recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Вялікая Кітайская раўніна** — адна з найбуйнейшых раўнін на ўсходзе Азіі, у Кітаі. На ўсходзе абмываецца Жоўтым морам, на поўначы абмежавана гарамі Яньшань, на захадзе хрыбтом Тайханшань, усходнія схілы якога абрываюцца ў бок раўніны стромкімі ўступамі вышынёй да 1000 м, на паўднёвым захадзе — хрыбты Тунбашань і Дабешань, на поўдні зліваецца з раўнінай па ніжнім цячэнні р. Янцзы. Плошча каля 325 тыс. км². У заходняй падгорнай паласе, складзенай старажытнымі конусамі вынасу, раўніна мае вышыню каля 100 м. У бок мора яна паніжаецца да 50 м і менш. Гэтая частка раўніны цалкам плоская, з нязначнымі ўхіламі, мае шмат неглыбокіх паніжэнняў. Многія паніжэнні забалочаныя і занятыя дробнымі азёрамі. Ва ўсходняй частцы ў межах раўніны размешчаны Шаньдунскія горы.

Акрамя Хуанхэ, буйнымі з’яўляюцца рэкі Хайхэ, Хуайхэ, Луаньхэ.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 239624187 |
Герб Курляндыі
**Курземе** (лат.: Kurzeme, ліў.: Kurāmō), раней **Курляндыя** або **Куронія** — гістарычная вобласць Латвіі, якая ўваходзіла ў склад уладанняў Лівонскага ордэна, Рэчы Паспалітай, Расійскай Імперыі.

У шырокім разуменні Курземе — уся частка цяперашняй Латвіі на паўднёвы захад ад Даугавы, т. б. на левым яе беразе. Межы яе амаль супадаюць з межамі Курляндскай губерні ў Расійскай імперыі.

У вузейшым разуменні Курземе — заходняя частка цяперашняй Латвіі, да нямецкай заваёвы населеная куршамі і лівамі, т. б. прыкладна сучасныя Ліепайскі, Вентспілскі, Талсінскі, Кулдыгскі, Салдускі раёны. Рэшту, меншую частку «вялікага Курземе», складае Земгале ў шырокім разуменні або Земгале ў вузкім разуменні і Селія (яна жа Аўгшземе, Аўгшкурземе).

Гісторыя
--------

Асноўны артыкул: **Курляндскае герцагства**
Засялялі гэту вобласць лівы — па Рыжскім заліве, куршы — у заходняй частцы, земгалы — у сярэднім Курземе; на поўдні жылі літоўскія плямёны. Лівы — фінскае племя, куршы, земгалы, леты і іншыя — балтыйскія. Са з’яўленнем нямецкіх каланістаў у XII ст. пачынаецца новы этап гісторыі Курземе. У канцы XII ст. з гандлярамі-каланістамі з’явіліся і першыя місіянеры. У 1230 годзе жыхары Курземе прымаюць хрысціянства і абяцаюць разам з немцамі ваяваць супраць язычнікаў. Лівонскаму ордэну Курземе падпарадкавана ў 1253 годзе. Пасля шэрагу параз Лівонскі ордэн трапляе ў залежнасць спачатку ад Рэчы Паспалітай, затым ад Расіі. Курляндыя канчаткова далучанна да Расійскай імперыі ў 1795 годзе, дзе склала Курляндскую губерню.

Гл. таксама
-----------

* Рэгіёны Латвіі
* Лясныя браты (1905-1906)
* Курляндскі кацёл

| Гістарычныя вобласці Латвіі |
| --- |
| 
* Відзэмэ
* Зэмгалэ
	+ Сэлія
* Курляндыя
* Латгалія
* Лівонія

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX6117719 · GND: 4033801-0 · LNB: 000046918 · SUDOC: 027629392 · VIAF: 148478493 |
**Прамысловасць рулонных дахавых і гідраізаляцыйных матэрыялаў Беларусі** — галіна прамысловасці будаўнічых матэрыялаў Беларусі па вытворчасці ўсіх відаў мяккіх дахавых (руберойду, пергаміну, толю і інш.) і гідраізаляцыйных матэрыялаў.

Гісторыя
--------

На тэрыторыі Беларусі руберойд і пергамін пачалі вырабляць з 1961 года на Мінскім камбінаце будаўнічых матэрыялаў, дзе пабудаваны спецыяльны цэх на адну тэхналагічную лінію магутнасцю 21 млн. м2 за год. У 1973 годзе было завершана будаўніцтва Асіповіцкага кардонна-руберойдавага завода магутнацю 50 тыс. т дахавага кардону і 125 млн м2 мяккага крыцця за год.

Вытворчасць гідрашклоізолу ў Беларусі наладжана ў ААТ «Гідрашклоізол».

Літаратура
----------

* *Грынько, М. Ф.* Рулонных дахавых і гідраізаляцыйных матэрыялаў прамысловасць / М. Ф, Грынько // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 439—440. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Зноскі
------
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ліс.

**Ліс**, **Мзура** (польск.: Lis, Lisy, Lisowie, Bzura, Mzura, Murza, Strempacz, Orzi-Orzi, Vulpis) — шляхецкі герб. Яго выкарыстоўвалі больш як 200 родаў Беларусі, Літвы, Украіны і Польшчы. Вядомы з пачатку XIII стагоддзя, у Вялікім Княстве — пасля Гарадзельскай уніі 1413 года.

Сярод родаў, якія карысталіся рознымі адменамі гербу «Ліс», Сапегі і Ваньковічы.

Апісанне
--------

У чырвоным полі срэбная, двойчы перакрыжаваная страла. Кляйнот — над верхам кароны верхняя палова чырвонай лісіцы.

### Варыянты

Узнагароджанне гербу Ліс князёў Сапегаў
* Ліс I: у чырвоным полі — срэбная страла без апярэння, двойчы перакрыжаваная. Кляйнот — палова чырвонай лісіцы. Чырвона-срэбная аблямоўка  (англ.) (бел..
* Ліс II: страла мае залаты колер.
* Ліс III: срэбная страла перакрыжаваная два з паловай разы (без правага ніжняга ramienia); другая папярочная бэлька даўжэйшая за астатнія.
* Ліс IV: страла перакрыжаваная адзін раз. Кляйнот — тры страусіныя пер'і.
* Ліс V: страла перакрыжаваная тройчы, канцы папярочных белек пашыраюцца да нізу. Кляйнот — тры страусіныя пер'і.
* Ліс VI: страла перакрыжаваная двойчы, у навершы княжацкая мітра.
* Ліс VII: у чырвоным полі срэбнай падкова — двойчы перакрыжаваная срэбная страла. Кляйнот — срэбны лебедзь.
* Ліс VIII: страла перакрыжаваная знізу (з пячаткі 1282).
* Ліс IX: страла ўгару, перакрыжаваная адзін раз, без апярэння.
* Ліс X: рагаціна шыпамі ўгару, двойчы перакрыжаваная, ніжняя перакладзіна даўжэйшая.

З'яўленне
---------

Паводле легенды, у 1058 годзе Казімір Аднавіцель ў пагоні за літвінамі і яцвягамі, што пустошылі край, дайшоў да Сахачава. Высланы на разведку атрад салдат на чале з рыцарам з роду Лісаў натрапіў на вялікі атрад непрыяцеля. Спрабуючы паклікаць на дапамогу, рыцар стрэліў высока ўгору падпаленай стралою. Неўзабаве падышло падмацаванне, і атакаваны з двух бакоў праціўнік быў лёгка пераможаны.

