recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мю́нхенская авіякатастрофа** — авіякатастрофа, якая адбылася 6 лютага 1958 года.

Самалёт Брытанскіх еўрапейскіх авіяліній спыніўся для дазапраўкі ў Мюнхене. На борце знаходзіліся гульцы і члены трэнерскага штаба «Манчэстэр Юнайтэд», а таксама журналісты і заўзятары. Пасля дазапраўкі пілоты тройчы спрабавалі ўзляцець; апошняя спроба скончылася трагічна: праз снегавую кашу самалёт не набраў патрэбнай хуткасці, пратараніў агароджу ў канцы ўзлётнай паласы і ўрэзаўся крылом у будынак, што стаяў непадалёк. З 44 чалавек, якія знаходзіліся на борце самалёта, 21 чалавек выжыў і 23 загінулі, дваццаць — імгненна, адзін — па дарозе ў бальніцу, яшчэ двое — на працягу наступных некалькіх тыдняў.

«Манчэстэр Юнайтэд» вяртаўся дадому пасля адказнай чвэрцьфінальнай гульні Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў з бялградскім клубам «Црвена Звезда». Гэтая сустрэча скончылася ўнічыю і дазволіла англійскаму клубу выйсці ў паўфінал Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў.

У жывых застаўся легендарны варатар зборнай Паўночнай Ірландыі Гары Грэг, які дапамог выцягваць параненых футбалістаў з-пад абломкаў самалёта. Праз паўгады ён аднавіўся ад траўмы і зноў заняў месца ў варотах «Манчэстэр Юнайтэд».
**Рытм-н-блюз**, або **рытм-энд-блюз** (англ.: rhythm and blues, скар. *R&B*, не блытаць з т. з. «R’n’B») — жанр папулярнай музыкі, першапачаткова выкананы чарнаскурымі музыкантамі, які інтэграваў у сябе спалучэння блюза, джаза і госпела. Тэрмін быў уведзены ў абарот у 1949 годзе складальнікамі чартаў амерыканскага часопіса «Billboard» замест выраза «расавая музыка» (*race music*), распаўсюджанага раней.

З паслабленнем расавай сегрэгацыі ў ЗША тэрмін «рытм-энд-блюз» эвалюцыянаваў у бок абазначэння шырокага спектру музыкі «соўл» і «фанк», выкананай музыкантамі ўсіх рас і нацыянальнасцей. Не прынята ўключаць у склад рытм-энд-блюза рок, хіп-хоп і рэгі, якія склаліся ў якасці самастойных кірункаў у пазнейшы перыяд.

Цяпер прынята адрозніваць сучасны т. з. «R’n’B» ад (класічнага) рытм-энд-блюза. Пад сучасным R’n’B маецца на ўвазе музычны кірунак, некалі які ўзяў пачатак ад сімбіёзу блюза, соўла і іншых «расавых» жанраў. Рытм-энд-блюзам жа прынята лічыць музыку на ярка выяўленай блюзавай аснове. Шматлікія людзі адносяць музыку класічнага рытм-энд-блюза да року, а пад самім паняццем «рытм-энд-блюз» маюць на ўвазе сучасны R’n’B. Гэта вельмі распаўсюджаная памылка. Шматлікія крытыкі дагэтуль спрачаюцца — ці трэба адносіць творчасць рытм-энд-блюзавых груп да рока, а самаму паняццю прысвоіць яго «папулярнае значэнне». Некаторыя лічаць — што гэта прасцей, а значыць, правільна. Іншыя гавораць, што жанр неабходна расцэньваць, зыходзячы з якасцей і асаблівасцей музыкі.

Амерыканская акадэмія гуказапісу штогод уручае прэміі «Грэмі» у намінацыях «Лепшы мужчынскі вакал у стылі рытм-энд-блюз», «Лепшы жаночы вакал у стылі рытм-энд-блюз», «Лепшае вакальнае выкананне ў стылі рытм-энд-блюз у дуэце ці групай», «Лепшая песня ў стылі рытм-энд-блюз», «Лепшы альбом сучаснага рытм-энд-блюза», «Лепшае выкананне ў стылі традыцыйнага рытм-энд-блюза» і «Лепшае інструментальнае выкананне ў стылі рытм-энд-блюз».

Фатаграфіі выканаўцаў
---------------------

* Бі Бі Кінг Бі Бі Кінг
* Чак Беры Чак Беры
* Бо Дзідлі Бо Дзідлі
* Літл Рычард Літл Рычард
* Джэймс Браўн Джэймс Браўн
* Рэй Чарлз Рэй Чарлз
* Эл Грын Эл Грын
* Раберта Флэк Раберта Флэк
* Ціна Цёрнер Ціна Цёрнер
* Стыві Уандэр Стыві Уандэр
* Арэта Франклін Арэта Франклін
* Глэдзіс Найт Глэдзіс Найт
* Прынс Прынс
* Лаянел Рычы Лаянел Рычы
* Майкл Джэксан Майкл Джэксан
* Джанет Джэксан Джанет Джэксан
* Аліша Кіз Аліша Кіз
* Ашэр Ашэр
* Беёнсэ Беёнсэ

Гл. таксама
-----------

* Top R&B/Hip-Hop Albums
* Блюз
* Джаз
* Госпел
* Соўл
* Фанк
* Сучасны рытм-энд-блюз
* Urban contemporary
* Хіп-хоп
* Рэп
* Рок-н-рол
* Рок-музыка
* Поп-музыка
* Музыка
* Музычныя стылі і жанры
* Афраамерыканцы

Спасылкі
--------

* I Love RnB: RnB & Urban Videos
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рау.



**Збігнеў Уладзімеж Рау** (польск.: Zbigniew Włodzimierz Rau; нар. 3 лютага 1955, Лодзь, ПНР) — польскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, міністр замежных спраў Рэспублікі Польшча. Дзеючы старшыня Арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе (АБСЕ).

Біяграфія
---------

У 1977 годзе скончыў юрыдычны факультэт Лодзінскага ўніверсітэта. З 1981 года быў стыпендыятам і выкладчыкам ва ўніверсітэтах Германіі, Нідэрландаў, Вялікабрытаніі, ЗША і Аўстраліі. У 1982 годзе атрымаў ступень доктара права, у 1996 годзе — хабілітаванага доктара.

У 2005 годзе атрымаў вучонае званне прафесара юрыдычных навук і ўзначаліў кафедру палітыка-прававых дактрын Лодзінскага ўніверсітэта.

У 2005 годзе ўваходзіў у Камітэт падтрымкі Леха Качыньскага на прэзідэнцкіх выбарах. У тым жа годзе на парламенцкіх выбарах быў абраны сенатарам ад партыі «Права і справядлівасць». З 2006 па 2008 гады прадстаўляў польскі парламент у Парламенцкай асамблеі Савета Еўропы.

8 снежня 2015 года ўзначаліў Лодзьскае ваяводства. 11 лістапада 2019 года быў абраны дэпутатам Сейма і завяршыў працу ў якасці ваяводы. У сейме быў прызначаны старшынёй камісіі па замежных справах. У 2020 годзе стаў старшынёй дэлегацыі польскага парламента ў Парламенцкай асамблеі Рады Еўропы.

26 жніўня 2020 года Збігнеў Рау прызначаны міністрам замежных спраў Рэспублікі Польшча.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90582853 · CiNii: DA06085141 · GND: 1054436134 · ISNI: 0000 0001 1694 3079 · LCCN: n91044249 · NLP: a0000001120325 · NTA: 156247208 · NUKAT: n96100212 · SUDOC: 057044961 · VIAF: 102059039 |

 |
«**Кіно пра Аляксеева**» (руск.: Кино про Алексеева) — расійскі трагікамедыйны фільм 2014 года рэжысёра Міхаіла Сегала. Галоўную ролю выканаў Аляксандр Збруеў[ru].

Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 21-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

Сюжэт
-----

Часам мінулае здаецца больш невядомым, чым будучыня. Самотны стары Аляксееў нечакана высвятляе, што пражыў зусім не тое жыццё, якое меркаваў, і з’яўляецца на самой справе зусім іншым чалавекам.

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 1 кінаўзнагародай і яшчэ 3 намінацыямі.

Зноскі
------

1. ↑  Kino pro Alekseeva (2014) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 9 снежня 2021.
2. 1 2  Кіно пра Аляксеева  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 9 снежня 2021.
3. ↑  Kino pro Alekseeva — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 9 снежня 2021.

Спасылкі
--------

* Кіно пра Аляксеева на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Харыс.
 
**Акруга Харыс** (англ.: Harris county) — акруга штата Тэхас Злучаных Штатаў Амерыкі. Па дадзеных перапісу 2020 года насельніцтва акругі складала 4731145 чалавек. Такім чынам акруга Харыс займае першае месца па колькасці насельніцтва сярод акруг Тэхаса, а таксама трэцяе сярод усіх акруг ЗША. Акруговы цэнтр — горад Х’юстан, самы вялікі горад штата і чацвёрты па велічыні горад у Злучаных Штатах. Акруга была заснавана ў 1836 годзе. Названа ў гонар Джона Рычардсана Харыса  (англ.) (бел. аднаго з ранніх пасяленцаў на тэрыторыі акругі, які заснаваў горад Гарысберг на Буфала-Баю  (англ.) (бел. ў 1826 годзе. Паводле перапісу насельніцтва ад ліпеня 2021 года, насельніцтва акругі Харыс павялічылася да 4728030 чалавек, што складае больш за 16 % насельніцтва Тэхаса. Акруга Харыс уваходзіць у склад метрапалітэнскага статыстычнага арэала  (руск.) (бел. Х’юстан-Вудлендс-Шугар-Ленд  (руск.) (бел. з дзевяццю акругамі, які з’яўляецца пятым па колькасці насельніцтва метрапалітэнскім статыстычным арэалам у Злучаных Штатах.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 22 жніўня 2021.
2. ↑  2020 United States Census / пад рэд. Бюро перапісу насельніцтва ЗША Праверана 1 студзеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q637413'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23766566'></a>
3. ↑  2020 Population and Housing State Data **(нявызн.)**.  United States Census Bureau. Праверана August 12, 2021.
4. 1 2  Henson, Margaret Swett (January 25, 2018) [June 15, 2010]. «Harris County». Handbook of Texas (online ed.). Texas State Historical Association.
5. ↑  Harris County **(нявызн.)**. *Texas Almanac*.  Texas State Historical Association (22 мая 2015). Праверана June 20, 2015.
6. ↑  July 1, 2021 U.S. Census Bureau Estimates for Harris County, Texas
7. ↑  U.S. Census Bureau (March 23, 2017). *Maricopa County Added Over 222 People Per Day in 2016, More Than Any Other County*. Прэс-рэліз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n81054004 · VIAF: 152452843 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Параскева-Пятніцкая царква.
**Свята-Параскева-Пятніцкая царква** — праваслаўная царква, помнік драўлянага дойлідства. Знаходзіцца на ўзгорку цэнтра вёскі Збірагі Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1610 годзе па фундацыі княгіні Агаты Сапегі з Пацаў як уніяцкая Прасвятой Троіцы, з 1886 года — праваслаўная. У 1920 годзе вернута католікам і адрэстаўрыравана ў 1925 годзе. Пасля Вялікай Айчыннай вайны зноў перададзена праваслаўным.

Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.

Архітэктура
-----------

Царква з боку апсіды
Царква вырашана простым 4-сценным зрубам пад вальмавым дахам, над якім узвышаецца цыбулепадобная галоўка. Да ўсходняй сцяны далучаны больш вузкі трохгранны пад 3-схільным дахам зруб апсіды, па баках якой нізкія рызніцы. Уваход у храм вырашаны невялікім прытворам пад 2-схільным дахам. Візіта XVIII стагоддзя адзначае царкву з трыма асобнымі дахамі над кожным зрубам. Вертыкальная шалёўка, высока ўзнятыя прамавугольныя аконныя праёмы надаюць аб'ёму храма вертыкальную накіраванасць і манументальнасць.

### Інтэр'ер

Зала перакрыта плоскай столлю на бэльках, складзеныя з брусоў сцены не ашаляваны, пафарбаваны алеем. Апсіда вылучана драўляным разным іканастасам 1830-х гадоў. У залу храма над уваходам на двух драўляных слупах выступаюць хоры з дугападобным парапетам.

У царкве можна ўбачыць абразы 18 стагоддзя — «Параскева Пятніца», «Маці Божая Адзігітрыя», «Спас Пантакратар», складзень.

Званіца
-------

Асобна пастаўленая чацверыковая, вертыкальна ашаляваная званіца, мае верхні адкрыты ярус-звон у выглядзе слупавой лучковай аркады, якая ўтрымлівае 4-схільны гонтавы шацёр з крыжам у завяршэнні.

Літаратура
----------

* *Кулагін А. М.* Праваслаўныя храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін. — Мн.: БелЭн, 2001. — 328 с.: іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Збірагі)
* Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Збірагі) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Збірагі) на сайце Radzima.org
* Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Збірагі) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Збірагі) на сайце «Архіварта»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Купцэвіч.
**Фелікс Піліпавіч Купцэвіч** (псеўданім: *Алесь Валожка*; *Алесь Валошка*; 21 кастрычніка 1900, Гродна — 31 сакавіка 1938, Мінусінск, ГУЛАГ) — беларускі крытык, празаік, паэт, перакладчык.

Біяграфія
---------

Падчас Першай сусветнай вайны знаходзіўся ў бежанстве ў Калузе і Петраградзе. У 1918 годзе вярнуўся ў Гродна. У 1920 годзе разам з Чырвонай Арміяй пакінуў Гродна. З 1924 года працаваў у статыстычным аддзеле ЦК КП(б)Б. У 1925 годзе сакратар Крычаўскага райкама КП(б)Б; загадчык аддзела прапаганды Калінінскага акругкама КП(б)Б (цэнтр — Клімавічы).

Друкавацца пачаў у 1920 годзе. У 1926 годзе публікаваў апавяданні ў часопісе «Маладняк Калініншчыны». Даследаваў творчасць Ц. Гартнага, А. Дудара, М. Зарэцкага, К. Чорнага. У 1926 годзе накіраваны на работу ў Латвію. Пасля вяртання ў 1927 годзе намеснік рэдактара газеты «Звязда».

З 1929 года вучыўся на літаратурным аддзяленні Інстытута чырвонай прафесуры ў Маскве. Па абвінавачанні ў беларускім нацыянал-дэмакратызме ў 1930 годзе выключаны з інстытута. Арыштаваны ДПУ БССР 29.8.1930 па справе «Саюза вызвалення Беларусі»; вызвалены 4.10.1930. Працаваў у Маскве на заводзе. Арыштаваны 9.4.1933 па справе «Беларускай народнай грамады». Асуджаны на 5 гадоў зняволення; накіраваны ў Мінусінскі лагер. Арыштаваны ў лагеры 23.11.1937; прыгавораны да расстрэлу. Рэабілітаваны ў 1956 годзе.

Творы
-----

* Аб маністычным разуменні творчасці Цішкі Гартнага // Узвышша. 1928. № 6;
* Літаратурная хлестакоўшчына… // Узвышша. 1929. № 1;
* Супраць эклектызму // Узвышша. 1929. № 3;
* Пра «Вераснёвыя ночы» К. Чорнага // Узвышша. 1929. № 5;
* Белорусская художественная периодика // Печать и революция. 1929. № 11.

Літаратура
----------

* *Мушынскі М. І.* Беларуская крытыка і літаратуразнаўства: 20—30-я гады. Мн. 1975;
* *Міхнюк У.* «Забраны ў астрог мы з забранага краю» // Полымя. 1999. № 5;
**Саўлеская бітва**, або **бітва пры Саўле** (22 верасня 1236) — баявое сутыкненне войскаў Ордэна мечаносцаў і яго саюзнікаў з войскам жамойтаў і земгалаў. Апісана ў Лівонскай старэйшай рыфмаванай хроніцы.

Ход падзей
----------

У 2-й палове лета 1236 года быў арганізаваны першы крыжовы паход на Жамойць. На баку Ордэна мечаносцаў у паходзе бралі ўдзел рыцары з Заходняй Еўропы, хрышчоныя эсты, лівы, латгалы, атрад з двухсот пскавічоў, а таксама наўгародскія воі.

Бітва адбылася 22 верасня 1236 года, калі каля мясцовасці *Саўле* на крыжаносцаў, якія вярталіся з паходу, напалі жамойты і земгалы. Лакалізацыя *Саўле* выклікае спрэчкі, звычайна, месца атаясняюць з цяперашнім горадам Шаўляй у Літве. Па іншай версіі, бітва адбылася каля цяперашняй латвійскай вёскі Вецсауле.

Цяжкая кавалерыя крыжаносцаў была вымушаная прыняць бой у балоцістай мясцовасці, дзе перавага былі на баку лёгкаўзброеных жамойтаў і земгалаў. Войска язычнікаў, магчыма, узначальвалі Выкінт і Эрдзівіл, згаданыя ў дамове 1219 года як жамойцкія князі.

Крыжаносцы пацярпелі цяжкае паражэнне, у бітве загінулі вялікі магістр Вольквін і 48 рыцараў Ордэна мечаносцаў, а таксама многія саюзнікі Ордэна, у тым ліку 180 пскавічоў.

Пасля паражэння супраць улады Ордэна мечаносцаў паўсталі куршы, земгалы і селы. У 1237 годзе Ордэн быў вымушаны аб'яднацца з больш паспяховым Тэўтонскім ордэнам.

Памяць
------

У 2000 годзе рашэннем парламентаў Літвы і Латвіі 22 верасня абвешчана Днём адзінства балтаў. З 2009 года на гэтае свята пачалі запальваць вогнішчы на пагорках і старажытных гарадзішчах. Праз некалькі гадоў да акцыі далучыліся актывісты балцкага руху ў Беларусі, і цяпер кожны год Дзень адзінства балтаў — 22 верасня, адзначаюць вогнішчамі і ў Беларусі.

У культуры
----------

Карціна Волдэмара Вімбы "Саўлэс каўя", 1937Карціна Волдэмара Вімбы "Саўлэс каўя", 1937
У 1937 годзе латвійскі мастак Волдэмарс Вімба намаляваў карціну "Saules kauja" (лат. "Саўлэсская бітва"), якая сёння экспануецца ў латвійскім Ваенным музеі.

Вімбава карціна скарыстаная на вокладцы альбома "Kauja Pie Saules" (лат. "Бітва пры Саўлэ"), які ў 1998 годзе выпусціў латвійскі музычны метал-гурт Skyforger.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Саўлеская бітва // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя у 3 т. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 554. — 788 с.
2. 1 2  *Насевiч В. Л.* Пакаленне першае: Міндоўг (1230-ыя — 1250-ыя гады) // Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: Падзеі і асобы. — Мн. 1993.
3. ↑  В лѣто 6745 [1237] // Новгородская первая летопись старшего извода.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85122198 · LNB: 000081637 |
**Лонданскі кінафестываль** (англ.: London Film Festival, скарочана LFF , таксама вядомы як англ.: BFI London Film Festival) — адзін з самых буйных і ўплывовых міжнародных кінафестываляў у Злучаным Каралеўстве. Праводзіцца штогод з 1956 года ў другой палове кастрычніка — пачатку лістапада ў Лондане.

Галоўным прызам кінафестывалю з'яўляецца «Сазерленд Трофі», ім узнагароджваюцца самыя арыгінальныя дэбютныя фільмы. Арганізатарам фестывалю з'яўляецца Брытанскі інстытут кіно, найбуйнейшым спонсарам газета The Times. Штогод на кінафоруме праводзіцца адбор з больш чым 300 дакументальных і кароткаметражных фільмаў з 50 краін свету. Традыцыйна праграма фестывалю ўключае ў сябе карціны, якія ў Вялікабрытаніі раней не дэманстраваліся, у тым ліку нядаўна адрэстаўраваныя. На кінафоруме штогод прадстаўлена праграма адукацыйных мерапрыемстваў, лекцый, майстар-класаў, прэзентацый падзей кінаіндустрыі.

Узнагароды
----------

На кінафестывалі штогод прысуджаюцца прэміі ў наступных намінацыях:

* Сазерленд Трофі — асноўная ўзнагарода кінафоруму, якой удастойваюцца найлепшыя з упершыню прадстаўленых фільмаў.
* Прэмія Грырсана — прысуджаецца за найлепшы поўнаметражны дакументальны фільм на фестывалі. Узнагарода носіць імя шатландскага дакументаліста Джона Грырсана \* Найлепшы фільм — прысуджаецца самым арыгінальным кінапрацам.
* Прэмія найлепшаму брытанскаму дэбютанту — прысуджаецца брытанскім сцэнарыстам, прадзюсарам, рэжысёрам, працы якіх сярод пачаткоўцаў былі прызнаныя найлепшымі на фестывалі.
* Узнагарода Брытанскага інстытута кіно «BFI Fellowships» — прысуджаецца рэжысёрам-дэбютантам кінафестывалю.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Лонданскага кінафестывалю
Дазіметр Мастер-1, завод «Вараг» (Уладзівасток)**Дазіметр** — прыбор для вымярэння паглынутай дозы, або эквівалентнай дозы іанізуючага выпраменьвання, а таксама іх магутнасці. 

