recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Амінэ Какабавэ** (швед. Amineh Kakabaveh; нар. 1970, Секез, Курдыстан) — шведскі палітык левага накірунку, дэпутат шведскага парламента.

Біяграфія
---------

Амінэ Какабавэ нарадзілася ў курдскай сям’і ў Іране, але пакінула радзіму ва ўзросце 19 гадоў і перабралася ў Швецыю. Какабавэ з’яўляецца магістрам сацыяльных навук Стакгольмскага ўніверсітэта.

У 2006 годзе шведскі часопіс «Focus» назваў Амінэ Какабавэ лаўрэатам намінацыі «Год Швецыі». Узнагароду ёй прысудзілі за смеласць у прыцягненні ўвагі і абмеркаванні пытанняў палітыкі інтэграцыі і за яе барацьбу за правы жанчын.

З 2008 года Амінэ Какабавэ стала дэпутатам шведскага парламента па выбарчай акрузе Стакгольма ад Левай партыі Швецыі — пасля сыходу з парламента Пернілы Цэтрэус, якая здала мандат з-за сіндрому хранічнай стомленасці.
У 2017 годзе Амінэ Какабавэ была членам праўлення шведскай гуманістычнай арганізацыі «Humanisterna» — члена Міжнароднага гуманістычнага і этычнага саюза. У адным з інтэрв’ю ў 2017 годзе Какабавэ крытыкавала нашэнне рэлігійна-абумоўленых формаў адзення, такіх як фата, хіджаб, нікаб і бурка, лічачы гэта адной з форм прымусу.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Рыксдаг |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0003 8331 4031 · LIBRIS: 356865 · VIAF: 269051860 |
**Валдыс Біркаўс** (лат.: Valdis Birkavs; нар. 28 ліпеня 1942 года, Рыга) — латвійскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, прэм’ер-міністр Латвіі ў 1993-1994 гадах.

У 1961 годзе скончыў тэхнікум, пасля вучыўся ў Латвійскім універсітэце ў Рызе па розных спецыяльнасцях, скончыў яго ў 1969 годзе, атрымаўшы кваліфікацыю юрыста. У 1978 годзе затрымаў вучоную ступень кандыдата юрыдычных навук па крыміналістыцы, а ў 1993 годзе — доктара юрыдычных навук. Працаваў у навукова-даследчым інстытуце, які займаўся ў тым ліку крыміналістыкай, з 1975 па 1986 гады быў яго дырэктарам. Пазней стаў выкладчыкам у Латвійскім універсітэце. У 1988 годзе стаў сузаснавальнікам Латвійскага юрыдычнага таварыства, якое ўзначальваў да 1995 года.

У канцы 1980-х гадоў уключыўся ў дзейнасць Латвійскага народнага фронту. У маі 1990 года абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета Латвійскай ССР. У 1993 годзе быў адным з заснавальнікаў руху "Латвійскі шлях". Старшынёй гэтай арганізацыі ён быў да 1997 года. У 1993, 1995 і 1998 гадах абіраўся дэпутатам у Сейм Латвіі.

Яго партыя перамагла на парламенцкіх выбарах у 1993 годзе. У жніўні таго ж года ён заняў пасаду прэм'ер-міністра, якую займаў да верасня 1994 года. У 1994–1995 гадах быў намеснікам прэм'ер-міністра. З 1994 па 1999 гады быў міністрам замежных спраў. У 1999 годзе быў вылучаны кандыдатам ад сваёй партыі на пасаду прэзідэнта Латвіі, але прайграў у галасаванні Вайры Віке-Фрэйберзе. У тым жа годзе ён заняў пасаду міністра юстыцыі ва ўрадзе Андрыса Шкелэ, якую займаў да 2000 года. Пасля заканчэння дэпутацкага тэрміну адмовіўся ад палітычнай дзейнасці.

Зноскі
------

1. ↑  Valdis Birkavs // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1168594200 · ISNI: 0000 0000 2607 5407 · LCCN: n83006980 · LNB: 000020633 · NTA: 069463484 · VIAF: 8752230 |

 |

| ⛭Латвія Прэм’ер-міністры Латвіі |
| --- |
| 1918—1940 | 
* Карліс Улманіс (1918—1921)
* Зігфрыдс Ганна Мейеровіцс (1921—1923)
* Яніс Паўлюкс (1923)
* Зігфрыдс Ганна Мейеровіцс (1923—1924)
* Валдэмарс Замуэлс (1924)
* Гуга Цэлміньш (1924—1925)
* Карліс Улманіс (1925—1926)
* Артурс Алберынгс (1926)
* Маргерс Скуеніекс (1926—1928)
* Пэтэрыс Юрашэўскіс (1928)
* Гуга Цэлміньш (1928—1931)
* Карліс Улманіс (1931)
* Маргерс Скуеніекс (1931—1933)
* Адолфс Блёдніекс (1933—1934)
* Карліс Улманіс (1934—1940)
* Аўгустс Кірхенштэйнс (1940)

 | Герб Латвіі |
| пасля 1990 | 
* Іварс Годманіс (1990—1993)
* Валдыс Біркаўс (1993—1994)
* Марыс Гайліс (1994—1995)
* Андрыс Шкелэ (1995—1997)
* Гунтарс Крастс (1997—1998)
* Віліс Крыштопанс (1998—1999)
* Андрыс Шкелэ (1999—2000)
* Андрыс Бэрзіньш (2000—2002)
* Эйнарс Рэпшэ (2002—2004)
* Індуліс Эмсіс (2004)
* Айгарс Калвітыс (2004—2007)
* Іварс Годманіс (2007—2009)
* Валдыс Домбраўскіс (2009—2014)
* Лаймдата Страўюма (2014—2016)
* Марыс Кучынскіс (2016—2019)
* Артурс Крыш’яніс Карыньш (з 2019)

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ясень, значэнні.
**Ясень** — балота на паўднёвым усходзе Асіповіцкага раёна Магілёўскай вобласці, на водападзеле рэк Пціч і Бярэзіна. Вярховага (70 %), нізіннага (20 %), пераходнага (5 %) і мяшанага (5 %) тыпаў. Плошча 5 тыс.га, у межах прамыславога пакладу 3,9 тыс.га. Глыбіня торфу да 6,5 м, сярэдняя 2,3 м. Падсцілачны торф на 25 % плошчы, ёсць сапрапель магутнасцю да 2 м. Здабыча торфу на паліва. Расліннасць цэнтральнай часткі — мазаічныя сфагнавыя комплексы, на астатняй вярховай тэрыторыі хваёва-хмызнякова-сфагнавыя, на нізінных участках асакова-гіпнавыя.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 8. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18 Кн. 1).
Маці Божая. Пётр. Ікона двухбаковая
**Двухбаковы абразок з Мінскага замчышча** — унікальны абразок, знойдзены на Мінскім замчышчы. Двухбаковы абразок мае прамавугольную, амаль квадратную форму з выступам зверху і адтулінай для шнурка. На адным боку — паясная выява Маці Божай Агіасарытысы  (руск.) (бел. ці Халкапратыйскай (паводле назвы Халкапратыйскага храма ў Канстанцінопалі). Характэрнае для вобраза Маці Божай палажэнне рук: яны знаходзяцца на левым боку, левая павернута далоняй, правая — знешнім бокам. Трактоўка твару нагадвае абразок Канстанціна і Алены з Полацка. Выява Маці Божай Халкапратыйскай добра вядома па візантыйскіх камеях, аднак ва ўсходнеславянскай дробнай каменнай пластыцы сустракаецца ўпершыню. На другім боку абразка — выява апостала Пятра. Яго фігура пададзена франтальна, іконаграфічны тып не зусім традыцыйны: прадаўгаваты твар, кароткія валасы ў выглядзе паўкруглых завіткоў. Выявы Маці Божай і апостала Пятра пабудаваны на традыцыях аб'ёмаў. Фігуры пластычная, разьба барэльефная. Па стылявых асаблівасцях і графіцы надпісу абразок можна датаваць XII—XIII стст.

