recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Касцёл Найсвяцейшай Тройцы**  ці **Фарны касцёл** — колішні мураваны касцёл у гарадскім пасёлку Івянец Валожынскага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Мураваны парафіяльны (фарны) касцёл пабудаваны з фундацыі Яна Давойны і пацверджання Жыгімонта III Вазы ў 1606 годзе.

Інвентар ад 1740 года паведамляе, што разьбяны паліхромны алтар з пазалотай, абразамі Тройцы, Маці Божай, апостала Пятра і скульптурамі св. Станіслава, св. Казіміра, св. Пятра і св. Роха быў выкананы коштам Пратасовіча і кансекраваны ў 1736 годзе.

Царква Святой Ефрасінні, якая зараз знаходзіцца на месцы касцёла
Захаваліся таксама два больш раннія разьбяныя алтары з калонамі ў пазалочаныя і пасярэбраныя кветкі. У адным з іх знаходзіўся абраз Панны Марыі. Яшчэ два алтары былі прысвечаны Міхалу Арханёлу і Антонію Падуанскаму. Асобны алтар з фігурай Маці Божай у атачэнні шасці анёлаў, фундаваны Антонам Арэшкам, стаяў у мураванай капліцы-ратондзе.

З 1662 годзе пры касцёле існавала Ружанцовае брацтва са сваім брацкім алтаром. Праз некаторы час касцёл пацярпеў ад пажару і зноў быў рэстаўраваны ўжо сынам берасцейскага ваяводы (генералам артылерыі Вялікага Княства Літоўскага) Антоніем Салагубам, яго жонкай Барбарай (з Радзівілаў). Хутчэй за ўсё, менавіта ў гэты час касцёл набыў барокавы двухвежавы фасад «добрай работы», які нагадвае фасад івянецкага францішканскага касцёла (пабудаванага непадалёк пасля 1740 года).

У адной з вежаў жонка генерала Брыгіта Салагубава паставіла вялікі гадзіннік з меладычным боем праз чвэрць гадзіны. Касцёл і сакрыстыі былі накрыты дахоўкай, вежы і гзымсы на фасадзе — бляхай, у дзесяць вокан усталявалі налібоцкае шкло.

Інвентар ад 1767 года паведамляў, што на хорах касцёла, таксама дэкараваных ляпнінай з гербамі фундатараў, стаяў вялікі арган, які абышоўся Брыгіце Салагубавай у 350 талераў. На хорах знаходзіліся таксама два катлы-барабаны і трубы, якімі карысталіся пры розных урачыстасцях (пра іх патурбаваўся Канстанцін Рдултоўскі).

У сакрыстыі захоўваўся архіў Салагубаў, але з-за вільгаці быў перанесены ў кляштар. Вялікі касцельны цвінтар быў абнесены мураванаю сцяною з вялікай брамай з боку мястэчка. У той час далёка не кожны парафіяльны касцёл меў такую агароджу.

У 1880—1885 гадах былы фарны касцёл стаў Царквой святой Тройцы, але праз тры гады (1888 год) згарэў дашчэнту. Сцены былой бажніцы прастаялі да пачатку XX стагоддзя, і выявы аднаго з нешматлікіх твораў беларускай готыкі захаваліся на нешматлікіх фота таго перыяду.

Пазней парэшткі былі разабраны на будматэрыялы, каб збудаваць на гэтым месцы драўляную царкву-мураўёўку, якая ў савецкі час была зруйнавана.

У 1998 годзе на гэтым месцы паўстала царква ў гонар св. Ефрасінні Полацкай у рэтраспектыўна-рускім стылі.

* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Ярашэвіч А. А. Івянецкія касцёлы // Ave Maria: Часопіс Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі. № 2 (69), 2001. — С. 13—15.
2. ↑  Фарны касьцел св. Тройцы **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 14 лютага 2020. Праверана 21 лютага 2020.

Спасылкі
--------

* Івянец — Касцёл Святой Тройцы — фотаздымкі
**Ларыса** (стар.-грэч.: Λάρισσα) — унутраны спадарожнік планеты Нептун. Названая ад імя німфы з грэчаскай міфалогіі. Таксама пазначаецца як **Нептун VII**.

Гісторыя адкрыцця
-----------------

Ларыса была адкрыта Гаральдам Рэйтсемай, Уільямам Хабардам, Лары Лебофскі, Дэвідам Толенам 24 мая 1981 года дзякуючы выпадковаму назіранню з Зямлі пакрыцця гэтым спадарожнікам зоркі. Аб адкрыцці абвешчана 29 мая 1981 года, спадарожнік атрымаў часовае абазначэнне **S/1981 N 1**. Паўторна адкрыты ў 1989 годзе пры праходжанні апарата «Вояджэр-2» каля Нептуна. Пра гэта было абвешчана 2 жніўня 1989 года, спадарожнік атрымаў яшчэ адно часовае абазначэнне, **S/1989 N 2**. Дакладная дата другога адкрыцця не паведамлялася. Было заяўлена пра 10 выяў, атрыманых на працягу 5 дзён, такім чынам, адкрыццё адбылося незадоўга да 28 ліпеня. Пазней была ўсталяваная ідэнтычнасць аб'ектаў **S/1981 N 1** і **S/1989 N 2**. Уласная назва была дадзена 16 верасня 1991 года.

Характарыстыкі
--------------

Ларыса мае няправільную (несферычную) форму са мноствам ўдарных кратараў на паверхні. Ніякіх слядоў геалагічнай актыўнасці не выяўлена. Іншых звестак практычна няма. Верагодна, Ларыса, як і іншыя спадарожнікі на арбітах ніжэй Трытона, сфармавалася з абломкаў ранейшых спадарожнікаў Нептуна, разбураных у выніку сутыкненняў, выкліканых абурэннямі ад Трытона пасля яго захопу Нептунам на першапачатковую высокоэксцэнтрычную арбіту.

Ларыса абарачаецца ніжэй сінхроннай калянептунавай арбіты, з прычыны чаго арбіта гэтага спадарожніка паступова зніжаецца з-за ўздзеяння прыліўных сіл. З часам яна можа быць паглынута Нептунам або разбурыцца з-за прыліўнага расцяжэння і ўтварыць кольца пры дасягненні мяжы Роша.

| ⛭✯ Нептун |
| --- |
| Спадарожнікі | Галатэя · Галімеда · Гіпакамп · Дэспіна · Лаамедэя · Ларыса · Наяда · Нерэіда · Неса · Пратэй · Псамафа · Сао · Таласа · Трытон |  |
| Характарыстыкі | Вялікая цёмная пляма ·  Кольцы Нептуна |
| Адкрыццё | Джон Куч Адамс ·  Іаган Готфрыд Гале ·  Уільям Ласел ·  Урбэн Левер’е |
| Траянскія астэроіды | 2001 QR322 ·  2004 UP10 ·  2005 TN53 ·  2005 TO74 ·  2006 RJ103 ·  2007 RW10 |
| Даследванне | Касмічная праграма «Вояджэр» ·  Вояджэр-2 |
| Іншае | Спіс астэроідаў, якія перасякаюць арбіту Нептуна · Нептун у фантастыцы |
|  **Катэгорыя:Нептун (планета) •  Вікісховішча:Нептун** |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Касцёл Святога Антонія і кляштар францысканцаў** — колішні каталіцкі комплекс, які існаваў у вёсцы Губіна Лепельскага раёна Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

Касцёл святога Антонія быў пабудаваны ў 1714 годзе стольнікам полацкім Янам Пакашам, асвечаны ў 1715 годзе біскупам Бжастоўскім.

