recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Wolfram|Alpha** — база ведаў і набор вылічальных алгарытмаў (англ. computational knowledge engine). Не з'яўляецца пошукавай сістэмай. Запушчана 15 траўня 2009 года.

Апісанне праекта
----------------

Аснавальнік праекта Стывен Вальфрам упэўнены, што зможа перавесці пытанні на натуральных мовах у фармат, зразумелы для камп’ютараў, што дазволіць выконваць вылічэнні і пошук праз трыльёны адзінак
«Куратараў даных» з выкарыстаннем мільёнаў радкоў алгарытмаў для выдачы карыстальніку адказаў.

Нова Співак, адзін з самых вядомых прадпрымальнікаў у тэхналагічнай сферы, выказаў меркаванне, што *"Wolfram|Alpha можа быць такім жа значным, як і Google"*.

Wolfram|Alpha не вяртае пералік спасылак, заснаваны на выніках запроса, а вылічвае адказ, грунтуючыся на ўласнай базе ведаў, якая ўтрымлівае даныя па матэматыцы, фізіцы, астраноміі, хіміі, біялогіі, медыцыне, гісторыі, геаграфіі, палітыцы, музыцы, кінематаграфіі, а таксама інфармацыю пра вядомых асоб і інтэрнэт-сайты. Ён можа пераводзіць даныя між рознымі адзінкамі вымярэння, сістэмамі злічэння, падбіраць агульную формулу паслядоўнасці, знаходзіць магчымыя замкнутыя формы для прыблізных дробных лікаў, вылічваць сумы, граніцы, інтэгралы, рашаць ураўненні і сістэмы ўраўненняў, выконваць аперацыі з матрыцамі, вызначаць уласцівасці лікаў і геаметрычных фігур.

Зноскі
------

1. ↑  Alexa Internet — 1996. Праверана 29 лістапада 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q230051'></a>
**Царква ў гонар Святой Тройцы** — драўляны праваслаўны храм у горадзе Мінску. Знаходзіцца на вул. Каліноўскага, каля Усходніх могілак. Галоўны архітэктар праекта з’яўляецца А.Канцараў.

Гісторыя
--------

4 чэрвеня 2001 года быў асвячоны падмурак. 26 верасня 2009 гады быў асвячоны храм архібіскупам Гомельскім і Жлобінскім Арыстархам.

Архітэктура
-----------

Вырашана ў формах драўлянага царкоўнага дойлідства Рускай Поўначы XVII ст. У аснове кампазіцыі цэнтральны кубападобны зруб, завершаны 8-гранным светлавым барабанам, накрытым высокім шатром з залачонай цыбулепадобнай галоўкай. Да фасада далучаны бабінец. Над якім узведзены 2 ярусная 4-слуповая званічка пад спічасным 8-гранным шатром з макаўкай. Пакрыццё шатроў нагадвае рыбную луску ці лемехі шатровых храмаў Рускай Поўначы. Цыбулепадобнай галоўкай завершаны 2-схільны дах над алтарнай часткай, да якой далучана прамавугольная апсіда з бочкавым пакрыццём. Прамавугольны прытвор і прыдзелы накрыты 2-яруснымі каскадамі бочкавых перакрыццяў. Архітэктурна-эстэтычны эфект узбагачаецца адкрытай канструкцыяй драўлянага зруба «з астаткам».

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Зноскі
------

1. ↑  hramst.by/
2. ↑  Свята-Троіцкая царква Архівавана 1 кастрычніка 2020.

Спасылкі
--------

* Царква ў гонар Святой Тройцы (Мінск) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Гаэтан Какуджы** (фр.: Gaëtan Kakudji; 3 кастрычніка 1942 — 21 ліпеня 2009) — кангалезскі журналіст, актывіст і палітык. Стрыечны брат Ларана Кабілы.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Анкора, правінцыя Катанга. Вучыўся ў Лувенскім універсітэце, дзе атрымаў ступень у галіне палітычных, эканамічных і сацыяльных навук. Працаваў журналістам у брусельскай газеце *La Cité*.

У 1970-х і 1980-х гадах жыў у Льежы і прадстаўляў кангалезскую апазіцыйную Партыю народнай рэвалюцыі ў Бельгіі. Прызначаны намеснікам генеральнага сакратара і членам ЦК партыі. Адказваў за знешнюю палітыку і міжнародныя адносіны. Пазней з’яўляўся першым намеснікам генеральнага сакратара Альянсу дэмакратычных сіл вызвалення Конга.

Пасля прыходу Кабіла да ўлады ў 1997 годзе, прызначаны губернатарам правінцыі Катанга. У студзені 1998 года заняў пасаду міністра ўнутраных спраў. Знаходзіўся на пасадзе да красавіка 2001 года.

Пасля забойства Кабілы 16 студзеня 2001 года ўвайшоў у склад надзвычайнага камітэта, які прызначыў новым кіраўніком дзяржавы Жазефа Кабілу.

У кастрычніку 2003 года абраны ў Сенат.

Памёр у бальніцы Сен-Люк у Бруселі 21 ліпеня 2009 года пасля тыднёвай шпіталізацыі.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4 5  Braeckman 2009.
2. 1 2 3  Décès du sénateur congolais Gaëtan Kakudji.
3. 1 2  Research Directorate 2002.
4. ↑  Le sénateur Gaëtan Kakudji est mort ce mardi.

Літаратура
----------

* Braeckman, Colette (21 July 2009). *Kakudji: disparition d’un Tonton*. *Le Soir* [французская]. Праверана 2020-08-04.
* *Décès du sénateur congolais Gaëtan Kakudji*. *RTBF*. 22 July 2009. Праверана 2020-08-04.
* *Le sénateur Gaëtan Kakudji est mort ce mardi à Bruxelles*. *Radio Okapi*. 21 July 2009. Праверана 2020-08-05.
* Phythian, Nicholas (28 August 1998). *Fighting breaks out near capital as Kabila allies send more troops*. *Irish Times*. Праверана 2020-08-04.
* Research Directorate (18 December 2002). *A list of individuals who have occupied the office of the Minister of the Interior since the coming into power of Laurent-Désiré Kabila ...* *Refworld*. Canada: Immigration and Refugee Board of Canada. Праверана 2020-08-05.
**Алесь (Аляксандр Іосіфавіч) Мемус** (нар. 13 верасня 1939, вёска Прусы, Старадарожскі раён, Мінская вобласць) — беларускі мастак-графік, педагог.

Біяграфія
---------

1958—1966: Жывапісна-педагагічнае мастацкае вучылішча ва Уладзівастоку.

1968—1974: Інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя Іллі Рэпіна Акадэміі мастацтваў СССР (Ленінград, графічны факультэт).

З 1974 жыве ў Віцебску.

1974—1999 — выкладаў на мастацка-графічным факультэце Віцебскага педагагічнага інстытута.

З 1978 — удзельнічаў у мастацкіх выставах.

З 2008 — член Беларускага саюзу мастакоў.

У 2013 годзе Аляксандр Іосіфавіч Мемус падарыў Нацыянальнаму мастацкаму музею Беларусі больш за 300 сваіх графічных лістоў і 39 твораў сваёй жонкі — віцебскага мастака Ірыны Віктараўны Магучай (1963—2010).

Зноскі
------

1. ↑  В Арт-кафе представлена часть выставки «Река времени»  (руск.)
**Экарма** (руск.: Экарма) — востраў у Вялікай градзе Курыльскіх астравоў. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Сахалінскай вобласці Расіі. Плошча - 14 км². Ненаселены.

Востраў уяўляе сабою неактыўны вулкан з высокай канічнай вяршыняй (1179 м). Заходнія схілы абрывістыя, да 850 м. Астатнія схілы больш спадзістыя, усеяныя друзам. Берагі абрывістыя, аднак вакол вострава няма скал і рыфаў, за што старажытныя айны і далі яму сучасную назву (літаральна "вельмі бяспечная стаянка"). Сталых рэк і азёр з пітной вадой няма, хаця ў дажджлівыя сезоны ўтвараюцца часовыя водныя струмені. На поўначы вострава маецца некалькі гарачых серных крыніц.

Флора і фаўна бедныя. Нязначная травяністая расліннасць, мохі і лішайнікі. На востраве гняздуюць марскія птушкі. Ёсць лежня ластаногіх.

На востраве Экарма ніколі не было сталых паселішчаў. Айны наведвалі яго да канца XIX ст. толькі ўлетку для палявання. У 1875 - 1945 гг. належаў Японіі. Пасля II Сусветнай вайны далучаны да РСФСР.

Зноскі
------

1. ↑  kurilstour.ru

Спасылкі
--------

* Остров Экарма
* kurilstour.ru
* Фотоотчеты о Камчатско-курильских экспедициях

| ⛭Курыльскія астравы |
| --- |
| *Вялікая Курыльская града* | 

|  |  |
| --- | --- |
| *Паўночная група* | Атласава · Шумшу · Парамушыр · Анцыферава · Маканрушы · Анекатан · Харымкатан · Чырынкатан · Экарма · Шыяшкотан |
| *Сярэдняя група* | Райкоке · Матуа · Расшуа · *а-вы Ушышыр* (Рыпанкіча · Янкіча) · Кетой · Сімушыр · Броўтана · *а-вы Чорныя Браты* (Чырпой · Брат-Чырпоеў) |
| *Паўднёвая група* | Уруп · Ітуруп · Кунашыр |

 |
| *Малая Курыльская града* | Шыкатан · Палонскага\* · *а-вы Асколкі*\* · Зялёны\* · Танфільева\* · Юрый\* · *а-вы Дзёміна*\* · Анучына\* |
| **\***астравы, таксама вядомыя пад агульнай назвай Хабамаі |
**Меш-кі-аг-гашэр** (шум. 𒈩𒆠𒉘𒂵𒊺𒅕) — міфічны заснавальнік першай дынастыі шумерскага горада Урука.

Імя Меш-кі-аг-гашэра ўнесена ў спіс валадароў Шумера, дзе кажацца тое, што ён быў жрацом і кіраваў 324 гады. Згодна спісу, бацькам першага валадара з'яўляўся бог сонца Уту.

У адрозненні ад сваіх знакамітых пераемнікаў, накшталт Энмеркара, Лугальбанды і Гільгамеша, Меш-кі-аг-гашэр не быў эпічным героем, яго імя адсутнічае ў шумерскім фальклоры. 

|  |
| --- |
| **I дынастыя Урука** |
| Папярэднік:**—** | **Валадар Урука****Канец 4 тысячагоддзя да н. э. або пачатак 3 тысячагоддзя да н. э.** | Пераемнік:**Энмеркар** |
|

Літаратура
----------

* *Bertman, S.* Handbook to Life in Ancient Mesopotamia. — Oxford, New York: Oxford University Press, 2003 ISBN 978-019-518364-1
**Дэвід О’Саліван** (англ.: David O’Sullivan) (1 сакавіка 1953, Дублін, Ірландыя) — ірландскі дыпламат і еўрапейскі чыноўнік, генеральны сакратар Еўрапейскай камісіі ў 2000—2005 гадах, пасол Еўрасаюза ў ЗША (2014—2019 гадах). Генеральны дырэктар Інстытута міжнародных і еўрапейскіх спраў (IIEA). Спецпрадстаўнік па выкананні санкцый ЕС у сувязі з узброенай агрэсіяй РФ супраць Украіны.

Біяграфія
---------

Нардзіўся Дэвід О’Саліван у Дубліне (Ірландыя). Яго бацька, генерал-лейтэнант Джэральд (Гэры) О'Саліван, раней быў начальнікам штаба ірландскіх сіл абароны. Некаторы час Дэвід О’Саліван жыў у штаце Каліфорнія (ЗША).

Валодае англійскай, французскай, іспанскай, нямецкай, ірландскай і японскай мовамі.

О'Саліван вучыўся ў Каледжы Святой Марыі C.S.Sp. у Ратмайнс і вывучаў эканоміку і сацыялогію ў Трыніці-каледжы Дубліна. У 1976 годзе пайшоў вучыцца ў Каледж Еўропы ў Бругэ (Бельгія), дзе атрымаў дыплом аспіранта ў галіне перадавых еўрапейскіх даследаванняў. Затым ён да 1979 года працаваў у Міністэрстве замежных спраў Ірландыі, калі ўвайшоў у Еўрапейскую камісію. Падчас вучобы ў Трыніці ён быў аўдытарам і залатым медалістам па дэбатах Гістарычнага таварыства каледжа і пераможцам конкурсу дэбатаў «Irish Times».

Працуючы ў Еўрапескай камісіі, Дэвід О’Саліван замаў шэраг розных пасад: супрацоўнік Генеральнага дырэктарата па знешніх сувязях, першы сакратар дэлегацыі Камісіі ў Японіі, член кабінета камісара Сазерленда, які адказваў за сацыяльныя пытанні і адносіны з Еўрапейскім парламентам, кіраўнік аддзела Мэтавай групы па адукацыі, моладзі і навучанні, член кабінета камісара Патрыка Фліна, які адказваў за сацыяльны дыялог і працоўнае права, намеснік кіраўніка кабінета камісара П. Фліна, генеральны дырэктарат па пытаннях занятасці—дырэктар па палітыцы і каардынацыі Еўрапейскага сацыяльнага фонду, Галоўнае ўпраўленне занятасці— дырэктар па кіраванні рэсурсамі, генеральны дырэктар па адукацыі і культуры.

У 1999 годзе ён стаў кіраўніком офіса прэзідэнта Еўракамісіі Рамана Продзі. 

З 2000 па 2005 год ён займаў пасаду генеральнага сакратара Еўракамісіі, затым з 2005 па 2010 год узначальваў генеральны дырэктарат па гандлі. У 2010 годзе ён быў прызначаны аперацыйным дырэктарам Еўрапейскай службы знешніх дзеянняў. З 2014 па 2019 год працаваў пасом Еўрасаюза ў ЗША.

Са студзеня 2023 года — спецпрадстаўнік Еўрасаюза па пытаннях санкцый, каардынуе санкцыйную палітыку ЕС у дачыненні да Расійскай Федэрацыі, а таксама адсочвае спробы ўхілення ад санкцый ЕС.

Крыніцы
-------

1. ↑  David O'Sullivan appointed DG of IIEA (англ.). *RTÉ* (16 сакавіка 2022). Праверана 29 лістапада 2023.
2. ↑  *Elaine Edwards*. The death has taken place of Lieut Gen Gerald (Gerry) O’Sullivan, a former chief of staff of the Defence Forces (англ.). *Irish Times* (21 чэрвеня 2010). Праверана 29 лістапада 2023.
3. ↑  *Michele Bendall*. A Lifetime of European Public Service (англ.). *Medium* (8 чэрвеня 2017). Праверана 29 лістапада 2023.
4. ↑  David O’Sullivan, Eurocrat-in-chief (англ.). *The Economist* (15 ліпеня 1999). Праверана 29 лістапада 2023.
**Ваяводскі соймік** — саслоўна-прадстаўнічы орган улады ў ваяводстве ў часы Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў.

На ваяводскіх сойміках абмяркоўваліся мясцовыя і агульнадзяржаўныя справы, абіраліся дэпутаты на сойм Рэчы Паспалітай і выпрацоўваліся інструкцыі для іх, там жа вылучаліся кандыдаты на судовыя пасады (у Трыбунал ВКЛ), вызначаліся падаткі.

У адрозненне ад павятовых соймікаў, на ваяводскіх выпрацоўваліся хадайніцтвы і просьбы да вялікага князя і ўрада, заслухоўваліся справаздачы і інфармацыя пра пастановы і законы, прынятыя на ўсеагульных вальных соймах.

Гл. таксама
-----------

* Павятовы соймік
* Вальны сойм
* Сенат

Зноскі
------

1. ↑  Памяць. Мінск 2001, с. 199.

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. — 576 с.: іл. — ISBN 985-6302-33-1.
Тракайскі астраўны замак — пасярэдзіне вежа-бергфрыд з функцыяй брамы ва ўнутраны двор княжацкага канвентхауса
**Бергфрыд** (ням.: Bergfried) — дамінуючая абарончая вежа замка, якая магла выконваць ролю замкавай цытадэлі — служыць апошнім пунктам абароны, але ў адрозненне ад данжона не мела жыллёвых функцый.

Сам феномен *бергфрыда* паходзіць з традыцыі нямецкага замкавага дойлідства, для якога быў характэрны перанос жылых функцый з вежы ў палац, у адрозненні ад французскай традыцыі данжонаў. У ВКЛ *бергфрыды* прыйшлі праз Тэўтонскі ордэн, для замкаў-канвентхаусаў якога было характэрна будаўніцтва па перыметры высокай абарончай вежы-*бергфрыда*.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бергфрыд

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4139792-7 |
**Болаўскі дзяжаўны ўніверсітэт** (англ.: Ball State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Мансі ў штаце Індыяна, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

У 1917 годзе браты Люцыус Бол, Уільям Бол, Эдмунд Бол, Фрэнк Бол і Джордж Бол, прамыслоўцы і заснавальнікі аднайменнай карпарацыі, набылі Індыянскі нармальны інстытут і перадалі вучэльню і прылеглую зямлю штату Індыяна. Заканадаўчы сход штата Індыяна прыняў ахвяраванне вясной 1918 года, і 17 чэрвеня 1918 года ў вучэльню паступілі першыя 235 студэнтаў. Сёння ўніверсітэт прапануе каля 120 спецыяльнасцей бакалаўрыяту і 130 дадатковых напрамкаў навучання і больш за 100 спецыяльнасцей магістратуры, аспірантуры, сертыфікаваных і спецыялізаваных праграм навучання.

Структура
---------

* Каледж камунікацый, інфармацыі і медыяў
* Каледж выяўленчага мастацтва
* Каледж здароўя
* Каледж прыродазнаўчых і гуманітарных навук
* Каледж архітэктуры і планавання
* Каледж бізнесу
* Каледж настаўнікаў

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Індыяна

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Незалежны навуковец** (англ.: independent scientist), гістарычны тэрмiн — **джэнтльмен навукі** (англ.: gentleman scientist) — фінансава незалежны вучоны, які праводзіць навуковыя даследаванні без непасрэднага дачынення да дзяржаўных інстытутаў, такіх як універсітэт або дзяржаўныя інстытуты даследаванняў. Выраз «джэнтльмен навукі» ўзнік у Еўропе пасля Рэнесансу, але ўжо ў XX стагоддзі яго выкарыстанне стала рэдкім з ростам дзяржаўнага і прыватнага фінансавання. Большасць незалежных навукоўцаў у нейкі момант сваёй кар’еры далучаліся да нейкай акадэмічнай установы.

Гісторыя
--------

Самафінансаванне навуковых даследаванняў шырока практыкавалася з эпохі Адраджэння да канца XIX стагоддзя, у тым ліку падчас віктарыянскай эпохі ў Англіі. Многія незалежныя навукоўцы былі аднымі з першых членаў Лонданскага каралеўскага таварыства. Колькасць незалежных навукоўцаў знізілася ў сувязі са з’яўленнем доступу да буйнамаштабнага фінансавання, як дзяржаўнага, так і карпаратыўнага.

Перавагі і заганы
-----------------

Найбольш верагоднай адмоўнай рысай самафінансавання з’яўляецца тое, што ўласныя сродкі могуць быць абмежаваныя. Галоўная станоўчая рыса — адсутнасць шматлікіх нязручнасцей, такіх акадэмічная бюракратыя, адміністрацыйныя абавязкі і неабходнасць пісаць і дасылаць заяўкі на гранты ў арганізацыі, якія аказваюць фінансавую падтрымку навуковай дзейнасці. Таксама самафінансаванне дазваляе навукоўцу лепш кантраляваць кірунак сваіх даследаванняў, паколькі навуковыя інвестыцыі ў выглядзе грантаў часцей за ўсе накіроўваюцца інвестарамі на дасягненне пэўных асабістых мэт, якія могуць не супадаць з мэтамі навукоўца. Акрамя таго, права інтэлектуальнай уласнасці на адкрыццё належыць адкрывальніку, а не інвестару. Шмат хто лічыць, што цяперашняя сістэма грантаў моцна душыць навуковы прагрэс, бо навукоўцы павінны загадзя ўказваць чаканыя вынікі, каб атрымаць фінансаванне. І далёка не заўсёды можна ў такіх умовах прадбачыць адкрыццё.

Літаратура
----------

* Бесараб С. В. Почему любительская наука важна для «Беларуси в эпоху перемен» // Патрэон — patreon.com, 27 сентября 2020, 14:24
* Martello R. The Life and Times of Sir Goldsworthy Gurney: Gentleman Scientist and Inventor, 1793—1875 (review) // *Victorian Studies*. — Volume 42. — Number 4. — pp. 688—690

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779013201 |
**Прыватная ваенная кампанія (ПВК)** — камерцыйнае прадпрыемства, якое прапануе паслугі па забеспячэнне аховы, абароны і бяспекі, нярэдка з удзелам у ваенных канфліктах.

Прававы статус
--------------

Прававы статус ПВК адрозніваецца ў залежнасці ад краіны. У Рэспубліцы Беларусь і Расійскай Федэрацыі найміцтва забаронена, грамадзянам гэтых краін забараняецца служыць у прыватных ваенных кампаніях. Дадзенае дзеянне ў гэтых краінах з'яўляецца крымінальна каральным. Акрамя гэтага, у ваеннай дактрыне Рэспублікі Беларусь існаванне прыватных ваенных кампаній адзначаецца як адна з асноўных ваенных небяспек цякучага часу .

Прыклады
--------

* Злучаныя Штаты Амерыкі Academi
* Злучаныя Штаты Амерыкі KBR
* Вялікабрытанія G4S
* Вялікабрытанія Sandline International
* Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка Executive Outcomes
* Расія Група Вагнера

Зноскі
------

1. ↑  Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь арт. 133
2. ↑  Крымінальны кодэкс Расійскай Федэрацыі арт. 359
3. ↑  Ваенная дактрына Рэспублікі Беларусь Архівавана 3 мая 2021. п. 11.6
**Найміт** альбо **наёмнік** (*«Салдаты ўдачы»*, *«Дзікія гусі»*) — асоба, якая ўступае ва ўзброены канфлікт не з ідэалагічных, нацыянальных, палітычных меркаванняў (і не належыць да той ці іншай зацікаўленай ідэалагічнай групы) і не ў адпаведнасці з воінскім абавязкам, а дзеля асабістай выгады. Найміт не служыць ва ўзброеных сілах якой-небудзь дзяржавы — як удзельніка канфлікту, так і не ўдзельніка. Служачыя арміі, флоту і авіяцыі, якія фарміруюцца на добраахвотнай аснове, наймітамі не лічацца. Пачынаючы з XX стагоддзя найміты ўсё часцей сталі ўспрымацца як асобы, якія маюць менш правоў на абарону па законах вайны, чым не найміты. Сапраўды, Жэнеўскія канвенцыі абвяшчаюць, што яны не прызнаюцца законнымі камбатантамі і ім не трэба прадастаўляць такую ж прававую абарону, як і палонным вайскоўцам рэгулярнай арміі.

Зноскі
------

1. ↑  Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol 1), Article 47 **(нявызн.)**. *International Committee of the Red Cross*. Архівавана з першакрыніцы 2 студзеня 2016. Праверана 20 Apr 2018.
2. ↑  Mercenary **(нявызн.)**. — «one that serves merely for wages; especially a soldier hired into foreign service.»  Праверана 20 Apr 2018.
3. ↑  Guiora, Amos N. рэд. (2009). *Top Ten Global Justice Law Review Articles 2008*. Oxford University Press. p. 175. ISBN 9780195399752. Архіўная копія **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 15 лютага 2023. Праверана 11 верасня 2022.
**Бровар** — руінаваны будынак па вуліцы Фёдараўскай у в. Канічы Касцюковіцкага раёна Магілёўскай вобласці. Помнік грамадзянскай архітэктуры з рысамі неабарока.

Гісторыя
--------

Уладальнік сяла, памешчык Уладзімір Цеханавецкі, у 1850 г. пабудаваў драўляны бровар (у 1900 г. працавалі 14 рабочых), на якім вырабляліся 120 704 вядры віна (даход 6705 руб.), а ў 1895 годзе пачала дзейнічаць парасілавая ўстаноўка.

У ходзе рэвалюцыі 1905—1907 гадоў вяскоўцы зноў разбурылі маёнтак Платона Цеханавецкага, спалілі драўляны бровар. У 1914 годзе бровар аднавіў працу ў новым цагляным будынку.

Архітэктура
-----------

Адпапавярховы прамавугольны ў плане будынак з двухпавярховай цэнтральнай часткай, якая выступае на галоўным і тыльным фасадах рызалітамі. Дахі бакавых крылаў і цэнтральнай часткі ўзаемна перпендыкулярныя, двухсхільныя, з трохвугольнымі франтонамі па тарцах. Франтальныя фасады маюць сіметрычна-восевую кампазіцыю. Вялікія вокны з паўцыркульнымі імпастамі абрамлены ліштвамі з дэкаратыўным замковым каменем. На першым паверсе цэнтральнай часткі прамавугольныя праёмы, на другім — авальныя люнеты. Прасценкі аздоблены пілястрамі з вытанчаным ляпным малюнкам. Будынак увенчаны развітым карнізам і парапетам з фіяламі. Першапачатковая анфіладная планіроўка зменена.

Зноскі
------

1. ↑  Паходжанне вёсак Касцюковіцкага раёна і іх гістарычная даведка  (бел.).  Магілёўская абласная бібліятэка (2011). Праверана 25.06.2019.
2. ↑  Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Касцюковіцкага р-на. — Мн.: Вышэйшая школа, 2000. — 524, [1] с. ISBN 985-06-0588-X. с.83
3. 1 2  *Т. В. Габрусь.* 1047. Бровар // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Літаратура
----------

* *Т. В. Габрусь.* 1047. Бровар // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бровар (Канічы)
* Бровар (Канічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Бровар (Канічы) на сайце «Архіварта»
**Індыянскі ўсходні ўніверсітэт** (англ.: Indiana University East) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Рычманд у штаце Індыяна, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Вучэльня з'яўляецца часткай сістэмы Індыянскага ўніверсітэта і абслугоўвае ўсходнюю Індыяну і заходняе Агая. Яна заснавана ў 1971 годзе апякунскім саветам Індыянскага ўніверсітэта. Кампус налічвае пяць будынкаў і тэрыторыю ў 174 гектары. Універсітэт налічвае 60 праграм вышэйшай адукацыі, якія прапануюць атрыманне ступеняў бакалаўра і магістра ў галіне бізнесу, адукацыі, гуманітарных і сацыяльных навук, прыродазнаўства і матэматыкі, інфарматыкі, медыцынскіх навук і інш.

Структура
---------

* Школа бізнесу і эканомікі
* Школа адукацыі
* Школа сацыяльна-гуманітарных навук
* Школа прыродазнаўчых навук і матэматыкі
* Школа медсястрынства і навук пра здароўе
* Школа сацыяльнай працы

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Індыяна

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Востраў Юрый** (руск.: Юрий, яп.: 勇留島) — востраў у Малой градзе Курыльскіх астравоў. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Сахалінскай вобласці Расіі. На востраў таксама прэтэндуе Японія. Плошча — 10,32 км².

Мае вулканічнае паходжанне. Паверхня ўзгорыстая. Берагі стромкія абрывістыя, месцамі адхонныя з пясчанымі і галечнымі пляжамі. Найвышэйшы пункт — 44 м над узроўнем мора.

У старажытнасці наведваўся айнамі, якія далі яму імя **Юра** або **Юру** («там шмат бакланаў»). У 1855—1945 гг. уваходзіў у склад Японіі. Выкарыстоўваўся як рыбалоўная база. Сезоннае насельніцтва дасягала 501 чал. У 1945 годзе заняты савецкімі войскамі і пазней уключаны ў склад РСФСР.

На востраве знаходзяцца расійская пагранічная застава і маяк. З-за адсутнасці бяспечных падыходаў марскія судны рэдка наведваюць яго. Аднак на заставе існуе верталётная пляцоўка.

Востраў Юрый з’яўляецца часткай прыроднага заказніка «Малыя Курылы».

Спасылкі
--------

* Остров Юрий, Малая Курильская гряда
* 歯舞群島（はぼまいぐんとう）

| ⛭Курыльскія астравы |
| --- |
| *Вялікая Курыльская града* | 

|  |  |
| --- | --- |
| *Паўночная група* | Атласава · Шумшу · Парамушыр · Анцыферава · Маканрушы · Анекатан · Харымкатан · Чырынкатан · Экарма · Шыяшкотан |
| *Сярэдняя група* | Райкоке · Матуа · Расшуа · *а-вы Ушышыр* (Рыпанкіча · Янкіча) · Кетой · Сімушыр · Броўтана · *а-вы Чорныя Браты* (Чырпой · Брат-Чырпоеў) |
| *Паўднёвая група* | Уруп · Ітуруп · Кунашыр |

 |
| *Малая Курыльская града* | Шыкатан · Палонскага\* · *а-вы Асколкі*\* · Зялёны\* · Танфільева\* · Юрый\* · *а-вы Дзёміна*\* · Анучына\* |
| **\***астравы, таксама вядомыя пад агульнай назвай Хабамаі |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Нутка (значэнні).
**Ну́тка** (англ.: Nootka) — востраў каля заходняга ўзбярэжжа большага па плошчы вострава Ванкувер (Канада). Плошча — 510 км². 

Востраў месціцца на мацерыковай платформе, аднак большая частка сушы сфарміравана ў выніку вулканічнай актыўнасці юрскага перыяда. У фарміраванні яго абрысаў важную ролю адыгралі землятрусы і акіянічныя затапленні. У выніку заходні бераг больш парэзаны, чым усходні. Фіёрд Унутраны Басейн падзяляе востраў на малую паўночную і вялікую паўднёвую часткі. Усходні бераг скалісты, аддзелены ад вострава Ванкувер пралівам шырынёй ўсяго каля 450 м. Паверхня скалістая з частымі пагоркамі. Найвышэйшыя знаходзяцца на поўначы (да 551 м) і на паўднёвым усходзе (да 618 м). На востраве некалькі рэк і азёр. 

Значная частка вострава Нутка пакрыта хваёвымі лясамі. Тут сустракаюцца барыбалы, ваўкі і пумы, шмат птушак.

Каля 4000 гадоў таму востраў быў заселены продкамі індзейцаў-мукалат, што займаліся рыбалоўствам і паляваннем на кітоў. У 1778 г. ён быў адкрыты Дж. Кукам, які прыняў прапанову тубыльцаў абыйсці іх зямлю (*Nuučaan̓uł*) за мясцовую назву. У 1789 г. на поўдні вострава была створана іспанская калонія Санта-Крус-дэ-Нутка, аднак канфлікт з Вялікабрытаніяй вымусіў іспанцаў пакінуць яе ў 1795 г. Макіна, правадыр мукалат, імкнуўся весці самастойную палітыку ў дачыненні да еўрапейцаў. Аднак у 1849 г. Вялікабрытанія афіцыйна абвясціла аб анексіі Нуткі. У 1866 г. востраў далучаны да Канады.

У нашы дні насельніцтва Нуткі займаецца рыбалоўствам і абслугоўваннем турыстаў.

Спасылкі
--------

* Geology and tectonics of the nootka island region
* NOOTKA ISLAND HISTORY
**Васіль Васільевіч Нешытой** (8 студзеня 1942, с. Кацічы, Навазыбкаўскі раён, Бранская вобласць — 8 сакавіка 2020) — беларускі спецыяліст у галіне тэарэтычных асноў інфарматыкі, прыкладной і матэматычнай лінвістыкі. Доктар тэхнічных навук (1990), кандыдат філалагічных навук (1973), прафесар (2011).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (факультэт прамысловага і грамадзянскага будаўніцтва, 1970), Інстытут мовазнаўства імя Я. Коласа (аспірантура, спецыяльнасць «Структурная, прыкладная і матэматычная лінгвістыка», 1973).

Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў (з верасня 2004, факультэт інфармацыйна-дакументных камунікацый, кафедра інфармацыйных рэсурсаў, загадчык кафедры, з 2014 — прафесар).

Навуковыя інтарэсы: матэматычная лінвістыка; інфарматыка; тэорыя імавернасцей і матэматычная статыстыка; тэорыя абагульненых размеркаванняў (аўтара) і яе прымяненне ў розных галінах ведаў; праграмаванне; сістэмы менеджменту якасці; прагназіраванне, у тым ліку індэксаў цэн у будаўніцтве; матэматыка-статыстычныя метады ў бібліятэчна-інфармацыйнай дзейнасці.

Бібліяграфія
------------

* Исследование статистических закономерностей текста и информационных потоков : диссертация … доктора технических наук : 05.25.01 : защищена 28.02.1990 : утверждена 06.07.1990 / Нешитой Василий Васильевич. — Минск, 1987.
* Законы распределения слов в тексте и его лексическая параметризация : автореферат диссертации … кандидата филологических наук : 10.02.21 / Нешитой Василий Васильевич. — Минск, 1973.
* Элементы теории обобщенных распределений / В. В. Нешитой. — Минск, 2009.
* Информетрия: математические модели и методы исследования / В. В. Нешитой. — Минск, 2017.

Зноскі
------

Літаратура
----------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 169151 |
**Клінічная ардынатура** — гэта частка шматузроўневай сістэмы вышэйшай прафесійнай адукацыі медыцынскіх працаўнікоў у СССР і краінах постсавецкай прасторы. Ардынатура, разам з інтэрнатурай, з'яўляецца этапам паслядыпломнай адукацыі лекараў на базе медыцынскіх вышэйшых навучальных устаноў, навукова-даследчых інстытутаў, а таксама інстытутаў удасканалення лекараў. Тым, хто сончыў падрыхтоўку ў клінічнай ардынатуры, у дадатак да дыплому аб базавай вышэйшай медыцынскай адукацыі выдаецца сертыфікат спецыяліста ўстаноўленага ўзору, які дае права на самастойную медычную дзейнасць.

Задача ардынатуры
-----------------

Асноўная мэта навучання ў клінічнай ардынатуры — падрыхтоўка высокакваліфікаваных спецыялістаў для самастойнай працы ў органах і ўстановах аховы здароўя або ў парадку прыватнай практыкі. Такім чынам, асноўнымі задачамі, якія навучаюцца з'яўляецца:

* паглыбленае вывучэнне метадалагічных, клінічных і медыка-сацыяльных асноў медыцынскіх навук;
* фарміраванне ўменняў і навыкаў самастойнай прафесійнай дзейнасці.

Парадак навучання ў ардынатуры
------------------------------

Лекары для навучання ў ардынатуры адбіраюцца па конкурсе. Тэрмін навучання ў ардынатуры складае 2 гады. У некаторых асобных выпадках па хадайніцтве вучонага Савета установы, які ажыццяўляе падрыхтоўку клінічных ардынатараў, Міністэрства аховы здароўя Расійскай Федэрацыі можа падоўжыць тэрмін навучання да 5 гадоў. Паводле Палажэння аб клінічнай ардынатуры ад 17.02.93, тэрмін навучання ў клінічнай ардынатуры залічваецца ў працоўны стаж лекара, што, аднак, не ўжываецца на практыцы, у прыватнасці, пры прызначэнні датэрміновай пенсіі. Навучэнцам клінічнай ардынатуры выплачваецца стыпендыя за кошт навучальнай установы.

Навучанне клінічных ардынатараў ажыццяўляецца па спецыяльнасцях, прадугледжаных дзеючай «Наменклатурай урачэбных спецыяльнасцяў» і ў адпаведнасці з вучэбным планам і праграмай па кожнай спецыяльнасці. Падрыхтоўка ажыццяўляецца ў адпаведнасці з індывідуальным планам, складзеным сумесна з кваліфікаваным кіраўніком і зацверджаным кіраўніком кафедры ці іншага падраздзялення, на якім адбываецца навучанне клінічных ардынатараў. Гэтым індывідуальным планам абавязкова прадугледжваецца здача залікаў па асноўнай спецыяльнасці падрыхтоўкі і сумежных дысцыплінах, а таксама перыядычныя даклады на канферэнцыях.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4124527-1 |
Пратэктарат Танкін у складзе Індакітайскага Саюза
**Бакбо́** (в’етн.: Bắc bộ), таксама **Танкін** (фр.: Le Tonkin) — гісторыка-геаграфічны раён В’етнама, Паўночны В'етнам.

Гісторыя
--------

Карта Танкіна 1888 года
У перыяд Французскага Індакітая Бакбо быў заваяваны французскай арміяй пад камандаваннем генерала Эдуарда Жамона і зваўся «пратэктаратам Танкін».

Адной з нагод для пачатку адкрытага ўмяшання ЗША ў В'етнамскую вайну паслужыў так званы Танкінскі інцыдэнт — два эпізоды з удзелам ваенна-марскіх сіл ЗША і Паўночнага В'етнама ў жніўні 1964 года.

У наш час у склад Бакбо ўваходзяць 16 буйных адміністрацыйных адзінак В'етнама, сярод якіх 14 правінцый і гарады цэнтральнага падпарадкавання Ханой і Хайфон.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бакбо (раён)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12467224m · NDL: 00573276 · SUDOC: 033857458 |
**Індыянскі ўніверсітэт у Саўт-Бендзе** (англ.: Indiana University South Bend) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Саўт-Бенд у штаце Індыяна, ЗША.

Гісторыя
--------

Індыянскі ўіверсітэт пачаў праводзіць заняткі ў Саўт-Бендзе ў 1922 годзе. Падчас Вялікай дэпрэсіі мясцовы дырэктар школ папрасіў дадаць больш класаў для тых, хто не мог дазволіць сабе наведваць заняткі ў кампусе ў Блумінгтане. Заняткі праводзіліся ў сярэдняй школе, і праз некалькі гадоў колькасць студэнтаў дасягнула 500 асоб. Заняткі праводзілі настаўнікі мясцовых сярэдніх школ са ступенню магістра і час ад часу выкладчыкі з кампуса ў Блумінгтане, якія прыязджалі раз на тыдзень. У 1941 годзе быў названы першы пастаянны штатны выкладчык. У 1961 годзе першы ўласны будынак вучэльні быў пабудаваны на нядаўна набытай зямлі на паўночным беразе ракі Сэнт-Джозэф. У 1968 годзе вучэльня антрымала сваю цяперашнюю назву. Першыя ступені магістра былі прысвоены ёю ў 1970 годзе.

Структура
---------

* Каледж навук аб здароўі
* Каледж вольных мастацтваў і навук
* Школа мастацтваў
* Школа бізнесу і эканомікі
* Школа адукацыі
* Школа сацыяльнай працы
* Аддзел араграм працоўнага навучання
* Аддзел паслуг пашыранага навучання

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Індыяна

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Харытонаў.

**Валянцін Віктаравіч Харытонаў** (6 студзеня 1932, Ленінград, Расія — 1999) — беларускі спецыяліст у галіне авіяцыйнага будавання рухавікоў і цеплафізікі. Доктар тэхнічных навук (1980), прафесар.

Біяграфія
---------

Скончыў Ленінградскую ваенна-паветраную інжынерную акадэмію імя А. Ф. Мажайскага (1956; ад’юнктура, спецыяльнасць «Тэорыя рухавікоў апаратаў», 1961).

Служыў у Савецкай Арміі (1956—1966), працаваў у Інстытуце цепла- і масаабмену АН БССР і Інстытуце фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў АН БССР (з 1966, старшы навуковы супрацоўнік), па сумяшчальнасці ў Беларускім дзяржаўным універсітэце (старшы выкладчык кафедры «Цеплафізіка»), Гомельскім дзяржаўным універсітэце (з 1969, старшы выкладчык кафедры агульнай фізікі, у 1969—1970 — дэкан фізічнага факультэта), Беларускім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (з 1974, прафесар кафедры «Фізіка», у 1974—1984 — загадчык кафедры, у 1984—1998 — прафесар кафедры «Гідраўліка і цеплатэхніка»), Гомельскім дзяржаўным тэхнічным універсітэце імя П. В. Сухога (1988—1999, прафесар кафедры «Прамысловая цеплаэнергетыка і экалогія», у 1989—1992 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: нелінейныя задачы цеплаправоднасці; тэорыя рухавікоў.

Бібліяграфія
------------

* Исследование тепловых процессов в реологически сложных средах с наследственной памятью при учете внешних физических воздействий : автореферат диссертации … доктора технических наук : 01.04.14 / Харитонов Валентин Викторович. — Минск, 1978.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Харитонов Валентин Викторович // Белорусский государственный университет транспорта : Хроника. События. Люди (1953—2003). ― Гомель, 2003. — С. 309. — Дата смерти: октябрь 1993.
* Лекторское мастерство : Харитонов Валентин Викторович / В. Ф. Новиков // Профессора Белорусского государственного университета транспорта. — Гомель, 2003. — С. 273—275. — Год смерти: 1999.
**Мікалай Міронавіч Плескацэвіч** (нар. 11 сакавіка 1941, в. Мінічы, Ляхавіцкі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне агульнай педагогікі. Кандыдат педагагічных навук (1969), прафесар (1996).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. М. Горкага (спецыяльнасць «Філалогія», 1963; аспірантура, спецыяльнасць «Педагогіка», 1968).

Працаваў у Міністэрстве адукацыі Рэспублікі Беларусь (1990—1993 — начальнік упраўлення вну і педагагічнай адукацыі, 2002—2006 — кансультант упраўлення вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі), Рэспубліканскай дзяржаўнай інспекцыі сістэмы адукацыі Рэспублікі Беларусь (1999—2002, начальнік), Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя М. Танка (1969—1990, 1993—1999 і 2006—2015, прафесар кафедры педагогікі, у 1985—1986 — загадчык кафедры, 1986—1990 — дэкан музычна-педагагічнага факультэта, 1993—1999 — першы прарэктар), Баранавіцкім дзяржаўным універсітэце (па сумяшчальнасці; 2013—2015, прафесар, загадчык кафедры педагогікі).

Навуковыя інтарэсы: праблемы дыдактыкі, тэорыі і методыкі прафесійнай адукацыі.

Узнагароды
----------

Званне «Заслужаны работнік народнай адукацыі Беларускай ССР» (1991), знак «Выдатнік народнай асветы» (1986), ганаровыя граматы Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (1997, 2001) і інш.

Бібліяграфія
------------

* Эвристическая беседа и ее роль в процессе обучения (на материале предметов гуманитарного цикла в средних классах школы) : автореферат диссертации … кандидата педагогических наук : 730 / Н. М. Плескацевич. — Минск, 1969.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Плескацэвіч Мікалай Міронавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2001. — Т. 12. — С. 423. — Памылковая інфармацыя: кандыдат педагагічных навук (1989).
Чатырохступеньчатая МКП TopLoader аўтамабіля фірмы Ford.
**Механі́чная каро́бка** (пераключэння) **перада́ч** *(МКПП або МКП)* — разнавіднасць каробкі перадач, механізм, прызначаны для ступеньчатай змены перадатачнага ліку, у якім выбар перадачы ажыццяўляецца аператарам (кіроўцам) уручную. Названа так, паколькі ўвесь яе асноўны функцыянал рэалізуецца выключна за кошт механічных прылад, без прымянення гідраўлічных або электрычных элементаў (у адрозненне ад гідрамеханічнай або электрамеханічнай трансмісій, якія маюць у сваёй канструкцыі, адпаведна, гідраўлічныя і электрычныя элементы).

Каробка перадач забяспечвае выкарыстанне аптымальнага рэжыму працы рухавіка пры руху ў розных умовах. У механічнай каробке перадач гэта адбываецца за кошт ажыццяўленія кіроўцам пераключэння ступеняў *(перадач)*, якія маюць розны перадатачны лік.

Гл. таксама
-----------

* Гідратрансфарматар
* Аўтаматычная каробка перадач
* Бесступеньчатая перадача
* Варыятар
* Электрычная перадача

Літаратура
----------

* *Шестопалов, К. С.* Легковой автомобиль: Учеб. пособие для подготовки водителей ТС категории "В". — 2-е, испр. и доп. — М.: Издательство ДОСААФ, 1980. — 240 с.
* *Кленников, В. М. Ильин, Н. М. Буралев, Ю. В.* Автомобиль категории «В»: Учебник для ПТУ. — 3-е, перераб. и доп. — М.: Транспорт, 1984. — 320 с.

Спасылкі
--------

* Механическая коробка передач (руск.)(недаступная спасылка). — Анатомия автомобиля. Архівавана з першакрыніцы 13 лютага 2012. Праверана 12 мая 2010.(руск.) . — Анатомия автомобиля. Архівавана(недаступная спасылка) з першакрыніцы 23 лютага 2012. Праверана 12 мая 2010.
* Механическая коробка передач Архівавана 4 жніўня 2017.
* Расчет передаточных отношений
**Саборная мячэць** — мячэць у Мінску. Знаходзіцца на вуліцы Грыбаедава, 29.

Гісторыя
--------

Мінская мячэць
Першая драўляная мячэць з’явілася ў Мінску ў 1599 годзе. У пачатку XX стагоддзя на месцы былога драўлянага быў узведзены мураваны будынак, разбураны ў 1962 годзе для будаўніцтва гасцініцы «Юбілейная».

У 1997 годзе архітэктарамі Барысам Аляксандравым і Уладзімірам Трацэўскім распрацаваны праект аднаўлення мячэці.

Першы камень у падмурак саборнай мячэці быў закладзены ў 2004 годзе. У пачатку праект фінансаваўся дабрачыннай арганізацыяй «Рабіта» з Саудаўскай Аравіі. Пасля фундатарамі з Расіі і Турцыі, а ў 2010 годзе будаўніцтва спынілася.

Будаўніцтва мячэці было скончана ў 2016 годзе і з’яўляецца падарункам беларускім мусульманам ад Рэлігійнага фонду Турцыі. Ва ўрачыстым адкрыцці мячэці ў лістападзе 2016 годзе прынялі ўдзел Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь Аляксандр Лукашэнка і Прэзідэнт Турцыі Рэджэп Таіп Эрдаган.

Галоўны фасад
У 2019 годзе ў саборнай мячэці быў адкрыты музей ісламу. У экспазіцыю ўвайшлі артэфакты, сабраныя як у Беларусі, так і за яе межамі, якія распавядаюць пра гісторыю ісламу на беларускіх землях.

Зноскі
------

1. ↑  Каляндар // Наша Ніва № 39, 2002 г.
2. ↑  БАЙРАМ. КВАРТАЛЬНІК БЕЛАРУСКАГА ЗГУРТАВАННЯ. 1997
3. ↑  Фотофакт: культовый долгострой ожил — минскую мечеть покрасили, а купол обшили медными листами
4. ↑  Мінская саборная мячэць
5. ↑  У Мінскай саборнай мячэці адкрылі Музей ісламу

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Саборная мячэць (Мінск)
* Саборная мячэць (Мінск) на сайце Глобус Беларусі (руск.)

| ⛭Мячэці Беларусі |
| --- |
| 
* Відзы†
* Гомель
* Даўбучкі1
* Іўе
* Клецк†
* Лоўчыцы
* Ляхавічы†
* Мінск†
* Саборная мячэць (Мінск)
* Мір†
* Мядзел†
* Навагрудак
* Слонім†
* Слонім (1994)
* Смілавічы

 |
| 1 перавезена ў музей народнай архітэктуры і побыту † страчаныя |

*
**Адам Янавіч (Іванавіч) Пучкар-Хмялеўскі** (24 снежня 1890 (5 студзеня 1891), м. Івянец Мінскага павета (цяпер Валожынскі раён Мінскай вобласці) — 1 верасня 1938, ГУЛАГ) — рымска-каталіцкі святар, грамадскі і культурны дзеяч.

Біяграфія
---------

У жніўні 1903 года па 4 чэрвеня 1911 года вучыўся ў Мінскім рэальным вучылішчы. У 1911—1916 гадах вучыўся ў Магілёўскай духоўнай каталіцкай семінарыі ў Пецярбургу, дзе далучыўся да беларускага нацыянальнага руху. Пасвечаны ў святары ў 1916 годзе. Быў прызначаны вікарыем у Бабруйскі касцёл. Пазней служыў у рымска-каталіцкай парафіі ў Іркуцку.

Арыштаваны ЧК у 1920 годзе. Знаходзіўся ў групе закладнікаў, якая па дамоўленасці паміж польскім і савецкім урадамі рыхтавалася да выезду ў Польшчу. З 1922 года ў Мінску, святар у касцёле Святога Сымона і Святой Алены. Потым служыў у парафіях м. Койданава, Заслаўя, Воўчкавіч. У 1926 годзе на з’ездзе каталіцкіх святароў колішняй Мінскай губерні выступіў з прапановай утварэння каталіцкай дыяцэзіі на чале з беларускім біскупам, падпарадкаваным непасрэдна Ватыкану, а не польскай іерархіі. З 1929 года пробашч Мінскага кафедральнага касцёла. Арыштаваны ДПУ БССР 3 жніўня 1933 года (паводле іншых крыніц 26 чэрвеня 1933 года) у Мінску па адрасе: вул. Даўгабродская, д. 28, кв. 2. Асуджаны 24 лютага 1934 года (разам з рымска-каталіцкімі святарамі Адольфам Кржавіцкім, Мечыславам Сабачынскім і інш.) асобай нарадай АДПУ як «*член ПАВ*» і «*за шпіянаж на карысць Польшчы*» да 10 гадоў ППК. З сакавіка 1934 года знаходзіўся ў Дзмітраўскім лагеры АДПУ Маскоўскай вобласці, потым этапаваны ў Беламорска-Балтыйскі лагер АДПУ Карэльскай АССР. Рэабілітаваны 30 кастрычніка 1956 года трыбуналам БВА. Справа П. і іншых № 9939-с захоў­ваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Заўвагі
-------

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003.
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2005.
* Гарбінскі БРД
* *Dzwonkowski R.* Losy duchowieństwa katolickiego w ZSRR, 1917—1937: Martyrologium. — Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1998.
Герб «Рагаля»
**Рага́ля** (польск.: Rogala) — прыватнаўласніцкі герб, вядомы з сярэдзіны XIII ст. Гербам карысталася больш за 150 родаў Беларусі, Украіны, Літвы і Польшчы, у т.л. Ажахоўскія, Завадскія, Іваноўскія, Красіцкія.

Гісторыя
--------

Паданне спылаецца на выпадак у 1109 годзе, падчас вяртання з паходу на Прусію і Памеранію, польскі князь Баляслаў Крывавусны спыніўся каля вёскі Раські для адпачынку. Падчас палявання, на прыбліжанага князю рыцара Біберштэйна наляцеў раз’ятраны буйвал. Біберштэйн не разгубіўшыся, схапіў жывёлу за рог і так сціснуў у руцэ, што той зламаўся. Гэта бачыў Баляслаў і дазволіў рыцару дадаць да яго герба з аленевым рогам рог буйвала.

Апісанне
--------

Шчыт герба падзелены вертыкальна папалам, у 1-м, чырвоным полі сярэбраны аленевы рог з 4 адросткамі, у 2-м, сярэбраным полі чырвоны буйвалавы рог; клейнод — над прылбіцай з каронай такія ж самыя рогі.

Літаратура
----------

* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* Рагаля // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 39. — ISBN 985-11-0214-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рагаля (герб)
* Рагаля (герб) на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»
* Herbu Rogala
**Сляпі́ца** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Мядзелка, за 1,7 км у напрамку на поўнач ад горада Паставы.

Плошча паверхні возера 0,12 км². Даўжыня 0,78 км, найбольшая шырыня 0,15 км, даўжыня берагавой лініі 1,68 км.  

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. На поўдні і паўднёвым захадзе забалочаная пойма. Берагі возера пераважана нізкія, пясчаныя. Зона мелкаводдзя вузкая і пясчаная. Глыбей дно ілістае. Возера ўмерана зарастае. У заходняй частцы возера каналізаваным ручаём злучаецца з сеткай меліярацыйных каналаў і ракой Мядзелка.

Літаратура
----------

* Сляпіца // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 545. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
* Республика Беларусь. Витебская область. Поставский район: карта. — Мн.: Белкартография, 2011. — 3 000 экз. (руск.)
* Ліст карты N-35-30. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1982 г. (руск.)

Спасылкі
--------

* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 5. (руск.)
Вадародны цэнтр Hochst
**Zero Regio** — дэманстрацыйны праект Еўрасаюза па развіцці вадароднай інфраструктуры ў двух рэгіёнах Еўропы. Zero Regio ажыццяўляецца ў Ламбардыі (Італія) і Рэйн — Майн (Германія).
Фінансуе праект Еўрапейская камісія ў рамках 6-ай Даследчай Праграмы (6th Framework Programme). Тэрмін дзеяння праекта — 5 гадоў.

Мэта праекта — развіццё і дэманстрацыя вадароднай інфраструктуры. На першым этапе праекта кампанія Eni павінна адкрыць дзве вадародныя запраўныя станцыі.

Афіцыйны старт Zero Regio адбыўся ў лістападзе 2004 г. з адкрыццём індустрыяльнага парку Höchst, Франкфурт. У Індустрыяльным парку адкрыта запраўная станцыя Agip. Запраўная станцыя працуе з вадкім і газападобным вадародам, прыродным газам, звадкаваным нафтавым газам (LPG) і традыцыйнымі палівамі. Вадарод пастаўляецца на запраўную станцыю па трубаправодзе працягласцю 1,7 км. Вадарод вырабляецца на заводзе кампаніі Linde AG. Завод вырабляе штогод 30 млн м³ вадароду. Вадарод пастаўляецца канчатковаму спажыўцу як у вадкім, так і ў газападобным выглядзе з ціскам 350 і 700 бар.

Agip адкрыла аналагічны мультыэнергетычны цэнтр у Ламбардыі. Вадарод вырабляецца на запраўнай станцыі з прыроднага газу, а таксама можа пастаўляцца з хімічных вытворчасцяў. Вадарод пастаўляецца канчатковаму спажыўцу ў газападобным выглядзе з ціскам 300 бар.

У праекце бяруць удзел 16 партнёраў з 4 краін Еўрасаюза. Каардынатар праекта — энергетычная кампанія Eni.

Партнёры праекта: Linde AG, Daimler, Agip, Eni S.p.A, універсітэты і інстытуты Італіі, Швецыі і Даніі.

Мэта Еўрапейскай камісіі — да 2020 года 5 % аўтамабільнага транспарту перавесці на вадароднае паліва.

Гл. таксама
-----------

* Вадародная шаша
* Вадародная запраўная станцыя
* Clean Urban Transport for Europe

Спасылкі
--------

* Zero Regio афіцыйны сайт
* Запраўная вадародная станцыя праекта Zero Regio у Франкфурце(недаступная спасылка)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кандрацюк.
**Ганна Кандрацюк-Свярубская** (нар. 1965, Катлоўка, гміна Нараў, Гайнаўскі павет, Падляскае ваяводства, Польшча) — беларуская пісьменніца з Падляшша.

Нарадзілася ў сям’і Яна і Мар’і (з дому Міхалевіч). Вучылася ў школе ў Ласінцы, пасля ў беларускім ліцэі ў Гайнаўцы. У 1991 скончыла Варшаўскі ўніверсітэт, адзяленне русістыкі і прыкладной лінгвістыкі. Тэма магістарскай дысертацыі: «Этыка і эстэтыка ў паэзіі Наталлі Арсенневай». З 1993 года працуе ў тыднёвіку «Ніва», дзе вядзе рубрыку для дзяцей і моладзі «Зорка». Жыве ў Беластоку.

Аўтарка кніжкі пра забытага музыканта з Сакольшчыны Яна Тарасевіча — «W stronę Tarasiewicza» (Беласток, 2002, другое выданне 2004). У 2006 выйшаў яе аўтарскі кампакт-дыск «Журылася Катэрына», у які ўвайшлі 13 старажытныя песні з яе роднай хаты і наваколля. Песні Ганны Кандрацюк ужытыя як музычная ілюстрацыя ў фільмах Яна і Бажэны Валенцікаў пра Белавежскую пушчу. У 2007 выйшаў зборнік апавяданняў «Царская трызна». У 2013 выдала кнігу на польскай мове «Białoruś. Miłość i marazm» (Fundacja Sąsiedzi). У 2017 выйшла кніга «Па Прыпяці па Нобель», якая ўвайшла ў лонг-ліст Літаратурнай прэміі імя Ежы Гедройца. Кніга «У прысценку старога лесу. Гісторыі людзей з Белавежскай пушчы» выдадзена ў 2022 годзе, напісана ў жанры літаратурнага рэпартажу, стала пераможцай прэміі імя Ежы Гедройца.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* W stronę Tarasiewicza
* Журылася Катэрына
* Царская трызна
* Białoruś. Miłość i marazm
* Па Прыпяці па Нобель