recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Зеландская Фландрыя на карце правінцыі Зеландыя
**Зела́ндская Фла́ндрыя** (з.-флам.: Zêeuws-Vloandern, зеландск.: Zeêuws-Vlaonderen, нідэрл.: Zeeuws-Vlaanderen) — паўднёвая частка сучаснай нідэрландскай правінцыі Зеландыя, аддзеленая Заходняй Шэльдай. Гістарычна гэты рэгіён уваходзіў у склад графства Фландрыя, у той час як астатняя частка Зеландыі ўваходзіла ў склад графства Зеландыя.

Неафіцыйны сцяг рэгіёна
Плошча сушы — 733,19 км², насельніцтва — 108 тыс. чал.

З 2003 года ў рэгіён уваходзяць тэрыторыі трох муніцыпалітэтаў: Слёйс, Тэрнёзен і Хюлст.

Адзінай чыгункай Зеландскай Фландрыі з'яўляецца лінія Гент — Тэрнёзен.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Зеландская Фландрыя

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15181520x |
**Зеленагу́рская вуліца** (руск.: улица Зеленогурская) — вуліца на паўднёвым захадзе Віцебска. Размешчана ў Першамайскім раёне.

Гісторыя
--------

Першапачаткова насіла назву **Новаастровенская вуліца**. У 1973 годзе названа ў гонар пародненага польскага горада Зялёна Гура. У 1987 годзе праведзена рэканструкцыя вуліцы.

Размяшчэнне
-----------

Арыентавана з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. З'яўляецца працягам праспекта Чарняхоўскага, пачынаецца ад моста Шмырова цераз Лучосу. З поўдня да вуліцы прымыкаюць вуліцы Шмырова, завулак Сенненскі, вуліцы Сенненская, 2-я Новаастровенская і 1-я Новаастровенская, з поўначы — 1-я Лучаская вуліца, Стараастровенскі завулак, вуліцы 12-я Лучаская і Новалучаская. Пасля скрыжавання з вуліцай пераходзіць у Бешанковіцкую шашу. Працягласць каля 1500 м.

Забудова
--------

Вуліца забудавана ў пасляваенныя гады пераважна аднапавярховымі жылымі дамамі.

* № 14 — Бібліятэка імя Міхася Лынькова ў будынку былога кінатэатра «Дружба», адкрытага ў 1958 годзе.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Зелёногурская улица // Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. ISBN 5-85700-004-1

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Неарамантызм** — кірунак у мастацтве (першым чынам, у літаратуры) мяжы XIX—XX стагоддзяў, які ўзнікае як рэакцыя на рэалістычныя і натуралістычныя тэндэнцыі другой паловы XIX стагоддзя. У агульным сэнсе слова можа быць вызначана як адраджэнне літаратурных настрояў першай паловы XIX стагоддзя ў Еўропе (Рамантызм). Можа разумецца як ранняя фаза ці адно з крылаў мадэрнізму.

Свет неарамантычнай літаратуры поўны нечаканасцей, прыгод і небяспек, але дзейнічаюць у ім самыя звычайныя людзі. Гераічнасць учынкаў - гэта імкненне пражыць жыццё ярка, не губляючы павагі да сябе сябе («Востраў скарбаў» Р. Л. Стывенсана, «Капітан Завярні-галава» Л. Бусенара).

Неарамантызм апынуўся вельмі плённым літаратурным кірункам. У ХХ стагоддзі працягваюць стварацца неарамантычныя творы («Адысея капітана Блада» Р. Сабаціні і «Спадчыннік з Калькуты»).

На фарміраванне неарамантызму аказала значны ўплыў філасофія Ніцшэ і Шапенгаўэра, таму ў цэнтры неарамантычнага твора часта стаіць асоба асаблівай сілы.

Сярод яркіх прадстаўнікоў неарамантызму — такія пісьменнікі, як Этэль Ліліян Войніч, Джэк Лондан, Майн Рыд, Рафаэль Сабаціні, Жуль Верн, Артур Конан Дойл, Генрык Ібсен, Кнут Гамсун, Рэдзьярд Кіплінг, Эйна Лейна, Эдмон Растан, Роберт Стывенсан, Герман Гесэ; у Расіі — ранні Максім Горкі, Мікалай Гумілёў, Аляксандр Грын, Уладзімір Набокаў.

Да неарамантызму адносяць таксама шэраг значных музыкантаў (першым чынам, Рыхарда Вагнера), мастакоў (у прыватнасці, Бекліна) і інш.

Гл. таксама
-----------

* Рамантызм

Спасылкі
--------

* *Луков Вл. А.* Неоромантизм во Франции // *Информационный гуманитарный портал «Знание. Понимание. Умение»*. — 2012. — № 1 (январь — февраль).
* *Луков Вл. А.* Французский неоромантизм. — М.: МосГУ, 2009. — 102 с. — 100 экз.
* Артыкул у Літаратурнай энцыклапедыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh86007139 |
**Неапалітанскія Бурбоны** (італ.: Borbone di Napoli ці **Сіцылійскі Бурбоны** італ.: Borbone delle Due Sicilie) — малодшая галіна Іспанскіх Бурбонаў (з 1735 года).

Неапалітанскае каралеўства
--------------------------

Паводле прэлімінарнага міру 3 кастрычніка 1735 года, які завяршыў Вайну за польскую спадчыну 1733—1735 (пацверджаны Венскім аўстра-французскім дагаворам 18 лістапада 1738 года), Аўстрыя адмовілася ад каралеўства Неапаля і Сіцыліі на карысць дона Карласа Пармскага, пятага сына Філіпа V Іспанскага, з умовай, што яно не будзе аб'яднана з Іспаніяй.

У 1759 годзе дон Карлас стаў іспанскім каралём, перадаўшы Неапаль і Сіцылію свайму трэцяму сыну дону Фернанда (1751—1825), які заснаваў лінію неапалітанскіх Бурбонаў пад імем Фердынанда IV. У 1806 ён быў выгнаны з Неапаля напалеонаўскімі войскамі, але з дапамогай англійскага флоту захаваў уладу над Сіцыліяй; Напалеон I перадаў неапалітанскую карону спачатку свайму брату Жазефу (1806—1808), а затым маршалу Іаахіму Мюрату (1808—1815).

Каралеўства Абедзвюх Сіцылій
----------------------------

Пасля адрачэння Мюрата ад неапалітанскага прастола 20 мая 1815 года яго зноў заняў Фердынанд IV, які абвясціў сябе ў 1816 годзе каралём Абедзвюх Сіцылій. Яго спадчыннік стаў сын Францыск I (1825—1830), унук Фердынанд II (1830—1859) і праўнук Францыск II (1859—1860). У выніку паўстання на Сіцыліі ў красавіку—маі 1860 і ўварванні ў каралеўства атрадаў Джузэпэ Гарыбальдзі ў маі—кастрычніку Францыск II пазбавіўся прастола; рэферэндум 21 кастрычніка 1860 года ўзаконіў звяржэнне неапалітанскіх Бурбонаў і ўхваліў уваходжанне Неапаля і Сіцыліі ў склад аб'яднанай Італіі.

Сіцылійскія Бурбоны сёння
-------------------------

Пасля смерці ў 1894 годзе бяздзетнага Францыска II правы на карону Абедзвюх Сіцылій перайшлі да яго малодшага брата Альфонса, графу Казерта (1841—1934), і яго нашчадкам Бурбонам Калабрыйскім. У наш час прэтэндэнтам (з 1964) з'яўляецца Карлас Бурбон-Сіцылійскі, герцаг Калабрыя (нар. 1964).

| ⛭Каралеўскія і імператарскія дынастыі паслянапалеонаўскай Еўропы |
| --- |
| Імператарскія | 
* Габсбургі Латарынгскія
* Асманы
* Раманавы Готарпскія
* Гогенцолерны
* Банапарты

 |
| Каралеўскіяі царскія | 
* Бурбоны  (Арлеанскія

* Іспанскія
* Неапалітанскія  )

* Браганса
* Вельфы Гановерскія
* Вітэльсбахі

Ветыны Альбертынскія  і Эрнесцінскія     
* Насау Аранскія
* Гогенцолерны
* Вюртэмбергі
* Бернадоты

Ольдэнбургі  (Глюксбургскія    і Готарпскія )
Савоя   
* Абрэнавічы
* Карагеоргіевічы
* Петравічы-Негашы

 |
**Неандертальскі музей** (ням.: Neanderthal Museum) — музей у цясніне Неандэрталь (Германія), прысвечаны выкапневым рэшткам неандэртальца і культуры неандэртальцаў ў цэлым. Размешчаны ў даліне ракі Дзюсель, паміж гарадамі Эркрат і Метман (адміністрацыйная акруга Дзюсельдорф). У музеі прадстаўлены экспанаты старажытнай гісторыі чалавека, перш за ўсё, рэчы з жыцця неандэртальцаў.

Музей
-----

Музей быў заснаваны ў 1996 ujlpt па праекце архітэктараў Гюнтэра Цампа Кельпа, Юліуса Крауса і Арно Брандльхюбера. Фінансуецца дабрачынным «Грамадствам неандэртальца» (ням.: Neanderthaler-Gesellschaft e.V.). Штогод музей наведваюць каля 165 000 чалавек.

Музейная тэрыторыя ўключае ў сябе два пешыя маршруты. Першы, даўжынёй 500 метраў вядзе да месца знаходкі костак неандэртальца ў 1856 годзе. Гара, у якой непасрэдна размяшчалася пячора Фельдгоф, была разбурана ў выніку здабычы вапняка. На месцы знаходкі падрыхтавана інсталяцыя, прысвечаная гісторыі пячоры і экалагічнай нішы, якую займаў неандэрталец.
Другі маршрут, працягласцю каля 8 км, пракладзены па прыроднаму парку «Запаведнік ледніковага перыяду» (ням.: Eiszeitliche Wildgehege Neandertal). У парку можна азнаёміцца з еўрапейскай фаунай ледніковага перыяду (тарпанамі, зубрамі і г. д.)

Асноўная экспазіцыя размешчана ў спіральнай зале, экспанаты якой знаёмяць наведвальнікаў з эвалюцыяй чалавецтва і месцам неандэртальца ў радаводзе роду Homo.

У *майстэрні каменнага века* (ням.: Steinzeitwerkstatt), якая належыць музею арганізуюцца археатэхнічныя заняткі па вырабу каменных прылад і антрапалагічныя майстар-класы, на якіх удзельнікі працуюць са злепкамі сучасных чалавечых і выкапневых костак. У музеі маюцца сувенірны магазін і кафэ.

Зноскі
------

1. ↑  die Stiftung **(нявызн.)**.  Neanderthal Museum. Архівавана з першакрыніцы 22 сакавіка 2013. Праверана 24 снежня 2017.
2. 1 2  Ein Jahresrückblick 2011: report für Freude und Förderer (ням.). — Mettmann: Stiftung Neanderthal Museum, 2012. — P. 4. — 4 p.
3. ↑  [www.neanderthal.de/kontakt-tea/mitarbeiter/mitarbeiter/index.html?tx\_redemployees%5Bred\_employee%5D=1 Mitarbeiterliste] (ням.).  Neanderthal Museum. Архівавана з першакрыніцы 22 сакавіка 2013.
4. ↑  Architektur (ням.)(недаступная спасылка).  Neanderthal Museum. Архівавана з першакрыніцы 22 сакавіка 2013. Праверана 23 лютага 2013.
5. ↑  Das Programm der Steinzeitwerkstatt **(нявызн.)**.  Neanderthal Museum. Архівавана з першакрыніцы 22 сакавіка 2013. Праверана 24 лютага 2013.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт «Музея неандэртальца» (ням.)
* Старонка «Майстэрні каменнага веку»(недаступная спасылка) (ням.)
* Старонка «Музея неандэртальца» у сетцы facebook.com

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 14055438 · BNF: 16161929v · GND: 2165281-8 · LCCN: n2003098634 · Microsoft: 2801490185 · SUDOC: 070755450 · VIAF: 173002879 |

 |
**Старажытны Усход** — гісторыяграфічны тэрмін для абазначэння сукупнасці вельмі далёкіх па геаграфічных і гаспадарчых умовах абласцей, аселых і качавых народаў, якія існавалі ў перыяд гісторыі, штр храналагічна і генетычна папярэднічаў элінізму і хрысціянству. Лацінскае слова *oriens*, якое азначае «ўзыход» (ад «там, дзе сонца ўзыходзіць») мае аналагі ў шмат якіх мовах: «Левант» (< фр. *levant* «узыход»), Анатолія (< стар.-гр. *Ανατολία*), «Mizrah» на іўрыце (*זריחה* азначае «ўзыход»), «sharq» на арабскай мове (*شرق*) і «Краіна Узыходнага Сонца» ў адносінах да Японіі. Процілеглы тэрмін «Захад» паходзіць ад лацінскага слова occidens («там, дзе сонца садзіцца»).

Упершыню падзел навакольнага свету на Захад і Усход здзейснілі фінікійскія мараплаўцы. Але ўсеагульнае прызнанне падзелу свету на элінізаваны і раманізаваны Захад і «варварскі Усход» атрымаў у антычным свеце ў грэкаў і рымлян. Грань паміж Усходам і Захадам увесь час змянялася, але проціпастаўленне захоўвалася. Найбольш навочна гэта праявілася ў распадзе Рымскай імперыі на дзве часткі: Заходнюю і Усходнюю. У Сярэднявеччы Усходам для хрысціянскага свету стала і радзіма гэтага паняцця — Грэцыя, захопленая туркамі-асманамі. У Новы час, калі ішоў працэс стварэння еўрапейскімі дзяржавамі, перш за ўсё Вялікабрытаніяй і Францыяй, вялізных каланіяльных імперый, большая частка краін Усходу трапляе ў залежнасць ад метраполій. Гэта яшчэ больш узмацняе проціпастаўленне «перадавога» капіталістычнага Захаду і «адсталага» кансерватыўнага Усходу.

Гл. таксама
-----------

* Заходні свет
* Кембрыджская гісторыя старажытнага свету

Літаратура
----------

* История древнего Востока. Зарождение древнейших классовых обществ и первые очаги рабовладельческой цивилизации. Часть первая: Месопотамия. Под ред. И. М. Дьяконова. М.: Главная редакция восточной литературы, 1983.
* История древнего Востока. Зарождение древнейших классовых обществ и первые очаги рабовладельческой цивилизации. Часть вторая: Передняя Азия. Египет. Под ред. Г. М. Бонгард-Левина. М.: Главная редакция восточной литературы, 1988.
* История древнего Востока. От ранних государственных образований до древних империй. Под ред. А. В. Седова. М. 2004. ISBN 5-02-018388-1
* Кембриджская история древнего мира. Т. III, ч. 3. Расширение греческого мира. VIII—VI вв. до н. э. М.: Ладомир, 2007. (Главы: Греки на Ближнем Востоке; Греки в Египте; Кипр; Кипрское слоговое письмо). ISBN 978-5-86218-467-9.
* *Майоров Н.И.* Введение в историю Древнего Востока. Учебное пособие. — Томск: Изд-во Томского университета, 2003. 143 с.
* *Александрова Н. В.*, *Ладынин И. А.*, *Немировский А. А.*, *Яковлев В. М.* Древний Восток: Учебное пособие для вузов. — М.: АСТ, Астрель, 2008. — 656 с. — ISBN 978-5-17-045827-1, ISBN 978-5-271-17872-6
* *Бухарин М. Д.*, *Ладынин И. А.*, *Ляпустин Б. С.*, *Немировский А. А.* История Древнего Востока. — М.: Дрофа, 2009. — 640 с. — ISBN 978-3-358-01189-22
**Сядзіба Курчаў** — колішняя сядзіба ў в. Вусце Аршанскага раёна Беларусі. Сядзіба не захавалася. Да нашага часу дайшлі некаторыя элементы парку на паўночнай ускраіне вёскі: штучная сажалка з дамбай, доўгая алея з лістоўніцы.

Гісторыя
--------

У 1782—1785 гадах маёнтак Вусце належаў Марыі Міхайлаўне Ваташнёвай. У той час Вусце ўяўляла сабой сяло з 40 дварамі, у якіх пражывалі 144 мужчыны і 148 жанчын. Таксама меліся панскі двор, млын на адно кола. Агульная плошча маёнтка складала 3781 дзесяціну (1 дзес. = 1,0925 га) у тым ліку 39 дзесяцін пад сялібамі, 3129 дзесяцін пад раллёй, 393 — пад лесам. Па тых часах маёнтак моцна узараны. У 1797—1806 гадах маёнткам валодала Марыя Дзмітрыеўна Стурза.

Алея з лістоўніц на цэнтральнай вуліцы аграгарадка
З 1841 года маёнтак з’яўляўся ўласнасцю Іосіфа Адамавіча Курча. У 1895 годзе ў ім было 2 млыны (100 руб.
прыбытку) і 4 карчмы (260 руб. прыбытку). Агульная плошча маёнтка скарацілася да 1640 дзесяцін. З іх 150 дзесяцін паплавоў, 253 дзесяціны ворыва і 1000 дзесяцін лесу. Гаспадарка Курча мела каля 100 кароў і 20 выязных коней, гадаваліся свінні, авечкі, птушка. На двары стала працавалі 17 сем’яў парабкаў. Ворыўныя землі і сенакосныя паплавы Курча апрацоўваліся мясцовымі сялянамі, якіх нялёгкае жыццё вымушала наймацца на падзённую працу з аплатай ад 15 да 50 капеек у дзень ці арандаваць зямлю на ўмовах «трэцяга снапа» — дзве трэці ўраджая забіраў пан. Асноўны прыбытак маёнтку прыносіла каровіна масла і садавіна, якія Курч выпраўляў на продаж у Петраград і па Дняпры ў Кіеў. Масла выпрацоўвалася на месцы, а садавіну даваў вялікі панскі сад. На пачатак ХХ ст. фальварак Вусце Курчаў меў 8 двароў, 94 жыхары, 587 дзесяцін зямлі, у тым ліку 200 дзесяцін лесу. У 1900 годзе панскім садаводам Д. Я. Лісоўскім закладзена алея з лістоўніц. 

З 1903 года пачынаюцца хваляванні вусцянскіх сялян. 16 верасня 1903 года начальнік магілёўскага губернскага жандарскага праўлення палкоўнік Палякоў даносіў у дэпартамент паліцыі: «*По заявлению местных землевладельцев, как, напр. гг. Чачкова, Курча, генерала Рейна и др. усиливаются волнения крестьян, особенно такая перемена в настроении крестьянских умов сказалась в конце истёкшего лета и выразилась более рельефно в убийстве полицейского урядника Якушевича*». Вясной 1905 года пачаліся забастоўкі сельскагаспадарчых рабочых маёнтка Вусце, спынілі працу і сяляне-падзёншчыкі. Да Курча было накіравана патрабаванне ўсталяваць 10-гадзінны працоўны дзень, павялічыць заробак падзёншчыкам да 50—75 капеек у дзень і сталым працаўнікам — на 2 рублі ў месяц, завесці разліковыя кніжкі, адмяніць урочную сістэму работ, ветліва абыходзіцца з работнікамі і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў. ф. 1355, воп. 1, спр. 715
2. ↑  Дадзеныя па XVIII-ХІХ стст. прадастаўленыя доктарам гіст. навук Я. К. Анішчанкам, Інстытут гісторыі НАН РБ
3. ↑  Гарбкоў А. Сялянскі рух на Аршаншчыне ў 1905—1907 гадах // Ленінскі прызыў,  23 снежня 1965 году.

Спасылкі
--------

* Сядзіба Курчаў (Вусце) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Сядзіба Бунге** — помнік архітэктуры класіцызму 1-й паловы XIX стагоддзя ў аграгарадку Новы Двор Мінскага раёна.

Апісанне
--------

Сядзіба ўключае ў сябе палац, дом для прыслугі і браму. Мураваны 2-павярховы будынак палаца пабудаваны ў стылі класіцызм. Доўгі час (да 1989 года) будынак выкарыстоўваўся калгасам, размяшчаўся Дом бытавога абслугоўвання насельніцтва. З 1989 па 1994 год будынак пуставаў. Цяпер у будынку праваслаўны храм у імя Святога архангела Міхаіла Беларускай праваслаўнай царквы.

Рэшткі брамы
Мураваны 2-павярховы будынак на фасадзе вылучаны рызалітам, двухсхільны дах якога завершаны макаўкай на чатырохгранным барабане. Фасады рытмічна расчлянёны лучковымі на першым і прамавугольным на другім паверхах аконнымі праёмамі.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4
**Сядзіба Любенскіх** — былая сядзіба ў в. Вухвішча Полацкага раёна Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў пачатку XIX стагоддзя. Помнік знішчаны ад маланкі ў міжваенны перыяд.

Архітэктура
-----------

Сядзіба з’яўляецца творам архітэктуры класіцызму. Прамавугольны ў плане драўляны дом стаяў на высокім падмурку пад высокім вальмавым дахам з парамі лучковых люкарн. Па баках галоўнага фасада размяшчаліся два мураваныя чатырохкалонныя порцікі з трохвугольнымі франтонамі. Уваход цераз правы порцік вёў у службовую палову дома, цераз левы — у жылыя і парадныя памяшканні. На тыльным фасадзе выступала невялікая тэраса. У другой палове XIX стагоддзя да левага тарца дома была прыбудавана кухня.

Планіроўка дома была анфіладнай двухраднай. Сярэдзіну франтальнага рада займала вялізная бальная зала ў тры акны. Такую ж велічыню меў далучаны да бальнай залы з паркавага боку салон з двума вокнамі і шклянымі дзвярамі, якія вялі на тэрасу. Невялікі квадратны пакой злева ад бальнай залы служыў бібліятэкай, справа — сталовай. Далей па левым баку ад залы размяшчаўся двухаконны пакой, названы «партрэтнай», па правым — квадратны жылы пакой. Правае крыло дома заканчвалася чатырма малымі гасціннымі, левае — крэдэнсам, канцылярыяй і службовым пакоем. Парадныя апартаменты аднолькава апрацаваны. Абсталяванне інтэр’ераў уключала разнастылёвую мэблю, люстры на кансолях у багатых разных рамах барочнага стылю.

Англійскі парк быў аб’яднаны з садам і займаў плошчу каля 10 га. Маляўнічасць яму надаваў хвалісты рэльеф мясцовасці і атачэнне азёраў, да аднаго з якіх парк спускаўся палогім схілам. Праз парк прабягаў ручай. Скрыжаванні алей акцэнтаваліся клумбамі. З боку гасцінца і возера ішла жывая агароджа са старажытных елак і ліп.

Справа ад дома стаяў гасціны флігель, злева — свіран. За імі ў два рады размяшчаліся гаспадарчыя будынкі. Некалькі відавых кропак парку былі разлічаны на прыхаджан касцёла, пабудаванага ў сярэдзіне XIX стагоддзя. Ён быў знішчаны ў гады Другой сусветнай вайны.

Зноскі
------

1. ↑  Сядзіба Ухвішчанская

Літаратура
----------

* Ухвішчанская сядзіба // Страчаная спадчына / Т. В. Габрусь [і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — C. 224—225.
**Планкаўская энергія** - фізічная канстанта, лікава роўная планкаўскай масе, памножанай на квадрат хуткасці святла. У натуральнай сістэме адзінак планкаўская энергія з'яўляецца адзінкай вымярэння энергіі. Абазначаецца {\displaystyle E\_{P}}.

{\displaystyle E\_{p}={\sqrt {\frac {\hbar c^{5}}{G}}}\approx } 1,956×109 Дж {\displaystyle \approx } 1,22×1019 ГэВ {\displaystyle \approx } 543,3 кВт·г.
Для параўнання, яна пераўзыходзіць дульную энергію наймагутнейшай артылерыйскай прылады ў свеце - 800-мм чыгуначнай гарматы Дора: 

{\displaystyle E\_{Dora}={\frac {mv^{2}}{2}}\approx {\frac {7100\*720^{2}}{2}}\approx } 1,840×109 (Дж)

Гл. таксама
-----------

* Планкаўская эпоха
* Чорная дзірка

Літаратура
----------

* Peter J. Mohr and Barry N. Taylor (January 2005). "CODATA recommended values of the fundamental physical constants: 2002" (PDF). *Reviews of Modern Physics* **77**: 1–107.. Retrieved on 2008-02-20.

| ⛭Планкаўскія адзінкі |
| --- |
| Асноўныя | 
Пастаянная |
Час |
Даўжыня |
Маса |
Зарад |
Тэмпература
 |
| Вытворныя | 

---

Энергія |
Сіла |
Магутнасць |
Шчыльнасць |
Вуглавая частата |
Ціск |
Ток |
Напружанне |
Супраціўленне |
Імпульс |
Плошча
 |
| Выкарыстоўваюцца ў | 

---

Часціца =
Чорная дзірка =
Максімон |
Эпоха |
Пастаянная Дзірака
 |
Планкі STANAG 2324 — Mini-Beryl 
Чарцёж замацавання (памеры ў дзюймах)
**Планка Пікаціні** (англ.: Picatinny rail) — сістэма рэйкавага інтэрфейсу, кранштэйны, выкарыстоўваецца на розных відах стралковага ўзбраення для забеспячэння уніфікацыі мацавання прыцэлаў (аптычных, каліматарны') і іншых дапаможных прылад, у тым ліку тактычных ліхтароў, лазерных мэтапаказальнікаў, сошак і інш. Ваенны стандарт **MIL -STD — 1913** распрацаваны і апублікаваны дзяржаўным арсеналам «Пікатыні Арсенал». Распаўсюджаны і ўжываецца ў краінах НАТА ў адпаведнасці з *пагадненнем па стандартызацыі* **STANAG 2324**. З нядаўняга часу ўжываецца ў расійскай стралковай зброі (АК−12).
Планкаўская энергія дзеленая на планкаўскі час даюць **Планкаўскую магутнасць** PP, эквівалентную 3,62831×1052 Вт. Гэта экстрэмальна вялікая адзінка вымярэння; кожны з гама-усплёскаў, самых яркіх з вядомых падзей, мае выходную магутнасць у парадку 1×1045 Вт, што менш чым адна мільённая ад планкаўскай магутнасці.

Праз фундаментальныя канстанты фізікі яна вызначаецца так:
{\displaystyle P\_{\text{P}}={\frac {c^{5}}{G}}}.

| ⛭Планкаўскія адзінкі |
| --- |
| Асноўныя | 
Пастаянная |
Час |
Даўжыня |
Маса |
Зарад |
Тэмпература
 |
| Вытворныя | 

---

Энергія |
Сіла |
Магутнасць |
Шчыльнасць |
Вуглавая частата |
Ціск |
Ток |
Напружанне |
Супраціўленне |
Імпульс |
Плошча
 |
| Выкарыстоўваюцца ў | 

---

Часціца =
Чорная дзірка =
Максімон |
Эпоха |
Пастаянная Дзірака
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Паўскі.
**Дзімітрый Аляксандравіч Паўскі** (руск.: Димитрий Александрович Павский; 16 студзеня 1874, в. Максаціха, Цвярская губерня, Расія — 14 жніўня 1937, НКУС) — праваслаўны свяшчэннамучанік, протаіерэй.

Біяграфія
---------

Сын святара Аляксандра Паўскага, брат Грыгорыя Паўскага. Скончыў Казанскую духоўную акадэмію са ступенню кандыдата багаслоўя (1899). Выкладаў арыфметыку, геаметрыю, рускую мову ў епархіяльным жаночым вучылішчы ў Ржэве Цвярской губерні, у народных вучылішчах Наўгародскай губерні. Рукапаложаны ў протадыякана, святара (20.11.1903). Накіраваны ў Мінск. Служыў павятовым назіральнікам царкоўна-прыходскіх школ горада. У 1904—1908 старшыня Мінскага епархіяльнага вучылішчнага савета. З 1910 года настаяцель Петра-Паўлаўскага кафедральнага сабора ў Мінску, назіральнік царкоўна-прыходскіх школ пры саборы. Адначасова выкладаў у Мінскай духоўнай семінарыі дагматычнае і асноўнае багаслоўе, гісторыю і інш. Мінскай жаночай гімназіі. З 1912 года дэпутат ад духоўнага ведамства ў Губернскае земскае таварыства, член Мінскай духоўнай кансісторыі. З 1917 служыў у Свята-Духавым храме ў Астрашыцкім Гарадку Мінскага павета. Узнагароджаны скуф’ёй (1905), камілаўкай (1908), нагрудным крыжам (1909). Быў дзейным членам і сакратаром Мінскага аддзела Усерасійскага Нацыянальнага Саюза, вядомай нацыянал-манархічнай арганізацыі.

У 1920—1923 пазбаўлены выбарчых правоў. У сярэдзіне 1920-х гг. настаяцель (паводле звестак, якія захоўваюцца ў НГАБ) Успенскай царквы в. Крыжагор’е Мінскага павета. Быў прыхільнікам утварэння Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы, прымаў удзел у з’ездзедухавенства і вернікаў Мінскай епархіі 9—10 ліпеня 1927 года ў Менску.

У першы раз арыштаваны ў 1931 годзе. Абвінавачваўся ў «агітацыі супраць калгасаў» і ў «нежаданні адмовіцца ад сана». Асуджаны да 5 гадоў ППК. Пасля датэрміновага вызвалення (1933) служыў у храме с. Ульянаўскае (Ульянава) Пагарэльскага раёна Цвярской (Калінінскай) вобласці. Зноў арыштаваны 23.7.1937. Пад следствам знаходзіўся ў турме Зубцова Цвярской вобласці. Абвінавачваўся ў «контррэвалюцыйнай шпіёнскай дзейнасці» і «антысавецкай агітацыі». 10.8.1937 тройкай НКУС прыгавораны да ВМП. Расстраляны. Рэабілітаваны 27.4.1989 Цвярской абласной пракуратурай. Асабовая справа Дз. № 33362-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

У 1999 Сінодам Беларускай праваслаўнай царквы далучаны да ліку святых новапакутнікаў.

Сям'я
-----

Меў сына Аляксандра Паўскага (н. 1908 у Мінску). Арыштаваны 29.2.1932 у Менску, 14.7.1932 асуджаны за «падробку дакументаў вязню, які ўцёк з канцлагера» да 3 гадоў ссылкі ў Казахстан. Далейшы лёс невядомы. Рэабілітаваны 28.2.1992 пракуратурай Беларусі.

Літаратура
----------

* *Маракоў Л. У.* Паўскі Дзімітрый // Рэпрэсаваныя праваслаўныя свяшчэнна- і царкоўнаслужыцелі Беларусі 1917—1967. Энцыклапедычны даведнік у 2-х тамах. Т. 1. — Мн. 2007.
**Джэймс Бонд** (англ.: James Bond), таксама вядомы як **агент 007** — выдуманы брытанскі разведчык, вобраз ягога быў створаны пісьменнікам Янам Флемінгам у 1952 годзе. Флемінг напісаў пра яго шматлікія навелы і апавяданні. Пасля смерці Флемінга (1964) далейшыя прыгоды Джэймса Бонда напісалі Кінгслі Эміс (псеўданім Роберт Маркхем), Джон Пірсан, Джон Гарднер, Райманд Бенсан і Чарлі Гігсан. Апроч таго, Крыстафер Вуд з’яўляецца аўтарам яшчэ дзвюх сцэнарыяў да фільмаў пра Джэйса Бонда.

Але вялікую папулярнасць Джэймс Бонд атрымаў не як герой апавяданняў, а дзякуючы серыі фільмаў вытворчасці кампаніі EON Productions, якая з’яўляецца адной з самых працяглых серый фільмаў у гісторыі кінематографу. На пачатак 2008 года зняты дваццаць адзін фільм і ідуць здымкі дваццаць другога эпізоду гэтак званай *афіцыйнай Бандыяны*, таксама ёсць два *незалежных* фільмы і тэлевізійная пастаноўка першага апавядання Флемінга. Менавіта фільмы ад студыі EON Productions лічацца афіцыйнымі. Прадзюсарамі большасці з іх былі Альберт Брокалі (*Albert R. «Cubby» Broccoli*) і Гары Зальцман (*Harry Saltzman*) аж да 1975 года, калі Брокалі стаў адзіным прадзюсарам. З 1995 яго дачка Барбара Брокалі (*Barbara Broccoli*) і пасынак Майкл Вілсан (*Michael G. Wilson*) працягваюць працаваць над гэтым праектам.

На сёння роль Джэймса Бонда ў афіцыйным серыяле выконвалі шэсць акцёраў:

* Шон Конэры (1962—1967; 1971)
* Джордж Лейзенбі (1969),
* Роджэр Мур (1973—1985),
* Цімаці Далтан (1987—1989),
* Пірс Броснан (1995—2002),
* Дэніэл Крэйг (2006—па цяперашні час).

Прэм’ера дваццаць першага афіцыйнага фільма *Казіно «Раяль»* з Дэніэлам Крэйгам у ролі Джэймса Бонда адбылася 14 лістапада 2006 года.

Прэм’ера чарговага, 22-га эпізоду, які мае назву «Квант спакою» (*Quantum of Solace*), таксама з Дэніэлам Крэйгам у галоўнай ролі супершпіёна, адбылася 31 кастрычніка 2008 года. Паводле сцэнарыя гэтага фільма, у Джэймса Бонда з’явілася напарніца, ролю якой выконвае ўкраінская мадэль і актрыса, што жыве ў Францыі, Вольга Курыленка (укр.: Ольга Куриленко).

Прэм’ера 25-га эпізоду адбылася 14 лютага 2020 года.

Джэймс Бонд у беларускім мастацтве
----------------------------------

* Творы Сяргея Грыневіча
* Адкрыццё праекта «Арт-Забор» у Нацыянальным мастацкім музеі БеларусіАдкрыццё праекта «Арт-Забор» у Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі

Зноскі
------

1. ↑  Movie Franchises  (англ.)
2. ↑  Бонд 25-фільм 2020 года(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Джэймс Бонд
* Афіцыйны сайт James Bond Ultimate DVD Edition (англ.)
* Усе красуні Джэймса Бонда (руск.)
* Усе фільмы Бандыяны анлайн (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
**Джэймс Бісет Прат** (англ.: James Bissett Pratt; 22 чэрвеня 1875, Элмайра, штат Нью-Ёрк, ЗША — 15 студзеня 1944) — амерыканскі філосаф, гісторык рэлігіі і педагог. Адзін з заснавальнікаў крытычнага рэалізму.

Біяграфія
---------

У 1898 г. скончыў Уільямс коледж. Пасля вучыўся ў Берлінскім і ў Гарвардскім універсітэтах. У 1905 г. атрымаў ступень доктара пад навуковым кіраўніцтвам Уільяма Джэймса. Пасля вярнуўся ва Уільямс, дзе выкладаў і займаўся навуковай працай.

Навуковыя інтарэсы
------------------

Канцэпцыі крытычнага рэалізму злучаў з ідэямі персаналізму і тэорыяй эмерджэнтнай эвалюцыі. Займаўся гісторыяй, псіхалогіяй і сацыялогіяй рэлігіі. Разглядаў рэлігійныя вераванні як гістарычныя ўтварэнні, але лічыў, што рэлігія, як неадольнае імкненне чалавека спасцігнуць «найвышэйшую рэальнасць» і выразіць сваю эмацыянальную ацэнку, не вечная.

Працы
-----

* The psychology of religious belief. — New York: Macmillan, 1907. — XII, 327 p.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Прат Джэймс Бісет // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 22. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · American National Biography |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 13487217w · GND: 1037192648 · ISNI: 0000 0001 2133 6433 · LCCN: n80106283 · NKC: jo2014830203 · NTA: 07179218X · NUKAT: n2004033952 · SUDOC: 035699442 · VIAF: 54299367 |

 |
Сядзіба Скугахольм.
Бар «Губхюлан», Музей тытуню і запалак.
**Скансен** (шведск.: Skansen) — этнаграфічны комплекс — музей пад адкрытым небам, музей-вёска, размешчаны на востраве Юргордэн у Стакгольме. Заснаваны Артурам Хазеліусам 11 кастрычніка 1891 года.

Заснаванне
----------

У 1810 годзе на востраве Юргордэн, які раней з’яўляўся валоданнем шведскай кароны, гандляр Ён Бургман пабудаваў летні павільён з прыгожым відам на горад, там жа ім быў разбіты дзівосны сад. Маёнтак Бургмана атрымаў назву «Скансен», бо побач была невялікая крэпасць (шведск.: skans — умацаванне), дзе прынцы каралеўскай сям’і навучаліся ваеннаму майстэрству.

У 1891 годзе Артур Хазеліус, дырэктар і заснавальнік Музея Паўночных краін, набывае маёнтак «Скансен». Тады ён піша: «… туды была перанесена палатка, з мэтай закласці музей, які не мае аналагаў, а менавіта фальклорны культурна-гістарычны музей пад адкрытым небам».

У нядзелю 11 кастрычніка 1891 года «Скансен» упершыню адкрыўся для наведвальнікаў, а яго першым экспанатам была хатка з Муры.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
**Абадоўская сядзіба** — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры эклектыкі ў в. Абадоўцы Вілейскага раёна. Пабудавана ў другой палове XIX ст. Належала Багдановічам.

Архітэктура
-----------

Руіны вінакурні
Уключала сядзібны дом, парк, 2 сажалкі, сад, вінакурны завод, прыёмнік спірту, склад сыроў, гараж, рымарскія, стайні, кароўнік, кузню, малочню, ток, куратнік, флігель, аранжарэю, пабудаваныя з бутавага каменю і цэглы. Сядзібны дом — доўгі 1-павярховы драўляны будынак з мансардай. На цокалі, які захаваўся ад сядзібнага дома, пабудаваны склеп.

### Парк

Капліца-пахавальня Багдановічаў
Парк абкружаны па перыметры алеямі. Аснову яго кампазіцыі складалі невялікія паляны і групы дрэў, з паўночнага боку размяшчаліся сады. Да садоў прымыкалі прыродныя драўняныя пасадкі. У адной з іх знаходзіцца сямейны магільны склеп-капліца сярэдзіны XIX ст. пабудаваны ў формах неаготыкі.

Літаратура
----------

* Абадоўская сядзіба // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1. — 704 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0496-9.
* Старинные усадьбы Минского края / А. Т. Федорук ; [Под общ. рук. и предисл. Е.Будинаса]. — Мн.: ООО "Полифакт" : ООО "Лекция", 2000. — 415 с. — (Старинные усадьбы Беларуси). — 500 экз. — ISBN 985-6107-24-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Сядзіба Багдановічаў (Абадоўцы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Чцібар** (**Цідэбур, Сцібар, Здзебар**; 10 стагоддзе) — польскі князь і ваенны дзеяч, прадстаўнік дынастыі Пястаў. Магчымы заснавальнік роду Астояў.

Паходжанне
----------

Быў сынам князя палян Земамысла з роду Пястаў і братам першага гістарычна вядомага князя Польшчы Мешка I, а таксама яшчэ адно князя, невядомага з імя. Імя Чцібар некаторыя з даследчыкаў (Станіслаў Кентшынскі і іншыя) выводзяць з сербалужыцкіх абшараў, такім чынам яго маці магла паходзіць з гэтых земляў.

Дзейнасць
---------

Верагодна, быў ахрышчаны паводле рымскага абраду разам ці неўзабаве пасля брата Мешкі (прыкладна 14 красавіка 966). 24 чэрвеня 972 у бітве пад Цэдыняй разбіў нямецкія войскі на чале з маркграфам Лужыцкай маркі Годанам і графам Зігфрыдам фон Вальбекам, якія ўварваліся ў Польшчу. Знаходжанне Чцібара ў гэтым рэгіёне дазваляе меркаваць, што ён быў намеснікам Мешкі ў Памор'і. Верагодна, ён ці хтосьці з яго сыноў быў 25 мая 992 удзельнікам падзелу ўладанняў Мешкі І.

Нашчадкі
--------

Некаторымі даследчыкамі лічыцца бацькам Стаігнева, пасла Баляслава Храбрага і адначасова заснавальнікам роду Астояў.

Ушанаваьне памяці
-----------------

Чцібар — першы вядомы польскі пераможца ў змаганні з немцамі. З гэтай прычыны ён стаў персанажам шматлікіх твораў: аповясцяў «*Любоне*» Юзафа Ігнацыя Крашэўскага, «*Скарб дзікаў*» Караля Бунша, «*Dagome iudex*» Збігнева Нянацкага і фільму «*Гняздо*» Яна Рыбкоўскага.

У гонар Чцібара названыя:

* вучнёўскі спартыўны клуб «Чцібар Цэдыня» (ад 26 мая 1946);
* Гара Чцібара — марэнавы нанос вышынёй 54,5 м над паверхняй мора. Тут 24 чэрвеня 1972 быў усталяваны помнік Польскае перамогі над Одрай аўтарства Чэслава Уронкі і Станіслава Біжка;
* пачатковая школа ў Дольным Любяхове (1964—2000), тут жа памятная шыльда;
* хуткі цягнік маршруту Вроцлаў-Шчэцін (1997—2003);
* пасёлак Чцібара ў Шчэціне (ад 2006);
* вуліцы ў паселішчах Хойна, Лобез, Лодзь, Мяшкавіцы, Шчэцін.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Kronika Thietmara, tłum. M. Z. Jedlicki, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych UNIVERSITAS, Kraków 2005, ISBN 83-242-0499-7, s. 32-33.
* Balzer O. Genealogia Piastów, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2005, ISBN 83-918497-0-8, s. 44, 56-57.
* Hertel J. Imiennictwo dynastii piastowskiej we wczesnym średniowieczu, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa-Poznań 1980, ISBN 83-010166-2-0.
* Jasiński K. Rodowód pierwszych Piastów, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań 2004, ISBN 83-7063-409-5, s. 71.
* Kętrzyński S. O imionach piastowskich, «Życie i myśl» 1951, nr 5-6.
* Rymar E. Rodowód książąt pomorskich, Książnica Pomorska, Szczecin 2005, ISBN 83-87879-50-9, s. 40-41, 52, 58, 65, 67.


| ?Чцібар — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Пяст |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  | Чцібар |  | Земамысл |  | Лешак[d] |  | Земавіт |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Жапіха |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Rodovid |
Трынітраталуол, 3D **Трынітраталуо́л** (2,4,6-трынітраталуол, альфа-трынітраталуол, тратыл, тол, TНT), C7H5N3O6 — араматычнае нітразлучэнне, адно з найбольш распаўсюджаных брызантных выбуховых рэчываў. Вынайдзены ў 1863 годзе нямецкім хімікам Ёзэфам Вільбрандам.

Уяўляе сабой бясколернае крышталічнае рэчыва (тэхнічны ТНТ жоўтага колеру) з тэмпературай плаўлення 80,85 °C (г.зн. плавіцца ў вельмі гарачай вадзе). Шчыльнасць 1663 кг/м³, літага — 1540—1590 кг/м³. Добра раствараецца ў бензоле, талуоле, ацэтоне, хлараформе, тэтрахлорметане, азотнай і сернай кіслотах. Дрэнна раствараецца ў вадзе. Хімічна ўстойлівы, доўгі час захоўваецца без раскладання. Тэмпература раскладання 240 °C.

ТНТ атрымліваюць нітраваннем талуолу сумессю сернай і азотнай кіслот пры тэмпературы 50—120 °C з ачысткай водным растворам сульфіту натрыю.

Ужываецца ў прамысловасці і вайсковай справе як самастойна (у грануляваным (гранулатол), прэсаваным або адліваным выглядзе), так і ў складзе шматлікіх выбуховых сумесяў (алюматол, аманал, аманіт і інш.). У ЗША тратыл у прамысловасці і горнай справе не ўжываюць з пачатку 1990-х гг. з-за таксічнасці прадуктаў выбуху.

Выбуховыя паказчыкі
-------------------

* Энергія выбуховага пераўтварэння — 1010 ккал/кг
* Хуткасць распаўсюджання ударнай хвалі — 6700—7000 м/с (пры шчыльнасці 1,6 г/см³)
* Цеплавая энергія выбуху — 4228 кДж/кг
* Брызантнасць па Гесу - 16 мм
* Брызантнасць па Касту - 3,9 мм

Зноскі
------

1. 1 2  2,4,6-тринитротолуол // ХиМиК.ру  (руск.)

Літаратура
----------

* *Міляшкевіч Я. Г.* Трынітраталуол // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 550. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Збарский В. Л.* Тринитротолуол *(руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

Спасылкі
--------

* Тринитротолуол(недаступная спасылка) // Российская энциклопедия по охране труда: В 3 т. — 2-е изд. перераб. и доп. — М.: Изд-во НЦ ЭНАС, 2007.  (руск.)



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4308177-0 · LCCN: sh2001000298 · NKC: ph290655 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Валосавіцкі сельсавет.
**Вало́савіцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Валосавічы.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Чачэрскага раёна Гомельскай акругі БССР. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Нісімкавіцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**«Сядзіба»** — раман Алеся Аркуша.

Выданне
-------

Рэліз рамана адбыўся 16.2.2017 года на платформе беларускіх электронных кніг kniharnia.by Надрукавала кнігу 28.2.2017 года выдавецкая ініцыятыва «Полацкае ляда» ў выдавецтве EkoPress ў Беластоку (Польшча). Прэзентацыя папяровага выдання планавана ў маі 2017 года.

Сюжэт
-----

Паводле сюжэта рамана, нічога не знікае проста ў мінулым, а працягвае існаваць у паралельным свеце. На полацкай сядзібе адбываюцца дзіўныя здарэнні — метафізічнае жыццё ценяў і прывідаў пранікае ў рэальны свет.

Водгукі
-------

Пісьменніцы Марыя Роўда і Людміла Шчэрба назвалі раман «цікавым» і «містычным». Эсэіст Сяргей Шыдлоўскі ахарактарызаваў раман як «метагістарычную прозу».

Электронная версія «Сядзібы» трапіла ў top-5 продажаў лютага 2017 года пляцоўкі kniharnia.by.

Зноскі
------

1. 1 2 3
2. 1 2 3   Архівавана 7 сакавіка 2017.
3. ↑  Топ-5 самых прадаваных кніг на партале Kniharnia.by за люты — budzma.by, 01.03.2017
**Бізнес-план** — дакумент з абгрунтаваннем запланаванай камерцыйнай дзейнасці фірмы на пэўны перыяд.

Распрацоўваецца супрацоўнікамі фірмы з дапамогай кансультантаў і, як правіла, з удзелам яе кіраўніка для абгрунтавання заявак на атрыманне крэдыту ў камерцыйных банках, распрацоўкі праектаў стварэння прыватных фірм, складання праспектаў эмісіі каштоўных папер (акцый і аблігацый), прыватных прадпрыемстваў і тых, якія прыватызуюцца.

Мэта бізнес-плана: вывучэнне рынку збыту запланаванай прадукцыі (паслуг) з улікам іх колькасці і якасці, аналіз выдаткаў вытворчасці і ступень прыбытковасці запланаванага камерцыйнага мерапрыемства, аналіз магчымага развіцця падзей у запланаванай справе, у т.л. цяжкасцяў і шляхоў іх пераадолення, вылучэнне прыярытэтных паказчыкаў, па якіх можна ацаніць пачатак задуманага мерапрыемства.

Літаратура
----------

* Дземічаў А. Бізнес-план // БелЭн у 18 т. Т. 3. Мн,, 1996.
Выхаванне: першы крок
**Выхаванне** — перадача новым пакаленням грамадска-гістарычнага вопыту папярэдніх пакаленняў у адпаведнасці з нацыянальнымі інтарэсамі дзяржавы. У больш вузкім сэнсе - працэс свядомага мэтанакіраванага і сістэматычнага фармавання асобы пад уздзеяннем сацыяльных інстытутаў (сям'і, выхаваўчых, навучальных і культурна-асветных устаноў грамадскіх арганізацый, сродкаў масавай інфармацыі і інш.) з мэтай яе падрыхтоўкі да выканання сацыяльных роляў і жыццядзейнасці ў розных сферах грамадскага жыцця. У псіхалогіі - планамернае і мэтанакіраванае ўздзеянне на свядомасць і паводзіны чалавека з мэтай фармавання пэўных установак, паняццяў, прынцыпаў, каштоўнасных арыентацый, якія забяспечваюць неабходныя ўмовы для яго развіцця. Выхаванне арганічна звязана з навучаннем, а яго змест вызначаецца найперш мэтамі. 

У сучасным беларускім грамадстве выхаванне накіравана на фармаванне грамадзяніна Беларусі - вольнай, незалежнай, нацыянальна свядомай, духоўна багатай і фізічна здаровай асобы, здольнай будаваць самастойную дзяржаву і абараняць яе суверэнітэт.

Літаратура
----------

* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7
**Забудова вуліцы Маскоўскай** — забудова ў горадзе Глыбокае Віцебскай вобласці. Будынкі адносяцца да ўзораў гістарычнай забудовы горада, што фарміраваліся ў другой палове XIX — пачатку XX стагоддзя і з’яўляюцца аб’ектамі гісторыка-культурнай спадчыны. Захаваліся дамы № 2, № 3, № 4.

Дом № 2
-------

На скрыжаванні вуліц Маскоўскай і Леніна. Пабудаваны ў пачатку XX стагоддзя як жылы. Двухпавярховы прамавугольны ў плане будынак з вальмавым дахам. Зрэзаны вугал дома на скрыжаванні вуліц вылучаны балконам над уваходным праёмам. Падоўжаны галоўны фасад рытмічна расчлянёны прамавугольнымі вокнамі. Планіроўка прыстасавана для прадпрыемстваў бытавога абслугоўвання.

Дом № 3
-------

Пабудаваны ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў як жылы. Прамавугольны ў плане двухпавярховы будынак з вальмавым дахам. З плоскасных фасадаў дэкарыраваны толькі галоўны. Сродкамі цаглянай фігурнай кладкі створаны карнізы з кранштэйнамі, фігурныя сандрыкі лучковых акон, філёнгі, лапаткі.

Дом № 4
-------

Пабудаваны ў пачатку XX стагоддзя як жылы. У міжваенны перыяд гэты дом належаў глыбоцкаму яўрэю Янкелю Краўту.

Прамавугольны ў плане двухпавярховы будынак з чатырохсхільным дахам. Галоўны фасад мае сіметрычную будову з цэнтральным уваходам. Лучковыя праёмы абрамлены плоскімі ліштвамі, прамавугольнымі нішамі і філёнгамі. Рытм фасада ствараюць лапаткі ў прасценках. Дом падзелены на 2 палавіны; прыстасаваны пад аптэку.

Літаратура
----------

* Вярцінская, А. В. Нашы гісторыка-культурныя каштоўнасці : архітэктурныя будынкі Глыбокага / А. В. Вярцінская // Веснік Глыбоччыны. — 2005. — 7 верас. — С. 3.
* Кулагін, А. М. Забудова вуліцы Леніна / А. М. Кулагін // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 225—226.
* Кулагін, А. М. Забудова вуліцы Маскоўскай / А. М. Кулагін // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 226.
* Шыталь, К. Глыбачане набылі для музея рэдкую паштоўку / К. Шыталь // Вольнае Глыбокае. — 2015. — 22 студз. — С. 4.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Саксонія.
**Саксонія** (ням.: Provinz Sachsen) — пруская правінцыя ў цэнтральнай частцы Германіі. Была ўтворана ў 1815 годзе ў як герцагства. Займала тэрыторыю ў 25.529 кв.км з насельніцтвам — 3.618.700 чалавек (1939). Галоўны горад — Магдэбург (336.600 жыхароў).

Раён з развітай сельскай гаспадаркай, які вылучаўся ў Германіі вытворчасцю цукровага бурака і пшаніцы. Шырока развітая бурачнацукровая прамысловасць давала да Другой сусветнай вайны каля 1/3 выпрацоўкі цукру ў Германіі. Развіты таксама свінагадоўля і малочная гаспадарка. Багатыя радовішчы бурых вугляў, калійных соляў (Стасфурт) і каменнай солі, на базе якіх узнікла шырокая горназдабыўная і разнастайная апрацоўчая прамысловасць. Асабліва вылучаецца хімічная вытворчасць у раёне Мерзебурга, Леўна, Магдэбурга, Стасфурта, Хале (Гале), пераўтворанага германскім фашызмам у найбуйнейшую базу ваенна-хімічнай індустрыі. У перыяд другой сусветнай вайны толькі на заводах Лоўна было занята да 100 тыс. рабочых. У маі — чэрвені 1943 гэтыя гарады падвергліся разбурэнню ўзмоцненай бамбардзіроўкай англа-амерыканскай авіяцыі.

Гісторыя
--------

Саксонія ахапіла тэрыторыю гарадоў Магдэбург, Гальберштат, Мюльгаўзен, Нордгаўзен і Эрфурт і частку саксонскай тэрыторыі, якая пасля паражэння Напалеона (Саксонія была яго саюзнікам) перайшла да Прусіі. Іншыя былыя саксонскія тэрыторыі былі ўключаны ў правінцыі Сілезія і Брандэнбург. Правінцыя Саксонія была адным з самых багатых рэгіёнаў Прусіі з высокаразвітай сельскай гаспадаркай і прамысловасцю.
Яна існавала да ліквідацыі Прусіі пасля Другой сусветнай вайны. На тэрыторыі правінцыі і зямлі Анхальт у 1946 годзе была створана федэральная зямля Германіі Саксонія-Анхальт.

Зноскі
------

1. 1 2

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Саксонія (правінцыя)

| ⛭Правінцыі Каралеўства Прусіі |
| --- |
| Існавалі доўгі час | 
Усходняя Прусія · 
Заходняя Прусія · 
Брандэнбург · 
Памеранія · 
Позен · 
Саксонія · 
Сілезія · 
Вестфалія · 
Рэйнская правінцыя · 
Землі Гогенцолернаў · 
Шлезвіг-Гольштэйн · 
Гановер · 
Гесэн-Насау (1866/68)
 | Каралеўства Прусія |
| Распушчаны | 
дыстрыкт Нетцэ · 
Паўднёвая Прусія · 
Новая Усходняя Прусія · 
Новая Сілезія (1807) · 
Ніжні Рэйн · 
Юліх-Клевэ-Берг (1822) · 
Прусія (1878)
 |
| Створаны | 
Ніжняя Сілезія · 
Верхняя Сілезія (1919) · 
Позен-Заходняя Прусія (1922) · 
Гале-Мерзебург · 
Кургесэн
 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сакрэцыя.
Сакрэцыя з крышталямі цэлесціну
**Сакрэ́цыя** — мінеральны агрэгат звычайна акруглай формы, што запаўняе пустоты ў горных пародах і паводле мінеральнага складу адрозніваецца ад іх.

Сакрэцыі ўтвараюцца шляхам паслядоўнага адкладу рэчыва слаямі на сценках пустот у напрамку да сярэдзіны. Часам у сярэдзіне застаецца прастора, акаймаваная друзамі мінералаў. Слаі сакрэцыі могуць адрознівацца па колеру і складу. Утварэнне іх звязана з гідратэрмальнымі або гіпергеннымі працэсамі. Дробныя сакрэцыі называюць міндалінамі, буйныя — жэодамі.

Сакрэцыі выкарыстоўваюць у ювелірнай справе і ў якасці калекцыйнага матэрыялу.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Сакрэцыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 91. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Секреции // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

Спасылкі
--------

* *Слётов В. А.* К онтогении жеод кремнезёма из каменноугольных отложений Подмосковья // Сайт проекта «Рисуя Минералы»  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |