**Заблу́даў** (польск.: Zabłudów) — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Беластоцкага павета Падляскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Заблудаў. Знаходзіцца на паўднёвы ўсход ад Беластока, на захадзе этнічнай тэрыторыі беларусаў.

Колькасць насельніцтва — 2,4 тыс. чал. (2005)

Гісторыя
--------

Гісторыя сённяшняга Заблудава пачынаецца перад 1483, калі кіеўскі ваявода Іван Хадкевіч атрымаў ад вялікага князя літоўскага вялікі абшар пушчаў паміж рэкамі Наравам і Супраслю. Мясціна гэтая размешчаная ў даліне рэчцы Рудні, якую раней звалі Мялецінкай. У 1483 адбылося нашэсце крымскага хана Гірэя на паўднёвыя землі Вялікага Княства Літоўскага і было яно трагічным для кіеўскага ваяводы. Ён быў узяты ў палоні і загінуў. Усё ж вялікі князь не забыліся пра сям'ю свайго заслужанага падданага. Кароль польскі і вялікі князь літоўскі Жыгімонт Стары пацвярджае наданні Хадкевічам і сыну ваяводы Івана — Аляксандру Хадкевічу даручае пасаду новагародскага ваяводы. Аляксандр Хадкевіч засноўвае горад на паўднёвым захадзе за Блудаўскай пушчай (адсюль назва) і ўзводзіць у ім свой палац.

У 1533 Заблудаў атрымлівае гарадскія правы.

У 1549 памірае Аляксандр Хадкевіч. Заблудаў пераходзіць у спадчыну яго сыну Рыгору Хадкевічу. Горад разрастаецца, наваколле яго заселенае. У 1563 тут паўстаюць царква і касцёл і пры іх школка для дзяцей. Прыбываюць у Заблудаў маскоўскія першадрукары Іван Фёдараў і Пётр Мсціславец. Тут яны прыступілі да працы. У сакавіку 1569 закончылі друкаваць «Евангелле Вучыцельнае». У Заблудаве быў надрукаваны яшчэ «Псалтыр з Часаслоўцам».

Гетман Рыгор Аляксандравіч Хадкевіч дажыў да канца сваіх дзён у Заблудаве. Яго воляй было, каб пасля смерці цела яго пакоілася ў катакомбах Дабравешчанскага сабора ў Супраслі. Так і сталася.

Згодна з умовамі Люблінскай уніі (1569) апынуўся ў складзе Каралеўства Польскага. З 1598 года і да пач. XIX ст. — ва ўладанні біржанска-дубінкаўскай галіны роду Радзівілаў, пры якіх ператварыўся ў значны асяродак Рэфармацыі. 7 красавіка 1654 года атрымаў герб *«у блакітным полі срэбны алень, паміж рагамі якога срэбны герб „Касцеша", на алені залатая гунька з чорным аднагаловым арлом»*. У 1659 годзе ўпершыню згадваецца Заблудаўскі Успенскі манастыр. У 2-й пал. XVII ст. пры манастыры дзейнічалі школа, бібліятэка і шпіталь.

Гісторыя ўпісала ў Заблудаў буйны на Падляшшы ў XVII ст. кальвінскі збор і школу пад апекай Хадкевічавага спадчынніка гетмана Януша Радзівіла. Шведскі патоп і звязаныя з ім ваенныя дзеянні знішчылі Заблудаў. Аб тых часах цяпер сведчаць адно магутныя дубы ў колішнім палацавым парку, зарослая чаротам сажалка і некалькі мураваных збудаванняў у мястэчку.

У 1695—1744 гадах горада знаходзілася ў складзе Нойбургскіх маёнткаў. З сяр. XVIII ст. Заблудаўскі манастыр пачаў занепадаць (скасаваны ў 1824 годзе).

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) апынуўся ў складзе Прусіі, з 1807 года — у складзе Расійскай імперыі; мястэчка Беластоцкага павета Гродзенскай губерні.

З 1921 года — у складзе Польскай Рэспублікі.

З лістапада 1939 года — у складзе БССР. У 1940—1941 і 1944 гадах — цэнтр Заблудаўскага раёна Беластоцкай вобласці БССР. У 1941—1944 гадах знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй.

16 жніўня 1945 года ўлады СССР перадалі Заблудаў Польскай Народнай Рэспубліцы. У 1965 годзе ў мястэчку адбыўся Заблудаўскі цуд.

Насельніцтва
------------

З XVI ст. у Заблудаве пачалі сяліцца яўрэі, якія пад канец XIX ст. складалі 60 % жыхароў мястэчка. Гэтую супольнасць ліквідавалі нацысты ў час нямецкай акупацыі (каля 1,4 тысяч чалаве вывезлі да лягэру смерці ў Трэблінцы ў 1942 годзе). Увогуле, у час вайны мястэчка знішчылі на 50 %; прыкладам, 24 чэрвеня 1941 года спалілі найбольш каштоўны здабытак Заблудава — вялікую драўляную сінагогу 1646 года.

Турыстычная інфармацыя
----------------------

Драўляная сінагога
### Славутасці

* Капліца могілкавая Св. Марыі Магдалены (2-я пал. XVIII ст.)
* Касцёл Свв. Апп. Пятра і Паўла (1805—1840)
* Могілкі яўрэйскія
* Могілкі старыя каталіцкія. Капліца Св. Роха (1850)
* Парк (2-я пал. XIX ст.)
* Царква Успення Прасв. Багародзіцы (1847—1855)

### Страчаная спадчына

* Сінагога (XVII ст.)
* Сядзіба (2-я пал. XIX ст.)

Галерэя
-------

* Царква Успення Прасв. БагародзіцыЦарква Успення Прасв. Багародзіцы
* Царква, інтэр'ерЦарква, інтэр'ер
* Касцёл Свв. Апп. Пятра і ПаўлаКасцёл Свв. Апп. Пятра і Паўла
* Капліца Св. РохаКапліца Св. Роха

Вядомыя асобы
-------------

* Грынь Івановіч — беларускі друкар і гравёр 16 ст.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 5 кастрычніка 2022.
2. ↑  Заблудаў // *Цітоў А.* Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5.
3. ↑  Заблудово // Заблудаў // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Літаратура
----------

* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.
* Заблудаў // *Цітоў А.* Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5.
* Zabłudów // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIV: Worowo — Żyżyn (польск.). — Warszawa, 1895. S. 190

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Заблудаў
* Заблудаў на Radzima.org

| ⛭Беластоцкі павет |
| --- |
| Гарады | 
* Васількаў
* Заблудаў
* Лапы
* Міхалова
* Супрасль
* Сураж
* Тыкоцін
* Хорашч
* Чарна Бяластоцка

 | Герб Беластоцкага павета |
| Вяскова-гарадскія гміны | 
* Васількаў
* Заблудаў
* Лапы
* Міхалова
* Супрасль
* Сураж
* Тыкоцін
* Хорашч
* Чарна Бяластоцка

 |
| Вясковыя гміны | 
* Грудак
* Дабжынева Дужэ
* Завады
* Пасвентнэ
* Тураснь Касцельна
* Юхновец Касцельны

 |

| ⛭Падляскае ваяводства |
| --- |
| Гарады на правах павета | Беласток *(цэнтр)* • Ломжа • Сувалкі |  |
| Паветы | Аўгустоўскі • Беластоцкі • Бельскі • Высокамазавецкі • Гайнаўскі • Граеўскі • Замброўскі • Кальнэнскі • Ламжынскі • Манецкі • Сакульскі • Семятыцкі • Сувальскі • Сэйнэнскі |
| Цэнтры паветаў | Аўгустаў • Бельск Падляскі • Высоке Мазавецке • Гайнаўка • Граева • Замбраў • Кольна • Монькі • Сакулка • Семятычы • Сэйны |
| Іншыя гарады | Браньск • Васількаў • Гонёндз • Дамброва Бяластоцка • Драгічын • Заблудаў • Кляшчэлі • Кнышын • Крынкі • Лапы • Ліпск • Міхалова • Новагрод • Райгруд • Ставіскі • Супрасль • Сураж • Сухаволя • Тыкоцін • Хорашч • Цехановец • Чарна Бяластоцка • Чыжаў • Шчучын • Шэпятова • Ядвабнэ |

| ⛭Беластоцкая вобласць БССР (1939—1944) |
| --- |
| Цэнтр вобласці | Беласток |
| Раёны | Аўгустоўскі • Беластоцкі • Бельскі • Бранскі • Ваўкавыскі • Граеўскі • Гродзенскі • Дамброўскі • Заблудаўскі • Замбраўскі • Кольнаўскі • Крынкаўскі • Лапскі • Ломжынскі • Монькаўскі / Кнышынскі • Парэцкі • Саколкаўскі • Сапоцкінскі • Скідзельскі • Свіслацкі • Снядоўскі • Цеханавецкі • Чыжаўскі • Ядвабнаўскі |
| Цэнтры раёнаў | Аўгустоў • Беласток • Бельск • Бранск • Ваўкавыск • Граева • Гродна • Дамброва • Заблудаў • Замбраў • Кольна • Крынкі • Лапы • Ломжа • Монькі / Кнышын • Парэчча • Саколка • Сапоцкін • Скідзель • Свіслач • Снядова • Цеханавец • Чыжаў • Ядвабна |