recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Народны рух за вызваленне Анголы — Партыя працы** (парт.: Movimento Popular de Libertação de Angola — Partido do Trabalho, MPLA, МПЛА) — палітычная партыя Анголы, кіруючая краінай з часу набыцця ёю незалежнасці ў 1975 годзе.

Гісторыя
--------

МПЛА была створана ў 1956 годзе пры ўдзеле ангольскіх камуністаў.

З 1961 года МПЛА вяла барацьбу за незалежнасць ад Партугаліі.

У 1958—1974 гг. СССР пастаўляў узброеным фарміраванням МПЛА ўзбраенне і тэхніку. Пастаўкамі ўзбраення і тэхнікі падтрымлівала таксама і КНР.

11 лістапада 1975 года незалежнасць Анголы была абвешчана пад кіраваннем МПЛА. Супраць камуністаў пачалося ўзброенае паўстанне, якое неўзабаве перарасло ў грамадзянскую вайну. Урад звярнуўся за ваеннай дапамогай да СССР і Кубы. Братазабойства скончылася ў 2002 годзе падпісаннем дагавора на ўмовах МПЛА.

У 1990 годзе, пад уплывам перабудовы ў СССР, МПЛА адмовілася ад камуністычнай ідэалогіі і абвясціла праграму пераходу да дэмакратыі і рынку.

2 снежня 2016 ЦК МПЛА зацвердзіў спіс кандыдатаў партыі на парламенцкіх выбарах, якія маюць адбыцца ў жніўні 2017, дзе першым нумарам стаяў Лорэнс. Такім чынам, Лорэнс абвешчаны пераемнікам прэзідэнта душ Сантуша. Па ангольскай канстытуцыі 2010 году лідар партыі, якая перамагла на парламенцкіх выбарах, становіцца прэзідэнтам краіны.

На выбарах 23 жніўня 2017, паводле афіцыйных даных, за кандыдатаў МПЛА прагаласавалі больш за 60 % выбаршчыкаў. Гэта забяспечыла кіруючай партыі 150 мандатаў з 220. 26 верасня 2017 Жуан Лорэнс афіцыйна ўступіў на пасаду прэзідэнта.

Сцяг
----

Сцягам МПЛА з 1964 года стала чырвона-чорнае палотнішча з вялікай жоўтай зоркай у цэнтры, заснаванае на чырвона-чорным сцягу кубінскага Руху 26 ліпеня па вобразу і падабенству сцяга Нацыянальнага Фронту вызвалення Паўднёвага В’етнама.

Зноскі
------

1. ↑  "N.º 1793 10.Abril.2008" - "Trata-se de um partido com 2 700 000 militantes,(...)" -  Face a uma população total de 20-6 milhões, o número adiantado neste fonte não merece credibilidade.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* МПЛА i яго барцьба за незалежнасць

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Ларуса · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11947758m · CiNii: DA05254312 · GND: 1046987-4 · ISNI: 0000 0001 0403 6500 · LCCN: n50005868 · NDL: 00958566 · NKC: ko2018982653 · NUKAT: n2021041175 · PTBNP: 12960 · SUDOC: 027435644 · VIAF: 155550177 |

 |
Бір’яні
**Бір’яні**, таксама **бірыяні** — другая страва з рысу (звычайна гатункі басмаці) і спецый з даданнем мяса, рыбы, яек або гародніны. Спецыі і соусы, неабходныя для падрыхтоўкі бір’яні, могуць уключаць у сябе: топленае масла, кумін, гваздзік, кардамон, карыцу, лаўровы ліст, каляндру, шафран, мятную траву, імбір, цыбулю, часнык.

У розных варыяцыях страва распаўсюджана па ўсёй Паўднёвай Азіі, а таксама ў арабскіх краінах і сярод паўднёваазіяцкіх супольнасцей на Захадзе. Мае іранскія карані і патрапіла на Індыйскі субкантынент дзякуючы іранскім гандлярам і вандроўцам.

Слова «бір’яні» паходзіць ад персідскага *beryā(n)* (перс.: بریان, *смажаны*).

Бір’яні добра спалучаецца з іншымі стравамі індыйскай кухні, такімі як: дахі чатні ці раіта, корма, кары, квашаныя баклажаны, крэветкі.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аруцюнян.

**Спартак Аруцюнян** (1 красавіка 1956, Арменія) — беларускі і армянскі мастак.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сяле Егвард Капанскага раёна Армянскай ССР. Вучыўся ў мастацкай школе, у студыі Марата Нурынджаняна, Капанскім архітэктурна-будаўнічым тэхнікуме. З 1980 года працаваў у Мінскім мастацкім камбінаце.

Выстаўкі
--------

Выстаўкі мастака адбываюцца ў Беларусі, Арменіі, Германіі, Польшчы і ў іншых краінах.

З 1994 па 2004 адбыліся персанальныя выстаўкі ў гарадах Германіі: у Берліне, Лейпцыгу, Гюстрафе, Таргау. Карціны і скульптура захоўваюцца ў Нацыянальнай галерэі Нагорнага Карабаха, Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі, галерэі імя Г. Х. Вашчанкі ў Гомеле, галерэі «Традыцыя» Светлагорска. Творы таксама знаходзяцца ў многіх прыватных калекцыях у Беларусі, Расіі, Еўропе, ЗША, Ізраілі і інш.

* Адкрыццё выстаўкі жывапісу і скульптуры Спартака Аруцюняна ў бібліятэцы імя Пушкіна. Мінск, 22 сакавіка 2015
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Персанальны сайт мастака(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Творы Спартака Аруцюняна

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Спартак Аруцюнян на Вікісховішчы |
**Іван Емяльянавіч Каленікаў** (1912—1969) — палкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Іван Каленікаў нарадзіўся 12 лістапада 1912 года ў Гомеле. Пасля заканчэння дзесяці класаў працаваў кацельшчыкам на заводзе. У 1933 годзе Каленікаў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1937 годзе ён скончыў Саратаўскае танкавае вучылішча. З першага дня Вялікай Айчыннай вайны — на фронце. Прыймаў удзел у баях на Заходнім, Паўднёва-Заходнім, Варонежскага, 1-ым Украінскім франтах, у верасні 1942 года быў цяжка паранены. Да лістапада 1943 года гвардыі маёр Іван Каленікаў быў намеснікам камандзіра 55-й гвардзейскай танкавай брыгады 7-га гвардзейскага танкавага корпуса  (руск.) (бел. 3-й гвардзейскай танкавай арміі  (руск.) (бел.. Вызначыўся падчас вызвалення Кіева.

У перыяд з 4 па 7 лістапада Каленікаў кіраваў перадавым атрадам брыгады, які перарэзаў шашу Кіеў—Жытомір, з-за чаго нямецкія войскі страцілі шлях для адступлення. У тых баях атрад знішчыў каля 300 салдат і афіцэраў і ўзяў у палон яшчэ каля 500. Потым, калі брыгада дзейнічала ў нямецкім тыле, Каленікаў умела кіраваў яе падраздзяленнямі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 10 студзеня 1944 года за «узорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямекімі захопнікамі і паказаныя пры гэтым адвагу і геройства» гвардыі маёр Іван Каленікаў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка».

У 1944 годзе Каленікаў скончыў курсы ўдасканальвання каманднага саставу пры Ваеннай акадэміі бранятанкавых войскаў  (руск.) (бел. пасля чаго працягнуў удзел у баях. Паля заканчэння вайны ён працягнуў службу ў Савецкай Арміі. У 1957 годзе ў званні палкоўніка быў звольнены ў запас. Жыў у Рызе, працаваў дыспетчарам на адным с заводаў. Памер 14 жніўня 1969 года.

Быў таксама ўзнагароджаны трыма ардэнамі Чырвонага Сцяга, ардэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені, Чырвонай Зоркі, Ваенным крыжам Чэхаславакіі  (руск.) (бел. і шэрагам медалёў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Іван Емяльянавіч Каленікаў на сайце «Героі краіны»
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 10 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 19 января (№ 3 (263)). — С. 1

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. Минск, 1984.
Брэцаль намаляваны на банкеце царыцы Эстэр і цара Артаксеркса. *Hortus deliciarum*, XII ст.
**Брэцаль** (ад ням.: Breze(l) праслухаць (i) і фр./эльзаскі дыял.: *Bretzel*) — разнавіднасць нямецкіх крэндзеляў, выпечанага хлеба з цеста, які звычайна мае форму вузла. Традыцыйная форма брэцаля — гэта характэрная сіметрычная форма, у якой канцы доўгай палоскі цеста пераплецены, а затым закручаны на сябе пэўным чынам (пятля брэцаля або дужка брэцаля). Сёння брэцалі бываюць самых розных формаў.

Соль — гэта самая распаўсюджаная прыправа або начынка для брэцаляў, якая дапаўняецца апрацоўкай мыйнай содай або шчолакам, што надае брэцалям іх традыцыйную скурку і водар, набыты ў выніку рэакцыі Маяра. Іншыя прыправы — гарчыца, сыры, цукар, шакалад, карыца, салодкая глазура, насенне і арэхі. Разнавіднасці брэцаляў уключаюць мяккія брэцалі, якія варта з'есці неўзабаве пасля падрыхтоўкі, і запечаныя брэцалі, якія маюць працяглы тэрмін захоўвання.

Гл. таксама
-----------

* Рэакцыя Маяра
* Хлеб
* Пірог

Зноскі
------

1. ↑  "How the pretzel went from soft to hard – and other little-known facts about one of the world's favorite snacks". *The Conversation*. 26 April 2018.

Дадатковае чытанне
------------------

* Moskin, Julia (25 мая 2010). "Making Soft Pretzels the Old-Fashioned Way". *The New York Times* [англійская]. Праверана 18 жніўня 2010.
* «Machine Speeds Pretzel Bending», жнівень 1949, *Popular Science* фота-артыкул аб аўтаматызацыі вырабніцтва брэцаляў.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4340797-3 · LCCN: sh85106591 |
**1-я Грамадзянская вуліца** — вуліца ў Чыгуначным раёне горада Гомеля. Адносіцца да жылога масіву Прудок. Праходзіць ад 1-га завулка Крупскай да чыгуначнай каляіны паблізу гаражна-будаўнічага спажывецкага кааператыву №1 Чыгуначнага раёна (вуліца Малайчука). Складаецца з індывідуальнай забудовы пераважна сядзібнага тыпу.

Сфармавалася ў 1950-я гг. на адным з калгасных палёў. У краязнаўчай літаратуры згадваецца імя першага яе пасяленца — Максім Яўцехавіч Голубеў — ранейшага жыхара суседняга пасёлка Чырвоны Кастрычнік. Пачаткова вуліца называлася ў гонар савецкага лётчыка В. П. Чкалава. З 1957 г. ў сувязі з уніфікацыяй вулічных назваў пасля ўваходжання Прудка ў гарадскія межы Гомеля атрымала назву Грамадзянская. З 2013 г. — 1-я Грамадзянская.

Галерэя
-------

* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Гомель. Атлас туриста. / Справоч. изд. Ред. Ю. М. Нестеровская. — Минск : РУП «Белкартография», 2019. — С. 14-15.
2. ↑  Рогалев, А. Ф. Гомель. Страницы истории, формирование улиц, местные тайны и загадки / А. Ф. Рогалев. — Гомель : Барк, 2014. — С. 188.
3. ↑  Рашэнне Гомельскага гарадскога Савета дэпутатаў ад 21 мая 2013 г. № 198 «О переименовании элементов улично-дорожной сети города Гомеля» Архівавана 23 кастрычніка 2021. // Гомельскі гарадскі выканаўчы камітэт.
Бурыта з соусамі, смажаным бульбай і салатай
**Бурыта** (памяншальнае ад ісп.: burro — асёл; «вослік») — мексіканская страва, якая складаецца з мяккай пшанічнай аладкі (тартыльі), у якую загорнута разнастайнае начынне, да прыкладу, фарш, фасоля, рыс, памідоры, авакада або сыр. Часам туды ж дадаецца салата і смятана або таматны соус.

У адрозненне ад файхіта, бурыта падаецца ўжо гатовым, з начыннем унутры, у той час як для фахіты начынне падаюць асобна ад тартыльі, і кожны самастойна выбірае, што менавіта загарнуць у тартылью.

Смажаныя бурытас называюцца чымічанга, і, у адрозненне ад энчылады, вырабляюцца з пшанічнай мукі.
**«Голос народа» -** штодзённая сацыял-дэмакратычная рабочая газета. Выдавалася з 28.5(10.6) да 16(29).8.1917 у Бабруйску на рускай мове ў друкарні З. Х. Столберга. Выйшла 69 нумароў.

Па дамоўленасці з выдаўцом газеты Б. М. Бахрахам выконвала функцыі друкаванага органа Бабруйскага Савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў да арганізацыі апошнім уласнага выдання. Рэдактар Я. Д. Розенталь (адначасова сакратар рабочай секцыі і член прэзідыума выканкама Савета, член камітэта Бунда), Б. М. Бахрах (з сярэдзіны ліпеня). Праводзіла агульнадэмакратычны, надпартыйны курс на арганізацыю рабочага руху горада ў адзіны сацыялістычны блок. 

Друкавала матэрыялы ў падтрымку Часовага ўрада, перадвыбарчую праграму сацыялістычнага блока ў гарадскую думу. Газета асвятляла разнастайныя бакі жыцця грамадскасці Бабруйска. Змяшчала аб’явы палітычных партый і грамадскіх арганізацый, справаздачы сходаў, змест лекцый або дыскусій. Шмат месца адводзіла яўрэйскаму рабочаму руху, жыццю яўрэйскага насельніцтва Бабруйска. Газета паведамляла пра становішча на франтах і агітавала за ўмацаванне баяздольнасці расійскай арміі. 

3 18 ліпеня пачала выходзіць пад назвай *"Бобруйская вечерняя газета «Голос народа»"*. 3 гэтага часу матэрыялы выдання страцілі арганізатарска-асветніцкую функцыю, рабочую спецыфіку і грамадска-палітычную накіраванасць. Перадрукоўвала ў асноўным артыкулы з цэнтральных выданняў.
**Белыя скалы Дуўра** (англ.: White Cliffs of Dover) — крэйдавыя скалы на ўзбярэжжы Кента.

Сваю назву скалы атрымалі ад горада Дуўр, па абодва бакі якога яны размешчаны. Дуўрскія скалы дзякуючы яркаму колеру бачныя з французскага мыса Гры-Нэ («*Шэрага мыса*»). Вышыня скал дасягае 107 м. Хоць падобныя крэйдавыя скалы не рэдкасць для паўднёвага ўсхода Англіі, менавіта Дуўрскія з’яўляюцца найбольш папулярнымі. Ім прысвечана мноства твораў. Дуўрскія Белыя скалы здаўна служылі сярод маракоў сімвалам набліжэння да берагоў Англіі. Менавіта Белым скалам Англія абавязана рымскай назве *«Альбіён»* (*«albus»* — «*белы*»).

Утварэнне Скал паходзіла ў мелавым перыядзе.

На скалах размешчаны Дуўрскі замак, празваны «*Ключом да Англіі*».

Гл. таксама
-----------

* Сем сясцёр, скалы
* Бічы-Хед
* Белыя скалы Дуўра, фільм

Зноскі
------

1. ↑  White Cliffs of Dover Архівавана 5 кастрычніка 2011.
2. ↑  Скалы Дуўра ці «Ключ да Англіі»
3. ↑  Румбур. Белыя скалы Дуўра Архівавана 16 мая 2010.
4. ↑  Белыя скалы — Дуўр, Вялікабрытанія
**Карл Густаў фон Розен** (шведск.: Carl Gustaf von Rosen; 19 жніўня 1909—13 ліпеня 1977) — шведскі лётчык і авантурыст.

Біяграфія
---------

У 1926 годзе скончыў Лундсбергскую школу-інтэрнат  (шведск.) (бел.. У 1929 годзе прайшоў лётныя курсы. У 1934 годзе артымаў ліцензію камерцыйнага пілота.

Калі Італія ў 1935 годзе напала на Эфіопію, далучыўся да паветранай місіі Чырвонага Крыжа. Перакідваў у
раёны баявых дзеянняў прадукты харчавання і медыкаменты, вывозіў параненых з поля бою, дастаўляў пасланні імператара Хайле Селасіе партызанам. У пачатку Другой сусветнай вайны працаваў у галандскай авіякампаніі KLM  (гал.) (бел.. У 1939 годзе падчас Зімовай вайны запісаўся дабраахвотнікам у фінскую армію, лётаў на бамбардзіроўшчыку. У 1945–1956 гадах быў інструктарам імператарскіх ВПС Эфіопіі  (руск.) (бел.. Пасля ўладкаваўся ў авіякампанію Transair  (шведск.) (бел.. У 1960—1962 гадах вазіў у былое Бельгійскае Конга гуманітарныя грузы ААН.

Працаваў асабістым пілотам 2-га генсека ААН Дага Хамаршэльда, які загінуў у авіякатастрофе (фон Розен у дзень трагедыі захварэў, а таму на яго месцы быў іншы лётчык).

У 1969 годзе падтрымаў біяфрыйскіх сепаратыстаў у вайне з федэральным урадам Нігерыі. Узначальваў авіяэскадрыллю «Дзеці Біяфры». У 1970-я зноў прыбывае ў Эфіопію, дзе прымае ўдзел у гуманітарных аперацыях. Загінуў у горадзе Годэ (Агадэн) пры нападзе самалійскіх сепаратыстаў на сваё жыллё.

Сям’я
-----

Быў сынам графа Эрыка фон Розена  (шведск.) (бел. і баранесы Марыі Фок  (шведск.) (бел.. Брат Б’ёрн  (шведск.) (бел. праславіўся як пісьменнік, графік і мастак, а сястра Біргіта Вольф  (шведск.) (бел. стала пісьменніцай і праваабаронцай. Быў тройчы жанаты: першай жонкай стала Марыя Тэрэзія Віймарк (1932—1936), другой — Ёхана Франс’ене Крыйгсман (1938—1943), трэцяй — Ліліян Марцін (з 1943). Дзеці — Нільс (1932 г. н.), Маргарэт (1938 г. н.), Івон (1940 г. н.), Астрыд (1945 г. н.), Эрык (1950 г. н.) і Карл (1953 г. н.).

Сярод вядомых сваякоў былі інжынер Аксель Віймарк  (шведск.) (бел. (першы цесць), мастак Сет Марцін  (шведск.) (бел. (другі цесць), кіраўнік міністэрства авіяцыі Трэцяга Рэйха Герман Герынг (муж цёткі).

Заўвагі
-------

1. 1 2  Carl Gustaf E Rosen, von — 1917.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q379406'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1724971'></a>
2. 1 2 3 4  Vem är vem?. 4, Skåne, Halland, Blekinge
3. 1 2  Коновалов 2015, p. 84.
4. ↑  Коновалов 2015, pp. 84–85.
5. ↑  Коновалов 2015, pp. 86.

Літаратура
----------

* Коновалов, И.П. (2015). *Солдаты удачи и воины корпораций : История современного наёмничества*. Пушкино: Центр стратегической конъюнктуры. ISBN 978-5-9906069-7-5.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Шведскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90881218 · BNF: 167564103 · GND: 1236407687 · ISNI: 0000000067857050 · LCCN: no96008378 · NLA: 35857475 · NTA: 340421495 · LIBRIS: 279086 · SUDOC: 081907451 · VIAF: 93598077 |

 |
**Праезджая вуліца** — вуліца ў Чыгуначным раёне горада Гомеля. Адносіцца да жылога масіву Прудок. Праходзіць ад вуліцы 1-я Светлая да вуліцы 8-я Навасёлкавая. Дае пачатак вуліцам 2-я Навасёлкавая, 3-я Навасёлкавая, 4-я Навасёлкавая, 5-я Навасёлкавая, 6-я Навасёлкавая, 7-я Навасёлкавая. Прылягае да безыменнага сквера, дзе знаходзіцца праваслаўная царква Святога велікамучаніка Георгія Пераможца. Забудавана пераважна двухпавярховымі дамамі кватэрнага тыпу з гаспадарча-складскімі памяшканнямі на падворках.

З гісторыі
----------

Сфарміравалася ў пасляваенны час. Станам на чэрвень 1941 года на месцы будучай вуліцы знаходзіліся палеткі. Жылыя будынкі ўзводзіліся з 1957 па 1962 год. Да 2013 года называлася 1-й Праезджай вуліцай.

Сучаснасць
----------

Адзін з двухпавярховых будынкаў — былы інтэрнат (дом №3) — пустуе.

Галерэя
-------

* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Гомель. Атлас туриста. / Справоч. изд. Ред. Ю. М. Нестеровская. — Минск : РУП «Белкартография», 2019. — С. 15.
2. ↑  Нямецкія аэрафотаздымкі Гомеля, 1941 год.
3. ↑  Рашэнне Гомельскага гарадскога Савета дэпутатаў ад 21 мая 2013 г. № 198 «О переименовании элементов улично-дорожной сети города Гомеля» на Нацыянальным прававым Інтэрнэт-партале Рэспублікі Беларусь.
**Олимпик-Вэлі** (англ.: Olympic Valley) — няўключаная тэрыторыя ў акрузе Пласер штата Каліфорнія (ЗША).

У 1960 годзе ў Олимпик-Вэлі адбыліся зімовыя Алімпійскія гульні, якія адкрываў 36-ы віцэ-прэзідэнт ЗША Рычард Ніксан. Олимпик-Вэлі знаходзіцца на захад ад возера Таха ў гарах Сьера-Невада, каля 39 ° паўночнай шыраты і 120 ° заходняй даўгаты. Горад знаходзіцца ў горнай даліне, якая атрымала з 1960 г. назву Алімпійская даліна (англ.: Olympic Valley), на вышыні каля 1900 м над узроўнем мора.

Зноскі
------


| **Сталіцы зімовых Алімпійскіх гульняў** |
| --- |
|  | 
* **1924:** Шамані
* **1928:** Санкт-Морыц
* **1932:** Лэйк-Плэсід
* **1936:** Гарміш-Партэнкірхен
* **1940:** *Сапара*
* **1944:** *Карціна-д’Ампеца*
* **1948:** Санкт-Морыц
* **1952:** Осла
* **1956:** Карціна-д’Ампеца
* **1960:** Скво-Вэлі
* **1964:** Інсбрук
* **1968:** Грэнобль
* **1972:** Сапара
* **1976:** Інсбрук
* **1980:** Лэйк-Плэсід
* **1984:** Сараева
* **1988:** Калгары
* **1992:** Альбервіль
* **1994:** Лілехамер
* **1998:** Нагана
* **2002:** Солт-Лэйк-Сіці
* **2006:** Турын
* **2010:** Ванкувер
* **2014:** Сочы
* **2018:** Пхёнчхан
* **2022:** Пекін

 |
**Медыцынскі факультэт замежных навучэнцаў БДМУ** — структурнае падраздзяленне Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта.

Гісторыя
--------

Падрыхтоўка спецыялістаў з ліку грамадзян замежных дзяржаў у сценах Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута вядзецца з 1 верасня 1964 года.

Першы выпуск лекараў з замежных краін у МДМІ адбыўся ў 1970 годзе. У той год былі выпушчаны першыя восем замежных спецыялістаў з краін Афрыкі.

У 1974 годзе была створана кафедра рускай мовы, а ў 1975 годзе — дэканат па працы з замежнымі навучэнцамі.

У 1992 годзе ў структуры МДМІ быў арганізаваны медыцынскі факультэт замежных навучэнцаў, у гэты ж час пачалася падрыхтоўка замежных грамадзян на падрыхтоўчым аддзяленні. Афіцыйны статус у структуры факультэта атрымала ў 1997 годзе.

У перыяд з 1964 года па цяперашні час у МДМІ-БДМУ ажыццяўляецца падрыхтоўка медыцынскіх спецыялістаў па спецыяльнасці 1-79 01 01 «Лячэбная справа». З 1992/1993 навучальнага года па 1994/1995 навучальны год вялася падрыхтоўка па спецыяльнасці 1-79 01 01 «лячэбна-прафілактычная справа». Па спецыяльнасцях 1-79 01 07 «стаматалогія», 1-79 01 03 «санітарыя», «гігіена і эпідэміялогія» (пазней «Медыка-прафілактычная справа») навучанне замежных грамадзян пачалося з 1984/1985 навучальнага года і працягваецца па цяперашні час.

Падрыхтоўка правізараў па спецыяльнасці 1-79 01 08 «Фармацыя» ажыццяўляецца з 2011/2012 навучальнага года па цяперашні час.

Па спецыяльнасці 1-79 01 02 «Педыятрыя» першы вопыт падрыхтоўкі ўрачоў-педыятраў меў месца пачынаючы з 1975/1976 навучальнага года.

Усяго за 59 гадоў падрыхтоўкі ў МДМІ і УА «БДМУ» медыцынскіх спецыялістаў для замежных дзяржаў было ажыццёўлена 47 выпускаў. Агульная колькасць выпускнікоў для 109 замежных дзяржаў склала каля 3 873 спецыялістаў, у тым ліку каля 2386 лекараў-лячэбнікаў, 1411 лекараў-стаматолагаў, 47 правізар, 14 санітарных лекараў і 13 лекараў-педыятраў.

Дэканы
------

* Віталь Макаравіч Казачонак (1975—1979)
* Пётр Рыгоравіч Піўчанка (1979—1984)
* Аляксандр Мікалаевіч Стажараў (1984—1988)
* Уладзімір Аляксандравіч Манулік (1988—1995)
* Пётр Рыгоравіч Піўчанка (1995—2001)
* Аляксей Ігаравіч Валатоўскі (2001—2004)
* Эдуард Анатольевіч Дацэнка (2004—2012)
* Уладзімір Вітольдавіч Давыдаў (2012—2018)
* Юрый Леанідавіч Горбіч (01-03.2018)
* Аляксандр Уладзіміравіч Гайдук (03-10.2018)
* Алег Сяргеевіч Ішуцін (з 10.2018)

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Медыцынскі факультэт замежных навучэнцаў
* 45 лет первому в Беларуси факультету, осуществляющему подготовку медицинских специалистов для иностранных государств

| ⛭Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт |
| --- |
| Факультэты | 
* Лячэбны
* Медыка-прафілактычны
* Педыятрычны
* Стаматалагічны
* Медыцынскі факультэт замежных навучэнцаў
* Фармацэўтычны
* Факультэт прафарыентацыі і даўніверсітэцкай падрыхтоўкі
* Факультэт падвышэння кваліфікацыіі перападрыхтоўкі кадраў

 |
| Інстытуты | 
* Ваенна-медыцынскі iнстытут

 |
| Іншае | 
* Комплекс будынкаў БДМУ

 |
Тагачасны плакат
**Рэвалюцыя на граніце** (або *Студэнцкая рэвалюцыя на граніце*) — кампанія шырокамаштабных акцый негвалтоўнага грамадзянскага непадпарадкавання, загадзя арганізаваная ўкраінскай моладдзю, пераважна студэнтамі. Пратэсты працягваліся з 2 па 17 кастрычніка 1990 года ва УССР. Стрыжнем пратэстных падзей была студэнцкая галадоўка на плошчы Кастрычніцкай рэвалюцыі ў Кіеве (цяперашні Майдан Незалежнасці). Пратэсты завяршыліся падпісаннем пастановы Вярхоўнай Рады УССР, якая гарантавала выкананне патрабаванняў пратэстуючых.

Спасылкі
--------

* **Д/ф 16 днів. Революція на граніті. (повна версія)** Архівавана 27 лютага 2017.
* ТСН: сюжет з архівним кадрами про «революцію на граніті» (2 жовтня 2010)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
**Сілхецкая мова** (**сілхеці**, **сілоці**; сілх. সিলটী Silôţi, бенг. সিলেটী Sileţi) — адзін з усходніх індаарыйскіх моў. Распаўсюджана ў вобласці Сілхет на паўночным усходзе Бангладэш, а таксама ў суседніх раёнах індыйскіх штатаў Асам і Трыпура. Маецца таксама некаторая колькасць носьбітаў у іншых раёнах на паўночным усходзе Індыі, а таксама сярод эмігрантаў у Вялікабрытаніі, ЗША і інш краінах. Асабліва шырока па-за межамі гістарычнага арэала мова выкарыстоўваецца сярод бангладэшскай дыяспары ў Вялікабрытаніі, каля 95 % дыяспары гаворыць на сілхеці. Агульная колькасць носьбітаў ацэньваецца прыкладна ў 10 мільёнаў чалавек, 7 млн з іх — у Бангладэш.

Часам сілхеці разглядаецца як дыялект бенгальскай мовы, тым не менш сілхецкая даволі моцна адрозніваецца ад яе і практычна не мае з бенгальскай узаемазразумеласці. Мае шэраг рыс, агульных з асамскай мовай. Многія носьбіты валодаюць бенгальскай, якая шырока выкарыстоўваецца ў адукацыі і СМІ.

Гістарычна ў якасці пісьма выкарыстоўвалася пісьмо сілхеці-нагары, падобнае да пісьма кайтхі. У нашы дні выкарыстоўваецца бенгальскае пісьмо. Узровень пісьменнасці сярод носьбітаў вельмі малы. У 1970-1980-х гадах было некалькі кампаній за прызнанне мовы сілхеці, аднак яны не дасягнулі асаблівага поспеху.

Зноскі
------

1. ↑  Ethnologue **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 24 красавіка 2010. Праверана 22 чэрвеня 2011.

Спасылкі
--------

Wikimedia IncubatorWikimedia Incubator
У Інкубатары Wikimedia ёсць **тэставы раздзел** Вікіпедыі ***на сілхецкай мове***
Валакардзін (ням.: Valocordin) - састарэлы лекавы сродак з заспакойлівым дзеяннем і адсутнасцю эфектыўнасці пры лячэнні захворванняў.

Валакардзін ужываюць пры трывожных станах і сталым стрэсе.

У валакардыну камбінаваны склад, дзеянне прэпарата абумоўлена ўласцівасцямі яго кампанентаў, асноўнае дзеючае рэчыва - фенабарбітал з групы барбітуратаў.

Валакардзін выклікае прывыканне, яго кампаненты назапашваюцца ў арганізме і аказваюць кумулятыўнае дзеянне, таксама прыём валакардыну можа быць небяспечны пры самастойным купіраванні пацыентам сімптомаў сур'ёзнага захворвання замест своечасовага звароту да лекара.

Аналагічны прэпарат - карвалол.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гольбейн.

**Зігмунд Гольбейн** (лац.: Sigmund Holbein; каля 1470, Аўгсбург (?) — да 18 лістапада 1540, Берн) — нямецкі жывапісец.

Зігмунд Гольбейн быў малодшым братам Ганса Гольбейна Старэйшага, у майстэрні якога ён працаваў прыкладна да 1517 года. Ён лічыцца «Майстрам (Нюрнбергскіх) Апостальскіх містэрый», большая частка пано якога была страчана падчас Другой сусветнай вайны. Пасля таго, як яго старэйшы брат пакінуў Аўгсбург, ён працягваў кіраваць сваёй майстэрняй, але больш не змог абапірацца на ранейшыя поспехі.

Ніводная з яго работ не падпісана і не забяспечана дакументамі.

Зноскі
------

1. ↑  Sigismund Holbein // Roglo — 1997. — 8549233 экз.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q83365652'></a>
2. ↑  SIKART — 2006. Праверана 7 ліпеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q683543'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2256716'></a>
3. 1 2  Holbein, Sigmund // SIKART — 2006. Праверана 18 чэрвеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q683543'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2256716'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Flame (значэнні).
**Флэйм** (ад англ.: flame — агонь, полымя) — «спрэчка дзеля спрэчкі», акт размяшчэння відавочна некарэктнага, пагрозлівага альбо абразлівага паведамлення, звычайна ў кантэксце дыскусій у Інтэрнэце. Такія паведамленні калі-нікалі з'яўляюцца адказам на раней размешчанае "гарачае" паведамленне.

Гісторыя сеціўнага флэйму пачынаецца ў асяроддзі канферэнцый Usenet (хоць такія ж дзеянні ўдзельнікаў супольнасцей назіраліся і ў камп'ютарных сетках WWIVnet і FidoNet). Флэйм можа выглядаць як звычайнае паведамленне, але яго лёгка распазнаюць па магчымых мэтах такога выказвання. Флэйм звычайна неканструктыўны, не накіраваны на высвятленне пэўных аспектаў абмяркоўваемага пытання альбо на пераўпэўніванне суразмоўцаў. Матыў для пачатку флэйму звычайна ляжыць у псіхалагічнай ці сацыяльнай сферы. Бывае, што флэймер спрабуе праз флэйм узняць свой аўтарытэт альбо паказаць сваю перавагу над супернікамі па дыскусіі. Таксама нярэдкі выпадак, калі флэймер з'яўляецца абмежаванай асацыяльнай асобай, якая не прыймае ніякіх пазіцый у дыскусіі, якія адрозніваюцца ад яго, і тады ён пачынае персанальна змагацца з "адступнікамі". Калі-нікалі флэймер пераследуе мэту абразіць ці засмуціць удзельнікаў форума. Такіх флэймераў таксама клічуць тролямі. Але часцей за ўсё флэйм пачынаюць людзі, якія маюць вельмі грунтоўныя перакананні па тэме дыскусіі. Некаторыя лічаць, што флэйм з'яўляецца добрым шляхам зняць агрэсію.

Наогул, звычайнае, няфлэймавае паведамленне таксама можа мець некаторыя прыкметы флэйму - напрыклад, яно можа быць варожым па сутнасці, - але такое паведамленне не з'яўляецца флэймам, калі яно накіравана на працяг і развіццё дыскусіі.

Флэймам таксама называюць (хоць і не цалкам правільна) любую доўгую, актыўную, гарачую дыскусію, нават калі яна не змяшчае ніякіх абразаў.

Заўважана, што Інтэрнэт-карыстальнікі часцей флэймяць у Інтэрнэце, чым абражаюць іншых людзей у рэальным жыцці, дзе з высокай імавернасцю за такія дзеянні можна пацярпець фізічна альбо сустрэць іншы сур'ёзны адпор з кепскімі вынікамі.

Гл. таксама
-----------

* Флуд
* Афтопік
* Тролінг
* Абразы

Літаратура
----------

* Elly Konijn, рэд. (2008). *Mediated interpersonal communication*. Taylor & Francis. ISBN 9780805863031.
* Sally Sieloff Magnan, рэд. (2008). *Mediating discourse online*. John Benjamins Publishing Company. ISBN 9789027205193.
* Kirschner, Paul A. (2003). *Visualizing Argumentation: Software Tools for Collaborative and Educational Sense-making*. London: Springer. ISBN 1852336641. `{{cite book}}`: Невядомы параметр `|coauthors=` ігнараваны (прапануецца `|author=`) (даведка)
Востраў Калімантан (Барнеа)
**Каліманта́н** — (інданез. *Kalimantan*; таксама **Барнеа**, малайск. *Borneo*) — трэці па велічыні востраў у свеце. Знаходзіцца ў цэнтры Малайскага архіпелага, уваходзіць у склад Вялікіх Зондскіх астравоў. Плошча — 743 330 км².

Адзіны востраў, які падзелены адразу паміж трыма дзяржавамі: Інданезіяй, Малайзіяй і Брунеем. Востраў абмываюць Паўднёва-Кітайскае мора, мора Сулу, мора Сулавесі, Яванскае мора, пралівы Макасарскі і Карымата. Плошча з прыбярэжнымі астравамі 746,5 тыс. км². Даўжыня з паўднёвага захаду на паўночны ўсход каля 1100 км. Берагі слаба расчлянёныя, нізінныя, забалочаныя. Бухтаў мала.

Рэльеф вострава пераважна горны. У цэнтральнай частцы і на паўночным усходзе глыбавыя нагор’і (гара Кінабалу, 4101 м) і ўзгоркавыя плато. На ўзбярэжжах поўдня і захаду нізіны. Геалагічную будову Калімантана складаюць на паўночным захадзе старажытная дамезазойская Зондская платформа, на поўдні і ўсходзе кімерыйская і альпійская складкавасці. Горы складзены з гранітаў, гнейсаў і крышталічных сланцаў, нізіны — з алювіяльных адкладаў. Радовішчы нафты, газу, каменнага вугалю, жалезнай і поліметалічных руд.

Клімат экватарыяльны. Тэмпература на раўнінах 25—27 °C. Ападкаў 2000—3500 мм, у гарах да 5000 мм за год. Рэкі кароткія, паўнаводныя (найбольшыя Капуас, Барыта, Махакам), у верхняй частцы парожыстыя, з вялікімі запасамі гідраэнергіі, у ніжняй — суднаходныя.

Значная частка вострава занятая экватарыяльнымі лясамі (гілеямі) да вышыні 1200—1500 м. Сярод лясной расліннасці пераважаюць дыптэракарпавыя, фікусы, пальмы, дрэвападобныя папараці, бамбук. Шмат ліян і эпіфітаў. Вышэй 1500 м — субтрапічная і барэальная флора. Уздоўж узбярэжжаў мангравыя зараснікі. Сярод фаўны трапляюцца чалавекападобныя (арангутангі) і іншыя малпы, сланы, насарогі, тапіры, дзікі, птушкі, паўзуны і земнаводныя.

Насельніцтва каля 10 млн чал. Вырошчваюць рыс, каўчуканосы, алейныя пальмы. Буйныя гарады: Пантыянак, Банджармасін (Інданезія), Кучынг (Малайзія), Бандар-Серы-Бегаван (Бруней).

Літаратура
----------

* *Лаўрыновіч М.* Калімантан // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
* Gudgeon, L. W. W. 1913. *British North Borneo*. Adam and Charles Black, London. (An early well-illustrated book on «British North Borneo», now known as Sabah.)

Спасылкі
--------

* Borneo: Eco Warriors Архівавана 17 мая 2006. — Online documentary
* Відэасюжэт пра алмазную здабычу на поўдні Калімантана (ням.)
**Мусака** (грэч. μουσακάς; малд.: musaca; арм. *մուսատկա* («мусатка»); турэцк.: musakka; паўд. слав. *мусака/musaka*; араб. *musaqqaʿa*) — традыцыйная страва з баклажанаў на Балканах і Блізкім Усходзе.

У Грэцыі мусака складаецца з пластоў і, як правіла, падаецца гарачай. У Турцыі гэта страва падаеца ў выглядзе запяканкі і ўжываецца цёплай або пакаёвай тэмпературы. У арабскіх краінах мусаку ядуць халоднай.

Этымалогія
----------

Слова *мусака* паходзіць ад арабскага слова *musaqqa`* («астуджаны», ад дзеяслова *saqqaʿa* — астуджаць), якое прыйшло ў іншыя мовы праз грэчаскую.

Нацыянальныя варыянты
---------------------

### Грэчаская кухня

### Балгарская кухня

У Балгарыі мусака — гэта запечаная сумесь фаршу і бульбы з запраўкай. А страва накшталт грэчаскай мусакі, якая складаецца з рознай гародніны, бульбы і мяса, называюць «гювеч». Слова «гювеч» мае ў балгарскай мове і пераносны сэнс — *халява*.

### Турэцкая кухня

Турэцкая мусака неслаёная. Замест гэтага, яна гатуецца з пасераванных баклажанаў, зялёнага перца, памідораў, цыбулі і мяснога фаршу. Ядуць яе з дзадзыкі і пловам. Існуюць таксама варыянты з цукіні, морквы і бульбы.

Зноскі
------

1. ↑  Паходжанне слова «мусака» ў Merriam-Webster Dictionary

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мусака
* Мусака па-грэчаску Архівавана 22 мая 2011.
* Мусака па-малдаўску Архівавана 2 сакавіка 2006.
* Мусака па-турэцку Архівавана 22 мая 2011.
* Мусака класічная Архівавана 1 красавіка 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
**Тэнге́ры** (яв.: Wong Tengger) — карэнныя насельнікі вострава Ява ў Інданезіі. Жывуць у 30 вёсках на ўсходзе вострава вакол гары Брома. Агульная колькасць (2016 г.) - 99 тыс. чал. У Інданезіі разглядаюцца як субэтнічная група яванцаў.

Паходжанне
----------

Тэнгеры лічаць сябе нашчадкамі прадстаўнікоў манархічнай дынастыі яванскай індуісцкай дзяржавы Маджапахіт, якая была разбурана мусульманамі ў 1527 г. Меней значныя індуісцкія дзяржавы на Яве праіснавалі да канца XVIII ст. Тэнгеры сцвярджаюць, што іх назва паходзіць ад імёнаў маджапахіцкай прынцэсы Рары Антэнг і святара Джака Сегеры. Яны сустрэліся ў гарах падчас бегства Рары і далі пачатак усім тэнгерам. Назва народа таксама можа паходзіць ад яванскага слова *tengger* ("моцны", "устойлівы"). У адрозненні ад іншых яванцаў, тэнгеры спавядаюць індуізм.

Асаблівасці культуры
--------------------

Тэнгеры насяляюць узвышаннае вулканічнае плато. Займаюцца ручным земляробствам, вырошваюць кукурузу і гародніну. Хатнія жывёлы — козы, коні, куры, значна радзей буйвалы. Важнае значэнне мае гандаль з яванцамі драўнінай і драўняным вуглём.

Жывуць буйнымі родамі ў вялікіх вёсках. Хаціны будуюць з бамбуку, крыюць дранкай або чарапіцай. Печаў для абагравання жытла не маюць. Спяць на лавах уздоўж сцен. Галоўная частка вопраткі — саронг, тканіну для якога звычайна прывозяць з Балі. Асноўнай сацыяльнай адзінкай з'яўляецца абшчына, якая кантралюе навакольныя землі і аб'ядноўвае нуклеарныя сем'і.

Тэнгеры знакаміты сваімі маляўнічымі рэлігійнымі святамі. Карыстаюцца свяшчэннымі кнігамі на старажытнаяванскай мове.

Рэлігія
-------

Сваю рэлігію самі тэнгеры вызначаюць як індуізм, хаця на яе моцны ўплыў аказалі будызм, традыцыйныя культы і іслам. Гэта нават прывяло да канфлікту з усходнеяванскай індуісцкай абшчынай. У 1973 г. індуісты Усходняй Явы заявілі, што рэлігія тэнгераў — гэта будызм. Сапраўды, у адрозненні ад індуістаў-балійцаў, тэнгеры не будуюць храмаў, а па будысцкаму звычаю праводзяць абрады пад дрэвам, шануюць Буду, не прызнаюць каставай сістэмы, пахавальны рытуал і ахвярапрынашэнні жывёл нагадваюць мусульманскія. Але яны таксама шануюць гару Брома як увасабленне Брахмы, каля якой праводзяць абрады ў гонар свайго бажаства *Санг Х’янг Відзі Васа*. Новы год святкуецца па індуісцкім календары.

На чале рэлігійнай абшчыны стаіць жрэц *дукун*, якому падпарадкоўваюцца вясковыя знахары.

Зноскі
------

1. ↑  Tengger of Indonesia
2. 1 2  Adji Kurniawan, The Tengger of Bromo: Magic, mystique and modernism Архівавана 17 лістапада 2013.
3. ↑  Indra Harsaputra, Forgotten Tengger ritual an untapped tourism goldmine Архівавана 17 лістапада 2013.
4. ↑  eastjava.com

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85133861 |
Схема тандыра.
**Тандыр** — печка-жароўня, мангал асаблівага шарападобнага ці збанападобнага віда для гатавання рознай ежы ў народаў Азіі. Выкарыстоўваўся таксама для абагравання памяшканняў, у культавых і лекавых мэтах. Пашыраны ў краінах Пярэдняй Азіі, Магрыбе, Іспаніі, краінах Лацінскай Амерыкі, Арменіі, Кыргызстане, паўночна-заходнім Кітаі (Усходні Туркестан), на поўдні Расіі, Крыме, Таджыкістане, Туркменіі, Індыі, Узбекістане, Японіі, у Афрыцы, у народаў Балкан. Тандыр традыцыйна з'яўляецца неадменным атрыбутам унутранага двара многіх паўднёвых народаў. Адрозніваецца вялікай цеплаёмістасцю і эканамічнасцю пры расходзе паліва (дроў), паколькі тандыр родам з месцаў, дзе драўніны заўсёды было небагата. Можа быць як стацыянарным, так і пераносным.

Паходжанне і этымалогія
-----------------------

Эвалюцыя тандыра адбывалася на працягу апошніх пяці тысячагоддзяў. На пачатковым этапе свайго існавання ён рабіўся ўручную з гліны і іграў важную ролю ў кульце вогнепаклонства. Тандыр паходзіць з Месапатаміі і на акадскай мове назва гучала як «цінуру». У сярэднія вякі ён стаў культавым прадметам двара ў сярэднеазіяцкіх вогнепаклоннікаў сартаў. У Закаўказзі ўпамінанні пра шырокія тандыры датуюцца Х—ХІ стагоддзямі. У розных варыянтах напісання гэта слова сустракаецца і ў іншых мовах: у Азербайджане — «тäндыр», у Арменіі — «танір» і «тундыр», у Грузіі — «танэ», у Індыі — «тандур», у Таджыкістане — «танур», Усходнім Туркестане — «танур», у Узбекістане — «тандыр». У Іспаніі і краінах Лацінскай Амерыкі, роўна як і на паўднёвым захадзе ЗША, існуе разнавіднасць тандыра «чыменея», якая ўзыходзіць да арабскіх і берберскіх традыцый. Сучасныя тандыры часта таксама закладваюцца ўручную, але пры іх будаванні ўсё часцей выкарыстоўваюцца цэмент (для падмурка) і цэгла (для сценак).

Зноскі
------

1. 1 2  Происхождение печи тандыр и география её распространения — Ochagi.su Архівавана 7 мая 2016.
2. ↑  Къырымтатар емеклери акъкъында | Ана юрт
3. ↑  Кухня | Россия для всех Архівавана 7 мая 2016.
4. 1 2 3  Как сделать тандыр из кирпича своими руками: схемы, фото, видео, инструкции
5. ↑  The New Cambridge History of Islam, Cambridge University Press, David Waines, 2011. Volume IV,p.758
> Of Mesopotamian origin (Akaddian tinuru), the tannur probably made its way westwards under Muslim rule, examples having been uncovered by archaeologists in the Iberian Peninsula

Спасылкі
--------

* «Узбекский тандыр — хлебзавод на дому»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
**«Барысаўдрэў»** — дрэваапрацоўчае прадпрыемства ў горадзе Барысаве. Размешчаны па вуліцы 30 год ВЛКСМ, 18, на беразе р. Бярэзіны.

Гісторыя
--------

Утворана ў 1971 годзе як вытворчае дрэваапрацоўчае аб’яднанне «Барысаўдрэў» на базе Барысаўскага фанерна-запалкавага камбіната, які дзейнічаў з 1901 як Барысаўская запалкавая фабрыка «Бярэзіна». Уключаў Барысаўскі дрэваапрацоўчы камбінат (да 1991), Барысаўскі леспрамгас (да 1993). З 1998 года адкрытае акцыянернае таварыства «Барысаўдрэў». З 2003 года Барысаўскі леспрамгас у складзе «Барысаўдрэў» на правах цэха.

У жніўні 2009 года да «Барысаўдрэў» далучана Сіняўская мэблевая фабрыка ў якасці цэха (вытворчасць мэблі «Сіняўка»). У кастрычніку 2013 года — участак лесапілавання в. Святліца (Бярэзінскі раён).

Прадукцыя
---------

Асноўная прадукцыя (2005): запалкі, фанера, драўнянавалакністыя пліты, дзелавая драўніна, піламатэрыялы і інш. Каля 50 % з аб’ёму гатовай прадукцыі ідзе на экспарт у Расію, Германію, Казахстан, Узбекістан, Таджыкістан, Грузію, Малдову, Арменію, Азербайджан, Польшчу, Літву.

Фірменныя магазіны працуюць у Барысаве, Асіповічах і а. Сіняўка Клецкага раёна.

Зноскі
------

1. 1 2   «Борисовдрев» // Республика Беларусь: Энциклопедия в 6 т. Т. 2: А — Герань / редкол. Г. П. Пашков и др. — Минск: БелЭн, 2006. — 912 с : ил. — ISBN 985-11-0341-1. — ISBN 985-11-0371-3 (Т. 2).
2. ↑  Барысаўдрэў. Гісторыя Архівавана 24 чэрвеня 2018.
3. ↑  Барысаўдрэў. Экспарт Архівавана 24 чэрвеня 2018.
4. ↑  Беларускі вытворча-гандлёвы канцэрн лясной, дрэваапрацоўчай і цэлюлозна-папяровай прамысловасці. «БАРЫСАЎДРЭЎ», ААТ

Літаратура
----------

* «Борисовдрев» // Республика Беларусь: Энциклопедия в 6 т. Т. 2: А — Герань / редкол. Г. П. Пашков и др. — Минск: БелЭн, 2006. — 912 с : ил. — ISBN 985-11-0341-1. — ISBN 985-11-0371-3 (Т. 2).

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ляўковіч.

**Сяргей Віктаравіч Ляўковіч** (нар. 11 кастрычніка 1983, Ізабелін, Ваўкавыскі раён, Гродзенская вобласць) — памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па Віцебскай вобласці (з 4 студзеня 2024).

Біяграфія
---------

У 2006 годзе скончыў Гродзенскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Заатэхнія», у 2013 годзе — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Кіраванне аграпрамысловым комплексам».

Працоўную дзейнасць пачаў у 2006 годзе галоўным заатэхнікам камунальнага сельскагаспадарчага унітарнага прадпрыемства «На Варын» Лельчыцкага раёна Гомельскай вобласці, з 2007 па 2009 год працаваў галоўным заатэхнікам упраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Лельчыцкага райвыканкама. У 2009 годзе перайшоў ва ўпраўленне сельскай гаспадаркі і харчавання Любанскага райвыканкама Мінскай вобласці на пасаду начальніка аддзела арганізацыі вытворчасці, потым — першага намесніка начальніка ўпраўлення. З 2011 года чатыры гады працаваў першым намеснікам старшыні, начальнікам упраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Лагойскага райвыканкама, два гады — старшынёй Уздзенскага райвыканкама. Са снежня 2017 г. па сакавік 2020 г. працаваў старшынёй камітэта па сельскай гаспадарцы і харчаванні Мінскага аблвыканкама.

З 18 сакавіка 2020 па 3 студзеня 2024 года — першы намеснік старшыні Мінскага аблвыканкама.
Наан
**Наан** — пшанічная аладка, страва індыйскай нацыянальнай кухні. Акрамя таго, страва мае шырокае распаўсюджванне ў Афганістане, Іране, Непале, Пакістане, Таджыкістане, Узбекістане і прылеглых рэгіёнах. У цюркскіх мовах (напрыклад, казахскай, кыргызскай, узбекскай, уйгурскай і г. д.) хлеб называюць *нан* (запазычанне з персідскай).

Аснову аладкі складае дражджавое пшанічнае цеста. У якасці начынкі могуць выкарыстоўвацца розныя дадаткі накшталт фаршу з бараніны, гародніны, сыра ці бульбы. З прыпраў і рэзкіх затавак выкарыстоўваюцца кмен, часнык, кеўра, разынкі.

Наан ядуць разам з супамі, гарбатай ці ў якасці асноўнай стравы.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
Сырнае фандзю
**Фандзю** (фр.: fondue) — сямейства швейцарскіх страў, гатуюцца на адкрытым агні ў спецыяльным гарачатрывалым посудзе — какелоне (фр. caquelon), ядуць ў кампаніі. Фандзю у перакладзе з французскай значыць «расплаўлены». Існуе некалькі відаў фандзю.

Разнавіднасці фандю
-------------------

Сырнае фандзю — нацыянальная швейцарская страва (таксама распаўсюджана памежных з Швейцарыяй раёнах Францыі і Італіі), гатуюць з сыру і віна ў спецыяльным гарачатрывалым посудзе — катнелоне (фр. cotnelone), або какелон (фр. caquelon), на адкрытым агні. Фандзю звычайна гатуюць з сумесі швейцарскіх сыроў Груер і фрыбурскі вашэран. Такое фандзю называецца Муат-Муат (фр. moitié-moitié), што азначае «напалову». Фандзю звычайна запраўляюць часнаком, мускатным арэхам, кіршам у сумесі з моцным алкаголем. У атрыманую масу мачаюць насаджаныя на спецыяльныя доўгія відэльчыкі кавалачкі хлеба, бульбы ці іншых прадуктаў (карнішонаў, алівак і т. п.).

Літаратура
----------

* Isabelle Raboud-Schüle, "Comment la fondue vint aux Suisses", *Annales fribourgeoises* 2007?

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фандзю

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4017808-0 · LCCN: sh85050173 · NKC: ph114561 |
**Бякмес** або **пякмез** (турэцк.: pekmez) — згушчаны сок (сіроп) садавіны, ягад і гародніны. Вінаградны вядомы таксама як дашаб.

Асноўныя спосабы падрыхтоўкі:

* награванне на агні (звычайна на вадзяной лазні, у прамысловасці — у медных луджаных катлах або спецыяльных бякмесаварачных устаноўках)
* выпарванне на сонцы (дае больш духмяныя і карысныя бякмесы, але магчымы толькі ў кліматычных умовах Сярэдняй Азіі і падобных з імі).

Гатуюць без дадання цукру — што адрознівае бякмесы ад кіемаў. Адціснуты з пераспелых пладоў сок даводзяць да кіпення, кіпяцяць, не даючы бурліць, затым адстойваюць і працаджваюць. Пасля выпарвання некаторай часткі аб’ёму (у залежнасці ад зыходнай сыравіны — ад 50 да 80 %) па кансістэнцыі становіцца падобны да мёду. Змяшчае цукар, арганічныя кіслоты і вітаміны. Ужываецца ў кандытарскай вытворчасці і вінаробстве, а таксама як пажыўны і лячэбны прадукт.

У вінаробстве звычайна вырабляецца выварваннем сусла, выкарыстоўваецца для павышэння цукрыстасці мацаваных ардынарных вінаў (яго пасля варэння асвятляюць). У кандытарскай вытворчасці — паўфабрыкат для прыгатавання іншых відаў прысмакаў — варэнняў, шэрбетаў, ірчала, смоквы, для дабавак у рахат-лукум і іншыя вырабы.

Зноскі
------
**Беларускі прафсаюз работнікаў радыёэлектроннай прамысловасці** (*РЭП*) — беларускі прафесійны саюз. Нягледзячы на тое, што прафсаюз у назве ўказвае прыналежнасць да яго толькі работнікаў радыёэлектроннай прамысловасці, ён абараняе таксама і супрацоўнікаў гандлёвай, адукацыйнай, вытворчай і іншых сфераў.

Заснаваны ў 1990-х гадах. Адзін з самых масавых незалежных прафсаюзаў Беларусі. У прафсаюз звяртаюцца супрацоўнікі Мінскага метрапалітэну, ААТ «БАТЭ» (Барысаў), РУВП «Граніт» (Мікашэвічы) і г.д. У 2000-х гадах пры прафсаюзе РЭП працавала ініцыятывай групы студэнтаў разнастайных навучальных установаў Мінска. 21 жніўня 2008 г. пасля арганізацыйнага сходу членаў прафсаюза была створана прафсаюзная група «Студэнцкая Рада».

У красавіку 2022 года МУС прызнала прафсаюз РЭП экстрэмісцкім фарміраваннем. Стварэнне такога фарміравання або ўдзел у ім з’яўляецца ў Беларусі крымінальным злачынствам.

19 ліпеня 2022 года Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь спыніў дзейнасць прафсаюза па прычыне таго, што кіраўніцтва і шэраг членаў прафсаюза прымала ўдзел у так званай «дэструктыўнай дзейнасці, масавых мерапрыемствах, якія парушалі грамадскі парадак, распаўсюджвалі інфармацыйную прадукцыю эстрэмісцкага зместу».

Зноскі
------

1. ↑  Прафсаюз РЭП прызналі «экстрэмісцкім фарміраваннем»  (бел.). *Новы Час* (11 красавіка 2022). Праверана 11 красавіка 2022.
2. ↑  БАЖ: Патрабуем спыніць практыку выкарыстання антыэкстрэмісцкага заканадаўства для абмежавання свабоды слова **(нявызн.)**. *Беларуская асацыяцыя журналістаў* (17 лістапада 2021). Праверана 22 снежня 2021.
3. ↑  По искам Генерального прокурора прекращена деятельность так называемых независимых профсоюзов (руск.). *Официальный telegram-канал Генеральной прокуратуры Беларуси* (19 ліпеня 2022). Праверана 20 ліпеня 2022.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Дабасня́нская цукро́вая мануфакту́ра** — колішняя мануфактура, дзейнічала ў 1839—1862 гадах у маёнтку Добасна Бабруйскага павета (цяпер аграгарадок у Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці). Мела агнявы рухавік і гідраўлічныя прэсы (у 1860—1862 гадах — тры). У 1839 годзе працавала 176 рабочых, у 1859 — 63 рабочых. У 1861—1862 гадах за суткі перапрацоўвала да 900 пудоў буракоў, з якіх атрымлівалі па 36 пудоў цукровага пяску. Прадукцыя вывозілася ў Маскву, Крамянчуг, Херсон.

Літаратура
----------

* Дабаснянская цукровая мануфактура // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5). — С. 556.
**Ляво́нцій Яфі́мавіч Адзінцо́ў**, сапраўднае **Адзінец** (2 (14) ліпеня 1891, в. Карпілаўка, Бабруйскі павет — 3 лютага 1943, Трасцянецкі лагер) — рэвалюцыянер, адзін з арганізатараў Мінскага савецкага падполля ў Другую сусветную вайну.

Біяграфія
---------

Скончыў народнае вучылішча ў Рудабелцы. Быў батраком. З 1914 года ў расійскай арміі. Удзельнічаў у рэвалюцыйным руху. У 1917 годзе арганізоўваў атрады Чырвонай гвардыі ў Рудабелцы Бабруйскага павета, з 1918 года сябра камітэта Рудабельскай падпольнай партыйнай арганізацыі, сябра РКП(б). У 1919—1920 гадах камандзір партызанскага атрада. Тры гады працаваў у павятовых установах Бабруйска.

З 1924 года нязменны сакратар Камісіі па справах чырвонаармейцаў і чырвоных партызан пры ЦВК БССР. У 1924—1930 гадах намеснік народнага камісара сацыяльнага забеспячэння БССР. У 1931—1937 гадах старшыня Беларускага інваліднага кааператыўнага аб’яднання, старшыня ЦК сялянскай грамадскай узаемадапамогі, загадчык сакратарыята ЦВК БССР.

У верасні—лістападзе 1941 года звязаў упаўнаважанага ЦК КП(б)Б па арганізацыі патрыятычнага савецкага падполля ў Мінску І. К. Кавалёва з ветэранамі Кастрычніцкай рэвалюцыі і грамадзянскай вайны. На кватэры Адзінцова праходзілі пасяджэнні Мінскага падпольнага гаркама КП(б)Б, нарады падпольшчыў, захоўвалася зброя і медыкаменты. У падполлі ўдзельнічала жонка Марыя Цімафееўна і дачка Ніна Лявонцеўна (загінула ў кастрычніку 1942 года пры выкананні задання Мінскага падпольнага гаркама КП(б)Б). Арыштаваны нямецкімі акупацыйнымі ўладамі 24 кастрычніка 1942 года, спалены ў Трасцянцы.

Памяць
------

Імем Лявонція Адзінцова названыя вуліцы ў Мінску і гарадскім пасёлку Акцябрскі.

Літаратура
----------

* Адзінцоў (Адзінец) Лявонцій Яфімавіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — С. 53. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 129441 |