recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Беларуская антэкліза
**Налібоцкі разлом** — тэктанічная структура ў Слуцкім, Капыльскім, Уздзенскім, Стаўбцоўскім, Іўеўскім і Воранаўскім раёнах Беларусі. Назва ад в. Налібакі Стаўбцоўскага раёна.

Распасціраецца ў паўночна-заходнім напрамку амаль на 105 км і абмяжоўвае з паўднёвага захаду Валожынскі грабен.

Прасочваецца ў фундаменце, верхнепратэразойскіх, раннепалеазойскіх і сілурыйскіх адкладах. Максімальная вертыкальная амплітуда ссоўвання па паверхні крышталічнага фундамента каля 250 м. Узнік у вендзе, найбольшая актывізацыя праявілася ў раннім палеазоі і сілуры.

Уздоўж Налібоцкага разлома распасціраецца Ашмянская града. Па глыбіні пранікнення разлом, мяркуюць, коравы.

Літаратура
----------

* Налібоцкі разлом // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз.
**Маку́рыя** (араб. مقرة‎‎) — старажытная дзяржава на тэрыторыі Нубіі ў VI ст. — XIV ст.

Гісторыя
--------

Відавочна, заснавальнікамі Макурыі былі макурэі, нубійскае племя, ўзгаданае яшчэ Клаўдзіем Пталемеям. Пасля заняпаду Мероэ ў IV ст. яны мелі магчымасць стварэння асобнай дзяржавы. Аднак у пісьмовых візантыйскіх крыніцах Макурыя ўзгадваецца толькі пад 569 (570) г. у сувязі з місіянерскай дзейнасцю там коптаў і іх канфліктам з эфіопскімі місіянрамі.

У 642 г. і 652 г. у дзвюх бітвах каля Данголы макурэі перамаглі арабаў і спынілі іх наступ на хрысціянскую Нубію. Паміж арабскім Егіптам і Макурыяй быў заключаны Бактскі мірны дагавор, паводле якога нубійцы абавязваліся штогод адпраўляць у Егіпет 300 рабоў, якія звычайна выкарыстоўваліся для ваеннай службы. Да Макурыі былі далучаны землі суседняй дзяржавы Набадыя. 

З канца VII ст. у Данголе, дзяржаўным цэнтры Макурыі, ўзнаўляліся хрысціянскія касцёлы і кляштары. Найбольш актыўны перыяд будаўніцтва прыпаў на X - XI стст. Асноўнымі заняткамі мясцовага насельніцтва былі земляробства і жывёлагадоўля. Аднак тэхніка апрацоўкі зямлі амаль не змянілася з эпохі дзяржавы Куш. Макурыя з'яўлялася важным пасрэднікам у гандлі паміж арабскімі краінамі і трапічнай Афрыкай. У Егіпет з Макурыі везлі рабоў, рагатую жывёлу, слановую косць, страўсінае пер'е і г. д. Наўзамен пастаўляліся збожжа, тканіны, прадметы раскошы. У XII - XIII стст. Макурыя падтрымлівала сувязі з крыжацкімі дзяржавамі Блізкага Усходу, у Данголе бывлі генуэзскія гандляры.

Пасля ўсталявання ў Егіпце Мамлюкскага султаната адносіны з Макурыяй значна пагоршыліся. У 1275 г. султан Бейбарс I захапіў Ніжнюю Нубію. Давід, манарх Макурыі збёг у Алодыю, аднак быў схоплены і выдадзены мамлюкам. Трон у Данголе дастаўся яго брату Аляксандру, стаўленіку мамлюкоў. У 1286 г. дангольцы вызваліліся з-пад улады Аляксандра ў выніку паўстання. У канцы XIII - пачатку XIV ст. Макурыя працягвала існаваць як незалежная дзяржава. Аднак у 1317 г. Дангола зноў была захоплена мамлюкамі. Манарх быў вымушаны прыняць іслам, а галоўны хрысціянскі храм краіны быў пераўтвораны ў мячэць. У 1365 г. апошні валадар Данголы, што меў тытул кіраўніка Макурыі, быў забіты арабамі, а горад зруйнаваны і перанесены на поўнач. Апошняя звестка пра макурыйскую валадарскую дынастыю была застаўлена пад 1397 г.

Кіраванне
---------

Макурыя была манархічнай дзяржавай, паводле арабскіх крыніц — добра цэнтралізаванай. Дзяржаўны цэнтр знаходзіўся ў Старой Данголе. У VI ст. жыхары Макурыі прынялі хрысціянства. Першымі хрысціянскімі місіянерамі былі прадстаўнікі эфіопскай царквы, аднак у 569 (570) г. візантыйскія місіянеры схілілі валадара Макурыі прыняць коптскі абрад. На чале царкоўнай арганізацыі стаяў біскуп, які выступаў дарадцам манарха ў палітычных справах. Улада манарха перадавалася ад дзядзі да пляменніка, сына старэйшай сястры. Манарх выконваў некаторыя функцыі святара, праводзіў імшу.

Зноскі
------

1. ↑  Гл.: Munro-Hay, Stuart. Ethiopia and Alexandria

Спасылкі
--------

* Afropedea: Makouria , Makkourai , Makuria Архівавана 4 студзеня 2015.
* Makouria: Claremont Coptic
* Nubia - The Center for Early African Christianity Архівавана 6 мая 2015.
Бэла Качаран, Лора Буш, Людміла Пуціна і Зорка Пырванава — першыя лэдзі Арменіі, ЗША, Расіі і Балгарыі ў 2003 годзе
**Першая лэдзі** (англ.: First Lady) — жонка выбарнага кіраўніка дзяржавы.

Першапачаткова тэрмін *First Lady* выкарыстоўваўся для абазначэння жонкі прэзідэнта ЗША, аднак у далейшым перайшоў і ў іншыя мовы і зараз выкарыстоўваецца для абазначэння жонкі кіраўніка любой дзяржавы з рэспубліканскай формай праўлення. У парламенцкіх рэспубліках і з канстытуцыйнай манархіяй тэрмін звычайна ўжываецца да жонкі прэм'ер-міністра дзяржавы. У некаторых краінах тэрмiн перакладаюць на дзяржаўную мову, так, напрыклад, у Лацінскай Амерыцы кажуць аб *Primera Dama*, у Францыі - *Première Dame*.

У ЗША тэрмін быў упершыню выкарыстаны ў 1849 годзе, калі прэзідэнт Закары Тэйлар назваў так жонку 4-га прэзідэнта Джэймса Мэдзісана, Долі Мэдзісан, у сваім панегірыку на яе дзяржаўным пахаванні. Аднак першай жанчынай, якую пачалі называць «першай лэдзі», стала Хэрыет Лэйн - пляменніца 15-га прэзідэнта ЗША, Джэймса Б'юкенена (Б'юкенен быў адзіным халастым прэзідэнтам ЗША, і ролю гаспадыні ў Белым доме грала пляменніца кіраўніка дзяржавы). Але ўсеагульнае прызнанне гэтае паняцце атрымала толькі ў 1877 годзе. Тады Мэры Эймс ў сваім газетным рэпартажы аб інаўгурацыі прэзідэнта Рутэрфорд Хейза, выкарыстоўвала тэрмін «першая лэдзі» для абазначэння яго жонкі Люсі Уэб Хейз, вельмі папулярнай у ЗША жанчыны.

Першыя лэдзі звычайна падтрымліваюць дыпламатычныя адносіны з жонкамі і сем'ямі кіраўнікоў іншых дзяржаў, у час афіцыйных візітаў кіраўніка дзяржавы часта ўладкоўваюць так званыя «жаночыя праграмы». Некаторыя першыя лэдзі актыўна ўмешваюцца ў палітычныя справы краіны, найбольш вядомыя прыклады - Элеанора Рузвельт і Эва Перон. Хілары Клінтан вылучыла сваю кандыдатуру на пасаду прэзідэнта ад Дэмакратычнай партыі падчас выбараў 2008 года, аднак прайграла на праймерыз іншаму кандыдату ад дэмакратаў Бараку Абаме. Дзве першыя лэдзі Аргенціны - Ісабель Марцінес дэ Перон і Крысціна Фернандэс дэ Кіршнер змянілі на пасадзе прэзідэнта Аргенціны сваіх мужоў (Хуана Перона і Нестара Кіршнера). Пры гэтым Ісабель Перон стала першай жанчынай-прэзідэнтам у свеце.

Гл. таксама
-----------

* Спіс першых лэдзі ЗША

Спасылкі
--------

* Першыя лэдзі Амерыкі
**Намбі**, **Намбуй** (па-мангольску: Намбуй, кіт.: 南必皇后) — адна з жонак Хубілая, хана Мангольскай імперыі і заснавальніка імперыі Юань, якая існавала на тэрыторыі сучаснага Кітая.

Паводле «Джамі ат-таварых  (руск.) (бел.», Намбі была дачкой Начын-гургэна і пляменніцай папярэдняй жонкі Хубілая Чабі  (руск.) (бел.. Бацька Чабі, Алчы-наён з роду ўнгірат  (руск.) (бел. быў адным з паплечнікаў Чынгісхана, а таксама братам яго старэйшай жонкі Бортэ  (руск.) (бел.. У 1281 годзе Чабі памерла, і праз год пасля яе смерці Хубілай узяў у жонкі Намбі.

Ад Хубілая ў Намбі быў сын па імені Тэмечы; на момант яго нараджэння Хубилаю ўжо было больш за семдзесят гадоў. Пасля смерці Чабі Хубілай дапускаў да сябе толькі вельмі абмежаванае кола асоб, і яго міністрам даводзілася падаваць даклады і данясенні хану праз Намбі. Па паведамленнях некаторых крыніц, у апошнія гады праўлення Хубілай нават дазволіў Намбі выдаваць важныя ўказы ад яго імя, аднак канкрэтныя прыклады, якія пацвярджаюць гэта, адсутнічаюць.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Рашыд ад-Дзін.* Сборник летописей / Перевод с персидского Л. А. Хетагурова, редакция и примечания профессора А. А. Семенова. — М. Л.: Издательство АН СССР, 1952. — Т. 2, кн. 1.
* *Мэн, Джон.* Хубилай: От Ксанаду до сверхдержавы. — М.—Владимир, 2008. — ISBN 978-5-17-050702-3.
* *Россаби Моррис.* Золотой век империи монголов / пер. с английского С. В. Иванова. — СПб.: Евразия, 2009. — С. 479. — 1 500 экз. — ISBN 978-5-8071-0326-0, 978-5-8071-0335-3.
* *Christopher P. Atwood.* Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire. — Facts On File, Inc, 2004. — С. 6—7. — 678 с. — ISBN 0-8160-4671-9. — ISBN 978-1-4381-2922-8.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid · genealogics.org |
| Нарматыўны кантроль | CBDB: 0115649 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кулакоўскі.
**Генрых Казіміравіч Кулакоўскі** (1808 — 7 студзеня 1890) — рускі лекар, стацкі саветнік, доктар медыцыны і прафесар ваеннай Медыка-хірургічнай акадэміі ў Санкт-Пецярбургу (цяпер Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава).

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння гімназіі ў Слуцку, у 1825 г. паступіў у Віленскі ўніверсітэт, дзе вывучаў спачатку матэматыку, затым юрыспрудэнцыю і, нарэшце, перайшоў да вывучэння медыцыны. У 1837 — асістэнт клінікі ўнутраных хвароб, а таксама празектар. У 1842 доктар медыцыны, тады ж перайшоў у Пецярбург, ад'юнктам у клініку Мяноўскага і адкрыў курс чытанняў па хваробах скуры. З 1849 экстра-, а з 1852 ардынарны прафесар фармакалогіі, але разам з тым працягваў чытанні па хваробах скуры і арганізаваў першую ў Расіі спецыяльную бальніцу для лячэння хворых са скурнымі хваробамі.

Сачыненні
---------

* De heiloplastice et stomatopoesi. Dissert. inang. Vilnae 1842. 8°
* De plica (Ваен. мёд. журня. 1846, ч. 48)
* De pathogenia plicae. Petropoli 1847. 8°
* Меркаванні ў вырашэнні праблем нелінейныя generales sur la vie organique (Memoires envoyé à універсітэта Academie de Medicine de Paris 1862)

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кулаковский, Генрих Казимирович // Русский биографический словарь : в 25-ти томах. — СПб.—М. 1896—1918. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
**На́макрава** (трансліт.: *Namakrava*, руск.: Намокрово) — вёска ў Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Сінкевіцкага сельсавета.

Гісторыя
--------

Першым жыхаром, хто пасяліўся тут, быў Юзік (так запісана афіцыйна) Іванавіч Адамец. Калі ў 1907 годзе Сялянскі пазямельны банк «Лахва» пачаў распрадажу зямлі, ён, дваццацівасьмігадовы хлопец, які прыехаў недзе з-за Ковеля, уладкаваўся стражнікам сцерагчы паўднёвыя рубяжы банкаўскіх земляў, што належалі да рэалізацыі. У хуткім часе ажаніўся з лахаўчанкай Ксеніяй Юльеўнай Дземідовіч. Летам 1908 года на ўласныя грошы купіў 229-ы квартал (22,29 дзесяціны) зямлі, які аформіў на жонку Ксенію Юльеўну, і яшчэ, узяўшы ў банку «Лахва» грошай у растэрміноўку, купіў 228-ы квартал (19,68 дзесяціны), аформіўшы на сябе.

Была збудавана хата з гаспадарчымі будовамі, распрацавана зямля пад поле. Але падзолістыя глебы, даволі бедныя на арганічныя рэчывы, давалі нізкі ўраджай, і таму ў 1912 годзе Адамец прадаў 228-ы квартал жыхару Дрэбска Стэфану Іванавічу Мардухаю.

Асабліва ажылі гэтыя мясціны ў 1920-х гадах. На землях Мардухая былі выяўлены вялікія залежы гліны. Яўрэй-прадпрымальнік Нырацкі, узяўшы ў Мардухая ў арэнду ладны кавалак зямлі, дзе была гліна, пабудаваў цагельню. Цэгла выпускалася высокай якасці, а таму карысталася попытам у Давыд-Гарадку, Лунінцы, Пінску і ў Польшчы. Нырацкі арганізаваў пагрузачныя плацы: адзін — за 3 км ад Намакрава ля Прыпяці (прычал Крупа), адкуль транспарціроўка ішла баржамі, а другі — на станцыі ў Сінкевічах, і цэгла вывозілася цягнікамі. Рабочы калектыў цагельні быў невялікі. Заробкі добрыя. І лахаўчане ды мокраўцы, што працавалі тут, у хуткім часе купілі зямлю, пабудавалі хаты. Вырасла невялікая вёсачка.

Нырацкі арганізаваў рыбалавецкую брыгаду, ды к таму ж дапамог Адамцам стварыць свой рыбгас, дзе вырошчваліся карпы, а Мардухаям — завесці пасеку і бортню. Усе гэтыя промыслы давалі значны даход як гаспадарам, так і прадпрымальніку.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)
2. ↑  Матэрыялы другіх Лунінецкіх краязнаўчых чытанняў 7 снежня 2002 г. Лунінецкі сшытак № 2

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Намакрава

| ⛭**Сінкевіцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Сінкевічы |
| Вёскі | Ваган ·  Вільча ·  Вострава ·  Града ·  Запроссе ·  Лутавень ·  Мокрава ·  Моршчынавічы ·  Намакрава ·  Пясчанікі ·  Сітніца ·  Сітніцкі Двор |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Левін.
**Генрых Майсеевіч Левін** (13 лістапада 1938, Мінск) — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі. Доктар тэхнічных навук.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1961 годзе. З 1968 года ў Інстытуце тэхнічнай кібернетыкі Акадэміі навук БССР.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя працы па аўтаматызацыі праектна-канструктарскіх работ, даследаванні аперацый, дыскрэтным праграмаванні. Распрацаваў метады пераметрычнай дэкампазіцыі для рашэння складаных экстрэмальных задач, мадэлявання і аптымізацыі праектных рашэнняў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9). — С. 179.
**Налібоцкі металургічны камбінат** — колішняе прадпрыемства, заснаванае ў 1830 годзе як рудня каля мястэчка Налібакі Ашмянскага павета (цяпер вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці).

У 1846 гадзе працавалі 93 гутнікі і 100 руднікаў. У 1852 годзе пабудаваны і далі прадукцыю Руднянскі чуганаплавільны і Клецішчанскі жалезаапрацоўчы заводы, якія склалі камбінат. У 1852 годзе на камбінаце былі 3 домны, 7 паравых машын, 8 пудлінгавых печаў, 4 ліцейні, стопудовы молат і 2 пракатныя станы. Выпускаў чыгуначныя рэйкі, паласавое, шыннае, чатырохграннае і круглае жалеза. У 1858 годзе працаваў 561 рабочы, здабыта 2 млн пудоў руды, выпушчана 80 тыс. пудоў жалеза. У 1871 — 1877 гадах Клецішчанскі завод пераўтвораны ў машынабудаўнічы, у гэты перыяд заводы былі здадзены ў арэнду і называўся машынабудаўнічым вагонарэйкавым заводам. У 1895 годзе атрымана 50 тыс. пудоў паласавога і сартавога жалеза.

Літаратура
----------

* Налібоцкі металургічны камбінат // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 514. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 148062 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Керэс.

**Харальд Керэс** (эст.: Harald Keres; 15 лістапада 1912, Пярну — 26 чэрвеня 2010, Тарту) — эстонскі астрафізік і фізік-тэарэтык. Акадэмік АН Эстонскай ССР. Ганаровы грамадзянін Тарту.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Пярну, у сям’і рамесніка. Старэйшы брат шахматыста Паўля Керэса (1916—1975). Сярэднюю адукацыю атрымаў у гімназіі ў Пярну (1932). З 1932 па 1933 гады — на тэрміновай службе ў войску.

У 1936 годзе скончыў, з адзнакай, факультэт матэматыкі і прыродазнаўчых навук Тартускага ўніверсітэта. Працаваў там жа ў 1936—1963 гадах (з 1954 года — прафесар; у 1949—1958 гадах — загадчык кафедры тэарэтычнай фізікі, у 1958—1960 гадах — прарэктар).

У 1938 годзе атрымаў ступень магістра па матэматыцы за працу «Дынамізм перакрыцця», у 1942 годзе абараніў дысертацыю «Прастора і час у агульнай тэорыі адноснасці». У 1947 годзе — дысертацыю «Прастора і час у рэлятывісцкай тэорыі». Доктарская ступень па фізіка-матэматычных навуках была пацверджана ВАК СССР у 1949 годзе.

У 1950—1973 гадах працаваў у Інстытуце фізікі і астраноміі АН ЭССР (у 1950—1955 гадах — загадчык абсерваторыі, у 1960—1973 гадах — загадчык сектара), з 1973 года — загадчык сектара Інстытута фізікі АН. Акадэмік Акадэміі навук Эстонскай ССР (1961). Ганаровы прафесар Тартускага ўніверсітэта (2000).

Зноскі
------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1110995172 · ISNI: 0000 0000 2615 9635 · LCCN: n88037342 · VIAF: 11386945 |
**Наліснікі** — гэта блінцы з начыннем, страва, якая вырабляецца з прэснага яечнага вадкага тэсту на гарачай патэльні, змазанай тлушчам. Блінцы падаюць з рознымі закускамі, смятанай, і начыненымі варэннем, грыбамі, мясам, ягадамі, хатнім тварагом, разынкамі, адварнымі крупамі, рыбінай ікрой і г д. Гэта традыцыйная страва ўкраінскай і беларускай кухні.

Таксама цікава тое, што на першы погляд наліснікі — проста бліны з начыннем. На самай жа справе абалонка для наліснікаў адрозніваецца ад бліна смакам і ўласцівасцямі. Наліснікавыя бліны больш тонкія, эластычныя, амаль без смаку, яны патрэбныя для таго, каб зручна было падаць начынне, каб яго смак нічым не зацьміла. Звычайны блін для гэтага не вельмі падыходзіць — ён і таўсцей, і больш кіпры, не заўсёды можа ўтрымаць вільгаць сакавітых напаўняльнікаў. Наліснік, як страва, таксама адрозніваецца ад простага блінца з начыннем тым, што начынне ў «налісніку» размяшчаюць у сярэдзіне і закрываюць свабоднымі бакамі блінцоў, а ў «блінцы з начыннем» апошнюю размяркоўваюць па паверхні блінцоў і толькі потым блінец складаюць або згортваюць «трубачкай».

Страва асабліва шырока распаўсюджана ў Беларусі, Польшчы, Украіне і Малдавіі.

Гл. таксама
-----------

* Блінц  (англ.) (бел. — падобная яўрэйская страва

Спасылкі
--------

* Рэцэпт: Блінцы-наліснікі
* Рэцэпт бліноў-наліснікаў на малацэ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4195206-6 · LCCN: sh85097361 · LNB: 000060541 · NKC: ph200804 |
**Нампхо** (кар. 남포, 南浦) — партовы горад у правінцыі Пхёнан-Намдо, КНДР. Аванпорт Пхеньяна на Жоўтым моры. Нампхо быў горадам прамога падпарадкавання (*Чыкхальсі*, кар.: 직할시) з 1980 да 2004 года, аднак цяпер ён з’яўляецца часткай правінцыі Пхёнан-Намдо.

Горад знаходзіцца за 50 км на паўночны захад ад Пхеньяна, у вусці ракі Тэданган. У горадзе маецца развітая прамысловасць, створаная дзякуючы значным дзяржаўным інвестыцыям. Нампхо з’яўляецца цэнтрам суднабудаўнічай прамысловасці КНДР.

Гісторыя
--------

Калісьці гэта месца было маленькай рыбацкай вёскай. У 1897 годзе горад стаў адкрытым для замежнай гандлю. Нампхо стаў развівацца як сучасны порт пасля аднаўлення карэйскай незалежнасці ў 1945 годзе.

Геаграфія
---------

Горад размешчаны на паўночным беразе ракі Тэданган, за 15 км на ўсход ад вусця. Хоць гэта месца мае кантынентальны клімат і раўнінны рэльеф, сельская гаспадарка ў раёне Нампхо абмежавана з-за малой колькасці ападкаў і недахопу вады.

### Клімат

* Сярэднегадавая тэмпература паветра — 10,9 °C
* Адносная вільготнасць паветра — 72,7 %
* Сярэдняя хуткасць ветру — 2,7 м/с

| **Клімат Нампхо** |
| --- |
| Паказчык | Сту | Лют | Сак | Кра | Май | Чэр | Ліп | Жні | Вер | Кас | Ліс | Сне | Год |
| Сярэдняя тэмпература, °C | −4,9 | −2,3 | 3,3 | 10,5 | 16,3 | 20,9 | 23,9 | 24,5 | 19,9 | 13,5 | 5,4 | −1,5 | 10,9 |

Эканоміка
---------

Прамысловасць Нампхо — суднабудаванне, каляровая металургія, машынабудаванне, шкляныя і тэкстыльныя прадпрыемствы, вытворчасць будматэрыялаў, харчовая прамысловасць, рыбалоўства.

Транспарт
---------

Нампхо злучаны з Пхеньянам чыгункай і аўтамабільнай трасай. Васьмікіламетровая дамба горада мае тры шлюзавыя камеры, якія дазваляюць прапускаць судны памерам да 50 000 тон. Порт мае сучасную інфраструктуру і можа прымаць судны да 20 000 тон. Падчас зімы гавань замярзае. Нампхо з’яўляецца варотамі Пхеньяна ў Жоўтае мора.

Раней, у 1982—2009 гадах, дзейнічала тралейбусная сістэма.

Помнікі
-------

«Манумент вызвалення» — мемарыял савецкім воінам, загінулым пры вызваленні Карэі ад японскай акупацыі.

Галерэя
-------

* Здымак з космасуЗдымак з космасу
* Траса, якая злучае Нампхо з ПхеньянамТраса, якая злучае Нампхо з Пхеньянам
* Плаціна на Жоўтым морыПлаціна на Жоўтым моры
* Малюнак адкрыцця плаціныМалюнак адкрыцця плаціны

Гарады-пабрацімы
----------------

* Санкт-Пецярбург, Расія
* Цяньцзінь, Кітай

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Нампхо — TransPhoto **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 24 жніўня 2017.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нампхо
* Карта Нампхо (кар.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 00641882 · VIAF: 259666179 |
**Мала-Пятроўскі мост** — аўтадарожны бэлечны мост цераз Жданаўку ў Петраградскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Петраградскі і Пятроўскі востраў.

Размешчаны ў створы моста Бетанкура, звязваючы яго з Наваладажскай і Жданаўскай вуліцамі. На Пятроўскім востраве да моста падыходзяць Рамесная вуліца і Пятроўскі праспект. Вышэй па цячэнні знаходзіцца 4-ы Жданаўскі мост. Найбліжэйшыя станцыі метрапалітэна — «Чкалаўская», «Спартыўная».

З 1820-х гадоў мост называўся Пятроўскім або Новым Пятроўскім, а з 1876 года — Малым Пятроўскім (для адрознення ад Вялікага Пятроўскага маста цераз Малую Неўку). Сучасная назва вядома з 1930-х гадоў.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Харбар-Брыдж** (англ.: Harbour Bridge) — самы вялікі мост Сіднея, адзін з самых вялікіх стальных арачных мастоў у свеце. Ён з’яўляецца адной з галоўных славутасцяў Сіднея. З-за сваёй характэрнай формы мост атрымаў у сіднейцаў жартоўную назву «Вешалка». Мост быў адкрыты 19 сакавіка 1932 года.

Агульная даўжыня ўсяго моста — 1149 метраў. Шырыня — 49 метраў. Поўная вага моста — 52 800 тон.

Па мосце ажыццяўляюцца аўтамабільныя, пешаходныя і чыгуначныя зносіны. Харбар-Брыдж злучае дзелавую, цэнтральную частку горада з Паўночным берагам і перасякае заліў Порт-Джэксан.

Зноскі
------

1. ↑  19 Mar 1932 - Sydney Harbour Bridge opened — State Records Authority of New South Wales. Праверана 25 верасня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q7603489'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1025266056 · LCCN: sh86000508 · VIAF: 258315688 |
**Наменклату́ра ІЮПА́К** — гэта сістэма найменняў хімічных злучэнняў і апісання навукі хіміі ў цэлым. Яна развіваецца і падтрымліваецца ў актуальным стане Міжнародным саюзам тэарэтычнай і прыкладной хіміі — ІЮПАК (IUPAC).

Правілы наменклатуры арганічных і неарганічных злучэнняў змяшчаюцца ў афіцыйных выданнях ІЮПАК. Акрамя афіцыйных назваў, шырокае распаўсюджванне набылі:

* Сіняя кніга (*Blue Book*) — правілы наменклатуры арганічных злучэнняў.
* Чырвоная кніга (*Red Book*) — правілы наменклатуры неарганічных злучэнняў.
* Зялёная кніга (*Green Book*) — рэкамендацыі па выкарыстанні сімвалаў, складзеныя сумесна з ІЮПАК
* Залатая кніга (*Gold Book*) — кампендыум па тэхнічнай тэрміналогіі, якая ўжываецца ў хіміі.

Існуюць таксама даведнікі па тэрміналогіі ў біяхіміі, аналітычнай хіміі і хіміі макрамалекул. Змены ў гэтых дакументах публікуюцца ў часопісе «Pure and Applied Chemistry».

Гл. таксама
-----------

* Наменклатура арганічных злучэнняў ІЮПАК
* Наменклатура неарганічных злучэнняў ІЮПАК
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рыжкоў.

**Антон Андрэевіч Рыжкоў** (1920—1944) — капітан Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Антон Рыжкоў нарадзіўся 5 сакавіка 1920 года ў вёсцы Абрамаўка (цяпер — Талоўскі раён Варонежскай вобласці). Пасля заканчэння пачатковай школы працаваў спачатку ў калгасе, затым на машынна-трактарнай станцыі, на заводзе. У кастрычніку 1940 года Рыжкоў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З ліпеня 1941 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

Да верасня 1943 года гвардыі старшы лейтэнант Антон Рыжкоў камандаваў ротай 29-га гвардзейскага стралковага палка 12-й гвардзейскай стралковай дывізіі 61-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро. 28 верасня 1943 года рота Рыжкова пераправілася праз Дняпро у раёне вёскі Глушэц Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР і прыняла актыўны ўдзел у баях за захоп і ўтрыманне плацдарма на яго заходнім беразе, адбіўшы вялікую колькасць контратакаў праціўніка. У крытычны момант бою Рыжкоў асабіста падняў сваю роту ў рукапашную атаку, вывеўшы яе з акружэння.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за «мужнасць і гераізм, праяўленыя пры фарсіраванні Дняпра і ў баях на захопленым плацдарме» гвардыі старшы лейтэнант Антон Рыжкоў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Ордэн Леніна і медаль «Залатая Зорка» ён атрымаць не паспеў, так як 28 студзеня 1944 года загінуў у баю.

Першапачаткова быў пахаваны ў брацкай магіле ля вёскі Церабаў Петрыкаўскага раёна Гомельскай вобласці, пазней перапахаваны ў брацкую магілу на Кургане Славы ў Мазыры.

Быў таксама узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі і медалём.

У гонар Рыжкова ў Талавой усталяваны яго бюст.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Антон Андрэевіч Рыжкоў на сайце «Героі краіны»
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* *Гринько А. И. Улаев Г. Ф.* Богатыри земли Воронежской. — Воронеж, 1965.
* *Мальков. Д. К.* Сквозь дым и пламя. — М.: Воениздат, 1970.
**Сулейман Шах** — (турэцк.: Süleyman Şah — Süleyman bin Kaya Alp; (1178—1227 г.) — дзед Асмана I, сын Кыя Алпа, родапачынальніка кіраўнікоў племяннога саюза каі і Асманскай імперыі, продка дынастыі Асманаў.

Сулейман патануў пры пераправе праз раку Еўфрат і быў пахаваны непадалёк ад ракі ў мястэчку, званым «Грабніца Турка» (турэцк.: Türk Mezarı), якая лічыцца святой (каля замка Джабер). Да 22 лютага 2015 года грабніца Сулейман Шаха[en] знаходзілася на тэрыторыі Сірыі, але па дагаворы 1923 года Турцыя атрымала права ўсталяваць на грабніцы свой сцяг і выставіць там ганаровую варту.

Падчас ваеннай аперацыі, 22 лютага 2015 года варта аховы грабніцы была знята, а грабніца эвакуіравана на прыгранічную з Сірыяй тэрыторыю. Грабніцу ахоўвалі 40 турэцкіх салдатаў. Тэрыторыя знаходзілася пад кантролем баявікоў ІДІЛ, аднак, за ўвесь перыяд іх знаходжання, грабніцы і турэцкім салдатам не было нанесена ніякай шкоды. Падчас эвакуацыі загінуў адзін турэцкі салдат. Прэм'ер міністр Турцыі Ахмет Давутаглу заявіў, што пазней грабніца будзе вернута на сірыйскую тэрыторыю.

Зноскі
------

1. ↑  Turkey
2. ↑  Турецкий солдат погиб при эвакуации охраняющих могилу Сулейман Шаха военных

Літаратура
----------

* Рубль В. А. История средневекового Востока: Курс лекций: Учеб. пособие .. — Киев: «Лебедь», 1997. — 464 с.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Кыя Алп** | **Правадыр племяннога саюза каі**1214—1227 | Пераемнік**Эртагрул** |

| Султаны Асманскай імперыі |
| --- |
|  | 
Асман I • Архан I • Мурад I • Баязід I • Мехмед I • Мурад II • Мехмед II • Баязід II • Селім I • Сулейман I • Селім II • Мурад III • Мехмед III • Ахмед I • Мустафа I • Асман II • Мурад IV • Ібрагім I • Мехмед IV • Сулейман II • Ахмед II • Мустафа II • Ахмед III • Махмуд I • Асман III • Мустафа III • Абдул-Хамід I • Селім III • Мустафа IV • Махмуд II • Абдул-Меджыд I • Абдул-Азіз • Мурад V • Абдул-Хамід II • Мехмед V • Мехмед VI
 |  |



| ?Сулейман Шах — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Сулейман Шах |  | Кыя Алп[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid · genealogics.org |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Марчанка.
**Антон Аляксандравіч Марчанка** (5 верасня 1987, пас. Обухава, Арэнбургская вобласць — 8 жніўня 2008, Цхінвалі) — радавы, механік-вадзіцель 19 мотастралковай дывізіі ў складзе міратворчага батальёна змяшаных сіл па падтрыманні міру ў зоне грузіна-асяцінскага канфлікту, Герой Расійскай Федэрацыі.

8 жніўня грузінскімі войскамі была распачатая атака па базавым лагеры батальёна. Міратворцы аказалі люты супраціў праўзыходным сілам суперніка, вялі агонь са стралковай зброі, гранатамётаў і ўзбраення баявых машын пяхоты. Падчас бою Антон Марчанка вывяў падпаленую БМП з пазіцыі расійскіх міратворцаў, тым самым выратаваў ад смерці сваіх таварышаў. Радавы не паспеў пакінуць агорнутую полымем машыну, якая падарвалася ад дэтанацыі паліўных бакаў і боекамплекта. Указам Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі ад 1 кастрычніка 2008 года № 1428 яму было прысвоена званне Героя Расіі (пасмяротна).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

Антон Аляксандравіч Марчанка на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Антон Іванавіч Сліц** (17 мая 1894, вёска Анзулі, Латвійская ССР — 28 ліпеня 1945, Масква) — ваенны дзеяч, генерал-маёр, Герой Савецкага Саюза.

Па нацыянальнасці беларус. У 1917 годзе скончыў Дзвінскую школу прапаршчыкаў. У Чырвонай Арміі з 1928 года. Удзельнік Грамадзянскай вайны, баявых дзеянняў на Заходнім і Паўднёвым франтах.

У час Вялікай Айчыннай вайны з 1941 года на Заходнім і 2-м Беларускім франтах.
42-я стралковая дывізія пад яго камандаваннем у наступальных баях з 28 чэрвеня 1944 года прайшла з баямі звыш 100 кіламетраў, фарсіравала рэкі Бася, Дняпро, Друць, захапіўшы плацдармы і забяспечыўшы поспех наступлення. З 23 па 30 чэрвеня дывізіяй вызвалена больш за 200 населеных пунктаў, знішчана 19 танкаў, 31 гармата, 119 аўтамашын, 1837 салдат і афіцэраў ворага.

За гэтыя баі палкоўніку А. І. Сліцу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза 21 ліпеня 1944 года.

У 1943 годзе скончыў Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ.

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Сліц Антон Іванавіч / 10 // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 9. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

Спасылкі
--------

Антон Іванавіч Сліц на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Сцяг Барысава** — афіцыйны геральдычны сімвал горада Барысаў Мінскай вобласці. Сцяг зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 6 красавіка 2001 года.

Апісанне
--------

Прамавугольнае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2, якое складаецца з трох гарызантальных палос: верхняй чырвонай і ніжняй зялёнай, кожная з якіх складае 1/4 шырыні палотнішча; сярэдняя паласа — белая, складае 1/2 шырыні палотнішча, у цэнтры яе — выява герба горада Барысава.

Сцяг г. Барысава зацверджаны рашэннем Барысаўскага гарадскога Савета дэпутатаў ад 15 студзеня 2001 года № 65.

Гл. таксама
-----------

* Герб Барысава

Зноскі
------

1. ↑  Сцяг Барысава

| ⛭Сцягі адзінак Мінскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Барысаў ·  Беразіно ·  Валожын ·  Вілейка ·  Дзяржынск ·  Жодзіна ·  Капыль ·  Клецк ·  Крупкі ·  Любань ·  Маладзечна ·  Мар’іна Горка ·  Мінск1 ·  Мядзел ·  Нясвіж ·  Салігорск ·  Слуцк ·  Смалявічы ·  Старыя Дарогі ·  Стоўбцы ·  Узда ·  Чэрвень |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Гарадзея ·  Радашковічы |
| Раёны | 
Мінскі |
| 1 не ўваходзіць у склад вобласці |
**Лука Камбіяза** (іт. Luca Cambiaso, 18 кастрычніка 1527, Манелья, Генуя — 6 верасня 1585, Эскарыял) — італьянскі мастак-ман’ерыст.

Біяграфія
---------

Сын мастака Джавані Камбіяза, вучыўся ў бацькі, сфарміраваўся рана і ўжо ў 15 гадоў займаўся разам з бацькам сценапісам у Генуі. З 1544 года працаваў у цэрквах Генуі і іншых гарадоў Лігурыі, у Рыме. У канцы 1550-х гадоў пасля смерці жонкі ўступіў у сувязь са швагеркай, дазволу бацькі на шлюб з ёй ён так і не атрымаў.

У 1583 годзе прыняў запрашэнне іспанскага караля Філіпа і працаваў у Эскарыяле. Сын Арацыа Камбіязі таксама стаў мастаком.

Вывучаў і капіраваў працы Перына дэль Вагі, Бекафумі і Джавані Пардэнонэ. Склаўся пад уплывам Рафаэля, Парміджаніна і Карэджа. Вядомы таксама як бліскучы малявальшчык.

Зноскі
------

1. 1 2 3   — Netherlands Institute for Art History.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q758610'></a>
2. ↑  Luca Cambiaso<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑   Праверана 12 лютага 2023.
«Cream» ёсць першы ў свеце супер рок-гурт, які складаўся з трох выканаўцаў
**Трыа** (італ.: trio, лац.: tria) — музычны ансамбль з трох музыкантаў-выканаўцаў, вакалістаў альбо інструменталістаў. У джазавай музыцы тыповы склад трыа ўключае фартэпіяна (радзей гітару), кантрабас і секцыю ўдарных. У рок-музыцы трыа, як правіла, уключае гітару, бас-гітару і секцыю ўдарных, пры гэтым адзін з музыкантаў ці ўсё музыкі таксама спяваюць. Магчымыя і іншыя склады трыа, як то гурт «Emerson, Lake & Palmer» замест гітары выкарыстаў клавішныя. Тэрмінам трыа называюць таксама музычны твор для трох інструментаў альбо пеўчых галасоў.

Гл. таксама
-----------

* Квартэт
* Квінтэт
* Дуэт
* Сола

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · У. Даля · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4186188-7 · NKC: ph254875 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Хвашчоўка.

**Хвашчо́ўка** — ручай у Талачынскім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Малінаўка (басейн Друці). Даўжыня 15 км. Плошча вадазбору 61,5 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,13‰. Пачынаецца за 1,6 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Узгоі, вусце на паўночнай ускраіне вёскі Васкрэсенская. Рэчышча каналізаванае на 4-х участках агульнай працягласцю 6,7 км. На рацэ каля вёскі Піямонт плаціна і сажалка.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
**Хведар Кажаневіч** (14 лютага 1926 — 27 лютага 2007) — беларускі грамадскі і ваенны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 14 лютага 1926 г. у вёсцы Любель-Поль, гміна Пінкавічы, Пінскі павет, Палескае ваяводства ў Польскай Рэспубліцы.

Падчас Другой сусветнай вайны у 1940 г. разам з бацькамі быў дэпартаваны на катаргу ў раён Архангельску. У 1942 г. каб уратаваць сваё жыццё і сям’ю запісаўся да Арміі Андэрса. Прайшоў Іран, Палестыну, Італію. Удзельнік бітвы за Монтэ-Касіна, за што меў узнагароду.

У 1946 г. прыбыў у Вялікабрытанію. Ад 19 студзеня 1947 быў сябрам Згуртавання беларусаў у Вялікабрытаніі. Першыя гады жыў у Брадфардзе (Ёркшыр), потым перабраўся ў Манчэстэр, дзе працаваў інспектарам транспарту. Быў актывістам і доўгагадовым старшынём аддзелу ЗБВБ у Манчэстэры. Ад 1949 г. быў сябрам Згуртавання беларускіх камбатантаў. Адзін з арганізатараў беларускай суботняй школкі ў Манчэстэры, старшыня бацькоўскага камітэта. Адзін з ініцыятараў стварэння Беларускага клуба ў Манчэстэры, выконваў абавязкі яго скарбніка. Быў сябрам Рады БАПЦ у Вялікабрытаніі. На ягоных плячах трымалася беларускае жыццё ў графстве Ланкашыр.

Напісаў прадмову да кнігі «Беларусы ў бітве за Монтэ-Касіна».

Памёр 27 лютага 2007 г. у Манчэстэры.

Зноскі
------

1. ↑  БЕЛАРУС. Рэцэнзія. Панявераныя беларускія жаўнеры

Літаратура
----------

* Беларусы ў бітве за Монтэ-Касіна: артыкулы, дакумэнты / [уклад. Ю. Грыбоўскі; прадм. Х. Кажаневіча]. — Мн.: Кнігазбор, 2006. — 121, [1] с. [4] л. іл. — С. 53 — 102. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кн. 2). — ISBN 985-6824-28-1.

Спасылкі
--------

* Наша Ніва. Памёр Хведар Кажаневіч — адзін з апошніх жаўнераў, якія штурмавалі Монтэ-Касіна
**Трэбішніца** (сербск.: Требишњица, харв.: Trebisnjica) — рака ў Босніі і Герцагавіне, Харватыі і Чарнагорыі.

Даўжыня ракі 187 км, з іх 98 км над зямлёй, а 89 км складае падземная частка. Гэта адна з найдаўжэйшых падземных рэк у свеце. Пад зямлёй рака цячэ ў карсце галоўным чынам па Дынарскаму нагор’ю, утвараючы складаную сетку ручаёў.

Каля ракі размешаны горад Трэбіне.

Упадае ў заліў каля Дуброўніка, другі рукаў — у раку Нератву.

Рака валодае гідрарэсурсамі, воды выкарыстоўваюцца для абваднення. У Чарнагорыі на левым беразе Трэбішніцы знаходзіцца буйная пячора *Чырвоная Сцяна* з рэшткамі чалавечай дзейнасці прыкладна 16 тыс. гадоў да нашай эры.

Зноскі
------

1. ↑  Архитектурные чудеса Черногории Архівавана 1 лютага 2009.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Азярод.
Медаль «Азярод» з серыі «Беларускія народныя спартыўныя гульні». Аляксандр Іванавіч Зіменка. 1981
**Азярод** — беларуская народная гульня. Удзельнікі бяруць дугу за адзін канец, а другім стукаюць аб зямлю так, каб дуга, саспружыніўшы, пераляцела цераз азярод (адсюль назва). Пераможцы той, у каго дуга пераляціць цераз азярод больш разоў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
* *Герасіменя В.* Азярод // Малая краязнаўчая энцыклапедыя / Ганцавіцкі раённы краязнаўча-інфармацыйны партал — Эл.рэсурс gants-region.info
**Абарона Чарнігава** — баявыя сутыкненні ў 2022 годзе паміж Узброенымі Сіламі Украіны і Узброенымі Сіламі Расійскай Федэрацыі за кантроль над абласным цэнтрам на поўначы Украіны — горадам Чарнігавам.

Ход падзей
----------

24 лютага, у першы дзень расійскага ўварвання, украінская армія адбіла атаку Узброеных Сіл РФ на Чарнігаў, яны былі спыненыя за межамі горада.

25 лютага афіцыйны прадстаўнік Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі заявіў, што Чарнігаў цалкам заблакаваны часткамі Узброеных Сіл РФ. Украінская 1-я танкавая брыгада апынулася акружанай без падтрымкі пяхоты. У выніку кругавую абарону заняла тэрабарона і спехам сабраныя рэзервісты. Гарыць будынак абласнога ўпраўлення Савета бяспекі Украіны (СБУ), у які патрапілі снарады.

26 лютага гарадскі галава Чарнігава Уладзіслаў Атрошчанка заклікаў жыхароў горада рыхтавацца да вулічных баёў. Па інфармацыі агенцтва УНІАН, у жылы дом Чарнігава патрапіў снарад рэактыўнай артылерыі.

З пачатку сакваіка наступленне ў раёне Чарнігава захлынулася. 3 сакавіка расійская авіяцыя здзейсніла атаку на горад, гэта прывяло да ахвяр сярод цывільнага насельніцтва. Расійскі бок абсталёўваў пазіцыі ў раёнах населеных пунктаў Мыхайла-Кацюбынскэ, Ляўковічы, Жукоткы, Гарадня Чарнігаўскай вобласці.

Чарнігаў знаходзіўся пад абстрэламі, без электрычнасці, вады і цяпла. Паступова на дадзеным напрамку асобныя расійскія падраздзяленні адцягваліся да дзяржаўнай мяжы. 1 красавіка расіяне пакінулі Гарадню, 2 красавіка ўкраінскія вайскоўцы ўвайшлі ў Мыхайла-Кацюбынскэ. Напачатку красавіка адноўлены кантроль над усёй тэрыторыяй Чарнігаўскай вобласці.

Зноскі
------

1. ↑  Ukraine has reportedly 'halted Russia's advance' on city of Chernihiv, says UK MoD (англ.). *WalesOnline* (25 лютага 2022). Праверана 25 лютага 2022.
2. ↑  facebook.com/GeneralStaff.ua
3. ↑  facebook.com/GeneralStaff.ua
4. ↑  t.me/chernigivskaODA
5. ↑  suspilne.media
6. ↑  facebook.com/kommander.nord

| ⛭Баявыя дзеянні расійскага ўварвання ва Украіну |
| --- |
| **Іншыя падзеі вайны** |
| Ход канфлікту | 
* Храналогія расійскага ўварвання ва Украіну (2022)  (укр.) (бел.
* Ваенныя злачынствы  (укр.) (бел.
* Гарады  (англ.) (бел.
* Спыненне агню  (руск.) (бел.

 |
| Баявыя дзеянні | 

|  |  |
| --- | --- |
| Паўночны ўсход | 
* Ахтырка  (укр.) (бел.
* Васылькіў  (укр.) (бел.
* Іванкіў  (укр.) (бел.
* **Кіеў**
	+ Гастомэльскі аэрапорт  (укр.) (бел.
	+ Бравары  (укр.) (бел.
	+ Буча  (укр.) (бел.
	+ Ірпінь  (укр.) (бел.
* Канатоп  (укр.) (бел.
* **Сумы**
* Трасцянэць  (укр.) (бел.
* **Чарнігаў**
* Чарнобыль

 |
| Усход | 
* Балаклія  (укр.) (бел.
* Валнаваха  (укр.) (бел.
* Ізюм  (укр.) (бел.
* Марыупаль
	+ Азоўсталь  (укр.) (бел.
* Папасна  (укр.) (бел.
* Рубіжнэ  (укр.) (бел.
* Севераданэцк
* Старабільск  (укр.) (бел.
* **Харкаў  (укр.) (бел.**
* Чугуіў  (укр.) (бел.

 |
| Поўдзень | 
* Бэрдзянск
* Вазнэсэнск  (укр.) (бел.
* Мэлітопаль  (укр.) (бел.
* **Мікалаеў  (укр.) (бел.**
* **Адэса  (укр.) (бел.**
* Змяіны востраў
* **Херсон**
* Энэргадар

 |
| Іншае | 
* Бамбардзіроўка Явараўскага палігона  (укр.) (бел.
* Ракетны ўдар па авіябазе Мілерава

 |

 |
D-трэанін
**Трэані́н**, *2-аміна-3-гідроксімасляная кіслата*, CH3CH(OH)CH(NH2)COOH — незаменная кадзіруемая амінакіслата, вытворнае маслянай кіслаты. Упершыню вылучаны з бялку аўса у 1925 годзе С. Шрайверам и X. Бустанам.

Трэанін уваходзіць у склад большасці бялкоў (пепсін, гліадзін, фібрын і інш.). Існуе ў трох мадыфікацыях: D-, L- і D,L-трэанін. Белае крышталічнае рэчыва. Добра раствараецца ў вадзе, не раствараецца ў этаноле і дыэтылавым эфіры. Тэмпература плаўлення L-трэаніну 253 °С (плавіцца з раскладаннем), D,L-трэаніну — 234—235 °С.

Арганізм чалавек атрымлівае трэанін з ежай.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Артыкул на сайце ХиМиК.ру (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6 (Т. 16).

Спасылкі
--------

* Артыкул на сайце ХиМиК.ру (руск.)
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Трэанін

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2775880066 |
**Міхаіл Талгатавіч Дзевяцьяраў** (руск.: Михаил Талгатович Девятьяров; нар. 25 лютага 1959, Чусавой, Пермская вобласць, РСФСР, СССР) — савецкі і расійскі лыжнік, заслужаны майстар спорту СССР (1988). Заслужаны трэнер Расіі (2010).

Алімпійскі чэмпіён 1988 года на дыстанцыі 15 км і сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 1988 у эстафеце 4 × 10 км. На дыстанцыі 30 км на Гульнях у Калгары заняў 4-е месца, саступіўшы ў барацьбе за бронзу нарвежцу Вегарду Ульвангу больш за 20 секунд.

Бронзавы прызёр Зімовай Універсіяды 1981 года на дыстанцыі 15 км.

Девятьяров таксама заваяваў 2 медалі на чэмпіянаце свету 1987 года ў Оберстдорфе (срэбра ў эстафеце 4 × 10 км і бронзу на 15 км).

Чэмпіён СССР 1987 гады на дыстанцыях 15 км, 50 км і ў эстафеце 4 × 10 км, 1986 г. у эстафеце 4 × 10 км.

З траўня 2016 — трэнер спрынтарскай зборнай каманды Паўднёвай Карэі па лыжных гонках.

Сын Девяцьярава, Міхаіл Міхайлавіч Девяцьяраў, таксама займаецца лыжным спортам, мае ў актыве выступы на этапах Кубка свету і на Алімпійскіх гульнях 2010 года ў Ванкуверы.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (лыжныя гонкі) · Olympedia |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Яшкін.
**Іван Якаўлевіч Яшкін** (12 лютага 1932, Шаламы, Слаўгарадскі раён, Магілёўская вобласць — 23 кастрычніка 2016) — беларускі мовазнавец.

Біяграфія
---------

Скончыў Васькавіцкую СШ (1950), Магілёўскі педагагічны інстытут (1954). У 1957—1959 гг. працаваў у Полацкім педінстытуце, з 1959 г. — у Інстытуце мовазнаўства АН Беларусі. З 1977 г. — старшы навуковы супрацоўнік, з 1964 г. — правадзейны член Геаграфічнага таварыства беларускага філіяла пры АН Беларусі.

Дзейнасць
---------

Даследаваў беларускую дыялекталогію, лексікалогію, гісторыю беларускай літаратурнай мовы, тэрміналогію, анамастыку, этнаграфію, фалькларыстыку.

Аўтар прац «Беларускія геаграфічныя назвы. Тапаграфія. Гідралогія» (1971), «Узаемадзеянне рознадыялектных сістэм. Фанетыка» (1979), адзін са складальнікаў «Тлумачальнага слоўніка беларускай мовы» (т.1-2, 1977—1978; т. 5, 1982), «Тураўскага слоўніка» (т. 1-4, 1982—1985). Прымаў удзел у зборы матэрыялаў для «Дыялекталагічнага атласа беларускай мовы» у 1963 г. «Агульнаславянскага лінгвістычнага атласа» у 1964—1974 гг. зборы матэрыялау, укладанні i выданні лінгвагеаграфічных артыкулаў «Лексічнага атласа беларускіх народных гаворак» у 5 тамах (1971—1985 i да 1998). Удзельнічаў у выданні «Лексічнага атласа белаpycкіх народных гаворак» («Раслінны i жывёльны свет», т. 1, 1993; «Сельская гаспадарка», т. 2, 1994; «Чалавек», т. 3, 1996; «Побыт», т. 4, 1997; «Семантыка. Словаўтварэнне. Націск», т. 5, 1998), а таксама ў зборы матэрыялаў i распрацоўцы навуковых тэм «Лінгвістычны атлас Еўропы» (1985—1990), «Усходнеславянскія ізaгалосы» (1986—1991), «Слоўніка гаворак паўднёва-заходняй Віцебшчыны» (1986—1998), «Вывучэнне беларускіх, літоўскіх, польскіх i рускіх гаворак на тэрыторыі ўзаемадзеяння балтыйскіх i славянскіх моў» (1988—1990).

Прэміі
------

* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2000, у аўтарскім калектыве) — *за цыкл прац «Лексічны атлас беларускіх народных гаворак» у 5-ці тамах*.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская служба Радыё «Свабода» — 1954. Праверана 25 мая 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13028748'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q485500'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 324. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18 Кн. 1).

Спасылкі
--------

* Яшкін Іван Якаўлевіч

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1048102548 · LCCN: n80109211 · NKC: js2011638753 · NTA: 128674091 · NUKAT: n97018846 · SUDOC: 161748686 · VIAF: 164797879 |

 |
**Грэцыя** — краіна ў Паўднёвай Еўропе, размешчаная на скрыжаванні Еўропы, Азіі і Афрыкі. Краіна мае сухапутныя межы з Албаніяй на паўночным захадзе, Паўночнай Македоніяй і Балгарыяй на поўначы і Турцыяй на паўночным усходзе. Грэцыя складаецца з дзевяці геаграфічных рэгіёнаў: Македоніі, Цэнтральнай Грэцыі, Пелапанеса, Фесаліі, Эпіра, Эгейскіх астравоў (у тым ліку Дадэканеса і Кікладаў), Фракіі, Крыта і Іанічных астравоў. На ўсходзе краіна абмываецца Эгейскім морам, на захадзе — Іанічным морам, а на поўдні — Міжземным морам. Грэцыя мае самую доўгую берагавую лінію на беразе Міжземнага басейна і адзінаццатую па даўжыні берагавую лінію ў свеце, даўжыня якой складае 13,676 кіламетраў. Краіна складаецца з вялікай мацерыковай часткі і двух дадатковых паўвостраваў: Халкідыкі і Пелапанес, якія аддзелены ад мацерыка Карынфскім перашыекам. Грэцыя ўключае ў сябе велізарную колькасць астравоў, як буйных, такіх як Крыт, Эўбея, Родас і Корфу, так і груп дробных, такіх як Дадэканес і Кіклады. Восемдзесят працэнтаў тэрыторыі Грэцыі займае гарыстая мясцовасць, самая высокая кропка краіны — гара Алімп, вышыня якой складае 2,917 метраў.
**План Маўнтбе́тэна** — план прадастаўлення незалежнасці Брытанскай Індыі, які прапанаваў яе віцэ-кароль Л. Маўнтбетэн.

Абнародаваны брытанскім урадам 3 чэрвеня 1947 г. Прадугледжваў падзел Брытанскай Індыі на 2 дамініёны — Індыйскі Саюз (пераважна з індуісцкім насельніцтвам) і Пакістан (пераважна з мусульманскім насельніцтвам). Правінцыі Пенджаб і Бенгалія падзяляліся паміж імі паводле вынікаў галасавання ў мясцовай асамблеі.

Правіцелі княстваў мелі права далучыцца да аднаго з дамініёнаў або захаваць ранейшыя адносіны з Вялікабрытаніяй. 15 жніўня 1947 г. працэдура падзелу была закончана, а план Маўнтбетэна быў зацверджаны каралём Вялікабрытаніі як Закон аб незалежнасці Індыі.

Гл. таксама
-----------

* Раздзел Брытанскай Індыі

Літаратура
----------

* Маўнтбетэна план // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. С. 218.