На грошы Яна Пакаша быў пабудаваны двухпавярховы будынак кляштара францысканцаў, паслядоўнікаў Францыска Асізскага. Пазней быў атрыманы дазвол на адкрыццё пры касцёле парафіяльнай школы і пабудаваны яе будынак.

У 1910 годзе мелася вялікая бібліятэка і захоўваліся архівы францысканцаў. У пачатку XX стагоддзя касцёл у Губіне наведвалі 1815 чалавек.

У архівах вобласці Губінскі касцёл у 1924 годзе ўзгадваецца як дзеючы. Апошняя імша адбылася ў 1929 годзе. Пазней касцёл быў закрыты, з яго знялі крыжы. Пасля ў будынку зрабілі клуб, праводзілі сходы, танцы. У 1942 годзе касцёл пераўтварылі ў амбар.

Пасля вызвалення ад немцаў мясцовыя жыхары пачалі разбіраць сцены на цэглу. Да цяперашняга часу захаваліся толькі вежа і кут будынка.

Архітэктура
-----------

Касцёл меў форму крыжа, з’яўляўся помнікам архітэктуры барока. Трохнефавая і двухвежавая базіліка з трансептам, але без апсіды. Праз скрысцію далучаўся да кляштарнага корпуса. На галоўным фасадзе ўзвышаліся дзве трох’ярусныя чацверыковыя вежы з фігурнымі ківорыямі і шчытом паміж імі. Фігурнымі шчытамі завяршаліся крылы трансепта і апсіды.

Унутраная прастора магутнымі слупамі і аркамі падзялялася на тры нефы з цыліндрычнымі скляпеннямі. У інтэр’еры меліся тры алтары, сярод якіх мастацкай работай вызначаліся галоўны — Найсвяцейшай Дзевы Марыі і бакавы — Найсвяцейшай Дзевы Марыі Вастрабрамскай. На левым слупе прэсбітэрыя навешаны быў амбон без ярка акрэсленай стылевай трактоўкі.

Пробашчы парафіі
----------------

У гісторыі захаваліся нямногія імёны святароў Губінскага касцёла. 45 гадоў кіраваў Камена-Губінскай парафіяй у сярэдзіне XIX стагоддзя ксёндз Франц Міхайлавіч Нарвайша, які меў крыж і медаль. Ігуменам парафіі быў больш за 12 гадоў ксёндз Бема. Вікарнымі былі Міхаіл Рафаілавіч і Ян Сабас. Шмат зрабіў для касцёла і парафіянаў ксёндз Фелікс Зарэмба, які кіраваў парафіяй у 1910—1914 гадах.

* 
* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Касцёл святога Антонія, руіны. Лепельскі раён, в. Губіна

Літаратура
----------

* Петрушин, В. Костёл и монастырь в Губино / В. Петрушин // Витебский курьер. — 2001. — 15 июня. — С. 4.
* Стэльмах, А. Губінскія кляштар і касцёл / А. Стэльмах // Лепельскі край. — 2001. — 26 крас. — С. 2.
* Стэльмах, А. Помнік архітэктуры / А. Стэльмах // Лепельскі край. — 2002. — 15 мая. — С. 3 ; 26 ліп. — С. 2.
* Яшуш, І. Касцёл у Губіне / І. Януш // Культура. — 1999. — 21-27 жн. — С. 13.

Спасылкі
--------

* Францысканскі касцел св. Антонія Губіна (Камень), Віцебскі край Архівавана 14 лютага 2020.
* Касцёл Святога Антонія і кляштар францысканцаў (Губіна) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Анатоль Мітрафанавіч Мяльгуй** (нар. 14 снежня 1957, Мінск — пам. 22 красавіка 2017, Мінск) — беларускі журналіст.

Біяграфія
---------

Скончыў факультэт журналістыкі БДУ (1989). У 1983—1993 — музычны аглядальнік газеты «Чырвоная змена». У 1985—1988 — старшыня мінскага рок-клубу «Няміга». У 1993—2001 выступаў як музычны аглядальнік шэрагу рэспубліканскіх выданняў, ад 1999 — музычны касультант лэйблу «БМАgroup». У 2001—2005 — вядучы музычных рубрык і аглядальнік газет «Новы Час», «Наша слова», «Знамя юности», «Белорусы и рынок», часопісаў «Дзеяслоў», «Роднае слова», ад 2005 — музычны карэспандэнт і аналітык інтэрнэт-парталу «Тузін гітоў».

Удзельнічаў у арганізацыі фестываляў «Тры колеры» (1986, 1988), выступаў як член журы на фестывалі «Lithuanica» (1986), удзельнічаў ва Усесаюзнай рок-канферэнцыі ў Свярдлоўску (1988).

Аўтар музыказнаўчых кніг «Праз рок-прызму» (1989, New York, разам з В. Мартыненкам), а таксама «222 альбомы беларускага року і ня толькі» (2006, Мінск, разам з В. Мартыненкам). Аўтар шэрагу ўступных артыкулаў да выданняў «БМАgroup».

Памёр ва ўзросце 59 гадоў ад сардэчнага прыступу.

Зноскі
------

1. 1 2  Ад сардэчнага прыступу памёр музычны крытык Анатоль Мяльгуй / Наша Ніва
2. ↑  *Ареша; misty*. СТАТЬИ: Презентация третьего тома книги «222 альбомы беларускага року і ня толькі» (руск.).  LiveSound.by (7 лютага 2008). Архівавана з першакрыніцы 13 лютага 2008. Праверана 15 ліпеня 2020.

Літаратура
----------

* *Д.П.* МЯЛЬГУЙ АНАТОЛЬ (Мельгуй Анатолий, Mjalgouj Anatol) // Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі (бел.) / уклад. Дз. Падбярэзскі і інш. — Мінск: Зміцер Колас, 2008. — С. 193–194. — 368 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-6783-42-8.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 7783154260579324480000 |
**MSQRD**, цалкам **Masquerade** (з англ. «Маскарад») — мабільная праграма для дадання эфектаў у відэа і фота-сэлфі, распрацаваная беларускай кампаніяй Masquerade Technologies. У сакавіку 2016 года стартап быў куплены кампаніяй Facebook, яго заснавальнікі Яўген Неўгень, Сяргей Ганчар і Яўген Зацепякін пераехалі ў Лондан для далейшай працы над прадуктам. Функцыянал MSQRD быў даданы ў Facebook і Instagram, у 2020 годзе мабільная праграма знікла з App Store і Google Play.

Функцыянальнасць
----------------

Карыстальнік можа прывязаць фатаграфію і затым змяніць яе выгляд і падзяліцца з сябрамі на Facebook або Instagram. Карыстальнік таксама можа выбраць маску-фільтр ці эфект, які ляжыць у бібліятэцы. Праграма выкарыстоўвае 3D тэхналогіі візуалізацыі для масак.

Карыстальнікі могуць рабіць уласныя маскі ў Masquerade Editor. Прылада спрашчае працэс праектавання і выкарыстання такіх фільтраў. Любы графічны дызайнер можа лёгка выкарыстоўваць гэтую прыладу для рэдагавання фільтра ў рэальным часе. Захаваныя фільтры можна змясціць у публічны каталог.

Зноскі
------

1. 1 2  Masks And More With MSQRD’s Selfie App *February 11, 2016*
2. ↑  *Андрей Гомыляев*. Facebook купил белорусскую компанию — разработчика MSQRD (руск.).  tech.onliner.by (9 сакавіка 2016). Праверана 30 сакавіка 2024.
3. ↑  *Настасья Занько*. Приложение MSQRD закроют с 13 апреля, оно пропадет из App Store и Google Play (руск.).  tech.onliner.by (14 сакавіка 2020). Праверана 30 сакавіка 2019.
4. ↑  Kim Kardashian, Kanye West and Kylie Jenner are transformed into animals and other celebrities using the animation app loved by Cara Delevingne *11 February 2016*
5. ↑  TECH TALK: App of the Week MSQRD turns you into a Joker Архівавана 11 сакавіка 2016. 6, March 2016.
6. ↑  Masquerade Products Архівавана 9 сакавіка 2016.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сядоў.

**Мікалай Сядоў** (нар. 15 чэрвеня 1994, Мінск) — беларускі футбаліст, абаронца.

Клубная кар’ера
---------------

З 2011 года выступаў за «Зорку-БДУ», дзе замацаваўся ў якасці асноўнага абаронцы, за шэсць гадоў правёў 127 матчаў у чэмпіянаце Беларусі. У 2018—2019 гадах гуляў у Другой лізе за «Узду». У пачатку 2020 года, калі «Узда» перайшла ў чэмпіянат Мінскай вобласці, быў заяўлены за мар’інагорскую «Вікторыю», але так і не згуляў за яе. У 2021 годзе зноў далучыўся да «Узды», пакінуў каманду па заканчэнні сезона.

Крыніцы
-------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) |
Ледавіковае покрыва ў Еўропе.
**Дняпроўскае зледзяненне**, **рыскае зледзяненне** — максімальнае ўсходнеўрапейскае зледзяненне. Адпавядае самараўскаму зледзяненню Заходняй Сібіры і рыскаму зледзяненню Альпаў.

Мяркуюць, што працягласць ледавікоўя 70 тыс. гадоў (320—250 тыс. гадоў назад). Ледавік насунуўся са Скандынавіі, перакрыў усю тэрыторыю Беларусі і пашырыўся далёка на поўдзень, двума «языкамі» апусціўся па далінах Дняпра і Дона.

Адклады — шэрыя і буравата-шэрыя марэнныя суглінкі і супескі з частымі ўключэннямі валуноў, адорвеняў мелу, даламіту і інш. (магутнасць больш за 50, а ў асобных выпадках — больш за 100 м). Залягаюць на больш старажытных пластах антрапагену, на поўначы ў глыбокіх ледавіковых лагчынах, часта на карэнных пародах. На поўдні і ў цэнтральнай частцы Беларусі агаляюцца на берагах рэк і яроў. Матэрыялы адкладаў былі прынесены ў Беларусь з усходу Швецыі, паўднёвай часткі Фінляндыі і Карэліі, Прыбалтыкі.

Пад уплывам дняпроўскага зледзянення створаны каркас сучаснага рэльефу Беларусі з градамі, узгоркамі, а таксама раўнінамі са шматлікімі азёрамі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777686552 |
***Persicarieae*** — трыба кветкавых раслін у падсямействе *{{bt-bellat||Polygonoideae}}*. Тыпавы род {{bt-bellat||Persicaria}}. Родавы склад трыбы рознымі навукоўцамі вызначаецца па-рознаму.

Спіс родаў
----------

Паводле GRIN на 14 мая 2021 года ў трыбу ўключаліся наступныя роды:

* Aconogonon (Meisn.) Rchb.
* Aconogonum Rchb. (сінонім *Aconogonon (Meisn.) Rchb.)*
* Amblygonum (Meisn.) Rchb. (сінонім *Persicaria (L.) Mill.)*
* Antenoron Raf. (сінонім *Persicaria (L.) Mill.)*
* Bistorta (L.) Scop.
* Chylocalyx Hassk. ex Miq. (сінонім *Persicaria (L.) Mill.)*
* Koenigia L.
* Persicaria (L.) Mill.
* Pleuropteropyrum H. Gross (сінонім *Koenigia L.)*
* Rubrivena M. Král (сінонім *Koenigia L.)*
* Tovara Adans. (сінонім *Persicaria (L.) Mill.)*

Паводле The Taxonomicon на 14 мая 2021 года ў трыбу ўключаюцца роды:

* Fagopyrum Mill. 1754
* Koenigia C. L. 1767
* Persicaria (C. L.) P. Mill. 1754

Паводле INPN на 14 мая 2021 года (таксоны зарэгістраваны толькі ў Францыі) у трыбу ўключаны роды:

* Bistorta (L.) Scop. 1754
* Koenigia L. 1767
* Persicaria (L.) Mill. 1754

Паводле *Канадскай базай даных сасудзістых раслін* (таксоны зарэгістраваны толькі ў Канадзе) у трыбу ўключаны роды:

* Bistorta
* Fagopyrum
* Koenigia
* Persicaria

Спасылкі
--------

* NCBI link: *Persicarieae* Dumort. 1827
* *Persicarieae*1827 Dumort. (1827) (англ.) на сайце Taxonomicon.

1. ↑  *Persicarieae* - Base de données des plantes vasculaires du Canada (VASCAN) **(нявызн.)**. *data.canadensys.net*. Праверана 14 mai 2021.
**«Сібір-Арэна»** (руск.: «Сибирь-Арена») — лядовая арэна ў Новасібірску. Размешчана ў левабярэжнай пойме Обі каля Камунальнага моста і станцыі «Спартыўная», якая будуецца.

Гісторыя
--------

Будаўніцтва пачалося 22 жніўня 2019 года. Па планах на арэне сумесна з омскай G-Drive Арэнай павінен быў прайсці маладзёжны чэмпіянат свету па хакеі 2023 г. аднак па палітычных прычынах ён быў перанесены ў Канаду. Планавалася дабудаваць да верасня 2022 года, але тэрміны былі ссунуты на снежань. Уведзена ў эксплуатацыю 30 снежня 2022 года.

Першыя матчы павінны былі прайсці 21 лютага ў рамках традыцыйнага турніру прымеркаванага да Дня абаронцы Айчыны паміж камандамі сілавых структур, але гэтага не здарылася і замест гэтага 21 лютага на арэне было пратэставана абсталяванне.

Афіцыйнае адкрыццё «Сібір-арэны» адбылося 13 жніўня 2023 г. На адкрыцці выступалі беларуская спявачка Жанет, DJ Smash, а таксама адбыўся выставачны матч паміж маладзёжнымі зборнымі Расіі і Беларусі.

Першы матч рэгулярнага чэмпіянату КХЛ на новай арэне адбыўся 7 верасня 2023 года, «Сібір» атрымала перамогу над «Барысам» па булітах з лікам 1:0.
Арэк'ета карбанара
**Арэк’ета** ( </link> ; sg. : арэк’ета; ад італьянскага *orecchia*, lit. « вуха ' і *-etta*) — гэта паста, характэрная для рэгіёна Апулія ў Італіі. Іх назва паходзіць ад іх формы, якая нагадвае маленькае вушка.

Апісанне
--------

Арэк’ета мае форму невялікага купала, цэнтр якога таней яе краю і мае шурпатую паверхню. Як і іншыя віды макаронных вырабаў, Арэк’ета зроблена з цвёрдых гатункаў пшаніцы і вады. Яйкі выкарыстоўваюць рэдка. У традыцыйнай паўднёва-італьянскай дамашняй кухні цеста раскатваюць, затым наразаюць кубікамі. Кожны кубік прыціскаюць нажом, перацягваючы яго на донцэ і робячы вітушку (робячы каватэлі). Затым форма перакідаецца на вялікі палец.

Імёны і варыяцыі
----------------

На мясцовай Таранцінскай мове яны маюць назоў рэк’етэдэ, або к’янкарэдэ.

У Чыстэрніна арэк’ету робяць з цвёрдых гатункаў пшаніцы; яна буйней і набывае іншую форму, з глыбокімі рэбрамі ўсярэдзіне, вельмі падобнымі на вуха. Яна называецца recchie d' privte(lit. «вуха святара»). Тыповая страва святочных дзён — арэк’ята з рагу з труса.

*Каватэлі*, *страшынаты* (strascinate — на мясцовай мове Бары) і *чэнцыёні* вырабляюцца як арэк’ета, без апошняга кроку фармавання ўгнутай формы. *Страшынаты* і чэнцыёны, зазвычай, большыя ў памеры за арэк’еты.

У Кітаі падобны гатунак пасты называецца 猫耳朵 (*māo ěr duǒ*, lit. «вуха катка»).

Стравы
------

Арэк’ета звычайна падаецца з свінінаю, каперсамі і кіслінным белым віном. 

Традыцыйная страва з Апуліі — *арэк’етэ але цыме ды рапа*, страва з арэк’етэ і рапіні , якую таксама называюць бацвіннем рэпы. У якасці альтэрнатывы таксама шырока выкарыстоўваюцца брокалі або кветкавая капуста. Асабліваў наваколлях Капітаната і Салента, арэк’ету традыцыйна запраўляюць таматавым соўсам (al sugo), часам з маленкімі фрыкадэлькамі або пасыпаныя *рыкотай* або *рыкотай фортэ* .

У італьянскай кулінарнай кнізе *Il cucchiaio d’argento* (*Срэбная лыжка*) сцвярджаецца, што арэк’ета ідэальна падыходзіць для соўсаў з гародніны.

Гл. таксама
-----------

* Партал «Italy»
* Партал «Food»

* Спіс макаронных вырабаў

Спасылкі
--------

1. ↑   `{{cite news}}`: Пустое цытаванне (даведка)
2. ↑  Zanini De Vita 2009. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFZanini\_De\_Vita2009 (даведка)

* Арэк’ет з брокалі, анчоўсамі і памідорамі черрі з www.recipesfromitaly.com

Шаблон:Pasta
**Паўстанне Сімба** (суахілі: Simba — леў) — антыўрадавы выступленне плямёнаў паўночна-ўсходняга Конга ў 1964—1965 гадах. Адбывалася паралельна з паўстаннем у Квілу П’ера Мулеле, паплечніка забітага Патрыса Лумумбы.

У гады халоднай вайны любы антыкапіталістычны бунт трактаваўся як прасавецкі, таму СССР аказаў паўстанцам ваенную дапамогу. 4 жніўня 1964 мяцежнікі атрымалі буйную перамогу, захапіўшы Стэнлівіль. Аднак зверствы ў адносінах да мірнага насельніцтва (вынішчэнне белых і адукаваных чорных конгалезцаў) прывяло да таго, што супраць паўстанцаў пачалася міжнародная аперацыя «Чырвоны Цмок». Сутнасць аперацыі заключалася ў высадцы групы бельгійскіх дэсантнікаў пры падтрымцы амерыканскай авіяцыі. Эфект нечаканасці дазволіў дэсантнікам без страт у асабістым складзе вызваліць практычна ўсіх закладнікаў. Таксама неацэнную падтрымку аказала группа наймітаў «Каманда 5» пад камандаваннем Майка Хоара.

Вялікую ролю ў падаўленні паўстання згулялі прэм’ер-міністр Маіз Чомбэ, які на той момант кіраваў краінай, Майкл Хоар — камандзір падраздзялення белых наймітаў «Каманда 5», Мабуту Сесе Сека — генерал кангалезскай нацыянальнай арміі (фр.: Armée nationale congolaise) (будучы дыктатар), Жан Шрам — камандзір падраздзялення бельгійскіх наймітаў і катангцаў (былая жандармерыя Катангі) — «Каманда 10».

Крыніцы
-------

1. ↑  Mujaju 1987, p. 484.
2. ↑  Chronology of the Democratic Republic of Congo/Zaire (1960-1997) **(нявызн.)**. *Mass Violence and Resistance - Research Network*.  Paris Institute of Political Studies (25 студзеня 2016).

Літаратура
----------

* Mujaju, Akiiki B. (October 1987). "The Gold Allegations Motion and Political Development in Uganda". *African Affairs*. **86** (345): 479–504. doi:10.1093/oxfordjournals.afraf.a097945. JSTOR 722666.

Спасылкі
--------

* Трагедия Конго, 1964-67 гг.
* Забытая война
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Радкевіч.
**Алена Радкевіч** — беларуская журналістка.

Працавала вядучай радыёстанцыі «Беларуская Маладзёжная», карэспандэнткай Бі-Бі-Сі, расійскай незалежнай прэсы, удзельнічала ў самвыдаце. Ад 1991 — на Радыё Свабода.

Здымае аўтарскія відэа пра чэшскі досвед дэмакратыі, рэжысёр дакументальнага фільма «Непахісныя» пра пражскі перыяд жыцця Ларысы і Янкі Геніюшаў, відэацыкла «Падарожжы ў БНР». Прадзюсар перадачы «Зона Свабоды», стварае відэапрадукцыю для сацыяльных сетак.

Рэдактар кніг «Турма і здароўе» і «Свабода ў турмах», выдадзеных у серыі «Бібліятэка Свабоды».

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём Ордэна Пагоні (2024).

Сям’я
-----

У 1982 годзе пабралася шлюбам з журналістам Віктарам Івашкевічам. Іх сын Станіслаў Івашкевіч таксама журналіст.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Алена Радкевіч - Пра аўтара РС - Радыё Свабода || Радио Свобода  (бел.). *www.svaboda.org*. Праверана 25 сакавіка 2024.
2. ↑  Рада БНР узнагародзіла розных дзеячоў за заслугі перад беларускім народам  (бел.). *Рацыя* (25 сакавіка 2024). Праверана 25 сакавіка 2024.
3. ↑  Сяргей Дубавец. МАЙСТРОЎНЯ. Гісторыя аднаго цуду. (Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе). — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2012. — 464 с.: іл.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гайлевіч.
**Уладзіслаў Іосіфавіч Гайлевіч** (? — пасля 1985, Буэнас-Айрэс) — адзін з ініцыятараў утварэння і першы старшыня Федэрацыі беларускіх арганізацый у Аргенціне (1939 г.). Сябра кіраўніцтва Бібліятэкі імя І. Луцкевіча (Буэнас-Айрэс). Адзін з тых, хто складаў унутраную апазіцыю ў беларускай прасавецкай дыяспары, бо крытычна ставіўся да супрацоўніцтва з Камуністычнай партыяй Аргенціны.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Шабельцаў С. Беларусы ў Аргенціне: грамадская дзейнасць і рээміграцыя ў СССР (1930 — 1960-я гг.): Зборнік дакументаў і ўспамінаў / Сяргей Шабельцаў; Рэдактар Н.Гардзіенка. — Мн.: Медысонт, 2009. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 17). — С. 37.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мінкевіч.

**Мікалай Мінкевіч** (8 красавіка 1909, Лунінец — 29 красавіка 1980, ЗША) — грамадскі дзеяч, лекар. Зяць Радаслава Астроўскага.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Мікалай Мінкевіч паходзіў з сям’і праваслаўнага святара. Скончыў Віленскую беларускую гімназію. Вучыўся на медыцынскім факультэце Віленскага ўніверсітэта. У 1942 годзе скончыў універсітэт у Каўнасе. Ажаніўся з дачкой Астроўскага.

У 1942—1944 гадах працаваў лекарам у Баранавічах, дырэктарам Баранавіцкай медыцынскай школы, а з сакавіка 1944 года стаў галоўным лекарам БКА. Дэлегат Другога Усебеларускага з’езду. З лета 1944 года — на эміграцыі.

Працаваў лекарам пры ЮНРРА і ІРО ў брытанскай зоне акупацыі Германіі, браў удзел у грамадскім жыцці беларусаў у лагеры ДП у Ватэнштаце. У 1949 годзе выехаў з сям’ёй у Аргенціну, дзе працаваў галоўным лекарам пры шпіталі ў Сан-Луісе. У студзені 1955 года пераехаў у ЗША. Працаваў у шпіталях штатаў Ілінойса, Агая, Місуры, Індыяны, Мічыгана. У 1976 годзе па выхадзе на пенсію пераехаў у Фларыду. У 1977 годзе на XVIII Пленуме БЦР быў абраны віцэ-прэзідэнтам БЦР. У 1970-х уваходзіў ва ўправу Беларускага кангрэсавага камітэта Амерыкі.

Архіў Мікалая Мінкевіча захоўваецца ў зборах пры царкве Святой Ефрасінні Полацкай у Саўт-Рыверы.

Спасылкі
--------

* Мінкевіч Мікалай(бел. (тар.)) // *Запісы*. — Нью-Ёрк — Менск: БІНіМ, 2014. — № 37. — С. 150.
**Міхаіл Жамчужны** — беларускі навуковец, грамадскі дзеяч, заснавальнік арганізацыі «Платформа инавэйшн», палітвязень.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся ў 1955 годзе ў Віцебску, дзе працаваў у Тэхналагічным універсітэце (кандыдат тэхнічных навук, дацэнт, мае навуковыя манаграфіі і распрацоўкі). Кіраваў у ім лябараторыяй, якая займалася праблемамі прамысловай вытворчасці вадароду. У асабістым сэнсе адзначыўся тым, што першым у Беларусі зарэгістраваў самаробны аўтамабіль на альтэрнатыўным паліве. Аўтар шэрагу навуковых манаграфіяў і распрацовак.

Грамадская дзейнасць, рэпрэсіі
------------------------------

Падчас працы ва ўніверсітэце М. Жамчужнаму прапанавалі супрацоўнічаць з КДБ па справе супраць кіраўніка лабараторыі (даць паказанні супраць кіраўніцтва), але той адхіліў гэтую прапанову. У 2006 годзе супраць яго пачалі крымінальную справу, ініцыяваную, як сцвярджаюць праваабаронцы, КДБ. Яму прапаноўвалі даць паказанні супраць начальства, а калі ён адмовіўся, асудзілі на 5 гадоў за «крадзеж шляхам злоўжывання службовымі паўнамоцтвамі».

Па вызваленні ён заняўся абаронай правоў зняволеных. Стаў сябрам праваабарончай арганізацыі «Платформа», а пазней сузаснавальнікам новай арганізацыі «Платформа інавэйшн».

Другі раз яго арыштавалі ў 2015 годзе пасля таго, як асудзілі кіраўніка «Платформы інавэйшн» Андрэя Бандарэнку. 10 чэрвеня 2015 году Віцебскі абласны суд прызнаў яго вінаватым у падбухторванні да наўмыснага выдавання звестак, якія складаюць службовую таямніцу, незаконным набыцці сродкаў для сакрэтнага атрымання інфармацыі, а таксама ў даванні хабару. Паводле звестак праваабаронцаў, эпізоды злачыннай дзейнасці праводзіліся ў рамках аператыўнага эксперыменту пад кантролем КДБ дзеля выяўлення яго сувязі з замежнымі грамадзянамі. Праваабаронцы даводзяць, што дзейнасць М. Жамчужнага не была скіраваная на атрыманне выгады, а папярэдняе следства і судовы разгляд справы супраць яго былі закрытымі і непразрыстымі. Прысуд яму назвалі неабгрунтаваным і палітычна матываваным.

Адбываў пакаранне ў калоніях Навасадаў, Івацэвіч і Горак. Шмат часу ў Горацкай калоніі асуджаны правёў у штрафным ізалятары і памяшканні камернага тыпу, нібыта за непадпарадкаванне адміністрацыі. Свае дзеянні, са словаў ягонага адваката, аргументаваў жаданнем папярэдзіць пагрозу асабістай бяспецы, а таксама замахам на чалавечыя гонар і годнасць. Паводле яго, пагроза сыходзіла ад іншых асуджаных.

У Горацкай папраўчай калоніі яго трымалі ад 13 ліпеня 2017 года, а наогул у калоніях строгага рэжыму М. Жамчужны прабыў шэсць з паловай гадоў. 65-гадовага праваабаронцу і палітвязня Міхаіла Жамчужнага вызвалілі з Горацкай папраўчай калоніі № 9 19 лютага 2021 года, выправілі пад канвоем цягніком з Горак на Оршу.

Зноскі
------

1. ↑  Палітвязні.інфо — Міхаіл Жамчужны (дата доступа: 20.03.2016)
2. ↑  «Платформа» ліквідаваная. Правы зняволеных будзе абараняць «Рэгіён 119» (дата доступа: 20.03.2016)
3. ↑  Радыё Свабода Архівавана 19 лютага 2021.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Балбасава (значэнні).
**Аэрадром «Балбасава»**, **Аэрадром Оршы** — аэрадром у аднайменным мястэчку.

У часы СССР быў створаны як ваенная авіябаза. Напярэдадні Другой сусветнай вайны на аэрадроме дыслацыравалася 43-цяя знішчальная авіядывізія. З 1953 па 1993 гг. дыслацыраваўся 402-гі тбап, які меў на ўзбраенні стратэгічныя бамбардзіроўшчыкі дальняга дзеяння Ту-16 і Ту-22МЗ.

29 жніўня 1997 года быў перададзены з балансу Міністэрства абароны ў камунальную ўласнасць Віцебскаму абласному выканаўчаму камітэту і Дзяржаўнаму камітэту па авіяцыі Рэспублікі Беларусь (зараз Дэпартамент па авіяцыі Міністэрства транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь), у прыватнасці ўзлётна-пасадачная паласа — Аршанскаму авіярамонтнаму заводу.

Здарэнні
--------

### Красавік 1954 года

Пацярпеў катастрофу самалёт Ту-16. Камандзір экіпажу — палкоўнік Шурухін В.Я. — сутыкнуўся з зямлёй каля вёскі Казекі. Экіпаж у складзе 6 чалавек загінуў.

### 4 ліпеня 1957 года

Пацярпеў катастрофу самалёт Ту-16. Пасля ўзлёту, самалёт упаў на поле, разваліўся, загарэўся і знёс тры дамы ў вёсцы Ленькавічы. Экіпаж у складзе 6 чалавек загінуў. Прычына аварыі не была высветлена.

### 13 мая 1959 года

Пацярпеў катастрофу самалёт Ту-16. Камандзір экіпажу — капітан Фургайла Н. Н. Самалёт сутыкнуўся з зямлёй, экіпаж з 7 чалавек загінуў.

### 2 лістапада 1961 года

Пацярпеў катастрофу самалёт Ту-16. Камандзір экіпажу — капітан Ласкароў Н.В. Самалёт рабіў узлёт ноччу. У працэсе разбегу камандзір устанавіў замалы ўзлётны вугал. Пасля ўзлёту самалёт перайшоў на пакатае зніжэнне і на адлегласці 1900 м ад тарца ўзлётна-пасадачнай паласы сутыкнуўся з зямлёй, разбурыўся і згарэў. Экіпаж, 6 чалавек, загінуў.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  http://wiki.airforce.ru Архівавана 5 сакавіка 2016. (руск.)
3. ↑  Пастанова Савета Міністраў РБ №1143 ад 29 жніўня 1997 г. (руск.)
4. 1 2 3 4  Аварыі і здарэнні Ту-16 (руск.)
5. 1 2 3  Лётныя здарэнні ў СССР і РФ (руск.)

Спасылкі
--------

* Рэтра-сайт Балбасава

| ⛭Аэрапорты Беларусі |
| --- |
| Грамадзянскія | 
* Брэст
* Віцебск
* Гомель
* Гродна
* *Мінск-1*
* Мінск-2
* Магілёў

 |
| Ваенныя | 
* Баранавічы
* *Быхаў*
* Бяроза
* Бабруйск
* Зяброўка
* Крычаў
* Ліда
* Лунінец
* Мачулішчы
* *Паставы*
* Пружаны
* *Рось*
* *Шчучын*

 |
| Іншыя | 
* Балбасава
* Ліпкі
* Мазыр

 |
| **Заўвагі:** *Курсівам* пазначаны недзеючыя. |
**Перламутраўка балотная** (*Boloria aquilonaris*) — матыль сямейства німфалід. Прадстаўнік барэамантаннага роду, пашыранага пераважна ў таежнай зоне.

Апісанне
--------

Размах крылаў 32-36 мм. Крылы вохрыста-чырвоныя, зверху з малюнкам з круглых чорных плям і палосак, у прыкаранёвай частцы цёмныя. Спод задніх крылаў вохрысты, пакрыты перавязямі з асобных белых або жоўтых плям. Па краі крыла светлыя жаўтаватыя або белыя лункі.

* Перламутраўка балотнаяПерламутраўка балотная
* △ VПерламутраўка балотная △ VПерламутраўка балотная

Пашырэнне
---------

Пашырэнне: лясная зона (паўночная частка) ад Цэнтральнай Еўропы да Прыамур’я і Прымор’я. На тэрыторыі Беларусі лакальна сустракаецца па ўсёй тэрыторыі.

Месцы пражывання: вярховыя і зрэдку пераходныя балоты, забалочаныя сасновыя лясы.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

За год дае 1 пакаленне. Лёт матылёў у чэрвені-ліпені. Кармавыя расліны вусеняў — журавіны і некаторыя фіялкі

Гады з высокай колькасцю чаргуюцца з перыядамі, калі від рэдкі і больш лакальны ў месцах пражывання.

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5
Калаўрот «Джэні», вынайдзены Джэймсам Харгрыўсам
**Баваўняная прамысловасць** — галіна тэкстыльнай прамысловасці, якая аб’ядноўвае прадзільную, ткацкую, круцільнаніткавую і фарбавальна-аздобную вытворчасць.

Сыравіна, вырабы
----------------

Баваўняная прамысловасць вырабляе паркаль, бязь, сацін, тканіны плацельныя, мэблева-дэкаратыўныя, ворсавыя, ручніковыя, тэхнічныя ніткі, корд і таму падобнае. Асноўнай сыравінай для баваўнянай прамысловасці з’яўляецца бавоўна.

Гісторыя прамысловасці
----------------------

Ручная вытворчасць тканін з бавоўны была вядома задоўга да н. э. у Індыі і Кітаі. Новая гісторыя баваўнянай прамысловасці пачынаецца ў Англіі, дзе ў другой палове XVIII стагоддзя ствараецца машынная вытворчасць баваўняных тканін.

У Расіі першыя адносна вялікія баваўняныя прадпрыемствы паўсталі ў другой палове XVIII і пачатку XIX стагоддзя ў Маскоўска-Уладзімірскім раёне, а таксама ў Астраханскай і Пецярбургскай губернях. Механізацыя баваўнянай вытворчасці ў Расіі пачалася з заснавання ў 1798 годзе пад Санкт-Пецярбургам Аляксандраўскай мануфактуры. Баваўняная прамысловасць у Расіі ў вялікай ступені залежала ад замежжа. Перад Першай сусветнай вайной амаль палова перапрацоўванай сыравіны завозілася з іншых краін. У 1913 годзе ў Расіі было выраблена 2672 мільёнаў метраў баваўняных тканін.

Баваўняная прамысловасць расла высокімі тэмпамі ў КНР, Польшчы, Чэхаславакіі, Балгарыі, ГДР. У КНР у 1957 годзе выраблялася баваўняных тканін звыш 5000 мільёнаў метраў, што амаль у 5 разоў больш, чым у 1949 годзе.

У краінах Заходняга свету ў XX стагоддзі баваўняная прамысловасць была найбольш развіта ў ЗША, дзе ў 1958 годзе вытворчасць баваўняных тканін склала 8100 мільёнаў метраў, у Вялікабрытаніі — 1306 мільёнаў, Францыі — 223 тысяч тон, Італіі — 114,4 тысяч тон і ў Японіі — 2653 мільёнаў метраў квадратных.

Літаратура
----------

* *Ганешин, С. А. Менделеев, Д.* Хлопчатобумажное производство // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Українська радянська енциклопедія : у 12 томах / за ред. М. Бажана. — 2-ге вид. — К.: Головна редакція УРЕ, 1974–1985.
* Промышленность Советской Украины за 40 лет. К. 1957;
* Корнеев А. Текстильная промышленность СССР и пути ее развития. М. 1957;
* Международный политико-экономический ежегодник. М. 1959;
* Легкая промышленность Украины. К. 1957.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Баваўняная прамысловасць на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4319308-0 · LCCN: sh85033353 · NKC: ph118784 |
Працуючыя прамысловыя робаты FANUC мадэлі R2000iB
**Прамысловы робат** — прызначаны для выканання рухальных і кіруючых функцый у вытворчым працэсе маніпуляцыйны робат, г. зн. аўтаматычнае прыстасаванне, якое складаецца з маніпулятара і перапраграмавальнай прылады кіравання, якая фармуе кіруючыя ўздзеянні, задае патрабаваныя рухі выканаўчых органаў маніпулятара. Ужываецца для перамяшчэння прадметаў вытворчасці і выканання розных тэхналагічных аперацый.

У літаратуры на рускай мове атрымала распаўсюджванне наступнае вызначэнне прамысловага робата, узятае з ДАСТ 25686-85: гэта — «аўтаматычная машына, стацыянарная або перасоўная, якая складаецца з выканальнай прылады ў выглядзе маніпулятара, які мае некалькі ступеняў рухомасці, і перапраграмавальнай прылады праграмнага кіравання для выканання ў вытворчым працэсе рухальных і кіруючых функцый». У прамысловасці, зрэшты, разам з маніпуляцыйнымі робатамі, якія атрымалі найбольшае распаўсюджванне, выкарыстоўваюць таксама мабільныя (лакамацыйныя), інфармацыйныя, інфармацыйна-кіруючыя, комплексныя і іншыя віды прамысловых робатаў.

Прамысловыя робаты звычайна з'яўляюцца адным з кампанентаў аўтаматызаваных вытворчых сістэм, якія ўжываюцца ў гнуткай аўтаматызаваным вытворчасці (РТК, РТЯ, РОЦЕ, РТЛ, РТС, ГПЛ і т. п.), якія пры нязменным узроўні якасці дазваляюць павялічыць прадукцыйнасць працы ў цэлым.

Эканамічна выгадна выкарыстанне прамысловых робатаў сумесна з іншымі сродкамі аўтаматызацыі вытворчасці (аўтаматычныя лініі, участкі і комплексы).

Крыніцы
-------

1. ↑  Спыну 1985, с. 15.
2. ↑  Механика промышленных роботов, кн. 1 1988, с. 4.
3. ↑  ГОСТ 25686-85. Манипуляторы, автооператоры и промышленные роботы. Термины и определения **(нявызн.)**.  // *Сайт Федерального агентства по техническому регулированию и метрологии*. Праверана 11 чэрвеня 2015.
4. ↑  Авцынов, Битюков 2009, с. 7—8.

Літаратура
----------

* *Спыну Г. А.* Промышленные роботы: конструирование и применение (руск.). — Киев: Вища школа, 1985. — 176 с.
* Механика промышленных роботов. Кн. 1. Кинематика и динамика (руск.). — М.: Высшая школа, 1988. — 304 с. — ISBN 5-06-001201-8.
* *Авцынов И. А. Битюков В. К.* Основы роботизации, гибких производственных систем, организационно-технологического управления и транспортно-складских систем (руск.). — Воронеж: Воронежская гос. технол. академия, 2009. — 94 с. — ISBN 5-89448-196-1.

Спасылкі
--------

* Робаты высокага палёту. Пераклад артыкула «Flying High Robots», Austin Weber, размешчана ў часопісе Assembly
* Прамысловыя робаты ў сучаснай вытворчасці  Архівавана 22 верасня 2015.
**Міксіны** (*Myxini*) — марскія жывёлы, разглядаюцца як падклас або клас кругларотых. Поўная адсутнасць эмбрыянальных ці рудыментарных элементаў пазваночніка дазваляе дапусціць, што гэтыя жывёлы не з’яўляюцца формай пазваночных, а толькі іх сястрынскай групай.

Апісанне
--------

Даўжыня да 1 м. Цела вугрападобнае, голае, спінны плаўнік адсутнічае, хваставы плаўнік прасціраецца на частку спінной паверхні. Шкілет храстковы. Сківіцы адсутнічаюць, рот у выглядзе круглай адтуліны, абкружаны некалькімі мясістымі вусікамі. Зубы на языку. Шчэлепных адтулін ад 1 да 15 пар. Шматлікія поры слізістых залоз размяшчаюцца ўздоўж цела. Крывяносная сістэма незамкнёная. Сэрца 1 асноўнае і 3 дадатковыя. Вочы дэгенерыравалі.

Пашырэнне
---------

Выдзяляецца 1 атрад (*Myxiniformes*), 1 сямейства (*Myxinidae*), 7 родаў, каля 70 відаў.

Пашыраны ва ўмераных і субтрапічных марскіх водах.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Паразіты або драпежнікі. Выядаюць унутранасці і мышцы ў рыб, угрызаюцца ў падаль ці ахвяру з дапамогай моцнага языка з рагавымі зубамі. Радзей кормяцца чарвямі.

Здольныя завязвацца ў вузел, каб вызваліцца ад слізі, пазбегнуць злову, ці адарваць кавалак ежы.

Яечнікі і семяннікі маюцца ў адной і той жа асобіны, але функцыянуе толькі адзін тып ганад. Адкладваюць 20-30 яец, багатых жаўтком. Развіццё без ператварэння.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
* *Nelson J. S. Grande T. C. Wilson M. V. H.* Fishes of the World. — 5th ed. — Hoboken: John Wiley & Sons, 2016. — 752 p. — ISBN 978-1-118-34233-6.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Канадская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4261182-9 · LCCN: sh85058255 · Microsoft: 2777810479 · NKC: ph138396 |
**Жэрах**, **шэраспер** (*Aspius aspius*) — від рыб роду жэрахі сямейства карпавыя. Адзіны тыповы драпежнік сярод карпавых рыб.

Народныя назвы: шэрах, бялізна, бялюга, беляспер, дзяляпер, жэраспер, жэрасель, жэрасць, белясць.

Апісанне
--------

Даўжыня цела да 80 см, маса да 12 кг. Цела светлае, серабрыстае, прадаўгаватае, пляскатае. Жэрах адрозніваецца цёмнай сінявата-шэрай спіной, серабрыста-шараватымі бакамі і белым брухам. Спінны і хваставы плаўнікі яго шэрыя, з цёмнымі канцамі; ніжняя частка хваста крыху даўжэйшая за верхнюю; астатнія плаўнікі чырванаватыя ў пачатку і шараватыя да канца, галава крыху падоўжаная, ніжняя сківіца выступае наперад.

Пашырэнне
---------

Пашыраны ў басейнах Паўночнага, Балтыйскага, Чорнага, Каспійскага і Аральскага мораў. Жыве на раўнінных частках рэк, радзей у праточных азёрах. Трымаецца адзін, у невялікія чародкі збіраецца ў час нерасту і ўвосень. На Беларусі трапляецца ў вялікіх і сярэдніх рэках, некаторых праточных азёрах з чыстай вадой, у буйных і сярэдніх вадасховішчах, утвораных пры зарэгулявнні рэк. Зімуе ў ямах.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Корміцца дробнай рыбай адкрытых мясцін: верхаводка, ялец, радзей плотка і інш. Арыгінальны спосаб палявання жэраха атрымаў назву «бой». Урываючыся ў чараду малявак, жэрах ударам хваста аглушае ахвяр, а затым ротам збірае аглушаных рыбак.

Палаваспелы ў 4—5 гадоў. Нерастуе ў канцы сакавіка — красавіку пры тэмпературы вады 4—6 °С. Плоднасць ад 60 да 480 тыс. буйных ікрынак. Маляўкі кормяцца ракападобнымі, доннымі беспазваночнымі.

Промысел
--------

Высокі тэмп росту, добрыя смакавыя якасці дазваляюць лічыць жэраха каштоўным аб’ектам промыслу. Аднак доля жэраха ў прамысловых уловах нязначная.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Жэрах** у адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.6. Мн. 1998, С.480


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Brockhaus |
| Таксанамія | EOL · GBIF · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph517008 |
Іржа на чыгуначных рэйках
**Іржа** — агульны тэрмін для вызначэння аксідаў жалеза. У гутарковай мове гэты тэрмін ужываецца да чырвоных вокіслаў, якія ўтвараюцца ў выніку рэакцыі жалеза з кіслародам ў прысутнасці вады ці вільготнага паветра. Ёсць і іншыя формы іржы, напрыклад, прадукт, які ўтвараецца ў выніку рэакцыі жалеза з хлорам пры адсутнасці кіслароду. Такое рэчыва утвараецца, у прыватнасці, у арматуры, якая выкарыстоўваецца ў падводных бетонных слупах, і называюць яго зялёнай іржой. Некалькі відаў карозіі адрозныя візуальна або з дапамогай спектраскапіі, яны фармуюцца пры розных знешніх умовах. Іржа складаецца з гідратаванага аксіду жалеза (III) Fe2O3·nH2O і метагідраксіда жалеза (FeO(OH), Fe(OH)3). Пры наяўнасці кіслароду і вады і часу любая маса жалеза ў канчатковым выніку пераўтворыцца цалкам у іржу і руйнуецца. Паверхня іржы не стварае абарону для жалеза, што знаходзіцца ніжэй, у адрозненне ад утварэння паціны на меднай паверхні.

Літаратура
----------

* Holleman, A. F.; Wiberg, E. «Inorganic Chemistry» Academic Press: San Diego, 2001. ISBN 0-12-352651-5.
* Сергей Бесараб О простых вещах-сложно. «Cпящая сталь». Чем смазать заржавевшие болты или Не WD-40 единым…// Хабр — habr.com, 23 красавіка 2019, 16:41

Спасылкі
--------

* Corrosion Cost Сайт, прысвечаны вывучэнню эканамічных наступстваў карозіі
* corrosion case studies Аналіз карозіі
* Corrosion Doctors Артыкулы па карозіі
* Metal Corrosion Rust Што такое ржа

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (11-th) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4178475-3 · Microsoft: 132509135 |
**Помнік Прыгожыну і Уткіну** (руск.: Памятник Пригожину и Уткину) — помнік у Гарачы Ключ, Расія.

