**Ёжэф Дудаш** (венг.: Dudás József; 22 верасня 1912, Марошвашархей — 19 студзеня 1957, Будапешт) — румынскі і венгерскі палітычны актывіст, удзельнік камуністычнага падполля, потым непрымірымы антыкамуніст. Займаў самыя радыкальныя пазіцыі ў Венгерскім паўстанні 1956 года. Узначаліў групу баевікоў, камандаваў масавымі пагромамі і забойствамі супрацоўнікаў камуністычнай дзяржбяспекі. Узначальваў адзін з рэвалюцыйных камітэтаў, сфармуляваў і абвясціў палітычную праграму паўстанцаў. Пасля падаўлення паўстання арыштаваны і пакараны смерцю.

Камуніст у Румыніі
------------------

Нарадзіўся ў працоўнай сям'і трансільванскіх венграў. У 14-гадовым узросце далучыўся да працоўнага руху. Глыбока прасякнуўся камуністычнымі ідэямі, быў у нелегальнай кампартыі Румыніі. Быў арганізатарам страйкавага руху. За падпольную камуністычную дзейнасць у 1933 годзе быў арыштаваны румынскімі ўладамі і прысуджаны да 9-гадовага зняволення. У 1939 годзе вызвалены па амністыі.

Калі ў 1940 годзе Трансільванія была перададзена ў склад Венгрыі ў выніку Другога Венскага арбітражу, Ёжэф Дудаш перабраўся ў Будапешт. Без спецыяльнай адукацыі асвоіў інжынерныя навыкі, працаваў механікам на заводзе.

Антыфашыст у вайне
------------------

Ёжэф Дудаш прымаў актыўны ўдзел у венгерскім антыфашысцкім руху, быў сувязным камуністычнага падполля. Выступаў у якасці пасярэдніка паміж кіраўнікамі кампартыі Венгрыі Ласла Райкам, Дзьюлай Калаі і лідарамі Незалежнай партыі дробных гаспадароў (НПДГ) Золтанам Тылдзі, Янушам Чорбай.

Цесныя сувязі Дудаша з камуністамі сталі вядомыя прыхільнікам-антынацыястам Міклаша Хорці. Па іх ініцыятыве Дудаш быў уключаны ў склад дэлегацыі прэм'ер-міністра Гезы Лакаташа, якая праводзіла ў Маскве перамовы пра выхад Венгрыі з Другой сусветнай вайны. Ёжэф Дудаш знаходзіўся ў Венгерскім фронце, што яднаў камуністаў, сацыял-дэмакратаў і НПДГ, быў адным з заснавальнікаў прасавецкага Вызвольнага камітэта Венгерскага нацыянальнага паўстання.

Апазіцыянер у Венгрыі
---------------------

Пасля вайны Ёжэф Дудаш усё больш дыстанцыяваўся ад камуністаў, якія прыйшлі да ўлады. Дудашу не падабаліся татальная рэгламентацыя, палітычныя рэпрэсіі, наяўнасць на тэрыторыі Венгрыі савецкіх войскаў. Дудаш уступіў у НПДГ і быў абраны ва Урад Будапешта. Яго стаўленне да партыйнага рэжыму Мацьяша Ракашы рабілася ўсё больш негатыўным.

Дудаш зблізіўся з антыкамуністычным падполлем, заняўся распаўсюдам улётак. У 1947 годзе ён быў арыштаваны камуністычнай дзяржбяспекай, але на наступны год вызвалены па заступніцтве Ласла Райка.

У 1951 годзе Дудаш быў зноў арыштаваны і выдадзены румынскім камуністычным уладам, якія арыштавалі яго па абвінавачанні ў правакатарстве ў гады вайны. Вызваліўшыся ў 1954 годзе, Дудаш вярнуўся ў Венгрыю. Працаваў спецыялістам па халадзільнай тэхніцы.

Гл. таксама
-----------

* Гергей Понграц
* Шандар Рац

Зноскі
------

1. ↑  Library of Congress Authorities — Library of Congress. Праверана 24 жніўня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13219454'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q131454'></a>
2. ↑  ПОЛИТ.РУ \ АНАЛИТИКА \ Мифы о восстании
3. ↑  Dudás József és '56
4. ↑  Sovetika.ru — сайт о советской эпохе: Венгрия, Белая книга, Иожеф Дудаш и его сообщники

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 123491738 · ISNI: 0000 0000 1593 9601 · LCCN: nb2014015429 · VIAF: 23050769 |