**Марма** (саманазва: မရမာ) — тыбета-бірманскі народ на паўночным усходзе Паўднёвай Азіі. Жывуць у Бангладэш і Індыі. Агульная колькасць (2022 г.) — 292 000 чалавек.

Паходжанне
----------

Марма лічаць, што паходзяць з Магадхі, таму іх доўгі час называлі *магха*. Назва **марма** была прапанавана інтэлектуальнымі коламі у другой палове 1940-х гг. і замацавалася ў другой палове XX ст. Яна з’яўляеццая вытворнай ад наймення краіны М’янма. 

Большасць навукоўцаў разглядалі марма як перасяленцаў XV — XVI стст. з Аракана, калі адбывалася экспансія дзяржавы Мраук-У у Бенгалію. Аднак генетычныя даследаванні пачатку XXI ст. паказалі, што паходжанне марма мае болей складаны характар. Яны сфарміраваліся ў выніку шматразовых міграцый тыбета-бірманцаў на захад, пры гэтым уключылі прадстаўнікоў карэннага насельніцтва і выхадцаў з асноўнай часткі Індыі.

Асаблівасці культуры
--------------------

Марма насяляюць землі пераважна паміж Чытагонгам і Кокс-Базарам. Асноўны занятак — ляднае земляробства. Вырошчваюць рыс і гародніну. Дадаткова займаюцца збіральніцтвам у прылеглых лясных масівах. Жанчыны вырабляюць тканіны, плятуць кашы. Каля 20% дарослых марма вымушаны наймацца на працу на плантацыі, прадпрыемствы лясной прамысловасці, працуюць у гарадах грузўчыкамі і прыбіральшчыкамі. 

Асноўную ежу складае вараны рыс з вострымі падлівамі, што робяць з рыбы і гародніны, радзей — з мяса і гародніны. Папулярна падліва з крыветак, якія засыпаюць соллю і закрываюць у шкляным посудзе. Гародніну таксама ядуць сырой або варанай без спецый. Распаўсюджаныя напоі: хатняе рысавае віно і гарбата. Амаль усе мужчыны паляць цыгарэты і гуляюць у карты. 

Народная вопратка ўключае саронг *тхамі* і камізэльку *ангі*. У сваіх вёсках ходзяць басанож. Кухонныя прылады вырабляюць з драўніны. Асабліва распаўсюджаны посуд з бамбуку. Традыцыйныя хаціны каркаснага тыпу ўзводзяць на ўзнятых бамбукавых платформах *мачанг*. Звычайна хаціны адна- або двухпакаёвыя. Сцены пераважна плеценыя. Пад платформай трымаюць хатняе начынне, ткацкія станкі, курэй і г. д. 

Марма Бангладэш падзяляюцца на 2 рэгіянальныя групы. Кожная з іх мае свайго правадыра *раджы*. Яму падпарадкоўваюцца старасты вёсак або цэлых раёнаў. Але традыцыйная сістэма кіравання абмежавана зборам абшчынных узносаў і судовымі справамі. Прычым, старасты і правадыры разглядаюць толькі адміністрацыйныя справы. Сур'ёзныя крымінальныя ўчынкі знаходзяцца пад дзяржаўнай юрысдыкцыяй. Сем'і пераважна малыя нуклеарныя. Палігамія не забаронена, але не распаўсюджана. Дзіцячыя шлюбы не практыкуюцца. Мужчыны і жанчыны маюць права на развод. 

Народныя музычныя інструменты: барабан, металічны звон і драўляная флейта. Пахаванні важных асоб суправаджаюцца танцам з кіямі вакол труны. Святочныя танцы суправаджаюць штогадовы фестываль збору ўзносаў. Звычайна ён арганізуецца пасля збору ўраджая. Чальцы вясковых абшчын таксама збіраюцца разам на святы *лабрай* у гонар поўнага месяца, папулярны будысцкія святы.

Мова
----

Марма размаўляюць на дыялекце араканскай мовы, які часам успрымаюць як асобную мову. У школах адукацыя пераважна на бенгальскай. Спробы стварыць школьную адукацыю на араканскай мове пакуль церпяць няўдачы з-за недахопу сродкаў.

Рэлігія
-------

Марма спавядаюць будызм напрамку тхеравада. Звычайна, у буйных вёсках ёсць кляштар, дзе стала знаходзіцца святар і манахі з ліку вясковых юнакоў. Паслушніцтва працягваецца некалькі гадоў, пакуль юнак атрымоўвае адукацыю. Кляштары існуюць дзякуючы абшчынным узносам і штодзённай міласціны вернікаў у выглядзе харчу, радзей — тканін для вопраткі. Марма надзвычай прымхлівы, вераць у духаў прыроды і памерлых, хаця не прыносяць ім ахвяры.

Зноскі
------

1. ↑  Marma

Спасылкі
--------

* Marma, The — Banglapedia
* THE MARMA TRIBE OF BANGLADESH
* Anu Ching Marma The Livelihood of Marma Community in Bangladesh Архівавана 12 ліпеня 2022.
* Gazi NN, Tamang R, Singh VK, Ferdous A, Pathak AK, Singh M, Anugula S, Veeraiah P, Kadarkaraisamy S, Yadav BK, Reddy AG, Rani DS, Qadri SS, Singh L, Chaubey G, Thangaraj K. Genetic structure of Tibeto-Burman populations of Bangladesh: evaluating the gene flow along the sides of Bay-of-Bengal. PLoS One. 2013 Oct 9;8(10)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |