Рэспубліка Беларусь — краіна з самымі вялікімі ў свеце запасамі **торфу** на душу насельніцтва. Па аб'ёме здабычы торфу ў Еўропе Беларусь саступае толькі Фінляндыі. Торф з'яўляецца традыцыйным для Беларусі палівам. Ён выкарыстоўваўся жыхарамі гэтага краю з даўніх часоў. Пасля вайны, дзякуючы торфу, была адноўленая эканоміка краіны. Да 1970-х уся энергетыка Беларусі была пераважна торфавай. У канцы XX стагоддзя торф саступіў пазіцыі нафце і прыроднаму газу, аднак застаецца важным мясцовым відам паліва і ў наш час. Выкарыстанне торфа ў якасці паліва выклікае шэраг экалагічных пытанняў, звязаных з дэградацыяй балот у працэсе здабычы і забруджваннем атмасферы пры выкарыстанні торфу.

Здабыча
-------

Колькасць радовішчаў торфу перавышае 9 тыс. Запасы складаюць каля 4 млрд тон, з якіх для прамысловай распрацоўкі прыдатныя 800 млн т, або 20 %. У асобных выпадках магутнасць торфу можа дасягаць 11 м (Арэхаўскі мох Пухавіцкага раёна). Радовішчы прымеркаваны пераважна да чацвярцічных адкладаў і сустракаюцца па ўсёй Беларусі.

### Гісторыя

У 1980-х гадах штогод здабывалася 25—30 млн т торфу, а ў 1975 годзе нават 46 млн т, што больш чым у 10 разоў перавышае сучасную здабычу. Для патрэб энергетыкі ў тыя гады торфапрадпрыемствамі рэспублікі здабывалася каля 15 млн.т торфу. Змяншэнне здабычы торфу ў Беларусі было выклікана яго параўнальна невысокай эканамічнасцю, абмежаванасцю тарфяных рэсурсаў, неабходнасцю захаваць торф для сельскагаспадарчых мэт, пераводам цеплавых электрастанцый і кацельняў на газ і мазут.

### Сучаснасць

У 2010-х распрацоўваецца крыху больш за 100 радовішчаў і штогод здабываецца каля 2,5 млн т торфу. Працэс здабычы і перапрацоўкі торфу ў рэспубліцы на 100 % механізаваны. Доля торфу ў энергабалансе Беларусі ў цяперашні час складае каля 2-3 %, а ў мясцовых відах паліва, якія ўключаюць у сябе ўласныя нафту і спадарожны газ, а таксама драўнянае паліва, — каля 15 %. Зараз торф выкарыстоўваецца (галоўным чынам у выглядзе торфабрыкетаў) толькі для забеспячэння насельніцта (асабліва ў сельскай мясцовасці) камунальна-бытавым палівам. Асноўнымі спажыўцамі з’яўляюцца школы, бальніцы, невялікія кацельныя. Тарфяное паліва выкарыстоўваюць Жодзінская ЦЭЦ, Пружанская міні-ЦЭЦ, Бабруйская ЦЭЦ-1, БелДРЭС. Акрамя гэтага, на торфе працуюць буйныя кацельні ЖКГ у гарадах Браслаў, Ашмяны, Талачын і іншых. Шырокае ўжыванне знаходзіць торф на цэментных заводах, куды пастаўляецца да 400 тысяч тон тарфянога паліва ў год.

Перапрацоўка
------------

Для забеспячэння насельніцта (асабліва ў сельскай мясцовасці) камунальна-бытавым палівам у Беларусі працуюць 32 торфабрыкетныя заводы, якія выпускаюць 1,4 млн тон торфабрыкетаў. Больш за ўсё такіх заводаў у Мінскай і Віцебскай абласцях. Самымі буйнымі з’яўляюцца «Старобінскі», «Усяж» і «Бярэзінскі» ў Мінскай вобласці, «Усвіж-Бук» у Віцебскай, «Гатча-Восаўскае» у Брэсцкай вобласці. Торф выкарыстоўваецца таксама для вытворчасці арганічных і арганамінеральных угнаенняў (вадкія ўгнаенні, кампост), біястымулятараў, кармавых дражджэй, фільтраў, сарбентаў, фарбавальнікаў драўніны, тарфянога воску, лекавых сродкаў, прадуктаў бытавой хіміі і інш.

Эканамічны эфект
----------------

Выкарыстанне торфу дазваляе штогод замяшчаць ў энергабалансе краіны каля 500 млн.куб.м прыроднага газу на суму звыш $ 150 млн. экспартаваць тарфяную прадукцыю на суму $ 25-30 млн.

Торфапрадпрыемствы і прыродаахоўныя тэрыторыі
---------------------------------------------

Распрацоўцы новых радовішчаў, што планавалася яшчэ з савецкіх часоў, замінае тое, што яны апынуліся ў складзе прыродаахоўных тэрыторый. Паводле ацэнкі Інстытута прыродакарыстання НАН Беларусі, Больш за 17 % тэрыторыі тарфяных радовішчаў, на якія прыпадае каля 25 % запасаў торфу, размешчана ў межах заказнікаў і нацыянальных паркаў. Пры гэтым у межы прыродаахоўных тэрыторый, без ўзгаднення з Мінэнерга і ДВА «Белпалівагаз», былі ўключаныя найбольш буйныя тарфяныя радовішчы рэспублікі.

Нібыта відавочнае рашэнне закрыць торфапрадпрыемствы з’яўляецца не такім ужо і простым, паколькі часцей за ўсё яны з’яўляюцца горадаўтваральнымі прадпрыемствамі для малых населеных пунктаў. Колькасць працаўнікоў у галіне перавышае 6 тыс. чалавек, а колькасць насельніцтва пасёлкаў, для якіх торфапрадпрыемствы з’яўляюцца горадаўтваральнымі (Бальшавік, Праўдзінскі і інш.), перавышае 30 тыс. чалавек, што параўнальна з насельніцтвам такога горада як Навагрудак.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑   Архівавана 12 лютага 2019.
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑   Архівавана 12 лютага 2019.
8. ↑

Літаратура
----------

* Геаграфія Беларусі : вучэб. дапам. для 10-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання / М. М. Брылеўскі, Г. С. Смалякоў; пер. з рус. мовы Н. М. Брылеўскай,В. Л. Смаляковай. — 3-е выд. перапрац. — Мінск : Нар. асвета, 2012. — 303 с. : іл. ISBN 978-985-03-1787-2..

| Прамысловасць Беларусі |
| --- |
| Здабываючая · Вытворчая |
| Паліўна-энергетычныкомплекс | 

|  |  |
| --- | --- |
| Паліўная прамысловасць | 
* Біягазавая
* Вугальная
* Газавая
* Геатэрмальная
* Нафтавая
* Тарфяная

 |
| Энергетыка | 
* Атамная
* Ветравая
* Вугальная
* Гелеаэнергетыка
* Гідраэнергетыка
* Цеплавая

 |

 |
| Хімічны комплекс | 

|  |  |
| --- | --- |
| Хімічная прамысловасць | 
* Горна-хімічная
* Асноўная хімія
* Кіслата
* Соль
* Мінеральныя ўгнаенні
* Сінтэтычныя валокны
* Бытавая хімія
* Лакафарбавая прамысловасць

 |
| Нафтахімічны комплекс | 
* Нафтавая
* Нафтаздабыўная
* Нафтаперапрацоўчая прамысловасць
* Шынная прамысловасць
* Гума-асбеставая

 |
| Газахімічны комплекс | 
* Газаперапрацоўчая прамысловасць

 |
| Іншае | 
* Хіміка-фармацэўтычная

 |

 |
| Горная прамысловасць | 

|  |  |
| --- | --- |
| Горна-хімічная | 
* Калійная
* Соль
* Фасфатная

 |
| Няруднаяіндустрыяльна-сыравінная | 
* Вапняковая
* Гіпсавая
* Гранітная
* Даламітавая
* Мелавая
* Цагляная

 |
| Гідрамінеральная | 
* Пітныя воды
* Прамысловыя воды

 |

 |
| Металургічная | 
* Чорная металургія (Трубавая прамысловасць)
* Каляровая металургія

 |
| Машынабудаванне і металаапрацоўка | 

|  |  |
| --- | --- |
| Цяжкае | 
* Металургічнае
* Энергетыка

 |
| Транспартнае | 
* Аўтамабільнае
* Чыгуначнае
* Авіяцыйная (Авіярамонт)
* Суднабудаванне (Суднарамонт)
* Трактарнае

 |
| Агульнае | 
* Будаўнічае і камунальнае
* Сельскагаспадарчае
* Хімічнае
* Нафтовае
* Лесапрамысловае

 |
| Сярэдняе | 
* Станкабудаванне
* Лёгкая прамысловасць
* Харчовая прамысловасць
* Побытавае

 |
| Дакладнае | 
* Прыборабудаванне
* Радыётэхніка і электроннае
* Электратэхнічнае
* Робататэхніка
* Інструментальнае
* Ракетна-касмічнае

 |
| Іншае | 
* Металаапрацоўка
* Абаронна-прамысловы комплекс

 |

 |
| Хімічная | 

|  |  |
| --- | --- |
| Лесанарыхтоўчая | 
* Лесанарыхтоўчая

 |
| Дрэваапрацоўчая | 
* Лесапільная
* Фанерная
* Мэблевая
* Драўляныя будаўнічыя матэрыялы
* Запалкавая

 |
| Цэлюлозна-папяровая | 
* Цэлюлозна-папяровая

 |
| Лесахімічная | 
* Лесахімічная

 |

 |
| Лёгкая | 

|  |  |
| --- | --- |
| Тэкстыльная | 
* Бавоўна
* Шэрсць
* Лён
* Шаўковая

 |
| Іншыя | 
* Трыкатаж
* Швейная
* Гарбарная
* Абутак
* Скурганантарэйная
* Футра

 |

 |
| Харчовая | 
* Мукамольна-крупяная
* Цукровая
* Хлебапякарная
* Тлушчавая
* Мясная
* Малочная
* Сыраробная
* Кандытарская
* Плодаагароднінная
* Рыбная
* Кансервавая
* Алкагольная
* Спіртавая
* Піваварная і безалкагольных напояў
* Тытунёвая
* Саляная
* Алейна-тлушчавая
* Макаронная
* Вінаробная

 |
| Будаўнічых матэрыялаў | 
* Цэментная
* Жалезабетонная
* Сценавыя матэрыялы
* Неметалічныя будаўнічыя матэрыялы
* Цеплаізаляцыйныя матэрыялы
* Керамічная

 |
| Іншыя галіны | 
* Шкляная
* Фарфорава-фаянсавая

 |