recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Атава (значэнні).

**Атава**, або **адава** (саманазва: *Odaawaa*, літаральна "гандляры") — алганкінскі народ, карэнныя жыхары Канады і ЗША. Агульная колькасць (2022 г.) — 76 200 чал.

Гісторыя
--------

Атава паходзяць ад групы алганкінаў, якая ў 1 або ў пачатку 2 тысячагоддзяў н. э. мігрыравала з ракі Святога Лаўрэнція да Вялікіх азёр. Галоўны цэнтр народа доўгі час месціўся на востраве Макінак. Разам з аджыбвэ і патаватомі складалі канфедэрацыю Рада трох агнёў.

З 1615 г. пачаліся кантакты з французамі. Атава моцна пацярпелі ад эпідэмій, якія ахапілі тубыльцаў Вялікіх азёр пасля сутыкнення з еўрапейцамі, а таксама падчас войн с суседзямі — іншымі алганкінамі і іракезамі. Але ў выніку саюзных адносінаў з французскімі каланістамі яны нават здолелі пашырыць свае тэрыторыі. У пачатку XVIII ст. атава насялялі землі ад паўночнага берага возера Мічыган да паўночнага захаду Агая.

У Сямігадовай вайне выступілі ў якасці саюзнікаў Францыі. Асаблівую вядомасць набыў правадыр Пантыяк, які рабіў смелыя вылазкі супраць брытанскіх крэпасцяў і паселішчаў каланістаў. У 1763 г. калі Францыя пацярпела паражэнне, Пантыяк працягваў змаганне і імкнуўся аб’яднаць вакол сябе іншыя плямёны. Яго барацьбу спыніла толькі смерць у 1769 г.

Падчас вайны за незалежнасць ЗША атава падтрымалі Вялікабрытанію супраць амерыканскіх паўстанцаў. Правадыр Эгушава заключыў саюз з суседзямі і працягваў вайну супраць амерыканцаў да мірнага дагавора ў Грынвелі, заключанага 3 жніўня 1795 г. Атава былі пазбаўлены тэрыторый на паўднёвым усходзе ад возера Мічыган, аднак захавалі большасць сваіх зямель. У 1807 г. і 1817 г. атава былі вымушаны заключыць дадатковыя дагаворы і ўсёткі страцілі значныя землі. У 1831 г. атава, што жылі на ўсход ад Місісіпі, былі пераселены ў Канзас і Аклахому.

У наш час на тэрыторыі ЗША дзейнічаюць 4 аўтаномныя рэзервацыі атава, урады і Канстытуцыі якіх прызнаны федэральным урадам ЗША, а таксама 2 аб’яднанні, пазбаўленыя самакіравання, але прызнаныя ўрадам, і 7 аб’яднанняў са статусам непрызнаных. На тэрыторыі Канады 5 аўтаномных рэзервацый і 14 больш дробных аўтаномных абшчын атава.

Мова
----

Атава размаўляюць на некалькіх дыялектах мовы аджыбвэ.

Зноскі
------

1. ↑  Ottawa

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Атава (народ) на Вікісховішчы |

* Ottawa Indians
* Native Languages of the Americas: Ottawa (Odawa, Odaawa)
* Ottawa history Архівавана 6 красавіка 2016.
* Ottawa Tribe of Oklahoma
* Ottawa Indian Tribe

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85096087 |
**Polygonia c-aureum** — дзённы матылёк з сямейства Німфаліды (*Nymphalidae*).

Назва
-----

Від названы па адметнай прыкмеце — наяўнасці залатой плямы на ісподзе задняга крыла ў выглядзе лацінскай літары «c».

Апісанне
--------

На кветцы вяргіні. Ніжні бок крылаў (Осака, Японія).

|  |
| --- |
|  |
| Каноплі пасяўныя - *Cannabis sativa*. |

Даўжыня пярэдняга крыла імага — 22-29 мм. Размах крылаў ад 45 да 60 мм. Самкі часцей за ўсё некалькі буйней самцоў. Крылы аранжавыя з чорнымі кропкамі.

Распаўсюджанне
--------------

Далёкі Усход Расіі (Прыамур'е ад Амура-Зейскай раўніны да ракі Гарун, паўднёвыя хрыбты Бурэйскіх гор, Прымор'е), Японія (ад Хакайда да Танегасіма), Карэйскі паўвостраў, Паўночна-Усходні і Паўднёвы Кітай, Тайвань і Індакітай.

Спосаб жыцця
------------

### Час лёту

Развіваецца ў адным, ці ў двух пакаленнях (ад ліпеня да кастрычніка) і пасля зімовай спячкі, да сярэдзіны мая.

### Месцапражыванні

Розныя драўняныя біятопы, сады, паркі, сухія лугі. Від з'яўляецца агульным і ў прыгарадных раёнах.

### Кармавыя расліны вусеняў

Каноплі пасяўныя (*Cannabis sativa*) і *Humulus japonicus*, а таксама *Humulopsis cordtfolius*.

Падобныя віды
-------------

* Polygonia c-album  (Linnaeus, 1758)
* Polygonia egea  (Cramer, 1775)

Зноскі
------

1. ↑  Коршунов Ю. Архівавана 29 студзеня 2008.

Літаратура
----------

* Коршунов Ю. П. Горбунов П. Ю. Дневные бабочки азиатской части России: справочник. — Екатеринбург, 1995. — 202 с.
* Fukuda H. et al. Genshoku Nihon chorui seitai zukan. — Osaka, 1982—1984. — 4 Т. ISBN 4-586-30064-7
**Цмінда Самеба** (груз. წმინდა სამება — «Найсвяцейшая Тройца»); Сабор Святой Тройцы ў Тбілісі — галоўны кафедральны сабор Грузінскай праваслаўнай царквы; знаходзіцца ў Тбілісі, на ўзгорку св. Іллі (левы бераг Куры). У саборы 13 прастолаў; ніжні храм у гонар Звеставання Найсвяцейшай Багародзіцы; асобна стаіць званіца.

Гісторыя
--------

Будаўніцтва новага сабора было запланавана ў 1989 годзе ў сувязі са святкаваннем 1500-годдзя аўтакефаліі грузінскай царквы і ў азнаменаванне 2000-годдзя хрысціянства. Конкурс на ўзвядзенне храма выйграў вытрыманы ў рэтраспектыўным духу праект Арчыла Міндыяшвілі. Вышыня верхняга храма складае 105,5 метраў (без надкупальнага крыжа 98 метраў і крыж 7,5 метра); працягласць з усходу на захад - 77 метраў, з поўначы на ​​поўдзень - 65 метраў; агульная плошча - больш за 5.000 м². Храм быў закладзены 23 лістапада 1995 г.; будаўніцтва вялося на ахвяраванні звычайных гараджан і буйных бізнесменаў. Першае набажэнства ў саборы было здзейснена 25 снежня 2002. Асвячоны роўна праз 9 гадоў пасля закладкі, у дзень Георгія Перамаганосца - нябеснага апекуна Грузіі; чын асвячэння здзейсніў Патрыярх-Каталікос Ілля II у саслужэнні архірэяў і клірыкаў Грузінскай Царквы, а таксама прадстаўнікі Канстанцінопальскай, Александрыйскай, Антыохійскай, Рускай, Сербскай, Румынскай, Кіпрскай, Эладскай, Польскай, Албанскай Цэркваў, Праваслаўнай Царквы ў Амерыцы. Пасля асвячэння ў Троіцкі сабор з Сіёні была перанесена кафедра Каталікоса Грузіі.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 26 лютага 2011.  (груз.)

