recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Шэжэрэ**, **шэжырэ**, **сачара**, (башк.: шәжәрә, каз.: шежіре, кірг.: санжыра, татар.: шәҗәрә, узб.: shajara, sanjara) - назва радаводу ў некаторых цюркскіх народаў. Найбольшае распаўсюджанне шэжэрэ мае сярод башкіраў, казахаў, каракалпакаў і кіргізаў. Акрамя самога радаводу, шэжэрэ ўключае ў сябе выклад найбольш выбітных падзей з жыцця таго ці іншага роду або племя, гэта значыць з'яўляецца своеасаблівай летапісам.

Першапачаткова шэжэрэ існавалі ў вуснай форме, і іх веданне было абавязковым. З часам яны сталі з'яўляцца ў пісьмовай форме, у тым ліку і ў вершаваным выглядзе.

Шэжэры служаць крыніцай гістарычнай, этнаграфічнай і антрапалагічнай інфармацыі.

Гл. таксама
-----------

* Башкірскае шэжэрэ
* Казахскае шэжэрэ

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* «Türkistan Seyyidler ve Şerifler derneği» Архівавана 23 красавіка 2021.
* О Шежере
* Алпысбес М. А. Место шежире в изучении истории.pdf
**Пу́кшына** (трансліт.: *Pukšyna*, руск.: Пукшино) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Янавіцкага сельсавета. За 30 км на паўночны ўсход ад Віцебска, 35 км ад чыгуначнай станцыі Віцебск.

Гісторыя
--------

У 18 стагоддзі вёска ў Віцебскім ваяводстве ВКЛ. У 1770 годзе ў складзе маёнтка Глазамічы, маёмасць Пацея. Пасля 1-га падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе ў складзе Расійскай імперыі, у Віцебскім павеце Пскоўскай, з 1776 года Полацкай губерняў, з 1777 года ў Суражскім павеце. З 1796 года ў Веліжскім павеце Беларускай, з 1802 года ў Суражскім павеце Віцебскай губерняў. У 19 стагоддзі вядома ў складзе маёнтка Глазамічы, уласнасць памешчыка Фёдара Багдановіча. У 1846 годзе належала малалетнім нашчадкам пмешчыка Фёдара Багдановіча Іосіфу, Каміле і Фаме. У 1866 годзе ў Віцебскім павеце. У пачатку 20 стагоддзя вёска ў Янавіцкай воласці Віцебскага павета Віцебскай губерні. Вёска (105 дзесяцін зямлі) адносілася да Глазаміцкай сельскай грамады. У сакавіку 1924 года вернута ў склад БССР. З 20 жніўня 1924 года вёска ў Янавіцкім сельсавеце Суражскага раёна Віцебскай акругі (да 26 ліпеня 1930 года). Вясковыя дзеці наведвалі працоўную школу 1-й ступені ў вёсцы Глазамічы, у якой у 1924 годзе навучыаліся 12 вучняў з Пукшына. З 20 лютага 1938 года ў Віцебскай вобласці. У Другую сусветную вайну з сярэдзіны ліпеня 1941 года да кастрычніка 1943 года пад нямецкай акупацыяй, гітлераўскія салдаты спалілі 49 двароў і забілі 4 жыхароў, 2 жыхароў прымусова выслалі ў Германію, 4 вяскоўцы загінулі на франтах. Пасля вайны вёска адбудавалася. З 20 студзеня 1960 года вёска ў Віцебскім раёне. З 22 снежня 1960 года ў Янавіцкім пасялковым савеце Віцебскага, з 25 снежня 1962 года Лёзненскага раёнаў. З 2 жніўня 1966 года зноў у Віцебскім раёне. У 1965-74 гадах у вёсцы размяшчалася цэнтральная сядзіба калгаса імя Жданава. У 2000 годзе вёска была ў складзе калгаса імя Суворава (цэнтр — вёска Глазамічы).

Насельніцтва
------------

* 10 двароў, 89 жыхароў (1785)
* 9 двароў, 141 жыхар (1846)
* 13 двароў, 127 жыхароў (1905)
* 24 двары, 134 жыхары (1926)
* 55 двароў, 171 жыхар (1941)
* 63 двары, 148 жыхароў (1969)
* 45 гаспадарак, 112 жыхароў (2000)
* 31 гаспадарка, 72 жыхары (2018)

Вядомыя асобы
-------------

* Віктар Пятровіч Ціханаў (1955—2018) — беларускі мастак.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 10: Віцебская вобласць, кн. 2 / рэдкал.: У. У. Андрыевіч (гал. рэд.) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2019. — 728 с.: іл. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-11-1126-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Янавіцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Янавічы |
| Вёскі | 
* Валькі
* Востраў
* Глазамічы
* Дружная
* Задзетуні
* Іменне
* Казімірова
* Лёпіна
* Панкі
* Півавары
* Пукшына
* Сёміна
* Слабада
* Сцяпная
* Чыжыкі
* Шпуры

 |
**Siona lineata** — від молей сямейства пядзенікі (*Geometridae*). Від упершыню апісаў Джавані Антоніа Скаполі ў сваёй «Entomologia Carniolica» 1763 года.

Падвіды
-------

Падвіды ўключаюць:

* *Siona lineata lineata* (Scopoli, 1763)
* *Siona lineata oenotriensis* (Staudinger, 1915)

Распаўсюджанне
--------------

Гэты даволі распаўсюджаны від можна сустрэць па ўсёй Еўропе. Від таксама прысутнічае ў Амурскай і Усурыйскай абласцях, Паўднёвай Сібіры, Цэнтральнай Азіі, Казахстане, Каўказе, Малой Азіі і Расіі.

Асяроддзе пражывання
--------------------

 Ілюстрацыя з «Брытанскай энтамалогіі» Джона Кёрціса
Матылькі жывуць на вапняковых і крэйдавых лугах, у невялікай мясцовасці, у адкрытых лясах, на пашах і травяністых участках.

Апісанне
--------

Размах крылаў 35-40 мм. Крылы белага або крэмавага колеру з цёмнымі жылкамі ўверсе і чорнымі або цёмна-карычневымі жылкамі ўнізе. На ніжнім баку крылаў звычайна таксама паказваецца чорная папярочная паласа за сярэдзінай, вельмі слабая на задніх крылах. Маладыя молі звычайна крэмавага колеру, але па меры сталення крылцы бялеюць. Са знікненнем лускі чорныя жылкі на ніжнім баку становяцца ўсё больш прыкметнымі на верхняй частцы крылаў.

Галава невялікая, з вялікімі шарападобнымі вачыма. Ногі доўгія і стройныя. У самцоў доўгае тонкае брушка з загнутым уверх канцом, у той час як у самак брушка больш тоўстае і не выгнутае. Самкі таксама меншыя і з больш вуглаватымі крыламі. У самак брушка мае тры падоўжныя чорныя лініі.

Біялогія
--------

Лёт імага днём у адным пакаленні з пачатку мая да канца чэрвеня. Вусень харчуецца рознымі травамі (маяран (*Origanum majorana*), купкоўка зборная (*Dactylis glomerata*), *Hypericum maculatum*, віды роду гарошак (*Vicia*), *Galium verum*, сумнік звычайны (*Solidago virgaurea*), крываўнік лекавы (*Achillea millefolium*), *Tanacetum vulgare*), а таксама дрэвавымі раслінамі (лаза вушастая (*Salix aurita*), каліна звычайная (*Viburnum opulus*)). Від зімуе ў выглядзе паўразрослага вусеня, а затым акукляецца ў кокане, прымацаваным да травінкі або сцябла расліны.

Галерэя
-------

* СпароўваннеСпароўванне
* Самка адкладвае яйцыСамка адкладвае яйцы
*

Зноскі
------

1. ↑  *Catalogue of Life*
2. ↑  *BioLib.cz*
3. ↑  *Fauna Europaea*
4. ↑  Peder Skou The Geometroid Moths of North Europe (Lepidoptera: Drepanidae and Geometridae)
5. 1 2 3  Black-veined moth on *UKMoths*
6. 1 2  Bob Gibbons *Field Guide to Insects of Britain and Northern Europe*
7. 1 2 3  *De Vlinderstichting*
8. ↑  Paolo Mazzei, Daniel Morel, Raniero Panfili *Moths and Butterflies of Europe and North Africa*
9. ↑  *Savela*. *Siona lineata* (Scopoli, 1763) **(нявызн.)**. *Lepidoptera and Some Other Life Forms*. Праверана April 13, 2019.

Спасылкі
--------

* *Lepiforum e.V.*
* Schmetterling-raupe
* Insekten Box
* Kimmo Silvonen Larvae of North-European Lepidoptera Архівавана 4 сакавіка 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
***Himantoglossum robertianum*** - від кветкавых раслін сямейства {{bt-bellat|архідныя|Orchidaceae}}, які расце ў басейне Міжземнага мора .

Апісанне
--------

*Himantoglossum robertianum* - цыбульная расліна. Квітнее са студзеня па красавік. Цыбуліна ядомая ў вараным выглядзе.

Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання
-------------------------------------

*Himantoglossum robertianum* з'яўляецца родным для Міжземнаморскага басейна і сустракаецца ў Партугаліі, Марока, Іспаніі, Балеарскіх астравах, Францыі, Італіі, Сардзініі, Корсіцы, Алжыры, Лівіі, Харватыі, Чарнагорыі , мацерыковай частцы Грэцыі, астравах Эгейскага мора і Крыце, Анатоліі і Кіпры і нядаўна (сакавік 2023) знойдзены ў Ізраілі. Сустракаецца на нізкарослых бедных лугах, гарыгах, хмызняках і адкрытых лясах. Аддае перавагу сухім перад вільготнымі, шчолачным і вапнавым субстратам. Від можна знайсці на вышынях да 1700 метраў. Расліна ўпершыню знойдзена ў Брытаніі ў 2022 годзе. Лічыцца, што арэал яе распаўсюджання пашыраецца з-за наступстваў змены клімату.

* 
* 

1. ↑  Himantoglossum robertianum **(нявызн.)**.  Flora Iberica. Праверана 17 December 2020.
2. 1 2 3 4  Rankou, H. (2011). "*Himantoglossum robertianum* ". *IUCN Red List of Threatened Species*. **2011**: e.T175926A7145415. Retrieved 17 December 2020.
3. 1 2  Barlia robertiana (Loisel.) Greuter **(нявызн.)**.  Flora-on. Праверана 17 December 2020.
4. ↑  Himantoglossum robertianum (Loisel.) P.Delforge **(нявызн.)**.  Catalogue of Life. Праверана 17 December 2020.
5. ↑  Himantoglossum robertianum (Loisel.) P.Delforge **(нявызн.)**.  Catalogue of Life. Праверана 12 March 2023.
6. ↑  Giant orchids found growing wild in UK for first time **(нявызн.)**. *TheGuardian.com* (1 красавіка 2022).
**Бінгемтан** (англ.: Binghamton) — горад, цэнтр акругі Брум у штаце Нью-Ёрк, ЗША. 

Насельніцтва паводле перапісу 2020 года складала 48 тысяч жыхароў. Бінгемтанскі ўніверсітэт.

З часоў пракладання чыгункі горад быў транспартным вузлом і вытворчым цэнтрам і ў розныя часы быў вядомы вытворчасцю цыгар, абутку і камп'ютараў. Кампанія IBM была заснавана непадалёку ад горада. У горадзе быў вынайдзены сімулятар палётаў, што прывяло да прыкметнай канцэнтрацыі тут электронных і абаронных кампаній. Гэты ўстойлівы эканамічны росквіт прынёс гораду мянушку "Даліна магчымасцей". Аднак, пачынаючы са скарачэння працоўных месцаў у абаронных фірмах у канцы Халоднай вайны, рэгіён страціў значную частку сваёй апрацоўчай прамысловасці.

Крыніцы
-------
**Дзмітрый Міхайлавіч** (1-я палова XIV ст. — пасля 1374) — князь друцкі.

З роду князёў друцкіх, сын князя Міхаіла Міхайлавіча. Згаданы без імя па бацьку пад 1372 годам, калі разам з полацкім князем Андрэем Альгердавічам удзельнічаў у паходзе на Вялікае княства Уладзімірскае і Вялікае княства Маскоўскае.

У 1374 годзе, напэўна, разам з малодшым братам князем Васілём згадваецца Германам з Вартберга як «князі одрыскія» ў паходзе полацкага князя Андрэя Альгердавіча на ордэнскі замак Дынабург.

Меў сыноў Сямёна, Івана Кіндыра, а таксама дачку Аляксандру.

Зноскі
------

1. ↑  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847329'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847326'></a>
2. 1 2  Кузьмин 2007, с. 57.

Літаратура
----------

* *Кузьмин А. В.* Опыт комментария к актам Полоцкой земли второй половины XIII-начала XV в. (окончание) // *Древняя Русь. Вопросы медиевистики*. — 2007. — № 4 (40). — С. 50-68.


| ?Дзмітрый Міхайлавіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Міхаіл Міхайлавіч |  | Міхаіл Данілавіч |  | Даніла |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Дзмітрый Міхайлавіч |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Сафія[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | genealogics.org |
**Дзмітрый Міхайлавіч Бонахаў** (26 жніўня 1972, в. Пячкавічы, Мсціслаўскі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі дзяржаўны і гаспадарчы дзеяч.

Біяграфія
---------

У 1989 пачаў працаваць слесарам Мсціслаўскага аўтапарку. Пасля службы ў арміі паступіў у Гомельскі кааператыўны інстытут, які скончыў у 1997 годзе па спецыяльнасці бухгалтарскі ўлік, кантроль і аналіз гаспадарчай дзейнасці. Працаваў дырэктарам гарадскога раздробнага гандлёвага прадпрыемства Мсціслаўскага райпа, першым намеснікам старшыні кіравання па гандлі Асіповіцкага райпа, першым намеснікам старшыні Асіповіцкага райвыканкама, генеральным дырэктарам РУП «Клімавіцкі лікёра-гарэлкавы завод». У 2005 годзе скончыў Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці эканоміка і кіраванне на прадпрыемстве прамысловасці.

27 снежня 2006 года прызначаны старшынёй Бабруйскага гарвыканкама. Пры ім у Бабруйску быў узведзены Лядовы палац і распачалася буйнамаштабная рэстаўрацыя Бабруйскай крэпасці.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Біяграфія на сайце Бабруйскага гарвыканкама Архівавана 21 лістапада 2010.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вадэр.