Удзячны Казімір у памяць пададзенага сігналу пра дапамогу надаў рыцару герб са стралой у тарчы. Яго родавы знак — ліс — быў змешчаны ў кляйноце.

Спасылкі
--------

* Гербы беларускай шляхты Герб Ліс, адмены, роды, што скарыстаюць  (бел.)
* Гісторыя Пінска (руск.)
* Польские гербы (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Праводка.

**Праводка (бухгалтарская праводка, кантыроўка)** — запіс у папяровым рэгістры ці ў камп'ютарнай базе дадзеных пра змену стану ўліковых аб'ектаў. Звычайна складаецца з апісання дэбетовага і крэдытовага аб'екта ўліку, а таксама лікавых характарыстык змены, напрыклад, колькасці і кошту. Спосаб рэгістрацыі гаспадарчых аперацый адначасова на двух розных, але эканамічна ўзаемазвязаных рахунках бухгалтарскага ўліку ў роўных сумах (гл. двайны запіс).

Аб'ект уліку звычайна апісваецца такімі параметрамі, як бухгалтарскі рахунак, на якім вядзецца ўлік аб'екта і больш падрабязнымі (аналітычнымі) ідэнтыфікатарамі, такімі, як найменне тавару ці контрагента.

У выпадку змены стану ўласнага балансу прадпрыемствы выкарыстоўваецца ўказанне і на дэбетаваны аб'ект, і на крэдытаваны, гэта значыць выконваецца прынцып «двайнога запісу», які дазваляе захоўваць роўнасць актыву і пасіву балансу. Калі неабходна часова ўлічыць сродкі, якія ўлічваюцца ў балансе іншага прадпрыемства, ці яшчэ па нейкіх прычынах не ўлічваюцца на ўласным балансе прадпрыемства, то робяць праводку з указаннем толькі аднаго аб'екта ўліку. Пры гэтым карыстаюцца адмысловымі «забалансавымі» бухгалтарскімі рахункамі.

Гл. таксама
-----------

* Сторна

Зноскі
------

1. ↑  *Райзберг Б.А. Лозовский Л.Ш. Стародубцева Е.Б.* Бухгалтерская проводка. — 5-е изд. — М.: ИНФРА-М, 2006. — 495 с. — ISBN 5-86225-758-6.. Архівавана 30 мая 2011.
2. 1 2  Двойная запись и бухгалтерская проводка — Бизнес… Бизнес в массы!
**Гаа Баасюй** (кіт. трад. 高保勗, піньінь *Gāo Baoxu*; 924—962) — чацвёрты кіраўнік Цзінані  (руск.) (бел. перыяду пяці дынастый і дзесяці дзяржаў  (укр.) (бел..

Біяграфія
---------

Быў дзясятым сынам Гаа Цунхуэя і малодшым братам свайго папярэдніка Гаа Баажуна.

Крыніцы характарызуюць яго як марнатраўнага і распуснага кіраўніка. Ён склікаў у свой палац прастытутак і воінаў, што ладзілі оргіі, за якімі ўладар назіраў разам са сваімі наложніцамі. Таксама значную незадаволенасць яго падначаленых выклікалі архітэктурныя праекты Гаа Баасюя.

Праз два гады пасля ўзыходжання на трон ён цяжка захварэў і, пасля кансультацый са сваімі дарадцамі, вырашыў абвясціць спадчыннікам свайго пляменніка, сына Гаа Баажуна, Гаа Цзічуна. Апошні заняў трон пасля смерці Гаа Баасюя ў 962 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  China Biographical Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13407958'></a>

Літаратура
----------

* Ouyang Xiu (2004). Historical Records of the Five Dynasties. Translated by Richard L. Davis. Columbia University Press. ISBN 0-231-12826-6.
* Ouyang Xiu (1073). Wudai Shiji (五代史記) [Historical Records of the Five Dynasties] (in Chinese).


| ?Гаа Баасюй — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Gao Jixing[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  | Gao Baoxu |  | Gao Conghui[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Lady Zhang[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | CBDB: 0022190 |
**«Весці Інстытута прадпрымальніцкай дзейнасці»** (руск.: Вести Института предпринимательской деятельности) — беларускі навукова-практычны часопіс, які з'яўляецца перыядычным выданнем Інстытута прадпрымальніцкай дзейнасці.

У часопісе публікуюцца матэрыялы навуковых даследаванняў у сферы эканомікі, а таксама ў іншых галінах, звязаных тым ці іншым чынам з гаспадарчай дзейнасцю, якія маюць тэарэтычную ці практычную значнасць.

Часопіс зарэгістраваны Міністэрствам інфармацыі Рэспублікі Беларусь 20 лістапада 2009 года і ўнесены ў Дзяржаўны рэестр сродкаў масавай інфармацыі пад нумарам 789. Міжнародны стандартны серыяльны нумар ISSN 2079-0945. Заснавальнікам часопіса з'яўляецца ўстановы адукацыі "Інстытут прадпрымальніцкай дзейнасці".

Часопіс выдаецца 2 разы ў год, з'яўляецца навукова-практычным перыядычным рэдагуемым друкаваным выданнем, у якім могуць публікавацца матэрыялы на рускай, беларускай і англійскай мовах. Ганарары аўтарам артыкулаў не выплочваюцца. Плата за публікацыю артыкулаў з аўтараў не спаганяецца.

Часопіс мае рэдакцыйную калегію, члены якой з'яўляюцца спецыялістамі ў галінах ведаў, якія адпавядаюць тэматыцы часопіса, і маюць вучоныя ступені дактароў і кандыдатаў навук. Галоўны рэдактар часопіса — Віктар Леанідавіч Цыбоўскі, намеснік галоўнага рэдактара часопіса — Генадзь Аляксеевіч Хацкевіч, навуковы рэдактар часопіса — Юрый Леанідавіч Сівакоў.

Часопіс уключаны Вышэйшай атэстацыйнай камісіяй Рэспублікі Беларусь у Пералік навуковых выданняў Рэспублікі Беларусь для апублікавання вынікаў дысертацыйных даследаванняў па эканамічных навуках.

Спасылкі
--------

* «Весці Інстытута прадпрымальніцкай дзейнасці»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гутковіч.
**Алякса́ндр За́лманавіч Гутко́віч**, таксама вядомы як **Аляксандр Захаравіч Гутковіч** (20 снежня 1920, Аскеркі, Бешанковіцкі раён — 1989) — беларускі драматург, рэжысёр, Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1981). Першым ажыццявіў экранізацыю рамана «Людзі на балоце» Івана Мележа.

Біяграфія
---------

Скончыў Вярхоўскую сямігадовую школу Бешанковіцкага раёна (1935), потым год вучыўся ў будаўнічым тэхнікуме ў Мінску, пасля здачы экстэрнам экзаменаў за 8 і 9 класы — у Бешанковіцкай сярэдняй школе. Пазней стаў студэнтам Ленінградскага інстытута інжынераў прамысловага будаўніцтва, але вучоба ў тэхнічнай навучальнай установе А. Гутковіча не задавальняла, бо ён заўсёды марыў аб сцэне. Правучыўшыся год, пачаў займацца ў студыі Вялікага драматычнага тэатра імя М. Горкага ў Ленінградзе (1938—1939). Адначасова працаваў артыстам дапаможнага складу тэатра.

У 1939 працягваў вучобу на рэжысёрскім факультэце Ленінградскага тэатральнага інстытута. У канцы таго ж года прызваны ў Чырвоную Армію. Служыў радавым стралковага палка, культмасавым работнікам у палітаддзеле спецвойск Ленінградскага гарнізона. У маі 1941 дэмабілізаваўся і прыехаў да бацькоў у Бешанковічы, куды яны пераехалі з вёскі. Тут і застала вайна. Разам са сваякамі эвакуіраваўся ў Ніжні Тагіл, быў начальнікам клуба ваеннага завода, потым ваеннага шпіталя ў Бійску. У 1942 мабілізаваны на фронт. Ваяваў на Прыбалтыйскім фронце.

Пасля вайны паступіў на акцёрскі факультэт Беларускага тэатральна-мастацкага інстытута. Падчас вучобы А. Гутковіч з'яўляўся штатным, потым пазаштатным рэпарцёрам БелТА па Мінску, а ў 1948—1950 — пазаштатным карэспандэнтам газеты «Звязда». Скончыўшы ў 1957 г. інстытут, працаваў акцёрам Беларускага дзяржаўнага тэатра імя Я. Коласа ў Віцебску. З 1957 — загадчык педагагічнай часткі Беларускага рэспубліканскага тэатра юнага гледача, з 1959 — рэжысёр на Рэспубліканскай студыі Беларускага тэлебачання.

Творчасць
---------

Літаратурнай працай займаўся з 1947 г. А. Гутковіч — аўтар шматлікіх п'ес і тэлевізійных пастановак. Разам з Ф. Казлоўскім напісаў п'есу «Справа яе жыцця» (ставілася ў Віцебску і Гродне), «І праўда, і шчасце» (Брэст), інсцэніраваў раман К. Чорнага «Трэцяе пакаленне» (Бабруйск) і раман Д. Гараніна «Шукальнікі» (Віцебск), разам з У. Хазанскім напісаў п'есу «Юныя мсціўцы» («Мінск»). Яго пастаноўкі вызначаліся імкненнем да найбольш дакладнага пераносу літаратурнай першакрыніцы на тэлеэкран, добрымі сцэнічнымі якасцямі, шматграннасцю мастацкіх вобразаў і актуальнасцю праблематыкі, яе сацыяльным гучаннем.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны 2-й ступені, Чырвонай Зоркі, медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гутковіч Аляксандр // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / рэдкал. І. Э. Багдановіч [і інш.]. — Мн. 1992. — Т. 2. — С. 304—305.
* Гутковіч Аляксандр Залманавіч // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 кн. / рэдкал. Г. П. Пашкоў [і інш.]; пад агул. рэд. А. В. Сабалеўскага. — Мн. 2002. — Т. 1. — С. 326.
**Цяа Вэйюэ** (кіт. трад. 乔维岳, піньінь *Qiáo Wéiyuè*) — кітайскі дзяржаўны дзеяч па кіраванні водным транспартам, інжжынер і вынаходнік часоў дынастыі Сун.

Біяграфія
---------

Працаваў у горадзе Хуайнань ў Кітай, дзе ў 984 годзе вынайшаў карабельны шлюз. Да таго часу праблема перападу вышынь ўздоўж Вялікага канала і іншых каналаў у Кітаі вырашалася з дапамогай гідразліваў або пандусаў з загараджальнымі шлюзамі  (ням.) (бел..

Судны, якія ў кітайцаў былі амаль пласкадоннымі і не мелі кіляў, маглі пераадольваць рознаўзроўневыя адрэзкі каналаў толькі поцягам праз адмысловыя гідразлівы, што ўсталёўваліся для рэгулявання ўзроўняў воднага струменя і рабіліся ў выглядзе плыўных скатаў. Лодкі перацягваліся праз іх поцягам па рэйках з дапамогай вяровак, якія цягнуліся валамі або людзьмі, часам выкарыстоўвалася адмысловая цягальная лябёдка  (укр.) (бел.. На грэбні скату лодку моцна падтрасала, і часта яна пашкоджвалася. Збожжа з лодкі магло прасыпацца і быць разрабавана. Часта такія паломкі здзяйсняліся наўмысна службоўцамі канала. У выпадку засухі частка гідразліваў не працавала.

Цяа Вэйюэ вырашыў спыніць гэтую практыку, пазбавіўшыся ад гідразліваў. Збудаваны ім першы водапад’ёмны шлюз прадстаўляў сабой прамалінейны ўчастак даўжынёй 76 метраў, які быў абмежаваны з двух бакоў варотамі, вырабленымі з драўляных брусоў, якія перамяшчаліся вертыкальна. Берагі шлюза былі ўмацаваныя, а над ім размяшчаўся навес.

Калі вароты паднімаліся, узровень вады ў шлюзе паслядоўна прыстасоўваўся да ўзроўню над або пад шлюзам. Розніца вышынь, якая магла быць пераадолена з дапамогай гэтай шлюзавай сістэмы, была каля 1,5 метраў.

Да пачатку XII стагоддзя больш за 500 км Вялікага канала былі абсталяваны шлюзамі. У Еўропе першы шлюз быў пабудаваны ў Нідэрландах у 1373 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Liam James D’Arcy-Brown: *Emperor’s River: Travels to the Heart of a Resurgent China*, London, 2010, ISBN 978-1-90370-70-3
2. 1 2 3  Строительство  (руск.)
3. ↑  Как это работает? | Cудоходный шлюз  (руск.)
Малекула вады — часты прыклад для дэманстрацыі палярнасці. Прысутнічаюць два зарады: адмоўны зарад у сярэдзіне (чырвонае адценне) і станоўчы зарад на канцах (сіняе адценне).
У хіміі **палярнасць** — гэта падзел электрычнага зарада, які прыводзіць да таго, што малекула або яе хімічныя групы маюць электрычны дыпольны момант з адмоўна зараджаным і станоўча зараджаным канцамі.

Палярныя малекулы павінны ўтрымліваць адну або некалькі палярных сувязей з-за розніцы ў электраадмоўнасці паміж звязанымі атамамі. Малекулы, якія змяшчаюць палярныя сувязі, не маюць малекулярнай палярнасці, калі дыполі сувязяў кампенсуюць адна адну дзякуючы сіметрыі.

Палярныя малекулы ўзаемадзейнічаюць праз дыполь-дыпольныя міжмалекулярныя сілы і вадародныя сувязі. Палярнасць ляжыць у аснове шэрагу фізічных уласцівасцей, уключаючы паверхневае нацяжэнне, растваральнасць і тэмпературы плаўлення і кіпення.

Палярнасць сувязяў
------------------



У малекуле фторавадароду (HF), больш электраадмоўнасць у атама (фтору), што паказана жоўтым колерам. З-за таго, што электроны трацяць больш часу на атам фтору ў сувязі H−F, чырвоны паказвае часткова негатыўна заражаныя рэгіёны, а сіні — часткова пазітыўна заражаныя.
Не ўсе атамы прыцягваюць электроны з аднолькавай сілай. Велічыня «цягі», якую атам аказвае на свае электроны, называецца яго электраадмоўнасцю. Атамы з высокай электраадмоўнасцю, такія як фтор, кісларод і азот — аказваюць большую сілу прыцягнення да электронаў, чым атамы з меншай электраадмоўнасцю, такія як шчолачныя і шчолачназямельныя металы. Усё разам гэта прыводзіць да нераўнамернага размеркавання электронаў паміж атамамі, паколькі электроны будуць набліжацца да атама з больш высокай электраадмоўнасцю.