Зноскі
------

1. ↑  Кондаков. Иконография Богоматери 1915
2. ↑  Старажытныя скарбы Беларусі = Древние сокровища Белоруссии / Склад. Г. В. Штыхаў, П. Н. Захарэнка. — Мінск, 1971. — 22 с. 55 іл.

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дынаміка (значэнні).
**Дына́міка** (грэч. δύναμις, «дынаміс» — сіла) — раздзел механікі, які вывучае прычыны руху целаў. Законы дынамікі дазваляюць, ведаючы характарыстыкі ўзаемадзеяння целаў, атрымаць іх кінематычныя характарыстыкі.

Таксама дынамікай нярэдка называюць, датычна іншых абласцей фізікі (напрыклад, да тэорыі поля), тую частку разгляданай тэорыі, якая больш ці менш проста аналагічная дынаміцы ў механіцы.

Часам слова «дынаміка» ўжываецца ў фізіцы не ў апісаным сэнсе, а ў больш агульналітаратурным: для абазначэння працэсаў, якія развіваюцца ў часе, залежнасці ад часу якіх-небудзь велічынь, не абавязкова маючы на ўвазе пэўны механізм або прычыну гэтай залежнасці.

Аснову дынамікі ў класічнай механіцы складаюць законы Ньютана.

Дынаміка, якая базуецца на законах Ньютана, называецца *класічнай* дынамікай. Класічная дынаміка апісвае рух аб’ектаў са скарасцямі ад доляў міліметраў за секунду, да кіламетраў за секунду.

Аднак гэтыя метады перастаюць быць справядлівымі для руху аб’ектаў вельмі малых памераў (элементарныя часціцы) і пры руху са скарасцямі, блізкімі да скорасці святла. Такія віды руху падпарадкоўваюцца іншым законам.

З дапамогай законаў дынамікі вывучаецца таксама рух суцэльнага асяроддзя, то бок пругка і пластычна дэфармаваных цел, вадкасцяў і газаў.

У выніку прымянення метадаў дынамікі да вывучэння руху канкрэтных аб’ектаў паўстаў шэраг спецыяльных дысцыплін: нябесная механіка, балістыка, дынаміка карабля, самалёта і інш.

Эрнст Мах лічыў, што асновы дынамікі былі закладзены Галілеем.

Асноўная задача дынамікі
------------------------

Гістарычна падзел на прамую і зваротную задачу дынамікі склаўся наступным чынам.

* Прамая задача дынамікі: па зададзеным характары руху вызначыць раўнадзейную сіл, якія дзейнічаюць на цела.
* Зваротная задача дынамікі: па зададзеных сілах вызначыць характар руху цела.

Гл. таксама
-----------

* Гідрадынаміка
* Газавая дынаміка
* Тэрмадынаміка
* Аэрадынаміка
* Статыка

Зноскі
------

1. ↑  *Тарг С. М.* Динамика // Физическая энциклопедия : [в 5 т.] / Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Советская энциклопедия, 1988. — Т. 1: Ааронова — Бома эффект — Длинные линии. — С. 616—617. — 707 с. — 100 000 экз.
2. ↑  *Мах Э.*  Механика. Историко-критический очерк её развития. — Ижевск: Ижевская республиканская типография, 2000. — С. 105. — 456 с. — ISBN 5-89806-023-5
3. ↑  *Тарг С. М.* Краткий курс теоретической механики. — М.: Высшая школа, 1995. — С. 183. — 416 с. — ISBN 5-06-003117-9

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11942176p · LCCN: sh85040316 · Microsoft: 62524007 · NDL: 00561691 · NKC: ph119661 |
Сцяг Умбрыі
**Умбрыя** (італ.: Umbria) — адміністрацыйны рэгіён у Італіі.

Адміністрацыйны цэнтр - горад Перуджа. Правінцыі Умбрыі: Перуджа і Церні.

Насельніцтва 815 тысяч чалавек, прычым каля 600 тысяч жывуць у правінцыі Перуджа.

Гісторыя
--------

Сучасныя межы Умбрыі былі ўсталяваныя ў 1927, калі была створаная правінцыя Церні і адбылося аддзяленне правінцыі Рыеці, якая была ўключана ў Лацыё.

Клімат
------

Клімат Умбрыі — кантынентальны, з гарачым летам і халоднай зімой. У заходняй частцы вобласці клімат больш мяккі. У Перуджы сярэдняя тэмпература студзеня складае 1,6 ° С, ліпеня 21,6 ° С.

Вядомыя асобы
-------------

* Рыта з Касіі — каталіцкая святая.

Гл. таксама
-----------

* Возера Тразімена
* Джовэ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119515026 · GND: 4061581-9 · ISNI: 0000 0001 2337 4150 · LCCN: n79039994 · NDL: 00650612 · NKC: ge131213 · LIBRIS: 160205 · VIAF: 239891104 |

 |

| Рэгіёны Італіі |
| --- |
| Сцяг Італіі | 
* Абруцы
* Апулія
* Базіліката
* Вале-д’Аоста
* Венета
* Калабрыя
* Кампанія
* Ламбардыя
* Лацыа
* Лігурыя
* Малізэ
* Марке
* П’емонт
* Сардзінія
* Сіцылія
* Таскана
* Трэнціна — Альта-Адыджэ
* Умбрыя
* Фрыулі-Венецыя-Джулія
* Эмілія-Раманья

 |
Дыміні на карце неалітычнай Еўропы
**Дымі́ні** — балканская неалітычная культура IV—III тысячагоддзяў да н.э. Названа па назве грэчаскага сяла ў Фесаліі, дзе былі праведезны першыя раскопкі. Культура прадстаўлена ўмацаваным паселішчам на ўзгорку (акропалем), разнастайнай керамікай і шліфаванымі каменнымі сякерамі. З'яўлялася паўднёвай экспансіяй культуры Вінча.

Паводле «тэорыі ўварвання», людзі культуры Дыміні знішчылі культуру Сескла каля 5000 года да н.э. І. Лірыцыс прапанаваў альтэрнатыўную тэорыю адносін паміж дзвюма культурамі. Ён разам з Р. Галаўэем правёў параўнальны аналіз керамікі з Дыміні і Сескла з выкарыстаннем тэрмалюмінесцэнтнага датавання, і высвятліў, што паселішча Дыміні ўзнікла каля 4800 г. да н.э. за 4 стагоддзі да знікнення культуры Сескла (каля 4400 г. да н.э.). Паводле меркавання Лірыцыса, абедзве культуры суіснавалі некаторы час.

Тут жа, у Дыміні, у 1886 годзе выяўлена грабніца-толас эпохі Мікенскай Грэцыі. У 1901 годзе яшчэ адзін толас быў выяўлены на ўзгорку, пад якім знаходзілася паселішча эпохі неаліту. У 2001 годзе падчас раскопак быў выяўлены горад Мікенскай эпохі і палацавы комплекс — частка старажытнага Іолка. .

