**Дзеці Разэнталя** (руск.: Дети Розенталя) — постмадэрнісцкая опера ў двух дзеяннях кампазітара Леаніда Дзясятнікава на лібрэта Уладзіміра Сарокіна. Сусветная прэм'ера адбылася ў Вялікім тэатры ў 2005 годзе. Опера апавядае аб клонах («дублях») вялікіх кампазітараў — Вагнера, Вердзі, Мусаргскага, Чайкоўскага, Моцарта — створаных Алексам Разэнталем, навукоўцам, уцекачам з нацысцкай Германіі ў СССР.

Пастаноўка оперы ў Вялікім тэатры спачатку выклікала грамадскі рэзананс, звязаны са скандальнай вядомасцю аўтара лібрэта В. Г. Сарокіна, выкарыстаннем ненарматыўнай лексікі, а таксама маргінальнасцю персанажаў. Аднак опера не была знятая з пастаноўкі і выконвалася падчас гастроляў у наступныя гады. За гэтую пастаноўку Вялікі тэатр быў узнагароджаны Спецыяльнай Прэміяй Журы на конкурсе «Залатая Маска» ў 2006 годзе.

Гісторыя стварэння
------------------

Пісьменнік і драматург В. Г. Сарокін
Опера была пастаўлена па першаму амаль за 30 гадоў заказу Вялікага тэатра на новую арыгінальную оперу. Эдуард Баякоў і Пётр Паспелаў ініцыявалі і пралабіравалі праект у адміністрацыі Вялікага тэатра. У 2002 годзе быў падпісаны кантракт з кампазітарам Леанідам Дзясятнікавым і пісьменнікам Уладзімірам Сарокіным. Першапачаткова меркавалася перапрацаваць п'есу «Капуста» Сарокіна, але, каб пазбегнуць выкарыстання ненарматыўнай лексікі, было прынята рашэнне стварыць арыгінальнае лібрэта. Пры сустрэчы. Л. Дзясятнікава і. В. Сарокіна ў пасёлку Кратава ў Падмаскоўі Сарокін прапанаваў: «А давайце напішам оперу аб клонах кампазітараў-класікаў».

Вагнер, Вердзі, Моцарт, Мусаргскі і Чайкоўскі былі абраныя як самыя рэпрэзентатыўныя кампазітары для опернага мастацтва. Суадносіны два рускіх кампазітара да трох нярускіх было абраны свядома. Пры падрыхтоўцы да працы над лібрэта Уладзімір Сарокін азнаёміўся з лібрэта «Пярсцёнка Нібелунга» Вагнера ў перакладзе пачатку 20 стагоддзя, перакладамі лібрэта опер Вердзі, з лібрэта «Хаваншчыны» і «Барыса Гадунова» Мусаргскага і іншымі. Дзясятнікаў распрацоўваў музыку да оперы на аснове прац кампазітараў 19 стагоддзя, не абмяжоўваючыся «арыгіналамі» прадстаўленых у оперы дубляў. У інтэрв'ю ён таксама адзначыў, што не можа ігнараваць сучасную поп-музыку як патэнцыйны матэрыял.

Сюжэт
-----

У пачатку **першага дзеяння** дэманструецца чорна-белы «нямы» фільм, які апавядае аб нямецкім вучоным Алексе Разэнтале, які пераехаў у СССР і праводзіць вопыты па дубляванні жывых істот і людзей.

**Першая сцэна 1й карціны** адбываецца ў лабараторыі Разэнталя. Ідзе падрыхтоўка да дублявання Моцарта. Разэнталь і хор навукоўцаў спяваюць песню і славяць «уваскрашэнне» геніяў: «Веру: несумяшчальныя геній і смерць!» (Верю: несовместны гений и смерть!) Голас з рэпрадуктара тлумачыць этапы дублявання арганізма па Разэнталю. Пасля ідуць спевы Разэнталя, Паплечнікаў і Генетыкаў, з якіх можна заключыць, што дубляванне прайшло паспяхова. **Сцэна другая.** Ноч. У гамаках каля навуковага цэнтра спяць дублі: Вагнер, Моцарт, Вердзі і Мусаргскі. З'яўляецца Разэнталь з калыскай. Устрывожаны Вагнер прачынаецца і распавядае змест свайго кашмару: выдатны лебедзь пераўтвараецца ў дождж з магільных чарвякоў. Прачынаюцца астатнія дублі, Разэнталь паведамляе ім аб паспяховым дубліраванні Моцарта.