Апісанне
--------

Кампазіцыя складаецца з фігур — у поўны рост Яўгена Прыгожына з рацыяй у руцэ і Дзмітрыя Уткіна з аўтаматам, які стаіць ззаду. На пастаменце высечаныя словы «першаму» і «дзявятаму» — пазыўныя Прыгожына і Уткіна ў ПВК «Вагнер» і нумары іх жэтонаў.

Паблізу была размешчана трэніровачная база, якую закрылі ў ліпені 2023 года пасля бунту Прыгожына. Абодва загінулі пры крушэнні самалёта ў Цвярской вобласці 23 жніўня 2023 года. Бізнэс-джэт Яўгена Прыгожына «EmbraerERJ 135» разбіўся роўна праз два месяцы пасля спробы ўзброенага мяцяжу. Самалёт здзяйсняў пералёт з Масквы ў Санкт-Пецярбург. На борце знаходзіліся 10 чалавек.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* У Расіі паставілі першы помнік Прыгожыну і Уткіну. У поўны рост
* В России поставили памятник Пригожину и Уткину
* Памятник Пригожину и Уткину в полный рост установили в часовне «Вагнера»
Новасібірская ЦЭЦ-5
**Новасібірская ЦЭЦ-5** — прадпрыемства энергетыкі, цеплаэлектрацэнтраль у Новасібірску, уваходзіць у структуру холдынгу «Сібірская генеравальная кампанія». Размешчана ў Кастрычніцкім раёне. Адна з дымавых труб ЦЭЦ вышынёй 260 метраў з’яўляецца самым высокім збудаваннем Новасібірска.

У 1971 годзе было прынята рашэнне пра будаўніцтва новай электрастанцыі ў Новасібірску, ЦЭЦ-5. Згодна з пастановай Савета Міністраў СССР ад 1971 года, мясцовы філіял Цеплаэлектрапраекта пачаў праектаванне станцыі. Па задуме праекціроўшчыкаў, станцыя павінна была стаць адной з самых магутных цеплаэлектрацэнтраляў краіны. Праект ЦЭЦ-5 магутнасцю 1200 тысяч квт распрацоўваўся пад кіраўніцтвам галоўнага інжынера Б. А. Валашчанкі. Кошт будаўніча-мантажных работ ацэньваўся ў 100 млн рублёў (у коштах тых гадоў).

Станцыя павінна была пачаць працу ўжо ў 1976 годзе, пачаўшы абаграваць з пабудаванай вадагрэйнай кацельні тры раёны горада (Дзяржынскі, Першамайскі і Цэнтральны), а таксама жылы масіў Валачаеўскі. Пуск першага энергетычнага агрэгата (з 12) быў прызначаны на 1979 год.

Будаўніцтва станцыі вялося сіламі дзвюх арганізацый — трэстамі «Захсібтрансбуд» і «Сібэнергабуд». Узвядзенне аднаго з самых высокіх збудаванняў станцыі — дымавой трубы (вышынёй 260 метраў) пачалося ў 1970-я гады.

Пуск
----

У 1977 годзе была запушчана кацельня з катлом № 1, а праз два гады на ёй працавала ўжо 4 вадагрэйныя катлы.

Асноўныя працы па першым энергаблоку скончыліся ў 1985 годзе. У кастрычніку таго ж года ён быў пушчаны ў эксплуатацыю.

Праектам прадугледжвалася ўзвядзенне шасці энергаблокаў. Да 1994 году на станцыі былі ўведзены ў эксплуатацыю пяць блокаў. Будаўніцтва шостага пачалося ў тым жа 1994 годзе, але з-за складанай эканамічнай сітуацыі ў краіне і праблем з фінансаваннем праекта будаўніцтва энергаблока было замарожана. І толькі ў верасні 2004 года ён быў пушчаны ў эксплуатацыю.

З’яўлялася канчатковым пунктам вугляправода Бялова-Новасібірск. Агулам было спалена 350 тысяч тон водавугальнага паліва.

З восені 2018 года Новасібірская ЦЭЦ-5 перайшла на спальванне бурага вугалю Барадзінскага разрэзу.
**Міхаіл Акімавіч Зюва́наў** (24 лютага 1906, горад Грозны — 29 красавіка 1977, Мінск) — беларускі спявак (бас). Народны артыст БССР (1954).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў горадзе Грозны. Разам з бацькамі пераехаў у Баку, дзе паступіў у гімназію. Затым два гады працаваў слесарам на нафтапромысле і вучыўся на вячэрнім рабфаку, наведваў хор клуба чыгуначнікаў. Скончыў Азербайджанскі педагагічны інстытут і працаваў настаўнікам у школе. У другой палове 1930-х гадоў паступіў у Азербайджанскую дзяржаўную кансерваторыю. З 1938 года саліст у Азербайджанскім дзяржаўным тэатры оперы і балета, з 1942 года — саліст Дзяржаўнага хору СССР. Потым працаваў у Кыргызскім тэатры оперы і балета. У час Вялікай Айчыннай вайны ў складзе франтавой брыгады артыстаў Кіргізскай СССР выступаў перад байцамі Бранскага і Калінінскага франтоў. З 1944 года саліст Дзяржаўнага акадэмічнага Вялікага тэатра СССР, у 1947—1948 гадах — Молатаўскага Дзяржаўнага тэатра оперы і балета.
У 1950 годзе паступіў у Беларускую кансерваторыю, якую скончыў у 1951 годзе. У 1949—1961 гадах саліст Беларускага тэатра оперы і балета. З 1962 года выкладаў у Беларускай кансерваторыі.

Творчасць
---------

Сярод партый — Барыс Гадуноў, Канчак, Сусанін, Мельнік, Грэмін, Качубей; Дон Базіліа («Севільскі цырульнік»), Мефістофель; Кецал («Прададзеная нявеста» Б. Смятаны), Дураў («Надзея Дурава» А. Багатырова), Даніла і Анішук («Дзяўчына з Палесся» і «Міхась Падгорны» Я. Цікоцкага), Якуб («Марынка» Р. Пукста), Гадлеўскі («Яснае світанне» А. Туранкова).

Зноскі
------

1. 1 2  Беларусь 1995.

Літаратура
----------

* Зюванаў Міхаіл Акімавіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 341. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

Спасылкі
--------

* Зюванаў Міхаіл Акімавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва Архівавана 23 красавіка 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 7431154260402424480009 · БАП: 130238 |
**Багі** (польск.: Bogowie) — польскі мастацкі біяграфічны фільм 2014 года Лукаша Палкоўскага. Фільм атрымаў узнагароду «Залатыя львы» за лепшы фільм на 39-м Фестывалі польскага мастацкага кіно (2014 год) і «Арлоў» на 17-х Польскіх кінаўзнагародах.

Сюжэт
-----

Заснаваны на жыцці і працы польскага кардыяхірурга Збігнева Ралігі, які правёў першую паспяховую трансплантацыю сэрца ў Польшчы ў 1987 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Opowieść o prof. Relidze dominuje w Gdyni. Złote Lwy dla filmu "Bogowie" (польск.). *TVN24*. Праверана 12 мая 2022.
2. ↑  Orły 2015: "Bogowie" najlepszym filmem. Zgarnęli też sześć innych nagród (польск.). *www.tvp.info* (2 сакавіка 2015). Праверана 12 мая 2022.
3. ↑  The history of a picture that changed the world (англ.)  **(нявызн.)**?. *ZME Science* (4 лютага 2015). Праверана 12 мая 2022.