recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Душа (значэнні).
Два анёла — хавальнік і «сустрэчны» — нясуць душу
**Душа** — асаблівая нематэрыяльная сутнасць, што не залежыць ад цела і вызначае жыццё, здольнасці і асобу чалавека. Вера ў душу, якая складае сутнасць анімізму, спазнала змены ў працэсе рэлігійнага развіцця чалавецтва. У сучасных рэлігіях душа разглядаецца не як вытанчаная копія чалавека, а як нешта нематэрыяльнае і бесцялеснае, як божы дар, які чалавек атрымлівае пры нараджэнні і траціць у момант смерці. Большасць рэлігій прызнае або бессмяротнае існаванне душы ў замагільным свеце (хрысціянства, іслам), або бясконцае перасяленне яе з аднаго цела ў другое (будызм). Згодна з многімі ідэалістычнымі, дуалістычнымі філасофскім кірункамі і рэлігійнымі плыням, душа гэта несмяротная субстанцыя, нематэрыяльная сутнасць, у якой выказана боская прырода чалавека, якая дае пачатак і абумоўліваецца жыццём, здольнасцю адчування, мыслення, свядомасці, пачуццяў і волі, што супрацьпастаўляецца целу.

Гл. таксама
-----------

* Дух
* Псіхапомп
* Эга
* Я
* Свядомасць
* Жыццё

Зноскі
------

1. ↑  Иерей Андрей Хвыля-Олинтер — О реинкарнации (переселении душ) **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 29 снежня 2008. Праверана 23 студзеня 2013.
2. ↑  Е. В. Мареева — Д. Локк об истоках единства души: Бог, натура или культура?
3. ↑  Людвиг Фейербах. Сущность христианства. **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 15 красавіка 2008. Праверана 23 студзеня 2013.
4. ↑  Дуализм(недаступная спасылка). Гісторыя філасофіі

Спасылкі
--------

 У Вікіцытатніку ёсць старонка па тэме **Душа**
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Душа
* Душа. Азбука веры
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Тэрор (значэнні).**Тэрор** (лац.: terror — страх, жах) — застрашванне сваіх палітычных супернікаў або насельніцтва, якое выяўляецца ў фізічным гвалце, ажно да знішчэння. Тэрорам таксама называюць пагрозу фізічным гвалтам паводле палітычных ці іншых матываў, або застрашванне з пагрозай забойства. Сінонімы слова «тэрор» — «застрашванне», «гвалт».

Віды тэрору
-----------

Ёсць два віды тэрору.

**Дзяржаўны тэрор**  — шэраг мерапрыемстваў накіраваных на фізічнае знішчэнне або застрашванне палітычных канкурэнтаў ці насельніцтва, які здзяйсняецца дзяржаўнай уладай (напрыклад: якабінскі тэрор у часе Вялікай французскай рэвалюцыі, Чырвоны і Белы тэрор у часы Грамадзянскай вайны ў Расіі, аперацыя «Кондар»).

**Эканамічны тэрор** — шэраг мерапрыемстваў накіраваных на эканамічнае знішчэнне або застрашванне палітычных канкурэнтаў ці насельніцтва шляхам эканамічнага знішчэння і пакідання без сродкаў да існавання. (Напрыклад: голад у Ірландыі 1845—1848 гадах, раскулачванне ў СССР 1917—1930-я, Галадамор)

Зноскі
------

1. ↑  Толковый словарь Ожегова
2. ↑  Новый словарь русского языка. Толково-словообразовательный
3. ↑  Словарь синонимов. enc-dic.com
4. ↑  «Экономтеррор». Политический журнал
**«Саша»** — нямы чорна-белы агітацыйны фільм, зняты ў 1930 годзе на студыі «Белдзяржкіно» рэжысёрам Аляксандрай Хахловай. Сцэнарысты: Леў Куляшоў, Алег Леанідаў, Аляксандра Хахлова.

Сюжэт
-----

З вёскі ў горад прыехала сялянка Саша. Яна на апошнім месяцы цяжарнасці. Яе муж Дзмітрый Котаў па ілжывым паказанні кулака Смірэніна абвінавачаны ў забойстве настаўніка. Маладая жанчына, якая разгубілася ў вялікім горадзе, трапляе ў міліцыю, дзе знайшла падтрымку і разуменне. Нарадзіўшы сына Саша становіцца рэгуліроўшчыцай. З часам кулака Смірэніна (гэта ён забіў настаўніка і адправіў няшчасную жанчыну ў горад па ілжывым адрасе) выкрыюць, а Котава адпусцяць на волю.
**«Маленькі прынц»** (фр.: Le Petit Prince) — алегарычныя казка, найбольш вядомы твор Антуана дэ Сент-Экзюперы. Упершыню апублікавана 6 красавіка 1943 года ў Нью-Ёрку, публікацыя на радзіме аўтара адбылася ў 1945 годзе.

Твор з'яўляецца найбольш чытаемай кнігай, напісанай на французскай мове, і быў прызнаны лепшай кнігай XX стагоддзя ў Францыі. Пераклады «Маленькага прынцу» існуюць больш чым на 250 мовах і дыялектах, а таксама шрыфтам Брайля. Было прададзена больш за 140 мільёнаў копій кнігі па ўсім свеце, яна стала адной з самых прадаваных калі-небудзь апублікаваных кніг.

Малюнкі ў кнізе выкананы самім аўтарам і не менш знакамітыя, чым сама кніга. Ілюстрацыі з'яўляюцца арганічнай часткай твора ў цэлым: сам аўтар і героі казкі ўвесь час спасылаюцца на малюнкі і нават спрачаюцца пра іх. Унікальныя ілюстрацыі ў «Маленькім прынцы» руйнуюць моўныя бар'еры, становяцца часткай універсальнага візуальнага лексікону, зразумелага кожнаму. "Усе ж дарослыя былі спачатку дзецьмі. Праўда, мала хто з іх памятае пра гэта..." - Антуан дэ Сент-Экзюперы, з прысвячэння да кнігі. 

У 1989 годзе кніга выйшла асобным выданнем у перакладзе на беларускую мову Ніны Мацяш.

Гл. таксама
-----------

* Спіс 100 кніг стагоддзя паводле версіі Le Monde

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* Праверана 17 лістапада 2022.
2. ↑  Shattuck, Kathryn (2005) A Prince Eternal, The New York Times,
3. ↑  Van Gelder, Lawrence (2000) Footlights: Celestial Traveller, The New York Times,
4. ↑  Goding, Stowell C. (1972) "Le Petit Prince de Saint-Exupéry by George Borglum". American Association of Teachers of French

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Маленькі прынц
* Электронная версія перакладу Ніны Мацяш

| ⛭Творы Антуана дэ Сент-Экзюперы |
| --- |
| Раманы і навелы | 
* Авіятар 1926
* Паўднёвы паштовы 1929
* Начны палёт 1931
* Планета людзей 1939
* Ваенны лётчык 1942
* Маленькі прынц 1943

 |
| Выдадзеныя пасмяротна | 
* Ліст закладніку 1944
* Цытадэль 1948
* Лісты юнацтва 1953
* Запісныя кніжкі 1953
* Лісты да маці 1953
* Ваенныя запіскі 1982
* Манон, танцоўшчыца 2007

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Саланевіч.
**Барыс Лук’янавіч Саланевіч** (20 студзеня 1898, в. Руднікі, Пружанскі павет, Гродзенская губерня — 24 лютага 1989) — пісьменнік і грамадскі дзеяч, удзельнік скаўцкага руху, прадстаўнік радавітае сям’і Саланевічаў.

Біяграфія
---------

Атрымаў медыцынскую адукацыю. У 1912 уступіў у скаўцкую арганізацыю, дзе дайшоў да звання старшага скаўт-майстра і з’яўляўся намеснікам старшыні скаўтаў Расійскай Імперыі.

З наступленнем Кастрычніцкай рэвалюцыі і прыходам Леніна ў 1917 годзе, скаўцкі рух трапіў пад забарону.

У лістападзе 1920 годзе эвакуіраваўся ў Канстанцінопаль, але неўзабаве вярнуўся ў Крым, дзе працягнуў скаўцкую дзейнасць. Працаваў у Амерыканскім Чырвоным крыжы. Чатыры разы арыштоўваўся за скаўцкую дзейнасць. Пасля арышту 2 чэрвеня 1926 года быў прысуджаны да 8 гадоў у канцлагеры на Салавецкіх астравах, але ў 1928 годзе ў сувязі з прагрэсіруючым захворваннем вачэй быў перанакіраваны адбываць ссылку спачатку ў Сібір, потым у Арол.

У 1932 годзе быў арыштаваны разам з жонкай Ірынай Пелінгер, братам Іванам Саланевічам і яго сынам Юр’ем пры спробе збегчы з краіны, адпраўлены ў лагер «Беламорска-Балтыйскі Камбінат».

У верасні 1933 года распачаў спробу здзейсніць уцёкі з Савецкага Саюза праз Карэлію, але быў арыштаваны ў цягніку па дарозе ў Мурманск. Быў асуджаны да папраўчых работ на 8 гадоў у Карэліі. Наступная спроба збегчы стала паспяховаю. У канцы лета 1934 года ўцёк у Фінляндыю, прайшоўшы па лясах і балотах Карэліі каля 150 км.

Пасля двух гадоў жыцця ў Фінляндыі ў 1936 годзе Барыс Саланевіч пераязджае ў Сафію (Балгарыя), дзе ўдзельнічае ў выданні газеты «Голас Расіі», рэдактарам якой быў яго брат Іван. У газеце ён друкуе, у прыватнасці, артыкулы пра гісторыю скаўцкага руху ў Расіі і рэпрэсіі савецкай улады супраць яго.

Супрацоўнічаў з Усерасійскай фашысцкай партыяй Канстанціна Радзаеўскага. У 1938 годзе Барыс Саланевіч пераязджае ў Германію, а ў 1945 годзе ў Бельгію. Там ён з 1950 года выдае часопіс «Радзіма». Пазней пераязджае ў Нью-Ёрк, дзе працягвае выпуск часопіса (да 1978 года).

Апошнія гады жыцця Барыс Саланевіч правёў у ЗША. Памёр у Глен-Коўве на Лонг-Айлендзе. Пахаваны на могілках у Нова-Дзівееве[ru] (прыгарад Нью-Ёрка).

Зноскі
------

1. ↑  Library of Congress Authorities — Library of Congress. Праверана 6 лютага 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13219454'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q131454'></a>
2. ↑  Барыс Саланевіч (Boris Solonevich) (1898—1989)
3. ↑  Саланевіч Барыс Лук’янавіч (1898)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1051484 · BNF: 17722605m · GND: 1051695716 · ISNI: 0000000401555518, 0000000081451129 · LCCN: n84099146 · NKC: js2013746597 · SUDOC: 19071512X · VIAF: 296522167, 65096816 |

 |
***Pseudocreobotra wahlbergii*** — від насякомых сямейства {{bt-bellat||Hymenopodidae}}.

Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання
-------------------------------------

Від распаўсюджаны ў Паўднёвай і Усходняй Афрыцы.

У дзікай прыродзе ён жыве пры дзённай тэмпературы каля 25 – 30 °C, а ноччу спраўляецца з тэмпературай не ніжэй за 18 °C. Ідэальная вільготнасць павінна быць каля 60%. Наяўнасць занадта вялікай колькасці вільгаці можа быць для яго смяротнай, паколькі ён асабліва ўспрымальны да грыбковых інфекцый.

Апісанне
--------

У дарослага багамола на ніжнім баку брушка ёсць калючая структура, што і дало яму назву ў некаторых мовах. Колер зменлівы, звычайна светла-зялёны, але таксама можа быць афарбаваны ў жоўты, ружовы або чырвоны колер. На пярэдніх крылах маецца вялікая пляма чорнага, зялёнага і крэмавага колеру, акружаная зялёнымі плямамі. Унутраныя заднія крылы аранжавыя, а знешнія празрыстыя.

Можа дасягаць да 38 мм у даўжыню.

Прысутнічае палавы дымарфізм: самкі маюць невялікія шыпы ў аснове крылаў і шэсць-сем сегментаў на жываце. У самак таксама, як правіла, трохі карацейшыя вусікі і больш доўгія крылы. З іншага боку, самцы не маюць шыпоў у аснове крылаў, маюць восем брушных сегментаў, карацейшыя крылы і больш доўгія вусікі.

Харчаванне
----------

У стане спакою добра замаскіраваны і настолькі дасканала імітуе кветку, што насякомыя могуць паспрабаваць апыліць яе і такім чынам стаць здабычай драпежніка. Харчуецца пераважна лятучымі насякомымі і павукамі.

У гэтых багамолаў моцныя перадплеччы і вялікі апетыт, таму яны спраўляюцца са здабычай значна большай, чым яны. Аднак, паколькі яны не вельмі актыўныя, прадстаўнікі віду не будуць гнацца за ежай, калі ім не ўдасца злавіць яе з першага разу. Таму яны аддаюць перавагу заставацца цалкам нерухомымі, замаскіраванымі як частка навакольнага асяроддзя, чакаючы магчымасці ўдару да таго часу, як патэнцыйная здабыча сама не наблізіцца да іх.

Як і ў многіх іншых відаў багамолаў, самкі дэманструюць палавы канібалізм .

1. ↑  Spiny Flower Mantis – Pseudocreobotra wahlbergii | Keeping Insects (англ.). *www.keepinginsects.com*. Праверана 21 сакавіка 2018.
2. ↑  "8 Facts About the Spiny Flower Mantis" [англійская]. 2014-03-20. Праверана 2018-03-22.
3. ↑  www.panterrapets.com
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Курган (значэнні).
Сюды перасылаецца запыт «Тумулус». На гэту тэму патрэбны асобны артыкул.
Курган у разрэзе
**Курга́н** — разнавіднасць пахавальных помнікаў, распаўсюджаных на ўсіх кантынентах, акрамя Аўстраліі і Антарктыды.

Характарызуецца, як правіла, утварэннем землянога насыпу над пахавальнай ямай. Вылучаюцца шматлікія тыпы курганоў, якія характарызуюцца асаблівасцямі канструкцыі пахавальнай камеры і насыпу. Курганы насыпаліся зверху штучных збудаванняў: зруба, шатра, агароджы, над выкапанымі ў зямлі магіламі, над пахаваннямі на паверхні зямлі. Часам пахаванні знаходзіліся ў насыпу кургана.

Курганы адрозніваюцца па форме насыпу і памерам, унутранай будове, размяшчэнню пахаванага чалавека і абраду пахавання. Адрозніваюць круглыя, авальныя, прамавугольныя і выцягнутыя курганы. Вышыня ад 30 см да 20 м, даўжыня (дыяметр) ад 3 да 100 метраў. Пахаванні ў курганах бываюць адзіночнымі і калектыўнымі (курганныя могільнікі). Сустракаюцца «пустыя» курганы без пахаванняў (кенатафы), насыпаныя на ўшанаванне тых, хто памёр ці загінуў на чужыне.

У народзе курганы маюць свае назвы — *Валатоўкі, Капцы, Курганкі, Шведскія магілы, Французскія магілы, Дзявочыя магілы, Змяенкі, Сопкі, Старыя кладкі*.

Гл. таксама
-----------

* Валатоўка

Зноскі
------

1. 1 2  Беларусь 1995.

Літаратура
----------

* Белорусская ССР: Краткая энциклопедия. В 5-ти т. т.1 / Ред. колл.: П. У. Бровка и др. — Мн.: Гл. ред. Белорус. Сов. Энциклопедии, 1979. — Т. 1. — 768 с. — 50 000 экз.
* *Каробушкіна Т. М.* Курган // Археалогія і нумізматыка Беларусі : Энцыклапедыя / Рэдкал.: В. В. Гетаў [і інш.]. — Мінск: БелЭн, 1993. — С. 357—358.
* Курга́н // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 412. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* Курган // Т. 14. Куна — Ломами. — М. : Советская энциклопедия, 1973. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров; 1969—1978). (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4128840-3 |
**Стрэжаў** — колішні горад, цэнтр удзельнага княства Полацкай зямлі, месцазнаходжанне не вызначана.

Паводле меркавання адных даследчыкаў, упершыню згадваецца ў 1127/1128 годам, падчас паходу агульных войск рускіх князёў супраць Полацкай зямлі, як адзін з пунктаў праз якія мусілі рухацца войскі і няма пэўнасці ці знаходзіўся наогул той Стрэжаў у межах Полацкай зямлі або быў паселішчам у іншым княстве. Іншыя даследчыкі, лічаць першую згадку Стрэжава ў 1160-х, калі полацкі князь Рагвалод-Васіль даў яго Усеваладу Глебавічу замест саступленага апошнім Ізяслаўля — гэты Стрэжаў напэўна быў паселішчам у Полацкай зямлі.

Таксама няма пэўнасці з лакалізацыяй, Барыс Рыбакоў, Міхаіл Ціхаміраў і іншыя атаясняюць летапісны Стрэжаў з сучасным Стрэшынам у Жлобінскім раёне Беларусі, але гэтае паселішча далёка на поўдзень ад меж Полацкай зямлі, што робіць лакалізацыю сумнеўнай. Праўда, Стрэшын можа быць тоесны Стрэжаву са згадкі 1127/1128 года. Таксама ёсць меркаванні, што Стрэжаў, які Рагвалод-Васіль даў Усеваладу Глебавічу размяшчаўся на месцы вёскі Стрыжава Бешанковіцкага раёна, але рэштак горада часоў Русі там не выяўлена.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сомерсет (значэнні).

**Со́мерсет** — гарысты востраў у канадскім Арктычным архіпелагу, размешчаны на поўдзень ад праліва Бароў. Тэрыторыя Канады.

Плошча вострава складае 24 786 км², з’яўляецца дзявятым па велічыні востравам у архіпелагу, дванаццатым — у Канадзе і 46-м — у свеце. Вышыні да 762 м.

Адкрыў востраў англійскі мараплавец Уільям Пары ў 1819 годзе і назваў яго ў гонар свайго роднага графства ў Англіі Сомерсет (*Somerset*). Джэймс Кларк Рос абследаваў востраў у 1848 годзе падчас сваёй экспедыцыі па пошуку Джона Франкліна. З 1937 па 1948 год на востраве існавала факторыя Форт-Рос Кампаніі Гудзонава заліва. У цяперашні час востраў незаселены.

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн 2002.

Літаратура
----------

* Со́мерсет // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 82. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* *S.C. Zoltai* Somerset Island // The Canadian Encyclopedia Архівавана 6 сакавіка 2016.  (англ.) (фр.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4215268-9 · VIAF: 235096754 |
**Данііл Сяргеевіч Клімоўскі** (нар. 24 снежня 1920, хутар Суйкова, Дубраўскі раён, Бранская вобласць, Расія — 30 чэрвеня 1982) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1979), прафесар (1980). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (гістарычны факультэт, 1956; аспірантура, 1963).

Выкладчык МППА (Мінскія курсы, выкладчык), МППА Віцебскай вобласці (інспектар), працаваў у рэспубліканскім навукова-метадычным кабінеце культасветработы (з 1954, кансультант-метадыст, дырэктар кабінета), Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1963, гістарычны факультэт, кафедра гісторыі старажытнага часу і сярэдніх вякоў, у 1977—1982 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: гісторыя міжнародных адносін; германа-польскія адносіны 1920-х — 1930-х гг.; гісторыя сярэдніх вякоў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Даниил Сергеевич Климовский / М. В. Стрелец, О. Г. Радькова // Веснік БДУ. Серыя 3, Гісторыя. Філасофія. Псіхалогія. Паліталогія. Сацыялогія. Эканоміка. Права. — Мінск, 2011. — № 1. — С. 108—109.
* Клімоўскі Данііл Сяргеевіч // Гістарычны факультэт / Беларускі дзяржаўны універсітэт. — Мінск, 2004. — С. 90.

Спасылкі
--------

* Клімоўскі Данііл Сяргеевіч, доктар гістарычных навук на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Джамілава.
**Гульчахра Манонаўна Джамілава** (нар. 2 ліпеня 1946 года) — актрыса

, Народная артыстка Узбекістана (1992).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 2 ліпеня 1946 года ў Ташкенце. У 1964 годзе скончыла Ташкенцкае харэаграфічнае вучылішча. Пазней у 1968 годзе скончыла акцёрскі факультэт Ташкенцкага тэатральна-мастацкага інстытута імя А. М. Астроўскага. Была салісткай балета Дзяржаўнага ансамбля народнага танца «Бахор». З 1966 па 1987 год з’яўлялася актрысай узбекскага акадэмічнага тэатра драмы імя Хамзы. З 1987 па 1991 год вяла актыўную дзейнасць ва Узбекскім Дзяржаўным тэатры драмы. У 1991 годзе вярнулася ва Узбекскі акадэмічны тэатр драмы імя Хамзы. Сваю дзейнасць у індустрыі кіно Гульчахра Джамілава пачала ў 1962 годзе.

Творчасць
---------

Упершыню сыграла ў фільме «Шахсенем і Гарыб» у ролі сяброўкі Шахсенем. У 1966 годзе згуляла Сільвію ў тэатральнай пастаноўцы «Двух веронцаў». Яна сыграла ў многіх пастаноўках, такіх як «Конлик сароб», «Олтин девор», «Зебуннисо», «Нодирабегим», «Бой ила хизматчи» і многія іншыя. У 1968 годзе знялася ў фільме «Мінулыя дні», зняты на аснове аднайменнага рамана А. Кадыры  (руск.) (бел..

### Фільмаграфія

* 1965 — Прасвятленне — *Гульчахра*
* 1969 — Мінулыя дні — *Кумуш*
* 1970 — Святло і цені — *Гіры*
* 1971 — Парыў — *Манзура*
* 1976 — Чатыры пары года — *Назіма*
* 1984 — Паданне пра каханне — *Малкани*
* 1988 — Ваўкі — *маці Рустэма*
* 1988 — Усе мы трошкі коні…
* 1992 — Застанься
* 1993 — Шчасце маё, ты аплачана крывёй
* 2000 — Парымома
* 2000 — Шайтанат — царства бесаў — *Манзура, жонка Асадбека*
* 2005 — Тайна прыгажосці
* 2014 — Геолаг: Мацней за смерць

Званні і ўзнагароды
-------------------

* Заслужаная артыстка Узбекскай ССР
* Народная артыстка Узбекістана (1992)
* Ордэн «Знак Пашаны»
* Ордэн «Фидокорона хизматлари учун» (2020)

Зноскі
------

1. ↑  «Биография актрисы» **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 15 лістапада 2019. Праверана 24 чэрвеня 2022.
2. ↑  В канун 8 Марта президент наградил выдающихся женщин Узбекистана почетными званиями и орденами — список **(нявызн.)**.  Новостное агентство «UzNews.uz» (7 сакавіка 2020). Архівавана з першакрыніцы 22 студзеня 2021. Праверана 17 студзеня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no2010003509 · VIAF: 106855495 |
**Епіскап Канстанцін** (свецкае імя *Канстанцін Якімавіч Булычоў*; нарадзіўся 4 студзеня 1859, Арлоў, Вяцкая губерня  — 26 чэрвеня 1928, Масква) — праваслаўны дзеяч, епіскап.

Біяграфія
---------

У 1881 годзе скончыў фізіка-матэматычны факульцет Санкт-Пецярбургскага універсітэта. Працаваў банкаўскім служачым. У 1890 годзе паступіў у Санкт-Пецярбургскую духоўную акадэмію, якую скончыў у 1894 годзе са ступенню кандыдата багаслоўя. 29 студзеня 1892 года прыняў манашаскі пострыг, рукапаложаны ў іерадыякана (21 лютага 1892), у іераманаха (7 лістапада 1893). У 1894—1896 гадах назіральнік Аляксандра-Неўскага духоўнага вучылішча ў Санкт-Пецярбургу.

З 1896 года у сане архімандрыта рэктар Віцебскай духоўной семінарыі, старшыня савета Віцебскага епархіяльнага Уладзімірскага брацтва, старшыня гісторыка-статыстычнага камітэта (для складання і апісання цэркваў Полацкай епархіі), старшыня Полацкага епархіяльнага вучылішчнага савета, цэнзар «Полоцких Епархиальных Ведомостей» і пропаведзей, якія прамаўляліся святарамі ў Віцебскім кафедральным саборы. З 1900 рэктар Кіеўскай духоўнай семінарыі. 29.7.1901 у Свята-Троіцкім саборы Аляксандра-Неўскай Лаўры мітрапалітам Санкт-Пецярбургскім Антоніем хіратанісаны ў епіскапа Гдоўскага, вікарыя Санкт-Пецярбургскай епархіі.

З 23 красавіка 1904 года да верасня 1911 года епіскап Самарскі і Стаўрапольскі. З  кастрычніка 1911 года епіскап Магілёўскі і Мсціслаўскі. 6 мая 1915 года узведзены ў сан архіепіскапа. Удзельнік Памеснага Сабора ў Маскве ў  1917—1918 гадах. Прыхільнік Патрыяршаства.

23 ліпеня 1919 года арыштаваны ЧК ў Гомелі. Да 17 мая 1920 года знаходзіўся ў Іванаўскім канцлагеры. З 1922 года абнаўленчы епіскап Магілёўскі. Узведзены ў сан мітрапаліта. У 1925 года Патрыяршым Месцаахоўнікам Пятром (Палянскім) і сонмам іерархаў у саборы Данскога манастыра ў Маскве пасля пакаяння зноў прыняты ў зносіны з Рускай праваслаўнай царквою. У 1925 годзе, будучы епіскапам Тамбоўскім, стаў адным з арганізатараў грыгарыянскага раскола. З 22 снежня 1925 года мітрапалітам Сергіем (Страгародскім) забаронены ў свяшчэннаслужэнні.

Зноскі
------

1. ↑  КАНСТАНЦІН (БУЛЫЧОЎ)

Літаратура
----------

* Памятная книжка Витебской губернии; Афіцыйны сайт Віцебскай епархіі; Степанов (Русак) В. Свидетельство обвинения. 1993. Т. 3. С. 219
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Матсан.

**Сафія Магдалена Матсан** (швед. Sofia Magdalena Mattsson, нар. 11 лістапада 1989) — шведская спартсменка, барэц вольнага стылю, чэмпіёнка свету і Еўропы, пераможца I Еўрапейскіх гульняў і II у Мінску.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1989 годзе ў Еліварэ. У 2007 годзе стала бронзавай прызёркай чэмпіянату Еўропы. У 2008 годзе стала срэбнай прызёркай чэмпіянату Еўропы, але на Алімпійскіх гульнях у Пекіне стала толькі 12-й. У 2009 годзе стала чэмпіёнкай свету. У 2010 годзе стала чэмпіёнкай Еўропы і бронзавай прызёркай чэмпіянату свету. У 2011 годзе стала срэбнай прызёркай чэмпіянату свету. У 2012 годзе стала срэбнай прызёркай чэмпіянату Еўропы, але на Алімпійскіх гульнях у Лондане стала толькі 7-й. У 2013 годзе ў 2-ы раз стала чэмпіёнкай Еўропы і срэбнай прызёркай чэмпіянату свету. У 2014 годзе ў 3-ы раз стала чэмпіёнкай Еўропы і срэбнай прызёркай чэмпіянату свету. У 2015 годзе стала чэмпіёнкай I Еўрапейскіх гульняў у Баку і срэбнай прызёркай чэмпіянату свету. У 2016 годзе ў 4-ы раз стала чэмпіёнкай Еўропы.

У лютым 2020 года на чэмпіянаце кантынента ў італьянскай сталіцы, у вагавой катэгорыі да 55 кг Сафія ў сутычцы за бронзавы медаль адолела спартсменку з Германіі Элен Рыстэрэр і заваявала бронзавы медаль еўрапейскага першынства.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сафія Матсан
**Брацкая магіла** — вайсковае пахаванне ў в. Вялікі Бор, Светлагорскі раён.

Апісанне
--------

Вёска была акупіравана ў пачатку ліпеня 1941 года. Вызвалена 26 лістапада 399-й Навазыбкаўскай ордэна Суворава стралковай дывізіяй (камандзір — Герой Савецкага Саюза Д. В. Казакевіч) 48-й арміі і 37-й гв. Рэчыцкай двойчы Чырванасцяжнай ордэнаў Суворава, Кутузава і Багдана Хмяльніцкага стралковай дывізіяй (камандзіры — генерал-маёр Я. Р. Ушакоў і палкоўнік В. Л. Марозаў) 65-й арміі.

У брацкай магіле, якая размешчана перад уездам у вёску з боку г. Светлагорска, пахаваны 1550 воінаў 65-й і 48-й армій, якія загінулі ў 1943—1944 гадах у баях супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў. У 1958 годзе на магіле ўсталяваны помнік — скульптура воіна.

Зноскі
------

1. ↑  Брацкая магіла в. Вялікі Бор **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 3 жніўня 2021. Праверана 6 ліпеня 2021.
**Comatricha tenerrima** — від міксаміцэтаў сямейства *Amaurochaetaceae*.

Апісанне
--------

Плазмодый вадзяніста-белы. Спаракарпы раскіданыя, ножкавыя, 1,5-3 мм вышынёй. Сцябло тонкае, чорнае, не менш за 50 % ад агульнай вышыні, чырвона-карычневае ў аснове і непразрыста-чорнае зверху. Спаратэка тонка-верацянопадобная, бледна-чырвоная, карычнева-ружовая або бэзава-ружовая. Калумела стройная, часта даходзіць да верхавіны. Капіліцый выгнуты, разгалінаваны і анастамазаваны, звужаны вонкі і з невялікай колькасцю буйных галін або без іх, бледна-чырвона-карычневы, закруглены па перыферыі і без свабодных канцоў. Споры вельмі бледна-бэзава-карычневыя, дробна шурпатыя са светлымі шыпамі, з раскіданымі групамі больш цёмных, 7-8 мкм у дыяметры.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Comatricha tenerrima  (англ.)
**Hyles euphorbiae** — від матылькоў з сямейства {{bt-bellat|бражнікі|Sphingidae}}.

Апісанне
--------

Матылёк у размаху крылаў 65-80 мм. Увечары харчуецца на кветках, ноччу прылятае на святло.

Зімуюць кукалкі другога і часткова першага пакалення, часам двойчы.

Страката афарбаваныя прыгожыя вусені харчуюцца на {{bt-bella|Малачай{{!}}малачаі|*Euphorbia*}}. У некаторыя гады ў жніўні назіраецца масавае размнажэнне віду, якое прыводзіць да вялікіх скапленняў вусеняў на схілах, парослых кармавой раслінай. Акукленне адбываецца ў глебе.

Пры выкормліванні вусеняў гэтага віду ў няволі на {{bt-bella|Драсён птушыны{{!}}драсёне птушыным|*Polygonum aviculare*}} атрыманыя матылькі адрозніваюцца меншымі памерамі (55-60 мм у размаху крылаў).

* ГусеницаВусень
* ГусеницаВусень
* СамецСамец
* Самец (снизу)Самец (знізу)
* СамкаСамка
* Самка (снизу)Самка (знізу)

Дае два пакаленні: I - чэрвень - ліпень, II - жнівень - верасень.

Арэал ахоплівае Паўднёвую і Цэнтральную Еўропу, Малую Азію, Іран, Усходні Афганістан. Адзначаны на поўдні еўрапейскай часткі Расіі, Каўказе, у Прыўраллі, Сярэдняй Азіі, Казахстане, на поўдні Заходняй Сібіры. Мігранты далятаюць да Карэліі.

Літаратура
----------

* *Брандт Э. К.* Бражник молочайный // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* "Матылі Крыма» Архивная копия ад 15 лютага 2005 на Wayback Machine (Электронная версія кнігі Шаблон:Книга)
* Hyles euphorbiae (Linnaeus, 1758) - Бражнік молочайный
* Бражнік малачайны (Hyles euphorbiae) на Lepidoptera.ru
**Chryścijánskaja Dúmka** (*Хрысція́нская ду́мка*) — рэлігійны часопіс беларусаў-каталікоў, які выдаваўся з 6 студзеня 1928 года ў Вільні пад рэдакцыяй ксяндза Адама Станкевіча. У розныя часы быў штодвухтыднёвікам і месячнікам. Змагаўся за родную мову ў касцёлах, змясціў цыкл публікацыяў Адама Станкевіча «Rodnaja mowa u światyniach». Талерантна ставіўся да праваслаўя, прапагандаваў ідэю царкоўнай уніі. Змяшчаў літаратурныя творы Францішка Грышкевіча, Казімера Сваяка, Уладзіслава Берняковіча, Сяргея Пеюна, Янкі Быліны, Марвіча (Мар’яна Пецюкевіча), Гальяша Леўчыка і іншых, нарысы пра жыццё і творчасць Казімера Сваяка і Ядвігіна Ш. У часопісе публікаваліся рэцэнзіі на выхад кніг паэзіі Андрэя Зязюлі «З роднага загону» (1913, 1931) і Хведара Ільяшэвіча «Зорным шляхам» (1932). Часопіс інфарміраваў пра дзейнасць беларускага выдавецтва «Krynica». Выходзіў лацінкай.

Спасылкі
--------

* З чаго смяяліся беларусы ў 1937 годзе // Наша ніва
**Эпібалі́я** (ад грэч. epibolé — накідванне, мур, пласт) — перамяшчэнне клетак, якое падбываецца на ранніх стадыях развіцця зародка, у той жа час, калі адбываецца гаструляцыя. Гэта адзін са шматлікіх спосабаў міграцый клетак ранняга зародка, якія прыводзяць да ўражлівых фізічных перабудоў. Пры эпібаліі клеткі анімальнай вобласці зародка распаўсюджваюцца па яго вегетатыўнай вобласці, якая ў будучыні стане энтадэрмай (ці жаўтком — у жывёл з мерабластычнымі яйкамі). Найбольш добра эпібалія вывучана на прыкладзе рыбкі даніа-рэрыа, паколькі ў іх гэты працэс лягчэй назіраць.

Літаратура
----------

* Эпибалия // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 92375311 |
Эфект ірызацыі ў мінерале лабрадоры.
**Ірызацыя** (ад лац.: iris — «радужная абалонка вока», па падабенству каляровага спектру) — аптычны эфект, які выяўляецца ў некаторых мінералаў у выглядзе вясёлкавага каляровага ззяння пры яркім асвятленні на роўным сколе камянёў і асабліва пасля іх паліроўкі.

Блакітнавата-белае да светла-сіняга, часам з залацістымі, жоўтымі і чырвонымі адлівамі, мігаценне пад паверхняй, якое змяняецца пры найменшым павароце каменя, часта назіраецца ў каліевага (адуляр) і кальцыева-натрыевага (алігаклаз) палявых шпатаў як вынік інтэрферэнцыі светлавых хваль на іх полісінтэтычна сдвайнікаваных пласцінках («месяцавы камень», «беламарыт»). У дачыненні да іншага палявога шпату, лабрадора, які валодае яркай серабрыста-сіняй занальнай ірызацыяй, гэты тэрмін згадваўся яшчэ Агрыкалам (1546 год). Ірызацыя адзначаецца таксама ў некаторых карундаў і кварцаў, зрэдку — у берылаў і дыяпсідаў. Камяні з такім эфектам — прыгожыя самацветы, якія вельмі цікава глядзяцца як на паліраваных зрэзах, так і пасля іх апрацоўкі ў выглядзе кабашонаў. Яны шырока выкарыстоўваюцца як вырабны матэрыял, у ювелірнай справе і інкрустацыях.

Ірызацыя выяўляецца не толькі ў мінералаў, але і ў жывой прыродзе (напрыклад, на крылах матылькоў, у ракавін малюскаў, рыб, жукоў).

Літаратура
----------

* Кушнарёв Г. М. Камнесамоцветное сырьё: Учебное пособие. — Челябинск: Издательство ЮУрГУ, 2007. — 119 с.

Спасылкі
--------

* Артыкул «Иризация» у геалагічнай энцыклапедыі GeoWiki
* Иризация і іншыя аптычныя эфекты мінералаў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 206622957 |
**«Да працы»** (У сувязі з рэпрэсіямі польскіх улад выдаўцы 15 разоў мянялі назву газеты: **«Наша праца»** (1—29 кастрычніка 1927), **«Праца»** (5—23 лістапада 1927), **«Права працы»** (7—24 снежня 1927), **«Навагодняя праца»** (27 снежня 1927), **«Думка працы»** (4—28 студзеня 1928), **«Сіла працы»** (1—24 лютага 1928), **«Воля працы»** (12—31 сакавіка 1928), **«Красавік»** (5 красавіка 1928), **«Голас працы»** (14 красавіка—30 мая 1928), **«Зара працы»** (2—29 чэрвеня 1928), **«Сцяг працы»** (4—31 ліпеня 1928), **«Доля працы»** (3—29 жніўня 1928), **«Рэха працы»** (1-29 верасня 1928), **«Слова працы»** (5—31 кастрычніка 1928), **«За працу»** (5—27 лістапада 1928, **«Да працы»** (з 1 снежня 1928)) — газета рэвалюцыйна-дэмакратычнага кірунку ў Заходняй Беларусі. Выдавалася 1 кастрычніка 1927—16 снежня 1928 у Вільні на беларускай мове 2 разы на тыдзень. Працягвала традыцыі газет Беларускай сялянска-работніцкай грамады (БСРГ). 3 12 сакавіка 1928 орган Беларускага сялянска-рабочага пасольскага клуба «Змаганне».

Мела рубрыкі «Палітычная хроніка», «Выбарная хроніка», «3 сейму» і інш. Пісала пра цяжкае сацыяльна-эканамічнае становішча працоўных Заходняй Беларусі, нацыянальна-вызваленчы рух, рознагалоссі паміж прадстаўнікамі ідэй сацыялістычнай і нацыянальнай арыентацыі ў барацьбе за сацыяльнае і нацыянальнае вызваленне, гісторыю стварэння і дзейнасць розных партый і арганізацый, у т. л. БСРГ, Польскай сацыялістычнай партыі, Беларускай хрысціянскай дэмакратыі, Беларускага сялянскага саюза і інш. Асвятляла падрыхтоўку, выбары і работу польскага сейма, інфармавала пра ход судовага працэсу над дзеячамі БСРГ. На старонках газеты змешчаны выступленні беларускіх паслоў у польскім сейме, артыкулы з нагоды 10-й гадавіны незалежнасці Польшчы, матэрыялы пра культурнае жыццё ў Заходняй Беларусі, вершы М. Васілька, Х. Ільяшэвіча, А. Салагуба, В. Таўлая і інш. пад рубрыкай «Маленькі фельетон» матэрыялы І. Маразовіча (пад псеўд. Я. Маланка), пераклады на беларускую мову асобных твораў У. Караленкі.

Выйшла каля 120 нумароў, з іх больш за 50 канфіскавана. Закрыта польскімі ўладамі.

Літаратура
----------

* *Говін, С.* «Да працы» / Сцяпан Говін // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — С. 184. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2.

Спасылкі
--------

* «Права працы» // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх Архівавана 25 верасня 2020.
* «Думка працы» // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх
* «Дoля працы» // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх
* «Сіла працы» // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх
* «Зара працы» // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх
* «Сьцяг працы» // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх
* «Рэха працы» // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх
* «Слова працы» // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Равінскі.
**Платон Фёдаравіч Равінскі** (23 лістапада 1892, в. Краглі, Навагрудскі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя (цяпер — Дзятлаўскі раён, Гродзенская вобласць, Беларусь) — 29 чэрвеня 1938) — партыйны і дзяржаўны дзеяч БССР.

Біяграфія
---------

У 1930 г. скончыў Камуністычны ўніверсітэт імя Я. М. Свярдлова. 3 1909 г. у ЗША, дзе ў 1912—1917 гг. быў членам саюза анарха-сіндыкалістаў. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 г. у Бабруйску, працаваў токарам. 3 1918 г. у Смаленскай ЧК, сакратар Бабруйскага павятовага камітэта партыі, член Краявога камітэта камуністычных арганізацый Беларусі і Літвы, з 1919 член Мінскага губернскага ВРК, загадчык аддзела рэўкома штаба 16-й арміі. 3 1920 г. старшыня Барысаўскага павятовага рэўкома, сакратар Бабруйскага павятовага камітэта КП(б)Б, з 1921 г. начальнік меліярацыйнага аддзела і член калегіі Наркамзема БССР. 3 1925 г. загадчык Бабруйскага акруговага зямельнага ўпраўлення. 3 1930 г. загадчык аргаддзела ЦКК Народнага камісарыята рабоча-сялянскай інспекцыі БССР. З 1933 першы намеснік наркома земляробства БССР, сакратар Магілёўскага райкома КП(б)Б. З 1936 г. начальнік упраўлення Наркамата мясцовай прамысловасці. Член ЦКК КП(б)Б і яе прэзідыума (1930—1934 гг.), член ЦК КП(б)Б (1934—1937), член ЦВК БССР (1920—1921, 1931—1937 гг.). 

Арыштаваны па абвінавачанні «за ўлзел у контррэвалюцыйнай тэрарыстычнай арганізацыі правых і праводзімую падрыўную дзейнасць». Ваеннай калегіяй Вярхоўнага Суда СССР 29 чэрвеня 1938 г. прыгавораны да вышэйшай меры пакарання. Рэабілітаваны 22 кастрычніка 1955 г.

Літаратура
----------

* *Яўгенія Фалей.* Равінскі Платон Фёдаравіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
**Беларуская служба «Радыё Швецыя»** вяшчала на беларускай мове з тэрыторыі Швецыі, уваходзіла ў структуру замежнага вяшчання «Радыё Швецыя»  (шведск.) (бел..

Шведскае радыё распачало вяшчанне на замежжа ў 1938 годзе. Першыя праграмы былі на шведскай мове. Уласна Канал замежнага вяшчання Шведскага радыё (Radio Sweden) існуе з 1939, калі ў эфір выйшлі перадачы на англійскай мове. Першая праграма на беларускай мове выйшла 7 лістапада 2004.

Беларуская служба «Радыё Швецыя» выходзіла ў эфір 4 разы на тыдзень на кароткіх хвалях. Адпаведныя праграмы можна было слухаць таксама праз Інтэрнэт.

Супрацоўнікі Беларускай службы «Радыё Швецыя» ў сваіх нарысах і рэпартажах асвятлялі падзеі ў Швецыі, а таксама беларуска-шведскія дачыненні.
У чэрвені 2009 года новы кіраўнік міжнароднага канала «Радыё Швецыя» Інгемар Лёфгрэн абвясціў пра намер спыніць вяшчанне беларускай перадачы. Гэтае рашэнне было негатыўна ўспрынятае беларускай дыяспарай, а таксама слухачамі ў Беларусі, Згуртаваннем беларусаў свету «Бацькаўшчына», Таварыствам беларускай мовы. Шведскія студэнты стварылі сайт па зборы подпісаў супраць закрыцця беларускае службы. 1 верасня 2009 Беларуская служба «Радыё Швецыя» спыніла сваё існаванне.

Зноскі
------

1. ↑  *Martin Uggla*. Sveriges Radio bryr sig inte längre om demokrati (шведск.).  WordPress. Праверана 22 снежня 2012.
2. 1 2  *Кастусь Лашкевіч*. Чаму беларусы змагаюцца за шведскае радыё? **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  TUT.BY. Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2016. Праверана 22 снежня 2012.
3. ↑  *Алена Данейка*. «Радыё Швецыя» спыніла вяшчанне па-беларуску **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Новая Европа №9. Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2016. Праверана 22 снежня 2012.
4. ↑  Rädda demokratisk radio!, Underskrifter (шведск.). Праверана 22 снежня 2012.

Спасылкі
--------
**Latrodectus renivulvatus** — від павукоў сямейства {{bt-bellat||Theridiidae}}.

Апісанне
--------

Назіраецца палавы дымарфізм: самкі (10-11 мм) буйней самцоў (4-5 мм). Мае 8 вачэй, размешчаных у 2 раўнамерныя шэрагі. Верхняя частка выцягнутая. Брушка пулепадобнай формы. Ногі умерана доўгія і стройныя, трэцяя пара - самая кароткая, пазбаўленая шчацінак.

Афарбоўка самак чорны са светлым узорам, якія складаюцца з папярочных палос. У больш сталых асобін ператвараецца ў адзіную падоўжную шырокую паласу чырвонага колеру. У самцоў ўзор больш бледны - бялёсы і жаўтлявы. Жывот не мае плям, ногі — чорныя.

Спосаб жыцця
------------

Звычайна сустракаецца пад смеццем у полі. Робіць павуцінне блізка ад зямлі, часта ў паглыбленнях. Палюе на лятучых і поўзаючых насякомых.

Яйцавыя мяшэчкі гладкія і круглыя бледна-жоўтага колеру.

Працягласць жыцця да 1 года.

Атрутнасць
----------

Гэты павук вырабляе нейратаксічны яд, які можа паўплываць на нервовую сістэму. Сімптомы ўключаюць пякучы боль у месцы ўкусу, цягліцавую боль, курчы, боль у жываце ці ў канечнасцях, асабліва цягліцах сцягна, мышцы жывата становяцца цвёрдымі, курчы і боль у цягліцах спіны; слабасць у нагах, цяжкасць хады, адчуванне звужэння грудных цягліц; часам галаўны боль. Пасля ўкусу пацыент звычайна неспакойны, узбуджаны і трывожны, у яго багатае потаадлучэнне, падвышаны артэрыяльны ціск, часта ацёк твару і асабліва павекаў.

Распаўсюджанне
--------------

Распаўсюджаны ў Афрыцы, на Аравійскім паўвостраве і ў Іраку.

Літаратура
----------

* Müller, G.J.; Wium, C.A.; Marks, C.J.; du Plessis, C.E.; Veale, D.J.H. «Spider bite in southern Africa: diagnosis and management», Continuing Medical Education, retrieved 2016-02-02
**Джонатан «Джон» Майкл Ловіц** (англ.: Jonathan 'Jon' Michael Lovitz; нар. 21 ліпеня 1957, Лос-Анджэлес) — амерыканскі акцёр, комік і спявак.

Біяграфія
---------

Ловіц нарадзіўся ў Лос-Анджэлесе, штат Каліфорнія, у яўрэйскай сям’і. Бацькі яго бацькі эмігравалі ў 1920 годзе з Ясаў і пасяліліся ў Джэксанвіле, штат Фларыда. Іх першапачатковая прозвішча Янкуловіч (рум. Ianculovici) пасля эміграцыі было амерыканізавана на Янкуловіц і пазней скарочана да Ловіц. Бабуля з боку маці імігравала з Венгрыі, а дзед па матчынай лініі нарадзіўся ў Чыкага ў сям’і імігрантаў з Расіі.

Вывучаў тэатральнае мастацтва ва ўніверсітэце Каліфорніі ў Ірвайне, які скончыў у 1979 годзе. Акцёрскаму майстэрству навучаўся ў Тоні Бара. Пазней стаў членам каліфарнійскай камедыйнай трупы The Groundlings, дзе пасябраваў з Філам Хартманам. Кінаакцёр і комік, вядомы сваімі гумарыстычнымі выступамі ў розных тэлешоў. Таксама ён добра вядомы гульнёй свайго голасу, дзякуючы чаму часта ўдзельнічае ў агучванні мультсерыялаў, напрыклад «Сімпсанаў», граючы адразу некалькі персанажаў. Акрамя таго, Ловіц спявае ў мюзіклах на Брадвеі. 10 кастрычніка 2001 года Ловіц праспяваў дуэтам (з Робі Уільямсам) песню «Well, Did You Evah» у Каралеўскім Альберт-Холе ў Вялікабрытаніі.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 17 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
**Служба парадку** (ням.: Ordnungsdienst, скар. «*OD*») — разнавіднасць падраздзяленняў дапаможнай паліцыі Трэцяга рэйха, так званых, «*хіві*», якія дзейнічалі на акупаваных тэрыторыях СССР у тылавым раёне групы армій «Цэнтр» на ўсходзе Беларусі, у Смаленскай і Бранскай абласцях, сфармаваных з мясцовага грамадзянскага насельніцтва, у асноўным, з ліку беларускіх нацыяналістаў, а таксама ваеннапалонных савецкіх грамадзян і эмігрантаў беларускага паходжання.

У групе арміі «Поўнач» атрады «хіві» былі вядомыя як «мясцовыя баявыя злучэнні» (ням.: Einwohnerkampfverbände), а ў групе арміі «Поўдзень» як «дапаможныя ахоўныя часці» (ням.: Hilfswachmannschaften).

Галоўнымі арганізатарамі мабільных атрадаў **Службы парадку**, якія дзейнічалі ў тылавым раёне групы армій «Цэнтр», сталі эмігранты Д. Касмовіч і М. Вітушка.

У мэтах прыцягнення насельніцтва да антыпартызанскай барацьбы выкарыстоўваліся такія меры, як вызваленне ад павіннасцяў і падаткаў, забарона рэквізіцый. З мясцовых былі арганізаваны конныя і пешыя атрады па 100—150 чалавек, камандзірамі якіх прызначаліся афіцэры, спецыяльна вызваленыя з лагераў ваеннапалонных. Паступова фармавалася сістэма аховы важных аб’ектаў, стваралася сістэма паліцэйскіх батальёнаў.

Заўвагі
-------

1. ↑  *Дробязко С. Каращук А.*. Восточные добровольцы в вермахте, полиции и СС **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Военно-историческая серия «Солдатъ»*.  // Сайт gariga.ru. Архівавана з першакрыніцы 5 чэрвеня 2012. Праверана 16 студзеня 2009.
2. 1 2 3  Беларуская Полиция и охранные части SchuMa // Сайт «Axis Freiwillige» (bka-roa.chat.ru) (Праверана 16 снежня 2012) **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 5 снежня 2013. Праверана 16 снежня 2012.
3. 1 2  Hilfspolizei. Вспомогательная полиция в зоне военного управления **(нявызн.)**.  // Сайт «Axis Freiwillige» (bka-roa.chat.ru). Архівавана з першакрыніцы 12 сакавіка 2001. Праверана 16 снежня 2012.

Спасылкі
--------

* Отрывок из книги Восточные добровольцы в вермахте, полиции и СС Архівавана 5 чэрвеня 2012.
* Статья Вспомогательная полиция на bka-roa.chat.ru
**Аро́на** (англ.: Orona) — атол у групе астравоў Фенікс. Належыць дзяржаве Кірыбаці. Плошча — 3,9 км². Незаселены.

Геаграфія
---------

Атол Арона знаходзіцца ў Ціхім акіяне на поўдзень ад экватара, у 1752 км на паўднёвы ўсход ад Паўднёвай Таравы, сталіцы Кірыбаці. Уяўляе сабою ланцуг каралавых астравоў і скал, якія атачаюць шырокую лагуну глыбінёй да 20 м. Найвышэйшы пункт атола дасягае 9 м над узроўнем акіяна. Клімат экватарыяльны пасатны.

Прырода
-------

На атоле захаваліся першародныя лясы і зараснікі хмызняку. У заходняй частцы захоўваюцца штучныя насаджэнні какосавай пальмы. Фаўна прадстаўлена здзічэлымі катамі, свіннямі, пацукамі, яшчаркамі, шматлікімі птушкамі і крабамі. Значна большую цікавасць уяўляе марская флора і фаўна, асабліва падводная частка каралавых рыфаў. Лагуна Арона звязана некалькімі пратокамі з акіянам, у ёй шмат розных рыб і малюскаў.

Гісторыя
--------

Паштовая станцыя Арарыкі
Першымі насельнікамі атола Арона былі палінезійцы, што пацвярджаецца наяўнасцю на астраўках палінезійскіх пацукоў, якіх тыя прывезлі з сабою для палявання, а таксама рэшткі некалькіх платформаў. Мяркуецца, што адна з іх была стадолам *марае*. Аднак да прыбыцця еўрапейцаў палінезійцы пакінулі гэтае месца.

