**Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар бернардзінак** — колішні каталіцкі культавы комплекс XVIII ст. у Брэсце. Знаходзіцца ў Валынскім прадмесці, на гістарычнай Бернардзінскай плошчы, пры ўтоку ракі Мухаўца ў Буг. Помнік архітэктуры віленскага барока.

Утвараў адзіны комплекс з касцёлам Святога Яна Хрысціцеля і кляштарам бернардзінцаў. Пры ўзвядзенні Брэсцкай крэпасці ўлады Расійскай імперыі спярша зачынілі кляштар, а потым зруйнавалі касцёл. За савецкім часам знішчэнне помніка працягнулася. Да нашага часу захаваліся рэшткі кляштара і сутарэнні касцёла, якія патрабуюць неадкладнай кансервацыі і рэстаўрацыі.

Гісторыя
--------

### Вялікае Княства Літоўскае

У 1623 годзе Алена Копаць з Дольскіх заснавала ў Берасці кляштар бернардзінак. Першыя будынкі былі драўлянымі і стаялі за гарадскім валам. У часы Паўночнай вайны 1655—1660 гадоў касцёл і кляштар згарэлі. У 1659 годзе новыя драўляныя будынкі жаночага бернардзінскага кляштара збудавалі побач з мужчынскім.

У 1720-я гады на месцы драўлянага пачалося будаўніцтва мураванага касцёла паводле праекта архітэктараў Б. Мазуркевіча і А. Даўгялы. У 1750 годзе яго кансекравалі ў гонар Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі. У 1755—1766 гадах берасцейскі злотнік I. Місенгілевіч аздобіў галоўны алтар. У 1781 годзе побач з касцёлам пабудавалі мураваны кляштарны корпус.

Агульны план кляштароў бернардзінак (злева) і бернардзінцаў (справа)
### Пад уладай Расійскай імперыі

Абмеры касцёла
Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) касцёл і кляштар працягвалі дзейнічаць. У час будаўніцтва Брэсцкай крэпасці ўлады Расійскай імперыі ліквідавалі кляштар. Пазней будынкі перабудавалі пад шпіталь.

У пачатку XX ст. былы касцёл зруйнавалі да сутарэнняў.

### Найноўшы час

У 1950-я гады савецкія ўлады зруйнавалі кляштарны корпус.

У 1993 годзе помнік даследавалі археолагі В. Собаль і А. Ліпніцкая. У апошнія гады яго даследаваннем займаецца І. Лаўроўская. Існуе праект рэстаўрацыі помніка.

Архітэктура
-----------

Сучасны стан помніка
### Касцёл

Касцёл — 1-нефная базіліка (без трансепта) з дзвюхвежавым фасадам-нартэксам і крыху больш нізкай прамавугольнай апсідай прэзбітэрыума. Памеры з поўначы на поўдзень 32,7 м, з усходу на захад — 15,7 м. Сутарэнні касцёла на вышыні 2,3 метра. Таўшчыня муроў — 2,8—3 метры. Дах алтарнай апсіды з абодвух бакоў вылучаўся мураванымі франтонамі. Апсыда і сакрысція маюць прамавугольную форму. Тарэц даху на галоўным фасадзе закрываўся фігурным франтонам. Сцены падзяляліся аркавымі аконнымі праёмамі, аздобленымі ліштвамі.

Унутраная прастора перакрывалася паўцыркульнымі скляпеннямі на папружным арках. Інтэр’ер упрыгожвалі 6 пазалочаных разных алтароў. Падлога асноўнай прасторы была з цэглы, перад вялікім алтаром — з дрэва.

### Кляштар

Кляштарны корпус — П-падобны ў плане 2-павярховы будынак, які далучаўся да касцёла з поўдня і ўтвараў замкнёны ўнутраны двор. План галерэйны. На першым паверсе месціліс спавядальня, прыёмны пакой, келля настаяцельніцы, трапезная, на другім паверсе — 13 манаскіх келляў.

