recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Цай Цзікунь** (кіт. спр. 蔡继琨, піньінь *Cài Jìkūn*; 25 верасня 1912 — 21 сакавіка 2004) — тайваньскі дырыжор, кампазітар і музычны педагог.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і з тайваньскага горада Чжанхуа, якая дала некалькі пакаленняў вучоных і адміністратараў, але ў канцы 1890-х гг. у сувязі з акупацыяй Тайваня Японіяй, перабралася ў кантынентальны Кітай і абгрунтавалася на землях Цюаньчжоускай управы. Скончыў Цзімэйскі ўніверсітэт ў Сямыне (1932), некаторы час кіраваў там жа ваенным аркестрам. Затым вучыўся ў Такійскай школе музыкі, вывучаючы кампазіцыю ў Масаа Акі і дырыжыраванне ў Сін'іці Судзукі  (руск.) (бел.; прыватным чынам браў урокі таксама ў дырыжора Ёзафа Разенштока  (руск.) (бел. які працаваў у Японіі. У 1936 годзе з сачыненнем для аркестра «Агні рыбацкіх лодак на рацэ Сюньцзян» выйграў у Токіа кампазітарскі конкурс, апярэдзіўшы многіх больш знакамітых удзельнікаў. У японскі перыяд эпізадычна выступаў як дырыжор з Японскім сімфанічным аркестрам  (руск.) (бел..

Вярнуўшыся ў Кітай у 1937 годзе, прыняў удзел у кітайска-японскай вайне як дырыжор ваеннага аркестра, напісаў шэраг песень патрыятычнага зместу. У 1940 годзе арганізаваў і ўзначаліў музычнае вучылішча правінцыі Фуцзянь. У тым жа годзе ажаніўся са спявачкай Е Бааі (1915—1974).

Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны губернатар правінцыі Фуцзянь Чэнь І заняў важныя адміністрацыйныя пасады на Тайвані, ён запрасіў Цай Цзікуня з сабой, прысвоіўшы яму званне генерал-маёра і даручыўшы стварэнне першага на Тайвані сімфанічнага аркестра; 1 снежня 1945 года пад кіраўніцтвам Цай Цзікуня быў заснаваны сімфанічны аркестр Тайваньскага гарнізоннага камандавання (цяпер Нацыянальны Тайваньскі сімфанічны аркестр). У склад калектыву ўваходзілі, акрамя ўласна аркестра, духавы аркестр і хор, у агульнай складанасці каля 200 музыкаў. Акрамя кіраўніцтва аркестрам Цай Цзікунь выкладаў у новаствораным аддзяленні музыкі настаўніцкага інстытута правінцыі Тайвань (цяпер Нацыянальны тайваньскі нармальны ўніверсітэт), а таксама заснаваў музычны часопіс, які выходзіў шэсць разоў на год.

З 1949 года шмат гадоў жыў і працаваў на Філіпінах як дыпламат. Выступаў як дырыжор з Манільскім канцэртным аркестрам.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Цай Цзікунь на сайце «Энцыклапедыя Тайваня»
**Сяргей Леанідавіч Мікель** (нар. 10 мая 1992, Слабада) — беларускі акцёр балету, балетмайстар-пастаноўшчык Беларускага дзяржаўнага музычнага тэатра. Выкладчык кафедры опернай падрыхтоўкі і харэаграфіі Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі.

Біяграфія
---------

Сяргей Мікель нарадзіўся ў в. Слабада, Мёрскага раёна ў сям’е рабочых. З дзяцінства вучыўся харэаграфіі ў Верхнядзвінскай школе мастацтваў.

З 2008 па 2012 навучаўся ў Віцебскім каледжы культуры і мастацтваў, спецыяльнасць «Харэаграфічнае мастацтва» (курс В. Б. Мацук);, у 2012—2017 студэнт Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі «Харэаграфічнае мастацтва. Рэжысура» (клас Народнага артыста СССР, прафесара В. М. Елізар’ева).

З 2017 года ў трупе Беларускага дзяржаўнага музычнага тэатра

### Сям’я

Бабуля Сяргея Мікеля — Антаніна Лявонцьеўна Тарарака спявала ў фальклорным гурце «Іставіца». Прадзядуля граў на скрыпцы, прабабуля — на балалайцы.

Пастаноўкі
----------

Аўтарскі вечар сучаснай харэаграфіі «Анатомія танца» (2016); балет «Вішнёвы сад» (2017); мюзікл «Лятучы карабель» (2017); балет «Тытанік» (2018); балет «Джэймс і Персік-велікан» (2019).

Узнагароды
----------

* Лаўрэат у намінацыі «Лепшая харэаграфічная мініяцюра» (XXV Міжнародны фестываль сучаснай харэаграфіі ў Віцебску)
* Стыпендыят Спецыяльнага фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы таленавітай моладзі
* Лаўрэат V Рэспубліканскага конкурсу «Нацыянальная тэатральная прэмія»
* Грамата Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь — за шматгадовую добрасумленную працу і значны ўклад у развіццё тэатральнага мастацтва

і іншыя

Зноскі
------

1. ↑  Сайт БДАМ(недаступная спасылка)
2. ↑  Мова танца — самая праўдзівая праява чалавека
3. ↑  Сяргея Мікеля сёння называюць другім Елізар’евым
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Цагляная вуліца.
**Вуліца Цагляная** (гістарычная назва: *вуліца Заходняя*) — вуліца на паўднёвай ускраіне Брэста. Узнікла ў 1958 годзе пасля далучэння да горада цяглянага завода № 22. Працягласць 840 м — ад Ковельскай шашы да чыгуначнага пераезда на лініі Брэст — Тамашоўка. Забудавана адна-, двух- і трохпавярховымі жылымі дамамі. На вуліцы, на тэрыторыі былога цаглянага завода ў 1948 годзе ўсталяваны абеліск у памяць рабочых, якіх расстралялі нацысты.

Літаратура
----------

* Брест : Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. – Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1987. – 408 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рогач.

**Сяргей Лазаравіч Рогач** (1891 — не раней за 1927) — беларускі дзеяч. Удзельнік Слуцкага Збройнага чыну.

Пад час Слуцкага паўстання камандаваў 2-й кампаніяй (ротай) Першага Слуцкага палка ў чыне падпаручніка.

Пасля паўстання ў сакавіку 1921 года прыбыў з салдатамі ў Дарагужскі лагер інтэрнаваных (Холмская губерня).

З-за ўзмоцненай агітацыі супраць выбараў у Віленскі Сойм у ночы з 19 на 20 студзеня 1922 года арыштаваны польскімі ўладамі ў ліку 33 беларускіх і літоўскіх актывістаў. Знаходзіўся ў вязніцы. Дзякуючы ціску Літвы ў лютым 1922 года перададзены літоўскаму боку. Пасля выдалення з Вільні спачатку жыў у Літве. У 1923 годзе навучаўся ў Празе на агранамічным факультэце Вышэйшай тэхнічнай школы.

У 1927 годзе з’ехаў у СССР. Далейшы лёс невядомы.
**Дом Баграціёна** — помнік сядзібнай архітэктуры пачатку XIX стагоддзя. Знаходзіцца на ўскраіне Ваўкавыска (сучасная вул. Баграціёна, 10).

Гісторыя
--------

Па легендзе тут у 1812 годзе месціўся штаб 2-й расійскай арміі, якой камандаваў П. І. Баграціён. Але ж, хутчэй за ўсё, будынак быў пабудаваны пазней — у сярэдзіне ХІХ стагоддзя.

У другой палове XIX ст. — гарадскі шпіталь, потым прытулак для састарэлых; у пачатку XX стагоддзя належаў прыватным уладальнікам.

Часткова разбураны ў перыяд Другой сусветнай вайны. З 1949 года ў будынку размешчаны Ваўкавыскі ваенна-гістарычны музей імя Пятра Іванавіча Баграціёна (заснаваны ў 1935 годзе як краязнаўчы, у Другую сусветную вайну разрабаваны, у 1948 годзе адноўлены).

Занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.

Архітэктура
-----------

Аднапавярховы прамавугольны ў плане драўляны будынак накрыты высокім вальмавым дахам. Цэнтральная частка з мезанінам вылучаная чатырохкалонным мураваным порцікам з выгнутым крывалінейным франтонам. Своеасаблівы порцік ўзбагачае пластычна сярэднюю частку дома, вылучаючы яго з суседняга шэрагу сядзібнай забудовы. Над уваходам у межах порціка — балкон, на які выходзяць памяшканні мезаніна.

Фасады атынкаваныя. Планіроўка анфіладная, у цэнтры — вестыбюль з лесвіцай.

Помнік П. І. Баграціёну
-----------------------

Перад уваходам у сядзібны дом знаходзіцца помнік П. І. Баграціёну працы З. Азгура. Усталяваны ў 1950 годзе.

Музей
-----

Асноўны артыкул: **Ваўкавыскі ваенна-гістарычны музей імя Пятра Іванавіча Баграціёна**
У сядзібе дзейнічае ваенна-гістарычны музей імя П. І. Баграціёна, які быў заснаваны ў 1935 годзе, але будынак былога сядзібнага дома быў перададзены музею рашэннем Ваўкавыскага райвыканкама ад 15 лютага 1949 года.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Дом Баграціёна на сайце Radzima.org
2. ↑  Дом Баграціёна на сайце Глобус Беларусі (руск.)

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Дом Баграціёна на сайце Radzima.org
* Дом Баграціёна на сайце Глобус Беларусі (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Стаянаў.

**Крум Стаянаў** (балг.: Крум Стоянов; нар. 1 жніўня 1991, Слівен) — балгарскі футбаліст, абаронца сафійскага ЦСКА 1948.

Клубная кар’ера
---------------

Дарослую кар’еру пачынаў у 2009 годзе ў клубе другога балгарскага дывізіёна «Чарнаморац» з Паморыя. У 2011 годзе перайшоў у «Чарнаморац» з Бургаса, у складзе якога 24 сакавіка 2012 года дэбютаваў у Групе А ў матчы з «Відзіма-Ракоўскі» (1:0). У 2014 годзе перайшоў у сафійскую «Славію», але не здолеў замацавацца ў аснове, у сезоне 2014/15 правёў толькі 10 матчаў у чэмпіянаце. У 2015 годзе стаў іграком «Лакаматыва» з Плоўдзіва, а ў 2016 годзе далучыўся да «Боцева», з якім выйграў Кубак і Суперкубак Балгарыі, гуляў у Лізе Еўропы.

У снежні 2017 года падпісаў кантракт з беларускім клубам «Дынама» з Мінска. Гуляў у складзе «Дынама» падчас перадсезоннай падрыхтоўкі, аднак у чэмпіянаце не з’яўляўся на полі, толькі тройчы згуляў за дубль. У чэрвені 2018 года па пагадненні бакоў пакінуў мінскі клуб і неўзабаве вярнуўся ў Балгарыю, стаўшы іграком клуба «Этар» з Вяліка-Тырнава.

У студзені 2020 года перайшоў у «Бярое», а летам 2021 годе перабраўся ў кырджалійскую «Арду». Аднак, згуляўшы за клуб у двух матчах чэмпіянату, у верасні таго ж года папоўніў склад сафійскага ЦСКА 1948.

Дасягненні
----------

* Балгарыя Уладальнік Кубка Балгарыі: 2017
* Балгарыя Уладальнік Суперкубка Балгарыі: 2017

Зноскі
------

1. ↑  Krum Stoyanov // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Krum Stoyanov // FBref.com<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56239490'></a>
3. ↑  Минское "Динамо" подписало болгарского защитника
4. ↑  Минское "Динамо" расторгло контракт с Крумом Стояновым

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballDatabase.eu · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Прэсбол · УЕФА |
**Цэнтр беларускай культуры. Музей Максіма Багдановіча** — музей і культурны цэнтр, адкрыты ў 1992 годзе ў Яраслаўлі (вул. Чайкоўскага, д. 21) у мемарыяльным доме класіка беларускай літаратуры М. А. Багдановіча. На сённяшні дзень гэта адзіны ў межах горада музей літаратурнага профілю.

Першапачатковай задачай музея было знаёмства жыхароў горада з творчай спадчынай беларускага паэта, які восем з няпоўных дваццаці шасці гадоў жыў у Яраслаўлі. Першымі наведвальнікамі музея сталі беларусы, якія пражываюць у Яраслаўскай вобласці. Яны пачалі збіраць пры музеі бібліятэку выданняў беларускіх аўтараў, відэатэку і фанатэку, прыносілі экспанаты для этнабытавой калекцыі.

У 1995 годзе музей афіцыйна атрымаў статус Цэнтра беларускай культуры, а ў 1998 годзе на базе музея ствараецца яраслаўская рэгіянальная грамадская арганізацыя руска-беларускай дружбы «Сяброўства» («Таварыства»).

Музей стаў рэгулярнай пляцоўкай для рэалізацыі праектаў Яраслаўскага рэгіянальнага аддзялення агульнарасійскай грамадскай арганізацыі «Асамблея народаў Расіі»: правядзенне круглых сталоў і канферэнцый да Дня славянскай пісьменнасці і культуры, правядзенне народных каляндарных святаў. Музей актыўна супрацоўнічае з этнакультурнымі арганізацыямі: Цэнтр адраджэння рускай культуры і традыцый «Петрапаўлаўская слабада», Украінскае культурна-асветніцкае таварыства «Просвіта», Рэгіянальнае культурна-асветніцкае таварыства «Дом польскі».

Спасылкі
--------

* Мемарыяльны Дом-музей М. Багдановіча Архівавана 5 лютага 2011.. Старонка на сайце Музея гісторыі горада Яраслаўля
* Цэнтр Беларускай культуры. Музей М. Багдановіча. Музеі Расіі
**Дом-крэпасць** — від жылога дома Новага часу ў Вялікім княстве Літоўскім. Для ВКЛ быў даволі рэдкай з'явай.

Вядомы ў ВКЛ з XVII стагоддзя. Меў выгляд кампактнай пабудовы з чатырма невялікімі нарожнымі вежачкамі абарончага і дэкаратыўнага прызначэння. Архітэктура збудаванняў гэтага тыпу склалася пад уплывам традыцыі французскіх данжонаў, якая прыйшла на землі ВКЛ і канкрэтна Беларусі разам з нямецкімі архітэктарамі ў XV і галандскімі ў XVI-XVII стагоддзях. 

Найлепшым прыкладам дома-крэпасці з'яўляецца гмах у Гаюцюнішках, збудаваны ў 1613 годзе галандскім архітэктарам П.Нонхартам. Чатыры дэкратыўныя нарожныя вежачкі мелі таксама палац Вітаўта ў Горнім замку ў Вільні і палац у Нясвіжскім замку Радзівілаў.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік. Мінск, 1993. ISBN 5-85700-078-5
**Міжнароднае брацтва кіроўцаў грузавікоў (IBT)** (англ.: International Brotherhood of Teamsters) — амерыканскі і канадскі прафсаюз, які аб’ядноўвае кіроўцаў як дзяржаўных, так і прыватных кампаній. Уваходзіць у нацыянальныя прафсаюзныя цэнтры Change to Win і Канадскі рабочы кангрэс. Таксама з’яўляецца членам такіх міжнародных прафсаюзных арганізацый як Міжнародная федэрацыя транспартных рабочых і Глабальны саюз IndustriALL.

Гісторыя
--------

Прафсаюз быў створаны ў 1903 годзе як структурнае падраздзяленне Амерыканскай федэрацыі працы. У 1957 годзе IBT было выключана з АФП-КВП.

Дзейнасць прафсаюза цесна звязана ў імем Джымі Хофы — прэзідэнта прафсаюза з 1957 па 1971 гады. Падчас прэзідэнцтва Хофы брацтва ўзмацніла сувязі з арганізаванай злачыннасцю. Мафія аказвала дапамогу прафсаюзу ў прэсінгу непажаданага бізнэсу, узамен сродкі прафсаюзнага пенсійнага фонду выкарыстоўваліся злачынцамі для развіцця нелегальнага ігральнага бізнэсу. Расследаваннем нелегальнай дзейнасці Міжнароднага брацтва кіроўцаў грузавікоў займаўся генеральны пракурор ЗША Роберт Кенэдзі.

У 1985 годзе прафсаюз зноў далучыўся да АФП-КВП, аднак зноў выйшаў з яго ў 2005 годзе.

Станам на 2018 год Міжнароднае брацтва кіроўцаў грузавікоў з’яўляецца адным з найбуйнейшых прафсаюзаў ЗША, які ўключае ў сябе каля 1,4 мільёна чальцоў.

Зноскі
------

1. ↑  *solidarnost.org*. «Крестный отец» Джимми Хоффа (руск.) (20 лютага 2018).
2. ↑  *Teamsters*. Statement of James P. Hoffa on the Teamsters' Disaffiliation from the AFL-CIO (англ.)(недаступная спасылка) (25 ліпеня 2005). Архівавана з першакрыніцы 8 сакавіка 2007. Праверана 16 снежня 2022.
3. ↑  Le routier américain, une icône en voie de disparition (фр.).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 9450 1017 · LCCN: n87890214 · VIAF: 139064556 |
**Рэалізм** — кірунак у літаратуры і мастацтве, які ставіць мэтай праўдзівае выяўленне рэчаіснасці ў яе тыповых рысах. Панаваў пасля эпохі рамантызму і папярэднічаў сімвалізму.

Рэалізм сцвярджае значэнне літаратуры як найважнейшага сродку пазнання чалавекам сябе і навакольнага свету, такім чынам імкнецца да раскрыцця сутнасці жыццёвых з’яў, да шырокага ахопу рэчаіснасці з яе супярэчнасцямі, прызнае права мастака адлюстроўваюць усе бакі жыцця без абмежавання тэм і сюжэтаў. Рэалізм паказвае ўзаемадзеянне чалавека з асяроддзем, уздзеянне грамадства і ўмоў на лёс асобных людзей, суполак, класаў, уплыў сацыяльных абставін на норавы і духоўны свет людзей, актыўную пераўтваральную ролю чалавека, вялікіх суполак і рухаў. Рэалістычна літаратура сцвярджае каштоўнасць маральных пошукаў, такім чынам адыгрывае вялікую сацыяльна-выхаваўчую ролю. Рэалізму ўласціва імкненне да разгляду рэчаіснасці ў развіцці; адлюстраванне не толькі традыцыйных форм быту, адносін, але і здольнасць знаходзіць і адлюстроўваць у вобразах узнікненне новых форм жыцця і сацыяльных адносін, новых тыпаў.

Рэалізм у беларускай літаратуры
-------------------------------

Асноўны артыкул: **Рэалізм у беларускай літаратуры**
Галоўныя прынцыпы рэалізму ўключаюць раскрыццё праўды характараў і праўды абставін, паказ тыповых карцін рэальнага жыцця, спасціжэнне глыбіні апускання ў рэчаіснасць, асвятлення чалавека ў свеце і ўнутранага свету ў самім чалавеку.

У аснову рэалізму ў мастацкай творчасці пакладзены прынцыпы адлюстравання аб’ектыўнага развіцця гісторыі і асобы, паказу шматбаковасці характару чалавека, раскрыцця складанасці яго псіхікі. Мастакі шукалі розныя тыпы свайго часу. Асаблівая заслуга ў сцвярджэнні прынцыпаў рэалізму ў беларускай літаратуры належыць народным пісьменнікам: Я. Коласу, Я. Купале, К. Чорнаму, М. Багдановічу, К. Крапіве, І. Мележу, Я. Брылю, В. Быкаву, І. Шамякіну, І. Навуменку, І. Чыгрынаву.

У першай палове ХХ ст. усталяваўся так званы сацыялістычны рэалізм, які перад творамі мастацтва (літаратурай, жывапісам, скульптурай, тэатрам, кіно, музыкай) ставіў задачы ўмацавання заваёў Кастрычніцкай рэвалюцыі. Аднак творы сацыялістычнага рэалізму не былі пазбаўлены ідэалізацыі, двайных стандартаў у паказе з’яў рэчаіснасці, калі жаданае выдавалася за рэальнае, існае, даўно ўсталяванае. У сучасным мастацтве поруч рэалістычных падыходаў развіваюцца таксама авангардысцкія і постмадэрнісцкія тэндэнцыі.

Літаратура
----------

* Краткая литератературная энциклопедия: в 9 т. / под общ. ред. А. А. Суркова. — М.: Сов. энцикл. 1972. — Т. 6. — 1039 с
* Беларуская літаратура / У. А. Навумовіч — Мінск.: Вышэйшая школа, 2013.
* Рэалі́зм // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 633. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4048680-1 · LCCN: sh85111770 · NKC: ph125041, ph125043 |
Тоўстая сіняя лінія — асноўны вадацёк, тонкая лінія — прыток
**Прыто́к** — вадацёк, які ўпадае ў больш буйны вадацёк.

Прыток звычайна адрозніваецца ад апошняга меншай даўжынёй і меншай воднасцю. Аднак існуюць і адваротныя прыклады: істотна больш водная рака Ака лічыцца прытокам ракі Волга; а далей прытокам Волгі лічыцца значна больш водная Кама; прытокам ракі Енісей лічыцца Ангара, якая ў месцы зліцця мае ўдвая большую воднасць і г.д. Таксама прыток звычайна адрозніваецца іншым напрамкам даліны.

Часам прытокамі называюць рэкі, якія ўпадаюць у азёры і іншыя ўнутраныя вадаёмы.

Прытокі падзяляюцца на правыя і левыя, якія ўпадаюць адпаведна з правага і левага берагоў.

Адрозніваюць прытокі розных парадкаў у залежнасці ад таго, упадаюць яны непасрэдна ў галоўную раку або ў яе прытокі. Прытокамі першага парадку называюцца рэкі, якія непасрэдна ўпадаюць ў галоўную раку, другога парадку - прытокі прытокаў першага парадку і г. д. Буйныя рачныя сістэмы ўключаюць да 20 парадкаў прытокаў. Таксама існуюць супрацьлеглыя падлікі парадку прытокаў: ад дробных да буйных.

Таксама **прытокам** называюць расход вады, які прыносіцца вадацёкамі ў возера, вадасховішча і іншыя водныя аб'екты.

Гл. таксама
-----------

* Рака
* Вусце

Літаратура
----------

* *Маккавеев Н. И.* Русло реки и эрозия в её бассейне — М. Изд-во АН СССР, 1955. — 346 с. (руск.)
* *Чеботарев А. И.* Гидрологический словарь — Л. Гидрометеоиздат, 1978. — 308 с. (руск.)
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4171370-9 · Microsoft: 16828302 |
**Вітшэвельская царква** (шведск.: Vittskövle kyrka) — царква ў мястэчку Вітшэўле, у камуне Крысціянстад на поўдні Швецыі.

Кірха была пабудавана ў 12 ці 13 стагоддзі. У 15 стагоддзі з паўночнага боку пабудавалі каплічку, прысвечаную Святой Ганне.

Стварэнне жывёл
У 15 стагоддзі былі зроблены скляпенні, а ў 1480-х яны былі ўпрыгожаны фрэскавым жывапісам з відарысамі сюжэтаў з Кнігі Быцця. Фрэскі былі рэстаўрыраваныя ў 20 стагоддзі. У алтары — выявы па сюжэту легенды аб святым Мікалаі. У капліцы святой Ганны знаходзяцца сімвалы чатырох евангелістаў і таксама гэтых святых: Святой Барбары, Святой Урсулы, Святой Гертруды і Святой Кацярыны.

Вежа пабудаваная ў 16 стагоддзі.

У 17 стагоддзі на паўднёвым баку пабудаваная могілкавая каплічка для сям'і Барнекаў.

Купель для хрышчэння паходзіць з Сярэднявечча.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вітшэвельская царква

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28563569'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4580425'></a>
Віфінія на карце 1903 г.
**Віфінія** (грэч. Βιθυνία, лац.: Bithynia) — старажытная гістарычная вобласць на паўночным захадзе Малой Азіі. Назва паходзіць ад фракійсіх народаў віфінаў і фінаў, якія перасяліліся на гэтую тэрыторыю ў першай палове 1 тысячагоддзя да н. э. 

Згодна антычным аўтарам Віфінія прылягала да Басфора, межавала з Пафлагоніяй на ўсходзе, Фракіяй і Мізіяй на захадзе, Фрыгіяй на поўдні. У старажытнасці ўваходзіла ў склад Лідыі, потым дзяржавы Ахеменідаў. У 298 - 74 гг. да н. э. вылучылася дзяржава Віфінія з цэнтрам у Нікамедыі. Апошні манарх, стомлены барацьбою з Мітрыдатам Еўпатарам, перадаў яе ў валоданне рымлянам, якія стварылі асобную правінцыю Віфінію.

Гл. таксама
-----------

* Гераклея Пантыйская

Зноскі
------

1. ↑  Страбон, Кніга XII, III:3

Літаратура
----------

* The Oxford Encyclopedia of Ancient Greece and Rome. / Ed. by Michael Gagarin, Oxford University Press, 2010

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Pauly-Wissowa · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4006977-1 |
**Прытча аб схаваным скарбе**, Рэмбрант, 1630
**Прытча аб схаваным скарбе** з’яўляецца добра вядомай прытчай Ісуса, апавяданне знаходзіцца толькі ў адным з кананічных Евангелляў Новага Запавету. Паводле Евангелля ад Матфея 13:44, прытча ілюструе вялікую каштоўнасць Царства Нябеснага. Яна непасрэдна папярэднічае прытчы аб жамчужыне, якая мае падобную тэму. Сюжэт прытчы быў намаляваны ў такіх мастакоў, як Рэмбрант.

Біблейскае апавяданне
---------------------

Апавяданне прытчы мае наступны змест:

*«Яшчэ падобнае Царства Нябеснае на скарб, схаваны на полі, які, знайшоўшы, чалавек утоіў, і ў радасьці ад гэтага ідзе і прадае ўсё, што мае, і купляе поле тое.»*

Змест прытчы мае на ўвазе, што нехта зхаваў скарб і пазней памер. Цяперашні ўладальнік поля не ведае пра яго існаванне. Той чалавек, які знайшоў знайшоў скарб, магчыма з’яўляецца парабкам і не мае на яго права, таму што поле не належыць яму. Таму каб, атрымаць зямлю разам са скарбам, ён распрадае ўсё сваю маёмасць, усё што мае, і купляе поле. Для селяніна, такое адкрыццё скарбу, мае «вершыню мараў».

Гэтая прытча інтэрпрэтуецца пра выключна вялікае значэнне Царства Нябеснага, падобная ж тэма апісваецца і ў прытчы пра жамчужыну. Чалавек у прытчы адмаўляецца ад усяго, што ён мае, для таго, каб прэтэндаваць на большы скарб, які ён знайшоў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Прытча аб схаваным скарбе

| ⛭Прытчы Ісуса Хрыста |
| --- |
| Аб Божым Валадарстве | 
* Аб сейбіце
* Аб куколі
* Аб пасеве і ўсходах
* Аб гарчычным зерні
* Аб заквасцы
* Аб схаваным скарбе
* Аб жамчужыне
* Аб нераце

 |  |
| Аб спадзяванні на Бога | 
* Аб багацеі-вар’яце
* Аб бадзёрых рабах і кіраўніку дому
* Аб верных і няверных рабах

 |
| Аб пакаянні | 
* Аб заблудшай авечцы
* Аб страчанай драхме
* Аб блудным сыне

 |
| Выкрывальныя прытчы | 
* Аб двух сынах
* Аб злых вінаградарах
* Аб шлюбным піры

 |
| Заклік да няспання | 
* Аб добрым і злым рабе
* Аб дзесяці дзевах
* Аб талантах
* Аб дзесяці мінах
* Аб Страшным судзе

 |
| Іншыя | 
* Пра чалавека, які просіць хлеба ў поўнач
* Аб неміласэрнага пазыкадаўцу
* Аб першых і апошніх месцах
* Аб запрошаных на вячэру
* Аб добрым Самараніне
* Аб Добрым Пастыры
* Аб бясплоднай смакоўніцы
* Аб будаўніку вежы
* Аб цары, які ідзе на вайну
* Аб эканоме-махляры
* Аб багацеі і Лазары
* Аб няправедным суддзі
* Аб мытніку і фарысеі
* Аб працаўніках і вінаградніку
* Аб неплодной смакоўніцы ў вінаградніку
* Аб квітнеючай смакоўніцы
* Аб верным слузе
* Аб семені, якое расце непрыкметным чынам
* Аб свечцы пад посудам
* Аб працаўніку, які прыйшоў з працы
* Новае віно і старыя мяхі
* Аб купцы, які шукае добры жэмчуг
* Аб моцным чалавеке
* Аб дрэве і яго плёне
* Аб двух даўжніках
* Аб неміласэрным даўжніку
* Пра мудрага і неразумнага будаўнікоў

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фрык.
**Эдмунд Леапольдавіч (Эдмунд Эміліян) Фрык** (15 кастрычніка 1840, Гродзенская губерня — каля 1920, Каўнас) — літоўскі і беларускі інжынер, архітэктар. Бацька літоўскага архітэктара Эдмунда Альфонса Фрыка  (літ.) (бел..

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 15 кастрычніка 1840 года ў Гродзенскай губерні ў шляхецкай сям’і рэфармацкага веравызнання  (англ.) (бел.. Пасля заканчэння курсу ў Слуцкай кальвінісцкай гімназіі паступіў у 1858 годзе ў Пецярбургскае будаўнічае вучылішча. Адтуль выпушчаны ў 1863 годзе са званнем архітэктурнага памочніка і з правам на чын X класа. Службовую дзейнасць Э. Фрык пачаў у пермскай будаўнічай і дарожнай камісіі, а з пераўтварэннем яе ў будаўнічае аддзяленне губернскага праўлення складаўся малодшым інжынерам. З 1870 года Э. Фрык прылічыўся да Міністэрства ўнутраных спраў і адкамандзіраваны ў галоўнае таварыства расійскіх чыгунак на пасаду начальніка дыстанцыі Варшаўскай чыгункі. Тут праслужыў да 1890 года.

Некаторы час Э. Фрык складаўся пры Тэхнічна-будаўнічым камітэце  (руск.) (бел. і займаўся прыватнымі працамі. У 1895—1899 гадах займаў пасаду віцебскага губернскага інжынера  (руск.) (бел.. З перапынкамі з 1875 года жыў у Каўнасе, дзе займаўся прыватнай архітэктурнай практыкай

Праекты
-------

Расонская сядзіба
Пабудовы па яго праектах:

* Водазабеспячэнне будынкаў на чыгуначнай станцыі Кайшадорыс, 1883 год.
* Каўнаская цэнтральная электрастанцыя  (літ.) (бел. 1900, не захавалася
* Сядзіба С. Гласка бліз Расонаў, 1904 год.
* Другі шлях па лініі Лібава-Роменскай чыгункі Лянтварыс-Каўнас, 1878 год.
* Конны трамвай у Коўне, 1891 год.
* Кіраваў будаўніцтвам Касцёла Святога Антонія Падуанскага  (руск.) (бел. ў Бірштанасе па праекце В. Міхневіча, 1902—1909 гг.

У сакавіку 1898 года ўваходзіў у склад камісіі для асведчання віцебскага трамвая.

Зноскі
------

1. ↑  Nijolė Lukšionytė-Tolvaišienė  (літ.) (бел.. Edmundas Emilijonas Frykas. Visuotinė lietuvių enciklopedija  (руск.) (бел. T. VI (Fau-Goris). — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2004. 264 psl.
2. ↑  Stanisławów. W: Antoni Urbański: Memento kresowe. Warszawa: nakładem Autora, 1929, s. 126—127.
3. ↑  117 ЛЕТ СО ВРЕМЕНИ ОТКРЫТИЯ ТРАМВАЙНОГО ДВИЖЕНИЯ В ГОРОДЕ ВИТЕБСКЕ  (руск.)
**Ферганскі хрыбет** — горны хрыбет у Цянь-Шані (Кыргызстан). Аддзяляе Ферганскую катлавіну ад Унутранага Цянь-Шаня. Даўжыня — 225 км. Вышыня — да 4692 м. Паўднёва-заходні схіл доўгі і спадзісты, паўночна-заходні — кароткі, круты. Складзены сланцамі, пясчанікамі, вапнякамі і іншымі асадкава-метамарфічнымі тоўшчамі, прарванымі інтрузіямі габра і дыябазу. Сучаснае аблядненне пераважна на паўднёвым усходзе (больш за 150 леднікоў). Агульная плошча абляднення каля 125 км². На паўднёва-заходнім схіле масівы лясоў з грэцкага арэха, вышэй — цёмнахваёвыя і арчовыя лясы, субальпійскія і альпійскія лугі. Вугальныя, у перадгор'ях нафтавыя радовішчы.
**Латыгальскі бой** — бой паміж 2-м батальёнам Смаленскага партызанскага палка і нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў вёсцы Латыгаль Сенненскага раёна 25 красавіка 1943.

Перадумовы
----------

Баі з карнікамі 19—20 сакавіка 1943 года вымусілі Смаленскі партызанскі полк перадыслацыравацца на новую базу. На намечаным маршруце знаходзіўся гарнізон праціўніка ў вёсцы Латыгаль (за 7 км на паўднёвы захад ад горада Сянно), знішчыць які было даручана 2-му батальёну палка (камандзір І. М. Барысаў).

Бой
---

Батальён зрабіў 11-кіламетровы марш і да 2 гадзі ночы 25 красавіка 1943 года выйшаў на зыходныя пазіцыі каля вёскі Латыгаль, адным узводам перакрыў дарогу, якая злучала гарнізон з горадам Сянно, а астатнімі сіламі атакаваў з усходу ўздоўж вёскі і з поўдню ў фланг гітлераўцам. Бой які цягнуўся каля 3 гадзін, з першых хвілін набыў ачаговы характар. Дзоты праціўніка былі падаўлены гранатамі. Нямецкае падмацаванне, якое ішло з горада Сянно, было сустрэта агнём партызанскай засады. Праціўнік страціў у гэтым баі забітымі і параненымі 35 гітлераўцаў, 6 паліцэйскіх было ўзята ў палон. Партызаны захапілі 6 ручных кулямётаў, 10 вінтовак, спалілі склады з боепрыпасамі і амуніцыяй, страціўшы ў гэтым баі 2 чалавека забітымі і 2 параненымі. У выніку бою ў сістэме нямецкіх гарнізонаў вёска Латыгаль — горад Сянно — вёска Старая Беліца стварылася брэш, дзякуючы якой дыверсійныя групы партызан атрымалі магчымасць найкарацейшым шляхам выходзіць да чыгункі Орша — Віцебск.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* У. С. Пасэ // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
Попельніца і цыгарэта
**Цыгарэта** — гэта невялікая папяровая люлечка (скрутка), часцяком з фільтрам, у якую забіваюць тытунь для палення. Вялікая частка паперы, выкарыстоўванай для вытворчасці цыгарэт, зробленая з льна або ільнянога валакна. Яна ўтрымлівае 20—30 % карбанату кальцыю, які валодае адбеліваючым эфектам.

Для паскарэння згарання тытуню ў цыгарэты часта робяць дадаткі рэчываў, якія паскараюць гарэнне. Без дадаткаў тытунь гарыць досыць дрэнна, асабліва ў адсутнасці прымусовай цягі (зацяжак курца).

Гл. таксама
-----------

* Zippo

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12066152n · GND: 4190811-9 · LCCN: sh85025966 · NKC: ph168738 |
**Жан Эдуар Вюяр** (фр. Jean-Édouard Vuillard; 11 лістапада 1868, Кюізо — 21 чэрвеня 1940, Ла-Боль-Эскублак) — французскі мастак-сімваліст. Разам з П’ерам Банарам, Марысам Дэні і Полем Серузье ўваходзіў у мастацкую групу «Набі».

Біяграфія
---------

Эдуар Вюяр нарадзіўся ў маленькім мястэчку Кюізо, у перадгор’ях Юры, недалёка ад швейцарскай мяжы. Бацька яго, Анарэ Вюяр, быў капітанам марской пяхоты, але раней вывучаў жывапіс у Парыжы. Ён памёр, калі Эдуару споўнілася 20 гадоў. Але з самага дзяцінства Эдуар апынуўся, галоўным чынам, пад уплывам жанчын — маці, бабулі і старэйшай сястры. Яго старэйшы брат Аляксандр абраў ваенную кар’еру і рана пакінуў дом. Эдуар застаўся ў сям’і і разам з ёю пераехаў у Парыж. Эдуар жыў з маці да 60 гадоў, да самай яе смерці. Яна была краўчыхай і крыху мадысткай, і таму з ранніх гадоў Эдуара атачаў свет тканін і ўбораў. Ён быў ціхім, сімпатычным чалавекам, але часам яго перапаўнялі эмоцыі, якія патрабавалі творчага выхаду, таму ён аддаў перавагу ваеннай кар’еры мастацтву.

У ліцэі Кандорсэ, дзе Вюяр навучаўся разам з Марысам Дэні і Кер-Ксаўе Руселем, будучым жывапісцам і мужам старэйшай сястры Вюяра, ён зацвердзіўся ў сваім жаданні стаць мастаком. Ён паступае спачатку ў мастацкую вучэльню, дзе сустракае П’ера Банара, а затым у парыжскую Акадэмію Жуліяна. З 1886 года вучыўся ў Школе прыгожых мастацтваў і Акадэміі Жуліяна ў Парыжы. Сумесна з Марысам Дэні і Кер-Ксаўе Руселем заснаваў групу «Набі», у 1892 годзе, супрацоўнічаў у сімвалісцкім часопісе «Рэвю бланш». Эдуар Вюяр шмат падарожнічаў, вывучаў мастацтва ў розных гарадах Еўропы — Венецыі, Фларэнцыі, Мілане, Лондане. Ездзіў у Іспанію. Але больш за ўсё любіў праводзіць лета сярод някідкіх пейзажаў Нармандыі і Брэтані.

Зноскі
------

1. 1 2  Édouard Vuillard<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Édouard Vuillard // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. 1 2  RKDartists<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>
5. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
**Латыгаль** — археалагічны помнік у вёсцы Латыгаль Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 0,25 км на поўдзень ад вёскі, злева ад дарогі.

Апісанне
--------

Займае дзесяціметровы пагорак памерам 60×50 м. Валы адсутнічаюць, паўночны схіл штучна падрэзаны, астатнія пакатыя. Паўночны і заходні схілы зараслі бярэзнікам. Абследавалі ў 1938—1939 гадах А. Цэгак-Галубовіч і У. Галубовіч, у 1972 годзе М. А. Ткачоў, у 1981 годзе Л. У. Дучыц. У культурным пласце 0,2-0,3 м знойдзена ляпная кераміка. Адносіцца да ранняга жалезнага веку.

Матэрыялы абследавання захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі АН БССР.

Літаратура
----------

* Археалагічныя помнікі // Гісторыя Залескага краю / Р. Шарыпкін. — Глыбокае : Вольнае Глыбокае, 2002. — С. 8-13.
* Глыбоцкі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 224—239.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кісялёў.
**Уладзімір Аляксеевіч Кісялёў** (нар. 2 красавіка 1958, Харкаўка Чавускага раёна Магілёўскай вобласці) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыў Магілёўскі машынабудаўнічы інстытут (інжынер-механік), Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт (эканаміст-менеджар), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (спецыяліст у галіне дзяржаўнага кіравання).

Працоўную дзейнасць пачаў аўтаслесарам Багушэўскай міжкалгаснай будаўнічай арганізацыі. Служыў у радах Узброеных Сіл. Працаваў майстрам участка зборкі і зваркі кабін і апярэнняў Магілёўскага аўтамабільнага завода імя С. М. Кірава, механікам, майстрам дарогі дарожнабудаўнічага ўпраўлення № 37 у горадзе Касцюковічы, галоўным інжынерам — намеснікам начальніка аддзела па механізацыі, электрыфікацыі і матэрыяльна-тэхнічнаму забеспячэнню Касцюковіцкага раённага аграпрамысловага аб’яднання, інжынерам аддзела эксплуатацыі грузавой службы аўтамабільнага транспарту «Магілёўаблаўтатранс»,
намеснікам дырэктара па капітальнаму будаўніцтву — дырэктарам аўтапарка, які будаваўся, дырэктарам аўтапарка № 8 у горадзе Касцюковічы, дырэктарам Беларускага цэментнага завода. Генеральны дырэктар вытворчага рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Беларускі цэментны завод».

Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі», юбілейнымі медалямі «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «65 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Киселев Владимир Алексеевич Архівавана 18 жніўня 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь чацвёртага склікання
**Уладзімір Аляксандравіч Наржымскі** (1915—1988) — палкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Уладзімір Наржымскі нарадзіўся 14 лютага 1915 года ў вёсцы Цімкавічы (цяпер Капыльскі раён Мінскай вобласці Беларусі). Пасля заканчэння дзесяці класаў школы працаваў на Маскоўскім механічным заводзе. У 1935 годзе Наржымскі скончыў Ульянаўскую лётна-тэхнічную школу. У 1936—1938 гадах праходзіў службу ў Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі. У 1940 годзе ён паўторна быў прызваны ў армію. У 1941 годзе Наржымскі скончыў Ейскае ваенна-марское авіяцыйнае вучылішча. З чэрвеня таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

Да жніўня 1944 года гвардыі капітан Уладзімір Наржымскі быў намеснікам камандзіра эскадрыллі 11-га гвардзейскага знішчальнага авіяпалка 2-й гвардзейскай мінна-тарпеднай авіядывізіі ВПС Чарнаморскага флоту. Да таго часу ён здзейсніў 339 баявых вылетаў, прыняў удзел у 35 паветраных баях, збіўшы 13 варожых самалётаў асабіста і яшчэ 5 — у складзе групы.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 6 сакавіка 1945 года за «мужнасць і гераізм, праяўленыя ў паветраных баях з нямецкімі захопнікамі» гвардыі капітан Уладзімір Наржымскі быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» за нумарам 4036.

Пасля заканчэння вайны Наржымскі працягнуў службу ў Савецкай Арміі. У 1951 года ён скончыў Ваенна-паветраную акадэмію. З 1958 года — працаваў выкладчыкам спачатку ў гэтай акадэміі, затым у Цэнтральным аэраклубе СССР, Ваенна-палітычнай акадэміі  (руск.) (бел.. Кандыдат ваенных навук, дацэнт. У 1970 годзе ў званні палкоўніка Наржымскі быў звольнены ў запас. Жыў у Маскве, працаваў у Вышэйшай камсамольскай школе  (руск.) (бел.. Памёр 17 кастрычніка 1988 года, пахаваны на Мікола-Архангельскіх могілках  (руск.) (бел. Масквы.

Быў таксама узнагароджаны трыма ордэнамі Чырвонага Сцяга, двума ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені, трыма ордэнамі Чырвонай Зоркі, шэрагам медалёў.

У гонар Наржымскага ўсталяваны яго бюст у Севастопалі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Уладзімір Аляксандравіч Наржымскі на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* *Вотинцев А. С. Фёдоров Г. Н.* В небе Ульяновска. — Саратов. 1984.
* Герои боёв за Крым. — Симферополь: Таврия, 1972.
* Герои огненных лет. Книга 2. М.: Московский рабочий, 1946.
**Уладзі́мір Аляксе́евіч Сапры́кін** (24 жніўня 1916 — 24 красавіка 1990) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1944).

У. А. Сапрыкін нарадзіўся ў вёсцы Сухадол (Ліпецкая вобласць). Скончыў дзесяцігодку, рабфак, Варонежскі педагагічны інстытут. Працаваў настаўнікам у Варонежскай вобласці. У Чырвонай Арміі з 1939 года. У 1941 годзе скончыў Грозненскае ваеннае вучылішча. Камандаваў узводам, ротай, батальёнам. У кастрычніку 1941 г. У. А. Сапрыкін — памочнік начальніка штаба 845-га стралковага палка 303-й стралковай дывізіі.  

Падчас Вялікай Айчыннай вайны з 1941 года на 1-м Беларускім фронце. Батальён пад камандаваннем капітана Сапрыкіна вызначыўся ў баях за вёску Чырвоная Слабада Дубровенскага раёна Віцебскай вобласці 1—3 снежня 1943 г. Батальён штодзень адбіваў да 12 контратак ворага. Апынуўшыся ў аблозе, капітан Сапрыкін выклікаў агонь артылерыі на сябе, быў цяжка паранены і трапіў у палон.

З 1946 года жыў у Канадзе. Працаваў партовым грузчыкам, змяніў шмат месц працы. У 1950-х гг. скончыў Політэхнічны ўніверсітэт у Таронта.

Памёр 24 красавіка 1990 г. і быў пахаваны на рускіх могілках у Таронта. У ліпені 1999 г. перапахаваны ў брацкай магіле на месцы бою каля вёскі Чырвоная Слабада.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* Ордэн Аляксандра Неўскага
* Ордэн Чырвонай Зоркі

Пазбаўленне і аднаўленне звання Героя Савецкага Саюза
-----------------------------------------------------

25 жніўня 1977 года Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР Указ аб прысваенні звання Героя Совецкага Саюза Сапрыкину У. А. Сапрыкіну был адменены «в связи с ошибочным представлением». У выніку памылкі чалавека, працаваўшага з дакументамі ваеннапалонных, У. А. Сапрыкін быў абвінавачаны ў здрадзе і службе ў карных частках.  

Пасля дадатковай праверкі Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 4 снежня 1991 г. капітан Сапрыкін У. А. адноўлены ў званні Героя Савецкага Саюза.

Зноскі
------

1. 1 2  Уладзімір Аляксеевіч Сапрыкін на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Сапрыкін Уладзімір Аляксеевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 173—174. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Уладзімір Аляксеевіч Сапрыкін на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
Буфет
**Буфет** (фр. *buffet*) — шафа для захоўвання прадуктаў харчавання, сталовага посуду і сталовых прыбораў, які складаецца з тумбы з распашнымі дзвярамі і размешчанымі над імі высоўнымі скрынямі або без іх, і шафы з зашклёнымі дзвярыма або без іх, усталяванага над гэтай тумбай на некаторай вышыні так, што прамежак паміж імі (ніша) можа выкарыстоўвацца для выкладкі страў на стальніцы тумбы і іх сервіроўкі перад падачай на стол.. Нізкі буфет называецца сервантам.

Гісторыя
--------

Ужо ў XVII стагоддзі буфеты-шафы набылі той выгляд, які яны захавалі амаль да нашых дзён і які апынуўся найбольш рацыянальным: верхнія паліцы са шклянымі або зачыненымі (непразрыстымі) дзверцамі для шкляной і крыштальнай посуду, высоўныя скрыні для металічных сталовых прыбораў, асноўныя масіўныя ніжнія зачыненыя паліцы для цяжкай фарфоравай і металічнай посуду талерак, страў, чараў, чайнікаў і іншы посуду.

Гл. таксама
-----------

* Буфет (прадпрыемства)
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Буфет (мэбля)

Заўвагі
-------

1. ↑  ДАСТ 20400-2013 — Прадукцыя мэблевай вытворчасці. Тэрміны і вызначэння.

Літаратура
----------

* *Похлёбкин В.В.* Буфет // Кулинарный словарь. — М.: Э (Эксмо), 2015. — С. 51—53. — 456 с.
* Буфет // Краткая энциклопедия домашнего хозяйства. — М.: Большая советская энциклопедия, 1959. — Т. 1 (А—Н). — С. 74. — 772 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000321046 |
Бутэрброды з таматамі і шпротамі
**Бутэрброд** (ад ням. Butterbrot - хлеб з маслам) — закуска, якая ўяўляе сабой лусту хлеба, на якую кладуцца дадатковыя харчовыя прадукты (прычым не абавязкова масла). Існуе вялікая колькасць відаў бутэрбродаў - ад класічных з каўбасой або сырам да шматслойных з розных гатункаў мяса, гародніны, зеляніны і соусаў або паштэтаў. Ад сэндвіча бутэрброд адрозніваецца тым, што змяшчае толькі адзін кавалак хлеба (у той час як у сэндвіча начынне заціснутая паміж двума кавалкамі хлеба). Бутэрброды шырока распаўсюджаныя, бо яны хуткія ў падрыхтоўцы і зручныя ў пераносцы.

Самы распаўсюджаны від бутэрбродаў - луста хлеба з якім-небудзь з закусачных прадуктаў (сырам, вяндлінай, каўбасой, ікрой, мясам, рыбай, кансервамі).

Літаратура
----------

* «Wie mache ich ein Butterbrot?», in: Sebastian Dickhaut: Wie koche ich …?, München 2006, S. 200
* Kößling, Elke: Das Buch vom Butterbrot. ISBN 3-8025-1500-5
Апух у Дрэздэнскім кодэксе
**Апу́х** або **Ах-Пуч** — у міфалогіі мая адзін з багоў смерці і каралёў Шыбальбы (пекла). Звычайна адлюстроўваўся ў антрапаморфным абліччы з чэрапам замест галавы (часам з галавой савы) і з трупнымі плямамі на целе. Яго галаўны ўбор — у форме галавы Каймана.

У мая мелася мноства багоў смерці, іх імёны адрозніваліся ў залежнасці ад племені. Усе яны жылі ў падземных сусветах (колькасць якіх звычайна роўна дзевяці) і мелі розныя іконаграфічныя абліччы. Найбольш часта згадваюцца: Кумхаў і Вак-Мітун-Ахаў (у юкатанскіх мая), Кісін (у лакандонаў), Ма-Ас-Амкуінк (у кекчы), у кічэ: Шыкірыпат і Кучумакік (выклікалі крывацёкі), Ах-Альпух (выклікаў жаўтуху), Вукуб-Камэ, Чыміябак, Кікшык, Кікрышкак, і інш.

Гл. таксама
-----------

* Міктлантэкутлі

| ⛭Міфалогія мая |
| --- |
| Богі | 
* Ах-Пуч
* Ах-Мун
* Іцамна
* Іш Таб
* Іш-Чэбель-Яш
* Іш-Чэль
* Кукулькан
* Кімі
* Кініч-Ахаў
* Сіпакна
* Тэскатліпока
* Тахіл
* Хуракан
* Чак
* Шбаланке
* Эк-Чуах
* Юм Кааш
* Нагваль
* Лахун Чан
* Шаман Эк
* Сіп
* Как Нешок
* Хобніль
* Мішэль
* Сім Чак Кох

 |
| Міфічныя землі | Шыбальба |
| Міфы і легенды | 
* Летапіс Какчыкеляў
* Попаль-Вух
* Чылам Балам
* Легенда аб Кетцалькаатлі-Кукулькане

 |
| Іншае | 
* Свяшчэнны сенот
* Сеноты
* Месаамерыканская гульня ў мяч
* 21 снежня 2012 года

 |
| Гл. таксама: **Кодэксы мая** |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
Marquês de Sá da BandeiraMarquês de Sá da Bandeira
**Берна́рду Са-да-Бандэ́йра** (парт.: Bernardo de Sá Nogueira de Figueiredo, marquês de Sá da Bandeira, /sa dɐ bɐ̃ˈdɐjɾɐ/; 26 верасня 1795, Сантарэн, — 6 студзеня 1876, Лісабон) — партугальскі дзяржаўны дзеяч, маркіз.

У 1820 годзе далучыўся да рэвалюцыянераў; у 1823 годзе выступіў абаронцам канстытуцыі і пасля трыўмфу абсалютызму вымушаны быў бегчы за мяжу.

Калі дон Педру дараваў хартыю, Са-да-Бандэйра вярнуўся ў Партугалію, дзе заняў пасаду марскога міністра. У 1836 годзе ён узначаліў паўстанне супраць герцага Сальданьі, з-за чаго быў пазбаўлены усіх пасад, але пасля ўсеагульнай амністыі адноўлены ў правах. Пазней некалькі разоў быў міністрам і два разы прэзідэнтам савета міністраў.

Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).


1. 1 2  Bernardo Bandeira // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
**Hemiptelea davidii** — адзіны прадстаўнік роду ***Hemiptelea*** сямейства Вязавыя (*Ulmaceae*).

Распаўсюджанне і экалогія
-------------------------

У прыродзе арэал віду ахоплівае Карэйскі паўвостраў і практычна ўсю тэрыторыю Кітая.

Расце па бясплодных камяністых схілах. Утварае калючыя непраходныя зараснікі ў рост чалавека або расце адзіночнымі дрэвамі з прамымі стваламі.

Батанічнае апісанне
-------------------

Дрэва або куст, які ўтварае густую крону. Галінкі ў маладосці густаваласістыя, пазней слаба апушаныя, пакрытыя калючкамі даўжынёй 1,5 см. Кара шэра-карычневая або карычневая.

Пупышкі шарападобна-яйкападобныя, дробныя. Лісце даўжынёй 2-5 см, эліптычнае або даўгавата-эліптычнае, з 8-12 парамі жылак, востраканцовыя, з круглявым або паўсэрцападобным аснаваннем, пільчата-гародкавыя, зверху з адзінкавымі валасінкамі, знізу рассеяна апушаныя, на хвосціках даўжынёй 1-3 мм.

Кветкі двухполыя, на кароткіх кветаножках, сабраны па 1-4 у пазухах верхняга лісця або прыкветкаў. Калякветнік з 4-5 часткамі; тычынак звычайна чатыры.

Плод — сухі, коса зрэзаны арэшак даўжынёй 6 мм, з 2 крыламі ў верхняй частцы.

Цвіценне ў красавіку, разам з распусканнем лісця.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

Літаратура
----------

* Деревья и кустарники СССР. Дикорастущие, культивируемые и перспективные для интродукции. / Ред. тома С. Я. Соколов. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1951. — Т. II. Покрытосеменные. — 612 с. — 2 500 экз.
**Аптэкарскі посуд** — шкляная тара канца XVII—XVIII стст. невялікай ёмкасці ў выглядзе слоікаў, флаконаў, бутлікаў і бутэлечак. Выраблялася з бясколернага або зялёнага шкла розных адценняў. Слоікі мелі дыяметр па версе 3,1 — 10,8 см, дыяметр днішча 3,2 — 11 см, дыяметрам вусця 2,1 — 6,8 см, невялікія слоікі вышынёй 2,8х4,1 см. Выкарыстоўваліся пад мазі, крэмы, алей і інш. Флаконы па форме нагадваюць бутэлькі. Сустракаюцца з цыліндрычным і канічным горлам. Вышыня флаконаў 7,5—8,5 см, дыяметрам вусця 0,8—1,3 см, дыяметрам дна 2,3—3,4 см. Ужываліся для рознага роду зёлак. Для гэтай мэты выкарыстоўвалі таксама бутлікі. Яны мелі форму бутэлек з вузкім доўгім горлам і авальнае донца. Бутэлечкі і флаконы былі падобныя на вялікія бутэлькі, але ў адрозненне ад апошніх крыху большыя і мелі доўгае і вузкае горла, дно — круглае, ужываліся пад мінеральную ваду. Аптэкарскі посуд — частая знаходка ў позніх пластах Віцебска, Мінска, Слуцка, Гродна, Магілёва, Мсціслава, Мірскага замка і інш. Па-за межамі Беларусі добра вядомы па раскопках Масквы, Санкт-Пецярбурга, Кіева, гарадоў Польшчы і г.д. Сустракаецца разам з манетамі канца XVII—XVIII стст. і з’яўляецца датуючым матэрыялам для позніх пластоў.

Літаратура
----------

* Калядзінскі, Л. У. Аптэкарскі посуд / Л. У. Калядзінскі // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 40. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Яніцкая, М. М. Сташкевіч, А. Б. Мсціслаўскае шкло XVI—XIX стст. // Помнікі культуры: Новыя адкрыцці: Зборнік артыкулаў / АН БССР; ІМЭФ; Рэд. С. В. Марцэлеў. — Мн.: Навука і тэхніка, 1985. — 206 с. — С. 83 — 93.
* Собаль, В. Е. Яніцкая, М. М. Помнікі старажытнабеларускай культуры: новыя адкрыцці: / АН Беларускай ССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; [рэд. С. В. Марцэлеў]. — Мн.: Навука і тэхніка, 1984. — 173, [3] c. — С.
* Трусаў, А. А. Ляшкевіч А. Шкло Мірскага замка (XVI—XVIII стст.) // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. — 1984. — № 3. — С. 42 — 43.