**І́па** — рака ў Светлагорскім, Калінкавіцкім і Мазырскім раёнах Гомельскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Прыпяць.

Назва
-----

Назву Іпа ставяць у адзін шэраг з такімі рачнымі назвамі, як Іпуць (прыток Сажа) і Іпта (прыток Друці), пры гэтым назва Іпта выводзіцца ад *\*Iputa*.

Усе гэтыя рэкі лакалізуюцца параўнальна недалёка адна ад адной на Падняпроўі (у трохвугольніку Гомель — Рагачоў — Калінкавічы), пры гэтым адна ад адной яны аддзяляюцца буйнымі рэкамі (Сож, Дняпро, Бярэзіна). Такая лакалізацыя дазваляе казаць пра рэгіянальнае гняздо гідронімаў з коранем *Ip-*, які мог пашырацца пашыральнікам *-ut-*.

Пашыральнік *-ut-* дастаткова вядомы ў балцкім (літоўскім) слова- і назваўтварэнні — у гідраніміі, напрыклад, такія літоўскія рачныя назвы, як *Girgžduta, Noruta* (*-ut-a*), *Augutis, Degutis, Kirkutis, Narutis, Vilnutis* (*-ut-is*), *Beržutė, Galnutė* (*-ut-ė*). Блізкі яму пашыральнік *-et-*, напрыклад, у гідроніме Снежаць (сустракаюцца на Падняпроўі, на Павоччы, на Падонні), ад *Snaig-et-*.

У неакадэмічных інтэрнэт-публікацыях нярэдка сцвярджаецца сувязь назвы Іпуць з літоўскім *upė* «рака». Але дагэтуль ні на балцкім, ні на шырэйшым індаеўрапейскім матэрыяле не засведчана кораня тыпу \**ip-* у значэнні «рака». З іншага боку, у балцкай гідраніміі — досыць шырокае фанетычнае вар’іраванне кораня са значэннем «цякучая вада, рака» — *ab- (ap-) : ub- (up-)*, адсюль і гідронімы тыпу Абеста, Апісна, Убарць, Упа, што ўсе значаць «рака» або «рэчанька».

Магчыма, *\*ip-* выкарыстоўвалася для называння «ракі» ў гаворцы падняпроўскіх балтаў, якая да нас не дайшла, апроч як у выглядзе паасобных гідронімаў. У такім выпадку гэта была б адна з лічаных адноўленых лексем, якія генетычна з’яўляюцца балцкімі, але не засведчаныя ў вядомых балцкіх мовах.

Гідраграфія
-----------

Даўжыня ракі 109 км. Плошча вадазбору 1010 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 5,9 м³/с. Агульнае падзенне ракі 29,7 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,3 ‰. Асноўны прыток: Віша (справа). Густата рачной сеткі 0,52 км/км².

Пачынаецца за 3 км на паўночны захад ад вёскі Сякерычы Светлагорскага раёна, цячэ па нізінах Гомельскага і Прыпяцкага Палесся, вусце за 4 км на паўднёвы захад ад вёскі Рудня Гарбавіцкая. Разводдзе з сярэдзіны сакавіка да першай дэкады мая. Замярзае ў канцы снежня, крыгалом у 2-й палове сакавіка. Даліна трапецападобная, у нізоўі скрынкападобная, шырыня яе 1,5—2 км. Схілы даліны спадзістыя і ўмерана стромкія, вышынёй да 2,5 м. Пойма нізкая, шырынёй 1—1,5 км. Рэчышча ад вытоку на працягу 95 км каналізаванае, шырыня яго 10—12 м. На вадазборы ракі густая сетка меліярацыйных каналаў і канаў.

Зноскі
------

1. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 189.
2. ↑  В. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 147.
3. ↑  K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 623.
4. ↑  P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 361—364.
5. ↑  В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 322.
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176, 240—241.

Літаратура
----------

* Іпа // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — С. 415—416. — 522 с. — 10 000 экз.
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1–2. – Л. 1971.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с. 40 л. ил. (руск.)
* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2011. — С. 15, 25. — 68 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-107-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Асноўныя характарыстыкі рачных басейнаў (з плошчай вадазбору ≥ 200 км²) Гомельскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)
* Агульная характарыстыка рачной сеткі Гомельскай вобласці (у разрэзе раёнаў) / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»(недаступная спасылка)  (руск.)

| ⛭Прыпяць |
| --- |
| Левыя прытокі | Бобрык 1 ·  Бобрык 2 ·  Брагінка1 ·  Віць ·  Закованка ·  Іпа ·  Лань ·  Ненач ·  Піна ·  Пціч ·  Скрыпіца ·  Случ ·  Смердзь ·  Трэмля ·  Туроцкі канал ·  Тур’я ·  Цна ·  Чарабасаўскі канал ·  Ясельда |
| Правыя прытокі | Буклёўка ·  Весялуха ·  Ветліца ·  Выбой ·  Гарынь ·  Жалонь · Крушынная  ·  Мытва ·  Салакуча ·  Свінавод ·  Скалодзіна ·  Славечна ·  Стаход ·  Стыр ·  Сцвіга ·  Тур ·  Тур’я ·  Убарць ·  Уж |
| 1 зараз правы прыток Дняпра |