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
**Цзінь** (кіт. спр. 晉朝, піньінь *Jìn Cháo*) — кітайская імператарская дынастыя (265—420).

Адрозніваюць Заходнюю Цзінь (265—316) і Усходнюю Цзінь (317—420).

Першая заснавана палкаводцам Сыма Янем, які ў 280 г. перамог царства У і на кароткі час аб’яднаў дзяржаву; сталіца — г. Лаян. Міжусобіцы канца 3 — пачатку 4 ст. аслабілі імперыю і дазволілі хуну і іншым качавым плямёнам захапіць Паўночны Кітай; у 316 г. імператар Мінь-дзі быў ўзяты імі ў палон.

Адзін з саноўнікаў імперыі Сыма Жуй у 317 г. заснаваў Усходнюю Цзінь; сталіца — горад Цзянькан (цяпер горад Нанкін). У час праўлення Усходняй Цзінь вялася бесперапынная барацьба за уладу паміж знаццю Паўночнага і Паўднёвага Кітая. У 420 г. да улады прыйшла дынастыя Сун (гл. Паўднёвыя і паўночныя дынастыі ў Кітаі).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Цзінь (265—420) // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — С. 111.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4271496-5 · LCCN: sh85024048 |
**«Pony Time»** (*«Час поні»*) — песня, выпушчаная Донам Кавэем і Джонам Беры (удзельнікам ранейшай вакальнай групы Кавэя, «The Rainbows»), а запісаная ў 1960 годзе Кавэем і ягонай групай «The Goodtimers».

Але ж песня дасягнула найбольшага поспеху, калі яе перазапісаў у 1961 Чабі Чэкер. У ягоным выкананні яна ўзнялася на #1 у Білборд Хот 100 (гэта быў другі такі ягоны поспех пасле песні «The Twist» у 1960 годзе). Так жа сама гэты хіт трапіў на #1 у Білборд РнБ.

Песня спарадзіла новы танец, поні, танцуючы які выканаўцы выглядалі так, быццам яны скакалі на кані. А фраза «Boogety Shoe» («бугі-башмак») з песні была запазычана Беры Мэнам у ягоны хіт «Who Put the Bomp» (1961).

Зноскі
------

1. ↑  Whitburn, Joel (2004). *Top R&B/Hip-Hop Singles: 1942-2004*. Record Research. p. 114.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MetroLyrics · MusicBrainz |
**Яськаўшчына** — курганныя могільнікі каля вёскі Яськаўшчыны Талачынскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзяцца за 1,5 км на поўнач ад вёскі, на краі поля, на невысокім узгорку, які зарос густым хмызняком.

Апісанне
--------

25 курганоў добрай захаванасці, большая частка дыяметрам 5—6 м, вышынёй да 1,5 м. На паўночна-ўсходняй ускраіне могільніка ёсць курганы дыяметрам 10 м, вышынёй 2-2,5 м. За дарогай, каля лесу, адзіночны курган дыяметрам 8 м, вышынёй 1,5 м, яшчэ адзін знаходзіцца каля могілак. Адкрыў і абследаваў у 1959 годзе Л. В. Аляксееў. Абследавалі А. Р. Мітрафанаў (1972) і В. М. Ляўко (1981). Раскопкі не праводзіліся.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл. — С. 420.

Спасылкі
--------

* Яськаўшчына (курганны могільнік) на сайце «Архіварта»
**Populus maximowiczii**  — від раслін роду таполя (*Populus*) сямейства вярбовыя (*Salicaceae*). Людзі выкарыстоўваюць драўніну гэтай таполі для будынкаў, у будаўніцтве караблёў і для вырабу запалкавых саломак.

Апісанне
--------

Дрэва да 30 метраў у вышыню. Кара шаравата-зялёная або жаўтлява-шэрая; у маладога дрэва кара гладкая, у старых дрэў — пакрыта глыбокімі бароздамі. Новыя галінкі чырванаватыя, затым становяцца шэрымі; цыліндрычныя, трывалыя, густа пакрыты валаскамі. Пупышкі светла афарбаваныя, канічныя, ліпкія. Лісце на пладаносных галінках з цыліндрычным хвосцікам, 1-4-сантыметровае, шарсцістае.

Від названы ў гонар Карла Іванавіча Максімовіча (1827—1891), расійскага батаніка, акадэміка Імператарскай Санкт-Пецярбургскай Акадэміі Навук, даследчыка флоры Далёкага Усходу і Японіі.

Экалогія
--------

У кары і драўніне віду могуць развівацца лічынкі *Callipogon relictus*, найбуйнейшага жука-вусача Расіі.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IPNI · ITIS TSN · NCBI · POWO · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карэтнікаў.

**Валерый Іванавіч Карэтнікаў** (нар. 27 студзеня 1940, в. Місяш, Чабаркульскі раён, Чалябінская вобласць, РСФСР) — беларускі кампазітар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1970 годзе Беларускую кансерваторыю (клас П. Падкавырава). З 1970 года выкладчык Магілёўскага, з 1976 года Маладзечанскага музычнага вучылішчаў, з 1989 года — музычнага каледжа пры Беларускай акадэміі музыкі.

Член Беларускага саюза кампазітараў з 1979 года.

Творчасць
---------

Працуе пераважна ў камерна-інструментальных жанрах і музыкі для дзяцей. Сярод твораў: вакальна-інструментальная лірычная паэма «Флейтыст» на вершы Э. Агняцвет (для сапрана і інструментальнага квінтэта, 1996); сімфонія (1970); канцэрты для фартэпіяна з аркестрам (1978, 1993); п’есы для фартэпіяна; 4 трыа для скрыпкі, віяланчэлі і фартэпіяна; санаты, у т.л. для альта, для альта і фартэпіяна, для 2 скрыпак і фартэпіяна; струнны (1977, 2-я рэд. 1991) і фартэпіянны (1996, 1997) квартэты; варыяцыі на тэму «З Полацкага сшытка» для скрыпкі, альта і фартэпіяна (1992); рамансы, песні на словы беларускіх паэтаў. Рэдактар і складальнік (разам з В. Дабравольскай) зборніка твораў беларускай харавой музыкі ў 2 т. (т. 1, 1998).

Узнагароды
----------

Лаўрэат прэміі Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі (2003).

Зноскі
------

1. ↑  Карэтнікаў Валерый Іванавіч — Беларусь у асобах i падзеях

Літаратура
----------

* *Аладава Р. М.* Карэтнікаў Валерый Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
**Валерый Інакенцьевіч Пахабаў** (нар. 1 студзеня 1947, Талачын, Віцебская вобласць) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (1993), кандыдат тэхнічных навук (1974), прафесар (1995).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Аўтамабільны транспарт», 1968), Цэнтральны навукова-даследчы інстытут механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі Нечарназёмнай зоны СССР (аспірантура, 1974).

Працаваў на трэсце «Віліямінскводбуд» (1968—1971), ЦНДІМЭСГ Нечарназёмнай зоны СССР (1974—1977), Усесаюзным навукова-даследчым і тэхналагічным інстытуцу мантажу, эксплуатацыі і рамонту машын і абсталявання жывёлагадоўчых і птушкагадоўчых ферм (1977—1978), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (1978—1997 — прафесар кафедры «Эканоміка і арганізацыя аўтатрактарнай вытворчасці і аўтамабільнага транспарту», 1997—1999 — загадчык кафедры «Маркетынг», 1999—2004 — кафедры «Эканоміка і арганізацыя машынабудаўнічай вытворчасці», 2004—2012 — прафесар кафедры).

Навуковыя інтарэсы: эканоміка і арганізацыя вытворчасці; маркетынг; энергазберажэнне ў машынабудаванні; лізінг; лагістыка ў сферы вытворчасці, збыту і транспарту.

Бібліяграфія
------------

* Проблемы транспортного обеспечения в системе агропромышленного производства (методология и методы) : автореферат диссертации … доктора экономических наук : 08.00.05 / Похабов Валерий Иннокентьевич. ― Минск, 1992.
* Исследование и оптимизация методов организации технического обслуживания и текущего ремонта автомобилей (для условий хозяйств БССР) : автореферат диссертации … кандидата технических наук : 05.20.03 / Похабов Валерий Иннокентьевич. ― Минск, 1974.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Пахабаў Валерый Інакенцьевіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2001. — Т. 12. — С. 237.
* Похабов Валерий Иннокентьевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 6. — С. 229.
* Похабов Валерий Иннокентьевич // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. кн. 2. — С. 370.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Урбан.
**Яўген Станіслававіч Урбан** (нар. 17 мая 1962, в. Завельцы, Астравецкі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1981 годзе Мінскі архітэктурна-будаўнічы тэхнікум, у 1986 годзе — Беларускі політэхнічны інстытут. З 1999 года галоўны архітэктар праектаў ва УП «Мінскпраект».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1990 г.

Творчасць
---------

Асноўныя пабудовы і праекты: індывідуальныя жылыя дамы па вул. Жукоўскага (2003), па вул. Чарвякова (2006), па вул. Прытыцкага (2005), па вул. Чкалава / Варанянскага (2009), па вул. Бурдзейнага (2010), па пр. Дзяржынскага (2011), па вул. Сямашкі, у мікрараёнах Сухарава-5, Лошыца-3, 6 і інш. жылы комплекс «Батус» у г. Батумі, Грузія (2005); гандлёвыя цэнтры сеткі «PROSTOR» па пр. Дзяржынскага (2006); па вул. Ротмістрава (2009); па вул. Убарэвіча (2010); адміністрацыйны будынак МЗС РБ па вул. Леніна (2007); праект рэканструкцыі «Белэкспа» па вул. Я. Купалы (2007); праект будынка праектных арганізацый па вул. Берсана (2009); рэканструкцыя будынка суда ЕўрАзЭС па вул. Кірава (2012); праект адміністрацыйнага комплексу Дома прафсаюзаў (2013); гандлёва-забаўляльны комплекс «АЛМІ» (2015); цэнтр кіравання паветраным рухам «Белаэранавігацыя» (2018); будынак РУП «Белмытсэрвіс» па вул. Лермантава (2019), праект рэканструкцыі Музычнага тэатра (2018), жылы комплекс «Лазурыт» (2015—2020).

* Дом па вуліцы Варанянскага, 1АДом па вуліцы Варанянскага, 1А
* Дом па праспекце Дзяржынскага, 9Дом па праспекце Дзяржынскага, 9
* Прыбудова да будынка МЗСПрыбудова да будынка МЗС
* Будынак суда ЕўрАзЭС па вул. Кірава пасля рэканструкцыіБудынак суда ЕўрАзЭС па вул. Кірава пасля рэканструкцыі

Узнагароды
----------

Браў удзел у рэспубліканскіх, усесаюзных і міжнародных архітэктурных конкурсах, лаўрэат усесаюзнага архітэктурнага конкурсу 1989 года і рэспубліканскіх конкурсаў 1990, 1993, 1994 гадоў. Узнагароджаны Ганаровай граматай Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Беларусі ў 2008 г.

Сям’я
-----

У шлюбе з архітэктаркай Ганнай Аляксандраўнай Урбан, сумесна з якой выканаў многія аб’екты.

Спасылкі
--------

* Урбан Евгений Станиславович // МИНСК ПРОЕКТ СТАБИЛЬНОСТЬ ТРАДИЦИИ 75 КАЧЕСТВО. Минск. 2020
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Радкевіч.
**Яўген Рыгоравіч Радке́віч** (3 кастрычніка 1937, г. Сянно, Віцебская вобласць — 3 студзеня 1999) — беларускі пісьменнік. Доктар філалагічных навук (1988). Кандыдат гістарычных навук (1974). Прафесар (1989).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і настаўнікаў. У 1955 г. паехаў у Казахстан. Скончыў Усць-Каменагорскае вучылішча сельскай гаспадаркі (1956). Працаваў трактарыстам, камбайнёрам у саўгасах імя Жданава і «Пагранічнік» Паўладарскай вобласці. У 1958 г. — піянерважаты дзіцячага дома № 2 у п. Парэчча Гродзенскай вобласці. У 1963 г. скончыў аддзяленне журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. 3 1960 г. адначасова працаваў рэдактарам, загадчыкам маладзёжнай рэдакцыі Беларускага радыё. У 1970—1971 гг. загадчык рэдакцыі газеты «Мінская праўда». 3 1974 г. — выкладчык, загадчык кафедры тэлебачання і радыёвяшчання БДУ.

Творчая і навуковая дзейнасць
-----------------------------

Друкуецца з 1966 (1958) г. Аўтар кніг апавяданняў і аповесцей «Плытагоны» (1972), «Месяц Межань. Зіма на выратавальнай» (1976), «Горны мёд» (1982), аповесцей «Антаніна» (1979), «Пешшу праз Галактыку» (1984), раманаў «Сутокі дзён» (1984), «Закон прыцягнення» (1990). Напісаў кнігу публіцыстыкі «Камсамольская дынастыя» (1968), даследаванне «Маладзёжная радыёпраграма: станаўленне, функцыі, форма» (1979), манаграфію «Беларускае радыё: гісторыя, перспектывы развіцця» (1983).

