recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Уваход у царскі палац.
**Угарыт** — старажытны горад-дзяржава ў паўночнай Фінікіі, на месцы сучаснай Рас-Шамры (Сірыя). Вядомы з пачатку II-га тыс. да н.э. У гэты час ён знаходзіўся пад уплывам Егіпта і Ямхада. З XVII ст. да н.э. Угарыт пад уладай Егіпта, з пачатку XIV ст. да н.э. — хетаў. Клінапісныя архівы палаца Угарыта даюць магчымасць вызначыць паслядоўнасць кіравання цароў Угарыта: Амістамру I (пачатак XIV ст. да н.э.), Нікмаду II (сярэдзіна XIV ст. да н.э.), Архалбу, Нікмепа (канец XIV — пачатак XIII стст. да н.э.), Амістамру II (сярэдзіна XIII ст. да н.э.), Ібірану, Нікмаду III, Амурапі (канец XIII — пачатак XII стст. да н.э.). У пачатку XII ст. да н.э. Угарыт быў разбураны землятрасеннем («народамі мора»). На тэрыторыі Угарыта знаходзілася каля 180 земляробчых паселішчаў-абшчын.ю жыхары якіх плацілі падаткі і выконвалі павіннасці на карысць цара. У руках цара былі вялікія зямельныя ўладанні, рамесная вытворчасць, гандаль (тарговыя агенты — тамкары). У Угарыце мелася буйнае царскае земляробчае-жывёлагадоўчая гаспадарка, дзе працавалі залежныя ад цара людзі. Панавальны клас, у руках якога засяроджваліся рухомая маёмасць і рабы, складалі буйныя землеўладальнікі, знаць, якая ваявала на калясніцах (мар'яніі), «сябры цара» і вярхушка гандляроў. У архівах Угарыта захаваліся звесткі пра продаж і завяшчанне зямлі. Угарыт з'яўляўся цэнтрам міжнароднага гандлю Егіпта, краін Эгейскага мора, Малай Азіі, Двухрэчча і Цэнтральнай Сірыі.

Гл. таксама
-----------

* Угарыцкае пісьмо

Літаратура
----------

* Liverani, M. Storia di Ugarit… — Roma, 1962.
* Naugayrol, J. Guerre et paix a Ugarit // Iraq. — 1963. — Vol. 25. — Pt. 2. — P.

Гл. таксама
-----------

* Угарыцкае пісьмо
* Угарыцкая мова

| ⛭Фінікія і фінікійцы |
| --- |
| Гарады | Акка ·  Ахзіў ·  Арвад  ·  Берыт ·  Бібл ·  Гадрумет ·  Карфаген ·  Ліксус ·  Магадор ·  Сарэпта ·  Сідон ·  Сіміра ·  Тыр ·  Трыпалі ·  Угарыт ·  Утыка | Фінікійскі саркафаг |
| Постаці | Фінікійскія кіраўнікі ·  Кіраўнікі Карфагена ·  Карфагеняне ·  Ахірам ·  Азімілк ·  Ганон ·  Пігмаліён ·  Санхуніятон ·  Табніт ·  Хірам I |
| Мова і пісьменнасць | Фінікійская мова ·  Пунічная мова ·  Фінікійскае пісьмо ·  Біблскае пісьмо ·  Угарыцкае пісьмо |
| Рэлігія | Астарта · Баал ·  Мелькарт ·  Малох ·  Таніт ·  Усоас ·  Ям |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кароткая яўрэйская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4078500-2 · LCCN: sh85139301 · NKC: ge192282 · VIAF: 315169946 |
**Міраслаў Крышчукайціс** (11 лютага 1912, г. Ваўкавыск — 17 верасня 1944, г. Варшава, Польшча) — удзельнік Варшаўскага паўстання, капітан Арміі Краёвай, «ціхацемны» пад псеўданімам «Шэры».

Біяграфія
---------

У 1939 годзе не быў мабілізаваны ў армію і перабраўся ў Румынію, а затым Францыю, Англію. У Францыі служыў у 2-й стралковай дывізіі пяхоты, у Вялікабрытаніі ў 1-й стралковай брыгадзе, затым інструктар ў 6-м аддзеле Генеральнага штаба. Праходзіў стажыроўку па дыверсійнай дзейнасці і інтэнданцтву.

31 студзеня 1943 годзе прыняў прысягу. У ноч з 16 на 17 верасня 1941 года перакінуты на тэрыторыю Польшчы ў складзе групы з васьмі чалавек падчас лётнай аперацыі «Неон 3». Пасля дэсантавання размеркаваны ў сапёрны аддзел Арміі Краёвай на пасаду начальніка аддзялення ва ўпраўленні тэхнічных даследаванняў. Падчас Варшаўскага паўстання начальнік сапёрскай службы Паўднёва-Цэнтральнага падабвода.

Загінуў 17 верасня 1944 года на вуліцы Макатоўскай ад мінамётнага залпу. Пахаваны на варшаўскіх Павонзках (25A-8-8).

Памяць
------

Яго імя занесена на сцяну памяці ў музеі Варшаўскага паўстання (нумар 36 у 132-й калоне).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Віртуці Мілітары V кл.

Зноскі
------

1. ↑  11 лютага 1912 года ў Ваўкавыску нарадзіўся ўдзельнік Варшаўскага паўстання, капітан Арміі Краёвай, «ціхацемны» пад псеўданімам «Шэры» Міраслаў КРЫШЧУКАЙЦІС
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дылюк.
**Сяргей Віктаравіч Дылюк** (нар. 1970, в. Міхнавічы, Івацэвіцкі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1970 годзе ў в. Міхнавічы Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці. Скончыў Мазырскі дзяржаўны педінстытут імя Н. К. Крупскай і Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь. Працоўную дзейнасць пачынаў слесарам-сантэхнікам ЖЭУ № 2 Мазырскага гарадскога вытворчага аб’яднання ЖКГ. З 1992 па 1999 год працаваў на гэтым жа прадпрыемстве майстрам, інжынерам, начальнікам ЖЭУ, інструктарам па арганізацыі работы аб’ектаў ЖКГ Мазырскага гарвыканкама. У 1999 годзе прызначаны намеснікам генеральнага дырэктара КУП «Мазырскі камунальнік», у 2000 годзе — выканаўчым дырэктарам, а затым дырэктарам КДУП «Мазырская спецаўтабаза». У 2005—2010 гадах узначальваў КУП «Мазырскі камунальнік» і КВУП «Калор». У 2010 годзе назначаны намеснікам старшыні Мазырскага райвыканкама. Са снежня 2019 года — старшыня Нараўлянскага райвыканкама. 3 кастрычніка 2022 года прызначаны старшынёй Лельчыцкага райвыканкама.

Зноскі
------

1. ↑  В Лельчицах представили нового председателя райисполкома Сергея Дылюка // Светлае жыццё
2. ↑  Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь Аляксандр Лукашэнка 3 кастрычніка разгледзеў кадравыя пытанні.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бэйтс.

**Тайлер Бэйтс** (англ.: Tyler Bates) (нар. у Лос-Анджэлес) — амерыканскі музычны прадзюсар і кампазітар.

Нарадзіўся ў Лос-Анджэлесе, потым разам з сям'ёй пераехаў у Чыкага. У 1993 годзе вярнуўся ў Лос-Анджэлес і разам з спявачкай Лізай Папіна (Lisa Papineau) заснаваў музычную групу пад назвай «Pet». Падпісаўшы кантракт з Atlantic Records, яны гастралявалі па ЗША з такімі групамі як Limp Bizkit, Blink 182, Helmet, а таксама запісалі сінгл для саўндтрэка да кінастужкі «Крумкач 2: Горад анёлаў», што разыйшоўся мільённым накладам. Бэйтс іграў на гітары на запісе «Vas» і «Beastie Boys». 
З 1997 года асноўным кірункам працы Бэйтса стала напісанне музыкі для кінастужак.

У 2014 годзе ўвайшоў у склад групы Marilyn Manson у якасці сола-гітарыста. З'яўляецца аўтарам музыкі і прадусарам альбомаў The Pale Emperor (2015) і Heaven Upside Down (2017).

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 6 мая 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Last.fm · SoundCloud · Spotify · Vimeo |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Danish Film Database · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14448278n · CONOR: 305130083 · GND: 135022924 · ISNI: 0000 0001 1947 7114 · LCCN: no2006070886 · NKC: xx0128229 · NUKAT: n2010160278 · SUDOC: 087450011 · VIAF: 24822107 |

 |
**Крывок**, **кулік-сарока** (*Haematopus ostralegus*) — найбольш распаўсюджаны від невялікага сямейства *Haematopodidae*, куды ўваходзяць птушкі, якія жывуць у асноўным на марскіх узбярэжжах.

Апісанне
--------

Буйны кулік (даўжыня цела 37-42 см, маса каля 450 г) з доўгай (6,3-10,3 см), прамой, ярка-чырвонай дзюбай. Афарбоўка кантрастная: спінны бок і грудзі чорныя, ніз белы. Пад вокам белая плямінка. Самец і самка афарбаваны аднолькава, але ў самкі дзюба даўжэйшая, чым у самца. Зімой у птушак на чорным горле паяўляецца белая пляма або асобныя белыя пёры.

Пашырэнне
---------

Распаўсюджаны ў Заходняй Еўропе, цэнтральных раёнах Еўразіі, на Камчатцы, у Кітаі і на захадзе Карэйскага паўвострава. Прызнаная нацыянальнай птушкай Фарэрскіх астравоў.

Насяляе марскія пясчаныя берагi i дзюны, дэльты рэк i iх разлiвы, у паўднёва-ўсходняй частцы арэала — берагi кантынентальных вадаёмаў. У апошні час таксама сельгастэрыторыі — галоўным чынам лугі.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Сілкуецца рознымі беспазваночнымі — ракападобнымі, малюскамі і насякомымі.

Яйка
Полавай спеласці дасягае ва ўзросце 2 гадоў. Манагам. Гняздуе на пясчаных і галечных пляжах мораў і буйных ўнутраных вадаёмаў невялікімі калоніямі і асобнымі парамі, часта ў калоніях чаек. Кладка з 3-4 пясочна- або глініста-жоўтых яек з плямамі. Наседжванне 24-27 сутак. Птушаняты ўзнімаюцца на крыло ва ўзросце 34-35 сутак.

Гл.таксама
----------

* Спіс птушак Беларусі

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5
* P. Colston, P. Burton: *Limicolen — Alle europäischen Watvogel-Arten, Bestimmungsmerkmale, Flugbilder, Biologie, Verbreitung*. BLV, München 1988. ISBN 3-405-13647-4
* U. N. Glutz von Blotzheim (Hrsg.): *Handbuch der Vögel Mitteleuropas*. Bearbeitet u. a. von Kurt M. Bauer und Urs N. Glutz von Blotzheim. Bd 6. Charadriiformes. Teil 1. Aula, Wiesbaden ³1999. ISBN 3-89104-635-9
* E. Bezzel: *Vögel*. BLV, München 1996. ISBN 3-405-14736-0
**«Discovery Channel»** (у анонсах **«Discovery»**, чытаецца як *Дыскаверы чэнэл*) — тэматычны пазнавальна-забаўляльны спадарожнікавы і кабельны платны тэлеканал, а таксама аднайменная тэлесетка, тэлеканалы якой даступныя для прагляду на мностве моў і ў многіх краінах свету. Вяшчанне тэлеканала заснавана на дакументальных перадачах аб навуцы, тэхналогіі і гісторыі. Стыль перадач канала — навукова-папулярны. Мэтавая аўдыторыя-мужчыны ва ўзросце 25—49 гадоў. Уваходзіць у сямейства каналаў «Warner Bros. Discovery».

Гл. таксама
-----------

* I Love the World[en] — рэкламная кампанія канала «Discovery»

Заўвагі
-------

1. ↑  DISCOVERY CHANNEL заговорил по-русски // *Телеспутник* : журнал. — 1998. — № 7 (33). Архівавана з першакрыніцы 12 красавіка 2008.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт (англ.)
* Афіцыйны сайт у Расіі Архівавана 2 студзеня 2012.
* Калонка «Discovery Chanel» на «Naked Science»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Sina Weibo · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Роза Умбетаўна Джаманава** (каз.: Роза Үмбетқызы Жаманова; 16 красавіка 1928, Акцюбінск, Казахская АССР — 27 снежня 2013, Алматы, Казахстан) — казахская оперная спявачка (сапрана), педагог. Народная артыстка СССР (1959).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Акцюбінску (цяпер — Актабэ, Казахстан).

У Уральску скончыла музычную школу, у 1949 годзе — музычнае вучылішча па класе габоя і вакалу. У 1949—1954 гадах вучылася ў Алматы, у Дзяржаўным інстытуце мастацтваў імя Курмангазы (цяпер Казахская нацыянальная кансерваторыя імя Курмангазы) у класе вакалу ў А. М. Курганава.

З 1953 года — салістка Казахскага тэатра оперы і балета ім. Абая (Алматы).

Таксама выступала як канцэртная спявачка.

Валодала выдатным голасам своеасаблівага серабрыстага тэмбру. Псіхалагічная тонкасць і глыбіня яе вобразаў, высокая вакальная культура — з’яўляліся адметнымі рысамі яе выканальніцкага стылю. Самы лепшы, самы любімы яе вобраз — Чыо-Чыо-сан ў оперы «Чыо-Чыо-Сан» Дж. Пучыні. У ім з найбольшай сілай выявіўся шматгранны талент артысткі, яе высокая вакальная культура.

У рэпертуары вядучыя партыі ў больш чым 20-ці операх казахстанскіх кампазітараў.

З 1951 года гастралявала за мяжой (Польшча (1959), Індыя (1963), Канада (1967), Італія (1968), Венгрыя, Фінляндыя, ФРГ і інш.).

З 1977 года выкладала ў Казахскай нацыянальнай кансерваторыі імя. Курмангазы (прафесар з 1987 года).

З 2003 года — кансультант вакальнага факультэта Казахскай нацыянальнай кансерваторыі імя. Курмангазы.

Зноскі
------

1. ↑  Джаманова Роза Умбетовна // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 27 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
Руіны бастыёна Каралінскага замка на малюнку Н. Орды
**Каралінскі замак** размяшчаўся ў прадмесці Пінска Каралін.

Гісторыя
--------

Заснаваны маршалкам вялікім літоўскім князем Янам Каралем Дольскім, які ў 1690 г. атрымаў ад Сойма зямлю каля Пінска. Там ім было пабудавана прадмесце Каралін, замак, які меў як ваенную, так і рэпрэзентатыўную функцыі, а насупраць яго – касцёл Св. Карла Барамеуша.

Пасля смерці Я. К. Дольскага замак перайшоў па спадчыне да князёў Вішнявецкіх. Замак разбураны ў 1706 г. войскамі шведскага караля Карла XII. Да пачатку XX ст. захаваліся руіны замка. Да нашых дзён дайшоў падземны ход, якім можна выйсці на бастыёны.

Архітэктура
-----------

Замак пабудаваны ў новаітальянскай фартыфікацыйнай сістэме, прамавугольны ў плане, меў памеры 76 м на 38 м на 46 м на 76 м. Два паўднёвыя бастыёны выходзілі на раку Прыпяць і мелі невялікія памеры. Перад замкам ішоў роў шырынёй да 9 м з пад'ёмным мостам. На дзядзінцы стаяў палац уладальніка замка.

Літаратура
----------

* *Ткачоў М.* Каралінскі замак / Вялікае княства Літоўскае: энцыклапедыя. У 2 т. Т. 2. Мн.: БелЭн, 2006. — 792 с. — С. 47.
**Dinteranthus** — род раслін сямейства *Aizoaceae*.

Апісанне
--------

Гэта суперсукулентныя расліны, якія разам з прадстаўнікамі родаў *Lithops* і *Conophytum* адносяць да групы «жывых камянёў». Расліны сустракаюцца на невялікай тэрыторыі ў Капскай правінцыі ПАР, у даліне Аранжавай ракі, дзе летам выпадае адносна шмат дажджоў.

Род названы па імені Курта Морыцы Дзінтара  (руск.) (бел. які ўнёс вялікі ўклад у даследаванне флоры пустыні Наміб.

Сваім вонкавым выглядам больш, чым іншыя «жывыя камяні», падобныя на маленькія шарыкі — іх даўжыня і шырыня амаль аднолькавыя, а ў некаторых відаў шчыліна паміж парай лісця толькі ледзь намечана. Нават у тых выпадках, калі яна досыць глыбокая, гэтае выманне практычна не парушае агульнай шарападобнай формы. Маладыя расліны сустракаюцца паасобку, але з часам большасць відаў утвараюць невялікія групы.

Віды
----

Паводле інфармацыі базы даных *The Plant List*, род уключае 5 відаў:

* Dinteranthus inexpectatus (Dinter) Schwantes
* Dinteranthus microspermus (Dinter & Derenb.) Schwantes
* Dinteranthus pole-evansii (N.E.Br.) Schwantes
* Dinteranthus vanzylii (L.Bolus) Schwantes
* Dinteranthus wilmotianus L.Bolus

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Dinteranthus* (англ.).  The Plant List. Version 1.1. (26 ліпеня 2013). Архівавана з першакрыніцы 5 верасня 2017. Праверана 11 жніўня 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · NCBI · POWO · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780614482 |
**S&P 500**, скарачэнне ад **Standard and Poor's 500** у ЗША, уяўляе сабой індэкс фондавага рынку, які складаецца з акцый 500 мясцовых кампаній. Многія інвестары лічаць гэта лепшым паказчыкам амерыканскага фондавага рынку. Індэкс уключае 500 вядучых кампаній і пакрывае каля 80% даступнай рынкавай капіталізацыі. На практыцы многія з 500 лістынгавых кампаній маюць толькі абмежаваны ўплыў на дынаміку індэкса. Дзесяць найбуйнейшых фондаў акцый у S&P 500 мелі агульную вагу каля 26,6% у індэксе на канец чэрвеня 2021 года.

Індэкс S&P 500 быў створаны ў 1957 годзе і разлічваецца з выкарыстаннем сярэднеўзважанага кошту базавых акцый, таму акцыі з больш высокім рынкавым рэйтынгам маюць большы ўплыў на агульны кошт індэкса. З 2005 года індэкс улічвае колькасць акцый у свабодным абароце.

Асноўным крытэрыем адбору кампаній з'яўляецца рынкавая капіталізацыя, але ўлічваюцца ліквіднасць акцый, тэмпы росту, від дзейнасці кампаніі. Акцыі фінансавага сектара, сектараў інфармацыйных тэхналогій і энергетыкі складаюць амаль палову кошту індэкса. Калі кампанія больш не адпавядае вышэйпералічаным патрабаванням, гэта не прыводзіць да неадкладнага выдаленню. Асноўнай прычынай выдалення з індэкса з'яўляецца продаж або зліццё.

З пачатку 2003 года існуе індэкс S&P 500 EWI, у якім усе 500 удзельнікаў маюць аднолькавую вагу 0,2%. Індэкс карэктуецца штоквартальна.

Зноскі
------

1. ↑  S&P 500 **(нявызн.)**. *britannica.com*. Праверана 19 жніўня 2021.
2. ↑  Top 10 S&P 500 Stocks by Index Weight **(нявызн.)**. *investopedia.com*. Праверана 19 жніўня 2021.
3. ↑  Key dates and milestones in the S&P 500's history **(нявызн.)**. *reuters.com*. Праверана 19 жніўня 2021.
4. ↑  How to invest S&P 500 Guide 2021 **(нявызн.)**. *comparebrokers.co*. Праверана 19 жніўня 2021.
5. ↑  Towards the Declassification of S&P 500 Boards **(нявызн.)**. *papers.ssrn.com*. Праверана 19 жніўня 2021.
6. ↑  S&P 500 Changes **(нявызн.)**. *sandp500changes.whw1.com*. Архівавана з першакрыніцы 23 кастрычніка 2018. Праверана 19 жніўня 2021.
7. ↑  S&P; 500 Equal Weight Index **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *us.spindices.com*. Архівавана з першакрыніцы 22 жніўня 2015. Праверана 19 жніўня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Audi V8** (Typ 4С) — першы аўтамабіль вышэйшага класа кампаніі Audi. Вырабляўся з 1988 па 1994 год. Усе аўтамабілі Audi V8 выпускаліся з поўным прывадам. З’яўляецца першым серыйным раскошным седанам са стандартнай паўнапрываднай трансмісіяй.

Усяго было выпушчана 21.565 аўтамабіляў.

Апісанне
--------

Audi V8 дэбютаваў у 1988 годзе на Парыжскім аўтасалоне. Серыйная вытворчасць пачалася ў кастычніку 1988 года на заводзе ў Нэкарзульме  (ням.) (бел..

Аўтамабіль пабудаваны на платформе седана Audi 100 C3/200 C3 (Typ 44) і меў кузаў з тым жа індэксам 44, што і Audi 100. Аднак сам кузаў быў цалкам новым, толькі невялікая колькасць дэталяў была ўзаемазаменнай. Ад Audi 100 quattro была ўзятая таксама незалежная двухрычажная задняя падвеска. Усе астатнія сістэмы аўтамабіля былі арыгінальнымі.

Назва мадэлі выразна паказвала на тып рухавіка — аўтамабіль абсталёўваўся васьміцыліндравым V-падобным рухавіком з чатырма клапанамі на цыліндр. Першапачаткова яго аб'ём складаў 3,6 літраў і меў магутнасць у 250 к.с. (340 нм пры 4000 аб / хв), быў даступны толькі четырехдыяпазонавы аўтамат ZF. Пасля мадэрнізацыі ў 1990 годзе на Audi V8 сталі ўсталёўваць механічныя скрынкі перадач на пяць хуткасцяў, а з 1991 года сталі даступныя шасціступеньчатыя ручныя КПП і новыя 4,2 літровыя рухавікі магутнасцю ў 280 конскіх сіл (400 Нм пры 4000 аб / хв).

З 1991 года выпускалася падоўжаная на 316 міліметраў версія — **Audi V8L**. Амаль усе аўтамабілі з доўгай колавай базай былі пабудаваныя на заводзе *Steyr-Daimler-Puch* ў Грацы (Аўстрыя) на аснове субпадраду.

У 1994 годзе на змену V8 прыйшла Audi A8. Усяго было выпушчана 16.648 машын з рухавіком 3,6 л, каля 5.000 — з рухавіком 4,2 л, і 245 аўтамабіляў *V8L*.

* 
* 
*

Audi V8 quattro DTM
-------------------

Audi V8 Quattro DTM Франка Бела, сезон 1992
У 1990 годзе на трасу выйшлі Audi V8, адаптаваныя для гонак DTM. Ганс-Ёахім Штук, Вальтэр Рэрль і Фрэнк Елінскі сфарміравалі каманду Schmidt Motorsports. Штук выйграў чэмпіянат праз год, і Audi прадставіла яшчэ адну каманду — Audi Zentrum Reutligen, якая склалася з Франка Біла і Хубера Хаўпта. Біла выйграў чэмпіянат у 1991 годзе. Усяго ў 1990—1991 гг. у гонках DTM Ганс-Ёахім Штук і Франк Біла на *V8 quattro* прынеслі 18 перамог на 36 этапах.

Пасля сезону 1992 года сцюарды DTM абвясцілі, што каленчаты вал у Audi V8 не адпавядае рэгламенту і Audi выйшла з гонкі.

Зноскі
------

1. 1 2   Архівавана 11 мая 2013.
2. ↑

Гл. таксама
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Audi V8 на Вікісховішчы |

* Audi 100
* Audi 200
* Audi A8
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Атэнеум.

**«Athenaeum, listy pro literaturu a kritiku vědeckou»** (*Атэне́ум. Старонкі літаратуры і навуковай крытыкі*) — чэшскі літаратурны і навуковы часопіс, які выдаваўся на чэшскай мове ў Празе з 1883 года.

Заснавальнікам яго і першым рэдактарам быў прафесар Томаш Масарык. З 1888 года часопіс рэдагаваўся і выдаваўся прафесарам Іозефам Кайзлам. «Атэнеум» карыстаўся пэўным аўтарытэтам чытачоў таго часу.

«Атэнеум» выходзіў у выглядзе выпускаў ін-актава па 32 старонкі 15-га чысла кожнага месяца.

На старонках «Атэнеума» друкаваліся, па ініцыятыве Масарыка, артыкулы навукоўцаў у розных галінах навукі, якія пераканаўча даказалі фальшывасць рукапісаў Вацлава Ганкі — Краледворскага і Зеленагорскага, што паставіла кропку ў спрэчцы пра Рукапісы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Атеней или Афиней // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
**Athalia rosae** — від перапончатакрылых насякомых з сямейства Tenthredinidae.

Апісанне
--------

Аранжава-жоўтага колеру з чорнымі галавой, вусікамі і грудзямі, за выняткам пярэдняспінкі і шчытка. Вусікі 11-членікавыя, булавападобныя. Вонкавы край пярэдніх крылаў чорны. Заднія лапкі жоўтыя з чорнымі кольцамі. Даўжыня цела 7—8 мм.

Арэал
-----

Шырока распаўсюджаны  ў Цэнтральнай Еўропе і з'яўляецца ў канцы красавіка ці ў маі.

Экалогія
--------

Самкі адкладаюць яйкі па краях лісця розных капуставых раслін (рапсу, рэпы, свірэпе і іншых). Лічынкі (несапраўдныя вусені) даўжынёй 17 мм, шаравата-зялёнага колеру з цёмнымі палосамі, голыя, з чорнай галавой з 3 парамі грудных і 8 парамі брушных ног. Лічынкі харчуюцца лісцем капуставых і акукляюцца ў зямлі ў далікатным кокане. Звычайна бывае два пакаленні ў год: другое пакаленне лётае ў канцы ліпеня і ў жніўні. 

У многіх мясцовасцях від моцна шкодзіць рапсу і свірэпе, нападаючы пераважна на маладыя расліны. Насякомае пашкоджвае як і азімы, так і яравы рапс.

Спасылкі
--------

* Рапсовый пилильщик // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780145418 |
***Atypus affinis*** — від мігаламорфных павукоў з сямейства *Atypidae*, распаўсюджаны ў Еўропе і Паўночнай Афрыцы.

Апісанне
--------

Афарбоўка цела *Atypis affinis* аднакаляровая чорная ці карычневая. Даўжыня цела самцоў складае ад 7 да 9 мм, самак — ад 10 да 15 мм.

Распаўсюджанне
--------------

Вобласць распаўсюджання ахоплівае тэрыторыю Еўропы ад Партугаліі да Украіны і ад Швецыі да Грэцыі, а таксама Паўночную Афрыку і Каўказ. Сустракаецца таксама і ў Беларусі. У Вялікабрытаніі гэта адзіны від рода *Atypis*.

Спосаб жыцця
------------

Натуральнае асяроддзе пражывання віду — гэта часцей за ўсё схілы скалаў у сухіх сасновых лясах ці пустэчы. Лоўчая трубка даўжынёй прыкладна ад 13 да 17 см, падземная частка жылой нары даўжынёй ад 20 да 42 см.

Размнажэнне
-----------

Сезон размнажэння надыходзіць восенню. Самец накіроўваецца на пошукі жылой нары самкі, і потым яны сумесна жывуць там да таго часу, пакуль самец неўзабаве пасля спароўвання не памрэ. У кокане ад 30 да 160 яек. Дзіцяняты з’яўляюцца на свет наступным летам. Прыкладна ва ўзросце 4-х гадоў робяцца палаваспелымі. Працягласць жыцця самак складае каля 8 гадоў.

Зноскі
------

1. ↑  Atypus affinis Eichwald, 1830(недаступная спасылка)
2. ↑  Апісанне віду Atypus affinis

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780324528 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бабарыка.
**Маіна Максімаўна Бабарыка** (21 сакавіка 1930, Віцебск, Віцебская вобласць — 1 лістапада 2021, Віцебск) — беларуская журналістка, дзіцячая пісьменніца, паэтэса. Ганаровы член Саюза пісьменнікаў Беларусі (2005), член Саюза журналістаў СССР (1971) і Саюза журналістаў Беларусі (1976).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 21 сакавіка 1930 года ў Віцебску ў сям’і служачых.

Дзяцінства выпала на гады Вялікай Айчыннай вайны. Яе сям’я была эвакуіравана ў татарскую вёску Урсала. Вярнулася ў Віцебск, вучылася ў СШ № 10, пасля — у школе рабочай моладзі пры фабрыцы «Сцяг індустрыялізацыі». У 1968 годзе скончыла Віцебскі педінстытут, факультэт пачатковых класаў. Працавала на Віцебскай студыі тэлебачання, узначальвала рэдакцыю праграм для дзяцей і юнацтва (1965—1985).

Памерла 1 лістапада 2021 года ў Віцебску.

Творчасць
---------

Першая публікацыя, якую Маіна Максімаўна лічыць пачаткам сваёй творчасці, — вершы ў фабрычнай шматтыражцы «Сцяг індустрыялізацыі» (1953).

Аўтар кніг: «Книжкина неделя» (1964); «Непоседы» (1965); «Про Светку и её друзей» (1967); «За круглым оконцем» (1972); «А у нас во дворе» (1974); «Возвращение в юность» (1996); «Бабушкины сказки» (2003), «Сны наяву» (2003), «Забор» (2005), «Как заболела и поправилась телепередача» (2007), «Шорох времени» (2010).

Узнагароды
----------

Узнагароджана памятным знакам ЦК УЛКСМ за эстэтычнае і ідэалагічнае выхаванне дзяцей і моладзі (1968), бронзавым медалём ВДНГ СССР за цыкл перадач пра людзей і калектывы Віцебшчыны — удзельнікаў ВДНГ (1975), медалём Саюза пісьменнікаў Беларусі «За большой вклад в литературу» (2014).

Літаратура
----------

* Алимова, Е. «Я молодая женщина!» / Е. Алимова // Витебский проспект. — 2005. — 18 марта. — С. 18.
* Волкова, Л. Тепло ее души / Л. Волкова // Витьбичи. — 2005. — 17 марта. — С. 11.
* Иванова, Г. Еще не вечер! / Г. Иванова // Народнае слова. — 2010. — 30 сак. — С. 5.
* Палунчанка, В. Творчы тандэм / В. Палунчанка // Бібліятэка прапануе. — 2012. — № 7. — С. 31—33.
* Пастернак, Т. Творческий юбилей / Т. Пастернак // Народнае слова. — 2008. — 26 студз. — С. 5.
* Потенкова, С. О том, что сердцу мило / С. Потенкова // Народнае слова. — 2009. — 16 мая. — С. 5.
Маятнік Фуко ў парыжскім Пантэоне
**Маятнік Фуко** — адмыслова сканструяваны маятнік, ваганні якога пацвярджаюць сутачнае вярчэнне Зямлі. Уяўяле сабой масіўны груз, падвешаны на доўгім (да некалькіх дзясяткаў метраў) падвесе (дрот, моцная нітка), верхні канец якога так замацаваны (напрыклад, пры дапамозе карданнага падвеса), што дазваляе маятніку вагацца ў любой вертыкальнай плоскасці.

Сіла цяжару маятніка і сіла нацяжэння падвеса ляжаць у адной плоскасці і не могуць змяніць плоскасць ваганняў маятніка. Таму адносна інерцыяльнай сістэмы адліку, звязанай, напрыклад, з «нерухомымі зоркамі», плоскаць маятніка Фуко захоўваецца. У неінерцыяльнай сістэме адліку, звязанай з Зямлёй, праяўляюцца сілы інерцыі, дзеянне адной з якіх (гл.сіла Карыёліса) і вядзе да павольнага павароту плоскасці ваганняў маятніка Фуко, адносна паверхні Зямлі ў напрамку, процілеглым яе вярчэнню. На Паўночным і Паўднёвым полюсах плоскасць ваганняў маятніка паварочваецца дакладна на 15° кожную гадзіну і робіць поўны абарот на 360° за зорныя суткі. У пункце зямной паверхні, геаграфічная шырата якога φ, адпаведну вугал павароту будзе α = 2 π sinφ. Для Мінска φ=54°, α=290°. Сканструяваны Ж. Б. Л. Фуко ў парыжскім Пантэоне ў 1851 годзе, даўжынёй 67 метраў. Вядома каля 20 дзеючых маятнікаў Фуко розных канструкцый: у будынку ААН (Нью-Ёрк), Нацыянальным музеі амерыканскай гісторыі (Вашынгтон), Сіднейскім універсітэце.

Маятнік Фуко ў капліцы Буйніцкім полі 
На Беларусі маятнікі Фуко ўстаноўлены ў мемарыяльнай капліцы на Буйніцкім полі ў 1995 годзе і ў выглядзе зашклёнай піраміды ў фае галоўнага корпуса Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка ў 2002 годзе.

Літаратура
----------

* Фуко маятнік // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Маятнік Фуко

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11944442p · GND: 4279789-5 · LCCN: sh85051038 · Microsoft: 15822481 |
**Каралінскія астравы** (англ.: Caroline Islands, ісп.: Carolinas Islas; названы ад імя іспанскага караля Карла II) — архіпелаг у заходняй частцы Ціхага акіяна, у Мікранезіі. Пасля здабыцця незалежнасці ад ЗША на астравах архіпелага ўтварылася дзве дзяржавы: Федэратыўныя Штаты Мікранезіі і Палаў.

Гісторыя
--------

Да моманту пачатку каланізацыі астравоў еўрапейцамі мясцовае насельніцтва знаходзілася на стадыі распаду першабытнаабшчыннага ладу. Грамадства дзяліліся на шэраг нераўнапраўных па свайму становішчу сацыяльных груп. На некаторых астраўных групах паўсталі буйныя тэрытарыяльныя аб'яднанні, хоць дзяржавы яшчэ створаны не былі.

Каралінскія астравы былі адкрытыя ў 1527 годзе іспанскім мараплаўцам Сааведра (па іншай версіі іх адкрыў разам з Маршалавымі ў 1526 Саласар).

Геаграфія
---------

Архіпелаг складаецца з 936 асобных або сабраных у групы вулканічных астравоў і атолаў, размешчаных паміж 1-10 ° з. ш. і 131-163 ° у. д. Плошча сушы каля 1320 км². Буйныя групы і астравы: Палау (Бабелтуап, 391 км²), Яп (100 км²) - заходняя група; астравы Сенявіна (востраў Панпеі, 334 км²), Трук (100 км²), Кусаіе (110 км²) - усходняя група.

Усе буйныя астравы вулканічнага паходжання (вышыня да 791 м), акружаны каралавымі рыфамі. Астравы заходняй групы адносяцца да сістэмы астраўных дуг і адчуваюць павольны ўстойлівы ўздым; астравы ўсходняй групы сфарміраваны на акіянічным ложы. Радовішчы фасфатаў арганічнага паходжання. Клімат экватарыяльны і субэкватарыяльны. Ападкаў ад 2250 мм да 3000-4500 і 6000 мм (у гарах вострава Кусаіе) у год.

Літаратура
----------

* Каралінскія астравы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 52. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4029739-1 · Microsoft: 2910542377 · NDL: 00628398 · NKC: ge1083599 · VIAF: 130784954 |
**Расарыяса** (ісп.: Rosariazo) — паўстанне ў аргенцінскім горадзе Расарыа, якое ўспыхнула 19 мая 1969 года супраць дыктатуры Хуана Карласа Анганіа. Адной з прычын паўстання стала забойства аргенцінскімі паліцэйскімі студэнтаў Адольфа Белья і Луіса Бланка. У выніку ўвядзення ў горад арміі і працяглых баёў студэнтаў, членаў прафсаюзаў і іншых гараджан з ваеннымі часцямі, паўстанне было падушана. Аднак ужо 29 мая таго ж года ў Кордаве адбыліся аналагічныя падзеі.

У прыгнечанні паўстання ўдзельнічаў Леапольда Галцьеры, які камандаваў артылерыяй. У 1981 годзе ён стаў дыктатарам Аргенціны.

Зноскі
------

1. ↑  *Ульянова С. И.* Кордобасо // *Вопросы истории* : журнал. — М.: 1979. — В. 10. — С. 185. — ISSN 0042-8779.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh86007390 |
Расколаты камень
**Расколаты камень** — валун у Беларусі, геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. Размешчаны за 1,8 км на паўднёвы захад ад Якімавіч Слонімскага раёна Гродзенскай вобласці.

Дзве камлыгі дробназярністага шэрага граніта-гнейсу з жылкамі ружовага граніту. Паўночная камлыга даўжынёй 4,1 м, шырынёй 2,7 м, вышынёй 3,8 м, у абводзе 14 м, аб’ём 23 м³, маса каля 60 тон; паўднёвая — даўжынёй 4 м, шырынёй 2,1 м, вышынёй 2,1 м, у абводзе 12 м, аб’ём 10 м³, маса каля 26 тон.

Прынесены ледавіком каля 220—150 тысяч гадоў таму са Скандынавіі адзіным блокам, які раскалоўся пры раставанні лёду. У мінулым меў культавае значэнне. Ахоўны статус нададзены ў 1974 годзе.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Расколаты камень
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дэмакратычная партыя.

**Дэмакратычная партыя Албаніі** (алб.: Partia Demokratike e Shqipërisë, PD) — правая палітычная партыя Албаніі, з 1990 года з’яўляецца адной з дзвюх асноўных партый на албанскай палітычнай сцэне. Яе пазіцыі асабліва моцныя на поўначы Албаніі, дзе пераважаюць гегерыйцы — адна з дзвюх найбуйнейшых этнічных груп албанцаў.

Партыя адыграла выключна важную ролю ў звяржэнні камуністычнага рэжыму ў краіне.

З 1992 па 1997 год знаходзілася ва ўладзе пад кіраўніцтвам Салі Берышы і Александэра Мексі.

У 1997 годзе ўрад сышоў у адстаўку на фоне беспарадкаў, якія маглі выліцца ў грамадзянскую вайну. Да ўлады прыйшлі іх асноўныя канкурэнты — Сацыялістычная партыя Албаніі.

Партыя ўваходзіла ў кааліцыю «Саюз у імя перамогі» (*Bashkimi për Fitoren*), якая атрымала 37,1 % галасоў на парламенцкіх выбарах 2001 (46 месцаў у парламенце).

На ліпеньскіх выбарах 2005 Дэмакратычная партыя Албаніі атрымала 55 з 140 месцаў (разам з саюзнікамі — 73). Салі Берыша зноў узначаліў урад.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны вэбсайт Архівавана 30 снежня 2005.
**Дэмакратычная партыя сацыялістаў Чарнагорыі** (сербск.: Демократска партија социјалиста Црне Горе) ці **ДПС** — вядучая палітычная сіла ў Чарнагорыі, прадстаўленая прэзідэнтам Філіпам Вуянавічам і прэм’ер-міністрам Міла Джуканавічам.

Гісторыя
--------

ДПС — прамы спадчыннік Саюза камуністаў Чарнагорыі, а цяперашняя назва партыя атрымала ў ліпені 1991 года на Першым з’ездзе.

Кіраўніцтва
-----------

Узначальвае партыю прэм'ер-міністр Чарнагорыі Міла Джуканавіч.

Удзел у выбарах
---------------

Партыя шмат разоў была прадстаўлена ў скупшчыне, дзе мела большасць мандатаў.

* 1990: 83 (66,4 %)
* 1992: 46 (54,12 %)
* 1996: 45 (63,38 %)
* 1998: 32 (41,03 %)
* 2001: 30 (38,96 %)
* 2002: 31 (41,33 %)
* 2006: 33 (40,74 %)
* 2009: 48 (51,54 %)

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 15 сакавіка 2019.
2. ↑   Праверана 15 сакавіка 2019.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
**Дэльфы** (грэч. Δελφοί) — археалагічны помнік у Цэнтральнай Грэцыі. У мінулым — цэнтр культу старажытнагрэчаскага бога Апалона.

Гісторыя
--------

Піфія, малюнак VI ст. да н. э.
Назва Дэльфаў паходзіць ад стар.-грэч.: δελφύς (літаральна "вантроба") або стар.-грэч.: δελφίς ("дэльфін"). Згодна міфалогіі, бог Апалон з'явіўся каля Дэльфаў у вобразе дэльфіна і прынёс на сваёй спіне святароў з вострава Крыт. Жрыцы храма Апалона называліся *піфіі*. Свяцілішча было пабудавана на некалькіх скальных плато вакол гары Парнас. Высветлена, што першыя пабудовы ўзводзіліся яшчэ ў эпоху неаліту. Знойдзены рэшткі храмавых будынкаў мікенскага перыяду. 

Паводле легенды, месца было знойдзена пастухом. Ён паведаміў аднавяскоўцам пра рашчыліны, з якіх вырываліся таксічныя газы і давалі магчымасць бачыць будучыню. Пазней плато занялі жрацы. Лічылася, што першапачаткова свяцілішча было прысвечана багіні Геі, і яго ахоўваў пачварны змей Піфон, забіты Апалонам. Дэльфійскія жрыцы-прадракальнікі зваліся *піфіі*. Найбольш важную ролю Дэльфы пачалі адыгрываць у перыяд класічнай Старажытнай Грэцыі, калі ператварыліся ў агульнагрэчаскі цэнтр шанавання Апалона. Дэльфійскі аракул шанаваўся не толькі грэкамі. Ахвяраванні храму Апалона рабілі фрыгійцы, лідыйцы, старажытныя рымляне і г. д. У гонар перамогі Апалона над Піфонам кожныя чатыры гады праводзіліся Піфійскія гульні. 

У 394 г. н. э. хрысціянскі імператар Феадосій забараніў шанаванне Апалона і Піфійскія гульні. Пазней, падчас нашэсця славян, Дэльфы былі разрабаваны і значна разбураны. 

Археалагічныя раскопкі праводзяцца з 1860 г.

Культурная спадчына
-------------------

У 1987 г. Дэльфы былі ўключаны ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Турызм
------

Каля археалагічнага помніка размешчана сучаснае паселішча Дэльфы. У ім знаходзяцца муніцыпальны інфармацыйны цэнтр, аўтобусны вакзал і гасцініцы. Турызм з'яўляецца асновай мясцовай эканомікі. Аўтобусны транзіт да Афінаў і іншых гарадоў Цэнтральнай Грэцыі.

Славутыя мясціны
----------------

* **Свяцілішча Апалона** — галоўны рэлігійны цэнтр прыцягнення ў антычны час. У ім знаходзілася жрыца-прадракальнік *піфія*. Ад увахода да храма Апалона (IV ст. да н. э.) вядзе сакральны шлях.

* Калоны храма АпалонаКалоны храма Апалона
* Камень піфііКамень піфіі

* **Тэатр** каля храма Апалона, пабудаваны ў IV ст. да н. э. і перабудаваны пергамцамі ў I ст. да н. э.

* ТэатрТэатр

* **Стадыён** для правядзення Піфійскіх гульняў.

* Дэльфійскі стадыёнДэльфійскі стадыён

* **Гімнасій**, у якім вялася ўсебаковая падрыхтоўка юнакоў і ўдзельнікаў Піфійскіх гульняў.

* Рэшткі гімнасіяРэшткі гімнасія

* **Свяцілішча Афіны** (IV ст. да н. э.)

* Свяцілішча АфіныСвяцілішча Афіны

* **Археалагічны музей**

* Будынак музеяБудынак музея
* ЭкспазіцыяЭкспазіцыя

* **Сікеліянас** — невялікі тэатральны музей.

* Будынак СікеліянасаБудынак Сікеліянаса

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дэльфы
* Дэльфы на сайце ЮНЕСКА
* Дэльфы на сайце культуры Грэцыі Архівавана 25 лютага 2018.
* delphic-oracle.info
* Археалогія
* Дэльфы ў міфалогіі і культуры
* На ¨E¨ ў Дэльфах і "Пазнай самога сябе"
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Малкоў.
**Ігар Георгіевіч Малкоў** (нар. 21 ліпеня 1937, г. Сэрэдына-Буда, Сумская вобласць, Украіна) — беларускі інжынер і педагог. Доктар архітэктуры, прафесар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1959 годзе Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт транспарту (выкладчыкі В. Ф. Ждановіч, А. Г. Ташкінаў).

Член Саюза архітэктараў з 2000 года, членскі білет № 1097.

У 1970—1976 гадах галоўны інжынер праектаў інстытута «БелНДІдзіпрасельбуд»; у 1976—1978 гадах галоўны інжынер інстытута «Віцебскграмадзянпраект», у 1978—1981 гадах загадчык кафедры Наваполацкага політэхнічнага інстытута; у 1981—1983 гадах галоўны канструктар Віцебскага філіяла інстытута «Белкалгаспраект»; у 1983—1985 гадах намеснік галоўнага інжынера аб’яднання «Гомельскі аблміжкалгасбуд»; у 1985—1990 гадах начальнік архітэктурна-будаўнічага аддзела інстытута «Гомельграмадзянпраект»; з 1990 года загадчык кафеды Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта транспарту.

Дзейнасць
---------

Асноўныя працы: праектныя: тэхнарабочы праект малочна-таварнай фермы прамысловага тыпу на 1200 кадраў у саўгасе «Малеч» Бярозаўскага раёна (галоўны інжынер праекта); рабочыя чарцяжы міжгаспадарчага комплексу па гадоўлі і адкорму 54 тысяч свіней у год у калгасе «Герой працы» Глыбоцкага раёна (галоўны інжынер інстытута); тэхнічны праект і рабочыя чарцяжы комплексу жылых дамоў і грамадскіх будынкаў мікрараёна № 53 г. Гомеля (начальнік архітэктурна-канструктарскага аддзела).

Навуковыя працы: манаграфіі «Праектаванне і будаўніцтва прамысловых комплексаў» (у суаўтарстве з У. Э. Сакалоўскім), «Шляхі аптымізацыі сельскагаспадарчых комплексаў» (у суаўтарстве з  Бялясавым), навучальны дапаможнік для студэнтаў ВНУ «Планіроўка і забудова сельскіх населеных месцаў» (у суаўтарстве з А. Д. Кудзіненкам); манаграфія «Архітэктура аджраджаемага беларускага сяла і сядзібнага дома» (у суаўтарстве з А. Д. Кудзіненкам).

Прэміі
------

Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь (2000, у аўтарскім калектыве) — *за комплекс даследаванняў па тэорыі архітэктуры (фарміраванне беларускай навуковай школы), створаны ў 1995—1998 гадах*.

Літаратура
----------

* Малков Игорь Георгиевич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
**Дэліна Ібрахімай** (алб.: Delina Ibrahimaj) (23 снежня 1983, Тырана Народная Сацыялістычная Рэспубліка Албанія) — албанскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Міністр фінансаў і эканомікі Албаніі з 2021 года.

Біяграфія
---------

Атрымала ступень бакалаўра гуманітарных навук у галіне міжнароднай эканомікі і менеджменту ва Універсітэце імя Луіджы Баконі ў Мілане, у снежні 2009 года — ступень магістра навук у галіне агульнага менеджменту ў тым жа ўніверсітэце, у лістападзе 2012 года — доктарскую ступень у вобласці кіравання банкаўскай справаай і фінансамі Рымскага ўніверсітэта «Тор Вергата».

Мае шырокі кіраўнічы досвед у прыватным сектары. З 2005 па 2007 гады — кіраўнік Albanian Distribution Association. З 2007 па 2010 год займала пасаду генеральнага дырэктара ва Urban Distribution. У 2011—2015 гадах працавала эканамістам у Банку Албаніі і членам праўлення, старшым фінансавым дырэктарам у Tirana Ekspres, у 2015—2016 гадах — у канцылярыі прэм'ер-міністра ў якасці каардынатара па стварэнні інтэграванай сістэмы інфармацыі і аператыўнай дзяржаўнай статыстыкі.

З лістападзе 2016 года па ліпень 2019 года працавала генеральным дырэктарам нацыянальнага Інстытута статыстыкі (INSTAT). З 2017 года з'яўляецца членам Савета дырэктараў банка FED invest і членам адміністрацыйнага савета, а з 2021 года — старшынёй адміністрацыйнага савета Інстытута сацыяльнага страхавання (ISSH).

У жніўні 2019 года назначана генеральным дырэктарам Галоўнага падатковага ўпраўлення (DPT).

2 верасня 2021 года яна была прызначана прэм'ер-міністрам Эдзі Рамай міністрам фінансаў і эканомікі Албаніі у новым трэцім кабінеце Рамы пасля таго, як былы міністр фінансаў Аніла Дэнай была адхілена ад пасады.

Свабодна валодае англійскай, італьянскай і французскай мовах.

Зноскі
------

1. ↑  Парламент Албании утвердил предложенный премьером состав нового правительства (руск.). *ТАСС* (17 верасня 2021). Праверана 29 сакавіка 2022.
2. 1 2 3 4  Delina Ibrahimaj (алб.). *Qeveria Shqiptare Keshilli i Ministrave*. Праверана 29 сакавіка 2022.
3. 1 2 3  Delina Ibrahimaj (англ.). *United Nations World Data Forum*. Праверана 29 сакавіка 2022.
4. 1 2 3 4  Ms. Delina Ibrahimaj General Director of the GDT (алб.). *Drejtoria e Përgjithshme e Tatimeve*. Праверана 29 сакавіка 2022.
5. 1 2  *Vannai, Dorottya*. New Director General at the Albanian Tax Administration (англ.). *The Intra-European Organisation of Tax Administrations (IOTA)* (30 жніўня 2019). Праверана 29 сакавіка 2022.
6. ↑  Zonja Delina Ibrahimaj zgjidhet Kryetare e Këshillit Administrativ të Institutit të Sigurimeve Shoqërore (алб.). *Instituti i Sigurimeve Shoqërore*. Праверана 29 сакавіка 2022.
7. ↑  "FOTO/ Nga Ibrahimaj te Muzhaqi, Krifca dhe Bilali, fytyrat e reja të kabinetit Rama (алб.). *Abc News* (2 верасня 2021). Праверана 29 сакавіка 2022.
8. ↑  Nga drejtoreshë tatimesh në ministre/ Delina Ibrahimi merr postin e Anila Denaj, emërohet në krye të Financave dhe Ekonomisë (алб.). *Top-channel.tv* (2 верасня 2021). Праверана 29 сакавіка 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**RэZэрвацыЯ** (Рэзервацыя) — беларуская творчая група, робіць пераклад і агучванне камп’ютарных гульняў і фільмаў.

Гісторыя
--------

Група ўзнікла ў Барысаве ў 2004 годзе. Іх было трох, на чале з Сашам. Перакладалі толькі субцітры да фільмаў і анімэ. Дзейнасць заціхла.

У верасні 2012 група адроджана, публікуе першы варыянт перакладу гульні World of Tanks ад кампаніі Wargaming. Перакладае другую гульню той самай кампаніі — World of Warships. Да суполкі далучаецца група ўкраінскага перакладчыка Ігара Казака. Пераклады былі не афіцыйнымі, потым прызнаны распрацоўшчыкамі, у абноўленым выглядзе ўключаны ў афіцыйныя версіі гульняў. Працэс прызнання быў нялёгкім. У агучванні браў удзел музыкант Уладзіслаў Наважылаў з гурту Gods Tower.

У 2015 годзе з’явілася іхная лакалізацыя «Легенд Айзенвальда» ад Aterdux Entertainment. Гэта першая ў гісторыі відэагульня, дзе беларускі пераклад быў афіцыйным.

Зімой 2020 суполка агучыла пачатак серыяла «Вядзьмар». Беларускае агучванне афіцыйна прадавала кампанія Netflix.

Распрацавалі праверку беларускага правапісу і іншыя праекты.

Спіс агучаных перакладаў
------------------------

* World of Tanks (+украінская)
* World of Warships (+украінская)
* War Thunder
* Легенды Айзенвальда
* Айзенвальд: Лістападаўская кроў

**Фільмы**

* Вядзьмар (7 серый)

Літаратура
----------

* Бярозка № 3 — 2017

Спасылкі
--------

* by-reservation.com
* Вядзьмар
* Гутарка 24 мая 2016
* Гутарка з Aterdux Entertainment


| ⛭Беларускія перакладчыкі фільмаў (дубляж і агучванне) |
| --- |
| 
* Беларускі відэаклуб[be-x-old] (1999)
* Сотвар (1999?)
* Беларускі гальфстрым (2005)
* Кінаконг (2010)
* Futubela (2012)
* Кучук (2013)
* Цыганкоў (2017)
* Гаварун (2017)
* Тутэйшын Студыя (2019)
* Анібел (2019)
* RэZэрвацыЯ (2019)
* Кукумба (2020)
* Лагодны Цмок (2022)
* Кавярня (2022)
* Беларусьфільм
* Belmovie (?)

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Побаль.

**Ігар Леанідавіч Побаль** (нар. 14 студзеня 1952, г. п. Любча, Навагрудскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогій і абсталявання механічнай і фізіка-тэхнічнай апрацоўкі матэрыялаў у машынабудаванні. Доктар тэхнічных навук (2007), дацэнт (1998), прафесар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Фізіка», 1974), Фізіка-тэхнічны інстытут АН БССР (аспірантура).

Працаваў у Фізіка-тэхнічным інстытуце НАН Беларусі (начальнік аддзела электронна-прамянёвых тэхналогій і фізікі плазмы, адначасова з 2000 — загадчык лабараторыі электрафізікі і з 2008 — дырэктар НДЦ «Плазмотег»), адначасова Полацкім дзяржаўным універсітэце (з 2017, радыётэхнічны факультэт, кафедра энергетыкі і электроннай тэхнікі, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: тэхналогіі і абсталяванне для электронна-прамянёвай апрацоўкі матэрыялаў; адытыўныя тэхналогіі.

Бібліяграфія
------------

* Научные и технологические основы обработки конструкционных и инструментальных материалов и получения изделий с использованием электронно-лучевого воздействия : диссертация … доктора технических наук : 05.03.01 : защищена 15.03.2007 : утверждена 27.06.2007 / Поболь Игорь Леонидович. — Минск, 2006.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Поболь Игорь Леонидович // Люди, события, факты : 80 лет (1931―2011) / Физико-технический институт Национальной академии наук Беларуси. — Минск, 2011. — С. 103—104.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Волчак.
**Ігар Віктаравіч Волчак** (нар. 18 мая 1946) — беларускі мультыплікатар, рэжысёр, кампазітар мультыплікацыйных і гульнявых фільмаў кінастудыі «Беларусьфільм».

Біяграфія
---------

У 1970 годзе скончыў Беларускую дзяржаўную кансерваторыю па класе фартэпіяна. На кінастудыю «Беларусьфільм» прыйшоў ў 1968 годзе, спачатку ў якасці асістэнта мастака, рэжысёра.
З 1979 па 1981 год гады вучыўся на Вышэйшых рэжысёрскіх курсах пры Дзяржкіно СССР (майстэрня Юрыя Нарштэйна). Пасля заканчэння курсаў працуе рэжысёрам-мультыплікатарам на кінастудыі «Беларусьфільм».
З 1987 года — член Саюза кінематаграфістаў СССР. Двойчы быў абраны на надзвычайных з'ездах старшынёй Беларускага саюза кінематаграфістаў. У 1992—1997 гадах — дацэнт кафедры кіно і тэлебачання, кіраўнік курса рэжысёраў-аніматараў Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў. Напісаў музыку больш чым да 40 фільмаў (дакументальныя, гульнявыя, мультыплікацыйныя). Рэжысёр вышэйшай катэгорыі. Мастацкі кіраўнік студыі анімацыйных фільмаў кінастудыі «Беларусьфільм». Лаўрэат міжнародных і рэспубліканскіх кінафестываляў (Германія, Францыя, Польшча і іншых).
**Дэмакратычная Рэспубліка Емен** (араб. جمهورية اليمن الديمقراطية‎‎) — дзяржава, абвешчаная ў Адэне падчас Грамадзянскай вайны ў Емене 21 мая 1994. Яна стала спробай еменскіх сацыялістаў вярнуць незалежнасць Паўднёваму Емену. Рэспубліка не была прызнана ні адной краінай свету, у тым ліку і Саудаўскай Аравіяй, нягледзячы на яе сімпатыі сепаратыстам.

Прэзідэнтам рэспублікі стаў былы кіраўнік НДРЕ Алі Салем аль-Бейд. Пасля заняцця ўрадавымі войскамі гарадоў Эль-Мукала і Адэна і завяршэння грамадзянскай вайны Дэмакратычная Рэспубліка Емен была ліквідаваная, а яе ўрад на чале з аль-Бейдам збег у Аман.
Герб Балівіі
**Герб Балівіі** — адзін з дзяржаўных знакаў Балівіі, прыняты ў цяперашняй форме ў 1963 годзе. У яго цэнтры знаходзіцца авал, у якім намаляваная гара Патасі. За ёй з левага боку ўзыходзіць сонца. Перад ёй намаляваны альпака, які з'яўляецца нацыянальнай жывёлай гэтай краіны, а таксама сноп пшаніцы і хлебнае дрэва. Апошнія два аб'екта ўвасабляюць рэсурсы Балівіі. Авал акружаны блакітным аблямоўкай, на якой залатымі літарамі напісана назва краіны, а ў ніжняй частцы размешчаныя дзесяць зорак — дзевяць балівійскіх правінцый. Дзясятая зорка закліканая не губляць памяць аб правінцыі Антафагаста, згубленай у 1879 годзе на карысць Чылі.

За авалам па абедзвюх баках намаляваныя дзве групы з трох чырвона-жоўта-зялёных балівійскіх сцягаў, два гарматных дула, дзве пары мушкетаў, баявая сякера і чырвоны фрыгійскі каўпак. Усё гэта ўвасабляе волю жыхароў Балівіі да абароны сваёй краіны і волі. Над авалам сядзіць андскі кондар перад лаўровым вянком.

| ⛭Балівія паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Балівія»**
 |