recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Каменданцкі праспект** — магістраль на паўночным захадзе Санкт-Пецярбурга (Прыморскі і Выбаргскі раёны).

Каменданцкі праспект пачынаецца ад Багатырскага праспекта, заканчваецца каля Кальцавой аўтадарогі. Назву носіць з 23 лютага 1987 года ад былой каменданцкай дачы каменданта Петрапаўлаўскай крэпасці.

Праспект пачаў забудоўвацца з 1980-х гадоў, адначасова з праектаваннем аднайменнай станцыі метро. Першыя дамы на праспекце былі здадзены ў 1986 годзе. Спачатку будаваліся пераважна панэльныя дзевяціпавярховыя дамы, афарбаваныя часткова ў зялёны колер. Першапачаткова станцыю метро планавалася адкрыць у 1991 годзе, аднак у сувязі з дэфіцытам фінансавання на будаўніцтва метро, ​​адкрыццё было адкладзенае на доўгія гады, на працягу якіх жыхары былі вымушаныя карыстацца станцыяй «Піянерская», да якой пазней дадалася станцыя «Старая Дзярэўня».

Больш дынамічна забудова праспекта працягнулася пасля 2000 года, дамы пачалі будавацца па новых узорах. 2 красавіка 2005 года была адкрыта станцыя метро «Каменданцкі праспект», размешчаная на Каменданцкай плошчы.
**Таўракатапсія** (ταυροκαθάψια) — рытуальныя скачкі праз быка, вядомыя па мастацкіх матэрыялах мінойскай цывілізацыі.

Пры раскопках царскага палаца ў Кносе былі знойдзены фрэскі з намаляванымі на іх так званымі «гульнямі з быкамі». Так, на адной з іх прадстаўлены акрабат, які хапае быка за рогі і пераскоквае праз яго спіну. Верагодна, абрад «гульні з быкамі» уяўляў сабой рэлігійны рытуал, які служыў неад'емнай часткай крыцкага культа быка  (англ.) (бел...

Падобныя матывы выяўляюцца ў археалагічных матэрыялах бронзавага века, якія паходзяць з Хецкага царства, Сірыі, Бактрыі і даліны Інда. Шанаванне быка і бой з быком — распаўсюджаны матыў міжземнаморскіх культур Старой Еўропы. Яго перажыткам з'яўляецца карыда і «пераскокванне праз быка», якое да гэтага часу практыкуецца ў некаторых кутках Басконіі і Гасконі. Мастацкае апісанне абраду змяшчаецца ў рамане І. А. Яфрэмава «На краю Айкумены».

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Таўракатапсія на фрэсцы з Кноса | Мінойская фігурка чалавека, які скача праз быка | Таўрамахія ў Мадрыдзе на гравюры Гоі |

Зноскі
------

1. ↑  История древнего мира: Ранняя древность, 1989, с. 314—315

Літаратура
----------

* История древнего мира. Ранняя древность. 3-е изд / Отв. ред. И. М. Дьяконов. — М.: Наука, 1989. — 470 с. — ISBN 5-02-016782-7.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ціхаў.
**Рыгор Канстанцінавіч Ціхаў** (нар. 12 лютага 1935, г. Нэхэ ў Кітаі — 2013, Гомель) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1961 годзе Уральскі політэхнічны інстытут імя Кірава ў Свярдлоўску. З 1961 года працаваў у Новакузнецку ў праектных інстытутах «Сібпрамбудпраект» і «Кемераваграмадзянпраект». З 1967 года ў інстытуце «Гомельграмадзянпраект» — галоўны архітэктар, з 1988 у «Гомельпраекце» (галоўны архітэктар праектаў).

Член Саюза архітэктараў СССР з 1971 года. Пражывае ў Гомелі.

Творчасць
---------

Дом сувязі
Будынак Гомельскага абкама КПБ
Асноўныя работы (усе ў Гомелі ў сааўтарстве): тэлеграфна-тэлефонны вузел сувязі (Дом сувязі, 1973—1979), будынак абкама КПБ (1981, з В. І. Комарам), сталовая на 200 месцаў у комплексе будынкаў абкама КПБ і Дома палітасветы (1982, з В. І. Комарам).

Сям’я
-----

У шлюбе з архітэктарам Вольгай Ціхавай.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ціхаў Рыгор Канстанцінавіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Тихов Григорий Константинович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Камендант брыгады** — обер-афіцэрскае званне ў арміі Вялікага Княства Літоўскага ў XVIII ст.

Званне ўзнікла пасля ваеннай рэформы ў Вялікім Княстве Літоўскім 1775 г. калі замест традыцыйнага падзелу кавалерыі на гусараў, пяцігорцаў, казакаў і татараў уводзіўся падзел на Нацыянальную кавалерыю і Пярэднюю варту. Званне ўжывалася толькі ў брыгадах Нацыянальнай кавалерыі. Званне "камендант брыгады" фактычна адпавядала званню "шэф палка" ў палках Пярэдняй варты, пяхоты і артылерыі, але ўлічваючы асаблівае стаўленне да элітнай Нацыянальнай кавалерыі фармальна прыроўнівалася да звання генерал-маёра. 

Званне "камендант брыгады" па свайму значэнню вельмі блізкае да звання "брыгадны генерал", якое існавала ў арміі ВКЛ у 1812 г. і існуе зараз у шмат якіх арміях свету. 

Знакам адрознення каменданта брыгады ў XVIII ст. выступаў эпалет без зорачак і стужак.

Ва Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь эквіваленту гэтаму званню няма.

Літаратура
----------

* *Чаропка Станіслаў.* Станаўленне сістэмы знакаў адрознення ў арміі ВКЛ // Актуальные проблемы в изучении и преподавании общественно-гуманитарных дисциплин: сб. статей. - Витебск, 2012.
**Міхаіл Міхайлавіч Сіцько** (нар. 17 мая 1961, в. Алекшыцы Бераставіцкага раёна Гродзенскай вобласці) — беларускі дзяржаўны дзеяч, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання. Старшыня Ваўкавыскага раённага выканаўчага камітэта.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1961 годзе ў вёсцы Алекшыцы Бераставіцкага раёна. Беларус.

Скончыў у 1983 годзе Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут па спецыяльнасці агранамія, у 2009 годзе — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці дзяржаўнае і мясцовае кіраванне.

Служыў у радах Савецкай Арміі. Працоўную дзейнасць пачаў аграномам-аграхімікам саўгаса «Арэвічы» Хойніцкага раёна. Быў загадчыкам участка, намеснікам старшыні, старшынёй калгаса імя Леніна Бераставіцкага раёна, старшынёй сельскагаспадарчага вытворчага кааператыва «Алекшыцы» Бераставіцкага раёна. Са жніўня 2006 года працаваў старшынёй Бераставіцкага раённага выканаўчага камітэта. У жніўні 2011 года назначаны старшынёй Ваўкавыскага раённага выканаўчага камітэта.

У 2016 годзе выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Пашаны, медалём «За працоўныя заслугі», Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (2022).

Сям’я
-----

Жанаты, мае траіх дзяцей.

Зноскі
------

1. ↑  Сіцько Міхаіл Міхайлавіч
2. ↑  ПАСТАНОВА САВЕТА МІНІСТРАЎ РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ 28 лістапада 2022 г. № 819 Аб узнагароджанні Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь
**Таўроўскае сельскае паселішча** — муніцыпальнае ўтварэнне ў Белгародскім раёне Белгародскай вобласці Расіі.

Адміністрацыйны цэнтр — сяло Таўрова.

Гісторыя
--------

Пасля рэвалюцыі ў 1929 годзе пачынаецца «новая гісторыя вёскі», жыццё перабудоўваецца на зусім іншы лад. Утвораны калгас імя Сталіна, які праіснаваў аж да 1941 года, пакуль Таўрова не занялі фашысцкія акупанты. Баі за вызваленне вёскі вяла 94 Гвардзейская ордэна Суворава Чырванасцяжная дывізія. 9 лютага вораг быў выбіты з Таўрова, але ненадоўга. 18 сакавіка 1943 года немцы зноў занялі сяло, і толькі 7 жніўня 1943 года яно было канчаткова вызвалена. Даніна павагі загінулым — брацкая магіла ў цэнтры вёскі.

У наступныя гады ідзе актыўнае аднаўленне гаспадаркі, наладжваецца культурнае жыццё. Сярод жанчын, на якіх лягла асноўная праца па аднаўленні, — Хахлова Анастасія Максімаўна, якая ў 1951 годзе была старшынёй сельскага савета.

У 1951—1953 гадах адбываецца аб’яднанне сельсаветаў, выкліканае ўзбуйненнем калгасаў, і калгас імя Сталіна пераназываецца ў калгас «Па шляху Ільіча», на чале яго стаіць Герой Савецкага Саюза Анатоль Ягоравіч Ачкасаў. У 1965 годзе частка земляў калгаса адыходзіць Пладаягоднаму саўгасу.

1974 год уносіць свае змены: Таўроўскі сельсавет перастае існаваць і Таўрова цяпер адносіцца да Дубаўскага сельсавета. І толькі ў 1994 годзе Таўроўскі сельавет быў зноўку ўтвораны. 1 студзеня 1995 года Адміністрацыя Таўроўскага сельскага паселішча пераносіцца з п. Дубовае ў с. Таўрова. У гэты час адбываюцца кардынальныя перамены ў жыцці вёскі: утвараюцца і пачынаюць актыўна забудоўвацца 5 новых мікрараёнаў. Расце і колькасць жыхароў, у асноўным, за кошт перасяленцаў з рэспублік былога Савецкага Саюза.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3  АКТМУ. 179/2016. Цэнтральная ФА Праверана 24 кастрычніка 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26878024'></a>
2. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт адміністрацыі Архівавана 3 лютага 2019.
* Сельскае паселішча на сайце Белгародскага раёна
**Таўматавакатангіангакаававатаматэатурыпукакапікімаўнгахаранукупакаівенуакітанатаху**, (маары: *Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu*) — узгорак вышынёй 300 м, у Новай Зеландыі. Гэтая назва часта скарачаецца мясцовымі жыхарамі да **Таумата** для палягчэння ў размовах.

Выгляд узгорка, таблічка з назвай
Прыблізны пераклад гэтага слова гучыць так: «Вяршыня ўзгорка, дзе Таматэа, мужчына з вялікімі каленамі, які скручваўся, залазіў і праглынаў горы, вядомы як ядок зямлі, іграў на сваёй флейце для сваёй каханай.» Гэты тапонім, які змяшчае 82 літары (у беларускай траскрыпцыі), лічыцца самым доўгім у свеце.

Існуе некалькі версій вымаўлення гэтай назвы. Напрыклад, у Кнізе рэкордаў Гінэса запісаная назва, якая складаецца з 92 літар (на англійскай мове).

Жыхары Уэльса, дзе знаходзіцца населены пункт з адным з найдоўгіх у свеце назваў, сцвярджаюць, што гэты тапонім быў выдуманы спецыяльна для таго, каб апярэдзіць самую доўгую назву ў Вялікабрытаніі.

Гл. таксама
-----------

* Ланвайр Пулгвінгіл
* Бангкок — афіцыйная назва горада таксама з'яўляецца адной з найдоўгіх назваў у свеце
**Міхаіл Міхайлавіч Пікулік** (19 красавіка 1948, Чэрвень (горад) Мінскай вобласці — 24 студзеня 2006) — беларускі вучоны ў галіне заалогіі і экалогіі. Член-карэспандэнт Нацыянальнай АН Беларусі (1994), доктар біялагічных навук (1993).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі педагагічны інстытут (1971). З 1976 года ў Інстытуце заалогіі Нацыянальнай АН Беларусі (з 1985 года намеснік дырэктара, з 1995 года дырэктар), адначасова з 1997 года ў Беларускім педагагічным універсітэце, загадчык кафедры, прафесар (1998).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя працы па герпеталогіі, ландшафтнай экалогіі жывёл, унутрывідавой зменлівасці, біягеацэналогіі, праблемах аховы і рацыянальнага выкарыстання біялагічнай разнастайнасці. Распрацаваў асноўныя палажэнні ландшафтнай герпеталогіі, абгрунтаваў новыя падыходы да комплекснага выкарыстання герпетафауны ў экалагічным маніторынгу. Правёў даследаванні па дынаміцы фауны і стане зоацэнозаў у прыродных і антрапагенных ландшафтах Беларусі, выяўленні ролі мазаічнасці ландшафтаў і рознатыповых экатонаў, наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС у фарміраванні біялагічнай разнастайнасці дзікай фауны.

Выбраная бібліяграфія
---------------------

* Земноводные Белоруссии. Мн. 1985;
* Пресмыкающиеся Белоруссии. Мн. 1988 (разам з В. Бахаравым, С. Косавым);
* Совершенствование принципов и методов охраны и рационального использования животного мира. Мн. 1990 (разам з Л. Сушчэнем);
* Навошта нам амфібіі? Мн.: Навука і тэхніка, 1992. ISBN 5-343-00383-4;
* Животный мир в зоне аварии Чернобыльской АЭС. Мн. 1995 (у сааўт.);
* Атлас наземных пазваночных. Мн. 1996 (у сааўт.).

Спасылкі
--------

* Міхаіл Міхайлавіч Пікулік у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Трагубовіч.
**Міхаіл Міхайлавіч Трагубовіч** (нар. 16 лістапада 1914, Мінск — ?) — беларускі тэхнік-архітэктар.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Беларускім політэхнічным інстытуце (1940). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. З 1935 па 1976 г. працаваў чарцёжнікам, кіраўніком групы, брыгады архітэктараў у праектных арганізацыях Мінска.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1966 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Браў удзел у распрацоўцы генпланаў Магілёва, Гродна, Жлобіна, Ліды, Полацка, Наваполацка, праекта рэканструкцыі Цэнтральнага батанічнага саду АН БССР, аўтадрома ў Мінску.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Трегубович Михаил Михайлович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar5298316 |
**Даг Халвар Нюландэр** (нарв.: Dag Halvor Nylander) (1970) — нарвежскі дыпламат.

Біяграфія
---------

Скончыў Універсітэт Осла.

З 2012 па 2016 гады працаваў спецыяльным пасланнікам Нарвегіі па мірнаму працэсу ў Калумбіі, дзе адыграў ключавую ролю ў перамовах паміж урадам Калумбіі і леварадыкальнай паўстанцкай арганізацыяй «Рэвалюцыйныя ўзброенныя сілы Калумбіі» (ФАРК), якія завяршыліся падпісаннем мірнага пагаднення.

З 27 лютага 2017 года асабісты прадстаўнік Генеральнага сакратара ААН па памежнаму канфлікту паміж Гаянай і Баліварыянскай Рэспублікай Венесуэла.

У 2021 годзе выступаў у якасці пасрэдніка на перамовах у Мехіка паміж урадам Венесуэлы і апазіцыяй.

Зноскі
------

1. ↑  Store norske leksikon — 1978. — ISSN 2464-1480<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q746368'></a>
2. ↑  Secretary-General Appoints Dag Halvor Nylander of Norway as Personal Representative on Border Controversy between Guyana, Venezuela (англ.). *United Nations* (27 лютага 2017). Праверана 15 жніўня 2021.
**Міхаі́л Па́ўлавіч Гніляке́віч** (6 лютага 1887, в. Асташына, Навагрудскі павет Мінская губерня — 11 жніўня 1945) — дзяржаўны дзеяч БССР.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 6 лютага 1887 года ў в. Асташына Навагрудскага павета Мінскай губерні.

У 1907—1914 гг. працаваў на заводах Пецярбурга, за ўдзел у рэвалюцыйным руху сядзеў у турме. Член КПСС з 1912 г.

З 1914 г. у арміі. Удзельнік Кастрычніцкай рэвалюцыі, адзін з арганізатараў Чырвонай гвардыі ў Петраградзе. Удзельнічаў у баях супраць Каледзіна.

З 1919 г. на партыйнай і прафсаюзнай працы ў БССР. З мая 1929 — наркам працы БССР, у сакавіку 1931 — верасні 1933 г. сакратар ЦВК БССР. З 1933 г. на партыйнай і прафсаюзнай працы ў РСФСР. Член ЦК КП(б) у 1924—1927, 1930—1932 гг. Член ЦКК КП(б)Б у 1927—1930, 1932—1933 гг. і яе Прэзідыума ў 1929—1930, 1932—1933 гг. Член ЦВК БССР у 1922—1923 гг. і яго Прэзідыума ў 1931—1933 гадах гг.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Гнилякевич Михаил Павлович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 153. — 737 с.
**Акцыз** (ад фр. *accise*) — від ускоснага падатку, пераважна на прадметы масавага спажывання, а таксама паслугі. Уключаецца ў цану тавараў або цану на паслугі.

Акцызы вядомыя з старажытнасці, калі імі абкладаліся спажывецкія тавары з неэластычным попытам (напрыклад, соль). У 20 стагоддзі акцызамі пачалі абкладацца толькі тавары, шкодныя здароўю (алкаголь, тытунь) і прадметы раскошы. Акцызы сталі рэгулюючым падаткам.

Арганізацыі і прадпрымальнікі прызнаюцца плацельшчыкамі пры рэалізацыі падакцызнага тавару. Акцызамі абкладаюцца тавары, як спірт, спіртаўтрымальная прадукцыя (акрамя лекаў), алкагольная прадукцыя, піва, тытунёвыя вырабы, нафта, бензін, аўтамабілі і іншыя.

Плацельшчыкі акцызаў
--------------------

*Плацельшчыкамі акцызаў* выступаюць арганізацыі і індывідуальныя прадпрымальнікі, што займаюцца вытворчасцю падакцызнай прадукцыі або імпарцёрамі яе на тэрыторыю краіны. Пасля выплаты акцызу яны ўключаюць суму акцызу ў цану тавару і такім чынам вяртаюць яе сабе. Канчатковы спажывец лічыцца не плацельшчыкам акцызу, хаця цяжар ускладаецца менавіта на яго, а яго *носьбітам*.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С.54

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) · Сучаснай Украіны · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4135545-3 · LCCN: sh85132878 · Microsoft: 2778302417 · NDL: 00561052 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мрачкоўская.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Камоцкая.
**Пальміра Любаміраўна Мрачкоўская** (у дзявоцтве **Камоцкая**; 1875—1941) — беларуская мастачка, мецэнатка.

Біяграфія
---------

Паходзіла з дваранскага роду Камоцкіх. Нарадзілася ў сям’і Любаміра Станіслававіча Камоцкага, памочніка губернскага землямера. У шлюбе з Карлам Ільдэфонсавічам Мрачкоўскім, які ў 1900—1901 гадах быў галосным Мінскай гарадской думы, у 1900—1907 — членам праўлення Мінскага аддзела Расійскага таварыства дапамогі жывёлам.

Атрымала вышэйшую мастацкую адукацыю. У 1899 ладзіла мастацкую выставу ў Кракаве (Польшча), з 1916 — у Мінску.

У 1901—1904 — намесніца старшыні Дамскага камітэта пры Мінскім аддзеле Расійскага таварыства дапамогі жывёлам. У 1900-я дала памяшканне мастаку Я. М. Кругеру для яго прыватнай школы. У 1919 годзе праходзіла па сакрэтным чэкісцкім «Спісе буржуяў Мінска». У снежні 1923 года аштрафавана Менвыканкамам. У 1920-я арганізавала дзіцячую мастацкую студыю. Па звестках А. I. Валахановіча, у 1925 годзе ўдзельнічала ў 1-й Усебеларускай мастацкай выставе ў Менску. Аўтар партрэтаў шэрагу савецкіх дзяржаўных дзеячаў, карцін «Сталін з дзяўчынкай», «Гібель „Тытаніка"» (верагодна, была яго пасажыркай), «Сляпы лірнік» (напісана са сляпога, які штодня іграў на ліры перад касцёлам Св. Сымона і Алены) і інш. Славілася сваёй бязмернай дабрынёй — дапамагала бедным мастакам, вучыла сялянскіх дзяцей маляванню, утрымлівала бяздомных старых і бабулек, падкормлівала вандроўных сабак і катоў.

З 1901 года валодала домам № 122/20 па Савецкай вуліцы (цяпер праспект Незалежнасці) на скрыжаванні з вул. Шпітальнай (цяпер — Фрунзе), у 1922—1930 гадах валодала домам № 120 па Савецкай вуліцы.

Загінула ў доме на Кальварыі падчас Другой сусветнай вайны.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Галоўная вуліца Мінска, 1880—1940 гг. / Леанід Маракоў. — Мінск: Мастацкая літаратура, 2012. — Т. Кн. 1. — С. 255. — 259 с. — ISBN 978-985-02-1426-3.
2. ↑  Людмила Рублевская. В поисках утраченного. 02.10.2004

Літаратура
----------

* Галоўная вуліца Мінска, 1880—1940 гг. / Леанід Маракоў. — Мінск: Мастацкая літаратура, 2012. — Т. Кн. 1. — С. 255. — 259 с. — ISBN 978-985-02-1426-3.
**Харальд Тамер** (эст.: Harald Tammer; 9 студзеня 1899, Талін, Расійская імперыя — 6 чэрвеня 1942) — эстонскі журналіст і цяжкаатлет, чэмпіён свету і прызёр Алімпійскіх гульняў у Парыжы (1924).

Біяграфія
---------

Харальд Тамер нарадзіўся 9 студзеня 1899 года ў Таліне, Расійская імперыя. У 1916 годзе стаў сярэбраным прызёрам чэмпіянату Расіі ў штурханні ядра, і бронзавым — у кіданні дыска і кіданні молата.

Падчас Першай сусветнай вайны добраахвотнікам пайшоў на фронт, пазней удзельнічаў у вайне за незалежнасць Эстоніі.

У 1920 годзе быў сцяганосцам эстонскай зборнай на Алімпійскіх гульнях у Антверпене, і заняў 6-е месца ў штурханні ядра. Потым захапіўся цяжкай атлетыкай, і ў 1922 годзе заваяваў залаты медаль чэмпіянату свету. У 1924 годзе на Алімпійскіх гульнях у Парыжы Харальд Тамер заваяваў бронзавы медаль у цяжкай атлетыцы, а ў штурханні ядра стаў 12-м.

У 1921—1928 гадах Харальд Тамер быў рэдактарам «Eesti Spordileht», у 1933—1940 — «Eesti Päevaleht», у 1940 рэдагаваў часопіс «Revue Baltique».

У лютым 1941 года Харальд Тамер быў арыштаваны НКУС, і праз паўтара гады памёр 6 чэрвеня 1942 года ва Унжанскім лагеры ў раёне чыгуначнай станцыі Сухабязводнае каля горада Сямёнаў Горкаўскай вобласці.

Зноскі
------

1. 1 2  Harald Tammer // Eesti Spordi Biograafiline Leksikon Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12361673'></a>

Спасылкі
--------

* *Харальд Тамер — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | ESBL · Olympedia · Track and Field Statistics · World Athletics |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 307174883 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Брыян.

**Бернар Брыян** (фр.: Bernard Briand; нар. 1974) — дзяржаўны і палітычны дзеяч французскай заморскай супольнасці Сен-П’ер і Мікелон. Прэзідэнт Тэрытарыяльнага савета 13 кастрычніка 2020 года.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1974 годзе. Па прафесіі настаўнік фізічнай культуры і спорта. 

Упершыню быў абраны дэпутатам Тэрытарыяльнага савета ў 2008 годзе і да 2015 года знаходзіўся ў апазіцыі.

З 2017 да 2020 года займаў пасаду віцэ-прэзідэнта Тэрытарыяльнага савета.

13 кастрычніка 2020 года быў абраны прэзідэнтам Тэрытарыяльнага савета ў сувязі з тым, што папярэдні прэзідэнт савета Стэфан Ленарман падаў у адстаўку па ўласных прычынах.

Зноскі
------

1. ↑  Bernard Briand élu président de la collectivité, une suite logique dans son parcours politique (фр.) (13 кастрычніка 2020).
2. ↑  Bernard Briand devient président du conseil territorial de Saint-Pierre et Miquelon (фр.) (13 кастрычніка 2020).
**Харбін** — горад у паўночна-ўсходнім Кітаі, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Хэйлунцзян, згодна з сучасным кітайскім адміністрацыйным падзелам Харбін з’яўляецца горадам субправінцыйнага значэння. Транспартны вузел, буйны эканамічны і культурны цэнтр. Насельніцтва з прыгарадамі — 9,5 мільёнаў жыхароў.

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 1898 годзе на месцы рыбацкага паселішча ў сувязі з будаўніцтвам Кітайскай Чанчуньскай чыгункі; тут знаходзілася яе цэнтральная адміністрацыя, склалася вялікая расійская дыяспара. Пасля грамадзянскай вайны ў Расіі Харбін — адзін з галоўных цэнтраў белай эміграцыі. У 1932—1945 гадах акупіраваны японскімі войскамі, фармальна ў складзе Маньчжоў-го. 18—20 жніўня 1945 года ў ходзе савецка-японскай вайны заняты Чырвонай Арміяй і Амурскай ваеннай флатыліяй.

Прамысловасць
-------------

Машынабудаванне (у т.л. электратэхнічнае, энергетычнае, транспартнае машынабудаванне, станка- і прыладабудаванне), харчовая прамысловасць, дрэваапрацоўка, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў, цукровая, папяровая прамысловасць.

Адукацыя, навука, культура
--------------------------

Дзейнічае шэраг ВНУ. У будынку царквы Св. Сафіі цяпер музей рускай гісторыі.

Прымае наведвальнікаў заапарк. Праходзяць Харбінскі летні музычны фестываль (ліпень) і Зімовы фестываль ледзяных збудаванняў.

Адміністрацыйны падзел
----------------------

Харбін у адміністрацыйна-тэрытарыяльным плане дзеліцца на:

* 8 гарадскіх раёнаў (Даолі, Наньган, Сянфан, Даовай, Пінфан, Сунбэй, Хулань, Ачэн),
* 3 горада павятовага ўзроўню (Шанчжы, Шуанчэн, Учан) і
* 7 паветаў (Фанчжэн, Бінь, Ілань, Баянь, Тунхэ, Мулань, Яньшоў)

Беларусы ў Харбіне
------------------

Сярод эмігрантаў 1920—1940-х гг. у горадзе быў значны беларускі асяродак. У оперным тэатры працавалі спявак М. Забэйда-Суміцкі, дырыжор І. Райскі і яго сын Б. Райскі. У Харбіне знаходзіліся беларускія місіянеры ордэна марыянаў на чале з Ф. Абрантовічам (1928—1939) і А. Цікотам (1939—1948), святары Я. Германовіч (В. Адважны), Т. Падзява, К. Найловіч.

Зноскі
------

1. ↑  Seventh National Population Census of the People's Republic of China<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q65059106'></a>
2. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8). — табліца «Адміністрацыйны падзел Кітая»

Літаратура
----------

* *Бажэнаў Ю.* Харбін // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4072316-1 · LCCN: n81062069 · NDL: 00648212 · NKC: xx0041812 · VIAF: 144255570 |
**Таўра́гней** (літ.: Tauragnai; традыцыйная беларуская назва — **Таўрагіны**) — мястэчка ў Літве, на возеры Таўрагнас. Цэнтр староства Уцянскага раёна Уцянскага павета. Насельніцтва на 2011 год — 473 чалавек. Знаходзяцца за 17 км на паўднёвы ўсход ад Уцяны.

Гісторыя
--------

### Вялікае Княства Літоўскае

Першы пісьмовы ўспамін пра Таўрагіны датуецца 1373 годам, калі тут існаваў драўляны замак. У 1387 годзе вялікі князь Ягайла перадаў іх Віленскаму біскупству. У 1433 годзе крыжакі спалілі замак. Пад 1498 годам упамінаецца першы касцёл.

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў Таўрагіны ўвайшлі ў склад Браслаўскага павета Віленскага ваяводства. На 1669 год тут было 40 двароў, на 1775 год — 28.

### Пад уладай Расійскай імперыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Таўрагіны апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Новааляксандраўскім павеце Ковенскай губерні. На 1859 год у мястэчку было 25 будынкаў, дзейнічаў касцёл, працавалі вінакурня і бровар.

У часы Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе Таўрагіны занялі войскі Германскай імперыі.

### Найноўшы час

Пасля польска-літоўскіх баёў і падпісання пагаднення паміж міжваеннай Польскай Рэспублікай і Літвой у 1919 годзе Таўрагіны апынуліся ў складзе Літвы. У часы Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 да 1944 года мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Рэйха.

Насельніцтва
------------

### Дэмаграфія

* **XIX стагоддзе**: 1859 год — 263 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 473 чал.

Славутасці
----------

Могілкавая капліца
* Капліца могілкавая (XIX ст.)

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 187-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Літоўскай Рэспублікі на беларускую мову»
2. ↑  таксама *Таўрогыні*
3. ↑  Вялікі гістарычны атлас Беларусі : у 3 т. / Дзяржаўны камітэт па маёмасці Рэспублікі Беларусь, Рэспубліканскае унітарнае прадпрыемства «Белкартаграфія»; рэдкалегія: В. Л. Насевіч (галоўны рэдактар) [і інш.]. — Т. 2 / [складзены і падрыхтаваны да друку ў 2012 г. ; спецыяльны змест распрацавалі: Я. К. Анішчанка і інш.] — 2013 — 1 атлас (347, [4] с.) : каляр. карты, тэкст, іл. паказальнік — ISBN 978-985-508-245-4. С. 74.
4. ↑  Krzywicki J. Tauroginie // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XII: Szlurpkiszki — Warłynka (польск.). — Warszawa, 1892. S. 264.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Таўрагней

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000292441 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гута.

**Гу́та** (трансліт.: *Huta*, руск.: Гута) — былая вёска ў Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Свяцілавіцкага сельсавета. Ліквідавана ў 2011 годзе. Знаходзілася за 19 км на поўнач ад Веткі, 40 км ад Гомеля.

Гісторыя
--------

Па пісьмовых крыніцах вядома з 19 ст. як фальварак у Рэчкаўскай воласці Гомельскага павета Магілёўскай губерні. Паводле рэвізскіх матэрыялаў 1859 года ўладанне памешчыка І.Грушэцкага. З 1860 года дзейнічала сукнавальня з млынам, з 1875 г. — вінакурня. Паводле перапісу 1897 г. аколіца Хізава Гута, 77 двароў, 407 жыхароў, 4 ветракі, 2 маслабойні, кузня, 3 цагельні. У 1926 г. аколіца, цэнтр Хізавагуцкага сельсавета Свяцілавіцкага раёна Гомельскай акругі. 98 двароў, 446 жыхароў, паштовы пункт. У 1929 годзе арганізаваны калгас. У 1940 годзе 98 двароў. У Вялікую Айчынную вайну 43 вяскоўцы загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 г. 359 жыхароў. Уваходзіла ў склад саўгаса «Зарэчны» (цэнтр — вёска Гарусты). Перад аварыяй на ЧАЭС у склад вёскі ўваходзіла на 01.01.1986 г. – 53 двары, пражывала 53 сям’і, колькасць чалавек 106. На 01.01.1990 г. – 46 двароў, 89 жыхароў, з іх: 30 працуючых, 11 дзяцей (да 15 гадоў), 48 пенсіянераў.

У выніку катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджання жыхары (46 сямей) пераселены ў 1992 годзе ў чыстыя месцы.

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Іван Раманавіч Макаранка, поўны кавалер ордэна Славы

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).
2. ↑  Решение Ветковского районного Совета депутатов от 27 декабря 2011 г. № 74 Об упразднении сельских населенных пунктов на территории Ветковского района Архівавана 5 чэрвеня 2021.  (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Слава Камісаранка** (поўнае імя — **Вячаслаў Сяргеевіч Камісаранка**) (нар. 27 ліпеня 1985, Мінск, Беларуская ССР, СССР) — беларускі комік, удзельнік тэлепраекта «Stand Up» на расійскім тэлеканале ТНТ.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 27 ліпеня 1985 года ў Мінску.

Скончыў факультэт прамысловага маркетынгу і камунікацый Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўніверсітэта, дзе стварыў з аднакурснікам дуэт «Сумленне». У 2008 годзе ў складзе «Сумлення» дэбютаваў у праекце «Смех без правіл» і заняў другое месца.

У лістападзе 2020 года на выпуску шоу «Што было далей?» Камісаранка распавёў, што не мог вярнуцца з Турцыі ў Расію праз каранавірусныя абмежаванні, таму яму давялося ляцець да Мінска, а ўжо адтуль ехаць у Маскву. *«З беларускім пашпартам трэба атрымліваць візу ў кожную краіну свету, таму што наш Чык-Чырык з усім светам перасварыўся. Нам нікуды нельга! І ўжо калі я загаварыў. Вы ў курсе наогул, што ў Беларусі адбываецца? Вы бачылі, як у Чык-Чырыка фляга свішча?»*— абураўся Камісаранка.

4 студзеня 2021 года Камісаранку анулявалі гастрольныя пасведчанні на выступленні 10 і 11 красавіка ў Мінску, а таксама канцэрты ў Віцебску і Гомелі. 5 студзеня на канцэрце ў Екацярынбургу Слава Камісаранка пачаў сваё выступленне са слоў *«Вось што адбылося: цяпер усе мае канцэрты ў Беларусі забароненыя, адмянілі маё гастрольнае пасведчанне. Іранічна, што ўсім канцэрты адмяняе каранавірус, а мне — галоўны Кавід-дысідэнт. Так што я цяпер не бачу сэнсу стрымлівацца»*. Пасля забароны на выступленні ў Беларусі комік перабраўся ў Маскву.

У студзені 2022 года Камісаранка пакінуў Расію і на канцэрце ў Кіеве заявіў, што зрабіў гэта, баючыся выкрадання з боку КДБ Беларусі. У 2022 годзе непрацяглы час жыў у Польшчы.

Грамадзянская пазіцыя
---------------------

Выступае з крытыкай Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Лукашэнкі А. Р.

Зноскі
------

1. ↑  «Вы видели, как у Чык-Чырыка фляга свистит?» (руск.)(недаступная спасылка). *Znak.com* (4 студзеня 2021). Архівавана з першакрыніцы 4 студзеня 2021. Праверана 5 студзеня 2021.
2. ↑  Славе Комиссаренко аннулировали гастрольные удостоверения на концерты в Минске (руск.)(недаступная спасылка). *TUT.by* (4 студзеня 2021). Архівавана з першакрыніцы 5 студзеня 2021. Праверана 5 студзеня 2021.
3. ↑  Известному комику ТНТ запретили выступать в Минске после критики Лукашенко
4. ↑  Слава Комиссаренко «Новое про Чык-Чырыка» 2021 (руск.). *YouTube канал* (5 студзеня 2021). Праверана 5 студзеня 2021.
5. ↑  Комик Слава Комиссаренко сбежал на Украину из-за белорусского КГБ
6. ↑  Стендап-комик Слава Комиссаренко покинул РФ из-за опасений преследования со стороны КГБ Белоруссии
7. ↑  Инна Калита. Стендап в современной массовой культуре отдельных стран постсоветского ареала // Jazyk a kultúra, 2022, # 52. — С. 10. — ISSN 1338—1148.

Спасылкі
--------

* Инна Калита. Стендап в современной массовой культуре отдельных стран постсоветского ареала // Jazyk a kultúra, 2022, # 52. — С. 1—15. — ISSN 1338—1148.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · TikTok · YouTube (рус.) |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · КиноПоиск |
**Мемарыяльны комплекс «Першая палатка»** — мемарыяльны комплекс у Наваполацку. Знаходзіцца на вуліцы Маладзёжнай, дзе ў 1958 годзе паставілі палаткі першыя будаўнікі Полацкага нафтаперапрацоўчага завода, будаўніцтва якога паклала пачатак узнікнення горада.

Апісанне
--------

У 1965 годзе ў гонар першапраходцаў узведзены помнік «Першая палатка». У комплекс уваходзіць стэла з надпісамі: «На гэтым месцы стаяла першая палатка будаўнікоў горада і прамысловага вузла» і «Слава будаўнікам Наваполацка» і скульптурная група з трох рабочых, якія ўзяліся за рукі, адна з іх дзяўчына. Побач знаходзіцца палатка, якая дала назву помніку.

На падпорнай сценцы комплексу ўстаноўлены мемарыяльныя дошкі заслужанаму будаўніку рэспублікі, ганароваму грамадзяніну Наваполацка Мікалаю Цімафеевічу Архіпцу, ганаровым гараджанам Мікалаю Леанідавічу Генаву, Пятру Міхайлавічу Пілатовічу.

Зноскі
------

1. ↑  Комплекс мемарыяльны «Першая палатка».

Літаратура
----------

* Вахрамеева, И. Дань уважения / И. Вахрамеева // Химик (Новополоцк). – 2003. – 16 сент. – С. 2.
* Кірэйшын, М. В. Месца першай палаткі будаўнікоў горада / М. В. Кірэйшын // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. – Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. – С. 372.
* «Первая палатка» // Новополоцкая азбука : информационный бюллетень / сост.: Е. В. Молодцова. – Новополоцк : Детская библиотека С. Я. Маршака, 2013. – С. 24.
**Cлабы ізаспін** ў тэарэтычнай фізіцы адпавядае ідэі ізаспіна для моцнага ўзаемадзеяння, але прымененай для слабага ўзаемадзеяння. Звычайна абазначаецца T ці IW.

Лептоны не схільныя моцнаму ўзаемадзеянню, і таму не маюць вызначанага ізаспіна. Але ў той час, як ізаспін стварае адронныя мультыплеты часціц, якія не адметныя пры моцным узаемадзеянні, ўсе элементарныя ферміёны можна згрупаваць у мультыплеты, якія будуць весці сябе таксама пры слабым узаемадзеянні. Напрыклад, пры распадзе кваркаў кваркі тыпу "u" (u, c, t) заўсёды спараджаюць кваркі тыпу "d" (d, s, b) і наадварот. З іншага боку, кварк пры распадзе ніколі не ператвараецца ў кварк таго ж тыпу. Нешта падобнае адбываецца і з лептонамі, якіх можна падзяліць на дзве групы: зараджаныя лептоны і нейтрына.

Такім чынам, фундаментальныя ферміёны групуюцца ў пары часціц, якія аднолькава паводзяць сябе пры слабым узаемадзеянні і адрозніваюцца ад іншых пар сваімі масамі (гэта значыць належаць розным пакаленням матэрыі). Гэта значыць, што ўсе фундаментальныя ферміёны (і на самай справе, усё ферміёны) маюць слабы ізаспін T = 1⁄2.

Як і ў выпадку ізаспіна, члены адной пары адрозніваюцца адзін ад аднаго трэцяй кампанентай слабага ізаспіна (Tz). Ферміёны тыпу "u" (u, c, t кваркі і нейтрына) маюць Tz = +1⁄2, а ферміёны тыпу "d" (d, s, b кварк і зараджаныя лептоны) маюць Tz = -1⁄2.

Таксама існуе **закон захавання слабага ізаспіна**: пры любым слабым узаемадзеянні слабы ізаспін захоўваецца.

Слабы ізаспін і W-базоны
------------------------

Са спінам звязана SU(2)-сіметрыя. Гэта мае на ўвазе, што W-базоны маюць T = 1 з трыма рознымі значэннямі Tz.

* Базон W+ (Tz = +1) рэгулюе пераходы {(Tz = +1⁄2) → (Tz = -1⁄2},
* Базон W-(Tz = -1) выпускае пры пераходах {(Tz = -1⁄2) → (Tz = +1⁄2)}.
* Калібравальны базон W0 (Tz = 0) рэгуляваў бы пераходы, у якіх не змяняецца ні Tz, ні зарад. (Аднак базон W0 змешваецца з электрамагнітным калібравальным базонам B, і замест W0 мы бачым базон Z, а замест B мы назіраем фатон).

Гл. таксама
-----------

* Слабы гіперзарад

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 170170786 |
**Патрыярх Іаакім V Даў** — патрыярх Антыёхіі.

Каля 1581 — 1592 гг. наведаў славянскі Усход з мэтай збору ахвяраванняў. Меў даручэнне ад Канстанцінопальскага патрыярха даследаваць стан Кіеўскай мітраполіі. У 1586г. наведаў Львоў, зацвердзіў новы статут Львоўскага брацтва, надаў яму шырокія правы і паўнамоцтвы, абмежаваўшы ўладу епіскапа. Гэты статут стаў узорам для іншых украінскіх брацтваў .

Ён зрабіў значны і практычна першы ўнёсак у стварэнне Патрыяршаства ў Масковіі (Расеі), калі наведаў яе ў 1586 годзе. Гэтая падзея стала штуршком для працы гадуноўскіх дыпламатаў па наданні кіраўніку Рускай праваслаўнай царквы патрыяршага сану. Іаакім спачатку трапіў у Заходнюю Русь, а адтуль паехаў у Маскву па матэрыяльную дапамогу. І калі ў Рэчы Паспалітай патрыярху давялося быць сведкам новага наступу каталікоў на праваслаўе і амаль поўнага заняпаду царкоўнага жыцця Кіеўскай мітраполіі, то ў Маскве яго сустрэлі з вялікім гонарам і бляскам.

Крыніцы
-------

1. ↑  Грамота об утверждении Московского патриархата **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *doc.histrf.ru*. Архівавана з першакрыніцы 24 кастрычніка 2018. Праверана 1 лютага 2019.

Спасылкі
--------

* Іаакім Архівавана 4 травня 2021. // Українська мала енциклопедія : 16 кніг : у 8 t. / праф. Э. Онацкі . — Па распараджэнні Кіраўніцтва УАПЦ у Аргенціне. — Буэнас-Айрэс, 1959. — Т. 2, кніга 4 : Літары Ж — Я. - З. 562-563. — 1000 асобнікаў.
Грыгорый VII
**Грыгарыянскія рэформы** — прынятае ў гістарычнай літаратуры абазначэнне руху ў каталіцкай царквы за рэформы, які меў месца ў канцы XI — пачатку XII стагоддзя.

Рэформы гэтыя атрымалі сваю назву па імі Папы Рымскага Грыгорыя VII, які выпусціў у 1075 годзе сваю энцыкліку Дыктат Папы, які даў штуршок і кірунак для гэтага руху духоўнага абнаўлення ў каталіцтве. Асноўнымі праблемамі пры правядзенні «грыгарыянскіх рэформ», вакол якіх вялася барацьба, з'яўляліся такія пытанні, як сіманія, цэлібат і барацьба за інвестытуру, таму што прызначэнне біскупаў у той час знаходзілася ў руках у мірскіх улад. Пасля таго, як у пачатку XII стагоддзя барацьба за інвестытуру скончылася перамогай царквы і ўзмацненнем пазіцый папства, рэфармісцкі рух стаў паступова траціць сваю дынамічнасць.

Найважнейшымі духоўнымі цэнтрамі руху за рэформы ў Францыі было бургундскае абацтва Клюні, у Германіі — абацтва Хірзау.
**Хашд аль-Ашаіры** (араб. الحشد العشائري‎‎; бел.: Племянная мабілізацыя) — іракская суніцкая групоўка, створаная для барацьбы з ІДІЛ.

Адносіны
--------

Арганізацыя дзейнічае ў складзе кааліцыі «Сілы народнай мабілізацыі». Па пытаннях барацьбы з радыкаламі «Хашд аль-Ашаіры» супрацоўнічала не толькі з іншымі іракскімі апалчэннямі, але і з вайскоўцамі ЗША.

У 2017 годзе намеснік кіраўніка ўзброенага фармавання Тамер аль-Тамімі заявіў у інтэрв’ю спадарожнікаваму каналу «Аль-Хівар», што суніцкія племянныя лідары краіны з недаверам ставяцца да арабскіх дзяржаў. Апалчэнцы прыйшлі да высновы, што яны не дапамогуць сунітам. Тым больш, што некаторыя з гэтых краін выкарыстоўваюць іх як інструмент для барацьбы за ўплыў у рэгіёне з Іранам. Як адзначыў прадстаўнік групоўкі, арганізацыя падавала шэрагу краін Персідскага заліва просьбу аб дапамозе ў супрацьстаянні ІДІЛ, але яны не адказвалі і не звярталі ніякай увагі на запыты.

Баявыя дзеянні
--------------

«Хашд аль-Ашаіры» ўдзельнічала ў шэрагу кампаній перыяду грамадзянскай вайны ў Іраку, як, напрыклад, баі за мухафазу Анбар (2015—2016) і бітва за Хавіджу (2017).

Склад
-----

У складзе апалчэння знаходзяцца два падраздзяленні — брыгада вызвалення Хавіджы і брыгада аль-Хамза.

Гл. таксама
-----------

* Спіс узброеных груповак грамадзянскай вайны ў Іраку (2011—2017)
* Сыны Ірака
* Савет выратавання Анбара

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 14 лютага 2020. ,
2. ↑   دعم أمريكي لـ«الحشد العشائري» تمهيداً لتحرير مناطق في الأنبار مصطفى العبيدي | القدس العربي]
3. ↑  رئيس الحشد العشائري بالعراق: السنة يئسوا من الدول العربية
4. 1 2  اخبار - "كتائب الحمزة" تعلن اكمال استعداداتها للمشاركة بتحرير مناطق غرب الأنبار
5. ↑  خلافات الحشد العشائري تؤجل معركة الحويجة ضد "داعش"
6. ↑  الحشد العشائري: 3 آلاف مقاتل من أبناء الحويجة يشاركون في تحرير القضاء
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Трыба (значэнні).
**Трыба** (лац.: tribus, ад *tribuo* — дзялю, падзяляю) — тэрытарыяльная і выбарчая акруга Старажытнага Рыма, якая мела адзін голас у трыбутных каміцыях. Увядзенне тэрытарыяльных трыбаў прыпісваецца цару Сервію Тулію (VI стагоддзе да н.э.), які падзяліў рымскую тэрыторыю на 4 гарадскія і 17 сельскіх трыбаў. Пасля падчас заваявання Рымам Італіі колькасць іх узрасла да 35 (да 241 да н.э.).

Паводле рымскай традыцыі, найстаражытнае насельніцтва Рыма падзялялася на тры трыбы — *Рамны* (лаціняне), *Тыцыі* (сабіняне) і *Луцэры* (этрускі). Першапачаткова ў кожную трыбу ўваходзіла 100, затым — 300 родаў. Гэтыя тры трыбы і склалі рымскі народ.
Яшчэ ў царскі час гэты падзел быў зрушаны прасторавым падзелам на 4 гарадскіх трыбы (г.з. tribus urbanae), і спачатку 17, а затым 31 сельскую трыбу (tribus rusticae).

Гл. таксама
-----------

* Спіс трыб Старажытнага Рыма
* Трыбун
* Цэнтурыі
* Трыбутныя каміцыі

Літаратура
----------

* *И. Л. Маяк.* Рим первых царей. Генезис римского полиса. — М: Издательство МГУ, 1983. — 260 с.
* *Макс Вебер.* Горад.
**Асінторфскі гідралагічны заказнік** — гідралагічны заказнік мясцовага значэння ў Дубровенскім раёне. Агульная плошча заказніка — 5920 га. Заснаваны 22 кастрычніка 1993 года. На тэрыторыі гідралагічнага заказніка «Асінторфскі» знаходзяцца заводненыя кар’еры «Вялікая вада», «Малая вада» і «Сярэдняя вада» і тры радовішчы торфу: «Асінаўскі-1», «Асінаўскі-2», «Шчэрбінскі мох» і заводненыя кар’еры «Вялікая вада», «Малая вада» і «Сярэдняя вада».

Апісанне
--------

**Выгляд і статус тэрыторыі, якая захоўваецца**: ландшафтна-гідралагічны заказнік мясцовага значэння.

**Праходнасць**: нізінныя балоты абводненыя. Верхавік — праходнасць здавальняючая.

**На тэрыторыі гідралагічнага заказніка мясцовага значэння «Асінторфскі» забараняецца**:

* правядзенне гідрамеліярацыйных работ;
* распрацоўка тарфяных пакладаў;
* правядзенне суцэльных рубак лесу;
* скід сцёкавых і бытавых адходаў;
* разбіўка намётаў;
* развядзенне вогнішчаў у неўсталяваных месцах.

**Прамысловыя жывёлы**: лось, кабан, ліса, куніца, бабёр.

На тэрыторыі гідралагічнага заказніка «Асінторфскі», які ўключае спустошаныя і нерэкультываваныя тарфянікі, склалася дзіўная экасістэма з калоніямі чаек, качак і іншых балотных птушак. Маецца магчымасць арганізацыі такіх відаў адпачынку, як рыбалка, паляванне, назіранне за дзікімі звярамі і птушкамі, азнаямленне з разнастайнасцю лясных і палявых раслін, у тым ліку і за тымі відамі флоры і фаўны, якія занесены ў Чырвоную кнігу.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гідралагічны заказнік мясцовага значэння «Асінторфскі» // Прыродная спадчына Дубровеншчыны : [эколага-краязнаўчы даведнік] / склад. Н. А. Дударава. — Наваполацк : ІП Маладзечкін А. У. 2015. — С. 34-38.
* Дубровенский район // Особо охраняемые природные территории Витебской области = Асабліва ахоўныя прыродныя тэрыторыі Віцебскай вобласці = Specially protected natural territories of the Vitebsk region : [информационный сборник] / [сост. Г. Горланов]. — [Б. м.] : [Б. и.], [Б. г.]. — С. 18.
**Асіпо́віцкае** — вадасховішча ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Створана ў 1953 годзе плацінай Асіповіцкай ГЭС на рацэ Свіслач.

Плошча вадасховішча 11,9 км². Даўжыня 23,7 км, найбольшая шырыня 1,2 км, даўжыня берагавой лініі 55,3 км. Найбольшая глыбіня 8,5 м. Аб’ём вады 17,5 млн м³. Плошча вадазбору 4370 км². Мінералізацыя вады 330—380 мг/л.

Берагавая лінія звілістая. Берагі вадасховішча пераважна высокія (да 8 м). Ложа ў межах затопленай поймы Свіслачы перасечана шматлікімі мелкаводнымі ўчасткамі. На вадасховішчы астравы агульнай плошчай 15 га. Дно выслана ілам, уздоўж берагоў пясчанае. Сярэднегадавыя ваганні ўзроўню вады каля 81 см. Вадасховішча праточнае (аб’ём воднай масы аднаўляецца за 7—8 сутак). Сярэдні шматгадовы сцёк у створы плаціны 790 млн. м³. Зарастае каля 35 % плошчы вадасховішча.

У вадасховішчы водзяцца шчупак звычайны, акунь, лешч, плотка, гусцяра, краснапёрка, лінь, карась, мянтуз і іншыя віды рыб.

Каля вадасховішча населеныя пункты Цэль, Лапічы, Азярышча, Зборск, Смык, Вяззе і інш.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 1. — 575 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2012. — С. 23, 38—39. — 64 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-173-0. (руск.)
**70-я асобная гвардзейская мотастралковая двойчы Чырванасцяжная, ордэнаў Кутузава і Багдана Хмяльніцкага брыгада** — воінская часць Сухапутных войскаў Узброеных Сіл СССР у перыяд Афганскай вайны.

Скарочанае найменне — **70-я гв. амсбр**.

З’яўляецца пераемнікам *373-га гвардзейскага мотастралковага палка*, які ў сваю чаргу бярэ гісторыю ад 12-й гвардзейскай механізаванай брыгады са складу 5-га гвардзейскага механізаванага корпуса ў перыяд Вялікай Айчыннай вайны.

Зноскі
------

1. ↑  Сайт 70-й огмсбр **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 2 красавіка 2022. Праверана 2 мая 2022.
| Гісторыя Харватыі |
| --- |
|  |
| Даславянскі перыяд |
| * Панонія
* Далмацыя
 |
| 
Старажытнахарвацкая дзяржава |
| * Далмацінская Харватыя
* Пасаўская Харватыя
* Каралеўства Харватыя
 |
| 
Пад уладай Венгрыі |
| * Каралеўства Харватыя і Славонія
* Каралеўства Далмацыя
* Славонская банавіна
* Каралеўства Славонія
 |
| Югаславія |
| * Дзяржава славенцаў, харватаў і сербаў
* Харвацкая банавіна
* Незалежная Дзяржава Харватыя
* Федэральная дзяржава Харватыя
* Сацыялістычная Рэспубліка Харватыя
 |
| Рэспубліка Харватыя |
| * Рэспубліка Сербская Краіна
 |

**Харвацкая банавіна** (харв.: Banovina Hrvatska) — правінцыя (банавіна) у Каралеўстве Югаславія, якая існавала з 1939 па 1941 год.

Гісторыя
--------

Герб банавіны
Харвацкая банавіна была створана ў 1939 у выніку пагаднення Цветкавіча — Мачэка, каб аб'яднаць большасць харватаў у складзе адной адміністрацыйнай адзінкі. Новая банавіна атрымала шырокую аўтаномію. Банам быў Іван Шубашыч. У 1941 тэрыторыя банавіны ўвайшла ў склад Незалежнай дзяржавы Харватыя, а ў 1945 была размеркавана паміж Харватыяй, Босніяй і Герцагавінай і Ваяводзінай (у складзе Сербіі) у складзе СФРЮ.

Геаграфія
---------

Карта банавіны
Харвацкая банавіна была самай вялікай банавінай Югаславіі і размяшчалася ў заходняй частцы каралеўства, галоўным чынам на тэрыторыі сучаснай Харватыі і 40 % тэрыторыі Босніі і Герцагавіны. Банавіна была ўтворана з Саўскай і Прыморскай банавін, таксама ўключыўшы ў сябе частка тэрыторыі Дунайскай, Врбаскай, Дрынскай і Зэцкай банавін. Банавіна межавала на северы з Драўскай банавінай і Венгрыяй, на ўсходзе з Дунайскай, Дрынскай, Врбаскай і Зэцкай банавінамі, на поўдні з Адрыятычным морам, на захадзе з Адрыятычным морам і Італіяй. Сталіцай банавіны быў Заграб.

Насельніцтва
------------

Банавіна была заснавана з мэтай засяродзіць у яе межах усё харвацкае насельніцтва Югаславіі. У выніку 74 % насельніцтвы складалі харваты, 19 % сербы. З 99 котараў банавіны харваты складалі большасць у 81, сербы ў 17, башнякі у 1.

Спасылкі
--------

* Карта (тэрыторыя Харвацкай банавіны заштрыхавана)

| Банавіны Каралеўства Югаславія |
| --- |
| 
Драўская · Прыморская · Зэцкая · Саўская · Мараўская · Врбаская · Дрынская · Вардарская · Дунайская · Харвацкая
 |
**Зоф'я Здыбіцка** (польск.: Zofia Zdybicka; нар. 5 жніўня 1928) — польскі філосаф. Прафесар, доктар навук.

Законніца з Кангрэгацыі сясцёр уршулянак. У 1970–2002 займала пасаду загадчыцы кафедры філасофіі Бога і рэлігіі, а ў 1990–98 — дэкана філасофскага факультэта Люблінскага каталіцкага ўніверсітэта. Член Вучонай рады інстытута Яна Паўла ІІ, Польскага таварыства Тамаша Аквінскага, якое з'яўляецца нацыянальным аддзяленнем Міжнароднага таварыства Тамаша Аквінскага. Аўтар шматлікіх навуковых прац, сярод якіх «Удзел быцця. Спроба тлумачэння сувязяў паміж светам і Богам» (1972), «Чалавек і рэлігія. Нарыс філасофіі рэлігіі» (1977), «Рэлігія і рэлігіязнаўства» (1988); рэдактар кніг «Задачы рэлігіі ў сучаснай культуры» (1992), «Свабода ў сучаснай культуры» (1997) і інш.

Узнагароды
----------

* Залаты крыж заслугі
* Камандорскі крыж Ордэна адраджэння Польшчы


1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. ↑
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Маршак.
**Хаім Лейбавіч Маршак** (6 верасня 1886, Мінск — 21 студзеня 1961) — беларускі вучоны ў галіне фтызіятрыі. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. Заслужаны дзеяч навукі Беларусі (1940).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і лекара. Скончыў фізіка-матэматычны (1911) і медыцынскі факультэты (1914) Маскоўскага ўніверсітэта. У гады Першай сусветнай вайны служыў урачом у шпіталі. З 1921 галоўны лекар першага ў Беларусі супрацьтуберкулёзнага дыспансера і адначасова (з 1922) асістэнт факультэцкай тэрапеўтычнай клінікі БДУ. У 1928 па яго ініцыятыве быў створаны НДІ туберкулёзу Наркамата аховы здароўя БССР, які ён узначальваў у 1928—1941 і ў 1944—1958; адначасова прафесар Мінскага медінстытута. Старшыня Беларускага таварыства фтызіятраў (1956)

Навуковыя працы па праблемных пытаннях туберкулёзу.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Маршак Хаім Лейбавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

Спасылкі
--------

* *Маршак Ефим Львович* — артыкул з РЕЭ