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 222. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4 (Т. 13).

Літаратура
----------

* Радкевіч Яўген // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / рэдкал. І. Э. Багдановіч [і інш.]. — Мн. 1995. — Т. 5. — С. 124—125.
* *Савік Л. С.* Радкевіч Яўген Рыгоравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 222. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4 (Т. 13).
**Эрнфрыд Карт Мальмгрэн** (шведск.: Ernfrid Cart Malmgren, 3 лістапада 1899 — 28 сакавіка 1970) — шведскі эсперантыст, дзеяч міжнароднага эсперанта-руха.

Біяграфія
---------

Па адукацыі настаўнік, з канца 1920-ых гадоў веў актыўную дзейнасць у эсперанта-рухе. Арганізоўваў шматлікія курсы вывучэння эсперанта ў Стакгольме як для шведаў, так і для іншаземцаў, з 1928 па 1931 праводзіў курсы выкладчыкаў эсперанта, у тым ліку пры фінансавай падтрымцы ўрада. У перыяд 1929—1931 гадоў Мальмгрэн разам з лідарам эстонскіх эсперантыстаў Генрыхам Сепікам арганізоўваў турыстычныя паездкі з Швецыі ў Эстонію, у якіх прыняла ўдзел вялікая колькасць эсперантстаў. У 1929—1931 гадах Мальмгрэн таксама быў сакратаром Шведскай федэрацыі выкладчыкаў эсперанта, кіраўніком турыстычнай эсперанта-асацыяцыі, кіраваў Шведскім інстытутам эсперанта з 1930 года, а з 1931 года быў сакратаром Шведскай эсперанта-федэрацыі.

У 1934 годзе Мальмгрэн быў генеральным сакратаром Сусветнага кангрэса эсперантыстаў у Стакгольме, на гэтым кангрэсе быў абраны віцэ-прэзідэнтам і членам праўлення Сусветнай асацыяцыі эсперанта. На гэтай пасадзе мальмгрэн займаўся інфармацыйнай работай, у сваім доме ў Стакгольме адкрыў цэнтр для прасоўвання эсперанта, рассылаў інфармацыйныя бюляцені аб стане міжнароднага эсперанта-руха, прычым падчас Другой сусветнай вайны гэтыя бюляцені рассылаліся нават у акупаваныя краіны.

Пасля зліяння Міжнароднай эсперанта-лігі і «жэнеўскай UEA» у 1947 Мальмгрэн стаў прэзідэнтам абноўленай UEA. У 1955 годзе быў перавыбраны прэзідэнтам UEA, але з-за праблем са здароўем сыйшоў у адстаўку у 1956 годзе. У 1962 годзе быў удастоены звання ганаровага прэзідэнта UEA.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Libroj Архівавана 5 сакавіка 2016. кнігі аб Эрнфрыдзе Мальмгрэне ў Kolecto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo(недаступная спасылка)
* Artikoloj(недаступная спасылка) кнігі аб Эрнфрыдзе Мальмгрэне ў Elektronika bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)

| ⛭Прэзідэнты Сусветнай эсперанта-асацыяцыі |
| --- |
| Прэзідэнты UEA | Г. Мудзі ·  Г. Ходлер ·  Э. Прыва ·  Э. Штэтлер ·  Луі Басцьен ·  К. М. Лінігер1 ·  Х. Г. Кюрнштайер1 ·  Л. Басцьен2 ·  Э. Мальмгрэн ·  Д. Канута ·  Г. Холмс (в. а.) ·  Хідэа Ягі ·  Г. Холмс (в. а.) ·  І. Лапена ·  Х. Тонкін ·  Г. Мартэнс ·  Х. Тонкін ·  Д. Уэлс ·  Лі Чон Ён ·  К. Эндэрбі ·  Р. Карсэці ·  П. Дасгупта ·  М. Фетэс |  |
| Ганаровыя прэзідэнты UEA | Л. Л. Заменгоф ·  Э. Штэтлер ·  Луі Басцьен ·  Х. Г. Кюрнштайер ·  Э. Прыва ·  Э. Мальмгрэн ·  Гары Холмс |
| 1 Як прэзідэнт «Жэнеўскай UEA»  **·**  2 Як прэзідэнт міжнароднай эсперанта-лігі |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 99001751 · GND: 1081838582 · ISNI: 0000 0003 8395 1671 · LCCN: no2012115545 · NTA: 128301120 · VIAF: 272766846 |

 |
**Алеато́рыка** (верагодна, з англ.: aleatoric — выпадковы < лац.: aleatorius — ігорны < лац.: aleator — ігрок < лац.: alea — ігральная костка) — метад кампазіцыі ў музыцы XX—XXI стагоддзяў, які дапускае варыябельныя адносіны паміж элементамі музычнай тканіны (у тым ліку нотнага тэксту) і музычнай формы і які прадугледжвае нявызначанасць або выпадковую паслядоўнасць гэтых элементаў пры складанні або выкананні твора.

Як метад кампазіцыі алеаторыка развілася ў процівагу строгаму варыянту серыяльнай музыкі, у тэхніцы якой элементы ва ўсіх параметрах музычнай кампазіцыі (гармонія, рытм, форма, дынаміка, тэмбр і г д.) былі строга дэтэрмінаваныя тымі ці іншымі перадкампазіцыйнымі алгарытмамі (формуламі, мадэлямі).

Зноскі
------

1. ↑  *Борев Ю. Б.* Эстетика. — М.: Высш. шк. 2002.

Літаратура
----------

* Теория современной композиции. — М.: Музыка, 2007. — ISBN 5-7140-0887-1

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX537930 · BNF: 119530389 · GND: 4141811-6 · LCCN: sh85022486 · Microsoft: 83160066 · NKC: ph433005 · SUDOC: 027505480 |

 |
**Валерый Іванавіч Кудашоў** (нар. 1 ліпеня 1941, в. Акцябрск, Клічаўскі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (1999), прафесар (2001).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі тэхналагічны інстытут (спецыяльнасць «Машыны і механізмы лясной і дрэваапрацоўчай прамысловасці», 1969), Інстытут эканомікі АН БССР (аспірантура, 1978).

Працаваў у Беларускім праектна-тэхналагічным інстытуце «Белмясцпрампраект» (з 1970), Фізіка-тэхнічным інстытуце АН БССР (з 1972), Беларускім політэхнічным інстытуце (з 1984, загадчык кафедры), Нацыянальным цэнтры інтэлектуальнай уласнасці (1992—2004, з 1997 — старшыня, у 2001—2004 — генеральны дырэктар), Мінскім інстытуце кіравання (2004—2013, загадчык кафедры), Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (з 2014, прафесар кафедры арганізацыі вытворчасці і эканомікі нерухомасці).

Навуковыя інтарэсы: кіраванне інавацыйнай дзейнасцю; кіраванне інтэлектуальнай уласнасцю; пытанні набыцця правоў на вынаходствы, перадачы тэхналогій і ноу-хау.

