recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Робат-гуманоід ASIMO (2000)
**Робат** (чэшск.: robot) — віртуальны ці механічны штучны агент. Звычайна ўяўляе сабой электра-механічную машыну пад кіраваннем камп’ютэра альбо электроннага праграмавання, здольную самастойна выконваць пэўныя задачы.

Робат можа непасрэдна падпарадкоўвацца камандам аператара, можа працаваць па загадзя складзенай праграме альбо прытрымлівацца набору агульных указанняў з дапамогай тэхналогіі штучнага інтэлекту. Гэтыя задачы дазваляюць палегчыць або зусім замяніць чалавечую працу на вытворчасці, у будаўніцтве, пры працы з цяжкімі грузамі, шкоднымі матэрыяламі, а таксама ў іншых цяжкіх або небяспечных для чалавека ўмовах. Робаты таксама здольныя выконваць працы на вялікіх глыбінях і ў космасе.

Слова «робат» было прыдумана чэшскім пісьменнікам Карэлам Чапекам і яго братам Ёзэфам і ўпершыню выкарыстана ў п’есе Чапека «Р. У. Р.» («Росумскія ўніверсальныя робаты», 1920). Да з’яўлення прамысловых робатаў лічылася, што робаты павінны выглядаць падобна людзям.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Робат
Блажэнная **Цэліна Бажэнцкая** (29 кастрычніка 1833 — 26 кастрычніка 1913) — заснавальніца, разам з дачкой Ядвігай, Кангрэгацыі Сясцёр Змёртвыхпаўстання, рымска-каталіцкага рэлігійнага інстытута.

Біяграфія
---------

Цэліна нарадзілася ў маёнтку Антавіль, каля Оршы. Была адной з трох дзяцей багатых землеўладальнікаў бацькоў, Ігната і Петранелы Хлюдзінскіх. У 1853 годзе яна выйшла замуж за Юзафа Бажэнцкага. Цэліна нарадзіла чатырох дзяцей, двое з якіх памерлі ў маленстве. Яна дапамагала мужу кіраваць іх маёмасцю і выхавала дзвюх дачок, Цэліну і Ядвігу.

У 1869 годзе ў мужа здарыўся інсульт і ён быў паралізаваны. Шукаючы, лепшае лячэнне для Юзэфа Цэліна разам з сям’ёй пераехала ў Вену. Юзэф памёр праз некалькі гадоў. пасля гэтага Цэліна разам з дачкамі пераехала ў Рым.

У Рыме яна сустрэла айца Пятра Семяненку, сазаснавальніка Кангрэгацыі Уваскрасення, які стаў яе духоўным настаўнікам. У 1882 годзе Цэліна Бажэнцкая разам з дачкой Ядвігаю і двьвума іншымі жанчынамі сталі жыць у якасці рэлігійнай абшчыны. У 1887 Цэліна Бажэнцкая адкрыла першую школу, дзе Джакама Дэла Мансіньёр К’еза (будучы Папа Бенедыкт XV) служыў у якасці капелана.

6 студзеня 1891 Кангрэгацыя Сясцёр Змёртвыхпаўстання была афіцыйна заснавана, і дзве сазаснавальніцы, маці Цэліна Бажэнцкая і яе дачка Маці Ядвіга Бажэнцкая далі абет. Увосень 1891, першы дом Кангрэгацыі быў адкрыты каля Вадавіц ў Польшчы. Іншыя дамы неўзабаве былі адкрытыя ў Балгарыі, Польшчы і ЗША. Маці Цэліна Бажэнцкая працягвала кіраваць інстытутам, пакуль у 1913 не памерла ў Кракаве.

Беатыфікацыя
------------

Яна была прылічаная да ліку блажэнных у Рыме 27 кастрычніка 2007 г. Папам Бенедыктам XVI у базыліцы Іаана Латэранскага.
Яе дзень у Каталіцкім Касцёле адзначаецца 26 кастрычніка.
Маці Цэліна Бажэнцкая з’яўляецца апякункай наступных устаноў:
Пачатковая школа грамадскасці ў Кракаве;
Дашкольная ўстанова Сясцёр Змёртвыхпаўстання ў Кентах;
Ліцэй Сясцёр Змёртвыхпаўстання ў Познані;
Навучальны цэнтр ім. Маці Цэліны Бажэнцкай у Моцажэве.

1. 1 2
2. 1 2  Celina Chludzińska Borzęcka // GCatholic.org — 1997.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25932135'></a>
3. ↑
4. ↑
**Шаўкапрад адуванчыкавы** (*Lemonia taraxaci*) — від насякомых сямейства *Lemoniidae*. Адзін з 10 відаў палеарктычнага роду.

Марфалагічныя прыкметы
----------------------

Размах крылаў — 35-55 мм. Палавы дымарфізм невыразны. Афарбоўка крылаў аднастайна вохрыста-жоўтая, у самак — светлажоўтая. На пярэднім крыле ёсць невялікая чорная пляма. Цела вельмі пухнатае.

Распаўсюджанне
--------------

Цэнтральная, часткова ўсходняя і паўднёвая Еўропа, паўднёвая частка заходняй Сібіры і паўночны Казахстан.

Ва Украіне сустракаецца спарадычна ў зоне змешаных лясоў і ў лесастэпе.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Сустракаецца на ўзлесках і палянах шыракалістых і змешаных лясоў, на схілах яраў і бэлек, на лугах і ў рэдкалессях, часам у садах і парках. На працягу года развіваецца 1 пакаленне. Лёт імага адбываецца ў жніўні-кастрычніку. Матылі актыўныя днём, пры сонечным надвор’і, часам вечарам і ноччу. Самкі адкладаюць яйкі купкамі каля кармавых раслін. Вусень сілкуецца лісцем дзьмухаўца і ястрабка, развіваецца ў маі-чэрвені. Закукліваецца ў верхнім пласце глебы ў авальных вочках.

Пагрозы і ахова
---------------

Пагрозы: магчыма, дэградацыя прыроднай лугавой расліннасці, выпальванне траў, празмерны выпас жывёлы, хімічныя апрацоўкі мясцовасці і таму падобнае.

Меры па ахове не распрацаваны. Мэтазгодны пошук папуляцый віду і стварэнне энтамалагічных заказнікаў у месцах распаўсюджвання віду з рэгламентацыяй выкошвання траў, выпасу жывёлы і поўнай забаронай выпальвання травы.

Спасылкі
--------

* Чырвоная кніга Украіны

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
**Перыкопа Генрыха II** — твор мастакоў эпохі Атонаў, адзін з самых вядомых манускрыптаў таго часу. Перыкопа  (руск.) (бел. была створана каля 1007—1012 гадоў у кляштары Райхенау па замове Генрыха II для Бамбергскага сабора. Ставіцца да твораў так званай школы Ліутгарда. Пергаментны рукапіс складаецца з 206 лістоў памерам 42,5 x 32 сантыметра. У манускрыпце 28 мініяцюр у поўны ліст, 10 дэкаратыўных старонак і 184 ініцыяла. Абклад упрыгожаны распяццем са слановай косці ў залатой аправе ў каралінгскім стылі.

Падчас секулярызацыі ў 1803 годзе рукапіс быў перададзены з сабора ў Бамбергу ў Мюнхенскую баварскую дзяржаўную бібліятэку, дзе захоўваецца і ў цяперашні час пад нумарам Clm 4452. У 2003 годзе разам з дзевяццю іншымі манускрыптамі школы кляштара Райхенау «Перыкопа Генрыха II» была ўключана ЮНЕСКА ў спіс сусветнай культурнай спадчыны.

Па стылі «Перыкопа Генрыха II» найбольш блізкая да Мюнхенскае Евангелле Атона III  (англ.) (бел. Вольфенбютэльскай перыкопы і Гільдэсхаймскаму калектарыя  (англ.) (бел..

Літаратура
----------

* Kunibert Bering: *Kunst des frühen Mittelalters* (Kunst-Epochen, Band 2). Reclam, Stuttgart 2002. ISBN 3-15-018169-0
* Patricia Engel  (ням.) (бел. Bernhard Gallistl. Die Reichenauer Handschriften der Dombibliothek Hildesheim und der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel im Vergleich. In: Wolfenbütteler Beiträge 15 (2009), S.129-1781
* Ingo F. Walther, Norbert Wolf: *Meisterwerke der Buchmalerei*, S. 122—125, Köln u. a. Taschen 2005, ISBN 3-8228-4747-X

Спасылкі
--------

* Перыкопа Генрыха II на сайце Баварскай дзяржаўнай бібліятэкі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4136685-2 · VIAF: 176530847 |
**Тотыла** — кароль остготаў, кіраваў у 541—552 гадах.

Біяграфія
---------

Сын брата Ільдэбада. Камандуючы гарнізонам у Тарбезіі (суч. Трэвіза), і даведаўшыся пра забойства дзядзькі, Тотыла рыхтаваўся здацца візантыйцам, калі готы, незадаволеныя слабым Эрарыхам, абралі яго каралём у 541 годзе, верагодна, у кастрычніку. Неўзабаве забойства Эрарыха пазбавіла Тотылу ад гэтага суперніка. Дарэчы, магчыма, што Тотылу — мяркуючы па легендах на манетах і некаторых літаратурных крыніцах — на самай справе звалі **Бадуіла**, што значыць «Барэц» або «Баец».

Тотыла (хутчэй у 542, чым у 543 годзе) наведаў Святога Бенедыкта ў Монтэ Касіна, але паданне так сказіла гэты факт, што немагчыма сказаць, якую мэту ён пры гэтым пераследваў. Па сведчанні аўтографа папы Рыгора Вялікага, Святы Бенедыкт прадказаў Тотылу тэрмін яго праўлення і дату яго смерці.

Узначаліў барацьбу остготаў супраць Візантыі, якая імкнулася заваяваць остгоцкае каралеўства ў Італіі. Залучаў у сваё войска беглых рабоў і калонаў, даваў ім свабоду; канфіскоўваў землі рымскай арыстакратыі і хрысціянскай царквы, раздаваў іх сваім воінам. Атрымаў шэраг перамог над візантыйскімі войскамі: у 546 узяў Рым, адваяваў большую частку Італіі, Сіцылію, Сардзінію і Корсіку. У 552 у бітве каля Тагіна армія Тотылы разгромлена, а ён смяротна паранены.

Зноскі
------

1. ↑  National Library of Israel Names and Subjects Authority File Праверана 1 чэрвеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q106509962'></a>
2. ↑  Encyclopædia Britannica Праверана 18 верасня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

Спасылкі
--------

* Foundation for Medieval Genealogy. Тотыла
* Genealogie Mittelalter. Тотыла
* Тотила // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10307084 · GND: 139154205 · ISNI: 0000 0000 7820 1866 · LCCN: n2003077178 · NTA: 256255539 · VIAF: 100455887, 261159474178027661278, 259159397438619301170, 487159474198727661343 |

 |
Сустрэча Чэрчыля і Рузвельта на борце лінкора «Прынц Уэльскі»
**Атлантычная хартыя** — адзін з асноўных праграмных дакументаў антыгітлераўскай кааліцыі. Абмяркоўваўся і быў прыняты на Атлантычнай канферэнцыі «Riviera» брытанскім прэм'ерам У. Чэрчылем і Прэзідэнтам ЗША Ф. Д. Рузвельтам, на ваенна-марской базе Арджэнтыя ў Ньюфаўндлендзе, пра што было заяўлена 14 жніўня 1941. Пазней, 24 верасня 1941 г. да хартыі далучыўся і СССР.

Атлантычная хартыя была заклікана вызначыць упарадкаванне свету пасля перамогі саюзнікаў у Другой сусветнай вайне, нягледзячы на тое, што Злучаныя Штаты ў вайну яшчэ не ўступілі.

Структура дакумента
-------------------

Атлантычная хартыя
Дакумент уключае наступныя пункты: 

1. Адсутнасць тэрытарыяльных прэтэнзій з боку ЗША ці Вялікабрытаніі.
2. Тэрытарыяльныя спрэчкі варта вырашаць паводле меркавання народа.
3. Права народаў на самавызначэнне.
4. Зніжэнне гандлёвых бар'ераў.
5. Глабальнае эканамічнае супрацоўніцтва і павышэнне дабрабыту.
6. Свабода ад галечы і страху.
7. Свабода мораў.
8. Раззбраенне дзяржаў-агрэсараў, агульнае раззбраенне пасля вайны.

Пункт 4 надзвычай цікавы з пункту гледжання паваеннага ўпарадкавання свету і выглядае больш падрабязна так:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| 4. ...яны [ЗША і Вялікабрытанія], выконваючы належным чынам свае існыя абавязацельствы, будуць імкнуцца забяспечыць такое становішча, пры якім усе краіны — вялікія ці малыя, пераможцы ці пераможаныя — мелі б доступ на роўных падставах да гандлю і да сусветных сыравінных крыніц, неабходных для эканамічнага росквіту гэтых краін. | "|

На наступнай нарадзе ў Лондане 24 верасня 1941 згоду з прынцыпамі хартыі выказалі прадстаўнікі ўрадаў Бельгіі (у эміграцыі), Чэхаславакіі (у эміграцыі), Грэцыі, Люксембурга (у эміграцыі), Нідэрландаў (у эміграцыі), Нарвегіі (у эміграцыі), Польшчы (у эміграцыі), СССР, і Югаславіі, а таксама «Свабоднай Францыі» Шарля дэ Голя.

Гл. таксама
-----------

* Паўночнаатлантычны дагавор, 1949
* НАТА

Зноскі
------

1. ↑  Гэты пункт быў прыняты па прапанове Джона Гілберта Уайнанта .
Сустрэча рускага пасольства каля Гродна. 1565
Карта Вільні. 1576
**Атлас гарадоў зямнога свету** (лац.: Civitates orbis terrarum) — атлас выяваў і планаў гарадоў свету, які быў складзены Георгам Браўнам з дапамогаю Абрагама Артэлія.

Атлас выйшаў у свет у Кёльне, у 6 тамах (I — 1572, II — 1575, III — 1581, IV — 1588, V — 1598, VI — 1617) і ўтрымліваў 546 відаў, відаў з птушынага палёту і схематычных картаў гарадоў вядомага свету. Бальшыню гравюр падрыхтаваў Ф. Хогенберг, і не выключана, што менавіта Хогенберг пачаў складанне гэтага атласу. Да выяваў дадаваліся друкаваныя тлумачэнні Браўна пра гісторыю, геаграфію і эканоміку адпаведных гарадоў.

У атлас увайшоў матэрыял аўтарства больш за 100 гравёраў і мастакоў, сярод якіх былі мастак Георг (Йорыс) Хафнагель (1542―1600) з Антверпену (большасць арыгінальнага матэрыялу па іспанскіх і італьянскіх гарадах, апрацоўка іншага матэрыялу) і ягоны сын Якаб, вялікая колькасць непублікаваных прац і карт нідэрландскіх гарадоў Якаба ван Дэвентара (Рулафзофа) (1505—1575), дрэварыты Штумпфа з «Швейцарскай хронікі» (1548), віды германскіх гарадоў з «Касмаграфіі» Мюнстэра выданняў 1550 і 1572. Важным унёскам былі карты датскага картографа Хайнрыха ван Ранцау (лац. Ранцовіюс) [1526—1599] (Паўночная Еўропа, асабліва датскія гарады) і карты Себасцьяна Мюнстэра (каля 1550).

Адметным дадаткам Браўна было змяшчэнне на выявах людскіх постацяў у мясцовых строях. Як ён сам тлумачыў у прадмове да 1-га тому, гэта было зроблена не толькі дзеля прадстаўлення культурных ведаў, але, быццам, і дзеля таго, каб туркі не маглі б выкарыстаць яго атласу ў ваенных мэтах (Браўн меў на ўвазе забарону ісламу глядзець на выявы жывых істот).

Беларускія гарады ўваходзілі ў тамы II (Горадна) і III (Вільня), украінскія — у V (Львоў) том атласу.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Атлас гарадоў зямнога свету

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лянькоў.

**Іосіф Іосіфавіч Лянько́ў** (нар. 14 лютага 1941, вёска Куты, Магілёўскі раён — 2020, Мінск) — беларускі вучоны эканаміст-аграрнік. Член-карэспандэнт Акадэміі аграрных навук Беларусі (1993—2003), доктар эканамічных навук (1989), прафесар (1991).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (1964). У 1964—1966 гг. працаваў галоўным эканамістам саўгаса ў Карагандзінскай вобласці. З 1970 г. у БСГА. Працаваў дацэнтам (1970—1987), загадчыкам кафедры матэматычнага мадэліравання эканамічных сістэм АПК (1987—2001). З 2001 г. загадчык кафедры мадэліравання і прагназавання эканомікі АПК Беларускага дзяржаўнага аграрнага тэхнічнага ўніверсітэта.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя працы па праблемах планавання і матэматычнага мадэліравання эканамічных сістэм аграрна-прамысловага комплексу. Распрацаваў сістэму эканоміка-матэматычных мадэлей для аптымізацыі развіцця АПК рэгіёна, ажыццяўлення спецыялізацыі сельскагаспадарчых прадпрыемстваў ва ўмовах кааперавання.

Аўтар звыш за 160 навуковых прац.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 1999

Літаратура
----------

* Лянькоў Іосіф Іосіфавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 426. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зіменка.
**Аляксандр Іванавіч Зіме́нка** (нар. 16 кастрычніка 1946, Мінск) — беларускі мастак.

Скончыў у 1970 годзе Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Адзін са стваральнікаў і галоўны мастак (з 1995) выдавецтва «Панграф».

Творчасць
---------

Сярод твораў у кераміцы: кампазіцыі «Злыя каралі» (1975), «Гартаючы старонкі кніг Якуба Коласа» (1982), «Песня травы» (1996), рэльефы «Напалм» (1976), «Беларускія спартыўныя гульні» (1979), трыпціх «Свет Міколы Гусоўскага» (1980). Аформіў інтэр'еры будынкаў беларускага аддзялення расійскага інфармацыйнага агенцтва «Навіны» (1971, рэльефы), будынка ЦК КПБ (1976, цяпер рэзідэнцыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь; паркеты, люстры, дэкаратыўныя агароджы), рэстарана «Беларусь» у Брэсце (1979; манументальная размалёўка «Паляванне ў Белавежскай пушчы»). Стварае дызайн каштоўных папер, манет, марак, памятных медалёў. Працуе таксама ў жывапісе («Партрэт Казіміра Малевіча», «Гарадскі раманс», абедзве 1992).

Аформіў кнігі «Садружнасць незалежных дзяржаў», «Сядзібны партрэт Беларусі XVII — першай паловы XIX ст. са збораў Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь» (1996, абедзве з Дз. Бяліцкім).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Зіменка Аляксандр Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Казарскі.
**Аляксандр Іванавіч Казарскі** (нар. 16 чэрвеня 1798, Дуброўна, Віцебская вобласць, Беларусь — 16 (28) чэрвеня 1833, Мікалаеў) — ваенны дзеяч.

Біяграфія
---------

Казарскі Аляксандр Іванавіч нарадзіўся ў сям’і адстаўнога губернскага сакратара, кіраўніка маёнткам князя Любамірскага.

Ва ўзросце 10 год яго забраў да сябе ў г. Мікалаеў сваяк, надворны саветнік Васілій Сямёнавіч Казарскі. З яго дапамогай паступіў у мараходнае вучылішча. 14 лютага 1814 года адбылося ўзвядзенне ў мічманы. Казарскі пачаў плаваць на брыганцінах, потым камандаваў на Дунаі атрадам грабных судоў.

