recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Святая сям’я (значэнні).
**Святое сямейства** — карціна Ёса ван Клевэ, якая захоўваецца ў Эрмітажы.

Сюжэт
-----

У гэтай працы мы бачым паясную выяву Божай Маці з маленькім Ісусам, паказаным у поўны рост, які стаіць на каменным парапеце. Злева і некалькі ў фонавым рэжыме, з’яўляецца святы Іосіф. Дзева абараняе дзіця ад падзення, абдымаючы яго сваімі рукамі, якія паказаны ў маньерысцкай манеры. Багародзіца рыхтуецца карміць Сына грудзьмі, што сімвалізуе любоў Бога да чалавецтва.

Падобныя карціны
----------------

Існуе як мінімум чатыры карціны падобнай іканаграфіі таго ж аўтара. Першая мае зусім нязначныя адрозненні, напрыклад, святы Іосіф апрануты ў акуляры. Гэты варыянт захоўваецца ў Музеі Грабэ-Лабадзі  (англ.) (бел. ў Марселі. Другая карціна захоўваецца ў Бруклінскім музеі, яна мае менш агульнага са «Святым Сямействам» з Эрмітажа, у тым ліку Немаўля не стаіць вертыкальна, а ляжыць на руцэ Маці, але агульныя рысы кампазіцыі ўсё ж прасочваюцца. Трэці варыянт, што захоўваецца ў Венскай акадэміі выяўленчых мастацтваў, змяшчае пейзаж, які з’яўляецца фонам для галавы Святога Іосіфа. Чацвёртае «Святое Сямейства», самае каляровае і пышнае з вышэйзгаданых, з’яўляецца часткай калекцыі Музея мастацтва Кур'е  (англ.) (бел..

* Музей Грабэ-Лабадзі  (англ.) (бел.Музей Грабэ-Лабадзі  (англ.) (бел.
* Бруклінскі музейБруклінскі музей

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 26 сакавіка 2019.
2. 1 2   Праверана 5 снежня 2016.
3. ↑  The Holy Family  (англ.)
4. ↑  The Holy Family (St Petersburg version) by Joos van Cleve  (англ.)

Спасылкі
--------

* The Holy Family (St Petersburg version) by Joos van Cleve  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDimages |
**Бычыны цэпень**, **Няўзброены цэпень**, **Бычыны саліцёр** (*Taeniarhynchus saginatus*) — від стужачных чарвей.

Апісанне
--------

Паразітуе ў кішэчніку драпежных жывёл і чалавека. Мае памеры да 5—7 м. Галоўка як і ў іншых цэпеняў з 4 прысоскамі, але без хабатка і кручкоў. Цела мае да 1 тыс. і больш членікаў.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Развіццё бычынага цэпеня адбываецца са зменай двух гаспадароў. Асноўным гаспадаром з’яўляецца чалавек. Спелыя членікі з калам выводзяцца з кішэчніка і могуць быць праглынуты буйной рагатай жывёлай разам з забруджанай травой. У кішэчніку каровы (прамежкавага гаспадара) з яец выходзіць лічынка. Праз сценку кішэчніка яна пранікае ў кроў, разносіцца па целе жывёлы і асядае ў мышцах. Тут утвараецца новая лічынка — фіна. Яна мае выгляд пузыра, на адным канцы якога ўкручана ўнутр галоўка з шыйкай. Лічынка расце, дасягае памераў гарошыны. Калі чалавек есць дрэнна праваранае, прасмажанае або правяленае мяса, фіна можа трапіць у яго страўнік, затым у кішэчнік. Тут галоўка з шыйкай выварочваецца і прымацоўваецца да сценкі кішэчніка.

Спелы членік
Чарвяк расце і пачынае ўтвараць спелыя членікі з палавой сістэмай. Матка складаецца з падоўжанага ствала і 17—30 бакавых адросткаў. Цэпень размнажаецца, спелыя членікі з яйцамі адрываюцца і выводзяцца вонкі. За 18—20 гадоў, якія можа праіснаваць бычыны цэпень, у яго членіках ўтвараюцца і выдзяляюцца каля 11 млрд яец.

Літаратура
----------

* Біялогія: вучэб. дапам. для 8-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / Л. В. Камлюк, А. С. Шалапёнак; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — 3-е выд. дап. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 222 с.: іл. ISBN 978-985-03-1367-6.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12484134b · Microsoft: 2908560135, 2911094202 · NKC: ph1036479 |
**Пікорнавірусы**, **Энтэравірусы** або **Кішэчныя вірусы** (*Picornaviridae*, ад лац.: pico — маленькі і лац.: rna — РНК) — сямейства простых дробных РНК-геномных вірусаў — паразітаў чалавека, малпаў і іншых млекакормячых. Змяшчаюць адналанцужную геномную РНК станоўчай палярнасці (гэта значыць той жа палярнасці, што і мРНК). У сямейства ўключаны роды энтэравірусаў, рынавірусаў, афтавірусаў, кардыёвірусаў і інш.

Памер капсіда складае каля 27-30 нм, памер генома — каля 7-8 тысяч асноў. Геном прадстаўлены суцэльнай аднанітачнай пазітыўнай замкнутай РНК, кавалентна злучанай з поліпептыдам. Капсід пабудаваны па кубаідальным тыпе з 60 капсамераў. Вірыён мае форму ікасаэдра, памер 24-30 нм.

Размнажэнне пікорнавірусаў адбываецца ў цытаплазме заражанай клеткі. Да пікорнавірусаў адносяцца ўзбуджальнікі такіх захворванняў як поліяміэліт, рыніт, яшчур, гепатыт А і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Таксанамія вірусаў на сайце Міжнароднага камітэта па таксанаміі вірусаў (ICTV).
2. ↑  Згодна з NCBI link: Picornavirales

Літаратура
----------

* Слоўнік па агульнай і медыцынскай вірусалогіі / Уклад.: А. Красільнікаў, Л. Цітоў, Н. Казак. — Мн.: Вышэйшая школа, 1995. ISBN 985-06-0048-9

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778009244 · NKC: ph254777 |
**Эдмантазаўры** (*Edmontosaurus*, перакладаецца як «яшчар з Эдманта», ад назвы горада Эдмантан у Канадзе і стар.-грэч.: σαύρα — яшчар) — род дыназаўраў з сямейства гадразаўрыд (качканосых дыназаўраў), які адносяць да гадразаўрынаў — падсямейства гадразаўрыдаў, якія не мелі грэбня. Акамянеласці гэтых старажытных паўзуноў былі выяўлены ў заходняй частцы Паўночнай Амерыкі ў адкладах узростам ад 73 да 65,5 млн гадоў. Шматлікія рэшткі эдмантазаўраў добра вывучаны, выяўлена нават некалькі акамянелых мумій.

Род эдмантазаўраў быў упершыню апісаны ў 1917 годзе па рэштках, выяўленых на поўдні Канады, аднак асобныя асобіны апісваліся як да гэтага, так і пазней як прадстаўнікі іншых родаў: *Claosaurus*, *Thespesius*, *Trachodon* і *Anatosaurus*. Эдмантазаўры былі аднымі з найбуйнейшых гадразаўрыдаў, да 13 м у даўжыню і вагай да 3,2 т, і былі шырока распаўсюджаны ў Паўночнай Амерыцы (акамянеласці выяўляліся як у Каларада, так і на Алясцы). Вывучэнне парод, у якіх былі знойдзены косці эдмантазаўраў, дазваляе выказаць здагадку, што яны насялялі прыбярэжныя раўніны. Эдмантазаўры былі траваеднымі, перамяшчаліся галоўным чынам на чатырох нагах, але пры неабходнасці маглі падымацца на заднія. Вядомыя рэшткі са слядамі зубоў дазваляюць выказаць здагадку, што эдмантазаўры маглі быць аб'ектамі палявання тыраназаўраў, а масавыя пахаванні ў касцяносных пластах — што яны былі статкавымі жывёламі.

