**Ві́ктар Эры́се** (ісп.: Víctor Erice, [ˈbiɣtoɾ eˈɾiθe]; нар. 30 чэрвеня 1940, Каранса[en], Біская, Іспанія) — іспанскі кінарэжысёр і сцэнарыст. Найбольш вядомы сваімі двума мастацкімі фільмамі: «Дух вулля[en]» (1973), які многія лічаць адным з найвялікшых іспанскіх фільмаў, і «Поўдзень[en]» (1983).

Біяграфія
---------

Віктар Эрысе нарадзіўся 30 чэрвеня 1940 года ў Карансе[en], правінцыя Біская (Іспанія). Вывучаў права, паліталогію і эканоміку ў Мадрыдскім універсітэце. У 1963 годзе наведваў Афіцыйную школу кінематаграфіі[es], дзе вывучаў рэжысуру.

Напачатку сваёй кар’еры Эрысе працаваў кінакрытыкам, пішучы рэцэнзіі для іспанскага кіначасопіса «Nuestro Cine», а таксама зняў серыю кароткаметражных фільмаў. У 1973 годзе ёе дэбютаваў у вялікім кіно з фільмам «Дух вулля[en]», які быў высока ацэнены крытыкамі і стаў пераломным момантам у гісторыі іспанскага кіно.

Эрысе быў сярод тых кінематаграфістаў, якія жылі пры франкісцкім рэжыме. На момант выхаду яго першага фільма ў 1973 годзе Франсіска Франка ўсё яшчэ быў пры ўладзе. Адна з рэчаў, якімі вядомы «Дух вулля[en]», — гэта выкарыстанне сімвалізму, дзеля адлюстравання жыцця ў Іспаніі пры кіраванні Франка. Размяшчэнне фільма ў 1940 годзе, на пачатку праўлення Франка, было рызыкай для Эрысе, улічваючы, што фільм «*не быў прапагандысцкай патугай, у якой непахісныя франкісты перамагалі злых рэспубліканцаў, што забіваюць святароў*».

Праз дзесяць гадоў Эрысе напісаў сцэнарый і паставіў фільм «Поўдзень[en]» (1983). Карціна, заснаваная на апавяданні Адэлаіды Гарсія Маралес[en], была высока ацэнена крытыкамі і была прадстаўлена ў асноўным конкурсе 36-га Канскага кінафестывалю.

Трэцяй поўнаметражнай працай Эрысе стаў дакументальны фільм «Сонца ў лісці айвавага дрэва[en]» (1992). Фільм апавядаў пра жыццё іспанскага мастака Антоніа Лопеса Гарсію[en] і яго спробы адлюстраваць айвавае дрэва, якое расце ў яго садзе. Фільм атрымаў Прыз журы і Прыз ФІПРЭСІ на Канскім кінафестывалі 1992 года.

Эрысе займаўся распрацоўкай (і павінен быў стаць рэжысёрам) фільма «Чары Шанхая[en]», экранізацыі аднайменнага рамана[es] Хуана Марсэ[en], але прадзюсар Андрэс Вісэнтэ Гомес[en] перадаў праект рэжысёру Фернанда Труэба[en]. Гэтая адмова стала «*вялікім расчараваннем*» для Эрысе.

У 2010 годзе ён быў сябрам журы Канскага кінафестывалю. На кінафестывалі ў Лакарна[en] ў 2014 годзе Эрысе быў узнагароджаны прэміяй «Залаты леапард[en]» за прыжыццёвыя дасягненні.

У 2023 годзе, праз трыццаць гадоў пасля яго апошняга поўнаметражнага фільма, выйшла новая карціна Эрысе «Заплюшчы вочы[en]».

Фільмаграфія
------------

### Кароткаметражныя фільмы

* На тэрасе (En la Terraza, 1961)
* Старонкі страчанага дзённіка (Páginas de un diario perdido, 1962)
* Страчаныя дні (Los días Perdidos, 1963)
* Між рэйкамі (Entre Vías, 1966)
* Alumbramiento (2002)

### Поўнаметражныя фільмы

* Дух вулля[en] (El espíritu de la colmena, 1973)
* Поўдзень[en] (El Sur, 1983)
* Сонца ў лісці айвавага дрэва[en] (El sol del membrillo, 1992)
* Заплюшчы вочы[en] (Cerrar los ojos, 2023)

### Іншае

* Паядынкі[es] (Los desafíos, 1969; фрагмент)
* На дзесяць хвілін старэйшы: Труба[pl] (фрагмент «Лінія жыцця[d]»)
* Гістарычны цэнтр[pt] (фрагмент)

Спадчына
--------

Працы Эрысе, у якіх фігуруюць дзеці, поўныя мар і цягі да фантастычнага падчас Грамадзянскай вайны ў Іспаніі, у далейшым аказалі ўплыў на Гільерма дэль Тора і яго фільмы «Хрыбет д’ябла» і «Лабірынт фаўна».

Заўвагі
-------

1. ↑  *Roger Ebert*. "Everything in the movies is fake" (англ.).  Сайт Роджэра Эберта (20 лістапада 2012). Архівавана з першакрыніцы 4 ліпеня 2023. Праверана 21 ліпеня 2023.
2. ↑  The 1,000 Greatest Films (Table) (англ.).  Сайт «They Shoot Pictures, Don't They?». Архівавана з першакрыніцы 2 чэрвеня 2023. Праверана 21 ліпеня 2023.
3. ↑  *Kevin Hagopian*. The Spirit of the Beehive (англ.).  Сайт «www.albany.edu». Архівавана з першакрыніцы 2 красавіка 2023. Праверана 21 ліпеня 2023.
4. ↑  *Kim Newman*. Empire Essay: The Spirit Of The Beehive Review (англ.).  Сайт часопіса «Empire (часопіс)» (12 лютага 2007). Архівавана з першакрыніцы 27 чэрвеня 2023. Праверана 21 ліпеня 2023.
5. ↑  EL SOL DEL MEMBRILLO (DREAM OF LIGHT) **(нявызн.)**.  Сайт Канскага кінафестывалю. Архівавана з першакрыніцы 22 сакавіка 2023. Праверана 21 ліпеня 2023.
6. 1 2  *Guillermo Correo*. Víctor Erice vuelve al largometraje después de tres décadas con 'Cerrar los ojos' (ісп.).  Сайт «El Español[es]», раздзел «El Cultural» (7 ліпеня 2022). Архівавана з першакрыніцы 10 ліпеня 2022. Праверана 21 ліпеня 2023.
7. ↑  *Rebecca Leffler*. Cannes reveals Competition lineup (англ.).  Сайт «The Hollywood Reporter» (15 красавіка 2010). Архівавана з першакрыніцы 30 красавіка 2023. Праверана 21 ліпеня 2023.
8. ↑  *Nick Vivarelli*. Locarno Film Festival To Honor Spanish Auteur Victor Erice (англ.).  Сайт «Variety» (15 мая 2014). Архівавана з першакрыніцы 28 жніўня 2021. Праверана 21 ліпеня 2023.

Літаратура
----------

* Arocena C. *Víctor Erice*. Madrid: Ediciones Cátedra, 1996
* Ehrlich L.C. *The cinema of Víctor Erice: an open window*. Lanham: Scarecrow Press, 2000
* Latorre J. *Tres décadas de El espíritu de la colmena*. Madrid: Ediciones Internacionales Universitarias, 2006
* Cerrato R. *Víctor Erice: el poeta pictórico*. Madrid: Ediciones JC, 2006

Спасылкі
--------

* Віктар Эрысе на сайце «*Internet Movie Database*»