**Балеа́рскія астравы** (ісп.: Islas Baleares, ісп.: Illes Balears) — архіпелаг на захадзе Міжземнага мора. Уваходзіць у склад Іспаніі і мае статус аўтаномнай супольнасці. Агульная плошча — 4 992 км². Насельніцтва (2018 г.) — 1 128 908 чалавек.

Сталіца і найбуйнейшы горад — Пальма-дэ-Малёрка.

Геаграфія
---------

Балеарскі архіпелаг месціцца на захадзе Міжземнага мора. Выцягнуты з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад на 290 км. Бліжэйшы да мацерыка востраў Івіса знаходзіцца за 86 км ад Пірэнейскага паўвострава. Складаецца з 2 груп астравоў: Гімнесійскай і Пітыускай. Першая ўключае буйныя астравы Мальёрка (ісп.: Mallorca, літаральна «бо́льшы») і Менорка (ісп.: Menorca, літаральна «меншы»). У склад другой уваходзяць астравы Івіса і Фарментэра. Агульная колькасць астравоў і скал — 151. 

Карта Балеарскіх астравоў

 ***Асноўныя Балеарскія астравы*** | **Назва** | **Каардынаты** | **Плошча, км²** |
| *Гімнесіі* |
|
|
| Мальёрка | 39°30′00″ пн. ш. 03°00′00″ у. д.HGЯO | 3640,16
  |
| Кабрэра | 39°08′19″ пн. ш. 02°56′25″ у. д.HGЯO | 15,69
  |
| Менорка | 39°58′00″ пн. ш. 04°05′00″ у. д.HGЯO | 695,7
  |
| *Пітыускія астравы* |
|
|
| Івіса | 38°59′00″ пн. ш. 1°25′00″ у. д.HGЯO | 571,76
  |
| Фарментэра | 38°42′00″ пн. ш. 1°28′00″ у. д.HGЯO | 82,49
  |

Мальёрка, Кабрэра і Пітыускія астравы з’яўляюцца вяршынямі падводнага падняцця, якое ў сваю чаргу па паходжанню звязана з горнай сістэмай Кардыльера-Бетыка на поўдні Пірэнейскага паўвострава. Яны сфарміраваны пераважна ў Мезазойскую эру. Для Меноркі характэрны палеазойскія адкладанні. Вядомыя карысныя выкапні: медзь, срэбра, галіт, вапняк.

Найбуйнейшы востраў Мальёрка знакаміты разнастайнымі пейзажамі. Паўночны захад пакрыты гарамі. Самая высокая Пуч-Маёр дасягае 1436 м. Астатняя частка вострава ўяўляе даліну з невялікімі ўзвышшамі. На астатніх астравах высокіх гор няма, аднак паверхня надзвычай камяністая. З-за друзлых глеб і спякотнага лета часцяком адчуваецца недахоп пітной вады. Нават у наш час на Балеарскіх астравах няма стандартызаванага водазабеспячэння. Мясцовая вада ўтрымоўвае вялікую колькасць кальцыя і соляў. Архіпелаг знакаміты пляжамі, якія прыцягваюць вялікую колькасць турыстаў.

Для Балеарскіх астравоў характэрны міжземнаморскі клімат. У Пальма-дэ-Мальёрка ў лютым сярэдняя дзённая тэмпература трымаецца на ўзроўні +11,9 °C, у жніўні — +26,2 °C. Сярэнегадавая колькасць ападкаў — 449 мм.

Прырода
-------

Флора Балеарскіх астравоў утрымоўвае 1500 відаў. 150 з іх — эндэмікі, у тым ліку 32 віды папарацяў і 31 від архідэй. Распаўсюджаныя расліны: хвоі, дуб, ражковае дрэва, сунічнае дрэва, пальмета, дзікая спаржа, наперстаўка, фіялкі і г. д. Дзікія расліны лепей захоўваюцца ў горных раёнах, а таксама на дробных астравах.

Наземная фаўна бяднейшая за кантынентальную, аднак і тут вылучаюцца 300 відаў эндэмікаў — 2 віды яшчарак, амфібіі, шматлікія насякомыя і слімакі. Сысуны прадстаўлены дзікамі і вожыкамі. Вельмі разнастайны птушыны свет. Балеарскія астравы насяляюць буравеснікі, фламінга, чорны свіргуль, скапа і інш. Прыбярэжныя балоты і саланчакі сезонна вабяць пералётных птушак.

Навакольныя воды славяцца чысцінёю. Лічыцца, што прычынай таму з’яўляецца водарасць *Posidonia oceanica*, якая стварае шырокія падводныя лугі, ачышчае ваду і з’яўляецца кормам для марскіх чарапах і рыб. Каля астравоў сустракаюцца акулы, баракуды, вугры, сальпы. Берагі наведваюць цюлені-манахі.

* Лес на востраве МальёркаЛес на востраве Мальёрка
* Стары дуб — прыродны помнік МальёркіСтары дуб — прыродны помнік Мальёркі
* Баклан з вострава ІвісаБаклан з вострава Івіса
* Страказа з вострава МеноркаСтраказа з вострава Менорка

Кіраванне
---------

Балеарскія астравы з’яўляюцца аўтаномным рэгіёнам Іспаніі. Аўтаномія вызначаецца статутамі аб аўтаноміі 1983 г. і 2007 г. Статут аб аўтаноміі 2007 г. вызначае балеарцаў як адну з нацый Іспаніі.

На мясцовым узроўні дзейнічаюць астраўныя рады Мальёркі, Меноркі, Івісы і Фарментэры, якія адначасова з’яўляюцца заканадаўчымі і выканаўчымі органамі ўлады.

На рэгіянальным узроўні заканадаўчая ўлада належыць парламенту Балеарскіх астравоў (ісп.: Parlamento de las Islas Baleares, катал.: Parlament de les Illes Balears), куды выбіраюцца 33 дэпутаты ад Мальёркі, 13 дэпутатаў ад Меноркі, 12 дэпутатаў ад Івісы, 1 дэпутат ад Фарментэры. Парламент прымае рэгіянальныя законы, прызначае ўрад і зацвярджае бюджэт Балеарскіх астравоў, звяртаецца ў Канстытуцыйны суд (Трыбунал) Іспаніі, выбірае прэзідэнта аўтаномнай супольнасці.

Выбраны парламентам Балеарскіх астравоў і прызначаны каралём Іспаніі прэзідэнт аўтаномнай супольнасці фарміруе рэгіянальны орган выканаўчай улады — урад Балеарскіх астравоў (ісп.: Gobierno de las Islas Baleares, катал.: Govern de les Illes Balears). Члены ўрада не павінны ўваходзіць у склад парламента Балеарскіх астравоў. Яны адказваюць за выдаткі бюджэту, развіццё эканомікі, навукі і інавацый, сацыяльны лад.

Сталіца аўтаноміі — горад Пальма-дэ-Мальёрка.

Эканоміка
---------

Збор ураджаю
Балеарскія астравы — адзін з найбольш важных турыстычных рэгіёнаў ЕС. Так, у 2016 г. яго наведалі 15 мільёнаў іншаземных турыстаў. Астравы прыцягальны дзякуючы сухому міжземнаморскаму клімату, пляжам, прыродным і гістарычным аб'ектам. Большасць турыстаў прыязджае з мая да кастрычніка.

Прамысловасць і транспарт шчыльна звязаны з развіццём турызму. На Балеарскіх астравах працуюць 3 міжнародныя аэрапорты і 7 портаў, што абслугоўваюць рэгулярныя марскія лініі.

Сельская гаспадарка арыентавана на вытворчасць засухаўстойлівых культур — садавіны, гародніны, збожжавых, цытрусавых, маслін, міндаля, ражковага дрэва. На востраве Менорка развіта жывёлагадоўля. З канца XX ст. робяцца захады для павелічэння значнасці арганічнай сельскай гаспадаркі.

Хаця рыбалоўства доўгі час лічылася важным традыцыйным заняткам, у наш час яно адыгрывае пэўную эканамічную ролю толькі на востраве Мальёрка. У 2015 — 2016 г. было зарэгістравана 35 рыбалоўных суднаў ад 5 м да 12 м у даўжыню. Яны выходзілі на здабычу пераважна ўзімку і ўвосень. У большасці выпадкаў рыбаловы кааперуюцца для куплі судна і яго абслугоўвання.

Узровень эканамічнага развіцця і жыцця на Балеарскіх астравах адзін з найвышэйшых у Іспаніі. У 2017 г. гадавы валавы ўнутраны прадукт на душу насельніцтва дасягаў 28 957 міжнародных долараў. Разам з гэтым, назіраліся спад эканамічнага росту і дэфіцыт бюджэту.

Вядомыя асобы
-------------

* Росі дэ Пальма

Зноскі
------

1. ↑  Facts of interest **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 24 кастрычніка 2021. Праверана 28 красавіка 2019.
2. ↑  Robert Bourrouilh, The Balearic Islands in the Alpine Orogeny
3. ↑  Flora and fauna of the Balearic Islands - Via Gallica
4. 1 2  Flora and fauna of the Balearic Islands
5. ↑  Types of species you will spot diving in the Balearic Islands
6. ↑  Estatut d’Autonomia de les Illes Balears **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 30 мая 2014. Праверана 6 мая 2019.
7. ↑  BALEARIC ISLANDS REGIONAL CONTEXT SURVEY
8. ↑  The Balearic Island countryside
9. ↑  Balearic Islands boat seine fisheries: the transparent goby fishery an example of co-management
10. ↑  Balearic Islands

Спасылкі
--------

* Урад Архівавана 6 лістапада 2011.
* Гісторыя
* Турызм
* Даведнік для вандроўніка Архівавана 25 ліпеня 2008.
* Энцыклапедыя

| ⛭Адміністрацыйны падзел Іспаніі |
| --- |
| Аўтаномныя супольнасці | 
* Андалусія
* Арагон
* Астурыя
* Балеарскія астравы
* Валенсія
* Галісія
* Канарскія астравы
* Кантабрыя
* Кастылія — Ла-Манча
* Кастылія і Леон
* Каталонія
* Мадрыд
* Мурсія
* Навара
* Рыёха
* Краіна Баскаў
* Эстрэмадура

 |  |
| Аўтаномныя гарады | 
* Сеута
* Мелілья

 |
| Суверэнныя тэрыторыі | 
* Чафарынас
* Пеньён-дэ-Алусемас
* Пеньён-дэ-Велес-дэ-ла-Гамера

 |

|  Правінцыі Рымскай імперыі ў 120 годзе |
| --- |
| 
Азія · 
Аквітанія · 
Асірыя · 
Афрыка · 
Ахея · 
Балеары · 
Белгіка · 
Бетыка · 
Брытанія · 
Верхняя Германія · 
Віфінія · 
Галатыя · 
Дакія · 
Далмацыя · 
Егіпет · 
Італія · 
Іўдзея · 
Камяністая Аравія · 
Кападокія · 
Кілікія · 
Кіпр · 
Камагена · 
Корсіка і Сардзінія · 
Коцкія Альпы · 
Крыт і Кірэнаіка · 
Лікаонія · 
Лікія · 
Лугдунская Галія · 
Лузітанія · 
Маўрэтанія · 
Македонія · 
Малая Арменія · 
Мёзія · 
Нарбонская Галія · 
Ніжняя Германія · 
Норык · 
Нумідыя · 
Асраена · 
Памфілія · 
Панонія · 
Пенінскія Альпы · 
Прыморскія Альпы · 
Пісідыя · 
Понт · 
Рэцыя · 
Сірыя · 
Сіцылія · 
Месапатамія · 
Цопк (Сафена) · 
Тараконская Іспанія · 
Фракія · 
Эпір
 |



| ⛭ Геастратэгічныя пункты сусветнага акіяна |
| --- |
| Марскіяпралівы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Еўропа | 
* Гібралтарскі
* Дацкія пралівы
* Ірбенскі
* Карскія Вароты
* Керчанскі
* Ла-Манш: Па-дэ-Кале
* Месінскі
* Норт-Мінч
* Отранта
* Святога Георга
* Паўночны
* Чарнаморскія пралівы: Басфор
* Дарданэлы
* Фарэра-Ісландская мяжа

 |
| Амерыка | 
* Берынгаў
* Дрэйка
* Залатыя Вароты
* Магеланаў
* Фларыдскі
* Юкатанскі

 |
| Азія | 
* Баб-эль-Мандэбскі
* Карэйскі
* Лаперуза
* Лусонскі
* Малакскі
* Армузскі
* Сінгапурскі
* Тайванскі

 |
| Астатнія | 
* Мазамбікскі
* Торэсаў

 |

 |  |
| Каналы | 
* Балтыйскі
* Гёта-канал
* Кільскі
* Карынфскі
* Нордзэ-канал
* Панамскі
* Суэцкі
* *Праекты: Нікарагуанскі*
* Тайскі

 |
| Мысы | 
* Горн
* Дзяжнёва
* Добрай Надзеі
* Зялёны
* Іголкавы
* Каньякумары
* Спартэль

 |
| Астравы іархіпелагі | 

|  |  |
| --- | --- |
| Еўропа | 
* Азорскія
* Аландскія
* Балеарскія
* Борнхальм
* Гельгаланд
* Готланд
* Ісландыя
* Кіпр
* Корсіка
* Крыт
* Мадэйра
* Мальта
* Маанзунд
* Мэн
* Нармандскія
* Родас
* Сардзінія
* Сазані
* Сіцылія
* Фарэрскія
* Шпіцберген

 |
| Амерыка | 
* Антыльскія
* Ванкувер
* Гаіці
* Куба
* Ньюфаўндленд
* Пуэрта-Рыка
* Трынідад
* Фалклендскія
* Ямайка

 |
| Азія | 
* Лабуан
* Рукю
* Сахалін
* Сінгапур
* Сакотра
* Суматра
* Тайвань
* Тымор
* Філіпіны
* Хайнань
* Шры-Ланка
* Курыльскія
* Ява

 |
| Афрыка | 
* Біёка
* Дыега-Гарсія
* Узнясення
* Маўрыкій
* Маёта
* Рэюньён
* Сан-Тамэ
* Святой Алены

 |
| Акіянія | 
* Гаваі
* Гуам
* Новая Гвінея
* Самоа
* Саламонавы
* Таіці
* Фіджы

 |

 |
| 
* Геапалітыка
* Ваенная блакада
* Каланіялізм
* Марское права
* Адкрытае мора
* Суднаходства

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Pauly-Wissowa · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNC: a11458409 · BNE: XX4575358 · BNF: 11933372w · GND: 4069098-2 · LCCN: n82047244 · NKC: ge134043 · SUDOC: 027250199 · VIAF: 130205220 |

 |