**Японская эстэтыка** прадстаўляе сабой сукупнасць уяўленняў аб канонах прыгажосці ў японскім мастацтве  (руск.) (бел.: набор старажытных і сучасных ідэалаў, якія ўключаюць у сябе вабі  (руск.) (бел. (прыгажосць непатрабавальнай прастаты, натуральнасці, грубаватасці, асіметрычнасці і незавершанасці), сабі  (руск.) (бел. (прыгажосць налёту даўніны, вытанчанай прастаты і спакойнай адзіноты) разам вабі-сабі  (руск.) (бел. (прыгажосць недасканаласці, зменлівасці, няскончанасці, недаказанасці і непаўнаты), югэн  (руск.) (бел. (прыгажосць патаемнага, таямнічага, містычнага) і каваі  (руск.) (бел. (прыгажосць мілага, мілавіднага, прыгожанькага, маленькага, нявіннага, дзіцячага, гарэзлівага і слаўнага). Гэтыя і іншыя ідэалы складаюць большую частку японскіх культурных і эстэтычных нормаў таго, што лічыцца выдатным і густоўным. Калі заходняя цывілізацыя ўспрымае эстэтыку як філасофію (у яе тэарэтычным вымярэнні), то канцэпцыя эстэтыкі ў Японіі разглядаецца як неад’емная частка паўсядзённага жыцця. Сучасная японская эстэтыка, як і эстэтыка любых народаў свету, уключае ў сябе мноства ідэалаў: некаторыя з іх з’яўляюцца старажытнымі ў той час як іншыя — сучаснымі, у тым ліку як і прыўнесенымі і прыўноснымі з іншых культур, так і паўплывалых і ўплывальных на іх саміх.

Сінтаізм і будызм
-----------------

Сінтаізм лічыцца феноменам, які стаіць ля вытокаў японскай культуры. Падкрэсліваючы цэласнасць прыроды і асобы ў этыцы, а таксама надаючы асаблівую ўвагу прыродным краявідам, ён задае тон японскай эстэтыкі. Аднак ідэалы японскай эстэтыкі ў большай ступені трапілі пад уплыў японскага будызму  (руск.) (бел. У будыйскай традыцыі ўсе рэчы разглядаюцца як тыя, што альбо эвалюцыянуюць з «нішто», альбо раствараюцца ў ім. Аднак «нішто» не проста пустая прастора. Хутчэй, гэта прастора патэнцыйных магчымасцяў. Напрыклад, калі мора прадстаўляе сабой «прастору магчымасцяў», то кожная рэч падобная хвалі, якая ўзнікае з мора, і якая вяртаецца назад. Не існуе нязменных хваль: ні на адным з этапаў свайго існавання хваля не з’яўляецца завершанай, нават на сваім піку. Такім чынам, прырода разглядаецца тут як дынамічнае адзінства, якое павінна шанаваць і пачытаць. Падобная ацэнка прыроды фундаментальная для многіх японскіх эстэтычных ідэалаў, мастацтва і іншых элементаў культуры. У гэтых адносінах японскае прадстаўленне пра мастацтва (як і само гэта паняцце) гэтак жа адрозніваюцца ад прынятага ў заходняй традыцыі.

Вабі-сабі
---------

Японскі чайны домік у парку Кэнроку-эн  (руск.) (бел. у горадзе Канадзава, можа служыць прыкладам эстэтыкі вабі-сабі

Японская шырма — «Хваёвы лес  (руск.) (бел.», Хасэгава Тахаку  (руск.) (бел. XVI стагоддзе, Такійскі нацыянальны музей, можа служыць прыкладам эстэтыкі вабі
Прынцыпы вабі і сабі ставіліся да ўдумлівага падыходу да паўсядзённага жыцця. З цягам часу іх значэнні часткова супалі і сышліся такім чынам, што яны былі аб’яднаны ў вабі-сабі, эстэтыку, вызначаную як недасканалая, нясталая і няпоўная прыгажосць рэчаў. Якія робяцца або руйнуюцца рэчы, некаторым чынам, у большай ступені выклікаюць думкі аб вабі-сабі, чым рэчы ў поўным росквіце сваёй прыгажосці, паколькі першыя мяркуюць ідэю мімалётнасці існага. Паколькі ўсё існае, у разнастайнасці яго рэчаў, прыходзіць і сыходзіць, вабі-сабі дэманструе прыкметы сыходу і прыходу і гэтыя знакі лічацца выдатнымі. З гэтага пункту гледжання, прыгажосць звязана з асаблівым станам свядомасці і можа быць убачана ў празаічным і простым. Знакі прыроды могуць быць гэтакімі незаўважнымі, што патрабуецца спакойны розум і вытанчаны погляд, каб распазнаць іх. Філасофія дзэн прапануе 7 эстэтычных прыкмет, якія спрыяюць меркаванню вабі-сабі:

* фукінсэй — асіметрыя, няправільнасць;
* канса — прастата;
* кока — худзізна, парэпанасць;
* сідзэн — адсутнасць прытворства, быццё натуральным;
* югэн  (руск.) (бел. — тонкая глыбокая вытанчанасць, невідавочнасць;
* дацудзоку — нясхільнасць да канвенцыйных думак, свабода;
* сэйдзяку — спакой.

Усё вышэйпералічанае можа быць знойдзена ў прыродзе, але можа таксама лічыцца цнотаю чалавечага характару і дарэчнасцю паводзін. Гэта, у сваю чаргу, мяркуе, што дабрачыннасць і ветлівасць могуць быць прышчэплены дзякуючы разуменню мастацтва і практыкі апошняга. Такім чынам, эстэтычныя ідэалы маюць этычную канатацыю і праймаюць большую частку японскай культуры.

Міябі
-----

Ілюстрацыя Аповесці пра Гэндзі, выкананая ў адпаведнасці з ідэаламі міябі. Перыяд Хэян  (руск.) (бел.
Міябі  (руск.) (бел. (雅) з’яўляецца адным з найстарэйшых традыцыйных японскіх эстэтычных ідэалаў, хоць, магчыма, не так распаўсюджаны, як ікі або вабі-сабі. У сучаснай японскай мове гэтае слова звычайна перакладаецца як «элегантнасць», «вытанчанасць» або «вытанчанасць». Арыстакратычны ідэал міябі патрабаваў знішчэння ўсяго, што было абсурдна ці вульгарна, а таксама навострывання манер, стылю і пачуццяў, каб ліквідаваць усе шурпатасці і грубасць і дасягнуць найвышэйшага вытанчанасці, элегантнасці  (руск.) (бел. вытанчанасці, куртуазнасці. Міябі выказваў адчувальнасць да прыгажосці, якая была адметнай рысай эпохі Хэян. Міябі часта звязваецца з паняццем мона но аварэ: салодка-горкім усведамленнем хуткаплыннасці рэчаў. Таму лічылася, што рэчы ў іх заняпадзе паказвалі моцнае пачуццё міябі.

Сібуй
-----

Сібуй (いい, прыметнік), сібумі (渋み) або сібуса (ささ, назоўнік) — японскія тэрміны, якія адносяцца да эстэтыкі простай, тонкай і ненадакучлівай прыгажосці. Паўстаўшы ў перыяд Мурамаці  (руск.) (бел. (1336—1392), тэрмін першапачаткова адсылаў да кіслага або звязальнага смаку, такому, як смак няспелай хурмы — у процівагу салодкаму і ненатуральна саладжаваму. Сібуй захоўвае гэты літаральны сэнс і застаецца антонімам амаі (いい), што азначае «салодкі». Як і іншыя японскія эстэтычныя тэрміны, такія як ікі і вабі-сабі, сібуй можа прымяняцца да шырокага спектру прадметаў, а не толькі да мастацтва ці моды.

Сібуса ўключае ў сябе наступныя істотныя якасці:

* Аб’екты-сібуй здаюцца простымі ў цэлым, але яны ўключаюць у сябе тонкія дэталі, такія як тэкстуры, якія ўраўнаважваюць прастату са складанасцю.
* Гэты баланс прастаты і складанасці гарантуе, што чалавек не стамляецца ад аб’екта сібуй, але ўвесь час знаходзіць новыя значэнні і больш развітую прыгажосць. Эстэтычная каштоўнасць аб’екта з цягам часу пастаянна расце.
* Слова «сібуса» не варта блытаць з вабі або сабі. Хаця многія аб’екты-вабі або сабі — гэта сібуй, не ўсе аб’екты-сібуй з’яўляюцца вабі або сабі. Аб’екты-вабі або сабі могуць быць больш суровымі і часам наўмысна выстаўляюць недасканаласці да такой ступені, што яны могуць здавацца штучнымі. Аб’екты-сібуй не абавязкова недасканалыя або асіметрычныя, хоць яны могуць ўключаць гэтыя якасці.
* «Сібумі» праводзіць тонкую грань паміж кантрастуючымі эстэтычнымі паняццямі, такімі як элегантны і грубы, спантанны і стрыманы.

Ікі
---

«Ікі» (粋) з’яўляецца традыцыйным эстэтычным ідэалам у Японіі. Лічыцца, што аснова ікі сфармавалася сярод гарадскога гандлёвага саслоўя ў Эда ў перыяд Такугава (1603—1868). Ікі выказвае прастату, выдасканаленасць, спантаннасць і арыгінальнасць, не з’яўляючыся, аднак, занадта вытанчаным прэтэнцыёзным і складаным. «Ікі» можа азначаць асобасную рысу ці ж ставіцца да штучных з’яў, праяўляюць чалавечую волю або свядомасць. Ікі не выкарыстоўваецца для апісання прыродных з’яў, але можа быць выяўлены ў ацэнцы чалавекам прыроднай прыгажосці ці ў прыродзе чалавека. У японскай культуры тэрмін ікі, які ўжываецца да чалавека, звычайна выкарыстоўваецца для апісання асабліва эстэтычна прывабных якасцяў і прадстаўляе сабой ганаровы камплімент. Нягледзячы на падабенства ікі з вабі-сабі (у пагардзе дасканаласцю), ікі ахоплівае таксама і шырокае кола іншых характарыстык, звязаных з вытанчанасцю. Не пазбаўленая смаку маніфестацыі адчувальнасці гэтак жа можа з’яўляцца ікі, якая, такім чынам, таксама можа мець эратычны падтэкст. Хоць этымалагічна ікі мае корань, які азначае чысціню і непадробны характар, тым не менш, гэты корань таксама нясе ў сабе сэнс смагі (або смаку) жыцця.

Югэн
----

Прыклад малюнка югэн  (руск.) (бел.: Дымны цмок, які пакідае гару Фуджы
Югэн  (руск.) (бел. (幽 玄) — важнае паняцце ў традыцыйнай японскай эстэтыцы. Дакладны пераклад гэтага тэрміна залежыць ад кантэксту. У кітайскіх філасофскіх тэкстах, адкуль быў запазычаны тэрмін, югэн азначаў «туманны», «глыбокі» або «таямнічы». У крытычных разборах японскай паэзіі вака  (руск.) (бел. тэрмін выкарыстоўваўся для апісання тонкай, няўлоўнай глыбіні рэчаў, якая толькі цьмяна перадаецца вершамі. Акрамя таго, адзін з дзесяці артадаксальных стыляў паэзіі, вылучаных японскім паэтам і філосафам Фудзівара-но Тэйка  (руск.) (бел. у яго трактатах таксама называецца югэн.

Югэн мяркуе нешта такое, што застаецца за рамкамі вербальнага выказвання, аднак не адносячы гэта нешта да якога-небудзь іншага, тагасветнага свету. Гаворка ідзе пра гэты свет і вопыт гэтага свету.

Усе ніжэйпералічанае з’яўляецца прыкладамі югэн:

> «Назіраць як сонца апускаецца за пагорак, пакрыты кветкамі. Блукаць у велізарным лесе, не думаючы аб вяртанні. Стаяць на беразе і глядзець услед лодцы, якая знікае за далёкімі выспамі. Сузіраць палёт дзікіх гусей, заўважаных і страчаных сярод аблокаў. І тонкія цені бамбука на бамбуку»" Дзэамі Матакіё 
> 
> 

Дзэамі Матакіё быў стваральнікам Тэатра драматычнага мастацтва. Ён і напісаў класічную кнігу пра драматычнай тэорыі (Kadensho). Скрутак пастаянна выкарыстоўвае вобразы прыроды як метафару. Напрыклад, «снег у срэбнай чары» прадстаўляе сабой «кветку спакою». У яго інтэрпрэтацыі Югэн азначае «глыбокае, таямнічае пачуццё прыгажосці Сусвету … і сумную прыгажосць чалавечых пакутаў». Югэн таксама выкарыстоўваецца Дзэамі Матакіё для абазначэння «вытанчанай элегантнасці».

Каваі
-----

Малюнак Пікачу у стылі «каваі» на фюзеляжы самалёта All Nippon Airways  (руск.) (бел.
«Каваі  (руск.) (бел.» (いい «цудоўны», «добранькі», «слаўны», «маленькі», «малюсенькі») — сучасная японская эстэтычная канцэпцыя, якая падкрэслівае нявіннасць, дзяцінасць і дзяцінства і распаўсюджваецца на ўсе сферы японскага грамадства. «Каваі» прысутнічае ў японскай поп-культуры  (руск.) (бел. у сферы забаў, моды  (руск.) (бел. ежы, цацак, знешняга выгляду, манер паводзін, асабістых звычак і гэтак далей. Японцы выкарыстоўваюць «каваі» ў самых розных сферах і сітуацыях, нават калі ў іншых культурах яны могуць лічыцца недарэчна дзіцячымі або легкадумнымі (напрыклад, у дзяржаўных публікацыях, у дзелавым асяроддзі, у рэкламе, у ваеннай, будаўнічай і транспартнай сферы, офісным асяроддзі і т. д.). «Каваі» як эстэтычная канцэпцыя можа апісваць любы суб’ект або аб’ект, які індывід або грамадства ў цэлым палічыць мілым. Напрыклад, гэта можа быць: сімпатычны почырк, персанажы з мангі, анімэ або такія, як Hello Kitty  (руск.) (бел. і Пікачу, дзеці або дарослыя, якія дэманструюць дзіця, дзіцячыя або наіўныя паводзіны. Бліжэйшым аналагам «каваі» з’яўляецца паўднёвакарэйскі тэрмін «эгё  (руск.) (бел.» (кар. 애교, 愛嬌), таксама яго можна параўнаць з кітайскім тэрмінам «сацзяа» (撒娇).

Для японцаў слова «каваі» — вельмі карысны тэрмін, практычнае слова, якое можна выкарыстоўваць у розных сітуацыях, таму што яго значэнне мае мноства ужыванняў: ад выказвання простага меркавання да эстэтычных каштоўнасцяў і, у сваю чаргу, ад спагады чалавеку да пажаданні яму ўдачы. Для японцаў найвышэйшым прыярытэтам з’яўляецца падтрымка балансу і гармоніі ў міжасобасных адносінах, і для дасягнення гэтай мэты «каваі» з’яўляецца ідэальным інструментам.

Тамаёкі Сугіяма  (яп.) (бел. аўтар кнігі «Cool Japan», лічыць, што вытокі «каваі» ляжаць у шануючай гармонію японскай культуры, а Набаёсі Курыта  (яп.) (бел. прафесар сацыялогіі такійскага Універсітэта Мусасі  (англ.) (бел. сцвярджае, што «каваі» — гэта «чароўнае слова», якое ахоплівае ўсё, што лічаць прыемным і жаданым. Каваі — гэта слова, якое не мае логікі і апісвае толькі тое, што можна лічыць «мілым», і таму не выклікае пярэчанняў. Любая іншая ацэнка, якая надае суб’екту або аб’екту празмерную актуальнасць або значнасць (напрыклад, нешта «выдатнае» ці нехта «выдатны», можа выклікаць некаторае пярэчанне або супярэчнасць.

З іншага боку, ёсць кансерватыўная японская меншасць, якая скептычна ставіцца да «каваі», якое лічыць яго прыкметай інфантыльнага склада розуму. Прынамсі, Хірота Мурасава, прафесар прыгажосці і культуры Жаночага ўніверсітэта Осака Сёін  (англ.) (бел. сцвярджае, што «каваі»- гэта "вобраз мыслення, які спараджае нежаданне адстойваць свой пункт гледжання <…> «Чалавек, які вырашыў вылучыцца, церпіць паразу». Ёсць таксама крытыка апантанасці і перабольшання «каваі», якія скажаюць сапраўдную прыроду рэчаў.

### Уплыў на іншыя культуры

Павільён з таварамі кампаніі Sanrio  (руск.) (бел. у Мадрыдзе. Hello Kitty  (руск.) (бел. стала іконай «Каваі» ў Японіі і ў многіх краінах свету
Тэрмін «каваі» добра вядомы міжнародны японізм і часта выкарыстоўваецца прыхільнікамі японскай поп-культуры  (руск.) (бел. (уключаючы аматараў анімэ і мангі) у розных краінах. Як прыклад, слова «каваі», з’яўляецца часткай масавай англамоўнай поп-культуры, увайшоўшы, напрыклад, у відэакліп Гвэн Стэфані  (руск.) (бел. «Harajuku Girls  (руск.) (бел.» і ў спіс неалагізмаў, складзены студэнтамі і выпускнікамі Універсітэта Райса  (руск.) (бел. горада Х’юстана (ЗША). У рускамоўным асяроддзі япанізм «каваі» стаў прабацькам неалагізму «кавай», больш зручнага для словазмянення (напрыклад, «кавайны», «кавайнасць», «аб каваі»).

Уплыў «каваі» на сусветных рынках і ў розных культурах дасягаецца шляхам ўкаранення «каваі» з дапамогай сучаснага мастацтва; аўдыё, візуальных і пісьмовых носьбітах; і модных тэндэнцый японскай моладзі, асабліва школьніц.

Японскі «каваі», імаверна, прыцягвае да сябе папулярнасць дзякуючы сваёй асацыяцыі са стварэннем культурнай прадукцыі і «мілых» спажывецкіх тавараў. Гэта мысленне пераважае на сусветным рынку, спараджаючы шматлікія перакладання і інтэрпрэтацыі «каваі» ў іншых культурах.

Распаўсюджанне японскай моладзевай моды і культуры «каваі» звычайна звязана з заходнім грамадствам і тэндэнцыямі, якія ўсталёўваюцца дызайнерамі, што запазычваюць эстэтыку «каваі» з Японіі. Са з’яўленнем Кітая, Паўднёвай Карэі і Сінгапура ў якасці эканамічных цэнтраў у Азіі, тавары эстэтыкі «каваі» і папулярнасць прадукцыі зрушыліся назад на ўсход. На гэтых азіяцкіх рынках канцэпцыя «каваі» прымае розныя формы і тыпы ў залежнасці ад мэтавай аўдыторыі.

#### У Азіі

EVA Air  (руск.) (бел. Airbus A330 з ліўрэяй Hello Kitty  (руск.) (бел. у стылі «каваі»
Тайваньская культура, у прыватнасці ўрад, падняла эстэтыку «каваі» на новы ўзровень грамадскай свядомасці. Увядзенне лялькі A-Bian было расцэнена як развіццё сімвала, каб прасоўваць дэмакратыю і дапамагчы ў стварэнні калектыўнага ўяўлення і нацыянальнай ідэнтычнасці для тайваньскага народа. Лялькі A-Bian гэта «кавайныя» фігуры, вядомых асоб і палітычных фігур, якіх выкарыстоўваюць, як сродак самарэкламы і прыцягнення патэнцыйных галасоў выбаршчыкаў. Стварэнне лялькі A-Bian дазволіла супрацоўнікам тайваньскага прэзідэнта Чэнь Шуйбяня  (руск.) (бел. стварыць новую культуру, у якой імідж «кавайнасці» палітычнага дзеяча можа быць выкарыстаны для мабілізацыі падтрымкі і атрымання галасоў на выбарах.

Японская поп-культура  (руск.) (бел. «каваі» аказала ўплыў на сінгапурскую моладзь. Глабальны экспарт японскай поп-культуры пачаўся з сярэдзіны 1980-х гадоў, калі Японія стала адной з вядучых сусветных эканамічных дзяржаў. «Каваі» ператварыўся з некалькіх дзіцячых тэлевізійных шоў у сенсацыю ў Інтэрнэце. Японскія СМІ выкарыстоўваюцца ў Сінгапуры настолькі шырока, што моладзь з большай верагоднасцю пераймае модзе сваіх японскіх куміраў, вывучае японскую мову і купляе тавары, арыентаваныя на японскую мову.

Азіяцкія краіны Кітая, Ганконга, Паўднёвай Карэі і Тайланда альбо вырабляюць «кавайныя» тавары для міжнароднага спажывання, альбо маюць вэб-сайты, якія абслугоўваюць культуру «каваі», як частку моладзевай культуры ў сваёй краіне. «Каваі» пачаў сваё ўласнае жыццё, спарадзіўшы «каваі» сайты, «каваі» хатнія старонкі, «каваі» тэмы браўзэраў і, нарэшце, «каваі» старонкі сацыяльных сетак. У той час як Японія з’яўляецца крыніцай і Меккай усіх «каваі» рэчаў, мастакі і кампаніі па ўсім свеце імітуюць эстэтыку і культуру «каваі».

З часам «каваі» перарос сам сабе і стаў чымсьці большым, чым ён сам. Узаемазвязанасць сучаснага свету праз Інтэрнэт вывела «каваі» на новыя вышыні раскрыцця і прыняцця, ствараючы «каваі»-рухі.

Канцэпцыя і эстэтыка «каваі» стала чымсьці накшталт глабальнай з’явы. Эстэтычная прывабнасць Японіі вельмі вялікая для людзей ва ўсім свеце. Шырокая папулярнасць японскай эстэтыкі «каваі» часта тлумачыцца тым, што яна «культурна не мае паху». Ліквідацыя экзотыкі і нацыянальнага брэндынгу дапамагла «каваі» ахапіць мноства мэтавых аўдыторый і ахапіць усе культуры, сацыяльныя класы і гендары. «Смачныя» характарыстыкі «каваі» зрабілі яго глабальным хітом, у выніку чаго імідж Японіі ў свеце зрушыўся ад таго, строгага і сур’ёзнага саду камянёў  (руск.) (бел. да славы «культу мілаты».

Эстэтыка і японская культурная ідэнтычнасць
-------------------------------------------

Па сваёй прыродзе эстэтыка для Японіі мае больш шырокую значнасць, чым звычайна надаецца эстэтыцы на Захадзе. Так, напрыклад, у адной са сваіх работ Эйка Ікегамі  (англ.) (бел. раскрывае складаную гісторыю грамадскага жыцця Японіі, у якой эстэтычныя ідэалы сталі цэнтральнымі для культурнай ідэнтычнасці Японіі. Яна паказвае, як перапляценне тэатральнага мастацтва, чайнай цырымоніі і паэзіі няяўна фармавала культурныя практыкі, а таксама японскае разуменне таго, наколькі ветлівасць і палітыка непадзельныя. На яе думку, тыя сферы грамадскага жыцця (як, напрыклад, мастацтва і палітыка), якія на Захадзе выступаюць адасоблена, у Японіі з’яўляліся і з’яўляюцца інтэграванымі.

Даследнікі адзначаюць, што пасля ўкаранення заходніх ідэалаў у Японію, эстэтычныя ідэалы вабі-сабі  (руск.) (бел. былі шмат у чым перагледжаны. Таму нядаўнія інтэрпрэтацыі эстэтычных ідэалаў непазбежна адлюстроўваюць іудэя-хрысціянскія перспектывы і заходнюю філасофію.

Эстэтыка і японская кулінарыя
-----------------------------

Прынцып кайсэкі складаецца, апроч іншага, у вызначаным парадку прытрымлівання страў, кожная з якіх мала і мастацка ўладкована
Многія традыцыйныя японскія эстэтычныя крытэры выяўляюцца як частка разнастайных элементаў японскай кухні. Да прыкладу, іх ўвасабляе чайная цырымонія  (руск.) (бел. і кухня кайсэкі  (руск.) (бел.: для поўнага разумення гэтай кулінарнай традыцыі варта атрымліваць асалоду ад сузірання страў, начыння, ад смаку вытанчаных прадуктаў, старанна прадуманага меню, і ад сумесна праведзенага часу.

Аднымі з такіх эстэтычных прынцыпаў, якія знаходзяць выраз у тым ліку і ў падрыхтоўцы ежы, з’яўляецца «падпарадкаванне (або прытрымліванне) сутнасці аб’екта». Ён складаецца ў тым, што чалавеку варта абмежаваць ўласнае свавольства перад прадметамі свету і ставіцца да іх з павагай, дазваляючы феноменам свету выказваць сваю сутнасць. У кулінарыі гэта дасягаецца тым, што кожны інгрэдыент японскай стравы гатуецца і падаецца на стол строга асобна ад іншых такім чынам, каб захаваць і выказаць уласныя візуальныя і смакавыя характарыстыкі, у той час як у заходняй кулінарнай традыцыі пераважае змешванне кампанентаў стравы ва ўгоду таму, хто будзе есці. Акрамя таго, элементам падобнай эстэтызацыі ежы можа служыць і своеасаблівая сервіроўка: рыбу, напрыклад, можна і трэба падаваць на стол на хвалепадобным ражне, для таго, каб паказаць на форму яе руху ў вадзе. Тым самым выяўляецца павага да сутнасці рыбы. Такім чынам, коратка выражаны прынцып японскай эстэтыкі ежы складаецца ў тым, каб зрабіць рыбу больш «рыбнай», а рыс больш «рысным».

Гэты прынцып з’явіўся ў рэстаранах у перыяд Эдо, у канцы XVII стагоддзя, калі ў буйных гарадах пачалася вытворчасць соевага соўсу, і сырую рыбу перасталі падаваць палітай миса  (руск.) (бел. і з іншымі прыправамі.

Зноскі
------

1. 1 2  *Graham Parkes* Japanese Aesthetics // *The Stanford Encyclopedia of Philosophy* / Edward N. Zalta. — Metaphysics Research Lab, Stanford University, 2017.
2. ↑  *Jean Herbert.* Shinto. At the fountain-head of Japan. — 1967.
3. ↑  Japanese Aesthetics, Wabi-Sabi, and the Tea Ceremony, web page hosted by the North Texas Institute for Educators on the Visual Arts (University of North Texas).
4. ↑  *Koren, Leonard* Wabi Sabi for artists, designers, poets and philosophers // *Berkeley, CA: Stone Bridge Press*. — 1994.
5. ↑  «The nature of garden art». *Retrieved 2008-12-06*
6. ↑  *Carter, Robert E* {{{загаловак}}} // *New York, NY: • SUNY Press. ISBN 978-0-7914-7254-5.*. — 2008.
7. ↑  9 принципов, которые делают японское искусство уникальным | Японский язык онлайн (руск.).  lang2lang.ru. Праверана 4 студзеня 2018.
8. ↑  David Young, Michiko Young, Spontaneità nell’Arte Giapponese: il concetto di Shibusa. URL:
9. ↑  «Taste of Japan»*. Archived from* the original *on 2007-04-30. Retrieved 2007-04-01.*
10. ↑  *Zeami and the Transition of the Concept of Yūgen" (PDF). Retrieved 2008-12-08.)*
11. ↑  *Ortolani, Benito.* The Japanese Theatre // *Princeton University Press: Princeton*. — 1995.
12. ↑  *[Yamazaki, Masakazu; J. Thomas Rimer* On the Art of the No Drama : The Major Treatises of Zeami // *Princeton, NJ: Princeton University Press.*. — 1984.
13. ↑  Diana Lee, «Inside Look at Japanese Cute Culture Архівавана 12 лістапада 2017.» (September 1, 2005).
14. ↑  Richie, Garner S. 54
15. ↑  Okazaki, Manami and Johnson, Geoff (2013). *Kawaii!: Japan’s Culture of Cute*. Prestel, p. 8.
16. ↑  Marcus, Aaron, 1943 (2017-10-30). *Cuteness engineering : designing adorable products and services*. ISBN 9783319619613. OCLC 1008977081.
17. ↑  Sun Jung (1 November 2010). *Korean Masculinities and Transcultural Consumption: Yonsama, Rain, Oldboy, K-Pop Idols*. ISBN 978-988-8028-66-5.
18. ↑  Christian Utz. *Vocal Music and Contemporary Identities: Unlimited Voices in East Asia and the West*. ISBN 978-0-415-50224-5.
19. ↑  Korean Aegyo: The Seven Levels(англ.) // *90 Day Korean*.
20. ↑  Puzar, Aljosa (2018). *Korean Cuties: Understanding Performed Winsomeness (Aegyo) in South Korea*.
21. ↑  ¿Hasta qué punto es mono lo *kawaii*? — Otra clave para la armonía. *Nipponia*. Nº 40. 15 de marzo de 2007. ISSN 1343—1226.
22. 1 2 3  Yuri Kageyama. «Cuteness a hot-selling commodity in Japan.» Associated Press. 14 de junio de 2006.
23. ↑  Japón ¿un país «mono»? *Nipponia*. Nº 40. 15 de marzo de 2007. ISSN 1343—1226.
24. ↑  ¿Hasta qué punto es mono lo *kawaii*? — La educación infantil en un Japón obsesionado por lo *kawaii*. *Nipponia*. Nº 40. 15 de marzo de 2007. ISSN 1343—1226.
25. 1 2  Tadao, T. (n.d). «Dissemination of Japanese Young Fashion and Culture to the World-Enjoyable Japanese Cute (Kawaii) Fashions Spreading to the World and its Meaning». *Sen-I Gakkaishi*, 66(7), pp. 223—226. Retrieved from:  Архівавана 2 снежня 2011 года.
26. ↑  Brown, J. (2011). Re-framing «Kawaii»: Interrogating Global Anxieties Surrounding the Aesthetic of 'Cute' in Japanese Art and Consumer Products. International Journal of the Image, 1(2), 1. Retrieved from:  Архівавана 2 снежня 2011 года.
27. ↑  [1]A-Bian Family.  Архівавана 26 красавіка 2012 года.
28. ↑  Chuang, Y. C. (2011, September). «Kawaii in Taiwan politics». *International Journal of Asia-Pacific Studies*, 7(3). 1-16. Retrieved from here Архівавана 15 мая 2019 года.
29. ↑  [2]All things Kawaii.  Архівавана 26 лістапада 2011 года.
30. ↑  Hao, X. Teh, L.L. (2004). «The impact of japanese popular culture on the Singaporean youth». *Keio Communication Review*, 24. 17-32. Retrieved from:  Архівавана 26 красавіка 2012 года.
31. 1 2  Rutledge, B. (2010, October). I love kawaii. *Ibuki* Magazine. 1-2. Retrieved from:  Архівавана 31 студзеня 2012 года.
32. ↑  Shearin, M. (2011, October). Triumph of kawaii. William & Mary ideation. Retrieved from:  Архівавана 31 студзеня 2012 года.
33. ↑
34. ↑  *Ikegami, Eiko.* Bonds of Civility: aesthetic networks and the political origins of Japanese culture. — New York, NY: Cambridge University Press. 2005.
35. ↑  Japan - SOCIETY **(нявызн.)**.  data.mongabay.com. Праверана 4 студзеня 2018.
36. ↑  *Eric C. Rath, Stephanie Assmann* Japanese Foodways, Past and Present // *University of Illinois Press*. — 2010.
37. ↑  *Yuriko Saito* The Moral Dimension of Japanese Aesthetics // *The Journal of Aesthetics and Art Criticism, Vol. 65, No. 1, Special Issue: Global Theories of the Arts and Aesthetics (Winter, 2007), pp. 85-97. Published by: Wiley on behalf of The American Society for Aesthetics*.
38. ↑  *Ishige, Naomichi.* The history and culture of Japanese food. — London; New York: Routledge, 2011. — С. 117. — ISBN 978-0-203-35790-3.

Літаратура
----------

* Бычкова Т. А. Культура традиционных обществ Китая и Японии. Томск, 2003
* Григорьева Т. П. Японская художественная традиция. М. Наука, 1979.
* Сабуро И. История японской культуры. — М.1972.

Спасылкі
--------

* ЯПОНСКАЯ ЭСТЕТИКА
* ЯПОНСКАЯ ЭСТЕТИЧЕСКАЯ ТРАДИЦИЯ