Цяперашні стан валу кругавога замка ў Агерсбаргу (Данія).
**Дацкія кругавыя замкі** (нарв.: trelleborg) — абагульняльнае паняцце для шасці фартоў круглай формы эпохі вікінгаў. Сляды ваенных лагераў вікінгаў падобнай формы захаваліся ў Даніі (чатыры аб'екты) і паўднёвай частцы Швецыі (два аб'екты).

Паводле канструкцыі кругавыя замкі былі акружнасцю, абнесенай валам. Унутраная прастора падзялялася на чатыры роўныя часткі дзвюма перпендыкулярнымі вуліцамі. Злева і справа вуліц стаялі так званыя доўгія дамы. Паводле апісання А. Я. Гурэвіча, «уяўляюць сабой групы пабудоў, абнесеныя канцэнтрычнымі землянымі валамі і размешчаных каля марскога берага ў месцы, зручным для стаянкі караблёў».

У датаванні дацкіх круглых замкаў ёсць пэўныя цяжкасці. Большасць даследчыкаў адносіць будаўніцтва да 2-й паловы X ст. (уладарства Харальда Сінязубага), што пацвярджаюць і даныя дэндрахраналогіі. Шэраг даследчыкаў трымаецца думкі, што замкі былі пабудаваны па загаду Свена Вілабародага для збору войска перад паходам на Лондан у 1013 годзе.

У іншых мовах *дацкім кругавым замкам* можа адпавядаць паняцце *трэлебарг* (па назве першага знойдзенага замка гэтага тыпу). Да *дацкіх кругавых замкаў* некаторыя даследчыкі адносяць і паўміфічны Ёмсбарг.

Вядомыя на сёння замкі
----------------------

| Назва | Вобласць | Вал | Дамы | Карта кругавых замкаў |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Дыяметр | Шырыня | Кол-ць | Даўжыня |  |
| Сцяг Даніі Aggersborg (*Агерсбарг*) | Ютландыя (Лім-фіёрд) | 288м | 11м | 48 | 32,0м |
| Сцяг Швецыі Borgeby (*Боргебю*) | Сконэ | 150м | 15м |   |   |
| Сцяг Даніі Fyrkat (*Фюркат*) | Ютландыя (Хобра) | 120м | 13м | 16 | 28,5м |
| Сцяг Даніі Nonnebakken (*Нонебакен*) | Фюн (Одэнсэ) | 120м |   |   |   |
| Сцяг Даніі Trelleborg (*Трэлебарг*) | Зеландыя (Слагельсэ) | 136м | 19м | 16 | 29,4м |
| Сцяг Швецыі Trelleborg (*Трэлебарг*) | Сконэ | 125м |   |   |   |

Замак Трэлебарг, непадалёк ад Слагельсэ.
Першым быў выяўлены і даследаваны Трэлебарг (літаральна «замак рабоў») каля дацкага горада Слагельсэ падчас раскопак 1936—1941 гадоў. Знешні вал таўшчынёй 18 метраў уяўляў сабой правільную акружнасць дыяметрам 136 метраў, вывераную з дакладнасцю да некалькіх сантыметраў. Падлічана, што адхіленне ад геаметрычнага круга не перавышае 0,5 %. У сярэдзіне лагера меркавана размяшчалася вартаўнічая вышка.

Унутры акружнасці ў паўночна-паўднёвым і заходне-ўсходнім кірунку былі пракладзены драўляныя маставыя. Адпаведна, прасечаныя ў валах вароты былі арыентаваны на чатыры бакі свету. У кожным з чатырох сектараў круга стаяў доўгі дом. Дамы былі размешчаны перпендыкулярна адзін да аднаго і ўтваралі правільны квадрат з унутраным дваром.

Самы буйны лагер быў выяўлены археолагамі каля Агерсбарга. Дыяметр яго акружнасці перавышае 240 метраў. Як і іншыя падобныя збудаванні, ён быў разбіты ў месцы, якое дазваляла кантраляваць жыццёва важныя марскія шляхі.

У 2014 годзе на захад ад горада Кёгэ на востраве Зеландыя была выяўлена круглая крэпасць Вале Боргрынг дыяметрам 145 метраў. Замак мог быць пабудаваны ва ўладарства караля Даніі і Нарвегіі Харальда I Сінязубага або яго сына — Свена I Вілабародага, які заваяваў Англію.

Зноскі
------

1. ↑  Унутраны дыяметр вала
2. ↑  стар.-сканд.: træl — раб
3. ↑  А. Я. Гуревич. «Существовал ли Йомсборг?»
4. ↑  У Даніі знойдзена новая крэпасць вікінгаў эпохі Харальда Сінязубага
5. ↑  У Даніі адкрылі новую крэпасць вікінгаў

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дацкія кругавыя замкі
* Від лагера каля Агербарга ў Google Maps
* Від лагера Трэлебарг у Google Maps

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 146584240 |