Статуя Альберці ў двары Уфіцы
**Леон Батыста Альберці** (італ.: Leone Battista Alberti; 18 лютага 1404, Генуя — 25 красавіка 1472, Рым) — італьянскі навуковец, гуманіст, пісьменнік, адзін з пачынальнікаў новай еўрапейскай архітэктуры і вядучы тэарэтык мастацтва эпохі Адраджэння.

Альберці первым складна выклаў матэматычныя асновы вучэння аб перспектыве. Таксама ўнёс істотны ўклад у развіццё крыптаграфіі, прапанаваўшы ідэю шматалфавітнага шыфра.

Творчасць
---------

**Літаратура**

Палацца Ручэлаі, Фларэнцыя
Першыя працы Альберці напісаў у 20-я гг. — камедыі «*Філадокс*» (1425), «*Дэіфіра*» (1428) і інш. У 30-я — пачатку 40-х гг. стварыў шэраг сачыненняў на лацінскай мове — «*Аб перавагах і недахопах вучоных*» (1430), «Пра права» (1437), «*Пантыфекс*» (1437); дыялогі на вальгары на этычныя тэмы — «*Аб сям'і*» (1434—1441), «*Аб спакоі душы*» (1443).

У 50-60-я гг. Альберці напісаў сатырычна-алегарычны цыкл «*Застольныя гутаркі*» — свае галоўныя сачыненні ў вобласці літаратуры, якія сталі ўзорамі лацінскай гуманістычнай прозы XV ст. Апошнія творы Альберці: «*Аб прынцыпах складання кодаў*» (матэматычны трактат, пасля страчаны) і дыялог на вальгары «*Хатабуд*» (1470).

Альберці адным з першых выступаў за выкарыстанне італьянскай мовы ў літаратурнай творчасці. Яго элегіі і эклогі — першыя ўзоры гэтых жанраў на італьянскай мове.

Альберці стварыў шмат у чым арыгінальную (узыходную да Платона, Арыстоцеля, Ксенафонта і Цыцэрона) канцэпцыю чалавека, заснаваную на ідэі гармоніі. Этыка Альберці — свецкая па характары — адрознівалася ўвагай да праблемы зямнога быцця чалавека, яго маральнага ўдасканалення. Ён узвялічваў прыродныя здольнасці чалавека, шанаваў веды, творчыя магчымасці, розум чалавека. У вучэнні Альберці атрымаў найбольш суцэльны выраз ідэал гарманічнай асобы. Усе патэнцыйныя здольнасці чалавека Альберці аб'яднаў паняццем *virtu* (доблесць, здольнасць). Ва ўладзе чалавека раскрыць гэтыя прыродныя здольнасці і стаць паўнавартасным творцам свайго лёсу. Па думцы Альберці, развіць у чалавеку ўласцівасці натуры павінны выхаванне і адукацыя. Здольнасці чалавека, яго розум, воля, адвага дапамагаюць яму выдужаць у барацьбе з багіняй выпадку Фартунай. Этычная канцэпцыя Альберці напоўнена верай у здольнасць чалавека да разумнага ладу жыцця, сям'і, грамадства, дзяржавы. Асноўнай сацыяльнай ячэйкай Альберці лічыў сям'ю.

Царква Сант Андрэа ў Мантуі
**Дойлідства**

Альберці-архітэктар аказаў вялікае ўздзеянне на фарміраванне стыля Высокага Адраджэння. Услед за Філіпа Брунелескі развіваў антычныя матывы ў архітэктуры. Па яго праектах быў пабудаваны палацца Ручэлаі ў Фларэнцыі (1446—1451), перабудаваны фасад царквы Санта-Марыя-Навела (1456—1470), цэркваў Сан-Франчэска ў Рыміні, Сан-Себасцьяна і Сант-Андрэа ў Мантуі, якія вызначылі кірунак у архітэктуры XV ст.

Альберці займаўся і жывапісам, спрабаваў свае сілы ў скульптуры. Як першы тэарэтык італьянскага мастацтва Адраджэння вядомы сачыненнем «*Дзесяць кніг пра архітэктуру*» (De re aedificatoria) (1452), і невялікім лацінскім трактатам «*Аб статуі*» (1464).

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2 3 4  *Roux P. d.* Nouveau Dictionnaire des œuvres de tous les temps et tous les pays — 2 — Éditions Robert Laffont, 1994. — Vol. 1. — P. 42. — ISBN 978-2-221-06888-5<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28924058'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2696397'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3372503'></a>
3. ↑  *Bell A.* Encyclopædia Britannica — Encyclopædia Britannica, Inc. 1768.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q455'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2846567'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2743906'></a>
4. ↑  Даты нараджэння і смерці ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.1. Мн. 1996: С.273

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Леон Батыста Альберці

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Structurae · zbMATH Open · MacTutor History of Mathematics archive · Project Gutenberg · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Notable Names Database · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV11060585, ADV11060583, ADV10205548, ADV11060582 · BIBSYS: 90266639 · BNC: a10037366 · BNE: XX1108703 · BNF: 12083793k · CiNii: DA00467338 · CONOR: 23661667 · GND: 11850147X · ICCU: CFIV042377 · ISNI: 0000 0001 2095 8329, 0000 0004 4718 3203 · LCCN: n79005570, no2013122943 · LNB: 000054179 · NDL: 00431158 · NKC: jn19990000079 · NLA: 35002626 · NLG: 61221, 70952 · NLP: A11916217 · NSK: 000352516 · NTA: 068645287 · NUKAT: n98040789 · PTBNP: 3642 · LIBRIS: 207101 · SUDOC: 029152879 · VIAF: 29559625, 286175745 · ULAN: 500002025 |

 |