Атол быў адкрыты ў XIX стагоддзі брытанскімі кітабоямі. У 1840 годзе яго наведала амерыканская навуковая экспедыцыя. У 1889 годзе ён быў далучаны да брытанскіх каланіяльных уладанняў у Ціхім акіяне. У 1916—1938 гадах Арона знаходзілася ў канцэсіі прыватнай кампаніі, якая стварыла плантацыі какосавай пальмы.

У 1938 годзе брытанскімі ўладамі на атоле было створана паселішча Арарыкі. Яго насельнікамі сталі тунгару з астравоў Гілберта. Да 1951 г. колькасць перасяленцаў дасягнула 560 чал. У выніку засухі 1963 года калонія на атоле апынулася ў цяжкім становішчы і была эвакуявана.

У 1979 годзе Арона трапіла пад юрысдыкцыю Кірыбаці.

Спасылкі
--------

* ki.geoview.info
* HULL ISLAND Архівавана 4 сакавіка 2016.
* Harry E. Maude. THE COLONIZATION OF THE PHOENIX ISLANDS Архівавана 24 кастрычніка 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 315167240 |
**Акадэмія ваенна-паветраных сіл ЗША** (англ.: United States Air Force Academy) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў акрузе Эль-Паса ў штаце Каларада у ваколіцах горада Каларада-Спрынгс, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Выпускнікі чатырохгадовай праграмы акадэміі атрымліваюць ступень бакалаўра і прызначаюцца ў якасці лейтэнантаў у ВПС ЗША або ў Касмічныя сілы. Прыём у акадэмію з'яўляецца конкурсным з тэрытарыяльнымі квотамі — месцы размяркоўваюцца паміж акругамі па выбарах у Кангрэс. Падчас знаходжання ў акадэміі курсанты атрымліваюць грант за навучанне, пражыванне і харчаванне, а таксама штомесячную стыпендыю, якую аплачваюць ВПС. 

Выпускнікі абавязваюцца адслужыць некалькі гадоў у якасці афіцэра ў ваенна-паветраных або касмічных сілах. Абавязацельства звычайна складаецца з пяці гадоў актыўнай службы і трох гадоў у рэзерве. Асобы, якія не скончылі навучанне, будуць выконваць свае абавязацельствы ў радавой службе або цалкам плаціць за навучанне. Каля 20% курсантаў у выніку не сканчаюць поўны курс акадэміі. 

Каб мець права паступіць у акадэмію, кандыдат павінен: быць грамадзянінам ЗША, быць халастым, без непаўналетніх утрыманцаў, мець добрыя маральныя якасці, мець не меньш за 17, але не больш за 23 гады, адпавядаць высокім лідэрскім, акадэмічным, фізічным і медыцынскім стандартам.

Акадэмія таксама з'яўляецца адной з буйнейшых турыстычных славутасцяў Каларада, прыцягваючы каля мільёна наведвальнікаў штогод.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Каларада

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Сапраўдна-Праваслаўная царква на Украіне** — некананічная праваслаўная юрысдыкцыя, якая была створана ў 2002 годзе архіерэямі, пастаўленыя для Украіны Апостальскай Праваслаўнай Царквой. Яны правялі свой сабор і аддзяліліся ад Маскоўскай іерархіі, зрынулі старога Кіеўскага мітрапаліта і абралі свайго. Затым адбыліся пасвячэнні шэрагу епіскапаў, якія акармляюць усяго па некалькі (а то і па 1) прыходаў.

Першапачаткова называлася «Украінская Сапраўдна-Праваслаўная Царква», але ўжо ў снежні таго жа года зрынуўшы мітрапаліта, царква змяніла назву на «Украінская Аўтакефальная праваслаўная царква — Апостальская». Дзесьці ў 2006 годзе да назову царквы добавлилось слова «Катакомбная» (стала УАПЦ — Апостальская-Катакомбная). 26-27 студзеня 2008 года епіскапат УАПЦАК быў прыняты ў Сапраўдна-Праваслаўную царкву Рафаіла і па сутнасці УАПЦАК улілася ў СПЦ(Р). Практычна адразу назва царквы была зменена на «Сапраўдна-праваслаўная царква на Украіне». Прадстаяцель — Андрэй (Трэгуб) з тытулам «мітрапаліт Кіеўскі і Галіцкі». Акрамя яго на 2008 год налічвалася 7 епіскапаў.

Зрынуты мітрапаліт Антоній (Уласаў) звяржэнне не прызнаў і абвясціў сабе прадстаяцелем і адзіным іерархам Украінскай сапраўдна-праваслаўнай царквы (УСПЦ). У лютым 2005 года Антоній узвёў у епіскапскую годнасць Феадосія (Леміша) (вядомага сваімі гомасексуальнымі схільнасцямі), які пасля смерці Антонія ў 2006 годзе аб'явіў сабе новым прадстаяцелем. Паствы практычна не мае.

Спасылкі
--------

* Сайт Кіеўска-Галіцкай епархіі СПЦУ

| ⛭Праваслаўныя цэрквы |
| --- |
| Аўтакефальныя | 
* Албанская
* Александрыйская
* Амерыканская
* Антыяхійская
* Балгарская
* Грузінская
* Іерусалімская
* Кіпрская
* Канстанцінопальская
* Македонская
* Польская
* Румынская
* Руская
* Сербская
* Украінская
* Чэшскіх зямель і Славакіі
* Эладская

 | Праваслаўны крыж |
| Аўтаномныя | 
* Сінайская
* Кітайская
* Фінляндская
* Эстонская
* Японская
* Крыцкая (*паўаўтаномная*)

 |
| Самакіравальныяў складзе РПЦ | 
* Латвійская
* Малдаўская
* РПЦЗ
* Украінская
* Эстонская

 |
| Самакіравальныяў складзе КП | 
Украінская ПЦ ў Канадзе
Украінская ПЦ ў ЗША
Іншыя
Бесарабская
Ахрыдская
 |
| Некананічныяюрысдыкцыі | 
* Апостальская ПЦ
* Беларуская АПЦ
* Катакомбнікі
* Латвійская аўтаномная
* Расійская ПАЦ
* Расійская Праваслаўная Царква
* Расійская Сапраўдна-Праваслаўная Царква
* Руская Праваслаўная Царква ў выгнанні
* Сапраўдна-Праваслаўная Царква ва Украіне
* Стараверы
* Старастыльнікі
	+ Балгарскія
	+ Грэцкія
	+ Румынскія
* Турэцкая ПЦ
* Украінская АПЦ (абноўленая)
* Украінская АПЦ (кананічная)
* Чарнагорская ПЦ
* Абхазская ПЦ

 |
**Дэнверскі метрапалітарны дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Metropolitan State University of Denver) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Дэнвер у штаце Каларада, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт размешчаны ў кампусе разам з Каларадскім універсітэтам у Дэнверы і Дэнверскім грамадскім каледжам, у самым цэнтры Дэнвера. Па сваёй першапачатковай задуме гэтая ВНУ павінна была быць даступнай для ўсіх, таму ў яе адна з самых нізкіх плат за навучанне сярод чатырохгадовых каледжаў і універсітэтаў у штаце.

Структура
---------

* Каледж бізнесу
* Каледж здароўя і прыкладных навук
* Каледж літаратур, мастацтваў і навук
* Школа адукацыі
* Школа гасціннасці

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Каларада

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы