recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ганс Марсіліус Пурман** (ням.: Hans Marsilius Purrmann; 10 красавіка 1880, Шпаер — 17 красавіка 1966, Базель) — нямецкі мастак, графік, тэарэтык мастацтва і калекцыянер.

Жыццё і творчасць
-----------------

Г.Пурман пачаў вывучаць жывапіс у майстэрні бацькі, затым ён паступіў у Школу прыкладнога мастацтва Карлсруэ, з 1897 года — вучыцца ў Мюнхенскай акадэміі мастацтваў, у Франца фон Штука. Тут мастак знаёміцца ​​з Паўлем Клее, Васілём Кандзінскім і Альбертам Вайсгерберам. З апошнім Пуррмана звязвалі сяброўскую сувязь доўгія гады.

Пасля кароткачасовага знаходжання ў Берліне ў 1905 годзе, дзе да Пурмана прыйшоў першы поспех як жывапісцу і дзе ён, дзякуючы дапамозе Макса Лібермана, уступае ў Берлінскі сэцэсіён, мастак у 1906 з’язджае ў Парыж. Тут ён сустракае свайго сябра Альберта Вайсгербера і мастака Рудольфа Леві, знаёміцца ​​з Оскарам Молем і Тэадорам Хойсам, будучым прэзідэнтам ФРГ. Будучы прыняты ў мастацкіх салонах французскай сталіцы, Г. Пурман у доме ў Гертруды Стайн заводзіць таксама знаёмства з П. Пікаса і А. Мацісам. Стаўшы адным з вучняў Маціса, Г. Пурман удзельнічаў у працы акадэміі Маціса, будучы яе адміністратарам. Дзякуючы дапамозе Маціса ў Пурмана сфармаваўся свой, асаблівы мастацкі стыль, у якім таксама адгадваюцца ўплывы такіх майстроў, як Поль Сезан і П’ер Агюст Рэнуар. Пасля ў яго жывапісе ўлоўліваецца і ўздзеянне экспрэсіянізму, кубізму і абстрактнага жывапісу.

У 1912 годзе Пуррман ажэніцца з мастачкай Мацільдай Фальмёлер, з якой да пачатку Першай сусветнай вайны жыве ў Парыжы. Вярнуўшыся ў Нямеччыну, сям’я Пурман з 1916 па 1935 год пражывае ў Берліне, у 1923—1928 гадах — Рыме. З 1921 года яны кожнае лета праводзяць на Бодэнскім возеры, дзе здымаюць домік. У гэты перыяд мастак піша серыю яркіх, маляўнічых краявідаў.

Пасля прыходу ў Германіі да ўлады нацыянал-сацыялістаў творы Г. Пурмана былі прылічаны да дэгенератыўнага мастацтва. У сувязі з яго ўдзелам у 1935 годзе ў мерапрыемствах, звязаных з пахаваннем Макса Лібермана ў Берліне, Пуррман быў вымушаны пакінуць Германію. Пасяліўшыся са сваёй жонкай у Фларэнцыі, мастак становіцца кіраўніком Віла Рамана, ператварыўшы яе ў культурны цэнтр эміграваўшых з нацысцкай Германіі дзеячаў мастацтва, сярод якіх былі Генрых Штэйнер, Эмі Рэдэр, Рудольф Леві, Хейнц Батке і інш.

У 1943 годзе памірае Мацільда ​​Фальмёлер-Пурман, і майстар упадае ў сур’ёзны творчы і псіхалагічны крызіс. Пасля падзення праўлення Мусаліні і акупацыі значнай часткі Італіі нямецкімі войскамі ён з’язджае ў Швейцарыю, і з 1944 жыве ў мястэчку Мантаньяла, у кантоне Цічына. Тут ён сябруе з пісьменнікам Германам Гесэ, мастаком Гюнтэрам Бёмерам і інш.

Зноскі
------

1. 1 2  Hans Purrmann<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Hans Marsilius Purrmann — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q683543'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2256716'></a>
3. ↑   Праверана 1 снежня 2022.
4. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
5. ↑  German // *(unspecified title)* Праверана 4 ліпеня 2020.
6. ↑   Праверана 26 ліпеня 2019.
**Андрэй Казіміравіч Гецэвіч** (нар. у 1981 годзе ў Ліпнішках Іўеўскага р-на Гродзенскай вобл.) — беларускі навуковец, гісторык, педагог, кандыдат гістарычных навук, дацэнт.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

У 1998 годзе скончыў Ліпнішкаўскую сярэднюю школу. У 2003 годзе скончыў гістарычны факультэт Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы па спецыяльнасці «Гісторыя». Паралельна скончыў Інстытут паслядыпломнай адукацыі ГрДУ, атрымаўшы кваіфікацыю эканаміста. У 2006 годзе скончыў аспірантуру гэтай жа ВНУ па спецыяльнасці «Айчынная гісторыя».

Дысертацыю на саісканне вучонай ступені кандыдата гістарычных навук па спецыяльнасці «Айчынная гісторыя» абараніў у 2007 годзе ў Беларускім дзяржаўным універсітэце. Тэма кандыдацкай дысертацыі: «Дзейнасць польскіх палітычных партый і арганізацый у Заходняй Беларусі (1918-1926 гг.)». Дысертацыя выканана пад навуковым кіраўніцтвам прафесара Івана Іванавіча Коўкеля. У 2012 годзе Прэзідыум Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь прысвоіў яму навуковае званне дацэнта па спецыяльнасці «Гісторыя».

У 2003 годзе працаваў у сярэдняй школе № 10 у Гродна. З 2005 года пачаў працаваць у аддзеле выхаваўчай працы з моладдзю і ідэалагічнай працы Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы. З 2007 года стаў працаваць на кафедры гісторыі Беларусі (пазней — кафедры гісторыі Беларусі, археалогіі і спецыяльных гістарычных дысцыплін). У 2008 годзе заняў пасаду начальнік аддзела інфармацыйна-метадычнай работы і маладзёжных праектаў Упраўлення выхаваўчай працы з моладдзю. Таксама працаваў пэўны час намеснікам дырэктара па выхаваўчай рабоце тэхналагічнага каледжа ўніверсітэта. З 2021 года займае пасаду загадчыка кафедры турызма і культурнай спадчыны факультэта гісторыі, камунікацый і турызму.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Асноўныя навуковыя даследаванні прысвечаны пытанням грамадска-палітычнага жыцця Заходняй Беларусі ў міжваенны перыяд, дзейнасці польскіх палітычных партый і арганізацый у рэгіёне, гісторыі дзейнасці моладзевых арганізацый у 1920-1930-я гады, краязнаўчага вывучэння Гродзеншчыны і інш.

Спасылкі
--------

* Біяграфія на сайце факультэта гісторыі, камунікацый і турызму ГрДУ
* Профіль у Google Scholar

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar |
**Пячатка з выявай Святога Дзмітрыя і Маці Божай** — свінцовая пячатка памерам 30 мм, знойдзеная ў Пінску. На адным боку змешчаны бюст Святога Дзмітрыя з дзідай каля правага пляча і шчытом у левай руцэ. На адваротным боку — бюст Маці Божай Аранты тыпу «Непарушная сцяна». Падобныя пячаткі даволі распаўсюджаны, але дакладна не вядома каму яны належалі.