Літаратура
----------

* *Michael Keith Brett-Surman.* A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. — Washington, D.C.: George Washington University, 1989. — (Ph.D. dissertation).
* *Richard J. Butler and Paul M. Barrett.* Ornithopods // The complete dinosaur / M. K. Brett-Surman, Thomas R. Holtz Jr. and James O. Farlow (Eds.). — 2nd ed. — Bloomington, IN: Indiana University Press, 2012. — P. 551—568. — ISBN 978-0-253-00849-7.
* *Donald F. Glut.* Edmontosaurus // Dinosaurs, the encyclopedia. — Jefferson, NC: McFarland & Company, 1997. — P. 389-396. — ISBN 0-89950-917-7.
* *John R. Horner, David B. Weishampel and Catherine A. Forster.* Hadrosauridae // The Dinosauria / David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmolska (Eds.). — 2nd ed. — Berkeley, CA: University of California Press, 2004. — P. 438-463. — ISBN 0-520-24209-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Герасіменка.

**Святлана Іванаўна Герасіменка** (укр.: Світлана Іванівна Герасименко; нар. 23 лютага 1945, Барышаўка, Кіеўская вобласць, УССР) — савецкі і таджыкістанскі астраном, адкрывальнік Каметы Чурумава — Герасіменка, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Таджыкістан за дасягненні ў галіне навукі і тэхнікі імя Абу Алі Ібн Сіна (Авіцэны) за 2017 год за адкрыццё Каметы Чурумава — Герасіменка

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1945 годзе ў пасёлку Барышаўка Кіеўскай вобласці ў сям’і настаўнікаў.

У 1968 годзе скончыла кафедру астраноміі Кіеўскага універсітэта, пасля паступіла ў аспірантуру. У верасні 1969 разам з Клімам Чурумавым, супрацоўнікам Галоўнай астранамічнай абсерваторыі НАН Украіны, адправілася ў экспедыцыю ў Алматы для назірання камет на пяцідзесяцісантымятровым тэлескопе. У ноч з 11 на 12 верасня 1969 года, назіраючы камету Комас-Сола, зрабілі фота, на якім апынулася яшчэ адна камета, якая атрымала назву па імёнах першаадкрывальнікаў — Камета Чурумава — Герасіменка.

У 1973 годзе па запрашэнні Інстытута астрафізікі Таджыкістана пераехала ў Душанбэ. Цяпер працуе навуковай супрацоўніцай гэтага інстытута, праводзіць назіранні і вывучэнне камет.

2 сакавіка 2004 года Святлана Герасіменка разам з Клімам Чурумавым прысутнічала на касмадроме Куру у Французскай Гвіяне пры запуску Еўрапейскага міжпланетнага зонда «Разета», які адправіўся да каметы Чурумава — Герасіменка. Зонд дасягнуў каметы ў лістападзе 2014 года, а 12 лістапада ад яго аддзяліўся пасадачны модуль «Філы», які выканаў 7-гадзіннае збліжэнне і на працягу інтэрвалу 18:33…20:33 па беларускім часе здзейсніў першую ў гісторыі паспяховую пасадку на камету (тры пасадкі з двума адскокамі).

Імем Святланы Герасіменка названы таксама астэроід № 3945, адкрыты ў 1982 годзе Мікалаем Чарных.

Зноскі
------

1. ↑  Svetlana Gerasimenko //
2. ↑  Светлана Герасименко получит за свою комету госпремию Таджикистана имени Абуали ибн Сино | Новости Таджикистана ASIA-Plus (руск.)(недаступная спасылка).  news.tj. Архівавана з першакрыніцы 13 ліпеня 2019. Праверана 13 ліпеня 2019.
3. ↑  *Анора Саркорова*. Герасименко: я открыла комету случайно (руск.). Праверана 18 лістапада 2014.
4. ↑  База даных MPC па малых целах Сонечнай сістэмы 3945

Спасылкі
--------

* Святлана Герасіменка: «Трэба часцей глядзець на неба». Азія-плюс. Люты, 2004.
* Дзмітрый Іваноў. Рандэву з каметай. lenta.ru
* «Разета» зрабіла сваё першае сэлфі.
* Ад піянеркі да астранома: топ-5 знакамітых жанчын Таджыкістана.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
Ота фон Бісмарк насіў металічны пікельхельм.
**Пікельхельм** (множ. Pickelhauben; ад стар ням.: Pickel = 'пункт' ці 'кайло', і Haube = 'капялюш', агульная назва для галаўнога ўбору); таксама *пікельхаўбэ* — востраверхні шалом, які насілі ў XIX і XX стагоддзі нямецкае войска, пажарныя і паліцыя. Ён найбольш блізка звязаны з прускай і нямецкай арміямі.

Гісторыя
--------

Пікельхельм быў першапачаткова распрацаваны ў 1842 годзе каралём Фрыдрыхам Вільгельмам IV Прускім.

Фрыдрых Вільгельм IV каралеўскім указам ўвёў пікельхельм для большай часткі прускай пяхоты 23 кастрычніка 1842. Пікельхельм хутка распаўсюдзіўся сярод іншых нямецкіх дзяржаў. Вялікае герцагства Альденбургскае прыняло яго ў 1849, Вялікае герцагства Бадэн - у 1870, а У 1887 Баварскае каралеўства стала апошняй нямецкай дзяржавай, якая ўвяла пікельхельм. 

У другой палове XIX стагоддзя, акрамя Расіі, арміі мноства дзяржаў (уключаючы Калумбію, Чылі, Мексіку, Партугалію, Нарвегію і Швецыю) прынялі пікельхельм ці падобныя шаломы. Пікельхельм таксама паўплываў на дызайн брытанскага вайсковага трапічнага шалома і на дызайн паліцэйскага шалома (*Home Service helmet*), які выкарыстоўваецца ў Англіі да гэтага часу. 

Аснова пікельхельма зроблена з умацаванай (варанай) скуры, апрацаванай для надання глянцава-чорнага бляску, і ўзмоцнены металічным аздабленнем (звычайна, пазалочанай або срэбнай для афіцэраў), якая ўключала металічны шып у навершы. Першыя асобнікі шаломаў былі высокімі, але паступова іх вышыню паменшылі, і шалом стаў больш пасаваць па форме для галавы. Спроба зменшыць вагу шалома шляхам памяншэння пярэдняга і задняга брылёў, прынятая ў 1867 годзе, поспеху не мела.

У некаторых артылерысцкіх нямецкіх частках, выкарыстоўвалі замест шыпа шарападобнае ўпрыгожванне. Да пачатку Першай сусветнай вайны ў 1914 годзе чорныя ці белыя плюмажы, якія здымаліся, насілі з пікельхельмам у поўнай параднай форме нямецкія генералы, штабныя афіцэры, драгуны, пяхота Прускай арміі (Garde du Corps) і шмат лінейных пяхотных палкоў, як адмысловую адзнаку адрознення.

Акрамя ўпрыгожвання шыпа, магчыма, адметнай асаблівасцю пікельхельму была накладная кукарда, якая пазначала нумар палка. Найбольш распаўсюджаная какрада з вялікім крылатым арлом - эмблема Прусіі. Мелі свае какарды Баварыя, Вюртэмберг, Бадэн і іншыя нямецкія землі. У Расіі ў якасці какарды выкарыстоўваўся малюнак дзяржаўнага герба — двухгаловага арла. Нямецкі вайсковы пікельхельм меў таксама дзве круглыя какарды з бакоў, для мацаваьня падбародкавых рамянёў. Нацыянальная кукарда была чырвона-чорна-белага колеру. Левая кукарда выкарыстоўвалася, каб пазначыць правінцыю, да якой належаў салдат (чорна-белая - Прусія, бела-блакітная — Баварыя, і г.д)
**Святая святых** (стар.-грэч.: ἅγιος αγίων, лац.: sancta sanctorum) — калька з яўрэйскага *Кадэш ха-Кадашым* (іўр.: קֹדֶשׁ הַקֳּדָשִׁים) — самае запаветнае месца Скініі сходу, а затым і Іерусалімскага храма, дзе захоўваліся Скрыжалі Запавету.

Гэтай назвай пазначалася ўнутраная частка Скініі сходу, аддзеленая ад вонкавага памяшкання завесай (**парахет**), у якой знаходзіўся Каўчэг Запавету. Святасць месца вызначалася яшчэ і тым, што менавіта там, над каўчэгам, Бог з’яўляўся першасвятару для абвяшчэння сваёй волі і запаветаў яўрэйскаму народу. У Іерусалімскім храме, Святая святых звалася таксама **двір** (іўр.: דְּבִיר або **давір**) і ў ёй размяшчаўся Краевугольны камень Храмавай гары, над якім цяпер стаіць мусульманскі Купал Скалы. Лічыцца, што з яго Бог пачаў Стварэнне свету.

Святая святых у іўдаізме характарызавалася як месца, дзе фізічна адчуваецца прысутнасць Бога (гл. Шэхіна).

Рытуал
------

Як у Скініі сходу, так і ў Іерусалімскім храме, уваходзіць у Святая святых дазвалялася выключна першасвятару, і то раз у годзе ў Судны дзень. Першасвятар акрапляў памяшканне крывёй ахвярных жывёл (быка і казла, прынесеных у ахвяру на ахвярніку ў вонкавым двары Храма) і курыў духмяныя рэчывы перад Каўчэгам Запавету. Там жа размяшчаліся залатыя курыльніцы. Падчас гэтага дзейства першасвятар прамаўляў тэтраграматон, запаветнае імя Бога, і гэта было адзіным момантам, калі імя Божае называлася ўслых. Паводле падання, асоба першасвятара пры гэтым выпраменьвала ззянне.

У Хрысціянстве
--------------

Хрысціянскі Храм таксама мае сваё Святое Святых, але ў яго могуць уваходзіць і Архірэі (як Першасвятар), і Іерэі (як Святары), і Дыяканы (як Левіты)

Сучасны сэнс
------------

«Святая святых» — у агульным сэнсе — 1) самае дарагое, запаветнае. 2) найбольш запаветнае, святое месца ў цэнтральных культавых збудаваннях розных рэлігій, доступ да якога звычайна строга табуяваны і з якім традыцыйна злучаецца фізічная прысутнасць боскіх сіл.

Зноскі
------

1. 1 2  НИЭ, 2003, с. 143
2. ↑  3Цар. 8:6
3. ↑  Зых. 29:42; 25:22
4. ↑  3Цар. 6:19
5. ↑  Талмуд, Ёма 54б; пар. Таргум Іанатана к Зых. 18:30

Літаратура
----------

* Святая святых // Новая иллюстрированная энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 2003. — Т. 16 Ро-Ск. — С. 143. — 255 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85270-208-0.
**Пікнапорус кінаварна-чырвоны** (*Pycnoporus cinnabarinus*) — від грыбоў сямейства Паліпоравыя, які раней уключаўся ў род Polyporus.

Апісанне
--------

Пладовыя цела аднагадовыя, паўкруглыя, памерам 5-8 3-10 см. Паверхня капялюшыкаў слаба занальная, пакрытая пухам, кінаварна-аранжавая. Ён расце на мёртвых, паваленых ліставых дрэвах, асабліва бярозы, рабіны. Найбольш часта сустракаецца ў светлых, сухіх змешаных лясах. З'яўляецца прычынай белай гнілі на дрэвах.

Арэал
-----

Шырока распаўсюджаны па ўсім свеце. На тэрыторыі Беларусі сустракаецца ў Брэсцкай (Пружанскі р-н), Віцебскай (Талачынскі р-н) і Мінскай (Лагойскі і Стаўбцоўскі р-ны) абласцях.

Ахова
-----

Уключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі 2-га выдання (1993). Ахоўваецца ў Польшчы і Літве.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Пікнапорус кінаварна-чырвоны ў Чырвонай кнізе Беларусі(недаступная спасылка)  (руск.)

Спасылкі
--------

* Пікнапорус кінаварна-чырвоны ў Чырвонай кнізе Беларусі(недаступная спасылка)  (руск.)
**Бэбрава** (славацк.: Bebrava) — рака ў заходняй Славакіі, прыток Нітры. Працякае цераз Банаўцы-над-Бэбраваў.

Этымалогія
----------

Назва Бэбрава мае славянскае паходжанне. Яна паходзіць ад словазлучэння «бабровая рака». Дзесьці ў XII—XIV стагоддзі, відавочна пад венгерскім уплывам, рака набыла сучасную назву.

Агульная
--------

Даўжыня Бэбравы 47,2 км, плошча вадазбору 634 кв.км. Расход вады ў вусці складае прыкладна 2,3-3,7 м³/с, у дажджлівыя гады можа даходзіць да 75 м³/с, у засушлівыя 0,30 м³/с.
Рака бярэ пачатак у Стражаўскіх гарах на вышыні 770 м над узроўнем мора. Адсюль яна цячэ на паўднёвы захад, пасля чаго, прыкладна праз 10 км, паварочвае на поўдзень. Працякае праз Банаўцы-над-Бэбраваў, і нарэшце, ўліваецца ў раку Нітра. Бэбрава мае шмат прытокаў, але больш на левым беразе. Рака суднаходная на адлегласці 21 км у ніжнім цячэнні.

Зноскі
------

1. ↑  BOLA BEBRAVA BOBRIA RIEKA? **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 8 красавіка 2016. Праверана 4 ліпеня 2018.
2. ↑  Бэбрава на infoglobe
Барон **Эдмон Адольф дэ Ротшыльд** (30 верасня 1926 - 2 лістапада 1997) — член французскай галіны фінансавай дынастыі Ротшыльдаў.

Сям'я
-----

Яго бацькі — барон Морыс дэ Ротшыльд і швейцарская баранэса Наэмі Хальфен — развяліся, калі ён быў дзіцем. Яго дзед — Эдмон дэ Ротшыльд. Яго стрыечныя браты — Элі дэ Ротшыльд, Гі дэ Ротшыльд, Ален дэ Ротшыльд. Напачатку рэжыму Вішы ў Францыі яго бацька прагаласаваў супраць маршала Анры Філіпа Петэна, што вымусіла маці Эдмона павезці яго да сябе ў радавое памесце *Château de Pregny* у нейтральнай Швейцарыі ў 1940 годзе.

Ён жаніўся на Веселінцы ў 1958 годзе, але гэты шлюб апынуўся няўдалым. На сваёй другой жонцы, Надзін Л'хапіталіер, актрысе, ён жаніўся ў 1963 годзе. Яна была каталічкай, але перайшла ў іўдаізм. Неўзабаве пасля вяселля ў іх нарадзіўся сын Біньямін дэ Ротшыльд.

Бізнес
------

### Банкаўская справа

Пасля заканчэння Універсітэта Жэневы і атрымання дыплома юрыста ў Парыжы ён тры гады прапрацаваў у банку de Rothschild Frères, пасля чаго ён заснаваў свой інвестыцыйны банк *La Compagnie Financière Edmond de Rothschild*. Акрамя таго ён інвеставаў у Banque privée Edmond de Rothschild у Жэневе і Club Med. У 1973 годзе ён інвеставаў $22 млн. у Bank of California і прадаў свае акцыі ў 1984 годзе, да таго як той быў прададзены Mitsubishi Bank у 1985 годзе.