Паколькі электроны маюць адмоўны зарад, няроўнае размеркаванне электронаў у сувязі прыводзіць да ўтварэння электрычнага дыполя: падзелу станоўчага і адмоўнага электрычных зарадаў. Паколькі колькасць зарада, які падзяляецца ў такіх дыполях, звычайна меншая за фундаментальны зарад, іх называюць частковымі зарадамі, якія пазначаюцца як {\displaystyle \delta +} (дэльта плюс) і {\displaystyle \delta -} (дэльта мінус). Гэтыя сімвалы былі ўведзены сэрам Крыстаферам Інголдам і доктарам Эдыт Хільдай (Ашэрвуд) Інголд у 1926 годзе. Дыпольны момант сувязі разлічваецца шляхам множання колькасці падзеленага зарада і адлегласці паміж зарадамі.

Гэтыя дыполі ўнутры малекул могуць узаемадзейнічаць з дыполямі ў іншых малекулах, ствараючы дыполь-дыпольныя міжмалекулярныя сілы.

* Хімічныя ўласцівасці
* Калоідная

Зноскі
------

1. ↑  Jensen, William B. (2009). "The Origin of the "Delta" Symbol for Fractional Charges". *J. Chem. Educ.* **86** (5): 545. doi:10.1021/ed086p545. Bibcode: 2009JChEd..86..545J. .
2. ↑  Ingold, C. K.; Ingold, E. H. (1926). "The Nature of the Alternating Effect in Carbon Chains. Part V. A Discussion of Aromatic Substitution with Special Reference to Respective Roles of Polar and Nonpolar Dissociation; and a Further Study of the Relative Directive Efficiencies of Oxygen and Nitrogen". *J. Chem. Soc.* **129**: 1310–1328. doi:10.1039/jr9262901310. .

Спасылкі
--------

* Хімічная сувязь
* Палярнасць сувязей і малекул
* Палярнасць малекулы
**Браніслаў Ямант** (польск.: Bronisław Jamontt; 5 жніўня 1886, в. Дакудава, цяпер Лідскі раён, Беларусь — 4 лютага 1957) — беларускі і польскі мастак, мастацкі педагог. Доктар мастацтвазнаўства (1953). Прафесар (1937).

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся ў Дакудаве на Лідчыне ў сям’і арандатара Казіміра Яманта і Марыі з Свячкевічаў у 1886 годзе.

Вучыўся ў Віленскай рысавальнай школе І. Трутнева і Г. Рыбакова, адначасова ў гімназіі, якую скончыў у 1907. У 1908-10 вывучаў права ў Пецярбургскім універсітэце. З 1910 стала жыў у Вільні (у 1918-19 — настаўнік малявання ў рэальнай школе ў Гомелі). Выязджаў (да 1939) на пленэры ў Кракаў, Крамянец, Гродна, Люблін, Львоў, на Балтыку.

З 1919 працаваў у дзяржаўных установах, выкладаў у віленскіх гімназіях. Адзін з заснавальнікаў Віленскага таварыства мастакоў (1920), быў сябрам яго ўправы. У 1928-34 вучыўся з перапынкамі на мастацкім факультэце Віленскага ўніверсітэта. З 1931 — асістэнт кафедры пейзажнага жывапісу (кіраўнік Ф. Рушчыц), з 1936 — намеснік прафесара, у 1937-39 прафесар Віленскага ўніверсітэта. З 1946 — дэкан мастацкага факультэта і прафесар кафедры пейзажнага жывапісу і нацюрморта Торуньскага ўніверсітэта.

Памёр у 1957 годзе ў Торуні. Пахаваны на мясцовых могілках Св. Юрыя.

Творчасць
---------

Пісаў у жанры пейзажа. У выставах — з 1915 (у Вільні, Варшаве, Кракаве, Львове, Познані, Бруселі, Гаазе, Амстэрдаме, Бухарэсце, Маскве, Рызе, Берліне, Сан-Францыска, Балціморы). Сярод твораў: «Матыў старой Вільні» (1909), «Стог сена на лузе» (1913), «Пейзаж з рэчкаю» (1914), «Вясковы пейзаж» (1914), «Фантастычны пейзаж» (1922), «Пейзаж з каплічкаю» (1928), «Віхура» (1929), «Старыя вербы» (1929), «Дубы» (1931), «Падворак пры вул. Татарскай у Вільні» (1931), «Жыдоўская вуліца ў Вільні» (1934), «Вятрак» (1937), «Хата сярод дрэў» (1937), «Касцёл св. Міхала ў Вільні» (1941), «Вятрак» (1940), «Заснежаны падворак» (1944), «Завулак Снапоўка ў Вільні» (1954).

Літаратура
----------

* *Пяткевіч А. М.* Людзі культуры з Гродзеншчыны: Даведнік. — Гродна: ГрДУ, 2000. — 356 с. ISBN 985-417-199-Х
* Bronislaw Jamontt (1866-1957), artysta, malarz, profesor UMK // Torunscy tworcy nauki i kultury. — Warszawa, 1989. — s. 125-129.
* Хопен Ежы. Мастацтва Браніслава Яманта. Уражанне з выставы мастака // Наша слова.pdf № 34 (86), 23 жніўня 2023. // на pawet.net

  


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1047228750 · ISNI: 0000 0004 0918 992X · NLP: A18387196 · NUKAT: n02000685 · VIAF: 302331338 |
**Востраў Кадан**, або **Кадан-К’юн** (бірм.: ကတန်ကျွန်) — найбуйнейшы востраў у архіпелагу М’ёй. Уваходзіць у склад дзяржавы М’янма. Плошча — 449,8 км². 

Востраў гарысты. Найвышэйшы пункт — гара Французскай бухты (767 м). Значная частка пакрыта трапічным лесам, у тым ліку манграмі. 

Еўрапейскія мараплаўцы ведалі пра існаванне вострава К’юн з XVI ст. Французскія і брытанскія караблі выкарыстоўвалі шырокую бухту на поўначы вострава для часовых стаянак. У нашы дні мясцовае насельніцтва займаецца сельскай гаспадаркай і рыбалоўствам. На ўзбярэжжы жывуць «марскія цыганы» мокен.

Спасылкі
--------

* Kadan Kyun Also Known As: King Island Архівавана 10 лютага 2022.
* Island Database: Islands of Myanmar
**Вераме́ева** (трансліт.: *Vieramiejeva*, руск.: Веремеево) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Першамайскага сельсавета. За 7 км на поўнач ад Гарадка, 3 км ад чыгуначнай станцыі Прудок на лініі Віцебск — Невель, 43 км ад Віцебска. Рэльеф раўнінны. На паўднёвым захадзе працякае рака Сутокі (прыток ракі Каменка). На паўночным захадзе, поўначы і паўночным усходзе — лясны масіў. Транспартныя сувязі па шашы Гарадок — Невель, якая праходзіць праз вёску.

Гісторыя
--------

У канцы 18 стагоддзя вёска ў Гарадоцкім павеце Полацкай губерні. У 1839 годзе ў Віцебскай губерні, у складзе фальварка Паташня маёнтка Езярышча, дзяржаўная ўласнасць. У пачатку 20 стагоддзя ў Паташнянскай воласці Гарадоцкага павета, 147 дзесяцін зямлі. Адносілася да Болецкага праваслаўнага прыхода. У сакавіку 1924 года вернута ў склад БССР. З 20 жніўня 1924 года ў Паташнянскі сельсавеце Гарадоцкага раёна Віцебскай акругі (да 26 ліпеня 1930 года), з 9 кастрычніка 1929 года ў Першамайскім сельсавеце. У 1926 годзе працавала саматужная сталярная майстэрня. У 1939 годзе ў вёску сселены жыхары вёскі Верацея 2-я. У Другую сусветную вайну з фронту не вярнуліся 8 вяскоўцаў. Да 16 ліпеня 1954 года з’яўлялася цэнтрам Першамайскага сельсавета. У 1999 годзе ў складзе калгаса імя Мічурына. У 2012 годзе ў складзе ААТ «Гарадоцкі райаграпразаб».