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
* Міралюбаў Б. В. Пінская віслая пячатка. - Помнікі гіст. і культ. Беларусі, 1975, №4.
**Сіліцы́ды** — злучэнні крэмнію з металамі; .

Паводле тыпу хімічнай сувязі адрозніваюць іонна-кавалентныя (сіліцыды шчолачных і шчолачназямельных металаў і сіліцыд магнію) і металападобныя (сіліцыды пераходных металаў).

Уласцівасці
-----------

Крышталічныя рэчывы звычайна серабрыста-белага або шэрага колеру з металічным бляскам. Сіліцыды шчолачных і шчолачназямельных металаў раскладаюцца вадой, узаемадзейнічаюць з растворамі шчолачаў і кіслотамі, пры награванні ў паветры загараюцца. Сіліцыды пераходных металаў тугаплаўкія, стойкія да акіслення, не раствараюцца ў кіслотах, раскладаюцца растворамі шчолачаў.

Атрыманне
---------

Утвараюцца пры высокіх тэмпературах. Сіліцыды атрымоўваюць сінтэзам з элементаў альбо аднаўленнем аксідаў металаў крэмніем:

2МеО + 2Si = Me2Si + SiO2

Альбо ўзаемадзеяннем крэмнію з гідрыдамі металаў

2CaH2 + Si = Ca2Si + H2↑

А таксама ўзамемадзеяннем лішку метала на аксід крэмнію (IV)

SiO2 + 4Mg = Mg2Si + 2MgO

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Сіліцыды // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 379. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780901251 |
Ніша
**Ніша** (фр.: niche, італ.: Nicchia) — архітэктурны элемент, дэкаратыўнае паглыбленне ў сцяне, якое выкарыстоўваецца для ўстаноўкі статуй, ваз, купелі ці іншых прадметаў. Скляпенні нішаў паўкруглай формы часта ўпрыгожаны ракавінкападобным гофрам.

Нішы знайшлі шырокае ўжыванне ў культавых збудаваннях розных рэлігій. Яны выкарыстоўваліся яшчэ старажытнарымскімі архітэктарамі ва ўнутраных памяшканнях і на вонкавых сценах збудаванняў (напрыклад, Храм Дыяны ў Німе, II стагоддзе н.э.). Існуе мноства прыкладаў выкарыстання дэкаратыўных паглыбленняў у гатычнай архітэктуры (Ам’енскі сабор, кафедральны сабор ва Уэлсе і інш.). Нішы выкарыстоўваліся і пазней архітэктарамі эпохі італьянскага Адраджэння і ў еўрапейскай архітэктуры XVII—XVIII стагоддзяў.

Гл. таксама
-----------

* Міхраб

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Новы · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4371814-0 · LCCN: sh85091760 |
**Седыментацы́йны ана́ліз** — сукупнасць метадаў вызначэння памераў часцінак у дысперсных сістэмах і малекулярных мас макрамалекул у растворах па скорасці седыментацыі.

Выкарыстоўваецца седыментацыя ў полі гравітацыйных сіл для грубадысперсных сістэм і з дапамогай цэнтрыфуг і ультрацэнтрыфуг для высокадысперсных сістэм. Вызначаецца канстанта седыментацыі — адносіны скорасці седыментацыі да паскарэння поля сіл. Канстанта седыментацыі залежыць ад масы і формы часціц ці малекулярнай масы макрамалекул.

З дапамогай седыментацыі вызначаюць дысперсны склад здробненых матэрыялаў, глеб, грунтоў. У біяхіміі з дапамогай седыментацыйнага аналізу вызначаюць склад і памеры клетачных структур, вірусаў і інш.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Седыментацыйны аналіз // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 295. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* *Ходаков Г. С. Юдкин Ю. П.* Седиментационный анализ высокодисперсных систем. — М. 1981. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Амуд.

**Амуд** — пячора ў Ізраілі. Знаходзіцца на вышыні каля 30 метраў над рэчышчам ракі Вадзі-Амуд, якая ўпадае ў Генісарэцкае возера.

У 1961 годзе Хікасі Сузукі выявіў у пячоры шкілет, як мяркуецца, маладога неандэртальца Амуд I. Па такіх прыкметах, як надвочнічны валік, будынак скулавой вобласці, нізкі лоб гэта тыповы неандэрталец, але ў яго маецца і шэраг прагрэсіўных рысаў: намячаецца падбародкавы выступ, развітыя соскападобныя адросткі скроневай косткі, больш высокі звод чэрапа, чым у большасці неандэртальцаў, невялікія зубы. Аб'ём мозгу — 1740-1800 см3, рост — больш за 180 см). У пячоры была знойдзена каменная індустрыя пераходнага тыпу. Электронны парамагнітны рэзананс (ESR) даў вынік 50000 — 40000 гадоў. Відаць, гэта было наўмыснае пахаванне ля ўваходу ў пячору. Паколькі чэрапныя швы зрасліся, лічыцца, што памерламу было каля 25 гадоў. Таксама ў пячоры былі знойдзены фрагменты яшчэ некалькіх шкілетаў. Чэрап Амуд I мае рысы падабенства з чарапамі тыпу «Схул-Кафзех», а таксама з неандерталоідам з пячоры Табун.Экзэмпляр Амуд VII адметна тым, што акрамя рэшткаў проломленного чэрапа былі таксама знойдзеныя частка сцегнавой косткі, частка лапаткі і іншыя косткі.

Гл. таксама
-----------

* Схул
* Кафзэх

Зноскі
------

1. ↑  Neandertaler - Homo neanderthalensis - Amud 7 - evolution-mensch
2. ↑  Neandertaler - Homo neanderthalensis - Amud 1 - evolution-mensch1
3. ↑  Неандертальский человек в Азии и Африке

Літаратура
----------

* Suzuki, Hisashi; Takai, Fuyuji (1970): The Amud man and his cave сайце. Academic Press of Japan, Tokyo.
* Gargett, R. H. (1999): Middle Paleolithic burial is not a dead issue: the view from Qafzeh, Saint-Césaire, Kebara, Amud and Dederiyeh. Journal of Human Evolution 37, 27-90.
* Hovers, E.; Kimbel, W. H.; Lavi, R.; Rak, Y. (1995): Hominid Remains from Amud Cave in the Context of the Levantine Middle Paleolithic. Paléorient 21, 2, 47-61.
* E. Hovers, W. H. Kimbel, Y. Rak (2000): The Amud 7 skeleton—still a burial. Response to Gargett. Journal of Human Evolution 39, 253-260.
* Kuchikura, Y.; Watanabe, H. (1973): Control Precision in the Flaking of Levallois Points from the Amud Cave. A Technological Approach to the Study of Early Man ' s Manual Dexterity. Paléorient 1,1, 87-95.
* Shahack-Gross, Ruth; Ayalon, Avner; Goldberg, Paul; Goren, Yuval; Ofek, Boaz; Rabinovich, Rivka; Hovers, Erella (2008): Formation processes of cemented features in karstic cave sites revealed using stable oxygen and carbon isotopic analyses: A case study at middle paleolithic Amud Cave, Israel. Geoarchaeology 23, 1, 43-62

Спасылкі
--------

* Амуд — Антопогенез. РУ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 316601355 |
Паштовая марка Беларусі
**Сільві́н** — мінерал, хларыд калію, КCl.

Складаецца з кубічных крышталёў. Бясколерны або малочна-белы, з прымесямі гематыту — жоўта-чырвона-ружаватых адценняў. Цвёрдасць 2, шчыльнасць 2 г/см³. Крохкі, лёгка раствараецца ў вадзе, мае горка-салёны смак.

Утвараецца пераважна асадкавым шляхам: крышталізуецца з марской вады ў лагунах і рэліктавых азёрах, якія перасыхаюць. Разам з галітам, карналітам і іншымі ўтварае сільвініт — асноўную сыравіну, з якой атрымліваюць калійныя ўгнаенні. Радовішчы ў асадкавых горных пародах. Вялікія радовішчы маюць Беларусь, Канада, Германія, Расія, ЗША.

На тэрыторыі Беларусі паклады сільвініту вядомы на Прыпяцкім прагіне. Распрацоўваецца Старобінскае радовішча ў Салігорскім раёне.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* *Высоцкі Э. А.* Сільвін // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 381. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2775839254 |
**Пячатка Ізяслава Яраславіча** — пячатка з Ваўкавыска, якая належала старэйшаму сыну Яраслава Мудрага Ізяславу, які княжыў ў сяр. XI ст. у Тураве, а пасля смерці бацькі ў 1054 годзе стаў вялікім князем кіеўскім.

Апісанне
--------

На адным баку пячаткі (дыяметр 25 мм) — чатырохпялётскавая разетка, на другім — фігурка чалавека ў рост, магчама князя. На яго галаве карона, у правай руцэ дзіда, у левай — шчыт. На пячатцы надпіс «Дімітріос» (Дзмітрый) — кананічнае імя Ізяслава Яраславіча.

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
**Пячоначныя імхі**, пячоначнікі (*Marchantiophyta*) — аддзел мохападобных раслін.

Апісанне
--------

Слаявінныя або лістасцябловыя расліны памерам ад некалькіх міліметраў да некалькіх сантыметраў. Рызоіды аднаклетачныя, ніткападобныя. Гаметафіт мае слаявінную або лістасцябловую форму разнастайнай будовы. Антэрыдыі акруглыя або прадаўгаватыя, на ножцы. Архегоніі размешчаны на асобных бакавых ці брушных галінках.

Арэал
-----

Пашыраны ўсюды. На Беларусі каля 85 відаў з 43 родаў, 26 сямействаў. Найбольш вядомыя маршанцыя (*Marchantia*), рычыя (*Riccia*), блазія (*Blasia*), пелія (*Monosolenium tenerum*), прэйсія (*Preissia*), рыкардыя (*Riccardia*), рычыякарпус (*Ricciocarpus*), юнгерманія (*Jungermannia*). Растуць пераважна ў вільготных і забалочаных лясах (асабліва ельніках), на кары дрэў, глебе, гнілой драўніне, камянях, на паверхні або ў тоўшчы вады, на агародах і палетках.

Класіфікацыя
------------

Падзяляецца на 2 класы: маршанцыевыя імхі (*Marchantiopsida*) і юнгерманіевыя імхі (*Jungermanniopsida*). Каля 60 сямействаў, каля 300 родаў, больш за 6 тысяч відаў.

Значэнне і выкарыстанне
-----------------------

Пячоначныя імхі — першасныя глеба- і торфаўтваральнікі, ахоўваюць глебу ад эрозіі; часам — пустазелле.

Літаратура
----------

* *Рычкоўскі Г. Ф.* Пячоначныя імхі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 178. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | APNI · EOL · Fossilworks · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Tropicos · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4074071-7 · LCCN: sh85077781 · LNB: 000305713 · Microsoft: 2776905955 · NKC: ph114846 |
Працуючы асфальтаўкладчык: грузавік «запітвае» машыну сумессю
**Асфальтаўкладчык** — складаная лінейная дарожна-будаўнічая машына, прызначаная для ўкладкі слаёў асфальта. Асфальтаўкладчыкі працуюць ў пары з самазваламі, якія падаюць да іх асфальтную сумесь.

Аўтаматыка нівелявання для асфальтаўкладчыкаў
---------------------------------------------

Асфальтаўкладчык з аўтаматыкай нівелявання
Канструкцыяй ўсіх сучасных асфальтаўкладчыкаў прадугледжаная магчымасць аўтаматычнага кіравання працэсамі падачы, размеркавання і кладкі матэрыялу дарожнага пакрыцця. Якаснае будаўніцтва пакрыцця немагчыма выканаць без выкарыстання для кіравання рабочым органам укладчыка аўтаматыкі нівелявання, хіба што невялікіх па плошчы, разрозненых участкаў. Пры будаўніцтве не складаных аб'ектаў на укладчыку ўсталёўваюць, як мінімум, датчыкі кантролю падачы матэрыялу на размеркавальны шнек, датчык ухілу, які кантралюе вугал нахілу пліты да гарызонту, адзін ці два датчыка вышыні, кантралюючых таўшчыню ўкладвальнага пласта. На адказных аб'ектах, асабліва на кладцы шырокай паласы дарожнага пакрыцця, пры раздвинутой пліце, выкарыстоўваюць больш складаныя сістэмы аўтаматыкі нівелявання. АСК для асфальтаўкладчыкаў і іншых СДМ па спосабе перадачы і апрацоўкі кіраўніка сігналу дзеляцца на лічбавыя і аналагавыя. Лічбавыя прыборы ствараюцца з улікам максімальнага выкарыстання апошніх дасягненняў у галіне камп'ютэрных тэхналогій. Сістэмы аўтаматыкі нівелявання, камплектуемыя на іх аснове, універсальныя, шматфункцыянальныя, прадастаўляюць магчымасць прымянення розных спалучэнняў датчыкаў, напрыклад, у адзін камплект АСК можа ўваходзіць бескантактавы ультрагукавы датчык вышыні і датчык-прыёмнік лазерных плоскасцяў.

| ⛭Будаўнічыя і дарожныя машыны |
| --- |
| Землярыйныя | 
Бульдозер · 
Грэйдар · 
Скрэпер · 
Аднакаўшовы экскаватар · 
Шматкаўшовы экскаватар · 
Ямабур
 |
| Грузапад'ёмныя і мантажныя | 
Пад’ёмны кран · 
Норыя
 |
| Для працы з бетонам | 
Бетоназмяшальнік · 
Бетанапомпа · 
Вібраўшчыльнік
 |
| Для працы з дарожным пакрыццём | 
Асфальтаўкладчык · 
Дарожны каток · 
Дарожная фрэза
 |
| Дапаможныя | 
Кампрэсар · 
Пагрузчык
 |
**Картахенскі сабор Санта-Марыя-ла-В'еха** (ісп.: La Catedral de Santa Maria la Vieja) — былы кафедральны сабор горада Картахены.

У наш час сабор уяўляе сабой руіны. Фармальна ён з'яўляецца кафедрай дыяцэзіі Картахены, але дэ-факта яе асноўным саборам з'яўляецца Мурсійскі сабор.

Сам сабор вядомы з XIII стагоддзя, калі ў 1250 годзе Папам Рымскім была адноўлена дыяцэзія Картахены. Біскупам новай дыяцэзіі стаў францысканскі манах Педра Гальега, духоўнік Альфонса X.

Існуюць рознагалоссі, ці меў храм, які існаваў на месцы Санта-Марыя-ла-В'еха статус сабора. У запісах Сярэднявечча і эпохі Адраджэння будынак згадваецца як *Высокая царква* (*Iglesia Mayor*), а *Стары сабор* згадваецца толькі з XVIII стагоддзя. У канцы XIX стагоддзі асновы сярэднявечнай царквы паваліліся, пазней будынак аднавілі па праекце архітэктара Віктара Бельтры, у раманскім стылі з выкарыстаннем элементаў стылю мадэрн.

25 ліпеня 1936 года падчас баявых дзеянняў Іспанскай грамадзянскай вайны сабор быў пашкоджаны, знішчаны алтар. У 1939 годзе бамбёжка франкістаў знішчыла паўночную частку будынка, пасля чаго сабор быў пакінуты.

Разваліны сабора з'яўляюцца нацыянальным помнікам Іспаніі. У 1988 годзе пры раскопках каля руін быў выяўлены рымскі тэатр; высвятлілася, што стары сабор быў збудаваны ў верхняй частцы тэатра, а пры будаўніцтве выкарыстоўваліся матэрыялы з антычнага будынка.

Зноскі
------

1. ↑  IGLESIA DE SANTA MARÍA DE GRACIA EN CARTAGENA. ANÁLISIS HISTÓRICO, CONSTRUCTIVO Y DE PATOLOGÍAS. XX Jornadas de Patrimonio Cultural de la Región de Murcia. 2009. ISBN 978-84-7564-521-6. Retrieved 2010-12-27. Архівавана 7 ліпеня 2011.
2. ↑  Fundacion Teatro Romano de Cartagena: The History of a Discovery Архівавана 13 лютага 2008.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Картахенскі сабор
* Cathedral of St. Mary Major. Cartagena, Spain
**«Напісанае застаецца»** — палемічная п’еса (з прыкметамі «п’есы-дыскусіі») Алеся Петрашкевіча, напісаная ў 1979 годзе. Пастаўлена тэатрам імя Я. Купалы ў 1979 годзе.

Апісанне
--------

Апрача Францыска Скарыны — цэнтральнага персанажа п’есы — А. Петрашкевіч уводзіць у твор у якасці дзейных асоб Міколу Гусоўскага, Пятра Мсціслаўца, Томаса Мюнцэра, Марціна Лютэра, Максіма Грэка, Мікалая Каперніка. Выбар дзейных асоб адпавядаў адной з задач твора: увасобіць на сцэне велічную постаць Скарыны, падкрэсліць з дапамогай драматургічных сродкаў значнасць пачынанняў гэтага вялікага дзеяча. Ф. Скарына не проста паказваецца ў атачэнні славутых сучаснікаў — ён абмяркоўвае з імі актуальныя навуковыя, рэлігійныя, свецкія пытанні свайго часу. Аўтар аддае перавагу свайму персанажу, калі ён палемізуе з заснавальнікам Рэфармацыі Марцінам Лютэрам (звесткі пра сустрэчу Скарыны і Лютэра ў Вітэнбергу маюць дакументальныя пацвярджэнні). Вобраз Лютэра падаецца ў крыху зніжаным плане, і гэта не зусім адпавядае гістарычнай аб’ектыўнасці. Больш пераканаўчай выглядае палеміка Скарыны з суддзёй-інквізітарам, дзе даводзіцца важкасць здзейсненага Скарынам, асабліва пераклад «Бібліі» на старажытнабеларускую мову, напісанне прадмоў і пасляслоўяў да яе.

Каштоўнасць п’есы ў тым, што асоба Скарыны паўстае ў ёй у кантэксце яго культурных здабыткаў, з падключэннем дакументальнага літаратурнага матэрыялу, на фоне агульнаеўрапейскага Рэнесансу. Аўтару ўдалося перадаць сэнс скарынаўскіх выказванняў жывой драматургічнай мовай, пабудаваць менавіта дыялог, а не дэкламацыю.

Літаратура
----------

* Беларуская літаратура: дапам. для вучняў 11-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. і рус. мовамі навучання / пад рэд. А. Бельскага, М. Тычыны. — Мн.: Адукацыя і выхаванне, 2009. ISBN 978-985-471-320-5
**Асуахай** — традыцыйны карагодны кругавы танец якутаў. Падчас яго людзі, якія танцуюць, узяўшы адзін аднаго за рукі перамяжоўваюцца з нагі на нагу рухаючыся ў марудлівым тэмпе. Тэмп руху нясталы, рэгулюецца вядоўцам і паскараецца на прыпеве. У карагодзе прысутнічае вядоўца (осуохайдьыт), у чые абавязкі ўваходзіць выкананне песень і рэгуляванне тэмпу руху карагода.

У 2012 годзе на нацыянальным свяце якутаў ысыах быў усталяваны рэкорд Гінэса па колькасці людзей якія адначасна выконваюць танец.

Зноскі
------

1. ↑  Юбилейный Ысыах Туймаады 2012 поставил новый рекорд Гиннесса

Спасылкі
--------

* Семантика основных движений якутского хороводного танца осуохай
**Астэрыяне́ла** (*Asterionella*) — род каланіяльных дыятомавых водарасцей сямейства фрагілярыевых.

Апісанне
--------

Клеткі палачкападобныя, утвараюць зоркападобныя калоніі, радзей зігзагападобныя або спіральныя ланцужкі. Панцыр тонкі, з паяска лінейны, гетэрапольны. Уставачныя абадкі і септы адсутнічаюць. Створкі вузкалінейныя з галоўчатымі канцамі. Штрыхі кволыя, папярочныя, паралельныя. Восевае поле вузкалінейнае.

Пашырэнне
---------

Трапляюцца пераважна ў планктоне мораў. У прэснаводных вадаёмах вядомы астэрыянела зграбная (*Asterionella formosa*) і астэрыянела найзграбнейшая (*Asterionella gracillima*); пашырана ў Заходняй Еўропе і Паўночнай Амерыцы, адзначаны ў планктоне азёр, рэк і іншых вадаёмаў Беларусі, астэрыянела зграбная выяўлена ў выкапнёвым стане ў адкладах антрапагену і галацэну.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* **Хурсевіч Г. К.*.* Астэрыянела // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777444278 |
**Царква ў гонар абраза Божай Маці «Неспадзяваная Радасць»** — мураваная праваслаўная царква Наваполацка. Размяшчаецца на вуліцы 1-я лінія, д. 10.

Гісторыя
--------

У сярэдзіне 1990-х гадоў XX стагоддзя прыдатным памяшканнем для храма стала былая пральня. Побач размяшчаўся будынак былой гарадской лазні. Менавіта на яе падмурку будуецца новы храм. Службы пачаліся ў былой пральні пасля невялікай рэканструкцыі. Першапачаткова храм «Неспадзяваная Радасць» уваходзіў у склад прыхода царквы святога Архангела Міхаіла.

Сваю назву царква атрымала ад храмавай іконы, якую падарыў Наваполацку епіскап Глеб (Савін).

Афіцыйна прыход царквы іконы Божай Маці «Неспадзяваная Радасць» быў зарэгістраваны 21 красавіка 1997 года ў Віцебскім абласным выканаўчым камітэце.

Пачаткам будаўніцтва храма лічыцца лета 2008 года, незадоўга да святкавання 50-годдзя горада г. Наваполацка.

17 лютага 2009 года былі забіты першыя палі. 2 красавіка 2009 года было пачата будаванні ніжняга храма. 18 красавіка 2011 года быў усталяваны галоўны купал.

Зноскі
------

1. ↑  Царква іконы Божай Маці «Неспадзяваная Радасць»
2. ↑  История прихода церкви иконы Божией Матери «Нечаянная Радость» Архівавана 26 лютага 2020.

Літаратура
----------

* Банщикова, О. Новая веха / О. Банщикова // Новая газета (Наваполацк). — 2009. — 24 сак. — С. 1.
* Бегунова, Е. «Здесь будет новый храм!» / Е. Бегунова // Віцебскі рабочы. — 2009. — 28 марта. — С. 2.
* Вахрамеева, И. «Носите тяготы друг друга …» / И. Вахрамеева // Химик (Новополоцк). — 2001. — 15 мая. — С. 1.
* Рыжкова, Н. Колокольный перезвон / Н. Рыжкова // Віцебскі рабочы. — 2013. — 30 крас. — С. 6.
* Стёпкина, Л. Долгожданный храм / Л. Стёпкина // Полоцкие епархиальные ведомости. — 2012. — № 2 (апр.) — С. 2.
**Пёр Ён Тхэ** (кар. 변영태, 卞榮泰; 15 снежня 1892 — 10 сакавіка 1969) — паўднёвакарэйскі палітык, прэм’ер-міністр Рэспублікі Карэя ў 1954 годзе.

Кар’ера
-------

Атрымаў філалагічную адукацыю, пасля чаго выкладаў англійскую мову ў сярэдняй школе. У 1945 годзе стаў прафесарам Універсітэта Каро.

З 1949 года на дыпламатычнай працы. У 1949—1951 гадах быў паслом у Японіі і на Філіпінах. У 1951 годзе ўзначаліў Міністэрства замежных спраў Паўднёвай Карэі. Удзельнічаў у працы VII Генеральнай Асамблеі ААН, якая ўсталявала дэмаркацыйную лінію ў Жоўтым моры. 1 кастрычніка 1953 года падпісаў у Вашынгтоне дагавор з ЗША аб узаемнай абароне. Таксама ўзначальваў дэлегацыю на паўдневакарэйскай Жэнеўскай нарадзе 22 мая 1954 года па пытанні аб’яднання Карэі.

З чэрвеня па лістапад 1954 года ўзначальваў урад.

Пасля падзення Першай Рэспублікі знаходзіўся ў апазіцыі да ўрадавага рэжыму. У 1962 годзе атрымаў ганаровую доктарскую ступень Універсітэта Каро ў галіне літаратуры.

Зноскі
------

1. ↑  원로 외교관 최운상의 1954년 ‘제네바 한반도 통일회의’ 회고(нявызн.) (12 лютого 2008). Архівавана з першакрыніцы 4 квітня 2019. Праверана 12 липня 2020.

Спасылкі
--------

* 변영태(卞榮泰)(нявызн.). Архівавана з першакрыніцы 19 мая 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 5834 3559 · VIAF: 8145376345283720241 |
**Плоскапаралельны рух** — від руху абсалютна цвёрдага цела, пры якім траекторыі ўсіх кропак цела размяшчаюцца ў плоскасцях, паралельных зададзенай плоскасці. Гэты рух вызначаецца рухам плоскай фігуры — праекцыі цела на плоскасць, паралельна якой адбываецца рух..

Прыкладам плоскапаралельнага руху ў адносінах да вертыкальнай плоскасці, адносна якой цела рухаецца ў паралельным кірунку, з’яўляецца качэнне кола па гарызантальнай дарозе.

Тут плоскапаралельны рух у кожны момант часу можа быць прадстаўлены ў выглядзе сумы двух рухаў — полюса C, які з’яўляецца не чым іншым, як цэнтрам кручэння кола ў звязанай з ім сістэме каардынатаў (у агульным выпадку па любой траекторыі на плоскасці з пункту гледжання нерухомага назіральніка) і вярчальнага руху астатніх пунктаў цела вакол гэтага цэнтра.

Прыклад плоскапаралельнага руху адносна плоскасці чарцяжа - качэння колы па гарызантальнай дарозе. Усе кропкі колы рухаюцца паралельна плоскасці малюнка.

Кручэнне цела ў выпадку яго плоскапаралельнага руху не з’яўляецца неабходнай прыкметай апошняга..

У такім выпадку вектар абсалютнай хуткасці руху любой кропкі будзе вызначацца вектарнай сумай пераносны хуткасці руху цэнтра кручэння С (аднолькавай для разліку хуткасці любой кропкі колы) і вэктару адноснай хуткасці абранай кропкі, якая залежыць ад яе палажэнні, кутняй хуткасці кручэння і адлегласці ад цэнтра.

Калі ў дадзены момант для кропкі кантакту колы з паверхняй (кропкі А) гэтыя хуткасці роўныя па модулі і процілеглыя па кірунку, мае месца выпадак чыстага (без праслізгвання) качэння, што паказана на малюнку. Толькі ў гэтым выпадку хуткасць пункту М будзе ў 2 разы больш хуткасці пункту С і накіравана ў той жа бок.

У агульным выпадку іх суадносіны можа быць любым не толькі па велічыні, але і па кірунку..

Заўвага
-------

У выпадку адсутнасці праслізгвання трэнне датыкальнай з апорай часткі колы ёсць трэнне спакою, а каэфіцыент трэння спакою, як правіла, больш каэфіцыента трэння слізгання. Таму не мэтазгодна даводзіць тармажэнне да стану, калі колы ідуць «юзам».

Зноскі
------

1. ↑  Основной курс теоретической механики (часть первая) Н. Н. Бухгольц, изд-во «Наука», Главная редакция физико-математической литературы, Москва, 1972, 468 стр.
2. ↑  Тарг С. М. Краткий курс теоретической механики. Учеб. для втузов.— 10-е изд. перераб. и доп. — М.: Высш. шк. 1986.— 416 с, ил.
3. ↑  Физический энциклопедический словарь/ Гл. ред. А. М. Прохоров. Ред.кол. Д. М. Алексеев, А. М. Бонч-Бруевич,А. С. Боровик-Романов и др. -М.: Сов.энциклопедия, 1983.-323 с.ил, 2 л.цв.ил. -- С. 282.
**Царква ў гонар Сабора навамучанікаў і вызнаўцаў зямлі Беларускай** — мураваны праваслаўны храм у горадзе Скідзель Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца каля шашы Гродна — Мінск на зав. Усходнім, 3.

Гісторыя
--------

26 кастрычніка 2001 года архіепіскап Гродзенскі і Ваўкавыскі Арцемій асвяціў месца і заклаў першы камень у падмурак на месцы будаўніцтва храма. Будаўніцтва храма пачалося ў 2002 годзе. 25 кастрычніка 2014 года адбылося асвячэнне Царквы ў гонар Сабора навамучанікаў і вызнаўцаў зямлі Беларускай.

Архітэктура
-----------

Вырашана ў традыцыях старажытнарускага царкоўнага дойлідства. Цэнтрычны крыжова-купальны храм, завершаны цыліндрычным светлавым барабанам з цыбулепадобным купалам. Бакавыя фасады расчлянёны на 3 праслы з закамарамі, якія прарэзаны арачнымі вокнамі-трыфорыумамі. Цэнтральны і бакавыя арачныя ўваходы вылучаны парталамі-рызалітамі пад бочкавымі пакрыццямі.

Зноскі
------

1. ↑  Храм Святых навамучанікаў і вызнаўцаў зямлі Беларускай г. Скідзель Архівавана 26 снежня 2019.
2. ↑  Царква ў гонар Сабора навамучанікаў і вызнаўцаў зямлі Беларускай Архівавана 19 верасня 2020.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Царква ў гонар Сабора навамучанікаў і вызнаўцаў зямлі Беларускай (Скідзель) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Асуан** — мухафаза ў Арабскай Рэспубліцы Егіпет. Адміністрацыйны цэнтр - горад Асуан. Размешчана на поўдні краіны, у даліне Ніла. Знаходзіцца на захад ад мухафазы Чырвонае Мора, на ўсход ад мухафазы Новая Даліна. На поўначы мяжуе з мухафазай Кена, на поўдні - з Суданам.

Мухафаза славіцца сваімі гістарычнымі помнікамі часоў фараонаў (Абу-Сімбел, Філы, Элефанціна, Нехен, храмы Ком-Омба, Эсны), а таксама Асуанскай плацінай.

Насельніцтва
------------

Насельніцтва мухафазы складае 1.184.432 чалавек (2006). Акрамя арабаў Егіпта, тут пражываюць розныя этнічныя групы нубійцаў, а таксама значная доля бедуінаў, якія вядуць качавы лад жыцця (бені хіляль, джаафра, абабда, ансар, алікат, мунакара і інш.)

1. ↑
2. ↑
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царква ў гонар Раства Хрыстова.
**Царква ў гонар Раства Хрыстова** — мураваны праваслаўны храм у горадзе Орша Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на вуліцы Дзяржынскага.

Гісторыя
--------

Часовы храм
Вакзал і будынак храма на 26 красавіка 2016 года
У канцы XIX стагоддзя з’явілася патрэбнасць для жыхароў вёсак каля станцыі Орша ў храме і парафіяльнай школе. Першапачаткова намаганнямі ўладаў станцыі Орша, мясцовага святара і людзей была пабудавана драўляная царква на каменным падмурку.

У 1914 годзе царква была цалкам перабудавана ў каменную пяцікупальную з жалезным дахам. У храме быў прыпісаны адзін святар і адзін псаломнік. Пры храме існаваў дзіцячы хор. У 1930 годзе храм закрылі і аддалі ў карыстанне вакзала, ён пераўтварыўся ў закусачную. У 1941 годзе быў разбураны цэнтральны купал, а ў 1955 годзе храм быў узарваны. Зараз на яго падмурку стаіць крама «Чыгуначнік».

У 1998 годзе мітрапаліт Філарэт асвяціў месца будучага храма, якое знаходзіцца непадалёк ад падмурку гістарычнага.

У 2000 годзе была ўтворана царкоўная абшчына, зарэгістраваны Статут Прыхода храма Раства Хрыстова. Часовым памяшканнем стаў пасажырскі вагон. 22 мая 2000 года была адслужана першая боская літургія. Было арганізавана сястрынства, нядзельная школа і бібліятэка.

Восенню 2009 года, пасля залажэння падмурку, настаяцелем храма Раства Хрыстова быў прызначаны іерэй Вячаслаў Енухаў.

7 красавіка 2017 года адбыўся пажар у часовым храме-вагоне. Усе выратаваныя прадметы былі перанесены ў ніжні паверх будаванага храма. Набажэнствы праходзяць у падвальным памяшканні храма.

Зноскі
------

1. ↑  Царква ў гонар Раства Хрыстова Архівавана 31 снежня 2022.
2. ↑  Храм Рождества Христова г. Орши
3. ↑  Храм Раства Хрыстова. Аршанскі раён, г. Орша
4. ↑  История Архівавана 6 верасня 2019.

Літаратура
----------

* Коваль, Л. Сестры милосердия! / Л. Коваль // Аршанская газета. — 2002. −21 верас. — С. 2.
* Мачкова, В. Храм Рождества Христова строим вместе / В. Мачкова // Телеком-экспресс (Орша). — 2012. — 2 авг. — С. 3.
* Слепцов, С. Построим храм вместе / С. Слепцов // Телеком-экспресс (Орша). — 2017. — 28 июня. — С. 4
* Шурдукова, А. Сайт прихода Рождества Христова / А. Шурдукова // Аршанская газета. — 2013. — 31 студз. — С. 4.
Першая старонка Супрасльскага ірмалоя
**Супрасльскі ірмалой** — самы ранні помнік праваслаўнай і уніяцкай музычнай культуры. Змяшчае святочныя песнапенні царкоўнага гадавога кола. Складзены ў 1598—1601 гг. у Супрасльскім манастыры.

Гісторыя
--------

Складзены ў 1598—1601 гг. у Супрасльскім манастыры пеўчым Багданам Анісімавічам, родам з Пінска. На працягу XVII стагоддзя рукапіс шматразова папаўняўся, дапісываўся.

Пасля таго, як Ірмалой трапіў у  збор Кіева-Пячэрскага манастыра, ён аказаў заметны ўплыў асабліва на ўкраінскую музычную праваслаўную традыцыю. Месцазнаходжанне Супрасльскага ірмалоя з 1930-х гадоў было невядомым, пакуль рукапіс не быў знойдзены ў 1970-я гг. мастацтвазнаўцам А. Канатопам.

Апісанне
--------

Аркуш Супрасльскага ірмалоя
Супрасльскі ірмалой. Аркуш 428
Рукапіс добра захаваўся і ўключае ў сябе 576 аркушаў (1130 старонак). Супрасльскі ірмалой упрыгожаны 5 манахромнымі (малінавага колеру) мініяцюрамі, 16 застаўкамі ў выглядзе рознакаляровай пляцёнкі балканскага тыпу. Для аздаблення першай старонкі ўжыў выразаную з кнігі гравюру Ф. Скарыны з выявай сонца і маладзіка. Ініцыялы песнапенняў расцвечаны ўзорамі, на палях шмат малюнкаў.

Багдан Анісімавіч вызначаўся «навуковым» падыходам пры складанні ірамлоя, пазначаў, адкуль браў музычныя творы, на палях занатоўваў паходжанне напеваў, абавязкова адзначаў мясцовыя (складзеныя ў Супрасльскім манастыры). Рукапісны тэкст запісаны беларускім скорапісам, некаторыя старонкі — грэчаскай мовай. Сустракаюцца асаблівасці напісання нотных знакаў. Натацыя таксама ўяўляе сабой ранні скорапісны тып, дзе тонка прапісаныя ноты нагадваюць па свайму малюнку крукі. Супрасльскі ірмалой з'яўляецца найбольш раннім узорам новай, пяцілінейнай квадратнай натацыі.

На беларускае паходжанне ірмалоя ўказываюць геаграфічныя назвы напеваў, якія змяшчаюцца ў ім (напрыклад, мірскі), а таксама славесны тэкст песнапенняў і каментарыі, запісаныя на старабеларускай мове.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Наталля Дожына. Пеўчыя рукапісныя помнікі Супрасльскай традыцыі ў даследаваннях сучасных музыколагаў
2. 1 2  ЭнцВКЛ, 2010
3. ↑  Гісторыя музычнай культуры Беларусі да ХХ стагоддзя / В. У. Дадзіёмава. — Мінск: Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі, 2012. — 230 с. Архівавана 30 лістапада 2016. ISBN 978-985-7048-05-2.

Літаратура
----------

* Багдан Анісімавіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2.
**Царква ў імя прападобнага мучаніка Афанасія Брэсцкага** — праваслаўны храм у г. Слонім Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

Размешчаная па вул. Войкава (Альбярцін). Пабудавана ў XIX стагоддзі з цэглы, рэканструявана ў XX стагоддзі.

Архітэктура
-----------

Вырашана прамавугольным у плане аб’ёмам пад двухсхільным дахам. Дабудаваны да фасаду прытвор завершаны цыліндрычным светлавым барабанам пад сплюшчаным цыбулепадобным купалам. Плоскасныя фасады прарэзаны вертыкальна цягнутымі прамавугольнымі аконнымі праёмамі, крапаваны плоскімі і руставанымі лапаткамі.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007. -стар. 371.

Спасылкі
--------

* Царква ў імя прападобнага мучаніка Афанасія Брэсцкага (Слонім) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Царква ў імя прападобнага мучаніка Афанасія Брэсцкага (Слонім) на сайце «Архіварта»
**Царква ў гонар абраза Божай Маці «Адшуканне загінулых»** — мураваны праваслаўны храм у Беларусі, у горадзе Лунінец Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца на вуліцы Чапаева, 77-1. Прыход і храм з’яўляюцца мемарыяльным помнікам, прысвечаным усім воінам, якія загінулі ў Першай і Другой сусветных войнах і воінам-інтэрнацыяналістам.

Гісторыя
--------

3 сакавіка 2006 года па блаславенні архіепіскапа Пінскага і Лунінецкага Стэфана быў утвораны прыход. 4 красавіка 2006 года Брэсцкім абласным выканаўчым камітэтам прыход быў афіцыйна зарэгістраваны, аб чым было выдадзена пасведчанне за № 691.

26 ліпеня 2007 года адбылася закладка падмурка храма. Узводзіўся храм на месцы двух могілак, дзе ляжаць парэшткі пяці тысяч забітых воінаў, сялян і простых мірных жыхароў. 31 жніўня 2006 года архіепіскапам Пінскім і Лунінецкім Стэфанам настаяцелем храма быў прызначаны іерэй Сергій Крышталь. 16 лютага 2013 года храм быў асвечаны.

Зноскі
------

1. ↑  Религиозное объединение "Прихода храма в честь иконы Божьей Матери «Взыскание погибших» г. Лунинца Архівавана 27 снежня 2017.
2. ↑  Царква ў гонар абраза Божай Маці «Сысканне загінуўшых» Архівавана 1 кастрычніка 2020.

Спасылкі
--------

* Храм абраза Божай Маці «Сысканне загінуўшых» // Праваслаўная архітэктура Беларусі(Праверана 15 чэрвеня 2023)
Аналагавы асцылограф HAMEG HM404
**Асцылограф** (лац.: oscillo — гайдаюся + ​​грэч. γραφω — пішу) — прыбор, прызначаны для даследавання (назірання, запісу; таксама вымярэння) амплітудных і часавых параметраў электрычнага сігналу, які падаецца на яго ўваход, альбо непасрэдна на экране, альбо запісваеца на фотастужку.

Сучасныя асцылографы дазваляюць разгортваць сігнал гігагерцавых частот. Для разгортвання больш высокачастотных сігналаў можна выкарыстоўваць электронна-аптычныя камеры.

Літаратура
----------

* *Габец П. Ф.* Асцылограф // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 63. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Асцылограф на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11932907v · GND: 4044141-6 · LCCN: sh85021031 · Microsoft: 184026988 · NDL: 00575468 · NKC: ph123829 |

 |
**Уільям Харысан Дылард** (англ.: William Harrison Dillard; 8 ліпеня 1923, Кліўленд, Агая — 15 лістапада 2019, там жа) — амерыканскі лёгкаатлет-спрынтар, чатырохразовы алімпійскі чэмпіён.

Біяграфія
---------

Займацца спортам пачаў падчас навучання ў каледжы. Удзельнік Другой сусветнай вайны, прымаў удзел у баях італьянскай кампаніі. Пасля вайны працягнуў займацца лёгкай атлетыкай. У 1947 годзе скончыў навучанне ў каледжы Болдуіна-Уолеса.

У 1974 годзе быў уключаны ў Залу славы лёгкай атлетыкі ЗША.

Спартыўная кар’ера
------------------

### Алімпійскія гульні 1948 года

На Алімпіядзе ў Лондане выйграў дыстанцыю 100 метраў з алімпійскім рэкордам — ​​10,3 сек. абыграўшы па выніку фотафінішу свайго суайчынніка Барні Эвела.

7 жніўня 1948 г. у складзе квартэта стаў пераможцам эстафеты 4 × 100 метраў, стаўшы двухразовым алімпійскім чэмпіёнам.

### Алімпійскія гульні 1952 года

На Алімпійскіх гульнях у Хельсінкі стаў пераможцам на дыстанцыі 110 метраў з бар’ерамі, а таксама паўтарыў свой поспех у эстафеце 4 × 100 метраў, стаўшы чатырохразовым алімпійскім чэмпіёнам.

Зноскі
------

1. ↑  William Harrison Dillard // filmportal.de — 2005.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>
2. ↑  Harrison Dillard // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>
3. ↑  Athlé DisparitionDisparition : Harrison Dillard, légende du sprint américain, est mort

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Track and Field Statistics · World Athletics · МАК · Filmportal |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Munzinger · Notable Names Database · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1061422879 · ISNI: 0000 0004 4339 4644 · LCCN: no2015096043 · VIAF: 311620925 |
**Царква Святога Мікалая** — праваслаўны храм у г. Рэдэўць, Румынія. Царква з’яўляецца часткай манастыра Багдана  (рум.) (бел.

Гісторыя
--------

Разрэз і план царквы
Царква была пабудавана каля 1360 года ваяводай Багданам I  (руск.) (бел. (1359—1365), як падзяка Богу за перамогу ў барацьбе за стварэнне незалежнай Малдаўскай дзяржавы, з’ўляецца найстарэйшай культавай мураванай пабудовай у Малдове, якая захавалася ў першапачатковым выглядзе. Асвячона ў 1364 годзе.

У часы кіравання Аляксандра Добрага царква становіцца рэзідэнцыяй рэдэўцкіх епіскапаў, які жылі ў манастыры.

Пахаванні
---------

У царкве пахаваны кіраўнікі Малдаўскага княства і члены кіруючай дынастыі да часоў Аляксандра Добрага, сярод якіх малдаўскія гаспадары Багдан I, Лацку  (руск.) (бел. Штэфан I  (руск.) (бел. Раман I  (руск.) (бел. Багдан, брат Аляксандра Добрага і Багдана  (руск.) (бел. яго сын. У прытворы царквы тры магілы: Станы, жонкі Багдана III  (руск.) (бел. і маці Штэфэніцэ Водэ  (руск.) (бел. і магіла Анастасіі, дачкі Лацку. Перад дзвярамі ў прытвор знаходзіцца надмагілле біскупа Іаанікія, які памёр у 1504 годзе.
  

* Магіла Багдана IМагіла Багдана I
* Магіла Штэфана I  (руск.) (бел.Магіла Штэфана I  (руск.) (бел.
* Магіла Лацку  (руск.) (бел.Магіла Лацку  (руск.) (бел.
* Магіла Рамана I  (руск.) (бел.Магіла Рамана I  (руск.) (бел.
* Магіла Аляксандра I ДобрагаМагіла Аляксандра I Добрага

Зноскі
------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28563569'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4580425'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква Святога Мікалая (Рэдэўць)
* 602 года молдавской епископии в Рэдэуць
**Царква Святога Апостала Андрэя Першазванага** — мураваны праваслаўны храм у горадзе Мінску. Пабудавана паводле праекта архітэктара Ю. Шпіта.

Гісторыя
--------

У красавіку 2001 году мітрапаліт Мінскі і Слуцкі Філарэт багаславіў будаванне мураванага храма, якое распачалося ў жніўні 2001 году. 13 снежня 2009 году мітрапаліт Мінскі і Слуцкі Філарэт здзейсніў асвячэнне храма.

Архітэктура
-----------

Храм вырашаны ў стылізаваных формах старажытнарускага царкоўнага дойлідства. Цэнтрычны квадратны ў плане вертыкальна выцягнуты аб’ём завершаны цыліндрычным светлавым барабанам з шлемападобным купалам. Грані аб’ёму завершаны арачнымі закамарамі, па восях прарэзаны высокімі і вузкімі арачнымі аконнымі праёмамі. З імі кантрастуюць нізкія арачныя ўваходныя парталы на франтальным і бакавых фасадах. Архітэктурная выразнасць будынка дасягаецца аб’ёмнымі сродкамі, добра знойдзеннай прапарцыянальнасцю, лаканізмам пазбаўленых дэкору белакаменных плоскасцяў.

Зноскі
------

1. ↑  Царква Святога Апостала Андрэя Першазванага (Мінск)
2. ↑  Андрэеўская царква Архівавана 25 верасня 2020.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Царква Святога Апостала Андрэя Першазванага (Мінск) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
Шпількі для валасоў, упрыгожаныя ў тэхніцы цян-цуй. XIX стагоддзе
Кітайская дыядэма з пяра зімародка, каля 1851—1861 гг.
**Цянь-цуй** (кіт. трад. 點翠, спр. 点翠, піньінь *diǎncuì*, літаральна: «усеяць зімародкам») — стыль кітайскага мастацтва з пёрамі зімародка. На працягу 2000 гадоў кітайцы выкарыстоўваюць вясёлкавыя блакітныя пёры птушак зімародка ў якасці інкрустацыі для прадметаў выяўленчага мастацтва і ўпрыгажэнняў, ад шпілек, галаўных убораў і веераў да пано і шырмаў. У той час як заходнія калекцыянеры мастацтва сканцэнтраваліся на іншых галінах кітайскага мастацтва, уключаючы фарфор, лакавыя  (руск.) (бел. вырабы, скульптуру, клуазанэ  (руск.) (бел. шоўк і карціны, мастацтва зімародка адносна невядомае за межамі Кітая.

Пёры зімародка старанна выразаліся і наклейваліся на пазалочанае срэбра. Ствараўся эфект, падобны на перагародкавую эмаль  (руск.) (бел. але ніякая эмаль не змагла параўнацца з электрычным сінім колерам. Сіні — традыцыйны любімы колер у Кітаі.

Як і ў большасці вясёлкавых, электрызуючых колераў у жывёл, такіх як крылы матылькоў з роду *Morpho*, інтэнсіўны колер у пёрах птушак паходзіць не ад пігментаў у самім пяры, а ад таго, як святло выгінаецца і адлюстроўваецца назад, падобна таму, як прызма разбівае белае святло на яго спектр вясёлкавых колераў. Гэтыя мікраскапічныя структуры ў пёрах называюцца фатоннымі крышталямі  (руск.) (бел..

У самых дарагіх вырабах на заказ выкарыстоўваўся від зімародка з Камбоджы. Настолькі вялікі быў экспарт, каб задаволіць кітайскі попыт, што гандаль пёрамі, магчыма, быў адным з асноўных фактараў багацця Кхмерскай імперыі і выкарыстоўваўся для фінансавання будаўніцтва цудоўных храмаў каля Сіемрэапа ў Камбоджы, уключаючы Ангкор-Ват. Лепшыя творы мастацтва зімародка былі зарэзерваваны для каралеўскіх асоб або высокапастаўленых кітайскіх дзяржаўных чыноўнікаў (так званых «мандарынаў  (укр.) (бел.»). Выкарыстанне пёраў зімародка прывяло да масавай гібелі шэрагу відаў.

Мастацтву зімародка як высокаму віду мастацтва прыйшоў канец падчас кітайскай рэвалюцыі ў 1940-х гадах. Цяпер у Кітаі яно знаходзіцца пад забаронай у сувязі са строгімі мерамі па абароне зімародкаў.

Зноскі
------

1. ↑  Дянь-цуй. Реквием по синей птице  (руск.)

Спасылкі
--------

* *Kingfisher Blue: Treasures of an Ancient Chinese Art* by Beverley Jackson  (англ.) (бел. Ten Speed Press, 2001.
**Царква Св. Лаўрэнція** (ням.: Kirche St. Lorenz) — адна з найзначнейшых сярэднявечных цэркваў былога вольнага імперскага горада Нюрнберга і адна з першых цэркваў у Германіі, якая стала лютэранскай (1529). Св. Лаўрэнцій утварае горадабудаўнічы пандан да больш старой царквы Св. Себальда і да імператарскага замка.

Першыя згадкі капэлы *Laurentius* у Нюрнбергу адносяцца да 1235 і 1258 гадоў; план гэтай капэлы быў часткова ўсталяваны пры раскопках у 1929 годзе. Сучасны выгляд царква набыла ў XV стагоддзі.

Царква, якая моцна пацярпела пры паветраных налётах падчас Другой сусветнай вайны, была адноўлена ў 1949 годзе. У значнай меры дах і перакрыцці былі разбураны пры паветраных налётах. Кроквы канструяваліся нанова, прычым кроквы падоўжнага нефа рэканструяваліся па прычыне недахопу аўтэнтычных матэрыялаў са сталі. Выконваліся таксама новыя замкавыя камяні, на якіх можна бачыць важных прадстаўнікоў пратэстанцкай гісторыі царквы (Марцін Лютэр, Іаган Себасцьян Бах).

Царкоўны арган з’яўляецца другім па велічыні ў Германіі (у Пасау самы вялікі арган Германіі) і самым вялікім сярод арганаў у евангелічных царквах Германіі.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4224099-2 · LCCN: no2011103868 · NKC: xx0284118 · VIAF: 247711347, 123044272 |