recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Этнало́гія** (грэч. ἔθνος, племя, народ + *-логас* - вучэнне, навука) — навука, якая вывучае працэсы паходжання, рассялення, побыту і культуры этнасаў (народаў).

Гісторыя станаўлення
--------------------

Станаўленне этналогіі як навукі ў 2-й палове XIX ст. звязана з эвалюцыйнай школай (Э. Тайлар, Л. Г. Морган і інш.), што зыходзіла з ідэі адзінства культуры чалавецтва. З канца XIX ст. этналогія даследуе рэгіянальныя культуры і іх узаемаўплыў. Развіццё тэарэтычнай этналогіі ў XX ст. звязана з канцэпцыямі Э. Дзюркгейма, З. Фрэйда, Л. Леві-Бруля, Б. Маліноўскага, А. Радкліф-Браўна, К. Леві-Строса і іншых.

Этналогія Беларусі
------------------

На Беларусі этналогія развіваецца з пачатку XIX ст. і на працягу доўгага перыяду аб'ектам яе вывучэння была духоўная культура беларускага этнасу: песні, паданні, вераванні, абрады. З 1880 - 1890-х гг. галоўным у беларускай этналогіі стаў эвалюцыйны кірунак, прадстаўнікі якога (У. М. Дабравольскі, М. В. Доўнар-Запольскі, Я. Ф. Карскі, М. Я. Нікіфароўскі, Е. Р. Раманаў, І. А. Сербаў, А. К. Сержпутоўскі) разам з духоўнай і матэрыяльнай культурай народа, распрацоўвалі канцэпцыю гістарычнай асаблівасці і самастойнасці беларусаў як этнічнай супольнасці. 

У сучасны перыяд вучоныя-этнолагі Беларусі даследуюць праблемы этнагенезу, этнічнай гісторыі і матэрыяльнай культуры беларусаў, разнастайнасць шматвяковых традыцый беларускага народа, этнаканфесійныя і дэмаграфічныя працэсы, ролю і месца беларускага этнасу ў еўрапейскай цывілізацыі. Распачата таксама вывучэнне і іншых нацыянальнасцей, якія насяляюць тэрыторыю Беларусі (татарскай, польскай, яўрэйскай), этнічных супольнасцей іншых краін, рэлігійных канфесій, як традыцыйных для Беларусі, так і новых.

Вялікая роля ў развіцці сучаснай беларускай этналогіі і падрыхтоўцы спецыялістаў належыць Інстытуту мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы Нацыянальнай Акадэміі навук Беларусі і Кафедры этналогіі, музеялогіі і гісторыі мастацтва гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага універсітэта.

Зноскі
------

1. ↑  Этнокультурные процессы Центральной Беларуси в прошлом и настоящем / А. Вл. Гурко [и др.] ; науч. ред. А. Викт. Гурко ; Нац. акад. наук Беларуси, Центр исслед. белорус. культуры, языка и лит. Фил. «Ин-т искусствоведения, этнографии и фольклора им. К. Крапивы». – Минск : Беларуская навука, 2016. – 539 с. : ил.
2. ↑  Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы НАН Беларусі
3. ↑  Кафедра этналогіі, музеялогіі і гісторыі мастацтва гістарычнага факультэта БДУ

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыкл. даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6

Спасылкі
--------

* Кафедра этнаграфіі, музеялогіі і гісторыі мастацтва гістарычнага факультэта БДУ
* Этналогія і этнаграфія Беларусі: тыпавая вучэбная праграма для ВНУ -  Архівавана 8 снежня 2017.

Гл. таксама
-----------

* Этнаграфія
* Антрапалогія
**Стад дэ Франс** (фр.: Stade de France) — футбольны стадыён у прыгарадзе Парыжа (Францыя) Сен-Дэні. Стадыён адкрыўся ў 1998 годзе спецыяльна да чэмпіянату свету і месціць 80000 гледачоў. Выдаткі на будаўніцтва склалі 285000000 еўра.

Калі Францыя атрымала права правесці чэмпіянат свету 1998 года, спартыўныя ўлады вырашылі пабудаваць новы стадыён. Першапачаткова месцам будаўніцтва абралі Мелун-Сенар, на поўдзень ад Парыжа. Аднак скаргі на аддаленасць гэтага месца ад сталіцы вымусілі арганізатараў змяніць рашэнне і перанесці будаўніцтва ў паўночны прыгарад Парыжа Сен-Дэні.

Першым нацыянальным стадыёнам быў «Каломб», які прымаў матчы чэмпіянату свету 1938 года. Пазней галоўнай арэнай краіны стаў «Парк дэ Прэнс». Але нават пасля рэканструкцыі 1975 года «Парк» не падыходзіў для гэтай ролі. Па-першае, ён размешчаны ў жылым раёне на паўднёвым-захадзе Парыжа, а акрамя таго, яго ўмяшчальнасць — 50 000 — была недастатковай для чэмпіянату свету. Чаго нельга сказаць пра «Стад дэ Франс», які стаў адным з самых велічных стадыёнаў Еўропы. Ён пабудаваны на месцы закінутых газавых распрацовак і можа змясціць 80000 гледачоў.

Аднак не абышлося без праблем. Стадыён адкрываўся ў студзені 1998 гады таварыскім матчам зборных Францыі і Іспаніі. Да апошняй хвіліны не было ясна, ці адбудзецца гульня. Будаўнікі пашкадавалі грошай на падагрэў поля, і яно было прамерзлым.

Але ўсё ж стадыён стаў пышнай арэнай для чэмпіянату свету. На ім праходзіла гульня адкрыцця Бразілія — ​​Шатландыя і яшчэ восем матчаў турніру. На гэтым жа стадыёне зборная Францыі ўпершыню стала чэмпіёнам свету, абыграўшы бразільцаў.

Два гады праз тут адбыўся фінальны матч Лігі чэмпіёнаў, у якім сустракаліся мадрыдскі «Рэал» і «Валенсія». «Рэал» перамог з пераканаўчым лікам 3:0 — больш чым праз сорак гадоў пасля таго, як іспанскі Каралеўскі клуб выйграў першы Кубак чэмпіёнаў на полі старога «Парк дэ Прэнс».

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 29 студзеня 2018.
2. ↑   Праверана 26 лютага 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Стад дэ Франс
* Афіцыйны сайт Архівавана 26 жніўня 2007.

| ⛭Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016 |
| --- |
| Стадыі | 

|  |  |
| --- | --- |
| Фінальная частка | 
* Група A
* Група B
* Група C
* Група D
* Група E
* Група F
* Плэй-офф
* Фінал

 |
| Адборачны турнір | 
* Група A
* Група B
* Група C
* Група D
* Група E
* Група F
* Група G
* Група H
* Група I
* Плэй-оф

 |

 |
| Падрыхтоўка | 
* Выбары арганізатараў
* Трэніравальныя базы

 |
| Іншае | 
* Склады
* Статыстыка
* Арбітры
* Фундатары
* Мяч

 |
| Стадыёны | 

|  |
| --- |
| 
* Стад дэ Франс (Сен-Дэні)
* Веладром (Марсель)
* Стад дэ Ліён (Ліён)
* Парк дэ Прэнс (Парыж)
* П’ер Маруа (Вільнёў-д'Аск)
* Болар-Дэлеліс (Ланс)
* Матмю Атлантык (Бардо)
* Жафруа Гішар (Сент-Эцьен)
* Стадыён Тулузы (Тулуза)
* Альянц Рыўера (Ніца)

 |

 |
**Саладу́хінскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мехаўскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Горкі.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Езярышчанскага раёна Віцебскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Саладухі. 12 кастрычніка 1929 года цэнтр перанесены ў вёску Горкі. З 12 кастрычніка 1929 года ў Гарадоцкім раёне Віцебскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы з 26 ліпеня 1930 года ў Гарадоцкім раёне БССР. З 12 лютага 1935 года ў складзе новаўтворанага Мехаўскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Кудзінскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Універсітэт ваенна-паветраных сіл ЗША** (англ.: Air University) — амерыканская дзяржаўная спецыялізаваная ваенная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца на авіябазе «Максвэл» каля горада Мантгомеры у штаце Алабама.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Мантгомеры быў цэнтрам амерыканскай авіяцыйнай адукацыі з тых часоў, як браты Райт заснавалі першую цывільную лётную школу. У 1930-х гадах армейскі авіяцыйны корпус перавёў свой інстытут тактычнай падрыхтоўкі ў Мантгомеры, які ў 1946 годзе ператварыўся ва ўніверсітэт. З моманту свайго заснавання да 1978 і з 1983 па 1993 год універсітэт меў статус Галоўнага камандавання ВПС. Універсітэт прапануе навучанне для служачых ВПС ЗША. Таксама магчымы варыянт, пры якім універсітэт фінансуе вышэйшую адукацыю кандыдата, які потым абавязваецца служыць у ВПС. Універсітэт таксама адкрыты для грамадзянскага персаналу ВПС. У цэнтры ўвагі навучання — перадача ведаў аб распрацоўцы, разгортванні і выкарыстанні падраздзяленняў ВПС. Праграмы паслядыпломнай адукацыі і аспірантуры забяспечваюць навуковую, тэхналагічную і менеджэрскую адукацыю.

Структура
---------

### Адміністрацыйныя адзінкі

* Інстытут тэхналогій ВПС
* Цэнтр афіцэрскага выхавання
* Цэнтр разпрацоўкі дактрыны і адукацыі
* Каледж павышэння кваліфікацыі
* Цэнтр афіцэрскай падрыхтоўкі і грамадзянскага развіцця
* Цэнтр прызыўнога навучання
* Цэнтр студый супрацьдзеяння распаўсюду
* Агенцтва гістарычных даследаванняў ВПС
* Інстытут кітайскіх аэракасмічных студый
* Выдавецтва

### Школы і каледжы

* Эскадронная афіцэрская школа
* Камандна-штабны каледж авіяцыі
* Ваенна-паветраны каледж
* Міжнародная афіцэрская школа
* Акадэмія старэйшых унтэр-афіцэраў ВПС
* Акадэмія падафіцэраў
* Школа лётчыкаў
* Першая сяржанцкая акадэмія
* Корпус падрыхтоўкі малодшых афіцэраў запасу ВПС
* Цэнтр даследаванняў стратэгічнага стрымлівання ВПС ЗША

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Алабама

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 34806-5 · ISNI: 0000 0001 2348 4667 · LCCN: n79143057 · Microsoft: 1294991024 · NKC: kn20100108005 · NLA: 36184147 · PTBNP: 1796029 · VIAF: 149695829 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мангарэва.
**Мангарэва** (фр.: Mangareva) — найбуйнейшы і адзіны населены востраў у групе астравоў Гамб'е ў Французскай Палінезіі. Плошча — 18 км². Насельніцтва — 1337 чал. (2007 г.).

Прырода
-------

Мангарэва мае вулканічнае паходжанне. Найвышэйшая гара Даф дасягае 441 м над узроўнем мора. Дзякуючы незвычайна прыгожым пейзажам востраў часта называюць гарой, якая плыве, што часткова мае рацыю, паколькі Мангарэва ўяўляе сабою конус старажытнай гары, якая ў выніку складаных геалагічных працэсаў апусцілася ў акіян.

Клімат трапічны пасатны, але не спякотны. Сярэдняя тэмпература паветра 27° C. 3000 гадзін у год ззяе сонца.

Флора і фаўна вострава значна зменены чалавекам, аднак Мангарэва вядомы сваёй багатай зелянінай і кветкамі. Водныя прасторы вакол вострава славяцца біялагічнай разнастайнасцю.

Гісторыя
--------

Востраў Мангарэва быў населены ў X — XIII стст. выхадцамі з Маркізскіх астравоў, якія склалі этнічную супольнасць мангарэва. Мясцовыя жыхары славіліся апрацоўкай каменю, каралаў, ракавін і дрэва.

Англічане адкрылі востраў у XVII ст. але першыя кантакты паміж імі і мангарэва былі ўсталяваны толькі ў 1826 г. У 1834 г. тут высадзіліся французскія місіянеры, якія распаўсюдзілі сярод астравіцян каталіцызм і фактычна стварылі тэакратычную дзяржаву, на чале якой стаяў мясцовы правадыр. У 1881 г. Францыя афіцыйна анексавала востраў.

Інфраструктура
--------------

Большая частка сучаснага насельніцтва вострава Мангарэва жыве ў вёсцы Рыкітэа, займаецца вырошчваннем чорнага жэмчугу і абслугоўваннем турыстаў. Толькі 2 сям'і маюць плантацыі садавіны, што ідзе на продаж, у тым ліку ў іншыя месцы Французскай Палінезіі. Дзейнічае аэрапорт.

Працуюць 2 школы, якія разам даюць 8-гадовую адукацыю.

Галоўнай гістарычнай славутасцю з'яўляецца кафедральны сабор Святога Міхаіла. У 1999 г. упершыню яго плябанам стаў карэнны мангарэва.

* РыкітэаРыкітэа
* АэрапортАэрапорт
* Сабор Святога МіхаілаСабор Святога Міхаіла

Спасылкі
--------

* MANGAREVA: HISTORY OF AN ISLAND…
* ATHOLL ANDERSON, PATRICK V. KIRCH, MARSHALL WEISLER, CULTURAL CHRONOLOGY IN MANGAREVA Архівавана 9 жніўня 2017.
* Dany T. Carlson, Mangareva Today (1999)
**Поліс** (стар.-грэч.: **πόλις**, πολιτεία; лац.: civitas) — горад-дзяржава, асаблівы тып антычнага горада, грамадства і дзяржавы, які склаўся ў Грэцыі ў сярэдзіне І-га тысячагоддзя да н.э. З'яўляўся асноўным структураўтваральным звяном антычнага грамадства на розных этапах яго развіцця: напачатку ў форме незалежнага горада-дзяржавы, потым як член міжполісных саюзаў, у эліністычна-рымскі час састаўная частка дзяржаў у выглядзе гарадской аўтаномнай адзінкі. 

Поліс складаўся з гарадскога паселішча і сельска-гаспадарскай тэрыторыі (хоры  (руск.) (бел.). Уласнікамі зямлі маглі быць толькі паўнапраўныя члены поліса. Непаўнапраўныя (метэкі, перыэкі, вольнаадпушчанікі) займаліся пераважна рамяством і гандлем. 

Своеасаблівасцю поліснай абшчыны была высокая ўдзельная вага сярэдніх праслоек насельніцтва, адсутнасць маёмаснага расслаення, значная колькасць рабоў, таму ў гістарычнай літаратуры грамадства поліса вызначаецца як рабаўладальніцкае. 

Полісная дзяржава мела рэспубліканскі лад з выбарчай сістэмай органаў улады і народным сходам як формай прамога самакіравання народа. Дзяржаўны апарат кіравання складаўся з савета (кансультатыўныя і распарадчыя функцыі) і магістратаў (грамадзянская, ваенная і рэлігійная ўлада). Розныя пласты грамадзян полісаў (землеўладальнікі, сяляне, рамеснікі, гандляры, парабкі) былі аб'яднаны агульнай назвай дэмас, якому супрацьстаялі перасяленцы з іншых полісаў (у Афінах — метэкі) і рабы. Дэмас праз галасаванне ў народным сходзе зацвярджаў законы, выбіраў магістратаў, выконваў функцыі вышэйшай судовыя інстанцыі, так узнікла паняцце «дэмакратыя», літаральна «улада дэмасу». Невялікая колькасць насельніцтва поліса ў некалькі тысяч чалавек дазвалялі рэалізаваць прынцып прамога народапраўства, г. зн. што кіраванне ажыццяўлялася ўсёй абшчынай без якой-небудзь прадстаўнічай сістэмы. 

Як замкнутая сацыяльная адзінка поліс імкнуўся не толькі да поўнай палітычнай незалежнасці (аўтаномія), але і да гаспадарчай самастойнасці (аўтаркія). Рэгіянальная гаспадарка спецыялізацыя, забяспечанасць Эгейскага рэгіёна марскімі камунікацыямі звязала некалькі соцень грэчаскіх полісаў у адзінае цэлае. 

Існавалі мірныя формы кантактаў паміж полісамі, як то гандлёвыя, дыпламатычныя і культурныя, і ваенныя — сімахіі — аб'яднанне армій і флатылій для сумесных ваенных дзеянняў. Самымі вядомымі ў гісторыі Грэцыі былі Афінскі марскі саюз і Пелапанескі саюз. У залежнасці ад палітычнага ладу старажытнагрэчаскія полісы былі дэмакратычныя (Афіны) або алігархічныя (Спарта), аграрна-рамесніцкія (Афіны) ці гандлёва-рамесніцкія (Карынф).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
*Ісус ідзе па вадзе*, І. Айвазоўскі, 1888 г.
**Цуд** — нешта незвычайнае, што выклікае здзіўленне; у рэлігійных і міфалагічных уяўленнях звышнатуральная з'ява, выкліканая умяшаннем божай, незямной сілы. Шматлікія паданні пра цуды характэрны для ўсіх рэлігій.

У т.зв. рэлігіях адкрыцця  (руск.) (бел. (хрысціянства, іслам, іўдаізм) цуд лічыцца сведчаннем сапраўднасці божага адкрыцця  (руск.) (бел. і доказам усемагутнасці  (руск.) (бел. Бога. У пратэстанцкай тэалогіі паняцце «цуд» набыло шмат інтэрпрэтацый: Марцін Лютэр далучаў да цуду ўсе здзяйсненні, якія адбываюцца ў свеце, сціраючы межы паміж натуральным і цудоўным. Прадстаўнікі Цюбінгенскай школы  (руск.) (бел. лічылі ўсе біблейскія паведамленні пра цуды недакладнымі. Фрыдрых Шлеермахер абвясціў цуды рэлігійным эквівалентам выпадковасці. Рудольф Бультман  (руск.) (бел. прапанаваў метад дэміфалагізацыі  (англ.) (бел. хрысціянства, згодна з якім хрысціянская міфалогія страчвае рысы цуда, а сапраўднае тлумачэнне цуда бачыў у атаясамленні веры ў цуда і веры ў Бога.

Гл. таксама
-----------

* Цуды Ісуса Хрыста
* Цудатворац

Літаратура
----------

* Цуд // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Цуд

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2007004520 · LNB: 000052106 · Microsoft: 2778875440 · NDL: 00565991 · NKC: ph116811 |
**Васі́ль**, свецкае імя **Уладзімір Данілавіч Тамашчык** (15 красавіка 1900, в. Вялікія Азяраны  (польск.) (бел. каля Крынак на Сакольшчыне — 9 чэрвеня 1970, Нью-Ёрк) — беларускі грамадскі і рэлігійны дзеяч, архіепіскап БАПЦ.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1900 годзе ў сялянскай сям’і. У 1913 годзе сям’я перабралася на нованабытую гаспадарку ў маёнтку Дубляны каля мястэчка Вялікая Бераставіца. Вучыўся ў Вялікіх Азяранах, у Гродне. У 1915 годзе разам з сям’ёю як бежанец трапіў у расійскі Омск, дзе скончыў сярэднюю школу. У 1921 годзе сям’я вярнулася ў Дубляны. Ад гэтага часу далучыўся да беларускага руху, належаў да КПЗБ.

У 1927 годзе быў арыштаваны польскімі ўладамі i асуджаны на тры гады турмы. З 1930 года жыў у Чэхаславакіі. Скончыў у 1934 годзе агранамічны факультэт Пражскага політэхнічнага ўніверсітэта, працаваў асістэнтам у Пражскім інстытуце заалогіі. Браў удзел у грамадскім беларускім жыцці. Некаторы час быў сакратаром старшыні Рады БНР Васіля Захаркі.

Наталля Арсеннева і Уладзімір Тамашчык у Мінску ўлетку 1944 г.
З пачаткам Другой сусветнай вайны пераехаў у Беласток. Быў намеснікам рэдактара газеты «Новая дарога», працаваў у Беларускім камітэце. Удзельнічаў у Другім Усебеларускім кангрэсе.

З 1944 года ў эміграцыі ў Германіі. Быў абраны старшынём Беларускага цэнтральнага камітэта — галоўнай арганізацыі беларусаў у Германіі ў 1945—1947 гадах. 23 красавіка 1949 года прыняў манаства пад імем Васiль. У тым жа годзе ўзведзены ў сан епіскапа Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы архіепіскапам Сергіем і епіскапамі УАПЦ Платонам і Вячаславам. У 1951 годзе скончыў Украінскую багаслоўскую акадэмію ў Мюнхене з дыпломам магістра багаслоўя.

У 1951 годзе пераехаў у ЗША. Жыў у Нью-Ёрку. Узначаліў Канадска-Амерыканскую епархію БАПЦ. З 1954 года архіепіскап. Браў актыўны ўдзел у беларускім грамадскім жыцці ў ЗША. Узначальваў БІНІМ (1951).

Забіты невядомымі ў сваёй кватэры ў Нью-Ёрку 9 чэрвеня 1970 года. Пахаваны на беларускіх могілках у Іст-Брансвіку каля Нью-Ёрка.

Зноскі
------

1. ↑  Статус манахаў, прэсвітараў і архіерэеў за прадстаўнікамі БАПЦ і УАПЦ не прызнаецца кананічнымі праваслаўнымі цэрквамі

Літаратура
----------

* *Л. У. Языковіч.* Васіль // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 26. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
* *Юрэвіч, Л.* Шматгалосы эпісталярыум : гісторыя людзей і ідэй на эміграцыі ў ліставанні / Прадм. і рэд. Н. Гардзіенка. — Мінск: Кнігазбор, 2012. — 660 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны ; кн. 20). — ISBN 978-985-7007-43-1.
* *Сьлесараў, А.* Рэлігійная дзейнасьць архіепіскапа Васіля (Тамашчыка) у 1946—1970 гг. // Запісы. Беларускі Інстытут Навукі й Мастацтва. — New York-Miensk, 2019. — Вып. 41. — С. 587—607.
* *Сьлесараў, А.* Ліставаньні архіепіскапа Васіля (Тамашчыка) з грамадска-палітычнымі і рэлігійнымі дзеячамі беларускага замежжа (1950—1967 гг.) // Запісы. Беларускі Інстытут Навукі й Мастацтва. — New York-Miensk, 2019. — Вып. 41. — С. 482—508.
**Сасы́к**, **Сасы́к-Сіва́ш** (руск.: Сасык, Сасык-Сиваш, крымскатат.: Sasıq, Sasıq Sıvaş) — ліман лагуннага тыпу, або салёнае возера на паўвостраве Крым паміж гарадамі Еўпаторыя і Сакі, плошча 71 — 75 км², глыбіня да 1,5 м, узровень на 0,6 м ніжэй за ўзровень Чорнага мора. Даўжыня 14 км, найбольшая шырыня да 9 км. Салёнасць ад 90 да 160 ‰. Утварылася з лагуны Каламіцкага заліва Чорнага мора, ад якога аддзеленае шырокай перасып'ю. На поўначы і захадзе — доўгія вузкія залівы.

Сілкаванне возера адбываецца ў асноўным за кошт падземных крыніц і фільтрацыі марской вады праз перасып. Улетку плошча значна памяншаецца, салёнасць вады павялічваецца.

Літаратура
----------

* Енциклопедія українознавства  (укр.) (бел.. У 10-х томах. / Головний редактор Володимир Кубійович  (руск.) (бел.. — Париж, Нью-Йорк: «Молоде життя  (укр.) (бел.»-«НТШ  (руск.) (бел.»; 1954—1989, 1993—2000.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Сасык (Крым) на Вікісховішчы |
**Леў Абрамавіч Сыркін** (руск.: Лев Абрамович Сыркин; 2 жніўня 1894, Шчадрын, Жлобінскі раён, Гомельская вобласць — 17 сакавіка 1951, Масква) — савецкі гігіеніст, антраполаг, педагог, арганізатар гігіенічнай навукі і адукацыі. Доктар медыцынскіх навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і служачага лясной канторы. Атэстат сталасці з залатым медалём атрымаў у Гомельскай гімназіі. Вучыўся на першым курсе медыцынскага факультэта Цюрыхскага ўніверсітэта, затым — на аналагічным факультэце 1-га Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта, які скончыў у 1919 годзе са званнем лекара. З 1922 года на кафедры сацыяльнай медыцыны (гігіены) пад кіраўніцтвам Н. А. Сямашка. З гэтага моманту пачалася яго шматгранная навукова — даследчая, адміністрацыйная і педагагічная праца.

З 1930 годзе ўзнначальваў першую ў СССР кафедру школьнай гігіены 2-га Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта (у далейшым — 2-гі Маскоўскі медыцынскі інстытут), затым ён — прафесар кафедры гігіены. З 1943 г. і да канца жыцця ўзначальваў кафедру гігіены Фармацэўтычнага інстытута (цяпер фармацэўтычны факультэт Першага МДМУ імя І. М. Сечанава).

У 1944 годзе, пад патранажам Н. А. Сямашка, спрыяў з’яўленню Інстытута школьнай гігіены ў структуры Акадэміі педагагічных навук (цяпер Інстытут узроставай фізіялогіі РАТ). Мэтай было навуковае забеспячэнне сістэмы аховы здароўя дзяцей, правядзенне гігіенічных даследаванняў у агульнаадукацыйных школах, дзіцячых дамах і садках, спецыялізаваных і пазашкольных установах у пасляваенны час.

Аўтар кіраўнікоў па фізічным развіцці падручнікаў па школьнай гігіене з 1932 па 1948 год, артыкулаў па сацыяльнай гігіене, гігіене дзяцей і падлеткаў.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

*
**Міхаіл Дзмітрыевіч Дзеруноў** (нар. 1930 , в. Пароеўка , Чавускі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і селяніна. У калгасе «Перамога» працуе з 1946 года, спачатку калгаснікам, а затым з 1949 года — трактарыстам. Працаваў на трактары ДТ-54, МТЗ, быў звеннявым па вырошчванню льну, бульбы. У 1978 годзе ураджайнасць бульбы ў яго звяне склала 380 ц з гектара.

12 красавіка 1979 года за выдатныя поспехі, дасягнутыя ў вытворчасці і продажу дзяржаве прадуктаў земляробства і высокі ўзор працоўнага гераізму, Указам Прэзідыўма Вярхоўнага Савета СССР яму было прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і молат».

Прымаў актыўны ўдзел у грамадскім жыцці, выбіраўся дэпутатам мясцовых Саветаў, у 1985 годзе быў абраны дэпутатам Вярхоунага Савета БССР.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Героі Сацыялістычнай Працы
**Драбналістыя лясы** — лясы, прадстаўленыя галоўным чынам бярозай і асінай, г. зн. дрэвамі з дробным лісцем (у адрозненне ад шыракалістых лясоў). Драбналістыя лясы шырока распаўсюджаныя ў лясной зоне Усходне-Еўрапейскай і Заходне-Сібірскай раўнін, у горах і на раўнінах Далёкага Усходу.

Беларусь
--------

У Беларусі драбналістыя лясы распаўсюджаныя ў асноўным на месцы зведзеных хваёвых і шыракаліста-хваёвых лясоў. Такім чынам, большасць драбналістых лясоў краіны належыць да другасных фармацый. Карэннымі драбналістымі лясамі з’яўляюцца толькі тыя, якія растуць на балотах. Найбольшую плошчу займаюць бярэзнікі — каля 11,6 тыс. км² (16,2 % лесапакрытай плошчы Беларусі). Іх сярэдні ўзрост складае 35—40 гадоў. Агульная плошча асінавых лясоў каля 2 тыс. км² (2,5 % лесапакрытай плошчы краіны). Чорнаальховыя лясы займаюць каля 6,2 тыс. км², або 8,7 % усіх лясоў Беларусі.

Літаратура
----------

* Фізічная геаграфія Беларусі: Вучэб. дапам. / Пад рэд. Б. М. Гурскага, К. К. Кудло. — Мн.: Універсітэцкае, 1995. — 181 с. ISBN 985-09-0058-x

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кау.
**Дыёгу Кау** (парт.: Diogo Cão; каля 1452 — каля 1486 гг.) — партугальскі мараплавец, даследчык заходняга ўзбярэжжа Афрыкі і ракі Конга.

Біяграфія
---------

Паходзіў з партугальскага рыцарскага роду Кау, аднак меркавана з’яўляўся байструком. З канца 1470-х гг. даследаваў заходняе ўзбярэжжа Афрыкі. Лічыцца першаадкрывальнікам вострава Анабон. У 1482—1484 гг. экспедыцыя на чале Дыёгу Кау адкрыла і даследавала вусце ракі Конга. Тут быў усталяваны каменны слуп, што сведчыў аб першынстве партугальскіх мараплаўцаў. Пасля вяртання на радзіму Дыёгу Кау атрымаў ад караля Жуана II званне рыцара.

У 1485 годзе узначаліў новую экспедыцыю з мэтай падняцца ўздоўж ракі Конга. Падчас вывучэння рэчышча ў раёне Матады чальцы экспедыцыі ўпершыню даведаліся пра Каралеўства Конга. Дыёгу Кау накіраваў пасольства да мясцовага караля з падарункамі, пасля чаго вывучаў узбярэжжа на поўдзень ад вусця Конга. Найбольш паўднёвым пунктам, які дасягнула яго экспедыцыя, з’яўляўся мыс Крос  (англ.) (бел. дзе быў усталяваны яшчэ адзін слуп. Усяго падчас экспедыцый усталяваў 4 слупы. Аднак партугальскае пасольства было затрымана каралём Конга. Стомлены чаканнем, Дыёгу Кау узяў на карабель 4 мясцовых жыхароў, абяцаў іх сваякам, што верне праз 15 месяцаў, і адплыў з імі ў Партугалію.

У 1487—1488 гг. адбылася трэцяя партугальская экспедыцыя да ракі Конга. Яна вярнула захопленых Дыёгу Кау заложнікаў і наладзіла кантакты з каралеўскім дваром у Мбанза-Конга. Але ці прымаў у ёй удзел сам Дыёгу Кау не вядома. Згодна адной з версій храністаў, ён загінуў яшчэ падчас другой экспедыцыі каля мыса Крос.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне адапаведна:
 Орлова, А. История государства Конго; XVI-XVII века. - М.: Наука, 1968. С. 58

Спасылкі
--------

* Diogo Cão — Portuguese Explorer
* Diogo Cão Historia de Portugal — Hirondino Архівавана 28 кастрычніка 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 118668242 · ISNI: 0000 0004 4887 8648 · LCCN: n91029019 · VIAF: 67259510 |
**Мазамбі́к** (парт.: Moçambique) — востраў на поўначы Мазамбіка. Плошча сушы - 1,5 км². Насельніцтва (2005 г.) - 14 000 чал.

Ад назвы вострава пайшло найменне краіны Мазамбік. У 1991 г. востраў Мазамбік унесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Геаграфія
---------

Востраў Мазамбік месціцца ў Мазамбікскім праліве у 1473,4 км на паўночны ўсход ад Мапуту, сталіцы Мазамбіка, усяго ў 3,36 км ад усходняга берага Афрыканскага кантынента, з якім злучаны з дапамогай моста. Даўжыня з паўднёвага захаду на паўночны ўсход — 3 км. Найбольшая шырыня — 490 м. Большую частку паверхні вострава займаюць гарадскія пабудовы.

Клімат трапічны пасатны. Спякотны сезон доўжыцца з кастрычніка да красавіка, калі сярэняя дзённая тэмпература трымаецца каля +27 °C — +29 °C. Са студзеня да сакавіка ідуць моцныя дажджы. Час з чэрвеня да верасня лічыцца сухім сезонам.

Гісторыя
--------

З XI ст. востраў Мазамбік з'яўляўся важным гандлёвым цэнтрам арабаў і суахілі каля ўсходняга ўзбярэжжа Афрыкі. У канцы XV ст. ён уяўляў асобную дзяржаву на чале султана Алі Мусы Мбікі.

У 1498 г. падчас сваёй першай вандроўкі ў Індыю востраў наведаў партугальскі марапавец Васка да Гама, які даў яму сучасную назву. У 1507 г. партугальская ваенная экспедыцыя на чале Трыстана да Кунья захапіла Мазамбік і выгнала мясцовых жыхароў-суахілі. Партугальцы пераўтварылі востраў у свой стратэгічны марскі пункт на шляху праз Мазамбікскі праліў у Індыйскі акіян. У 1558 г. італьянскія архітэктары ўзвялі на поўначы Мазамбіка моцную крэпасць Сан-Себасцьян. Яна вытрымала марскую блакаду і аблогу галандцамі ў 1607 г. і 1608 г. Да 1898 г. востраў Мазамбік з'яўляўся афіцыйным цэнтрам партугальскіх каланіяльных валоданняў на паўднёвым усходзе Афрыкі.

У 1975 г. увайшоў у склад незалежнай дзяржавы Мазамбік.

Славутыя мясціны
----------------

Карта
Востраў Мазамбік — адзін з галоўных цэнтраў турызму ў краіне Мазамбік. У 1991 г. востраў Мазамбік унесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Наведвальнікаў тут цікавяць гісторыка-архітэктурныя каштоўнасці, у тым ліку:

* **Каланіяльная рэзідэнцыя** — помнік архітэктуры XVIII ст. Часткай комплекса каланіяльнай адміністрацыі лічыцца сабор Св. Паўла.

* 
* 

* **Крэпасць Сан-Себасцьян** на поўначы вострава Мазамбік, пабудаваная ў 1558 г. італьянскімі дойлідамі.

* 
* 
* 

* **Умацаванне на востраве Сан-Ларэншу** каля паўднёвага берага. У каланіяльныя часы выкарыстоўвалася як крэпасць і месца зняволення.

* 

На востраве Мазамбік таксама існуюць некалькі музеяў, мячэць, індуісцкі храм, касцёлы XVII - XX стст.

Спасылкі
--------

* Сайт ЮНЕСКА
* Афіцыйны сайт Архівавана 11 жніўня 2019.
* Гісторыя і славутыя мясціны Архівавана 16 сакавіка 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4822016-4 · VIAF: 315129671 |
**Наньшань** (кіт.: 南山) — горная сістэма ў Кітаі паміж Цайдамскай катлавінай на поўдні і пустыняй Алашань на поўначы. Часам разглядаецца як частка Куньлуня.

Даўжыня каля 800 км, шырыня да 320 км. Складаецца з некалькіх кароткіх высокіх хрыбтоў, размешчаных паралельна або кулісападобна, якія цягнуцца пераважна з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход і падзяляюцца падоўжанымі далінамі. Асноўныя хрыбты: Ціляньшань, Сулэнаньшань з вышынямі да 6346 м, Улан-Дабан, Дакэн-Дабан, Кукунор. Паўночныя хрыбты ўзвышаюцца над пустыняй Алашань да 4500 м, адносныя перавышэнні паўднёвых схілаў Наньшаня каля 1500 м. Паўднёвыя адгор’і часта ўтвараюць рады кароткіх кражаў. Складзены пераважна з пясчанікаў, сланцаў, вапнякоў; развіты карставы альпійскі рэльеф, каля 1000 ледавікоў. Зледзяненне развіта пераважна ў Заходнім Наньшані пераважаюць ледавікі даўжынёю 1-2 км. Снегавая лінія зніжаецца з захаду на ўсход ад 5200 да 4200 м.

Большая частка Наньшаня адносіцца да вобласці ўнутранага сцёку Цэнтральнай Азіі, паўднёва-ўсходнія раёны — да басейна р. Хуанхэ. Рэкі мнагаводныя вясной і летам.

На захадзе пераважаюць пустыні і стэпы, на ўсходзе — лесастэпы і стэпы, хваёвыя лясы, лугі.

Радовішчы жалезных і поліметалічных руд.


| Горныя сістэмы Азіі |
| --- |
|  | 
* Алтай
* Антыліван
* Араканскія горы
* Армянскае нагор’е
* Быранга
* Верхаянскі хрыбет
* Вялікі Каўказ
* Гімалаі
* Гіндукуш
* Гісара-Алай
* Джугджур
* Загрос
* Заходні Саян
* Калымскае нагор’е
* Каракарум
* Каракскае нагор’е
* Куньлунь
* Малы Каўказ
* Маньчжура-Карэйскія горы
* Наньшань
* Памір
* Сіхатэ-Алінь
* Станавое нагор’е
* Таўр
* Туркмена-Харасанскія горы
* Тыбецкае нагор’е
* Цянь-Шань
* Хрыбет Чэрскага
* Урал
* Усходні Саян
* Хамар-Дабан
* Чукоцкае нагор’е
* Чыангшон (Анамскія горы)
* Эльбурс
* Юньнань-Гуйчжоўскае нагор’е

 |
**Гуараю**, таксама **гуараё** (саманазва: *Gwarayú*, ісп.: Guarayos) — індзейскі народ на поўначы Балівіі. Агульная колькасць (2021 г.) — 12 000 чалавек.

Гуараю маюць агульнае паходжанне з індзейцамі тупі і гуарані, аднак у адрозненне ад апошніх здаўна з’яўляюцца аселымі земляробамі. Паляванне, рыбалоўства і збіральніцтва адыгрываюць толькі другасную ролю. Асноўныя земляробчыя культуры: маніёк, кукуруза, тытунь, бавоўнік. Сучасныя гуараю таксама трымаюць свойскую жывёлу, працуюць на лесанарыхтоўчых прадпрыемствах.

Да перыяду іспанскай каланізацыі гуараю знаходзіліся пад уплывам дзяржавы інкаў. Пасля яе ліквідацыі ўдзельнічалі ў нападах на іспанскія паселішчы ў раёне ўсходніх Анд, супраціўляліся хрысціянізацыі. Мяркуецца, што ў XVII ст. гуараю асімілявалі значную колькасць гуарані, што мігрыравалі з тэрыторыі сучаснага Парагвая пад ціскам бразільскіх бандэйрантаў. Гуараю таксама пакутавалі ад нападаў гандляроў рабамі і захворванняў, завезеных еўрапейцамі.

Паспяховая хрысціянізацыя гуараю адбылася толькі ў першай палове XX ст. пад уплывам нямецкіх францысканцаў. Хаця з пачаткам II сусветнай вайны ўрад Балівіі ліквідаваў францысканскія місіі, створаная імі сацыяльная сістэма засталася актуальнай. У нашы дні існуе 78 паселішчаў гуараю, дзе створаны тэрытарыяльныя абшчыны. Фармальна большасць зямельнага фонду знаходзіцца ў прыватнай маёмасці, аднак кантралюецца абшчыннымі радамі. Існуе супольны Цэнтр арганізацыі нацыянальных паселішчаў гуараю (COPNAG).

Гуараю вядомы прыкладнымі мастацтвамі, вырабляюць на продаж музычныя інструменты, у тым ліку традыцыйныя.

Зноскі
------

1. ↑  Guarayu in Bolivia

Спасылкі
--------

* Guarayu Language and the Guarayu Indian Tribe
* GUARAYO: Pueblos Indígenas Архівавана 19 студзеня 2022.
**Белако́рацкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Валожынскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Белакорац.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Румскі сельсавет** у складзе Валожынскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Рум. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года перайменаваны ў Белакорацкі сельсавет, цэнтр перанесены ў вёску Белакорац. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Мінскай вобласці. З 25 снежня 1962 года па 6 студзеня 1965 года ў складзе Маладзечанскага раёна. 25 чэрвеня 1976 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Валожынскага (вёскі Белакорац, Дарагунь, Мазурка, Пералясанка, Пытань, Расолішкі, Рум, Цаюны) і Бабровіцкага (вёскі Баркі, Прыбарныя, Яцкава-Замосныя, Яцкава-Канчане, Яцкава-Карчомныя, Яцкава-Млынавыя, Яцкава-Падрэззе, Яцкава-Пяскі, пасёлак Першамайскі) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 17 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.
2. ↑  Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 25 чэрвеня 1976 г. // Зборнік законаў Беларускай ССР і указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР. — 1976, № 23 (1505).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Гаспадарскі суд**, велікакняжацкі — вышэйшы суд Вялікага княства Літоўскага. Дзейнічаў у складзе вялікага князя і паноў рады або толькі паноў рады. Склад суда законам не быў рэгламентаваны, але на практыцы ў якасці засядацеляў абавязкова павінны былі прысутнічаць радныя паны. Іх колькасць не вызначалася, залежала ад важнасці справы, часу і месца пасяджэння, сацыяльнага і саслоўнага становішча істца і адказчыка. На правах суда дзейнічалі соймавыя і камісарскія суды. Першапачаткова соймавы суд праводзіўся вялікім князем і панамі радай у час соймаў. Паводле Статута Вялікага княства, справы ў соймавым судзе разглядалі паны рада і 8 дэпутатаў сойма.
**Адміністрацыйна-камандная** (або **камандна-адміністрацыйная**) **сістэма** (**АКС**) — тэрмін, які абазначае спосаб арганізацыі грамадскіх адносін, для якога характэрна выкарыстанне сацыялістычных метадаў кіравання і панаванне партыйна-дзяржаўнай бюракратыі пры адсутнасці эканамічнай свабоды.

Эканоміка СССР была адміністрацыйна-каманднай на працягу ўсёй яго гісторыі. Толькі ў 1990 годзе была заканадаўча дазволена прыватная ўласнасць на сродкі вытворчасці і пачаўся абвальны пераход да рынкавай эканоміцы заходняга тыпу. Аднак такі найважнейшы элемент адміністрацыйна-каманднай сістэмы, як рэгуляванне цэн у дзяржаўных крамах, праіснаваў да самага распаду дзяржавы.

Тэрмін з’явіўся ў перыяд перабудовы і быў уведзены прафесарам эканомфака МДУ Г. Х. Паповым для абазначэння сутнасці савецкай сістэмы кіравання, хутка стаўшы папулярным. Упершыню ён згадваецца ў артыкуле «З пункту гледжання эканаміста» («Наука и жизнь» № 4 / 1987). У ёй ён даследаваў стан і развіццё планавай эканомікі СССР на аснове аналізу рамана Аляксандра Бека «Новае прызначэнне».

Заўвагі
-------

1. ↑  Попов 1990.
2. ↑  «Социальные реальности социальные миражи. Экономика как триллер. О книге Ю. Л. Латыниной „Промзона"» А. Н. Олейник «Мир России» № 4 / 2003 (Праверана 16 верасня 2009)

Літаратура
----------

* *Попов Г.Х.* Блеск и нищета Административной Системы. — М.: ПИК, 1990. — 240 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
**Рэспубліка́нская асацыя́цыя мікрафіна́нсавых арганіза́цый** — недзяржаўная некамерцыйная арганізацыя, якая аб’ядноўвае крэдытныя саюзы і мікрафінансавых арганізацыі Рэспублікі Беларусь.

Гісторыя і мэты
---------------

Створана ў лютым 2008 года з мэтай аб’яднання спажывецкіх кааператываў фінансавай узаемадапамогі Рэспублікі Беларусь, напрамкі і каардынацыі іх дзейнасці, садзейнічання развіццю мікрафінансавання. У 2014 годзе у адпаведнасці з рашэннем членаў арганізацыі ўдзел у Асацыяцыі стала адкрытым і для камерцыйных мікрафінансавых арганізацый.

Асноўныя напрамкі дзейнасці ўключаюць прававы, інфармацыйны, навукова-метадычны і адукацыйны кампаненты. З’яўляецца пляцоўкай для абмеркавання перспектыў развіцця галіны, вядзе дыялог з органамі дзяржаўнай улады, абараняе інтарэсы сваіх удзельнікаў, спрыяе развіццю мікрафінансавання ў Рэспубліцы Беларусь, уяўляе рух крэдытных саюзаў і МФА краіны на ўнутранай і міжнароднай арэне, садзейнічае фарміраванню і падтрыманні атмасферы ўзаемнага даверу і партнёрства паміж арганізацыямі, якія працуюць у галіне.

Місія Асацыяцыі заключаецца ў каардынацыі дзейнасці яе членаў, абароне іх маёмасных і іншых інтарэсаў, стварэнні ў Рэспубліцы Беларусь неабходных умоў для развіцця і эфектыўнай дзейнасці сістэмы спажывецкіх кааператываў фінансавай узаемадапамогі і мікрафінансавых арганізацый як важнага сегмента крэдытна-фінансавай сістэмы краіны ў цэлым.

З 10 сакавіка 2009 з’яўляецца ўдзельнікам Глабальнага Дагавора ААН, а з 1 студзеня 2010 года членам Сусветнай Рады Крэдытных Саюзаў (WOCCU), у які ўваходзяць нацыянальныя асацыяцыі крэдытных саюзаў больш за 100 дзяржаў свету. Партнёрамі Асацыяцыі з’яўляюцца Расійская Ліга крэдытных саюзаў, Нацыянальная Асацыяцыя польскіх ашчадных кас. У рамках двухбаковага і шматбаковага супрацоўніцтва ажыццяўляецца распрацоўка і рэалізацыя сумесных праектаў і праграм.

У мэтах садзейнічання стварэнні новых спажывецкіх кааператываў фінансавай узаемадапамогі і мікрафінансавых арганізацый, забеспячэнню паступальнага развіцця ўжо існуючых арганізацый, пастаяннага прафесійнага росту кіраўнікоў і супрацоўнікаў членаў Асацыяцыя ў 2009 годзе выступіла заснавальнікам Прыватнага ўнітарнага прадпрыемства па аказанні паслуг «Навучальны цэнтр па мікрафінансаванні». На базе Вучэбнага цэнтра аказваецца метадычная, метадалагічная і кансультацыйная дапамога крэдытных кааператывам, праводзяцца навучальныя семінары, майстар-класы, арганізуюцца стажыроўкі.

У снежні 2009 года Міністэрства эканомікі Рэспублікі Беларусь прысвоіла УП «Навучальны цэнтр па мікрафінансаванні» статус цэнтра падтрымкі прадпрымальніцтва.

Зноскі
------

1. ↑  Микрофинансовые организации уйдут в подполье?(руск.), *infobank.by* (26 мая 2014). Праверана 29 студзеня 2019.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* rafv.by/ — афіцыйны сайт Рэспубліканскай асацыяцыі мікрафінансавых арганізацый
* Рэспубліканскай асацыяцыі мікрафінансавых арганізацый ў сацыяльнай сетцы «Facebook»
**Індыянскі паўднёва-ўсходні ўніверсітэт** (англ.: Indiana University Southeast) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Нью-Олбані ў штаце Індыяна, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Кампус вучэльні займае 73 гектары і знаходзіцца ў 15 хвілінах на поўнач ад горада Луісвіл, штат Кентукі, у прыгарадзе горада Нью-Олбані, штат Індыяна, на ўскрайку маляўнічых пагоркаў, якія ідуць паралельна рацэ Агая. 

Універсітэт прапануе больш за 55 адукацыйных праграм, у тым ліку магістарскія, бакалаўрскія і інш.

Структура
---------

* Школа мастацтваў і літаратуры
* Школа бізнесу
* Школа адукацыі
* Школа прыродазнаўчых навук
* Школа медсястрынства
* Школа сацыяльных навук

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Індыяна

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Індыянскі паўночна-заходні ўніверсітэт** (англ.: Indiana University Northwest) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Гэры ў штаце Індыяна, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Вучэльня ўваходзіць у сістэму Індыянскага ўніверсітэта і прапануе больш за 70 адукацыйных праграм, у тым ліку магістарскія, бакалаўрскія і інш. 

Універсітэт размешчаны на кампусе плошчай 17,4 га, размешчаным у паўночна-заходняй частцы Індыяны. У акадэмічных групах у сярэднім 30 студэнтаў, а суадносіны выкладчыкаў і студэнтаў складаюць 14:1. Амаль 75% студэнтаў атрымліваюць нейкую фінансавую дапамогу, а кошт навучання складае каля 8 000 долараў у год.

Структура
---------

* Школа мастацтваў
* Каледж мастацтваў і навук
* Школа бізнесу і эканомікі
* Школа адукацыі
* Каледж здароўя і сацыяльных паслуг

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Індыяна

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Экраналёт** — лятальны апарат, гэтак жа, як і экранаплан, які выкарыстоўвае для палёту экранны эфект, але які мае магчымасць адарвацца ад «экрана» і ляцець на большых ад экранаплана вышынях аналагічна самалёту.

Адметнай асаблівасцю экраналёта павінна з'яўляцца яго здольнасць лятаць на розных вышынях (ад некалькі метраў да некалькі тысяч метраў) пры аднолькавай нагрузцы і пры далёкасці блізу тысячы кіламетраў. Але самі распрацоўшчыкі экранапланаў часам называюць «класічныя» экранапланы экраналётамі.

Патрабаванні да экраналёта для розных рэжымаў палёту прама процілеглыя: для экранаплана трэба шырокае крыло асаблівага профілю і плоскі шырокі корпус, для самалёта вузкае крыло і вузкі корпус, таму самі распрацоўшчыкі апаратаў пішуць: «Рэч у тым, што зрабіць машыну, лятаючую не горш за добры самалёт ды яшчэ якая ўмее лятаць на экране, нікому яшчэ не ўдавалася.»

Першы праект экраналёта, «С-90», быў створаны ў ОКБ Сухога к 2000 году. Згодна з праектам, апарат уяўляе сабой гібрыдны транспартны сродак з двума рухачамі: паветраная падушка і паветраны вінт. Праектам прадугледжаны тры рэжыму руху: лунанне на паветранай падушцы, палёт на нізкай вышыні (у якім і павінен выяўляцца эфект «экрана»), палёт на вышынях да 4000 м. Дзеючы ўзор так і не быў прадстаўлены публіцы.

Другая з вядомых распрацовак экраналёта ўяўляе сабой малы лятальны апарат паўтандэмнай схемы. Экраналёт «Касатка-5» абсталяваны адзіным рухачом - паветраным вінтом і вельмі падобны на гідрасамалёт. Экранны эфект узнікае толькі пры вельмі нізкай вышыні палёту: 0,5 метра, гэта абмяжоўвае хваляванне вады для экраннага палёту: усяго 0.4 метра.

Трэцяя распрацоўка, таксама не даведзеная да працоўнага ўзору — серыя апаратаў «ЭКИП». Гэта дыскападобныя лятальныя апараты з  корпусам-носьбітам (корпус-крыло) і двума рухачамі: пасадачны рухач тыпу «паветраная падушка» і маршавыя паветраныя вінты. Дакладна кажучы, «ЭКИП» не з'яўляецца паўнавартасным экраналётам, паколькі палёт на нізкай вышыні праводзіцца з выкарыстаннем пасадачнага рухача (як і ў «С-90»).

Зноскі
------

1. ↑  «Русская экранопланная компания» Архівавана 28 сакавіка 2010.

Спасылкі
--------

* Экранолёт «С-90» Архівавана 30 кастрычніка 2008. (проект)
* Экранопланы. Архівавана 15 сакавіка 2010. На грани двух стихий — сайт посвящённый экранопланам Архівавана 15 сакавіка 2010.
* Экранолёт «Касатка-5» Архівавана 28 сакавіка 2010. (опытный образец)
* Экраноплан «Иволга» Архівавана 18 сакавіка 2018.
* Экраноплан «Иволга-2»
* Экраноплан «Шмель» Архівавана 28 кастрычніка 2004.
* Экраноплан «Аквалёт» Архівавана 23 лютага 2011.
* Статья об испытаниях
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Абвал (значэнні).
Абвал на гары Эйгер, Швейцарыя
**Абва́л** — раптоўны адрыў і падзенне вялікіх масаў горных парод са стромкіх схілаў гор, рачных далін, абразійных марскіх берагоў. Здараюцца ад страты счаплення ці часовай апоры горных парод у выніку іх выветрывання, падмывання ці размыву, сейсмічных штуршкоў. Абрынутыя масы акумулююцца як завал. 

У выніку буйнейшага Усойскага абвалу, на р. Мургаб (аб'ём пароды 2,2 млрд м), які здарыўся ў 1911 годзе, утварылася Сарэзскае возера на Паміры.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Славутасці
----------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Абвал

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4191508-2 · LCCN: sh85114777 · Microsoft: 204665574 |
**Скурато́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бялыніцкага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Скураты.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Круглянскага раёна Аршанскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Круглянскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Талачынскага раёна БССР, з 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Круглянскага раёна БССР. 3 верасня 1937 года да сельсавета далучана частка скасаванага Мархлеўскага нацыянальнага польскага сельсавета. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці. З 16 верасня 1959 года ў складзе Бялыніцкага раёна. 11 красавіка 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Паўлавіцкага (11 населеных пунктаў: Баканава, Варгуццева, Вялікія Каскевічы, Галошына, Засенак, Кіпячы, Саннікі, Сідаркава, Філатава, Хралішчава і Царэўск) і Ляснянскага (12 населеных пунктаў: Александрова, Арава, Бурнеўка, Гаўрылаўка, Грыбіна, Красуля, Лавуткі, Лыскаўшчына, Малая Арава, Ражкі, Скураты і Трыпутня) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 23 населеныя пункты.

Крыніцы
-------

1. ↑  Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Аперацыя «Хмарны слуп»** (іўр.: מבצע עמוד ענן, *"Амуд Анан»*) - кодавая назва ізраільскай ваеннай аперацыі ў сектары Газа, якая праводзілася з 14 па 21 лістапада 2012 года.

Заяўленая Ізраільскім урадам мэта аперацыі — «нанясенне важкага ўдару» па ваеннай інфраструктуры кіруючага ў Газе ісламскага радыкальнага руху ХАМАС, прызнанага шэрагам краін тэрарыстычны, і па іншых тэрарыстычных арганізацыях, якія дзейнічаюць у сектары Газа» і максімальна магчымае скарачэнне ракетных абстрэлаў тэрыторыі Ізраіля. 

У ходзе аперацыі Арміяй абароны Ізраіля былі праведзены тысячы атак па ваенных мэтах у сектары Газа, у той жа час з сектара Газа было выпушчана не менш за 1500 некіравальных ракет па населеных пунктах на поўдні Ізраіля. Упершыню былі абстраляныя гарады цэнтра і Усходу Ізраіля, такія як Рышон-ле-Цыён, Тэль-Авіў і Іерусалім. Перейти к разделу «#Ход операции»

21 лістапада 2012 года паміж прадстаўнікамі Ізраіля і ХАМАС у Егіпце было дасягнута пагадненне аб спыненні агню. Перейти к разделу «#Соглашение о прекращении огня» Рэалізацыя спынення агню ажыццяўлялася на працягу тыдня з 21 лістапада па 28 лістапада 2012 года. Перейти к разделу «#Реализация соглашения о прекращении огня»

Аперацыя не ўключала ўваход наземных частак у сектары Газа і ажыццяўлялася галоўным чынам ваенна-паветранымі сіламі, флотам, артылерыйскім корпусам і іншымі падраздзяленнямі.

1. ↑  Название операции связано с описанной в Танахе историей исхода из Египта: {{{загаловак}}}. — 1994. — Vol. Столп облачный. указывал евреям дорогу днём, а огненный — ночью.
2. ↑  Министр обороны Эхуд Барак назвал цели операции «Облачный столп»Шаблон:Недоступная ссылка
3. ↑  Операция «Облачный столб» началась **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 18 лістапада 2012. Праверана 14 лістапада 2012.
4. ↑  Под градом ракет: несколько легко раненых в Беэр-Шеве **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 16 лістапада 2012. Праверана 14 лістапада 2012.
5. ↑  Боевики движения ХАМАС нанесли ответный удар по территории Израиля **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 15 лістапада 2012. Праверана 14 лістапада 2012.