recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Аднакарыстальніцкая гульня**, **адзіночная гульня** ці **сінглплэер** ад англ.: singleplayer — у камп’ютарных гульнях від гульні, у якой бярэ ўдзел адзін чалавек.

Звычайна мэты адзіночнай гульні наступныя:

* Проціборства з гульнявым штучным інтэлектам.
* Рух да канчатковай мэты гульні (праходжанне).
* Назапашванне ачкоў ці паляпшэнне навыкаў (прапампоўка).

Часта гэтыя мэты камбінуюцца.

Супрацьлегласцю аднакарыстальніцкай з’яўляецца шматкарыстальніцкая гульня (*мультыплэер* ад англ.: multiplayer).

У шматлікіх гульнях ёсць выбар паміж аднакарыстальніцкім і шматкарыстальніцкім рэжымамі, у іншых гульнях яны даступныя разам.

Часцей за ўсё аднакарыстальніцкімі гульнямі з’яўляюцца квэсты, японскія ролевыя гульні і эканамічныя стратэгіі, некаторыя сімулятары або гульні з максімальна ўзмоцненым сюжэтным складнікам, дзе прысутнасць другога гульца прыводзіць да абсурднасці (напрыклад, прывядзе да дубліравання адзінага персанажа, даступнага да выкарыстання гульцом, з паралельным зацвярджэннем яго ўнікальнасці і т.п.).

Зноскі
------

1. ↑  Oosterhuis, Kas; Feireiss, Lukas (March, 2006). *The Architecture Co-laboratory: Game Set and Match II : on Computer Games, Advanced Geometries, and Digital Technologies*. Delft: Delft University of Technology. p. 180. ISBN 9059730364. .

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кантарыя.

**Георгій Кантарыя** (груз. გიორგი ქანთარია; нар. 28 красавіка 1997, Зугдзідзі) — грузінскі футбаліст, абаронца клуба «Тэлаві».

Клубная кар’ера
---------------

Пачынаў займацца футболам у родным горадзе Зугдзідзі, а ва ўзросце 14 гадоў трапіў у акадэмію тбіліскага «Дынама». Выступаў за «Дынама» ў юнацкім першынстве Грузіі, у сезоне 2014/15 стаў яго пераможцам. У 2015 годзе пачаў дарослую кар’еру ў складзе клуба «Зугдзідзі». У сезоне 2015/16 каманда толькі ў стыкавых матчах захавала месца ў эліце, а ў скарочаным сезоне другой паловы 2016 года «Зугдзідзі» заняў апошняе месца ў сваёй групе і выбыў у Першую лігу.

У сакавіку 2017 года прыбыў на прагляд у беларускі клуб «Нёман» і неўзабаве падпісаў кантракт. У сувязі з траўмамі іншых абаронцаў здолеў замацавацца ў асноўным складзе гродзенцаў. У сезоне 2018 таксама быў трывалым іграком стартавага складу, толькі ў лістападзе не гуляў з-за траўмы. У лістападзе 2018 года падоўжыў кантракт з гродзенскім клубам на сезон 2019. У сезоне 2019 заставаўся асноўным абаронцам, у жніўні не гуляў з-за траўмы. У снежні 2019 года падпісаў новы двухгадовы кантракт з «Нёманам».

У сезоне 2020 чаргаваў выхады ў стартавым складзе і на замену, у 2021 годзе вярнуў трывалае месца ў аснове, толькі ў маі і чэрвені адсутнічаў з-за пяціматчавай дыскваліфікацыі. У снежні 2021 года па заканчэнні кантракта пакінуў гродзенскі клуб.

У лютым 2022 года папоўніў склад «Тэлаві», а ў ліпені 2022 года перабраўся ў азербайджанскі «Кяпаз». Летам 2023 года вярнуўся ў «Тэлаві».

Міжнародная кар’ера
-------------------

У 2017 годзе пачаў прыцягвацца да моладзевай зборнай Грузіі. Дэбютаваў за моладзевую зборную 23 студзеня 2018 года ў таварыскім матчы супраць Азербайджана (1:1).

Крыніцы
-------

1. ↑  Грузинский защитник Кантария подписал контракт с "Неманом"
2. ↑  Кантария продлил контракт
3. ↑  Кантария подписал новый контракт с "Неманом"
4. ↑  Георгий Кантария получил дисквалификацию на пять матчей за плевок в лицо соперника **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 22 студзеня 2022. Праверана 22 студзеня 2022.
5. ↑  Кантария покинул клуб
6. ↑  Кантария перешел в грузинский "Телави"

Спасылкі
--------

* Профіль на афіцыйным сайце «Нёмана» (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
**Морхедскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Morehead State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Морхед у штаце Кентукі.

Гісторыя
--------

Вучэльня пачыналася як Морхедская нармальная школа, якая адчыніла свае дзверы ў 1887 годзе. Толькі адзін студэнт з'явіўся ў першы дзень заняткаў у кастрычніку 1887 года ў невялікім арандаваным катэджы, дзе зараз знаходзіцца Універсітэцкі цэнтр Адрона Дорана. Прыватная школа зачынілася вясной 1922 года, калі генеральная асамблея штата стварыла Морхедскую дзяржаўную звычайную школу. Дзяржаўная ўстанова прыняла сваіх першых студэнтаў восенню 1923 года і выпусціла свой першы выпуск у 1927 годзе. Змена назвы адбылася зноў у 1926 годзе, калі ўстанова была пашырана да Морхедскай дзяржаўнай нармальнай школы і педагагічнага каледжа; у 1930 годзе, калі назва была скарочана да проста Морхедскага дзяржаўнага педагагічнага каледжа; у 1948 годзе, калі ён быў зноў скарочаны да Морхедскага дзяржаўнага каледжа; і, нарэшце, на Морхедскі дзяржаўны ўніверсітэт у 1966 годзе.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і сацыяльна-гуманітарных навук
* Каледж адукаці
* Каледж прыродазнаўчых навук
* Каледж бізнесу і тэхналогій

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Кентукі

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Морхедскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 0086 3760 · LCCN: n82112406 · Microsoft: 44206873 · VIAF: 150121317 |
**Г’юрме Намг’ял** (тыб.: གྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ; ? — 11 лістапада 1750) — 3-ці старэйшы калон і міванг (палітычны і ваенны кіраўнік) Тыбету ў 1747—1750 гадах. Вядомы таксама як Далай-Батур, Джурмэ-Намгэ, Чжурмед-Намчжал.

Біяграфія
---------

Паходзіў са знатнага тыбецкага роду з Цанга. Другі сын Паланэ Санам Топгэ  (укр.) (бел. міванга Тыбета. З малых гадоў браў удзел у ваенных паходах бацькі. Пасля ўзначальваў конніцу. З-за пагаршэння здароўя яго старэйшага брата Г’юрме Ешэ Цэтэн, намесніка Нгары, выбар спадчынніка упаў на Г’юрме Намг’яла. Такое рашэнне Паланэ Санам Топгэ было зацверджана цынскім урадам у 1746 годзе.

У 1747 годзе пасля смерці бацькі атрымаў у спадчыну ўладу старэйшага калона і тытулы сіцзан-вана другога рангу і цзюньвана. Працягнуў палітыку, абмежаваўшы да мінімуму ўплыў Далай-ламы VII  (укр.) (бел. на любыя справы ў Тыбеце. У 1748 годзе вырашыў арыштаваць брата Г’юрмэ Ешэ Цэтэн, баючыся яго цесных адносін з будыйскім духавенствам. Але натыкнуўся на супраціў астатніх калонаў. Зрэшты минванг стаў інтрыгаваць супраць старэйшага брата перад цынскім урадам, але ў студзені 1750 года Г’юрме Ешэ Цэтэн памёр ад хваробы.

Гэта развязала рукі Г’юрме Намг’ялу, які з самага пачатку планаваў аднавіць незалежнасць Тыбету ад імперыі Цын. Яшчэ ў 1748 годзе дамогся скарачэння цынскага закладу ў Лхасе да 100 воінаў, а затым дазволу на прыбыццё ў Лхасу пасольства джунгарскага хана Цэван Дорджы  (укр.) (бел..

У 1750 годзе, імкнучыся вызваліцца ад маньчжурскага кантролю, ён задумаў ўзброенае выступленне, стаў збіраць войскі нібыта для барацьбы з айратамі. 19 ліпеня 1750 года амбаны  (руск.) (бел. Фуцын і Лабдонь атрымалі вестку аб падрыхтоўцы Г’юрме Намг’ялам: 1500 тыбецкіх войскаў павінны былі прыбыць у Лхасу з 49 грузамі боепрыпасаў. Неўзабаве пасля гэтага міванг сабраў пад сваім камандаваннем 2 тысяч рэгулярных войскаў. У лістападзе 1750 года ён загадаў забараніць кітайцам выкарыстоўваць тыбецкую паштовую сістэму, каб амбаны не маглі мець зносіны з урадам Цын.

Замест гэтага амбаны запрасілі Г’юрме Намг’яла ў рэзідэнцыю Цын ў Лхасе пад падставай уручэння імператарскіх падарункаў. Тут раптам Фуцын і Лабдонь напалі і забілі міванга. Адзіным чалавекам, які выратаваўся, быў галоўны конюх Лабсан Ташы. Ён пачаў паўстанне супраць Цын, але яно было хутка падаўлена.

Наступствы
----------

У 1751 годзе ў Тыбет зноў былі ўведзеныя цінскія войскі. Імператар Хунлі перадаў кіраванне 4 калонам, падпарадкаваўшы іх Далай-ламе VII  (укр.) (бел.. Ханскія і княжацкія тытулы адмяняліся. Па ўсіх важных справах калоны павінны былі раіцца з амбанамі, правы якіх пашырыліся, а цынскі заклад у Лхасе быў павялічаны, адносіны з Джунгарскім ханствам забараняліся. Такім чынам, Тыбет страціў значную частку самастойнасці, ператварыўшыся з паўнезалежнай дзяржавы ў пэўную аўтаномію імперыі Цын.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Tsepon W.D. Shakabpa, Tibet: A political history. New York: Yale, 1967.
* Luciano Petech, Aristocracy and Government in Tibet. 1728—1959. Rome: Istituto Italiano per il Medio ed Estremo Oriente, 1973 (Serie Orientale Roma 45).
* Sam Van Schaik, Tibet. A history. New Haven & London: Yale University Press, 2011.
**Магдэбургскі водны мост** (ням.: Kanalbrücke Magdeburg, водны шлях цалкам называецца Wasserstraßenkreuz Magdeburg) — водны мост у Германіі, які злучае два важныя каналы: Канал Эльба-Хафель і Сярэднегерманскі канал, праз яго ажыццяўляюцца зносіны з індустрыяльным раёнам — далінай Рура.

Мост знаходзіцца за 10 км на поўнач ад цэнтра Магдэбурга. На правым беразе Эльбы каля моста знаходзіцца населены пункт Хоэнвартэ.

Даўжыня моста — 918 метраў.

Упершыню ідэя будаўніцтва такога моста выказвалася яшчэ ў 1919 годзе, і да 1938 года суднапад’ёмнік Ротэнзэе і быкі моста былі гатовыя. Аднак будаўніцтва адкладалася падчас Першай і Другой сусветных войнаў. Пасля таго, як Германія была падзелена ў пачатку халоднай вайны, будаўніцтва было адкладзена на нявызначаны тэрмін урадам ГДР. З аб’яднаннем Германіі яго ўзвядзенне зноў зрабілася прыярытэтнай задачай.

Будаўніцтва пачалося ў 1997 годзе і было завершана праз шэсць гадоў (у кастрычніку 2003 года). На яго было затрачана каля паловы мільярда еўра, 68 000 м³ бетону і 24 000 т сталі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 134635771 |
**Псіхалагічная сумяшча́льнасць** — аптымальнае спалучэнне (падабенства або ўзаемная дапаўняльнасць) і несупярэчлівасць псіхалагічных якасцей двух або некалькіх людзей, ад якой залежыць паспяховае выкананне калектыўнай дзейнасці. З’яўляецца адной з умоў інтэграцыі і яднання групы, калектыва, правільнага падбору лідараў і кіраўнікоў.

Псіхалагічная сумяшчальнасць канкрэтнай групы людзей вызначаецца характарам выкананай дзейнасці. Пры гэтым розныя віды дзейнасці патрабуюць сумяшчальнасці па розных уласцівасцях.

Псіхалагічная сумяшчальнасць набывае асаблівае значэнне ў складаных умовах сумеснай жыццядзейнасці (напрыклад, касмічны палёт, экспедыцыя, альпінізм, экіпаж самалёта і інш.). Несумяшчальнасць можа стаць перадумовай канфліктаў і зрываў у агульнай працы калектыва. Высокі ўзровень псіхалагічнай сумяшчальнасці з’яўляецца адным з фактараў, які аказвае спрыяльны ўплыў на сацыяльна-псіхалагічны клімат у калектыве.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Сумяшчальнасць псіхалагічная // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 268. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Словарь психолого-педагогических понятий : справочное пособие для студентов всех специальностей очной и заочной формобучения / Авт.-сост. Т. Г. Каленникова, А. Р. Борисевич. — Мн.: БГТУ, 2007. — 68 с. — ISBN 978-985-434-695-3. (руск.)

Спасылкі
--------

* *Бабушкин Г. Д. Ратушина Е. В.* Психологическая совместимость в совместно выполняемой деятельности // Психопедагогика в правоохранительных органах, 1997, № 1 (5). (руск.)
* *Протасова Л. А.* Социально-психологическая совместимость субъектов образовательного процесса в ВУЗе // Известия Самарского научного центра Российской академии наук, т. 12, № 5, 2010. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777453169 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бузук.
**Расціслаў Леанідавіч Бузук** (нар. 10 лютага 1946, в. Ступіна, Бярозаўскі раён, Варонежская вобласць, Расія) — беларускі тэатразнавец. Доктар мастацтвазнаўства (2015), дацэнт (1998). Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў (1979).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларуская дзяржаўная кансерваторыя імя А. В. Луначарскага (1970).

