**Англійская мова** (саманазва: *English*, *the English language*) — мова англа-фрызскай падгрупы заходняй групы германскай галіны індаеўрапейскай моўнай сям’і, якая першапачаткова ўзнікла на землях паўднёва-ўсходняй Анліі ў раннім Сярэднявеччы. Сфарміравалася на аснове дыялектаў германскіх плямён, якія ў перыяд з V па VІII стагоддзі перасяляліся на Брытанскія астравы. Сваю назву яна атрымала па назве германскага племені англаў (англ.: Angles). Англійская мова — агульнапрызнаная *лінгва франка*, што абумоўлена многімі прычынамі, галоўная з якіх — гістарычнае дамінаванне Брытанскай імперыі і ЗША. Агульная назва тых, хто гаворыць на англійскай — англафоны (англ.: anglophones); навуковая і публіцыстычная назва для ўсіх разам англамоўных краін — англасфера (англ.: anglosphere).

Распаўсюджанне: Вялікабрытанія, ЗША, Аўстралія, Канада, Новая Зеландыя, шэраг іншых краін усіх частак свету. Колькасць носьбітаў у свеце: 309,4 млн.ч. і 508 млн.ч. з улікам англійскай як другой роднай мовы (1999); у т.л. 55 млн.ч. у Вялікабрытаніі (1984).

Адна з афіцыйных і рабочых моў ААН. Статус афіцыйнай або нацыянальнай мовы: Вялікабрытанія, ЗША, Канада, Аўстралія, Новая Зеландыя, Ірландыя, Індыя, 15 краін Афрыкі (1990).

Англійская мова паходзіць ад мовы германскіх плямён (фрызаў, англаў, саксаў ды ютаў), якія перасяліліся ў Брытанію ў 5 стагоддзі. З іх дыялектаў утварылася стараанглійская мова. Пасля нармандскага заваявання ў 1066 годзе ў стараанглійскую мову перайшло шмат французскіх слоў. У выніку гэтага, а таксама знікнення часткі флексій, развіваецца сярэднеанглійская мова. Следам за тым адбыліся значныя змены ў вымаўленні, якія прывялі да фарміравання (каля 1500 года) сучаснай англійскай мовы. На сёння існуе вялікая колькасць рэгіянальных дыялектаў англійскай мовы (брытанская англійская, шатландская англійская, амерыканская англійская, індыйская англійская і гэтак далей).

У сувязі з засваеннем вялікай колькасці слоў з многіх іншых моў цягам сваёй гісторыі, сучасная англійская мова змяшчае шырокі слоўнікавы запас, са складаным і нерэгулярным правапісам, асабліва датычна галосных. Сучасная англійская асімілюе не толькі словы з іншых еўрапейскіх моў, але й моў з усяго свету. Оксфардскі слоўнік англійскай мовы налічвае больш за 250 тысяч розных слоў, не лічачы шматлікіх тэхнічных, навуковых і слэнгавых паняццяў.

Алфавіт
-------

Алфавіт англійскай мовы заснаваны на лацініцы і складаецца з 26 літар: з іх 6 галосных і 20 зычных.

* Галосныя: A, E, I, O, U, Y
* Зычныя: B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, Q, R, S, T, V, W, X, Z

Раней (да прыняцця англасаксамі хрысціянства) ужываліся англасаксонскія руны.

Пісьмовасць
-----------

Пісьменнасць існуе з 7—8 ст. пачаткова, да хрысціянізацыі (пачатай з 6 ст.), на аснове старажытнагерманскай рунічнай графікі, потым на аснове лацінскай графікі. Рунічны алфавіт («Футарк») уключаў 26 літар. Першы помнік: рунічны надпіс на Фрэнксавым куфэрку (7 ст.). Старажытныя помнікі: «Беавульф» (эпічная паэма, каля 700; захавалася ў пазнейшых спісках), «Англа-саксонская хроніка» (9 ст.), пераклад «Сусветнай гісторыі» Арозія (9 ст. пераклад караля Альфрэда); пераклад «Царкоўнай гісторыі англаў» біскупа Беды Вельмішаноўнага (9 ст.).

Сярод індаеўрапейскіх моў арфаграфія англійскай мовы лічыцца адной з самых складаных для вывучэння. Яна адносна дакладна адлюстроўвае англійскую вусную мову эпохі Адраджэння, але абсалютна не адпавядае сучаснай фанетыцы брытанцаў, амерыканцаў, аўстраліцаў і іншых носьбітаў мовы. Мноства слоў утрымлівае літары, якія не вымаўляюцца пры чытанні, і наадварот, многія гукі, якія вымаўляюцца, не маюць графічных эквівалентаў. Так званыя «правілы чытання» абмежаваны такой колькасцю выключэнняў, што губляюць усялякі практычны сэнс. Вучні вымушаны вывучаць напісанне і чытанне кожнага новага слова, у сувязі з чым у слоўніках прынята пазначаць транскрыпцыі кожнага слова. Вядомы лінгвіст Макс Мюлер назваў англійскую арфаграфію «нацыянальным бедствам».

Дыялекты
--------

Асноўны артыкул: **Дыялекты англійскай мовы**
     Англійская — родная мова большасці насельніцтва     Англійская — родная мова большасці насельніцтва і адна з афіцыйных     Англійская — афіцыйная, але родная для меншасці насельніцтва     Краіны, дзе англійскую як другую мову ведае больш за 20% насельніцтва
Прыроджаныя носьбіты англійскай па краінах і рэгіёнах (2017)
У англійскай мовы мноства дыялектаў. Іх разнастайнасць у Вялікабрытаніі значна большая, чым у ЗША, дзе асноўнай літаратурнай нормай да сярэдзіны ХХ ст. з’яўляўся сярэднеатлантычны (Mid-Atlantic) дыялект. З 1950-х гг. галоўную ролю набыў сярэдне-заходні (Mid-Western) дыялект. Сучасныя даследчыкі вылучаюць значную варыятыўнасць англійскай мовы ў сучасным свеце.

Сучасная англійская мова мае вялікую колькасць тэрытарыяльных дыялектаў: у Вялікабрытаніі — шатландскі, група паўночных, цэнтральных (усходне-цэнтральных і заходне-цэнтральных), паўднёвых і паўднёва-заходніх дыялектаў; у ЗША — групы дыялектаў усходне-англійская, сярэдне-атлантычная (цэнтральная), паўднёва-усходняя, сярэдне-заходняя. Дыялектныя адметнасці ў Вялікабрытаніі значна болей выразныя, чым у ЗША, дзе асновай літаратурнай нормы стаў цэнтральны дыялект.

Карта ведання англійскай мовы ў ЕўрасаюзеНаяўныя амерыканскі, канадскі і аўстралійскі варыянты літаратурнай нормы адрозніваюцца ад літаратурнай англійскай мовы галоўным чынам вымаўленнем і лексікай.

#### Англія

Асноўны артыкул: **Дыялекты англійскай мовы ў Англіі**
* Кокні (Cockney) — паняцце злучае шэраг гістарычных дыялектаў раёнаў і рамесных цэхаў Лондана
* Скаўз (Scouse) — дыялект жыхароў Ліверпуля
* Джорджы — дыялект жыхароў Нартумберлэнда, у прыватнасці, Ньюкасла на Тайне
* West Country
* East England (Усходняя Англія)
* Birmingham (Brummy, Brummie) (Бірмінгем)
* Cheshire (Чэшыр)
* Cornwall (Корнуол)
* Cumberland (Камберлэнд)
* Central Cumberland (Цэнтральны Камберлэнд)
* Devonshire (Дэвоншыр)
* East Devonshire (Усходні Дэвоншыр)
* Dorset (Дорсэт)
* Durham (Дарэм)
* Bolton Lancashire (Болтон у Лэнкэшыр)
* North Lancashire
* Radcliffe Lancashire
* Northumberland (Нартумберлэнд)
* Norfolk (Норфалк)
* Tyneside Northumberland (Тайнсайд Нартумберлэнд)
* Somerset (Самерсэт)
* Sussex (Сасэкс)
* Westmorland (Уэстморлэнд)
* North Wiltshire (Паўночны Ўілтшыр)
* Craven Yorkshire (Ёркшыр)
* North Yorkshire (Паўночны Ёркшыр)
* Sheffield Yorkshire (Шэфілд Ёркшыр)
* West Yorkshire (Заходні Ёркшыр)

Гісторыя
--------

Продак сучаснай англійскай мовы — старажытнаанглійская мова — вылучылася ў дапісьмовы перыяд сваёй гісторыі з асяроддзя германскіх моў, захаваўшы шмат агульнага як у лексіцы, так і ў граматычнай структуры. У ранейшы перыяд старажытныя германцы вылучыліся з індаеўрапейскай культурна-моўнай супольнасці — на глебе апошняй сфарміраваліся як індаіранскія мовы (індаарыйскія, іранская), так і большасць еўрапейскіх (кельцкія, германскія, раманскія, італійскія, балтыйскія і славянскія мовы). У германскіх мовах захаваліся старажытныя пласты агульнай індаеўрапейскай лексікі, але трансфармаваліся паводле законаў Грыма і Вернера. Так індаеўрапейскае паходжанне маюць паняцці роднасці (mother, father, sister, brother, daughter, son) і некаторыя лічэбнікі.

Выдзяляюцца перыяды развіцця: старажытнаанглійскі (7—11 ст.; англаксонская мова), сярэднеанглійскі (12—15 ст.; сярэднеанглійская мова), ранні новаанглійскі (16—17 ст.; ранняя новаанглійская мова), новаанглійскі (з 18 ст.).

Старажытнаанглійскі перыяд
Асноўны артыкул: **Старажытнаанглійская мова**
Першая старонка самага вядомага твора на старажытнаанглійскай мове — эпічнай паэмы *Беавульф*, напісанай паміж 975 і 1025 гадамі.
Англійская мова паходзіць ад паўночнаморскіх германскіх дыялектаўbeen Паўночнага мора, якія былі прынесены на Брытанскія астравы германскімі пасяленцамі з розных частак цяперашніх Нідэрландаў, паўночна-заходняй Германіі і Даніі. Да таго часу ў Рымскай Брытаніі карэннае насельніцтва, як мяркуецца, гаварыла на агульнабрэтонскай мовеbeen, кельцкай па паходжанню, пры суперстратным уплыве лацінскай мовы, які тлумачыцца 400-гадовым перыядам знаходжання ў складзе Рымскай дзяржавы. Адным з гэтых прышлых германскіх плямён былі англы, якія, на думку Беды Вялебнага, поўнасцю перасяліліся ў Брытанію. Назва «Англія» (англ.: England ад *Engla land* «зямля англаў») і прыметнік «англійскі» (англ.: *English*, старажытнаанглійскае *Englisc*) утвораны ад назвы гэтага племені, але саксы, юты і некаторыя іншыя германскія народы берагоў Фрысландыі, Ніжняй Саксоніі, Ютландыі і Паўднёвай Швецыі таксама перамясціліся на Брытанскія астравы ў гэтую эпоху.

Перасяліўшыся ў Брытанію, англы, саксы і юты ўступілі ў жорсткую барацьбу з мясцовым кельцкім насельніцтвам. Сутыкненне з кельтамі амаль не паўплывала ні на структуру старажытнаанглійскай мовы, ні на яе слоўнік. Не болей за 80 кельцкіх слоў захавалася ў помніках старажытнаанглійскай мовы. Сярод іх:

словы, звязаныя з культам: cromlech — кромлех (пабудовы друідаў), coronach — старажытны шатландскі пахавальны абрад;
словы вайсковага характару: javelin — дзіда, pibroch — вайсковая песня;
назвы жывёл: hog — свіння.
Першапачаткова старажытнаанглійская мова была неаднароднай групай дыялектаў, што адлюстроўвала рознае паходжанне жыхароў тагачаснай Англііberu.
У старажытнаанглійскі перыяд мовы (гаворкі) старажытнагерманскіх плямён англаў, саксаў і ютаў сфарміравалі 4 тэрытарыяльныя дыялекты: нартумбрыйскі, мерсійскі, уэсекскі, кентскі.

Заняпад паўночных і паўночна-ўсходніх зямель ад скандынаўскіх набегаў і палітычна-эканамічнае ўзмацненне Уэсекскага каралеўства (9—11 ст.) прывялі да таго, што уэсекскі (заходнесаксонскі) дыялектbeen з часам пачаў пераважаць і стаў асновай для тагачаснай літаратурнай мовы, і іменна на гэтай гаворцы быў напісаны «Беавульф». Большасць помнікаў гэтага перыяду таксама захавалася ва ўэсекскай рэдакцыі. Мовы кельцкіх народаў захаваліся пераважна ў геаграфічных назвах.

У старажытнаанглійскай мове пазней адбыліся змены, звязаныя з дзвюма хвалямі нашэсцяў. Першай хваляй сталі носьбіты паўночнагерманскіх моў, калі Хальфдан Рагнарсанbeen і Івар Бяскостыberu пачалі заваяванне і каланізацыю паўночнай часткі Брытанскіх астравоў у VIII і IX стагоддзях (гл. Данелаг). Другой хваляй было нашэсце ў краіну ў XI стагоддзі нарманаў, носьбітаў раманскай старанармандскай мовыberu. Старанармандская мова развілася ў англанармандскуюberu, а затым у англа-французскуюberu, увёўшы ва ўжытак пласт слоў, звязаных з судоваю справай і дзяржаўным кіраваннем.
Гэтыя дзве падзеі прывялі не толькі да пашырэння лексікону скандынаўскімі і нармандскімі словамі, але і да спрашчэння граматыкі стараанглійскай мовы, зрабіўшы яе такім чынам незвычайна адкрытаю для запазычання новых слоў з іншых моў.

Сярэднеанглійскі перыяд
Асноўны артыкул: **Сярэднеанглійская мова**
Дадзены этап рахзвіцця англійская мовы ахоплівае перыяд 1066—1485 гг. У 1066 г. Англію заваявалі нарманы, якія зрабілі сваю (французскую) мову моваю эліты. Англійская існавала ў якасці народнай, маючы 3 асноўныя дыялектныя зоны — паўночную, цэнтральную, паўднёвую. Таксама на ёй размаўлялі рэшткі англа-саксонскай арыстакратыі. Але буйныя землеўладальнікі, якія належалі да англа-саксонскай большасці, патроху павялічвалі свой уплыў, нарманы ўсё болей асіміляваліся. Сярэднеанглійская мова ўзнікла на базе англа-саксонскай, з французскім уплывам. Творы Джэфры Чосера «Кентэрберыйскія апавяданніberu» і «Смерць караля Артура» Томаса Мэлары з’яўляецца самымі вядомымі ўзорамі мовы таго часу. Працэс пранікнення французскіх слоў у англійскую мову дасягае вяршыні ў 1250—1400 гг.

Гэты перыяд характарызаваўся значнымі змяненнямі фанетыкі і граматыкі пад уплывам французскай мовы. У прыватнасці старафранцузскае паходжанне мае большасць слоў, якое мае дачыненне да кіравання дзяржавай (акрамя германскіх king і queen — «кароль» і «каралева» адпаведна).

* reign — караляваць, government — урад, crown — карона, state — дзяржава і г.д.;

*большасць арыстакратычных тытулаў*:

* duke — герцаг,
* peer — пэр;

*словы, якія тычацца вайсковай справы*:

* army — армія, войска,
* peace — мір,
* battle — бітва,
* soldier — салдат,
* general — генерал,
* captain — капітан,
* enemy — вораг;

*судовыя паняцці*:

* judge — суддзя,
* court — суд,
* crime — злачынства;

*царкоўныя паняцці*:

* service — набажэнства (царкоўнае),
* parish — прыход.

Цікава, што слова, якія маюць дачэненне да гандлю і прамысловасці — французскага паходжання, а назвы простых рамёстваў — германскага. Прыклад першых: commerce — гандаль, industry — прамысловасць, merchant — купец. Аднак назвы большасці жывёл — германскія, а назвы мяса гэтых жывёл запазачыная з французская мовы, што заўважыў яшчэ Вальтэр Скот у рамане «Айвенга»:

*прыклад першых*:

* ox — бык,
* cow — карова,
* calf — цяля,
* sheep — авечка,
* pig — свіння

*прыклад другіх*:

* beef (сучасн. фр. le bœuf) — ялавічына,
* veal (сучасн. фр. le veau) — цяляціна,
* mutton (сучасн. фр. le mouton) — бараніна,
* pork (сучасн. фр. le porc) — свініна

і г.д.
Граматычная структура мовы мяняецца і далей: імянныя і дзеяслоўныя канчаткі спачатку змешваюцца, а потым, у канцы гэтага перыяду, амаль цалкам знікаюць. У прыметніках акрамя канчаткаў, што раней утваралі параўнальныя ступені, з’яўляюцца дадатковыя словы *more* ‘болей’ і  *most* ‘найболей’. У перыяд 1400—1483 гг. адбываецца перамога лонданскага дыялекту над іншымі. Лонданскі дыялект узнік на базе сінтэзу паўднёвых і цэнтральных дыялектаў. У фанетыцы адбываецца так званы Вялікі зрух галосных.

У выніку міграцыі часткі брытанцаў на тэрыторыю ірландскага графства Уэксфорд у 1169 годзе сфарміравалася мова ёла, якая знікла ў сярэдзіне ХІХ ст.

Новаанглійскі перыяд
У 16—17 ст. складваецца ранняя новаанглійская мова. Перыяд сучаснай англійскай мовыbeen, да якога адносяцца творы Уільяма Шэкспіра і Біблія караля Якава, звычайна адлічваюць прыблізна ад 1550. Пасля таго, як Злучанае Каралеўства стала каланіяльнай дзяржавай, англійская мова служыла «лінгва франка» для калоній Брытанскай імперыі. У паслякаланіяльны перыяд некаторыя з новаствораных нацый, у склад якіх уваходзілі носьбіты некалькіх розных аўтахтонных моўberu, выбралі англійскую мову ў якасці лінгва франка, каб пазбегнуць палітычных складанасцей, звязаных з узвышэннем аднае аўтахтоннае мовы над астатнімі. У выніку разрастання Брытанскай імперыі, англійская мова была прынята ў Паўночнай Амерыцы, Індыі, Аўстраліі і многіх іншых рэгіёнах. Працэс распаўсюджвання англійскай мовы ўзмацніўся з ростам ролі ЗША ў міжнародных адносінах у сярэдзіне 20-га ст. На пачатак 21-га стагоддзя, англійская мова з’яўляецца самай шырокаўжывальнай мовай за ўсю гісторыю.

Беларусь
--------

На лістапад 2011 г. у сярэдніх школах Беларусі англійская мова вывучалася ў якасці замежнай абсалютнай большасцю (76,3 %) вучняў.

Гл. таксама
-----------

* Граматыка англійскай мовы
* Фальшывыя сябры перакладчыка
* Эбанікс

Зноскі
------

1. ↑  Oxford Learner's Dictionary 2015, Entry: English – Pronunciation. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFOxford\_Learner's\_Dictionary2015 (даведка)
2. ↑  What are the top 200 most spoken languages? **(нявызн.)**. *Ethnologue* (24 сакавіка 2023). Праверана 3 October 2023.
3. ↑  English at Ethnologue (26th ed. 2023).
4. ↑  UNESCO Atlas of the World's Languages in Danger<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q925553'></a>
5. ↑  Этналог, 15-ы вып.
6. ↑  ЛЭС-90…
7. ↑  «How many words are there in the English Language?» Архівавана 30 лістапада 2011.. Oxforddictionaries.com.
8. ↑  «Vista Worldwide Language Statistics». Vistawide.com.
9. ↑  Blench, R.; Spriggs, Matthew (1999). Archaeology and Language: Correlating Archaeological and Linguistic Hypotheses. Routledge. pp. 285—286. ISBN 978-0-415-11761-6.
10. ↑  The Roman epoch in Britain lasted for 367 years, Information Britain
11. ↑  Anglik English language resource Архівавана 4 чэрвеня 2002.. Anglik.net.
12. ↑  Bede’s Ecclesiastical History of England | Christian Classics Ethereal Library. Ccel.org.
13. ↑  *Bosworth, Joseph*. Engla land **(нявызн.)**. *An Anglo-Saxon Dictionary (Online)*. Prague:  Charles University.
14. ↑  *Bosworth, Joseph*. Englisc **(нявызн.)**. *An Anglo-Saxon Dictionary (Online)*. Prague:  Charles University.
15. ↑  Collingwood, R. G.; et al. (1936). "The English Settlements. The Sources for the period: Angles, Saxons, and Jutes on the Continent". *Roman Britain and English Settlements*. Oxford, England: Clarendon. pp. 325 et sec. ISBN 0-8196-1160-3. `{{cite book}}`: Непасрэднае ўжыванне et al. у: `|author2=` (даведка)
16. ↑  Linguistics Research Center Texas University Архівавана 20 лютага 2016.. Utexas.edu.
17. ↑  Graddol, David; Leith, Dick and Swann, Joan (1996) English: History, Diversity and Change, New York: Routledge, p. 101, ISBN 0415131189.
18. ↑  Cercignani, Fausto (1981) *Shakespeare’s Works and Elizabethan Pronunciation*, Oxford, Clarendon Press.
19. ↑  McCrum, Robert; MacNeil, Robert; Cran, William (2011). *The Story of English*. London: Faber and Faber; BBC Books. pp. 9–10. ISBN 978-0-571-27508-3. English at the end of the twentieth century is more widely scattered, more widely spoken and written, than any other language has ever been. It has become *the* language of the planet, the first truly global language.
20. ↑  *Надзея Нікалаева.* Колькі моваў ты ведаеш, столькі разоў ты і чалавек : газета. — 9 лістапада 2011. — № 213 (27077). — С. 4. — ISSN 1990-763x.(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Швейцер А. Д. Ярцева В. Н. Английский язык // Лингвистический энциклопедический словарь. — М. 1990. С. 33, 34
* Gordon, Raymond G. Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Online version: .

| ⛭Афіцыйныя мовы ААН |
| --- |
|   англійская ·  арабская ·  іспанская ·  кітайская ·  руская ·  французская |
| *Глядзіце: Афіцыйны сайт ААН* |

| ⛭Афіцыйныя мовы Еўрапейскага Саюза |
| --- |
| 
* англійская
* балгарская
* венгерская
* іспанская
* грэчаская
* дацкая
* ірландская
* італьянская
* латышская
* літоўская
* мальтыйская
* нідэрландская
* ✯ нямецкая
* партугальская
* польская
* румынская
* славацкая
* славенская
* фінская
* французская
* чэшская
* шведская
* эстонская

 | Сцяг Еўрасаюза |

| Сучасныя германскія мовы |
| --- |
| Скандынаўскіямовы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Усходнескандынаўскія мовы | Дацкая мова ·  Сканскі дыялект ·  Шведская мова ·  Эльўдальскі дыялект |
| Заходнескандынаўскія мовы | Ісландская мова ·  Нарвежская мова (Букмал  ·  Нюнорск)  ·  Фарэрская мова |

 |
| Заходнегерманскіямовы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Англа-фрызскія мовы | Англійская мова ·  Усходнефрызская мова ·  Заходнефрызская мова ·  Паўночнафрызская мова ·  Шатландская мова |
| Ніжнефранкскія мовы | Афрыкаанс ·  Зеландскі дыялект ·  Лімбургская мова ·  Нідэрландская мова ·  (Заходне)фламандская мова |
| Ніжненямецкая мова/Ніжнесаксонскія дыялекты | Велюўскі дыялект ·  Вестэрквартырскі дыялект ·  Гронінгенска-паўночнадрэнцкі дыялект ·  Дрэнцкія дыялекты ·  Нямецка-плацкі дыялект ·  Аверэйсельскі дыялект ·  Твенцка-ахтэрхукскі дыялект |
| Верхненямецкія мовы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Сярэдненямецкіядыялекты | Верхнесаксонскі дыялект ·  Вілямоўская мова ·  Ідыш ·  Люксембургская мова ·  ✯ Нямецкая мова ·  Пенсільванска-нямецкі дыялект і інш. |
| Паўднёванямецкіядыялекты | Алеманскі дыялект ·  Баварскі дыялект ·  Вальзерскі дыялект · Цымбрская мова ·  Швейцарскі дыялект і інш. |

 |

 |


| ⛭Граматыка англійскай мовы |
| --- |
| 
* Амерыканскі варыянт англійскай мовы
* Артыклі
* Выклічнікі
* Даданы сказ часу і ўмовы
* Дзеясловы
* Займеннікі
* Злучнікі
* Назоўнікі
* Неасабовыя формы дзеясловаў
* Прыметнікі
* Прыназоўнікі
* Прыслоўі
* Сістэма форм выражэння часу
* Тыпы пытанняў
* Ускосная мова

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Энцыклапедычны лексікон · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis · Сучаснай Украіны · Швейцарскі гістарычны · Гранат · Гранат |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX528236 · BNF: 119308987 · GND: 4014777-0 · LCCN: sh85043413 · LNB: 000048547 · Microsoft: 2987496018 · NDL: 00561788 · NKC: ph114056 · SUDOC: 027219232 |

 |