recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Асацыяцыя ўдзельнікаў касмічных палётаў** (англ.: Association of Space Explorers) — міжнародная некамерцыйная прафесійная і адукацыйная арганізацыя, у склад якой уваходзяць больш чым 400 касманаўтаў, якія ўчынілі касмічныя палёты. Аказвае падтрымку па прасоўванні касмічных даследаванняў, падаючы магчымасці для зносін паміж касмічнымі спецыялістамі на міжнародным узроўні і імкнецца выклікаць цікавасць да навукі, тэхналогіі, інжынерыі і матэматыкі і праявіць у вучняў і студэнтаў пажыццёвую прыхільнасць да адукацыйнай перавагі. Дае сваім членам магчымасць паведаміць аб сваім унікальным пункце гледжання аб Зямлі, каб спрыяць развіццю пачуцця адказнасці за нашу планету.

Гісторыя
--------

Створана ў 1985 годзе невялікай групай амерыканскіх, расійскіх і міжнародных касманаўтаў і астранаўтаў, якія сустрэліся ў Серне (Францыя). Забяспечвае каардынацыю асноўных дзейнасцяў, такіх як штогадовы Міжнародны Кангрэс, «Near Earth Objects Committee», удзел у Міжнароднай Федэрацыі астранаўтыкі, а таксама мае статус назіральніка ў Камітэце Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па выкарыстанні касмічнай прасторы ў мірных мэтах і спрыяе павышэнню інфармаванасці аб праблемах навакольнага асяроддзя. У 2018 годзе Міжнародны касмічны форум прымала Беларусь. 9—15 верасня 2018 года ў Мінску падчас правядзення мерапрыемства сустрэліся больш за 80 касманаўтаў з 17 краін свету.

Зноскі
------

1. ↑  Об АУКП (руск.).  ХХIX Международный Конгресс. Праверана 17 верасня 2018.
2. ↑  Международный космический форум в Минске (руск.).  Беларускае тэлеграфнае агенцтва. Праверана 17 верасня 2018.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Данія Дацка-шведскія войны Швецыя |
| --- |
| 
Вайна за незалежнасць Швецыі •
Паўночная сямігадовая вайна •
Кальмарская вайна •
Торстэнсанская вайна •
Паўночная вайна 1655—1660
(1657–1658 / 1658–1660) •
Вайна за Сконэ •
Паўночная вайна 1700—1721 •
1788—1789 •
Напалеонаўскія войны
 |

**Вайна Торстэнсана** (шведск.: Torstensons krig) ці **Ганібалова вайна** (нарв.: Hannibalsfeiden) — вайна паміж Даніяй і Швецыяй, названая кожнай з бакоў у гонар сваіх вайскаводаў, адпаведна Ленарта Торстэнсана і Ганібала Сехестэда. Вайна з'яўлялася часткай Трыццацігадовай вайны. Завяршылася перамогай Швецыі і падпісаннем міру ў Бросебру 13 жніўня 1645 года.

Літаратура
----------

* *Munthe O.* Hannibalsfejden 1644-45,den norske hærs blodsdåb // Norsk militært tidsskrift, 1900.
**Асаіб Ахль аль-Хак** (араб. عصائب أهل الحق‎‎ — **«Ліга праведнікаў»**) — шыіцкая ісламісцкая ваенізаваная групоўка, якая дзейнічае ў Іраку і Сірыі. Мае праіранскую накіраванасць і была пад заступніцтвам іранскага генерала, камандуючага спецпадраздзяленнем «Кудс» Касема Сулеймані.

Групоўка цесна звязаная з ліванскай партыяй Хезбала і ў сваёй ідэалогіі спасылаецца на Вярхоўнага лідара Ірана Алі Хаменеі. Да 2007 года аб «Асаіб Ахль аль-Хак» ведалі нямногія, а дэбют фарміравання ў якасці ўдарнай сілы генерала Сулеймані прыйшоўся на студзень 2007 года, калі яны напалі на амерыканскі ваенны аванпост святым шыіцкім горадзе Кербела. Праз некалькі месяцаў лідар групоўкі Каіса Хазалі, яго брат Лаіс Хазалі і высокапастаўлены член Хезбалы Алі Муса ад-Дадкук былі захоплены SAS блізу Басры. Пасля гэтага былі прыняты меры па легітымізацыі арганізацыі.

У маі 2007 года «Асаіб Ахль аль-Хак» захапіла брытанскага ІТ-кансультанта Піцера Мура і чацвёра яго целаахоўнікаў ва ўсходнім Багдадзе. Пітэр Мур быў вызвалены пасля таго, як браты Хазалі былі выпушчаны з амерыканскіх турмаў у Іраку.

Зноскі
------

1. ↑  Controlled by Iran, the deadly militia recruiting Iraq's men to die in Syria, Martin Chulov, The Guardian, 12 марта 2014

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Counter Extremism Project profile
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пісьменнасць, значэнні.
Узровень пісьменнасці паводле краін свету (даныя Праграмы развіцця ААН за 2009 год)
**Гра́матнасць**, або **пісьме́ннасць**. Традыцыйна пад «пісьменны» маюць на ўвазе чалавека, які ўмее чытаць і пісаць, ці толькі чытаць, на якой-небудзь мове. У сучасным сэнсе гэта азначае здольнасць пісаць згодна з ўстаноўленымі нормамі граматыкі і правапісу. Людзей, якія ўмеюць толькі чытаць, таксама называюць «паўпісьменнымі». У статыстыцы пад пісьменнасцю разумеецца здольнасць чалавека прачытаць, зразумець і напісаць кароткі прасты тэкст, які тычыцца яго штодзённага жыцця. **Узровень пісьменнасці дарослага насельніцтва** — доля пісьменных ва ўзросце 15 год і болей. **Індэкс пісьменнасці** (які часам называецца проста **пісьменнасць**) пэўнага народу ёсць адносіна ліку пісьменных да колькасці ўсяго насельніцтва.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Канадская · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX524907 · BNF: 119308716 · GND: 4068576-7 · LCCN: sh85077482 · LNB: 000081857 · Microsoft: 547764534 · NKC: ph120604 |

 |
**Медуза Ранданіні** — мармуровая галава гаргоны Медузы, ці гарганеён, вылепленая на мяжы нашай эры на аснове згубленага грэчаскага арыгінала V ці IV стст. да н.э. (круг Фідзія, магчымы прататып — гарганеён на шчыце Афіны Парфенас).

Гэта праца ілюструе ператварэнне гаргоны з агіднай істоты нявызначанага полу ў прыгожую жанчыну. Змеі ранніх гарганеёнаў вытлумачаны аўтарам скульптуры як непаслухмяныя кучары, аб традыцыйнай апатрапічнай іканаграфіі нагадваюць таксама стылізаваныя рожкі гаргоны.

Напачатку XIX стагоддзі гэта «Медуза» зрабілася прадметам захапленняў рамантыкаў, і ў прыватнасці Гётэ, а Антоніа Канова адштурхваўся ад яе пры стварэнні галавы Медузы, якую трымае ў выцягнутай руцэ яго знакаміты «Персей». Кароль Людвіг Баварскі ўбачыў гарганеён у палацы маркіза Ранданіні на Корса і набыў яго для сваёй гліптатэкі, дзе ён экспануецца і дагэтуль.

Цікавыя факты
-------------

* Медуза Ранданіні — эмблема моднага дому *Versace*

Літаратура
----------

* E. Buschor. *Medusa Rondanini*. Stuttgart: W. Kohlhammer, 1958.
**«Даная»** (1636—1647) — карціна Рэмбранта з калекцыі Эрмітажа, напісаная па матывах старажытнагрэчаскага міфа пра Данаю, маці Персея.

Калі цар старажытнагрэчаскага горада Аргаса даведаўся пра прароцтва, згодна з якім яму наканавана памерці ад рукі сына Данаі, сваёй дачкі, ён заключыў яе ў падзямелле і прыставіў да яе служанку. Бог Зеўс, аднак, пракраўся да Данаі ў выглядзе залатога дажджу, пасля чаго яна нарадзіла сына Персея.

Класічны сюжэт карціны — з'яўленне Зеўса ў выглядзе залатога дажджу да зняволенай жанчыны. Да гэтага сюжэту звярталіся такія знакамітыя мастакі як Тыцыян, Карэджа, Госарт, Клімт.

Апісанне
--------

Маладая аголеная жанчына ў ложку асветлена плынямі цёплага сонечнага святла, якое падае праз ссунуты служанкай полаг. Жанчына прыўзняла галаву над падушкай, працягнула правую руку насустрач святлу, спрабуючы быццам адчуць яго сваёй далонню. Яе даверлівы позірк звернуты ў бок святла, на твары паўусмешка. Зблытаныя прычоска, прымятая падушка — усё кажа аб тым, што яшчэ хвіліну назад жанчына глядзела салодкія сны ў сваёй раскошнай пасцелі.

* Даная. Фрагмент: твар жанчыныДаная. Фрагмент: твар жанчыны
* Даная. Фрагмент: пярсцёнак на безыменным пальцы левай рукіДаная. Фрагмент: пярсцёнак на безыменным пальцы левай рукі
* Даная. Фрагмент: правая рука звернута насустрач святлуДаная. Фрагмент: правая рука звернута насустрач святлу
* Даная. Фрагмент: над ложкам - немаўля з крыламі, на яго твары - пакутаДаная. Фрагмент: над ложкам - немаўля з крыламі, на яго твары - пакута

Вандалізм
---------

У суботу, 15 чэрвеня 1985 года, у залу Рэмбранта ў Эрмітажы разам з экскурсіяй прыйшоў мужчына, які спытаў у супрацоўніц музея, якая з карцін у гэтай зале найбольш каштоўная. Пасля гэтага ён падышоў да «Данаі», дастаў з-пад крыса бутэльку, выплюхнуў яе змесціва акурат у цэнтр палатна. Фарба адразу пачала ўспушаць, змяняць колер — у склянцы была серная кіслата. Зламыснік таксама дастаў нож і паспеў двойчы парэзаць карціну.

Пазней экспертыза прызнала мужчыну вар'ятам, ім аказаўся літовец Бронюс Майгіс, які патлумачыў свой ​​учынак палітычнымі матывамі. Па рашэнні леніградскага суда 26 жніўня 1985 Майгіс быў накіраваны на лячэнне ў псіхіятрычную бальніцу.

Літаратура
----------

* Roberta D'Adda, Rembrandt, Milano, Skira, 2006.
* Stefano Zuffi, Tamara Łozińska (tłumaczenie): Rembrandt. Warszawa: HPS, 2006, s. 90. ISBN 83-60529-02-7.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Даная (карціна Рэмбранта)

| ⛭✰ Рэмбрант |
| --- |
| Карціны | 
* Партрэт Якаба дэ Гейна III (1632)
* Урок анатоміі доктара Тульпа (1632)
* Саскія ў вобразе Флоры (1634)
* Блудны сын у карчме (1635)
* Каменны мост (1638)
* Партрэт Марыі Трып (1639)
* Аўтапартрэт (1640)
* Начны дазор (1642)
* Даная (1636—1647)
* Арыстоцель з бюстам Гамера (1653)
* Адрачэнне Пятра (1660)
* Артаксеркс, Аман і Эсфір (1660)
* Змова Юлія Цывіліса (1661)
* Сіндыкі (1662)
* Яўрэйская нявеста (1665)
* Вяртанне блуднага сына (1666—1669)
* Укрыжаваны вол (1655)

 |  |
| Гравюры | 
* Млын (1641)
* Тры дрэвы (1643)
* Хрыстос, які вылечвае хворых (1643—1649)
* Фаўст (1652)
* Тры крыжы (1653)
* Хрыстос перад народам (1655)

 |
**Горы Дангрэк** (тайск.: ทิวเขาพนมดงรัก, кхмер.: ជួរ​ភ្នំ​ដងរែក, *Chuor Phnom Dângrêk*) — горны ланцуг на мяжы паміж Тайландам і Камбоджай.

Горы Дангрэк працягнуліся больш чым на 300 кіламетраў з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, паміж гарамі Самканбенг у тайландскім нацыянальным парку Као Яй і да гор Чонг Бок у месцы, дзе сустракаюцца межы Тайланда, Камбоджы і Лаоса. Для гэтых гор характэрныя спадзістыя спускі на іх паўночных схілах, і абрывістыя, стромкія на паўднёвых. Такім чынам, пад’ём у горы з боку Тайланда вельмі лёгкі, у той жа час з боку Камбоджы ён ледзь магчымы.

Дангрэк уяўляе сабой у асноўным ланцуг плоскіх пагоркаў, складзеных з масіўнага пясчаніку і гліністага сланца. Найбольшая вышыня зафіксавана на ўсходзе гэтай горнай фармацыі (756 метраў над у.м.). Некаторыя іншыя горы таксама перавышаюць вышыні ў 600 метраў — напрыклад, Палаў Сун (670 м) і Панам Ай Нак (638 м).
**Гімнадыніум** (*Gymnodinium*) — род аднаклетачных пірафітавых водарасцей сямейства гімнадыніевых.

Апісанне
--------

Клеткі рухомыя, з двухбаковай сіметрыяй, эліпса-, яйца-, грыбападобныя або сферычныя. Абалонка кволая ці грубая, цвёрдая, часам баразнаватая. Ад перакрыжавання папярочнай і падоўжанай баразён па абалонцы адыходзяць 2 жгуцікі. Клетачнае ядро звычайна ў цэнтры. Храматафоры шматлікія або адзінкавыя, жоўта-бурыя ці аліўкава-зялёныя, нярэдка адсутнічаюць. Вочка часцей адсутнічае.

Утварае цысты. Жыўленне фота- і гетаратрофнае.

Пашырэнне
---------

Каля 150 прэснаводных, саланаватаводных і марскіх відаў пашыраны ў планктоне вадаёмаў рознага тыпу, асабліва ў невялікіх са стаячай вадой (азёрах, балотах, сажалках, лужынах і інш.). На Беларусі адзначаны ў Прыпяці і на Дняпры, у азёрах і вадасховішчах. Выклікаюць цвіценне вады — падлёднае і летам.

Літаратура
----------

* **Міхеева Т. М.*.* Гімнадыніум // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шапіра.
**Леў Навумавіч (Лейба Невахавіч) Шапіра** (1864 — 12 студзеня 1932) — беларускі хірург. Адзін з заснавальнікаў хірургіі ў Мінску.

Біяграфія
---------

### Дзяцінства і адукацыя

Нарадзіўся ў Мінску ў яўрэйскай сям’і Неваха Моўшавіча Шапіра. Акрамя Лейбы ў сям’і было яшчэ 8 дзяцей: шэсць сыноў і дзве дачкі. Два яго браты таксама былі ўрачамі, адзін з іх Майсей Навумавіч Шапіра — урач-траўматолаг, намеснік наркама аховы здароўя Кіргізскай ССР, другі — Іосіф Навумавіч Шапіра — медык-уролаг.

Савецкі кінааператар Яўген Веньямінавіч Шапіра  (руск.) (бел. прыходзіўся яму пляменнікам, сынам роднага брата Веньяміна.

