recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мікалай Іванавіч Сеўрукоў** (нар. 28 чэрвеня 1947, г. Дальні, Кітай) — беларускі баяніст, педагог. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1983). прафесар (1990).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1971 годзе Ленінградскую кансерваторыю. З 1966 года выкладчык музычнай школы ў Ленінградзе, з 1972 года — Мінскага музычнага вучылішча імя М. Глінкі, з 1973 года саліст Беларускай філармоніі, адначасова выкладчык Беларускай акадэміі музыкі (у 1981—2011 гадах загадчык кафедры).

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1976 года, член Беларускага саюза музычных дзеячаў з 1991 года.

Творчасць
---------

Яго выканальніцкі стыль адметны глыбокім пранікненнем у аўтарскую задуму, віртуозным валоданнем інструментам, раскрываючы яго тэхнічныя і тэмбравыя магчымасці. У рэпертуары творы кампазітараў-класікаў (у пералажэннях) і сучасных аўтараў, у тым ліку беларускіх Я. Глебава, В. Войціка, В. Іванова, В. Помазава, Л. Шлег і інш.

Пра творчасць Сеўрукова зняты тэлефільм «Іграе Мікола Сеўрукоў».

Сярод вучняў Б. Біёчыч, Г. Вінаградскі, І. Квашэвіч, А. Мацкевіч, Н. Слюсар, Ю. Тарасёнак.

Узнагароды
----------

Лаўрэат Міжнароднага конкурсу баяністаў у ГДР (1971). У 2010 годзе быў узнагароджаны Спецыяльнай прэміяй Прэзідэнта РБ за выдатныя дасягненні ў вобласці выхавання творчай моладзі і падрыхтоўцы лаўрэатаў міжнародных конкурсаў.

Літаратура
----------

* *Шмелькіна І. М.* Сеўрукоў Мікалай Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 357. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Сеўрукоў Мікалай Іванавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-ar8485192 · БАП: 136615 |
**Уладзімір Мсціславіч** (каля 1158 — верасень 1170) — берасцейскі князь з дынастыі Манамахавічаў (1170).

Паходзіў з дынастыі Манамахавічаў (Ізяславічаў Валынскіх), быў наймалодшым сынам Мсціслава Iзяславіча і Агнешкі, дачкі польскага князя Баляслава Крывавустага. Пра смерць Уладзіміра Мсціславіча згадвае Іпацьеўскі летапіс: *«У той жа час праставіўся быў яго [Рамана Мсціславіча] брат меншы Уладзімір у Берасці»*.

Гісторык Аляксандр Праснякоў пісаў: «У Мсціслава было чатыры сыны: Раман замацоўваецца ва Уладзіміры, Усевалада бачым у Белзе, Святаслава і Уладзіміра — у Чэрвені і Берасці».

Літаратура
----------

* *Войтович Л. В.* Князівські династії Східної Європи (кінець IX — початок XVI ст.): склад, суспільна і політична роль. Історико-генеалогічне дослідження. — Львів: Інститут українознавства ім. І.Крип’якевича, 2000. — 649 с.
* *Войтович, Л. В.* Княжа доба на Русі: портрети еліти. — Біла Церква: Вид. О. В. Пшонківський, 2006.
* *Пресняков А. Е.* Княжое право в Древней Руси. Лекции по русской истории. Киевская Русь. — Москва: Наука, 1993.
**Чавускі гісторыка-краязнаўчы музей** — музей у горадзе Чавусы (Магілёўская вобласць).

У красавіку 1990 года Упраўленне культуры Магілёўскага абылвыканкома па ўзгадненню з Магілёўскім абылвыканкомам і Міністерствам культуры Рэспублікі Беларусь прыняло рашэнне аб стварэнні ў Чавусах раённага гісторыка-краязнаўчага музея. 

Дырэктарам музея назначан Пётр Міхайлавіч Сырадоеў, які закончыў гістарычны факультэт Данецкага педагагічнага універсітэта. 

Актыўны ўдзел у стварэнні музея прынялі многія жыхары раёна, сярод іх заслужаны настаўнік, пенсіянер Рыгор Фёдаравіч Самойлаў. 

У маі 1996 года музей быў адкрыт для экскурсій. Экскурсія пачынаецца з аддзела "Прырода і экалогія". Дыярамы "Прырода роднага краю", "Падводны свет нашых рэк" выклікаюць вялікую цікавасць. Аддзелы "Археалагічны", "Этнаграфічны", "Устанаўленне савецкай улады", "Раён у гады Вялікай Айчыннай вайны" раскрываюць цікавыя старонкі мінулага, расказваюць аб падзеях і знакамітых людзях, нашых земляках, подзвігах воінаў Чырвонай Арміі на Чавускай зямлі. 

Мастацкае афармленне экспазіцыі выконваў мастак Георгій Валянцінавіч Лойка, дацэнт Беларускай акадэміі мастацтваў. 

У выставачнай зале музея рэгулярна праводзяцца выставы мастацкіх твораў прафесійных майстраў і мастакоў-аматараў, народных умельцаў раёна.

Літаратура
----------

* Памяць: Чавускі р-н: Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал.: А. Н. Вінкевіч і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск: Ураджай, 2001. — С.: 635—636

| ⛭Славутасці Чавусаў |
| --- |
| Палацы і сядзібы | Сядзіба Талстых |
| Грамадскія будынкі і збудаванні | Ратуша† • Будынак аптэкі • Будынак казначэйства • Будынак былой гімназіі • Заезны двор • Будынак паштовай экспедыцыі |
| Музеі | Гісторыка-краязнаўчы музей |
| Манастыры, саборы і храмы | Касцёл і кляштар кармелітаў† • Свята-Мікалаеўская царква† • Касцёл Панны Марыі† • Касцёл Панны Марыі-Маці • Свята-Георгіеўская царква† • Яўрэйскія могілкі • Сінагога† • Пратэстанцкі храм • Свята-Узнясенская царква |
| Сады і паркі, могілкі | Прысядзібны парк • Яўрэйскія могілкі |
| † страчаныя аб'екты |
Танец карыбантаў
**Кары́банты** (стар.-грэч.: Κορύβαντες) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі спадарожнікі і служкі Кібелы і Дыяніса. Уяўляліся як апантаныя аголеныя танцоры з халоднай зброяй.

Назва карыбантаў мае фрыгійскае паходжанне. Сярод грэкаў вера ў іх і звычай станавіцца карыбантам распаўсюдзіліся не раней за VII ст. да н. э. Міфічных карыбантаў-спадарожнікаў Кібелы лічылі дэманічнымі істотамі, дзецьмі Апалона і Таліі або Геліяса і Афіны. Ім прыпісвалася захворванне *κορυβαντισμός*, якое суправаджалася ліхаманкай і грукатам у вушах.

У антычнасці карыбантамі зваліся жрацы Кібелы і Дыяніса, якія атрымоўвалі спецыяльнае прысвячэнне. Асабліва былі вядомы карыбанты з Самафракіі і Эўбеі.

Спасылкі
--------

* Карыбанты на perseus.tufts.edu
* Карыбанты на maicar.com
* Самафракійскія карыбанты
* Эўбейскія карыбанты

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бартноўскі.

**Уладзімір Мікалаевіч Бартноўскі** (нар. 26 студзеня 1956, г. Гомель) — беларускі ваенны ўрач. Кандыдат медыцынскіх навук (1987), дацэнт (1992). Член-карэспандэнт РАПН (2009). Член Беларускага навуковага таварыства гігіеністаў (1995).

Біяграфія
---------

Скончыў Ваенна-медыцынскую акадэмію імя С. М. Кірова (спецыяльнасць «Лячэбна-прафілактычная справа», 1979).

Працаваў у ВМФ СССР (Паўночны флот; 1979—1991, начальнік медыцынскай службы атамнай падводнай лодкі, урач-гігіеніст, урач-таксіколаг-радыёлаг, намеснік начальніка медыцынскай лабараторыі), Горкаўскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1991—1993, кафедра ваенна-марской і радыяцыйнай гігіены, старшы выкладчык), Гомельскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 1993; лячэбна-прафілактычны факультэт, у 1997—1998 — дэкан факультэта, кафедра агульнай гігіены, дацэнт, у 1994—1997 — загадчык кафедры; медыка-дыягнастычны факультэт, кафедра агульнай гігіены, экалогіі і радыяцыйнай медыцыны, з 1998 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: марская, авіяцыйная і касмічная медыцына; фізіялогія і гігіена працы; экалагічная і радыяцыйная медыцына.

Узнагароды
----------

Медалі «За баявыя заслугі» (1986), «За заслуги в сфере образования» (2009), ордэн Пашаны (1991), знакі «Выдатнік аховы здароўя СССР» (1991), «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» (2011) і інш.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Бортновский Владимир Николаевич — Сайт Гомельского государственного медицинского университета
**Тэргіт** — спінная склератызаваная частка сегментарнага колца членістаногіх. Ступень развіцця тэргітаў і будова ў розных групах членістаногіх розныя. Напрыклад, тэргіты сегментаў цела Diplopoda пакрываюць не толькі спінны бок, але загінаюцца на бакавую і нават на брушную паверхню, утвараючы амаль поўнае кальцо, а тэргіты грудных сегментаў стракоз (Odonata) настолькі малыя, што практычна не прыкметныя паміж асновамі крылаў. Тэргіты грудных сегментаў крылатых насякомых гуляюць важную ролю ў палёце (праз іх на аснаванні крылаў перадаецца высілак ад крылавых цягліц непрамога дзеяння) і маюць вельмі складаную будову, яны падзеленыя на некалькі больш ці менш адасобленых аддзелаў, кожны з якіх мае асаблівае найменне.

Склератызаваныя ўтварэнні брушнай паверхні членістаногіх называюцца стэрнітамі, а бакавых — плейрыт.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777558507 |
**Базіліка Дзевы Марыі** — рымска-каталіцкая базіліка на «змяінай гары» ў Шанхаі, найбуйнейшы ў Кітаі цэнтр хрысціянскіх паломніцтваў. Яшчэ ў 1874 годзе папа Пій IX паабяцаў прабачэнне грахоў тым, хто наведае езуіцкую святыню ў Шэшані. Будынак базілікі акружаны капліцамі; побач з ёй знаходзіцца заснаваная езуітамі Шанхайская абсерваторыя.

Базіліка была закладзена езуітамі ў гады паўстання тайпінаў (1863) на месцы будыйскага манастыра. Да 1925 года старая царква не магла змясціць усіх паломнікаў. На працягу 10 гадоў з 1925 па 1935 гг. вялося будаўніцтва існуючай гранітнай базілікі. Архітэктурнае рашэнне спалучае ў сабе элементы неаготыкі і неарэнесансу. Над храмам высіцца 38-метровая званіца, а на яе вяршыні ўсталяваная 5-метровая статуя Мадонны з немаўлём.

Шэшаньская базіліка моцна пацярпела ў гады Культурнай рэвалюцыі. Статуя Мадонны была дэмантаваная, а біскуп Гун Піньмэй  (руск.) (бел. падвергнуўся ганенням. У цяперашні час базіліка зноў прымае паломнікаў.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Thomas Coomans, "Notre-Dame de Sheshan à Shanghai, basilique des jésuites français en Chine ", Bulletin monumental, 2018, 176/2, p. 129—156, (ISSN 978-2-901837-72-5)
* Our Lady of She-Shan

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
Сцяг арганізацыі
**Фламандскі нацыянальны саюз (ФНС)** (нідэрл.: Vlaamsch Nationaal Verbond) — фламандская нацыяналістычная арганізацыя ў Бельгіі, створаная Стафам дэ Клеркам 8 кастрычніка 1933 года.

Стварэнне
---------

З’явілася пасля аб’яднання некалькіх фламандскіх галандскіх партый. Ідэалогія партыі станавілася аўтарытарнай і хутка ператварылася ў фашысцкую.

Другая сусветная вайна
----------------------

У 1940 годзе Германія акупавала Бельгію. Франкамоўныя рэксісты з Валоніі пачалі супрацоўнічаць з немцамі і стварылі 28-ю дабраахвотніцкую грэнадзёрскую дывізію СС «Валонія» (1-я Валонская). Гэта прымусіла Стафа дэ Клерка пайсці на саюз з немцамі.

Клерк памёр у 1942 годзе і яго месца заняў больш умераны Хендрык Эліяс. Ён пачаў весці перамовы з Германіяй аб стварэнні грамадзянскага ўрада, але прашэнне было адхілена.

Пасля ўваходу саюзнікаў у Бельгію ФНС быў абвешчаны па-за законам, Эліяс збег у Германію, дзе пасля акупацыі яе саюзнікамі прысуджаны да пажыццёвага зняволення, аднак, адбыўшы 14 гадоў у зняволенні, быў памілаваны і вызвалены ў 1959 годзе.

Літаратура
----------

* *Clough, Shepard B.* IX: The Flemish Movement // Belgium / Goris, Jan-Albert. — Berkeley, CA: University of California Press, 1946. — (The United Nations).
* *De Wever, Bruno.* Greep naar de Macht: Vlaams-nationalisme en Nieuwe orde, het VNV 1933-1945 (гал.). — Tielt: Lannoo, 1994. — ISBN 902092267X.
* *Ishiyama, John T.; Breuning, Marijke.* Ethnopolitics in the New Europe. — Lynne Rienner Publishers, 1998. — ISBN 978-1555876104.
* *Philip Rees.* Biographical Dictionary of the Extreme Right Since 1890 (англ.). — Simon & Schuster, 1991. — ISBN 978-0130893017.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Азаранка.
**Уладзімір Мікалаевіч Азаранка** (нар. 29 жніўня 1962, в Алесенкава Касцюковіцкага раёна Магілёўскай вобласці) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Скончыў Бранскую дзяржаўную інжынерна-тэхналагічную Акадэмію па спецыяльнасці «Лясная і лесапаркавая гаспадарка».

Працаваў майстрам лесу, ляснічым, дырэктарам ДЛГУ «Клімавіцкі лясгас».

Абіраўся дэпутатам Клімавіцкага раённага Савета дэпутатаў дваццаць шостага, дваццаць сёмага і дваццаць восьмага скліканняў, дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь сёмага склікання.

Зноскі
------

1. ↑  Азаранка Уладзімір Мікалаевіч
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Заблоцкі.

**Уладзімір Мікалаевіч Заблоцкі** (17 снежня 1939 — 6 жніўня 2020, Мінск) — беларускі палітык, дэпутат Вярхоўнага Савета Беларусі 12 склікання. Кандыдат тэхнічных навук.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 17 снежня 1939 года.

Скончыў Маскоўскі энергетычны інстытут. Да 1990 года працаваў начальнікам аддзела Навукова-даследчага інстытута электронных вылічальных машын (Мінск).

З 1990 года дэпутат Вярхоўнага Савета Беларусі. Намеснік старшыні камісіі па навуцы і навукова-тэхнічнаму прагрэсу, член Камісіі ВС па эканамічнай рэформе, дасягненню эканамічнай самастойнасці і суверэнітэту. Належаў да апазіцыі Беларускага народнага фронту. Яму належала адна з ключавых роляў у стварэнні эканамічных канцэпцыяй і законапраектаў, якія апазіцыя БНФ уносіла на разгляд сесіяў Вярхоўнага Савета. Нягледзячы на пракамуністычныя настроі большай часткі дэпутатаў, шмат якія ідэі БНФ былі прынятыя. У красавіку 1995 года У. Заблоцкі ўдзельнічаў у галадоўцы дэпутатаў апазіцыі БНФ супраць ініцыяванага наваабраным Прэзідэнтам Беларусі А. Лукашэнкам рэферэндуму аб змене дзяржаўнай сімволікі, пазбаўленні беларускай мовы статусу адзінай дзяржаўнай, праве Прэзідэнта распускаць Вярхоўны Савет і эканамічнай інтэграцыі з Расіяй.

Пазней Уладзімір Заблоцкі адзначыў як галоўнае з таго, што было зроблена ў пачатку 1990-ых, — дамагліся незалежнасці Беларусі і стварылі дзяржаву.

Памёр 6 жніўня 2020 года ў Мінску.

Зноскі
------

1. ↑  Уладзімеру Заблоцкаму — 70
2. ↑  Памёр дэпутат ВС 12 склікання Уладзімір Заблоцкі
**Наезд на Кізля́р чачэнскага атраду на чале з Салманам Радуевым** — напад чачэнскага атраду на горад Кізляр, пад час Першай чачэнскай вайны. Напад адбыўся 9 студзеня 1996 года атрадам на чале з Салманам Радуевым і Хункарпашам Ісрапілавым на горад Кізляр (Расія, Дагестан), дзе былі захоплены закладнікі. 18 студзеня 1996 года атрад вярнуўся ў Чачню.

З пачатку чачэнцы хацелі паказаць, што яны яшчэ не разбітыя і могуць ваяваць. У іх ёсць сілы да працягу вайны нават па-за Чачнёй. У Кізляры яны павінныя былі захапіць лякарню і закладнікаў. Затым, як у Будзёнаўску, пад пагрозай смерці закладнікаў прымусіць Расею да перамоваў.

Падзеі ў Кізляры
----------------

9 студзеня 1996 года, пасля закліку прэзыдэнта Ічкерыі Аслана Масхадава чачэнскі атрад наехаў на горад Кізляр. Там чачэнцы напалі на мясцовы аэрапорт, на якім былі вайсковыя верталёты. Яны былі знішчаныя. Затым пачаўся захоп закладнікаў. Іх заганялі ў мясцовую лякарню. Гэтыя паводзіны нагадвалі Будзёнаўск. Аднак Салман Радуеў не захацеў сядзець у лякарні і чакаць нападу расіян. Ён нічога не патрабаваў, акрамя транспарту, каб даехаць да Чачні. З Кізляру чачэнцы паехалі ўздоўж чачэна-дагестанскай мяжы. Пасля пераезду праз вёску Першатравенскае аддзел чачэнцаў быў абстраляны расіянамі. Чачэнцы былі вымушаныя вярнуцца ў вёску Першатравенскае. У вёсцы чачэнцы рыхтаваліся да нападу расіян, што й адбылося. Расіяне ўвогуле не хацелі вызваляць закладнікаў. Галоўнае было не выпусціць чачэнцаў у Чачню, як гэта было ў Будзёнаўску.

11-14 студзеня чачэнцы рыхтаваліся да бою ў Першатравенскім. 15-18 студзеня пачаўся напад расіян на вёску. Чачэнцы змагді вырвацца з вёскі і ўцячы ў Чачню, але сярод іх было шмат забітых і параненых. Было забіта таксама шмат закладнікаў. Пазней чачэнцы ўжо не паўтаралі наезды на расійскія гарады па-за Чачнёй.
**Тэрбій** (лац.: Terbium) **Tb** — хімічны элемент, лантаноід; атамны нумар 65. У прыродзе 1 стабільны нуклід 159Tb. У зямной кары 4,3\*10-4% па масе. Адкрыты ў 1834 годзе шведскім хімікам К.Масандэрам у выглядзе аксіду пры раздзяленні ітрыевых рэдказямельных металаў. 

Мяккі серабрыста-белы метал, тэмпература плаўлення 1357°С, тэмпература кіпення 3227°С, шчыльнасць 8272 кг/м³. У паветры кампактны тэрбій акісляецца. Пры пакаёвай тэмпературы ўзаемадзейнічае з вадой, мінеральнымі кіслотамі, пры награванні - з галагенамі, халькагенамі, азотам, вадародам (утварае вытворныя Tb (ІІІ)). Металічный тэрбій атрымліваюць металатэрмічным аднаўленнем трыхларыду тэрбія або трыфтарыда тэрбія. Выкарыстоўваюць як актыватар крышталефасфораў, а таксама ў вытворчасці спецыяльнага шкла, магнітных сплаваў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4184744-1 · LCCN: sh85133986 · Microsoft: 549856995 |

| ⛭Перыядычная сістэма хімічных элементаў Д. І. Мендзялеева |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| H |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | He |
| Li | Be |  | B | C | N | O | F | Ne |
| Na | Mg |  | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| K | Ca | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| Rb | Sr | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| Cs | Ba | \* | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| Fr | Ra | \*\* | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |
| Uue | Ubn |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |
|  | **\*** | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu |  |
| **\*\*** | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Шчолачныя металы | Шчолачназямельныя металы | Лантаноіды | Актыноіды | Пераходныя металы | Лёгкія металы | Паўметалы | Неметалы | Галагены | Інертныя газы |

 |

 |
**Бай** (саманазва: *Baip‧ngvp‧zix*, 白语) — сіна-тыбецкая мова, распаўсюджаная пераважна ў кітайскай правінцыі Юньнань. Родная мова народа бай. У 2003 г. на ёй размаўлялі каля 1,3 мільёна чалавек.

Класіфікацыя
------------

Існуюць 2 розныя класіфікацыі мовы бай. Традыцыйна адносіцца да тыбета-бірманскай галіны сіна-тыбецкай моўнай сям'і. Аднак некаторыя лінгвісты лічаць, што яна бліжэй да сінійскіх моў.

Дыялекты
--------

Вылучаюцца 3 асноўныя дыялекты: далі, цзяньчуань і біцзян. Носьбіты дыялектаў далі і цзяньчуань могуць зразумець адзін аднаго, калі правядуць некаторы час разам. Дыялект біцзян значна адрозніваецца ад двух першых і можа разглядацца як асобная мова, або нават як 2 асобныя мовы. Літаратурная мова на аснове дыялекта далі.

Пісьмо
------

Першыя запісы на мове бай кітайскім пісьмом былі зроблены ў сярэднявеччы. У нашы дні выкарыстоўваюцца як лацінскі алфавіт, так і кітайскае пісьмо (спрошчаны варыянт).

Спасылкі
--------

* Bai language, alphabet and pronunciation — Omniglot
* Bai Language Resources

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85085463 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Фларыда.

**Флары́да** (англ.: Florida) — паўвостраў на паўднёвым усходзе Паўночнай Амерыкі, на якім размешчана большая частка штата Фларыда Злучаных Штатаў Амерыкі. Плошча 115 тысяч км2. З усходу абмываецца водамі Атлантычнага акіяна, з захаду — водамі Мексіканскага заліва. Ад вострава Куба на поўдні аддзелены Фларыдскім пралівам.

Паверхня ўяўляе сабой плоскую раўніну вышынёй да 99 м. Раўніна складзена галоўным чынам палеаген-неагенавымі вапнякамі, што абумоўлівае шырокае развіццё карста. Усходняя частка паўвострава прыпаднята, заходняя актыўна апушчана, на беразе маецца шмат лагун і мангравых лясоў. Клімат акіянічны, на поўначы паўвострава субтрапічны, трапічны на яго поўдні. Зіма цёплая і сонечная, лета вільготнае. Сярэдняя тэмпература студзеня ад 14 °C на поўначы, да 20,7 °C на поўдні, сярэдняя тэмпература ліпеня адпаведна ад 27 да 28,7 °C. Колькасць ападкаў — 1200—1400 мм у год. Рэкі кароткія, але мнагаводныя (напрыклад, рака Сент-Джонс, суднаходная). Багацце азёр і балот. На паўвостраве знаходзіцца найбуйнейшы вадаём поўдня ЗША — возера Акічобі. Шырокі забалочаны раён Эверглейдс на поўдні паўвострава мае статус нацыянальнага парку. Расліннасць на поўначы — субтрапічная (хвоі, магноліі, карлікавыя пальмы), на поўдні — трапічная (пальмы і інш.). Карысныя выкапні прадстаўлены радовішчамі фасфарытаў і тытанавых руд. На ўсходнім узбярэжжы зімовыя курорты ЗША (галоўны — Маямі).

* Нацыянальны парк ЭверглейдсНацыянальны парк Эверглейдс
* Фантан Дружбы ў ДжэксанвілеФантан Дружбы ў Джэксанвіле
* Карта штата ФларыдаКарта штата Фларыда

Зноскі
------

1. ↑  Поспелов Е. М. Географические названия мира. Топонимический словарь. / отв. ред. Р. А. Агеева. — М.: Русские словари, 1998. — С. 440-441. — 503 с. — 3000 экз. — ISBN 5-89216-029-7
2. ↑  Флорида (полуостров) Архівавана 3 красавіка 2016.//БСЭ
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Глазырын.
**Уладзімір Мікалаевіч Глазырын** (6 чэрвеня 1901, Гарадзішчанскі раён, Чаркаская вобласць — 10 мая 1991) — беларускі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і рабочага. Пасля вучобы ў рэальным вучылішчы працаваў рабочым на чыгунцы. У 1918 годзе пайшоў добраахвотнікам у Чырвоную Армію, удзельнічаў у баях з войскамі Калчака і польскімі легіёнамі. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Жыў і працаваў у Менску і Маскве, у Польшчы. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1934 года.

Творчасць
---------

Літаратурнай працай пачаў займацца ў 1934 годзе. Пісаў на рускай мове. Апублікаваў урыўкі з п’ес «Фронт» (1934—1935), «Огонь» (1935), «Юрий Резлер» (1936) і інш. Аўтар кнігі апавяданняў для дзяцей «В детстве» (1939). У перакладзе на беларускую мову выйшлі драма «Фронт» (1935), «Апавяданні» (1938), аповесць для дзяцей «Коля Гузоўскі» (1936) і апавяданне «Маленькі разведчык» (1938). На рускую мову пераклаў апавяданні М. Лынькова.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларускія пісьменнікі: 1917—1990. Мінск: Мастацкая літаратура, 1994. ISBN 5-340-00709-X
**.ax** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Аландскіх астравоў.

Выкарыстанне дамена **ax** рэкамендуецца для сайтаў, якія тычацца Аландскіх астравоў або змяшчаюць падобную інфармацыю, для кампаній і прыватных асоб, якія знаходзяцца на Аландскіх астравах, выходзяць на іх рынак, і, вядома, для ўсіх, каму падыходзіць гэтая даменная зона.

Рэгістрацыя
-----------

### Абмежаванні

Зарэгістраваць дамен у зоне **ax** могуць толькі юрыдычныя асобы, зарэгістраваныя на Аландскіх астравах, або прыватныя асобы, старэйшыя за 15 год, рэзідэнты Аландскіх астравоў.

Кампаніям забаронена рэгістрацыя даменных імён, якія складаюцца з асабовых імя і прозвішча (напрыклад, maijavirtanen.ax або virtanenmaija.ax) за выключэннем выпадкаў, калі гэтыя імя і прозвішча зарэгістраваныя як гандлёвая марка, якая дзейнічае на тэрыторыі Аландскіх астравоў. Пры заказе такога дамена неабходна абавязкова пазначыць рэгістрацыйны нумар такой гандлёвай маркі.

Прыватныя асобы маюць права зарэгістраваць дамен, які складаецца з асабовых імя і прозвішча (напрыклад, maijavirtanen.ax або virtanenmaija.ax) толькі калі гэта іх афіцыйныя імя і прозвішча.

Для рэгістрацыі дамена кампаніям неабходна прадставіць рэгістрацыйны нумар кампаніі (*business identity code* або *registration number*), а прыватным асобам неабходна прадставіць свой ідэнтыфікацыйны код *Finnish personal ID number*.

Спасылкі
--------

* Звесткі whois для дамена .ax на сайце IANA

| ⛭Нацыянальныя дамены верхняга ўзроўню |
| --- |
| .ac  .ad  .ae  .af  .ag  .ai  .al  .am  .an  .ao  .aq  .ar  .as  .at  .au  .aw  .ax  .az  .ba  .bb  .bd  .be  .bf  .bg  .bh  .bi  .bj  .bm  .bn  .bo  .br  .bs  .bt  .bw  .by  .bz  .ca  .cc  .cd  .cf  .cg  .ch  .ci  .ck  .cl  .cm  .cn  .co  .cr  .cu  .cv  .cw  .cx  .cy  .cz  .de  .dj  .dk  .dm  .do  .dz  .ec  .ee  .eg  .er  .es  .et  .eu  .fi  .fj  .fk  .fm  .fo  .fr  .ga  .gd  .ge  .gf  .gg  .gh  .gi  .gl  .gm  .gn  .gp  .gq  .gr  .gs  .gt  .gu  .gw  .gy  .hk  .hm  .hn  .hr  .ht  .hu  .id  .ie  .il  .im  .in  .io  .iq  .ir  .is  .it  .je  .jm  .jo  .jp  .ke  .kg  .kh  .ki  .km  .kn  .kp  .kr  .kw  .ky  .kz  .la  .lb  .lc  .li  .lk  .lr  .ls  .lt  .lu  .lv  .ly  .ma  .mc  .md  .me  .mg  .mh  .mk  .ml  .mm  .mn  .mo  .mp  .mq  .mr  .ms  .mt  .mu  .mv  .mw  .mx  .my  .mz  .na  .nc  .ne  .nf  .ng  .ni  .nl  .no  .np  .nr  .nu  .nz  .om  .pa  .pe  .pf  .pg  .ph  .pk  .pl  .pm  .pn  .pr  .ps  .pt  .pw  .py  .qa  .re  .ro  .rs  .ru  .rw  .sa  .sb  .sc  .sd  .se  .sg  .sh  .si  .sk  .sl  .sm  .sn  .so  .sr  .st  .su  .sv  .sx  .sy  .sz  .tc  .td  .tf  .tg  .th  .tj  .tk  .tl  .tm  .tn  .to  .tr  .tt  .tv  .tw  .tz  .ua  .ug  .uk  .us  .uy  .uz  .va  .vc  .ve  .vg  .vi  .vn  .vu  .wf  .ws  .ye  .za  .zm  .zw 

---

**Рэзервовыя:**  .bl  .bq  .eh  .mf  .ss    **Не выкарыстоўваюцца:**  .bv  .gb  .sj   .yt    **У працэсе вываду:**  .tp    **Выдаленыя:**  .bu  .cs  .dd  .um  .yu  .zr 
**Кірылічныя:** .бел  .қаз  .мкд   .мон  .рф   .срб   .укр   **Кітайскія:**  .中国 .中國 .公司 .网络   **Арабскія:**  السعودية.  مصر.  امارات.      **Іншыя:** .இலங்கை |
| Гл. таксама: **Агульны дамен верхняга ўзроўню** |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Здановіч.
**Уладзімір Мацвеевіч Здановіч** (нар. 15 сакавіка 1959, в. Застаўе Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці) — беларускі настаўнік і палітык. Заслужаны настаўнік Рэспублікі Беларусь. Магістр педагогікі.

Біяграфія
---------

Скончыў факультэт радыёфізікі і электронікі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам, інжынерам Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, выхавальнікам Бездзежскай сярэдняй школы, намеснікам дырэктара Крамноўскай васьмігадовай школы, настаўнікам Ліпніцкай васьмігадовай школы, Драгічынскай сярэдняй школы, дырэктарам гімназіі ў горадзе Драгічыне Брэсцкай вобласці.

Неаднаразова выбіраўся дэпутатам у раённыя і абласныя Саветы дэпутатаў.

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь другога, трэцяга і чацвёртага склікання.

Узнагароды
----------

Мае Падзяку Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Узнагароджаны юбілейным медалём «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, ордэнам Францыска Скарыны (2011), ордэнам «Садружнасць», Ганаровай граматай Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міжпарламенцкай Асамблеі дзяржаў — удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў, знакам «Выдатнік адукацыі». За ўмацаванне веры Уладзімір Мацвеевіч Здановіч узнагароджаны Граматай Патрыяршага Экзарха Мітрапаліта Філарэта.

Зноскі
------

1. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
2. ↑  Кантраляваць і дапамагаць

Літаратура
----------

* Зданович Владимир Матвеевич // Кто есть кто в Республике Беларусь. 2009. Минск : Энциклопедикс, 2009. С. 87.
* Зданович Владимир Матвеевич // Кто есть кто в Республике Беларусь. Деловой мир СНГ. 2006. Минск : Энциклопедикс, 2006. С. 141.
* Здановіч Уладзімір Мацвеевіч // Памяць. Драгічынскі раён : гіст.-дакум. хроніка. Мінск, 1997. С. 426.
* Сушкоў, А. Выбаршчыкі засталіся задаволены : [аб сустрэчы дэпутата Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь У. М. Здановіча са сваімі выбаршчыкамі] / Аляксандр Сушкоў // Драгічынскі веснік. 2002. 23 лістапада. С. 1-2.
* Зданович Владимир Матвеевич : [краткая биография]. Предвыборная программа В. М. Здановича // Драгічынскі веснік. 2008. 10 верасня. С. 1.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Заграбельны.
**Уладзімір Мікалаевіч Заграбельны** (нар. 18 лютага 1938, Свярдлоўск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Уральскі політэхнічны інстытут у 1962 годзе. Працаваў архітэктарам, галоўным архітэктарам праектаў у Магнітагорскам аддзяленні Чалябінскграмадзянпраекта (1962—1968). З 1968 г. — галоўны архітэктар праектаў Гомельскага філіяла Белдзяржпраекта, галоўны архітэктар майстэрняў Белкамунпраекта, з 1972 года — галоўны архітэктар аддзела Дзіпражыўмаша.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1968 года. Пражываў у Гомелі.

Творчасць
---------

Запраектаваў шэраг мікрараёнаў, ПДП цэнтра горада, вытворчы корпус тэатра ў Магнітагорску.

Асноўныя працы (самастойна ці ў аўтарскім калектыве): праекты забудовы г.п. Васілевічы, Азарычы, Парычы Гомельскай вобласці, мікрараёна № 5 (1968—1970), будынак філіяла Белжылпраекта (1972), рэканструкцыя заводаў «Гомсельмаш» і станкабудаўнічага ў Гомелі, «Сельгазагрэгат» у Бабруйску і Барысаве, заводы ў Прыбалтыцы, канструктарска-тэхналагічныя інстытуты Мінжыўмаша ў Гомелі, Бабруйску, Брэсце, Умані, Рызе, Чымкенце (1972—1987).

Узнагароды
----------

2-я прэмія на рэспубліканскім конкурсе за праект забудовы цэнтра г. Віцебска (1969, у аўтарскім калектыве).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Загребельный Владимир Николаевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дронаў.
**Уладзімір Мікалаевіч Дронаў** (нар. 8 кастрычніка 1948, Бягомль) — ваенны дзеяч, контр-адмірал (1996). Герой Расіі (1996).

Біяграфія
---------

Скончыў Ленінградскае вышэйшае ваенна-марское вучылішча падводнага плавання (1972), камандны факультэт Ваенна-марской акадэміі (1987). 3 1972 года на Паўночным флоце. Службу пачаў камандзірам тарпеднай групы, затым камандзірам падводнай лодкі Паўночнага флота. У 1974—1976 гадах — камандзір ракетнага падводнага крэйсера стратэгічнага прызначэння. У 1976—1978 гадах — памочнік камандзіра, у 1979—1983 гадах — старшы памочнік камандзіра, затым камандзір атамнай падводнай лодкі. У 1982—1985 гадах — камандзір ракетнага крэйсера, потым начальнік штаба дывізіі крэйсераў стратэгічнага назначэння (1987—1991), камандзір злучэння атамных падводных лодак Паўночнага флоту (1991—2000).

Пасля выхаду ў запас В. М. Дронаў у 2000—2003 гадах працаваў у Адміністрацыі Санкт-Пецярбурга. У цяперашні час ён працуе намеснікам генеральнага дырэктара — начальнікам упраўлення па персанале і сацыяльным развіцці федэральнага дзяржаўнага ўнітарнага прадпрыемства «Адміралцейская верфь».

Узнагароды
----------

* Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР» 3-й ступені (1983),
* ордэн Мужнасці (1992),
* ордэн «За асабістую мужнасць» (1993),
* Герой Расіі (1996).

Літаратура
----------

* *Долготович, Б. Д.* Дронов Владимир Николаевич // Адмиралы земли белорусской : биографический справочник / Б. Д. Долготович. — Мн. : Беларусь, 2009. — С. 59.
* Дронаў Уладзімір Мікалаевіч // Памяць: Докшыцкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2004. — С. 622.
* Дронов Владимир Николаевич // Слава и гордость земли Витебской : биографический справочник / сост. М. Н. Пригожий; редкол.: М. П. Кузьмич [и др.]. — С. 162.

Спасылкі
--------

* Дронаў Уладзімір Мікалаевіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 139824 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзянісаў.
**Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў** (нар. 21 красавіка 1955, Мінск) — беларускі краязнавец, архівіст, гісторык культуры.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі інстытут культуры (1980). Працаваў у Рэспубліканскім навукова-метадычным цэнтры Міністэрства культуры, у Беларускім рэстаўрацыйна-праектным інстытуце, з 1995 года працуе ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследуе гісторыю архітэктуры, культурнае і мастацкае жыццё Мінска XVI — пачатку XX ст.

Аўтар гістарычна-архіўных даследаванняў, якія сталі падставай для правядзення рэстаўрацыйных прац на шматлікіх помніках архітэктуры Мінска. Увёў у навуковы ўжытак невядомыя крыніцы па гісторыі архітэктуры і культуры горада. Удакладніў тапаграфію тэатральных будынкаў Мінска XIX ст. атрыбутаваў рукапіс кнігі Міхаіла Гаўсмана па гісторыі Мінска, які захоўваецца ў Пушкінскім доме ў Санкт-Пецярбургу, даследаваў памятныя мясціны, звязаныя з жыццём Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча, Станіслава Манюшкі, Валенція Ваньковіча і інш.

Аўтар кніг «Плошча Свабоды ў Мінску» (1985), «Касцёл Святога Сымона і Святой Алены» (1996). 3 1992 года старшыня Мінскага краязнаўчага таварыства, з 1995—намеснік старшыні Мінскай гарадской рады Беларускага добраахвотнага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры.

Узнагароды
----------

* Медаль Францыска Скарыны (2018)

Сям’я
-----

Мае сына Антона (нар. 1982), беларускага гісторыка.

Зноскі
------

1. ↑  «Пушкінскі дом» — неафіцыйная назва Інстытута рускай літаратуры Расійскай акадэміі навук.
2. ↑  Памяць. Мінск, 2001, с. 490
3. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 04.09.2018 № 359

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. — 576 с.: іл. — ISBN 985-6302-33-1.
Памятны камень у кафедральнага сабора Вібарга.
**Вібаргскі ландстынг** (дацк.: Viborg Landsting) — сярэднявечны ландстынг[ru] у Даніі, які быў адзін з 3 галоўных. Два іншых галоўных знаходзіліся ў Рынгстэдзе і Лундзе. У 1805 годзе ланстынг быў заменены Вярхоўным судом Нёрскай Ютландыі.

Да 1550-х гадоў
---------------

* Ланстынг валодаў судовай уладай.
* Ланстынг валодаў заканадаўчай уладай. Такім чынам, ютландскае права было прынята ланстынгу ў 1241 годзе.
* Першапачаткова меркавалася, што ланстынг будзе абіраць каралёў. Пазней гэтая інстанцыя павінна была проста аддаваць павагу новым каралям.
* Ланстынг мог першапачаткова прыняць рашэнне аб вайне і міры.

Пасля 1550-х гадоў
------------------

Ланстынг быў апеляцыйным судом па справах херэдтынга, біркетынгу і бютынга. Больш буйныя справы пасля маглі быць абскарджаны ў каралеўскім рэтэртынгу, а пасля 1661 года — у вярхоўным судзе.

Купля і продаж рыцарскіх мыз павінны былі адбывацца ў Вібаргскім ланстынгу. Гэта ставілася як да асноўнай колькасці рыцарскіх мыз у Паўночнай Ютландыі, так і да Паўднёвай Ютландыі (улічваючы Шлезвіг).

У 1700-х гадах
--------------

Снапстынг у Вібарзе служыў адгалінаваннем ланстынга. Снапстынг кантраляваў банкаўскія і крэдытныя аперацыі ў Ютландыі. Снапстынг таксама займаўся распаўсюджваннем рынка збыту збожжавых культур і бычкоў.

З-за дзейнасці ланстынгаў і снапстынгаў у Вібарзе ютландскія і іншыя новыя буржуазныя землеўладальнікі часта прыязджалі ў горад у XVIII стагоддзі.
**Кансон** (в’етн.: Côn Sơn) — найбуйнейшы востраў архіпелага Кандаа на поўдні В’етнама. Агульная плошча — 51,52 км². Насельніцтва (2010) — 6000 чал.

Геаграфія і прырода
-------------------

Кансон знаходзіцца ў 233,5 км на поўдзень ад горада Хашыміна, у 1372,5 км на поўдзень ад Ханоя, у 8516 км на паўднёвы усход ад Мінска. Мае вулканічнае паходжанне. Даволі гарысты. Найвышэйшы пункт — гара Святога Крыжа (2001 м).

На схілах гор захаваліся трапічныя лясы, якія насяляюць пераважна птушкі і паўзуны. Маецца 1 эндэмічны від яшчаркі. На берагах размножваюцца марскія чарапахі. Для іх аховы ў 1984 г. быў створаны нацыянальны парк.

Гісторыя
--------

Востраў Кансон у мінулым быў вядомы як *Пулау-Кундур* (літаральна «патаемны востраў»), які фармальна ўваходзіў у склад кхмерскай дзяржавы, але найчасцей наведваўся чамскімі, в’етнамскімі і малайскімі мараходамі. У пачатку XVIII ст. яго няўдала спрабавалі каланізаваць брытанцы. У далейшым, Кансон увайшоў у склад В’етнама. У 1862—1956 гг. кантраляваўся Францыяй. На Кансоне была пабудавана турма, зачыненая толькі ў 1973 г. (вызвалена каля 8000 вязняў).

Інфраструктура
--------------

Большасць насельніцтва жыве ў горадзе Кандаа, каля якога дзейнічае аэрапорт. Уся тэрыторыя вострава добра тэлефікавана. Асноўная галіна эканомікі — турызм.

Спасылкі
--------

* Con Dao даведнік на сайце *Wikivoyage*
* condaopark.com.vn
* condaoexplorer.com
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Атрыум.
Атрыум тасканскага тыпу
**Атрый** (**атрыум**; лац.: atrium ад ater - чорны) — цэнтральнае памяшканне антычнага жылога дома з верхнім асвятленнем, звычайна з адтулінай у даху (камплювій), праз якую дажджавая вада трапляла ў размешчаны пад ім невялікі басейн (імплювій). Назва паходзіць ад курадымлівага ачага, які быў там першапачаткова размешчаны.

Гл. таксама
-----------

* Зімні сад
* Вестыбюль
* Перыстыль

Літаратура
----------

* Архітэктура, выяўленчае і дэкаратыўна-прыкладное мастацтва: Дапаможнік для вучняў. Мінск: Беларусь, 2001. ISBN 985-01-0124-5

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Атрый
Паўвостраў Фларо з космасу, Лістапад 1985
**Фларо́** (англ.: Fleurieu) — паўвостраў, размешчаны на поўдзень ад горада Адэлаіда ў Паўднёвай Аўстраліі.
Найбольш буйнымі гарадамі паўвострава з'яўляюцца Віктар-Харбар, Гулва, Янкаліла, Рапід-Бэй, а таксама вінаробны рэгіён даліна Макларэн. Прыбярэжныя гарады Уайтпінга і Браўнс-Біч папулярныя сярод прыхільнікаў сёрфінгу.

Паміж горадам Кейп-Джэрвіс, размешчаным у самай паўднёвай кропцы паўвострава, і востравам Кенгуру курсіруе паром. Паўвостраў атрымаў назву ад капітана Нікаля Бадэна ў 1802 па імю міністра марскога флота Францыі — Шарля П'ера Кларэ, герцага Фларо.

Спасылкі
--------

* Fleurieu Peninsula (ангел.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пальтауф.
**Арнольд Пальтауф** (чэшск.: Arnold Paltauf; 1860–1893) - аўстрыйскі ўрач, судовы медык, імя якога носяць некаторыя прыкметы  (ням.) (бел. якія выкарыстоўваюцца ў судовай медыцыне для вызначэння прычыны і тэрміну смерці. Малодшы брат Рычарда Пальтауфа (1858-1924), вядомага аўстрыйскага патолага і бактэрыёлага.

Біяграфія
---------

Чэх па паходжанні, выпускнік медыцынскага факультэта Грацкага ўніверсітэта. Жыў у Аўстра-Венгрыі, працаваў у Нямецкім універсітэце  (чэшск.) (бел. ў Празе, дзе ўзначальваў кафедру судовай медыцыны.

Раптоўна памёр у 33 года на курорце ў Славеніі, дзе знаходзіўся на лячэнні.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Вядомы сваімі працамі па ўтапленні і гіпаафізарным нанізме. Арнольд Пальтауф упершыню даказаў наяўнасць вокісу вуглярода ва ўваходнай адтуліне агнястрэльнага пашкоджання, гэтая з'ява цяпер носіць назву сімптом Пальтауфа.

Акрамя гэтага імя А. Пальтауфа на захадзе носяць кровазліцці пад лёгачнай плеўрай, якія ўтвараюцца пры сапраўдным тыпе ўтаплення  (ням.) (бел. а таксама прыкмета Пальтауфа — Рэйтэра — Вахгольца і сіндром Пальтауфа.

Зноскі
------

1. 1 2  Österreichisches Biographisches Lexikon 1815–1950 — Österreichische Akademie der Wissenschaften. Праверана 22 жніўня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25666'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q299015'></a>
2. 1 2 3 4  Наставления по судебно–медицинскому вскрытию мёртвых тел / Шигеев В.Б. Шигеев С.В.Шигеев С.В. — 2014. С. 60
3. ↑  "Судебная медицина в Чехословакии". Черваков В.Ф. // Судебно-медицинская экспертиза. — 1958. — №3. — С. 37-40.
4. ↑  Пятна Рассказова-Лукомского-Пальтауфа
5. ↑  Признак Пальтауфа
6. ↑  Пальтауфа карликовость Архівавана 24 лютага 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BIBSYS: 98031930 · GND: 102661650 · ISNI: 0000 0003 9821 3874 · NTA: 162462409 · VIAF: 210708288 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вёшкі.

**Вёшкі** (руск.: Вёшки) — пасёлак у гарадской акрузе Мыцішчы Маскоўскай вобласці Расіі.

Паходжанне назвы
----------------

*Вешка* — размоўнае змяншальнае да *веха*, што значыць «вяха». *Вёшка* — устарэлае і дыялектнае напісанне і вымаўленне, якое устаялася ў назве.

Геаграфія
---------

У мясцовасці знаходзіцца шэсць катэджных пасёлкаў, негандлёвае дачнае таварыства (НДТ), таварыства ўласнікаў нерухомасці (ТУН), садовае негандлёвае таварыства (СНТ), вёска і могільнік. Праз мясцовасць праходзіць Алтуф’еўскае шасэ і працякае рэчка Чармянка. Мясцовасць акружаная лесам з усіх старон.

Славутасці
----------

Храм мучаніка Увара, збудаваны ў 2003—2006 гг.
У мясцовасці знаходзіцца два праваслаўныя храмы — храм святога мучаніка Увара на выездзе з шасэ на МКАД, на мясцовасці якога знаходзіцца экапарк «На невядомых мыцішчынскіх дарожках», і храм Ільі прарока на ўездзе ў адно з суседніх СНТ на паўночным усходзе (абодва прыналежаць да Маскоўскага патрыярхата), а таксама стэла памяці загінулых воінаў, прысвечаная Вялікай Айчыннай вайне.
**Арома** — народ групы кушытаў, адзін з 2-х асноўных народаў Эфіопіі. Жывуць таксама на поўначы Кеніі. Падзяляюцца на рэгіянальныя і племянныя групы: *тулама* (цэнтр Эфіопіі), *меча*, *ілу-бабур* (захад), *арсі*, *іту*, *ноле*, *джарсо*, *ала*, *бабіле* (паўднёвы ўсход), *борана* (поўдзень). Адносяцца да эфіопскай пераходнай расы. Гавораць на мовах арома ўсходняй кушыцкай групы афразійскай сям'і. Агульная колькасць (2014 г.) - 31 303 289 чал.

Традыцыйныя заняткі — пашаннае і ручное земляробства (у раёне г.Харэр з выкарыстаннем ірыгацыі) і жывёлагадоўля (буйны і дробны рагаты скот, аслы, коні), на паўднёвым усходзе і поўдні ёсць групы качавых і паўкачавых скатаводаў.

Літаратура
----------

* Народы мира, «Советская энциклопедия», М. 1988 // С.349— 350

Зноскі
------

1. ↑  People Cluster: Oromo
**Грыгорэ Прэатаса** (рум.: Grigore Preoteasa, 25 жніўня 1915, Бухарэст — 4 лістапада 1957), Масква) — румынскі дзяржаўны дзеяч, міністр замежных спраў Сацыялістычнай Рэспублікі Румынія (1955—1957).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і чыгуначніка. У 1930-х гг. скончыў філалагічны факультэт Бухарэсцкага ўніверсітэта. Як член Камуністычнага Саюза моладзі браў удзел у лютаўскім (1933) страйку майстэрняў Грывіцы. У наступным годзе быў арыштаваны і асуджаны.

У 1936 годзе ўвайшоў у кіраўніцтва Дэмакратычнага студэнцкага фронту, створанага па ініцыятыве Румынскай камуністычнай партыі. За ўдзел у працы забароненай камуністычнай газеты România Liberă быў арыштаваны і інтэрнаваны ў канцлагер Тыргу-Жыу, у якім прабыў амаль да сканчэння Другой сусветнай вайны. Улетку 1944 г. здзейснілі ўцёкі разам са сваім сябрам Нікалае Чаўшэску. Ва ўнутрыпартыйным змаганні падтрымаў Георгэ Геаргіу-Дэжа, які працаваў з яго бацькам.

У 1944—1946 гг. — галоўны рэдактар România Liberă, з 1945 года — прэс-аташэ Міністэрства прапаганды, неаднаразова выступаў з крытыкай прэм’ер-міністра Петру Гроза і ўзначаленай ім Нацыянальнай ліберальнай партыі Румыніі,

* 1947—1949 гг. — генеральны сакратар,
* 1949—1954 гг. — намеснік міністра замежных спраў,
* 1954—1955 гг. — памочнік прэм’ер-міністра па міжнародных справах,
* 1955—1957 гг. — міністр замежных спраў Сацыялістычнай Рэспублікі Румынія. На гэтым пасту актыўна спрыяў арышту на тэрыторыі Румыніі актыўных удзельнікаў Венгерскіх падзей (1956), у тым ліку Імрэ Надзя і Дзьёрдзя Лукача.

З ліпеня 1957 г. — член Палітбюро, сакратар ЦК Румынскай працоўнай партыі.

Трагічна загінуў у выніку Катастрофы Іл-14 ва Унукаве, на борце якога знаходзіліся члены румынскай урадавай дэлегацыі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1112092781 · VIAF: 1481147270362235700006 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Флавія.
**Фла́вія Ма́ксіма Фау́ста** (лац.: Flavia Maxima Fausta; Рым, 289 ці 290 — Рым, 326) — жонка Канстанціна I Вялікага ў 307—326 гадах, дачка рымскага імператара Максіміяна, маці Канстанціна II, Канстанцыя II і Канстанта.

Біяграфія
---------

Каб умацаваць саюз з Максіміянам, Канстанцін I ажаніўся з Фаустай і прызнаў яе брата Максенцыя ў якасці аўгуста.

Фауста мела дачыненне да звяржэння свайго бацькі. У 310 годзе Максіміян вырашыў уцягнуць дачку ў змову супраць яе мужа, але яна расказала пра змову Канстанціну, і забойства не ўдалося. У тым жа годзе Максіміян скончыў жыццё самагубствам.

Канстанцін вельмі паважаў Фаусту, і ў 323 годзе ёй быў дадзены тытул аўгусты, да гэтага яна насіла тытул «*Найвысакародная дама*» (лац.: Nobilissima Femina). Але ў 326 годзе Фауста была забіта Канстанцінам. Паводле некаторых крыніц, яна абвінаваціла сына Канстанціна Крыспа ў гвалце, і Канстанцін пакараў таго смерцю. Але калі высвятлілася яго невінаватасць, Канстанцін пакараў смерцю Фаусту, «сапхнуўшы яе ў гарачую ваду ў бане». Паводле паведамлення Філасторгія яна была абвінавачана ў пралюбадзействе з нейкім Курсорам. Некаторыя даследчыкі лічаць, што Фауста жадала пазбавіцца ад Крыспа, з прычыны таго, што ён быў супернікам у барацьбе за ўладу для яе сыноў. Пазней Канстанцін аддаў Фаусту праклёну памяці (damnatio memoriae). Характэрна, што яе сыны, калі сталі імператарамі, пакінулі гэты праклён у сіле.

Зноскі
------

1. ↑  **(not translated to grc)** Historia Nova<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19904212'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q226858'></a>
2. ↑  Аўрэлій Віктар. Выманні. XLI.12.
3. ↑  Філасторгій. II. 4.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Фауста**
* 

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Brockhaus · Pauly-Wissowa |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| Нарматыўны кантроль | GND: 143870947 · VIAF: 169686242 |
**Поркала** (фінск.: Porkkala) — паўвостраў у Фінляндыі, размешчаны ў 30 км на захад ад сталіцы Хельсінкі.

Паўвостраў Поркала-Уд заўсёды меў стратэгічнае значэнне. Рэйд добра абаронены ад вятроў і хваляванняў, а глыбіні ад 14 да 26 метраў дазваляюць прымаць значную колькасць караблёў і суднаў вялікага водазмяшчэння.

Раён Поркала — самае вузкае месца Фінскага заліва. Побач з Поркала знаходзіцца востраў Мякілуота, ад якога да эстонскага ўзбярэжжа (востраў Нарген/Найсаар) усяго 36 км. На паўвостраве размяшчалася ваенная база, сам паўвостраў быў здадзены ў арэнду СССР на 50 гадоў па ўмовах Маскоўскага перамір’я і затым датэрмінова перададзены Фінляндыі ў студзені 1956 года.
Попельніца і цыгарэта з дымком
**Попельніца** — пасудзіна для недакуркаў і попелу ад цыгарэт.

Вырабляецца з негаручых матэрыялу, такога як шкло, кераміка або метал. Звычайна змяшчаецца на стале.

Звычайна попельніца ўяўляе сабой сподачак са шкла, металу або керамікі з некалькімі, звычайна 4, выманнямі для цыгарэт.

Цыгарэтныя попельніцы маюць больш шырокія выемкі.

Часам у якасці попельніцы выкарыстоўваюцца талеркі, сподкі і слоічкі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4701955-4 · LCCN: sh97007104 |
Залежнасць тэмпературы ад глыбіні. Пласт скачка (тэрмаклін) знаходзіцца на глыбіні 100—200 м
**Термаклін**, або пласт тэмпературнага скачка — пласт вады, у якім градыент тэмпературы рэзка адрозніваецца ад градыентаў слаёў, што знаходзяцца вышэй альбо ніжэй. Узнікае пры наяўнасці неперамяшальных слаёў вады з рознай тэмпературай. Можа мець магутнасць ад некалькіх метраў да дзясяткаў метраў.

Падзяляецца на сезонны і глыбакаводны. Сезонны тэрмаклін узнікае і разбураецца на працягу гадавога ходу тэмпературы, напрыклад, пры раставанні льдоў або павелічэнні сцёку цёплых вод у моры. Звычайна размяшчаецца на глыбінях не больш за 200 метраў. Глыбакаводны існуе пастаянна, ахопліваючы тоўшчу вады да 2000 метраў.

Рэфракцыя гуку ў тэрмакліне прыкметна мяняе свае ўласцівасці. Часта градыент ў ім змяняе знак — і тады вышэй тэрмакліну рэфракцыя з’яўляецца станоўчай, і гукавыя прамяні адхіляюцца да паверхні, а ніжэй яго наадварот — адмоўнай, і гукавыя прамяні адхіляюцца да дна. Сам пласт пры гэтым здольны адлюстроўваць гук, прапускаючы толькі яго малую долю, і такім чынам экранаваць шумлівыя аб’екты (крыніцы гуку).

Апошняя ўласцівасць шырока выкарыстоўваецца ў тактыцы падводных лодак і супрацьлодкавых сіл. Падводная лодка можа хавацца пад тэрмаклінам. У сваю чаргу, супрацьлодкавыя сілы могуць выкарыстоўваць сродкі выяўлення, якія апускаюць пад пласт скачка.

Скачок тэмпературы, як правіла, суправаджаецца скокам шчыльнасці (пікнаклін).

**Металімніён** — пласт воднай тоўшчы невялікага вадаёма паміж эпілімніёнам і гіпалімніёнам, у межах якога адбываецца рэзкае падзенне тэмпературы і падвышэнне шчыльнасці вады з глыбінёй.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці са Слоўнікам іншамоўных слоў у 2-х тамах. Мн. 1999, Т.2, С.60.