Сям'я правадыра сіў, 1911 г.
**Сіў** — група карэнных народаў Паўночнай Амерыкі, якія размаўляюць на мовах сіў. У мінулым розныя групы сіў карысталіся асобнымі саманазвамі. У нашы дні шырока выкарыстоўваецца агульная саманазва *Očhéthi Šakówiŋ* (па назве ваеннай канфедэрацыі "Рада сямі агнёў"). Назва **сіў** паходзіць ад слова *Nadowessi* (літаральна: "маленькія змеі") з мовы аджыбвэ. Французскія каланісты запісвалі яго ў множным ліку як *Nadowessioux*, а у якасці скарачэння выкарыстоўвалі *Sioux* /ˈsuː/.

Паходжанне
----------

Паводле міфалогіі лакота, Вялікі Дух стварыў сіў з аргеліту. У Мінесоце знаходзіцца нацыянальны парк, у якім захоўваюцца аргелітавыя камяні, якія сіў шанавалі ў XVIII ст. Генетычныя даследаванні выявілі, што сіў — нашчадкі найстаражытнейшых перасяленцаў у Новы Свет, маюць агульнае паходжанне з іншымі індзейцамі Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі.

Мяркуецца, што да канца 1 тысячагоддзя н. э. продкі сіў насялялі паўднёвы ўсход Паўночнай Амерыкі, былі блізкімі да прадстаўнікоў Місісіпскай культуры. Змены клімату дазволілі ім перасяліцца ў лясную зону на паўднёвы захад ад Вялікіх азёр, дзе яны займаліся пешым паляваннем. У канцы XVII ст. яны ўсталявалі гандлёвыя кантакты з французскімі каланістамі. Пад ціскам аджыбвэ і для развіцця гандлю перасяліліся ў верхнюю плыню Місуры, дзе асвоілі конегадоўлю і коннае паляванне на бізонаў. У першай палове XIX ст. насялялі шырокія прасторы Вялікіх раўнін.

Класіфікацыя
------------

Сталыя перасяленні продкаў сіў спрыялі ўзнікненню тэрытарыяльных груп, якія не заўсёды супадалі з родавым падзелам. Тыя ў сваю чаргу склалі ваенна-палітычную канфедэрацыю Рада сямі агнёў *Očhéthi Šakówiŋ*. У пісьмовы перыяд гісторыі чальцамі рады былі наступныя групы:

* *Mdewakanton* ("жыхары Святога возера")
* *Wahpekute* ("стралкі сярод лісця")
* *Sisitonwan* ("людзі балота")
* *Wahpetonwan* ("жыхары раёну лісця")
* *Ihanktown* ("канцавыя жыхары")
* *Ihanktowana* ("малыя канцавыя жыхары")
* *Tetonwan* ("жыхары раўнін")

Група *Tetonwan* падзялялася на 7 самастойных паляўнічых супольнасцяў. 

У выніку міграцыі на Вялікія раўніны склаліся тры культурна-моўныя аб'яднанні:

* Дакота
* Лакота
* Накота

Да сіў не адносяцца, але размаўляюць на мовах сіў наступныя народы:

* Аканічы
* Атоэ
* Аява
* Білоксі
* Кау
* Катоба
* Кроу
* Куапау
* Місуры
* Монакан
* Мандан
* Омаха
* Осэйдж
* Понса
* Хідаца
* Хо-чанк

Культура
--------

Коннік-дакота, 1899 г.
У старажытны перыяд, калі продкі сіў насялялі Паўднёвую Караліну, яны займаліся земляробствам, вырошчалі кукурузу, сланечнік, гарбузы. У далейшым важную ролю адыгрывала паляванне. 

Асваенне конегадоўлі дазволіла весці качавы лад жыцця. Яны жылі малымі нуклеарнымі сем'ямі ў часовых тыпі, перамяшчаліся ўслед за статкамі дзікіх жывёл. Цэнтральнае месца ў культуры качэўнікаў займала вайна, падчас якой маладыя мужчыны мелі магчымасць падвысіць сваё сацыяльнае становішча. Распаўсюджаныя рамёствы: выраб зброі, пацерак, гарбарства і інш. 

Традыцыйная рэлігія абапіралася на анімістычныя вераванні. Гуртаванне адбывалася падчас супольных рытуалаў, якія найчасцей арганізоўваліся ўлетку. Сіў асабліва знакаміты своім танцам сонца, багатай міфалогіяй і вусным фальклорам. У XX ст. сфарміравалася прафесійная культура, часцяком англамоўная. Літаратары, журналісты і палітыкі сіў маюць значны ўплыў на развіццё руху за правы індзейцаў у ЗША.

Зноскі
------

1. ↑  Oceti Sakowin Seven Council Fires Архівавана 25 студзеня 2017.
2. ↑  Sioux is not even a word **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 13 снежня 2016. Праверана 7 лютага 2017.
3. ↑  Sioux creation myth [archive]
4. ↑  Pipestone National Monument (U.S. National Park Service)
5. ↑  The Origin of Amerindians and the Peopling of the Americas According to HLA Genes: Admixture with Asian and Pacific People
6. ↑  HLA alleles and haplotypes among the Lakota Sioux: report of the ASHI minority workshops, part III.
7. ↑  Early Sioux History Архівавана 11 лютага 2017.
8. ↑  Oceti Sakowin Seven Council Fires Архівавана 25 студзеня 2017.
9. ↑  Sioux Tribe
10. ↑  Sioux facts, information, pictures

Спасылкі
--------

* SIOUX - Plains Humanities Alliance
* Sioux - Countries and Their Cultures
* Learn about the history of the Sioux Indians
* Lakota Country Times

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4055139-8 · NKC: ph225453 |