recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Чжу Чжаалян** (кіт. 朱兆良, піньінь *Zhū Zhàoliáng*; 21 жніўня 1932, Ціндаа — 30 студзеня 2022, Нанкін) — кітайскі глебазнавец, навуковы супрацоўнік Інстытута глебазнаўства Кітайскай акадэміі навук (ISSAS), акадэмік Кітайскай акадэміі навук. Віцэ-старшыня камітэта правінцыі Цзянсу Народнага палітычнага кастультатыўнага савета Кітая  (руск.) (бел. член Пастаяннага камітэта 9-га і 10-га Народнага палітычнага кастультатыўнага савета Кітая  (руск.) (бел..

Біяграфія
---------

Чжу ў 1949 годзе паступіў у Шаньдунскі ўніверсітэт[en], вучыўся на агранамічным і хімічным факультэтах. Пасля заканчэння вучобы ў 1953 годзе ён быў накіраваны ў Інстытут глебазнаўства Кітайскай акадэміі навук (ISSAS), дзе ў маі 1978 года атрымаў званне малодшага навуковага супрацоўніка, а ў чэрвені 1986 года-навуковага супрацоўніка. У лютым 1994 года ён уступіў у Кітайскую сялянскую і рабочую дэмакратычную партыю[en], а ў кастрычніку 1997 года стаў намеснікам яе лідара. У лютым 1998 года ён быў прапанаваны ў якасці намесніка старшыні камітэта правінцыі Цзянсу Народнага палітычнага кастультатыўнага савета Кітая  (руск.) (бел..

Навуковыя інтарэсы
------------------

Да ліку пастаянных навуковых інтарэсаў Чжу Чжааляна ставілася праблема ўтрымання азоту ў глебе і выбар спосабу выкарыстання азотных угнаенняў  (руск.) (бел.. Ён даследаваў розныя шляхі траплення азоту ў глебу (азотфіксацыя  (руск.) (бел.) і паказаў, што канцэнтрацыя амонію на рысавых палях вызначае хуткасць фугітыўнасці  (руск.) (бел.. Грунтуючыся на гэтых даследаваннях ён прапанаваў дабаўкі ў склад азотных угнаенняў, закліканых выключыць страты азоту з-за вытыхання амонія.

Публікацыі
----------

* *Zhu Zhao-Liang, Wen Qi-Xiao, John Freney.* Nitrogen in Soils of China. — 2012. — ISBN 9401156360.

Прэміі і ўзнагароды
-------------------

* 1993-акадэмік Кітайскай акадэміі навук (CAS).

Літаратура
----------

* *Mu Yaqin (慕亚芹), Li Qun (李群).* Биография Чжу Чжаоляна кіт.: 思地虑粮六十载：朱兆良传 (кіт.). — Beijing: China Science and Technology Press. — ISBN 9787504683342.

Зноскі
------

1. ↑  朱兆良 // China Vitae — 2001. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29863107'></a>
2. ↑   Праверана 31 студзеня 2022.
3. ↑  朱兆良同志逝世--新闻报道-中国共产党新闻网 Праверана 7 лістапада 2022.
4. ↑   Праверана 31 студзеня 2022.
5. 1 2  Чжу Чжаолян (кіт.). *sina* (30 студзеня 2022). Праверана 31 студзеня 2022.
6. ↑  Чжу Чжаолян (кіт.)(недаступная спасылка). *Институт почвоведения Китайской академии наук* (29 верасня 2012). Архівавана з першакрыніцы 11 жніўня 2020. Праверана 31 January 2022.31.01.

Спасылкі
--------

* Zhaoliang Zhu's research (англ.). *researchgate*. Праверана 31 студзеня 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая кітайская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CALIS: n2004092194 · CiNii: DA10675579 · ISNI: 0000 0000 8322 0332 · LCCN: n96109588 · NLC: 058391036 · NLA: 36669955 · SUDOC: 260082643 · VIAF: 115532563 |

 |
**Пядзенік прыгожы** (*Chariaspilates formosaria*) — матыль сямейства пядзенікаў.

Апісанне
--------

Даўжыня пярэдняга крыла 18-22 мм. Цела матыля шаравата-бледна-жоўтае, грудка з карычняватым апушэннем. Асноўны фон верху пярэдніх крылаў залаціста-жоўты, густа абсыпаны дробнымі карычняватымі кропкамі. Ад вяршыні да сярэдзіны ніжняга краю цягнецца касая чорная лінія, аблямаваныя па ўсёй даўжыні карычняватым звонку і серабрыстым знутры. Пярэдні і вонкавы краі з шэра-серабрыстым напыленнем. Ля пярэдняга краю цёмны папярочны штрых. Заднія крылы зверху шаравата-бледна-жоўтыя з цёмнымі сярэдняй кропкай і папярочнай лініяй, размешчанай бліжэй да знешняга краю, паміж якімі крыло густа ўсыпана дробнымі кропкамі і рыскамі. Махры шэра-карычневая.

Пашырэнне
---------

Пашырэнне: Еўропа (выключаючы поўнач і паўднёвы захад), Урал, праз паўднёвую Сібір, Кітай да ўзбярэжжа Ціхага акіяна, Японскія астравы. На Беларусі вядомы па нешматлікіх знаходках па поўдні, з Бярэзінскага біясфернага запаведніка і наваколля г. Віцебск. Насяляе пераходныя і нізінныя балоты, радзей забалочаныя лугі і лясныя ўзлескі.

Біялогія
--------

Лёт працягваецца з канца чэрвеня да канца першай дэкады жніўня. Самка адкладае яйкі ланцужкі на лісце і сцёблы кармавой расліны вусеняў, якія развіваюцца з сярэдзіны ліпеня да позняй восені і пасля зімоўкі да мая на лазаніцы і, магчыма, на лотаці балотнай.

Ахова
-----

Від уключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі, Чырвоную кнігу Літвы.

Спасылкі
--------
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Карлаўка.

**Ка́рлаўка** (трансліт.: *Karlaŭka*, руск.: Карловка) — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Камарынскага сельсавета.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 58 км на паўднёвы ўсход ад Брагіна, 12 км ад чыгуначнай станцыі Ёлча (на лініі Оўруч — Палтава), 188 км ад Гомеля.

Транспартная сістэма
--------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да якой далучаюцца 3 завулка. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў Ёлчанскай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні. Паводле перапісу 1897 года вёска Карлаўка Кацічаў.

З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр Карлаўскага сельсавета Камарынскага раёна Рэчыцкай акругі. У 1929 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў баях за вызваленне вёскі і яе наваколлі загінулі 18 салдат (пахаваны ў брацкіх магілах на могілках). У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Камарынскі» (цэнтр — гарадскі пасёлак Камарын). Ёсць бібліятэка, крама.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2004 год — 72 гаспадаркі, 140 жыхароў.

