recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Старакру́пецкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Стары Крупец.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Добрушскага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Гомельскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя перададзена ў склад новаўтворанага Крупецкага сельсавета Церахоўскага раёна.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Драга Марушыч** (славенск.: Drago Marušič; 10 снежня 1884, Опатэ Сяло, Аўстра-Венгрыя (сёння абшчына Мірэн-Костаневіца, рэгіён Гарышка, Славенія) — 1964, Гарыцыя, Фрыулі-Венецыя-Джулія, Італія) — югаслаўскі юрыст, палітычны і грамадскі дзеяч славенскага паходжання. Удзельнік партызанскага руху падчас Другой суветнай вайны.

У жніўні 1914 ён збег з аўстра-венгерскай арміі ў Расію, а ў 1915 пераехаў у якасці добраахвотніка ў Сербію. Як член Югаславянскага камітэта, пераехаў у 1916 з в. Корфу ў Рым, а ў 1917 у ЗША, дзе заснаваў Славенскі нацыянальны саюз. Браў удзел у Парыжскай мірнай канферэнцыі ў складзе сербскай дэлегацыі, а ў 1922 быў генеральным сакратаром югаслаўскай дэлегацыі Рэпарацыйнай камісіі. Працаваў адвакатам у Любляне. Быў членам Незалежнай аграрнай партыі і Югаслаўскай нацыянальнай партыі.

Пасля дзяржаўнага пераварота і ўсталявання ваенна-манархічнай дыктатуры караля Аляксандра I, як югаслаўска-арыентаваны палітык працягваў дэпутацкую дзейнасць у якасці сенатара і з 4 снежня 1930 па 8 лютага 1935 быў банам Драўскай банавіны. Потым стаў міністрам аховы здароўя і сацыяльных спраў ва ўрадзе Б. Еўціча (1934—1935). На парламенцкіх выбарах 1935 быў абраны дэпутатам Народнай скупшчыны Югаславіі.

У красавіку 1941 адзін з арганізатараў Сошка-Істрыйскага легіёна створанага з для абароны Югаславіі з добраахвотнікаў падчас Югаслаўскай аперацыі. З 1941 член Вярхоўнага пленума Вызваленчага фронта Славеніі. У лютым 1942 італьянскія ваенныя арыштавалі яго каля Падуі, а затым інтэрніравалі. Пасля капітуляцыі Італіі ў 1943, быў вызвалены з турмы і пасяліўся ў Славенскім Прымор’і, дзе стаў членам Правінцыйнага камітэта Вызваленчага фронта Славеніі і Славенскага народна-вызваленчага веча. Быў членам Антыфашысцкага веча народнага вызвалення Югаславіі.

Пасля пагаднення Ціта—Шубашыча быў прызначаны міністрам юстыцыі, транспарту ва эміграцыйным урадзе І. Шубашыча, а пазней і міністрам адукацыі ў Часовым урадзе Дэмакратычнай Федэратыўнай Югаславіі. Потым з 1945 па 1948 быў міністрам пошты, тэлеграфу і тэлефону ва ўрадзе Федэратыўнай Народнай Рэспублікі Югаславія.

Пасля вайны Д. Марушыч займаў пасаду старшыні Чырвонага Крыжа Славеніі, галоўнага савета Сацыялістычнага саюза працоўнага народа Югаславіі.

Зноскі
------

1. 1 2  Primorski slovenski biografski leksikon, 10. snopič, Martelanc - Omersa / пад рэд. M. Jevnikar — Goriška Mohorjeva družba, 1984.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12795995'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19933759'></a>

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Драга Марушыч

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | CONOR: 11159139 · GND: 1214905722 · VIAF: 305584074 |
Кастылья-ла-Нуэва (1851—1983)
**Кастылья-ла-Нуэва** (ісп.: Castilla la Nueva — «*Новая Кастылія*») — гістарычная вобласць у Іспаніі.

Гістарычна Новай Кастыліяй, у адрозненне ад Старой, сталі называць тэрыторыю, вызваленую ад арабаў у перыяд ад узяцця Таледа ў 1085 годзе да бітвы пры Лас-Навас-дэ-Талоса ў 1212 годзе.

У 1833 годзе, у рамках пабудовы цэнтралізаванай дзяржавы, каралеўскім дэкрэтам Іспанія была падзелена на 49 правінцый. У склад вобласці ўвайшла большая частка каралеўства Таледа. Першапачаткова Кастылья-ла-Нуэва ўключала пяць правінцый: Таледа, Сьюдад-Рэаль, Куэнка, Гвадалахара і Мадрыд. У 1982 годзе на яе тэрыторыі было ўтворана аўтаномная супольнасць Кастылія — Ла-Манча. Мадрыд быў вылучаны ў асобную супольнасць, але яшчэ ў 1978 годзе была далучана правінцыя Альбасэтэ ад рэгіёна Мурсія.

Гл. таксама
-----------

* Новая Кастылія — іспанскае губернатарства ў Паўднёвай Амерыцы.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кастылья-ла-Нуэва

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX451539 · BNF: 119471777 |
**Скайлайн** (англ.: skyline) — лінія горада; ўрбаністычная панарама або від на горад збоку. Від на горад зверху не з’яўляецца скайлайнам. Слова выкарыстоўваецца фатографамі пры здымцы хмарачосаў. Аснову скайлайна складаюць дамінуючыя хмарачосы. Скайлайн найбольш эфектны пры поглядзе з боку вадаёма, у сувязі з тым, што бліжэйшыя будынкі бачныя найбольш выразна. Скайлайн часцяком выкарыстоўваюць у кінаіндустрыі.

Тэрмін «Скайлайн г. Нью-Ёрка» быў упершыню ўведзены ў 1896 годзе, такую назву мела каляровая літаграфія Чарльза Грэхама ў дапаўненні часопіса *New York Journal.*

Гл. таксама
-----------

* Гарадскі пейзаж
* Ведута

Скайлайн — Панарама Манхэтэна, Нью-Ёрк
**Старакасты́льскае пласкаго́р’е**, **Паўночная Месета**, **Паўночнакастыльскае пласкагор’е** — паўночна-заходняя частка пласкагор’я Месета ў Іспаніі (у межах рэгіёна Кастылія) і Партугаліі.

Аддзелена ад Паўднёвай Месеты хрыбтом Цэнтральная Кардыльера. На поўначы мяжуе з Кантабрыйскімі гарамі, на ўсходзе — з Іберыйскімі гарамі. Вышыні дасягаюць 800—1200 м. Складзена з пясчанікаў, вапнякоў, мергеляў, кангламератаў. Расчляняецца далінамі глыбінёй 100—120 метраў рэк басейна ракі Дуэра. Маюцца радовішчы уранавых і вальфрамавых руд. Клімат сухі. Раслінны свет складаюць ксерафітныя зараснікі хмызнякоў, стэпы, дубровы, хваёвыя лясы.

На пласкагор’і гарады Вальядалід, Саламанка. Насельніцтва тэрыторыі займаецца вырошчваннем на арашаемых землях пшаніцы, кукурузы, цукровых буракоў, вінаградарствам і авечкагадоўляй.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Старакастыльскае пласкагор’е // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 158. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006. (руск.)
* Старокастильское плоскогорье // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

Спасылкі
--------

* Старокастильское плоскогорье // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru  (руск.)
* Регион Старокастильское плоскогорье (руск.) у праекце «Плантариум»
**Фелікс Фёдаравіч Гумен** (нар. 28 сакавіка 1941, в. Кальцова, Амурская вобласць, РСФСР) — беларускі мастак-акварэліст, адзін з пачынальнікаў Віцебскай школы акварэлі.

Скончыў Віцебскі педагагічны інстытут у 1962 годзе. У 1965-74 гадах выкладаў у ім. Аўтар эмацыянальна выразных, пераважна пленэрных, пейзажаў: «Сафійскі сабор у Полацку» (1967), «Наваполацк. Сонца над горадам» (1968), «Віцебскі дварок» (1975), «Ушацкія азёры» (1994), «Лагойшчына» (1995) і іншыя.

Нацюрморты вылучаюцца дакладнай перадачай фактуры рэчаў, формы: «Кветкі шыпшыны» (1967), «Камбала» (1970), «Клопаты гаспадыні» (1972),. «Атрыбуты мастацтва» (1974), «Дзьмухаўцы» (1982), «Нацюрморт» (1990), «Званочкі з яра» (1995) і іншыя. Для творчасці характэрны шырокая манера пісьма, сакавіты колер, кантрасты святла і ценю.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
Павел Вусаў выступае пасля фільма «Маладая Беларусь» на фестывалі ў Варшаве, 4 снежня 2022 г.
**«Watch Docs»** — міжнародны фестываль дакументальнага кіно[uk] па правах чалавека, першыя паказы якога адбыліся ў 2001 годзе ў Варшаве і які штогод збірае на сваіх пляцоўках гледачоў і удзельнікаў з усяго свету, каб прыцягнуць увагу да найбольш актуальных падзей сучаснасці і стварыць прастору для іх абмеркавання.

У Беларусі
----------

«Watch Docs Belarus» з’явіўся ў Мінску ў 2015 годзе намаганнямі аднадумцаў і валанцёраў. Адбыўся двойчы, паказаны фільмы сусветна вядомых рэжысёраў, праведзены гутаркі са стваральнікамі і галоўнымі героямі стужак, а таксама экспертамі па актуальных праблемах: іслам у сучасным свеце, лічбавая бяспека, залежнасці падлеткаў, праца праваабаронцаў у Беларусі, падзеі ва Украіне.

Зноскі
------

1. ↑  Strona główna (польск.)(недаступная спасылка).  WATCH DOCS. Архівавана з першакрыніцы 7 лістапада 2019. Праверана 7 лістапада 2019.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка «Watch Docs» Belarus у сацыяльнай сетцы «УКантакце»
* watchdocs.by — афіцыйны сайт «Watch Docs» Belarus
**Сеўт I** (грэч. Σεύθης Α) — цар Адрыскай дзяржавы ў Фракіі, кіраваў у 424—410 гадах да н.э.

Біяграфія
---------

Сеўт быў сынам Спарадака, унукам Тэрэса, меркавана — бацькам Месада і пляменнікам Сіталка (кіраваў у 440—424 гадах да н.э.), прыёмнага сына афіняніна Ксенафонта. У 7-й частцы «Анабасіса» Ксенафонт паведамляе пра Сеўта I як пра цара, які заваяваў многія суседнія народы.

У 431 годзе да н.э. Сіталк, па просьбе саюзных яму Афін, адправіўся ў паход супраць Македоніі, сабраўшы войска ў 150 тысяч чалавек. Сеўт суправаджаў Сіталка ў гэтым паходзе і, паддаўшыся на абяцанкі македонскага цара Пердыкі II, які паабяцаў аддаць яму ў жонкі сваю сястру Стратаніку, параіў цару працягваць гэту вайну. Уплыў Сеўта, другога чалавека ў адрыскім войску пасля цара Сіталка, быў такім вялікім, што праз 30 дзён пасля яго пачатку паход на Македонію быў спынены. Пасля вяртання ў Фракію Сеўт ажаніўся з абяцанай яму Стратанікай.

Пасля таго, як Сеўт у 424 годзе да н.э. становіцца царом Адрыскага царства, ён удвая павялічвае даніну, якая выплачвалася яму залежнымі ад яго грэчаскімі гарадамі ўзбярэжжа Эгейскага мора. За гады яго кіравання магутнасць, сіла і багацце фракійскай дзяржавы значна выраслі. Фукідыд у сваім сачыненні «*Пелапанеская вайна*» піша, што штогадовы даход гэтага царства складаў каля 400 талентаў, і яшчэ столькі ж у золаце і срэбры яму прыносілі выплаты прыбярэжных гарадоў. Фукідыд таксама паведамляе, што Сеўт прытрымліваўся захавання дружалюбных адносін з Афінамі. Акрамя гэтага, старажытнагрэчаскі гісторык выказвае здагадку, што Сеўт быў замяшаны ў смерці свайго сваяка і папярэдніка на троне Сіталка, які загінуў у бітве з трыбаламі, магутным народам, які насялаў паўночны захад Фракіі і не падпарадкоўваўся Адрыскаму царству.

У 411 годзе Сеўт I пачынае вайну з Афінамі за ўладанне паўвостравам Галіпалі. Годам пазней ён цяжка захворвае і памірае. Пасля смерці Сеўта Адрыская дзяржава была падзелена на тры часткі і кіравалася адпаведна Амадакам I, Месадам і Эўрызельмам I

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Félix Cary, *Histoire des rois de Thrace et de ceux du Bosphore cimmérien eclaircie par les medailles*, éd. Desaint et Saillant, 1752


| ?Сеўт I — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Сеўт I |  | Спарадак |  | Teres I[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей |
**Рэчыцкі дзяржаўны педагагічны каледж** — сярэдняя навучальная ўстанова ў г. Рэчыца.

Гісторыя
--------

Гісторыя пачалася са дня стварэння ў 1930 годзе Рэчыцкага педагагічнага вучылішча, якое праіснавала да 1956 года. За гэты перыяд дыпломы настаўніка пачатковых класаў атрымала больш за 1800 выпускнікоў. І толькі ў 1991 годзе на базе тэхнічнага вучылішча № 86 зноў адчыніла свае дзверы педагагічнае вучылішча, якое рыхтавала настаўнікаў беларускай мовы і літаратуры. У 1993 годзе Рэчыцкае педвучылішча першае ў Гомельскай вобласці атрымала статус каледжа. У 2003 годзе каледж перайменавалі ва ўстанову адукацыі «Рэчыцкі дзяржаўны педагагічны каледж».

Спецыяльнасці
-------------

Навучанне ў каледжы вядзецца па наступных спецыяльнасцях:

* Беларуская мова і літаратура, спецыялізацыя «Творчая дзейнасць»;
* Замежная мова (англійская, нямецкая).

Дырэктары
---------

* (1933—1935) — Дзяменцій Пятровіч Кардаш
* Людміла Анатолеўна Ягорава

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
**Рыгор Іванавіч Друцкі-Любецкі** (нар. паміж 1551—1567  — пам. незадоўга да 20 лютага 1595) — князь, землеўласнік у Вялікім Княстве Літоўскім.