Скончыў медыцынскі факультэт Дэрпцкага ўніверсітэта.

### Прафесійная дзейнасць

Два гады працаваў у Маскве, у лячэбніцы «Кні», а потым з 1890 года жыў і працаваў у Мінску. Тут ён меў сваю хірургічную бальніцу; карыстаючыся вялікай папулярнасцю сярод мясцовага насельніцтва і далёка за межамі Мінска, ён нямала спрыяў папулярызацыі хірургіі ў Беларусі. З 1900 па 1914 год загадваў хірургічным аддзяленнем Мінскай яўрэйскай бальніцы  (ВД) (бел. працаваў хірургам падчас вайны ў шпіталі Саюза гарадоў.

Памёр ад сардэчнага прыступу ў час лячэння бальнога.

Сям’я
-----

* Сын Аляксандр Львовіч Шапіра  (руск.) (бел. — савецкі і расійскі гісторык, аўтар шырока вядомых прац у галіне аграрнай гісторыі Расіі XIV—XVIII стагоддзяў і гістарыяграфіі, стваральнік навуковай школы, доктар гістарычных навук, прафесар СПБДУ
* Сын Гарацый Львовіч Шапіра — медык, галоўны ўрач Паўночнай Асеціі
* Дзве дачкі сталі музыкантамі

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Старая фотография  (руск.)
2. ↑  *Елена Левитман*. Семейный альбом **(нявызн.)**.  Библиотека журнала "МИШПОХА".
3. 1 2  Из истории минских улиц. Прогулка по ул. Революционной Архівавана 1 студзеня 2020.  (руск.)
4. ↑  Не вспоминать, а помнить…  (руск.)
**Леў Якаўлевіч Пінэс** (руск.: Пинес Лев Яковлевич; 1895, Бабруйск — 1951, Ленінград) — савецкі вучоны ў галіне нейрамарфалогіі, неўрапаталогіі. Доктар медыцынскіх навук (1935), прафесар (1932). Заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1949).

Біяграфія
---------

Медыцынскую адукацыю атрымаў у ўн-тах Швейцарыі ў 1914-18. З 1918 - у Цюрыхскім ін-це мозгу. Пасля вяртання ў Расію (1921) працаваў навуковым супрацоўнікам кафедры гісталогіі Петраградскага ўн-та, затым у Дзяржаўным ін-це мозгу, дзе ў 1925-50 узначальваў сектар марфалогіі; адначасова (з 1923) выкладаў на кафедры нерв. хвароб у Дзяржаўнам ін-це медыцынскіх ведаў, у 1931-51 кіраўнік неўралагіч. клінікай Псіханеўралагіч. ін-та ў Ленінградзе.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

*
**Медрэсэ Абдулкасім Шэйха** (узб.: Abdulkasim Sheikh Madrasah) — помнік архітэктуры, які знаходзіцца ў Ташкенце. Пабудаваны ў XVI стагоддзі. Першапачаткова гэта быў комплекс, які ўключаў мячэць, лазню і медрэсэ. Месца, дзе размешчаны комплекс, раней называлася Янгі Махаля і было адным з грамадскіх цэнтраў. Першапачаткова медрэсэ Абдулкасім Шэйха была аднапавярховым будынкам. У 1864 годзе, падчас аднаўлення медрэсэ, быў дабудаваны другі паверх. На працягу доўгага часу медрэсэ Абдулкасім Шэйха знаходзілася на ціхай вуліцы. Нядаўна медрэсэ набыло новага велічнага суседа — будынак парламента Узбекістана.

Галерэя
-------

* 
* 
*
**Казанскі нацыянальны даследчы тэхнічны ўніверсітэт імя А. М. Тупалева** - нацыянальны даследчы універсітэт у Расіі. Знаходзіцца ў Казані.

Гісторыя
--------

**Казанскі авіяцыйны інстытут** быў утвораны на базе аэрадынамічнага аддзялення Казанскага дзяржаўнага ўніверсітэта рашэннем Галоўнага ўпраўлення авіяцыйнай прамысловасці Наркамата цяжкай прамысловасці 5 сакавіка 1932 года. У пачатку інстытут складаўся з двух аддзяленняў: аэрадынамічнага і самолётабудаўнічага, на базе якіх ў 1934 годзе быў афіцыйна адкрыты самолётабудаўнічы факультэт.

У 1939 годзе ў Казанскім авіяцыйным інстытуце быў адкрыты маторабудаўнічы факультэт.

У 1951 годзе ў інстытуце быў адкрыты факультэт авіяцыйнага прыборабудавання. У 1952 годзе быў створаны факультэт авіяцыйнай радыётэхнікі.

У 1972 годзе быў адкрыты факультэт вылічальных сістэм. У 1973 годзе інстытуту было прысвоена імя выбітнага савецкага авіяканструктара А. М. Тупалева. У сакавіку 1982 года ў гонар 50-гадовага юбілею інстытут быў узнагароджаны Ордэнам Дружбы народаў.

У 1987 годзе ўпершыню ў ВНУ Казані на альтэрнатыўнай аснове адбыліся выбары рэктара інстытута. У 1991 годзе ў інстытуце быў заснаваны факультэт кіравання, эканомікі, фінансаў і прадпрымальніцтва.

У 1992 годзе Казанскі авіяцыйны інстытут ператвораны ў **Казанскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт**.

У 1995 годзе ў універсітэце створаны гуманітарны факультэт, у 2000 годзе - факультэт фізіка-матэматычнай падрыхтоўкі, у 2003 годзе - факультэт эканамічнай тэорыі і права і факультэт псіхалогіі і дзелавога адміністравання. У 1999 годзе на базе факультэтаў лятальных апаратаў і рухавікоў лятальных апаратаў быў заснаваны інстытут авіяцыі, наземнага транспарту і энергетыкі (ІАНТЭ). У 2003 годзе на базе радыётэхнічнага факультэта быў утвораны інстытут радыёэлектронікі і тэлекамунікацый (ІРЭТ).

У 2009 годзе ўніверсітэт змяніў імя на **Казанскі нацыянальны даследчы тэхнічны універсітэт імя А. М. Тупалева**.

Зноскі
------

1. ↑  Гісторыя КНДТУ

| ⛭Нацыянальныя даследчыя ўніверсітэты Расіі |
| --- |
| Масква | МІФІ  ·  МІСіС  ·  НДУ ВШЭ  ·  МАІ  ·  МДТУ  ·  МФТІ  ·  МІЭТ  ·  МДБУ  ·  МЭІ  ·  РНДМУ  ·  РДУНіГ |
| Санкт-Пецярбург | Горны ·  Універсітэт ІТМО  ·  СПбДПУ  ·  СПбАУ НАЦ НТ РАН |
| Казань | КДТУ  ·  КазДТУ |
| Перм | ПДУ  ·  ПНДПУ |
| Томск | ТДУ  ·  ТПУ |
| Іншыя | БелДУ  ·  ІНДТУ  ·  МардДУ  ·  ННДУ  ·  НДУ  ·  СДУ  ·  СНДУ  ·  ПУрДУ |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 0645 8776 · Microsoft: 2800546203 · VIAF: 304697767 |
Мансі прыносяць ясак Ярмаку
**Яса́к** (цюрк.: *jasaq*) — натуральны падатак, які збіраўся татарамі і рускімі звычайна дарагім футрам, з карэнных насельнікаў Сібіры.

Тэрмін *ясак* паходзіць з мангольскай мовы, дзе слова *яса* значыла «закон», «парадак», «падначаленне», «падатак». Ясак як звычайны падатак або даніна ўзымаўся з неслужылага насельніцтва і заваяваных народаў ханамі Залатой Арды. Звычай узымання падаткаў менавіта футрам мог існаваць ў Сібіры здаўна. Відавочна, ён быў распаўсюджаны ў Сібірскім ханстве і адтуль запазычаны пасля яго заваявання рускімі. Збор ясака часта суправаджаўся захопам заложнікаў-*аманатаў*.

