**Джавана Гарцоні** (італ.: Giovanna Garzoni; 1600, Аскалі-Пічэна — 1670, Рым) — італьянская мастачка эпохі барока.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў гарадку Аскалі-Пічэна, рэгіён Марке. Дата нараджэння — 1600 год — выводзіцца з аўтографа на малюнку 1616 года, дзе пазначана, што аўтару 16 гадоў. Бацькі Джаваны родам з Венецыі; сярод сям’і былі рамеснікі, ювеліры і мастакі. Магчыма, першым настаўнікам дзяўчыны быў яе дзядзька П’етра Гайя (італ.: Pietro Gaia), які належаў да школы Джакама Пальма Малодшага. У ранніх творах Джаваны адчуваецца ўплыў гэтага мастака.

У 1620-х гадах Джавана жыла ў Венецыі з братам Матэа і наведвала школу каліграфіі Джакама Роньі (італ.: Giacomo Rogni). У 1622 годзе выйшла замуж за венецыянскага мастака Тыберыа Цінеллі. Аднак шлюб працягваўся толькі год, магчыма, прычынай разводу паслужыў дадзены Джаванай зарок цноты.

У 1630 годзе Джавана разам з братам пераехала ў Неапаль, дзе працуе пад заступніцтвам Фернанда Афан дэ Рыбера і Энрыкеса, трэцяга герцага дэ Алькала-дэ-лас-Гасулес. Тым жа часам яна знаёміцца і пачынае ліставанне з калекцыянерам, мецэнатам і эрудытам Касіяна даль Паца, які дапамагае маладой мастачцы знайсці заказы ў Рыме, куды Джавана пераехала ў 1631 годзе.

*Віктар Амадэй I, герцаг савойскі* (мініяцюра), 1635
*Крысціна Французская, герцагіня савойская*, 1635
Аднак у Рыме мастачка была непрацяглы час, у 1632 годзе перасялілася ў Турын па запрашэнні Крысціны Французскай, герцагіні савойскай. Пры двары піша ў асноўным партрэты і мініяцюры, у тым ліку самой герцагіні і герцага Віктара Амадэя I. Захаваліся таксама сведчанні пра яе «пергаменты з выявамі кветак, садавіны і жывёл»; да турынскага перыяду належыць найранейшы з цяпер вядомых нацюрмортаў Гарцоні.

У 1637 годзе памірае герцаг, заступнік Джаваны, яна пакідае Турын. Пра жыццё Гарцоні ў 1637—1642 гадах вядома вельмі мала; думаюць, што ў тыя гады мастачка наведала Францыю, магчыма, і Англію. Творы французскіх, англійскіх і галандскіх мастакоў, бачаныя ў падарожжы, паўплывалі на яе пазнейшы стыль.

У 1640-х гадах Джавана пераехала ў Фларэнцыю, дзе жыла да 1651 года. Тут яе заказчыкамі былі фларэнтыйскія арыстакраты, у тым ліку Медычы. Сярод яе твораў — партрэты, мініяцюры, карціны на міфалагічныя і біблейскія сюжэты, кампазіцыі з кветак і садавіны, батанічныя замалёўкі, а таксама копіі карцін вядомых мастакоў. У Фларэнцыі Гарцоні пазнаёмілася з творчасцю Якопа Лігоццы[en], аўтара шматлікіх замалёвак флоры і фаўны, зробленых на заказ Медычы, заступнікаў навукі. Напэўна, творы гэтага майстра натхнілі Гарцоні на стварэнне ўласных твораў падобнага стылю.

У 1651 годзе Гарцоні — ужо прызнаны мастак — пераехала ў Рым. Ёй не бракавала ні заказаў, ні грошай, адзін з біёграфаў сцвярджаў нават, што яна магла папрасіць за свае творы «любую цану, якую пажадае». Напэўна, у гэты час яна стала членам рымскай гільдыі мастакоў, Акадэміі Святога Лукі, хоць не захавалася дакументаў, якія пацвярджаюць яе членства, вядома, што Гарцоні наведвала паседжанні Акадэміі.