Вымярэнне вышэй названых значэнняў называюць **дазіметрыяй**. Часам «дазіметрам» не зусім слушна называюць радыёметр — прыбор для вымярэння актыўнасці радыенукліда ў крыніцы або пробе (у аб’ёме вадкасці, газу, аэразолю, на забруджаных паверхнях) або шчыльнасці патоку іанізавальнага выправеньвання для праверкі радыеактыўнасці падазроных аб’ектаў і ацэнкі радыяцыйнага стану ў гэтым месцы ў гэты час. Вымярэнне гэтых велічынь называецца радыеметрыяй. Гама-радыёметр — разнавіднасць радыёметра для вымярэння магутнасці гама-выпраменьвання. Бытавая дазіметрычныя прылады, звычайна, камбінаваныя, маюць абодва рэжымы працы з пераключэннем паміж «дазіметр» і «радыёметр», светлавую або гукавую сігналізацыю і дысплей для адлюстравання вымярэнняў. Некаторыя сучасныя мадэлі можна насіць на руцэ, як гадзіннік. Час бесперапыннай працы ад адной батарэі складае ад некалькіх дзён да некалькіх месяцаў. Дыяпазон вымярэнняў бытавых радыёметраў звычайна складае ад 10 мікрарэнтген да 9,999 мілірэнтген у гадзіну (0,1—99,99 мікразівертаў у гадзіну), хібнасць вымярэння да ±30 %. Дэтэктарам (адчувальным элементам дазіметра або радыёметра, які служыць для пераўтварэння з’яў, выкліканых іанізуючым выпраменьваннем, у электрычны або іншы сігнал) можа быць іанізацыйная камера, лічыльнік Гейгера, сцынтылятар, паўправадніковы дыёд і інш.

Вытворцы дазіметраў у Беларусі
------------------------------

* ААТ «Полимастер» —  Архівавана 25 верасня 2022. (гл. таксама Аляксандр Аляксеевіч Антаноўскі)
* Навукова-вытворчае ўнітарнае прадпрыемства «АТОМТЕХ» —

Зноскі
------

1. ↑  *Бесараб С. В.* Дозиметр для Серёжи. Часть I. Polimaster — Охотники за нуклидом // Хабр — habr.com, 28 сентября 2019, 01:56
2. ↑  *Бесараб С. В.* Дозиметр для Серёжи. Часть II. «столетние трубки» vs мирный атом // Хабр — habr.com, 13 октября 2019, 00:18

Літаратура
----------

* *Виноградов Ю. А.* Ионизирующая радиация: обнаружение, контроль, защита. — М: Солон-Р. — 2016. — 224 с. ISBN 5-93455-138-8.
* *Машкович В. П.* Защита от ионизирующих излучений. — М: Энергоатомиздат. — 1995. — 496 с.
* *Голубев* *Б. П.* Дозиметрия и защита от ионизирующих излучений. 4-е изд. — М: Атомиздат. — 1986
* *Боровой A.A.* Как регистрируют частицы. По следам нейтрино.— М: Наука. — 1981. — 176 с.
* *Успенский Д. Д.* Справочник по дозиметрическим, радиометрическим и электронно-физическим приборам, счетчикам, сцинтилляторам и фотоумножителям. — 1959. — 254 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Міхайлаўская царква.
**Свята-Міхайлаўская царква** — праваслаўны храм у імя святого архангела Міхаіла ў в. Аўсямірава Столінскага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана на вясковых могілках у 1-й палавіне XIX стагоддзя з дрэва. Прыпісана да царквы ў гонар Раства Прасвятой Багародзіцы ў в. Радчыцк.

Архітэктура
-----------

Помнік народнага дойлідства. Падоўжна-восевую кампазіцыю складаюць шатровая 2-ярусная 4-гранная званіца-прытвор, кароткі і нізкі бабінец, прамавугольная малітоўная зала, якая пераходзіць у трохгранную апсіду. Канёк вальмавага даху фланкіраваны цыбулепадобнай галоўкай і макаўкай. Гарызантальна ашаляваныя фасады расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў разных ліштвах.

Зноскі
------

1. ↑  Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии архимандритом Николаем. Спб. 1864.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007.
* Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской

духовной семинарии архимандритом Николаем. Спб. 1864.

Спасылкі
--------

* Свята-Міхайлаўская царква (Аўсямірава) на сайце Radzima.org
* Свята-Міхайлаўская царква (Аўсямірава) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Міхайлаўская царква (Аўсямірава) на сайце «Архіварта»
|  |
| --- |
| **Сандро Вілета** Гарналыжнік |
|  |
| **Грамадзянства** |  Швейцарыя |
| **Дата нараджэння** | 23 студзеня 1986(1986-01-23) (37 гадоў) |
| **Месца нараджэння** | Вац, Швейцарыя |
| **Рост** | 177 см |
| **Вага** | 77 кг |
| Кар'ера |
| **Клуб** | Сцяг Швейцарыі La Punt Chamues-ch |
| **Статус** | спаборнічае |
| Медалі |
| 

|  |
| --- |
| **Алімпійскія гульні** |
| Золата | Сочы 2014  | Суперкамбінацыя |

 |
| **Вынікі** |
| **Кубак свету** |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| **Дэбют у Кубку свету** | 12 лістапада 2006 |
| **Перамогі на этапах Кубка свету** | 1 |
| **Лепшае месца ў агульным заліку** | 51 (2009/10) |
| **Хуткасны спуск** | няма ачкоў |
| **Камбінацыя/суперкамбінацыя** | 4 (2013/14) |
| **Супергігант** | 18 (2011/12) |
| **Гіганцкі слалам** | 16 (2009/10) |
| **Слалам** | 33 (2007/08) |

 |
| **Апошняе абнаўленне: 14 лютага 2014** |

**Сандро Вілета** (фр.: Sandro Viletta, нар. 23 студзеня 1986, Вац) — швейцарскі гарналыжнік, алімпійскі чэмпіён 2014 года ў суперкамбінацыі. Спецыялізуецца ў гіганцкім слаламе і камбінацыі.

У Кубку свету Вілета дэбютаваў у 2006 годзе, у снежні 2008 года першы раз трапіў у дзесятку лепшых на этапе Кубка свету, у камбінацыі. Усяго на сённяшні дзень мае 6 магчымасцяў трапіць у дзесятку лепшых на этапах Кубка свету. Лепшым дасягненнем у агульным заліку Кубка свету з'яўляецца для Вілеты 51-е месца ў сезоне 2009/10.

На Алімпіядзе 2010 у Ванкуверы стартаваў у трох дысцыплінах: камбінацыя — 14-е месца, гіганцкі слалам — 15-е месца, слалам — не фінішаваў.

На Алімпійскіх гульнях у Сочы сенсацыйна стаў чэмпіёнам у суперкамбінацыі — раней на этапах Кубка свету Сандро толькі раз трапляў у тройку лепшых, гэта было ў снежні 2011 года ў супергіганце.

За сваю кар'еру ўдзельнічаў у двух чэмпіянатах свету, лепшы вынік — 6-е месца ў камбінацыі на чэмпіянаце свету 2009 года.

Выкарыстоўвае лыжы і чаравікі вытворчасці фірмы Salomon.

Перамогі на этапах Кубка свету (1)
----------------------------------

*па стану на 14 лютага 2014 года*

| **№** | **Сезон** | **Дата** | **Месца** | **Дысцыпліна** |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | **2011/12** | 3 снежня 2011 | Злучаныя Штаты Амерыкі Бівер Крык | Супергігант |

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Сандро Вілета — статыстыка на сайце FIS (англ.)
* *Сандро Вілета — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*

| Алімпійскія чэмпіёны ў камбінацыі/суперкамбінацыі (гарналыжны спорт) |
| --- |
| 
* **1936:** Трэці рэйх Франц Пфнюр
* **1948:** Францыя Анры Арэе
* **1988:** Аўстрыя Хуберт Штрольц
* **1992:** Італія Іозеф Поліг
* **1994:** Нарвегія Ласэ Ч’юс
* **1998:** Аўстрыя Марыа Райтэр
* **2002:** Нарвегія Чэтыль Андрэ Омат
* **2006:** Злучаныя Штаты Амерыкі Тэд Лігеці
* **2010:** Злучаныя Штаты Амерыкі Бодэ Мілер
* **2014:** Швейцарыя Сандро Вілета
* **2018:** Аўстрыя Марсель Хіршэр
* **2022:** Аўстрыя Яганес Штрольц

 |
**Кардыльера-Суббетыка** (ісп.: Cordillera Subbética) — горы на поўдні Іспаніі, частка горнай сістэмы Кардыльера-Бетыка.

Вышэйшая кропка, Ла-Сагра дасягае вышыні 2383 м над узроўнем мора. Горы працягваюцца ад мыса Трафальгар і Гібралтара на паўночны ўсход уздоўж узбярэжжа Андалусіі і Мурсіі на поўдзень Валенсійскай супольнасці. Пераважаюць вышыні звыш 1000 м, пікі перавышаюць вышыню 1500 м, вышэйшыя кропкі — 2000 м.

На поўнач ад Суббетыкі знаходзяцца горы Кардыльера-Прэбетыка, у некаторых крыніцах абедзве сістэмы аб’ядноўваюцца ў адну, або Прэбетыка лічыцца падсістэмай Суббетыкі. Ла-Сагра і некаторыя вяршыні адносяцца да абедзвюх горных сістэм.

Зноскі
------

1. ↑  Embalse del Taibilla Архівавана 22 кастрычніка 2020.
2. ↑  Morfología kárstica del sector oriental del Prebético andaluz
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Троіцкая царква.
**Свята-Троіцкая царква** — праваслаўны храм у аг. Даўгінава (Вілейскі раён). Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю.

Гісторыя
--------

Царква ў 1896 годзе
Царква ў 1941 годзе
Пабудаваная ў другой палове XIX ст. (да 1886 г.) з цэглы.

Архітэктура
-----------

Храм чатырохчасткавай падоўжна-восевай кампазіцыі: званіца, трапезная, асноўны аб'ём з прыдзеламі, апсіда. Прыдзелы і апсіда вырашаныя паўратондамі. Двух'ярусная (васьмярык на чацверыку) шатровая званіца надбудаваная над прытворам і завершаная цыбулепадобнай галоўкай. Над сяродкрыжжам буйны васьмігранны светлавы барабан накрыты самкнутым сферычным купалам і цыбулепадобнай галоўкай. Грані барабану і званіцы маюць кілепадобныя завяршэнні. Галоўны і бакавыя ўваходы вылучаныя двухслуповымі порцікамі з трохвугольнымі франтонамі. Фасады прарэзаныя адзінарнымі і падвойнымі арачнымі вокнамі ў плоскіх ліштвах, дэкарыраваныя паясамі парэбрыка і зубцоў, лапаткамі.

Інтэр'ер
--------

Унутраная прастора храму перакрытая цыліндрычнымі скляпеннямі, сферычным купалам на ветразях у сяродкрыжжы, конхамі ў апсідзе і прыдзелах, расчыненых у залу шырокімі арачнымі прасветамі. Апсіда аддзеленая драўляным пазалочаным іканастасам.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свята-Троіцкая царква (Даўгінава) на Вікісховішчы |

* Свята-Троіцкая царква (Даўгінава) на сайце Radzima.org
* Свята-Троіцкая царква (Даўгінава) на сайце Глобус Беларусі (руск.)

| ⛭Даўгінаўскае благачынне |
| --- |
| Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Бубны) ·  Свята-Георгіеўская царква (Вардамічы) ·  Свята-Троіцкая царква (Даўгінава) ·  Царква ў імя Сарака Севастыйскіх мучанікаў (Кастыкі) ·  Свята-Петрапаўлаўская царква (Касута) ·  Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Куранец) ·  Царква Сабора Беларускіх Святых (Любань) ·  Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Мільча) ·  Свята-Духаўская царква (Рэчкі) |

*
Валасы
**Валасы** — складовая частка ахоўнага покрыва, галоўным чынам, у млекакормячых, філагенетычна з’яўляюцца вытворнымі эпідэрмісу скурных пакроваў. У жывёл густы валасяны полаг называецца мехам або поўсцю. Так званыя «валасінкі» (трыхомы) таксама сустракаюцца на розных органах раслін.

Рост чалавечых валасоў
----------------------

Валасы растуць паўсюль на паверхні цела, апроч слізістых абалонак і скуры на далонях, падэшвах і вуснах.

Рост валасоў трымаецца пэўнага цыклу з трыма асобнымі і адначасовымі фазамі — анагена, катагена і целагена; усе тры адбываюцца адначасова па ўсім целе. Кожная з фаз мае пэўныя характарыстыкі, якія вызначаюць даўжыню валасоў.

На целе ёсць розныя тыпы валасоў, у тым ліку пушковыя і андрагенныя валасы, кожны з якіх мае свой тып клеткавай пабудовы. Розная структура надае валасам унікальныя характарыстыкі, якія служаць пэўным мэтам, галоўным чынам, для захавання цяпла і абароны.

### Фактары ўплыву на рост валасоў

Валасы растуць вельмі хутка. З большай хуткасцю ў чалавечым арганізме дзеляцца толькі клеткі касцявога мозга. Хуткасць росту валасоў, а таксама іх структуру і схільнасць да выпадзення вызначае генетыка. Гэта нельга змяніць, але на гэта можна паўплываць, калі ўлічыць вонкавыя і ўнутраныя фактары.

Вонкавае ўздзеянне маюць:

* няслушны дамашні догляд — агрэсіўная касметыка, мыццё галавы жорсткай або гарачай вадой шкодзяць валасам;
* розныя экзагенныя фактары — рэгулярнае перасушванне валасоў фенам і выпрамнікам, залішняя інсаляцыя, уздзеянне ветру і холаду;
* ужыванне тугіх гумак — яны пашкоджваюць структуру воласа, прычыняецца заломам, парушае кровазварот скуры галавы;
* сезоннасць — вясной і восенню рост валасоў актывізуецца.

У мужчын рызыка празмернага выпадзення валасоў у 3 разы вышэй за жанчын. Гэта звязана з асаблівасцю працы гармонаў і тлушчавых залоз.

Зноскі
------

1. ↑  Textbook of Clinical Pediatrics **(нявызн.)**. *books.google.com*. Праверана 23 жніўня 2022.
2. ↑  The Hair Follicle as a Dynamic Miniorgan **(нявызн.)**. *linkinghub.elsevier.com*. Праверана 23 жніўня 2022.
3. ↑  Grow your hair faster **(нявызн.)**. *ororahair.com*. Праверана 23 жніўня 2022.
4. ↑  Hair loss **(нявызн.)**. *web.archive.org*. Архівавана з першакрыніцы 27 верасня 2013. Праверана 23 жніўня 2022.

Гл. таксама
-----------

* Парык
* Каса (прычоска)
* Галенне
* Эпіляцыя
*Не блытаць з паўночнаамерыканскімі індзейцамі каёва* 
**Каюва** (саманазва *Caiouá*, літаральна «лясны чалавек»; парт.: kaiowás) — індзейскі народ у Паўднёвай Амерыцы. Жывуць на захадзе Бразіліі, пераважна ў штаце Мату-Гросу. Агульная колькасць (2008 г.) — 31 000 чалавек.

Каюва маюць агульнае паходжанне з парагвайскімі індзейцамі пай-тавітэра. У XVII — XVIII стст. яны мігрыравалі з поўдня ў раён субтрапічных лясоў для захавання традыцыйнага ладу жыцця. У 1870 г. частка тэрыторый, населеных каюва, увайшла ў склад Бразіліі. 

Найбольш урадлівыя землі ўрад перададаў у карыстанне буйным прыватным кампаніям. Планавалася, што тубыльцы стануць працаваць на створаных плантацыях. Аднак каюва ігнаравалі іх. Таму з 1903 г. палітыка Бразіліі ў дачыненні да індзейскага насельніцтва змянілася. Былі арганізаваны дзяржаўныя ўстановы па справах індзейцаў, вылучаліся землі для іх аўтаномнага існавання, дзе павінны былі адчыніцца школы, шпіталі і хрысціянскія місіі. Аднак плошча вылучаных зямель была вельмі сціплай. У 1928 г. яна складала 18,1 га, што не давала магчымасці развіваць традыцыйную гаспадарку, у якой значную ролю адыгрывалі паляванне і збіральніцтва. 

Ціск на індзейцаў Мату-Гросу ўзмаціўся з 1960-х гг. калі ўрад пачаў перпадаваць землі, што каюва лічылі гістарычна сваімі, каланістам з іншых рэгіёнаў Бразіліі. У 1980-я гг. узнік рух індзейцаў-гуарані за свае правы. У 1988 г. плошча зямель, вылучаных для пражывання індзейцаў, павялічылася да 22 400 га. Аднак іх перадача ўладальнікам натыкнулася на перашкоды з боку іншых землеўласнікаў. Зямельныя спрэчкі прыводзяць да канфліктаў і нават смяротных выпадкаў. Агульнай праблемай гэтага народа таксама з'яўляецца галеча, выкліканая недахопам сродкаў для існавання. 

У нашы дні большасць каюва жыве ў сельскіх паселішчах, створаных пад уплывам палітыкі «акультурызацыі» з боку дзяржавы, займаецца сельскай гаспадаркай і працуе па найму. Асноўнай сацыяльнай і гаспадарчай адзінкай з'яўляецца буйная пашыраная сям'я на чале старэйшага чальца, звычайна мужчыны. Сем'і аднаго паселішча фарміруюць абшчыну *тэкоха*, на чале якой стаіць правадыр-«капітан». Акрамя таго ў абшчыны можа мецца фармальны або нефармальны палітычны лідар *мбарувіка*, што прадстаўляе інтарэсы абшчыннікаў перад уладамі. 

Каюва захавалі шматлікія старажытныя міфы і рэлігійныя рытуалы. Нягледзячы на тое, што большасць каюва належаць да пратэстанцкіх або каталіцкай цэркваў, яны працягваюць шанаваць духаў прыроды і продкаў. Арганізацыяй традыцыйных абрадаў займаюцца шаманы. Імі могуць быць як мужчыны, так і жанчыны. Найбольш распаўсюджаны абрад уключае начныя сустрэчы вернікаў для праслухоўвання і паўтарэння спеваў шамана і спажывання кукурузнага напою *кагуй*. Сустрэчы скончваюцца танцамі. Практыкуюцца ахвярапрынашэнні прадуктаў земляробства для забеспячэння ўрадлівасці. Пад уплывам хрысціянства ўзнік абрад *мітамангарай*, калі шаман «хрысціць» дзяцей і дае ім традыцыйныя імёны.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Каюва (гуарані) на Вікісховішчы |

* Guarani Kaiowá - Indigenous Peoples in Brazil
* Guarani - Survival International
* Brazil's Guarani-Kaiowa tribe allege genocide over land disputes
**34mag** — беларускі маладзёжны інтэрнэт-часопіс, які выдаецца на дзвюх мовах: беларускай і рускай, — некаторыя матэрыялы таксама перакладаюцца на англійскую. Большасць публікацый прысвечана мастацтву, культуры і падарожжам. Рэдакцыя часопіса знаходзіцца ў Мінску, галоўны рэдактар — Аляксандр Карняйчук. Таксама пад эгідай парталу дзейнічае лэйбл лічбавай дыстрыбуцыі «Пяршак».

Гісторыя
--------

Часопіс «34mag» быў заснаваны беларускай журналісткай Ірынай Віданавай пасля закрыцця беларускімі ўладамі яе папярэдняга праекта «Студэнцкая думка» ў 2005 годзе. Першы нумар новага выдання выйшаў у 2006 годзе на кампакт-дысках, а ў 2009 у праекта з**’**явіўся і сайт.

Дасягненні
----------

У 2012 годзе часопіс атрымаў прэмію «Free Media Pioneer Award  (англ.) (бел.» Міжнароднага інстытута прэсы  (руск.) (бел..

На фестывалі рэкламы і камунікацыі "AD.NAK-2014" гід для падарожнікаў "бел.: Рома едзе" Ромы Свечнікава і 34mag быў адзначаны першым прызам і гран-пры ў намінацыі інтэграваных медыяпраектаў, "Limited Edition" часопіса заняў 3 месца ў катэгорыі грамадсказначных праектаў, а за каталог "Books from Belarus" і кнігу "Рома едзе" 34mag узяў яшчэ 2 другіх месца ў катэгорыі шматстаронкавых выданняў.

Гл. таксама
-----------

* Логвінаў
* Рома Свечнікаў

Зноскі
------

1. ↑  34mag.net - Пра нас  (бел.).  34mag. Архівавана з першакрыніцы 10 кастрычніка 2018. Праверана 11 студзеня 2019.
2. ↑  У журнала 34mag - новый главный редактор (руск.).  Marketing.by (3 красавіка 2018). Архівавана з першакрыніцы 28 лістапада 2018. Праверана 11 студзеня 2019.
3. ↑  *Капустина, Ольга*. Основатель 34 Multimedia Magazine: "Многое было сделано вопреки" (руск.).  Deutsche Welle (17 мая 2012). Архівавана з першакрыніцы 28 сакавіка 2017. Праверана 11 студзеня 2019.
4. ↑  34mag.net атрымаў прэмію Міжнароднага інстытута прэсы  (бел.).  Хартыя'97 (17 мая 2012). Архівавана з першакрыніцы 11 студзеня 2019. Праверана 11 студзеня 2019.
5. ↑  Пераможцы AD.NAK!: медыяпраекты, BTL, PR, прома-, event- і DM-праекты, парможцы воркшопаў і конкурсаў  (бел.).  Marketing.by (24 чэрвеня 2014). Архівавана з першакрыніцы 3 кастрычніка 2019. Праверана 3 кастрычніка 2019.
6. ↑  Пераможцы фестывалю беларускамоўнай рэкламы і камунікацыі AD.NAK!  (бел.)(недаступная спасылка).  Будзьма беларусамі! (26 чэрвеня 2014). Архівавана з першакрыніцы 3 кастрычніка 2019. Праверана 3 кастрычніка 2019.
**Павел Леанідавіч Арэшнікаў** (1894, г. Севастопаль - ?) - савецкі журналіст.

Біяграфія
---------

Рускі па нацыянальнасці, паходзіў з мяшчан. Да пачатку і ў першыя гады Першай сусветнай вайны працаваў журналістам, быў забраны ў армію, у 1918 г. дэмабілізаваны ў чыне падпаручніка, інвалід, параліч левай рукі. 

У 1917–1918 гг. з’яўляўся членам партыі левых эсэраў. Па заканчэнні трох курсаў юрыдычнага факультэта Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта з 1922 г. працаваў у газеце «Праўда». Пасля партчысткі 1923 г. выйшаў з членаў УсеКП(б) па стане здароўя. 

У снежні 1924 г. накіраваны ў БССР на пасаду начальніка Галоўлітбела. У 1926 г. адначасова працаваў літаратурным супрацоўнікам часопіса «Полымя».
Ігнітрон: (1) Анод, (2) Катод, (3) Падпальны электрод, (4) Ртуць, (5) Ізалятары, (6) Ахаладжальная вадкасць
**Ігнітрон** (ад лац.: ignis — агонь і электрон) — аднаанодная іонная прылада з ртутным катодам і кіраваным дугавым разрадам. Ужываецца ў якасці ртутнага электрычнага вентыля ў магутных выпрамляльных прыладах, электрапрыводах, электразварачных прыладах, цягавых і выпрамляльных падстанцыях і г.д. з сярэдняй сілай току ў сотні ампер і выпрамленым напружаннем да 5 кВ.

Для ігнітрона ўласцівы нязначнае падзенне напружання (15—20 В) і высокі ККДз (98—99 %).

Гл. таксама
-----------

* Тыратрон
* Тырыстар

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
* *Бензарь В. К.* Словарь-справочник по электротехнике, промышленной электронике и автоматике. — Мн.: Вышэйшая школа, 1985. — С. 54. — 176 с. — 20 000 экз. (руск.)
* Физическая энциклопедия. Т. 2. Добротность — Магнитооптика / Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — Т. 2. — 702 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-85270-061-4. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 196508298 |
Картрыдж для «Panasonic SW-M004».
**Гульнявы́ ка́ртрыдж** — электронная прылада на аснове мікрасхем ПЗП, прызначанае для захоўвання зменнай гульнявой праграмы ў гульнявых кансолях, гульнявых аўтаматах і шэрагу бытавых камп’ютараў. Назва паходзіць ад ангельскага слова *cartridge* (патрон), у беларускай мове таксама дастасавальна назва «*касета*». У англійскай мове выкарыстоўваюцца ў дадатак скарачэнне «*cart*» і назва «*game pack*» (а таксама «Game Pak», гандлёвая марка, якая выкарыстоўвалася фірмай «Nintendo»).

Картрыджы сталі прымяняцца ў гульнявых сістэмах у канцы 70-х гадоў. Найбольш ранняй сістэмай са зменнымі гульнямі, якая выкарыстоўвае ідэю картрыджаў, прынята лічыць гульнявую сістэму Magnavox Odyssey (1972 год). Аднак яе гульнявыя карты не ўтрымоўвалі актыўнай электронікі, яны толькі камутавалі часткі ўнутранай схемы кансолі, што не дазваляла захоўваць на іх адвольную гульнявую праграму - набор магчымых гульняў вызначаўся толькі электронікай самой кансолі. Першай гульнявой кансоллю з сапраўднымі картрыджамі, якія змяшчаюць гульнявую праграму, з'яўляецца Fairchild Channel F (1976). Затым усе гульнявыя прыстаўкі да сярэдзіны 90-x выкарыстоўвалі картрыджы. Потым большасць (пазней усе) хатніх гульнявых кансоляў сталі выкарыстоўваць у якасці зменнага носьбіта дадзеных CD-ROM (які ў падобных мэтах пачаў ужывацца з канца 80-х гадоў). Аднак з-за іх малых габарытаў і вагі, а таксама адсутнасці рухомых частак, картрыджы да гэтага часу працягваюць прымяняцца ў кішэнных гульнявых кансолях, напрыклад, у Nintendo DS, Nintendo 3DS, PlayStation Vita і Nintendo Switch.

У бытавых (хатніх) кампутарах картрыджы ўжываліся на працягу 80-х гадоў, да таго, як атрымалі шырокае распаўсюджванне прывады гнуткіх дыскаў (дыскаводы), а затым і аптычных дыскаў. Апроч гульняў на іх выпускалася часта выкарыстоўванае ПЗ, такое як інтэрпрэтатары розных моў праграмавання.

Зноскі
------

1. ↑  Benj Edwards.  The Untold Story Of The Invention Of The Game Cartridge(англ.), *Fast Company* (22 студзеня 2015). Праверана 5 снежня 2017.
2. 1 2  *Chad Hadzinsky* A Look into the Industry of Video Games Past, Present, and Yet to Come(англ.) // *Claremont McKenna College*. — 2014. Архівавана з першакрыніцы 5 снежня 2017.

Спасылкі
--------
Г.з. «эфеб з Антыкітэры»
**Эфе́б** (стар.-грэч.: ἔφηβος) — у старажытнагрэчаскім грамадстве — юнак, які дасягнуў узросту, калі ён атрымліваў усе правы грамадзяніна (16 гадоў, у Афінах — 18), становячыся членам **эфебіі** — супольнасці маладых людзей-грамадзян поліса. З гэтага часу малады чалавек станавіўся ваеннаабавязаным і прыцягваўся да вайсковай службы, якую праходзіў да 20 гадоў. Становячыся эфебам, малады грамадзянін падвяргаўся дакімасіі з мэтай праверкі магчымасці надання яму ўсіх грамадзянскіх правоў, заносіўся ў спісы свайго дэма.

Праз два гады (ці на другі год) па дасягненні сталасці, на 18 годзе жыцця маладыя людзі ў Афінах праз занясенне ў Ληξιαρχικόν (супольная кніга іх дэма) абвяшчаліся паўналетнімі і самастойнымі грамадзянамі. Унесены ў спісы даваў прысягу грамадзяніна ў храме Аграўлы, рабіўся здольным насіць зброю, атрымліваў права з’яўляцца ў судзе, жаніцца і г.д.

Права ўдзельнічаць у народным сходзе эфеб атрымліваў толькі праз два гады, праз занясенне ў πίναξ ἐκκλησιαστικός, на 20 годзе жыцця, пасля таго, як ён праслужыў два гады ў памежнай варце, як περίπολος. З тых часоў ён мог удзельнічаць і ў войнах па-за межамі айчыны. Акрамя гэтага вузкага значэння слова, існуе яшчэ шырэйшае, паводле якога ἔφηβος мог быць названы ўсякі малады чалавек, які выйшаў з дзіцячага ўзросту. У мастацтве маладыя людзі гэтага ўзросту адлюстроўваюцца з коратка стрыжанымі валасамі ў супрацьлегласць хлопчыкам і мужам, якія насілі даўжэйшыя валасы (κομα̃ν). Гэта састрыганне валасоў здзяйснялася да ἐπὶ διετὲς ἡβη̃σαι, верагодна, на 16 годзе, і, верагодна, ад гэтага акту трэці дзень свята Апатурый зваўся κουρεω̃τις (ад κουρα, κείρω).

Для праходжання ваеннага мастацтва эфебы мелі двух выкладчыкаў гімнастыкі і, звыш таго, асобных выкладчыкаў для ўдасканалення навыкаў у стральбе з лука, кіданні дроціка, выкарыстанні зброі, кіраванні катапультай і г.д. Лекцыі па прадметах агульнай адукацыі (паводле Плутарха = γράμματα з філасофіяй, геаметрыяй, рыторыкай і музыкай) чыталіся ў Дыягенаўскай гімназіі (Διογενετον). У канцы года эфебы атрымлівалі ў народным сходзе, які збіраўся ў тэатры, па шчыту і дзідзе, пасля чаго праходзілі школу палявой і гарнізоннай службы ў якасці гарнізонных салдат ці ахоўнікаў парадку ў грамадскіх месцах. У якасці гарнізонных салдат яны зваліся таксама перыпаламі.

Літаратура
----------

* Ф. Любкер. Реальный словарь классических древностей. СПб. 1886.  (руск.)
* Эфебы // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4217959-2 |
**Сядзіба** з в. Агароднікі Слуцкага раёна Мінскай вобласці пачатку XX стагоддзя, дзе прадстаўлена ў экспазіцыі «Цэнтральная Беларусь».

Гісторыя
--------

У хаце жыла сям'я Савановічаў — Васіль Аляксеевіч (1889—1963), яго жонка Франя Паўлаўна (1900—1988) і пяцёра дзяцей. Хату пабудаваў першы цесць Васіля Аляксеевіча — Максім. Савановічы да гэтага часу жывуць у Агародніках Падзерскіх (на Случчыне ёсць яшчэ Іванаўскія Агароднікі і Цараўскія Агароднікі).

Архітэктура
-----------

Сядзібны комплекс складаецца з пагоннага двара: хата — сені — клець — паветка — прыістопка — істопка, і ілюстрыруе працэс яго далейшага развіцця.

Хата — зрубная пабудова, рубленая з бруса ў просты вугал з астаткам. Столь дашчаная, падлога земляная, падмурак штандарны. Экспазіцыя традыцыйнага інтэр'ера хаты прысвечана тэме прадзіва і ткацтва, сенцы — дрэваапрацоўчым рамёствам.

Сені — памяшканне, утворанае дзвюма сценкамі з кругляка, закінутага ў шулы. Столь суцэльная, дашчаная. Падлога земляная.

Клець — зрубная пабудова, рубленая з бярвёнаў у просты вугал з астаткам. Перакрыцце скляпеністае з закотам. Закот пакладзены не суцэльным накатам, а з прамежкамі. Столь па папярочных бэльках. Дах на козлах. Падлога з дошак.

Паветка ўтворана тарцовымі сценамі сенечак і клеці і сценкай, закінутай у шулы паміж імі. Дах двухсхільны. Прагон страхі абапіраецца на сценку клеці, з другога боку на саху.

Прыістопка — трысцен, прыбудаваны да істопкі праз шулы. Рублены з кругляка, вугал просты з астаткам. Падлога земляная. Столь дашчаная. Падмурак мураваны.

Істопка зрублена з круглых бярвёнаў у просты вугал з астаткам. Падлога земляная. Столь дашчаная. Справа ад уваходу маецца ачаг з камянёў для ацяплення. Падмурак мураваны.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь: [Даведнік] / склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-6828-35-8.
2. 1 2 3  ХАТА З ВЁСКІ АГАРОДНІКІ СЛУЦКАГА РАЁНА

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сядзіба з Агароднікаў
* ХАТА З ВЁСКІ АГАРОДНІКІ СЛУЦКАГА РАЁНА
* Сядзіба з Агароднікаў на сайце «Архіварта»
**Солт-Піт** (англ.: Salt Pit, бел.: «саляная яма»), таксама **Кобальт** (англ.: Cobalt) — кодавая назва сакрэтнай турмы ЦРУ на тэрыторыі Афганістана. Аб’ект знаходзіўся ля авіябазы Баграм.

Гісторыя
--------

У чэрвені 2002 года ЦРУ перадала афганскаму ўраду больш за 200 000 долараў на будаўніцтва турмы. У верасні таго ж года аб’ект быў здадзены і пачаў функцыяваць. Меркавалася, што кантраляваць комплекс будуць афганцы, але ў канчатковым выпадку ён трапіў да амерыканцаў.

Узімку 2005 года існаванне ўстановы стала вядома шырокай публіцы. Як высветлілася ў 2011 годзе, Солт-Піт быў адным з пунктаў утрымання вязняў перад адпраўкаў у Гуантанама. Сярод зняволеных аб’ект празваны *«чорнай турмой»*.

Напярэдадні вываду войск ЗША з Афганістана большая частка Солт-Піт была разбураны, каб комплекс не трапіў у рукі талібаў.

Парушэнні
---------

Затрыманыя сцвярджалі, што іх трымалі ў поўнай цемры тыднямі. Яны былі прыкаваны да рашотцы ў цесных месцах і заставаліся ў такім жа нязручным становішчы. Вязняў пазбаўлялі ежы і вады, а калі і давалі, то только брудную страву. Адзін затрыманы паведаміў, што яму пагражалі згвалтаваннем.

У 2005 годзе у Солт-Піт загінулі двое афганскіх палонных. Паводле расследавання Міністэрства абароны ЗША, іх забілі.

Зноскі
------

1. 1 2  How the CIA Tried to 'Break' Prisoners in 'The Salt Pit' (англ.). *NBC News*. Праверана 27 кастрычніка 2022.
2. ↑  Goldman, Adam.  CIA photos of 'black sites' could complicate Guantánamo trials **(нявызн.)** (27 June 2015). Праверана 3 ліпеня 2021.
3. 1 2  Prosecutors probing deaths of two CIA captives **(нявызн.)** (30 June 2011). Праверана 18 February 2014.
4. ↑  U.S. Blew Up a C.I.A. Post Used to Evacuate At-Risk Afghans **(нявызн.)**, *The New York Times* (28 жніўня 2021).
5. ↑  Covert Evacuations and Planned Demolitions: How the C.I.A. Left Its Last Base in Afghanistan **(нявызн.)**, *The New York Times* (1 September 2021).
6. ↑  U.S. Operated Secret 'Dark Prison' in Kabul **(нявызн.)**. *Human Rights Watch* (19 снежня 2005). Архівавана з першакрыніцы 3 February 2006. Праверана 15 March 2022.

Спасылкі
--------

* GlobalSecurity.org satellite imagery of the Salt Pit.

| ⛭ Сакрэтныя турмы ЦРУ |
| --- |
| Турмы | 
* Афганістан Солт-Піт
* Кэмп-Эгерс
* Куба Гуантанама
* Сунічныя палі
* Пені-Лейн
* Кэмп-Ноу
* Марока Тэмара
* Айн-Ауда
* Польшча Старэ-Кейкуты
* Шчытна-Шыманы
* Румынія 57-я авіябаза
* Бухарэст
* Літва Антавілей

 |
| Вязні | 
* Саудаўская Аравія Абу Зубайда
* Мустафа аль-Хаўсаві
* Хасан бін Аташ
* Абд ар-Рахім аль-Нашыры
* Емен Абдул аль-Салам аль-Хілаль
* Мусаб Амар Алі аль-Мудвані
* Іарданія Джаміль аль-Бана
* Ірак Бішэр Амін Халіль аль-Раві
* Алжыр Лаід Саідзі
* Эфіопія Біньям Махамед
* Кувейт Халед аль-Масры
* Афганістан Гуль Рахман
* Пакістан Халід Шэйх Махамед
* Маўрытанія Махамед Ульд Слахі
* Судан Самі аль-Хадж

 |
| Іншае | 
* Пашыраныя метады допыту
* Затрыманы прывід
* Катаванне вадой
* Надзвычайная выдача
* Гібель вязняў у Гуантанама (2006)

 |