recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Дыянісій Сільвестравіч Наруцкі** (1904—1960) — палкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Магіла Наруцкага на Праабражэнскіх могілках Масквы.
Дыянісій Наруцкі нарадзіўся 18 кастрычніка 1904года ў вёсцы Пагост (цяпер — Салігорскі раён Мінскай вобласці Беларусі). Вучыўся на рабфаку, працаваў токарам на заводзе. У 1926 годзе Наруцкі быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1932 годзе ён скончыў Арлоўскую бранятанкавую школу. Удзельнічаў у польскім паходзе і савецка-фінскай вайне. З першага дня Вялікай Айчыннай вайны — на яе франтах. У 1943 годзе скончыў курсы ўдасканалення каманднага складу.

Да студзеня 1945 года гвардыі падпалкоўнік Дыянісій Наруцкі камандаваў 396-м гвардзейскім самаходным артылерыйскім палком 5-й ударнай арміі  (руск.) (бел. 1-га Беларускага фронту. Вызначыўся ў час вызвалення Польшчы. 14 студзеня 1945 года полк Наруцкого вёў баі ў раёне пасёлка Грабуў-Паліцыён ў 5 кіламетрах на поўдзень ад горада Варка. Усяго ж ён прасунуўся на 80 кіламетраў, знішчыўшы 2 танка, 31 артылерыйскае гармат, 21 мінамет, 93 кулямёта, некалькі сотняў варожых салдат і афіцэраў, што спрыяла паспяховаму акружэнню нямецкай групоўкі ў Варшаве.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства» гвардыі падпалкоўнік Дыянісій Наруцкі быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» за нумарам 5663.

У 1946 годзе ў званні палкоўніка Наруцкий быў звольнены ў запас. Пражываў і працаваў у Маскве. Памёр 4 кастрычніка 1960 года, пахаваны на Праабражэнскіх могілках Масквы.

Быў таксама узнагароджаны двума ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнамі Кутузава  (руск.) (бел. 2-й ступені, Суворава 3-й ступені, Айчыннай вайны 2-й ступені і Чырвонай Зоркі, шэрагам медалёў.

У гонар Наруцкага названы вуліцы ў Салігорску і пасёлку Мірны Салігорскага раёна Мінскай вобласці Беларусі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Дыянісій Сільвестравіч Наруцкі на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Герои огненных лет. Книга 7. М.: Московский рабочий, 1984.
* Наруцкий Дионисий Сильвестрович // Белорусская ССР: Краткая энциклопедия в 5 т. (руск.) / Ред. колл.: П. У. Бровка и др. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. Биографический справочник. — С. 448. — 737 с. — 50 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Цітоў.

**Аляксей Цімафеевіч Цітоў** (1912, Гнязділаўка, Смаленская губерня — 28 верасня 1943 г. Брагінскі раён) — палкавы інжынер 221-га гвардзейскага стралковага палка 77-й гвардзейскай стралковай дывізіі 61-й арміі Цэнтральнага фронту, гвардыі старшы лейтэнант, Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1912 годзе ў вёсцы Гняздзілаўка (цяпер — Спас-Дземенскага раёна Калужскай вобласці). З 1927 года жыў у горадзе Енакіева Данецкай вобласці Украіны. Адукацыя сярэдняя. Працаваў горным майстрам на шахце «Чырвоны Кастрычнік» камбіната «Арджанікідзэвугаль».

У Чырвонай Арміі з 1941 года. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны са жніўня 1941 года. Ваяваў на Паўднёвым, Бранскім і Цэнтральным франтах. Прымаў удзел у абароне Кіева, Сталінградскай бітве. Член ВКП(б) з 1943 года.

Палкавы інжынер 221-га гвардзейскага стралковага палка гвардыі старшы лейтэнант Аляксей Цітоў пры фарсіраванні палком Дняпра 28 верасня 1943 года ў раёне вёскі Вялле Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі кіраваў пабудовай плытоў з лодак і падручнага матэрыялу. Затым пад агнём праціўніка перапраўляў байцоў, якія захапілі плацдарм на правым беразе ракі. Гвардыі старшы лейтэнант Аляксей Цітоў загінуў у гэтым баі.

Пахаваны ў брацкай магіле у вёсцы Неданчычы Рыпкынскага раёна Чарнігаўскай вобласці.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм гвардыі старшаму лейтэнанту Цітову Аляксею Цімафеевічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Айчыннай вайны 2-й ступені, Чырвонай Зоркі, медалямі «За адвагу», «За абарону Сталінграда».

Памяць
------

* У горадзе Енакіева на алеі Герояў ўстаноўлена памятная стэла А. Ц. Цітова.
* Яго імем названая вуліца ў вёсцы Неданчычы.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.

Літаратура
----------

* Герои грозовых лет. — Донецк: Донбас, 1973.
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Кавалеры Золотой Звезды. — Донецк: Донбас, 1976.

Спасылкі
--------

* Алексей Тимофеевич Титов на сайце «Героі краіны»
**Мінскі абласны клінічны шпіталь інвалідаў Вялікай Айчыннай вайны імя П. М. Машэрава** — шпіталь у аграгарадку Лясны Мінскага раёна.

Гісторыя
--------

Шпіталь для інвалідаў Вялікай Айчыннай вайны заснаваны ў вёсцы Бараўляны ў 1946 годзе на базе ваеннага шпіталя, у 1972 годзе пабудаваны новы архітэктурны комплекс (арх. М. Гулько, У. Крывашэеў)

Архітэктура
-----------

Шпіталь інвалідаў Вялікай Айчыннай вайны
У аснову аб’ёмна-планіровачнага вырашэння комплексу пакладзены прынцып блакіроўкі карпусоў. Двухпавярховы цагляна-панэльны адміністрацыйна-бытавы корпус (уключае сталовую, бібліятэку, клуб, пакоі для гульняў і інш.) праз фае, размешчанае на 2-м паверсе, злучаны з 5-павярховым каркасна-панэльным бальнічным корпусам калідорнай планіроўкі. Палаты арыентаваны на поўдзень. Комплекс уключае таксама 3-павярховыя фізіятэрапеўтычны і аперацыйны карпусы. Фасады карпусоў вырашаны ў дакладных, лаканічных формах.

Літаратура
----------

* *В. Ф. Валошын.* «Бараўляны» // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Т. 1. А капэла — Габелен. — 727 с. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 9 верасня 2022.
**Мі́нскі гарадскі́ арке́стр** — аркестр, які снаваў у 1803—1917 гадах (з перапынкамі) у Мінску. Напачатку іграў па нядзелях і на святы ў кафедральным саборы, летам — і ў Губернатарскім садзе; ці суправаджаў тэатральныя паказы. У 1820—1860-я гг. пры ім існавала музычная школа, якая рыхтавала для яго музыкантаў.

У розны час аркестр узначальвалі Д. Стафановіч (1820—1837) В. Стафановіч (1837—1862 і 1869), Л. Скрабецкі, Р. Пілеман[d] (з 1880), Г. Мерц (з 1886), Л. Ступель (1890—1896), H. Рубінштэйн (з 1909; наладжваў сімфанічныя канцэрты, арганізоўваў цыклы агульнадаступных гіст. канцэртаў). З аркестрам выступалі мясцовыя музыканты і гастралёры, у т.л. скрыпачы і піяністы К. Ліпінскі  (укр.) (бел. Апалінарый  (руск.) (бел. і Антоні Концкія  (руск.) (бел. М. Ельскі, В. Пшыбора, Я. Чыжэўскі, I. Гянко, Г. Бах, Л. фон Зіберштэйн, М. Палякін  (руск.) (бел. спявачка А. Мейчык  (руск.) (бел..

У рэпертуары былі творы І. Гайдна, Л. Бетховена, В. А. Моцарта, Дж. Расіні, Ф. Абера, Ф. Мендэльсона, Ф. Шуберта, Р. Вагнера, М. Глінкі, А. Барадзіна, П. Чайкоўскага і інш.

З 1880-х гг. дзейнасць Мінскага гарадскога аркестра звязана з музычна-грамадскімі арганізацыямі горада, у т. л. музычным таварыствам, музычным гуртком, таварыствамі аматараў прыгожых мастацтваў і сяброў музыкі.

Зноскі
------

1. ↑  Przybora, Witold
2. ↑  М. Зыкова. Становление и развитие профессионального скрипичного образования и исполнительского искусства Беларуси в начале XX века Архівавана 18 мая 2021.  (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
**Бромавадарод, бромісты вадарод** — хімічнае злучэнне брому з вадародам, HBr. Бясколерны газ з непрыемным пахам, дыміць на паветры.

Уласцівасці
-----------

Малекулярная маса 80,91 а.а.м. Тэмпература плаўлення −86,9 °C. Тэмпература кіпення −66,8 °C. Шчыльнасць 0,003645 г/см³ пры тэмпературы 20 °C. Шчыльнасць у вадкім стане 2170 кг/м³ пры тэмпературы −68 °C. Раствараецца ў вадзе (193 г/100 г пры тэмпературы 25 °C). Раствараецца ў этаноле. Таксічны.

Раствор бромавадароду ў вадзе — броміставадародная кіслата.

Атрыманне
---------

Бромавадарод атрымліваюць узаемадзеяннем пары брому і вадароду пры тэмпературы 500—550 °C у прысутнасці плацінавага каталізатара, таксама як пабочны прадукт брамавання арганічных рэчываў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3). — С. 259.
* Хімічны слоўнік навучэнца: Дапам. для вучняў / Б. Н. Качаргін, В. М. Макарэўскі, Л. Я. Гарнастаева, В. С. Аранская. — Мн.: Народная асвета, 2003. — С. 52. — 287 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-12-0621-8.

Спасылкі
--------

* Бромистый водород // ХиМиК.ру (руск.)
* Бромоводород // ХиМиК.ру (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4289691-5 · LCCN: sh89005875 · Microsoft: 2779039209 |
**«Мінскграмадзянпраект»** — праектная арганізацыя ў Мінску. Размяшчаецца ў будынку па Калектарнай вуліцы, 20а (арх. П. Казакова).

Гісторыя
--------

Мінскі абласны філіял інстытута «Белдзяржпраект» быў заснаваны ў 1969 годзе, у 1975 годзе ператвораны ў дзяржаўны праектны інстытут «Мінскграмадзянпраект» у якасці тэрытарыяльнай праектнай арганізацыі Мінскай вобласці.

За савецкім часам (1983) асноўнымі кірункамі працы былі: распрацоўка праектаў планіравання і забудовы мікрараёнаў, кварталаў, жылых раёнаў гарадоў, раённых цэнтраў і гарадскіх пасёлкаў Мінскай вобласці, прывязка на гэтай аснове да ўчасткаў будаўніцтва тыпавых праектаў будынкаў, збудаванняў і грамадскіх комплексаў, распрацоўка індывідуальных праектаў жылых і грамадскіх будынкаў, збудаванняў і іх комплексаў, праектаванне інжынернага абсталявання і добраўпарадкавання гарадоў і населеных пунктаў.

У 1995 годзе рашэннем Мінаблвыканкама і загадам Мінскаблмаёмасці ад 28.02.1995 № 4 створана адкрытае акцыянернае таварыства «Інстытут «Мінскграмадзянпраект».

Дырэктары
---------

* Алег Міхайлавіч Быкоўскі
* Аляксей Алегавіч Быкоўскі

Зноскі
------

1. ↑  «Минскгражданпроект» // Минск. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. – Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1983. – 467 с.

Літаратура
----------

* «Минскгражданпроект» // Минск. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. – Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1983. – 467 с.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
Бронеаўтамабіль аўстрыйскай арміі, 1906
**Бронеаўтамабі́ль** — аўтамабіль, як правіла за аснову ўзяты грузавік, пазней спецыяльны аўтамабіль, абсталяваны бранёй і ўзбраеннем, кулямётным або гарматным. З'явіўся перад Першай сусветнай вайной у розных дзяржавах. У перыяд Першай і Другой сусветных войнаў бранявы аўтамабіль у адрозненне ад колавага бронетранспарцёра, не быў прызначаны для транспартавання дэсанта і па комплексе задач быў падобны да лёгкіх танкаў гэтага перыяду (асабліва ў СССР). Таксама ў той час гэтыя машыны былі часцяком распрацаваны на базе аўтамабіляў, напрыклад англійскі бранявы аўтамабіль «Ролс-Ройс».

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крапіўны.
**Яўген Пятровіч Крапіўны** (нар. 3 лістапада 1949, г. Брэст) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

У 1968—1973 гадах вучыўся ў Брэсцкім інжынерна-будаўнічым інстытуце. Пасля яго заканчэння прызначаны галоўным архітэктарам г. Асіповічы Магілёўскай вобласці. У 1974 годзе прыняты на працу ў «Брэстграмадзянпраект». У 1994 годзе стварыў «Персанальную творчую майстэрню архітэктара Крапіўнага Я. П.».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1982 года. Саветнік Беларускага акадэмічнага цэнтра Міжнароднай акадэміі архітэктуры (2009).

Творчасць
---------

Студэнцкая вёска ў Пінску
Комплекс жылых дамоў з убудавана-прыбудаванымі памяшканнямі па вул. Брэсцкай у Пінску
Асноўныя праекты: комплекс трох 144-кватэрных жылых дамоў з убудавана-прыбудаванымі памяшканнямі па вул. Брэсцкай (1986), студэнцкая вёска ў зоне рэгулявання забудовы ў г. Пінску («Хрустальная цэгла» і Дыплом за лепшую пабудову. Люблін — 2012), індывідуальныя жылыя дамы па вуліцы Сонечнай у мікрараёне «Вясёлкавы» Лугі-3 (2012—2015), забудова праспекта Жалтоўскага (Дыплом II ступені ў раздзеле «Пабудова» ХIХ Рэспубліканскага фестывалю «Архітэктурная восень-2019 г.»), дзіцячы сад на 240 месцаў у мікрараёне «Вясёлкавы» («Хрустальная цэгла» 1 месца ў Міжнародным конкурсе «Дом 2019». Люблін — 2019) — усе ў г. Пінску; аквапарк з басейнам у г. Пружаны (2010); дзіцячы сад на 330 месцаў у мікрараёне № 17 у г. Салігорску (2016); спарткомплекс «Брэсцкі» (2000); жылы комплекс з убудаванымі памяшканнямі па вул. Маскоўскай у г. Брэсце (2016—2020; «Хрустальная цэгла» 3 месца ў Міжнародным конкурсе «Дом 2016». Люблін — 2016), офісны будынак ААТ «Белалка» па вул. Савецкай (2015) — усе ў Брэсце.

Узнагароды
----------

За ўнёсак у архітэктурную дзейнасць атрымаў бронзавы медаль ВДНГ СССР (28.04.1983), 4-х разовы лаўрэат прэмій конкурсаў Беларусі на лепшы архітэктурны твор года. У 2019 г. узнагароджаны медалём № 134 «За адданасць архітэктуры і творчыя дасягненні».

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  А. А. Андреюк. Крапивной Евгений Петрович
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мінянкоў.
**Яўген Мінянкоў** (нар. 11 красавіка 1988, Барысаў) — беларускі футбаліст, абаронца клуба «Крупкі-ДРБУ-164».

Клубная кар’ера
---------------

Пачынаў кар’еру ў дублі барысаўскага БАТЭ, пазней гуляў за «Дарыду». У складзе гэтага клуба дэбютаваў у Вышэйшай лізе ў сезоне 2008. Па заканчэнні сезона «Дарыда» спыніла існаванне, і Яўген адправіўся ў каманду Другой лігі «Рудзенск», якой дапамог у першым жа сезоне перамагчы ў Другой лізе. У 2010—2011 гадах выступаў за «Рудзенск» у Першай лізе, але не меў трывалага месца ў аснове.

У 2012 годзе далучыўся да складу клуба «Смалявічы-СТІ», які ўзначальваў вядомы беларусі спецыяліст Юрый Пунтус. У смалявіцкім клубе стаў трывалым іграком асновы. Дапамог «Смалявічам» выйсці ў Першую лігу, дзе гуляў за гэты клуб на працягу 1,5 гадоў. 

Улетку 2014 года разам з таварышамі па камандзе Іванам Васілёнкам і Міхаілам Шчарбаковым перайшоў у новы клуб Пунтуса — мазырскую «Славію». Замацаваўся ў мазырскім клубе і дапамог яму па выніках сезона 2014 вярнуцца ў Вышэйшую лігу. Аднак, у сезоне 2015 выступаў за дубль «Славіі», так і не дэбютаваўшы за клуб у Вышэйшай лізе. У жніўні 2015 года кантракт з мазыранамі быў разарваны.

У пачатку 2016 года папоўніў склад «Слоніма», дзе замацаваўся ў якасці асноўнага абаронцы. У сезоне 2017 выступаў за «Оршу».

У пачатку 2021 года далучыўся да клуба «Крупкі ДРБУ-164» у Другой лізе.

Дасягненні
----------

* Беларусь Пераможца Другой лігі чэмпіянату Беларусі (2): 2009, 2012

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Дывізіён | Клуб | Краіна | Матчы | Галы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2005 | дубль | БАТЭ | Беларусь | 11 | 1 |
| 2007 | дубль | Дарыда | Беларусь | 7 | 0 |
| 2008 | Д1 | Дарыда | Беларусь | 19 | 0 |
| 2009 | Д3 | Рудзенск | Беларусь | 24 | 0 |
| 2010 | Д2 | Рудзенск | Беларусь | 2 | 0 |
| 2011 | Д2 | Рудзенск | Беларусь | 18 | 1 |
| 2012 | Д3 | Смалявічы-СТІ | Беларусь | 34 | 2 |
| 2013 | Д2 | Смалявічы-СТІ | Беларусь | 23 | 1 |
| 2014 (1) | Д2 | Смалявічы-СТІ | Беларусь | 13 | 0 |
| 2014 (2) | Д2 | Славія | Беларусь | 14 | 1 |
| 2015 (1) | дубль | Славія | Беларусь | 11 | 2 |
| 2016 | Д2 | Слонім | Беларусь | 20 | 1 |
| 2017 | Д2 | Орша | Беларусь | 18 | 0 |
|

Зноскі
------

1. ↑  Evgeni Minenkov // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  "Славия" рассталась с Харитончиком и Миненковым

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Анішчык.
**Міхаіл Трафімавіч Анішчык** (16 кастрычніка 1905, в. Була, Івацэвіцкі раён — 8 лютага 1973) — дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі.

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1925 г. З 1926 г. у Беларускай сялянска-рабочай грамадзе. У 1929 г. сакратар Слонімскага акруговага камітэта КСМЗБ. У 1934 г. сакратар Слонімскага акруговага камітэта КПЗБ. За рэвалюцыйную дзейнасць тройчы заключаны ў турму. У 1939 падчас уз'яднання Заходняй Беларусі Чырвонай Арміяй ствараў атрады рабочай гвардыі. Пасля ўз'яднання Заходняй Беларусі з БССР старшыня Слонімскага гарвыканкама. У гады Вялікай Айчыннай вайны ў Чырвонай Арміі, з чэрвеня 1943 г. ў тыле ворага, памочнік упаўнаважанага ЦК КП(б)Б і Беларускага штаба партызанскага руху па Баранавіцкай вобласці, кіраўнік Слонімскага межрайпартцэнтра КП(б)Б, рэдактар ​​яго падпольнага органа — газеты «Вольная праца». Пасля вайны на партыйнай і савецкай рабоце. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1955—1963 гг.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Анищик Михаил Трофимович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 19. — 737 с.

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
* ЭГБ, т. 1.
**Яўген Піліпавіч Алонаў** (1875 — 23 снежня 1929) — беларускі ветэрынарны ўрач, грамадскі дзеяч, адзін з арганізатараў ветэрынарнай справы ў Беларусі, Герой Працы (1924), першы рэктар Віцебскага ветэрынарнага інстытута.

Біяграфія
---------

Я. Ф. Алонаў нарадзіўся ў 1875 годзе ў Гарадоцкім павеце Віцебскай губерні (сучасны Гарадоцкі раён Віцебскай вобласці Беларусі). Пасля заканчэння ў 1903 годзе Варшаўскага ветэрынарнага інстытута працаваў участковым ветэрынарным урачом у Гарадоцкім павеце.

У 1913 годзе арганізаваў у Віцебску першую ў Беларусі ветэрынарную лабараторыю, у 1918 — ветэрынарна-заалагічны музей. У 1914 г. арганізаваў экспедыцыйнае абследаванне жывёлагадоўлі Віцебскай губерні.

У 1924 годзе па ініцыятыве Я. П. Алонава адкрыты Віцебскі ветэрынарны інстытут, першым рэктарам якога ён і стаў, адначасова ўзначальваючы ветэрынарнае кіраванне Наркамзямлі БССР. Быў членам ЦВК БССР у 1925—1929 гг.

Я. П. Алонаў ініцыятар распрацоўкі «Ветэрынарнага кодэкса БССР», стварэння Віцебскага батанічнага сада, музея анатоміі, арніталогіі і энтамалогіі. Асноўная праца — «Віцебская губерня ў ветэрынарна-санітарным дачыненні (1903—1910)» (1912).

Дом урача Алонава
-----------------

Дом урача Алонава
Дом Я. Алонава знаходзіўся на вул. Путна, 5 і быў увекавечаны ў карціне М. Шагала «Над горадам»

Зноскі
------

1. ↑  Дом врача Алонова Архівавана 4 лістапада 2016.  (руск.)
2. ↑  «Желтый дом» в Витебске (фотофакт)  (руск.)
3. ↑  На витебской улице в честь военкома живут «партизаны»  (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
* Беларусь: Энцыклапедычны даведнік / Рэдкал.: Б. І. Сачанка і інш. — Мн.: БелЭн, 1995—800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9

Спасылкі
--------

* *Татьяна Матвеева* Прогулки по незнакомому Витебску. «Двухэтажная» улица, где живут «партизаны» Архівавана 4 лістапада 2016.
* Алонов, Евгений Филиппович  (руск.)
Карачанскія сады
**Пладовы сад** — гэта ўчастак зямлі, заняты шматгадовымі пладовымі насаджэннямі. Уяўляе сабой адзін з відаў садоў, у якім вырошчваюцца садавіна, ягады і арэхі. Змешаныя насаджэнні пладовых і ягадных культур часта таксама называюць фруктовым садам.

Некаторыя сады выкарыстоўваюцца пад выпас свойскай жывёлы. Апыленне раслін, якія размешчаны на тэрыторыі саду адбываецца, у асноўным, за кошт пчол.

Галіна раслінаводства па вырошчванні пладовых культур мае назву *пладаводства*.

Гісторыя
--------

Пачатак стварэння садоў, верагодна, супадае з пачаткам аселасці. Першапачатковым іх прызначэннем было сабраць каля жылля карысныя расліны.

Неабходныя ўмовы
----------------

Ад правільнага выбару ўчастка пад прамысловы сад шмат у чым залежыць яго прадукцыйнасць. Для закладкі пладовых садоў непрыдатныя ўзнёслыя раўніны, нізіны і халодныя схілы. У цэнтральным і паўночна-ўсходнім раёнах Еўрапейскай часткі Расіі, Урала і Сібіры пад сад найбольш прыдатныя паўднёвыя, паўднёва-заходнія і заходнія схілы крутасцю 5 — 8°, абароненыя ад пануючых вятроў. У паўднёвых раёнах выкарыстоўваюць паўночныя і паўночна-заходнія схілы, а для цеплалюбівых парод (персік, інжыр) — паўднёвыя схілы.

За 2-3 гады да закладкі прамысловага пладовага саду ствараюць садаахоўныя і ветраахоўныя поласы, якія паслабляюць усушальнае дзеянне вятроў, перашкаджаюць эрозіі (здзьмухванне) грунту і снегу, ствараюць лепшыя ўмовы для росту і ўраджайнасці дрэў, абараняюць плады ад абсыпання пры моцных вятрах ў перыяд паспявання.

Лепшыя глебы — урадлівыя, друзлыя, водапранікальныя, якія не ўтрымліваюць шкодных соляў, асабліва хларыдных і сульфатных, а таксама цяжкапранікальных для каранёў слаёў і праслоек.

Мінімальны памер прамысловых садоў, пры якім можна ўжываць пэўны набор машын і рацыянальна займацца пладаводствам, складае 50 — 75 га.

Фауна
-----

На тэрыторыі фруктовага саду можа жыць да 5000 відаў насякомых. Сярод іх найбольш распаўсюджаныя меданосныя пчолы і пчолы роду Osmia, Bombus pascuorum, матылі Адміралы, восы, Melanargia galathea, махаоны.

Зноскі
------

1. 1 2  *[Плодовый сад Пладовы сад (руск.)]* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

Спасылка
--------

* Плодовый сад Архівавана 2 студзеня 2014. // Сельскохозяйственный энциклопедический словарь  (руск.)
* Усё пра сад  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4317286-6 · LCCN: sh85095323 · Microsoft: 2780753983 · NKC: ph123877 |
**Залозы ўнутранай сакрэцыі**, інкрэторныя залозы, эндакрынныя залозы — органы жывёл і чалавека, якія выпрацоўваюць і выдзяляюць фізіялагічна акгыўныя рэчывы (гармоны) непасрэдна ў кроў або лімфу. У іх адсутнічаюць вывадныя пратокі.

Да залоз унутранай сакрэцыі належаць гіпаталамус, гіпофіз, эпіфіз, наднырачныя залозы, парашчытападобныя залозы, палавыя залозы (іх унутрысакраторныя элементы), шчытападобная залоза, астраўкі падстраўнікавай залозы. Эндакрынньы функцыі ўласцівы вілачкаеай залозе, плацэнце, эндакрынным клеткам стрававальнага тракту (слінныя залозы, страўнік, кішэчнік), дыхальных шляхоў, нырак, сэрца, печані і інш. Залозы ўнутранай сакрэцыі шчодра забяспечваюцца крывёй, таму гармоны хутка паступаюць у кроў, з якой трапляюць да органаў, тканак і аказваюць спецыфічнае рэгулюючае дзеянне на метабалізм. Залозы ўнутранай сакрэцыі знаходзяцца паміж сабой у функцыянальнай залежнасці і складаюць цэласную эндакрынную сістэму, якая ажыццяўляе гарманальную рэгуляцьпо ўсіх асноўных працэсаў жыццядзейнасці. Разам з нервовай сістэмай залозы ўнутранай сакрэцыі рэгулююць усе функцыі арганізма. Іх рэгулюючы цэнтр — гіпаталамус.

Парушэнне функцый залоз унутранай сакрэцыі вядзе да цяжкіх эндакрынных захворванняў.

Літаратура
----------

* *Леанцюк А. С.* Залозы ўнутранай сакрэцыі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11965263r · GND: 4113433-3 · LCCN: sh85043060 · Microsoft: 182203180, 2909283955 · NKC: ph119935 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пладовае цела.
Баравік
**Пладовае цела** (**спарака́рп**, ці **карпафо́р**) — рэпрадуктыўная частка арганізма грыба, якая ўтвараецца з пераплеценых гіфаў міцэлію. Функцыяй пладовага цела з'яўляецца ўтварэнне спор, якія ўзнікаюць у выніку палавога працэсу (такія споры завуць *меяспорамі*, у адрозненне ад *мітаспор*, што ўтвараюцца без палавога працэсу, вегетатыўна). Ва ўжытку пладовае цела звычайна завецца проста «грыб». Пладовае цела аскаміцэтаў завуць таксама **аскака́рп** ці **аско́ма**, а базідыяміцэтаў — **базідыяка́рп** ці **базідыёма**.

Пладовымі целамі завуць таксама спараносныя органы слізявікоў.

Ведаць будову і прыкметы пладовых целаў карысна любому грыбніку, гэта дапаможа граматна і дакладна вызначаць грыбы пры зборы.
Асабліва важна ўмець упэўнена адрозніваць атрутныя грыбы і падобныя на іх ядомыя.

Гл. таксама
-----------

* Грыб

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 160677747 |
**Льюіс Уільям Уолт** (англ.: Lewis William Walt; 16 лютага 1913 — 26 сакавіка 1989) — чатырохзоркавы генерал Корпуса марской пяхоты ЗША, удзельнік Другой сусветнай, Карэйскай і В’етнамскай войнаў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 16 лютага 1913 гады ў акрузе Уобансі, штат Канзас. Скончыў сярэднюю школу ў Форт-Колінз, штат Каларада. У 1936 годзе атрымаў ступень бакалаўра ў галіне хіміі ва Універсітэце штата Каларада.

Ва ўзросце 17 гадоў уступіў у нацыянальную гвардыю, але ў красавіку 1937 г. перанакіраваўся ў 6-ы полк марской пяхоты. З жніўня таго ж года па люты 1938-го знаходзіўся ў камандзіроўцы ў Шанхаі, дзе займаўся аховай міжнародных паселішчаў.

7 жніўня 1942 гады ў якасці камандзіра роты А 1-га рэйдэрскага батальёна высадзіў сваю роту пры штурме острова Тулагі на Брытанскіх Cаламонавых астравах. Пасля гэтага далучыўся да 5-га палка марской пяхоты на Гуадалканале, дзе прыняў удзел у бітве за дадзены востраў у якасці камандзіра 2-га батальёна. У снежні 1943 году ўдзельнічаў у штурме мыса Глостэр, Новая Брытанія, а ў верасні 1944 — бітве за Пелеліум.

З лістапада 1952 па жнівень 1953 знаходзіўся ў Паўднёвай Карэі ў складзе 1-й дывізіяй марской пяхоты.

У чэрвені 1965 года прыняў камандаванне 3-ім экспедыцыйным корпусам марской пяхоты і 3-й дывізіяй марской пяхоты ў Паўднёвым В’етнаме, а таксама стаў галоўнакамандуючым ваенна-марскімі сіламі В’етнама і старэйшым саветнікам, каардынатарам I корпуса і I корпуса Рэспублікі В’етнам.

Сышоў у адстаўку 1 лютага 1971 года і пасля займаў пасаду дырэктара Моладзевага фонду марской пяхоты ЗША. Пазней каардынаваў расследаванне Сенатам ЗША міжнароднага незаконнага абароту наркотыкаў.

Памёр 26 сакавіка 1989 года ў сувязі з працяглай хваробай у доме састарэлых у Галфпорце, штат Місісіпі. Пахаваны на Нацыянальных могілках Куантыка.

Зноскі
------

1. 1 2  Lewis William Walt // TracesOfWar<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98839586'></a>
2. ↑  Official Biography: General Lew Walt **(нявызн.)**.  USMC. Праверана May 15, 2014.
3. ↑  Sledge, E.B. *With the Old Breed: At Peleliu and Okinawa.* New York: Presidio Press, 1981.
4. ↑  U.S. Department of Veterans Affairs Gravesite Locator **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 29 верасня 2006. Праверана 8 чэрвеня 2021.

Літаратура
----------

* Simmons, Edwin H. (2003). *The United States Marines: A History, Fourth Edition*. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press. ISBN 1-59114-790-5. .

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Льюіс Уолт**
* Halloran, Richard.  Lewis W. Walt, Marine Corps General, Dies at 76 **(нявызн.)**, *New York Times* (March 28, 1989).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | American National Biography |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| ISNI: 0000 0000 8325 9042 · LCCN: n80046306 · NTA: 06791683X · NUKAT: n2016230803 · SUDOC: 256618135 · VIAF: 116611021 |

 |
**Яўген Паўлавіч Плужнік** (укр.: Євген Павлович Плужник; 14 (26) снежня 1898, Канцяміраўка, Варонежская губерня, Расійская імперыя — 2 лютага 1936, Салаўкі, РСФСР, СССР) — украінскі паэт, драматург, перакладчык. Ахвяра сталінскага тэрору.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў слабадзе Канцяміраўка Багучарскага павета Варонежскай губерні (Усходняя Слабажаншчына). Ягоны бацька — выхадзец з Палтавы.

Некаторы час вучыўся ў Варонежскай гімназіі (выключаны за ўдзел у нелегальных гуртках), пазней — у Растове-на-Доне, Баброве (Варонежчына). У 1918 годзе сям’я пераязджае ў Палтаўскую губерню, дзе Яўген Плужнік працуе настаўнікам мовы і літаратуры.

З 1920 году вучыўся ў Кіеўскім заатэхнічным інстытуце, дзе працаваў сястрын муж; навучанне пакінуў, каб стаць акцёрам. З 1921 году паэт навучаўся ў Кіеўскім музычна-драматычным інстытуце імя Мікалая Лысенкі, дзе вучыўся ў вядомага тады прафесара Уладзіміра Сладкапеўцава разам з В. Страявым і В. Асеевай. Не зважаючы на ​​поспехі ў інстытуце, ён вымушаны кінуць вучобу праз сухоты. З 1924 года становіцца актыўным удзельнікам арганізацыі «Ланка».

У 1926 году хвароба абвастрылася, аднак паэт выжыў («Ты ведаеш, калі вельмі захацець, можна і не памерці …»). Лячэнне праходзіў у Ворзеле, пасля лячыўся двойчы на год у Крыму або на Каўказе. З 1923 года Яўген працаваў у рэдакцыях перакладчыкам, а вечарамі працягваў самаадукацыю і пісаў вершы.

4 снежня 1934 арыштаваны НКВД. Абвінавачаны ў прыналежнасці да нацыяналістычнай тэрарыстычнай арганізацыі. У 1935 годзе выязной Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда разам з Г. Эпікам, М. Кулішом, В. Падмагільным, А. Кавінькам ды іншымі прысуджаны да расстрэлу. Пазней прысуд змянілі на доўгае лагернае заключэнне на Салаўках, дзе ён памёр ад сухот. Яго апошнімі словамі была фраза «Я ўмыюся, успомню Дняпро і памру». Пахаваны на лагерным могілках. Магіла не захавалася.

