Партрэт Джозэфа Грымальдзі пэндзля Джона Каўсе (*John Cawse*)
Фарфоравая фігурка вытворчасці Derby porcelain, якая паказвае Джозэфа Грымальдзі. З калекцыі Музея і мастацкай галерэі Дэрбі
**Джозеф Грымальдзі** (англ.: Joseph Grimaldi) — адзін з самых вядомых клоўнаў Англіі, лічыцца першым клоўнам з белым тварам. Выступы Грымальдзі зрабілі клоўна як персанажа цэнтральнай фігурай брытанскіх арлекінад.

Дзяцінства і асабістае жыццё
----------------------------

Грымальдзі нарадзіўся ў лонданскім раёне і быў сынам італьянца, сіньёра Джузэпэ (або Язэпа) «Жалезнаногага» Грымальдзі, пантаніміста, цыркавога мастака і балетмайстра тэатра «Друры-Лейн», і Рэбекі Брукер, танцоркі кардэбалета. Бацька Грымальдзі памёр у 1788 годзе, калі Язэпу было дзевяць гадоў, пакінуўшы сям'ю ў пазыках. Ва ўзросце менш за два гады Джозеф быў прадстаўлены на сцэне «Друры-Лейн», ва ўзросце менш за тры гады ён пачаў з’яўляцца на сцэне тэатра Садлерс Уэлс.

Стаўшы маладым чалавекам, Грымальдзі закахаўся ў дачку асноўнага ўладальніка Садлерс Уэлс і ажаніўся з ёй. Мары Грымальдзі памерла падчас родаў праз 18 месяцаў пасля заключэння іх шлюбу. Ён знайшоў суцяшэнне ў працы, і ў канцы канцоў ажаніўся яшчэ раз на Марыі. Сын, Джозеф Грымальдзі Сэмюэль, пасля нараджэння далучыўся да сямейнай прафесіі, але ва ўзросце да трыццаці гадоў спіўся і памёр.

Кар'ера
-------

Як пантамім блазан Грымальдзі лічыўся непераўзыдзеным, і самага вялікага поспеху ён дасягнуў у пастаноўцы «Казак Матухны гускі» у Каралеўскім тэатры Ковент-Гарден (у 1806 годзе і пры далейшых пастаноўках).

Джозэф Грымальдзі быў інаватарам, яго блазан Джой (*Joey*) быў сучасным клоўнам, заснаваным на традыцыйнай ролі прасцяка і дурня, якая ішла з часоў камедыі дэль артэ: ён стаў цэнтральным персанажам арлекінад. Яго камедыйная грацыя была незвычайная, ён добра прыдумляў візуальныя трукі і буфанады, выклікаючы смех аўдыторыі. Калі сталі папулярныя мюзік-холы, ён увёў у тэатр жаночую пантаніму і завёў традыцыю ўдзелу аўдыторыі ў прадстаўленні.

Знакаміты «анекдот аб журботным клоуне» (у якім доктар раіў кліенту розныя спосабы выхаду з цяжкай дэпрэсіі, і ў выніку парэкамендаваў схадзіць на прадстаўленне аднаго клоўна, пасля чаго кліент прызнаўся, што ён і ёсць той самы блазан) першапачаткова апавядалі аб Грымальдзі.

Сыход на пенсію
---------------

Пакутуючы ад хвароб, Грымальдзі сышоў са сцэны. У сваёй развітальнай прамове ён распавёў сваім слухачам:
«Я амбіцыйна знасіў сябе і атрымаў за гэта старэннем. Ужо чатыры гады, як я зрабіў свой апошні скачок, спер апошнюю вустрыцу, зварыў апошнюю каўбасу і сабраўся выйсці на пенсію»

Да 1828 года ён быў спустошаны, і ў Ковент Гардэн (28 чэрвеня) і Садлер Уэлс (17 сакавіка) прайшлі дабрачынныя спектаклі. Фондам Друры-Лейн была прызначаная пенсія ў 100 фунтаў стэрлінгаў у год. Грымальдзі ледзь мог хадзіць, але праводзіў апошнія гады ў карчме Cornwallis Tavern, і яго арэндадаўца Джордж Кук па вечарах адносіў яго ў яго кватэру. Грымальдзі стаў інвалідам з-за свайго блазнавання, і памёр у ноч на 31 мая 1837 года. Газета *London Illustrated News* у некралогу напісала, што «Грымальдзі мёртвы, і не пакінуў сабе роўных. Мы баімся, што дух пантанімы згублены» (*Grimaldi is dead and hath left no peer. We fear with him the spirit of pantomime has disappeared*).

Грымальдзі прасіў, каб пасля яго смерці ён быў абезгалоўлены перад пахаваннем, нібыта з-за страху пахавання жыўцом.

Магіла Джозэфа Грымальдзі знаходзіцца ў парку Джозэфа Грымальдзі (раней у двары капліцы Сент-Джэймс), на Пентанвіл-роўд ў іслінгтане. На будынку ў *Granville Road* ёсць сіняя таблічка ў памяць, што ён калісьці жыў непадалёк.

Зноскі
------

1. ↑  Oxford Dictionary of National Biography / C. Matthew — Oxford: OUP, 2004. Праверана 1 кастрычніка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17565097'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5145336'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q34217'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a>
2. ↑  International Clown Hall of Fame — History of Clowning Архівавана 24 мая 2010.
3. ↑  *London's Lost Theatres of the Nineteenth Century* Erroll Sherson pp. 26-7 (Ayer Publishing, 1972) ISBN 0405089694
4. ↑  Тэатральная энцыклапедыя
5. ↑  Tommy Harrison (2006). *Finding God in the Valleys: Sermon Illustrations, Devotionals and Prayers*. AuthorHouse. pp. 10. ISBN 9781425955793. .
6. ↑  *Joe Grimaldi, his life and theatre* Richard Findlater p. 42 (Cambridge University Press, 1979) ISBN 9780521294072

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Джозеф Грымальдзі на Вікісховішчы |

* Джозеф Грымальдзі ў Энцыклапедыі Брытаніка.
* Joseph Grimaldi (англ.). Праверана 26 жніўня 2011.
* «Boz» (Ed.) (Чарлз Дыкенс), *Memoirs of Joseph Grimaldi*, з Internet Archive (адсканаваная кніга з арыгінальнымі ілюстрацыямі)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Project Gutenberg |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Dictionary of National Biography · Notable Names Database · Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5187395 · BNF: 11064150b · GND: 118542206 · ISNI: 0000 0001 1809 9967 · LCCN: n50031654 · NKC: xx0244321 · NLA: 35151947 · NTA: 068343221 · NUKAT: n2007121644 · SUDOC: 117580147 · VIAF: 76308205 |

 |