**Тэадор Северын Кі́тэльсен** (нарв.: Theodor Severin Kittelsen, 27 красавіка 1857 – 21 студзеня 1914) — нарвежскі мастак, графік і ілюстратар, знакаміты сваімі пейзажамі і малюнкамі на міфалагічныя сюжэты, у першую чаргу выявамі троляў.

Біяграфія
---------

Тэадор нарадзіўся ў маленькім гарадку Крагерэ[no] (*Kragerø*) у сям'і купца Ёханеса Кітэльсена і яго жонкі Гурыянэ, другім з васьмі дзяцей. З дзіцячага ўзросту ён пачаў маляваць. Паколькі бацька рана памёр, Кітэльсен з ранняга ўзросту быў вымушаны працаваць. У тым ліку ён на кароткі час ездзіў у сталіцу Нарвегіі Крысціянію працаваць вучнем маляра.

Калі Кітэльсен працаваў вучнем гадзіншчыка, яго гаспадар пазнаёміў Кітэльсена з заможным мецэнатам і аматарам мастацтва Дыдэрыхам Марыем Олам[no] (*Diderich Maria Aall*), які дапамог яму паступіць у школу мастацтваў у Крысціяніі і аплаціў навучанне. Кітэльсен вучыўся ў Крысціяніі два гады, пасля чаго адправіўся ў Мюнхен, каб працягнуць навучанне, ізноў за кошт Ола.

Праз тры гады ў Кітэльсена пачаліся фінансавыя цяжкасці, з-за таго, што Ол больш не мог яго забяспечваць. Карціны прыносілі мала грошай. У выніку ён вымушаны быў вярнуцца ў Нарвегію. Тады ж Кітэльсен адслужыў у арміі. Пасля арміі дзякуючы стыпендыі ён на кароткі час змог паехаць у Парыж, а затым ізноў у Мюнхен. У 1883 годзе Кітэльсен разам з нарвежскімі мастакамі Эрыкам Верэншолем і Ота Людвігам Сіндынгам[ru] атрымаў заказ на ілюстрацыі да трохтамовага выдання нарвежскіх народных казак.

Паколькі Кітэльсен вельмі сумаваў па радзіме, у 1887 годзе ён вярнуўся ў Нарвегію і больш яе не пакідаў. Ён атрымаў працу наглядчыка маяка[en] на востраве Скомвер (*Skomvær*, Лафатэнскія астравы). Мясцовая прырода натхніла яго на стварэнне некалькіх серый малюнкаў, якія былі выдадзены асобнымі кнігамі (тэксты напісаў таксама Кітэльсен): «Жыццё ў цяжкіх абставінах» (*Fra Livet i de smaa Forholde, 1890*), «З Лафатэнскіх астравоў» (*Fra Lofoten, 1890-1891*) і «Вядзьмарства» (*Troldskab, 1892*).

У 1889 годзе Кітэльсен пазнаёміўся з дзяўчынай па імі Інга Крысцінэ Даль (*Inga Kristine Dahl*), якая была на дзесяць гадоў маладзейшай за яго. Вельмі хутка яны ажаніліся.

У сярэдзіне 1890-х гадоў Кітэльсен стварыў сваю самую знакамітую кнігу — «Чорная смерць» (нарв.: Svartedauen). Кніга была прысвечана эпідэміі чумы, якая прайшла па ўсёй Еўропе ў сярэдзіне XIV стагоддзя і стала прычынай смерці мільёнаў чалавек, у тым ліку спустошыўшы Нарвегію.

Увосень 1907 года Кітэльсен здзесніў паездку ў гарады Нутадэн і Р'юкан для агляду выдатных прамысловых і энергетычных новабудоўляў кампаніі «Норск Гідра», пасля якой на працягу канца 1907-га і пачатку 1908 года піша серыю карцін «Казкі вадаспаду» — пяць вялікіх акварэляў, якія ў казачнай форме распавядаюць гісторыю гэтага будаўніцтва.

У 1908 годзе Кітэльсен быў узнагароджаны Ордэнам Святога Олафа — найвышэйшай узнагародай Нарвегіі. У 1911 годзе ён напісаў аўтабіяграфію «Людзі і тролі, успаміны і мроі. Аўтабіяграфія» (Folk og Trold, minder og drømme. Selvbiografi).

У сучаснай культуры
-------------------

Шматлікія нарвежскія блэк-метал гурты (напрыклад Burzum і Carpathian Forest) выкарыстоўвалі некаторыя карціны Кітэльсена для афармлення вокладак сваіх альбомаў.

Галерэя
-------

* Nøkken, 1887-92 (Вадзянік)*Nøkken*, 1887-92 (Вадзянік)
* Sjøtrollet, 1887 (Марскі троль)*Sjøtrollet*, 1887 (Марскі троль)
* Røst, 1890 (З вострава Рост)*Røst*, 1890 (З вострава Рост)
* Det rusler og tusler rasler og tasler, 1900 (Страшны, жудасны, шапаткі, шумны)*Det rusler og tusler rasler og tasler*, 1900 (Страшны, жудасны, шапаткі, шумны)
* Kornstaur i måneskinn, ca. 1900 (Снапы пшаніцы ў месяцавым святле)*Kornstaur i måneskinn*, ca. 1900 (Снапы пшаніцы ў месяцавым святле)
* Skogtroll, 1906 (Лясны троль)*Skogtroll*, 1906 (Лясны троль)
* Hakkespett, 1912 (Дзяцел)*Hakkespett*, 1912 (Дзяцел)

### Ілюстрацыі з кнігі «Чорная смерць» (Svartedauen)

* Fattigmannen, 1894-95 (Жабрак)*Fattigmannen, 1894-95 (Жабрак)*
* Pesta i trappen, 1896 (Чума на прыступках)*Pesta i trappen, 1896 (Чума на прыступках)*
* Mor, der kommer en kjerring, 1894-95 (Мама, да нас ідзе старая)*Mor, der kommer en kjerring, 1894-95 (Мама, да нас ідзе старая)*
* Musstad, 1896 (Мышыны горад)*Musstad, 1896 (Мышыны горад)*

Бібліяграфія
------------

Кнігі, выдадзеныя Кітэльсенам:

* **Жыццё ў цяжкіх абставінах**. У 2-х частках. Крысціянія, [1889 і 1890 гг.] (***Fra Livet i de smaa Forholde** I-II. Chr.a [1889-1890]*)
* **З Лафатэнскіх астравоў**. У 2-х частках. Крысціянія, 1890 і 1891 гг. (***Fra Lofoten** I-II. Kr.a 1890-1891*)
* **Вядзьмарства**. Крысціянія, [1892] (***Troldskab**. Kr.a [1892]*)
* **Кніга забыцця**. Крысціянія-Капенгаген, 1892 (***Glemmebogen**. Kr.a og Kbh. 1892*)
* **Ці ёсць душа ў жывёл?** Капенгаген, [1894] (***Har dyrene Sjæl?** Kbh. [1894]*)
* **Kludesamleren**. Берген, 1894 (***Kludesamleren**. Bergen 1894*)
* **У жывёльным царстве**. Берлін-Лейпцыг, [1896] (***Im Thierstaate**. Berlin-Leipzig [1896]*)
* **Выслоўі**. Берген, [1898] (***Ordsprog**. Bergen [1898]*)
* **Чорная смерць**. Крысціянія, 1900 (***Svartedauen**. Kr.a 1900*)
* **Выявы і словы**. [Крысціянія, 1901] (***Billeder og Ord**. [Kr.a 1901]*)
* **Людзі і тролі, успаміны і мроі**. Крысціянія-Капенгаген, 1911 (***Folk og trold. Minder og drømme**. Kr.a og Kbh. 1911*)
* **Замак Сорыя-Морыя**. Крысціянія, 1911 (***Soria Moria slot**. Kr.a 1911*)
* **Løgn og forbandet digt**. Крысціянія-Капенгаген, 1912 (***Løgn og forbandet digt**. Kr.a og Kbh. 1912*)
* **Кола Зямное**. Крысціянія, [1914] (***Heimskringla**. Kr.a [1914]*)

Кнігі, ілюстраваныя Кітэльсенам:

* П.Кр.Асб'ёрнсен і Ёрген Му. **Кніга казак для дзяцей**. У 3-х тт. Капенгаген, 1883, 1884 і 1887 гг. (*P.Chr.Asbjørnsen og Jørgen Moe: **Eventyrbog for Børn** I-III. Kbh. 1883, 1884 og 1887*)

Зноскі
------

1. ↑  Deutsche Biographie — München BSB, Historische Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, 2001. Праверана 3 ліпеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1202222'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q256507'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1419226'></a>

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Тэадор Кітэльсен на Вікісховішчы |

* Музей Кітэльсена


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · MusicBrainz · Internet Speculative Fiction Database · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90055908 · BNC: a11684252 · BNF: 122578252 · CiNii: DA1282084X · GND: 116194383 · ISNI: 0000 0001 0905 5794 · LCCN: n94063463 · LNB: 000110516 · NDL: 01011910 · NKC: xx0161777 · NLA: 35274308 · NSK: 000380174 · NTA: 068109172 · NUKAT: n2004075395 · LIBRIS: 193639 · SUDOC: 031345077 · VIAF: 59140681 · ULAN: 500080675 |

 |