**Артур Паўлавіч Вадэр** (16 лютага 1920, вёска Горбава, цяпер Лёзненскі раён, Віцебская вобласць — 25 мая 1978, Талін) — эстонскі савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч, кандыдат гістарычных навук (1972). Член КПСС з 1943. Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета ЭССР (1970—1978).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 16 лютага 1920 года ў вёсцы Горбава (цяпер Лёзненскі раён, Віцебская вобласць) у сям’і эстонскага селяніна. Скончыў ВПШ пры ЦК КПСС (1954, завочна). З 1937 года на педагагічнай і камсамольскай рабоце. У 1941—42 гадах у Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. З 1943 года на адміністрацыйна-педагагічнай, з 1948 года — на партыйнай рабоце.

У 1948 годзе накіраваны на партыйную працу ў Эстонію. У 1952—59 гадах — сакратар Талінскага гаркама КП Эстоніі. У 1959—63 гадах у апараце ЦК КПСС. У 1963—64 гадах — старшыня Камітэта партыйна-дзяржаўнага кантролю ЦК КП Эстоніі пры Савеце Міністраў Эстонскай ССР, сакратар ЦК КП Эстоніі і намеснік старшыні Савета Міністраў Эстонскай ССР. У 1964—70 2-і сакратар ЦК КП Эстоніі. З 1970 года — старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР, намеснік старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР (з 1971). Кандыдат у члены ЦК КПСС у 1966—71 гадах. Член ЦК КПСС з 1971 года. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 6—9-га скліканняў. Узнагароджаны ордэнам Леніна, ордэнам Кастрычніцкай Рэвалюцыі, трыма іншымі ордэнамі, а таксама медалямі.

Памёр 25 мая 1978 года ў Таліне.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Вадэр Артур Паўлавіч

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1185827390 · VIAF: 92791725 |
**Пётр Уладзіміравіч Гнуценка** (нар. 29 ліпеня 1959 года, в. Уна, Лёзненскі раён) — беларускі журналіст.

Біяграфія
---------

У 1988 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, у 2004 годзе — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

З 1984 года працаваў у газеце «Рабочее слово» (з 1987 года — галоўны рэдактар). З 1977 года працаваў у Віцебскім абласным выканаўчым камітэце, у тым ліку, з 2004 года — начальнікам аддзела, 1-м намеснікам начальніка ўпраўлення ідэалагічнай работы. З 2007 года — старшыня Віцебскай абласной арганізацыі Беларускага Саюза журналістаў. Адзін з аўтараў кнігі «Витебская область» (Витебск, 2005).

Працаваў на пасадзе начальніка аддзела ідэалагічнай работы, па справах моладзі, рэлігіі і нацыянальнасцей галоўнага ўпраўлення ідэалагічнай работы і па справах моладзі Віцебскага аблвыканкама.

Літаратура
----------

* Давидович, О. В. Гнутенко Пётр Владимирович / О. В. Давидович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 321.
**Гаўры́ла Сямё́навіч Ві́ер** (6 красавіка 1890, в. Пуцінтэй  (руск.) (бел. цяпер Аргееўскі раён  (руск.) (бел. Малдовы — 7 сакавіка 1964) — беларускі мастак, жывапісец.

Біяграфія
---------

З 1905 года вучыўся і працаваў у Мінску ў іканапіснай майстэрні П. Курбатава, у 1910—1912 гадах вучыўся ў Пецярбургу ў мастака С. Ягорава, скончыў там у 1916 годзе Рысавальную школу таварыства заахвочвання мастацтваў. У 1921 годзе вярнуўся ў Мінск, працаваў дэкаратарам у тэатры «Чырвоная зала», выкладаў у чыгуначным тэхнікуме.

Пахаваны на Кальварыйскіх могілках у Мінску.

Творы
-----

«Юны мастак». 1923. НММ РБ
Аўтар твораў «Малады мастак» (1923), «Старое і новае» (1927), «Суботнік» (1932), «Маладыя спартсмены» (1934). Лепшыя творы гістарычнага жанру: «Курлоўскі расстрэл» (1924), «Лядовае пабоішча» (1938), «3 ліпеня 1944 года ў Мінску» (1945); з партрэтаў — «Змітрок Бядуля» (1924), «Сямейны партрэт» (1927), «Кандрат Крапіва» (1938) і інш.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 144. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Гаўрыла Сямёнавіч Віер на Вікісховішчы |
Каледж Св. Іаана, Кембрыдж. Іэйлы служаць у якасці апорных элементаў над варотамі.
**Іэйл** (таксама **Эал**, **Цэнцікор**) — міфічная істота ў еўрапейскай міфалогіі. Уяўляе сабой падобную на антылопу або казла чатырохногую жывёлу з вялікімі рагамі, якімі яна можа паварочваць у любым кірунку.

Іэйл мог з’явіцца з апісання індыйскага тура, які можа выстаўляць свае рогі наперад для абароны. Імя, магчыма, паходзіць ад еўр. «іаэл», што значыць «горны казёл».

Іэйл упершыню згадваецца ў Плінія Старэйшага ў «Натуральнай гісторыі». У Плінія гэтая жывёла апісваецца ў кантэксце расказу аб звярах Індыі. У некаторых літаратурных крыніцах гаворыцца аб яго варожасці з васіліскам і аб тым, што ў гэтай жывёлы чалавечы голас. Позняя істота перавандравала ў сярэдневяковыя бестыярыі і геральдыку, дзе яна ўвасабляе ганарлівую абарону. Прысутнічае на гербе Кацярыны, маці англійскага караля Генрыха VII. Часта выкарыстоўвалася ў архітэктуры.

У цяперашні час іэйл выкарыстоўваецца ў якасці геральдыкі, звязанай з Ельскім універсітэтам у Нью-Хэйвене, штат Канектыкут, ЗША.

| ⛭Гербавыя фігуры |
| --- |
| Сысуны | 
* Антылопа
* Бабр
* Бізон
* Бык
* Дзік
* Вярблюд
* Вол
* Воўк
* Гарнастай
* Дэльфіны
* Снежны барс
* Кенгуру
* Конь
* Карова
* ✰ Кот
* Лама
* Лань
* Леў
* Леапард
* Ліс
* Мядзведзь
* Алень
* Пантэра
* Сабака
* Тыгр
* Слон

 | Геральдычны дракон |
| Птушкі | 
* Крумкач
* Голуб
* Грак
* Ластаўка
* Арол
* Пеліканы
* Певень
* Страус
* Качкі
* Ястраб

 |
| Міфалагічныя жывёлы | 
* Альфін
* Васіліск
* Віверна
* Гамаюн
* Гарпія
* Гаруда
* Гаргона Медуза
* Грыфон
* Двухгаловы арол
* Дракон
* Аднарог
* Зілант
* Іэйл
* Камелапард
* Кентаўр
* Манцікора
* Пегас
* Саламандра
* Сімург
* Сірэна
* Фенікс
* Змей

 |
| Водныя насельнікі | 
* Сцерлядзь
* Шчупак
* Грабеньчык
* Чарапаха
* Жаба

 |
| Насякомыя | 
* Мурашка
* Матылёк
* Пчала

 |
| Расліны | 
* Дуб
* Лілія
* Пальма Мерцалава
* Сланечнік
* Ружа Лютэра
* Ружа Цюдараў

 |
| Іншыя | 
* Архангел Міхаіл
* Атам
* Георгій Перамаганосец
* Змяя
* Крыж
* Лук
* Меч
* Машна
* Ордэн Залатога Руна
* Падкова
* Слімак
* Сонца і месяц
* Страла
* Фасцыі
* Харугва
* Якар

 |
**Музей Уганды** (англ.: The Uganda Museum) — музей, адкрыты ў 1908 годзе ў Кампале для збірання, вывучэння, дакументавання і экспанавання культурнай і гістарычнай спадчыны Уганды.

Пра музей
---------

У экспазіцыі музея прадстаўлены прадметы археалагічнага, палеанталагічнага і гісторыка- этнаграфічнага характару. Музей адкрыты для наведвання штодня з 10 да 18 гадзін.

Гісторыя
--------

Музей адкрыўся ў 1908 годзе ў Храме сікхаў, размешчаным у Форце Лугарда на старым ўзгорку Кампалы. У 1941 годзе музей пераехаў у Школу прыгожых мастацтваў Макерэрэ. У 1954 годзе - чарговы пераезд, на цяперашняе месцазнаходжанне на ўзгорку Кітантэ.

У 2011 годзе ўзнікла пытанне магчымага зносу будынка музея і будаўніцтва на яго тэрыторыі 60-павярховага гандлёвага цэнтра, у якім два паверхі маглі б быць вылучаныя для музея. Гэтыя планы выклікалі ва ўгандыйскай грамадскасці глыбокую занепакоенасць, якая, у першую чаргу, звязана з тым, што пры падобных працах можа быць незваротна страчана істотная частка гістарычнай спадчыны.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Музея Уганды.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CiNii: DA08226561 · GND: 90799-6 · ISNI: 0000000110900473 · LCCN: n84226357 · NUKAT: n2008062678 · SUDOC: 157514102 · VIAF: 134924490 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Васільева.

**Зінаіда Анатолеўна Васільева** (руск.: Зинаида Анатольевна Васильева; 29 снежня 1913, Пецярбург — 1999) — беларуская балерына і педагог. Народная артыстка БССР (1940).

Біяграфія
---------

Скончыла Ленінградскае харэаграфічнае вучылішча ў 1933 годзе. У 1933—1937 гадах салістка тэатраў імя Кірава і Малога опернага ў Ленінградзе, Вялікага тэатра СССР, пасля 1950 года — балетмайстар-рэпетытар у тэатрах оперы і балета Адэсы, Новасібірска. У 1937—1949 гадах салістка Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР.
Адначасова педагог і першы мастацкі кіраўнік харэаграфічнага аддзялення Мінскага тэатральнага вучылішча (з 1937 года) і Беларускага харэаграфічнага вучылішча (1945—1949). У 1950—1961 гадах працавала балетмайстрам у Новасібірскім тэатры оперы і балета, Адэскім тэатры оперы і балета. У 1962—1965 гадах выкладала класічны танец у балетнай школе ў Каіры.

Творчасць
---------

З аднолькавай мастацкай пераканаўчасцю выконвала лірыка-драматычныя і камедыйныя ролі, аказала вялікі ўплыў на развіццё класічнага танца ў беларускім балеце. Стварыла на беларускай сцэне вобразы Ванды («Салавей» М. Крошнера), Адэты—Адыліі («Лебядзінае возера  (руск.) (бел.» П. Чайкоўскага), Марыі («Бахчысарайскі фантан  (руск.) (бел.» Б. Асафьева), Каламбіны («Арлекінада» Р. Дрыга), Лізы («Марная засцярога  (руск.) (бел.» П. Л. Гертэля; у 1944 годзе паставіла гэты балет).

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 24 верасня 1922.
2. 1 2 3 4  Васильева Зинаида Анатольевна // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 104. — 737 с.
3. 1 2  Зинаида Васильева // Кино-Театр. РУ  (руск.)

Літаратура
----------

* Васі́льева Зінаіда Анатолеўна // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 152. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* Балет. Энциклопедия / Главный редактор Ю. Н. Григорович. — М.: Большая Советская энциклопедия, 1981. (руск.)

Спасылкі
--------

* Васільева Зінаіда Анатолеўна на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* Зинаилда Васильева // Кино-Театр. РУ  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 128555 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аўраменка.

**Павел Самуілавіч Аўраменка** (нар. 1 мая 1929, вёска Барысаўка, Клімавіцкі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне жывёлагадоўлі. Доктар сельскагаспадарчых навук, прафесар.

Біяграфія
---------

З сялянскай сям’і. Закончыў Клімавіцкі зааветтэхнікум, БСГА — вучоны заатэхнік (1961). Працаваў старшым ветурачом МТС, старшынёй калгаса, начальнікам раённага ўпраўлення сельскай гаспадаркі. У 1967 годзе закончыў аспірантуру пры Беларускім навукова-даследчым інстытуце жывёлагадоўлі, з сакавіка 1967 года — кандыдат біялагічных навук, са снежня 1979 г. — доктар сельскагаспадарчых навук, з 1981 г. — прафесар. У БелНДІЖ — старшы навуковы супрацоўнік, загадчык аддзела, намеснік дырэктара па навуковай рабоце і кіраўнік аддзела па тэхналогіі кармоў. Асноўным напрамкам навукова-даследчай работы з’яўляецца распрацоўка прагрэсіўных тэхналогій нарыхтоўкі і захавання кармоў, а таксама абгрунтаванне эфектыўнасці выкарыстання кармавых сродкаў сельскагаспадарчай жывёлы ў адносінах да умоў сучаснага вядзення жывёлагадоўлі. Аўтар 187 навуковых работ, кніг і манаграфій.

Навуковыя працы
---------------

* Перспективные технологии заготовки травянистых кормов. — Мн. 1990 (у сааут.).
* Производство силосованных кормов. — Мн. 1984 (разам з Л. М. Паставалавай).
* Справочник по приготовлению, хранению и использованию кормов. — 2-е изд. — Мн. 1993. (у сааут.).

Заўвагі
-------

Літаратура
----------

* Аўра́менка Павел Самуілавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 87. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 130817 |
Пляжны валейбол
**Пляжны валейбол** — папулярны від спорту, гульня на падзеленай высокай сеткай пясчанай пляцоўцы, у якой дзве каманды, змешчаныя па розныя бакі сеткі, перакідаюць праз яе мяч, як правіла, рукамі, з мэтай прызямліць яго на чужой палове і не дапусціць падзення мяча на сваёй палове пляцоўкі.