Узнагароды
----------

Залаты медаль імя В. І. Бліннікава «За ўнёсак у вынаходніцкую і патэнтную справу» (2006).

Бібліяграфія
------------

* Организационно-экономический механизм управления научно-техническими нововведениями в процессе развития рыночных отношений : диссертация … доктора экономических наук : 08.00.05 : защищена 15.12.1998 : утверждена 28.04.1999 / Кудашов Валерий Иванович. — Минск, 1998.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кудашов Валерий Иванович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 331.
* Кудашов Валерий Иванович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2020. — Т. 6 : Могилевская область : в 2 кн. кн. 1. — С. 473—474.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мялешкавіцкі сельсавет.
 
**Мяле́шкавіцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мазырскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Мялешкавічы.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Мазырскага раёна Мазырскай акругі БССР. З 5 кастрычніка 1926 года ў складзе Слабадскога раёна, з 4 жніўня 1927 года — у складзе Каралінскага раёна той жа акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Каралінскім раёне БССР, які 5 лютага 1931 года перайменаваны ў Ельскі, з 21 чэрвеня 1935 года ў Ельскім раёне Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — Палескай вобласці. З 3 ліпеня 1939 года ў складзе Мазырскага раёна Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 6 лютага 1964 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Каменкаўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 6 лютага 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 21 (1061).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Эрфуд** (араб. أرفود‎‎) — горад на ўсходзе Марока, размешчаны ў аазісе Тафілалет непадалёк ад пяскоў пустыні Сахары. Каардынаты горада 31°26′10″ пн. ш. 4°13′58″ з. д.HGЯO. Насельніцтва складае каля 23 500 жыхароў.

Тут быў апошні раён, заняты французамі, аднак супраціўленне Тафілалецкіх плямёнаў доўжылася да 1932 года. Французы пабудавалі тут адміністрацыйны цэнтр і размясцілі гарнізон.

З-за добрай інфраструктуры і блізкасці пустыні з дзюнамі горад стаў папулярны сярод кінавытворцаў. Тут, у прыватнасці, здымаўся вядомы фільм Мумія (1999).

Горад наведваюць таксама турысты, адсюль рэгулярна арганізуюцца туры да аазіса Эрг-Шэбі непасрэдна ля мяжы пяскоў.

Спасылкі
--------

* Arfoud sur le site de *Portail d’arfoud*, par Abkar Smain Архівавана 30 красавіка 2016.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Глушакоў.
**Валерый Ігнатавіч Глушакоў** (1 верасня 1926, г. Бабруйск — 2005) — беларускі савецкі спявак (лірычны тэнар). Народны артыст БССР (1964).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1926 годзе ў Бабруйску. Валерый Глушакоў гераічна праявіў сябе падчас Вялікай Айчыннай вайны. Знаходзячыся на акупіраванай тэрыторыі, служыў связным 9-ай Кіраўскай брыгады, быў арыштаваны гестапа, збег.

Скончыў Беларускую кансерваторыю (1956, па класе Я. Вітынга). З 1954 саліст Беларускай філармоніі, у 1956-74 Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР.

Творчасць
---------

Выканаўчай манеры спевака ўласцівы лірысная напоўненасць, непасрэднасць. Стварыў вобразы Андрэя (першы выканаўца) і Супонькі («Калючая ружа», «Калі ападае лісце» Ю. Семянякі), Вронака (першы выканаўца) («Яснае світанне» А. Туранкова), Марціна (першы выканаўца) («Міхась Падгорны» Я. Цікоцкага), Уладзіміра Ігаравіча («Князь Ігар» А. Барадзіна), Фаўста («Фаўст  (руск.) (бел.» Ш. Гуно), Надзіра («Шукальнікі жэмчугу  (руск.) (бел.» Ж. Бізэ), дэ Грые, Вертэра («Манон  (руск.) (бел.», «Вертэр  (руск.) (бел.» Ж. Маснэ), графа Альмавівы («Севільскі цырульнік  (руск.) (бел.» Дж. Расіні), Герцага, Альфрэда («Рыгалета», «Травіята» Дж. Вердзі), Рудольфа(«Багема[ru]» Дж. Пучыні), Антоніа («Заручыны ў манастыры» С. Пракоф’ева), Рафаэля («Рафаэль  (руск.) (бел.» А. Арэнскага  (руск.) (бел.) і інш.

У канцэртным рэпертуары Глушакова творы рускай і замежнай класікі, савецкіх, беларускіх кампазітараў, народныя песні.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі «За перамогу над Германіяй», «30 гадоў Савецкай Арміі і флоту», «20 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «40 гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «60 гадоў узброеных сіл СССР».

Памяць
------

На доме, дзе жыў В. Глушакоў, усталявана мемарыяльная дошка.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Глушаков Валерий Игнатьевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 152. — 737 с.
2. 1 2  Легенды беларускай оперы
3. 1 2  Легенды беларускай оперы(недаступная спасылка)
4. 1 2  Глушаков В. И.  (руск.)
5. ↑  Мемарыяльная дошка

Літаратура
----------

* Республика Беларусь : энциклопедия. В 7 т. Т. 3. — Минск, 2006.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. У 5 т. Т. 2. — Мінск, 1985.
* Театральная энциклопедия. Том 6/Глав. ред. П. А. Марков — М.: Советская энциклопедия, 1967. — 1136 стб. с илл. 8 л. илл.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Максімовіч.
**Валерый Аляксандравіч Максімовіч** (нар. 21 сакавіка 1962, в. Траянец, Плешчаніцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі паэт, літаратуразнаўца, крытык, аўтар вучэбных і вучэбна-метадычных дапаможнікаў для вышэйшай школы і настаўнікаў. Доктар філалагічных навук (2003), намеснік дырэктара Інстытута мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы НАН Беларусі.

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння Бялянскай ВШ (1977) і Завішынскай СШ (1979) навучаўся ў тэхнічным вучылішчы № 76 электронікі (г. Мінск), працаваў слесарам-інструментальшчыкам 4 разрада вытворчага аб’яднання «Інтэграл». Служыў у Савецкай арміі (1980—1982, ГДР). Навучаўся на падрыхтоўчым аддзяленні БДУ (1983—1984). У 1989 годзе скончыў філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага універсітэта па спецыяльнасці «Беларуская і руская мова і літаратура».

Педагагічную працу распачынаў ў Зарэчанскай базавай школе Лагойскага раёна. У 1989—1992 гадах — аспірант кафедры беларускай літаратуры філалагічнага факультэта БДУ. У 1993 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму "Паэзія «Узвышша: эстэтыка слова і асаблівасці паэтычнага майстэрства» (навуковы кіраўнік член-карэспандэнт НАН Беларусі А. А. Лойка). Са снежня 1992 па верасень 2003 год працаваў выкладчыкам, дацэнтам кафедры беларускай літаратуры БДУ.

У 1996 годзе выконваў абавязкі намесніка дэкана філалагічнага факультэта згаданай установы. У 2002 годзе абараніў доктарскую дысертацыю «Тэндэнцыі мадэрнізму ў эстэтычнай ідэнтыфікацыі беларускай літаратуры пачатку ХХ ст.». З кастрычніка 2003 па студзень 2006 года займаў пасаду першага прарэктара Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў. Са студзеня 2006 па люты 2008 выконваў абавязкі дырэктара Інстытута літаратуры імя Янкі Купалы НАН Беларусі. У дадзены час выконвае абавязкі намесніка дырэктара Інстытута мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы НАН Беларусі.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Ганаровай граматай Адміністрацыі Першамайскага раёна г. Мінска (2005) і лістом з Падзякай ад Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2006). Лаўрэат прэміі НАН Беларусі (2003).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 425.
* Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.]. — Мінск, 2014. — Т. 5. — С. 321.
* Літаратура і мастацтва. — 2012. — 14 верасня (№ 37). — С. 20.
* Максім Багдановіч : энцыклапедыя. — Мінск, 2011. — С. 328.
* Минская область : энциклопедия : [в 2 т.]. — Минск, 2007. — Т. 2. — С. 319.
* Новыя кнігі : па старонках беларускага друку : штомесячны бібліяграфічны бюлетэнь / Нацыянальная бібліятэка Беларусі. — 2011. — № 8. — С. 18 дадатку «Беларускі каляндар, 2012 год».
* Полымя. — 2012. — № 9. — С. 150—146.
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 622—623.
* Роднае слова. — 2012. — № 3. — С. 19.

Спасылкі
--------

* Максімовіч Валерый Аляксандравіч
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Стральчонак.
**Валерый Іванавіч Стральчонак** (нар. 15 верасня 1982, Барысаў Мінскай вобласці) — беларускі энергетык, педагог; дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт (электразабеспячэнне), Рэспубліканскі інстытут прафесійнай адукацыі (Прафесійная адукацыя), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (дзяржаўнае і мясцовае кіраванне).

Працаваў электраманцёрам Сельэнерга, Барысаўскага малочнага камбіната, выкладчыкам спецдысцыплін, загадчыкам дзённага аддзялення Жодзінскага дзяржаўнага політэхнічнага каледжа, загадчыкам дзённага аддзялення, намеснікам дырэктара па вытворчым навучанні, кіраўніком практыкі, намеснікам дырэктара па вучэбна-вытворчай рабоце філіяла БНТУ Жодзінскага дзяржаўнага політэхнічнага каледжа.

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання.

Зноскі
------

1. ↑  Стральчонак Валерый Іванавіч
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Галубовіч.
**Валерый Іванавіч Галубовіч** (10 кастрычніка 1943, Магілёў) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1974), прафесар (1997).

Скончыў гістарычны факультэт БДУ (1970). З 1974 у Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце, з 1985 загадчык кафедры эканамічнай гісторыі.

Даследуе гаспадарку земляў сучаснай Беларусі ў IX—XIII стст. эканамічнае развіццё БССР у 1940—1980-я, гісторыю развіцця ў Беларусі эканамічнай навукі і адукацыі (гісторыю БДУ).

Пад кіраўніцтвам і навуковай рэдакцыяй В. Галубовіча ўпершыню ў Беларусі для студэнтаў эканамічных спецыяльнасцей ВНУ распрацавалі праграму курсу «Эканамічная гісторыя Беларусі», а таксама курс параўнаўчай эканамічнай гісторыі «Эканамічная гісторыя Беларусі і замежных краін».

Мае каля 90 навуковых і навукова-метадычных прац. Аўтар шэрагу дапаможнікаў па эканамічнай гісторыі Беларусі і замежжа. Сябар рэдакцыйнай калегіі «Беларускага гістарычнага часопіса».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Шыбека, З. «Трэба рабіць эканамічную гісторыю практычнай навукай»: Да 60-годдзя з дня нараджэння Валерыя Іванавіча Галубовіча / З. Шыбека, В. Кушнер // Беларускі гістарычны часопіс. — 2003. — № 9. — С. 42—43.
**Шатландская англійская мова** (англ.: Scottish English) — шатландскі дыялект англійскай мовы.

Гісторыя
--------

Шатландская англійская мова пачала фарміравацца з XVI ст. як вынік кантактаў кельтамоўных шатландцаў са старой англійскай літаратурнай мовай. На яе пэўны ўплыў таксама аказала лацінская мова, якая да таго часу абмежавана выкарыстоўвалася мясцовай царквой, але часцей у навуковых і філасофскіх тэкстах, абавязкова вывучалася ў школе. У 1707 г. акт аб уніі аб'яднаў парламенты Шатландыі і Англіі. Англійская мова стала ў Шатландыі адзінай мовай дзяржаўнага справаводства, была прынята царквой. Шатландцы служылі ў брытанскай арміі, дзе таксама засвойвалі англійскую гаворку. Гэта абумовіла яе шырокае распаўсюджанне і паступовае выцісненне шатландскай гэльскай мовы.

Шатландская англійская мова аказала значны ўплыў на амерыканскую англійскую мову.

Адрозненні
----------

Найбольшыя адрозненні шатландская англійская мова мае ў вымаўленні. Шатландцы не вымаўляюць каля 5 звыклых для англійскай мовы галосных гукаў, затое захавалі гук *R* на канцы слоў. Напрыклад англійскае слова *beer* ("піва*) вымаўляецца на літаратурнай англійскай мове як* /bɪər/*, на англійскай шатландскай — як* /bɪr/*.*

Другое істотнае адрозненне ў наяўнасці выразаў, нехарактэрных для англічан. Для прыкладу: *That's outwith my remit* (**шатл.**) - *It's not part of my job to do that* (анг.) - *Гэта не частка маёй працы* (*Я не павінен гэта рабіць*, бел.).

У шатландскай англійскай мове маюцца асаблівыя лексічныя запазычанні: *kirk* ("царква"), *ned* ("хуліган"), *muckle* ("вялікі"), *landward*  ("сельскі"), *bonnie* ("мілы") і г. д. Радзей сустракаюцца граматычныя адрозненні (напрыклад: *Amn't I invited?* замест *Am I not invited?*) і інш.

Спасылкі
--------

* Notes on Scottish English.vowel sounds Архівавана 30 чэрвеня 2012.
* Richard Nordquist, Scottish English Архівавана 28 чэрвеня 2013.
* Scottish English Idioms
**Валерый Іосіфавіч Саўко** (нар. 1 ліпеня 1962, в. Скіпоравічы Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі (інжынер-механік), Акадэмію кіравання пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь (менеджар-эканаміст).

