**Пікардская мова** (пікард.: picard) — раманская ойльская мова, цяпер цесна звязана з французскай мовай. З'яўляецца гутарковай у двух рэгіёнах у Францыі — Нор-Па-дэ-Кале і Пікардыя і ў рэгіёне Валонія ў Бельгіі, дзе таксама ўжываецца валонская мова. У Пікардыі гэту мову завуць *picard*, аднак у Нор-Па-дэ-Кале яна больш вядома пад назвай *ch’ti* (шты) ці *ch’timi*, у Валанс'ене і Лілі яе клічуць *rouchi* (рушы). Таксама можа выкарыстоўвацца тэрмін «паўночны (пікардскі) патуа». У Сярэднявеччы, да ўсталявання літаратурнай французскай мовы на аснове дыялекту Парыжа, пікардская мова мела ўласную літаратурную форму, карысталася папулярнасцю і мела значны прэстыж на поўначы Францыі. У наш час з-за рэзкага звужэння сферы выкарыстання падчас моўнай палітыкі ўрада Францыі па цэнтралізацыі мовы (дырыжызм) уяўляе сабой дыялект уласна французскай мовы, і абмежавана выкарыстоўваецца толькі ў рэгіянальным фальклоры для надання нацыянальнага каларыту.

**Пікардская мова**   
Пікардыя — Нор-Па-дэ-Кале — Валонія

Паходжанне
----------

Пікардская мова, як і іншыя раманскія мовы, развілася на аснове народнай латыні часоў позняй антычнасці. Размяшчаючыся на перыферыі раманскага арэала Еўропы ўздоўж рамана-германскай моўнай мяжы, выпрабавала моцны ўплыў суседніх германскіх моў, у першую чаргу нідэрландскай. Сярэднявечная пікардская мова займала прамежкавае становішча паміж нармандскай мовай на захадзе і валонскай мовай на ўсходзе (найбольш германізаванай з усіх). Германцы склалі значную частку насельніцтва Пікардыі, Шампані і Нармандыі ў часы ранняга Сярэднявечча. Паколькі яны займалі больш высокія сацыяльныя пазіцыі ў Франкскай дзяржаве, чым аўтахтонныя гала-рымляне, прэстыж раманскай мовы гэтых рэгіёнаў быў таксама вышэйшы, паколькі менавіта ёй у першую чаргу авалодвалі германцы. Сярэднявечныя летапісцы зазначалі, што прэстыж пікардскай мовы быў настолькі высокі, што панаванне гэтай мовы пачыналася «ля паўночных варот Парыжа». Пры гэтым на перыферыі пікардскага арэала германская мова захоўвалася даволі доўга. Горад Кале быў нідэрландамоўным да канца XVI стагоддзя, што дазволіла англічанам кантраляваць горад да 1588 г. (Гл. Брытанскі Кале). Дзюнкерк і шматлікія сельскія акругі былі двухмоўнымі ці нават пераважна нідэрландамоўнымі да пачатку XX стагоддзя.

Статус мовы
-----------

### Францыя

Пікардская мова не выкладаецца ў школах (за выключэннем пазакласных кружкоў для валанцёраў) і не з'яўляецца агульнаўжывальнай нават на поўначы Францыі. Тым не менш, ён вывучаецца на філалагічных факультэтах універсітэтаў у паўночнафранцузскіх гарадах Ліль і Ам’ен у складзе раманістыкі і параўнальна-гістарычнага мовазнаўства. Пісьмовая пікардская мова абмежавана выкарыстоўваецца ў шыльдах невялікіх гарадоў і пасёлкаў, вусновы — у фальклоры, прыказках і прымаўках, рознага роду абрадах.

### Бельгія

Лінгвістычная карта Валоніі. Арэал пікардскай мовы пазначаны зялёным колерам.
Французская супольнасць Бельгіі (*La Communauté française de Belgique*) указам 1990 года прызнала пікардскую мову рэгіянальнай мовай, нароўні з валонскай, латарынгскай, шампанскай і латарынгскай франкскай мовамі. Пікардская мова не выкладаецца ў французскіх школах. Колькасць тых, хто размаўляе на гэтай мове бесперапынна скарачаецца, а большасць яго носьбітаў, для якіх гэта мова з'яўляецца роднай, старэйшыя за 50 гадоў.

Гл. таксама
-----------

* Латарынгская мова
* Нармандская мова

Літаратура
----------

* На пікардскай мове піша і перакладае на яе сучасны паэт Івар Ш’Вавар (сапраўднае імя — П'ер Івар, нар. у 1951).
* Fernand Carton (en coll. avec Maurice Lebègue): *Atlas linguistique et ethnographique picard*, Vol. 1(1989), Vol. 2 (1998), Coll. Atlas linguistiques de France par régions, Paris, Ed. CNRS.
* Jean-Michel Eloy, *La constitution du picard : une approche de la notion de langue*, Louvain, Peeters (Bibliothèque des Cahiers de l’Institut de Linguistique de Louvain), 1997, ISBN 90-6831-905-1.
* Marie-Madeleine Duquef, *Amassoér, dictionnaire picard-français, français-picard*, Librairie du Labyrinthe, Amiens, 2004.

Спасылкі
--------

Вікіпедыя

Вікіпедыя мае **раздзел**, напісаны  

***Accueul пікардскай***


### Спасылкі на фр. і англ. мовах

* Chespicards, Ech Picard dsur ch’Intarnet, Ech l’intarnet d’ech Picard: Chansons, Jeux Picard, Spectacles et animations Архівавана 24 студзеня 2021.
* Prière en ch’ti.
* Le picard, langue d’oïl Архівавана 28 верасня 2007. présentation par Jean-Michel Eloy.
* Le Ch’ti Network, le reseau social ch’ti Архівавана 7 верасня 2011. Communauté de ch’tis : forum, vidéos, photos, musiques ;
* Le réseau mondial des gens du nord ChtiBook, forum, traduction chtimi, messagerie, vidéos, photos;
* Le site Архівавана 30 красавіка 2010. du département Langue et culture de Picardie de l’Office Culturel Régional de Picardie ;
* Dictionnaire Freelang — Dictionnaire ch’ti-français/français-ch’ti ;
* Guide audio de conversation en ch’ti — 400 expressions de tous les jours à écouter en chti;
* Lexique des Littératures dialectales du Hainaut Архівавана 30 ліпеня 2009. (wallo-picard)
* Déclaration des Droits de l’Homme en picard
* Éch jornal picard Ch’picard din chl’Intranète, pour faire vivre la langue picarde
* Eul' Ch’timisator Архівавана 13 чэрвеня 2009. : traducteur en ligne de Ch’timi — un outil développé pour traduire n’importe quelle page en ch’ti
* www.ethnologue.com : «Picard»

| ⛭Раманскія мовы |
| --- |
| Ібера-раманская падгрупа | **арагонская** ·  **астурлеонская** (астурыйская ·  галісійска-астурыйская ·  кантабрыйская ·  леонская ·  мірандская ·  эстрэмадурская) ·  мосарабская† ·  **галісійска-партугальская** (галісійская ·  партугальская ·  фала дэ Шаліма) ·  **іспанская (кастыльская)** (галісійская ·  кала ·  кастрапа ·  кастуа ·  ладзіна ·  партуньёл ·  чабакана ·  яніта) |
| Аксітана-раманская падгрупа | **аксітанская** (авернская ·  гасконская (*аранская*) ·  лангедокская ·  лімузенская ·  віваральпійская ·  правансальская ·  шуадзіт) ·  **каталанская** (балеарская ·  валенсійская) |
| Гала-раманская падгрупа | **французская** ·  **арпітанская** ·  **валонская** ·  **гало** ·  **латарынгская** ·  **нармандская** ·  **пікардская** ·  **пуацевінска-сентонжская** (пуацевінская, сентонжская) |
| Італа-раманская падгрупа | **італьянская** (*Паўночная група*: венецкая  ·  лігурская ·  ламбардская ·  п'емонцкая ·  эміліяна-раманьёльская ·  *Цэнтральная група*: карсіканская ·  рымская ·  тасканская ·  умбрская ·  *Паўднёвая група*: абруцкая ·  апулійская ·  калабрыйская  ·  неапалітанская ·  сіцылійская) ·  **сардзінская** ·  **істрараманская** |
| Рэтараманская падгрупа | **ладзінская** ·  **раманшская** ·  **фрыульская** |
| Далмацінская падгрупа | **далмацінская†** |
| Балкана-раманская падгрупа | **арамунская** ·  **істрарумынская** ·  **мегленарумынская** ·  **румынская** (малдаўская) |


1. ↑  UNESCO Atlas of the World's Languages in Danger Праверана 24 чэрвеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q925553'></a>