**Прэзідэнцкія выбары ў Лівіі** зацверджаны на 2022 год, але потым перанесены на 2023. Гэта першыя пасляваенныя выбары ў Лівіі.

З прычыны грамадзянскай вайны і двоеўладдзя меўся шэраг складанасцяў у плане даты галасавання, якая некалькі разоў пераносілася. Самі выбары павінны былі стаць ўсеагульнымі, калі адначасова з прэзідэнтам абіраўся б парламент, але пазней было вырашана падзяліць іх.

Перадгісторыя
-------------

Асноўны артыкул: **Лівійскі крызіс**
З 2011 года Лівія была ахоплена грамадзянскімі войнамі. На першым этапе (2011) ішоў канфлікт паміж урадам Муамара Кадафі і сіламі лівійскай апазіцыі, што пры падтрымцы замежных інтэрвентаў скончыўся звяржэннем дзеючага рэжыму. У другі этап (2012—2014) адбыўся фактычны распад краіны на шэраг самастойных дзяржаўных утварэнняў, працягваліся ваенныя сутыкненні паміж рознымі фракцыямі і групоўкамі. Іх барацьба прывяла да стварэння двух лівійскіх урадаў у гарадах Трыпалі (Урад нацыянальнай згоды, УНЗ) і Табрук (Палата прадстаўнікоў Лівіі, ППЛ), з чаго пачаўся трэці этап (2014—2020). Бакамі канфлікту і міжнароднай супольнасцю былі зроблены шматлікія спробы пакласці канец ваенным дзеянням і аб’яднаць краіну. Толькі 20 кастрычніка 2020 года атрымалася дасягнуць рэальнага перамір’я. Пасля ППЛ і УНА пачалі актыўна вырашаць пытанні па аб’яднанні разрозненых дзяржаўных інстытутаў.

Падрыхтоўка
-----------

Пасля вайны 2011 года Пераходны нацыянальны савет Лівіі, які прыйшоў на змену Кадафі, павінен быў правесці выбары прэзідэнта. Ён распрацаваў дарожную карту, па якой выбары павінны былі прайсці ў 2013 годзе і перадаў уладу абранаму парламенту. У 2014 годзе сфармавана Канстытуцыйная асамблея Лівіі. Ёй трэба было вырашыць якім чынам праводзіць выбары. Аднак у гэты перыяд адбылася актывізацыя баявых дзеянняў, з-за чаго выбары прэзідэнта апынуліся пад пагрозай. У жніўні 2014 года Палата прадстаўнікоў Лівіі, новы парламент дзяржавы, вырашыў, што выбары прэзідэнта будуць прамымі.

24 снежня 2017 годзе старшыня Вярхоўнай нацыянальнай выбарчай камісіі Лівіі (ВНВК) Імада ас-Саех заявіў, што прэзідэнцкія і парламенцкія выбары ў Лівіі адбудуцца да 30 верасня 2018 года. Рэгістрацыя выбаршчыкаў пачалася з 6 снежня і доўжылася 60 дзён, рэгістрацыя пражываючых за мяжой выбаршчыкаў пачалася 1 лютага таго ж года. 12 лютага 2018-га кіраўнік Палаты прадстаўнікоў Лівіі Агіла Салах Іса паведаміў, што больш за 2,5 мільёнаў грамадзян зарэгістраваліся ў якасці выбаршчыкаў на будучых прэзідэнцкіх і парламенцкіх выбарах.

У канцы мая супрацьстаялыя сілы на міжнароднай канферэнцыі пад эгідай ААН у Парыжы дасягнулі пагаднення аб правядзенне 10 снежня ўсеагульных выбараў у краіне. У лістападзе стала вядома, што выбары перанесены на пачатак 2019 года. Дамоўленасці аб гэтым былі дасягнуты на канферэнцыі ў Палерма, у якой удзельнічалі прэм’ер-міністр Расіі Дзмітрый Мядзведзеў, галоўнакамандуючы арміяй Лівіі Халіфа Хафтар, прадстаўнікі ўрада нацыянальнага згоды, Егіпта, Італіі, Туніса і Турцыі. 10 снежня 2018 года кіраўнік МЗС УНЗ Махамед Тага Сіала заявіў, што яны перанесены на вясну.

Аднак і ў гэты раз усё было адкладзена з-за напружанай ваеннай сітуацыі на паўночным захадзе краіны.

5 лютага 2021 года ў горадзе Жэнева (Швейцарыя) на форуме палітычнага дыялогу Лівіі прайшло абранне часовага аб’яднанага ўрада краіны. Часовым прэзідэнтам быў абраны Мухамед Юніс Манфі, прэм’ер-міністрам — Абдэль Хамід Махамед Дбэйбе, а Муса аль-Кані і Абдала аль-Лафі сталі віцэ-прэзідэнтамі. Яны павінны былі кіраваць дзяржавай да правядзення выбараў, зацверджаных на снежань таго ж года. ППЛ працягнула сваё існаванне, падпарадкаваўшыся новым уладам, а УНА быў расфармаваны. Фаіз Сарадж, прадстаўнік Трыпалі, саступіў Манфі пасаду кіраўніка Прэзідэнцкага савета, вышэйшага дзяржаўнага органа, які да гэтага кіраваўся УНА.

Новым урадам у якасці даты галасавання абраная дата 24 снежня, але потым яе перанеслі на 24 студзеня, а затым на чэрвень, а пазней яшчэ на нявызначаны тэрмін.

Кандыдаты
---------

8 лістапада 2021 года Цэнтральны выбарчы камітэт пачаў рэгістрацыю кандытатаў.

| Кандыдат | Фота | Статус(на момант альбо перад вылучэннем) | Суб’ект вылучэння | Каментарыі |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Саіф аль-Іслам Кадафі** |  | палітык | Народны фронт вызвалення Лівіі | Сын забітага экс-лідара Муамара Кадафі, стаяў на пазіцыях аднаўлення даваенных парадкаў. |
| **Нуры Абу Сахмейн** |  | старшыня Новага Усеагульнага нацыянальнага кангрэса (2014—2016) | Я-Білад | Прыхільнік ісламісцкіх ідэй. |
| **Арэф Алі Наед** |  | ісламскі багаслоў | Адраджэнне Лівіі | Кандыдат ад ліберальнай партыі. |
| **Ахмед Майтыг** |  | Намеснік старшыні Прэзідэнцкага савета Лівіі (2016—2021) | незалежны | Былы член адміністрацыі Сараджа. |
| **Халіфа Хафтар** |  |  Вярхоўны галоўнакамандуючы Лівійскай нацыянальнай арміі | незалежны | Прадстаўляў інтарэсы ўсходу краіны (Кірэнаікі), карыстаўся падтрымкай Францыі, Расіі і шэрагу арабскіх дзяржаў. |
| **Агіла Салах Іса** |  | Прэзідэнт Палаты прадстаўнікоў Лівіі | незалежны | Таксама прадстаўляў інтарэсы ўсходу краіны (Кірэнаікі), саюзнік Хафтара. |
| **Фатхі Башага** |  | Міністр унутраных спраў Урада нацыянальнага адзінства | незалежны | Былы член адміністрацыі Сараджа. Прадстаўляў інтарэсы паўночнага захаду краіны (Трыпалітаніі), карыстаўся падтрымкай Турэцкай Рэспублікі. |
| **Абдэль Хамід Махамед Дбэйбе** |  | Прэм’ер-міністр часовага ўрада | незалежны | Мае падтрымку ў Трыпалітаніі і Турцыі. |
| **Ібрагім Дабашы** |  | былы прадстаўнік Лівіі ў ААН | незалежны | *дадатковая інфармацыя адсутнічае* |

За пасаду кіраўніка дзяржавы меў намер змагацца і Алі Зейдан (кандыдат ад НПРСЗ, былы прэм’ер-міністр), але быў дыскваліфікаваны за наяўнасць больш за аднаго грамадзянства і адсутнасць 5000 прыхільнікаў. 30 лістапада за перашкоду выбарчаму працэсу знята кандыдатура Хафтара. Аднак ужо 6-га яго вярнулі ў спісы. Таксама на некаторы час былі выключаны Дбэйба і Кадафі. Абодва палітыка падалі апеляцыю: 1 снежня ў спіс кандыдатаў вярнулі Дбэйбу, а 2-га — Кадафі.

Аб патэнцыйных кандыдатах была вядома задоўга да гэтага. Так, напрыклад, Кадафі, Хафтар і Салех заяўлялі аб сваёй гатоўнасці прыняць удзел яшчэ падчас грамадзянскай вайны, калі выбары планаваліся на 2018—2019 гады. Самымі апошнімі далучыліся Башага, які заявіў аб намерах балатавацца ў сакавіку 2021-га, Зейдан, Майтыг і Дбэйбе, што зрабілі гэта перад самой рэгістрацыяй. У верасні Хафтар сышоў з пасады кіраўніка ЛНА для ўдзелу ў прэзідэнцкіх выбарах. На час перадвыбарчай гонкі ён перадаў свае паўнамоцтвы генерал-палкоўніку Абдэль Разаку ан-Надуры.

Сваю гатоўнасць паўдзельнічаць у прэзідэнцкіх выбараў выказваў і Фаіз Сарадж, былы старшыня  Прэзідэнцкага савета Лівіі і Урада нацыянальнага адзінства, але пазней ён перадумаў падаваць заяўку.

20 снежня Апеляцыйны суд горада Місурата прыпыніў выкананне рашэнняў нацыянальнай выбарчай камісіі, а таксама адмяніў зацверджаны раней папярэдні спіс кандыдатаў, якім было дазволена балатавацца на прэзідэнцкіх выбарах. Такім чынам, выбары перанесены на наступны год. Перш за ўсё гэта ўдарыла па прыхільніках Хафтара і Кадафі, згуляўшы на руку сілам, якія падтрымліваюць Дбэйбу і ісламістаў.

Канфрантацыя
------------

20 лютага 2022 года Палата прадстаўнікоў, бачачы праблемы ва ўрадзе Дбэйбы з правядзеннем выбараў, прызначыла новым прэм’ерам Фатхі Башагу. Аднак яго прызначэнне было аспрэчана, што ў жніўні прывяло да новых узброеных сутыкненняў.

Гл. таксама
-----------

* Парламенцкія выбары ў Лівіі (2022)

Зноскі
------

1. ↑  Libyan government ready to hold elections in 2023: PM (англ.). *www.dailynewsegypt.com*.
2. ↑  Libyan legislative elections delayed until January: Parliament **(нявызн.)**.  Al Jazeera (5 кастрычніка 2021). Праверана 7 October 2021.
3. ↑  Сатановский: На планете больше не существует государства «Ливия» Архівавана 22 лютага 2015.
4. ↑  Гуляй-пустыня — Как живется Ливии в условиях анархической конфедерации // Лента.ру, 07.10.2013
5. ↑  General Hafter announces coup; politicians react with scorn, order his arrest | Libya Herald
6. ↑  *Stephen, Chris*. Libya: western countries urge citizens to leave as civil war intensifies **(нявызн.)**.  The Guardian (27 ліпеня 2014). Праверана August 19, 2014. *Lyons, James; White, Stephen*. Libya civil war: Royal Navy evacuates more than 100 Britons as Embassy closes **(нявызн.)**.  Daily Mirror (3 жніўня 2014). Праверана August 19, 2014. *Porsia, Nancy*. Traffickers cash in on Libya's new civil war **(нявызн.)**.  Middle East Eye (4 жніўня 2014). Праверана August 19, 2014.
7. ↑  Выборы в Ливии состоятся до конца сентября 2018 года
8. ↑  Более 2,5 миллиона ливийцев зарегистрировались для участия в выборах
9. 1 2  Всеобщие выборы в Ливии пройдут 10 декабря
10. ↑  Стороны ливийского кризиса договорились провести выборы в стране 10 декабря
11. ↑  Libya election to take place in early 2019: UN envoy
12. ↑  Кто сорвал переговоры по Ливии
13. ↑  В Ливии назвали дату выборов президента
14. ↑  Лидеров переходного правительства Ливии избрали в Женеве
15. ↑  *REUTERS, DAILY SABAH WITH*. PM Dbeibah pushes summer election in Libya amid bid to oust him (англ.)  **(нявызн.)**?. *Daily Sabah* (22 лютага 2022). Праверана 23 лютага 2022.
16. ↑  Libya's PM Dbeibah proposes holding polls at end of 2022 **(нявызн.)**. *Daily Sabah* (26 мая 2022). Праверана 14 чэрвеня 2022.
17. ↑  Регистрация кандидатов в президенты Ливии начнется 8 ноября
18. ↑  *Crilly, Rob*. Gaddafi's son Saif 'to run for Libyan president' in 2018 elections **(нявызн.)**. *Telegraph* (20 сакавіка 2018).
19. 1 2  *Sami Zaptia*. Aldabaiba and Abusahmain reinstated by court as presidential candidates **(нявызн.)**. *Libya Herald* (1 снежня 2021). Праверана 1 December 2021.
20. ↑  Aref Nayed Officially Submits His Candidacy Documents to HNEC for the Presidential Elections (англ.)  **(нявызн.)**?. *Al Marsad* (17 лістапада 2021). Праверана 23 лістапада 2021.
21. ↑  Libyan PM prepares to submit candidacy for presidential elections | The Libya Observer (англ.)(недаступная спасылка). *www.libyaobserver.ly*. Архівавана з першакрыніцы 25 лістапада 2021. Праверана 25 лістапада 2021.
22. ↑  Libya: Haftar Sees Solution in Upcoming Election **(нявызн.)**.  Asharq Al-Awsat (12 жніўня 2018).
23. ↑  Libya: Will elections finally bring healing? **(нявызн.)**.  DW (24 верасня 2021).
24. ↑  Libye: «La seule compétition acceptable doit être démocratique»
25. ↑  Libya’s PM Dbeibah to run for president, as election turmoil grows **(нявызн.)**. *Reuters* (7 лістапада 2021). Праверана 15 November 2021.
26. ↑  Tomassini, Vanessa.  Conversation with Ibrahim O. Dabbashi: "elections still being the only solution to the Libyan crisis" **(нявызн.)**, *Speciale Libia* (3 January 2022). Праверана 3 January 2022.
27. ↑  Saif Al-Islam Qaddafi disqualified by election commission from standing in presidential elections **(нявызн.)** (24 лістапада 2021). Праверана 25 лістапада 2021.
28. ↑  Libyan court disqualifies Haftar from presidential race **(нявызн.)**. *www.aa.com.tr*. Праверана 30 лістапада 2021.
29. ↑  Zaptia, Sami.  Hafter returned to presidential election by Court of Appeal **(нявызн.)**, *Libya Herald* (6 December 2021). Праверана 6 December 2021.
30. ↑  Tripoli Appeals Court reinstates Dbeibah as presidential candidate **(нявызн.)**, *The Libya Observer* (1 снежня 2021). Праверана 1 снежня 2021. Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 2 снежня 2021. Праверана 3 снежня 2021.
31. ↑  Libya court reinstates Saif al-Islam Gaddafi as presidential candidate(англ.), *Middle East Eye* (2 December 2021). Праверана 2 December 2021.
32. ↑  Хафтар ушел с поста для участия в выборах президента Ливии
33. ↑  *Patrick Wintour*. EU warns anyone judged to be delaying Libya elections will risk sanctions **(нявызн.)**. *The Guardian* (21 чэрвеня 2021). Праверана 15 October 2021.
34. ↑  Равиль Мустафин. ПОЧЕМУ ПРЕЗИДЕНТСКИЕ ВЫБОРЫ В ЛИВИИ ПЕРЕНОСЯТ НА СЛЕДУЮЩИЙ ГОД // Независимая газета, 20 декабря 2021
35. ↑  Полина Коноплянко. В Ливии вновь полилась кровь: двоевластие оказывается неизбежным // Московский комсомолец : газета. — 28 августа 2022.