recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Айвазян.
**Эдман Айвазян** (арм.: Էդման Այվազյան; 20 жніўня 1932, Тэгеран — 25 сакавіка 2020, Лондан) — іранскі і брытанскі мастак армянскага паходжання.

Біяграфія
---------

Эдман Айвазян нарадзіўся 20 жніўня 1932 года ў Тэгеране ў армянскай сям’і. Цяга да малявання выявілася ў яго ў 13 гадоў. У Ісфахане вывучаў персідскую культуру. У 16 гадоў Айвазян заваяваў медаль «Маладыя людзі» на Міжнародным мастацкім конкурсе, а ў 1957 годзе, ва ўзросце 25 гадоў ён атрымаў першую прэмію, якая прысуджаецца сучаснымі іранскімі мастакамі і міністэрствам культуры Ірана. Пасля гэтага з мэтай працягу адукацыі ён адправіўся ў Рым, дзе ў мясцовай акадэміі мастацтваў  (руск.) (бел. правучыўся з 1964 па 1966 год. Пасля Італіі на пастаяннае месца жыхарства пераехаў у Лондан. У 1984 годзе быў выпушчаны ў свет фотаальбом пад назвай «Армянская вёска», у якім былі змешчаны яго асноўныя працы. У прыватнасці цыкл карцін, прысвечаны армянскай тэматыцы. Адной з самых вядомых работ мастака з’яўляецца 250-метровы каліграфічны фрыз, створаны ім у 1985 годзе і размешчаны ў эр-рыядскім міжнародным аэрапорце «Кароль Халід»  (руск.) (бел.. Акрамя гэтага Эдман Айвазян з’яўляецца аўтарам ўнутраных інтэр’ераў шэрагу армянскіх цэркваў у Еўропе і армянскага сабора Святога Саркіса  (руск.) (бел. ў Тэгеране. У сваіх працах Эдман Айвазян закрануў эпас «Давід Сасунскі», праілюстраваў творы Аванеса Туманяна, стварыў мноства партрэтаў і марскіх пейзажаў. Працы Айвазяна знаходзяцца ў розных цэрквах і музеях.

У 2015 годзе міністэрствам дыяспары Арменіі быў узнагароджаны медалём «Арчыл горкі»

Памёр у Лондане ад каронавіруснай інфекцыі COVID-19 25 сакавіка 2020 года.

Выстаўкі
--------

З 1950 па 1990 экспанаваўся ў многіх індывідуальных і групавых выстаўках у Іране, Арменіі, Вялікабрытаніі і ЗША.

* Групавая выстаўка персідска-армянскіх мастакоў «Саюза культуры», 1949
* Групавая выстаўка «Вясна» Клуб, Тэгеран, 1950
* Штогадовая выстаўка Усесаюзнага таварыства культурных сувязяў, Тэгеран, 1950—1951
* Групавая выстаўка «Іран-ЗША», Тэгеран, 1952
* Групавая выстаўка сучасных мастакоў, Тэгеран, 1954, 1955
* Выстаўка «Іран-ЗША», Тэгеран, 1956
* Персанальная выстаўка графічных работ, Гілдхол, Лондан, 1967
* Персанальная выстаўка , Гулбенкян Хол, Лондан, 1982
* Персанальная выстаўка, зала Горкага, Нью-Ёрк, 1983
* Саюз мастакоў Арменіі, Ерэван, 1987
* Выстаўка ў Арарат Клубе, Тэгеран
* Групавая выстаўка-фестываль, прысвечаная Камітасу, Канада, 2009
* «Колеры Радзімы», Ерэван, Нацыянальная галерэя Арменіі, 2015
* «Сустрэча з маім сябрам Саргісам Мурадзянам», Галерэя Саргіса Мурадзяна, 2016

Зноскі
------

1. 1 2   Праверана 26 сакавіка 2020.
2. ↑
3. 1 2  London-based Armenian painter Edman Ayvazian passed away **(нявызн.)**.  panorama.am (25 сакавіка 2020).
4. ↑  The Tehran Times: В Тегеране открылись «Цвета родины» Эдмана Айвазяна **(нявызн.)**.  Российско-армянское информационное агентство (16 верасня 2016).
5. ↑
**Юйдайцяа** (кіт. спр. 玉带桥, піньінь *Yù Dài Qiáo* — «Мост нефрытавага пояса») — пабудаваны ў XVIII стагоддзі месячны мост, размешчаны ў Пекіне на тэрыторыі былога Летняга імператарскага палаца  (укр.) (бел.. Знакаміты сваёй даволі высокай і тонкай аркай.

Гісторыя
--------

З’яўляецца самым вядомым з шасці мастоў, размешчаных у раёне заходняга ўзбярэжжа возера Куньмінху  (укр.) (бел.. Узведзены ў 1751—1764, у часы імператара Цяньлуна, у стылі мастоў, характэрных для сельскай мясцовасці Паўднёвага Кітая. Пры будаўніцтве выкарыстоўваўся мармур і іншыя будаўнічыя матэрыялы белага колеру. На парэнчах моста выразаныя журавы і іншыя жывёлы.

Форма аркі была абраная для моста для таго, каб пад ім мог праходзіць імператарскі човен-дракон  (укр.) (бел.. Паколькі возера Куньмінху звязана з адной з рэк, то ў некаторых выпадках імператар і імператрыца адпраўляліся ў падарожжа на чаўне-драконе, і яму даводзілася праходзіць пад гэтым мостам.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Ponte della cintura di giada (англ.). Архівавана з першакрыніцы 11 липня 2019. Праверана 11-07-2019.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мара (значэнні).

**Мара** — рака ў Кеніі і Танзаніі. Даўжыня — каля 395 км, выток знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Танзаніі. Рака дала назву запаведніку Масаі-Мара. Маршрут міграцыі капытных жывёл запаведніка перасякае раку.

Плошча басейна Мары складае 13.504 км ², з якіх прыкладна 65 % знаходзіцца ў Кеніі і 35 у Танзаніі. Ад вытока ў гарах Кеніі рака цячэ на паўднёвы захад. Раку можна ўмоўна падзяліць на чатыры ўчасткі: схілы Маў (дзе ў Мару ўпадаюць прытокі Амала і Н’янгорэс), кенійскія пашы (упадаюць Талек, Энгарэ і Энгіта), запаведныя тэрыторыі (упадае Санд) і ніжні працяг у Танзаніі. Далей у балоцістай мясцовасці Мара ўпадае ў возера Вікторыя. На мяжы Кеніі і Танзаніі Мара заходзіць у запаведнік Серэнгеці. На берагах Мары ў вялікай колькасці жывуць кракадзілы.

Спасылкі
--------

* gabepalacio.com: Віртуальны тур па рацэ Мара Архівавана 18 мая 2020. (патрабуе Quicktime plugin)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Навумовіч.
**Сямён Антонавіч Навумовіч** (нар. 1954) — беларускі вучоны ў галiне артапедычнай стаматалогii. Доктар медыцынскіх навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Скончыў стаматалагічны факультэт МДМІ ў 1976 годзе.

У 1982 г. паступіў у вочную аспірантуру Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута пры кафедры артапедычнай стаматалогіі.

З 01.09.85 г. па 01.09.1993 г. — асістэнт вышэйназванай кафедры.

