recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Эксперт** (ад лац.: expertus — дасведчаны) — спецыяліст, які запрашаецца ці наймаецца за ўзнагароджанне, для выдачы кваліфікаванага заключэння або меркавання па пытанні, разглядаемага або вырашага іншымі людзьмі, менш кампетэнтнымі ў гэтай галіне.

У юрыдычным значэнні
--------------------

Эксперт — асоба, якая валодае адмысловымі ведамі, прыцягваецца следчымі органамі, судом, арбітражным судом, трацейскім судом для правядзення экспертызы. Працэсуальным заканадаўствам вызначаны падставы і ўмовы экспертызы, правы і абавязкі эксперта.

Эксперт мае права:

* знаёміцца ​​з матэрыяламі справы
* прысутнічаць з дазволу следчага (суда) пры вытворчасці следчых (судовых) дзеянняў
* задаваць дапытваных пытанні
* даваць заключэнні

Кампетэнцыя эксперта не распаўсюджваецца на юрыдычны бок крымінальнай ці грамадзянскай справы. Эксперт дае заключэнне ў пісьмовым выглядзе. За неабгрунтаваную адмову даць заключэнне або за дачу заведама фальшывага заключэння эксперт нясе крымінальную адказнасць.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 2 : М-Я. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0153-2, С.683

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4071081-6, 4639956-2 · LNB: 000097275 · NKC: ph182935, ph939241 |
**Аляксей Канстанцінавіч Ка́ўка** (нар. 20 верасня 1937, в. Машчаліна, Чэрвеньскі раён — 21 сакавіка 2024, Масква) — беларускі гісторык і літаратуразнавец, грамадскі дзеяч. Доктар філалагічных навук (1991), кандыдат гістарычных навук (1971).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1961), Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК КПСС (1971). 3 1954 года на культурна-асветніцкай і камсамольскай рабоце. У 1971—1979 і 1983—1987 гадах у Інстытуце эканомікі сусветнай сацыялістычнай сістэмы АН СССР, у 1979—1982 гадах прадстаўнік Саюза савецкіх таварыстваў дружбы і культурных сувязей з заграніцай, саветнік пасольства СССР у Польшчы. 3 1987 года галоўны рэдактар часопіса «Советское славяноведение», з 1989 года ў Інстытуце сусветнай літаратуры імя М. Горкага Расійскай АН. У 1988—1990 гадах старшыня рады Таварыства беларускай культуры імя Францыска Скарыны ў Маскве.

У 1976—1977 гадах напісаў «Ліст да рускага сябра» — палемічны твор пра стан беларускай мовы і парушэнне моўных правоў у Савецкай Беларусі. Ліст распаўсюджаваўся самвыдатам, патрапіў у Польшчу, затым — у Лондан, дзе быў выдадзены паралельна на рускай і англійскай мовах у 1979 годзе.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследаваў гісторыю Польшчы, польскага рабочага руху, савецка-польскіх адносін. 3 канца 1970-х гадоў распрацоўвае праблемы адраджэння і станаўлення нацыянальнай самасвядомасці, творчасці Ф. Скарыны, Я. Купалы, К. Езавітава, І. Луцкевіча, В. Ластоўскага, М. Улашчыка і інш. Укладальнік літаратурна-навуковых штогоднікаў «Скарыніч» (вып. 1—3, 1991—97).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём 100 гадоў БНР Рады Беларускай Народнай Рэспублікі.

Бібліяграфія
------------

* Польша: Отечество и социализм. — М. 1977;
* Тут мой народ: Францішак Скарына і беларуская літаратура XVI — пач. XX стст. — Мн. 1989;
* Жывом! — М.; Мн. 1997;
* Будам жыць! Пра тое самае. — Мн.; М. 1998;
* Letter to russian friend = Письмо русскому другу. — London, 1979.

Зноскі
------

1. 1 2  Беларусь 1995.
2. ↑  *Гарбацкі, Уладзіслаў*. Аляксей Каўка. Да сьмерці вялікага «беларусіна-маскаля»  (бел.). *Новы Час* (21 сакавіка 2024). Праверана 21 сакавіка 2024.
3. ↑  *Аляксей Каўка.* Letter to a Russian friend: a 'samizdat' publication from Soviet Byelorussia. — London: Association of Byelorussians in Great Britain, 1979. — 64 p.
4. ↑  *Сяргей Дубавец*. "Ліст да расейскага сябра" **(нявызн.)**.  Радыё Свабода (17 жніўня 2005).
5. ↑  Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100

Літаратура
----------

* Ка́ўка Аляксей Канстанцінавіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 379—380. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1036555283 · ISNI: 0000000118722085 · LCCN: no90000890 · NTA: 297681249 · NUKAT: n98041742 · SUDOC: 120690454 · VIAF: 418586 · БАП: 136326 |

 |
**Тэатр на Патсдамскай плошчы** (ням.: Theater am Potsdamer Platz) — тэатр у Берліне.

Будынак тэатра мюзіклаў на *Марлен-Дытрых-Плац* (ням.: Marlene-Dietrich-Platz) у Берліне, пабудаваны па праекце знакамітага архітэктара Рэнца П'яна, адкрыўся 5 чэрвеня 1999 года. У глядзельнай зале тэатра можа размясціцца да 1800 чалавек, гэта адзін з найбуйнейшых тэатраў Берліна.

Штогод у лютым Тэатр на Патсдамскай плошчы прымае Берлінскі кінафестываль
Да ліпеня 2002 года ў Тэатры на Патсдамскай плошчы ішоў мюзікл *«Званар Нотр-Дама»*. Упершыню прэм'ера дыснэеўскага мюзіклу адбылася не на Брадвеі і не на Вест-Эндзе, а ў Берліне. Пасля пастаноўкі вэбераўскіх «Кошак» у маі 2004 года ў тэатры прайшла еўрапейская прэм'ера перформансу «Blue Man Group». З сакавіка па верасень 2007 года ў Тэатры на Патсдамскай плошчы ішоў мюзікл «Прыгажуня і страшыдла». 21 кастрычніка 2007 года ў прысутнасці Б'ерна Улвеуса і Анні-Фрыд Люнгстад адбылася прэм'ера мюзіклу «Mamma Mia!».

Пачынальна з 2000 года штогод у лютым Тэатр на Патсдамскай плошчы прымае Берлінскі кінафестываль. Тым часам тэатр носіць назву *«Палац Берлінале»*. Тут праходзіць паказ фільма, які адкрывае кінафестываль, і ўзнагароджанне лаўрэатаў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тэатр на Патсдамскай плошчы
Група жанчын з дзецьмі, каля 1919 г.
**Лясныя негры** (*Bakabusi Nengre*, *Bushinengue*) — група марунскіх плямён у Гвіяне. Паходзяць ад сурынамскіх збеглых рабоў, выхадцаў з заходняй Афрыкі. 

Агульная колькасць — каля 50 тысяч чалавек. Размаўляюць на асобнай мове *такі-такі* або *дзьюкас* на аснове галандскай і англійскай. 

Лясныя негры ў асноўным земляробы, працуюць таксама на лясных промыслах. 

Захавалі рысы традыцыйнага побыту, грамадскай арганізацыі, матэрыяльнай культуры.

Спасылкі
--------

* Surinamese Slavery: Djukas/Bush Negroes
* Maroon Uprisings in Surinam Архівавана 25 красавіка 2018.
* The Suriname Maroon Crisis
* Countries and Their Cultures: Suriname
* Dutch Guiana — Land of the Djuka 1933

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85081396 |
**Гідралазы** — клас ферментаў, якія каталізуюць рэакцыі гідралітычнага (з удзелам вады) расшчаплення ўнутрымалекулярных сувязяў (гідролізу).

Гідралазы шырока распаўсюджаныя ў клетках раслін і жывёл. Удзельнічаюць у працэсах абмену бялкоў, нуклеінавых кіслот, вугляводаў, ліпідаў і іншых біялагічна важных злучэнняў.

Паводле тыпу гідралізуемай сувязі клас гідралазаў дзеляць на шэраг падкласаў: якія дзейнічаюць на складанаэфірныя сувязі (напрыклад, ліпаза); на гліказільныя сувязі (напрыклад, амілаза); на пептыдныя сувязі (напрыклад, пепсін); на кіслотнаангідрыдныя сувязі (напрыклад, адэназінтрыфасфатаза).

Па хімічнай прыродзе большасць гідралаз — простыя бялкі; для праявы іх каталітычнай актыўнасці патрэбна наяўнасць нязменных сульфгідрыльных (SH-) груп, якія займаюць пэўнае становішча ў поліпептыдным ланцугу. Шэраг гідралаз атрымоўваюць у крышталічным выглядзе (урэазы, пепсін, трыпсін, хіматрыпсін і інш.) Механізм каталітычнага дзеяння некаторых даследаваных гідралазаў уключае злучэнне фермента з рэчывам, якое расшчапляюць, з наступным адшчапленнем прадуктаў рэакцыі і вызваленнем фермента.

Літаратура
----------

* Albert Gossauer: Struktur und Reaktivität der Biomoleküle, Verlag Helvetica Chimica Acta, Zürich, 2006, S. 450, ISBN 978-3-906390-29-1.

Спасылкі
--------

* Асноўныя класы гідралаз на сайце Аддзела хіміі ў *Queen Mary University of London*
* Наменклатура

| Гідралазы (КФ3): гліказіл-гідралазы (КФ 3.2.1) |
| --- |
| 
Амілаза (Альфа, Бэта) -
Галактазідаза (Альфа, Бэта) - Альфа-N-ацэтылгалактазамінідаза -
Галактазілцэрамідаза -
Гексазамінідаза -
Гіялуранідаза -
Глюкуранідаза -
Ідуранідаза -
Лактаза -
Лізацым -
Альфа-маназідаза -
Мальтаза -
Нейрамінідаза -
Цукраза -
Трэгалаза -
Хітыназа -
Цэлюлаза
 |

| Гідралазы (КФ3): эстэразы (КФ 3.1) |
| --- |
| 
нуклеаза (дэзоксірыбануклеазы і рыбануклеазы) - 
фосфадыэстэраза - 
ліпаза (ліпапратэінліпаза, панкрэатычная ліпаза, пячоначная ліпаза) - 
фосфаліпаза (A1, A2, B, C, D) - 
сфінгаміеліназа - 
фасфатаза
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX534358 · BNF: 12122986j · GND: 4160916-5 · LCCN: sh85063449 · Microsoft: 2780120296 · NKC: ph254775 |

 |
**Марыя Уладзіміраўна Адаме́йка** (20 мая 1929, Днепрапятроўск — 13 чэрвеня 1990) — беларуская спявачка. Заслужаная артыстка Беларускай ССР (1963).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 20 мая 1929 года ў Днепрапятроўску, Украіна. Яе бацькі паходзілі з вёскі Жыцькава (Барысаўскі раён), куды неўзабаве і вярнулася ўся сям'я. У школьныя гады ўдзельнічала ва ўсіх конкурсах і канцэртах.

Падчас нямецкай акупацыі Беларусі, ва ўзросце 12 гадоў вывезена ў Германію, дзе біржы працы была прададзена ўладальніку бойні. Там дзяўчынка дапамагала прадуктамі савецкім ваеннапалонным, якія знаходзіліся ў лагеры непадалёк, пакуль не была злоўлена гаспадаром, які жорстка пакараў яе. Потым гаспадар майстэрні, дзе працавала шмат суайчыннікаў, выкупіў Марыю ў мясніка.

У 1949—1952 гады Марыя Адамейка працавала мастацкім кіраўніком Чэрвеньскага РДК, на Смалявіцкай ДРЭС, у спецыяльным Барысаўскім дзіцячым доме.

З 1952 года салістка Дзяржаўнага народнага хору Беларусі. Выканальніца беларускіх народных жартоўных песень і прыпевак (сола і ў дуэце з Г. Аўдзеенка).

Ушанаванне памяці
-----------------

На будынку Жыцькаўскага Дома культуры ўсталявана мемарыяльная дошка ў гонар Марыі Адамейка.

Зноскі
------

1. 1 2 3  ЗНАМЕНИТЫЕ ЛЮДИ БОРИСОВЩИНЫ(недаступная спасылка)
2. ↑  "Пеліся песні душой…": агляд-конкурс у гонар Марыі Адамейка Архівавана 20 жніўня 2016.

Літаратура
----------

* Адаме́йка Марыя Уладзіміраўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — С. 91. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
Раздым DE15M, D-Sub 15 ці DB15HD (неафіцыйная назва, таксама VGA) на кабелі, які выкарыстоўваецца для перадачы RGB-відэёсігнала на манітор.
**VGA** (DE15F) — 15-кантактны субмініяцюрны раздым для далучэння аналагавых манітораў паводле стандарта VGA (англ.: Video Graphics Array).

VGA — аналагавы інтэрфейс, створаны ў 1987 годзе і прызначаны для манітораў з электронна-прамянёвымі трубкамі (ЭПТ). Таксама гэтым інтэрфейсам абсталёўваюцца некаторыя прайгравальнікі DVD і многія плазменныя і ВК-тэлевізары.
VGA перадае сігнал суцэльна, пры гэтым змяненне напружання значыць змяненне яркасці (напружанне сігналу складае 0,7—1 В), для ЭПТ яно значыць змяненне інтэнсіўнасці праменя з катодаў кінескопа (і, адпаведна, яркасць светлавой плямы на экране).

VGA састарэў і пачаў саступаць лічбавым інтэрфейсам DVI, HDMI і DisplayPort. Найбуйнешыя вытворцы электронікі Intel і AMD аб’явілі пра поўную адмову падтрымкі VGA да 2015 года.

Большасць манітораў, якія ўжо не маюць раздыма VGA, далучаюцца да відэаадаптара з VGA выхадам праз раздым DVI з дапамогай перахадніка, бо частка ліній раздыма DVI ў мэтах сумяшчальнасці з’яўляюцца інтэрфейсам VGA (за выключэннем фармату DVI-D, у якім аналагавых ліній няма).

Гл. таксама
-----------

* Спіс відэараздымаў
* DVI
* HDMI
* DisplayPort
* Thunderbolt

Спасылкі
--------

* Более подробная статья Архівавана 13 ліпеня 2018.
* Распіноўка (pinout) раздыма VGA з кароткім апісаннем сігналаў

Зноскі
------

1. ↑  AMD и Intel откажутся от стандарта VGA — Lenta.ru

| ⛭Аўдыё- і відэараздымы і інтэрфейсы |
| --- |
| Для перадачы відэасігнала | 

|  |  |
| --- | --- |
| Правадныя | D-sub (VGA) · DisplayPort · HDMI · DVI · LVDS · S-Video · SCART · RCA · BNC · DIN · Mini-DIN · YPbPr (Component) · Mhl |
| Бесправадныя | WirelessHD · Wireless HDMI · Wireless Home Digital Interface |
| Малаўжываныя правадныя | Mini-VGA · Mini-DVI · Micro-DVI · DFP · DMS-59 · D-Terminal · Apple Display Connector · CGA · MDA · Tandy · HGC · EGA · DB13W3 · SDI · ASI |

 |
| Для перадачы аўдыёсігнала | 

|  |  |
| --- | --- |
| Бытавыя | RCA · Jack 3,5 мм · Jack 2,5 мм · DIN |
| Прафесійныя | XLR · Jack 6,35 мм · Speakon |

 |
**Пётр Рафаілавіч Ібшман** (руск.: Пётр Рафаилович Ибшман; 15 кастрычніка 1898, Брэст-Літоўск, Гродзенская губерня — 22 студзеня 1942, лагер Усць-Ухты, Комі АССР) — савецкі педагог, арганізатар у сістэме архіўнай службы, партыйны дзеяч, удзельнік бальшавіцкага падполля.

Біяграфія
---------

З настаўніцкай сям’і. У 1914 годзе ўступіў у габрэйскую сацыялістычную партыю «Паалей Цыён», у 1917 годзе выйшаў з яе шэрагаў пад уплывам рэвалюцыйных падзей 1917 года. Затым уступіў у Бунд, у 1919 годзе ўдзельнічаў у стварэнні камуністычнай арганізацыі, уваходзіў у склад падпольнага гарадскога камітэта партыі. У 1920—1921 гадах жыў у Магілёве: загадчык загатканторай павятовага харчовага камітэта. У 1922 годзе скончыў Гомельскую савецкую партыйную школу, быў пакінуты на выкладчыцкай рабоце. У 1923—1925 гадах загадчык вучэбнай часткай савецкай партыйнай колы ў Клінцах. У 1925—1928 гадах накіраваны ў Гомельскую савецкую партыйную школу выкладчыкам гісторыі; пазней загадчык гэтай установы. У 1928 годзе ЦК партыі накіраваны ў Іванава загадчыкам курсамі Таварыства старых бальшавікоў. У 1930—1932 гадах у Іванаўскім камвузе: выкладчык гісторыі партыі, рэктар. У 1932 годзе камандзіраваны на вучобу ў аспірантуру Маскоўскага камуністычнага ўніверсітэта па падрыхтоўцы выкладчыкаў грамадазнаўства; пазней працягнуў навучанне ў гісторыка-філасофскім інстытуце. У 1935 годзе накіраваны на выкладчыцкую працу ў Чалябінскі педагагічны інстытут. У 1935—1936 гадах загадчык вучэбнай часткі інстытута; чытаў лекцыі па гісторыі партыі на курсах марксізму-ленінізму. З 1936 года загадчык Гістпартам Чалябінскага абкама ВКП(б).

Арыштаваны як «удзельнік шпіёнскай-дыверсійнай арганізацыі эсэраў» (31 сакавіка 1938 года) па абвінавачванні ў здабыванні «шпіёнскіх звестак аб выпрацоўцы спецсталі Златаўстаўскім металургічным заводам і ваенна-марскіх снарадаў завода імя Калюшчанка для далейшай перадачы». Заключаны ў ППЛ Усць-Ухты Комі АССР на 5 гадоў з правам перапіскі.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

*
**Капюшон** (фр.: Capuchon) — дэталь адзення, адкідны галаўны ўбор, прымацаваны да каўняра.

Апісанне
--------

Звычайна капелюшы носяць для абароны ад навакольнага асяроддзя, у модных мэтах, як частку традыцыйнага касцюма або уніформы, для абароны ад асляплення або для маскіроўкі. Можа быць суцэльным або складацца з двух частак, якія злучаюцца зашпількай-маланкай (напрыклад, у піхоры).

Капюшон з'яўляецца частым элементам куртак і балахонаў. Напрыклад, белы капюшон, які прыкрываў твар з прарэзамі для вачэй — неад'емны атрыбут членаў ку-клукс-клана.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С.610
**Міхаіл Паўлавіч Катлавец** (1914—1944) — капітан Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945 год).

Біяграфія
---------

Міхаіл Катлавец нарадзіўся 25 кастрычніка 1914 года ў вёсцы Лешня (цяпер — Мазырскі раён Гомельскай вобласці). У 1938 годзе ён скончыў Мінскі педагагічны інстытут. У тым жа годзе Катлавец быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1941 годзе ён скончыў курсы малодшых камандзіраў пры Харкаўскім танкавым вучылішчы. З чэрвеня таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Да студзня 1944 года гвардыі капітан Міхаіл Катлавец камандаваў танкавым батальёнам 41-й гвардзейскай танкавай брыгады 7-га механізаванага корпуса  (руск.) (бел. 2-га Украінскага фронта. Вызначыўся падчас вызвалення Украінскай ССР.

7 студзеня 1944 года батальён Катлаўца удзельничаў у баі за станцыю Лелекаўка на захадзе ад Кіраваграда, знішчыўшы 7 танкаў ворага. 13 красавіка 1944 года батальён пераправіўся праз Днестр у раёне вёскі Ташлык  (руск.) (бел. Грыгарыёпальскага раёна Малдаўскай СССР і захапіў плацдарм на яго заходнім беразе. Развіўшы з плацдарма наступленне ён паспяхова прарваў варожую абарону на дзяржаўнай мяжы СССР з Румыніяй. У тых баях Катлавец асабіста знішчыў 4 танкі і 2 САУ ворага. 6 кастрычніка 1944 года ён загінуў у баі. Пахаваны ў Ціраспалі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і паказаныя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі капітан Міхаіл Катлавец пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнам Леніна, двума ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнамі Аляксандра Неўскага, Айчыннай вайны 1-й ступені і Чырвонай Зоркі, шэрагам медалёў.

У гонар Катлаўца названыя вуліцы ў Ціраспалі, Кішынёве, Мазыры в. Лешня.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Міхаіл Паўлавіч Катлавец на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Навечно в сердце народном. 3-е ізд. доп. і іспр. — Мінск, 1984.
* *Кетлинская В. К.* Танки повернули на запад.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны · Память народа |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 131320 |