У 1828 годзе ў час руска-турэцкай вайны камандаваў невялікім транспартным суднам «Сапернік». У канцы 1828 года яго назначылі камандуючым брыгам «Меркурый». Судна хадзіла з 44-пушачным фрэгатам «Штандарт» і брыгам «Арфей». Неаднойчы гэтыя караблі праводзілі разведку. За адвагу пры штурме Варны яго ўзнагародзілі залатой шабляй.

У 1831 годзе А. І. Казарскі адшукаў найкарацейшы водны шлях з Колы (Мурманск) у Пецярбург па рэках і азёрах з Белага мора ў Ладажскае возера (праз 100 гадоў гэты шлях рэалізаваны ў Беламорска-Балтыйскі канал).

Барацьба з брыгам Меркурыя. 65x120 алей, палатно 2017-2021 Уладзімір Косаў
Брыг Меркурый Сустрэча з турэцкай эскадрай. Уладзімір Косаў

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Бабровіч, В.* Казарскі Аляксандр Іванавіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1997. — С. 7. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — С. 416. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
* *Маліноўскі, М.* Потомству в пример / М. Маліноўскі // Памяць: Дубровенскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: А. Я. Гаўруцікаў [і інш.]; уклад.: А. Я. Гаўруцікаў, Р. П. Кахноўская; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Паліграфафармленне, 1997. — Кн. 1. — С. 173—175.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Ваенная Сыціна · Рускі біяграфічны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1170109535 · VIAF: 2411154137635215370004 · БАП: 130047 |
**Атласнае перапляценне** — адно з трох асноўных перапляценняў  (руск.) (бел.. Яго будова істотна адрозніваецца ад двух іншых, то ёсць палатнянага  (польск.) (бел. і саржавага.

Тканіны атласнага перапляцення з’яўляюцца аднабаковымі тканінамі і вельмі мяккія, гнуткія і бліскучыя з аднаго боку. Такім чынам, эфекты (колер, бляск) вызначаюцца ўтком (сацін) з аднаго боку і асновай (атлас) з другога.

Раней выразна адрознівалі атласныя і сацінавыя перапляценні. У цяперашні час абодва перапляценні называюцца атласнымі, а апісанне (уток або аснова) паказвае на перавагі дадзенага ўкладу. Аднак стала прынята называць тканіну з атласным перапляценнем асновы атласам, а тканіну з атласным перапляценнем утка — сацінам.

Выкарыстанне
------------

Асноўнае атласнае перапляценне выкарыстоўваецца для вытворчасці баваўняных, ільняных і шаўковых тканін. Ён таксама часцей за ўсё выкарыстоўваецца для запаўнення малюнкаў на жакардавых тканінах.

Зноскі
------

1. ↑  Лазука, Барыс Андрэевіч. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.
2. ↑  Tomasz Janusz: Tkactwo (cz. III). Warszawa: Wydawnictwo Przemysłu Lekkiego i Spożywczego, 1963.
**Плю́са** (руск.: Плю́сса) — рака ў Пскоўскай і Ленінградскай абласцях Расіі, правы прыток ракі Нарва.

Даўжыня ракі 281 км, плошча вадазбору — 6550 км². Сярэдні расход вады каля горада Сланцы складае 46,3 м³/с. Сярэдні аб’ём сцёку 1,461 км³/год. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,14 м/км. Выцякае з т. зв. Заплюскіх азёр і сеткі асушальных каналаў каля пасёлка Заплюссе. Раней пачыналася з Заплюскага возера, якое пасля меліярацыйных работ абмялела і падзялілася на некалькі дробных вадаёмаў, якія пазначаюцца на картах як Заплюскія азёры. Цячэ спачатку пераважна на захад, затым каля пасёлка Добручы паварочвае на поўнач. Упадае ў Нарвенскае вадасховішча на ​​поўнач ад горада Сланцы. Да ўтварэння вадасховішча, упадала непасрэдна ў раку Нарву. Рэчышча Плюсы звілістае, каля горада Сланцы парожыстае. Берагі ў верхнім і ніжнім цячэнні вышынёй 3—6 м, бліжэй да вусця паніжаюцца. Замярзае ў лістападзе—снежні, вызваляецца ад лёду ў канцы красавіка — пачатку мая.

Прытокі Плюсы: Амуга, Песнеца, Курэйка, Пагуба, Чорная, Сяберка, Люта, Яня (Яна), Крапівенка, Вейнка, Руя і інш. Густата рачной сеткі ў басейне ракі 0,64 км/км².

На рацэ горад Сланцы, гарадскі пасёлак Плюса, сяло Ляды і іншыя населеныя пункты.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Научно-популярная энциклопедия «Вода России» (руск.)
2. ↑  Географический энциклопедический словарь: Географические названия / Гл. ред А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 337. — 538 с. — 100 000 экз. (руск.)
3. ↑  Река Плюсса (Плюсса-еги) // Государственный водный реестр РФ (руск.)

Літаратура
----------

* Географический энциклопедический словарь: Географические названия / Гл. ред А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 337. — 538 с. — 100 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Река Плюсса (Плюсса-еги) // Государственный водный реестр РФ (руск.)
* *Жук В. А.* Плюсса // Научно-популярная энциклопедия «Вода России» (руск.)
**Iосiф Абрамавiч Зiльберштэйн** (17 студзеня 1927, Гомель — 20 лютага 1995, Чыта) — гідраметэаролаг, вучоны фізіка-географ і геаэколаг.

Біяграфія
---------

У 1953 г. скончыў Молатаўскі (Пермскі) дзяржаўны ўніверсітэт. У 1953—1991 гг. у Забайкальскім кіраванні гідраметэаслужбы (старэйшы інжынер сектара гідралагічнага рэжыму, начальнік гідраметэаралагічнай станцыі Чыта, начальнік аддзела гідраметэафонду, дырэктар Чыцінскай гідраметэаабсерваторыі (1969—1979), намеснік начальніка кіравання).

Рэдактар ​​і сааўтар шматлікіх даведачных матэрыялаў па клімаце, водных і агракліматычных рэсурсаў Забайкалля, гідралагічных штогоднікаў і іншых матэрыялаў. Аўтар каля 40 навуковых прац.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Зильберштейн И. А.  (руск.)
**Легендарыум** (англ.: legendarium) — літаратурная калекцыя легенд.

Першапачаткова ў сярэдневяковай латыні гэтым тэрмінам пазначалі тэксты легенд пра жыццё святых. Захаваным прыкладам таго часу з'яўляецца «Легендарыум Анжу», які датуецца XIV стагоддзем.

Паводле Оксфардскага слоўніка англійскай мовы сінонімам легендарыума з'яўляецца слова «legendary», які датуецца 1513 годам. Прыкладам такой формы назвы з'яўляецца сярэднеанглійскі *South English Legendary[en]*.

У нашы дні тэрмін «legendary» часцей выкарыстоўваецца як прыметнік, чым назоўнік. Форма «легендарыум» усё яшчэ выкарыстоўваецца ў некалькіх еўрапейскіх мовах; аднак, яно было рэдкім у англійскай мове, калі Толкін выкарыстоўваў «легендарыум» для абазначэння некаторых сваіх выдуманых пісанняў пра Міжзем'е.

Вядомыя легендарыумы
--------------------

* Легендарыум Толкіна
* Легендарыум Анжу

Зноскі
------

1. ↑  Anjou Legendarium **(нявызн.)**.
2. ↑  *Peter Gilliver, Jeremy Marshall and Edmund Weiner.* The Ring of Words. — Oxford & New York: Oxford University Press, 2006. — С. 153-154. — ISBN 0-19-861069-6.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Антановіч.

**Іо́сіф Арка́дзьевіч Антано́віч** (16 сакавіка 1931, в. Васюлькі, Мядзельскі раён — 14 кастрычніка 2012) — палітычны і дзяржаўны дзеяч БССР, заслужаны будаўнік БССР.

Біяграфія
---------

Скончыў БПІ ў 1959 годзе.

З 1961 года прараб, начальнік участка, намеснік начальніка домабудаўнічага камбіната № 1 г. Мінска. Член КПСС з 1963 года, сакратар парткама камбіната.

З 1966 года загадчык аддзела Мінскага гаркама, абкама КПБ.

З 1970 года міністр мантажных і спецыяльных будаўнічых работ БССР.

Член Рэвізійнай камісіі КПБ у 1971—1981, кандыдат у члены ЦК КПБ з 1981 года. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР з 1971 года.

З 1992 года — прэзідэнт канцерна «Белбудмантаж».

Зноскі
------

1. 1 2 3  Антонович Иосиф Аркадьевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 28. — 737 с..
2. ↑  Знаменитые люди Мядельщины Архівавана 29 мая 2016. (руск.)

Спасылкі
--------

* Некралог (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Легенда (значэнні).
**Леге́нда** (ад сяр.-лац.: legenda «чытанне», «чытанае», «збор літургічных урыўкаў для штодзённай службы») — адна з разнавіднасцяў неказачнага празаічнага фальклора. Пісьмовае паданне пра якія-небудзь гістарычныя падзеі або асоб у т.л. апавяданні са святога Пісання, дзеянні святых апосталаў, жыцці святых.

У пераносным сэнсе адносіцца да абвеяных славай, якія выклікаюць захапленне падзей мінулага, адлюстраванага ў казках, апавяданнях і г.д. Як правіла, характэрны дадатковы рэлігійны ці сацыяльны пафас.

Легенда — прыблізны сінонім паняцця міф; эпічнае апавяданне пра тое, што адбывалася ў незапамятныя часы; галоўныя героі апавядання — звычайна героі ў поўным сэнсе слова, часта ў падзеях непасрэдна ўдзельнічаюць багі і іншыя звышнатуральныя сілы. Падзеі ў легендзе нярэдка перабольшваюцца, дадаецца шмат выдумкі. Таму вучоныя не лічаць легенды цалкам дакладнымі гістарычнымі сведчаннямі, не адмаўляючы, зрэшты, што ў большасці сваёй легенды заснаваны на рэальных падзеях.

Легенды дзеляць на рэлігійныя і сацыяльныя.

Легенды, як правіла, былі вуснымі апавяданнямі, часта пакладзенымі на музыку; перадаваліся легенды з вуха на вуха, звычайна вандроўнымі казачнікамі. Пазней мноства легенд было запісана.

Паколькі, калі пра каго-небудзь складалі легенды, гэта азначала грамадскае прызнанне яго дзеянняў, слова набыло дадатковы сэнс: так завуць падзеі і дзеячаў (напрыклад, «Легенда рока»), якія атрымалі прызнанне і пашану.

Прыклады легенд
---------------

* Атлантыда
* Беавульф
* Эльдарада
* Кароль Артур
* Філасофскі камень
* Робін Гуд
* Легенда аб Палемоне

Гл. таксама
-----------

* Гарадская легенда
* Міф
* Ода
* Сага
* Быліна

Літаратура
----------

* Леге́нда // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 419. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4349724 · BNF: 119322386 · GND: 4035028-9 · LCCN: sh2014002741 · Microsoft: 2776142151 · NDL: 00561420 · NKC: ph124458, ph139247 |

 |
Страбаскапічная выява скачкоў мяча, частата 25 кадраў у секунду.
**Страбаско́п** (ад грэч. στρόβος — «кружэнне», «бязладны рух» і σκοπέω — «гляджу») — дэманстрацыйная альбо кантрольна-вымяральная прылада, якая дазваляе хутка прайграваць паўторныя яркія светлавыя імпульсы. Першапачаткова была цацкай.

Часта выкарыстоўваецца на вечарынках, дыскатэках і канцэртах.

Музычны страбаскоп — адзін з варыянтаў святлодынамічнай ўстаноўкі для дыскатэкі, які выкарыстоўвае ўспышкі з рознай частатой імпульснай лямпы.

Таксама страбаскоп — прылада для назірання хуткіх перыядычных рухаў, дзеянне якога заснавана на страбаскапічным эфекце.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Страбаскоп // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 190. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000298936 · Microsoft: 44403416 · NDL: 00571780 |
Знак легата пад нотамі.
**Легата** (італ.: legato — «звязаны») у музыцы — прыём гульні на музычным інструменце, звязнае выкананне гукаў, пры якім мае месца плаўны пераход аднаго гуку ў іншы, паўза паміж гукамі адсутнічае.

У нотазапісу легата пазначаецца дугападобнай лініяй — лігай, якая аб'ядноўвае ноты, якія выконваюцца легата. Таксама можа пазначацца словам *legato* каля адпаведнай групы нот.

Легата і скрыпка
----------------

Легата на скрыпцы — выкананне групы нот адным рухам смыка без адрыву ад струны. Прычым не маюць значэння ні певучесть фразы, ні працягласць нот, з якіх яна складаецца, ні дынаміка. Сутнасць прыёму менавіта ў бесперапыннасці вядзення смычка ў адзін з бакоў па струне. Нават дзве хуткіх ноты, згуляных на адзін кароткі рух смычка, лічацца выкананымі прыёмам легата.

Існуе некалькі спосабаў артыкуляцыі, заснаваных на прыёме *legato*:

* *Son file* — павольны рух смычка, але з ціскам на яго,
* *Portato* — паслабленне, альбо ціску смыка, альбо яго хуткасці перад кожным новым гукам

і г.д.

Легата і гітара
---------------

У гітарнай тэрміналогіі легата называюць таксама прыём выканання нот левай рукой, без удзелу правай. На гітары прыём легата бывае трох відаў:

* **Узыходзячае легата** (англ.: hammer-on — «удараць») выконваецца наступным чынам: пасля таго як левая рука будзе пастаўлена на неабходны лад, палец правай рукі зачапляе струну і здабывае першы гук; затым палец левай рукі апускаецца на адпаведны лад, здабываючы такім чынам другі гук.
* **Сыходнае легата** (англ.: pull-off — «здымаць») патрабуе, каб пальцы левай рукі былі загадзя размешчаны на патрэбных ладах. Пасля вымання высокага гуку палец левай рукі, прыціскаюць струну, замест таго каб, як звычайна, сысці са струны, павінен з сілай адцягнуць яе да сябе, прымушаючы гучаць наступны гук.
* **Змяшанае легата** (*hammer-on*/*pull-off*) уключае ўзыходзячае і сыходзячае легата, якія ідуць бесперапынна адно за адным.

У тэхніцы гульні на гітары легата з'яўляецца адным з асноўных рысак, дзякуючы якому палягчаецца рух пальцаў правай рукі (для праварукіх гітарыстаў), а фразіроўка набывае выразнасць. Практыкаванні на легата рэкамендуюцца для развіцця сілы і самастойнасці пальцаў левай рукі.

Глядзіце таксама
----------------

* Стаката

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 68631991 |
**Сабор Трох Мучанікаў** (грэч. Εκκλησία της Τριμάρτυρης) — кафедральны сабор Кіданійскай і Апакаронскія епархіі Крыцкай праваслаўнай царквы. Размешчаны ў горадзе Ханья.

Гісторыя
--------

Будынак сабора быў пабудаваны ў 1864 годзе на месца старой царквы, дзе пры турэцкай акупацыі знаходзілася фабрыка па вытворчасці мыла.

Сабор Ханьі размешчаны на плошчы на ўсход ад вуліцы Халідон, ён уяўляе сабой трохнефную царкву з адной званіцай. Таксама сабор прысвечаны Увядзенню ў Храм Багародзіцы, Святому Мікалаю і Тром Іерархам-Свяціцелям.

Інтэр’ер царквы ўпрыгожаны рэлігійнымі карцінамі вядомых грэчаскіх мастакоў.

Зноскі
------

1. ↑  Кафедральны сабор Ханьі Архівавана 19 красавіка 2014.
2. ↑  Ханья

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Сабор Трох Мучанікаў**
**Тымішаарскі сабор Трох Свяціцеляў** (рум.: Catedrala Mitropolitana din Timișoara Trei Ierarhi) — кафедральны сабор у Тымішаары, адносіцца да Банацкай мітраполіі Румынскай Праваслаўнай Царквы.

Пабудаваны ў 1936—1940 гадах з бетону і цэглы і прысвечаны Тром Свяціцелям-Іерархам: Васілю Вялікаму, Рыгору Багаслову і Яну Залатавусту. Аднак, з-за вайны аздабленне было скончана толькі ў 1956 годзе.

Сабор Трох Свяціцеляў пабудаваны ў традыцыйным для румынска-малдаўскай храмавай архітэктуры стылі (з элементамі карпацкага стылю). Маецца 9 вялікіх і 4 малыя вежы. Вышыня сабора — 83,7 м, гэта самая высокая царква ў краіне і адзін з найвышэйшых праваслаўных храмаў. Даўжыня сабора — 63 м, шырыня — 32 м. Унутры можа знаходзіцца больш за чатыры тысячы вернікаў.

Зноскі
------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28563569'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4580425'></a>
2. ↑  Catedrala Mitropolitana din Timisoara
3. ↑  The Metropolitan Cathedral of Banat Архівавана 20 студзеня 2008.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сабор Трох Свяціцеляў (Тымішаара)
**Саборная плошча** — колішніі асамбль ў Магілёве, які існаваў на месцы сучаснай плошчы перад гасцініцай «Дняпро» у кан. XVIII — пач. XIX ст.

Саборная плошча ў XVIII ст.
Створана па праекце М. Львова і В. Стасава ў форме эліпса. У цэнтры плошчы знаходзіўся Іосіфаўскі сабор, па баках ад яго – аднапавярховыя флігелі з вежамі – ратондамі, злучаныя з саборам цаглянай сцяной з металічнай ажурнай рашоткай. У 1780 насупраць сабора была пабудавана трыўмфальная арка ў гонар сустрэчы ў Магілёве расійскай імператрыцы Кацярыны II з аўстрыйскім імператарам Іосіфам II невялікімі флігелямі (звязаны з аркай падобнай агароджай).

У 1820-30-я гг. па праекце Стасава быў узведзены будынак манежа, за ім разбіты сквер. Плошча была галоўным кампазіцыйным ядром горада.

У 1938 г. Іосіфаўскі сабор быў узарваны, цяпер на яго месцы пазней пабудавана гасцініца «Дняпро». Ад саборнай плошчы перад царквой захавалася толькі трыўмфальная арка, якая пасля Вялікай Айчыннай вайны была перароблена пад арку ў гонар ваенных часцей, якія вызвалялі Магілёў у 1944 г.

Літаратура
----------

* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 6 т.] / редколлегия: Г.П.Пашков (главный редактор) [и др.]. — Т. 5.
**Сабор у гонар Казанскага абраза Маці Божай** — мураваны праваслаўны храм у Беларусі, у горадзе Калінкавічы Гомельскай вобласці. Знаходзіцца на вуліцы Піянерская, 2б.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў 1993 годзе з цэглы.

Архітэктура
-----------

Цэнтрычны квадратны ў плане са скругленымі вугламі аб’ём завершаны 5-купаллем. Фасады расчлянёны ў 2 ярусы арачнымі аконнымі праёмамі, вылучаны па цэнтры рызалітамі. У сілуэце пануе магутны цыліндрычны светлавы барабан з цыбулепадобным купалам. Перад храмам пастаўлена магутная 2-ярусная 4-гранная шатровая званіца, расчлянёная арачнымі праёмамі.

Зноскі
------

1. ↑  Сабор у гонар Казанскага абраза Маці Божай

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Сабор у гонар Казанскага абраза Маці Божай (Калінкавічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Сківэ** (дацк.: Skive) — горад у Даніі, у вобласці Цэнтральная Ютландыя, адміністрацыйны цэнтр камуны Сківэ.

Размешчаны ў паўночна-заходняй частцы паўвострава Ютландыя, на беразе Сківэ-фіёрда, які з’яўляецца часткай Лім-фіёрда, у вусці ракі Каруп-О. Сківэ знаходзіцца за 29 км на паўночны захад ад Вібарга; за 36 км на паўночны ўсход ад Струэра; за 40 км на паўночны ўсход ад Хальстэбро; за 51 км на поўнач ад Хернінга; за 92 км на паўднёвы захад ад Ольбарга і за 94 км на паўночны захад ад Орхуса.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4239741-8 · LCCN: n85083697 · NKC: ge668194 · VIAF: 139617073 |
**Тбіліскі метрапалітэн** (груз. თბილისის მეტროპოლიტენი) — сістэма ліній метрапалітэна ў Тбілісі (Грузія).

Гісторыя
--------

Уведзены ў эксплуатацыю 11 студзеня 1966 года і стаў чацвёртым па ліку ў СССР пасля маскоўскага, ленінградскага і кіеўскага. Ні на момант пачатку будаўніцтва метрапалітэна, ні на момант яго адкрыцця горад Тбілісі не дасягнуў мільённай колькасці жыхароў, насуперак прынятай у СССР практыцы будаваць метро толькі ў гарадах-«мільённіках».

З 2017 года, калі адкрылася апошняя на дадзены момант станцыя, метрапалітэн налічвае 29 км ліній і 23 станцыі, размешчаныя на двух лініях — Ахметэлі-Варкетылскай і Сабурталінскай. Тбіліскі метрапалітэн з’яўляецца другім па велічыні метрапалітэнам Закаўказзя (першы — Бакінскі метрапалітэн, трэці — Ерэванскі).

Да 2010 года ў метрапалітэне дзейнічалі жэтоны (спачатку металічныя, затым пластыкавыя). У цяперашні час сістэма аплаты праезду — толькі па пластыкавых картах. Кошт праезду складае 50 тэтры. Працуе з 6:00 да 24:00. Інтэрвал руху ад 2,5 хвіліны ў гадзіны пік да 12 хвілін у позні час.

Аб’явы станцый у вагонах чытаюць на грузінскай і англійскай мовах, назвы станцый таксама напісаны на грузінскай і англійскай мовах.

Зноскі
------

1. ↑  Испанцы построили в Тбилиси новую станцию метро

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Тбіліскі метрапалітэн на Вікісховішчы |

* Афіцыйны сайт Тбіліскага метрапалітэна Архівавана 28 верасня 2007.
Калекцыя лацінскіх аўтараў з серыі Budé.
***Collection Budé*** або ***Collection des Universités de France*** — кніжная серыя, якая ўключае грэчаскую і рымскую класічную літаратуру аж да VI стагоддзя (да імператара Юстыніяна). Серыя названа ў гонар французскага гуманіста Гіёма Бюдэ, публікуецца выдавецтвам *Les Belles Lettres* і спансуецца таварыствам Гіёма Бюдэ (фр.: L’association Guillaume Budé).

Апісанне
--------

Кожная кніга ў серыі ўключае ўступ, заўвагі і крытыку, а таксама тытульны ліст на французскай мове. Некаторыя тамы ўтрымліваюць поўныя каментарыі. На тамах старажытнагрэчаскай літаратуры намаляваны сыч, сімвал Афін, вокладка ў іх жоўтая. Лацінскія тамы чырвонага колеру з выявай Капіталійскай ваўчыцы. Апошнія тамы выходзяць у цвёрдай вокладцы. Новая серыя, «*Classiques en poche*» («Кішэнная класіка») прызначана для студэнтаў.

Першая кніга ў серыі, Платонаўскі дыялог *Гіпій другі*, выйшла ў 1920 годзе. Неўзабаве з’явілася першая кніга на латыні, гэта была *De rerum natura* Лукрэцыя.

Да нашага часу было апублікавана больш за 800 тамоў, з іх грэчаскіх каля 430 тамоў і лацінскіх каля 370 тамоў. У серыі прадстаўлены як язычніцкія, так і хрысціянскія аўтары.

Спасылкі
--------

* Спіс кніг (англ.): Greek series Архівавана 31 жніўня 2007. (by genre), Latin series Архівавана 28 верасня 2007. (by genre)
* Серыя на французскай Qu’est-ce qu’un «Budé»? Архівавана 27 чэрвеня 2013.
**Таўсталобік белы**, **таўсталобік звычайны** (*Hypophthalmichthys molitrix*) — буйная хуткарослая рыба сямейства карпавых.

Апісанне
--------

Даўжыня цела дасягае 1 м, маса 20—25 кг. Цела з бакоў серабрыстае, спіна шаравата-зялёная, ўдоўж усяго бруха ідзе кіль. Анатамічная будова добра прыстасавана да збірання і засваення фітапланктону: жаберныя тычынкі зрошчаны паміж сабой і ўтвараюць своеасаблівую сетку, глотачныя зубы аднародныя, моцна сплюшчаныя для спрасоўвання планктонных водарасцей, кішэчнік доўгі. Полавая спеласць у межах прыроднага арэала — на 3—5-м годзе жыцця, размнажэнне вясной і ў пачатку лета.

Пашырэнне
---------

Пашыраны ў вадаёмах Кітая і басейна Амура. Важны аб'ект промыслу і рыбагадоўлі. Выкарыстоўваецца для акліматызацыі па-за межамі прыроднага арэала як хуткарослая каштоўная рыба з мясам высокіх смакавых і дыетычных вартасцей, а таксама як від, прыдатны для прадухілення празмернага развіцця ў сажалках планктонных водарасцей («цвіценне» вады). На Беларусь упершыню завезоны ў 1965 для інтрадукцыі ў рыбгасах.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4185631-4 · Microsoft: 2777407658 |
**Вало́ба, Волаба** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дрыса, за 34 кіламетры на ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, каля вёскі Азёрная на тэрыторыі ландшафтнага заказніка Сіньша.

Плошча паверхні 3,32 км². Найбольшая глыбіня 9,9 м. Даўжыня 4,62 км. Найбольшая шырыня 1,4 км. Даўжыня берагавой лініі 17,1 км. Аб’ём вады 17,2 млн. м³. Плошча вадазбору 51,1 км².

Катлавіна складанай формы, з мноствам заліваў, ляжыць сярод маляўнічных азёр, аб’яднаных пратокамі з ракой Дрыса. Схілы катлавіны вышынёй 9—15 метраў (на паўднёвым захадзе і поўдні 5—7 метраў), пад лесам, на захадзе разараныя. Берагі пясчаныя, на ўсходзе зліваюцца са схіламі. Ёсць 9 астравоў агульнай плошчай 7 га. Прыбярэжная зона да глыбіні 3—4 метры (у заходняй частцы да 5—7 метраў) пясчаная. Зарастае ўздоўж берагоў, шырыня паласы расліннасці да 30 метраў. Упадае рака Студзёніца, ручай з возера Опціна. Злучана шырокай і глыбокай пратокай з возерам Сіньша.

У возеры водзяцца шчупак, плотка, лешч, гусцяра, краснапёрка, акунь, мянтуз, лінь і іншыя віды рыб.

Зноскі
------

1. ↑  *Ляшковіч Л. Я.* Опціна // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Т. 4. — 599 с. — 10 000 экз.

Літаратура
----------

* Валоба // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — С. 482. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
* Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 2007.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 13. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Возера Валоба Архівавана 7 лютага 2013.
**Бо́зе-газ** — квантавы газ часціц (ці квазічасціц) з нулявым або цэлалікавым спінам (базонаў). Падпарадкоўваецца статыстыцы Бозе—Эйнштэйна.

Да Бозе-газаў адносяцца аднаатамныя газы з атамамі, якія маюць цотны лік нуклонаў (напрыклад, гелій 4He), газы фатонаў і некаторых квазічасціц (напрыклад, фанонаў).

Літаратура
----------

* Бозе-газ // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — С. 205. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12274149t · LCCN: sh85015900 · Microsoft: 204514805 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ліўшыц.
**Іосіф Барысавіч Ліўшыц** (28 верасня 1936, Мінск — 28 кастрычніка 1991) — беларускі эндакрынолаг, доктар медыцынскіх навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і служачых-урачоў. Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1960). Працаваў урачом Смалявіцкай раённай бальніцы (1960—1963), ардынатарам Мінскай 1-й гарадской клінічнай бальніцы (1963—1965); вучыўся ў аспірантуры інстытута ядзернай энергетыкі АН БССР (1965—1968), затым працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам таго ж інстытута (1968—1970), малодшым навуковым супрацоўнікам, старшым навуковым супрацоўнікам, загадчыкам аддзела ЦНДЛ БелДІУУ (1971—1991).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Кандыдат медыцынскіх навук (1968), доктар медыцынскіх навук (1985), прафесар (1988). Напрамкі навуковых даследаванняў ахопліваюць гарманальна-біяхімічныя працэсы, шырокі спектр гармонаў і клетачных пасрэднікаў іх дзеяння — нуклеатыдаў і простагландынаў. Аўтар 159 навуковых прац, у тым ліку 2 манаграфій (у суаўтарстве), аднаго вынаходніцтва і 12 рацыяналізатарскіх прапаноў.

Зноскі
------

1. 1 2

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.9. Мн. 1999, С.319
* Руководители, заведующие кафедрами, профессора и доктора наук Белорусской медицинской академии последипломного образования (1931—2006). — Минск, 2006
* Ліўшыц Іосіф Барысавіч // Памяць : Мінск : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі : [у 5 кн.]. — Мінск, 2007. — Кн. 5, ч. 2. — С. 498

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-243018 |
Уільям Хогарт. Прыслуга мастака
**Твар** — пярэдняя частка галавы, абмежаваная ілбом, вушамі, шчокамі і падбародкам. На ім знаходзяцца: лоб, бровы, пераносся, вочы, нос, шчокі, скулы, вусны і падбародак. Твар вельмі выразна выказвае чалавечыя пачуцці, такія як боль, радасць, расчараванне, стомленасць, спакой, злосць і іншыя. Твар з'яўляецца найбольш індывідуальнай часткай цела чалавека, па якой звычайна ідэнтыфікуецца чалавек.

На твары чалавека, вылучаюць некалькі самастойных зон росту валасоў. Гэта – бровы, вусы, бакенбарды, барада.

Гл. таксама
-----------

* Галава
* Міміка
* Профіль
* Грэчаскі профіль

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Твар

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11935546c · GND: 4020687-7 · LCCN: sh85046785 · NDL: 00565021 · NKC: ph117247 |
**Лёгкі танк з комплексам Т-100** (унутранае абазначэнне — 64992) — савецкі эскізны праект ракетнага танка. Распрацаваны ў ВНДІ-100.

Гісторыя стварэння
------------------

У сярэдзіне 1960-х гадоў з СССР былі разгорнутыя работы па стварэнні новага лёгкага авіядэсантнага танка, максімальна уніфікаванага з лёгкімі машынамі. Найбольш прыдатнай базай для танка апынулася дасведчаная баявая машына пяхоты «Аб’ект 765». Работы былі даручаны ВНДІ-100. Комплексам узбраення займалася ГСКБ-47. Кампаноўкай і ўстаноўкай у якасці асноўнага ўзбраення комплексу Т-100 кіраваў Л. С. траянаў.

Ацэнка праекта
--------------

Канструкцыя ўсяго комплексу ўзбраення адрознівалася прастатой і малымі габарытамі. Бронепрабівальнасць і далёкасць прамога стрэлу пераўзыходзілі ўсе айчынныя і замежныя аналагі таго часу. Акрамя таго, комплекс мог ўсталёўвацца не толькі на лёгкі танк, але і на падобныя па сваім габарытна-масавым характарыстыках машыны тыпу БМП-1. Механізм зараджання дазваляў прыводзіць прыладу ў баявую гатоўнасць значна хутчэй класічных артылерыйскіх сістэм, і забяспечваў практычна імгненную баявую гатоўнасць да наступнага стрэлу. Адсутнасць патрабаванняў пастаноўкі прылады на гідрастапор падчас зараджання дазваляла выкарыстоўваць больш танныя стабілізатары ўзбраення і забяспечыць нязбіўнасць наводкі. Пры параўнанні з ужо стаялі на ўзбраенні лёгкімі танкамі ПТ-76Б, новы танк меў больш высокія баявыя магчымасці пры захаванні асноўных паказчыкаў надзейнасці, кошту і тэхналагічнасці. Нягледзячы на высокі ўзровень разлікаў і прапрацовак эскізнага праекта, тэма 64992 не атрымала развіцця з-за нізкай уніфікацыі з базавай машынай, а таксама немагчымасцю самастойна пераадольваць водныя перашкоды ўплаў. У далейшым да тэмы стварэння лёгкага танка вярнуліся ўжо ў 1970-я пры стварэнні новых танкаў «Аб’ект 934» і «Аб’ект 685» з класічным гарматным узбраеннем.

Літаратура
----------

* *Павлов М. В. , Павлов И. В.* Отечественные бронированные машины 1945—1965 гг. // *Техника и вооружение: вчера, сегодня, завтра*. — Москва: Техинформ, 2010. — № 6. — С. 46—47.  (руск.)