**Сільвестр** (свецкае імя **Стэфан Адамавіч Косаў**; бл. 1607, Жаробычы, Віцебскае ваяводства, Рэч Паспалітая, цяпер Шумілінскі раён — 13 (23) красавіка 1657, Кіеў) — праваслаўны епіскап, багаслоў, педагог, пісьменнік-палеміст Рэчы Паспалітай. Кіраўнік Кіеўскай мітраполіі, мітрапаліт Кіеўскі, Галіцкі і ўсяе Русі. Экзарх Канстанцінопальскага патрыярха.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся на Віцебшчыне ў праваслаўнай сям’і гродскага пісара Адама Косава. Род Косавых належаў да незаможнай беларускай шляхты.

Пачатковую адукацыю атрымаў у Віленскай брацкай школе, дзе выявіў рэдкую схільнасць да навукі. Вышэйшую адукацыю ў галіне філасофіі, рыторыкі і граматыкі атрымаў у каталіцкіх школах — Люблінскай езуіцкай калегіі і Замойскай акадэміі. Імаверна, вучыўся таксама ў Оламаўцы і Вене. Пасля вяртання ў Вільню, у канцы 1620-х распачаў педагагічную дзейнасць у брацкай школе пры манастыры Св. Духа, дзе стаў выкладчыкам рыторыкі і тэалогіі. У 1631 прыехаў у Львоў, выкладаў у Львоўскай брацкай школе ва Успенскай царкве. Летам гэтага года сустрэўся з пячорскім архімандрытам Пятром Магілам, які запрасіў яго ў Кіеў. У 1632 заняў пасаду прэфекта і выкладчыка рыторыкі ў лаўрскай (магілянскай) і брацкай кіеўскіх школах. Пасля ад’езду рэктара брацкай школы Тамаша Яўлевіча з Кіева ў Магілёў, узначаліў ужо аб’яднаную Кіева-Магілянскую калегію, у якой стаў прафесарам. Адначасова кіраваў брацкай школай у Вінніцы. Уваходзіў у т. зв. «Магілянскі гурток» — аб’яднанне выдатных кіеўскіх гуманістаў.

З 1633 — архімандрыт Кіева-Пячорскай лаўры, з 1635 года — епіскап Мсціслаўскі, Аршанскі і Магілёўскі, з 1647 — мітрапаліт Кіеўскі, Галіцкі і ўсяе Русі. Канфліктаваў з полацкім і віцебскім уніяцкім архібіскупам Антонам Сялявам.

У снежні 1648 мітрапаліт Сільвестр урачыста прывітаў Багдана Хмяльніцкага пры яго ўездзе ў Кіеў.

Да з’яднання з Масквой (1654) Сільвестр Косаў ставіўся непрыхільна, быў таксама супраць безагляднага паразумення з Польшчай. Адстойваў незалежнасць Праваслаўнай царквы Рэчы Паспалітай і яе знаходжанне ў юрысдыкцыі Канстанцінопальскага патрыярха.

Памёр у красавіку 1657.

Сачыненні
---------

Тытульны аркуш «Дыдаскаліі» (1637) С. Косава, надрукаванай у Куцеінскай друкарні
Літаратурная спадчына С. Косава даволі значная. На старонках сваіх твораў ён прадставіў і абгрунтаваў адметную канцэпцыю гістарычна-культурнай арыентацыі Праваслаўя.

У 1635 ён выдаў на польскай мове пропаведзь, напісаную ў двух варыянтах, празаічным — «Cherubin przy akcie pogrzebnym… ojca Jozepha Bobrykowecza» і вершаваным — «Echo zalu na glos lamentuecego… Iozepha Bobrykowicza». У тым жа годзе апублікаваў «Патэрыкон, або Зборнік жыццяў святых пячорскіх айцоў», які пазней двойчы перавыдаваўся на царкоўнаславянскай мове: у 1661 і 1678 гг. Таксама ў гэтым годзе апублікаваў і выдаў у Кіеве гісторыка-публіцыстычны твор «Экзегезіс».

Іншыя сачыненні мітрапаліта Сільвестра: «Аб сямі сакраментах» (першае куцеінскае выданне 1638) і «Дыдаскалія» (1637).

У перыяд з 1635 да 1637 °C. Косаў падрыхтаваў «навуку для святароў», напісаную ў форме катэхізіса: «*Дідаскаліа, альбо Наука, которая ся первей из уст священником подавала — о седми сакраментах алболи тайнах, на Сіноде поместном в Богоспасаемом граде Могилеве, року Божего 1637, месяца октобра 19 дня, отправованым от превелебнаго его милости господина отца Сільвестра Косова, на тот час епископа мстиславскаго, оршанскаго и могилевскаго, теперешнего милостью Божею митрополита киевского, галицкого и всея Россіи. Потом през того ж в друк подана. По-трете, в тіігографіи монастыра общежителнаго Кутеенского тіпом издася року 1653, месяца мая 30 дня*». Упершыню твор быў публічна прачытаны аўтарам 19 кастрычніка 1637 на Магілёўскім праваслаўным саборы. «Дыдаскалія» доўгі час з’яўлялася незаменным дапаможнікам для праваслаўных святароў Вялікага Княства Літоўскага і Польшчы.

Зноскі
------

1. ↑  Antoni Mironowicz, Sylwester Kossow — biskup białoruski, metropolita kijowski, Białoruskie Towarzystwo Historyczne, Białystok 1999
2. ↑  R. Łużny, Sylwester Kossow, «Polski Słownik Biograficzny», t. XIV, Wrocław 1968, s. 326.

Літаратура
----------

* *Antoni Mironowicz*, Sylwester Kossow — biskup białoruski, metropolita kijowski. — Białystok: Białoruskie Towarzystwo Historyczne, 1999
* Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Том 1. Даўняя літаратура XI — першай паловы XVIII стагоддзя. — Мінск. Беларуская навука. 2006. С. 524—526
* *Голубев С.* Киевский митрополит Пётр Могила и его сподвижники. ― Киев, 1898. — т. 2. — С. 245—293
* *Лаўрык Ю. М.* Куцеінскае выданне 1638 г. трактата Сільвестра Косава «Дыдаскалія» і яго пазнейшыя перадрукі // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі. Вып. 18 / Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі; навук. рэд. А. І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2015. — 376 с. ISSN 2221-9919
* **Флоря Б. Н. Корзо М. А.*.* Сильвестр (Косов) // Православная энциклопедия. — М.: Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2021. — Т. LXIII. — С. 362—368. — 752 с. — ISBN 978-5-89572-069-1.

Спасылкі
--------

* Архіўная копія **(нявызн.)**.  Восточная литература (22 марта 2011). Архівавана з першакрыніцы 24 жніўня 2011. Праверана 23 верасня 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 1014159 · GND: 123148073 · ISNI: 0000 0000 7866 1694 · LCCN: n88212592 · NTA: 204336449 · NUKAT: n2004255652 · VIAF: 75415092 |

 |