recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Цукерман.
**Веньямін Аронавіч Цукерман** (6 красавіка 1913, Віцебск — 25 лютага 1993, Сароў) — савецкі фізік-тэарэтык, доктар тэхнічных навук, прафесар (1956), Герой Сацыялістычнай Працы, лаўрэат Ленінскай прэміі, трох Сталінскіх прэмій, Дзяржаўнай прэміі СССР, Заслужаны вынаходнік РСФСР.

Біяграфія
---------

Паходзіў з віцебскіх яўрэяў. Скончыў сямігадовую школу. У 1928 годзе з сям'ёй пераехаў у Маскву.
У 1936 годзе Скончыў Маскоўскі машынабудаўнічы інстытут. Працаваў у навукова-даследчых установах Казані і Масквы. З 1947 у ядзерным цэнтры КБ-11 (Арзамас-16).

Памёр і пахаваны на гарадскіх могілках у горадзе Сароў (Ніжагародская вобласць, Расія).

Навуковая дзейнасць
-------------------

В. А. Цукерман удзельнік распрацоўкі савецкай ядзернай зброі, аўтар навуковых прац па вывучэнні працэсаў выбуху і дэтанацыі, адзін з з ініцыятараў стварэння імпульснай крыніцы нейтронаў у канструкцыі ядзерных зарадаў, заснавальнік імпульснай рэнтгенаграфіі ў СССР. Аўтар шматлікіх навуковых прац, чатырох кніг, больш за 60 вынаходніцтваў.
У 1994 годзе апублікаваная кніга «Людзі і выбухі. Арзамас-16», напісаная ў сааўтарстве з З. М. Азархам.

Узнагароды
----------

* Сталінская прэмія (1946, 1949, 1953)
* Ленінская прэмія (1957)
* Дзяржаўная прэмія СССР (1978)

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Цукерман Веньямін Аронавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 137783 |

Спасылкі
--------

Веньямін Аронавіч Цукерман на сайце «Героі краіны»
**Грабніцы кіраўнікоў дзяржавы Часон** — 40 грабніц ванаў і імператараў карэйскай дзяржавы Часон (1392—1910), размешчаныя на тэрыторыі Паўднёвай Карэі. Грабніцы знаходзяцца ў 18 рэгіёнах краіны, яны былі ўзведзены ў знак павагі і праслаўлення дзей імператараў. У 2009 годзе яны былі ўключаныя ў спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Кожная грабніца прадстаўляе сабой комплекс з некалькіх аб’ектаў (будынкі, скульптуры), які мае складаную структуру-напрыклад, вобласць для «сустрэчы» жывых і мёртвых, вобласць для малітваў продкам, месца для памінальных службаў, ахоўныя будынкі і гэтак далей.

Зноскі
------

1. ↑  Royal Tombs of the Joseon Dynasty - UNESCO World Heritage Centre) **(нявызн.)**. *UNESCO*. Архівавана з першакрыніцы 6 лютага 2017. Праверана 22 кастрычніка 2010.
2. ↑  A Trip to Royal Tombs of the Joseon Dynasty : Public Gardens for the Living and the Dead in the Vicinity of Seoul Архівавана 25 лістапада 2015.. English.visitkorea.or.kr. Retrieved on 2013-07-12.

Спасылкі
--------

*
**Чатэм** (анг. *Chatham*, на мове марыоры *Rekohu*) — найбуйнейшы востраў у групе астравоў Чатэм. Плошча — 899 км². Насельніцтва — 600 чал. (2013 г.).

Мае вулканічнае паходжанне. Сфармірованы каля 40 млн гадоў таму. Паверхня пагорыстая. Найвышэйшая кропка — горка Маўнгатэрэ (294 м.). Маюцца таксама раўнінныя і забалочаныя нізінныя землі. Большая частка вострава пакрыта лугамі. Вылучаецца вялікая лагуна Тэ-Ванга.

Быў населены продкамі марыоры паміж 1000 і 1500 гг. н. э. Адкрыты 29 лістапада 1791 г. экспедыцыяй Джорджа Ванкувера, названы ў гонар аднаго з караблёў экспедыцыі «Чатэм».

Асноўныя заняткі насельніцтва — авечкагадоўля і лоў рыбы.

На Чатэме размешчаны адміністрацыйны цэтр астравоў — Уаітангі.

Спасылкі
--------

* Астравы Чатэм Архівавана 18 кастрычніка 2012.
**Непер** — беспамерная адзінка вымярэння адносін двух велічынь. Непер не ўваходзіць у сістэму адзінак СІ, аднак, па рашэнні Генеральнай канферэнцыі па мерах і вагам, дапускаецца яго прымяненне без абмежаванняў сумесна з СІ. Адзінка названая ў гонар Джона Непера, які ўвёў у матэматыку паняцце лагарыфма. Беларускае пазначэнне — Нп; міжнароднае — Np.

Гэтак жа, як бел і дэцыбел, непер з'яўляецца адзінкай лагарыфмічнай шкалы. Розніца паміж імі ў тым, што стаўленне велічынь, выказанае ў белах (дэцыбелах), мяркуе выкарыстанне дзесятковых лагарыфмаў, тады як для адносіны ў неперах выкарыстоўваюцца натуральныя лагарыфмы. Стаўленне велічынь x1 і x2 ў неперах:

{\displaystyle N=\ln {\frac {x\_{1}}{x\_{2}}}=\ln x\_{1}-\ln x\_{2}.}
Неперы можна выказаць праз дэцыбелы і наадварот:

{\displaystyle 1\ {\mbox{Np}}=20\log \_{10}e\ {\mbox{dB}}\approx 8{.}685889638\ {\mbox{dB}}\,}
{\displaystyle 1\ {\mbox{dB}}={\frac {1}{20\log \_{10}e}}\ {\mbox{Np}}\approx 0{.}115129254\ {\mbox{Np}}.\,}

Гл. таксама
===========

* Дэцыбел

| ⛭Адзінкі СІ |
| --- |
| Асноўныя адзінкі | 
* Ампер
* Кандэла
* Кельвін
* Кілаграм
* Метр
* Моль
* Секунда

 |  |
| Вытворныя адзінкі | 
* Бекерэль
* Ват
* Вебер
* Вольт
* Генры
* Герц
* Градус Цэльсія
* Грэй
* Джоўль
* Зіверт
* Катал
* Кулон
* Люкс
* Люмен
* Ньютан
* Ом
* Паскаль
* Радыян
* Сіменс
* Стэрадыян
* Тэсла

 |
| Прынятыя для выкарыстання з СІ | 
* Астранамічная адзінка
* Гектар
* Градус дугі
* Дальтон (Атамная адзінка масы)
* Дзень
* Дэцыбел
* Літр
* Хвіліна
* Хвіліна дугі
* Непер
* Секунда дугі
* Тона
* Гадзіна
* Электронвольт  Атамная сістэма адзінак
* Прыродная сістэма адзінак

 |
| Гл. таксама | 
* Прыстаўкі СІ
* Сістэма фізічных велічынь
* Пераўтварэнне адзінак
* Новыя вызначэнні СІ
* Гісторыя метрычнай сістэмы

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 61898776 |
**Цюй Юань** (каля 340 да н.э. — 278 да н.э.) — кітайскі паэт. Першы паэт, імя якога вядома ў гісторыі кітайскай паэзіі. Быў міністрам пры двары царства Чу, удзельнічаў у падрыхтоўцы дзяржаўных указаў, аказваў уплыў на знешнюю палітыку. Стаў ахвярай паклёпу, трапіў у выгнанне, у знак пратэсту супраць зла, у імя справядлівасці кінуўся ў р. Міла ў Чанша.

Творчасць
---------

Цюй Юань упершыню ў кітайскай літаратуры ўвасобіў у сваіх вершах глыбокую любоў да радзімы, сацыяльна-гістарычныя канфлікты і свет перажыванняў узнёслай чалавечай душы, ахопленай пакутамі за трагічны лёс бацькаўшчыны. Цюй Юань стварыў паэтычны жанр чу цы, адзін з асноўных у старажытнай кітайскай паэзіі. Галоўная крыніца выразных сродкаў Цюй Юаня — фальклор Чускага царства. Паэтычная спадчына Цюй Юаня складаецца, паводле дадзеных «Гісторыі Ханьскай дынастыі», з 25 твораў, уключаючы паэму-элегію «Лісаа», у якой найбольш поўна выявіўся яго светапогляд.

Беларускія пераклады
--------------------

На беларускую мову перакладаў Мікола Мятліцкі.

Зноскі
------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV11874747 · BIBSYS: 90374379 · BNF: 121633999 · CALIS: n2004442152 · CiNii: DA08788765 · GND: 118991906 · ICCU: CUBV086151 · ISNI: 0000 0001 0923 3546, 0000 0004 0968 7195, 0000 0004 5599 0611 · LCCN: n80117265, nr2001017232 · LNB: 000180456 · NDL: 00622745 · NKC: jn20020722380 · NLA: 36601730 · NLP: a0000002496150 · NTA: 140094253, 072379626 · NUKAT: n2004077388 · PTBNP: 1204555 · LIBRIS: 85503 · SUDOC: 030161789 · VIAF: 297713307, 89665491 |

 |
Касмічны здымак Уганды
На поўначы Уганда мяжуе з Суданам, на ўсходзе — з Кеніяй, на поўдні — з Танзаніяй і Руандай, на захадзе — з Дэмакратычнай Рэспублікай Конга, працягласць межаў з Дэмакратычнай Рэспублікай Конга — 765 км, Кеніяй — 933 км, Руандай — 169 км, Суданам — 435 км, Танзаніяй — 396 км.

На тэрыторыі Уганды знаходзяцца азёры Джордж і К’ёга, а таксама часткова азёры Вікторыя, Альберт і Эдвард. Галоўная рака краіны — Ніл — працякае ад возера Вікторыя да суданскай мяжы. Тэрыторыя краіны мае даволі разнастайны рэльеф: ад горных плато да засушлівых нізін, ад шырокіх лясоў да балотаў. На паўднёвым захадзе краіны размешчаны горны ланцуг Рувензоры, дзе знаходзіцца найвышэйшы пункт краіны — гара Маргарыта (5109 м). Вялікая частка паўднёвага рэгіёна пакрытая лясамі, на поўначы ж пераважае саванна.

Клімат краіны — трапічны.

Агульная плошча — 236 040 км².

| ⛭Уганда паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Уганда»**
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
Запыт «Навухаданосар» перанакіроўваецца сюды; гл. таксама іншыя значэнні.

Навухаданосар II (William Blake)
**Навухаданосар II**, **Набу-кудуры-усур** (Nabû-kudurri-uṣur) — сын Набапаласара, цар вавілонскі (605/604—562/561 да н.э.), адзін са славутых заваёўнікаў антычных часоў, яго імя ў перакладзе азначае: *Набу, абарані карону*.

Выдатны стратэг і палітык. У 605 да н.э. нанёс жорсткае паражэнне егіпцянам пад Кархемішам (605 г. да н.э.) і захапіў Сірыю і Палесціну. Гэта перамога вырашыла лёс Блізкага Усходу на карысць Навухаданосара. Спробы егіпцян аднавіць актыўную палітыку ў Сірыі шляхам стварэння кааліцыі мясцовых цароў выклікалі яго новыя ваенныя паходы. У 597 і 586 да н.э. захопліваў Іерусалім. У 586 да н.э. разбурыўшы Іерусалім, вывез у Вавілон нарабаваныя багацці і значную частку іерусалімскага насельніцтва. Ператварыў Іудзею ў вавілонскую правінцыю. На працягу 13 гадоў (585 — 573 да н.э.) неаднойчы асаджваў Цір, пакуль гэты горад не прызнаў яго ўладу, чым завяршылася падпарадкаванне Вавілону Усходняга Міжземамор’я.

У часы доўгага панавання Навухаданосара Вавілонскае царства дасягнула эканамічнага і культурнага росквіту. Нягледзячы на няспынныя паходы і войны, ён клапаціўся аб адбудове, умацаванні і ўпрыгожанні сталіцы, якую ператварыў у непрыступную крэпасць. Пры ім у Вавілоне былі пабудаваны славутая Вавілонская вежа, шэраг цудоўных палацаў і храмаў, разведзены на штучна зробленых земляных тэрасах дзіўныя сады Семіраміды, якія антычная традыцыя прылічала да сямі цудаў свету. Пісьмовыя біблейскія крыніцы (кнігі прарокаў Ісайі і Данііла) паказвалі і трактавалі Навухаданосара выключна ў негатыўным плане, як жорсткага заваёўніка, разбуральніка святога горада Іерусаліма, яго імя доўгі час выклікала ў нашчадкаў жах, нянавісць і нават агіду. Такі погляд на гэтага цара замацаваўся і ў літаратуры больш позняга часу.

Зноскі
------

1. ↑  Новававілонскага царства.
2. ↑  Скарына Ф. Творы:… С. 148.

Літаратура
----------

* *Скарына Ф.* Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт. падрыхт. тэкстаў, камент. слоўнік А. Ф. Коршунава, паказальнікі А. Ф. Коршунава, В. А. Чамярыцкага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1990. — С. 148. — 207 с.: іл. ISBN 5-343-00151-3.
* Белявский В. А. Вавилон легендарный и Вавилон исторический, М. 1971;
* Кленгель-Брандт Э. Вавилонская башня: легенда и история, М. 1991.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Праваслаўная · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 2030096 · GND: 118586718 · ISNI: 0000 0001 1877 4061 · LCCN: n83206528 · LIBRIS: 332093 · SUDOC: 073929395 · VIAF: 67850417 |

 |
**Энцыклапедыя жыцця** (англ.: The Encyclopedia of Life, *EOL*) — анлайн-энцыклапедыя, якая будзе ўтрымоўваць інфармацыю аб усіх вядомых навуцы біялагічных відах і ствараная сумесна рознымі экспертамі. Заяўляецца, што ў «Энцыклапедыі жыцця» будуць асобныя артыкулы для кожнага вядомага віду (якіх налічаецца каля 2 млн.), дзе будуць відэаматэрыялы, гук, выявы, графіка і тэкставыя звесткі.

У рамках праекту ў адзіную базу дадзеных спачатку будуць сабраныя звесткі аб жывёлах, раслінах і грыбах. Затым у каталог дададуць дадзеныя аб мікраарганізмах, а пазней — і аб выкапняў біялагічных відах. Любы карыстальнік інтэрнэту, наведаўшы рэсурс, атрымае доступ да тэкстаў, фотаздымкаў, картаў, аўдыёзапісаў, відэаролікаў і іншай мультымедыйнай інфармацыі. Папаўняць каталог плануецца па меры ідэнтыфікацыі новых відаў. «Энцыклапедыя жыцця» будзе заснаваная на wiki-тэхналогіі, што дазволіць інтэрнэтчыкам з усяго свету рэдагаваць, перарабляць або ўносіць праўкі ў кожны артыкул.

Адной з прыярытэтных задач праекту з'яўляецца зрабіць рэсурс даступным для усіх людзей незалежна ад моўных і культурных адрозненняў, для чаго плануецца пераклад энцыклапедыі на розныя мовы ў супрацоўніцтве з прыватнымі асобамі і арганізацыямі па ўсім свеце.

Праект разлічаны на дзесяць гадоў і ацэньваецца ў 110,5 мільёнаў долараў ЗША. Першыя гранты вылучылі дзве амерыканскія арганізацыі: 10 мільёнаў долараў ЗША падаў Фонд Мак-Артур, а 2,5 мільёна долараў ЗША выдаў Фонд Альфрэда Слоўна.

Стварэннем «Энцыклапедыі жыцця» будзе займацца каманда спецыялістаў з 25-30 чалавек. Праектам кіруюць Філдаўскі музей прыродазнаўства ў Чыкага, Гарвардскі ўніверсітэт, Вудсхаўлская лабараторыя біялогіі мора, Батанічны сад Місуры, Смітсанаўскі інстытут і Бібліятэка біялагічных відаў — група, у якую ўваходзяць Лонданскі нацыянальны музей прыродазнаўства, Нью-Ёркскі батанічны сад і Каралеўскія батанічныя сады ў К’ю. Кіраўнікі праекту спадзяюцца, што ў наступным здолеюць прыцягнуць для працы над энцыклапедыяй тысячы кваліфікаваных спецыялістаў.

27 лютага 2008 года энцыклапедыя прадставіла першыя 30 тыс. артыкулаў.

Гл. таксама
-----------

* Віківіды

Зноскі
------

1. ↑  Alexa Internet — 1996. Праверана 28 лістапада 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q230051'></a>
2. ↑  З-за наплыву наведвальнікаў у першыя гадзіны працы сэрвер EOL выйшаў з ладу, дапамогу праекту аказалі праграмісты праекту «Вікіпедыя».(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Encyclopedia of Life

| Электронныя біялагічныя рэсурсы |
| --- |
| 
* *Angiosperm Phylogeny Website* (*APWeb*)
* *Germplasm Resources Information Network* (*GRIN*)
* *International Plant Names Index* (*IPNI*)
* *MycoBank*
* *The Plant List*
* Віківіды
* Нацыянальны цэнтр біятэхналагічнай інфармацыі ЗША (*NCBI*)
* Аб’яднаная таксанамічная інфармацыйная служба (*ITIS*)
* Энцыклапедыя жыцця (*EOL*)

 |
**Параске́ва Полацкая**, або **Еўпра́ксія**, **Праксе́дзіс** і **Праксе́да** (XII ст. Полацк — 12 лістапада 1239, Рым) — легендарная полацкая князёўна XIII ст. святая (1273) каталіцкай, грэка-каталіцкай і праваслаўнай цэркваў.

Існаванне Параскевы выклікае сумненні храністаў і даследчыкаў, пачынаючы з Мацея Стрыйкоўскага. Паводле непацверджаных звестак у значна пазнейшых (XVI ст.) летапісах і апавяданнях, Параскева была полацкай князёўнай, дачкой Рагвалода (Васіля), пастрыглася ў манахіні, 7 гадоў жыла пры полацкай царкве Спаса, потым здзейсніла паломніцтва ў Рым (магчыма, ратуючыся ад татар), свята жыла ў Рыме некалькі гадоў, атрымала ад папы Аляксандра VI часціцу дрэва Святога Крыжа, якую выслала ў Полацк, дзе яе паклалі ў крыжападобны каўчэг з надпісам, памерла ў Рыме. Пасля строгага разгляду цудаў Папам Рыгорам X, прылічана да святых (1273).

Мяркуецца, аднак, што на праўдзе Параскевы Полацкай не было, а яе правобразы — святыя Еўфрасіння Полацкая, цётка меркаванай Паракседы, Параскева (Пракседа) Рымлянка (шануецца 26 ліпеня), Еўпраксія (Звеніслава Барысаўна), стрыечная сястра Еўфрасінні і цётка меркаванай Паракседы, і Ефрасіння (Еўпраксія) Пскоўская, таксама называная дачкой Рагвалода (Васіля) і такім чынам сястра меркаванай Паракседы. Звесткі пра іх у скажоным выглядзе дайшлі да храністаў XVI ст. змяшаліся ў адну постаць, якую потым пачалі блытаць са святой Пракседай Рымлянкай.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Мельнікаў А. А.* З неапублікаванай спадчыны: Манаграфіі, артыкулы, вершы, матэрыялы навуковай канферэнцыі, успаміны сучаснікаў. — Мн.: Выд-ва «Чатыры чвэрці», 2005. — 592 с. — ISBN 985-6734-28-2. С. 106—111.
* Параскева, княжна полоцкая // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* *Поздняков В.* Крест смоленского окольничего Олехны Глазыны 1494/1495 г. и проекты церковной унии в Великом княжестве Литовском // *Белорусская старина*. — Минск: 2022. — В. 1. — С. 87-104.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ван (прозвішча).
**Ван Чуаньфу** (нар. 8 красавіка 1966) — кітайскі прадпрымальнік, прэзідэнт кампаніі BYD, мільярдэр. У пачатку 2009 года часопіс Forbes ацэньвае яго багацце ў 1,3 млрд долараў і ставіць на 559-радок у спісе мільярдэраў. Да канца таго ж года багацце Чуаньфу дасягае 5,1 млрд долараў, што робіць яго самым багатым бізнэсмэнам Кітая. У 2021 годзе заняў 118-радок у спісе мільярдэраў з багаццем у 19,5 млрд долараў.

Біяграфія
---------

Ван Чуаньфу нарадзіўся ў беднай сялянскай сям’і. Яго бацькі памерлі яшчэ да таго, як ён пайшоў у школу, яго выхаваннем заняліся старэйшы брат і сястра. Ён атрымаў вышэйшую хімічную адукацыю ў Цэнтральна-Паўднёвым тэхналагічным універсітэце. У 1990 годзе скончыў магістратуру ў Пекінскім даследчым інстытуце каляровай металургіі. Пасля некалькіх гадоў працы на дзяржслужбе ва ўзросце 29 гадоў Чуаньфу засноўвае ў прыгарадзе Шэньчжэня прыватную кампанію BYD Co.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: no2011096553 · VIAF: 171842615 |
**Місурыйскі ўніверсітэт у Сент-Луісе** (англ.: University of Missouri–St. Louis) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Сент-Луіс у штаце Місуры, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Заснаваны ў 1963 годзе, гэта самы малады з універсітэтаў сістэмы Місурыйскага ўніверсітэта. Універсітэцкі кампус, размешчаны на былой тэрыторыі загараднага клуба, знаходзіцца ў межах муніцыпалітэтаў Бельрыў, Бель-Нор і Нармандыя. Ён класіфікуецца як доктарскі ўніверсітэт з высокай даследчай актыўнасцю. Кампус змяшчае два прыпынкі на рэгіянальнай сістэме лёгкага чыгуначнага транспарту Сент-Луіса. Студэнцкі цэнтр, вучэбныя карпусы, паркінгі, цэнтр выканальніцкіх мастацтваў і жылыя дамы былі пабудаваны за апошнія дзесяць гадоў у рамках праграм паляпшэння кампуса.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнес-адміністравання
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі
* Каледж медсястрынства
* Каледж аптаметрыі
* Ганаровы каледж
* Школа сацыяльнай працы
* Школа магістратуры

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Місуры

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
На карце пазначаны межы адміністрацыйных адзінак Італіі. Чорныя межы — рэгіёны, шэрыя — правінцыі, белыя — камуны
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Камуна.
**Каму́на** ў Італіі — адміністрацыйная адзінка трэцяга ўзроўню. Складаецца звычайна з галоўнага горада, які дае камуне назву, і прылеглых тэрыторый.

На ўзроўні камуны ў Італіі ажыцяўляюцца шматлікія дзяржаўныя функцыі: рэгістрацыя нараджэнняў і смерцяў, месцаў пражывання і спісаў выбаршчыкаў, кіраванне камунальнай уласнасцю, у тым ліку дарогамі.

Кіраўніком камуны з’яўляецца мэр (італ.: sindaco), заканадаўчым органам — савет камуны (італ.: consiglio comunale), а выканаўчым — управа камуны (італ.: giunta comunale). Мэр і члены савета выбіраюцца адначасова жыхарамі камуны: кааліцыя абранага мэра (ён павінен атрымаць абсалютную большасць галасоў у першым або другім туры) атрымлівае тры пятых месцаў у савеце. Кіраванне ўзначальваецца мэрам, які прызначае яго астатніх членаў, званых асэсарамі (італ.: assessori). Управа камуны размяшчаецца ў будынку, звычайна званым муніцыпалітэт (італ.: municipio) ці «дом камуны» (італ.: palazzo comunale).

Па стане на 2007 год у Італіі налічваецца 8101 камуна, якія істотна адрозніваюцца па плошчы і насельніцтву. Так, камуна Рым (Лацыё) мае плошчу 1285,30 км² і насельніцтва 2 726 539 чалавек, што робіць яе найбольшай у Італіі па абодвух паказчыках; Ф'ера-дзі-Прым'ера ў правінцыі Трэнта — самая маленькая (0,15 км²), а Мартэронэ (правінцыя Лека) — самая маланаселеная, толькі з 38 жыхарамі (2009 г.).

Такія кантрасты прыводзяць да неэфектыўнасці адзінага стылю кіравання камунамі, але планы ўрада па ўзбуйненні або падзелу камун часта натыкаюцца на актыўнае процідзеянне мясцовых жыхароў, бо ў адрозненне ад правінцый і рэгіёнаў камуны маюць вельмі даўнюю гісторыю, якая налічвае сотні, а часам і тысячы гадоў.

Шматлікія камуны маюць сваю паліцыю (італ.: polizia municipale, муніцыпальная паліцыя  (італ.) (бел.), якая адказвае за парадак у грамадскіх месцах, рух транспарту і сочыць за выкананнем ліцэнзій на гандаль.

Некаторымі дадатковымі правамі і паўнамоцтвамі карыстаюцца горныя супольнасці (італ.: comunita montane) — асацыяцыі камун, размешчаных у горнай мясцовасці.

Зноскі
------

1. ↑  Popolazione del Comune di Roma: precisazione Архівавана 20 лютага 2010. (італ.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Порт, значэнні.
**Порт** (лац.: portus — гавань, прыстань) — месца на беразе мора ці ракі, уладкаванае для стаянкі караблёў і суднаў, што мае комплекс адмысловых збудаванняў для іх абслугоўвання: прычалы, вакзалы, краны, склады, тэрміналы, дапаможны транспарт і г. д. У порце можа быць некалькі прычалаў, абсталяваных для прычальвання суднаў, пасадкі і высадкі пасажыраў, пагрузкі і выгрузкі грузаў, запраўкі палівам і іншых прац.

Порт Кобэ
Порты бываюць марскія, рачныя, пасажырскія, гандлёвыя, рыбныя і да т. п. Для абслугоўвання пасажыраў выкарыстоўваюцца марскія і рачныя вакзалы. Для тэхнічнага абслугоўвання і рамонту суднаў выкарыстоўваюцца сухія і плывучыя докі. У міжнародных портах ёсць адасобленыя месцы — карантыны для ізаляцыі прыбылых суднаў у мэтах прадухілення распаўсюду інфекцый.

Порты звычайна ўладкоўваюць у бухтах ці гаванях, акваторыя якіх абаронена ад хваляў натуральнымі выступамі берагоў ці штучным загараджальным збудаваннем — молам. Порты ўладкоўваюць таксама ў вусцях рэк. Уваход у порт звычайна пазначаюць маякамі.

Порты для ваенных караблёў завуць ваенна-марскімі базамі.

Найбуйнейшыя порты свету (па грузазвароту) — Шанхай, Ротэрдам, Сінгапур .

Порты Беларусі
--------------

Беларусь не мае выйсця да мора, аднак на буйных рэках, што працякаюць па беларускай тэрыторыі, працуюць рачныя порты ў наступных гарадах:

* Бабруйск
* Брэст
* Гомель
* Мікашэвічы
* Магілёў
* Мазыр
* Пінск
* Рэчыца
* Віцебск
* Гродна

Зноскі
------

1. ↑  Найбуйнейшыя марскія порты свету Архівавана 10 снежня 2007.

Спасылкі
--------

* Сайт міністэрства транспарту і камунікацый Беларусі Архівавана 18 красавіка 2009. раздзел «Водны транспарт»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis · Швейцарскі гістарычны · Гранат |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX524780 · BNF: 13318424b · GND: 4022859-9 · LCCN: sh85058838 · NDL: 00566851 · NKC: ph124946 |

 |
**Місурыйскі паўднёва-ўсходні дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Southeast Missouri State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Кейп-Джырарда ў штаце Місуры, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Вучэльня прапануе больш за 175 праграм бакалаўрыяту і 75 магістратуры. Першапачаткова заснаваны ў 1873 годзе як звычайная школа (фактычна настаўніцкі каледж), універсітэт мае традыцыі ў педагагічнай адукацыі. Гэта адзіная чатырохгадовая вышэйшая навучальная ўстанова на паўднёвым усходзе штата Місуры.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і медыяў
* Каледж бізнесу і вылічальнай тэхнікі
* Каледж адукацыі, здароўя і чалавеказнаўства
* Каледж сацыяльна-гуманітарных навук
* Каледж прыродазнаўчых навук, тэхналогій, інжынерыі і матэматыкі

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Місуры

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
Маркіроўка маршруту
**Галоўны бяскідскі маршрут імя Казімежа Сасноўскага** (поль. *Główny Szlak Beskidzki imienia Kazimierza Sosnowskiego*, *"GSB"*) — пешаходны горны маршрут, маркіраваны чырвоным колерам, праходзячы aд Устроні ў Сілезскіх Бяскідах да Валасацега ў Бяшчадах. 

Самы доўгі маршрут у польскіх гарах, мае даўжыню прыкладна 496 км і праходзіць цераз Сілезскія Бяскіды, Жывецкія Бяскіды, Горце, Бяскід Сондэцкі, Нізкія Бяскіды і Бяшчады. Праход цераз найвышэйшыя часткі польскіх Бяскідаў вядзе да: Велькіх Стожак (чэшск. Вэлькі Стожек), Баранью Гуру, Бабью Гуру, Паліцу, Турбач, Любань, Прэгыбу, Радзьеёву, Явожыну-Крыніцку, Ротунду, Цэргову, Хрэшчату, Смэрэк і Галіч і да пасёлкаў як Устронь, Вэнгерска-Гурка, Ёрданув, Рабка-Здруй, Кросцьенка-над-Дунайцэм, Рытро, Крыніца-Здруй, Івоніч-Здруй, Рыманув-Здруй, Команьча, Цісна, Устжыкі-Гурне і г. д.

Галоўны бяскідскі маршрут быў створаны ў міжваенны перыяд. Траса заходняй часткі (Устронь-Крыніца) была праектаваная Казімежам Сасноўскім і закончана ў 1929 году. Усходняя частка, згодна з праектам Мечыслава Арловіча была закончана ў 1935 г. і вяла да Чарнагоры, што ў гэты час знаходзілася ў межах Польшчы. Між 1935 і 1939 насіў імя Юзафа Пілсудскага..

Рэкорды
-------

Цяпер самы кароткі час пераадолення ўсяго маршруту належыць Мацею Венцэку (inov-8 team PL) - 114 гадзін і 50 хвілін (20 - 24 чэрвеня 2013 г.). Раней 7 гадоў гэты рэкорд належаў Пётру Класовічу, які ў верасні 2006 года пераадолеў маршрут за 168 гадзін. Абодва бегуны перайшлі ГСБ з усходу на захад. Пётр Класовіч зрабіў гэта без каманды падтрымкі, тады як Мацей Венцэк з падтрымкай.

Галерэя
-------

* Вяршына Бабьяй Гуры (1725 м, найвышэйшая вяршыня маршрута)Вяршына Бабьяй Гуры (1725 м, найвышэйшая вяршыня маршрута)
* Турбач і Халя Длуга ("доўгая лука")Турбач і Халя Длуга ("*доўгая лука*")
* Будынак ПТТК (Польскага турыстычнага таварыства) на Турбачу (Горце)Будынак ПТТК (Польскага турыстычнага таварыства) на Турбачу (Горце)
* Від на Кічору з хрыбта ЛюбаніВід на Кічору з хрыбта Любані
* Хрыбет Любані (Горце), выгляд з ПьенінХрыбет Любані (Горце), выгляд з Пьенін
* Вяршына РадзьеявайВяршына Радзьеявай

Гл. таксама
-----------

* Галоўны судэцкі маршрут імя Мечыслава Арловіча.

Зноскі
------

1. ↑  Główny Szlak Beskidzki, wyd. Compass 2011, ISBN 978-83-7605-191-8
2. ↑  PTTK Dąbrowa Górnicza Архівавана 23 лютага 2015.
3. ↑
4. ↑

Спасылкі
--------

* Дакладня траса маршруту
* Даклад з ГСБ (жнівень 2011) Архівавана 27 снежня 2014.
* Старонка о ГСБ Архівавана 7 верасня 2019.
* Дакладны вопіс трасы маршруту
* Усе о Галоўным бяскідскім маршруце Архівавана 28 студзеня 2018.
* Дакладная фотагалерэя з маршруту


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: ge624328 |
**Рэві́лья-Хіхе́да** (ісп.: Revillagigedo) — група астравоў у Ціхім акіяне, адміністрацыйна належаць да мексіканскага штата Каліма. Агульная плошча — 169 км². Насельніцтва (2005 г.) — 60 чал.

Геаграфія
---------

Архіпелаг Рэвілья-Хіхеда знаходзіцца ў Ціхім акіяне ў 580 км на захад ад узбярэжжа Мексікі і складаецца з 4 астравоў, а таксама мноства дробных скал.

 ***Астравы Рэвілья-Хіхеда*** | **Назва** | **Плошча, км²** | **Вышыня, м** | **Каардынаты** |
| Сакора | 132
  | 1130
  | 18°47′04″пн.ш. 110°58′30″з.д.
  |
| Кларыён | 19,8
  | 335
  | 18°22′пн.ш. 114°44′з.д.
  |
| Сан-Бенедыкта | 5,94
  | 310
  | 19°18′16″пн.ш. 110°48′52″з.д.
  |
| Рока-Партыда | 0,014
  | 34
  | 18°59′50″пн.ш. 112°03′54″з.д.
  |

Карта
Астравы Сакора, Сан-Бенедыкта і Рока-Партыда размешчаны бліжэй да мацерыка і маюць назву Унутраных астравоў. Яны належаць да часавога пояса UTC-7 (у той час, як штат Каліма да UTC-6). Востраў Кларыён аддалены амаль на 380 км на захад і належыць да часавога пояса UTC-8.

Архіпелаг Рэвілья-Хіхеда мае вулканічнае паходжанне. Прычым, на некаторых астравах вулканы захоўваюць сваю актыўнасць і ў нашы дні.

Клімат марскі трапічны. Улетку колькасць ападкаў дасягае 313,8 мм у месяц. Зімы засушлівыя. Сярэдняя тэмпература жніўня +27,5° С. Сярэдняя тэмпература студзеня +22° C. Аднак надвор'е звычайна вельмі зменлівае, паколькі астравы адкрыты для ўраганаў з поўдня і халодных паветраных мас з поўначы.