**2я карціна.** Месца падзей: веранда дачы Разэнталя. Дуэт Няні і Чайкоўскага: яны наракаюць, што Моцарт нарадзіўся пасля вайны, і яна ўжо не можа наталяць яго грудзьмі, як астатніх дубляў. Чайкоўскі перажывае: «Які складаны свет! / Як страшна ў ім / І дзіўна!» (Как сложен мир! / Как страшно в нем / И странно!) Разэнталь уносіць нованароджанага Моцарта. Астатнія Дублі і Няня ўспамінаюць, як іх уносілі ў дом пасля нараджэння. Пры згадванні падораных Сталіным дзіцячых цацак на сцэну выходзяць Цацкі і танчаць. Разэнталь прызнаецца, што дубляваў кампазітараў таемна, паколькі праграма дублявання павінна рэпрадуктаваць рабочых: стахановцев і да т. п. Затым ідзе чарада малюнкаў лідараў краіны, якая дэманструе паступовае памяншэнне фінансавання праграмы дублявання да поўнага спынення пры Ельцыне. У канцы з'яўляецца вялікі жалобны партрэт Разэнталя з датамі: 1910—1992. Голас паведамляе, што ў дзяржавы няма сродкаў на ўтрыманне дубляў.

**Другое дзеянне** пачынаецца **3й карцінай,** падзеі якой разгортваюцца на Плошчы трох вакзалаў у Маскве ў 1993 годзе. Паязджане, Таксісты, Бежанец, Напарстнікі, Бомж, Прастытуткі, Гандляры спяваюць кожны аб сваім. Дублі даюць музычнае выступленне. Прастытутка Таня расчуленая. Усе дублі акрамя Моцарта сыходзяць у кабак, ён застаецца з Таняй. Адбываецца пераход да **першай сцэне** **4й карціны:** Моцарт і Таня спяваюць пра іх каханне. Умешваецца сутэнёр Кела. Вердзі плаціць за Таню залатымі гадзінамі бацькі, выкупляючы яе ў Келы. Моцарт і Таня клічуць усіх на сваё вяселле: «Усё перамагае каханне!» Кела наракае, што ў яго звялі прастытутку: «Нядоўга вяселейка працягнецца! / Наракай, аторва, на сябе!» У **другой сцэне** ўсе персанажы вакзала зноў выбягаюць на сцэну. Вяселле, усе весяляцца. Таня кліча ўсіх дубляў паехаць з ёй і Моцартам жыць у Крым да яе маці. Прыбывае іх цягнік. Мусаргскі прапануе выпіць гарэлкі «на адыходак». Неўзабаве дублі і Таня пачынаюць адчуваць сябе дрэнна і падаюць на зямлю.

**5я карціна** паказвае Моцарта які ляжыць на бальнічным ложку ў бальніцы Скліфасоўскага. Ідзе дыялог Моцарта і Голасу, які тлумачыць, дзе ён знаходзіцца і што ўсе дублі і Таня памерлі ад пацучынага яду, падсыпанага Келай. Моцарт выжыў, так як яго арыгінал быў атручаны ртуццю і арганізм выпрацаваў на яе злучэння імунітэт. Спевы Моцарта перамяжоўваецца цытатамі з партый Дубляў і Тані, пакуль яны ўсё не згасаюць; Моцарт застаецца адзін.

Структура оперы
---------------

Опера Дзясятнікава з'яўляецца постмадэрнісцкай у музыцы: кожнаму з дубляў кампазітараў адпавядае матыў у творчай манеры іх «арыгіналаў». Адсылкі ў музыцы не абмяжоўваюцца дублямі кампазітараў, у прыватнасці, можна таксама заўважыць стылістычны ўплыў Шастаковіча.

Лібрэта з'яўляецца канцэптуальнай асновай, якая падтрымлівае музычную структуру оперы праз падзел на карціны, стылізаваныя пад адпаведных кампазітараў. Вагнер у першай карціне апісвае свой кашмар, што перагукваецца з вобразам чароўнага лебедзя. У другой карціне дуэт Чайкоўскага з Няняй парадуе «Яўгена Анегіна». У трэцяй карціне персанажы і масавыя сцэны адсылаюць гледача да «Барыса Гадунова» Мусаргскага. Чацвёртая карціна прысвечана Вердзі, што дасягаецца праз дуэт Моцарта і Тані, а таксама ўстаўкамі італьянскага тэксту. Аднак цяжка знайсці адсылкі да творчасці Моцарта, магчыма, па прычыне цяжкасці парадзіравання яго музыкі.

