**Бідх’я Дэві Бхандары** (непальск.: विद्यादेवी भण्डारी; нар. 19 чэрвеня 1961, Манэ Бханджыянг, Бхаджпур, Непал) — непальскі дзяржаўны дзеяч, член Камуністычнай партыі Непала, міністр па пытаннях навакольнага асяроддзя і народанасельніцтва Непала з 25 сакавіка па 5 кастрычніка 1997 года, міністр абароны Непала з 25 мая 2009 года па 6 лютага 2011 года, прэзідэнт Непала з 29 кастрычніка 2015 года.

Біяграфія
---------

### Раннія гады

Бідх’я Дэві нарадзілася 19 чэрвеня 1961 года ў вёсцы Амботэ Манэ Бханджыянг ў Бхаджпуры ў Непале. Яна была родам з фермерскай сям’і брахманаў Мітхілы і Рам Бахадура Панда. Бацька працаваў дырэктарам сярэдняй школы, дзед Цілак Бахадур Панда быў сацыяльным работнікам і старшынём сельскай грамады ў Панчаяцкі перыяд. У сям’і ў Бхандары былі сястра і тры браты, адзін з якіх — Г’янендра Бахадур Каркі — стаў бачным членам Непальскага кангрэса.

### Адукацыя і пачатак палітычнай дзейнасці

У той час як дзяўчаты яе пакалення не мелі магчымасці вучыцца, Бідх’я Дэві па патрабаванні дзеда паступіла ў пачатковую школу Бехерэшвара, а затым у сярэднюю прафесійную школу Бібх’ёдаі, якую скончыла з атэстатам у 1979 годзе. Падчас вучобы ў сёмым класе школе яна даведалася пра палітыку з размоў дзеда і дзядзькі Ханендры Пандэя, актывіста Саюза студэнтаў Непала і Усенепальскага Нацыянальнага свабоднага студэнцкага саюза(ВНССС), якія абмяркоўвалі камуністычнае паўстанне супраць памешчыкаў і ўсіх відаў няроўнасці ў раёне Джхапа пад уплывам барацьбы наксалітаў у Усходняй Індыі і культурнай рэвалюцыі ў Кітаі. Пасля гэтага Бідх’я Дэві пачала палітычную дзейнасць у левым асяроддзі, і ў восьмым класе ўступіла ў Каардынацыйны камітэт, утвораны пасля джхапальскага паўстання, стаўшы раздаваць лістоўкі, накіраваныя супраць памешчыкаў, хоць яе дзед лічыўся феадалам, але быў больш радыкальны за яе ў палітычным дачыненні.

У 1978 годзе Бхандары паступіла ў «Бхаджпур Кампус» на курс гуманітарных навук і ў той жа год у Катманду пачаліся паўстанні студэнтаў, якія распаўсюдзіліся па ўсёй краіне. Пасля гэтага, яна была паслана ў сталіцу, дзе стала членам УНССС, здзейсніла шэраг паездак у аддаленыя вёскі для сустрэчы з мясцовымі актывістамі, а потым абраная на пасаду старшыні яго камітэта ва Усходнім рэгіёне, якую займала з 1979 па 1987 год. У 1978 Годзе ўступіла ў бхаджпурскае аддзяленне Саюза моладзі Камуністычнай партыі Непала (марксісцка-ленінскай) (КПН (МЛ)), пераемніцы Каардынацыйнага камітэта. Скончыўшы са ступенню бакалаўра «Махендра Моранг Кампус» у Біратнагары, афіляваны з Трыбхуванскім універсітэтам у Катманду, яна была абрана скарбнікам ВНССС, а таксама стала ўдзельнічаць у дзейнасці гарадскога камітэта КПН (МЛ) і Усенепальскай жаночай асацыяцыі. У 1980 годзе годзе ўступіла ў члены КПН (МЛ). Не сутыкнуўшыся з дыскрымінацыяй па прыкмеце полу з-за свайго высокага паходжання, Бхандары стала актыўным змагаром за правы меншасцяў і жанчын ва ўмовах наяўнасці ў Непале традыцыйнага грамадства, калі жанчыны ў асноўным занятыя працай дома або на фермах.

Пасля ўсяго толькі двух сустрэч у 1979 і 1980 гадах, Бідх’я Дэві закахалася ў харызматычнага палітыка з іншай касты Мадана Кумара Бхандары, і ў 1982 годзе выйшла за яго замуж. Узяўшы прозвішча мужа, яна стала добрай жонкай, ахвяраваўшы партыйнай працай дзеля сям’і, і нарадзіўшы дваіх дачок: Нішакусук (нар. 29 чэрвеня 1982) і Ушакіран (нар. 16 жніўня 1986). Пасля крушэння панчаяцкай сістэмы і аднаўлення шматпартыйнай дэмакратыі ў 1990 годзе, КПН (МЛ) і КПН (М) аб’ядналіся ў Камуністычную партыю (аб’яднаную марксісцка-ленінскую) (КПН (АМЛ)), старшынёй якой быў абраны Мадан Бхандары, які высунуў асноватворны партыйны прынцып «народнай шматпартыйнай дэмакратыі». Тады ж Бідх’я Дэві ўступіла ў КПН (АМЛ). Яна заўдавела ў 1993 годзе, калі Мадан загінуў у загадкавай аўтакатастрофе ў Дасдхунге (раён Чытван), якая магла быць інсцэніраваным забойствам, не дажыўшы да падзення манархіі ў Непале.

### Кар’ера

У 1994 годзе, пасля смерці мужа і вызвалення месца ў парламенце ад выбарчай акругі Катманду-1, Бхандары скарысталася яго палітычным капіталам і ўпершыню перамагла на выбарах, набраўшы больш галасоў чым былы прэм’ер-міністр і прэзідэнт Непальскага кангрэса Крышна Прасад Бхатараі, аднак прабыла членам ніжняй палаты толькі год. З 1993 года яна была старшынёй жаночага крыла Усеагульнай Федэрацыі непальскіх прафсаюзаў, а ў 1998 годзе на 6-м з’ездзе КПН (АМЛ) стала членам яе Цэнтральнага Камітэта. Прабыўшы прэзідэнтам аддзяленняў у Біратнагары, раёне Моранг і зоне Касі у тым жа годзе была абраная прэзідэнтам Усенепальскай жаночай асацыяцыі. У 1999 годзе яна была зноў абраная ў парламент ад акругі Катманду-2, перамогшы былога спікера Палаты прадстаўнікоў і лідара непальскага кангрэса Даманата Дхунгану.

З 25 сакавіка па 5 кастрычніка 1997 займала пасаду міністра па пытаннях навакольнага асяроддзя і народанасельніцтва і была адзінай жанчынай у кааліцыёным ўрадзе Лакендры Бахадура Чанда, які пратрымаўся сем месяцаў.

У 2003 годзе пераабраная у члены ЦК КПН (АМЛ). У 2006 годзе прыняла ўдзел у мностве дэманстрацый супраць праўлення кароль Г’янендры, якія прывялі да канца яго аўтарытарнага праўлення, скасавання 240-гадовай манархіі і аднаўлення канстытуцыйнай дэмакратыі. У тым жа годзе яна стала членам часовага парламента. У той жа год пры падтрымцы некалькіх жанчын-дэпутатаў быў прыняты пададзены Бхандары законапраект, згодна з якім, жанчыны ўпершыню ў гісторыі Непала атрымалі квоту ў памеры 33 % месцаў у парламенце, права на спадчыну маёмасці сваіх бацькоў і права атрымання ў спадчыну дзіцем Грамадзянства маці. У 2008 годзе Непал стаў Рэспублікай, прэзідэнтам якой быў абраны Рам Баран Ядаў, у той час як Бхандары прайграла выбары на месца ва Устаноўчы сход ад акругі Катманду-4, саступіўшы кандыдату непальскага кангрэса Супрабхе Гімірэ. У 2009 годзе на 8-м з’ездзе КПН (АМЛ) яна была абраная адным з трох віцэ-старшыняў партыі.

З 25 мая 2009 года па 6 лютага 2011 Годзе займала пасаду міністра абароны ва ўрадзе Мадхава Кумара Непала. У гэты перыяд яна ўступіла ў канфлікт з прэм’ер-міністрам ад уласнай партыі, выступіўшы супраць уключэння 6,500 камбатантаў-мааістаў у склад узброеных сіл Непала. Пасля гэтага, выступала супраць урада Аб’яднанай Камуністычнай партыі (мааісцкай) (АКПН (М)) прэм’ер-міністра Бабурама Бхатараі, а таксама спробаў падзяліць людзей па этнічным і геаграфічным лініях ў імя федэралізму.

У 2013 годзе выбралася ва Устаноўчы сход па сістэме прапарцыянальнага прадстаўніцтва. У 2014 годзе на 9-м з’ездзе КПН (АМЛ) была пераабраная яе віцэ-старшынёй, а старшынёй стаў яе блізкі паплечнік Кхадга Прасад Шарма Олі.

### Пасада прэзідэнта Непала

Пасля сямігадовай працы і прыняцця новай канстытуцыі 20 верасня 2015 года, якая зрабіла Непал свецкай рэспублікай і ў якой дзякуючы намаганням Бхандары былі замацаваны палажэнні пра забеспячэнне правоў жанчын, а таксама аб тым, што адну трэць месцаў у парламенце, а таксама пасады прэзідэнта або віцэ-прэзідэнта павінны займаць жанчыны, былі прызначаныя новыя выбары. 11 кастрычніка Кхадга Прасад Шарма Олі быў абраны на пасаду Прэм’ер-міністра Непала і сфармаваў кааліцыйны ўрад, а 16 кастрычніка на пасаду старшыні парламента Непала была абраная Ансары Гхарці Магар, якая стала першай жанчынай на гэтай пасадзе.

26 кастрычніка на сустрэчы Пастаяннага камітэта КПН (АМЛ) у Балуватары, Бхандары была вылучана ў кандыдаты ў прэзідэнты Непала пры падтрымцы 14 іншых парламенцкіх партый, уключаючы партнёраў па кааліцыі АКПН (М) і нацыянальную дэмакратычную партыю. У 5 гадзін раніцы 29 кастрычніка старшыня парламента Ансары Гхарці Магар абвясціла пра абранне Бхандары на пасаду Прэзідэнта Непала шляхам тайнага галасавання, якое прайшло з 11 гадзін раніцы 28 кастрычніка да 2 гадзін ночы 29 кастрычніка. На пасяджэнні з 597 заканадаўцаў 601-мясцовага парламента прысутнічала 549 дэпутатаў, 48 адсутнічалі, а 8 бюлетэняў былі прызнаныя несапраўднымі. За Бхандары прагаласавала 327 дэпутатаў, што на 28 пунктаў больш за парог абрання велічынёй у 299 галасоў, у выніку чаго яна перамагла Кул Бахадур Гурунга з непальскага кангрэса 214 галасамі.

Пасля гэтага, ля аддзялення партыі ў вёсцы Манэ Бханджыянг сабраліся мясцовыя жыхары з запаленымі свечкамі для таго, каб адсвяткаваць абранне Бхандары, а сама яна ў той жа час добраахвотна падала ў адстаўку з пасады члена парламента і з пасады віцэ-старшыні Партыі, падзякаваўшы ўсім за падтрымку і адзначыўшы, што «я была абраная першым прэзідэнтам-жанчынай як у інклюзіўным, так і ў прапарцыйным прынцыпах, і мы рэалізавалі канстытуцыю». З абраннем яе павіншавалі Пасол Індыі Ранджыт Рай і пасол Кітая Ву Чунтай, а таксама прэс-сакратар Савета нацыянальнай бяспекі ЗША Нэд Прайс. Віншаванні прыйшлі ад Прэзідэнта Індыі Пранаба Мукерджы, старшыні КНР Сі Цзіньпіна, прэзідэнта Мальдываў Абдулы Яміна, Прэзідэнта Беларусі Аляксандра Лукашэнкі. Прэм’ер-міністр Кхадга Прасад Шарма Олі сказаў, што абранне Бхандары стала доказам важнасці ролі жанчын у палітыцы, старшыня АКПН (М) Пушпа Камал Дахал як сябра ўрадавай кааліцыі адзначыў важнасць моманту ў рамках павагі канстытуцыяй правоў усіх суполінасцей, а прэзідэнт непальскага кангрэса Сушыл Каірала назваў выбары праявай дэмакратычнага працэсу.

29 кастрычніка Бхіндары была прыведзена да прэзідэнцкай прысягі Вярхоўным суддзёй Каляном Шрэстхай ў рэзідэнцыі «Пашыта Нівас» у Катманду. Пасля гэтага ў суправаджэнні ганаровай варты і пры ўдзеле прэм’ер-міністра Кхадгі Прасада Шармы Олі, віцэ-прэзідэнт Пармананда Джа і спікера парламента Ансары Гхарці адбылася цырымонія перадачы паўнамоцтваў і развітання з адыходзячым прэзідэнтам Рам Баран Ядава, якая скончылася 21-зарадным гарматным салютам Арміі Непала. Такім чынам, ва ўзросце 54 гадоў Бхандары стала другім прэзідэнтам і вярхоўным галоўнакамандуючым, а таксама першай жанчынай, якая заняла гэтыя пасады, пры тым, што прэзідэнт з’яўляецца цырыманіяльнай пасадай, а прэм’ер-міністр — лідарам нацыі. 31 кастрычніка 2015 года другім віцэ-прэзідэнтам быў абраны Нанда Кішор Пун.

Асабістае жыццё
---------------

Мае свой дом у Нью-Банешворы ў Катманду.

Зноскі
------

1. ↑  Bidya Devi Bhandari // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. 1 2 3  Bhojpur locals celebrate election of their daughter to post of President **(нявызн.)**.  The Himalayan Times (28 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 29 кастрычніка 2015. Праверана 29 кастрычніка 2015.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Bidhya Bhandari. Profile **(нявызн.)**.  Women of Nepal. Архівавана з першакрыніцы 24 лютага 2014. Праверана 29 кастрычніка 2015.
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Who is Bidya Devi Bhandari? **(нявызн.)**.  The Himalayan Times (28 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 5 снежня 2015. Праверана 29 кастрычніка 2015.
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Bidya Devi Bhandari elected first woman President of Nepal **(нявызн.)**.  The Kathmandu Post (28 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 25 снежня 2018. Праверана 29 кастрычніка 2015.
6. 1 2 3  Bidhya Devi Bhandari: Meet Nepal's first woman president **(нявызн.)**.  International Business Times (29 кастрычніка). Архівавана з першакрыніцы 30 кастрычніка 2015. Праверана 30 кастрычніка 2015.
7. 1 2 3 4 5  The first woman President **(нявызн.)**.  Nepali Times (28 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 29 кастрычніка 2015. Праверана 29 кастрычніка 2015.
8. 1 2 3  First female president of Nepal **(нявызн.)**.  One Click Nepal (26 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 30 кастрычніка 2015. Праверана 29 кастрычніка 2015.
9. 1 2 3 4 5  Cablegate: Nepal's Cabinet Ministers - Biographic Information **(нявызн.)**.  Scoop (28 июля 2009). Архівавана з першакрыніцы 22 снежня 2015. Праверана 29 кастрычніка 2015.
10. 1 2 3 4  Nepal gets first woman President **(нявызн.)**.  The Hindu (28 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 27 лютага 2020. Праверана 29 кастрычніка 2015.
11. 1 2 3  Bidhya Devi Bhandari elected Nepal's first female president **(нявызн.)**.  BBC News (29 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 2 кастрычніка 2019. Праверана 29 кастрычніка 2015.
12. 1 2 3  Bhandari first woman president of Nepal **(нявызн.)**.  The Himalayan Times (29 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 5 снежня 2015. Праверана 29 кастрычніка 2015.
13. ↑  Cabinet Expansion **(нявызн.)**.  The Rising Nepal (25 марта 1997). Праверана 30 кастрычніка 2015.
14. ↑  Bidhya Devi Bhandari: Communist activist elected Nepal’s first female President **(нявызн.)**.  The Independent (29 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 25 лютага 2017. Праверана 30 кастрычніка 2015.
15. ↑  Enemies within **(нявызн.)**.  Nepali Times (22 января 2010). Архівавана з першакрыніцы 17 лістапада 2015. Праверана 29 кастрычніка 2015.
16. ↑  Oli’s rank upgrade boon for party: Bhandari **(нявызн.)**.  The Kathmandu Post (31 декабря 2011). Архівавана з першакрыніцы 21 лістапада 2015. Праверана 29 кастрычніка 2015.
17. ↑  NC, UML in opposition is a bad sign: Bhandari **(нявызн.)**.  The Kathmandu Post (25 кастрычніка 2011). Архівавана з першакрыніцы 22 снежня 2015. Праверана 29 кастрычніка 2015.
18. ↑  Govt will fall in 2-3 weeks: Bhandari **(нявызн.)**.  The Kathmandu Post (26 августа 2013). Архівавана з першакрыніцы 22 снежня 2015. Праверана 29 кастрычніка 2015.
19. ↑  Nepalese parliament elects first female president **(нявызн.)**.  The Guardian (29 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 4 мая 2017. Праверана 30 кастрычніка 2015.
20. ↑  KP Sharma Oli is Nepal’s new Prime Minister **(нявызн.)**.  The Himalayan Times (11 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 7 лютага 2016. Праверана 29 кастрычніка 2015.
21. ↑  CPN-UML chairman elected as 38th prime minister of Nepal **(нявызн.)**.  Синьхуа (11 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 15 кастрычніка 2015. Праверана 29 кастрычніка 2015.
22. ↑  Onsari Gharti Magar elected first woman Speaker **(нявызн.)**.  The Kathmandu Post (16 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 17 кастрычніка 2015. Праверана 30 кастрычніка 2015.
23. ↑  Onsari first woman Speaker in Nepal’s history **(нявызн.)**.  The Himalayan Times (16 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 2 снежня 2015. Праверана 30 кастрычніка 2015.
24. 1 2  Nepal gets first female head of state **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Setopati (28 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 30 кастрычніка 2015. Праверана 29 кастрычніка 2015.
25. 1 2  Bidhya Bhandari becomes the 1st female President of Nepal **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  The State Daily (28 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 28 кастрычніка 2015. Праверана 29 кастрычніка 2015.
26. ↑  Who is Bidya Devi Bhandari? What are the 10 things you need to know about her? **(нявызн.)**.  India Today (28 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 12 снежня 2017. Праверана 29 кастрычніка 2015.
27. 1 2  Bidya Devi Bhandari elected first female President of Nepal **(нявызн.)**.  The Himalayan Times (28 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 29 кастрычніка 2015. Праверана 29 кастрычніка 2015.
28. 1 2  Bhandari is Nepal’s 1st female president **(нявызн.)**.  The Jakarta Post (29 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 30 кастрычніка 2015. Праверана 30 кастрычніка 2015.
29. ↑  Президентом Непала стала коммунистка **(нявызн.)**.  КПРФ (28 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 1 лістапада 2015. Праверана 4 лістапада 2015.
30. ↑  President Bhandari quits all responsibilities of UML, Parliament **(нявызн.)**.  The Himalayan Times (29 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 5 снежня 2015. Праверана 29 кастрычніка 2015.
31. ↑  Newly elected Prez Bhandari releases herself of party duties **(нявызн.)**.  The Kathmandu Post (29 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 29 кастрычніка 2015. Праверана 29 кастрычніка 2015.
32. ↑  Indian envoy Rae congratulates Nepal’s new Prez Bidya Devi Bhandari **(нявызн.)**.  The Himalayan Times (29 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 4 верасня 2019. Праверана 29 кастрычніка 2015.
33. ↑  China greets Bhandari **(нявызн.)**.  The Himalayan Times (29 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 5 снежня 2015. Праверана 29 кастрычніка 2015.
34. ↑  Statement by NSC Spokesperson Ned Price on the Election of A New Government in Nepal **(нявызн.)**.  Белый дом (28 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 31 кастрычніка 2015. Праверана 4 лістапада 2015.
35. ↑  President of India congratulates Ms. Bidhya Devi Bhandari on her election as President of Nepal **(нявызн.)**.  Президент Индии (29 кастрычніка 2015). Праверана 4 лістапада 2015.
36. ↑  Xi Jinping Sends Message Congratulating Bidhya Devi Bhandari on Assuming Office as New President of Nepal **(нявызн.)**.  Министерство иностранных дел Китайской Народной Республики (2 лістапада 2015). Архівавана з першакрыніцы 27 лютага 2016. Праверана 4 лістапада 2015.
37. ↑  President Yameen congratulates President-elect of Nepal **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Президент Мальдив (29 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 31 кастрычніка 2015. Праверана 4 лістапада 2015.
38. ↑  Александр Лукашенко поздравил Бидхью Деви Бхандари с избранием на должность Президента Непала **(нявызн.)**.  Президент Белоруссии (2 лістапада 2015). Архівавана з першакрыніцы 10 ліпеня 2018. Праверана 4 лістапада 2015.
39. ↑  Bhandari sworn in as first woman president **(нявызн.)**.  The Kathmandu Post (29 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 29 кастрычніка 2015. Праверана 29 кастрычніка 2015.
40. ↑  Nepal's first female president sworn in **(нявызн.)**.  Синьхуа (29 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 2 лістапада 2015. Праверана 29 кастрычніка 2015.
41. 1 2  President Bhandari to shift to Sheetal Niwas today **(нявызн.)**.  The Himalayan Times (29 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 5 снежня 2015. Праверана 29 кастрычніка 2015.
42. ↑  New President Bhandari takes oath of office and secrecy **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  DC Nepal (29 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 6 лютага 2016. Праверана 29 кастрычніка 2015.
43. ↑  Bidhya Devi Bhandari elected Nepal's first female president **(нявызн.)**.  Special Broadcasting Service[en] (30 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 30 кастрычніка 2015. Праверана 30 кастрычніка 2015.
44. ↑  Nanda Bahadur Pun elected Vice-President of Nepal **(нявызн.)**.  The Himalayan Times. Архівавана з першакрыніцы 9 студзеня 2016. Праверана 1 лістапада 2015.

Спасылкі
--------

* Прэзідэнт Непала **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Афіцыйны сайт. Архівавана з першакрыніцы 28 кастрычніка 2011. (непальск.)
* Бідх’я Дэві Бхандары **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Women of Nepal. Архівавана з першакрыніцы 24 лютага 2014. Праверана 16 студзеня 2023. (англ.)
* Бідх’я Дэві Бхандары **(нявызн.)**.  Wikileaks. (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Brockhaus · Treccani · OpenSanctions |