**Навамесцкая ратуша** (чэшск.: Novoměstská radnice) — другая па старшынстве гарадская ратуша Прагі, размешчаная на скрыжаванні Водзічкавай вуліцы і паўночнага боку Карлавай плошчы ў гістарычным раёне Нове-Места (Прага 2). Ратуша была закладзена ў XIV стагоддзі, стаўшы найважнейшым грамадска-палітычным цэнтрам Новага горада. У 1962 годзе ўключана ў спіс нацыянальных помнікаў культуры Чэшскай Рэспублікі.

Гісторыя
--------

Узвядзенне будынкаў Навамесцкай ратушы вялося паступова, у некалькі этапаў. Будаўніцтва найстарэйшай яе часткі — усходняга крыла, якое выходзіць на Водзічкаву вуліцу — было распачата па загаду караля Карла Люксембургскага ў 1377 годзе на навамесцкім жывёльным рынку. Будаўніцтва працягвалася да 1398 года. 

Першая Пражская дэфенестрацыя. Адольф Лібшэр. «Паўстанне ў Навамесцкай ратушы 30 ліпеня 1419 года» (фрагмент).
У 1411—1418 гадах пад кіраўніцтвам Марціна Фрычака і майстра Кршыжэ было пабудавана паўднёвае крыло ратушы з фасадам на Карлавай плошчы. Двухнефная гатычная зала ратушы была пабудавана памерам 23 метры ў даўжыню і 11 метраў у шырыню, вышыня столяў залы склала 7 метраў.

30 ліпеня 1419 года Навамесцкая ратуша стала месцам трагічных падзей, якія ўвайшлі ў гісторыю пад назвай *Першай пражскай дэфенестрацыі*. Прычынай гэтых падзей паслужыла рашэнне гарадскога савета Новага Горада аб арышце некалькіх замяшаных у беспарадках гусітаў, якіх пасадзілі ў турму ратушы. Пасля ранішняй нядзельнай імшы да Навамесцкай ратушы падступіў натоўп вернікаў-гусітаў на чале са святаром Янам Жэліўскім і іншымі гусіцкімі правадырамі (сярод якіх быў і Ян Жыжка), з намерам вызваліць вязняў. Падчас лаянкі з членамі савета ў Святыя дары, прынесеныя гусітамі з сабой, патрапіў кінуты з акна ратушы камень. Гэта стала сігналам да лютых дзеянняў натоўпу: уварваўшыся ў ратушу, гусіты выкінулі ў акно гарадскога пуркмістра, суддзю і трынаццаць іншых членаў савета. Падаючы з вокнаў, яны разбіваліся аб маставую і дабіваліся натоўпам. Менавіта гэта акцыя паслужыла пачаткам доўгіх братазабойчых гусіцкіх войнаў.

Дамінанта ратушы і ўсёй Карлавай плошчы — шасціпавярховая ратушная вежа — была закладзена ў 1451 годзе на рагу плошчы і Водзічкавай вуліцы. Будаўніцтва вежы было скончана ў 1456 годзе. Вышыня яе складае 70 метраў, а лесвіца, якая вядзе на верх вежы, складаецца з 212 ступеняў. Ніжні паверх вежы выкарыстоўваўся ў якасці турмы. Справа ад уваходу ў вежу з боку Водзічкавай вуліцы на вышыні 2 метраў ад тратуара быў умантаваны эталонны металічны *пражскі аршын* даўжынёй 591,4 мм, прызначаны для патрэб рыначнага гандлю. 

Фрэска на скляпенні ратушнай капэлы.
На першым паверсе вежы была пабудавана капэла Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Вацлава ў гатычным стылі, пазней перабудаваная ў стылі барока. Акрамя іншага, капэла служыла апошнім духоўным прыстанкам прысуджаных да смерці вязняў. На скляпеннях капэлы была зроблена фрэска на тэму правасуддзя. Верхні паверх вежы служыў жыллём вартаўніка. Дах і галерэя вежы былі рэканструяваны ў 1722—1725 гадах і ў такім выглядзе захаваліся да нашых дзён.

Ратуша на Карлавай плошчы (верагодна, да пажару). Малюнак XVI стагоддзя.
У 1520—1526 гадах пад кіраўніцтвам Бенедыкта Рэйта паўднёвае крыло і галоўны фасад ратушы былі перабудаваны ў рэнесансным стылі. Аднак у 1559 годзе ў вежу ратушы стукнула маланка, у выніку чаго здарыўся моцны пажар, які практычна знішчыў будынкі ратушы. Пазней купал вежы быў разбураны бурай. Працы па аднаўленні пасля пажару ўзначаліў нямецкі архітэктар і будаўнік Баніфацый Вольмут. Пад яго кіраўніцтвам былі збудаваны ў рэнесансным стылі заходняе і паўночнае крылы ратушы, у гэтым жа стылі было перабудавана ўсходняе крыло (на вуліцы Водзічкавай). Зала ратушы была адноўлена ў гатычным стылі, аднак рабрыстае гатычнае скляпенне цяпер падтрымлівалі рэнесансныя апоры. Вынікам аднаўлення і рэканструкцыі стала ратуша з чатырма крыламі, аркадным дваром і вежай у паўднёва-ўсходнім вугле.

Ратуша ў стылі ампір. Фота 1871 года.
Навамесцкая ратуша выконвала функцыі рэзідэнцыі муніцыпальнага савета да 1784 года, калі кароль Іосіф II аб'яднаў чатыры пражскія гарады ў адзін і вызначыў рэзідэнцыяй новых гарадскіх органаў кіравання Старамесцкую ратушу. У будынку Навамесцкай ратушы былі размешчаны суд па крымінальных справах і камеры папярэдняга зняволення (дзе, акрамя іншых, утрымліваліся Ян Сладкі Козіна і ўдзельнікі рэвалюцыі 1848 года). У адпаведнасці з новым прызначэннем, у 1806—1811 гадах частка ратушы была перабудавана ў стылі ампір па праекце Карла Шміта.

У 1905—1906 гадах рэканструкцыяй ратушнай вежы з мэтай надання ёй першапачатковага выгляду займаліся архітэктары Антанін Віегл і Каміл Гільберт. Акрамя таго, на фасадзе ратушы, які выходзіць на Карлаву плошчу, былі адноўлены вялікія рэнесансныя вокны ў галоўную залу ратушы і рэнесансныя гербавыя шчыты.

У 1958—1959 гадах у галоўнай ратушнай зале была створана зала шлюбаў акругі Прага 2. Больш сур'ёзная рэканструкцыя ўнутры будынкаў ратушы была праведзена па праекце Вацлава Гірсы ў 1976—1996 гадах, прыстасаваўшы іх для адміністрацыйных патрэб акругі.

Літаратура
----------

* Ravik, Slavomír. *Velká kniha o Praze*. 2000. ISBN 80-86367-05-3
* Hora-Hořejš, Petr. *Toulky Českou minulostí*. II. 1997. ISBN 80-7214-014-0
* Václav Ledvinka, Jiří Pešek. *Praha*. 2000. ISBN 80-7106-320-7
* Jaroslava Staňková, Jiří Štursa, Svatopluk Voděra. *Pražská architektura : významné stavby jedenácti století*. Praha, 1991. ISBN 80-900209-6-8

Спасылкі
--------

* Historie Novoměstské radnice //www.nrpraha.cz
* Навамесцкая ратуша //pragagid.ru
* Навамесцкая (наваградская) ратуша //www.ilovecz.ru Архівавана 27 снежня 2013.
* Нове-Места: Карлава плошча і яе наваколлі //www.cityprague.ru Архівавана 27 снежня 2013.
* Навамесцкая ратуша //prahafx.ru

| ⛭Нацыянальныя помнікі культуры Чэшскай Рэспублікі: Прага |
| --- |
| 1962 | Віфліемская капліца • Вышаград • Палац Кінскіх • Карлаў мост са скульптурным убраннем • Каралінум • Нацыянальны музей • Нацыянальны помнік на Віткаве з магілай Невядомага салдата • Нацыянальны тэатр • Навамесцкая ратуша • Поле бітвы на Белай Горы з курганам і Летні замак Гвезда з запаведнікам • Пражскі Град • Саслоўны тэатр • Старамесцкая ратуша • Храм Дзевы Марыі прад Тынам • Чэшскія каралеўскія рэгаліі • |  |
| 1978 | Анежскі манастыр • Манастыр на Словенах • Помнік антыфашысцкаму супраціўленню ў Кобылісах • Ганаровае пахаванне саюзных войскаў і байцоў за свабоду на Ольшанах • |
| 1988, 1989 | Архіў Чэшскай кароны • Гарадзішча і кельцкі апідум Завіст • Дом мастакоў (Рудальфінум) • Грамадскі дом Прагі з Парахавой брамай • Помнік чэшскага супраціўлення 1939—1945 «Печкарна» • Страгаўскі кляштар • |
| 1991, 1992 | Бржэўнаўскі кляштар • Будынкі Парламента Чэшскай Рэспублікі (Штэрнберкскі палац, Вальдштэйнскі палац, Колаўрацкі палац, Малы Фюрстэнбергскі палац, Тгунаўскі палац і інш.) • |
| 1995 | Гарадзішча Шарка • Збраслаўскі манастыр • Клеменцінум • Мюлерава віла • Помнік Святому Вацлаву • Старыя яўрэйскія могілкі • Старамесцкая плошча • Старановая сінагога • Храм Святога Мікалая на Мала-Стране • |
| 2006 | Веліславава біблія • Вышаградскі кодэкс • Званы і цымбалы храма Святога Віта • Пасіянал абатысы Кунгуты • Збор аўтамабіляў NW і Tatra • Сукупнасць барочных алтарных карцін Карала Шкрэты і Пятра Брандля • |
| 2010 | Дом «Ля Чорнай Маці Божай» • Урывак лацінскага перакладу Далімілавай хронікі • Станцыя ачысткі сцёкавых вод • Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Божага на Вінаградах • |