recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Помнік Станіславу Манюшку** — помнік у гістарычным цэнтры Вільнюса, прысвечаны выдатнаму кампазітару і дырыжору Станіславу Манюшку. Размешчаны ў скверы Станіслава Манюшкі  (літ.) (бел. па вуліцы Вільняус, перад касцёлам Святой Кацярыны. Аўтарам помніка з'яўляецца скульптар Баляслаў Балзукевіч. Бюст Манюшкі пастаўлены ў 1922 годзе на пастаменце, які застаўся ад помніка Аляксандру Пушкіну пасля эвакуацыяй бюста рускага паэта з Вільні ў 1915 годзе[*крыніца?*]. Да Першай сусветнай вайны помнік Аляксандру Пушкіну стаяў у Пушкінскім скверы побач з Кафедральнай плошчай.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Помнік Станіславу Манюшку (Вільнюс)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну.
**Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну** — помнік у Добрушы Гомельскай вобласці, размешчаны ў цэнтры горада, на плошчы Леніна. Пастаўлены ў 1966 годзе. Прысвечаны заснавальніку савецкай дзяржавы У. І. Леніну. Аўтары помніка — скульптар Дз. Папоў.

У 2022 годзе ў рамках падрыхтоўкі да Дня беларускага пісьменства помнік быў дэмантаваны і перанесены на іншы бок плошчы. На яго месцы быў устаноўлены помнік пісьменніку Івану Шамякіну.

Апісанне
--------

Помнік выкананы з бетону. Вышыня пастамента складае 3 м, скульптуры — 3 м. Скульптурная фігура У. I. Леніна пастаўлена на квадратны ў плане пастамент, з трох бакоў якога барэльефныя выявы эпізодаў барацьбы працоўных за краіну Саветаў у Грамадзянскую і Вялікую Айчынную войны, а таксама за аднаўленне пароднай гаспадаркі пасля вайны. Вертыкальныя аб’ёмы помніка і ўстаноўленая перад ім гарызантальная трыбуна аб’яднаны ў адзіную кампазіцыю.

Зноскі
------

1. 1 2  *Г. М. Ярмоленка.* 604. Помнік Леніну // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Гомельская вобласць. — 383 с. іл.
2. ↑  «Мяккі ленінапад»: у рамках падрыхтоўкі да Дня беларускага пісьменства ў Добрушы прыбяруць помнік Леніну // Тэлеграм-канал «Спадчына»

Літаратура
----------

* *Г. М. Ярмоленка.* 604. Помнік Леніну // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Гомельская вобласць. — 383 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Жан-Батыст Лавастр** (фр.: Jean-Baptiste Lavastre, 24 жніўня 1839 — 24 красавіка 1891) — французскі мастак-пейзажыст і сцэнограф.

Біяграфія
---------

Вучань Эдуара Дэплешэна з 1854 года, потым яго партнёр з 1864 па 1870 год. Яны былі аўтарамі дэкаратыўных карцін у буфеце станцыі Пераш у Ліёне ў 1868 годзе. Жан-Батыст Лавастр пераняў майстэрню разам са сваім братам Жазефам Антуанам (1828—1883) і Эжэнам Карпезам. Яны працавалі для Оперы Гарнье, а таксама для Камеды Франсэз і Аперы-Камік у Парыжы.

На замову Аперы Ле Пелецье ён распрацаваў дэкарацыі, у прыватнасці, для опер «Гамлет» Амбруаза Тама, «Дон Жуан», «Афрыканка» Джакома Меербера. Апера-Камік, столь якога ён намаляваў, абавязаны яму таксама дэкарацыямі для оперы «Жан дэ Нівель» і дэкарацыямі леса для опера «Лакмэ» (абедзве Леа Дэліба), «Манон» Жуля Маснэ і «Казкі Гофмана» Жака Афенбаха.

Жан-Батыст Лавастр з’яўляецца аўтарам столі тэатра Амбігю-Камік  (англ.) (бел..

Бібліяграфія
------------

* André Roussard, *Dictionnaire des peintres à Montmartre*, Éd. A. Roussard, Paris, 1999, p. 359 ISBN 9782951360105

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Archivio Storico Ricordi — 1808. Праверана 3 снежня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3621644'></a>
2. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
**Выдаве́цтва Уладзісла́ва Знамяро́ўскага** — прыватнае беларускае выдавецтва, якое дзейнічала ў Вільні ў 1920-я — сярэдзіне 1930-х гадоў. Заснавана Уладзіславам Знамяроўскім. Выдала каля 20 кніг арыгінальнай і перакладной мастацкай літаратуры, падручнікаў, слоўнікаў.

У 1920—1923 гады выйшлі «Беларускі каляндар на 1920 год», «Сцэнічныя творы» Леапольда Родзевіча, аповесць «Стася» Дзядзькі Пранука, «Сцэнічныя творы для дзіцячага тэатра», зборнік гумарыстычных вершаў «Снапок» Альберта Паўловіча, «Мае каляды» А. Сумнага, «Руска-беларускі слоўнік» Максіма і Гаўрылы Гарэцкіх (2-е выданне). У 1926—1933 гады выдадзены «Кароткі нарыс гісторыі Беларусі» Усевалада Ігнатоўскага (4-е выданне), «Дзед Завала» Ядвігіна Ш. (2-е выданне), «Сон Гаўрылы і розныя вершы» У. Ініцкага, «Баўтручок і іншыя гумарыстычныя апавяданні і жарты (з народнага)», «Ад чаго зло на свеце» і «Ці шмат чалавеку трэба зямлі…» Льва Талстога і іншыя кнігі. Мела выдавецкія серыі «Сцэнічныя творы» і «Гумарыстычная бібліятэчка».

За выпуск у 1928 годзе «Беларускага дэкламатара», у які ўвайшлі вершы Янкі Купалы, Якуба Коласа, Цёткі і другіх беларускіх паэтаў, Знамяроўскі быў прыцягнуты польскімі ўладамі да судовай адказнасці. Мастацка-афарміцельскі ўзровень выданняў быў невысокі з-за адсутнасці ў выдавецтве фінансавых сродкаў. Заняпала ў сувязі з рэпрэсіямі польскіх улад супраць нацыянальна-вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі. Апошнямі кнігамі выдавецтва былі «Путы кахання» У. Казлоўшчыка і «Правакацыя беларускага народа» Фабіяна Акінчыца.

Зноскі
------

1. ↑  Знамяроўскага У. выдавецтва // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — С. 100.
2. ↑  *Анатоль Сідарэвіч.*. Нашаніўцы ў 1920 годзе **(нявызн.)**.  Наша Ніва (8 лютага 2001). Праверана 30 студзеня 2020.
3. ↑  *А. С. Ліс*. Выдавецтва У. Знамяроўскага // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0. — С. 368.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7)..
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
Палац Сан-Сусі
**Фрыдэрыцыянскае ракако** (ням.: Friderizianisches Rokoko; фрыдэрыянскае ракако, фрыдрыхаўскае ракако) — гісторыка-рэгіянальны мастацкі стыль, разнавіднасць ракако, які ўзнік у Прусіі ў часы кіравання Фрыдрыха II і ўвабраў у сябе ўплыў Францыі і Нідэрландаў. Самым вядомым прадстаўніком фрыдэрыцыянскага ракако стаў архітэктар Георг Венцэслаус фон Кнобельсдорф, які працаваў пад непасрэдным кіраўніцтвам Фрыдрыха II. У жывапісе да фрыдэрыцыянскага ракако адносяць творчасць Антуана Пэна. Найбольш вядомымі збудаваннямі ў стылі фрыдэрыцыянскага ракако з'яўляюцца палац Сан-Сусі, Райнсбергскі палац, Гарадскі палац у Патсдаме і часткова палац Шарлотэнбург.

Літаратура
----------

* Hans-Joachim Giersberg, Hillert Ibbeken: Schloss Sanssouci. Die Sommerresidenz Friedrichs des Großen. Mit Beiträgen von Thomas Blisniewski, Tilo Eggeling, Jürgen Hamel u.a. Nicolai, Berlin 2005. ISBN 3-89479-140-3

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Власов В. Г. Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства: В 10 т. — Спб.: Азбука-классика, 2004—2009(недаступная спасылка)
**Рауль Юбак** (фр. Raoul Ubac; 31 жніўня 1910, Мальмедзі, Бельгія — 24 сакавіка 1985, Дзьёданэ, Францыя) — французскі жывапісец, графік, фотамастак «новай Парыжскай школы».

Біяграфія
---------

З 1929 года жыў у Францыі, у пачатку 1930-х пазнаёміўся з парыжскімі сюррэалістамі, наведваў іх майстэрні на Манпарнасе. Затым вучыўся малюнку і фатаграфіі ў Школе прыкладных мастацтваў у Кёльне, падарожнічаў па Далмацыі, дзе ўпершыню пачаў працаваць з фатаграфіямі камянёў. У гэты перыяд адышоў ад жывапісу, шмат эксперыментаваў з фотавыявамі, працаваў з «знойдзенымі прадметамі». У 1936—1939 удзельнічаў у групавых акцыях сюррэалістаў, быў блізкі да Х.Белмера, В. Браўнера, Б. Перэ, пазней пазнаёміўся з П. Элюарам, Р. Кено. З 1936 працаваў над эксперыментальнай серыяй фатаграфій «Пентэсілея», дзе камбінаваў розныя тэхнікі здымкі і апрацоўкі фотавыявы; некаторыя з гэтых здымкаў публікаваліся ў сюррэалісцкім часопісе «Мінатаўр», атрымалі высокую адзнаку А. Брэтона, фігуравалі на Міжнароднай выставе сюррэалізму (1938).

Падчас вайны Юбак жыў у Каркасоне, дзе збліжаецца з Р.Магрытам, у Парыжы і Бруселі, дзе ў 1941 годзе апошні раз выстаўляе свае фотаработы (пасля 1945 года Юбак больш не займаецца фатаграфіяй). Удзельнічаў у літаратурным часопісе актывістаў Супраціву «Месаж», якім кіраваў паэт-сюррэаліст Жан Лескюр. За гады вайны Юбак адыходзіць ад сюррэалізму, пачынае займацца малюнкам, гравюрай (у тым ліку — на грыфельных плітках, так званых ardoises), вяртаецца да жывапісу. З 1951 года яго палотны і гуашы рэгулярна экспануюцца ў вядомай галерэі Эмэ Мага.

Зноскі
------

1. 1 2  Raoul Ubac<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Raoul Ubac // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑   Праверана 30 чэрвеня 2022.
4. ↑  Raoul Ubac // Luminous-Lint — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6703301'></a>
5. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
6. ↑  Union List of Artist Names Праверана 16 лютага 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
7. ↑
Фрыз  Пергамскага алтара
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Фрыз.
**Фрыз** (фр.: frise) — дэкаратыўная кампазіцыя ў выглядзе гарызантальнай паласы або стужкі, якая ўвенчвае або атачае тую ці іншую частку архітэктурнага збудавання.

Класічная архітэктура
---------------------

Тут фрызам называецца сярэдняя частка антаблемента, размешчаная паміж архітравам і карнізам. У дарычным ордэры паласа фрыза чляніцца чаргаваннем трыгліфаў і метопаў. У іншых архітэктурных ордэраў фрыз выконваецца гладкім альбо ўпрыгожваецца неглыбокім скульптурным рэльефам.

Архітэктура Сярэднявечча і Новага часу
--------------------------------------

Па-за строгіх рамак класічнай архітэктуры фрызам можа называцца і аздабленне верхняй частцы збудаванні ў выглядзе суцэльнай паласы паміж галоўнай бэлькай і карнізам, часта з упрыгажэннем. Паласа можа упрыгожвацца арнаментам, роспісам (маляўнічай выявай) або скульптурным рэльефам.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Фрыз**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4018607-6 · LCCN: sh85052019 · LNB: 000166782 · Microsoft: 170383800 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Буланжэ.

**Марсель Жак Буланжэ** (фр.: Marcel Jacques Boulenger; 9 верасня 1873 - 21 мая 1932) — французскі фехтавальшчык, бронзавы прызёр летніх Алімпійскіх гульняў 1900.

На Гульнях 1900 у Парыжы Буланжэ спаборнічаў толькі ў спаборніцтве на рапіры. Ён прайшоў першы раўнд, чвэрцьфінал і паўфінал, і па выніках заключных сустрэч заняў трэцяе месца, стаўшы бронзавым прызёр Гульняў.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Марсель Буланжэ на sports-reference.com Архівавана 6 студзеня 2009.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90385846 · BNC: a11273975 · BNF: 12103094h · CiNii: DA01945242 · GND: 1033364649 · ISNI: 0000 0001 1040 5915 · LCCN: n89607788 · NLG: 111846 · NLP: A11415411 · NTA: 074177389 · NUKAT: n2007132156 · PTBNP: 65383 · SUDOC: 029394120 · VIAF: 14799984 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Фрыкцыя.
**Фры́кцыя** (лац.: frictio — трэнне) — зваротна-паступальны рух, які здзяйсняецца палавым членам падчас палавога акту.

Фрыкцыі складаюць фрыкцыйную стадыю цыкла ад увядзення палавога члена да эякуляцыі. Падчас трэння палавога члена аб сценкі похвы адбываецца стымуляцыя генітальных эрагенных зон, нарастанне і накапленне нервовага ўзбуджэння, пры досыць высокім узроўні якога, вынікам з'яўляецца аргазм, якія праяўляецца ў мужчын у выглядзе эякуляцыі. Фрыкцыі могуць быць рознымі па частаце, амплітудзе, інтэнсіўнасці і рытме.

Паводле ўяўленняў сучаснай навукі звычайная найменшая колькасць фрыкцый роўная 68 (пры працягласці капулятыўнай стадыі 1 хвіл 14 с), найбольшае (калі мужчына не выкарыстоўвае адмысловыя тэхнікі) — 270. Пры працягласці капулятыўнай стадыі роўнай 3 хвіл 34 с, сярэдняя колькасць фрыкцый — 62.

Літаратура
----------

* *Рут К. Вестхаймер.* Секс для "чайников" = Sex For Dummies. — 2-е изд. — М.: «Диалектика», 2007. — С. 512. — ISBN 0-7645-5302-X.

Заўвагі
-------

1. ↑  Частата і працягласць палавога акту
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Крыжаўзвіжанская царква.
**Свята-Крыжаўзвіжанская царква** — праваслаўны храм у в. Дзяляцічы Навагрудскага раёна Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца на могілках.

Гісторыя
--------

Царква ў пач. XX ст.
Пабудавана ў 1876 годзе з дрэва. Побач з царквой пастаўлена двух’ярусная званіца з бутавага каменю. Прыпісана да Ільінскай царквы ў г.п. Любча.

Архітэктура
-----------

Бакавы фасад
Званіца
Агароджа
Помнік народнага дойлідства. Да кубападобнага аб’ёму малітоўнай залы далучаны двух’ярусны бабінец і пяцігранная апсіда з 2 нізкімі бакавымі рызніцамі. Шатровы дах асноўнага зруба завершаны цыбулепадобным купалам на гранёным барабане. Уваход арганізаваны праз нізкую прыбудову прытвора. Гарызантальна ашаляваныя фасады прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў ліштвах з сандрыкамі, дэкарыраваны вуглавымі лапаткамі. Абраз пачатку 19 ст. «Маці Божая з дзіцем».

Званіца
-------

Побач з царквой пастаўлена двух’ярусная званіца з бутавага каменю.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Дзяляцічы)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Дзяляцічы) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Дзяляцічы) на сайце Radzima.org
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Дзяляцічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Дзяляцічы) на сайце «Архіварта»
**Фрыц Гларнер** (англ.: Fritz Glarner; 20 ліпеня 1899, Цюрых — 18 верасня 1972, Лакарна) — швейцарскі і амерыканскі мастак-абстракцыяніст сярэдзіны XX стагоддзя.

Жыццё і творчасць
-----------------

Дзяцінства будучага абстракцыяніста, за вылікам непрацяглага знаходжання ў Шартры і ў Парыжы, прайшло ў паўднёвым італьянскім Неапалі. У Акадэміі прыгожых мастацтваў, у 1914—1920 гадах, ён атрымаў першапачатковую мастацкую адукацыю. У 1923 годзе ён жыве ў Парыжы, дзе бярэ ўрокі ў Акадэміі Каларосі. Гларнер знаёміцца ​​з многімі прадстаўнікамі мастацкага авангарда, але ў той час ён непадзельна застаецца пад уплывам постімпрэсіянізму, і, асабліва, Сезана, што адбілася ў перавазе ў яго палотнах таго часу рэзкіх, гранёных формаў (прыступкі лесвіц, сталы, мальберты).

Першая персанальная выстава Фрыца Гларнера прайшла ў 1926 годзе ў Парыжы. У 1936 годзе, пасля гадавога знаходжання ў Цюрыху, Гларнер эмігрыруе ў ЗША, і пасяляецца ў Нью-Ёрку. Многім у сваім далейшым мастацкім развіцці Гларнер абавязаны тэорыі Піта Мандрыяна, з якімі ён быў коратка знаёмы на працягу апошніх двух гадоў жыцця Мандрыяна ў Нью-Ёрку (1942—1944).

З 1944 года Гларнер — удзельнік аб’яднання амерыканскіх абстрактных мастакоў (англ.: American Abstract Artists; удзельнічаў у сумесных з Джозефам Альберсам і Бургойнам Дылерам выставах).

Зноскі
------

1. 1 2  Fritz Glarner<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Fritz Glarner // Kunstindeks Danmark Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3362041'></a>
3. ↑  Fritz Glarner — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q683543'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2256716'></a>
4. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 30 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
5. 1 2  Glarner, Fritz // SIKART — 2006. Праверана 18 чэрвеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q683543'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2256716'></a>
6. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
7. ↑   Праверана 20 кастрычніка 2018.
**Людміла Карнееўна Сакалоўская** (нар. 10 сакавіка 1954, Барысаў, Мінская вобласць) — беларускі эканаміст, дзяржаўны дзеяч, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 10 сакавіка 1954 года ў г. Барысаў Мінскай вобласці.

Скончыла Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава, эканаміст.

Працоўную дзейнасць пачала аператарам Барысаўскай гарадской машыналічыльнай станцыі. Працавала інспектарам, інжынерам па нарміраванню, эканамістам па
працы, старшым эканамістам па працы, начальнікам бюро, намеснікам начальніка, начальнікам планавага аддзела, начальнікам планава-эканамічнага ўпраўлення, выконваючым абавязкі намесніка дырэктара па эканамічных пытаннях, намеснікам генеральнага дырэктара барысаўскага завода «Аўтагідраўзмацняльнік», начальнікам планава-эканамічнага аддзела, начальнікам упраўлення эканомікі працы і заработнай платы, выконваючым абавязкі намесніка генеральнага дырэктара па эканоміцы адкрытага акцыянернага таварыства «Барысаўскі завод аўтатрактарнага электраабсталявання». Намеснік генеральнага дырэктара па эканоміцы
адкрытага акцыянернага таварыства «Барысаўскі завод аўтатрактарнага электраабсталявання».

Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана медалём «За працоўныя заслугі», юбілейнымі медалямі «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «65 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Міністэрства эканомікі Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Соколовская Людмила Корнеевна Архівавана 24 кастрычніка 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь чацвёртага склікання
**Людміла Анатольеўна Кухарская** (нар. 18 чэрвеня 1966, Нарач Мядзельскага раёна Мінскай вобласці) — беларускі і дзяржаўны дзеяч, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыла Віцебскі тэхналагічны інстытут лёгкай прамысловасці, інжынер-тэхнолаг.

Працавала стажорам інжынера-тэхнолага, інжынерам-тэхнолагам пашывачнага цэха Гродзенскай швейнай фабрыкі, кантралёрам аддзела тэхнічнага кантролю, начальнікам змены цэха № 2 Навагрудскай швейнай фабрыкі, інжынерам-тэхнолагам швейнага цэха вытворча-камерцыйнай фірмы «Інтэкс», інжынерам-тэхнолагам прыватнага прадпрымальніка Шэнвальда Э. Ю. (г. Баранавічы), тэхнолагам швейнага цэха апрацоўчай фабрыкі Баранавіцкага вытворчага баваўнянага аб’яднання, кантралёрам тэхналагічнага працэсу эканамічнага аддзела, інжынерам-тэхнолагам эксперыментальнага ўчастка, размеркавальнікам работ, тэхнолагам эксперыментальнай лабараторыі, намеснікам начальніка, тэхнолагам швейнага цэха № 2 швейнай вытворчасці, старшынёй прафсаюзнага камітэта апрацоўчай фабрыкі, швейнай вытворчасці, аддзела галоўнага механіка і энергетыка і дапаможных служб пярвічнай прафсаюзнай арганізацыі рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Баранавіцкае вытворчае баваўнянае аб’яднанне», інспектарам па кантролі за выкананнем даручэнняў канцылярыі адкрытага акцыянернага таварыства «Баранавіцкае вытворчае баваўнянае аб’яднанне».

Загадчык архіва канцылярыі адкрытага акцыянернага таварыства «Баранавіцкае вытворчае баваўнянае аб’яднанне».

Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана юбілейнымі медалямі «70 год вызвалення Рэспублiкi Беларусь ад нямецка-фашысцкiх захопнiкаў», «70 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Кухарская Людміла Анатольеўна Архівавана 18 жніўня 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ — Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь пятага склікання Архівавана 20 кастрычніка 2021.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сядых.
**Людміла Георгіеўна Сядых** (13 ліпеня 1945, Мурманск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры ў Ленінградзе ў 1971 г. Працавала ў Белдзяржпраекце, з 1982 года — вядучы архітэктар Беларускага канструктарска-тэхналагічнага інстытута гарадской гаспадаркі.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1976 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

У складзе аўтарскіх калектываў удзельнічала ў распрацоўцы ПДП Паўднёва-Усходняга жылога раёна ў Гродне (1972), у распрацоўцы праектаў малых архітэктурных формаў (1975—1977), вонкавага абсталявання агульнаадукацыйнай школы ў Мінску (1975). Член аўтарскага калектыва Каталога малых архітэктурных формаў (Мінск, 1982).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Седых Людмила Георгиевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Людмі́ла Канстанці́наўна Сухнат** (нар. 1938, в. Капланаўка Кіраўскага раёна Магілёўскай вобласці) — беларускі педагог, савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч, міністр асветы БССР (1985—1988), заслужаны настаўнік Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

У 1960 годзе скончыла Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А.М. Горкага.

Пасля заканчэння інстытута працавала настаўнікам у сярэдніх школах, затым інспектарам, намеснікам загадчыка Мінскага гарадскога аддзела народнай адукацыі.

З 1970 па 1983 гады працавала У Першамайскім раёне г. Мінска намеснікам старшыні, старшынёй выканкама раённага Савета народных дэпутатаў, сакратаром райкама КПБ.

У 1983—1984 гадах была абраная і працавала сакратаром Мінскага гаркама КПБ.

У 1985 годзе прызначана міністрам асветы Беларускай ССР, а з 1988 года (год рэарганізацыі сістэмы адукацыі рэспублікі) па 1994 год працавала першым намеснікам міністра народнай адукацыі Рэспублікі Беларусь. У гэты перыяд з 1989 па 1992 Людміла Канстанцінаўна па службовых абавязках непасрэдна кіравала працай Упраўлення прафтэхадукацыі.

Спасылкі
--------

* Сухнат Людмила Константиновна (руск.).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Былінская.
**Людміла Васілеўна Былі́нская** (нар. 7 ліпеня 1948, Іванава) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1971 годзе. Працавала ў Белдзяржпраекце, з 1976 года — старшы архітэктар, малодшы, пасля старшы навуковы супрацоўнік у БелНДІПгорадабудаўніцтва.

З 2002 года выкладае на кафедры мастацтваў і дызайну асяроддзя Факультэта сацыякультурных камунікацый БДУ, з 2005 года старшы выкладчык.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1975 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): ПДП Паўднёва-Усходняга раёна Гродна (1972), тэхнічны праект забудовы набярэжнай К. Лібкнехта і прылеглай тэрыторыі ў Мазыры (1973). Адзін з аўтараў навуковых прац — «Аналіз горадабудаўнічай практыкі прымянення праектаў масавых тыпаў дамоў у забудове жылых раёнаў розных гарадоў БССР і распрацоўка прапаноў па ўдасканаленні структуры жыллёвага будаўніцтва» (1979), «Архітэктурна-планіровачная арганізацыя жылых тэрыторый гарадскіх паселішчаў» (1987), «Архітэктурна-планіровачная арганізацыя грамадскіх цэнтраў гарадскіх паселішчаў» (1987).

З’яўлялася ўдзельнікам распрацоўкі шэрагу дзяржаўных НДР і навукова-праектных работ: ТЭА нацыянальных паркаў «Браслаўскія азёры», «Нарачанскі», «Белая Русь (Лагойскі)», а таксама выканаўцам, адказным выканаўцам нарматыўна-метадычных дакументаў і метадычных рэкамендацый па арганізацыі тэрыторый рэканструяванай забудовы; распрацоўшчык праектаў рэканструкцыі і развіцця шэрагу паркавых аб’ектаў у Гродне. Удзельнік распрацоўкі асобных раздзелаў генпланаў Віцебска, Рэчыцы, Гомеля і ваколіц, Полацка і Наваполацка.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Архітэктары Савецкай Беларусі, 1991
2. 1 2 3  Былинская Людмила Васильевна **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 19 верасня 2020. Праверана 6 мая 2020.

Літаратура
----------

* Былинская Людмила Васильевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Касмічны аб'ект — нябеснае цела (астранамічны аб'ект) або касмічны апарат, якія знаходзяцца па-за межамі зямной атмасферы ў касмічнай прасторы.

Да натуральным касмічным аб'ектах ставяцца зоркі, планеты і іх натуральныя спадарожнікі, астэроіды, каметы і г. д. Штучныя касмічныя аб'екты — касмічныя апараты, апошнія прыступкі ракет-носьбітаў і іх часткі.

Канвенцыя ААН 1971 «аб міжнароднай адказнасці за шкоду, прычыненую касмічнымі аб'ектамі» і 1974 «аб рэгістрацыі аб'ектаў, якія запускаюцца ў касмічную прастору» трактуюць паняцце касмічнага аб'екта, як любога штучнага аб'екта (уключаючы яго складовыя часткі і сродкі дастаўкі), запускаецца ў касмічную прастору. Такім чынам, міжнароднае касмічнае права выкарыстоўвае тэрмін «касмічны аб'ект» толькі ў адносінах да аб'ектаў штучнага паходжання. Для абазначэння натуральных касмічных аб'ектаў у міжнародным касмічным праве выкарыстоўваецца найменне — «нябесныя цела».

Па аналогіі з НЛА у практыку ўвайшло выкарыстанне выразы неапазнаны касмічны аб'ект.

Вывучэнне праблемы
------------------

Касмічныя аб'екты даўно з'яўляюцца аб'ектам пільнай вывучэння навукоўцаў. Траекторыя руху, тэмпература касмічнага аб'екта , іх хуткасць і іншыя дадзеныя з'яўляюцца найцікавейшай інфармацыяй, веды якой адкрываюць перад намі таямніцы сусвету.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Духаўская царква.
**Царква ў гонар Святога духа** — праваслаўны храм у в. Дварэц Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў другой палове XIX стагоддзя з дрэва, перавезена ў 1920-я гг. з в. Цялуша.

Помнік архітэктуры сінадальнага кірунку рэтраспектыўна-рускага стылю.

Архітэктура
-----------

Бакавы фасад
Знаходзіцца ў цэнтры вёскі. Падоўжана-восевая прасторавая кампазіцыя сфарміравана прамавугольнымі ў плане прытворам, бабінцам, малітоўнай залай і апсідай. У сілуэце храма пануюць надбудаваная над прытворам 2-ярусная (васьмярык на чацверыку) шатровая званіца з макаўкай і высокі 8-гранны светлавы барабан, накрыты пакатым шатровым дахам з цыбулепадобнай галоўкай на гранёнай шыі. Вальмавы дах над апсідай завершаны макаўкамі. Гарызантальна ашаляваныя сцены прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў плоскіх ліштвах, цокальная і фрызавая часткі фасадаў ашаляваны вертыкальна. Галоўны і бакавыя ўваходы вылучаны 4-слуповымі ганкамі.

Інтэр'ер
--------

Унутры малітоўная зала перакрыта 8-гранны шатром на ветразях. Абразы «Велікамучаніца Параскева Пятніца» (17 ст.), «Сабор архангела Міхаіла» (сярэдзіна 19 ст. мастак Волкаў).

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007. — стар. 142.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свята-Духаўская царква (Дварэц) на Вікісховішчы |

* Свята-Духаўская царква (Дварэц) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Духаўская царква (Дварэц) на сайце Radzima.org
* Свята-Духаўская царква (Дварэц) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Жаан Льянерас Расельё** (ісп.: Joan Llaneras Rosselló; нар. 17 мая 1969, Парэрас, Мальёрка) — іспанскі велагоншчык, двухразовы алімпійскі чэмпіён (2000 і 2008) у гонцы па ачках, двухразовы сярэбраны прызёр летніх Алімпійскіх гульняў (2004 — гонка па ачках і 2008 — мэдысан). Сяміразовы чэмпіён свету (4 разы — гонка па ачках, 3 разы — мэдысан).

Першапачаткова Льянерас вырашыў завяршыць кар’еру ў 2006 годзе, але ў 2008 годзе вярнуўся і ва ўзросце 39 гадоў на Алімпіядзе ў Пекіне выйграў золата ў гонцы па ачках, а разам з Антоніа Таўлерам упершыню выйграў алімпійскую ўзнагароду ў мэдысан — срэбра. Льянерас — адзіны двухразовы алімпійскі чэмпіён у гонцы па ачках, відзе, які ўвайшоў у алімпійскую праграму ў 1984 годзе. На закрыцці Алімпіяды ў Пекіне Льянерасу было даверана несці сцяг Іспаніі.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | CycleBase · Cycling Archives · Mémoire du cyclisme · Olympedia · Olympic Channel · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Крыжаўзвіжанская царква.
**Свята-Крыжаўзвіжанская царква** — мураваны праваслаўны храм у горадзе Ляхавічы Ляхавіцкага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца каля могілак на вул. Сонечная, 4.

Гісторыя
--------

Першы вядомы храм узгадваецца 5 верасня 1564 года, аб яго існаванні паведамляе «Прывілей Жыгімонта Аўгуста свяшчэнніку Ляхавіцкай царквы святога Юрыя Міхаілу Лявонавічу на карчму ў яго маёнтку Еўлашэвічы». У гэты час святаром быў М. Лявонавіч, бацька вядомага беларускага мемуарыста Ф. М. Еўлашэўскага. Вырашана 3-нефавай базілікай, завершанай паўкруглай апсідай. Двухсхільны дах цэнтральнага высокага нефа на фасадзе завершаны 8-гранным барабанам з цыбулепадобным купалам, тарцы бакавых нефаў — макаўкамі. Фасады расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі ў ліштвах з чырвонай цэглы. Першае апісанне пабудаванай па фундацыі паноў Хадкевічаў і паноў Сапегаў, драўлянай царквы святога Юрыя ў мястэчку Ляхавічы сустракаецца ў дакументах Візітаў уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680—1682 гадоў. Святаром царквы на той час быў Юрый Далмацкі. Прыхаджан пры царкве было 1200 душ.

Сучасны храм пабудаваны ў 1992 годзе на месцы папярэдняга храма.

Архітэктура
-----------

Пабудавана з выкарыстаннем элементаў рэтраспектыўна-рускага стылю на месцы папярэдняга храма.

Зноскі
------

1. ↑  Крыжаўзвіжанская царква Архівавана 31 снежня 2022.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.
* «Візіты уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680—1682 гг.» / Укладальнік Д. В. Лісейчыкаў. — Мінск: І. П. Логвінаў, 2009. — 270 с. стар. 131—132.

