recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Спас Эмануіл** — каменны абразок XII ст. знойдзены на тэрыторыі вакольнага горада Пінска.

Апісанне
--------

Абразок, магчыма, зроблены ў Візантыі ці мясцовымі майстрамі пад моцным уплывам. Ён мае прамавугольную ніжнюю і паўцыркульную верхнюю частку. Фігурны выступ верхняй часткі з прасвідраванай адтулінай для шнурка ўпрыгожаны візантыйскім крыжам і чатырма кропкамі. Асобныя часткі абразка былі пазалочаны. Выява Хрыста — пагрудная. Клаў, вышыўка на хітоне, арнаментаваны перакрыжаванымі лініямі. Паўзверх хітона накінуты гімацій, які звісае з левага пляча, збіраючыся ў шырокія складкі, і пакрывае краем правае плячо. Вакол галавы німб з перакрыжаваннем. Разьба выканана ў даволі высокім рэльефе. Характар рэльефу і асаблівасці трактоўкі твару Спаса Эмануіла нагадваюць лепшыя ўзоры візантыйскай пластыкі эпохі неакласіцызму.

Літаратура
----------

* Лысенко П.Ф. Каменная иконка из Пинска //Советская археология. 1968. № 2. С. 295-297;
* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
**«Абра́нне ве́чнасці: універсалі́зм трады́цыі і гістары́зм суча́снасці»** — навуковае выданне, створанае Аленай Аляксандраўнай Яскевіч у 1999 годзе. Кніга была надрукавана мінскім выдавецтвам «Мастацкая літаратура» тыражом 1 700 экзэмпляраў.

Апісанне кнігі
--------------

Манаграфія прысвечана ўнікальным духоўным здабыткам старажытнасці, *«залатому стагоддзю»* беларускай філалогіі, — да гэтай пары найменей вывучаным старонкам беларускага пісьменства. Новае па метадалагічных падыходах (канцэпцыя агульнафілалагічнай цэласнасці) даследванне разглядае найбагацейшыя пласты старажытнасці і духоўныя явы сучаснасці ў адзінстве гісторыка-літаратурнага працэсу, у арганічнай пераемнасці мінулых і сённяшніх звенняў нацыянальнага Адраджэння. Адрасуецца філолагам, гісторыкам, культуролагам, шырокаму чытачу, можа быць выкарыстана ў якасці навучальнага дапаможніка для курсаў тэорыі і гісторыі беларускай мовы і літаратуры.

Іншыя дадзеныя
--------------

Навуковы рэдактар і аўтар пасляслоўя доктар гуманітарных навук, прафесар І. Я. Квін. Рэцэнзенты: доктар гуманітарных навук, прафесар М. Б. Шэр; доктар гуманітарных навук, прафесар Ян Чыквін.

Зноскі
------

1. ↑  Яскевіч Алена, Абранне вечнасці **(нявызн.)**.  Kamunikat.org. Праверана 2 кастрычніка 2021.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Белору́сская ра́да** — вайскова-грамадская і літаратурная газета, орган Выканаўчага камітэта Цэнтральнай Беларускай Вайсковай рады. Выдавалася ў Мінску з 25 лістапада (8 снежня) 1917 года да 5 лютага 1918 года на рускай мове, змяшчала таксама матэрыялы на беларускай мове. Галоўны рэдактар Я. А. Ярушэвіч.

Газета адлюстроўвала нацыянальна-кансалідацыйныя працэсы ў беларускім грамадстве на Беларусі і за яе межамі, у прыватнасці сярод беларусаў у вайсковых фармаваннях былой Расійскай імперыі, імкненне беларусаў да нацыянальнага і дзяржаўнага самавызначэння з уласным войскам, прапагандавала свабодныя, раўнапраўныя адносіны на падставе федэратыўнага саюза з іншымі народамі савецкай Расіі.

Публікавала артыкулы Ярушэвіча, Кастуся Езавітава, Івана Краскоўскага, Фабіяна Шантыра, аўтараў пад крыптанімам Л.Б. (Аркадзь Смоліч?), Х. а найбольш матэрыялы Усебеларускага з’езда (снежань 1917). На старонках газеты была змешчаная рэзалюцыя з’езда пра ўтварэнне «*краёвай улады ў асобе Усебеларускага Савета сялянскіх, салдацкіх і рабочых дэпутатаў*» як «*часовага органа народнай улады*» з мэтай абароны «*цэласнасці, непадзельнасці Беларусі і неадрывання яе ад Расійскай Федэрацыі*». (13 (26) студзеня 1918, № 1). Шэраг публікацый звязаны з пратэстам супраць разгону Усебеларускага з’езда і арышту яго прэзідыума з боку СНК Заходняй вобласці і фронту. Гэтую акцыю газета расцаніла як антыдэмакратычную, бо яна супярэчыла праву народа на самавызначэнне, якое было пракламаванае савецкай уладай.

У газеце таксама друкаваліся артыкулы па гісторыі і эканоміцы Беларусі (Ярушэвіч, Аляксандр Уласаў), творы Максіма Багдановіча, Янкі Купалы, Алеся Гаруна, Ігната Дварачаніна, Леапольда Родзевіча, Зоські Верас, Змітрака Бядулі, Палуты Бадуновай; пашыраліся ідэі дзяржаўнасці беларускай мовы, адкрыцця дзяржаўнага ўніверсітэта ў Мінску, асветніцка-ададжэнскай ролі нацыянальнай інтэлігенцыі.

Зноскі
------

1. ↑  Турук Ф. С. 47
2. ↑  Каўка А. С. 6

Літаратура
----------

* *Каўка А*. «Белорусская рада» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0. С. 6
* *Турук Ф*. Белорусское движение. Очерк истории национального и революционного движения белоруссов. — Москва: Государственное издательство, 1921; — Мн.: Картографическая фабрика Белгеодезии, 1994

Спасылкі
--------

* «Белорусская рада» // Беларуская Палічка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 147142 |
**Абрахам Антоні Гену** — італьянскі архітэктар XVIII стагоддзя. Інспектар па будаўніцтву ў князёў Агінскіх.

Біяграфія
---------

Лявонпальская сядзіба ў 2007 годзе
Быў запрошаны з Вільні Тадэвушам Агінскім для будаўніцтва палаца ў былой вёсцы Ганута Смаргонскага раёна (1760-70-я г.). Аўтарам праекта з’яўляецца архітэктар, вядомы астраном, прафесар Віленскага ўніверсітэта Тамаш Жаброўскі. Палац не захаваўся, але вядома, што ён быў пабудаваны ў стылі барока з элементамі ракако. Некаторыя мастацтвазнаўцы лічаць яго шэдэўрам ракако. Непадалёк ад уваходу А. Гену пабудаваў капліцу, якая захавалася дасюль.

Таксама стварыў Лявонпальскую сядзібу.

Зноскі
------

1. 1 2 3  белорусского композитора Огинского Архівавана 29 сакавіка 2015.  (руск.)
2. 1 2 3  Гену Абрахам Антоний // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 144. — 737 с.
3. ↑  Руины бывшей усадьбы Огинских(недаступная спасылка)  (руск.)
4. ↑  Цяпер в. Ручыца, Вілейскі раён
**Літва** з’яўляецца адной з краін ЕС, дзе прадстаўнікі ЛГБТ-супольства не могуць легалізаваць свае зносіны. Пасля распаду СССР менавіта ў Літве найбольш доўга захоўваўся крымінальны пераслед за мужаложства, якое было адменена толькі ў 1993 г.

Згодна са штогадовым рэйтынгам, складзеным міжнароднай асацыяцыяй ЛГБТ-людзей, на 2021 год у Літве цярпімасць да сексуальных мяншынстваў склала ўсяго 23 %. Большасць грамадзян Літвы па-ранейшаму ставіцца да ЛГБТ нецярпіма і непаважліва.

Забарона «прапаганды гомасексуалізму»
-------------------------------------

1 сакавіка 2010 года набыў сілу закон «Аб абароне непаўналетніх ад адмоўнага ўздзеяння публічнай інфармацыі», які быў асуджаны цэлым шэрагам палітычных і грамадскіх дзеячаў і арганізацый. У першапачатковай рэдакцыі закон забараняў публікацыю інфармацыі, якая прапагандуе гомасексуальныя, бісексуальныя і палігамныя зносіны ў грамадскіх месцах, у тым ліку школах, а таксама СМІ, даступных для асоб, маладзейшых за 18 гадоў.

Згодна з унесенымі папраўкамі закон класіфікуе любую інфармацыю, якая ганіць сямейныя каштоўнасці, або якая заахвочвае канцэпцыю шлюбу і сям’і, адрозную ад прадугледжанай Канстытуцыяй ці Грамадзянскім кодэксам Літоўскай Рэспублікі, шкоднай для дзяцей. Любая публічная прапаганда аднаполых партнёрстваў або прапаганда роўнасці ў шлюбе забароненыя законам.

Шлюб у літоўскім заканадаўстве вызначаецца як саюз паміж мужчынам і жанчынай.

Зноскі
------

1. ↑  Именем традиции аналитическая записка организации ARTICLE 19 Литва стр.31 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 4 студзеня 2014.
2. ↑  Даклад ILGA аб ўзроўні цярпімасці да ЛГБТ у Еўропе
3. ↑  Amnesty International аб прыняцці закона «Аб абароне непаўналетніх ад шкоднага ўздзеяння публічнай інфармацыі»

| ⛭Краіны Еўропы: Правы ЛГБТ |
| --- |
| 
 · Аўстрыя · Азербайджан¹ · Албанія · Андора · Беларусь · Бельгія · Балгарыя · Боснія і Герцагавіна · Ватыкан · Вялікабрытанія · Венгрыя · Германія · Грэцыя · Грузія · Данія · Ірландыя · Ісландыя · Іспанія · Італія · Казахстан² · Кіпр¹ · Латвія · Літва · Ліхтэнштэйн · Люксембург · Мальта · Малдова · Манака · Нідэрланды · Нарвегія · Польшча · Партугалія · Паўночная Македонія · Расія² · Румынія · Сан-Марына · Сербія · Славакія · Славенія · Турцыя² · Украіна · Фінляндыя · Францыя · Харватыя · Чарнагорыя · Чэхія · Швейцарыя · Швецыя · Эстонія
 |
| Залежныя тэрыторыі |
| 
 · Азорскія астравы · Аландскія астравы · Гернсі · Гібралтар · Джэрсі · Востраў Мэн · Фарэрскія астравы · Шпіцберген · Ян-Маен
 |
| Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы |
| 
 · Абхазія¹ · Косава · Нагорны Карабах · Прыднястроўе · Паўднёвая Асеція¹
 |
| ¹ Часткова або цалкам у Азіі, у залежнасці ад праведзенай мяжы  ² У асноўным у Азіі |
**Архідыяцэзія Ліверпуля** — рымска-каталіцкая мітраполія з цэнтрам у горадзе Ліверпуль графства Мерсісайд у Англіі. Заснавана 28 кастрычніка 1911 года, адлучыўшыся ад мітраполіі Вэстмінстэра. 

Плошча архідыяцэзіі складае 1,165 км² і ўключае графствы: заходнюю частку Ланкашыр, часткова Мерсісайд, Чэшыр, Вялікі Манчэстэр, Заходні Дэрбі і Востраў Мэн. Дыяцэзія налічвае 214 прыходаў. Кафедральны сабор — архітэктурны шэдэўр (1967), сабор Хрыста Уседзяржыцеля на Mount Pleasant у Ліверпулі  Архівавана 26 красавіка 2010.. 

У сапраўдны момант пост архібіскупа Ліверпуля займае Патрык Келі, 8-ы архібіскуп Ліверпуля, які знаходзіцца на гэтай пасадзе з 21 мая 1996 года і меркавана выйдзе ў адстаўку ў 2013 годзе.

Гл. таксама
-----------

* Архібіскуп Ліверпуля;
* Спіс рымска-каталіцкіх дыяцэзій Англіі і Уэльса;
* Спіс рымска-каталіцкіх епархій (структурны від).

Спасылкі
--------

* Сайт архідыяцэзіі Ліверпуля
**Праваслаўная царква раўнаапостальных Канстанціна і Алены** — колішні праваслаўны храм у вёсцы Рагава (Мінскі раён, Беларусь).

Гісторыя
--------

Каменны храм у імя раўнаапостальных Канстанціна і Алены, пабудаваны за казённы кошт, асвячоны 8 верасня 1869 года. У храме — сярэбраны, пазалочаны пацір з надпісам: «Вклад Благоверных Государей Великих Князей Александра, Сергия, Павла Александровичей и Благоверной Государыни Великой Княжны Марии Александровны, 1863 г.»; напрастольны сярэбраны пазалочаны крыж з вензелем Вялікай Княгіні Алены Паўлаўны; Евангелле ў ліст у пераплёце малінавага аксаміту з сярэбранымі выявамі евангелістаў з надпісам: «Вклад Благовернаго Государя Наследника Цесаревича и Великаго Князя Николая Александровича»; Евангелле ў 1/4 л. — таксама ўклад Спадчынніка Цэсарэвіча; дзве фарфоравыя свечкі, выш. 1 арш. з упрыгожаннем, — «дар Ея Императорскаго Величества Государыни Императрицы Марии Александровны, 1863 г.».

Прыход
------

* Станам на 1876 год прыхаджанамі царквы ў Рагаве былі жыхары вёсак Пухлякі, Грыні, Жукі, Галавачы, Касачы, Шчадроўшчына, Мідраўшчына, Пецькавічы, Хацянаўшчына, Бахметаўка, Горы, Агаркі, Кісялі, Ермакі, Раўкуцевічы і Камкі.
* 1893 год — 2013 вернікаў (979 мужчын, 1034 жанчыны)

Гл. таксама
-----------

* Свята-Георгіеўская царква (Рагава)

Зноскі
------

1. ↑  Материалы по истории и географии Дисненского и Вилейского уездов Виленской губернии
2. ↑  Расписание приходов Вилейский уезд 1876 год (Лит.епарх.вед. № 14 1876)
3. ↑  Статистическое описание православных приходов литовской епархии — старонка 47

Спасылкі
--------

* Метрические книги православных церквей Вилейского уезда Виленской губернии Архівавана 23 мая 2017.
* Метрические книги Роговской церкви
**Архіпелаг заўтра** (фр.: Archipel demain) — правая палітычная партыя заморскай супольнасці Сен-П’ер і Мікелон. Нягледзячы на тое, што Сен-П’ер і Мікелон залежная тэрыторыя Францыі, партыя заяўляе, што яна не знаходзіцца пад кантролем ніякай нацыянальнай палітычнай сілы метраполіі.

Гісторыя
--------

Партыя створана ў 24 студзеня 1985 годзе Жэрарам Грыньёнам, які абіраўся дэпутатам Генеральнага савета з 1986 па 2007 гады. З часу заснавання партыя супрацьстаяла сацыялістычнаму блоку А. Пена і М. Плантэжанэ.

Нягледзячы на ​​​​тое, што партыя мела большасць у Тэрытарыяльным савеце, яна не заўсёды быў прадстаўлены на нацыянальным узроўні. Па стане на 2022 год, партыя была прадстаўлена ў Сенаце Францыі толькі 1 сенатарам — Стэфан Артано, які далучыўся да групы «Еўрапейскае дэмакратычнае і сацыяльнае аб'яднанне» (РДСЕ).

Зноскі
------

1. ↑  Archipel Demain (AD) (фр.) (25 septembre 2017).
**Мантаўкет** (сучасная саманазва: *Montaukett*) — алганкінскі народ, карэнныя насельнікі усходняй часткі Лонг-Айленда (ЗША).

Мантаўкет па паходжанню звязаны з моэган і пеквот. У XVII ст. калі пачаліся іх кантакты з еўрапейцамі, яны насялялі ўсходнюю частку Лонг-Айленда, здабывалі ракавіны для вампумаў, займаліся рыбалоўствам і земляробствам. У 1638 г. заключылі гандлёвае пагадненне з Плімуцкай калоніяй. Каля 1640 г. англічане пабудавалі на землях мантаўкет паселішча, што выклікала канфлікт з галандцамі і іх тагачаснымі саюзнікамі ленапэ. Апошнія здзейснілі некалькі нападаў на вёскі мантаўкет, але спыніць англійскую каланізацыю ня здолелі. 

У далейшым мантаўкет былі ўцягнуты ў каланіяльную эканоміку, займаліся здабычай кітоў, наймаліся маракамі на судны, мелі сваіх рабоў, удзельнічалі ў ваенных канфліктах на баку англічан, а потым — амерыканцаў, займаліся місіянерскай справай сярод індзейцаў, практыкавалі змяшаныя шлюбы. Разам з гэтым, яны захавалі традыцыйную сістэму кіравання на чале спадчыннага правадыра-сахема. 

У канцы XIX ст. мантаўкет сутыкнуліся з ціскам з боку зямельных спекулянтаў. У 1897 г. сахем Ваянданк Фараон звярнуўся ў суд. Але пасля даўгатэрміновых разглядаў 17 лістапада 1910 г. суддзя абвясціў, што ў выніку асіміляцыі племя мантаўкет перастала існаваць, і сахем ня мае права выступаць у якасці яго прадстаўніка. Толькі ў 2013 г. было створана аб'яднанне «нацыя мантаўкет», што дамагаецца прызнання ад штата Нью-Ёрк.

Спасылкі
--------

* Montaukett Indians
* The Matouwac Research Center
* There is no tribe of Montauk Indians
* Montaukett Indian Nation waiting on governor to sign recognition bill
**Кату́шкі** (*Planorbidae*) — сямейства бруханогіх малюскаў.

Апісанне
--------

Цела асіметрычнае, укрыта ракавінай (дыяметр яе 2—32 мм), складаецца з галавы, вантробнага мяшка і нагі. Ракавіна з 4—8 абаротамі завіта ў адной плоскасці, дыскападобная, аліўкава-карычневага або карычневага колеру з рознымі адценнямі. На галаве ротавая адтуліна, адна пара доўгіх ніткападобных шчупальцаў, каля асновы іх размешчана пара вачэй.

Органы дыхання — лёгачныя мяшкі і жабры. Крывяносная сістэма не замкнёная. Нервовая сістэма складаецца з нервовых вузлоў. Апладненне ўнутранае.

Пашырэнне
---------

Пашыраны ў прэсных вадаёмах Еўразіі. На Беларусі адзначана больш 10 відаў. Трапляюцца ў прыбярэжнай зоне азёр, сажалках, канавах, іншых плыткіх вадаёмах са стаячай або слаба праточнай вадой.

Асаблівасці экалогіі
--------------------

Пераважна раслінаедныя і дэтрытаедныя малюскі. Удзельнічаюць у біялагічным ачышчэнні вадаёмаў. Корм для рыб.

Пры высыханні вадаёмаў і на зіму закопваюцца ў вільготны іл.

Літаратура
----------

* *Гаўрылаў С.* Катушкі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Гранат |
| Таксанамія | Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2781413734 |
**Газавоз** — судна для перавозкі звадкаваных газаў.

Адрозніваюць па прызначэнні, спосабу перавозкі звадкаванага газу, а таксама канструкцыі судна. Газавозы па прызначэнні падзяляюць на дзве групы: для звадкаваных нафтавых газаў — прапан-бутан і інш; для звадкаванага прыроднага газу (метан).

Цыстэрны (танкі) газавозаў падзяляюць на ўбудаваныя, мембранныя, паўмембранныя і ўкладныя. Убудаваныя — частка канструкцыі корпуса судна, мембранныя складаюцца з тонкай абалонкі, якая не нясе нагрузкі. Паўмембранныя маюць элементы першых і другіх. Укладныя цыстэрны — аўтаномныя ад корпуса. Форма газавых цыстэрнаў газавоза — прызматычная, сферычная, цыліндрычная і інш.

Упершыню перавозка звадкаваных газаў спецыяльнымі судамі была ажыццёўлена кампаніяй «Shell» у пачатку 1930-х гг. Сучасныя міжнародныя перавозкі звадкаванага газу складаюць каля 20 % агульнага аб'ёму прыроднага газу, які транспартуецца спажыўцам[*крыніца?*].

Акрамя таго, газавозамі называюць спецыяльныя грузавыя аўтамабілі, прызначаныя для перавозкі і запраўкі звадкаванымі вуглевадароднымі газамі аўтамабіляў або для зліву ў стацыянарныя ёмістасці газанапаўняльных станцый уласнай помпай па лічыльніку.

Гл. таксама
-----------

* Танкер

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Газавоз
* Газовоз(недаступная спасылка) // Вялікая савецкая энцыклапедыя (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мадрыгал.
**Мадрыга́л** (фр.: madrigal, італ.: madrigale ад лац.: matricale — песня на матчынай мове) — у літаратуры — невялікі інтымна-жартоўны верш, што змяшчае ў сабе камплімент, найчасцей прысвечаны жанчыне. Вытокі бярэ з народнай паэзіі, з песень італьянскіх пастухоў, з XIV ст. вядомы ў прафесійнай паэзіі (Ф. Петрарка, Дж. Бакачыа). Да XVI ст. мадрыгала прызначаліся для музычнага выканання, у канцы XVI — пачатку XVII ст. зблізіліся з канцэртнымі і драматычнымі жанрамі, часам складалі аснову камедыі. У XVIII — пачатку XIX ст. пашыраны як жанр салоннай і альбомнай лірыкі. 

У беларускай паэзіі адзнакі мадрыгала прыкметныя ў вершах М. Багдановіча, Ф. Багушэвіча, М. Танка.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
**Чаротаўка трысняговая**, **чараця́нка трысняговая** (*Acrocephalus scirpaceus*) — пеўчая птушка сямейства валасянкавых.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 12-14 см, размах крылаў 17-21 см. Зверху светла-карычневая з невыразным жаўтаватым брывом, ніз цела жаўтавата-аліўкавы. Ногі цёмныя. Вельмі падобная да балотнай чаротаўкі, адрозніваецца тонам афарбоўкі, спевам, афарбоўкай ног, а таксама суадносінамі даўжыні пёраў у крыле. Маладыя больш жаўтавата-аліўкавыя.

Пашырэнне
---------

Насяляе не вельмі густыя надводныя зараснікі трыснягу або рагозу, часцей за ўсё над сажалкамі, праточнымі азёрамі, рачнымі затокамі, уздоўж зарастаючых каналаў; часам у зарасніках аеру. У Грузіі на Каўказе даходзіць да 2590 м.

Арэал: Еўропа, акрамя поўначы і ўсходу, Каўказ, Цэнтральная і Заходняя Азія, лакальна Малая Азія, Блізкі Усход і Паўночна-Заходняя Афрыка. На Беларусі нешматлікі на гнездаванні пералётны і транзітна мігрыруючы від. Месца зімовак: Заходняя і Усходняя Афрыка ад Намібіі, Батсваны і Замбіі да ўсходняга ўзбярэжжа.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Корміцца ў прыбярэжных зарасніках насякомымі, павукамі, чарвякамі, дробнымі малюскамі.

Гняздо глыбокае, цыліндрычнае, моцна аплятае 2-3 сцябліны надводнай расліннасці (як сухой, так і свежай), пад час будовы над вадой. Можа быць у лазняку (не абавязкова над вадой) звычайна на ўзроўні 45-85 см над вадой або грунтам, але не больш чым 3,5 м. Пабудаванае з вузкіх і шчыльна сплеценых палосак надводнай расліннасці з прымессю раслінных валокнаў, лісця, расліннага пуху і павуціны. Высцілка з каласкоў трыснягу, а таксама (але не заўсёды) з валосся. Краі гнязда моцна загнуты ўнутр.

Яйкі *Acrocephalus arundinaceus*
Яйкі (3-5, часам 2-7) з закругленым вузейшым канцом, блакітна-аліўкавыя або светла-аліўкавыя; плямкі сярэдняй велічыні даволі густыя, глыбокія — светла-шэрыя або светла-аліўкавыя, паверхневыя — шэра-аліўкавыя або зялёныя.

Падвіды
-------

* *A. s. scirpaceus* — Еўропа ад Пірэнейскага паўвострава да нізоўя Волгі і паўд. Скандынавіі, паўд.-зах. Афрыка;
* *A. s. fuscus* — раён Каспійскага мора, Каўказ, Малач Азія, Іран да Казахстана.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4219284-5 · LCCN: sh96010633 |
Кілер-Фёрдэ, Кільская бухта і партовы кран
Від з космасу на паўвостраў Ютландыя. Кільская і Мекленбургская бухты — у цэнтры здымка
**Кільская бухта** (ням.: Kieler Bucht, дацк.: Kiel Bugt) — вялікая бухта ў паўднёва-заходняй частцы Балтыйскага мора, абмежаваная берагам паўвострава Ютландыя, востравам Фемарн і астравамі Даніі. Глыбіня бухты складае 10—20 м, прычым могуць адбывацца значныя ваганні ўзроўню вады (да 3,2 м), якія выклікаюцца моцным ветрам.

Геаграфія
---------

Паўднёва-заходняе ўзбярэжжа бухты і востраў Фемарн на паўднёвым усходзе належаць Германіі (зямля Шлезвіг-Гольштэйн), з поўначы бухта абмежавана дацкімі драбамі Лолан (вобласць Зеландыя), Лангелан, Эро і Альс (вобласць Паўднёвая Данія). Паміж гэтымі астравамі праходзяць пралівы Вялікі Бельт і Малы Бельт, праз якія Кільская бухта злучана з пралівам Катэгат. На ўсходзе знаходзіцца праліў Фемарн-Бельт, які вядзе ў Мекленбургскую бухту. На паўднёвым беразе размешчаны буйны марскі порт — горад Кіль, адкуль адыходзіць Кільскі канал, які злучае Балтыйскае і Паўночнае мора.

Спасылкі
--------

* *Кільская бухта (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мадрыгал.
**Мадрыга́л** (фр.: madrigal, італ.: madrigale ад лац.: matricale — песня на матчынай мове) — у музыцы — свецкі музычна-паэтычны жанр эпохі Адраджэння.

Узнік у італьянскай народнай творчасці як аднагалосая лірычная песня на роднай мове (у адрозненне ад песнапенняў на лацінскай мове). У XIV ст. пашыраны ў форме двух—трохгалосай куплетнай песні  (руск.) (бел. часам у інструментальным суправаджэнні, з вядучым верхнім голасам. У XVI—XVII стст. — чатыроз—пяцігалосы вакальны твор a cappella, заснаваны на нормах поліфаніі «строгага стылю» (А. Віларт, Ф. Вердэло, К. Феста, Ф. Б. Картэча, Я. Аркадэльт, Дж. Палестрына, А. Ласа). Пашыраны таксама ў Англіі (Т. Морлі, Т. Уілкс, Дж. Уілбі), Германіі (Г. Л. Гаслер, Г. Шуц) і іншых еўрапейскіх краінах. У канцы XVI — пачатку XVII ст. наблізіўся да канцэртных і драматычных жанраў і стаў асновай мадрыгальнай камедыі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · Britannica (онлайн) · Universalis · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX531826 · BNF: 121516387 · GND: 4168452-7 · LCCN: sh85079546 · NKC: ph122535 · SUDOC: 030012643 |

 |
**Мадонна са Святым Іосіфам і Іаанам Хрысціцелем** (італ.: Sacra Famiglia con san Giovannino) — карціна Панторма ў стылі маньерызму, датаваная каля 1522—1523, якая захоўваецца ў Эрмітажы.

Гісторыя
--------

Праца адносіцца да ранняга перыяду творчасці мастака, трапіла ў Эрмітаж у 1923 годзе праз куплю калекцыі графіні Е. І. Мардвінавай. Карціна паступіла ў Эрмітаж з няслушнай атрыбуцыяй Роса Ф'ярэнціна  (руск.) (бел. і толькі ў 1934 годзе навуковым супрацоўнікам музея М. І. Шчарбачовай была правільна вызначана як праца Панторма.

Таксама існуе падрыхтоўчы малюнак, які захоўваецца ў Кабінеце малюнкаў і гравюр  (італ.) (бел. ва Уфіцы, на якім намаляваная толькі мадонна з немаўлём і адсутнічаюць Іосіф і Ян. Без усялякіх зменаў мастак паўтарыў іх у канчатковым варыянце, аж да асобных дэталяў — галаўнога ўбору мадонны, зморшчын плашча, птушкі ў руцэ дзіцяці. Дзякуючы падобнай дакладнасці і ўдалося вызначыць правільную атрыбуцыю палатна.

Апісанне карціны
----------------

Дэталь роспісу  (руск.) (бел. з Віла Медычы ў Поджа-а-Каяна  (італ.) (бел.. Верагодна, жанчына — гэта Памона  (руск.) (бел.
Карціна адзначана чыста фларэнційскай манументальнасцю ў разуменні формы. Марыя з Сынам на руках сядзіць на цёмным фоне. Вобраз мадонны стрыманы і строгі. Выгібы яе цела толькі адгадваюцца пад надзвычай пышнымі складкамі зялёнага плашча, накінутага на чырвоную сукенку. Занадта доўгая шыя ўвянчаная маленькай галоўкай. Марыя, якая прадчувае трагічны лёс свайго сына, паказана халоднай і далёкай, вочы амаль вільготныя са слязамі ў адрозненне яд какетлівага позірку яе сына. Персанажы маньеристических твораў, як правіла, надзелены рысамі арыстакратычнага фанабэрыстасці і пачуццём перавагі, якія як бы загадваюць гледачу выконваць пэўную дыстанцыю. Жаночы вобраз эрмитажной карціны не раз з'яўляецца ў мастацтве Панторма. Гэтая мадонна нагадвае даму з люнета роспісаў, выкананых мастаком у пачатку 20-х гадоў XVI стагоддзя ў Поджа-а-Каяна  (руск.) (бел.. У дамы такі ж авал асобы, абрыс падбародка, тыя ж, як бы заплаканыя, вочы; абапіраючыся на парапет, яна, падобна Мадоне на карціне з Эрмітажа, гэтак жа абыякава глядзіць удалячынь.

Маленькі Ісус, які прысеў на руках сваёй маці, трымае шчыгла, сімвал сваёй страсці. Па баках з'яўляюцца з цемры выявы святога Іосіфа і Іаана Хрысціцеля.

Зноскі
------

1. 1 2  Понтормо (Якопо Каруччи) Мадонна с младенцем, св. Иосифом и Иоанном Крестителем Архівавана 31 жніўня 2017.  (руск.)
2. 1 2 3 4 5  Маньеризм  (руск.)
3. 1 2 3  Апісанне на афіцыяльным сайце музея(недаступная спасылка)  (англ.)

Літаратура
----------

* Elisabetta Marchetti Letta, *Pontormo, Rosso Fiorentino*, Scala, Firenze 1994. ISBN 88-8117-028-0

Спасылкі
--------

* Апісанне на афіцыяльным сайце музея(недаступная спасылка)  (англ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Асанаў.
**Дзмітрый Сяргеевіч Асанаў** (нар. 18 мая 1996 года, Маладзечна) — беларускі баксёр, бронзавы прызёр чэмпіянату свету 2015 года, сярэбраны прызёр Еўрапейскіх гульняў 2015 года, чэмпіён Беларусі, Майстар спорту міжнароднага класа.

Біяграфія
---------

У дзяцінстве акрамя бокса займаўся яшчэ і футболам, але з часам ён прыняў рашэнне цалкам засяродзіць намаганні на боксе. Першым трэнерам Дзмітрыя стаў яго бацька Сяргей Леанідавіч, які працаваў трэнерам у мясцовай спартыўнай школе. У 2012 годзе Асанаў дамогся першых сур’ёзных поспехаў на моладзевым узроўні. Спачатку ён стаў чэмпіёнам Беларусі сярод юніёраў, а затым выйграў еўрапейскае першынство ў сваёй узроставай групе.

У 2015 годзе Асанаў упершыню стаў чэмпіёнам Беларусі сярод дарослых. Улетку 2015 года Дзмітрый прыняў удзел у першых Еўрапейскіх гульнях у Баку. Дзякуючы дыскваліфікацыі з-за допінгу яго першага суперніка Асанаў пачаў спаборніцтвы адразу з чвэрцьфіналу. Атрымаўшы дзве ўпэўненыя перамогі беларускі баксёр прабіўся ў фінал, дзе яго супернікам стаў расіянін Бахтавар Назіраў. Бой атрымаўся вельмі упартым, але ў выніку перамогу з лікам 2:1 атрымаў Назіраў. На чэмпіянаце свету ў Досе Асанаў здолеў дабрацца да паўфіналу, дзе саступіў толькі бронзаваму прызёру летніх Алімпійскіх гульняў 2012 года ірландцу Майклу Конлану. Акрамя медаля сусветнага першынства беларускі баксёр атрымаў магчымасць правесці дадатковы бой з яшчэ адным бронзавым прызёрам гэтага чэмпіянату індыйцам Шывай Тапа за імянную алімпійскую ліцэнзію. Бой прайшоў з перавагай Асанава і завяршыўся з лікам 3:0 на яго карысць. Тым самым Дзмітрый заваяваў пуцёўку на летнія Алімпійскія гульні 2016 года ў Рыа-дэ-Жанейра.

Навучаецца ў Беларускім дзяржаўным універсітэце фізічнай культуры на факультэце спартовых гульняў і адзінаборстваў.

Грамадская дзейнасць
--------------------

18 жніўня падпісаў адкрыты ліст прадстаўнікоў спартыўнай галіны Рэспублікі Беларусь з патрабаваннем прызнаць несапраўднымі выбары прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, якія прайшлі 9 жніўня 2020 года.

Зноскі
------

1. ↑  Dzmitry Asanau //
2. ↑  «Требуем признать выборы недействительными». Более 900 спортсменов и работников отрасли подписались под открытым письмом с требованиями к власти Архівавана 20 жніўня 2020.  (руск.)

Спасылкі
--------

* Профіль Архівавана 15 жніўня 2016. на сайце AIBA

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | BoxRec · Olympedia · Olympic Channel · МАК |
Першы беларускі разліковы білет
**Бані́стыка** (фр.: bonistique) — дапаможная гістарычная дысцыпліна, якая вывучае папяровыя грашовыя знакі як крыніцу эканамічнай і палітычнай гісторыі грамадства. Узнікла ў пачатку 20 ст. цесна звязана з нумізматыкай.

Гісторыя
--------

Банкнота дынастыі Сун, 13 ст.Першыя папяровыя грошы вядомы ў Кітаі з пачатку 9 ст.; з 1690 вядомы ў Паўночнай Амерыцы з 1769 — у Расіі, з 1794 — у Рэчы Паспалітай.

На Беларусі вядомы з часоў далучэння да Расійскай імперыі (на тэрыторыі Віцебскай і Магілёўскай губерній пасля 1772, у заходніх губернях Беларусі — з 1794). У 1843—1917 абарачаліся крэдытныя білеты наміналам ад 50 капеек да 500 рублёў. У 19 ст. заменнікі папяровых грошай («ярлык», «квітанцыя», боны, чэкі і да т.п.) абмежавана выпускалі ўладальнікі магазінаў, фірмаў, фабрык, рэлігійных суполак у Брэсце, Ваўкавыску, Зэльве, Кобрыне, Нясвіжы, Пружанах, Слоніме, Слуцку і інш.

У час Першай сусветнай вайны ўлады Расіі павялічылі выпуск папяровых грошай і іх заменнікаў (чэкаў, сертыфікатаў, купонаў і інш).

Пасля Лютаўскай і Кастрычніцкай рэвалюцый 1917, у час грамадзянскай вайны і ваеннай інтэрвенцыі працягвалі абарачацца «раманаўскія» і «мікалаеўскія» банкноты, «керанкі», узаконена выкарыстанне аблігацый дзяржаўнай пазыкі і іх купонаў.

У часы германскай і польскай акупацыі Беларусі (1915—20) у абарачэнні былі боны, квітанцыі, талоны, аблігацыі з наддрукоўкамі. Іх выпускалі ў Бабруйску, Гомелі, Гродне, Ігумене (Чэрвень), мястэчку Колышкі (Віцебская вобласць), Лідзе, Лагойску, Мінску, Магілёве, Мазыры, Навагрудку, Пінску, Рагачове, Слуцку і інш. У абарачэнні былі расійскія рублі, фінскія маркі, нямецкія пфенінгі, рэйхсмаркі, острублі, украінскія карбованцы. У Заходняй Беларусі абарачаліся польскія маркі, з 1924 — злотыя.

На тэрыторыі БССР у абарачэнні адначасова былі «саўзнакі» і чырвонцы, з 1922 — казначэйскія білеты (рублі) дробных наміналаў. У Вялікую Айчынную вайну на акупіраванай тэрыторыі Беларусі абарачаліся часовыя заменнікі грошай (савецкія рублі, акупацыйныя маркі, рэйхсмаркі). Пасля вайны адноўлена савецкае грашовае абарачэнне.

У 1992 годзе Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь выпусціў у якасці самастойнага плацежнага сродку разліковыя білеты вартасцю ў 50 капеек, 1, 3, 5, 10, 25 (усе зняты з абарачэння ў 1995), 50 (зняты з абарачэння ў 1996), 100, 200, 1000, 5000, з 1994 — 20 000, з 1995 — 50 000 руб.

Іншыя віды калекцыявання
------------------------

* Нумізматыка
* Фалерыстыка
* Філакартыя
* Філатэлія
* Філуменія

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 2: Рэспубліка Беларусь / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 2. — 760 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0310-1. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 2).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сядзібна-паркавы ансамбль Плятэраў.
**Сядзібна-паркавы ансамбль Зіберг-Плятэраў** — помнік палацава-паркавай архітэктуры XVIII—XIX стст. Знаходзіцца ў в. Гарадзец Шаркаўшчынскага раёна Віцебскай вобласці.

Архітэктура
-----------

Капліца
Гаспадарчая пабудова
Уключае палац, парк, жылыя і гаспадарчыя пабудовы, капліцу. Кампазіцыйным цэнтрам сядзібы з'яўляецца палац. Пабудаваны ў канцы XVIII ст. з цэглы ў стылі класіцызму. У пачатку XX ст. часткова перабудаваны, змененыя аздабленне фасадаў і ўнутраная планіроўка, але захаваная агульная кампазіцыя. Выцягнуты аднапавярховы будынак мае двухпавярховую цэнтральную частку, вылучаную чатырохкалонным порцікам. Фасады аздобленыя прафіляванымі ліштвамі аконных праёмаў, на другім паверсе — дадаткова пілястрамі і сандрыкамі. У цэнтральнай частцы першага паверху размяшчаліся вестыбюлі і парадная зала з выхадам на тэрасу, на другім — жылыя пакоі. Бакавыя часткі мелі калідорную планіроўку.

Гаспадарчыя будынкі зробленыя ў другой палове XIX ст. з бутавага каменю, аздобленыя цаглянымі лапаткамі, ліштвамі. Арнаментальныя ўстаўкі з бутавага каменю ўпрыгожваюць уязную браму.

### Парк

Тры крутыя выгіны ракі Мнюта ўдала выкарыстаныя для стварэння пейзажнай кампазіцыі парку і штучных вадаёмаў.

За ракой па восі палацу — паляна з маляўнічымі групамі бяроз (*Betula*). Парк абсаджаны дрэвамі лісцевых парод з паасобнымі елкамі (*Picea*). У дэндралагічным складзе трапляюцца елка блакітная (*Picea pungens*), вярба белая ніцая (*Salix alba*), лістоўніца еўрапейская (*Larix decidua*) і дэкаратыўны хмызняк — спірэя (*Spiraea*), шыпшына (*Rosa*), бэз (*Syringa*) і інш.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сядзібна-паркавы ансамбль Зіберг-Плятэраў (Гарадзец)
* Сядзібна-паркавы ансамбль Зіберг-Плятэраў (Гарадзец) на сайце Radzima.org
* Сядзібна-паркавы ансамбль Зіберг-Плятэраў (Гарадзец) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бар (значэнні).
Бар у Нью-Хэйвене
Усярэдзіне бара ў Катумбе
**Бар** — піцейная ўстанова, у якой прадаюцца і спажываюцца алкагольныя напоі, у асноўным піва, спіртныя напоі і гарэлка. Большасць бараў з’яўляюцца папулярнымі месцамі сустрэч. Як правіла адчыняюцца ў канцы дня і заканчваюць працу пад раніцу, некаторыя працуюць даўжэй. Афармляе заказ напояў бармэн. Бар таксама можа быць папулярным месцам для сустрэч падчас выезду ў горад у дзённы час. Шмат бараў прысутнічаюць у начных клубах, дыскатэках і іншых забаўляльных месцах, такіх як більярд, дартс і інш.

Іншыя значэнні і сацыяльныя функцыі бар прымае ў краінах Міжземнамор’я, напрыклад у Італіі, Іспаніі або Грэцыі гэта як правіла невялікі харчовы аддзел, які больш адпавядае французскаму кафэ, якое маецца практычна на кожнай вуліцы горада. Тут, як правіла, п’юць эспреса і капучына, шляхам сталага перагляду бягучых падзей у прэсе і абмену апошнімі навінамі з суседзямі.

Гл. таксама
-----------

* Кавярня
* Кафэ
* Паб
* Рэстаран
* Hard Rock Cafe

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бар

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX554719 · GND: 4198747-0 · LCCN: sh93000452 · NKC: ph118777 |
**Сядзіба Мілашаў** — сядзіба ў Ідолце, Мёрскі раён.

Апісанне
--------

У XIX стагоддзі пачалося будаўніцтва сядзібнага дома. У кароткія срокі быў пабудаваны двухпавярховы будынак. У падвале знаходзіўся калодзеж з халоднай вадой, які захаваўся і сёння. Сядзібны дом быў пабудаваны на нізкім месцы. Быў закладзены парк пейзажнага тыпу.

У асноўным захаваліся гаспадарчыя пабудовы з цэглы і каменя, упрыгожаныя кладкай (маленькімі каменьчыкамі ў белай тынкоўцы). Частка будынкаў не захавалася, аднак у 2005—2007 гадах была праведзена рэканструкцыя сядзібы.

Літаратура
----------

* Ермалёнак, В. Сядзіба ў Ідолта / В. Ермалёнак // Міёрскія навіны. — 2004.- 27 крас.
* Очарование Миорского края = Сharm of Myory region / cост. В. А. Ермалёнок, П. И. Боголей; фото О. В. Молодечкин. — Новополоцк, 2007. — С. 9.

Спасылкі
--------

* Сядзіба Мілашаў на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
Дом-музей «Сядзіба сем'і Ралі» ў Долне.
**Сядзіба сям'і Ралі** — дваранская сядзіба пачатку XIX стагоддзя, пабудаваная багатым грэкам Замфірам Ралі у сяле Долна (цяпер Страшанскага раёна Малдовы). Вядомая тым, што гэтыя месцы наведаў у 1821 годзе Аляксандр Сяргеевіч Пушкін (паміж 28 ліпеня і 20 жніўня, у час свайго знаходжання ў Бесарабіі). 

Маёнтак Ралі, што належаў у першай палове XX стагоддзя Замфіру Арборы-Ралі, быў пасля далучэння Бесарабіі да СССР нацыяналізаваны і адкрыты для наведванняў у дзень нараджэння Пушкіна, 6 чэрвеня 1949 года. З 1964 года стаў філіялам Дома-музея А. С. Пушкіна ў Кішынёве. Пад канец савецкага перыяду сюды з'язджаліся да 150 тысяч турыстаў у год, для размяшчэння якіх было разгорнутае намётавае мястэчка.

Пасля распаду СССР сядзіба была закрыта на рэканструкцыю і фактычна закінута. У 2002 годзе па ініцыятыве прэзідэнта Малдовы і пры фінансавай падтрымцы кампаніі «Лукойл» маёнтак быў капітальна адрамантаваны.

Выстава, адкрытая цяпер у сядзібе сямействы Ралі, складзена з фондаў калекцый дома-музея Пушкіна. Экспанаты былі сабраны музеем на працягу больш за паўстагоддзя. Гэта сапраўдныя матэрыялы XVIII, XIX і XX стагоддзяў. Штогод у дзень нараджэння паэта тут праводзяцца рэспубліканскія святы пушкінскай паэзіі.

Вакол сядзібы рассцілаецца парк, дзе ўсталяваны помнік паэту працы Алега Комава. У Кодрах каля Долнай знаходзяцца «Крыніца Земфіры» і «Паляна Земфіры», дзе Пушкін некаторы час жыў у цыганскім табары, што натхніла яго на стварэнне паэмы «Цыганы».

Літаратура
----------

* М. Г. Хазин. Пушкин в Долне (путеводитель). Кишинёв: Тимпул, 1989 г.
* З. Ралли-Арборе. Из семейных воспоминаний об А. С. Пушкине. Минувшие годы, 1908, № 7.
* Б. А. Трубецкой. Пушкин в Молдавии. Кишинев, 1990 г.
**Лясны запаведнік Сінгара́джа** (сінгальск.: සිංහරාජ වනාන්තරය , літаральна «Ільвіная краіна») — біясферны рэзерват, аб'ект сусветнай спадчыны на паўднёвым захадзе Шры-Ланкі. Плошча — 8 864 га.

Геаграфія
---------

Лясны запаведнік Сінгараджа знаходзіцца за 172,1 км ад Каломба, найбуйнейшага горада Шры-Ланкі. Уяўляе сабою апошні вялікі кавалак першасных нізінных трапічных лясоў на востраве. Мясцовасць складаецца з шэрагу хрыбтоў і далін, якія перасякаюцца складанай сеткай рэк і ручаёў. Вышыня паверхні вагаецца ад 300 м да 1170 м.

Сярэднегадавая тэмпература — ад +18°C да +27°C. Штогадовая колькасць ападкаў — ад 3000 мм да 6000 мм.

Прырода
-------

Флора запаведніка Сінгараджа цікава вялікай колькасцю дрэваў сямейства Dipterocarpaceae 35 - 40 м у вышыню, некаторыя дасягаюць 50 м. Усяго налічваецца 211 відаў дрэваў і ліян, 25 відаў папарацяў і эпіфітаў. Каля 66% прадстаўнікоў флоры — эндэмікі.

Разнастайнасць флоры ў запаведніку Сінгараджа зрабіла яго надзейным сховішчам для розных відаў фаўны. Сустракаюцца такія сысуны, як азіяцкі слон, леапард, дзік, пурпурны лангур, макакі, выдра, шакал, некалькі відаў аленяў, мангустаў, вавёрак, цывет і кажаноў. Зарэгістравана 154 віды птушак. Акрамя таго запаведнік насяляюць рэдкія віды паўзуноў і амфібій.

Ахова
-----

Запаведнік Сінгараджа быў створаны ў 1875 г. У 1978 г. атрымаў статус біясфернага рэзервата. У 1988 г. уключаны ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Спасылкі
--------

 Sinharaja Forest Reserve даведнік на сайце *Wikivoyage*

* Сінгараджа на сайце ЮНЕСКА
* Агульная інфармацыя
* Дажджавы лес Сінгараджа
**Сядзіба ў Міжрэччы** — сядзіба ў вёсцы Міжрэчча Мёрскага раёна Віцебскай вобласці. Была пабудавана са старога дуба, каля ракі Вяты. Часткова захавалася.

Гсторыя
-------

Сядзіба ў Міжрэччы. Фота Я. Булгака. 1910 г.
Будынак узводзіўся на працягу амаль двух з паловай стагоддзяў. Першы яго паверх быў закончаны ў XVII ст. другі паверх і іншыя пабудовы закончаны ў канцы XIX ст. Ніжні паверх мураваны і атынкаваны, уваход у яго з боку ракі. Перад уваходам на значнай адлегласці адна ад другой стаялі дзве часаныя з каменю калоны. Напэўна, раней на іх трымаўся дах. А з дабудовай другога паверха яны сталі падтрымліваць рызаліт.

Будаўнічым матэрыялам для другога паверха былі дубовыя бярвенні. 3 яго ўзвядзеннем перанесены і галоўны ўваход на супрацьлеглы бок. На рызаліце другога паверха была галерэя з маленькіх калон, крытая дошкамі. 3 боку ракі, але на той самай вышыні, месцілася лоджыя. Дах быў высокі, крыты гонтай. Пасля пабудовы другога паверха ўнізе размясціліся кухня, пякарня, склеп, гаспадарчыя памяшканні. Праз усе паверхі праходзілі два вялікія коміны. Наверсе знаходзіліся сталовая 8 х 5 м, салон 7 х 5 м. Па абодвух баках калідора месціліся па тры пакоі. Ля лоджыі знаходзіліся яшчэ два пакоі. Прыхожая была аздоблена пад натуральнае дрэва. Вокны выраблены нібы з двух частак: ніжняя простакутная, верхняя нагадвала паўкруглы вітраж.

Рэшткі сядзібы
У даўнія часы пакоі былі абабіты тканінай, у міжваенны час іх аклеілі шпалерай. Цікавымі з’яўляліся вялікія грубкі з бронзавай, белай, жоўтай кафлі XVIII—XIX стст. упрыгожанай арнаментам. Падлога выкладзена з паркета рознымі ўзорамі. Жалезныя клямкі ў дзвярах пакояў былі цудоўнай кавальскай работы, такіх больш нідзе немагчыма сустрэць. Адзін з пакояў насіў назву масонскага, таму што Томаш Мірскі, колішні ўладальнік сядзібы, з’яўляўся членам Віленскай масонскай ложы, масонам лічыўся і яго швагра Канстанцін Валасоўскі. Сам Томаш Мірскі — генерал, адзін з кіраўнікоў віленскага ўрада пад час паўстання Тадэвуша Касцюшкі.

Паблізу дома, направа, знаходзілася лямус. Як і дом, ён двухпавярховы. У ніжнім, мураваным, былі лядоўня, склеп, а ў верхнім, драўляным, знаходзіўся склад для сушэння сыроў. Гэты будынак таксама быў крыты гонтам, існавалі сляды галерэі, якая акружала лямус на вышыні паўпаверха. Перад домам знаходзіліся вялікія газоны. Дарога ад ракі была абсаджана дэкаратыўнымі кустамі. Да самой сядзібы вяла кіламетровая алея надвісленскіх таполяў. Пірамідальныя таполі і старыя каштаны вельмі прыгожа аздаблялі ўезд на сядзібу. Налева ад дома цягнуўся сад, абсаджаны бэзам. Дарога паміж домам і садам вяла ад ракі, па яе правым баку знаходзіўся парк для прагулак са шматлікімі сцежкамі, алеямі, абсаджанымі дэкаратыўнымі кустамі, серабрыстымі і бальзамічнымі таполямі, чаромхай. Адсюль вяла маляўнічая сцежка ў даліну векавых дубоў і ліп.

Літаратура
----------

* Сядзіба ў Міжрэччы // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Міёрскага раёна / рэдкал. Г. М. Маняк [і інш.]. — Мн. 1998. — С. 569—570.
* Усадьба в Междуречье // Очарование Миорского края = Сharm of Myory region / cост. В. А. Ермалёнок, П. И. Боголей; фото О. В. Молодечкин. — Новополоцк, 2007. — С. 8.
**Мікалай Міхайлавіч Ваданосаў (Мікола Ваданосаў)** (4 студзеня 1923, г. Мінск — 10 красавіка 2006) — беларускі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і вайскоўца. Дзяцінства прайшло ў вёсцы Котава Барысаўскага раёна. У 1939 г. паступіў у Мінскі дарожна-механічны тэхнікум.

У Вялікую Айчынную вайну — радыст партызанскага злучэння на Маладэчаншчыне. Служыў у Савецкай Арміі, тройчы быў паранены. У 1946—1957 гг. — тэхнік на Беларускім радыёцэнтры. Скончыў Вышэйшыя літаратурныя курсы ў Маскве (1959). З 1966 г. — рэдактар выдавецтва «Беларусь», у 1972—1982 гг. — рэдактар выдавецтва «Мастацкая літаратура». Сябра СП СССР з 1954 года.

Пасля выхаду на пенсію ў 1983 пераехаў у в. Ніўкі Чарневіцкага сельсавета Барысаўскага раёна.

Творчасць
---------

Друкуецца з 1948 года.

Аўтар 29 кніг прозы (дзіцячай і дарослай), некалькіх зборнікаў паэзіі і гумару. Напісаў 8 сцэнарыяў для дакументальнага кіно.

Пісаў пераважна для дзяцей (зборнікі апавяданняў «Першае знаёмства», 1954; «Аднагодкі», 1959; «Рачны госць», 1961; аповесці «Пабярэжцы», 1960; «Апошні вадзянік», 1964; «Хатабыч-малодшы», 1965; «Выпадак на Студзёнцы», 1967; «Двайная памылка», 1969; «Жыць, каб змагацца. Цімохава таямніца», 1978).

У творах для дарослых (аповесці «У Баркоўскай пушчы», 1956; «Пераломнае лета», 1961; «Сыны адной маці», 1968; «Пад чужым паролем», 1971, і іншыя) узнаўляе падзеі партызанскай барацьбы, распрацоўвае маральна-этычныя тэмы.

Напісаў зборнікі гумарыстычных апавяданняў «Прынцыповы аратар» (1966), «Сам сябе падвёў» (1973), «Левыя ногі» (1983). У 1983 г. выйшлі Выбраныя творы ў 2 тамах.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі, Айчыннай вайны II ступені і медалямі.

Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР (1982).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Водоносов Микола // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 118. — 737 с.
2. 1 2 3  Ваданосаў Мікалай Міхайлавіч(недаступная спасылка)  (руск.)
3. 1 2 3 4  Ваданосаў Мікола

Спасылкі
--------

* Ваданосаў Мікола (Мікалай Міхайлавіч) на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 128481 |
**Сядзібна-паркавы ансамбль Мольляў** — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры сярэдзіны XIX стагоддзя. Створаны ў в. Залессе (Глыбоцкі раён) на месцы старажытнага замка, уздоўж выцягнутага з усходу на захад перашыйку паміж азёрамі Мураўшчына і Белае. Належаў графу Моле. Уключае гасподу (часткова разбураная ў гады Другой сусветнай вайны, збераглася ўсходняя частка), гаспадарчыя пабудовы і парк пейзажнага тыпу.

У чэрвені 2021 года будынак (адзіны, які захаваўся) стайні быў выкуплены праз аўкцыён прыватнай асобай за 30 беларускіх рублёў на ўмове рэканструкцыі на працягу 24 месяцаў.

Архітэктура
-----------

Гаспода — мураваны прамавугольны ў плане двухпавярховы будынак асіметрычнай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі, мае рысы стылю рэтраспектыўнай готыкі. Спачатку да яе прылягала высокая трох’ярусная вежа (зруйнаваная ў 1982 г.). У дэкоры фасаду выкарыстаныя пінаклі, стральчатыя праёмы ў прафіляваных ліштвах.

З боку галоўнага фасада зроблены парадны партэр, з дваровага — насыпная відавая тэраса. У аснове парку (плошча каля 8 га) кальцавы шпацырны маршрут праз яго густы масіў і ўздоўж паўночнай ускраіны. У парку два ставы, сажалкі, 48 парод дрэваў. Сярод насаджэнняў пераважаюць елка звычайная, хвоі веймутава і чорная, лістоўніцы еўрапейская, сібірская і японская, ліпы амерыканская і ліпы буйналістая.

Зноскі
------

1. ↑  У старинной конюшни в деревне Залесье новый хозяин // Веснік Глыбоччыны. — 2021. — # 46. — 12 чэрвеня. — С. 2.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Сядзібна-паркавы ансамбль (Залессе) на сайце Radzima.org
* Сядзібна-паркавы ансамбль (Залессе) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Багданаўка.
**Багда́наўка** (трансліт.: *Bahdanaŭka*, руск.: Богдановка) — аграгарадок у Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр Багданаўскага сельсавета.

Геаграфія
---------

Аграгарадок знаходзіцца за 30 км у напрамку на паўночны захад ад горада Лунінец, за 240 км ад Брэста, за 17 км ад чыгуначнай станцыі Лоўча.

Гісторыя
--------

Упершыню вёска згадваецца ў пісьмовых крыніцах у 1800 годзе (у той час у ёй пражывала 168 мужчын і 147 жанчын, налічвалася 53 двары).

Драўляны веласіпед Васіля Ільючыка з в. Багданаўка. 1930-я. Музей Беларускага Палесся
Перад Вялікай Айчыннай вайной у вёсцы жыло 1637 чалавек у 409 дварах.

У канцы мая 1944 года гітлераўцамі было спалена 395 дамоў, забіта 34 чалавекі, астатнія жыхары здолелі схавацца ў навакольных лясах і пасля вызвалення раёна адрадзілі населены пункт з попелу.

У 1940—1954 гадах цэнтр Багданаўскага сельсавета. Да 25 снежня 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Загародскага сельсавета Лагішынскага раёна, да 11 жніўня 1980 года — у склад Лунінскага сельсавета Лунінецкага раёна, з 11 жніўня 1980 года цэнтр адноўленага Багданаўскага сельсавета. У снежні 1949 года ў вёсцы быў створаны калгас «Гігант»; цяпер тут размяшчаецца СВК «Багданаўка», у якім працуе каля 150 чалавек.

Насельніцтва
------------

* 1995 год — 2255 жыхароў, 672 двары.
* 2009 год — 657 двароў, 2260 жыхароў.

Інфраструктура
--------------

На тэрыторыі сельсавета размешчаны лясніцтва, два ўчасткі ААТ «Лунінецлес» па нарыхтоўцы і зборы жывіцы, тры крамы, аддзяленне сувязі, урачэбная амбулаторыя, сярэдняя школа, яслі-сад, комплексны прыёмны пункт, філіял АСБ «Беларусбанк», сельскі Дом культуры.

Памятныя мясціны
----------------

У 1994 годзе адноўлена праваслаўная царква ў гонар святых пакутніц Веры, Надзеі, Любові і маці іх Соф’і.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)
2. 1 2  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1.
3. 1 2  Богдановка Архівавана 2 жніўня 2018.  (руск.)
4. ↑  Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб скасаванні сельскіх раёнаў Беларускай ССР ад 25 снежня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 41 (1000).
5. ↑  Рашэнне Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 11 жніўня 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 36 (1662).

Літаратура
----------

* Багданаўка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — С. 204. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Багданаўка (Лунінецкі раён)
* Багданаўка на Radzima.org
* Рэальны прагноз надвор’я ў вёсцы Багданаўка