recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Тубуаі (значэнні).
**Тубуа́і** (саманазва *Tupai*) — карэннае палінезійскае насельніцтва астравоў Тубуаі ў Французскай Палінезіі. Жывуць таксама на Таіці. Агульная колькасць — 12 000 чал.

Гісторыя
--------

Згодна археалагічным даследаванням, астравы Тубуаі пачалі засяляцца каля VI ст. н. э. Аднак ёсць меркаванні, што гэта адбылося яшчэ раней — у першыя стагоддзі нашай эры. Продкі тубуаі адыгралі значную ролю ў каланізацыі астравоў усёй Усходняй Палінезіі. Магчыма, адсюль адбылося засялення знакамітага вострава Рапануі. Рапа-Іці, найбольш усходні з астравоў Тубуаі, быў заселены пазней. Яго жыхары развіваліся ізалявана і склалі этнічную групу, самастойную ад астатніх тубуаі.

З XVIII ст. тубуаі кантактавалі з еўрапейцамі. Мараплаўцы сведчылі, што ўсе астравы былі густа населены. У 1789 г. паўстанцы з карабля «Баўнці» захапілі востраў Тубуаі, але з-за супраціўлення астравіцян былі вымушаны пакінуць яго. У канцы XVIII — XIX стст. з-за распаўсюджання прывезеных еўрапейцамі эпідэмічных захворванняў колькасць жыхароў астравоў Тубуаі скарацілася амаль у 10 разоў. Дзякуючы дзейнасці французскіх місіянераў сярод выжылых распаўсюдзілася хрысціянства. У канцы XIX ст. астравы Тубуаі былі далучаны да французскіх уладанняў у Палінезіі.

Да XX ст. назва *тубуаі* выкарыстоўвалася ў дачыненні толькі тубыльцаў вострава Тубуаі. Жыхары іншых астравоў карысталіся асабістымі саманазвамі (*руруту*, *раіваваэ*, *рыматара* і інш.). Першапачаткова яны былі аб’яднаныя ў адзіную групу мовазнаўцамі, якія вызначылі, што астравіцяне Тубуаі размаўляюць на розных гаворках адной мовы. Прыняцце хрысціянства, страта многіх асаблівых культурных каштоўнасцяў у выніку скарачэння насельніцтва, працэс перасялення з вострава на востраў прывялі да далейшага аб’яднання астравіцян у адзіную моўна-культурную групу, якая адрознівалася ад іншых этнічных груп Французскай Палінезіі.

Традыцыйная культура
--------------------

Галоўнымі заняткамі тубуаі здаўна былі земляробства, рыбалоўства і менавы гандаль з іншымі астравамі Усходняй Палінезіі. Апрацоўвалі камень, ракавіны, выраблялі тапу. Археолагамі знойдзены каменныя статуі, якія ў мініяцюры нагадваюць мааі вострава Рапануі і *цікі* Маркізскіх астравоў. Клімат астравоў Тубуаі значна больш прыдатны для росту дрэваў, чым на суседніх астравах Таварыства, таму вываз драўніны для будаўніцтва лодак меў вельмі важнае значэнне.

У XIX ст. многія рысы традыцыйнай культуры былі страчаны. Аднак захавалася знакамітае спеўнае і танцавальнае мастацтва.

Зноскі
------

1. ↑  Tubuaian, Austral of French Polynesia

Спасылкі
--------

* Countries and Their Cultures: French Polynesia
* Robert F. Kay, Traveling in French Polynesia
* Bollt, Robert J. Peva : the archaeology of a valley on Rurutu, Austral Islands, East Polynesia
* Raivavae Archaeological Project Архівавана 24 студзеня 2013.
|  |  |
| --- | --- |
|  | У гэтага паняцця ёсць іншыя значэнні **дзяржава Тувалу** і **народ Тувалу**. |

**Астравы Тувалу** (*Tuvalu*) — група з 3 асобных астравоў і 6 атолаў на поўдні Ціхага акіяна. Уваходзяць у склад дзяржавы Тувалу. Да 1975 г. мела афіцыйную назву **астравы Эліс** (*Ellis Islands*). Агульная плошча 26 км².

Атолы і астравы
---------------

* Атол Фунафуці
* Атол Нуі
* Атол Нанумеа
* Атол Нукуфетау
* Атол Нукулаэлаэ
* Атол Ваітупу
* Востраў Нануманга
* Востраў Ніўтао
* Востраў Ніўлакіта

Гісторыя
--------

Згодна паданням тубыльцаў, астравы былі населены толькі ў II тыс. н. э. палінезійцамі з Самоа і Тонга. Аднак археалагічныя знаходкі, зробленыя ў адной з падводных пячор на востраве Нануманга ў 1986 г. сведчаць пра тое, што Тувалу былі населены людзьмі ўжо некалькі тысяч гадоў таму.

У 1568 г. іспанскі мараплавец Альвара Менданья дэ Нейра адкрыў адзін з астравоў (відавочна, атол Нуі). Астатнія астравы былі адкрытыя еўрапецамі на працягу 1819 - 1827 гг. У 1819 г. ім была дадзена агульная назва астравы Эліс.

У 1892 г. над астравамі быў усталяваны брытанскі пратэктарат.

У 1975 г. астравы і народ афіцыйна атрымалі назву Тувалу ("дзевяць разам" - па колькасці астравоў і атолаў).

1 кастрычніка 1978 г. абвешчана незалежнасць Тувалу.

Прырода і геаграфія
-------------------

Усе астравы і атолы Тувалу маюць каралавае паходжанне, таму яны вельмі нізкія, схільныя да воднай і ветранай эрозіі. Найвышэйшая кропка дасягае ўсяго 4,6 м і знаходзіцца на востраве Ніўлакіта.

Атолы і некаторыя астравы маюць унутраныя лагуны. Калі плошча сушы ўсяго 26 км², то разам з лагунамі яны складаюць 494 км².

Сталых вадацёкаў няма.

Клімат трапічны пасатны. Сярэдняя колькасць ападкаў - 3000 мм у год. Аднак большасць даджоў прыходзіцца на поўдзень. Акрамя таго, вылучаецца засушлівы сезон *Tau-o-lalo* з мая па кастрычнік.

Сярэднегадавая тэмпература вагаецца ад 26 да 32 °C.

Астравы знаходзяцца ў зоне ўздзеяння трапічных цыклонаў, якія часцяком выклікаюць істотныя страты, у тым ліку чалавечыя ахвяры.

Флора прадстаўлены панданусам, папарацямі, травамі, рознымі свойскімі раслінамі. Асаблівае месца сярод іх займае какосавая пальма.

Наземная фаўна надзвычай бедная - пацукі, кажаны, крабы. Акрамя таго, на астравах гняздуюцца марскія птушкі.

Астравам пагражае глабальнае пацяпленне, якое можа прывесці да падняцця ўзроўню акіяна і далейшаму затапленню сушы.

Спасылкі
--------

* Астравы Тувалу Архівавана 21 лютага 2011. (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh91004376 |
Рулон туалетнай паперы **Туалетная папера** — папера, якая дапамагае падтрымліваць гігіену пасля дэфекацыі (ачыстка прамой кішкі ад фекаліяў) або мачавыпускання (сціранне кропель мачы).