Спасылкі
--------

* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Ляхавічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Васіль Фёдаравіч Цюрын** (22 жніўня 1924, в. Цыплякова, Разанская губерня — 20 снежня 1943, Саланянскі раён, Днепрапятроўская вобласць) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Мар’іна Горка. Мемарыял 8-ай танкавай дывізіі
Скончыў пачатковую школу, працаваў у калгасе.

З 1939 года ў Чырвонай Арміі. Ваяваў на Паўднёва-Заходнім, Варонежскім (з 20 кастрычніка 1943 года ў 1-й Украінскі) і 3-м Украінскім франтах. Быў двойчы паранены.

Удзельнічаў у баях за выхад да Дняпра ў верасні-кастрычніку 1943 года. 10-11 верасня ў раёне станцыі Сераднякі знішчыў 6 варожых салдат і ўзяў у палон траіх. У баях па пашырэнні плацдарма ў кастрычніку 1943 года знішчыў да 40 салдат праціўніка, праводзіў разведку і забяспечваў праход танкаў праз мінныя палі.

Пасля лячэння ў шпіталі быў накіраваны для далейшага праходжання службы ў 27-ю гвардзейскую стралковую дывізію і прызначаны камандзірам аддзялення ў 36-м гвардзейскім стралковым палку. Загінуў у баі 20 снежня 1943 года.

Першапачаткова быў пахаваны ў брацкай магіле каля хутара Чырвоны Луг Саланянскага раёна Днепрапятроўскай вобласці. Перапахаваны ў брацкай магіле ў вёсцы Алэксандрапіль Саланянскага раёна.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 3 чэрвеня 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

Спасылкі
--------

* Васіль Фёдаравіч Цюрын на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
Будова атмасферы

**Экзасфера** (ад стар.-грэч. Ἐξω — «звонку», «па-за» і σφαῖρα — «шар», «сфера») — самая знешняя частка верхняй атмасферы Зямлі і планет з нізкай канцэнтрацыяй нейтральных атамаў (канцэнтрацыя часціц n0<10−7см−3). Ніжняя мяжа экзасферы — экзабаза — вызначаецца з суадносін роўнасці даўжыні вольнага прабегу вышыні аднастайнай атмасферы.

У экзасферы адбываецца дыссыпацыя (адток у касмічную прастору) атмасферных газаў (вадарода і гелія). Пры незвычайнай разрэджанасці паветра асобныя атамы і малекулы здольны развіваць велізарныя хуткасці (11 км/с — другая касмічная хуткасць), якія дазваляюць гэтым часцінкам пакідаць зямное прыцяжэнне і ўцякаць у касмічную прастору. Экзасфера Зямлі прасціраецца да вышыняў 2000 — 3000 км.

Літаратура
----------

* *Каўрыга П. А.* Метэаралогія і кліматалогія. Вуч. дапаможнік для студэнтаў геагр. фак. — Мн: БДУ, 2004. — 185 с.: іл.

| ⛭Атмасфера Зямлі |
| --- |
| Стратыфікацыя атмасферы | Трапасфера • Стратасфера • Мезасфера • Тэрмасфера• Трапапаўза • Стратапаўза • Мезапаўза • Тэрмапаўза |  |
| Іншае | Азонавы слой • Лінія Кармана • Турбапаўза • Іанасфера • Узровень экзабазы • Экзасфера |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Treccani · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4153339-2 · Microsoft: 99521031 · NKC: ph597201 |
**Царква Раства Хрыстова** — мураваны праваслаўны храм у аграгарадку Самахвалавічы Мінскага раёна Мінскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Калініна, 7.

Гісторыя
--------

Стары будынак храма.
З 1 лютага 1994 году па благаславенні Філарэта пад царкву быў зняты ў арэнду дом. У 1995 годзе пачалося будаўніцтва храма.

Архітэктура
-----------

Пабудавана з цэглы. Вырашана крыжовым у плане аб’ёмам, які фарміруюць прамавугольная ў плане малітоўная зала, бакавыя прыдзелы, 5-гранная апсіда, трапезная з плоскай 2-яруснай званіцай-сценкай. Аб’ёмная пластычнасць храма дасягаецца спалучэннем разнастайных па форме дахаў: 2-схільнага над малітоўнай залай, трапецападобнага «церамнога» над прыдзеламі, гранёнага пад апсідай. Над алтарнай часткай і прыдзеламі ўзведзены макаўкі. Фасады расчлянёны арачнымі і прамавугольнымі аконнымі і дзвярнымі праёмамі.

Зноскі
------

1. ↑  ХРАМ СВЯТОГО ДУХА В ДЕРЕВНЕ САМОХВАЛОВИЧИ **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 1 лістапада 2019. Праверана 1 лістапада 2019.
2. ↑  Пос. Самохваловичи — храм Святого Духа
3. ↑  Свята-Духаўская царква Архівавана 29 верасня 2020.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Свята-Духаўская царква (Самахвалавічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Нарвская мастацкая галерэя** (эст.: Narva Kunstigalerii) — установа культуры горада Нарва, Эстонія. Размешчана ў гістарычнай частцы горада, на вуліцы Вестэрвалі, 21.

Экспазіцыя
----------

Галерэя размяшчаецца на плошчы 650 м². Аснову экспазіцыі склала калекцыя твораў мастацтваў, сабраная мужам і жонкай Лаўрацовымі. У пастаяннай экспазіцыі таксама выстаўлены выратаваныя з нарвскіх цэркваў у час Вялікай Айчыннай вайны сярэднявечныя драўляныя скульптуры.

У галерэі праводзяцца выстаўкі сучасных мастакоў Эстоніі і Заходняй Еўропы.

Гісторыя
--------

Адкрыта 21 красавіка 1991 года. Размешчана ў былым складзе, адным з нямногіх будынкаў у старым горадзе, які ацалеў у Вялікую Айчынную вайну.

Будынак старажытнай пабудовы (апошняя чвэрць XVIII стагоддзя). Моцна пацярпелы ў гады вайны, будынак быў адноўлены і выкарыстоўваўся як навучальны корпус завода «Балтыец». У канцы 1980-х гадоў рэканструяваны.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Крыжаўзвіжанская царква.
**Царква ў гонар Уздвіжання Крыжа Гасподняга** — праваслаўны храм у в. Беліца (Лідскі раён). Размешчаны на могілках. Помнік народнага дойлідства.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў другой палове 19 ст. (адзначана ў 1895) з дрэва на месцы храма сярэдзіны 16 ст. Адкрыта ў 1988—1990 гг.

Архітэктура
-----------

Царква ўяўляе сабой прамавугольны ў плане аб’ём накрыты двухсхільным дахам, які над трохграннай апсідай пераходзіць у вальмавы. Над франтонам галоўнага фасада ўзвышаецца васьмерыковая шатровая вежа-званіца з макаўкай у завяршэнні. Цыбулепадобны купал на гранёным барабане ўзведзены над апсідай. На фоне фігурнай гарызантальна-вертыкальнай шалёўкі фасадаў вылучаюцца прамавугольныя аконныя праёмы ў простых ліштвах. Уваход арганізаваны праз невялікі прытвор пад двухсхільным дахам.

Зала царквы перакрыта ашаляванай плоскай столлю на падугах, над уваходам — хоры на чатырох слупах, на якія вядзе бакавая лесвіца.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007.
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Беліца)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Беліца) на сайце Radzima.org
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Беліца) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Беліца) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Завальная вуліца.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Паліцэйская вуліца.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. вуліца Арджанікідзэ.

**Завальная вуліца** — вуліца ў цэнтры Пінска.

Гісторыя
--------

Тры лініі гарадскіх умацаванняў добра прасочваюцца на плане 1794 года
План Пінска 1842 года
Узнікла ў XIV—XVI стагоддзі і вызначала паўночную граніцу горада таго часу. Атрымала сваю назву ад трэцяга абарончага вала. Пінск у XVI стагоддзі ўяўляў сабой добра ўмацаваны горад з трыма дугападобнымі радамі абарончых збудаванняў. Трэці вал ахопліваў так званае «места» (горад, астрог), у якім пражывала насельніцтва розных слаёў гараджан, большасць з якіх былі рамеснікі. Род дзейнасці гэтай катэгорыі гараджан меркаваў падзел «места» на «канцы»: гарбарны (заходняя частка ля ракі), кавальскі (усходняя частка), ганчарны (паўночная частка).

На месцах, дзе вал перасякаўся з вуліцамі, будавалася брама. Завальная перакрывала вялікую дарогу да Траецкага моста (цяпер вуліца З. Касмадзям’янскай) і перасякала Купяціцка-Берасцейскую магістраль. Усе брамы мелі надбрамныя капліцы, а галоўная («Северская брама»), пабудаваная на Купяціцкай дарозе (цяперашняе скрыжаванняў вуліц Завальнай і З. Касмадзям’янскай), мела і пад’ёмны мост. У капліцы знаходзіўся абраз заступніка Пінска — Святога Фёдара Тырана. У сутарэннях вежы знаходзілася гарадская турма.

З часам актуальнасць абарончага вала адпала і ён быў зрыты, але назва вуліцы засталася.

У 1865 годзе на вул. Завальнай была пабудавана Пінская яўрэйская бальніца (вул. Завальная,9), у 1920-х гадах  — хірургічная бальніца доктара Д. Яўсеенкі (вул. Завальная,18).

У пачатку XX стагоддзя вуліца называлася *Паліцэйскай*, затым ізноў Завальнай. Пасля ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР у 1939 годзе перайменавана ў *вуліцу Арджанікідзэ*. Пасля Вялікай Айчыннай вайны яна зноў вярнула сваю гістарычную назву.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  улица Завальная

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Завальная вуліца (Пінск)
Піянер-10 у працэсе пабудовы ў 1971 годзе. Апараты Піянер-10 і Піянер-11 з'яўляюцца найбольш вядомымі і паспяховымі спадарожнікамі з усёй праграмы Піянер.
**Піянер** — амерыканская праграма даследвання міжпланетнай прасторы. У розныя гады апараты серыі Піянер даследавалі Месяц, камету Когаўтэка (C/1973 E1), Камету Галея, Юпітэр, Сатурн і Венеру.

Даследаванне далёкага космасу
-----------------------------

Для даследавання далёкай касмічнай прасторы былі пабудаваны касмічныя апараты Піянер-10 і Піянер-11 (гэтыя апараты не адрозніваліся тэхнічнымі параметрамі). Гэта былі першыя штучныя касмічныя апараты чалавецтва, якія пакінулі межы Сонечнай сістэмы.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Касмічная праграма «Піянер»
* Старонка праграмы «Піянер» на сайце НАСА Архівавана 13 жніўня 2004.

| ⛭Касмічная праграма "Піянер" |
| --- |
| Запускі: | Піянер 1 · Піянер 2 · Піянер 3 · Піянер 4 · Піянер P-1 (W) · Піянер 5 (P-2) · Піянер 6 · Піянер 7 · Піянер 8 · Піянер 9 · Піянер 10 · Піянер 11 · Піянер H · Піянер Венера · Піянер Венера 2 |
| Няўдалыя запускі: | Піянер 0 · Піянер P-3 (X) · Піянер P-30 (Y) · Піянер P-31 (Z) |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85102307 |
**На́рвская ра́туша** (эст.: Narva raekoda) — будынак ратушы у эстонскім горадзе Нарве,гісторыка-архітэктурны помнік стылю барока. Падчас II сусветнай вайны была зруйнавана, пасля вайны (у пачатку 1960-х) адноўлена.

Апісанне
--------

У архітэктурным плане Нарвская ратуша ўяўляла сабой трохпавярховы каменны, выкананую з плітняка, з высокім цокальным паверхам, двума паверхамі з тасканскай пілястрымі і трэцім полуэтажу над калонамі.

Ажурныя рашоткі усходаў да цэнтральнага ўваходу ратушы
Цэнтр фасаду не меў пілястраў, трохкутны франтон з гадзіннікам служыў як бы працягам і завяршэннем пляскатай сцяны. Грэбень з вострым даху быў упрыгожаны башткою з двума галерэямі. Шпіль башты вянчаў каваны флюгер у выглядзе жураўля, які абапіраецца на яблык (праца майстра Грабена). Да галоўнага ўваходу вялі падвойныя лесвіцы з ажурнымі рашоткамі. Малюнак рашотак утрымліваў элементы нарвскага герба (рыбы, меч і ядра). Сам уваход у ратушу ўпрыгожваў партал, выраблены, верагодна, Н. Мілліхам. Ён уключаў у сябе герб гарадоў, апраўленым пальмавымі лісцем і тры алегарычныя фігуры, што сімвалізуюць тры галоўныя прынцыпу, згодна з якімі павінны прымацца рашэнні ў ратушы: *Справядлівасць, Мудрасць* і *Умеранасць*.

У інтэр'еры нарвскай ратушы на першым паверсе знаходзіўся вялікі хол, перакрыты размаляванымі кроквамі. Па абодвух баках размяшчаліся шэрагі пакояў. Лесвіца на заднім плане вестыбюля вялі на другі паверх, дзе знаходзілася вялікая зала пасяджэнняў магістрату (пазней думы). У паўночнай частцы другога паверха знаходзілася пакой суду вышэйшай інстанцыі, канцылярыя і зала чаканняў, у паўднёвым самым крыле — адпаведна памяшканне суда ніжэйшай інстанцыі і гандлёвая палата. У цокальным паверсе размяшчалася палата мер і вагі, турма і падсобныя памяшканні.

Гісторыя
--------

Ратуша да II сусветнай
Нарвскую ратушу пабудавалі па ініцыятыве шведскага каралеўскага двара. За аснову быў узяты праект Г. Тейфеля. Спачатку праект задумваўся ў стылі барока, але пры зацвярджэнні канчатковага праекта ў Стакгольме былі ўнесеныя пэўныя змены, якія надавалі будынку рыс так званага *галандскага класіцызму*.

Будаўнічыя работы па ўзвядзенню ратушы ў Нарве былі пачатыя 1668 года пад кіраўніцтвам Захарыяса Хоффмана-малодшага і Юргена Бішоффа, завершаны — за тры гады (1671).

Падчас Другой сусветнай вайны 1944 года будынак нарвскай ратушы было зруйнавана савецкай авіяцыяй, як і астатнія барочнага цэнтра горада Нарвы.

Ужо ў Эстонскай ССР у 1960—63 гадах нарвскую ратушу аднавілі. Былі адрэстаўраваны фасады і партал, вонкавыя сходы з ажурнымі гратаванням, размаляванай столь вестыбюля, парадныя сходы, барочны шалом ратушовай вежы.

Галерэя
-------

* Нарвская ратуша, выгляд з тыльнага боку.Нарвская ратуша, выгляд з тыльнага боку.
* Башта з флюгерамБашта з флюгерам
* ВестыбюльВестыбюль
* Аздабленне парталаАздабленне партала

Зноскі
------

1. ↑  Нарвскі музей

Літаратура
----------

* *Коченовский О.* Нарва. Градостроительное развитие и архитектура.  (руск.)
* *Кривошеев Е. Михайлов К.* Нарва. Путеводитель.  (руск.)
* *Нарва. Культурно-исторический справочник*. (калектыў аўтараў).  (руск.)

Спасылкі
--------

* Нарвскі музей  (руск.),  (англ.),  (эст.)
**Каза́цкія Балсуны́** (трансліт.: *Kazackija Balsuny*, руск.: Казацкие Болсуны) — вёска ў Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Вяліканямкоўскага сельсавета.

Гісторыя
--------

Упершыню згадваюцца ў 1667 годзе ў Старадубскім павеце Смаленскага ваяводства ВКЛ. Пазней належаць да Старадубскага палка Гетманшчыны. З 1782 года вёска Суражскага павета Чарнігаўскай губерні Расійскай імперыі.

Увайшлі ў склад БССР. У 1926—1954 гадах цэнтр Казацка-Балсунскага сельсавета.

Насельніцтва
------------

* 2010 год — 172 чал.
* 2019 год — 84 чал.

Культура
--------

Святочны жаночы Казацка-Балсунскі (Чачэрскі) строй бытаваў у канцы XIX — пачатку ХХ стагоддзя на паўночным усходзе Гомельшчыны.

Абрад «Ваджэнне і пахаванне стралы» захаваў сакральную функцыю, якая звязана з захаванасцю сельскагаспадарчага ўкладу жыцця мясцовай супольнасці і з’яўляецца актуальным менавіта для вёскі Казацкія Балсуны, уключаны ў 2007 годзе ў спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).
2. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 11 кастрычніка 2020. Праверана 21 сакавіка 2021.
3. ↑  livingheritage.by

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Вяліканямкоўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Вялікія Нямкі |
| Пасёлкі | Антонаўка ·  Дарынполле ·  Новае Заляддзе |
| Вёскі | Казацкія Балсуны ·  Пабеда |
**Каспар Весель** (8 чэрвеня 1745, Ёнсруд, Нарвегія — 25 сакавіка 1818, Капенгаген) — дацка-нарвежскі матэматык, па прафесіі каморнік. Аўтар твору «Аб аналітычным прадстаўленні напрамкаў» (1799), прысвечанага тэорыі вектараў на плоскасці і ў прасторы, у якім упершыню дадзена геаметрычнае прадстаўленне камплексных лікаў. На працягу стагоддзя праца Веселя заставалася невядомай, а яе вынікі адкрываліся ізноў.

Біяграфія
---------

Весель нарадзіўся ў Вестбю, Нарвегія. У 1763 годзе, скончыўшы сярэднюю школу, ён адправіўся ў Данію для далейшага навучання. У 1778 годзе ён атрымаў ступень *Candidatus juris*. З 1794 г. ён працаваў у якасці інспектара (з 1798 як Каралеўскі інспектар Тапагеадэзіі).

Матэматычныя аспекты геадэзіі, прывялі яго да вывучэння геаметрычнага значэння камплексных лікаў. Яго асноўная праца, «Om directionens analytiske betegning / Аб аналітычным прадстаўленні кірункаў», была апублікавана ў 1799 годзе дацкай каралеўскай акадэміяй навук і літаратуры. Паколькі гэта было ў Даніі, то публікацыя засталася практычна незаўважанай, і тыя ж вынікі былі пазней самастойна знойдзены Жанам Арганам і Карлам Гаусам.

Зноскі
------

1. 1 2  MacTutor History of Mathematics archive Праверана 22 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q547473'></a>
2. 1 2  Caspar Wessel // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Крыжаўзвіжанская царква.

**Свята-Крыжаўзвіжанская царква** — мураваны праваслаўны храм у аграгарадку Корань Лагойскага раёна Мінскай вобласці. Знаходзіцца на вуліцы Калініна, 29.

Гісторыя
--------

Раней праваслаўнай парафіі ў вёсцы не было.

Будынак раней прыналежаў школе і першапачаткова быў драўляны. Пасля перадачы праваслаўнай грамадзе было абкладзена цэглай, а на даху збудаваны купал з крыжам. Былі праведзены ўнутраныя працы.

Настаяльнік храма протаіерэй Уладзімір Шэйдак.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑

Спасылкі
--------

* 1-е Лагойскае благачынне