**Дзяржсакратарыят Ватыкана** або **Дзяржсакратарыят Святога Прастола**, Папскі сакратарыят (*Secretaria Status seu Papaplis*) — цэнтральнае ведамства Рымскай курыі, прызначанае для непасрэднай падтрымкі Папы ў выкананні ім функцый.

Гісторыя
--------

Прататыпам сучаснага Дзяржаўнага сакратарыята стаў інстытут сакратароў (*secretarii*), які з'явіўся падчас пантыфікату папы Марціна V (1417-1431), і атрымаў сваю назву ад прыналежнасці да *Camera Secreta* («Тайная палата» — спецыяльная калегія, складзеная з саноўнікаў, якія служылі ў Апостальскім палацы). Задачы сакратароў заключаліся ў аператыўным і канфідэнцыйным вырашэнні пытанняў, звязаных з дыпламатычнай перапіскай Святога Пасаду.

У 1456 годзе Папа Калікст III абмежаваў колькасць сакратароў да шасці, Інакенцій VIII канстытуцыяй *Non debet reprehensibile* (1487) павялічыў іх колькасць да 24 і аб'яднаў іх у Калегію Апостальскіх Сакратараў. На чале гэтай калегіі стаяў *secretarius domesticus* (асабісты або хатні сакратар), які з цягам часу стаў найбліжэйшым супрацоўнікам Папы і ўзяў на сябе поўную адказнасць за знешнюю палітыку Святога Пасаду. Падчас пантыфікату Льва X (1513—1521) побач з *secretarius domesticus* існавала пасада *secretarius intimus* або *major* (г.зн. бліжэйшага або галоўнага сакратара). Папа Павел V (1605-1621) першым надаў яму тытул дзяржаўнага сакратара. Ліквідацыя Калегіі апостальскіх сакратароў папам Інакенційем XI у 1678 г. стала першым крокам да арганізацыі Дзяржаўнага сакратарыята ў яго сучаснай форме. Падчас рэформ Папы Інакенція XII завяршылася таксама трансфармацыя Дзяржсакратарыята, у выніку якой гэты орган Рымскай курыі ўзначаліў кардынал з афіцыйным тытулам Дзяржсакратара, а сам Дзяржсакратарыят узяў на сябе кіраўніцтва ўсімі аспектамі палітыкі Святога Пасаду. У 1833 г. Папа Грыгорый XVI заснаваў другі Дзяржаўны Сакратарыят «па ўнутраных справах дзяржавы», аднак у 1846 г. Пій IX аднавіў адзіны Дзяржаўны Сакратарыят і, каб падзяліць два віды дзейнасці, ён стварыў дзве службы ў яго структуре — знешніх і ўнутраных спраў. Далейшыя рэформы Дзяржсакратарыята былі вызначаны канстытуцыяй папы Пія X *Sapienti consilio* (1908 г.) і замацаваны Кодэксам кананічнага права 1917 г. (канон 263). Канстытуцыя Паўла VI *Regimini Ecclesiae universae* (1967) паставіла Дзяржсакратарыят на чале ўсіх дэпартаментаў Рымскай курыі і надала яму характар Папскага сакратарыята. Падчас рэформы Рымскай курыі, праведзенай Іванам Паўлам ІІ, структура Дзяржсакратарыята набыла сучасны выгляд; гэтая структура была заснавана Кодэксам кананічнага права 1983 г.

Кіраўнік Дзяржсакратарыята
--------------------------

Дзяржсакратарыят узначальвае Дзяржаўны сакратар (павінен мець ранг кардынала), які прызначаецца Папам *Ad nutum Sanctae Sedis*. Дзяржсакратар пакідае за сабой права склікаць кардыналаў-прэфектаў, якія ўзначальваюць іншыя аддзелы Рымскай курыі, для каардынацыі іх дзейнасці. Яму падпарадкоўваецца і ўрад горада-дзяржавы Ватыкан. Калі Святы Пасад вакантны, Дзяржсакратар здымаецца са сваёй пасады, кіраўніцтва Дзяржсакратарыятам пераходзіць да яго намесніка, які падпарадкоўваецца Калегіі кардыналаў.

Структура
---------

У цяперашні час структура і задачы Дзяржсакратарыята рэгулююцца палажэннямі апостальскай канстытуцыі Папы Яна Паўла II *Pastor Bonus* ад 28 чэрвеня 1988 г. Дзяржсакратарыят складаецца з Дэпартамента агульных спраў і Дэпартамента адносін з дзяржавамі. Пад агульным старшынствам Дзяржсакратарыята Дзяржаўнага сакратара работу першага Дэпартамента каардынуе яго намеснік, другога — сакратар.

### Аддзел агульных пытанняў

Дэпартамент агульных спраў займаецца штодзённымі справамі службы Папы, разглядае пытанні, якія не ўваходзяць у кампетэнцыю іншых аддзелаў Рымскай курыі, а таксама каардынуе іх дзейнасць. Гэты аддзел рэгламентуе функцыі і дзейнасць прадстаўнікоў Святога Пасаду, асабліва ў справах, якія тычацца асобных Касцёлаў. Усё, што звязана з прысутнасцю дыпламатычнага корпуса пры Апостальскай Сталіцы, належыць да кампетэнцыі Дэпартамента агульных спраў. Па ўзгадненні з іншымі аддзеламі аддзел займаецца рознымі аспектамі прадстаўніцтва і дзейнасці Святога Пасаду ў міжнародных арганізацыях — як каталіцкая, так і інш. Акрамя таго, Дэпартамент рэдагуе і распаўсюджвае апостальскія канстытуцыі, пасланні і іншыя дакументы, даручаныя яму Папам; складае ўсе акты, звязаныя з прызначэннем на пасады ў Рымскай курыі і іншых арганізацыях, падпарадкаваных Святому Пасаду, якія павінны быць зацверджаны Папам. Дэпартамент агульных спраў выдае таксама афіцыйнае выданне Святога Пасаду — *Acta Apostolicae Sedis*, публікуе асобныя энцыклікі і іншыя пасланні Папы і інфармацыю аб дзейнасці Святога Пасаду праз спецыяльную прэс-службу *Sala Stampa*; разам з другім аддзелам Дзяржсакратарыята — Аддзел па сувязях з дзяржвамі— курыруе дзейнасць газеты «*L'Osservatore Romano»,* Ватыканскага радыё і Ватыканскага тэлевізійнага цэнтра. Праз Статыстычную службу Дэпартамент агульных спраў збірае і публікуе даныя, якія тычацца жыцця Рымска-каталіцкага Касцёла, у тым ліку выдае *Annuario Pontificio*.

Да нядаўняга часу Дэпартамент агульных спраў узначальваў намеснік дзяржсакратара арцыбіскуп Фернанда Філоні. У цяперашні час яе ўзначальвае Джавані Анджэла Беку.

#### Намеснікі Дзяржсакратара Святога Пасаду па агульных справах:

* Анджэла Дэл'Аква (17 лютага 1953 г. — 29 чэрвеня 1967 г.);
* Джавані Бенелі (29 чэрвеня 1967 г. — 03.06.1977 г.);
* Джузэпэ Капрыа (14 чэрвеня 1977 г. — 28 красавіка 1979 г.);
* Эдуарда Марцінес Самалі (5 мая 1979 г. — 23 сакавіка 1988 г.);
* Эдвард Кэсідзі (23 сакавіка 1988 г. — 12 снежня 1989 г.);
* Джавані Батыста Рэ (12 снежня 1989 г. — 16 верасня 2000 г.);
* Леанарда Сандры (16 верасня 2000 г. — 01.07.2007);
* Фернанда Філоні (1 ліпеня 2007 г. — 10 мая 2011 г.);
* Джавані Анджэла Беку (10 мая 2011 г. —).

### Аддзел па сувязях з дзяржавамі

Аддзел па адносінах з дзяржавамі каардынуе адносіны Святога Пасаду з урадамі розных краін і ўмацоўвае яго дыпламатычныя сувязі. Задачамі гэтага аддзела з'яўляюцца:

1. Развіццё дыпламатычных адносін з дзяржавамі і іншымі суб'ектамі міжнароднага права, заключэнне разнастайных пагадненняў і дагавораў, у тым ліку канкардатаў;
2. Прадстаўніцтва Святога Пасаду ў міжнародных арганізацыях і на кангрэсах, прысвечаных пытанням грамадскага характару, па ўзгадненні з кампетэнтнымі аддзеламі Рымскай курыі;
3. Разгляд у асаблівым кантэксце сваёй дзейнасці пытанняў, якія тычацца папскіх прадстаўнікоў. У асаблівых абставінах, з паўнамоцтваў Папы і ў каардынацыі з кампетэнтнымі аддзеламі Курыі, Дэпартамент па адносінах з дзяржавамі выконвае ўсё неабходнае для прызначэння біскупаў і для вырашэння іншых пытанняў, якія тычацца асобных Касцёлаў. У іншых выпадках, асабліва падчас заключэння канкардатаў, Дэпартамент вядзе перамовы з урадамі краін свету.

Сакратар у адносінах з дзяржавамі Дзяржсакратарыята - «міністр замежных спраў» Ватыкана, да нядаўняга часу гэтую пасаду займаў тытулярны арцыбіскуп Чэзарыяны Джавані Лаёла, які стаў губернатарам Ватыкана і кіраўніком Папскай камісіі па справах Дзяржавы Ватыкан. Яго пераемнікам стаў арцыбіскуп Дамінік Мамбэрці.

Літаратура
----------

* «Дзяржаўны сакратарыят» // Каталіцкая энцыклапедыя. Т.1. Выгляд. францысканцы Масква: 2002