**Орлам** (афр.: Orlam, Orlammers, Oorlam, Orlaam, ранейшая саманазва *ǃGû-ǃgôun*) — група еўрапейска-афрыканскіх крэолаў у Паўднёвай Афрыцы. Жывуць пераважна ў ПАР і Намібіі. У ПАР вылучаюцца як моўная група, якая размаўляе на асабістым дыялекце афрыкаанс, агульнай колькасцю 40 тысяч чалавек. У Намібіі звычайна далучаюцца да нама або нават герэра.

Гісторыя
--------

Орлам паходзяць ад гатэнтотаў, што ў XVII ст. насялялі раён мыса Добрай Надзеі. Пасля заснавання Кейптаўна яны шчыльна кантактавалі з галандцамі, перанялі ў іх конегадоўлю, карыстанне агнястрэльнай зброяй, крытымі вазамі, еўрапейскай вопраткай і г. д. У XVIII ст. орлам склалі самастойную сацыяльную групу крэолаў Капскай калоніі, якая захоўвала адасобленасць ад каланіяльнага грамадства. Лічыцца, што іх назва паходзіць ад тагачаснага галандскага слова *o'erlands* («тубыльцы») або ад малайскага *Orang lama* («чалавек вопыту»). Орлам падзяляліся на некалькі супольнасцей на чале абраных капітанаў. Паміж супольнасцямі захоўваліся шчыльныя сваяцкія і ваенныя сувязі.

З канца XVIII ст. орлам пачалі паступова перасяляцца да Аранжавай ракі, дзе ўступалі ва ўзброеныя сутычкі з нама, сан, а потым і з еўрапейскімі фермерамі. Часцяком іх шэрагі папаўняліся прадстаўнікамі іншых плямён і бежанцамі з Капскай калоніі. У 1796 г. супольнасць афрыканераў была вымушана перасяліцца на поўнач ад Аранжавай з-за канфлікту з каланіяльнымі ўладамі. У XIX ст. услед за імі перасяліліся яшчэ 4 супольнасці. 

Супольнасць афрыканераў на чале капітанаў Ягера (1795 — 1823 гг.) і Ёнкера (1823 — 1861 гг.) стварыла на тэрыторыі Намібіі дзяржаўнае ўтварэнне, якое пры падтрымцы хрысціянскіх місіянераў у саюзе з нама, вяло несупынныя войны супраць герэра. Дзякуючы сучаснай агнястрэльнай зброе орлам доўгі час мелі значную перавагу. Аднак у 1850 г. нама выйшлі з саюзу з афрыканерамі. Еўрапейскія гандляры, напужаныя жорсткасцю капітана Ёнкера, падтрымалі бок герэра. 15 чэрвеня 1863 г. Махарэра, правадыр герэра, нанёс цяжкую паразу войску афрыканераў, а іх капітан Хрысціян загінуў у бітве. Яго брат, апошні капітан Ян Ёнкер, быў вымушаны заключыць мір з герэра ў 1870 г. Аднак праз 10 гадоў канфлікт успыхнуў зноў. У 1889 г. Ян Ёнкер быў забіты сваім сынам. Да канца XIX ст. супольнасць афрыканераў распалася. 

Першынство сярод орлам перайшло да супольнасці вітбуй, якая ў 1894 г. падпарадкавалася каланіяльнай нямецкай адміністрацыі. У 1904 г. орлам былі ўцягнуты нямецкімі ўладамі ў задушэнне паўстання герэра. Але Хендрык, капітан вітбуй, уражаны жорсткасцю нямецкіх салдат, перайшоў на бок паўстанцаў. У 1905 г. ён быў смяротна паранены ў баі. Многія вітбуй трапілі ў нямецкія канцлагеры, дзе загінулі. Пасля смерці капітана супольнасць распалася. У 1990 г. Хендрык Вітбуй быў абвешчаны нацыянальным героем Намібіі. Пасля 1907 г. значная частка орлам зноў перасялілася ў Паўднёва-Афрыканскі Саюз або далучылася да нама.

Супольнасці
-----------

* Афрыканеры (афр.: Afrikaner, *ǀAixaǀain*)
* Берсеба (афр.: Berseba, *ǀHaiǀkhauan*)
* Бетані (афр.: Bethanië, *ǃAman*)
* Вітбуй (афр.: Witbooi, *ǀKhobesin*)
* Ваальграс (афр.: Vaalgras, *ǁKaras*)
* Ламберт (афр.: Lambert, *Kaiǀkhauan*)
* Хаўэс (афр.: Khauas, *Kaiǀkhauan*)

Зноскі
------

1. ↑  Language: Oorlams

Літаратура
----------

* *Dedering, T.* Hate the Old and Follow the New: Khoekhoe and Missionaries in Early Nineteenth-century Namibia. — Stuttgart: Franz Steiner Verlag, 1997. — ISBN 3-515-06872-4.

Спасылкі
--------

* Nama and Oorlam
* Orlaam and Baster — History of Namibia
* Villains wore hats
* Orlam tribe pays tribute to heroes