Насельніцтва
------------

* 2 двары, 36 рэвізскіх душ (1785)
* 57 сялянскіх душ (1839)
* 15 двароў, 101 жыхар (пачатак 20 стагоддзя)
* 21 двор, 102 жыхары (1926)
* 109 жыхароў (1959)
* 82 жыхары (1970)
* 23 гаспадаркі, 33 жыхары (2002)
* 12 гаспадарак, 14 жыхароў (2018)

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Анатоль Максімавіч Дарафееў (1941—2010) — беларускі арнітолаг

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 10: Віцебская вобласць, кн. 2 / рэдкал.: У. У. Андрыевіч (гал. рэд.) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2019. — 728 с.: іл. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-11-1126-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Першамайскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Вархі |
| Пасёлкі | 
* Арцельны
* Прудок

 |
| Аграгарадкі | Верамееўка |
| Вёскі | 
* Аніські
* Аўданькі
* Бараўцы
* Варахобы
* Васькіна
* Верамеева
* Высоты
* Вясніна
* Гузы
* Зубакі 1
* Зуі 2
* Клюшова
* Лука
* Лыска
* Марозава
* Міхалі
* Паташня
* Петракі
* Прудок
* Радчанкі
* Раслякі
* Сутокі
* Сяльцо
* Тросніца
* Турынец 1
* Хамякова
* Шабаны

 |
| Хутары | Раслякі |
**Мі-8** (У-8, выраб «80», па кадыфікацыі НАТА: **Hip** — «Сцягно») — савецкі/расійскі шматмэтавы верталёт, распрацаваны АКБ М. Л. Міля ў пачатку 1960-х. Самы масавы двухрухальны верталёт ў свеце (у агульнай складанасці пабудавана больш за 12 тыс. асобнікаў усіх мадыфікацый); уваходзіць у спіс самых масавых верталётаў у гісторыі авіяцыі. Шырока выкарыстоўваецца больш чым у 50 краінах свету для выканання мноства грамадзянскіх і ваенных задач. Верталёты Мі-8, як правіла, маюць падвойнае прызначэнне, пра што паказваецца ў сертыфікаце тыпу; у Расіі верталёты, якія маюць ваеннае прызначэнне, могуць быць прададзеныя толькі дзяржкампаніяй «Расабаронэкспарт», якая ўваходзіць у карпарацыю «Растэх». Усе астатнія верталёты, якія знаходзяцца ў вольным продажы, маюць толькі грамадзянскае прызначэнне.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  World Air Forces 2014 — 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17372480'></a>
2. 1 2 3 4 5  World Air Forces 2008 — 2008.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17415948'></a>
3. ↑   Праверана 23 мая 2014.
4. ↑  *John Pike*. Mi-8 HIP (MIL) **(нявызн.)**. *Globalsecurity.org*. Архівавана з першакрыніцы 20 снежня 2014. Праверана 24 снежня 2014.
5. ↑  Сайт производителя. **(нявызн.)**.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 14590684z · GND: 4717703-2 · LCCN: sh85084651 · NKC: ph349442 |
Букет
**Буке́т** (ад фр.: bouquet) — звязка кветак, якія гарманічна спалучаюцца адна з адной, сабраныя па спецыяльнай тэхніцы. Букет — гэта мастацкая кампазіцыя дэкаратыўнага прызначэння, якая мае рытуальнае значэнне (рытуал пахавання, рытуал заляцання, рытуал захаплення).

У букеце могуць быць сабраныя не толькі кветкі, але і іншыя лістава-дэкаратыўныя расліны, а таксама садавіна, цукеркі, цацкі і іншыя дэкаратыўныя элементы. Такія букеты з'яўляюцца сінтэзам і аналогіяй кветкавых букетаў, але з іншым напаўненнем — найбольш распаўсюджанымі падарункамі.

Букет Пушкіна, Харкаў.

Ужыванне
--------

Букеты — асаблівае ўпрыгожванне для памяшканняў. Акрамя прывабнага выгляду яны могуць мець прыемны водар у залежнасці ад раслін, з якіх сабрана кветкавая кампазіцыя. Кветкі ў выглядзе букета падаю́ць ва ўрачыстых выпадках, ці калі проста жадаюць пацешыць чалавека.

Гл. таксама
-----------

* Фларыстыка (дызайн)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4113670-6 |
**Тыфлінгі** (англ. tiefling) — у гульнях Dungeons&Dragons, а таксама ў літаратуры па іх матывах — фантастычная раса, якія ўтварылася праз скрыжаванне людзей і дэманаў. Часта іх называюць «адзначаныя планамі» — як і ўсе астатнія гібрыдныя расы, якія нарадзіліся ад суполення людзей і знешніх істот (багоў, дэманаў, духаў і інш). У спадчыну тыфлінгу перадаецца «злая» дэманічная кроў, яны носяць праклён дэманскай крыві, большасць з іх — цынічныя адзіноткі і бадзягі, але сустракаюцца і носьбіты добрага светапогляду, якія здолелі перасіліць сваю прыроду. Многія тыфлінгі адрозніваюцца прывабнасцю, дапоўненай, аднак, дэманічнымі рысамі — рожкамі на галаве, доўгімі хвастамі, чырвонай скурай. Людзі з большасці ставяцца да тыфлінгаў з падазронасцю і ксенафобіяй.

Тыфлінгі — нашчадкі шляхетных родаў імперыі Баэл Турат, якія ўступілі ў сувязі з дэманамі. Імперыя загінула ў войнах з Аркозіяй, а тыфлінгі сталі вандроўнікамі без пастаяннай радзімы. Тым не менш, яны лічаць Нэвэрвінтэр сваёй краінай, і многія гатовыя абараняць яе — не толькі дзеля таго, каб захаваць свой дом, але каб набыць давер у вачах мясцовага насельніцтва. Тыфлінгі могуць мець дзяцей ад сумесных шлюбаў з людзьмі, але нашчадкам дастанецца ў спадчыну той жа праклён дэманічнай крыві.

Тыфлінгі ў літаратуры
---------------------

* Роберт Сальваторэ, «Гаунтлгрым» («Gauntlgrym»)
* Эрын М. Эванс, «Серныя анёлы» («Bristome Angels»), «Вораг» («The Adversary»), «Агонь у крыві» («Fire in the Blood»), галоўны герой — дзяўчына-тыфлінг, чараўніца.

Спасылкі
--------

* Тыфлінг (русск)

| ⛭Фэнтэзі |
| --- |
| Паджанры | 
* Эпічнае
* Квэставае
* Лірычные
* Гістарычные
* Тэхнафэнтэзі
* Гумарыстычнае
* Цёмнае
* New Weird
* Меч і магія
* Меч і планета
* Манапанк
* Парамагія
* Гарадское

 |
| Сусветы фэнтэзі | 
* Арда
* Амбер
* Забытыя каралеўствы
* Крын
* Невендаар
* Плоскі свет
* Упарадкаванае
* Хабарыйскі сусвет
* Нарнія
* Земнамор’е
* Торн
* Алагезія
* Анкарыя
* Вестэрас
* Рапгар
* Нью-Кробюзан
* Сармантазара

 |
| Расы | 
* Людзі
* Эльфы
* Гномы
* Оркі
* Хобіты
* Драконы
* Феі
* Дроў
* Гобліны
* Свірфнібліны
* Тытаны
* Тыфлінгі
* Генасі
* Гаргулы
* Драканіды
* Дэвы
* Юань-ці
* Аазімары
* Нагі
* Морлакі
* Огры
* Дану
* Яшчаралюдзі
* Туатаны
* Паўэльфы
* Кедэры
* Паўоркі
* Данмеры
* Альтмеры
* Дрэнеі
* Начныя эльфы
* Эльфы крыві

 |
| Кнігі, серыі | 
* Уладар Пярсцёнкаў
* Хронікі Нарніі
* Хронікі Мяшанкі
* Вядзьмар
* Сага пра Элрыка
* Хронікі Корума
* Дачка жалезнага дракона
* Сага пра кап’ё
* Вакзал страчаных сноў
* Гарменгаст
* Сага аб Дзірце

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мун.

**Кэтрын (Кэці) Мун** (англ.: Kathryn "Katie" Moon; у дзявоцтве — **Нажот** (англ.: Nageotte), нар. 13 чэрвеня 1991, Лейквуд, Агая) — амерыканская лёгкаатлетка, якая спецыялізуецца ў скачках з шастом. Алімпійская чэмпіёнка 2020 года, двухразовая чэмпіёнка свету (2022 і 2023). Сярэбраны прызёр чэмпіянату свету ў памяшканні 2022 года. Чэмпіёнка ЗША 2021 года. Трохразовая чэмпіёнка ЗША ў памяшканні (2018, 2019, 2023).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 13 чэрвеня 1991 года ў Лейквудзе, вырасла ў суседнім Олмстэд-Фолс, штат Агая, ЗША. Скончыла ўніверсітэт Олмстэд-Фолс і Эшленда.

Пачала выступаць у скачках з шастом у 2009 годзе. У 2010—2013 гадах брала ўдзел у спаборніцтвах Нацыянальнай асацыяцыі студэнцкага спорту.

З 2013 года пачала выступаць на чэмпіянатах ЗША.

У 2021 годзе перамагла на летніх Алімпійскіх гульнях у Токіа з вынікам 4,90 м.

Зноскі
------

1. ↑  World Athletics Database Праверана 4 ліпеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Diamond League · Olympedia · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics · Алімпійскі камітэт ЗША |
**Нарвэ Гілье Нордас** (нарв.: Narve Gilje Nordås; нар. 30 верасня 1998 года, Воль, Ругалан) — нарвежскі лёгкаатлет, які спецыялізуецца ў бегу на сярэднія і доўгія дыстанцыі, бронзавы прызёр чэмпіянату свету 2023 у бегу на 1500 метраў. Удзельнік летніх Алімпійскіх гульняў 2020 года.

Біяграфія
---------

Дасягненні Нордаса ўключаюць перамогу на дыстанцыі 5000 метраў і сярэбраны медаль на дыстанцыі 10 000 метраў на чэмпіянаце Нарвегіі па лёгкай атлетыцы 2020 года. Ён заняў пятае месца на дыстанцыі 3000 метраў на чэмпіянаце Еўропы па лёгкай атлетыцы ў памяшканні ў 2021 годзе.

У бегу на 5000 метраў сярод мужчын ён кваліфікаваўся і прадстаўляў Нарвегію на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года ў Токіа. Ён не змог выйсці ў фінал. У верасні 2021 года ён стаў чэмпіёнам Нарвегіі на дыстанцыі 5000 метраў.

15 ліпеня 2023 года на спаборніцтвах у Хойдэне, у Бельгіі, на дыстанцыі 5000 метраў ён палепшыў свой асабісты рэкорд больш чым на дзесяць секунд, устанавіўшы адзнаку — 13:05,38.

У пачатку сакавіка 2023 года на чэмпіянаце Еўропы ў памяшканні ў Стамбуле ён выйграў дыстанцыю 1500 метраў з рэкордам чэмпіянатаў (3:33,95) і 3000 метраў з нацыянальным рэкордам (7:40,32).

У 2023 годзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы ў Будапешце нарвежац выйграў бронзу ў бегу на 1500 метраў з вынікам 3:29,68.

Зноскі
------

1. ↑  Narve Gilje Nordås //

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | European Athletics · Olympedia · Olympic Channel · World Athletics |
Ацёк калена (справа) пры рэактыўным артрыце
**Рэактыўны артрыт** (хвароба Рэйтэра; грэч. ἄρθρον + ῖτις — сустаў + запаленне) — запаленне сустава ў выніку заражэння іншага органа хламідыямі  (англ.) (бел. і кішачнымі мікраарганізмамі (сальманелы, шыгелы, кампілабактэрыі  (англ.) (бел. і іерсініі  (англ.) (бел.). Як правіла, развіваецца пры ўмове наяўнасці ў крыві спадчыннага антыгену гістасумяшчальнасці  (англ.) (бел. падвіду В27  (англ.) (бел.. Хвароба ўзнікае ад хламідыёзу ў 9 разоў часцей у хлопцаў, чым у дзяўчын. Трэць выпадкаў немачы прыпадае на заражэнне іерсініяй, што часцей здараецца ў спякотных краінах (Індыя). Ускладненне хваробы вядзе да калецтва суставаў і пашкоджання ўнутраных органаў (лёгкія, лімфавузлы, нервы, страўнікава-кішачны тракт і сэрца).

Папярэджанне
------------

Прадухіленню хваробы спрыяе палавая аднашлюбнасць, адсутнасць у хаце грызуноў (мышы і пацукі), захоўванне ежы ад псавання, мыццё гародніны і садавіны перад ужываннем і прыгатаваннем. У спякотных краінах для мыцця фруктаў варта выкарыстоўваць бутэляваную ваду.

Праявы
------

Сып на скуры ступняў пры рэактыўным артрыце
Спачатку хвароба выяўляецца праз боль і рэзі ў мочаспускальнага канала. Адзначаюцца кароткачасовыя праявы запалення вачэй і зрэдку панос. Пасля ўзнікае боль і ацёк у суставах пальцаў ног і каленяў, на месцы злучэння сухажылляў з касцямі ля пяткі. Пры гэтым суставы пашкоджваюцца толькі з аднаго боку. Скура на месцы паражэння становіцца чырвонай або сінюшнай. Таксама могуць узнікаць язвачкі на языку, слізістай рота і палавых органах. На ступнях і далонях адзначаюцца сып і плямы.

Даследаванне
------------

Старажытнагрэчаскі лекар Гіпакрат першым апісаў адначаснае запаленне вачэй і суставаў пры частым і балючым мочаспусканні ў хлопца, які захварэў пасля палавой сувязі. Ад аднолькавых праяў немачы цярпеў генуэзскі мараплавец Хрыстафор Калумб. У 1818 г. англійскі лекар Бенджамін Колінз Бродзі  (англ.) (бел. назваў адначасовае запаленне суставаў, вачэй і мочаспуску сімптомамі адной хваробы. У 1916 г. нямецкі лекар Ганс Конрад Рэйтэр  (англ.) (бел. устанавіў сувязь захворвання з дызентэрыяй. У выніку хваробу пачалі называць сіндромам Рэйтэра. У 1977 г. некалькі лекараў прапанавалі замяніць назву хваробы на рэактыўны артрыт, бо ў 1947 г. амерыканскі ваенны суд у Нюрнбергу (Баварыя) выкрыў удзел Рэйтэра ў смяротных доследах над сотнямі зняволеных канцлагера Бухенвальд (Цюрынгія, Трэці Рэйх). У 2009 г. за хваробай замацавалася сучасная назва.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. 1 2 3 4  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 28 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>
3. 1 2 3 4  *Вольга Кулінковіч.* Суставы баляць не толькі ў старых // *Звязда* : газета. — 1 чэрвеня 2011. — № 100 (26973). — С. 3. — ISSN 1990-763x.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рэактыўны артрыт
**Ла-Хоя** (англ.: La Jolla — *Ла Хоя*, вымаўляецца на іспанскі манер) — паўночна-заходні раён горада Сан-Дыега, штат Каліфорнія. Ла-Хоя не мае фармальнага адміністрацыйнага статуса, але тым не менш яго жыхары часта называюць яго горадам. Паводле адміністрацыі Сан-Дыега, межы Ла-Хоі вызначаюцца Ціхім акіянам на захадзе, універсітэтам і вуліцай Гілмэн-Драйв (англ.: Gilman Drive) на поўначы і ўсходзе, і раёнам Пасіфік-Біч на поўдні.

