У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вялікі шлем (значэнні).
Прыклад рэканструкцыі вялікага шлема.
Турнірны шлем 15 ст.
Ранні ўзор вялікага шлема. Англія, пачатак 13 ст.
**Вялікі шлем, Гаршковы шлем** (англ.: heaume ад франц. шлем, ням.: Topfhelm шлем-гаршчок і ням.: Kuebelhelm шлем-коўш, ням.: Ueberhelm верхні шлем), шлем закрытага тыпу. Тыповая ахова галавы еўрапейскай панцырнай конніцы ў 13 і часткова ў 14 ст. Пэўны час у 14 ст. вялікія шлемы суіснавалі з бацынетамі, і ў апошняй чвэрці 14 ст. былі выцеснены імі як баявыя шлемы. Пазней пэўны час вялікія шлемы заставаліся ва ўжытку як турнірныя (адна з папулярных канструкцый — «жабіна галава»). Апошнія выпадкі выкарыстання здарыліся ўжо ў новы час, калі такімі шлемамі, разам з пласцінавым даспехам, карысталіся французскія сапёры ў час франка-прускай вайны (1870)

Вялікія шлемы з'явіліся як развіццё шаломаў, дапоўненых маскай або разбудаваным наноснікам, ў канцы 12 ст.. Для свайго часу такія шлемы давалі значна лепшую ахову галавы, і былі параўнальна простымі для вырабу. Недахопамі, якія і прадвызначылі знікненне такіх шлемаў з ужытку, былі іх вялікая маса, дрэнныя агляд і вентыляцыя.

Агульная форма цыліндрычная, часам са скосам верху пярэдняй часткі. Верх звычайна плоскі (шлем-гаршчок), з 14 ст. купалавідны (шлем-коўш). Шлем вырабляўся нітаваннем з некалькіх пласцін, зрокавыя шчыліны і пярэднія швы часта ўзмацняліся накладкамі. У верхняй частцы шлема рабіліся мацаванні для гербавых кляйнодаў, якія выконвалі ролю пазнавальных знакаў. Таўшчыня пласцін 2—5 мм, маса шлема даходіла да 5 кг.

Адметнасцю такога шлема быў вялікі ўнутраны аб'ём, што дазваляла надзяваць яго паўзверх кальчужнага каптура. У пач. 14 ст. са з'яўленнем купалавіднай верхняй часткі і агульным павелічэннем аб'ёму з патанчэннем сценак (шлем-коўш), стала магчымым надзяваць вялікі шлем і паўзверх іншага, больш шчыльна прылеглага да галавы шлема, напр. малога бацынета, адсюль паходжанне функцыянальнага тэрміну «**верхні шлем**», які азначае не канструкцыю, а спосаб выкарыстання. Пасля капійнага сутыкнення, і пры пераходзе, напр. да мечнага бою, верхні шлем скідаўся за спіну, дзе павісаў на спецыяльных ланцугах.

Як ва ўсіх закрытых шлемах, вентыляцыйныя адтуліны з левага боку звычайна рабілі меншымі або не рабілі іх зусім.

Зноскі
------

1. ↑  [А. Н.] Шлем // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона.
2. 1 2  Паводле Мюлера.

Літаратура
----------

* Helmet // Encyclopaedia Britannica, 11th edition, 1911.
* Петар Мюлер. Topfhelm и Kubelhelm в Средние Века [Carlsruhe, 1998] / У перакл.: А. Гладченков, 2004. — «Домашняя страница сэра Ричарда».

| Часткі сярэдневяковых даспехаў |
| --- |
| Gousset • Lamé • Рандэль |
| Галава | Шлемы: Армэ *(варыянт Закрыты шлем)* • Барбют • Бацынет *(варыянт Хундсгугель)* • Бургіньёт • Гаршковы шлем *(варыянты Вялікі шлем і Цукровая галава)* • Гранд-бацынет • Ерыхонка • Кальчужны койф • Жабіна пыса • Кабасет • Капалін • Каркасны шлем • Марыён • Місюрка • Нарманскі шлем • Салад • Шалом • Шышак • Падшлемнік • Чэрапнік • Цэрвельер • Шапка папяроваядэталі шлема: Лічына • Наноснік • Візура *(варыянт Адкідны падбароднік)* • Казырок, галаўны ўбор • Прылбіца • Грэбень • Нашлемнік *(варыянты Султан • Нашлемная фігура • Яловец • Плюмаж)* • Буралет • Намёт • Нашчочнікі • Навушнік • Напатылічнік |
| Шыя | Барміца • Бувігер *(варыянт Адкідны падбароднік)* • Гаржэт |
| Торс | тып даспеха: Брыганціна *(варыянт Куяк)* • Кальчуга *(варыянт Байдана • Панцыр • Хаўберк*) • Кольчата-пласцінчаты *(варыянты Бехцярэц • Калантар • Юшман)* • Ламяляр • Ламінар • Латы • Паддаспешнік • Падшыванка *(варыянты Дублет і Тэгіляй)* • Сюрко • Луска • Люстэркавы даспех дэталі аховы корпусу: Гульфік • Кіраса • Кулет • Нагруднік • Набрушнік • Наспіннік • Латная спадніца • Люстэрка • Упор для дзіды • Накрыжнік • Плакарт |
| Рукі | Набіцэпснік • Рандэлі • Ламялярны наплечнік • Наплечы • Налакотнік • Наплечныя шчыткі • Наручы • Брыганцінны рукаў • Шына • Няпоўныя латы • Кальчужныя пальчаткі • Кальчужныя рукавіцы • Лускаватыя пальчаткі • Лускаватыя рукавіцы • Латныя паўрукавіцы • Латныя пальчаткі • Латныя рукавіцы |
| Ногі | Сабатоны • Кольчатыя панчохі • Набедранікі • Набедраныя шчыткі • Накаленікі • Нагаленікі • Налядвяннікі • Понажы • Танлеты • Брыганцінная калашына • Шына • Няпоўныя латы |


|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Вялікі шлем на Вікісховішчы |