recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Казанская танкавая школа**, **аб'ект «Кама»** (вытворнае ад назвы горада Казань і прозвішча Мальбрант) — нямецкая танкавая школа, створаная на тэрыторыі СССР, пад Казанню, для абыходу умоў Версальскага дагавора 1919 года. На падставе заключанага 16 красавіка 1922 г. падчас Генуэзскай канферэнцыі Рапальскага дагавора.

Дагавор аб арганізацыі танкавай школы быў заключаны 3 кастрычніка 1926 года ў Маскве. З нямецкага боку яго падпісаў кіраўнік «Цэнтра Масква» і ВІКА палкоўнік Х. фон дэр Літ-Томзен, з савецкай — начальнік IV разведвальнага ўпраўлення Штаба РСЧА Я. К. Берзін.

Гл. таксама
-----------

* Ліпецкая авіяцыйная школа
* Савецка-германскае супрацоўніцтва ў перыяд да Другой сусветнай вайны
* Панцэрвафэ
* Рапальскі дагавор, 1922

Спасылкі
--------

* Ваенныя школы райхсвера ў СССР
* Танкавая школа ў Казані
* ТАНКАВАЯ ШКОЛА Ў КАЗАНІ. АБ'ЕКТ «КАМА»
* Гутарка Варашылава з генералам Гамерштэйнам 1929
* Колькі міліметраў фашысцкага мяча выкавалі ў СССР
**Хаценчыцкі бой** — бой паміж партызанскай брыгадай імя М. В. Фрунзэ і нямецкім гарнізонам у вёсцы Хаценчыцы Ільянскага раёна 26 чэрвеня 1943 года.

Перадумовы
----------

Гарнізон у вёсцы Хаценчыцы быў адным з галоўных апорных пунктаў у сістэме нямецкай абароны ад партызан. Ён глыбока ўкліньваўся ў партызанскую зону і перакрываў подступы да чыгуначных участкаў Мінск — Маладзечна і Маладзечна — Крулеўшчына, прыкрываў сабою гарнізоны праціўніка ў бліжэйшых населеных пунктах Ілья, Вязынь, Краснае, Раёўка. Гарнізон налічваў каля 100 гітлераўцаў, узброеных 45-мм гарматай, 2 мінамётамі, 12 кулямётамі, умацаваны загародамі з калючага дроту, палосамі траншэй і 5 дзотамі з кругавым абстрэлам. Аперацыя па разгроме гарнізона рыхтавалася паводле загада камандавання брыгады, план бою распрацаваны начальнікам штаба брыгады капітанам А. Д. Коўбіям. Сілы партызанскай брыгады (480 байцоў) былі падзелены на чатыры групы: ударную, скоўваючую, прыкрыцця і засады на шляхах у вёскі Ілья і Раёўка.

Бой
---

Пасля дакладнай разведкі асноўныя сілы брыгады 23 чэрвеня да 20 гадзін вечара скрытна сканцэнтраваліся ў лесе на паўднёвым захадзе ад вёскі Панышы (у 3—4 км на поўдзень ад вёскі Хаценчыцы). Перад пачаткам дзеянняў партызанская разведка паведаміла, што частка байцоў Хаценчыцкага гарнізона 22 чэрвеня 1943 года зрабіла напад на хутар Пляшчаніцы Ільянскага раёна, дзе спаліла дамы і расстраляла мясцовых жыхароў. Скоўваючая група наносіла ўдар з боку вёскі Хаценчыцы, штурмавая, на чале з камандзірам атрада імя Варашылава Э. Л. Смаленскім, яго намеснікам лейтэнантам П. І. Карабіцыным і А. Д. Коўбіем падавіла агонь гарматы і 5 дзотаў, адзін з якіх аказаў супраціўленне. Агульнымі намаганнямі партызан дзот быў знішчаны, гарнізон поўнасцю разбіты. Уся зброя і боепрыпасы праціўніка перайшлі ў рукі партызан.

Разгром гарнізона ў вёсцы Хаценчыцы дазволіў на 120 км расчысціць раён дзеянняў партызанскай брыгады, пазбавіў насельніцтва ад пастаянных акцый гітлераўцаў. Гарнізон у вёсцы Хаценчыцы акупанты аднавіць не змаглі.

Літаратура
----------

* У. С. Пасэ // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Мараканская Месета** — агульная назва высокіх раўнін і плато на паўночным захадзе Марока, якія знаходзяцца паміж узбярэжжам Атлантычнага акіяна на захадзе і хрыбтамі Высокі і Сярэдні Атлас на ўсходзе. З поўначы размяшчаецца хрыбет Эр-Рыф. Сярэдняя вышыня нагор’я расце ўступамі ад узбярэжжа да гор у межах 400—1600 м.

Мараканская Месета складаецца асадкавымі адкладамі, якія перакрываюць старажытны падмурак. Па плато працякаюць самыя паўнаводныя рэкі Магрыба — Ум-эр-Рбія і Тэнсіфт.

Клімат субтрапічны, міжземнаморскі. На поўначы растуць дубовыя лясы, на поўдні знаходзіцца паўпустыня.

Самы буйны горад — Мекнес.

Літаратура
----------

* Мараканская Месета // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 103. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Запольскі** — біялагічны заказнік на тэрыторыі Віцебскага раёна. Створаны ў 1979 годзе як заказнік-журавіннік рэспубліканскага значэння для захавання ў прыродным стане месцаў росту журавін. Плошча заказніка складае 794 га (1997). Размешчаны на вярховым балоце са значнымі мінеральнымі ўчасткамі. У складзе балотнай расліннасці хваёва-кусцікава-сфагнавыя фітацэнозы з вялікім пашырэннем журавін, хвойнікі асаковыя, асакова-сфагнавыя, багуновыя і інш. На мінеральных участках пераважаюць яловыя, бярозавыя і асінавыя лясы чарнічнага і кіслічнага тыпаў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).



1. ↑
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Заполле.

**Запо́лле** (трансліт.: *Zapollie*, руск.: Заполье) — вёска ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Аснежыцкага сельсавета.

Гісторыя
--------

Першыя згадкі адносяцца да 1488 года.
У 1496 Вайвошка Разіевіч атрымлівае ад пінскіх князёў дазвол на продаж Заполля Федзьку Тышкевічу, пазней яно перайшло ва ўласнасць Друцкіх-Любецкіх. Пасля замужжа Юзэфы Друцкай-Любецкай з Войцехам Пуслоўскім вёска пераходзіць да Пуслоўскіх, і ў наступным пакаленні фальварак пераходзіць у спадчыну да іх сына Вандаліна. Вандалін жа аддае Заполле сваёй дачцэ ў пасаг, якая ў 1872 годзе выходзіць замуж за графа Бройль-Плятэра. Апошнім уладальнікам Заполля быў іх сын Стэфан Мар'ян Вандалін.

У Заполлі адбываліся цырымоніі з нагоды прыезду караля Рэчы Паспалітай Станіслава Аўгуста Панятоўскага. Памятны візіт адбыўся ў 1784 годзе. На запольскім полі быў праедзены агляд войскаў, затым у парку адбыўся вячэрні баль з ілюмінацыяй.

У час Вялікай Айчыннай вайны сядзібу займалі салдаты вермахта, пасля вайны выкарыстоўвалася як жылая. Будынак захаваўся і зараз.

