recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сіманія.
**Сімані́я** (грэч. σιμωνία, лац.: simonia) — продаж і купля царкоўных пасад, духоўнага сану, царкоўных таінстваў і свяшчэннадзействаў (прычасце, споведзь, адпяванне), свяшчэнных рэліквій і г.д. У шырокім сэнсе сіманія — продаж ласкі Святога Духу.

Паходжанне тэрміна
------------------

Тэрмін узнік ад імя самаранскага вешчуна Сымона, які спрабаваў выкупіць у апостала Пятра і апостала Яна дар (ласку) Святога Духу або, іншымі словамі, купіць за грошы святарства.

Гісторыя
--------

### Сусветная царква і Візантыя

Сіманія была забаронена яшчэ правіламі Усяленскіх сабораў: 29-м правілам святых апосталаў, 2-м правілам 4 Усяленскага сабору , 22-м і 23-м правіламі 6 Усяленскага сабору , 4-м і 5-м правіламі 7 Усяленскага сабору, 90-м правілам Васіля Вялікага. Паводле гэтых правіл тых, хто гандлюе боскай ласкай, трэба не толькі пазбаўляць святарства, але і адлучаць ад адносін і нават аддаваць анафеме.

У канон Царквы ўвайшлі два пасланні, у якіх выкрываецца грэх сіманіі: Акруговае пасланне Генадзя, патрыярха Канстанцінопальскага, і з ім Святога сабору, да ўсіх правялебных мітрапалітаў і да Папы Рымскага (459) і Пасланне Тарасія, найсвяцейшага патрыярха Канстанцінопаля, да Адрыяна, Папы Рымскага (787).

### Каталіцтва

У Сярэднявеччнай Еўропе ў сувязі з барацьбой за інвестытуру сіманія разумелася як выдача царкоўнай пасады свецкай асобай, за грошы або бясплатна (напрыклад, прызначэнне біскупа каралём). Нягледзячы на тое, што ўжо на сінодзе 1059-60 гг. Папа Мікалай II пазначыў сіманію як «трайную ерась» (асобу, якая атрымала царкоўную пасаду шляхам сіманіі, трэба было пазбавіць сану), а затым забарона яе была пацверджана Другім Латэранскім (1139) і Трэцім Латэранскім (1179) саборамі, сіманія на Захадзе працягвала практыкавацца, дасягнуўшы апагею ў канцы XV — пачатку XVI стагоддзяў. Папа Інакенцій VIII, які ўзыйшоў на прастол дзякуючы сіманіі, праславіўся паляваннем на ведзьмаў і падтрымкай інквізіцыі, як і тым, што супраць яго (і ў прыватнасці, супраць сіманіі) выступаў харызматычны Джыралама Саванарола. Наступны Папа Аляксандр VI таксама атрымаў сваю высокую пасаду дзякуючы інтрыгам і сіманіі ў канклаве. Каталіцкая сіманія лічыцца найважнейшай і непасрэднай перадумовай узнікнення пратэстнага руху ў хрысціянстве XVI ст. — пратэстанцтва.

Канчаткова і рашуча сіманія была асуджана каталіцкай царквой на Трыдэнцкім саборы ў 1545-63 гг.

Зноскі
------

1. ↑  Акруговае пасланне Генадзя патрыярха Канстанцінопальскага, і з ім Святога сабору, да ўсіх правялебных мітрапалітаў і да Папы Рымскага Архівавана 11 жніўня 2013.
2. ↑  Пасланне Тарасія, найсвяцейшага патрыярха Канстанцінопаля, новага Рыма, да Адрыяна, Папы старажытнага Рыма. Архівавана 23 сакавіка 2013.
**Сімвал еўра** ці **знак еўра** — графічнае абазначэнне агульнаеўрапейскай валюты еўра, апублікаванае 12 снежня 1996 года. Уваходзіць у групу «Сімвалы валют» (англ.: Currency Symbols) стандарта Юнікод: арыгінальная назва — *euro sign*; код — U+20AC. Напісанне залежыць ад шрыфта, выкарыстанага для вываду знака.

Апісанне сімвала
----------------

Спецыфікацыя лагатыпа еўра: павінен друкавацца жоўтым колерам (Yellow PMS) на галубым фоне (Reflex Blue PMS)
Знак еўра (€) быў спраектаваны пасля таго, як метадам апытанняў грамадскай думкі былі абраныя два варыянты з дзесяці прапаноў, і затым Еўракамісія выбрала адзін з іх у якасці канчатковага варыянта. Аўтарам дызайну, які перамог, як сцвярджаецца, была каманда з чатырох экспертаў, імёны якіх афіцыйна не былі названыя.

Сімвал еўра (€) традыцыйна пішыцца з двюма гарызантальнымі рыскамі. Аднак у такіх шрыфтах, як High Tower Text, Lexington і некаторых іншых ён выводзіцца з адной рыскай.

| ⛭Сімвалы Еўрапейскага саюза |
| --- |
| Сцяг Еўропы • Еўра (Знак) • Гімн Еўропы • Дзень Еўропы • Дэвіз Еўрапейскага саюза |

| ⛭Знакі валют (¤) |
| --- |
| Артыкулы пра сімвалы |  Знак валюты **·**  Сімвал грыўні **·**  Сімвал дэнарыя **·**  Сімвал долара **·**  Сімвал драма **·**  Сімвал драхмы **·**  Сімвал еўра **·**  Сімвал ены (юаня) **·**  Сімвал рыала **·**  Сімвал рубля **·**  Сімвал рупіі **·**  Сімвал франка **·**  Сімвал фунта (ліры)  |
| Існыя валюты |  ฿ **·**   **·**  Br **·**  ₵ **·**  ₡ **·**  B/. **·**  ден. **·**  ₫ **·**  € **·**  Ft  **·**  ₸  **·** ₲ **·**  Kč **·**  ₭ **·**  L **·**  £ (₤) **·**  ₦ **·**  ₱ **·**  P **·**  R **·**  RM **·**  ₨ **·**  ლ  **·**  Re (Rs) **·**  р. **·**  S/. **·**  ৳ (Tk, ৲) **·**  R$ **·**  $ **·**  ₮ **·**  ₩ **·**  Ұ **·**  ¥ **·**  zł **·**  ₴ **·**  Q **·**  ₪ **·**  元 **·**  ﷼ **·**  ₺ **·**  ₹ |
| Гістарычныя валюты |  ₳ **·**  ₢ **·**  $ **·**  ₯ **·**  ₶ **·**  ₷ **·**  ₠ **·**  ƒ **·**  ₣ **·**  L (₤) **·**  Lm **·**  ₧ **·**  I/. **·**  Kčs **·**  Sk |
| Разменныя грашовыя адзінкі |  ¢ **·**  ₥ **·**  ₰ **·**  р (d) **·**  a **·**  де **·**  ко |
| Антычныя грашовыя адзінкі | 
**Старажытны Рым**: 𐆖 (~~X~~) **·**  𐆗 (~~V~~) **·**  𐆘 (~~IIS~~) **·**  𐆙 (~~II~~) **·**  𐆚 (~~*I*~~) **·**  S **·**  **•**
**Старажытная Грэцыя**: Τ (𐅺) **·**  Μ **·**  Σ **·**  𐅻 (<·) **·**  𐅼 (~)
 |
| Асноўныя стандарты |  ISO 4217 **·**  Unicode 6.1.0 (Сімвалы валют) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гера (значэнні).

**Ёжэф Гера** (венг.: Gera József; 24 кастрычніка 1896, Мака — 12 сакавіка 1946, Будапешт) — венгерскі палітычны дзеяч.

Па адукацыі ўрач, практыкаваў у сваім родным горадзе Мака як акушэр і педыятр. З 1939 года — дзеяч нацысцкай партыі «Скрыжаваныя стрэлы», паплечнік яе лідара Ферэнца Салашы. У 1940 годзе ў рамках рэпрэсій рэжыму Міклаша Хорці супраць «Скрыжаваных стрэл» быў прысуджаны да турэмнага зняволення. З 1942 года — намеснік кіраўніка партыі.

Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны быў асуджаны за ваенныя злачынствы, здзейсненыя на тэрыторыі Венгрыі, у тым ліку за саўдзел у генацыдзе яўрэяў, і павешаны 12 сакавіка 1946 года разам з Салашы, Караем Берэгфі і Габарам Вайнам.

Тым не менш, паводле сведчанняў сучасных гісторыкаў, Гера быў адным з дзеячаў венгерскага ваеннага ўрада, якія садзейнічалі Раулю Валенбергу ў яго гуманітарнай дзейнасці, у прыватнасці, забяспечваючы абарону яўрэям у дамах шведскай і іспанскай дыпламатычных місій.

Гл. таксама
-----------

* Венгрыя ў Другой сусветнай вайне

Зноскі
------

1. ↑  Dark chapter in Hungary's history (англ.).  History News Network. Праверана 2012-7-16.
2. ↑  *Andrew Handler*. A man for all connections: Raoul Wallenberg and the Hungarian state apparatus, 1944—1945 — Greenwood Publishing Group, 1996. — P. 100—101.  (англ.)
Януш Тышкевіч. Гравюра К. Гётке з кнігі А. Дубовіча «Адпраўка асобы». Вільня, 1642
Тытульны ліст кнігі «Сем герояў Хадкевічаў»
**Конрад Гётке** (шведск.: Konrad Götke; ?, Швецыя - пасля 1652) - гравёр шведскага паходжання, які працаваў у Вялікім Княстве Літоўскім.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Швецыі. Жыў у Вільні і, магчыма, у Любчы. Іпюстраваў кнігі Віленскай акадэмічнай друкарні і Любчанскай друкарні.

Творчасць
---------

У кнізе П. Ляцкага «Сем герояў Хадкевічаў» (Вільня, 1642) выканаў гравіраваны тытульны ліст, герб Хадкевічаў, партрзт Я. К. Хадкевіча. У 1643 выканаў алегорыю на смерць вармінскага біскупа М. Шышкоўскага  (руск.) (бел. а у 1644 — партрэт плоцкага біскупа Карла Фердынанда Вазы ў кнізе «Свяшчэнная дарога» (Вільня). Аўтар партрэтаў і гербаў старосты жамойцкага Я. А. Ляцкага (1647) і падкаморыя ваўкавыскага А. Дольскага (1648) у прысвечаных ім панегірыках.

Да кніг міністра віленскага лютэранскага збору А. Шонфлісіуса «Сад душы чалавечай» (Любча, 1648) і «Пасціла хрысціянская» (Любча, 1652) выканаў тытульныя лicты, ілюстрацыі, віньеткі, партрэт аўтара. У кнізе А. Ф. Бачкоўскага «Яснавяльможнага роду Кішкаў аздоба» (1648) змешчаны 9 партрэтаў Кішкаў аўтарства Гётке. Выканаў партрэты новагародскага кашталяна В. В. Копаця, прадстаўнікоў родаў Хадкевічаў і Тышкевічаў.

Зноскі
------

1. ↑  *Пазднякоў В.* Конрад Гётке // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 478. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.

Літаратура
----------

* *Zawisza, N.* Götke Konrad // Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających. — 1998. — P. 422—423.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 0867 4544, 0000 0000 7199 244X · NLP: A20570545 · NUKAT: n2009085405 · VIAF: 301458282, 102283995 |
**Група Пуанкарэ** (неаднастайная група Лорэнца) — група рухаў прасторы Мінкоўскага, якая супадае з групай ўсіх рэчаісных пераўтварэнняў 4-вектараў {\displaystyle x=x^{\mu }=\{x^{0},x^{1},x^{2},x^{3}\}} выгляду {\displaystyle x'^{\mu }=\Lambda \_{\nu }^{\mu }x^{\nu }+a^{\mu }}, дзе {\displaystyle \Lambda } — пераўтварэнне з групы Лорэнца, {\displaystyle a^{\nu }} — 4-вектар зрушэння (трансляцыі). Элемент групы Пуанкарэ звычайна абазначаецца {\displaystyle \{a,\Lambda \}}, а закон кампазіцыі мае выгляд

{\displaystyle \{a\_{1},\Lambda \_{1}\}\{a\_{2},\Lambda \_{2}\}=\{a\_{1}+\Lambda \_{1}a\_{2},\Lambda \_{1}\Lambda \_{2}\}.}
Група Пуанкарэ гуляе важную ролю ў спецыяльнай тэорыі адноснасці і з'яўляецца групай яе глабальнай сіметрыі. Матэматычная форма

* законаў рэлятывісцкай кінематыкі,
* ураўненняў Максвела ў тэорыі электрамагнетызму,
* ураўнення Дзірака ў тэорыі электрона

застаецца інварыянтнай ў адносінах да пераўтварэнняў Лорэнца. Такім чынам, група Пуанкарэ характарызуе фундаментальную сіметрыю найбольш важных законаў прыроды.

Група была ўведзена ў 1905 Анры Пуанкарэ. Як і група Лорэнца, група P мае чатыры кампаненты складнасці, якія распазнаюцца значэннямі {\displaystyle \det \Lambda } і знакам {\displaystyle \Lambda \_{0}^{0}}. Гэта — неабелева, некампактная і няпростая група Лі. Найбольш важнай з'яўляецца кампанента {\displaystyle P}, у якой {\displaystyle \det \Lambda =1}, {\displaystyle \Lambda \_{0}^{0}>0}, якая змяшчае тоеснае пераўтварэнне.

Група {\displaystyle P} — 10-параметрычная: да шасці генератараў {\displaystyle M\_{\mu \nu }} групы Лорэнца дадаюцца чатыры генератара трансляцый.

Гл. таксама
-----------

* Група Лі
* Алгебра Лі
* Група Лорэнца
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Конрад.
**Конрад II Малады** (ням.: Konrad II der Jüngere; 1002 — 20 ліпеня 1039) — герцаг Карынтыі (з 1035 года) з Салічнай дынастыі.

Біяграфія
---------

Конрад Малады быў сынам карынтыйскага герцага Конрада I і Мацільды Швабскай. У 1011 годзе, пасля смерці бацькі, Конрад, быўшы яшчэ дзіцем, быў адхілены ад прастола Карынтыі, які імператар Генрых II перадаў свайму набліжанаму Адальбера Эпенштэйну. Конрад захаваў толькі частку ўладанняў свайго дзеда Атона I у даліне Рэйна (Шпаер, Вормс). У 1024 годзе Конрад высунуў сваю кандыдатуру на выбарах караля Германіі, аднак прайграў стрыечнаму брату Конраду Шпаерскаму.

Скарыстаўшыся паўстаннем Адальбера супраць новага караля, Конрад Малады змог зрушыць свайго праціўніка і ў 1035 годзе атрымаць карону Карынтыі. Аднак ад герцагства былі аддзелены верхнеітальянскія гарады (Верона, Удзінэ) і Карантанская марка (сучасная Штырыя), якія фактычна атрымалі незалежнасць ад Карынтыі. 

Гэта значна аслабіла Карынтыйскую дзяржаву. Больш таго, большая частка мясцовай арыстакратыі сімпатызавала Адальбера Эпенштэйну і адмаўлялася падтрымаць Конрада II. Кіраванне Конрада ў Карынтыі працягвалася нядоўга: у 1039 годзе ён сканаў і быў пахаваны ў радавым магільным склепе Вормскага сабора.

Конрад II не пакінуў пасля сябе дзяцей, у выніку чаго Карынтыя перайшла пад непасрэднае кіраванне імператара Генрыха III і на некалькі гадоў пазбавілася ўласнага кіраўніка.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* genealogie-mittelalter.de


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Адальбера** | **герцаг Карынтыі**1035—1039 | Пераемнік**імператар Генрых III** |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Allgemeine Deutsche Biographie |
| Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Rodovid · genealogics.org |
| Нарматыўны кантроль | GND: 137058624 · VIAF: 81301570 |
**Група Анушкевічаў** — падпольная антысавецкая суполка, якая дзейнічала ў Ляхавічах у 1956—1957 гадах.

Перадумовы
----------

Вячаслаў Анушкевіч (нар. 14 кастрычніка 1931 года) пасля заканчэння ў 1952 годзе двухгадовага аддзялення пры Інстытуце народнай гаспадаркі ў Мінску працаваў спачатку ў Шчучыне, а потым у Ляхавічах, дзе нарадзіўся. У Ляхавічах Вячаслаў са сваім старэйшым братам Антонам і суседскім хлопцам Юзікам Анушкевічам вырашылі пісаць і распаўсюджваць антысавецкія ўлёткі на пратэст супраць існай палітычнай і сацыяльнай рэчаіснасці.

Дзейнасць
---------

Улёткі, як больш адукаваны, запісваў на аркушах паперы Вячаслаў. У іх змяшчалася крытыка савецкіх парадкаў, свавольстваў камуністычных функцыянераў і чыноўнікаў, выкрывалася фальшывая выбарчай сістэмы. Улёткі, якія звычайна заканчваліся заклікам «*Смерць камунізму!*», распаўсюджваліся ў Ляхавічах, Баранавічах, у суседніх гарадах і мястэчках, у цягніках. Група дзейнічала каля паўтара года.

Арышт
-----

Вячаслаў Анушкевіч быў выяўлены па почырку на ўлётках. Арыштаваны 6 красавіка 1957 года, перажыў працяглыя допыты і катаванні ў баранавіцкай турме «Крывое кола» і ў Брэсцкай турме, не выдаў сяброў і ўсю віну ўзяў на сябе. З чэрвеня 1957 года па красавік 1961 года адбываў пакаранне ў канцлагеры ў Мардовіі (Зубапалянаўскі раён, пасёлак Сасноўка, ЖХ 385-7/1).

Сябры
-----

* Вячаслаў Анушкевіч
* Антон Анушкевіч
* Юзік Анушкевіч

Спасылкі
--------

* Беларускія антыкамуністычныя рухі канфесійнай і агульнадэмакратычнай накіраванасці, М. Чарняўскі, 13.12.2007
Піперада
**Піперада** (фр.: piperade, ісп.: piperrada, ад piper — «перац») — традыцыйная баскская страва, прыгатаваная з цыбулі, часныку, зялёнага перцу і памідораў, абсмажаных на аліўкавым алеі і запраўленых мясцовым чырвоным перцам Эспелет. Яго можна замяніць папрыкай. Адрозненне піперады ад іншых падобных страў (напрыклад, шакшука) — вялікая колькасць салодкага перцу, якога столькі ж, колькі і памідораў. Звычайна гатуецца з яйкамі, якія ўводзяцца ў гарачую сумесь з агародніны. Часам піперада рыхтуецца без яек, як падліўка да мяса.

Піпераду можна падаваць як асноўную страву ці як гарнір. Тыповыя дапаўненні ўключаюць мяса, напрыклад, вяндліну (хамон) або рыбу. Таксама гатовую піпераду намазваюць на падсушаны хлеб.

Колеры стравы адлюстроўваюць колеры баскскага сцяга: чырвоны, зялёны і белы.
**Група Ханжанкова** — падпольная маладзёвая антысавецкая суполка, якая дзейнічала ў Мінску ў 1962—1963 гадах.

Перадумовы
----------

Сяргей Ханжанкоў паходзіў з сям’і былых палітвязняў (бацька быў асуджаны ў 1935 годзе, дзед па матчынай лініі — у 1929 годзе). Пасля 1956 года бацьку было дазволена пакінуць Магаданскую вобласць, і сям’я пераехалі ў Мінск. Тут Сяргей скончыў дзесяцігодку і паступіў у Беларускі палітэхнічны інстытут. Вопыт бацькоў, аповеды старэйшых, асабліва колішніх вязняў ГУЛАГу, дух вальнадумства ў нядоўгую хрушчоўскую адлігу, радыёстанцыі вольнага свету, голас якіх з цяжкасцю прабіваўся праз савецкія глушакі — усё гэта не магло не паўплываць на ўражлівую натуру юнака.

Дзейнасць
---------

Вясной 1962 года Ханжанкоў знаходзіць у Мінску некалькіх аднадумцаў. Вырашылі пачаць з падрыву «Радыёстанцыі №3», а прасцей кажучы — радыёглушака, што дзвюма металічнымі мачтамі ўзвышаўся паміж вуліцамі Даўгабродскай і Чырваназорнай і быў найвыразнейшым сімвалам савецкага рэжыму. Ханжанкоў распрацаваў схему падрыву глушака, і падземнікі пачалі збіраць снарады і міны, што засталіся з мінулай вайны, назапашвалі друкарскі шрыфт для друкавання ўлётак, вялі антыкамуністычную агітацыю сярод сяброў і знаёмых, спрабавалі займець агнястрэльную зброю.

Арышт
-----

27 траўня 1963 года ўдзельнікі падпольнай арганізацыі былі арыштаваныя. Да гэтага прыклаў руку правакатар К. Чатыры месяцы доўжылася следства. 7 кастрычніка 1963 года Сяргей Ханжанкоў і Віктар Храпавіцкі па абвінавачанні «*ў спробе здзейсніць дыверсію і ў правядзенні антысавецкай агітадыі і прапаганды*» былі асуджаныя да зняволення на 10 гадоў кожны, Георгій Сярогін — на 8 гадоў. Сяргей Ханжанкоў адмовіўся пісаць просьбу аб памілаванні і быў высланы ў канцлагер у Мардовіі (пас. Сасноўка). Сулагернікамі былі вядомыя дысідэнты Сіняўскі, Даніэль, Галанскоў, Кузняцоў, Гінзбург, а таксама беларускія нацыяналісты, у тым ліку вядомы дэсантнік Цімох Вострыкаў.

Сябры
-----

* Сяргей Ханжанкоў
* Віктар Храпавіцкі
* Георгій Сярогін

Зноскі
------

1. ↑  Анкета Свабоды: Сяргей Ханжанкоў

Спасылкі
--------

* Беларускія антыкамуністычныя рухі канфесійнай і агульнадэмакратычнай накіраванасці
**Валасянка садовая**, **леска садовая** (*Sylvia borin*) — пеўчая птушка сямейства валасянкавых.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 14 см, размах крылаў 20-24 см. Палавы дымарфізм адсутнічае: верх аліўкава-папяліста-карычневы, ніз белаваты, дзюба кароткая, ногі цёмна-шэрыя. Верх у маладых больш карычневы, ніз жаўтаваты.

Спеў — глыбокія флейтавыя гукі без уступнага шчабятання.

Пашырэнне
---------

Арэал: Еўропа, акрамя крайняй поўначы і поўдня, Каўказ, Сібір да р. Енісей.

Насяляе ўскрайкі лісцевых або мяшаных лясоў з добра развітым падростам і прыземнай расліннасцю, парослыя кустамі схілы пагоркаў і зараснікі ўздоўж вадацёкаў, маладняк лісцевых дрэў (у Вялікабрытаніі таксама плантацыі хваёвых дрэў, лазняку і рададэндранаў); акрамя гэтага, вясковыя паркі, групы дрэў сярод палёў, сады. У Швейцарыі даходзіць да 2300 м.

Пералётны від. Па-за арэалам адзначаеццана Шпіцбергене, Мядзведжым в-ве, Ісландыі і Мальце. Месца зімовак: Афрыка на поўдзень ад Сахары.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гняздо робіць на нізкім дрэве або ў кусце, у ажынніку ці малінніку сярод травяністых раслін (напр. крапівы), звычайна ў месцы з сярэднім сонечным асвятленнем, на вышыні часцей за ўсё 30-80 см ад зямлі. Няшчыльнае, не прымацаванае да падтрымліваючых яго галінак гняздо пад заслонай зверху галінак і травяністых раслін. Знешняя частка яго са сцёблаў травы, па краях заламаных пад вострым вуглом, лісця, карэньчыкаў і тонкіх галінак да 30 см даўжынёй, а таксама невялікай колькасці расліннага пуху і павуціны, месцамі ўплятаецца трохі моху і тонкія галінкі сасны, якія тырчаць за гняздо. Высцілка з тонкіх і сухіх травінак, карэньчыкаў (часам з прымессю валосся).

Яйкі (4-5, часам 3-7), пераважна крыху падоўжаныя, з вострым вузейшым канцом, белыя з карычняватым або крэмава-белым, пясчаныя з ружовым ці зялёным адценнем. Плямы глыбокія — светла-шэрыя або шэра-фіялетавыя, паверхневыя — нешматлікія, аліўкавыя, карычневыя, іржава-карычневыя ці пурпуровыя (часта з размытымі краямі), рэдка сканцэнтраваны на шырэйшым канцы.

Падвіды
-------

* *S. b. borin* — большая частка Еўропы,
* *S. b. woodwardi* (сiн. *S. b. pallida*) — ад Белага мора на ўсход да р. Енiсей.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
Матагонка
**Матацыклетны спорт** — спаборніцтвы ў яздзе на дарожных і спартыўных матацыклах; адзін з тэхнічных відаў спорту.

Праводзяцца для кожнага класа матацыклаў асобна. Уключае: шашэйныя лінейныя гонкі; шашэйна-кальцавыя гонкі па кальцавой трасе даўжынёй 3—4 км; мотакрос — гонкі па перасечанай мясцовасці па замкнёнай кальцавой трасе даўжынёй 1,5—2,5 км; матацыклетнае мнагабор’е — шматдзённыя спаборніцтвы па дарогах і бездарожжы; трэкавыя гонкі (спідвей) па гаравай або ледзяной дарожках стадыёна; іпадромныя гонкі па земляной дарожцы; фігурнае ваджэнне на пляцоўцы, абсталяванай штучнымі перашкодамі; заезды на ўстанаўленне рэкордаў; мотаралі. Да матацыклетнага спорту адносяць таксама мотабол, мотаарыентаванне.

Першыя спаборніцтвы, у якіх удзельнічалі матацыклы (разам з аўтамабілямі), адбыліся ў 1895 годзе (Францыя). Упершыню шашэйная гонка праведзена ў 1907 годзе ў Вялікабрытаніі, там жа ў 1913 годзе — спаборніцтвы па мотамнагабор’і; у 1907 годзе ў Паўднёвай Афрыцы — трэкавыя гонкі па гаравай дарожцы. 3 пачатку 1920-х гадоў арганізаваны іпадромныя і з 1930-х гадоў — трэкавыя гонкі на лёдзе.

Міжнародная федэрацыя мотаспорту (ФІМ) заснавана ў 1904 годзе. Чэмпіянаты свету праводзяцца: па мнагабор’і (з 1913), шашэйна-кальцавых гонках (1948), мотакросу (1957), па трэкавых гонках (1949 — гаравая і 1966 — ледзяная дарожкі).

Літаратура
----------

* Матацыклетны спорт // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Канадская · Ларуса · Спартыўная каталанская · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11937687q · GND: 4040401-8 · LCCN: sh85087658 · NKC: ph162896 |
**Валанцёр** (фр.: volontaire, ад лац.: voluntarius) — асоба, якая добраахвотна паступіла на ваенную службу. У некаторых дзяржавах сістэма валанцёрства была асноўным спосабам камплектавання арміі (напрыклад, y Вялікабрытаніі да Першай сусветнай вайны). 3 увядзеннем воінскага абавязку страціла сваё значэнне і засталася як дадатак да рэгулярнай арміі, пераважна ў ваенны час.

Таксама валанцёрам называюць чалавек, які добраахвотна займаецца бязвыплатнай карыснай грамадскай дзейнасцю.

Беларусь
--------

Закон Рэспублікі Беларусь «Аб усеагульным воінскім абавязку і ваеннай службе» ад 5.11.1992 прадугледжвае прыём y армію грамадзян, якія добраахвотна паступаюць на ваенную службу.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4155349-4 |
**«Голос України»** («Голас Украіны») — украінская газета, афіцыйны друкаваны орган Вярхоўнай рады Украіны. Выходзіць з 1 студзеня 1991 года пяць разоў на тыдзень.

Паводле Закона Украіны «Аб парадку асвятлення дзейнасці органаў дзяржаўнай улады і органаў мясцовага самакіравання ва Украіне сродкамі масавай інфармацыі» ў газеце публікуюцца законы Украіны, пастановы Вярхоўнай рады Украіны, пастановы і распараджэнні Кабінета Міністраў Украіны, пастановы Вярхоўнага Суда і Канстытуцыйнага Суда Украіны, рашэнні органаў мясцовага самакіравання, іншыя нарматыўна-прававыя акты.

Гл. таксама
-----------

* Урядовий кур’єр
**Ма́тары** (саманазва *Матор-аймак*) † — самадыйскі народ з групы саянскіх самадыйцаў. Жыў на паўночных адгор'ях Саянаў і на рацэ Туба на поўдні Сібіры.

Асноўныя заняткі — паляванне, рыбалоўства, аленегадоўля. Галоўнайй сацыяльнай адзінкай быў *улус* — сезонны стан некалькіх сваяцкіх сем'яў. У 1609 г. калі пачаліся кантакты з рускімі, матары знаходзіліся ў залежнасці ад енісейскіх кіргізаў. Г. Ф. Мілер дадаваў іх да групы малых сібірскіх народаў, што выплочвалі даніну манголам. Пасля уключэння зямель матараў у склад Расіі частка перасялілася ў Манголію. 

У пачатку XVIII ст. матары моцна пацярпелі ад эпідэміі воспы, што спрыяла іх далейшай асіміляцыі цюркамі і рускімі.

Літаратура
----------

* *Малолетко, А.* Древние народы Сибири. Этничский состав по данным топонимики. Т. 6. Раннее заселение Северной Азии. - Томск: Томский университет, 2012.

Спасылкі
--------

* Г. Ф. МИЛЛЕР, ИСТОРИЯ СИБИРИ
* Энциклопедия Брокгауза и Ефрона
* Е.С. Селезнёв, Т.А. Селезнёва, Колонизация канско-чунско- тайшетских земель и присоединение их к Русскому государству. 2-я пол. 17 в - нач.20 века Архівавана 25 кастрычніка 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Новы |
**Голашавіцы** (чэшск.: Holašovice, ням.: Hollschowitz) — 
узор традыцыйнай цэнтральнаеўрапейскай вёскі. Голашавіцы размешчаны ў 15 кіламетрах на захад ад Чэске-Будзеёвіцаў, у аднайменнай абшчыне Паўднёвачэшскага края. У вёсцы прадстаўлена мноства сельскіх будынкаў XVIII—XIX стагоддзяў у стылі, вядомым як *паўднёва-чэшскае народнае барока*. У 1998 годзе вёска была прызнана помнікам Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Чэхіі.

Гісторыя
--------

У пісьмовых крыніцах Голашавіцы ўпершыню згадваецца ў 1263 годзе. У 1291 годзе
кароль Чэхіі Вацлаў II перадаў Голашавіцы (разам з іншымі)
цыстэрцыянскаму кляштару ў Вішшы-Бродзе (раён Чэскі-Крумлаў). Вёска заставалася ў кляштарнай уласнасці да 1848 года.

Голашавіцы.
Паміж 1520 і 1525 гадамі насельніцтва Голашавіцы былі цалкам знішчана эпідэміяй бубоннай чумы. У памяць пра гэту падзею ў паўночнай частцы паселішча быў усталяваны чумны слуп. Паводле кляштарных запісаў, з усіх жыхароў ацалелі ўсяго два чалавекі. Да 1530 года Голашавіцы пачынаюць засяляць перасяленцы з Аўстрыі і Баварыі, у выніку чаго вёска стала нямецкамоўнай вобласцю ў чэшскамоўнай краіне: да 1895 годзе ў Голашавіцах налічвалася 157 жыхароў нямецкага этнічнага паходжання і 19 чэшскага.

Голашавіцы.
Пасля Другой сусветнай вайны дамы і фермы Голашавіцаў прыйшлі ў заняпад, а ў Чэхаславацкай Сацыялістычнай Рэспубліцы наогул былі закінуты. З 1990 года вёска была адноўлена і заселена. У наш час у ёй налічваецца каля 140 жыхароў.

Асаблівасці
-----------

У Голашавіцах маецца тыповая для паўднёвачэшскіх вёсак плошча, акружаная каменнымі дварамі 28 хат аднолькавай канцэпцыі пачатку і сярэдзіны XIX стагоддзя. У цэнтры прамавугольнай плошчы (у даўжыню каля 200 м, у шырыню 70 м) размешчаны невялікі сажалка. Гэта плошча ўяўляе сабой адзін з найбольш захаваных комплексаў народнай архітэктуры вясковых пабудоў.

Зноскі
------

1. ↑  Holašovice na webu Selské baroko (чэшск.).
2. ↑  Holašovice Historical Village Reservation (англ.) на сайце Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
3. 1 2  Holašovice (англ.) на сайце Průvodce po Česku.
4. ↑  Informace o autenticitě památky zařazené do UNESCO Архівавана 20 ліпеня 2011. (чэшск.) на афіцыйным сайце Голашавіцаў.
5. ↑  Голашавіцы (руск.) на сайце ceska-republika.ru.
6. ↑  Голашавіцы — жамчужына паўднёва чэшскага сельскага барока (Паўднёвая Чэхія , Чэхія) (руск.) на сайце justit.ru.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Голашавіцы на Вікісховішчы |

* Афіцыйная старонка Архівавана 24 кастрычніка 2007. (чэшск.)
* Віртуальны тур

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Чэхіі |
| --- |
|  | 
Чэскі-Крумлаў • Гістарычны цэнтр Прагі • Тэльч • Паломніцкі касцёл Святога Яна Непамуцкага • Кутна-Гора: гістарычны цэнтр горада з касцёлам Святой Варвары і кафедральным саборам Багародзіцы ў Седльцы • Культурны ландшафт Ледніцы-Вальціцы • Сады і замак Кромержыжа • Гістарычная вёска Голашавіцы • Літамішльскі замак • Калона Найсвяцейшай Троіцы ў горадзе Оламаўц • Віла Тугендгат у горадзе Брно • Яўрэйскі раён і базіліка Св. Пракопа ў горадзе Тршэбіч
 |  |
**Рэната Біролі** (італ.: Renato Birolli; 10 снежня 1905, Верона — 3 мая 1959, Мілан) — італьянскі мастак. Адзін са стваральнікаў новага фронту мастацтваў.

Жыццё і творчасць
-----------------

Рэната Біролі нарадзіўся ў сям’і завадскога рабочага. У 1924 годзе ён прыехаў у Мілан і там, сумесна з мастакамі Рэната Гутуза, Джакома Манцу і Аліджы Сасу, стварыў авангардысцкую групу. Мастак пачаў свой творчы шлях як экспрэсіяніст, з таксама выразна выяўленым уплывам на яго творчасць жывапісу Ван Гога і Джэймса Энсара. У 1936 годзе Біролі наведаў Парыж, дзе захапляўся фавізмам. У 1937 годзе ён уступіў у мастацкі рух «Карэнтэ», пісаў артыкулы для мастацкіх часопісаў гэтага кірунку.

Палітычныя і творчыя погляды мастака ішлі ўразрэз з пазіцыяй фашысцкага рэжыму, які кіраваў Італіяй. Р. Біролі арыштоўвалі ўлады і некаторы час знаходзіўся ў зняволенні. З прычыны гэтага пасля вызвалення мастак збліжаецца з камуністамі і ўдзельнічае ў Руху Супраціву.

У 1947 годзе Біролі зноў прыязджае ў Парыж, знаёміцца ​​з творчасцю Маціса, Пікасо і, пад іх уплывам, становіцца паслядоўнікам посткубізму ў жывапісе. Пазней мастак распрацаваў свой уласны творчы стыль, нейкую лірычную форму абстракцыянізму. У тым жа 1947 годзе Рэната Біролі ўдзельнічае ў руху Новы фронт за мастацтва («Fronte Nuovo delle Arti»). У 1952 годзе, пасля расколу «Фронту», Біролі, сумесна з некалькімі мастакамі, стварае «Gruppo degli Otto».

Пачынаючы з 1948 года Рэната Біролі — шматразовы ўдзельнік венецыянскіх біенале.

Зноскі
------

1. 1 2  Renato Birolli<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  *Braun E.* Renato Birolli // Birolli, Renato // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2017. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T009000<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q103893285'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q810196'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56691875'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21431157'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 31 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая нарвежская · Treccani |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV12180472 · BNF: 14622403s · GND: 119422638 · ICCU: CFIV013979 · ISNI: 0000 0000 6634 2389 · LCCN: n50011202 · NUKAT: n2014008616 · SUDOC: 069192472 · VIAF: 17477947 · ULAN: 500030528 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рэлікт.
**Рэлікты** (лац.: relictus — пакінуты) у біялогіі — жывыя арганізмы, захаваныя ў сучаснай біёце ці ў пэўным рэгіёне як рэштка продкавай групы, якая была шырэй распаўсюджана або адыгрывала вялікую ролю ў экасістэмах у мінулыя геалагічныя эпохі.
**Рэлікт** — праява перажыткаў мінулага ў наш час.

Класіфікацыя
------------

**Філагенетычныя рэлікты** — сучасныя віды раслін і жывёл, якія адносяцца да буйных таксонаў, якія амаль цалкам вымерлі дзясяткі ці сотні мільёнаў гадоў назад. Як правіла, з'яўляюцца палеаэндэмікамі. Гл. артыкул Жывыя выкапні.

**Геаграфічныя рэлікты** — арганізмы, якія захаваліся ў гэтым рэгіёне як рэштка флор і фаўнаў мінулых геалагічных эпох, калі ўмовы існавання ў гэтым рэгіёне значна адрозніваліся ад сучасных. Так, трацічнымі (неагенавымі) рэліктамі ў Калхідзе лічацца дзельква, каштан і іншыя лесаўтваральныя пароды, многія вечназялёныя кусты (самшыт, ігліца калючая, падуб вастралісты, рададэндран пантыйскі, гаранка калхідская і інш.) і травяністыя расліны. Да ледавіковых рэліктаў адносяцца, напрыклад, на Каўказе — шабельнік балотны, у цэнтральных раёнах Еўропы — карлікавая бяроза, у прэснаводных азёрах поўначы Еўразіі — мізіды (*Mysis oculata var/relicta*) і бакаплавы (*Pontoporea affinis*), якія маюць марское паходжанне.

Псеўдарэлікты
-------------

Псеўдарэлікты ўяўляюць сабой сучасныя віды раслін і жывёл, некалі шырокі арэал якіх пад уздзеяннем разбуральнай дзейнасці чалавека апошнія два тысячагоддзі распаўся на некалькі ізаляваных адзін ад аднаго ўчасткаў, як правіла цяжкадаступных рэгіёнаў-рэфугіумаў. Да такіх псеўдарэліктавых відаў цяпер адносяцца насарогі, гепарды, барсы, тыгры і інш.

Часам тэрмін «рэлікт» ужываюць у адносінах да ландшафтаў (напрыклад, тундрастэп ва Усходняй Сібіры — рэліктавы ландшафт) і мінералаў.

Літаратура
----------

* *Прохараў В. М, Суднік А. У.* Рэлікты // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 7—8. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
**Рэнавáцыя** (ад лац.: renovatio — абнаўленне, ці аднаўленне) — эканамічны працэс замяшчэння састарэлых сродкаў вытворчасці новымі.

Сутнасць і віды
---------------

Ажыццяўляецца, як правіла, шляхам замены асобных сродкаў працы, рэканструкцыі ці стварэння новых 
прадпрыемстваў замест ліквідаваных. Крыніцай *рэнавацыі* служаць амартызацыйныя адлічэнні.

Таксама пад *рэнавацыяй* разумеюць прымусовае вызваленне тэрыторыі (знос будынкаў і збудаванняў, выманне з падземнай прасторы інжынерных камунікацый, сетак і іншае) для забеспячэння магчымасці новага будаўніцтва па-за залежнасцю ад узроўню захаванасці размешчаных на ёй будынкаў.

Умоўна *рэнавацыю* падзяляюць на:

* прымусовую (калі афіцыйна прымаюць рашэнне і існуючы аб'ект гарадской забудовы зносяць);

* эвалюцыйную, якая натуральна працякае і 'яўляецца, як правіла, вынікам назапашаных хібнасцяў або няўлічаных наступстваў, не ў поўнай меры кантраляваных і некіраваных цыклічных рэкампанацый і (або) рэверсацый.

Эвалюцыйная рэнавацыя, якая працякае ва ўмовах нежадання (або адсутнасці магчымасці) ажыццяўляць дыягностыку і маніторынг бягучых станаў аб'екта па крытэрыях яго бяспекі, а таксама адсутнасці метадаў і мадэляў уліку і аналізу спалучэння вынікаў лакальных будаўнічых перабудоў (як афіцыйна зарэгістраваных, дазволеных і ўлічаных, так і выкананых у абыход афіцыйнага парадку) мае сваёй памежнай формай надзвычайнае здарэнне (аварыю, разбурэнне аб'екта або больш сур'ёзную катастрофу).

Глядзіце таксама
----------------

* Амартызацыя

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14). ст. 12
2. ↑  Асаул А.Н. и др. Реконструкция и реставрация объектов недвижимости: Термины и определения
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Нецэр.

**Рэмігіус Нецэр** (ням.: Remigius Netzer; 23 сакавіка 1916, Дзюсельдорф — 31 мая 1985, Мюнхен) — нямецкі жывапісец, перакладчык і графік.

Сын мюнхенскага скульптара Губерта Нецэра. Спачатку вучыўся ў Мюнхенскай школе прыкладнога мастацтва, дзе настаўнікам быў Вальтэр Тойч. Затым ён вучыўся ў Мюнхенскай акадэміі прыгожых мастацтваў з 1935 па 1940 гады. Тут, сярод іншых, Адольф Шынерэр і Карл Каспар былі яго найважнейшымі настаўнікамі. Апошні, верагодна, аказаў найбольшы ўплыў на творчасць Нецэра. У дадатак да мастацтвазнаўства ён вывучаў раманістыку, літаратуру і філасофію ў Мюнхенскім універсітэце.

Рэмігіус Нецэр быў членам мюнхенскай NEUE GRUPPE, заснаванай у 1946 годзе, асацыяцыі мастакоў з усіх дысцыплін. Там ён займаў пасаду прэзідэнта з 1973 па 1979 гады.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 22 жніўня 2017.
2. ↑  Remigius Netzer<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 116945028 · ISNI: 0000 0000 1363 2331 · LCCN: nr90023304 · NKC: mub2013774481 · NUKAT: n2011068973 · SUDOC: 111332672 · VIAF: 27835676 |

 |
**«Рабінзо́н Кру́за»** (англ.: Robinson Crusoe, ˌrɒbɪnsən ˈkruːsoʊ) — раман Даніэля Дэфо, апублікаваны 25 красавіка 1719. Першае выданне было выдадзенае пад назвай «Жыццё і дзіўна незвычайныя прыгоды Рабінзона Круза, марахода з Ёрка; які пражыў дваццаць і восем гадоў у самоце на ненаселеным востраве ля ўзбярэжжа Амерыкі, ля вусця ракі Арынока; выкінуты на бераг падчас караблекрушэння, у якім загінулі ўсе, акрамя яго; з выкладаннем ягонага дзіўнага вызвалення піратамі» (англ.: The Life and Strange Surprizing Adventures of Robinson Crusoe, of York, Mariner: Who lived Eight and Twenty Years, all alone in an un-inhabited Island on the Coast of America, near the Mouth of the Great River of Oroonoque; Having been cast on Shore by Shipwreck, wherein all the Men perished but himself. With An Account how he was at last as strangely deliver'd by Pirates) і прадстаўляла аўтарам самога Рабінзона Круза. Насамрэч прататыпам галоўнаму герою быў рэальны марак з Шатландыі Аляксандр Селькірк, які правёў на ненаселеным востраве ў Ціхім акіяне чатыры гады.

Кніга займела вялікі поспех у літаратурным свеце; яе часта называюць пачынальніцай жанру «рэалістычная літаратура». Да канца 1719 года «Рабінзон Круза» быў перавыдадзены чатыры разы, і да цяперашняга часу з’яўляецца адной з найбольш выдаваных кніг у гісторыі. Акрамя шматлікіх працягаў, гісторыя Рабінзона Круза адаптаваная для сцэнічнага, кіна- і тэлемастацтва.

Даніэль Дэфо стварыў і працягі прыгод Рабінзона Круза пад назовамі «Далейшыя прыгоды Рабінзона Круза» (1719) і «Сур’ёзныя разважанні Рабінзона Круза» (1720).

Пераклад на беларускую мову
---------------------------

У 1976 годзе ў выдавецтве «Мастацкая літаратура» пабачыла свет выданне «Рабінзона Круза» па-беларуску, у перакладзе Алены Васілевіч. Аднак гэты пераклад быў зроблены не з арыгіналу, а з вольнага перакладу Карнея Чукоўскага на рускую мову.

Зноскі
------

1. ↑  *Дэфо Д.* Жыццё і дзіўныя прыгоды марахода Рабінзона Круза. — Мн.: Маст. літ. 1976. — 216 с.
2. ↑  *Дэфо Д.* Жыццё і дзіўныя прыгоды марахода Рабінзона Круза. — Мн.: Маст. літ. 1976. — С. 6. — 216 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рабінзон Круза
* «Рабінзон Круза» на праекце «Гутэнберг»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэксты твораў | Project Gutenberg |
| Тэматычныя сайты | MusicBrainz · Лабараторыя Фантастыкі |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX3383713 · BNF: 119362145 · GND: 4281761-4 · LCCN: n81045585 · NDL: 00627083 · NLA: 35034558 · LIBRIS: 279393 · SUDOC: 027287068 · VIAF: 175804708, 313856496 |

 |
**Тама́з Валерыя́н Гамкрэлі́дзэ** (груз. თამაზ ვალერიანის ძე გამყრელიძე; 23 кастрычніка 1929 г. — 10 лютага 2021 г.) — выбітны грузінскі мовазнавец, прэзідэнт Нацыянальнай акадэміі навук Грузіі ў 2005 — 2013 гг.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Кутаісі. Бацька быў рэпрэсіраваны ў 1937 г. Родны брат Рэваз Гамкрэлідзэ стаў вядомым матэматыкам. У 1952 г. скончыў Тбіліскі дзяржаўны ўніверсітэт, дзе атрымаў спецыяльнасць семіталогія. У 1956 г. абараніў дысертацыю «Праіндаеўрапейскія элементы хецкай мовы» і атрымаў ступень кандыдата філалагічных навук. У 1960 г. пасля абароны дысертацыі «Хецкая мова і тэорыя гартані» стаў доктарам філалагічных навук.

У 1964 г. узначаліў кафедру структурнай і прыкладной лінгвістыкі Тбіліскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1973 — 2000 гг. кіраваў інстытутам усходазнаўства Акадэміі навук Грузіі. У 1984 — 1990 гг. — дэпутат Вярхоўнага Савета СССР. У 1990 — 1991 гг. — дэпутат Вярхоўнага Савета Грузіі. У 1992 — 2004 гг. тройчы выбіраўся ў парламент Грузіі. У 2005 — 2013 гг. — прэзідэнт Нацыянальнай акадэміі навук Грузіі.

Навуковыя погляды
-----------------

Навуковыя працы Тамаза Гамкрэлідзэ прысвечаны пераважна тэорыі лінгвістыкі, тыпалогіі і гісторыі грузінскай мовы і індаеўрапейскіх моў. У 1972 — 1973 гг. Т. Гамкрэлідзэ і В. І. Іваноў прапанавалі перагляд фаналагічнай і марфаналагічнай сістэмы індаеўрапейскіх моў. На гэтай аснове ў 1984 г. яны выступілі з так званай армянскай гіпотэзай, якая лакалізавала прарадзіму індаеўрапейцаў на ўсходзе Анатоліі і ў Закаўказзі.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Сайт Нацыянальнай акадэміі навук Грузіі
* Сайт Нацыянальнай парламенцкай бібліятэкі Грузіі
* Сайт Тбіліскага ўніверсітэта
Тамагаўк
**Тамага́ўк**, таксама **Тамагік**, **Тамахаак** — ударная кідальная і сякучая халодная зброя індзейцаў Паўночнай Амерыкі. Назва паходзіць ад англійскай транслітарацыі тэрміна розных усходне-алганкінскіх моў. Першапачаткова так называліся разнастайныя баявыя дубінкі і паліцы, пазней — невялікія металічныя сякеркі на прамой дзяржальні.

Гісторыя
--------

У 16—18 ст. еўрапейцамі былі завезены медныя і жалезныя тамагаўкі (у форме сякерак). Дзяржанні часта ўпрыгожваліся пёрамі і малюнкамі або піктаграфічнымі знакамі. У ваенных абрадах індзейцаў тамагаўк меў сімвалічнае значэнне: пафарбаваны ў чырвоны колер, ён служыў знакам абвяшчэння вайны або прапановай для ваенны саюза. Выраз «пахаваць тамагаўк» азначаў «заключыць мір».

Літаратура
----------

* Тамагаўк // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Канадская · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4845488-6 · LCCN: sh85135913 |
**Тама́нскі паўвостраў** — паўвостраў у Краснадарскім краі (Расія).

З поўначы абмываецца Таманскім залівам Азоўскага мора, з захаду Керчанскім пралівам, з поўдня Чорным морам. Характарызуецца нізінным раўнінных рэльефам, значнай парэзанасцю берагавой лініі, прысутнасцю шматлікіх заліваў, берагавых кос, ліманаў і гразевых вулканаў. Сучаснае аблічча Таманскі паўвостраў набыў параўнальна нядаўна і яшчэ ў антычны час складаўся з шэрагу астравоў, падзеленых пралівамі. Важны ўплыў на фарміраванне рэльефу, флоры і фаўны Тамані аказвала і аказвае дэльта Кубані. Берагавая лінія на значным працягу абрывістая, складаецца з вапняковых парод і ракушачніка.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

Спасылкі
--------

* *Таманскі паўвостраў (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Талісман (значэнні).
Амулет-званочак на крыжы. Ян ван Эйк. Партрэт мужчыны з гваздзіком. Пасля 1435 г.
**Талісман**, **амулет** (лац.: amuletum), **абярэг** — прадмет, які людзі насілі на целе і якому прыпісвалі магічныя ўласцівасці засцерагаць ад злых духаў, чараў, няшчасцяў, адводзіць хваробу, прыносіць поспех. Абярэгам можа з'яўляцца кожны прадмет, ад ювелірнага вырабу да кавалка каменя або кары дрэва.

Вера ў чарадзейную сілу амулета ўзнікла ў палеаліце і захавалася да нашых дзён. Яна звязана з магіяй і фетышызмам.

На тэрыторыі Беларусі найбольш старажытныя амулеты адносяцца да эпохі неаліту (паселішчы на Крывінскім тарфяніку (Сенненскі раён), каля в. Камень Пінскага раёна). Пашырыліся ў жалезным веку: апрача прасвідраваных зубоў і касцей жывёл, пачалі выкарыстоўваць разнастайныя металічныя амулеты. З'явіліся лунніцы (упрыгажэнні ў выглядзе паўмесяца), звязаныя з культам Месяца — часткай аграрнага культу. Пры раскопках раннесярэдневяковых курганоў знойдзены амулеты-падвескі — мініяцюрныя выявы сякер (сімвал Пяруна), нажоў, лыжак. Выяўлена шмат амулетаў у выглядзе конікаў. Як амулеты-абярэгі, нібыта здольныя ахоўваць здароўе ўладальніка, выкарыстоўвалі медальёны-змеевікі, а таксама "змеегаловыя" бранзалеты, якія трапляюцца пераважна на паўночным усходзе Беларусі. Звышнатуральныя ўласцівасці прыпісваліся і некаторым каштоўным камяням. Напрыклад, у старажытнасці лічылася, што бурштын дабратворна ўплывае на здароўе таго, хто яго носіць. Падвескі з яго былі адначасова і ўпрыгажэннем. У язычніцкія часы ў якасці амулетаў насілі крыжападобныя падвескі, а пасля прыняцця хрысціянства — крыжыкі.

Гл.таксама
----------

* Назар, амулет

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).
* Зайкоўскі, Э. М. Амулет / Э. М. Зайкоўскі // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 28. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Зайкоўскі, Э. М. Амулет / Э. М. Зайкоўскі // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 35 — 36. — ISBN 5-85700-077-7.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11933591q · GND: 4184384-8 · LCCN: sh85132095 · Microsoft: 2780958955 · NKC: ph126424 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Талія.

**Талі́я** (англ.: Thalía), сапраўднае імя *Арыядна Талія Содзі-Міранда* (ісп.: Ariadna Thalía Sodi-Miranda, нар. 26 жніўня 1971) — мексіканская спявачка, актрыса. Падлеткам была ўдзельніцай папулярнага дзіцячага поп-гурта Timbiriche. У наш час Талія — адна з найболей паспяховых мексіканскіх актрыс (яна шмат здымаецца ў тэлесерыялах). Талія запісвае альбомы з лацінаамерыканскай музыкай і выступае з канцэртамі.

Біяграфія
---------

Талія нарадзілася 26 жніўня 1971 года ў Мехіка, Мексіка. Яна з’яўляецца самай малодшай з пяці дачок Іаланды Мангэ, мастачкі, якая была менеджэрам Таліі з 1980 па 1999 год, і Эрнеста Сода Паларэса, вучонага, крымінолага і пісьменніка. Іншая зорка мексіканскіх серыялаў Лаура Сапата, якая грала ворага гераіні Таліі ў Марыя Мерседэс, з’яўляецца яе зводнай сястрой з матчынага боку. Калі ёй выканалася адзін год, Талія з’явілася ў сваім першым тэлевізійным рэкламным роліку ў Мексіцы. Ва ўзросце чатырох гадоў яна пачала браць балетныя і фартэпіянныя класы ў Нацыянальнай музычнай кансерваторыі Мексікі.

Яе бацька пакутаваў ад дыябету і памёр у 1977 годзе, калі Таліі было шэсць гадоў. Праз некалькі год Талія публічна прызналася, што смерць яе бацькі траўмавала яе настолькі, што яна страціла свой голас на цэлы год. Гэта прывяло да таго, што ёй дыягнаставалі дэзінтэгратыўнасці засмучэнне, хвароба, якая належыць да шэрагу парушэнняў развіцця, звязаных з аўтызмам. Яна атрымлівала псіхалагічную тэрапію на працягу некалькіх гадоў.

Талія навучалася ў Французска-Мексіканскім Ліцэі, дзе навучылася свабодна размаўляць па-французску.

Зноскі
------

1. ↑  Celebrará Thalía su cumpleaños 40 Праверана 2 лютага 2016.
2. ↑ . Thalia // GeneaStar<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98769076'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3100478'></a>
3. ↑  выгрузка даных Freebase — Google.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q648625'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15241312'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1453477'></a>
**Міхаіл Борык** (27 снежня 1892 — 1956) — каталіцкі святар заходняга абраду, удзельнік беларускага хрысціянскага руху XX стагоддзя, душпастыр.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў в. Свілы Лідскага павета Віленскай губерні. Паходзіў з сялянскай сям’і: бацькі — Міхаіл і Юзэфа (з дому Гедройцаў) Борыкі.

Вытрымаў экзамен на званне аптэкарскага вучня пры экзаменацыйнай камісіі Маскоўскай навучальнай акругі (сакавік 1909). З 1911 года — у Віленскай духоўнай каталіцкай семінарыі. Удзельнік культурна—асветнага гуртка беларускіх клерыкаў.

Пасвячоны ў святары ў 1915 годзе. Душпастырскую дзейнасць пачаў на пасадзе вікарыя. Прымаў удзел у 1-м з’ездзе беларускіх каталіцкіх святароў у Менску (24—25 мая 1917 года). Сябра саюза ксяндзоў-беларусаў. Выступаў за беларусізацыю нацыянальна-рэлігійнага жыцця беларусаў-католікаў. У 1918—1924 гадах — адміністратар у парафіі Дзеркаўшчына Надвілейскага дэканата. Пазней служыў у мясцовасці Бальбінава Міёрскага дэканата (з 1925). У канцы 1920-х гадоў працаваў пробашчам у парафіі Баброўшчына Віленскай архідыяцэзіі (1927—1932). Пашыраў беларускую мову ў душпастырскай дзейнасці каталіцкіх святароў. Пазней выконваў святарскія абавязкі ў Смаргоні і мясцовасці Нястанішкі (1933—1938).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Электронная Энцыкляпэдыя. Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст. Борык Міхаіл **(нявызн.)**.