Першая старонка «Эстэтыкі» (1750) Аляксандра Готліба Баумгартэна (1714—1762)
**Эстэтыка** (стар.-грэч.: αἰσθητικός — пачуццёвы, ад αἴσθημα — пачуцце, пачуццёвае ўспрыманне) — філасофская дысцыпліна, якая вывучае сферу выразных форм любой сферы дзейнасці (у т.л. мастацкай), дадзеных як самастойная і пачуццёва ўспрымальная каштоўнасць.

Гісторыя
--------

Заснавальнікам эстэтыкі лічыцца Аляксандр Готліб Баўмгартэн, які вызначаў яе як «навуку аб пачуццёвым пазнанні», што дасягае дасканаласці ў мастацтве. Упершыню тэрмін быў ужыты ім у 1735 г. для абазначэння стратэгіі даследвання пачуццёвых ведаў. На яго думку, прыгажосць і ёсць «дасканаласць пачуццёвага пазнання», г.зн. дасканаласць адчуванняў, эмоцый, памяці, інтуіцыі, фантазіі.

Першапачаткова эстэтыка меркавала зразуменне здольнасцяў пачуццёвага пазнання (праз мастацтва, сферу чалавечай эмоцыі), але с цягам часу распаўсюдзілася не толькі на творы мастацтва, але і на прыроду, і на сферу чалавечых узаемаадносін. Да XVIII ст. катэгорыя «эстэтыка» атаясамлівалася з паняццем прыгожага. У нямецкай класічнай эстэтыцы XVIII — пачатку XIX ст. развівалася яе разуменне як філасофіі мастацтва (І. Кант, Г. Гегель і інш.). Асноўнай праблемай філасофска-эстэтычнай думкі старажытнасці, Сярэднявечча і ў значнай ступені Новага часу з’яўляецца праблема прыгожага. Сучасная інтэрпрэтацыя эстэтыкі звязана з пошукамі новай духоўнасці, новага гуманізму адзінай агульначалавечай цывілізацыі.

Па меркаванню сучаснага эстэтыка, прафесара Бостанскага ўніверсітэта Севярына Брыйна (Severyn T. Bruyn), эстэтыка адносіцца да аксіялогіі, аднаму з раздзелаў філасофіі і цесна звязана з філасофіяй мастацтва.

Мэты і падыходы
---------------

Мэтай эстэтыкі з’яўляецца філасофскае вывучэнне мастацтва і фарміраванне крытычных меркаванняў адносна мастацтва. Эстэтыка ахоплівае акрамя пытанняў адносна прыроды прыгажосці, таксама агульныя пытанні па ацэнцы мастацкіх прадметаў — што мы маем на ўвазе, калі кажам, што нейкі мастацкі твор з’яўляецца добрым, каштоўным і як мы вызначаем стандарты такога меркавання.

У эстэтыцы даследуюцца праблемы сутнасці і адметных рыс эстэтычнага ў сістэме каштоўнасных адносін, заканамернасці дыферэнцыяцыі эстэтычных каштоўнасцей, якія выступаюць у мностве канкрэтных мадыфікацый (прыгожае і агіднае, узвышанае і нізкае, трагічнае і камічнае і інш.).

Аб’ектыўныя падыходы сцвярджаюць, што прыгажосць або каштоўнасць ёсць у самім аб’екце і што самі эстэтычныя меркаванні з’яўляюцца або вернымі або памылковымі. Суб’ектыўныя погляды разглядаюць каштоўнасць як нешта, прыўнесенае назіральнікам, — яна можа быць справай чыста асабістых прэферэнцый або, як лічыў Кант, як нешта, што можа быць агульна ўзгодненым. Існуюць таксама розныя падыходы да ацэнкі прыгажосці і мастацкіх вырабаў, уключаючы аналітычныя пазіцыі, якія абмяркоўваюць стандарты і логіку такой ацэнкі.

Вядомыя эстэтыкі
----------------

* Арыстоцель (384 да н.э. — 322 да н.э.)
* Міхаіл Бахцін (1895—1975)
* Жан Поль (1763—1825)
* Фрыдрых Шлегель (1772—1829)
* Георг Гегель (1770—1831)
* Мікалай Крукоўскі (1923—2013)

Эстэтычнае выхаванне
--------------------

Фармаванне эстэтычных адносін чалавека да рэчаіснасці, яго арыентацыі ў свеце матэрыяльных і духоўных каштоўнасцей прадугледжвае фармаванне і развіццё здольнасці чалавека да эстэтычнага ўспрымання і перажывання, а таксама да ўласнай творчасці па законах прыгажосці. Эстэтычнае выхаванне інтэгруецца ў культуру паводзін, што абумоўлена адзінствам паміж эстэтычнымі і маральнымі каштоўнасцямі.

Гл. таксама
-----------

* Густ
* Катарсіс
* Культурныя каштоўнасці
* Экстаз

Літаратура
----------

* Развіццё эстэтычнай думкі ў Беларусі (1917―1934 гг.) / У. М. Конан. — Мінск: Навука і тэхніка, 1968. — 187, [2] с.
* Эстэтыка: вучэб.-метад. комплекс / С. А. Шыдлоўскі. — Наваполацк: ПДУ, 2010. — 116 с.
* Бахтин М. М. Вопросы литературы и эстетики. — М. 1975.
* Лосев А. Ф. История античной эстетики. — М.: Искусство, 1975. 776 стр.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Эстэтыка на Вікісховішчы |

* Стваральны элемент: вера, веды, этыка, эстэтыка / гутарка з д-рам філасофскіх навук Вадзімам Салеевым, 2009

| ⛭Філасофія |
| --- |
| спіс філосафаў ·  спіс філасофскіх школ |
| Асноўныя раздзелы | Логіка ·  Эпістэмалогія (Гнасеалогія) ·  Этыка ·  Эстэтыка ·  Палітычная філасофія ·  Метафізіка (Анталогія) |
| Іншыя раздзелыфіласофіі | Аксіялогія ·  Натурфіласофія ·  Фенаменалогія ·  Экзістэнцыялізм ·  Герменеўтыка ·  Тэалогія ·  Аналітычная філасофія |
| 

| Філасофскія светапогляды |
| --- |
| Віталізм ·  Ідэалізм ·  Матэрыялізм ·  Пантэізм ·  Персаналізм ·  Марксізм ·  Постмадэрнізм ·  Прагматызм |

 |
| 

| Філасофія навукі |
| --- |
| Метафіласофія ·  Філасофія матэматыкі ·  Філасофія фізікі ·  Філасофская антрапалогія ·  Сацыяльная філасофія ·  Філасофія логікі ·  Філасофія права ·  Філасофія гісторыі ·  Філасофія эканомікі ·  Філасофія педагогікі ·  Філасофія філалогіі |

 |
| 

| Філасофія прадметнай вобласці |
| --- |
| Філасофія тэхнікі ·  Філасофія свядомасці ·  Філасофія мастацтва ·  Палітычная філасофія ·  Філасофія жыцця |
| Філасофія рэлігіі | Атэізм ·  Дэізм ·  Пантэізм ·  Ісламская філасофія ·  Філасофія індуізму ·  Будыйская філасофія |

 |
| 

| Геаграфія і гісторыя філасофіі |
| --- |
| Паводле часу | 

|  |  |
| --- | --- |
| Эпохі | Сучасная філасофія ·  Філасофія Новага часу ·  Філасофія Адраджэння ·  Сярэдневяковая філасофія ·  Антычная філасофія (Старажытнагрэчаская філасофія) |
| Стагоддзі | XVII ·  XVIII ·  XIX ·  XX |

 |
| Паводле геаграфічнага становішча | 

|  |  |
| --- | --- |
| Паводле рэгіёнаў | Усходняя філасофія ·  Заходняя філасофія ·  Еўрапейская філасофія (Кантынентальная філасофія) |
| Паводле краін | Аўстралійская філасофія ·  Амерыканская філасофія ·  Англійская філасофія ·  Беларуская філасофія ·  Грэчаская філасофія ·  Кітайская філасофія ·  Індыйская філасофія ·  Іранская філасофія ·  Руская філасофія ·  Гісторыя філасофскай думкі на Беларусі |

 |

 |
| 

| Сумежныя навукі і паняцці |
| --- |
| Навукі | Касмалогія ·  Праксіялогія ·  Арыенталізм ·  Псіхааналіз ·  Матэматычная логіка ·  Гісторыя філасофіі |
| Вучэнні, тэорыі, паняцці | Акцыдэнцыя ·  Апейран ·  Дыялектыка ·  Іманентнасць ·  Космас ·  Хаос ·  Тэлеалогія ·  Анархізм |

 |
| Партал «Філасофія» |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Universalis · Universalis · Сучаснай Украіны · Настольны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4583639 · BNF: 11931288h · GND: 4000626-8 · LCCN: sh85007494 · LNB: 000048145 · Microsoft: 107038049 · NDL: 00560659 · NKC: ph117189 |

 |