**Сяргей Епіфанавіч Палуян** (19 кастрычніка 1890, мястэчка Брагін, Рэчыцкі павет — 8 (20) красавіка 1910, Кіеў) — беларускі публіцыст, празаік, літаратуразнавец. Крыптанімы: *П.Ян.; С. П.*

Біяграфія
---------

Нарадзіўся трэцім дзіцём у сям’і арандатараў Епіфана Іванавіч і Аляксандры Дзмітрыеўны Палуян, у сям’і было 5 дачок і 3 сыны. Праз пяць месяцаў пасля нараджэння Сяргея сям’я пераехала на сталае месца жыхарства ў вёску Крышычы Юравіцкай воласці Мазырскага павета, дзе ў 1897 годзе купілі ўласны фальварак.

Вучыўся ў Мазырскай прагімназіі, дзе зблізіўся з рэвалюцыянерамі, распаўсюджваў улёткі і ўдзельнічаў у мітынгах. Праз пагрозу выключэння за рэвалюцыйную дзейнасць, пераведзены бацькам у Мітаўскую гімназіі (цяпер Елгава, Латвія) пад нагляд сваякоў, але ўдзелу не спыніў з-за чаго адбыўся канфлікт і разрыў з бацькам.

Жыў у Кіеве ў сваякоў, таксама ўдзельнічаў у рэвалюцыйным руху. Ездзіў у Вільню на сустрэчу з Янкам Купалам. У 1908 годзе ўвайшоў у кіруючы орган Беларускай сацыялістычнай грамады. Пісаў у «Нашу ніву», у тым ліку артыкулы «*Беларуская справа і ўкраінскае грамадства*», «*Лісты з Украіны*» (1909). З 1910 годзе зноў жыў у Кіеве. Працаваў у часопісах «Украінская хатка» і «Світло», дзе друкаваў свае творы, супрацоўнічаў з газетай «Рада» і іншымі.

Паводле афіцыйнай версіі, скончыў жыццё самагубствам у ноч з 7 на 8 красавіка, пахаваны на кіеўскіх Байкаўскіх могілках (не захаваліся). Меў пазашлюбнага сына ад сваёй каханкі Наталлі.

Творчасць
---------

Падтрымліваў сяброўскія і творчыя сувязі з Янкам Купалам, Якубам Коласам, Максімам Багдановічам, Цішкам Гартным, Ядвігіным Ш. і інш.

Аўтар апавяданняў («*Вёска*» і інш.), вершаваных і драматычных твораў (не выяўлены), вершаў у прозе, рэцэнзій («*Якуб Колас. Другое чытанне для дзяцей беларусаў*», «*Тарас на Парнасе*», «*Ядвігін Ш. Дзед Завала*» і інш.), першага ў беларускай крытыцы агляднага артыкула «*Беларуская літаратура ў 1909 г.*», першага гістарычнага нарыса новай беларускай літаратуры «*Беларуская паэзія ў яе тыповых прадстаўніках*» (абодва 1910). Выступаў як тэатральны крытык («*Віленская беларуская вечарынка*», «*Беларускія вячоркі*», 1910 і інш.). Даследаваў украінскую культуру і літаратуру, беларуска-ўкраінскія літаратурныя сувязі (цыкл артыкулаў «*Лісты з Украіны*» і інш.). Адстойваў правы беларусаў на развіццё сваёй мовы і культуры («*Пра нацыянальную школу на Беларусі*», цыкл артыкулаў «*З нашага жыцця*»).

Не ўся творчая спадчына Сяргея Палуяна захавалася, цяпер вядома яго апавяданне «*Вёска*», абразок «*Хрыстос уваскрос!*» (зварот да беларускага народа), дваццаць адзін публіцыстычны артыкул, рэцэнзіі. Выйшаў зборнік твораў Сяргея Палуяна «*Лісты ў будучыню*» (1986).

Памяць
------

Памяці Сяргея Палуяна Янка Купала прысвяціў паэму «Курган» і вершы «*Памяці С. Палуяна*», Максім Багдановіч — першы і апошні прыжыццёвы зборнік твораў «Вянок» і вершы «*С. Палуяну*», Ядвігін Ш. — верш у прозе «*Раны*».

Зноскі
------

1. 1 2  Рагойша В. 2001, с. 18
2. ↑  «Вянок [на магілу Сяргея Палуяна]»

Літаратура
----------

* *Рагойша В.* Палуян Сяргей Епіфанавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — С. 18. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
* Палуя́н Сяргей Епіфанавіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 554. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* Календарыюм // «Czasopis» № 10/2005.
* Мысліцелі і асветнікі Беларусі: энцыкл. давед. — Мн. 1995.

Спасылкі
--------

* Полуян Сергей Епифанович // Знаменитые люди Гомельщины  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1158424396 · VIAF: 40154260369924480000 · БАП: 129408 |