**Брыгада Хаміса** (араб. كتيبة خميس‎‎), афіцыйная назва **32-я ўзмоцненая брыгада** (араб. اللواء 32 المعزز‎‎) — брыгада спецыяльнага прызначэння Узброеных Сіл Лівійскай Джамахірыі. Узначальваў падраздзяленне генерал-маёр Хаміс Кадафі, сын лідара краіны Муамара Кадафі. У ходзе грамадзянскай вайны 2011 года брыгада зарэкамендавала сябе як адно з найбольш баяздольных фарміраванняў кадафістаў.

Стварэнне
---------

У пачатку XXI стагоддзя лівійская армія валодала значным ваенным патэнцыялам. У яе распараджэнні знаходзіліся некалькі сотняў танкаў, самалётаў і транспартных сродкаў. Аднак гэтая тэхніка, набытая ў 1970-х гадах у Савецкага Саюза, на той момант пачала састарвацца. Падтрымліваць абараназдольнасць дзяржавы аказалася цяжкім, паколькі закупцы новага ўзбраення перашкаджалі шматлікія эмбарга. Дадзенае становішча прывяло да таго, што армія Лівіі была не ў сілах ажыццяўляць належнае тэхнічнае абслугоўванне і рамонт абсталявання. Да ўсяго гэтага дадавалася праблема дэзертырства.

У падобных умовах кіруючы рэжым Кадафі меў патрэбу ў лаяльных фарміраваннях, якіх можна было б добра абсталяваць. Былі сфарміраваны тры элітныя брыгады. Кожнае такое падраздзяленне мела колькасць у дзесяць тысяч добра навучаных і аснашчаных байцоў. Камандаваць дадзенымі фарміраваннямі сталі члены сям’і Кадафі. У прыватнасці, свая брыгада з’явілася ў Хаміса, аднаго з сыноў кіраўніка дзяржавы.

Узбраенне
---------

На ўзбраенні брыгады знаходзіліся сучасныя танкі расійскай вытворчасці і ракетныя сістэмы «Град». Колькасць падраздзялення ацэньваецца ў некалькі тысяч чалавек.

Міжнародныя сувязі
------------------

У 2009 годзе бельгійскія прадпрыемствы паставілі 32-й брыгадзе стралковай зброі і боепрыпасаў на суму 11,5 млн еўра. Па словах урада Валоніі, дадзеныя пастаўкі прызначаліся для абароны гуманітарных канвояў, якія накіроўваліся ў Дарфур.

У тым жа годзе Хаміс Кадафі прыязджаў у Беларусь пераймаць вопыт на вучэннях «Захад-2009». У чэрвені 2010 года лівійскія вайскоўцы прынялі ўдзел у вучэннях з беларускай 11-й асобнай механізаванай брыгадай са Слоніма, якія праходзілі на Абуз-Лясноўскім палігоне пад Баранавічамі.

Грамадзянская вайна
-------------------

### Баявыя дзеянні

З пачаткам грамадзянскай вайны ў Лівіі 32-я брыгада засталася вернай дзейнаму ўраду. 

У сярэдзіне лютага 2011 года яе байцы займаліся барацьбой з паўстанцамі ў раёне гарадоў Бенгазі і Аль-Байда. Крыху пазней, 24 лютага, бранятанкавыя часці сіл Хаміса рушылі ў бок Місураты, трэцяга па велічыні горада Лівіі і буйнога порта, дзе адбылося адно з найбуйнейшых узброеных выступленняў лівійскай апазіцыі.

Тут 27 лютага адбыўся бой у раёне штаба брыгады і вучылішча ваенна-паветраных сіл, якое знаходзілася па блізкасці. Дадзеныя аб’екта былі абложаны баевікамі, узброенымі стралковай зброяй. Нягледзячы на наяўнасць больш цяжкага ўзбраення, у мясцовых часцей 32-й брыгады раптам скончылася ежа і вада, і іх камандзір вымушаны быў здацца.

Адначасова асобныя атрады былі накіраваны ў Эз-Завію. У канцы сакавіка часці брыгады ўдзельнічалі ў баях за Адждабію.

18 красавіка штаб брыгады Хаміса пад Трыпалі быў разбомблены самалётамі НАТА. Паводле крыніц альянса, штаб нібыта выкарыстоўваўся для каардынацыі і кіраўніцтва нападаў кадафістаў на мірных жыхароў. 21 жніўня гэты ж аб’ект быў захоплены сіламі паўстанцаў. Таксама пад кантроль баевікоў перайшлі вялікія склады зброі.

На апошнім этапе грамадзянскай вайны 32-я брыгада ўдзельнічала ў абароне гарадоў Тархуна, Трыпалі і Сірт.

### Замежныя байцы

У канцы лютага тэлеканал «Аль-Арабія», спасылаючыся на крыніцы ў Бенгазі, паведаміў, што Хаміс Кадафі вербаваў франкамоўных наймітаў з краін Чорнай Афрыка. Як мяркуецца, некаторыя з іх змагаліся ў Эз-Завіі. Многія з замежнікаў трапілі ў палон да апазіцыі. Арубская школа ў прыбярэжным горадзе Шахат стала турмой для амаль 200 падазраваных у найміцтве на рэжым Кадафі. Сярод іх былі грамадзяне такіх краін як Нігер і Чад.

### Абвінчаванні

32-я брыгада неаднаразова абвінавачвалася ў здзяйсненні ваенных злачынстваў. Так, напрыклад, падраздзяленне падазраюць у забойствах мірных жыхароў у Эз-Завіі ў канцы лютага 2011-га, якія ажыццёўлены замежнымі наймітамі са складу брыгады. У канцы жніўня паведамлялася, што байцы Хаміса забілі 17 зняволеных у імправізаванай турме ў Трыпалі. 23 жніўня там жа брыгада забіла каля 50 зняволеных, якія часова ўтрымліваліся на складзе. Затым вайскоўцы падпалілі будынак.

### Страты

9 верасня міністр аховы здароўя ПНС, які прадстаўляў урад апазіцыі, заявіў, што падчас вайны брыгада Хаміса страціла каля 9000 вайскоўцаў.

Зноскі
------

1. ↑  Libya protests: The tangled web keeping Gaddafi in power
2. 1 2  Кто поддерживает Муаммара Каддафи
3. 1 2  L'express, *Libye: la brigade de Khamis Kadhafi, dernier rempart du colonel*, 25 février 2011
4. ↑  Amnesty International, 'Arms Transfers to the Middle East and North Africa: Lessons for an Effective Arms Trade Treaty,' ACT 2011, p.41
5. ↑
6. ↑
7. ↑  Michael, Maggie (18 February 2011). "Libyan forces storm protest camp in Benghazi". *News Observer*. Associated Press.(недаступная спасылка)
8. ↑  "Khamis Ghaddafi: The agent of fear". *Afrol News*. 23 February 2011.
9. ↑  Black, Ian (24 February 2011). "Heavy fighting in former stronghold as Gaddafi's forces stage counterattacks". *The Guardian*.
10. ↑  "Gadhafi tightens hold on capital; Obama calls for ouster". *McClatchy*. 26 February 2011.
11. 1 2 3  Al Baik, Duraid (25 February 2011). "Gaddafi hiding in Azizyeh". *Gulf News*.
12. ↑  Operational Media Update for 18 April **(нявызн.)**.  NATO (19 красавіка 2011). Праверана 20 April 2011.
13. ↑  "Libya: NATO Jets Bomb Capital". *Eurasia Review*. 19 April 2011. Архівавана з арыгінала 30 July 2012. Праверана 20 April 2011. Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 30 ліпеня 2012. Праверана 19 сакавіка 2022.Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 30 ліпеня 2012. Праверана 19 сакавіка 2022.
14. ↑  "Libyan Rebels Reportedly Capture Major Military Base Defending Tripoli". *Fox News*. 21 August 2011.
15. ↑  TV confirms death of Kadhafi son Khamis in Libya **(нявызн.)**.  My Sinchew (17 кастрычніка 2011). Праверана 19 December 2012.
16. ↑  "Libya's Alleged Foreign Mercenaries: More Gaddafi Victims?". *Time*. 24 February 2011. Архівавана з арыгінала 1 March 2011. Праверана 25 February 2011. Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 7 лістапада 2012. Праверана 19 сакавіка 2022.Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 7 лістапада 2012. Праверана 19 сакавіка 2022.
17. ↑  Muhkerjee, Sangeeta (29 August 2011). "Khamis Brigade Turns Manslaughters, Kills 50 Detainees". *International Business Times*. Праверана 29 August 2011.
18. ↑  Spencer, Richard (29 August 2011). "Libya: last act of bloody vengeance by Khamis Brigade". *The Telegraph*. Праверана 29 August 2011.
19. ↑  Libyan estimate: At least 30,000 died in the war Архівавана 9 верасня 2011 года.  (Праверана 10 чэрвеня 2012)

Спасылкі
--------

* Майор Хамис Муаммар Каддафи — командир 32 бригады Архівавана 6 лістапада 2016. // Сайт сообщества «За Каддафи и его народ», 28 августа 2016.