Рэабілітаваны ў жніўні 1956 года. Умоўная магіла — на Байкавых могілках у Кіеве, 9 ўчастак.

Літаратурная дзейнасць
----------------------

Сям’я
-----

Памяць
------

Зноскі
------

1. ↑  Czech National Authority Database Праверана 30 жніўня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. ↑  Library of Congress Authorities — Library of Congress. Праверана 15 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13219454'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q131454'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1033418536 · ISNI: 0000 0000 8340 1221 · LCCN: n83036544 · NKC: js2011629973 · NLA: 35140953 · NUKAT: n00013504 · VIAF: 311199743 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Снадскі.
**Анатоль Анатолевіч Снадскі** (10 сакавіка 1942, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1965 годзе. Працаваў архітэктарам галоўным архітэктарам праектаў у Мінскпраекце, з 1981 года — начальнік бюро па інтэр’еры БелОМА.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1972 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Інтэрнат МТЗ
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): інтэрнат трактарнага завода па вуліцы А. Кашавога, навучальны корпус кансерваторыі, Палац шлюбаў, жылыя дамы па праспекце Машэрава, добраўпарадкаванне парку Я. Купалы, паліклініка па вул. Караля (1967—1980) у Мінску.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Снадский Анатолий Анатольевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Рузаеўскі завод хімічнага машынабудавання** — прадпрыемства ў Расіі, якое выпускае чыгуначныя вагоны, кантэйнер-цыстэрны, сасудаў для захоўвання сціснутага і звадкаванага газу і нафтапрадуктаў, і іншую прадукцыю машынабудавання. Размешчанае ў горадзе Рузаеўка (Мардовія).

У цяперашні час завод выпускае чыгуначныя цыстэрны, паўувагоны, платформы, кантэйнер-цыстэрны, абсталяванне для аўтамабільных газазаправачных станцый, запорную арматуру, разнастайнае абсталяванне для нафтагазаздабываючай і перапрацоўчай прамысловасці, сельскагаспадарчую тэхніку (апырсквальнікі і прэс-падборшчыкі).

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт


1. 1 2
2. ↑
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Афанасьеў.

**Анатоль Аляксандравіч Афанасьеў** (14 студзеня 1942, с. Малы Узень, Саратаўская вобласць, РСФСР — 19 снежня 2020) — беларускі фізік. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2004), доктар фізіка-матэматычных навук (1987), прафесар (1991). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (2012).

Біяграфія
---------

Скончыў Саратаўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. Г. Чарнышэўскага(1967). У 1967—1994 гадах — аспірант, малодшы, старшы, вядучы, галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута фізікі АН БССР. У 1994—1998 гадах — загадчык лабараторыі, з 1998 года намеснік дырэктара па навуковай рабоце Інстытута фізікі імя Б. І. Сцяпанава Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

З 2003 года — першы намеснік старшыні, з 2006 года — старшыня Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя працы ў галіне нелінейнай оптыкі і лазернай фізікі. Выканаў тэарэтычныя даследаванні па абарачэнні хвалевага фронту пры чатыроххвалевым змешванні і вымушаным рэзанансным рассейванні, рэзанансным ўзаемадзеянні магутнага лазернага выпраменьвання са шчыльнымі асяроддзямі і перабудоўваемым лазерам на фарбавальніках з размеркаванай адваротнай сувяззю. Прадказаў рэжымы гістэрэзіснага адлюстравання святла ад шчыльнага рэзананснага асяроддзя, якое праяўляе ўнутраную аптычную бістабільнасць, а таксама магчымасць істотнага зніжэння парогавага значэння канстанты дыполь-дыпольных узаемадзеянняў за кошт укладу ў палярызуемасць нерэзанансных пераходаў. Развіў тэорыю прасторава-часавай дынамікі сустрэчных лазерных пучкоў у перыядычна мадуліраваных нелінейных асяроддзях, якая паслужыў асновай стварэння вузкапалосных перабудоўваемых лазераў на фарбавальніках пікасекунднага дыяпазону.

Аўтар больш за 300 навуковых прац.

Узнагароды
----------

Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2000, у сааўтарстве) — *за цыкл прац «Даследаванне нелінейна-аптычных з’яў і стварэнне на гэтай аснове новых высокаэфектыўных крыніц лазернага выпраменьвання»*.

Бібліяграфія
------------

* Transient Regime of a Dynamic Distributed Feedback Laser: Theory and Numerical Analysis (with P.A.Apanasevich, M.V.Korol’kov) // IEEE. 1987. Vol.QE-23, № 5. P. 533—538.
* Multiconical emission at light counterpropagation in a resonant medium (with B.A.Samson) // Phys. Rev. A, 1996. Vol.53. P. 591.
* Оптические солитоны в плотных резонансных средах (совм. с Р. А. Власовым, А. Г. Черствым) // ЖЭТФ. 2000. Т.117, вып.3. С. 489—495.

Зноскі
------

1. ↑  АФАНАСЬЕЎ Анатоль Аляксандравіч

Спасылкі
--------

* Анатоль Аляксандравіч Афанасьеў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Scopus · All-Russian Mathematical Portal |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 6716154260836124480006 · БАП: 135226 |
П. Гаўрыленка. «Бязлітасна знішчым захопнікаў!», 1942. Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны
Плакат VII Алімпійскіх гульняў у Антверпене (1920)
**Плакат** (ням.: Plakat ад фр.: placard — аб'ява, афіша, ад *plaquer* — наляпіць, прыляпляць) — кідкая, як правіла буйнафарматная, выява, якая суправаджаецца кароткім тэкстам, створаная ў агітацыйных, рэкламных, інфармацыйных ці навучальных мэтах. (У іншым значэнні — разнавіднасць графікі). У сучасным дызайне плакат успрымаецца як «зведзенае ў выразную візуальную формулу паведамленне, прызначанае сучасніку для высноў і пэўных дзеянняў». Гэта формула адлюстроўвае пэўны ўзровень графічнага дызайну і інфармуе пра прадмет камунікацыі.

Да асаблівасцей жанру можна аднесці наступнае: плакат павінен быць бачны на адлегласці, быць зразумелым і добра ўспрымацца гледачом. У плакаце часта выкарыстоўваецца мастацкая метафара, рознамаштабныя фігуры, адлюстраванне падзей, якія адбываюцца ў розны час і ў розных месцах, контурнае пазначэнне прадметаў. Для тэксту важным з'яўляецца шрыфт, размяшчэнне, колер. У плакатах выкарыстоўваецца таксама фатаграфія ў спалучэнні з рысункам і з жывапісам.

Зноскі
------

1. ↑  Эллекция плакатов Музея дизайна в Цюрихе Архівавана 22 ліпеня 2010. // Журнал «Как». 2001, № 2 (16)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Плакат
Пейзаж Раманьі
**Раманья** (*Romagna*) — гістарычная вобласць у цэнтры Італіі, на паўднёвым усходзе сучаснага рэгіёна Эмілія-Раманья, паўночней Марке. Абмежавана з захаду Апенінамі, з усходу — хвалямі Адрыятыкі.

Паняцце вобласці Раманья (што значыць «рымская») нарадзілася з канфлікту караля лангабардаў Айстульфа з франкскім каралём Піпінам Кароткім за кантроль над Равенай. Лангабарды на працягу 200 гадоў спрабавалі падпарадкаваць сабе «прыморскае пяціграддзе» да поўдня ад Равены, якое складала ў сябе горада Рыміні, Анкона, Фано, Пезара і Сенігалія. Кароль Піпін уціхамірыў лангабардаў, а пяціграддзе ў 755 г. перадаў у кіраванне Папам Рымскім як паўночная мяжа Папскай вобласці.

У Сярэднявеччы гарады Раманьі жылі ўласным палітычным жыццём, балансуючы паміж гвельфамі і гібелінамі і мала лічачыся з воляй Пап. У кожным горадзе меліся ўласныя сіньёры, найбольшай магутнасці з якіх дасягнулі Малатэста — кіраўнікі Рыміні. Пры Папе Аляксандры VI яго сын Чэзарэ Борджа ўціхамірыў гарады Раманьі і падпарадкаваў усю вобласць бацьку, завошта быў узнагароджаны тытулам герцага Раманьі. Незалежнасць захавала толькі рэспубліка Сан-Марына.

Спасылкі
--------

* "Іншая Раманья", мясцовае самакіраванне
* *Раманья*  (італ.)
* навіны рэгіёна на RomagnaOggi.it  (італ.)
* Romagna2020.it, афіцыйны вэб-сайт мясцовага камітэта за правядзенне Алімпійскіх гульняў-2020 Архівавана 27 лістапада 2018. (італ.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Планета (значэнні).
**Планета** — гасцініца ў Мінску, размешачаная па праспекце Пераможцаў, 31. Пабудавана ў 1980 годзе па праекце архітэктараў Г. Бенядзіктава, У. Начарава, Т. Раманоўскай са зборнага жалезабетону.

Архітэктура
-----------

Дынамічная аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя складаецца з дванаццаціпавярховага жылога корпуса (на 601 месца) і двухпавярховага аб’ёма рэстарана.

Архітэктура жылога корпуса заснавана на рытме гарызантальных міжпаверхавых керамзітабетонных панелей і вертыкальных навясных рэбраў. Сцены звонку аздоблены вертыкальнымі цягамі з алюмінію. Элемент асіметрыі ў кампазіцыю ўносіць самастойны вертыкальны аб’ём пажарнай лесвічнай клеткі, у завяршэнні якой светлавая рэклама.

Планіроўка калідорная з двухбаковым размяшчэннем пакояў. Перад ліфтавымі групамі і міжпаверхавай лесвіцай прасторныя холы. На 4-м і 2-м паверхах адміністрацыйныя і службовыя памяшканні, кіёскі. У афармленні інтэр’ераў выкарыстаны ракушачны туф, чорны лабрадарыт, шэры мармур, шпона, ціснёная скура.

Аб’ём рэстарана з пано
Керамічнае пано «Садоўніца». Я. Кузняцоў
Прамавугольны ў плане аб’ём рэстарана значна выступае перад галоўным фасадам гасцініцы і арганізаваны вакол унутранага дворыка. Фасады абліцаваны туфам. На галоўным фасадзе асіметрычна размешчана дэкаратыўнае пано (мастак Я. Кузняцоў, размалёўка па керамічнай плітцы). На 1-м паверсе знаходзіцца вестыбюль, гардэроб рэстарана, экспрэс-кафэ, на 2-м — абедзенная зала і бар. Паверхі звязаны вітой лесвіцай. Кесонная столь залы аздоблена сюжэтнай арнаментальнай фрэскавай размалёўкай (мастачка С. Каткова), сцены аформлены дэкаратыўнымі керамічнымі пано (мастакі М. Байрачны, В. Прыешкін і інш.). Дэкаратыўны акцэнт інтэр’ера — вялізная люстра (нёманскае шкло). Пры ўваходзе ў рэстаран керамічнае пано «Садоўніца».

2 снежня 2021 года гасцініца ўвайшла ў чорны спіс Еўрасаюза. 20 снежня «Планету» ў свой санкцыйны спіс уключыла Швейцарыя. 22 снежня да адпаведнага пакета санкцый ЕС далучыліся Албанія, Ісландыя, Ліхтэнштэйн, Нарвегія, Паўночная Македонія, Сербія, Чарнагорыя.

Зноскі
------

1. ↑  ЕС прыняў пяты пакет санкцый супраць Беларусі ў сувязі з міграцыйным крызісам **(нявызн.)**. *Наша Ніва* (2 снежня 2021). Праверана 23 снежня 2021.
2. ↑  Searching for subjects of sanctions
3. ↑  Яшчэ некалькі еўрапейскіх краін далучыліся да пятага санкцыйнага пакета Еўразвязу, у тым ліку прарасійская Сербія **(нявызн.)**. *Наша Ніва* (23 снежня 2021). Праверана 23 снежня 2021.
4. ↑  Declaration by the High Representative on behalf of the European Union on the alignment of certain countries concerning restrictive measures in view of the situation in Belarus (англ.).  Савет Еўрапейскага саюза (22 снежня 2021). Праверана 23 снежня 2021.

Літаратура
----------

* 233ж. Гасцініца «Планета» // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.
**Чырвоны план**, **Рот-план**, **План «Рот»** (ням.: Fall Rot) — стратэгічны план войскаў Германіі, другая фаза Французскай кампаніі. Рэалізаваны дзякуючы паспяховаму выкананню пунктаў плана «Гельб».

Утрыманне плана і яго выкананне
-------------------------------

План складаўся з двух пунктаў. Паводле першага пункта, на захад ад Сомы ў кірунку да Сены немцы павінны былі нанесці адцягваючы ўдар. Паводле другога пункта, у кірунку да ракі Эны 9 чэрвеня наносіўся асноўны ўдар. З прычыны таго, што на мяжы з Германіяй знаходзілася магутная лінія ўмацаванняў пад назвай «лінія Мажыно», нямецкае камандаванне вырашыла арганізаваць бліцкрыг у Нідэрландах.

9 мая 1940 пасля чатырох гадзін авіяналётаў і артабстрэлаў французскіх пазіцый немцы пераплылі раку Маас у чатырох месцах да 16:00. Нягледзячы на першы няўдалы напад войскаў Ромеля, да шасці гадзін вечара французскія пазіцыі былі цалкам захопленыя немцамі. 10 мая немцы прасунуліся на 32 кіламетры далей і да 21 мая ім атрымалася выйсці да Ла-Манша, разрэзаўшы сілы саюзнікаў. 31 мая кольца нямецкага акружэння ў Дзюнкерку замкнулася, і брытанцы спешна эвакуіравалі свае войскі. Адзінае моцнае супраціўленне аказалі танкавыя часткі, абсталяваныя танкамі «Мацільда», і іх атрымалася спыніць толькі 88-мм зеніткамі FlaK 88.

Вынікі
------

План «Рот» завяршыў разгром сіл саюзнікаў у Францыі і прывёў да поўнай капітуляцыі Францыі 25 чэрвеня.
Вокладка рамантычнага фільма Знесеныя ветрам (1939).
**Рамантычны фільм** — жанр кінамастацтва, сюжэт якога сканцэнтраваны на любоўных адносінах паміж галоўнымі героямі. Часта драматычны эфект звязаны з рознымі перашкодамі ў іх адносінах: фінансавымі цяжкасцямі, класавымі адрозненнямі, псіхалагічнымі бар'ерамі, хваробамі і гэтак далей, якія героі павінны пераадолець.

Паджанры
--------

* Гістарычная рамантыка[en]
* Рамантычная камедыя[en]
* Рамантычнае дзеянне
* Рамантычны трылер[en]
* Гатычная рамантыка
* Рамантычная фантазія[en]
* Брамантычная камедыя[en]

Гл. таксама
-----------

* Рамантычнае каханне
* Рамантыка
* Біяграфічны фільм
* Гістарычны фільм

Зноскі
------

1. ↑  Romance. «Аllmovie»  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 145489793 · GND: 4261643-8 · LCCN: sh2009003320 · Microsoft: 518914266 |
**Раманс** — камерны музычна-паэтычны твор для голасу з інструментальным суправаджэннем (найчасцей фартэпіянным). Тэксты раманса могуць мець лірычны, сатырычны, апавядальны характар. Шырокае распаўсюджанне раманс атрымаў у 19-20 ст. (Бетховен, Шуберт, Шуман, Ліст, Брамс, Грыг, Глінка, Чайкоўскі, Рахманінаў і інш.). Часам рамансам называюць пявучыя інструментальныя п'есы: раманс для фартэпіяна Чайкоўскага, раманс для скрыпкі з аркестрам Бетховена.

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана |
**«Soldier of Fortune», SOF** (бел.: Салдат удачы) — штомесячнае перыядычнае выданне ў ЗША, прысвечанае асвятленню ваенных канфліктаў, контрпартызанскай і контртэрарыстычнай барацьбе. Публікавалася кампаніяй Omega Group Ltd (штат Каларада).

Гісторыя
--------

Часопіс заснаваны падпалкоўнікам рэзерву арміі ЗША (у адстаўцы) Робертам К. Браўнам, які служыў у спецназе ў В’етнаме. На «грамадзянцы» ён пачаў публікаваць «цыркулярнае» часопіснае выданне з некалькімі старонкамі. Яно ўтрымлівала інфармацыю пра работу наймітаў у Амане, дзе султан Кабус бен Саід нядаўна зрынуў бацьку і змагаўся з камуністычным паўстаннем. Невялікае выданне Браўна неўзабаве ператварылася ў глянцавы, шырокафарматны, поўнакаляровы часопіс.

На піку сваёй папулярнасці ў пачатку 1980-х у SOF налічвалася 190 000 падпісчыкаў. Часопіс неадразова быў у цэнтры скандалаў, а рэдакцыя атрымлівала судовыя пазовы. Віной таму былі публікацыі рэкламы паслуг заказных забойстваў. Праз аб’явы таксама вялася вярбоўка авантурыстаў у «гарачыя кропкі».

Красавіцкі нумар за 2016 г. стаў апошнім друкаваным; далейшыя выпускі былі распаўсюджаны ў Інтэрнэце.

У маі 2022 года SOF праданы Сьюзану К. Кітынгу.

Зноскі
------

1. ↑  *Robert K. Brown* Архівавана 10 чэрвеня 2008 года. Biography, National Rifle Association
2. ↑  Meany, Thomas (August 1, 2019) "White Power." *London Review of Books,* Vol 41, No 15. Page 5.
3. ↑  Norwood v. Soldier of Fortune, Inc. United States District Court, W.D. Arkansas, Fayetteville Division, January 29, 1987
4. ↑  Belkin, Lisa, *Soldier of Fortune Magazine Is Sued Over Slaying*, New York Times, February 14, 1988
5. ↑  Moscou, Jim, *Soldier of Fortune Toughs Out Changing Times*, New York Times, October 16, 2000
6. ↑  *Сергей Будылин.* «Псы войны с кровавыми мордами». Луандийский процесс над наёмниками // Закон.ру : социальная сеть для юристов и студентов юридических вузов. — 27 августа 2022.
7. ↑  Soldier of Fortune magazine to stop publishing after 40 years **(нявызн.)**. *Guns.com* (1 сакавіка 2016). Праверана May 30, 2020.
8. ↑  The Internet Claims Another Victim – ‘Soldier of Fortune’ Magazine To Cease Hard Copy Publication, Go Digital Only *Soldiers Systems*. Retrieved March 9, 2016.
9. ↑  Soldier of Fortune Founder Robert K. Brown Passes the Torch to New Publisher After 47 Years (англ.)  **(нявызн.)**?. *Soldier of Fortune Magazine* (6 мая 2022). Праверана 7 мая 2022.
10. ↑  A Message From SOF Publisher SKK: A Tribute to RKB, and Looking Ahead (англ.)  **(нявызн.)**?. *Soldier of Fortune Magazine* (6 мая 2022). Праверана 7 мая 2022.

Спасылкі
--------

* sofmag.com (англ.) — афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
**Георг Рудольф Векерлін** (15 верасня 1584 -13 лютага 1653) — нямецкі паэт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Штутгарце. Пасля вывучэння права ў Цюбінгене зноў пасяліўся ў Штутгарце і ў якасці сакратара герцага Іагана Фрыдрыха Вюртэмбергскага знаходзіўся на дыпламатычнай працы ў Францыі і Англіі.

Паміж 1620 і 1624 гадамі жыў у Англіі, знаходзячыся на службе Курпфальцу і адначасова пачаў службу на розных пасадах англійскага ўраду. У 1644 годзе ён быў прызначаны "міністрам замежных моў" Англіі. Застаўся ў Англіі да канца жыцця і памёр у Лондане. Пры жыцці Векерлін прызнаваўся адным з самых выбітных паўднёвагерманскім паэтаў, оды і санеты якога сталі часткай асновы нямецкай лірыкі эпохі Адраджэння.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Gerhard Dünnhaupt: „Georg Rudolph Weckherlin (1584–1653)", in: Personalbibliographien zu den Drucken des Barock, Bd. 6. Stuttgart: Hiersemann 1993, S. 4172-78, ISBN 3-7772-9305-9