Пасля выкарыстання туалетная папера выкідваецца ў смеццевы кошык альбо ва ўнітаз. Для таго, каб не засмечваць унітаз і каналізацыю, выкарыстоўваюць паперу, якая хутка распадаецца пры трапленні ў ваду. Швабскі прадпрымальнік Ханс Кленк ў 1928 годзе ўпершыню згарнуў ў рулон доўгія палосы паперы. Тым самым былы банкір ўвёў у Еўропе тое, што ў Амерыцы фірма «Scott» зрабіла ўжо ў 1890 годзе. Тады амерыканская папяровая фабрыка яшчэ баялася друкаваць сваю назву на сумніўным тавары. А брытанец У. Олкак, які ў васьмідзесятыя гады XIX стагоддзя вынайшаў альтэрнатыву звычайным да той пары кавалачкам газеты, сарамліва называў іх папяровымі бігудзі. У Кленка не было падобных сумневаў, і ў 1928 годзе ён заснаваў фабрыку ў горадзе Людвігсбургу. Для назвы фірмы ён выкарыстаў першыя літары свайго імя і прозвішча: «Hakle». Акрамя таго, яму ў галаву прыйшоў вельмі эфектыўны з псіхалагічнага пункту гледжання рэкламны лозунг: «Патрабуйце рулоны „Hakle", і вам не прыйдзецца вымаўляць словы „туалетная папера"».

Першы завод па масавай вытворчасці туалетнай паперы ў рулонах на тэрыторыі СССР з’явіўся ў 1969 годзе ў Сясьстроі.

Вытворчасць у Беларусі
----------------------

У Беларусі існуе два спосабы стварэння туалетнай паперы: вытворчасць непасрэдна самой паперы і перамотка закупленай у спажывецкія рулоны.

Вытворчасцю туалетнай паперы ў Беларусі займаюцца:

* ААТ «Папяровая фабрыка „Спартак"»;
* СТАА «Эксклюзіў» (Гродна);
* Група кампаній «Інтэрпапер» (у яе ўваходзіць і ІП ТАА «Мюнікс» (Смалявічы);
* ТАА «Сіпта» (Мінск);
* ААТ «Слонімскі кардонна-папяровы завод „Альбярцін"».

Для вытворчасці паперы прэміум-класа купляюць ужо гатовую цэлюлозную паперу ў Расіі ці Украіне, а ў Беларусі рэжуць яе на рулоны. Такім бізнэсам актыўна займаюцца, такія кампаніі, як ТАА «Ромакс» (Іўе) і ТАА «Солтэрам» (Мінск). Перамоткай туалетнай паперы ў рулоны зарабляюць каля сотні беларускіх кампаній.

Зноскі
------

1. ↑  «Сталин использовал газету»: как СССР освоил туалетную бумагу
2. ↑  [=999 Каталог компаний. Портал информационной поддержки экспорта export.by](недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Туалетная папера
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Тубуаі (значэнні).

**Астравы Тубуа́і** (таіц.: *Tupua’i*) або **астравы О́страль** (фр.: Australes) — архіпелаг у Ціхім акіяне. Уваходзіць у склад Французскай Палінезіі. Агульная плошча — 148 км².

Архіпелаг размешчаны на поўдзень ад астравоў Таварыства. Уключае 7 астравоў (5 з якіх прынята вылучаць як асобную ўнутраную групу Тубуаі) і 2 вялікія водмелі вулканічнага і каралавага паходжання. Найбуйнейшыя астравы — Тубуаі і Рапа-Іці.

Карта астравоў
Гэта адзін з найстаражытнейшых рэгіёнаў Палінезіі. Продкі палінезійцаў-тубуаі прыбылі сюды каля 1400 гадоў таму. У 1880—1889 гг. яны былі падначалены Францыі.

Асноўныя галіны эканомікі — рыбалоўства і сельская гаспадарка. Мясцовыя ўлады імкнуцца развіваць турызм.

Спасылкі
--------

* Tubuai Islands
* Austral Islands

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n88155907 · SUDOC: 02784336X · VIAF: 1292154260595524480001 |
**Мерацкі павет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Вялікім Княстве Літоўскім у 1791—1795 гадах. Цэнтр — г. Мерач. Вылучаны Чатырохгадовым соймам 1788—1792 гадоў са складу Троцкага павета.

У Мерацкі павет увайшлі Бартніцкая, Віжанская, Даўгоўская, Кальварыйская, Крэткапольская, Лаздзейская, Любоўская[ru], Марцінканская, Мяцельская, Мерацкая, Міраслаўская, Неманойская, Паявонская, Пунская, Святаязерская, Сімнаўская, Сярэйская і Урдамінская парафіі. У 1793 годзе павет увайшоў у склад новастворанага Мерацкага ваяводства ў крыху змененых межах (далучана Аліцкая, Вяйсейская, Лейпунская[lt] і Лішкаўская парафіі, выключаны Бартніцкая, Кальварыйская, Крэткапольская, Марцінкаўская і Паявонская парафіі). Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе тэрыторыя Мерацкага павета на левабярэжжы Нёмана ў складзе Прусіі, на правабярэжжы Нёмана — у Расійскай імперыі.

Спасылкі
--------

* Мерацкі павет на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»
**«Старажытная гісторыя да Цэзара»** (фр.: Histoire ancienne jusqu'à César) — сярэднявечная кампіляцыя гісторыі Старажытнага свету на старафранцузскай мове. Складзена ў XIII ст. у Паўночнай Францыі.

«Старажытная гісторыя» распавядае пра сусветную гісторыю ад Стварэння Свету да часоў Гая Юлія Цэзара, асвятляючы, галоўным чынам, падзеі Траянскай вайны і гісторыю Рыма, а таксама змяшчае ўрыўкі з Бібліі і інш.

Кніга часта капіравалася, што прычынілася да змен і скажэнняў, «Старажытная гісторыя» была грунтоўна адрэдагавана ў XIV ст. у Італіі. У эпоху Рэнесансу была вельмі папулярнай. У рукапісах XIV—XV ст. часта сумяшчалася з сачыненнем «Дзеянні рымлян».

### Змест

* Кніга 1: Ад Стварэння Свету да смерці Іосіфа.
* Кніга 2: Асірыя і Грэцыя.
* Кніга 3: Фівы.
* Кніга 4: Мінатаўр, амазонкі, Геракл.
* Кніга 5: Троя.
* Кніга 6: Эней.
* Кніга 7: Гісторыя Рыма да Пампея Вялікага; Мідыйцы і персы; Юдзіф і Эстэр; Аляксандр Вялікі.

Літаратура
----------

* *D. Oltrogge.* Die Illustrationszyklen zur 'Histoire ancienne jusqu'à César' (1250—1400). Europäische Hochschulschriften (in German) 94. — Frankfurt am Main: Peter Lang, 1989.
* *Marijke de Visser-van Terwisga.* Histoire Ancienne jusqu'a César (Estoires Rogier). — Orléans, 1995.
**Мурашыныя львы** (*Myrmeleontidae*) — сямейства насякомых атрада сеткакрылых.

