**Атака пясярэдніка**, атака **«чалавек пасярэдзіне»**, **MITM-атака** (англ.: Man in the middle) — тэрмін у крыптаграфіі, які пазначае сітуацыю, калі крыптааналітык (атакуючы) здольны чытаць і змяняць па сваёй волі паведамленні, якімі абменьваюцца карэспандэнты, прычым аніводны з іх не можа здагадацца аб яго прысутнасці ў канале.

Метад кампраметацыі каналу сувязі, пры якім узломшчык, далучыўшыся да каналу паміж контрагентамі, ажыццяўляе ўмяшальніцтва ў пратакол перадачы, выдаляючы ці скажаючы інфармацыю.

Прынцып атакі
-------------

Атака звычайна пачынаецца з праслухоўвання канала сувязі і заканчваецца тым, што крыптааналітык спрабуе падмяніць перахопленае паведамленне, здабыць з яго карысную інфармацыю, перанакіраваць яго на які-небудзь вонкавы рэсурс.

Напрыклад, аб'ект A плануе перадаць аб'екту B нейкую інфармацыю. Аб'ект C валодае ведамі аб структуры і ўласцівасцях ужыванага метаду перадачы звестак, а таксама аб факце планаванай перадачы інфармацыі, якую С плануе перахапіць. Дзеля здзяйснення атакі С «называецца» аб'екту А як В, а аб'екту В — як А. Аб'ект А памылкова мяркуе, што ён перадае інфармацыю да В, дасылаючы яе аб'екту С. Аб'ект С, атрымаўшы інфармацыю і выканаўшы з ёй нейкія дзеянні (напрыклад, скапіраваўшы ці мадыфікаваўшы ў сваіх мэтах) перасылае інфармацыю атрымальніку — В; аб'ект В у сваю чаргу лічыць, што інфармацыя была атрымана ім наўпрост ад А.

### Прыклад атакі

Атака «чалавек пасярэдзіне».
Мяркуем, што Аліса хоча перадаць Бобу нейкую інфармацыю. Мэлары жадае перахапіць паведамленне і, магчыма, змяніць яго так, каб Боб атрымаю мадыфікаваную інфармацыю.

Мэлары пачынае сваю атаку з таго, што ўсталёўвае злучэнне з Бобам і Алісай, пры гэтым яны не могуць здагадацца пра тое, што нехта трэці прысутнічае ў іх канале сувязі. Усе паведамленні, якія пасылаюць Боб і Аліса, прыходзяць да Мэлары.

Аліса просіць у Боба яго адкрыты ключ. Мэлары называецца Алісе Бобам і дасылае ёй свой адкрыты ключ. Аліса, лічачы, што гэта ключ Боба, шыфруе ім паведамленне і дасылае яго Бобу. Мэлары атрымлівае паведамленне, расшыфроўвае, потым змяняе яго, калі патрэбна, шыфруе яго адкрытым ключом Боба і дасылае паведамленне Бобу. Боб атрымлівае паведамленне і думае, што яно прыйшло ад Алісы:

1. Аліса дасылае Бобу паведамленне, якое перахоплівае Мэлары:
Аліса «Прывітанне Боб, гэта Аліса. Дашлі мне свой адкрыты ключ» → Мэлары Боб
2. Мэлары перасылае паведамленне Бобу; Боб не можа здагадацца, што гэта паведамленне не ад Алісы:
Аліса Мэлары «Прывітанне Боб, гэта Аліса. Дашлі мне свой адкрыты ключ» → Боб
3. Боб высылае свой ключ:
Аліса Мэлары ← [ключ Боба] Боб
4. Мэлары замяняе ключ Боба сваім і перасылае паведамленне Алісе:
Аліса ← [ключ Мэлары] Мэлары Боб
5. Аліса шыфруе паведамленне ключом Мэлары, лічачы што гэта ключ Боба, і толькі ён можа расшыфраваць яго:
Аліса «Сустрэнемся на аўтобусным прыпынку!» [зашыфравана ключом Мэлары] → Мэлары Боб
6. Мэлары расшыфроўвае паведамленне, чытае яго, мадыфікуе яго, шыфруе ключом Боба і дасылае яго:
Аліса Мэлары «Чакай мяне каля ўвахода ў музей у 18:00!» [зашыфравана ключом Боба] → Боб
7. Боб лічыць, што гэта паведамленне Алісы.

Гэты прыклад дэманструе патрэбу ўжывання метадаў пацвярджэння таго, што абодва бакі ўжываюць правільныя адкрытыя ключы, то бок што ў карыстальніка А адкрыты ключ карыстальніка Б, а ў карыстальніка Б адкрыты ключ карыстальніка А. У адваротным выпадку канал можа быць уразлівы да атакі «чалавек пасярэдзіне».

Сцэнарыі атакі
--------------

### Абмен адкрытымі ключамі

Атакі «чалавек пасярэдзіне» з'яўляюцца пагрозай для сістэм, якія выконваюць фінансавыя аперацыі праз інтэрнэт — напрыклад, электронны бізнес, інтэрнэт-банкінг, плацежны шлюз. Выкарыстоўваючы гэты від атакі, зламыснік можа атрымаць доступ да ўліковага запісу карыстальніка і здзейсніць усялякія фінансавыя махінацыі.

У выпадку сістэмы з адкрытым ключом, крыптааналітык можа перахапіць паведамленні абмену адкрытымі ключамі паміж кліентам і серверам і змяніць іх, як у прыкладзе вышэй. Для таго, каб заставацца незаўважным, крыптааналітык павінен перахопліваць усе паведамленні паміж кліентам і серверам, шыфраваць і расшыфроўваць іх адпаведнымі ключамі. Такія дзеянні могуць падацца занадта складанымі для здзяйснення атакі, але яны з'яўляюцца сапраўднай пагрозай для ненадзейных сетак (напрыклад, інтэрнэт і бяздротавыя сеткі).

### Унёсак шкоднага коду

Унясенне коду праз атаку «чалавек пасярэдзіне» галоўным чынам ужываецца для захопу ўжо аўтарызаванага сеансу, выканання ўласных каманда на серверы да адпраўкі ілжывых адказаў кліенту.

Атака «чалавек пасярэдзіне» дазваляе крыптааналітыку устаўляць свой код у электронныя лісты, SQL выразы і вэб-старонкі (то бок дазваляе здзяйсняць SQL-ін'екцыі, HTML/script-інъекцыі ці XSS-атакі), і нават мадыфікаваць загружальныя карыстальнікам бінарныя файлы для таго, каб атрымаць доступ да ўліковага запісу карыстальніка ці змяніць паводзіны праграмы, сцягнутай карыстальнікам з інтэрнэту.

### Downgrade Attack

Тэрмінам «Downgrade Attack» завуць такую атаку, якой крыптааналітык вымушае карыстальніка выкарыстаць менш надзейныя функцыі, пратаколы, якія ўсё яшчэ падтрымліваюцца з-за адваротнай сумяшчальнасці. Такі від атакі можа быць здзейснены на пратаколах SSH, IPsec і PPTP.

#### SSH V1 замест SSH V2

Атакуючы можа спрабаваць змяніць параметры злучэння паміж серверам і кліентам пры ўстанаўленні злучэння паміж імі. Адпаведна дакладу,зробленаму на канферэнцыі Blackhat Conference Europe 2003, крыптааналітык можа «прымусіць» кліента пачаць сесію SSH1 замест SSH2 змяніўшы нумар версіі «1.99» для SSH сесіі на «1.51», што значыць ужыванне SSH V1. Пратакол SSH-1 мае ўразлівасці, якімі можа скарыстацца крыптааналітык.

#### IPsec

Пры такім сцэнарыі атакі крыптааналітык уводзіць сваю ахвяру ў падман, прымушаючы яе думаць, што IPsec сеанс не можа пачацца на іншым канцы (серверы). Гэта прыводзіць да таго, што паведамленні будуць перадавацца ў яўным выглядзе, калі хост-машына працуе ў rollback рэжыме.

#### PPTP

На этапе узгаднення параметраў PPTP сеансу атакуючы можа прымусіць ахвяру ўжыць менш надзейную PAP аўтэнтыфікацыю, MSCHAP V1 (гэта значыць «адкаціцца» з MSCHAP V2 да версіі 1), альбо не ўжываць шыфраванне ўвогуле.

Атакуючы можа змусіць сваю ахвяру паўтарыць этап узгаднення параметраў PPTP сеансу (даслаць Terminate-Ack-пакет), скрасці пароль з існучага тунэля і паўтарыць атаку.

### Публічныя сродкі камунікацыі без абароны даставернасці, канфідэнцыйнасці, даступнасці і цэльнасці інфармацыі

Найбольш распаўсюджаныя сродкі камунікацый гэтай групы - гэта сацыяльная сетка, публічны сэрвіс электроннай пошты і сістэма імгненнага абмену паведамленнямі. Уладальнік рэсурсу, які забяспечвае сэрвіс камунікацый, мае поўны кантроль над інфармацыяй, якой абменьваюцца карэспандэнты і, па сваім жаданні, у любы момант часу бесперашкодна можа здзейсніць атаку.

У адрозненні ад папярэдніх сцэнарыяў, заснаваных на тэхнічных і тэхналагічных сродкаў камунікацый, у дадзеным выпадку атака аснавана на ментальных аспектах, а іменна на ўкараненні ў свядомасці карыстальнікаў канцэпцыі ігнаравання патрабаванняў інфармацыйнай бяспекі.

Ці ўратуе шыфраванне?
---------------------

Разгледзім выпадак стандартнай HTTP-транзакцыі. У гэтым выпадку зламыснік даволі лёгка можа разбіць сапраўднае TCP-злучэнне на два новыя: адно паміж сабой і кліентам, другое паміж сабой і серверам. Гэта даволі проста зрабіць, бо даволі рэдка злучэнне паміж кліентам і серверам прамое, і ў большасці выпадкаў яны звязаны праз некаторую колькасць прамежкавых сервераў. MITM-атаку можна здзейсніць на любым з гэтых сервераў.

Аднак у выпадку, калі кліент і сервер кантактуюць праз HTTPS — пратакол, які падтрымлівае шыфраванне — таксама можа быць здзейснена атака «чалавек пасярэдзіне». Пры такім тыпе злучэння ужываецца TLS альбо SSL для шыфравання запытаў, што здавалася б робіць канал абароненым ад сніфінгу і MITM-атак. Атакуючы можа для кожнага TCP-злучэння стварыць два незалежныя SSL-сеансы. Кліент усталёўвае SSL-злучэнне з атакуючым, той у сваю чаргу стварае злучэнне з серверам. Браўзер у такіх выпадках звычайна папярэджвае аб тым, што сертыфікат не падпісаны давераным цэнтрам сертыфікацыі, але шэраговы карыстальнік наўпрост ігнаруе дадзенае папярэджанне. Да таго ж у зламысніка можа апынуцца сертыфікат, падпісаны цэнтрам сертыфікацыі (напрыклад, такія сертыфікаты часам ужываюцца для DLP). Акрамя таго, існуе мноства атак на HTTPS. Такім чынам, HTTPS пратакол нельга лічыць абароненым ад MITM-атак у шэраговых карыстальнікаў.

Выяўленне MITM-атакі
--------------------

Для выяўлення атакі «чалавек пасярэдзіне» патрэбна прааналізаваць сеткавы трафік. Напрыклад, для дэтэктавання атакі на SSL варта звярнуць увагу на наступныя параметры:

* IP-адрас сервера
* DNS-сервер
* X.509-сертыфікат сервера
	+ Ці падпісаны сертыфікат самастойна?
	+ Ці падпісаны сертыфікат цэнтрам сертыфікацыі?
	+ Ці быў сертыфікат ануляваны?
	+ Ці быў зменены сертыфікат нядаўна?
	+ Ці атрымлівалі іншыя кліенты ў інтэрнэце такі ж сертыфікат?

Рэалізацыі MITM-атакі
---------------------

* dsniff — інструмент для SSH і SSL атак
* Cain Архівавана 16 мая 2019. — інструмент для здзяйснення атакі «чалавек пасярэдзіне». Мае графічны інтэрфейс. Падтрымлівае сніфінг і ARP-spoofing
* Ettercap — інструмент для здзяйснення атак у лакальнай сетцы
* Karma — ужывае атаку "злы двайнік" (Evil Twin) дзеля правядзення MITM-атак
* AirJack — праграма дэманструе заснаваныя на стандарце 802.11 MITM-атакі
* SSLStrip(недаступная спасылка) — інструмент для MITM-атакі на SSL
* SSLSniff(недаступная спасылка) — інструмент для MITM-атакі на SSL. Зыходна быў створаны дзеля выяўлення ўразлівасці ў ў Internet Explorer.
* Mallory — празрысты проксі-сервер, які здзяйсняе TCP- і UDP-MITM-атакі. Можа быць выкарыстаны таксама для атакі на пратаколы SSL, SSH і многія іншыя
* wsniff — інструмент для здзяйснення атак на 802.11 HTTP/HTTPS пратакол

Пералічаныя праграмы могуць быць выкарыстаны для здзяйснення атак «чалавек пасярэдзіне», а таксама для іх выяўлення і тэставання сістэмы на ўразлівасць.

Прыклад у літаратуры
--------------------

Добры літаратурны прыклад можна пабачыць у «Казцы аб цары Салтане» А. С. Пушкіна, дзе фігуруюць тры «чалавекі пасярэдзіне»: ткачыха, паварыха і Бабарыха. Менавіта яны падмяняюць лісты, адрасаваныя цару, і яго зваротную карэспандэнцыю.

Таксама атака пасрэдніка апісана ў рамане А. Дюма "Граф Монтэ-Крыста", дзе паведамленне, перадаванае праз аптычны тэлеграф, падмяняецца на адной з рэтрансляцыйных станцый.

Гл. таксама
-----------

* Aspidistra  (англ.) — брытанскі радыёперадатчык, ужываны падчас Другой сусветнай вайны дзеля «уварвання», варыянт MITM-атакі.
* Змова Бабінгтона  (англ.) — змова супраць Елізаветы I, падчас якой Уолсінгэм перахопліваў карэспандэнцыю.

### Іншыя атакі

* «Чалавек-у-браўзеры» (Man in the Browser) — від атакі, пры якой зламыснік атрымлівае магчымасць імгненна змяняць параметры транзакцыі, змяняць старонкі цалкам незаўважна для ахвяры.
* «Сустрэча пасярэдзіне» (Meet-in-the-middle attack) — крыптаграфічная атака, якая таксама, як і атака «дзён народзінаў», ужывае кампраміс паміж часам і памяццю.
* «Страта пасярэдзіне» (Miss in the middle attack) — эфектыўны метад так званага impossible differential cryptanalysis.
* Relay attack — варыянт MITM-атакі, заснаванай на перасылцы перахопленага паведамлення дапушчальнаму атрымальніку, але не таму, якому гэта паведамленне прызначалася.
* Rootkit — праграма, прызначаная для хавання слядоў прысутнасці зламысніка.
* ARP-spoofing
* Крыптасістэма з адкрытым ключом
* TCP hijacking

Зноскі
------

1. ↑  Крыптасістэма з адкрытым ключом
2. ↑  Techtarget Search Security Channel: Common injection attacks **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 18 лютага 2012. Праверана 11 мая 2014.
3. 1 2 3  Alberto Ornaghi, Marco Valleri, "Man In The Middle Attacks," BlackHat Conference Europe 2003 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 18 лютага 2012. Праверана 11 мая 2014.
4. 1 2  Alberto Ornaghi, Marco Valleri, "Man In The Middle Attacks Demos," BlackHat Conference Europe 2003 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 18 лютага 2012. Праверана 11 мая 2014.
5. ↑   Архівавана 30 кастрычніка 2014. "subordinate root ... This single certificate was issued for an internal corporate network customer and not to a 'government', 'ISP' or to 'law enforcement'. It was to be used within a private network within a data loss prevention (DLP) system."
6. ↑  ATTACKS ON SSL. A COMPREHENSIVE STUDY OF BEAST, CRIME, TIME, BREACH, LUCKY 13 & RC4 BIASES Архівавана 30 кастрычніка 2014. August 15, 2013
7. ↑  Network Forensic Analysis of SSL MITM Attacks **(нявызн.)**. *NETRESEC Network Security Blog*. Архівавана з першакрыніцы 18 лютага 2012. Праверана March 27, 2011.
8. ↑  *Goodin, Dan*. SSL spoof bug still haunts IE, Safari, Chrome; Thanks to Microsoft **(нявызн.)**. *The Register.co.uk* (1 кастрычніка 2009). Архівавана з першакрыніцы 18 лютага 2012. Праверана July 17, 2010.

Спасылкі
--------

* 
* Архівавана 4 мая 2009.
*