У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сянкевіч.

**Аляксандр Антонавіч Сянкевіч** (20 студзеня (1 лютага) 1884, Мікалаеўшчына — 29 чэрвеня 1938) — беларускі савецкі грамадскі і палітычны дзеяч, навуковец, публіцыст.

Біяграфічны нарыс
-----------------

З сям’і селяніна. Скончыў Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю (1902).

Настаўнічаў у сельскіх школах. Удзельнік аграрнага рэвалюцыйнага руху ў 1905—1906 гг. на Беларусі. Адзін з арганізатараў нелегальнага настаўніцкага з’езда 9 ліпеня 1906 года ў Мікалаеўшчыне, на якім зрабіў даклад пра палітычнае становішча ў краіне, ролю настаўнікаў у грамадскім развіцці. З’езд быў разагнаны паліцыяй, за ўдзел у ім звольнілі 13 настаўнікаў, сярод іх Сянкевіча, а таксама К. Міцкевіча (Якуба Коласа), І. Фёдарава (Янку Маўра) і інш.

У канцы 1906 года Аляксандр Сянкевіч эмігрыраваў у ЗША. Працаваў на металургічных, дрэваапрацоўчых і швейных прадпрыемствах. Уключыўся ў рэвалюцыйную дзейнасць рускіх, беларускіх, польскіх рабочых-эмігрантаў. З 1908 года член рускага аддзела амерыканскай сацыялістычнай партыі. Перайшоў (1913) у арганізацыю «Індустрыяльныя рабочыя свету» (ІРС). Актыўна супрацоўнічаў у рускай рэвалюцыйнай прэсе.

Скончыў медыцынскі факультэт Балтымарскага ўніверсітэта (1913), займаўся медыцынскай практыкай. Жанаты з Ганнай Георгіеўнай Трызнай (1914).

Вярнуўся з эміграцыі на Далёкі Усход (лета 1917), член Прыморскай земскай управы. Арганізаваў мед. службу савецкіх узброеных сіл на Далёкім Усходзе. Член выканкома і кіраўнік аховы здароўя савецкага Прымор’я (чэрвень 1919), начальнік медыцынскай службы Далёкаўсходняга савецкага партызанскага палка (канец 1919). Пэўны час узначальваў ваенна-рэвалюцыйную следчую камісію. Пазней займаў шэраг савецкіх і прафсаюзных пасадаў.

Аўтар шэрагу артыкулаў і брашуры па нацыянальным пытанні (1920-я), публіцыст.

З 1921 года наркам аховы здароўя БССР. З 1923 года на партыйнай рабоце ў Мінску, Барысаве і Віцебску. У 1924—1926 гадах загадчык беларускага сектара Камуністычнага ўніверсітэта нацыянальных меншасцей Захаду ў Маскве. 3 1926 года дацэнт БДУ, з 1928 года — рэктар Камуністычнага ўніверсітэта Беларусі імя Леніна, адначасова загадчык аддзелаў друку, культуры і прапаганды ЦК КП(б) Беларусі. У 1931—1932 гг. працаваў у Інстытуце літаратуры і мастацтва Беларускай АН. З 1932 года дырэктар Інстытута гігіены і санітарыі Наркамата аховы здароўя РСФСР, з 1933 года загадчык сектара Міжнароднай ленінскай школы, з 1935 года — ва Усесаюзным радыёкамітэце.

Член ЦК КП(б)Б у 1927—1932 гг. кандыдат у члены Бюро з 1928 года, член Бюро ЦК КП(б)Б у 1930—1931 гг. Кандыдат у члены ў 1922—1924 гг. член ЦВК БССР у 1921—1922, 1927—1931 гг.

Пасля 1930 года ў палітычнай няласцы, высланы з Беларусі. Арыштаваны 10 студзеня 1938 года, у чэрвені Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР прыгавораны да вышэйшай меры пакарання. Расстраляны. Рэабілітаваны 6 кастрычніка 1956 года.

Вобраз у мастацтве
------------------

Аляксандр Сянкевіч быў неаднаразова выведзены ў літаратурных творах: Я. Коласам, як Алесь Садовіч у трылогіі «На ростанях» і як правобраз Бас-Грэнкі ў п’есе «Забастоўшчыкі», А. Фадзеевым, як доктар Сташынскі ў рамане «Разгром».

Ушанаванне памяці
-----------------

Імем Аляксандра Сянкевіча названа вуліца ў Мікалаеўшчыне.

Бібліяграфія
------------

* Успаміны з рэвалюцыі 1905—1906 гг. // Полымя. 1923. № З;
* Аграрны рух на Меншчыне ў 1905—1906 гг. // Наш край. 1925. № 1;
* Класавая барацьба ў беларускай літаратуры // Бальшавік Беларусі. 1930. № 8/9;
* За ленінскую лінію ў нацыянальнай палітыцы. Мн. 1931;
* Вандраванне Васіля. Мн. 1932.

Зноскі
------

1. ↑  Вучыўся там разам з К. М. Міцкевічам — Якубам Коласам. Меў у семінарыі мянушку «Бас».

Літаратура
----------

* *Камароўскі А.* Хроніка аднаго жыцця // Полымя. 1973. № 4
* *Кісялёў У. І* Прататып у класічных творах // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. — № 4. — Мн.: Полымя, 1987. — ISSN 0131-2669. — С. 12—13.
* *Саламевіч І. У.* Сянке́віч Аляксандр Антонавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 350. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Янка Саламевіч.* Сянке́віч Аляксандр Антонавіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 478. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
* Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя ў 5 т. / Рэд. кал.: І. П. Шамякін і інш. — Мн.: «Беларуская Савецкая Энцыклапедыя» імя Петруся Броўкі, 1981. — Т. 5: Біяграфічны даведнік. — С. 588. — 720 с. — 15 000 экз.

Спасылкі
--------

* Скрыжалі лёсу Алеся Сянкевіча — beldumka.belta.by
* 140 лет со дня рождения Александра Антоновича Сенкевича (руск.) // Рэспубліканская навуковая медыцынская бібліятэка

| ⛭Кіраўнікі аховы здароўя Беларусі |
| --- |
| Наркамы аховы здароўя БССР | 
* Ілья Пузыроў (1919, 1919—1920)
* Сямён Камінскі (1920)
* Сцяпан Балкавец (1920—1921)
* Аляксандр Сянкевіч (1921—1922)
* Мар’ян Стакоўскі (1922—1924)
* Міхаіл Барсукоў (1924—1930)
* Саламон Цынцыпер (1930—1933)
* Рыгор Шпектараў (1933)
* Іван Сурта (1933—1936)
* Павел Бурачэўскі (1936—1937)
* Кузьма Кісялёў (1937—1938)
* Іван Новікаў (1938—1940)
* Міхаіл Кавалёнак (1940—1946)

 |
| Міністры аховы здароўя БССР | 
* Міхаіл Кавалёнак (1946—1948)
* Іван Інсараў (1948—1966)
* Мікалай Саўчанка (1966—1987)
* Уладзімір Улашчык (1987—1990)
* Васіль Казакоў (1990—1991)

 |
| Міністры аховы здароўя РБ | 
* Васіль Казакоў (1991—1994)
* Інэса Драбышэўская (1994—1997)
* Ігар Зелянкевіч (1997—2001)
* Уладзіслаў Астапенка (2001—2002)
* Людміла Пастаялка (2002—2005)
* Віктар Рудэнка (2005—2006, в. а.)
* Васіль Жарко (2006—2016)
* Валерый Малашка (2017—2019)
* Уладзімір Каранік (2019—2020)
* Дзмітрый Піневіч (2020—2024)
* Аляксандр Хаджаеў (з 2024)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar134908 · БАП: 129633 |