### Дынаміка

* 1897 год — 32 двары, 224 жыхара (паводле перапісу).
* 1908 год — 34 двары.
* 1959 год — 408 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 72 гаспадаркі, 140 жыхароў.
* 2006 год (01.01.2006) — 70 гаспадарак, 130 чалавек, з якіх 13 ва ўзросце да 16 гадоў, 36 — у працаздольным і 81 — старэйшым за працаздольны.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Карлаўка (Брагінскі раён)

| ⛭**Камарынскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Камарын |
| Вёскі | Верхнія Жары ·  Гдзень ·  Іванкі ·  Карлаўка ·  Кацічаў ·  Кірава ·  Ніжнія Жары |
**Чэрнеў** — былая вёска ў Хракавіцкім сельсавеце Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары (32 сем'і) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. У 2005 годзе вёска была выключана са звестак па ўліку населеных пунктаў.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 30 км на поўдзень ад Брагіна, 11 км ад чыгуначнай станцыі Ёлча (на лініі Оўруч — Палтава), 149 км ад Гомеля.

Транспартная сетка
------------------

Побач аўтадарога Камарын — Брагін.

Планіроўка складалася з кароткай просталінейнай шыротной вуліцы з завулкам, застроеных драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. У сувязі з высокай радыяцыйнай забруджанасцю ўсе пабудовы знесены і пахаваны пад пластом зямлі.

Гісторыя
--------

Выяўленае археолагамі гарадзішча ранняга жалезнага веку і ранне-феадальнага часу (у 1,5 км на паўднёвы захад ад вёскі) сведчыць пра засяленне гэтых месцаў з даўніх часоў. Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку XIX стагоддзя. У 1811 годзе згадана як сяліба ў Рэчыцкім павеце Мінскай губерні, валоданне Ракіцкіх. У 1834 годзе валоданне Трыпольскай. У 1908 годзе ў Савіцкай воласці Рэчыцкага павета.

У 1930 годзе арганізаваны калгас. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад саўгаса "Брагінскі" (цэнтр — вёска Выграбная Слабада).

Да 8 студзеня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Піркаўскага сельсавета, пасля — у склад Савіцкага сельсавета, які 26 сакавіка 1987 года быў перайменаваны ў Хракавіцкі сельсавет.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2010 год — жыхароў няма.

### Дынаміка

* 1834 год — 8 двароў.
* 1897 год — 16 двароў, 132 жыхара (паводле перапісу).
* 1908 год — 24 двары, 202 жыхара.
* 1959 год — 181 жыхар (паводле перапісу).
* 1986 год — жыхары (32 сем'і) пераселены.

Зноскі
------

1. ↑  РЕШЕНИЕ ГОМЕЛЬСКОГО ОБЛАСТНОГО ИСПОЛНИТЕЛЬНОГО КОМИТЕТА 20 января 2005 г. № 29 ОБ ИСКЛЮЧЕНИИ ИЗ ДАННЫХ ПО УЧЕТУ И РЕГИСТРАЦИИ АДМИНИСТРАТИВНО-ТЕРРИТОРИАЛЬНЫХ И ТЕРРИТОРИАЛЬНЫХ ЕДИНИЦ НАСЕЛЕННЫХ ПУНКТОВ БРАГИНСКОГО, ДОБРУШСКОГО, КОРМЯНСКОГО И НАРОВЛЯНСКОГО РАЙОНОВ
2. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).
3. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. - Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Эндэ.

**Міхаіл Георгіевіч Эндэ** (1888, Перм — 16 красавіка 1932, Масква) — беларускі жывапісец, графік і педагог. Член Усебеларускага аб’яднання (асацыяцыі) мастакоў у 1927—1930 гг.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1888 годзе ў горадзе Перм (Расія) у сям’і выкладчыка нямецкай мовы. Дзяцінства правеў у Магілёве. Вучыўся ў Пензенскім мастацкім вучылішчы  (руск.) (бел.(1905—1909), у Імператарскай Акадэміі мастацтваў (Санкт-Пецярбург, 1909—1911), аднак Акадэмію не скончыў за недахопам сродкаў.

Член «Таварыства мастакоў» у Пецярбургу. З 1911 года працаваў выкладчыкам малявання ў гімназіях Наваржэва, Гарадка, Веліжа. У 1918 годзе быў ініцыятарам стварэння Веліжскай мастацкай школы, куды ён некалькі пазней запрасіў сваіх сябраў па Акадэміі В. В. Волкава і М. А. Керзіна. У 1923—1930 гадах працаваў у Віцебскім мастацкім тэхнікуме, дзе выкладаў дэкаратыўны жывапіс і асновы плакату. Удзельнік Усебеларускіх мастацкіх выставак у 1925, 1927, 1929 гадоў, выстаўкі мастацтва народаў СССР у Маскве (1927).

У 1931 годзе выехаў у Маскву, дзе пачаў працаваць мастаком у газеце «Вечерняя Москва». Трагічна загінуў 16 красавіка 1932 года ў Маскве ў выніку няшчаснага выпадка.

Творчасць
---------

Матруна Дражнюк, в. Радуцічы Слуцкай акругі. НГМ РБ
Вокладка каталога першай Усебеларускай мастацкай выстаўкі (1925).
У 1924 годзе сумесна з Валянцінам Волкавым удзельнічаў у стварэнні манументальна-дэкаратыўных твораў — пано ў фае віцебскага кінатэатра «Мастацкі», дзе яму належала кампазіцыя з выявай урачыстага шэсця беларускага народа. Сярод жывапісных работ М. Г. Эндэ: «Партызаны» (1924) «Працаўніца» (1928), «Беларусь», «Дзеці», «За работай», «Трактар» і інш. Новы змест яго твораў увасабляўся з дапамогай прыёмаў, нагадаваючых стыль Мадэрн.

Выканаў вокладку першага нумара краязнаўчага часопіса «Наш край» (1925).
Займаўся афармленнем і ілюстраваннем кніг, у тым ліку беларускіх народных казак ў апрацоўцы Я. Коласа «Воўк і дурань» (1928), «Сабака і воўк» (1930). Разам з мастакамі Валянцінам Волкавым і Уладзімірам Хрусталёвым афармляў кнігу «У нас і ў іх» (1928).

Зноскі
------

1. ↑  Дзесяць стагоддзяў мастацтва Беларусі: з музейных, прыватных збораў і карпаратыўнай калекцыі ААТ "Белгазпрамбанк": каталог выстаўкі, 27.03–10.07.2014 / навуковы рэдактар Б. А. Лазука. — Мн.: Чатыры чвэрці, 2014. — С. 407. — 629 с. — 600 экз.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 127. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Міхаіл Георгіевіч Эндэ
* Энде Михаил Георгиевич Архівавана 20 красавіка 2015. // АртРу.инфо Архівавана 20 красавіка 2018.
**Іраке́зскія мо́вы** — сям'я моў паўночнаамерыканскіх індзейцаў, распаўсюджаная на ўсходзе ЗША і Канады. У наш час носьбіты іракезскіх моў таксама сустракаюцца на захадзе ЗША, пераважна ў Аклахоме. Уключае 16 вядомых моў.

Паходжанне
----------

Большасць даследчыкаў лічаць, што іракезскія мовы першасна фарміраваліся на ўсходзе сучасных ЗША. Згодна асноўнай гіпотэзе, першапачаткова існавала агульны прота-іракезская мова, якая каля 3500 - 3800 гадоў таму падзялілася на паўночную і паўднёвую галіны.

Класіфікацыя
------------

**Паўночныя іракезскія**
Азёрныя іракезскія
Асабіста іракезскія
Сенека
Каюга
Анандага
Мова саскуэханцаў (†)
Магаўк-анейда
Анейда
Магаўк
Гуронскія
Ваяндот
Петунь (†)
Спрэчныя
Венро (†)
Нейтраль (†)
Эры (†)
Лаўрэнційская (†)
Тускарора–натавэй
Тускарора
Натавэй (†)
**Паўднёвыя іракезскія**
Чэрокі

Спасылкі
--------

* Native Languages of the Americas: Iroquoian Language Family (Iroquois Languages)
* Iroquoian Languages — Linguistics — Oxford Bibliographies
* Iroquoian Language Family
* Proto-Iroquoian language

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX543783 · BNF: 119825309 · GND: 4262595-6 · LCCN: sh85068259 · NKC: ph121190 |
**Барысаўскі завод агрэгатаў** — прадпрыемства ў горадзе Барысаве. Размешчаны паміж вуліцамі 3-га Інтэрнацыянала, Палка Нармандыя-Нёман, Юрыя Гагарына. На заводзе працуе каля 1500 чалавек.

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 1878 годзе як лесазавод. У 1919 годзе меў лесапільную, запалкавую, тыпаграфскую, гарбарную, мэблевую вытворчасці, якія пазней сталі самастойнымі прадпрыемствамі. У гады Вялікай Айчыннай вайны быў разбураны. У 1947 годзе адноўлены адзін корпус і ўтворана суднаверф. З 1957 года станкарамонтны завод, з 1958 года на яго базе створаны філіял Мінскага трактарнага завода, з 1969 года завод гідраапаратуры, з 1979 года сучасная назва, з 1983 у ВА «Мінскі маторны завод», з 2001 года РУП з сучаснай назвай. 30 студзеня 2009 года ператвораны ў адкрытае акцыянернае таварыства.

Прадукцыя
---------

Асн. прадукцыя (2005): вузлы для рухавікоў (турба- і пнеўмакампрэсары; помпы масленыя, вадзяныя, адпампоўвальны; фільтры масленыя, паліўныя; прывады гідрапомпаў і інш.), тавары народнага спажывання.

Дырэктары
---------

* Мікалай Іванавіч Лобач
* Пётр Мікалаевіч Кацуба

Літаратура
----------

* Борисовский завод агрегатов // Республика Беларусь: Энциклопедия в 6 т. Т. 2: А — Герань / редкол. Г. П. Пашков и др. — Минск: БелЭн, 2006. — 912 с : ил. — ISBN 985-11-0341-1. — ISBN 985-11-0371-3 (Т. 2).
* Барысаўскі завод агрэгатаў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Грабава.
**Гра́бава** (трансліт.: *Hrabava*, руск.: Грабово) — вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Мілевіцкага сельсавета.

На поўначы мяжуе з лесам.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 78 км на паўночны захад ад Жыткавіч, 20 км ад чыгуначнай станцыі Мікашэвічы (на лініі Лунінец — Калінкавічы), 311 км ад Гомелю.

Гідраграфія
-----------

На рацэ Случ (прыток ракі Прыпяць).

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Мікашэвічы — Слуцк. Планіроўка складаецца з крывалінейнай мерыдыянальнай вуліцы, якую перасякае злёгку выгінастая вуліца, з захаду да цэнтра галоўнай далучаецца просталінейная кароткая вуліца. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Паводле пісьмовых крыніц вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў Ленінскай воласці Мазырскага павета Мінскай губерні. У 1839 годзе ў складзе маёнтка Ленін, валоданне князя Л. П. Вітгенштэйна. У 1850 годзе паблізу працаваў лесапільны завод. Паводле перапісу 1897 года знаходзіліся млын і карчма. У 1914 годзе салдаты запасной часткі разграмілі вінную краму.

Паводле Рыжскага дагавора ад 18 сакавіка 1921 года ў складзе Польшчы. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў лютым 1943 года нямецкія акупанты цалкам спалілі вёску і забілі 35 жыхароў. 37 жыхароў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Случ» (цэнтр — вёска Мілевічы). Дзейнічаюць 9-гадовая школа, бібліятэка, клуб, фельчарска-акушэрскі пункт.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2004 год — 113 гаспадарак, 218 жыхароў.

### Дынаміка

* 1850 год — 14 двароў.
* 1897 год — 194 жыхара (паводле перапісу).
* 1908 год — 32 двары, 263 жыхара.
* 1940 год — 120 двароў 502 жыхара.
* 1959 год — 652 жыхара (паводле перапісу).
* 2004 год — 113 гаспадарак, 218 жыхароў.

Вядомыя выхадцы
---------------

* Ф. А. Лахвіч — (нар. 12.4.1945 г.) хімік. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2000); член-карэспандэнт з 1994 года), доктар хімічных навук (1987), прафесар (1991). Дырэктар Інстытута біяарганічнай хіміі НАН Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).. Сустракаецца таксама варыянт **Гра́баў, м.**

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Мілевіцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Мілевічы |
| Вёскі | Беразнякі ·  Грабава ·  Залюцічы ·  Іёвічы ·  Новыя Залюцічы ·  Новыя Мілевічы |
**Алі Кельмендзі** (алб.: Ali Kelmendi; 3 лістапада 1900, Печ, Асманская імперыя — 11 лютага 1939, Парыж, Францыя) — дзеяч камуністычнага руху Албаніі і Косава, Герой Албаніі, удзельнік грамадзянскай вайны ў Іспаніі.

Біяграфія
---------

Алі Кельмендзі нарадзіўся 3 лістапада 1900 года ў беднай сялянскай сям’і ў Косава. Бацька — Сулейман Кельмендзі. У юнацтве зацікавіўся ідэямі камунізму. У 1920 годзе, пасля таго, як дзейнасць камуністычных арганізацый у Югаславіі была забаронена, збег у Албанію. Там Кельмендзі далучыўся да левага палітычнага руху «Bashkimi» (бел.: Саюз), дзе складаліся такія вядомыя албанскія марксісты, як Авні Рустэмі, Лазар Фунда і Фуат Аслані.

У чэрвені 1924 года Кельмендзі прыняў удзел у рэвалюцыі Фана Нолі, пасля чаго той прыйшоў да ўлады. З падзеннем урада Нолі ў снежні таго ж года эміграваў у Італію, а затым у Аўстрыю. Кельмендзі далучыўся да антыфашысцкай групы KONARE, заснаванай Нолі.

8 кастрычніка 1925 года Кельмендзі, разам з іншымі 13 албанцамі, прыехаў у Савецкі Саюз па запрашэнні Камінтэрна. Наступны год ён вучыўся ў Дзяржынскай Акадэміі ў Ленінградзе, а пасля гэтага пераехаў у Адэсу, дзе працаваў на мытні. Там далучыўся да албанскай камуністычнай групы, якая ўваходзіла ў Балканскую канфедэрацыю камуністычных партый, што належала Камуністычнаму Інтэрнацыяналу.

У 1930 годзе Камуністычны Інтэрнацыянал адправіў Кельмендзі ў Албанію ў якасці арганізатара камуністычнага руху. Аднак яго дзейнасць не прынесла значных вынікаў, паколькі марксізм не знайшоў у краіне спрыяльнай глебы. У Албаніі Кельмендзі быў арыштаваны некалькі разоў, а ў 1936 годзе ён быў высланы ў суседнюю Грэцыю. У сакавіку 1932 года ён вярнуўся ў СССР. Тут Кельмендзі выступаў у якасці пасярэдніка паміж Камінтэрнам і албанскімі камуністычнымі групамі. Крыху пазней прыняў удзел у грамадзянскай вайне ў Іспаніі.

У 1939 годзе Кельмендзі перабраўся ў Францыю, дзе быў рэдактарам адной з пракамуністычных газет.

11 лютага таго ж года, з-за ускладненняў пасля аперацыі на страўніку, Кельмендзі сканаў.

Зноскі
------

1. ↑  Ali Kelmendi //
2. 1 2 3  Robert Elsie. A Biographical Dictionary of Albanian History. — I. B. Tauris, 2012. — P. 235—236. — ISBN 978-1780764313.
3. ↑  Miranda Vickers. The Albanians: A Modern History. — I. B. Tauris, 2001. — С. 145. — ISBN 978-1860645419.

Літаратура
----------

* Ali Kelmendi, Krsta Aleksić, Rilindja, Prishtina 1970, OCLC 8991273
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мадэйра (значэнні).

**Мадэ́йра** (парт.: Madeira) — архіпелаг, размешчаны ў паўночнай частцы Атлантычнага акіяна. З’яўляецца аўтаномным рэгіёнам Партугаліі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Фуншал. Плошча — 801 км². Насельніцтва (2011 г.) — 267 938 чал.

Гісторыя
--------

Востраў быў адкрыты яшчэ фінікійцамі, але не быў заселены. Засяленне пачалося пасля партугальскіх экспедыцый у 1418 і 1420 гадах. У гэтыя гады тут з’явіліся плантацыі цукровага трыснягу.

З 1580 года да 1640 года Мадэйра разам з усёй Партугаліяй уваходзіла ў склад Іспаніі. У 1801 годзе і з 1807 года да 1814 года знаходзілася пад брытанскай уладай.

У 1922 годзе на Мадэйры правёў апошнія месяцы свайго жыцця Карл I Габсбург, апошні імператар Аўстра-Венгрыі.

У 1976 годзе Мадэйра атрымала статус аўтаномнага рэгіёна.

Геаграфія
---------

Карта
Архіпелаг мае вулканічнае паходжанне, знаходзіцца недалёка ад паўночнага ўзбярэжжа Афрыкі, на поўнач ад Канарскіх астравоў. Архіпелаг утрымлівае астравы Мадэйра (741 км²), Порту-Санту (42,5 км²) і некалькі астравоў Дэзерташ. Агульная плошча складае 801 км².

Паверхня астравоў гарыстая. Найвышэйшы пункт — гэта Піку Руйву на востраве Мадэйра (1861 м).

На астравах вырошчваюцца вінаград, цукровы трыснёг, садавіна і гародніна. Развіццё атрымала і рыбалоўства. Сусветную вядомасць атрымалі віны Мадэйры. Астравы з’яўляюцца вельмі прыцягальнымі для турыстаў.

Клімат міжземнаморскі мяккі. Сярэдняя тэмпература вагаецца ад 16 °C да 22 °C. Частка паверхні астравоў пакрытая субтрапічнымі лясамі (лясы Мадэйры ўнесены ў Спіс Сусветнай Спадчыны ЮНЕСКА).

Зноскі
------

1. ↑  Статыстыка Партугаліі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мадэйра
* Афіцыйны сайт
* Агульны даведнік
* Даведнік для вандроўнікаў
* Культура Архівавана 18 лістапада 2020.

| Партугалія Адміністрацыйны падзел Партугаліі |
| --- |
| Акругі | 
* Авейру
* Бэжу
* Брага
* Браганса
* Візеу
* Віяна-ду-Каштэлу
* Віла-Рэал
* Гуарда
* Каштэлу-Бранку
* Каімбра
* Лейрыя
* Лісабон
* Парталегрэ
* Порту
* Сантарэн
* Сетубал
* Фару
* Эвора

 |
| Аўтаномныя рэгіёны | 
* Азорскія астравы
* Мадэйра

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ge129929 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Саюз.
Падзел штатаў падчас Грамадзянскай вайны:
  штаты Саюза (у тым ліку якія далучыліся падчас войны)

  штаты Саюза, якія дазвалялі рабства (т.зв. *памежныя штаты*)

  штаты Канфедэрацыі

  тэрыторыі без статусу штата

**Саюз** (англ.: Union) у ЗША перыяду Грамадзянскай вайны — федэрацыя 24 паўночных штатаў, якія супрацьстаялі Канфедэрацыі Поўдня. Цяпер гэта назва ўжываецца радзей, хоць у сучаснай англійскай мове захавалася назва дакладу прэзідэнта «Пасланне аб становішчы ў Саюзе» (англ.: State of the Union message).

Хоць федэрацыя аб'ядноўвала таксама шэраг заходніх штатаў (Каліфорнія, Арэгон, Невада), а таксама штаты Сярэдняга Захаду, штаты Саюза часта завуць проста **Поўнач** (англ.: the North) — як у тыя часы, так і цяпер. Напрыклад, 2-я глава кнігі К. Маля «Грамадзянская вайна ў ЗША» завецца «Арміі Поўначы і Поўдня».

Спіс штатаў Саюза
-----------------

* Аёва
* Вермонт
* Вісконсін
* Дэлавэр
* Заходняя Вірджынія
* Ілінойс
* Індыяна
* Каліфорнія
* Канзас
* Кентукі
* Канектыкут
* Масачусетс
* Мінесота
* Місуры
* Мічыган
* Мэн
* Мэрыленд
* Невада
* Нью-Джэрсі
* Нью-Ёрк
* Нью-Гэмпшыр
* Агая
* Арэгон
* Пенсільванія
* Род-Айленд

Зноскі
------

1. ↑  Second Inaugural Address of Abraham Lincoln
2. ↑  Маль К. М. Гражданская война в США 1861—1865. — М.: ACT; Мн.: Харвест, 2002. С. 39

Літаратура
----------

* Gallagher, Gary W. The Union War (2011), emphasizes that the North fought primarily for nationalism and preservation of the Union
* Gallman, J. Matthew. The North Fights the Civil War: The Home Front (1994)
* Neely, Mark. The Divided Union: Party Conflict in the Civil War North (2002)
* Rorabaugh, William J. "Who Fought for the North in the Civil War? Concord, Massachusetts, Enlistments, "Journal of American History 73

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Саюз (ЗША)
**Minuartia arctica** — від падушкападобных раслін сямейства Гваздзіковыя.

Батанічнае апісанне
-------------------

Расліна ўтварае друзлыя падушкападобныя дзярновіны да 17 см у дыяметры. Сцёблы 5-10 см, простыя, залозіста апушаныя, зялёныя ці фіялетава афарбаваныя. Лісце 6-16 мм даўжынёй, 1 мм шырынёй, без выбітных жылак, на ніжнім баку выпуклае, вузкалінейнае. Кветкі адзінкавыя, радзей па 2, чашачкі цыліндрычныя, чашалісцікі (4) 5-6 (7) мм даўжынёй, 2 (3) мм шырынёй. Пялёсткі 8-11 мм даўжынёй, 3-4 (6) мм шырынёй, у 2 (2.5) разы даўжэй чашачкі, белыя або бэзавыя, зваротнаяйкападобныя, да аснавання паступова звужаныя ў кіпцік. Каробачка даўгавата-канічная, у 1.5-2 разы даўжэй чашачкі, са скручанымі дадолу зубцамі, насенне 1-1.5 мм дыяметрам, карычняватае.

Арэал
-----

Сустракаецца ў верхніх паясах гор і Арктыцы.

Галерэя малюнкаў
----------------

* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. 1 2 3 4  Minuartia arctica (Steven ex Ser.) Graebner Архівавана 30 кастрычніка 2017.  (руск.)

Спасылкі
--------

* Minuartia arctica: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Козел-Паклеўскі.
**Ян Козел-Паклеўскі** (1837, Cэрвач Вялікі, Мінская губерня, Расійская імперыя, цяпер Вілейскі раён — 7 мая 1896, Бабруйск, Мінская губерня, Расійская імперыя) — палкоўнік войск польскіх падчас Студзеньскага паўстання, кіраўнік 3-га корпуса паўстанцкіх войск (1863—1864), камендант Варшавы. Член Літоўскага Правінцыйнага камітэта.

Біяграфія
---------

У 1852 годзе паступіў у кадэцкі корпус у Санкт-Пецярбургу, пасля заканчэння (1856) вучыўся ў Ваенна-інжынернай Акадэміі. Тут ён пазнаёміўся з радыкальнымі актывістамі з асяродку службовых асоб (Яраслаў Дамброўскі, Зігмунт Серакоўскі). У 1859 зволіўся з вайсковай службы ў чыне штабс-капітана і пераехаў у Парыж, дзе працягнуў вучобу. Там ён знаёміцца з Людвікам Міраслаўскім.

Удзел у паўстанні
-----------------

У 1861 пераяджае ў Вільню і засноўвае Камітэт падрыхтоўкі паўстання. Наведваў Маскву, кантактаваў з патаемнымі ваеннымі таварыствамі. Пасля пачатку паўстання ён едзе ў Санкт-Пецярбург па сродкі і штабныя карты. У красавіку 1863 знаходзіцца ў Варшаве, дзе ўваходзіць у Цэнтральны паўстанцкі ўрад, з чэрвеня ваенны камендант Варшавы. У жніўні прызначаны ваенным кіраўніком Аўгустоўскага павета Гродзенскай губерні. Ён прыняў кіраўніцтва войскамі Гродзенскай губерні і з 15 снежня 1863 быў камандзірам III корпуса сіл паўстанцаў. Ён выехаў у Бельгію, дзе набыў 3000 вінтовак і стрэльбаў. У той жа час паўстанцы спынілі сваю дзейнасць у давераным яму рэгіёне.

Пасля паўстання
---------------

У красавіку 1864 ён адправіўся ў Парыж, Дрэздэн. Падчас франка-прускай вайны 1870—1871 ён камандаваў брыгадай пяхоты, сфарміраванай у Вандэі. Пасля паразы ў вайне вырашае вярнуцца на Радзіму, просіць расійскі пашпарт. Пераяжджае ў Царства Польскае.
Тут у 1872 годзе, аднак, насуперак абяцанням рускіх, арыштаваны і паўстаў перад камісіяй па расследаванні, дзе даў разгорнутыя паказанні і склаў клятву вернасці. Прысуджаны да шматгадовай ссылкі ў Алма-Аты.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Jan Koziełł-Poklewski.//Polski Słownik Biograficzny, t. XIV
* [ Біяграфія Яна Козела-Паклеўскага на сайце «Свіслацкія аркушы»].
* Вялікі Сэрвач – «раскіданае гняздо» Козелаў-Паклеўскіх Архівавана 12 ліпеня 2015. // «Рэгіянальная газета».

| Часовы правінцыяльны ўрад Літвы і Беларусі |
| --- |
|  | 

Канстанцін Каліноўскі • 
Ян Козел-Паклеўскі • 
Зыгмунт Чаховіч • 
Францішак Далеўскі

 |


| ?Ян Козел-Паклеўскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Ян Козел-Паклеўскі[d] |  | Юзаф Каласанты Козел-Паклеўскі[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Ян Козел-Паклеўскі |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Юзэфа Толенсдорф[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
**Віта́ль Алякса́ндравіч Дро́жжа** (нар. 1978, Карэлічы Гродзенскай вобласці) — беларускі дзяржаўны дзеяч, міністр лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь (2018—2022).

Біяграфія
---------

У 2000 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт, у 2011 годзе — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Працоўную дзейнасць Віталь Дрожжа пачынаў у Лагойскім лясгасе на пасадзе рабочага.

У 2000—2001 гадах служыў у органах унутраных спраў.

2001—2006 — ляснічы Чырвона-Швабскага лясніцтва Лагойскага лясгаса.

2006—2008 — галоўны інспектар аддзела кантрольна-рэвізійнай работы і дзяржаўнага кантролю за лесам Міністэрства лясной гаспадаркі Беларусі.

2008—2013 — дырэктар Бабруйскага лясгаса Магілёўскай вобласці.

З 2013 года — генеральны дырэктар дзяржаўнай прыродаахоўнай установы «Нацыянальны парк „Браслаўскія азёры"».

12 красавіка 2018 года ўказам прэзідэнта Рэспублікі Беларусь прызначаны міністрам лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь.

5 мая 2022 Аляксандр Лукашэнка звольніў міністра лясной гаспадаркі Віталя Дрожжу «ў сувязі са здзяйсненнем правіны, несумяшчальнай са знаходжаннем на дзяржаўнай службе». 25 красавіка паведамлялася пра затрыманне міністра супрацоўнікамі ГУБАЗіК.