### Вінаробства

Быў фундатарам шато Лафіт-Ротшыльд. Купіў Шато Кларк (*Château Clarke*) у 1970-х гадах, якое стала паспяхова прадаваць кашэрнае віно. Яму таксама належаў *Savour Club*, французскі вінны клуб, і *Château Malmaison*, якое ён падарыў сваёй жонцы.

Узнагароды
----------

Cтаў Камандорам Ордэна мастацтваў і літаратуры ў 1990 і быў узнагароджаны Ордэнам Ганаровага легіёна ў 1994 годзе.

Спасылкі
--------

1. 1 2
2. 1 2 3  *Prial, Frank J.*. Baron Edmond de Rothschild, 71, French Financier, Dies **(нявызн.)**.  New York Times (4 лістапада 1997). Праверана 29 сакавіка 2009.
3. 1 2 3 4  *Faith, Nicholas*. Obituary: Baron Edmond de Rothschild **(нявызн.)**.  The Independent (4 лістапада 1997). Праверана 29 сакавіка 2009.
4. 1 2  The Peerage: Edmond Adolphe de Rothschild **(нявызн.)**.  Thepeerage.com. Праверана 29 сакавіка 2009.
**Дом, дзе жыў Змітрок Бядуля** — будынак у Мінску, размешчаны на адрасе Рабкараўская вуліца, 19.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў пачатку XX стагоддзя, на металічнай дэкаратыўнай рашотцы над ганкам значыцца дата: 1904 г. Размяшчаўся на былой Мала-Георгіеўскай вуліцы (дом № 12) прадмесця Ляхаўка. У Першую сусветную вайну будынак выкарыстоўваўся (1915 г.) як сталоўка для бежанцаў.

У 1916—19 гг. у кватэры правай палавіны дома жыў беларускі пісьменнік Змітрок Бядуля. У верасні 1916 г. тут спыніўся і жыў да ад’езду ў Ялту ў лютым 1917 г. Максім Багдановіч. У 1919 г. у доме пэўны час жыла пісьменніца Зоська Верас. Неаднаразова бываў тут і А. Р. Чарвякоў. Аднак будынак больш вядомы як дом, дзе жыў Змітрок Бядуля. У 1957 г. на ўшанаванне яго памяці на доме ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

Да 1985 г. знаходзіўся на вуліцы Талстога (дом 14а). Пасля перанесены па вуліцу Рабкораўскую (дом 3, цяпер 19), у 1987 г. рэстаўрыраваны. Цяпер тут філіял музея М. Багдановіча Беларуская хатка.

Архітэктура
-----------

Дваровы фасад
Памятны знак Максіму Багдановічу каля дома
Будынак з абчасаных на два канты брусоў, складзеных у чысты вугал (без астатку), на цагляным падмурку. Накрыты двухсхільным дахам. 3 боку вуліцы — два ганкі з двухсхільнымі навісамі на металічных кансолях. 3 боку двара — больш позняя зрубная прыбудова. Нягледзячы на пазнейшыя змены, дом захаваў асноўныя планіровачныя рысы, характэрныя драўляным жылым пабудовам горада пачатку стагоддзя. Будынак падзелены па 2 палавіны: у правай размешчана адна кватэра, у левай — дзве. Кожная палавіна мае ўваходы як з боку вуліцы, так і з гаспадарчага двара. У архітэктуры пабудовы выкарыстаны разны дэкор на карнізах страхі і шчытах-франтонах. Зашаляваныя вуглы ўпрыгожаны ў верхняй частцы геаметрычнай фігурай ромба. Вокны бакавых і дваровага фасадаў аздоблены філёнгавымі аканіцамі. Металічныя петлі ад аканіц захаваліся і на ліштвах вокнаў вулічнага фасаду. Унутры частка сцен была атынкавана і пабелена, частка абклеена шпалерамі.

Літаратура
----------

* 270. Дом, у якім жыў Змітрок Бядуля // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом, дзе жыў Змітрок Бядуля
Дом-музей В. М. Васняцова
**Дом-музей В. М. Васняцова** — музей у Мяшчанскай акрузе Масквы. Размешчаны па адрасе: зав. Васняцова, дом 13.

Дом пабудаваны ў 1893—1894 гадах па малюнках В. М. Васняцова. Музей прысвечаны творчасці мастака В. М. Васняцова, які пражываў у ім да смерці (з 1894 па 1926 год). Помнік архітэктуры, адзін з нешматлікіх астраўкоў старой Масквы. Пасля смерці мастака ў 1926 годзе ў доме працягвала жыць яго сям'я.

Музей адкрыты ў 1953 годзе, згодна з воляй спадчыннікаў В. М. Васняцова, якія перадалі фамільны дом дзяржаве.

У 1986 годзе музей увайшоў у музейнае аб'яднанне «Дзяржаўная Траццякоўская галерэя». У музеі захоўваецца каля 25 тысяч экспанатаў, якія прадстаўляюць прадметы побыту, творчасці; а таксама калекцыі Васняцова.

Літаратура
----------

* Лобанов В. Дом-музей художника В. М. Васнецова / Художник В. Иванов; Обложка художника П. Зубченкова. — М.: Московский рабочий, 1957. — 136 с. — (По музеям и выставкам Москвы и Подмосковья). — 20 000 экз. (обл.)
**Святлана** (руск.: Светлана) — жаночае рускае асабістае імя; адзінае ў сваім родзе, якое ўзнікла ў рускай літаратуры ў пачатку XIX стагоддзя і праз стагоддзе атрымала шырокае распаўсюджанне ў якасці сапраўднага асабістага імя.

Васіль Жукоўскі, аўтар балады «Святлана»
Імя было прыдумана і ўпершыню выкарыстана А. Х. Вастокавым ў «старадаўнім рамансе» «Святлана і Мсціслаў» (1802); шырокую вядомасць набыло пасля публікацыі балады «Святлана», створанай паэтам-рамантыкам Васілём Жукоўскім (1813).

Вядомыя носьбіты імя
--------------------

* Святлана Аляксандраўна Алексіевіч — беларуская пісьменніца.
* Святлана Леанідаўна Багінская — беларуская спартсменка, трохразовая алімпійская чэмпіёнка
**Святлана Адамаўна Стацэнка** — заслужаны дзеяч культуры Рэспублікі Беларусь, кіраўнік цэнтра па падрыхтоўцы таленавітай моладзі імя Ул. Мулявіна

Творчая кар’ера і біяграфія
---------------------------

Скончыла музычнае аддзяленне педагагічнага каледжа ў г. Клінцы (Расія), затым музычнае аддзяленне Мінскага педагагічнага інстытута. Пасля працавала настаўніцай спеву ў школе. У 1997 г. заснавала і ўзначаліла ўзорна-паказальную студыю эстраднай песні студыю «ЮМеС» (Юныя Майстры Эстрады) у гарадскім Палацы культуры Мазыра і набрала дзяцей. Яе выхаванцы прымалі актыўны ўдзел у музычных фестывалях і конкурсах; студыя штогод гастраліравала ў Германіі. У гэту ж студыю, ва ўзросце 6 гадоў прывяла і родную дачку Ксенію, творчы поспех якой, дзякуючы намаганням яе матулі і асабістаму яркаму таленту, не прымусіў сябе доўга чакаць. Ксюша вельмі паспяхова выступіла на дзіцячым конкурсе песні «Еўрабачанне» у 2005 г. і з песняй «Мы вместе» (бел. *Мы разам*) заняла першае месца, стаўшы пераможцай.

Пасля яркай перамогі і поспеху яе дачкі і выхаванкі, Святлане Стацэнка было прапанавана ўзначаліць Нацыянальны цэнтр музычных мастацтваў імя Ул. Мулявіна — студыю, мэтай якой стала падрыхтоўка юных талентаў. Улетку 2006 г. Святлана Стацэнка, разам с сям’ёй, пераехала ў Мінск, дзе ім была прадстаўлена кватэра. У Мінску яна ўзышла на яшчэ больш высокі ўзровень. Тут яна набірае ва ўзначалены ёй цэнтр адораных дзяцей і працягвае яшчэ больш прафесійна займацца Ксюшай. Выхаванцы Стацэнка выступаюць у рознах гарадах Беларусі, удзельнічаюць у дабрачанных акцыях.

22 сакавіка 2007, на святочнай цырымоніі ўзнагароджання лаўрэатаў музычнай радыё-прэміяй «Залатое вуха», атрымала ўзнагароду-статуэтку «Залатое вуха», «За ўклад у развіццё айчынай культуры». Яе выхаванцы перамагалі больш чым на 40 міжнародных музычных фестывалях у Германіі, Польшчы, Славеніі, Расіі, Украіне і Беларусі, у тым ліку «Прыз глядацкіх сімпатый» і Гран-пры «Славянскі базар» у Віцебску, срэбра і золата «Дзіцячага Еўрабачання». Сярод яе выхаванцаў так сама і Андрэй Кунец.

Сям’я
-----

* Муж — Сітнік Міхаіл Пятровіч. Бізнесмен. Атрымаў педагагічную адукацыю, але па атрыманай спецыяльнасці не працаваў.
* 2 дачкі: старэйшая — Анастасія, і малодшая Ксенія.

1. Анастасія Стацэнка (1988 г.н.). У дзяцінстве так сама займалася спевамі ў студыі сваёй матулі. Атрымала некалькі перамог на вакальных конкурсах. У 2006 г. паступіла ў Інстытут сучасных ведаў імя Шырокага. У канцы 2008 г. з’ехала ў ЗША на стажыроўку. Зараз жыве і вучыцца ў Нью-Ёрку.
2. Ксенія Сітнік (д.н. 15.05.1995). Знакамітая юная беларуская спявачка, пераможца «Дзіцячага Еўрабачання» 2005 г. Удзельнічала ў шматлікіх конкурсах, займаючы прызавыя месцы. У снежні 2005 года сыграла галоўную ролю ў навагоднім мюзікле «Зорная ноч-2006». Тэлевядучая.

Крыніцы інфармацыі
------------------

* «Информационные страницы» Биография Ксении Ситник(недаступная спасылка).
* «Золотое ухо-2007».

Зноскі
------

1. ↑  (недаступная спасылка).

Літаратура
----------

* *Алена Драпко* Святлана Стацэнка: «Што б ні здарылася, падымаюся і іду далей» // *Звязда* : Газета. — Мн.: 13 сакавіка 2015.
**Дом Ідэльсона** — будынак у Шклоўскім пасадзе Магілёва, размешчаны па Першамайскай вуліцы, 17.

Гісторыя
--------

Трохпавярховы дом з цэглы пабудаваны ў пачатку XIX ст. як жылы. Належыў Ідэльсону. Меў падвал, мезанін і двухпавярховы флігель на два пакоі. На першым паверсе размяшчаліся гандлёвыя крамы, у тым ліку суконная крама Марголіна, кніжная і пісчапапяровая крамы Арона Ліўшыца, мануфактуры І. Э. Маргоніна; другі паверх выкарыстоўваўся як жылы, з гандлёвымі крамамі на першым паверсе, трэці паверх займалі жылыя кватэры. У 1924 г. дом нацыяналізаваны. Доўгі час выкарыстоўваўся як жылы. Цяпер адміністрацыйны- жылы будынак.

Зноскі
------

1. ↑  Некаторыя звесткі з гісторыі будынкаў па вуліцам Ленінская і Першамайская г. Магілёва

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом Ідэльсона
**Петрыкаўскае падняцце** (ад назвы горада Петрыкаў) — тэктанічная структура ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці, у межах заходняй частцы Шастовіцкай ступені Прыпяцкага прагіну. Выяўлена ў 1955 годзе па паверхні верхнефаменскай саляноснай тоўшчы, а ў 1970 годзе па падсалявых дэвонскіх адкладах сейсмічнымі даследаваннямі.

Па паверхні фундамента і падсалявых адкладах падняцце ўяўляе сабой монаклінальны блок, які ўздымаецца на паўночны захад пад вуглом 4—6° і абмежаваны з усіх бакоў разрыўнымі парушэннямі. Мінімальныя адзнакі паверхні фундамента ў галаўной частцы блока -1800 м, падсалявых адкладаў -1300 м. Па паверхні міжсалявых адкладаў Петрыкаўскае падняцце — паўантыклінальная складка субшыротнага распасцірання, якая прымыкае на поўдні да разрыўнога парушэння памерам 4×1,5 км з мінімальнай адзнакай у скляпенні -1200 м і амплітудай 100 м. Па паверхні верхняй саляноснай тоўшчы выдзяляецца брахіантыкліналь памерам 7×5,5 км з мінімальнай адзнакай у скляпенні -350 м і амплітудай 50 м. Скляпенне яе ссунута адносна галаўной частцы падсалявога блока на 4 км на поўдзень. Пачало фарміравацца падняцце ў варонежска-яўланаўскі час (позні дэвон). Найболш інтэнсіўны рост адбыўся ў лівенскі і задонска-ялецкі час позняга дэвону. Падсалявое падняцце да пачатку лебядзянскага часу ў асноўным было сфарміравана. Пачынаючы з лебядзянскага часу інтэнсіўнасць росту паступова слабее.

Літаратура
----------

* Петрыкаўскае падняцце // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
**Дом Багдасаравых** — аб'ект гістарычнай забудовы Таганрога, які быў пабудаваны ў канцы XIX стагоддзя і прыналежаў братам Багдасаравым. Будынак знаходзіцца па адрасе Тургенеўскі завулак, 7.

Гісторыя
--------

На гэтай зямельнай дзяльніцы ў XIX стагоддзі было пабудавана невялікае архітэктурнае збудаванне, якое ацэньвалася ў 1000 рублёў. Яно прыналежала купчысе Соф'і Луцкай. Потым, па нейкіх прычынах, будынак быў разбураны і ў 1898 годзе ў Тургенеўскім завулку, 7, браты Мелкон і Рыгор Багдасаравы пабудавалі дом. Будаванне асабняка абыйшлося ім у 3000 рублёў. З часам кошт дома павялічыўся і да часу Кастрычніцкай рэвалюцыі дом ацэньваўся ў 24 тысячы рублёў.

Дом меў некалькі паверхаў, верхні паверх здаваўся ў арэнду. У пачатку XX стагоддзя ўладальнікам дома стаў купец Іван Васільевіч Каферы. У яго быў свой каўбасны завод, які месціўся па вуліцы Чэхаўскай, апроч яго ў яго ўласнасці знаходзілася салатопня па вуліцы Мясніцкай, 19. Сваю працу купец некалі пачаў з вырабу і шырання англійскіх бісквітаў. Быўшы ўласнікам дамоў па вуліцы Аляксандраўскай, 1 і 3, ён купіў дом у Тургенеўскім завулку. Кошт вышэйзгаданых дамоў складаў 500 і 150 рублёў адпаведна.
Жонку Івана Каферы клікалі Анастасія Васільеўна. У шлюбе з ёй у купца былі трое дзяцей, якіх клікалі Васіль, Іван і Параскева. Дом часткова здаваўся ў арэнду пад жылыя памяшканні, што забяспечвала купцу прыбытак, таксама ён трымаў краму каўбасных вырабаў на вуліцы Пятроўскай, 38. Сярод арандатараў дома быў прысяжны павераны Міхаіл Маркавіч Ільштэйн.

У доме жыла Валянціна Абрамаўна Гоўберг. Яна была выканаўцай цыганскіх рамансаў і рускіх народных песень. У яе быў моцны голас — меца-сапрана. У дом на Тургенеўскім завулку, яна пераехала ў 1940-х гадах, дзе жыла разам з сястрой Аленай Абрамаўнай — жонкай вядомага таганрогскага адваката Якава Барысавіча Света. Да рэвалюцыі Якаў Свет быў памагатым прысяжнага паверанага іўдзейскага закона.

У 1920-х гадах у правым дваровым флігелі пасялілася сям'я Арэшкі: Фёдар Васільевіч і яго жонка Раіса Канстаўцінаўна. З часам у іх нарадзіліся дзеці: дочкі Вольга і Вера. Фёдар Васільевіч быў бухгалтарам пры гарадской пракуратуры і адрозніваўся празмернай педантычнасцю і слушным веданнем спраў. З часам дачка Вера стала гадзіннікавым майстрам, а Вольга цікавілася сферамі, злучанымі з мастацтвам і гісторыяй. У яе было нялёгкае жыццё — яна пацярпела ў час сталінскіх рэпрэсій. Сям'я Арэшкі была вядомая сваім клопатам пра бяздомных жывёл.

У 1930-х гадах у адной з кватэр хаты жыў скрыпач Міхаіл Сцяшэнка. Яго гульню маглі чуць наведнікі перад пачаткам сеансаў у кінатэатры «Луч». Таксама ў кватэры жыў скрыпач Бейнцман, які гуляў у аркестры Мола.

Зноскі
------

1. 1 2  Гаврюшкин О. П. Г12 «По старой Греческой…» (Хроника обывательской жизни) — Т.: ООО «Издательство „Лукоморье"», 2012. — 514 с. — ISBN — 5-901565-15-0
2. ↑  Дом 7, Тургеневский переулок Архівавана 13 сакавіка 2017.
**Агнішчанін** — першапачаткова, малодшы дружыннік старажытна-рускага князя, які кіраваў княжацкай гаспадаркай, дваром, слугамі. У XI—XIII стст. старшы дружыннік, «княжой муж», баярын. 

Звестак пра іх у пісьмовых крыніцах мала. Гэта першым чынам чатыры артыкулы Кароткай рэдакцыі «Рускай Праўды», пачынаючы з «Праўды Яраславічаў» (арт. 19 — 21, 33), два артыкула «Прасторнай праўды» (арт. 12, 78), паведамленні Наўгародскага Першага летапісу  (руск.) (бел. пад 1166, 1195 і 1234 гг. і згадванне ў «Статуце князя Яраслава аб масцех».

  

Згодна расійскаму гісторыку С.М. Салаўёву агнішчанін «Праўды Яраславічаў» у іншых спісах «Рускай Праўды» замяняецца выразам «княж муж», улічваючы кантэкст артыкулаў 19 — 22, 33 Кароткай рэдакцыі «Рускай Праўды», дзе агнішчанін аказваецца ў цеснай сувязі з іншымі княжымі мужамі, з жыццём княжага дамена, даследчыкі прыйшлі да адназначнай высновы пра блізкасць агнішчан з князем, з яго дваром - «агнішчам» (С.М. Салаўёў, П.М. Мрочак-Драздоўскі, М.Ф.Уладзімірскі-Буданаў, М.П.Паўлаў-Сільванскі, А.Я.Прэснякоў  (руск.) (бел. С.У.Юшкоў  (руск.) (бел. Б.А.Раманаў  (руск.) (бел.).

Меркаванні гісторыкаў разашліся пры больш пэўнай характарыстыцы гэтай групы княжых людзей. Панаваў пункт гледжання пра прыналежнасць агнішчан да найблізкага асяроддзя князя, да старэйшай дружыны (С.М. Салаўёў, П.М. Мрочак-Драздоўскі, М.Ф.Уладзімірскі-Буданаў і інш.). У 1901 г. М.П.Паўлаў-Сільванскі пісаў пра агнішчан як «вышэйшым разрадзе» дружыны, аднак пасля пісаў, што гэта «наогул княжыя дружыннікі, княжы мужы, як старэйшыя, так і малодшыя».

Аб прывілеяваным становішчы агнішчаніна сведчыць «Руская праўда», якая за яго забойства вызначала двайны штраф у 80 грыўняў.

Зноскі
------

1. ↑  Правда Русская: [в 3 т.] / Ин-т истории АН СССР; Под ред. Б. Д. Грекова; [вст. статья В. П. Любимова, с. 11―54]. [Т.] 1: Тексты: [печатная транскрипция] / Подг. к печати: В. П. Любимов [и др.]. - М. - Л.: Изд-во АН СССР, 1940. - 505 с.
2. ↑  Новгородская первая летопись старшего и младшего изводов / АН СССР, Ин-т истории; [под ред. и с предисл. А. Н. Насонова]. - М. - Л.: Изд-во АН СССР, 1950. - 640, [1] с. [5] л. факсим. - С. 32, 42, 73, 219, 234, 235, 283. адзін раз агнішчане згаданы ў Маскоўскім летапісным зборы канца XV ст. але ў перадачы наўгародскай падзеі (то ж у Цвярскім летапісе пад 1165 г.); Филин Ф.П. Происхождение русского,украинского и белорусского языков: Историко-диалектологич. очерк / АН СССР, Ин-т рус. яз. - Л.: Наука, 1972. - 656 с. - С. 585, 586.
3. ↑  Российское законодательство X-XX веков: [Тексты и коммент.]. В 9-ти т. / Под общ. ред. [и с предисл.] О. И. Чистякова. Т. 1. Законодательство Древней Руси / Отв. ред. В. Л. Янин. - М.: Юрид. лит. 1984. - 430 с. ил. факс. - С. 236 - 238.
4. ↑  Правда Русская: [в 3 т.] / Ин-т истории АН СССР; Под ред. Б. Д. Грекова; [вст. статья В. П. Любимова, с. 11―54]. [Т.] 2: Комментарии / Сост.: Б. В. Александров [и др.]. - М. - Л.: Изд-во АН СССР, 1947. - 862 с. - С. 138 - 146.
5. ↑  Павлов-Сильванский Н.П. Феодальные отношения в удельной Руси. - СПб.: Тип. В. С. Балашев и Кº, 1901. - 82 с. - С. 5.

Літаратура
----------

* Энцыклапедычны слоўнік Бракгауза і Эфрона
**АГЛЕ́ДЗІНЫ** або **агля́дзіны**, таксама **агляды**, **разгляды**, **разглядзіны**, **умовіны**, **дамовіны** — адзін са звычаяў давясельнага абраду — сватання; агляд бацькамі (родзічамі, сватамі) нявесты гаспадаркі жаніха, хаты і гаспадаркі яго бацькоў; часам бацькі (родзічы, сваты) жаніха ездзілі ў аглядзіны да нявесты.

Аглядзіны праводзіліся пасля першых (малых) запоін (малой гарэлкі), і ў іх час дамаўляліся пра пасаг, пра долю ўдзелу бацькоў жаніха і нявесты ў вяселлі. Маючы на ўвазе практычна-рацыянальныя мэты, тым не менш на агледзінах ужывалася своеасаблівая лексіка, што было часткай фальклору вясельнай абраднасці. Агледзіны ўжываліся яшчэ і ў іншых, невясельных момантах, напрыклад, адзін з герояў паэмы Якуба Коласа «Новая зямля» ездзіў на агледзіны незнаёмага яму кавалка зямлі, якую меўся купіць. Былі свае, з пэўнымі адметнасцямі, агледзіны і ў іншых выпадках, хоць большасць з нас іх дастасоўвае менавіта да вяселля.

Літаратура
----------

* *Герасіменя В.* Агледзіны // Малая краязнаўчая энцыклапедыя / Ганцавіцкі раённы краязнаўча-інфармацыйны партал — Эл.рэсурс gants-region.info
* Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя / Рэдкалегія: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. . — Мн.: БелСЭ, 1989. — 575 с. — ISBN 5-85700-014-9.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Піку (значэнні).
**Пі́ку** (парт.: Montanha do Pico) — самая высокая гара Азорскіх астравоў і ўсёй Партугаліі. Знаходзіцца на аднайменным востраве ў Атлантычным акіяне. Вышыня — 2351 м.

Піку — актыўны стратавулкан. Першае вывяржэнне пісьмова зафіксавана ў 1562 г. яно працягвалася каля 2 гадоў. Апошняе вывяржэнне адбылося ў снежні 1720 г. Перыметр кальдэры дасягае 700 м, глыбіня — 30 м. На ўскраіне кратэара месціцца конус Піку-Пікінью (70 м) — найвышэйшы пункт гары.

Да вышыні 1500 м Піку пакрыта густымі лясамі, вышэй пачынаюцца зараснікі хмызнякоў і травы. Вышэй за 2000 м сустракаюцца толькі аголеныя лававыя палі. Узімку вяршыня пакрыта снегам.

Спасылкі
--------

* Volcano World Pico
* Climbing Mount Pico in the Azores

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Агнешка Рымская** (каля 291 года, Рым — каля 304 года, Рым) — святая і хрысціянская мучаніца.

Біяграфія
---------

Была зусім маладой дзяўчынай, калі прыняла ў Рыме мучаніцкую смерць за веру, прагнучы захаваць чыстасць.

Паводле адной з легенд, калі Ангнешцы ледзь споўнілася трынаццаць гадоў, да яе пасватаўся Сіфрыній (сын прэфекта Рыма Семпронія) з-за яе незвычайнай прыгажосці. Каб заваяваць сэрца прыгажуні, юнак абяцаў ёй велізарнае багацце і пашану, але Агнешка адказала яму, што сваё жыццё яна ўжо прысвяціла Хрысту. Схопленую па даносе як хрысціянку, яе спачатку выставілі на ўсеагульны агляд аголенай, а затым прыгаварылі да смерці.

У IV стагоддзі прынцэса Канстанціна, дачка імператара Канстанціна, загадала пабудаваць храм на вуліцы Наментана над месцам яе пахавання. Святыня перажыла ўжо некалькі рэканструкцый і сёння застаецца ў ліку самых важных рымскіх храмаў.

Папа Дамас ушанаваў яе песняй, а многія Айцы Касцёла праслаўлялі яе як прыклад хрысціянскіх цнотаў. Паводле старажытнага звычаю, у гэты дзень Папа пасвячае двух ягнятаў, з воўны якіх робіцца палій — знак улады арцыбіскупа.

Зноскі
------

1. ↑  СВЯТАЯ АГНЕШКА — ПАКУТНІЦА ЗА ВЕРУ І ЦНАТЛІВАСЦЬ
2. ↑  Святая Агнешка, панна і мучаніца

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 99009974 · BNE: XX955977 · CONOR: 136040035 · GND: 114430704X · ISNI: 0000 0001 2261 5821 · LCCN: n83027222 · NKC: jo2015885080 · NUKAT: n98012276 · SUDOC: 149384998 · VIAF: 172455828, 21151110560337060277, 315682959, 13679291, 1063159474067027660012, 8505158070689808780006, 815154380955830290916, 194160307492657742314, 114160307236157740201 · ULAN: 500372625 |

 |
**А́гнес**, таксама **Э́гнес** (англ. *Agnes* ад грэч. *hagnos* -- святы) -- жаночае імя ў англамоўнай культуры.

Было трэцім паводле папулярнасці жаночым імем у англійскай культуры на працягу больш за 400 гадоў.

Імя заставалася шырока ўжывальным на працягу 1960-х гадоў у Злучаных Штатах. Увайшло ў лік 1000 лепшых імёнаў для амерыканскіх дзяўчынак. Пік яго папулярнасці прынаў паміж 1900 і 1920 гадамі, калі яно было сярод 50 лепшых імёнаў для амерыканскіх дзяўчынак.

### Вядомыя носьбіты

* Агнеса Рымская, хрысціянская святая
* Агнеса Карлсан, шведская поп-зорка

### Варыянты

* Эгі (англ.)
* Агі (венгерск.)
* Агнешка (польск.)
* Агнета (шведск.)
* Нэнсі

Зноскі
------

1. ↑  Rosenkrantz, Linda, and Satran, Pamela Redmond (2007). Baby Name Bible. St. Martin's Griffin. ISBN 978-0-312-35220-2
**Кун Вервей** (нідэрл.: Koen Verweij, 26 жніўня 1990, Нідэрланды) — нідэрландскі канькабежац, віцэ-чэмпіён Алімпійскіх гульняў 2014 у Сочы на дыстанцыі 1500 м, чэмпіён свету ў каманднай гонцы (2012), чэмпіён свету сярод юніёраў у 2009 і 2010 гадах, удзельнік каманды Ёнг Аранье. З пачатку сезона 2009—2010 выступае за каманду TVM.

Спартыўная кар'ера
------------------

Дэбют Куна Вервея на вялікай спартовай арэне адбыўся ў Гронінгене падчас Кубка Нідэрландаў 2008 у класічным мнагабор'і. Тады малады канькабежац упершыню заявіў пра сябе на дыстанцыі 10.000 метраў (30 снежня 2007 г.). Пятае месца на нацыянальным чэмпіянаце дазволіла Куну адправіцца ў складзе рэзервовай каманды на чэмпіянат Еўропы, які праходзіў у Каломне.

У канцы лютага 2008 года Вервей заняў ганаровае другое месца на чэмпіянаце свету сярод юніёраў у Кітаі. А падчас сусветнага Кубка сярод юніёраў у Аскер узначаліў подыум на дыстанцыі 5.000 метраў.

Фінал нацыянальнага чэмпіянату ў класічным мнагабор'і 2009 у Хеерэнвеeне быў адзначаны для канькабежца чацвёртым месцам у агульным заліку і паляпшэннем асабістага рэкорды на 10 кіламетрах. Пасля ўдалага выступлення Вервей забяспечыў сабе ўдзел на чэмпіянаце Еўропы 2009. У першы ж дзень спаборніцтваў яго напаткала няўдача: у выніку падзення на дыстанцыі 500 метраў Кун страціў магчымасць змагацца за прызавыя месцы. Па выніках спаборніцтваў ён стаў дванаццатым. Рэванш неадкладна з'явіўся. Ужо на чэмпіянаце свету сярод юніёраў Вервей з'явіўся адным з рэальных прэтэндэнтаў на першае месца. З поспехам правёўшы дыстанцыі 3.000 і 5.000 метраў, камандны заезд канькабежац заваяваў тытул чэмпіёна. У 2010 годзе зноў стаў чэмпіёнам свету сярод юніёраў у мнагабор'і .

У 2011 годзе стаў трэцім на чэмпіянаце Еўропы і ў каманднай гонцы на чэмпіянаце свету. У 2012 годзе стаў трэцім на чэмпіянаце свету ў класічным мнагабор'і і чэмпіёнам свету ў каманднай гонцы, разам са Свенам Крамерам і Янам Блокхёйсенам.

У 2013 годзе зноў стаў чэмпіёнам свету ў каманднай гонцы.

У кастрычніку 2013 года ўпершыню стаў чэмпіёнам Нідэрландаў, узяўшы золата на дыстанцыі 1500 м. У сезоне 2013/2014 на другім этапе Кубка свету ў Солт-Лэйк-Сіці ўстанавіў нацыянальны рэкорд на 1500 метраў і сусветны рэкорд у каманднай гонцы.

Зноскі
------

1. ↑  «Eerste vier van NK allround naar EK» SportWeek.nl, 30 December 2007

Спасылкі
--------

* Асабісты сайт Куна Вервея Архівавана 1 жніўня 2015. ( (гал.))
* Статыстыка выступленій
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карлсан (значэнні).

**Агнес Карлсан** (швед. Agnes Emilia Carlsson; нар. 6 сакавіка 1988, Венерсбарг) — шведская спявачка. Стала вядомай пасля перамогі на шведскім конкурсе «Ідал» у 2005 годзе, пасля чаго пачалася яе кар’ера. З тых часоў выпусціла тры студыйныя альбомы. Сваю міжнародную кар’еру Агнес пачала ў 2009 годзе з песняй «Release me», якая была прададзеная тыражом у 700 000 экзэмпляраў.

Сустракаецца са шведскім артыстам Вінсентам Патарэ.

Творчасць
---------

Агнес пачала спяваць у раннім узросце. Перад вялікай групай людзей упершыню выступіла, калі яшчэ вучылася ў школе. У Венерсбаргу спявала ў хоры пад назвай «Voice».

Вясной 2005 года, будучы ў семнаццацігадовым узросце, Агнес ў Гётэборгу стала пераможцам шведскага нацыянальнага песеннага конкурсу «Ідал». Першай песняй, выкананай спявачкай на гэтым конкурсе, была «Varje Gång Jag Ser Dig» (са швед. — «Кожны раз, калі я цябе бачу») з рэпертуару Лізы Нільсан. Пазней Агнес на гэтым жа конкурсе выканала яшчэ больш за 10 песень.

Зноскі
------

1. ↑  Agnes // Nederlandse Top 40 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1366358'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Агнес Карлсан

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Myspace · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Deezer · Last.fm · Spotify · Яндэкс Музыка · YouTube |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rate Your Music |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 10079187 · BNF: 16144663h · GND: 139454128 · GTAA: 75598 · ISNI: 0000 0000 8170 4894 · LCCN: no2010074933 · NKC: xx0125868 · SUDOC: 15860573X · VIAF: 101192053 |

 |
Сучасны рэгіён Кумаон у складзе Утаракханда
**Кумао́н** (хіндзі: कुमाऊं) — гістарычная вобласць у Паўночных Гімалаях. У наш час вылучаецца раён Кумаон у складзе індыйскага штата Утаракханд, населены пераважна народам кумаоні. Галоўны цэнтр - горад Наініталь.

Кумаон сфарміраваўся ў X ст. першапачаткова як дзяржава дынастыі Чанд, якая ў канцы XVII ст. трапіла ў васальную залежнасць ад Імперыі Вялікіх Маголаў. У 1791 г. яна была заваявана гаркханцамі. У 1815 г. — брытанцамі, якія далучылі гэтыя землі да сваіх уладанняў у Індыі. З 2000 г. у складзе Утаракханда.

Каардынаты: 29°06′ пн. ш. 79°07′ у. д.HGЯO.

Спасылкі
--------

* Kumaon Division of North Indian hill state Uttarakhand
**Дзяржаўная прэмія СССР (1967-1991)** — штогадовая дзяржаўная прэмія, заснаваная ЦК КПСС і Саветам Міністраў СССР ў 1966 годзе. Прэмія ўручалася з 1967 па 1991 гады ў гадавіну Кастрычніцкай рэвалюцыі за выдатныя творчыя дасягненні ў галіне навукі і тэхнікі, літаратуры і мастацтва. З'яўлялася пераемніцай Сталінскай прэміі, якая прысуджалася ў 1941-1954. Лаўрэаты Сталінскай прэміі маглі абмяняць свае медалі і дакументы на адпаведныя атрыбуты Дзяржпрэміі. У друкаванай ў СССР у 1960-1980-я гады даведачнай літаратуры «Дзяржаўнай» па палітычных меркаваннях называлася і сама Сталінская прэмія; менавіта яна стаіць за ўказаннямі накшталт «Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі, 1949 год".

Дзяржаўная прэмія СССР — другая па значнасці і па памеры грашовай узнагароды прэмія ў СССР пасля Ленінскай прэміі, уручалася ў СССР у перыяд з 1925 па 1935 і з 1957 па 1991 гады. Пры заснаванні Дзяржаўнай прэміі яе памер складаў 5000 рублёў (палову памеру Ленінскай прэміі).

Гл. таксама
-----------

* Грыгор Сепухавіч Ханджан
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кумы.
*Кумы*. Хрысціянскі баптыстэрый у храме Зеўса
**Кумы** (грэч. Κύμη, лац.: Cumae) — горад у Кампаніі; заснаваны выхадцамі з Халкіды каля 750 г. да н.э. Неўзабаве разбагацеў ад марскога гандлю і заснаваў свае калоніі: Дыкеархію (Путэолы), Палеопаль, Неапаль, Занклу (Месану). Кумы былі галоўным цэнтрам грэчаскага культурнага ўплыву на Рым. Храм Апалона са знакамітай кумскай Сівілай падтрымліваў сувязі з Дэльфійскім храмам. Вядомы тыран Кумаў Арыстадэм сын Арыстакрата, сучаснік Тарквінія Гордага. У 474 г. да н.э. Гіерон I атрымаў пад Кумамі вырашальную перамогу над этрускамі. У 421 г. да н.э. быў захоплены самнітамі і стаў кампанскім горадам, у 338 г. да н.э. жыхары Кумаў атрымалі статус рымскіх грамадзян (без права ўдзелу ў выбарах), у 215 г. да н.э. горад стаў рымскай муніцыпіяй, а з эпохі Аўгуста — калоніяй. Захаваліся разваліны храма Апалона з аракулам, скляпенні і праходы пячоры Сівілы.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кумы

Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).
**Пе́тршын** (чэшск.: Petřín, ням.: Laurenziberg) — узгорак у цэнтры Прагі (Чэхія) на левым беразе ракі Влтавы. Вышыня 327 м. Найбольш вядомая гара Прагі.

Петршынская вежа 
У язычніцкія часы ўзгорак быў месцам пакланення Пяруну. Пры Карле IV на ўзгорку было ўзведзена абарончае збудаванне — Галодная сцяна. На вяршыні — Петршынская вежа, якая нагадвае Эйфелеву, пабудаваная ў 1891 годзе. Паводле легенды з Петршына ўзгорка княгіня Лібуша прадказала нараджэнне Прагі. Па схіле ўзгорка, да ракі, пракладзена лінія фунікулёра. Таксама на ўзгорку размешчаны Люстраны лабірынт на Петршыне (чэш.).

Славутасці
----------

Царква святога Міхаіла Архангела – драўляная царква з 17-га стагоддзя ў бойковскім стылі перанесеным ў 1929 годзе з Падкарпацкай Русі

Зноскі
------

1. ↑  Czech Office of Surveying and Cadastre — 1993.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11379528'></a>
2. ↑   Архівавана 3 ліпеня 2017.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Петршын

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: ge130410 |
Ацэтальдэгід
Ацэтальдэгід
**Ацэтальдэгід** — арганічнае злучэнне класа альдэгідаў. Хімічная формула — CH3CHO. Ацэтальдэгід з’яўляецца высокарэактыўнай лёгкаўзгаральнай вадкасцю з моцным фруктовым пахам. Тэмпература плаўлення −123.5° C, тэмпература кіпення 21 °C. Ацэтальдэгід утвараецца натуральным спосабам у спелых фруктах, каве і свежым хлебе. Ацэтальдэгід таксама ўтвараецца раслінамі, што з’яўляецца часткай іх нармальнага метабалізму.

У пячонцы фермент алкаголь-дэгідрагеназа ператварае этанол у ацэтальдэгід, які затым ператвараецца ў небяспечную воцатавую кіслату ацэтальдэгідам дэгідрагеназа. Ацэтальдэгід мае значна большую таксічнасць чым этанол і вызывае ў арганізме абстынентны сіндром.

Тры малекулы ацэтальдэгіда могуць утвараць цыклічны паральдэгід.

Атрымаць ацэтальдэгід можна з дапамогай рэакцыі Кучарава альбо рэакцыі Цішчанка.

Гл. таксама
-----------

* Пентаэрытрыт

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).