**Вілем Барэнц** (нідэрл.: Willem Barentsz, 1550, Тэрсхелінг  (руск.) (бел. Фрызскія астравы — 20 чэрвеня 1597, у раёне Новай Зямлі) — галандскі мараплавец і даследчык  (ісп.) (бел.. Кіраўнік трох арктычных экспедыцый, мэтай якіх быў пошук паўночнага марскога шляху ў Ост-Індыю. Трагічна загінуў у час апошняй з іх у раёне Новай Зямлі. Яго імем названы Баранцава мора, адзін з астравоў  (руск.) (бел. і пас.Барэнцбург, на адкрытым ім архіпелагу Шпіцберген, а таксама астравы ля заходняга ўзбярэжжа Новай Зямлі.

Хаця яго першапачатковая мэта дасягнення Усходу не была дасягнута, гэтая паездка з’яўляецца адным з найбольш важных даследаванняў Паўночнага Ледавітага акіяна ў шаснаццатым стагоддзі і першым, у якім група даследчыкаў паспяхова пераносіць палярную зіму. Іх вопыт будзе служыць нідэрландскім маракам у далейшым стварэнні і выкарыстанні кітабойных маршрутаў.

Барэнц як гандлёвы картограф наведваў Іспанію і Міжземнамор’е, каб скласці геаграфічны атлас  (руск.) (бел. Міжземнаморскага рэгіёна, які быў надрукаваны сумесна з нідэрландскім картографам Петэрам Планцыусам  (руск.) (бел..

Першая экспедыцыя
-----------------

У 1594 годзе экспедыцыя з яго удзелам пакінула Амстэрдам. Мэтай быў пошук Паўночна-Усходняга праходу ў Азію. 10 ліпеня Барэнц дасягнуў узбярэжжа Новай Зямлі, пасля чаго павярнуў на поўнач, але па дасягненні крайняй паўночнай кропкі архіпелага, быў вымушаны павярнуць назад.

Другая экспедыцыя
-----------------

Экспедыцыя з сямі караблёў, якая пачалася ў наступным годзе зноў пад камандаваннем Барэнца, зрабіла спробу прайсці паміж узбярэжжам Сібіры і востравам Вайгач (праз праліў Югорскі Шар). Экспедыцыя дабралася да праліву занадта позна — праліў амаль цалкам быў перакрыты лёдам.

Трэцяя экспедыцыя
-----------------

16 мая 1596 стартавала трэцяя экспедыцыя Барэнца па пошуку паўночнага шляху ў Азію. Пры гэтым яму ўдалося адкрыць Мядзведжы востраў (архіпелаг Шпіцберген). Экспедыцыя Барэнца, абмінуўшы Новую Зямлю, дасягнула Карскага мора. Асцерагаючыся гібелі сярод льдоў, экспедыцыя высадзілася на бераг і зладзіла зімоўку (нідэрл. Het Behouden Huys). Узімку 1597 года падчас зімоўкі Барэнц захварэў цынгой.

Хоць да пачатку чэрвеня 1597 года Карскае мора вызвалілася ад лёду, бухта, дзе стаяў карабель, па-ранейшаму была ў ільдах. Зімоўшчыкі не сталі чакаць вызвалення карабля — паўночнае лета занадта кароткае — і 14 чэрвеня 1597 года распачалі адчайную спробу дабрацца да Кольскага паўвострава на 2-х шлюпках. Хоць экспедыцыя дасягнула паўвострава, 20 чэрвеня Барэнц сканаў падчас гэтага падарожжа.

Гэтая экспедыцыя стала апошняй галандскай спробай пошуку паўночнага шляху ў Азію.

Вілем Барэнц быў першым еўрапейцам, распачаўшы зімоўку ў Арктыцы. У гонар яго названа Баранцава мора.

Удзельнікі экспедыцыі Барэнца падчас зімоўкі ўпершыню назіралі аптычную з’яву, пазней названую Эфект Новай Зямлі па месцы яго назірання.

Зноскі
------

1. 1 2 3  NNDB — 2002. Праверана 20 чэрвеня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1373513'></a>
2. 1 2 3  ECARTICO Праверана 16 ліпеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24694883'></a>
3. ↑  Willem Barents // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
4. ↑
5. ↑  Historic expedition led by Willem Barentsz nears 400th anniversary Архівавана 14 снежня 2007.  (ісп.)
6. ↑  Rijksmuseum Amsterdam: Willem Barentsz Архівавана 21 мая 2006.  (ісп.)
7. ↑  Historic expedition led by Willem Barentsz nears 400th anniversary Архівавана 14 снежня 2007. {{}}

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вілем Барэнц


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | ECARTICO |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Treccani · Гранат |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90982174 · BNF: 153278418 · BPN: 61023551 · GND: 119350599 · GTAA: 79945 · ISNI: 0000 0000 9807 2707 · LCCN: n50065898 · NKC: jn20000700119 · NLA: 40437693 · NLP: A36921099 · NSK: 000133784 · NTA: 072847131 · LIBRIS: 176977 · SUDOC: 034405577 · VIAF: 5038801 |

 |