**Эба Шарлота Эліса Хвасер** (шведск.: Ebba Charlotta Elise Hwasser, *у дзявоцтве* **Якабсан**, 16 сакавіка 1831 — 28 студзеня 1894) — шведская тэатральная актрыса. Вядучая актрыса Каралеўскага драматычнага тэатра сярэдзіны 19-га стагоддзя.

Біяграфія
---------

Эліса Якабсан нарадзілася ў Стакгольме ў 1831 годзе ў сям’і мытніка Юханеса Магнуса Якабсана і Катарыны (Кайсы) Марыі Бергстром. У дзяцінстве была пасыльнай у старэйшай сястры, дастаўляла яе кліентам штучныя кветкі.

У 1848 годзе паступіла ў Драматычную акцёрскую школу  (англ.) (бел. (шведск.: Dramatens elevskola). У наступным 1849 годзе, яшчэ вучаніцай, выступала ў Каралеўскім драматычным тэатры, а ў 1850 годзе замяніла Аўрору Страндберг  (шведск.) (бел. (1826—1850). У 1853 годзе Эліса стала прымай, а ў 1863 годзе з ёй падпісалі пажыццёвы кантракт.

Эліса Хвасер лічылася першай на каралеўскай сцэне, здольнай па-сапраўднаму заняць месца тэатральнай актрысы Эмілі Хёгквіст (1812—1846) у так званых партыях інжэню і гераіні, але паступова ёй пачалі даваць галоўныя ролі і ў рэалістычных карцінах. Яе кар’ера і развіццё ад рамантычнай вынаходлівасці да характарнай актрысы ілюструюць пераход ад рамантызму да рэалізму, які адбыўся на шведскай тэатральнай сцэне ў гады яе працы ў якасці вядучай элітнай актрысы Каралеўскага тэатра. У 1860-я гады Эліса была вядомая як актрыса, якая ўвасабляла сучасную плынь рэалізму ў тэатры. Яе манера гульні апісвалася як рознабаковая, і крытыкі хвалілі яе як артыстку, якая магла згуляць любую ролю, што было новым у той час, паколькі да гэтага часу акцёры часта прытрымліваліся толькі свайго вызначанага жанру роляў.

Эліса з поспехам выконвала ролі такіх класічных гераінь як Афелія  (руск.) (бел. Джульета  (руск.) (бел. Дэздэмона  (руск.) (бел. Марыя Сцюарт, але яе самымі вядомымі ролямі былі персанажы папулярных у тыя часы раманаў, напрыклад, Джэйн Эйр  (руск.) (бел. Шарлоты Бронтэ  (руск.) (бел. і Нора ў п’есе Ібсена «Лялечны дом».

У 1865 годзе Эліса Хвасер стала першай жанчынай, якая атрымала медаль Літаратуры і мастацтваў. У 1881 годзе была ўзнагароджана залатым медалём Шведскай акадэміі.

Эліса Хвасер выйшла на пенсію ў 1888 годзе.

Памерла на сваёй віле Вэстрат у Фіскебекскіле ў 1894 годзе.

Асабістае жыццё
---------------

Эліса Хвасер (1866)
Эліса лічылася эксцэнтрычнай, эмансіпаванай жанчынай, бо мела звычку курыць цыгары і ўжываць алкаголь, што на тыя часы было ўласціва толькі мужчынам. Яна цікавілася рухам за раўнапраўе жанчын  (руск.) (бел. і грала ў тых п’есах, у якіх расказвалася пра жаночы лёс. Некаторы час яна мела рамантычныя адносіны з наследным прынцам, будучым каралём Карлам XV. У 1858 годзе выйшла замуж за Даніэля Хвасера. У гэтым шлюбе нарадзілася дачка — Ганна Ліза Хвасер-Энгельбрэхт.

У тым жа 1858 годзе яе муж стаў кіраўніком Каралеўскага драматычнага тэатра, і ў гэты ж час Эліса Хвасер пачала атрымліваць галоўныя ролі ў тэатральных пастаноўках, што адразу спарадзіла чуткі аб пратэкцыі з боку караля. Аднак чуткі паступова сціхлі, бо талент Элісы быў бясспрэчным. Галоўныя ролі яна атрымлівала дзякуючы ўласнаму таленту на працягу многіх гадоў пасля таго, як у наследнага прынца з’явілася новая каханая, а яе муж перастаў быць кіраўніком тэатра. Муж і жонка Хвасер мелі шырокае кола зносін як у артыстычных колах, так і ў асяроддзі Карла XV, асабліва падчас летніх вакацый каралеўскага двара ў палацы Ульрыксдаль.

Крыніцы
-------

1. 1 2 3 4 5  E C Elisa (Elise) Hwasser — 1917.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q379406'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1724971'></a>
2. 1 2  Nordensvan, Georg, Svensk teater och svenska skådespelare från Gustav III till våra dagar. Andra delen, 1842—1918, Bonnier, Stockholm, 1918 ['Swedish theatre and Swedish actors from Gustav III to our days. Second Book 1822—1918']  (шведск.)
3. 1 2 3 4 5 6  E C Elisa (Elise) Hwasser, Svenskt biografiskt lexikon (art av Stig Torsslow), hämtad 2018-06-15.
4. ↑  Aurora Vilhelmina Strandberg **(нявызн.)**.  Svenskt biografiskt handlexikon. Праверана May 1, 2019.
5. ↑  *Hélène Ohlsson*. Ebba Charlotta Elisa (Elise) Hwasser **(нявызн.)**.  Svenskt kvinnobiografiskt lexikon. Праверана May 1, 2019.
6. ↑  *Erik Wikland*. S Emilie Högqvist **(нявызн.)**.  Svenskt biografiskt lexikon. Праверана May 1, 2019.
7. ↑  Litteris et Artibus **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  kungahuset.se. Архівавана з першакрыніцы 4 мая 2019. Праверана May 1, 2019.
8. ↑  Engelbrecht, Anna MariaElisabeth, född Hvasser **(нявызн.)**.  Europas konstnärer (1887). Праверана May 1, 2019.
9. ↑  *Stig Torsslow*. Daniel Hwasser **(нявызн.)**.  Svenskt biografiskt lexikon. Праверана May 1, 2019.

Літаратура
----------

* Lars Löfgren (2003). *Svensk teater* (Stockholm: Natur & Kultur) ISBN 91-27-09672-6.  (шведск.)
* Henrikson, Alf (1988) *Fram till Nybroplan: om Kungliga Dramatiska teatern* (Wiken, Höganäs) ISBN 91-7024-445-6 (in Swedish)
* Thorsten Dahl (1944) *Svenska män och kvinnor. Nr 3* (Stockholm: Bonnier)
* Österberg, Carin, Lewenhaupt, Inga & Wahlberg, Anna Greta (1990) *Svenska kvinnor: föregångare nyskapare* (Signum, Lund) (Swedish)
* Nordensvan, Georg (1918) *Svensk teater och svenska skådespelare från Gustav III till våra dagar. Andra delen, 1842—1918* (Stockholm: Bonnier) (Swedish)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эліса Хвасер

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Шведскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1253036888 · VIAF: 4043161332355452420003 |