**Пціч** — рака ў Мінскай, Магілёўскай і Гомельскай абласцях, левы прыток Прыпяці. Даўжыня 421 км. Вадазбор 9470 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 49,7 м³/с. Агульнае падзенне ракі 176 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4 ‰.

Назва
-----

Назва Пціч балцкага паходжання. У аснове балцкі корань *Put-*, ад якога пазнейшае *Път-*.

Найперш увагу звяртаюць, што ад гэтага кораня латышскае *putns* «птушка», літоўскае *putė* «курыца; птушка», *putis, putytis, pututis, putukas, putulas* «кураня; птушаня». Ад карнявога варыянта *Paut-* таксама літоўскае *pautas* «яйка», яцвяжскае *\*paut* (> *paud*) «птушка».

Далей да балцкага *\*paut- / \*put-* «надзьмуваць, надзьмувацца». Ад індаеўрапейскага \**peu-* / \**pou-* «надзьмуваць; раздзьмуты, апухлы, набухлы». Адбылася эвалюцыя значэнняў: «тое, што раздзьмулася» > «яйка» > «птушка» (вылупляецца з яйка).

Балцкі корань \**put-* «надзьмуваць, надзьмувацца» даў таксама літоўскае *puta* «пена», *putara, putra* «вадкая каша, путра; мешаніна». З гэтым семантычным развіццём звязваюць балцкую назву ракі Птора[ru] (< *Пътора* < \**Put-ar-a*) на левабярэжным Верхнім Павоччы. Семантыка гідранімічнага кораня *Put-* у гэтай назве вызначаецца як «*месіва, непагадзь, дрыгва, нешта распоўзлае, няўстойлівае*».

Назва Пціч магла значыць і «Птушыная (рака)» — пасля Глуска ў Пціч уцякае рака таксама з «птушынай» назвай Даколка «Шпачыная».

Магчымае і значэнне «Балацінная (рака)», тым больш амаль на ўсім цячэнні Пцічы подступы да ракі былі значна забалочаныя. З увагі на назву Птора другое не менш імаверна. Гэта пацвярджае і назва балота Пціч (значна на захад ад ракі Пціч, паміж рэкамі Пінай і яе левым прытокам Неслухай).

Гідранімічныя аналагі, апроч Пторы, — назвы дзесенскіх рэк Птань і Пцічына (< Пціч; утворана як і назва дзвінскай ракі Лебасціна ад \**Lebasta*), ракі Птоўка (на правабярэжным Верхнім Павоччы).

Агульнае
--------

Пачынаецца на вышыні 295 м над узроўнем мора за 1 км на захад ад вёскі Нарэйкі Дзяржынскага раёна, вусце за 1 км на ўсход ад вёскі Багрымавічы Петрыкаўскага раёна. Верхняе цячэнне ў межах Мінскага ўзвышша, сярэдняе — на захадзе Цэнтральнабярэзінскай раўніны, ніжняе — на нізіне Прыпяцкае Палессе. Разводдзе ў канцы сакавіка, у верхнім цячэнні каля 40 сутак, у ніжнім 84 сутак. Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў пачатку красавіка, сярэдняя вышыня над межанным узроўнем 1,4—3,2 м, найбольшая — 3,7 м. Замярзае ў сярэдзіне снежня, крыгалом у канцы сакавіка. У час веснавога разводдзя частка вады з Пцічы пераліваецца ў Свіслач праз Цітаўку і Трэмлю. Каля вёскі Лучыца Петрыкаўскага раёна (60 км ад вусця) найбольшы расход вады 800 м³/с (1931), найменшы 5,76 м³/с (1915).

Паводле будовы даліна і рэчышча падзяляюцца на 2 участкі: верхні (ад вытоку да вёскі Дараганава Асіповіцкага раёна, 203 км) і ніжні (ад вёскі Дараганава да вусця, 218 км). Даліна на ўсім працягу пераважна трапецападобная (шырыня ад 1,5 км да 5,5 км, у вытоку да 0,1 км), у нізоўі невыразная. Пойма двухбаковая, яе шырыня да вёскі Гарадзішча Мінскага раёна ад 60 м да 300 м, ніжэй 1—3 км, каля вёскі Пясчанка Асіповіцкага раёна да 5 км.

Рэчышча свабодна меандруе, разгаліноўваецца пратокамі, якія ўтвараюць астравы. Яго шырыня ў верхнім цячэнні да вусця ракі Асачанка (85 км ад вытоку) 5—10 м, ніжэй 20—45 м, у ніжнім цячэнні 45—70 м.

У басейне ракі балота Арэхаўскі мох.

### Асноўныя прытокі

**Справа**: Асачанка, Шаць, Зарудзеча, Даколька, Арэса, Альхоўка, Нямёгля.  

**Злева**: Нератоўка, Няслаўка.

На рацэ
-------

**Гарадскія пасёлкі**: Праўдзінскі, Глуск, Капаткевічы.
**Аграгарадок** Завалочыцы. **Вёскі**: Гарадок, Самахвалавічы, Бярозаўка і інш. **Вадасховішчы**: Воўкавіцкае.

Заўвагі
-------

1. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 203.
2. ↑  K. Karulis. Latviešu etimoloģijas vārdnīca. Rīga, 1992 / 2001. C. 662, 729.
3. ↑  V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. С. 680.
4. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 847—848.
5. ↑  K. Karulis. Latviešu etimoloģijas vārdnīca. Rīga, 1992 / 2001. C. 727, 728, 729—730.
6. ↑  *Топоров В. Н.* Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 276—277.
7. ↑  П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 187.
8. ↑  *Г. П. Смолицкая.* Гидронимия бассейна Оки. — Москва, 1976. — С. 86.

Літаратура
----------

* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1–2. – Л. 1971.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с. 40 л. ил. (руск.)
* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Государственный водный кадастр: Водные ресурсы, их использование и качество вод (за 2004 год). — Мн.: Министерство природных ресурсов и охраны окружающей среды, 2005. — 135 с.

| ⛭Прыпяць |
| --- |
| Левыя прытокі | Бобрык 1 ·  Бобрык 2 ·  Брагінка1 ·  Віць ·  Закованка ·  Іпа ·  Лань ·  Ненач ·  Піна ·  Пціч ·  Скрыпіца ·  Случ ·  Смердзь ·  Трэмля ·  Туроцкі канал ·  Тур’я ·  Цна ·  Чарабасаўскі канал ·  Ясельда |
| Правыя прытокі | Буклёўка ·  Весялуха ·  Ветліца ·  Выбой ·  Гарынь ·  Жалонь · Крушынная  ·  Мытва ·  Салакуча ·  Свінавод ·  Скалодзіна ·  Славечна ·  Стаход ·  Стыр ·  Сцвіга ·  Тур ·  Тур’я ·  Убарць ·  Уж |
| 1 зараз правы прыток Дняпра |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Гранат |