Галерэя
-------

### Гістарычная графіка

* Старая графіка
* Драўляны кляштар бернардзінак у Замухавеччы, XVII ст.Драўляны кляштар бернардзінак у Замухавеччы, XVII ст.
* Абмеры, 1836Абмеры, 1836
* Абмеры, 1836Абмеры, 1836
* План, 1836План, 1836

### Гістарычныя здымкі

* Старыя здымкі
* 19151915
* 19151915
* 1920-я1920-я
* 19361936

Зноскі
------

1. ↑  ЭнцВКЛ, 2005
2. ↑  Якімовіч Ю. Брэскі касцёл і кляштар бернардзінак // к // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5. С. 91.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* *Грынявецкі В.* Берасцейскі кляштар бернардзінак // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 320. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар бернардзінак (Брэст) на сайце Radzima.org

| ⛭Славутасці Брэста |
| --- |
| Раёны і кварталы | 
* Гарадзішча старажытнага Бярэсця
* Брэсцкая крэпасць (Берасцейскі замак†)

 | Брэсцкая крэпасцьГарадзішча старажытнага Бярэсця |
| Вуліцы і плошчы | 
* Савецкая
* 17 Верасня
* Савецкіх Пагранічнікаў
* пл. Свабоды
* К. Маркса
* Леніна
* Будзённага
* Дзяржынскага
* Астроўскага
* Гогаля
* Маскоўская

 |
| Палацы і сядзібы | 
* Белы палац
* Асабняк па вуліцы Міцкевіча, 22
* Асабняк па вуліцы Міцкевіча, 26
* Асабняк па вул. Леніна
* Асабняк па вул. Леванеўскага

 |
| Грамадскія будынкі і збудаванні | 
* Брэсцкая абласная філармонія
* Чыгуначны вакзал
* Будынак банка
* Яўрэйская бальніца
* Дом распусты
* Дом культуры чыгуначнікаў
* Мужчынская гімназія

 |
| Музеі | 
* Брэсцкі абласны краязнаўчы музей
* Археалагічны музей «Бярэсце»
* Музей «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці»
* Мастацкі музей Брэста
* Музей гісторыі горада Брэста
* Музей абароны Брэсцкай крэпасці-героя
* Музей «5-ты форт»
* Брэсцкі чыгуначны музей

 |
| Помнікі і мемарыялы | 
* Мемарыяльны комплекс «Брэсцкая крэпасць-герой»
* Помнік Тысячагоддзя Брэста
* Бюст П. І. Клімука
* Помнік У. І. Леніну
* Помнік Вызвалення
* Межавы знак

 |
| Манастыры, саборы і храмы | 
* Свята-Мікалаеўскі сабор
* Касцёл Святога Крыжа
* Свята-Сімяонаўскі сабор
* Свята-Мікалаеўская брацкая царква
* Свята-Афанасьеўская капліца
* Царква Раства Багародзіцы
* Кірха
* Касцёл Святой Тройцы і кляштар аўгусцінцаў†
* Касцёл Ісуса і Святога Казіміра і калегіум езуітаў†
* Касцёл Святога Яна Хрысціцеля і кляштар бернардзінцаў†
* Касцёл Святой Барбары і кляштар трынітарыяў†
* Касцёл Святой Сафіі і кляштар дамініканцаў†
* Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар бернардзінак†
* Касцёл і кляштар брыгітак†
* Петрапаўлаўская царква і манастыр базыльян†
* Касцёл Святога Крыжа і Святой Ганны†
* Вялікая сінагога†

 |
| Тэатры | 
* Брэсцкі акадэмічны тэатр драмы імя Ленінскага камсамола Беларусі
* Брэсцкі абласны тэатр лялек

 |
| Сады і паркі, могілкі | 
* Гарнізонныя могілкі
* Трышынскія могілкі
* Каталіцкія могілкі
* Парк імя Першага мая
* Парк воінаў-інтэрнацыяналістаў

 |
| † страчаныя аб'екты |