recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Пятро Рашэтнік** (2 чэрвеня 1926 — 21 ліпеня 2008) — беларускі грамадскі дзеяч, сябра СБМ, ахвяра палітычных рэпрэсій, ветэран нацыянальнага руху.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 2 чэрвеня 1926 года ў в. Заполле Навагрудскага павета Навагрудскага ваяводства ў Польскай Рэспубліцы. Бацька працаваў дарожным майстрам у Кашалёўскай гміне.

Скончыў пачатковую школу ў Заполлі, паступіў у польскую прыватную гімназію ў Навагрудку. Пасля далучэння Заходняй Беларусі да СССР у верасні 1939 года нядоўга вучыўся ў школе ў Навагрудку, але потым перайшоў вучыцца ў Навагрудскую беларускую гімназію, што пераехала з Вільні і дырэктарам якой першапачаткова быў вядомы беларускі дзеяч Барыс Кіт. Пасля нямецкай акупацыі працягваў вучыцца і скончыў 7-ы клас. У 1942 годзе паступіў у Навагрудскую настаўніцкую семінарыю.

У 1943 годзе па прапанове Барыса Рагулі ўступіў у Саюз беларускай моладзі. У 1944 годзе добраахвотна як сябра СБМ паехаў вучыцца ў авіяцыйную школу ў Германіі, але фактычна ягоная група вучылася на электрыкаў і была накіраваная ставіць лініі электраперадач у Аўстрыі, Югаславіі і Германіі. Пасля беларуская моладзь была распушчана і кожны зарабляў на жыццё сам, а Пятро Рашэтнік працаваў у нямецкага фермера ў Баварыі, дзе ён і застаў амерыканскае войска. Разам з іншымі быў перавезены амерыканцамі да Чэхаславакіі і перададзены савецкім уладам, якая яго забралі ў Савецкую Армію. Тры гады служыў у Чэхаславакіі, Венгрыі і Аўстрыі.

У 1948 годзе арыштаваны ў аўстрыйскім горадзе Сантпэльпэне[*удакладніць*]. Следства вяла контрразведка, Пятро Рашэтнік быў асуджаны на 25 гадоў за «здраду Радзіме». Трапіў у лагеры на Інце, дзе пазнаёміўся і пасябраваў з беларускімі нацыянальнымі дзеячамі Янкам Гінько, Сымонам Раманчуком і іншымі. У 1950 годзе дзякуючы Сымону Раманчуку пазнаёміўся з Ларысай Геніюш, якую тады прыслалі ў лагер. У 1953 годзе Пятро Рашэтнік разам з Міколам Канашам прабраліся праз шахту да жаночага лагеру, каб перадаць запіскі беларускім дзяўчатам і Ларысе Геніюш, а па вяртанні былі затрыманыя аховаю. Атрымалі за гэта 20 сутак арышту і на тры месяцы падаўжэння тэрміну зняволення.

З лагераў вызваліўся ў верасні 1956 года. Пасля вызвалення Пятро Рашэтнік вярнуўся на бацькаўшчыну. Жыў у Баранавічах, працаваў токарам. Працягваў сябраваць з Ларысай і Янкам Геніюшамі, іншымі былымі беларускімі палітзняволенымі.

16 студзеня 2000 года ўдзельнічаў у сустрэчы беларускіх камбатантаў у Гародні, куды прыехалі беларускія патрыёты, былыя вязні з розных гарадоў Беларусі.

Памёр 21 ліпеня 2008 года ў Баранавічах. Пахаванне адбылося 22 ліпеня на баранавіцкіх могілках.

Спасылкі
--------

* Радыё Свабода. Памёр Пётра Рашэтнік
* 20 гадоў таму ў Гародні прайшла сустрэча беларускіх камбатантаў Архівавана 13 красавіка 2020.

Літаратура
----------

* Пятро Рашэтнік «Сустрэчы на жыцьцёвым шляху» — успаміны (запісаныя Сяргеям Яршом) і лісты да Л. Геніюш — // Беларускі Рэзыстанс № 1(3)-2006
* Руслан Равяка «Праз шахту да Ларысы Геніюш» // Наша Ніва, 14 чэрвеня 2000
Плады блёкату чорнага (*Hyoscyamus niger*) з’яўляюцца прыкладам крыначкі
**Крыначка** (лац.: pyxidium) — тып простага, цэнакарпнага, сухога плоду некаторых відаў кветкавых раслін. Уяўляе сабой плод, які лопаецца або рэпаецца. Па сутнасці з’яўляецца разнавіднасцю плоду-каробачкі. Адрозніваецца тым, што пры паспяванні адкрываецца не падоўжнымі шчылінамі, што ўласціва для тыповых каробачак, а папярок — невялікім «вечкам» зверху.

Падобны тып пладоў сустракаецца ў раслін з роду вочны цвет (*Anagallis*), трыпутнік (*Plantago*), а таксама ў блёкату чорнага (*Hyoscyamus niger*).

Літаратура
----------

* *Коровкин, О. А.* Анатомия и морфология высших растений. Словарь терминов. — М.: Дрофа, 2007.
* Словарь ботанических терминов. / Под общ. ред. И. А. Дудки. — Киев: Наукова думка, 1984.
* Крыночка, плод-коробочка // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона |
**Лі́сна** — возера ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі; паўночны бераг возера мяжуе з Себежскага раёнам Пскоўскай вобласці Расіі. Размешчана за 42 км на паўночны ўсход ад Верхнядзвінска, уваходзіць у Себежскую групу азёр.

Апісанне
--------

Лісна адносіцца да ліку неглыбокіх азёр. Катлавіна падпруднага тыпу, выцягнутая з поўначы на поўдзень на 7,8 км. Берагавая лінія мае простыя і плаўныя абрысы. На захадзе і поўдні схілы надводнай часткі высокія (да 15—20 м), стромкія, нярэдка абрывістыя, паўднёва-заходнія дасягаюць вышыні 30 м і крута абрываюцца да зрэзу вады. Паўночныя і ўсходнія схілы не выяўленыя, забалочаныя, пакрытыя рэдкім сасновым лесам.

У паўднёвай частцы возера маецца даволі буйны востраў, які аддзяляе ад асноўнага люстэрка інтэнсіўна зарастаючы заліў.

Праз возера працякае рака Свольна (басейн Заходняй Дзвіны). З Асвейскім возерам злучаецца праз канал Дзегцяроўку і раку Старая. Упадае Паплаўская канава з возера Белае, ручай з возера Малы Тучок, ручаі.

На возеры
---------

На беразе возера знаходзяцца наступныя населеныя пункты:

* Вёска Валясы
* Вёска Дзянісенкі
* Вёска Залучча, Верхнядзвінскі раён
* Вёска Лісна
* Вёска Малашкава
* Вёска Мыленкі

На беразе возера, за 0,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Дзянісенкі знаходзіцца курганны могільнік крывічоў (X—XII ст.).

Раслінны свет
-------------

Невялікія глыбіні возера і шырокая літараль спрыяюць інтэнсіўнаму зарастанню возера. Паласа расліннасці практычна паўсюдна дасягае 100—200 м. Суцэльнае зарастанне адзначана ў заліве ля ўсходняга берага, які практычна цалкам аддзелены ад возера востравам. Глыбіня распаўсюджвання падводных макрафітаў дасягае 2 м, і толькі зрэдку да 2,6 м.

Жывёльны свет
-------------

Іхціяфаўна возера ляшчова-шчупакова-лінёвая. Акрамя таго, у возеры водзяцца акунь, плотка, судак, сом, вугор, карась. Вядзецца перыядычны прамысловы лоў рыбы.

Экалогія
--------

Возера Лісна з боку вёскі Дзянісенкі
Берагі возера слаба заселеныя. У межах вадазбору адсутнічаюць прамысловыя прадпрыемствы, а шырокая паласа лесу вакол затрымлівае сельскагаспадарчае забруджванне. Усё гэта абумоўлівае высокую якасць вады і прыцягвае турыстаў.

З 1995  па 1999 год возера і навакольныя лясы ўваходзілі ў склад ландшафтнага заказніка «Чырвоны бор».
З 2000 года возера з тэрыторыяй заходняга і паўднёвага берагоў адносяцца да Асвейскага ландшафтнага заказніка.

Гаспадарка
----------

Водныя рэсурсы возера заарандаваныя ТАА «Інтэрсервіс» (Наваполацк). З гэтай прычыны аматарская лоўля рыбы ў возеры абмежаваная.

Зноскі
------

1. 1 2  Ліст карты O-35-141. Выданне 1978 года. (руск.)
2. ↑  Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.

Спасылкі
--------

* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  (руск.)
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вараб’ёў.
**Анатоль Міхайлавіч Вараб’ёў** (нар. 10 студзеня 1942, в. Люшнева, Баранавіцкі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі дзеяч самадзейнага мастацтва, балетмайстар. Заслужаны работнік культуры Беларусі (1975). Народны артыст Беларусі (1987). Працаваў y розных творчых калектывах. З 1967 года кіраўнік Брэсцкага народнага ансамбля танца «Радасць». Ажыццявіў шэраг харэаграфічных пастановак з выкарыстаннем беларускага танцавальнага фальклору («Палескае вяселле», «Радасць працы», «Свята на Палессі», «Дажынкі», «Валёнкі», «Сувенір» і інш.), падрыхтаваў больш за 20 канцэртных праграм. Прэмія Ленінскага камсамола Беларусі 1978 года.

Ганаровы грамадзянін горада Брэста (27.04.2012).

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
**Машына пераменнага току**: электрычная машына пераменнага току. Адрозніваюць **сінхронныя**, **асінхронныя** і **калектарныя**; паводле колькасці фаз **адна-**, **дзвюх-** і **трохфазныя**. Найбольш пашыраныя трохфазныя машыны пераменнага току, машыны з іншай колькасцю фаз (напрыклад, электрычныя мікрамашыны) выкарыстоўвацца для адмысловых мэтаў.

У сінхронных машынах ротар, на якім змешчана абмотка ўзбуджэння, верціцца з той самай хуткасцю і ў тым самым кірунку, што і вярчальнае магнітнае поле (г.зн. сінхронна). Сінхронныя машыны выкарыстоўваюцца як генератары (сінхронны генератар, турбагенератар, гідрагенератар) і як рухавікі сярэдняй і вялікай магутнасці (сінхронны рухавік).

Ротар асінхроннай машыны верціцца несінхронна (асіхронна) адносна вярчальнага магнітнага поля. Асінхронныя і калектарныя машыны пераменнага току выкарыстоўваюцца пераважна як рухавікі (асінхронны рухавік).

Найпрасцейшая схема машыны пераменнага току складаецца з пары нерухомых магнітных полюсаў, якія ствараюць нязменны ў часе магнітны паток, і змешчанага паміж імі вярчальнага незамкнёнага токаправоднага вітка з воссю вярчэння, перпендыкулярнай сілавым лініям магнітнага поля. Канцы вітка выводзяцца на кантакты, да якіх далучаны вонкавы электрычны ланцуг. Пры вярчэнні вітка ў ім індуктуецца пераменная ў часе ЭРС, якая, праз кантакты, выклікае працяканне ў вонкавым ланцугу пераменнага току, які змяняе свой кірунак 2 разы за 1 абарот вітка. Частата ЭРС у вітку прапарцыянальная яго вуглавой хуткасці і колькасці пар магнітных полюсаў.

Літаратура
----------

* Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 8. Паддубнікі — Рабкі / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1975. — 676 с.: іл. карты. С.383,384.
**Аўксенцій Ягоравіч Мардзінаў** (1910—1993) — першы якуцкі навуковец-філосаф, доктар філасофскіх навук, прафесар; Заслужаны дзеяч навукі РФ.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 23 лютага (10 лютага па старым стылі) 1910 года ў цяпер Усць-Амгінскім наслегу Тацінскага ўлуса ў беднай сям’і.

У веку дзевяці гадоў паступіў у Чычымахскую пачатковую школу, потым працягнуў навучанне ў Чаркескай сямігадовай школе. У 1929—1930 гадах займаўся журналісцкай дзейнасцю, быў адказным сакратаром газеты «Эдэр бальшавік». У 1930 годзе скончыў Якуцкі педагагічны тэхнікум і паступіў у літаратуры і гісторыі Маскоўскі інстытут філасофіі, які скончыў у 1934 годзе. Па даручэнні Маскоўскага гаркама і Цэнтральнага камітэта камсамола браў удзел у правядзенні ўсепрасветы ў Маскоўскай вобласці.

У канцы 1934 года Мардвінаў вярнуўся на радзіму і з гэтага часу займаўся педагагічнай дзейнасцю, выкладаючы філасофію: з 1936 года быў загадчыкам кафедрай філасофіі Якуцкага педагагічнага інстытута (па сумяшчальніцтве працаваў навуковым сакратаром Навукова-даследчыцкага інстытута мовы і культуры пры Савеце народных камісараў Якуцкай АССР), з 1956 года — загадчык кафедрай філасофіі Якуцкага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1940 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Дыктатура пралетарыяту і нацыянальная культура»; у 1954 годзе — доктарскую, тэма «Сацыялістычнае ўтрыманне і нацыянальная форма савецкай культуры народаў СССР».

Памёр А. Е. Мардзінаў 1 лістапада 1993 года. Яго імем названа Тацінская гімназія.

Зноскі
------

1. ↑  Мординов Авксентий Егорович
2. ↑  Таттинская гимназия имени А. Е. Мординова

Спасылкі
--------

* Мординов Авксентий Егорович (руск.)
* ДРЕВО ЗНАНИЙ, ДРЕВО ЖИЗНИ ЯКУТСКОГО ФИЛОСОФА Архівавана 27 красавіка 2016. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Коханаў.
**Анатолій Паўлавіч Коханаў** (23 лютага 1950, в. Замакроўе, Рагачоўскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 23 лютага 1950 года ў в. Замакроўе Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці.

Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава, эканаміст.

Працаваў галоўным эканамістам калгаса «Чырвоны Кастрычнік» Бераставіцкага раёна; старшынёй СВК «Малабераставіцкі элітгас» Бераставіцкага раёна Гродзенскай вобласці.

З'яўляецца заслужаным работнікам сельскай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, Пашаны.

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае двух сыноў.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Галіч.

**Цвітан Галіч** (29 лістапада 1909 — 6 красавіка 1944) — харвацкі ас часоў Другой сусветнай вайны.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 29 лістапада 1909 года ў вёсцы Горыца каля мястэчка Любушкі на адрыятычным узбярэжжы Харватыі, што была ў той час у складзе Аўстра-Венгрыі. Скончыў сярэднюю школу ў горадзе Совічы, што ў цяперашняй Босніі і Герцагавіне. У 1927 годзе быў прызваны ў югаслаўскія каралеўскія паветраныя сілы і скончыў лётную акадэмію ў горадзе Мостар у 1932 годзе.

Пасля заканчэння красавіцкай вайны далучыўся да ваенна-паветраных сіл Незалежнай Харватыі. Стаў валанцёрам, далучыўшыся да Харвацкага паветранага легіёна, і адправіўся ў горад Фюрт пад Нюрнберг для спецыяльных трэніровак перад адбыццём на Ўсходні фронт як сябрам 15-ай (харвацкай) эскадрыльі (штафеля). Першая перамога ў паветраным баю была атрымана Галічам 2 сакавіка 1942 года на самалёце Bf 109E-4, збіўшы савецкі разведчык Р-10 каля пасёлка Магітаўка на ўзбярэжжы Азоўскага мора.

Да чэрвеня 1943 года Цвітан атрымаў 38 пацверджаныя паветраныя перамогі. 3 чэрвеня быў узнагароджаны Германскім крыжом у золаце. З Германіі ён таксама атрымаў жалезныя крыжы 2-га і 1-га класаў. Антэ Павеліч узнагародзіў пілота ўзнагародай «За храбрасць» і дараваў званне «рыцар».

Загінуў харвацкі ас пад час паветранага налёта англійскай авіяцыі на аэрадром Залужаны, што пад горадам Баня-Лука 6 красавіка 1944 года ад выбуху бомбы. Адбылося гэта ў той момант, калі Галіч вярнуўся з патрулявання, прызямліўся і вылазіў з самалёта. Пахаваны быў Цвітан на могілках Мірагой у Заграбе. Але магіла быра разбурана камуністамі пасля ўзяцця горада ў 1945 годзе.

Усяго на рахунку Галіча 439 баявых вылетаў, 38 перамог падцверджаных і 8 непадцверджаных.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Savic, D. and Ciglic, B. Croatian Aces of World War II Osprey Aircraft of the Aces - 49, Oxford, 2002 ISBN 1-84176-435-3.
**Занеўскі праспект** — праспект у Чырвонагвардзейскім раёне Санкт-Пецярбурга. Шыротная радыяльная магістраль у гістарычных раёнах Малая Охта, Ябланаўка і Парахавыя. Праходзіць ад Малаохцінскага праспекта да чыгуначнай лініі Ладажскі вакзал — Ручаі. З захаду злучаны мостам Аляксандра Неўскага з Неўскім праспектам, на ўсход пераходзіць у праспект Касыгіна. Перасякае раку Акервіль па Занеўскім мосце.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
Аўкштайцкі нацыянальны парк
**Аўкштайцкае ўзвышша** (літ.: Aukštaičių aukštuma) — марэннае ўзвышша на ўсходзе Літвы, частка Балтыйскай грады, знаходзіцца паміж рэкамі Нярыс, Даўгава, Швянтоя і Жэймена, злучаецца са Свянцянскім узвышшам. Найвышэйшы пункт — 247 м.

Утварэнне ўзвышша звязана з дзейнасцю апошняга ледавіка, магутнасць адкладаў якога складае 80-150 метраў. Рэльеф узгорысты, на ўчастках, утвораных доннай марэнай, — хвалісты. Гэта самая азёрная частка Літвы: азёры займаюць больш за 6 % паверхні. Усходняя частка складзена пераважна пяскамі і супескамі, цэнтральная і заходняя — супескамі, суглінкамі і глінамі.

Гл. таксама
-----------

* Аўкштайція
* Аўкштайцкі нацыянальны парк

Спасылкі
--------

* vle.lt
Вагон **Tatra K2** — першы сучленены трамвай, які вырабляўся кампаніяй ЧКД з 1966 па 1983. Выраблены на базе эксперыментальнага K1 з электрычным абсталяваннем ад T3. Прататып з'явіўся ў 1966 годзе пад нумарам 7000. Невялікі прамежак часу вагон ездзіў па Празе, затым быў перавезены ў горад Мост, а затым у Брно. Серыйная вытворчасць K2 пачалася ў 1966 годзе. Большасць вагонаў працягваюць эксплуатавацца ( мадэрнізаваныя). Вагон быў абсталяваны чатырма цягавымі электрарухавікамі ТЕ 022. Токаздым у Tatra-K2 ажыццяўляўся пры дапамозе пантографа. Новасібірск стаў першым горадам у СССР, які атрымаў чэшскія сучлененыя вагоны. Мадэрнізаваны K2 пастаўляўся ў вялікай колькасці ў Брно, уключаў у сябе пераробленую пярэднюю частку і абноўленае электроннае абсталяванне. Мадэрнізаваныя машыны атрымалі найменне K2R, дзе літара 'R' азначае "рэканструяваны".

Мадыфікацыі
-----------

### K2SU

K2SU-гэта версія K2, выпускалася з 1966 у СССР. Вытворчасць была спынена ў 1969. Тым не менш, было выпушчана 246 вагонаў. Адзіны захаваны на сённяшні дзень вагон K2SU - музейны вагон № 801 у Екацярынбургу, адноўлены ў 1998 годзе.

### K2YU

Адзіны горад у Югаславіі, куды пастаўляліся K2 - Сараева. Вагоны K2YU практычна не адрозніваліся ад зыходнай мадэлі, але адно прыкметнае адрозненне - пантограф усталяваны не над пярэдняй, а над задняй калыскай. Вырабляліся на працягу 1973 -1983.

Галерэя
-------

* Tatra K2
* Мадернізаны K2 у БраціславеМадернізаны K2 у Браціславе
* Вагон K2 у БрноВагон K2 у Брно
* K2R у ОстравеK2R у Остраве
* Вагон K2YU у СараеваВагон K2YU у Сараева

| Tрамвай ČKD Tatra |
| --- |
| 
T1 |
T2 |
T3 |
T4 |
T5A5 |
T5B6 |
T5C5 |
T6B5 |
T6A2 |
T6A5 |
T7B5 |
T6C5 |
K1 |
K2 |
K5 |
KT4 |
KT8D5 |
RT8D5 |
RT6N1 |
RT6S
 |
**Нацыянал-сацыялістычны саюз дапамогі ахвярам вайны** (ням.: NS-Kriegsopferversorgung, скар. *NSKOV*) — грамадская арганізацыя у Германіі ў складзе НСДАП, якая займалася дабрачыннасцю і арганізацыяй сацыяльнага забеспячэння для ветэранаў, сур’ёзна параненых на франтах Першай сусветнай вайны.

Гісторыя
--------

Саюз быў створаны ў 1934 годзе, разам з Нацыянал-сацыялістычнай народнай дабрачыннасцю удзельнічаў у дабрачынных акцыях і праграмах у галіне аховы здароўя. Нязменным кіраўніком арганізацыі быў обергруппенфюрэр СА Ганс Оберліндабер  (ням.) (бел.).

10 кастрычніка 1945 года па ўказанні Кантрольнага савета дзейнасць Саюза была афіцыйна забароненая, 30 кастрычніка Кантрольны савет пастанавіў ліквідаваць саюз.

Спасылкі
--------

* Цэнтральныя органы Германіі
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел краін свету.
**Адміністрацы́йна-тэрытарыя́льны падзе́л** — падзел тэрыторыі ўнітарнай дзяржавы на часткі (адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі), у адпаведнасці з якім будуецца сістэма мясцовых органаў улады. Абумоўлены прыроднымі, палітычнымі, эканамічнымі, нацыянальнымі і іншымі чыннікамі. 

Суб'ектам федэрацый, як правіла, таксама ўласцівы адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел, аднак яны ў сваю чаргу самі могуць быць федэрацыямі (напрыклад, РСФСР).

Глядзіце таксама
----------------

* Унітарная дзяржава
* Федэрацыя
* Мясцовае самакіраванне
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Шанлыўрфа (значэнні).
**Шанлыўрфа** (турэцк.: Şanlıurfa) — горад у паўднёва-ўсходняй Турцыі, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Шанлыўрфа. Да 1984 — Урфа, прыстаўка «шанлы-» (літ.: слаўны, дастойны) дададзеная турэцкім парламентам ў знак прызнання подзвігу гараджан падчас вайны за незалежнасць.

Месца вядомае з 9 тыс. да н.э. Лічыцца, што Урфа можа быць біблейскім горадам Ур, што пацвярджаецца яе блізасцю да сяла Харан (дзе па легендзе нарадзіўся Аўраам). Урфа таксама вядомая як месца нараджэння біблейскага персанажа Іова. Урфа радзіма многіх знакамітых людзей, у т.л. курдскага лідара Абдулы Аджалана.
**Зангезурскі нацыянальны парк імя акадэміка Гасан Аліева** (азерб.: Akademik Həsən Əliyev adına Zəngəzur Milli Parkı) — запаведнік у Азербайджане. Створаны ў 2003 годзе на тэрыторыі Ардубадскага раёна Нахічэванскай Аўтаномнай Рэспублікі. Агульная плошча парку 42,797 гектар (427.97 км²). Да 25 лістапада 2009 года насіў назву Ардубадскі нацыянальны парк імя акадэміка Гасана Аліева. Перайменаваны распараджэннем Прэзідэнта Азербайджанскай Рэспублікі.

Мэта стварэння
--------------

Створаны з мэтай захавання і аднаўлення папуляцыі *Ovis ammon gmelini*, безааравага казла (*Capra aegagrus*), леапарда (*Panthera pardus*), бурага мядзведзя (*Ursus arctos*), *Lyrurus mlokosiewiczi*, *Hyaena hyaena*. Усе гэтыя жывёлы занесены ў Чырвоную кнігу Азербайджана.

Флора і фаўна
-------------

Зангезурскі нацыянальны парк мае багатую біялагічную разнастайнасць. З занесеных у Чырвоную кнігу Азербайджана жывёл, насякомых і раслін 58 (35 пазваночных і 20 насякомых) відаў жывёл і 39 відаў раслін насяляюць тэрыторыю парку. З рэдкіх і выміраючых прадстаўнікоў фаўны, можна назваць азіяцкага леапарда (*Panthera pardus*), муфлона (*Ovis musimon*), безааравага казла (*Capra aegagrus*), арлан-белахвоста (*Haliaeetus albicilla*), беркута (*Aquila chrysaetos*) і *Otis tarda*.

Гл. таксама
-----------

* Спіс нацыянальных паркаў Азербайджана

Спасылкі
--------

* Гірканскі нацыянальны парк — Міністэрства экалогіі і прыродных рэсурсаў Азербайджана Архівавана 26 ліпеня 2011.  (англ.)
* Нацыянальныя паркі Азербайджана Архівавана 5 сакавіка 2016.  (руск.)

| Нацыянальныя паркі Азербайджана |
| --- |
|  | 
Аг-Гёльскі · 
Алтыагаджскі · 
Апшэронскі · 
Гёйгёль · 
Гірканскі · 
Самур-Яламанскі · 
Зангезурскі  · 
Шахдагскі · 
Шырванскі
 |  |
**Юлія Дубень** (нар. 25 лістапада 1996, Мазыр) — беларуская футбалістка, паўабаронца жаночай футбольнай каманды «Дынама-БДУФК (Мінск)».

Біяграфія
---------

З’яўляецца выхаванкай мазырскай СДЮШАР. У 2012 годзе папоўніла склад жаночай каманды «Мінск».

З 2014 года футбалістка пачала выступаць за асноўны склад ЖФК «Мінск». За гэты час стала шасціразовай чэмпіёнкай Беларусі, шэсць разоў заваёўвала Кубак краіны, а таксама чатыры разы выйгравала жаночы Суперкубак Беларусі. З 2014 па 2019 гады ў Жаночай Лізе паўабаронца правяла 102 гульні, у якіх забіла 92 галы. З’яўляецца рэкардсменкай «Мінска» па ліку праведзеных гульняў Лігі чэмпіёнаў УЕФА сярод жанчын: на яе рахунку 21 сустрэча.

У другой палове сезона-2020 была аддадзена ў арэнду «Зорцы-БДУ». За гэтую каманду футбалістка адгуляла сем матчаў, у якіх забіла тры галы.

У лютым 2021 года падпсала кантракт з «Дынама-БДУФК».

Зноскі
------

1. ↑  Юлія Дубень — футбалістка «Дынама-БГУФК». Архівавана 19 мая 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FBref.com · soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway · worldfootball.net (ігрок) · УЕФА |
**Ганна Леанідаўна Глазкова** (нар. 29 ліпеня 1981, Салігорск, Мінская вобласць) — беларуская гімнастка, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 2000 года па мастацкай гімнастыцы ў групавым мнагаборстве, чэмпіёнка свету 1998 года ў групавым мнагаборстве. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (1998).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 29 ліпеня 1981 года ў Салігорску Мінскай вобласці.

Скончыла дзіцяча-юнацкую школу Алімпійскага рэзерву № 1 г. Салігорска. Трэніравалася ў Алы Валянцінаўны Дзімчагола, заслужанага трэнера Рэспублікі Беларусь. Выступала ў 1995 годзе на чэмпіянаце Еўропы сярод юніёраў, дзе ў камандзе з Юліяй Раскінай і Валерыяй Ваткінай заваявала срэбра. Выступала ў зборнай Беларусі на чэмпіянатах свету і Еўропы: у 1998 годзе на чэмпіянаце свету ў Севільі ў складзе зборнай Ганна заваявала адзін залаты і два сярэбраныя медалі, у 1999 годзе — сярэбраны і бронзавы. на чэмпіянаце свету ў Осацы, а таксама два бронзавыя медалі ў групавым мнагаборстве і групе з 5 булавамі на чэмпіянаце Еўропы ў Будапешце.

На Алімпійскіх гульнях 2000 года каманда Беларусі ў склад якой увайшлі Таццяна Ананька, Таццяна Бялан, Ганна Глазкова, Ірына Ільянкова, Марыя Лазук, Вольга Пужэвіч заваявала сярэбраны медаль у групавым практыкаванні.

На працягу 13 гадоў Ганна займалася мастацкай гімнастыкай, пасля заканчэння кар’еры скончыла факультэт міжнародных адносін Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Атрымала другую адукацыю ў Дзяржаўным універсітэце кіравання (Масква) па спецыяльнасці «Менеджмент у гульнявых відах спорту». З гэтага моманту працуе ў спартыўным менеджменце: мае досвед працы ў валейбольным клубе «Металург-БеЛа», Беларускай федэрацыі барацьбы (спецыяліст па маркетынгу і рэкламе) і футбольным клубе «Дынама Мінск». Вяла перадачу «Планета забавак» на тэлеканале СТБ. Працуе ў агенцтве нерухомасці.

Муж — Алег Васіленка — расійскі футбольны трэнер. Раней сустракалася з беларускім футбалістам Юрыем Жаўновым.

Узнагароды
----------

* Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (1998).

Зноскі
------

1. 1 2  Где вы теперь, кто вам целует пальцы?

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIG · Olympedia |
**Адмет Пірыдскі** — цар старажытнага Эпіра, які кіраваў у V стагоддзі да н.э.

Біяграфія
---------

Адмет лічыцца заснавальнікам роду Пірыдаў. Аднойчы Адмет звярнуўся з нейкай просьбай да афінян, але атрымаў пагардлівую адмову ад Фемістокла, які тады знаходзіўся на вяршыні магутнасці ў дзяржаве. З тых часоў Адмет вельмі азлобіўся, і ясна было, што ён адпомсціць Фемістоклу, калі той калі-небудзь апынецца ў яго руках. Аднак, калі Фемістокл быў выгнаны з Элады і, у часе ганенняў і пераследаў, прыйшоў з просьбай да Адмета, той нечакана ўзяў яго пад сваю абарону і дапамог перабрацца ў Македонію.

Зноскі
------

1. ↑  Плутарх, «Фемістокл», 24


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**—** | **Цар Эпіра**V стагоддзе да н.э. | Пераемнік**Тарып** |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Арлоўская.
**Ганна Лявонаўна Арлоўская** (нар. 6 жніўня 1923, в. Балітчыхіна Віцебскага раёна — 2010) — беларускі педагог. Заслужаны настаўнік Беларусі.

Біяграфія
---------

Скончыла 52-ю чыгуначную школу г. Віцебска (1938), Віцебскае беларускае педагагічнае вучылішча (1941). У 1944—1947 гадах працавала загадчыцай Іванаўскай пачатковай школы Віцебскага раёна. З 1947 года у Ашмянскім раёне: настаўніца Янканцаўскай і загадчыца Гедэйскай пачатковых школ (да 1951), настаўніца СШ № 1 г. Ашмяны (1951—1958), загадчыца Бянянскай пачатковай школы.

Узнагароды
----------

Ганаровае званне «Заслужаны настаўнік БССР» прысвоена ў 1957 годзе. Узнагароджана медалямі.

Зноскі
------

1. ↑  Анна и Александр Орловские. Их имена не забыты

Літаратура
----------

* Арлоўская Ганна Лявонаўна // Краязнаўчы каляндар Ашмяншчыны на 2018 год/ склад. Г. У. Палубінская.-Ашмяны, 2017.-С. 28.
* Арлоўская Ганна Лявонаўна // Памяць: гіст.-дакум. хроніка Ашмянскага раёна/ рэдкал.: Г. К. Кісялёў [і інш.]. — Мн.: БЕЛТА, 2003. — С.560 — 561. (Вызначыліся працай. З аслужаны настаўнік).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Палікарпаў.
**В. Палікарпаў** — беларускі архітэктар, творчае жыццё якога шчыльна звязана з Брэстам.

Біяграфія
---------

Тытулярны саветнік, працаваў на пасадзе брэсцкага гарадскога архітэктара.

Творчасць
---------

У 1846 годзе склаў праект касцёла ў горадзе Брэсце, які апынуўся «Вельмі нездавальняючым. Найвысока загадаць зрабіў ласку [імператар Аляксандр]: замяніць гэтае, таму, які склаў, Архітэктару. І даць іншы праект, без капрызу, але ў прыгожым стылі, дзе б прастата злучалася з вытанчанасцю каталіцкіх касцёлаў». Гэты водгук імператара з чарцяжамі быў перададзены выконваючаму пасаду брэсцкага гарадскога архітэктара В. Палікарпаву з тым, каб ён склаў новы праект «ва ўсім згодна прадпісанняў Васпана імператара».

Архітэктурны памочнік В. Палікарпаў у 1854 годзе спраектаваў драўляны храм у маёнтку Пашукі Брэсцкага павета.

У 1861—1864 гадах узвёў у Брэсце па «Найвысока зацвержаным у 1846 годзе праекце» Свята-Сімяонаўскі сабор.

Адначасова з’яўляўся членам камісіі па расследаванні растраты камендантам Брэсцкай крэпасці генералам-лейтэнантам Барталамеем выдзеленых яму сродкаў на гэта мерапрыемства.

### Асобныя творы

Свята-Андрэеўская царква (Пашукі)
Свята-Сімяонаўскі сабор (Брэст)
* Свята-Андрэеўская царква (Пашукі) (праект 1854, пабудавана ў 1877)
* Свята-Сімяонаўскі сабор (Брэст) (1865-68)

Зноскі
------

1. ↑  В. Поликарпов // Кулагин А. Н. Деятельность гродненских зодчих XIX — начала ХХ в. (по архивным материалам)  (руск.)
2. ↑  НГАБ. — Ф. 8. Воп. 1, спр. 418, л. 1 — 1 зв.
3. ↑  НГАБ. — Ф. 8. Воп. 1, спр. 418, л. 1 зв.
4. ↑  НГАБ. — Ф. 97. Воп. 1, спр. 132, л. 19 — 19 а.
5. ↑  НГАБ. — Ф. 97. спр. 13, л. 469.
6. ↑  НГАБ. — Ф. 1. Воп. 6, спр. 351, л. 29 зв.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Валькірыя (значэнні).

**«ВАЛЬКІРЫЯ»** — фолк-хардкор-гурт правага напрамку з Беларусі.

Мінуўшчына
----------

Гурт утварыўся ў 2008 годзе ў Капылі. Першапачаткова жанр гурта быў блізкі да язычніцкага чорнага метала. У тым жа годзе гурт даў свой першы канцэрт, пасля чаго зрабіў перапынак да лета 2009 года. Шмат змяняўся склад, большасць музыкаў пераехала ў Мінск.

Узімку 2010 года да гурта далучыўся другі гітарыст.

Светапогляд
-----------

Тэматыка песень — ушанаванне родных абшараў, вера продкаў і гонар за свой народ. Гурт выступаў за здаровы лад жыцця і падтрымліваў рух «sXe».

Творчасць
---------

### Альбомы

* Там, Дзе Зорнае Неба (2013)

### Зборнікі

* NS MUSIC Sampler VII (2011)
* NS MUSIC Sampler 9 (2011)
* Славянский Хардкор vol. 2 (2014)

Заўвагі
-------

1. ↑  Змест зборніка «NS MUSIC Sampler VII»
2. ↑  Змест зборніка «NS Music Sampler 9»
3. ↑  Змест зборніка «Славянский Хардкор vol. 2»

Спасылкі
--------

* Афіцыйная суполка ў сацыяльнай сетцы «У Кантакце»
* Гурт на «Last.fm»
* Гурт на «Encyclopaedia Metallum»

### Рэцэнзіі

* Руская рэцэнзія
Асетр рускі — тыповы эўрыгалінны від рыб
**Эўрыгалінныя віды** — арганізмы, здольныя адаптавацца да шырокага дыяпазону салёнасці  (руск.) (бел.. Прыкладам можа быць эўрыгалінавая рыба *Poecilia sphenops*, якая здольная жыць у прэснай вадзе, саланаватай вадзе  (руск.) (бел. а таксама ў марской вадзе  (руск.) (бел.. Распаўсюджаны ў Еўропе *Carcinus maenas* з’яўляецца прыкладам эўрыгаліннх бесхрыбтовых, паколькі здольны існаваць як у марской вадзе, так і ў саланаватай. Эўрыгалінныя арганізмы звычайна распаўсюджаны ў ліманах, вусцевых участках рэк і прыліўных зонах, дзе салёнасць з’яўляецца нестабільнай. Некаторыя арганізмы эўрыгалінныя дзякуючы свайму жыццёваму цыклу  (руск.) (бел. паколькі мігруюць паміж прэснымі і марскімі водамі, як, напрыклад, *Salmonidae*, асятровыя (*Acipenseridae*) і *Anguilla*.

Процілеглым эўрыгаліннасці з’яўляецца тэрмін «стэнагалінныя віды  (укр.) (бел.» — гэта віды, здольныя існаваць толькі ў вузкім дыяпазоне салёнасці. стэнагаліннымі з’яўляюцца большасць прэснаводных арганізмаў, якія гінуць трапляючы да мора, а таксама большасць марскіх арганізмаў, якія не могуць існаваць ва ўмовах разпраснення.

Carcinus maenas — прыбярэжны эўрыгалінны від крабаў

Літаратура
----------

* Константинов А. С. Общая гидробиология. — М. 1967.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 76854278 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сілівончык.
**Ганна Дзмітрыеўна Сілівончык** (нар. 1980, Гомель) — беларуская мастачка, ілюстратар, дэкаратар і паэтэса.

Біяграфія
---------

Разам са звычайнай школай вучылася ў гімназіі-каледжы мастацтваў імя І. В. Ахрэмчыка. Скончыла Рэспубліканскі ліцэй мастацтваў (1999), затым аддзяленне станковага жывапісу Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (2007). Жыве і працуе ў Мінску.

З 2008 года член Беларускага саюза мастакоў.

Творчасць
---------

На думку мастацтвазнаўкі Д. Бунеевай, творчасць Ганны Сілівончык даволі далёка адыходзіць ад традыцый акадэмізму, у работах ёсць водгукі народнага мастацтва і прымітывізму, а таксама сюррэалізму, фавізму і іншых авангардных кірункаў 1-й паловы ХХ ст. Творы маюць выразны гульнявы пачатак, часта адзін аб’ект выступае ў некалькіх ролях — самога сябе і іншага, схаванага ад першага погляду. Напрыклад, кавун можа быць і мужчынскай галавой, самавар — лялечным домікам і пад. Элемент гульні назіраны і ў выбары матэрыялаў, мастачка любіць эксперыментаваць з фактурай палатна, выкарыстоўваць калажныя элементы, значная разнастайнасць арнаментаў адсылае да традыцый пэчварка. Нягледзячы на бясспрэчны талент, крэатыўнасць, выразную аўтарскую манеру і знешнюю разнастайнасць тэматычнага кола твораў (дзеці і дарослыя, анёлы, фантастычныя і міфалагічныя істоты, мясцовая і экзатычная фаўна і флора, з якіх складаюцца самыя розныя сюжэты — ад нявінна-дзіцячых да эратычных), надзвычайная творчая актыўнасць Г. Сілівончык разам са значным камерцыйным поспехам у апошнія гады сталі прычынай з’яўлення штампаў і самапаўтораў, а таксама значнага ўзрастання ілюстрацыйных рысаў. Творы мастачкі ўсё болей набліжаюцца да стылізаваных пад дзіцячы малюнак паштовак, выкананых алеем на палатне.

Работы Г. Сілівончык ёсць ў фондах Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь, Музея сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск), Гомельскага палацава-паркавага ансамбля (Гомель), Музея сучаснага рускага мастацтва (Джэрсі-Сіці, ЗША), Елабужскага дзяржаўнага музея-запаведніка (Елабуга, Расія), а таксама прыватных калекцыях Беларусі, Расіі, Францыі, ЗША, Японіі, Ізраіля, Італіі, Германіі, Польшчы. Узнагароджана медалём «Талент і пакліканне» фонду «Міратворац» (2009).

Зноскі
------

1. ↑  *Бунеева Д. Ю.* Салонны жывапіс сучаснай Беларусі… С. 26-27.

Літаратура
----------

* *Бунеева Д. Ю.* Салонны жывапіс сучаснай Беларусі // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі. Вып. 22 / Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі; навук. рэд. А. І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2017. — 492 с. — ISSN 2221-9919 — С. 22-29.

Спасылкі
--------

*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Азярышча.
**Азярышча** — археалагічныя помнікі: курганны могільнік і селішча каля в. Азярышча (Асіповіцкі раён, Магілёўская вобласць).

Курганны могільнік
------------------

Знаходзіцца за 1,35 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, на правым беразе ракі Свіслач, у лесе. 130 насыпаў дыяметрам 5—14 м, вышынёй 0,5—2,3 м. У 1925 годзе адкрыў А. Немцаў, у 1978 годзе абследаваў А. Р. Мітрафанаў, у 1991 годзе Ю. А. Заяц даследаваў 2 курганы. Пахавальны абрад — крэмацыя на месцы, на падсыпцы (курган № 1) і па-за межамі насыпу (курган № 2). Пахаванні безынвентарныя. У насыпе кургана № 1 знойдзены фрагменты ляпнога керамічнага посуду, што трапіў у курган разам з фунтам, з якога насыпаны; у насыпе кургана № 2 — донцы і сценкі з лінейным арнаментам ад гаршка, зробленага на ручным крузе. Пахаванні датуюцца IX—X ст.

Селішча
-------

Часткова занятае насыпамі курганнага могільніка, цягнецца ўздоўж правага берага ракі Свіслач. Плошча каля 1 га, культурны пласт 0,25—0,35 м. У 1991 годзе выявіў і даследаваў пад насыпам кургана № 1 Ю. А. Заяц. Знойдзены фрагменты ляпнога керамічнага посуду позняга этапу кіеўскай культуры канца IV — пачатка V стст.

Літаратура
----------

* Заяц, Ю. А. Азярышча / Ю. А. Заяц // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 25. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Заяц, Ю. А. Новые материалы и памятники раннего железного века и третьей четверти первого тысячелетия н.э. в Минском Поднепровье и Витебском Подвинье // Матэрыялы па археалогіі Беларусі. № 8: Ранние славяне Белорусского Поднепровья и Подвинья: к 80-летию Л. Д. Поболя / [редкол.: О. Н. Левко (науч. ред.), А. М. Медведев, А. В. Ильютик]. — Мн. 2003. — 292 с. — С.

Спасылкі
--------

* Азярышча (археалагічныя помнікі) на сайце «Архіварта»
**Эякі** (саманазва: *dAXunhyuu*) — індзейскі народ на паўднёвым усходзе Аляскі. Апошняя чыстакроўная эяк памерла ў 2008 г. аднак 515 чалавек працягваюць лічыць сябе часткай гэтага народа.

Гісторыя
--------

Эякі блізкі па паходжанню да атабаскаў. Да другой паловы XVIII ст. мігрыравалі да ўзбярэжжа Ціхага акіяна з унутраных раёнаў Паўночнай Амерыкі. Насялялі некалькі вёсак. Падтрымлівалі шчыльныя гандлёвыя сувязі з тлінкітамі. Варагавалі з сугпіят. Эякі моцна пацярпелі падчас войн паміж Расіяй і тлінкітамі, аднак да сярэдзіны XIX ст. здолелі ўсталяваць мірныя адносіны з РАК. Да эякаў накіроўваліся праваслаўныя місіі. У канцы XIX ст. сярод эякаў пачалася эпідэмія воспы. Да 1906 г. іх колькасць скарацілася да 60. Апошняя чыстакроўная эяк Мары Сміт Джонс памерла 21 студзеня 2008 г.

Культура
--------

Эякі займаліся рыбалоўствам і паляваннем на марскіх звяроў. Асабліва важным для забеспячэння з'яўляўся лоў ласося. Будавалі доўгія драўляныя лодкі, што ўмяшчалі да 10 чалавек. Практыкавалася абшчынная маёмасць на ўгоддзі, хаты і лодкі. 

Эякі падзяляліся на 2 матрылінейныя групы Крумкача і Арла. Адлік сваяцтва вёўся па жаночай лініі. Шлюб знутры групы забараняўся. Жаніх адпрацоў нявесту ў сям'і яе бацькоў. У вёсках эякаў вылучаліся мужчыны, якія вялі жаночы лад жыцця і не ўступалі ў шлюб. Сустракалася палігінія. На чале родаў стаялі правадыры. Значную ролю ў жыцці эякаў адыгрывалі шаманы.

Мова
----

У нашы дні эякская мова з'яўляецца мёртвай, аднак робяцца захады да яе адраджэння.

Зноскі
------

1. ↑  Alaska Eyak Tribe
2. ↑  Native Village of Eyak Архівавана 30 мая 2016.

Спасылкі
--------

* Eyak People
* Eyak Indian Culture and History
* Eyak Архівавана 7 лютага 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85046638 |
**Яфім Захаравіч Капелян** (1912—1975) — савецкі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст СССР (1973).

Біяграфія
---------

Яфім Капелян нарадзіўся 30 сакавіка (12 красавіка) 1912 года ў горадзе Рэчыца (цяпер Гомельская вобласць) у сям’і лесанарыхтоўшчыка.

Пасля заканчэння школы ў 1929 годзе прыехаў у Ленінград і некаторы час працаваў токарам на заводзе «Чырвоны Пуцілавец», а затым паступіў у Акадэмію мастацтваў на архітэктурны факультэт, дзе раней навучаліся абодва яго брата. Дзеля заробку ўдзельнічаў у масоўках у спектаклях Вялікага драматычнага тэатра і ў рэшце рэшт паступіў у студыю пры тэатры, дзе яго настаўнікам быў К. К. Цвярскі (у той час галоўны рэжысёр БДТ). Пасля заканчэння студыі (у 1935 годзе) быў прыняты ў трупу тэатра, у якім працаваў да канца жыцця. З прыходам у 1956 годзе Г. А. Таўстаногава на пасаду галоўнага рэжысёра стаў адным з вядучых акцёраў БДТ.

Адначасова здымаўся ў кіно, выканаў мноства яркіх характэрных роляў у фільмах «Няўлоўныя мсціўцы», «Інтэрвенцыя», «Даура», «Вечны кліч», «Саламяны капялюшык». Адна з найбольш вядомых прац — аўтарскі тэкст у тэлесерыяле «Сямнаццаць імгненняў вясны».

Памёр ад інфаркту 6 сакавіка 1975 г. Пахаваны на Літаратарскіх мастках Волкаўскіх могілак у Ленінградзе.

Узнагароды і званні
-------------------

* Заслужаны артыст РСФСР (1957)
* Лаўрэат Усесаюзнага кінафестывалю ў намінацыі «Прэміі за акцёрскую працу» за 1968 год.
* Народны артыст СССР (1973)

Зноскі
------

1. ↑  Копелян Ефим Захарович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · Discogs · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n86103250 · VIAF: 45786822 · РДАЛМ: 10890711 |
Праметэй (справа) і Пандора «пасвяць» кольца F Сатурна паміж сваімі ўнутранай і знешняй арбітамі
**Метад уздзеяння спадарожніка-«пастуха»** — Калі часціцы знаходзяцца наперадзе ці ззаду спадарожніка на яго арбіце, то яны або паскараюць рух па сваёй траекторыі і сыходзяць з арбіты, або прытарможваюць рух па сваёй траекторыі і прыцягваюцца да арбіты
**Спадарожнікамі-«пастухамі»** завуць невялікія натуральныя спадарожнікі газавых планет у Сонечнай сістэме, якія не дазваляюць крайнім часціцам кольца разыходзіцца ад яго ў бакі. Яны як бы «пасвяць» часціцы, за што і атрымалі сваю назву «пастухоў».

Дзякуючы свайму гравітацыйнаму ўздзеянню яны могуць збіраць часціцы або адхіляць з першапачатковай арбіты, змяняючы, або ствараючы новую траекторыю руху. Гэта прыводзіць да «прабелаў» у сістэме кольцаў, такіх як шчыліна Касіні, або да «закручаных» формаў кольцаў.

Сістэма кольцаў Сатурна мае некалькі такіх спадарожнікаў. Тры спадарожнікі больш-менш адназначна прылічаюць да спадарожнікаў-«пастухоў». Гэта Атлас для кольца А, Праметэй і Пандора для кольца F. Іншыя пяць спадарожнікаў таксама трапляюць пад гэта вызначэнне, гэта Дафніс, Пан, Янус, Эпіметэй і Эгеон.

Уран мае два спадарожнікі-«пастухі» па абодва бакі ад свайго кольца ε (эпсілон): Кардэлія і Афелія.
**Эўры** (фр.: Évry) — горад у Францыі ў рэгіёне Іль-дэ-Франс за 25 км на паўднёвы ўсход ад цэнтра Парыжа.

Гісторыя
--------

У 1965 годзе Эўры стаў часткай французскай ініцыятывы «новага горада» і атрымаў цяперашнюю назву. Да гэтага ён быў вядомы як «Эўры-Пці-Бур» і налічваў усяго некалькі тысяч жыхароў. Калі Эўры быў толькі пабудаваны, аэрапорт Арлі быў асноўным міжнародным аэрапортам Францыі, і многія міжнародныя кампаніі стварылі ў ім свае галаўныя офісы. Аднак з пашырэннем аэрапорта Руасі ўсе буйныя кампаніі з’ехалі туды. Сярод нямногіх міжнародных кампаній, якія засталіся, — кампанія гатэляў і грамадскага харчавання «Accor» і сетка супермаркетаў «Carrefour». Хоць яны і маюць паштовы адрас у Эўры, геаграфічна яны знаходзяцца ў суседнім населеным пункце — у Куркуроне.

Транспарт
---------

Эўры абслугоўваецца трыма чыгуначнымі станцыямі ўздоўж двух галін: Эўры-Валь-дэ-Сен, Эўры-Цэнтр Куркурон і Ле-Брас-дэ-Фер. Горад мяжуе на захадзе з аўтамагістралью A6, на поўдні з Нацыянальнай трасай 104, а Нацыянальная траса 7, якая праходзіць з поўначы на поўдзень, падзяляе горад на дзве часткі. Рака Сена пазначае ўсходнюю мяжу горада. У пачатку XXI стагоддзя быў пабудаваны новы порт для павелічэння грузапатоку барж.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Бекслі[d], Вялікабрытанія
* Каес, Малі
* Новы Тарг, Польшча
* Тросдарф, Германія
* Хан-Юніс[d], Дзяржава Палесціна

Зноскі
------

1. ↑  French National Directory of Representatives Праверана 15 сакавіка 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3456281'></a>
2. ↑  база даных аб французскіх камунах — Institut national de l'information géographique et forestière. Праверана 26 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1665102'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q20894925'></a>
3. ↑  Populations légales 2018 — Нацыянальны інстытут статыстыкі і эканамічных даследаванняў Францыі, 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q104619889'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q156616'></a>
4. ↑  Base officielle des codes postaux — La Poste, 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q66049091'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q373724'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эўры
**Эўдыялі́т** — мінерал падкласа кальцавых сілікатаў, гідраксід натрыю, кальцыю, жалеза і цырконію. Магчымы прымешкі ітрыю і лантаноідаў.

Апісаны і названы ў 1818 годзе нямецкім хімікам і фармацэўтам Ф. Штромеерам (*Friedrich Stromeyer*).

Паўпразрысты мінерал малінавага, ружовага, карычнева-чырвонага, чырвонага, светла-жоўтага колеру. Крышталізуецца ў трыганальнай сінгоніі. Крохкі. Цвёрдасць 5—6 па шкале Моаса. Шчыльнасць 2740—3070 кг/м³. Лёгка раствараецца ў разбаўленых салянай, сернай, воцатнай і шчаўевай кіслотах. Утварае агрэгаты ў выглядзе крышталёў, няправільных зерняў і шчыльных зярністых мас.

Радовішчы
---------

Эўдыяліт сустракаецца ў сіенітах і звязаных з імі пегматытах. Радовішчы на тэрыторыі Расіі (Кольскі паўвостраў, Тыва), Нарвегіі, Аўстраліі, Канадзе, Бразіліі, Кітаі, Лівіі, Кеніі, Чэхіі, у Грэнландыі і на востраве Мадагаскар і інш.

Выкарыстанне
------------

Эўдыяліт выкарыстоўваецца ў чорнай металургіі ў якасці мадыфікатара сталі, у вытворчасці вогнетрывалай керамікі, у якасці іонаабменнага матэрыялу і інш. Таксама з’яўляецца патэнцыяльнай сыравінай на цырконій.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Eudialyte mineral information and data // mindat.org (англ.)

Літаратура
----------

* Эўдыяліт // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 186. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

Спасылкі
--------

* Описание минерала Эвдиалит // Каталог Минералов. RU (руск.)
* Геологический словарь: в 2-х томах. / Под редакцией К. Н. Паффенгольца и др. — М.: Недра, 1978. (руск.)
* Лопарская кровь // Каталог Минералов. RU (руск.)
* Eudialyte mineral information and data // mindat.org (англ.)
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эўдыяліт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779804644 |
Гандаль у Гданьску
Фруктовы латок на рынку
**Гандаль** — працэс абмену таварамі, паслугамі, каштоўнасцямі і грашыма. У шырокім сэнсе — від прадпрымальніцкай дзейнасці, звязаны з купляй-продажам тавараў. Адрозніваюць аптовы і раздробны гандаль. Месцам адбывання гандлю з’яўляецца рынак.

Гандаль — гэта значная крыніца падатковых паступленняў у бюджэт краіны або рэгіёна.

Гандаль паміж краінамі (міжнародны гандаль) дзеліцца на імпарт і экспарт.

Нябачны гандаль — паслугі, аказваемыя ў асноўным транспартнымі кампаніямі пры перавозках грузаў і пасажыраў трэціх краін; ажыццяўленне страхавых і крэдытных аперацый; арганізацыя замежнага турызму; рэшта ў арэнду абсталявання і нерухомасці за мяжой.

Гісторыя
--------

Гандаль паўстаў са з’яўленнем падзелу працы як абмен лішкамі вырабленых прадуктаў, вырабаў. Абмен спачатку насіў натуральны характар; з узнікненнем грошай паўсталі перадумовы для ўсталявання таварна-грашовых адносін. Гандаль, як працэс абмену таварна-матэрыяльнымі каштоўнасцямі, вядомы пачынальна з каменнага стагоддзя. Як у той час, так і цяпер, істай гандлю з’яўляецца прапанова да абмену, альбо да продажу таварна-матэрыяльных, а гэтак жа не матэрыяльных каштоўнасцяў з мэтай вымання выгады з гэтага абмену.

Спасылкі
--------

* Бізнес-ідэі для гандлю

| ⛭Гандаль |
| --- |
| Вызначэнні | Плацёжны баланс ·  Рахунак бягучых аперацый (Гандлёвы баланс) ·  Рахунак руху капіталаў ·  Золатавалютныя рэзервы ·  Параўнальныя перавагі ·  Абсалютная перавага ·  Міжнародны падзел працы ·  Замяшчэнне імпарту ·  Міжнародны гандаль ·  Эканамічная інтэграцыя |
| Арганізацыі і палітыка ў сферы гандлю | Сусветная гандлёвая арганізацыя ·  Міжнародны валютны фонд ·  Сусветны банк ·  Міжнародны гандлёвы цэнтр ·  Гандлёвы блок ·  Зона свабоднага гандлю ·  Мытны саюз ·  Гандлёвыя бар’еры ·  Імпартная квота ·  Тарыф |
| Эканамічныя школы | Фрытрэдарства ·  Нета-баланс ·  Саламанка ·  Меркантылізм ·  Пратэкцыянізм |
| Звязаныя тэмы | Продажы ·  Глабалізацыя ·  Аўтсорсінг ·  Гандлёвая справядлівасць і Справядлівы гандаль |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX524791 · BNF: 11971502m · GND: 4023222-0 · LCCN: sh85028901 |
**Гандлёвыя рады** — будынак у Барысаве. Размешчаны ў цэнтры Стара-Барысава, па вул. Лапаціна, 38.

Пабудаваны ў 1908 г. з цэглы. Складаліся з 4 карпусоў з 112 крамамі. Захаваўся адзін корпус. Выкарыстоўваецца сучаснымі гандлёвымі прадпрыемствамі.

Архітэктура
-----------

Рынак у пачатку XX ст.
Рынак у 1919 годзе
Гандлёвыя рады — помнік так званай цаглянай архітэктуры, мастацкая выразнасць якой дасягалася сродкамі маляўнічай муроўкі.

Будынак аднапавярховы, прамавугольны ў плане, накрыты двухсхільным дахам. Франтальныя фасады (часткова атынкаваныя) былі расчлянёны рызалітамі, трохвугольнымі франтонамі, арачнымі аконнымі і дзвярнымі праёмамі, адпаведна ўнутранай секцыйнай планіроўцы. Над прафіляваным карнізам рытмічна размешчаны пінаклі (захаваліся 2). У дэкоры выкарыстаны руставаныя лапаткі, падкарнізныя кранштэйны, цягі.

Унутраная прастора будынка падзелена на 2 падоўжаныя палавіны з асобнымі выхадамі. У памяшканнях плоская столь.

Літаратура
----------

* *А. М. Кулагін.* 11. Гандлёвыя рады // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Мінская вобласць. Кніга 1. — 284 с.: іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гандлёвыя рады (Барысаў)