Пляжны валейбол развіўся як самастойны від спорту з класічнага валейболу. Паміж двума відамі спорту існуе шмат агульнага, але ёсць і істотныя адрозненні ў правілах і тэхніцы гульні. Пляжны валейбол, апроч традыцыйных для валейбалістаў скакучасці, добрай рэакцыі, сілы, пачуцця мяча, патрабуе асаблівай атлетычнасці (у гульні на пяску спартсменам даводзіцца часцей здзяйсняць скачкі і рыўкі) і цягавітасці (матчы, у якіх замена гульцоў у камандах правіламі не прадугледжаная, часта праходзяць ва ўмовах высокай тэмпературы, пры яркім сонцы ці пры дажджы і моцным ветры, да таго ж звычайнай практыкай з'яўляецца правядзенне адной камандай некалькіх гульняў у дзень)

Важнай якасцю для гульцоў з'яўляецца ўніверсалізм, бо каманда ў пляжным валейболе складаецца ўсяго з двух чалавек. Гульцы не падзеленыя па амплюа і размяшчаюцца на пляцоўцы вольна, аднак у шматлікіх камандах можна вылучыць высокага блакавальнага і меней высокага, але больш рухомага абаронцу (даігроўшчыка), вызваленага ад працы на блоку.

Галоўным кіруючым органам у пляжным валейболе з'яўляецца Міжнародны савет па пляжным валейболе, якая ўваходзіць у склад FIVB — Міжнароднай федэрацыі валейболу. З 1996 года біч-волей прысутнічае ў спаборніцкай праграме Алімпійскіх гульняў. Найбуйнейшымі спаборніцтвамі, апроч алімпійскіх турніраў, з'яўляюцца чэмпіянаты свету, якія праводзяцца адзін раз у два гады; Сусветны тур — штогадовае камерцыйнае спаборніцтва, якое складаецца з некалькіх этапаў, арганізаванае аналагічна тэнісным ATP- і WTA-турам; турніры, што праводзяцца рэгіянальнымі канфедэрацыямі, якія ўваходзяць у FIVB.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пляжны валейбол
* Міжнародная федэрацыя валейболу / Пляжны валейбол (англ.)
* Асацыяцыя валейбалістаў-прафесіяналаў Архівавана 9 чэрвеня 2012. (англ.)
* Beach Volleyball Database: уся статыстыка пляжнага валейбола (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Спартыўная каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4331144-1 · LCCN: sh88001244 · NKC: ph115755 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Федасюк.

**Валерый Міхайлавіч Федасюк** (нар. 17 чэрвеня 1954, г. Мар’іна Горка, Пухавіцкі раён) — беларускі вучоны ў галіне фізікі цвёрдага цела, вынаходнік СССР, доктар фізіка-матэматычных навук (1992), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (2004). Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, генеральны дырэктар дзяржаўнага навукова-вытворчага аб’яднання «Навукова-практычны цэнтр Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі па матэрыялазнаўстве».

Біяграфія
---------

У 1976 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1976). Працуе ў НАН Беларусі. З 1994 года намеснік дырэктара інстытута па навуковай рабоце. З’яўляецца членам Міжнароднага электрахімічнага таварыства, ганаровым прафесарам універсітэта г. Сант’яга дэ Каспастэла.

Навуковыя інтарэсы
------------------

Аўтар больш за 300 навуковых прац, у тым ліку 14 аўтарскіх і калектыўных манаграфій, больш за 30 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў.

Узнагароды і прэміі
-------------------

Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2004, у аўтарскім калектыве) — *за працу «Магнітныя структуры і фізічныя ўласцівасці шматкампанентных сістэм з пераходнымі і рэдказямельнымі элементамі, распрацоўка новых магнітных матэрыялаў, стварэнне і вытворчасць элементаў і прылад электроннай тэхнікі»*. Прэмія РАН і НАН Беларусі (2015) за цыкл работ «Матэрыялы і плёнкавыя гетэраструктуры для прылад спінтронікі і магнонікі».

Узнагароджаны ордэнам Айчыны III ступені (2020), медалём Францыска Скарыны (2004), іншымі медалямі.

Зноскі
------

1. ↑  Ордэны, медалі і ганаровыя званні — узнагарод удастоены больш за 60 прадстаўнікоў розных галін
2. ↑  ФЕДАСЮК Валерый Міхайлавіч

Літаратура
----------

* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9
* Валерий Михайлович Федосюк (К 65-летию со дня рождения) // Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя фізіка-тэхнічных навук. — 2019. — Т. 64, № 2. — С. 255-256.

Спасылкі
--------

* Валерий Михайлович(недаступная спасылка)

* Валерый Міхайлавіч Федасюк у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
**Грыква** (афр.: Griekwa) — група еўрапейска-афрыканскіх крэолаў. Жывуць пераважна ў Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы і Намібіі. Агульная колькасць грыква не вядома, паколькі яны не фіксуюцца ў перапісах як цалкам асобны этнас. У 2014 г. каля 100 чалавек размаўлялі на мове грыква.

Гісторыя
--------

Адам Кок III, капітан грыква, ў 1848 г.
Грыква сфарміраваліся ў XVII - XVIII стст. у выніку сувязяў паміж еўрапейцамі, насельнікамі галандскай Капскай калоніі, і прадстаўніцамі мясцовых народаў гатэнтотаў і нама. Дырэктар Лонданскага місіянерскага таварыства, які ўпершыню ў 1813 г. выкарыстаў назву "грыква" лічыў іх нашчадкамі гатэнтотаў-*чарыгурыква*. У канцы XVIII ст. калі Капская калонія была захоплена Вялікабрытаніяй, грыква ўяўлялі сабою адну з груп бастэраў. Яна складалася з некалькіх пашыраных сем'яў.

Пры пасрэдніцве місіянераў грыква атрымалі права на землі на месцы сучаснага паўднёваафрыканскага горада Грыквастада, была сфарміравана іх асабістая структура кіравання на чале капітанаў і магістрата. У выніку перасялення на прасторах унутраных раёнаў Паўднёвай Афрыкі была створана тэрыторыя *Грыкваленд*. Асноўным заняткам перасяленцаў-крэолаў былі жывёлагадоўля (разводзілі авечак і кароў), здабыча слановай косці, пасрэдніцкі гандаль паміж еўрапейцамі і мясцовымі афрыканскімі народамі, але таксама рабілі напады на бушменаў і зулусаў.

Сутычкі з зулусамі скончыліся паражэннем, якое саслабіла грыква. Сітуацыя ўскладнілася перасяленнем бураў і стварэннем імі сваіх дзяржаўных утварэнняў. Буры адмоўна ставіліся да грыква як "каляровых", ніжэйшых па паходжанню, чым еўрапейцы. У 1859 - 1862 гг. грыква былі вымушаны перадаць бурам за выкуп значную частку сваіх зямель.

У 1860-ыя гг. вялікая частка грыква перасяліліся на ўсход сучаснай Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі, дзе атрымала ад Вялікабрытаніі землі ў карыстанне. Аднак многія грыква прадавалі зямлю еўрапейцам фактычна за бесцань. У 1878 г. брытанская адміністрацыя прыняла рашэнне аб пазбаўленні грыква іх валоданняў. Гэта прывяло да паўстання ўсходніх грыква. Пасля яго паражэння ў 1879 г. асабістае ўнутранае кіраванне грыква было адменена. У 1898 г. у Наталі зноў успыхнула узброенае паўстанне 50 грыква, якое было задушана брытанскімі салдатамі. У 1927 г. частка грыква арганізавана перасялілася ў раён Кейптаўна.

У перыяд існавання сістэмы апартэіда ў ПАР грыква лічыліся каляровым насельніцтвам і былі пазбаўлены многіх грамадзянскіх правоў.

