**Магілёўскі Богаяўленскі манастыр** — манастыр, які існаваў у XVII—XX стагоддзях у Магілёве. Адзін з буйнейшых праваслаўных манастыроў на Беларусі. З ім звязаная дзейнасць магілёўскага праваслаўнага брацтва, пераведзенага са Спаскага манастыра.

Гісторыя
--------

Памятная дошка з эпітафіяй у памяць інака Арсенія Азаровіча з Богаяўленскага манастыра. 1652 г.
У канцы XVIII стагоддзя манастырскі комплекс складалі мураваныя цэрквы Богаяўленская і «цёплая» (зімовая) Іаана Багаслова, пабудаваная ў канцы 1630-х гадоў, званіца, будынак брацкай друкарні, крамы, драўляныя будынкі шпіталя, дом настаяцеля, гаспадарчыя пабудовы. Будаўніцтва манастыра пачатае ў 1618 годзе на месцы дома з пляцам (на вул. Шклоўскай, цяпер вул. Першамайская), купленага ў княгіні Саламярэцкай (фундатар князь Ян Агінскі).

Богаяўленская царква пабудаваная Варламам Палоўкам і Арсеніем Азаровічам у 1633—1636 гг. у стылі ранняга барока паводле прывілея на новую забудову, падпісанага каралём Уладзіславам IV.

Каля 1750 года былыя магілёўскія войты Карабанькі прыбудавалі да царквы Богаяўлення прыдзел у імя Феадосія Пячэрскага і вялікі прытвор. У сутарэннях прыдзела хаваліся прадстаўнікі роду.

У 1928 г. абедзве царквы былі закрыты, у іх будынках размяшчаліся цэнтральныя архівы БССР. Комплекс разбураны ў Другую сусветную вайну.

На манастырскіх могілках знаходзіліся пахаванні героя руска-турэцкай вайны генерала кавалерыі Сямёна Васілевіча Каханава, архімандрыта манастыра Афанасія. У царкоўнай агароджы гэтага ж манастыра быў пахаваны адзін з магілёўскіх губернатараў — Мікалай Скалон, а ў самой царкве яго трэцяя дачка Алена. Там жа пахавана прадстаўніца вядомага шляхецкага роду Пелагея Пятроўна Карабанькава.

Архітэктура
-----------

Богаяўленская царква ў 1890
Іканастас у манастыры. 1910
Царква — мураваная трохвежавая трохапсідная дзесяцістаўповая крыжова-купальная базіліка з васьмігранным барабанам і купалам (пастаўлены ў 1700 г.) над сяродкрыжжам. Галоўны фасад (перабудаваны ў XVIII ст.) меў ярусную кампазіцыю, завяршаўся дзвюма вежамі і фігурным франтонам паміж імі. Верхні ярус быў аздоблены плоскімі арачнымі нішамі з гіркамі. Інтэр'ер быў багата размаляваны, меў пазалочаны разны іканастас (XVII—XVIII стст.) работы мясцовых майстроў з абразамі іканапісца Афанасія Пігарэвіча і іншых у сярэбраных абкладах (1755 г.) работы магілёўскага чаканшчыка Пятра Слізіка (Сліжыка).

У 1657 г. побач з царквой пачата будаўніцтва чатырох'яруснай вежы-званіцы, на якой у 1686 г. устаноўлены гадзіннік, зроблены манахам Макарыем. Царква разбуралася ў 1708 г. і 1748 г. у 1750—1760 гг. праводзіліся аднаўленчыя работы, з 1812 г. была паўразбурана, у 1850 г. поўнасцю адноўлена, у 1866 г. адноўленыя мураваная брама і званіца. Прасторавая кампазіцыя царквы аказала значны ўплыў на архітэктарскае аблічча шэрага праваслаўных храмаў Беларусі.

У мастацтве
-----------

«Градъ Могилевъ»
Даследчыкі сцвярджаюць, што выява Богаяўленскага манастыра змешчана на гравюры «Градъ Могилевъ» В. Вашчанкі, надрукаванай у 1702—1703 годзе ў «Кнізе жыцій святых».

На гравюры адлюстравана частка панарамы Старога горада з боку Шклоўскага пасада. Вывучэнне гравюры дазваляе сцвярджаць, што змешчаная ў цэнтры гравюры мураваная трохнефавая трохапсідная крыжова-купальная базіліка з'яўляецца Богаяўленскім храмам. 3 правага боку чатырох'ярусная манастырская званіца, за ёй — дамкі жаночага Богаяўленскага манастыра. Злева — цёплая царква Іаана Багаслова і манастырскія карпусы, у якіх размяшчалася ў той час брацкая друкарня.

Зноскі
------

1. ↑  *Пікулік А. М.* Мастацтва магілёўскіх старадрукаў / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К.Крапівы. — Мн.: УП «Тэхнапрынт», 2002. — С. 118. — 199 с. — ISBN 985-464-126-0.
2. ↑  Алесь Асіпцоў. 100 зруйнаваных архітэктурных помнікаў Магілёву. Богаяўленскі сабор. Тыднёвік Магілёўскі. 14-20 красавіка 2000 г. № 14 (78)
3. ↑  Царскія архівы дапамаглі настаўніцы з Магілёва знайсці ўнікальную інфармацыю пра дарэвалюцыйныя пахаванні

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 465. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Богаяўленскі манастыр (Магілёў)
* Богаяўленскі манастыр (Магілёў) на сайце Radzima.org

| ⛭Славутасці Магілёва |
| --- |
| Раёны і кварталы | 
* Стары горад
* Траецкі пасад
* Мікольскі пасад
* Задубравенскі пасад
* Шклоўскі пасад
* Пакроўскі пасад
* Віленскі пасад
* Задняпроўскі пасад
* Карабанаўскае прадмесце

 |
| Вуліцы, плошчы і бульвары | 
* Плошча Славы
* Вуліца Ленінская
* Вуліца Першамайская

 |
| Палацы і сядзібы | 
* Архіепіскапскі палац
* Архірэйскі палац

 |
| Грамадскія будынкі і збудаванні | 
* Магілёўская ратуша
* Будынак акруговага суда
* Будынак гарадскога тэатра
* Будынак Маскоўскага міжнароднага гандлёвага банка
* Дом Саветаў
* Магілёўскі чыгуначны вакзал
* Стадыён «Спартак»
* Будынак пазямельна-сялянскага банка
* Будынак былога дваранскага сходу
* Будынак былога крэдытнага таварыства
* Будынак былой прыватнай жаночай гімназіі
* Будынак гарадской управы
* Будынак настаўніцкага інстытута
* Будынак рэальнага вучылішча
* Жаночае епархіяльнае вучылішча
* Будынак губернскага праўлення

 |
| Музеі | 
* Магілёўскі абласны краязнаўчы музей
* Магілёўскі абласны мастацкі музей
* Магілёўскі этнаграфічны музей
* Музей Бялыніцкага-Бірулі
* Музей гісторыі горада

 |
| Помнікі і мемарыялы | 
* Арка Славы
* Буйніцкае поле
* Лупалаўскі лагер смерці
* Мемарыяльны комплекс «Змагарам за Савецкую ўладу»
* Яўрэйскія могілкі

 |
| Манастыры, саборы і храмы | 
* Богаяўленскі манастыр
* Спаскі манастыр
* Свята-Мікольскі манастыр
* Свята-Крыжаўзвіжанскі сабор
* Касцёл Святога Казіміра
* Касцёл Святога Францыска Ксаверыя і Анёлаў-Ахоўнікаў і калегіум езуітаў
* Крыжаўзвіжанская царква
* Сабор Святога Іосіфа
* Лютэранская кірха
* Сабор Святога Станіслава
* Царква Трох Свяціцеляў

 |
| Тэатры і кінатэатры | 
* Магілёўскі абласны драматычны тэатр
* Магілёўскі абласны тэатр лялек
* Магілёўскі школьны тэатр
* Кінатэатр «Чырвоная Зорка»
* Кінатэатр «Космас»
* Кінатэатр «Кастрычнік»
* Кінатэатр «Радзіма»

 |
| Сады і паркі | 
* Камсамольскі сквер
* Магілёўскі заасад
* Пячэрскі лесапарк
* Сквер 40-годдзя Перамогі
* Любужскі лесапарк

 |

* Богаяўленскі манастыр (Магілёў) на сайце «Архіварта»