recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ЗАТ «8 КАНАЛ»** — беларускі тэлеканал.

Як СМІ, зарэгістраваны 19 жніўня 1996 года, прыступіў да вяшчання сваіх праграм 3 кастрычніка 1996 у 18:00. Хоць, па неафіцыйных дадзеных, ён вяшчаў яшчэ з пачатку 1990-х гадоў, паказваючы галівудскія баевікі ў дрэннай якасці, і з таго часу па цяперашні пазіцыянуецца як інфармацыйна-забаўляльны. Першапачаткова сігнал канала магчыма было прыняць толькі на самаробную антэну. У цяперашні час «8 канал» ажыццяўляе вяшчанне з 7:00 да 1:00 у буднія дні і з 7:01 да 0:00 — у выходныя. Кампанія ЗАТ «8 канал» займаецца вытворчасцю дакументальных фільмаў, тэлевізійных праграм, рэпартажаў, выпускаў навін і спансаваннем спартыўных мерапрыемстваў. Аснову тэлепраграм складаюць перадачы ўласнай вытворчасці, фільмы, дакументальныя цыклы, мастацкія серыялы для дзяцей і дарослых.

Транслюецца ў базавых аналагавых і лічбавых пакетах усіх асноўных кабельных аператараў па Рэспубліцы Беларусь, у аператараў IPTV і аператараў эфірнай лічбавай трансляцыі DVB-T2.

Тэлеперадачы канала выходзяць на рускай і беларускай мовах.

1 студзеня 2001 года на 8-метровым канале у Мінску было пачата вяшчанне тэлеканала СТБ. У гэтым жа годзе «8 канал» пабудаваў уласны тэлевяшчальны цэнтр: перадатчык, перадавальная антэна і мачта знаходзяцца ва ўласнасці кампаніі, і ў канцы снежня 2001 года канал аднавіў сваю працу на 11-мятровым канале ў сталіцы Беларусі.

21 студзеня 2019 года тэлеканал перайшоў на фармат вяшчання HD.

Цікавы факт
-----------

* За нявыплату вяшчання тэлеканал быў выключаны з першага мультыплекса, а асноўнае месца было аддадзена тэлеканалу які толькі стварыўся — Беларусь 3. У цяперашні час тэлеканал уваходзіць у другі камерцыйны мультыплекс. Да лістапада 2015 года вяшчаў у адкрытым доступе.

Аналагавае вяшчанне
-------------------

03.10.1996 — 15.05.2015

* Віцебск 24 канал
* Мінск 8 і 11 каналы

Зноскі
------

1. ↑  Страчаны шанец імпічмэнту
2. ↑  8 канал (Беларусь) начал вещание в HD-формате (руск.).  TVnews.by | Новости ТВ, IT и коммуникаций. Праверана 29 студзеня 2019.
3. ↑  8 Канал. Охват вещания. **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  8channel.tv. Архівавана з першакрыніцы 17 лістапада 2015. Праверана 15 лістапада 2015.

Спасылкі
--------

* Тэлебачанне: у ЗАТ «8 канал» забралі частату — Белорусская деловая газета
* 8-ы канал гатовы аднавіцца — Вечерний Минск  (англ.) (бел.


| ⛭Беларускія тэлеканалы |
| --- |
| Лічбавы пакет | 
* Беларусь 1
* Беларусь 2
* Беларусь 3
* АНТ
* СТБ
* НТБ-Беларусь
* РТР-Беларусь
* Мір
* Беларусь 5

 |
| Астатнія каналы | 
* Беларусь 4
* Беларусь 24
* Восьмы канал
* ВТБ
* БелМуз-ТБ

 |
Атынкаваная сцяна ў Таліне
**Тынкоўка**, або **тынк** — аддзелачны зацвярдзелы слой, утвораны будаўнічым растворам на паверхні канструкцыйных элементаў, частак будынкаў і збудаванняў. Тынкавальныя растворы звязваюцца вапнай, цэментам, гіпсам, глінай, магнезітам.

У сучасным будаўніцтве выкарыстоўваюць тынкоўкі:

* звычайную (для выраўноўвання паверхні агараджальных канструкцый),
* спецыяльную (водатрывалую і воданепранікальную, акустычную, рэнтгенанепранікальную, цеплаізаляцыйную, вогнезасцерагальную і інш.),
* дэкаратыўную (для павышэння эстэтычнай выразнасці будынкаў і збудаванняў у растворы дадаюць каляровыя і крышталічныя запаўняльнікі, мармуровы пясок, слюду, рознакаляровую шкляную крошку і каляровыя пігменты). Мастацкі эфект дэкаратыўнай тынкоўкі дасягаецца таксама рэльефнай апрацоўкай слоя каменячосным інструментам для імітацыі фактуры натуральнага каменю.

Беларусь
--------

На Беларусі прататып тынкоўкі вядомы з жалезнага веку, калі сцены жытлаў абмазвалі глінай. У 12 ст. для аддзелкі фасадаў Дабравешчанскай царквы ў Віцебску выкарыстоўвалася спецыяльная дэкаратыўная абмазка-тынкоўка.

У канцы 15 — першай палове 16 ст. тынкоўка ўжывалася для аддзелкі асобных элементаў фасада (нішы, часткі шчытоў, франтонаў). У другой палове 16-17 стст. тынкавалі цалкам фасады будынка, а таксама ўнутраных сцены. Акрамя звычайнай роўнай і гладкай тынкоўкі ўжываўся і спосаб дэкаратыўнага аздаблення сцен будынкаў, заснаваны на выдрапванні верхняга слоя тынкоўкі да ніжніх кантрастных па колеры слаёў — сграфіта. Сродкам тынкоўкі на фасадах будынкаў імітавалася рустоўка, фактурнай тынкоўкай вылучаліся філёнгі. Тынкоўка часта пакрывалася зверху вапнай з мінеральнымі і некаторымі арганічнымі пігментамі (чырвоная і жоўтая вохра, свінцовы сурык, драўняны вугаль і інш.).

У сучаснай архітэктуры дэкаратыўная тынкоўка пашырана ў аздабленні фасадаў і інтэр'ераў жылых і грамадскіх будынкаў.

Літаратура
----------

* Слоўнік дойліда. Архітэктура Беларусі. — Мн.: БелЭн, 1993. — 75 с.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тынкоўка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Настольны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11946260j · GND: 4136674-8 · LCCN: sh85103103 · NDL: 01145616 · NKC: ph115589 · SUDOC: 027416577 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Блізнюк.
**Восіп Блізнюк** (12 снежня 1930 — 1 жніўня 1994) — сябра мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падполля, належаў да смаргонскай групы арганізацыі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 12 снежня 1930 г. у шматдзетнай сялянскай сям'і ў в. Шаматова Ашмянскага павету Віленскага ваяводства ў Польскай Рэспубліцы (цяпер Смаргонскі раён, Гродзенская вобласць). 

Вучыўся ў Смаргонскай школе, дзе далучыўся да мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падпольнага вучнёўскага руху. Моладзевая арганізацыя, кіраўніком якой быў Расціслаў Лапіцкі, у асноўным займалася распаўсюджваннем антысавецкіх улётак, але планавала перайсці і да больш актыўных дзеянняў. Вядома, што Восіп Блізнюк дапамог арганізацыі знайсці бікфордавы шнуры, бо Расціслаў Лапіцкі планаваў узарваць мясцовую прапагандысцкую друкарню. 

У лютым 1950 г. арыштаваны за ўдзел у падземнай антыкамуністычнай арганізацыі. Улетку таго ж году засуджаны на 25 гадоў зняволення ў канцлагерах. 

У 1955 г. вызвалены і вярнуўся ў Беларусь у родную вёску Шаматова.

Памёр 1 жніўня 1994 г. у роднай вёсцы, дзе і быў пахаваны.

Зноскі
------

1. ↑   Біяграфія Восіпа Блізнюка

Літаратура
----------

* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. — ISBN 985-6374-07-3.
* Чарняўскі Міхась. Ня бойцеся ахвяраў і пакут. — Вільня, 2006. — ISBN 978-9857-0620-58.
* Чарняўскі М. М. Да гісторыі Мядзельска-Смаргонскага вучнёўскага падполля // Палітычныя рэпрэсіі на Беларусі ў ХХ стагоддзі: Матэрыялы нав.-практ. канферэнцыі (Менск, 27—28 лютага 1998 г.). Мн. 1998.

Спасылкі
--------

* *Леанід Маракоў*. БЛІЗНЮК Восiп **(нявызн.)**. *Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі 1794—1991*.
**Амбразіянская Іліяда** або **Іліяс Пікта** (Мілан, Амбразіянская бібліятэка, Cod. F. 205 Inf.) — ілюмінаваны рукапіс V стагоддзя на пергаменце з тэкстам «Іліяды» Гамера.

Як мяркуюць, ён быў складзены ў Канстанцінопалі ў канцы V або ў пачатку VI стагоддзя нашай эры, а канкрэтна паміж 493 і 508 гадамі. Гэты перыяд часу быў распрацаваны Рануча Бандынэлі і грунтуецца на багацці зялёнага колеру на здымках, які быў колерам фракцыі, якая была ва ўладзе ў той час. З тых часоў рукапіс быў паменшаны да серыі мініяцюр, выразаных з яго. Гэта адзін з найстарэйшых захаваных ілюстраваных рукапісаў. Акрамя таго, гэта адзіны захаваны фрагмент ілюстраванай копіі Гамера са старажытнасці і, разам з Ватыканскім Вергіліем і Раманскім Вергіліем, адзін з трох ілюстраваных рукапісаў класічнай літаратуры, якія захаваліся са старажытнасці.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гульельма Кавала  (англ.) (бел.: Osservazioni di un paleografo per la data e l’origine dell’Iliade Ambrosiana, in: Dialoghi di Archeologia 7, 1973, p. 70-85
* Курт Вайцман, выд. *Age of spirituality: late antique and early Christian art, third to seventh century*, New York. 193, 1979, Метраполітэн-музей, Нью-Ёрк, ISBN 9780870991790; поўныя тэксты даступныя онлайн на сайце Мастацкай бібліятэкі Метраполітэн-музей.
**Тымішаарская дыяцэзія** (лац.: Dioecesis Timisoarensis, венг.: Temesvári Római Katolikus Egyházmegye, рум.: Dieceza Romano-Catolică de Timișoara) — каталіцкая дыяцэзія лацінскага абраду з цэнтрам у горадзе Тымішаара, Румынія. Большасць вернікаў — этнічныя венгры.

Гісторыя
--------

Тэрыторыя дыяцэзіі на захадзе пазначана светла-жоўтым колерам
Тымішаарская дыяцэзія (Тэмешварская па-венгерску) была заснавана 5 чэрвеня 1930 года. Адначасова Бухарэсцкая архідыяцэзія атрымала статус мітраполіі і менавіта ёй была падпарадкавана ўтвораная дыяцэзія. Дыяцэзія была створана з апостальскай адміністратуры Тымішаары, створанай у 1923 годзе.

Сучасны стан
------------

Дыяцэзія ахоплівае тэрыторыю румынскага Баната. З 1996 года дыяцэзію ўзначальвае біскуп Марцін Роас. Кафедральны сабор дыяцэзіі — Сабор Святога Георгія. Паводле даных на 2010 год дыяцэзія налічвала 143 748 вернікаў, 73 прыходу і 87 святароў.

Зноскі
------

1. 1 2  Diocese of Timisoara

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тымішаарская дыяцэзія
* Афіцыйны сайт дыяцэзіі Архівавана 23 верасня 2014.
* Інфармацыя на сайце gcatholic.org
* Інфармацыя на сайце catholic-hierarchy.org
**Амбразіянская рэспубліка**, або **Залатая Амбразіянская рэспубліка** (італ.: Aurea Repubblica Ambrosiana) — сярэдневяковае дзяржаўнае ўтварэнне, якое праіснавала з 14 жніўня 1447 года да 27 лютага 1450 года на частцы тэрыторыі сучасных Ламбардыі і П’емонта.

Рэспубліка з цэнтрам у Мілане ўзнікла на часткі тэрыторыі Міланскага герцагства пасля смерці апошняга прадстаўніка Вісконці. Назву дзяржава атрымала ў гонар заступніка сталіцы Святога Амвросія. Амбразіянская рэспубліка была створана ва ўмовах вайны з Венецыяй мясцовай знаццю і мела спачатку падтрымку сярод насельніцтва, аднак, у 1449 годзе адбылося паўстанне, якое прывяло да перадзелу ўласнасці і паслабіла моц рэспублікі. Напачатку 1450 года Франчэска Сфорцу, зяцю Вісконці, удалося аднавіць Міланскае герцагства. Дынастыя Сфорца праіснавала на чале герцагства да 1535 года.

Зноскі
------

1. ↑  ВСЭ. Міланскае герцагства(недаступная спасылка)
2. ↑  ВСЭ. Амбразіянская рэспубліка(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Амбразіянская рэспубліка
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кінт.
 **Тыніс Кінт** (эст.: Tõnis Kint; 1896, в. Паасіяхэ, Ліфляндская губерня, Расійская імперыя (цяпер воласць Суўрэ-Яані, павет Вільяндзімаа, Эстонія) — 1991) — эстонскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, прэм’ер-міністр урада Эстоніі ў выгнанні з паўнамоцтвамі прэзідэнта ў 1960—1962 і 1963—1970 гадах, Прэзідэнт Эстонскай Рэспублікі ў выгнанні (1970—1990).

Біяграфія
---------

Скончыў Вышэйшую школу навук у Тарту. З 1916 года навучаўся на будаўнічым факультэце Рыжскага палітэхнікума, быў эвакуіраваны ў Маскву. У тым жа годзе быў прызваны ў рускую армію, у 1917 годзе скончыў ваеннае вучылішча ў Царыцыне. З 1917 па 1918 год служыў у Маскве і Санкт-Пецярбургу, ваяваў на Украінскім фронце. У 1918 годзе вярнуўся ў Рыгу, паступіў на сельскагаспадарчае аддзяленне Балтыйскага тэхнічнага ўніверсітэта, адкрытага ў Рызе ў нямецкай акупацыйнай адміністрацыяй.

У тым жа годзе ўступіў у сфарміраваны другі полк эстонскай арміі. У 1918—1920 гг. удзельнічаў у вайне за незалежнасць Эстоніі, быў камандзірам атрада кулямётчыкаў, у канцы вайны ў чыне лейтэнанта выконваў абавязкі камандзіра бронецягніка.

Дэмабілізаваўшыся, навучаўся ў Капенгагене. У 1924 годзе скончыў сельскагаспадарчае і ветэрынарнае аддзяленні Капенгагенскага сельгасуніверсітэта. У 1925 годзе здзейсніў паездку па скандынаўскіх краінах. Вярнуўшыся на радзіму, працаваў у сельскай гаспадарцы, браў удзел у палітычнай дзейнасці.

У 1938—1940 гг. быў членам Рыйгікогу, старшынёй Камітэта па сельскай гаспадарцы. Пасля далучэння Прыбалтыкі да СССР пазбег дэпартацыі ў працоўныя лагеры. У час нямецкай акупацыі працаваў у камунальным аддзеле адміністрацыі рынкаў, быў звольнены з прычыны рознагалоссяў з акупацыйнымі ўладамі. Пазней пасяліўся на ферме бацькі ў Паасіяхэ. У верасні 1944 года яму ўдалося бегчы ад Чырвонай Арміі ў Швецыю, дзе ён працаваў у сельскагаспадарчай акадэміі і стаў ганаровым старшынёй Асацыяцыі эстонскіх фермераў і старшынёй Народнай партыі Эстоніі.

У 1953—1963 гады займаў пасаду міністра сельскай гаспадаркі і выконваючага абавязкі міністра абароны ва ўрадзе Эстоніі ў выгнанні, у 1960—1962 і 1963—1970 гг. — Прэм’ер-міністр урада Эстоніі ў выгнанні з паўнамоцтвамі прэзідэнта.

Прэзідэнт Эстонскай Рэспублікі ў выгнанні (1970—1990).

Памёр у паўночнай Швецыі і быў пахаваны ў Стакгольме. 17 жніўня 2013 года быў перапахаваны на Талінскіх лясных могілках.

Спасылкі
--------

* Биография (эст.)
* Tõnis Kint (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1111530041 · ISNI: 0000 0000 2983 0834 · LCCN: n91008093 · VIAF: 73026953 |
**Сцяпа́н Уладзі́міравіч Чачу́ха** (нар. 1962, Старадарожскі раён Мінскай вобласці) — беларускі дзеяч мясцовага кіравання, старшыня Глускага раённага выканаўчага камітэта (з 2018 года).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію па спецыяльнасці *аграномія*, Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці *дзяржаўнае і мясцовае кіраванне*.

Працоўную дзейнасць пачаў у калгасе «Барацьбіт». Працаваў аграномам, старшынёй прафкама, галоўным аграномам, пяць гадоў узначальваў гэтую гаспадарку. У 2000—2007 гадах узначальваў Дражнаўскі сельскі Савет дэпутатаў, пасля быў абраны старшынёй Старадарожскага раённага Савета дэпутатаў. З 2009 па 2016 год працаваў старшынёй Старадарожскага раённага выканаўчага камітэта, потым стаў дырэктарам прадстаўніцтва Белдзяржстраха па Старадарожскім раёне, гэту пасаду ён займаў да назначэння ў Глускі раён.

Спасылкі
--------

* В Глусском и Дрибинском районах — новые главы регионов. Вот что о них известно (руск.)(недаступная спасылка).  TUT.BY (5 сакавіка 2018). Архівавана з першакрыніцы 31 кастрычніка 2020..
**Амброзіус Босхарт Старэйшы** (Амброзій Босхарт, нідэрл.: Ambrosius Bosschaert de Oude; 1573, Антверпен — 1621, Гаага) — фламандскі мастак залатога веку нідэрландскага жывапісу. Вядомы перш за ўсё сваімі кветкавымі нацюрмортамі, выкананымі ў сакавітых колерах.

Сваю кар’еру Босхарт пачаў у Антверпене ў 1588 годзе. З 1593 па 1613 год працаваў у Мідэлбургу, затым ва Утрэхце (з 1616 года) і ў Брэдзе.

Босхарт адносіцца да ліку першых мастакоў, якія зацвердзілі кветкавы нацюрморт у якасці самастойнага жанру нідэрландскага мастацтва. Дакладнасць выявы і гарманічнасць колераў дазваляюць ставіць працы Босхарта ў адзін шэраг з яго сучаснікам Янам Брэйгелем Старэйшым.

На палотнах Басхарта побач з букетамі кветак часта намаляваны матылі або ракавінкі. У многіх выпадках кветкі крануты завяданнем, што ўводзіць у палотны Босхарта алегарычны матыў тленнасці быцця (ванітас).

Мастацкі напрамак Амброзіюса Босхарта працягнулі развіваць яго тры сыны.

Заўвагі
-------

1. ↑  Ambrosius, the elder Bosschaert<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
2. ↑  Ambrosius Bosschaert The Elder — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016. Праверана 27 лютага 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists · ECARTICO |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BPN: 30951731 · GND: 141554428 · ISNI: 0000 0000 8007 7278 · NTA: 345754735 · VIAF: 95705491 · ULAN: 500004087 |

 |
**Хранатоп** (ад стар.-грэч.: χρόνος — час + τόπος — месца; літар. «час-прастора») — адзінства прасторавых і часавых параметраў, накіраваных на выяўленне пэўнага (культурнага, мастацкага) сэнсу. Упершыню тэрмін «Хранатоп» быў уведзены расійскім псіхолагам А. Ухтомскім, пазней выкарыстоўваўся ў літаратуразнаўчых працах М.Бахціна. Хранатоп з'яўляецца антрапалагічным гарызонтам, духоўнай перспектывай, якія не дазваляюць чалавеку адчайвацца ў самых бязвыхадных і катастрафічных абставінах.

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6
* *Чуркин А А.* Тема и мотивы семьи в «Семейной хронике» С. Т. Аксакова // Русская литература. 2009. № 1. — С. 133—145.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779618155 |
**Рабе́р Шарль Сюрку́ф** (фр.: Robert Charles Surcouf; 12 снежня 1773 — 8 ліпеня 1827 гг.) — французскі карсар брэтонскага паходжання, «кароль карсараў» часоў Напалеонаўскіх войнаў, кавалер Ордэна Ганаровага легіёна.

Нарадзіўся ў Сен-Мало ў сям'і гандляра. У 1789 г. у якасці матроса трапіў на судне гандляроў рабамі ў Індыйскі акіян. Згодна апавяданням самога Р. Ш. Сюркуфа, пасля караблекрушэння адыграў галоўную ролю ва ўзнаўленні судна і выратаванні часткі або самога капітана, або яго сваячкі, за што атрымаў ў наступным плаванні пасаду намесніка капітана. У 1794 г. прымаў удзел у вайне з брытанскім флотам каля Маўрыкія.

У 1795 г. быў арыштаваны французскімі каланіяльнымі ўладамі за нелегальны гандаль рабамі і кантрабанду. Замест жорсткага пакарання, атрымаў прапанову заняцца капёрскай справай. Р. Ш. Сюркуфу быў прадстаўлены невялікі карабель «Эмілія» з 30 чалавекамі каманды. Арганізацыя капёрскай справы ажыццяўлялася на прыватныя ўкладанні і патрабавала атрымання прыбытку. 29 студзеня 1796 г. каманда «Эміліі», якая не мела нават гармат, захапіла тры брытанскія караблі, у тым ліку добра ўзброены брыг «Трытон». Гэты выпадак праславіў імя Р. Ш. Сюркуфа.

У 1803—1807 гг. перарваў кар'еру пірата, але вярнуўся да яе па запыту Напалеона. У 1807 — 1809 гг. узначальваў пірацкія рэйды на караблі Брытанскай Ост-Індскай кампаніі, атрымаў некалькі бліскучых перамог у баях з брытанскімі ваеннымі караблямі. Пасля вяртання ў Сен-Мало быў узнагароджаны тытулам барона.

У 1812 г. узначаліў капёрскі рэйд на прыватным караблі «Рэнар», але ў першым жа баі яго карабель загінуў разам з караблём праціўніка. У 1813 г. пакінуў кар'еру марака і пірата. Да канца жыцця займаўся зямельнымі і фінансавымі спекуляцыямі.

Зноскі
------

1. ↑  Robert Surcouf // Léonore database — ministère de la Culture. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2886420'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q384602'></a>
2. 1 2  Robert Surcouf // GeneaStar<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98769076'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3100478'></a>
3. ↑  Robert Surcouf // Roglo — 1997. — 8549233 экз.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q83365652'></a>

Спасылкі
--------

* Robert Surcouf Age Of Sail
* Biographie de Robert SURCOUF
* ROBERT SURCOUF SHIPS Архівавана 21 жніўня 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Universalis · Гранат |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11946341j · GND: 118970178 · ISNI: 0000 0000 5034 6043 · LCCN: nr90009756 · NTA: 296623180 · SUDOC: 027417689 · VIAF: 2478845 |

 |
**Храм надпісаў** — архітэктурнае збудаванне, пабудаванае ў класічны перыяд цывілізацыі мая над магілай кіраўніка Баакульскага царства К'ініч Ханааб Пакаля яго сынам і пераемнікам Кан Баламам II, у якасці пахавальнага помніка. Знаходзіцца ў Паленке (умоўная назва руін вялікага маянскага горада на паўночным усходзе мексіканскага штата Ч’япас).

Паходжанне назвы і гісторыя
---------------------------

Назву храму далі надпісы, размешчаныя на яго сценах. Усяго на трох каменных плітках знаходзіцца 617 іерогліфаў. На сённяшні дзень расшыфравана толькі частка з іх.

Планіроўка і экстэр'ер
----------------------

«Храм Надпісаў» уяўляе сабой дзевяціпавярховую піраміду вышынёй у 24 метры. Лесвіца піраміды дзеліцца на 4 платформы, на якіх размешчаныя 5 секцый прыступак: першая секцыя з 9 прыступкамі, другая — 19, трэцяя — 19, чацвёртая — 13 і пятая — 9. Сумарная колькасць ступеней роўная 69. На паверхні восьмай ступені піраміды размешчана пабудова з пяццю ўваходамі, і трыма памяшканнямі. У адным з якіх быў знойдзены, схаваны пад каменнай плітой, тунэль, які вядзе ў грабніцу К'ініч Ханааб Пакаля.

Інтэр'ер
--------

Грабніца Пакаля ўяўляе сабой залу памерам 9 х 4 м са скляпеністай столлю амаль 7 м вышынёй. Сцены ўпрыгожваюць дзевяць гіпсавых статуй. Каменная крышка саркафага ўпрыгожана выявай сцэны ўваскрасення Пакаля і вызвалення яго з падземнага свету.

Галерэя
-------

* Выява з крышкі саркафага К'ініч Ханааб ПакаляВыява з крышкі саркафага К'ініч Ханааб Пакаля
* Пахавальная маска К'ініч Ханааб ПакаляПахавальная маска К'ініч Ханааб Пакаля

Гл. таксама
-----------

* Паленке
* Баакульскае царства
* К'ініч Ханааб Пакаль

Спасылкі
--------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Стэла.
**Раберта Стэла** (італ.: Roberto Stella; 22 ліпеня 1952 — 11 сакавіка 2020, Кома, Італія) — італьянскі лекар, прэзідэнт Медыцынскай асацыяцыі правінцыі Варэсе  (руск.) (бел. (Ламбардыя).

Біяграфія
---------

У 1978 годзе скончыў медыцынскі факультэт Міланскага ўніверсітэта. Спецыялізаваўся на агульнай гематалогіі ў Павіі, займаў пасаду каардынатара Нацыянальнай камісіі па бесперапыннай медыцынскай адукацыі і Нацыянальнага міждысцыплінарнага медыцынскага таварыства першай дапамогі.

Апошнія гады жыцця працаваў урачом агульнай практыкі  (руск.) (бел. ў Буста-Арсіцыа і ўзначальваў Медыцынскую асацыяцыю правінцыі Варэсе  (руск.) (бел.. У лістападзе 2017 года быў зноў пераабраны на гэтую пасаду (чацверты раз запар). Стэла стаў адным з першых італьянскіх лекараў, якія працавалі з пацыентамі, заражанымі каранавірусам Covid-19.

У пачатку сакавіка 2020 года Раберта Стэла быў шпіталізаваны ў бальніцу Святой Ганны ў Кома з дыхальнай недастатковасцю, пасля чаго ў яго пацвердзілі наяўнасць каранавіруса. 6 сакавіка стан лекара стабілізаваўся, аднак на працягу выходных зноў рэзка пагоршылася. Раніцай 11 сакавіка Стэла памёр ад ускладненняў, выкліканых паражэннем COVID-19.

У Раберта Стэлы засталіся жонка і двое дзяцей.

Зноскі
------

1. ↑  Tom Hanks, Rudy Gobert And All The Other Famous Figures To Catch Coronavirus (Updated) — Forbes, 2020. Праверана 13 сакавіка 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25161472'></a>
2. ↑  Elenco dei Medici caduti nel corso dell’epidemia di Covid-19

Спасылкі
--------

* Fallece por coronavirus el presidente de los médicos de Varesa: "Murió como un héroe, como lo fue en la vida" (ісп.).  «Elmundo». Праверана 25 сакавіка 2020.
* Coronavirus, morto il dottor Roberto Stella: "Perdita enorme per la medicina" (італ.).  «Today». Праверана 25 сакавіка 2020.
* È morto il dottor Roberto Stella, presidente dell’Ordine dei Medici (італ.).  «Varese News». Праверана 25 сакавіка 2020.
* Відомий італійський лікар помер від коронавірусу (укр.).  «24 канал». Праверана 25 сакавіка 2020.
Тыпы пластыдТыпы пластыд
**Храмапласты** (афарбаваныя пласты) — жоўтыя, аранжавыя або чырвоныя пластыды вышэйшых раслін.

Афарбоўка хромапластаў абумоўлена наяўнасцю камбінацыі ліпафільных (тлушчараспушчальных) пігментаў — караціноідаў  (руск.) (бел.. Сінія і фіялетавыя (антацыяны) і жоўтыя (антахлор) пігменты вышэйшых раслін вадараспушчальныя і назапашваюцца ў клетачным соку вакуоляў.

Храмапласты могуць развівацца з хларапластаў, якія губляюць хларафіл і крухмал, што прыкметна пры паспяванні пладоў. Развіццё храмапластаў звязана з актывацыяй ферментаў біясінтэзу кароціноідаў. Неактыўныя формы гэтых ферментаў як правіла прысутнічаюць у строме, а актыўныя формы лакалізуюцца ў мембранах пластыд, дзе таксама назапашваюцца ліпафільныя папярэднікі караціноідаў.

Пажаўценне лісця перад лістападам звязана з разбурэннем хларафіла і дэмаскіраваннем ужо сабраных на хларапластах кароціноідаў. Пры гэтым сінтэз караціноідаў *de novo* нязначны. Такім чынам, змена пластыд пры старэнні лісця адрозніваецца ад актыўнага пераходу хларапластаў у храмапласты пры паспяванні пладоў або фарміраванні афарбаваных пялёсткаў. У сувязі з гэтым храмапласты, якія ўтвараюцца пры стрэсе ці старэнні лісця ў выніку разбурэння хларафілу, называюць герантапласты.

Храмапласты могуць дыферэнцаваць непасрэдна з прапластыд. Храмапласты могуць рэдыферэнцыравацца ў хларапласты, што часта назіраецца пры асвятленні базальнай часткі караняплода морквы.

Унутраная сістэма мембран у храмапластах адсутнічае.

Літаратура
----------

* Біялогія: падруч. для 10-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання / пад рэд. М. Д. Лісава; пер. з рус. мовы В. К. Раманцэвіч. — 3-е выд. — Мн.: Нар. асвета, 2014. ISBN 978-985-03-2169-5
* Физиология растений / под ред. И. П. Ермакова. — М. : «Академия», 2007. — 640 с. — ISBN 978-5-7695-36-88-5.

Спасылкі
--------

* Хромопласты // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* 

| ⛭Раслінныя клеткі |
| --- |
| Арганелы | 
* Пластыды
	+ Лейкапласты
	+ Храмапласты
	+ Хларапласты
	+ Элаяпласты
	+ Амілапласты
	+ Пратэінапласты
	+ Статаліты
* Вакуоля

 | Раслінная клетка |
| Клетачная сценка | 

|  |  |
| --- | --- |
| Арганічныя рэчывы | 
* Цэлюлоза
* Геміцэлюлоза
* Пекцін
* Лігнін
* Куцін
* Суберын

 |
| Структуры | 
* Першасная клетачная сценка
* Другасная клетачная сценка
* Поры
* Плазмадэсмы
* Дэсматубула

 |

 |
| Дзяленне расліннай клеткі | 

|  |  |
| --- | --- |
| Адмысловыя стадыі | Прэпрафаза |
| Структуры | 
* Прэпрафазная стужка
* Фрагмасома
* Клетачная пласцінка
* Фрагмапласт
* Фікапласт

 |

 |
**Віцебская Сімяонаўская (Богаяўленская) царква**. Знаходзілася на правым беразе Заходняй Дзвіны, на вуліцы Богаяўленскай (сучасная вуліца Энгельса). Вядома паводле «Чарцяжа места Віцебска 1664 года». Двухзрубны драўляны будынак складаўся з прамавугольнага ў плане асноўнага аб’ёму і алтарнай часткі, завершаных двухсхільнымі дахамі. Цэнтр асноўнага аб’ёму быў увянчаны высокай складанай па форме купальнай вежачкай з дэкааратыўным крыжам. У 1790—1805 гг. на месцы старой была пабудавана мураваная царква. У 1812 г. згодна з загадам Напалеона ў храме размясцілі гарматы, а вокны былі перароблены ў амбразуры. Царква неаднаразова перабудоўвалася і добраўпарадкоўвалася коштам і намаганнямі гараджан. Асабліва актыўныя рамонтныя работы ў храме праводзіліся ў 1870, 1874, 1876, 1887 гг. Аднапавярховы будынак царквы ў плане меў выгляд падоўжанага крыжа. Архітэктура галоўнага фасада храма была вытрымана ў стылі класіцызму: трохвугольны франтон, плоскія пілястры, паўцыркульныя аркі і нішы. На вонкавых сценах царквы былі фрэскі, 2 званіцы (5 званоў) па вуглах упрыгожвалі пілястры. У 1841 г. пры храме была адчынена багадзельня (у доме свяшчэнніка, на 1-м паверсе; у 1899 г. пераведзена ў падвальны паверх царкоўнага дома). У 1898 г. ў межах царкоўнай агароджы (зроблена ў 1882 г.) узведзены будынак для царкоўна-прыходскай школы, якая дзейнічала з 1896 г.

Літаратура
----------

* Страчаная спадчына: Сімяонаўская (Богаяўленская) царква // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска: У 2-х кн. / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2003. — 680 с.: іл. — С. 620.
**Беларуская праваслаўная царква Паўночнай Амерыкі** (**Беларускі савет праваслаўных цэркваў у Паўночнай Амерыцы**) — царкоўна-адміністрацыйная адзінка (епархія) у юрысдыкцыі Канстанцінопальскага Патрыярхата, якая аб’яднала беларускія праваслаўныя прыходы, што ўзніклі ў ЗША і Канадзе ў пачатку 1950-х гадоў. Статут прыняты ў 1980 г. Самастойная юрысдыкцыя спыніла існаванне ў 2005 годзе, а прыходы ўвайшлі ў склад Карпата-Рускай Праваслаўнай Царквы.

У 1968 годзе, калі прыход св. Кірылы Тураўскага ў Рычман-Хіл (штат Нью-Ёрк), які ўваходзіў у БАПЦ, звярнуўся да грэчаскага архіепіскапа Амерыкі з просьбай прыняць пад свой амафор. Беларуская праваслаўная царква Паўночнай Амерыкі створана ў 1970 г. на царкоўным з’ездзе ў г. Саўт-Рывер. У 1971 годзе для беларускіх прыходаў створаны Савет. Пяць прыходаў вылучаны ў асобную юрысцыкацыйную адзінку, і яе адміністратар падпарадкоўваецца непасрэдна кіраўніку Грэчаскай Праваслаўнай Архіепіскапіі Амерыкі. Складаецца з 4 прыходаў у ЗША і аднаго ў Канадзе:

* Прыход св. Ефрасінні Полацкай (Саўт-Рывер, штат Нью-Джэрсі), служыць святар Стаўрас Русас (з 2000), протадыякан Алег Махнюк.
* Прыход св. Кірылы Тураўскага (Рычман-Хіл, штат Нью-Ёрк), утварыўся з-за расколу ў бруклінскім прыходзе БАПЦ, які пакінула частка прыхажан і пабудавала з 1983 годзе новы храм. Настаяцель — Грыгорый О’Кіф, дыякан Майкл Эхерт
* Прыход св. Георгія (Чыкага, штат Ілінойс)
* Капліца прыхода Смаленскай Божай Маці (Глен-Спрэй, штат Нью-Ёрк, з’яўляецца філіялам прыходаў св. Ефрасінні Полацкай і св. Кірылы Тураўскага, клірыкі якіх дзяйсняюць тут багаслужэнні з мая по кастрычнік.
* Прыход св. Ефрасінні Полацкай (Антарыа, Канада). Настаяцель Алякснадр Шкалаў.

Адміністратары:

* Мікалай Лапіцкі (1970—1976),
* Святаслаў Коўш (Кус) (1977—1997),
* Грыгорый О'Кіф (1997—2009).

Беларуская праваслаўная царква Паўночнай Амерыкі вядзе дабрачынную, выхаваўчую, адукацыйную, выдавецкую дзейнасць: з 1951 г. выдае часопіс «Царкоўны сьветач», штогодні беларускі праваслаўны каляндар; падтрымлівае выданне часопіса «Беларуская думка»; адкрыты Беларускі рэлігійна-адпачынкавы цэнтр Бэлер-Менск (штат Нью-Ёрк), Беларускі рэлігійна-грамадскі цэнтр у Саўт-Рыверы, працуюць суботнія і нядзельныя школы для дзяцей беларускіх эмігрантаў.

Зноскі
------

1. ↑  hierarchy.religare.ru

Літаратура
----------

* *Языковіч Л.* Беларуская праваслаўная царква Паўночнай Амерыкі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* *Слесарев А. В.* Предпосылки возникновения и история развития Белорусского Совета православных церквей в Северной Америке в 1950—1976 гг. // Христианское чтение. — 2019. — № 4. — С. 176—192.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Беларуская маладзёжная.

**Беларуская маладзёжная** (1994—2002) — беларуская газета, дадатак да аднайменнай радыёстанцыі.

Зарэгістраваная ў сакавіку 1994 года. У ёй друкаваліся расшыфроўкі размоў на радыё, анонсы эфіраў і ўсё, што не змяшчалася ў радыёфармат. Калі радыёстанцыю зачынілі, газета засталася.

Галоўны рэдактар — Таццяна Мельнічук.

Традыцыйны фармат — 8 старонак А3.

Газета асвятляла нараджэнне і развіццё палітычнай апазіцыі сярэдзіны-канца 1990-х, дзейнасць незарэгістраваных маладзёжных аб’яднанняў з усіх бакоў палітычнага спектру, сачыла за развіццём і актуальным станам альтэрнатыўнай маладзёжнай культуры Беларусі.

З 1995 па 1998 рэдакцыя газеты праводзіла у Мінску вулічны рок-фэст «Купалле з Беларускай маладзёжнай».

Апошні нумар выйшаў у чэрвені 2002 года. У кастрычніку 2003 года пасведчанне аб рэгістрацыі было адклікана міністэрствам інфармацыі РБ.

Зноскі
------

1. ↑  Закрываецца радыёстанцыя «Беларуская маладзёжная» Архівавана 17 красавіка 2020. 90s.by
**Сімфі́лы** (*Symphyla*) — клас вельмі маленькіх членістаногіх, даўжынёй да 8 мм, з надкласа мнаганожак.

Апісанне
--------

Сімфілы маюць белае ці жаўтаватае цела. На галаве пара шматчленікавых ружанцападобных вусікаў і тры пары ротавых органаў. Вачэй няма. Тулава мае 12 пар ног. Спінных шчыткоў 14-15, прычым пярэдні самы маленькі. У асноў ног 3-12-й пар маюцца перапончатыя мяшэчкі, праз сценкі якіх адбываецца ўсмоктванне вады. На апошнім членіку цела знаходзіцца пара адросткаў-цэрак, на якіх адкрываюцца адтуліны прадзільных павуціных залозак.

Трахейная дыхальная сістэма адкрываецца 1 парай дыхальцаў на галаве. Палавая адтуліна адкрываецца на 3-м членіку тулава, на ніжнім яго баку.

Пашырэнне
---------

Сімфілы развіваюцца і жывуць у глебе, подсцілцы, пад камянямі і інш.

Распаўсюджаны на ўсіх кантынентах, акрамя Антарктыды; сустракаюцца паўсюдна. На Беларусі найбольш адзначана ў парніках і цяпліцах скалапендрэла няплямістая (*Scutigerella immaculata*), якая пашкоджвае маладыя ўсходы раслін.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Сілкуюцца гнілымі расліннымі рэшткамі, зрэдку жывымі расліннымі тканкамі. Хутка бегаюць па розных трэшчынах і хадах. Вельмі адчувальныя да высыхання, пазбягаюць святла.

Яйцы, лічынкі і дарослая асобіна *Scutigerella immaculata*
Раздзельнаполыя. Спосаб апладнення сімфіл вельмі своеасаблівы: самец адкладае на сценкі хадоў у глебе сперматафоры; самка падбірае іх ротавымі органамі (пры гэтым сперма пранікае ў спецыяльныя поласці ў сківіцах), затым захоплівае сківіцамі яйцо, якое выходзіць у яе з адтуліны на 3 сегменце тулава (тым часам яйцо апладняецца спермай), і прымацоўвае яго да субстрата. З яец цераз 10 дзён выходзяць лічынкі з няпоўным лікам тулававых сегментаў (6—7). Развіццё лічынкі (з кожнай лінькай дадаецца па пары ног) працягваецца каля 2 месяцаў.

Жывуць смфілы да 6 гадоў. У дарослым стане здольныя аднаўляць страчаныя членікі вусікаў.

Сістэматыка
-----------

Да класа адносяцца два сямействы, больш ста відаў.

* Сямейства: *Scutigerellidae*
	+ Род: *Scutigerella*
	+ Род: *Neoscutigerella*
	+ Род: *Scopoliella*
	+ Род: *Scolopendrelloides*
	+ Род: *Hanseniella*
	+ Род: *Millotellina*
	+ Род: *Tasmaniella*
* Сямейства: *Scolopendrellidae*
	+ Род: *Scolopendrella*
	+ Род: *Scolopendrellopsis*
	+ Род: *Symphylella*
	+ Род: *Symphylellina*
	+ Род: *Geophilella*
	+ Род: *Remysymphyla*
	+ Род: *Symphylellopsis*
	+ Род: *Ribautiella*

Літаратура
----------

* *Радкевіч У.* Сімфілы // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
Арэал рассялення бруктэраў (bructeres) у I ст. н.э. (чырвоны колер)
**Бруктэры** (лац.: Boroctra/Bructeri; грэч. Βρούκτεροι/Βουσάκτεροι; ням.: Botheresgau/Botheresge) — старажытнагерманскае племя, якое жыло паміж ракой Ліпэ і верхняй часткай басейна ракі Эмс, на тэрыторыі сучаснай нямецкай зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Паходжанне назвы бруктэраў спрэчна. Існуе гіпотэза, што яна паходзіць ад слова Brook=Bruch, балота (пар. суч. англ. *brook* — «крыніца»).

Гісторыя
--------

Бруктэры становяцца вядомымі каля 12 г. да н.э. Арэал рассялення бруктэраў размяшчаўся непасрэдна на поўдзень ад земляў хаўкаў і хамаваў, з якімі бруктэры ўступілі ў саюз, што дазволіла шэрагу прырэйнскіх германскіх плямёнаў атрымаць перамогу над рымлянамі ў Тэўтабургскім лесе ў 9 г. н.э. Не менш паспяховым для бруктэраў было і Батаўскае паўстанне 68-69 гг. Пазней бруктэры ўвайшлі ў склад саюза рыпуарскіх франкаў, і, відаць, растварыліся сярод іх, паступова мігруючы на поўдзень ад ракі Ліпэ. Самым вядомым паўлегендарным персанажам бруктэраў была іх мудрая дзева Веледа, якая ўзначаліла іх атрады падчас Батаўскага паўстання і якую бруктэры шанавалі як багіню.

Літаратура
----------

* Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).
* Бруктэры. Класічныя старажытнасці Архівавана 3 снежня 2013.

| Германскія плямёны |
| --- |
| 
Алеманы · Ангрыварыі · Англы · Бавары · Батавы · Бургунды · Вандалы · Вестготы · Гепіды · Герулы · Готы · Гёты · Даны · Квады · *Кімвры*\* · Лангабарды · Лугіі · Маркаманы · Неметы · Остготы · Ругі · Саксы · Свевы · Свеі · Скіры · Таіфалы · Тэўтоны · Тэнктэры · Франкі · Хаты · Херускі · Юты
Племянныя саюзы: Інгевоны · Істэвоны · Герміноны
 |
**Дзюралюміній, дзюралюмін, дзюраль** — збіральнае азначэнне групы высокатрывалых алюмініевых сплаваў. Асноўнымі легіраванымі элементамі ё медзь (4,4 %), магній (1,5 %), марганец (0,6%) і алюміній (93,5%) ад масы. Тыповае значэнне мяжы цякучасці — 450 МПа, якое, аднак, залежыць ад складу і тэрмаапрацоўкі.

Уласцівасці і ўжыванне
----------------------

Першае ўжыванне дзюралімінію — выраб каркасу дырыжабляў калянай (жорсткай) канструкцыі, з 1911 года — больш шырокае ўжыванне. Склад сплаву і тэрмаапрацоўка ў гады вайны былі засакрэчаны. Дзякуючы высокай удзельнай трываласці дзюралюміній, пачынаючы з 1920-х, становіцца важным канструкцыйным матэрыялам у самалётабудаванні.

Шчыльнасць сплаву 2 500—2 800 кг/м³, тэмпература плаўлення каля 650°C. Сплаў шырока выкарыстоўваецца ў авіябудаванні, пры вытворчасці хуткасных цягнікоў  і ў іншых галінах машынабудавання (бо адрозніваюцца істотна большай цвёрдасцю параўнальна з чыстым алюмініем).

Пасля абпалу (нагрэву да тэмпературы прыблізна 500 °C і ахаладжэння) стае мяккім ды гнуткім (як алюміній), пасля старэння (прыроднага пры 20 °C — некалькі сутак, штучнага пры павышанай тэмпературы— некалькі гадзін) стае цвёрдым і каляным.

Недахоп дзюралюмінію — нізкая каразійная стойкасць, таму вырабы патрабуюць пільнай засцярогі ад карозіі. Лісты дзюралюмінію, як правіла, лакіруюць чыстым алюмініем.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85040021 · Microsoft: 105583763, 2909841092 |
**Пудара** — возера ў Цвярской вобласці Расіі, у Вышневолацкім раёне, належыць да басейна Мсты.

Плошча возера Пудара 8,2 км2, даўжыня 8,7 км, шырыня да 1,5 км. Вышыня над узроўнем мора — 158 метра, найбольшая глыбіня — 4 метра.

Возера мае моцна выцягнутую з паўночнага захаду на паўдневы ўсход форму. У цэнтральнай частцы ў возера удаецца паўвостраў, які падзяляе возера на дзве часткі. Берагі нізінныя, месцамі моцна забалочаныя; зарослыя чаротам. На паўночным і паўднёвым беразе возера некалькі вёсак. Паходжанне возера лагчынае.

У возера ўпадае некалькі ручаёў і пратока з суседніх азёр Волкава (знаходзіцца на ўсход ад Пудара) і Яшчына (на поўдзень). З паўночнай частцы возера выцякае рака Пуйга, якая ўпадае праз 10 кіламетраў у возера Цішыдра.

Зноскі
------

1. ↑  Тверская область.

Спасылкі
--------

* Пудара ў Дзяржаўным водным рэестры
* (руск.) **[O-36-82 ]**. Маштаб: 1 : 100 000. Стан мясцовасці на Мста год. Выданне 1980 г.
**Дзявочая гара** — этнаграфічны аб’ект; адна з раднавіднасцей культавых узгоркаў, ушанаванне якіх пачалося ў язычніцкія часы. Узгоркі з такога роду назвамі часта сустракаюцца ў славянскіх землях: Дзявочая гара — каля Смаленска, у Трыполлі на Дняпры (укр.: Дівич-гора), у Сахноўцы на р. Рось, на р. Лыбедзь (Украіна); Дзевін (чэшск.: Děvín) — у Празе  (чэшск.) (бел. у Хебе, у Мімані  (чэшск.) (бел. на р. Дыі  (чэшск.) (бел. (Чэхія), на р. Дунай  (англ.) (бел. (Славакія) і інш.

Паводле меркаванняў археолага Б. А. Рыбакова, Дзявочыя горы маглі быць звязаны з культам жаночага бажаства, з багіняй-дзевай, «панёсшай у лоне сваім». На Дзявочай гары ў Трыполлі знаходзіўся ахвярнік — печ пачатку нашай эры з дзевяццю паўсферычнымі секцыямі — паглыбленнямі. Лічба «дзевяць» у спалучэнні з жаночай назвай свяшчэннай гары, на думку Рыбакова, можа быць звязана з дзевяцю месяцамі цяжарнасці. На Дзявочай гары ў Сахноўцы знойдзена  (укр.) (бел. залатая пласціна скіфскага часу з выявай свята ў гонар нейкага жаночага бажаства. Ахвярнік з дзевяццю ямамі выяўлены на гарадзішчы Паганскае ў Маравіі (пачатак 10 ст.), паблізу знаходзяцца гара Дзевін  (чэшск.) (бел. і р. Дыя («багіня»). Некаторыя дзявочыя горы ўшаноўваліся амаль да 20 ст. пра што сведчыць, напрыклад, традыцыя ўстаноўкі трох драўляных крыжоў на дзявочай гары ў Сахноўцы.

Беларусь
--------

Некалькі ўзгоркаў з такімі назвамі ёсць на тэрыторыі Беларусі: Дзявочая гара каля в. Дуброва Маладзечанскага раёна і ў Мсціславе. Гарадзішча Дзявочая гара ў ваколіцах в. Любанічы Кіраўскага раёна згадвалася ў першай палове 19 ст. фалькларыстам і этнографам З. Я. Даленга-Хадакоўскім (сучасным археолагам помнік невядомы). У некаторых выпадках такія ўзгоркі насілі блізкую па значэнню назву. На ўскраіне Лагойска знаходзіцца гарадзішча Паненская гара, на якім выяўлена штрыхаваная кераміка ранняга жалезнага веку. З гарой звязана паданне пра загінуўшую тут дзяўчыну, выкарыстанае В. Дуніным-Марцінкевічам у вершаванай аповесці «Вечарніцы». Назва г. Мар’іна Горка ў Пухавіцкім раёне паходзіць ад горкі, на якой, паводле легенды, стаяў язычніцкі храм, дзе ў т.зв. Мар'ін дзень адбываліся святкаванні. Захавалася таксама паданне, што на гэтай горцы ляжаў камень, якому пакланяліся язычнікі і каля якога наладжвалі трызны і гульні, пасля асвячэння гэтага месца святой вадой гара раскалолася, а камень праваліўся. Падобны помнік захаваўся на поўнач ад г.п. Смілавічы (глядзіце Гудавіцкае свяцілішча). Пасля прыняцця хрысціянства некаторыя ўзгоркі, звязаныя раней з культам багіні — дзевы, сталі прысвячацца Маці Божай, Дзеве Марыі.

Зноскі
------

1. ↑  «Язычніцтва Старажытнай Русі», 1987

Літаратура
----------

* Э. М. Зайкоўскі. Этнаграфія Беларусі: энцыклапедыя / Беларуская Савецкая Энцыклапедыя; рэдкалегія: І. П. Шамякін (галоўны рэдактар) [і інш.]. — Мінск: БелСЭ, 1989. — 375 с.

Спасылкі
--------

* ДЗЯВОЧАЯ ГАРА
**«Дзевятае студзеня»** (руск.: Девятое января) ― мастацкі фільм рэжысёра Вячаслава Віскоўскага[it] 1925 года. Цяпер фільм лічыцца часткова страчаным.

Сюжэт
-----

1905 год. На Абухоўскім заводзе ў Пецярбургу адбываюцца хваляванні. Рабочыя выступаюць з патрабаваннем аднавіць на працы таварышаў, звольненых за заклік удзельнічаць у першамайскай дэманстрацыі. Выкліканая дырэкцыяй завода паліцыя ўчыняе расправу над працоўнымі. Але хваляванні не цішэюць. У розных частках краіны на заводах і фабрыках успыхваюць стачкі салідарнасці. Царскі ўрад вырашае здушыць працоўны рух. З гэтай мэтай ахранка стварае сваю арганізацыю сярод працоўных на чале з папом Гапонам…

У галоўных ролях
----------------

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Аляксей Багданоўскі |   |
| Яўген Бараніхін |   |
| Мікалай Сіманаў |   |

Здымачная група
---------------

* рэжысёр ― Вячаслаў Віскоўскі[it]
* сцэнарыст ― Павел Шчогалеў[ru]
* аператары ― А. Далматаў, Альберт Кюн, Андрэй Масквін[ru]

Заўвагі
-------

1. ↑  Без заголовка. Обсуждение на LiveInternet - Российский Сервис Онлайн-Дневников (руск.). Праверана 17 чэвреня 2021.

Спасылкі
--------

* «Девятое января» (руск.) на сайце Кино-театр.ру[ru]

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · Internet Movie Database |
Пражскі грош, аверс.
Пражскі грош, рэверс.
**Пражскі грош** (чэшск.: Pražský groš, польск.: Grosz praski, лац.: Grossi pragenses, ням.: Prager Groschen) — чэшская срэбраная манета. Уведзена каралём Вацлавам II у 1300 г. Чаканілася да 1547 г.

Пражскі грош важыў 3,78 грам. Напачатку ўтрымліваў 3,527 г. чыстага срэбра, праз сто гадоў ужо толькі каля 2 г а да XVI ст. толькі 1,255 г.

На аверсе змяшчалася карона і надпіс на лацінскай мове: «DEI GRATIA REX BOEMIE». На рэверсе змяшчаўся леў на задніх лапах, які быў акружаны надпісам: «GROSSI PRAGENSIS».

Гл. таксама
-----------

* Грош
* Туронскі грош
* Кракаўскі грош

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пражскі грош

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4410305-0 · NKC: ph123279 |
Геркулесавы слупы — Гібралтарская скала (на пярэднім плане) і горы Паўночнай Афрыкі (на заднім)
**Геркулесавы слупы** (лац.: Columnae Herculis) — назва, якой карысталіся ў Антычнасці для азначэння вышынь, якія атачаюць уваход у Гібралтарскі праліў. Паўночная скала (з боку Еўропы) — гэта Гібралтарская скала (размешчаная ў валоданні Вялікабрытаніі Гібралтар), а ў якасці паўднёвага слупа (з боку Паўночнай Афрыкі) выступае альбо гара Джэбель-Муса ў Марока, альбо гара Ача, размешчаная побач з Сеутай.

Меркаваны выгляд страчанай заходняй часткі Пейтынгеравай табліцы  (руск.) (бел. на якой паказаны Геркулесавы слупы (*Columne Ercole*)
Грэчаскія міфы, пазней запазычаныя рымлянамі, апавядаюць пра 12 подзвігаў Геракла, адным з якіх было выкраданне кароў волата Герыёна. Са слоў Страбона, які цытаваў Піндара, вынікае, што падчас свайго падарожжа на захад Геракл адзначыў самую далёкую кропку свайго маршруту. Гэтая кропка і служыла мяжой для мараплаўцаў у антычную эпоху, таму ў пераносным сэнсе «Геркулесавы слупы» — гэта край, мяжа свету і выраз «дайсці да Геркулесавых слупоў» азначае «дайсці да мяжы».

Некаторыя рымскія крыніцы сцвярджаюць, што калі на шляху ў Геракла паўсталі Атласкія горы, ён не стаў узбірацца на іх, а прабіў сабе шлях наскрозь, такім чынам праклаўшы Гібралтарскі праліў і злучыўшы Міжземнае мора з Атлантычным акіянам. Дзве гары, якія ўтварыліся па берагах праліва, сталі называцца імем героя. Дыядор Сіцылійскі жа, наадварот, сцвярджаў , што Геракл не прабіў пярэсмык, а наадварот, звузіў ужо існуючы канал, каб пачвары з акіяна не маглі патрапіць у Міжземнае мора.

Калі верыць Платону, міфічная Атлантыда размяшчалася за Геркулесавымі слупамі.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Геркулесавы слупы на Вікісховішчы |

Зноскі
------

1. ↑  Большой Энциклопедический словарь  (руск.)
2. ↑  Seneca,*Hercules Furens*235ff.; Seneca,*Hercules Oetaeus*1240; Pliny,*Nat. Hist*. iii.4.
3. ↑  Diodorus 4.18.5.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
Гэта старонка — інфармацыйны спіс.

У гэтым спісе прадстаўлены спіс персон, якія нарадзіліся ў 2009 годзе.

Студзень
--------

Люты
----

Рыдзіма Пандзі — індыйскі экалагічны актывіст, які змагаецца за барацьбу са змяненнем клімату.
* 18 лютага: Рыдхіма Пандзей — экалагічны актывіст з Індыі, якая выступае за дзеянні супраць змены клімату.

Сакавік
-------

Красавік
--------

Май
---

Чэрвень
-------

Ліпень
------

Жнівень
-------

Верасень
--------

Кастрычнік
----------

Лістапад
--------

Снежань
-------

Гл. таксама
-----------

* Спіс памерлых у 2009 годзе

Зноскі
------

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Спіс народжаных у 2009 годзе на Вікісховішчы |
Праекцыйны экран у хатнім кінатэатры.
**Праектар** — светлавы прыбор, які пераразмяркоўвае святло лямпы з канцэнтрацыяй светлавога струменя на паверхні малога памеру ці ў малым аб'ёме. Праектары з'яўляюцца галоўным чынам оптыка-механічнымі ці аптычна-лічбавымі прыборамі, якія дазваляюць пры дапамозе крыніцы святла праецыяваць выявы аб'ектаў на паверхню, размешчаную па-за прыборам — экран. З'яўленне праекцыйных апаратаў абумовіла ўзнікненне кінематографа, які адносіцца да праекцыйнага мастацтва.

Гл. таксама
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Праектар на Вікісховішчы |

* Праекцыйная адлегласць
* Праекцыйны каэфіцыент
* Праекцыйнае сумяшчэнне
* Праекцыйны аб'ектыў
* Фотапавелічальнік
* Іонны праектар
* Вымяральны праектар
* Камера-абскура
* Чароўны ліхтар

Спасылкі
--------

* 07.05.2001 Агляд відэапраекцыйных тэхналогій
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ян Маркоўскі.
**Ян Маркоўскі** (польск.: Jan Markowski; каля 1889 года — 16 студзеня 1906 года) — люблінскі працоўны, пакараны смерцю без судовага працэсу.

10 студзеня 1906 года ў Любліне быў здзейснены замах на начальніка люблінскай чыгуначнай станцыі Шпакава, стаўленне да якога з боку палякаў было ў значнай ступені кепскім з-за пераследу страйкоўцаў. Чалавек, які здзейсніў замах, не баў затрыманы на месцы злачынства. Падчас праверкі ў доме, куды ўбег замаховец, быў аднак затрыманы Ян Маркоўскі, у якім тры сведкі пазналі забойцу.

Генерал-губернатар Скалон даручыў расстраляць затрыманага. На гэтых падставах 13 студзеня генерал-лейтэнант Какурын выдаў пастанову нумар 37 аб пакаранні Маркоўскага. Расстрэл адбыўся 16 студзеня ў лесе каля вёскі Крэмпец. Магілу зраўналі з зямлёй. Экзекуцыя Маркоўскага была адзіным выпадкам пакарання смерцю без вынясення прысуду на падставе права ваеннага становішча ў Люблінскай губерні.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Renata Ślusarska, *Sytuacja w guberni lubelskiej w latach 1905—1908 w świetle materiałów Urzędu Tymczasowego Generał-Gubernatora Lubelskiego*, Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Vol. LVI, Sectio F, 2001, у Інтэрнэце Архівавана 14 студзеня 2007.  (польск.)
* *Kronika powstań polskich 1794—1944*, Wydawnictwo Kronika, Warszawa, ISBN 83-86079-02-9, с. 295.  (польск.)