recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Фашо** (*fascio* з італ. — «пучок») — тэрмін, які выкарыстоўваўся ў канцы XIX стагоддзя для абазначэння палітычных груп рознай арыентацыі. У пачатку XX стагоддзя гэтым тэрмінам сталі пазначаць нацыяналістычны рух, пазней названы фашызм.

У XIX стагоддзі фасцыя сімвалізавала сілу праз адзінства. У больш шырокім сэнсе тэрмін «фашо» выкарыстоўваўся для абазначэння італьянскай палітычнай групы або аб’яднання. Слова было ўпершыню выкарыстана ў гэтым сэнсе ў 1870 годзе ў дачыненні да рэвалюцыйных дэмакратаў на Сіцыліі; пасля гэтага яно захавала рэвалюцыйны падтэкст. Менавіта гэтыя канатацыі зрабілі яго прывабным для маладых нацыяналістаў, якія патрабавалі італьянскага ўдзелу ў Першай сусветнай вайне. Яны былі раскіданыя па ўсёй Італіі, іх групы былі створаны стыхійна і пазбаўленыя партыйнай прыналежнасці. 18 жніўня 1914 года Альцэст дэ Амбрыс выступіў з трыбуны Міланскага сіндыкальнага саюза (МСС) супраць нейтралітэту Італіі і заклікаў да вайны супраць «нямецкай рэакцыі», а таксама с прапановай дапамогі Францыі і Вялікабрытаніі.

Гэта выклікала глыбокі раскол унутры Італьянскага сіндыкальнага саюза. Большасць аддала перавагу нейтралітэту. Пармская палата працы, МСС, і іншыя радыкальныя левыя сіндыкалісты заснавалі 1 кастрычніка 1914 года *Саюз рэвалюцыйных інтэрнацыяналістаў*. 5 кастрычніка Анджэла Аліўера Аліўеці апублікаваў свой маніфест у часопісе *Pagine libere*. Мусаліні неўзабаве пасля гэтага ўступіў у гэтую групу і ўзяў кіраўніцтва над ёй. 11 снежня 1914 года Мусаліні ўзначаліў палітычную групу *Fasci d’azione rivoluzionaria*, якая была зліццём двух іншых рухаў: *Fasci d’azione internazionalista rivoluzionaria* і *Fasci d’azione rivoluzionaria*.

Гэтая новая група называла сябе «фашо Мілан», а яе лідарам быў Мусаліні. 24 студзеня 1915 года ў Мілане адбылася сустрэча лідараў падобных арганізацый, пасля якой была сфарміравана арганізацыя нацыянальнага ўзроўню.

У 1919 годзе Мусаліні аднавіў «фашо Мілан» выкарыстоўваючы новую назву Італьянскі саюз барацьбы. Таксама былі створаны іншыя фашо, якія змагаліся сілавымі метадамі са сваімі палітычнымі апанентамі. Па словах Х. В. Шнайдэра, новая «фашо Мілан» была створана прыкладна тымі ж самымі людзьмі, якія былі членамі старога фашо ў 1915 годзе, але з новай назвай і новай мэтай.

7 лістапада 1921 года была заснавана Нацыянальная фашысцкая партыя.

Пасля Другой сусветнай вайны ў Італіі тэрмін «фашо» выкарыстоўваецца як прыніжальнае для неафашыстаў.

Заўвагі
-------

1. 1 2  By permission of author, *Fascism*, Noël O’Sullivan, J. M. Dent & Sons, London, 1983. pg 207.
2. ↑  *The Birth of Fascist Ideology, From Cultural Rebellion to Political Revolution*, Zeev Sternhell with Mario Sznajder and Maia Asheri, trans. by David Maisel, Princeton University Press, Princeton, NJ. 1994. pp 140, 214.
3. ↑  *The Birth of Fascist Ideology*, Zeev Sternhell, pg 303.
4. ↑  H. W. Schneider, *Making the Fascist State*, NY, 1928, pg 56, cited in *Fascism*, Noël O’Sullivan, J. M. Dent & Sons, London, 1983. pg 207.
**Yle TV1** — фінскі тэлеканал, які вяшчае на фінскай мове (некаторыя перадачы ідуць на шведскай, рускай і саамскіх мовах — у гэтым выпадку звычайна з фінскімі субтытрамі), належыць нацыянальнай тэлерадыёвяшчальнай кампаніі Фінляндыі Yleisradio Oy (Yle).

Канал быў адкрыты 1 студзеня 1958 года пад назвай *Suomen Televisio*. На канале выпускаюцца навіны, дакументальныя фільмы, серыялы, адукацыйныя і забаўляльныя праграмы і т. п. Тэлеканал вяшчае без рэкламы.

13 мая па тэлеканалу Yle TV1 пачалася трансляцыя навін на рускай мове.

З 2 снежня 2013 года штодня ў сярэдзіне дня па канале Yle TV1 выходзіць выпуск тэленавінаў на саамскіх мовах (Yle Ođđasat); трансляцыя ажыццяўляецца з новай тэлестудыі ў Інары.

Зноскі
------

1. ↑  Новости по-русски начнут в 2013 выходить по телеканалу Yle TV1 // Сайт тэлерадыёкампаніі *Yleisradio Oy*. *Novosti po-russki*. — 11 красавіка 2012.(Праверана 27 ліпеня 2023)
2. ↑  Yle Ođđasat álget vuossárgga (паўн.-саам.).  Сайт телерадиокомпании Yleisradio Oy. Yle Sápmi. (2 снежня 2013). Архівавана з першакрыніцы 3 снежня 2013. Праверана 2 снежня 2013.
3. ↑  В эфир вышел первый выпуск теленовостей Yle на саамском языке // Сайт тэлерадыёкампаніі *Yleisradio Oy*. *Novosti po-russki*. — 2 снежня 2013.(Праверана 27 ліпеня 2023)

Спасылкі
--------

* АФіцыйны сайт  (фін.)
Вялікія курганы Упсалы
**Могільнік** — група старажытных пахаванняў у адным месцы.

Рэшткі дзвюх дзяўчын у могільніку алеманаў у раёне Засбах (Ортэнау). VI — VII стагоддзе.
Адасобленыя ад паселішчаў могільнікі з'явіліся ў мезаліце. Падзяляюцца на курганныя і бескурганныя, або грунтавыя без насыпаў. Паводле пахавальнага абраду адрозніваюць могільнікі з трупаспаленнем і трупапалажэннем. Даследаванне могільнікаў дае каштоўны матэрыял для вызначэння арэала этнічнай груп, археалагічных культур, храналогіі, палеантрапалогіі, сямейных і сацыяльных адносін; пахавальны інвентар, убранне нябожчыка дапаўняюць уяўленне аб матэрыяльнай культуры розных плямён.

Антычны могільнікі звычайна называюць некропалем, хрысціянскія — могілкамі, мусульманскі — мізар.

Беларусь
--------

Курганны могільнік Маскоўскія горы каля в. Пачаевічы
Бескурганны могільнік у Драгічыне
На Беларусі самыя старажытныя могільнікі адносяцца да бронзавага веку (Рудня-Шлягіна, Ходасавічы). Найбольш даследаваны бескурганныя могільнікі ранняга жалезнага веку Чаплін, курганныя часоў Полацкай дзяржавы Ізбішча, Заслаўскія курганныя могільнікі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Могільнік
**«Могилёвские епархиальные ведомости»** — штотыднёвае выданне Магілёўскай праваслаўнай духоўнай кансісторыі. Выдаваліся ў Магілёве ў 1883—1917 гг. на рускай мове. Прызначаліся для Магілёўскай праваслаўнай епархіі.

Апісанне
--------

Мелі неафіцыйны і афіцыйны аддзелы. У афіцыйным аддзеле друкаваліся пастановы і распараджэнні ўрада і мясцовых улад па царкоўных справах, рашэнні і справаздачы Сінода, аб’явы і распараджэнні кансісторыі. У неафіцыйнай частцы змяшчаліся матэрыялы царкоўна-гістарычнага характару: пра дзейнасць брацтваў (артыкул Ф. Жудро аб Магілёўскім Богаяўленскім брацтве, 1889—1890), царкоўна-прыходскіх школах і іншых навучальных установах (аб Магілёўскім жаночым духоўным вучылішчы, 1884, № 20, чытаннях па гісторыі Магілёўскай епархіі пры Магілёўскай духоўнай семінарыі, 1884, № 35 — 36), гістарычныя нарысы пра асобныя манастыры (Чонкаўска-Макар’еўскі адзінаверскі, 1889, № 22 — 23, Тупічэўскі Св.-Духаўскі, 1889, № 14 — 16), успаміны пра магілёўскіх епіскапаў і інш. Змяшчалі матэрыялы ў дапамогу святарам: як праводзіць гутаркі са стараверамі, як весці барацьбу супраць забабонаў і інш.

У кожным нумары змяшчаўся летапіс бягучых падзей, што тычыліся розных бакоў грамадскага жыцця. Рэдактары: Д. Ціхаміраў, І. Пятніцкі, П. Сахараў, А. Малевіч.

У 1991 годзе выпуск ведамасцяў адноўлены.

Літаратура
----------

* Грыгор’ева, В. «Могилевские епархиальные ведомости» / Валянціна Грыгор’ева // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 5. — С. 219—220.
* Могилевские Епархиальные Ведомости // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Могилевские епархиальные ведомости на сайце Ortho-Rus.ru Архівавана 3 лютага 2014.  (руск.)
**Фаіна Рыгораўна Гаенка** (укр.: Фаїна Григорівна Гаєнко, сапраўднае прозвішча — *Амельчанка*; 25 верасня [8 кастрычніка] 1900, Кахоўка, Таўрычаская губерня — 6 студзеня 1965, Львоў) — украінская актрыса. Народная артыстка УССР (1954). Член КПСС з 1941.

Біяграфія
---------

Сцэнічную дзейнасць пачала ў драматычным калектыве пры народным доме ў Кахоўцы (1918—1920). У 1925—1927 гадах — актрыса тэатра імя І. Франко (Кіеў), у 1927 годзе — філіяла Адэскага дзяржаўнага драматычнага тэатра, з 1928 года — тэатра імя Занькавецкай (цяпер у Львове). У 1920-х гадах кіравала драматычнымі самадзейнымі калектывамі ў Кахоўцы, Берыславе, Херсоне.

Актрыса шырокага дыяпазону, Гаенка стварыла яркую галерэю характэрных, камедыйных і лірыка-драматыч вобразаў. Сярод іх: Маўка («Лясная песня» Лесі Украінкі), Хіўра («Сарочынскі кірмаш» Гогаля), Сцяша («Назар Стадоля» Шаўчэнка), Сафія («Няшчасная» Карпенка-Карага), Ліда, Саламія, Коўшык («Платон Крэчат», «Багдан Хмяльніцкі», «Калінавы гай» Карнейчука), Васіліса («На дне»), Эмілія («Атэла»).

У 2016 годзе адна з вуліц у Кахоўцы была названа ў яе гонар.

Узнагароды
----------

* Народная артыстка УССР (1954);
* ордэн «Знак Пашаны» (24.11.1960).

Зноскі
------

1. ↑  Личаківський некрополь — С. 149.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q62416080'></a>
**Фаўн Барберыні** ці **П'яны сатыр** — мармуровая статуя эліністычнай эпохі, створаная невядомым скульптарам пергамскай школы каля 200 г. да н.э. і якая адлюстроўвае ў натуральную велічыню фаўна, які заснуў у даволі непрыстойнай паставе. Не выключана, што гэта рымская копія высокай якасці. Твор названы па імі яго першага ўладальніка, кардынала Франчэска Барберыні.

Статуя была выяўлена ў 1620-я гг. у Рыме, каля маўзалея Адрыяна (цяпер замак Святога Анёла), і паступіла ў прыватны збор Папы Урбана VIII з сямейства Барберыні. Вінкельман выказаў здагадку, што гэту статую, у ліку іншых, зрынулі са сцен маўзалея яго абаронцы падчас аблогі Рыма готамі ў 537 г. (пра такі своеасаблівы спосаб абароны згадвае гісторык Пракопій). Лічыцца, што Адрыян, які ўвайшоў у гісторыю як паклоннік Антыноя, меў слабасць да гомаэратычнага мастацтву.

Нягледзячы на ўсю сваю выразнасць, пры паступленні ў папскі збор статуя была моцна пашкоджана: не хапала правай нагі, некаторых фрагментаў рук і галовы. Часткі, якія адсутнічалі, былі адноўлены некалькімі пакаленнямі разьбяроў XVII і XVIII стст. Экспрэсіўная пастава збліжае «Фаўна» з барочнымі творамі Караваджа і Берніні настолькі, што доўгі час лічыўся, што яе аднаўленнем займаўся менавіта Берніні. Да 1799 г. статуя размяшчалася ў рымскім палацца Барберыні, дзе паражала госцяў Рыма сваёй нечуванай непрыстойнасцю: ногі фаўна здаюцца знарочыста рассунутымі, каб погляд гледача накіроўваўся на геніталіі. Магчыма, гэты эфект быў узмоцнены падчас рэстаўрацыі.

У 1799 годзе скульптар Вінчэнца Пацэці звярнуўся да Люсьена Банапарта з прапановай набыць у яго статую. Барберыні аспрэчылі правы Пацэці на распараджэнне скульптурай і пасля шумнага судовага працэсу і забароны на вываз статуі з Італіі (за які горача выказваўся сам Канова) самі ж прадалі «Фаўна» баварскаму прынцу Людвігу, які, не чакаючы яго дастаўкі ў Мюнхен, даручыў Леа фон Кленцэ вылучыць у гліптатэцы, якая яшчэ будавалася, адменнае памяшканне для яго размяшчэння. У 1827 г. «Фаўн» і «Апалон» з барберыніеўскай калекцыі занялі ганаровае месца ў мюнхенскай гліптатэцы.

Па ўсёй Еўропе раскіданы шматлікія копіі знакамітай статуі. Сярод іх вылучаецца сваёй высокай якасцю луўрская копія працы Бушардона (1726), у якой, у адрозненне ад арыгінала, прысутнічае левая рука. Вялікі каскад фантанаў у Пецяргофе ўпрыгожвае пазалочаная копія «П'янага сатыра».

Літаратура
----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Фаўн Барберыні на Вікісховішчы |

* Francis Haskell and Nicholas Penny, 1991. *Taste and the Antique: The Lure of Classical Sculpture 1500—1900* (Yale University Press). Cat. no. 33, pp 202–05.
* Brill’s New Pauly: Encyclopaedia of the Ancient World. — Leiden - Boston, 2006. — С. 269-271. — 638 с. — ISBN 90 04 14221 5.
**Феадор II** (нар. 1954, Крыт) — епіскап Александрыйскай Праваслаўнай Царквы; з 2004 года — яе прадстаяцель з тытулам Папа і Патрыярх Александрыйскі і ўсяе Афрыкі.

Нарадзіўся на грэцкім востраве Крыт ў 1954 годзе, дзе скончыў школу. Скончыў царкоўную школу ў Афінах і атрымаў вышэйшую адукацыю на тэалагічным факультэце Універсітэта Арыстоцеля ў Салоніках. Ён таксама вывучаў гісторыю мастацтва, літаратуры і філасофіі ў Адэсе.

Пасвечаны ў сан дыякана ў 1975 годзе. З 1975 па 1985 год ён служыў архідыяканам і канцлерам Святой мітраполіі Ламбіса і Сфакіёна на Крыце, дзе развіваў значную прапаведніцкую і дабрачынную дзейнасць. З 1985 па 1990 год ён служыў Патрыяршым Экзархам у СССР і жыў у Адэсе.

У 1990 годзе ён быў пасвечаны ў епіскапа Кірэнскага і прызначаны прадстаўніком патрыярха Парфенія ў Афінах (1990-1997). Ён заўсёды суправаджаў Патрыярха Парфенія ў яго паездках па Афрыцы і на шматлікіх міжнародных, міжканфесійных і багаслоўскіх канферэнцыях.

У 1997 годзе патрыярх Пётр VII прызначыў яго патрыяршым вікарыем Александрыі, каб дапамагчы яму ў пачатку яго патрыяршаства, і праз дзесяць месяцаў ён быў абраны мітрапалітам Камеруна. Ён значна развіў там місіянерскую дзейнасць, будаваў цэрквы, школы і бальніцы, дапамагаючы многім афрыканцам і мясцовым грэкам. У 2002 годзе ён быў пераведзены ў мітраполію Зімбабвэ, дзе заснаваў чатыры місіянерскіх цэнтра, грэцкі культурны цэнтр, два буйных місіянерскіх цэнтра ў Малаві з бальніцай, тэхнічнымі школамі і дзіцячымі садкамі. 

Пасля гібелі Патрыярха Пятра і іншых старэйшых епіскапаў у выніку крушэння верталёта ў Эгейскім моры, Феадор быў аднагалосна абраны 9 кастрычніка 2004 года Сінодам Александрыйскай царквы Патрыярхам. Цырымонія інтранізацыі адбылася ў Благавешчанскім саборы Александрыі ў нядзелю, 24 кастрычніка 2004 года, у прысутнасці рэлігійных і грамадзянскіх прадстаўнікоў і вялікай колькасці вернікаў. Ён з'яўляецца сёмым патрыярхам Александрыі крыцкага паходжання.

Зноскі
------


| Прадстаяцелі Праваслаўных Цэркваў |
| --- |
| 
* Варфаламей I
* Феадор II
* Іаан X
* Феафіл III
* Кірыл
* Ілья II
* Парфірый
* Данііл
* Неафіт
* Хрызастом II
* Еранім II
* Анастасій
* Сава
* Расціслаў
* Ціхан
* Епіфаній

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1147234639 · VIAF: 274151246509544130173 |
Сховішча залатога запасу ЗША
**Форт-Нокс** (англ.: Fort Knox) — ваенная база ЗША, знаходзіцца амаль у цэнтры ваеннага гарадка Форт-Нокс у 30 мілях на паўднёвы захад ад Луісвіла, штат Кентукі і займае плошчу ў 44 000 га (440 км²). У наш час належыць амерыканскай арміі і да 2010 года выкарыстоўвалася ў якасці школы танкістаў. У перыяд з 2005 па 2010 год Танкавая школа Арміі ЗША была пераведзена з Форт-Нокса на базу Форт-Бенінг.

Таксама на тэрыторыі ваеннай базы Форт-Нокс з 1936 года існуе сховішча залатых запасаў ЗША, дзе знаходзіцца 4176 тон (4603 амерыканскіх тон) золата ў злітках (147,4 млн тройскіх унцый). Яно займае другое месца ў Злучаных Штатах, саступаючы толькі Федэральнаму рэзервоваму банку Нью-Ёрка, які захоўвае каля 5000 тон золата шматлікіх замежных дзяржаў, цэнтральных банкаў і афіцыйных міжнародных арганізацый.

Залатое сховішча па праве лічыцца адным з самых абароненых у свеце. Яго сцены складзены з граніту, пакрытага слоем бетону, а ўваход ахоўваюць дзверы масай у 20 тон, для таго каб іх адкрыць неабходна ведаць код, які падзелены на часткі паміж некалькімі людзьмі, цалкам яго ніхто не ведае. На выпадак нападу прадугледжана аўтаномная сістэма жыццезабеспячэння, якая ўключае ў сябе запасы харча, вады і электрастанцыю. Таму ў ім захоўваліся шматлікія каштоўныя рэчы, так падчас Другой сусветнай вайны туды былі змешчаны каралеўскія рэгаліі Вялікабрытаніі і Вялікая хартыя вольнасцей.

Зноскі
------

1. ↑  *Віктар Радзівонаў*. Куфар дзядзькі Сэма **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 20 красавіка 2013. Праверана 9 красавіка 2013.

Спасылкі
--------

* Fort Knox Bullion Depository
**Могілкі Лі́йва** (эст.: Liiva kalmistu — Пясочныя могілкі) — могілкі ў горадзе Таліне, Эстонія. Размешчана ў мікрараёне Лійва (вуліца Кальмісту 34). Агульная плошча — 64 га. Да 1978 года з’яўляліся самымі вялікімі могілкамі Таліна. Унесены ў Дзяржаўны рэгістр помнікаў культуры Эстоніі як помнік гісторыі.

Гісторыя
--------

Могілкі выкарыстоўваюцца з 1935 года. Яго планіроўкай займаўся кіраўнік праектнага бюро будаўнічага аддзела талінскай гаруправы Херберт Ёхансан (1884—1964); ён жа спраектаваў могілкавыя будынкі.

Афіцыйнае адкрыццё могілак адбылося 22 верасня 1935 года.

На тэрыторыі могілак знаходзіцца збудаваная ў 1934—1935 гадах капліца (архітэктар Херберт Ёхансан, унесеная ў Дзяржаўны рэгістр помнікаў культуры Эстоніі як помнік архітэктуры), брацкая магіла 164 савецкіх ваеннапалонных і помнік ахвярам Чырвонага тэрору (два апошнія унесены ў Дзяржаўны рэгістр помнікаў культуры Эстоніі як помнікі гісторыі).

Уваход на могілкі, капліца і помнік утвараюць сабой галоўную вось дадзенай тэрыторыі.

Большая частка тэрыторыі могілак і, у прыватнасці, участак вакол капліцы, першапачаткова была лесам. Пры планаванні могілак меркавалася захаваць лясныя масівы ў прамежках паміж адведзенымі для пахавання кварталамі, аднак пазней, з ростам колькасці пахаванняў, ад гэтага плана потым адмовіліся. Праходы паміж магіламі першапачаткова былі вельмі шырокімі. Частка могілкавай тэрыторыі на ўсходзе, размешчаная за вуліцай Валдэку, захавала некранутыя лясныя масівы. У могілкавых кварталах дамінуюць прамыя рады магіл і пахаванні, падзеленыя строгімі бетоннымі агароджамі.
Руіны храма святога Мікалая
**Могілкі святога Мікалая**, або **Мі́клаўшк** (в.-луж.: Mikławšk; ням.: Nicolaifriedhof) — каталіцкія могілкі, гістарычны некропаль, які знаходзіцца ў старой частцы горада Баўтцэн, Германія. Гістарычны помнік лужыцкага народа.

Могілкі былі заснаваны ў 1455 годзе. Першыя пахаванні праводзіліся па-за межамі гарадскіх варот Святога Мікалая ў паўночнай частцы горада. Сваё найменне некропаль атрымаў ад каталіцкага храма Святога Мікалая, які быў пабудаваны ў 1444 годзе. Царква святога Мікалая была разбурана ў 1634 годзе пры ўзяцці Будзішына саксонскімі войскамі ў час Трыццацігадовай вайны. У 1852 годзе на тэрыторыі могілак была пабудавана невялікая капліца, якая да гэтага часу выкарыстоўваецца для правядзення пахавальных абрадаў.

На могілках пахаваныя вядомыя прадстаўнікі лужыцкага народа і дзеячы каталіцкай царквы.

Спасылкі
--------

* Bautzen — Nikolaifriedhof
* Nikolaifriedhof Bautzen Архівавана 4 верасня 2016.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Касцюк.

**Самуі́л Сямё́навіч Касцю́к** — беларускі савецкі гаспадарчы, дзяржаўны і палітычны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1907 годзе ў вёсцы Русінавічы. Член УКП(б) з 1928 года. Скончыў біялагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага універсітэта (1960).

З 1928 года — на гаспадарчай, грамадскай і палітычнай працы. У 1928—1936 гадах — на дзяржаўнай і гаспадарчай рабоце ў Барысаўскім раёне.

У 1936—1940 гадах — старшыня Кіраўскага райвыканкама, 1-ы сакратар Кіраўскага раённага камітэтаКП(б) Беларусі.

У 1940—1941 гадах — 2-гі сакратар Беластоцкага абласнога камітэта КП(б) Беларусі, намеснік народнага камісара меліярацыі Беларускай ССР.

У 1942—1945 гадах — кіраўнік справамі СНК Беларускай ССР.

З 1944 па 1947 год — міністр харчовай прамысловасці Беларускай ССР.

На працягу дзесяці гадоў, з 1947 па 1957 год, — міністр сельскай гаспадаркі Беларускай ССР.

У 1957—1959 — 1-ы намеснік міністра сельскай гаспадаркі Беларускай ССР, пасля да 1961 года намеснік міністра хлебапрадуктаў Беларускай ССР.

Член ЦК КПБ у 1949—1960 гадах, абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР 3-га і 4-га скліканняў.

Спасылкі
--------

* Касцюк
Брытанская карта, якая паказвае *Біллінгс Помт* ці *Білінгспорт*
**Форт Білінгспорт** (каля Білінгспорт ў Паулсбора, Гластэр, штат Нью-Джэрсі, ЗША) — ранні амерыканскі форт на рацэ Дэлавэр. Месцазнаходжанне форта знаходзіцца на тэрміналах ў порта Паулсбора.

Зямля для форта была набыта Кантынентальным кангрэсам 5 ліпеня 1776 года. Гэта была першая зямельная купля Злучаных Штатаў. Зямля плошчай 96 акраў (0,4 км2) была набыта за 600 фунтаў. Тадэвуш Касцюшка спраектаваў ўмацаванні па просьбе Джорджа Вашынгтона. Форт быў пабудаваны войскамі з Нью-Джэрсі, Пенсільваніі, Паўднёвай Караліны і Вірджыніі. Ён ніколі не быў завершаны.

Форт быў здабыты брытанцамі ў 1777 годзе перад бітвай пры Чырвоным беразе.

Спасылкі
--------

* Official website Архівавана 28 снежня 2021.
* Forts and Fortifications at PhiladelphiaEncyclopedia.org
**Ско́рапіс** — тып кірылічнага пісьма, які развіўся ва ўсходніх славян з паўустава ў выніку паскарэння працэсу пісання. Характарызаваўся звязаным напісаннем літар у слове, свабодным узмахам і націскам пяра.

У старабеларускай дзелавой пісьменнасці пачаў ужывацца з канца 14 ст. Ім напісаны актавыя кнігі гарадскіх, земскіх і замкавых судоў, большая частка дакументаў Метрыкі ВКЛ, Статуты ВКЛ 1529 і 1566. Асаблівага росквіту дасягнуў у 16—17 ст. калі шырока выкарыстоўваўся ў свецкіх («Аповесць пра Трышчана», «Аповесць пра Баву», «Гісторыя пра Атылу», 2-я пал. 16 ст.; беларускія пераклады «Хронікі польскай, літоўскай, жамойцкай і ўсяе Русі» М.Стрыйкоўскага, «Александрыі», «Троі», «Рымскага летапісца» пач. 17 ст.) і рэлігійных творах. Скорапісам напісана Баркулабаўская хроніка.

На аснове скорапісу ў канцы 16 ст. створаны спецыяльны шрыфт, якім у друкарні Мамонічаў выдадзены «Трыбунал…» (1586), Статут ВКЛ 1588, «Унія» І.Пацея (1595) і інш. Беларускі скорапіс быў больш каліграфічны і зручны для чытання, чым рускі, і ў 17 ст. прыкметна на яго уплываў.

Літаратура
----------

* Скорапіс // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. С. 467.
* Карский Е. Ф. Славянская кирилловская палеография. М. 1979.
* Щепкин В. Н. Русская палеография. М. 1967.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Скорапіс
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міндлін.

**Самуіл Саламонавіч Міндлін** (руск.: Миндлин Самуил Соломонович; 1896, Шаркаўшчына — 1951, Растоў-на-Доне) — савецкі вучоны ў галіне тэрапіі. Доктар медыцынскіх навук (1937), прафесар (1938).

Біяграфія
---------

Міндлін Самуіл Саламонавіч (Залманавіч) нарадзіўся ў беднай шматдзетнай сям'і. У дзяцінстве пераехаў з сям'ёй у Екацярынаслаў, дзе скончыў камерцыйнае вучылішча. З 1916 вучыўся на медыцынскім факультэце Данскога ўніверсітэта ў Растове-на-Доне. Пасля атрымання дыплома лекара ў 1921 г. працаваў у клініцы факультэцкай тэрапіі Данскога ўніверсітэта. У 1940 г. прызначаны загадчыкам кафедры факультэцкай тэрапіі Растоўскага медыцынскага інстытута. У гады Вялікай Айчыннай вайны эвакуіраваўся ў г. Ленінагорск ва Усходнім Казахстане, затым у Баку, Ташкент, загадваў тэрапеўтычным аддзяленнем буйнога эвакашпіталя. Пасля вызвалення Растова-на-Доне вярнуўся да загадванне кафедры факультэцкай тэрапіі.
  
У сферы навуковых інтарэсаў Міндліна вывучэнне пытанняў патагенэзу, клінікі, дыягностыкі і лячэння розных захворванняў унутраных органаў, у прыватнасці, артэрыяльнай гіпертэнзіі і зацяжнога сэптычнага эндакардыту. Яго пяру належаць каля 50 друкаваных прац, у тым ліку 3 манаграфіі.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Архівавана 4 сакавіка 2016.
**Каралеўства Лаос** (лаос.: ພຣະຣາຊອານາຈັກລາວ) — колішняя дзяржава ў Паўднёва-Усходняй Азіі, якая існавала ў 1949—1975 гадах.

Гісторыя
--------

Пад канец ХІХ стагоддзя тэрыторыя Лаоса ўваходзіла ў склад Французскага Індакітая. У 1949 годзе Лаос набыў незалежнасць. Першым каралём стаў Сісаванг Вонг. Краху каралеўства папярэднічала грамадзянская вайна, якую вёў урад, пры падтрымцы ЗША, і партызаны арганізацый сацыялістычнага кірунку «Патэт Лао», якіх падтрымлівалі СССР і В’етнам. Грамадзянская вайна працягвалася амаль 10 гадоў (1964—1973). Урэшце, пасля сыходу амерыканцаў з Паўднёвага В’етнама, у 1975 годзе «Патэт Лао» прыйшоў да ўлады. 29 лістапада 1975 года кароль Лаоса зрокся стальца, а 2 снежня 1975 года абвешчана Лаоская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка.

Зноскі
------

1. ↑  Што такое Лаос? Адна з найбяднейшых краін Азіі, аднапартыйная сістэма, лагеры перавыхавання. Наша Ніва

Літаратура
----------

* *Ильинский М.* Индокитай. Пепел четырёх войн. — М.: Вече, 2000. — ISBN 5-7838-0657-9

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | SUDOC: 081916094 |
**Yponomeuta padellus** — матылёк з сямейства гарнастаевых молей (Yponomeutidae). Шкоднае насякомае, пашкоджвае сліву, алычу, абрыкосы, вішню і іншыя костачкавыя. Распаўсюджана ва ўсіх пладовых зонах Украіны і далёка за яе межамі. Значную шкоду наносіць у садах Запарожскай, Херсонскай, Адэскай абласцей і ў Крыму.

Апісанне
--------

Матылёк з размахам крылаў 18-22 мм, пярэднія крылы белыя з 16-9 чорнымі кропкамі, размешчанымі трыма няправільнымі радамі; заднія крылы попельна-шэрыя. Матылёк вельмі падобны на Yponomeuta malinellus, але мае шэрыя, а не белыя махры на знешнім краі пярэдніх крылаў. Яйка памерам 0,3 міліметра, жаўтаватае, круглявае. Вусень даўжынёй 14-16 міліметраў, жаўтавата-шэры; галава, грудныя ногі чорныя. Кукалка — 8-11 мм, паласатыя: галава, грудзі і канец брушка афарбаваныя ў чорны колер, астатняя частка брушка ярка-жоўтага колеру, а пасярэдзіне брушка ёсць шэраг цёмных плям трохкутнай формы. Коканы тонкія, празрыстыя, скрозь іх прасвечваюцца кукалкі, тады як коканы *Yponomeuta malinellus* шчыльныя, не прасвечваюцца.

* КукалкіКукалкі
* 
* 
* Вусені пладовай моліВусені пладовай молі

Экалогія
--------

Зімуюць гусеніцы першага ўзросту пад шчытком. У канцы красавіка яны выходзяць з-пад шчыткоў і адразу плятуць павуцінневыя гнёзды, злучаючы парамі лісты, затым аб'ядаюць іх з краёў. Развіваюцца на працягу 35-45 дзён, праходзячы пяць узростаў. Акукляюцца ў павуцінным гняздзе асобна адзін ад аднаго. Кукалкі раскіданы па ўсёй галінцы, дзе размешчана павуцінневае гняздо; суцэльныя пучкі коканаў, як *Yponomeuta malinellus*, не ўтвараюць. Праз 8-10 сутак, у канцы мая — пачатку чэрвеня выходзяць матылькі. Лёт працягваецца да сярэдзіны жніўня. Праз 14-16 дзён пасля выхаду матылі спарваюцца, пасля чаго на 5-6 суткі пачынаюць адкладванне яек. Самка адкладае па 15-40 яек на гладкую кару тонкіх галінак і заліваюць іх сліззю, якая хутка застывае на паветры. Пладавітасць — 80-100 яек. Праз 8-15 дзён адраджаюцца вусені ўпадаюць у дыяпаузу і застаюцца пад вільгаценепранікальным шчытком да вясны наступнага года. Вясной вусені пашкоджваюць лісце і аплятаюць галіны густой павуцінай. У выпадку значных пашкоджанняў зніжаецца колькасць і якасць ўраджаю, памяншаецца прырост парасткаў, парушаецца працэс закладкі пладовых пупышак. Колькасць шкоднікаў зніжаюць неспрыяльныя для іх ўмовы надвор'я і значная колькасць энтамафагаў.

Спасылкі
--------

* Артыкул на сайце Аграрны сектар Украіны Архівавана 14 ліпеня 2017.
* Электронная энцыклапедыя сельскай гаспадаркі Архівавана 26 верасня 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780957749 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лівія.

**Аб’яднанае каралеўства Лівія** (араб. **المملكة الليبية**‎‎) было ўтворана 24 снежня 1951 года і спыніла сваё існаванне 1 верасня 1969 года, калі ў выніку ваеннага перавароту манархія была зрынута і была абвешчана рэспубліка.

Канстытуцыя
-----------

Каралеўства было спадчыннай канстытуцыйнай манархіяй. Кароль меў вярхоўную уладу. Парламент складаўся з дзвюх палат (Сената і Палаты прадстаўнікоў). Прэм’ер-міністр прызначаўся і адпраўляўся ў адстаўку каралём.

Гісторыя
--------

21 лістапада 1949 года Генеральная асамблея ААН прыняла рэзалюцыю, якая ўстанаўлівала, што Лівія павінна атрымаць незалежнасць да 1 студзеня 1952 года. На наступных перамовах Лівію прадстаўляў Ідрыс. 24 снежня 1951 года Лівія абвясціла пра сваю незалежнасць, стаўшы першай арабскай дзяржавай, якая атрымалі незалежнасць па рашэнні ААН, і адной з першых незалежных афрыканскіх дзяржаў. Лівія была абвешчана канстытуцыйнай манархіяй, а Ідрыс стаў каралём.

У 1959 годзе ў Лівіі былі выяўлены значныя паклады нафты, і прыбыткі ад яе наступнай здабычы ператварылі Лівію з адной з найбяднейшых дзяржаў свету ў адну з самых багатых. Хоць нафта істотна змяніла фінансавае становішча краіны, прыбыткі ад яе здабычы канцэнтраваліся ў руках вузкага ўладнага пласта, што выклікала незадаволенасць у грамадстве.

Адміністрацыйны падзел
----------------------

### Тры правінцыі (1951—1963)

Правінцыі да 1963 года

| Правінцыя | Сталіца | Плошча км² |
| --- | --- | --- |
| Кірэнаіка | Бенгазі | 855,370 |
| Фецан | Себха | 551,170 |
| Трыпалітанія | Трыпалі | 353,000 |

Зноскі
------

1. ↑  Libya Districts

| ⛭ Лівія у тэмах |
| --- |
| Дзяржаўнаясімволіка | Герб ·  Гімн ·  Сцяг |  |
| Геаграфія | Адміністрацыйны падзел ·  Гарады ·  Сталіца ·  Нацыянальныя паркі |
| Палітыка | Дзяржаўны лад · Нацыянальны пераходны савет ·  Прэм'ер-міністр · Канстытуцыя ·  Парламент · Знешняя палітыка ·  Унутраная палітыка |
| Узброеныя сілы | Сухапутныя войскі ·  Ваенна-паветраныя сілы ·  Ваенна-марскія сілы |
| Насельніцтва | Этнічныя меншасці ·  Мовы |
| Рэлігія | Іслам ·  Хрысціянства ·  Іўдаізм |
| Гісторыя | Італьянская Лівія · Каралеўства Лівія |
| Эканоміка | Валюта Лівіі ·  Транспарт ·  Турызм ·  Сувязь ·  Інтэрнэт ·  Пошта (Гісторыя пошты і паштовых марак Лівіі) ·  Радыёстанцыі |
| Культура | Архітэктура ·  Літаратура ·  Музыка ·  Святы ·  Навука ·  Адукацыя ·  Спорт |
| Партал «Лівія» |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Форт Баяр (значэнні).

**«Форт Баяр»** (фр.: Fort Boyard, транскрыпцыя: [fɔʁ bwa'jar]) — прыгодніцкае тэлешоу, дзеянне якога разгортваецца ў Біскайскім заліве, ля берагоў Прыморскай Шаранты, у форце Баяр. Першы выпуск выйшаў у эфір французскага тэлеканала Antenne 2[en] 7 ліпеня 1990 года. У прэм’ерны сезон 1990 года гульня называлася «*Ключы ад форта Баяр*».

Тэлегульня здымаецца ў крэпасці, пабудаванай у сярэдзіны XIX стагоддзя ля берагоў Францыі, паміж астравамі Іль-д’Экс[en] і Алерон[en]. «*Форт Баяр*» уяўляе сабой тэлегульню, у якой камандзе ўдзельнікаў неабходна вытрымаць шэраг фізічных і інтэлектуальных выпрабаванняў, каб, выігрываючы ключы і падказкі, атрымаць скарбы форта. Ключы неабходныя для допуску да наступнага этапу, паколькі менавіта яны адчыняюць скарбніцу форта. Падказкі ўяўляюць сабой розныя словы, злучаючы якія між сабой і падбіраючы асацыяцыі, ігракі могуць дайсці да ключавога слова.

Зноскі
------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
| Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |
**Формула Ньютана — Лейбніца**, або **асноўная тэарэма аналізу**, устанаўлівае сувязь паміж дзвюма аперацыямі: узяццем вызначанага інтэграла і вылічэннем першаіснай.

|  |
| --- |
| 
Калі {\displaystyle \textstyle f(x)} неперарыўная на адрэзку {\displaystyle \left[a,b\right]} і {\displaystyle \textstyle F(x)} — яе любая першаісная на гэтым адрэзку, то мае месца роўнасць
{\displaystyle \int \limits \_{a}^{b}f(x)dx=F(b)-F(a)=F(x){\Bigl |}\_{a}^{b}.}
 |

Формула Ньютана-Лейбніца (анімацыя)

Гісторыя
--------

Яшчэ да з’яўлення матэматычнага аналізу дадзеная тэарэма (у геаметрычнай або механічнай фармулёўцы) была вядомая Тарычэлі, Грэгары[ru] і Бароу[ru]. Напрыклад, Бароу апісаў гэты факт ў 1670 годзе як залежнасць паміж задачамі на квадратуры[ru] і на правядзенне датычных. Пасля стварэння Ньютанам і Лейбніцам дыферэнцыяльнага і інтэгральнага злічэнняў сэнс формулы стаў трактавацца чыста матэматычна: аперацыі дыферэнцыравання і інтэгравання ўзаемна процілеглыя.

Ньютан сфармуляваў тэарэму славесна наступным чынам: «Для атрымання належнага значэння плошчы, прылеглай да некаторай часткі абсцыс, гэтую плошчу заўсёды трэба браць роўнай рознасці значэнняў z [першаіснай], адпаведных часткам абсцыс, абмежаваным пачаткам і канцом плошчы».

У Лейбніца запіс дадзенай формулы ў сучасным выглядзе таксама адсутнічае, паколькі абазначэнне вызначанага інтэграла з’явілася значна пазней, у Фур’е ў пачатку XIX стагоддзя. Сучаснае афармленне і строгі доказ упершыню былі апублікаваны таксама ў пачатку XIX стагоддзя Лакруа[ru].

Гл. таксама
-----------

* Асноўная тэарэма алгебры
* Асноўная тэарэма арыфметыкі

Літаратура
----------

* Камынин Л. И. Математический анализ. Т. 1, 2. — 2001.
* Демидович Б. П. Отдел 3. Формула Ньютона — Лейбница // Сборник задач и упражнений по математическому анализу. — 1990. — (Курс высшей математики и математической физики).
* Никифоровский В. А. Путь к интегралу. — М.: Наука, 1985.
| Гісторыя Харватыі |
| --- |
|  |
| Даславянскі перыяд |
| * Панонія
* Далмацыя
 |
| 
Старажытнахарвацкая дзяржава |
| * Далмацінская Харватыя
* Пасаўская Харватыя
* Каралеўства Харватыя
 |
| 
Пад уладай Венгрыі |
| * Каралеўства Харватыя і Славонія
* Каралеўства Далмацыя
* Славонская банавіна
* Каралеўства Славонія
 |
| Югаславія |
| * Дзяржава славенцаў, харватаў і сербаў
* Харвацкая банавіна
* Незалежная Дзяржава Харватыя
* Федэральная дзяржава Харватыя
* Сацыялістычная Рэспубліка Харватыя
 |
| Рэспубліка Харватыя |
| * Рэспубліка Сербская Краіна
 |

**Каралеўства Харватыя** (лац.: Regnum Croatiae; харв.: Kraljevina Hrvatska) — сярэднявечнае каралеўства ў Цэнтральнай Еўропе, якое ўключала ў сябе большую частку сённяшняй Харватыі (за выключэннем большай частцы Істрыі і некалькіх Далмацынскіх прыбярэжных астравоў), а таксама частку сучаснай Босніі і Герцагавіны. Каралеўства існавала ў якасці сувярэннай дзяржавы на працягу амаль двух стагоддзяў. Яго існаванне характарызуецца шматлікімі канфліктамі і мірнымі перыядамі з балгарамі, візантыйцамі, венграмі, а таксама суперніцтвам з Венецыяй за кантроль над усходняй часткай Адрыятычнага ўзбярэжжа. У 10 стагоддзі біскуп Гргур Нінскі паставіў мэту прасоўвання харвацкай мовы ў набажэнстве, што прывяло да канфлікту з Папам. У другой палове 11 стагоддзя Харватыі ўдалося ўзяць пад кантроль большасць прыбярэжных гарадоў Далмацыі з падзеннем візантыйскага кантролю над імі. У гэты час каралеўства дасягнула свайго піку падчас кіравання Петара Крашыміра IV (1058-1074) і Дмітара Званіміра (1075-1089).

Да 1091 года дзяржавай кіравала, у асноўным, дынастыя Трпіміравічаў, пасля чаго каралеўства перажыло крызіс спадчыны пасады і пасля дзесяцігоддзя канфліктаў за трон і бітвы пры гары Гвоздзь карона перайшла да дынастыі Арпадаў, а венгерскі кароль Кальман Кніжнік стаў «каралём Харватыі і Далмацыі» ў 1102 годзе, аб'яднаўшы два каралеўствы пад адной каронай. Дакладныя ўмовы ўзаемаадносін паміж дзвюма дзяржавамі сталі аб'ектам спрэчак у 19 стагоддзі. Характар адносін мяняўся з цягам часу, але ў цэлым Харватыя захоўвала вялікую ступень унутранай аўтаноміі, а рэальная ўлада належала мясцовай шляхце. Сучасныя харвацкія і венгерскія гісторыкі разглядаюць адносіны паміж Харватыяй і Венгрыяй з 1102 года як форму асабістай уніі двух унутрана аўтаномных каралеўстваў агульным каралём.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Саланец.

**Салане́ц** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Заходняя Дзвіна, за 20 км на захад ад Полацка, на паўночны ўсход ад вёскі Ліцвінава.

Плошча паверхні возера 0,48 км². Даўжыня 1,43 км, найбольшая шырыня 0,72 км. Найбольшая глыбіня 3,4 м, сярэдняя 1,2 м. Даўжыня берагавой лініі 1,4 км. Плошча вадазбору 12,7 км². Аб'ём вады ў возеры каля 0,6 млн м³.  

Катлавіна возера рэшткавага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй 2—5 м, спадзістыя. Берагавая лінія звілістая, утварае залівы. Берагі возера нізкія, пясчаныя і забалочаныя, у паўднёвай частцы возера сплавінныя. На поўначы і поўдні забалочаная пойма шырынёй да 100 метраў. Зона мелкаводдзя каля заходняга і ўсходняга берагоў пясчаная. Астатняя частка дна возера выслана сапрапелямі. На возеры востраў плошчай 0,2 га.  

Возера Саланец эўтрофнае, слабапраточнае. Упадае ручай і меліярацыйны канал, выцякае рака Валынка (прыток ракі Нача). Возера зарастае да глыбіні 0,8 м.

У возеры водзяцца карась, карп, акунь, шчупак, лінь і іншыя рыбы.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Т. 4. — 599 с. — 10 000 экз.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 101. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14).
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 19. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
* Республика Беларусь. Витебская область. Полоцкий район: карта / Ред. В. А. Змачинская. — Мн.: Белкартография, 2012. — 5 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Возера Саланец Архівавана 15 сакавіка 2013.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каробкін.
**Іван Трафімавіч Каробкін** (10 лістапада 1921, в. Кварцяны, Горацкі раён, Магілёўская вобласць — 16 верасня 1976) — беларускі інжынер па землеўпарадкаванні.

Біяграфія
---------

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію ў 1950 годзе. З 1950 па 1976 гады працаваў інжынерам, старшым інжынерам, кіраўніком сектара, начальнікам аддзела ў БелНДІдзіпрасельбудзе.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1960 года. Член КПСС з 1963 года.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): праекты планіроўкі і забудовы пасёлкаў торфабрыкетных заводаў Гацук імя Дзяржынскага, Лашанскае, Усяж, Усяж Вук (1953—1955), сельскіх населеных пунктаў калгасаў і саўгасаў БССР (1955—1973), Баранавіцкага і Слуцкага адкормачнікаў (1969—1977), рабочыя чарцяжы эксперыментальна-паказальных пасёлкаў калгасаў імя Калініна, «Чырвоная змена», саўгасаў «Камуніст», імя Леніна, «Малеч» (1967—1973), праекты планіроўкі і рабочыя чарцяжы забудовы пасёлкаў калгасаў «Гвардыя», імя Дзімітрава, «Кірава», «Аснежыцкі», «Савецкая Беларусь» (1960—1973), птушкафабрык Баранавіцкай, Гродзенскай, 1-й Мінскай, Смалявіцкай (1961—1973).

Аўтар публікацый па пытаннях планіроўкі і забудовы сёлаў БССР, у т.л. кнігі «З досведу планіроўкі сельскіх населеных пунктаў БССР» (Мінск, 1959).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Коробкин Иван Трофимович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-298656 |
**Кітайскі весланос**, **псяфур** (*Psephurus gladius*) — від рыб сямейства весланосых, адзіны прадстаўнік роду псяфураў. Адна з найбуйнейшых прэснаводных рыб у свеце, прызнана вымерлай.

Апісанне
--------

Даўжыня цела можа перавышаць 3 м, маса — 300 кг. Ёсць звесткі, што псяфур можа дасягаць даўжыні 7 м і масы ў 500 кг, што робіць яго найвялікшай прэснаводнай рыбінай у свеце, але дакументальных пацвярджэнняў гэтаму няма.

Цела выцянутае, з цёмна-шэрай спіной і белай брушной вобласцю, пакрыта вельмі дробнымі, разрозненымі шыпамі. Вочы слабаразвітыя. Ад чвэрці да траціны даўжыні рыбы складае выраст верхняй сківіцы, на якім знаходзяцца спецыяльныя рэцэптары, што дапамагаюць у пошуку ежы.

Пашырэнне
---------

Некалі рыба была звычайнай у рацэ Янцзы ў Кітаі. Аднак у 1970-я гады ў Янцзы вялі актыўны рыбны промысел. Весланосаў вылоўлівалі ў вялікіх колькасцях: каля 25 тон у год. У выніку да канца дзесяцігоддзя папуляцыя рыб значна скарацілася, і ў 1983 годзе прамысловы лоў весланосаў быў забаронены. Пасля папуляцыя скарацілася яшчэ мацней праз забруджванне вады і будаўніцтва плацін. Апошні кітайскі весланос быў заўважаны жывым у 2003 годзе. У 2020 годзе навукоўцы заявілі аб поўным знікненні кітайскіх весланосаў у адпаведнасці з крытэрамі Чырвонай кнігі.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Драпежнік паляваў на дробных і сярэдніх рыб, таксама ўжываў у ежу разнастайных ракападобных.

Адна з прычын вымірання — адсутнасць хуткага ўзнаўлення. Самкі весланосаў дасягалі палавога сталення да 6-15 гадоў, а самцы — да 12-14 гадоў.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13). — С. 487
2. ↑  livescience.com
3. ↑  nashaniva.by
**Петэхія** — невялікая (1-2 мм) чырвоная або пурпурная пляма  (руск.) (бел. на целе, выкліканая дробнымі гемарагіямі  (руск.) (бел. (пашкоджанне капіляраў сасуда). З’яўляецца сімптомам многіх станаў і хвароб.

Самай распаўсюджанай прычынай петэхій з’яўляецца фізічная траўма, напрыклад моцны прыступ кашлю, ванітаў або плачу, што можа выклікаць петэхіі на твары, асабліва вакол вачэй. Яны могуць таксама паўстаць з-за празмернага ціску на тканкі (напрыклад, пры празмерным зацягванні жгута). У гэтых выпадках петэхіі не ўяўляюць пагрозы і знікаюць за некалькі дзён.

Петэхіі могуць быць прыкметай трамбацытапеніі (зніжэнне колькасці трамбацытаў) пры затрымцы аднаўлення трамбацытаў (як пабочны эфект лекаў або з прычыны некаторых інфекцыйных захворванняў), або пры парушэнні згусальнасці крыві.

Судовая медыцына
----------------

Петэхіі на твары і кан’юнктыве (вачах) з’яўляюцца прыкметай смерці ад асфіксіі. Яны з’яўляюцца вынікам павышэння ціску ў венах галавы і гіпаксічнага разбурэння эндатэлію  (руск.) (бел. сасудаў.

Зноскі
------

1. ↑  Kumar, Vinay; Abbas, Abul K.; Fausto, Nelson; & Mitchell, Richard N. (2007). *Robbins Basic Pathology* (8th ed.). Saunders Elsevier. p. 86 ISBN 978-1-4160-2973-1
2. ↑  Ely, Susan F. Charles S. Hirsch.  Ashpyxial deaths and petechiae: a review **(нявызн.)** (PDF), *Journal of Forensic Science* (2000), стр. 1274–1277. Праверана 22 верасня 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779204108, 2911195340 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кудзелька.
**Іван Фадзеевіч Кудзелька** (12 снежня 1891, Рудзенск, Ігуменскі павет, Мінская губерня — 28 чэрвеня 1938, Мінск, БССР) — партыйны і дзяржаўны дзеяч БССР. Стрыечны брат Міхася Чарота.

Біяграфія
---------

3 1914 года ў арміі, з сакавіка 1918 года ў Чырвонай Арміі. Працаваў на чыгунцы ў Мінску і Жлобіне з чэрвеня 1922 года. 3 1925 года сакратар Гарадоцкага, Глускага райкамаў КП(б)Б, старшыня Глускага райвыканкама, намеснік старшыні Бабруйскага акружнога выканаўчага камітэта. 3 1930 года стар­шыня Мазырскай акружной кантрольнай камісіі, сакратар Мазырскага РК КП(б)Б, сакратар Мінскага гаркама КП(б)Б, загад­чык аддзелаў ЦК КП(б)Б. У 1935—1937 гадах наркам фінансаў БССР. Член ЦК КП(б)Б у 1932—1937 гадах. Кандыдат у члены Бюро ЦК КП(б)Б у 1935—1937 гадах. Член ЦВК БССР на працягу 1927—1929 гг.

Арыштаваны ў 1937 годзе па справе ўдзелу ў аб’яднанай контррэвалюцыйнай дыверсійна-шкодніцкай шпіёнскай арганізацыі. 28 чэрвеня 1938 года быў прыгавораны да вышэйшай меры пакарання. Рэабілітаваны ў 1957 годзе.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн. 1999, С.557
**Саламярэцкія** — княжацкі род, галіна Рурыкавічаў з Расціславічаў Смаленскіх.

Прозвішча паходзіць ад маёнтка Саламярэч у Мінскім павеце (цяпер в. Саламярэчча Мінскага раёна).

Гісторыя
--------

Пачынальнікам роду лічыцца кн. Іван Дзмітрыевіч Шах, праўнук смаленскага князя Святаслава Іванавіча (загінуў у 1386). Іван Дзмітрыевіч меў сыноў Юрыя, Фёдара і Сямёна. Сын Юрыя — Васіль, паводле думак некаторых даследчыкаў, быў пачынальнікам рускага дваранскага роду Тацішчавых. Ад Фёдара або Сямёна паходзіць уласна род Саламярэцкіх.

Прадстаўнікі роду ў асноўным займалі ўрады на ўсходзе ВКЛ (Мсціслаў, Магілёў, Крычаў). Пазней адна галіна роду перасялілася ў Пінскі павет. Былі праваслаўнымі, але ў XVII ст. перайшлі ў каталіцтва.

Род згас у 1641 годзе са смерцю кн. Яна Уладзіслава Саламярэцкага.

Радавод
-------

```
 Васіль Іванавіч (? — 1540), дзяржаўца магілёўскі з 1520
 х Ганна Іванаўна Уладыка (? — 1560), д. Івана Уладыкі
 │ 
 ├─>Андрэй Васілевіч (? — 1541)
 │  х Таміла Мсціслаўская (? — 1555), д. князя Міхаіла Мсціслаўскага
 │
 ├─>Іван Васілевіч (? — 1582), першы кашталян мсціслаўскі з 1566
 │  х1 Багдана Сапега (? — да 1550), д. Паўла Сапегі
 │  х2 Ганна Глябовіч (? — пасля 1593), д. Яна Глябовіча
 │  │ 
 │  └─>(ад 2 шлюбу) Багдан Іванавіч (? — 1602), староста крычаўскі з 1580
 │     х Ева Корсак, д. Баркулаба Корсака
 │     │ 
 │     └─>Багдан Багданавіч (1589 — 1630), староста крычаўскі з 1620
 │ 
 ├─>Фёдар Васілевіч (? — каля 1540), староста медніцкі
 │ 
 ├─>Багдан Васілевіч (? — 1565), староста рагачоўскі з 1560
 │  х Фядора Гальшанская (? — каля 1576), д. князя Юрыя Гальшанскага-Дубровіцкага
 │  │ 
 │  └─>Іван Багданавіч (? — 1602), перасяліўся ў Пінскі павет
 │     х1 Беата Дольская
 │     х2 Малгажата Лысакоўская, д. Мікалая Лысакоўскага
 │     │ 
 │     └─>Мікалай Леў (? — 1626), кашталян смаленскі з 1623
 │        х Рэгіна Госцкая, д. Габрыэля Госцкага
 │        │ 
 │        └─>Ян Уладзіслаў (? — 1641), маршалак пінскі з 1629
 │           х2 Ганна Валовіч (? — 1669), д. Пятра Валовіча
 │ 
 └─>Юрый Васілевіч (? — 1559), староста ашмянскі ў 1549—1550
    х Ганна Адзінцэвіч, д. князя Сямёна Адзінцэвіча
```

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В.* Саламярэцкія // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 537. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* *Сліж Н.* Сямейныя адносіны і шлюбныя стратэгіі Саламярэцкіх у 16 — першай палове 17 ст. // Гістарычны альманах. — 2005. — Т. 11. — С. 86-121.

Спасылкі
--------

* Генеалогія Саламярэцкіх
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карасёў.

**Іва́н Уладзі́міравіч Карасё́ў** (руск.: Иван Владимирович Карасёв; нар. 1970, Краснадар) — расійскі пісьменнік, журналіст. Сябра Саюза пісьменнікаў Расіі і Саюза журналістаў Расіі.

Біяграфія
---------

Вершы і прозу піша з 1987 году, друкуецца з 1993 году. У газеце «Бальшавік Каўказа» выйшаў упершыню ў свет яго верш «Пясчынка».

У 1993 годзе скончыў Кубанскі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Фізіка і тэхніка нізкіх тэмператур». У 1996 быў прыняты ў Саюз журналістаў Расіі, а на семінары маладых пісьменнікаў Кубані яго аповесць «Выра» была асоба адзначаная пісьменнікам Віктарам Ліханосавым (аўтар «Наш маленькі Парыж»). У 1998 годзе па рэкамендацыі пісьменніцкай арганізацыі ён адзначаны стыпендыяй адміністрацыі Краснадарскага краю, заснаванай для адораных маладых аўтараў. А праз год у свет вышлі дзве яго кнігі — «Выра» («Вирщина») і паэтычны зборнік «Круг зямны». У 2003 кніга «Выря» была адзначаная адмысловым дыпломам губернатара Краснадарскага краю «За высокія дасягненні ў вобласці мастацкай літаратуры». У тым жа годзе ў Краснадарскай выставачнай зале адбылася выстаўка графікі Івана Карасёва (свае кнігі ён ілюструе сам).

Выйшаў у свет шэраг навукова-публіцыстычных прац Івана Карасёва — «Філасофскі погляд на эвалюцыю экалагічных ідэй», «Алфавіт, як люстэрка чалавечай цывілізацыі», «Шрыфты ў цывільным і літары ў лапцях».

Цяпер Іван Карасёў працуе эканамічным аглядальнікам Краснадарскага прадстаўніцтва «Расійскай газеты». Рыхтуе да публікацыі фантастычная зборнікі «Плерома, або Адсячэнне сферы», новы зборнік вершаў «Евангелле ад Цемры».

Захапляецца этналінгвістыкай, міфалогіяй і граматалогiяй. Набліжаецца да завяршэння складанне энцыклапедыі «Усе пісьменнасці свету». З'яўляецца аўтарам планавай мовы Арахаў. Два іншых яго праекты па лiнгваканструяванні — палiндромная мова Сунiлінус і мова фанетычнага мінімуму Альптэ. У 2008 Iван Карасёў падаў заяўку ў Кнігу рэкордаў Гінеса, зарэгістраваную як «Штучная мова з самай маленькай колькасцю літар у алфавіце»

Як журналіст, публікуецца ў «Расійскай газеце».

Зноскі
------

1. ↑  Слепошаров С. За двумя зайцами // Новая газета Кубани, 1 (1704) от 13.01.2011

Спасылкі
--------

* Сайт Івана Карасёва
* Alexe Rău, Abordarea scrierii de către ştiinţe(недаступная спасылка). (Навуковы падыход да тэорыі пісьменнасці), «Magazin bibliologic», 2008, № 1-2. (на румынскай мове)
* Maciej St. Zięba, Transkrypcja i transliteracja niełacińskich systemów pisma. Euroanaliz. Lublin. Транскрыпцыя і транслітарацыя нелацінскіх сістэм пісьменнасці (на польскай мове).
* Василенко С. Л. Числонавтика. Снилось ли такое Пифагору?, Харьков, 2009.
* Рецензия к.т. н. А. Корнеева на исследование И. Карасева «Эйдетика первоцифр», 2010.
* Васильев И. Ю. Карасёв И. В. Постфольклор журналистской среды Кубани: типология и социальные функции // Вторичные формы традиционной народной культуры. Материалы научно-практической конференции, Краснодар, 2010.

Гл. таксама
-----------

* Арахаў
**Пецярбургска-Варшаўская чыгунка** — чыгунка, пабудаваная за кошт расійскай казны паводле царскага ўказу ад 15 лютага 1851 года. Праектная працягласць 1280 км. Праходзіла праз Гатчыну, Лугу, Плюсу, Пскоў, Остраў, Пыталава, Рэжыцу, Дзвінск, Вільню, Гродна, Беласток. Уводзілася ў эксплуатацыю ўчасткамі. На 1-м участку Санкт-Пецярбург — Гатчына (45 км) адкрыты рух восенню 1853 года. У пастаянную эксплуатацыю ўведзена 15 снежня 1862 года. На тэрыторыі сучаснай Беларусі ўключала ўчастак Парэчча — Гродна — Ласосна (каля 30 км).

У наш час участкі дарогі адносяцца да Кастрычніцкай чыг. Латвійскай чыг. Літоўскім чыг. Беларускай чыг. і Польскіх чыг.

Гл. таксама
-----------

* Варшаўскі вакзал, Санкт-Пецярбург
* Варшаўская вуліца, Санкт-Пецярбург
* Пецярбургска-Варшаўскі вакзал