recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Шырневічы**, **Шырновічы**, **Шырнавічы** — колішняя вёска на тэрыторыі сучаснага Крупскага раёна.

Размяшчалася на правым беразе Бабра за 6 км ніжэй цяперашніх Крупак. Станам на 2019 год захаваліся вясковыя могілкі.

Гісторыя
--------

Прынамсі ў канцы XIV ст. Шырневічы — група даннікаў на заходняй ускраіне Друцкага княства, якая пазней долямі трапіла ў розныя ўдзелы друцкіх князёў, а затым да іх спадчыннікаў і пераемнікаў. Такім чынам пэўную долю Шырневічаў атрымалі князі Адзінцэвічы, якія, на думку некаторых даслечыкаў, маглі быць галінай роду Друцкіх.

Да 1436 года доля даннікаў Шырневічаў належала князю Аляксандру Адзінцэвічу, па галоўнай сядзібе называнаму Рэпухаўскім, які на баку вялікага князя Свідрыгайлы браў удзел у бітве пад Вількамірам (1435) і пасля паразы паехаў з сынам у Маскву. Вялікі князь Жыгімонт канфіскаваў маёнткі князя Адзінцэвіча і даў іх літоўскаму пану Юшку Гойцавічу.

Упершыню згадваюцца ў 1461 годзе, калі пан Юшка запісаў сваю *«выслугу на вялікім князю Жыгімонце»* — «двор» Рэпухаў з «дварцом» Ваўкавічы, «дварцом» Мілотынню, даннікамі Капеньчычамі, даннікамі на Белай і даннікамі Шырневічамі — жонцы Ганне Даўгірдаўне. Пані Ганна, пасля смерці пана Юшкі, выйшла замуж за пана Івана Іллініча і ў 1481 годзе запісала яму спадчыну па першым мужу.

Пазней Шырневічы згадваюцца як частка Варанцэвіцкага маёнтка Ільінічаў, невядома, ці яшчэ адна доля належала гэтага маёнтка, ці пан Іван Ільініч перапісаў на Варанцэвічы даннікаў атрыманага Рэпухаўскага маёнтка, не выключана разам першае і другое.

У 1559 годзе Шырневічы згадваюцца і як частка Варанцэвіцкай воласці, якая належала дзяржаўнаму Аршанскаму замку, склад яе быў стракаты — саміх Варанцэвіч у ёй не было, але былі паселішчы са складу маёнтка Падбярэззе ды іншых удзелаў былога Друцкага княства. Як гэтыя ўладанні трапілі да замка, не вядома. Магчыма, гэта яшчэ адна доля Шырневічаў з ранейшага ўдзелу кагосьці з князёў Друцкіх, які ў сярэдзіне XVI ст. перайшоў на вялікага князя. У гэтай долі Шырневічаў было 5 службаў, што агулам налічвалі 19 дымоў.

Далей крыніцамі прасочваюцца толькі Шырневічы, звязаныя з Варанцэвіцкім маёнткам Іллінічаў ды іх наступнікаў.

Станам на 1775 год — 26 двароў.

Станам на 1910 год вёска Шырневічы і пасёлак Шырневічы знаходзіліся ў складзе Бобрскай воласці Сенненскага павета Магілёўскай губерні.

З 1924 года ў складзе Крупскага раёна.

У 1933 годзе пры стварэнні зенітна-артылерыйскага палігона Заходняй асобай ваеннай акругі жыхары Шырневіч былі выселены (разам з жыхарамі суседніх вёсак Слоўчы, Краснай Горкі, Селішча, Маласаяў).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  *Насевіч В. Л.* У складзе Вялікага княства Літоўскага // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Крупскага р-на. — Мн. 1999. — С. 37-64, 70-73.

Спасылкі
--------

* Шырневічы на сайце Глобус Беларусі (руск.)
Карта Аўстразіі ў 752 годзе.
**Аўстразія** (фр.: Austrasie, ням.: Austrasien, лац.: Austrasia) - паўночна-ўсходняя частка франкскай дзяржавы Меравінгаў (у супрацьлегласць паўднёва-заходняй часткі - Нэйстрыі).

Займала тэрыторыю ў басейнах Мааса і Мозэля, а таксама вобласці на ўсход ад Рэйна (зараз там размяшчаюцца паўночна-ўсходнія рэгіёны Францыі, Бельгіі, Нідэрландаў, а таксама заходнія тэрыторыі Германіі). Сталіца Аўстразіі знаходзілася ў горадзе Мец, хоць некаторыя кіраўнікі выбіралі ў якасці сваёй рэзідэнцыі Рэймс.

Аўстразія адміністрацыйна сфарміравалася ў 511 годзе, калі пасля смерці Хлодвіга каралеўства франкаў было падзелена на дзве часткі. Аўстразія дасталася старэйшаму, хоць і незаконнаму, сыну Хлодвіга, Тэадорыху. У VI-VII стагоддзях Аўстразія часам адасаблялася ў самастойнае каралеўства, кіравалася сваімі каралямі і маёрдомамі. Ад маёрдомаў Аўстразіі, якія сталі ў 687 годзе фактычнымі кіраўнікамі ўсяго каралеўства франкаў, узнікла дынастыя Каралінгаў.

Пры пераемніках Карла Вялікага Аўстразія ўвайшла ў склад Германіі.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ваньковіч.

**Тэадор Антоні Ваньковіч** (польск.: Teodor Antoni Wańkowicz, ? — 15 ліпеня 1716) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Стольнік і падстароста судовы менскі (1689—1716).

Біяграфія
---------

З роду Ваньковічаў герба «Ліс зменены», сын менскага войскага Пятра і ваўкавыскай харунжычанкі Ганны Дунін-Глушынскай.

У 1671—1676 гадах узгадваецца як падчашы пінскі. Каля 1685 стаў менскім стольнікам, а ў 1689 годзе — падстаростам судовым. Гэтыя дзве пасады трымаў да канца жыцця. Таксама быў старостам падусвяцкім і рушаўскім. Пяць разоў засядаў у Трыбунале ВКЛ у 1682, 1686, 1691, 1701 і 1709 (у гэтым годзе быў маршалкам кола Compositi judicii) гадах. Часта бываў кіраўніком на сойміках і судах фіскальных. У Менску заснаваў кляштары кармелітаў і баніфратаў. Ахвяраваў значныя сродкі менскім францысканцам. Быў фундатарам мноства іншых кляштараў, у тым ліку тых жа законаў у Івянцы (Касцёл Святога Міхаіла Арханёла).

Згодна з Юзафам Вольфам, незадоўга да смерці атрымаў ад караля Аўгуста II прывілей на менскае кашталянства. Але нават калі прывілей і меў месца, Тэадор Ваньковіч не здолеў замацавацца на пасадзе кашталяна, бо з 1713 яе займаў Даніэль Выгоўскі. Ваньковіч застаўся стольнікам і падстаростам менскім, на гэтых пасадах і памёр пасля доўгай хваробы 15 ліпеня 1716.

