У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Густаў.

**Густаў II Адольф** (шведск.: Gustav II Adolf, лац.: Gustavus Adolphus, 9 снежня 1594, Стакгольм, Швецыя — 6 лістапада 1632, Лютцэн, каля Лейпцыга) — кароль Швецыі (1611—1632), сын Карла IX і Крысціны Гольштэйн-Готарпскай. Насіў мянушкі «Снежны кароль» і «Леў Поўначы».

Яго дваццацігадовае валадаранне з’яўляецца адной з найбольш бліскучых старонак у гісторыі Швецыі; немалаважным было яго значэнне і ў сусветнай гісторыі. Карл IX шмат клапаціўся і працаваў над найлепшым выхаваннем Густава і дасягнуў таго, чаго жадаў. Густаў быў адным з найбольш адукаваных кіраўнікоў свайго часу; свабодна размаўляў на нямецкай, галандскай, французскай, італьянскай і лацінскай; меў пэўныя веды і ў рускай, у польскай мовах. З навук Густаў ахвотней за ўсё займаўся матэматыкай і гісторыяй. Густаў таксама захапляўся фехтаваннем і верхавой яздой. З 11-гадовага ўзросту Густаў ужо прысутнічаў на соймах і ў саветах свайго бацькі, пры прыёмах замежных паслоў. Два чалавека мелі вялікі ўплыў на маладога Густава — Юхан Шутэ і Аксель Оксеншэрна. Апошняга Густаў у пачатку свайго валадарання прызначыў канцлерам і захаваў з ім шчырае сяброўства і сімпатыю да самай смерці.

Кіраванне
---------

Узыйшоўшы на прастол, Густаў Адольф атрымаў у спадчыну ад бацькі варожае стаўленне да арыстакратыі і тры вайны — з Даніяй, Расіяй і Польшчай. Арыстакратыю Густаў схіліў на свой бок, дараваўшы ёй шматлікія прывілеі і пабяцаўшы ўсё ўзгадняць з сойма. Дацкую вайну, інакш празваную Кальмарскай, кароль скончыў у 1613 годзе мірам у Кнерэдзе. Датчане хацелі захаваць за сабой крэпасць Эльфсбарг; Густаў выкупіў яе для Швецыі за мільён рыксдалераў.

Непаразуменні паміж Швецыяй і Расіяй узніклі яшчэ пры Карле IX. Вайна з Масквой, якая ставіла мэтай адціснуць рускіх ад Балтыйскага мора і Фінскага заліва, скончылася ў 1617 годзе Сталбоўскім мірам, па якім шведы атрымалі Ям, Івангарад, Капор’е, Нотэбург і Кексгольм. Густаў Адольф цешыўся дасягнутым вынікам і сказаў прад соймам: «цяпер рускія аддзелены ад нас азёрамі, рэкамі і балотамі, праз якія ім не так лёгка будзе пракрасціся да нас».

Па заканчэнні рускай вайны ўся ўвага Густава была звернута на Рэч Паспалітую; пачалася працяглая дынастычная барацьба, якая мела і агульнаеўрапейскае значэнне (як барацьба каталіцтва з пратэстанцтвам). Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй была «прэлюдыяй да вайны з Габсбургскім домам». Да 1618 года вайна вялася на тэрыторыі Рэчы Паспалітай. У 1621 годзе, пасля двухгадовага перамір’я, шведы ўзялі Рыгу (пасля чаго, 25 верасня 1621 года, горад атрымаў Прывілеі Густава II Адольфа) і перанеслі вайну ў Курляндыю. Новае перамір’е, да 1625 года, Густаў прысвяціў унутранай дзейнасці, рэфармаваў войска і флот. Польскі вайскавод Станіслаў Канецпольскі двойчы разбіў Густава Адольфа, пад Гомерштэйнам (1627) і Тшцянай (1629). У 1626 годзе пачалася так званая пруская вайна. Англія, Францыя і Нідэрланды, жадаючы прыцягнуць Густава да ўдзелу ў нямецкай вайне, прапанавалі сваё пасродніцтва да прымірэння яго з Рэччу Паспалітай. Апошняй дапамагала Аўстрыя.

Тым часам Густаў пачаў актыўна будаваць флот. 10 жніўня 1628 года быў спушчаны на ваду галеон «Ваза» — адзін з самых вялікіх і дарагіх караблёў таго часу, які, зрэшты, затануў у гавані Стакгольма пры першым жа плаванні. У 1629 года ў горадзе Альтмарк каля Данцыга было заключана 6-гадовае перамір’е паміж Рэччу Паспалітай і Швецыяй: Густаў утрымаў за сабой Лівонію, а ў Прусіі — гарады Элбінг, Браўнсберг, Пілау і Мемель. Пры гэтым Швецыя страціла ўсе свае набыцці ў Памераніі, прайграўшы польска-літоўскай дзяржаве.

Трыццацігадовая вайна
---------------------

У 1630 годзе Густаў Адольф прыняў удзел у Трыццацігадовай вайне. Прычыны, якія прымусілі яго ўмяшацца ў агульнаеўрапейскую зваду, былі палітычнымі і рэлігійнымі. Заўважыўшы імкненне Фердынанда II зацвердзіцца на Балтыйскім моры і асцерагаючыся, як бы Фердынанд, дасягнуўшы гэтага, не дапамог Жыгімонту III авалодаць шведскім прастолам, Густаў Адольф аказаў садзейнічанне Штральзунду. Перамога каталікоў над пратэстантамі несумнеўна пагражала і пратэстанцкай Швецыі. Да другарадных прычын варта аднесці перахопліванне імператарам лістоў Густава Адольфа, прымяншэнне яго тытула, недапушчэнне шведаў на Любекскі кангрэс, дапамога Польшчы. І палітычныя, і рэлігійныя прычыны былі так цесна звязаны, што адлучыць адну ад другой немагчыма. Тым часам, адны вучоныя, як Дройзен, высоўваюць выключна палітычныя матывы, іншыя (Гельбіг, Гардзінер і інш.) — рэлігійныя. У Германіі Густаў ваяваў супраць лепшых вайскаводаў таго часу — з Тылі пры Брэйтэнфельдзе (7—17 верасня 1631) і з Валенштэйнам у Лютцэна.

Густаў Адольф быў забіты ў бітве пры Лютцэне 16 лістапада 1632 года з-за няўдалага нападу кавалерыі і правалу ў страі.

Вынікі
------

Нягледзячы на сваё нядоўгае жыццё, Густаў Адольф пакінуў глыбокі след у гісторыі ваеннага мастацтва як арганізатар арміі і вайскавод. Ён праявіў сябе як добры тактык, змяніўшы метады вядзення вайны. Яго валадаранне стала важнай старонкай у гісторыі Швецыі. Падчас Трыццацігадовай вайны кароль умацаваў уплыў Швецыі на астатнюю Еўропу, даў краіне новы імпульс да прагрэсу. Ён падняў народны дух шведаў і паставіў Швецыю ў адзін шэраг з вядучымі дзяржавамі. Сойм пры Густаве Адольфе стаў пастаяннай установай. Кароль спрасціў падатковую сістэму, завязаў гандлёвыя адносіны з Расіяй, Нідэрландамі, Іспаніяй і Францыяй, аднавіў Упсальскі ўніверсітэт, засноўваў школы. У апошні год жыцця Густаў заснаваў Дэрпцкі ўніверсітэт.

Кароль таксама пакінуў шэраг прац гістарычнага зместу і шматлікія лісты (выд. Стуфэ ў 1861 годзе).

Сям’я
-----

Кароль быў у шлюбе з Марыяй Элеанорай Брандэнбургскай і меў ад яе дзвюх дочак:

* Крысціна Аўгуста (1623—1624), прынцэса
* Крысціна (1626—1689), якая пасля смерці бацькі ў шасцігадовым узросце заняла шведскі прастол.

Акрамя таго, у Густава быў пазашлюбны сын ад галандкі Маргарэты Слотс, Густаў Густаўсан Вазаборгскі, граф Нюстадскі (1616—1653). Мужчынская лінія Вазаборгаў згасла ў 1754 годзе на яго ўнуку, а нямецкі род графаў Штраленгеймаў, які ўзяў пасля іх па жаночай лініі прозвішча «Вазабург» — у 1872 годзе.

Цікавыя факты
-------------

* Мянушку «Снежны кароль» атрымаў ад імператара Фердынанда II, які самаздаволена заявіў, што «снежны кароль, які пагражае яго краіне, растане пад прамянямі імператарскага сонца».
* Любімымі аўтарамі Густава былі Ксенафонт і Сенека.
* Напалеон ставіў Густава Адольфа ў адзін шэраг з вялікімі вайскаводамі старажытнасці.

Бібліяграфія
------------

* *Hollenberg*. Svea Rikes Historia under K. Gustav-Adolf den stores regering. — 1790—1796 [доведено до 1628 года].
* *Cronholm*. Sveriges Historia under Gustav II Adolf regering. — 1857.
* *Droysen*. Gustav-Adolf. — 1869—1870.
* *Форстен Г. В.* Политика Швеции в смутное время («Ж. М. Н. Пр.», 1889—1890).
* *Gohdes, C. B. (Conrad Bruno)*, Under the banners of the snow king; a story of the Lutheran hero, Gustavus Adolphus. Imprint 1915.
* *Ивонин Ю. Е. Ходин А. А.* Густав II Адольф // Вопросы истории. 2010. № 9. — С. 52—69.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Gustav II Adolf — 1917.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q379406'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1724971'></a>
2. ↑  *Olsson M.* Riddarholmskyrkan - inventories and graves — 1937. — С. 391. Праверана 26 кастрычніка 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q61765464'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q61723518'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6027483'></a>
3. 1 2 3  Kindred Britain<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q75653886'></a>
4. ↑  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.
5. ↑  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847329'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847326'></a>
6. 1 2  *Jackob A. Riis*. Hero tales of the Far North. — Richmond-hill, 1910. — ISBN 978-1-4510-1653-6.

Спасылкі
--------

* Навела «Паж Густава-Адольфа» Конрада Фердынанда Мэйера, дзе апісаны пра апошнія месяцы жыцця Густава-Адольфа і яго пажа Архівавана 20 красавіка 2010.

Зноскі
------


Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).

| ⛭Манархі Швецыі |
| --- |
| дынастыя Мунсё | 
* Б’ёрн Жалезнабокі
* Эрык Б’ёрнсан
* Эрык Рэфілсан
* Анунд Упсальскі
* Б’ёрн з Хогі
* Эрык Анундсан (да 882)
* Б’ёрн Эрыксан (882—932)
* Олаф Б’ёрнсан (970—975)
* Эрык VI Сегерсель (Пераможны) (970—995)
* Олаф Шатконунг (995—1022)
* Анунд Якаб (1022—1050)
* Эмунд Стары (1050—1060)

 |  |
| дынастыя Стэнкіляў | 
* Стэнкіль (1060—1066)
* Хальстэн (1066 — 1080-я)
* Інгэ I Старэйшы (1080-я — 1110-я)
* Блот-Свен (1084—1087)
* Філіп Хальстэнсан/Інгэ II Малодшы (1118 — 1120-я)
* Рагнвальд Дурны (1125—1126)
* Магнус I Моцны (1126—1130)
* Магнус II Хенрыксен (1160—1161)

 |
| Кіраванне Сверкераў і Эрыкаў | 
* Сверкер Старэйшы (1130—1156)
* Эрык Святы (1156—1160)
* Карл Сверкерсан (1160—1167)
* Кнут I Эрыксан (1167—1196)
* Сверкер Малодшы Карлсан (1196—1208)
* Эрык X Кнутсан (1208—1216)
* Юхан I Сверкерсан (1216—1222)
* Эрык Эрыксан Шапялявы (ці Кульгавы) (1222—1229)
* Кнут II Хольмгерсан Доўгі (1229—1234)
* Эрык Эрыксан Шапялявы (ці Кульгавы) (1234—1249)

 |
| дынастыя Фолькунгаў | 
* Біргер Ярль, рэгент (1248—1266)
* Вальдэмар I Біргерсан (1250—1275)
* Магнус I Ладулас (1275—1290)
* Біргер Магнусан (1290—1319)
* Магнус Эрыксан (1319—1363)
* Эрык XII (1356—1359)

 |
| дынастыя Мекленбургаў | Альбрэхт Мекленбургскі (1363—1389) |
| Каралі і намеснікі Кальмарскай уніі | 
* Маргарыта I Дацкая (1389—1412)
* Эрык Памеранскі (1412—1439)
* Энгельбрэкт Энгельбрэктсан, рэгент (1435—1436)
* Карл VIII Кнутсан, рэгент (1438—1440)
* Крыстафер III Баварскі (1440—1448)
* Карл VIII Кнутсан (1448—1457, 1464—1465, 1467—1470)
* Крысціян I Дацкі (1457—1464)
* Стэн Стурэ Старэйшы, рэгент (1470—1497)
* Ганс (Юхан II) (1497—1501)
* Стэн Стурэ Старэйшы, другі раз рэгент (1501—1503)
* Свантэ Нільсан, рэгент (1504—1511)
* Стэн Стурэ Малодшы, рэгент (1512—1520)
* Крысціян II (1520—1523)

 |
| дынастыя Васа | 
* Густаў I Ваза (1523—1560)
* Эрык XIV (1560—1568)
* Юхан III (1568—1592)
* Жыгімонт (1592—1599)
* Карл IX (1599—1611; рэгент да 1604)
* Густаў II Адольф (1611—1632)
* Крысціна (1632—1654; рэгенцтва, 1632—1644)

 |
| Пфальц-Цвейбрукенская дынастыя | 
* Карл X Густаў (1654—1660)
* Карл XI (1660—1697; рэгенцтва, 1660—1672)
* Карл XII (1697—1718)
* Ульрыка Элеанора (1719—1720)

 |
| Гесэнская дынастыя | Фрэдрык I (1720—1751) |
| Гольштэйн-Готарпская дынастыя | 
* Адольф Фрэдрык (1751—1771)
* Густаў III (1771—1792)
* Густаў IV Адольф (1792—1809; рэгенцтва, 1792—1796)
* Карл XIII (1809—1818)

 |
| дынастыя Бернадотаў | 
* Карл XIV Юхан (1818—1844)
* Оскар I (1844—1859)
* Карл XV (1859—1872)
* Оскар II (1872—1907)
* Густаў V (1907—1950)
* Густаў VI (1950—1973)
* Карл XVI Густаў (з 1973)

 |


| ?Густаў II Адольф — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Johan Kristiernsson[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Эрык Юхансан Ваза[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Birgitta Gustavsdotter[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Густаў I Ваза |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Måns Karlsson[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Сесілія Мансдотэр[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Sigrid Eskilsdotter[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Карл IX |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Abraham Kristiernsson[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Эрык Абрахамсан[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Birgitta Månsdotter[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Маргарыта Леёнхувуд |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Erik Karlsson[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Эба Эрыксдотэр Ваза[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Anna Karlsdotter[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  | Густаў II Адольф |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Крысціян I |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Фрэдэрык I[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Даратэя Брандэнбургская |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Адольф Гальштэйн-Готарпскі[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Багуслаў X Вялікі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Сафія Памеранская |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Ганна Ягелонка[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Крысціна Шлезвіг-Гольштэйн-Готарпская |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | William II, Landgrave of Hesse[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Philip I[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Anna of Mecklenburg-Schwerin[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Christine of Hesse[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Георг Барадаты |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Christine of Saxony[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Барбара Ягелонка[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists · ECARTICO · The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Нацыянальная біяграфія Фінляндыя · Праваслаўная багаслоўская · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Шведскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10057632 · BIBSYS: 90545687 · BNE: XX961995 · BNF: 11968139b · GND: 118543733 · ICCU: CFIV225216 · ISNI: 0000 0001 1021 0464 · LCCN: n80056899 · LNB: 000139305 · NDL: 00852585 · NKC: jn20011211166 · NLA: 35927709 · NLG: 145183 · NLP: A11846732 · NTA: 070529957, 395221552 · NUKAT: n97700385 · LIBRIS: 208633 · SUDOC: 02769397X · VIAF: 10637323 |

 |