**А́дам Шэ́меш** (польск.: Adam Szemesz; 1808, Слуцкі павет — 1864, Мінск) — беларуска-польскі жывапісец, мастацтвазнавец.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Слуцкім павеце ў сям'і старосты. Вучыўся ў Віленскай школе жывапісу пры Віленскім універсітэце. У 1831 годзе жыл у Мінску, дзе плённа займаўся жывапісам. Ажаніўся з Паўлінай Фялінскай (1819—1843), сястрой Зыгмунта Фелікса Фялінскага (1822—1895), архібіскупа Варшавы, прылічанага каталіцкай царквой да ліку святых, дачкой вядомай пасля ў Польшчы пісьменніцы Евы Вендорф-Фялінскай (1793—1859) і Герарда Фялінскага. Маладая сям'я жыла на Бабруйшчыне.

У 1842 годзе Адам Шэмеш па падазрэнню ў антыўрадавай дзейнасці высланы ў Херсон. Паўліна адпраўляецца з ім. Дзякуючы партрэту губернатара Б. І. Пестэля  (руск.) (бел. напісанаму Шэмешам, мастака пераводзяць з глухога Херсона ў Саратаў. У Саратаве пры родах Паўліна Фялінская памірае. Яе маці, Ева Фялінская, з'яжджае з нованароджаным дзіцем Паўлам у сваё ўкраінскае памесце Ваюцін  (руск.) (бел..

У 1846 годзе Адам Шэмеш прыязджае ў Мінск.

Творчасць
---------

Адам Шэмеш. Партрэт Уладзіслава Сыракомлі
Партрэт Тэклі Янушкевіч, народжанай Сакалоўскай
Творчасць Адама Шэмеша звязана з мастацкім жыццём Беларусі, Літвы і Польшчы. Ён застаўся ў гісторыі мастацтва як жывапісец-партрэтыст і мастацтвазнавец, аўтар шэрагу артыкулаў па выяўленчым мастацтве. Яго пяру належыць даволі падрабязны нарыс аб Віленскай школе жывапісу.

Ім напісаны «Успаміны пра Яна Дамеля». З ім у свой час радзіўся Уладзіслаў Сыракомля, складаючы апісанне помнікаў выяўленчага мастацтва Мінска.

Адамам Шэмешам напісаны перад ад'ездам абраз Маці Божай у херсонскім касцёле. У Мінску ён напісаў партрэты Уладзіслава Сыракомлі і Станіслава Манюшкі. Быўшы прыхільнікам паэзіі Адама Міцкевіча, стварыў ілюстрацыі да паэмы «Конрад Валенрод» і да іншых твораў польскага паэта. Да яго за саветамі звярталіся і жывапісцы, якія цалкам склаліся, — Я. Дамель, В. Ваньковіч, М. Кулеша і іншыя.

А. Шэмеш прымаў удзел у афармленні драматургічных пастановак В. Дуніна-Марцінкевіча.

Вярнуўшыся ў 1846 годзе ў Мінск, Шэмеш напісаў некалькі выдатных партрэтаў, сярод якіх вылучаецца партрэт яго цешчы Евы Фялінскай.

Памяць
------

У Мінску імем Адама Шэмеша названа вуліца.

Зноскі
------

1. 1 2  Adam Szemesz // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
2. 1 2  Adam Szemesz // RISM: Répertoire international des sources musicales — 1952.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2178828'></a>
3. ↑  Адам Мальдис. Радости и горести семьи Фелинских(недаступная спасылка)  (руск.)
4. 1 2 3  Слуцкая палитра: Из фондов Слуцкого краеведческого музея: фотоальбом / сост. авт. текста Н. Г. Серик; фото В. А. Сибрикова. — Минск: Літаратура і Мастацтва, 2010. — С. 5. — 64 с.
5. ↑  A. Szemesz. Wspomnienia o Wilenskiey szkole malarskiey. Athenaemum, t. VI, Wilno, 1844
6. ↑  Szemesz А. Wspomnienia o Damelu// Athenaeum. T. 2. — Wilno. 1842. — S. 170

Літаратура
----------

* *Дробаў Л. М.* Беларускiя мастакi XIX стагоддзя. ― Мн. 1971.
* *Hutten-Czapski E.* Portrety polskie XIX wieku. ― Warszawa, 1906.
* *Kozakiewicz Stefan*: Malarstwo polskie t.3. Auriga WaiF Warszawa 1976 str. 35

Спасылкі
--------

* Ключ да мастацтва, або Багатае сэрца Адама Шэмеша
* Адам Мальдис. Радости и горести семьи Фелинских(недаступная спасылка)  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: adam-szemesz · Sejm-Wielki.pl |