recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ігар Мікалаевіч Заічкоў** (нар. 10 лютага 1961, Петрыкаў, Гомельская вобласць) — беларускі спартыўны функцыянер, памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па пытаннях фізічнай культуры, спорту і развіцця турызму (2010—2012). Палкоўнік унутранай службы.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 10 лютага 1961 года ў г. Петрыкаў Гомельскай вобласці. Бацька — Мікалай Цімафеевіч Заічкоў (1936—2006) — заслужаны трэнер Беларусі, працаваў намеснікам старшыні Спарткамітэта Беларусі, віцэ-прэзідэнтам НАК Беларусі, пер­шым на­мес­нікам мі­ніст­ра спор­ту Рэспублікі Беларусь, генеральным сакратаром Паралімпійскага камітэта Рэспублікі Беларусь.

У 1983 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры. З 1985 года па 1987 год — інструктар аддзела фізічнай падрыхтоўкі і аргмасавай работы Беларускага фізкультурна-спартыўнага таварыства «Дынама».

З 1987 года па 1992 год — інспектар-метадыст, старшы інспектар-метадыст вучэбна-спартыўнага аддзела, з 1992 года па 1993 год — інструктар вучэбна-спартыўнага аддзела, з 1993 года па 2002 год — намеснік начальніка, начальнік навучальна-спартыўнага аддзела БФСТ «Дынама». У 2002—2004 гадах — начальнік упраўлення фізічнай, спецыяльнай падрыхтоўкі, спорту і арганізацыйнай работы БФСТ «Дынама».

З ліпеня 2004 года па студзень 2007 года выконваў абавязкі намесніка старшыні цэнтральнага савета — начальніка ўпраўлення фізічнай, спецыяльнай падрыхтоўкі, спорту і арганізацыйнай работы БФСТ «Дынама».

З 22 студзеня 2010 года па 28 кастрычніка 2012 года працаваў памочнікам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па пытаннях фізічнай культуры, спорту і развіцця турызму, быў звольнены за «няўдалае і няправільнае» выступленне спартсменаў на Алімпійскіх гульнях 2012 года у Лондане.

Быў першым намеснікам прэзідэнта Нацыянальнага алімпійскага камітэта Рэспублікі Беларусь.

Дэлегат IV Усебеларускага народнага сходу ад Рэчыцкага раёна.

Крыніцы
-------

1. ↑  Разное. Новым спортивным помощником президента стал Игорь Заичков, директором «Минск-Арены» — Николай Ананьев **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 1 снежня 2022. Праверана 1 снежня 2022.
2. ↑  На­цы­я­наль­на­му па­ра­а­лім­пій­ска­му ка­мі­тэ­ту — 25 га­доў!
3. ↑  У президента — новый помощник
4. 1 2  Глава Минспорта Белоруссии уволен за провал на Олимпиаде
5. ↑   Архівавана 1 снежня 2022. Олимпиада. Игорь Заичков: больше всего обидно за Екатерину Карстен
6. ↑  Речицкий район выбрал делегатов на Всебелорусское народное собрание **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 1 снежня 2022. Праверана 1 снежня 2022.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Будынак рэальнага вучылішча.
**Будынак рэальнага вучылішча** — помнік грамадзянскай архітэктуры ў Оршы.

Гісторыя
--------

Будынак у 1910 годзе
Пабудаваны з чырвонай цэглы ў 1906 годзе ў цэнтры горада (вул. Леніна, 41). У вучылішчы ў 1907—1909 гадах працаваў дзеяч рэвалюцыйнага руху, публіцыст П. М. Лепяшынскі.

У будынку размешчана сярэдняя школа № 1.

Архітэктура
-----------

Галоўны фасад
Двухпавярховы П-падобны ў плане мураваны аб'ём бакавымі крыламі арыентаваны ў двор. Галоўны ўваход у цэнтры будынку мае прыхожую, невялікі вестыбюль, адкуль трохмаршавыя парадныя ўсходы вядуць на другі паверх, дзе цэнтральнае месца займае актавая зала. Архітэктурна-мастацкае рашэнне будынку сціплае, дэкор вырашаны сродкамі цаглянай муроўкі. Галоўны фасад расчлянёны трыма рызалітамі. Сярэдні, які выступае больш за бакавыя, вылучаны высокімі арачнымі вокнамі другога паверху, галоўным уваходам і невялікім арыгінальным балкончыкам. Архітэктурную выразнасць аб'ёму ўзмацняецца яго каларыстычным рашэннем, вылучэннем на фоне чырвона-карычневай муроўкі ліштваў, карнізных цяг, абрамленняў кутоў і інш.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Будынак рэальнага вучылішча (Орша)
* Будынак рэальнага вучылішча (Орша) на сайце Radzima.org
* Будынак рэальнага вучылішча (Орша) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Будынак рэальнага вучылішча (Орша) на сайце «Архіварта»
**Агаро́дня-Го́мельскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Добрушскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Агародня Гомельская.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Добрушскага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Церахоўскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Агародня-Кузьмініцкага сельсавета, і рэарганізаваны ў **Агародня-Гомельскі нацыянальны рускі сельсавет**. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Церахоўскім раёне БССР. У 1935 годзе рэарганізаваны ў беларускі сельсавет. З 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Добрушскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Харошаўскага сельсавета. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Агародня-Гомеььскага сельсавета 4 населеныя пункты. 28 кастрычніка 1991 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Кармянскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.
2. ↑  Белорусская ССР. Административно-территориальное деление. На 1 января 1974 года. (руск.). — Выданне 5-е. — Мн.: Беларусь, 1974. — С. 82. — 248 с. — 10 000 экз.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.
Манах у скрыпторыі
**Скрыпторый** (лац.: scriptorium ад scriptor — «пісец, перапісчык») — майстэрня па перапісцы рукапісаў, пераважна ў манастырах. Першыя скрыпторыі паўсталі ў VI—VII стагоддзях на поўдні Італіі, у Францыі, у Ірландыі, Іспаніі. Найбольшай славай у эпоху Карла Вялікага карыстаўся скрыпторый Турскага манастыра Святога Марціна, абатам якога быў Алкуін.

Спачатку кнігу (як і ў часы позняй антычнасці) пісалі пад дыктоўку, трымаючы матэрыял для пісьма на каленях. Сталоў не было. Затым, верагодна, у VII стагоддзі, у майстэрнях з’явіліся сталы. Ва ўсякім выпадку, менавіта да гэтага часу ставяцца іканаграфічныя малюнкі каліграфаў, якія сядзяць за сталамі. З VIII—IX стагоддзяў падобныя выявы сталі нормай. У XIII стагоддзі скрыпторыі прыходзяць у заняпад, кніжнай вытворчасцю пачынаюць займацца гарадскія рамеснікі.

Літаратура
----------

* *Добиаш-Рождественская О. А.  (руск.) (бел.* Мастерские письма на заре западного Средневековья и их сокровища в Ленинграде. — Л. 1930.
* *Добиаш-Рождественская О. А.* из жизни мастерских письма (преимущественно на французском севере) // Средневековый быт. Сб. статей. — Л. 1928.
* *Киселёва Л. И.* О чём рассказывают средневековые рукописи. — Л. 1978.
* *Люблинская А. Д.  (руск.) (бел.* Латинская палеография. — М. 1969.
* *Нікалаеў М. В.* Скрыпто́рый // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 474—475. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Скрыпторый на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11960510s · GND: 4131378-1 · LCCN: sh85118975 · Microsoft: 2779634551 · NKC: ph125605 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Адамян.

**Лейла Вагоеўна (Уладзіміраўна) Адамя́н** (пры нараджэнні **Саакян**; нар. 20 студзеня 1949, Тбілісі) — савецкі і расійскі акушэр-гінеколаг, доктар медыцынскіх навук, прафесар. Кіраўнік аддзялення аператыўнай гінекалогіі Нацыянальнага медыцынскага даследчага цэнтра акушэрства, гінекалогіі і перынаталогіі імя акадэміка У. І. Кулакова. Галоўны акушэр-гінеколаг Расійскай Федэрацыі.

Акадэмік РАМН (2004; член-карэспандэнт 1999). Акадэмік РАН (2013). Заслужаны дзеяч навукі РФ (2002). Лаўрэат прэміі Урада РФ (2001). Поўны кавалер ордэна «За заслугі перад Айчынай».

Зноскі
------
**Чыжоўскае вадасховішча** — вадасховішча на рацэ Свіслач (прыток Бярэзіны) у складзе Вілейска-Мінскай воднай сістэмы, працякае па тэрыторыыі жылых раёнаў Чыжоўка і Серабранка ў Мінску. Каля вадасховішча знаходзіцца праваслаўны храм у гонар іконы Божай Маці і побач храм, які будуецца, у гонар Георгія Перамоганосца, парк імя 900-годдзя г. Мінска і Парк імя Грэкавай. Па іншы бок ад дамбы Чыжоўскага вадасховішча размешчаны Мінскі заапарк.

Было створана ў 1951 годзе. Вадасховішча забяспечвае тэхнічнай вадой ЦЭЦ-3 і 16 прадпрыемстваў горада. Адхіленне ад праектнага рэжыму эксплуатацыі Чыжоўскага вадасховішча, а таксама нерэгламентаваны скід недастаткова ачышчаных сцёкавых вод прывялі да зніжэння вадаабмену, змены гідрахімічнага і цеплавога рэжымаў, павышэння канцэнтрацыі забруджвальных рэчываў.

Праектам рэканструкцыі прадугледжваецца магчымасць змены прызначэння вадасховішча — з тэхнічнага на культурна-бытавое, будзе дазволена купанне і лоўля рыбы. На ачыстку вадасховішча ў 2010 годзе было выдаткавана 6 млрд  рублёў. Сумарны кошт ачысткі складзе да 100 млрд рублёў.

У 2010 г. на вадасховішчы ўведзена ў строй малая ГЭС з двума гідраагрэгатамі сумарнай магутнасцю 260-300 кВт электраэнергіі.

Зноскі
------

1. ↑  tut.by. Когда в Чижовском водохранилище разрешат купаться? Архівавана 12 чэрвеня 2011.
2. ↑  tut.by. На Чижовском водохранилище в Минске начинает работу новая ГЭС Архівавана 10 ліпеня 2010.

| ⛭Вілейска-Мінская водная сістэма |
| --- |
| ✰✰ Водна-зялёны дыяметр Мінска | Вілейскае вадасховішча ·  Вілейскі канал ·  Свіслач ·  Заслаўскае вадасховішча ·  Вадасховішча Крыніца ·  Вадасховішча Дразды ·  Камсамольскае возера ·  Вадаём цэнтральнай часткі г. Мінска ·  Лошыцкае вадасховішча (вадасховішча ЦЭЦ-2) ·  Чыжоўскае вадасховішча |
| Сляпянскае воднае паўкальцо | Цнянскае вадасховішча ·  Цна ·  Чыжоўскае вадасховішча |
| Лошыцкае воднае паўкальцо | Лошыца ·  Вадасховішча Курасоўшчына ·  Лошыцкае вадасховішча |
**Ларыса Філалогаўна Аляксеева** (29 кастрычніка 1907, Луцк, Валынская вобласць) — 1998) — беларуская савецкая спявачка (лірыка-каларатурнае сапрана). Народная артыстка БССР (1944).

Біяграфія
---------

Скончыла музычны тэхнікум імя Гнесіных  (руск.) (бел. у Маскве (1936). У 1937—1941 і 1944—1946 салістка Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР. У часы вайны, а таксама ў 1946—1948 салістка Вялікага тэатра СССР. Працавала ў Свярдлоўскім і Кіраўскім тэатрах. У 1950—1954 гадах салістка Маскоўскай філармоніі.

Валодала голасам мяккага, прыгожага тэмбру, музычнасцю, сцэнічным абаяннем. Першая выканала партыю Марфачкі («Алеся» Я. Цікоцкага, канцэртнае выкананне, 1944). Стварыла на беларускай сцэне вобразы Марфы («Царская нявеста[ru]» М. Рымскага-Корсакава  (руск.) (бел.), Разіны («Севільскі цырульнік» Д. Расіні), Віялеты («Травіята» Д. Вердзі), Мікаэлы («Кармэн» Ж. Бізэ). У свой канцэртны рэпертуар уключала беларускія народныя песні.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2 3 4  т. 5. Биографический справочник. Мн: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. 29 с.

Спасылкі
--------

* Модэль М. [Л. Ф. Алексеева], в сб.: Народныя артысты БССР, Мінск, 1948, с. 22 — 29. Вр. С.
**«Бе́дныя лю́дзі»** (руск. *Бедные люди*) — першы раман Фёдара Дастаеўскага, пачаты ў 1844 годзе і пасля шматлікіх пераробак завершаны ў маі 1845 года.

Гісторыя рамана
---------------

Раман напісаны Дастаеўскім цягам дзевяці месяцаў. Першым чытачом быў рускі пісьменнік Дзмітрый Грыгаровіч, які пазнаёміў з ім Мікалая Някрасава. Упершыню апублікаваны ў «Петербургском сборнике» Някрасава (Санкт-Пецярбург, 1846). Асобнае выпраўленае выданне выйшла ў 1847 годзе.

Сюжэт
-----

Раман створаны ў форме перапіскі Макара Дзевушкіна з Варварай Дабрасёлавай, што дазволіла аўтару перадаць тонкія нюансы псіхалогіі герояў, якія самаўтойваюцца. Форма рамана запаволеная напачатку, у канцы імгненна развіваецца ў безнадзейную сітуацыю.

Персанажы
---------

* Макар Аляксеевіч Дзевушкін
* Варвара Аляксееўна Дабрасёлава
* Бацькі Варвары Аляксееўны Дабрасёлавай
* Ганна Фёдараўна
* Студэнт Пакроўскі
* Бацька студэнта Пакроўскага
* Гаршкоў з сям’ёй
* Ратазяеў
* Быкаў

Беларускія пераклады
--------------------

* Бедныя людзі: раман / Т. М. Дастаеўскі — пераклаў з расійскай мовы Я. Плашчынскі. — Менск [Мінск] : Беларускае дзяржаўнае выдавецтва, 1930

Спасылкі
--------

Лагатып ВікіцытатнікаЛагатып Вікіцытатніка У Вікікрыніцах ёсць тэксты па тэме  
**Бедныя людзі (раман)**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэксты твораў | Project Gutenberg |
| Тэматычныя сайты | OCLC |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4099165-9 · LCCN: n85193661 · VIAF: 186332221 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міньяр.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Беларучаў.
**Канстанцін Аляксандравіч Міньяр-Беларучаў** (Пусты шаблон {{ВД-Прэамбула}} ) — расійскі і савецкі віяланчэліст, кампазітар. Заслужаны дзеяч мастацтваў Грузінскай ССР (1933).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў г. Сеніца (цяпер Польшча), у сям’і кампазітара А. К. Міньяра. Выпускнік Маскоўскай кансерваторыі. Вучань А. Э. фон Глена.

У 1901—1904 гадах прафесар Тамбоўскага музычнага вучылішча (цяпер Тамбоўскі дзяржаўны музычна-педагагічны інстытут імя С. В. Рахманінава), затым — Варонежскіх музычных класаў (неўзабаве ператвораныя ў Варонежскае музычнае вучылішча), каля вытокаў якога ён стаяў. Пазней — прафесар Тбіліскай кансерваторыі (вучні: Р. Гарбузава, Г. Цомык, А. Айвазян, Г. Барнабішвілі). Аўтар інструкцыйных твораў, навуковых прац па віяланчэльным мастацтве і п’ес для віяланчэлі.

Яго сын Р. К. Міньяр-Беларучаў — перакладчык і выкладчык, які ўнёс значны ўклад у тэорыю і практыку перакладу.

Працы
-----

* Миньяр-Белоручев К. А. Гаммы и арпеджии для виолончели. — М.: Гос. изд-во. Муз. сектор, 1922.
* Миньяр-Белоручев К. А. Скерцо : Для виолончели и фп. — М.: Гос. изд-во. Муз. сектор, 1924.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Музыкальная энциклопедия. — М. 1978. — Т. 3. — С. 807.
* Казьмин О. Композиторы от земли Тамбовской // Кредо. — 1996 год. — N 11-12. — С. 1-34.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Джонсан.

**Дакота Маі Джонсан** (англ.: Dakota Mayi Johnson; нар. 4 кастрычніка 1989, Остын, Тэхас, ЗША) — амерыканская актрыса і мадэль. Найбольш вядомая дзякуючы ролі Анастэйшы Стыл у серыі фільмаў «Пяцьдзясят адценняў шэрага» (2015—2018), за ўдзел у якіх яна атрымала прэмію «People’s Choice Awards», намінацыю на прэмію BAFTA, а таксама іншыя намінацыі на розныя кінаўзнагароды.

Свой дэбют у кіно здзейсніла ў фільме «Жанчына без правіл» (1999). Грала другарадныя ролі ў такіх фільмах як, «Сацыяльная сетка» (2010), «Страшэнна прыгожы» (2011), «Мача і батан» (2012), «Трохі жанатыя» (2012) і «Need for Speed: Прага хуткасці» (2014). Пасля поспеху «Пяцідзесяці адценняў», знялася ў крымінальнай драме «Чорная імша» (2015), драме Лука Гуаданьё «Вялікі ўсплёск» (2015), у камедыі «У актыўным пошуку» (2016), у трылеры «Нічога добрага ў гатэлі „Эль Раяль"» (2018).

З’яўляецца дачкой акцёраў Мелані Грыфіт і Дона Джонсана, а яе бабуляй па маці з’яўляецца актрыса Тыпі Хедрэн.
**Сячэ́нне рассе́яння**, ці **эфекты́ўнае сячэ́нне** ў квантавай механіцы — фізічная велічыня, якая характарызуе імавернасць пераходу сістэмы дзвюх часціц пры іх сутыкненні ў пэўны канечны стан у выніку пругкага ці няпругкага рассеяння, напрыклад, пучка часціц на нерухомай мішэні.

Выражаецца формулай:

{\displaystyle d\sigma ={\frac {dN}{nv}},}
дзе *dN* — лік такіх пераходаў за адзінку часу, *n* — канцэнтрацыя часціц, якія падаюць на мішэнь, *v* — іх скорасць.

У прасцейшым выпадку вызначае памеры плошчы, пры праходжанні праз якую часціца рассейваецца (гл. рассеянне мікрачасціц). Пругкае рассеянне часціц характарызуюць **дыферэнцыяльным сячэннем**
*d*σ/*d*Ω,
дзе *d*Ω — элемент цялеснага вугла, у які рассейваюцца часціца і **поўным пругкім сячэннем** σ, роўным інтэгралу дыферэнцыяльнага сячэння, узятаму па поўным цялесным вугле.

У фізіцы элементарных часціц **эфектыўнае сячэнне** (**сячэнне рэакцыі**) характарызуе працэсы іх узаемадзеяння (рассеянне, распад, анігіляцыю, множнае нараджэнне часціц і інш.).
Эксперыментальныя вымярэнні сячэння даюць звесткі аб структуры сутыкнутых часціц. Напрыклад, вымярэнні пругкага рассеяння альфа-часціц атамамі рэчыва дазволілі адкрыць атамнае ядро, а пругкага рассеяння электронаў нуклонамі — вызначыць радыусы нуклонаў і размеркаванне ў іх электрычнага зараду і магнітнага моманту (электрамагнітны формфактар).

Паняццем сячэння карыстаюцца таксама ў кінетычных ураўненнях, што апісваюць нераўнаважныя працэсы ў статыстычнай фізіцы і фізічнай кінетыцы.

Літаратура
----------

* Сячэ́нне рассеяння ў квантавай механіцы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 364. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Сечение // Физическая энциклопедия.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11951137r · GND: 4190024-8 · LCCN: sh85034281 · Microsoft: 52234038 |
**Геаглос валасісты** (*Trichoglossum hirsutum*) - від грыбоў сямейства {{bt-bellat|геаглосавыя|Geoglossaceae}}. Даныя ДНК сведчаць аб тым, што ''*Trichoglossum hirsutum''* можа быць комплексам відаў.

Сістэматыка
-----------

Від быў упершыню апісаны міколагам Хрысціянам Генрыхам Персанам  (руск.) (бел. у 1794 годзе як *Geoglossum hirsutum*. У 1907 годзе {{нп3|Эміль Будзье|Жан Луі Эміль Будзье|ru|Будье, Эмиль}} перавёў від у свой новы род *{{bt-bellat||Trichoglossum}}*, тыпавым відам якога ён з'яўляецца. Першапачатковае малекулярнае даследаванне, заснаванае на кладыстычным аналізе паслядоўнасцей ДНК, паказвае, што *Trichoglossum hirsutum* sensu lato складаецца як мінімум з трох асобных таксонаў у Еўропе і Паўночнай Амерыцы, хоць яны могуць быць неадрозныя марфалагічна. Прынамсі адзін з гэтых загадкавых відаў сустракаецца на абодвух кантынентах.

Апісанне
--------

Аскакарпы булавападобныя, да 9 см вышынёйі, ад чорнага да цёмна-карычневага, з уздутай, спораноснай галоўкай, да чвэрці або паловы вышыні аскакарпа, і тонкім апушаным цыліндрычным сцяблом да 5 мм. Мікраскапічна маюцца цёмныя таўстасценныя вострыя шчацінкі. Аскі 8-споравыя, аскаспоры 110–160 × 5–7 мкм, становячыся 15-септаванымі пры паспяванні. 

Відавы эпітэт *hirsutum* (лат. "валасаты") адносіцца да тонкіх валасінак (шчацінак), якія пакрываюць аскакарпій.

### Падобныя віды

Многія віды *Trichoglossum* выглядаюць падобнымі ў палявых умовах і могуць быць ідэнтыфікаваныя толькі пры мікраскапічным даследаванні. Вонкава падобныя віды *{{bt-bellat||Geoglossum}}* не маюць шчацінак і не маюць тонкай валасінкі пад ручной лінзай. *{{bt-bellat||Thuemenidium atropurpureum}}* звычайна больш трывалы і можа быць злёгку пурпурным Віды *Microglossum* маюць нечорныя адценні. *{{bt-bellat||Tolypocladium ophioglossoides}}* можа выглядаць падобным па ўзросце.

Ахова
-----

У Еўропе від з'яўляецца тыповым для {{нп3|Вільготніцавы луг|вільготніцавых лугоў||Waxcap grassland}}, месца пражывання якіх скарачаецца з-за змянення сельскагаспадарчай практыкі.

Галерэя
-------

* Trichoglossum hirsutum stipe
* Trichoglossum hirsutum *Trichoglossum hirsutum*
* Trichoglossum hirsutum spores 400x phase contrastСпоры *Trichoglossum hirsutum*
* Trichoglossum hirsutum spores 400x brightfieldСпоры *Trichoglossum hirsutum*

Спасылкі
--------

* *Trichoglossum hirsutum* at mushroomobserver.org
* *Trichoglossum hirsutum* at California Fungi
* Key to Club Fungi in the Pacific Northwest


1. ↑  Trudell, Steve; Ammirati, Joe (2009). *Mushrooms of the Pacific Northwest*. Timber Press Field Guides [англійская]. Portland, OR: Timber Press. pp. 242–243. ISBN 978-0-88192-935-5.
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Здановіч.
**Іосіф Карлавіч Здановіч** (20 сакавіка 1898, м. Сялец Пружанскага павета Гродзенскай губерні, Расійская імперыя — ?) — савецкі музыказнаўца-фалькларыст.

Біяграфія
---------

Іосіф Здановіч нарадзіўся {{{4}}} [[20 сакавіка 1898|(20 сакавіка) 1898]] 8 сакавіка ў мястэчку Сялец Пружанскага павета Гродзенскай губерні. Першапачатковую музычную адукацыю атрымаў у дзіцячым прытулку.

У 1918—1923 гадах у Чырвонай Арміі, служыў у ваенных аркестрах. Скончыў Маскоўскую кансерваторыю (1922), музычна-этнаграфічныя курсы (1926), аспірантуру пры ГІМНе (1930). У 1930—1933 супрацоўнік гэтага інстытута, адначасна выкладаў у Маскоўскай кансерваторыі. У 1933—1951 — навуковы супрацоўнік Цэнтральнага дзяржаўнага архіву кінафотадакументаў, таксама ў 1934—1941 — супрацоўнік кабінету музыкі народаў СССР Маскоўскай кансерваторыі.

Удзельнік шматлікіх фальклорных экспедыцый. Збіральнік песняў Берасцейшчыны. З голасу маці запісаў і апублікаваў падборку беларускіх і ўкраінскіх песняў «Народные песни местечка Селец Пружанского уезда Полесского воеводства».

Сачыненні
---------

* Белорусские народные песни Гродненской губернии местечка Селец, в кн.: Сборник работ этнографической секции, вып. 1. Труды Гос. Ин-та Муз. Науки, М. 1926, с. 52-67;
* Народные песни местечка Селец (Западная Белоруссия), М. 1931;
* Песни западной Белоруссии. М. — Л. 1930;
* Киргизский музыкальный фольклор (совм. с В. М. Кривоносовым и Н. М. Владыкиной-Бачинской). Сб. М.-Л. 1939;
* Русские народные песни. М. — Л. 1950.

Зноскі
------

1. ↑  *Володимир Леонюк.* Зданович Йосиф // Словник Берестейщини. — Львів: Видавнича фірма «Афіша», 1996. — С. 135. — ISBN 966-95063-0-1.

Літаратура
----------

* Зданович И. К. // Музыкальная энциклопедия / Под ред. Ю. В. Келдыша. — М.: Советская энциклопедия, Советский композитор, 1973—1982.

Спасылкі
--------

* Большая биографическая энциклопедия. 2009 (руск.)
**Ёан Ханапел** (нідэрл. Joan Haanappel, 13 лістапада 1940, Гаага — 23 лютага 2024) — галандская фігурыстка, якая выступала ў адзіночным разрадзе. Чатырохразовая чэмпіёнка Нідэрландаў, трохразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў Еўропы. З 1975 года вяла спартовыя рэпартажы для тэлебачання і з’яўлялася аналітыкам у праграмах пра фігурнае катанне.

Ёан пачала сваю спартыўную кар’еру ў родным горадзе ў 1949 годзе. Ханапел выйгравала ў Дэйкстры чатыры запар чэмпіянату Нідэрландаў (1955—1958).
Ханапел тройчы заваёўвала бронзавыя медалі чэмпіянатаў Еўропы (1958, 1959 і 1960) Яна таксама ўдзельнічала ў дзвюх Алімпіядах: у 1956 годзе стала 13-й, а 1960 годзе — 5-й.

У 1960 годзе Ёан скончыла аматарскую кар’еру і пачала выступаць у прафесійным шоу «Holiday on Ice».

З 1975 года Ханапел працавала як тэлевядучая і каментатар, спачатку ў студыі Спорт на галандскім нацыянальным канале, а потым на канале Еўраспорт. Яна з’яўлялася таксама чальцом рады Каралеўскай Федэрацыі Нідэрландаў па катанні на каньках (KNSB). Жыла ў Бельгіі.
**Вандруючы манах** — форма манаства, вядомая з розных рэлігій, асабліва з каталіцтва. Яны вядомыя яшчэ з ранняга хрысціянства (peregrinatio propter Deum/Christum), так і з будызму і індуізму. Ад вандруючых манахаў адрозніваюць місіянераў або вандроўных прапаведнікаў, змена месцаў якіх служыць хутчэй распаўсюджванню ідэй уласнай веры, чым аскезе.

Этымалогія
----------

Тэрмін запазычаны з познелацінскай «gyrovagus», што значць «вандроўны», гібрыднага слова, які складаецца з старажытнагрэчаскага γῦρος (*gіros*), то бок «кола» і лацінскага дзеяслова vagor, «блукаць». З'явіўшыся толькі ў VI стагоддзі ў манаскім трактаце бенедыктынскага паходжання, правіле настаўніка (Regula magistri), які асуджае практыку манахаў, вядучых самотнае вандроўнае жыццё паміж рознымі манастырамі. Копцкі тэрмін «саракот» і арабскі «серакуда», магчыма, значыць адно і тое ж.

Гісторыя
--------

З самага пачатку ў манастве абмяркоўвалася пытанне пра месцазнаходжанне. Былі манахі, якія шукалі аскезы ў бязроднасці і неспакойна блукалі, у той час як іншыя адпрэчвалі свабоднае падарожжа як нявартае і хвалілі мясцовую прыхільнасць (Stabilitas loci).

Для Кельцкай Царквы бязроднасць (peregrinatio) была істотным фактарам яе аскетызму, якія паўплывалі на ўсю гісторыю Еўропы: многія еўрапейскія краіны былі хрысціянізаваныя ірландскімі манахамі-вандроўнымі. Аскеза заключалася ў тым, каб даверыцца Божаму Провіду і адмовіцца ад бяспекі сацыяльных сувязяў. Па прыкладу Хрыста і яго дванаццаці апосталаў, якія адправіліся ў падарожжа. Такім чынам, Калумбан Малодшы, рухомы ідэалам бязроднасці, пераехаў на тэрыторыю сучаснай Францыі.

З іншага боку, рыма-каталікі спачатку свабоднае вандраванне манахаў-вандроўнікаў лічылі «амаральнасцю» і неўзабаве гэта перастала практыкавацца. Пазней манахам было забаронена пакідаць свае манастыры, напрыклад, на Сінодзе Агдзе ў 507 годзе Бенедыктынскае правіла крытыкуе вандроўных манахаў:

> *«10. Чацвёрты тып манахаў — так званыя гіравагі. Усё жыццё яны пераязджаюць на дачу і пасяляюцца ў розных кляштарах на тры-чатыры дні.»*
> *«11. Заўсёды ў шляху, ніколі неўстойлівыя, яны рабы капрызаў сваёй самаволі і капрызаў свайго неба»*
> 
> 


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Universalis |
**Гімнаспарангій казацкаядлоўцавы** (*Gymnosporangium sabinae*) — від паразітычных грыбоў, якія пасяляюцца на лісці груш.

Апісанне
--------

*Gymnosporangium sabinae* разам з *Gymnosporangium tremelloides* развівае тэлейтаспоры на ядлоўцы (*Juniperus*). Гэта паражэнне носіць хранічны характар​​, і таму ядловец служыць пастаяннай крыніцай інфекцыі для яблыні і грушы. Гэтыя пладовыя расліны адыгрываюць ролю прамежкавага гаспадара, бо яны заражаюцца базідыяспорамі з ядлоўца.

Прыкладна ў ліпені на верхнім боку лісця яблыневых з’яўляюцца круглявыя чырванавата-аранжавыя плямы з дробнымі цёмнымі кропкамі. Гэтыя кропкі — спермагоніі грыба. Пазней на ніжнім боку лісця развіваюцца эцыдзіі ў выглядзе даўгаватых, конусападобных ці сасцападобных вырастаў, якія размяшчаюцца групамі. Пасля паспявання эцыдзіі разрываюцца зоркападобнымі расколінамі і з іх выкідаюцца эцыдзіаспоры.

У некаторыя гады пры моцным развіцці захворвання могуць пашкоджвацца не толькі лісце, але і парасткі з пладамі. На цэлым дрэве бывае цяжка выявіць непашкоджаныя лісці. Такое захворванне прыносіць істотную шкоду: дрэвы не даюць прыросту, плады не могуць развівацца і ападаюць раней часу.

Барацьба ў сельскай гаспадарцы
------------------------------

Каб не дапусціць масавага развіцця хваробы, трэба знішчаць зараснікі ядлоўцу побач з пладовымі садамі, а таксама апрыскваць дрэвы спецыяльнымі хімічнымі прэпаратамі.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  E.M. Fries (1832) , In: Syst. mycol. (Lundae) 3(2):508
2. ↑  DC. (1806) , In: Encycl. Méth. Bot. 8:39
3. ↑  Lamarck & de Candolle (1805) , In: Fl. franç. Edn 3 (Paris) 2:217
4. ↑  Rebent. (1804) , In: Prodr. fl. neomarch.:350
5. ↑  CABI databases
6. ↑  Pers. (1801) , In: Syn. meth. fung. (Göttingen) 2:629
7. ↑  Pers. (1794) , In: Neues Mag. Bot. 1:118
8. ↑  Gmelin (1792) , In: Systema Naturae, Edn 13 2(2):1472
9. ↑  Hoffm. (1787) , In: Veg. Crypt. 1:33
10. ↑  Dicks. (1785) , In: Fasc. pl. crypt. brit. (London) 1:14
11. ↑  G. Winter (1884) , In: Pilze Deutschl. 1:232
12. 1 2 3 4  Семейство Пукциниевые (Pucciniaceae)  (руск.)

Літаратура
----------

* *Снігіроў Г. С.* Гімнаспарангій // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · Mycobank · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776065950 |
**Табары́ты** (чэшск.: Táborité) — прадстаўнікі радыкальнага крыла ўдзельнікаў рэлігійнага і рэвалюцыйнага руху (гусіцкіх войнаў) у сярэдневяковай Чэхіі, апаненты гусітаў-чашнікаў.

У 1419 годзе у Паўднёвай Чэхіі на гары Табар каля 42 тысяч сялян і гарадскіх беднякоў заснавалі ўмацаваны лагер, які стаў цэнтрам іх руху. Эканамічнай базай лагера быў кантроль за залатымі руднікамі, якія знаходзіліся ў тым раёне. Удзельнікі руху разам з навакольнымі сялянамі стварылі грамадства, падобнае на камуністычнае. Табарыты абвясцілі пра надыход Тысячагадовага царства Хрыста. Яны скасавалі сацыяльны падзел у грамадстве, у іх суполках не было паноў і прыслугі. Табарыты абяцалі вярнуць грамадства да Евангельскай чысціні. Тэалогія табарытаў была найбольш радыкальнай сярод хрысціянскіх рухаў у той час, яны цалкам не прмалі вучэнне Каталіцкай царквы і настойвалі на вяртанні да першаапостальскага вучэння. Нягледзячы на тое, што большасць кіраўнікоў руху была адукавана ў схаластычным вучэнні, менавіта табарыты першымі вызваліліся ад путаў старой схаластычнай школы.

У склад табарытаў уваходзіла таксама ніжэйшае духавенства, рамеснікі, частка дробнай шляхты. Табарыты з’яўляліся асноўнай сілай гусіцкага руху. Створанае табарытамі войска пад камандаваннем Мікулаша з Гусі (да 1420 г.), Яна Жыжкі (да 1424 года), Пракопа Вялікага адбіла 5 крыжовых паходаў, здзейсніла некалькі паспяховых паходаў у суседнія краіны.

У выніку ўнутранага расколу табарыты пацярпелі паражэнне ў маі 1434 года ад аб’яднаных сіл чашнікаў і іх саюзнікаў і былі канчаткова разбіты ў 1437 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн 2002.

Літаратура
----------

* Табары́ты // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 365. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Табори́ты / Рубцов Б. Т. // Т. 25. Струнино — Тихорецк. — М. : Советская энциклопедия, 1976. — С. 162. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров; 1969—1978). (руск.)
* Гуси́тское движе́ние // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2004—2017.
* Табары́ты // Тлумачальны слоўнік беларускай мовы: У 5-ці т / АН БССР, Інстытут мовазнаўства імя Я. Коласа. — Мн.: Беларус. Сав. Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1983. — Т. 5 кн. 1: С — Улагодзіць / [рэдактар М. Р. Суднік]. — С. 455. — 663 с.

Спасылкі
--------

* Табориты и «сироты» // Военное обозрение (руск.)
* 600 лет назад табориты Яна Жижки у города Немецкий Брод разгромили войска короля Сигизмунда, начавшего осенью 1421 года второй крестовый поход в Чехию // Радио Прага — Radio Prague International (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11969127k · GND: 4184315-0 · LCCN: sh85131825 · SUDOC: 027706044 |
**Іржаўныя грыбы** (*Pucciniales* ці *Uredinales*) — парадак ці клас базідыяльных грыбоў.

Апісанне
--------

Міцэлій міжклетачны з гаўсторыямі, праз якія грыб паглынае пажыўныя рэчывы з клетак расліны-гаспадара, у большасці відаў мясцовы (на месцы пападання споры); зрэдку дыфузны (працінае ўсю расліну). Міцэлій і споры маюць кроплі алею аранжавага ці іржавага колеру (адсюль назва). Цыкл развіцця іржаўных грыбоў — чаргаванне гаплоіднай і дыплоіднай стадый. Маюць 5 тыпаў споранашэння. Адны віды маюць усе тыпы споранашэння (поўны цыкл развіцця), другія — толькі некаторыя (няпоўны цыкл). Пры развіцці на адной расліне ўсіх тыпаў споранашэння грыбы называюць аднагаспадаровымі, калі гаплоідная і дыплоідная стадыі на розных расліных — рознагаспадаровымі.

Таксанамія
----------

Выдзелена звыш 14 сямействаў, 7000 відаў. Пашыраны ўсюды. На Беларусі каля 400 відаў з 14 родаў: гімнаспарангій (*Gymnosporangium*), пукцынія (*Puccinia*), траншэлія (*Tranzschelia*), ураміцес (*Uromyces*), ахрапсора (*Ochropsora*), калеаспорый (*Coleosporium*), кранарцый (*Cronartium*), мелапсорый і інш.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Аблігатныя паразіты вышэйшых травяністых раслін, пераважна злакавых і бабовых. Маюць вялікую колькасць спецыялізаваных форм.

Узбуджальнікі іржы раслін. Іржаўныя грыбы ўтвараюць на пашкоджаных раслінах дробныя падушачкі споранашэння пераважна карычневага колеру, падобнага на колер іржавага жалеза, таму хвароба атрымала сваю назву.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
* Біялогія: вучэб. дапам. для 7-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / пад рэд. В. М. Ціхамірава; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 199 с.: іл. ISBN 978-985-03-1340-9
* *Kirk P. M. Cannon P. F. Minter D. W. Stalpers J. A. et al.* Ainsworth & Bisby's Dictionary of the Fungi. — CAB International, 2008. — P. 577—580. — ISBN 978-0-85199-826-8.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · Mycobank · NCBI · Tropicos · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780469195 |
**Герт Гротэ** (нідэрл.: Geert Groote, інакш Герхард Грут, нідэрл. Gerhard Groet або **Герардус Магнус**, лац. Gerardus Magnus; 1340, Дэвентэр — 20 жніўня 1384, Дэвентэр) — нідэрландскі багаслоў і прапаведнік.

Біяграфія
---------

Навучаўся ў родным Дэвентэры, а затым у Парыжскім універсітэце ў Жана Бурыдана, Нікаля Арэзма. Найбольшую ўвагу надаваў творам Святога Аўгусціна і Бернарда Клервоскага.

Г. Гротэ вёў у маладосці даволі бязладнае жыццё, якое змянілася пасля цяжкай хваробы і духоўных настаўленняў, атрыманых ад свайго былога аднакурсніка Генрыха Эгера з Калькара і Яна ван Рэйсбрука. У 1374 годзе Гротэ становіцца манахам-схімнікам, які жыве ў манастырскай адзіночнай келлі.

Праз некалькі гадоў Г. Гротэ выходзіць з арнемскага манастыра з намерам прапаведаваць супраць сквапных і ўзяўшых шлюб духоўных асоб, спадзяючыся такім чынам вярнуць іх да праведнага жыцця. Да Гротэ далучылася мноства прыхільнікаў і паслядоўнікаў, якія ўтварылі групу Devotio moderna (лац.: Новая набожнасць). З гэтай групы нарадзілася Братэрства агульнага жыцця. Адным з самых значных крокаў гэтага шырока распаўсюджанага братэрства было наследаванне Хрысту.

Светапогляд Г. Гротэ, асабліва ў пытаннях шлюбу, выклікаў незадаволенасць духоўных асоб, у т.л. біскупа, які забараніў Гротэ прапаведаваць. Аднак і пазней яго погляды распаўсюджваліся ў выглядзе гутарак, памфлетаў і невялікіх кніжак.

Г. Гротэ таксама пераклаў на ніжненямецкі дыялект богаслужбовую кнігу Місал.

У лютэранскай царкве ягоны дзень адзначаецца 21 жніўня.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 3 лістапада 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
2. ↑  Матэматычная генеалогія — 1997.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q829984'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Матэматычная генеалогія |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1907—13) · Catholic (1997—…) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 47262 · BNC: a11303736 · BNF: 119969370 · BPN: 61178409 · CiNii: DA05823994 · CONOR: 138027619 · GND: 118639404 · GTAA: 104719, 104624 · ISNI: 0000000110230529 · LCCN: n86074245 · NDL: 00522203 · NKC: jx20080528009 · NLA: 35153354 · NTA: 070123101 · NUKAT: n02064297 · PTBNP: 719794, 243757 · LIBRIS: 211857 · SUDOC: 028058216 · VIAF: 27074604 |

 |
**Шураны** (да 1927 года — **Вялікія Шураны**; славацк.: Šurany, венг.: Nagysurány) — горад у раёне Новэ Замкі Нітранскага края на паўднёвым захадзе Славакіі.

Гісторыя
--------

Археалагічныя даследаванні паказваюць, што абшар сучаснага горада быў заселены яшчэ ў неаліце. Упершыню горад упамінаецца ў 1138 годзе пад назвай «villa Suran» у лісце венгерскага караля Белы II. У XIV стагоддзі тут пабудавалі крэпасць. У 1663—1684 — пад турэцкай акупацыяй. У 1725 годзе крэпасць была знішчана. У 1832 годзе Шураны становяцца каралеўскім горадам. У 1854 годзе тут была заснавана цукровая фабрыка (закрытая ў 2000). Горад быў часткай Венгрыі да 1920 года.

Геаграфія
---------

Шураны палягаюць на вышыні ў 123 м над узроўнем мора і пакрываюць плошчу ў 59,812 км². Горад размяшчаецца на Дунайскай нізіне ля ракі Нітра за 13 км ад Новых Замкаў і прыкладна за 100 км ад Браціславы.

Дэмаграфія
----------

Паводле перапісу 2001 года, колькасць насельніцтва складае 10 491 чалавек. Нацыянальны склад: 97,28 % — славакі, 1,12 % — венгры, 0,64 % — чэхі. Рэлігійны склад: 80,02 % — рымска-каталікі, 14,76 % — людзі без прыналежнасці да рэлігіі і 1,19 % — лютэране.

Зноскі
------

1. ↑  :: Vítajte na stránkach mesta Šurany ::..:: www.surany.sk :: Архівавана 23 ліпеня 2011.
2. 1 2  Municipal Statistics **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Statistical Office of the Slovak republic. Архівавана з першакрыніцы 8 лютага 2008. Праверана 23 верасня 2013.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4997296-0 · LCCN: no2007048178 · NKC: ge131569 · VIAF: 130564380 |
**Радыё Бі-Эй**, **Radio BA** — беларуская радыёстанцыя.

Гісторыя
--------

«Радыё Бі-Эй» запрацавала ў Мінску 24 сакавіка 1993 года і стала першай прыватнай беларускай станцыяй у FM-дыяпазоне. Заснавальнікам выступіла беларуска-амерыканскае прадпрыемства «Бі Эй Інтэрнэшнл». У 1990-я «Радыё Бі-Эй» было паспяховым, у 1998 годзе прадпрыемства адкрыла свой начны клуб «Юла», а ў 2000-х афіляваную радыёстанцыю «Мелодыі стагоддзя». На пачатку пандэміі COVID-19 у Беларусі прыкметна асеў рынак рэкламадаўцаў і, адпаведна, прыбытак. У лютым 2023 года спыніла вяшчанне, збанкрутавала.

Зноскі
------

1. ↑  tochka.by
**Пераходны ўрад Дэмакратычнай Рэспублікі Конга** - часовы ўрад ДР Конга, які ўзнік пасля завяршэння Другой кангалезскай вайны і праіснаваў да прыняцця новай канстытуцыі.

Гісторыя
--------

У ліпені 2002 года ў Прэторыі (ПАР) падпісана пагадненне аб вывадзе замежных войск з ДР Конга. У рамках падтрыхтоўкі дакумента ўзгоднены план стварэння пасляваеннага пераходнага ўрада, у які ўвайшлі і прадстаўнікі ўладаў, і прадстаўнікі паўстанцаў. Паўнамоцтвы былі размежаваны наступным чынам: дзеючы кіраўнік краіны Жазеф Кабіла заставаўся прэзідэнтам, а за лідарамі апазіцыі (Азарыяс Руберва Жан-П'ер Бемба, Артур З'ахідзі Нгома) замацоўваліся пасады віцэ-прэзідэнтаў. Адным з віцэ-прэзідэнтаў (Абдулай Ерадыя Ндамбасі) быў прыхільнік уладаў.

  

  

Афіцыйна пераходны ўрад пачаў дзейнічаць 1 ліпеня 2003 года.

Заўвагі
-------

1. ↑  Global and Inclusive Agreement on Transition in the Democratic Republic of the Congo, signed in Pretoria, South Africa on 16 December 2002
2. 1 2  Prunier, 301.
3. ↑  DRC: 2003 chronology of events - Democratic Republic of the Congo | ReliefWeb **(нявызн.)**. *reliefweb.int* (5 студзеня 2004).
**Парк імя 1 мая** — парк культуры і адпачынку ў Кіраўскім раёне Растова-на-Доне. Валодае статусам помніка гісторыі і культуры федэральнага значэння. Знаходзіцца на тэрыторыі былой Крэпасці Святога Дзімітрыя Растоўскага. Парк імя 1 мая захаваў сваё гістарычнае планаванне і ў некаторай ступені абзеляненне так, як гэта было арганізавана ў другой палове XIX стагоддзя. У сувязі з размяшчэннем на тэрыторыі парка падземных збудаванняў, парк таксама з’яўляецца помнікам археалогіі.

Гісторыя
--------

Тэрыторыя, на якой раней была Крэпасць Святога Дзімітрыя Растоўскага, у 1855 годзе стала ўласнасцю Летняга Камерцыйнага Клуба. На заказ уласнікаў, архітэктарам Петэрсам з Санкт-Пецярбурга быў распрацаваны праект для ўладкавання саду. Падчас правядзення прац, будаўнікамі былі выяўлены казематныя памяшканні і падземныя тунэлі. Гэта было ўлічана архітэктарам Петэрсам — пры складанні плана, усе масіўныя будынкі ён размясціў на пляцоўках, свабодных ад падземных збудаванняў. Такім чынам, над падземнымі тунэлямі размясціліся садовыя алеі, а над двух’ярусным падземным памяшканнем пабудавалі фантан. Галоўныя прысады парка праходзілі дыяганальнай лініяй ад сучаснай ратонды да кветніка. На тэрыторыі новага саду арганізавалі спартыўныя пляцоўкі. Была створана аранжарэя і пасаджана прысады ліпавых дрэў.

У 1901 годзе тутака ж была пабудавана ратонда з 6 калонамі ў неакласічным стылі з выкарыстаннем даўнейшай прыгоннай цэглы. Архітэктарам стаў Мікалай Аляксандравіч Дарашэнка. Пад падмуркам ратонды знаходзілася падземнае памяшканне. У 1912—1913 гадах у заходняй частцы саду з’явіўся цагляны трохпавярховы будынак у стылі мадэрн па праекце архітэктара Г. Гелата. Гэта было будынак Летняга Камерцыйнага клуба, а з яго вокнаў адкрываўся выгляд на ратонду з фантанам.

Напачатку XX стагоддзі гэты сад, пазней сталы вядомы як парк імя 1 мая, быў любым месцам сустрэч жыхароў Растова-на-Доне і Нахічэвані-на-Доне. У летнюю пару тут гуляў аркестр, уладкоўваліся спектаклі і канцэрты, для выступаў запрашаліся знакамітыя гастралёры. У аранжарэях раслі пальмы, а асвятленне стваралася з дапамогай уласнай падстанцыі. Сярод наведнікаў былі ўплывовыя людзі горада, купцы, мясцовая эліта.

Раней у парка была агароджа, зараз яна мае патрэбу ў аднаўленні. У 1920-х гадах у парку ўсё яшчэ захоўваліся садова-паркавыя кампазіцыі з закладзенымі ў іх геаметрычнымі ўзорамі. У парку быў кветкавы каляндар, які рэгулярна абнаўляўся. У 1970-х гадах праводзіліся кветкавыя выставы. У 1986 годзе з-за пажару пацярпела аранжарэя, на яе месцы пасля зрабілі аўтастаянку.

На тэрыторыі парка ёсць ліпавыя прысады, узрост якой складае больш 120 гадоў. У 2000 годзе была пасаджана новыя прысады з 55 флянсаў ліпы. Да мая 2005 года дадалося яшчэ 5 дрэў.

У кастрычніку 2015 года з’явілася інфармацыя пра тое, што парк будзе рэканструяваны з дапамогай прыцягнутых фундатараў.

Апісанне
--------

* 
*

Зноскі
------

1. 1 2  Парк культуры и отдыха им. 1 мая **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 9 ліпеня 2018. Праверана 21 сакавіка 2017.
2. 1 2  Тайна старинной ротонды(легенды и были городского парка)
3. ↑  Два ростовских парка готовят к передаче в концессию
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кулік.

**Аляксандр Антонавіч Кулік** (нар. 13 чэрвеня 1967, Прыварацце, Глускі раён, Магілёўская вобласць, БССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч, міністр лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь (з 2022 года).

Біяграфія
---------

У 1991 годзе скончыў Беларускі тэхналагічны інстытут імя С. М. Кірава (спецыяльнасць «Лясная гаспадарка»), у 2001 годзе — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (спецыяльнасць «Эканоміка і кіраванне на прадпрыемстве»).

Працоўную дзейнасць пачаў у 1990 годзе з пасады майстра лесу Пятровіцкага лясніцтва Кобрынскага доследнага лясгаса. У 2001 годзе быў прызначаны дырэктарам Кобрынскага доследнага лясгаса. Установу ўзначальваў да 2014 года да прызначэння на пасаду першага намесніка міністра лясной гаспадаркі (2014—2018). У лістападзе 2018 года пасля працы на дзяржслужбе зноў вярнуўся кіраўніком у Кобрынскі доследны лясгас.

1 жніўня 2022 года прызначаны Міністрам лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь.

Спасылкі
--------

* Руководство Министерства лесного хозяйства Республики Беларусь  Архівавана 11 чэрвеня 2018.

| Міністры лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь |
| --- |
|  | 
* Георгій Маркоўскі (1990—1994)
* Валянцін Зорын (1994—2001)
* Пётр Сямашка (2004—2009)
* Міхаіл Амельяновіч (2010—2018)
* Віталь Дрожжа (2018—2022)
* Аляксандр Кулік (з 2022)

 |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Subuluridae** — сямейства круглых чарвей падкласу {{bt-bellat||Spiruria}}, якое разам з двума відамі сямейства {{bt-bellat||Maupasinidae}} складае надсямейства {{bt-bellat||Subuluroidea}}. Як і ўсе нематоды, яны не маюць ні крывяноснай, ні дыхальнай сістэмы .

У сямейства ўключаюць каля дзясятка родаў і больш за 100 відаў і з'яўляюцца паразітамі амніёт, галоўным чынам птушак і млекакормячых.

Сістэматыка
-----------

Некалькі падсямействаў вельмі малыя ці нават манатыпныя і могуць быць несапраўднымі. Род {{bt-bellat||Spiruroides}} насамрэч могуць належаць да сямейства {{bt-bellat||Gongylonematidae}}, якія не маюць цеснага сваяцтва са Subuluridae.

* Падсямейства *Allodapinae* Inglis, 1958
	+ Allodapa Diesing, 1861
	+ Aulonocephalus Chandler, 1935
* Падсямейства *Labiobulurinae* Quentin, 1969
	+ Cyclobulura Quentin, 1977
	+ Labiobulura Skrjabin & Schikhobalova, 1948
	+ Tarsubulura Inglis, 1958
* Падсямейства *Leipoanematinae* Chabaud, 1957
	+ Leipoanema Johnston & Mawson, 1942
* Падсямейства *Parasubulurinae* Berghe & Vuylsteke, 1938
	+ Parasubulura Berghe & Vuylsteke, 1938
* Падсямейства *Subulurinae* Travassos, 1914
	+ Inglisubulura Devamma, 1977
	+ Oxynema Linstow, 1899
	+ Primasubulura Inglis, 1958
	+ Spiruroides Cameron & Parnell, 1933 (tentatively placed here)
	+ Subulura Molin, 1860
	+ Travassallodapa López-Neyra, 1945

Спасылкі
--------

* Hallan, Joel (ed.) (2007): Family Subuluridae. Version of 2007-AUG-07. Retrieved 2008-NOV-05.

1. 1 2  Hallan (2007)
**Атлантычны лес**, або **бразільскі атлантычны лес** (парт.: Mata Atlântica do Brasil) — глабальны экарэгіён у Паўднёвай Амерыцы, які прадстаўляе сабой стокіламетровую паласу, што размяшчаецца ўздоўж Атлантычнага ўзбярэжжа Паўднёва-Усходняй Бразіліі ад штата Рыу-Гранды-ду-Норты на поўначы да Рыу-Гранды-ду-Сул на поўдні. Атлантычным лесам пакрыты таксама востраў Фернанду-ды-Наронья, які размешчаны прыкладна ў 350 кіламетрах ад паўночна-ўсходняга ўзбярэжжа Бразіліі і складаецца з 21 вострава, а таксама маленькіх астраўкоў і скал. У глыбіні кантынента ў паўднёвай частцы захоплівае тэрыторыю Парагвая і аргентынскай правінцыі Місьёнес. Асноўным тыпам расліннасці з'яўляюцца шыракалістыя вільготныя трапічныя і субтрапічныя лясы, у тым ліку мангры і горныя лясы  (руск.) (бел.. На тэрыторыі экарэгіёна сустракаюцца таксама саванна і сухія трапічныя лясы. Ад амазонскай сельвы атлантычны лес аддзелены сухім экарэгіёнам Сераду  (руск.) (бел. што спрыяла фарміраванню своеасаблівых супольнасцяў раслін і жывёл.

На тэрыторыі экарэгіёна знаходзіцца прыродны аб’ект Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА № 892 — «Лясныя рэзерваты ўсходняга атлантычнага ўзбярэжжа ("Бераг адкрыцця")».

Біяразнастайнасць
-----------------

Няглядзячы на тое, што экарэгіён моцна пацярпеў ад знішчэння лясоў для сельскагаспадарчых патрэб і ўрбанізацыі (з мільёна квадратных кіламетраў некранутых лясоў засталося каля 7 %), флора і фаўна  (руск.) (бел. тут вельмі багатыя, на адным гектары можа расці 450 відаў дрэў. Шмат эндэмікаў, напрыклад, 92 % мясцовых земнаводных больш нідзе не сустракаюцца. Прыкладам прыматаў можа служыць род *Leontopithecus*. Від *Bradypus torquatus* захаваўся толькі ў бразільскім атлантычным лесе. Птушак прадстаўляюць віды *Tangara cyanocephala*, *Crax blumenbachii*, *Triclaria malachitacea*, *Jacamaralcyon tridactyla* і іншыя. На востраве Фернанду-ды-Наронья захаваліся два эндэмічных віды птушак — *Elaenia ridleyana* і *Vireo gracilirostris*. Эндэмікам вострава таксама з’яўляецца яшчарка *Trachylepis atlantica*.

Зноскі
------

1. ↑  Центр всемирного наследия **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 6 снежня 2013. Праверана 26 сакавіка 2014.

Спасылкі
--------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 17012995t · LCCN: sh94007720 · NKC: ge237701 · SUDOC: 060557125 · VIAF: 17145243762874440766 |
**Першыя выпрабаванні** (мншыя назвы: «Насустрач буры», «На ростанях») — двухсерыйны гісторыка-рэвалюцыйны кінараман, зняты паводле трылогіі Якуба Коласа «На ростанях» на кінастудыі «Беларусьфільм» у 1960—1961 гадах рэжысёрам У. У. Корш-Сабліным.

Прэм’ера 1 серыі адбылося 28 ліпеня 1960 года, 2 серыя — 4 верасня 1961 года.

Сюжэт
-----

Дзеянне фільма прымеркавана да падзей рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Расійскай імперыі. У адрозненне ад арыгінальнага твора Якуба Коласа ў фільме ўведзены новыя героі, крыху зменена храналогія падзей, матывацыя ўчынкаў герояў, і, у цэлым, сюжэт. Малады інтэлігент Андрэй Лабановіч прыязджае настаўнічаць у беларускае палескае сяло Цельшына. Тут А. Лабановіч уступае ў фіктыўны шлюб з рэвалюцыянеркай Вольгай Андросавай. Шляхцянка Ядвіся, якую кахае Андрэй, згаджаецца чакаць ягонага разводу. На нелегальным з’ездзе настаўнікаў А. Лабановіча арыштоўваюць. Ядвіся хоча шчаслівага сямейнага жыцця без палітычных узрушэнняў і моліць Андрэя забыцца пра яго. Разам з Андрэем у турму адправілася Вольга Андросава. Да творчых удач здымачнай групы крытыкі адносяць выяўленчае рашэнне фільма: натурныя эпізоды беларускай прыроды, якія блізкія стылю коласаўскай прозы. Адзначана таксама яркая гульня А. Кістава (бацька Уладзімір) і Г. Глебава (дзяк Буцяноўскі).