***Homo naledi*** — выкапнёвы від людзей трыбы Hominini. Упершыню рэшткі *H. naledi* былі знойдзены ў 2013 годзе ў Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы, мясцовасці «Калыска чалавецтва» ў пячоры пад назвай Узыходзячая зорка  (англ.) (бел. камандай пад кіраўніцтвам палеаантраполага Лі Бергера з Універсітэта Вітватэрсранда ў ПАР. Аднак вынесці з пячоры ўсе рэшткі на той момант было немагчыма з-за размяшчэння костак: уваход у пячору вельмі вузкі, усяго 20 см шырынёй, а косткі знаходзіліся на глыбіні 12 метраў. Па гэтай прычыне на працягу двух гадоў навукоўцы займаліся асцярожным выманнем рэшткаў, і ў верасні 2015 г. выйшла першая навуковая публікацыя ў часопісе *eLife*. Назву гэты від гамінідаў атрымаў дзякуючы пячоры, у якой быў знойдзены: на мове сесота *naledi* азначае «зорка». 

Згаданая група навукоўцаў устанавіла, што Homo naledi, чые парэшткі знойдзены ў аднайменнай пячоры, жылі на Зямлі 236-335 тысяч гадоў назад. Прыкладна ў гэты час (200 тысяч гадоў таму) у Афрыцы з’явіліся Homo sapiens, а ў Еўропе эвалюцыянавалі неандэртальцы (Homo neanderthalensis).

Узрост віду невядомы, але па больш раннім меркаванням (да публікацыі звестак групы Лі Бергера) анатамічная будова *Homo naledi* дазваляла аднесці яго да першых прадстаўнікоў роду людзей (*Homo*) узростам каля 3 млн гадоў (2,5—2,8 млн гадоў). Па іншай ацэнцы, *Homo naledi* жыў 2 млн гадоў таму (±500 тыс. гадоў).

Косткі чэрапа
Па будове і целаскладу *H. naledi* падобны на папуляцыю невялікіх людзей. Аднак ад іх *H. naledi* адрозніваецца невялікім аб’емам эндакраніума — базальной часткі чэрапа, што робіць яго падобным да аўстралапітэкаў. Марфалогія чэрапа *H. naledi* адрозніваецца ад іншых прадстаўнікоў гамінідаў і дастаткова ўнікальная, аднак калі параўноўваць, то будзе больш падобнай на ранніх прадстаўнікоў роду *Homo*, уключаючы *Homo erectus*, *Homo habilis* або *Homo rudolfensis*. Былі выяўленыя чатыры чэрапы. У двух асобін мужчынскага полу аб'ём мозгу складаў 560 см³, у двух асобін жаночага — 465 см³, што бліжэй да аб'ёму мозгу аўстралапітэка. Лобныя долі нізкія і кароткія, вобласць моўнай зоны Брока дастаткова выпуклая. Моцна развітыя надброўныя валікі, лоб скошаны, на задняй частцы цемянной косткі маецца вуглавы торус, патыліца скарочана і амаль вертыкальная з магутнай знешняй выпукласцю. Слыхавыя адтуліны і соскападобныя адросткі на скроневай костцы маленькія і прымітыўныя. Паднябенне было дробным, але шырокім, падбародачная адтуліна размешчана высока. Зубы маюць маленькія памеры, асабліва маляры. Будова посткраніяльнага шкілета мае мазаічныя рысы. Кісць *Homo naledi* захоўвае падоўжанасць і прымітыўную выгнутасць фаланг, але мае прагрэсіўную будову прыдалоння і прасунутыя прапорцыі пальцаў. На ступне развіты падоўжны і папярочны зводы. Розныя індывіды гэтай групы мінімальна адрозніваюцца адзін ад аднаго, а значыць яны належаць да аднаго віду.

У адказ на крытыку Джэфры Шварца і Ціма Уайта, антраполаг Джон Хоукс зрабіў агульнадаступнымі лічбавыя копіі 91 ўзору *Homo naledi* у фарматах .stl і .ply, прыдатныя для раздрукоўкі на 3D-прынтарах.

Зноскі
------

1. ↑  Crowdsourcing digs up an early human species (англ.).  Nature (10 лістапада 2015). doi:10.1038/nature.2015.18305. Праверана 11 снежня 2015.
2. ↑  В ЮАР нашли останки неизвестного вида человека (фото) (руск.). Праверана 11 снежня 2015.(руск.)
3. ↑  Berger Lee R, Hawks John, de Ruiter Darryl J et al (2015). "Homo naledi, a new species of the genusHomofrom the Dinaledi Chamber, South Africa". *eLife* **4**. doi:10.7554/eLife.09560. ISSN 2050-084X.
4. ↑  New Species of Human Ancestor Is Found in a South African Cave (англ.).  The New York Times (10 лістапада 2015). Праверана 11 снежня 2015.
5. ↑
6. ↑  Homo naledi may be two million years old (give or take). Nov. 30, 2015
7. ↑  This Face Changes the Human Story. But How?
8. ↑  Наледи выходит на люди. Новый вид раннего Homo преподносит сюрпризы

Спасылкі
--------

* *Елена Наймарк*. Человек из Диналеди — новый вид примитивных людей — Элементы.ру
* *Джейми Шрив*. Новый вид человека обнаружен в Южной Африке **(нявызн.)**.  National Geographic Россия (10 верасня 2015). Праверана 10 верасня 2015.

| ⛭Антрапагенез і палеаантрапалогія |
| --- |
| Вымерлыя родыHominini/Hominina | 
Sahelanthropus tchadensis •
Orrorin •
Ardipithecus •
Kenyanthropus •
Australopithecus
(anamensis ·
afarensis ·
bahrelghazali ·
africanus ·
garhi ·
sediba) •
Paranthropus
(aethiopicus ·
boisei ·
robustus)·
 |
| Homo (род Homo) | 
Homo gautengensis •
Homo habilis •
Homo rudolfensis •
Дманісійскі гамінід •
Homo ergaster •
Homo erectus
(Homo erectus erectus ·
Homo erectus pekinensis ·
Homo soloensis) •
Homo cepranensis •
Homo helmei •
Homo antecessor •
Homo heidelbergensis •
Homo neanderthalensis •
Дзянісаўскі чалавек •
Homo floresiensis •
Homo naledi •
Homo luzonensis •
Homo longi •
Homo sapiens
(Homo sapiens idaltu ·
Краманьёнец ·
Homo sapiens sapiens)
 |
| Знаходкі гамінід | 
Азыхантрап •
Радэзійскі чалавек •
Атлантрап •
Хлопчык з Турканы •
Алдувай •
Пячоры Стэркфантэйн •
Сен-Сезар •
Сходненскі чэрап •
Тэшык-Таш •
Трэйнцье •
Тумай •
Лаэтолі •
Коабі-Фора •
Люсі •
Штайнгаймскі чалавек •
Юаньмоўскі чалавек •
Мегантрап •
Дэні
 |
| Паходжанне | 
Асноўныя гіпотэзы:
Монацэнтрызм • Афрыканская • маргінальныя:
Па-затрапічная •
Дыцэнтрызм •
Мультырэгіянальная (поліцэнтрызм) •
Наяпітэк •
Homo pampeanus
 |
| Распаўсюджанне | 
Археагенетыка •
Калыска чалавецтва •
Палеаіндзейцы •
Тэорыі прыбярэжных міграцый
 |