*Не блытаць з лініяй Гіндэнбурга Першай сусветнай вайны, таксама часта званай лініяй Зігфрыда.*

**Заходні вал** або **Заходняя сцяна** (ням.: Westwall), сярод праціўнікаў Германіі таксама вядомы як «**Лінія Зігфрыда**» (ням.: Siegfriedstellung) — сістэма нямецкіх доўгачасовых умацаванняў, збудаваных у 1936—1940 гадах на захадзе Германіі, у прыгранічнай паласе ад Клевэ да Базеля — нямецкая лінія абароны на сушы. Працягласць каля 630 км, сярэдняя глыбіня 35—100 км. Складалася з палос забеспячэння, галоўнай і тылавой, мела каля 16 тыс. фартыфікацыйных збудаванняў. Пры праектаванні таксама планавалася стварэнне суцэльнай зоны ППА, якая б складалася з 60 зенітных батарэй.

Заходні вал у пачатку вайны
---------------------------

Участак Заходняга вала, абсталяваны радамі калючага дрота, процітанкавым эскарпам і процітанкавымі надаўбнямі. Красавік, 1940 г.

| Заходнееўрапейскі тэатр ваенных дзеянняў Другой сусветнай вайны |
| --- |
| Саар • «Дзіўная вайна» • Данія-Нарвегія • Францыя • Брытанія • Сен-Назер • Дзьеп • Нармандыя • Паўднёвая Францыя • Лінія Зігфрыда • Ардэны • Эльзас-Латарынгія • Кальмар • Маас-Рэйн • Цэнтральная Еўропа |

3 верасня 1939 года Вялікабрытанія і Францыя абвясцілі вайну Германіі. Аднак аж да 10 мая 1940 г. якіх-небудзь істотных ваенных дзеянняў на Заходнім фронце не вялося, з прычыны чаго гэты час атрымаў назву «Дзіўнай вайны». Абодва праціўніка заставаліся пад абаронай сваіх умацаванняў, а сапраўдныя баі разгарнуліся на поўначы і захадзе. Пасля завяршэння кампаніі ў Францыі абсталяванне са збудаванняў Заходняга вала было знята і выкарыстана ў іншых месцах. Бетонныя ўмацаванні, процітанкавыя і проціпяхотныя лініі досыць хутка зараслі і перасталі выконваць ускладзеную на іх задачу. Пабудовы і падземныя збудаванні сталі выкарыстоўвацца як складскія памяшканні і ў сельскагаспадарчых мэтах. Іншае абсталяванне, такое як ложкі з казармаў і бункераў былі перададзены нядаўна створаным грамадзянскім бамбасховішчам. Гэтыя ложкі насельніцтвам з-за іх паходжання часта зваліся «ложкамі заходняй сцяны».

Заходні вал у 1944 г
--------------------

Пасля высадкі саюзнікаў у Нармандыі, на Захадзе вайна зноў пачалася ў поўную сілу. 24 жніўня 1944 Адольф Гітлер запатрабаваў правесці ўмацаванне Заходняй сцяны. На гэту працу было перакінута 20 тысяч чалавек з Імперскай працоўнай службы і паднявольных рабочых, да яе прыцягваліся і мясцовыя жыхары. Апроч аднаўлення старой лініі ўмацаванняў, быў таксама збудаваны і шэраг новых абарончых збудаванняў, якія прадстаўляюць сабой перш за ўсё лёгкія і часовыя ўмацаванні. Правядзенню прац у поўнай меры перашкаджала авіяцыя саюзнікаў, якая мела ў той час поўнае панаванне ў паветры. На працягу верасня 1944 — сакавіка 1945 умацаванні былі пераадолены войскамі саюзнікаў.

Сучасны стан
------------

Сучасны стан участку Заходняга вала, абсталяванага процітанкавымі надаўбнямі.
Пасля вайны наземныя збудаванні былі амаль цалкам разбураны, падземныя часткова выкарыстоўваюцца войскамі НАТА.

Гл. таксама
-----------

Стальны ДОТ-купал
* Арганізацыя Тота
* Прарыў Заходняга вала (лініі Зігфрыда)
* Лінія Мажыно
* Лінія Гіндэнбурга
* Лінія Манергейма
* Лінія Сталіна
* Лінія Молатава
* Лінія Салпа
* Атлантычны вал

Літаратура
----------

* Военный энциклопедический словарь, Москва, ОНИКС XXI век, 2002

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Заходні вал

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX5280418 · GND: 4065828-4 · LCCN: sh85122334 · NKC: ph578096 · VIAF: 235033075 |