recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Астралагічны знак льва
**Леў**  — пяты знак задыяка, адпаведны сектару экліптыкі ад 120° да 150° лічачы ад кропкі вясновага раўнадзенства. 

Сонца праходзіць знак Льва прыблізна з 23 ліпеня па 23 жніўня. Гэта перыяд, калі пасля яркай вясны і лета нарыхтавалася запасаў, і ўзнікае жаданне "жыць паўнавартасным жыццём". Леў у астралогіі асацыюецца з уладай, раскошай, грубіянскай адчувальнасцю, чуллівасцю, шчодрасцю, хвальбой і дзівацтвам. 

У бізнесе Леў - перыяд калі фірма выпрабоўвае "галавакружэнне ад поспехаў", калі кіраўніцтва не лічыць грошай, растрачвае іх на прэміі, куплі дарагога абсталявання, будуе пышныя фасады і спрабуе кідаць пыл у вочы. Гэта перыяд аднаасобнага кіравання дырэктара, непахіснага, упэўненага ў сваёй правасці і поспеху. 

Псіхалагічныя характарыстыкі Льва адпавядаюць гэтаму перыяду. Леў - гэта дзівацкі, ганарлівы правіцель, які лічыць што ўвесь свет круціцца вакол яго, ён не можа выстаяць перад сваімі жаданнямі. Львы ганарлівыя і трохі гультаяватыя. Леў любіць хвальбу і ліслівасць, любіць атрымоўваць ад іншых каштоўныя падарункі і сам шчодра адорвае іншых. Леў не лічыць грошай. Падзеі Леў успрымае фізіялагічна, ён цяжка пераносіць няўдачы, калі пайсці яму папярок, ён можа ўвайсці ў гнеў, і ў яго можа здарыцца сардэчны прыступ. Леў вельмі імпульсіўны, ён пры гэтым можа быць саладжава-сентыментальным і грубіянска-адчувальным.

Моцна адрозніваюцца раннія і познія Львы. Раьнія Львы жывуць імпульсамі, гатовыя распараджацца і ўладарыць. Познія львы выглядаюць больш сціплымі і часам прыгнечанымі - іх можна параўнаць з чалавекам, які звыклы жыць на шырокую нагу, але пазбаўлены грошай. Таму познія львы часта бываюць вельмі вынаходлівымі каб заваяваць сабе ўладу.

Людзі, народжаныя пад знакам Льва найболей сумяшчальныя з Авенамі і Стральцамі, а горш усяго сумяшчальнасць з Цяльцамі, Скарпіёнамі і Вадалеямі.

Леў - прыстанак Сонца. Сатурн і Уран находзяцца ў выгнанні.

| Знакі задыяка |
| --- |
| 
Авен · Цялец · Блізняты · Рак · Леў · Дзева · Шалі · Скарпіён · *Змеяносец* · Стралец · Казярог · Вадаліў · Рыбы
 |
**Аблу́чанскі раён** (руск.: Облу́ченский райо́н) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Яўрэйскай аўтаномнай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Аблучча.

Геаграфія
---------

Паводле плошчы раён з’яўляецца найбуйнейшым у вобласці, размяшчаецца ў паўночнай і паўночна-заходняй яе частцы. На поўдні мяжуе з Бірабіджанскім, Ленінскім і Акцябрскім раёнамі ЯАВ, на поўначы і паўночным усходзе з Хабараўскім краем, на захадзе з Амурскай вобласцю і КНР.

Па цэнтральнай частцы раёна праходзяць Транссібірская магістраль і федэральная аўтамабільная траса М58 «Амур». Горны комплекс Малога Хінгана займае большую частку раёна. 2/3 тэрыторыі пакрыта лесам, пераважна хвойных парод.

Горны рэльеф раёна спрыяе фармаванню густой рачной сеткі. Найбольш буйныя рэкі, якія праходзяць па тэрыторыі раёна — Амур і яго прытокі: Біра, Біджан, Кульдур, Хінган, Вялікая Камянушка і Сутара.

Разведаны радовішчы жалезных (Кімканскае, Касцёнгіньскае і Сутарскае), марганцавых (Біджанскае) і алавяных руд, рассыпнога золата, брусіту (Кульдурскае радовішча). Крыніца мінеральных вод (Кульдурскі).

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 2 кастрычніка 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26882286'></a>
2. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
3. ↑   Праверана 6 кастрычніка 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26882286'></a>
4. ↑   Праверана 5 кастрычніка 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26882286'></a>
5. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>

| ⛭Яўрэйская аўтаномная вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Аблучанскі
* Акцябрскі
* Бірабіджанскі
* Ленінскі
* Смідовіцкі

 |  |
| Гарады | 
* Аблучча
* **Бірабіджан**

 |
| Пгт | 
* Біра
* Біракан
* Валачаеўка-2
* Ізвястковы
* Кульдур
* Ландока-завод
* Нікалаеўка
* Прыамурскі
* Смідовіч
* Цеплаазёрск
* Хінганск

 |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | 
* Амурзет
* Ленінскае

 |
**Востраў Нануманга** (на мове тувалу *Nanumanga*) — востраў у складзе астравоў Тувалу на поўдні Ціхага акіяна. Належыць да дзяржавы Тувалу. Агульная плошча — 3 км². Насельніцтва — 491 чал. (2017 г.).

Гісторыя
--------

Еўрапейскімі першаадкрывальнікамі вострава Нануманга відавочна былі іспанцы (кан. XVIII ст.). Але афіцыйна адкрыццё было зафіксавана французскай урадавай экспедыцыяй толькі 9 мая 1824 г. Мясцовыя тубыльцы лічылі сябе нашчадкамі танганцаў, якія засялілі востраў у сяр. II тыс. н. э.

У 1986 г. два навазеландскія вадалазы даследавалі падводную пячору на глыбіні каля 40 м і знайшлі там сляды вогнішча — прыкмету таго, што пячора некалі была населена. Пазней высновы вадалазаў былі пацверджаны прафесійнымі археолагамі. Цікава, што на думку спецыялістаў пячора была затоплена акіянам пасля заканчэння ледавіковага перыяду не пазней за 6 — 4 тыс. да н. э. Аднак па ранейшаму меркаванню вучоных першыя людзі з’явіліся ў Палінезіі паміж 1400 і 900 гг. да н. э. Такім чынам, размова можа ісці пра невядомых старажытных насельнікаў.

Прырода
-------

Востраў мае каралавае паходжанне і фактычна з’яўляецца закрытым атолам. Старажытная лагуна зараз падзяляецца на тры вадаёмы. У цэнтры найбуйнейшага вадаёма Ваіатоа месцяцца 4 малыя выспы. Частка ўзбярэжжа пакрыта манграмі. Сталых вадацёкаў няма.

Клімат трапічны пасатны. Нануманга знаходзіцца ў зоне ўздзеяння трапічных цыклонаў.

Інфраструктура
--------------

Насельніцтва (589 чал. у 2002 г.) жыве ў дзвюх вёсках Тонга і Такелау. Адміністрацыйным цэнтрам лічыцца Тонга. Галоўны занятак насельніцтва — вырошчванне какосавай пальмы. Працуе 1 пачатковая школа Латахоні. З-за рыфаў, якія атачаюць востраў, прамысловы лоў рыбы і падыход марскога транспарту да берага ўскладнены.

Спасылкі
--------

* Пячоры Нанумангі
* UN SYSTEM-WIDE EARTHWATCH пра астравы Тувалу Архівавана 7 чэрвеня 2008.
* Louis Becke, The Rangers Of The Tia Kau Архівавана 8 снежня 2011.

| Астравы Тувалу |
| --- |
| Сцяг Тувалу | 

Ваітупу •
Нануманга •
Нанумеа •
Нуі •
Нукулаэлаэ •
Нукуфетау •
Ніўлакіта •
Ніўтао •
Фунафуці

 |
**Страфарыя Гарнемана** (*Stropharia hornemannii*) — грыб сямейства Strophariaceae. Названа ў гонар дацкага батаніка Е. В. Гарнемана.

Апісанне
--------

Ножка 8-12,5 см даўжынёй, роўная, бялёсага колеру, з кольцам, густа пакрытая лускавінкамі ніжэй кольца, вышэй яго — гладкая.

Споравы парашок бэзава-карычневага колеру. Споры 10-13 × 5-7 мкм, гладкія, эліпсоіднай формы.

Шапка 5-12,5 см у дыяметры, у маладым узросце выпуклая, затым робіцца шырокакольцавай ​​і сплошчанай, з гладкай чырвона- ці жоўта-карычневай, часам з фіялетавым або шараватым адценнем, паверхняй.

Мякаць белага або светла-жоўтага колеру, без асаблівага паху і смаку.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · Mycobank · NCBI |
**Страхавая прэмія** (таксама брута-прэмія) (страхавы ўнёсак, страхавы плацёж) — плата за страхаванне, якую страхавальнік абавязаны ўнесці страхоўшчыку ў адпаведнасці з дагаворам страхавання ці законам.

Страхавая прэмія залежыць ад страхавой сумы і брута-стаўкі страхавога тарыфу, часам вылічаючыся як здабытак апошніх з улікам паправачных каэфіцыентаў.

Памер страхавой прэміі адлюстроўваецца ў страхавым полісе. Страхавая прэмія ўносіцца страхавальнікам аднаразова авансам, або часткамі на працягу ўсяго тэрміну страхавання (у такім выпадку часткі прэміі маюць назву **страхавыя плацяжы** ці **страхавыя ўнёскі**). Аплата страхавых унёскаў на працягу працяглага перыяду (ад 5 да 20 гадоў і больш) асабліва характэрна для полісаў розных відаў страхавання пры страхаванні жыцця (асабістым страхаванні)

Несвоечасовая аплата страхавых унёскаў можа пацягнуць скасаванне дзеяння дагавора страхавання.

Уся страхавая прэмія (брута-прэмія) складаецца з нета-прэміі (з яе фарміруюцца страхавыя рэзервы) і нагрузкі (з якой выплачваюцца агенцкія і брокерскія камісіі, ажыццяўляюцца выдаткі на вядзенне справы, папераджальныя выдаткі, гарантыйныя фонды, а таксама фарміруецца прыбытак).

За 2021 год унёскі страхавых арганізацый Беларусі па прамым страхаванні і сустрахаванні склалі 1 726,6 млн рублёў. Тэмп росту страхавых унёскаў за 2021 год у параўнанні з 2020 годам склаў 114,3 %

Зноскі
------

1. ↑  
*В.В.Тулинов, В.С.Горин.* Страховая премия // Страхование и управление риском: Терминологический словарь. — Масква: Наука, 2000. — С. 389. — 565 с. — ISBN 5-02008-388-7.
2. ↑
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Белы.

**Андрэй Анісімавіч Белы** (17 чэрвеня 1922, в. Навінкі, Калінкавіцкі раён, Гомельская вобласць — 17 чэрвеня 2011) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943), камандзір узвода сувязі 685-га стралковага палка 193-й стралковай дывізіі 65-й арміі Цэнтральнага фронту, малодшы лейтэнант.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 17 чэрвеня 1922 года ў вёсцы Навінкі цяпер у Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, у сям'і селяніна. Беларус.

Адукацыя сярэдняя спецыяльная: скончыў курсы настаўнікаў пачатковых класаў. Працаваў настаўнікам.

У Чырвонай Арміі з 1941 года. Скончыў Сталінградскае ваеннае вучылішча сувязі ў снежні 1941 года. У час Вялікай Айчыннай вайны з красавіка 1942 года на Паўднёва-Заходнім, Сталінградскім, Данскім, Цэнтральным франтах. Камандзір узвода сувязі 685 стралковага палка 193-й стралковай дывізіі 65-й арміі малодшы лейтэнант Белы А. А. атрымаў задачу ў ноч на 16 кастрычніка 1943 года ўсталяваць і падтрымліваць сувязь з ротамі, якія захапілі плацдарм на беразе Дняпра ў раёне гарадскога пасёлка Лоеў Гомельскай вобласці. Разам з узводам паспяхова пераправіўся на самаробных плытах праз раку, выбіў праціўніка з траншэй, умела размеркаваў сілы і сродкі і забяспечыў бесперабойную сувязь камандзіра батальёна з плацдармамам, за што быў прадстаўлены да ўзнагароды Героя Савецкага Саюза.

Пасля вайны працягваў службу ў Савецкай арміі. З 1967 года падпалкоўнік Белы А. А. — у запасе.

Жыў, і да выхаду на заслужаны адпачынак працаваў, у горадзе Лобня Маскоўскай вобласці. Памёр 17 чэрвеня 2011 г.

Узнагароды
----------

* Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 кастрычніка 1943 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм малодшаму лейтэнанту Беламу Андрэю Анісімавічу прысвоена званне Героя Савецкага саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка»
* ордэнам Леніна
* Два ордэны Айчыннай вайны 1 ступені
* Медалі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Белый Андрей Анисимович // Белорусская ССР: краткая энциклопедия: [в 5 т.]. — Т. 5: Биографический справочник. — Минск: БелСЭ, 1982. — 738 с. — С. 52.
2. ↑  на момант прысваення звання Героя
3. ↑  Герои, живущие в Лобне  (руск.)
4. ↑  Мир наград — Белый Андрей Анисимович Архівавана 5 сакавіка 2016.  (руск.)

Літаратура
----------

* Белы Андрэй Анісімавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — С. 82. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
* Белы Андрэй Анісімавіч // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 85. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
* Белы Андрэй Анісімавіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0. — С. 8—9.

Спасылкі
--------

Андрэй Анісімавіч Белы на сайце «Героі краіны»
**Беневічы** — археалагічны помнік: стаянка каменнага і бронзавага вякоў на паўночна-ўсходняй ускраіне вёскі Беневічы (Лідскі раён, Гродзенская вобласць), на выступе паміж правым берагам р. Нёман і поймай р. Дзітва, ва ўрочышчы Бор.

Плошча каля 400 м². Абследавалі ў 1957 годзе Н. М. Гурына і Ф. Д. Гурэвіч, у 1961 годзе Н. М. Гурына даследавала 50 м². Культурны пласт да 0,8 м.

Выяўлены рэшткі вогнішча, невялікая яма з вохрай, крамянёвы інвентар фінальнага палеаліту (свідэрская культура) і мезаліту (лістападобныя наканечнікі стрэл, ланцэтападобныя яніславіцкія вастрыі, трапецыі, двухпляцовачныя празматычныя нуклеусы), неаліту (трохвугольныя наканечнікі стрэл, авальнавыцягнутыя рубячыя прылады, скрабкі на адшчэпах), абломкі гліняных арнаментаваных гаршкоў прыпяцка-нёманскай культуры і нёманскай культуры. Знойдзены шліфаваныя крамянёвыя сякеры і абломкі посуду культуры шнуравой керамікі канца неаліту і ранняга бронзавага веку.

Літаратура
----------

* Гурина Н. Н. Новые данные о каменном веке Северо-Западной Белоруссии // Материалы и исследования по археологии СССР. — 1965. — № 131. — С. 141—203.
* Чарняўскі, М. М. Беневічы / М. М. Чарняўскі // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 23. — ISBN 978-985-11-0353-5.
| Цеплавыя працэсы |
| --- |
|  |
| Артыкул з'яўляецца часткай аднайменнай серыі. |
| Адыябатны працэс |
| Ізахорны працэс |
| Ізабарны працэс |
| Ізатэрмічны працэс |
| Ізаэнтрапійны працэс |
| Ізаэнтальпійны працэс |
| Палітропны працэс |
| кіраваць  |
| Гл. таксама **«Фізічны партал»** |

**Адыяба́тны працэс** (ад стар.-грэч.: ἀδιάβατος непераходны, запёрты) — тэрмадынамічны працэс, які адбываецца без цеплаабмену паміж тэрмадынамічнай сістэмай і навакольным асяроддзем.

Працякае ў сістэме з цеплаізалявальнай (адыябатнай) абалонкай ці без яе пры ўмове, што працэс працякае настолькі хутка, што цеплаабмен можна не ўлічваць (напрыклад, пры выбуху, распаўсюджванні гуку).

Адыябатнымі працэсамі лічацца многія атмасферныя працэсы (напрыклад, узыходны і сыходны рух паветра ў антыцыклонах і інш.).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А - Аршын / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 1996. - 552 с.: іл.

Спасылкі
--------

* Артыкул пра адыябатны працэс у HyperPhysics Encyclopaedia  (англ.)
**Адэліна Дзмітрыеўна Сотнікава** (руск.: Адели́на Дми́триевна Со́тникова; нар. 1 ліпеня 1996, Масква, Расія) — расійская фігурыстка, якая выступала ў адзіночным катанні. Першая ў расійскай гісторыі алімпійская чэмпіёнка (2014) у жаночым адзіночным катанні ў індывідуальным заліку. Двухразовы сярэбраны прызёр чэмпіянатаў Еўропы (2013 і 2014 гадоў), чэмпіёнка свету сярод юніёраў 2011 года, чатырохразовая чэмпіёнка Расіі (2009, 2011, 2012 і 2014), сярэбраны медаліст першых юнацкіх Алімпійскіх гульняў. Заслужаны майстар спорту Расіі.

Сотнікаву называлі «вундэркіндам» у фігурным катанні ў сувязі з тым, што ў 13 гадоў яна выконвала два надзвычай складаныя каскады ў адной праграме: трайны луц — трайны рытбергер і трайны сальхаў — трайны рытбергер.

У 2022 годзе Украіна ўвяла персанальныя санкцыі супраць Сотнікавай за падтрымку расійскага ўварвання ва Украіну.

Зноскі
------

1. ↑  Adelina Dmitrijewna Sotnikowa // FemBio database Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q61356138'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рыбак.
**Андрэй Анатольевіч Рыбак** (нар. 4 снежня 1970, Салігорск Мінскай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (фізіка), Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт (арганізацыя і кіраванне вытворчасцю).

Працоўную дзейнасць пачаў слесарам КВПіА сільвінітавай абагачальнай фабрыкі Першага рудаўпраўлення вытворчага аб’яднання «Беларуськалій». Працаваў інжынерам-праграмістам, эканамістам, нарміроўшчыкам солеабагачальнай фабрыкі, начальнікам бюро планава-эканамічнага, арганізацыі працы і заработнай платы аўтатранспартнага цэха, вядучым інжынерам, намеснікам начальніка аддзела арганізацыі працы і заработнай платы, начальнікам аддзела эканамічнага аналізу, намеснікам генеральнага дырэктара па камерцыйных пытаннях і лагістыцы — начальнікам упраўлення продажаў і лагістыкі адкрытага акцыянернага таварыства «Беларуськалій».

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

Зноскі
------

1. ↑  Рыбак Андрэй Анатольевіч
**Адэльгунда** (лац.: Aldegundis, Adelgundis; 639, Мабёж, Францыя — 684) — святая Рымска-Каталіцкай царквы (дзень памяці — 30 студзеня), панна, абатыса, сястра святой Вальдэтруды.

Агіяграфія
----------

Нарадзілася ў горадзе Мабёж у арыстакратычнай сям’і, блізкай да дынастыі франкскіх каралёў Меравінгаў. Яе бацькі, святы Вальберт і святая Бертылія, жылі ў Фландрыі ў правінцыі Эно. Яе хацелі аддаць замуж, але яна абрала жыццё ў манастыры. Пазней яна пабудавала невялікі манастыр на беразе ракі Самбра, каля горада Мабёж. Гэты манастыр пасля пераўтварыўся ў жаночае бенедыктынскае абацтва, у якім Адэльгунда ў 661 годзе стала першай настаяцельніцай.

Звесткі пра Адэльгунду ўтрымліваюцца ў актах баландыстаў.

У гонар Адэльгунды названы астэроід (647) Адэльгунда, адкрыты ў 1907 годзе.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Праваслаўная · Catholic (1997—…) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12335172x · GND: 118500635 · ISNI: 0000 0000 5206 3805 · LCCN: no98130650 · VIAF: 2093319, 15560267 |
**Вайсрутэніза́цыя** (ням.: Weissruthenisation) — умоўная і часткова прынятая ў гістарыяграфіі назва палітыкі, якая праводзілася ў Беларусі нямецкай акупацыйнай грамадзянскай адміністрацыяй Генеральнага камісарыяту "Беларусь" пад кіраўніцтвам В. Кубэ, а пазней Готберга, у час нямецкай акупацыі (1941—1944).

У самым пачатку дзейнасці як кіраўніка нямецкай грамадзянскай адміністрацыі Кубэ абвясціў намер дасягнуць паразумення з беларускім грамадствам, на аснове ўпарадкаванай гаспадарчай дзейнасці, культурных і палітычных саступак, здзейсніў шэраг мер у гэтым кірунку. Спрабаваў паказаць беларускаму народу станоўчую перспектыву нямецкай акупацыі. Нечакана для многіх, даў высокі прыярытэт развіццю слабога, як заўважалася, нацыянальнага пачуцця беларусаў, публічна акрэсліваў Беларусь як жыццёвую прастору беларускага народу. Шмат якія дзеянні ў падтрымку беларускага нацыянальнага руху з'яўляліся яго ўласнай ініцыятывай, або вынікамі яго доўгіх намаганняў. Дзеля атрымання лепшай палітычнай падтрымкі сваіх намаганняў у кіравальных колах Германіі выставіў ідэю аб нардычным паходжанні беларусаў (пач. 1943).

Між іншым, выдаў тымчасовую інструкцыю па абавязковай сямігадовай школьнай адукацыі (10.9.1941), зварот "Да жыхароў Беларусі!" (22.9.1941), спрыяў дзейнасці Беларускай народнай самапомачы (БНС), стварэнню Беларускай самааховы (БСА), адкрыццю медыцынскага інстытуту ў Магілёве (13.5.1943), дэкрэту аб прыватызацыі зямлі (3.6.1943), стварэнню Саюзу беларускай моладзі (СБМ) (22.6.1943), падтрымліваў захады па беларусізацыі царкоўнага жыцця.

Гл. таксама
-----------

* Паланізацыя
* Русіфікацыя

Зноскі
------

1. ↑  *Туронак Ю.* Беларуская кніга пад нямецкім кантролем (1939—1944). — Мінск, 2002

| ⛭Беларусы |
| --- |
| Культура Беларусі | 
* Абрады і звычаі
* Архітэктура
* Вёска
* Гаспадарчыя заняткі
* Дэманалогія
* Імёны
* Інтэрнэт
* ✯ Касцюм
* Кінематограф
* Кухня
* Літаратура
* Мастацтва
* Народнае дойлідства
* Міфалогія
* Музыка
* Прамысловыя заняткі
* Прозвішчы[ru]
* ✰ Танец
* Тэатр
* Тэлебачанне
* Фальклор

 |
| Беларусы паводле краін | 
* Азербайджан
* Аргенціна
* Арменія
* Аўстралія

	+ Адэлаіда
	+ Брысбен
	+ Мельбурн
	+ Перт
	+ Сідней
* Аўстрыя
* Беларусь
* Венесуэла
* Вялікабрытанія
* Германія
* Казахстан
* Канада
* Кыргызстан
* Кітай
* Латвія
* Літва
* Мексіка
* Малдова
* Новая Зеландыя
* Польшча

	+ Беласточчына
* Расія

	+ Будакі
	+ Тудаўляне
	+ Ліцвіны Севершчыны
* ЗША
* Таджыкістан
* Туркменістан
* Узбекістан
* Украіна
* Фінляндыя
* Чэхія
* Швецыя
* Эстонія

 |
| Стаўленне да рэлігіі | 
* Праваслаўе
* Каталіцтва
* Пратэстанцтва
* Атэізм
* Іслам
* Уніяцтва

 |
| Беларуская мова | 
* Латвія
* Літва
* Польшча
* Расія
* Украіна
* Эстонія

 |
| Канцэпцыі паходжання | 
* Польская
* Вялікаруская
* Крывіцкая
* Крывіцка-дрыгавіцка-радзіміцкая
* Фінская
* Балцкая
* Старажытнаруская
* Славяна-балцкая
* Сучасная

 |
| Рознае | 
* Антрапалогія
* Беларусазнаўства
* Беларусізацыя
* Беларусцы
* Бульбаш
* Вайсрутэнізацыя
* Гісторыя
* Гуды
* Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»
* Кіраўнікі
* ✯ Краязнаўства
* Ліцвіны
* Нацыянальнае адраджэнне
* Нацыяналізм
* Нацыянальны характар
* Этнагенез
* Этнаграфія
* Этнічная тэрыторыя

 |
Палярная ноч. Горад Тромсё. Нарвегія
**Палярная ноч**, перыяд, калі Сонца больш 24 гадзін не з'яўляецца з-за гарызонту. Самая кароткая палярная ноч (каля 2 сутак) назіраецца на шыраце палярнага круга, самая доўгая — на полюсе (трохі менш за 6 месяцаў). Палярная ноч ўтвараецца як следства нахілення Зямлі да плоскасці экліптыкі.

| ⛭Суткі |
| --- |
| Час сутак | Зара–Світанне–Узыход • Раніца • Поўдзень • Дзень • Вечар • Захад–Змярканне • Ноч • Поўнач |
| Віды сутачнага часу | Сонечныя суткі: 24 гадзіны • Зорныя суткі: 23 гадзіны 56 хвілін 4 секунды |
| Звязаныя артыкулы | Час • Рэжымны час • Тэрмінатар • Палярны дзень • Палярная ноч • Даўгата дня |
Купанне забаронена
**Купа́нне** — працэс апускання ў  ваду і, часцяком, плавання. З мэтай абмывання або аздараўлення адносіцца да гігіенічных і лячэбна-прафілактычных працэдур, таксама папулярная забава.

Купанне можа ажыццяўляцца як у прыродных вадаёмах — акіян, мора, рака, возера, сажалка, так і ў штучных — бассейн ці ванна. Участак берага вадаёма (звычайна пяшчаны, часам камяністы), прыдатны або спецыяльна прыстасаваны для купання, называецца пляж.

Зімовае купанне называецца маржаваннем.

Зноскі
------

1. ↑  Малая медицинская энциклопедия. — М.: Медицинская энциклопедия. 1991—1996 гг.
2. ↑  Большой медицинский словарь. 2000
3. 1 2  Купание // Т. 14. Куна — Ломами. — М. : Советская энциклопедия, 1973. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров; 1969—1978). (руск.)
**Міжэ́віцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Слонімскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Міжэвічы.

Сельсавет знаходзіцца на поўдні Слонімскага раёна за 20 км ад раённага цэнтра. Плошча яго складае 9606 га.

Гісторыя
--------

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Слонімскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці.

Склад
-----

У склад сельсавета ўваходзіць 11 населеных пунктаў: ​​вёскі Лапухова, Махначы, Хмяльніца, Мікалаеўшчына, Новая Перавалока, Старая Перавалока, Зосімавічы, Смаўжы, Крывец і аграгарадкі Вострава і Міжэвічы.

Насельніцтва
------------

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1140 чалавек, з іх 91,0 % — беларусы, 4,7 % — рускія, 1,8 % — палякі, 1,7 % — украінцы.

Станам на 2015 год на тэрыторыі сельсавета пражывала 1114 чалавек, з іх: 142 — маладзей працаздольнага ўзросту, 576 — працаздольнага ўзросту, 396 — пенсіянераў.

Эканоміка і інфраструктура
--------------------------

На тэрыторыі сельсавета размешчаны сельскагаспадарчы вытворчы кааператыў «Міжэвічы», Міжэвіцкае лясніцтва, дзяржаўная ўстанова адукацыі «Міжэвіцкая сярэдняя школа Слонімскага раёна», дзяржаўная ўстанова адукацыі «Міжэвіцкі яслі-сад Слонімскага раёна». Медыцынскія паслугі насельніцтву сельсавета аказваюць Міжэвіцкая ўчастковая бальніца і Астроўскі фельчарска-акушэрскі пункт.

Зноскі
------

1. ↑  Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Беларусі паводле перапісу 2009 года Архівавана 2 кастрычніка 2019.
2. ↑  Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

| ⛭**Міжэвіцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Міжэвічы |
| Аграгарадкі | Вострава |
| Вёскі | Зосімавічы ·  Крывец ·  Лапухова ·  Махначы ·  Мікалаеўшчына ·  Новая Перавалока ·  Смаўжы ·  Старая Перавалока ·  Хмяльніца |

| ⛭**Слонімскі раён** |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Гарады | Слонім |  |
| Сельсаветы | Азгінавіцкі с/с ·  Азярніцкі с/с ·  Дзераўноўскі с/с ·  Дзеравянчыцкі с/с ·  Жыровіцкі с/с ·  Міжэвіцкі с/с ·  Новадзевяткавіцкі с/с ·  Паўлаўскі с/с ·  Сянькоўшчынскі с/с |

 |
| 

| Былыя сельсаветы |
| --- |
| Васілевіцкі с/с ·  Велікашылавіцкі с/с ·  Сялявіцкі с/с |

 |
Адзін з буйных вакзалаў Беларусі — Орша-Цэнтральная **Чыгуначны вакзал** — будынак на чыгуначнай станцыі, прызначаны для абслугоўвання пасажыраў.

Як правіла, вакзалы сустракаюцца на буйных чыгуначных станцыях; ў будынку вакзала звычайна размяшчаюцца касы, камеры захоўвання, залы чакання, рэстараны і г. д.

Класіфікацыя чыгуначных вакзалаў
--------------------------------

Па плошчы памяшканняў і разліковай умяшчальнасці вакзалы дзеляць на:

* **пазакласавыя** — больш за 11 тыс. кв. метраў, больш за 1500 пасажыраў
* **I класа** — 4,6 тыс. кв. метраў, 1200—1500 пасажыраў
* **II класа** — 2,3 тыс. кв. метраў, 500—900 пасажыраў
* **III класа** — 1 тыс. кв метраў, да 300 пасажыраў

Выбітныя вакзалы Беларусі
-------------------------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вакзал

* Мінскі чыгуначны вакзал
* Віцебскі вакзал, Беларусь
* Брэст-Цэнтральны
**Вайсковая камісія Вялікага Княства Літоўскага** — абраны соймам калегіяльны орган, які сканцэнтраваў у сваіх руках усе пытанні арганізацыі і забяспячэння войска.

Вайсковая камісія Вялікага Княства Літоўскага пачала дзейнічаць 24 лютага 1765 года ў Гародні.

Склад камісіі
-------------

* Прэзідэнт Міхал Агінскі.
* Камісар паручнік пяцігорцаў Нарбут.
* Камісар обер-лейтэнант палка коннага булавы польнай Бітаўт.
* Камісар генерал-маёр Пац.
* Камісар пісар польны Сасноўскі.

У Кароне дзейнічала свая камісія.

Функцыі
-------

Камісіі займаліся пытаннямі забеспячэння і ўзбраення войска, кантралявалі вайсковыя фінансы, абучэнне жаўнераў, іх дысцыпліну, дыслакацыі вайсковых частак, вайсковы суд.

У 1767 годзе камісіі выдалі Рэгулямін-вайсковы статут для кавалерыі.

Гл. таксама
-----------

* Беларуская вайсковая камісія
* Беларуская вайсковая камісія па арганізацыі беларускіх вайсковых часцей на Румынскім фронце

Літаратура
----------

* М. Грыгор’еў. Войска ВКЛ ад Сасаў да Касцюшкі (1765—1794). — Менск, 1994
The Courtyard of the Dolls in the Alcazar of Seville
**Мудэхары** (ісп.: mudejar, ад араб. мудаджан — прыручаны, хатні) — мусульманскае насельніцтва, якое заставалася на тэрыторыі Пірынейскага паўвострава, адваяванай іспанскімі дзяржавамі падчас Рэканкісты.

Першапачаткова мудэхарам было дазволенае захоўваць свае землі, законы і звычаі, вызнаваць іслам. У шэрагу месцаў, аднак, у парушэнне дамоў мудэхары падвяргаліся пераследам (у прыватнасці, ім загадвалася адмысловая адзежа, вылучаўшая іх з астатняга насельніцтва). З падзеннем у 1492 эмірата Гранады іх гвалтоўна сталі звяртаць у хрысціянства. З гэтага часу мудэхары, якія прынялі хрысціянства, завуцца марыскі.

Стыль «мудэхар» у мастацтве
---------------------------

Мудэхары стварылі ў XV і XVI стст. адмысловы стыль, змяшаны з стылем рэнесанс і з маўрытанскімі формамі; галоўныя помнікі гэтага стылю — палац Інфантада ў Гвадалахары, так наз. дом Пілата і некаторыя часткі Альказара ў Севільі.

Галерэя
-------

* La Seo - Wall of the ParroquietaLa Seo - Wall of the *Parroquieta*
* Monastery of Santa Clara in Tordesillas, characteristical artesonado ceilingMonastery of Santa Clara in Tordesillas, characteristical *artesonado* ceiling
* Mudejar of Segovia: San Esteban, in CuellarMudejar of Segovia: San Esteban, in Cuellar
* Mudejar castle of La Mota, in Medina del Campo, Valladolid.Mudejar castle of La Mota, in Medina del Campo, Valladolid.
* Cathedral of Teruel.Cathedral of Teruel.
* Dome of the San Juan church in CalatayudDome of the San Juan church in Calatayud
* Central courtyard of the Royal Palace of Sintra (Portugal), with Mudejar tiles and arches.Central courtyard of the Royal Palace of Sintra (Portugal), with Mudejar tiles and arches.
* Church of San Marcos, SevilleChurch of San Marcos, Seville

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Мудэхары на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85088254 · Microsoft: 2777355159 · NKC: ph1098093 |
**Палярнае струменевае цячэнне**, або **джэт** — з'ява, якая часта назіраецца ў космасе, калі з кампактнага аб'екта уздоўж яго восі кручэння выкідваюцца патокі рэчыва. Прычынай звычайна служаць дынамічныя ўзаемадзеяння ўнутры акрэцыйнага дыска. Калі рэчыва выпускаецца з хуткасцю, блізкай да хуткасці святла, такія цячэнні называюцца рэлятывісцкі бруямі. Найбольш маштабныя палярныя цячэнні можна бачыць у актыўных галактыках, такіх як квазары. Іншыя аб'екты, у якіх часта назіраюцца палярныя цячэнні, гэта: катаклізмічныя пераменныя зоркі, рэнтгенаўскія двайныя сістэмы і зоркі тыпу T Цяльца. Аб'екты Хербіга — Аро ўтвараюцца узаемадзеяннем палярных струменевых цячэнняў з маладых зорак з навакольным міжзорным асяроддзем. Разнавіднасць палярных цячэнняў, біпалярныя патокі газу могуць быць таксама звязаныя з протазоркамі (зоркамі на самай ранняй стадыі фарміравання), або з эвалюцыянавалымі post-AGB зоркамі (часта ў форме біпалярнай туманнасці).

Нягледзячы на тое, што для фізікаў ўутварэнне і існаванне палярных цячэнняў — па большай частцы ўсё яшчэ загадка, найбольш часта называюцца дзве крыніцы для падтрымання іх існавання: цэнтральны аб'ект (напрыклад, чорная дзірка) і акрэцыйны дыск. Дыскі, якія існуюць вакол многіх зорак, здольныя спараджаць палярныя бруі, але тыя, што існуюць каля чорных дзірак — самыя хуткія і актыўныя. Гэта тлумачыцца тым, што хуткасць бруі прыкладна такая ж, як хуткасць уцёкаў цэнтральнага аб'екта, — і хуткасць палярных плыняў каля чорных дзірак блізкая да хуткасці святла, у той час як хуткасць плыняў каля протазоркі значна менш. Дакладны механізм утварэння бруй з акрэцыйнага дыска не ясны, але мяркуецца, што ён складаецца ўва ўтварэнні дыскамі складаных магнітных палёў, якія прымушаюць бруі зводзіцца разам. Часткова гэты механізм можа нагадваць гідрадынамікі сопла Лаваля.

Лепшым спосабам разумення гэтага механізму лічыцца вызначэнне складу бруй ў месцы, дзе яны могуць быць непасрэдна убачаныя. Напрыклад, плазма з бруі каля чорнай дзіркі будзе мець розны склад у залежнасці ад таго, ці адбываецца яна з акрэцыйнага дыска (электрон-іонная) або з чорнай дзіркі (электрон-пазітронная). Плазма таксама мае розны спектр выпраменьвання, такі як рэнтгенаўскія або радыёхвалі.

