**Актуа́рый** (англ.: actuary) — спецыяліст па страхавой матэматыцы (матэматычнай статыстыцы і тэорыі імавернасцей), які валодае тэорыяй актуарных разлікаў. Займаецца распрацоўкай метадалогіі і вылічэннем страхавых тарыфаў, разлікамі, звязанамі з утварэннем рэзерву страхавых унёскаў па доўгатэрміновых відах страхавання, вызначэннем памераў выкупных і рэдукаваных страхавых сум, а таксама пазык па дагаворах страхавання жыцця і пенсій. Актуарыі праводзяць ацэнку сістэм фінансавай бяспекі, надаючы адмысловую ўвагу іх складанасці, матэматыцы і механізмам функцыянавання. Урадавы актуарый адказвае за пытанні нацыянальнага страхавання і пенсійных праграм.

У той час як гісторыя страхавання ўзыходзіць да антычнасці, канцэпцыі, неабходныя для навуковай ацэнкі і зніжэння рызык, бяруць свой пачатак у даследаваннях XVII стагоддзя па тэорыі верагоднасцей і ануітэтам. Актуарыям XXI стагоддзя патрабуюцца аналітычныя навыкі, дзелавыя веды і разуменне чалавечых паводзін і інфармацыйных сістэм для распрацоўкі і кіравання праграмамі, якія кантралююць рызыку. Фактычныя крокі, неабходныя для таго, каб стаць актуарыям, звычайна залежаць ад краіны. Аднак амаль усюды гэты працэс мае строгую структуру навучання ці здачы іспытаў, і для таго патрабуецца шмат гадоў.

Прафесія актуарыя нязменна лічыцца адной з самых запатрабаваных. У розных даследаваннях, пачынаючы з 2010 года, пасада актуарыя неаднаразова займала першае ці другое месца рэйтынгу.

Узнікненне прафесіі
-------------------

Актуарый за працай
Яшчэ з моманту нараджэння цывілізацыі і па меры развіцця эканамічных сувязяў у грамадстве паступова выяўлялася неабходнасць раздзялення розных рызык. Напрыклад, людзі, якія ўсё жыццё жылі ў вёсцы, падвяргаліся рызыцы пажару, у выніку якой іх супольнасці ці сям’я маглі застацца без прытулку. Пасля з’яўлення бартару паўсталі больш складаныя рызыкі. Купцы, якія адпраўляліся ў гандлёвыя паездкі, неслі рызыку страты давераных ім тавараў, сваёй маёмасці ці нават свайго жыцця. Пасярэднікі ў гандлі будавалі склады, што падвяргала іх фінансавай рызыцы. Першасныя пастаўшчыкі ў хатніх гаспадарках рызыкавалі заўчаснай смерцю, інваліднасцю ці немаччу, што магло б прывесці да голаду іх утрыманцаў. Атрыманне крэдыту было абцяжарана, калі крэдытор турбаваўся пра немагчымасць пагашэння крэдыту ў выпадку смерці ці немачы пазычальніка. Усё гэта спараджала неабходнасць утварэння інстытута страхавання.

Вобласць дзейнасці
------------------

Галоўным чынам веды актуарыя выкарыстоўваюцца ў страхавым і інвестыцыйным бізнесе — у абедзвюх прафесіях неабходна ацэньваць верагоднасці грашовых плыняў.

У страхавым бізнесе актуарый займаецца:

* распрацоўкай метадалогіі і вылічэннем страхавых тарыфаў;
* разлікамі, звязанымі з утварэннем рэзерву страхавых унёскаў па доўгатэрміновых відах страхавання;
* вызначэннем памераў выкупных і рэдукаваных страхавых сум;
* вызначэннем памераў пазык па дагаворах страхавання жыцця і пенсій;

У інвестыцыйным бізнесе ў задачы актуарыя ўваходзіць:

* распрацоўка і ўжыванне мадэляў ацэнкі рызыкавых прылад;
* разлік рэзерваў інвестыцыйнага фонду (у тым ліку абавязковых заканадаўствам);

Крыніцы
-------

1. 1 2  Актуарий // Бизнес. Толковый словарь. — М.: «ИНФРА-М», Издательство «Весь Мир». Грэхэм Бетс, Барри Брайндли, С. Уильямс и др. Общая редакция: д.э.н. Осадчая И. М.. 1998
2. ↑  Выкупная сумма — Ефимов С. Л. Экономика и страхование: Энциклопедический словарь. — М.: Церих-ПЭЛ, 1996. — 528 с. — ISBN 5-87811-016-4
3. ↑  Редуцирование страховой суммы — Ефимов С. Л. Экономика и страхование: Энциклопедический словарь. — М.: Церих-ПЭЛ, 1996. — 528 с. — ISBN 5-87811-016-4
4. ↑  *Trowbridge, Charles L.*. Fundamental Concepts of Actuarial Science **(нявызн.)**.  Actuarial Education and Research Fund (10 снежня 1989). Архівавана з першакрыніцы 29 чэрвеня 2006. Праверана 28 чэрвеня 2006.
5. ↑  *Heywood, Geoffrey* Edmond Halley: astronomer and actuary // *Journal of the Institute of Actuaries*. — 1985. — Т. 112. — № 2. — С. 279—301. — DOI:10.1017/S002026810004213X Архівавана з першакрыніцы 8 кастрычніка 2015.
6. ↑  What is an Actuary? **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  BeAnActuary (10 снежня 2011). Архівавана з першакрыніцы 3 жніўня 2014. Праверана 29 красавіка 2015.
7. ↑  Actuaries in action: Why it's rated the number one profession **(нявызн.)**(недаступная спасылка) (10 снежня 2013). Архівавана з першакрыніцы 23 лютага 2014. Праверана 20 ліпеня 2015.
8. ↑  *Thomas, David*. Be happy: Become an actuary **(нявызн.)** (10 снежня 2012). Архівавана з першакрыніцы 25 чэрвеня 2013. Праверана 18 красавіка 2012.
9. ↑  Weber, Lauren (2013). "Dust Off Your Math Skills: Actuary Is Best Job of 2013". *The Wall Street Journal*. Архівавана з арыгінала 2013-04-23. Праверана 2013-04-24. Архіўная копія **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 14 чэрвеня 2020. Праверана 14 кастрычніка 2022.
10. ↑  *CareerCast*. The Best Jobs of 2015: No. 1 Actuary **(нявызн.)**.  CareerCast (10 снежня 2015). Архівавана з першакрыніцы 27 красавіка 2015. Праверана 27 красавіка 2015.
11. ↑  An overview of actuarial history (slides with notes) | The Actuarial Profession **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  web.archive.org (20 кастрычніка 2011). Архівавана з першакрыніцы 20 кастрычніка 2011. Праверана 21 мая 2020.

Спасылкі
--------

* Гісторыя ўзнікнення тэрміна «актуарый» Масыч М. А. «Фінансавыя і камерцыйныя разлікі на ЭВМ», Канспект лекцый. — Таганрог: Выд-у ТРТУ, 2005
* Пра прафесію актуарыя
* Гільдыя актуарыяў
* Міжнародная актуарная асацыяцыя
* Методыка актуарных разлікаў НПФ
* Партал «Актуарыі: праблемы, падзеі, інфармацыя» Архівавана 28 красавіка 2020.
* The Actuarial Profession
* Асацыяцыя прафесійных актуарыяў