У нашы дні ў ПАР дзейнічае Нацыянальная рада народа грыква.

Рэлігія
-------

Вернікі грыква — пратэстанты. Частка вернікаў складае асобную царкву грыква, сфарміраваную ў XIX ст.

Мовы
----

Большасць грыква размаўляе на афрыкаанс. Захавалася таксама асобная мова грыква, блізкая да мовы гатэнтотаў, аднак колькасць яе носьбітаў у нашы дні абмяжоўваецца 100 чалавекамі.

Спасылкі
--------

* griquas.com Архівавана 18 сакавіка 2013.
* Griqua
* The history of the Griqua nation - from the arrival of the white man in the Cape to today
* Griqua in South Africa
* Griqua identity(недаступная спасылка)
**Таварыства былых паліткатаржан і ссыльнапасяленцаў** — грамадская арганізацыя ў СССР, існавала ў 1921—1935 гадах.

Дзейнасць
---------

Створана ініцыятывай П. П. Маслава, Д. І. Навамірскага і іншых. Аказвала матэрыяльную дапамогу былым паліткатаржанам і ссыльнапасяленцам, арганізоўвала іх выступленні, успаміны, даклады, лекцыі. Важным кірункам дзейнасці таварыства былі збор, вывучэнне і выданне гістарычна-дакументальных матэрыялаў. У 1921—1923 гадах аддзяленні таварыства ўзніклі ў Віцебску, Гомелі, Мінску. 

У 1921 годзе таварыства налічвала 200 членаў, у 1926 — 1786, у 1931 — 2759. У 1924, 1925, 1928 і 1931 гадах адбыліся ўсесаюзныя з’езды членаў таварыства. Беларускае аддзяленне да 1928 года правяло 3 канферэнцыі. Навукова-даследчую работу члены таварыства вялі ў секцыях: па гісторыі дзекабрызму, рэвалюцыі 1905—1907 гадоў, нарадавольцаў і інш. Яны абмяркоўвалі даклады і мемуары, рыхтавалі да друку зборнікі дакументаў, манаграфіі. Таварыства выдавала часопіс «Каторга и ссылка» (1921—1935), біябібліяграфічны слоўнік «Деятели революционного движения в России» (1927—1934), «Бюллетень Центрального совета Всесоюзного обшества бывших политкаторжан и ссыльнопоселенцев» (1929—1933), у якіх ёсць біяграфічныя артыкулы і звесткі пра дзеячаў, чый лёс быў звязаны з Беларуссю. Таварыства супрацоўнічала з Гістпартам, Інстытутам Маркса—Энгельса—Леніна і іх філіяламі на месцах, з Усесаюзным таварыствам старых бальшавікоў. 

Спыніла дзейнасць у 1935 годзе ва ўмовах разгортвання ў СССР палітычных рэспрэсій.

Зноскі
------

1. ↑  "Десять лет. 1921-1931. Сборник статей и воспоминаний к десятилетнему юбилею Общества политкаторжан". Под редакцией Л. Старр, В. Плескова и Г. Крамарова. Москва, 1931
2. ↑  М. Юнге "Революционеры на пенсии. Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев, 1921-1935", 2015, с. 77

Літаратура
----------

* *Міхнюк У. М.* Тавары́ства былы́х паліткатаржа́н і ссыльнапасяле́нцаў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 372. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Міхнюк У.* Тавары́ства былы́х паліткатаржа́н і ссыльнапасяле́нцаў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 490. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
* Политическая каторга и ссылки: библиографический справочник членов о-ва политкаторжан и ссыльно-поселенцев / Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльно-поселенцев. — М.: Всесоюзное Общество политкаторжан и ссыльно-поселенцев, 1934. — 879 с. (руск.)
* *Юнге, М.* Революционеры на пенсии. Всесоюзное общество политкаторжан и ссыльнопоселенцев, 1921—1935. — М.: Аиро-XXI, 2015. — 640 с. — ISBN 978-5-91022-302-2. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 311484512 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Туміловіч.

**Аляксандр Уладзіміравіч Туміловіч** (нар. 1 верасня 1962 г. Віцебск) — беларускі гімнаст (спартыўная гімнастыка), Заслужаны майстар спорту СССР (1985).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1962 годзе ў Віцебску. Чэмпіён свету 1985 года ў камандным заліку ў складзе зборнай СССР. Чэмпіён СССР 1981 года ў практыкаваннях на кані. Сярэбраны прызёр чэмпіянату СССР 1984, 1985, 1986 гг. — на кані, у 1985 г. — вольныя практыкаванні. Бронзавы прызёр чэмпіянату СССР 1984 г. — перакладзіна.

З 1998 года працуе трэнерам у Ньютан, ЗША.

Зноскі
------

1. 1 2
Рубрыкі ў градуале караля Яна I Ольбрахта ў рызніцы Вавеля
**Рубрыка** — слова або частка тэксту, якая традыцыйна напісана або надрукаваная чырвонымі чарніламі з мэтай яе вылучэння. У англійскай мове «rubric» (рубрыка) — слова, якое запазычана з лацінскай мовы і азначае чырвоную охру або чырвоную крэйду; такое вылучэнне з’явілася ў сярэднявечных манускрыптах прыкладна ў XIII стагоддзі. Такім чынам, чырвоныя літары выкарыстоўваліся, каб вылучыць пачатковыя літары (у прыватнасці псалмоў), загалоўкі частак тэкстаў або імёны рэлігійнай значнасці. Гэтыя вылучэнні, вядомыя як рубрыкацыя, былі асобным этапам вырабу манускрыпту.

Паняцце «рубрыка» азначае таксама чырвоныя чарнілы або фарбу, якія выкарыстоўваліся для вырабу рубрык (ініцыялаў). Хоць чырвоны колер быў самым ужывальным, у познім Сярэднявеччы выкарыстоўваліся таксама і іншыя колеры, хоць для іх абазначэння таксама ўжывалася слова «рубрыка».

Розныя значэнні гэтага слова развіліся ад першапачатковага значэння. Звычайна новыя значэння адбываюцца з выразаў, напрыклад «пад рубрыкай».

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Рубрыка (ініцыял) на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) · Catholic (1997—…) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Навіцкі.
**Дзмітрый Эдуардавіч Навіцкі** (нар. 21 лютага 1971) — беларускі баскетбаліст, баскетбольны трэнер, суддзя.

Біяграфія
---------

Выступаў за беларускія клубы «Аўтазаводзец» (Мінск), «Гродна-93», «Папірус» (Барысаў), балгарскі «Лудагорац» (Разград).

Скончыў Акадэмію фізічнага выхавання і спорту (1993), Вышэйшую школу трэнераў (2012). З’яўляецца суддзёй нацыянальнай катэгорыі.

З 1998 года працаваў старшым выкладчыкам кафедры фізічнага выхавання і спорту Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэту, з 1999 года быў галоўным трэнерам студэнцкай баскетбольнай каманды ўніверсітэту, у тым ліку ўзначальваў клуб БДУ падчас яго выступлення ў чэмпіянаце Беларусі ў 2001—2004 і 2008—2015 гадах. Таксама працаваў гуляючым трэнерам клуба «Папірус-БДУ» (1998/99), галоўным трэнерам клубаў беларускага чэмпіянату «Барысаў-БДУ» (2004/05), «Мінск-2006-2» (2006/07), РЦАП-СДзЮШАР (2019/20) і клубаў Непрафесійнай баскетбольнай лігі Беларусі «Аматары», «Басціон», «SOYTEX», «Med Crew», «RUSH».

Дасягненні
----------

* Сярэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (1): 1994/1995.
* Уладальнік Кубка Беларусі: 1999.

Зноскі
------

1. ↑  ОТКРЫТОЕ МЕТОДИЧЕСКОЕ ЗАНЯТИЕ ДЛЯ ПРЕПОДАВАТЕЛЕЙ ПРОШЛО В МИНСКЕ

Спасылкі
--------

* Профіль на сайце eurobasket.com
* Профіль на сайце nbl.by (баскетбаліст)
* Профіль на сайце nbl.by (трэнер)
* Профіль на сайце scholar.google.ru

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Плаўнік.
**Ізраіль Пла́ўнік** (1905, Пасадзец — 1941) — беларускі пісьменнік, перакладчык з ідышу. Брат Змітрака Бядулі.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Навучаўся ў хедэры (1913—1919), Будслаўскай беларускай гімназіі (1919), закончыў двухгадовыя адукацыйныя курсы ў Менску (1925). Працаваў наборшчыкам у друкарні імя Сталіна, пазней — карэктарам.

З 1925 года ўваходзіў у літаратурнае аб’яднанне «Маладняк». У ліпені 1927 года стаў адным з ініцыятараў стварэння аб’яднання «Пробліск».

Расстраляны немцамі ў час Вялікай Айчыннай вайны.

Творчасць
---------

Сумесна з Сяргеем Дарожным выдаў зборнік вершаў «Звон вясны» (1926). Таксама былі нявыдадзеныя зборнікі «Блакітныя далі» і «Сонечны маяк».

* «Звон вясны». 1926«Звон вясны». 1926
* «Лейбка „Бэрлінчык"». 1929«Лейбка „Бэрлінчык"». 1929
* «Наша любоў». 1936«Наша любоў». 1936

Спасылкі
--------

* *Жыбуль, В* Сямейна-радаводнае кола Змітрака Бядулі (бел.). Архівавана з першакрыніцы 27 верасня 2021.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Джалілава.
**Клара Алімадатаўна Джалілава** (узб.: Klara Jalilova Alimadatovna; 8 ліпеня 1938, Ташкент — 20 лістапада 2020, Ташкент) — савецкая і узбекская спявачка

 і актрыса

, Заслужаная артыстка Узбекскай ССР (1977).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 8 ліпеня 1938 года ў Ташкенце ў сям’і рабочых, дзе была старэйшай з пяці дзяцей. З дзяцінства займалася музыкай і вакалам, выступала з канцэртамі як спявачка самадзейнага калектыву. У 1955 годзе яе заўважыла оперная спявачка Халіма Насырава  (укр.) (бел. і запрасіла на праслухоўванне ў Ташкенцкую дзяржаўную кансерваторыю, пасля чаго Клара была рэкамендавана салісткай да ўзбекскага аркестра народных інструментаў пры Дзяржаўнай філармоніі Узбекскай ССР. У 1957 годзе Клара Джалілава была дэлегавана ад Узбекскай ССР на VI Сусветны фестываль моладзі і студэнтаў  (укр.) (бел. у Маскву, дзе была ўдастоена залатога медаля. Скончыла Ташкенцкі мастацка-прамысловы інстытут.

У 1958 годзе выканала галоўную ролю ў музычнай камедыі «Зачараваны табой  (укр.) (бел.», якая атрымала ўсесаюзны поспех. У 1960 годзе як вакалістка ўдзельнічала ў агучанні музычнай камедыі «Аб гэтым гаворыць уся махаля» Шухрата Абасава. У 1977 годзе атрымала званне заслужанай артысткі Узбекскай ССР. Пазней шмат здымалася ў кіно — згуляла адну з нявестак у камедыі «Бунт нявестак  (укр.) (бел.» (1985), з’явілася ў невялікай ролі служанкі гарэма турэцкага султана ў маштабнай гістарычнай драме Сухейля Бен Барка  (укр.) (бел. і Учкуна Назарава  (руск.) (бел. «Бітва трох каралёў  (укр.) (бел.» (1990) з міжнародным акцёрскім складам, — і выступала на эстрадзе.

Памерла 20 лістапада 2020 года ў Ташкенце ў 82-гадовым узросце.

Асабістае жыццё
---------------

Джалілава двойчы выходзіла замуж. Першым мужам спявачкі быў акцёр Якуб Ахмедаў  (руск.) (бел.. У пары нарадзіўся сын Фуркат. Шлюб завяршыўся разводам. Другі мужчына — Рустам Негматаў, музыкант ансамбля «Бахор». У гэтым шлюбе нарадзіліся двое сыноў — Шухрат (памёр у 2012 годзе ад раку ў 47-гадовым узросце) і Шаўкат.

Узнагароды
----------

* 1977 — Заслужаная артыстка Узбекскай ССР
* 2011 — Ордэн «Дустлік» (Узбекістан)

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Скончалась заслуженная артистка Клара Джалилова(нявызн.). *Газета.uz* (20 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 3 грудня 2020. Праверана 16 снежня 2020.
3. ↑

Спасылкі
--------

* Клара Джалілова на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
**1xBet** - кампанія, якая займаецца азартнымі гульнямі ў інтэрнэце, ліцэнзаваная ліцэнзіяй Curaçao eGaming License. Была заснавана ў 2007 годзе і зарэгістравана на Кіпры. У 2019 годзе яны адчулі значны рост, ненадоўга спансіруючы ФК «Чэлсі» і ФК «Ліверпуль», перш чым былі адхіленыя ад пасады за ўдзел у незаконнай дзейнасці.

Першапачаткова гэта было расійскім казіно, але ў 2014 годзе пашырыла сваю прысутнасць у Інтэрнэце, уступіўшы ў партнёрства з «Букмекерскім публком». Ён падтрымлівае аперацыі на Мальце, Кіпры і Абуджы (Нігерыя). У Кеніі 1xBet працуе па ліцэнзіі BCLB.

Па стане на студзень 2022 года 1xBet больш не знаходзіцца на Кюрасаа пасля падачы заявы аб банкруцтве. Пазоў супраць кампаніі і яе ліцэнзіяра застаецца адкрытым. Сайт працягвае працаваць у Інтэрнэце. 1xBet прадстаўляе гульні ад пастаўшчыкоў праграмнага забеспячэння, такіх як GameArt, NetEnt, Betsoft, Pragmatic Play, Play N GO, Microgaming.

Крымінальнае расследаванне
--------------------------

У пачатку 2020 года стала вядома аб афэры, якая працягваецца, звязанай з крадзяжамі і незаконнымі дзеяннямі, што прыцягнула ўвагу па дыпламатычных каналах.

Банкруцтва
----------

У лістападзе 2021 года даччыная кампанія 1xBet, 1хCorр MV, падала заяву аб банкруцтве у суд Кюрасаа пасля таго, як адмовілася пакрыць грошы групе гульцоў.

Меркаваныя ўладальнікі
----------------------

Каршкоў, экс-маёр міліцыі, начальнік аддзела "К" УУС па Бранскай вобласці, атрымаў кіпрскае грамадзянства ў 2020 годзе, атрымаўшы "Залаты пашпарт" за кошт значных інвестыцый у краіну. Разам з расійскімі мільярдэрамі Сяміёхіным і Казарыным усе трое беглі на Кіпр, каб пазбегнуць судовага пераследу з боку Расіі.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  1xbet Kenya (англ.). *kenyan-digest.com*. Праверана 28 лістапада 2022.
3. ↑
4. ↑  Partners 1xBet (англ.). *revenuelab.biz* (16 верасня 2021). Праверана 22 чэрвеня 2022.
5. ↑   Архівавана 2 мая 2021.
6. ↑
7. ↑
**Юрый Дзмітрыевіч Саранцаў** (руск.: Ю́рий Дми́триевич Сара́нцев; 7 кастрычніка 1928, Вялікі Мелік, Ніжне-Волжскі край — 24 жніўня 2005, Масква) — савецкі і расійскі акцёр кіно і дубляжу, Народны артыст Расійскай Федэрацыі (2000).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сяле Вялікі Мелік Балашаўскай раёна Балашаўскай акругі Ніжне-Волжскага краю ў чувашскай сям’і ваеннага і хатняй гаспадыні. Скончыў Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі (майстэрня Сяргея Юткевіча і Міхаіла Рома). З 1951 года — акцёр Тэатра-студыі кінаакцёра, з 1957 года — кінастудыі імя Горкага.

Рос хваравітым дзіцем, урачы рэкамендавалі пераехаць, змяніць клімат. Якраз бацьку Юры пераводзілі служыць на Далёкі Усход, сям’я пераехала разам з ім. Юрый пачаў займацца спортам. Недалёка ад дома быў Дом піянераў, у якім быў драмгурток. Там некаторы час займаўся ў гэтым гуртку. Зрэшты, захапленне спортам было настолькі моцнае, што Юрый цвёрда вырашыў паступаць у фізкультурны інстытут.

Ён адправіўся з таварышамі ў Маскву, паступаць у фізкультурны, але адзін са знаёмых Юры паступаў ва УДІК і паклікаў Юру з сабой. Юрась таксама вырашыў паспрабаваць і паступіў з першага разу. Курс набіраў Сяргей Юткевіч, першыя два гады ён і вёў заняткі, аднак потым са студэнтамі займаўся Міхаіл Ром. Акцёрскае майстэрства выкладаў Іосіф Рапапорт.

Здымаўся ў кіно з 1950 года, пераважна ў ролях другога плана і эпізодах. Ён здымаўся ў такіх вядомых карцінах, як «Планета бур», «Гіпербалоід інжынера Гарына», «Дай лапу, Сябар!», «Жорсткі раманс», «Верныя сябры» і многіх іншых. Інакенцій Сцяпанаў у фільме «Жыццё прайшло міма» — адна з лепшых прац акцёра ў кіно.

Шмат працаваў на дубліраванні фільмаў. Яго голасам казаў Астап Бэндэр — Арчыл Гаміяшвілі.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no2005054508 · VIAF: 41572742 · РДАЛМ: 11178159 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мельнікаў.
**Анатоль Леанідавіч Мельнікаў** (нар. 10 сакавіка 1955, г. Магілёў) — беларускі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся і вырас у г. Магілёве. Скончыў Кіеўскі інстытут інжынераў грамадзянскай авіяцыі, Маскоўскі літаратурны інстытут імя М. Горкага, 2-х гадавую школу рэжысёраў-аператараў, прайшоў творчы конкурс на Вышэйшыя рэжысёрскія курсы Дзяржкіно СССР, але іх не скончыў па аб’ектыўных прычынах.

Працаваў інжынерам у аэрапорце, майстрам на заводзе, канструктарам у адмысловым праектна-канструктарскім бюро, экскурсаводам, рэжысёрам Народнай кінастудыі, дырэктарам Дома культуры, рэдактарам тэлебачання і радыё, карэспандэнтам рэспубліканскай газеты, выкладчыкам курсу журналістыкі друкаваных і электронных СМІ ў універсітэце, кіраўніком прэс-цэнтра, галоўным спецыялістам упраўлення ідэалагічнай працы Магілёўскага аблвыканкама. Цяпер з'яўляецца тэлевядучым праграмы «Час АРТ» тэлерадыёкампаніі «Магілёў».

Член Магілёўскага абласнога аддзялення праўладнага Саюза пісьменнікаў Беларусі.

У цяперашні час жыве і працуе ў Магілёве.

Творчасць
---------

Аўтар рамана «Фагги». Апавяданні публікаваліся ў абласным зборніку Саюза пісьменнікаў, у перыядычным прэсе. Зняў аўтарскі дакументальны фільм «Загінулыя хлусні не прымаюць». Публікуе апавяданні і навелы на Facebook.

Бібліяграфія
------------

* «Избранное» (Москва, 2000)
* «Фагги» (Могилев, 2010)

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Таленты ад роднай зямлi **(нявызн.)**. *catalog.library.mogilev.by*. Праверана 6 студзеня 2024.
2. ↑  Анатолий Мельников: «Если не писать – получится самомучительство…» (англ.). *www.oo-spb.by*. Праверана 6 студзеня 2024.
3. ↑  Могилевское областное отделение | Общественное объединение "Союз писателей Беларуси" (руск.). *old.oo-spb.by*. Праверана 3 студзеня 2024.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мікуліч.

**Мікалай Уладзіміравіч Мікуліч** (нар. 3 ліпеня 1960, в. Закальное, Любанскі раён, Мінская вобласць) — беларускі літаратуразнаўца і літаратурны крытык, педагог. Кандыдат філалагічных навук (1990), дацэнт (1997). Член Саюза пісьменнікаў Беларусі.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся 3 ліпеня 1960 года ў в. Закальное Любанскага раёна Мінскай вобласці ў сялянскай сям’і.

Скончыў Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. М. Горкага (1982), аспірантуру Інстытута літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР (1986). У 1987—2005 гадах працаваў у Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Янкі Купалы (асістэнт, старшы выкладчык, дацэнт, загадчык кафедры беларускай літаратуры). У 2006—2008 гадах — в.аб. вучонага сакратара Інстытута літаратуры імя Янкі Купалы НАН Беларусі. З 2009 года — загадчык аддзела ўзаемасувязей літаратур Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі.

Навукова-даследчыцкая дзейнасць
-------------------------------

Аўтар больш за 450 навуковых работ, у тым ліку 17 кніг і брашур. Сфера навуковых інтарэсаў: праблемы развіцця беларускай паэзіі ХХ-ХХІ стагоддзяў, рускамоўная літаратура Беларусі, параўнальнае літаратуразнаўства, беларуска-еўрапейскае літаратурнае ўзаемадзеянне, міждысцыплінарныя праблемы сувязей беларускай літаратуры з гісторыяй і нацыянальнай свядомасцю.

Выбраная бібліяграфія
---------------------

* Паэзія рэчаіснасці: У свеце Максіма Танка. — Мн. 2001.
* Азораны талент. Памяці Максіма Танка // «Наша слова», 5 жніўня 2015 года, № 31, С. 2.
* Балада высокага таленту: Памяці Максіма Танка // Беларуская думка. № 8, 2015.