Абраз Маці Божай Мінскай
**Мінскі абраз Маці Божай**, Мінская Адзігітрыя — адна з хрысціянскіх святынь на Беларусі. Іншыя назвы: Мінская ікона Прасвятой Багародзіцы, Мінскі абраз Божай Маці, Мінская Адзігітрыя. Размяшчаецца ў ківоце паўночнага нефа ў саборы Сашэсця Святога Духа. Намаляваны тэмперай па ляўкасе на драўлянай аснове з каўчэгам, яго памер 140x105 см. Паводле іканаграфіі, Мінская Адзігітрыя набліжаная да Цэсарскай. У сучасным выглядзе першапачатковы жывапіс знаходзіцца пад запісамі розных часоў. У 1990-я г. абраз адрэстаўрыраваны Пятром Журбеем, зняты найбольш грубыя запісы.

Адмыслова святкуецца дзень з’яўлення абраза ў Мінску 13 жніўня 1500 года паводле старога стылю (26 жніўня). Гэтае свята ўваходзіць у Святочную мінею.

Гісторыя
--------

Пячатка з гербам Мінска 1591 года
У 2-м кандаку акафіста Мінскаму абразу Багародзіцы згадваецца: «Убачыўшы святы абраз Твой, Прачыстая, святым Лукой першапісаны, мовіла так: „Хай застанецца з гэтым абразом Мая мілата і сіла"». Кіеўскі князь Уладзімір Святаславіч прывёз абраз Багародзіцы з Корсуні (Візантыйская імперыя) ў Крыме. Ад часу хрышчэння Русі ў 988 годзе абраз знаходзіўся ў Дзесяціннай царкве Кіева. У 1482 годзе падчас крымчацкага набегу на Кіеў (Вялікае Княства Літоўскае) вайскоўцы хана Менглі-Гірэя знялі з абраза́ Багародзіцы каштоўныя аздобы і кінулі яго ў Дняпро. 13 жніўня 1500 года абраз з’явіўся на Свіслачы насупраць Менскага замка. Менчукі заўважылі абраз па зіхатлівым святле і ўрачысна перанеслі яго ў сабор Нараджэння Багародзіцы. У выніку на пакланенне да абраза́ ў Менск сталі прыяжджаць праваслаўныя хрысціяне з усіх ваяводстваў Вялікага Княства Літоўскага. Так ушаноўвалі толькі яшчэ 3 абразы́ Багародзіцы ў ВКЛ — Віленскі, Смаленскі і Эфескі. 12 студзеня 1591 года Менск атрымаў герб, які паказваў Багародзіцу на блакітным небе ў асяроддзі анёлаў.

Пасля прыняцца Брэсцкай уніі (1596) вакол царквы і абраза вялася барацьба паміж менскім магістратам і мітрапалітам М. Рагозам. 18 кастрычніка 1616 года ў дзень памяці апостала Лукі ўніяцкі мітрапаліт Язэп Руцкі загадаў перанесці абраз у перабудаваны з драўлянага праваслаўнага ў мураваны храм базыльянскага манастыра Святога Духа, які ў 1795 годзе пераўтварылі ў праваслаўны Петрапаўлаўскі сабор. Менскія мяшчане прасілі дазволу пабудаваць новую царкву ў замку і перанесці ў яе цудатворны абраз. Дазвол на будаўніцтва Руцкі даў, але абраз пакінуў «на вечныя часы» ў царкве св. Духа, дзе ён і знаходзіўся пад апекай базыльян больш за два стагоддзі.

У 1733 годзе ўніяцкі архімандрыт Аўгусцін Любянецкі ахвяраваў 1000 талераў, на якія ў храме Святога Духа змясцілі капэлу для спеваў перад Менскім абразом Багародзіцы падчас набажэнства. Таксама зранку і ўвечары ў храме гралі гімны «Радуйся, Каралева» і «О, слаўная Спадарыня», якімі праслаўлялі Дзеву Марыю. У 1852 годзе жонка мінскага губернатара Фядота Шкларэвіча Кацярына Іванаўна Чэрапова ахвяравала на аздобу абраза сярэбраную пазалочаную рызу з каштоўнымі камянямі і надпісам унізе, а над галовамі, аздобленую каронай з брыльянтамі. Напярэдадні Раства сярэбраную рызу абраза асвяціў мінскі епіскап Міхаіл Галубовіч. Таксама ў гонар Мінскага абраза Багародзіцы асвяцілі правую прыбудову Петрапаўлаўскага сабора, а перад абразом сталі служыць малебны. У скарбонку каля абраза прыхаджане сталі класці ахвяраванні і лісты падзякі за вылячэнне. У1878 годзе «Апісанне цэркваў і прыходаў Мінскай епархіі» змяшчала наступную згадку Мінскага абраза Багародзіцы: «Вышыня 2 аршыны, шырынёй аршын і 5 з 1/2 вяршкоў, старажытнага візантыйскага пісьма, пісаны на драўлянай дошцы, пакрыты вычаканенаю з срэбра 84-й пробы паліраванай шатай; над абліччамі знаходзяцца сярэбраныя ж, пазалочаныя кароны; у кароне Маці Божай знаходзіцца 6, а ў кароне Прадвечнага Дзіцяткі 4 невялікіх дыяманты; ўся шата і кароны ў розных месцах упрыгожаныя рознакаляровымі стразамі».

У жніўні 1900 года на святкаванне 400-гадовага юбілею здабыцця Мінскага абраза Багародзіцы прыбылі хросныя хады з Кацярынінскага сабора, Казанскай царквы, манастыроў Святога Духа і Святога Ператварэння. На плошчы перад Петрапаўлаўскім саборам мінскі епіскап Міхаіл Цёмнарусаў здзейсніў святочны малебен перад некалькімі тысячамі прыхаджанаў. З 1912 года пры епіскапе Мітрафане Краснапольскім абраз сталі выносіць з сабору і ставіць на аналой для малебну 13 (26) жніўня. 22 кастрычніка 1914 года расійскі імператар Мікалай II наведаў Петрапаўлаўскі сабор у Мінску, дзе пакланіўся Мінскаму абразу Багародзіцы. Увесну 1922 года бальшавіцкі ўрад канфіскаваў каштоўную рызу з абраза. 10 жніўня 1927 года пры Мінскім абразе Багародзіцы зачыталі адозву Сабору Беларускай праваслаўнай царквы пра абвяшчэнне аўтакефаліі. У 1935 годзе савецкі ўрад перадаў Петрапаўлаўскі сабор ад Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы на карысць Рускай праваслаўнай царквы абнаўленцаў. У выніку Мінскі абраз Багародзіцы перадалі ў краязнаўчы музей каля Дому афіцэраў. Уначы летам 1936 года бальшавіцкія ўлады падарвалі Петрапаўлаўскі сабор, абраз перададзены ў музей. Улетку 1941 года кіраўнік Мінскага гістарычнага музея Антон Шукелойць вярнуў абраз БАПЦ праз магілёўскага архіепіскапа Філафея. Яго рэстаўраваў іканапісец Гаўрыла Віер. Абраз перанеслі ў сабор святой Кацярыны на Нямізе, які пераасвяцілі ў гонар святых Пятра і Паўла. У 1945 годзе абраз перанеслі ў сабор Сашэсця Святога Духа па закрыцці царквы на Нямізе, дзе ён і знаходзіцца ў ківоце ў паўночным нефе. У 1990-я гады Пётр Журабей адрэстаўраваў жывапіс Мінскага абраза Багародзіцы.

Ушанаванне
----------

### Трапар і кандак

На свята з’яўлення Мінскага абраза Багародзіцы 26 (13 па ст.ст.) жніўня выконваюць адмысловы трапар і кандак.

|  |
| --- |
| На водах Свіслачы / з'явілася Ты, Беззаганная Дзева,
ад Царграда да Кіева / богаратаванаму гораду Мінску ласку паказаўшы;
прасвяці нас грэшных ззяннем Сваім, / з'яві, як заўсёды, сілу Сваю,
уратуй нас заступніцтвам Сваім / і пазбаў ад напасцей варожых,
бо Цябе як неадольную сцяну і адзіную надзею маем мы.—Трапар, *спеў 6-ы* |

|  |
| --- |
| Падзяку прыносяць слугі Твае да Цябе, Багародзіца,
за ўсё, чым дабрадзейнічала Ты гораду нашаму,
з глыбіні душы клічам да Цябе:
не супыняй, Уладарка, да Сына Твайго й Бога нашага матчынымі малітвамі
падаваць усё добрае й выратавальнае
ўсім, хто з верай й любоўю ўсклікае да Цябе:
радуйся, Дзева, хрысціян хвала.—Кандак, *спеў 8-ы* |

### Малітва

Перад Мінскім абразом Багародзіцы чытаюць адмысловую малітву.

|  |
| --- |
| О, Усяслаўная і Усядобрая Дзева Багародзіца,
Нябесная наша Заступніца!
Да Цябе пасля Бога, як Літасцівай Спадарыні,
саборна звяртаемся і спяваем:

прымі гэты малы хвалебны спеў,
захавай Богам сцеражоны горад (гэты) Мінск,
яму ж цудатворны абраз Твой
у радасць і суцяшэнне дадзены.

Дзеля гэтага молім Цябе:
барані нас ад ворагаў бачных і нябачных,
ад нашэсця іншапляменных і розбрату,
ад злых цяжкасцей і смутку,
ад спакусаў, бедаў і хвароб.

Выратуй і памілуй слугаў Тваіх:
Свяцейшых Усходніх Патрыярхаў Праваслаўных,
Правялебных мітрапалітаў, архіепіскапаў, епіскапаў,
увесь святарскі і манаскі чын,
і ўвесь клір царкоўны і вернікаў Царквы Беларускае.

Прымі пад Пакроў Свой улады і ваярства
Богазахаванай краіны Літвы-Беларусі нашай,
дай розуму і настаў іх правам кіраваць,
запаветы Божыя выконваючы,
каб мы ціхае й спакойнае жыццё пражылі
ва ўсялякай пабожнасці і чысціні.

О, Прачыстая Уладарка!
Не забудзь пра нас ва ўсе дні жыцця нашага
і хай суправаджае нас неадступна
абраз Твой шанаваны.

У час жа зыходу нашага
пралі цёплую Сваю малітву да Праўднага Суддзі,
каб Ён, пагрэбаваўшы незлічонымі правінамі,
памілаў і збавіў нас, як Добры й Чалавекалюбча.

Амін.—Малітва да Багародзіцы перад Менскім абразом |

### Храмы

У Смалявічах (Мінская вобласць) дзейнічаў прыход храма Мінскай іконы Божай Маці. У Мінску таксама існаваў храм Мінскай іконы Божай Маці, настаяцелем якога быў протаіерэй Аляксандр Страха.

Штосераду ў храме Кірылы Тураўскага ў Цэнтральным раёне Мінска (мікрараён Высокі Рынак) здзяйсняецца акафістны спеў Мінскаму абразу Багародзіцы. 26 жніўня 2020 года барысаўскі епіскап Веніямін здзейсніў сваё першае пасля абрання беларускім экзархам набажэнства ў смалявіцкім храме Мінскай іконы Божай Маці.

### Нумізматыка

27 снежня 2010 года Нацыянальны банк Беларусі выпусціў срэбную памятную манету «Ікона Прасвятой Багародзіцы „Мінская"» наміналам 20 рублёў. Дызайн манеты распрацаваў С. Заскевіч. 19 снежня 2013 года Нацыянальны банк Беларусі выпусціў яшчэ 3 памятныя манеты "Ікона Прасвятой Багародзіцы «Мінская» серыі «Праваслаўныя цудатворныя іконы». У золаце манета мела намінал 1000 рублёў, 999-ю пробу стопка, вагу 100 грам і тыраж 200 асобнікаў. Меншая залатая манета мела намінал 50 рублёў, 999-ю пробу стопка, вагу 5 грам і тыраж 4000 асобнікаў. Срэбраная манета мела намінал 500 рублёў, 925-ю пробу стопка, вагу 500 грам і тыраж 500 асобнікаў. Пасярод пярэднага боку манеты размяшчаўся арнамент вінаграднай лазы, які абазначаў Багародзіцу. Пасярод арнамента знаходзіўся памятны крыж на Заслаўскім замчышчы (Мінскі раён) ў гонар 1000-годдзя Праваслаўнай царквы ў Беларусі. Пасярод адваротнага боку (рэверса) манеты быў Мінскі абраз Прасвятой Багародзіцы. На сярэбранай манеце выявы німбаў Багародзіцы і Ісуса Хрыста, зоркі на вопратцы Багародзіцы і арнамент выканалі золатам. манеты адчаканілі з якасцю пруф на мынцы ў Германіі (Карлсфельд, зямля Баварыя).