Ясак праіснаваў у Расіі да 1917 г.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 2 : М-Я. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0153-2, С.735

Спасылкі
--------

* Дамешек Л.М. Сибирские инородцы в имперской стратегии власти Архівавана 9 мая 2013.
* Бродников А. А. Сбор ясака: зависимость процесса объясачивания от потестарно-политической ситуации в регионе Архівавана 16 мая 2013.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Карпілаўка.

**Карпі́лаўка** — былая вёска, цэнтр Акцябрскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. У 1954 годзе ўвайшла ў склад новаўтворанага гарадскога пасёлка Акцябрскі з перадачай яму статуса райцэнтра.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

Размяшчалася на паўднёвым захадзе сучаснага Акцябрскага.

Гісторыя
--------

Па пісьмовых крыніцах вядомая з XVIII стагоддзя. Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 г.) у складзе Расійскай імперыі, уваходзіла ў Бабруйскі павет Мінскай губерні і належала шамбеляну каралеўскага двара Рэчы Паспалітай Б. А. Узлоўскаму. У XIX стагоддзі ўваходзіла ў маёнтак Рудабелка, што належаў Лапам, а ў 1867 годзе адышоў барону А. Я. Урангелю. З 1833 года ў вёсцы дзейнічаў касцёл, у 1863 годзе была адкрыта школа, якая спачатку размяшчалася ў наёмнай сялянскай хаце, з 1906 года — ва ўласным будынку. У 1874 годзе разам з Рудабелкаю куплена генерал-маёрам О. Ф. Ліліенфельдам; з 1880-х гадоў належала памешчыкам Яхантавым, з 1907 года — Іваненкам. Па стану на 1908 год у вёсцы былі праваслаўная царква, каталіцкі касцёл, малітоўны дом, школа, цагельня, млын, уваходзіла ў Рудабельскую воласць Бабруйскага павета.

Акцябрскі раён з цэнтрам у Карпілаўцы. 1940
Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі — цэнтр сельсавета ў Рудабельскай воласці. У 1922 годзе, разам з перайменаваннем воласці ў Акцябрскую, Карпілаўскі сельсавет становіцца Акцябрскім. З 1924 года — у Глускім раёне. У 1931 годзе ў вёсцы створаны калгас «Чырвоны дабраволец». З 28 чэрвеня 1939 года — цэнтр створанага Акцябрскага раёна.

Падчас Другой сусветнай вайны адзін з цэнтраў Акцябрска-Любанскай партызанскай зоны. У красавіку 1942 года карнікі амаль цалкам спалілі вёску разам з жыхарамі (загінула больш за 600 чалавек).

З 31 жніўня 1954 года — у складзе гарадскога пасёлка Акцябрскі.

Насельніцтва
------------

* 1795 год — 10 двароў, 38 жыхароў
* 1897 год — 57 двароў, 345 жыхароў (паводле перапісу)
* 1908 год — 73 двары, 642 жыхары
* 1920 год — 488 жыхароў

Вядомыя асобы
-------------

* Лявонцій Яфімавіч Адзінцоў (Адзінец; 1891—1943) — савецкі рэвалюцыянер, падпольшчык у Другую сусветную вайну.

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Акцябрскага р-на. — Мн.: БЕЛТА, 1997. — 478 с. ISBN 985-6302-03-X
**Найдо́ўскае падня́цце** (ад назвы вёскі Найда ў Жыткавіцкім раёне) — тэктанічная структура ў Жыткавіцкім і Петрыкаўскім раёнах Гомельскай вобласці Беларусі, у межах заходняй частцы Шастовіцкай зоны падняццяў Прыпяцкага прагіну. Выяўлена ў 1969 годзе электраразведкай па паверхні верхнефаменскай саляноснай тоўшчы, а ў 1971 годзе — сейсмаразведкай па падсалявых і міжсалявых дэвонскіх адкладах. Выдзяляецца па паверхні фундамента, падсалявых, міжсалявых і верхнесаляносных адкладах.

Па паверхні фундамента, падсалявых і міжсалявых адкладах Найдоўскае падняцце — антыкліналь субшыротнага распасцірання памерам 9×25 км, з больш стромкім паўночным крылом. Амплітуда па падсалявых адкладах 100 м, па міжсалявых — 200 м. Па паверхні солі выдзяляецца паўантыкліналь паўночна-заходняга распасцірання памерам 8×2,5 км, амплітудай 50 м. Скляпенне яе ссунута адносна скляпення па міжсалявых адкладах на 2 км на ўсход. Фарміравацца Найдоўскае падняцце пачало ў раннім рыфеі і бесперапынна працягвалася да канца лебядзянскага часу (позні дэвон).

Літаратура
----------

* Найдоўскае падняцце // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз.
**Істэры́я** (ад стар.-грэч.: ὑστέρα (hystera) — матка); **Шале́нства ма́ткі** — састарэлы медыцынскі дыягназ, які на гэты момант адпавядае шэрагу псіхічных расстройстваў лёгкай і сярэдняй ступені цяжкасці. Выкарыстоўваўся для апісання спецыфічных расстройстваў самаадчування і паводзін у жанчын, прычынай якіх доўгі час лічыўся блуканне маткі па арганізму (адкуль і назва). Для істэрыі характэрны дэманстратыўныя эмацыйныя рэакцыі (слёзы, смех, крыкі), сутаргі, паралічы, страта адчувальнасці, глухата, слепата, абмарачэнне, павышаная сексуальная актыўнасць і іншае.

Істэрычнае расстройства асобы
-----------------------------

Асноўны артыкул: **Істэрычнае расстройства асобы**
На гэты момант з істэрыяй асацыяваны асаблівы склад асобы, званы істэрычным расстройствам асобы. Яму ўласцівы павярхоўнасць меркаванняў, унушальнасць і самаўнушальнасць, схільнасць да фантазіявання, няўстойлівасць настрою, імкненне прыцягнуць да сябе ўвага, тэатральнасць паводзін.

Гл. таксама
-----------

* Неўроз
* Істэрычнае расстройства асобы
* Псіхааналіз
* Псіхатэрапія
* Жан Шарко
* Зігмунд Фрэйд
* Пяць асноўных клінічных выпадкаў Фрэйда

Зноскі
------

1. 1 2  *Платон.* Тымей = Τίμαιος. — Афіны, 360 год да н.э.. — С. 91c.
2. ↑  *M.D.T. de Bienville.* Німфаманія, ці Трактат пра шаленства маткі = La nymphomanie ou traité de la fureur utérine. — Амстэрдам, 1771. — 198 с.
**Злучаныя Штаты Іанічных Астравоў** (грэч. Ηνωμένον Κράτος των Ιονίων Νήσων, італ.: Stati Uniti delle Isole Ionie) — гістарычная дзяржава, якая існавала з 1815 па 1864. З’яўлялася пратэктаратам Вялікабрытаніі. Пасля ўтварэння Грэчаскай дзяржавы была падорана Вялікабрытаніяй грэчаскаму каралю Георгу I.

Іанічныя астравы на працягу стагоддзяў уваходзілі ў склад Венецыянскай рэспублікі, пакуль па Кампа-Фармійскаму міру 1797 не перайшлі да рэвалюцыйнай Францыі. У 1798—1799 руска-турэцкія сілы выбілі французаў з астравоў, і ўтварылі там Рэспубліку Сямі Астравоў, якая праіснавала з 1800 па 1807. Пасля гэтага Францыя зноў анексавала Іанічныя астравы, і яны ўвайшлі ў склад яе ў якасці Ілірыйскіх правінцый.

