recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вільярыка.

**Вільярыка** — вулкан у Араўканіі, Чылі. Размешчаны ў Паўднёвых Андах ў Нацыянальным парку Вільярыка. З'яўляецца стратавулканам, дасягае вышыні 2847 м, узвышаецца над аднайменным возерам і горадам. Вулкан утварыўся ў кальдэры, якая ўтварылася 3500 гадоў таму на паўночна-заходнім ускрайку больш старажытнай плейстацэнавай 6-кіламетровай кальдэры. Акрамя Вільярыкі ў кальдэры каля 30 шлакавых конусаў і вулканічных разломаў. Мясцовасць у дадзеным раёне пераважна складаецца з базальту і андэзітаў. Базальтавыя пароды маюць больш ранняе паходжанне, чым андэзіты. У сучасны перыяд адбываліся магутныя плініянскія вывяржэнні, якія пакрывалі мясцовасць ў радыусе 20 км. Лававыя патокі дасягалі адлегласці 18 км, якія зыходзілі з вяршыннага кратара і вулканічных разломаў. Вывяржэнні фіксаваліся, пачынаючы з 1558 года.

Зноскі
------

1. ↑  Вильяррика (англ.) на сайце Global Volcanism Program Смітсанаўскага інстытута (праверана 12 сакавіка 2013)

Спасылкі
--------

* Вильяррика (англ.) на сайце Global Volcanism Program Смітсанаўскага інстытута
* Volcano Live - John Seach
* Праект па візуальным назіранні за вулканам Вільярыка
* Від на вулкан зверху
* Апісанне вулкана ў Andeshandbook
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Заранка (значэнні).
**«Зара́нка»** — беларускае эміграцыйнае выдавецтва, якое існавала ў 1946—1972 гадах. Заснавана Язэпам Гладкім у Ватэнштэце. Выдала «Лемантар» (1946), падручнік геаграфіі (1947), чытанкі «Родны палетак» і «Малюнкі мінулага» (1947), «Наша краіна» і «Помнікі старажытнасці» (1948), зборнікі беларускіх народных песень і казак. Аднавіла дзейнасць у Нью-Ёрку ў пачатку 1960-х гадоў. Выпусціла больш за 10 кніжак і брашур, у тым ліку «Лемантар для школаў і хатняга навучання» (1964), «Для малых дзетак» (1965), зборнік народных песень «Дудар» (2-е выданне, 1970), «Прыказкі Лагойшчыны» (1966), «Краёвы слоўнік Лагойшчыны» (1970), «Забабоны Лагойшчыны» (1972) і іншыя кнігі. Спыніла дзейнасць у сувязі са смерцю яго заснавальніка.

Зноскі
------

1. ↑  *А. С. Ляднёва.* «Заранка», бел. выдавецтва ў эміграцыі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — С. 537.
2. ↑  *Вітаўт Кіпель*. Беларусы ў ЗША. — Менск: «Беларусь», 1993. — С. 200.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
* «Заранка», бел. выдавецтва ў эміграцыі // Беларускі фальклор: энцыклапедыя. Т. 1: А капэла — Куцця / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2005. — С. 525. — ISBN 985-11-0334-9 (Т. 1), ISBN 985-11-0335-7.
**Акрэдытыў** — умоўнае грашовае абавязацельства, якое прымаецца банкам (банкам-эмітэнтам) па даручэнні загададацеля (плацельшчыка па акрэдытыву), ажыццявіць плацёж на карысць бенефіцыяра (атрымальніка сродкаў па акрэдытыву) указанай у акрэдытыве сумы па прадстаўленні апошнім у банк дакументаў у адпаведнасці з умовамі акрэдытыва ў названыя ў тэксце акрэдытыва тэрміны, або аплаціць, акцэптаваць або ўлічыць пераводны вексель, ці даць паўнамоцтвы іншаму банку (выконваючаму банку) вырабіць такія плацяжы або аплаціць, акцэптаваць або ўлічыць пераводны вексель.

Гл.таксама
----------

* Аванс

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4000910-5 · LCCN: sh85076244 · Microsoft: 2780232260 · NDL: 00571188 |
**«Зарававель перад Дарыем»** — карціна галандскага мастака Нікалауса Кнюпфера са збору Дзяржаўнага Эрмітажа.

Карціна напісана на дубовай дошцы і ілюструе старазапаветны сюжэт, апісаны ў некананічнай Другой кнізе Ездры (3:4—24, 4:1—41): целаахоўнікі персідскага цара Дарыя паспрачаліся наконт таго, што ўсяго мацней. Упрыгожаны вінаградным лісцем абараняў сілу віна. Целаахоўнік у чырвоным плашчы і кароне стаяў за царскую ўладу. І трэці целаахоўнік, па імі Зарававель, усхваляў сілу жанчын і ісціны. Над ім на аблоках намалявана алегарычная фігура Ісціны з вагамі ў руках у акружэнні анёлаў-пуці, трое з якіх трымаюць перад Ісцінай раскрытую кнігу — сімвал мудрасці і праўды — з нечытэльным надпісам лацінскім шрыфтам. Жаночая фігура са скруткам у руках побач з Дарыем з'яўляецца персаніфікацыяй краіны Персіі. Злева на падножжы трона стаіць подпіс мастака: *NKnupfer* (*NK* — лігатурай).

Злева ўнізе белай фарбай нанесены нумар 120 — пад гэтым нумарам карціна значылася ў вопісах Паўлаўскага палаца; у правым ніжнім куце чырвонай фарбай напісаны нумар 78 — яго значэнне нявысветлена. Па перыметры карціны маюцца значныя пацёртасці ад рам, правы ніжні куток дошкі адколаты. На абароце карціны стаіць чырвоны сургучная пячатка імператара Паўла I і стаіць налепка з надпісам «ПДМ 1919» (Паўлаўскі палац-музей).

Дакладная дата стварэння карціны невядомая, у каталогу-рэзанэ творчасці мастака, складзеным у 2005 годзе Дж. Сакстан, гаворыцца што карціна напісана пасля 1644 года, гэтае датаванне падтрымана і ў Эрмітажы.

Ранняя гісторыя карціны невядомая, першыя згадкі пра яе адносіцца да 10 мая 1764 года — карціна фігуравала на аўкцыёне ў Боне пры распродажы збору курфюрста Клеменса Аўгуста Баварскага, дзе яе купіў прыдворны саветнік Брогія. У канцы XVIII стагоддзя карціну набыў імператар Павел I і яна знаходзілася ў Паўлаўскам палацы. У канцы 1920-х гадоў яе збіраліся прадаць за граніцу і выдалі ў кантору «Антыкварыят», аднак продаж не адбыўся і ў 1931 годзе карціна перададзена на захоўванне ў Эрмітаж.

Першапачаткова карціна насіла назву «Гісторыя Артаксеркса», пасля сюжэт тлумачыўся як «Данііл, які абараняе Сусану ад паклёпу» і «Алегорыя правасуддзя». Правільную атрыбуцыю сюжэту карціны зрабіў Ю. І. Кузняцоў у 1974 годзе. У Нідэрландах прынята трохі іншая трактоўка сюжэту «Зарававель у Дарыя просіць дазволу аднавіць Іерусалімскі храм».