Зноскі
------

1. ↑  Лукашэнка звольніў міністра лясной гаспадаркі Дрожжу
2. ↑  Затрыманы міністр лясной гаспадаркі?

Спасылкі
--------

* Віталь Дрожжа назначаны міністрам лясной гаспадаркі Беларусі **(нявызн.)**.  БЕЛТА (5 красавіка 2018).
* Пяць фактаў пра новага галоўнага ідэолага, дырэктарку БелТА і міністра лесу **(нявызн.)**.  Наша Ніва (5 красавіка 2018).

| Міністры лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь |
| --- |
|  | 
* Георгій Маркоўскі (1990—1994)
* Валянцін Зорын (1994—2001)
* Пётр Сямашка (2004—2009)
* Міхаіл Амельяновіч (2010—2018)
* Віталь Дрожжа (2018—2022)
* Аляксандр Кулік (з 2022)

 |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Кніга Ісуса Сірахава** («*Книга Исуса Сирахова рекомая Панаретосъ Еклесиастыкусъ или Церъковникъ*») — пражскае выданне Скарыны, якое выйшла ў свет 5 снежня 1517 года.

Змест кнігі
-----------

Гравюрны партрэт Францыска Скарыны
Выданне адкрываецца тытульным лістом з гравюрай і назвай кнігі («*Зуполъне выложены на руский языкъ докторомъ Францискомъ Скориною изъ славнаго града Полоцька…*»). На першым і другім аркушы даецца «*Предъсловие Исуса сына Сирахова в книгу, рекомую Церъковникъ*», на 2-м — 4-м аркушах: «*… Другая предъмолъва доктора Францъциска Скорины въ книгу Исуса Сирахова*». Пасля даецца тэкст 51 раздзелаў кнігі, а на апошнім аркушы — пасляслоўе.

Друкарскія асаблівасці выдання
------------------------------

Гравюра «Дыспут»
Кніга выдадзена на царкоўна-славянскай мове беларускай рэдакцыі. Фармат выдання — у чвэрць аркуша, аб'ём — 82 аркушы, якія сабраны ў 10 сшыткаў. Набор выкананы пражскім шрыфтам Скарыны — у 10 радкоў вышынёй 75 мм, на паласе — 22 радкі. Сігнатура адсутнічае. Фаліяцыя на верхнім боку аркуша ўверсе злева. У некаторых экзэмплярах захавалася рукапісная нумерацыя сшыткаў (сігнатура) на верхнем боку першых і адваротным боку апошніх аркушаў сшыткаў. Выданне ўпрыгожана 2 ілюстрацыямі, застаўкай і 32 ініцыяламі. На тытульным лісце змешчана ілюстрацыя «Дыспут» з выявай сярэднявечнага вучонага сходу, а на апошнім аркушы даецца партрэт самога Скарыны. Перад першай прамовай надрукавана малая застаўка, а вялікая застаўка з дзікімі людьмі і шчытом з зацьменнем сонца папярэднічае асноўнаму тэксту. Ініцыялы вылучаюць пачаткі раздзелаў.

Захавалася 13 экзэмпляраў кнігі Ісуна Сірахава, з іх 3 поўныя.

Літаратура
----------

* Францыск Скарына і яго час: Энцыкл. давед./ Беларус. Сав. Энцыклапедыя; Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — 608 с.: іл. ISBN 5-85700-003-3

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кніга Ісуса Сірахава (Скарына)

| ⛭Выданні ✯ ✰ Францыска Скарыны |
| --- |
| Прага | Псалтыр (1517) · Кніга Іова (1517) · Прытчы Саламонавы (1517) · Кніга Ісуса Сірахава (1517) · Еклезіяст (Саборнік) (1517) · Прамудрасць Божая (1517) · Песня Песням (1518) · Кніга Царстваў (1518) · Кніга Ісуса Навіна (1518) · Юдзіф (1519) · Кніга Суддзяў (1519) · Быццё (1519) · Выхад (1519) · Левіт (1519) · Лічбы (1519) · Другі закон (1519) · Руф (1519) · Эсфір (1519) · Плач Ераміі (1519) · Кніга прарока Даніла (1519) |
| Вільня | Малая падарожная кніжка (Псалтыр (1522)) · Апостал (1525) |
**Зацішша** — былы пасёлак у Акцябрскім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

У сувязі з радыяцыйным забруджваннем пасля Чарнобыльскай катастрофы жыхары (21 сям'я) пераселены.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

За 18 км на ўсход ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 29 км ад Гомеля.

### Гідраграфія

На ўсходзе меліярацыйны канал.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы Доўск — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаванай пераважна двухбакова, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Заснаваны напачатку XX стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. Найболей актыўная забудова даводзіцца на 1920-я гады. Падчас Вялікай Айчыннай вайны загінулі 14 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ўваходзіў у склад саўгаса «Краснаакцябрскі» (цэнтр — вёска Акцябр). Да 1966 года пасёлак уваходзіў у склад Ліпскага сельсавета.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2010 год — жыхароў няма.

### Дынаміка

* 1925 год — 22 двары, 113 жыхароў.
* 1959 год — 99 жыхароў (паводле перапісу).
* канец 1980-х — пачатак 1990-х — жыхары (21 сям'я) пераселены.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 лістапада, 1 і 8 снежня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 1 (1159).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
**Генрых Францавіч Бржазоўскі** (1912, Мінск — 2006) — беларускі мастак, бацька балерыны Людмілы Бржазоўскай.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і мастака, разьбяра па дрэве, які рабіў сталярку і статуі ў касцёле Святых Сымона і Алены ў Мінску. Пасля школы працаваў мастаком-афарміцелем на заводзе ў Мінску, дзе заўважылі яго незвычайныя творчыя здольнасці і накіравалі вучыцца ў Віцебскі мастацкі тэхнікум 1930-1933. Настаўнікамі яго былі Міхаіл Керзін і Міхаіл Эндэ. Пасля паспяховага заканчэння тэхнікума Генрых Бржазоўскі з 1938 па 1941 год наведваў студыю В. Мадорава ў Мінску. Удзел у выстаўках браў з 1937 года. У 1938 годзе ўдзельнічаў у I з’ездзе мастакоў Беларусі.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны змагаўся ў партызанскім атрадзе імя Калініна ў Пухавіцкім раёне разам са сваёй жонкай, Таццянай. Яна нарадзілася ў вёсцы Яснаўка Пярэжырскага сельсавета і была стаматолагам. За ваенны перыяд Генрых Бржазоўскі зрабіў каля 150 малюнкаў, якія адлюстравалі жыццё партызан. Быў галоўным афарміцелем газеты «Народны мсцівец».

Член Саюза мастакоў БССР з 1945 года.

Творчасць
---------

Працаваў у жанрах тэматычнай карціны, батальным, нацюрморта, пейзажа. Персанальныя выстаўкі адбыліся ў Беларусі, Расіі, Германіі, Італіі. Стварыў больш за 2 тысячы палотнаў («Разведчык», «Беларускі пейзаж», «На родных палетках», «Партызаны каля вогнішча» і інш.).

Партызаны Генрыха Бржазоўскага паказаны ў поўнай баявой гатоўнасці: перапаясаны рамнямі, палявымі сумкамі, узброены аўтаматамі і кулямётамі. Твары маладых байцоў вылучаюцца адкрытасцю, спакоем, разважанасцю. Творы прасякнуты патрыятычным пафасам. Найбольш красамоўна гэта выяўлена ў партрэце камандзіра партызанскага атрада імя М. І. Калініна капитана Сарокі (1943). Поза, характэрная для вобраза баявога камандзіра, сведчыць аб гатоўнасці да барацьбы і ўпэўненасци ў сваёй справе. Ён узброены аўтаматам и гранатами, якія разам з палявой сумкай вельмі натуральна размешчана на яго сялянскім кажуху. Малюнак «Партызаны», створаны ў 1944 годзе, успрымаецца як сведчанне паразумення і адзінства паплечнікаў.

Творы Генрыха Бржазоўскага знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, музеях абласных гарадоў Беларусі, фондах Саюза мастакоў Беларусі і Расіі, а таксама ў музеях Масквы, Германіі, Італіі, прыватных калекцыях.

У 1996 годзе быў узнагароджаны прэміяй міжнароднага фонду «Дзецям Чарнобыля». З’яўляўся Ганаровым грамадзянінам горада Мар’іна Горка. У Пухавіцкім раённым краязнаўчым музеі ёсць асобная зала, дзе экспануецца звыш сотні твораў Генрыха Бржазоўскага.

Зноскі
------

1. ↑  Калекцыя станковай графікі перыяду Вялікай Айчыннай вайны прадстаўлена ў Нацыянальным мастацкім музеі РБ(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Малюнкі партызанскага мастака
* *АРТ—БЕЛАРУСЬ*. Бржазоўскі Генрых(недаступная спасылка)
***Pycnoplinthopsis bhutanica*** — від раслін сямейства Капуставыя (*Brassicaceae*).

Вышынны арэал распаўсюджваецца ад 3200 да 4000 метраў над узроўнем мора. Шыротны арэал уключае Бутан, Індыю, Непал.

Батанічнае апісанне
-------------------

Шматгадовая травяністая расліна. Сцёблы амаль заўсёды разгалінаваныя ў верхняй часткі і дасягаюць да 2 см у дыяметры.

Лісце лыжкападобнае або зваротналанцэтнае, рэдка зваротнаяйкападобнае, ліставая пласцінка 0,5-4,5 × 0,4-1,6 см, тонкая, залозавая або густаваласістая, з зубчастым краем. Хвосцікі 0,2-5 см даўжынёй, тонкія, плоскія.

Кветаножкі даўжынёй 0,5-4 см, нашмат карацей лісця. Чашачкі 2,5-5 мм, часам рэпаюцца пры паспяванні пладоў, з долямі 1,5-3,5 × 1-2,5 мм. Пялёсткі белыя, шырока-зваротнаяйкападобныя, 0,6-1,3 см даўжынёй і 4-8 мм шырынёй.

Плады лінейныя або эліпсоідныя, 5-11 × 2-3 мм, са светла-карычневым эліпсоіднымнасеннем 1-1,4 × 0,6-0,8 мм.

Цвіце у маі-ліпені, плоданасіць у жніўні-верасні.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  Pycnoplinthopsis bhutanica Архівавана 16 снежня 2010.
4. ↑  Flora of China

Спасылкі
--------

* Pycnoplinthopsis bhutanica Архівавана 16 снежня 2010. (Праверана 14 чэрвеня 2010)
* Flora of China (Праверана 14 чэрвеня 2010)
**Маннік літоўскі** (*Glyceria lithuanica*) — від раслін сямейства метлюжковыя (*Poaceae*), распаўсюджаны ў Паўночна-Усходняй Еўропе і Паўночнай Азіі.

Апісанне
--------

Шматгадовая травяністая расліна. Прысутнічаюць сталоны. Сцёблы адзінкавыя, прамыя, 70-110(150) см даўжынёй, 2-4 мм дыяметрам, 4-6-вузлавыя. Міжвузеллі 5-15 см даўжынёй. Ліставыя похвы трубчастыя для большай часткі іх даўжыні, гладкія і голыя на паверхні. Лігула 2-3 мм даўжынёй. Ліставыя пласціны 20-30 см × 5-8 мм; паверхня шурпатая, грубая зверху, голая; вярхушка тупая, рэзка вострая або вострая. Суквецце — адкрытая, яйкападобная мяцёлка, 15-25 × 7-14 см. Першасныя галіны мяцёлкі 10-14 см даўжынёй, шурпатыя. Каласкі адзінкавыя. Каласкі ўтрымліваюць 3-5 урадлівых кветак; з паменшанымі кветачкамі на вяршыні. Каласкі даўгаватыя або яйкападобныя; з бакоў сціснутыя; 4-7 мм даўжынёй, распадаюцца ў спеласці пад кожнай урадлівай кветачкай. Тычынак 2, пылавікі 0.5-0.8 мм. 2n = 20.

Распаўсюджанне
--------------

Распаўсюджаны ў Паўночна-Усходняй Еўропе (Фінляндыя, Нарвегія, Швецыя, Польшча, Беларусь, Эстонія, Латвія, Літва, Расія) і Паўночнай Азіі (Расія, Паўночна-Усходні Кітай, Паўночная Карэя, Японія); па іншых крыніцах таксама Каўказ і Манголія.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 61. — 160 с. — 2 350 экз.
4. 1 2  plantsoftheworldonline.org **(нявызн.)**.  (англ.)
5. ↑  efloras.org **(нявызн.)**.  (англ.)
6. ↑  bgbm.org **(нявызн.)**.  (англ.)
7. ↑  npgsweb.ars-grin.gov **(нявызн.)**.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · Plantarium · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
**Сандра Перкавіч** (харв. Sandra Perković; нар. 21 чэрвеня 1990 года, Заграб, Югаславія) — харвацкая кідальніца дыска, двухразовая алімпійская чэмпіёнка (2012, 2016), двухразовая чэмпіёнка свету (2013, 2017), 6-разовая чэмпіёнка Еўропы (2010, 2012, 2014, 2016, 2018, 2022).

Біяграфія
---------

Лёгкай атлетыкай пачала займацца ва ўзросце 8 гадоў, у 2009 годзе перанесла складаную аперацыю па выдаленні апендыкса, пасля якой страціла ў вазе 15 кг. Да 2010 года вярнула ранейшую спартовую форму і выйграла свой першы буйны турнір — чэмпіянат Еўропы. Улетку 2011 года была абвінавачаная ва ўжыванні допінгу (у спробах былі выяўленыя сляды ўжывання метылгексаміну), пасля чаго спартсменка была дыскваліфікаваная на 6 месяцаў. У 2012 годзе зноў выйграла чэмпіянат Еўропы.

У 2012 годзе з вынікам 69,11 метраў выйграла залаты медаль на Алімпійскіх гульнях у Лондане. У 2016 годзе ў Рыа паўтарыла гэта дасягненне з вынікам 69,21 метраў.

30 мая 2014 года стала пераможцай спаборніцтваў Prefontaine Classic з рэкордам спаборніцтваў 69,32 м. Выйграла чэмпіянат Еўропы ў кіданні дыска, устанавіўшы асабісты рэкорд 71,08 м.

У 2017 годзе з вынікам 70,31 метра выйграла залаты медаль на чэмпіянаце свету ў Лондане.

На Алімпійскіх гульнях 2020 года ў Токіа не здолела заваяваць медаль, у фінале з вынікам 65,01 м заняла чацвёртае месца.

У 2022 годзе ў Юджыне выйграла медаль у кіданні дыска на пятым чэмпіянаце свету запар. На гэты раз Пярковіч стала другой з вынікам 68,45 м, золата выйграла кітаянка Фэн Бінь, якая ўстанавіла асабісты рэкорд (69,12 м).

16 жніўня 2022 года ў Мюнхене Пярковіч выйграла золата чэмпіянату Еўропы шосты раз запар. У фінале харватка кінула на 67,95 м, немка Крысцін Прудэнц адстала ўсяго на 8 см. Перкавіч стала самай тытулаванай спартсменкай у гісторыі чэмпіянатаў Еўропы па лёгкай атлетыцы, зраўняўшыся з нямецкай бягункай Марытай Кох, якая выйграла 6 залатых медалёў у 1978—1986.

1. ↑  Sandra Perkovic // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>
«**Ве́цер у галаве́**» (кіт.: 野马分鬃) — кітайскі мастацкі фільм 2020 года рэжысёра Шуцзюнь Вэй.

Сюжэт
-----

Кунь, здаецца, сапсаваў амаль усё: свой апошні год у кінашколе, працу над выпускным фільмам сябра і стасункі са сваёй дзяўчынай. Затое ён толькі што атрымаў правы і купіў самую танную машыну, якую змог знайсці: стары джып «Чэрокі». Што, калі гэтая разваліна дапаможа спраўдзіць яго самыя смелыя мары?.

Акцёрскі склад
--------------

* Чжэн Ін Чэнь
* Тун Лінь Кай
* Ван Сяаму
* Ю Чжоў
* Дона Чжаа
* Юйцін Лю

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 1 кінаўзнагародай і яшчэ 9 намінацыямі.

Зноскі
------

1. ↑  Ye Ma Fen Zong (2020) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 31 снежня 2020.
2. ↑  Вецер у галаве  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 31 снежня 2020.
3. ↑  Ye Ma Fen Zong — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 31 снежня 2020.

Спасылкі
--------

* Вецер у галаве на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AlloCiné · Internet Movie Database |
**Anime News Network** (англ. «Сетка навін анімэ», скарочана ANN) — англамоўны вэб-сайт, прысвечаны анімэ-індустрыі. На ім публікуюцца навіны анімэ, мангі, папулярнай японскай музыкі і нататкі, звязаныя з культурай отаку ў Паўночнай Амерыцы і Японіі, а таксама — зрэдку — у астатніх частках свету. На сайце размяшчаюцца аглядныя артыкулы, дзейнічае вэб-форум і энцыклапедыя, якая змяшчае вялікую колькасць інфармацыі пра анімэ і мангу ад японскіх і англійскіх вытворцаў, пра незразумелыя тэрміны, саўндтрэкі, даступныя кароткія апісанні сюжэту і карыстальніцкі рэйтынг.

Гісторыя
--------

Сайт был заснаваны Джасцінам Сэвакісам (англ. Justin Sevakis) у ліпені 1998 года. У маі 2000 г. да каманды далучыўся цяперашні галоўны рэдактар Крыстафер МакДональд (англ. *Christopher Macdonald*), які замяніў мінулага рэдактара Айзэка Аляксандэра (англ. *Isaac Alexander*). 7 верасня 2004 года амерыканскі тэлеканал Sci Fi Channel назваў Anime News Network сайтам тыдня. Па стане на люты 2008 года ANN займае другі радок у рэйтынгу 25 лепшых сайтаў па версіі Active Anime.
Акрамя таго, сайт удзельнічае ў выданні часопіса Protoculture Addicts.

Зноскі
------

1. ↑  Кто управляет ANN? (англ.). *FAQ*.  Anime News Network. Праверана 19.08.2008.
2. ↑  Staff List **(нявызн.)**.  Anime News Network (16 верасня 2007). Праверана 19.08.2008.
3. ↑  Alexa Internet — 1996. Праверана 28 лістапада 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q230051'></a>
4. ↑  Што такое ANN? (англ.). *FAQ*.  Anime News Network. Праверана 19.08.2008.
5. ↑  *Dellamonica, A.M.*. Сайт тыдня — Anime News Network (англ.)(недаступная спасылка). *Sci Fi Weekly*.  SciFi.com (7 сентября 2004 года). Архівавана з першакрыніцы 26 лютага 2009. Праверана 19.08.2008.
6. ↑  Protoculture Addicts (18 сентября 2004 года). *Anime News Network and Protoculture Addicts Join Forces*. Прэс-рэліз.  Праверана 2008-01-22.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
**Ірына Іванаўна Кабанава** (нар. 14 лютага 1964, Барысаў, Мінская вобласць) — беларуская актрыса тэатра і кіно, педагог. Дацэнт (2009). Член Расійскай грамадскай акадэміі голасу (2002), Міжнароднага грамадскага аб’яднання «Театро», Беларускага саюза тэатральных дзеячаў.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (спецыяльнасць «Акцёрскае мастацтва (тэатр лялек)», 1988).

Працавала ў Магілёўскім абласным тэатры драмы і камедыі імя В. І. Дуніна-Марцынкевіча, г. Бабруйск (1988—1993, актрыса), Мінскім дзяржаўным палацы дзяцей і моладзі (1993—1997, кіраўнік лялечнага гуртка), СШ № 136 з тэатральным ухілам г. Мінска (1997—2001, выкладчык сцэнічнай мовы і тэхнікі мовы), Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (з 2001, тэатральны факультэт, кафедра сцэнічнай мовы і вакалу, у 2005—2017 — загадчык кафедры, у 2001—2002 — намеснік дэкана факультэта).

Навуковыя інтарэсы: тэхніка сцэнічнай мовы; вакал.

Фільмаграфія
------------

* 2015 — Адной крыві (маці)

Бібліяграфія
------------

* Чую, успрымаю, спрабую… : [дзейнасць кафедры сцэнічнай мовы і вакалу Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў] / Ірына Кабанава // Мастацтва. — 2010. ― № 10. ― С. 9.

Спасылкі
--------

* Сайт «Ирина Кабанова».
* ИРИНА КАБАНОВА

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |