У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Смолер.

**Ян А́рнашт Смо́лер**, нямецкі варыянт — **Ёган Эрнст Шмалер** (в.-луж.: Jan Arnošt Smoler, ням.: Johann Ernst Schmaler; 3 сакавіка 1816, Мерцдарф (Луча), Прусія — 13 чэрвеня 1884, Баўтцэн, Саксонія) — сербалужыцкі лінгвіст, заснавальнік сербалужыцкага мовазнаўства, публіцыст, рэдактар і выдавец газеты *Serbske Nowiny* і часопіса *Łužičan*, заснавальнік сербалужыцкага кніжнага выдавецтва і кніжнай крамы, адзін з заснавальнікаў арганізацыі «Маціца сербская», арганізатар будаўніцтва «Сербскага дома» ў Баўтцэне — цэнтра нацыянальнага і культурнага жыцця лужычанаў, адзін з лідараў сербалужыцкага нацыянальнага адраджэння XIX стагоддзя.

Біяграфія
---------

Помнік Я. А. Смолеру, усталяваены ў Баўтцэне
Я. А. Смолер нарадзіўся ў 1816 годзе ў прускай частцы Верхняй Лужыцы, у вёсцы Луча, размешчанай паблізу ад Хойерсверды. Яго бацька Корла Ян Смолер быў пратэстанцкім кантарам і настаўнікам, які служыў у вёсцы Лоза. У Лозе Ян Смолер вучыўся ў пачатковай школе. З 1827 года Я. А. Смолер быў залічаны ў гімназію Баўтцэна. Пасля заканчэння навучання ў гімназіі ў 1836 годзе ён паступіў ва ўніверсітэт у Брэслаў на тэалагічны факультэт, дзе правучыўся да 1840 года, а затым захапіўся славянскім мовазнаўствам і літаратурай, якія вывучаў у 1840—1845 гадах пад кіраўніцтвам паэта Ф. Л. Чэлакоўскага, аднаго з актыўных удзельнікаў чэшскага нацыянальнага адраджэння. Ужо ў гімназіі Я. А. Смолер арганізаваў гурток, у якім разам з іншымі вучнямі займаўся вывучэннем сербалужыцкай мовы. Падчас канікулаў Я. А. Смолер падарожнічаў па Лужыцам, запісваў розныя фальклорныя творы. Падчас паездак па роднаму краю ён збіраў весткі аб межах лужыцкіх зямель і колькасці сербалужыцкага насельніцтва. У 1841 годзе апублікаваў лужыцкае эпічнае песнапенне «Нашыя хлопцы з вайны едуць».

Пасля заканчэння вучобы ва ўніверсітэце Я. А. Смолер прысвяціў сябе даследаванням у галіне мовазнаўства, запісваў і выдаваў слоўнікі, дапаможнікі па вывучэнню лужыцкай мовы, займаўся арганізацыяй гурткоў, у якіх навучалісь чытанню і пісьму па-лужыцкі, а таксама выкладаннем у гэтых гуртках, садзейнічаў рэформе правапісу. У 1847 годзе пры актыўным удзеле Я. А. Смолера заснаванасербалужыцкае нацыянальнае культурна-асветніцкае таварыства «Маціца Сербская» (в.-луж.: Maćica Serbska), асноўнай задачай якога стала выдавецкая дзейнасць на роднай мове. Я. А. Смолер актыўна ўдзельнічаў у рэдагаванні і выданні перыядычнага друку на сербалужыцкай мове. У 1841 годзе ён быў адным з ініцыятараў выдання літаратурнай газеты «Jutnička». З 1848 па 1852 год быў галоўным рэдактарам культурна-грамадскага і літаратурнага альманаха «Časopis Maćicy Serbskeje». Ён супрацоўнічаў з Я. П. Ёрданам у выданні штодзённай газеты «Jutnička», у 1849 годзе атрымаў пасаду рэдактара штотыднёвіка «Tydźenska Nowina», пераіменаванага пазней у «Сербскія навіны» (в.-луж.: Serbske Nowiny), у 1850—1854 гадах ён робіцца яе выдаўцом і займаецца выданнем газеты аж да 1884 года. У 1851 годзе адкрыў у Будзішыне першую ў гісторыі кніжную краму, якой з 1863 года займаўся ў супрацоўніцтве з Янам Багуверам Пехам пад назвай «Schmaler und Pech». З 1860 года Я. А. Смолер таксама выдаваў часопіс «Łužičan». Каб пазаёміць больш шырокае кола чытачоў з матэрыяламі, якія тычацца сербалужыцкага народа, яго гісторыі і культуры, Я. А. Смолер таксама выдаваў перыёдыку на нямецкай мове. З 1859 па 1883 гады ён некалькі разоў наведваў Расію, супрацоўнічаў як з рускімі, так і з вучонымі з іншых славянскіх краін і рэгіёнаў, быў прыхільнікам ідэй панславізма.

Усё сваё жыццё Я. А. Смолер прысвяціў як вывучэнню сербалужыцкай мовы і літаратуры, так і судзейнічанню іх захавання і развіцця, уся яго дзейнасць была накіравана на абуджэнне ў лужычанах нацыянальнага самасазнання і імкнення да актыўнага супраціўлення германізацыі. Шмат якія дасягненні сербалужыцкага нацыянальнага адраджэння 1840—1880 гадоў рэалізоўваліся дзякуючы Я. А. Смолеру па яго ініцыятыве ці з яго ўдзелам. Памер 13 чэрвеня 1884 года ў Баўтцэне.

Унёсак у навуку
---------------

Карта Лужыц, складзеная Я. А. Смолерам у 1843 годзе
Я. А. Смолер вядомы як збіральнік сербалужыцкага фальклору, яго кніга «Песні верхніх і ніжніх лужыціх сербаў» (*Pjesnički hornych a delnych Lužiskych Serbow*) была выдадзена сумесна з Л. Гаўптам у 1841—1843 гадах. Аб ёй станоўча адклікалісь шмат якія знатакі народнай культуры таго часу, уключаючы братоў Грым. Я. А. Смолер быў першым, хто збіраў звесткі аб межах рассялення лужычанаў і іх колькасці на тэрыторыі Прусіі і Саксоніі. Значным з'яўляецца ўнёсак Я. А. Смолера ў вывучэнне мовы, гісторыі, культуры і этнаграфіі лужыцкіх сербаў, у стварэнне падручнікаў і слоўнікаў серба-лужыцкай мовы. Я. А. Смолер таксама ўдзельнічаў ў рэфармаванні правапісу верхнялужыцкай мовы. Асноўныя яго работы па мовазнаўству: *Kleine Grammatik der serbisch-wendischen Sprache in der Oberlausitz* і «Нямецка-сербалужыцкі слоўнік» (*Němsko-serbski słownik*).

Сям'я
-----

Быў бацькай лужыцкага журналіста і грамадскага дзеяча Марка Смолера.

Гл. таксама
-----------

* Лужыцкія мовы
* Сарабістыка

Зноскі
------

1. 1 2  Jan Arnošt Smoler // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. 1 2  *Лаптева Л. П. Кунце П.* История серболужицкого народа. — С. 13—14.
3. 1 2 3  *Моторный В. А.* Смолер. — Краткая литературная энциклопедия (КЛЭ). — В 9 т. Т. 6: Присказка — «Советская Россия» / Гл. ред. А. А. Сурков. — м: Сов. энцикл. 1971. — 1040 стб. — Фундаментальная электронная библиотека «Русская литература и фольклор» (ФЭБ)
4. 1 2  *Лаптева Л. П. Кунце П.* История серболужицкого народа. — С. 13.
5. 1 2  *Лаптева Л. П. Кунце П.* История серболужицкого народа. — С. 14.
6. ↑  *Лаптева Л. П. Кунце П.* История серболужицкого народа. — С. 15.
7. ↑  Гугнин А. А. Введение в историю серболужицкой словесности и литературы от истоков до наших дней, стр. 105.
8. ↑  *Супрун А. Е.* Серболужицкие языки // Введение в славянскую филологию. — Минск, 1989. — С. 76—81.

Літаратура
----------

* Гугнин А. А. Введение в историю серболужицкой словесности и литературы от истоков до наших дней, Российская академия наук, Институт славяноведения и балканистики, научный центр славяно-германских отношений, М. 1997, стр. 4, 64, 94 — 97, 99 — 100, 102, 105, 107—108, 120, ISBN 5-7576-0063-2
* *Kunze P.* Jan Arnošt Smoler. Ein Leben für sein Volk // Schriften des Sorbischen Instituts Band 10. — Domowina. — Bautzen, 1995. — ISBN 3-7420-1624-5. (*Kunz P.* Štóž swoju narodnosć z česću zańdźe. Nadźije a skutki Jana Arnošta Smolerja // Wobrazki ze Serbow. 1. — Ludowe Nakł. Domowina. — Budyšin, 1995. — ISBN 3-7420-1637-7.)
* *Lier H. A.* Schmaler, Johann Ernst // {{{загаловак}}}. — Duncker & Humblot. — Leipzig, 1890. — С. 617—619.
* Česko-lužicke styky v 1.polovině 19. století// Česko-lužický věstník, 2007, стр. 55

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12446617s · GND: 118615068 · ISNI: 0000 0001 0882 001X · LCCN: no90018289 · NKC: jn20000728640 · NLP: a0000001969712 · NTA: 074988018 · NUKAT: n01053722 · SUDOC: 165985046 · VIAF: 27160452 |

 |