**Хлопчык і ведзьма** («Піліпка-сынок», «Піліпка і ведзьма») — сюжэт усходнеславянскіх народных казак  (руск.) (бел..

Спектакль «Цярэшачка» рэжысёра Л.Фёдаравай. Белгарадскі тэатр лялек  (руск.) (бел. 2012
У паказальніку казачных сюжэтаў  (руск.) (бел. мае індэксы 327 °C, F «Хлопчык (Івась, Жыхарка, Лутонюшка) і ведзьма»: ведзьма заваблівае хлопчыка да сябе, пераймаючы голасу маці; даручае сваёй дачцэ пячы яго ці сама паказвае, як трэба садзіцца на лапату; хлопчык засоўвае ў печ дачку ведзьмы або ведзьму; узбіраецца на дрэва; гусі-лебедзі прыносяць яго дадому: у казцы тыпу 327f хлопчык-рыбак ловіць рыбу, седзячы ў лодцы; ведзьма перакоўвае свае грубы голас на тонкі і выдае сябе за маці, якая прынесла ежу. Рускіх  (руск.) (бел. варыянтаў казкі — 52, украінскіх  (руск.) (бел. — 23, беларускіх — 13.

Сюжэт
-----

Ілюстрацыі з выдання 1917 года
У старога і старой няма дзяцей; стары прыносіць дадому палена, каб «у бабы хоць забаўка была». З гэтага палена нараджаецца хлопчык (матыў Пінокіа  (руск.) (бел.) — Піліпка.

Пераймаючы голасу Піліпкавай маці, ведзьма (Баба-Яга, змяя) выманьвае Піліпку на бераг падчас рыбнай лоўлі і выкрадае яго. Даручае сваёй дачкі (Аленцы) пячы Піліпку, але ён хітрасцю прымушае Аленку сесці замест яго ў печ *(«Я яшчэ малы і дурны, не ведаю, як на лапату садзіцца»)*.

Ведзьма з’ядае сваю дачку і катаецца на яе касцях, паўтараючы: *«павалюся, пакачуся, Піліпкавага мяса наеўшыся»*; убачыўшы гэта, Піліпка смяецца з яе. Яна пачынае секчы дрэва, на якім сядзіць Піліпка; той заклікае аб дапамозе да птушак (гусей), і яны ратуюць яго, прынёсшы дадому да бацькоў.

Украінская назва сюжэту: Хлопчик (Івась, Жихарко, Лутонюшка) і відьма. Украінскія варыянты казак — укр.: Івасик, Івасик-телесик, Казка про Івасика-Телесика і Бабу-ягу, Казка про Івася та відьму, Івасик і відьма.

Інтэрпрэтацыя
-------------

Ілюстрацыя Алены Паленавай  (руск.) (бел.
На думку даследчыкаў, дадзены сюжэт з’яўляецца завэлюмаваным адлюстраваннем абрадаў ініцыяцыі; у ім, гэтак жа як і ў сюжэце казкі «Гусі-лебедзі  (руск.) (бел.», адбілася ўяўленне пра птушак-псіхафораў  (руск.) (бел..

Украінскі фалькларыст Віктар Давыдзюк  (укр.) (бел. тлумачыў сэнс казкі забаронай раскрываць, да якога роду чалавек належыць. Івасік-Тэлесік мог выказаць гэта, адгукнуўшыся на «матчын голас». Гэтая акалічнасць сведчыць аб тым, што карані казкі могуць ляжаць у эпоху матрыярхату, калі вызначэнне бацькоўства насіла адносны характар. Іншым магчымым сэнсам з’яўляецца забарона раскрываць староннім магічны сэнс сваіх слоў.

У культуры
----------

Ілюстрацыя Алены Паленавай  (руск.) (бел.
### У літаратуры

Рускія і ўкраінскія казкі пра хлопчыка і ведзьму неаднаразова апрацоўваліся пісьменнікамі А. М. Талстым, Р. П. Данілеўскім, П. Р. Тычынам і іншымі.

Паўло Тычына па-мастацку перарабіў народны варыянт казкі, змяніўшы канец такім чынам, што гусі-лебедзі пужаюцца арла, які апынуўся самалётам, што адвёз Івасіка-Тэлесіка да людзей, што прыязна сустракаюць яго. Тэкст і малюнкі, створаныя мастачкай А. Якабсон, у выданні 1941 года дастаткова празрыста падводзілі чытача да разумення, што Івасік-Тэлесік у казцы з’яўляецца сялянскім хлопчыкам, які трапляе ў светлую савецкую будучыню, у тым ліку таму, што ён здзіўляецца выкарыстанню тэлефону, пад’еўшы ў новым месцы ён хрысціцца, але потым знаёміцца з дзецьмі з дзіцячага садка, які выглядае на выяве ледзь не як палац, вучыцца грамаце і піша ліст бацькам з запрашэннем прыехаць у госці.

### У кінематографе

Кадр з мультфільма 1938 года
* «Піліпка» — мультыплікацыйны фільм, зняты на кінастудыі «Беларусьфільм» рэжысёрам Таццянай Кубліцкай у 2012 годзе.
* Івашка і Баба-Яга  (руск.) (бел. — чорна-белы анімацыйны фільм, 1938
* Івашка і ведзьма — чорна-белы дыяфільм студыі «Дыяфільм», 1946
* Жыхарка — каляровы маляваны дыяфільм прадстаўляе сабой сюжэт, змяшаны з дзвюх казак: Жыхарка і Коцік, пеўнік і лісіца.
* Жыхарка — каляровы лялечны дыяфільм 1983 года прадстаўляе сабой сюжэт, змяшаны з дзвюх казак: Жыхарка і Коцік, пеўнік і лісіца.
* Івашка і Баба-Яга  (руск.) (бел. — мультфільм кінастудыі «Саюзмультфільм  (руск.) (бел.», 1938
* Івасік-Тэлесік  (руск.) (бел. — анімацыйны фільм аб’яднання «Кіеўнавучфільм  (руск.) (бел.», 1968
* Жыхарка  (руск.) (бел. — анімацыйны фільм 1977 года прадстаўляе сабой сюжэт, змяшаны з дзвюх казак: Жыхарка і Коцік, пеўнік і лісіца
* Івасік-Тэлесік  (укр.) (бел. — анімацыйны фільм аб’яднання «Кіеўнавучфільм  (руск.) (бел.», 1989
* Жыхарка  (руск.) (бел. — анімацыйны фільм 2006 года прадстаўляе сабой сюжэт, змяшаны з дзвюх казак: Жыхарка і Коцік, пеўнік і лісіца

### У філатэліі

Паштовая марка Украіны
У 2004 годзе Укрпошта выпусціла паштовую марку з выявай Івасіка-Тэлесіка

### У графіцы

Сярод вядомых мастакоў, якія стваралі ілюстрацыі да гэтай казкі можна згадаць Уладзіміра Кутлінскага, Валерыя Славука, Міколу Рыжага, Юрыя Герасіменку-Жызнеўскага, Рыгора Святліцкага  (руск.) (бел. Алісу Селязень, Кацярыну Чорную, Анатоля Елісеева  (руск.) (бел. Віктара Таўбера, Тамару Зебраву, Алену Паленаву  (руск.) (бел. і іншых.

Заўвагі
-------

1. ↑  П.Тычина. «Ивасик Телесик» (худ. А.Якобсон)  (руск.)
2. ↑  Ивашка и ведьма, диафильм (1946)  (руск.)
3. ↑  Русская народная сказка. Жихарка  (руск.)
4. ↑  Краткое описание диафильма  (руск.)
5. ↑  Жихарка. Рисует Таубер  (руск.)

Літаратура
----------

* *Губанова Г. Н.* Золотая книга сказок. — Тула: ООО «Родничок», 2001. — 259 с. — ISBN 5-89624-013-9.
* Терешечка: Текст сказки № 112 // Народные русские сказки А. Н. Афанасьева: В 3 т. — М.: Наука, 1984—1985. — (Лит. памятники). Т. 1. — 1984. — С. 146—147.
* Сюжет № 327С, F. «Мальчик (Ивась, Жихарко, Лутонюшка) и ведьма» // Сравнительный указатель сюжетов. Восточнославянская сказка
* Івасик-Телесик // Українські народні казки / ілюстрації Валентини Мельниченко. — Київ: Веселка, 1988. — [Електронне джерело]. — Режим доступу:  [Архівовано 5 червня 2020 у Wayback Machine.]