Прырода
-------

На астравах пераважае флора, прыстасаваная да трапічнага засушлівага клімата, блізкая да расліннага света Паўднёвай Каліфорніі, аднак маюцца і эндэмічныя віды. Сушу насяляе 133 віды птушак. Значную цікавасць уяўляе багатая прырода падводнай часткі астравоў — разнастайныя каралы, малюскі, рыбы і г. д. Сезонна воды Рэвілья-Хіхеда наведваюць кітападобныя.

У 1996 г. архіпелаг быў абвешчаны ахоўваемай прыроднай зонай. У 2008 г. — біясферным запаведнікам. У тым жа годзе Рэвілья-Хіхеда ўнесены ў папярэдні спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Гісторыя
--------

Астравы Рэвілья-Хіхеда былі адкрыты на працягу 1533—1779 гг. іспанскімі мараплаўцамі. Названы ў гонар аднаго з віцэ-каралёў Мексікі. У XIX ст. іх наведаў шэраг навуковых экспедыцый, у тым ліку з удзелам Аляксандра фон Гумбальта (1811 г.).

24 студзеня 1868 г. архіпелаг анексаваны Мексікай. Планавалася пабудаваць на адным з астравоў турэмнае паселішча, але план хутка быў забыты. У 1869 г. востраў Сакора быў каланізаваны групай аўстралійцаў і канадцаў, якія прывезлі з сабою кароў і авечак. Аднак вопыт каланізацыі не меў поспеху. Каровы і частка людзей загінулі. Астатнія былі эвакуіраваны. Затое авечкі захаваліся.

З 1996 г. астравы знаходзяцца пад аховай. На востраве Сакора дзейнічае невялікая мексіканская ваенная база. У 2008 г. архіпелаг унесены ў папярэдні спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Спасылкі
--------

* UNESCO: Archipelago of Revillagigedo
* W. BOTTING HEMSLEY, The Flora of the Revillagigedo Islands
* Conoces las Islas Revillagigedo
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гуадалупэ.

**Гуадалупэ** (ісп.: Guadalupe) — востраў на паўночным захадзе Ціхага акіяна. Адміністрацыйна належыць да мексіканскага штата Ніжняя Каліфорнія. Плошча — 244 км². Насельніцтва (2008 г.) — 150 чал.

Карта
Востраў Гуадалупэ месціцца ў Ціхім акіяне за 256 км на захад ад берагоў Каліфарнійскага паўвострава. Даўжыня з поўначы на поўдзень — 34,6 км. Найбольшая шырыня — 11,7 км. Мае вулканічнае паходжанне. Рэльеф гарысты, са стромкімі скалістымі ўзвышэннямі. Гара Аўгуста дасягае 1297,5 м.

З-за засушлівага трапічнага клімата з сярэднегадавой колькасцю ападкаў 108,5 мм паўднёвая частка пустынная. На поўначы высокія горы затрымліваюць вільготныя атмасферныя масы, і колькасць ападкаў перавышае норму. Тут захаваліся невялікія па плошчы кіпарысавыя лясы, на крайнім паўночным беразе — пальмавы гай. Эндэмічная прырода вострава моцна пацярпела ад коз і катоў, увезеных кітабоямі ў XIX ст. У 2005 г. Гуадалупэ быў ачышчаны ад коз, аднак здзічэлыя каты працягваюць аказваць уздзеянне. Захаваліся калоніі марскіх птушак. На берагах спыняюцца ластаногія. Воды каля вострава лічацца адным з найлепшых месц у свеце для назірання за вялікай белай акулай.

На поўдні вострава дзейнічае метэаралагічная станцыя, ёсць паселішча мексіканскіх рыбакоў. З 2005 г. Гуадалупэ з’яўляўся біясферным запаведнікам.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гуадалупэ (востраў)
* Guadalupe Island Conservation Fund Архівавана 11 лютага 2018.
У камп'ютарным праграмаванні **пераменная** – гэтае абстрактнае месца захоўвання даных, злучанае з сімвалічным імем, якое ўтрымлівае некаторую вядомую або невядомую колькасць даных ці аб'ект, я кі называюць значэннем. Прасцей кажучы, пераменная — гэта імянны кантэйнер для вызначанага набору бітаў або тыпу даных (цэлая лічба, лічба з плаваючай коскай, радок і гэтак далей). У канчатковым выніку пераменная можа быць злучана з адрасам памяці ці ідэнтыфікаваная ім. Імя пераменнай з'яўляецца звычайным спосабам спасылкі на захоўваемае значэнне, а таксама, у залежнасці ад кантэксту, спасылкай на саму пераменную. Такі падзел імя і змесціва дазваляе выкарыстоўваць імя незалежна ад таго, якую менавіта інфармацыю яно мае. Ідэнтыфікатар у зыходным кодзе камп'ютара можа быць прывязаны да значэння падчас выканання праграмы, і, такім чынам, значэнне пераменнай можа змяняцца падчас яе выканання.

Пераменныя ў праграмаванні могуць не супадаць з паняццем пераменных у матэматыцы. Апошнія з'яўляюцца абстрактнымі, якія не маюць прывязкі да фізічнага аб'екта, напрыклад, да месца захоўвання. Значэнне вылічальнай пераменнай не абавязкова з'яўляецца часткай ураўнення або формулы, як у матэматыцы. Пераменным у камп'ютарным праграмаванні часта даюць доўгія імёны, каб зрабіць іх адносна апісальнымі, у той час як пераменныя ў матэматыцы часта маюць кароткія, адна- або двухсімвальныя імёны для сцісласці расшыфроўкі і маніпулявання.

На месца захоўвання пераменнай можа спасылацца некалькі розных ідэнтыфікатараў, што завецца аліасінгам. Прысваенне пераменнай значэння з дапамогай аднаго з ідэнтыфікатараў прыводзіць да змены значэння, доступ да якога можна атрымаць праз іншыя ідэнтыфікатары.

Кампілятарам даводзіцца замяняць знакавыя імёны пераменных на рэальныя месцы размяшчэння даных. У той час як імя, тып і месцазнаходжанне пераменнай часта застаюцца нязменнымі, даныя, якія захоўваюцца ў гэтым месцы, могуць быць зменены падчас выканання праграмы.

Параметры
---------

Фармальныя параметры (ці фармальныя аргументы) функцый таксама называюцца пераменнымі. Напрыклад, у дадзеным фрагменце кода Python:

```
>>> def addtwo(x):
...   return x + 2
...
>>> addtwo(5)
7

```

Зноскі
------

1. ↑  *The Art of Computer Programming*.
2. ↑  Programming with variables **(нявызн.)**. *Khan Academy*. Праверана 23 March 2020.
3. ↑  Scratch for Budding Coders **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Harvard. Архівавана з першакрыніцы 23 сакавіка 2020. Праверана 23 March 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 181321632 |
**Герман Кругер** ({{lang-de|Hermann Crüger}}; 11 лютага 1818, Гамбург — 28 лютага 1864, Сан-Фернанда) — нямецкі фармацэўт і батанік.

Ён атрымаў фармацэўтычную адукацыю ў Люнебургу і Гамбургу, перш чым пераехаць у якасці фармацэўта ў Трынідад у 1841 годзе. З 1857 года і да самай смерці ён служыў урадавым батанікам і дырэктарам батанічнага саду ў Порт-оф-Спейн. Ён збіраў батанічныя ўзоры ў Трынідадзе, Ямайцы, Кубе і Венесуэле.

Кругер лічыўся важнай крыніцай інфармацыі для Чарльза Дарвіна па аспектах біялогіі кветак. У 1863 годзе Дарвін пісаў Кругеру адносна архідэй, таксама пытаючыся пра апладненне некаторых відаў з сямейства {{bt-bellat||Melastomataceae}}.

Ён пакінуў свой гербарый у батанічным садзе ў Трынідадзе, а таксама адправіў некаторыя ўзоры ў Берлін і ў сады Кью. Таксоны са спецыфічнымі эпітэтамі *cruegeri*, *cruegeriana* і *cruegerianum* ушаноўваюць яго імя. Ён з'яўляецца таксанамічным аўтарытэтам роду кветкавых раслін {{bt-bellat||*Montrichardia}}* (сямейства {{bt-bellat|ароннікавыя|Araceae}}).

Апублікаваныя працы
-------------------

* "Outline of the Flora of Trinidad" (1858).
* "A Few Notes on the Fecondation of Orchids and Their Morphology" (with Charles Darwin, 1864).



1. 1 2 3  JSTOR Global Plants Crueger, Hermann (1818-1864)
2. ↑  Darwin Online Ghiselin, Michael T. 2009. Darwin: A reader's guide
3. ↑  Lexikon deutschsprachiger Bryologen, Volume 1 by Jan-Peter Frahm, Jens Eggers
4. ↑  Germplasm Resources Information Network (GRIN) Montrichardia
**Вера Фёдараўна Панова** (руск.: Ве́ра Фёдоровна Пано́ва; 7 (20 сакавіка) 1905, Растоў-на-Доне - 3 сакавіка 1973, Ленінград) - савецкая пісьменніца і драматург. Лаўрэат трох Сталінскіх прэмій (1947, 1948, 1950).

У 1915 годзе паступіла ў прыватную гімназію С. Я. Любімавай. Паспела скончыць толькі чатыры класы гімназіі, якую прыйшлося кінуць пасля захопу Растова бальшавікамі. Пачала займацца самаадукацыяй. У 1960-х гадах літаратурным сакратаром Пановай у Ленінградзе быў Сяргей Даўлатаў, які жыў з ёй у адным доме, і неаднаразова з сімпатыяй згадваў яе ў сваіх творах. З экранізацыі аповесці Пановай «Сярожа» пачалася рэжысёрская кар'ера Г. М. Данеліі, прычым маладога выпускніка рэжысёрскіх курсаў Панова аддала перавагу вопытным пастаноўшчыкам з «Ленфільма».
**Верхняя Аўстрыя** (ням.: Oberösterreich) — федэральная зямля на поўначы Аўстрыі. Сталіца і найбуйнейшы горад — Лінц. Насельніцтва 1.377.000 чалавек (3-е месца сярод зямель; дадзеныя 2001 г.).

Верхняя Аўстрыя — федэральная зямля Аўстрыі, якая знаходзіцца на самым яе поўначы, якую дзеліць на дзве часткі з захаду на ўсход Дунай. Яна мяжуе з Чэхіяй і Германіяй, а таксама з аўстрыйскімі землямі Ніжняй Аўстрыяй, Зальцбургам і Штырыяй. Працягласць Верхні Аўстрыі з поўначы на поўдзень складае 145 км, а з захаду на ўсход — 165 км. Верхняя Аўстрыя займае 14,3 % усёй плошчы Аўстрыі, з'яўляючыся чацвёртай па сваіх памерах сярод іншых зямель Аўстрыі — 11982 кв. км (плошча ўсёй Аўстрыі 83871 кв. км), саступаючы толькі землям Ніжняя Аўстрыя, Штырыя і Ціроль. У Верхняй Аўстрыі пражываюць 1402050 жыхароў, з іх працаздольных 605246 чалавек.

Вядомыя гарады
--------------

* Штайр
* Энс

Вядомыя асобы
-------------

* Фрыц Шахермайр

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 6 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>

| Землі Аўстрыі |
| --- |
|  | 
 Бургенланд •
 Вена •
 Верхняя Аўстрыя •
 Зальцбург •
 Карынтыя •
 Ніжняя Аўстрыя •
 Форарльберг •
 Ціроль •
 Штырыя
 |  |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Ларуса · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119431042 · GND: 4075560-5 · ISNI: 0000 0001 1395 7715 · LCCN: n80106973 · NKC: ge134222 · VIAF: 144246745 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шчорс.
**Мікалай Аляксандравіч Шчорс** (25.5(6.6).1895, Сноўск — 30 жніўня 1919, каля вёскі Бялошыца, Карасценскі раён, Жытомірская вобласць, пахаваны ў Самары) — удзельнік Грамадзянскай вайны 1918—1920 гадоў. Член Камуністычнай партыі з 1918 года.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і паравознага машыніста. Скончыў ваенна-фельчарскую школу ў Кіеве (1914) і паскораны курс Віленскага ваеннага вучылішча ў Палтаве (1916). Удзельнік Першай сусветнай вайны 1914-1918, спачатку ваенны фельчар, затым малодшы афіцэр на Паўднёва-Заходнім фронце, у 1917 годзе падпаручнік. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі вярнуўся на радзіму і ў лютым 1918 года. У Сноўску стварыў партызанскі атрад, у сакавіку — красавіку камандаваў аб’яднаным атрадам Навазыбкаўскага павета, які ў складзе 1-й рэвалюцыйнай арміі ўдзельнічаў у баях з кайзераўскімі войскамі. У верасні 1918 года сфармаваў ў раёне Унечы з асобных партызанскіх атрадаў 1-ы Украінскі савецкі полк імя Багуна. У кастрычніку — лістападзе камандаваў Багунскім палком, з лістапада 1918 года — 2-й брыгадай 1-й Украінскай савецкай дывізіі (Багунскі і Тарашчанскі палкі), якая вызваліла Чарнігаў, Кіеў і Фастаў ад войскаў Украінскай дырэкторыі. 5 лютага 1918 года Шчорс быў прызначаны камендантам Кіева і ўзнагароджаны Часовым рабоча-сялянскім урадам Украіны ганаровай зброяй. З 6 сакавіка па 15 жніўня 1919 года Шчорс камандаваў 1-й Украінскай савецкай дывізіяй, якая ў ходзе наступу вызваліла ад Арміі УНР Жытомір, Вінніцу, Жмерынку, разбіла галоўныя сілы Арміі УНР у раёне Сарны — Роўна — Броды — Праскураў, а затым летам 1919 года абаранялася ў раёне Сарны — Наваград-Валынскі — Шапятоўка ад войскаў Польшчы і Арміі УНР, але была вымушана адыходзіць на ўсход. З 21 жніўня 1919 года Шчорс — камандзір 44-й стралковай дывізіі (у яе улілася 1-я Украінская савецкая дывізія), якая абараняла Карасценскі чыгуначны вузел, што забяспечыла эвакуацыю Кіева і выхад з акружэння Паўднёвай групы 12-й арміі. Знаходзячыся на перадавых Багунскага палка, Шчорс быў забіты.

Зноскі
------

1. ↑  Щорс Николай Александрович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1240840470 · LCCN: n82093588 · VIAF: 1357673 |
**Ізраільскае царства** (іўр.: ממלכת ישראל) — раннерабаўладальніцкая дзяржава ў Паўночнай Палесціне. Існавала з 935 па 722 да н.э. Сталіцы: Сіхем, Фірца, Самарыя.

*Гл. таксама*: Іўдзейскае царства.

Дзяржава ўзнікла ў выніку распаду Ізраільска-Іўдзейскай дзяржавы. Асноўныя заняткі насельніцтва: земляробства, таксама рамяство. Меліся гандлёвыя і культурныя сувязі з Егіптам і Фінікіяй.

*Гл. таксама*: Ісая, Амос, біблейскія прарокі.

З цягам часу дзяржава паслабела ў выніку збяднення і закабалення свабоднага сялянства, частых войнаў і пад. Была заваявана Асірыяй (722 да н.э.), большасць насельніцтва пераселена ў Асірыю.

Літаратура
----------

* Ізраільскае царства // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — С. 188. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Карнелій.
Франчэска Трэвізані. *Хрышчэнне Карнелія апосталам Пятром*, 1709
**Карнелій, сотнік** (стар.-грэч.: Κορνήλιος ἑκατον­τάρχης, лац.: Cornelius, centurio — «Карнелій цэнтурыя») — рымскі сотнік (цэнтурыён) з Кесарыі Палестынскай, які прыняў хрысціянства з дапамогай апостала Пятра. Паводле падання праваслаўнай царквы, Карнелій быў таксама епіскап. Аповед пра сотніка Карнелія прыводзіцца ў кнізе *Дзеі апосталаў*.

Аповед пра Карнелія ў Бібліі
----------------------------

Паводле новазапаветнага аповеду, Карнелій быў «*пабожны і богабаязны*» чалавек. *Богабаязнымі* звалі тых з язычнікаў, хто шанаваў Бога Ізраіля, але не ўступаў у іудзейскую супольнасць і не рабіўся празелітам. Аднойчы Карнелію з'явіўся анёл, які сказаў: «*малітвы твае і міласціны твае ўзгадаліся перад Богам. Дык пайшлі людзей у Ёпію і пакліч Сымона, якога завуць Пятром*». Карнелій выканаў указанне анёла і, пасля сустрэчы з Пятром у сваім доме, хрысціўся. Карнелій быў першым з язычнікаў, які стаў хрысціянінам і на якога сышоў Святы Дух, што выклікала здзіўленне вернікаў, якія прыйшлі разам з Пятром. Іншых звестак пра яго Новы Запавет не ўтрымлівае.

Інфармацыя пра Карнелія ў іншых крыніцах
----------------------------------------

Разбурэнне язычніцкага храма Карнеліем (мініяцюра Міналогія Васілія II 979—989 гг.)
Паводле падання праваслаўнай царквы, Карнелій быў пасвечаны Пятром у епіскапы і ўславіўся дзівам разбурэння язычніцкага храма ў мізійскім горадзе Скепсіі, дзе звярнуў жыхароў у хрысціянства. Паводле падання, Карнелій сканаў у глыбокай старасці і быў пахаваны каля разбуранага ім язычніцкім храмам.

У Праваслаўнай царкве Карнелій шануецца ў абліччы святапакутніка, памяць здзяйсняецца 26 верасня (13 верасня па старым стылі). У Каталіцкай царкве памяць пра Карнелія здзяйсняецца 2 лютага.

На думку многіх каментатараў, Карнелій мог быць нашчадкам аднаго з 10 000 рабоў, вызваленых і зробленых рымскімі грамадзянамі дыктатарам Луцыем Карнеліем Сулам, а таксама тых, хто атрымаў ад яго радавое імя Карнелій.

Зноскі
------

1. ↑  Біблія: Дзеі Святых Апосталаў гл.10:1-48
2. ↑  Біблія: Дзеі Святых Апосталаў гл.10:4-5
3. ↑  Біблія: Дзеі Святых Апосталаў гл.10:44-46
4. ↑  Священномученик Корнилий сотник
5. ↑  Cornelius

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Карнелій, сотнік на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Праваслаўная · Catholic (1997—…) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1192479599 · LCCN: no98097237 · VIAF: 63630379 |
**h,s-дыяграма, i,s-дыяграма, h,s-дыяграма Малье́** – дыяграма цеплафізічных уласцівасцяў вадкасці і газа ў залежнасці ад параметраў стану.

Ужыццё атрымалі дыяграмы ўласцівасцяў вады і вадзяной пары, як найбольш выкарыстальныя ў цеплатэхніцы ў якасці рабочага цела субстанцыі (з прычыны распаўсюджанасці і таннасці).

Большая плошча дыяграмы адведзена пад частку з уласцівасцямі паравой фазы (вадкая фаза ў якасці цепланосьбіта мае абмежанні з прычыны несцісканасці вады).

Гісторыя і развіццё
-------------------

У 1904 годзе нямецкі фізік Р.Малье (1863-1935) на базе табліц уласцівасцяў вады і вадзяной пары распрацаваў графічную дыяграму ў h-s каардынатах. У 1906 годзе у Берліне выйшла ягоная кніга "Новыя табліцы і дыяграмы для вадзяной пары".

Па сутнасці, дыяграма – дакладны графічны аналаг цеплафізічных табліц уласцівасцяў вады і вадзяной пары, дадзеныя якіх атрыманыя вопытным шляхам.

На сучасным этапе распаўсюджанне атрымліваюць электронныя версіі дыяграмы, якія больш зручныя ў скарыстанні і маюць меншую хібнасць.

Структура
---------

Дыяграма змяшчае дадзеныя пра велічынi такіх фізічных параметраў вады і вадзяной пары, як:

* {\displaystyle h} — удзельная энтальпія [кДж/кг],
* {\displaystyle s} — удзельная энтрапія [кДж/(кг∙К)],
* {\displaystyle v} — удзельны аб’ём [м³/кг],
* {\displaystyle p} — абсалютны ціск [бар],
* {\displaystyle p} — тэмпература [°C],
* {\displaystyle x} — ступень сухасці пары.

Велічыні, якія адносяцца да вадкай фазы абазначаюцца з апострафам; велічыні, якія адносяцца да паравой фазы — з двайным апострафам. Прыклад: {\displaystyle s'} — удзельная энтрапія вады, {\displaystyle s''} — удзельная энтрапія пары.

Гл. таксама
-----------

* i,d-дыяграма
* p,v-дыяграма
* T,s-дыяграма

Крыніцы
-------

* *Ривкин С. Л.*, *Александров А. А.* Теплофизические свойства воды и водяного пара — Москва: Энергоатомиздат, 1980, 424 с.