Англа-саксонская залатая спражка поясу са спляценнем стужкамі, Пахавальная ладдзя  (руск.) (бел. Сатан-Ху, VII стагоддзе
Дэталь складанага спляцення з Келскай кнігі.
У выяўленчым мастацтве **спляценне** — распаўсюджаны дэкаратыўны элемент ў сярэднявечным мастацтве. У спляценні лініі або часткі матываў паўтараюцца, заплятаюцца, завязваюцца вузламі  (руск.) (бел. ў складаныя геаметрычныя формы, часта для запаўнення прасторы. Спляценне часта сустракаецца ў мастацтве перыяду міграцый Паўночнай Еўропы, асабліва ў астраўным мастацтве  (укр.) (бел. Брытанскіх астравоў і паўночным мастацтве  (укр.) (бел. Ранняга Сярэдневякоўя  (укр.) (бел. і ў ісламскім мастацтве .

Гісторыя і прымяненне
---------------------

### Паходжанне

Спляценне і вярчальная сіметрыя: *Грыўня са скарбу з Фахада* Жалезнага веку, Музей Пантэведра, Галісія
Складаныя пераплеценыя і сплеценыя матывы можна ўбачыць у познім старажытнарымскім мастацтве ў многіх кутках Еўропы, у мазаічных падлогах і іншых формах мастацтва. Копцкія манускрыпты і тэкстыль V—VI стагоддзяў упрыгожаныя арнаментам з шырокіх стужак, вельмі падобнымі на самыя раннія ўзоры плеценых вузлоў, можна ўбачыць у манускрыптах астраўнога мастацтва  (укр.) (бел. Брытанскіх астравоў.

### Паўночная Еўропа

Спляценне з’яўляецца асноўнай рысай арнаменту «стылю II» звярынага стылю мастацтва перыяду міграцый і шырока прысутнічае ў Паўночнай Еўропе, а таксама быў прынесены лангабардамі ў Паўночную Італію. Як правіла, у гэтым стылі доўгія «стужкі» заканчваюцца галавой звера. Да 700 г. н.э. ён становіцца менш распаўсюджаным на большасці тэрыторыі Еўропы, аднак працягвае развівацца на Брытанскіх астравах і ў Скандынавіі, дзе яго можна ўбачыць у працах па метале, разьбе па дрэве, рунічных камянях, высокіх крыжах  (англ.) (бел. і ілюмінаваных манускрыптах, створаных паміж VII і XII стагоддзямі. Мастак Джордж Бэйн  (англ.) (бел. ахарактарызаваў спляценне ранняга перыяду астраўнога мастацтва, якое можна ўбачыць у Кнізе з Дарау і фрагменце Евангелля з Дарэмскага сабора, створаных у VII стагоддзі, як «раз’яднаныя і злучаныя» касічкі. Не мае аднаго меркавання, ці былі копцкія плеценыя матывы прама запазычаныя гіберна-шатландскімі  (руск.) (бел. манастырамі з усходняга Міжземнамор’я або праз ламбардскую Італію. Гісторык мастацтваў Д. Д. Суіні выказваецца за прамыя зносіны паміж скрыпторыямі раннехрысціянскай Ірландыі  (руск.) (бел. і копцкімі манастырамі Егіпта.

Для гэтага новага стылю былі характэрныя падоўжаныя звяры, пераплеценыя ў сіметрычныя фігуры, і ён можа быць датаваны сярэдзінай VII стагоддзя, калі прымаць датыроўкі узораў ў скарбе Сатан-Ху. Найбольш складаныя і насычаныя зоамарфічныя спляценні сустракаюцца ў мастацтве эпохі вікінгаў, а менавіта ва Урнескім стылі  (укр.) (бел. (паўстаў ў 1050 годзе), ззе вусікі лісцяных арнаментаў пераплятаюцца са стылізаванымі жывёламі.

Росквіт паўночнаеўрапейскага спляцення прыйшоўся на астраўное мастацтва  (укр.) (бел. Брытанскіх астравоў, дзе арнаменты ў звярыным стылі Паўночнай Еўропы аб’ядналіся з вузлапляценнем стужкамі і хрысціянскімі ўплывамі ў такіх працах як Келская кніга і Крыж Конга  (англ.) (бел.. Цэлыя дывановыя старонкі былі ілюмінаваныя абстрактнымі матывамі, уключаючы шырокае выкарыстанне спляцення, а каменныя высокія крыжы спалучалі панэлі са спляценнем з панэлямі з выявамі фігур. Спляценне астраўнога мастацтва скапіявалі ў кантынентальнай Еўропе, дастаткова набліжана ў франка-саксонскай школе VIII—XI сталеццяў і менш блізка ў іншых каралінгскіх школах ілюмінавання, дзе існавала традыцыя лісцяных дэкаратыўных арнаментаў. У раманскім мастацтве  (укр.) (бел. гэта стала звычайным, а спляценне ў цэлым — значна менш складаным. Аднак часам можна ўбачыць і звярыныя формы.

### Ісламскае мастацтва

У ісламскім арнаменце распаўсюджаныя матывы геаметрычных перапляценняў. Яны могуць лічыцца асаблівым відам арабескі. Элементы амеядскай архітэктуры  (англ.) (бел. напрыклад мазаіка падлогі, аконныя рашоткі, разьба і размалёўванне сцен, дэкаратыўная праца па метале VIII—X стагоддзяў, якія змяшчаюць элементы складаных спляценняў, распаўсюджаных у больш познім ісламскім мастацтве. Спляценне можна ўбачыць у куфійскай каліграфіі.

### Паўднёвая Еўропа

Спляценне і вузлы часта сустракаюцца ў візантыйскім мастацтве, працягваючы рымскае выкарыстанне, але яны мелі вялікага пашырэння. Адным з важкіх прыкладаў распаўсюджанага рэгіянальнага выкарыстання спляцення з’яўляецца спляценне з трох стужак  (англ.) (бел. якое можна назираць у ранне  (руск.) (бел.-сярэднявечнай Харватыі на каменных рэзьбах IX—XI сталеццяў.

Галерэя
-------

* Наплечные зашпількі з пераплеценымі схематычнымі жывёламі, пахавання Сатан-Ху, пачатак VII стагоддзя.Наплечные зашпількі з пераплеценымі схематычнымі жывёламі, пахавання Сатан-Ху, пачатак VII стагоддзя.
* Спляценне ранняга перыяду астраўнога мастацтва, старонкі Евангелля Дарэмскага сабора, сярэдзіна VII ст.Спляценне ранняга перыяду астраўнога мастацтва, старонкі Евангелля Дарэмскага сабора, сярэдзіна VII ст.
* Астраўное спляценне жывёл і вузлоў, Евангелле з Ліндзісфарна, пачатак VIII ст.Астраўное спляценне жывёл і вузлоў, Евангелле з Ліндзісфарна, пачатак VIII ст.
* Старонка з Кнігі Дзімы з простымі межамі ў стылі спляцення, VIII ст.Старонка з Кнігі Дзімы з простымі межамі ў стылі спляцення, VIII ст.
* Кіркядскі камень, Аберлема, Шотландыя, каля 800Кіркядскі камень, Аберлема, Шотландыя, каля 800
* Рунічны камень Ärentunar з пераплеценымі жывёламі, Апланд, ШвецыяРунічны камень Ärentunar з пераплеценымі жывёламі, Апланд, Швецыя
* Дэталь упрыгожанай буквіцы "T" з запаўненнем спляценнем стужкамі і матывам пераплеценых жывёл, Келская кніга, каля 800Дэталь упрыгожанай буквіцы "T" з запаўненнем спляценнем стужкамі і матывам пераплеценых жывёл, Келская кніга, каля 800
* Фрагмент англа-саксонскага крыжа IX стагоддзя, знойдзены ў манастыры Святога Освальда, ГлочэстэрФрагмент англа-саксонскага крыжа IX стагоддзя, знойдзены ў манастыры Святога Освальда, Глочэстэр
* Надпіс харвацкага караля Сцяпана Држыслава, канец X ст.Надпіс харвацкага караля Сцяпана Држыслава, канец X ст.
* Дывановая старонка з арабскага ілюмінаванага манускрыпту, XI ст.Дывановая старонка з арабскага ілюмінаванага манускрыпту, XI ст.
* Разьба на Крыжы Конга, ірландскім працэсійным крыжы, упрыгожаным элементамі астраўнога мастацтва і Урнескага стылю, пачатак XII ст.Разьба на Крыжы Конга, ірландскім працэсійным крыжы, упрыгожаным элементамі астраўнога мастацтва і Урнескага стылю, пачатак XII ст.
* Раманскае спляценне, лісцяны арнамент і вузлы, Францыя, каля 1175 - 1195Раманскае спляценне, лісцяны арнамент і вузлы, Францыя, каля 1175 - 1195
* Фоліа з манускрыпту Карану з пераплеценымі краямі, 1182Фоліа з манускрыпту Карану з пераплеценымі краямі, 1182
* Раманскае спляценне, буквіца, запоўненая фігурамі, Паўночная Англія, 1190-1200.Раманскае спляценне, буквіца, запоўненая фігурамі, Паўночная Англія, 1190-1200.

Зноскі
------

1. ↑  Mitchell et al. 1977, p. 59
2. ↑  Bain 1973, p. 29
3. ↑  Bishop 2001, p.270
4. ↑  Graham-Campbell 1980, pp. 150—151
5. ↑  Graham-Campbell 1980, p. 153

Спасылкі
--------

* Ілюстраваны артыкул Піцера Хуберта аб паходжанні скульптуры, упрыгожанай спляценнем. Архівавана 27 верасня 2007.  (англ.)
* Bain, George (1973). *Celtic Art: The Methods of Construction*. Dover Publications, Inc. Bain, George (1973). *Celtic Art: The Methods of Construction*. Dover Publications, Inc. ISBN 0-486-22923-8. .
* Bishop, Morris (2001). *The Middle Ages*. Mariner Books. Bishop, Morris (2001). *The Middle Ages*. Mariner Books. ISBN 0-618-05703-X. .
* Graham-Campbell, James (1980). *The Viking World*. Ticknor & Fields. Graham-Campbell, James (1980). *The Viking World*. Ticknor & Fields. ISBN 0-89919-005-7. .
* Mitchell, G. Frank, Peter Harbison, Liam de Paor, Maire de Paor, and Roger A. Stalley (1977). *Treasures of Irish Art, 1500 B.C. to 1500 A.D. : From the Collections of the National Museum of Ireland, Royal Irish Academy, & Trinity College, Dublin*. Metropolitan Museum of Art & Alfred A. Knopf, New York. Mitchell, G. Frank, Peter Harbison, Liam de Paor, Maire de Paor, and Roger A. Stalley (1977). *Treasures of Irish Art, 1500 B.C. to 1500 A.D. : From the Collections of the National Museum of Ireland, Royal Irish Academy, & Trinity College, Dublin*. Metropolitan Museum of Art & Alfred A. Knopf, New York. ISBN 0-394-42807-2. .

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Universalis |