Сям'я
-----

Быў жанаты з дачкой лідскага земскага пісара Ганнай Войшнар і меў ад яе двух сыноў, Стэфана і Антонія, якія рана памёрлі, і пяць дачок:

1. Соф'ю, жонку менскага войскага Францішка Валадковіча;
2. Алену, жонку новагародскага земскага суддзі Яна Багуслава Рдултоўскага;
3. Кацярыну, жонку вількамірскага скарбніка Яна Ярмаловіча;
4. Францішку, якая была ксеніяй менскага закона Св. Бенедыкта;
5. Калумбу, якая стала прэорыцай гэтага ж кляштара.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Niesiecki K. Herbarz Polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839—1846
* Ваньковічы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 684. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.
* *Чарняўскі Ф.* Ураднікі Менскага ваяводства: біяграфічны даведнік, выпуск 1, с. 54. Мінск, 2007


| ?Тэадор Антоні Ваньковіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Стэфан Ваньковіч |  | Юхна Ваньковіч |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Адам Ваньковіч |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Пётр Ваньковіч |  |  |  |  | Алена са Скумін-Тышкевічаў[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Тэадор Антоній Ваньковіч |  |  |  |  | Ева з Дуброўскіх[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Ганна з Дунін-Глушынскіх[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 550154260809524480009 |
**Ляшчы́нава** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Крашанка (прыток Ушачы), за 22 км у напрамку на поўдзень ад Полацка, за 0,9 км на паўночны ўсход ад вёскі Зыкова, за 3 км на паўднёвы захад ад аграгарадка Гомель.

Плошча паверхні 0,19 км². Даўжыня 0,74 км, найбольшая шырыня 0,36 км, даўжыня берагавой лініі 1,85 км. Найбольшая глыбіня 2,5 м, сярэдняя 1,6 м. Аб'ём вады ў возеры 0,3 млн м³. Плошча вадазбору 0,61 км².
Катлавіна возера рэшткавага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны маюць вышыню 3—8 м. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй да 80 м. Берагавая лінія ў паўночнай частцы ўтварае 2 залівы і паўвостраў. Берагі нізкія, пясчаныя, на поўначы і паўночным усходзе сплавінныя, усходнія зліваюцца са схіламі катлавіны. Мелкаводдзе вузкае і пясчанае ўздоўж берагоў. Астатнюю частку дна возера высцілае сапрапель. Зарастае ўмерана. Расліннасць распаўсюджваецца да глыбіні 1,5 м.

У возера ўпадае адзін ручай і выцякае ручай у возера Саламірскае.

Літаратура
----------

* Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия / Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — 2-е изд. — Мн.: БелСЭ, 1989. — С. 178. — 599 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-85700-001-7. (руск.)
* Республика Беларусь. Витебская область. Полоцкий район: карта / Ред. В. А. Змачинская. — Мн.: Белкартография, 2012. — 5 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Общая характеристика озёр Витебской области Архівавана 17 мая 2017. (руск.)
* Морфометрические параметры озер Витебской области Архівавана 6 сакавіка 2016. (руск.)
* Ліст карты N-35-34. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 г. Архівавана 1 мая 2013. (руск.)
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2. (руск.)
**Бенька**, сапр. **Святла́на Ва́цлаваўна Бень** (нар. 20 чэрвеня 1975, Віцебск, Беларуская ССР) — беларуская музыка, спявачка, тэатральны рэжысёр, акцёрка, паэтка. Называе сябе найперш паэтам. Шматгадовы лідар гурта «Серебряная свадьба».

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і медыцынскіх работнікаў..

Пастаноўшчыца некалькіх спектакляў у віцебскім лялечным тэатры «Лялька». Рэжысёр Беларускага дзяржаўнага тэатру лялек («Пэпі Доўгаяпанчоха», «Жудасны спадар Ау», «Хатні вожык», Vermes («Чарвякі») і іншыя). Стваральніца лялечнага тэатра «Картонка».

З 2005 — лідар фрык-кабарэ-бэнда «Серебряная свадьба», з якім дала мноства канцэртаў у розных краінах свету і запісала некалькі альбомаў. Альбом «Сердечная мускулатура» (2011) атрымаў найвышэйшыя адзнакі экспертаў Experty.by. З 2016 года, калі гурт «Серебряная свадьба» сышоў у «бестэрміновы адпачынак», шмат часу аддае тэатральным праектам, такім як «Из жизни насекомых» (спектакль паводле твораў Мікалая Алейнікава). Выступала ў складзе «Мікракабарэ» з Арцёмам Залескім. У 2017 годзе музыкі ўзялі ўдзел у праекце «(Не)расстраляная паэзія», запісаўшы кампазіцыю на вершы Ізі Харыка.

У 2020 годзе Бенька не раз выступала на нефармальных «дваровых» канцэртах у розных раёнах Мінска — з гуртом «Разбітае сэрца пацана» і з іншымі музыкамі. З лета 2021 года запісвае песні ў супрацы з берлінскай артысткай Галяй Чыкіс.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑  Светлана Бень («Серебряная свадьба»): «Я для дочки слишком старомодная» **(нявызн.)**.  Логуновская Евгения, Ultra-music.com (1 лютага 2012). Праверана 30 мая 2017.
3. ↑  *Будкін, Сяргей*. 25 жанчын, без якіх не было б беларускай музыкі (+ аўдыё)  (бел.).  Будзьма беларусамі! (2 мая 2013). Архівавана з першакрыніцы 4 красавіка 2020. Праверана 4 красавіка 2020.
4. ↑  Светлана Бень ("Серебряная Свадьба"): "У меня был восхитительный период увлечения "Гражданской Обороной"" **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Tut.by (27 красавіка 2011). Архівавана з першакрыніцы 11 мая 2011. Праверана 30 мая 2017.
5. ↑   Архівавана 3 жніўня 2020.
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑

Спасылкі
--------

* Стихи.ру Бенька (руск.)
**Зада́ча Кашы́** — адна з асноўных задач тэорыі дыферэнцыяльных ураўненняў (звычайных і з частковымі вытворнымі); заключаецца ў знаходжанні рашэння (інтэграла) дыферэнцыяльнага ўраўнення, якое задавальняе так званым пачатковым умовам (пачатковым дадзеных).

Задача Кашы звычайна ўзнікае пры аналізе працэсаў, якія вызначаюцца дыферэнцыяльным законам эвалюцыі і пачатковым станам (матэматычным выразам якіх і з’яўляюцца ўраўненне і пачатковая ўмова). Гэтым матывуецца тэрміналогія і выбар абазначэнняў: пачатковыя дадзеныя задаюцца пры {\displaystyle t=0}, а рашэнне адшукваецца пры {\displaystyle t>0}.

Ад краявых задач задача Кашы адрозніваецца тым, што вобласць, у якой павінна быць вызначана шуканае рашэнне, тут не ўказваецца.
Тым не менш, задачу Кашы можна разглядаць як адну з краявых задач.

Асноўныя пытанні, якія звязаны з задачай Кашы, такія:

1. Ці існуе (хоць бы лакальна) рашэнне задачы Кашы?
2. Калі рашэнне існуе, то якая вобласць яго існавання?
3. Ці з’яўляецца рашэнне адзіным?
4. Калі рашэнне адзінае, то ці будзе яно карэктным, гэта значыць неперарыўным (у якім-небудзь сэнсе) адносна пачатковых дадзеных?

Кажуць, што задача Кашы мае адзінае рашэнне, калі яна мае рашэнне {\displaystyle y=f(x)}, і ніякае іншае рашэнне не адпавядае інтэгральнай крывой, якая ў адвольна малым выкалатым наваколлі кропкі {\displaystyle (x\_{0},y\_{0})} мае поле напрамкаў, якое супадае з полем напрамкаў {\displaystyle y=f(x)}. Кропка {\displaystyle (x\_{0},y\_{0})} задае пачатковыя ўмовы.

Розныя пастаноўкі задачы Кашы
-----------------------------

* ЗДУ першага парадку, вырашанае адносна вытворнай

{\displaystyle \left\{{\begin{array}{lcl}y'&=&f(x,y)\\y(x\_{0})&=&y\_{0}\end{array}}\right.}
* Сістэма {\displaystyle n} ЗДУ першага парадку, вырашаная адносна вытворных (нармальная сістэма {\displaystyle n}-га парадку)

{\displaystyle \left\{{\begin{array}{lcl}y'\_{1}&=&f\_{1}(x,y\_{1},\ldots ,y\_{n})\\&\ldots &\\y'\_{n}&=&f\_{n}(x,y\_{1},\ldots ,y\_{n})\\y\_{1}(x\_{0})&=&y\_{01}\\&\ldots &\\y\_{n}(x\_{0})&=&y\_{0n}\end{array}}\right\}\iff \left\{{\begin{array}{lcl}\mathbf {y} '&=&\mathbf {f} (x,\mathbf {y} )\\\mathbf {y} (x\_{0})&=&\mathbf {y\_{0}} \end{array}}\right.}
* ЗДУ {\displaystyle n}-га парадку, вырашанае адносна старэйшай вытворнай

{\displaystyle \left\{{\begin{array}{lcl}y^{(n)}&=&f(x,y,\ldots ,y^{(n-1)})\\y(x\_{0})&=&y\_{01}\\&\ldots &\\y^{(n-1)}(x\_{0})&=&y\_{0n}\end{array}}\right\}\iff \left\{{\begin{array}{lcl}y'\_{1}&=&y\_{2}\quad (=y')\\&\ldots &\\y'\_{n-1}&=&y\_{n}\quad (=y^{(n-1)})\\y'\_{n}&=&f(x,y\_{1},\ldots ,y\_{n})\\y\_{1}(x\_{0})&=&y\_{01}\quad (=y(x\_{0}))\\&\ldots &\\y\_{n}(x\_{0})&=&y\_{0n}\quad (=y^{(n-1)}(x\_{0}))\end{array}}\right.}

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 202. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 121249087 · LCCN: sh85021438 · LNB: 000131866 · Microsoft: 153635880 · NKC: ph117444 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Петэрсан.

**Тэадор Петэрсан** (шведск.: Teodor Peterson; нар. 1 мая 1988, Умеа) — шведскі лыжнік, удзельнік Алімпійскіх гульняў у Ванкуверы, сярэбраны прызёр у спрынце, а таксама бронзавы прызёр у камандным спрынце на Алімпійскіх гульнях у Сочы 2014 года. Спецыялізаваўся на спрынтарскіх гонках.

У Кубку свету Петэрсан дэбютаваў у 2009 годзе, у студзені 2010 года ўпершыню трапіў у дзясятку найлепшых на этапе Кубка свету. 25 лістапада 2011 года атрымаў першую перамогу ў рамках Кубка свету, выйграўшы спрынтарскую гонку класічным ходам на этапе ў Куусама. На яго рахунку 12 трапленняў на подыум на этапах Кубка свету. Найлепшым дасягненнем Петэрсана ў агульным выніковым заліку Кубка свету з’яўляецца 36-е месца ў сезоне 2009/10.

На Алімпіядзе-2010 у Ванкуверы стаў 11-м у спрынце і 15-м у камандным спрынце.

За сваю кар’еру удзелу ў чэмпіянатах свету не прымаў. У сакавіку 2020 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (лыжныя гонкі) · Olympedia · Olympic Channel · МАК · Алімпійскі камітэт Швецыі |
**Анастасія Аляксандраўна Шупо** (нар. 15 лістапада 1997, Крычаў, Беларусь) — беларуская футбалістка, паўабаронца. Выступала ў нацыянальнай зборнай Беларусі.

Клубная кар’ера
---------------

Першай прафесійнай камандай футбалісткі стала «Бабруйчанка», дзе паўабаронца дэбютавала ў 2014 годзе.

У 2017 годзе перайшла ў ЖФК «Медык» (Польшча), у складзе якога выйграла Кубак Польшчы, стала чэмпіёнкай краіны.

У 2018 годзе далучылася да ЖФК «Мінск», у складзе якога выступала ў Лізе чэмпіёнаў. У сезоне-2020 перайшла ў мінскае «Дынама», у складзе якога правяла 19 гульняў і забіла 17 галоў.

У студзені 2021 года далучылася да жаночай футбольнай каманды «Зеніт».

Зноскі
------

1. ↑  Анастасия Шуппо Полузащитник — Зеніт Санкт-Пецярбург.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29108'></a>

Спасылкі
--------

* Анастасия Шуппо — в «Зените»!

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | FBref.com · soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway · worldfootball.net (ігрок) · УЕФА |
**Анастаз Людвік Керсніцкі** (1678, в. Гальшаны Ашмянскага павета — 1733) — педагог, каталіцкі публіцыст на Беларусі канца XVII — пачатку XVIII стагоддзяў.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Вільні і Пінску. Выкладаў у езуіцкіх калегіумах у Гродне, Варшаве, Драгічыне, Слуцку, а таксама ў Віленскай акадэміі.

За красамоўства сучаснікі называлі яго *Перыклам*. Вядомы як непрымірымы праціўнік культуры гуманізму i ідэалогіі рэфармацыйнага руху.

Найбольш значныя творы А. Керсніцкага: «Ключ да скарбаў сардэчных» (Слуцк, 1723; Вільня, 1725) i «Вольны голас нядзельных прамоў» (Варшава, 1727). У творах ёсць асобныя крытычныя заўвагі ў адрас грамадскага i дзяржаўнага ладу Рэчы Паспалітай. 3 горыччу ён пісаў пра заняпад дзяржавы i страту многіх тэрыторый, бездапаможнасць сеймаў, на якіх «шмат пачыналі, але мала заканчвалі», крывавыя сутычкі шляхецкіх груповак на сеймах i сейміках. Сустракаюцца i антымагнацкія выпады, але якіх-небудзь прапаноў пра змену існуючага ладу Керсніцкі не выказваў i заклікаў падданых цярпець усе нягоды. Настойліва праводзіў ідэю боскага ўмяшання ў дзейнасць людзей, «боскага промыслу», бо лічыў, што «Бог заўсёды за добрыя ўчынкі шчодра плаціць» i праз сваіх нябесных служак, анёлаў, накіроўвае развіццё падзей. Шмат твораў Керсніцкага засталося ў рукапісах.

Літаратура
----------

* Бирало, А. А. Философская и общественная мысль в Белоруссии и Литве в конце XVII — середине XVIII в. Мн, 1971. С. 52—55.
* Керсніцкі Анастаз Людвік // Краязнаўчы каляндар Ашмяншчыны на 2018 год / склад. Г. У. Палубінская. — Ашмяны, 2017. — С. 2—3.
* Керсніцкі Анастаз Людвік // Краязнаўчы каляндар на 2018 год/ склад. Л. М. Каранкевіч, А. А. Рыжко. — Гродна, 2017. — С. 3.
* Краснова, В. В. Керсніцкі Анастаз Людвік
**Серж Ёнас Ібака Нгабіла** (фр.: Serge Jonas Hugo Ibaka Ngobila; нар. 18 верасня 1989, Бразавіль, Рэспубліка Конга) — іспанскі баскетбаліст кангалезскага паходжання, які гуляе на пазіцыі цяжкага форварда ў клубе Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі «Таронта Рэптарс». Быў абраны на драфце НБА 2008 года камандай «Сіэтл Суперсонікс» (у цяперашні час «Аклахома-Сіці Тандэр») пад агульным 24-м нумарам. З’яўляецца любімцам фанатаў з-за неверагодных слэм-данкаў і блок-шотаў, дзякуючы чаму мае агульнапрызнаную мянушку «Iblocka», радзей «Doctor Nasty» і «Chewblocka». Партнёры па камандзе называюць яго Air Congo.

Мае падвойнае грамадзянства — Рэспублікі Конга і Іспаніі.

Зноскі
------

1. ↑  Serge Ibaka // Enciclopèdia de l'esport català — Grup Enciclopèdia, 2012.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23759491'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18696256'></a>
2. ↑  Basketball-Reference.com Праверана 5 лютага 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22235911'></a>
**Стало́выя горы** — ізаляваныя ўзвышшы са стромкімі схіламі і плоскімі вяршынямі. Таксама ізаляваныя адзіночныя падняцці — астраўныя горы.

Сталовая гара на Паўночным Каўказе. Выгляд з боку горада Уладзікаўказ. 2009 год.
Звычайна сталовыя горы складзена з устойлівых да разбурэння горных парод (вапнякі, трапы, пясчанікі), якія залягаюць гарызантальна або амаль гарызантальна. У тропіках бываюць пакрытыя латэрытнай скарынкай. Утвараюцца сталовыя горы ў выніку эразійнага расчлянення або дыферэнцыраваннага перамяшчэння па разломах блокаў высокапрыўзнятых пластавых раўнін (сталовых краін).

Формы ландшафту, падобныя сталовым гарам, выяўленыя на Марсе, Іо і Эрысе.

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Сталовыя горы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 136. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Столовые горы: природные чудеса света // Очевидное невероятное. Всё интересное, необычное и невероятное  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4218783-7 |
**Германа-італьянскі дагавор аб саюзе і дружбе** (дата падпісання — 22 мая 1939 г. месца падпісання — Берлін; іншае найменне **«Стальны пакт»**; назва была прызвана паказаць непарушнасць саюза Германіі Гітлера і Італіі Мусаліні) — міжнародны дагавор (пакт), падпісаны Германіяй і Італіяй з мэтай яшчэ раз пацвердзіць дзеянне палажэнняў Антыкамінтэрнаўскага Пакта і двухбакова агаварыць узаемныя саюзніцкія абавязацельствы. Ён утрымліваў абавязацельствы бакоў аб узаемадапамозе і саюзе ў выпадку ваенных дзеянняў з любой трэцяй краінай, дамоўленасці аб шырокім супрацоўніцтве ў ваеннай і эканамічнай сферах. «Стальны пакт» стаў адпраўным пунктам утварэння ваенна-палітычнага блока Германіі і Італіі напярэдадні пачала Другой сусветнай вайны.

Дагавор быў падпісаны міністрамі замежных спраў: Іаахімам фон Рыбентропам і Галеаца Чыяна.

Спасылкі
--------

* Тэкст пакта Архівавана 20 ліпеня 2011. (англ.)
* Тэкст пакта (руск.)
* Уводзіны (руск.)
**Верхаянскі хрыбет** — горная краіна на паўночным усходзе Сібіры, у Рэспубліцы Саха (Якуція), у Расіі.

З’яўляецца водападзелам басейнаў рэк Лена і Алдан, Амалой, Яна. Даўжыня каля 1200 км ад дэльты Лены да р. Тампо (правы прыток Алдана). Утварае выпуклую на паўднёвы захад дугу шырынёй ад 100 да 250 км. Складаецца са шматлікіх масіваў і хрыбтоў з высакагорным (Арулган) і згладжаным сярэднягорным (Хараўлахскі, Кулар) рэльефам і ўпадзін, што іх падзяляюць. Вышыні ад 700 да 900 м на поўначы і поўдні, у сярэдняй частцы павялічваюцца да 2389 м. Верхаянскі хрыбет — антыклінорый, складзены з алеўралітаў, пясчанікаў, сланцаў, радзей вапнякоў. Месцамі асадкавыя пароды прарваны дайкамі дыябазаў і гранітнымі інтрузіямі. Да вышыні 800—1200 м лістоўнічныя рэдкалессі, вышэй — хмызняковая вольха і кедравы сланік; на вяршынях высакагорных хрыбтоў халодная арктычная пустыня. Усюды пашырана шматгадовая мерзлата. Радовішчы золата, алавяных руд.

Літаратура
----------

* Верхаянскі хрыбет // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

| Горныя сістэмы Азіі |
| --- |
|  | 
* Алтай
* Антыліван
* Араканскія горы
* Армянскае нагор’е
* Быранга
* Верхаянскі хрыбет
* Вялікі Каўказ
* Гімалаі
* Гіндукуш
* Гісара-Алай
* Джугджур
* Загрос
* Заходні Саян
* Калымскае нагор’е
* Каракарум
* Каракскае нагор’е
* Куньлунь
* Малы Каўказ
* Маньчжура-Карэйскія горы
* Наньшань
* Памір
* Сіхатэ-Алінь
* Станавое нагор’е
* Таўр
* Туркмена-Харасанскія горы
* Тыбецкае нагор’е
* Цянь-Шань
* Хрыбет Чэрскага
* Урал
* Усходні Саян
* Хамар-Дабан
* Чукоцкае нагор’е
* Чыангшон (Анамскія горы)
* Эльбурс
* Юньнань-Гуйчжоўскае нагор’е

 |
**Пчолы Маліі** (грэч. Χρυσό κόσμημα των μελισσών) — залаты кулон мінойскага перыяду, знойдзены ў Маліі на Крыце. Цяпер знаходзіцца ў Археалагічным музеі Іракліяна  (руск.) (бел. (Inv.-Nr.: AMI 559).

Апісанне
--------

Пчолы Маліі былі знойдзены ў 1930 годзе французскімі археолагамі Фернанам Шапуцье  (ням.) (бел. і П'ерам Дэмарнье  (англ.) (бел.  ў некропалі Хрысолакас  (ням.) (бел.. Падвеска мае шырыню 4,9 см і вышыню — 4,6 см. Яна складзена з дзвюх пчол або вос, якія смокчуь кроплю мёду. Па іншай інтэрпрэтацыі яны кладуць кроплю мёду ў соты, што знаходзяцца паміж імі. Целы насякомых выгнутыя так, што яны разам утвараюць круг. Над галовамі пчол залаты шар у драцяной клетцы. На абодвух крылах, а таксама ў месцы злучэння жалаў прымацаваны маленькія рухомыя дэталі з фактурай зерні. Залатая зернь на сотах і ніжніх частках цел насякомых яшчэ танчэйшая і мае дыяметр каля 0,4 мм.

Упрыгажэнне было створана паміж 1800 і 1700 да н.э. прадстаўнікамі Мінойскай цывілізацыі і лічыцца шэдэўрам Мінойскага мастацтва  (серб.) (бел. .

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Antonis S. Vassilakis: Malia, Amnissos, Nirou Chani, Skotino, Chersonissos. Athen 1990, S. 72-75.
* Jannis Sakellarakis  (англ.) (бел.: Heraklion — Das Archäologische Museum — Ein Bildführer. Athen 2006, ISBN 960-213-038-5, S. 70-71.
* Nota Dimopoulou-Rethemiotaki: The Archaeological Museum of Herakleion. Athen 2005, ISBN 960-86743-8-7, S. 308—309
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Нісканен.

**Керту Нісканен** (фінск.: Kerttu Niskanen; нар. 13 чэрвеня 1988, Оўлу) — фінская лыжніца, двухразовая сярэбраная прызёрка Алімпійскіх гульняў 2014 года, сярэбраная і бронзавая прызёрка Алімпійскіх гульняў 2022 года, двухразовая прызёрка чэмпіянатаў свету ў эстафеце, двухразовая чэмпіёнка свету сярод юніёраў, шматразовая чэмпіёнка Фінляндыі. Спецыялізуецца ў гонках класічным стылем, пераважна дыстанцыйных.

Старэйшая сястра двухразовага алімпійскага чэмпіёна па лыжных гонках Ійва Нісканена.

У Кубку свету Нісканен дэбютавала ў 2007 годзе, у студзені 2013 года першы раз у кар’еры трапіла ў тройку найлепшых на этапе Кубка свету, у эстафеце. Найлепшым дасягненнем Нісканен у агульным выніковым заліку Кубка свету з’яўляецца 5-е месца ў сезоне 2013/14.

За сваю кар’еру прымала ўдзел у пяці запар чэмпіянатах свету (2011, 2013, 2015, 2017, 2019), на якіх заваявала два бронзавыя медалі ў эстафетах у 2015 і 2017 гадах. У асабістых гонках найлепшы вынік — 4-е месца ў скіятлоне і мас-старце на 30 км у 2015 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Kerttu Niskanen // Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (лыжныя гонкі) · Olympedia · Olympic Channel · МАК · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
**Керкена** (араб. قرقنة‎‎) — архіпелаг у заліве Габес на ўсходзе Туніса. Агульная плошча - 159,7 км². Насельніцтва (2014 г.) - 15 501 чал.

Геаграфія
---------

Архіпелаг Керкена месціцца ў 18,7 км ад туніскага горада Сфакс. Складаецца з 6 астравоў. Найбуйнейшы з іх — Шаркі (110 км²). Паверхня нізкая. Найвышэйшы пункт дасягае ўсяго 13 м над узроўнем мора. Значную частку берагоў займаюць пясчаныя пляжы і саланчакі. Плошча апошніх з кожным годам расце. 

Карысныя выкапні: фасфаты, нафта. 

Клімат сухі міжземнаморскі. Для архіпелага характэрны частыя вятры і недахоп вільгаці.

Прырода
-------

З-за сталага засушлівага надвор'я дзікая флора абмежавана ксерафітамі. Астравіцяне вырошчваюць пальмы. На астравах спыняюцца пералётныя птушкі. У 2012 г. Керкена была абвешчана рамсарскім угоддзем.

Гісторыя
--------

Архіпелаг Керкіна вядомы са старажытных часоў. У II ст. да н. э. рымляне пабудавалі тут буйны порт. У V ст. н. э. у дакументах узгадвалася хрысціянскае Керкінскае епіскапства. У сярэднявеччы архіпелаг быў амаль пакінуты жыхарамі з-за пірацтва. 

У 1941 г. каля берагоў архіпелага адбыўся напад брытанскіх ваенных сіл на нямецка-італьянскі марскі канвой.

Гаспадарка
----------

Аснова эканомікі архіпелага — рыбалоўства. Прыбярэжныя жыхары займаюцца ловам васьміногаў. Сельская гаспадарка абмежавана вырошчваннем пальм і дробнай жывёлагадоўляй. Прыбыткі ад здабычы нафты пакуль невялікія. Дадатковую галіну складае турызм, прычым значная частка наведвальнікаў — тунісцы.

Спасылкі
--------

* Kerkennah: Naturante nature
* Kerkennah: on the frontline of resistance to the fossil fuel industry in Tunisia Архівавана 9 верасня 2018.
* Kerkennah Island Travel Guide, Tunisia
Найвядомейшы кінарэжысёр Грэцыі Тэа Ангелопулас.
Нягледзячы на абцяжаранасць часамі вайны, палітычнай нестабільнасці і варожасці грэчаскага ўрада, **нацыянальная кінаіндустрыя Грэцыі** дамінуе на ўнутраным рынку і часам атрымлівае міжнародны поспех. Асноўнымі характарыстыкамі грэчаскага кіно з'яўляюцца дынамічны сюжэт, моцны характар развіцця і эратычныя тэмы. Два фільмы грэчаскіх рэжысёраў, «Зніклы» (англ.: «Missing», 1982) і «Вечнасць і дзень» (грэч. «Μια αιωνιότητα και μια μέρα», 1998), атрымлівалі Залатыя пальмавыя галіны Канскага кінафестывалю. Пяць грэчаскіх фільмаў атрымлівалі намінацыі на Оскар у катэгорыі «Найлепшы фільм на замежнай мове».

Хоць грэчаскае кіно ўкаранілася ў пачатку 1900-х гадоў, першыя сталыя фільмы з'явіліся толькі ў 1920-х гадах пасля Грэка-турэцкай вайны. Фільмы гэтага перыяду, напрыклад «Марыя Пентагіятыса» (1929) Ахілеяса Мадраса, з'ўляліся эмацыйнымі меладрамамі з багаццем фальклорных элементаў. Лента «Дафніс і Хлоя» (1931) Арэстыса Ласкаса, была адной з першых грэчаскіх фільмаў, паказаных за мяжой, і першым еўрапейскім фільмам, які ўтрымліваў вуаерыстычную сцэну з аголенымі акцёрамі. Падчас рэжыму Метаксаса (1936–1941) і акупацыі краінамі Восі грэчаскі кінематограф быў вымушаны пераехаць за мяжу.

Пасля грамадзянскай вайны грэчаскае кіно перажыло адраджэнне. У гэты перыяд натхнёныя італьянскім неарэалізмам рэжысёры, такія як Грыгорыс Грыгорыу і Стэліяс Татасопулас, здымалі фільмы не на здымачнай пляцоўцы, а ў рэальнай абстаноўцы з удзелам непрафесійных акцёраў. У 1950-х і 1960-х гадах грэчаскі кінематограф перажываў залаты век, які пачаўся з фільма «Стэла» (грэч. «Στέλλα», 1955) Міхаліса Какаяніса, які быў паказаны ў Канах. Лента «Ніколі ў нядзелю» (грэч. «Ποτέ Την Κυριακή», 1960) была намінаваная на пяць прэмій Оскар, а актрыса Меліна Меркуры, якая згуляла галоўную ролю ў фільме, атрымала прыз Канскага кінафестывалю за найлепшую жаночую ролю. «Грэк Зорба» (грэч. «Αλέξης Ζορμπάς», 1964) Какаяніса выйграў тры прэміі Оскар.

Палітыка цэнзуры рэжыма палкоўнікаў, які быў усталяваны ў 1967 годзе, а таксама рост замежнай канкурэнцыі прывялі да заняпаду ў грэчаскім кіно. Аднак пасля аднаўлення дэмакратыі ў сярэдзіне 1970-х гадоў кінаіндустрыя Грэцыі зноў расквітнела разам з самым вядомым кінарэжысёрам краіны Тэадорасам Ангелопуласам, чые фільмы атрымалі шмат міжнародных узнагарод. Тым не менш, у 1980-х гадах грэчаскі кінематограф змясціўся ў бок арт-хаўса, што прывяло да зніжэння аўдыторыі. У 1990-х гадах маладыя кінематаграфісты краіны пачалі эксперыментаваць з іканаграфічнымі матывамі. Нягледзячы на цяжкасці фінансавання, якія з'явіліся ў выніку фінансавага крызісу канца 2000-х гадоў, грэчаскія ленты «Клык» (грэч. «Κυνόδοντας», 2009) Ёргаса Лантымаса і «Атэнберг» (2010) Атыны Цангары атрымалі міжнароднае прызнанне.
«**Кіно маральнага неспакою**» — кірунак у польскім кінематографе ў 1976—1981 гадах. Тэрмін, уведзены кінарэжысёрам Янушам Кіёўскім[pl].

Кірунак узнік у выніку прамовы рэжысёраў Анджэя Вайды і Кшыштафа Занусі на Форуме кінематаграфістаў у Гданьску ў 1975 годзе. Рэжысёры абвінавацілі кіраўнікоў камуністычнага рэжыму ў падаўленні творчай свабоды кінематаграфістаў, што зрабіла немагчымым абмеркаванне бягучых грамадска-палітычных праблем. Да маніфесту далучыліся некалькі мастакоў з Лодзінскай кінашколы, якія былі вучнямі Вайды. Назва кірунку была афіцыйна прынята падчас Міжнароднага семінару крытыкі ў Гданьску ў верасні 1979 года.

Пачатак новаму кірунку паклаў поўнаметражны дэбют Кшыштафа Кеслёўскага «*Персанал*» (1975), а пасля прэм’еры фільма Анджэя Вайды «*Чалавек з мармуру[pl]*» (1977) «*кіно маральнага неспакою*» пачало набіраць папулярнасць — да кірунку далучыліся Агнешка Холанд і Фелікс Фальк[pl].

Дзеянне фільмаў гэтага кірунку адбываецца ў невялікіх правінцыйных дэкарацыях. Установы або асяродкі, да якіх належаць героі, характарызуюцца карупцыяй і кумаўством («*Кантракт[pl]*»). У адным варыянце развіцця падзей галоўны герой — малады ідэаліст, прадстаўнік інтэлігенцыі, які спрабуе супрацьстаяць мясцовай алігархіі; ён церпіць паражэнне ў сваім супрацьстаянні з апаратам улады («*Правінцыйныя акцёры[pl]*», «*Ахоўныя колеры[pl]*»). Пры другім варыянце развіцця падзей сістэма прыводзіць галоўнага героя да дэмаралізацыі, ён адмаўляецца ад маральных каштоўнасцяў і пачынае аддаваць перавагу канфармізму і падпарадкаванню ўладзе («*Распарадчык балю[pl]*», «*Аматар[pl]*», «*Індэкс[pl]*»). Незалежна ад зробленага выбару, галоўнага героя робяць няшчасным і выключаюць з палітычнага жыцця («*Без наркозу[pl]*»), а часам нават і з грамадскага жыцця («*Самотная жанчына[pl]*»).

Для фільмаў кірунку «*кіно маральнага неспакою*» характэрна актуальнасць падзей — дзеянне фільмаў адбываецца ў перыяд з канца 1960-х (як у «*Індэксе[pl]*») да канца кіравання Эдварда Герэка ў 1980 годзе. У 1981 годзе кірунак рухнуў з увядзеннем ваеннага становішча ў Польшчы.

Зноскі
------
**Брыгады Баас** (араб. كتائب البعث‎‎) — сірыйскае апалчэнне, якое складаецца з членаў партыі Баас. Большасць апалчэнцаў з’яўляюцца мусульманамі-сунітамі, лаяльнымі ўраду Башара Асада. Першыя фарміраванні былі створаны ў Алепа пад камандаваннем Хілала Хілала, памочніка рэгіянальнага сакратара, пасля таго, як баевікі занялі большую частку ўсходняй паловы Алепа летам 2012 года. Першапачаткова брыгады Баас выкарыстоўваліся для аховы ўрадавых будынкаў і іншых ключавых аб’ектаў у горадзе, але пазней іх роля пашырылася. Таксама вырасла колькасць брыгады з 5 000 членаў у лістападзе 2012 года да 7 000 у снежні 2013 года. Салдаты набіраюцца ў тым ліку ў правінцыях Латакія і Тартус. У канцы 2013 года брыгады прыступілі да разгортвання ў Дамаску. Перад імі пастаўлена задача ўкамплектавання кантрольна-прапускных пунктаў і правядзення «лёгкіх лагістычных аперацый». Узначальвалі вызваленне Старога горада ў Алепа ў пачатку 2014 года.

Заўвагі
-------

1. 1 2  Edward Dark.  Pro-regime Sunni fighters in Aleppo defy sectarian narrative **(нявызн.)**, *Al Monitor* (14 March 2014). Праверана 20 March 2014.
2. ↑  Aron Lund.  The Baath Battalions Move Into Damascus **(нявызн.)**, *Carnegie Endowment for International Peace* (13 January 2014). Праверана 15 January 2014.
3. ↑  Edward Dark.  Syrian Baath militia commander goes rags-to-riches **(нявызн.)** (20 November 2013). Праверана 7 January 2014.
4. ↑  Памылка ў шаблоне: параметр **title** не зададзены.
**Эфеб c Антыкітэры** (грэч. Έφηβος των Αντικυθήρων) — старажытнагрэчаская бронзавая статуя вышынёй 194 см, знойдзеная лаўцамі губак у 1901 годзе ля берагоў Антыкітэры разам са знакамітым антыкітэрскім механізмам. 

Вылаўленыя з мора фрагменты паступілі ў Нацыянальны археалагічны музей Афін, дзе з іх была складзена цэласная статуя; у 1950-я гады рэстаўрацыя праводзілася паўторна. У выцягнутай правай руцэ юнак раней трымаў сферычны прадмет. На падставе гэтага выказваюцца здагадкі, што гэта Персей з галавой Гаргоны або Парыс з яблыкам разладу. У апошнім выпадку аўтарам скульптуры, датаванай 340-мі гадамі, мог быць вядомы па пісьмовых сведчаннях паслядоўнік Паліклета па імі Ефранор.

Гл. таксама
-----------

* Спіс антычных бронзаў

Спасылкі
--------

* Greek Art: Classical Period Sculptures Архівавана 13 мая 2010.
* Συντήρηση χάλκινων αγαλμάτων (Έφηβος Αντικυθήρων-Τζόκεϋ Αρτεμισίου- Αύγουστος) Архівавана 17 мая 2014.



1. ↑  Make Lists, Not War — 2013.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q97309629'></a>
**Этылендыямі́н**, 1,2-дыямінаэтан Н2NCH2CН2NH2 — арганічнае злучэнне класа амінаў, першасны аліфатычны дыямін.

Уласцівасці
-----------

Бясколерная вадкасць з пахам аміяку. Дыміць на паветры. Моцная аснова. Малекулярная маса 60,099 а. а. м.. Тэмпература плаўлення 10,9 (8,5) °С, тэмпература кіпення 117 °C. Шчыльнасць 0,899 (0,8977) г/см³ (пры тэмпературы 20 °C). З вадой утварае азеатропную сумесь.

Атрыманне
---------

Этылендыямін атрымліваюць узаемадзеяннем дыхлорэтану з аміяком пры тэмпературы 100 °C або каталітычным гідрыраваннем сумесі монаэтаноламіну з аміяком пры тэмпературы 150—230 °C. Таксама этылендыямін утвараецца непасрэдна з этылену і аміяку або з мурашынага альдэгіду, аміяку і сінільнай кіслаты (HCN) ў прысутнасці каталізатара.

Выкарыстанне
------------

Этылендыямін выкарыстоўваецца ў якасці пластыфікатара фенола-фармальдэгідных смол, стабілізатара змазачных масел, у вытворчасці поліурэтану. Таксама выкарыстоўваецца ў вытворчасці этылендыямінтэтравоцатнай кіслаты, фунгіцыдаў, лекавых сродкаў і інш.

Шкоднае ўздзеянне
-----------------

Этылендыямін таксічны. Раздражняе скуру, слізістыя абалонкі верхніх дыхальных шляхоў, пашкоджвае печань.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Этылендыямін на сайце ХиМиК.ру  (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 184. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18 Кн. 1).

Спасылкі
--------

* Этылендыямін на сайце ХиМиК.ру  (руск.)
* Этылендыямін на сайце ХиМиК.ру  (руск.)
* *Этилендиамин (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Этылендыямін
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Міхайлаўская царква.
**Свята-Міхайлаўская царква** — праваслаўная царква, помнік архітэктуры з рысамі стылю позняга класіцызму. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі Астрамечава Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці.

Пабудавана ў 1846 годзе. Фундатаркай царквы была Ганна Сузіна (1780—1846), жонка Юзафа Швыкоўскага (1780—1823).

Побач з царквой знаходзіцца крыж з трыма надмагільнымі плітамі, надпісы на якіх былі затынкаваны ў 1950-я гг. Мяркуецца, што ў склепе пад помнікам могуць быць пахаваныя Ганна Сузіна (1780—1846) і Юзаф Ігнацій Пузына (1800—1874), дзед знакамітага паэта, пісьменніка і гісторыка Юзафа Эдварда Пузыны (1878—1949 гг.).

Архітэктура
-----------

Царква з боку апсіды
Крыж-помнік, пастаўлены ў 18 ст. у гонар мясцовай шляхты
Пабудавана з бутавага каменю і цэглы, абнесена цаглянай агароджай. Тры простыя чатырохсценныя аб’ёмы аб’яднаны ў падоўжна-восевую кампазцыю. Сцены акантаваныя і расчлянёныя атынкаванымі і пабеленымі плоскімі і руставанымі лапаткамі, прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў простых ліштвах. Новая стылёвая арыентацыя на формы старажытнарускай архітэктуры праявілася ў надбудове над прытворам васьміграннага яруса шатровай званіцы з цыбулепадобнай галоўкай у завяршэнні. Такая ж галоўка па цэнтры вільчыка вальмавага даху. Гэты стылёвы сімбіёз надае архітэктуры храма пераходны эклектычны характар. Да прамавугольнага ў плане асноўнага аб’ёму з усходу далучана трохсценная апсіда. У перакрытую плоскай бэлечнай столлю малітоўную залу выступаюць хоры з дэкаратыўнай разной агароджай.

Зноскі
------

1. 1 2  Праваслаўныя храмы на Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; маст. І. І. Бокі. — 2-е выд. — Мінск: БелЭн, 2001. — 328 с. — ISBN 985-11-0190-7.
2. 1 2  Выступленне на канферэнцыі ў Астрамечава 20, 21 мая 2016 года, прысвечанае 500-годдзю першага пісьмовага ўпамінання сяла Астрамечава

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы на Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; маст. І. І. Бокі. — 2-е выд. — Мінск: БелЭн, 2001. — 328 с. — ISBN 985-11-0190-7.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Міхайлаўская царква (Астрамечава)

* Праект зон аховы нерухомых матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей аг. Астрамечава Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці ад 03.11.2020 № 79 у Нацыянальным фондзе тэхнічных нарматыўных прававых актаў
* Свята-Міхайлаўская царква (Астрамечава) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Міхайлаўская царква (Астрамечава) на сайце Radzima.org
* Свята-Міхайлаўская царква (Астрамечава) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Міхайлаўская царква (Астрамечава) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Міхайлаўская царква.
**Свята-Міхайлаўская царква** — мураваны праваслаўны храм у горадзе Бярозе. Знаходзіцца на вуліцы Леніна, 129а.

Гісторыя
--------

22 лютага 2004 года епіскап Іаан асвяціў месца пад будаўніцтва храма. 4 кастрычніка 2009 года епіскап Іаан асвяціў храм.

Збудаваны паводле праекта архітэктара Л. В. Макарэвіча.

Архітэктура
-----------

Вышыня храма складае 38 метраў. Для царквы характэрны візантыйскі стыль з багатым вонкавым дэкорам. Вакол цэнтральнага купала на высокім барабане, упрыгожаным двума шэрагамі какошнікаў, змесцаваны яшчэ чатыры купалы меншага памеру.

Зноскі
------

1. ↑  3. Православный приход храма святого Архангела Михаила в г. Берёзе Архівавана 18 снежня 2019.
2. ↑  Берёза. Церковь Михаила Архангела.
3. ↑  ЦЕРКОВЬ СВЯТОГО МИХАИЛА АРХАНГЕЛА В БЕРЕЗЕ
4. ↑  БЕРЕЗОВСКИЙ МИХАИЛО-АРХАНГЕЛЬСКИЙ ХРАМ

Спасылкі
--------

* Свята-Міхайлаўская царква (Бяроза) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
Ільдэфонс Таледскі на карціне Эль Грэка
**Святы Ільдэфонс Таледскі** (ісп.: San Ildefonso; 607 — 23 студзеня 667) — святы, архіепіскуп Таледскі (657—667), абат Таледскага бенедыкцінскага манастыра непадалёк ад Аглі.

Многія населеныя пункты ў іспана- і партугаламоўных краінах носяць імя Сан-Ільдэфонса ў гонар гэтага святога.

Цуды
----

Яму прыпісваюць шмат цудаў. Паводле падання, ён атрымаў рызу з рук святой Дзевы. Яго бачанне Дзевы Марыі адлюстроўваецца ў іспанскім жывапісу. Паданне абвяшчае, што ён бачыў Дзеву Марыю са спадарожнымі ёй анёламі, якая сядзіць на яго епіскапскім троне месца ў кафедральным саборы. Калі ён наблізіўся, яна надзела на яго рызу, узятую з неба.

Працы
-----

Сачыненні, якія прыпісваюцца яму, выдадзены ў 1576. Спрыяў развіццю культу Маці Божай у Іспаніі і напісаў «Liber de illibata virginitate s. Mariae contra infidèles», дзе ён даказвае прыснадзявоцтва Маці Божай. Акрамя таго, Ільдэфонса пакінуў яшчэ два працы: працяг сачынення Ісідора «De viris illustribus», дзе ён дае біяграфіі Рыгора Вялікага, сямі таледскіх і пяці іншых епіскапаў і заснавальніка манастыра Даната, і «De cognitione baptismi et de itinere deserti, quo pergitur post baptismum», якое мае важнае значэнне для гісторыі абвяшчэння і хрышчэння. Усе творы Ільдэфонса выдадзены Мінем, у «Patrologia», series latina (т. 96).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Ильдефонс Толедский**
* Статья в Католической Энциклопедии (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Іспанскі біяграфічны · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10280855 · BIBSYS: 90770209 · BNC: a10485028 · BNE: XX880678 · BNF: 12189433h · GND: 118775472 · ISNI: 0000 0001 2138 5681, 0000 0004 5312 6424 · LCCN: n85010840 · NKC: kup19980000038388 · NLA: 61539919 · NTA: 070866503 · NUKAT: n2007135007 · PTBNP: 93932 · LIBRIS: 191201, 63331 · SUDOC: 030490499 · VIAF: 265672823 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аляхновіч.
**Мсціслаў Антонавіч Аляхновіч** (польск.: Mścisław Olechnowicz; 22 лютага 1905, Гродна — 24 ліпеня 1982) — польскі лінгвіст. Доктар гуманітарных (1963) і педагагічных (1966) навук, прафесар (1974).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1938 годзе Віленскі ўніверсітэт. З 1949 года выкладчык, з 1954 года загадчык кафедры замежных моў, з 1966 кафедры рускай філалогіі Лодзінскага ўніверсітэта.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследаваў рускую і беларускую мовы, беларускі фальклор, руска-беларуска-польска-літоўскія фальклорныя і моўныя сувязі. Аўтар манаграфіі «Польскія даследчыкі беларускага фальклору і мовы ў XIX ст.» (1986), прац «Польскія зацікаўленні беларускай мовай (ад паловы XVI стагоддзя да 1863 г.)» (1964), «Даследчыкі палескага фальклору ў першай палове XIX стагоддзя» (1965), «Беларускія элементы ў польскай песні першай паловы XIX стагоддзя» (1966), «„Беларусь—Палессе" Оскара Кольберга» (1968), «Сістэма націску назоўнікаў з вытворнай асновай у беларускай мове» (1972), «Тэндэнцыі развіцця беларускага націску (на параўнальным фоне націску рускага)» (1978) і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
* І. Саламевіч. Польскі даследчык Беларусі // ЛіМ. 1975. 21 лют.;
* Bibliografia publikacji naukowych i dydaktycznych prof.dra habil.Mścisława Olechnowicza. Acta Univ.Lodz. 1979 nr 33 s.3-8.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мілевіч.
**Ільдэфо́нс Міле́віч** (каля 1835, Віленскі павет, Віленская губерня — ?) — адзін з кіраўнікоў паўстання 1863—1864 гадоў у Польшчы, на Беларусі і Літве.

Біяграфія
---------

З дваран Віленскага павета, сын Ежы. З 1860 працуе каморнікам у Гродзенскай губерні. З 1861 член Гародзенскай рэвалюцыйна-дэмакратычнай арганізацыі, адзін з яе кіраўнікоў. У 1863 сакратар паўстанцкага цывільнага начальніка Гродзенскай губерні. З лета 1863 у Вільні, адзін з памагатых Кастуся Каліноўскага па кіраванні паўстаннем. Член Выканаўчага аддзела Літвы. У студзені 1864 арыштаваны. Асуджаны на 6 год катаргі, пазбаўлены дваранства, маёмасць канфіскаваная. Далейшы лёс невядомы.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Горад Святога Губерта: альманах лакальнай гісторыі. Выпуск 8 (2014) / рэдкал. І.Соркіна [і інш.. — Гродна, 2014. — 27 іл. — 176 с. — (Гарадзенская бібліятэка).]
3. ↑  Кісялёў Г. В. Мілевіч Ільдефонс Юр’евіч. // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9. — с.143
4. ↑  Милевич Ильдефонс **(нявызн.)**.  Центр генеалогических исследований.(недаступная спасылка) (руск.)

Спасылкі
--------

* Milewicz Ildefons — Wyszukiwarka genograficzna
Асноўныя часткі кветкі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вяночак (значэнні).
**Вяночак** (лац.: corolla) — унутраная, звычайна ярка афарбаваная частка двайнога калякветніка кветкавых раслін. Складаецца з відазмененых лісцікаў (пялёсткаў). Адрозніваюць вяночак раздзельнапялёсткавы, у якім пялёсткі свабодныя (напрыклад, у свірэпы, суніц, зоркаўкі), і зрослапялёсткавы (напрыклад, у шчамяліцы, шалфею, тытуню). Афарбоўка вяночка звычайна залежыць ад асобных пігментаў (антацыянаў і флавонаў), раствораных у клетачным соку пялёсткаў. Вяночак — важная таксанамічная прыкмета, вяночак робіць кветку больш прыкметнай для насякомых і птушак, якія апыляюць расліны, ахоўвае тычынкі і слупкі ад пашкоджанняў, іншы раз выдзяляе нектар.

Літаратура
----------

* Вяночак // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2020000767 |
Ільф і Пятроў
**Ільф і Пятроў** — савецкія пісьменнікі-суаўтары, гл. Ілля Ільф і Яўген Пятроў. Сумесна напісалі раманы «Дванаццаць крэслаў», «Аднапавярховая Амерыка» і «Залатое цяля».

Творы
-----

Збор твораў Іллі Ільфа і Яўгена Пятрова ў 5 тамах было выдадзена ў 1961 годзе Дзяржвыдавецтвам мастацкай літаратуры.
Ва ўступным артыкуле да гэтага збору твораў, Д. І. Заслаўскі пісаў:

> 
> «Лёс літаратурнай садружнасці Ільфа і Пятрова незвычайны. Яна чапае і хвалюе. Яны працавалі разам не доўга, усяго дзесяць гадоў, але ў гісторыі савецкай літаратуры пакінулі глыбокі, незгладжальны след. Памяць пра іх не цьмянее, і каханне чытачоў да іх кніг не слабее. Шырокай вядомасцю карыстаюцца раманы „Дванаццаць крэслаў" і „Залатое цяля"»
> 
> 
> 

Шмат прапагандуе творы сваіх *«двух бацькоў»* дачка Ільфа — Аляксандра Ільф, якая працуе рэдактарам выдавецтва, дзе перакладае тэксты на англійскую мову.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1081688289 · VIAF: 6145424473186830915 |
**Кратар Зямлі Уілкса** — геалагічнае ўтварэнне, размешчанае пад ледзяным шчытом Антарктыды, у раёне Зямлі Уілкса, якое мае дыяметр каля 500 км. Мяркуецца, што гэта гіганцкі метэарытны кратар.

У 2006 групай пад кіраўніцтвам Ральфа фон Фрэзэ (Ralph von Frese) і Лэрэмі Потса (Laramie Potts) па даных вымярэнняў гравітацыйнага поля Зямлі спадарожнікамі GRACE быў выяўлены масавы канцэнтрат дыяметрам каля 300 км, вакол якога, па даных радыёлакацыі, знаходзіцца вялікая кальцавая структура. Такая камбінацыя характэрна для ударных кратараў.

Паколькі структура знаходзіцца пад Антарктычным ледзяным шчытом, прамыя яе назіранні пакуль немагчымыя. Існуюць альтэрнатыўныя тлумачэнні з'яўлення масавага канцэнтрату, такія як мантыйныя плюмы і іншыя віды буйнамаштабнай вулканічнай актыўнасці. Калі гэтае ўтварэнне сапраўды з'яўляецца ўдарным кратарам, то метэарыт, які стварыў яго, быў прыкладна ў 6 раз большы за метэарыт, які стварыў кратар Чыксулуб, які, як лічыцца, выклікаў масавае выміранне на мяжы мела і кайназоя. Існуе гіпотэза, што гэта імпактная падзея магла выклікаць пермска-трыясавае выміранне каля 250 млн гадоў назад.

Спасылкі
--------

* Big Bang in Antarctica — Killer Crater Found Under Ice Архівавана 6 сакавіка 2016. *Research News*, Pam Frost Gorder, June 1, 2006