«**Крылы халопа**» — савецкі мастацкі фільм 1926 года, пастаўлены рэжысёрам Юрыем Тарычам паводле аднайменнай аповесці Канстанціна Шыльдкрэта; сцэнарый дапрацоўваў Віктар Шклоўскі.

Прэм’ера карціны адбылася 16 лістапада 1926 года. Міжнародная англійская назва: «**The Wings of a Serf**». Фільм пракатваўся за мяжой, уключаючы ЗША, Германію і Францыю.

Сюжэт
-----

XVI стагоддзе. Цараванне Івана Грознага.

У вёсцы баярына Лупатава жыве прыгонны Мікішка, таленавіты вынаходнік, які марыць аб палётах. З гэтай мэтай ён майструе самаробныя крылы, на якіх зможа ўзляцець у неба. Ён паказвае сваё вынаходніцтва прыгоннай Фіме, у якую закаханы. У гэты час у суседнім маёнтку ў баярына Курляцава ламаюцца механічныя гадзіннікі, і ён падчас аднаго з набегаў захоплівае механіка-самародка і яго каханую і сілком вязе да сябе. Даведаўшыся пра д’ябальскае на яго думку вынаходства Мікішкі, баярын катуе халопа, а Фіму спакушае, завабіўшы ў баярскія пакоі.

Лупатаў падае цару чалабітную са скаргай на самаўпраўства Курляцава, і Іван Грозны, затаіўшы даўнюю крыўду на шляхетнага баярына, адпраўляе да таго апрычнікаў, якія ўчыняюць разгром у доме баярына, а яго прыгонных вязуць да цара ў Аляксандраўскую Слабаду. Цар займаецца гандлем ільном і трымае на царыцыным двары льнотрапальнае кола, якое раптам ламаецца. Ніхто не можа яго паправіць — атрымліваецца толькі ў Мікішкі. Царыца Марыя Цемрукаўна пытаецца ў прыгоннага, чаго той хоча за папраўку кола, і Мікішка адказвае, што жадае пабудаваць крылы для палёту чалавека.

Даведаўшыся аб задумцы халопа, цар вырашае павесяліць замежных гасцей і загадвае Мікішку зладзіць паказальны палёт. На святы тыдзень пры навале народу ў Мікішкі атрымліваецца паляцець, але Іван Грозны забараняе д’ябальскае вынаходніцтва, а самога халопа саджае ў вязніцу. Аднак прыгожы прыгонны спадабаўся Марыі Цемрукаўне, і яна дапамагае Мікішку збегчы. Пра гэта даведаецца Іван Грозны, прыходзіць у спальню царыцы і душыць яе. Мікішка гіне пры спробе да ўцёкаў.

У ролях
-------

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Леанід Леанідаў[ru] | Іван IV Грозны цар Іван IV Грозны  |
| Сафіят Аскарава[ru] | Марыя Цемрукаўна[ru]  Марыя Цемрукаўна[ru] , другая жонка Івана Грознага |
| Мікалай Вітаўтаў[ru] | Друцкі князь Друцкі  |
| Іван Клюквін[ru] | Мікішка  Мікішка  |
| Уладзімір Корш-Саблін | Іван[ru] царэвіч Іван[ru]  |
| Мікалай Празароўскі[ru] | Фёдар Басманаў[ru]  Фёдар Басманаў[ru]  |
| Іван Качалаў | Малюта Скуратаў  Малюта Скуратаў  |
| Соф’я Гарэль[ru] | Фіма  Фіма , нявеста Мікішкі, прыгонная |
| Сцяпан Барысаў | Васята апрычнік Васята  |
| Аляксандр Жукаў[ru] | Васька Гразноў  Васька Гразноў  |
| Арыядна Дзюбіна | Хаят  Хаят , чаркеска |
| Мсціслаў Кацельнікаў | Івашка  Івашка , брат Фімы |
| Клаўдзія Чабышова | Курляцава княгіня Курляцава  |
| Іван Арканаў | Курляцаў князь Курляцаў  |
| Васіль Макараў | Лупатаў  Лупатаў  |
| Канстанцін Яфімаў | мітрапаліт  |
| Таццяна Барышава[ru] | сенцавая дзяўчына  |
| Васіль Савіцкі | эпізод  |

Вобраз Івана Грознага
---------------------

З падключэннем да працы над сцэнарыем Віктара Шклоўскага значна павялічылася роля Івана Грознага, які ў трактоўцы стваральнікаў фільма паўставаў не толькі жорсткім дэспатам і садыстам, але таксама купцом, гандляром лёнам. Сцэнарый нёс сляды ўплыву гістарычнай школы Міхаіла Пакроўскага, у канцэпцыі якога галоўнай рухаючай сілай гістарычнага развіцця паўставаў гандлёвы капітал. Як піша даследчык Н. Муцья, «цар Іван Грозны намаляваны ў гэтым фільме як дэспатычны і прыжымісты гаспадар, які асабіста вядуць касавыя кнігі і гандлюе з іншаземцамі». На думку кіназнаўца Яўгена Марголіта, вобраз Івана Грознага ў фільме Юрыя Тарыча мог паўплываць на «Івана Грознага» Сяргея Эйзенштэйна, паколькі мантажом «крылаў халопа» займалася Эсфір Шуб, добрая знаёмая Эйзенштэйна.

Каментарыі
----------

1. ↑  Выканаўцы роляў прыводзяцца паводле сайта «Масфільма».

Заўвагі
-------

1. ↑  «Фильм видели в США, во Франции, Германии, Японии, Польше, Австрии, Англии, Аргентине, Мексике, Тунисе и др.». (Красинский А. В. Юрий Тарич. Минск, 1971. С. 68)
2. ↑  Советские художественные фильмы. Аннотированный каталог, 1961
3. ↑  Крылья холопа (руск.). *Мосфильм*. Архівавана з першакрыніцы 3 лістапада 2021. Праверана 24 мая 2022.
4. ↑  *Жанайдаров Даулет*. Историческое воображение Виктора Шкловского-сценариста (руск.)(недаступная спасылка). *Новое литературное обозрение*. Архівавана з першакрыніцы 12 лістапада 2017. Праверана 7 студзеня 2018.
5. ↑  Мутья Н. Н. Иван Грозный: историзм и личность правителя в отечественном искусстве XIX-XX вв. М.: Алетейя, 2010. С. 351
6. ↑  Евгений Марголит показывает фильм «Крылья холопа» (руск.). *Союз кинематографистов Российской Федерации*. Архівавана з першакрыніцы 19 сакавіка 2018. Праверана 7 студзеня 2018.

Літаратура
----------

* Советские художественные фильмы. Аннотированный каталог / Сост. Н. А. Глаголева, М. Х. Зак, А. В. Мачерет, Л. А. Парфёнов, В. М. Розина, Э. Л. Сосновский, П. В. Фионов, О. В. Якубович под ред. А. В. Мачерета и др.. — М.: Искусство, 1961. — Т. 1: Немые фильмы (1918—1935 гг.). — 527 с. — 3 000 экз.

Спасылкі
--------

* Крылья холопа, 1926 г. на YouTube

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · Internet Movie Database |

| ⛭Фільмы Юрыя Тарыча |
| --- |
| Мастацкія | Марока • Першыя агні • Крылы халопа • Лясная быль • Булат-Батыр • Капітанская дачка • Да заўтра • Нянавісць • Вышыня 88,5 • Шлях карабля • Адзінаццатага ліпеня • Нябёсы • Беларускія навелы • Забойцы выходзяць на дарогу • Стэпавыя Віцязі  |
| Дакументальныя | Пераварот  |