Працаваў загадчыкам аўтагаража калгаса «Іскра» Дзятлаўскага раёна, інструктарам Дзятлаўскага райкама ЛКСМБ, інструктарам Гродзенскага абкама ЛКСМБ, першым сакратаром Дзятлаўскага райкама ЛКСМБ, дырэктарам таварыства з абмежаванай адказнасцю «Вытворча-камерцыйная фірма „Віта"», намеснікам старшыні Дзятлаўскага раённага Савета народных дэпутатаў, намеснікам начальніка ўпраўлення — начальнікам аддзела па справах органаў дзяржаўнага кіравання ўпраўлення арганізацыйна-кадравай работы Гродзенскага аблвыканкама, старшынёй Гродзенскага абкама прафсаюза работнікаў дзяржаўных і іншых устаноў.

Неаднаразова выбіраўся дэпутатам Дзятлаўскага раённага Савета дэпутатаў, Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў. На працягу многіх гадоў узначальваў Гродзенскую абласную выбарчую камісію па выбарах Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь і Гродзенскую абласную выбарчую камісію па выбарах дэпутатаў мясцовых Саветаў дэпутатаў.

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Саўко Валерый Іосіфавіч
**Юха Куасманен** (фінск.: Juho Kuosmanen, нар. 30 верасня 1979, Кокала) — фінскі кінарэжысёр, акцёр, сцэнарыст і прадзюсар.

Біяграфія
---------

З 2004 па 2014 год навучаўся кінематаграфіі ў Вышэйшай школе мастацтваў, дызайну і архітэктуры Універсітэта Аалта.

У 2010 годзе яго дыпломны фільм «*Гандляры карцінамі*» быў намініраваны на пяць прэмій фінскай кінаакадэміі (найлепшы фільм, найлепшы рэжысёр, найлепшая актрыса, найлепшы сцэнарый, найлепшы мастак-пастаноўшчык) і ўдастоены прэміі «*Cinéfondation*» на Канскім кінафестывалі.

У 2016 годзе яго фільм «*Усмешлівы чалавек*» («*Найшчаслівейшы дзень у жыцці Олі Мякі*») атрымаў галоўны прыз у праграме «*Асаблівы погляд*» Канскага кінафестывалю, а таксама прэтэндаваў на прэмію «*Залатая камера*», якая ўручаецца за найлепшую дэбютную поўнаметражную карціну. У сакавіку 2017 года фільм атрымаў прэмію Юсі — галоўную кінематаграфічную прэмію Фінляндыі — у намінацыі «*Найлепшы фільм года*».

У 2019—2020 гадах рэжысёр працаваў у Расіі над фільмам «*Купэ нумар шэсць*» паводле рамана фінскай пісьменніцы Розы Ліксам, у карціне зняўся расійскі акцёр Юрый Барысаў. У 2021 годзе фільм атрымаў Гран-пры Канскага фестывалю.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Yrttiaho T.* Palkittu Juho Kuosmanen, 40, kieltäytyi kansainvälisestä Jane Austen -filmatisoinnista ja ohjaa mieluummin elokuvan Rosa Liksomin menestysromaanista // *Helsingin Sanomat* / пад рэд. K. Niemi — Helsinki: Sanoma Media Finland, 2019. — ISSN 0355-2047; 1239-257X; 1798-1557 Праверана 11 ліпеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16989367'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q366921'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18680164'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1757'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 1498562807269 · BNC: a19445970 · BNE: XX5706411 · BNF: 16179158c · GND: 1089540817 · ISNI: 0000 0003 7734 0751 · LCCN: no2012091068 · NTA: 410543578 · SUDOC: 200705288 · VIAF: 255004807 |

 |
**Юсі Курыкала** (фінск.: Jussi Kurikkala; 12 жніўня 1912, Калаёкі — 10 сакавіка 1951, Хельсінкі, Фінляндыя) — фінскі лыжнік і лёгкаатлет, двухразовы чэмпіён свету ў лыжных гонках.

За сваю кар’еру выступаў на трох чэмпіянатах свету, на якіх заваяваў два залатыя і адзін сярэбраны медаль. На чэмпіянаце свету 1937 года заваяваў срэбра ў эстафетнай гонцы, акрамя таго быў 5-м у гонцы на 18 км. На чэмпіянаце свету 1938 года заваяваў золата ў эстафеце, а таксама заняў 6-е месца ў гонцы на 18 км і 7-е месца ў гонцы на 50 км. На чэмпіянаце 1939 года стаў пераможцам у гонцы на 18 км.

Акрамя лыжных гонак займаўся лёгкай атлетыкай, на Алімпійскіх гульнях 1948 года ў Лондане, удзельнічаў у марафонскім забегу і заняў у ім 13-е месца.

Зноскі
------
**Delphinium luteum** — від шматгадовых раслін роду Рагулькі (*Delphinium*) сямейства Лютиковые (*Ranunculaceae*). Некаторымі аўтарамі разглядаўся ў якасці падвіду іншага амерыканскага віду — *Delphinium nudicaule* Torr. & A. Gray.

Батанічнае апісанне
-------------------

Кветкі
Маленькая, вельмі рэдкая травяністая расліна з ярка-жоўтымі кветкамі ў форме рога дастатку. Жоўтая афарбоўка кветак — рэдкасць для раслін роду Рагулькі.

Распаўсюджанне і экалогія
-------------------------

Расце на абмежаванай тэрыторыі ў акрузе Санома ў Каліфорніі і ніколі не распаўсюджвалася за межы асобных прыбярэжных раёнаў.

### Ахоўны статус

З 1970-х гадоў від аднесены да відаў пад пагрозай вымірання. Ахоўны статус з 2000 года — *знаходзіцца пад пагрозай знікнення* (*endangered*). Лічыцца, што ў прыродзе засталося, магчыма, менш за 100 раслін. У 2002 годзе налічвалася 80 раслін у двух адасобленых месцах, прычым адно з іх — у батанічным садзе Каліфарнійскага універсітэта ў Берклі. Робяцца спробы захаваць желтоцветковый выгляд живокости.

Іншы блізкі від — (*Delphinium bakeri*), які кампактна расце ў асобных раёнах Каліфорніі, таксама знаходзіцца пад пагрозай знікнення. Абодва віды часта разглядаюцца разам.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑   По данным U.S. Fish & Wildlife Service (англ.)(англ.) Проверено 15 февраля 2009 г.
4. ↑  http://www.centerforplantconservation.org/ASP/CPC\_ViewProfile.asp? Архівавана 19 жніўня 2009.

Спасылкі
--------

* *Delphinium luteum* на сайце Flora of North America(англ.)   (Праверана 15 лютага 2009)(Праверана 15 лютага 2009)
* *Рагулька жоўтая* на сайце USDA NRCS(англ.)   (Праверана 15 лютага 2009)(Праверана 15 лютага 2009)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
**Разначынцы** (руск.: Разночинцы) («людзі рознага чыну і звання») — міжсаслоўная катэгорыя насельніцтва ў Расійскай імперыі ў канцы XVIII—XIX стст. выхадцы з розных саслоўяў (духавенства, купецтва, мяшчанства, дробнага чыноўніцтва і г.д.); юрыдычна не аформленая катэгорыя насельніцтва, якая займалася пераважна разумовай працай.

Вядомыя разначынцы
------------------

* Кастусь Каліноўскі
* Ілья Рэпін
* Францішак Савіч
* Мікалай Гаўрылавіч Чарнышэўскі
* Вісарыён Рыгоравіч Бялінскі

Літаратура
----------

* Разначынцы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 85. — ISBN 985-11-0214-8.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Нарва (значэнні).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Няцеч.

**Нарва**, **Няцеч** — рака ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, правы прыток Нёмана. 

Даўжыня ракі 24 км. Плошча вадазбору 157 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,2 м/км.

Пачынаецца за 0,7 км на паўночны захад ад вёскі Брындзянята, упадае ў Нёман на ўсходняй ускраіне вёскі Дакудава. У сярэдняга цячэння прымае сцёк меліярацыйных каналаў з тарфяных балот (урочышчы Бабіна, Лідскае Балота), на якіх вядуцца торфараспрацоўкі.

На працягу 12 км мае каналізаванае рэчышча (пасёлак Першамайскі — 1 км на ўсход ад вёскі Філонаўцы). Каля вёскі Дуброўня на рацэ сажалка (плошча 0,19 км²).

Заўвагі
-------

1. ↑  Блакітная, 1994

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 152. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
**Нараўлянская аперацыя** — бой савецкіх войск (415-й стралковай дывізіі 1-га Украінскага фронту і 27-й Нараўлянскай партызанскай брыгады імя С. М. Кірава) супраць нямецкіх акупацыйных войск 20—30 лістапада 1943 года за вызваленне гарадскога пасёлка Нароўля.

Ход аперацыі
------------

У пасёлку знаходзілася 500 нямецкіх салдат і афіцэраў, яны мелі на ўзбраенні трынаццаць танкаў, дзве штурмавыя гарматы «Фердынанд», дзве бронемашыны. 28 лістапада савецкая 415-я стралковая дывізія 415-й стралковай дывізіі 1-га Украінскага фронту фарсіравала раку Прыпяць і з поўдня наблізілася да Нароўлі. Партызаны разведалі ўмацаванні праціўніка, камандаванне дывізіі разам з імі распрацавала план удару.

Стралковы полк і 200 партызан разам з камісарам брыгады П. І. Літоўскім зрабілі абходны манёўр. У ноч на 30 лістапада асноўныя сілы дывізіі з поўдня, стралковы полк і сорак партызан з захаду, узвод салдат і 160 партызан з поўдня пачалі наступленне. Баючыся акружэння праціўнік адступіў, пакінуўшы ў Нароўлі ваенныя склады. Партызаны і часці Чырвонай Арміі вызвалілі вёскі Верхні і Ніжні Млынок, разам з насельніцтвам пабудавалі мост цераз Прыпяць.

Літаратура
----------

* *Я. К. Глябок.* Нараўлянская аперацыя // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
* Памяць: Нараўлянскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад.: П.П. Рабянок, К.Ф. Ярмоленка. — Мінск : БЕЛТА, 1998. — 445 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. ТПС.

**Хакейны клуб ТПС** (фінск.: HC TPS Turku Oy) — фінская хакейная каманда з горада Турку. Выступае ў СМ-лізе. Заснаваны ў 1922 годзе

Гісторыя
--------

Клуб арганізаваны ў 1922 годзе як футбольный. TPS з'яўляецца абрэвіятурай фінскага «Turun Palloseura» — Футбольнае таварыства Турку. Хакейная секцыя з'явілася пасля 1929 года. Да нядаўняга часу галоўным трэнерам каманды з'яўляўся фінскі трэнер Кай Суйканен, былы галоўны трэнер клуба першай лігі Хокі з горада Каяні, які прывёў ТПС да залатых медаляў у сезоне 2009/2010 і напачатку сезону 2010/2011 узначальваў хакейны клуб «Лакаматыў» (Яраслаўль, Расія).

Дасягненні
----------

ТПС станавіўся чэмпіёнам Фінляндыі ў 1956, 1976, 1989, 1990, 1991, 1993, 1995, 1999, 2000, 2001 і 2010 гадах.

Пераможца Кубка Еўрапейскіх Чэмпіёнаў 1994 і Еўралігі 1997 гадоў.

Уладальнік 11 сярэбраных і 4 бронзавых узнагарод у нацыянальных чэмпіянатах.

Саку Койву, Міка Койву, Міка Кіпрусаф і Антэра Ніітымякі прыйшлі ў НХЛ з ТПС.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт хакейнага клуба TPS (фін.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Нарва (значэнні).

**Нарва, Нарова** (эст.: Narva jõgi) — рака на мяжы Эстоніі і Ленінградскай вобласці Расіі. Выцякае з Чудска-Пскоўскага возера і злучае яго з Фінскім залівам.

Этымалогія
----------

Паходжанне назвы не вядома, паводле найбольш распаўсюджанай думкі — ад вепскага слова, якое абазначае вадаспад ці цячэнне.

Геаграфія
---------

Выцякае з Чудска-Пскоўскага возера каля вёсак Васкнарва (Эстонія) і Скам’я (Расія). Уніз па цячэнні ёсць яшчэ некалькі меншых вёсак, але да горада Нарвы берагі ракі пераважна лясістыя і забалочаныя. На рацэ пабудаваны дамбы ў Нарве і Івангорадзе і створана Нарвенскае вадасховішча даўжынёй 38 км. Нарва ўпадае ў Нарвенскі заліў каля горада Нарва-Йыэсуу.

Найбуйнейшы прыток Нарвы — рака Плюса, упадае ў яе ў раёне Нарвенскага вадасховішча.

### Нарвенскі вадаспад

Паміж Нарвай і Івангорадам рака Нарва цячэ праз Балтыйска-Ладажскі ўступ і ўтварае Нарвенскі вадаспад, які некалі быў адным з буйнейшых у Еўропе.

Зноскі
------

1. ↑  *Narva* at Narva-Ges, *UNESCO: Water resources*
2. ↑  (Estonian) Suuroja, Kalle (2005). Põhja-Eesti klint. Eesti Geoloogiakeskus. ISBN 9985-815-53-X.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ge805174 |
Юстэн Таўэр у 2004 годзе
**Юстэн Таўэр** (англ.: Euston Tower) — лонданскі небаскроб, які знаходзіцца на **Юстэн Роўд 286** блізка ад скрыжавання з *Тотэнхэм Корт Роўд* і на паўднёвы ўсход ад Рыджэнтс-парк. У гэтым будынку размешчаны офісы такіх кампаній, як Santander, JP Morgan, Atos Origin, Elexon і шэрагу іншых. Галоўным архітэктарам небаскроба лічыцца Сідней Кей. Юстэн Таўэр са сваім захклённымі сценамі з'яўляецца прыкладам міжнароднага стылю небаскробаў. Вышыня 36-павярховага будынка — 124 метра.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Юстэн Таўэр
* Сайт небаскроба Архівавана 15 мая 2016. (англ.)