recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Растоўцаў.

**Уладзімір Мікалаевіч Растоўцаў** (нар. 27 мая 1945, Карабаш, Чалябінская вобласць, РСФСР) — беларускі вучоны ў галіне медыцынскай генетыкі. Доктар медыцынскіх навук (1990), прафесар (1994).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1969 годзе Мінскі медыцынскі інстытут, у 1972 годзе — аспірантуру Інстытута эксперыментальнай медыцыны АМН СССР у г. Ленінградзе.

Працаваў малодшым, старшым навуковым супрацоўнікам ЦНДЛ Беларускага інстытута ўдасканалення ўрачоў з 1972 года, працаваў загадчыкам лабараторыі медыцынскай інфарматыкі БелНДІ санітарыі і гігіены ў 1988—1989 гадах, з 1992 года па 2005 год загадчык аддзела медыцынскіх сістэм Беларускага цэнтра медыцынскіх тэхналогій. З 2005 года па сённяшні дзень працуе галоўным навуковым супрацоўнікам РНПЦ медыцынскіх тэхналогій. У 2000 годзе арганізаваў і ўзначаліў курс прафілактычнай медыцыны і статыстычнага ўліку пры кафедры гігіены і медыцынскай экалогіі БелМАПА.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Вывучэнне дыгідрафалатрэдуктазы ў нармальным эмбрыягенезе і пры індукаваным тэратагенезе» у 1973 годзе. У 1990 годзе прысуджана вучоная ступень доктара медыцынскіх навук за дысертацыйнае даследаванне на тэму «Асновы аўтаматызацыі індывідуальнага генетычнага прагнозу», абароненае ў 1989 годзе. У 1994 годзе прысвоена вучонае званне прафесара па спецыяльнасці «кіраванне ў медыцынскіх і біялагічных сістэмах, уключаючы прымяненне вылічальнай тэхнікі». У 1997 годзе абраны членам-карэспандэнтам Беларускай акадэміі медыцынскіх навук.

Асноўны напрамак навуковай дзейнасці — распрацоўка тэарэтычных асноў, а таксама навуковых і практычных тэхналогій для прафілактычнай медыцыны. За час працы з’яўляўся навуковым кіраўніком 25 навукова-даследчых распрацовак. Апублікаваў больш за 300 навуковых прац, у т. л. манаграфіі «Генетыка і дыягназ» (1986), «Асновы здароўя» (2002), «Асновы культуры здароўя» (2008). Кіраваў падрыхтоўкай 17 кандыдацкіх і 6 доктарскіх дысертацый.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
**Зігне́ма** (*Zygnema*) — род ніткавых зялёных водарасцей сямейства зігнемавых.

Апісанне
--------

Ніткі доўгія (5—60 мкм), негалінастыя, у тоўстым слізістым чахле, свабодна плаваюць або прымацаваны да субстрату рызоідамі, пры неспрыяльнх умовах лёгка распадаюцца на асобныя клеткі.

Клеткі зігнемы
Клеткі зігнемы багатыя дубільнымі рэчывамі, цыліндрычныя, даўжыня аднолькавая з шырынёй ці ў 4 разы большая. Характэрнай асаблівасцю з’яўляюццца 2 буйныя, зоркападобныя хларапласты, кожны з буйным пірэноідам. Клетачнае ядро цэнтральнае.

Пашырэнне
---------

Апісана звыш 100 відаў, пашыраных па ўсім зямным шары, пераважна ў прыбярэжнай зоне вадаёмаў, стаячых ці слабапраточных водах. На Беларусі зігнема адзначана ў азёрах, рэках, сажалках, ручаях, канавах, лужынах.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Размнажэнне вегетатыўнае (часткамі ніткі ці асобнымі клеткамі) і полавае — лесвічная, радзей бакавая кан’югацыя.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Міхеева Т. М.* Зігнема // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
**Партрэт Льва Сапегі** — карціна невядомага мастака, напісаная меркавана ў 1617 годзе. Гэта адзіны прыжыццёвы партрэт Льва Іванавіча Сапегі (1557—1633), дзяржаўнага і вайсковага дзеяча Вялікага Княства Літоўскага. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага гістарычнага музея Рэспублікі Беларусь. Памер карціны — 102 × 79,5 см.

Захоўваўся ў калекцыі Беларускага музея імя Івана Луцкевіча ў Вільні. Пасля расфарміравання музея ў 1944 годзе партрэт Льва Сапегі апынуўся ў беларускага мастака Пётры Сергіевіча (1900—1984) разам з шэрагам унікальных дакументаў XVI стагоддзя. 19 красавіка 1968 года ад мастака Сергіевіча з Вільнюса партрэт паступіў у Дзяржаўны музей БССР.

Апісанне
--------

Фрагмент з тварам
На партрэце справа ўверсе — прыватны герб Льва Сапегі, пяціпольны з лабрамі. У сэрцавым полі — родавы герб «Ліс»; у правым верхнім геральдычным полі — «Сапега» (тры лілеі), верагодна, герб Фёдара Іванавіча, дзеда канцлера; у левым верхнім геральдычным полі — «Пагоня», герб Ганны Сангушкі[d], бабкі па лініі бацькі; у правым ніжнім геральдычным полі — «Друцк» (меч лязом уніз у атачэнні чатырох паўмесяцаў), герб Багданы Друцкай-Сакалінскай, маці канцлера; у левым ніжнім геральдычным полі — «Талачынскі» (сагнутая ў локці рука рыцара, працятая стралой), герб бабкі па лініі маці Настассі Юр'еўны Друцкай-Талачынскай[d].

Фрагмент з прыватным гербам і надпісам
Герб на партрэце не адпавядае класічным патрабаванням геральдыкі: ніжнія палі памяняліся месцамі ў адрозненне ад гравюрнай класічнай выявы асабістага герба Л. Сапегі ў выданні Статута Вялікага Княства Літоўскага 1588 года.

Над гербам і пад ім надпісы ў 3 і 2 радкі: *«LEO SAPIEHA CANCELL // M.D.Lit. MOHIL. BЕRES // CAPITANEVS /// ǼTATIS SVǼ 60 // ANNO DNI/ 16.1.6»* («Леў Сапега канцлер // ВКЛіт.[оўскага] Магіл.[ёўскі] Берас[цейскі] стараста /// Веку свайго 60 // Року Панскага 16.1.6»).

Зноскі
------

1. 1 2  Портрет Льва Сапеги
2. 1 2 3 4 5  4 красавіка 1557 года нарадзіўся Леў Сапега. Сёлета яму спаўняецца 464 гады // Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь
3. ↑  лабры — мудрагелістыя кампазіцыі са стужачак

Спасылкі
--------

* 4 красавіка 1557 года нарадзіўся Леў Сапега. Сёлета яму спаўняецца 464 гады // Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь
**Уільям Уілкінс** (англ.: William Wilkins; 31 жніўня 1778, Норыдж — 31 жніўня 1839, Лондан) — англійскі архітэктар і археолаг, член Каралеўскай Акадэміі мастацтваў.

Жыццё і творчасць
-----------------

У. Уілкінс з'яўляўся прадстаўніком класіцызму ў архітэктуры. Ён нарадзіўся ў заможнай сям'і, яго бацька быў кіраўніком будаўнічай кампаніі. Адукацыю Уільям атрымаў у Кембрыджскім універсітэце. Паміж 1804 і 1807 гадамі падарожнічаў па Грэцыі, Турцыі, Паўднёвай Італіі; ён публікуе нататкі па класічнай і гатычнай архітэктуры. У паездках яго суправаджае італьянскі мастак Агасціна Агліа. Падчас сваіх падарожжаў Уілкінс збірае археалагічную калекцыю, а ў 1807 годзе выходзіць у свет яго праца «*Антычныя помнікі Вялікай Грэцыі*», упрыгожаная ілюстрацыямі А. Агліа.