У Ла-Хоі знаходзіцца шмат навучальных устаноў, рэстаранаў, розных прадпрыемстваў у галіне гандлю, праграмнага забеспячэння, фінансаў, нерухомасці, біяінжынерыі, медыцынскай практыкі і навуковых даследаванняў. Тут знаходзіцца Каліфарнійскі ўніверсітэт у Сан-Дыега, Інстытут Солка  (англ.) (бел. Інстытут акіянаграфіі Скрыпса  (англ.) (бел. (частка Каліфарнійскага ўніверсітэта), Навукова-даследчы інстытут Скрыпса  (англ.) (бел. і штаб-кватэра Нацыянальнага ўніверсітэта  (англ.) (бел. (хоць яго акадэмічныя гарадкі знаходзяцца ў іншых месцах).

Крыніцы
-------

1. ↑  GeoNames — 2005. Праверана 6 ліпеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>
2. ↑  Geographic Names Information System Праверана 6 ліпеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q136736'></a>
3. ↑  *Warner, Gary* Rich, quirky La Jolla was once home to Dr. Seuss // *USA TODAY*. — 2005. Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2011.
4. ↑  San Diego Community Profile: La Jolla **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 13 сакавіка 2012. Праверана 30 мая 2008.
5. ↑  SanDiego.org **(нявызн.)**.  SanDiego.org. Праверана June 30, 2010.
6. ↑  DiscoverSD **(нявызн.)**.  DiscoverSD. Архівавана з першакрыніцы May 29, 2010. Праверана June 30, 2010.
7. ↑  La Jolla, CA Official Website **(нявызн.)**.  Lajollabythesea.com. Архівавана з першакрыніцы June 29, 2010. Праверана June 30, 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Ларуса |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5532201 · BNF: 11987180z, 15240811w · GND: 4296077-0 · LCCN: n84064638 · NKC: xx0033866 · SUDOC: 202400093 · VIAF: 168816182, 2613159477958727990005 |

 |
**Порт-Філіп** (англ.: Port Phillip Bay) — буйны заліў Ціхага акіяна на поўдні штата Вікторыя ў Аўстраліі. Плошча заліва — 1930 км², агульная даўжыня берагавой лініі — 264 км. Заліў Порт-Філіп лічыцца вельмі мелкім для заліваў блізкага памеру. У самым глыбокім месцы — 24 метры, а на большай частцы заліў мяльчэй за 8 метраў. Аднак вялікая частка акваторыі заліва Порт-Філіп суднаходная.

Геалагічна Порт-Філіп даволі малады, калі параўноўваць з іншымі часткамі Аўстраліі і свету. Порт-Філіп сфарміраваўся паміж канцом апошняга ледавіковага перыяду каля 8 тыс. гадоў да н.э і прыблізна 6 тыс. гадоў да н.э. Праз раставанне ледавікоў узровень мора падняўся і затапіў тэрыторыі, якія раней былі нізоўем ракі Яра, рачнымі раўнінамі, балотамі і азёрамі.

Тэрыторыя, якая прылягае да заліва, да прыходу еўрапейцаў належала племянным саюзам вазаронг (на захадзе), вурунджэры (на поўначы) і бунваранг (на поўдні і ўсходзе), якія засяліліся на гэтыя тэрыторыи яшчэ да часоў, калі заліў сфарміраваўся, прыйшлі сюды не меней за 20 тыс. гадоў таму. Воды заліва насяляюць такія прадстаўнікі жывога свету, як капскі марскі коцік, кіты, дэльфіны, каралы, шматлікія птушкі і вялікая колькасць відаў рыб.

Першымі еўрапейцамі, якія пабылі тут, лічыцца каманда карабля *«Lady Nelson»* пад камандаваннем Джона Мюрэя і праз дзесяць тыдняў за імі экспедыцыя Мэцью Фліндэрса на караблі *«Investigator»*, абедзве ў 1802 годзе. Першая спроба каланізаваць узбярэжжа заліва здзейснена ў 1803 годзе, калі створана катаржнае паселішча паблізу сучаснага Сарэнта. Гэта было першае еўрапейскае паселішча на тэрыторыі сучаснай Вікторыі. Тым не менш, калонія пакінута ўжо ў 1804 годзе. Толькі праз 30 гадоў здзейснена новая спроба пасяліцца тут, калі група пасяленцаў з Тасманіі ў 1835 годзе заснавала Мельбурн на рацэ Яры, паблізу месца яе ўпадзення ў заліў. У 1838 годзе заснаваны горад Джэланг.

Заўвагі
-------

1. ↑  Port Phillip Bay | Port Phillip & Western Port Regional Catchment Strategy (англ.). Праверана 24 жніўня 2023.
2. 1 2 3  Port Phillip Bay (Part 1) - Overview and history (англ.)  **(нявызн.)**?. *Bay Fish N Trips*. Праверана 24 жніўня 2023.
**Zig** - імператыўная, статычна-тыпаваная, кампілюемая сістэмная мова праграмавання агульнага прызначэння, распрацаваная Эндру Кэлі. Мова распрацавана для "надзейнасці, аптымальнасці і простасці абслугоўвання коду", падтрымлівае джынэрыкі і рэфлексію падчас кампіляцыі, крос-кампіляцыю і кіраванне памяццю ўручную. Асноўная мэта мовы - канкурыраваць (і ўдасканальваць) C, у той жа час беручы натхненне з мовы Rust.

Zig мае мноства функцый для праграмавання на нізкім узроўні, у прыватнасці: насычаныя структуры (структуры з нулявым водступамі паміж палямі), цэлалікавы тып вольнага памеру і некалькі тыпаў указальнікаў.

Кампілятар напісаны на Zig і C++, з выкарыстаннем LLVM 11 у якасці бэкэнда, такім чынам падтрымлівае ўсе тыя ж платформы, што і LLVM. Кампілятар - гэта бясплатнае праграмнае забеспячэнне з адкрытым зыходным кодам паводле ліцэнзіі MIT. Кампілятар Zig прадастаўляе магчымасць кампіляцыі C і C++, аналагічна Clang, з дапамогай каманд *zig cc* і *zig c++*, адпаведна. Мова праграмавання Nim падтрымлівае выкарыстанне *zig cc* у якасці кампілятара C.

Прыклады
--------

### Hello world

```
const std = @import("std");

pub fn main() !void {
 const stdout = std.io.getStdOut().writer();
 try stdout.print("Hello, {}!\n", .{"world"});
}

```

### Абагульнены звязаны спіс

```
pub fn main() void {
 var node = LinkedList(i32).Node {
 .prev = null,
 .next = null,
 .data = 1234,
 };

 var list = LinkedList(i32) {
 .first = &node,
 .last = &node,
 .len = 1,
 };
}

fn LinkedList(comptime T: type) type {
 return struct {
 pub const Node = struct {
 prev: ?\*Node,
 next: ?\*Node,
 data: T,
 };

 first: ?\*Node,
 last: ?\*Node,
 len: usize,
 };
}

```

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Zig на GitHub

| ⛭Мовы праграмавання |
| --- |
| 
* Ada
* ActionScript
* ALGOL
* APL
* Асэмблер
* BASIC
* C
* C++
* C#
* COBOL
* Delphi
* Erlang
* Forth
* Fortran
* Go
* Haskell
* Java
* JavaScript
* Kotlin
* Lisp
* Logo
* Lua
* Modula-2
* Objective-C
* Pascal
* Perl
* PL/I
* PHP
* Prolog
* Python
* R
* Ruby
* Rust
* Scala
* SQL
* Scheme
* Smalltalk
* Swift
* Zig
* *больш...*

 |
| List-Class article Спіс паводле катэгорый |
Бразіль на карце Ірландыі 1572 г.
**Бразіль** (ірл. *Hy Breasail*, лац. *Abresil, Brasil, Brasijl*) — міфічны востраў, які маляваўся картографамі мінулага звычана ў Атлантычным акіяне к захаду ад Ірландыі.

Гісторыя
--------

Лічыцца, што міф аб існаванні цудоўнага вострава Бразіль быў запазычаны з ірландскай міфалогіі. У сярэднявечную картаграфію ён трапіў з-за блытаніны ў перакладзе арабскіх геаграфічных сачыненняў. Упершыню з'явіўся на карце 1325 г. намаляванай балеарцам італьянскага паходжання Анжэліна Дульсерта (памёр 1330 г.), на шыраце Паўднёвай Ірландыі. У XVII ст. з'явіліся апісанні вострава тымі, хто быццам бы яго бачыў ці нават наведваў. У XIX ст. калі Паўночная Атлантыка ўжо была дастаткова даследавана, на некаторых картах працягвалі пазначаць Бразіль як скалу ў моры. Канчаткова назва знікла з карт толькі ў канцы XIX ст.

Тлумачэнне
----------

У дакладзе 1870 г. Геалагічнага таварыства Ірландыі Бразіль атаясамляўся з банкай Парк'юпайн (Porcupine) у 200 км на паўднёвым захадзе ад Ірландыі. Гісторыкі і географы ХХ ст. лічылі, што картографы і мараплаўцы першапачаткова блыталі Бразіль з адным з Аранскіх або іншых атлантычных астравоў, ці, магчыма, яны чулі байкі ад тых, хто бачыў здалёк абрысы неадкрытага Новага Свету, і г. д. Працяглае існаванне Бразіля на картах тлумачыцца тым, што даследчыкі часцяком наўмысна ці выпадкова пазначалі неправільныя каардынаты новых тэрыторый, і заставалася імавернасць існавання ў акіяне сапраўднага вострава.

Літаратура
----------

* DeCamp L. S. Lost Continents: The Atlantis Theme in History, Science, and Literature. - Dover Publications, 1970

Спасылкі
--------

* Таямнічы востраў І-Бразіль Архівавана 19 ліпеня 2012.
Асобнік іспанскага бурштыну з месцазнаходжання Эл Саплаа
**Іспанскі бурштын** — від выкапнёвых смол, які сустракаецца на тэрыторыі Іспаніі. Сфарміраваўся ў сярэдзіне мелавога перыяду, у апцкім  (руск.) (бел. і альбскім  (руск.) (бел. вяках. Вядомы дзякуючы шматлікім знаходкам насякомых і іншых членістаногіх. Пояс радовішчаў іспанскага бурштыну цягнецца з усходу на поўнач Іберыйскага паўвострава. Лічыцца, што іспанскі бурштын з розных радовішчаў мог прадукавацца рознымі групамі мезазойскіх раслін, такімі як прадстаўнікі сямействаў *Cheirolepidiaceae* і Араўкарыевыя (*Araucariaceae*). Усяго вядома каля 120 радовішчаў іспанскага бурштыну, з дзесяці з іх апісваліся розныя інклюзы. Найбуйнейшае радовішча іспанскага бурштыну з уключэннямі насякомых і іншых членістаногіх, вядомае як Эл Саплаа, знаходзіцца ў Кантабрыі, на поўначы Іспаніі.

Зноскі
------

1. 1 2  *A. P. Rasnitsyn, A. S. Bashkuev, D. S. Kopylov, E. D. Lukashevich, A. G. Ponomarenko* Sequence and scale of changes in the terrestrial biota during the Cretaceous (based on materials from fossil resins) // *Cretaceous Research*. — 2016-06-01. — Т. 61. — С. 234–255. — ISSN 0195-6671. — DOI:10.1016/j.cretres.2015.12.025 Архівавана з першакрыніцы 11 снежня 2019.
2. ↑  *NAJARRO M. et al.* Review of the El Soplao Amber Outcrop, Early Cretaceous of Cantabria, Spain // *Acta Geologica Sinica*. — 2010. Архівавана з першакрыніцы 14 жніўня 2020.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сосна.

**Со́сна**, **Доўжа** — возера ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, у басейне ракі Лужаснянка, за 12 км у напрамку на поўнач ад Віцебска.

Плошча возера складае 1,1 км², даўжыня 2,64 км, максімальная шырыня 0,82 км. Даўжыня берагавой лініі — 7,53 км. Найбольшая глыбіня 9,4 м, сярэдняя — 3,5 м. Аб’ём вады 4,01 млн м³. Катлавіна возера складаецца з двух плёсаў, падзеленых пакрытым хваёвым лесам востравам плошчай 0,015 км². Катлавіна лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Вышыня схілаў катлавіны ад 5—7 да 10—15 метраў.  
Найбольшыя глыбіні на паўночна-ўсходнім плёсе. Берагі возера часткова зліваюцца са схіламі катлавіны, на паўднёвым усходзе забалочаныя. Мелкаводдзе шырынёй да 100 м займае каля 24 % плошчы возера.  

Дно возера да глыбінь 3 м пясчанае, глыбей выслана глеем і крэменязёмістым сапрапелем. Водная маса добра насычана кіслародам.

Надводная расліннасць займае прыбярэжную паласу да 30 м. Да глыбіні 3,2 м растуць рдзесты, эладэя канадская, гарлачыкі.

Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Упадае некалькі ручаёў. Злучана пратокамі з азёрамі Бутыкі (Бу́тыка) і Баранаўскае. На паўночным усходзе выцякае ручай у раку Храпаўлянка.

У возеры водзяцца акунь звычайны, плотка, краснапёрка, шчупак звычайны, лінь, мянтуз, верхаводка, карась. Сустракаецца вугор.

На беразе возера размешчаны вёскі Шылы, Доўжа, спартыўна-аздараўленчая база. Уздоўж возера праходзіць аўтамабільная дарога Р115 (Віцебск — Гарадок). На беразе возера ўздоўж аўтамабільнай дарогі зона адпачынку.

Зноскі
------

1. ↑  Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 1. — С. 363. — 575 с. — 10 000 экз.

Літаратура
----------

* *Курловіч М. М.* Сосна // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
* Сосна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 89. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия / Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — 2-е изд. — Мн.: БелСЭ, 1989. — 599 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-85700-001-7. (руск.)
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  (руск.)