**Карл фон Ліней** (шведск.: Carolus Linnaeus; 23 мая 1707, Росхульт, Смоланд, Швецыя — 10 студзеня 1778, Упсала, Швецыя) — шведскі прыродазнавец, батанік і заолаг, заклаў асновы біялагічнай бінамінальнай наменклатурнай сістэмы, якая выкарыстоўваецца і дагэтуль, крэацыяніст. Карл Ліней лічыцца «самым вядомым батанікам усіх часоў».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і вясковага пастара. Бацькі хацелі, каб Карл стаў святаром, але яго з юнацтва захапляла прыродазнаўчая гісторыя, асабліва батаніка. Гэтыя заняткі заахвочваў мясцовы лекар, які параіў Лінею абраць прафесію медыка, бо ў той час батаніка лічылася часткай фармакалогіі. У 1727 г. Ліней паступіў у Лундскі ўніверсітэт, пазней перайшоў у Упсальскі ўніверсітэт, дзе выкладанне батанікі і медыцыны было лепш. У Упсале працаваў разам з Улафам Цэльсіем, тэолагам і батанікам-аматарам, якія ўдзельнічаў у падрыхтоўцы кнігі Біблейская батаніка (*Hierobotanicum*) — пераліку раслін, згаданых у Бібліі. У 1729 г. у якасці навагодняга падарунку Цэльсію Ліней напісаў эсэ «Уводзіны да змовін раслін» (*Praeludia sponsalorum plantarun*), у якім паэтычна апісаў працэс размнажэння раслін. У 1731 г. абараніўшы дысертацыю, Ліней стаў асістэнтам прафесара батанікі О. Рудбека. У наступным годзе здзейсніў вандроўку па Лапландыі, збіраючы ўзоры раслін. Упсальскае навуковае таварыства, якое субсідавала гэту працу, апублікавала пра яе толькі кароткую справаздачу — «Флора Лапландыі» (*Flora Lapponica*). Падрабязная праца Лінея пра расліны Лапландыі выйшла толькі ў 1737 г. а жыва напісаны дзённік экспедыцыі «Лапландскае быццё» (*Lachesis Lapponica*) выйшаў ужо пасля смерці Лінея ў лацінскім перакладзе.

У 1733—1734 г. Ліней чытаў лекцыі і вёў навуковую працу ва ўніверсітэце, напісаў шэраг кніг і артыкулаў. Аднак працяг медыцынскай кар’еры па традыцыі патрабаваў атрымання навуковай ступені за мяжой. У 1735 г. Ліней паступіў у Хардэрвейкскі ўніверсітэт у Нідэрландах, дзе ў тым жа годзе атрымаў ступень доктара медыцыны. У Нідэрландах зблізіўся з вядомым лейдэнскім урачом Германам Бургавэ, які парэкамендаваў Лінея бургамістру Амстэрдама Георгу Кліфарту, захопленаму садоўніку, які сабраў калекцыю экзатычных раслін. Кліфарт зрабіў Лінея сваім асабістым лекарам і даручыў яму вызначыць і класіфікаваць яго разводныя расліны. Вынікам стаў трактат «Кліфартаўскі сад» (*Hortus Cliffortianus*), апублікаваны ў 1737 г.

У 1736—1738 г. у Нідэрландах выйшлі першыя выданні прац Лінея: у 1736 — «Сістэма прыроды» (*Systema naturae*), «Батанічная бібліятэка» (*Bibliotheca botanica*) і «Асновы батанікі» (*Fundamenta botanica*); у 1737 г. — «Крытыка батанікі» (*Critica botanica*), «Роды раслін» (*Genera plantarum*), «Флора Лапландыі» (*Flora Lapponica*) і «Кліфартаўскі сад» (*Hortus Cliffortianus*); у 1738 г. — «Класы раслін» (*Classes plantarum*), «Сход родаў» (Corollarium generum) і «Палавы метад» (*Methodus sexualist*). У 1738 г. Ліней адрэдагаваў кнігу пра рыб «Іхтыялогія» (*Ichthyologia*), пакінутую няскончанай пасля смерці яго сябра Петера Артэдзі. Батанічныя працы, асабліва «Роды раслін», ляглі ў аснову сучаснай сістэматыкі раслін. У іх Ліней апісаў і ўжыў новую сістэму класіфікацыі, значна спрасціўшую вызначэнне арганізмаў. У метадзе, які ён назваў «палавым», націск рабіўся на будову і колькасці рэпрадуктыўных структур раслін, г.зн. тычачак і песцікаў.

Яшчэ больш смелай была «Сістэма прыроды», спроба размеркаваць усе тварэнні прыроды — жывёл, расліны і мінералы — па класах, атрадах, родах і відах, а таксама вызначыць правілы іх ідэнтыфікацыі. Выпраўленыя і дапоўненыя выданні гэтага трактата выходзілі 12 раз на працягу жыцця Лінея і некалькі разоў перавыдаваліся пасля яго смерці.

У 1738 г. Ліней па даручэнні Кліфарта наведаў батанічныя цэнтры Англіі. Атрымаў запрашэнні працаваць у Нідэрландах і Германіі, аднак аддаў перавагу вяртанню ў Швецыю і ў 1739 г. адкрыў медыцынскую практыку ў Стакгольме. У 1741 г. быў прызначаны прафесарам медыцыны Упсальскага ўніверсітэта, а ў 1742 г. — прафесарам батанікі. Наступныя гады Ліней галоўным чынам выкладаў, аднак тады ж здзейсніў некалькі навуковых экспедыцый у малавывучаныя вобласці Швецыі. Збіральнікі ўсяго свету дасылалі яму асобнікі невядомых формаў жывога, і Ліней апісваў у сваіх кнігах лепшыя знаходкі.

У 1745 г. Ліней апублікаваў працу «Флора Швецыі» (*Flora Suecica*), у 1746 г. — «Фаўна Швецыі» (*Fauna Suecica*), у 1748 г. — «Упсальскі сад» (*Hortus Upsaliensis*). У Швецыі і за мяжой працягвалі выходзіць новыя выданні «Сістэмы прыроды». Некаторыя з іх, асабліва шостае (1748), дзясятае (1758) і дванаццатае (1766), змяшчалі дадатковыя матэрыялы. Вядомае 10-е і 12-е выданні сталі энцыклапедычнымі шматтомнікамі, якія змяшчалі кароткія апісанні ўсіх вядомых на той час відаў жывёл, раслін і мінералаў. Артыкул пра кожны від дапаўняўся інфармацыяй пра яго геаграфічны распаўсюд, асяроддзе пражывання, паводзіны і разнавіднасці. Менавіта ў 10-м выданні Ліней упершыню даў падвойныя (бінарныя, бінамінальныя) назвы ўсім вядомым яму відам жывёл. У 1753 г. Ліней скончыў працу «Віды раслін» (*Species plantarum*); у ёй змяшчаліся апісанні і бінарныя назвы ўсіх відаў раслін, якія вызначылі сучасную батанічную наменклатуру. У кнізе «Філасофія батанікі» (*Philosophia botanica*), якая выйшла ў 1751 г. Ліней афарыстычна выказаў прынцыпы, якімі ён кіраваўся пры вывучэнні раслін.

Бінарная сістэма прадвызначае, што ў кожнага віду раслін і жывёл ёсць адзіная навуковая назва (бінамен), якая належыць толькі яму аднаму і складаецца ўсяго з двух слоў (лацінскіх ці латынізаваных). Першае з іх — агульнае для цэлай групы блізкіх адзін да аднаго відаў, складнікаў аднаго біялагічнага роду. Другое — відавы эпітэт — уяўляе сабою прыметнік ці назоўнік, які датычыць толькі да аднаго віду дадзенага роду. Так, леў і тыгр, якія ўключаюцца ў род Каты (*Felis*), завуцца адпаведна *Felis leo* і *Felis tigris*, а воўк з роду Сабакі (*Canis*) — *Canis lupus*. Сам Ліней не надаваў бінарнай сістэме адмысловага значэння і рабіў націск на полінамінальную, г.зн. шматслоўную назву-апісанне, а адпаведны яму бінамен сам лічыў простай назвай (*nomen trivialis*), не меўшай навуковага значэння і прызначанай усяго толькі палегчыць запамінанне віду.

Заўвагі
-------

1. 1 2  Carl von Linné // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Carl von Linné // Babelio — 2007. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2877812'></a>
3. ↑  Линней Карл // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
4. 1 2 3 4 5  *Eriksson G.* Carl Linné (von) — С. 700. Праверана 16 сакавіка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5716418'></a>
5. ↑
6. ↑   Праверана 6 лютага 2020.
7. ↑  LIBRIS — 2018. Праверана 24 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1798125'></a>
8. ↑  Матэматычная генеалогія — 1997. Праверана 31 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q829984'></a>
9. ↑  NNDB — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1373513'></a>
10. ↑  Бергман, Джерри. Карл Линней: автор современной таксономии(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Линней К. Философия ботаники. М. 1989.


| ?Карл Ліней — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Нільс Інгемарсан Лінеус[d] |  | Ingemar Bengtsson[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  | Карл Ліней |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Самуэль Петры Бродэрсоніус[d] |  | Petrus Brodersonius[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Крысціна Бродэрсонія[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Marna Jöransdotter Schee[d] |  | Jörgen Simonsson Schee[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Матэматычная генеалогія · Project Gutenberg · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Нацыянальная біяграфія Фінляндыя · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Universalis · Universalis · Оксфардскі біяграфічны · Шведскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · gravsted.dk · WikiTree · WeRelate · Geni.com · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10256499, ADV10256502, ADV10256503, ADV10256500 · BIBSYS: 90052213 · BNC: a1937771x · BNE: XX847999 · BNF: 130917536 · CiNii: DA01901178, DA03031601 · CONOR: 44767587 · GND: 118573349 · GTAA: 214165 · ICCU: IEIV004353 · ISNI: 0000 0001 2127 4957 · LCCN: n79109333 · LNB: 000059941 · NDL: 00447776 · NKC: nlk20000085460 · NLA: 35307414, 36585723 · NLG: 216660 · NLP: A11980643 · NSK: 000034016 · NTA: 068905297 · NUKAT: n96403036 · PTBNP: 179406 · LIBRIS: 253377 · SUDOC: 028300327 · VIAF: 34594730 · ULAN: 500372798 |

 |