Ёркшырскі музей
Лонданскі ўніверсітэцкі каледж
У.Уілкінс пабудаваў у класічным, неа-грэчаскім стылі Даўнінг-каледж у Кембрыджы (1805-20), будынак Каралеўскага тэатра ў Беры-Сент-Эдмендс (1819), Універсітэцкі каледж Лондана (1825-32), Ёркшырскі музей (1830).

З яго прац у гатычным стылі варта адзначыць Кінгс-Каледж, Трыніці-Каледж і Корпус Крысці-Каледж у Кембрыджы. Найбольш вядомае са збудаванняў, збудаваных У.Уілкінсам — будынак Лонданскай Нацыянальнай галерэі (1838).

Сачыненні
---------

* *Antiquities of Magna Graetia (1807)*
* *Atheniensia (1816)*
* *Civil Architecture of Vitruvius (1812, 1817)*
* *Prolusiones Architectonicae (1837)*.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Уільям Уілкінс
Рэканструкцыя
**Зікура́т Этэменанкі** («этэменанкі»: дом асновы неба і зямлі), **«Вавілонская вежа»** — зікурат у Вавілоне, пазней вядомы як «Вавілонская вежа», правобраз біблейскай Вавілонскай вежы. Быў збудаваны яшчэ да часоў Хамурапі, шмат разоў разбураўся, пашкоджваўся, перабудоўваўся. У апошні раз быў адбудаваны дойлідам Арадахешам пры аднаўленні Вавілону ў праўленне Асархадона. Апошняя, і, адначасова, няўдалая, спроба адбудаваць зікурат (пасля разбурэння яго Ксерксам) была зроблена Аляксандрам Македонскім.

Дакладны выгляд зікурата невядомы, існуюць розныя варыянты рэканструкцый, паводле апісанняў старажытных аўтараў. Ён складаўся з 7 ярусаў. Вышыня магла дасягаць 91 м. Не так, як большасць старажытных храмавых вежаў, зікурат меў квадратную аснову, (з даўжынёю боку ~91,5 м), а яго сцены былі строга вертыкальнымі. Зікурат быў збудаваны ў сваім унутраным ядры з неапаленай цэглы, абліцоўка — з апаленых цаглін 32x32 см, пакладзеных на бітум.

Літаратура
----------

* Всеобщая история архитектуры / Под ред. Михайлова Б. П. и др. Т.1. — М.: Гос. изд-во лит-ры по строительству, архитектуре и строит. материалам, 1958. — 686 с. С.41—42.
* Frankfort H. The Art and Architecture of the Ancient Orient. — The Yale University Press, 1996.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
Партрэт Мацея І Радзівіла (цяперашні інв. МР 4473; на дальняй сцяне, трэці справа) у Вялікай зале Нясвіжскага замка
 
**«Партрэт Мацея І Радзівіла»** — карціна са збораў Нясвіжскага замка, напісаная ў 1733—1737 гадах. Маецца рэпліка. Абедзве карціны захоўваюцца ў калекцыі Нацыянальнга музея ў Варшаве (інв. МР 4473 і MР 4472. MNW). Памер карцін — 107 × 75 см і 110 × 74,5 см.

Партрэт Мацея І Радзівіла адносіцца да серыі партрэтаў у лаўровым вянку. Да 1939 г. у калекцыі князёў Радзівілаў у Нясвіжы (№ 173 у інвентары 1928 г.; № 211 у вопісе 1939 г.). Захоўваўся ў Вялікай сталовай зале (былой Гетманскай) у паўднёвай галерэі. Пасля 1939 г. трапіў у Мінск. У 1944 г. вывезены ў Германію. У Мінск з Берліна ў 1947 г. вярнулі два партрэты Мацея І
Радзівіла з серыі ў лаўровым вянку. Адзін з іх належаў нясвіжскім зборам, другі быў у калекцыі БДМ у Мінску (інв. № 6274/57, пасля пераінвентарызацыі № 2398), паступіўшы ў 1925 г. з Калінінска. Абодва партрэты перададзены ў Польшчу ў 1950 г.

Зноскі
------

1. 1 2  Лёс фамільных скарбаў магнацкіх родаў Беларусі : зборнік матэрыялаў Міжнароднай навуковай канферэнцыі «Лёс фамільных скарбаў магнацкіх родаў Беларусі» (Нясвіж, 10 лістапада 2020 г.) і Міжнароднага навуковага семінара «Крыпта князёў Радзівілаў у Нясвіжы: гісторыя, сучасны стан, даследаванні, перспектывы выкарыстання» (Нясвіж, 4 кастрычніка 2019 г.)/ уклад. У. У. Караленак, С. М. Клімаў. — Нясвіж : Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж», 2020. 380 с. [16] л. іл.: іл. ISBN 978-985-904-826-5.
**Партрэт Эльжбеты Агінскай Пузыны** — характэрны «сармацкі партрэт» выкананы ў 1760 г. невядомым мастаком.

Гісторыя
--------

Эльжбета Магдалена Пузына (1700?—1767) — дачка старосты жамойцкага і гетмана вялікага літоўскага Рыгора Антонія Агінскага і Тэафіліі з роду Чартарыйскіх, жонка Казіміра Гелгуда, а потым — Антонія Міхала Пузыны. Пасля смерці апошняга мужа, засталася адзінай уладальніцай маентка Лучай. Пры лучайскім касцеле ў Лучаі заснавала дом для місіі езуітаў, у падтрымку якога ахвяравала значныя сумы.

Партрэт Эльжбеты Агінскай Пузыны трапіў у музейны збор з касцела Святога Тадэвуша ў в. Лучай Пастаўскага раёна ў 1971 г.

Апісанне
--------

Партрэт уяўляе сабой палатно прамавугольнай формы з пабедранай выявай жанчыны ў гадах, трохі павернутай улева. На жанчыне — белая шоўкавая блузка з карункамі па краях рукавоў і чорная сукенка. Белыя каўнер і манжэты аздоблены каймой з геаметрычным арнаментам карычневага колеру. На плечы накінута чырвоная мантыя падбітая гарнастаевым футрам  (ням.) (бел.. На галаве чырвоны каптур з карункамі, які завязаны бантам пад падбародкам. Фон цемны, справа - фрагмент цемна-чырвонай драпіроўкі.

На адваротным баку палатна надпіс у адзінаццаць радкоў, чорнай фарбай:

> 
> 
> 
> *Арыгінальны тэкст* (польск.)  
> 
> *Elzbieta z Kiazat Oginskieh Puzynina Kasztelanowa Mscislawska Corka Hetmana wielkiego Litewskiego Treorego Oginskego staroscina Tryska y Iodanska Pani Dzie dziczna Luezaga wieku 60 maiaca Z Xiezney Teofilii Matki Czartoryiskiey Splodzo na Roku Pan. 1760.*
> 
> 
> 
>

Іншыя партрэты
--------------

Яшчэ два партрэты вядомай мецэнаткі захоўваліся ў Віленскай абсерваторыі: у маладым і сталым узросце (абодва цяпер у Літоўскім мастацкім музеі); а над галоўным уваходам змяшчаўся барэльеф з яе партрэтам і манаграмай. Апроч таго, у аддзеле гравюр музея старажытнасцей у Вільні меўся партрэт А. Пузыны з лацінскім надпісам, у якім выказвалася ўдзячнасць езуіцкага калегіума.

* Іканаграфія Эльжбеты Пузыны з Агінскіх
* І. Эгельфельдэр, XVIII ст.І. Эгельфельдэр, XVIII ст.
* І. Эгельфельдэр, каля 1751І. Эгельфельдэр, каля 1751

Літаратура
----------

* Джумантаева Т.А. Партрэт Эльжбеты Агінскай Пузыны з калекцыі Нацыянальнага Полацкага гісторыка-культурнага музея-запаведніка.//Гісторыя і археалогіі Полацка і Полацкай зямлі. Матэрыялы ІV Міжнароднай навуковай канферэнцыі. - Полацк, 2002
* Джумантаева Т.А. Партрэт Эльжбеты Агінскай Пузыны з калекцыі Нацыянальнага Полацкага гісторыка-культурнага музея-запаведніка.// Przeglad wschodni, T.VII, z.4(28), 2001.
* Букіна А. Партрэт Эльжбеты і Антонія Пузынаў з касцёла ў Лучаі, "Віцебскі сшытак" 1995, №1, с.58
* Полацк музейны/Т.А.Джумантаева, М.М.Ільніцкі. - Мінск: Беларусь, 2006.- С. 118
**Са́мар** — адзін з астравоў цэнтральнай частцы Філіпінскага архіпелага. Востраў адкрыў для еўрапейцаў іспанскі мараплавец Руі Лопес дэ Вільялобас (Ruy López de Villalobos) ў 1543 годзе.

Найбуйнейшы горад — Калбаёг (вар. Calbayog). На востраве знаходзяцца тры правінцыі: Самар, Паўночны Самар і Усходні Самар. Плошча Самара — 13080 км ², на дадзенай тэрыторыі пражывае крыху больш за 1 млн жыхароў, большасць з якіх — вісая.

На востраве горы вышынёй да 896 м, складзеныя з крышталічных горных парод, вапнякоў і сланцаў. Уздоўж берагоў нізіны, у прыбярэжнай зоне каралавыя рыфы. Клімат на востраве трапічны, мусонны.

На востраве радовішчы медных руд. Асноўны занятак мясцовага насельніцтва — земляробства (вырошчваюцца какосавыя пальмы, абакі, рыс, кукуруза).

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Самалійскае цячэнне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 132. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* *Самар (остров) (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Самар

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4434917-8 · VIAF: 237435497 |
**Партрэт Канстанцыі Панінскай[d]** аўтарства саксонскага мастака Юзафа Зайбта[d]. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь.

Апісанне
--------

На гэтым партрэце Канстанцыя прадстаўлена ў сукенцы-рагоўцы  (руск.) (бел.. Яе сіняя сукенка па французскай модзе апранута на жорсткі гарсэт з вострым мысам спераду (шніпам). Дэкальтэ авальнай формы і аздоблена стужкай карункаў (бертай  (руск.) (бел.) і нашытымі каралямі з жэмчугу і каштоўных камянёў. Прышпіленыя да станіка ніжэй пляча сукенкі рукавы складаюцца з каскада карункавых фальбонак, перахопленых у некалькіх месцах такімі ж каралямі.

Спадніца сукенкі ўздзета на рагоўку, аб чым сведчаць складкі чырвонай мантыі на гарнастаевым падбоі  (ням.) (бел. якая накінута на плечы і прышпілена справа брошкай з каштоўных камянёў.

Прыпудраныя валасы зачасаны назад і з бакоў галавы завіты накшталт мужчынскага парыка, а ззаду спускаюцца двума туга завітымі локанамі. Такая прычоска называлася «малая пудраная» і была пашырана ў сярэдзіне XVIII стагоддзя ў Францыі і іншых еўрапейскіх краінах.

Зноскі
------

1. ↑  *Высоцкая Н. Ф.* Жывапіс барока Беларусі. — 2003. — С. 278. — 304 с. — 3 000 экз. — ISBN 985-11-0253-9.
2. 1 2 3 4 5  *Бялявіна, В. М.* Беларускі касцюм / В. М. Бялявіна, Л. В. Ракава. — Мінск : Беларусь, 2017. — 463 с. : іл. ISBN 978-985-01-1241-5
3. ↑  Рококо (1715 - 1789 гг.)  (руск.)

Літаратура
----------

* *Бялявіна, В. М.* Беларускі касцюм / В. М. Бялявіна, Л. В. Ракава. — Мінск : Беларусь, 2017. — 463 с. : іл. ISBN 978-985-01-1241-5
* *Высоцкая Н. Ф.* Жывапіс барока Беларусі. — 2003. — С. 69-70. — 304 с. — 3 000 экз. — ISBN 985-11-0253-9.
**«Партрэт Міхала VI Гераніма Радзівіла»** — карціна са збораў Нясвіжскага замка, напісаная, верагодна, у XIХ стагоддзі. Месцазнаходжанне невядома.

Партрэт Міхала VI Гераніма Радзівіла (справа ўверсе) ў салоне княгіні ў Нясвіжскім замку. 1927
Партрэт Міхала Гераніма Радзівіла ў палацы ў Нябораве. Антон Граф, 1785 г.
Да 1939 г. у калекцыі князёў Радзівілаў у Нясвіжы (№ 177 у інвентары 1928 г. і вопісе 1939 г.). Міхал VI Геранім паходзіў з нясвіжскай лініі роду Радзівілаў. Малодшы сын Марціна I Мікалая, крайчага вялікага літоўскага, і Марты з Трамбіцкіх. Захаваўся фотаздымак у Архіве галоўных старажытных актаў у Варшаве. Партрэт дакладна паўтарае вобраз Міхала VI Гераніма з палаца ў Небарове[ru], датаваны 1785 г. аўтарства вядомага мастака Антона Графа. Ад апошняга нясвіжскі варыянт адрозніваецца надпісам вакол выявы князя. Верагодна, у замку знаходзілася пазнейшая копія, выкананая ў часы актыўнага папаўнення галерэі Марыяй Даротай Радзівіл з Кастэлянаў. Партрэт таксама адлюстраваны на фотаздымку інтэр’ера пакоя княгіні. Існаваў парны партрэт жонкі Алены Пшаздзецкай такога ж фармату і з падобным надпісам.

Пасля 1939 г. партрэт трапіў у Мінск, адкуль, верагодна, вывезены ў Германію ў 1944 г. Сучаснае месцазнаходжанне невядома.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Лёс фамільных скарбаў магнацкіх родаў Беларусі : зборнік матэрыялаў Міжнароднай навуковай канферэнцыі «Лёс фамільных скарбаў магнацкіх родаў Беларусі» (Нясвіж, 10 лістапада 2020 г.) і Міжнароднага навуковага семінара «Крыпта князёў Радзівілаў у Нясвіжы: гісторыя, сучасны стан, даследаванні, перспектывы выкарыстання» (Нясвіж, 4 кастрычніка 2019 г.)/ уклад. У. У. Караленак, С. М. Клімаў. — Нясвіж : Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж», 2020. 380 с. [16] л. іл.: іл. ISBN 978-985-904-826-5.
**Хвоя банксава**, **Хвоя Банкса** (*Pinus banksiana*)  — вечназялёная расліна, дрэва роду Хвоя сямейства Хваёвыя (*Pinaceae*). У натуральных умовах расце ў паўночна-ўсходніх раёнах Паўночнай Амерыкі.

Назва
-----

Названая ў гонар вядомага англійскага натураліста і батаніка Джозафа Банкса (1743—1820), дырэктара Батанічных садоў у К’ю (Англія).

Батанічнае апісанне
-------------------

Невялікае дрэва вышынёй 10-15 м, з даўгавата-яйкападобнай кронай. Мае кароткую (2-4 см) скручаную ігліцу па 2 у пучку. Шышкі выгнутыя, касыя, кручкаватыя, 3-5 см даўжынёй і 2-3 см у дыяметры. Шчыток плоскі, слаба развіты; шышкі могуць заставацца на дрэве нераскрытымі на працягу многіх гадоў.

Арэал
-----

Шышкі хвоі Банкса
У прыродных умовах расце ў паўночна-ўсходнім рэгіёне Паўночнай Амерыкі.

Значэнне і выкарыстанне
-----------------------

Хвою Банкса ва Украіне высаджваюць на знясіленых глебах у сумесі з хвояй звычайнай. Яна хуткарослая, хуткаспелая, засухаўстойлівая, непатрабавальная да глебы.

Зноскі
------

1. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 98. — 160 с. — 2 350 экз.
2. ↑  Энциклопедия Кольера
3. ↑  Сосна Банкса//Бродович Т. Бродович М. Атлас дерев та кущів заходу України. — Львів: Вища школа, 1973. — С. 8.

Спасылкі
--------

* Pinus banksiana Lamb. Архівавана 8 сакавіка 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph495131 |
**Інцыдэнт Вела** (англ.: Vela incident, *Паўднёва-Атлантычны пробліск*) — двайная ўспышка, характэрная для ядзернага выбуху ў атмасферы, зарэгістраваная 22 верасня 1979 года амерыканскім спадарожнікам «Vela» 6911 у рэгіёне каля астравоў прынца Эдуарда.

Версіі
------

Ніводная краіна не ўзяла на сябе адказнасць за магчымае ядзернае выпрабаванне.

Па звестках справаздачы ад кастрычніка 1979 года, складзенай Саветам нацыянальнай бяспецы (NSC) пры падтрымцы Naval Research Laboratory, выведвацельнае супольніцтва меркавала, што падзея была ядзерным выбухам малой моцнасці, нягледзячы на тое што не было ні слядоў радыёактыўных рэчываў, ні адпаведных сейсмалагічных ці гідраакустычных даных. Аднак меркавалася, што гэтае магло быць супольнае выпрабаванне ядзернай зброі ПАР і Ізраіля.

Пасля шэрагам экспертаў высоўвалася версія, што падобная ўспышка магла быць выклікана пападаннем мікраметэарыта ў спадарожнік.

Аднак большасць экспертаў мяркуе, што гэта было ядзернае выпрабаванне магутнасцю 2-3 кілатоны ў атмасферы.

Заўвагі
-------

1. ↑  Двайная ўспышка ўзнікае, паколькі пры першапачатковым уплатненні атмасферы вакол цэнтра ядзернага выбуху яна на некаторы час страчвае празрыстасць.
2. 1 2  The Vela Incident: Nuclear Test or Meteorite? **(нявызн.)**.  nsarchive2.gwu.edu. Праверана 8 студзеня 2020.
3. ↑  A double-flash from the past and Israel’s nuclear arsenal **(нявызн.)**.  Bulletin of the Atomic Scientists. Праверана 8 студзеня 2020.
**Фра́трыя** (стар.-грэч.: Φρατρία, літаральна «братэрскі саюз») — форма сваяцкай сацыяльнай арганізацыі. 

У Старажытнай Грэцыі фратрыя лічылася самакіруючай сваяцкім аб'яднаннем ніжэйшым за племя (стар.-грэч.: φυλή), падзялялася на роды. Лічылася, што чальцы адной фратрыі мелі супольнага продка і супольнае месца пражывання. 

Фратрыі ўзгадваюцца ўжо ў творах Гамера. Відавочна, у яго эпоху яны адыгрывалі важную ролю ваеннай арганізацыі сваякоў, а пазней ператварылася ў ваенна-адміністрацыйную адзінку. Так, каля 700 г. да н. э. у Спарце вылучалася 27 фратрый, каля 9 у кожным племі. У класічную эпоху фратрыі ўзгадваліся рэдка, аднак існавалі блізкія па сутнасці аб'яднанні *ген* (стар.-грэч.: γένος) высакародных сваякоў, што вялі паходжанне ад адзінага продка. 

Льюіс Генры Морган у працах, прысвечаных паўночнаамерыканскім індзейцам, увёў панецце **фратрыя** ў дачыненні да экзагамнай групы родаў. У гэтым сэнсе яно шырока ўжываецца ў этналогіі і культурнай антрапалогіі.

Літаратура
----------

* Dillon, M. Ancient Greece: Social and Historical Documents from Archaic Times to the Death of Socrates / M. Dillon and L. Garland. — Routledge, 1994 ISBN 0-415-21754-7
* Encyclopedia of the Ancient Greek World / Ed. by David Sacks, Oswyn Murray, Lisa R. Brody. — Facts on File, 2005. ISBN 0-8160-5722-2
* Morgan, L. Ancient society: or, Researches in the line of human progress from savagery through barbarism to civilization / L. H. Morgan. — Chicago, 1877

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 133198867 · Microsoft: 2778576526 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гаэ.
**Гаэ** (груз. ჰაე, мрглавані: Ⴠ, нусхуры: ⴠ, мхедрулі: ჰ, МФА: [haɛ]) — трыццаць трэцяя літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «9000». Беларускі адпаведнік — літара г ([h]). Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае h.

* Гаэ мхедруліГаэ мхедрулі
* Гаэ мрглаваніГаэ мрглавані
* Гаэ нусхурыГаэ нусхуры

Юнікод
------

У Юнікодзе:

* Ⴠ : U+10C0
* ჰ : U+10F0

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гаэ (літара)

| ⛭Грузінскае пісьмо |
| --- |
| Графіка | ა · ბ · გ · დ · ე · ვ · ზ · თ · ი · კ · ლ · მ · ნ · ო · პ · ჟ · რ · ს · ტ · უ · ფ · ქ · ღ · ყ · შ · ჩ · ც · ძ · წ · ჭ · ხ · ჯ · ჰ |
| Дадатковыя літары | ჶ · ჷ · ჸ · ჹ · ჺ |
| Архаічныя літары | ჱ · ჲ · ჳ · ჴ · ჵ |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ермакоў.

**Фрол Андрэевіч Ермакоў** (15 жніўня 1915, вёска Жукава, Калужская губерня — 20 кастрычніка 1943 г. вёска Бывалькі, Гомельская вобласць) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, камандзір роты 1281-га стралковага палка (60-я стралковая дывізія, 18-ы стралковы корпус, 65-я армія, Цэнтральны фронт), лейтэнант. Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 15 жніўня 1915 года ў вёсцы Жукава (цяпер — Ульянаўскага раёна Калужскай вобласці; па іншых дадзеных — у вёсцы Несцераўка Новасергіеўскага раёна Арэнбургскай вобласці) у сям’і селяніна. Рускі.

Атрымаў пачатковую адукацыю. Працаваў на торфараспрацоўцы, затым на цагляным заводзе ў горадзе Струніна Уладзімірскай вобласці.

У Чырвонай арміі з 1937 года. У 1938 годзе скончыў палкавую школу, у 1941 г. — курсы ўдасканалення каманднага складу. Малодшым лейтэнантам праходзіў службу ў запасным стралковым палку.

У дзеючую армію накіраваны ў маі 1942 года. Ваяваў на Бранскім, Паўднёва-Заходнім і Цэнтральным франтах. Удзельнічаў у баях у раёне Бялёва (Тульская вобласць), Арла і Севска (Бранская вобласць), Курскай бітве. У пачатку 1943 года лейтэнант Ермакоў быў прызначаны камандзірам 1-й роты 1-га стралковага батальёна 1281-га стралковага палка 60-й стралковай дывізіі. Член ВКП(б)/КПСС з 1943 года.

Асабліва вызначыўся ў баях за Дняпро. Камандзір роты лейтэнант Ермакоў у ноч на 18 кастрычніка 1943 года адным з першых у дывізіі пераадолеў са сваім падраздзяленнем Дняпро і, нягледзячы на ўпартае супраціўленне праціўніка, накіраваўся наперад, захапіў паўночную ўскраіну вёскі Бывалькі і замацаваўся на занятым рубяжы. На працягу 19 і 20 кастрычніка рота адбіла тры контратакі ворага і ўтрымала пазіцыі да падыходу асноўных сіл, нанёсшы суперніку істотныя страты.

20 кастрычніка 1943 года пры адбіцці варожай атакі колькасцю каля батальёна лейтэнант Ермакоў загінуў.

Пахаваны ў брацкай магіле у вёсцы Бывалькі Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці).

Памяць
------

* У горадзе Струнино і ў вёсцы Бывалькі яго імем названыя вуліцы.
* Імя Героя насіла піянерская дружына школы вёскі Бывалькі.

Узнагароды
----------

* Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 кастрычніка 1943 года за мужнасць, адвагу і гераізм, праяўленыя ў барацьбе з нямецка-фашысцкімі захопнікамі, лейтэнанту Ермакову Фролу Андрэевічу пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.
* Узнагароджаны ордэнам Леніна.

Зноскі
------

1. ↑  Ермаков Фрол Андреевич (1915—1943).

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Поленков К. А. Калужане — Герои Советского Союза / К. А. Поленков, Н. А. Хромиенков. — Калуга: Книжное издательство, 1963. — 402 с.

Спасылкі
--------

* Фрол Андрэевіч Ермакоў на сайце «Героі краіны»
* Ермаков Фрол Андреевич.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
Эмблема праграмы ТАСІС
**TACIS (Technical Assistance for the Commonwealth of Independent States, Тэхнічная дапамога Супольнасці Незалежных Дзяржаў)** — праграма Еўрапейскага саюза па спрыянні паскарэнню працэсу эканамічных рэформ у СНД. Праграма фундуе гранты для перадачы ноу-хау краінам СНД. Арганізавана ў 1991.

Ноу-хау перадаецца ў форме кансультацыяў, накіроўвання груп экспертаў, даследаванняў і прафесійнай рыхтоўлі, шляхам стварэння праўнай і нарматыўнай базы, эксперыментальных праектаў.

TACIS працуе ў супрацы з краінамі-партнёрамі для вызначэння кірунку выкарыстання сродкаў, а таксама з іншымі донарамі і міжнароднымі арганізацыямі.

Сярод найбольш важных кірункаў вылучаюцца: рэструктурызацыя прадпрыемстваў, развіццё прыватнага сектара, рэформа дзяржаўнага кіравання, сельская гаспадарка, энергетыка і транспарт.

З 1991 па 1999 было выдаткавана 4,2 млрд еўра на больш за 3 000 праектаў.

Праграма TACIS на 2000—2006 з бюджэтам каля 3,1 млрд еўра ахапляе Арменію, Азербайджан, Беларусь, Грузію, Казахстан, Кіргізію, Малдавію, Манголію, Расію, Таджыкістан, Туркменістан, Украіну і Узбекістан. Аб'ём тэхнічнай дапамогі ЕС для Беларусі з 1991 г. па 2006 г. ацэньваецца ў 216 мільёнаў еўра, што складае больш за 40% усёй тэхнічнай дапамогі, атрыманай Беларусью за гэты перыяд.

У Беларусі сродкі ідуць на наступныя напрамкі:

* спрыянне гарманічнаму развіццю чалавека, падвышэнне яго жыццёвага ўзроўню, падтрымка рэалізацыі сацыяльных праграм, механізмаў падання сацыяльнай дапамогі;
* спрыянне ўстойліваму эканамічнаму ўзросту праз развіццё замежнаэканамічнай, інавацыйнай і інвестыцыйнай дзейнасці і міжнароднай супрацы;
* спрыянне энерга- і рэсурсазахаванню;
* ахова навакольнага асяроддзя, экалагічная ўстойлівасць, рэабілітацыя і ўстойлівае развіццё тэрыторый, пацярпелых ад аварыі на Чарнобыльскай АЭС.

Спасылкі
--------

* Tacis programme (2000-2006)  (англ.) — інфармацыя па праграме ў архіве партала «Еўропа»
* Каардынацыйнае бюро Праграмы ТАСІС Еўрапейскага Звязу ў Рэспубліцы Беларусь Архівавана 25 снежня 2011.
**Га́чак** (чэшск.: háček — кручок, ад чэшск.: hák — крук, гак) — дыякрытычны знак, які прастаўляецца ў лацінцы над некаторымі літарамі для надання ім новага гукавога значэння. Самыя распаўсюджаныя літары з гачакам — č, ř, š, ž. Аўтарства знака належыць Яну Гусу, які ўкараніў яго ў 1410 годзе. Форма знака развілася з кропкі (ż). Пазней, магчыма, ужо ў 1412 годзе, гачак прыняў сучасны выгляд — ˇ (ž). Над некаторымі высокімі літарамі (маленькія ť, ď, ľ і вялікая Ľ) гачак у друкаваных шрыфтах выглядае інакш — падобна на апостраф, хоць над вялікімі Ť і Ď адлюстроўваецца звычайнай выявай.

Славянскія мовы
---------------

Першапачаткова знак ужываўся ў толькі чэшскай пісьменнасці. Потым гачак таксама пачаў ўжывацца ў славацкай пісьменнасці. У 1830 годзе Людэвіт Гай увёў гачак у харвацкую пісьменнасць. З сярэдзіны XIX стагоддзя ўжываецца ў славенскай пісьменнасці. З пачатку XX стагоддзя гачак сустракаўся ў беларускай лацінцы. Гачак таксама ўжываецца ў лужыцкіх мовах.

Балтыйскія мовы
---------------

Гачак выкарыстоўваецца таксама ў алфавітах сучасных балтыйскіх моў: літоўскай і латышскай.

Транскрыпцыя і транслітарацыя
-----------------------------

Літары з гачакам шырока ўжываюцца ў лінгвістычных працах пры транскрыпцыі бяспісьменных моў свету (у тым ліку ў запісу рэканструяваных праформ — праславянскіх, праіндаеўрапейскіх), а таксама ў лацінскай транслітарацыі іншых пісьменнасцей, у тым ліку і славянскай кірыліцы. Аднак у Міжнародным фанетычным алфавіце ужыванне гэтага знака абмежавана (напрыклад, для шыпячага, які адпавядае кірылічнаму **ш** ці чэшскаму **š**, выкарыстоўваецца сімвал **ʃ**).

Зноскі
------

1. ↑  Да XVIII стагоддзя на тэрыторыі Славакіі ў якасці літаратурнай мовы ўжывалася чэшская мова, хоць помнікі ўласна славацкай мовы існуюць з пачатку XVI ст.
2. ↑  Пісьменнасць у лужыцкіх моў узнікла ў XVI стагоддзі. Акрамя сучаснай пісьменнасці, вядома гатычнае нямецкае пісьмо *швабах*.

| ⛭Літары з гачакам |
| --- |
| Лацініца | 
* Ǎ ǎ
* Č č
* Ď ď
* Ǆ Dž ǆ
* Ě ě
* Ǧ ǧ
* Ȟ ȟ
* Ǐ ǐ
* J̌ ǰ
* Ľ ľ
* Ň ň
* Ǒ ǒ
* Ř ř
* Š š
* Ṧ ṧ
* Ť ť
* Ǔ ǔ
* Ǚ ǚ
* Ž ž
* Ǯ ǯ

 |
**Тэшэнскі дагавор** — дагавор, заключаны дзякуючы пасродніцтву рускай дыпламатыі ў маі 1779 года ў гарадку Тэшэн (цяпер Цешын у Цешынскай Сілезіі), які ўсталяваў мір паміж Аўстрыяй, з аднаго боку, і Прусіяй з Саксоніяй — з іншага, якія ваявалі амаль год за баварскую спадчыну.

Паводле гэтага дагавора Прусія і Аўстрыя атрымалі некаторыя часткі тэрыторыі Баварыі, а Саксонія — грашовую кампенсацыю. Баварскі прастол быў перададзены курфюрсту Пфальцкаму. Тэшэнскі мір пацвярджаў шэраг заключаных у мінулым германскімі дзяржавамі мірных дагавораў пачынаючы ад Вестфальскага дагавора 1648 года, канчаючы Губертусбургскім дагаворам 1763 года.

Выступіўшы спачатку ў якасці пасродніка паміж ваюючымі бакамі, Расія ў асобным артыкуле дагавора была абвешчана разам з Францыяй дзяржавай-гарантам усталяванага дагаворам парадку, атрымаўшы фактычна права ўмяшання ў справы германскіх дзяржаў.

Літаратура
----------

* *Фрыдрых Энгельс* Знешняя палітыка рускага царызму
* ТЕШЕНСКИЙ ДОГОВОР 1779 // Дипломатический словарь
**Гаэтана Петыне́ці** (італ.: Petinеttі; таксама **Петынелі**, італ.: Petinelli) — танцоўшчык, педагог і балетмайстар 2-й паловы 18 стагоддзя.

Біяграфія
---------

Працаваў у Неапалі.

У 1774—1779 гадах разам з братам Людавікам Петынеці працаваў у прыдворным тэатры і тэатральнай школе А.Тызенгаўза ў Гродне. Пастаноўшчык балетаў «Квартэт дудароў», «Другі балет пекараў», «Сялянскі балет» (усе ў 1778 годзе, у апошнім выступалі яго вучні).

З 1779 года па запрашэнні К. С. Радзівіла працаваў танцорам і балетмайстрам Нясвіжскага тэатра. Разам з А.Лойкам і Ф.Каселі ў 1784 годзе удзельнічаў у падрыхтоўцы балетаў «Арфей і Эўрыдыка» («Арфей у пекле») і, магчыма, «Пігмаліён». Пакінуў Нясвіж у 1786 годзе.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
* Петынеці // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.
**Забор’е**  — курганны могільнік каля вёскі Забор’е Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці.

Курганны могільнік-1
--------------------

Знаходзіцца за 0,8 км на паўночны захад ад вёскі. 40 курганоў добрай захаванасці, вышынёй 0,8-3,2 м, дыяметрам 5-12 м. Вядомы з канца XIX стагоддзя. У 1974 годзе Г. В. Штыхаў раскапаў 1 курган. Знойдзены шкілет, арыентаваны галавой на захад, жалезны нож, віты бронзавы бранзалет з завязанымі канцамі, ганчарны гаршчок. У 1981 годзе абследавала Л. У. Дучыц. Датуецца XX стагоддзем[*удакладніць*], належаў крывічам.

Матэрыялы раскопак захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі АН БССР.

Курганны могільнік-2
--------------------

Знаходзіцца за 1 км на паўночны захад ад дарогі ў в. Юзухава, ва ўрочышчы Зялёнка. 28 курганоў вышынёй 0,8-3,2 м, дыяметрам 5-12 м. Абследаваў у 1972 годзе М. А. Ткачоў. Раскопкі не праводзіліся.

Літаратура
----------

* Археалагічныя помнікі // Гісторыя Залескага краю / Р. Шарыпкін. — Глыбокае : Вольнае Глыбокае, 2002. — С. 8-13.
* Глыбоцкі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 224—239.
Чапаці
**Чапаці** (चपाती) — хлеб з пшанічнай мукі, накшталт тонкага лаваша. Распаўсюджаны ў Афганістане, Індыі, Непале, Таджыкістане, Кыргызстане і іншых краінах.

Чапаці гатуюць спачатку на сухой патэльні, а затым пякуць на адкрытым агні. Пры гэтым аладка раздзімаецца ад пары да такой ступені, што становіцца круглай, як мячык. Ядуць чапаці, адрываючы кавалачкі — іх акунаюць у соусы і выкарыстоўваюць гэтыя лустачкі як лыжачку, захопліваючы імі кавалачкі розных страў. У паўночнай частцы Індыі распаўсюджаны чапаці з напаўняльнікам. Самым распаўсюджаным з’яўляецца бульбяное пюрэ з абсмажанай цыбуляй.
**Партрэт Тэклі Ружы з Радзівілаў**, дачкі Караля Станіслава Радзівіла і Ганны з Сангушкаў. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь.

Праблемы атрыбутацыі
--------------------

Некаторымі даследчыкамі атрыбутуецца Луі дэ Сільвестру, пры гэтым у фундаментальнай манаграфіі Харальда Маркса  (ням.) (бел. «Staatlich kunsts ammlangen gemäldegaliere. Alte Meister die gemalde des Louis de Sylvestre» гэта палатно не згадваецца.

Што тычыцца асобы на партрэце, то частка даследчыкаў лічыць, што паказана другая жонка Якуба Генрыка Флемінга Тэкля Ружа з Радзівілаў, зыходзячы з гравюры Нясвіжскай партрэтнай галерэі, а частка мастацтвазнаўцаў прытрымліваецца думкі, што на палатне першая жонка Якуба Генрыка Флемінга Францішка Ізабэла з Сапегаў.

Гісторыя
--------

Паходзіць з калекцыі Радзівілаў у Нясвіжы (№ 90, да рэстаўрацыі № 232, 277; да 1941). Захоўваўся ў Дзяржаўнай карціннай галерэі БССР да 1941 года, фондах Музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны (з 1948), у Дзяржаўным музеі БССР (з 1957 да 1968).

Рэстаўрыраваны ва Усесаюзнай цэнтральнай навукова-даследчай лабараторыі па кансервацыі і рэстаўрацыі музейных мастацкіх каштоўнасцей Л. І. Яшкінай у 1968—1972 гадах у Маскве.

Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі (Мінск).

Апісанне
--------

На гэтым партрэце Тэкля Ружа прадстаўлена ў палацавым еўрапейскім касцюме пачатку XVIII стагоддзя. На ёй белая атласная сукенка са станікам на гарсэце з глыбокім дэкальтэ, аздобленым па краю вышыўкай залатой ніткай  (руск.) (бел.. Ніжні край выраза дэкальтэ закладзены белымі празрыстымі карункамі, якія адцяняюць далікатную скуру. Шырокі да локця рукаў, аздоблены залатой вышыўкай, прыпадняты і сколаты залатой брошкай з вялікай жамчужынай і брыльянтамі. З-пад рукава сукенкі выступае пышны рукаў белай кашулі з карункавымі брыжыкамі. На правае плячо накінута цёмна-сіняя аксамітавая мантыя з узорыстай шаўковай падкладкай. Завітыя прыпудраныя валасы зачасаны ўверх і ззаду спускаюцца локанамі. Два кароткія завітыя локаны спускаюцца на лоб. Спадніца яшчэ не мае жорсткага каркаса.

Выстаўкі
--------

* Другое нараджэнне партрэтаў з Нясвіжа і Гродна. Мінск. 1982
* Партрэты з Нясвіжа і Гродна. Каўнас. Яраслаўль. 1983
* Рэстаўрацыя музейных каштоўнасцей у БССР. Мінск. 1985
* Партрэты знакамітых постацяў даўняй Рэчы Паспалітай у мінскіх зборах. Кракаў. 1991
* Мастацтва барока ў Беларусі. Мінск. 1991
* Дзе Усход сустракаецца з Захадам. Варшава. 1993

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  *Высоцкая Н. Ф.* Жывапіс барока Беларусі. — 2003. — С. 69-70. — 304 с. — 3 000 экз. — ISBN 985-11-0253-9.
2. ↑  Icones… 1758. Tabl. 70
3. ↑  Высоцкая Н. Ф. Карповіч Т. А. 1980. — Жывапіс Беларусі XII—XVIII стст./Уступ. арт. Н. Ф. Высоцкай? склад. Н. Ф. Высоцкая, Т. А. Карпович. Мн. 1980. С. 1-316. Іл. 151.
4. 1 2 3 4  *Бялявіна, В. М.* Беларускі касцюм / В. М. Бялявіна, Л. В. Ракава. — Мінск : Беларусь, 2017. — 463 с. : іл. ISBN 978-985-01-1241-5

Літаратура
----------

* *Бялявіна, В. М.* Беларускі касцюм / В. М. Бялявіна, Л. В. Ракава. — Мінск : Беларусь, 2017. — 463 с. : іл. ISBN 978-985-01-1241-5
* *Высоцкая Н. Ф.* Жывапіс барока Беларусі. — 2003. — С. 69-70. — 304 с. — 3 000 экз. — ISBN 985-11-0253-9.
**«Партрэт Мікалая IV Радзівіла»** — карціна са збораў Нясвіжскага замка, напісаная ў 1733—1737 гадах невядомым мастаком. Захоўваецца ў калекцыі ў Нацыянальным музеі ў Варшаве (інв. MP 4450. MNW). Памер карціны — 110 × 75 см.

Партрэт біскупа жамойцкага Мікалая Радзівіла адносіцца да серыі партрэтаў у лаўровым вянку. Да 1939 г. у калекцыі князёў Радзівілаў у Нясвіжы (№ 53, на партрэце № 17 у інвентары 1834 г. № 191 у інвентары 1857 г. № 191 у інвентары 1883 г. № 17 у інвентары 1928 г. № 32 у вопісе 1939 г.). Захоўваўся ў Вялікай сталовай зале (былой Гетманскай) у паўднёвай галерэі. Пасля 1939 г. трапіў у Мінск. У 1944 г. вывезены ў Германію. Вернуты ў Мінск з Берліна ў 1947 г. Перададзены ў Польшчу ў 1950 г.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 29 снежня 2020.
2. 1 2  Лёс фамільных скарбаў магнацкіх родаў Беларусі : зборнік матэрыялаў Міжнароднай навуковай канферэнцыі «Лёс фамільных скарбаў магнацкіх родаў Беларусі» (Нясвіж, 10 лістапада 2020 г.) і Міжнароднага навуковага семінара «Крыпта князёў Радзівілаў у Нясвіжы: гісторыя, сучасны стан, даследаванні, перспектывы выкарыстання» (Нясвіж, 4 кастрычніка 2019 г.)/ уклад. У. У. Караленак, С. М. Клімаў. — Нясвіж : Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж», 2020. 380 с. [16] л. іл.: іл. ISBN 978-985-904-826-5.
**Ікалуіт** (англ.: Iqaluit, ін.: ᐃᖃᓗᐃᑦ [iqaːluit]) — горад у Канадзе, сталіца тэрыторыі Нунавут, самай вялікай з канадскіх тэрыторый і правінцый. Ікалуіт перакладаецца з эскімоскага дыялекту інукцітут як «рыбы». Горад размяшчаецца на паўднёвым захадзе вострава Бафінава Зямля, на беразе Паўночнага Ледавітага акіяна ў бухце Фробішэра. Жыхары Ікалуіта называюць сябе Iqalummiut (адз. л. Iqalummiuq).

У студзені 2004 года ў горадзе налічвалася 6000 жыхароў (5000 жыхароў у 2000). 

Ікалуіт размешчаны на мяжы двух зон палярнага клімату: арктычнага і субарктычнага.

Гісторыя
--------

Старая назва горада - Фробішэр-Бей па імі ангельскага даследчыка Марціна Фробішэра, які ў 1576 годзе адкрыў бухту, на беразе якой зараз размешчаны Ікалуіт. Падчас Другой сусветнай вайны горад быў ваеннай базай ЗША.

Пачынаючы з 1950-х насельніцтва хутка ўзрастала ўслед за будаўніцтвам Distant Early Warning Line — групы радараў, радыус дзеяння якой прасціраецца на 10 000 кіламетраў і якая з'яўляецца складнікам сістэмы бяспекі NORAD.

1 студзеня 1987 г. назва горада была афіцыйна зменена з Фробішэр-Бей на Ікалуіт.

Абраны сталіцай новай аўтаномнай тэрыторыі інуітаў званай Нунавут. Гэты выбар быў ажыццёўлены ў ходзе рэферэндуму, які праходзіў на ўсёй тэрыторыі. Статус ўступіў у сілу 1 красавіка 1999. Ікалуіту падпарадкаваныя федэральныя, тэрытарыяльныя і муніцыпальныя адміністрацыі.
**«Партрэт Станіслава Аўгуста Панятоўскага»** — карціна са збораў Нясвіжскага замка, напісаная, верагодна, пасля 1795 года. Месцазнаходжанне невядома.

Апісанне
--------

Марчэла Бачарэлі. Партрэт Станіслава Аўгуста Панятоўскага
Партрэт паўтарае вобраз Станіслава Аўгуста Панятоўскага, апошняга манарха Рэчы Паспалітай, створаны Марчэла Бачарэлі. На здымку ў Інстытуце мастацтва Польскай акадэміі навук у ніжнім куце размешчана папяровая наклейка з лічбамі 21. Падобныя наклейкі з нумарамі
невядомы на іншых жывапісных творах, якія знаходзіліся ў Нясвіжскім замку. У інвентарах таксама адсутнічаюць згадкі пра такі партрэт Станіслава Аўгуста Панятоўскага. Калі
выява сапраўды была ў зборах Нясвіжа, то, магчыма, прывезена туды з нейкага іншага маёнтка.

Зноскі
------

1. 1 2  Лёс фамільных скарбаў магнацкіх родаў Беларусі : зборнік матэрыялаў Міжнароднай навуковай канферэнцыі «Лёс фамільных скарбаў магнацкіх родаў Беларусі» (Нясвіж, 10 лістапада 2020 г.) і Міжнароднага навуковага семінара «Крыпта князёў Радзівілаў у Нясвіжы: гісторыя, сучасны стан, даследаванні, перспектывы выкарыстання» (Нясвіж, 4 кастрычніка 2019 г.)/ уклад. У. У. Караленак, С. М. Клімаў. — Нясвіж : Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж», 2020. 380 с. [16] л. іл.: іл. ISBN 978-985-904-826-5.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бокій.
**Аляксандр Канстанцінавіч Бокій** (нар. 3 мая 1959, г. Ліда) — футбаліст і футбольны трэнер.

Біяграфія
---------

Шлях у вялікі футбол пачынаў у шчучынскай ДЮСШ, адкуль ў 1972 годзе перайшоў у гродзенскую спартыўную школу. Праз два гады 17-гадовы хлопец быў прыняты ў каманду майстроў гродзенскага «Хіміка», за якую адыграў няпоўных два сезона. Усяго ў рамках першынстваў СССР за «Хімік» правёў 27 матчаў і забіў 1 мяч.

Пасля Хіміка кар’ера гульца развівалася па ўзыходзячай: «Дынама» Стаўрапаль, «Дынама» Масква, «Лакаматыў» Масква, «Спартак» Масква, «Сігма» Аломоўц, ЧСФР і іншыя клубы. У вышэйшай лізе чэмпіянату СССР правёў 59 матчаў. У складзе маскоўскага «Спартака» стаў двухразовым чэмпіёнам СССР (1987, 1989). У 1978 годзе быў уключаны пад № 3 у спіс 33-х лепшых футбалістаў СССР, а на наступны год правёў 5 гульняў за алімпійскую зборную каманду СССР.

Зноскі
------

1. ↑  Aleksandr Bokiy // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Аляксандр Канстанцінавіч, віншуем Вас з юбілеем! Жадаем здароўя і доўгіх гадоў жыцця!

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FBref.com · Transfermarkt (ігрок) |
**«Партрэт Багуслава І Радзівіла»** — карціна са збораў Нясвіжскага замка, напісаная ў 1733—1737 гадах. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальным музеі ў Варшаве (інв. MP 4786. MNW). Памер карціны — 109,5 × 73 см.

Партрэт Багуслава Радзівіла (крайні злева) ў Вялікай зале Нясвіжскага замка. 1927
Партрэт князя Багуслава Радзівіла адносіцца да серыі партрэтаў ў лаўровым вянку. Да 1939 г. у калекцыі князёў Радзівілаў у Нясвіжы (№ 137 у інвентары 1834 г.; № 186 у інвентары 1857 г.; № 186 у інвентары 1883 г.; № 47 у інвентары 1928 г.). Захоўваўся ў Вялікай сталовай зале (былой Гетманскай) у паўднёвай галерэі. Пасля 1939 г. трапіў у Мінск. У 1944 г. вывезены ў Германію. Вернуты ў Мінск з Берліна ў 1947 г.. Перададзены ў Польшчу ў 1950 г. У акце перадачы памеры партрэта запісаны памылкова як 58×52.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 29 снежня 2020.
2. 1 2  Лёс фамільных скарбаў магнацкіх родаў Беларусі : зборнік матэрыялаў Міжнароднай навуковай канферэнцыі «Лёс фамільных скарбаў магнацкіх родаў Беларусі» (Нясвіж, 10 лістапада 2020 г.) і Міжнароднага навуковага семінара «Крыпта князёў Радзівілаў у Нясвіжы: гісторыя, сучасны стан, даследаванні, перспектывы выкарыстання» (Нясвіж, 4 кастрычніка 2019 г.)/ уклад. У. У. Караленак, С. М. Клімаў. — Нясвіж : Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж», 2020. 380 с. [16] л. іл.: іл. ISBN 978-985-904-826-5.
**Аляксандр Карабач** (1878 — ?) — беларускі нацыянальны дзеяч. Ураджэнец вёскі Вехатніца Роскай воласці Ваўкавыскага павета.

У 1910-я гады вучыўся ў адной з сярэдніх школ Вільні. Працаваў у паштова-тэлеграфных установах Вільні і Петраграда. Далучыўся да беларускага руху ў 1915, да гэтага з’яўляўся старшынёй праўрадавага «Белорусского общества» у Вільні. З 1918 член Віленскай Беларускай рады. Пасля быў членам Віленскага Беларускага нацыянальнага камітэта. Член партыі беларускіх сацыялістаў-рэвалюцыянераў, кіраўнік віленскага філіяла партыі. Да 1921 узначальваў Загранічнае бюро БПСР. Дэпартаваны ў лютым 1922 польскімі ўладамі ў ліку 33 беларускіх і літоўскіх дзеячаў з тэрыторыі Сярэдняй Літвы. Пасля гэтага быў прадстаўніком Віленскага Беларускага нацыянальнага камітэта ў Коўне, загадчыкам спраў Міністэрства беларускіх спраў Літвы. З 1923 — у БССР. У 1924 браў удзел у ліквідацыйным з’ездзе Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў у Мінску. Далейшы лёс невядомы.

Таксама быў рэдактарам-выдаўцом грамадска-палітычнай і літаратурнай газеты «Незалежная Беларусь».

Зноскі
------
Выгляд вакзала
**Фінляндскі вакзал** — пасажырскі тэрмінал станцыі Санкт-Пецярбург-Фінляндскі, адзін з 5-ці дзеючых чыгуначных вакзалаў Санкт-Пецярбурга. Размешчаны на плошчы Леніна, 5.

Першы будынак вакзалу пабудаваны ў 1870 годзе (архітэктар Пётр Купінскі) для чыгункі, якая звязала сталіцу з Вялікім княствам Фінляндскім. Дарога была пракладзеная ў 1862—1870 да станцыі Рыхімякі, якая знаходзілася на пабудаванай у 1858—1862 гадах першай у Фінляндыі чыгункі паміж гарадамі Тавастгус (Хямeэнліна) і портам Гельсінгфорс (Хельсінкі). В 1950-х была праведзена комплексная рэканструкцыя вакзала (архітэктары П. А. Ашасцін, Н. В. Баранаў, Я. Н. Лукін, інжынер І. А. Рыбін).

З Фінляндскага вакзалу зараз адпраўляюцца прыгарадныя цягнікі ў паўночна-заходнім і паўночна-усходнім накірунках, а таксама цягнікі далёкага рушання «Рэпін» і «Сібеліус» зносінамі Санкт-Пецярбург—Хельсінкі. У левым крыле вакзалу — наземны вестыбюль станцыі метро «Плошча Леніна».
**Аляксандр Канальт** (ням.: Alexander Kanoldt; 29 верасня 1881, Карлсруэ, Германія — 24 студзеня 1939, Берлін) — нямецкі мастак, прафесар акадэміі мастацтваў у Берліне.

Жыццё і творчасць
-----------------

Канальт атрымаў мастацкую адукацыю ў Акадэміі мастацтваў Карлсруэ ў класах Эрнста Шурта і Фрыдрыха Фера (у апошняга ў 1906—1909). На пачатку сваёй творчасці мастак піша ў неаімпрэсіяністычнай манеры. У 1909 годзе ён, сумесна з Кандзінскім, Яўленскім, Мюнтэр, Вяроўкінай і Эрбслё засноўвае «Новае Мюнхенскае мастацкае аб’яднанне» (Neue Künstlervereinigung München, N.K.V.M.), якое стала калыскай для гурта «Сіні вершнік». За час свайго існавання «Новае Мюнхенскае мастацкае аб’яднанне» арганізавала 3 вялікія выставы работ сваіх членаў. У 1913 годзе Канальт, разам з такімі майстрамі, як Яўленскі, Эрбслё, Клее, Бехцееў і Карл Каспар засноўваюць мастацкую групу «Новы мюнхенскі сэцэсіён».

З пачаткам Першай сусветнай вайны Канальт сыходзіць на фронт і з 1914 па 1918 год служыць афіцэрам у германскім войску. Пасля заканчэння вайны ён цесна супрацоўнічае з мастаком Георгам Шрымпфам, стаўшы прадстаўніком магічна-рэалістычнага накірунку стылю «Новая рэчыўнасць». Падчас працяглай паездкі па Італіі разам са сваім сябрам Эрбслё мастак стварае складаныя архітэктурныя краявіды. У 1925 годзе ён, разам з Максам Бекманам, прымае актыўны ўдзел у выставе «Новая рэчыўнасць».

У 1925—1931 гадах Канальдт — прафесар Дзяржаўнай акадэміі мастацтваў у Брэслаў. У 1927 годзе ён становіцца членам мастацкага руху Бадэнскі сэцэсій і ў 1932 — мюнхенскай мастацкай групы «Сямёрка» («Die Sieben»). У 1932 годзе Канальт уступае ў НСДАП. Пасля прыходу нацыстаў да ўлады ў Германіі мастак становіцца прафесарам берлінскай Вышэйшай школы мастацтваў і сенатарам Прускай акадэміі мастацтваў. У 1936 годзе ён змушаны быў пакінуць берлінскую прафесуру па стане здароўя. Сяброўства ў нацысцкай партыі не пазбавіла мастака ад нападак — яго палотны ў Германіі былі абвешчаныя дэгенератыўным мастацтвам і ў 1937 годзе зняты з экспазіцый і канфіскаваны.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 23 жніўня 2017.
2. ↑  Alexander Kanoldt<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑  RKDartists Праверана 26 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑  Alexander Kanoldt // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14975898p · GND: 118720694 · ISNI: 0000 0000 6659 8966 · LCCN: n88083456 · NLP: A30099936 · NTA: 070604266 · NUKAT: n2018061882 · SUDOC: 072237767 · VIAF: 2744080 · ULAN: 500027904 |

 |