recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мадлен.
Печыва мадлен

**Мадлен** (фр.: madeleine) — французскае бісквітнае печыва невялікага памеру з Камерсі, звычайна ў форме марскіх грабеньчыкаў. Гэта выпечка карыстаецца нязменным поспехам у Францыі і Еўропе ў цэлым.

Цеста, замяшанае на харчовай содзе з мукі, цукровай пудры, яйкаў, сметанковага масла і рому, выкладваецца ў адмысловую бляху з фігурнымі паглыбленнямі з дапамогай кандытарскага шпрыца.

Найбольш распаўсюджаная версія паходжання гэтага печыва звязана з імем тытулярнага караля польскага і вялікага князя літоўскага, апошняга герцага Латарынгіі ў 1737—1766 гг. — Станіслава Ляшчынскага (1677—1766). У 1755 годзе Ляшчынскі даваў урачысты абед у сваім замку ў Камерсі (Латарынгія), але перад прыёмам яму паведамілі, што паміж інтэндантам і кухаром адбылася сварка, у выніку якой кухар звольніўся і сышоў, не прыгатаваўшы дэсерт. Служанка Мадлен Пальмье (*Madeleine Paulmier*) прапанавала прыгатаваць пірожныя па рэцэпце сваёй бабулі. Вынік перасягнуў усе чаканні, і новую страву назвалі па яе імі.

Сваёй сусветнай вядомасцю «мадленка» абавязаны раману Марселя Пруста «У кірунку да Свана» (першаму ў цыклі з сямі раманаў «У пошуках страчанага часу»). У адной з самых знакамітых сцэн сусветнай літаратуры галоўны герой мачае печыва ў чай — і на сотні старонак пераносіцца ў дзяцінства, з якім у яго навечна асацыюецца смак гэтага печыва. Андрэ Маруа звязвае гэта з дзіцячымі аўтабіяграфічнымі ўспамінамі самога пісьменніка. У французскай мове выраз «мадленка Пруста» ператварыўся ў метафару, якая абазначае «смак дзяцінства».

Філосаф Жыль Дэлёз падрабязна разглядае праблему мадлен як міжвольнага шлюза для «цэлага абвалу ўспамінаў» у працы «Марсель Пруст і знакі».

Зноскі
------

1. ↑  Antoine Beauvilliers. The art of French cookery (англ.)
2. ↑  Ромовая баба - десерт бабушки королей из королевской булочной(руск.), *ИноСМИ.Ru* (29 снежня 2012). Праверана 8 кастрычніка 2017.
3. ↑  Кулинарная энциклопедия. Том 18. Л-М (Логанова ягода — Малосольные огурцы). — Litres, 2017-09-05. — 336 с. — ISBN 9785040537150.
4. ↑  Андре Моруа. От Монтеня до Арагона. Марсель Пруст **(нявызн.)**.  17v-euro-lit.niv.ru. Праверана 8 кастрычніка 2017.
5. ↑  *Идрис Лаор, Жослин Херц.* Душа между телом и духом. — Litres, 2017-09-05. — 166 с. — ISBN 9785040032754.
6. ↑  Жиль Делез. Марсель Пруст и знаки

Літаратура
----------

* *Пруст М.* В поисках утраченного времени. Полное издание в двух томах. Том 1: В сторону Свана. Под сенью девушек в цвету. Германт. / Пер. с фр. — М.: «Издательство АЛЬФА-КНИГА», 2009. — 1247 с.: ил. — (Полное издание в двух томах)
* Жиль Делёз. (2004) *Пруст и знаки* (Marsel Proust et les signes) / Пер. с фр. Е. Г. Соколова. — СПб.: Лаб. метафиз. исслед. при Философ. фак. СПбГУ: Алетейя, 1999.
* *Моруа А.* От Монтеня до Арагона / Пер. с фр. Сост. и предисл. Ф. С. Наркирьера. Комм. С. Н. Зенкина. Ред. З. В. Федотова. — М.: Радуга, 1983. — 678 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мадлен (печыва)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 145258937 · GND: 4197352-5 |
**Тунэль Холанда** — першы ў свеце падводны тунэль для аўтамабілей. Знаходзіцца ў Нью-Ёрку пад ракой Гудзон, звязвае Кэнэл-стрыт на Манхэтэне з 12-й і 13-й вуліцамі Джэрсі-сіці (у штаце Нью-Джэрсі). Пабудаваны кампаніей Pennsylvania Railroad (PRR). Уведзены ў эксплуатацыю 13 лістапада 1927 года. Першапачатковая назва **Тунэль Гудзон**. Даўжыня — 2,7 км. Максімальная глыбіня залягання — 28,5 м пад узроўнем вады. 84 моцных вентылятара кожныя 90 секунд цалкам абнаўляюць у ім паветра. У 1927 годзе яго назвалі тунэлем Холанда ў гонар Кліфарда Мілберна Холанда (англ.: Clifford Milburn Holland).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Архівавана 16 студзеня 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh91003559 · VIAF: 14152682545623312568 |
**Феадора Тока** (у дзявоцтве **Мадалена Тока**; пам. лістапад 1429 года) — першая жонка дэспата марэйскага Канстанціна XI Палеалога, які пазней стаў апошнім імператарам Візантыі.

Біяграфія
---------

### Паходжанне

Мадалена быў дачкой графа Закінфа Леанарда II Тока, і пасля гібелі бацькі ў 1424 годзе яе разам з братам усынавіў дзядзька Карла I Тока

### Вяселле

У 1427 годзе ў бітве каля Эхінадаў войска Тока было разбіта візантыйскім імператарам Іаанам VIII Палеалогам. Пасля гэтага італьянец адмовіўся ад Эліды і спадчынных правоў на Карынф і Мегары. Пагадненне было падмацавана вяселлем Мадалены і малодшага брата рамейскага цара — Канстанціна XI.

Шлюб адбыўся ў ліпені 1428 года, нявеста перайшла ў праваслаўе і прыняла імя «Феадора». Яна памерла ў лістападзе 1429 года ў Сантамеры, нарадзіўшы мёртванароджаную дачку. Жонку Канстанціна пахавалі ў Містры.

Зноскі
------

1. ↑  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
2. ↑  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.

Літаратура
----------

* Nicol, Donald M. (1993-10-29) [1972]. *The Last Centuries of Byzantium, 1261-1453* (Second Edition ed.). Cambridge University Press. ISBN 0-5214-3991-4.
* Sphrantzes, George (June 1980). *The Fall of the Byzantine Empire: A Chronicle by George Sphrantzes 1401-1477*. Univ of Massachusetts Pr. ISBN 0-8702-3290-8. .

Спасылкі
--------

* Her listing, along with her husband, in «Medieval lands» by Charles Cawley.


| ?Мадалена Тока — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Гульельма Тока[d] |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  | Леанарда I Тока[d] |  |  |  | Іаан I Арсіні[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Маргарыта Арсіні[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Мадалена Тока |  | Леанарда II Тока[d] |  |  |  |  |  | Мары Ангеліна Камніна Дука[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Манента Буандэлмонці[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Мадаліна Буандэлмонці[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Лапа Акцыяёлі[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate |
**Туол Сленг** — былая школа ў Пнампені, музей генацыду, у час рэжыму «Чырвоных кхмераў» — канцлагер для «ворагаў народу».

Лічыцца, што разам у Туол Сленг трапілі і былі забітыя каля 16 тыс. чал. Апошнія вязні былі забітыя ўжо ў час уваходу ў Пнампень в’етнамскіх войскаў (1979).

Тут знаходзіцца карта Камбоджы, складзеная з людскіх чарапоў. Сцены музею пакрытыя сотнямі здымкамі вязняў, якія звычайна рабілі супрацоўнікі палітычнай паліцыі.

Начальнікам быў Канг Кек Іеу.

Гл. таксама
-----------

* Дэмакратычная Кампучыя
* Палі смерці

Спасылкі
--------

* Фотаархіў турмы Тоул Сленг
* Цэнтр дакументацыі па Камбоджы
* Праграма па вывучэнні генацыду ў Камбоджы ў Ельскім Універсітэце

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: nr97016811 · VIAF: 127124924 |
**Мадлен Фаціма Марыя Яногі** (шведск.: Madelen Fatimma Maria Janogy; нар. 12 лістапада 1995, Швецыя) — шведская футбалістка, якая выступае на пазіцыі нападаючай «Пітэа», які грае ў чэмпіянаце Германіі.

Клубная кар’ера
---------------

### Швецыя

Мадлен Яногі пачынала сваю футбольную кар’еру ў клубе «Фальчэпінг» са свайго роднага горада, які выступаў тады ў другой па значнасці жаночай лігі Швецыі (Элітэтан) у 2010 годзе. Яна забіла свой першы гол 24 жніўня 2011 года ў пераможным матчы (3:0) супраць «Сільса».

У 2014 годзе Яногі перайшла ў «Мальбакен», з якім выйграла Элітэтан у сваім першым сезоне ў клубе. Яна правяла наступныя два гады ў першым дывізіёне Дамалсвенскан у складзе «Мальбакена», а пасля яго вылету з лігі ў канцы 2016 года перайшла ў «Пітэа». Яногі стала чэмпіёнам Швецыі ў 2018 годзе ў яго складзе, для клуба гэты тытул стаў першым у гісторыі.

### «Вольфсбург»

У снежні 2019 года Яногі падпісаў паўтарагадовы кантракт з абаронцам чэмпіёнаў нямецкай Бундэслігі «Вольфсбургам».

Кар’ера ў зборнай
-----------------

Яногі дэбютавала ў галоўнай жаночай зборнай Швецыі 22 студзеня 2019 года, выйшаўшы на замену на 61-й хвіліне ў безгалявой нічыёй супраць ПАР. Свой першы міжнародны гол яна забіла 31 мая 2019 года ў таварыскім матчы супраць Паўднёвай Карэі, які стаў у ім пераможным і адзіным Яногі была ўключана ў склад каманды Швецыі на чэмпіянаце свету па футболе 2019 года, забіўшы ў самым канцы матчу супраць Чылі, выйшаўшы на замену на 81-й хвіліне і сваім голам давёўшы лік да 2:0. Яна правяла тры гульні на сусветным першынстве 2019 года, ва ўсіх трох выпадках выходзячы на ​​замену.

Зноскі
------

1. ↑  Madelen Janogy // Soccerdonna — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
2. ↑  Soccerdonna — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | FBref.com · FootballDatabase.eu · Olympedia · soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway · svenskfotboll.se · worldfootball.net (ігрок) · Нямецкі футбольны саюз · Алімпійскі камітэт Швецыі · УЕФА |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Белакоз.
**Адольф Белакоз** (каля 1826, маёнтак Лешна, Ваўкавыскі павет, Гродзенская губерня, цяпер Зэльвенскі раён, Гродзенская вобласць — 1902, паводле іншых звестак 1865; Сібір) — выдавец, мемуарыст.

Вучыўся ў Свіслацкай гімназіі. Служыў у Гродзенскім цывільным судзе. У пачатку 1860-х г. жыў у Беластоку. Уваходзіў у канспіратыўную арганізацыю «чырвоных». У беластоцкай падпольнай друкарні надрукаваў (разам з Б. Шварцэ) некалькі рэвалюцыйных выданняў, сярод іх — «Гутарка старога дзеда» і «Гутарка двух суседаў» (вядомы 4 нумары; па сутнасці, гэта было першае перыядычнае выданне на беларускай мове). У пачатку 1863 года стаў паўстанцкім начальнікам Беластока. У красавіку 1863 года арыштаваны і знаходзіўся пад следствам. Пасля вызвалення быў пад наглядам паліцыі. Зноў арыштаваны ў чэрвені 1863 года; высланы ў Пермскую губерню. Праз год паводле пастановы ваеннага суда сасланы ў Сібір. Напісаў успаміны пра перыяд 1862—1865 гадоў: пра беластоцкую падпольную арганізацыю, зняволенне ў Віленскай турме, ссылку ў Сібір. Рукапіс мемуараў загінуў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
	+ Александровіч С. Х. Пуцявіны роднага слова. Мн. 1971. С. 19-24;
	+ Революционная Россия и революционная Польша. М. 1967. С. 39-63;
	+ Кісялёў Г. В. Сейбіты вечнага. Мн. 1963. С. 136—145;
	+ ЭГБ, т. 1.
| Іслам |
| --- |
| Іслам |
| Слупы Ісламу |
| * Шахада
* Намаз
* Пост
* Міласціна
* Паломніцтва
 |
| Веравучэнне |
| * Алах
* Анёлы
* Прарокі
* Пісанне
* Судны дзень
* Прадвызначэнне лёсу
 |
| Гісторыя і прадстаўнікі |
| * Мухамад
* Халіфы
* Паплечнікі
* 12 імамаў
 |
| Асноўныя цячэнні |
| * Сунізм
* Шыізм
* Ісмаілізм
* Ібадзізм
* Салафізм
* Суфізм
 |
| 
Кнігі і законы |
| * Каран
* Суна
* Сіра
* Шарыят
* Фікх
* Мазхабы
 |
| Культура і грамадства |
| * Дэмаграфія
* Шлюб
* Жанчыны
* Імёны
* Мастацтва
* Мячэці
* Каляндар
* Святы
* Філасофія
* Калам
 |
| 
Гл. таксама |
| * Гласарый
* Ісламазнаўства
* Адзінабожжа
* Эсхаталогія
* Крытыка
* Людзі Пісання
 |

**Маджахе́д** (араб. مجاهد‎‎, *mujāhid*, больш блізкая да літаратурнай арабскай перадача — ***муджа́хід***, мн. лік ***муджахідзін*** — «змагар за веру, за правую, святую справу», «той, хто робіць духоўныя высілкі») — удзельнік джыхаду (аднакарэннае слова), літаральна «змагар».

Маджахед — не толькі воін, але таксама любы мусульманін, чыя барацьба ўкладаецца ў прычынныя рамкі аднаго з азначэнняў джыхаду. Такім чынам, маджахедам можа быць і настаўнік, і святар, і маці, якая выхоўвае сваё дзіця. Загінулы маджахед лічыцца шахідам — пакутнікам, які засведчыў сваю веру перад Алахам, то бок высілкі на шляху Алаха, што выконваюцца маджахедам, не будуць прынятыя, калі гэта ўсё рабілася не для Алаха, а для славы, грошай, помсты або з іншых карыслівых памкненняў, а таксама памкненняў, якія тычацца навязвання асобамі іншага веравызнання, гэта значыць «няверных» на думку маджахедаў.

Зноскі
------

1. ↑  Большая Советская Энциклопедия.
2. ↑  Oxford English Dictionary

Спасылкі
--------
**Марк Газоль** (катал.: Marc Gasol; нар. 29 студзеня 1985, Барселона) — іспанскі прафесійны баскетбаліст, які выступае за каманду Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі «Таронта Рэптарс» і нацыянальную зборную Іспаніі. З’яўляецца выхаванцам «Барселоны», за якую прафесійна выступаў з 2004 па 2006 год, таксама выступаў за «Жырону». Быў абраны пад 48-м нумарам на драфце НБА 2007 года клубам «Лос-Анджэлес Лэйкерс», у лютым 2008 года правы на Марка, які яшчэ выступаў у Еўропе, былі перададзеныя «Мемфіс Грызліс» як частка здзелкі па пераходзе яго старэйшага брата Пау ў «Лэйкерс». З сезона 2008/2009 выступае ў НБА, па выніках свайго дэбютнага сезона быў уключаны ў другую зборную пачаткоўцаў НБА. Сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 2008 года, чэмпіён свету 2006 і 2019 гадоў і Еўропы 2009 года, чэмпіён НБА (2019).

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>
3. 1 2
4. ↑
5. ↑
**Маджура** (англ.: Majuro, маршал.: *Mājro*) — атол у складзе Маршалавых Астравоў. Плошча сушы - 9,7 км² (згодна апошнім даследаванням 2009 г. - 11 км²). Насельніцтва (2010 г.) - 26000 чал. На Маджура знаходзіцца горад Маджура, сталіца Маршалавых Астравоў.

Геаграфія
---------

Маджура — тыповы каралавы атол, які складаецца з 64 астравоў, якія атачаюць прасторную лагуну (295,05 км², згодна даследаванням 2009 г. - 288 км²). Найбуйнейшы востраў Маджура знаходзіцца на поўдзень ад лагуны. У яго крайняй усходняй частцы, а таксама на астравах Далап, Уліга і Дарыт (Дарэн) месціцца горад Маджура. Прыкладна 6 км² сушы займаюць какосавыя гаі і хмызнякі.

Клімат экватарыяльны вільготны. Сярэднегадавая тэмпература — ад +25 °C да +30 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 3 353 мм.

Гісторыя
--------

У старажытнасці атол Маджура быў населены мікранезійцамі, продкамі сучасных маршальцаў. У 1788 г. адкрыты брытанцам Джонам Маршалам. У XIX ст. трапіў пад уплыў правадыроў з атола Джалуіт, якія распаўсюдзілі свой уплыў на ўвесь усходні ланцуг астравоў Ратак. У 1885 - 1914 гг. знаходзіўся пад пратэктаратам Германіі. У 1914 - 1944 гг. — пад кантролем Японіі. 30 студзеня 1944 г. на ім высадзіліся амерыканскія ваенныя. Яны выкарыстоўвалі Маджура як базу для захопу атолаў Эневетак і Кваджалейн. У пасляваенны час з Джалуіта на Маджура была перанесена адміністрацыя Маршалавых Астравоў.

Насельніцтва
------------

На Маджура жыве амаль палова насельніцтва Маршалавых Астравоў, переважна ў горадзе Маджура. Імклівы рост насельніцтва пачаўся ў пасляваенны час, што было звязана з урбанізацыяй:

| 1930 | 1958 | 1967 | 1973 | 1980 | 1988 | 1999 | 2010 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 753 | 3.415 | 5.249 | 10.290 | 11.791 | 19.664 | 23.676 | 26.000 |

Большасць насельнікаў Маджура — маршальцы. Акрамя таго, тут жывуць амерыканцы, выхадцы з азіяцкіх краін, прадстаўнікі іншых народаў Акіяніі.

Зноскі
------

1. ↑  Majuro Atoll, Republic of the Marshall Islands Архівавана 13 сакавіка 2013.

Спасылкі
--------

* Marshall Islands Atoll Information - Majuro Atoll
* Majuro Atoll, Republic of the Marshall Islands: Coral Reef Ecosystems Mapping Report Архівавана 13 сакавіка 2013.
* Archaeological Investigation of the Landscape History of an Oceanic Atoll: Majuro, Marshall Islands
**Дуб Напалеона** — былы дуб у гарадскім пасёлку Бешанковічы Віцебскай вобласці. Знаходзіўся на тэрыторыі былога палацава-паркавага комплексу, які ў розныя часы належаў князям Агінскім і графам Храптовічам.

Гісторыя
--------

З гэтым дрэвам звязана паданне: быццам сядзеў пад ім сам Напалеон падчас вайны з Расіяй.

Падчас французска-руская вайны 1812 года французскія войскі занялі Бешанковічы 11 ліпеня. Наступным днём у мястэчка прыехаў Напалеон і размясціўся ў палацы Храптовіча. Французы навялі праз Дзвіну пантонны мост, па якім 13 ліпеня Напалеон, неапалітанскі кароль Мюрат і прынц Багарнэ пераправіліся на правы бераг ракі, каб асабіста правесці рэкагнасціроўку становішча рускіх войскаў. Вярнуўшыся назад, Напалеон загадаў прынцу Багарнэ перапраўляць падначаленыя яму палкі на правы бераг Дзвіны, каб адтуль рухацца на Віцебск.

Дуб
---

З’яўляўся помнікам прыроды мясцовага значэння. Вышыня дуба — звыш 20 м, таўшчыня — 1,7 м, у акружнасці — 5 м. У 2010 годзе дуб быў спілаваны.

Літаратура
----------

* Валошын, Я. Дуб Напалеона ў Бешанковічах спілоўвалі як «звычайнае старое дрэва» / Я. Валошын // Звязда. — 2010. — 2 лістап. — С. 3.
* Вырванный дуб // Советская Белоруссия. — 2011. — 5 янв. — С. 5.
* Корбут, В. Дуб дороже принца / В. Корбут // Советская Белоруссия. — 2010. — 16 нояб. — С. 14.
* Серабро, С. Дуб Напалеона ў Бешанковічах спілавалі / С. Серабро // Вольнае Глыбокае. — 2010. — 4 лістап. — С. 4.
* Чернухо, А. Падение легенды / А. Чернухо // Народная газета. — 2010. — 2 лістап. — С. 3.
**Марк Алан Уэбер** (англ.: Mark Alan Webber, нар. 27 жніўня 1976) — аўстралійскі аўтагоншчык, пілот Формулы-1.

Біяграфія
---------

Марк нарадзіўся ў Куінбіяне (Новы Паўднёвы Уэльс, Аўстралія). Яго бацька, Алан, быў прадаўцом матацыклаў.

З 1991 года Уэбер выступаў у картынгу, выйграў мясцовы чэмпіянат у 1993 годзе. Адначасова з гэтым працаваў інструктарам па ваджэнні. Выступы Марка былі заўважаныя камандай Van Diemen, якая ўзяла яго ў брытанскую Формулу Форд. Уэбер стаў другім у серыі ў 1996 годзе і заваяваў тытул «Навічок Года». У 1997 годзе - чацвёртае месца ў серыі Формула-3. Каманда Alan Docking Racing, за якую ён выступаў, адчувала фінансавыя праблемы, таму Уэбер пагадзіўся на пераход у гонкі кузаўных аўтамабіляў. Ён прыняў удзел у чэмпіянаце FIA GT за Mercedes ў 1998 годзе. На наступны год стартаваў за тую ж каманду ў 24 гадзін Ле-Мана, дзе трапіў у сур'ёзную аварыю - яго машыну перавярнула паветраным патокам на прамой - і вырашыў пакінуць кузаўны чэмпіянат і вярнуцца ў «Формулу».

У 2000-х гадах Марк паспяхова выступаў у Формуле-3000, атрымаўшы цэлы шэраг перамог. У 2000 ён стаў трэцім у серыі, а ў 2001 - другім пасля Джасціна Уілсана. Таксама ён стаў тэст-пілотам «Arrows», галоўным спонсарам якіх у той перыяд была кампанія Пола Стодарта *European*.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Марк Уэбер на Вікісховішчы |

* Афіцыйны сайт
* Марк Уэбер (руск.) на сайце wildsoft.motorsport.com


| Спартыўныя дасягненні |
| --- |
| Папярэднік**Кевін МакГэрыці** | **Пераможца Фестывалю Формулы-Форд**1996 | Пераемнік**Джэкі ван дэр Эндэ** |
| Узнагароды |
| Папярэднік**Фернанда Алонса** | **Прэмія імя Ларэнца Бандзіні**2006 | Пераемнік**Феліпэ Маса** |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Driver Database · motorsportstats.com (гоншчык) · racing-reference (гоншчык) · Red Bull · Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Munzinger |
| Генеалогія і некрапалістыка | genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GTAA: 224661 · LCCN: no2017068545 · NKC: osa20181017824 · NLP: A35545318 · NUKAT: n2016241478 · VIAF: 9546147907519879210001 |

 |
**Тры́ццаць чацвё́рты з’езд КПБ**. Адбыўся 4 — 5 кастрычніка 1997 г. у Мінску. Прысутнічалі 522 дэлегаты ад 7110 членаў партыі (паводле звестак мандатнай камісіі, на з’езд абраны 581 дэлегат). Парадак дня:

* справаздача ЦК КПБ (В. В. Чыкін);
* справаздача Цэнтральнай рэвізійнай камісіі (Л. Ключнікава);
* справаздача мандатнай камісіі (Н. А. Пракошына);
* прыняцце Праграмы КПБ, Статута КПБ, палажэння «Аб Цэнтральнай рэвізійнай камісіі Камуністычнай партыі Беларусі»;
* выбары кіруючых органаў.

Прынятая з’ездам Праграма КПБ акрэслівала стратэгічную мэту партыі — пабудову камуністычнага грамадства, бліжэйшыя мэты — аднаўленне СССР і пераарыентацыя грамадства на сацыялістычны шлях развіцця. Пацверджана, што КПБ стаіць на цвёрдых класавых пазіцыях, захоўвае вернасць марксізму-ленінізму. З’езд заклікаў да непрызнання Белавежскіх пагадненняў 1991 г. да аднаўлення СССР, супрацьдзеяння экспансіі Захаду і прасоўванню НАТА на Усход, умацавання саюзу Беларусі і РФ. Зацверджаны Статут КПБ, палажэнне Цэнтральнай рэвізійнай камісіі КПБ, прыняты рэзалюцыі «Аб 80-й гадавіне Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі», «Рукі прэч ад У. І. Леніна!», звароты з’езда ў сувязі з 75-й гадавінай стварэння СССР, у падтрымку ахвяр палітычных рэпрэсій, да народаў Еўропы і ўсяго свету ў сувязі з пашырэннем блока НАТА і яго прасоўвання на Усход. З’езд выбраў Вышэйшы савет партыі, ЦК КПБ у складзе 14 членаў і 5 кандыдатаў у члены, Цэнтральную рэвізійную камісію.

| ⛭З’езды КП(б)Б і КПБ |
| --- |
| КП(б)Б | 
* I (1918)
* II (1919)
* III (1920)
* IV (1921)
* V (1921)
* VI (1922)
* VII (1923)
* VIII (1924)
* IX (1925)
* X (1927)
* XI (1927)
* XII (1929)
* XIII (1930)
* XIV (1932)
* XV (1934)
* XVI (1937)
* XVII (1938)
* XVIII (1940)
* XIX (1949)
* XX (1952)

 |
| КПБ | 
* XXI (1954)
* XXII (1956)
* XXIII (1959)
* XXIV (1960)
* XXV (1961)
* XXVI (1966)
* XXVII (1971)
* XXVIII (1976)
* XXIX (1981)
* XXX (1986)
* XXXI (1990)
* XXXII (1993)
* XXXIII (1996)
* XXXIV (1997)

 |
**Транспарт Джыбуці** — найбольш развітая галіна эканомікі. Марскі порт Джыбуці — дзяржаўнае прадпрыемства з прапускной здольнасцю 1,5 млн т. сухіх грузаў і 2 млн т вадкага паліва ў год. З 2000 года порт здадзены ў 20-гадовую канцэсію арабскаму эмірату Дубаі. З 2006 года функцыянуе новы глыбакаводны порт у Дарале з кантэйнерным тэрміналам магутнасцю 1,2 млн кантэйнераў у год і зонай свабоднага гандлю.

Працягласць аўтамабільных дарог — звыш 3000 км, у тым ліку асфальтаваных — каля 400 км.

У горадзе Джыбуці маецца міжнародны аэрапорт.

Агульная даўжыня чыгуначнай сеткі складае 781 км. У канцы 1990-х гадоў транспарт агульнага карыстання, перш за ўсё чыгуначны, быў прыватызаваны. Канцэсійная дакументацыя была падрыхтавана і ўведзена ў дзеянне кансультацыйнай фірмай Louis Berger пры садзейнічанні двух фірмаў са Швецыі.

Чыгунка Джыбуці — Адыс-Абеба (джыбуційскі ўчастак — 106 км) знаходзіцца ў кантролі сумеснай джыбуційска-эфіопскай кампаніі. Будаўніцтва джыбуційскага ўчастка з шырынёй каляіны 1000 мм завершана ў 1900 годзе. У лакаматыўным парку галоўным чынам цеплавозы. З 1998 г. у сувязі з закрыццём для Эфіопіі Эрытрэйскіх марскіх партоў з-за канфлікту паміж двума краінамі, грузаперавозкі па маршруце Адыс-Абеба-Джыбуці-Адыс-Абеба ўзраслі ў 4-5 разоў.

| ⛭Джыбуці паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Джыбуці»**
 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Акцябрскі раён (значэнні).
 
**Акцябрскі раён** (руск.: Октя́брьский райо́н, калм. Октябрин район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэспублікі Калмыкія Расійскай Федэрацыі, у межах якой утвораны муніцыпальны раён Акцябрскае раённае муніцыпальнае ўтварэнне.

Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак Вялікі Царын (калм. Ик Царң — *Вялікі луг*).

Геаграфія
---------

Плошча тэрыторыі раёна — 3 686 км², у тым ліку землі сельскагаспадарчага прызначэння — 3421,5 км², з іх ралля — 525,2 км², пашы — 2819,6 км². Адлегласць ад раённага цэнтра да г. Эліста — 276 км. Тэрыторыя раёна размешчана ў паўночнай частцы рэспублікі ў Прыкаспійскай нізіне.

Раён уваходзіць у паўпустынную прыродную зону, характарызуецца кантынентальным засушлівым кліматам, у спякотным і ўмерана гарачым падраёнах сухога агракліматычнага пояса.

Рэльеф раёна ўяўляе сабой слабашырокахвалістую раўніну. Хвалістасць рэльефу абумоўлена вялікім распаўсюджваннем стэпавых і ліманных паніжэнняў. У раёне сустракаюцца бурыя напаўпустынныя саланцаватыя глебы, саланцы напаўпустынныя тыповыя, саланчакі, пяскі.

Раён мяжуе на ўсходзе з Астраханскай вобласцю, на паўночным захадзе — з Маладэрбетаўскім, на паўднёвым захадзе — з Кетчэнераўскім і на поўдні — з Юсцінскім раёнамі.

Заўвагі
-------

1. ↑  АКТМУ Праверана 13 сакавіка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4330203'></a>
2. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>

| ⛭Калмыкія |
| --- |
| Раёны | 
* Акцябрскі
* Гарадавікоўскі
* Ікі-Бурульскі
* Кетчэнераўскі
* Лаганскі
* Маладэрбетаўскі
* Прыютненскі
* Сарпінскі
* Цалінны
* Чорназямельскі
* Юсцінскі
* Яшалцінскі
* Яшкульскі

 |  |
| Гарады | 
* Гарадавікоўск
* Лагань
* **Эліста**

 |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | 
* Вялікі Царын
* Ікі-Бурул
* Камсамольскі
* Кетчэнеры
* Малыя Дэрбеты
* Прыютнае
* Садовае
* Троіцкае
* Цаган Аман
* Яшалта
* Яшкуль

 |
**Урва** або **мангуст-крабаед** (*Herpestes urva*) — від жывёл роду мангусты (*Herpestes*).

Апісанне
--------

Па знешнім выглядзе ён нічым асабліва не адрозніваецца ад іншых мангустаў. Пыса яго выцягнутая і вострая, тулава вузкае і моцнае. Пальцы на лапах злучаюцца вялікімі перапонкамі. Добра развітыя подхвостныя залозы. Па агульнай афарбоўцы урва таксама не адрозніваецца ад астатніх мангустов. На верхняй частцы цела футра цёмна-бура-шэрае, ніжняя частка цела цёмна-бурая, лапы — чорныя. Часам на верхняй частцы тулава ёсць чорныя палоскі. Ад вачэй да пляча ідзе белая рэзка акрэсленая стужка. Таксама поўнасіметрычныя палосы праходзяць і па хвасце. Па велічыні урва крыху пераўзыходзіць іншыя віды свайго сямейства: дарослы самец мае ў даўжыню да 85 см, з якіх каля 30 прыпадае на хвост.

Арэал і экалогія
----------------

Вобласць распаўсюджвання урвы абмяжоўваецца невялікімі ўзвышшамі паўднёва-ўсходняй частцы Гімалайскага хрыбта, Араканам, Бірмай, Асамам і поўднем Кітая.

Гняздуе ў земляных норах. Харчуецца рыбай і крабамі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
**Дуба-Юрт** (руск.: Дуба-Юрт, чач.: Дубин-Эвла) — сяло ў Шалінскім раёне Чачэнскай Рэспублікі. Адміністрацыйны цэнтр Дуба-Юртаўскага сельскага паселішча. Непадалёк ад сяла вядзецца будаўніцтва Дуба-Юртаўскай ГЭС. Сяло размешчана на правым беразе ракі Аргун, за 24 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра — Шалі і за 30 кіламетраў на поўдзень ад горада Грозны.

Найбліжэйшыя населеныя пункты: на поўначы — сёлы Чыры-Юрт і Старыя Атагі, на паўночным захадзе — сяло Алхазурава, на захадзе — сяло Лаха-Варанды, на паўднёвым захадзе — сяло Чышкі, на поўдні — сяло Дачу-Барзой, на паўднёва- усходзе — сяло Улус-Керт.

Зноскі
------

1. ↑  Село Дуба-Юрт – Справка – СКФО Праверана 11 ліпеня 2018.
2. ↑
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Транскрыпцыя.
**Транскры́пцыя** — умоўны від пісьма, які выкарыстоўваецца ў спецыяльных навуковых і іншых мэтах.

Адрозніваюць **фанетычную**, **фанематычную** і **практычную** транскрыпцыі.

Мэта фанетычнай транскрыпцыі — найбольш дакладна перадаць вымаўленне слова, апісаць асобна кожны вымаўлены гук. У беларускай мове для гэтага ўжываюцца літары беларускага алфавіта і дадатковыя знакі: «між бяроз — (м'іж б'яро́с)», «снег — (с'н'е́х)», «Янка — (jа́нка)». Значком ' абазначаецца мяккасць папярэдняга зычнага гука, лацінскай літарай **j** — гук «[й]» у пазіцыі перад галоснымі.

Фанематычная транскрыпцыя перадае фанемны склад слова: адлюстроўвае не ўсе асаблівасці маўлення, а толькі тыя рысы, якім уласціва адметная функцыя. Параўн.: «<м'іж б'ароз>», «<сн'ег>», «<jанка>». Фанетычная і фанематычная транскрыпцыі адрозніваюцца ад арфаграфічнага напісання, якое ў значнай ступені абумоўлена гістарычнай традыцыяй.

Пры дапамозе практычнай транскрыпцыі (сродкамі нацыянальнага алфавіта) уводзяць у тэкст іншамоўныя ўласныя імёны: асабовыя імёны, геаграфічныя назвы: Шолахаў (руск.: Шолохов), Міцкевіч (польск.: Mickiewicz). Практычная транскрыпцыя ўжываецца ў нацыянальнай картаграфіі, перыядычным друку, падручніках, шырока выкарыстоўваецца ў творах мастацкай літаратуры.

У 2017 годзе выдадзены «Арфаэпічны слоўнік беларускай мовы» – першы поўны акадэмічны слоўнік беларускай мовы, які фіксуе правілы літаратурнага вымаўлення больш чым 117 тысяч слоў праз падачу поўнай фанетычнай транскрыпцыі кожнага слова.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Арфаэпічны слоўнік беларускай мовы / Нац. акад. навук Беларусі, Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа, Аб’яднаны інстытут праблем інфарматыкі; уклад.: В.П. Русак, Ю.С. Гецэвіч, С.І. Лысы, В.А. Мандзік ; рэдкал.: В.П. Русак, Ю.С. Гецэвіч, С.І. Лысы. — Мінск : Беларуская навука, 2017. — 757 с. — ISBN 978-985-08-2128-7
Літаратурай 20 стагоддзя называюць сусветную літаратуру, напісаную і выдадзеную ў 20 стагоддзі. У еўра-амерыканскай літаратуры ў гэты перыяд пераважалі мадэрнісцкі і пост-мадэрнісцкі жанры, росквітам якіх былі адрэзкі з 1900-х па 1940-я і з 1960-х па 1990-я адпаведна.

Тэхналагічныя дасягненні 20 стагоддзя зрабілі вытворчасць кніг больш таннай, што прывяло да значнага росту вытворчасці папулярнай і трывіяльнай літаратуры, супастаўнай з развіццём музыкі. Падзел літаратуру на «папулярную» і «высокую» ў 20-м стагоддзі не ў якім разе не з’яўляецца абсалютным, і розныя жанры, такія як дэтэктывы і навуковая фантастыка, вагаюцца паміж імі. Электронная літаратура развівалася як жанр, дзякуючы развіццю гіпертэксту, а пазней інтэрнэта.

У 1901 годзе была заснавана Нобелеўская прэмія, якая ўручаецца штогод, у тым ліку і ў галіне літаратуры, і з’яўляецца самай прэстыжнай літаратурнай прэміяй у свеце. З 1942 года Нью-Ёрк Таймс публікуе спісы бестселераў. Найбольшых поспехаў паводле прадажаў у 20-м стагоддзі дасягнулі такія кнігі, як «Цытаты Маа Цзэдуна» (1966; 900 мільёнаў асобнікаў), «Гары Потэр і філасофскі камень» (1997; 120 мільёнаў асобнікаў), «І тады там не было нікога» (1939; 115 мільёнаў асобнікаў) і «Уладар пярсцёнкаў» (1954/1955; 100 мільёнаў асобнікаў).
Сукупнасць агрэгатаў, якія злучаюць матор з рабочым органам станка
**Трансмісія** (сілавая перадача) — у машынабудаванні сукупнасць зборачных адзінак і механізмаў, якія злучаюць рухавік (матор) з вядучымі коламі транспартнага сродку (аўтамабіля) або рабочым органам станка, а таксама сістэмы, якія забяспечваюць працу трансмісіі. У агульным выпадку трансмісія прызначана для перадачы крутоўнага моманту ад рухавіка да колаў (працоўнага органу), змены цягавых намаганняў, хуткасцяў і напрамку руху. Трансмісія ўваходзіць у склад сілавога агрэгата.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).
**Транг** (тайск.: ตรัง) — правінцыя на поўдні Тайланда, размешчана на заходнім узбярэжжы паўвострава Малака. Мяжуе з правінцыямі: Крабі, Накхонсітхамарат, Пхатхалунг і Сатун. Правінцыя размешчана на ўзбярэжжы Андаманскага мора, акрамя мацерыковай часткі ўключае ў сябе таксама 46 астравоў. Большая частка тэрыторыі пакрыта ўзгоркамі, доля раўнін нязначная. Дзве галоўныя ракі правінцыі — Транг і Паліян — бяруць пачатак у гарах Накхонсітхамарат. Берагавая лінія правінцыі складае 119 км. Узбярэжжа славіцца мноствам прыгожых астравоў, а ўсходнія горныя раёны правінцыі — вадаспадамі, пячорамі і некранутымі джунглямі. На ўзбярэжжы і ў горных далінах размешчаны плантацыі каўчуканосаў.

Зноскі
------

1. ↑   — Department of Provincial Administration.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13012489'></a>
2. ↑  ทำเนียบท้องที่ พุทธศักราช 2546 เล่ม 1 — กระทรวงมหาดไทย, 2003. — С. 140.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23793867'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q640365'></a>
**Транеб’ергскі дзесяцінны амбар** (дацк.: Tranebjerg Kirkelade) — дзесяцінны амбар, які быў пабудаваны каля 1350 года як склад дзесяціны і іншых грашэй для царквы Транеб’ерг, якая знаходзіцца па суседстве. Хлеў-амбар выкладзены цэглай і абліцаваны пліткай, быў адноўленны ў 1964 годзе, а ў 1978 годзе была зроблена Дэкларацыя аб захаванні як гісторыка-культурнай спадчыны. Царкоўны амбар з’яўляецца адным з найбольш добра захаваных дзесяцінных амбараў Даніі. Да 1960 года належаў Братынгсборгу.

Спасылкі
--------

* Sag: Tranebjerg Kirkelade i Fredede og Bevaringsværdige Bygninger
* Bygning: Tingvej 2 (Tingvej 2, bygning 3, Samsø) i Fredede og Bevaringsværdige Bygninger
* Tranebjerg Kirkelade **(нявызн.)**.  Europeana. Праверана 15 снежня 2014.
* Tranebjerg Kirke på visitdenmark.dk
**Валерый Васільевіч Сліўкін** (нар. 8 чэрвеня 1945, Ліда) — беларускі географ, краязнавец.

Біяграфія
---------

Закончыў Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт (1968) і аспірантуру пры МДУ (1971), абараніўшы кандыдацкую дысертацыю. Кандыдат геаграфічных навук.

Працаваў выкладчыкам у Казахскім універсітэце, у геалагічных арганізацыях на Далёкім Усходзе, у Магаданскай вобл. і Казахстане. У 1982 годзе вярнуўся ў Ліду. Працаваў ва ўстановах будаўніцтва і ў бізнесе, з 1998 г. старшы навуковы супрацоўнік Лідскага гісторыка-мастацкага музея.

У 1997 годзе разам з С. Суднікам арганізаваў выданне часопіса «Лідскі летапісец». Аўтар шматлікіх публікацый па гісторыі Лідчыны. Піша па-руску, усе яго тэксты па-беларуску надрукаваны ў перакладзе С. Судніка.

Пасля 31-га нумара «Лідскага летапісца» Сліўкін не меў ніякага дачынення да выдання часопіса і толькі фармальна лічыўся яго выдаўцоў. Часам рэдактар часопіса С. Суднік друкаваў пераклады яго артыкулаў з рускай мовы. З сярэдзіны 2000-х гг. Сліўкін пачаў імкліва пераходзіць у лагер заходне-русаў і ўсе часцей у сваіх артыкулах выказваць антыбеларускія думкі і рабіць адпаведныя высновы.

Да 2021 года выйшла 94 нумары «Лідскага летапісца». Пасля выхада 94-га нумара часопіса, у кастрычніку 2021 года, паводле ліста Валерыя Сліўкіна Міністэрства інфармацыі анулявала Пасведчанне аб дзяржаўнай рэгістрацыі выдання, але часопіс працягвае выхад.

Зноскі
------

1. ↑  Лідскі Летапісец. 2021. № 3-4 (95-96). С. 10.
**Хільда ​​Марыя Карлен** (шведск.: Hilda Maria Carlén; нар. 13 жніўня 1991, Істад, Мальмёхус) — шведская футбалістка, брамнік клуба «Лінчэпінг» і жаночай зборнай Швецыі. Сярэбраны прызёр летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года. Дачка шведскага гандбаліста Пера Карлена.

Клубная кар’ера
---------------

Выступала да 2009 года за «Хаменхег». З 2009 года гулец «Мальмё», была рэзервісткай Каралін Енсан і Туры Б’ёрг Хельгадоцір. На правах арэнды правяла сезон 2010 у складзе «Лінчэпінга», рэзервісткам брамніка Сафіі Лундгрэн; за клуб выступала ў адным матчы Лігі чэмпіёнаў УЕФА 2010/2011 супраць славенскага клуба «КРКА». У 2013 годзе выступала за «Хамарбю» ў асноўным складзе, у 2014 годзе прадстаўляла «Пітэа» і дэбютавала ў матчы супраць «Лінчэпінга» 13 красавіка 2014 года (перамога 1:0). Правяла 20 гульняў у сезоне, намінаваная на прэмію «Брамнік года» (швед. Årets målvakt).

Кар’ера ў зборнай
-----------------

У 2009 годзе Карлам была выкліканая ў зборную на чэмпіянат Еўропы сярод дзяўчат да 19 гадоў, які праходзіў у Беларусі, а ў 2010 годзе — на матчы чэмпіянату свету сярод дзяўчатаў не старэйшыя за 20 гадоў у Германіі. Дэбютавала за асноўную зборную 12 лютага 2015 года матчам супраць Фінляндыі, у тым жа месяцы ўключана ў заяўку на Кубак Алгарвэ. У траўні 2015 года ўключана ў склад на чэмпіянат свету ў Канадзе. У складзе зборнай Швецыі заваявала сярэбраныя медалі Алімпіяды ў Рыа-дэ-Жанэйра.

Зноскі
------

1. ↑  Hilda Carlén // Soccerdonna — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FBref.com · Olympedia · Olympic Channel · soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway · svenskfotboll.se · МАК · Алімпійскі камітэт Швецыі · УЕФА |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Варановіч.
**Адольф Усцінавіч Варановіч** (15 чэрвеня 1940, вёска Мікольцы, Мядзельскі раён, Мінская вобласць) — беларускі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Пасля заканчэння Мядзельскай сярэдняй школы (1957) паступіў у Мінскае мастацкае вучылішча (скончыў у 1960). Працаваў у мастацкай майстэрні Аршанскага льнокамбіната мастаком па тканінах, а таксама ў дзіцячай мастацкай школе выкладчыкам. З 1989 г. - член сцэнарна-рэдакцыйнай калегіі Дзяржаўнага камітэта БССР па тэлебачанні і радыёвяшчанні.

Першыя апавяданні апублікаваў у 1970 г. (штотыднёвік «Літаратура і мастацтва»). Выдаў кнігі аповесцей і апавяданняў «Высокі падмурак» (1978), «Агні хат» (1986).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Андрасюк.
**Іван Васільевіч Андрасюк** (нар. 17 сакавіка 1958, в. Хадынічы, Кобрынскі раён) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 17 сакавіка 1958 г. у в. Хадынічы. Скончыў у 1977 годзе Мінскае мастацкае вучылішча. Працаваў у Дзівінскай школе настаўнікам малявання і чарчэння, афармляў новую школу. Жыве ў Гомелі, дзе працаваў мастаком на шпалернай фабрыцы, цяпер працуе ў рэкламнай сферы мастаком-плакатыстам, у вольны час малюе партрэты і пейзажы.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1995 года, член Беларускага саюза дызайнераў з 1999 года.

Спасылкі
--------

* Iмi ганарацца землякi
**Валерый Барысавіч Евароўскі** (нар. 12 снежня 1962) — беларускі філосаф. Спецыяліст па інтэлектуальнай гісторыі Вялікага Княства Літоўскага і філасофскай спадчыне Беларусі. Кандыдат філасофскіх навук (2009), дацэнт (2009).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 12 снежня 1962 года.

Скончыў у 1985 годзе філасофскі факультэт БДУ, у 1990 годзе — аспірантуру Інстытута філасофіі і права АН Беларусі. У 1992 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю «Філасофскія ідэі Кіеўскай Русі. Тэндэнцыі фарміравання».

З 2004 года працаваў у Інстытуце філасофіі НАН Беларусі: загадчык аддзела беларускай філасофскай, грамадска-палітычнай думкі; кіраўнік Цэнтра гісторыка-філасофскіх і кампаратыўных даследаванняў; загадчык аддзела гісторыі філасофіі. Адначасова з 2004 года дацэнт факультэта філасофіі і грамадскіх навук БДУ.

У 1999 годзе атрымаў грант на даследаванні ў Архівах Адкрытага грамадства (Будапешт, Венгрыя). Стажыраваўся ў Інстытуце Кенана Цэнтра Вудра Вільсана (2000, Вашынгтон, ЗША), Акадэміі навук Літвы (2011, Вільнюс), Інстытуце Кенана Міжнароднага цэнтра даследаванняў імя Вудра Вільсана (2016, па праграме Фулбрайта, Вашынгтон, ЗША).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Напрамкі даследаванняў: метадалогія гісторыі і філасофіі, інтэлігенцыя як сацыякультурны феномен, сацыялогія гісторыі, працэс
інтэлектуальнага развіцця Беларусі, гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі, філасофія ў нацыянальнай культуры.

Бібліяграфія
------------

* Нацыянальная філасофія Беларусі: тэорыя, архелогія, гісторыя, генеалогія, школа. Мінск, 2014.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4 5 6  Марозаў, 2022

Літаратура
----------

* ЕВАРОЎСКІ Валерый Барысавіч // Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага : біябібліяграфічны даведнік / С. П. Марозаў. — Гродна-Каўнас: ЮрСаПрынт, 2022. — 290 с. — ISBN 978-985-7257-57-7, 978-609-96340-1-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | academia.edu · Google Scholar |
| Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar3152564 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лунд (значэнні).

**Хільда Марыя Лунд** (шведск.: Hilda Maria Lund, у дзявоцтве *Лінд*, 21 снежня 1840, г. Стакгольм — 7 кастрычніка 1911, Флен) — шведская балерына ў Каралеўскім балеце.

Біяграфія
---------

У 1849 годзе вучылася ў Стакгольмскай оперы, у 1861 годзе — другая танцоўшчыца, у 1866—1888 гадах — першая танцоўшчыца. У 1889—1894 гадах працавала педагогам у балеце.

У 1887 годзе была апісана: «Як прызнаная перадавая танцоўшчыца Каралеўскага тэатра», а ў 1870-х і 1880-х гадах часцей за ўсё выконвала вядучую ролю ў балетах, пастаўленых Каралеўскім балетам. Сярод оперных балетаў, у якіх яна ўдзельнічала: «Роберт», «Гара», «Афрыканка», «Філемон і Баўкіда», «Нямы», «Сон», «Прыгоды ў Шатландыі», «Роберт і Бертран».

Хільда Лунд лічылася адной з дзевяці лепшых балерын Каралеўскага балета ў перыяд з 1864 па 1901 год разам Амандай Форсберг, Агнес Крыстэнсан, Амаліяй Полсан, Гунхільдай Росен, Сесіліяй Фламанд, Джэні Брант, Ганнай Вестберг і Вікторыяй Страндын.

У 1862 годзе выйшла замуж за Сігурда Харальда Лунда  (шведск.) (бел..

Зноскі
------

1. ↑  Flens kyrkoarkiv, Död- och begravningsbok, SE/ULA/10257/F/2 (1895—1915), bildid: F0003383\_00085

Літаратура
----------

* Lund, 5. Hilda Maria i Arvid Ahnfelt, Europas konstnärer (1887)
* Svenskt porträttgalleri / XXI. Tonkonstnärer och sceniska artister (biografier af Adolf Lindgren & Nils Personne)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Васілёнак.
**Іван Васілёнак** (нар. 17 мая 1989, в. Слабада, Смалявіцкі раён) — беларускі футбаліст, абаронца.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец прыватнай футбольнай школы Віктара Дарміна ў Смалявічах, пачынаў дарослую кар’еру ў складзе дубля барысаўскага БАТЭ, пазней гуляў за дубль «Дарыды». У 2009—2010 гадах гуляў у Другой лізе за «Гарадзею», разам з якой выйграў турнір. Пасля аднаго сезона ў Першай лізе ў складзе «Клечаска» зноў выйграў Другую лігу ў складзе клуба «Смалявічы-СТІ».

У 2014 годзе перайшоў у мазырскую «Славію», якую ўзначальваў былы трэнер смалявіцкай каманды Юрый Пунтус. Дапамог клубу выйсці ў Вышэйшую лігу. У першай палове сезона 2015 выступаў за дубль, пазней стаў трапляць на лаўку запасных асноўнай каманды. У Вышэйшай лізе дэбютаваў 13 верасня 2015 года ў гасцявым матчы супраць «Віцебска», правёўшы на полі ўсе 90 хвілін. Да канца сезона яшчэ 5 разоў згуляў за «Славію» ў элітным дывізіёне, але пасля гэтага пакінуў клуб.

У першай палове 2016 года згуляў у адным матчы ў Другой лізе за «Нёман-Агра», а ў жніўні зноў стаў іграком «Смалявічаў-СТІ». Па выніках сезона 2017 дапамог камандзе выйсці ў Вышэйшую лігу. У снежні 2017 года падоўжыў кантракт з клубам, які змяніў назву на «Смалявічы». У сезоне 2018 з’яўляўся на полі нерэгулярна, часцей заставаўся на лаўцы запасных. У снежні 2018 года падоўжыў кантракт са смалявіцкім клубам. У сезоне 2019 у якасці асноўнага абаронцы дапамог камандзе вярнуць месца ў Вышэйшай лізе. У студзені 2020 года падоўжыў кантракт са «Смалявічамі». Пачатак сезона 2020 прапусціў з-за траўмы, з мая стаў з’яўляцца ў стартавым складзе. 

У ліпені 2020 года па пагадненні бакоў пакінуў «Смалявічы» і хутка перайшоў у «Крумкачы», дзе гуляў да канца сезона 2020.

Дасягненні
----------

* Беларусь Пераможца Другой лігі чэмпіянату Беларусі (2): 2010, 2012

Зноскі
------

1. ↑  Ivan Vasilenok // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Василенок стал игроком "Смолевичей-СТИ", Колоцей, Кульбако и Алисевич покинули клуб
3. ↑  Чикида, Василенок, Горбачик, Степанов и Гомелько продлили контракты со «Смолевичи-СТИ»
4. ↑  Бразевич остался у руля "Смолевичей". Клуб подписал Барсукова и Вакулича
5. ↑  «Смолевичи» вышли из отпуска!
6. ↑  Ращеня и еще 4 игрока покинули «Смолевичи»
7. ↑  Защитник "Смолевичей" перешел в НФК "Крумкачы"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сцяпанаў.

**Іван Васільевіч Сцяпанаў** (1908—1943) — сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Іван Сцяпанаў нарадзіўся ў сакавіку 1908 года ў вёсцы Зыбалаўка (цяпер — Жукаўскі раён Калужскай вобласці). Пасля заканчэння пяці класаў школы пражываў і працаваў у Маскве. У чэрвені 1941 года Сцяпанаў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З лютага 1942 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

Да верасня 1943 года гвардыі сяржант Іван Сцяпанаў быў кулямётчыкам 29-га гвардзейскага стралковага палка 12-й гвардзейскай стралковай дывізіі 61-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро. У перыяд з 28 верасня па 2 кастрычніка 1943 года Сцяпанаў агнём свайго кулямёта прыкрываў пераправу асноўных сіл на плацдарм у раёне вёскі Глушэц Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР, адбіўшы вялікую колькасць салдат і афіцэраў праціўніка. 2 кастрычніка 1943 года ў крытычны момант бою Сцяпанаў падняў сваіх таварышаў у атаку, адкінуўшы праціўніка, але і сам пры гэтым загінуў.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года гвардыі сяржант Іван Сцяпанаў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама пасмяротна быў узнагароджаны ордэнам Леніна.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Іван Васільевіч Сцяпанаў на сайце «Героі краіны»
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

Спасылкі
--------

* Іван Васільевіч Сцяпанаў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Нарматыўны кантроль | NTA: 288121538 · NUKAT: n2018080946 · VIAF: 20769455 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Моін.
**Марк Міхайлавіч Мо́ін** (10 мая 1903, в. Рыебіні, Латвія — 13 лютага 1969) — беларускі тэатральны акцёр, рэжысёр. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1940).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1926 годзе Беларускую драматычную студыю ў Маскве. У 1926—1949 гадах працаваў у Дзяржаўным яўрэйскім тэатры Беларусі, у 1943 годзе ўзначальваў тэатральную франтавую брыгаду, у 1949—1956 гадах у Беларускай дзяржаўнай эстрадзе, з 1956 года рэжысёр Беларускай рэспубліканскай студыі тэлебачання.

Творчасць
---------

Артыст героіка-рамантычнага плана. Лепшыя ролі: Фрацдоса («Авечая крыніца[en]» Лопэ дэ Вэгі), Скапэн («Хітрыкі Скапэна[ru]» Мальера), Фабрыцыо («Карчмарка[ru]» К. Гальдоні), Ботвін («Ботвін» А. Вявюркі), Гірш («Паўстанне ў гета» П. Маркіша[ru]). Сярод тэлепастановак: «Суд» У. Галубка, «У пошуках радасці» В. Розава і «Наталя» паводле Я. Скрыгана (1958).

Сям’я
-----

У шлюбе з беларускай актрысай Юдзіф Арончык меў сына Віктара.

Зноскі
------

1. 1 2  Моін Марк Міхайлавіч // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.

Літаратура
----------

* Мо́ін Марк Міхайлавіч // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шчарбакоў.

**Дзяніс Шчарбакоў** (нар. 7 жніўня 1978, Віцебск, Беларусь) — беларускі футбольны суддзя. Суддзя ФІФА з 2012 года.

Клубная кар’ера
---------------

10 гадоў займаўся прафесійным футболам ў якасці гульца. Гуляў у нападзенні за «Клімавец» (пазней «Віцебск-2»), віцебскі «Лакаматыў», «Рудзенск», «Оршу», а таксама за міні-футбольны «Віцязь». Прыцягваўся ў рады юнацкай зборнай Беларусі.

У 2004-м скончыў гульнявую кар’еру, каб праз некалькі гадоў вярнуцца на поле ўжо ў якасці галоўнага арбітра. Матчы вышэйшай лігі абслугоўваў з 2010 года, а ў 2012-м стаў рэферы ФІФА, атрымаўшы права працаваць на матчах міжнароднага ўзроўню — як нацыянальных зборных, так і еўракубкаў. Часта ездзіў на паядынкі Лігі чэмпіёнаў і Лігі Еўропы ў якасці рэзервовага арбітра ў брыгадзе гамяльчаніна Аляксея Кульбакова. Сам у ролі галоўнага арбітра дэбютаваў у ЛЧ у 2018-м (адсудзіў паядынак першага кваліфікацыйнага раунда паміж «Спартаком» з Трнавы і «Зрынскі» з Босніі і Герцагавіны)

У 2021 годзе адпрацаваў апошні сезон у Беларусі і вырашыў пайсці з судзейства. Да таго моманту за плячыма арбітра было больш за 300 матчаў на найвышэйшым узроўні (паказаў у іх 1258 жоўтых картак, 70 чырвоных і 99 разоў прызначаў пенальці).

Зноскі
------

1. ↑  Вядомыя суддзі, якія сышлі з белфутбола за апошнія гады — вось дзе яны цяпер (нехта за мяжой, нехта пры АБФФ)