Біяграфія
---------

Паходзіў з княжацкага роду Друцкіх-Любецкіх герба «Друцк». Сын князя Івана Раманавіча (пам. 1567) і княжны Алены Солтанаўны Сакольскай (яе 2-і муж Васіль Цяпінскі, з якім была ў шлюбе ў 1580 г.). Меў братоў Івана (пам. паміж 1581—1586 гг.), Васіля, сясцёр — Багдану (муж — суддзя гродскі луцкі Астафі Малінскі), Марыну (муж — Пётр Кубліцкі), Аўдоццю (муж — Гермаген Сялява).

Урадаў не займаў. Паводле падзелу з братам Васілём ад 09.02.1586 (актыкаваны 19.02.1586 у луцкім гродскім судзе), атрымаў валынскія валоданні
роду — чацвёртую частку ў замку, мястэчку і прадмесці Любча, двары Залесцы і Козін (з аднайменнымі сёламі), сёлы Рудка, Стаў, Падолаўка Луцкага павета, пляц у г. Луцку. Яшчэ ў 1583 г. распачаўся яго шматгадовы судовы працэс з сястрой Аўдоццяй, якая з прычыны неатрымання пасагу прэтэндавала на 4-ю частку відзеніцкіх і валынскіх валоданняў роду. Справа скончылася пасля смерці Рыгора дэкрэтам аршанскага земскага суда ад 11.10.1595, які стаў на бок Аўдоцці і прысудзіў ёй долю ў маёнтках у Аршанскім павеце. Паколькі відзеніцкія маёнткі належалі ў 1595 г. сям’і Рыгора, то, можна меркаваць, што іх ранейшы ўладальнік яго брат Васіль памёр да гэтага часу.

Сям’я
-----

Быў у шлюбе з Марынай (Марушай) Фёдараўнай Рудзецкай (пам. паміж 11.10.1595 і 08.01.1602), дачкой чашніка валынскага. З ёй меў дзяцей:

* Павел (нар. каля 1582 — пам. паміж 09.10.1640 і 21.10.1644), суддзя гродскі луцкі, падстараста луцкі;
* Іван (нар. каля 1594 — пам. паміж 15 верасня 1649 і 24 лютага 1651), падстараста аршанскі, паборца земскі аршанскі;
* Аляксандра-Магдалена (пам. 21.11.1645), у шлюбе з Іванам Гулевічам. У дзяцінстве знаходзіліся пад апекай мужа цёткі суддзі гродскага луцкага Астафія Малінскага.

Зноскі
------

1. ↑  мела сына Юрыя, дачок Марыну (у 1612 г. удава Крыштафа Даманскага), Зоф’ю (муж — падстараста аршанскі Абрам Падбярэзскі) Кубліцкіх.
2. ↑  іх шлюб адбыўся ў 1580 г.
3. ↑  Фактычна знаходзіліся ў заставе ў падсудка земскага аршанскага Паўла Углоўскага
4. ↑  мела сыноў Міхаіла, Аляксандра і дачку Ганну (яе муж Станіслаў Насілоўскі) Гулевічаў.

Літаратура
----------

* *Глінскі Я. С.* Князі Друцкія-Любецкія ў канцы XVI–XVII ст.: радавод, маёмаснае становішча, грамадска-палітычная дзейнасць // *Архіварыус*. — Мн.: 2016. — В. 14. — С. 327—346.


| ?Рыгор Іванавіч Друцкі-Любецкі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Іван Раманавіч Друцкі-Любецкі |  | Раман Васілевіч Друцкі-Любецкі |  | Васіль Рыгоравіч Друцкі[d] |  | Рыгор Сямёнавіч |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Рыгор Іванавіч Друцкі-Любецкі |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Алена Солтанаўна Сакольская[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |
**ААТ «Рэчыцкі метызны завод»** — адзін з першых заводаў у металургічнай прамысловасці Беларусі. Вырабляе цвікі будаўнічыя, машынныя, спецыяльныя, шрубы і іншыя крапёжныя вырабы. Гэта найбуйнейшае прадпрыемства па вытворчасці цвікоў у Рэспубліцы Беларусь, адзін з лідараў у СНД па асартыменце спецыяльных цвікоў, а таксама адзінае прадпрыемства ў рэспубліцы, дзе ў аўтаматычным рэжыме ажыццяўляецца гарачае цынкаванне труб. Рэчыцкі метызны завод — экспартаарыентаванае прадпрыемства. Доля экспарту ў агульным аб’ёме вытворчасці складае амаль 80 %

Завод заснаваны ў 1912 годзе ў г. Рэчыца братамі Уладзімірам і Барысам Рык як вытворца цвікова-драцяной прадукцыі. У 1940 годзе вырабляў 27 тон цвікоў за суткі. У 1941 годзе галоўныя вузлы і агрэгаты заводы былі эвакуіраваны ў Ніжні Ноўгарад і Барнаул. Адноўлены ў 1943 годзе. У 1945 годзе выпусціў 1000 тон цвікоў і шрубаў. З 2006 года ААТ «Рэчыцкі метызны завод» уваходзіць у склад холдынгу «Беларуская металургічная кампанія».

У 2000-10-х на заводзе актыўна ідзе мадэрнізацыя. Значна пашырыўся і асартымент выпускаемай прадукцыі. У праграму вытворчасці ўвайшлі больш за 85 відаў цвікоў. У 2004 годзе на заводзе былі ўсталяваныя 16 сучасных італьянскіх машын па вытворчасці машынных цвікоў. У перыяд з 2006 па 2009 год быў пераўзброены цэх спецыяльных крапёжных вырабаў.

Цікавыя факты
-------------

* На сайце прадпрыемства можна наведаць віртуальны музей «Цвік»
* Завод прадстаўляе каманда КВЗ «Гаечкі»

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑   Архівавана 20 сакавіка 2019.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

| ⛭Прадпрыемствы холдынгу «Беларускі металургічны завод» |
| --- |
| ААТ | 
* Белвторчермет
* Белндзіліц
* Белцветмет
* Жлобінскі кар’ер фармовачных матэрыялаў
* Кобрынскі інструментальны завод «Сітомо»
* Легмаш
* Магілёўскі металургічны завод
* Мінскі падшыпнікавы завод
* Рэчыцкі метызны завод

 |  |
| УН | 
* Жлобінметалургбуд
* Металурггандаль
* Металургтранс
* Палессеэлектрамаш
* Папаратнае
* Сэрвісны цэнтр «БМЗ»

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Культура (значэнні).
**«Культура»** — штотыднёвая грамадска-асветніцкая газета.

Гісторыя
--------

Выдаецца з кастрычніка 1991 года ў Мінску на беларускай мове. Заснавальнік — Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь. З 2002 года з'яўляецца часткай рэдакцыйна-выдавецкай ўстановы «Культура і мастацтва», куды ўваходзіць разам з часопісам «Мастацтва».

Галоўныя рэдактары
------------------

* Вольга Іпатава (1991—1995)
* Людміла Крушынская (1995—2012)
* Сяргей Трафілаў (2012—2017)
* Ілля Сін (з 2017)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

Спасылкі
--------

* Сайт «Культуры»
**Культавы фільм** (ад англ.: cult film) — фільм, які стаў аб'ектам шанавання ў вузкай, але згуртаванай групы прыхільнікаў, утвараючы падабенства рэлігійнага культу. Хоць культавым можа стаць і мэйнстрымны фільм, часцей да іх адносяць фільмы незалежнага кінематографа, арт-хаус, якія не дасягнулі поспеху ў шырокім пракаце і атрымалі папулярнасць у маргінальных сацыяльных групах і субкультурах. Пакланенне можа праяўляцца ў рэгулярных праглядах, рытуалах пры сумесным праглядзе («Браты Блюз», «Шоу жахаў Рокі Хорара») і аж да стварэння субкультуры і нават рэлігіі на аснове выдуманага свету («Зорныя войны»).

Ёсць «культавыя» рэжысёры, чые работы рэдка маюць касавы поспех, але вылучаюцца індывідуалістычным почыркам, іх паважаюць прыхільнікі «кінематографа не дзеля ўсіх»: Дэвід Лінч, Эмір Кустурыца, Ян Шванкмайер, Ральф Бакшы, браты Коены і іншыя.

Зноскі
------

1. ↑  *Павлов, А.* Культура культа // *Искусство кино*. — 2011. — В. 11. — С. 87-98. — ISSN 0130-6405.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 16538376g · LCCN: sh2007004880 |
Прыродны вечны агонь Янар Даг, Азербайджан.
Янар Даг
**Янар Даг** (азерб.: Yanar Dağ, падпаленая гара) — прыродны вечны агонь, які гарыць з самых старажытных часоў на схіле пагорка ў Азербайджане.

Метровае полымя прыкладна дзесяць метраў у шырыню ідзе ўверх з грэбеня Янар Даг — вапняковага пагорка, размешчанага недалёка ад Баку на Каспійскім моры Апшэронскім паўвостраве. Сёння ёсць невялікая колькасць такіх прыродных крыніц спальвання газу ў свеце, большасць з іх у Азербайджане. Прыродны вечны агонь Янар Дага абумоўлены уцечкай гаручага прыроднага газу з буйнога радовішча пад Апшэронскім паўвостравам. Відавочна узгаранне гэтага агню адбылося ў старажытнасці. Пра яго паведамляе яшчэ Марка Пола.

Гэтыя пажары найбольш ярка відаць у прыцемках. Падобныя агні з'яўляюцца аб'ектам пакланення прыхільнікаў зараастрызму.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Янар Даг на Вікісховішчы |

* Афіцыйны вэб-сайт Янар Даг — Міністэрства культуры і турызму Азербайджана  (азерб.)
**Культавыя дрэвы** — своеасаблівая катэгорыя сакральных аб'ектаў, якая найбольш схільная разбуральнаму ўплыву часу і вонкавых фактараў, напрыклад, пажарам, бурам і інш. пры гэтым з'яўляецца прамым сведчаннем жывучасці архаічных традыцый. Культ дрэва звязаны з культамі абагаўлення прыроды

Беларусь
--------

Паводле беларускіх павер'яў, у дрэвах часта пасялялася чалавечая душа, дрэвы могуць хадзіць, размаўляць, ператварацца ў чалавека. Калі дрэва сякуць, то з яго цячэ кроў і чуюцца стогны. Сярод ушанаваных беларусамі дрэў найболей часта фігуруюць дубы, хвоі, яліны, ліпы, грушы. Як правіла, з ушанаванымі дрэвамі звязаны паданні пра цудоўнае з'яўленне на іх святых абразоў ці пра незвычайнае выздараўленне чалавека. Прыкладам культавага дрэва, якое з'яўляецца рытуальным цэнтрам у структуры лакальнага культурнага ландшафту, можа быць Святая ліпа каля в. Лужкі Шаркаўшчынскага раёна. Адзначаецца ўстойлівасць і пераемнасць традыцыі шанавання дрэва: калі старая ліпа была павалена бурай, аб'ектам шанавання стала маладое, спецыяльна пасаджанае дрэва.

Да XX ст. захавалася абрадавае кармленне дрэва, асабліва бяроз, якім насілі хлеб-соль, загорнутыя ў палатно, лён, грошы. Святымі лічыліся таксама бортныя дрэвы.

Святыя дубы, якія, па народных перакананнях, дапамагалі ад хвароб, вядомыя каля в. Царкавішча Ушацкага раёна, в. Тадуліна Лепельскага, в. Чара Клецкага раёна. Паклоннымі з'яўляюцца Французская хвоя на кургане каля в. Узрэчча Глыбоцкага раёна, хвоя ў в. Старыца на Капыльшчыне, у г. Ліда, непадалёк в. Шаршуны ў наваколлях Радашковічаў. Культавыя ліпы растуць на выспе возера Неспіш на Браслаўшчыне, у Жыровічах Слонімскага раёна, святая груша — каля в. Збляны Лідскага раёна. Пры гэтым вельмі часта культавыя дрэвы з'яўляюцца часткай больш складанага сакральнага комплексу — прошчы альбо прасторава і функцыянальна ўзаемаспалучаюцца з культавай крыніцай ці каменем.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Ідэнтыфікацыя і інвентарызацыя нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі. Аб'екты сакральнай тапаграфіі я к элементы НКС(недаступная спасылка)
2. 1 2 3  Дрэва культавае(недаступная спасылка). Беларуская міфалогія: Энцыклапедычны слоўнік / С. Санько [і інш.]; склад. І. Клімковіч. — 2-ое выданне, дапоўненае. — Мінск: Беларусь, 2006. — 500 с.: іл.
3. ↑  Дучыц, Л. Швед, І. Дрэва / Л. Дучыц, І. Швед // Міфалогія беларусаў : энцыкл. слоўн. /склад. І. Клімковіч, В. Аўтушка; навук. рэд. Т. Валодзіна, С. Санько. — Мінск : Беларусь, 2011. — С. 158.

Спасылкі
--------

* Ідэнтыфікацыя і інвентарызацыя нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі. Аб'екты сакральнай тапаграфіі я к элементы НКС(недаступная спасылка)
* Дрэва культавае(недаступная спасылка). Беларуская міфалогія: Энцыклапедычны слоўнік / С. Санько [і інш.]; склад. І. Клімковіч. — 2-ое выданне, дапоўненае. — Мінск: Беларусь, 2006. — 500 с.: іл.
Разнавіднасці лінеек
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лінейка (значэнні).
**Лінейка** — найпрасцейшы вымяральны геаметрычны інструмент, які ўяўляе сабой вузкую пласціну, у якой як мінімум адзін бок прамы. Звычайна лінейка мае нанесеныя дзяленні, кратныя адзінцы вымярэння даўжыні (сантыметр, цаля), якія выкарыстоўваюцца для вымярэння адлегласцяў.

Лінейкі звычайна вырабляюць з пластыка ці дрэва, радзей з металаў.

У геаметрыі і картаграфіі лінейка выкарыстоўваецца толькі для правядзення прамых ліній, вымярэнне адлегласці па лінейцы лічыцца грубым (для больш дакладнага вымярэння адлегласць вымяраюць вымяральным цыркулем, ростул якога затым прыкладваюць да лінейкі).

Вугольнік
---------

Вугольнік — лінейка ў форме прамавугольнага трохвугольніка, з пустатой у форме паменшанага вугольніка ўнутры. Пры дапамозе вугольніка можна вымяраць вуглы і вызначаць, які гэта вугал — прамы, востры, тупы ці разгорнуты, паколькі ў такім трохвугольніку ёсць прамы вугал. Калі менш яго — значыць, востры, больш — тупы, прамая лінія — разгорнуты, а калі роўны, адпаведна, прамы. Таксама на ім часам адзначаюць дзяленні ў міліметрах, і яго можна тады выкарыстоўваць і як лінейку.

Гл. таксама
-----------

* Лагарыфмічная лінейка — вылічальны прыбор
* Лінейка Дробышава — інструмент для дакладнай пабудовы каардынатнай сеткі
* Лякала — фігурная лінейка
* Пабудова з дапамогай цыркуля і лінейкі
* Транспарцір — вугламерны прыбор

Спасылкі
--------

* Онлайн лінейка
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лінейка
**Янаш Бо́яі** (венг.: Bolyai János; 15 снежня 1802, Клуж-Напока - 27 студзеня 1860, Марашвашархей) — венгерскі матэматык, адзін з першаадкрывальнікаў нееўклідавай геаметрыі (вядомай цяпер як геаметрыя Лабачэўскага). Надзейна выбудаваная, паслядоўная і несупярэчлівая альтэрнатыўная геаметрыя, якая можа адпавядаць структуры Сусвету, дапамагла вызваліць матэматыкаў, каб яны змаглі звярнуцца да вывучэння абстрактных канцэпцый безадносна да якіх-небудзь сувязей з фізічным светам.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў трансільванскім горадзе Колажвары (цяпер - румынскі Клуж-Напока) ў сям'і Жужаны Бенкі і вядомага матэматыка Форкаша Бояі, які перадаў сыну асновы матэматычных ведаў.

У 13-гадовым узросце Янаш авалодвае матэматычным аналізам і сумежнымі абласцямі тэарэтычнай механікі.

З 1818 па 1822 г. навучаўся у Вайскова-інжынерным каледжы ў Вене, у якім прайшоў за 4 гады семілетні курс. У каледжы захапіўся даследаваннем аксіёмы паралельнасці Еўкліда, па выніках якога паміж 1820 і 1823 гг. напісаў вялікую працу "Апендыкс", дзе выклаў суцэльную сістэму нееўклідавай геаметрыі (незалежна ад Лабачэўскага). Праца была выдадзена ў 1832 г. як дадатак да матэматычнага падручніка, складзенага бацькам.

11 гадоў Янаш Бояі прысвяціў арміі, лічыўся выдатным афіцэрам. Валодаў 9 мовамі, уключаючы кітайскую і тыбецкую. Ніколі не паліў і не спажываў алкаголь.

З 1834 г. па 1852 г. знаходзіўся ў грамадзянскім шлюбе з Разаліей Кібедзі Орбан, меў ад яе двух дзяцей.

У 1848 г. Бояі дазнаўся, што Лабачэўскі яшчэ ў 1829 г. надрукваў падобную працу. Разачараваны, Янаш кідае навуковыя даследаванні.

Пасля смерці матэматыка было знойдзена больш за 2000 аркушоў незавершаных матэматыных рукапісаў.

У гонар Янаша Бояі названы ўніверсітэт у г. Клуж-Напока, а таксама астэроід № 1441 і кратар на Месяцы.

Зноскі
------

1. 1 2  MacTutor History of Mathematics archive Праверана 22 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q547473'></a>
2. 1 2  János (Johann) Bolyai // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Янаш Бояі
* *Джон Дж. О’Конар* і *Эдмунд Ф. Робертсан*. Янаш Бояі (англ.) у архіве MacTutor.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Матэматычная генеалогія · zbMATH Open · MacTutor History of Mathematics archive |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV12627801 · BIBSYS: 90144934 · BNE: XX4854813 · BNF: 129506836 · CONOR: 165064035 · GND: 119372886 · ICCU: PUVV136642 · ISNI: 0000 0001 0865 1826 · LCCN: n80102026 · LNB: 000131795 · NKC: jn20010525264 · NLA: 35274155 · NLP: A31496404 · NTA: 073433705 · NSZL: 000000010981 · NUKAT: n2002070173 · LIBRIS: 180003 · SUDOC: 027359697 · VIAF: 5062952 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вензавец.

**Вензавец**, або **Вянзовец** (польск.: Wiązowiec) — возера на мяжы Польшчы і Беларусі (Сапоцкінскі сельсавет Гродзенскага раёна). Знаходзіцца прыкладна за 29 км на паўночны захад ад г. Гродна, за 0,8 км на паўднёвы захад ад урочышча Чарток, у басейне ракі Чорная Ганча. Мясцовасць пераважна градзістая і ўзгорыстая, густа зарослая лесам, месцамі багністая, незаселеная.

Плошча люстэрка каля 0,2 км², даўжыня каля 1,1 км, найбольшая шырыня каля 0,27 км, даўжыня берагавой лініі каля 2,7 км.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 236-2010 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Рэспублікі Польшча на беларускую мову». Гл. польска-беларускую практычную транскрыпцыю.

Спасылкі
--------

* Ліст карты N-34-84 Архівавана 3 мая 2013.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Янава.

**Я́нава** (трансліт.: *Janava*, руск.: Яново) — вёска ў Круглянскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Філатаўскага сельсавета.

Геаграфія
---------

Знаходзіцца за 13 км на захад ад Круглага, 92 км ад Магілёва, 10 км ад чыгуначнай станцыі Слаўнае на лініі Орша — Мінск. На паўночна-заходняй ускраіне цячэ р. Аслік (прыток р. Друць). Транспартныя сувязі ажыццяўляюцца па мясцовай дарозе і далей па шашы Слаўнае — Круглае.

Гісторыя
--------

У ХІХ ст. тут быў маёнтак, гаспадар якога ў 1840 г. валодаў 1531 дзесяцінай зямлі, меў вадзяны млын і карчму. У 1897 г. у фальварку 1 двор, 66 жыхароў (38 мужчын, 28 жанчын), маслабойка, капліца. У 1909 г. у маёнтку 1 двор, 1 жыхар, у Паўлавіцкай воласці Магілёўскага павета.

Савецкая ўлада ўстаноўлена ў лістападзе 1917 г. З лютага да кастрычніка 1918 г. акупіравана войскамі кайзераўскай Германіі. З 20.8.1924 г. у Круглянскім раёне Аршанскай акругі (да 26.7.1930), з 8.7.1931 г. у Талачынскім, 12.2.1935 г. у Круглянскім раёнах, з 20.2.1938 г. Магілёўскай вобласці, з 16.9.1959 г. да 30.7.1966 г. у Бялыніцкім раёне. У 1926 г. — 1 хутар, 2 двары, 6 жыхароў. У ліпені 1931 г. арганізаваны калгас, працавала ваўначоска. У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня 1941 г. да 27.6.1944 г. акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі.

У 1993 годзе 19 гаспадарак, 39 жыхароў. Вёска ў складзе саўгаса «Круча», дзейнічае ферма буйной рагатай жывёлы. Да 21 снежня 2011 года вёска ўваходзіла ў склад Кручанскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Магілёўская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2007. — 406 с. — ISBN 978-985-458-159-0. (DJVU)
2. ↑  «Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области». Решение Могилевского областного Совета депутатов от 21 декабря 2011 г. № 13-9 Архівавана 14 красавіка 2019. (руск.)

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Круглянскага р-на. — Мн.: БелЭн, 1996. — 586, [2] с. ISBN 985-11-0054-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Філатаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Філатава |
| Вёскі | 
* Баканава
* Варгуццева
* Вугляны
* Вялікія Каскевічы
* Дарожкавічы
* Дудакі
* Жукава
* Зелянькова
* Каўрыжына
* Красіна
* Круча
* Любішча
* Малыя Вугляны
* Малыя Каскевічы
* Марцьянавічы
* Мікулінка
* Новае Палессе
* Някрасава
* Паграбішча
* Паўлавічы
* Пераселле
* Рубеж
* Саннікі
* Стаі
* Старое Палессе
* Хількавічы
* Хралішчава
* Шаўкавінне
* Янава

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. WGA.

**Web Gallery of Art** — віртуальны музей еўрапейскай скульптуры і жывапісу XII — сярэдзіны XIX стагоддзя. Галерэя змяшчае больш 17 тысяч рэпрадукцый, а таксама каментары прац і біяграфіі аўтараў. На сайце існуе магчымасць правядзення электроннай экскурсіі па галерэі.

Стваральнікі
------------

### Еміль Крэн (Emil Krén)

Доктар фізічных навук, працуе ў наш час у KFKI Computer Systems Corporation у Будапешце.

### Даніэль Маркс (Dániel Marx)

Навуковы супрацоўнік на кафедры інфарматыкі Будапешцкага Універсітэта Тэхналогій і Эканомікі.

Факты
-----

* Галерэя займае каля 2 гігабайт сервернай прасторы.

Спасылкі
--------

* The Web Gallery of Art
* Реўю часопіса Forbes Архівавана 11 кастрычніка 2007.
* Спіс сайтаў, рэкамендуемых BBC
**Сядзіба ў Дастоеве** — сядзіба, якая існавала ў в. Дастоева (Іванаўскі раён) з сярэдзіны XVIII ст. па 1943 год.

Уключала панскі двор, абкружаны ровам з вадой і драўлянай агароджай, гаспадарчыя пабудовы, два вялікія сады, сажалкі. Па восі галоўнага ўезду ў глыбіні панадворку стаяла накрытая высокім гонтавым дахам вялікаяі аднапавярховая гаспода, падзеленая сенцамі на дзве часткі: жылую (уключала пяць пакояў і невялікую капліцу) і сталовую. Побач з домам былі кухня, двухпавярховы лямус з галерэямі, стайня, вазоўня і іншыя пабудовы.

Галоўны ўезд быў вырашаны манументальнай двух'яруснай брамай-вежай, завершанай высокім гонтавым шатром (у ніжнім ярусе знаходзіліся гаспадарчыя памяшканні, у верхнім — вялікая зала з адкрытай галерэяй). Панскі двор мостам быў злучаны з гаспадарчай часткай, дзе жыла прыслуга, знаходзіліся хлявы, стайні, свірны, адрыны, павеці, гумны, бровар, млын і двухпавярховы драўляны дом аканома.

Сядзіба належала продкам Ф.М. Дастаеўскага.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Сядзіба (Дастоева) на сайце Radzima.org
* Сядзіба (Дастоева) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Сядзіба ў Крычаве** — былая сядзіба ў вёсцы Крычава Мёрскага раёна Віцебскай вобласці.

Гсторыя
-------

Сядзіба пабудавана, у другой палове XVIII ст. Тадэвушам Невянглоўскім. Была разбурана пасля вайны.

Архітэктура
-----------

Велічны, прасторны, выцягнуты з захаду на ўсход будынак з дрэва ўвасобіў у сабе асноўныя рысы класіцызму. Галоўны жылы дом быў перабудаваны ў 1880 годзе. Бакавыя флігелі разабралі, але замест іх Федаровіч дабудаваў тры пакоі з аднаго боку, а з другога — кухню і службовую. У час археалагічнай разведкі археолагі выявілі на месцы сядзібы падмурак склепа з надпісам «1898 год», які таксама складаў з будынкам адно цэлае.

Фасад меў шырокі порцік з двума радамі калон і па абодвух баках невялікія верандачкі, якія таксама трымаліся на калонах. Сцены былі шаляваныя. Вокны, дзверы і калоны пафарбаваны ў белы колер. Дах шырокі чатырохсхільны, крыты гонтай. Дом змяшчаў гасціную, тры вялікія жылыя пакоі, налева шырокі калідор з зімовым садам дзяліў вялікі і малы салоны, пакой для гасцей, будуар, сталовую і буфет. Некалькі малых пакояў служылі для адміністрацыі і гаспадарчых патрэб. Сцены іх тынкаваныя, часткова паклеены шпалерамі. Падлога паркетная, печы з каляровай кафлі, былі два каміны, адзін з іх, у сталовай, з цэглы, атынкаваны і пафарбаваны ў белы колер, другі, у будуары, аздоблены гіпсам у стылі ракако.

Капліца
-------

Побач з сядзібай існавала капліца — шэдэўр драўлянага дойлідства. Але калі царскія ўлады захацелі перарабіць яе на царкву, па загадзе Эдвіны Невянглоўскай будыніну разабралі за адну ноч. На яе месцы паўстаў пахавальны фамільны склеп. Зараз тут засталіся толькі вялікія дрэвы ды адзінае надмагілле Невянглоўскіх.

Зноскі
------

1. ↑  Сядзібна-паркавы ансамбль Фёдаравічаў | Крычава

Літаратура
----------

* Сядзіба ў Крычаве // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Міёрскага раёна / рэдкал. Г. М. Маняк [і інш.]. — Мн. 1998. — С. 571—572.
* Усадьба в Кричеве // Очарование Миорского края = Сharm of Myory region / cост. В. А. Ермалёнок, П. И. Боголей; фото О. В. Молодечкин. — Новополоцк, 2007. — С. 8.
**Сядзіба Мураўскіх** — помнік архітэктуры неакласіцызму. Пабудаваны ў канцы XIX ст. на паўночна-заходняй ускраіне вёсцы Аляксандраўшчына (Зэльвенскі раён, Гродзенская вобласць, Беларусь) у эклектычных формах.

Архітэктура
-----------

Аднапавярховы мураваны прамавугольны ў плане будынак складанай аб'ёмнапрасторавай кампазіцыі, накрыты двухсхільным дахам. Да ўваходнага фасада прыбудаваны ўваходны службовы эркер. Цэнтральная частка галоўнага фасада вылучаная высокім ганкам з верандай і мансардай. Галоўны ўваходны праём і бакавыя вокны ствараюць аркаду, размежаваную паўкалонамі. Сіметрыя фасаду падкрэсленая бакавымі трохграннымі эркерамі з лучковымі аконнымі праёмамі, якія дэкарыраваныя прафіляванымі ліштвамі, паўкалонамі. Фасады раскрапаваныя плоскімі кутнімі пілястрамі, рустам, прафіляваным карнізам з сухарыкамі. Цэнтральная частка дваровага фасада вылучаная неглыбокім рызалітам.

Першапачатковая анфіладная планіроўка змененая пры рэканструкцыі будынку пад школу.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* *Кулагін А. М.* Аляксандраўшчынскі сядзібны дом // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. Т. 1. А капэла — Габелен / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Т. 1. — С. 97. — 727 с. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Сядзіба (Аляксандраўшчына) на сайце Radzima.org
* Сядзіба (Аляксандраўшчына) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Сабанг** (індан.: Kota Sabang) — горад, адміністрацыйны цэнтр вострава Вех у Інданезіі.

Геаграфія
---------

Сабанг — толькі адзін з двух буйных населеных пунктаў на востраве Вех. Аднак увесь востраў адносіцца да муніцыпалітэта Сабанг, таму на яго часта распаўсюджваецца назва адміністрацыйнага цэнтра. Плошча і насельніцтва ўсяго вострава таксама лічацца плошчай і насельніцтвам муніцыпалітэта.

Сабанг — самы заходні буйны порт Інданезіі. Месціцца каля глыбакаводнага заліва. Галоўнай часткай горада лічыцца партовы раён. Недалёка ад Сабанга знаходзяцца выхады падводных фумаролаў.

Гісторыя
--------

Сабанг быў заснаваны ў сярэднявеччы і доўгі час выкарыстоўваўся для транзітнага гандлю паміж Аравіяй і Кітаем. Назва паходзіць ад арабскага слова, якое значыць «вывяржэнне».

У XIX ст. быў пашыраны галандскімі каланіяльнымі ўладамі. Асабліва важнае значэнне набыў пасля адкрыцця Суэцкага канала.

У 1945 г. увайшоў у склад Інданезіі. Выкарыстоўваецца для транзіту паліва.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт

| Ачэх |
| --- |
| Герб правінцыі | 
Муніцыпалітэты
Банда-Ачэх
Лангса
Лхаксёмаве
Сабанг
Субулусалам
Акругі
Ачэх-Джая
Ачэх-Сінкіл
Ачэх-Таміянг
Бенэрмерыях
Біроэн
Вялікі Ачэх
Усходні Ачэх
Гаёлуэс
Заходні Ачэх
Наганрая
Підзі
Підзіджая
Паўночны Ачэх
Паўднёва-Заходні Ачэх
Сімёлуэ
Цэнтральны Ачэх
Паўднёва-Усходні Ачэх
Паўднёвы Ачэх
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1293320641 · LCCN: n93105485 · VIAF: 137356045 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Іяга.
**Ія́га ап Бе́лі** (вал.: Iago ap Beli, лац.: Iacobus, англ.: James; каля 560—613?) — кароль Гвінеда з 599 года.

Біяграфія
---------

Іяга атрымаў каралеўскі тытул Гвінеда пасля скону свайго бацькі Белі ап Рына.

Найбольш знамянальная з’ява, якая здарылася ў перыяд яго кіравання — гэта ўзвышэнне суседніх англасаксонскіх каралеўстваў: Мерсіі пры каралі Пібе і Берніцыі пры каралі Этэльфрыце. Існуюць звесткі, якія дазваляюць гаварыць пра пэўны від саюза Іяга і Пібы, паводле якога, Гвінед атрымліваў недатыкальнасць ад Мерсіі ў абмен на ваенную дапамогу супраць Нартумбрыі.

У 604 годзе кароль Дэйры Эдвін, зрынуты са свайго прастола Этэльфрытам, знайшоў прытулак пры двары Іяга. Відавочна, гэта паслужыла каралю Нартумбрыі фармальнай нагодай да абвяшчэння вайны супраць Гвінеда, асноўнымі дзеяннямі якой былі разня манахаў з манастыра Бангар-іс-Койд (паводле «Англасаксонскай хронікі», было забіта 200 манахаў, паводле Беды — 1200) і бітва пры Кайр-Легіяне (Чэстэры) у 613 годзе, якая скончылася паражэннем саюзных войскаў Гвінеда, Повіса і Мерсіі.

Невядома, ці прымаў Іяга ап Белі ўдзел у Чэстэрскай бітве ці не, аднак «Аналы Камбрыі» датуюць гэту бітву і смерць Іяга адным годам. Спадчыннікам Іяга ап Белі стаў яго сын Кадван ап Іяга.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Іяга ап Белі на сайце Early British Kingdoms

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
**Іў Рашэ** (фр.: Yves Rocher; 7 красавіка 1930 — 26 снежня 2009) — французскі прадпрымальнік, заснавальнік вядомай карпарацыі Yves Rocher, якая носіць яго імя і вырабляе «раслінную касметыку». Па задумцы Рашэ, яго прадукцыя павінна была стварацца з прыродных інгрэдыентаў і быць даступнай шырокаму колу спажыўцоў.

Марка Yves Rocher была створана ў 1959 годзе, а першы яго магазіны адкрыліся ў 1969-м — да гэтага тавары рассылаліся поштай. Станам на 2009 год у кампаніі працуюць 15 тысяч чалавек па ўсяму свету, прадпрыемства Yves Rocher размешчаныя ў трох дзясятках краін, і кампанія мае абарачэнне ў два мільярды еўра.

Акрамя прадпрымальніцкай дзейнасці, Рашэ займаўся грамадскай працай: цягам 46 гадоў, з 1962-га па 2008-ы, ён займаў пасаду мэра ў сваім родным горадзе Ля-Гасылі ў Брэтані.

Афіцэр (1992) і камандор (2007) Ордэну Пачэснага легіёна.

Зноскі
------

1. ↑  Yves Rocher // GeneaStar<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98769076'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3100478'></a>
2. ↑
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11922322w · GND: 110915151 · ISNI: 0000 0000 7780 0875 · LCCN: n2009081836 · NDL: 00473914 · NKC: xx0110538 · NTA: 071527796 · SUDOC: 027105067 · VIAF: 79034494 |

 |
**Куль-Аба** — курган скіфскага правадыра IV ст. да н.э. каля г. Керч (Украіна).

Пад каменным насыпам кургана выяўлены каменны склеп, пабудаваны на грэчаскі ўзор, абрад пахавання — скіфскі. Нябожчык пахаваны ў драўляным саркафагу ў адзенні і галаўным уборы, аздобленых залатымі бляшкамі, на шыі — залатая грыўня з выявай конных скіфаў, на руках — залатыя бранзалеты. У другім саркафагу, аздобленым разной слановай косцю, багатае пахаванне жанчыны (верагодна, жонкі ці наложніцы). Залатыя ўпрыгожанні яе рытуальнага ўбору, электравая пасудзіна з выявай скіфаў пасля бою і бронзавае люстэрка з ручкай — выдатныя творы грэчаскіх ювеліраў. Выяўлены таксама пахаванне мужчыны (слуга ці раб); знойдзены амфары для віна, бронзавыя катлы для варкі мяса, сярэбраны посуд. Куль-Аба належыць да так званых царскіх скіфскіх курганоў (Ніжняе Прыдняпроўе, IV—III стст.).

Літаратура
----------

* Гайдукевич, В. Ф. Боспорское царство. — М. — Л. 1949.
* Ростовцев, М. И. Скифия и Боспор. — [Л.], 1925.
* Русские древности в памятниках искусства. Выпуск 2. — СПб. 1889.
**Марцін Ёнсруд Су́ндбю** (нарв.: Martin Johnsrud Sundby, нар. 26 верасня 1984, Осла) — нарвежская лыжнік, прызёр Алімпійскіх гульняў. Чэмпіён свету 2011 года ў эстафеце і бронзавы прызёр таго чэмпіянату ў класічнай гонцы на 15 км, шматразовы пераможца этапаў Кубка Свету. Спецыяліст як на стаерскіх дыстанцыях так і ў спрынце. Пераважным для яго лічыцца класічны стыль перамяшчэння на лыжах.

Спартыўная кар’ера
------------------

У кубку свету Марцін Ёнсруд Сундбю дэбютаваў у 2005 годзе, у лістападзе 2007 года атрымаў сваю першаю перамогу на этапе Кубка Свету ў складзе эстафеты. Усяго на сённяшні момант мае адну перамогу на этапах Кубка Свету ў асабістых гонках і шэсць перамог у камандных гонках.

На Алімпіядзе 2010 у Ванкуверы заваяваў срэбра ў эстафеце, у індывідуальных гонках паказаў наступныя вынікі: 15 км вольным стылем — 33 месца, дуатлон 15+15 км — 18 месца, мас-старт 50 км — 15 месца.

Прымаў удзел у чэмпіянаце свету 2009 у Ліберэцы, дзе заняў 34 месца ў гонцы на 15 км класікай.

Пераможца лыжнай шматдзёнкі «Тур дэ скі» 2013—2014.

9 лютага 2014 года на Алімпійскіх гульнях у Сочы заваяваў бронзу ў скіятлоне (15 км класічным стылем + 15 км каньковым ходам).

Зноскі
------

1. ↑  FIS database Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q212928'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105753098'></a>
2. ↑  Olympedia — 2006. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>

Спасылкі
--------

* Марцін Ёнсруд Сундбю — статыстыка на сайце FIS (англ.)
Сабах (صباح) (сапр. імя Jeannette Gergis (Al)Fighali, 10 лістапада 1927, Бдадун — 26 лістапада 2014 , Бейрут) — ліванская актрыса і спявачка. Адна з **самых** «пладавітых» арабскіх спявачак: на яе рахунку звыш 50-і студыйных альбомаў і прыкладна 3500 песень.

Сабах у 2007 годзе ў Бейруце

Біяграфія
---------

У 1940 годзе пачала спяваць і граць у егіпецкіх фільмах. З тых сітавін яна снялась у 98-і фільмах і сыграла ролі ў 20-і спектаклях.

У 1980 Сабах адзіны раз з'явілася на еўрапейскім тэлебачанні, у французскім тэлешоу *«Le Grand Echiquier»*, дзе выканала песню «Saidi», а таксама «Aal Naddaa» — дуэт з французскім спеваком Энрыка Масіясам.

Нягледзячы на старэчы век, Сабах працягвала запісваць песні, даваць канцэрты і выступаць на тэлебачанні аж да 2009 года. Апроч іншага, яна брала ўдзел у ліванскім аналагу брытанскага «Fame Academy» — шоу «Star Academy».

У час святкавання свайго 80-летия у лістападзе 2007 года Сабах атрымала віншаванні ад вядомага ліванскага ваеннага і палітыка Мішэля Ауна.

Памерла 26 лістапада 2014 года ў Бейруце. У пахаваннях Сабах 30 лістапада брала ўдзел велізарная колькасць яе прыхільнікаў.

Сям'я
-----

Сабах усталявала рэкорд для арабскага свету па колькасці разводаў: яна была замужам 9 разоў. У 2003 годзе было абвешчана пра вяселле Сабах з 20-гадовым пераможцам конкурсу «Містар Лівана» Амарам Мехьё. Аднак пазней высветлілася, што гэта была толькі прадуманая піяр-акцыя, выгадная і Сабах, і маладому манекеншчыку.

У Сабах двое дзяцей ад розных шлюбаў — сын (лекар) і дачка (настаўнік танцаў, працуе ў ЗША).

Фільмаграфія
------------

* *Kanat Ayyam* (1970)
* *Nar el shawk* (1970)
* *Mawal* (1966)
* *El Aydi el naema*, (1963)
* *El Motamarreda* (1963)
* *Jaoz marti* (1961)
* *El Rajul el thani* (1960)
* *El Ataba el khadra* (1959)
* *Sharia el hub* (1959)
* *Salem al habaieb* (1958)
* *Izhay ansak* (1956)
* *Wahabtak hayati* (1956)
* *Khatafa mirati* (1954)
* *Lahn hubi* (1954)
* *Zalamuni el habaieb* (1953)
* *Khadaini abi* (1951)
* *Okhti Satuta* (1950)
* *Sabah el khare* (1948)

Зноскі
------

1. ↑  Прыгажун ажэніцца на бабулі Архівавана 11 красавіка 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · Discogs · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 13967921h · GND: 129826596 · ISNI: 0000 0001 1491 9438 · LCCN: no00056311 · SUDOC: 182131319 · VIAF: 53899574 |

 |
**Кастусь Мерляк** (25 снежня 1919, в. Дзетамля, Навагрудскі раён Гродзенскай вобл. — 25 лістапада 2007) — беларускі грамадскі дзеяч на эміграцыі.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Пад час нямецкай акупацы і працаваў у Навагрудку ў Беларускай народнай самапомачы. З канца 1943 — інтэндант эскадрона/батальёна Б. Рагулі. У жніўні 1944 быў у батальёне «Дальвіц». Пазней абверам закінуты ў Італію, здаўся ў палон да амерыканцаў і быў інтэрнаваны ў лагеры, адкуль неўзабаве ўцёк.

З 1947 — у Аргенціне, заснавальнік і старшыня Згуртавання беларусаў у Аргенціне. З 1948 года Кастусь Мярляк узначальваў таксама прадстаўніцтва Рады БНР у гэтай краіне.

У 1954 годзе прыбыў у Нью-Ёрк. Пры канцы 1956­ распачаў супрацоўніцтва з ЦРУ. На той час К. Мярляк быў адзіным агентам гэтай спецслужбы ў асяродку беларускай эміграцыі ў ЗША.

Старшыня Галоўнай управы Беларуска-амерыканскага задзіночання (БАЗА) у 1959-1964, затым — Беларуска-амерыканскага аб'яднання ў Нью-Ёрку (пасля канфлікту і сыходу з БАЗА). Быў актыўны ў палітычнай і грамадска-рэлігійнай дзейнасці. Пахаваны на беларускім могільніку ў Іст-Брансуіку, штат Нью-Джэрсі.

Бібліяграфія
------------

* Дзейнасьць Кастуся Мерляка на эміграцыі. Нью-Ёрк, 1992.

Зноскі
------

1. ↑  *Гардзіенка Н. С.* МЕРЛЯК Кастусь // Запісы БІНіМ — Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку, 1952. — вып. 37. — С. 148. Праверана 26 снежня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23072213'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6493152'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3918572'></a>
2. ↑  nashaniva.by

Літаратура
----------

* Я[нка] З[апруднік]. Сьв. Пам. Кастусь Мерляк // Беларус, 2007, № 539, снежань;
* Шчэцька В. Адыйшоў ад нас Сьв. Пам. Кастусь Мерляк… // Беларус, 2007, № 539, снежань.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 119518902 · LCCN: n92103536 · NUKAT: n2010301209 · VIAF: 16427696 |

Спасылкі
--------

* Мерляк Кастусь (бел.) // *Запісы*. — Нью-Ёрк - Менск: БІНіМ, 2014. — № 37. — С. 148.