Працаваў у Міністэрстве культуры БССР (1976—1982, начальнік упраўлення кадраў вучэбных і навуковых устаноў, начальнік упраўлення па справах мастацтваў), ЦК КПБ (1987—1989, намеснік загадчыка аддзела культуры), Дзяржаўным рускім драматычным тэатры імя А. М. Горкага (1991—1995, намеснік дырэктара), Беларускім дзяржаўным музычным тэатры (1995—2001, дырэктар), Беларускім інстытуце праблем культуры (2001—2007, прарэктар), Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў (з 2007, факультэт традыцыйнай беларускай культуры і сучаснага мастацтва, кафедра тэатральнай творчасці, з 2008 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: тэатральнае мастацтва; тэатральная сацыялогія. Пазапрафесійная дзейнасць: шахматыст (кандыдат у майстры спорту).

Бібліяграфія
------------

* Беларускі драматычны тэатр і глядач на мяжы XX і XXI стагоддзяў: дыялектыка ўзаемасувязей : дысертацыя … доктара мастацтвазнаўства : 17.00.01 : абаронена 26.06.2015 : зацверджана 25.11.2015 / Бузук Расціслаў Леанідавіч. ― Мінск, 2015.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Бузук Расціслаў Леанідавіч / Р. І. Баравік // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. — Мінск, 2002. — Т. 1. — С. 182.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Chess DB · ФІДЭ |
| Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2009116101 · VIAF: 303327838 · БАП: 139989 |
**Фларэнтыйскае герцагства** (італ.: Ducato di Firenze) — сярэднявечная дзяржава, якая існавала ў Італіі з 1532 па 1569 гады.

Пасля таго, як Фларэнцыя ў 1530 годзе была ўзята імперскімі войскамі падчас вайны Каньякскай лігі, імператар Карл V ліквідаваў там рэспубліканскую форму кіравання і зрабіў Медычы спадчыннымі кіраўнікамі Фларэнцыі. Новым кіраўніком Фларэнцыі стаў Алесандра Медычы, які ў 1532 годзе атрымаў ад імператара тытул «герцага Фларэнтыйскага».

Алесандра апынуўся настолькі дрэнным кіраўніком, што ўжо ў 1535 годзе да Карла V прыбыла дэлегацыя знатных фларэнтыйцаў з просьбай пазбавіць таго герцагскага тытула. Пасля таго, як Карл V адмовіўся гэта зрабіць, Алесандра ў 1537 годзе быў забіты сваім далёкім сваяком. З прычыны таго, што афіцыйных спадчыннікаў у яго не было, то новым герцагам Фларэнцыі стаў прадстаўнік бакавой лініі Медычы — Козіма I.

Даведаўшыся пра смерць Алесандра, прадстаўнікі сям’і Строцы, якія таксама даводзіліся яму сваякамі, паспрабавалі прыбыць з войскамі і захапіць уладу, але Козіма адправіў ім напярэймы сілы на чале з Алесандра Вітэлі, які разбіў прэтэндэнтаў каля крэпасці Мантэмурла. Імператар Карл V прызнаў Козіма герцагам Фларэнтыйскім у абмен на дапамогу ў чарговай Італьянскай вайне. Гэта дапамога дазволіла дамагчыся вываду з Фларэнцыі імперскага гарнізона і атрымаць столькі незалежнасці, колькі было магчыма ва ўмовах іспанскага панавання ў Італіі.

У 1548 годзе Козіма набыў у Генуэзскай рэспублікі востраў Эльба, дзе стаў базіравацца новаствораны фларэнтыйскі флот.

Падчас апошняй з Італьянскіх войнаў Фларэнтыйскае герцагства выступіла на боку Свяшчэннай Рымскай імперыі супраць Францыі і Сіенскай рэспублікі і, разбіўшы ў 1554 годзе сіенцаў у бітве пры Марчыяна, па выніках вайны далучыла да сябе тэрыторыю Сіены.

У 1569 годзе Папа Пій V зрабіў Козіма «вялікім герцагам Тасканскім».

Літаратура
----------

* *Стратерн П.* Медичи : Крестные отцы Ренессанса. — М.: Издательство АСТ, 2010. — ISBN 978-5-17-066799-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фларэнтыйскае герцагства
**Бітва пад Дашавам** — найбольш значная бітва лакальнага падольскага паўстання падчас паўстання 1830—1831 гадоў. Бітва адбылася 14 мая 1831 года паміж большым нерэгулярным атрадам польскіх паўстанцаў пад камандаваннем пенсіянера генерал-маёра Бенедыкта Колышкі (больш за 3000 чалавек) з аднаго боку і меншай колькасці расійскіх войск пад камандаваннем генерала Логіна Рота.

80-гадовы Колышка не ведаў ваенных навінак, але сваіх салдат правадзіў цалкам адважна. Яго войска было аднак кепска зарганізаванае. Паўстанцы ішлі ў даўгаватай калоне. 14 мая каля 16-й гадзіны авангард расійскага корпуса пабіў пад Горадкам авангард польскага войска пад камандаваннем Вацлава Севярына Жавускага. Пабядзінскі контратакаваў і разбіў два швадроны расійскай язды. Калі з польскага табору ўрыхтаваліся некалькі польскіх швадронаў, Пабядзінскі, які гэта пабачыў, зноў атакаваў і ў пагоні быў забіты, што стало прычынай адступа.

Адначасова, маёр Арлікоўскі падрыхтаваў два швадроны і выступіў насупраць расійскай калоне. Хоць атака была паспяхова, падаў загад адступаць, таму што пабачыў, што галоўныя сілы Калышкі не былі яшчэ падрыхтаваныя. Тактычны загад быў дрэнна зразумелы, калі недасведчаныя паўстанцы дачулі яго і пабачылі адступ атрада, якім камандаваў Пабядзінскі, пачалася паніка.

Колышка падрыхтаваў сваё войска, але тады ўпадлі на яго ўцекачы. Бязладзіцы ніхто не мог спыніць. За ўцякаючымі палякамі ішоў расійскі корпус.

Вацлаў Ржавускі загінуў у невядомых акалічнасцях. Гэтым падзеям прысвяціў Юльюш Славацкі «Думу аб Вацлаве Ржавускім».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* E. Callier, *Bitwy i potyczki stoczone przez wojsko polskie w roku 1831*, Drukarnia Dziennika Poznańskiego, Poznań 1887, сс. 115—122,  (польск.)
* *Kronika powstań polskich 1794—1944*, Wydawnictwo Kronika, Warszawa, ISBN 83-86079-02-9, с. 117.  (польск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона |
**Дзяржаўны герб Рэспублікі Сербія** (*серб.* *Државни грб Републике Србије*) — адзін з знакаў суверэнітэту Рэспублікі Сербіі, зацверджаны 17 жніўня 2004 г разам з іншымі дзяржаўнымі знакамі (сцяг, гімн), замяніўшы герб Рэспублікі Сербіі ў складзе Югаславіі. На гербе намаляваны двухгаловы арол, на яго грудзях чырвоны шчыт з крыжом і чатыры крэсіва. Зверху каралеўская карона і плашч. Герб сапраўды такі жа як герб Каралеўства Сербіі дынастыі Абрэновічэй, упершыню прыняты ў 1882 годзе. Увядзенне гэтага герба азначае вяртанне гістарычнага герба Сербіі, але не ўзнаўленне манархіі. Ёсць і іншыя краіны, якія не з'яўляюцца манархіямі, але маюць на сваім гербе карону: Расія, Балгарыя, Грузія, Венгрыя.

