**Яххатэп**, або **Аххатэп** (егіп. 3h-htp — «Ях задаволены») — старажытнаегіпецкая царыца канца XVII дынастыі (1590—1530 да н.э.), жонка фараона Таа II Секененра. Адыграла важную кансалідуючую ролю пры нашэсці гіксосаў і працяглы час шанавалася народам.

Біяграфія
---------

Пытанне ідэнтыфікацыі царыц з імем Яххатэп гэтага перыяду застаецца дыскусійным.

Дачка царыцы Тэцішэры і фараона Сенахценра, жонка і, напэўна, сястра Секененра Таа II. Пасля гібелі мужа ў бітве з гіксосамі, сталец успадкаваў яго сын (пэўна невядома ці быў ён і сынам Яххатэп) Камос. Праз тры гады ён таксама загінуў у баі, і сталец успадкаваў непаўналетні Яхмас, пры ім яго маці Яххатэп заставалася рэгентам да 16-годдзя. Упершыню ў Новым царстве жанчына прыняла на сябе царскі тытул «Уладарка Двух зямель», які пазней насіла яе дачка Яхмас-Нефертары. Мяркуецца, што Яххатэп наймала грэчаскіх ваяроў.

Памерла ў першыя гады самастойнага валадарства сына. Пахавана са зброяй (тры кінжалы, 13 сякер з імёнамі Яххатэп і Камоса) і трыма ўзнагародамі «Залатыя мухі». Такое шанаванне і ўзнагароды пацвярджаюць значны ўклад царыцы ў абарону Егіпта.

У яе гонар Яхмас паставіў стэлу ў Карнаку з надпісам:

> 
> 
> Яна клапацілася ваярамі Егіпта і засцерагала іх.  
> 
> Яна вытурыла здраднікаў з краіны і згуртавала няпэўных.  
> 
> Яна замірыла Верхні Егіпет і выгнала мяцежнікаў.  
> 
> 
> 
> 

Нароўні з сынам шанавалася ў часы XVIII дынастыі за актыўныя дзеянні па вызваленні Егіпта ад захопнікаў.

> 
> Усхваляйце ўладарку нашай зямлі,  
> 
> уладачыцу берагоў Хаўінебу (вострава ў Эгейскім моры).  
> 
> Яе імя асвячае іншаземныя краіны, яна загадвае народамі.  
> 
> Жонка цара, сястра ўладара дае жыццё, дабрабыт і здароўе!  
> 
> Царыца, маці цара, ведае ўсё і рупіцца Егіптам.  
> 
> 
> 
> 

### Тытулы

* Вялікая жонка фараона
* Дачка фараона
* Сястра фараона
* Маці фараона (*mwt niswt*)
* Уладарка Двух земляў

Пахаванне
---------

Зброя з грабніцы царыцы. У цэнтры — узнагароды «Залатыя мухі».
Ёсць два пахаванні Яххатэп, адно з іх магло належаць царыцы, другое — іншай егіпецкай арыстакратцы з тым жа імем (магчыма, жонцы Камоса).

### Дра Абу эль-Нага

Некранутая магіла ў Дра Абу эль-Нага знойдзена Агюстам Марыетам ў 1859 годзе. Мумія ляжала ў пазалочаным саркафагу з прывазнога кедра (№ CG 28501, Каірскі музей) паблізу саркафага Камоса. Галава ў хвалістым парыку багіні Хатхор ўпрыгожана кобрай. Безнадзорную грабніцу неўзабаве спустошылі і золата трапіла да мясцовага начальніка, які на судне хацеў вывезці ўпрыгожанні з Егіпта, чаму перашкодзіў дырэктар Службы старажытнасцяў Агюст Марыет. Сярод рэчаў з грабніцы ёсць вялікі залаты посах, наручны бранзалет лучніка, наканечнік дзіды, трынаццаць баявых сякер з бронзы, золата і серабра. Лязо адной сякеры ўпрыгожвалі эгейскія матывы: грыф і сфінкс, які трымае галаву ворага. Эгейскія матывы былі і на кінжале: дзве бычыныя галавы і паляванне на льва. Самай вялікай знаходкай была узнагарода Залатыя мухі, гэтымі падвескамі ў выглядзе трох насякомых ўзнагароджвалі за вызначныя заслугі на полі бою.

Адсутнасць надпісаў «Маці фараона» і імя Секененра дало падставу лічыць гэтую грабніцу належалай Яххатэп II[de] — жонцы Камоса. Знойдзеныя ваенныя рэгаліі могуць быць толькі ўспадкаванымі ад Камоса ўзнагародамі.

### Дэйр эль-Бахры

Іншы саркафаг (№CG 61006 у Каірскім музеі) з імем Яххатэп і тытулам «Вялікая маці фараона» знойдзены некалькімі гадамі пазней у тайніку DB-320. У саркафагу ляжала мумія Пінеджэма I. Лічыцца, менавіта ў гэтым саркафагу першапачаткова знаходзілася мумія Яххатэп — жонкі Секененра Таа II і маці Яхмаса.

Культурны ўплыў
---------------

Яххатэп — адна з галоўных дзеючых асоб рамана Нагіба Махфуза «Вайна ў Фівах» і галоўная гераіня трылогіі Крысціяна Жака «Гнеў Багоў». Абодва творы аспавядаюць пра вызваленне Егіпта з-пад улады гіксосаў.

Гл. таксама
-----------

* Яххатэп II[de]
* Яххатэп III[de]

Зноскі
------

1. 1 2  Rice, 2002
2. ↑  Ryholt, Bülow-Jacobsen, 1997
3. 1 2 3 4  Dean, 2017
4. ↑  Dodson, Hilton, 2010
5. 1 2  Gates Jr, Akyeampong, Niven, 2012
6. ↑  Graves-Brown, 2010
7. 1 2 3  Vandersleyen, 1971
8. ↑  Höber-Kamel, 2003

Літаратура
----------

* *Джоан Флетчер*. В поисках Нефертити. — М.: АСТ: АСТ МОСКВА: ХРАНИТЕЛЬ, 2008. — 413 с. — 2500 экз. — ISBN 978-5-9762-5421-3.
* *Ann Macy Roth.* Ahhotep I and Ahhotep II. — 1977. — С. 31-40.
* *Michael Rice.* Who's Who in Ancient Egypt. — Routledge, 2002-09-11. — 320 с. — ISBN 9781134734207.
* *K. S. B. Ryholt, Adam Bülow-Jacobsen.* The Political Situation in Egypt During the Second Intermediate Period, C. 1800-1550 B.C.. — Museum Tusculanum Press, 1997. — 486 с. — ISBN 9788772894218.
* *Rebecca Angharad Dean.* Warfare and Weaponry in Dynastic Egypt. — Pen & Sword Archaeology, 2017-03-31. — 191 с. — ISBN 9781473862067.
* *Aidan Dodson, Dyan Hilton.* The Complete Royal Families of Ancient Egypt. — Thames & Hudson, 2010. — 320 с. — ISBN 9780500288573.
* *Professor Henry Louis Gates Jr, Professor Emmanuel Akyeampong, Mr Steven J. Niven.* Dictionary of African Biography. — OUP USA, 2012-02-02. — 3382 с. — ISBN 9780195382075.
* *Carolyn Graves-Brown.* Dancing for Hathor: Women in Ancient Egypt. — Bloomsbury Publishing, 2010-05-07. — 265 с. — ISBN 9781441161222.
* *Claude Vandersleyen.* Les guerres d'Amosis fondateur de la XVIII° dynastie. — Brüssel, 1971. — 138 с.
* *Gabriele Höber-Kamel* Von den Hyksos zum Neuen Reich(ням.) // *Kemet, Heft*. — 2003. — № 2.


| ?Яххатэп I — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Nubkheperre Intef[d] |  | Sobekemsaf II[d] |  | Sobekemsaf I[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Senakhtenre Ahmose[d] |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Яххатэп |  |  |  |  | Sobekemsaf[d] |  | Rahotep[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Tetisheri[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая Южакова |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Rodovid · genealogics.org |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 2041153596626251900009 |