2 кастрычніка 1809 брытанцы разбілі французскі флот каля Закінфа, і захапілі астравы Закінф, Кефалінія і Кітыра. У 1810 яны занялі Лефкас. Корфу заставаўся пад французскім валадарствам да 1814.

Венскі кангрэс санкцыянаваў перадачу астравоў пад «прыязны пратэктарат» Вялікабрытаніі. Вялікабрытанія ўсталёўвала там ваенную адміністрацыю, а Аўстрыйская імперыя гарантавала астравам роўны з Вялікабрытаніяй камерцыйны статус. 26 жніўня 1817 была зацверджаная Канстытуцыя Мэйтлэнда, у адпаведнасці з якой утваралася федэрацыя сямі астравоў, а сэр Томас Мэйтлэнд (англ.) станавіўся яе першым Лордам высокім камісарам (англ.).

29 сакавіка 1864 Вялікабрытанія, Грэцыя, Францыя і Расія падпісалі ў Лондане дагавор, пасля ратыфікацыі якога вострава павінны былі перайсці Грэцыі. 28 мая Лорд высокі камісар выдаў пракламацыю пра аб’яднанне Іанічнай рэспублікі з Каралеўствам Грэцыя.
**Рускі мост** (руск.: Русский мост) — вантавы мост з самым доўгім у свеце пралётам, пабудаваны ва Уладзівастоку праз праліў Басфор Усходні, злучае паўвостраў Назімава з мысам Навасільскага на востраве Рускім.

Будаўніцтва моста пачалося 3 верасня 2008 года ў рамках праграмы падрыхтоўкі горада да правядзення саміту АТЭС у 2012 годзе. Другі па вышыні мост у свеце, вышыня складае 324 метра. Мае самы вялікі ў свеце пралёт сярод вантавых мастоў, даўжынёй 1104 метра.

Міністр транспарту Расіі Ігар Лявіцін ахарактарызаваў мост на востраў Рускі як самы ўнікальны і складаны аб’ект не толькі ў рамках падрыхтоўкі да саміту АТЭС, але і ва ўсёй практыцы мостабудавання ў Расіі і ў свеце.

Генеральны праекціроўшчык — «НВА Маставік». Генеральны падрадчык будаўніцтва — «УСК МОСТ», субпадрадчыкі будаўніцтва — «СК Мост», «НВА Маставік». Ванты для моста выраблены французскай кампаніяй Freyssinet. Праект архітэктурнай падсветкі, функцыянальнае асвятленне і электразабеспячэнне маставога пераходу рэалізаваны святлотэхнічнай кампаніяй «МТ Электра». Будаўнічы кантроль ажыццяўляў Інстытут «Стройпроект».

Мост намаляваны на новай расійскай купюры наміналам 2000 расійскіх рублёў, выпушчанай Банкам Расіі 12 кастрычніка 2017 года.
Ханака бекташы ў цэнтральнай Албаніі
**Бекташы́** (араб. بكتاشية‎‎, перс.: بکتاشیه, турэцк.: Bektaşi, алб.: Bektashi) — алавіцкі ордэн дэрвішаў. Найбольшая колькасць сучасных прыхільнікаў бекташы жыве ў Албаніі, дзе яны вылучаюцца як асобная канфесія, да якой належыць 2,09% ад усіх вернікаў (2011 г.).

Гісторыя
--------

Заснавальнікам вучэння бекташы лічыцца Хаджы Бекташ Велі (1209 - 1271 гг.), народжаны на паўночным ўсходзе сучаснага Ірана, які большую частку жыцця правёў у Анатоліі. Ордэн дзейнічаў пераважна на тэрыторыі Асманскай імперыі і меў значны ўплыў на дзяржаўнае жыццё праз янычарскі корпус у Стамбуле. У канцы XVII - пачатку XIX стст. былыя янычары, выхадцы з Балканскага паўвострава, распаўсюджвалі вучэнне на радзіме. 

У 1826 г. калі янычарскі корпус быў расфарміраваны, бекташы апынуліся ў Стамбуле па-за законам. Адраджэнне ордэна на некаторы час стала магчымым пасля 1876 г. Менавіта да перыяду канца XIX - пачатку XX ст. належыць большая частка бекташскай духоўнай літаратурнай спадчыны. У 1925 г. суфійскія ордэны ў Турцыі былі забаронены, і кіраўніцтва бекташы пераехала ў Албанію. У 1967 - 1990 гг. забаронены на тэрыторыі Албаніі. У наш час адбываецца адраджэнне.

Веравучэнне
-----------

Рэлігійная практыка бекташы заснавана на дактрыне адзінства быцця, блізкага да пантэізму. Адначасова прысутнічаюць іншыя рысы, якія набліжаюць бекташы да астатніх шыітаў — шанаванне прарока Алі, дванаццаці імамаў, святкаванне наўруза, і містычнае суфійскае вучэнне пра пераход вернікамі чатырох сімвалічных брам — *шарыят*, *тарыкат* (духоўны шлях), *марыфа* (сапраўдныя веды) і *хакіка* (праўда).

Зноскі
------

1. ↑  CENSUSI I POPULLSISË DHE BANESAVE 2011 Архівавана 14 лістапада 2014.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 6 кастрычніка 2014.
* Ордэн дэрвішаў бекташы
**Руслан Іванавіч Шэйка** (нар. 10 чэрвеня 1963, в. Савейкі, Ляхавіцкі раён, Брэсцкай вобласць) — беларускі вучоны ў галіне жывёлагадоўлі. Член-карэспандэнт (2017), доктар сельскагаспадарчых навук (2011), дацэнт (2003).

Біяграфія
---------

Скончыў Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут (1995).

З 1995 года ў Беларускім НДІ жывёлагадоўлі, з 2002 года загадчык лабараторыі.
З 2018 года дырэктар Інстытута генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя даследаванні ў галіне павышэння эфектыўнасці вытворчасці канкурэнтаздольнай прадукцыі жывёлагадоўлі. Актыўна ўдзельнічаў у стварэнні беларускай мясной пароды свіней. З’яўляецца аўтарам і адказным выканаўцам створаных новых завадскіх тыпаў: «Задняпроўскі» і «Бярэзінскі» ў беларускай мясной пародзе, «Палескі» — у пароды ландрас, унутрыпароднага тыпу «Беларускі» — у пародзе дзюрок. Распрацаваў асноватворныя тэарэтычныя і метадалагічныя прыёмы і метады павышэння племянных і прадуктыўных якасцяў свіней матчыных і бацькавых парод; тэхналогію атрымання паміжпародных і пародна-лінейных гібрыдаў свіней з высокім гарантаваным эфектам гетэрозісу па адкормачных і мясных якасцях.

Аўтар больш за 250 навуковых прац, у тым ліку 5 манаграфій, 1 падручніка, 6 метадычных рэкамендацый, 10 патэнтаў і 1 аўтарскага пасведчання.

### Бібліяграфія

* Селекционно-генетические основы выведения белорусской мясной породы свиней. Минск, 2001 (в соавт.).
* Интенсификация производства свинины на промышленной основе. Минск, 2004.
* Повышение продуктивных качеств свиней на основе принципов и методов племенной работы селекционно-гибридного центра. Жодино, 2005 (в соавт.).
* Приемы и методы в селекции свиней, обеспечивающие высокий эффект гетерозиса в системах гибридизации. Жодино, 2012.
* Свиноводство : учебник. Минск, 2013 (в соавт.).

Зноскі
------

1. ↑  ШЭЙКА Руслан Іванавіч
Панамскі перашыек, які злучае Цэнтральную і Паўднёвую Амерыку
**Перашыек** — тонкая палоска зямлі, абмежаваная з двух бакоў вадой і якая злучае дзве часткі сушы. Перашыек з'яўляецца супрацьлегласцю праліва, які размешчаны паміж сушай і злучае два буйных вадаёма.

Перашыйкі нярэдка з'яўляюцца прыдатным месцам для будаўніцтва водных каналаў, так як адлегласць, якое павінен пераадолець канал, каб зрабіць магчымым зносіны паміж вадаёмамі, тут найменшае. Вядомыя прыклады таму Суэцкі канал і Панамскі канал, істотна скарачаюць даўжыню многіх марскіх паведамленняў.

У старажытнасці перашыйкі нярэдка служылі валокамі, г. зн. месцамі, праз якія перацягваць суда.

Прыклады
--------

* Карэльскі перашыек
* Перакопскі перашыек
* Панамскі перашыек
* Карэйскі перашыек
**Руслан Федаценка** (укр.: Руслан Федотенко; 18 студзеня 1979) — украінскі прафесійны хакеіст на пазіцыі крайняга нападніка. У цяперашні час гуляе ў Аёве Уайлд Амерыканскай хакейнай лігі (АХЛ), а па кантракце належыць Мінесоце Уайлд Нацыянальнай хакейнай лігі (НХЛ).

У кар'еры НХЛ гуляў за каманды Філадэльфія Флаерз, Тампа Бэй Лайтнінг, Нью-Ёрк Айлендэрс, Пітсбург Пінгвінз і Нью-Ёрк Рэйнджэрс, два разы выйграўшы Кубак Стэнлі. На міжнародным узроўні гуляў за зборную Украіны на зімовых Алімпійскіх гульнях 2002 года.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Elite Prospects (ігрок) · Eurohockey.com · Hockey-Reference.com · hockeyDB · Olympedia · Olympic Channel · Зала хакейнай славы · НХЛ |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Есін.
**Руслан Алегавіч Есін** (нар. 13 ліпеня 1969, Петрапаўлаўск-Камчацкі, РСФСР) — беларускі дыпламат. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Японіі. Доктар палітычных навук.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1990 годзе Мінскае вышэйшае ваенна-палітычнае агульнавайсковае вучылішча; у 1993 годзе — Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт; у 1993 годзе — Акадэмію кіравання пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь; у 1996 годзе — Дыпламатычную акадэмію МЗС Расіі.

У 1990—1991 гадах працаваў інструктарам ідэалагічнага аддзелу Ленінскага райкама ЛКСМБ г. Мінска. У сакавіку-лістападзе 1991 года — другі сакратар Ленінскага райкама ЛКСМБ г. Мінска. У 1991—1993 гадах — вядучы спецыяліст аддзела міжнародных культурных сувязяў Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь. У 1993—1994 гадах — галоўны спецыяліст аддзела міжнародных культурных сувязяў Міністэрства культуры і друку Рэспублікі Беларусь. У 1996—1997 гадах — другі сакратар упраўлення міжнародных эканамічных адносін Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. З чэрвеня па жнівень 1997 года — другі сакратар аддзела эканамічнага супрацоўніцтва кіравання навукова-тэхнічнага і эканамічнага супрацоўніцтва Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У 1997—1999 гадах — першы сакратар аддзела эканамічнага супрацоўніцтва Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У 1999—2000 гадах — саветнік аддзела Усходняй Еўропы і Паўночнай Еўропы ўпраўлення Еўропы Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У 2000—2003 гадах — саветнік Пасольства Рэспублікі Беларусь у Венгерскай Рэспубліцы. У 2004—2006 гадах — намеснік начальніка ўпраўлення інфармацыі Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У 2006—2011 гадах — Генеральны консул Рэспублікі Беларусь у Гданьску (Рэспубліка Польшча). У 2011—2013 гадах — намеснік начальніка ўпраўлення СНД і Еўразійскай эканамічнай супольнасці Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У 2013—2014 гадах — намеснік начальніка ўпраўлення — начальнік аддзела Садружнасці Незалежных Дзяржаў кіравання еўразійскай інтэграцыі Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У 2014—2016 гадах — намеснік дырэктара Дэпартамента — начальнік упраўлення забеспячэння знешнеэканамічнай дзейнасці Дэпартамента знешнеэканамічнай дзейнасці Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. З чэрвеня 2016 па красавік 2017 года — намеснік дырэктара Дэпартамента — начальнік упраўлення каардынацыі знешнеэканамічнай дзейнасці Дэпартамента знешнеэканамічнай дзейнасці Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь.

| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Рэспублікі Беларусь у Японіі |
| --- |
| Пачатак дыпадносін  Адкрыццё пасольства | 26 студзеня 1992  чэрвень 1995 |
| Паслы | Пётр Краўчанка (1998—2002) • Сяргей Рахманаў (2011—2016) • Руслан Есін (2017—2022) |
**Стратклайд**, таксама Алт Клут (Alt Clut), Альт Клуіт (Alt Cluit), Страталклуіт (Strathalcluith), Стратклуайд (Strathcluaide, Strathckyde), Камбрыя (Cumbria)
— брыцкае каралеўства на поўдні Шатландыі ў постраманскі перыяд. Існавала з пач. V па канец XI стагоддзя. Таксама вядома пад імем Альт Клут — брыцкай назвай замка Дамбартан, адной са сталіц каралеўства. Займала тэрыторыю паміж валам Антаніна і валам Адрыяна.

Гісторыя
--------

Заснавана ў першай палове V стагоддзя н. э. Керэтыкам Землеўладальнікам, правадыром кельцкага племя дамноніяў, федэратаў Рымскай імперыі. Ён жа пабудуе сталіцу каралеўства — форт Дан-Брытан (Брытанскі форт) ці Алт Клут. Пасля смерці заснавальніка Алт Клут стаў распадацца на ўдзелы з-за кельцкай традыцыі падзелу земляў караля паміж яго сынамі. У канцы V стагоддзя паўднёвыя землі і востраў Мэн адасабляюцца ў асобную дзяржаву каралеўства Мэн. Напачатку VI стагоддзя з сярэдне-ўсходніх тэрыторый Алт Клуіта вылучаецца дзяржава Селковія. У 560 годзе з паўночна-заходніх уладанняў вылучаецца дзяржава Дын Эйдын. У 598 годзе брыты Дын Эйдына сустракаюцца на палях Картрайта з войскамі Нартумбрыі. У 638 годзе Нартумбрыя захоплівае Эдынбург, такім чынам прабівае дарогу да піктаў. Толькі да VII стагоддзя адзінства каралеўства было адноўлена, была далучана Селковія. Брыты Алт Клута паспяхова супрацьстаялі экспансіі англаў і саксаў, самі здзяйснялі набегі на піктаў і скотаў, якія пражывалі на поўначы. У VIII стагоддзі пікты пры дапамозе англаў Нартумбрыі захапілі цытадэль Дан-Брытан, пасля чаго больш за стагоддзе каралеўства брытаў не згадвалася ў хроніках. У 870 годзе, у сувязі з захопам вікінгамі Дан-Брытана і забойствам караля Артгала, яно зноў згадваецца пад імем Стратклайд. Далей заняпад Стратклайда працягваўся, ён стаў удзелам каралеўства Альба (будучай Шатландыі). У гэты перыяд ён часта згадваецца пад імем Камбрыя (Кумбрыя). У 1018 годзе Шатландыя канчаткова падпарадкавала сабе Стратклайд.

Каралі Дын Эйдына
-----------------

* Клідна ап Кінвелін (560—597) сын Кінвеліна сын Думнагуала I караля Алт-Клуіта ў (450—490)
* Мінідаг Багаты (597-VII стагоддзе)
* Кінан ап Клідна (VII стагоддзе)
* Думнагуал ап Мінідаг (-638)

Гл. таксама
-----------

* Спіс каралёў Стратклайда
* Селковія
* Галвідэл

Зноскі
------

1. 1 2  Алт Клуіт Архівавана 28 чэрвеня 2009.//Усе манархіі свету.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Стратклайд
Герб «Мурдэліа»
**Мурдэ́ліа** (польск.: Murdelio) — прыватнаўласніцкі герб. Родам Мурдэліа герб быў прынесены з Харватыі ў часы кіравання Уладзіслава, караля польскага і венгерскага.

Апісанне
--------

У чырвоным полі залаты маладзік рагамі ўверх, на ім залаты кавалерскі крыж, унізе — залатая шасціпрамянёвая зорка. Клейнод — белы грыфон з паднятымі крыламі і высунутыя языком.

Зноскі
------

1. ↑  *Лакиер А.Б.* § 91, № 156 // Русская геральдика. — 1855. Архівавана 10 жніўня 2009.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Марозаў.

**Георгій Фёдаравіч Марозаў** (руск.: Гео́ргий Фёдорович Моро́зов; 1867-1920) — лесавод, батанік, глебазнавец і географ канца XIX стагоддзя — пачатку XX стагоддзя, класік расійскага лесаводства.

Біяграфія
---------

Вучэнне Марозава пра лес як біягеацэнатычная, геаграфічная і гістарычная з’ява паказала складаную ўзаемасувязь жывых і імкнуцца абвергнуць кампанентаў лесу, якія ўтвараюць адзіны прыродны комплекс. Навуковец даказаў, што разнастайныя формы лесу могуць быць зразуметыя толькі ў сувязі з прыродным асяроддзем — кліматам, глебай, жывёльным светам.

Маразоў — аўтар класічнай працы «Вучэнне пра лес», у якім выкладзены пытанні біялогіі лясных парод, біялогіі і тыпаў лесанасаджэнняў.

Працы Марозава аказалі вялікі ўплыў на развіццё біягеацэналогіі, лесазнаўства і ўзнікнення вучэння аб прыродных комплексах жывёл.

Прафесар Пецярбургскага ляснога інстытута (1901—1917 гады), кіраўнік Жаночых сельскагаспадарчых курсаў, прафесар Таўрычаскага ўніверсітэта ў Сімферопалі (1918—1920 гады).

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 119407051 · ISNI: 0000 0001 1043 1478 · LCCN: nr2004034288 · NDL: 01064342 · NKC: xx0212030 · NUKAT: n2006072934 · VIAF: 20490105 |

 |
**Бошцьян Лекан** (славенск.: Boštjan Lekan) — югаслаўскі біятланіст, удзельнік двух зімовых Алімпійскіх гульняў.
З 1991 года выступаў за зборную Славеніі. На нацыянальных спаборніцтвах абараняў колеры спартыўнага клуба «Тэрміт».

Кар’ера
-------

У гонках Кубка свету дэбютаваў у 1986 годзе на этапе ў аўстрыйскім Хохфільцэне, дзе стаў 74-м у спрынце. Лепшым вынікам за 10 год выступаў стала 12-е месца ў індывідуальнай гонцы ў сезоне 1994/1995 у славенскай Паклюцы.

У чэмпіянаце свету ўпершыню ўдзельнічаў у 1989 годзе ў аўстрыйскім Абертыліяхе, дзе ў індывідуальнай гонцы стаў 67-м, а ў каманднай гонцы 16-м. Лепшым вынікам, паказаным на чэмпіянатах свету, стала 21-е месца ў спрынце ў італьянскім Антхольцы ў 1995 годзе.

Удзельнічаў у двух зімовых Алімпійскіх гульнях (1992 і 1994). Лепшае месца — 21-е (індывідуальная гонка ў Альбервілі).

Жанаты, мае двух дачок — Ніку і Сару.

### Удзел у Чэмпіянатах свету

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Год | Месца правядзення | Інд | Спр | Кам | Эст |
| 1989 | ЧС Сцяг Аўстрыі Файстрыц | 67 | — | 16 | — |
| 1990 | ЧС Сцяг СССР Мінск | 70 | 42 | 10 | 8 |
| 1991 | ЧС Сцяг Фінляндыі Лахці | 36 | — | 11 | — |
| 1993 | ЧС Сцяг Балгарыі Баравец | 68 | — | — | — |
| 1995 | ЧС Сцяг Італіі Антхольц | 41 | 23 | — | 14 |
| 1996 | ЧС Сцяг Германіі Рупольдзінг | 52 | — | — | 19 |

### Удзел у Алімпійскіх гульнях

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Год | Месца правядзення | Інд | Спр | Эст |
| 1992 | Сцяг Францыі Альбервіль | 21 | 51 | — |
| 1994 | Сцяг Нарвегіі Лілехамер | 59 | — | 10 |

### Агульны залік Кубка свету

* 1991/1992 — **40-е месца**
* 1992/1993 — **60-е месца**
* 1993/1994 — **75-е месца**

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Профіль IBU
* Вынікі выступаў на www.the-sports.org

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | IBU · Olympedia · TheSports.org |
Мурманскі бераг са Святога Носа

**Му́рманскі бе́рег** — скалісты і слаба расчлянёны бераг Баранцава мора ад Нарвежскай мяжы да мыса Святы Нос. Мае некалькі заліваў (Кольскі, Мотаўскі і іншыя), якія глыбока ўразаюцца ў бераг, уздоўж берага — шэраг астравоў (найбольш буйны — Кільдзін). Участкі мора, якія прылягаюць да берага, з'яўляюцца месцам рыбнай здабычы. Найважны порт — Мурманск. На Мурманскім беразе адзін з самых нізкіх атмасферных ціскаў на Зямлі (на ўзроўні мора) (750 міліметраў ртутнага слупа, або 99 990 Па).

Зноскі
------

1. ↑  Артыкул «Расія» ў малым энцыклапедычным слоўніку Бракгаўза і Ефрона Архівавана 26 красавіка 2009.
Кіпцюровы кубак англасаксонскай культуры.
**Кіпцюровы кубак** — назва, дадзеная археолагамі тыпу пасудзін для пітва, якія часта сустракаюцца сярод магільных рэчаў  (англ.) (бел. у франкскіх і англасаксонскіх пахаваннях VI і VII стагоддзяў нашай эры.

Падобныя кубкі знаходзяць у Паўночнай Францыі, Усходняй Англіі, Германіі і Гістарычных Нідэрландах, гэта звычайна канічны кубак  (англ.) (бел. з дробнымі, выгнутымі ручкамі або вушкамі  (англ.) (бел. якія тырчаць з бартоў і зробленыя з кавалкаў расплаўленага шкла, нанесеных на сценкі кубка. Цэнтр вытворчасці такіх вырабаў знаходзіўся, напэўна, на тэрыторыі сучаснай Германіі, а шкло часам таніравалі ў карычневы, сіні або жоўты колеры.

Спасылкі
--------

* Кіпцюровыя кубкі ў Брытанскім музеі
* Франкскі кіпцюровы кубак з Германіі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кавалеўскі.

**Георгій Ціханавіч Кавалеўскі** (15 красавіка 1918, в. Мацюшына Сцяна, Лепельскі раён — 24 мая 2008) — беларускі вучоны-эканаміст. Кандыдат эканамічных навук (1950), прафесар (1976). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1981). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Закончыў Лепельскае педагагічнае вучылішча (1936), Віцебскі педагагічны інстытут (1940), Усесаюзны завочны фінансавы інстытут (1949), Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК ВКП(б) (1950).

Працаваў настаўнікам ва Ушацкім раёне, дырэктарам няпоўнай сярэдняй школы. З 1950 года — загадчык кафедры, з 1951 — намеснік дырэктара Рэспубліканскай партыйнай школы пры ЦК КП(б)Б. Узначаліваў Інстытут эканомікі Акадэміі навук БССР (1952—1964), працаваў там загадчыкам сектара палітэканоміі (1964—1973), загадчыкам кафедры палітэканоміі Інстытута павышэння кваліфікацыі выкладчыкаў вузаў пры БДУ імя Леніна (1973—1978).

Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1955—1963 гадах, старшыня бюджэтнай камісіі Вярхоўнага Савета. У 1960—1964 гг. прадстаўляў БССР у Еўрапейскай эканамічнай камісіі.

Аўтар звыш 70 навуковых работ, сярод якіх манаграфіі «Пытанні аплаты працы ў калгасах Беларусі» (1959), «Катэгорыі і законы размеркавальных адносін сацыялізму» (1968), «Кошт ва ўмовах сацыялізму» (1971), «Формы чыстага даходу пры сацыялізме» (1973), «Заканамернасць утварэння кошту пры сацыялізме» (1982).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кавалеўскі Георгій Ціханавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск : БелЭн, 1998. — Т. 7 : Застаўка-Кантата. — С. 392.
* Кавалеўскі Георгій Ціханавіч // Памяць: Лепельскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: В. Я. Ланікіна [і інш.]; уклад.: В. Я. Ланікіна, А. У. Стэльмах; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Беларусь, 1999. — С. 569.
* Ковалевский Георгий Тихонович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 498.
**Табуларый** (лац.: tabularium) — дзяржаўны архіў у Старажытным Рыме, у якім захоўваліся народныя пастановы і іншыя дзяржаўныя акты (лац.: tabulae publicae).

Першапачаткова ў Рыме не існавала дзяржаўнага архіва, tabulae выстаўляліся на форуме ці на Капітоліі. Па меры павелічэння колькасці tabulae, былі арганізаваны розныя табуларыі: senatusconsulta і plebiscita захоўваліся ў храме Цэрэры у даліне паміж Палацінам і Авенцінам блізка ад Circus Maximus, фінансавыя акты — на Капіталійскай гары ў храме Сатурна, foedera — на Капітоліі — у асобым табуларыі. У 83 г да н.э. падчас міжусобных войн Сулы, Капітолій быў пашкоджаны пажарам, якія знішчылі тую частку храма Сатурна, у якім знаходзіўся табуларый. У 78 да н.э. побач з храмам Сатурна Квенцій Лутацый Катул пабудаваў агульны дзяржаўны архіў (лац.: tabularium ці aerarium Saturni), рэшткі якога захаваліся да нашых дзён. Акрамя гэтага архіва, у Рыме існавалі асобыя архівы як у асобных гарадах Італіі (муніцыпальныя архівы), так і ў галоўных гарадах кожнай правінцыі (правінцыйныя архівы), а таксама асобыя архівы для розных свецкіх і духоўных карпарацый, напрыклад для аўгураў, жрацоў і г. д. Імператары мелі асобыя tabularium Caesaris.

Літаратура
----------

* Табуларий // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Табуларый**

| ⛭Forvm Romanvm — Рымскі Форум |
| --- |
| Храмы | 
* Храм Сатурна
* Храм Дыяскураў
* Храм Весты
* Храм Венеры і Ромы
* Храм Антаніна і Фаўсціны
* Храм Цэзара
* Храм Веспасіяна
* Храм Канкордыі

 |  |
| Трыўмфальныя аркі | 
* Арка Ціта
* Арка Септымія Севера
* Арка Канстанціна
* Арка Тыберыя

 |
| Збудаванні | 
* Базіліка Максенція і Канстанціна
* Базіліка Юлія
* Базіліка Эмілія
* Umbilicus urbis
* Рэгія
* Ростра
* Курыя Юлія
* Табуларый
* Milliarium Aureum
* Lapis Niger
* Возера Курцыя
* Дом вясталак
* Via Sacra
* Мамертынская турма
* Калона Фокі
* Вялікая Клаака

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грыгор’еў.
**Георгій Сцяпанавіч Грыгор’еў** (нар. 1924, в. Лошкі, Мажайскі павет, Маскоўская губерня — 20 студзеня 1944, в. Ваўчкі, Віцебскі раён) — Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння сямігадовай школы паступіў у чыгуначнае вучылішча ў Любліне.

У лютым 1942 года трапіў на фронт. Неаднаразова прабіраўся ў тыл праціўніка і ўдзельнічаў у самых рызыкоўных аперацыях.

Служыў у 114-й стралковай брыгадзе, а са студзеня 1944 года — у 94-й асобнай гвардыі разведроты.

У ноч з 19 на 20 студзеня 1944 года групе разведчыкаў пад кіраўніцтвам Грыгор’ева было загадана прабрацца да перадавых варожых пазіцый у раёне вёскі Ваўчкі (на поўдзень ад Віцебска) і ўзяць у палон афіцэра. Разведчыкам удалося выявіць нямецкі штаб, захапіць жывымі двух «языкоў». У перастрэлцы Георгій Грыгор’еў атрымаў сур’ёзнае раненне. Разведчыкі былі блакіраваныя. Коштам уласнага жыцця ён дапамог таварышам адысці і адвесці з сабой палонных.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 3 чэрвеня 1944 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм гвардыі сяржанту Грыгор’еву Георгію Сцяпанавічу пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Узнагароды
----------

* Герой Савецкага Саюза
* Ордэн Леніна
* Ордэн Айчыннай вайны I ступені
* Ордэн Чырвонай Зоркі

Паяць
-----

На тэрыторыі воінскага мемарыяльнага комплексу імя Ленінскага камсамола ў 2013 годзе быў устаноўлены помнік.

Літаратура
----------

* Русланова, Н. Величие подвига / Н. Русланова // Жыццё Прыдзвіння (Віцебск). — 2013. — 6 ліп. — С. 4.
* Георгій Сцяпанавіч Грыгор’еў на сайце «Героі краіны»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Галава.
Галава і пярэднягрудзі скарпіёнавай мухі *Panorpa communis*.
**Галава** (лац.: cephalon) — пярэдні аддзел цела насякомага, які ўтвораны акронам і першымі пяццю ці шасцю сегментамі цела, якія зліліся падчас цэфалізацыі. На галаве размешчаны шматлікія органы пачуццяў, ротавая адтуліна і элементы ротавага апарата. Унутры капсулы знаходзіцца галаўны мозг.

Галава насякомых размешчана перад грудзьмі і, як правіла, выразна ад яе адмежаваная. Аднак у шэрагу прадстаўнікоў (напрыклад, шчытовак, чэрвяцоў, самак вееракрылых) галава зліта з грудзьмі. У многіх лічынак двухкрылых галаўная капсула рэдукавана, так што ротавыя прыдаткі ўкручаны ў першы сегмент грудзі.

У адкрытасківічных насякомых маецца тэнторыўм (tentorium) — унутраны шкілет галавы.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Белошапкин С. П. Гончарова Н. Г. Гриценко В. В. Захваткин Ю. А. Исаичев В. В. Исаичев С. В. Кручина С. Н, Пономарева М. С, Попов С. Я, Соломатин В. М. Торянская Н. К. Третьяков Н. Н. Словарь-справочник энтомолога / Сост. Ю. А. Захваткин, В. В. Исаичев. — Москва: Нива России, 1992. — 334 с. — ISBN 5-260-00498-1