**Ко́нсул-суфе́кт** (лац.: consul suffectus) — асобая разнавіднасць старажытнарымскай магістратуры консула. У часы Рэспублікі суфект выбіраўся цэнтурыятнай каміцыяй у выпадку, калі адзін з консулаў паміраў падчас кансулату (не рэдкасць для тых часоў, калі консулы бывалі ў авангардзе бітвы) ці быў зняты з пасады. У гэтым выпадку іншы консул неадкладна прызначаў выбары консула-суфекта. Суфект выконваў абавязкі консула (і карыстаўся ўсімі яго правамі) да заканчэння тэрміна гэтага кансулату. У час грамадзянскіх войнаў 40-х гадоў і ў часы існавання Другога трыўмвірату стала практыкавацца абранне суфектаў пасля датэрміновага складання паўнамоцтваў консуламі, а ў I—II стст. н.э. прызначэнне суфектаў стала нормай.

Калі Актавіян Аўгуст заснаваў прынцыпат, ён змяніў палітычны характар консульства, пазбавіўшы яго большай часткі ваенных паўнамоцтваў, хоць захавалася старшынства ў Сенаце папераменна абодвух консулаў. Узроставы цэнз для заняцця пасады консула таксама быў зніжаны. Хоць гэта пасада ўсё яшчэ была вялікім гонарам — консул фактычна быў канстытуцыйным главой дзяржавы — і служыў неабходнай перадумовай для наступнага заняцця іншых пасад (напрыклад, консульскага намесніцтва), многія консулы складалі паўнамоцтвы да заканчэння года, каб дазволіць іншым людзям скончыць тэрмін кансулату ў якасці суфектаў. Часта консул-суфект, у сваю чаргу, сыходзіў у адстаўку, і прызначаўся іншы суфект. (Гэта практыка дасягнула свайго піка пры Комадзе, калі на працягу 190 года пасаду консула займалі дваццаць пяць чалавек). У выніку каля паловы тых, хто пабываў на пасадзе прэтара, маглі дасягнуць і консульства. Магістратам, якія займалі пасаду консула на 1 студзеня (так званыя ардынарныя консулы *consules ordinarii*, адз. лік: *consul ordinarius*), выпадаў гонар звязаць свае імёны з гэтым годам.

Для перыяду I—II стагоддзяў імёны суфектаў фіксуюцца ў крыніцах, пачынаючы з III стагоддзя сустракаюцца ўсё радзей, з IV стагоддзя іх вядома вельмі мала. Пры гэтым заняцце ардынарнага кансулату пасля таго, як чалавек ужо быў суфектам, лічылася другім консульствам, і так і пазначалася ў крыніцах (консул у 2-і раз, у 3-і раз і да т.п.).

Да IV стагоддзя консулы прапаноўваліся імператарам і выбіраліся сенатам. Калі імператар хацеў аказаць гонар пэўнаму сенатару, ён мог падзяліць з ім кансулат; напрыклад, Траян быў ардынарным консулам у студзені і лютым 100 года разам з Секстам Юліем Францінам. Імператары часта станавіліся ардынарнымі консуламі, але не консуламі-суфектамі (Светоній паведамляе, што адзіным выключэннем быў Клаўдзій у трэцяе консульства). Канстанцін I (ці, магчыма, Канстанцый II) перадаў права вылучэння консулаў-суфектаў, якое было прэрагатывай імператара, у рукі сената, далучыўшы да іншых, ніжэйшых магістратур (квестара і прэтара), якія таксама выбіраліся сенатам. Пасля падзелу імперыі ў 395 годзе, у Канстанцінопалі ніякіх пасад консулаў-суфектаў, відаць, ніколі не стваралася, хоць заходняя імперыя працягвала прызначэнні на гэту пасаду, якая ўсё больш страчвала свой уплыў.

Гл. таксама
-----------

* Спіс магістратаў-эпанімаў Рымскай рэспублікі
* Спіс консулаў Рымскай імперыі

Крыніцы
-------

1. ↑  Bagnall et al. 1987, p. 1.
2. ↑  Bagnall et al. 1987, p. 2.
3. ↑  Bagnall et al. 1987, p. 11.

Літаратура
----------

* Bagnall, Roger S.; Cameron, Alan; Schwartz, Seth R.; Worp, Klaus Anthony (1987). *Consuls of the later Roman Empire*. Volume 36 of Philological monographs of the American Philological Association. London: Scholar Press.

| ⛭Магістратуры, пасады і тытулы ў Старажытным Рыме |
| --- |
| Рэспубліка | 

|  |  |
| --- | --- |
| Ардынарныя | **Cursus honorum:** Народны трыбун → Квестар → Эдыл → Прэтар, прапрэтар → Консул, консул-суфект, праконсул (Спіс консулаў перыяду Рэспублікі) → Цэнзар |
| Экстраардынарныя | Дыктатар і начальнік конніцы (Спіс дыктатараў і начальнікаў конніцы) **·**  Інтэррэкс **·**  Ваенны трыбун з консульскай уладай **·**  Дэцэмвіры **·**  Трыумвір |
| Рэлігійныя | Вялікі пантыфік **·**  Калегія пантыфікаў **·**  Свяшчэнны цар **·**  Аўгур **·**  Аўгустал **·**  Арвальскія браты **·**  Вясталка **·**  Гаруспік **·**  Салій **·**  Фецыял **·**  Фламін |
| Ваенныя | Ваенны трыбун **·**  Прыміпіл **·**  Цэнтурыён |
| Іншыя | Прынцэпс сената **·**  Плебейскі трыбун **·**  Ліктар **·**  Легат |

 |
| РанняяІмперыя | Імператар (Спіс імператараў) **·**  Консул (Спіс консулаў перыяду Імперыі) **·**  Прэтар **·**  Прэфект прэторыя **·**  Прэфект горада **·**  Прэфект Егіпта (Спіс прэфектаў рымскага Егіпта) **·**  Прэфект аноны **·**  Прэфект вігілаў **·**  Легат **·**  Ваенны трыбун **·**  Пракуратар **·**  гл. таксама: Імператарскі савет **·**  Прынцэпс |
| ПозняяІмперыя | 

|  |  |
| --- | --- |
| Вярхоўная ўлада | Домінус **·**  Аўгуст **·**  Цэзар **·**  гл. таксама: Тэтрархія |
| Рэспубліканскія магістратуры | Консул (Спіс консулаў перыяду Імперыі) **·**  Прэтар |
| Цэнтральныя адміністрацыйныя пасады | Прэпазіт свяшчэннай спачывальні **·**  Магістр афіцый **·**  Коміт свяшчэнных шчодрасцей **·**  Коміт прыватных спраў **·**  Коміт даместыкаў **·**  Магістр арміі **·**  Квестар свяшчэннага палаца **·**  Прыміцэрый свяшчэннай спачывальні **·**  Прыміцэрый натарыяў **·**  Начальнік канцылярыі |
| Правінцыйная адміністрацыя | Прэфект горада **·**  Прэфект прэторыя **·**  Вікарый **·**  Рэктар **·**  Карэктар **·**  Кансуляр |
| Тытулы | Vir illustris **·**  Vir spectabilis **·**  Vir clarissimus **·**  Vir perfectissimus **·**  гл. таксама: Кансісторый |

 |
| Гл. таксама: Старажытны Рым, Гісторыя Старажытнага Рыма, Магістратура, Старажытны Рым і Партал:Старажытны Рым |