Спасылкі
--------

* Околозвёздное вещество // Астронет.
* NASA — Ask an Astrophysicist: Black Hole Bipolar Jets
* SPACE.com — Twisted Physics: How Black Holes Spout Off
* Compact Objects and Accretion Disks

| ⛭Міжзорнае асяроддзе |
| --- |
| Складнікі | Міжзорны газ ·  Міжзорны пыл ·  Касмічныя прамяні ·  Магнітнае поле |  |
| Туманнасці | Дыфузная (светлая) туманнасць ·  Цёмная туманнасць ·  Эмісійная туманнасць ·  Адбівальная туманнасць ·  Рэштка звышновай ·  Планетарная туманнасць ·  Протапланетарная туманнасць |
| Вобласці зоркаўтварэння | Малекулярнае воблака ·  Глобула ·  Вобласць H II |
| Калязоркавыя ўтварэнні | Акрэцыйны дыск ·  Протапланетны дыск ·  Палярныя струменевыя цячэнні ·  Аб’ект Хербіга — Аро |
| Выпраменьванне | Зорны вецер ·  Рэліктавае выпраменьванне |
**Мізрахі́м** (мізрахі, усходнія яўрэі; іўр.: מזרחי, Mizraḥi, мн. л. מזרחים, Mizraḥim «жыхары Усходу») — умоўная назва яўрэяў, якія пражываюць ці пражывалі ў краінах Блізкага Усходу і Паўночнай Афрыкі, і выхадцаў з гэтых краін у Ізраілі. У шырокім сэнсе, мізрахім складаюцца з перш за ўсё арабскіх яўрэяў, а таксама персідскіх, бухарскіх, горскіх, індыйскіх і курдыстанскіх яўрэяў. Аднак часам гэты тэрмін ужываюць у вузейшым сэнсе, пазначаючы ім толькі арабскіх яўрэяў.

Гістарычна тэрмін «мізрахім» узнік як пераклад арабскага слова *Mashriqiyyun* (ад араб. машрык), якім у арабскім свеце пазначалі жыхароў яго ўсходняй часткі (Сірыя, Ірак, Аравія, Палесціна, радзей Егіпет), супрацьпастаўляючы жыхарам Магрыба (Maghrabiyyun). Аднак, паколькі ізраільская культура першапачаткова была заснавана на свецкай еўрапейскай яўрэйскай культуры, дзе «ўсход» асацыюецца з ісламскім светам, у сучасным Ізраілі ім сталі пазначаць выхадцаў з усіх арабскіх і блізкаўсходніх краін, супрацьпастаўляючы іх перш за ўсё ашкеназам і еўрапейскім сефардам — выхадцам з Еўропы (хрысціянскіх краін). Гэты тэрмін стаў актыўна выкарыстоўвацца самімі актывістамі-мізрахім у пачатку 1990-х гадоў і з тых часоў набыў шырокую папулярнасць.

Многія мізрахім не выкарыстоўваюць гэты тэрмін, аддаючы перавагу пазначаць сябе непасрэдна па краіне паходжання: іракскія яўрэі, туніскія яўрэі, персідскія яўрэі да т.п.

Іншым каменем спатыкнення з'яўляецца пытанне, ці ўключаць у склад мізрахім **сефардаў**, якія аселі пасля выгнання з Іспаніі ў 1492 годзе ў шматлікіх краінах Блізкага Усходу і Паўночнай Афрыкі. Калі ў адных краінах яны досыць хутка зліліся з мясцовымі яўрэямі, у іншых дзве групы захоўвалі некаторую адасобленасць. І тады мясцовыя яўрэі называлі сябе «*муста’арабім*» («арабізаваныя яўрэі»), а сефарды называлі іх «*марыскі*» (тэрмін, аналагічны еўрапейскаму «маўры»).

У выніку хвалі гвалту ў дачыненні да яўрэяў, якая ўспыхнула пачынаючы з 1940-х гадоў, большасць з іх пакінулі мусульманскія краіны на працягу 1950—1970-х гадоў, прычым у выніку гэтага ў шэрагу краін яўрэйскія абшчыны зніклі наогул. Выключэннем сярод арабскіх краін застаецца Марока, дзе да яўрэяў захоўваецца адносна прыязнае стаўленне. Выхадцы з мусульманскіх краін і іх нашчадкі складаюць каля 40 % насельніцтва Ізраіля. Яны звычайна падтрымліваюць кансерватыўныя рэлігійныя партыі і рухі, перш за ўсё Шас.

Зноскі
------

1. ↑  The Jews of Lebanon: Another Perspective **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 22 лютага 2012. Праверана 27 лістапада 2015.
2. ↑  Beirut’s last Jews - Israel Jewish Scene, Ynetnews **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 22 лютага 2012. Праверана 27 лістапада 2015.
3. ↑
**Брацкая магіла** — вайсковае пахаванне ў гарадскім пасёлку Езярышча, Віцебскай вобласці. Знаходзяцца на вуліцы Ленінскай, у скверы.

Апісанне
--------

У вайсковых могілках пахаваны 184 савецкія воіны, якія загінулі ў 1943 годзе пры вызваленні Езярышча і суседніх населеных пунктаў ад нямецкіх войскаў. Сярод пахаваных - воіны 360–й стралковай дывізіі і камандзір 159-й танкавай брыгады 1-га танкавага корпуса палкоўнік С.П. Хайдукоў. Тут пахаваны таксама 4 партызаны. У 1963 годзе на могілках пастаўлены абеліск, на магіле С.П. Хайдукова – танк Т-70.

* 
* 
* 
*

Літаратура
----------

* Вайсковыя могілкі // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал. С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн. 1985. — С. 211.
**Аўтарскае мы** — выкарыстанне займенніка «мы» замест «я» аўтарам твору навуковага, навукова-папулярнага ці публіцыстычнага стыляў.

Аўтарскае мы практычна абавязкова ўжываецца ў студэнцкіх кваліфікацыйных работах, навуковых манаграфіях і аўтарэфератах на тэрыторыі былога СССР. Але такая тэндэнцыя характэрна не толькі для беларускай і рускай мовы, але і для іншых моў свету. Напрыклад, у англійскай мове гэта з’ява вядома як editorial «we» (літ. «рэдактарскае „мы"», бо такое «мы» больш характэрна для газетнай журналістыкі, чым для навуковых публікацый на англійскай мове).

Прычыны фарміравання такой стылістычнай традыцыі называюцца розныя. Найбольш распаўсюджаная — сціпласць аўтара: не звярнуць залішнюю ўвагу на сваю асобу, свае «я». Таксама існуе вызначэнне што аўтарскае «мы» мае мэты: «1) аб’яднанне адрасанта і адрасата;
2) накіраванне думкі адрасата на прадмет гаворкі, тэму даследавання».

Не трэба блытаць з манаршым «мы», якім карыстаўся, напрыклад, апошні імператар Расіі Мікалай II.

Зноскі
------

1. ↑  Krylova, I.P. Gordon E.M. A Grammar of Present-day English. Practical Course. М.:КДУ, 2008, § 3, p.345
2. ↑  Синтаксис: словарь-справочник

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 20264512 |
Рэгімент — сімвал улады палкоўнікаў іншаземнага аўтарамента
**Аўтарамент** (польск.: Autorament, ад лац.: Auctoramentum — аплата фехтавальная) — від найму войска ў Рэчы Паспалітай. У 1630-х гадах кароль Уладзіслаў IV Ваза правёў рэформу наёмнага войска, падзяліўшы яго на аўтараменты народны і іншаземны.

Аўтарамент народны
------------------

Буздыган — сімвал улады палкоўнікаў народнага аўтарамента
У народны аўтарамент, гэта значыць войскі мясцовай ваеннай традыцыі, набіралі па прынцыпу таварыстваў. Завербаваны таварыш прыводзіў з сабой пачот (почт, похолкаў, пахолікаў), коней і чэлядзь. Тактычнай адзінкай была харугва, якой камандаваў ротмістр і паручнік, а таварышы выконвалі ролю падафіцэраў. Узбраенне і адзёжа павінны былі адпавядаць патрабаванням, якія змяшчаліся ў рэкруцкіх лістах. Такі тып войска пачаў прыходзіць у заняпад пасля Вялікай Паўночнай вайны з Карлам ХІІ, паказаўшы сваю неэфектыўнасць пры сутыкненнях з сучаснай еўрапейскай тактыкай і ўзбраеннем.

У народны аўтарамент уваходзілі — гусарыя, панцырныя, казацкая кавалерыя, лісоўчыкі, польскія рэйтары і драгуны, літоўскія татары і пяцігорцы, польскія, літоўскія і вугорскія гайдукі і выбранцы.

Іншаземны аўтарамент
--------------------

Войскі іншаземнага аўтарамента — гэта падраздзяленні заходне-еўрапейскай ваеннай традыцыі. Вярбоўка праводзілася паводле сістэмы вольнага бубна — індывідуальнага найму. Тактычнай адзінкай былі рэгімент і эскадрон, якія складаліся з некалькіх рот і штаба. У такіх падраздзяленнях афіцэрамі былі пераважна іншаземцы, а падраздзяленні складаліся з вольных людзей розных нацыянальнасцей, навербаваных у Рэчы Паспалітай. Абмундзіраванне ў падраздзяленнях было нямецкага тыпу. З канца XVII стагоддзя ў час кіравання Аўгуста ІІ і Аўгуста ІІІ іншаземны аўтарамент пераважна складаўся з саксонскіх падраздзяленняў.

У іншаземны аўтарамент уваходзілі — нямецкія кірасіры, аркебузіры, рэйтары, драгуны, нямецкая і шатландская пяхота.

Нават таварышы з народнага аўтарамента не маглі падпарадкоўвацца афіцэрам іншаземнага аўтарамента.

Літаратура
----------

* Mała Encyklopedia Wojskowa / red. Józef Urbanowicz. — Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1970.
* *Tadeusz M.* Nowak i Jan Wimmer: Historia oręża polskiego 963—1795. — Warszawa: Wiedza Powszechna, 1981. ISBN 83-214-0133-3
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Аблога Родаса.

**Аблога Ро́даса (1480)** — аблога крэпасці на в. Родас, якая належала Ордэна гаспітальераў, войскамі Атаманскай Турцыі (23 мая — 29 ліпеня 1480).

Перад падзеямі
--------------

У 14 — 16 ст. ордэн гаспітальераў з'яўляўся сур'ёзнай марской сілай на Міжземнаморскім тэатры, з якой мусілі лічыцца як Атаманская Турцыя, так і карсарскія дзяржавы Паўночнай Афрыкі. У 1440 егіпецкія войскі спрабавалі напасці на Родас, але былі лёгка адбітыя.

У 1480 султан Мехмед II, пераможца Канстанцінопаля, пастанавіў знішчыць «гняздо сыноў шайтана».

Сілы бакоў
----------

### Атаманская Турцыя

Каля 70 тыс. чал. вялікі флот. Камандаванне — султан Мехмед II.

### Ордэн гаспітальераў

600 рыцараў і слуг Ордэну, ~2000 наймітаў і мясцовага апалчэння. Камандаванне — гросмайстар П'ер д'Абюсон.

Аблога
------

Турэцкія войскі высадзіліся на Родасе 23.5.1480, і прыступілі да атак на ўмацаванні. Аблога вялася зацята, з нечувана моцнай артылерыйскай падтрымкай (да 1000 гарматных ядраў за дзень, паводле ацэнак д'Абюсона). З свайго боку, абаронцы праявілі мноства прыкладаў інжынернай імправізацыі ў абароне. Пералом наступіў 27.7.1480, калі турэцкія войскі павялі на італьянскі сектар муроў масіўны штурм з удзелам вялікай колькасці янычарскіх войскаў. Туркі здолелі пераадолець пралом, ордэнскія сілы адыходзілі, д'Абюсон, які быў паранены яшчэ да гэтага, атрымаў рану кап'ём у грудзі, але ў гэты момант сілы башы-бузукаў, якія сваёй «людскай хваляй» пракладвалі шлях янычарам, запанікавалі, убачыўшы выявы хрысціянскіх святых на мностве ордэнскіх харугваў. Лічыцца, што тагачасныя мусульмане не былі яшчэ звыклыя да людскіх выяў, забароненых іх рэлігіяй, і шматлікія харугвы ў клубах дыму нечакана ўразілі іх і напалохалі. Башы-бузукі кінуліся ў панічныя ўцёкі, проста на янычарскія войскі, якія ішлі за імі, парушылі тым баявы парадак, паніка распаўсюдзілася, і ордэнскія войскі адбілі муры. Толькі ў праломе ў гэты дзень турэцкія войскі панеслі страты каля 3—5 тыс. Праз два дні султан зняў аблогу, пакляўшыся ўчыніць страшную помсту. Аднак, на зваротнай дарозе ў Турцыю, султан памёр.

Пасля падзей
------------

Адбіццё аблогі супраць шматразова большых сілаў узняло прэстыж Ордэна ў Еўропе нечувана высока, балазе, міжземнаморскі фланг абароны Еўропы ад Турцыі набываў гэтым часам усё большае значэнне. Ордэн стаў атрымліваць вялікія грашова-матэрыяльныя ўнёскі, крэпасць Родасу была перабудаваная на сучасны лад.

*Гл. таксама*: Аблога Канстанцінопаля, Аблога Родасу.

Зноскі
------

1. ↑  Цалкам магчыма, што колькасць турэцкага войска была перабольшана сучаснікамі. Eric Morse. Crusader knights, Turks and Byzantines. — Toronto, 2003. с. 8.
2. ↑  Але пазней д'Абюсон ачуняў ад гэтай раны, што ў Сярэднявеччы было досыць нечуванай рэччу. [Morse] с. 9.

Літаратура
----------

* Eric Morse. Crusader knights, Turks and Byzantines. — Toronto, 2003.
**Мверу-Вантыпа** (англ.: Mweru Wantipa, ад суахілі: Mweru-wa-Ntipa «возера гразі») — возера на паўночным усходзе Замбіі. 

Знаходзіцца на плато на вышыні 921 м. Знакаміта моцнымі ваганнямі ўзроўню вады і мінералізацыі. У пачатку XX ст. практычна знікла і ўяўляла сабою сетку балот. У 2005 г. водная паверхня складала 1500 км². Глыбіня да 5 м. Берагі забалочаныя. На паўночным беразе вылучаюцца зараснікі хмызнякоў Ітыгі-Сумбу. 

У мінулым возера з'яўлялася важным цэнтрам рыбалоўства. У нашы дні разам з прылеглымі тэрыторыямі ўваходзіць у склад аднайменнага нацыянальнага парка.

Літаратура
----------

* Africa's Lakes: Atlas of Our Changing Environment. - UNEP/Earthprint, 2006 ISBN 92 807 2694 3

Спасылкі
--------

* MWERU WANTIPA NATIONAL PARK
* Northern Provincial Administration Lakes & Rivers Архівавана 9 лістапада 2018.
* Itigi-Sumbu thickets
**Абме́ннае ўзаемадзе́янне** — спецыфічны ўзаемны ўплыў тоесных часціц, які эфектыўна праяўляецца як вынік некаторага асаблівага ўзаемадзеяння. Чыста квантавы эфект, які не мае класічнага аналага і вынікае з прынцыпу тоеснасці.

Пры сілавым узаемадзеянні паміж часціцамі сярэдняя энергія сістэмы часціц неаднолькавая ў станах, што апісваюцца хвалевымі функцыямі з рознай сіметрыяй, напрыклад сістэма з двух электронаў, калі не ўлічваць іх электрастатычнага ўзаемадзеяння, характарызуецца дзвюма хвалевымі функцыямі φ(*r*1, *r*2), якія адносна перастаноўкі каардынат электронаў ({\displaystyle r\_{1}\rightleftarrows r\_{2}}) мяняюць або не мяняюць знак. Станам з {\displaystyle \phi \pm } адпавядае сярэдняя энергія ўзаемадзеяння

{\displaystyle E\_{\pm }=E\_{k}+E\_{a},}
дзе *E**k* — энергія электрастатычнага (кулонаўскага) узаемадзеяння электронаў, кожны з якіх знаходзіцца ў індывідуальным стане;
*E**a* — т.зв. абменная энергія, што ўзнікае, калі электроны як бы абменьваюцца сваімі станамі (адсюль назва).

Абменнае ўзаемадзеянне існуе ў сістэме тоесных часціц і пры адсутнасці сілавога ўзаемадзеяння (ідэальны газ тоесных часціц). Яно пачынае праяўляцца, калі сярэдняя адлегласць паміж часціцамі становіцца параўнальнай з даўжынёй хвалі дэ Бройля, мае характар адштурхоўвання для ферміёнаў (гл. прынцып Паўлі) і прыцяжэння — для базонаў.

Паняццем абменнага ўзаемадзеяння карыстаюцца ў тэорыі многаэлектронных атамаў, гомеапалярнай хімічнай сувязі, ферамагнетызму. Тэрмін абменнае ўзаемадзеянне ўжываецца і ў ядзернай фізіцы (гл. ядзерныя сілы).

Літаратура
----------

* Абменнае ўзаемадзеянне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. С. 31.

Спасылкі
--------

* Обменное взаимодействие — артыкул з «Физической энциклопедии»  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 174771821 |
Карта Палеарктыкі
**Палеарктычны рэгіён** — біягеаграфічны рэгіён, які ахоплівае Еўропу, Азію на поўнач ад Гімалаеў і без Аравійскага паўвострава, а таксама Паўночную Афрыку да паўднёвага краю пустыні Сахара. Да яго адносяцца і астравы, якія знаходзяцца побач з гэтымі часткамі мацерыкоў. Палеарктычны рэгіён узнік у эпоху палеагена, калі ў ім развіліся новыя формы раслін і жывёл. Палеарктыка ўтварае разам з Неарктыкай (Паўночная Амерыка да Мексікі і Грэнландыя) біягеаграфічны рэгіён Галарктыку, які ахоплівае амаль усё паўночнае паўшар’е. Прыналежнасць асобных рэгіёнаў Зямлі да таго ці іншага біягеаграфічнага рэгіёна нярэдка спрэчная.

| ⛭Біягеаграфічныя рэгіёны |
| --- |
| Акіянія ·  Антарктыка ·  Аўстралазія ·  Афратропіка ·  Індамалайская зона ·  Галарктыка (Неарктыка ·  Палеарктыка) ·  Неатропіка |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4075816-3 · LCCN: sh2006000268 · Microsoft: 2777545871 · NKC: ge788072 · VIAF: 245651633 |
**Кіргізскі хрыбет** (кірг.: Кыргыз Ала-Тоо, каз.: Қырғыз жотасы) — горны хрыбет, які абмяжоўвае з поўдня Чуйскую даліну і пустыню Майынкум. Даўжыня хрыбта 375 км. Распасціраецца з усходу на захад ад Баомскай цясніны да горада Тараз. Найбольшая вышыня — 4875 м (пік Заходні Аламедын).

Складзены пераважна асадкавымі і метамарфічнымі пародамі, парфірытамі, гранітамі. Паўночны схіл больш спадзісты і доўгі, чым паўднёвы. На схілах да вышыні 2500 м — стэпы, лясы (елка, арча), вышэй — субальпійскія і альпійскія лугі. З вышыні 3700 м — снежнікі і ледавікі (агульная плошча абляднення 223 км²).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
Чыма да Канельяна. «Бог Айцец», 1515

| Хрысціянства |
| --- |
|  |
| Біблія |
| * Стары Запавет
* Новы Запавет
* Апокрыфы
* Евангелле
* Дзесяць запаведзей
* Нагорная пропаведзь
 |
| Тройца |
| * Бог Айцец
* ✯ Ісус Хрыстос
* Святы Дух
 |
| Гісторыя хрысціянства |
| * Храналогія хрысціянства
* Апосталы
* Сусветныя саборы
* Вялікі раскол
* Крыжовыя паходы
* Рэфармацыя
 |
| Хрысціянскае багаслоўе |
| * Грэхападзенне
* Грэх
* Дабрадзейнасць
* Выкупленне
* Выратаванне
* Уваскрэсенне
* Другое прышэсце
* Богаслужэнне
* Дабрадзейнасці
* Таінствы
 |
| Галіны хрысціянства |
| * Каталіцтва
* Праваслаўе
* Пратэстанцтва
* Сацыніянства
 |

**Бог Айцец** (лац.: Deus Pater) — назва, дадзеная Богу ў сучасных монатэістычных рэлігіях, такіх як хрысціянства, іўдаізм і бахаі.

У іўдаізме Бог апісваецца як бацька, Творца, жыццёдаўца, заканадаўца, і абаронца. Аднак, у іўдаізме выкарыстанне слова Бацька, як правіла, метафарычна і з’яўляецца адной з многіх назваў, якой іўдзеі звяртаюцца да Бога.

З другога стагоддзя, у хрысціянскае веравызнанне ўключана зацвярджэнне веры ў «*Бога-Айца (Усемагутнага)*», у першую чаргу, як яго якасці «*Бацька і Стваральнік Сусвету*». Тым не менш, у хрысціянстве паняцце *Бога як бацька Ісуса* адрозніваецца ад паняцця *Бога як Творцы і Айца ўсіх людзей*, як паказана ў Апостальскім сімвале веры, дзе выраз веры ў «*Айца Усемагутнага, Стварыцеля неба і зямлі*» адразу ж, але асобна ад веры ў «*Ісуса Хрыста, Сына Свайго Адзінароднага, Госпада нашага*», тым самым выказваючы абодвух сэнсах бацькоўства.

Ісламскі погляд на Бога бачыць Бога як адзінага Творцу сусвету і як жыццёдаўцу, але не прымае тэрмін «*бацька*» па стаўленні да Бога.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 14953456r · LCCN: sh85055523 · NKC: ph117422 · VIAF: 13156616962228590479 |