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 4 лютага 2012.

Літаратура
----------

* Титов В. С. Неолит Греции, Периодизация и хронология, М. 1969

Спасылкі
--------

* Pelasgues Diminiens

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
**Рассе́янне мікрачасці́ц** — фізічны працэс, пры якім узаемадзеянне часціц (атамаў, малекул, нуклонаў, атамных ядраў і іншых) вядзе да змены іх імпульсу.

Пры рассеянні мікрачасціц з невялікай энергіяй выяўляюцца іх хвалевыя ўласцівасці, і працэс нагадвае рассеянне святла, пры рассеянні мікрачасціц з высокай энергіяй — карпускулярныя ўласцівасці.

Рассеянне бывае пругкае і няпругкае (разам са зменай імпульсу часціц змяняюцца іх унутраныя станы ці ўтвараюцца новыя часціцы).

Важнейшая колькасная характарыстыка рассеяння мікрачасціц — эфектыўнае сячэнне, вымярэнне якога дае магчымасць даследаваць унутраную структуру часціц і вывучаць законы іх узаемадзеяння (гл. формула Рэзерфарда).

Класічная тэорыя рассеяння мікрачасціц грунтуецца на законах класічнай механікі.
У квантавамеханічнай тэорыі рассеянне мікрачасціц апісваецца матрыцай рассеяння, праз элементы якой выражаюцца вымераныя фізічныя велічыні (сячэнне рассеяння, палярызацыя часціц і іншае).
Рассеянне мікрачасціц пры высокіх энергіях апісваецца метадамі квантавай тэорыі поля.

Літаратура
----------

* Рассеянне мікрачасціц // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. С. 361.

Спасылкі
--------

* Рассеяние микрочастиц // Физическая энциклопедия.
**Рассельгасбанк** (руск.: Россельхозбанк) — дзяржаўны спецыялізаваны сельскагаспадарчы аграбанк, 100 % акцый ва ўласнасці Урада Расіі. Поўнае найменне **Адкрытае акцыянернае таварыства «Расійскі Сельскагаспадарчы банк»** (руск.: Открытое акционерное общество «Российский Сельскохозяйственный банк»). Штаб-кватэра ў Маскве.

Створаны ў выкананне распараджэння в. а. Прэзідэнта РФ Уладзіміра Пуціна ад 15 сакавіка 2000 года для падтрымкі і развіцця сельскай гаспадаркі і аградзейнасці ў Расіі. Таксама мае філіялы ў Беларусі, Таджыкістане, Казахстане, Узбекістане для падтрымкі сельскай гаспадаркі ў краінах СНД. Ліцэнзія ЦБ РФ № 3349 ад 13 чэрвеня 2000 года.

Дзмітрый Мікалаевіч Патрушаў — старшыня назіральнага савета Банка з чэрвеня 2018 года.

У 2020 годзе «Рассельгасбанк» запусціў экасістэму «Сваё. Фермерства», якая прызначана для комплекснай цыфравізацыі невялікіх прадпрыемстваў, занятых у сферы АПК, а таксама дапамагае з рэалізацыяй фермерскай прадукцыі пры дапамозе маркетплейса «Сваё Роднае». На 2022 год экасістэма «Сваё» аб’ядноўвае звыш 30 бізнес-сэрвісаў і субплатформ.

Гл. таксама
-----------

* Банкі ў Расіі

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Рассельгасбанка
* Старонка на сайце ЦБ РФ
**Граздоўнік віргінскі** (*Botrychium virginianum*) — від папарацей сямейства вужоўнікавых.

Апісанне
--------

Шматгадовая раўнаспоравая папарацепадобная расліна з дыферэнцыраванай на стэрыльны і спараносны ўчасткі ліставой пласцінкай. Вышыня 20-45 см (часам да 80 см). Вегетатыўная частка травяністая, сядзячая, тройчы-, чатырохперыстая з вострымі і зубчастымі сегментамі апошняга парадку. Спараносная частка на доўгай ножцы, двойчы- або тройчыперыстаразгалінаваная.

Пашырэнне
---------

Барэальны лугава-лясны від. Пашырэнне: Сярэдняя і Атлантычная Еўропа, Скандынавія, паўночныя, паўночна-заходнія і цэнтральныя раёны Усходняй Еўропы, Карпаты і горныя раён Заходняй Сібіры. У Беларусі знаходзіцца ў ізаляваных лакалітэтах на паўднёвай мяжы спарадычнага пашырэння. Месцы росту: яловыя, шыракаліста-яловыя і шыракалістыя лясы, узлескі, хмызнякі, ускраіны балот з добра развітым травяным покрывам.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Размнажэнне споравае. Спараносіць у чэрвені-жніўні.

Ахова
-----

Уключаны ў 2-е выданне Чырвонай кнігі Беларусі (1993). Ахоўваецца ў Літве, Латвіі і Польшчы (верагодна, зніклы від).

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · Plantarium · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779359087 |
Месцазнаходжанне былой правінцыі Праванс
**Праванс** (фр. Provence, акс. Provença, літ. «правінцыя») — гістарычная вобласць на паўднёвым усходзе Францыі, цяпер складовая частка рэгіёну Праванс-Альпы-Лазурны бераг. У цяперашні час на тэрыторыі Праванса знаходзяцца дэпартаменты Вар, Ваклюз і Буш-дзю-Рон, а таксама часткі Альпаў Верхняга Праванса і Прыморскіх Альпаў.

На ўсходзе вобласць абмежаваная Альпамі, на захадзе - Ронай, на поўдні - Міжземным морам.

Сталіца Праванса Марсель - адзін з самых старажытных французскіх гарадоў. Ён быў заснаваны грэкамі яшчэ каля 600 г. да н. э. Сёння гэта самы вялікі порт Францыі і найбуйнейшы прамысловы цэнтр.
Рассеянае скопішча Плеяды 
**Рассеянае зорнае скопішча** (англ.: Open cluster) — зорнае скопішча, у якім, у адрозненне ад шаравога, утрымліваецца параўнальна не шмат зорак, і якое часта мае няправільную форму. У нашай і падобных ёй галактыках, рассеяныя скопішчы з'яўляюцца калектыўнымі членамі і ўваходзяць у плоскую падсістэму.

Найбольш буйныя скопішчы (як, напрыклад, Плеяды) былі вядомыя з найстаражытнейшых часоў. Іншыя былі вядомыя як невыразныя імглістыя плямы і толькі з вынаходствам тэлескопа атрымалася падзяліць іх на складальныя іх зоркі.

У маладых рассеяных скопішчаў, якія асацыююцца са спіральнымі рукавамі галактыкі, характэрны склад. У іх рэдка сустракаюцца чырвоныя і жоўтыя гіганты і зусім няма чырвоных і жоўтых звышгігантаў. У той жа час белыя і блакітныя гіганты, якія самі па сабе з'яўляюцца рэдкімі відамі зорак, у рассеяных скопішчах сустракаюцца значна часцей. Таксама, у рассеяных скопішчах часцей, чым у іншых месцах Галактыкі, можна сустрэць і яшчэ больш рэдкія зоркі — белыя і блакітныя звышгіганты, гэта значыць, зоркі надзвычай высокай свяцільнасці і тэмпературы, якія выпраменьваюць у сотні тысяч і нават мільёны разоў больш, чым наша Сонца.

Гл. таксама
-----------

* Кратная зорка
* Зорныя асацыяцыі
* Шаравое зорнае скопішча

| ⛭Зорныя сістэмы |
| --- |
| Звязаныя гравітацыйна | Галактыка ·  Карлікавая галактыка ·  Шаравое зорнае скопішча ·  Рассеянае зорнае скопішча ·  Фізічна падвойная зорка ·  Фізічна кратная зорка |
| Не звязаныя гравітацыйна | Зоркавы паток ·  Зоркавая асацыяцыя ·  Рухаючая група зорак ·  Зорка-бягун ·  Звышхуткасная зорка |
| Звязаныя візуальна | Аптычна падвойная зорка ·  Аптычна кратная зорка ·  Сузор’е ·  Астэрызм ·  |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12435405s · GND: 4244900-5 · LCCN: sh85127441 · Microsoft: 52348108 |
Сербскі праваслаўны манастыр у Грабацы
**Праваслаўе ў Венгрыі**. Колькасць праваслаўных вернікаў у Венгрыі на 2001 год налічвала каля 15 000 чалавек (каля 0,15 % насельніцтва). Праваслаўе вызнаюць ў асноўным прадстаўнікі нацыянальных меншасцяў, галоўным чынам сербы, а таксама румыны, украінцы і інш. Тэрыторыя Венгрыі знаходзіцца пад юрысдыкцыяй Сербскай Правослаўнай царквы, якая мае Будзімскую епархію з цэнтрам у горадзе Сэнтэндрэ. Таксама ў Венгрыі існуюць прыходы Канстанцінопальскага патрыярхата, аб’яднаныя ў Венгерскі экзархат, Рускай праваслаўнай царквы, аб’яднаныя ў Будапешцкую і Венгерскую епархію, а таксама Венгерская епархія Румынскай праваслаўнай царквы.

Зноскі
------

1. ↑  Статистические данные на 2001 год Архівавана 11 мая 2011.

Літаратура
----------

* Baán, István (1997). "The Foundation of the Archbishopric of Kalocsa: The Byzantine Origin of the Second Archdiocese in Hungary". *Early Christianity in Central and East Europe*. Warszawa: Semper. pp. 67-74. .
* Baán, István (1999). "The Metropolitanate of Tourkia: The Organization of the Byzantine Church in Hungary in the Middle Ages". *Byzanz und Ostmitteleuropa 950-1453*. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag. pp. 45-53. .
* Véghseő, Tamás (2015). "Reflections on the Background to the Union of Uzhhorod / Ungvár (1646)". *Eastern Theological Journal* **1** (1): 147-181. .
* Koszta, László (2014). "Byzantine Archiepiscopal Ecclesiastical System in Hungary?". *The Carpathian Basin, the Hungarians and Byzantium*. Szeged: Szegedi Tudományegyetem. pp. 127–143. .
* Madgearu, Alexandru (2008). "The Mission of Hierotheos: Location and Significance". *Byzantinoslavica* **66**: 119-138. .
* Madgearu, Alexandru (2017). "Further Considerations on Hierotheos’ Mission to the Magyars". *Acta Musei Napocensis* **54** (2): 1-16. .
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пакаленне, значэнні.
У фізіцы элементарных часціц **пакаленне** — гэта частка класіфікацыі элементарных часціц, якая адносіцца да фундаментальных ферміёнаў (кваркаў і лептонаў). Часціцы розных пакаленняў адрозніваюцца толькі масай і водарам; усе фундаментальныя ўзаемадзеянні і квантавыя лікі ідэнтычныя. Паводле Стандартнай мадэлі, існуе ўсяго тры пакаленні.

У кожным пакаленні два лептоны і два кваркі. Два лептоны — гэта адзін лептон з электрычным зарадам −1 (падобны электрону) і адзін нейтральны (нейтрына); з двух кваркаў адзін мае зарад −1/3 (тыпу d-кварка), а другі +2/3 (тыпу u-кварка).

* Першае пакаленне ўключае ў сябе: электрон, электроннае нейтрына, d-кварк і u-кварк.
* Другое пакаленне ўключае ў сябе: мюон, мюоннае нейтрына, s-кварк і c-кварк.
* Трэцяе пакаленне ўключае ў сябе: тау-лептон, тау-нейтрына, b-кварк і t-кварк.

Кожны член наступнага пакалення мае масу большую, чым адпаведная часціца папярэдняга (для нейтрына гэта застаецца толькі здагадкай, адваротная іерархія мас не выключана эксперыментальна). Напрыклад, зараджаны лептон першага пакалення (электрон) мае масу ўсяго 0,511 МэВ, мюон (другое пакаленне) мае масу 106 МэВ, а тау-лептон (трэцяе пакаленне) мае масу 1777 МэВ (амаль у два разы цяжэйшы за пратон).

Усе звычайныя атамы ўтрымліваюць часціцы першага пакалення. Электроны акружаюць атамнае ядро, якое складаецца з пратонаў і нейтронаў, якія ўтрымліваюць u- і d-кваркі. Другое і трэцяе пакаленні зараджаных часціц не прысутнічаюць у звычайнай матэрыі і назіраюцца толькі ва ўмовах вельмі высокіх энергій. Нейтрына ўсіх пакаленняў пранізваюць сусвет, але рэдка ўзаемадзейнічаюць са звычайнай матэрыяй.

Магчымае існаванне чацвёртага пакалення
---------------------------------------

Магчымасць існавання чацвёртага (пятага і г. д.) пакалення ў некаторай ступені выключаная эксперыментам. Напрыклад, калі б існавалі новыя пакалення (адносна лёгкіх) ферміёнаў, звязаных з Z-базонам, апошні меў бы большую шырыню распаду, чым вымераная на вопыце (яна супадае з тэарэтычна прадказанай для выпадку трох пакаленняў). Такім чынам, наступныя пакаленні элементарных ферміёнаў магчымыя толькі ў выпадку, калі іх члены маюць масу больш за палавіну масы Z-базона і/або не ўзаемадзейнічаюць з ім. Акрамя таго, тры пакаленні лёгкіх нейтрына адпавядаюць назіранай касмалагічнай распаўсюджанасці гелію.
**Правады́рства** (англ.: chiefdom, укр.: вождівство) — дадзяржаўная палітычная структура, якая аб’ядноўвае шэраг супольнасцей і складаецца з некалькіх паралельных адзінак. Статус лідараў у іерархіі палітычных роляў прыкметна вышэйшы за статус іншых членаў грамадства. Класічнае вызначэнне паняцця *правадырства* (chiefdom) належыць Роберту Л. Карнэйра і гучыць так: правадырства ёсць «аўтаномнай палітычнай адзінкай, што аб'ядноўвае некалькі паселішчаў або абшчын пад пастаянным кантролем вярхоўнага правадыра» (Carneiro 1981: стар. 45).

Паміж племянным і дзяржаўным ладам існавала асобая стадыя. Яе прынята абазначаць англійскім словам *chiefdom* (ад *chief* — правадыр), што звычайна перакладаецца на беларускую мову як «правадырства». Вылучаюцца простыя і складаныя правадырствы. Галоўнае адрозненне племя ад правадырства ў тым, што племя эгалітарна: у ім існуюць старэйшыны, але яны не з’яўляюцца спадчыннай знаццю. Правадырства іерархічна: у ім існуюць знатныя роды, у першую чаргу род правадыра. У славянскіх правадырствах VІІ—Х стст. фіксуецца спадчынная ўлада правадыроў — *князёў.* У візантыйскіх крыніцах з’ява абазначаецца тэрмінам «славінія».

На беларускіх землях правадырствы адпавядаюць старажытнабеларускім этнапалітычным аб’яднанням крывічоў, дрыгавічоў і радзімічаў, якія праіснавалі да другой паловы Х ст. і саступілі раннефеадальным дзяржаўным утварэнням (Полацкая дзяржава, Кіеўская дзяржава). Ва ўсходнеславянскай гістарыяграфіі такія дадзяржаўныя аб’яднанні дагэтуль традыцыйна абазначаюцца тэрмінам **саюз плямёнаў**. Аднак ужыванне дадзенага тэрміну можна лічыць анахранізмам, паколькі супольнасці перыяду правадырстваў былі заснаваны не на рода-племянной структуры, а на тэрытарыяльнай.

Літаратура
----------

* *Говард Майкл*. Сучасная культурная антрапалогія. — Мінск: Тэхналогія, 1995.
* *Горский Антон*. Средневековая Русь. О чем говорят источники. — Москва: Ломоносовъ, 2016.
* *Carneiro Robert.* The Chiefdom: Precursor of the State // The Transition to Statehood in the New World. — Cambridge, 1981.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пальчэўскі.
**Казімір Пальчэўскі** (1828 — 30 (18) чэрвеня 1873) — расійскі і беларускі інжынер-архітэктар.

Біяграфія
---------

### Дзяцінства і адукацыя

Нарадзіўся ў 1828 годзе. Выхоўваўся Пецярбургскім будаўнічым вучылішчы ў 1843-51 гадах. Скончыў курс з чынам губернскага сакратара.

### Прафесійная дзейнасць

Адразу пасля заканчэння вучылішча прызначаны на службу ў Віцебскую губернскую будаўнічую і дарожную камісію архітэктарскім памочнікам.

У 1867 годзе прызначаны ў распараджэнне іркуцкага губернатара.

Праз два гады ўзведзены ў званне інжынера-архітэктара і потым заняў месца малодшага архітэктара харкаўскага губернскага праўлення (1870). У далейшым пераведзены на пасаду губернскага інжынера ў г. Смаленск (1872).

У 1873 годзе прылічаны да Тэхнічна-будаўнічага камітэту  (руск.) (бел. і ў хуткім часе памёр.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892. С. 259
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кулак.
**Казімір Кулак** (26 сакавіка 1896 — 19 студзеня 1989), каталіцкі святар заходняга абраду, доктар тэалогіі, рэлігійны і культурна-асветны дзеяч, удзельнік беларускага хрысціянскага руху XX стагоддзя, душпастыр, педагог, актывіст беларускага студэнцкага руху міжваеннага дваццацігоддзя, прыхільнік беларускага вуніяцтва.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў в. Кудзераўшчына[pl] Сакольскага павета Гарадзенскай губерні. Паходзіў з сялянскай сям’і: бацькі — Вікенцій і Разалія (з дому Фалевічаў) Кулакі.

Скончыў Дуброўскае вышэйшае пачатковае вучылішча (7 чэрвеня 1914 года). З 1915 года — клерык Віленскай духоўнай семінарыі. Пасвячоны ў святары 30 мая 1920 года. З 1923 года служыў вікарыем у парафіі Трокі і адначасова выкладаў Закон Божы ў мясцовай школе. З беларускім нацыянальна-рэлігійным рухам звязаны з часоў вучобы ў Віленскай семінарыі. Вучыўся ў папскім Усходнім інстытуце ў Рыме, дзе ў 1927 годзе паспяхова абараніў доктарскую працу на тэму «Псіхалогія вяртання да каталіцтва Мялеція Сматрыцкага, біскупа Полацкага». Пад час вучобы ў Рыме падараваў Папскай бібліятэцы ў Ватыкане «Гісторыю беларускай (крыўскай) кнігі» В. Ластоўскага. Перапісваўся з беларускім святаром Уладзіславам Талочкам.

У лістах да Вацлава Ластоўскага палемізаваў у сувязі з прапановай апошняга «стварыць сваю ўласную веру». Пасля вучобы вярнуўся ў Пінскую дыяцэзію, дзе працаваў прафесарам рускай мовы ў мясцовай духоўнай семінарыі. Кіраваў уніяцкім сектарам. У 1933 годзе — у Варшаве: выконваў абавязкі сакратара біскупа Міколы Чарнецкага. Прадстаўлены ў Ватыкане як кандыдат у папскія прэлаты, аднак прэлатуры не атрымаў.

Магчыма, не апошнюю ролю ў гэтай справе адыгралі дзве істотныя акалічнасці: прыхільнасць да ўніяцтва і паслядоўная падтрымка беларускага нацыянальна-рэлігійнага руху. У 1940-я гады праводзіў душпастырскую дзейнасць у Ляндварове і Тургелях Троцкага дэканата. Арыштоўваўся нямецкімі ўладамі.

Памёр у Ляндварове, там жа быў пахаваны.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Электронная Энцыкляпэдыя. Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст. Кулак Казімір **(нявызн.)**.
* Pasterz dusz, patriota i wierny przyjaciel **(нявызн.)**.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пакланенне вешчуноў (значэнні).
**Пакланенне вешчуноў** — гарэльеф на паўднёвым франтоне Ісакіеўскага сабора ў Санкт-Пецярбургу, створаны скульптарам І. Віталі ў 1839-44 гадах.

Апісанне
--------

У цэнтры паказаная Марыя з немаўляткам, якая сядзіць на троне. Яе атачаюць вешчуны, якія прыйшлі на пакланенне, сярод іх вылучаюцца постаці месапатамскага і эфіопскага цароў. Справа ад Марыі схіліўшы галаву стаіць Іосіф. У левай частцы намаляваны стары з дзіцем, у руках дзіцяці — невялікі куфэрак з данінай. У постацях старога з дзіцем, месапатамскага і эфіопскага цароў, раба-эфіопа бачныя індывідуальныя асаблівасці; захавалася пасведчанне аб тым, што іх ляпілі з натуршчыкаў. Галаву цара эфіопскага і яго слугі-арапчонка Віталі ствараў з натуршчыкаў-абісінцаў, якія былі на службе пры імператарскім Двары.

Надпіс па фрызе — «Храм мой храм молитвы наречётся».

Вытворчасць
-----------

Адлітыя гарэльефы франтонаў былі з бронзы на ліцейным заводзе Ч. Берда  (руск.) (бел. ў 1842—1844 гадах. Групы з трох і нават чатырох фігур ствараліся адной адліўкай.

Водгукі
-------

Пра рэльеф «Пакланенне вешчуноў» працы Віталі згадваў Іван Тургенеў у сваіх «Сучасных нататках»:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Асабліва дзіўны сваёй абдуманай гармоніяй, адзінствам дзеянні, характарыстыкай кожнага лада і высокай прыгажосцю ... годнасць нязмушанай і гарманічнай групоўкі толькі адна з вартасцяў гэтага барэльефа. Якая цнатлівая і прыгожая ўся постаць багародзіцы! Якой гарачай любові выканана фігура ляжачага цара! Якія добрыя пастухі, якія прыйшлі на пакланенне Збаўцу! (Віталі злучыў Пакланенне вешчуноў разам з Прыходам пастухоў у Віфлеем). Якое, нарэшце, майстэрства ў драпіроўцы! | "|

Зноскі
------

1. ↑  *Лисаевич И. И. Бехтер-Остренко И. Ю.* Скульптура Исаакиевского собора // Скульптура Ленинграда. — Л.: Искусство, 1963.
2. 1 2  НАРУЖНАЯ СКУЛЬПТУРА(недаступная спасылка)
3. ↑  И. С. Тургенев. Полное собрание сочинений и писем в двадцати восьми томах. Сочинения в пятнадцати томах. М.-Л. Издательство Академии Наук СССР, 1960. Том первый. Стихотворения, поэмы. Статьи и рецензии. Прозаические наброски (1834—1849)  (руск.)
**Хасы́н** (руск.: Хасы́н) — рака ў Хасынскім і Ольскім раёнах Магаданскай вобласці Расіі, левы прыток ракі Армані.

Сваю назву рака атрымала ад эвенскага слова «Хэсэн», што азначае статак (па іншай версіі — вуглісты сланец). Хасын цячэ ў мерыдыянальным напрамку ад Ахоцка-Калымскага водападзелу да Ахоцкага мора, даўжыня — 115 км, плошча яе вадазбору — 3090 км². Замярзае ў канцы кастрычніка, адкрываецца ў маі. Жыўленне снегавое і дажджавое, вялікая колькасць парогаў. Рака несуднаходная на ўсім працягу, маюцца турыстычныя маршруты (сплаў на гумавых лодках), багатая рыбай, галоўным чынам, розных відаў ласасёвых — прэснаводных і прахадных (заходзяць на нераст).

Паводле даных назіранняў з 1941 па 1988 гады сярэднегадавы расход вады за 67 км ад вусця складае 8,77 м³/с, максімальны расход прыпадае на чэрвень, мінімальны — на сакавік.

Зноскі
------
**Царква Англіі** (англ.: Church of England) — дзяржаўная хрысціянская царква ў Англіі (Злучанае Каралеўства), Маці-Царква (англ.: The Mother Church) сусветнай англіканскай супольнасці. Англійская царква адарвалася ад Каталіцкай у 1534 годзе па волі караля Генрыха VIII, прычым першапачатковы разрыў не суправаджаўся значнымі зменамі ў багаслоўі і абраднасці. Пры сыне Генрыха, Эдуардзе VI, у Царкве Англіі набралі сілу ідэі Рэфармацыі, прыхільнікам якіх быў і тагачасны прымас Томас Кранмер. Пасля смерці Эдуарда на трон узышла яго сястра Марыя I, якая на нядоўгі час уз’яднала англійскую царкву з Рымам. Праўленне Марыі доўжылася ўсяго пяць гадоў, а яе малодшая сястра і наступніца Лізавета I у 1558 годзе ўзнавіла разрыў з Рымам і ўсталявала курс на прыняцце асноўных пратэстанцкіх ідэй пры захаванні пэўных элементаў традыцыйнай арганізацыі і богаслужэння. Вынікам далейшага развіцця стала сучасная Царква Англіі, якая часта вызначае сябе як адначасова *Каталіцкую і Рэфармаваную*.

Юрысдыкцыя Царквы Англіі распаўсюджваецца таксама на Востраў Мэн праз дыяцэз Садор і Мэн, у той час як Нармандскія астравы з’яўляюцца часткай дыяцэзіі Вінчэстэр. Шэраг англіканскіх суполак на тэрыторыі кантынентальнай Еўропы, былога Савецкага Саюза, Турцыі і Марока аб’яднаны ў дыяцэзіі Гібралтара ў Еўропе.

Гл. таксама
-----------

* Аўгусцін Кентэрберыйскі

Зноскі
------

1. ↑  Gledhill, Ruth.  Catholics set to pass Anglicans as leading UK church **(нявызн.)**, *The Times* (15 February 2007).
2. ↑  Sam Wells. What Anglicans Believe. Canterbury Press, 2011. Page 94.
**«Францыск Скарына і яго час»** — другая на Беларусі персанальная энцыклапедыя, якая асвятляе асноўныя моманты жыцця і дзейнасці беларускага першадрукара і асветніка Францыска Скарыны. Выдадзена на беларускай мове ў 1988 годзе ў Мінску выдавецтвам «Беларуская Савецкая Энцыклапедыя». Энцыклапедыя змяшчае 728 артыкулаў, прысвечаных скарынінскім выданням, папярэднікам і сучаснікам першадрукара, развіццю яго асветніцкіх традыцый, адлюстроўванню вобраза Скарыны ў літаратуры і мастацтве, сацыяльна-палітычным умовам на Беларусі ў XV—XVI ст. Выданне багата ілюстравана тэкстамі і гравюрамі з выданняў Скарыны.

Літаратура
----------

* Францыск Скарына і яго час: Энцыкл. давед. /Беларус. Сав. Энцыклапедыя / Рэдкал. I. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1988. — 608 с. — ISBN 5-85700-003-3.
Цар-гармата
**Цар-гармата** — сярэдневяковая артылерыйская прылада (бамбарда), помнік рускай артылерыі і ліцейнага мастацтва, адлітыя з бронзы ў 1586 годзе майстрам (беларусам па паходжанні) А. Чохавым на Гарматным двары.

Даўжыня гарматы — 5,34 м, вонкавы дыяметр ствала — 120 см, дыяметр узорнага пояса ля дула — 134 см, калібр 890 мм, маса — 39,31 т (2400 пудоў).

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 6 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Цар-гармата

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Britannica (онлайн) |
**Валда́йскае зледзяне́нне** — апошняе зледзяненне плейстацэну ў еўрапейскай частцы Расіі. Адбылося 80—11 тысяч гадоў назад. У пачатку зледзянення ледавік дасягаў максімальных памераў і даходзіў да цяперашняга г. Цвер (ранневалдайская, калінінская, падпарожская стадыя), пасля чаго настала пацяпленне (сярэдневалдайскае, ленінградскае, манчалоўскае). У канцы валдайскага зледзянення ледавік зноў пашырыўся і падыходзіў да сучаснага Валдайскага ўзвышша (познавалдайская, асташкаўская стадыі). Валдайскае зледзяненне адпавядае паазерскаму зледзяненню ў Беларусі, вюрмскаму зледзяненню ў Альпах, віскансінскаму ў Паўночнай Амерыцы, вейхзельскаму, віслінскаму ў Заходняй Еўропе.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
**Хасы́нскі раён** (руск.: Хасы́нский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) у Магаданскай вобласці Расіі. У межах арганізацыі мясцовага самакіравання ў межах раёна функцыянуе Хасынская гарадская акруга, з 1 студзеня 2023 года — Хасынская муніцыпальная акруга.

Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу Палатка.

Геаграфія
---------

Раён размешчаны ў цэнтральнай частцы Магаданскай вобласці, на поўнач ад абласнога цэнтра, названы ад назвы сваёй галоўнай ракі — Хасын.

На поўначы тэрыторыя раёна мяжуе з Ягаднінскім і Сярэднеканскім раёнамі, на поўдні — з тэрыторыяй муніцыпальнага ўтварэння Горад Магадан, на захадзе супадае з межамі Ольскага і Цянькінскага раёнаў і на ўсходзе — з Амсукчанскім і Ольскім раёнамі Магаданскай вобласці.

Агульная плошча Хасынскага раёна — 19252 км².

Гісторыя
--------

Раён утвораны ў пачатку 1967 года ў адпаведнасці з указам Прэзідыума ВС СССР ад 30 снежня 1966 года шляхам вылучэння з паўднёва-ўсходняй часткі Ягаднінскага (Аткінскі і Мякіцкі пассаветы) і Цянькінскага раёнаў, а таксама шэрагу тэрыторый, якія падпарадкоўваліся Магаданскаму гарсавету.

Зноскі
------

1. 1 2 3   Праверана 27 кастрычніка 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26882286'></a>
2. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
3. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>
4. 1 2  *(unspecified title)* — 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41806475'></a>

| ⛭Магаданская вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Амсукчанскі
* Ольскі
* Паўночна-Эвенскі
* Сусуманскі
* Сярэднеканскі
* Хасынскі
* Цянькінскі
* Ягаднінскі

 |  |
| Гарады | 
* **Магадан**
* Сусуман

 |
| Пгт | 
* Амсукчан
* Аратукан
* Атка
* Бальшавік
* Белічан
* Бурхала
* Верхні Ат-Урах
* Галімы
* Дукат
* Дэбін
* Мяўнджа
* Ола
* Палатка
* Сеймчан
* Сінягор’е
* Сокал
* Сцякольны
* Талая
* Уптар
* Усць-Омчуг
* Халодны
* Эвенск
* Ягаднае

 |
**Сяргей Лабацэвіч** (нар.26 верасня 1983, Віцебск) — беларускі футбольны суддзя. З 2012 года працуе генеральным дырэктарам ТАА "Гандлёвы дом «Беларускія станкі». Кампанія базуецца ў Смаленску і з’яўляецца афіцыйным дылерам станкабудаўнічых заводаў Беларусі.

Клубная кар’ера
---------------

Гуляў за «Лакаматыў-96» і «Оршу». Пасля ў канцы нулявых працаваў на Віцебскім станкабудаўнічым заводзе, балазе, дазваляла адукацыя, што атрымаў на механіка-тэхналагічным факультэце ВДТУ. Паралельна асвойваў судзейства — працаваў у ніжэйшых лігах. З 2016 года пачаў прыцягвацца да матчаў вышэйша лігі.

У 2022 годзе скончыў кар’еру арбітра. У выніку правёў 166 матчаў на нацыянальным узроўні (557 жоўтых картак, 30 чырвоных, 41 пенальці). Быў адзін матч зборных — у «Кубку развіцця» у 2016 годзе ён адпрацаваў сустрэчу Латвіі U-18 і Арменіі U-17..

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Вядомыя суддзі, якія сышлі з белфутбола за апошнія гады — вось дзе яны цяпер (нехта за мяжой, нехта пры АБФФ)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | teams.by |
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Круглае.
**Кру́глае** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Нешчарда, за 18 км на ўсход ад г. п. Расоны, на ўсход ад воз. Нешчарда.

Плошча паверхні возера 0,27 км². Даўжыня 0,8 км, найбольшая шырыня 0,6 км, даўжыня берагавой лініі 2,4 км. Найбольшая глыбіня дасягае 3,9 м. Плошча вадазбору 1 км². Аб'ём вады ў возеры 0,8 млн. м³.

Схілы катлавіны вышынёй да 2 м, параслі лесам, асобныя ўчасткі разараныя. Берагі нізкія, на паўднёвым захадзе сплавінныя. Дно да глыбіні 1,5—2 м пясчанае, ніжэй выслана сапрапелем. На поўначы злучана пратокай з воз. Доўгае. Зарастае да глыбіні 2—2,5 м пераважна падводнай расліннасцю. Па берагах возера жывуць бабры.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
**Двухстворкавыя малюскі**, пласціністашчэлепныя малюскі (*Bivalvia*, *Lamellibranchia*) — клас водных беспазваночных малюскаў.

Апісанне
--------

Даўжыня ад 2-3 мм да 1,5 м, маса да 250 кг (трыдакна). Ракавіна з дзвюх створак (адсюль назва). Галаўны аддзел адсутнічае. На спінным боку створкі звязаны эластычнай перамычкай (лігаментам), унутры — 1-2 мышцамі-замыкальнікамі (адуктарамі). У большасці двухстворкавых малюскаў патоўшчаны спінны край створак мае выступы (зубы), сукупнасць якіх утварае т.зв. замос. Створкі ракавіны ўнутры высланы 2 скурнымі складкамі — «мантыяй», між імі і целам мантыйная поласць. У некаторых малюскаў (жамчужніцы, мідыі, бяззубкі) іншародныя часцінкі, што трапляюць у поласць, абвалакваюцца слаямі перламутру і пераўгвараюцца ў жэмчуг. На брушным боку цела ў большасці відаў ёсць мускулісты выраст — нага, у многіх з бісусавай залозай, якая выдзяляе трывалыя ніці (бісус), з іх дапамогай малюск лрымацоўваецца да субстрату.

Пашырэнне
---------

Падзяляюцца на 3 надатрады, 14 атрадаў, 130 сучасных сямействаў, каля 1 тыс. родаў, 20 тыс. відаў. Пашыраны ў прэсных вадаёмах, саленаватых азёрах, у акіянах і морах Еўразіі, Амерыкі, Афрыкі. Донныя маларухомыя жывёлы. На Беларусі найбольш вядомы прадстаўнікі з родаў гарошынкі і шароўкі (каля 30 відаў), бяззубкі і перлаўкі.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Пераважна раздзельналолыя, апладненне вонкавае.

Біяфільтратары. Кормяцца планктонам або дэтрытам. Корм рыб і марскіх жывёл.

Промысел і выкарыстанне
-----------------------

Аб’екты промыслу і аквакультуры.

Гл. таксама
-----------

* Еўрапейская жамчужніца
* Дрэйсена рачная
* Карабельныя чэрві
* Сэрцападобнікі
* Перлаўка тоўстая
* Інацэрамы
* Гарошынкі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 120021366 · GND: 4040785-8 · LCCN: sh85014492 · Microsoft: 2779586492, 2910810564 · NKC: ph115332 |
**Сяргей Мазякін** (руск.: Сергей Мозякин; 30 сакавіка 1981, Яраслаўль, СССР) — расійскі хакеіст, нападнік магнітагорскага клуба «Металург» і зборнай Расіі. Заслужаны майстар спорту Расіі (2009). Добра вядомы дзякуючы сваёй выніковасцю.

Кар’ера
-------

У маладыя гады Сяргей выступаў у канадскім клубе «Валь-д’Ор Фарорс». У 2002 годзе быў задрафтаваны ў дзявятым раўндзе пад нумарам 263 за клуб «Каламбус Блю Джэкетс». У расійскай лізе дэбютаваў у сезоне 2000—2001 гадоў за маскоўскі ЦСКА, за які правёў некалькі сезонаў.

З 2006 года на працягу пяці гадоў Сяргей выступаў у складзе мыцішчанскага «Атланта», дзе быў капітанам каманды і заваяваў мноства індывідуальных узнагародаў. З 2011 года з’яўляецца іграком магнітагорскага «Металурга». У лютым 2013 года падоўжыў кантракт з клубам на пяць гадоў да канца сезону 2017—2018 гадоў.

У сезоне 2013—2014 гадоў стаў уладальнікам Кубка Гагарына.

### Міжнародная

Сяргей з’яўляецца сталым членам зборнай Расіі. Разам са зборнай станавіўся чэмпіёнам свету 2008 года і 2009 года.

Дасягненні
----------

* Чэмпіён свету: 2008, 2009
* Сярэбраны прызёр чэмпіянату свету: 2010
* Уладальнік Кубка Гагарына: 2014

Зноскі
------

1. ↑  Moziakin vyrovnal rekord Marcela Hossu a predĺžil o štyri roky zmluvu Архівавана 11 студзеня 2014.. Hokej.sk

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сяргей Валер’евіч Мазякін
* Старонка на афіцыйным сайце КХЛ
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вярхоўскі.
**Сярге́й Бары́савіч Вярхо́ўскі** (12 чэрвеня 1909 — 19 снежня 1963) — савецкі военачальнік, контр-адмірал (1944).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сяле Ільіно Веліжскага павета Віцебскай губерні.

Жыў і вучыўся ў мясцовай школе, вельмі хацеў стаць мараком. У 1927 годзе, паехаўшы ў Ленінград, паступіў у Вышэйшае ваенна-марское вучылішча імя М. В. Фрунзе, якое скончыў ў 1931 годзе, пасля курсы каманднага складу пры Вучэбным атрадзе падводнага плавання (1932).

У 1932 — 1938 гг. — штурман падводнай лодкі Балтыйскага флоту.

У 1938 — 1940 гг. — начальнік штаба брыгады падводных лодак Ціхаакіянскага флоту.

У гады Вялікай Айчыннай вайны і пасля вайны — камандзір брыгады падводных лодак Балтыйскага флоту. Удзельнічаў у абароне Прыбалтыкі і ў баях на Карэльскім фронце.

5 лістапада 1944 г. атрымаў чын контр-адмірала.

У 1945 — начальнік аддзела падводнага плавання Чарнаморскага флоту.

Са снежня 1945 года па сакавік 1946 — камандзір вучэбнай брыгады падводных лодак Балтыйскага Чырванасцяжнага флоту.

У 1946 — 1949 гг. — камандзір 2-й БПЛ 8-га ВМФ.

З 1949 г. — камандуючы Рыжскай ваенна-марской базай.

У 1952—1953 гг. — начальнік кафедры тактыкі Чарнаморскага ваенна-марскога вучылішча.

У 1953 г. выйшаў у адстаўку.

Літаратура
----------

* *Долготович Б. Д.* Адмиралы земли белорусской: биограф. справочник / Б. Д. Долготович; под. ред. А. А. Римашевского. — Мн.: Беларусь, 2009. — 98 с. — 1 500 экз. — ISBN 978-985-01-0821-0.
**Паравоз Ѳ** (Фіта) — грузавы паравоз тыпу 0-3-0+0-3-0 (сістэма Малета), які вырабляўся серыйна ў перыяд з 1899 па 1924 г. на трох расійскіх паравозабудаўнічых заводах.

Гісторыя стварэння
------------------

### Перадумовы да з’яўлення паравоза

У 1893 годзе быў адкрыты рух цягнікоў на аднапутнай лініі Разань — Рузаеўка — Свіяжск таварыства Маскоўска-Казанскай чыгункі. Ужо да 1897 года рух на лініі ўзрос настолькі, што паравозы тыпаў 0-3-0 і 0-4-0, якія эксплуатаваліся на ёй, не спраўляліся з грузазваротам. Патрабавалася або рабіць другі шлях, або выкарыстоўваць цяжэйшыя рэйкі і пераходзіць да паравозаў з больш высокімі нагрузкамі ад колавых пар на рэйкі.

Аднак інжынерам службы цягі чыгункі Я. Я. Нольтэйнам быў прапанаваны іншы варыянт: не змяняючы восевую нагрузку, павялічыць счэпную вагу за кошт павелічэння ліку рухальных колавых пар. Для лепшага ўпісвання паравоза ў крывыя была прапанавана схема Малета, якая да таго часу добра зарэкамендавала сябе на чыгунках Швейцарыі.

### Праектаванне і выраб паравоза

Літаратура
----------

* *Раков В. А.* Паровозы системы Маллета серии Ѳ // Локомотивы отечественных железных дорог 1845-1955. — 2-е изд. перераб. и доп. — Масква: Транспарт, 1995. — С. 154—160. — ISBN 5-277-00821-7.
| **Кірылічны алфавіт** |
| --- |
|  |
| **Кірыліца** |
| А | Б | В | Г | Ґ | Д | Ђ |
| Ѓ | Е | (Ѐ) | Ё | Є | Ж | З |
| Ѕ | И | (Ѝ) | І | Ї | Й | Ј |
| К | Л | Љ | М | Н | Њ | О |
| П | Р | С | Т | Ћ | Ќ | У |
| Ў | Ф | Х | Ц | Ч | Џ | Ш |
| Щ | Ъ | Ы | Ь | Э | Ю | Я |
| Гістарычныя літары |
| (Ҁ) | (Ѹ) | Ѡ | (Ѿ) | (Ѻ) | Ѣ | Ꙗ |
| Ѥ | Ꙉ | ІѢ | Ѧ | Ѫ | Ѩ | Ѭ |
| Ѯ | Ѱ | Ѳ | Ѵ | (Ѷ) | Ын | Ꚉ |  |
| Літары неславянскіх моў |
| Ӑ | Ӓ | Ә | Ӛ | Ӕ | Ғ | Ӷ |
| Ҕ | Ӗ | Ҽ | Ҿ | Ӂ | Җ | Ӝ |
| Ҙ | Ӟ | Ӡ | Ӥ | Ӣ | Ӏ | Ҋ |
| Қ | Ҟ | Ҡ | Ӄ | Ҝ | Ԟ | Ӆ |
| Ӎ | Ҥ | Ң | Ӊ | Ӈ | Ӧ | Ө |
| Ӫ | Ҩ | Ҧ | Ҏ | Ҫ | Ҭ | Ӳ |
| Ӱ | Ӯ | Ү | Ұ | Ҳ | Һ | Ҵ |
| Ӵ | Ҷ | Ӌ | Ҹ | Ӹ | Ҍ | Ӭ |  |
| **Заўвага.** Знакі у дужках не маюць статусу (самастойных) літар. |

**Ҁ**, **ҁ** (**коппа**) — архаічны кірылічны знак, які наўрад ці варта лічыць літарай. Выкарыстоўваўся ў стараславянскам пісьменстве выключна ў якасці лікавага знака 90, што ў дакладнасці паўтарала сярэднявечную грэчаскую сістэму запісу лікаў: у якасці літары коппа (Ϙ) выйшла з ужытку да пачатку «класічнага» перыяду старажытнагрэчаскай літаратуры (а таму і не ўключаецца ў склад стандартнага 24-літарнага грэчаскага алфавіта), але дагэтуль захоўваецца ў якасці лікавага знака (з тым жа значэннем), бо традыцыйная алфавітная сістэма нумарацыі ў грэкаў не цалкам выцеснена арабскімі лічбамі: часам ею перадаюцца «нумары» кіраўнікоў, напрыклад Φίλιππος Β = Філіп II.

У глаголіцы літара-адпаведнік коппы адсутнічае.

У кірыліцы ж знак Ҁ даволі рана стаў успрымацца як графічны варыянт падобнай на яго літары Ч, так што ў царкоўнаславянскім пісьменстве лікавым знакам 90 стала гэтая літара.

Змешванне знака Ҁ і літары Ч можна ўгледзець і ў адваротным напрамку: так, шрыфты беларускага першадрукара Францыска Скарыны мелі характэрную коппаабразную літару Ч.

Назва «коппа» для кірылічнага знака Ҁ — умоўная, нядаўна ўведзеная па аналогіі з грэчаскаю. У цяперашніх падручніках і слоўніках стараславянскага алфавіту часам уключаецца ў спіс літар кірылічнай азбукі, як і ў Стараславянскім слоўніку М. 1994 табліца на стар 56-57 змешчана паміж О і П.