Джавана Гарцоні памерла ў Рыме паміж 10 і 15 лютага 1670 года. Яшчэ ў 1666 годзе яна запісала ўсю сваю маёмасць Акадэміі св. Лукі, пры ўмове свайго пахавання ў яе царкве Святых Лукі і Марціны[en]. Умову выканалі, але надмагілле з’явілася толькі ў 1698 годзе.

Творчасць
---------

Нацюрморт з міскай лімонаў (тэмпера, пергамент), 1640
Кітайская ваза з цюльпанамі і іншымі кветкамі, каля 1641—1652
Джавана Гарцоні вядома, найперш, нацюрмортамі і батанічнымі замалёўкамі. Яна была адной з першых жанчын, якія працавалі ў гэтым жанры. Яе творы, створаныя пераважна гуашшу ці тэмперай на пергаменце, дзівяць дбайнай прапрацоўкай дэталяў і тонкасцю штрыха.

У 1650-х гадах Гарцоні выяўляе шматлікія вазы з кветкамі, дэманструючы выдатнае пачуццё кампазіцыі. Відавочна таксама, што мастачка добра знаёма з марфалогіяй кветак, усе яе творы вылучаюцца абсалютнай натуралістычнай дакладнасцю.

У 1660-я гады на заказ Фердынанда II Медычы Гарцоні стварае каля дваццаці мініяцюр, якія паказваюць блюды з садавіной і гароднінай. Нягледзячы на пэўную аднастайнасць шматкроць паўтаранага матыву, Гарцоні здолела разнастаіць свае творы, уносячы ў кампазіцыі дадатковыя элементы — кветкі, птушак, насякомых. Апроч гэтага, віртуознасць мастачкі выяўляецца ў майстэрскім ужыванні святлаценю і іншых эфектаў.

Характэрная рыса многіх работ Гарцоні — своеасаблівае спалучэнне батанічнай замалёўкі, для якой важная найперш дакладнасць і дэталёвасць малюнка, з уласна жывапіснымі прыёмамі. Гэтым яе творчасць адрозніваецца ад натуралістычных замалёвак Лігоццы, з якім яе нярэдка параўноўваюць, але таксама і ад большасці мастакоў — аўтараў нацюрмортаў, для якіх навуковая дакладнасць намаляваных аб’ектаў была другаснай.

Галерэя
-------

* Фігі і жук*Фігі і жук*
* Кітайская ваза з фігамі, чарэшнямі і шчыглом*Кітайская ваза з фігамі, чарэшнямі і шчыглом*
* Кітайскі фарфор з чарэшнямі*Кітайскі фарфор з чарэшнямі*
* Фігі*Фігі*
* Мушмула, міндаль і ружа*Мушмула, міндаль і ружа*
* Блюда з бабамі*Блюда з бабамі*

Зноскі
------

1. 1 2  Міжнародны ідэнтыфікатар стандартных найменняў — 2012. Праверана 13 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q423048'></a>
2. ↑  Giovanna Garzoni — 2008.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18558540'></a>
3. ↑  Giovanna Garzoni<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Treccani
5. 1 2 3 4 5 6  Trkulja, 2008
6. 1 2 3  Enciclopedia delle donne
7. 1 2 3 4  Getty Museum
8. 1 2  CLARA

Літаратура
----------

* *Silvia Meloni Trkulja.* Giovanna Garzoni e «il grande teatro della natura» // Giovanna Garzoni. Nature morte. — Milano: L’ippocampo, 2008. — ISBN 978-88-95363-33-2.

Спасылкі
--------

* Opera Omnia Giovanna Garzoni. — Padova: G.E.M.A. 2011. Архівавана 5 лютага 2016.
* Garzoni, Giovanna (італ.).  Enciclopedia Italiana. Праверана 29 студзеня 2016.
* *Angela d’Agostino*. Giovanna Garzoni (італ.).  Enciclopedia delle donne. Праверана 29 студзеня 2016.
* Giovanna Garzoni (англ.)(недаступная спасылка).  CLARA: Database of women artists. Архівавана з першакрыніцы 2 сакавіка 2012. Праверана 29 студзеня 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10270391 · BNE: XX4749587 · BNF: 149745153, 12259784s · GND: 119106833 · ISNI: 0000 0000 6631 0360 · LCCN: n93007807 · NTA: 194198979 · SUDOC: 031369634 · VIAF: 24874829 · ULAN: 500027455 |

 |