Апісанне
--------

Даўжыня цела да 8 см, размах крылаў да 17 см. У мурашынага льва звычайнага размах крылаў да 7 см, цела даўжынёю да 3 см, тонкае, чорнае, амаль голае. Дарослыя знешне нагадваюць стракоз. Вусікі булавападобныя. Крылы з завостранымі канцамі. Ротавы апарат у імага грызучага тыпу.

Пашырэнне
---------

Адрозніваецца каля 2 тыс. відаў. Пашыраны пераважна ў тропіках і субтропіках. На Беларусі трапляецца мурашыны леў звычайны, жыве ў сухіх пясчаных месцах.

Актыўныя на змярканні і ноччу. Драпежнікі.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Лічынка мурашынага льва
Развіццё з поўным ператварэннем.

Лоўчая варонка мурашынага льва
Лічынкі некаторых відаў проста жывуць у пяску, пераследючы там розных дробных жывёл, але ў іншых (M. formicarius і M. formicalynx) яны вырываюць у пяску канічную ямку, выкідваючы пясок галавой, а буйнейшыя каменьчыкі і пясчынкі выносяць на спіне. Вырыўшы варонку, якая ў 5 см глыбіні і 7—8 см у дыяметры; лічынка закопваецца ў цэнтры яе ў пясок, выстаўляючы вонкі толькі сківіцы, і чакае здабычу; розныя казуркі, часцей за ўсё мурашкі, а таксама павукі і інш. ступіўшы на край варонкі, скочваюцца з пяском унутр яе і схопліваюцца лічынкамі.

Літаратура
----------

* *Дзерункоў А.* Мурашыныя львы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Новы · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776905320 |
| Хрысціянства |
| --- |
|  |
| Біблія |
| * Стары Запавет
* Новы Запавет
* Апокрыфы
* Евангелле
* Дзесяць запаведзей
* Нагорная пропаведзь
 |
| Тройца |
| * Бог Айцец
* ✯ Ісус Хрыстос
* Святы Дух
 |
| Гісторыя хрысціянства |
| * Храналогія хрысціянства
* Апосталы
* Сусветныя саборы
* Вялікі раскол
* Крыжовыя паходы
* Рэфармацыя
 |
| Хрысціянскае багаслоўе |
| * Грэхападзенне
* Грэх
* Дабрадзейнасць
* Выкупленне
* Выратаванне
* Уваскрэсенне
* Другое прышэсце
* Богаслужэнне
* Дабрадзейнасці
* Таінствы
 |
| Галіны хрысціянства |
| * Каталіцтва
* Праваслаўе
* Пратэстанцтва
* Сацыніянства
 |

**Старакаталіцызм** — група цэркваў, якія ўтварылася ў 1870-я гады, калі частка духавенства Рымска-каталіцкай царквы не прызнала рашэнняў Першага Ватыканскага сабора: дагматаў аб беспамылковасці Папы Рымскага і аб бязгрэшным зачацці Дзевы Марыі. Старакатолікі аспрэчваюць таксама дагмат пра сыходжанне Святога Духа не толькі ад Бацькі, але і ад Сына. Да старакатолікаў адносяць таксама Галандскую Янсенітскую Царкву, якая ўзыходзіць да 1704 года, калі галандскі каталіцкі архіепіскап Пётр Код быў зрынуты з кафедры за янсенізм, асуджаны раней як ерась.

Тэрмін быў упершыню скарыстаны ў 1853 годзе ў дачыненні да прыхільнікаў кафедры Утрэхтскага архіепіскапа, які абіраўся без санкцыі папскага пасаду з 1723 года. 24 верасня 1889 года была створана Утрэхцкая унія шляхам падпісання Утрэхтскай канвенцыі епіскапамі Галандыі, Швейцарыі і Германіі.

Старакаталіцызм не з’яўляецца адзінай дэнамінацыяй, а ўяўляе сабой шэраг Цэркваў, якія сваю эклезіяльнасць засноўваюць на прынцыпе апостальскай пераемнасці. Шэраг з іх аб’яднаны ва Утрэхтскую унію старакаталіцкіх Цэркваў. Старакатолікі Утрэхтскай уніі практыкуюць пасвячэнне жанчын у святы сан і блаславенне аднаполых шлюбаў.

Суполка ў Беларусі ўтварылася ў 2005 годзе, а ў святары быў высвечаны Дзмітрый Бондар. Ад 2013 года парафія ўваходзіць у юрысдыкцыю Старакаталіцкай царквы ў Польшчы.

Зноскі
------

1. ↑  nashaniva.by

| ⛭Ерасі ў хрысціянстве |
| --- |
| Гнастычныя ерасі | Дакетызм ·  Мікалаіты ·  Адаміты ·  Паўлікіяне ·  Багамілы ·  Катары ·  Альбігойцы ·  Вальдэнсы ·  Лоларды |  |
| Трынітарныя ерасі | Трытэізм ·  Манархіяне (Адапцыяністы) (Савеліянства) ·  Арыянства ·  Анамеі  ·  Македаніянства ·  Агнаіты |
| Хрысталагічныя ерасі | Апалінарызм ·  Монафізіцтва ·  Аўтардакецтва ·  Агнаіты ·  Монафеліцтва ·  Нестарыянства |
| Эклезіялагічныя ерасі | Мантанізм ·  Данатызм ·  Старакаталіцызм ·  Філетызм ·  Седзевакантызм |
| Іншыя ерасі | Хіліязм ·  Псілантрапізм ·  Пелагіянства ·  Арыгенізм ·  Іканаборства ·  Ерась жыдоўствуючых ·  Стрыгольнікі ·  Янсенізм ·  |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жураўлёва.
**Дзіна Іванаўна Жураўлёва** (нар. 11 жніўня 1941, с. Соф’е-Кандрацьеўка, Арджанікідзеўскі раён, Данецкая вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1968 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. Працавала ў Белкалгаспраекце ў Гомелі, з 1971 года — старшы, вядучы архітэктар у Мінскпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1973 года.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): карэктура генплана Мінска (1971), ПДП жылых раёнаў Паўднёвы захад (1973), па вул. Савецкіх пагранічнікаў (1976), Лошыца (1980), Дворышча (1983), Сухарава (1986), праект забудовы мікрараёна Паўднёвы Захад-1 (1975), генплан Мінска (1982), ПДП цэнтра Мінска (1983).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Журавлева Дина Ивановна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Коналі.
Джэймс Брэндан Коналі
**Джэймс Брэндан Бенет Коналі** (англ.: James Brendan Bennet Connolly, ірл.: Séamas Breandán Ó Conghaile; 28 кастрычніка 1868, Бостан — 20 студзеня 1957, Бруклайн) — амерыканскі лёгкаатлет і пісьменнік, чэмпіён летніх Алімпійскіх гульняў 1896 года.

Біяграфія
---------

Быў адным з 12 дзяцей у сям’і Джона і Ганны Коналі, ірландскіх каталіцкіх эмігрантаў з Голуэя. У дзяцінстве займаўся спортам — гуляў у амерыканскі футбол і займаўся лёгкай атлетыкай. У 1895 годзе паступіў у Гарвардскі ўніверсітэт, і на наступны год паехаў на грузавым караблі ў Афіны, каб прыняць удзел у I Летніх Алімпійскіх гульнях. За тое, што ён паехаў туды без дазволу ва ўніверсітэце, яго адлічылі.

Удзельнічаючы ў гульнях, ён выйграў тры медалі, у тым ліку адзін залаты. Спачатку, 6 красавіка ён удзельнічаў у спаборніцтве па трайным скачку. Ён амаль на метр абышоў бліжэйшага суперніка з Францыі Аляксандра Цюферы, і з вынікам у 13,71 м, перамог у спаборніцтве. Гэта спаборніцтва праходзіла раней за іншыя, і Джэймс Коналі стаў самым першым Алімпійскім чэмпіёнам.

На наступны дзень, 7 красавіка, ён спаборнічаў у скачку ў даўжыню. З вынікам у 5,84 м, ён заняў трэцяе месца, саступіўшы двум сваім суайчыннікам Элеры Кларку і Роберту Гарэту. 10 красавіка, Коналі прыняў удзел у скачку ў вышыню. Ён падзяліў другое месца з Гарэтам, паказаўшы з ім адзін вынік у 1,65 м. Першае месца ў тым спаборніцтве заняў Кларк.

Праз чатыры гады, Коналі паехаў на Летнія Алімпійскія гульні ў Парыжы, каб абараніць свой чэмпіёнскі тытул. Аднак ён не змог гэтага зрабіць, прайграўшы толькі суайчынніку Маеру Прынштайну.

У 1906 годзе, Коналі ўдзельнічаў у неафіцыйных летніх Алімпійскіх гульнях, якія прайшлі ў Афінах. Ён удзельнічаў у скачку ў даўжыню і трайным скачку. У першым спаборніцтве ён заняў 27-е месца, а ў другім — 18-е.

Пасля гульняў, Коналі змяніў шмат прафесій — ён працаваў у марскіх доках, удзельнічаў у Іспана-Амерыканскай вайне, быў журналістам (пісаў артыкулы пра вайну і летнія Алімпійскія гульні 1904 у Сент-Луісе), быў аўтарам некалькіх раманаў пра мора. У 1949 годзе, Гарвардскі ўніверсітэт прысвоіў яму доктарскую ступень за яго творы.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Track and Field Statistics · МАК · Project Gutenberg |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 17700457d · GND: 1146401086 · ISNI: 0000 0000 6401 6897 · LCCN: no90002215 · NKC: mub2012685238 · NUKAT: n2018091329 · SUDOC: 133212580 · VIAF: 48785208 |

 |
**Заліў Джэймс** (англ.: James Bay) — буйны заліў, які з поўдня прымыкае да Гудзонава заліва ў Канадзе. Яго берагі належаць правінцыям Квебек і Антарыа, а астравы ў заліве (Акіміскі, Чарлтан і інш.) — тэрыторыі Нунавут.

Упершыню заліў прыцягнуў увагу еўрапейцаў у 1610 годзе, калі Генры Гудзон увайшоў у яго падчас свайго абследавання буйнога заліва, які зараз носіць яго імя. Сам жа заліў Джэймс атрымаў сваю назву ў гонар Томаса Джэймса, англійскага капітана, які больш падрабязна даследаваў гэты раён у 1631 годзе.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Канадская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4096435-8 · LCCN: n89654386 · VIAF: 137126050, 993154387134330970002 |
**Стараду́бава** (трансліт.: *Staradubava*, руск.: Стародубово) — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Іжскага сельсавета. У 2012 годзе 4 двары, 5 жыхароў.

Гісторыя
--------

Паселішча вядомае з 1789 г. Як засценак Дубава ў Маркаўскім старостве. Тры двары («дымы»).

У 1907 годзе на двух участках (41 дзесяціна) зямлі жылі 39 чалавек (5 сем'яў).

У перыяд Першай сусветнай вайны ў непасрэднай блізасці ад лініі фронту з боку расійскай арміі.

У 1938 годзе — вёска Старое Дубава ў Вішнеўскай вясковай гміне Вілейскага павета. 8 двароў, 54 жыхары.

З 1940 года ў складзе Куранецкага раёна Вілейскай вобласці БССР.

У 2003 годзе 7 двароў, 13 жыхароў.

Капліца ў Старадубаве
---------------------

Драўляная капліца Маці Божай Суцяшэння ў Старадубаве была пабудавана ў 1934 годзе. У святыні рэгулярна праводзіліся службы, дзеля якіх туды прыязджалі святары з Вішнева. Капліца праіснавала да 1963 года. У гэтым годзе яе разабралі і перавезлі ў цэнтр сельсавета вёску Іжа і зрабілі кухню пры мясцовай бальніцы. Пасля разборкі адкінуты пашкоджаны каплічны крыж падабрала, аднавіла і захавала жыхарка суседняй вёскі Муляры Ядвіга Пастарнак. У 2011 годзе Пастарнак перадала гэты крыж на новую капліцу ў Куранцы.

У 2013 годзе Папа Рымскі Францішак даслаў Ядвізе Пастарнак падзячны ліст. Упершыню такі дакумент быў напісаны Папам па-беларуску.

На месцы капліцы ў Старадубаве вернікі ўсталявалі памятны крыж, асвячэнне яго прайшло 14 чэрвеня 2014 года. Ад гэтага дня мясцовыя жыхары аднавілі тут традыцыйны штогадовы фэст.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU)
2. ↑  Страшныя тайны вёскі Старадубава на Вілейшчыне(недаступная спасылка) // «Рэгіянальная газета»
3. ↑  Нарачанка і яе берагі, 2013, с. 370—371
4. 1 2  Папа напісаў беларускай жанчыне і даслаў першы ў гісторыі Касцёла папскі дакумент на беларускай мове // Сайт catholic.by
5. ↑  Збіральнік спадчыны Франц Млечка: Хачу захаваць памяць Архівавана 7 красавіка 2016. // «Рэгіянальная газета»

Літаратура
----------

* *Барыс С. В. Рогач А. В.* Нарачанка і яе берагі. — Мн.: Выдавец Зміцер Колас, 2013. — С. 385. — 712 с. — 99 экз. — ISBN 978-985-6992-37-0.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Старадубава

| ⛭**Іжскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Іжа |
| Аграгарадкі | Лыцавічы |
| Вёскі | Баравыя ·  Берасніха ·  Вуткі ·  Дварэц ·  Засценкі ·  Зенанова ·  Золькі ·  Калодкі ·  Канаціха ·  Каралеўцы ·  Куліха ·  Курнікі ·  Леснікі ·  Любкі ·  Ляда ·  Макарычы ·  Муляры ·  Навадубава ·  Ролічы ·  Слабада ·  Спягла ·  Старадубава ·  Тарасавічы ·  Шляпы ·  Ямы |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Старадворскае.

**Старадворскае** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дзісна, каля вёскі Стары Двор.

Плошча паверхні 0,06 км². Даўжыня 0,38 км, найбольшая шырыня 0,23 км, даўжыня берагавой лініі 0,9 км. Найбольшая глыбіня возера дасягае 18,9 м, сярэдняя 5,5 м.  

Катлавіна возера эварзійнага тыпу, круглаватай формы. Схілы катлавіны маюць вышыню 5—8 метраў. Берагавая лінія слабазвілістая. Мелкаводдзе пясчанае. Глыбей дно возера выслана ілам.

Са Старадворскага выцякае ручай у возера Сэклы.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Т. 4. — 599 с. — 10 000 экз.
**Амазонскі прыродны тэрытарыяльны комплекс** (ісп.: Región Amazónica) − адзін з 6 прыродных тэрытарыяльных комплексаў Калумбіі. Знаходзіцца на поўдні Калумбіі і займае плошчу 483 119 км² або 41 % тэрыторыі краіны. З'яўляецца часткай больш шырокага экалагічнага рэгіёну Амазоніі, самай шырокай лясной зоны ў свеце, якая акрамя Калумбіі ўключае тэрыторыі Балівіі, Бразіліі, Венесуэлы, Гаяны, Перу, Сурынама і Эквадора.

Насельніцтва
------------

Насельніцтва рэгіёну па перапісу 2005 года складае 742 429 чалавек. Самыя буйныя гарады рэгіёну − Фларэнсія і Сан-Хасэ-дэль-Гуаўярэ.

Эканоміка і транспарт
---------------------

Сярод асноўных галін эканомікі рэгіёну развіваюцца рыбалоўства, жывёлагадоўля, высечка лесу і горная справа. У рэгіёне выяўленыя шырокія запасы нафты. Складанасць воднага басейна і нежаданне закрануць навакольнае асяроддзе абумоўлівае слабую развітасць транспартнай сістэмы рэгіёну. Асноўны спосаб доступу ў рэгіён − паветраны транспарт, у межах рэгіёну пераважае рачны транспарт. Самыя буйныя гарады злучаны з астатняй часткай краіны дарогамі.

Нацыянальныя паркі
------------------

На тэрыторыі Амазонскага прыроднага тэрытарыяльнага комплексу размешчаны 10 нацыянальных паркаў Калумбіі:

* Альта-Фрагуа-Індзі-Васі  (ісп.) (бел.
* Амакаяку
* Кахуінары  (ісп.) (бел.
* Ла-Пая  (ісп.) (бел.
* Нукак  (ісп.) (бел.
* Пуінавай  (ісп.) (бел.
* Рыа-Пурэ  (ісп.) (бел.
* Серанья-дэ-Чурумбелас-Аука-Васі  (ісп.) (бел.
* Сьера-дэ-Чырыбікетэ  (ісп.) (бел.
* Тынігуа  (ісп.) (бел.

Зноскі
------

1. ↑  Atlas del Estudiante, publicación del periódico El Espectador, Dorling Kindersley, 2008.
Пакой у манастыры Аліва, дзе быў падпісаны дагавор
**Аліўскі мір 1660** — мірны дагавор паміж Швецыяй і Рэччу Паспалітай з яе саюзнікамі Аўстрыяй і Брандэнбургам. Падпісаны 3 мая 1660 у Аліўскім манастыры паблізу Гданьска пры пасрэдніцтве Францыі. Завяршыў (разам з Капенгагенскім мірам 1660) Паўночную вайну 1655—1660. Паводле Аліўскага міра кароль Рэчы Паспалітай Ян ІІ Казімір адмовіўся ад прэтэнзій на шведскую карону. Швецыя замацавала за сабой Эстляндыю з астравамі Эзель і амаль усю Ліфляндыю, захопленыя ёй у XVI — пачатку XVII ст.

Гл. таксама
-----------

* Крыштоф Антоній Абрынскі

Літаратура
----------

* Аліўскі мір // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Новы · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 125821802X · LCCN: sh85094632 |
Вертыкальныя вуглы
**Вертыкальныя вуглы** — пары вуглоў з агульнай вяршыняй, што ўтвараюцца пры перасячэнні двух прамых так, што бакі аднаго вугла з’яўляюцца працягам бакоў іншага.

Тэарэма аб вертыкальных вуглах
------------------------------

Калі дзве прамыя перасякаюцца ў кропцы, утвараюцца чатыры вугла. Несумежныя вуглы называюцца вертыкальнымі або процілегла вертыкальнымі вугламі. Таксама, кожная пара прылеглых вуглоў ўтварае прамую, а гэтыя вуглы называюцца сумежнымі. Паколькі кожная пара вертыкальных вуглоў з’яўляецца сумежнымі да прылеглых, то градусныя меры вертыкальных вуглоў — роўныя.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
**Мука пшанічная** — гэта парашкападобны прадукт, які атрымліваюць пры размолванні зерня пшаніцы.

Гатункі
-------

Па якасці мука пшанічная выпрацоўваецца пяці гатункаў: крупчатка, вышэйшы, 1-й, 2-й гатункі і шатраваная мука (шатроўка). Гатункі мукі адрозніваюцца колерам, буйнасцю памолу, хімічным складам, утрыманнем клейкавіны, хлебапякарнымі ўласцівасцямі і іншымі паказчыкамі.

**Крупчатку** атрымліваюць з сумесі мяккіх шклопадобных і цвёрдых гатункаў пшаніцы. Яна багатая на крухмал і бялкі. Змест сырой клейкавіны ў крупчатцы не менш чым 30 %.

Колер крупчаткі белы або крэмавы, з жаўтлявым адценнем. Выкарыстоўваюць крупчатку для падрыхтоўкі здобных дражджавых вырабаў.

**Муку вышэйшага гатунку** атрымліваюць з мяккіх шклопадобных і паўшклопадобных гатункаў пшаніцы. Утрыманне сырой клейкавіны не менш за 28 %. Колер мукі белы ці белы з крэмавым адценнем.

Мука мае высокія хлебапякарныя ўласцівасці, шырока выкарыстоўваецца ў кандытарскай вытворчасці.

З мукі вышэйшага гатунку выпякаюць вырабы з дражджавога, бісквітнага, шаравога, заварнога, пясочнага цеста.

**Мука 1-га гатунку вельмі** мяккая, танчэйшага памолу, чым вышэйшага, колер белы, з лёгкім жаўтлявым адценнем.

**Мука 2-га гатунку** Больш грубага памолу, чым першага гатунку, колер белы з прыкметна жаўтлявым або шараватым адценнем.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Зайцева Г. Т. Горпинко Т. М. Технологія виготовлення борошняних кондитерських виробів : Підруч. для проф.-техн. навч. закладів. — К. : Вікторія. 2002. — 400 с. ISBN 966-95870-6-9

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 00566535 · NKC: ph552264 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Пакроўская царква.
**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Кішчыцы Дрыбінскага раёна Магілёўскай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1845 годзе з цэглы на месцы храма 1740 года.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю з рысамі класіцызму. Аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя храма развітая па падоўжнай восі. Цэнтральны квадратны ў плане аб’ём накрыты пакатым шатровым дахам з цыбулепадобнай галоўкай. Яго фасады завершаныя кілепадобнымі франтонамі. Трох’ярусная вежа-званіца, прыбудаваная з боку галоўнага фасада, накрытая шатровым дахам з галоўкай. Прамавугольныя аб’ёмы бабінца і апсіды накрытыя двухсхільнымі дахамі. Сцены будынка прарэзаныя вялікімі паўцыркульнымі аконнымі праёмамі.

У дэкаратыўным аздабленні фасадаў выкарыстаныя пілястры, франтоны, сандрыкі, нішы, прафіляваныя карнізы і інш. Ва ўнутранай прасторы царквы дамінуе зала, якая перакрытая самкнутым скляпеннем на папружных арках. Пакрыцці астатніх аб’ёмаў цыліндрычныя. Аб’ём ніжняга ярусу званіцы падзелены сценамі на тры памяшканні: у левым зробленая двухмаршавая лесвіца, якая вядзе на верхнія ярусы, сярэдняе — тамбур-прытвор, правае прыстасавана для гаспадарчых патрэб.

Унутры малітоўная зала перакрыта самкнутым скляпеннем на папружных арках, астатнія памяшканні — цыліндрычнымі. Прытвор прасценкамі расчлянёны на ўваходны тамбур і бакавыя прасвірню і лесвічную клетку.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5. — С. 241
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл. — С. 386
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свята-Пакроўская царква (Кішчыцы) на Вікісховішчы |

* Свята-Пакроўская царква (Кішчыцы) на сайце Radzima.org
* Свята-Пакроўская царква (Кішчыцы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Пакроўская царква (Кішчыцы) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Пакроўская царква (Кішчыцы) на сайце «Архіварта»
**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм у в. Мількаўшчына Гродзенскага раёна. Знаходзіца ў цэнтры вёскі.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1904—1908 гадах з цэглы. Адрэстаўрыравана ў канцы XX стагоддзя.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры маскоўска-яраслаўскага накірунку рэтраспектыўна-рускага стылю. Вырашана прамавугольным у плане аб’ёмам, да якога далучаюцца прытвор-званіца, бакавыя прыдзелы і пяцігранная апсіда з бакавымі рызніцамі. Над сяродкрыжжам узвышаецца кубападобны барабан, завершаны 5-купаллем і апяразаны какошнікавым парапетам і аркатурным фрызам. Над прытворам чатырох’ярусная (васьмярык на 3 чацверыках) шатровая званіца з макаўкай. Галоўны і бакавыя ўваходы вырашаны двухслуповымі рундукамі пад двухсхільнымі пакрыццямі і вісячымі аркамі Чырвонацагляныя фасады расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі з броўкамі, крапаваны шырынкамі, вуглавымі лапаткамі.

Інтэр’ер
--------

Унутраная прастора перактыта складанай скляпеністай канструкцыяй, апсіда вылучана двух’ярусным трохгранным іканастасам у неарускім стылі.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Пакроўская царква (Мількаўшчына)
* Свята-Пакроўская царква (Мількаўшчына) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Пакроўская царква (Мількаўшчына) на сайце «Архіварта»
**Свята-Пакроўская царква** — мураваны праваслаўны храм у аграгарадку Пясочнае Капыльскага раёна Мінскай вобласці. Знаходзіацца на вул. Леніна, 8.

Гісторыя
--------

У 1751 годзе ўспамінаецца Святая-Пакроўская царква, якая была знішчана агнём. У 1811 годзе новая царква згарэла паўторна. У 1822 годзе быў пабудаваны новы храм.

У 1873—1874 гадах на сродкі казны і прыходу будуецца новая драўляная Святая-Пакроўская царква. Яна праіснавала да 1933 года. Царква была разабрана, а з царкоўнага бруса была пабудавана школа.

З 27 верасня 2002 года пробашчам прыхода быў святар Віктар Машлякевіч. У 2004 годзе быў закладзены падмурак пад царкву, і далейшае будаванне працягнулася да 2008 года. 14 кастрычніка 2009 года царква была асвячона мітрапалітам Мінскім і Слуцкім Філарэтам. З 20 снежня 2009 года пробашчам храма з’яўляецца іерэй Віталь Станкевіч.

Настаяльнікі прыходу
--------------------

* Уладзімір Іларыёнавіч Пастэрнацкі (1909—1933)
* іерэй Віталь Станкевіч (з 2014)

Зноскі
------

1. ↑  Свята-Пакроўская царква (Пясочнае) Архівавана 27 кастрычніка 2019.

Спасылкі
--------

* Свята-Пакроўская царква (Пясочнае) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Пакроўская царква.
**Свята-Мікалаеўская царква** — мураваны праваслаўны храм у в. Збураж Маларыцкага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Першая царква, Сімяонаўская, згадваецца ў 1679 годзе. У 1894 годзе яна згарэла. Доўгі час прыхаджане маліліся ў часовай цэркаўцы, пакуль справа аб пабудове новай па хадайніцтве памешчыка генерал-маёра Чычэрына не была перададзена ў Свяцейшы Сінод, які выдзеліў 18633 рублі. Будаўніцтва пачалося ў 1908 годзе і да канца 1910 года была ўзведзена цагляная царква са званіцай. Новы храм асвяцілі 14 кастрычніка ў гонар Пакрова Прасвятой Багародзіцы.

У 1927 годзе святаром Збуражскай царквы быў прызначыны Пётр Вачынскі.

Восенню 1943 года каля в. Збураж адбыўся бой паміж партызанамі і нямецкімі войскамі. У выніку абстрэла яна цалкам была разбурана.

26 сакавіка 1991 года быў асвечаны першы камень пад падмурак Свята-Пакроўскай царквы ў Збуражы. Новая цагляная царква была пабудавана ў 1993 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Царква в. Збураж

Спасылкі
--------

* Свята-Пакроўская царква (Збураж) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Пакроўская царква.
**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўная царква, помнік народнага дойлідства з рысамі стылю барока. Знаходзіцца на поўнач ад вёскі Покры, на пагорку. Пабудавана ў 1739 годзе з дрэва, часткова перабудавана ў 19 стагоддзі. Абкружана бутавай агароджай і старымі ліпамі. Дзейнічае.

Апісанне
--------

Царква з боку апсіды
Храм цэнтрычнага тыпу. Крыжападобны ў плане, накрыты 2-схільнымі дахамі, сяродкрыжжа якіх завершана пластычным шмат'ярусным купалам у стылі барока з пазалочаным крыжам. Крыло апсіды мае 5-гранны абрыс з бакавымі нізкімі рызніцамі, што надае ёй асіметрычна-дынамічнае гучанне. Да царквы прыбудавана 2-ярусная (васьмярык на чацверыку) шатровая званіца, якая таксама з-за сваёй маламаштабнасці не парушае агульнай цэнтрычнай кампазіцыі храма. Яе вертыкальную накіраванасць падкрэслівае шалёўка сцен і 3-вугольных франтонаў, апрацоўка вуглоў зрубаў разным «бягучым» арнаментам. Квадратныя аконныя праёмы, здвоеныя на бакавых фасадах, акаймаваны простымі ліштвамі. Помнік мае насычанае каляровае вырашэнне — блакітныя сцены спалучаюцца з серабрыстым дахам і пазалотай крыжоў, каляровымі вітражамі аконных праёмаў апсіды.

Інтэр'ер
--------

У малітоўную залу выступаюць размешчаныя над уваходам на 2 слупах хоры. Апсіда вылучана драўляным разным іканастасам. Абраз XVIII стагоддзя «Укрыжаванне».

Літаратура
----------

* *Кулагін А. М.* Праваслаўныя храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін. — Мн.: БелЭн, 2001. — 328 с.: іл.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свята-Пакроўская царква (Покры) на Вікісховішчы |


* Свята-Пакроўская царква (Покры) на сайце Radzima.org
* Свята-Пакроўская царква (Покры) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Пакроўская царква (Покры) на сайце «Архіварта»
**Скарб з Фахада**| Шыйная грыўня.

---

 |
| **Дата адкрыцця** | 1932 |
| **Перыяд** | Жалезны век |
| **Exposto** | Музей правінцыі Понтэведра  (ісп.) (бел. |
| **Web** | museo.depo.es |

**Скарб з Фахада** — збор з залатых і сярэбраных прадметаў, якія знайшлі ў крэпасці замка ў парафіі Фахада  (галіс.) (бел. (Курціс  (галіс.) (бел.), і ў цяперашні час захоўваецца ў Музеі правінцыі Пантэведра  (ісп.) (бел..

Гісторыя
--------

У 1932 годзе быў знойдзены гаршчок, які утрымліваў чатыры шыйныя грыўні з золата і бранзалет разам з трыццацю пяццю манетамі са сплаву золата і срэбра.

Зноскі
------

1. ↑  Los torques castreños del noroeste de la península ibérica. Susana Prieto Molina, 1996 (páxina 214)
2. ↑  Ourivería antiga. Museo de Pontevedra
Срэбная пласцінка са **Скарбу з Норыс Ло**, Файф, двайны дыск і Z-падобны сімвал
**Скарб з Норыс Ло** — пікцкі срэбны рэчавы скарб  (англ.) (бел. знойдзены каля 1819 года ў Бальман-Фарм, на поўнач ад Ларга Ло, Апер-Ларга  (англ.) (бел. Файф, Шатландыя. Яго схавалі ў кургане бронзавага веку. Агульная вага скарба — каля 12,5 кг, утрымоўваў вялікую колькасць срэбных манет, якія былі прададзеныя на пераплаўку.

Лэдзі Дарэм у 1830-х гадах ахвяравала некалькі срэбных прадметаў са скарбу ў Нацыянальны музей Шатландыі.

Характэрныя сімвалы на некаторых са срэбных ювелірных вырабаў відавочна нагадваюць пікцкія сімвалы, якія, акрамя гэтых рэчаў, вядомыя толькі па выявах на камянях.

Літаратура
----------

* James Graham-Campbell: Norrie’s Law, Fife: on the nature and dating of the silver hoard. Proceedings of the Society of Antiquaries of Scotland, vol. 121, 1991, 241—259.
* James Graham-Campbell: Pictish Silver: Status and Symbol. In: H. M. Chadwick Memorial Lectures 13. Cambridge 2002.
**Скапа́нія** (*Scapania*) — род пячоначных імхоў сямейства Скапаніевыя (*Scapaniaceae*).

Батанічнае апісанне
-------------------

Двухдомныя, часам аднадомныя лістасцябловыя расліны вышынёй да 10 см. Утвараюць дзярнінкі. Сцёблы імхоў разгалінаваныя, ляжачы або прыўзнятыя. Лісце шчыльна размешчана на сцябле, кілеватае, двухлопасцевае. Архегоніі знаходзяцца на верхавінцы сцябла, антэрыдыі ў пазухах покрыўнага лісця. Каробачка прадаўгавата-круглаватая.

Распаўсюджанне
--------------

Род налічвае каля 50 відаў, пашыраных пераважна ў Паўночным паўшар’і. На тэрыторыі Беларусі 5 відаў: скапанія балаталюбная (*Scapania paludicola*), скапанія дуброўная (*Scapania nemorea*), скапанія заліўная (*Scapania irrigua*), скапанія кароткая (*Scapania curta*) і занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі скапанія завостраная (*Scapania apiculata*).

Растуць на вільготнай глініста-пясчанай і тарфяной глебе.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Скапанія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 437. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Скапания: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)
* *Scapania* // ИАС «ООПТ России»  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4179261-0 · LCCN: sh88022291 · Microsoft: 2779575301 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Мікалаеўская царква.

**Свята-Мікалаеўская царква** — праваслаўны храм, які знаходзіўся ў в. Ястрамбель Баранавіцкага раёна і не захаваўся.

Была размешчана ў баку ад вёскі. Пабудавана ў 1840 г. з дрэва, рэканструявана ў 1925 г.

Гісторыя
--------

Першае апісанне драўлянай капліцы ў імя свяціцеля Мікалая Цудатворца ў маёнтку Ястрамбель змешчана ў дакументах Візітаў уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680—1682 гг. што захоўваюцца ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі. Капліца была пабудавана па фундацыі пана Моклака.

Згодна з апісаннем 1864 года ў вёсцы Ястрамбель размяшчалася драўляная 5 класа Свята-Мікалаеўская царква, пабудаваная ў 1840 годзе прыхаджанамі. Пры царкве было 50 дзесяцін зямлі. Прыхаджан 865.

У апісанні цэркваў і прыходаў Мінскай епархіі 1879 года згадваецца драўляная Свята-Мікалаеўская царква, пабудаваная ў 1840 годзе.

У склад прыходу ўваходзілі вёскі Ястрамбель, Малахоўцы, Скварчыцы, Гінцавічы, Кунцэвічы, Валахва, Гайкаўцы, Замошша. Прыхаджан 1533 душ.

Настаяцелем храма быў Аляксандр Савіч, рукапаложаны ў 1849 годзе, узнагароджаны скуф'ею. Пры царкве было заснавана царкоўна-прыходскае папячыцельства і школа.

Святары Свята-Мікалаеўскай царквы вёскі Ястрамбель: Іаан Лаўроўскі (1889), Іаан Лукашэвіч (1893), Іосіф Кезевіч (1895—1908), Канстанцін Радзівіновіч (1910), Стэфан Сінякоў (1912—1915) (даты пададзены па гадах выхаду Памятных кніжак Мінскай губерніі).

Архітэктура
-----------

Царква была вырашана кубападобным зрубам з глухім купалам над гонтавым дахам і прырубам апсіды. Вокны размешчаны ў адзін рад, мелася двое дзвярэй. Драўляны іканастас быў пафарбаваны ў карычневы колер, з пацямнеўшаю пазалотаю ў некаторых месцах, складаўся з 7 абразоў мясцовага пісьма.

На званіцы, размешчанай асобна, было тры званы вагою ў 5, 2 і 1 пуд.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; маст.: З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-11-0389-4. — С. 613.
* «Візіты уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680—1682 гг.» / Укладальнік Д. В. Лісейчыкаў. — Мінск: І. П. Логвінаў, 2009. — 270 с. стар. 126—127.
* Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии Архимандритом Николаем, Санкт-Петербург, 1864, Новогрудский уезд, стар. 202—213.
* Описание церквей и приходов Минской епархии, Минск, 1879.
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка горада Баранавічы і Баранавіцкага раёна // Г. К. Кісялёў (галоўны рэдактар), Р. Б. Венцэль, М. К. Дзёмін і інш. (рэдкал.), М. І. Бернат (укладальнік). — Мн. БЕЛТА, 2000. — 736 с.: іл. ISBN 985-6302-28-5. — С. 647.
* Памятныя кніжкі Мінскай губерніі на 1883, 1889, 1891, 1893, 1895, 1898, 1900, 1902, 1905, 1907, 1908, 1910, 1912, 1913, 1915 гады.

Спасылкі
--------

* Свята-Мікалаеўская царква (Ястрамбель) на сайце Radzima.org
*
Партугальская Індыя
**Партугальская Індыя** (парт.: Estado Português da Índia, Índia Portuguesa) — партугальскія каланіяльныя ўладанні на паўвостраўе Індастан.

Партугальская Індыя складалася з Гоа, Дадры і Нагар-Хавелі, Дамана і Дыу, а таксама Мумбаі (да 1661 года) — у XVI стагоддзі партугальцы назвалі гэта месца «Бом Баі» ці «Бом Бейм» — «добры заліў». Тэрыторыі партугальскай Індыі часам аб'ядноўваюцца пад назвай Гоа.

Гісторыя Партугальскай Індыі
----------------------------

Марскі шлях у Індыю быў адкрыты партугальскім мараплаўцам Васка да Гамам ў 1498 годзе. Партугальскія караблі пасля працяглага плавання, абмінуўшы Афрыку, увайшлі ў гавань горада Калікут (цяпер Кажыкодэ), які ў 1511 годзе стаў калоніяй Партугаліі.

У 1510 годзе герцагам Афонсу ды Албукеркі была заснавана партугальская калонія ў Індыі. Албукеркі хутка замацаваўся ў Гоа, які планавалася ператварыць у апору для пранікнення ўглыб кантынента. Неўзабаве пачалася хрысціянізацыя насельніцтва — у Гоа дагэтуль працэнт каталікоў вышэйшы, чым у сярэднім па Індыі — каля 27 % ад насельніцтва.

Партугальскія каланісты прыняліся за будаўніцтва горада на еўрапейскі манер — цяпер гэта Стары Гоа. З гэтага часу ён стаў сталіца Партугальскай Індыі.

З прыбыццём у XVII стагоддзі ў Індыю больш магутных флотаў Галандыі і Англіі Партугалія страціла кантроль над некалі вялікімі тэрыторыямі ў заходняй частцы краіны і ў пачатку XX стагоддзя пад яе кантролем заставалася толькі некалькі раёнаў Індыі.

Тры раёны знаходзіліся ў прыбярэжнай частцы краіны: Гоа і астравы на Малабарскім узбярэжжы, Даман побач з Насікам і Дыу — востраў на поўдзень ад паўвострава Катхіявар.

У партугальскую Індыю ўваходзілі такія тэрыторыі, як: Даман (далучаны ў 1531 годзе); востраў Салсет, Бамбей і Басейн (далучаны ў 1534 годзе); і Дыу (далучаны ў 1535 годзе).

Бамбей быў заснаваны партугальцамі ў 1534 годзе і перададзены ў 1661 годзе Вялікабрытаніі ў якасці пасагу за партугальскую прынцэсу Кацярыну ды Браганса, каралю Англіі Карлу II.

Мадрас быў заснаваны партугальцамі ў XVI стагоддзі і першапачаткова называўся порт Сан-Тамэ, пазней тэрыторыя адышла да галандцаў, якія пабудавалі ўмацаванні ў Пулікаце, на поўнач ад сучаснага Чэнаі.

Сучаснасць
----------

У 1954 годзе Індыя захапіла тэрыторыі Дадра і Нагар Хавелі. У 1961 годзе індыйскімі войскамі таксама быў заняты Гоа, які стаў пазней аднайменным штатам са сталіцай ў Панаджы. Партугалія прызнала суверэнітэт Індыі над усімі раёнамі толькі ў 1974 годзе. Чатыры вобласці ўтварылі дзве аб'яднаныя тэрыторыі — Даман і Дыу, а таксама Дадра і Нагар Хавелі.

У наш час былыя тэрыторыі партугальскай Індыі прыцягваюць 15 % ад агульнай колькасці турыстаў па краіне.

Гл. таксама
-----------

* Губернатары Партугальскай Індыі
* Змова ў Гоа
* Партугальская Інданезія

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Партугальская Індыя
**Сядзіба «Альбярцін»**, **Палацава-паркавы ансамбль Пуслоўскіх** — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры позняга класіцызму. Размешчана на беразе р. Іса, цяпер у межах г. Слоніма.

Гісторыя
--------

Створана ў першай палове XIX ст. як рэзідэнцыя слонімскага павятовага маршалка Войцеха Пуслоўскага — уладальніка прадпрыемстваў па вытворчасці сукна, дываноў і паперы.

У 2019 годзе пракуратура Гродзенскай вобласці выявіла, што сядзіба мае патрэбу ў тэрміновай рэканструкцыі і рамонце.

Архітэктура
-----------

Палацава-паркавы комплекс Пуслоўскіх на карціне Н. Орды, 1860
У комплекс уваходзілі сядзібны дом з флігелем, службовыя пабудовы, гаспадарчыя будынкі (захавалася стайня), фабрыка. Сядзібны дом абмяжоўваў парк пейзажнага тыпу планіроўкі, які на берагах запруджанай р. Іса пераходзіў у шырокі лесапарк.

### Сядзібны дом

Сядзібны дом — двухпавярховы, мураваны, асіметрычнай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі. Галоўны фасад вылучаны цэнтральным чатырохкалонным порцікам. У афармленні галоўнага ўвахода выкарыстаны скульптуры львоў. Унутраная планіроўка калідорная. У апрацоўцы інтэр'ера атрымалі развіццё тэмы вонкавай архітэктуры — пілоны, кесоны, стылізаваныя капітэлі.

### Флігель

Флігель — двухпавярховы прамавугольны ў плане мураваны будынак эклектычнай архітэктуры.

### Стайня

Стайня — мураваны неатынкаваны Т-падобны ў плане будынак, у дэкоры якога выкарыстана арнаментальная муроўка. Кампазіцыя двух'ярусная: першы ярус вылучаны паўцыркульнымі аконнымі праёмамі, другі — круглымі люкарнамі. У цэнтры галоўнага фасада шырокі партал з ліштвай у выглядзе падковы і з ляпной маскай галавы каня. Партал фланкіраваны рызалітамі. У архітэктуры будовы выкарыстаны элементы стылю «мадэрн».

Зноскі
------

1. ↑  Сохранить память для потомков: прокуратура Гродненской области потребовала устранить нарушения в сфере охраны историко-культурного наследия. 06.12.2019 Архівавана 7 снежня 2019.

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Слонімскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 2004. — С. 133, 681—682. — 752 с.
* *Кулагін А. М.* Слонімская сядзіба «Альбярцін» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 16. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сядзіба Альбярцін
* Сядзіба Альбярцін на сайце Radzima.org
* Сядзіба Альбярцін на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Пакроўская царква.
**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Дзвінаса Лагойскага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

На могілках, паміж вёскамі Дзвінаса і Краснае, пабудавана ў 19 ст. з дрэва. Закрыта ў 1955 г. адрамантавана ў 1991 — 92 гг.

Архітэктура
-----------

Вырашана ў традыцыях народнага дойлідства. Прамавугольны зруб (сасновы брус) з пяціграннай апсідай, накрыты двухсхільным дахам з вальмамі над алтарнай часткай. З боку галоўнага фасада прырублены прытвор пад двухсхільным дахам. Франтон даху завершаны чатырохграннай шатровай званічкай.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Свята-Пакроўская царква (Дзвінаса) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*