**Кашка́йцы** (саманазва: *Qaşqaylar*; перс.: قشقایی) — цюркскі народ у Іране. Агульная колькасць (2017 г.) — 940 000 чал.

Гісторыя
--------

Кашкайцы паходзяць ад агузаў. Моўна і генетычна найбольш блізкімі да іх народамі з’яўляюцца туркі і азербайджанцы. Згодна з паданнямі саміх кашкайцаў, яны перасяліліся ў Іран пры хане Хулагу. Першапачатковым месцам іх рассялення былі землі вакол Ардэбіля ў Іранскім Азербайджане. У пачатку XVI ст. Ісмаіл I перасяліў іх на поўдзень Ірана для прадухілення нападаў партугальцаў.

Кайшкайцы падзяляліся на асобныя плямёны. Найбольш буйнымі з іх з’яўляліся *дарэшуры*, *шашбулюк*, *кашкулі*, *фарсімадан* і *амалех*. На чале плямён стаялі спадчынныя правадыры-ільханы. Кашкайскія плямёны мелі статус саюзнікаў шахіншахаў і карысталіся шырокай аўтаноміяй. З канца XIX ст. іх уплыў на ўрад Ірана спрабавалі выкарыстаць прадстаўнікі іншых дзяржаў. У выніку падчас I сусветнай вайны частка кашкайцаў падтрымала Германію і Асманскую Порту. Спроба шаха Рэзы Пахлеві падпарадкаваць кашкайцаў іранскім законам выклікала паўстанне ў 1921 г. У гады II сусветнай вайны кашкайцы вялі баявыя дзеянні супраць іранскай арміі, а таксама пагражалі брытанскім сілам на поўдні Ірана.

Кашкайцы паўставалі супраць іранскіх улад у 1945—1946 гг. 1962—1964 гг. Сумесная барацьба спрыяла яднанню і з’яўленню сярод іх агульнапрынятых лідараў. У 1964 г. большасць правадыроў была вымушана пакінуць Іран. Лідар кашкайскай апазіцыі Хасроў-хан Кашкай вярнуўся толькі пасля Ісламскай рэвалюцыі, аднак быў арыштаваны і публічна пакараны смерцю ў Шыразе ў 1982 г.

Культура
--------

Кашкайскі *чадар*
Галоўным заняткам кашкайцаў здаўна з’яўляецца качавая жывёлагадоўля. Трымаюць авечак, коз, кароў, вярблюдаў, коней. Зімовыя пашы кашкайцаў знаходзяцца на поўнач ад Персідскага заліва. Увесну перакачоўваюць далей на поўнач. Распаўсюджаныя рамёствы: апрацоўка скур, выраб сыру, дываноў, ваўняных тканін і г. д. Традыцыйнае жытло — шацёр *чадар*.

Асноўная сацыяльная адзінка — племя *тайфэ*. Яно валодае пашамі і шляхамі сезонных вандровак. Плямёны падзяляюцца на роды *тырэ*. Кожны род мае свой статус. Паходжанне з пэўнага роду вызначае і асабісты статус чалавека. Найбольш высокае становішча ў родаў ільханаў, якія кіруюць саюзамі плямён. Буйныя роды могуць падзяляцца на падраздзяленні з некалькіх сямей. На чале родаў стаяць старэйшыны. Родавыя і племянныя старэйшыны займаюцца судом, збіраюць падаткі, прызначаюць супольныя адпрацоўкі. Частка кашкайцаў знаходзіцца па-за межамі родаў. Гэта прафесійныя рамеснікі, музыканты, наёмныя рабочыя. Яны складаюць асобны найбольш сацыяльна прыніжаны пласт насельніцтва *табакатэпаст*. Для іх характэрны прафесійныя карпарацыі. Сем’і звычайна малыя нуклеарныя. У паўднёвых кашкайцаў сустракаюцца сямейныя абшчыны — аб’яднанні сваякоў па мужчынскай лініі, што валодаюць агульнай маёмасцю.

Ужо ў XIX ст. паміж кашкайцамі не мелася сацыяльнай роўнасці. Ільханы і іх памагатыя ільбегі валодалі большасцю статкаў і наймалі простых суайчыннікаў за натуральную плату. Некаторыя ільханы мелі сталыя рэзідэнцыі ў гарадах. У выніку эміграцыі лідараў паўстання 1962—1964 гг. і Ісламскай рэвалюцыі ў Іране ўлада традыцыйных правадыроў значна скарацілася.

Кашкайцы маюць багаты вусны і музычны фальклор. Традыцыйныя святы звязаны з рэлігійным календаром.

Рэлігія
-------

Большасць вернікаў — мусульмане-шыіты. Захоўваецца вера ў духаў і магію.

Зноскі
------

1. ↑  Qashqai, Kashkai in Iran

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Кашкайцы на Вікісховішчы |

* THE QASHQA'I OF IRAN
* The last nomads of Iran
* The congruence between matrilineal genetic (mtDNA) and geographic diversity of Iranians and the territorial populations

| Цюркскія народы |
| --- |
| 
* Азербайджанцы
* Алтайцы
* Балкарцы
* Башкіры
* Гагаузы
* Далганы
* Казахі
* Караімы
* Каракалпакі
* Карачаеўцы
* Кашкайцы
* Крымскія татары
* Крымчакі
* Кумыкі
* Кіргізы
* Нагайбакі
* Нагайцы
* Саёты
* Салары
* Сібірскія татары
* Татары
* Тафалары
* Тувінцы
* Туркі
* Туркмены
* Узбекі
* Уйгуры
* Хакасы
* Халаджы
* Цаатан
* Чувашы
* Чулымцы
* Шорцы
* Югуры
* Якуты

 |