Заўвагі
-------

1. ↑  Мінская ікона Прасв. Багародзіцы (Беларускія агульнацаркоўна і мясцова шанаваныя іконы Прасв. Багародзіцы) **(нявызн.)**.  Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква (15 студзеня 2021). Праверана 3 ліпеня 2021.
2. 1 2 3 4 5  *Аляксандр Ярашэвіч.* Мінскі абраз Маці Божай // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах / гал.рэд. Генадзь Пашкоў, маст. Эдуард Жакевіч. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2003. — Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак. — С. 414—415. — 616 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.
3. ↑  Царкоўныя святы і пасты **(нявызн.)**.  Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква (15 студзеня 2021). Праверана 3 ліпеня 2021.
4. ↑  Акафіст Мінскай іконе Маці Божай (па-царкоўнаславянску) **(нявызн.)**.  Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква (15 студзеня 2021). Праверана 3 ліпеня 2021.
5. 1 2 3 4 5 6  Жыццяпіс Мінскай іконы Маці Божай **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква (15 студзеня 2021). Архівавана з першакрыніцы 9 ліпеня 2021. Праверана 3 ліпеня 2021.
6. ↑  Чэрапава?
7. ↑  Трапар і кандак Мінскай іконе Маці Божай **(нявызн.)**.  Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква (15 студзеня 2021). Праверана 3 ліпеня 2021.
8. ↑  Малітва да Маці Божай перад Іконай Яе Мінскай **(нявызн.)**.  Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква (15 студзеня 2021). Праверана 3 ліпеня 2021.
9. ↑  У складзе Барысаўскай епархіі ўтворанае новае дабрачынне **(нявызн.)**.  Беларуская праваслаўная царква (14 мая 2017). Праверана 3 ліпеня 2021.
10. ↑  Патрыяршы экзарх здзейсніў літургію ў храме Мінскай іконы Божай Маці горада Мінска **(нявызн.)**.  Беларуская праваслаўная царква (25 жніўня 2017). Праверана 3 ліпеня 2021.
11. ↑  Напярэдадні Дня праваслаўнай моладзі мітрапаліт Павел узначаліў акафістны спеў Мінскай іконе Божай Мацыі ў дамавым храме Мінскай духоўнай акадэміі і пагутарыў са студэндамі МенДА **(нявызн.)**.  Беларуская праваслаўная царква (13 лютага 2019). Праверана 3 ліпеня 2021.
12. ↑  Епіскап барысаўскі і мар'інагорскі Веніямін здзейсніў сваё першае богаслужэнне пасля абрання патрыяршым экзархам усяе Беларусі **(нявызн.)**.  Беларуская праваслаўная царква (26 жніўня 2020). Праверана 3 ліпеня 2021.
13. ↑  Памятныя манеты «Ікона Прасвятой Багародзіцы «Мінская» **(нявызн.)**.  Нацыянальны банк Беларусі (19 снежня 2013). Праверана 3 ліпеня 2021.
14. ↑  *Сяргей Куркач.* Ікона Прасвятой Багародзіцы «Мінская» ў золаце і серабры // *Звязда* : газета. — 24 снежня 2013. — № 242 (27607). — С. 3. — ISSN 1990-763x.

Літаратура
----------

* *Ярашэвіч А.* Мінскі абраз Маці Божай // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Абраз Маці Божай Мінскай

| Цудатворныя абразы Беларусі |
| --- |
| абраз Маці Божай Будслаўскай | 
Маці Божая Мінская ·  Маці Божая Баркалабаўская ·  Маці Божая Браслаўская ·  Маці Божая Бялыніцкая ·  Маці Божая Фашчаўская ·  Маці Божая Гудагайская ·  Маці Божая Купяціцкая ·  Маці Божая Лагішынская ·  Маці Божая Жыровіцкая ·  Маці Божая Будслаўская ·  Маці Божая Барунская ·  Маці Божая Студэнцкая (Кангрэгацкая) ·  Маці Божая Тракельская ·  Маці Божая Юравіцкая
 |