Ужыванне
--------

Сучасны герб Сербіі выкарыстоўваецца з 17 жніўня 2004 г ў адпаведнасці з *Пастановай аб выкарыстанні герба, сцяга і гімна Рэспублікі Сербіі*,якое прыняла Скупшчына Сербіі. Паводле канстытуцыі Сербія, як самастойная дзяржава мае свой герб, сцяг і гімн. Усталявана выкарыстаць герб, уведзены *законам аб Гербе Каралеўства Сербіі* ад 16 чэрвеня 1882 г. у двух варыянтах: вялікі герб і малы герб.

Вялікі герб ужываецца на фасадах будынкаў і ў памяшканнях: народнай скупшчыны,прэзідэнта рэспублікі, урада, канстытуцыйнага і вярхоўнага судоў, філіялаў нацыянальнага банка, а гэтак жа на іх пячатках. Малы герб размяшчаецца на фасадах будынкаў і ў памяшканнях іншых дзяржаўных і муніцыпальных устаноў.

Гісторыя герба
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Герб Сербіі з сярэднявечнага гербоўніка** |
|  | **Герб сербскага рода Няманічаў** |
|  | **Герб Княства Сербія 1817—1882** |
|  | **Герб Каралеўства Сербія 1882—1918** |
|  | **1941-1944** |
|  | **Герб Народнай Рэспублікі Сербія 1945—1963  і Сацыялістычнай Рэспублікі Сербія 1963—1990** |

Гл. таксама
-----------

Гербы былых югаслаўскіх рэспублік

| ⛭Краіны Еўропы: Гербы |
| --- |
| * Азербайджан¹
* Албанія
* Андора
* Аўстрыя
* Балгарыя
* Беларусь
* Бельгія
* Боснія і Герцагавіна
* Ватыкан
* Венгрыя
* Вялікабрытанія
* Германія
* Грузія
* Грэцыя
* Данія
* Ірландыя
* Ісландыя
* Іспанія
* Італія
* Казахстан²
* Кіпр¹
* Латвія
* Літва
* Ліхтэнштэйн
* Люксембург
* Малдова
* Мальта
* Манака
* Нарвегія
* Нідэрланды
* Партугалія
* Паўночная Македонія
* Польшча
* Расія²
* Румынія
* Сан-Марына
* Сербія
* Славакія
* Славенія
* Турцыя²
* Украіна
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чарнагорыя
* Чэхія
* Швейцарыя
* Швецыя
* Эстонія
 |
| Залежныя тэрыторыі |
| * Азорскія астравы
* Аландскія астравы
* Гернсі
* Гібралтар
* Джэрсі
* Востраў Мэн
* Фарэрскія астравы
* Шпіцберген
* Ян-Маен
 |
| Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы |
| * Абхазія¹
* Косава
* Паўднёвая Асеція¹
* Прыднястроўе
 |
| ¹ Часткова або цалкам у Азіі, у залежнасці ад праведзенай мяжы (en)  ² У асноўным у Азіі |
**Том Веселман** (англ.: Tom Wesselmann; 23 лютага 1931, Цынцынаці — 17 снежня 2004, Нью-Ёрк) — амерыканскі мастак і графік.

Жыццё і творчасць
-----------------

У 1948—1951 гадах вучыўся ў каледжы Хірам, у аднайменным мястэчку штата Агая, затым, з 1951 года вывучаў псіхалогію ва ўніверсітэце Цынцынаці. Падчас Карэйскай вайны служыў у войску (у 1954-54 гадах), у гэты час пачаў маляваць — перш коміксы. Дэмабілізаваўшыся, паступае ў Акадэмію мастацтваў Цынцынаці, у 1956—1959 працягвае навучанне ў нью-ёркскай Школе мастацтваў і архітэктуры Купер-Юніён. Першая персанальная выстава адбылася ў 1961 годзе ў галерэі Тэнеджэр, Нью-Ёрк. Мастак памёр ва ўзросце 73 гадоў ад сардэчнай недастатковасці.

Т. Веселман у пачатку сваёй творчай кар’еры захапляўся экспрэсіянізмам, затым пісаў свае карціны ў стылі поп-арт, быў адным з найбуйнейшых прадстаўнікоў гэтага напрамку. Матывацыю для сваіх прац, якія паказваюць у асноўным аголенае жаночае цела ў розных сэксуальных палажэннях, Мастак знаходзіў у рэкламных матэрыялах 60-х — 70-х гадоў XX стагоддзя — у постарах, праспектах, плакатах, кінематографе. Пачынаючы з 1983 гады ён працаваў і па метале, выразаў свае малюнкі на металічных плітах лазерным промнем.

Зноскі
------

1. 1 2  Tom Wesselmann<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Tom Wesselmann // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. 1 2
4. ↑
5. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
6. 1 2
7. ↑  Artnet — 1998.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q874430'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q266566'></a>
8. ↑  RKDartists<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · Internet Speculative Fiction Database · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90239084 · BNE: XX1022383 · BNF: 124601715 · CONOR: 105440867 · GND: 122463757 · ISNI: 0000 0001 0800 0548 · LCCN: n50003889, n80016676 · NDL: 00477066 · NKC: xx0152332, xx0152333 · NTA: 06938553X · NUKAT: n2016157556 · SUDOC: 033772568 · VIAF: 49321976 · ULAN: 500025122 |

 |
**Дзяржаўны ўніверсітэт даліны Місісіпі** (англ.: Mississippi Valley State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам ўніверсітэта, якая месціцца каля горада Іта-Бена ў штаце Місісіпі.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Гэта гістарычна "чорны" ўніверсітэт, дзе традыцыйна большасць студэнтаў складаюць афраамерыканцы. Створаны ў 1950 годзе як прафесійны каледж для афраамерыканцаў, ён па задуме ўладаў павінен быў зменшыць паток абітурыентаў-афраамерыканцаў у традыцыйна "белыя" навучальныя ўстановы штата: Місісіпскі ўніверсітэт, Місісіпскі дзяржаўны ўніверсітэт і інш.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж прафесійных студый
* Каледж адукацыі
* Школа аспірантуры

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Місісіпі

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 9000 0303 · LCCN: n81023657 · Microsoft: 61652871 · VIAF: 131355425 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Клінцэвіч.
**Франц Адамавіч Клінцэвіч** (15 чэрвеня 1957, в. Крэйванцы, Ашмянскі раён, Гродзенская вобласць) — расійскі палітык, член Савета Федэрацыі Федэральнага Сходу Расійскай Федэрацыі — прадстаўнік ад адміністрацыі Смаленскай вобласці з 29 верасня 2015 года; кіраўнік Камітэта па абароне і бяспецы Савета Федэрацыі Федэральнага Сходу Расійскай Федэрацыі з 30 верасня 2015 года.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 15 чэрвеня 1957 года ў вёсцы Крэйванцы (Ашмянскі раён, Гродзенская вобласць, Беларусь) у сялянскай сям’і. У 1972 годзе скончыў Крэйванцаўскую васьмігадовую школу, у 1974 годзе — сярэднюю школу № 1 у Ашмянах. Са снежня 1974 года па студзень 1975 года да прызыву на вайсковую службу працаваў настаўнікам фізкультуры, чарчэння i малявання ў Крэйванцэўскай сельскай васьмігадовай школе. У 1975 годзе прызваны на службу ва Узброеныя сілы СССР i накіраваны ў разведвальны батальён гарнізона ваеннага гарадка Печы горада Барысава.

У 1976 годзе накіраваны ў Свярдлоўскае вышэйшае ваенна-палітычнае танка-артылерыйскае вучылішча. Пасля сканчэння вучылішча, з 1980 па 1985 гады служыў на розных пасадах у паветрана-дэсантных войсках. З 1985 года вучыўся ў Ваенным інстытуце замежных моў. Пазней служыў у Афганістане (у 345-м асобным парашутна-дэсантным палку ПВД), быў слухачом Ваенна-палітычнай акадэміі імя Леніна, намеснікам камандзіра парашутна-дэсантнага палка ў горадзе Капсукасе.

З 1992 года — у Маскве. Спачатку быў вядучым спецыялістам урадавай камісіі па сацыяльнай абароне ваеннаслужачых, затым — старшым афіцэрам упраўлення камандуючага паветрана-дэсантнымі войскамі, з 1994 года — старшыня праўлення Расійскага Саюза ветэранаў Афганістана (адначасова з’яўляўся членам Прэзідэнцкага Савета, членам рэдкалегіі часопіса «Палітыка»). Да 1997 года знаходзіўся на ваеннай службе ў шэрагах Узброеных сіл Расійскай Федэрацыі. У 2004 годзе скончыў Ваенную акадэмію Генеральнага штаба Узброеных сіл Расійскай Федэрацыі.

З 1999 па 2015 гады — дэпутат Дзяржаўнай думы Федэральнага Сходу Расійскай Федэрацыі. Быў намеснiкам кiраўнiка думскай фракцыi «Адзіная Расія».

З 29 верасня 2015 года — член Савета Федэрацыі Федэральнага Сходу Расійскай Федэрацыі — прадстаўнік ад адміністрацыі Смаленскай вобласці.

Узнагароды
----------

* Ордэн Пашаны (Беларусь, 1999);
* медаль «У памяць 10-годдзя вываду савецкіх войскаў з Афганістана» (Беларусь, 2005);
* ганаровая грамата Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі (2010).

Зноскі
------

1. ↑  Старонкі гісторыі Крэйванцаўскай базавай школы

Спасылкі
--------

* Біяграфія на сайце Савета Федэрацыі Федэральнага Сходу Расійскай Федэрацыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Друз**, таксама *шчэбень*, *рухляк*, *рухляковая парода* — неарганічны крупчасты сыпкі матэрыял з зернямі памерамі звыш 5 мм, які вырабляюць драбненнем горных парод, жвіру і валуноў, адначасна здабываюць пры раскрыўцы парод або пры перапрацоўцы некандыцыйных адходаў горных прадпрыемстваў (чорных, каляровых і рэдкіх металаў металургічнай прамысловасці) і неметалічных выкапняў іншых галін прамысловасці і наступным рассейваннем прадуктаў драбнення.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 5. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18 Кн. 1).

Літаратура
----------

* Геаграфія ў тэрмінах і паняццях. Энцыклапедычны даведнік — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2003. — С.116

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4242486-0 · LCCN: sh2003010809 · Microsoft: 2778568124 |
**Джэксанскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Jackson State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Джэксан у штаце Місісіпі.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Гэта гістарычна "чорны" ўніверсітэт, дзе традыцыйна большасць студэнтаў складаюць афраамерыканцы. Гэта адзін з найбуйнейшых гістарычна "чорных" ўніверсітэтаў у Злучаных Штатах і чацвёрты па велічыні універсітэт у штаце Місісіпі з пункту гледжання колькасці студэнтаў.

Універсітэт паўстаў з семінарыі, заснаванай 23 кастрычніка 1877 года у горадзе Натчэзе, штат Місісіпі. Семінарыя была звязана з Амерыканскім баптысцкім хатнім місіянерскім таварыствам, якое стварыла яе «для маральнага, рэлігійнага і інтэлектуальнага ўдасканалення хрысціянскіх лідэраў каляровага насельніцтва штата Місісіпі і суседніх штатаў». У 1883 годзе вучэльня змяніла назву на Джэксанскі каледж і пераехала з Натчэза ў сталіцу штата — горад Джэксан.

Структура
---------

* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі і развіцця чалавека
* каледж вольных мастацтваў
* Каледж навук пра здароўе
* Каледж навукі, інжынерыі і тэхналогій
* Ганаровы каледж
* Школа бесперапыннага навучання

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Місісіпі

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Джэксанскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 0671 8898 · LCCN: n81149490 · Microsoft: 61937129 · NKC: ko2010575335, ko2010575339 · VIAF: 149889111 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ігнаценка.
**Трафім Дзянісавіч Ігнаценка** (17 сакавіка 1916, Рудня Споніцкая — 2 верасня 1984) — беларускі плакатыст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 17 сакавіка 1916 года ў вёсцы Рудня Споніцкая Гомельскай вобласці. Скончыў Дзяржаўны мастацкі інстытут Літоўскай ССР у Вільнюсе ў 1958 годзе. Удзельнік мастацкіх выставак з 1958 года. Працаваў у сферы плаката. Быў галоўным рэдактарам «Агітплаката Саюза мастакоў БССР».

Асноўныя работы: плакаты «Час не чакае!», «Са святам, таварышы!», «Першае Мая!», «Ніхто і нішто не забыта», «1918—1968», «Брэст — крэпасць-герой», «Мір!», «1945—1975. 9 мая», «Слава Узброеным Сілам Савецкага Саюза!». Работы знаходзяцца ў фондах Беларускага саюза мастакоў. Выкладаў у Мінскім мастацкім вучылішчы ў 1958—1976 гадах. Член Беларускага саюза мастакоў з 1961 года. Памёр 2 верасня 1984 года.

Плакат Т. Д. Ігнаценкі «Час не чакае» стаў прызёрам І Усесаюзнай выстаўкі плаката (Кіеў, 1959).

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — С. 163. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Полацк (значэнні).
**Востраў Полацк** (рус. *Полоцк*, англ. *Polotsk*) або **Востраў Роберт** (англ. *Robert*) — востраў у складзе Паўднёвых Шэтландскіх астравоў. Агульная плошча сушы — 132 км².

Востраў мае вулканічнае паходжанне. Упершыню даследаваны амерыканскай і расійскай экспедыцыямі ў 1821 г. Першая дала яму назву Роберт. Другая — Полацк у гонар падзей 1812 г.

На востраве месціцца чылійская летняя станцыя Луіс Рысапатрон (ісп. *Luis Risopatrón*), заснаваная ў 1949 г. Паўвостраў Копермайн у летні сезон наведваюць турыстычныя судны.

Гл. таксама
-----------

* Востраў Бярэзіна

Зноскі
------

1. ↑  Нататкі Ф. Белінсгаўзена
2. ↑  Risopatrón Base Explained
**Аўгіння Трафімаўна Кавалюк**, па нараджэнні **Сідаровіч** (13 сакавіка 1934, в. Стральцы, Мастоўскі раён — 2 лістапада 2007, Санкт-Пецярбург) — беларуская паэтэса.

Нарадзілася ў сялянскай сям’і. Выхоўвалася без бацькі, які быў асуджаны як «вораг народа» і адбыў у ГУЛАГу 15 гадоў.

У 1954 годзе скончыла беларускую школу № 9 у Гродна, а ў 1959 годзе — гісторыка-філалагічны факультэт Гродзенскага педагагічнага інстытута, дзе наведвала літаратурны гурток. З 1952 года публікавалася ў раённай газеце. Першы верш быў змешчаны ў школьнай насценгазеце.

Літаратурным настаўнікам быў Міхась Васілёк, духоўную падтрымку мела яна і ад Васіля Быкава.

Па сямейных абставінах пераехала ў Рыгу і ў 1959—1978 гадах працавала настаўніцай у адной з рыжскіх сярэдніх школ. Да 1982 года выкладала ў Міжгаліновым інстытуце павышэння кваліфікацыі спецыялістаў народнай гаспадаркі. Удзельнічала ў культурна-асветнай рабоце сярод латвійскіх беларусаў.

З 1987 года жыла ў Ленінградзе, актыўна ўдзельнічала ў грамадскім жыцці беларусаў.

Аўтар зборнікаў вершаў «Белае дзіва» (1964, для дзяцей), «Маўклівыя скарбы» (1966), «Кропля бурштыну» (1974), «Імгненняў след» (1987).

Перастварала з латышскай мовы. Творы Аўгінні Кавалюк перакладзены на латышскую, рускую, украінскую мовы.

Сябра Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1993 года.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* «Крывіцкія руны», Панізьнік Сяргей, Мінск: «Беларускі кнігазбор» 2003, ISBN 985-6730-29-5
* Адклікаюцца рэхам гады. — Мінск: ЗБС «Бацькаўшчына», 2005.
* Мікола Нікалаеў. У Санкт‑Пецярбургу памерла паэтэса Аўгіння Кавалюк // Наша Ніва, 4 лістапада 2007
**Эфіяпі́да** (стар.-грэч.: Αἰθιοπίς) — старажытнагрэчаская паэма, частка эпічнага цыклу пра падзеі Траянскай вайны. Аўтарства прыпісваецца паэту Арктыну (VIII ст. да н. э.).

Крыніцы
-------

Эфіяпіда з'яўляецца працягам Іліяды. Яна атрымала сваю назву дзякуючы Мемнану, аднаму з яе галоўных герояў, эфіопскаму саюзніку траянцаў. Яна складалася з 5 частак. Захавалася ў некалькіх фрагментах. Найбольш змястоўны пераказ належыць Еўтыхію Проклу (II ст.).

Змест
-----

Пасля смерці Гектара на дапамогу траянцам прыходзіць Пентэсілея, валадарка амазонак. Яна забівае Махаона, Падарка і некалькі іншых славутых грэчаскіх воінаў, аднак у выніку сама гіне ад рукі Ахіла. Тэрсіт насміхаецца з Ахіла, быццам бы ён закахаўся ў Пентэсілею, і Ахіл забівае яго. Гэта выклікае незадаволенасць сярод грэкаў, і Ахіл вымушаны адплыць на Лесбас, каб прынесці ахвяры багам і такім чынам ачысціцца ад забойства Тэрсіта.

У траянцаў з'яўляецца новы магутны саюзнік Мемнан, валадар эфіопаў. Падобна Ахілу, ён мае боскае паходжанне і носіць даспехі, зробленыя Гефестам, якія робяць яго недатыкальным. Фетыда дае параду Ахілу не ўступаць у прамую бойку з Мемнанам. Спачатку Ахіл дзейнічае па парадзе маці. Але ў бітве Мемнан забівае Антылоха, блізкага сябра Ахіла. Ахіл уступае ў прамы бой з ворагам. На грэчаскіх пасудзінах гэты момант часцяком суправаджаецца выявай вагаў, быццам бы Зеўс узважваў, хто з герояў павінен перамагчы. Ахіл цяжка раніць эфіопа. Эас, маці Мемнана, дамагаецца, каб Зеўс даў яе сыну неўміручасць. Але Ахіл атрымоўвае перамогу. Паліксена прапануе Ахілу перамовы, падчас якіх выведвае сакрэт яго магчымай паразы. Гэтым карыстаецца Парыс, каб трапіць стралой у пяту Ахіла і такім чынам забіць яго. 

Грэкі адбіваюць цела Ахіла. Аякс нясе яго да грэчаскага лагера. Падчас пахавання Фетыда забірае цела сына і ўносіць яго на востраў Леўкос. Тым не меней, грэкі ладзяць для яго магілу. Паміж Адысеем і Аяксам успыхвае спрэчка за даспехі Ахіла.

Спасылкі
--------

* THE AETHIOPIS (fragments)
* Aethiopis Epic Cycle

| ⛭Эпічны цыкл (Траянская вайна) |
| --- |
| *Кіпрыі* (11 песень) • Іліяда (24 песні) • *Эфіяпіда* (5 песень) • *Малая Іліяда* (4 песні) • *Разбурэнне Іліёна* (2 песні) • *Вяртанні* (5 песень) • Адысея (24 песні) • *Тэлегонія* (2 песні) |
**Джым Дайн** (англ.: Jim Dine; 16 чэрвеня 1935, Цынцынаці, штат Агая) — амерыканскі сучасны мастак, адзін са стваральнікаў поп-арта.

Жыццё і творчасць
-----------------

Джым Дайн нарадзіўся ў сям’і гандляра. Адукацыю атрымаў у 1953—1958 гадах ва ўніверсітэце Цынцынаці, універсітэце Агая (Калумбус) і Бостанскай школе прыгожых мастацтваў. У 1959 годзе пераязджае ў Нью-Ёрк. Сумесна з Класам Олдэнбургам, Аланам Капраў і Маркам Ратліфам стварае Джадсан-галерэю ў Нью-Ёрку, дзе сябры арганізуюць першыя хэпэнінгі. Паміж 1960 і 1965 гадамі Джым Дайн выкладае ў Аберлінскім каледжы (Агая) і ў Ельскім універсітэце. З 1966 года працуе сумесна з шатландскім скульптарам Эдуарда Паалоцы ў Лондане. Цяпер мастак жыве і працуе ў Нью-Ёрку.

Джым Дайн вядомы як мастак, графік, скульптар, з 60-х гадоў XX стагоддзя — таксама як паэт, пазней захапляўся фотамастацтвам і мастацкай творчасцю для тэатра. У жывапісе працаваў у стылях поп-арта, абстрактнага экспрэсіянізму, а з 80-х гадоў — таксама фігуратыўнага жывапісу.

Удзельнік Венецыянскай біенале 1964 года і 4-ы дакументы (1968). Уваходзіць у топ-100 мастакоў XX—XXI стагоддзяў паводле версіі ArtFacts.net (па стане на 2012 год займае 95-е месца).

Зноскі
------

1. ↑  Jim Dine<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Jim Dine // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
3. 1 2 3 4 5  Artnet — 1998.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q874430'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q266566'></a>
4. ↑  RKDartists<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
5. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
6. 1 2 3 4
**Лідзія Сцяпанаўна Навахацкая** (1893 — ?) — беларуская актрыса.

Біяграфія
---------

Працавала ў Беларускім савецкім тэатры (1918), Першым таварыстве беларускай драмы і камедыі (1919). 3 1920 года ў БДТ (дакладна вядома пра яе ўдзел у спектаклях да 1930).

Творчасць
---------

Выконвала гераічныя і характарныя ролі. Сярод роляў: Паўлінка (аднайменная п’еса Я. Купалы), Марыся («Ганка» У. Галубка), пані Зубкоўская («Панскі гайдук» Н. Бываеўскага), Кавецкая («Над Нёманам» М. Грамыкі), Параска («На Купалле» М. Чарота), Малання, Домна, Наста («Кар’ера таварыша Брызгаліна», «Перамога», «Запяюць верацёны» Е. Міровіча), Ніколь («Мешчанін у дваранах[ru]» Мальера), Лаксандра («Мост» Я. Рамановіча) і інш.

Літаратура
----------

* Навахацкая Лідзія Сцяпанаўна // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2. — 571 с. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0259-8.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жук (значэнні).
**Уладзімір Іосіфавіч Жук** (2 студзеня 1941, в. Засулле, Стаўбцоўскі раён, Мінская вобласць) — беларускі мастак-плакатыст.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1970 годзе. Вучыўся ў М. Галоўчанкі, А. Шаўчэнкі, Т. Ігнаценкі. Удзельнік мастацкіх выстаў з 1972 года.

Сябра БСМ з 1980 года.

Творчасць
---------

Працуе ў сферы плаката. Творы вылучаюцца лаканізмам выяўленчай мовы, філасафічнасцю, часам у іх жорсткі сарказм, гумар: «Пабудаваны ў 18 ст. Рэканструяваны ў 20 ст.» (1974), «Лес — магутная крыніца здароўя» (1977), «Перабудова» (1987), «Мазыр. Віцебск» (1988), «26.IV. Чарнобыль» (1989), «Трэба любіць усё: звяроў, птушак, расліны, у гэтым — прыгажосць жыцця. А. Купрын», «За Радзіму, за Сталіна!» (абодва 1990), «Адраджэнне» (1992), «Што наша жыццё? Гульня!» (1995) і інш. Аўтар афіш для спектакляў «Тыль Уленшпігель» Я. Глебава (1979) у Дзяржаўным тэатры оперы і балета Беларусі, «Пінская шляхта» (1980) народнага тэатра г. Слонім і інш.

Работы знаходзяцца ў фондах БСМ, Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Музеі сучаснага мастацтва ў Мінску.

Зноскі
------

1. ↑  Uladzimir Iosifavič Žuk //
2. 1 2 3 4  ЖУК У. І. **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 21 кастрычніка 2020. Праверана 19 кастрычніка 2020.
3. ↑  Жук Уладзімір Іосіфавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

Літаратура
----------

* Жук Уладзімір Іосіфавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

Спасылкі
--------

* ЖУК У. І. Архівавана 21 кастрычніка 2020.
**Брукхейвенская нацыянальная лабараторыя** (англ.: Brookhaven National Laboratory, BNL) — адна з шаснаццаці нацыянальных лабараторый Міністэрства энергетыкі ЗША. Знаходзіцца ў Аптане  (англ.) (бел. (штат Нью-Ёрк, востраў Лонг-Айленд). Заснавана ў 1947 годзе на месцы былой ваеннай базы арміі ЗША «Лагер Аптан» (англ.: Camp Upton). Выкарыстоўваецца Брукхейвенскай навуковай асацыяцыяй для даследаванняў Міністэрства энергетыкі ЗША, галоўным чынам — у вобласці ядзернай фізікі. У лабараторыі працуе больш за 3000 вучоных, інжынераў, тэхнікаў і работнікаў дапаможнага персанала. Штогод сюды прыязджае працаваць 4000 даследчыкаў з усяго свету. Адкрыцці, зробленыя ў гэтай лабараторыі, былі ўзнагароджаны сям’ю Нобелеўскімі прэміямі.

У Брукхейвене размешчаны наступныя ўстаноўкі: рэлятывісцкі калайдар цяжкіх іонаў RHIC, сканструяваны для даследаванняў кварк-глюоннай плазмы, «Нацыянальная крыніца сінхратроннага святла» (англ.: National Synchrotron Light Source), два цыклатроны, якія выкарыстоўваюцца ў вытворчасці радыеактыўных матэрыялаў для медыцынскага ўжывання і іншыя навуковыя ўстаноўкі. Вобласці даследаванняў уключаюць ядзерную фізіку і фізіку высокіх энергій, малекулярную біялогію і рэжым ядзернага нераспаўсюджання.

Выпадковая і шырока асветленая ў прэсе ўцечка трыцію ў грунтавыя воды ў 1990-х гадах выклікала абурэнне жыхароў навакольных населеных пунктаў і прывяла да перастановак у сістэме кіравання лабараторыяй.

У 1974 годзе група даследчыкаў, якой кіраваў Сэмюэл Тынг, адкрыла зачараваную часціцу J/ψ, што даказала існаванне c-кварка, за што Тынг атрымаў Нобелеўскую прэмію па фізіцы ў 1976 годзе.

Лабараторыя адкрыта для публікі летам па нядзелях для экскурсійных тураў і спецыяльных праграм.

Побач з лабараторыяй размешчаны офіс прагнозу надвор’я (Аптан, Нью-Ёрк) — аддзяленне Нацыянальнай метэаралагічнай службы.

Зноскі
------

1. ↑  Поўны спіс:  Архівавана 7 снежня 2006.

Спасылкі
--------

* Brookhaven National Lab Official Website
* DOE Shuts Brookhaven Lab’s HFBR in a Triumph of Politics Over Science Архівавана 8 сакавіка 2007. Physics Today
	+ Summer Sundays 2005 tour at Brookhaven National Laboratory Архівавана 6 красавіка 2014.
* Annotated bibliography for Brookhaven Laboratory from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues Архівавана 21 ліпеня 2006.
* «Dr. Strangelet or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Big Bang»
**Універсітэт імя Марыі Вашынгтон** (англ.: University of Mary Washington) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Фрэдэрыксберг у штаце Вірджынія.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Заснаваная ў 1908 годзе як Фрэдэрыксбергскі педагагічны каледж, установа была названа Каледжам імя Марыі Вашынгтон у 1938 годзе ў гонар Марыі Бол Вашынгтон, маці першага прэзідэнта ЗША Джорджа Вашынгтона. 

Генеральная асамблея штата Вірджынія змяніла статус каледжа на ўніверсітэт у 2004 годзе, каб адлюстраваць адкрыццё аспірантуры і прафесійных праграм у дадатак да праграм бакалаўрыяту, а таксама стварэнне больш чым аднаго кампуса.

Большая частка галоўнага кампуса размешчана на крутым узгорку, які адыграў важную ролю ў бітве пры Фрэдэрыксберзе ў 1862 годзе падчас Грамадзянскай вайны ў ЗША. Кампус знаходзіцца ў некалькіх хвілінах хады ад гістарычнага цэнтра горада з крамамі, рэстаранамі і ракой.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Вірджынія

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>
2. ↑  U.S. and Canadian 2022 NTSE Participating Institutions Listed by Fiscal Year 2022 Endowment Market Value, Change in Market Value from FY21 to FY22, and FY22 Endowment Market Values Per Full-time Equivalent Student (Excel) — National Association of College and University Business Officers, 2023. Праверана 22 мая 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q30268203'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Універсітэт імя Марыі Вашынгтон
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · LinkedIn · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube (англ.) |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1027084974 · ISNI: 0000 0000 9565 4349, 0000 0001 2171 9290 · LCCN: no2005031873 · Microsoft: 191484440 · VIAF: 141076981 |
**«Валадар мух»** (англ.: The Lord of the Flies) — алегарычны раман славутага брытанскага пісьменніка У. Голдынга, выдадзены ў 1954 г. Гэта першы і найбольш паспяховы раман гэтага аўтара — які набыў сусветнае прызнанне і ў 1983 г. быў уганараваны Нобелеўскай прэміяй у галіне літаратуры.

Агульныя моманты сюжэту
-----------------------

Паводле сведчанняў самога У. Голдынга, адразу пасля вайны неверагоднасці англійскіх «выхаваўчых раманаў» — кнігі Р. М. Балантайна «Каралавы востраў» (1858 г.). Раман Голдынга напоўнены алюзіямі на кнігу ХІХ ст. (ад імёнаў галоўных герояў да паасобных рэплік), якія пакліканы выявіць адну з важных інтэнцыяў аўтара — палеміку з ідэалістычным і зададзеным творам, у якім, як лічыў Голдынг, адлюстраваны не сапраўдныя англійскія хлопчыкі, а трызненні аўтара і сістэмы выхавання. Ювелірная якасць гэтай працы Голдынга засведчана наступным фактам: калі рыхтавалася першая экранізацыя «Валадара мух», рэжысёр фільма палічыў за патрэбнае азнаёміць бацькоў маленькіх актораў з літаратурнай першакрыніцай і разаслаў ім кнігі. У адказ ён атрымаў поўную згоду, матываваную падабенствам «Валадара мух» і «Каралавага вострава» .

Інтэрпрэтацыя
-------------

Галоўная тэматыка раману — нараджэнне гвалту ў людзях. У рамане сітуацыя абвастраецца праз тое, што галоўныя пратаганісты — дзеці, якіх зазвычай малююць як сімвалаў нявіннасці і чысціні. Чым больш дзеці трацяць сувязь з цывілізацыяй і законам, тым больш знікаюць іх уяўная, выдуманая дарослымі нявіннасць і чысціня і тым большую вагу набывае права і закон фізічнай сілы.

Падобную тэму артыкулюе раман Жуля Верна «Два гады вакацый» (1888 г.): тут дзеці цярпяць крушэнне на сваім уласным востраве і самастойна арганізоўваюцца. Аднак у гэтым выпадку дзеці працуюць разам, канструктыўна, замест таго, каб спрачацца ці нават забіваць адно аднаго.

Сімволіка
---------

* Валадар мух — адно з абазначэнняў д’ябла (Вельзевула): старазапаветны «Валадар мух», ба’ал зевув (בעל זבוב). У Голдынга Ба’ал Зевув, які быў боствам вайны, робіцца сімвалам пазакультурнай гатоўнасці да гвалту, уласцівай чалавеку.
* Імя «Ральф» паходзіць ад стараверхненямецкага «Radulf» — спалучэнне каранёў «дарадчык» (rad / rat) і «воўк» (ulf / Wulf), г.зн. уладны дарадчык, тое, што Ральф неаднаразова спрабаваў рабіць у рамане, але быў заглушаны крыкамі іншых. Таксама ягоныя спробы абараніць і ўнармаваць дэмакратыю (ён быў абраны правадыром — і заўсёды гэта падкрэсліваў), цягам развіцця падзей мае ўсё меншае значэнне.
* Імя «Сайман» (адзін з важнейшых персанажаў, бадай адзіны, хто наблізіўся да разумення сутнасці «звера»), паходзіць з габрэйскага слова «шым’он», што значыць «той, хто чуе».

Зноскі
------

1. ↑  Wallace R. A. A gamble on the impossible // Live Intrenational, 2.12.1963, p. 79
24 красавіка 2021 года адбыўся выбух у багдадскай бальніцы Ібн аль-Хатыб для пацыентаў з каранавіруснай інфекцыяй COVID-19.

На момант трагедыі ўнутры знаходзілася некалькі сотняў чалавек. Па паведамленнях ратавальнікаў, каля 200 чалавек удалося вывесці з агню. Пасля выбуху пачаўся пажар, у выніку чаго загінула 82 чалавека, пры гэтым першапачаткова называліся лічбы менш — 58 загінулых. Колькасць пацярпелых ад пажару склала 110 чалавек, частка з іх апынулася ў крытычным стане. Паводле папярэдніх звестак, прычынай пажару стаў выбух у сховішчы кіслародных балонаў, якія знаходзіліся ў бальніцы для забеспячэння жыцця пацыентаў з патрэбай у апаратах ШВЛ.

Следчымі затрымана кіраўніцтва бальніцы, дзе адбыўся пажар, і супрацоўнікі службы бяспекі. Па папярэдніх даных, бальніца не была абсталявана неабходнымі сістэмамі пажаратушэння.

Зноскі
------

1. ↑  В результате пожара в больнице Багдада погибли 82 человека **(нявызн.)**. *ТАСС*. Праверана 25 красавіка 2021.
2. ↑  Число погибших при пожаре в больнице в Багдаде достигло 82 (руск.). *РИА Новости* (25 красавіка 2021). Праверана 25 красавіка 2021.
3. ↑  Взрыв в коронавирусной больнице Багдада: главное (руск.). *360tv.ru*. Праверана 25 красавіка 2021.