* «Лаэнгрын» — опера Вагнера па матывах легенды пра рыцара-лебедзя (ілюстрацыя А. фон Хеккеля)«Лаэнгрын» — опера Вагнера па матывах легенды пра рыцара-лебедзя (ілюстрацыя А. фон Хеккеля)
* Дуэт няні і Таццяны «Аб чым жа, Таня» з оперы «Яўген Анегін» П. Чайкоўскага
* Сцэна царскага каранавання з оперы «Барыс Гадуноў» М. Мусаргскага (дызайн А. Галавіна для пастаноўкі С. Дзягілева ў Парыжы)Сцэна царскага каранавання з оперы «Барыс Гадуноў» М. Мусаргскага (дызайн А. Галавіна для пастаноўкі С. Дзягілева ў Парыжы)
* Прыкладам любоўнага дуэта Вердзі можа служыць Un dì, felice, eterea з першага акта «Травіяты» — самай папулярнай оперы кампазітара (на ілюстрацыі сучасная пастаноўка Р. Уілсана)Прыкладам любоўнага дуэта Вердзі можа служыць *Un dì, felice, eterea* з першага акта «Травіяты» — самай папулярнай оперы кампазітара (на ілюстрацыі сучасная пастаноўка Р. Уілсана)

Зноскі
------

1. 1 2  <a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26790610'></a>
2. ↑  <a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26790647'></a>
3. 1 2  The official web site of Vladimir Sorokin<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26790588'></a>
4. ↑  Российская газета — Россия: 1990. — ISSN 1606-5484; 1560-0823<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q159'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1853433'></a>
5. ↑  Lenta.ru — 1998.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q658909'></a>
6. ↑  Александр Ведерников отвечает на вопросы Владимира Молчанова **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  www.bolshoi.ru. Архівавана з першакрыніцы 24 ліпеня 2016. Праверана 24 ліпеня 2016. (руск.)
7. ↑  «Дети Разэнталя» в Бальшом театре | Belcanto.ru **(нявызн.)**.  www.belcanto.ru. Праверана 6 жніўня 2016. (руск.)
8. 1 2  "Дети Разэнталя" родились и умерли под аплодисменты **(нявызн.)**. Праверана 6 жніўня 2016. (руск.)
9. ↑  *Гюляра Садых-заде*. «ДЕТИ РазэнтаЛЯ». ОПЕРА И СПЕКТАКЛЬ | Петербургский театральный журнал (Официальный сайт) **(нявызн.)**.  ptj.spb.ru. Праверана 17 ліпеня 2016. (руск.)
10. ↑  Состоялась премьера "Детей Разэнталя" **(нявызн.)**.  Российская газета. Праверана 6 жніўня 2016. (руск.)
11. 1 2  Дети Разэнталя **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  www.srkn.ru. Архівавана з першакрыніцы 12 ліпеня 2016. Праверана 6 жніўня 2016. (руск.)
12. 1 2 3 4  *Густякова, Дарья Юрьевна* Российский оперный театр в контексте массовой культуры Архівавана 18 жніўня 2016. (руск.)
13. ↑  *Махлина, Светлана Тевельевна* Семиотика искусства в XXI в // Вестник Санкт-Петербургского государственного университета культуры и искусств. — 2013-01-01. — Вып. 3 (16). (руск.)
14. ↑  От Чайковского до Дзясятнікава **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  www.bolshoi.ru. Архівавана з першакрыніцы 24 ліпеня 2016. Праверана 24 ліпеня 2016. (руск.)
15. ↑  "Мелодия" и Бальшой театр выпустят оперу "Дети Разэнталя" на дисках **(нявызн.)**. Праверана 24 ліпеня 2016. (руск.)
16. ↑  Дети Разэнталя **(нявызн.)**.  Golden Mask. Праверана 24 ліпеня 2016. (руск.)
17. ↑  229-й сезон **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  www.bolshoi.ru. Архівавана з першакрыніцы 24 ліпеня 2016. Праверана 24 ліпеня 2016. (руск.)
18. ↑  ГЛФР :: Шибболет от модернистов **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  glfr.ru. Архівавана з першакрыніцы 13 ліпеня 2016. Праверана 13 ліпеня 2016. (руск.)
19. ↑  БальшОЙ ТЕАТР ГОТОВИТ МИРОВУЮ ПРЕМЬЕРУ **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  www.bolshoi.ru. Архівавана з першакрыніцы 24 ліпеня 2016. Праверана 24 ліпеня 2016. (руск.)
20. 1 2 3  *Юлия Бедерова, Леонид Десятников*. Время новостей: N°37, 04 марта 2005: Леонид Десятников: Тем, кто выставил себя на посмешище, -- мои соболезнования **(нявызн.)**.  www.vremya.ru. Праверана 17 ліпеня 2016. (руск.)