2000 год — 338 двароў, 1318 жыхароў

Славутасці
----------

Сядзіба Плятэраў
* Сядзібна-паркавы ансамбль Плятэраў (1920) — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 112Г000562шыфр 112Г000562

Зноскі
------

1. ↑  зьвесткі перапісу 2009 году
2. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)
3. ↑  Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Пінскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 2003. — С. 585.

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Пінскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 2003. — 624 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Заполле (Пінскі раён)
* Заполле (Пінскі раён) на сайце Глобус Беларусі (руск.)

| ⛭**Аснежыцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Аснежыцы |
| Вёскі | Баяры ·  Галева ·  Добрая Воля ·  Заполле ·  Любель ·  Любель-Поль ·  Пасянічы |
Арнем-Ленд на карце Аўстраліі (у заходняй традыцыі).
**А́рнем-Ленд** (англ.: Arnhem Land) — паўвостраў на поўначы Аўстраліі. Абмываецца Тыморскім і Арафурскім морамі, залівам Карпентарыя. Даўжыня каля 320 км. Шырыня да 460 км. Паверхня — паката-ўзгорыстае плато вышынёй ад 180 м на поўначы да 400 м на поўдні, складзенае з пясчанікаў і расчлянёнае рэкамі на астанцовыя масівы. На поўначы акаймаваны шырокай раўнінай, якая крута абрываецца да мора. Берагі моцна парэзаныя. На паўвостраве знаходзіцца Нацыянальны парк Какаду, які з'яўляецца аб'ектам Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. На паўночным захадзе — порт Дарвін.

Радовішча ўрана-радыевых (Рам-Джанглі), жалезных рудаў, баксітаў.

Клімат субэкватарыяльны. Сярэдняя тэмпература паветра на працягу года каля 25 °C, ападкаў ад 500 мм зімой да 2000 мм летам за год. У далінах рэк вільготныя субэкватарыяльныя лясы (пальмы, фікусы), на наветраных схілах гор і на вяршынях масіваў эўкаліптавыя лясы  (руск.) (бел. і саванны. 

Жывёльны свет: мядзведзь каала, кенгуру, вамбаты, кусты; з птушак — казуары, папугаі, лірахвосты.

Мовы
----

Для рэгіёна характэрна выключная моўная разнастайнасць, параўнальная толькі з паўночнай часткай Новай Гвінеі. На ім прадстаўлены 7 з 14 моўных сем'яў аўстралійскіх моў і каля 8 ізаляваных і некласіфікаваных моў.

Літаратура
----------

* Арнем-Ленд // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Арнем-Ленд
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сяроўка.
**Сяроўка** (руск.: Серовка) — сяло ў Злынкаўскім раёне Бранскай вобласці, у складзе Спірыдонавабудскага сельскага паселішча. Размешчана за 9 км на поўдзень ад сяла Спірыдонава Буда. Насельніцтва — 24 чалавека (2010).

У сяле захаваўся мураваны храм Міхаіла Архангела (пабудаваны ў 1801 годзе, цяпер не дзейнічае).

Гісторыя
--------

Згадваецца з XVIII стагоддзя; пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе ў складзе Расійскай імперыі. Уваходзіла ў склад Магілёўскай (з 1919 — Гомельскай) губерні, у тым ліку з 1861 года — у складзе Стараюркавіцкай воласці Гомельскага павета. Да пачатку XX стагоддзя былі развіты кравецкае і шавецкае рамёствы; з 1871 дзейнічала прыватная алейня.

10 кастрычніка 1904 у сяле быў урачыста асвячоны новы будынак народнага вучылішча.

З 1923 года ў Чуравіцкай воласці Навазыбкаўскага павета.

У паведамлянні, якое датуецца вераснем 1926 года, згадваецца, што *«выслухаўшы даклад т. Лапіцкага і чытанне беларускай літаратуры, актыў вёскі Сяроўка [далей пералік асобаў] пацвярджае, што жыхары нашай вёскі размаўляюць на беларускай мове, падобнай да той, на якой напісаны прачытаны нам верш і артыкулы, і што навучанне нашых дзяцей на роднай мове павінна быць нашмат лягчэйшым. Таму актыў лічыць патрэбным ажыццявіць перавод школы, пачынаючы з першага класа, на беларускую мову»*. Акрамя таго, вяскоўцы прасілі адчыніць хату-чытальню, якая б дзейнічала на беларускай мове і была б забяспечана беларускімі літаратурай і газетамі, а таксама прыслаць ізбача (г. зн. супрацоўніка хаты-чытальні), які добра валодаў бы беларускай мовай.

У 1929—1932 у Чуравіцкім раёне, у 1932—1939 і 1959—1988 — у Навазыбкаўскім; у 1939—1959 і з 1988 года па цяперашні час — у Злынкаўскім раёне.

З 1919 да 1930-х гг. з’яўлялася цэнтрам Сяроўскага сельсавета, затым да 2005 года ўваходзіла ў Кажаноўскі сельсавет (у 1954—1959 часова ў Пятрацінскім сельсавеце).

| Гады | 1878 | 1897 | 1926 | 1979 | 1989 | 2002 | 2010 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Насельніцтва | 1123 | 1592 | 1308 | 148 | 106 | 52 | 24 |
|

Зноскі
------

1. ↑  Памятная кніжка Магілёўскай губерні на 1905 год (руск.)
2. ↑  Алена Маркава. Пакараць нельга злітавацца: беларускі нацыяналізм у даследаванні Пэра Андэрса Рудлінга. // Беларускі Гістарычны Агляд. Том ХХIII

Літаратура
----------

* Населённые пункты Брянского края. Энциклопедический словарь. — Изд. 2-е, дополненное и исправленное. — Брянск: Десяточка, 2012. — С. 376. — 468 с. — 700 экз. — ISBN 978-5-91877-090-0.

| ⛭ Населеныя пункты Злынкаўскага раёна |
| --- |
| Горад | 
* **Злынка**

 |  |
| Пгт | Вышкаў |
| Сёлы | 
* Азарычы
* Вялікія Шчарбінічы
* Дабрадзееўка
* Дзяніскавічы
* Лысыя
* Малыя Шчарбінічы
* Пятрацінка
* Рогаў
* Спірыдонава Буда
* Сяроўка

 |
| Вёскі | 
* Баранаўка
* Баркі
* Гута
* Зялёная Рошча
* Кажанаўка
* Карпілаўка
* Муравінка
* Пятроўка
* Сеннае
* Фёдараўка
* Шурубаўка

 |
| Пасёлкі | 
* Азярышча
* Варонава Гута
* Вербаўка
* Вілы
* Вішанкі
* Дабрынь
* Дабрынька
* Красны Камень
* Любін
* Навабежкаў
* Няцеша
* Паўлаўка
* Савічка
* Сасновы Бор
* Сафіеўка
* Свідзеркі
* Свісток
* Чэхаў
* Ялоўка

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Адкрыты ўніверсітэт.

**Кіпрскі адкрыты ўніверсітэт** (грэч. Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου) — кіпрская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Нікасія.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт прапануе навучанне з дапамогай метадаў дыстанцыйнага навучання. Такім чынам, студэнты маюць магчымасць вучыцца ў час, які яны выбіраюць, без неабходнасці фізічна прысутнічаць на занятках. Ступені, якія прысуджаюцца ВНУ, прызнаюцца эквівалентнымі тым, што прысуджаюцца традыцыйнымі ўніверсітэтамі. Адкрыты ўніверсітэт выкарыстоўвае розныя віды мультымедыйных сродкаў, каб забяспечыць сваіх студэнтаў матэрыяламі і навучальнымі дапаможнікамі такім чынам, каб яны маглі выконваць навучальную праграму ў любым месцы. У цяперашні час універсітэт выкарыстоўвае наступныя метады і прыёмы: забяспечвае студэнтаў мультымедыйнымі матэрыяламі, якія дасылаюцца праз Інтэрнэт, дасылаюцца на CD, DVD або ў друкаваным выглядзе, арганізацыя «віртуальных класаў» праз Інтэрнэт. Студэнты маюць доступ да спецыяльнай адукацыйнай платформы, дзе яны могуць знайсці, сярод іншага, навучальныя матэрыялы, звязвацца з выкладчыкамі з дапамогай такіх інструментаў, як чат, відэаканферэнцыі, форумы, абменьвацца ідэямі з іншымі студэнтамі і атрымліваць усю адпаведную інфармацыю.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 0400 8042 · Microsoft: 59746437 · VIAF: 6765148523913220970006 |

| ⛭Універсітэты Кіпра |
| --- |
| Дзяржаўныя | 
* Кіпрскі ўніверсітэт
* Кіпрскі адкрыты ўніверсітэт
* Кіпрскі тэхналагічны ўніверсітэт

 | Герб Кіпра |
| Прыватныя | 
* Еўрапейскі ўніверсітэт лідарства
* Кіпрскі еўрапейскі ўніверсітэт
* Нікасійскі ўніверсітэт
* Пафаскі Неапаліскі ўніверсітэт
* Універсітэт Філіпс
* Універсітэт Фрэдэрык

 |
| УніверсітэтыПаўночнага Кіпра | 
* Акадэмія падрыхтоўкі настаўнікаў імя Атацюрка
* Амерыканскі ўніверсітэт Кіпра
* Блізкаўсходні ўніверсітэт
* Брытанскі ўніверсітэт Нікасіі
* Карпаскі міжземнаморскі ўніверсітэт
* Кіпрскі заходні ўніверсітэт
* Кіпрскі міжнародны ўніверсітэт
* Кіпрскі навуковы ўніверсітэт
* Кірэнійскі амерыканскі ўніверсітэт
* Кірэнійскі ўніверсітэт
* Лефцкі еўрапейскі ўніверсітэт
* Усходне-Міжземнаморскі ўніверсітэт

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Табрук (значэнні).

**Табрук** (араб. طبرق‎‎) — горад у Лівіі, муніцыпалітэт Эль-Бутнан. Насельніцтва — 110 тысяч жыхароў (2006).

Размешчаны ў гістарычнай вобласці Кірэнаіка на ўсходзе краіны, за 120 км ад мяжы з Егіптам. Порт на ўзбярэжжы Міжземнага мора. Натуральная глыбакаводная гавань — адна з лепшых на міжземнаморскім узбярэжжы Афрыкі. Канцавы пункт нафтаправода ад радовішчаў на поўдні краіны. Нафтаналіўны порт. Харчовая прамысловасць.

Гісторыя
--------

На месцы сучаснага горада размяшчалася старажытнагрэчаская калонія Антыпіргус.

Са студзеня 1941 года па лістапад 1942 года тут адбываліся бязлітасныя баі паміж краінамі Антыгітлераўскай кааліцыі і краінамі Восі (у складзе злучэння «Афрыканскі корпус») падчас Другой сусветнай вайны. У сувязі з гэтым па імі горада быў названы малы бетонны бункер «табрук».

У 1951—1969 гадах — рэзідэнцыя караля Лівіі Ідрыса I.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Табрук
* *Табрук (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
**Турэмная брама**, або **Гевангенпорт** (нідэрл.: Gevangenpoort) — брама ў цэнтры Гаагі, размешчаная побач з комплексам Біненхоф па адрасе Бётэнхоф  (англ.) (бел. 33 (нідэрл.: Buitenhof 33). Гэта адзіныя захаваныя ў Гаазе сярэдневяковая брама.

Гісторыя
--------

Турэмная брама (справа) ў 1690 годзе
У канцы XIII стагоддзя драўляная брама ўяўляла сабой галоўны ўваход на тэрыторыю замка графаў Галандыі. У 1370 годзе ўзведзена мураваная брама. У перыяд з 1420 па 1828 год тут знаходзілася турма. Пры імператары Карле V да брамы было прыбудавана вялікае памяшканне з камерамі, дзе падазраваныя ў здзяйсненні злачынстваў чакалі суду. Часам гэта магло доўжыцца шматлікія месяцы, на працягу якіх людзі знаходзіліся ў халодных цёмных памяшканнях, хоць да XVII стагоддзя ўласна знаходжанне ў турме не лічылася пакараннем. Ззаду турмы знаходзілася лобнае месца.

Стары ўваход у турму
У 1828 годзе будынак пазбавіўся турэмнай функцыі, і планаваўся яго знос, каб вызваліць месца для пашырэння каралеўскіх стайняў. Аднак рэалізацыя плана была адкладзена да 1830 года, таму што будынак выкарыстоўваўся вайсковымі арганізацыямі. Так працягвалася да 1852 года, калі зноў з'явілася прапанова знесці старую турму, аднак гэтым разам ад знішчэння выратаваў указ караля Вілема III. У 1875—1883 гадах па ініцыятыве адваката і палітыка Віктара дэ Стэйрса  (гал.) (бел. брама была адрэстаўравана, а яе дзверы адкрыліся для публікі.

Музей
-----

Новы ўваход
Дзякуючы дэ Стэйрсу была закладзена аснова калекцыі музея, якая знаёміць наведвальнікаў з сярэдневяковымі прыладамі катаванняў і пакаранняў. Тут можна ўбачыць дыбы, ціскі, кайданы. Наведванне не рэкамендуецца дзецям да 8 гадоў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Турэмная брама
* gevangenpoort.nl — афіцыйны сайт Гевангенпорта
* Гевангенпорт (Gevangenpoort)
Мемарыяльны комплекс Хатынь
**Хаты́нскі лес** — лясны масіў у Лагойскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, на ўсход ад в. Казыры на тэрыторыі Юркавіцкага лясніцтва Лагойскага лясгаса. Плошча звыш 3 тысячы га.

Размешчаны на паўночным усходзе Мінскага ўзвышша ў міжрэччы Гайны і яе прытока Цны. Рэльеф узгорысты. Пераважаюць верасовыя, пашыраны імшыстыя і арляковыя хвойнікі. Сярод іх у паніжэннях трапляюцца невялікія ўчасткі ельнікаў, арляковых і імшыстых бярэзнікаў і асіннікаў.

У цэнтральнай частцы масіву — мемарыяльны комплекс Хатынь. З 1972 года Хатынскі лес у складзе ахоўнай зоны зялёнай зоны комплекса, у 1976 годзе аднесены да зялёнай зоны Мінска.

Літаратура
----------

* Хатынскі лес // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Багдановіч.
**Генадзь Васілевіч Багдановіч** (31 жніўня 1885, в. Мікольскае Дрысенскага павета Віцебскай губерні — 15 студзеня 1938 (?)) — беларускі грамадскі дзеяч. Брат Вячаслава Багдановіча.

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскую духоўную семінарыю (1907), Віленскі настаўніцкі інстытут. У 1918 загадчык юрыдычнага аддзела Белнацкама ў Петраградзе. З 1919 настаўнічаў у Дрысе, пазней — у Віленскай беларускай гімназіі. Выдаваў газету «Незалежная думка». У 1924 эмігрыраваў у СССР, працаваў выкладчыкам віцебскіх педагагічнага тэхнікума і ветэрынарнага інстытута. 

15 ліпеня 1930 арыштаваны ДПУ БССР па справе СВБ. Пастановай Калегіі АДПУ СССР ад 10 красавіка 1931 сасланы ў г. Слабадскі Кіраўскай вобласці. Падлягаў пільнаму нагляду АДПУ СССР, трактаваўся як «нераззброены нацдэм». Паўторна арыштаваны 25 ліпеня 1937. Загінуў у зняволенні. Абставіны смерці невядомыя. Рэабілітаваны 15 лістапада 1957.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 204. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
Будова атмасферы

**Стратасфе́ра** (ад стар.-грэч. Στρατός — «армія» і σφαῖρα — «шар», «сфера») — слой атмасферы Зямлі, які знаходзіцца на вышыні ад 11 да 50 км.

Характэрна нязначная змена тэмпературы ў слоі 11—25 км (ніжні слой стратасферы) і павышэнне яе ў слоі 25-40 км ад −56,5 да 0,8 ° С (верхні слой стратасферы або вобласць інверсіі). Дасягнуўшы на вышыні каля 40 км значэння каля 273 К (амаль 0 ° C), тэмпература застаецца пастаяннай да вышыні каля 55 км. Гэтая вобласць пастаяннай тэмпературы называецца стратапаўзай і з’яўляецца мяжой паміж стратасферай і мезасферай.

Павелічэнне тэмпературы з вышынёй у стратасферы абумоўлена наяўнасцю азону. Азон інтэнсіўна паглынае жорсткае ўльтрафіялетавае выпраменьванне Сонца, за кошт чаго павышаецца тэмпература ў стратасферы.

Павелічэнне тэмпературы з вышынёю надае стратасферы дынамічную ўстойлівасць. Тут амаль адсутнічаюць турбулентнае перамешванне і канвектыўныя токі паветра. Аднак здараюцца выпадкі запаволенага асядання ці падняцця паветра. Для стратасферы больш характэрны гарызантальны перанос паветраных мас, пераважна заходніх напрамкаў.

У стратасферы, як правіла, воблакі адсутнічаюць. Аднак у рэдкіх выпадках на вышыні 20—30 км могуць утварацца тонкія яркія воблакі, якія складаюцца з найдрабнейшых пераахалоджаных кропелек вады ці крышталікаў лёду. Днём яны не бачны, а ўначы адліваюць радужным колерам, за што атрымалі назву — перламутравыя воблакі.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Стратасфе́ра // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 200. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Каўрыга П. А.* Метэаралогія і кліматалогія. Вуч. дапаможнік для студэнтаў геагр. фак. — Мн: БДУ, 2004. — 185 с.: іл.
* Стратасфе́ра // Геаграфічныя паняцці і тэрміны: Энцыклапедычны даведнік / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: М. М. Курловіч і інш. — Мн.: БелЭн, 1993. — С. 274. — 333 с. — (Энцыкл. б-чка школьніка). — 14 000 экз. — ISBN 5-85700-085-8.
* Стратосфера // Физическая энциклопедия. В 5 т. Т. 5: Стробоскопические приборы — Яркость (руск.) / Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Большая российская энциклопедия, 1999. — 692 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85270-101-7.
* Стратосфера / Шмелер С. М. // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
* Стратосфера // *Самойлов К. И.* Морской словарь. — М.-Л.: Государственное Военно-морское Издательство НКВМФ Союза ССР, 1941. (руск.)

| ⛭Атмасфера Зямлі |
| --- |
| Стратыфікацыя атмасферы | Трапасфера • Стратасфера • Мезасфера • Тэрмасфера• Трапапаўза • Стратапаўза • Мезапаўза • Тэрмапаўза |  |
| Іншае | Азонавы слой • Лінія Кармана • Турбапаўза • Іанасфера • Узровень экзабазы • Экзасфера |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119594663 · GND: 4132622-2 · LCCN: sh85128527 · Microsoft: 163861444 · NDL: 00570424 · NKC: ph330249 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лаўрыненка.

**Наталля Пятроўна Лаўрыне́нка** (нар. 30 сакавіка 1977, г. Крычаў, Магілёўская вобласць, БССР) — беларуская вяслярка. Майстар спорту Беларусі міжнароднага класу (1996). Заслужаны майстар спорту Беларусі (1997).

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1999 годзе Магілёўскае вучылішча алімпійскага рэзерву. Бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 1996 года ў Атланце (ЗША) у складзе васьмёркі з рулявой. 5-е месца на чэмпіянаце свету 1997 года  (руск.) (бел. ў Эгвебелеце  (руск.) (бел. (Францыя) у складзе чацвёркі парнай. Уладальніца Кубка свету (1999) і сярэбраны прызёр (1998) у складзе чацвёркі парнай. У 1994—2000 спартсмен-інструктар па акадэмічным веславанні Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь. З 2001 года метадыст-інструктар Магілёўскага вучылішча алімпійскага рэзерву.

Зноскі
------

1. ↑  Natallia Lavrenenko Праверана 8 сакавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21008628'></a>
2. ↑  Natalia Laurynenka Праверана 8 сакавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21008628'></a>

Літаратура
----------

* Лаўрыненка Наталля Пятроўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

Спасылкі
--------

* *Наталля Лаўрыненка — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*
* Наталля Лаўрыненка — профіль на сайце FISA (англ.)
Эмблема Вестэрботэнскага палкаЭмблема Вестэрботэнскага палка

**Вестэрботэнскі полк** (шведск.: Västerbottens regemente), абазначэнні I 19, I XIX, I 20 і I 20/Fo 61 — былы пяхотны полк шведскай арміі, што пачаў сваю гісторыю з 16 стагоддзя. Гэта была расфарміраваны ў 2000 годзе. Салдаты палка былі першапачаткова набраныя з правінцыі Вестэрботэн, і пазней ён меў гарнізон там.

Гісторыя
--------

Полк мае свае вытокі ў fänikor (кампаній), узнятыя ў Вестэрботэне ў 1550-х гадах і 1560-х. У 1615 г. гэтыя падраздзяленні разам з fänikor ад бліжэйшых правінцый Энгерманланд, Медэльпадж, Хельсінгланд і Гэстрыкланд — былі арганізаваны Густавам II Адольфам ва ўрадзе Норланда, сем з якіх з усіх 24 кампаній былі набраныя ў Вестэрботэне. Кіраванне Норланда складалася з трох палявых палкоў, адным з якіх быў Вестэботэнскі. Дзесьці каля 1624 года, вялікі полк пастаянна падзелены на тры невялікія палкі, адным з якіх быў Вестэботэнскі.

Вестэрботэнскі полк быў адным з першапачатковых 20 шведскіх пяхотных палкоў, згаданых у шведскай канстытуцыі 1634 года. Полк быў адведзены ў 1696 годзе. Ён змяніў назву на Vasterbottens fältjägarregemente ў 1829 годзе і быў падзелены на два корпуса памеру батальёна ў 1841 годзе, адзін з іх які з'яўляецца Västerbottens fältjägarkår, іншы Norrbottens fältjägarkår. Блок быў павышаны да палкавога памеру і перайменаваны назад у Vasterbottens regemente ў 1892 годзе. Полк меў свае палігоны ў розных месцах у Вестэрботэне, але ў канчатковым выніку з'явіўся гарнізон ва Умеа ў 1909 годзе.

Полк атрымаў абазначэнне I 19 (19-га пяхотнага палка) ў агульным парадку ў 1816 годзе.

Арганізацыя
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| 1634(?)* Livkompaniet
* Överstelöjtnantens kompani
* Majorens kompani
* Lövångers kompani
* Kalix kompani
* Bygdeå kompani
* Skellefteå kompani
* Piteå kompani
 | 1841* Livkompaniet
* Skellefteå kompani
* Bygdeå kompani
* Lövångers kompani
 |

Спасылкі
--------

Друкаваныя
* Braunstein, Christian (2003). *Sveriges arméförband under 1900-talet*. Stockholm: Statens Försvarshistoriska Museer. ISBN 91-971584-4-5.
* Holmberg, Björn (1993). *Arméns regementen, skolor och staber: en sammanställning*. Arvidsjaur: Svenskt militärhistoriskt bibliotek. ISBN 91-972209-0-6.
* Kjellander, Rune (2003). *Sveriges regementschefer 1700-2000: chefsbiografier och förbandsöversikter*. Stockholm: Probus. ISBN 91-87184-74-5.
* Nelsson, Bertil (1993). *Från Brunkeberg till Nordanvind: 500 år med svenskt infanteri*. Stockholm: Probus. ISBN 91-87184-23-0.
* *Svensk rikskalender 1908*. Stockholm: P.A. Norstedt & Söner. 1908. .

Анлайн
* *Holmén, Pelle; Sjöberg, Jan*. Swedish Armed Forces 1900-2000 **(нявызн.)**(недаступная спасылка) (2007). Архівавана з першакрыніцы 28 верасня 2007. Праверана 20 жніўня 2007.
* *Högman, Hans*. Militaria - Svensk militärhistoria **(нявызн.)**(недаступная спасылка) (2007). Архівавана з першакрыніцы 5 снежня 2012. Праверана 20 жніўня 2007.
* *Persson, Mats*. Swedish Army Regiments **(нявызн.)** (1998). Праверана 20 жніўня 2007.
* *Sharman, Ken*. Swedish military administrative division as per 1629 **(нявызн.)** (2000). Праверана 20 жніўня 2007.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Норберг.

**Мерта Норберг** (швед. Märta Norberg, 19 верасня 1922, Сідэншэ — 19 снежня 2020) — шведская лыжніца, прызёр чэмпіянатаў свету.

На Алімпійскіх гульнях 1952 года ў Осла заняла 4-е месца ў дэбютнай алімпійскай жаночай лыжнай гонцы на 10 км. На чэмпіянатах свету заваявала два бронзавыя медалі, у эстафетах на чэмпіянатах 1954 і 1958 гадоў, акрамя таго на чэмпіянаце свету 1958 года была 10-й у гонцы на 10 км.

10 раз была чэмпіёнкай Швецыі, 6 раз у гонках на 10 км (у 1939, 1947, 1948, 1949 г. 1951 і 1952 гг) і 4 разы ў эстафетах (у 1951, 1952 г. 1957 і 1959 гадах).

Зноскі
------

1. ↑  Historiska OS-svenskan död — 2020. Праверана 19 снежня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10676513'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (лыжныя гонкі) · Olympedia · Алімпійскі камітэт Швецыі |
**Наталля Мікалаеўна Наважылава** (нар. 1955) - вядомая беларуская спартсменка, фітнэс-трэнерка і тэлевядучая. Старшыня Міжнароднай федэрацыі фітнэса Беларусі. 

Наталля Наважылава ў фітнэс-клубе "Багіра", фота "Наша Ніва"

Біяграфія
---------

Спартыўнай гімнастыкай займаецца з дзяцінства. Выступала на чэмпіянатах Савецкага Саюза. У 13 год стала кандыдатам у майстры спорту, у 16 - майстрам спорту. Скончыла БДУФК.

У 1992-м годзе адчыніла ў Мінску першы ў Беларусі фітнэс-клуб. Праз два гады адчыніла фітнэс-клуб "Багіра" на Плошчы Перамогі, які існуе дагэтуль. Сярод кліентаў клуба была нават нявестка Аляксандра Лукашэнкі Лілія. Таксама "Багіра" займаецца падрыхтоўкай фітнэс-трэнераў.

З 1994 па 2001 год была вядучай тэлеперадачы "Урокі з Наталляй Наважылавай", якая выходзіла на беларускім тэлебачанні. Па словах Наталлі, яна не атрымоўвала грошай за гэтую працу, але перадача была добрай рэкламай для фітнэс-клуба "Багіра".

Спартовыя дасягненні
--------------------

Майстар спорту па спартыўнай гімнастыке, чэмпіёнка СССР.

Старшыня Міжнароднай федэрацыі фітнэса Беларусі.

Інструктар міжнароднага класа катэгорыі Elite.

Грамадска-палітычная дзейнасць
------------------------------

Наталля Наважылава - сяброўка грамадскага аб'яднання "Гавары праўду". Разам з іншымі сябрамі аб'яднання арганізоўвала дваровыя спартакіяды

На выбарах у мясцовыя саветы дэпутатаў 2018 года была даверанай асобай Таццяны Караткевіч

У 2019-м годзе вылучалася кандыдатам у дэпутаты Палаты прадстаўнікоў па 104-й акрузе ў Мінску, аднак яе кандыдатура не была зарэгістравана.

На прэзідэнцкіх выбарах 2020 года з'яўлялася даверанай асобай Андрэя Дзмітрыева.

Пасля таго, як гандбольны клуб "Віцязь-Леон" быў пазбаўлены памяшкання для трэніровак з-за грамадскай пазіцыі гульцоў, дазволіла праводзіць трэніроўкі ў памяшканні фітнэс-клуба "Багіра"

Па словах Наталлі Наважылавай, яе 90-гадовыя бацькі прымалі ўдзел у Маршах пенсіянераў восенню 2020 года.

Зноскі
------

1. 1 2  Наталья Новожилова: Жалею, что не поменяла возраст в паспорте, когда предлагали(недаступная спасылка)
2. ↑
3. ↑  «Робім разам»: «Европейские игры» в нашем дворе Архівавана 1 сакавіка 2020.
4. ↑
**Дзяржаўная ўстанова адукацыі «Гімназія №1 г. Віцебска імя Ж. І. Алфёрава»** — установа сярэдняй адукацыі, адкрыта ў 1991 годзе рашэннем Віцебскага гарадскога выканаўчага камітэта ад 15.08.1991 г. № 294 на базе сярэдняй школы № 15. Па рашэнню гарвыканкама імя Жарэса Алфёрава віцебская гімназія атрымала ў 2019 г.

Вучні і настаўнікі
------------------

У гімназіі навучаецца 1092 вучня. З іх 422 — у пачатковай школе, 670 — у 5-11-х класах. Адукацыйны працэс ажыццяўляе 93 педагога, для працы з адоранымі вучнямі прыцягнуты 12 выкладчыкаў вышэйшых навучальных устаноў г. Віцебска. Дырэктару гімназіі В. Т. Шырокавай рашэннем Віцебскага гарадскога выканаўчага камітэта прысуджана званне «Ганаровы грамадзянін горада Віцебска». 67 педагогаў маюць ўзнагароды: дырэктар гімназіі В. Т. Шырокава і настаўнік хіміі С. Г. Сухадолава маюць званне «Заслужаны настаўнік Рэспублікі Беларусь», дырэктар гімназіі В. Т. Шырокава, намеснік дырэктара Л. В. Мацвеева і настаўнік біялогіі А. А. Мараліна ўзнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі», 9 педагогаў узнагароджаны знакам «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь», 20 — узнагароджаны Ганаровай граматай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь; 35 — узнагароджаны Ганаровай граматай упраўлення адукацыі Віцебскага аблвыканкама, 13 педагогаў гімназіі заахвочаны прэміяй спецыяльнага фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь за асабісты ўклад у развіццё здольнасцяў таленавітай моладзі, 2 педагога атрымалі стыпендыі гэтага фонду. У 2015/2016 навучальным годзе педагог Р. В. Шклейнік атрымаў падзяку кіраўніка адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, тры педагогі заахвочаны прэміяй спецыяльнага фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь за асабісты ўклад у развіццё здольнасцяў адоранай моладзі.

Алімпіяды
---------

У перыяд з 2011 па 2016 год 225 вучняў сталі пераможцамі трэцяга этапу, 63 вучні гімназіі сталі пераможцамі заключнага этапу рэспубліканскай алімпіяды па 11 вучэбных прадметах, 6 выпускнікоў гімназіі атрымалі перамогі на міжнародных алімпіядах па хіміі, біялогіі, астраноміі, інфарматыцы. У жніўні 2014 года навучэнка гімназіі атрымала бронзавы медаль на XXVI міжнароднай алімпіядзе па інфарматыцы (Тайвань), у 2015 годзе яна атрымала сярэбраны медаль на XXVII міжнароднай алімпіядзе па інфарматыцы. У 2015/2016 навучальным годзе 56 вучняў сталі пераможцамі заключнага і трэцяга этапаў рэспубліканскіх прадметных алімпіяд.

Дасягненні
----------

З 2005 года гімназія занесена на раённую дошку Пашаны. У 2007, 2011, 2014 і 2015 гадах гімназія занесена на абласную дошку Пашаны, у 2009, 2012 і 2013 — на гарадскую дошку Пашаны.

Вядомыя настаўнікі і выпускнікі
-------------------------------

* Уладзіслаў Алегавіч Ганчароў, алімпійскі чэмпіён
* Уладзімір Аляксандравіч Голубеў, настаўнік астраноміі

Літаратура
----------

 Архівавана 26 студзеня 2017.
Муміфікаванае цела чарапахі (2003)
**Туі Маліла** (англ.: Tu'i Malila; каля 1777 — 19 мая 1965) — мадагаскарская  прамяністая чарапаха, якую каралеўскай сям’і Тонга падарыў Джэймс Кук. Чарапаха-доўгажыхар.

Яе імя на танганскай мове азначае «Кароль Маліла». Туі Маліла вылупілася каля 1777 і была падораная каралеўскай сям’і капітанам Джэймсам Кукам падчас яго візіту ў Тонга ў ліпені 1777 года. Паводле іншых звестак Джордж Тупоу I, першы кароль і заснавальнік каралеўства, атрымаў яе ад каманды карабля, які прыстаў да берагоў  астравоў Хаапай у першай палове XIX стагоддзя.

Туі Маліла заставалася ў каралеўскай сям’і да самай смерці 19 мая 1965. Узрост чарапахі на той час ацэньваўся як прыкладна 188 гадоў. Туі Маліла была адной з першых жывёл, якую паказалі каралеве Лізавеце II падчас яе афіцыйнага візіту на Тонга ў 1953 годзе.

У Танганскім нацыянальным цэнтры на востраве Тангатапу захоўваецца муміфікаванае цела чарапахі.

Пра яе было напісана апавяданне «Чарапаха для каралевы Тонга», выдадзенае ў 2002 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Tu'i Malila(нявызн.). Праверана 12 сакавіка 2015 года.
2. ↑  Captain Cook Timeline - Third Voyage 1776 - 1780 **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Captain Cook Birthplace Museum. Архівавана з першакрыніцы 15 лютага 2015. Праверана 12 сакавіка 2015 года.
3. ↑  *Slevin, Joseph R.*. [An account of the reptiles inhabiting the Galápagos Islands](нявызн.). *New York Zoological Society / Bulletin*.  New York Zoological Society (January/February, 1935). Праверана 12 сакавіка 2015 года.
4. ↑  Tortoise Believed to Have Been Owned by Darwin Dies at 176(нявызн.).  www.foxnews.com. Праверана 12 сакавіка 2015 года.
5. ↑  "The Royal Tour" by Neil Ferrier - Printed in U.K. 1954(нявызн.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 29 жніўня 2014. Праверана 12 сакавіка 2015 года.
6. ↑  *Joan Robb and E. G. Turbott*. TU'I MALILA, "COOK'S TORTOISE"(нявызн.).  Auckland War Memorial Museum (17 грудня 1971 року). Праверана 12 березня 2015 року.
7. ↑  *Whitty, Julia*. A Tortoise for the Queen of Tonga(нявызн.).  Mariner Books. Праверана 12 березня 2015 року.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Самойлаў.

**Глеб Уладзіміравіч Самойлаў** (7 мая 1978 — 5 жніўня 2000, Мінск, Беларусь) — лідар Беларускага аддзялення РНА ў 1999—2000 гадах.

У 1994 годзе раздаваў газету яскрава выражанай антыбеларускай і руска-шавіністычнай накіраванасці. 18 снежня 1994 года быў адным з удзельнікаў аховы сходу рускіх шавіністаў у Мінску, разагнанага беларускай моладдзю. За бойку атрымаў умоўны тэрмін. Удзельнічаў у збіцці ўдзельнікаў «Хартыя’97», «Маладога фронту». З 1999 года — лідар беларускага аддзялення РНА. Забіты на лесвічнай пляцоўцы свайго дому. На наступны дзень адказнасць за яго смерць узяў камітэт «Адзінства ў дзеянні». У яго забойстве падазраюцца людзі Дзмітрыя Паўлічэнкі. Быў жанаты, меў дачку.

Спасылкі
--------

* ПРИКАЗАНО УНИЧТОЖИТЬ ИМЕНЕМ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ (руск.)
* Інфармацыя на сайце «Правае рэха»
* РНА ў Беларусі больш няма
* Форум памяці Глеба Самойлава(недаступная спасылка) (руск.)
**Тханьхаа́** (в’етн.: Thanh Hóa) — горад у В’етнаме, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі Тханьхаа. Насельніцтва — 3 400 595 чалавек (2009). Размешчаны на поўдзень ад дэльты Чырвонай ракі ў 137 кіламетрах на поўдзень ад Ханоя на прытоку ракі Ма (Mã). Звязаны дарогамі са сталіцай і ўяўляе сабой гандлёвы і індустрыяльны цэнтр.

У старажытнасці краіны Тханьхаа вядомы тым, што ў яго наваколлях пачалося антыкітайскае паўстанне, узначаленае Ле Лоем, помнік якому стаіць цяпер у цэнтры горада.

У гады В’етнамскай вайны Тханьхаа быў цалкам разбураны і пасля адбудаваны нанова. У гісторыі вайны ён стаў вядомы дзякуючы размешчанаму непадалёк мосту «Пашча дракона», які падвяргаўся неаднаразовым бамбардзіроўкам амерыканскай авіяцыі і ў небе над якім было збіта шмат амерыканскіх самалётаў.

Зноскі
------

1. ↑  BÁO CÁO KẾT QUẢ CHÍNH THỨC

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тханьхаа
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Стратэгія, значэнні.
**Стратэгія** (стар.-грэч.: στρατηγία — «Мастацтва палкаводца») — агульны, недэталізаваны план якой-небудзь дзейнасці, які ахоплівае працяглы перыяд часу, спосаб дасягнення складанай мэты.

Стратэгія як спосаб дзеянняў становіцца неабходнай ў сітуацыі, калі для прамога дасягнення асноўнай мэты недастаткова наяўных рэсурсаў. Задачай стратэгіі з'яўляецца эфектыўнае выкарыстанне наяўных рэсурсаў для дасягнення асноўнай мэты. Тактыка з'яўляецца інструментам рэалізацыі стратэгіі і падпарадкавана асноўнай мэты стратэгіі. Стратэгія дасягае асноўнай мэты праз вырашэнне прамежкавых тактычных задач па восі «рэсурсы-мэта».

Літаратура
----------

* Плэтт В. Стратегическая разведка. Основные принципы. Пер. с англ. — М.: Инфра-М, 1997. — 376 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4057952-9 · NDL: 00570739 |
**Глебавыя водарасці** — эўкарыятычныя, фотааўтатрофныя  (ням.) (бел. мікраарганізмы, асяроддзе пражывання якіх знаходзіцца на паверхні глебы альбо ўнутры яе. Яны амаль заўсёды суправаджаюцца пракарыятычнымі цыянабактэрыямі, якія жывуць у адной экалагічнай нішы. Наземныя водарасці павінны быць адаптаваны да жыцця на сушы з-за па меншай меры часова абмежаванай даступнасці вады; звычайныя асяроддзі пасялення водарасцей — гэта ўсе віды вады.

Зноскі
------

1. ↑  *Міхеева Т. М.* Глебавыя водарасці // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.

Літаратура
----------

* Ettl, Hanuš, Gärtner, Georg: Syllabus der Boden-, Luft- und Flechtenalgen. Springer Spektrum 2014, 2. Auflage.
* Kadereit, J.W. Körner, C. Kost, B. Sonnewald, U.: Strasburger — Lehrbuch der Pflanzenwissenschaften. Springer Spektrum 2014, 37. Auflage.
* Blaine Metting: The Systematics and Ecology of Soil Algae. Botanical Review Vol. 47, No. 2: 195—312.
**Сля́бінг** — магутны пракатны стан з гарызантальнымі і вертыкальнымі пракатнымі валкамі, на якім сталёвыя зліткі — масай да 45 т — абціскаюць на слябы. З’яўляецца разнавіднасцю абціскнога стана. Назва паходзіць ад англійскага «slabbing». У адрозненне ад блюмінга і блюмінга-слябінга слябінг — вузкаспецыялізаваны стан. Прадукцыйнасць універсальнага слябінга — 3—7 млн т слябаў у год.

Першыя слябінгі з’явіліся ў ЗША ў пачатку XX стагоддзя як вынік развіцця абціскных пракатных станаў. У СССР першы слябінг уступіў у дзеянне ў 1937 годзе на заводзе «Запарожсталь».

Значэнне слябінга памяншаецца ў сувязі з развіццём бесперапыннай разліўкі сталі, пры якой меншыя выдаткі металу.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Слябінг // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 36. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Слябинг / Жаворонков В. А. // Т. 23. Сафлор — Соан. — М. : Советская энциклопедия, 1976. — С. 599—600. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров; 1969—1978). (руск.)
* *В. П. Мовчан, М. М. Бережний.* Основи металургії. — Дніпропетровськ: Пороги, 2001. — 336 с.
* Слябінг // Українська радянська енциклопедія : у 12 томах / за ред. М. Бажана. — 2-ге вид. — К.: Головна редакція УРЕ, 1974–1985.
**Грыні́** (трансліт.: *Hryni*, руск.: Грини) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Шаршунскага сельсавета.

Гісторыя
--------

У 1858 годзе вёска маёнтка Новы Двор, 37 мужчын, уласнасць Валадковіча, у Вілейскім павеце. У 1870 годзе размяшчалася ў Галавачоўскай сельскай абшчыне. У 1897 годзе вёска (20 двароў, 152 жыхары) і сядзіба (двор, 6 жыхароў), у Радашковіцкай воласці Вілейскага павета. У 1917 годзе ў Грынях было 38 двароў, пражывала 209 чалавек. З лютага па снежань 1918 гады вёска акупавана войскам кайзераўскай Германіі, з ліпеня 1919 года па ліпень 1920 года — войскам Польшчы. З 1919 года ў складзе БССР. У 1921 годзе ў вёсцы было 38 двароў, 209 жыхароў. У 1923 годзе пачала дзейнічаць школа. З 20 жніўня 1924 года вёска ў Навадворскім сельсавеце Заслаўскага раёна Мінскай акругі (да 26 ліпеня 1930 года). У 1926 годзе 41 двор, 234 жыхара. З 13 чэрвеня 1929 года ў складзе Рагаўскога сельсавета. З 20 лютага 1938 года ў Мінскай вобласці. Падчас Вялікай Айчыннай вайны з канца чэрвеня 1941 года да пачатка ліпеня 1944 года акупавана войскам Нямеччыны. У баях загінулі 9 жыхароў. Акупанты спалілі 16 двароў, 13 жыхароў было забіта, 1 вывезены на прымусовыя працы ў Германіі. З 8 жніўня 1959 года ў складзе Мінскага раёна. У 1997 годзе ў Грынях было 30 гаспадарак, 77 жыхароў. Вёска ўваходзіла ў склад саўгаса «Рагаўскі» з цэнтрам у вёсцы Рагава. Паводле перапісу насельніцтва 2009 года, у вёсцы пражывала 45 чалавек. Да чэрвеня 2013 г. вёска размяшчалася ў Рагаўскім сельсавеце, пасля чаго сельсавет быў пераназваны ў Шаршунскі.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU)
3. ↑  Гарады і вёскі Беларусі: энцыклапедыя. Т.8. Мінская вобласць. Кн. 3 / Рэдкал.: Т.У.Бялова і інш. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П.Броўкі, 2012. — С. 380. — ISBN 978-985-11-0636-9.
4. ↑  звесткі перапісу **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 29 чэрвеня 2015. Праверана 18 лютага 2017.

Спасылкі
--------

* Ревизская сказка деревни Гриниов 1795 г.
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Грыні

| ⛭**Шаршунскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Рагава |
| Пасёлкі | Даўбарова |
| Аграгарадкі | Шаршуны |
| Вёскі | Ашнарава ·  Бахметаўка ·  Вожыкі ·  Воўкаўшчына ·  Гайдукоўка ·  Галавачы ·  Горы ·  Грыні ·  Даўбарова ·  Дашкі ·  Дворышча ·  Жукі ·  Збаравічы ·  Каменец ·  Камкі ·  Касачы ·  Кукелеўшчына ·  Курганы ·  Курневічы ·  Латыгаўка ·  Мідраўшчына ·  Новы Двор ·  Пагранічнае Дворышча ·  Пецькавічы ·  Пухлякі ·  Раўкуцевічы ·  Слабада ·  Сярэдняя ·  Танелева ·  Хацянаўшчына ·  Чыравічы ·  Шаршуны ·  Шчадроўшчына |
**Туя заходняя**, **Туя звычайная**, **Негніючка**, **Туя** (*Thuja occidentalis*) — вечназялёнае хвойнае дрэва сямейства кіпарысавых.

Батанічнае апісанне
-------------------

Дрэва вышынёй да 20 м з канічнай кронай. Кара гладкая карычневая, да старасці адслойваецца ў выглядзе вузкіх стужак. Маладыя парасткі плоскія, ярка-зялёныя. Расліна аднадомная. Хвоя цёмна-зялёная, тупая, лускападобная, лускваінкі налягаюць адзна на адну. У садовых форм (якіх звыш 120) хвоя можа быць залацістая, блакітнаватая і іншага колеру. Жыве хвоя 2-3 гады. Спелыя шышкі яйкападобна-даўгаватыя, даўжынёй 7-15 мм, адагнутыя дадолу, дробныя, дравяністыя, складаюцца з 3-6 пар скурыстых, здзеравянелых лускваінак светла-карычневага колеру, размешчаных крыж-накрыж. Насенне пляскатае, з двума вузкімі саламяна-жоўтымі крыльцамі. Насенне спее і высыпаецца з шышык восенню ў год апылення. Драўніна чырвоная, параўнальна мяккая, вельмі трывалая, без смаляных хадоў.

Пры натуральным росце крона шырокавугольная і галінуецца ў гарызантальнай плоскасці. Ва ўмовах культуры можна сустрэць дрэвы з самай разнастайнай формай кроны, штучна атрыманай пры дапамозе садовых нажніц. Маладыя парасткі плоскія, зялёныя, на трэці год робяцца круглымі, чырвона-бурымі. Верхні бок парасткаў цёмна-зялёны і бліскучы, ніжни матавы, светлы.

Парасткі з шышкамі
Шышкі прадаўгаватыя, невялікія, даўжынёй 10-12 мм, фармуюцца на канцах атожылкаў. Няспелыя шышкі зялёныя, а лускавінкі спелых шышак дзеравянеюць і становяцца карычневымі або бураватымі.

У культуры
----------

У Еўропу была завезена ў першай палове XVI ст. з Паўночнай Амерыкі. Расце павольна, асабліва ў першую палову жыцця. З’яўляецца адным з самых распаўсюджаных дэкаратыўных паркавых дрэў. Яна даволі даўгавечная, дажывае да 1000 і больш гадоў, зімаўстойлівая, ценевынослівая, не вельмі патрабавальная да ўрадлівасці глебы і выдатна пераносіць стрыжку. Шырока і паўсюдна разводзіцца ў садах і парках.

Зноскі
------

1. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 130. — 160 с. — 2 350 экз.
2. ↑  Беларуская навуковая тэрміналогія: слоўнік лясных тэрмінаў. — Мінск: Інбелкульт, 1926. — Т. Вып. 8. — 80 с.
3. ↑  Васількоў І. Г. Матэрыялы да флоры Горацкага раёна. Праца навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі, т. III. Горы-Горкі, 1927

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
**Арцём Галяк** (нар. 29 жніўня 1995, Калінкавічы) — беларускі футбаліст, нападнік і галоўны трэнер калінкавіцкай «Вертыкалі».

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец калінкавіцкага футбола, у 2011—2012 гадах навучаўся таксама ў пастаўскай акадэміі ПМЦ. З 2012 года пачаў выступаць за дубль мазырскай «Славіі». Пасля вылету «Славіі» ў Першую лігу ў сезоне 2014 трэніраваўся з асноўнай камандзе, 26 ліпеня 2014 года дэбютаваў у яе складзе ў матчы Кубка Беларусі супраць «Гомельчыгунтранса» (1:2). Другую палову сезона 2014 правёў у арэндзе ў Другой лізе ў калінкавіцкай «Вертыкалі».

У першай палове 2015 года зноў выступаў за дубль мазыран, а ў жніўні 2015 года быў аддадзены ў арэнду ў клуб Першай лігі «Гомельчыгунтранс». У сезоне 2016 з 9 галамі стаў найлепшым бамбардзірам дубля «Славіі». У сакавіку 2017 года падоўжыў кантракт з мазыранамі і стаў прыцягвацца да асноўнай каманды, але так і не згуляў за яе і ў ліпені таго ж года пакінуў Мазыр. У верасні 2017 года далучыўся да наваполацкага «Нафтана», у складзе якога 17 верасня дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы матча з «Нёманам» (3:2).

Па выніках сезона 2017 «Нафтан» страціў месца ў Вышэйшай лізе, і ў пачатку 2018 года Галяк праходзіў прагляд у «Славіі», аднак не падышоў і пачаў сезон у складзе мікашэвіцкага «Граніта».

У студзені 2019 года быў на праглядзе ў гомельскім «Лакаматыве», аднак сезон пачаў у складзе светлагорскага «Хіміка». Гуляў за гэты клуб да лета 2020 года.

У пачатку 2021 года далучыўся да калінкавіцкай «Вертыкалі» ў Другой лізе, дзе стаў галоўным трэнерам.

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Дывізіён | Клуб | Краіна | Матчы | Галы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2012 | дубль | Славія | Беларусь | 10 | 0 |
| 2013 | дубль | Славія | Беларусь | 26 | 1 |
| 2014 (1) | Д2 | Славія | Беларусь | 0 | 0 |
| 2014 (2) | Д3 | Вертыкаль | Беларусь | 3 | 0 |
| 2015 (1) | дубль | Славія | Беларусь | 14 | 3 |
| 2015 (2) | Д2 | Гомельчыгунтранс | Беларусь | 0 | 0 |
| 2016 | дубль | Славія | Беларусь | 13 | 9 |
| 2017 (1) | дубль | Славія | Беларусь | 9 | 2 |
| 2017 (2) | Д1 | Нафтан | Беларусь | 6 | 0 |
| 2018 | Д2 | Граніт | Беларусь | 28 | 4 |
| 2019 | Д2 | Хімік | Беларусь | 24 | 1 |
| 2020 (1) | Д2 | Хімік | Беларусь | 10 | 0 |
| 2021 | Д3 | Вертыкаль | Беларусь | 1 | 0 |
|

Зноскі
------

1. ↑  Artem Galyak // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑
3. ↑  «Гомельжелдортранс» арендовал у «Славии» Галяка  (руск.)
4. ↑  Сенегальский защитник Ндой перешел в «Славию», Шут, Галяк и Шевченко продлили контракты с клубом  (руск.)
5. ↑  1-я лига. Анонс сезона. «Локо» в Хойниках. Новополоцк и Мозырь: надолго? Архівавана 6 мая 2019.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |