**Казарчанка** (сербахарв.: Козарчанка/*Kozarcanka*, «Кабета з Казары») — фатаграфія перыяду Другой сусветнай вайны, зробленая югаслаўскім фатографам рускага паходжання Георгіем «Жоржам» Скрыгіным. На фатаграфіі шырока ўсмешлівая югаслаўская дзяўчына-партызанка ў пілотцы-цітаўцы і з вінтоўкай на плячы. «Казарчанка» набыла вялікую папулярнасць у Югаславіі і шырока выкарыстоўвалася там у якасці знака: выява была ўлучана ў падручнікі па гісторыі, выкарыстоўвалася ў ваенных манаграфіях і шырылася на плакатах.

Перадгісторыя
-------------

У красавіку 1941 года Каралеўства Югаславія было акупавана і раздробнена сіламі Восі пад правадырствам нацысцкай Германіі. 10 красавіка 1941 года было абвешчана стварэнне Незалежнай дзяржавы Харватыя (НДХ) — марыянеткавай дзяржавы, якая ўключала ў сябе тэрыторыю сучасных Харватыі, Босніі-Герцагавіны і часткі Сербіі, пад непасрэдным кіраваннем харвацкіх нацыяналістаў (усташаў). Палітыка НДХ у дачыненні сербаў складалася ў іх масавым знішчэнні, выгнанні і гвалтоўнай асіміляцыі. У адказ народы Югаславіі, перадусім сербы, пачалі фармаваць партызанскія рухі, адзін з якіх дзеяў пад кіраўніцтвам Іосіпа Броза Ціта — лідара Камуністычнай партыі Югаславіі, і стаў вядомы як Народна-вызвольная армія Югаславіі. У снежні 1943 — студзені 1944 гадоў 11-я Краінская брыгада Народна-вызвольнай арміі ажыццяўляла атакі на немцаў і ўсташаў у раёне Казары, у паўночнай Босніі, каб адцягнуць войскі праціўніка ад партызан у Баніі і на ўсходзе Босніі, дзе сілы Восі праводзілі антыпартызанскія аперацыі.

Фатаграфія і яе аб'ект
----------------------

Зімой 1943—44 гадоў трупа Тэатра народнага вызвалення сустрэла калону партызан з 11-й Краинской брыгады непадалёк ад Казары. Балетмайстар трупы, Георгій «Жорж» Скрыгін, сын рускага эмігранта, таксама быў вядомым майстрам мастацкай фатаграфіі і не раз ганараваўся многіх прэстыжных узнагарод за свае здымкі. Скрыгін папрасіў камандзіра партызанскай брыгады даць яму сфатаграфаваць дзяўчыну-партызанку. Камандзір адабраў пяць санітарак, сярод якіх Скрыгін выбраў 17-гадовую Мілю Тораман(сербахарв.: Milja Toroman). Тораман была баснійскай сербкай з вёскі Брэкіна, каля Дубцы, у падножжа гары Казара. Скрыгин надзеў на дзяўчыну кофту, павесіў ёй на плячо вінтоўку, ссунуў набакір яе цітаўку з чырвонай зоркай і прыгладзіў валасы. Сказаўшы дзяўчыне ўсміхнуцца, Скрыгин зрабіў здымак з дапамогай фотаапарата Rolleiflex.

У 1968 годзе Скрыгин выдаў кнігу пад назвай «Вайна і сцэна», дзе фатаграфія Мілі Тораман названа «Казарчанка». Суправаджалы надпіс, не згадваючы імя аб'екта фота, абвяшчае: «Маладая дзяўчына трапіла ў палон падчас першага варожага наступлення. Ёй атрымалася бегчы, нават з Германіі, і дабрацца да Казары, дзе яна далучылася да казарскіх узброеных сіл».

У 1946 годзе Міля Тораман выйшла замуж за Пера Марына, які ваяваў у складзе казарскага партызанскага атрада з 1941 года. Пара жыла ў Прыедары, дзе ў яе нарадзілася пяцёра дзяцей. У 2007 годзе Марын дала інтэрв'ю, што падчас здымак ёй зусім не хацелася ўсміхацца з-за нягод вайны, якія ёй давялося перанесці. Паводле слоў Марын — гэта быў адзіны раз у жыцці, калі яна ўзяла ў рукі вінтоўку. У лістападзе 2007 года Марын сканала ва ўзросце 81 года.

Значэнне
--------

Пасля вайны фота «Казарчанка» атрымала шырокую слыннасць, стаў адным са знакаў партызанскага руху Югаславіі і, асабліва, гераічнага супраціву кабет-югаславак. Выява кабеты-партызанкі актыўна выкарыстоўвалася ўрадам Ціта ў якасці яднальнага пачатку ў шматкультурнай краіне. «Казарчанка» была ўлучана ў падручнікі гісторыі, ваенныя манаграфіі і выкарыстоўвалася на плакатах. Аднак, нягледзячы на папулярнасць, асобу дзяўчыны не расчынялася, бо публікацыя дакладных звестак пра акалічнасці, пры якіх была зроблена фатаграфія, магла нашкодзіць яе ідэалагічнай значнасці. Пасля першых шматпартыйных выбараў у Югаславіі, а потым і яе распаду фота страціла ідэалагічнае значэнне, і пра асобу Марын стала вядома шырокім масам.

Заўвагі
-------

1. ↑  Roberts, 1987, pp. 15–19
2. ↑  Vucinich, 1949, pp. 355–358
3. ↑  Roberts, 1987, pp. 20–24
4. ↑  Milinović, Karasijević, pp. 141, 165, 186
5. 1 2 3 4  R.R. 2007, para. 1–4
6. ↑  Todić, 2013, p. 40
7. ↑  Арсеньев, 2012, para. 1–3
8. 1 2 3 4 5  Kovačević, 2007, para. 1–7
9. ↑  Lukić, 1984, p. 36
10. ↑  Malić, 1997, p. 29
11. ↑  Ćurguz, Vignjević, p. 218
12. 1 2  Vittorelli, 2015, pp. 126–30
13. ↑  Batinić, 2015
14. 1 2  Todić, 2013, pp. 45–46

Літаратура
----------

* Арсеньев, Алексей (2012). *Скрыгин Георгий (Жорж) Владимирович*. Фонд имени Д.С.Лихачева. .
* Batinić, Jelena (2015). *Women and Yugoslav Partisans: A History of World War II Resistance*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-09107-8. .
* Ćurguz, Dragutin; Vignjević, Milorad (1982) (in Serbian). *Drugi krajiški narodnooslobodilački partizanski (kozarski) odred "Mladen Stojanović"*. Prijedor: Nacionalni park Kozara. .
* Kovačević, Dinka (2007) (in Serbian). *Mlada partizanka iz čitanke*. .
* Lukić, Dragoje (1984) (in Serbian). *Rat i djeca Kozare* (2nd ed.). Belgrade: Narodna knjiga. .
* Malić, Goran (8 November 1997) (in Serbian). *Одлазак Жоржа Скригина (1910–1997): Мајстор простора и светлости*. Belgrade: Politika.
* Milinović, Đuro; Karasijević, Drago (1982) (in Serbian). *Jedanaesta krajiška NOU brigada*. Gradiška: Savez udruženja boraca NOR-a opštine. .
* Roberts, Walter R. (1987) [1973]. *Tito, Mihailovic and the Allies,1941–1945*. Durham, North Carolina: Duke University Press. ISBN 978-0-8223-0773-0. .
* R.R. (2007) (in Croatian). *Preminula partizanka sa znamenite fotografije*. .
* Todić, Milanka (2013). Lidija Merenik. ed (in Serbian). *Socrealistička montaža kao slika vremena*. **9**. Belgrade: Faculty of Philosophy, University of Belgrade. .
* Vittorelli, Natascha (2015). "With or Without Gun: Staging Female Partisans in Socialist Yugoslavia". *Partisans in Yugoslavia: Literature, Film and Visual Culture*. Bielefeld, Germany: transcript Verlag. ISBN 978-3-8394-2522-0. .
* Vucinich, Wayne S. (1949). "The Second World War and Beyond". in Robert Joseph Kerner. *Yugoslavia*. Berkeley: University of California Press  – з дапамогай Questia (патрэбна падпіска). OCLC 404359. .