Цецярукі на паштовай марцы Беларусі
**Цецярук** для Беларусі — абарыгенны від птушак, прадстаўнік атраду курападобныя. Паляўнічы від.

Гісторыя
--------

У Беларусі некаторае скарачэнне колькасці цецерука было адзначана ва ўсходніх раёнах яшчэ ў пачатку ХХ стагоддзя. Вынікі ўлікаў, якія праводзіліся М. С. Долбікам, паказалі, што да канца 1970-х гадоў шчыльнасць цецерука знізілася амаль удвая ў параўнанні з канцом 1950-х, паменшылася колькасць токаў, таксама як і колькасць самцоў, якія вылятаюць на адзін ток. Прычынай такога зніжэння колькасці паслужылі змяненні ўсяго комплексу месцапражыванняў гэтага віду ў выніку інтэнсіўнай меліярацыі і сельскагаспадарчага асваення натуральных угоддзяў з аптымальнымі для цецерукоў структурнымі паказчыкамі (спалучэннем адкрытых прастор з пэўным тыпам драўняна-хмызняковай расліннасці). Неабходна адзначыць, што навуковыя даследаванні гэтых гадоў не дазваляюць дакладна ацаніць колькасць цецерука, аднак яны паказваюць на тэндэнцыі змены колькасці ў той перыяд.

Да канца 1980-х гадоў у Беларусі былі адзначаны стабілізацыя колькасці і павышэнне шчыльнасці папуляцыі цецерука. Колькасць цецерука ў гэты перыяд вагалася ў межах 40-54 тысяч асобін. Па дадзеных вясновых улікаў у 1997 годзе было ўлічана 53525 птушак. Такім чынам, можна канстатаваць, што на працягу 1980-1990-х гадоў колькасць цецерука па дадзеных ведамасных улікаў практычна не змянялася.

З 2001 года назіралася сталае скарачэнне колькасці, і да 2008 года яна скарацілася на 21 %, а да 2012 — ужо на 30,4 %. У 2013 годзе вясновая колькасць гэтага віду на тэрыторыі Беларусі складала прыкладна 36 тысяч асобін.

Колькасць цецерука на тэрыторыі Беларусі за перыяд з 2010 па 2019 год вагалася ў межах 34,6-44,0 тысяч асобін.

Сучасная папуляцыя
------------------

Па стане на 1 студзеня 2020 года колькасць склала 44017 асобін (пры аптымальных 138033). Па абласцях: Брэсцкая — 3716, Віцебская — 9816, Гомельская — 13862, Гродзенская — 763, Мінская — 7221, Магілёўская — 8639.

### Дынаміка агульнай колькасці

### Дынаміка здабычы

Штогадовая здабыча цецерука за 1992—1996 гадах вагалася па дадзеных БТПР у межах ад 1416 да 1998 птушак, што складала прыкладна 4-5 % ад іх вясновай колькасці. У 2005 годзе колькасць здабытых цецерукоў знізілася да 1179, а ў 2007—2008 гадах — да 247—332, у 2011 годзе склала ўсяго 205 птушак, а ў 2012 годзе — 163 цецерука.

Біялогія
--------

Пудзілы цецерукоў у Музеі прыроды і экалогіі Рэспублікі Беларусь
У Беларусі насяляе падвід паўночнаеўрапейскі цецярук (*Lyrurus tetrix tetrix*). У папуляцыях Беларускага Палесся некаторыя асобіны маюць адзінкавыя прыкметы паўночнаеўрапейскі цецярук (*Lyrurus tetrix viridanus* ) (пачатак зоны інтэрградацыі падвідаў).

Звычайны нешматлікі гнездзіць аселы від. Распаўсюджаны шырока, але нераўнамерна. Часцей за ўсё сустракаецца ў паўночна-ўсходніх раёнах рэспублікі і ў цэнтральнай частцы Палесся.

Ахова
-----

Да неспрыяльных фактараў, якія выклікаюць скарачэнне колькасці цецерука, у першую чаргу адносяцца некаторыя віды гаспадарчай дзейнасці чалавека: рассейванне ядахімікатаў, механізаваная ўборка траў і інш. Адмоўна адбіваюцца таксама выпас жывёлы ў месцах гнездавання птушак, фактар ​​турботы, асабліва ў перыяд ранняга ўзросту птушанят, празмерны на токах. З чатырохногіх драпежнікаў на цецерукоў палююць і руйнуюць яго гнёзды лісы, янотападобны сабака, куніца; з птушак — ястраб-цецяроўнік, буйныя арлы; на птушанят і маладых птушак часам нападаюць малы арлец і канюк.

Паляванне
---------

Паляўнічы від.

Зноскі
------

1. 1 2  Современное состояние популяции тетерева в Беларуси  (руск.)
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  ТЕТЕРЕВ (Lyrix tetrix)  (руск.)

Літаратура
----------

* Гричик В. В. Бурко Л. Д. «Животный мир Беларуси. Позвоночные : учеб. пособие» Минск, 2013. −399 с.
* Никифоров М. Е. Яминский Б. В. Шкляров Л. П. «Птицы Белоруссии: Справочник-определитель гнезд и яиц» Минск, 1989. −479 с.
* Гричик В. В. «Географическая изменчивость птиц Беларуси (таксономический анализ)». Минск, 2005. −127 с.
* «Охрана окружающей среды в Республике Беларусь, 2010—2014 гг. Статистический сборник», Национальный статистический комитет, 2015 г.
* Гайдук В. Е. Абрамова И. В. «Экология птиц юго-запада Беларуси. Неворобьинообразные : монография». Брест, 2009. −300 с.
* Федюшин А. В. Долбик М. С. «Птицы Белоруссии». Минск, 1967. −521 с.
* Павлющик Т. Е. «Тетерев в Беларуси: Современное состояние популяции» / Экологическая культура и охрана окружающей среды: I Дорофеевские чтения : материалы междунар. науч.-практ. конференции, Витебск, 21-22 ноября 2013 г. Витебск, 2013. С.199-201
* Никифоров М. Е. Козулин А. В. Сидорович В. Е. «Охотничьи птицы и звери Белоруссии». Минск, 1991. −240 с.
* Национальный статистический комитет Республики Беларусь «Охрана окружающей среды в Республике Беларусь». Статистический сборник. Минск, 2020. — 203 с.
* Министерство лесного хозяйства Республики Беларусь «Отчет о ведении охотничьего хозяйства за 2019 г.» Минск, 2020. — 6 с.
* Михалевич Р. В. Бурак В. М. Дубенок С. А. Михан О. Н. Ботян Е. А. Захарова О. Л. Баутрель Е. В. Макаревич Н. В. «Состояние природной среды Беларуси: ежегодное информационно-аналитическое издание». Под общей редакцией к.г.н. доц. М. А. Ересько. Минск, 2020. — 101 с.

Спасылкі
--------


* НАЦИОНАЛЬНЫЙ СТАТИСТИЧЕСКИЙ КОМИТЕТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ ОХРАНА ОКРУЖАЮЩЕЙ СРЕДЫ В РЕСПУБЛИКЕ БЕЛАРУСЬ Архівавана 21 чэрвеня 2022.. Статистический сборник. Минск, 2021
* ТЕТЕРЕВ (Lyrix tetrix)  (руск.)
* Black Grouse | Цецярук
* Современное состояние популяции тетерева в Беларуси  (руск.)

| Курападобныя Беларусі |
| --- |
| 
Глушэц • Курапатка белая • Перапёлка звычайная • Рабчык • Фазан звычайны • Цецярук • Шэрая курапатка
 |

| ⛭Геаграфія Беларусі |
| --- |
| Літасфера | 
* Тэктоніка
* Карысныя выкапні
* Рэльеф
* Глебы
* Крайнія пункты
* Геаграфічны цэнтр

 | легенда |
| Гідрасфера | 
* Рэкі і каналы
* Азёры
* Вадасховішчы
* Балоты

 |
| Атмасфера | 
* Клімат
* Агракліматычныя вобласці

 |
| Біясфера | 

|  |  |
| --- | --- |
| Флора | 
* Ааміцэты
* Водарасці
* Грыбы
* Дзікарослыя расліны
* Мохападобныя
* Слізевікі

 |
| Фаўна  | 
* Земнаводныя
* Імшанкі
* Калаўроткі
* Кольчатыя чэрві
* Круглыя чэрві
* Малюскі
* Мнаганожкі
* Нагахвосткі
* Насякомыя
	+ Вяснянкі
	+ Двухкрылыя
	+ Жукі
	
		- Блішчанкі
		- Божыя кароўкі
		- Вусачы
		- Жужалі
		- Златкі
		- Карапузікі
		- Лістаеды
		- Плывунцы
		- Пласцініставусыя
		- Слонікі
		- Стафілініды
		- Чарнацелкі
		- Шчаўкуны
	+ Матылі
	+ Паўцвердакрылыя
	
		- Пузыраногія
		- Цыкадавыя
	+ Перапончатакрылыя
* Плоскія чэрві
* Прамакрылыя
* Ручайнікі
* Сеткакрылыя
* Стракозы
* Несапраўдныя скарпіёны
* Павукі
* Паўзуны
* Птушкі
* Ракападобныя
* Рыбы
* Скрэбні
* Сенакосцы
* Сысуны
	+ Драпежнікі
	+ Капытныя

 |

 |
| Ахова прыроды | 
* Экалогія (Чырвоная кніга)
* Запаведнікі
* Нацыянальныя паркі
* Заказнікі
* Помнікі прыроды
* Водна-балотныя ўгоддзі

 |
| Антрапасфера | 
* Адміністрацыйны падзел
* Сталіца
* ≛ Гарады
* Час

 |