**Гараднічанка** — рака ў Гродне і Гродзенскім раёне, правы прыток Нёмана.

Забудова ўздоўж Гараднічанкі на мал. Н. Орды, XIX ст.
Выток — на паўночным усходзе Гродна, у раёне вёсак Малышчына, Кульбакі. Працякае праз гістарычны цэнтр. У раёне пл. Леніна злучаецца з прытокам Юрысдыка (пачынаецца ў раёне вуліц Пушкіна, Дзяржынскага). Упадае ў Нёман у цэнтры Гродна, працякаючы паміж пагоркамі Каложскай царквы і Старога замку.. У міжрэччы р. Гараднічанкі і р. Нёман быў заснаваны горад Гродна.

Даліна ракі ў Гродне паблізу вуліцы Ажэшка ўтварае зону адпачынку, вядомую з XIX ст. як «Швейцарская даліна».

Назва
-----

Першапачатковая назва Гараднічанкі лічыцца крыніцай назвы горада Гродна. У сваю чаргу, адпачатным варыянтам тапоніма лічыцца форма «Горадзен», засведчаная як «Городенъ» у летапісных запісах пачынаючы ад XII ст.

Блізкім чынам у тыя часы мусіла называцца і Гараднічанка, ля ўтоку якой з Нёманам узнік горад. Так жа сама ад назваў невялікіх прытокаў буйных рэк пайшлі і назвы Віцебска, Гомеля, Бабруйска, Дзісны і інш. паселішчаў, першапачаткова ўзніклых на сутоку.

«Горадзен» — гідронім балцка-літоўскага паходжання. Такі ж корань таксама ў літоўскіх гідронімах *Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis*, латышскіх *Gard-upe, Gardena, Gardauņa*. На Верхнім Павоччы той жа корань *Gard-* у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам *-at-*).

Гэта пацвярджаецца і формай *Gar̃dinas* (Гардзінас), якая захавалася ў літоўскім маўленні аўтахтонных насельнікаў рэгіёна. Рэчка з дакладна такой жа назвай працякае на паўднёва-заходняй ускраіне літоўскага Панявежа.

Балцкі гідранімічны корань *Gard-* звязаны з індаеўрапейскім \**gherd-* «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага \**gher-* «хапаць, абдымаць»). Ад яго таксама і літоўскае *gardas* «загарода (для свойскай жывёлы)», праславянскае \**gordъ* «горад (агароджанае месца)».

Назва Горадзен з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія гідронімы тыпу Жлобін, Гамея (> Гамяюк), Габ’я (прыток Дзясны) якія ўрэшце ўзыходзяць да каранёў *\*gleb(h)-* «сціскаць», *\*gem-* «хапаць, сціскаць», \**ghabh* «хапаць, браць». Мяркуецца, што назвы з семантыкай «сціскання» адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера.

Значэнне назвы ракі можна перадаць як «Звілістая, кружлівая (рака)».

Заўвагі
-------

1. ↑  Хімічны маніторынг стану ракі Гараднічанка
2. ↑  У Гродна вада ў рацэ Гараднічанка паступова ператвараецца ў балота Архівавана 19 чэрвеня 2011.
3. ↑  Рэчка, якая стала ручаем Архівавана 4 сакавіка 2016.
4. ↑  *Швед В. В. и др.* Гораден. Рассказы из истории города (10 век — середина 16 века) = Горадзен. Аповеды з гісторыі горада (10 ст. — сярэдзіна 16 ст.). — Гродно, 1996. — 60 с.
5. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.
6. ↑  В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.
7. ↑
8. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.
9. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 359—360, 368—369, 407—408.
10. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.

| ⛭Нёман |
| --- |
| Левыя прытокі | 
* Асоцка
* Балтайі Анча
* Баранаўка
* Бярозка
* Валоўка
* Гавязнянка
* Горніца
* Дзетамлянка
* Жацераўка
* Залужанка
* Зэльвянка
* Ізва
* Ласосна
* Лоша
* Моўчадзь
* Пліса
* Прудовая
* Рось
* Свіслач
* Сэрвач
* Тур’я
* Уша
* Чарняўка
* Чорная Ганча
* Шашупэ
* Шчара

 |
| Правыя прытокі | 
* Альшанка
* Бойная
* Вілія (*Нярыс*)
* Гажанка
* Гараднічанка
* Гаўя
* Дзітва
* Дзяражанка
* Дубіса
* Дубніца
* Дудлянка
* Еленка
* Ельня
* Зазулька
* Залатая рэчка
* Заходняя Бярэзіна
* Іўянка
* Котра
* Лебяда
* Мінія
* Мяркіс
* Нявежыс
* Смолач
* Сула
* Тур’я
* Уса
* Уса
* Чорная
* Юра
* Ячонка

 |
| ГЭС | 
* Гродзенская
* Каўнаская

 |