З 02.01.1990 г. па 01.09.1994 г. — намеснік дэкана стаматалагічнага факультэта. У кастрычніку 1991 г. абраны на пасаду дацэнта. З 01.07.1993 г. і па цяперашні час загадвае кафедрай артапедычнай стаматалогіі БДМУ.

21.01.1987. абараніў дысертацыю на суісканне вучонай ступені кандыдата медыцынскіх навук на тэму. У 1993 годзе прысуджана вучонае званне дацэнта.

26.12.2001 г. абараніў дысертацыю на суісканне вучонай ступені доктара медыцынскіх навук.

24.09.2003 г. прысвоена вучонае званне прафесара па спецыяльнасці «Клінічная медыцына».

У 2018 годзе прафесар Навумовіч С. А. у калектыве аўтараў атрымаў Прэмію Урада РФ у галіне навукі і тэхнікі за навуковае абгрунтаванне, распрацоўку і ўкараненне ў клінічную практыку сучасных эфектыўных і дзейсных метадаў рэабілітацыі хворых з сацыяльна значнымі стаматалагічнымі захворваннямі.

Прысвоена ганаровае званне «Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь» указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 16.06.2020 нумар 215.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя працы па лазернай тэхналогіі, выкарыстанню матэматычных і галаграфічных метадаў у стаматалогіі, комплексным лячэнні анамалій і дэфармацый зубасківічнай сістэмы.

Узнагароды
----------

* медаль «За працоўныя заслугі» (2011).
* знак «Выдатнік аховы здароўя РБ» (2004),
* Ганаровыя граматы Міністэрства аховы здароўя і Міністэрства адукацыі РБ.
* Сярэбраны медаль да 100-годдзя з дня нараджэння прафесара В. Ю. Курляндскага, 2008 г. (г. Масква).
* Лаўрэат прэміі спецыяльнага фонду НАНБ у галіне навукі (1998—1999 гг.),
* Лаўрэат прэміі спецыяльнага фонду Прэзідэнта ў галіне медыцынскай навукі і практыкі (1999—2000 гг.).

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2 3  Навумовіч, Сямён Антонавіч (доктар медыцынскіх навук, стаматалогія; нар. 1954)  (руск.)
3. 1 2 3 4 5 6 7 8  Наумович Семен Антонович Архівавана 21 кастрычніка 2022.  (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 432
* Медицинский журнал. — 2014. — № 4. — С. 149—151
* Минская область : энциклопедия : [в 2 т.]. — Минск, 2007. — Т. 2. — С. 433
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 5. — С. 352

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar · Scopus |
| Нарматыўны кантроль | eLibrary.ru: 710690 |
Метэарыт Гоба
**Метэары́т** — малое цела Сонечнай сістэмы, якое трапіла на Зямлю з міжпланетнай прасторы, частка метэарытнага цела, якое не паспела згарэць у атмасферы.

Склад метэарытаў
----------------

Вылучаюць метэарыты — каменныя (92 % агульнай колькасці), жалезныя (6 %) і жалеза-каменныя (2 %). Каменныя метэарыты блізкія складам да зямных горных парод, змяшчаюць аксіды жалеза, крэмнію, магнію. Каля 85 % каменных метэарытаў змяшчаюць хондры — сферычныя часцінкі памерам ад мікраскапічных зярнят да гарошыны. Такія каменныя метэарыты называюць хандрытамі, астатнія — ахандрытамі.

Масы метэарытаў
---------------

Масы метэарытаў — ад долі грама да дзясяткаў тон. Самы буйны метэарыт Гоба, масай каля 60 тон, знойдзены на поўдні Афрыкі.

На тэрыторыі Беларусі знойдзена 6 буйных метэарытаў, напрыклад, у 1954 годзе знойдзены жалезны метэарыт Грэск масай 300 кг.

Гл. таксама
-----------

* Арызонскі кратар
* Метэарыт Брагін
* Метэарыт Віламет
* Сіхатэ-Алінскі метэарыт

Літаратура
----------

* Астраномія: падруч. для 11-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання / І. В. Галуза, У. А. Голубеў, А. А. Шымбалёў; пер. з рус. мовы Т. К. Слауты. — Мн.: Адукацыя і выхаванне, 2015. — 224 с. — ISBN 978-985-471-765-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Метэарыт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11932495k · GND: 4038950-9 · LCCN: sh85084315 · Microsoft: 130635790 · NDL: 00564158 · NKC: ph122776 |

 |
**Шанта́ж** (фр.: chantage) — прыватны выпадак вымагання. Выяўляецца ў патрабаванні перадачы маёмасці або права на маёмасць ці ажыццяўлення якіх-небудзь дзеянняў маёмаснага характару пад пагрозай учынення насілля над пацярпелым, яго блізкімі, знішчэння ці пашкоджання іх маёмасці, распаўсюджвання паклёпніцкіх або выдавання іншых звестак, якія захоўваюцца ў таямніцы. У Крымінальным кодэксе Рэспублікі Беларусь шантаж — таксама сродак учынення іншага злачынства, напрыклад, прымус да дзеянняў сексуальнага характару, да выканання ці невыканання пэўнай здзелкі ў галіне прадпрымальніцтва, прымушэнне сведкі, пацярпелага, эксперта да адмаўлення ад дачы паказанняў або дачы заведама ілжывых паказанняў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (11-th) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11982688w · LCCN: sh85046572 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сарокіна.
**Тамара Цімафееўна Саро́кіна** (нар. 1 студзеня 1927) — беларускі вучоны, псіхіятр, доктар медыцынскіх навук (1978), прафесар (1979).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў вёсцы Улукаўе (цяпер — Гомельскі раён Гомельскай вобласці). У 1945 годзе скончыла сярэднюю школу, у 1950 годзе — Мінскі медыцынскі інстытут. У 1950—1953 гадах клінічны ардынатар кафедры псіхіятрыі інстытута. У 1954—1957 гадах праходзіла навучанне ў аспірантуры і ў 1957 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю. У 1957—1971 гадах асістэнт, у 1971—1973 — дацэнт, 1973—1989 — загадчык, з 1989 — прафесар кафедры псіхіятрыі. Адначасова ў 1973—1989 гадах займала пасаду галоўнага судовага псіхіятра Міністэрства аховы здароўя БССР.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Т. Ц. Сарокінай належаць больш за 160 навуковых прац, у тым лік 3 навучальных дапаможнікаў для студэнтаў па клініка-эксперыментальных даследаваннях шызафрэніі, спадчыннай схільнасці да яе, расстройстве псіхікі ў жанчын у перыяд цяжарнасці. Сааўтар шэрагу манаграфій, аўтар навукова-папулярных брашур па праблемах псіхіятрыі.

Кіравала падрыхтоўкай 3 доктарскіх і 7 кандыдацкіх дысертацый. Член праўленняў навуковых таварыстваў неўрапатолагаў і псіхіятраў СССР, БССР і Беларусі, генетыкаў БССР, атэстацыйнай камісіі па псіхіятрыі, псіхіятрычнага савета Міністэрства аховы здароўя БССР. Абіралася дэпутатам Фрунзенскага раённага Савета Мінска (1950—1953).

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002
2. 1 2 3 4 5 6  Сорокина Тамара Тимофеевна Архівавана 19 жніўня 2021.  (руск.) // Сайт БДМУ

Літаратура
----------

* Сарокіна Тамара Цімафееўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 186. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Сарокіна Тамара Цімафееўна на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* Сорокина Тамара Тимофеевна Архівавана 19 жніўня 2021.  (руск.) // Сайт БДМУ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 141667 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Swift.

**SWIFT** (ад англ.: Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunications), Супольнасць сусветных міжбанкаўскіх фінансавых тэлекамунікацый) — арганізацыя, якая кіруе міжнароднай сістэмай перадачы інфармацыі і правядзення плацяжоў паміж банкамі і іншымі фінансавымі ўстановамі. Кампанія таксама прадастаўляе праграмнае забеспячэнне (у асноўным дзеля ўжывання ў сусветнай сетцы SWIFTNet) і банкаўскія ідэнтыфікацыйныя коды ISO 9362, больш вядомыя як «SWIFT-коды».

SWIFT — кааператыўнае таварыства, створанае паводле бельгійскага заканадаўства, якое належыць ягоным чальцам — 8740 банкам з 209 краінаў (па стане на лістапад 2008 году). Галоўны офіс размешчаны ў Ла-Юльпе каля Бруселя, Бельгія. Аддзяленні кампаніі існуюць у многіх краінах свету.

Заснаванае ў 1973 годзе з мэтай усталявання агульных стандартаў для фінансавых транзакцыяў, стварэння сістэмы апрацоўкі агульнадаступных дадзеных і сусветнай інфармацыйнай сеткі. Сузаснавальнікамі выступілі 239 банкаў з 15 краінаў. Фундаментальныя аперацыйныя інструкцыі, нормы адказнасьці і да т. п. былі ўсталяваныя ў 1975 годзе. У 1977 годзе адасланае першае паведамленне.

Кожны банк, уключаны ў сістэму, атрымоўвае свой унікальны SWIFT-код. Тэарэтычна для ажыццяўлення плацяжу ў Еўропе дастаткова ведаць SWIFT-код банка і IBAN-код атрымальніка.

Штодзень праз SWIFT праходзіць больш за мільён транзакцыяў пра грашовыя пераказы, міжбанкаўскія плацяжы, каштоўныя паперы. Штогод — 2,5 млрд плацёжных паручэнняў.

Уласна SWIFT не займаецца перасылкай фінансаў, кампанія толькі выстаўляе патрабаванні на аплату. Яны павінны быць аплочаны праз рахункі-карэспандэнты, якія фінансавыя ўстановы маюць паміж сабой.

Пасля падзеяў 11 верасня 2001 года ЦРУ і Міністэрства фінансаў ЗША атрымалі доступ да фінансавай інфармацыі сеткі SWIFT з мэтай адсочвання магчымых фінансавых транзакцыяў тэрарыстаў.

У свеце існуе шмат аналагаў SWIFT, адзін з іх — сістэма перадачы фінансавых паведамленняў.

Гл. таксама
-----------

* Плацёжная сістэма
* APACS
* BACS
* CHAPS
* BIC
* IBAN

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка  (англ.)
**«Паўночна-Заходняе слова»** (руск.: Северо-Западное слово) — штодзённая грамадска-палітычная, эканамічная і літаратурная газета. Выходзіла з 15 (27) лістапада 1898 да 29 лістапада (12 снежня) 1905 у Вільні на рускай мове. Рэдактар-выдавец Г. Клачкоўскі, рэдактары Л. І. Чаркасаў і М. І. Радзін. Прытрымлівалася кансерватыўна-асветніцкага, у 1905 г. памяркоўна-ліберальнага кірунку. Выступала за развіццё культуры на аснове класавага, нацыянальнага і рэлігійнага прымірэння (15 лістапада 1898, 1 студзеня 1899). Беларусь лічыла «рускім краем». Пад уплывам рэвалюцыйнага руху крытыкавала непаслядоўнасць дэмакратычных рэформ у Расіі (25 кастрычніка 1905). Друкавала навукова-папулярныя нарысы пра дасягненні навукі, артыкулы па краязнаўстве, этнаграфіі, геаграфіі, медыцыне, літаратурна-крытычныя агляды, рэцэнзіі, інфармавала пра тэатральнае і музычнае жыццё ў краі. У перакладзе на рускую мову змяшчала творы польскіх, французскіх, нямецкіх пісьменнікаў, нарысы пра творчасць М. В. Гогаля, І. С. Тургенева, Ф. М. Дастаеўскага і інш. Свае вершы, нарысы і крытычныя артыкулы змяшчаў у газеце мінскі літаратар Д. Д. Бохан, у тым ліку пераклад польскага верша Я. Лучыны «На могілках» (5 верасня 1902), нарыс пра творчасць У. Сыракомлі (6—7 верасня 1902). Газета змясціла некралог «Ф. К. Багушэвіч» і артыкул Радзіна «Памяці Ф. К. Багушэвіча», характарызавала яго як адваката і гуманнага чалавека, не ўпамінаючы як беларускага пісьменніка (18 красавіка 1900).

Літаратура
----------

* Конан, У. «Северо-Западное слово» / Уладзімір Конан // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 274. — ISBN 985-11-0214-8.
**Аспергі́л**, **палівачкавы грыб**, **касматая галава** (*Aspergillus*) — род недасканалых грыбоў сямейства *Trichocomaceae*.

Апісанне
--------

Калоніі аспергіла — налёты плесні роэнага колеру, часцей блакітна-зялёнага і чорнага. Вегетатыўнае цела — шматклетачны, галінасты, бясколерны, светлаафарбаваны або бледна-карычневы міцэлій унутры субстрата. Іншы раз з клетак міцэлія ўтвараюцца склероцыі. Канідыяносцы аднаклетачныя ці з папярочнымі перагародкамі, розных памераў, галоўчатаўздутыя, са стэрыгмамі. Канідыі розных колеру, формы, памераў, гладкія, шурпатыя ці шыпаватыя, у простых ланцужках на вяршыні кожнай стэрыгмы, складаюць радыяльную галоўку або калонку. Некаторым відам уласціва сумчатая стадыя споранашэння, якая належыць да відаў парадку эўрацыяльных. Пладовыя целы (клейстатэцыі) шарападобныя, танкасценныя, звычайна светлага колеру. Сумкі акруглыя або эліптычныя. Сумкаспоры больш-менш дыскападобныя.

Аптымальная тэмпература для развіцця большасці відаў і рас аспергіла вышэй 30 °C і нярэдка каля 38 °C.

Экалогія
--------

Большасць — сапратрофы. Развіваюцца ў глебе, на розных субстратах, асабліва на раслінных прадуктах. Некаторыя віды — паразіты чалавека, жывёл і раслін, узбуджальнікі аспергілёзу.

Віды
----

Вядома каля 100 відаў пашыраных па ўсім зямным шары.

Некаторыя віды:

* Aspergillus flavus
	+ Aspergillus flavus var. oryzae — Аспергіл жоўта-рысавы
* Aspergillus nidulans — Аспергіл гнездавы
* Aspergillus niger — Аспергіл чорны
* Aspergillus fumigatus — Аспергіл дымучы
* Aspergillus versicolor — Аспергіл рознакаляровы

Зноскі
------

1. ↑  Спіс відаў роду *Aspergillus* **(нявызн.)**.

Літаратура
----------

* *Аляксеева Т.* Аспергіл // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · Mycobank · NCBI · WoRMS |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119809976 · GND: 4157339-0 · LCCN: sh86002965 · Microsoft: 2779175654 · NDL: 00566903 · NKC: ph196748 |

 |
**Ізяславічы Тураўскія**  — род князёў Тураўскай зямлі, нашчадкаў Ізяслава Яраславіча, асобная група ў складзе роду Рурыкавічаў.

Гісторыя
--------

Да 1042 года Туравам валодаў непасрэдна вялікі князь кіеўскі Яраслаў Уладзіміравіч. Наступным князем быў яго другі сын Яраслава — вялікі князь Ізяслаў Яраславіч, затым княжаць яго малодшыя браты — вялікія князя Святаслаў Яраславіч і Усевалад Яраславіч. Потым тураўскі сталец паслядоўна займаюць сыны Ізяслава Яраславіча — Яраполк Ізяславіч і Святаполк Ізяславіч. Пераход княжання ў спадчыну ад Ізяслава Яраславіча да яго сыноў Яраполка і Святаполка дае падставу думаць пра з’яўленне тураўскай княжацкай дынастыі. У навуковай літаратуры, найперш у працах Пятра Лысенкі, Ізяслаў Яраславіч называецца пачынальнікам мясцовай княжацкай дынастыі. Як за сваю отчыну за тураўскі сталец змагаўся і сын Святаполка Ізяславіча — уладзімірскі князь Яраслаў Святаполчыч, але пацярпеў паражэнне ў барацьбе з вялікім князем кіеўскім Уладзімірам Манамахам.

Сувязі самога Ізяслава Яраславіча, а таксама яго нашчадкаў з Кіевам, Ноўгарадам і Валынню прымушаюць некаторых даследчыкаў сумнявацца, што да сярэдзіны ХІІ ст. можа ісці гаворка пра існаванне адасобленай тураўскай дынастыі. У гэты час тут правяць і прадстаўнікі іншых ліній Рурыкавічаў, у 1113—1157 гадах тураўскім князем не быў ніводзін нашчадак Ізяслава.

Разам з тым, у 1158 годзе праўнук Ізяслава — Юрый Яраславіч (сын Яраслава Святаполчыча) заняў тураўскі сталец без згоды вялікага князя кіеўскага Ізяслава Давыдавіча і, відавочна, абгрунтоўваў сваё права на гэта прыналежнасцю да роду Ізяславічаў. Ён двойчы вытрымаў аблогу Турава войскамі вялікага князя кіеўскага, і надалей у Тураўскай зямлі княжылі толькі нашчадкі Юрыя. Пасля смерці Юрыя Яраславіча Тураўскае княства падзялілася на воласці, у якіх пачалі княжыць нашчадкі Юрыя. Усё гэта сведчыць пра наяўнасць Тураўскай княжацкай дынастыі.

Прадстаўнікі дынастыі
---------------------

### Князі тураўскія

* Ізяслаў Яраславіч
* Святаслаў Яраславіч
* Усевалад Яраславіч
* Яраполк Ізяславіч
* Святаполк Ізяславіч
* Юрый Яраславіч
* ? Святаполк Юр’евіч
* 

### Князі пінскія

* ? Яраслаў Юр’евіч
* ? Яраполк Юр’евіч
* Уладзімір (зг. 1204, 1229)
* Расціслаў (зг. 1228)
* Міхаіл (зг. 1247)
* Фёдар (зг. 1262)
* Юрый Уладзіміравіч (зг. 1262)
* Дзямід Уладзіміравіч (зг. 1262)

Нашчадкі
--------

Магчыма, нашчадкі Ізяславічаў Тураўскіх — князі Астрожскія і Святаполк-Чацвярцінскія.

Заўвагі
-------

1. ↑  Напр.: Лысенко, П. Ф. Древний Туров. — Минск, 2004. — С. 174—175.  (руск.)

Літаратура
----------

* Войтович, Л. В. Княжа доба на Русі: портрети еліти. — Біла Церква: Вид. О. В. Пшонківський, 2006.  (укр.)
* Ермаловіч, М. Старажытная Беларусь: Полацкі і новагародскі перыяды. — Мн.: Маст. літ-ра, 1990.
* Лысенко, П. Ф. Древний Туров. — Мн.: Белор. наука, 2004.  (руск.)
**О́неатэ** (англ.: Oneota) — археалагічная культура на паўночным усходзе ЗША. Займала вобласць на паўднёвы захад ад Вялікіх азёр і вярхоўяў Місісіпі ў IX — XVII стст. н. э.

Паходжанне
----------

Назва культуры паходзіць ад ракі Онеатэ ў Аяве, дзе ў самым пачатку XX ст. была выяўлена кераміка ў форме шарападобных гліняных пасудзін.

Існуюць 2 супрацьлеглыя думкі аб заснавальніках археалагічнай культуры. Прыхільнікі першай прытрымліваюцца ідэі, што яны мігрыравалі з Кэхокіі, паколькі ўжывалі падобныя на кэхокійскія сімвалы. Прыхільнікі другой лічаць, што Онеатэ — вынік трансфармацыі паляўнічых плямёнаў ляснога перыяду. Звычайна носьбітаў Онеатэ атаясняюць з сіўанскімі народамі, у тым ліку аява і хо-чанк.

Асаблівасці
-----------

Археалагічная культура Онеатэ была першасна вылучана дзякуючы знаходкам шарападобных керамічных пасудзін з тоўстымі сценкамі і геаметрычнымі ўзорамі ў форме выцягнутых ліній на гарлачах. Выяўлены шматлікія касцяныя прылады — скрэблы, сярпы, лёзы матык і інш. Апрацоўвалі камень і ракавіны. Носьбіты Онеатэ ў роўнай ступені абапіраліся на такія заняткі, як ручное земляробства, паляванне і збіральніцтва. Вырошчвалі кукурузу, фасолю, кабачкі і іншыя расліны. Паселішчы будавалі абапал рэк. Архітэктура ўключала авальныя вігвамы , шматсямейные доўгія хаты і могілкі на шырокіх тэрасах над рэкамі. У позніх паселішчах знаходзяць рэдкія прылады, вырабленыя еўрапейцамі.

Знікненне
---------

Онеатэ часцяком называюць найпазнейшай дагістарычай культурай Паўночнай Амерыкі, паколькі яна праіснавала да сярэдзіны XVII ст. Казаць аб яе поўным знікненні нельга, яна трансфармавалася ў культуры сучасных сіўанскіх народаў. У XVI — XVIII стст. яе носьбіты сутыкнуліся з наступам алганкінаў, іракезаў і чэрокі, што рухаліся з поўначы і ўсходу або пад ціскам еўрапейскіх перасяленцаў, або для пашырэння сваіх паляўнічых тэрыторый. У сваю чаргу, сіўанскія народы былі вымушаны мігрыраваць на поўдзень і на ўсход.

Спасылкі
--------

* Oneota - The Office of the State Archaeologist Архівавана 3 студзеня 2021.
* The Oneota Culture - Last Prehistoric Culture
**Палі** (дэванагары: संस्कृता वाक्, літаральна «радок») — індаеўрапейская літаратурная мова, распаўсюджаная ў Паўднёвай Азіі. На мове палі напісаны раннія будысцкія тэксты, а таксама некаторыя помнікі гістарычнай літаратуры.

Паходжанне
----------

Палі з'яўляецца класічным пракрытам. Адрозніваецца ад санскрыта часам паходжання, а таксама дыялектнай базай, лексічна і марфалагічна.

Узнікла ў 1 тысячагоддзі да н.э. у Заходняй Індыі. Некаторыя даследчыкі лічаць, што палі была шырока распаўсюджана ў дзяржаве Магадха і першапачаткова звалася мовай *магадха*. Найбольш раннія з вядомых тэкстаў з'явіліся ў кан. 1 тысячагоддзя да н.э. на востраве Шры-Ланка. Аднак яны спасылаліся на яшчэ больш ранейшыя помнікі. Шырокае распаўсюджанне набыла ў літаратуры ў сувязі з пашырэннем будызму ў якасці асноўнай рэлігіі.

Ужыванне
--------

Літаратура на палі традыцыйна падзяляецца на кананічную будысцкую і некананічную. Галоўны помнік кананічнай літаратуры — Трыпітака або *Палійскі канон*, у тым ліку Дхамапада. Да некананічнай літаратуры адносяць шматлікія каментарыі і хронікі.

У гаворцы палі не ўжываецца, але захоўваецца як пісьмовая мова. Аказала моцны ўплыў на станаўленне многіх сучасных літаратурных моў краін Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі. У нашыя дні вывучаецца ў рэлігійных будысцкіх навучальных установах.

Пісьменнасць
------------

Палі не мае сваёй асобнай пісьменнасці. Класічным лічыцца напісанне на дэванагары, але ў сучаснасці таксама ўжываюць і іншыя алфавіты, у тым ліку лацінку.

Спасылкі
--------

* Мова палі
* Практычная граматыка палі

| ⛭Індаарыйскія мовы |
| --- |
| Старажытнаіндыйскія мовы | 
* старажытнаіндыйская мова
	+ ведыйская мова
	+ санскрыт

 |
| Сярэднеіндыйскія мовы | пракрыты (палі) |
| Новаіндыйскія мовы | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Заходнія | 

|  |  |
| --- | --- |
| паўночная група | 
* сіндхі
* лахнда
* усходні панджабі

 |
| заходняя група | 
* гуджараці
* раджастхані

 |
| цэнтральная група | заходні хіндзі |

 |
| Усходнія | 

|  |  |
| --- | --- |
| усходняя група | 
* бенгальская мова
* асамская мова
* усходні хіндзі
* біхары
* одыя

 |
| паўднёвая група | маратхі |

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11963369m · GND: 4044406-5 · LCCN: sh85097195 · NDL: 00569055 · NKC: ph135843 |
**Тамбралінга** (санскр.: ताम्ब्रलिङ्ग; тайск.: ตามพรลิงค์, малайск.: Tambralinga) — старажытная дзяржава на Малайскім паўвостраве (X — XIV стст.).

Гісторыя
--------

Найбольш старажытны надпіс з назвай Тамбралінгі быў знойдзены ў Камбоджы. Ён адносіцца да канца XII ст. Даследчыкі атаясняюць яе з краінай *Дан-лю-мэй*, або *Дан-ма-лінь*, што ўзгадваецца ў кітайскіх дыпламатычных крыніцах канца X — XIII стст. На поўдні Тайланда знойдзны запіс пра валадароў дынастыі Падлмавамса, што кіравалі ў XIII ст. калі адбываўся росквіт Тамбралінгі.

Першапачаткова Тамбралінга з’яўлялася часткай болей моцнай імперыі Шрывіджая, аднак выконвала важную самастойную функцыю гандлёвых і культурных зносін паміж Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіямі. Да XIII ст. яе культура была моцна індыянізавана. Відавочна, галоўнай рэлігіяй быў індуізм, але да канца XIII ст. значны ўплыў набыў будызм.

У XI ст. валадары Тамбралінгі пацярпелі паражэнне ад Кхмерскай імперыі і нават маглі некаторы час падпарадкоўвацца ёй. У XIII ст. яны імкнуліся весці незалежную палітыку, аднак былі вымушаны выплочваць даніну і заключаць саюзы з дзяржавамі паўднёвай Індыі. У першай палове XIV ст. Тамбралінга была заваявана тайцамі.

Спасылкі
--------

* Tambarlinga and the Khmer Empire Архівавана 4 жніўня 2019.
* Wannasarn Noonsuk Archaeology And Cultural Geography Of Tambralinga In Peninsular Siam
* The history of Funan, Chenla, and Lin-yi
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Курган (значэнні).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Эйдэльман.

**Ілья Львовіч Курган** (сапр. **Эйдэльман**; 26 мая 1926, Барысаў, Барысаўская акруга — 21 жніўня 2019) — беларускі акцёр

, дыктар радыё, тэатральны педагог. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1968).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі тэатральны інстытут (1949) па спецыяльнасці «Акцёр драматычнага тэатра» (першы выпуск інстытута, курс Еўсцігнея Міровіча). З 1949 года — дыктар (да 1987 года) і артыст Нацыянальнай тэлерадыёкампаніі Беларусі. З 1959 года выкладаў у Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (з 1992 года — прафесар кафедры сцэнічнай мовы), з 1995 года — адначасова ў Беларускім універсітэце культуры.

Творчасць
---------

Мастацтва І. Л. Кургана выявілася ў радыёпастаноўках «Прымакі» Я. Купалы, «Паляўнічае шчасце» Э. Самуйлёнка, «Сцяг брыгады» А. Куляшова, «Незабыўныя дні» М. Лынькова, у шматсерыйным радыёспектаклі «Доктар Русель» У. Дзюбы. Сярод запісаў: на радыё — «Скіп’ёўскі лес» К. Чорнага (1995), «Пан Тадэвуш» А. Міцкевіча (1997), на грампласцінках — паэмы «Курган» Я. Купалы, «Новая зямля» і «Сымон-музыка» (урыўкі) Я. Коласа, «Мужнасць» і «Летні дзень» (урыўкі) П. Глебкі, «Дзесяты падмурак» П. Труса, вершы М. Багдановіча, П. Броўкі.

Зноскі
------

1. ↑  Памёр легендарны дыктар Ілля Курган // сайт «Наша Ніва» 21 жніўня 2019

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 46. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

Спасылкі
--------

* «Я Курган, про меня ещё Янка Купала писал». Легендарный диктор — про старость, культуру и шутки Архівавана 22 жніўня 2019. // TUT.BY 26 мая 2016
**Юрый Станіслававіч Тэртэль** (нар. 18 лістапада 1967, в. Прывалкі, Гродзенскі раён, Гродзенская вобласць, БССР) — беларускі ваенны, начальнік Дзяржаўнай інспекцыі аховы жывёльнага і расліннага свету пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (з 2018).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 18 лістапада 1967 года ў в. Прывалкі Гродзенскага раёна ў каталіцкай сям’і Станіслава Янавіча, які працаваў кінамеханікам, і Анастазіі Казіміраўны, якая працавала загадчыцай клуба. Старэйшы брат — Іван Станіслававіч Тэртэль (нар. 1966). Вучыўся ў сярэдняй школе ў Прывалках, потым — у Друскеніках.

Пасля тэрміновай службы ва Узброеных Сілах СССР стаў курсантам Бранскай спецыяльнай сярэдняй школы міліцыі Міністэрства ўнутраных спраў СССР і да 2002 года праходзіў службу ў органах унутраных спраў.

У 1996 годзе завочна скончыў Акадэмію Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь.

У 2002—2009 гадах праходзіў службу на розных пасадах у Асобнай службе актыўных мерапрыемстваў (АСАМ) Дзяржаўнага пагранічнага камітэта Рэспублікі Беларусь (вайсковая часць 1250). Са студзеня 2009 года па 7 чэрвеня 2018 года з’яўляўся камандзірам Асобнай службы актыўных мерапрыемстваў.

7 чэрвеня 2018 года прызначаны начальнікам Дзяржаўнай інспекцыі аховы жывёльнага і расліннага свету пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Узнагароды
----------

* Ордэн «За службу Радзіме» III-й ступені,
* медаль «За адзнаку ў ахове дзяржаўнай граніцы» (2010),
* медаль «За бездакорную службу» III ступені,
* медаль «За бездакорную службу» II ступені.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2 3 4  Лукашенко потребовал навести железный порядок в Госинспекции охраны животного и растительного мира
4. ↑  Лукашенко согласовал назначение нового начальника Госинспекции охраны животного и растительного мира
5. ↑  Указ Президента Республики Беларусь от 7 июня 2018 года № 230 «Об Ю. С. Тертеле»
6. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 29 ліпеня 2010 года № 394 «Аб узнагароджанні дзяржаўнымі ўзнагародамі Рэспублікі Беларусь»
**Лэнгстанскі ўніверсітэт** (англ.: Langston University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Лэнгстан у штаце Аклахома.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Гэта адзіны ў штаце Аклахома гістарычна "чорны" ўніверсітэт (пераважную большасць студэнтаў якога традыцыйна складаюць афраамерыканцы) і самы заходні гістарычна "чорны" ўніверсітэт у Злучаных Штатах. 

Вучэльня была заснавана ў 1897 годзе і была вядомая як Аклахомскі сельскагаспадарча-педагагічны ўніверсітэт для каляровых людзей. Універсітэт быў створаны на патрабаванне другога Закона Морыла ў 1890 годзе. Закон патрабаваў ад штатаў альбо прымаць афраамерыканцаў у наяўныя ВНУ, альбо ствараць для іх альтэрнатыўныя ВНУ. 

Універсітэт быў перайменаваны ў Лэнгстанскі ўніверсітэт ў 1941 годзе ў гонар Джона Мерсера Лэнгстана (1829—1897), піянера грамадзянскіх правоў, першага афраамерыканскага члена Кангрэса ЗША ад штата Вірджынія, заснавальніка юрыдычнага факультэта Говардаўскага ўніверсітэта і генеральнага консула ЗША на Гаіці.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Аклахома

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 0684 3891 · LCCN: n79029717 · Microsoft: 16473318 · VIAF: 128577213 |
**Банмо́** (бірм.: ဗန်းမော်) — горад у штаце Качын ў М’янме, знаходзіцца за 186 км на поўдзень ад сталіцы штата горада Мьічына. Размешчаны на рацэ Іравадзі, гэта бліжэйшы рачны порт да Кітайскай тэрыторыі. Насельніцтва складаецца пераважна з кітайцаў і шанаў, вышэй у гарах жывуць качыны.

Гісторыя
--------

Да 1935 года горад быў самым высокім рачным портам па рацэ Іравадзі, і да яго сыходзіліся караванныя дарогі з Індыі і іншых частак Бірмы для гандлю з Кітаем, па гэтых дарогах, у прыватнасці, у Кітай увозіўся нефрыт.

Падчас канфліктаў з Кітаем кітайцы некалькі разоў займалі горад. Замежнікам праезд да Банмо па дарогах забаронены, раз у тыдзень сюды лётае самалёт, а тры разы на тыдзень да Банмо ходзіць рачны цеплаход.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Бамо // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Канада.

**Канада** (саманазв. ಕನ್ನಡ) — дравідыйская мова, распаўсюджаная ў Паўднёвай і Цэнтральнай Індыі, галоўным чынам у штаце Карнатака. Родная мова народа канада. Адна з афіцыйных моў Індыі.

Гісторыя
--------

Лічыцца, што канада вылучылася з агульнай старажытнай дравідыйскай мовы ўжо ў 1 тысячагоддзі да н. э. але найстаражытнейшы твор «Раштракута» быў напісаны ўжо ў другой палове 1 тысячагоддзя н. э. Старажытная пісьмовая мова канада развівалася да XIII ст. На ёй былі напісаны многія помнікі джайнісцкай літаратуры.

У XIII — XVIII стст. развівалася так званая сярэднеканадская мова, на якой пісалася рэлігійная і свецкая паэзія, а таксама празаічныя творы.

Пасля заваявання тэрыторыі сучаснага штата Карнатака Вялікабрытаніяй развіццё мовы канада на некаторы час спынілася. У XIX ст. была распрацавана новаканадская мова на аснове арыгінальнай графікі і размоўных дыялектаў.

Дыялекты
--------

Вылучаецца 4 групы дыялектаў — паўднёвая, мангалорская, паўночны і паўночна-ўсходні. Існуюць дробныя гаворкі, характэрныя для прадстаўнікоў пэўных каст і сацыяльных слаёў.

Пісьменнасць
------------

Першае складовае пісьмо сфарміравалася на аснове старажытнаіндыйскай пісьменнасці *брахмі*. З развіццём літаратуры кожны знак пачаў атаясамляцца з пэўным гукам. Найчасцей карыстаюцца алфавітам з 49 знакаў, хаця на самай справе іх значна болей.

Спасылкі
--------

Вікіпедыя

Вікіпедыя мае **раздзел**, напісаны  

***ಕನ್ನಡ)   
мовай канада*** 


* Kannada (ಕನ್ನಡ)
* Spoken Kannada

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11963433w · LCCN: sh85071484 · Microsoft: 2778579358 · NDL: 00564843 · NKC: ph585326 |

| ⛭ Афіцыйныя мовы Індыі |
| --- |
| На федэральным узроўні | англійская **·** хіндзі |
| На ўзроўні штатаў | асамская **·** бенгальская **·** бода **·** догры **·** гуджараці **·** канада **·** кашміры **·** конкані **·** майтхілі **·** малаялам **·** маніпуры **·** маратхі **·** непалі **·** одыя **·** панджабі **·** санскрыт **·** санталі **·** сіндхі **·** тамільская **·** тэлугу **·** хіндзі **·** урду **·** раджастхані |
**Rapyd** — глабальная аплатная платформа, запушчаная ў 2016 годзе кампанія прадастаўляе лічбавыя плацяжы і выплаты і фінансавыя паслугі для вэб-сайтаў электроннай камерцыі, мабільных распрацоўшчыкаў праграм.

Кампанія мае офісы ў ЗША, Ізраілі, Нідэрланды і Сінгапуры. Па стане на студзень 2021 года, кампанія ацэньваецца ў $ 2,5 млрд і мае каля 270 супрацоўнікаў.

Агляд
-----

Rapyd быў заснаваны ў 2016 годзе, як E-кашалёк пад назвай CashDash, каб паменшыць зборы за міжнародныя вандроўцы здымаючы наяўныя грошы з банкаматаў за мяжой. Першы дадатак E-кашалька была запушчана ў 2017 годзе. Кампанія стала паслугай B2B у 2018 годзе і пачаў развіваць свае API, каб дазволіць іншым прадпрыемствам, каб атрымаць доступ да сваёй глабальнай сеткі ў абмен на зборы здзелкі, падобныя на AWS.

Кампанія пабудавала API, які дазваляе кліентам выкарыстоўваць фінансавыя паслугі, якія ахопліваюць плацяжы, збору сродкаў, фонд выплаты, замежнай валюты, выдачы карты, Ewallets, IBAN і віртуальныя рахункі IBAN выпускае і г.д.

Rapyd забяспечвае доступ да 900+ спосабаў аплаты ў больш за 100 краінах свету.

### Кіраўніцтва

Rapyd заснаваны трыма людзьмі — генеральным дырэктарам Арыкам Шцілманам, Аркадзем Карпманам і Омерам Прыелам.

### Інвестыцыі

Rapyd мае 16 інвестараў. Кампанія сабрала $ 470 млн у 4 раўндах фінансавання.

Фінансаванне
------------

У лютым 2019 года кампанія падняў 40 мільёнаў долараў ад General Catalyst and Stripe.

У кастрычніку 2019 года Rapyd сабраў 100 мільёнаў долараў з Oak HC / FT з Tiger Global, Coatue, General Catalyst, Stripe і іншымі.

У снежні 2019 года, дадатковыя 20 мільёнаў долараў былі ўкладзеныя партнёрамі Durable Capital.

13 студзеня 2021 года кампанія атрымала 300 мільёнаў долараў ад Coatue.

Партнёрства і паглынанне
------------------------

У кастрычніку 2019 года Rapyd стаў партнёрам з MasterCard.

У 2020 годзе, кампанія абвясціла аб партнёрстве з Visa.

У красавіку 2020 года 2020 Rapyd купіў пастаўшчык паслуг аплаты KORTA.

У красавіку 2020 Rapyd быў названы ў Fintech 250: Top Fintech кампаніі 2020.

У снежні 2020 года запуск быў названы сярод самых інавацыйных B2B стартапаў у рэйтынгу Retail Tech 100.

У красавіку 2021 года, Rapyd аб’яднаўся з Lano, яка дапамагае прадпрыемствам з кіраванні іх аддаленых каманд.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑
11. ↑   Архівавана 2 чэрвеня 2021.
12. ↑
13. ↑
14. ↑
15. ↑
16. ↑
17. ↑
18. ↑
19. ↑
20. ↑
21. ↑
22. ↑
23. ↑
24. ↑
25. ↑
26. ↑
27. ↑
28. ↑
29. ↑
30. ↑
31. ↑
32. ↑  Mastercard Launches Fintech Express in Asia Pacific (англ.). *newsroom.mastercard.com*. Праверана 5 красавіка 2023.
33. ↑
34. ↑
35. ↑
36. ↑
37. ↑
38. ↑
39. ↑
40. ↑
41. ↑
42. ↑
43. ↑

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* LinkedIn

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · LinkedIn · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
**Quick Time Events** (QTE) — элемент камп’ютарных гульняў. Звычайна QTE уяўляюць сабой дынамічныя сцэны, падчас якіх гулец павінен хутка выканаць якія-небудзь дзеянні (напрыклад хуткі націск пэўных клавіш або тузаніне джойсцікам у розныя бакі). Амаль ва ўсіх сітуацыях невыкананне QTE адмоўна адбіваецца на сюжэтнай лініі гульні (напрыклад, у «Dead Space», калі гулец не паспявае выконваць разнастайныя QTE, то кожны правал прыводзіць да смерці; у «Heavy Rain» правал у QTE прыводзіць да гібелі ключавых персанажаў). Піянерам у плане QTE можна назваць гульню Dragon's Lair.

Часта выкарыстоўваецца ў аркадах. Сістэма больш характэрная для гульнявых прыставак, чым для гульняў на персанальных камп’ютарах.

Да вартасцяў сістэмы QTE можна аднесці ўсплёскі адрэналіну падчас гэтых сцэн. Таксама калі належным чынам стварыць атмасферу страху (напрыклад у хорарах), раптоўнае QTE моцна палохае гульца. У асобных выпадках пры належнай атмасферы гульні ў яго можа паўстаць жаданне адчайна змагацца за жыццё героя.

Адной з першых гульняў, якія выкарыстоўваюць QTE была Time Gal (1985 год). QTE сістэма праславілася дзякуючы прыгодніцкім гульням Danger Girl, Shenmue, Dragon's Lair, Fahrenheit (Indigo Prophecy) і ў далейшым знайшла шырокае прымяненне ў такіх гульнях як: God of War, Tomb Raider, Resident Evil, Collapse, Grand Theft Auto: San Andreas (у міні гульнях), Saints Row 2 (міні-гульні), Dead Space, Heavy Rain, Метро 2033, ObsCure 2, Clive Barker's Jericho, Sonic Unleashed, Star Wars: The Force Unleashed, Вядзьмар 2: Забойцы каралёў, Battlefield 3, Jurassic Park: The Game, FarCry 3, Need For Speed: The Run, Remember Me, The Wolf Among Us, The Order: 1886, Until Dawn і іншых.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
**Дачыне́нне** — падмноства канечнай дэкартавай ступені *A**n* = *A* × *A* × ... × *A* пэўнага мноства *A*, г.зн. падмноства ўпарадкаваных *n*-ак (*a*1 , *a*2 , ... , *a*n) з элементаў мноства *A*.

Дачыненне {\displaystyle R\subseteq A^{n}} называецца ***n*-месцавым** (або *n*-арным) дачыненнем у мностве *A*.

Лік *n* называюць **рангам**, або **тыпам** дачынення *R*.

Запіс {\displaystyle R(a\_{1},a\_{2},\dots ,a\_{n})} азначае, што {\displaystyle (a\_{1},a\_{2},\dots ,a\_{n})\in R}.

Аднамесцавыя дачыненні называюцца **ўласці́васцямі**, двухмесцавыя — **біна́рнымі дачыне́ннямі**, а трохмесцавыя — **тэрна́рнымі**.

Мноства *A**n* называюць **універса́льным** (або **ўсеагу́льным**) дачыненнем рангу *n* у мностве *A*.

Пустое мноства {\displaystyle \varnothing } называецца **нуль-дачыненнем**.

Дыяганаль мноства *A**n*, г.зн. мноства {\displaystyle \Delta =\{(a,a,\dots ,a):a\in A\},} называецца **дачыненнем роўнасці** ў мностве.

(*n*+1)-месцавае дачыненне *F* у *A* называецца **функцыяна́льным**, калі для адвольных элементаў *a*1 , *a*2 , ... , *a*n, *a*, *b* мноства *A* з таго, што
{\displaystyle (a\_{1},a\_{2},\dots ,a\_{n},a)\in F} і {\displaystyle (a\_{1},a\_{2},\dots ,a\_{n},b)\in F}, вынікае роўнасць *a* = *b*.

Абагульненні
------------

Часам *n*-месцавае дачыненне азначаюць як падмноства дэкартава здабытку *A*1 × *A*2 × ... × *A**n* , дзе мноствы *A*1, *A*2, ... *A**n* , увогуле кажучы, розныя.

Такое абагульненне асабліва карысна пры тэарэтычным апісанні баз даных.

Гл. таксама
-----------

* Бінарнае дачыненне
* Дачыненне парадку
* Дачыненне эквівалентнасці
* Адпаведнасць

Зноскі
------

1. ↑  
Матэматычная энцыклапедыя / Гал. рэд. В.Бернік. — Мінск: Тэхналогія, 2001.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4177675-6 · Microsoft: 94805959, 193193638 |
**Сістэма перадачы фінансавых паведамленняў** (**СПФП**) Банка Расіі — расійская міжбанкаўская сістэма перадачы фінансавай інфармацыі і здзяйснення плацяжоў, якая функцыянуе на базе інфармацыйна-тэлекамунікацыйнай сістэмы мегарэгулятара. Па стане на сярэдзіну 2018 года карыстальнікамі СПФС з’яўляліся больш за 400 арганізацый — у асноўным, расійскіх банкаў (прадстаўлены амаль усе рэгіёны Расіі). Такім чынам, колькасць расійскіх карыстальнікаў СПФС перавысіла колькасць расійскіх удзельнікаў SWIFT.

Гісторыя
--------

Па стане на 9 снежня 2021 года да СПФП падключыліся ўсе банкі Беларусі. Акрамя таго, да сістэмы ўжо падключыліся 38 удзельнікаў з дзевяці краін, у тым ліку банкі Турцыі, Францыі, Японіі, Швецыі, Кубы і Таджыкістана.

Асаблівасці
-----------

СПФП рэалізуе функцыю Банка Расіі па арганізацыі аказання паслуг па перадачы фінансавых паведамленняў, у тым ліку:

* перадача паведамленняў фармату SWIFT;
* перадача паведамленняў ва ўласных фарматах карыстальнікаў;
* кантроль фінансавых паведамленняў фармату SWIFT;
* магчымасць вызначэння ўдзельнікам СПФС спісу сваіх контрагентаў і тыпаў фінансавых паведамленняў, якія прымаюцца ад іх.

Зноскі
------

1. ↑  Белорусские банки подготовились к отключению от SWIFT
**Карыйская мова** — старажытная вымерлая анаталійская мова, распаўсюджаная ў канцы 2 - 1 тысячагоддзях да н. э. на паўднёвым захадзе Малой Азіі і бліжэйшых астравах Эгейскага мора. Родная мова карыйцаў.

Гісторыя
--------

Зафіксавана ў пісьмовым выглядзе з VII ст. да н. э. аднак паводле археалагічных крыніц яе носьбіты-карыйцы з'явіліся на захадзе Малой Азіі ўжо ў 2 тысячагоддзі да н. э. Старажытныя грэкі называлі яе варварскай. Выйшла са звароту да канца 1 тысячагоддзя да н. э. у выніку элінізацыі насельніцтва Карыі.

Пісьмовасць
-----------

У першай палове 1 тысячагоддзя да н. э. узнікла карыйская літарная пісьмовасць на аснове фінікійскага алфавіта. Акрамя таго, вядомы надпісы на карыйскай мове літарамі грэчаскага алфавіта.

Спасылкі
--------

* The Carians and their language
* omniglot.com

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119810013 · GND: 4163329-5 · LCCN: sh94000809 |
*Вылячэнне паралізаванага ў Капернауме*, Джэймс Цісо, канец 19ст.
**Вылячэнне паралізаванага ў Капернауме** — падзея новазапаветняга апавядання, адзін з цудаў Ісуса Хрыста.

Біблейскае апавяданне
---------------------

Эпізод запісаны ў Евангеллях ад Матфея (9:1-8), Марка (2:1-12) і Лукі (5:17-26).

Паводле Евангелляў, калі Ісус увайшоў у Капернаум, людзі пачулі, што Ён увайшоў у дом аднаго з жыхароў. Яны сабраліся ў такой вялікай колькасці, што не было месца, нават за дзвярыма, і Ён прапаведаваў ім слова.

У гэты час прыйшлі чатыры чалавека і неслі да Ісуса паралізаванага чалавека. Паколькі яны не маглі ўвайсці ў дом з-за натоўпу, яны зрабілі адтуліну ў даху дома, дзе знаходзіўся Ісус, і праз яе апусцілі цыноўку з хворым чалавекам. Тады Ісус, бачачы іх веру, сказаў паралізаванаму: «Сынок, даруюцца табе грахі твае».

У гэты час фарысеі і настаўнікі закону началі пра сябе гаварыць: "Што такое Ён кажа, Ён блюзнерыць: ніхто не можа дараваць чалавеку грахі, акрамя Бога". На гэта Ісус сказаў: "што лягчэй сказаць: «даруюцца табе грахі твае», альбо сказаць: «устань і хадзі»? але каб вы ведалі, што Сын Чалавечы мае ўладу на зямлі дараваць грахі", - і таму Ён звярнуўся на нямоглага: "устань, вазьмі пасцель тваю і ідзі ў дом твой." Хворы чалавек адразу ж усім на дзіўленне ўстаў і, славячы Бога, пайшоў у свой дом.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Вылячэнне паралізаванага ў Капернауме на Вікісховішчы |

У гэтым урыўку паказваецца не толькі каштоўнасць веры для ацалення, але і тое, што часам неабходна з надзеяй пераадольваць цяжкасці. Ісус паўстае не як цудадзейны лекар, але як Божы Сын, які мае права дараваць грахі. Дараванне ж грахоў мае ж не меншую каштоўнасць, чым ацаленне.

| ⛭Цуды Ісуса Хрыста |
| --- |
| Вылячэнне | 
* Жанчына з крывацячэннем
* Сляпы ў Віфсаідзе
* Сляпы ад нараджэння
* Сляпы Вартымей
* Два сляпыя ў Галілеі
* Слуга цэнтурыёна
* Пракажоны
* Дзесяць пракажоных
* Глуханямы з Дзесяціграддзя
* Хворы на вадзянку
* Жыхары Генісарэта
* Згорбленая жанчына
* Цешча Пятра
* Паралізаваны ў Віфездзе
* Паралізаваны ў Капернауме
* Сын царадворца
* Служка з адсечаным вухам
* Мужчына з завялай рукой

 |  |
| Выгнанне бесаў | 
* Сляпы і нямы
* Хлопчык
* Дачка хананіянкі
* Мужчына ў сінагозе Капернаума
* Герасінскі беснаваты
* Нямы
* На заходзе сонца

 |
| Уваскрэсенне памерлых | 
* Сын удавы з Наіна
* Дачка Іяіра
* Лазар

 |
| Кантроль над прыродай | 
* Лоў рыбы
* Манета ў роце рыбы
* Насычэнне мноства людзей
* Праклён смакоўніцы
* Вяселле ў Кане
* Суцяшэнне шторму
* Праабражэнне Ісуса
* Хаджэнне па вадзе

 |