recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Каранёвы статацыт у вертыкальным становішчы: (1) Клетачная сценка (2) Эндаплазматычны рэтыкулум (3) Плазмадэсма (4) Ядро (5) Мітахандрыён (6) Цытаплазма (7) Статаліт (8) Корань (9) Каранёвы чэхлік (10) **Статацыт**
**Статацыты** — клеткі, якія, як мяркуюць, ажыццяўляюць геатрапізм у раслінах і размяшчаюцца ў каранёвым чэхліку. Унутры яны ўтрымліваюць статаліты — запоўненыя крухмалам амілапласты, якія аселі ў ніжняй частцы клеткі і рэгулююць каранёвы рост, згінаючы корань у кірунку да вертыкальнай восі.

Зноскі
------

1. ↑  *D. Volkmann & M. Tewinkel for the European Space Agency*. Position of Statoliths in Statocytes from Cress Roots under Changing Gravity Conditions **(нявызн.)**.  European Space Agency (1 красавіка 1997). Праверана 12 снежня 2008.
2. ↑  *Neela Shiva Kumar, Martin Henry H. Stevens and John Z. Kiss*. Plastid movement in statocytes of the arg1 (altered response to gravity) mutant **(нявызн.)**.  American Journal of Botany (1 лютага 2008). Праверана 14 снежня 2008.
**Статуя Атланта** — бронзавая статуя ў стылі арт-дэко перад Ракфелер-цэнтрам у цэнтры Манхэтэна, Нью-Ёрк, перад Пятай авеню, насупраць сабора Святога Патрыка. Скульптура адлюстроўвае старажытнагрэчаскага тытана Атласа, які падтрымлівае нябёсы. Яна была створана скульптарамі Лі Лоры (англ.: Lee Lawrie) і Рэнэ Поль Чэмбеланам (англ.: Rene Paul Chambellan) і была ўстаноўлена ў 1937 годзе.

Архітэктурны стыль
------------------

Скульптура ў стылі арт-дэко, як і ўвесь Ракфелер-цэнтр. Вышыня скульптуры 4,57 метраў, з пастаментам — 13,5 метраў, вышынёй з чатырохпавярховы будынак. Яна важыць сем тон і з'яўляецца самай буйной скульптурай у Ракфелер-цэнтры. Вось Поўнач-Поўдзень армілярнай сферы на плячах тытана, паказваюць на Палярную зорку, якую відаць з Нью-Ёрка.

Крытыка
-------

Калі Атлас быў адкрыты ў 1937 годзе, некаторыя людзі пратэставалі, сцвярджаючы, што яна была падобная на Мусаліні. Пазней мастак Джэймс Мантгомеры Флэг (англ.: James Montgomery Flagg) апісаў гэта так: «Статуя вельмі падобная на тое, як Мусаліні ўяўляе самога сябе».

Іншая інфармацыя
----------------

Статую часта асацыююць з рухам аб'ектывістаў (у сувязі з яе падобнасцю на працу «Атлант расправіў плечы» Айна Рэнда), аднак яна з'явілася раней, чым узнік рух.

Спасылкі
--------

* Архівавана 8 мая 2012.

Галерэя
-------

* Статуя ў поўны ростСтатуя ў поўны рост
* Статуя ўначы, насупраць сабора Святога ПатрыкаСтатуя ўначы, насупраць сабора Святога Патрыка
* Статуя ў Ракфелераўскім цэнтрыСтатуя ў Ракфелераўскім цэнтры
**Стату́тны фонд** — тая сума асноўных і абаротных сродкаў, якую ўносяць заснавальнікі-ўласнікі створанага імі прадпрыемства (фірмы, кампаніі, акцыянернага таварыства) для забеспячэння яго функцыянавання. Пасля таго як прадпрыемства прайшло рэгістрацыю, у яго ўстаноўчых дакументах фіксуецца статутны капітал, роўны статутнага фонду за вылікам дэбіторскай запазычанасці.

У час дзейнасці прадпрыемства статутны фонд можа павялічвацца або змяншацца. Крыніцамі павелічэння статутнага фонду могуць быць: ўкараненне найноўшых дасягненняў навукі і тэхнікі, рэканструкцыя і абнаўленне асноўных фондаў, павелічэнне аб’ёмаў вытворчасці, прыбытку ад гаспадарчай дзейнасці і інш. Памяншаюць статутны фонд знос і спісанне састарэлых машын і абсталявання, спажыванне і канфіскацыя часткі прыбытку і інш.

У Беларусі
----------

Камерцыйная арганізацыя самастойна ў Беларусі вызначае памер статутнага фонду, за выключэннем арганізацый, для якіх заканадаўствам ўсталёўваюцца мінімальныя памеры статутных фондаў.
Мінімальны памер статутнага фонду вызначаны толькі ў выпадку закрытага акцыянернага таварыства (ЗАТ) і адкрытага акцыянернага таварыства (ААТ). Мінімальная сума для такіх арганізацый устанаўліваецца ў беларускай валюце і залежыць ад базавай велічыні.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002
2. 1 2 3  Уставный фонд // Myfin.by  (руск.)
3. ↑  Гражданский Кодекс Республики Беларусь. Статья 47-1. Уставный фонд коммерческой организации. (руск.)

Літаратура
----------

* Стату́тны фонд // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 173. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Гражданский Кодекс Республики Беларусь. Статья 47-1. Уставный фонд коммерческой организации. (руск.)
* Уставный фонд // Myfin.by  (руск.)
**Найвышэйшая рада Беларускай Народнай Рэспублікі** — орган прадстаўнічай улады БНР, створаны 14 снежня 1919 года ў Менску пасля расколу Рады БНР праз супярэчнасці паміж яе дзеячамі па пытанні аб адносінах да Польшчы (*Гл. таксама*: Народная рада БНР).

Гісторыя
--------

Язэп Лёсік, старшыня Найвышэйшай рады БНР
Прадстаўнікі Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў (БПС-Р) і Беларускай партыі сацыялістаў-федэралістаў (БПС-Ф) абвінавачвалі сацыял-дэмакратычнае кіраўніцтва Рады БНР у згодніцтве і супрацоўніцтве з польскімі акупацыйнымі ўладамі. У выніку бальшыня Рады (50 чалавек) засталася, стала неафіцыйна звацца Народнай радай Беларускай Народнай Рэспублікі, а меншыня (37 чалавек) выйшла з яе складу і стала называць сябе Найвышэйшай Радай БНР.

Старшынёй Найвышэйшай Рады БНР быў абраны Язэп Лёсік, які дагэтуль узначальваў Раду БНР. У прэзідыум увайшлі Сымон Рак-Міхайлоўскі, Ян Серада, Аляксандр Уласаў, Кузьма Цярэшчанка. Былі пацверджаныя паўнамоцтвы Антона Луцкевіча ў якасці старшыні Рады Міністраў. Польскія ўлады прызналі Найвышэйшую раду, аднак мала лічыліся з ёй. Гэта прымусіла Антона Луцкевіча 28 лютага 1920 года адмовіцца ад пасады старшыні Рады Міністраў. 

Пасля падпісання польска-беларускай дамовы 24 сакавіка 1920 года (афіцыйная назва — «*Прапановы супольнай канферэнцыі прадстаўнікоў Беларусі і прадстаўнікоў польскага ўрада*», падпісаныя з беларускага боку Вацлавам Іваноўскім і Аркадзем Смолічам) Рада атрымала фінансавыя датацыі, што прывяло да істотнага росту яе ўплыву — праз стварэнне апарату і новыя магчымасці працаўладкавання для беларускіх дзеячаў у Менску. У чэрвені 1920 года Найвышэйшая рада БНР патрабавала ад Польшчы прызнаць незалежнасць БНР, мяркуючы што да выбараў Устаноўчага сойма Беларусі будзе знаходзіцца пад пратэктаратам Лігі Нацый.

З пачаткам наступлення бальшавікоў бальшыня сяброў Найвышэйшай рады БНР эвакуявалася ў Польшчу. Сярод іх пачаліся супярэчнасці. Прыхільнікі супрацоўніцтва з польскім урадам падтрымалі «бунт» Люцыяна Жалігоўскага і ўтварэнне Сярэдняй Літвы. У Варшаве быў створаны Беларускі палітычны камітэт пад кіраўніцтвам Паўла Алексюка, які пазней выконваў функцыі «беларускага ўрада» пры Станіславу Булак-Балаховічу ў часе ягонага Палескага паходу. 

Зразумеўшы памылковасць арыентацыі на Польшчу, сацыял-дэмакраты прынялі ўдзел у нацыянальна-палітычнай нарадзе 20 кастрычніка 1920 года ў Рызе, якую праводзілі БПС-Р і БПС-Ф. Сябра прэзідыума Найвышэйшай рады Кузьма Цярэшчанка ад яе імя прызнаў гэтак званую Народную раду БНР (ці проста Раду БНР) адзіным паўнамоцным прадстаўніком беларускага народа. Найвышэйшая рада спыніла сваё існаванне.

Гл. таксама
-----------

* Народная рада БНР
* Рада Беларускай Народнай Рэспублікі

Літаратура
----------

* *Сідарэвіч А.* Найвышэйшая рада Беларускай Нарооднай Рэспублікі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9. С. 272—273
Другі будынак біржы ў 1751 годзе
**Каралеўская біржа ў Лондане** была заснавана ў 1565 годзе сэрам Томасам Грэшэмам і выступала ў якасці цэнтра гандлю ў горадзе. Сама пляцоўка пад будаўніцтва была прадастаўлена карпарацыяй горада Лондана і гільдыяй гандляроў (анг. Worshipful Company of Mercers). Дызайн быў запазычаны ў біржы, якую Грэшэм бачыў у Антверпене.

Каралеўская біржа была афіцыйна адкрыта 23 студзеня 1571 г. каралевай Лізаветай I, прысудзіўшы будынку біржы каралеўскі тытул. Англичане перанялі практыку фламандскага гандлю і пачалі канкураваць з Антверпенам.

Інтэр'ер **Каралеўскай біржы** падчас правядзення Параду кароў у 2002 годзе. Зараз гэта раскошны гандлёвы цэнтр.
Каралеўская біржа ў Лондане заставалася таварнай больш за сто гадоў, толькі з 1695 на ёй пачынаюць праводзіцца здзелкі з дзяржаўнымі паперамі і акцыямі кампаній. Шумнасць, уласцівая брокерам, прыйшлася не па душы чапурыстаму кіраўніцтву біржы, па гэтай прычыне ў 1698 годзе брокеры, якія працавалі з каштоўнымі паперамі, былі пазбаўленыя доступу на Каралеўскую біржу, іх месца сустрэч стала кавярня «У Джонатана», у якую мог зайсці кожны ахвотны. Разам з брокерамі працавалі пасярэднікі, званыя джоберы, яны здзяйснялі здзелкі за свой рахунак і зараблялі на розніцы паміж цаной пакупкі і продажу. З пачатку 18-га стагоддзя ў кавярні рэгулярна праводзяцца дні сустрэч для ажыццяўлення ўзаемаразлікаў, гэтая практыка прывяла да спрашчэння і актывізацыі гандлю. Пазней дні сустрэч атрымліваюць ангелийскую назву «клірынгу», а ў 1775 годзе пры Фондавай біржы з'явіцца клірынгавая палата.

Гл. таксама
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Лонданская каралеўская біржа на Вікісховішчы |

* Спіс фондавых біржаў

Спасылкі
--------

Афіцыйны сайт Каралеўскай біржы
**Айшэ Дзітанава** (крымскатат.: Ayşe Dittanova, Айше Диттанова, нар. 27 лютага 1918, Дэрэкой, РСФСР — 15 лістапада 2015, Нью-Йорк, ЗША) — крымскататарская актрыса, ініцыятар адраджэння Крымскататарскага драматычнага тэатра, Заслужаны артыст Украіны (1993).

Біяграфія
---------

Айшэ Дзітанава нарадзілася ў невялікай вёсцы Дэрэкой, блізу Ялты, якое сёння з’яўляецца адным з раёнаў горада. У 1933 годзе скончыла Сімферопальскі Тэатральны тэхнікум, пасля чаго пачала працаваць у трупе Крымскага драматычнага тэатра. Адной з самых значных роляў стала праца ў спектаклі «Бахчысарайскі фантан».

Падчас дэпартацыі крымскіх татараў трапіла ў Таджыкістан, дзе ў 1946 годзе зноў выйшла на прафесійную тэатральную сцэну. З-за палітыкі СССР Дзітанава, як зрэшты і іншыя акцёры крымскататарскага паходжання, не магла займацца нацыянальным мастацтвам.

У Крым Айшэ-ханум вярнулася ў 1988 годзе, адразу ўзяўшыся за працу па аднаўленні крымскататарскага тэатра, дзе і прапрацавала з 1990 па 1996 год, атрымаўшы за значны ўклад у развіццё культуры ганаровае званне «Заслужаны артыст Украіны».

З 1996 года і аж да самай смерці пражывала ў Нью-Ёрку, аднак неаднаразова наведвала Крым. У 2014 годзе выступала на ўрачыстай цырымоніі, прысвечанай 70-годдзю дэпартацыі крымскіх татараў, якая адбылася ў штаб-кватэры ААН. Памерла 15 лістапада 2015 года.

Узнагароды
----------

* Заслужаны артыст Украіны (1993)

Зноскі
------

1. ↑  New-Yorkta aktrisa Ayşe Dittanova vefat etti
2. 1 2  В Симферополе состоялась творческая встреча с Айше Диттановой(нявызн.).  «Милли-Фирка». Архівавана з першакрыніцы 13 чэрвеня 2020. Праверана 16 ноября 2015.
3. ↑  Указ президента України від 11 декабря 1993 года № 578/93 «О присвоении почетных званий Украины мастерам сцены Крымско-татарского музыкально-драматического театра, г. Симферополь»

Спасылкі
--------

* Интервью с Айше Диттановой 16 июля 2012 года. Часть 1 (крым.тат.) на YouTube
* Интервью с Айше Диттановой 16 июля 2012 года. Часть 2 (крым.тат.) на YouTube
* Интервью с Айше Диттановой 16 июля 2012 года. Часть 3 (крым.тат.) на YouTube
* Айше Диттанова — как это было (часть 1) на YouTube
* Айше Диттанова — как это было (часть 2) на YouTube
* Айше Диттанова — как это было (часть 3) на YouTube
* Айше Диттанова — как это было (часть 4) на YouTube
* Айше Диттанова — как это было (часть 5) на YouTube
**Статы́стыка Бо́льцмана** — раздзел статыстычнай фізікі, які вывучае ўласцівасці сістэм неўзаемадзейных часціц (электронаў, атамаў, малекул), што рухаюцца паводле законаў класічнай механікі.

Распрацавана ў 2-й палавіне 19 ст. Дж. К. Максвелам і Л. Больцманам.

Ва ўмовах цеплавой раўнавагі стан ідэальнага газу апісваецца функцыяй размеркавання

{\displaystyle f=C\exp \!\left(-{\frac {E}{kT}}\right),}
дзе *C* — нарміровачная канстанта, *E* — поўная механічная энергія (сума кінетычнай і патэнцыяльнай энергій часціцы), *k* — пастаянная Больцмана, *T* — абсалютная тэмпература.
Функцыя *f* называецца *размеркаваннем Максвела—Больцмана*, з якога вынікае закон раўнамернага размеркавання кінетычнай энергіі па ступенях свабоды малекул: на кожную ступень свабоды прыпадае ў сярэднім энергія 1/2 *kT*.

Статыстыкай Больцмана карыстаюцца ў тых выпадках, калі квантавыя эфекты ў руху часціц можна не ўлічваць. Крытэрый яе дастасавальнасці

{\displaystyle {\frac {(2\pi mkT)^{3/2}}{nh^{3}}}>1,}
дзе *m* — маса часціцы, *n* — канцэнтрацыя часціц, *h* — пастаянная Планка.

Гэты крытэрый практычна выконваецца для малекул звычайных газаў і электронаў праводнасці ў паўправадніках.
Для мікрачасціц статыстыка Больцмана недакладная і замяняецца статыстыкай Бозе—Эйнштэйна або Фермі—Дзірака (гл. квантавая статыстыка).

Статыстыкай Больцмана шырока карыстаюцца ў кінетычнай тэорыі газаў, фізіцы паўправаднікоў, фізіцы плазмы, тэорыі электрычных і магнітных з'яў у рэчыве і іншых галінах фізікі.

Літаратура
----------

* Больцмана статыстыка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. С. 210.
**Біялагічны заказнік «Лонна»** — заказнік рэспубліканскага значэння размешчаны на тэрыторыі Полацкага раёна Віцебскай вобласці. Быў утвораны пастановай Савета Міністраў БССР ад 16 жніўня 1979 года № 252 і пераўтвораны пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 27 снежня 2007 года № 1833.

Апісанне
--------

Заказнік-журавіннік створаны ў 1979 годзе для захавання і рацыянальнага выкарыстання каштоўных лесабалотных экалагічных сістэм, месцаў росту журавін на балотным масіве «Лонніца», жывёл і раслін, уключаных у Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь. Плошча заказніка 443,07 га.

Тэрыторыя заказніка прадстаўлена плоскабугрыстымі і хвалістымі азёрна-ледавіковымі ландшафтамі з саснякамі, бярэзнікамі і балотамі. Балотны масіў размешчаны на тарфяным радовішчы Лонніца. У цэнтральнай частцы заказніка знаходзіцца возера Лонна.

Лясы займаюць каля 80 % агульнай плошчы ўгоддзяў. Глебы тарфяна-балотныя, дзярнова-падзолістыя забалочаныя. У складзе балотнай расліннасці пераважаюць хваёва-кустарнічкава-сфагнавыя асацыяцыі з пашырэннем журавін. Флору заказніка прадстаўляюць больш за 180 відаў сасудзістых раслін. З рэдкіх відаў тут расце марошка прысадзістая і журавіны дробнаплодныя. Расце шмат гаспадарча-каштоўных раслін: журавіны, брусніцы, ажына, чарніцы, маліны. На мінеральных участках растуць хвоя, бяроза, вольха, елка.

Зноскі
------

1. ↑  Лонна, заказнік

Літаратура
----------

* Лонна // Ахоўныя прыродныя тэрыторыі і помнікі прыроды Беларусі / рэд.-склад.: В. К. Мазоўка, Н. М. Сямашка. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 74.
* Лонно // Заповедные территории Беларуси / сост. П. И. Лобанок. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2008. — С. 212—213.
* Лонна // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.] — Мінск : БелЭн, 1999. — Т. 9 : Кулібін-Малаіта. — С. 344.
* Лонна // Особо охраняемые природные территории Витебской области = Асабліва ахоўныя прыродныя тэрыторыі Віцебскай вобласці = Specially protected natural territories of the Vitebsk region : [информационный сборник] / [сост. Г. Горланов]. — [Б. м.] : [Б. и.], [Б. г.]. — С. 6.
* Лобанок, П. И. Лонно / П. И. Лобанок // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.] / редкол.: Г. П. Пашков [і інш.] — Мінск : БелЭн, 2007. — Т. 4 : Картография-Миноговые. — С. 543.
* Эколого-биологические особенности морошки приземистой в клюквенном заказнике «Лонно» / В. Е. Волчков [и др.] // Охраняемые природные территории и объекты Белорусского Поозерья: современное состояние, перспективы развития : тезисы докладов Международной научно-практической конференции. Витебск, 25-27 ноября 1997 г. / гл. ред. А. М. Дорофеев. — Витебск : ВГУ, 1997. — С. 59-61.
**Ганна Марыя Феліцыта Банфанці**, вядомая як **Мары** або **Марыета Банфанці** (1845-1921) — артыстка балета XIX стагоддзя.

Біяграфія
---------

Мары Банфанці нарадзілася ў Італіі. У Мілане яна вучылася ў танцавальнай школе пры тэатры La Scala у Карла Блазіса, які кіраваў ёй у перыяд з 1837 па 1850. У пачатку шасцідзесятых гадоў XIX стагоддзя яна выступала ў розных італьянскіх гарадах і за мяжой, у Парыжскай оперы і Ковент-Гардэне ў Лондане.

10 верасня 1866 года адбыўся дэбют Мары Банфанці ў Нью-Ёрку ў садзе Нібла. Яна была прыма-балерынай у музыкальнай пастаноўцы «Чорны жулік» (англ.: The Black Crook) ў тым самым тэатры, прэм’ера якой адбылася праз два дні. Яна з’явілася ў балеце «Сільвія» Леа Дэліба ў канцэртнай зале «Метраполітэн Алькасар» 15 ліпеня 1882 года. У жніўні 1901 года Банфанці выступіла разам з Рытай Сангалі ў тэатры Метраполітэн-Опера ў Нью-Ёрку.

Яе талент да экспрэсіянісцкіх танцаў і асабістае жыццё шырока асвятляліся з сярэдзіны 1860-х да пачатку 20-га стагоддзя.

Пасля сыходу са сцэны ў 1892 годзе Мары Банфанці адкрыла школу ў Нью-Ёрку, дзе выкладала да 1916 года. Сярод яе вучаніц (на працягу кароткага перыяду часу) былі Рут Сен-Дэні і Айседора Дункан.

Была замужам за Джорджам Гофманам.

Бібліяграфія
------------

* Barbara Barker. *Ballet or Ballyhoo: The American Careers of Maria Bonfanti, Rita Sangalli, and Giuseppina Morlacchi*. Dance Horizons, 1984.

Зноскі
------

1. ↑  The International Encyclopedia of Dance — Выдавецтва Оксфардскага ўніверсітэта, 1998. — ISBN 978-0-19-517369-7 — doi:10.1093/ACREF/9780195173697.001.0001<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55934530'></a>
2. ↑  Bonfanti, Marie (англ.). *The International Encyclopedia of Dance*.  Oxford University Press (26 ліпеня 1998). doi:10.1093/acref/9780195173697.001.0001. Праверана 25 October 2020.
3. ↑  Kassing, Gayle (2013). *Beginning Ballet With Web Resource*. Human Kinetics. p. 132. ISBN 9781450402491. .
4. ↑  «Amusements», *The New York Times*, September 10, 1866, p. 5.
5. ↑  «Amusements», *New York Times*, July 16, 1882, pg. 6.
6. ↑  «Revival of the Ballet», *The New York Times*, September 1, 1901, p. SM3.
7. ↑  Oxford Reference
8. ↑  «The Bonfanti Romance», *The New York Times*, December 31, 1876, p. 5.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Broadway Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | American National Biography |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1240012691 · LCCN: n90660257 · VIAF: 26225162 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ліндгрэн.

**Інгрыд Мары Ліндгрэн** (швед. Ingrid Marie Lindgren; нар. 26 сакавіка 1970, Вестэрботэн, Швецыя) — шведская фрыстайлістка (лыжная акрабатыка), сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 1994 года, двухразовая сярэбраная прызёрка чэмпіянату свету па фрыстайле.

Біяграфія
---------

Мары Ліндгрэн нарадзілася ў 1970 годзе ў Вестэрботэне, Швецыя. На зімовых Алімпійскіх гульнях 1992 яна ўдзельнічала ў дэманстрацыйных выступах па лыжнай акрабатыцы і заняла 2 месца. На Алімпійскіх гульнях 1994 года лыжную акрабатыку ўвялі як самастойны від спорту. Ліндгрэн заваявала сярэбраны медаль, саступіўшы прадстаўніцы Узбекістана Ліне Чэразавай. Гэта быў першы алімпійскі медаль па фрыстайле для Швецыі. Алімпійскі камітэт Швецыі адзначыў важную ролю Ліндгрэн ў развіцці фрыстайлу ў краіне.

На чэмпіянатах свету 1993 года і 1995 года Ліндгрэн таксама атрымала сярэбраныя медалі. У першы раз яна саступіла Чэразавай, у другі — амерыканцы Нікі Стоўн. Ліндгрэн была шэсць разоў чэмпіёнкай Швецыі. У 1992 і 1994 гадах перамагала на Кубку свету ў Аўстрыі.

На спаборніцтвах у ЗША ў 1997 годзе Ліндгрэн атрымала траўмы, у выніку чаго вымушана была сысці з спаборніцкага спорту. У 2000 годзе яна скончыла фізкультурную адукацыю ў Стакгольме. Таксама працавала каментатарам на тэлебачанні.

У 1995 годзе Ліндгрэн атрымала званне ганаровага грамадзяніна горада Шэлефтэа.

Зноскі
------

1. ↑  FIS database Праверана 26 красавіка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q212928'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105753098'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (фрыстайл) · Olympedia · Olympic Channel · МАК · Алімпійскі камітэт Швецыі |
**Мары Вільгеміна Фрыберг** (таксама Марыя; швед. Marie (Maria) Friberg, 5 студзеня 1852, Стакгольм — 16 верасня 1934, Парыж) — шведская оперная спявачка (альт). Выступала на сцэне Каралеўскай оперы ў Стакгольме. Таксама вядомая дзякуючы свайму раману з каралём Швецыі Оскарам II.

Біяграфія
---------

У 1883 годзе Мары Фрыберг прыцягнула ўвагу шведскай прэсы, калі, выступаючы ў Малым тэатры Стакгольма ў ролі нявесты ў п’есе «Бадзянні Шчасліўчыка Пера» Аўгуста Стрындберга, з’явілася на сцэне ў шлюбным вянку з асабістай манаграмай Оскара II. У газеце «Dagens Nyheter» быў апублікаваны артыкул, дзе сцвярджалася, што Фрыберг з двума сынамі жыве ў доме, які зняў для яе манарх, які таксама з’яўляецца бацькам гэтых двух хлопчыкаў.

У 1891 г. Мары Фрыберг выйшла замуж за французскага двараніна Паскаля д’Обербара, Віконта дэ Ферусака. Віконт усынавіў двух яе дзяцей. Аднак ужо вельмі хутка муж і жонка рассталіся, і ў 1893 годзе Мары выйшла замуж за Эдварда Лемана (1841—1922). Прыкладна ў той жа час эмігравала ў Францыю і жыла ў Парыжы. Пахавана ў Стакгольме разам са сваімі бацькамі.

Зноскі
------

1. ↑  Leman, MARIA VILHELMINA — Svenskagravar.se. Праверана 3 красавіка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26699962'></a>

Літаратура
----------

* Elgklou, Lars (1978). Bernadotte: historien — och historier — om en familj. Stockholm: Askild & Kärnekull. Libris 7589807. ISBN 91-7008-882-9
* Lagerqvist, Lars O. (1979). Bernadotternas drottningar. Stockholm: Bonnier. Libris 7145664. ISBN 91-0-042916-3


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Аб’ём (значэнні).
**Архітэктурны аб’ём** — кампазіцыйны сродак арганізацыі прасторы, якая мае канкрэтнае функцыянальнае прызначэнне. Характарызуецца развіццём формы па каардынатных напрамках, а знешняя прастора кампазіцыйна яму падпарадкоўваецца. Вызначэнне суадносін аб’ёму і прасторы заснаваны на візуальным іх параўнанні.

У архітэктуры вылучаюцца 3 асноўныя кампазіцыйныя варыянты архітэктурнага аб’ёму, якія адрозніваюцца характарам узаемадзеяння аб’ёму і міжаб’ёмный прасторы:

* адносна замкнёныя, якія падапарадкаваны форме аднаго простага ці складанага геаметрычнага цела;
* архітэктурны аб’ём, які з’яўляецца спалучэннем некалькіх геаметрычных цел, падпарадкаваных адной форме;
* некалькі асобных аб’ёмаў пры ясна выяўленай падпарадкаванасці міжаб’ёмнай прасторы.

Унутрная прастора аб’ёму звычайна ўплывае на яго форму, але не абавязкова адпавядае яму. Знешні аб’ём разам з унутранай прасторай ўтвараюць аб’ёмна-прасторавую структуру будынка. Архітэктурны аб’ём выконвае не толькі ролю своеасаблівай агароджы ўнутранай прасторы, але і з’яўляецца носьбітам пэўнай мастацкай канцэпцыі.

Будаўнычым аб’ёмам будынка (кубатура) (англ.: architectural volume (of a building)) лычыцца вынік будаўнічай плошчы (для шматпавярховых будынкаў гэта плошча тыпавога паверха) на вышыню ніжняга паверха (склепа) і сярэднюю вышыню даху з улікам рознай паверхавасці.

Літаратура
----------

* *Волошин В. Ф. Зельтен Н. А.* Словарь архитектурно-строительных терминов. — М.: Высш. шк. 1990. — 188 с.: ил.
* Аб’ём архітэктурны // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1. — 704 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0496-9.
Тытульны аркуш першага тома, 1921
**«Архіў рускай рэвалюцыі»** (руск.: Архив русской революции) — зборнік дакументаў па гісторыі рэвалюцыйных падзей 1917 года і грамадзянскай вайны 1918—1922 гадоў у Расіі. 

Выдадзены ў 1922—1937 гадах у Берліне ў 22 тамах адным з былых кіраўнікоў расійскай Канстытуцыйна-дэмакратычнай партыі І. У. Гесенам. У зборніку надрукаваны ўспаміны, дзённікі (у тым ліку старшыні Дзяржаўнай думы  (руск.) (бел. М. У. Радзянкі  (руск.) (бел. кіраўніка справамі Часовага ўрада У. Д. Набокава  (руск.) (бел. данскога атамана генерала П. М. Краснова, вайсковага атамана Кубанскага казацкага войска генерала-лейтэнанта А. П. Філімонава  (руск.) (бел.), якія асвятлялі галоўным чынам «парадкі і падзеі ўнутры савецкай Расіі; арганізацыю, прасоўванне і паражэнне добраахвотніцкіх армій, адносіны да замежных атрадаў і місій, парадкі ў часова аднятых у бальшавікоў абласцях; ролю і побыт рускай эміграцыі ў Еўропе і іншых частках свету; замежнае ўмяшанне, адносіны прадстаўнікоў грамадскай думкі Еўропы і іншых частак свету, адносіны дзяржаўных дзеячаў».

У пачатку 1990-х гадоў «Архіў…» перавыдадзены ў Расіі ў 22 тамах (11 кнігах).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
Схема таза. Лоннае сучляненне пазначана #5.
**Лоннае сучляненне** або лабковы сімфіз (лац.: symphisis pubica) — размешчанае па сярэдняй лініі вертыкальнае злучэнне верхніх галін лонных костак. Размяшчаецца спераду ад мачавога пузыра і зверху ад вонкавых палавых органаў (уваходу ў похву ў жанчын і палавога члена у мужчын). У мужчын да лоннага сучлянення прымацоўваецца звязак, які падвешвае палавы член. У жанчын побач з лонным сучляненнем размяшчаецца клітар.

Анатомія
--------

Лонны сімфіз — несінавіяльнае паўрухомае злучэнне. Шырыня сімфіза ў пярэдніх аддзелах на 3-5 мм перавышае яго шырыню па задняй паверхні. Сучляненне ажыццяўляецца за кошт валакніста-храстковага дыска, у тоўшчы якога часта маецца шчылінападобная аваскулярная вадкасная паражніна. Сучленныя паверхні лабковых костак пакрытыя тонкім пластом гіялінавага храстка.

Валакніста-храстковы дыск замацаваны звязкамі, якія ўрастаюць у яго, спрыяе падтрыманню стабільнасці сімфіза.
Верхні і ніжні звязак больш магутныя, пярэдні і задні менш выяўленыя. Верхні звязак нацягнуты паміж лоннымі грудкамі і ўмацаваны сухажыллямі цягліц пярэдняй брушной сценкі. Ніжні звязак (дугападобны звязак, звязак Крувелье) размешчаны ўздоўж ніжняга краю лоннага сучлянення.
**TP SA Tower** — небаскроб у Варшаве, Польшча. Вышыня 30-павярховага небаскроба складае 128 метраў, таксама будынак мае 5 падземных паверхаў. Будаўніцтва планавалася скончыць да 30 чэрвеня 2002 года, аднак генпадрадчык, кампанія PIA Piasecki SA не паспеў у тэрмін, пасля чаго ў пачатку 2003 года будаўніцтвам занялася PORR Polska SA, і небаскроб быў здадзены ў снежні 2003 года. Падчас будаўніцтва падмурка быў знойдзены 580-кілаграмовы артылерыйскі снарад часоў другой сусветнай вайны.

Плошча дома складае 50 000 м², з іх 41 000 м² карыснай плошчы. У доме знаходзіцца штаб-кватэра кампаніі Telekomunikacja Polska SA. Таксама ў ім размешчана кафэ і два рэстараны і некалькі апартаментаў, у падземнай частцы размешчана аўтастаянка. Поўны кошт будаўніцтва склала 200 млн. злотых.

Спасылкі
--------

* TP S.A. Tower на SkyscraperPage.com  (англ.)
**Northrop Grumman B-21 «Raider»** — перспектыўны амерыканскі стратэгічны бамбардзіроўшчык, распрацаваны кампаніяй *Northrop Grumman* для ВПС ЗША. Самалёт ствараецца на аснове перадавых тэхналогій, мае вельмі далёкі радыус дзеяння, значную бомбавую нагрузку, малапрыкметнасць, здольны несці як звычайныя боепрыпасы, так і тэрмаядзерную зброю. Першы прататып публічна паказаны 2 снежня 2022 года на заводзе вытворцы ў Каліфорніі.

Тэхнічнае абслугоўванне і эксплуатацыя
--------------------------------------

Плануюць, што тэхнічнае абслугоўванне самалётаў B-21 будзе каардынавацца базай ВПС Цінкер (Аклахома, ЗША), а база ВПС Эдвардс (Каліфорнія, ЗША), будзе праводзіць выпрабаванні тэхнікі. Чакаецца, што B-21 будзе дзейнічаць з баз, на якіх цяпер размяшчаюцца цяжкія бамбардзіроўшчыкі, такіх як база ВПС Дайс (Тэхас), база ВПС Элсуорт (Паўднёвая Дакота) і база ВПС Уайтмен (Місуры). У сакавіку 2019 года Элсуорт была абрана як база для размяшчэння першага баявога падраздзялення B-21 і першага навучальнага падраздзялення.

Першы B-21 на заводзе Northrop 42 у Палмдэйле, Каліфорнія, 29 лістапада 2022 г.

Роля ў ВПС
----------

Да 2040 года B-21 павінен замяніць 63 стратэгічныя бамбардзіроўшчыкі B-1 ВПС ЗША 1980-х гадоў і 20 стратэгічных бамбардзіроўшчыкаў B-2 1990-х гадоў. B-21 таксама можа ўрэшце замяніць стратэгічны B-52, які, як плануюць, застанецца на ўзбраенні на працягу шматлікіх дзесяцігоддзяў.

Зноскі
------

1. ↑  B-21 Raider makes public debut; will become backbone of Air Force’s bomber fleet
**Nowy Casnik** *(н.-луж.: Новая газета)* — штотыднёвая газета, якая выходзіць на ніжнялужыцкай і нямецкай мовах. Лаўрэат прэміі імя Якуба Чышынскага. Друкуецца ў выдавецтве «Домавіна».

Гісторыя
--------

Сучасная газета з'яўляецца пераемніцай першага часопіса на ніжнялужыцкай мове «Bramborski Serbski Casnik», першы нумар якога выйшаў з друку 5 ліпеня 1848 года па ініцыятыве каталіцкага святара Маты Новека (Mata Nowek), які рэдагаваў газету да 1852 года. З 1852 года рэдактарам газеты быў Кіта Панка (Kito Panka). У 1863 годзе галоўным рэдактарам стаў Кіта Швеля (Kito Šwjelа). У 1880 годзе выданне было перайменавана ў «Bramborskе Nowiny». З 1885 г. па 1915 год выданне выходзіла пад назвай «Bramborskе Casnik». Кіта Швеля быў галоўным рэдактарам газеты да 1915 года. З 1880 па 1883 год галоўным рэдактарам газеты быў ніжнялужыцкі паэт Мата Косык (Mato Kosyk). З 1916 года да 1922 года рэдактарам газеты быў Богуміл Швеля (Bogumił Šwjela), пры якім газета з 1921 па 1922 год выходзіла пад назвай «Serbski Casnik».

З 1923 года галоўным рэдактарам газеты была Міна Віткайц (Mina Witkojc). Падчас яе кіраўніцтва тыраж дасягнуў 1200 асобнікаў. З 1931 па 1933 год рэдактарам газеты быў Фрыца Роха (Fryco Rocha). З 1933 года газета перайшла ў валоданне арганізацыі «Bramborskeje Kube», якая стала друкаваць на яе старонках прапагандысцкія нацыяналістычныя тэксты. Летам 1941 года выданне газеты «Bramborskе Nowiny» было забаронена.

Са снежня 1947 года па ініцыятыве Богуміла Швелі было адноўлена выданне газеты пад сучаснай назвай. Выданне друкавалася пад патранажам культурна-нацыянальнага лужыцкага таварыства Домавіна. Выходзіла ў якасці дадатку да газеты на верхнялужыцкай мове «Nowa doba». З 1954 года стала самастойным выданнем.

У 1974 годзе калектыў газеты быў удастоены прэміі імя Якуба Чышынскага.

У 1977 годзе на пенсію выйшаў Вілем Бера (Wylem Bjero), апошні галоўны рэдактар газеты, для якога ніжнялужыцкая мова была роднай. У наш час галоўным рэдактарам з'яўляецца паляк Гжэгаж Вячорэк (Grzegorz Wieczorek), які ў 2005 годзе змяніў журналіста Хорста Адама (Horst Adam).

Рэдактары
---------

* Міна Віткайц (1923-1931).
* Фрыца Роха (1931-1933).
* Вілем Бера (1955-1977).
* Хорст Адам (1992-2005).
* Гжэгаж Вячорэк (2005 — па цяперашні час).

Літаратура
----------

* Manfred Thiemann (Hrsg.): Sorben. Ein kleines Lexikon = Serbja. Domowina-Verlag, Bautzen 1989, ISBN 3-7420-0405-0.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт  (ніжнялуж.)
* Гісторыя  (ніжнялуж.)
* Першы нумар «Bramborski Serbski Casnik» стар. 1(недаступная спасылка), стр. 2, стр. 3, стр. 4

| ⛭ СМІ на лужыцкай мове |
| --- |
| 
* Časopis Maćicy Serbskeje
* Internecy
* Katolski Posoł
* Lětopis
* Nowy Casnik
* Łužyca
* Płomjo
* Pomhaj Bóh
* Produktionsgruppe Sorbischer Film
* Radijo Satkula
* Rozhlad
* Serbski rozhłós
* Serbske Słowo
* Serbska šula
* Serbske Nowiny
* Sorabia-Film-Studio
* Wuhladko

 |
Лагатып кампаніі
**Канцэрн OMX** — шведскі канцэрн (афіцыйная назва **OMX AB**). Заснаваны ў 2003 г. **OMX** — аператар Nordic Exchange, кантралюе парадку 80% рынку каштоўных папер Скандынавіі і Прыбалтыцы. У склад канцэрна ўваходзяць некалькі біржаў: 

* Вільнюская фондавая біржа
* Ісландская фондавая біржа
* Капенгагенская фондавая біржа
* Рыжская фондавая біржа
* Фондавая біржа Осла
* Стакгольмская фондавая біржа
* Талінская фондавая біржа
* Фондавая біржа Хельсінкі

Выручка ў 2006 г. — $516,7 млн, чысты прыбытак — $121 млн, капіталізацыя — $2,5 млрд. C 2008 года канцэрн OMX афіцыйна ўваходзіць у склад NASDAQ OMX Group.

Гл. таксама
-----------

Спіс еўрапейскіх фондавых біржаў

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт біржы
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лонданскі дагавор.
**Лонданскі дагавор**, таксама вядомы як **Першы Лонданскі дагавор** ці **Канвенцыя 1839 года** — дагавор, падпісаны ў Лондане 19 красавіка 1839 года прадстаўнікамі Вялікабрытаніі, Аўстрыі, Францыі, Прусіі, Расіі і каралеўства Аб'яднаныя Нідэрланды. У адпаведнасці з гэтым дагаворам еўрапейскія дзяржавы прызнавалі і гарантавалі незалежнасць і нейтральны статус Бельгіі, а таксама пацвердзілі незалежнасць Люксембурга. Шырокую вядомасць у гады Першай сусветнай вайны атрымала зневажальная ацэнка гэтага пагаднення германскага канцлера фот Бэтмен-Гольвега, які назваў Лонданскі дагавор "кавалачкам паперы", што было выкарыстана ў антыгерманскай прапагандзе краін Антанты.

Тэрытарыяльныя наступствы
-------------------------

З 1815 года Бельгія была часткай каралеўства Аб'яднаныя Нідэрланды. У адпаведнасці з дагаворам з паўднёвых правінцый гэтага каралеўства было ўтворана Каралеўства Бельгія, а правінцыя Лімбург была падзелена на бельгійскую і нідэрландскую часткі.

Тое ж самае здарылася з Вялікім Герцагствам Люксембург, на дзвюх трацінах тэрыторыі якога была ўтворана бельгійская правінцыя Люксембург. Само Вялікае герцагства засталося ў асабістай уніі з Нідэрландамі.

Зеландская Фландрыя была аддзелена ад Бельгіі і ўвайшла ў склад нідэрландскай правінцыі Зеландыя, з прычыны таго, што галандцы не жадалі, каб бельгійцы маглі кантраляваць вусце Шэльды; наўзамен ім прыйшлося гарантаваць свабодную навігацыю па Шэльдзе да Антверпена.
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Лонніца.

**Лонніца** — рака ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Свольна (басейн Дрысы).

Назва
-----

Назва Лонніца ідзе ад формы "Лонна". Гідранімічны аналаг — назвы дзвюх невялікіх рэчак Лонна на Верхнім Падзвінні (адпаведна, у басейнах дзвінскіх ракі Касплі і Мёжы).

Назву Лонна можа далучыць да групы водных назваў з падвойным -*нн*-, разам з гідронімамі Клінна (рэчка ў басейне сожскай Іпуці), Сянно (возера ў басейне Дзвіны). З іх назва Сянно вытлумачваецца як балцкая.

Водаапісанне
------------

Даўжыня 12 км. Сярэдні ухіл ракі 1 м/км. Плошча вадазбору 29 км².

Пачынаецца за 2,2 км у напрамку на паўночны ўсход ад вёскі Ізубрыца.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Т. 3. — 599 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 11. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Памазан.
**Арнольд Кандратавіч Памазан** (нар. 14 чэрвеня 1939 года, Камсамольск-на-Амуры, РСФСР) — беларускі акцёр. Народны артыст Беларусі (1999).

Біяграфія
---------

У 1967 годзе скончыў тэатральны факультэт Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў па спецыяльнасці «Акцёрскае мастацтва драматычнага тэатра і кіно» (курс заслужанага артыста УССР і БССР Р. А. Качаткова). З гэтага ж года працаваў у Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы.

Пасля масавых фальсіфікацый на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, жорсткага разгону акцый пратэстаў, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, калектыў Купалаўскага тэатра 13 жніўня запатрабаваў спыніць гвалт у дачыненні да мірных грамадзян і выступіў за пералік галасоў з удзелам незалежных назіральнікаў. 17 жніўня ўладамі быў звольнены дырэктар тэатра Павел Латушка. 26 жніўня Арнольд Памазан разам з большасцю трупы і іншымі супрацоўнікамі тэатра звольніўся ў знак пратэсту.

Творчасць
---------

Сярод найлепшых роляў: Адольф Быкоўскі («Паўлінка» Я.Купалы), Чарнавус («Хто смяецца апошнім» К. Крапівы), Гарык («Пагарэльцы» А. Макаёнка), Адвернік («Напісанае застаецца» А. Петрашкевіча), Міхалка («Ажаніцца — не журыцца» бр. Далецкіх, М. Чарота), Падзерын («Плач перапёлкі» І. Чыгрынава), Буслай («Парог» А. Дударава), Кудраш («Навальніца» А. Астроўскага), Купец Абдулін («Рэвізор» М. Гогаля), Марцін («Валенсіянскія вар'яты» Лопэ дэ Вэгі), Удра («Безыменная зорка» М. Себасціяна), Верхавод папаўнення анархістаў («Аптымістычная трагедыя[ru]» Ус. Вішнеўскага), Ігар («Традыцыйны збор» В. Розава), Баба Яга («Пунсовая кветачка» Л. Браўсевіча, І. Карнавухавай), Манучар Кіквадзе («Закон вечнасці» паводле Н. Думбадзэ), Мяжэнін («Бераг» паводле Ю. Бондарава), Мужчына («Кошка, якая сама па сабе блукае» Р. Кіплінга), Машэ («Месье Амількар, альбо Чалавек, які плаціць» І. Жаміяка), Навум Прыгаворка («Ідылія» В. Дуніна-Марцінкевіча), Гофмаршал Фон Кальб («Каварства і любоў» Ф. Шылера), Бадаеў («Лес[ru]» А. Астроўскага), Майкл Гамон («Смак яблыка» А. Дзялендзіка), Ваенны міністр Марэс («Ромул Вялікі» Ф. Дзюрэнмата), Сапраўдны мужчына («Муж для паэтэсы» А. Паповай), Падрон Тоні («К'ёджаўскія перабрэхі» К. Гальдоні), Эгей («Сон у чарадзейную ноч пасярэдзіне лета» У. Шэкспіра), Поп («Тутэйшыя» Я. Купалы), Эленька («Страсці па Аўдзею» У. Бутрамеева), Савалайнен («Вольга» Л. Руаханен[en]), Гетман («Ядвіга» А. Дударава), Брыгела («Слуга двух гаспадароў» К. Гальдоні), Губернатар, Дзіўнаваты чыноўнік, Капітан-Спраўнік, Капітан-Капейкін, Мажардом («Чычыкаў» паводле М. Гогаля).

Зняўся ў беларускамоўнай камедыі «Свежына з салютам» у 2001 годзе.

Узнагароды
----------

* Прыз «Крыштальная Паўлінка» (2007)
* ордэн Францыска Скарыны (2020)

Зноскі
------

1. ↑  Из Купаловского театра уволены 58 актеров и сотрудников Архівавана 3 верасня 2020.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 12. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0198-2 (Т. 12).
**Лонданскі пратакол** — пратакол, які падпісалі 3 лютага 1830 года тры краіны Еўропы — Расійская імперыя, Вялікабрытанія і Францыя, прызнаўшы такім чынам незалежнасць Грэцыі ад Асманскай імперыі пасля падпісання Адрыянопальскага мірнага дагавора паміж расійскім і турэцкім бокам у 1829 годзе.

Палітычныя колы Вялікабрытаніі баяліся збліжэння незалежнай праваслаўнай Грэцыі з Расійскай імперыяй і іх далейшую сумесную барацьбу за Канстанцінопаль і Чарнаморскія пралівы ў абыход брытанскім зацікаўленням. Таму па патрабаванню Вялікабрытаніі граніцы Грэцыі былі ўрэзаны да мінімуму адносна вызваленых паўстанцамі земляў. Паўночная граніца краіны прайшла па лініі — Арта. Большасць грэчаскіх Эгейскіх астравоў з пераважна грэчаскім насельніцтвам (Крыт, Родас, Лесбас і іншыя.), акрамя вострава Эўбея, засталіся ў складзе Турцыі.

У выніку незалежнае Каралеўства Грэцыя налічвала каля 800 тысяч жыхароў, з якіх не менш за чвэрць складалі албанцы-арнаўты і цыганы. Не менш 3 млн этнічных грэкаў засталіся па-за межамі краіны, што выклікала праблему эназісу і стала прычынаю нестабільнасці на Балканах на дзесяцігоддзі. Таксама на патрабаванню Вялікабрытаніі Грэцыя была абвешчана незалежнай канстытуцыйнай манархіяй. Прызначэнне грэчаскім манархам сваяка пратэстанцкай нямецкай сям’і таксама была зроблена, каб адцягнуць Грэцыю ад расійскага ўплыву. Але галоўнае, што Грэцыя атрымала суверэнітэт, што паклала пачатак «параду незалежнасці» на Балканах.

Зноскі
------

1. ↑  Лонданскі пратакол
2. ↑  Лонданскі пратакол 1830

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Universalis |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Руска-персідская вайна.

| Расія Руска-персідскія войны Іран |
| --- |
| 
1651—1653 •
1722—1723 •
1796 •
1804—1813 •
1826—1828 •
1911 •
1941
 |

**Руска-персідская вайна**, ваенны канфлікт паміж Расійскай імперыяй часоў Кацярыны II і Персіяй. У 1795 персы ўварваліся ў Грузію, што выклікала прызначэнне 35-тысячнага войска Зубова. Рускія войскі вышлі з Кізляра ў красавіку 1796 года, узялі штурмам Дэрбент і падавілі супраціў персаў на тэрыторыі сучаснага Азербайджана, уключаючы буйныя гарады (Баку, Шамаха, Ганджа). Пасля смерці Кацярыны II у тым жа годзе Зубовы запалі ў няміласць і Павел I вывеў войскі з паўднёвага кірунку.
**Агароднікі** — археалагічны помнік: селішча на паўднёвай ускраіне в. Агароднікі (Камянецкі раён, Брэсцкая вобласць), ва ўрочышчы Наданне, на левым беразе р. Пульва (прыток р. Зах. Буг).

У 1963 г. В. Б. Нікіціна-Караткевіч даследавала 50 м2. Культурны пласт 0,4 м. Выяўлены рэшткі жытла ў форме няправільнага прамавугольніка памерам 4,5х4 м, арыентаванага з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Па перыметры сцен захаваліся камяні-валуны на адлегласці 0,3—1,25 м адзін ад другога — рэшткі падмурка альбо абкладкі сцен звонку. Падлога пабудовы земляная, каля паўднёва-заходняй сценкі і ў паўднёвым куце размяшчаліся 2 ачагі ў акруглых ямах дыяметрам каля 0,5 м, глыбінёй 0,35 і 0,15 м, змесціва складалася з перапаленых камянёў і попелу. Побач з жытлом — яма з попелам. У жытле і ніжнім слоі культурнага пласта сабрана больш за 100 фрагментаў ляпных таўстасценных гаршкоў з храпавой паверхняй і прамымі шыйкамі, упрыгожаных па вянцах пальцавымі ўцісканнямі, а таксама фрагменты глянцаванага посуду паморскай культуры IV—III ст. да н.э. У верхнім ворным слоі знойдзена невялікая колькасць кругавога посуду XI—XII стст.

Літаратура
----------

* Вяргей, В. С. Агароднікі / В. С. Вяргей // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 18. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Вяргей, В. С. Караткевіч, В. Б. Агароднікі / В. С. Вяргей, В. Б. Караткевіч // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 25. — ISBN 5-85700-077-7.
* Никитина, В. Б. Вновь открытые памятники поморской культуры // Краткие сообщения о докладах и полевых исследованиях Института археологии АН СССР. — 1964. — Вып. 102: Племена лесной и лесостепной полосы Евразии в I тыс. до н.э. — I тыс. н.э. — С. 43 — 47.
**Менскае Евангелле** — помнік старабеларускай пісьмова-кніжнай культуры XIV ст. Цяперашняе месцазнаходжанне рукапісу невядома.

Паводле сцвярджэння ўкраінскага навукоўца М. Драй-Хмары[uk], які грунтоўна даследаваў Менскае Евангелле і ўпершыню апублікаваў яго частку ў 1931 годзе, фрагмент гэтага помніка (35 аркушаў пергаменту) быў знойдзены ў 1860-я гады ў руінах старой пабудовы, магчыма царквы, у фальварку Масюкоўшчына каля Мінска. У 1920-я гады належаў жыхарцы ўкраінскага горада Камянца-Падольскага Ларысе Кузьмінскай.

Тэкст Мінскага Евангелля напісаны на аркушах пергаменту буйнога фармату (in folio) уставам у два слупкі. Сустракаліся ініцыялы (загалоўныя літары), намаляваныя ў так званым звярыным стылі. Па сваіх моўных асаблівасцях рукапіс быў, на думку даследчыка, «копіяй з царкоўна-славянскага апракаса, у якой захаваліся паўднёва-славянскія і агульныя ўсходне-славянскія рысы і ў якую перапісвальнікі-беларусы… унеслі асаблівасці жывой беларускай мовы». На думку ўкраінскага навукоўца, гэты помнік узнік на мяжы паўднёва-заходняга і паўночна-ўсходняга дыялектаў беларускай мовы, быў перапісаны ў XIV ст. дзесьці паміж Дняпром і Бярэзінай. Тэкст гэтага Евангелля апублікаваны ў дадатку да даследаванняў М. Драй-Хмары, дзе змешчаны таксама фотакопіі першай і апошняй старонкі захаванай часткі рукапісу.

Паводле агульнага характару Менскае Евангелле блізкае да Друцкага, Лаўрышаўскага, Мсціжскага і іншых евангелляў падобнага тыпу, што шырока бытавалі, перапісваліся і чыталіся на беларускіх землях у часы Сярэднявечча.

Зноскі
------

1. ↑  *Драй-Хмара М.* Фрагменти Меньского пергаменового апракаса XIV в. // Збірник Комісії для дослідження історії української мові. — Київ, 1931. Т. 1. — С. 141—246
2. ↑  Памяць. Мінск, 2001, с. 186

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. — 576 с.: іл. — ISBN 985-6302-33-1.

| ⛭Беларускія рукапісы |
| --- |
| X—XIII стст. | 
* Полацкае Евангелле
* Тураўскае Евангелле
* Аршанскае Евангелле
* Мсціжскае Евангелле
* Астрамірава Евангелле
* Ізборнік Святаслава
* Кодэкс Гертруды
* Рэймскае Евангелле
* Супрасльскі рукапіс
* Служэбнік Варлаама Хутынскага
* Слуцкі Псалтыр

 |
| XIV—XVI стст. | 

|  |  |
| --- | --- |
| Тэраталагічны стыль | 
* Мсціжскае Евангелле
* Менскае Евангелле
* Лаўрышаўскае Евангелле
* Полацкае нядзельнае Евангелле
* Слуцкае Евангелле
* Смаленскі Псалтыр
* Друцкае Евангелле
* Мсціслаўскае Евангелле
* Малажухавіцкае Евангелле

 |
| Балгарскі і новавізантыйскі стыль | 
* Другое Тураўскае Евангелле
* Шарашоўскае Евангелле
* Жыровіцкае Евангелле
* Кодэкс «Дзесятаглаў»

 |
| Рэнесансны стыль | 
* Ваўкавыскае Евангелле
* Радзівілаўскі летапіс
* Служэбнік
* Мелішаўскае Евангелле

 |

 |
**Ментар** (стар.-грэч.: Μέντωρ) — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі з вострава Ітака — сын Алкіма, стары член Адысея, які, адпраўляючыся ў Трою, даручыў Ментару клапаціцца пра дом і гаспадарства. Таму Ментар стараўся перашкаджаць дакучлівым жаніхам Пенелопы; ён жа быў выхавальнікам Тэлемаха, сына Адысея.

У Гамера знешнасць Ментара часта прымае прыхільная да Адысея багіня Афіна, з’яўляючыся Адысею альбо Тэлемаху. Так, у выглядзе Ментара Афіна дапамагае Адысею ў яго барацьбе з жаніхамі і імкнецца замірыць яго з народам; пад выглядам Ментара яна суправаджае Тэлемаха ў Пілас, у Піласе вылятае арлом. На Ітацы Афіна прымае вобраз Тэлемаха, затым пераўтвараецца ў ластаўку

Імя Ментар часта ўжываецца як агульнае імя, у сэнсе настаўніка альбо кіраўніка юнацтва.

Зноскі
------

1. ↑   Мифы народов мира. М. 1991-92. В 2 т. Т.2. С.139
2. ↑  Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. М. 2001. В 3 т. Т. 2. С. 383.
3. ↑  Гамер. Адысея XXII 235
4. ↑  Гамер. Адысея III 13-24
5. ↑  Гамер. Адысея III 372.
6. ↑  Гамер. Адысея XXII 206; XXIV 446.

Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 163156009968749581914 |
Маракі на караблі
**Мара́к** — чалавек, які працуе на транспартным ці спецыяльным судне або служыць на ваенным караблі. 

Марак — агульнае вызначэнне занятку. У залежнасці ад функцый ці спецыялізацыі маракі могуць быць падзелены на больш дакладныя прафесіі, напрыклад: капітан, штурман, лоцман, матрос і г.д. У залежнасці ад таго, у якую каманду (службу, часць) маракі ўваходзяць на судне ці караблі, яны належаць да гэтай або некалькіх каманд, напрыклад, палубнай каманды.

Дзякуючы рамантычным асацыяцыям, звязаным з марской стыхіяй, і ўяўленням аб расстанні пры адносна працяглых марскіх падарожжах, вобраз марака ў літаратурных творах звычайна надзяляецца такімі рысамі, як мужнасць, устойлівасць, пагарда да сухапутнага жыцця.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Марак

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11944485z · GND: 4138252-3, 4332225-6 · LCCN: sh85119329, sh85083770 · NDL: 00570668 · NKC: ph123418 |
**Маральная шкода** ў праве — фізічныя і маральныя пакуты, што прычыняюцца грамадзяніну неправамернымі дзеяннямі, якія парушаюць яго асабістыя немаёмасныя правы (даброты). Да такіх правоў адносяцца гонар і годнасць асобы, аўтарскія правы, а таксама іншыя нематэрыяльныя даброты.

Паводле Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь (арт. 60) грамадзяне ў адпаведнасці з законам правамоцны спагнаць з парушальніка ў судовым парадку і маёмасную шкоду і матэрыяльнае кампенсаванне маральнай шкоды. Як правіла, кампенсацыя маральнай шкоды належыць пры наяўнасці віны парушальніка. Аднак у выпадках, прама прадугледжаных заканадаўствам, напрыклад, пры прычыненні шкоды жыццю і здароўю крыніцай павышанай небяспекі (транспартныя сродкі і да т.п.) незалежна ад віны яе ўладальніка маральная шкода павінна быць кампенсавана. Пры вызначэнні памераў кампенсацыі маральнай шкоды суд абавязаны ўлічваць ступень маральных і фізічных пакут пацярпелага і віны парушальніка, іншых акалічнасцей, і зыходзіць з патрабаванняў разумнасці і справядлівасці.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).


| ⛭Грамадзянскае права |
| --- |
| Грамадзянскія праваадносіны | 
* Фізічная асоба
* Юрыдычная асоба

 |
| Аб’екты грамадзянскіх правоў | 
* Маёмасць
* Рэчы
* Працы і паслугі
* Інфармацыя
* Асабістыя немаёмасныя правы

 |
| Рэчавае права | 
* Права ўласнасці
* Гаспадарчае вядзенне
* Аператыўнае кіраванне
* Сэрвітут
* Агульная ўласнасць

 |
| Абавязацельнае права | 
* Абавязацельства
* Дагавор
* Грамадзянска-прававая адказнасць
* Спадчына

 |
| Інтэлектуальнае права | 
* Аўтарскае права
* Патэнтавае права

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12336473b · LCCN: sh2015000466 · Microsoft: 123762758 |