recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Мадэль жаночай сукенкі. 1873
**Фру-фру** (фр.: frou frou — гукаперайманне шоргату, шолаху або шамацення) — дэталь жаночага адзення апошняй трэці XIX стагоддзя, шырокая фальбона  (руск.) (бел. з шаўковай тканінай, якая моцна шамаціць, што прышываць да турнюру  (руск.) (бел. гэтак жа называлі ніжнюю спадніцу  (руск.) (бел. з такой фальбонай ці зубчастымі або плісіраванымі фальбонамі  (руск.) (бел.. Дадатковы эфект «фру-фру» таксама ствараў пры судотыку з фальбонамі ніжняй спадніцы падшыты пад сукенку чахол з шоўку і тафты. Шолах зборкі пры руху лічыўся жаноцкім і элегантным. Распаўсюджванню тэрміна магла спрыяць пастаўленая ў 1869 годзе ў Парыжы аднайменная п’еса Л. Галеві  (руск.) (бел. і А. Мельяка  (руск.) (бел. з Сарай Бернар у галоўнай ролі. У Расіі ў пастаноўцы перакладзенай п’есы бліскала ў модных уборах М. Г. Савіна  (руск.) (бел..

Фру-фру неаднаразова згадваецца ў рускай класічнай літаратуры. У «Талентах і прыхільніках  (руск.) (бел.» А. М. Астроўскага ў французскай п’есе збіралася выступаць галоўная гераіня Негіна. Конь з мянушкай Фру-Фру быў у сям’і Л. М. Талстога, гэтым імем ён назваў пародзістага каня  (руск.) (бел. Вронскага  (руск.) (бел. ў рамане «Ганна Карэніна». У рамане Ф. М. Дастаеўскага «Падлетак  (руск.) (бел.» пад фру-фру маецца на ўвазе сам турнюр, модная канструкцыя сімвалізуе фрывольнасць  (руск.) (бел. і параўноўваецца з крупам каня.

Заўвагі
-------

1. 1 2  Розовая ксандрейка и драдедамовый платок, 1989
2. ↑  Р. М. Кирсанова, 1995

Літаратура
----------

* Андреева Р. П. Фру-фру // Энциклопедия моды. — СПб.: Издательство «Литера», 1997. — С. 366. — ISBN 5-86617-030-2.
* *Кирсанова Р. М.* Фру-фру // Костюм в русской художественной культуре 18 — первой половины 20 вв.: Опыт энциклопедии / под ред. Т. Г. Морозовой, В. Д. Синюкова. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1995. — С. 302—303. — 383 с.: ил. с. — 50 000 экз. — ISBN 5-85270-144-0.
* Кирсанова Р. М. Фру-фру // Розовая ксандрейка и драдедамовый платок: Костюм — вещь и образ в русской литературе XIX в. / под ред. Э. Б. Кузьминой. — М.: Книга, 1989. — С. 257—260. — 286 с. — 55 000 экз. — ISBN 5-212-00130-7.
**Арарацкая даліна** (арм. Արարատյան դաշտ) — раўніна на тэрыторыі Армянскага нагор'я, размешчаная ў каўказскім рэгіёне на захад ад возера Севан, у перадгор'ях гары Гегам. На поўначы раўніны мяжа гары Арагац, на поўдні — гара Арарат. Рака Аракс дзеліць раўніну на дзве часткі: паўночная (вялікая), якая належыць Арменіі і паўднёвая (меншая) — Турцыі. Вышыня над узроўнем мора — 850—1000 метраў. Даўжыня 90 км. Клімат кантынентальны з умерана гарачым летам.

На раўніне развіта паліўнае земляробства. Палі арашаюцца водамі ракі Аракс і яго левымі прытокамі — Сеўджурам, Касахам, Разданам і інш.

Колькасць прасвідраваных глыбінных свідравін (да 200-250 м) на Арарацкай раўніне ў 1980-я гады, па прыблізных адзнаках, дасягнула 3000.

Арарацкая раўніна па працягласці сапраўднага сонечнага ззяння можа быць параўнана з субтрапічнымі зонамі Сярэдняй Азіі. У цёплы перыяд працягласць сапраўднага сонечнага ззяння ў рэспубліцы складае 82-87% ад гадавой.

* widths="200px"
* Арарацкая раўніна. Від на манастыр Хор Вірап і Вялікі АраратАрарацкая раўніна. Від на манастыр Хор Вірап і Вялікі Арарат
* Смуга над Арарацкай раўнінайСмуга над Арарацкай раўнінай
* Арарацкая раўнінаАрарацкая раўніна
* Саланчаковая пустыня на Арарацкай раўніне, каля ЕрасхаўнаСаланчаковая пустыня на Арарацкай раўніне, каля Ерасхаўна

Гл. таксама
-----------

* Раўніны Арменіі
* Геаграфія Арменіі

Зноскі
------

1. ↑  рук. программы Вардеванян Ашот Национальная программа действий по борьбе с опустыниванием в Армении. — Ереван, 2002. — ISBN 99930-935-6-4.

Літаратура
----------

* Тахтаджян А. Л. Фёдоров Ан. А. Флора Еревана: Определитель дикорастущих растений Араратской котловины / Академия наук СССР. Ботанический институт им. В. Л. Комарова. Академия наук Армянской ССР. Ботанический институт. — Изд. 2-е, перераб. и доп. — Л.: Наука, Ленинградское отделение, 1972. — 394 с. — 2 200 экз.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Арарацкая раўніна
**Сцыфоідныя** (*Scyphozoa*) — клас кішачнаполасцевых жывёл.

Вядомы з ніжняга кембрыю. Падзяляюцца на 5 атрадаў: дыскамедузы, каранаты, караняротыя медузы, кубамедузы, стаўрамедузы; каля 200 відаў. Пашыраны ва ўсіх морах, пераважна ў трапічных. Найбольш вядомыя аўрэлія, або вушастая медуза, каранярот, або рызастома, ядомая рапілема і інш.

Памеры ад 1—3 мм (паліпы) да 2,3 м (медузы). Жыццёвы цыкл з чаргаваннем пакаленняў. Палавое пакаленне — медузы (сцыфамедузы). Лічынкі медуз (планулы) асядаюць на субстрат і ператвараюцца ў паліпы (сцыфастомы) — бясполае пакаленне. Папярочным дзяленнем паліп утварае маладых медуз.

Жыгучыя клеткі некаторых сцыфоідных выклікаюць моцныя апёкі. Ёсць ядомыя.

Літаратура
----------

* Сцыфоідныя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бельскі сельсавет.
 
**Бе́льскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дрыбінскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Кішчыцы.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Дрыбінскага раёна Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Бельск. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Дрыбінскім раёне БССР, з 8 ліпеня 1931 года — у Горацкім раёне. У 1931 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Кішчыцы. З 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Дрыбінскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 верасня 1959 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Любіжскага сельсавета Горацкага раёна (3 населеныя пункты: Белая, Засценкі Белыя і Рабкі) і Чэрнеўскага сельсавета Шклоўскага раёна (4 населеныя пункты (Васільеўка, Галабурды, Зямцы і Кішчыцы).

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 7 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб скасаванні Дрыбінскага, Круглянскага і Чэрыкаўскага раёнаў Магілёўскай вобласці ад 16 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 12.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Глазет** (фр.: glacé — «бліскучы») — разнавіднасць парчы, тканіна з шаўковай асновай і металічным утком срэбнага колеру.

Глазет ткалі гладкім і ўзорыстым, расшывалі каляровымі шаўкамі. Дарагі глазет выпускалі з сапраўднай срэбнай ніткай — расплясканым дротам. Пазней для асновы выкарыстоўвалі таксама баваўняную і ваўняную нітку. За кошт розных колераў ніткі асновы, якая праглядалася на згінах, глазет быў не толькі срэбным, але і іншых адценняў: белага, блакітнага, зялёнага, бэзавага. У «Страшнай ночы» ў А. П. Чэхава глазет ружовы. У XVIII стагоддзі ў Расіі парадную вопратку з глазету насілі як мужчыны, так і жанчыны. У «Капітанскай дачцэ  (руск.) (бел.» А. С. Пушкіна ў глазетавым кафтане выступае дырэктар мытні, румяны дзядок.

Да XIX стагоддзя ў Расіі канчаткова наладзілі вытворчасць глазету і іншых парчовых тканін, прычым рускія парчы маглі смела канкураваць са знакамітай Ліёнскай вытворчасцю, але сам глазет да гэтага часу ўжо заставаўся запатрабаваным толькі ў праваслаўнай царквы і літургічным уборы святароў. Для гэтых мэтаў глазет выконваўся ў тэхніцы вышыўкі і «брака́», а суцэльнаметалічны ўток змяніла фольга на ніткавай аснове, якая імітуе яго. З такога глазету прыватныя асобы і манастыры заказвалі паднашэнні (дары) для царквы: рызы  (руск.) (бел. для духавенства, разнастайныя аеры, заслоны і надмагільныя пакровы.

Зноскі
------

1. ↑  Лазука, Барыс Андрэевіч. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.
2. ↑  Глазет // Толковый словарь живого великорусского языка  (руск.) (бел. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд.. — СПб.: Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.
3. ↑  Розовая ксандрейка и драдедамовый платок, 1989
4. ↑  Р. М. Кирсанова, 1995

Літаратура
----------

* Андреева Р. П. Глазет // Энциклопедия моды. — СПб.: Издательство «Литера», 1997. — С. 146. — ISBN 5-86617-030-2.
* Беловинский Л. В. Глазет // Иллюстрированный энциклопедический историко-бытовой словарь русского народа. XVIII — начало XIX в. / под ред. Н. Ерёминой. — М.: Эксмо, 2007. — С. 128. — 784 с. — 5000 экз. — ISBN 978-5-699-24458-4.
* Кирсанова Р. М. Гродетур // Костюм в русской художественной культуре 18 — первой половины 20 вв.: Опыт энциклопедии / под ред. Т. Г. Морозовой, В. Д. Синюкова. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1995. — С. 86. — 383 с.: ил. с. — 50 000 экз. — ISBN 5-85270-144-0.
* Кирсанова Р. М. Глазет // Розовая ксандрейка и драдедамовый платок: Костюм — вещь и образ в русской литературе XIX в. / под ред. Э. Б. Кузьминой. — М.: Книга, 1989. — С. 69. — 286 с. — 55 000 экз. — ISBN 5-212-00130-7.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
Асноўны артыкул: **Анамальная гарачыня ў свеце (2023)**
Паведамленне NWS аб гарачыні ў Пуэрта-Рыка.
У чэрвені 2023 года над Карыбскім рэгіёнам утварылася анамальная гарачыня, якая прынесла гістарычна высокія тэмпературы і пабіла шматлікія рэкорды. Заглухлая сістэма высокага ціску на ўсход ад Пуэрта-Рыка ўтварыла цеплавы купал, у той час як пыл з Сахары стрымліваў утварэнне аблокаў. 

Найбольш складаная сітуацыя склалася ў паўночнай частцы вострава. 6 чэрвеня ўстаноўлены некалькі тэмпературных рэкордаў, у тым ліку ў Сан-Хуане — 95°F (35°C). У некаторых рэгіёнах назіралася тэмпература ў 110°F (38°C). Галоўны рэкорд належыць гораду Дарада, дзе паведамлялася пра адзнаку ў 125°F (51°C). На бліжэйшых да Пуэрта-Рыка астравах таксама назіралася анамальная гарачыня: на Саба быў зафіксаваны рэкорд у 92°F (33°C), а на Арубе — 95,5°F (35°C). 

З-за выхаду са строю электрастанцыі 6 чэрвеня на востраве адбылося адключэнне электраэнергіі, якое закранула больш за 100 000 чалавек. У адказ Luma Energy, кампанія, адказная за размеркаванне і перадачу электраэнергіі ў Пуэрта-Рыка, заклікала кліентаў эканоміць энергію. Да наступнага дня сітуацыя з электрычнасцю нармалізавана.

Метэаролагі назвалі гарачыню беспрэцэдэнтнай. Асноўнай прычынай анамаліі названа змяненне клімату.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3  Historic heat is roasting Puerto Rico, where it feels like 125 degrees **(нявызн.)**, *The Washington Post* .
2. 1 2  125 degrees? Puerto Rico faces 'dangerous situation' with record (англ.). *NBC News* (7 чэрвеня 2023). Праверана 9 чэрвеня 2023.
3. 1 2  Sengupta, Somini.  Record Pollution and Heat Herald a Season of Climate Extremes(англ.)  **(нявызн.)**?, *The New York Times* (8 чэрвеня 2023).
**Саюз грамадзян Грузіі** або **Грамадзянскі саюз Грузіі** (груз. საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი) — грузінская левацэнтрысцкая палітычная партыя, створаная Эдуардам Шэварднадзэ, які быў прэзідэнтам Грузіі з 1992 па 2003, і Давідам Чантладзэ, былым гандлёвым прадстаўніком Савецкага Саюза ў Чэхаславакіі. На парламенцкіх выбарах у лістападзе 1995 года партыя атрымала большасць месцаў у грузінскім парламенце. Саюз грамадзян Грузіі ўваходзіў у Сацыялістычны Інтэрнацыянал і Партыю еўрапейскіх сацыялістаў.

Партыя прыцягвала шмат маладых рэфарматараў, у тым ліку Міхаіла Саакашвілі, Зураба Жванія і Ніно Бурджанадзэ, але ў канчатковым выніку стала ахвярай шэрагу карупцыйных скандалаў, а таксама ператварылася ў інструмент для палітычных маніпуляцый Шэварнадзэ. Менавіта па гэтых прычынах у верасні 2001 года Саакашвілі сышоў з урада Шэварднадзэ і Грамадзянскага саюза Грузіі. У канчатковым выніку, унутры партыі паўсталі супярэчнасці, якія прывялі да таго, што Саюз грамадзян распаўся на тры супрацьлеглыя фракцыі. У чэрвені 2002 года, каб стварыць сваю ўласную партыю, Саюз грамадзян пакінуў Жванія. Пазней і спікер парламента Ніно Бурджанадзэ таксама пакінула Саюз грамадзян, каб аб’яднацца з Жванія і, у канчатковым рахунку, з Саакашвілі. У чэрвені 2003 года пяць апазіцыйных партый стварылі Адзіны нацыянальны рух, каб разам супрацьстаяць Саюзу грамадзян і змагацца з карупцыяй.

Саюз грамадзян апынуўся ў цэнтры ўвагі падчас палітычнага крызісу ў лістападзе 2003, калі выйграныя ім парламенцкія выбары ў шматмандатнай акрузе, праведзеныя 2 лістапада, абвясцілі сфальсіфікаванымі. 23 лістапада, пасля шэрагу масавых дэманстрацый і пратэстаў, Шэварнадзэ быў вымушаны сысці ў адстаўку, а яго партыя — распушчана. Пасля, вынікі выбараў анулявалі, і на 2004 годы прызначалі новыя. Абраныя 19 дэпутатаў ад руху Новая Грузія працягнулі работу ў парламенце да 2008 года.

Літаратура
----------

* Jones, Stephen. Georgia: A Political History Since Independence. — London : I.B. Tauris, 2013. — ISBN 978-1-78453-085-3.
* საქართველოს პოლიტიკური პარტიები: ცნობარი 1999 /[მოამზადეს კოსტანტინე კანდელაკმა, დავით ყიფიანმა, ლელა ხომერიკმა [და სხვ.]]; სამოქალაქო კულტურის საერთაშორისო ცენტრი. - თბ. 1999. - 157გვ. ISBN 99928-52-41-0

Спасылкі
--------

* Partits polítics georgians el 1999  (англ.)
* Особенности партийной системы
* (яп.)
* საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი (სმკ)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
**Салто́** (ад фр.: Saulteaux; саманазва: ᓇᐦᑲᐌ «народ») — алганкінскі народ, карэнныя жыхары Канады. Агульная колькасць (2019 г.) — 24 000 чал.

Паходжанне
----------

Назва **салто** мае французскае паходжанне. Упершыню яна сустракаецца ў XVII ст. у форме *Saulteurs* («людзі вадаспада»), калі французскія вандроўнікі ўвайшлі ў кантакт з тубыльцамі ракі Святой Марыі. Салто належалі да народа аджыбвэ, таму ў нашы дні часцяком завуцца раўніннымі або паўночна-заходнімі аджыбвэ. Самі салто аддаюць перавагу назве *накавэ*, што на іх дыялекце значыць «народ». Падчас Бабровых войн яны рушылі на захад і рассяліліся на вялікай тэрыторыі ад Антарыа да Брытанскай Калумбіі.

Асаблівасці культуры
--------------------

Міграцыя на захад выклікала некаторыя змены ў культуры салто. Калі іх продкі, што насялялі Вялікія азёры, займаліся земляробствам, то салто былі вымушаны весці вандроўны лад жыцця, у іх занятіках пераважалі паляванне і рыбалоўства. Так, салто Саскачэвана сезонна перамяшчаліся ўздоўж рэк і азёр, будавалі часовыя лагеры. Асноўным жытлом стала тыпі, распаўсюджанае ў іншых качавых народаў Вялікіх раўнін. Яны палявалі на ласёў, аленяў, зайцоў, здабывалі рыбу і водных птушак. Для палявання ўзімку карысталіся снегаступамі. Для палявання і часам для перамяшчэння паклажы трымалі сабак.

Узаемаадносіны паміж салто і суседнімі народамі былі складанымі. Яны выціснулі далей на захад гравантраў, мелі ваенныя сутычкі з народамі сіў, аднак падтрымлівалі шчыльныя зносіны з кры, нават стваралі разам з імі супольныя абшчыны. У XIX ст. салто займаліся футравым гандлем, былі пасрэднікамі паміж мясцовымі плямёнамі і еўрапейцамі, карысталіся ў побыце еўрапейскімі зброяй і таварамі. Асноўнай сацыяльнай адзінкай з'яўляліся аб'яднанні некалькіх нуклеарных сем'яў, што разам вандравалі і займаліся здабычай. У ваенных мэтах маглі ствараць большыя па колькасці аб'яднанні на чале выбранага правадыра, але такія аб'яднанні мелі часовы характар.

У другой палове XIX ст. калі прыродныя рэсурсы прэрыі значна скараціліся, салто трапілі ў залежнасць ад еўрапейскіх перасяленцаў. Яны былі вымушаны заключаць пагадненні з уладамі Канады, перадаваць значныя паляўнічыя тэрыторыі і наўзамен атрымоўваць гадавую грашовую дапамогу. У Брытанскай Калумбіі салто карыстаюцца адлічэннямі за транспартаванне газу праз іх тэрыторыі. Разам з гэтым, многія традыцыйныя звычаі апынуліся пад забаронай, была ўведзена абавязковая адукацыя на англійскай мове, што садзейнічала частковай асіміляцыі. У нашы дні адбываецца працэс частковага адраджэння традыцыйных звычаяў і мовы.

Зноскі
------

1. ↑  Ojibwa, Northwestern
2. ↑  Notes on the material culture of the Island Lake

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Салто на Вікісховішчы |

* Saulteaux First Nation
* Kinistin Saulteaux Nation
* Saulteaux - Indigenous Saskatchewan Encyclopedia
* Saulteaux History Архівавана 13 мая 2020.
* Native Americans: Saulteaux History and Culture
**Ро́бцаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дрыбінскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Робцы.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Затонскі сельсавет** у складзе Расненскага раёна Калінінскай акругі БССР. Цэнтр — хутар Затоны. 21 жніўня 1925 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Робцы, сельсавет перайменаваны ў Робцаўскі. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Аршанскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Расненскім раёне БССР, з 8 ліпеня 1931 года ў Чавускім раёне БССР, з 12 лютага 1935 года ў Дрыбінскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторрыя далучана да Расненскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Рускае геаграфічнае таварыства** (руск.: Русское географическое общество) — адно з найстарэйшых геаграфічных таварыстваў у свеце.

Заснаванае ў 1845 годзе з ініцыятывы адмірала Ф. П. Літке, акадэміка К. М. Бэра, адмірала Ф. П. Урангеля. Галоўная задача таварыства — збор і распаўсюджванне геаграфічных звестак. Экспедыцыі Рускага геаграфічнага таварыства адыгралі вялікую ролю ў засваенні Сібіры, Далёкага Усходу, Сярэдняй і Цэнтральнай Азіі, Сусветнага акіяна, у развіцці мараплаўства, адкрыцці і вывучэнні новых земляў.

Вядомыя члены
-------------

* Іван Берман
* Аркадзь Антонавіч Смоліч
* Пётр Міхайлавіч Смыслоў
* Георгій Якаўлевіч Сядоў
* Валяр’ян Афанасьевіч Снытко

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | VK · Одноклассники · Facebook · Facebook (англ.) · Telegram · X · X (англ.) |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12261806j · CiNii: DA13587580 · GND: 504445-5 · ISNI: 0000 0001 2299 7567 · LCCN: no2015077962 · LNB: 000123451 · Microsoft: 186088727 · NUKAT: n98069216 · SUDOC: 031395686 · VIAF: 305975699 |

 |
**Манега́скі** (саманазва: *Munegasche*) — раманскі народ, карэнныя жыхары Манака. Агульная колькасць у Манака (2013 г.) — 4880 чал. (16 % насельніцтва). Акрамя таго, жывуць у Францыі і іншых краінах свету.

Гісторыя
--------

Назва манегаскаў утворана ад назвы іх краіны Манака, якая, як лічаць, паходзіць ад храма Геракла Монайкаса (стар.-грэч.: Ἡρακλέης μόνοικος), пабудаванага тут грэчаскімі каланістамі ў пачатку 1 тысячагоддзя да н. э. У антычнасці скала і порт Манака былі населены лігурамі, фінікійцамі, грэкамі, рымлянамі. У 1215 г. імператар Свяшчэннай Рыімскай імперыі перадаў скалу ў кіраванне генуэзцам. У 1269 г. рэспубліканцы выгналі з Генуі княжую сям’ю Грымальдзі. У 1297 г. Францыск Грымальдзі падманам захапіў Манака. У 1301 г. генуэзцы выгналі захопнікаў, але ў 1331 г. Карл I Грымальдзі вярнуў гэтую мясцовасць. Ён заключыў мір з Генуяй і кампенсаваў страты сям’і Спінола, якая таксама прэтэндавала на скалу і бліжэйшую бухту.

Да XX ст. княства Манака з-за яго малых памераў не мела вялікага насельніцтва. Большасць жыхароў складалі нашчадкі выхадцаў з Генуі і Праванса. У 1793—1814 гг. Манака ўваходзіла ў склад Францыі, пазней знаходзілася пад пратэктаратам Сардзініі і Францыі. У 1869 г. для прыцягнення інвестыцый былі адменены падаткі, пачалі будавацца казіно. У наш час большасць жыхароў Манака складаюць іншаземцы, у паўсядзённым жыцці пераважаюць французская і англійская мовы. Але толькі манегаскі маюць права ўдзельнічаць у выбарах і маюць перавагу ў заняцці афіцыйных пасад.

Мова
----

Родная мова манегаскаў належыць да лігурыйскага дыялекту італьянскай мовы, які зведаў моцны ўплыў аксітанскай мовы. Яна выкладаецца ў дзяржаўных школах Манака.

Традыцыі
--------

Большасць манегаскаў — каталікі. Каталіцызм з’яўляецца афіцыйнай рэлігіяй. Святой заступніцай Манака лічыцца мучаніца Дэвота з Корсікі. Згодна з паданнем, пасля яе смерці яна была пакладзена ў лодку, якую марскія хвалі прыбілі да берага Манака. Дзень яе смерці, 26 студзеня, з’яўляецца нацыянальным святам. У гэты дзень прадстаўнік княжай сям’і падпальвае лодку ў касцёле Святой Дэвоты, дзе захоўваюцца яе рэшткі. Таксама афіцыйна адзначаюць іншыя важныя каталіцкія святы, 1 мая і Новы год.

Манархі Манака падтрымліваюць цесныя сувязі са сваімі падданымі. Усе дарослыя манегаскі запрашаюцца ў палац, каб сумесна адзначыць найбольш важныя падзеі княжай сям’і. Усе дванаццацігадовыя дзеці бясплатна наведваюць калядны баль у палацы, дзе атрымоўваюць падарункі.

Манегаскі славяцца сваёй кухняй, якая ўвабрала міжземнаморскія і французскія традыцыі. Нефармальна нацыянальным напоем лічыцца шампанскае. У Манака папулярныя розныя віды спорту, асабліва гонкі на аўтамабілях. З 1950 г. у гэтай краіне праводзіцца гран-пры Манака.

Спасылкі
--------

* Monégasques
* monte-carlo.mc
**Ігар Іванавіч Пырх** (16 мая 1948 — 23 сакавіка 1999) — беларускі палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў Апазіцыі БНФ у складзе Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання. Палкоўнік міліцыі.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскую вышэйшую школу міністэрства ўнутраных спраў.

Створаная на нечарговай пятай сэсіі Вярхоўнага Савета ў жніўні 1991 года, камісія пад ягоным кіраўніцтвам выявіла маштабную падтрымку маскоўскага путчу з боку камуністычных функцыянераў і дзяржаўных чыноўнікаў у Беларусі.

Удзельнічаў у распрацоўцы і прыняцці Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце Беларусі, падрыхтоўцы законапраектаў да нечарговай сэсіі Вярхоўнага Савета 24-25 жніўня 1991 года, на якой была абвешчана незалежнасць Беларусі. Сааўтар шэрагу законапраектаў, у тым ліку — Аб міліцыі і органах правапарадку.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Сяргей Навумчык, Зянон Пазняк.* Дэпутаты незалежнасьці. — Нью-Ёрк, Вільня, Варшава: «Беларускія Ведамасьці», Таварыства Беларускай Культуры ў Летуве, 2010. — ISBN 978-9955-578-11-6.
**Аляксандр Мяйштовіч** (польск.: Aleksander Meysztowicz; 8 снежня 1864 — 14 лютага 1943, Рым) — палітычны і дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі і Польшчы.

Нарадзіўся ў Ковенскай губерні Расійскай імперыі ў сям’і землеўласнікаў. Віцэ-старшыня Ковенскага таварыства сельскай гаспадаркі (1900—1904). Шматгадовы старшыня Віленскага зямельнага банка. 

Дэпутат (1909—1917) ад Ковенскай губерні ў Дзяржаўным Савеце Расійскай імперыі, дзе ўваходзіў у склад дэпутацкай групоўкі «Кола Літвы і Русі» ў Дзяржаўным Савеце Расійскай імперыі.

Ад імя Юзафа Пілсудскага старшыня (1921—1922) Часовай урадавай камісіі Сярэдняй Літвы.

У міжваеннай Польшчы быў міністрам юстыцыі (1926—1928) у кабінетах Юзафа Пілсудкага і Казіміра Бартэля.

У 1905—1911 гг. быў прыхільнікам ідэй «краёвасці» (і фінансаваў выданне газеты «Kurier Litewski» краёўцаў), у 1911—1918 гг. быў прыхільнікам ідэй Польскай нацыянальна-дэмакратычнай партыі, у 1918—1939 гг. быў адным з лідараў «віленскіх кансерватараў».

У 1939 г. выехаў у Рым.

Прозвішча
---------

Прозвішча "Мяйштовіч" ад балцка-літоўскага аднаасноўнага антрапоніма *Mеištas*. Такое прозвішча вядомае і ў сучаснай літоўскай антрапаніміі.

Утворанае ад *Mei-* з дапамогай антрапанімічнага пашыральніка *-št-*. Асобна гэтая аснова ў літоўскіх прозвішчах *Mejus, Mejys.*

Такой жа структуры старыя балцка-літоўскія аднаасноўныя антрапонімы (даўнейшыя імёны), ад якіх тапонімы Войштавічы, Норшты (< *Vai-št'as, Nor-št'as*). Асновы *Mei-, Vai-, Nor-* вядомыя як асновы ў двухасноўных балцка-літоўскіх імёнах (тыпу *Vai-nor'as*).

Вядомы тапонім Мяйшты (каля Івянца) таго ж іменнага паходжання.

Зноскі
------

1. 1 2  Aleksander Michał Marian Meysztowicz // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>

Літаратура
----------

* *Jurkowski, R.* Sukcesy i porażki. Ziemiaństwo polskie Ziem Zabranych w wyborach do Dumy Państwowej i Rady Państwa 1906—1913 / R. Jurkowski. — Olsztyn: WUWM Olsztyn, 2009. — 550 s.
* *Jurkowski, R.* Ziemiaństwo polskie Kresów Północno-Wschodnich 1864—1904. Działalność społeczno-gospodarcza / R. Jurkowski. — Warszawa : Przegląd Wschodni, 2001. — 606 s.
* *Szpoper, D.* Sukcesorzy Wielkiego Księstwa. Myśl polityczna i działalność konserwatystów polskich na ziemiach litewsko-białoruskich w latach 1904—1939 / D. Szpoper. — Gdańsk : Arche, 1999. — 357 s.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: aleksander-michal-marian-meysztowicz · Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | GND: 124117112 · ISNI: 0000 0000 1457 492X · NKC: js2014806981 · NUKAT: n02024450 · VIAF: 62473066 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Малашка.
**Віталь Аляксеевіч Малашка** (нар. 1958) — беларускі палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў Апазіцыі БНФ у складзе Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут. Быў вядучым інжынерам Навукова-даследчага інстытута сродкаў аўтаматызацыі (Мінск).

Удзельнічаў у распрацоўцы і прыняцці Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце Беларусі, падрыхтоўцы законапраектаў да нечарговай сесіі Вярхоўнага Савета 24-25 жніўня 1991 года, на якой была абвешчана незалежнасць Беларусі.

Сааўтар канцэпцыі пераходу Беларускай ССР на рыначную эканоміку (восень 1990 года), шэрагу законапраектаў.

Удзельнік галадоўкі 11-12 красавіка 1995 года ў Авальнай залі, абвешчанай у знак пратэсту супраць ініцыяванага Лукашэнкам рэферэндума аб ліквідацыі статуса беларускай мовы як адзінай дзяржаўнай, ліквідацыі статуса дзяржаўных сімвалаў герба «Пагоня» і бела-чырвона-белага сцяга, эканамічнай інтэграцыі з Расіяй і праве прэзідэнта распускаць Вярхоўны Савет.

Зноскі
------

1. ↑  Нiл Гілевіч. Дзевяноста трэці год. Дзённік

Літаратура
----------

* *Сяргей Навумчык, Зянон Пазняк.* Дэпутаты незалежнасьці. — Нью-Ёрк, Вільня, Варшава: «Беларускія Ведамасьці», Таварыства Беларускай Культуры ў Летуве, 2010. — ISBN 978-9955-578-11-6.
Копія другога рукапіса Медычы *Аналаў*
**Аналы** (лац.: Annales, лац.: Ab excessu divi Augusti — *Ад канчыны боскага Аўгуста*) рымскага гісторыка і сенатара Тацыта — гісторыя Рымскай імперыі ад праўлення Тыберыя да Нерона (14-68 гады нашай эры). Летапіс з'яўляецца важнай крыніцай для сучаснага разумення гісторыі Рымскай імперыі ў першым стагоддзі. Аналы — апошняя праца Тацыта, і сучасныя гісторыкі лічаць яе найвялікшай пісьмовай формай, а некаторыя гісторыкі нават «*вянком Тацыта*», якая ўяўляе сабой «*вяршыню рымскай гістарыяграфіі*».

Тацытаўская *Гісторыя* і *Аналы* разам складаюць каля трыццаці кніг; хоць некаторыя навукоўцы разыходзяцца ў меркаванні колькі кніг прыходзіцца да кожнай з іх, традыцыйна чатырнаццаць адносяцца да *Гісторыі* і шаснаццаць да *Аналаў*. З 30 кніг, на якія спасылаецца Еранім захавалася каля паловы.

Сучасныя навукоўцы лічаць, што Тацыт, як рымскі сенатар, меў доступ да Acta Senatus — запісаў рымскага сената, ўто забяспечыла надзейную аснову для яго прац. Хоць Тацыт называе частку сваіх прац «мае аналы», назву твора *Аналы*, якая выкарыстоўваюцца сёння, не была вызначана самім Тацытам, але ўтварылася з структуры кнігі.

Змест твора
-----------

Тацыт задакументаваў рымскую імперскую сістэму праўлення, якая паўстала пасля бітвы пры Акцыі, якая адбылася ў верасні 31 года да нашай эры. Тым не менш, Тацыт вырашыў пачынаць са смерці Аўгуста ў 14 г. н.э. і яго замяшчэнні Тыберыям.

Як і ў *Гісторыі*, Тацыт падтрымлівае свой тэзіс пра неабходнасці прынцыпата. Ён зноў кажа, што хоць Аўгусті даў гарантыя міру ў дзяржаве пасля некалькіх гадоў грамадзянскай вайны, але з іншага боку, ён паказвае цёмны бок жыцця эпохі цэзараў. Гісторыя імперыі таксама з’яўляецца гісторыяй заходу палітычнай волі сенацкай арыстакратыі, якую ён убачыў у маральным заняпадзе, карумпаванай, і ў рабскіх адносінах да імператара. Падчас кіравання Нерона былі шырока распаўсюджаныя літаратурныя творы на карысць самагубнай Exitus illustrium virorum («Канец славутых мужчын»). Зноў жа, як і ў яго ж Агриколе, Тацыт выступае супраць тых, хто абраў марнае пакутніцтва праз дарэмнае самагубства.

У *Аналах* Тацыт яшчэ болей палепшыў стыль партрэтнага жывапісу, які ён добра выкарыстоўваў у *Гісторыі*. Магчыма, лепшы партрэт у кнізе — Тыберыя, малюецца ўскосным чынам, афарбоўваецца паступова ў ходзе апавядання, з заўвагамі і каментарамі цягам напаўнення дэталямі. Тацыт адлюстроўвае Тыберыя і Нерона, як тыранаў, якія выклікаюць страх да сваіх падначаленых. Але ў той час як ён лічыць Тыберыя вялікім чалавекам, то Нерона проста подлым.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX2200541 · BNF: 12008242v · GND: 4251328-5 · LCCN: n81025608 · NUKAT: n2014212936 · SUDOC: 027398099, 028198573 · VIAF: 306068107, 305991508, 36159474188827661843, 172145067482166630770, 294540370, 184612389 |

 |
**Помнік экiпажу самалёта «Iлья Мурамец-16»** — мемарыяльны знак у аг. Баруны Ашмянскага раёна Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

23 красавіка 2009 года быў адкрыты мемарыяльны знак на месцы гібелі ў гады Першай Сусветнай вайны экіпажа бамбардзіроўшчыка «Ілля Мурамец».

Помнік устаноўлены побач з аўтадарогай, мясцовай школай, бібліятэкай. У верасні 1916 годзена гэтым месцы ў час бамбардзіроўкі 89-й германскай рэзервовай дывізіі «Ілля Мурамец» быў атакаваны чатырма нямецкімі знішчальнікамі. Тры з іх былі збітыя экіпажам паручніка Дзмітрыя Макшэева, чацвёрты прынёс гібель рускаму самалёту. Загінуўшых авіятараў пахавалі на вайсковых могілках каля в. Баруны.

Экіпаж «Іллі Мурамца» быў інтэрнацыянальным: двое рускіх Дзмітрый Макшэеў (камандзір) і Алег Карпаў (афіцэр-назіральнік), татарын Мітрафан Рахмін (памочнік камандзіра), азербайджанец Фарух Гаібаў (артылерыйскі афіцэр).

Адкрыццё мемарыяльнага знака адбылося пры шматлікай колькасці мясцовых жыхароў і гасцей, сярод якіх: вучоныя, гісторыкі з Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, вышэйшых навучальных устаноў сталіцы і г. Гродна, прадстаўнікі мясцовых улад на чале з старшынёй РВК Юрыем Адамчыкам, духавенства, прадстаўнік пасольства Азербайджанскакй Рэспублікі ў Рэспубліцы Беларусь Зульфугар Танарвердзіеў, ініцыятар стварэння помніка, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання Валянціна Лузіна.

Апісанне
--------

Мемарыял выкананы з каменю чырвонага граніту, на якім умацавана дошка. На ёй намаляваныя барэльефы самалёта «Ілля Мурамец», чацвярых у форме рускіх лётчыкаў перыяду Першай сусветнай вайны і знака ордэна Святога Георгія 4-й ступені, якім кожны з лётчыкаў былў узнагароджаны пасмяротна. Надпіс на беларускай мове пералічвае загінулых лётчыкаў: Карпаў А. Рахмін М. Макшэяў Д. Гаібаў Ф. пад імі — «Экіпажу самалета „Ілля Мурамец-16", якія геройскі загінулі 25.09.1916 г. пад мястэчкам Баруны». Аўтары помніка — архітэктар Віктар Буры і скульптар Валерый Калясінскі.

Літаратура
----------

* Санюк, А. Подвиг, увековеченный в камне / Алина Санюк // Ашмянскі веснік. — 2009. — 8 мая (№ 35). — С.2-3.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Гибель и слава «Ильи Муромца»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Якубоўскага.

**Вуліца Якубоўскага** (руск.: улица Якубовского) — вуліца ў Магілёве, у Ленінскім раёне. Названа ў гонар Івана Ігнатавіча Якубоўскага (1912—1976), ураджэнца Магілёўскай вобласці, Маршала Савецкага Саюза, Героя ЧССР, двойчы Героя Савецкага Саюза, галоўнакамандуючага Аб’яднанымі ўзброенымі сіламі краін Варшаўскага дагавора.

Пуцеправод
З’яўляецца працягам праспекта Міру, пачынаецца ад былой плошчы Перамогі на скрыжаванні з вуліцай Касманаўтаў, праходзіць па пуцеправодзе над чыгуначнымі пуцямі, з поўначы прымыкаюць вуліцы Арлоўскага і Сурганава, Загарадны завулак, з поўдня — вуліца Аляксея Пысіна. Пасля скрыжавання з вуліцай Вітольда Бялыніцкага-Бірулі пераходзіць у Загарадную шашу. Раней траса вуліцы праходзіла па іншым пуцеправодзе, цяпер ператвораным у пешаходны. Працягласць вуліцы складае 2,38 км.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вуліца Якубоўскага (Магілёў)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Арыжня.

**Ары́жня (Арыжна), Аражня, Какланка, Пастовіцкі канал** — рака ў Старадарожскім раёне Мінскай вобласці і Глускім і Асіповіцкім раёнах Магілёўскай вобласці, правы прыток ракі Пціч.

Назва
-----

Назва старабалцкага паходжання. Адпачатная форма была блізкая да прускай азёрнай назвы *Aryngine* (*Ar-, -ng-, -n-*), потым дала форму тыпу «Аряжня».

Корань ад балцкага *\*ar-*, індаеўрапейскага *\*ar-*, *\*er- / \*or-* «рухацца». Ён таксама ў літоўскім гідроніме *Arina*, латышскім *Aruona*, у назвах азёраў Арлея, Арлейка (на Задзвінні), рэк Арлея (на Верхнім Падняпроўі), Ароса (*Ороса*) на Верхнім Павоччы, Арэса (недалёка ад Аражні, таксама прыток Пцічы).

Гідранімічны фармант -*ng*- таксама ў такіх балцкіх гідронімах, як літ. *Alanga, Babrungas, Stabingis*, пруск. *Balyngen*. Ён шырока выкарыстоўваўся ва ўтварэнні прыметнікаў у літоўскай, латышскай, старапрускай мовах.

Вытокі прытокаў Пцічы Аражня і Арэса (Аражня карацейшая і ўцякае ў Пціч вышэй па цячэнні) недалёка адзін ад аднаго, паабапал Старых Дарог. Гідранімічны комплекс *\*Ar-(ing-) & \*Ar-(es-)* на Пцічы, магчыма, адносіўся да мясціны вытокаў гэтых дзвюх рэк, адкуль яны сцякалі б даволі хутка.

Назва Аражня, як і Арэса, значыць прыблізна «Плыткая (рака)».

Гідраграфія
-----------

Даўжыня ракі 24 км. Плошча вадазбору 176 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,6 м/км. Пачынаецца за 1,8 км на паўднёвы захад ад вёскі Дубное Старадарожскага раёна, цячэ па паўночнай частцы Цэнтральнабярэзінскай раўніны. Упадае ў Пціч за 3 км ніжэй вёскі Лука Асіповіцкага раёна. Па ніжнім цячэнні ракі праходзіць мяжа паміж Асіповіцкім і Глускім раёнах. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае. Асноўны прыток — рака Чарніца (справа).

Зноскі
------

1. ↑  *В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев.* Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.
2. ↑  H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.
3. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 47.
4. ↑  В.Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 281.
5. ↑  P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 105—121.
6. ↑  Агульная характарыстыка рачной сеткі Мінскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 6. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* Республика Беларусь. Минская область. Стародорожский район: карта. Старые Дороги: план / Ред. И.И. Шилай.. — Минск: РУП «Белкартография», 2013. — 3 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2012. — С. 32. — 64 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-173-0. (руск.)
**Мікалай Абрамовіч** (польск.: Mikołaj Abramowicz; ? — люты 1651) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

З шляхецкага роду Абрамовічаў, сын Яна.

У 1603 аддадзены на выхаванне на двор біржанскіх Радзівілаў. Каралеўскі палкоўнік, генерал літоўскай артылерыі з 1634, адначасова вялікі чашнік літоўскі ў 1638—1640, кашталян мсціслаўскі ў 1640—1643, ваявода мсціслаўскі ў 1643 — 1647 і троцкі з 1647; стараста старадубскі ў 1636—1647, мядзельскі і курклійскі; неаднаразова выбіраўся паслом на соймы і дэпутатам Літоўскага Трыбунала.

У 1-й палове 1620-х гадоў ваяваў супраць шведаў у Курляндыі і Інфлянтах у войску Крыштафа Радзівіла, дзе выконваў абавязкі старшага над гарматай. У 1626—1627 ваяваў супраць шведаў на Памор'і і ў Прусіі. У вайну Расіі з Рэччу Паспалітай 1632—1634 са студзеня 1633 камандаваў палком пяхоты групоўкі Радзівіла, а з 1634 старшы над гарматай (з 1640 называўся генерал літоўскай артылерыі), камандзір калоны ў маршы на горад Белы. Камісар пры заключэнні Палянаўскага міру 1634.

У 1646 прызначаны камісарам на перагаворах з Масквой і па даручэнні караля перадаў Расіі Трубчэўскую воласць, за што трыбунальскім судом прыгавораны да штрафу 60 тыс. злотых і смяротнага пакарання. У 1648 прызначаны камісарам для перагавораў са Швецыяй.

Адзін з кіраўнікоў кальвіністаў Вялікага Княства Літоўскага. У 1631 падараваў Літоўскаму сіноду двор у Слуцку пад канквіт для вучняў гімназіі. Старшыня правінцыяльнага сінода 1644. Акрамя бацькавых маёнткаў меў Мглін і Дрокаў у Старадубскім павеце, Лебедзева ў Ашмянскім павеце, Холмеч у Рэчыцкім павеце, маёнткі ў Кіеўскім ваяводстве, сярод якіх ад сярэдзіны 1620-х да пачатку 1640-х гадоў — Астраглядавічы і Хвойнікі.

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В.* Абрамовічы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 198. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl · Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1070230103 · VIAF: 315940228 |





1. 1 2  Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego : spisy. T. 9, Województwo mścisławskie XVI-XVIII wiek / пад рэд. А. Рахуба — Warszawa: 2019. — С. 75. — ISBN 978-83-65880-76-5<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q121092284'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11686050'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Була (значэнні).

**Бу́ла** — рака ў Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Грыўда (прыток Шчары, басейн Нёмана).

Назва
-----

Назва Була балцкага паходжання, верагодна яцвяжская.

Корань *Bul-* таксама ў назве дзвінскай ракі Буліжа. Побач з ёй рака Вяліжа. У абодвух гэтых гідронімаў карані пашыраныя пашыральнікам тыпу *-iž-*, як у літоўскіх гідронімах тыпу *Gabižis, Gumyža*. Пашыральнік *-ž-* выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, утвараючы вытворныя формы (*varlė* «жаба» — *varlėža* «жабка»).

Корань *Bul-* у прускім тапоніме *Bulithien* (*Bul-, -it-*, «Буліты»).

Звязана з літоўскім *bulas* «бязрогі; галалобы, лысы», *bulis* «таўсцейшы канец іголкі», *bul-akis* «чалавек з вялікімі вачыма», *bulžys* «каржакаваты чалавек з вялікай галавой і тоўстымі вуснамі», з агульнай семантыкай акругласці.

Гэта назвы з канфігурацыйным значэннем, так называліся рэчкі, што цеклі без рэзкіх паваротаў рэчышча (у адрозненні ад рэчак з назвамі тыпу \*Скідзела).

Яцвяжская таксама назва ракі Грыўды, у якую Була ўцякае.

Гідраграфія
-----------

Даўжыня ракі 14 км. Плошча вадазбору 72,7 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,9 ‰.

Пачынаецца за 2 км у напрамку на поўнач ад вёскі Какошчыцы, працякае па раўніннай мясцовасці, упадае ў Грыўду за 1 км на паўднёвы захад ад вёскі Старадзевяткавічы. На ўсім працягу каналізаваная. Вадазбор раўнінны.

Заўвагі
-------

1. ↑  P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.
2. ↑  P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.
3. ↑  G. Gerullis. Die altpreußischen Ortsnamen. Berlin / Leipzig, 1922. C. 24.
4. ↑  Общая характеристика речной сети Гродненской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  (руск.)

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — С. 355. — 575 с. іл. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* Общая характеристика речной сети Гродненской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» (руск.)
Шаблон:Адмінінстрацыйная адзінка
**Дрыгавіцкая зямля** (укр.: Дрего́вицька земля́) — адмінінстрацыйная адзінка першага ўзроўню Украінскай Народнай Рэспублікі. Адміністрацыйным цэнтрам з'яўляўся горад Мазыр. (укр.: Мо́зир) На захадзе межавала з Падляшшам (укр.: Підля́шшя), на поўначы мела выхад да дзяржаўнай мяжы з Беларускай Народнай Рэспублікай, на ўсходзе — з Севершчынай (укр.: Сі́верщина), на поўдні — з Чарнігаўшчынай (укр.: Черні́гівщина), Драўлянскай зямлёй (укр.: Древля́нська земля), Пагарыннем (укр.: Погори́ння) і Валынню (укр.: Воли́нь). Большая частка тэрыторыі зямлі цяпер уваходзіць з склад Беларусі, а менавіта Гомельскай і Брэсцкай абласцей. Паўднёва-заходняя частка Зямлі ўваходзіць у склад Украіны (часткі Ровенскай і Валынскай абласцей).

Стварэнне
---------

Зямля была створана паводле Закона «аб адміністрацыйна — тэрытарыяльным падзеле УНР» які быў прыняты 2 — 4 сакавіка 1918 года. Замест губерняў ствараліся новыя адмінінстрацыйныя адзінкі — «Землі» (укр.: Зе́млі, ў ад. ліку *Земля́*). Усяго, паводле новага адміністрацыйна — тэрытарыяльнага падзелу УНР стваралася 32 Зямлі.

Скасаванне
----------

Арганізацыя ўлады не была канчаткова скончана. Пасля дзяржаўнага перавароту 29 красавіка 1918 года і стварэння гетманату, Дрыгавіцкая зямля, як адміністрацыйная адзінка была скасавана.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Карта Украінскай Народнай Рэспублікі (з падзелам на Землі)(недаступная спасылка) (укр.)
* Проблема соборності українських земель у добу Центральної Ради (укр.)
Зала духоўнага вучылішча.
**Дзерынкую́** (тур. Derinkuyu — «глыбокі калодзеж») — старажытны падземны горад, які мае шмат узроўняў. Найбуйнейшае адкрытае для турыстаў пячорнае паселішча Каппадокіі. Знаходзіцца побач з вёскай Дзерынкую у аднайменным раёне на тэрыторыі сучаснай Турцыі, у 29 км ад найбуйнейшага падземнага горада — Неўшэхіра. Разам з суседнім горадам Каймаклы гэта адзін з лепшых прыкладаў падземных жылых збудаванняў.

Тут людзі на працягу стагоддзяў хаваліся ад набегаў ворагаў, рэлігійных пераследаў і іншых небяспек. Сягаючы глыбіні каля 60 м (8 узроўней), у старажытнасці горад мог прытуліць да 20 тысяч чалавек разам з харчаваннем і іх быдлам. Плошча горада дакладна не вядома: яна складае 1,5-2,5 км2 альбо 4 × 4 км. Навукоўцы мяркуюць, што цяпер даследавана толькі 10-15 % з усёй тэрыторыі горада.

Гісторыя
--------

Падземны горад Дзерынкую быў выдзеўбаны ў мяккім туфе — тыповай для Кападокіі вулканічнай пародзе. З нагоды яго паходжання дагэтуль вядуцца спрэчкі: па сцвярджэнні Міністэрства культуры Турцыя, горад быў заснаваны ў VIII—VII стагоддзях да н. э. фрыгійскімі плямёнамі, якія перасяліліся сюды. , калі гэтыя землі засялялі хеты. Да прыходу хетаў гэтыя землі засялялі хаты — народ, які насяляў краіну Хаці ў Цэнтральнай і паўднёва-ўсходняй частцы Анатоліі (сучасная Турцыя) у перыяд 2500—2000/1700 гадоў да н. э. Назву краіны і народа пазней атрымалі ў спадчыну заваёўнікі-хеты, якадносіліся ся да іншай моўнай сям’і.

Царства Хаці да захопу і асіміляцыі карэнных плямёнаў хетамі праіснавала тысячу гадоў, так што, хутчэй за ўсё, падземныя гарады былі пабудаваныя народам хаці.

Некаторыя звязваюць паходжанне пячорнага горада з зараастрызмам. У другой главе свяшчэннай кнігі "Венд" ідад"ёсць згадкі пра падземныя сховішчы, падобныя да Дзерынкую і суседніх падземных гарадоў. Паводле легенды, яны былі збудаваныя іранскім царом Джамшыдам па ўказанні вярхоўнага бога Ахурамазды. Зыходзячы з гэтага, многія навукоўцы мяркуюць, што горад Дерынкую пабудавалі мідыйцамі ці персы.

У перыяд персідскага панавання (VI—IV стагоддзя да н.э.) горад упершыню стаў прытулкам для бежанцаў. У часы Візантыйскай імперыі горад сталі называць **Малакопія** (грэч. Μαλακοπαία), а прыкладна ў V стагоддзі н. э. Тут яны хаваліся ад набегаў качэўнікаў і пераследаў з боку ісламскіх дзяржаў Амейядаў і Абасідаў. Актыўная жыццё ў Дзерынкую ішла аж да VIII стагоддзя, хоць некаторыя мясцовыя знаходкі датуюцца X стагоддзем.

У 1963 годзе горад быў адкрыты археолагамі, калі адзін мясцовы жыхар неспадзявана выявіў за сцяной свайго дома нейкі таямнічы пакой.

Зноскі
------

1. ↑  dopotopa.com — Подземный город Деринкую Архівавана 16 лютага 2013.
2. ↑  Малакопия — Древо **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 15 ліпеня 2014. Праверана 12 жніўня 2014.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Каракал (значэнні).
«Каракал» узброеных сіл Туркменістана.
**Каракал** — беларуска-ўкраінскі супрацьтанкавы ракетны комплекс, распрацаваны кампаніяй «Белтэх Холдынг» пры ўдзеле Кіеўскага дзяржаўнага канструктарскага бюро «Прамень». Упершыню быў прадстаўлены шырокай грамадскасці ў лютым 2011 года на выставе IDEX-2011 у Абу-Дабі, а ў маі таго ж года на выставе MILEX-2011 у Мінску. З’яўляецца першым гатовым вырабам узбраення створаным ВПК Беларусі.

СТРК «Каракал» можа ўключаць у сябе падраздзяленне з 4—6 самаходнымі пускавымі ўстаноўкамі, машыны баявога кіравання, машыны разведкі і кіравання з камплектам БПЛА, машын тэхнічнай падтрымкі і забеспячэння з разліку адна машына на тры самаходныя пускавыя ўстаноўкі.

Самаходная пускавая ўстаноўка ўяўляе сабой мабільны комплекс на базе аўтамабіля беларускай вытворчасці з колавай формулай 4х4. Ракетнае ўзбраенне прадстаўлена супрацьтанкавымі кіраванымі ракетамі «Скіф» або «Бар’ер». Пры пераходзе з паходнага ў баявы рэжым пускавая ўстаноўка вылучаецца ўверх і пры стрэле боекамплекта аўтаматычна вяртаецца ў зыходнае становішча для перазарадкі. У кармавым адсеку машыны размяшчаецца дадатковая пераносная ўстаноўка СТРК «Скіф». Машына падзелена на два адсекі, пярэдні прызначаны для размяшчэння экіпажа ў колькасці двух чалавек, сярэдні і кармавы месцяць высоўную пускавую ўстаноўку і боекамплект ў 12 ракет. Машына абаронена шматслаёвай камбінаванай палімернай бранёй, што па заяве распрацоўшчыкаў зніжае радыёлакацыйную прыкметнасць

Зноскі
------

1. 1 2 3  Оружие России:ПТРК «Каракал».
2. ↑  Сергей Суворов: «Современные лёгкие бронированные автомобили» // Обозрение армии и флота, 2019, номер 2, страницы 26—27

Спасылкі
--------

* ПТРК «Каракал» **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Информационное агентство. Оружие России. Архівавана з першакрыніцы 9 кастрычніка 2019. Праверана 9 кастрычніка 2019.
* Новости ВПК. ПТРК «Каракал»
* Военный обозреватель. Мобильный противотанковый ракетный комплекс ПТРК «Каракал»

| ⛭Бранятэхніка Беларусі пасля 1991 года |
| --- |
| Баявыя разведвальныя машыны | *БРДМ 2Т*  ·  *БРДМ-2МБ1*  ·  *Кайман* |   |
| Баявыя машыны | *Каракал*  ·  *Ліс-ПМ*  ·  *Волат*  ·  *Віцім*  ·  *Asilak* |
| Самаходныя мінамёты | СМ-120 |
| Транспартныя машыны | *ТМПК*  ·  *ТГМ 3Т* |
| Бранятанкавая тэхніка | *ППМП*  ·  *ТЗМ-122*  ·  *МТП-300Т*  ·  *СТК-59ГМС*  ·  *МТП-70*  ·  *КМ-70*  ·  *БТР-60МБ1*  ·  *БТР-70МБ1*  ·  *Кобра-К*  ·  *Кобра-С*  ·  *Волат* |
| Імітацыйныя макеты | ІМТ-72 |
| Танкі | *Т-72БМЭ*  ·  *Т-72БМ2* |
| *курсівам* вылучаны перспектыўныя, даследчыя ці ўзоры, якія не пайшлі ў серыйную вытворчасць |