Зноскі
------

1. ↑  Расшыфроўка сімвалаў і персанажаў: *Кузнецов Ю.* Голландская живопись XVII—XVIII веков в Эрмитаже. Очерк-путеводитель. — Л. Искусство, 1988. — С. 147.
2. ↑  *Saxton J.* Nicolaus Knupfer, an original artist: Monograpf and catalogue raisonne of paintings and drawings. — Doornspijk, 2005. — N 16.
3. ↑  *Соколова И. А.* Государственный Эрмитаж. Голландская живопись XVII—XVIII веков: каталог коллекции: в 4 т. — СПб.: Изд-во Государственного Эрмитажа, 2017. — Т. 2. — С. 251.
4. ↑  Государственный Эрмитаж. — Кнюпфер, Николас. «Зоровавель перед Дарием».
5. ↑  *Kuznetzow J. I.* Nikolaus Knupfer (1603?—1655) // Oud Holland. — 1974. — N 88 (3). — P. 169—181.
6. ↑  RKD.NL: Nicolaes Knüpfer. Sorobabel voor Darius: hij vraagt vergunning de tempel van Jerusalem te mogen herbouwen
**Самаджвадзі парты** (літар. *Сацыялістычная партыя*) — палітычная партыя ў Індыі, пазіцыяніруе сябе як дэмакратычная сацыялістычная партыя. Базіруецца ў штаце Утар-Прадэш. 

Узнікла пры распадзе палітычнай арганізацыі Джаната Дал (*Народная ліга*), асноўнай да з'яўлення Бхаратыя джаната парты апазіцыйнай сілы ў краіне.

У Лок Сабха (ніжняй палаце індыйскага парламента) 15-га склікання валодае 22 мандатамі — 3-я па колькасці дэпутатаў партыя. Кіраўнік партыі — Мулаям Сінгх Ядаў, у мінулым — галоўны міністр Утар-Прадэша і міністр абароны Індыі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 5177280-2 · LCCN: no00007430 · VIAF: 149764961 |
**Саліх-рэіс** (прыбл. 1488 — 1568) — турэцкі карсар і адмірал асманскага флоту.

Біяграфія
---------

Саліх-рэіс зарэкамендаваў сябе як здольнага і ўмелага камандзіра як на моры, так і на сушы.

У 1529 годзе, разам з Айдзін-рэісам  (англ.) (бел. ён прымаў удзел у марской бітве з Іспаніяй ля вострава Фарментэра (Балеарскія астравы) знішчыўшы іспанскі флот разам з камандуючым.

Ён камандаваў правым флангам падчас знакамітай Прэвезскай бітвы  (руск.) (бел. дзе асманскі флот пад правадырствам Хайрадзіна Барбаросы разграміў праўзыходны па сіле флот Свяшчэннай Лігі.

У 1551 годзе за бліскуча праведзеную кампанію па заваёве Трыпалітаніі (сумесна з Тургут-рэісам  (руск.) (бел. і Сінан-пашой  (руск.) (бел.) яму быў падараваны тытул пашы і пост бейлербея Алжыра. Адначасова ён зрабіўся адміралам усяго асманскага флоту ў заходнім Міжземнамор'і. Пазней стараннямі Саліх-рэіса да Асманскай імперыі былі далучаны зямлі Марока, з прычыны чаго ўлада стамбульскіх уладароў распаўсюдзілася да самай Атлантыкі.

Памёр неўзабаве пасля няўдалай аблогі Мальты, у 1568 годзе.

Зноскі
------
**Самаакупнасць** — прынцып вядзення гаспадарчай дзейнасці, які прадугледжвае поўнае пакрыццё ўсіх выдаткаў на вытворчасць тавараў, работ і паслуг выручкай ад іх рэалізацыі. Пры нармальным становішчы спраў у вытворцы тавараў, работ і паслуг пасля іх рэалізацыі ўтвараецца прыбытак, які з’яўляецца крыніцай пашыранага ўзнаўлення. Пры недахопе сродкаў, атрыманых ад рэалізацыі прадукцыі, гаспадарчы суб’ект вымушаны звяртацца за крэдытам ці марнаваць («праядаць») ўласныя сродкі (статутны капітал, рэзервовыя фонды).

Гл. таксама
-----------

* Прыбытак
* Узнаўленне
* Фінансы прадпрыемства

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4151166-9 · Microsoft: 47702881 |
Від на Сан-Хасэ, самазваную «сталіцу Крамянёвай даліны».
**Крамянё́вая далі́на** (таксама **Сіліко́навая далі́на**, англ.: Silicon Valley) — неафіцыйная назва рэгіёна ў Сан-Францысцкай затоцы (*San-Francisco Bay Area*) у Паўночнай Каліфорніі, ЗША. Рэгіён атрымаў сваю назву з той прычыны, што там размешчана вельмі шмат высокатэхналагічных кампаній.

Асноўнымі сферамі дзейнасці фірм у Крамянёвай даліне з’яўляюцца электроніка, касмічная галіна, біятэхналогіі, камп’ютарнае абсталяванне і праграмнае забеспячэнне.

Гісторыя
--------

Да 1950-х гадоў рэгіён спецыялізаваўся на сельскай гаспадарцы, пераважна на вырошчванні і апрацоўцы фруктаў.

Пачынальнікам праекта стаў Стэнфардскі ўніверсітэт. Універсітэт у Стэнфардзе ў 1930-х гадах меў праблемы з фінансамі. Каб падтрымаць сваіх выпускнікоў, прафесар Фрэдэрык Тэрман (*Frederick Terman*), які працаваў на электра-інжынернай кафедры, вырашыў, што патрэбна зацікавіць выпускнікоў, каб яны не ад’яжджалі ў іншыя рэгіёны ЗША, а заставаліся ў Каліфорніі. Ён выступіў з ідэяй стварэння свайго даследчага цэнтра. Прафесар запрасіў сваіх ранейшых вучняў, двое з іх — Уільям Хьюлет і Дэвід Пакард. Яны заснавалі камп’ютарную кампанію *Hewlett Packard*, якая пазней стала сусветна вядомай як вытворца камп’ютараў. Потым пачалі адчыняцца малыя фірмы, якія засноўвалі факультэты і студэнты. Пасля гэтага пачалі далучацца ўжо існуючыя вялікія кампаніі.

Стварэнню новых фірм (*start-up*) спрыяла і спрыяе дагэтуль наяўнасць пэўнай колькасці венчурных фірм, якія спецыялізуюцца на фінансаванні інавацыйных праектаў. Судовыя справы, звязаныя з сутыкненнямі фінансавых інтарэсаў і пытаннямі інтэлектуальнай уласнасці, абслугоўваюць шматлікія юрыдычныя фірмы.

Фірмы ў Крамянёвай даліне
-------------------------

* *Adobe*
* *Advanced Micro Devices* (*AMD*)
* *Apple Inc.*
* *Cisco*
* *eBay*
* *Electronic Arts*
* *Google*
* *Hewlett-Packard*
* *Intel*
* *Intuit*
* *Maxtor*
* *National Semiconductor*
* *NVIDIA*
* *Oracle*
* *Sun Microsystems*
* *Symantec*
* *Yahoo!*

«Крамянёвыя даліны» ў іншых краінах
-----------------------------------

Падобныя навукова-прыкладныя цэнтры існуюць у Вялікабрытаніі, Францыі, Германіі. У Індыі, дзе апошнім часам імкліва развіваюцца камп’ютарныя тэхналогіі, парк высокіх тэхналогій заснаваны ў горадзе Бангалор.

У Беларусі існуе аналагічны праект пад назвай «Парк высокіх тэхналогій» (ПВТ).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Крамянёвая даліна
* ПВТ — пілотны праект беларускай «Сіліконавай даліны»
* Беларуска ў Сіліконавай даліне (Радыё Свабода, «Беларускае замежжа»)
* Пачынаецца «мабілізацыя» ў Парк высокіх тэхналогій
* Ці запрацуе ў Беларусі «Сіліконавая даліна»?
* Стандартам Парку высокіх тэхналогій адпавядаюць толькі 30-35 кампаній
* На 30% Парк высокіх тэхналогій будзе складацца з «жалеза»
* А. Лукашэнка падпісаў дэкрэт аб «Сіліконавай даліне»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4107751-9 · VIAF: 247673436 |
Марка ў гонар далучэння Літвы.
 Дагавор аб далучэнні Літоўскай Рэспублікі да Еўрасаюза.
**Уступленне Літвы ў Еўрапейскі Саюз** (літ.: Lietuvos įstojimas į Europos Sąjungą) — працэс далучэння Літвы да Еўрасаюза завяршыўся 1 мая 2004 года. Еўрапейскі Саюз быў пашыраны да 25 дзяржаў, Літва далучылася да яго адначасова з 9 іншымі дзяржавамі — Кіпрам, Чэхіяй, Эстоніяй, Латвіяй, Мальтай, Польшчай, Славакіяй, Славеніяй і Венгрыяй.

Гісторыя
--------

Літва падала афіцыйную заяўку на ўступленне ў Еўрасаюз 8 снежня 1995 года. Тым часам сяброўства ў ЕС выглядала перспектывай вельмі аддаленай будучыні. У 1997 годзе высветлілася, што Еўрасаюз пачынае працэс пашырэння на Усход, але ў спісе краін першай хвалі пашырэння Літва не згадвалася, замест яе ў спіс трапілі Эстонія, Чэхія, Польшча, Славенія і Венгрыя. Аднак узмоцненыя рэформы і рашучасць зрабіць усё неабходнае для набліжэння да крытэрыяў Еўрасаюза і дазволілі Літве «заскочыць» на падножку «еўрапейскага цягніка». Добрыя паказчыкі дэманстравала не толькі Літва, і ў 1999 годзе высветлілася, што да пяці раней заяўленых кандыдатаў у ЕС далучыліся яшчэ пяць краін.

Афіцыйныя перамовы пра ўступленне ў Еўрасаюз Літва пачала 15 лютага 2000 года, яны паспяхова завяршыліся 13 снежня 2002 года.

### Рэферэндум

Апошнім этапам на шляху Літвы ў ЕС быў усенародны рэферэндум, на якім жыхары краіны павінны былі выказаць сваё меркаванне пра будучае членства ў Еўрасаюзе. Адбыўся 10-11 мая 2003 года. Пэўныя асцярогі былі, некаторыя палітыкі спрабавалі разыграць карту еўраскептыцызму. Па выніках рэферэндуму 63 % выбаршчыкаў узялі ўдзел у галасаванні, 91 % выказаўся за сяброўства краіны ў ЕС.

### Далучэнне

Літва афіцыйна ўступіла ў Еўрасаюз 1 мая 2004 г. За месяц да гэтага, 29 сакавіка, Літва таксама стала членам НАТА, што было яшчэ адной важнай геапалітычнай перамогай у працэсе еўраатлантычнай інтэграцыі краіны. Такім чынам, ад моманту падачы афіцыйнай заяўкі да моманту ўступлення Літвы ў ЕС прайшло менш за дзесяць гадоў, хаця ў 1995 годзе наўрад ці хто мог паверыць, што інтэграцыя ў Еўрасаюз можа адбывацца такімі паскоранымі тэмпамі.

Бібліяграфія
------------

* Maniokas, Klaudijus; Vilpišauskas, Ramūnas; Žeruolis, Darius (2004) (in lt). *Lietuvos kelias į Europos Sąjungą*. Eugrimas. pp. 519. ISBN 978-9-9555-0164-0.
* Rupnik, Jacques; Zielonka, Jan (2003) (in en). *The Road to the European Union*. Manchester University Press. pp. 293. ISBN 978-0-7190-6561-3.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны часопіс ЕС : тэкст дагавора і іншыя акты, звязаныя з далучэннем
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ахоцін.

**Радзівон Арцёмавіч Ахоцін** (24 красавіка 1907, вёска Мары-Лугавая, Звянігаўскі раён, Марый Эл — 8 жніўня 1972) — адзін з кіраўнікоў партыйнага падполля і партызанскага руху ў Віцебскай вобласці.

Біяграфія
---------

Удзельнік савецка-фінляндскай вайны 1939—1940 гадоў. Член КПСС з 1940 года. Са жніўня 1941 года кіраўнік Межаўскай падпольнай арганізацыі (Расонскае партыйна-камсамольскае падполле), з мая 1942 года ўзначальваў штаб па кіраўніцтву партызанскім рухам у Расонскім раёне, адначасова быў камандзірам атрада, у ліпені 1942 — лістападзе 1943 гадоў камандзір Расонскай партызанскай брыгады імя І. В. Сталіна, адначасова член Расонскага РК КП(б)Б. З 1945 года служыў у Чырвонай Арміі, у 1947—1965 гадах на савецкай, партыйнай і адміністратыўна-гаспадарчай рабоце.

Яго імем названа вуліца ў гарадскім пасёлку Расоны.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Гейша** (яп.: 芸 者, «Чалавек мастацтва») — дзяўчына, якая забаўляе сваіх кліентаў (гасцей) танцам, спевамі, вядзеннем чайнай цырымоніі, гутаркай, у тым ліку на інтымныя тэмы. Нягледзячы на тое, што паняцце «гейша» з’яўляецца найбольш распаўсюджаным пры абазначэнні падобных артыстак, як у японскай, так і ў астатніх сусветных мовах, уключаючы беларускую, у цяперашні час сустракаюцца і іншыя назвы для гэтай прафесіі.

Гл. таксама
-----------

* Гетэра

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11999155f · GND: 4156345-1 · LCCN: sh85053673 · NDL: 00562287 · NKC: ph208674 |
**Гейжанава** — мясцовасць у паўночна-ўсходняй частцы Верхнядзвінска, другі па колькасці жыхароў жылы масіў горада са шматкватэрнай забудовай.

Гісторыя
--------

Першапачаткова такую назву мела сяло, якое ўзнікла ў XVIII стагоддзі на правым беразе ракі Дрыса насупраць горада Дрыса. У 1904 годзе сяло належала прычту дрысенскага сабора Святога Мікалая. У пачатку ХХ стагоддзя сяло налічвала 17 двароў і амаль 100 жыхароў. Пасля Другой сусветнай вайны сяло было ўключана ў склад горада. 

У 1981 годзе быў прыняты новы генеральны план горада Верхнядзвінска, у адпаведнасці з якім гэты раён стаў актыўна забудоўвацца шматкватэрнай панэльнай і цаглянай забудовай у 3-5 паверхаў па сучаснай вул. Першамайскай.

Лакалізацыя
-----------

З захаду натуральнай мяжой мясцовасці з'яўляецца рака Дрыса, праз якую пракладзены пешаходны мост, які спалучае раён з цэнтрам горада (для праезда ў цэнтр горада аўтатранспартам трэба ехаць праз Яніна); з усходу - аўтадарога Р-20 Наваполацк - граніца Латвіі (Грыгораўшчына); з поўдня і поўначы - вёскі Мыкава і Яніна адпаведна. 

Асноўныя вуліцы мясцовасці - Першамайская і Маскоўскага, другарадныя - Грыгаровіча, Себежская, Кірпічная і інш.

Прадпрыемствы
-------------

* Верхнядзвінскі хлебазавод РУВП «Віцебскхлебпрам»
* Верхнядзвінскі завод сталярных вырабаў

Літаратура
----------

* Памяць: гісторыка-дакуменальная хроніка Верхнядзвінскага раёна. У 2 кн. Кн. 2-я. - Мінск: Паліграфафармленне, 2000. - 396 с.
**Зямельная рэнта** — цана, якая выплачваецца за выкарыстанне абмежаванай колькасці зямлі і іншых прыродных рэсурсаў.

Зямельная рэнта — даход, які атрымлівае ўладальнік зямлі ад арандатараў зямельных участкаў. Зямельная рэнта выступае ў форме абсалютнай рэнты, дыферэнцыяльнай рэнты і манапольнай рэнты.

**Абсалютная зямельная рэнта** — адзін з відаў даходу ад уласнасці на зямлю, плата ўласніку за дазвол ужываць капітал да зямлі, выплачваецца арандатарам абсалютна з усіх участкаў зямлі незалежна ад урадлівасці (адсюль назва гэтага віду рэнты).

Гл.таксама
----------

* Аброк
* Эканамічная рэнта

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
**Ві́льям Ве́стан** (англ.: William Weston; каля 1444 - каля 1504 гг.) — англійскі мараплавец з Брысталя, даследчык усходняга ўзбярэжжа Паўночнай Амерыкі. 

Удзельнічаў у экспедыцыі Джона Кабата 1497 г. якая адкрыла кароткі паўночны шлях у Новы свет. У 1499 г. або ў 1500 г. Вільям Вестан арганізаваў новую экспедыцыю з Брысталя ў Паўночную Амерыку. Каралеўская перапіска сведчыць пра тое, што Генрых VII Цюдар ведаў пра плаванне Вільяма Вестана і аказваў яму падтрымку. Вынікі экспедыцыі не вядомы.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* John Cabot was not Bristol's only explorer Архівавана 8 верасня 2015.
* Evan T. Jones, Henry VII and the Bristol expeditions to North America: the Condon documents
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мачалаў.
**Павел Леанідавіч Мачалаў** (нар. 20 верасня 1974, г.п. Багушэўск, Сенненскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1995 годзе Віцебскі індустрыяльна-тэхналагічны тэхнікум, у 2000 годзе Беларускую дзяржаўную політэхнічную акадэмію. У 2000—2001 гадах архітэктар у «Творчай майстэрні архітэктара Кузняцова Я. С.», у 2001—2012 гадах у праектнай арганізацыі ЗАТ «Сіці-Арх», з 2012 года «Сіці-Арх плюс».

Член Беларускага саюза архітэктараў з 2004 года.

Пражывае ў Віцебску па вул. Праўды, 66/1.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мочалов Павел Леонидович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
**Гейрангер-фіёрд** (нарв.: Geirangerfjorden) — фіёрд у рэгіёне Сунмёрэ, размешчаны ў самай паўднёвай частцы фюльке Мёрэ-ог-Румсдал ў Нарвегіі. Знаходзіцца прыкладна ў 200 кіламетрах на паўночны ўсход ад Бергена і ў 280 кіламетрах на паўночны захад ад Осла. Фіёрд распасціраецца на 15 кіламетраў і ўяўляе сабой адгалінаванне Сторфіёрда. У ліпені 2005 года быў унесены ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

У Гейрангер-фіёрдзе размешчаны пасёлак Гейрангер. У ім размяшчаецца Музей фіёрдаў, які распавядае аб прыродазнаўчых гісторыі гэтага раёна Нарвегіі.

Аднымі са славутасцяў фіёрда з'яўляюцца вадаспады, найбольш вядомыя з якіх — Сем сясцёр, Фата нявесты і Жаніх. Па берагах размяшчаюцца стромкія скалы вышынёй да 1400 метраў і ледавікі. Уздоўж Гейрангер-фіёрда сустракаюцца таксама закінутыя фермы, некаторыя з якіх размешчаны на невялікіх пляцоўках горных уступаў, таму дабрацца да іх магчыма толькі па спецыяльных прыставаннях або лесвіцах з вяроўкі.

Галерэя
-------

* 
* 
*

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Гейрангер-фіёрд**
* Geiranger Tourist-Info Архівавана 6 красавіка 2016.  (нарв.)  (англ.)  (ням.)
* Гейрангер-фіёрд — афіцыйны турыстычны партал па Нарвегіі — visitnorway.com

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Нарвегіі |
| --- |
| 
Верф Бруген ·  Стаўкірка ва Урнесе ·  Шахцёрскі горад Рорус ·  Петрагліфы ў Альце ·  Архіпелаг Вега ·  Дуга Струвэ ·  фіёрды Гейрангер-фіёрд і Нерой-фіёрд
 |
**Крано́цкае возера** — буйное возера ва ўсходняй частцы паўвострава Камчатка, на тэрыторыі Краноцкага запаведніка, за 30 км на поўнач ад сусветна вядомай Даліны гейзераў, у Ялізаўскім раёне Камчацкага края Расіі.

Асноўныя звесткі
----------------

З'яўляецца самым вялікім прэснаводным возерам Камчаткі. Яго плошча складае каля 242 км². Мае форму роўнабаковага трохвугольніка. Сярэдняя глыбіня 51 м, максімальная глыбіня 148 м. Доўгі час лічылася, што возера мае кальдэральнае паходжанне, аднак сёння даказана, што возера ўтварылася каля 10 000 гадоў таму ў выніку запруды даліны ракі Краноцкай прадуктамі лававых вывяржэнняў.

Сілкаванне снегавое і дажджавое. Размах ваганняў узроўню складае некалькі дзясяткаў сантыметраў. Ледастаў з канца снежня да канца другой дэкады мая. Уздоўж усходняга берага возера размешчана 11 астравоў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8). — С. 450.
* Географический энциклопедический словарь: Географические названия / Гл. ред А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 522. — 538 с. — 100 000 экз. (руск.)
**«Ба́нда»** (руск.: Банда) — беларускі дакументальны фільм рэжысёра Раісы Міхайлоўскай, зняты на тэлеканале «Белсат» пры падтрымцы Нямецкага фонду Маршала Злучаных Штатаў Амерыкі[en] ў 2014 годзе.

Сюжэт
-----

Фільм-расследаванне крывавай дзейнасці «эскадронаў смерці». Аўтары стужкі выкарыстоўваюць шматлікія дакументы, архіўныя фота- і відэаматэрыялы, сустракаюцца са сведкамі падзеяў тых часоў. Фільм спрабуе адказаць на пытанне: чаму праўда пра акалічнасці знікнення журналіста і пра лёсы зніклых лідараў апазіцыі дагэтуль не высветленая?

У фільме прынялі ўдзел
----------------------

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Людміла Карпенка |   |
| Улляна, Вольга, Алена, Юлія Захаранкі |   |
| Ірына, Ксенія, Валерыя Красоўскія |   |
| Вольга, Святлана Завадскія |   |

Здымачная група
---------------

* аўтар ідэі — Раіса Міхайлоўская
* аўтары сцэнарыя — Марына Бяляцкая, Раіса Міхайлоўская
* аператар — Віктар Хойнік
* рэжысёры мантажа — Яўген Шапчыц, Павел Бандыч
* музыка — Віталь Суддзін

Зноскі
------

1. ↑  Банда **(нявызн.)**.  Белсат. Праверана 30 мая 2020.

Спасылкі
--------

* «Банда» на YouTube
**Смактуны́**, **Трэматоды** (*Trematoda*) — клас паразітычных плоскіх чарвей. Паразіты рыб, земнаводных, паўзуноў, млекакормячых жывёл і чалавека. Выклікаюць трэматадозы.

Апісанне
--------

Даўжыня ад 0,1 мм да 1,5 м. Цела двухбакова-сіметрычнае, ланцэтападобнае, грушападобнае, зрэдку круглявае або ніткападобнае, брудна-белае, шараватае, жоўта-белае, ружаватае, часта з цёмнымі плямамі. Маюць скурна-мускульны мяшок з эпітэлію і шматслойнай мускулатуры. Звычайна маюць 2 (ротавы і брушны), радзей 1 прысосак. Ёсць нервовая, выдзяляльная, стрававальная сістэмы. Крывяноснай і дыхальнай сістэм няма.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Кормяцца крывёю, лімфай, тканкамі гаспадара. Пераважна гермафрадыты. Развіцце складанае, з чаргаваннем пакаленняў (размнажаюцца не толькі палаваспелыя формы, але і лічынкі) і зменай гаспадароў. Палаваспелыя (марыты) адкладваюць яйцы, з якіх у навакольным асяроддзі ці ў целе прамежкавых гаспадароў (пераважна малюскаў) выходзяць лічынкі (мірацыдыі). Прамежкавыя і дадатковыя гаспадары — малюскі, насякомыя, апалонікі, рыбы.

Класіфікацыя
------------

Адрозніваецца каля 20 тысяч відаў. Найбольш вядомыя апістархіды (*Opisthorchiidae*), аспідагастрыды (*Aspidogastrida*), дыкрацэлііды (*Dicrocoeliidae*), натакатыліды (*Notocotylidae*), прастаганіміды (*Prosthogonimidae*), фасцыяліды (*Fasciolidae*) і інш.

Літаратура
----------

* *Гусева І.* Смактуны // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
* Трэматоды // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12169396q · LCCN: sh85137270 · LNB: 000244869 · Microsoft: 2778359929, 2908666693 · NDL: 00567355 · NKC: ph115360 |

 |
**Бангладэшскія стралкі** — ваенізаваныя фармаванні Бангладэш, у задачу якіх уваходзіць ахова дзяржаўнай мяжы працягласцю 4427 кіламетраў, змаганне з кантрабандай, забеспячэнне парадку ў прыгранічных раёнах. Знаходзяцца пад камандай «генеральнага дырэктара» (Director General) і падпарадкоўваюцца міністру ўнутраных спраў. У выпадку вайны перадаюцца ў дапамогу арміі. Не з’яўляюцца рэгулярнымі часткамі. Разглядаюцца як першая лінія абароны Бангладэш, лічацца адным з самых прафесійна навучаных і прэстыжных ваенізаваных фармаванняў у рэгіёне.

Падраздзяленне было створана ў 1795 годзе брытанскай Ост-Індскай кампаніяй і насіла назву Ramgarh Local Battalion. Яго задачамі першапачаткова былі ахова мяжы і падтрыманне парадку. З 1861 года падраздзяленне перайменавалі ў Памежную варту (Frontier Guards), а ў 1891 годзе — у Ваенную паліцыю Бенгаліі (Bengal Military Police). З 1920 па 1947 год падрадзяленне насіла назву «Стралкі ўсходняй мяжы», а затым «Усходнепакістанскія стралкі». У 1971 годзе «Усходнепакістанскія стралкі» прынялі актыўны ўдзел у змаганні за незалежнасць Бангладэш ад Пакістану.

Агульная колькасць Бангладэшскіх стралкоў па розных дадзеных ад 42 тыс. да 67 тыс. чалавек.

Зноскі
------

1. ↑  (недаступная спасылка)
**Сма́лвас** (літ.: Smalvos, традыцыйная беларуская назва — **Смолвы**) — вёска ў Літве, каля возера Смолваў. Уваходзяць у склад Турмантаскай сянюніі Зарасайскага раёна Уцянскага павета. Насельніцтва на 2011 год — 173 чалавекі.

Гісторыя
--------

### Вялікае Княства Літоўскае

Першы пісьмовы ўспамін пра Смолвы датуецца 1580 годам, калі яны ўваходзілі ў склад Браслаўскага павета Віленскага ваяводства і знаходзіліся ў валоданні Клябоўскіх.

У 1600 годзе Смолвы перайшлі да Падбярэзскіх, пазней — да Гінтаўтаў і Барташэвічаў.

### Пад уладай Расійскай імперыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Смолвы апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Новааляксандраўскім павеце Ковенскай губерні. У другой палове XIX стагоддзя ў Смолвах было 6 будынкаў, дзейнічалі касцёл і сінагога, штогод праводзіліся два кірмашы.

У часы Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе Смолвы занялі войскі Германскай імперыі.

### Найноўшы час

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Смолвы абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. У 1920 годзе Смолвы апынуліся ў складзе Сярэдняй Літвы, у 1922 годзе — у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.

З пачаткам Другой сусветнай вайны ў верасні 1939 года ўлады СССР перадалі Смолвы Літве.

Насельніцтва
------------

### Дэмаграфія

* **XIX стагоддзе**: ~1889 год — 175 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 173 чал.

Славутасці
----------

* Касцёл Маці Божай Ружанцовай (1857)

Вядомыя асобы
-------------

У вёсцы пахаваны Герой Савецкага Саюза Андрэй Піліпавіч Луцэвіч (1919—1944).

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 187-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Літоўскай Рэспублікі на беларускую мову»
2. ↑  150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002.— 238 с. ISBN 9986-9229-6-1.
3. ↑  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom X: Rukszenice — Sochaczew (польск.). — Warszawa, 1889. S. 914.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Смалвас
**Сампсон Васілевіч Цвяткоўскі** — прэфект Магілёўскай духоўнай семінарыі, а таксама выкладчык паэзіі, рыторыкі, філасофіі і багаслоўя ў азначанай семінарыі, дырэктар беларускіх народных вучылішчаў Магілёўскай губерні.

Біяграфія
---------

Сын казака з горада Харол, Палтаўская вобласць. Сірата. Вучыўся ў Кіеўскай духоўнай акадэміі. Дваранін.

Запрошаны ў 1781 правялебным архіепіскапам Георгіем. Каніскім на пасаду выкладчыка ў Магілёўскай духоўнай семінарыі. У 1781 паэзіі і рыторыкі, у 1785 годзе быў прызначаны на пасаду настаўніка новаадкрытых семінарскіх класаў філасофіі і багаслоўя і прэфектам семінарыі. Пасаду прэфекта займаў з 1781 па 1789 год.

Г. Каніскі быў вельмі задаволены ім, адзначаў, што C. Цвяткоўскі «адпраўляючы сваю пасаду і выдатным прамаўленнем, і вучняў сваіх поспехам, паводзіў сябе сумленна і добрапрыстойна» і клапаціўся «тоб ён надалей, бо чалавек патрэбны, у семінарыі пры ранейшай пасадзе застаўся».

У 1789 быў прызначаны дырэктарам народных вучылішчаў. У 1793 годзе ганараваны чынам тытулярнага саветніка. У 1793 заняў ранейшую пасаду прэфекта і настаўніка філасофіі і багаслоўя. У 1798 г. зноў заняў пасаду дырэктара беларускіх народных вучылішчаў Магілёўскай губерні.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Михаил Буглаков «Преосвященный Георгий Конисский, Архиепископ Могилевский», Минск, 2000.
* Горючко, Платон Степанович «Материалы для биографии (истории) Могилевской духовной семинарии 1780—1800 годов» / Могилев губернский : скоропеч. и лит. Ш. Фридланда , 1901
* Горючко, Платон Степанович «Учителя Могилевской духовной семинарии : Биогр. материалы для времени 1765—1808 годов» / Могилев : губ. скоропеч. и лит. Ш. А. Фридланда , 1904

Спасылкі
--------

* Дакументы Г. Каніскага, Сампсона Цвяткоўскага і яго нашчадкаў
**Слізевікі́** (*Myxomycota*, *Mycetozoa*) — група грыбападобных арганізмаў няпэўнага сістэматычнага становішча.

Апісанне
--------

Традыцыйна вылучаліся ў аддзел ніжэйшых раслін, у сучаснай заалагічнай сістэматыцы іх адносяць да прасцейшых. Падобныя на грыбы (адсутнасць хларафілу, наяўнасць спораўтварэння, пладовыя целы, пераважна сапратрофны тып жыўлення) і на жывёл (здольнасць да актыўных амёбападобных рухаў). Адрозніваюцца акразіяміцэты (клетачныя слізевікі) і міксаміцэты (сапраўдныя слізевікі), якія аб’ядноўваюць каля 500 відаў.

Пашырэнне
---------

Пашыраны паўсюдна, пераважна касмапалітычныя віды. На тэрыторыі Беларусі найбольш вядомыя роды лікагала (*Lycogala*), стэманітыс (*Stemonitis*), трыхія (*Trichia*), фізарум (*Physarum*), фуліга (*Fuligo*) і інш. Трапляюцца ў глебе, гнілых пнях, пад карой, апалым лісцем, на гноі; паразітычныя формы — у клетках водарасцей, вышэйшых раслін, у грыбах.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

У перыяд вегетатыўнага развіцця слізевікі, што жывуць свабодна, насяляюць вільготныя, цёмныя месцы. На святло выпаўзаюць для ўтварэння на субстраце пладовых цел (спарангіяў і эталіяў), у якіх фарміруюцца гаплоідныя споры (у вадзе прарастаюць у зааспоры, у вільготным асяроддзі — у міксамёбы). Пры іх капуліраванні парамі ўтвараюцца дыплоідныя міксамёбы, якія шматразова дзеляцца, растуць і фарміруюць плазмодый. Пры неспрыяльных умовах (сухасць субстрату, нізкая тэмпература, адсутнасць корму) плазмодый ператвараецца ў склероцый.

Споры застаюцца жыццяздольнымі дзясяткі гадоў.

Класы
-----

* Dictyosteliomycetes
* Protosteliomycetes — Протастэліды
* Myxomycetes — Міксаміцэты

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* *Бельская С. І.* Слізевікі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 7—8. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Сцефановіч А. І.* Слізевікі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 33682779 |
Смажаная бульба
**Смажаная бульба** — кавалачкі бульбы «саломкай» або «кружочкамі», абсмажаныя на патэльні ў адносна невялікай колькасці (на тонкім пласце) алею. У працэсе гатавання алей падліваюць па меры яго ўбірання бульбай. Часта смажыцца разам з тушаным мясам; пры гэтым колькасць алею можа змяншацца да нуля, у залежнасці ад колькасці тлушчу ў тушонцы. Смажаная бульба з'яўляецца папулярнай і вельмі распаўсюджанай стравай.

Гл. таксама
-----------

* Бульба фры

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Смажаная бульба**

| ⛭Бульба |
| --- |
| Сарты | Спіс сартоў бульбы  (англ.) (бел. |
| Кулінарыя | Спіс страў з бульбы  (англ.) (бел. • Бабка • Бульба фры • Бульбяное пюрэ • Бульбяны салат • Дранікі • Капытка • Крапкакор • Латкес • Рошці • Смажаная бульба • Спакушэнне Янсана • Цэпеліны • Чыпсы |
| Шкоднікі і хваробы | Спіс захворванняў бульбы |
| Вытворчасць і вырошчванне | Спіс краін, якія вырабляюць бульбу  (англ.) (бел. |
**Першы вальны сойм беларускіх суполак** — сход прадстаўнікоў беларускіх моладзевых «нефармальных» арганізацый, які адбыўся 26—27 снежня 1987 года на турбазе «Палачанка» пад Мінскам па ініцыятывые мінскіх клубаў «Талака», «Тутэйшыя», «Світанак». Праходзіў пры падтрымцы ЦК ЛКСМБ.

Прысутнічала больш за 560 чалавек. Дэлегаты прадстаўлялі 30 суполак з Беларусі і замежжа. Удзельнічалі таксама прадстаўнікі Акадэміі навук Беларускай ССР, Беларускага фонду культуры, Міністэрства культуры БССР і інш. Сход засведчыў існаванне ў Беларусі шырокага моладзевага руху і вызначыў яго мэты, сфармуляваў галоўныя сацыяльныя праблемы беларускага грамадства ў ходзе перабудовы, прапанаваў магчымыя спосабы іх вырашэння. На сойме працавалі дыскусійныя секцыі «Мова і школа», «Фальклор і літаратура», «Ахова помнікаў», «Праблемы экалогіі», «Гісторыя», «Дэмакратызацыя».

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

Літаратура
----------

* *Вітушка, С.* Першы вальны сойм беларускіх суполак / Сяржук Вітушка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — С. 478. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9.
**Кірырыша** («вялікая панна») — багіня зямлі ў старажытным Эламе. 

Імя Кірырышы сустракаецца ў эламскіх надпісах з пачатку 2 тысячагоддзя да н. э. Мяркуецца, што яе культ квітнеў на паўднёвым усходзе краіны. У надпісе валадара Хумбан-Нумены (сярэдзіна XIII ст. да н. э.) называецца разам з багамі Ліяна, эламскага порта на месцы сучаснага Бушэра. Некаторыя археолагі лічаць, што звычай пахавання пальм у Ліяне быў звязаны з шанаваннем Кірырышы. У архівах Персепаліса яна пазначалася клінапісным знакам «зямля». 

Звычайна паказвалася як жонка бога вады Напірышы, у Сузах, дзе яе звалі маці ўсіх багоў, магла адыгрываць ролю жонкі Хумбана.

Літаратура
----------

* *Potts, D. T.* The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State. — New York: Cambridge University Press, 2016. — ISBN 9781107094697.

Спасылкі
--------

* Koch, H. Theology and Worship in Elam and Achaemenid Iran
* User-submitted name Kiririsha - Behind the Name
**Першая канферэнцыя КПЗБ** *(устаноўчая)*. Адбылася нелегальна ў канцы кастрычніка 1923 у Вільні, прысутнічала 9 дэлегатаў ад Беластоцкага, Брэсцкага і Віленскага акруговых камітэтаў Камуністычнай рабочая партыі Польшчы, якія прадстаўлялі большасць нелегальных камуністычных арганізацый Заходняй Беларусі. Склікана ў адпаведнасці з рашэннямі II з'езда КПРП пра неабходнасць стварэння «беларускай тэрытарыяльнай арганізацыі». Дакументальных звестак аб канферэнцыі захавалася мала. Адным з галоўных ініцыятараў яе склікання быў сакратар ЦБ КП(б)Б В. А. Багуцкі, які адначасова выконваў функцыі прадстаўніка ЦК КПРП пры ЦК КП(б)Б. Гэта была фактычна другая спроба знайсці форму аб'яднання нелегальных камуністычных арганізацый Заходняй Беларусі (першая спроба зроблена ў пачатку 1923 стварэннем Літоўска-Беларускага абласнога камітэта, падначаленага непасрэдна ЦК КПРП). Паводле рашэнняў канферэнцыі Камуністычная партыя Заходняй Беларусі (КПЗБ) павінна была дзейнічаць на правах тэрытарыяльна-аўтаномнай аррганізацыі ў складзе адзінай КПРП у адпаведнасці з яе праграмнымі ўстаноўкамі, разлічанымі на перамогу сацыялістычнай рэвалюцыі і ўстанаўленне рабоча-сялянскага ўрада, ліквідацыю памешчыцкага землеўладання і перадачу зямлі сялянам без выкупу, за права самавызначэння Заходняй Беларусі, уз'яднанне яе з БССР. У склад абранага ЦК КПЗБ ўвайшлі С. А. Дубовік (Балюк), А. Буксгорн (Юльскі), С. А. Мертэнс (Скульскі), С. Т. Мілер (Шлемка). У партыйных арганізацыях на момант стварэння КПЗБ налічвалася 528 чал. Арганізацыйнае афармленне КПЗБ з'явілася важным фактарам актывізацыі рэвалюцыйна-вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі.

Літаратура
----------

* Bergman, A. Sprawy białoruskie w II [Drugiej] Rzeczypospolitej / Aleksandra Bergman. — Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984. — 285, [3] s.: portr. — (Prace Białostockiego Towarzystwa Naukowego; 0067-6470; № 28). — ISBN 83-01-04652-X.
* Борьба трудящихся Западной Белоруссии за социальное и национальное освобождение и воссоединение с БССР: Документы и материалы / Ин-т истории партии при ЦК КПБ—филиал Ин-та марксизма-ленинизма при ЦК КПСС и др.; Сост.: В. Н. Жигалов, Л. П. Климантова, Т. Д. Либеровская и др.; Редкол.: В. И. Гурский и др. Т. 1: (1921—1929 гг.). — Мн.: Государственное изд-во БССР, Редакция социально-экономической литературы, 1962. — 620 с.
* Ладысеў, У. Першая канферэнцыя КПЗБ / Уладзімір Ладысеў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 5: М—Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 590 с. — С. 471—472. — ISBN 985-11-0141-9.
* Революционный путь Компартии Западной Белоруссии (1921—1939 гг.) / [А. Н. Мацко и др.]; Институт истории партии при ЦК КПБ—филиал Института марксизма-ленинизма при ЦК КПСС. — Мн.: Беларусь, 1966. — 401, [2] с. [8] л. ил.
**Першая канферэнцыя Камуністычнай партыі Літвы і Заходняй Беларусі**. Адбылася нелегальна 15 верасня 1918 у в. Ужбаляй Марыямпальскага павету Сувалкаўскай губерні (цяпер Марыямпальскае самакіраванне, Літва). 

Прысутнічала 20 дэлегатаў ад камуністычных арганізацый Панявежскага і Сувалкаўскага рэгіёнаў, у т.л. госці. На канферэнцыі былі разгледжаны пытанні аб праграме і тактыцы партыі. Было прынята рашэнне ў сваёй дзейнасці кіравацца праграмай РКП(б), а яе тактыку прымяняць ва ўмовах Літвы. Была пастаўлена задача барацьбы за сацыялістычную рэвалюцыю ў краі. Асудзіла буржуазныя і дробнабуржуазныя партыі, якія дзейнічалі ў Літве, і заклікала партыйныя арганізацыі весці з імі рашучую барацьбу. Сацыял-дэмакратычную партыю Літвы ахарактарызавала як варожую інтарэсам рабочага руху, Літоўскую Тарыбу — як сродак занявольвання працоўных. 

Канферэнцыя не выбрала кіруючы партыйны орган, а прыняла рашэнне пррымкнуць да Часовага цэнтральнага бюро партыі, створанага ў жніўні 1918 г. У яго былі накіраваны 4 дэлегаты канферэнцыі з мэтай наладзіць сувязь паміж партыйнымі арганізацыямі. Адыграла важную ролю ў стварэнні Камуністычнай партыі Літвы і Заходняй Беларусі, падрыхтоўцы I-га з'езда Камуністычнай партыі Літвы і Заходняй Беларусі.

Літаратура
----------

* *Міхнюк, У.* Першая канферэнцыя Камуністычнай партыі Літвы і Заходняй Беларусі / Уладзімір Міхнюк // // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 5: М—Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 590 с. — С. 471. — ISBN 985-11-0141-9.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Марыінская жаночая гімназія.
**Марыінская жаночая гімназія** — колішняя сямікласная жаночая гімназія ў Мінску.

Будынак
-------

Асноўны артыкул: **Будынак былой жаночай Марыінскай гімназіі**
Будынак былой жаночай Марыінскай гімназіі па вул. Падгорнай (цяпер вул. К. Маркса, № 29) узведзены ў 1879 годзе. Помнік архітэктуры эклектыкі.

Спачатку мураваны двухпавярховы прамавугольны ў плане будынак з цокальным паверхам, выцягнуты ў глыбіню двара.

Галоўны фасад вылучаны рызалітам з нязначным выступам і галоўным уваходам. Сцены прарэзаны высокімі лучковымі вокнамі, паміж імі руставаныя пілястры. Па восі будынка на першым паверсе знаходзіліся вестыбюль, на 2-м — актавая зала, у бакавых частках абапал калідораў — класы.

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі ў будынку размяшчаўся палітэхнікум, у 1925-32 — Камуністычны ўніверсітэт Беларусі імя Леніна, з 1933 — Дзяржаўнай карціннай галерэі. У 1930-я надбудавалі трэці паверх, завершаны атыкам. У 1960-х зроблена прыбудова да тарцовай часткі з боку двара.

Цяпер у будынку — паштовая служба і Музей сувязі.

Гісторыя
--------

Мінская марыінская жаночая гімназія
Адкрыта ў 1899 годзе. Марыінскай яна звалася таму, што адносілася да ведамства ўстаноў імператрыцы Марыі Фёдараўны. У 1912 годзе ў каменным двухпавярховым будынку займалася 560 вучаніц.

Выкладалі рускую мову і літаратуру, замежныя мовы, чыстапісанне, матэматыку, фізіку і закон божы, а таксама маляванне, гімнастыку, спевы, танцы, рукадзелле.

Выпускніцы атрымлівалі права працаваць хатнімі настаўніцамі і адкрываўся доступ да Вышэйшых жаночых курсаў без іспытаў.

У Першую Сусветную вайну Марыінская гімназія пераведзена ў г. Прапойск, у 1917 годзе была закрыта.

Вядомыя выпускніцы
------------------

Ірма Яўнзем, вучаніца Мінскай Марыінскай гімназіі, 1914
Сярод вучаніц жаночай гімназіі народная артыстка СССР Лідзія Ржэцкая, народная артыстка БССР Вера Пола, камерная спявачка Ірма Яўнзем.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  «Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік». Мінск, «Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі», 1993 год. 620 стар. ISBN 5-85700-078-5.
2. ↑  Марыінская жаночая гімназія (Мінск) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
3. 1 2  «Збор помнiкаў гiсторыi i культуры Беларусі. Мінск». Мінск, выдавецтва «Беларуская Савецкая Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі», 1988 год.
4. ↑  В поисках утраченного(недаступная спасылка)  (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
Карціна А. Д. Шыбнёва**Першы Усебелару́скі з’езд Саве́таў рабо́чых, салда́цкіх і чырво́наарме́йскіх дэпута́таў**. Адбыўся 2—3 лютага 1919 года ў Мінску. Скліканы Часовым рабоча-сялянскім савецкім урадам Беларусі.

Прадстаўніцтва на з’ездзе
-------------------------

Прысутнічалі 230 дэлегатаў з рашаючым і 44 з дарадчым голасам: ад Гродзенскай (11 дэлегатаў), Мінскай (121), Магілёўскай (10) губерняў, Вілейскага павета Віленскай губерні (125), а таксама 7 дэлегатаў ад бежанцаў. У рабоце з’езда ўдзельнічаў старшыня УЦВК Я. М. Свярдлоў, які абвясціў пастанову Прэзідыума УЦВК «Аб прызнанні незалежнасці Беларускай Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі».

Парадак дня
-----------

На з’ездзе былі разгледжаны пытанні:

* аб адносінах да савецкіх рэспублік (І. І. Рэйнгольд),
* аб бягучым моманце (А. Ф. Мяснікоў),
* аб межах Савецкай Беларусі,
* аб Канстытуцыі БССР (Р. В. Пікель),
* справаздача Часовага рэвалюцыйнага рабоча-сялянскага ўрада Беларусі,
* выбары ЦВК БССР.

Рашэнні з’езда
--------------

З’езд прыняў «Дэкларацыю аб устанаўленні федэратыўнай сувязі паміж БССР і РСФСР», вызначыў тэрыторыю БССР у складзе Мінскай і Гродзенскай губерняў; Віцебская, Магілёўская і Смаленская губерні прызнаваліся часткай РСФСР. Адначасова было прызнана неабходным аб’яднаць БССР з Літоўскай Савецкай Рэспублікай.

З’езд прыняў 1-ю Канстытуцыю БССР, у адпаведнасці з якой найвышэйшая ўлада у рэспубліцы належала з’езду Саветаў. У перыяд паміж з’ездамі ўладу ажыццяўляў Цэнтральны выканаўчы камітэт (ЦВК), адказны перад Усебеларускім з’ездам Саветаў. З’езд зацвердзіў герб i сцяг БССР. У склад абранага з’ездам ЦВК БССР увайшло 50 чалавек (45 камуністаў, 2 бундаўца, 2 члены Паалей-Цыёна i 1 меншавік).

Літаратура
----------

* Першы Усебеларускі з’езд Саветаў рабочых, салдацкіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9. — С. 483—484.
* Першы Усебеларускі з’езд Саветаў рабочых, салдацкіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12). — С. 319

| ⛭Усебеларускія з’езды Саветаў |
| --- |
| Усебеларускія з’езды Саветаў рабочых, салдацкіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў | I (1919) |
| Усебеларускія з’езды Саветаў рабочых, сялянскіх, батрацкіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў | II (1920) |
| Усебеларускія з’езды Саветаў рабочых, сялянскіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў | III (1921) ·  IV (1922) ·  V (1924) ·  VI (1924) ·  VII (1925) ·  VIII (1927) ·  IX (1929) ·  X (1931) ·  XI (1935) ·  XII (1936, 1937) |
**Сэр Артур Александэр Фоўлкс** (англ.: Sir Arthur Alexander Foulkes, нар. 11 мая 1928, Мэцью-таўн - ) — генерал-губернатар Багамскіх Астравоў з 14 красавіка 2010.

Біяграфія
---------

У 1962—1967 Артур Фоўлкс, журналіст па прафесіі, быў галоўным рэдактарам газеты «Bahamian Times», а ў 1967 годзе ўпершыню быў абраны ў Палату асамблей ад Прагрэсіўнай ліберальнай партыі прэм'ер-міністра краіны Ліндэна Піндлінга і стаў у яго ўрадзе міністрам камунікацый і турызму. У 1971 годзе Фоўлкс стаў адным з заснавальнікаў кансерватыўнага Свабоднага нацыянальнага руху і прадстаўляў яго ў ніжняй палаце да 1992 года з перапынкам у 1972—1982, калі быў прызначаны на працягу двух тэрмінаў членам Сената.

У 1992 годзе Фоўлкс быў прызначаны высокім камісарам краіны ў Вялікабрытаніі і па сумяшчальніцтве паслом у Францыі, Германіі, Італіі, Бельгіі, а таксама прадстаўніком краіны пры Еўрапейскім саюзе і Садружнасці нацый. У 1999 Фоўлкс вярнуўся на Багамы і стаў фармальным паслом у Кітаі і на Кубе, аднак застаўся на радзіме. З 2007 года Фоўлкс узначальваў Інфармацыйныя службы Багамскіх астравоў.

Пасля адстаўкі генерал-губернатара краіны Артура Дыяна Ханны Фоўлкс у 2010 годзе стаў яго пераемнікам.

Гл. таксама
-----------

* Спіс самых маладых і пажылых дзеючых глаў дзяржаў і ўрадаў у свеце

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Біяграфія Архівавана 17 ліпеня 2011.
* Больш падрабязная біяграфія Архівавана 16 красавіка 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |