recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Барташэвіч.
**Галіна Аляксандраўна Барташэвіч** (нар. 18 чэрвеня 1932, Слуцк) — беларускі фалькларыст, доктар філалагічных навук (1994), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1986).

Біяграфія
---------

У 1956 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. У 1957—1993 гадах працавала ў Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН Беларусі. З 1993 года ў Інстытуце павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кіруючых работнікаў і спецыялістаў адукацыі (цяпер Акадэмія паслядыпломнай адукацыі), з 1994 года на пасадзе прафесара кафедры метадаў і зместу выхавання.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследуе праблемы беларускай фалькларыстыкі, фальклору Вялікай Айчыннай вайны, дзіцячы, каляндарна-абрадавы і пазаабрадавы сучасны фальклор.

Аўтар кніг «Вершаваныя жанры беларускага дзіцячага фальклору» (1976), «Беларуская народная паэзія веснавога цыкла і славянская фальклорная традыцыя» (1985), «Магічнае слова» (1990), «Жанравая спецыфіка каляндарна-абрадавай паэзіі ўсходніх славян» (1993) і інш.

Літаратура
----------

* Барташэвіч Галіна Аляксандраўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
**Сухія лясы Мадагаскара** — экарэгіён сухіх трапічных шыракалістых лясоў, якія растуць уздоўж заходняга ўзбярэжжа вострава Мадагаскар. Працяглая ізаляцыя Мадагаскара ад астатняга свету вызначыла непаўторнасць аблічча і яго сухіх трапічных лясоў. Іх флора і фаўна з'яўляюцца аднымі з самых багатых і своеасаблівых у свеце, характарызуюцца вялікай колькасцю эндэмічных відаў, родаў і сямействаў.

Клімат
------

Клімат экарэгіёна сухі трапічны, сухі сезон можа працягвацца 8 месяцаў, дажджы выпадаюць з кастрычніка па красавік. Тэмпературы вар'іруюць ад 30°-33 °C да 8°-21 °C. Гадавая колькасць ападкаў складае ад 1500 мм на поўначы да 1000 мм на поўдні.

Структура лесу
--------------

Гэтыя лясы ў цэлым лістападныя, характарызуюцца багаццем адносна цяжкага апалага лісця. На структуру, відавы склад і вышыню лясоў вялікі ўплыў аказваюць глебы. Так на найбольш урадлівых глебах растуць больш высокія лясы, вышыня дрэў складае 10-15 м. На пясчаных глебах дрэвы вырастаюць да 10-12 м, а на скальных растуць толькі нізкарослыя лясы. Асноўныя лесаўтваральныя пароды належаць сямействам бабовыя (*Fabaceae*), *Bignoniaceae*, малачайныя (*Euphorbiaceae*), сапіндавыя (*Sapindaceae*) і сумахавыя (*Anacardiaceae*). Сярод кустоў шырока прадстаўлены сямействы *Leguminosae* і марэнавыя (*Rubiaceae*). У гэтым ярусе разнастайныя ліяны сямейства *Asclepiadaceae*. Травяны полаг развіты слаба, аднак у некаторых лясах можна сустрэць дыван з архідэй *Lissochilus*.
**Прынёманскі кангламерат** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння (з 1963 года). Знаходзіцца за 1,5 км на паўночны захад ад в. Прыгодзічы (Гродзенскі раён), на правым беразе р. Нёман, на паўночным схіле Калодзежнага Рова.

Уключае 4 буйныя глыбы пясчана-галечнага кангламерату, з іх найбольшай даўжыні 10,4 м, шырыні 6,1 м, вышыні 5,9 м, у абводзе 27,6 м, аб'ём бачнай часткі 198,4 м3, маса каля 525,7 т. Утварыўся ў выніку цэментацыі карбанатным растворам флювіягляцыяльных адкладаў пры напорным уздзеянні ледавіка каля 150 тысяч год назад.

Літаратура
----------

* *В. Ф. Вінакураў.* Прынёманскі кангламерат // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 74. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
**Галімеда** (стар.-грэч.: Ἁλιμήδη) — нерэгулярны спадарожнік планеты Нептун са зваротным арбітальным абарачэннем. Названая ад імя адной з нерэід з грэчаскай міфалогіі. Таксама пазначаецца як **Нептун IX**.

Гісторыя адкрыцця
-----------------

Галімеда была адкрыта Мэцью Холманам, Джонам Кавеларсам, Томі Гравам, Уэслі Фрэйзерам, Дэнам Мілісаўлевічам па здымках, зробленым у жніўні 2002 года з дапамогай 4-м тэлескопа «Бланка» абсерваторыі Сэра-Талала. Спадарожнік атрымаў часовае абазначэнне **S/2002 N 1**. Уласная назва была прысвоена 3 лютага 2007 года.

Характарыстыкі
--------------

Паверхня Галімеды мае нейтральны шэры колер. Блізкае падабенства па колеры з Нерэідай і высокая верагоднасць іх сутыкнення за перыяд існавання Сонечнай сістэмы (ацэньваецца ў 41%) дазваляе зрабіць здагадку, што Галімеда з'яўляецца фрагментам Нерэіды.

| ⛭✯ Нептун |
| --- |
| Спадарожнікі | Галатэя · Галімеда · Гіпакамп · Дэспіна · Лаамедэя · Ларыса · Наяда · Нерэіда · Неса · Пратэй · Псамафа · Сао · Таласа · Трытон |  |
| Характарыстыкі | Вялікая цёмная пляма ·  Кольцы Нептуна |
| Адкрыццё | Джон Куч Адамс ·  Іаган Готфрыд Гале ·  Уільям Ласел ·  Урбэн Левер’е |
| Траянскія астэроіды | 2001 QR322 ·  2004 UP10 ·  2005 TN53 ·  2005 TO74 ·  2006 RJ103 ·  2007 RW10 |
| Даследванне | Касмічная праграма «Вояджэр» ·  Вояджэр-2 |
| Іншае | Спіс астэроідаў, якія перасякаюць арбіту Нептуна · Нептун у фантастыцы |
| **Category Катэгорыя:Нептун (планета) •  Вікісховішча:Нептун** |
**Галіна Акімаўна Арчакова** (11 лістапада 1939, Хабараўск) — савецкая і беларуская шахматыстка, майстар спорту СССР па шахматах (1969), дзевяціразовая чэмпіёнка Беларускай ССР па шахматах (1958, 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1966, 1968, 1972), кандыдат тэхнічных навук. У складзе каманды БССР бронзавы прызёр трэцяй Спартакіяды народаў СССР па шахматах (1963).

Біяграфія
---------

У 1960-я гады была адной з наймацнейшых шахматыстак Беларусі. У 1956 годзе ўпершыню выступіла на чэмпіянаце Беларусі па шахматах сярод жанчын, заняўшы 3 месца. У перыяд з 1950-х да пачатку 1970-х гадоў шматкроць перамагала на чэмпіянатах. У 1969 годзе ў Мінску прайшоў кваліфікацыйны матч, дзе яна выйграла ў Клары Скегінай з лікам 8,5: 5,5 і атрымала званне майстра спорту па шахматах.

Тройчы ўдзельнічала ў фіналах чэмпіянатаў СССР па шахматах сярод жанчын (1962, 1965, 1966). У 1964 годзе стала чэмпіёнкай ДСТ «Буравеснік». Шэсць разоў прадстаўляла каманду Беларускай ССР у першынствах СССР паміж камандамі саюзных рэспублік па шахматах (1958—1963), заваяваўшы ў 1962 годзе другое месца ў асабістым заліку, а ў 1963 стала трэцяй у камандным і асабістым заліках. Таксама з’яўляецца шахматным трэнерам і суддзёй вышэйшай нацыянальнай катэгорыі.

У 1961 годзе скончыла Беларускі політэхнічны інстытут. З 1963 па 1994 год працавала ў Цэнтральным навукова-даследчым інстытуце комплекснага выкарыстання водных рэсурсаў, з’яўлялася вядучым навуковым супрацоўнікам. Мае навуковыя публікацыі.

Зноскі
------

1. ↑  В.Рубинчик. Взлёт Галины Арчаковой
2. ↑  Наиболее значимые результаты шахматистов БССР и РБ
**Галіна Аляксандраўна Варатынская** (нар. 21 студзеня 1953 года, вёска Ваўчо, Ушацкі раён, Віцебская вобласць) — беларуская паэтэса.

Біяграфія
---------

У 1970 годзе скончыла Ушацкую сярэднюю школу. Старшакласніцай пачала публікаваць свае вершы ў раённай газеце. У 1980 годзе скончыла завочна Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. 3 1972 да 1974 года была бібліятэкарам Арэхаўскай сельскай бібліятэкі. 3 1974 года працуе ва ўшацкай раённай газеце «Патрыёт». Член Саюза беларускіх пісьменнікаў.

У 1995 годзе ў "Бібліятэцы часопіса «Маладосць» выйшаў зборнік яе вершаў «3 будзённасці ўзляцець…».

Літаратура
----------

* Варатынская Галіна Аляксандраўна // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Ушацкага раёна / рэдкал. Г. К. Кісялёў [і інш.]. — Мн. 2003. — С. 550.
* Варатынская Галіна // Пісьменнікі Віцебшчыны : даведнік / Рэд. Ф. Сіўко. — Віцебск, 2001. — С. 24—25.
Праламленне хваль па Гюйгенсу
Хваля дыфракцыі паводле Гюйгенса і Фрэнеля
**Прынцып Гюйгенса—Фрэнеля** — пастулат хвалевай тэорыі святла, які апісвае распаўсюджванне электрамагнітнай хвалі.

Фармулёўка
----------

Светлавое поле ёсць вынік інтэрферэнцыі элементарных другасных хваль, якія выпраменьвае кожны элемент некаторай хвалевай паверхні.

Апісанне
--------

Гэты прынцып сфармуляваў Фрэнель ў 1818 г. калі апісваў з'яву дыфракцыі. Ён дапоўніў прынцып Гюйгенса (прапанаваны ў 1678 годзе), які сцвярджае, што кожную кропку, куды дайшла хваля, можна лічыць крыніцай другасных хваль, якія распаўсюджваюцца ва ўсе бакі, тым, што гэтыя другасныя хвалі могуць аслабляць і ўзмацняць адна другую, такім чынам інтэрферыраваць.

У 1882 г. Густаў Кірхгоф даў строгае матэматычнае абгрунтаванне прынцыпа Гюйгенса—Фрэнеля.

Гэты прынцып дазваляе рашаць многія задачы дыфракцыі, не рашаючы для гэтага складаныя ўраўненні Максвела.

Зноскі
------

1. ↑  Оптика (общая физика): курс лекций / В. А. Саечников, М. И. Хомич. — Мн.: БГУ, 2008. − 331 с. — ISBN 978-985-485-685-8.

Літаратура
----------

* *Гюйгенса — Френеля принцип* — артыкул з Фізічнай энцыклапедыі.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Стравінскі.
**Бальцар (Бальтазар) Стравінскі** (? — 1633) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Цівун і гараднічы троцкі (згадв. 1596), староста мазырскі (1607—1620), кашталян берасцейскі (1624—1627) і смаленскі (1627—1631), ваявода менскі (з 1631). Неаднаразова абіраўся паслом на соймы.

Біяграфія
---------

З роду Стравінскіх герба «Суліма», Меў братоў Марціна, Крыштафа і Эразма, пачынальнікаў разгалінаванага ў Мазырскім і Менскім паветах роду, з якога паходзіць кампазітар Ігар Стравінскі. Праз шлюб з Сапяжанкай і службу Льву Сапегу зрабіў выдатную палітычную кар’еру. Быў прызначаны соймам камісарам для разліку з Берасцейскімі канфедэратамі і недапушчэння рокашу ў 1607 годзе.

Каталік і фундатар першага касцёла ў Мазыры (1616). У 1616 годзе абраны соймам адным з камісараў-дарадчыкаў маладога каралевіча Уладзіслава Вазы ў паходзе на Маскву (1617). Таксама быў у вайсковай радзе пры Яне Каралі Хадкевічы падчас выправы пад Хацін (1621), аднак удзелу ў вайне не браў.

Быў электарам Уладзіслава IV Вазы ад Менскага ваяводства (1632).

Уладальнік Жыдзішак, Кетавішак i Дудзічаў, па яго безпатомнай смерці маёмасць перайшла да сваякоў.

Быў двойчы жанаты: спачатку з Соф’яй Сапегай, дачкой троцкага земскага суддзі Багдана Сапегі, а пасля з князёўнай Соф’яй Друцкай-Горскай. Дзяцей не пакінуў, яго ўдава Друцкая-Горская потым другі раз выйшла замуж за віленскага ваяводу Крыштафа Хадкевіча.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Красноў М. І.* Страві́нскія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 192. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Красноў М.* Стравінскія // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 636. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* *Якубаў В. У.* Першыя канфедэрацыi войска Вялiкага княства Лiтоўскага i iх уплыў на сiтуацыю у Вялiкiм княстве Лiтоўскiм у 1604—1608 гадах Архівавана 18 лютага 2020. // Вестник Полоцкого государственного университета. Сер. A, Гуманитарные науки. — 2008. — № 7. — С. 34-44.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кетэр.
**Кетэр** (іўр.: כֶּתֶר — карона) — тэрмін, які выкарыстоўваюць для называння некаторых яўрэйскіх манускрыптаў.

Тэрмін першапачаткова абазначаў адзін пэўны рукапіс Бібліі на іўрыце. Гэты рукапіс, напісаны ў зямлі Ізраіль у X стагоддзі, падрыхтаваў пісар Аарон бен Ашэр  (англ.) (бел. які дадаў кропкі агаласоўкі  (руск.) (бел.. Майманід абвясціў яго самым дакладным тэкстам масарэцкай традыцыі  (руск.) (бел.. Кодэкс у свой час належаў яўрэйскай абшчыне Алепа і вядомы цяпер як Кодэкс Алепа  (руск.) (бел..

З цягам часу тэрмін *кетэр* стаў абазначаць любы поўны тэкст яўрэйскай Бібліі, альбо значную яе частку, звязаны як кодэкс (а не скрутак), уключаючы кропкі агаласоўкі, знакі кантыляцыі  (руск.) (бел. і нататкі масары  (руск.) (бел.. Сярэднявечныя рукапісы лічыліся надзвычай дакладнымі, найбольш аўтарытэтнымі дакументамі, з якіх капіявалі іншыя тэксты.

Некаторыя вядомыя Кетэры
------------------------

* Кетэр Арам Цова (Кодэкс Алепа) — першы (па назве, а не па стварэнні) Кетэр
* *Дамаскі Кетэр* — назва двух манускрыптаў, якія захоўваюцца ў Нацыянальнай бібліятэцы Ізраіля.
	+ Дамаскі Кетэр (X стагоддзе) — адзін з першых захаваных манускрыптаў Бібліі на іўрыце, інвентарны нумар *Ms Heb 5702*
	+ Дамаскі Кетэр (1260) — рукапіс Бібліі на іўрыце, створаны ў Іспаніі, інвентарны нумар *MS Heb. 4790*

Зноскі
------

1. 1 2 3  The Damascus Keters  (руск.)
Клаака аўстралійскага шчоткахвоста
**Клаака** — пашыраная канцавая частка задняй кішкі ў некаторых пазваночных жывёл. Сценка клаакі мае шматслаёвы эпітэлій. У клааку адкрываюцца мачаточнік, палавыя пратокі (семяправоды або яйцаводы) і мачавы пузыр. Клааку маюць некаторыя кругларотыя і рыбы (акулы, марскія іголкі), ва ўсіх земнаводных, паўзуноў, птушак, а з млекакормячых - у клаачных. У астатніх млекакормячых клаака ёсць толькі ў пачатку зародкавага развіцця, затым яна падзяляецца на мачапалавы сінус і канчатковы аддзел прамой кішкі, якія адкрываюцца самастойнымі адтулінамі - мачапалавой і анальнай.
Беларускія настаўніцкія курсы ў Дзвінску
**Дзвінскія беларускія настаўніцкія курсы**, дзейнічалі ў г. Дзвінску ў ліпені-жніўні 1921 года.

Створаны па ініцыятыве Дзвінскага беларускага таварыства «Бацькаўшчына», фінансаваліся Міністэрствам асветы Латвіі. Выкладчыкі: Э. Будзька, М. Гарэцкі, І. Дварчанін, І. Краскоўскі, П. Мядзёлка, М. Шчорс і інш. 

Курсы скончылі 43 чал.

Літаратура
----------

* *Ляхоўскі У.* Беларускія настаўніцкія курсы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — С. 340. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.
	+ Ляхоўскі У. Пачатак тварэння беларускае нацыянальнае школы // Спадчына. 2001. № 1/2.
	+ Езавітаў К. Становішча беларускае школы ў Латвіі // Спадчына. 1997. № 6.
**Беларусы Арменіі** — дыяспара беларусаў у Арменіі. Дзейнасць беларускай абшчыны непарыўна звязана з этнічнай Радзімай, грае важную ролю ў папулярызацыі гісторыі Беларусі, яе культуры, абрадаў, традыцый, захавання і развіцця беларускай мовы.

У 1998 годзе была заснавана Ерэванская беларуская абшчына Арменіі «Беларусь»; налічвае каля 130 чалавек. Старшыня арганізацыі Ірына Мікалаеўна Пагасян. Офіс суполкі адкрыты на базе памяшканняў Цэнтра культуры нацыянальных меншасцяў Арменіі.

Пры садзейнічанні Пасольства выдаецца газета «БЕЛАРУСЫ.am» 300 асобнікаў, перыядычнасць выпуску адзін раз у два месяцы.

У абшчыне створана грамадская бібліятэка беларускай літаратуры з кніг і іншай літаратуры пра гісторыю і культуру Беларусі і яе рэгіёнаў, традыцыях беларускага народа.

Штогод беларускай суполкай сумесна з Пасольствам праводзяцца мерапрыемствы прысвечаныя святу буквара «Лемантар»; Дню Незалежнасці Беларусі; творчыя вечары з нагоды юбілеяў выбітных беларускіх паэтаў і пісьменнікаў; фестывалі мастацкай самадзейнасці нацыянальных суполак, выставы нацыянальных рамёстваў, міжнародныя моладзевыя форумы, навагоднія і калядныя мерапрыемствы, святы сустрэчы вясны, выставы і музычныя конкурсы. Працуе беларускі клас нядзельнай школы. Вучні нядзельнай школы вывучаюць беларускую мову, народныя абрады і традыцыі.

У г. Алаверды і Ванадзор беларуская дыяспара ў Арменіі разам з Пасольствам адкрылі экспазіцыі творчасці Янкі Купалы, Якуба Коласа, прымеркаваных да 130-годдзю класікаў беларускай літаратуры, 120-годдзю творчасці Максіма Багдановіча, а таксама работ беларускага мастака Ядвігі Сянько.

Беларускай дыяспарай у Арменіі было арганізавана мерапрыемства, прысвечанае 100-годдзю з дня нараджэння Максіма Танка.


| ⛭Беларусы |
| --- |
| Культура Беларусі | 
* Абрады і звычаі
* Архітэктура
* Вёска
* Гаспадарчыя заняткі
* Дэманалогія
* Імёны
* Інтэрнэт
* ✯ Касцюм
* Кінематограф
* Кухня
* Літаратура
* Мастацтва
* Народнае дойлідства
* Міфалогія
* Музыка
* Прамысловыя заняткі
* Прозвішчы[ru]
* ✰ Танец
* Тэатр
* Тэлебачанне
* Фальклор

 |
| Беларусы паводле краін | 
* Азербайджан
* Аргенціна
* Арменія
* Аўстралія

	+ Адэлаіда
	+ Брысбен
	+ Мельбурн
	+ Перт
	+ Сідней
* Аўстрыя
* Беларусь
* Венесуэла
* Вялікабрытанія
* Германія
* Казахстан
* Канада
* Кыргызстан
* Кітай
* Латвія
* Літва
* Мексіка
* Малдова
* Новая Зеландыя
* Польшча

	+ Беласточчына
* Расія

	+ Будакі
	+ Тудаўляне
	+ Ліцвіны Севершчыны
* ЗША
* Таджыкістан
* Туркменістан
* Узбекістан
* Украіна
* Фінляндыя
* Чэхія
* Швецыя
* Эстонія

 |
| Стаўленне да рэлігіі | 
* Праваслаўе
* Каталіцтва
* Пратэстанцтва
* Атэізм
* Іслам
* Уніяцтва

 |
| Беларуская мова | 
* Латвія
* Літва
* Польшча
* Расія
* Украіна
* Эстонія

 |
| Канцэпцыі паходжання | 
* Польская
* Вялікаруская
* Крывіцкая
* Крывіцка-дрыгавіцка-радзіміцкая
* Фінская
* Балцкая
* Старажытнаруская
* Славяна-балцкая
* Сучасная

 |
| Рознае | 
* Антрапалогія
* Беларусазнаўства
* Беларусізацыя
* Беларусцы
* Бульбаш
* Вайсрутэнізацыя
* Гісторыя
* Гуды
* Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»
* Кіраўнікі
* ✯ Краязнаўства
* Ліцвіны
* Нацыянальнае адраджэнне
* Нацыяналізм
* Нацыянальны характар
* Этнагенез
* Этнаграфія
* Этнічная тэрыторыя

 |
Куток Гогалеўскага саду, пачатак ХХ ст.Куток Гогалеўскага саду, пачатак ХХ ст.
**Гогалеўскі сад** (або **Гогалеўскі сквер, Гогалеўскі парк**) — сквер у Гомелі пачатку ХХ ст. Закладзены не пазней за 1909 г. на невялікім пляцы між вуліцай Мільённай (сёння — Білецкага) і Саборным спускам каля будынка гарадской думы і гарадской управы. 

Стаў вынікам добраўпарадкавання цэнтральнай часткі Гомеля ў прэстыжным раёне «Свісток». Разбіты на голай пустцы, дзе ў вільготнае надвор’е панавала гразь. Сваёй асаблівасцю меў пэўны «шахматны парадак» арганізацыі прасторы. Станам на 1911 г. краязнаўцамі адзначалася перавага ў садзе хвойных дрэў, хаця па тагачасных здымках гэтая перавага перад ліставымі дрэвамі невідавочная. Быў абнесены ўзорыстай металічнай агароджай. На яго плошчы знаходзіўся фантан з лаўкамі вакол яго. Характарызаваўся як «цудоўны гарадскі садок у памяць паэта (sic!) М. В. Гогаля», бюст якому ўрачаста адкрылі 23 красавіка (6 мая) 1912 г.

Пасля падзей Стракапытаўскага паўстання 1919 г. у садзе былі пахаваны забітыя паўстанцамі гомельскія камунары, што прадвызначыла далейшы мемарыяльны статус мясціны і наданне новай назвы — сквер 25-га сакавіка. З канца 1940-х гг. прастора былога Гогалеўскага сада была перафарматавана пад сквер імя Ф. Э. Дзяржынскага.

Галерэя
-------

* Месца будучага Гогалеўскага саду, 1901 г.Месца будучага Гогалеўскага саду, 1901 г.
* Гразкая пустка, на месцы якой будзе разбіты Гогалеўскі сад, 1904 г.Гразкая пустка, на месцы якой будзе разбіты Гогалеўскі сад, 1904 г.
* Перспектыва вул. Мільённай, 1916 г. Гогалеўскі сад — справа.Перспектыва вул. Мільённай, 1916 г. Гогалеўскі сад — справа.
* Помнік камунарам, 1920 г. Справа — бюст М. В. Гогаля.Помнік камунарам, 1920 г. Справа — бюст М. В. Гогаля.
* Помнік камунарам, 1930-я гг.Помнік камунарам, 1930-я гг.
* Помнік камунарам і бюст М. В. Гогаля, 1930-я гг.Помнік камунарам і бюст М. В. Гогаля, 1930-я гг.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Жудро, Ф. А. Город Гомель (Могилевской губ.) : с 68 автотипиями / сост. Ф. А. Жудро, И. А. Сербов, и Д. И. Довгялло. — Вильна : Сев.-Зап. отд. Имп. Русского географического о-ва, 1911. — С. 12.
2. ↑  Схематический план гор. Гомеля с пригородом за линией железн. дороги и предм. Белицей [на 1913 г.] / Состав. Г. Ханин и А. Месин-Поляков.
3. ↑  С—ъ. Открытие памятника Гоголю // Полесье. — 1912. — 19 апреля. — С. 2.
4. ↑  Д—ъ. Открытие памятника Н. В. Гоголю // Полесье. — 1912. — 24 апреля. — С. 2.
5. ↑  Гомель и городские поселения Гомельщины: предварительные итоги переписи 1926 года и некоторые данные текущих учетов и обследований / БССР, Гомельское окружное статистическое бюро. — Речица : Тип. Комтреста, 1927. — С. 38.
6. ↑  Кашталян, С. Стракапытаўскае паўстаньне // Чырвоная Беларусь. — 1930. — №7. — С. 14.
7. ↑  Гомель: Энцикл. справ. / редкол.: И. П. Шамякин [и др.]. — Минск: БелСЭ, 1990. — С. 414.
**Гогіта Гагацішвілі** (груз. გოგიტა გოგატიშვილი; нар. 2 лютага 1990, Тбілісі) — грузінскі футбаліст, паўабаронца.

Клубная кар’ера
---------------

Пасля паспяховай гульні за тбіліскі СТУ (19 галоў у 39 матчах) у другім грузінскім дывізіёне стаў іграком «Сіёні», але за паўгода правёў у элітным дывізіёне толькі два матчы. Улетку 2013 года перайшоў у «Чыхуру», у складзе якой гуляў у Лізе Еўропы і стаў пераможцам Суперкубка Грузіі, хоць у чэмпіянаце так ніводнага разу не з’явіўся на полі, застаючыся на лаўцы запасных.

З 2014 года выступаў у другім грузінскім дывізіёне за «Гагру» і «Лазіку», а ўлетку 2015 года перабраўся ў Арменію, дзе стаў іграком «Гандзасара».

У снежні 2016 года падпісаў кантракт з беларускім клубам «Дынама» з Мінска. Аднак, замацавацца ў складзе мінчан не здолеў, правёў толькі два матчы за каманду. У маі 2017 года па пагадненні бакоў пакінуў «Дынама». У верасні 2017 года далучыўся да клуба «Дзіла».

Па заканчэнні сезона 2017 пакінуў «Дзілу». У лютым 2018 годзе праходзіў прагляд у «Слуцку», але не падышоў і у выніку распачаў сезон 2018 у «Гагры». У ліпені 2018 года перайшоў у «Шэвардэні-1906».

Сезон 2019 пачынаў у складзе клуба «Зугдзідзі», але ў сакавіку 2019 года перабраўся ў «Тбілісі Сіці», дзе гуляў да канца 2021 года.

Дасягненні
----------

* Грузія Уладальнік Суперкубка Грузіі: 2013

Зноскі
------

1. ↑  Gogita Gogatishvili // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Грузинский хавбек Гогита Гогатишвили подписал контракт с минским "Динамо"
3. ↑  Гогита Гогатишвили покинул минское "Динамо"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
**Дзеці свету** — адна з славутасцей Масквы, усталяваная ў 1990 годзе ў Парку Дружба, што знаходзіцца па адрасе Ленінградская шаша 90, прама каля станцыі метро «Рачны вакзал».

Гісторыя
--------

Скульптурная кампазіцыя «Дзеці міра» ўсталявана ў 1990 годзе ў Парку Дружба. Уяўляе сабой адмысловы падарунак ад скульптара Анці Неуванена з горада Хельсінкі. Неуванен нарадзіўся ў 1937 годзе ў горадзе Выбарг, які ў той час знаходзіўся ў складзе Фінляндыі. У першую чаргу знакаміты дзякуючы сваім прыродна-тэматычным выявам на фінскіх манетах. У 1971 годзе стаў лаўрэатам фінскай дзяржаўнай прэміі выяўленчага мастацтва за цэлы шэраг абстрактных скульптур. Таксама Анці Неуванен — адзін з членаў Асацыяцыі фінскіх экспертаў скульптуры і прызёр шматлікіх конкурсаў.

Манумент «Дзеці свету» быў падораны ў адказ на расійскую кампазіцыю Ю. Кірухіна «Мір ва ўсім свеце», усталяваную ў хельсінкскім парку Дружба ў 1983 годзе. «Мір ва ўсім свеце» — частка перайначанага аналага копіі «Помніка Дружбы Народаў», што захаваў сустрэчу вясковых жыхароў з іх вызвольнікамі. Ён быў падораны ў гонар 35-годдзя фінска-савецкага дагавора пра дружбу, супрацу і ўзаемную дапамогу, заключанага ў 1948 годзе.

Апісанне
--------

Кампазіцыя помніка складаецца іх трох фігур — маці, бацькі, што трымае немаўля на руках, і падлетка. Вылітая з бронзы скульптура досыць абстрактная, мае некалькі незвычайную фактуру. Усталяваны помнік на пастаменце-ўсходах, некалі на ім знаходзілася адпаведная таблічка.

Зноскі
------

1. 1 2  Скульптурная композиция "Дети мира" **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Портал intomoscow (13 ліпеня 2013). Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016. Праверана 26 чэрвеня 2015.
2. 1 2 3  Парк Дружбы **(нявызн.)**.  Геокэшинг. Праверана 26 чэрвеня 2015.
**Аляксандр Трафімавіч Сідзе́нка** (нар. 25 верасня 1926) — вучоны ў галіне гігіены працы, доктар медыцынскіх навук (1983), прафесар (1996). Ганаровы акадэмік Грузінскай акадэміі навук, член Міжнароднай акадэміі навук па экалогіі і бяспечнай жыццядзейнасці.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Кіеве. Скончыў Пермскі медыцынскі інстытут у 1949 годзе і працаваў урачом па гігіене працы ў горадзе Уфа. Скончыў аспірантуру і выкладаў на працягу 6 гадоў у Данецкім медыцынскім інстытуце. З 1961 года А. Т. Сідзенка ў Беларускім навукова-даследчым інстытуце санітарыі і гігіены. Займаў пасады загадчыка лабараторыі (1969—1996), загадчыка аддзела.

Навуковая і грамадская дзейнасць
--------------------------------

У сваёй навуковай дзейнасці А. Т. Сідзенка займаўся тэарэтычнымі і практычнымі праблемамі аздараўлення ўмоў працы і захавання здароўя працуючых. Пад яго кіраўніцтвам упершыню ў СССР распрацавана і ўкаранёна ў вытворчасць шкляных валокнаў прынцыпова новая сістэма паветраабмену, праводзіліся даследаванні па распрацоўцы аздараўленчых мерапрыемстваў у тарфяной, машынабудаўнічай, тэкстыльнай прамысловасці, вытворчасці штучных скур і мінеральных угнаенняў. Упершыню ў Беларусі распрацаваў комплексныя шматпланавыя метадычныя падыходы да ацэнкі рэпрадуктыўнага здароўя жанчын і меры па прафілактыцы захворванняў маці і дзіцяці, што дазволіла падрыхтаваць шэраг нарматыўна-метадычных дакументаў па гігіенічным рэгламентаванні працы жанчын, занятых на вытворчасці мінеральных угнаенняў, шкляных, сінтэтычных і штучных валокнаў, а таксама на прадпрыемствах пластмас, палімераў і шклопластыка.

Аўтар больш за 180 навуковых прац, у тым ліку ў замежных выданнях. Пад кіраўніцтвам А. Т. Сідзенкі падрыхтаваны доктарская і 6 кандыдацкіх дысертацый.

На працягу шэрагу гадоў А. Т. Сідарэнка быў членам Саюзнай праблемнай камісіі «Навуковыя асновы гігіены працы і прафпаталогіі» пры Акадэміі медыцынскіх навук СССР, секцый «Гігіена працы ў асноўных галінах прамысловасці» і «Гігіена працы жанчын», Навуковага савета па праблеме «Ахова працы» Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхніцы пры Савеце Міністраў СССР і УЦСПС, навукова-тэхнічнага савета па прамысловай эстэтыцы пры Міністэрстве сельскагаспадарчага машынабудавання СССР. Таксама уваходзіў у склад рэдакцыйных калегій беларускіх часопісаў «Медыцына працы і прамысловая экалогія» і «Ахова працы».

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002
2. 1 2 3 4 5 6 7  Сиденко Александр Трофимович  (руск.) // РУП «Навукова-практычны цэнтр гігіены» (дзяржаўнае прадпрыемства «НПЦГ»)

Літаратура
----------

* Сідзенка Аляксандр Трафімавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 369. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Сідзенка Аляксандр Трафімавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* Сиденко Александр Трофимович  (руск.) // РУП «Навукова-практычны цэнтр гігіены» (дзяржаўнае прадпрыемства «НПЦГ»)
* Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Азярэц.

**Алякса́ндр Уладзі́міравіч Азярэ́ц** (9 мая 1953, в. Гарбацэвічы, Бабруйскі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч, у 2006-13 міністр энергетыкі Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 9 мая 1953 года ў в. Гарбацэвічы Бабруйскага раёна Магілёўскай вобласці Беларускай ССР.

У 1976 годзе скончыў Беларускі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці «Цеплавыя электрычныя станцыі», у 1993 годзе — Акадэмію кіравання пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Эканоміка і кіраванне вытворчасцю».

1976—1987 — інжынер ВТА, інжынер групы рэжымаў, начальнік змены катлатурбіннага цэха, старшы інжынер — кіраўнік лабараторнага цэха Віцебскай ЦЭЦ «Белгалоўэнерга».

1987—1996 — начальнік службы цеплатэхнічнага абсталявання РЭУ «Віцебскэнерга», намеснік галоўнага інжынера па цеплатэхнічнай частцы ВА «Віцебскэнерга».

1996—2000 — намеснік генеральнага дырэктара па агульных пытаннях Віцебскага РУП «Віцебскэнерга».

У 2000 годзе прызначаны генеральным дырэктарам Віцебскага рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства электраэнергетыкі «Віцебскэнерга».

Намеснік старшыні Савету дырэктараў ААТ «Белгазпрамбанк».

З мая 2006 да красавіка 2013 года — міністр энергетыкі Беларусі. Вызвалены ад пасады з фармулёўкай «за правалы ў кіраванні энергетычнай галіной».

Зноскі
------

1. ↑  Біяграфія Міністра энергетыкі Рэспублікі Беларусь Азярца А.У. **(нявызн.)**. *Аб міністэрстве*.  Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь. Праверана 10 верасня 2010.(недаступная спасылка)
2. ↑  news.belta.by

Спасылкі
--------

* Старонка на праекце «Хто ёсць хто ў Рэспубліцы Беларусь» Архівавана 30 снежня 2014. (руск.)

| ⛭Міністры энергетыкі Рэспублікі Беларусь |
| --- |
|  | 
* Валянцін Герасімаў (1992—1994), (1994—1997)
* Уладзімір Сямашка (2001—2003)
* Аляксандр Агееў (2004—2006)
* Аляксандр Азярэц (2006—2013)
* Уладзімір Патупчык (2013—2018)
* Віктар Каранкевіч (з 2018)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Лентапедыя · OpenSanctions |
**Годагісл** (лац.: Godigisel; ? — 406) — кароль вандалаў.

Годагісл, верагодна, пад ціскам гунаў, павёў свой народ ад Норыка і Віндэліцыя далей на захад. На Майне ім перагарадзілі шлях сілінзы — другая галіна вандалаў, а на Рэйне свевы. Нарэшце, Годагісл у канцы 406 г. спрабуе перасекчы Рэйн і апынуцца на тэрыторыі Рымскай Галіі. Тым не менш, прыходзіцца процістаяць франкам, якія былі ў рымскай ваеннай службе. Годагісл быў забіты ў сутычцы

Годагісл меў двух сыноў, аднаго ад законнай жонкі — Гундэрыха, і аднаго ад наложніцы — Гейзерыха.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* The Prosopography of the Later Roman Empire II: A.D. 395—527, ed. J.R. Martindale, Cambridge 1980, стр. 515—516.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Іспанскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Rodovid |
**Асацыяваны прафесар** (англ.: associate professor) — гэта навуковае званне і пасада, якая існуе ў вышэйшых навучальных установах большасці краін свету і прыблізна адпавядае беларускаму дацэнту.

Адрозненні
----------

### Паўночнаамерыканская сісітэма

У паўночнаамерыканскай сістэме, якая выкарыстоўваецца ў ЗША і большасці іншых краін свету, гэта пасада, якая ў сістэме іерархіі знаходзіцца паміж асістэнт-прафесарам і поўным прафесарам. У такой сістэме званне асацыяванага прафесара звычайна з'яўляецца першым павышэннем, што адбываецца пасля атрымання пасады выкладчыка (асістэнт-прафесара), а ў ЗША яна звычайна звязана з атрыманнем пастаяннага працоўнага кантракту з вучэльняй.

### Краіны Брытанскай садружнасці

У сістэме краін Брытанскай садружнасці званне асацыяванага прафесара звычайна з'яўляецца другім або трэцім павышэннем, якое адбываецца пасля атрымання пачатковай акадэмічнай пасады. Тыя, хто атрымліваюць гэтае званне, як правіла, ужо з'яўляюцца пастаяннымі супрацоўнікамі вучэльні і маюць два папярэднія званні лектара і старэйшага лектара. Традыцыйна брытанскія ўніверсітэты выкарыстоўвалі званне «выкладчык» (англ.: Reader — дакладна «той, хто чытае»), у той час як у Аўстраліі і Новай Зеландыі, Паўднёвай Афрыцы, Індыі, Малайзіі і Ірландыі ў рамках сістэмы акадэмічных званняў выкарыстоўваецца «асацыяваны прафесар на пасадзе выкладчыка» (англ.: Associate professor in place of reader). З нядаўняга часу некаторыя універсітэты ў гэтых краінах з большага пачали пераймаць паўночнаамерыканскую сістэму акадэмічных званняў і пасад.

| ⛭Кваліфікацыі, ступені і званні ў навуцы і адукацыі |
| --- |
| Выпускнікі ВНУ | 
* Бакалаўр
* Ліцэнцыят
* Інжынер
* Спецыяліст
* Магістр

 |
| Навуковыя ступені | 
* Кандыдат навук
* Доктар філасофіі
* Доктар honoris causa
* Доктар навук
* Хабілітаваны доктар

 |
| Навуковыя званні і пасады | 
* Выкладчык-стажор
* Асістэнт
* Старшы выкладчык
* Дацэнт
* Прыват-дацэнт
* Ад’юнкт
* Ад’юнкт-прафесар
* Асістэнт-прафесар
* Асацыяваны прафесар
* Прафесар
* Ардынарны прафесар
* Экстраардынарны прафесар
* Запрошаны прафесар
* Ганаровы прафесар
* Заслужаны прафесар
* Прафесар-эмерыт
* Малодшы навуковы супрацоўнік
* Навуковы супрацоўнік
* Старшы навуковы супрацоўнік
* Вядучы навуковы супрацоўнік
* Галоўны навуковы супрацоўнік

 |
| Іншыя | 
* Член-карэспандэнт
* Дзейсны член акадэміі
* Акадэмік

 |
**Асацыяцыя абароны Ольстэра** (англ.: Ulster Defence Association) — забароненая пратэстанцкая ваенізаваная групоўка Паўночнай Ірландыі. Таксама вядомая як «Барцы за свабоду Ольстэра» (Ulster Freedom Fighters). У ЕС, ЗША і Вялікабрытаніі лічыцца тэрарыстычнай. У 2010 годзе заявіла пра раззбраенне.

Утворана ў верасні 1971 годзе ў адказ на стварэнне каталіцкай Ірландскай рэспубліканскай арміі (ІРА — Irish Republican Army). Налічвае да 4 тыс. членаў. Статутная мэта — «абарона пратэстанцкага насельніцтва Ольстэра ад тэрарыстаў і процідзеянне спробам аддзяліць Паўночную Ірландыю ад Вялікабрытаніі».

Галоўнымі крыніцамі фінансавання лічацца гандаль наркотыкамі і выкраданне людзей.

Супернічае з іншай аналагічнай пратэстанцкай арганізацыяй — «Добраахвотніцкімі сіламі Ольстэра» (Ulster Volunteer Force).

Зноскі
------

1. ↑  Найбуйнейшая ваенізаваная пратэстанцкая групоўка Паўночнай Ірландыі Асацыяцыя абароны Ольстэра заявіла пра поўнае раззбраенне Архівавана 6 кастрычніка 2010.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Асацыяцыя абароны Ольстэра
Данаіды
**Данаіды** — у старажытнагрэчаскай міфалогіі 50 дачок Даная, сына егіпецкага цара Бела. Ратуючыся ад пераследу 50 сыноў Егіпта (брата Даная), данаіды разам з бацькам беглі ў Аргаліды, дзе іх нагналі сыны Егіпта і запатрабавалі, каб Данай выдаў за іх замуж. Данай вымушаны быў пагадзіцца на шлюб дачок, але загадаў ім забіць сваіх мужоў у шлюбную ноч. Усе данаіды, акрамя адной, якая стала родапачынальніцай аргаскіх цароў, выканалі загад бацькі. У пакаранне за ўчыненае забойства, па адным з варыянтаў міфа, данаіды павінны былі ў падземным свеце вечна напаўняць вадой бяздонную бочку. Адсюль выразы "бочка данаід" і "праца данаід" як сінонімы марнай і бясконцай працы.
Сагайдак
**Сагайда́к, сайдак** — набор ручной кідальнай зброі коннага воіна.

Сагайдак выкарыстоўваўся з 5—6 стагоддзя. Быў пашыраны ў манголаў і цюркскіх народаў у 10—19 ст. у Расіі і некаторых іншых народаў у 13—17 ст.

Сагайдак складаўся з лука з налуччам, калчана са стрэламі і тахтуя. Лук устаўляўся ў налучча, стрэлы — ў калчан. Налучча мацавалася разам з шабляй на левым баку, а калчан на правым. Тахтуй, які ўяўляў сабой чахол, нацягваўся на калчан са стрэламі з мэтай засцярогі іх ад вільгаці.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 74. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14).

Спасылкі
--------

* Сайдак(недаступная спасылка) // Вялікая савецкая энцыклапедыя  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бекетаў.

**Аляксандр Уладзіміравіч Бекетаў** (руск.: Александр Владимирович Бекетов; нар. 14 сакавіка 1970, Васкрасенск, Маскоўская вобласць) — расійскі фехтавальшчык на шпагах, заслужаны майстар спорту, алімпійскі чэмпіён.

Скончыў Смаленскі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры па спецыяльнасці трэнер-выкладчык (1992). Выступаў за «Дынама» (Маскоўская вобласць). У 1996 годзе ўдзельнічаў у летніх Алімпійскіх гульнях у Атланце, дзе заваяваў залаты медаль у асабістым першынстве і срэбраны ў камандным першынстве. Бронзавы прызёр чэмпіянату свету 1989 года камандным першынстве. Чэмпіён Расіі ў 1994 годзе. Узнагароджаны ордэнам Мужнасці (1997).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Міністэрства абароны Украіны** (укр.: Міністерство оборони України) — цэнтральны орган выканаўчай улады і ваеннага кіравання, у падначаленні якога знаходзяцца Узброеныя сілы Украіны.

Міністэрства абароны Украіны ўзначальвае міністр абароны, якога на пасаду прызначае і адхіляе ад яе Прэзідэнт Украіны ў вызначаным заканадаўствам парадку. Міністр падпарадкоўваецца непасрэдна Прэзідэнту Украіны па пытаннях, якія адносяцца да канстытуцыйных паўнамоцтваў прэзідэнта.

У сістэме цэнтральных органаў выканаўчай улады на Мінабароны ўскладзена цэнтральная роля па рэалізацыі дзяржаўнай палітыкі ў сферы абароны.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Официальный сайт Министерства обороны Украины
* Формування українського війська Архівавана 13 жніўня 2010.
* Положение о Министерстве обороны Украины утверждено Указом президента Украины от 21 августа 1997 года № 888/1997 (С изменениями, внесёнными согласно Указам президента № 1464/99 от 12 декабря 1999, № 618/2002 от 04 июля 2002).
**Аляксандр Уладзіміравіч Апалонік** — беларускі дзяржаўны дзеяч. Член Аграрнай партыі.

Біяграфія
---------

З 1986 года працаваў у органах дзяржаўнага кіравання на кіруючых пасадах, быў старшынйё Мастоўскага раённага Савета дэпутатаў.

У 1995 годзе ў другім туры быў выбран дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь ад Мастоўскай выбарчай акругі № 136 Гродзенскай вобласці.

Узнагароды
----------

Ганаровая грамата Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў, ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга і «Знак Пашаны», Ганаровымі граматамі Міністэрства працы і сацыяльнай абароны, шэрагам іншых узнагарод і падзяк.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  СПІС дэпутатаў Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь, выбраных у другім туры галасавання 28 мая 1995 года Архівавана 28 верасня 2021.

Спасылкі
--------

* Край любімый, край Мастоўскі, край дзядоў нашых, бацькоў. Любім мы цябе так шчыра ўсім сэрцам і душой!
**Дандр** (нідэрл.: Dender, фр.: Dendre, валон.: Tinre) — рака ў Бельгіі, правы прыток Шэльды. Даўжыня — каля 65 кіламетраў. Працякае па тэрыторыі правінцый Эно і Усходняя Фландрыя.

Жыўленне ракі пераважна дажджавое (на 91 %), з чым звязаны непастаянны характар цячэння. Падчас моцных дажджоў расход вады можа дасягаць 116 м³/с, калі дажджоў выпадае мала, напрыклад летам, расход можа зніжацца да 0,4 м³/с.

Ад іншых рэк Фландрыі Дандр адрозніваецца значным перападам вышынь. У верхнім цячэнні ракі перапад складае 78 см/км, у сярэднім — 28,5 см/км. Мінімальнае значэнне перападу вышынь (у раёне Дэндэрмондэ) складае 20 см/км.
Старонка манускрыпта
**Хроніка Лівоніі** (лац.: Chronicon Livoniae) — наратыўная хроніка, створаная Генрыхам Латвійскім у ХІІІ ст. Дакумент апісвае падзеі ў Прыбалтыцы ад 1180-х гадоў да 1227 года.

Першы і самы вядомы твор сярэднявечнай прыбалтыйскай гістарыяграфіі, у навейшы час (1740-я — 1990-я гады) быў перавыданы каля 20 разоў на 6 мовах. Хроніка лічыцца каштоўнай крыніцай не толькі па гісторыі Лівоніі і хрысціянізацыі ліваў, латгалаў і эстаў, але і Літвы, Русі, Даніі, Швецыі.

Важная крыніца па перыядзе, які блізкі да часоў дзяржаваўтварэння Вялікага Княства Літоўскага. Адметна, што «этнічна літоўская дзяржава — папярэдніца ВКЛ» не згадваецца ў хроніцы ані разу.

Літаратура
----------

* *Краўцэвіч А.* Стварэнне Вялікага княства Літоўскага. 2-е выд. — Жэшаў, 2000. ISSN-1230-512X С. 17, 18.
**Хроніка канфлікту** («Хроніка канфлікту Уладзіслава караля Польшчы з крыжакамі ў год Хрыстоў 1410») — была напісана адразу ж пасля Грунвальдскай бітвы (15 ліпеня 1410). У сярэдзіне ХІХ ст. польскі гісторык А. Бялоўскі ў бібліятэцы графаў Дзялыньскіх знайшоў «Хроніку канфлікту», напісаную на лацінскай мове. У 1872 г. нямецкі даследчык Э. Штрэльке апублікаваў гэты твор. Беларускі гісторык Р. Б. Гагуа пераклаў «Хроніку канфлікту…» на беларускую і рускую мовы і аргументавана даказаў, што аўтарам твора быў Мікалай Тромба — сакратар, саветнік і сябра караля Ягайлы, удзельнік Канстанцкага сабора каталіцкай царквы (1414—1418 гг.), на якім абмяркоўваліся і ўзаемаадносіны паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Тэўтонскім ордэнам.

Бібліяграфія
------------

* *Sriptores rerum Prussicarum*, Ernst Strehlke, 1866,
* *Cronica conflictus Wladislai Regis Poloniae cum Cruciferis. Anno Christi 1410*, wyd. Z. Celichowski, Poznań 1911,
* *Kronika konfliktu Władysława króla polskiego z Krzyżakami w roku pańskim 1410*, przekład Jolanta Danek, Andrzej Nadolski, wyd. Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie, Olsztyn 1984

Спасылкі
--------

* *Хроніка канфлікту* ў Сеціве Архівавана 10 лістапада 2016.  (польск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Аляксандра-Неўская царква.
**Свята-Аляксандра-Неўская царква** — праваслаўны храм у в. Стрэльна Іванаўскага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

У цэнтры вёскі. Пабудавана ў 1800 годзе з дрэва. Перабудоўвалася ў 1930-я гады.

Архітэктура
-----------

Вырашана ў традыцыях народнага дойлідства з рысамі класіцызму. Адзіны прамавугольны падоўжны зруб, які пераходзіць у трохсценную апсіду. З боку галоўнага фасада, завершанага трохвугольным франтонам, двухсхільны дах прарэзаны чацверыковай шатровай вежай-званіцай. Гарызантальна ашаляваны бакавыя фасады рытмічна расчлянёны арачнымі аконннымі праёмамі ў простых ліштвах і брусамі-сцяжкамі ў прасценках, грані апсіды — арачнымі.

Інтэр’ер
--------

У інтэр'еры апсіда вылучана драўляным разным іканастасам з царскімі варотамі ў стылі барока: на ажурным разным раслінна-кветкавым фоне вылучаюцца 6 авальных абразоў-таблетак. Абразы 18 — 19 ст.: «Спас Пантакратар», «Маці Божая з дзіцем», «Маці Божая Замілаванне». Плоская столь пакрыта размалёўкай.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Стрэльна) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Стрэльна) на сайце «Архіварта»
**Царква ў імя святога Іосіфа Абручніка** — праваслаўны храм у вёсцы Гарадзілава Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Каля могілак. Пабудавана ў 1866 г. з цэглы і бутавага каменю. На царкоўны пляц вядзе мураваная арачная брама.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Аднанефны храм. Аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя падоўжна-восевая, уключае двух'ярусную шатровую вежу-званіцу (васьмярык на чацверыку), кароткую трапезную, прамавугольны ў плане асноўны аб’ём, паўкруглую апсіду. З паўночнага боку апсіды невялікая прыбудова рызніцы. Асноўны аб’ём накрыты чатырохсхільным дахам з цыбулепадобнай галоўкай. Багатую фактуру фасадам надае спалучэнне неатынкаванай муроўкі з часанага бутавага каменю і атынкаваных і пабеленых элементаў архітэктурнага дэкору (вуглавыя лапаткі, аркатурныя паясы, карнізы, ліштва арачных аконных праёмаў).

Інтэр'ер
--------

Зала перакрыта плоскай столлю, асвятляецца бакавымі спаранымі аконнымі праёмамі. Прастора апсіды вылучана шырокім арачным прасветам і драўляным іканастасам.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Іосіфаўская царква (Гарадзілава)
* Свята-Іосіфаўская царква (Гарадзілава) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* [ Свята-Іосіфаўская царква (Гарадзілава)] на сайце Radzima.org
* [ Свята-Іосіфаўская царква (Гарадзілава)] на сайце Глобус Беларусі (руск.)

| ⛭Гарадзілаўскае благачынне |
| --- |
| Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Беніца) ·  Свята-Іосіфаўская царква (Гарадзілава) ·  Спаса-Ушэсцеўская царква (Заскавічы) ·  Свята-Троіцкая царква (Лебедзева) ·  Свята-Троіцкая царква (Маркава) ·  Свята-Мікалаеўская царква (Мароські) ·  Спаса-Праабражэнская царква (Насілава) ·  Царква Раства Багародзіцы (Палачаны) ·  Царква Святога Аляксандра Неўскага (Турэц-Баяры) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Аляксандра-Неўскі сабор.
**Свята-Аляксандра-Неўскі сабор** — колішні праваслаўны храм у Бабруйску.

Пабудаваны ў 1827 годзе па праекце арх. А. Штраўберта, размалёўкай інтэр’ераў займаўся мастак П. Урандзіна.

Чарцёж сабора
Сабор размяшчаўся на Саборнай плошчы, якая знаходзілася на рагу дзвюх галоўных вуліц Бабруйскай крэпасці, адна з іх вяла ад Мінскай да Вадзяной брамы, другая — да Слуцкай брамы).

У 1934 годзе узарваны. Паводле ўспамінаў вядомага савецкага дысідэнта, генерала Пятра Грыгарэнкі, узрыў быў праведзены з выкарыстаннем сканцэнтраванага зарада і разбурыў адначасова з царквой больш за дзясятак дамоў, пры гэтым былі чалавечыя ахвяры.

З адкрыццём на тэрыторыі Бабруйскай крэпасці жаночага манастыра пачалося адраджэнне бабруйскай святыні. Пасля праведзенага абследавання ацалелых фрагментаў падмурка будынка было прынята рашэнне аб аднаўленні яго ў першапачатковым выглядзе. 30 мая 2009 г. епіскапам Бабруйскім і Быхаўскім Серафімам быў асвячоны Крыж, узведзены на месцы будучага сабора Святога дабравернага Вялікага князя Аляксандра Неўскага. А 16 верасня 2010 г. мітрапаліт Мінскі і Слуцкі Філарэт асвяціў частку падмурка і месца пад будаўніцтва святыні. У наш час ідуць будаўнічыя працы.

Зноскі
------

1. 1 2  Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
2. ↑  По материалам сайта «Монастырский хронограф»
**Свята-Ільінская царква** — праваслаўны храм у в. Сакаўшчына Валожынскага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

На ўсходняй ускраіне вёскі, на могілках. Царква пабудавана ў 1878 г. з дрэва, у 1928 г. адноўлена. Да 1990-х гг. не дзейнічала.

Архітэктура
-----------

Царква з боку апсіды
Помнік народнага дойлідства. Будынак чатырохчасткавай аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі: двух'ярусная чацверыковая шатровая званіца-прытвор, кароткі бабінец, кубападобная малітоўная зала, пяцігранная апсіда пад вальмавым дахам. Чатырохсхільны пакаты шатровы дах асноўнага аб'ёму і васьмігранны шацёр званіцы, завершаны макаўкай на гранёных барабанах. Вертыкальна ашаляваныя сцены прарэзаны прамавугольнымі здвоенымі аконнымі праёмамі ў разных ліштвах і ўмацаваны брусамі-сцяжкамі.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Ільінская царква (Сакаўшчына)
* Свята-Ільінская царква (Сакаўшчына) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Ільінская царква (Сакаўшчына) на сайце Radzima.org
*
**Свята-Ільінская царква** — праваслаўны храм у в. Міхайлоўшчына Ашмянскага раёна Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

Бакавы фасад
Пабудавана ў 1876 годзе з цэглы на месцы драўлянага храма.

Архітэктура
-----------

Цвінтар 
Помнік архітэктуры сінадальнага накірунку рэтраспектыўна-рускага стылю. Чатырохчасткавая кампазіцыя складаецца з двух’яруснай (васьмярык на чацверыку) званіцы, кароткай трапезнай, кубападобнай малітоўнай залы, апсіды. Шатровыя пакрыцці званіцы і малітоўнай залы завершаны макаўкамі. Фасады прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі, крапаваны аркатурнымі фрызамі, вуглавымі лапаткамі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Ільінская царква (Міхайлоўшчына)
Гіпсавы злепак са знакамітай мармуровай скульптурнай групы «Фарнезскі бык» у экспазіцыі Пушкінскага музея. Масква
**Зле́пак** — дакладная копія твора скульптуры, прыкладнога і інш. відаў мастацтва аб'ёмнага характару. Злепкі атрымліваюць шляхам зняцця з арыгінала формы, цвёрдай (гіпс) або мяккай (васковай, пластылінавай і інш.), і заліўкі ў яе гіпсу, сінтэтычнай масы і інш. Выкарыстоўваецца ў музейных экспазіцыях, рэстаўрацыі, у якасці навучальнага дапаможніка.

Гл. таксама
-----------

* Гіпсатэка  (італ.) (бел.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Злепак