**Баснійска-герцагавінская пяхота** (ням.: Bosnisch-herzegowinische Infanterie) — складовая частка сухапутных войскаў аўстра-венгерскіх узброеных сіл у 1894—1918 гг. Нацыянальнае вайсковае фарміраванне з славянскага мусульманскага насельніцтва Босніі і Герцагавіны ў складзе Аўстра-Венгрыі ў 1894—1918 гг.

Гісторыя
--------

У 1878 годзе Аўстра-Венгрыя заняла тэрыторыю Босніі і Герцагавіны разам з Навапазарскім санджаком, які ў той час уваходзіў у склад Асманскай імперыі. У тым жа годзе падчас Берлінскага кангрэса было прынята рашэнне перадаць гэтыя тэрыторыі пад кантроль Аўстра-Венгрыі, хаця яны заставаліся дэ-юрэ ў межах Асманскай імперыі. Гэта працягвалася да 1908 года, калі Боснія і Герцагавіна стала асобнай часткай Аўстра-Венгрыі. Працэс інтэграцыі ў склад імперыі Габсбургаў прадугледжваў таксама пераход баснійскіх ваеннаслужачых у аўстра-венгерскую армію. Кіраўніцтва дзяржавы прыняло рашэнне стварыць нацыянальныя войскі баснійскіх мусульман. Першапачаткова гэта былі роты, колькасць якіх пастаянна павялічвалася, што прывяло да іх рэарганізацыі ў батальёны (з 1885 года — 12 батальёнаў). Пазней, у 1894 годзе былі створаны чатыры пяхотныя палкі і адзін батальён палявых егераў (у 1903 годзе з аб’яднаных рот баснійскіх пяхотных палкоў). Каб падкрэсліць нацыянальную ідэнтычнасць баснійскіх палкоў, была ўведзена ўласная нумарацыя (№ 1—4). Падчас Першай сусветнай вайны колькасць палкоў павялічвалася за кошт мусульманскага насельніцтва тэрыторый, занятых Аўстра-Венгрыяй (Албанія). Баснійска-герцагавінскія часці ўдзельнічалі ў Першай сусветнай вайне. У 1918 годзе пасля распаду Аўстра-Венгрыі яны таксама спынілі сваё існаванне.

Палкавое свята палкоў было 7 кастрычніка 1908 года. (дзень анексіі тэрыторыі Аўстра-Венгрыяй).

Палкавым маршам баснійскіх пехацінцаў быў твор Эдварда Вагнеса «Ідуць боснікі» (ням.: Die Bosaken Kommen).

Баявых сцягоў баснійскія часці не мелі.

1-ы і 3-і стралковыя палкі баснійцаў лічыліся элітарнымі, таму што батальёны іх пяхоты размяшчаліся ў сталіцах дзяржавы: Вене і Будапешце адпаведна.

* Баснійскі пехацінец, 1880-я.Баснійскі пехацінец, 1880-я.
* Баснійскія салдаты і імам на фронце (1914—1918).Баснійскія салдаты і імам на фронце (1914—1918).
* Эрцгерцаг Яўген разглядае пазіцыі баснійцаў (1914—1918).Эрцгерцаг Яўген разглядае пазіцыі баснійцаў (1914—1918).
* Франц Конрад фон Гётцэндорф падчас агляду баснійскіх пехацінцаў у Паўднёвым Ціролі.Франц Конрад фон Гётцэндорф падчас агляду баснійскіх пехацінцаў у Паўднёвым Ціролі.
* Магілы баснійскіх салдат, забітых у Першай сусветнай вайне. Інсбрук.Магілы баснійскіх салдат, забітых у Першай сусветнай вайне. Інсбрук.

Арганізацыя
-----------

Структура баснійска-герцагавінскай пяхоты ў афіцыйных дакументах
У 1894 годзе пачалося фарміраванне баснійска-герцагавінскіх пяхотных палкоў з мусульманскага насельніцтва акупіраванай тэрыторыі. Палкі № 1—3 налічвалі чатыры батальёны ў сваім складзе, а 4—ы полк меў тры батальёны. Афіцэрамі ў палках былі прадстаўнікі розных народаў Аўстра-Венгрыі. Каб накіраваць духоўныя патрэбы ў баснійскія часці, быў уведзены Інстытут палявых імамаў. Па стане на ліпень 1914 года арганізацыя баснійскай пяхоты была наступнай:

* **1-ы баснійска-герцагавінскі пяхотны полк** (ням.: Bosnisch-hercegovinisches Infanterie Regiment Nr. 1)   
Раён папаўнення — Сараева.   
Год стварэння — 1.01.1894.   
Дыслакацыя: Вена, Вінер-Нойштат.
* **2-гі баснійска-герцагавінскі пяхотны полк** *(*ням.: Bosnisch-hercegovinisches Infanterie Regiment Nr. 2*)*   
Раён папаўнення — Баня-Лука.   
Год стварэння — 1.01.1894.   
Месцазнаходжанне: Грац, Баня-Лука.
* **3-ці баснійска-герцагавінскі пяхотны полк** *(*ням.: Bosnisch-hercegovinisches Infanterie Regiment Nr. 3*)*   
Раён папаўнення — Тузла.   
Год стварэння — 1.01.1894.   
Месцазнаходжанне: Будапешт, Тузла.
* **4-ы баснійска-герцагавінскі пяхотны полк** *(*ням.: Bosnisch-hercegovinisches Infanterie Regiment Nr. 4*)*   
Раён папаўнення — Мостар.   
Год стварэння — 1.01.1894.   
Месцазнаходжанне: Трыест, Мостар.
* **Баснійска-герцагавінскі палявы егерскі батальён** *(*ням.: Bosnisch-hercegovinisches Feldjägerbataillon*)*   
Раён папаўнення — Сараева.   
Год стварэння — 1.1.1903.   
Месцазнаходжанне: Брук-ан-дэр-Ляйт.

Падчас Першай сусветнай вайны былі створаны яшчэ 4 палкі баснійскай пяхоты (№ 4—8).

Уніформа і абсталяванне
-----------------------

Падраздзяленні баснійска-герцагавінскай пяхоты мелі ідэнтычную экіпіроўку і форму для пяхоты сумеснай аўстра-венгерскай арміі, з некаторымі адрозненнямі. Так, галаўным уборам воіна была феска. Для паўсядзённай формы аддзення — сіні, для параднай — чырвоны з чорным пэндзлем. Падчас Першай сусветнай вайны фескі пачалі вырабляць ахоўнага колеру, як і астатнюю форму. Нягледзячы на тое, што феска гэта традыцыйны мусульманскі галаўны ўбор, нават афіцэры, якія былі не мусульмане, насілі яго. Як і ў астатняй арміі, палкавыя знакі ў выглядзе дубовых і яловых галінак, а таксама памятныя значкі таксама маглі быць замацаваныя ў фесцы. Палкавы колер баснійскіх палкоў быў чырвоным, металічных элементаў — жоўты. На кнопках рымскімі лічбамі быў пазначаны нумар палка. Нанесены колер баснійскага егерскага батальёна быў зялёным, як гэта было і ў астатніх палявых егераў.

* Баснійскі пехацінец у параднай форме.Баснійскі пехацінец у параднай форме.
* Баснійскі егер у параднай форме.Баснійскі егер у параднай форме.
* Баснійскі егер у паўсядзённай форме.Баснійскі егер у паўсядзённай форме.
* Кіцель дабраахвотніка першага году службы, яфрэйтара 1-га баснійскага пяхотнага палку.Кіцель дабраахвотніка першага году службы, яфрэйтара 1-га баснійскага пяхотнага палку.

Зноскі
------

1. ↑  Адаменко Д. Ярош О. 2006, с. 25—26.
2. 1 2 3  Адаменко Д. Ярош О. 2006, с. 33.
3. 1 2  Адаменко Д. Ярош О. 2006, с. 26.
4. ↑   Jung P. Pavlovic D. The Austro-Hungarian Forces in World War I (II) 1914-18. — Man-at-Arms 392, Osprey publishing, 2003. — р. 43
5. ↑   Lukas J. Fighting Troops of the Austro-Hungarian Army: 1868—1914. — NY, 1987. — р. 256.
6. ↑   Архівавана 23 снежня 2019.

Гл. таксама
-----------

* Узброеныя сілы Аўстра-Венгрыі
* Сухапутныя войскі Аўстра-Венгрыі

Літаратура
----------

* *Адаменко Д. Ярош О.* Императорский и королевский военный мундир: 1914 год. — К. 2006.


| ⛭Сцяг Аўстра-Венгрыі Узброеныя сілы Аўстра-Венгерскай імперыі ў Першай сусветнай вайне  |
| --- |
| Групы армій | 
* Бём-Эрмалі
* Эрцгерцага Карла
* Конрада
* Эрцгерцага Ёзэфа
* Бароевіча
* Кёвеса

 |
| Арміі | 
* 1-я
* 2-я
* 3-я
* 4-я
* 5-я
* 6-я
* 7-я
* 10-я
* 11-я
* 12-я

 |
| Карпусы | 
* I
* II
* III
* IV
* V
* VI
* VII
* VIII
* IX
* X
* XI
* XII
* XIII
* XIV
* XV
* XVI

 |
| Іншыя | 
* Польскія легіёны
* Баснійска-герцагавінская пяхота
* Украінскія сечавыя стральцы

 |