Аднаручны меч-гладыус
Двухручны меч
**Меч** — від ударнай, сякучай або сякучаколючай зброі блізкага бою ў старажытнасці і сярэднявеччы ў пяхоце і кавалерыі. Складаецца з клінка (звычайна прамога і двухбаковавострага) і дзяржання (з навершам), адасобленага ад клінка крыжавінай.

Папярэднікі мячоў — клінкі на касцяной аснове, у якую ўстаўляліся крамянёвыя ўкладышы (вядомы па знаходках эпохі неаліту ў раёне возера Байкал). Бронзавы мячы з’явіўся ў сярэдзіне 2-га тысячагоддзя да н.э. ў краінах Блізкага Усходу, пазней пашыраны ў Егіпце, Закаўказзі і Заходняй Еўропе; жалезны — у пачатку 1-га тысячагоддзя да н.э. У Еўропе мячы спачатку выкарыстоўвалі ў Старажытнай Грэцыі ў XVI—XII стст. да н.э. (кароткія колючыя і выгнутыя, цяжкія сякучыя). Старажытныя рымляне ўзбройвалі кароткімі мячамі (гладыусамі) пяхоту, доўгімі (спатамі) — конніцу. Найбольш тыповымі ўзорамі еўрапейскіх мячоў былі: гальштацкі, латэнскі, саўрамата-сармацкі, франка-аламанскі, каралінгскі, раманскі. 3 XIII ст. побач з адназахопнымі ўжываліся паўтарачныя, пазней двухзахопныя дзяржанні.

Беларусь
--------

Найбольш ранняя прыкмета выкарыстання мяча на тэрыторыі Беларусі — касцяная імітацыя крыжавіны гэтай зброі з гарадзішча Пруднікі (9 ст.). У Полацку, Гродне, Навагрудку, Друцку і інш. знойдзены цэлыя або фрагменты мячоў каралінгскага ўзору, у Друцку, Мінску, Ваўкавыску — раманскага ўзору, каля Старых Дарог і ў Мінску — гатычнага ўзору (знаходкі датуюцца X—XIV стст.). Клеймы на клінках мячоў X ст. сведчаць, што яны маюць заходне-еўрапейскае паходжанне (полацкі) і, верагодна, паўночнага (гродзенскі). Але даныя даследаванняў па гісторыі металургіі і металаапрацоўкі паказваюць, што на Беларусі ўжо ў той час існавалі сыравіна і тэхналагічныя магчымасці для вытворчасці ўласных клінкоў. Пісьмовыя крыніцы згадваюць палоннага беларуса Ілью, якога прымусілі працаваць у канцы XIV — пачатку XV ст. ў зброевых майстэрнях тэўтонскіх рыцараў. Мечнікі сустракаюцца ў пераліку цэхавых спецыяльнасцей Беларусі ў XVI ст. і больш познія часы. У XVI ст. ў сувязі з выкарыстаннем агнястрэльнай зброі меч выйшаў з ужытку ў пяхоце, а ў кавалерыі заменены на палаш, шаблю або шпагу. Як асноўны від клінковай эброі меч выкарыстоўваўся ў Польшчы і Вялікім Княстве Літоўскім да 2-й паловы XVI ст. і быў заменены шабляй. Пазней меч захаваўся як цырыманіяльная зброя.

Класіфікацыя мячэй
------------------

### Паводле даўжыні клінка

* кароткі меч — 60-70 см — пераважна для пешага бою
* доўгі меч — 70-90 см — для пешага і коннага
* кавалерыйскі меч — больш за 90 см

### Паводле спосабу ўтрымання

* аднаручны меч — трымаюць адной рукой
* паўтараручны меч — можна трымаць як адной, так і дзвюма рукамі
* двухручны меч — трымаюць толькі дзвюма рукамі (прыклады двухручных мечей Архівавана 14 красавіка 2011.)

Гл. таксама
-----------

* Франкскі меч з Полацка

Літаратура
----------

* Меч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
* *Бехайм В.* Энциклопедия оружия. (Руководство по оружиеведению. Оружейное дело в его историческом развитии от начала средних веков до конца XVIII в.) / Пер. с нем. — Санкт-Петербург: АО «Санкт-Петербург оркестр», 1995. (руск.)
* *Окшотт Э.* Археология оружия. От бронзового века до эпохи Ренессанса / Пер. с англ. М. К. Якушиной. — М.: ЗАО Центрполиграф, 2004. — 398 с. (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Меч

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11958747d · GND: 4053972-6 · LCCN: sh85131359 · NKC: ph115297 |

| ⛭Гербавыя фігуры |
| --- |
| Сысуны | 
* Антылопа
* Бабр
* Бізон
* Бык
* Дзік
* Вярблюд
* Вол
* Воўк
* Гарнастай
* Дэльфіны
* Снежны барс
* Кенгуру
* Конь
* Карова
* Кот
* Лама
* Лань
* Леў
* Леапард
* Ліс
* Мядзведзь
* Алень
* Пантэра
* Сабака
* Тыгр
* Слон

 | Геральдычны дракон |
| Птушкі | 
* Крумкач
* Голуб
* Грак
* Ластаўка
* Арол
* Пеліканы
* Певень
* Страус
* Качкі
* Ястраб

 |
| Міфалагічныя жывёлы | 
* Альфін
* Васіліск
* Віверна
* Гамаюн
* Гарпія
* Гаруда
* Гаргона Медуза
* Грыфон
* Двухгаловы арол
* Дракон
* Аднарог
* Зілант
* Іэйл
* Камелапард
* Кентаўр
* Манцікора
* Пегас
* Саламандра
* Сімург
* Сірэна
* Фенікс
* Змей

 |
| Водныя насельнікі | 
* Сцерлядзь
* Шчупак
* Грабеньчык
* Чарапаха
* Жаба

 |
| Насякомыя | 
* Мурашка
* Матылёк
* Пчала

 |
| Расліны | 
* Дуб
* Лілія
* Пальма Мерцалава
* Сланечнік
* Ружа Лютэра
* Ружа Цюдараў

 |
| Іншыя | 
* Архангел Міхаіл
* Атам
* Георгій Перамаганосец
* Змяя
* Крыж
* Лук
* Меч
* Машна
* Ордэн Залатога Руна
* Падкова
* Слімак
* Сонца і месяц
* Страла
* Фасцыі
* Харугва
* Якар

 |