recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Уладзімір Аляксеевіч Кобец** (нар.7 лістапада 1971, Слонім) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, адзін з заснавальнікаў і каардынатараў руху «Зубр», кіраўнік ініцыятыўнай групы кандыдата ў Прэзідэнты Рэспублікі Беларусь Андрэя Саннікава ў 2010 годзе.

Біяграфія
---------

Пасля школы, ў 1989 г. скончыў БДУ па спецыяльнасці «географ-эколаг». Мае два дыпломы дыстанцыйных курсаў шведскага ўніверсітэта Упсала — «Народанасельніцтва Балтыі» і «Навакольнае асяродзе рэгіёна Балтыйскага мора». Быў накіраваны на працу ў Мінскі абласны камітэт прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяродзя. У 1999 годзе пераведзены ў Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяродзя. Член Беларускага геаграфічнага таварыства.

Быў членам управы БНФ і ўзначальваў адну з раённых структур. У 2000 г. з адзнакай скончыў Акадэмію кіравання пры прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «менеджар-эканаміст». У тым жа годзе пакінуў дзяржаўную службу і стаў адным з заснавальнікаў і каардынатараў руху «Зубр».

Падчас выбараў кандыдата ў Прэзыдэнты Рэспублікі Беларусь 2010 г. — кіраўнік ініцыятыўнай групы кандыдата ў Прэзідэнты Рэспублікі Беларусь Андрэя Саннікава.

Бвў затрыманы аператыўнікамі КДБ праз два дні пасля Плошчы-2010 ў 15.30 21 снежня 2010 года. Прад'яўлена абвінавачанне па 1 і 2 частках артыкула «Масавыя беспарадкі». Утрымліваўся ў СІЗА КДБ. У ноч на 27 студзеня 2011 года адпушчаны пад падпіску аб нявыездзе. 29 жніўня Уладзімір Кобец атрымаў па пошце пастанову пра закрыццё супраць яго крымінальнай справы, а таксама дазвол зноў выязджаць за межы краіны.

У верасні 2011 г. напісаў у СМІ ліст, з якога вынікала, што Уладзімір Кобец пакінуў Беларусь. Прычынамі гэтага, паводле яго слоў, сталі ціск і катаванні падчас знаходжання ў СІЗА, а пазней — пагрозы яго сям'і пасля вызвалення пад падпіску. Кобец заявіў пра спробы яго вярбоўкі.

Зараз знаходзіцца ў Варшаве. Працуе сустаршынёй Беларускага дома ў Варшаве.

Узнагароды
----------

Медаль МЗС Славакіі за персанальны ўнёсак у развіццё дэмакратыі і грамадзянскай супольнасці.

Зноскі
------

1. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 16 мая 2017. Праверана 27 сакавіка 2017.

Літаратура
----------

* Palitviazni.info 2013 г. c.-141
* Супраць плыні А. Тамковіч 2011 г. С. 29-40.
* Жыццё пасля кратаў А. Тамковіч −2013 г. — 31-38 с.с. — ISBN 978-985-6025-25-2
* За права на выбар. Партрэты асуджаных. Плошча-2010. / Рэд. А.Лапцёнак.— Праваабарончы цэнтр «Вясна» / —Вільнюс: Gudas, 2011. — 142 c. — (ст.132-133).
* 2006 — Kobets Uladzimir, Shepherd Robin, Jeans Solidarity Campaign. A. Case Study of a Civic Pro-Democracy Movement in Belarus, German Marshall Fund of the United States, Bratislava, March 2006

Спасылкі
--------

* 
* Архівавана 28 студзеня 2011.
* 
* Архівавана 16 мая 2017.
*
Міжнародны эталон метра, які выкарыстоўваўся з 1889 да 1960 года
**Этало́н** (фр.: étalon) — сродак вымярэнняў (або комплекс сродкаў вымярэнняў), якія забяспечваюць прадастаўленне і (або) захоўванне адзінкі фізічнай велічыні, а таксама перадачу яе памеру ніжэйстаячым па паверачнай схеме сродках вымярэнняў і зацверджанае ў якасці эталона ва ўстаноўленым парадку.

Арганізацыі — захавальнікі эталонаў вышэйшых узроўняў
-----------------------------------------------------

### Міжнародныя

* Міжнароднае бюро мер і ваг

Гл.таксама
----------

* Адзінка вымярэння

Літаратура
----------

* *Болсун А. Н.* Краткий словарь физических терминов / Сост. А. И. Болсун. — Мн.: Вышэйшая школа, 1979. — С. 407. — 416 с. — 30 000 экз. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4270116-8 · NKC: ph183357 |
Цвіценне вады
**«Цвіценне» вады** — масавае развіццё фітапланктону, якое суправаджаецца зменай колеру вады, парушэннем экалагічнай раўнавагі ў водных біяцэнозах.

Асноўная прычыны — застой вады, зніжэнне праточнасці  (руск.) (бел. засмечванне, забруджванне мінеральнымі і арганічнымі ўгнаеннямі, змытай глебай, некаторымі сінтэтычнымі рэчывамі.

Спадарожнікавы здымак цвіцення Берынгава мора, выкліканага кокалітафарыдамі, 1998 год.
Пагаршае кіслародны рэжым вадаёмаў і арганалептычныя якасці вады  (руск.) (бел. можа выклікаць заморы  (руск.) (бел. рыб і інш. водных жывёл, ускладняе работу фільтраў на ачышчальных і інш. гідратэхнічных збудаваннях.

Папярэджваюць «цвіценне» вады аэрацыяй, біялагічнай меліярацыяй вадаёмаў, абмежаваннем паступлення ў ваду забруджвальнікаў.

Гл. таксама
-----------

* Фітапланктон
* Эўтрафікацыя
* Чырвоны снег
* Чырвоны прыліў

Літаратура
----------

* «Цвіценне» вады // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Цвіценне вады
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сіняк.
**Уладзімір Аляксандравіч Сіняк** (нар. 1 снежня 1967, в. Лозкі Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (інжынер-механік), Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт (інжынер-будаўнік).

Працоўную дзейнасць пачаў загадчыкам майстэрняў калгаса «Іскра» Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці. Працаваў дырэктарам вытворчага ўпраўлення «Дзятлаварайгаз» рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Гроднааблгаз», намеснікам генеральнага дырэктара па будаўніцтве вытворчага рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Гроднааблгаз».

З’яўляўся дэпутатам Дзятлаўскага раённага Савета дэпутатаў 26-га і 27-га скліканняў, дэпутатам Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў 27-га склікання, дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь сёмага склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджваўся граматамі Дзятлаўскага раённага выканаўчага камітэта, Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў, Дзятлаўскага раённага Савета дэпутатаў, унітарнага прадпрыемства «Гроднааблгаз» і дзяржаўнага вытворчага аб’яднання «Белпалівагаз».

Зноскі
------

1. ↑  Сіняк Уладзімір Аляксандравіч
**Этнагенез** (ад стар. гр. ἔθνος — «племя, народ» і γένεσις — «узнікненне, паходжанне») — працэс выдзялення і фарміравання этнічных груп. Традыцыйная ацэнка этнічных груп вызначаецца рэтраспектыўна з выкарыстаннем даных розных дысцыплін (гісторыі, археалогіі, этнаграфіі, антрапалогіі, мовазнаўства і інш.) ад зыходнага пункта пераемнасці этнакультурнага развіцця канкрэтнага народа.

Тэрмін «этнагенез» (англ.: ethnogenesis) упершыню ўзгадваецца ў сярэдзіне XIX стагоддзя, пазней быў уведзены ў акадэмічную антрапалогію XX стагоддзя. У гэтым кантэксце ён адносіцца да назіранага феномену з’яўлення новых сацыяльных груп, якія маюць цэласную ідэнтычнасць, г.зн. «этнічная група» ў антрапалагічным плане. Адпаведныя грамадскія навукі не толькі назіраюць за гэтай з’явай, але і шукаюць тлумачэнні яе прычын.

Зноскі
------

1. 1 2  Timrod, Henry. ‘Ethnogenesis. Written at the Time of the Meeting of the Southern Congress, at Montgomery, February, 1861’. Charleston *Daily Courier*, 31 January 1862.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 177108749 · Microsoft: 2781366068 · NKC: ph120015 · SUDOC: 223832219 |
**Эсэ** (ад французскага *essai* — «вопыт», «спроба») — літаратурны жанр, кароткі ці сярэдняга аб’ёму сінтэтычны празаічны твор, свабодная развага аўтара на навуковую, палітычную, філасофскую, літаратурную ці іншыя тэмы. Стыль эсэ звычайна ясны і нязмушаны, з шматлікімі спасылкамі.

Як літаратурны жанр эсэ ўзыходзіць да «Вопытаў» французскага філосафа Мішэля Мантэня, апублікаваных у 1580 годзе. У англійскую літаратуру гэты тэрмін прынёс Фрэнсіс Бэкан. Найбольш распаўсюджаным гэты жанр быў у 18 стагоддзі. Актыўна яго выкарыстоўвалі Дзідро, Вальтэр, Лесінг, Гердэр і інш. Эсэ было асноўнай формай палемікі рамантыкаў. У 20 стагоддзі эсэ заставалася папулярным жанрам, яго выкарыстоўваюць сучасныя пісьменнікі (напр. Умберта Эка, Джордж Оруэл і іншыя).

У беларускай літаратуры эсэ можна сустрэць у Брыля, Быкава, Арлова, Законнікава, Бабкова і інш.

Спасылкі
--------

* Лекцыя Валянціна Акудовіча для Беларускага калегіума(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4015553-5 · LCCN: sh85044914 · LNB: 000286555, 000286498 · NDL: 00562043 · NKC: ph203855 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Барсукоў.

**Іван Пятровіч Барсукоў** (22 студзеня 1948 — 18 мая 2001) — Герой Савецкага Саюза, савецкі і беларускі афіцэр-пагранічнік, удзельнік Афганскай вайны (1979—1989) на пасадзе начальніка дэсантна-штурмавой манеўранай групы 35-га пагранічнага атраду Усходняй пагранічнай акругі, у 1991-м годзе — палкоўнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 22 студзеня 1948 года ў сяле Казгулак Туркменскага раёна Стаўрапольскага краю ў сялянскай сям’і. Рускі. Член КПСС з 1972 года. Адукацыя сярэдняя. Працаваў у калгасе імя 1-га Мая.

У 1967 годзе прызваны ў Пагранічныя войскі СССР. Служыў у Закаўказзі. Пасля заканчэння школы сяржанцкага складу быў прызначаны камандзірам аддзялення адной з застаў 43-га Прышыбскага Чырванасцяжнага пагранічнага атрада. У 1969 годзе скончыў курсы малодшых лейтэнантаў пры Маскоўскім вышэйшым пагранічным камандным вучылішчы імя Массавета і быў накіраваны для далейшага праходжання службы ў адзін з пагранічных атрадаў Чырванасцяжнай Усходняй пагранічнай акругі.

З 1981 гады на працягу двух гадоў знаходзіўся ў складзе абмежаванага кантынгенту савецкіх войскаў у Афганістане.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кротаў.
**Юрый Уладзіміравіч Кротаў** (15 студзеня 1904, г. Кіеў — 24 студзеня 1968) — расійскі і беларускі навуковец. Доктар тэхнічных навук (1965), прафесар (1966).

Біяграфія
---------

У 1928 г. скончыў Кіеўскі політэхнічны інстытут. Інжынер шляхоў зносін. З 1956 г. — дацэнт, загадчык кафедры Сібірскага металургічнага інстытута. Па сумяшчальніцтве працаваў на кафедры «Супраціўленне матэрыялаў» у філіяле Сібірскага металургічнага інстытута (г. Новакузнецк). Працаваў на вытворчасці, паспяхова сумяшчаючы практычную дзейнасць з навуковай і педагагічнай працай у інстытуце.

З 1964 г. па 1967 г‚ — загадчык кафедры «Супраціўленне матэрыялаў» Магілёўскага машынабудаўнічага інстытута. 16 чэрвеня 1948 г. Саветам Кіеўскага інжынерна-будаўнічага інстытута прысуджана навуковая ступень кандыдата тэхнічных навук. 26 чэрвеня 1965 г. прысуджана навуковая ступень доктара тэхнічных навук. Доктарскую дысертацыю абараніў у Ленінградскім інжынерна-будаўнічым інстытуце. У 1966 г. зацверджаны ў навуковым званні прафесара.

Аўтар шэрагу навуковых і навукова-метадычных публікацый.

Магіла на Васкрасенскіх могілках
Памёр 24 студзеня 1968 года. Пахаваны на Васкрасенскіх могілках у Магілёве.

Літаратура
----------

* Кротов Юрий Владимирович // Профессорско-преподавательский состав ММИ-МГТУ-Белорусско-Российского университета (1961—2006) / Сост. А. А. Жолобов, Ю. Н. Лопацкий; редкол.: И. С. Сазонов (гд. ред) и др. — Могилев: Белорус.-Рос. ун.-т, 2009. — 331 с.
**Юрый Уладзіміравіч Мянькоў** (24 лютага 1979, в. Абідавічы, Быхаўскі раён) — беларускі педагог і публіцыст, настаўнік беларускай мовы і літаратуры Дзяржаўнай установы адукацыі «Баравабудскі дзіцячы сад — базавая школа Кармянскага раёна» (з 2002 г.). Кіраўнік МА настаўнікаў беларускай мовы і літаратуры Кармянскага раёна (2014 г.).

Біяграфія
---------

Закончыў факультэт славянскай філалогіі Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. Куляшова (2002 г.).

З'яўляецца пераможцам раённага конкурсу «Лепшы славеснік года» (2005 г.), лаўрэатам раённага конкурсу «Малады настаўнік года-2007»; лаўрэатам раённага этапу рэспубліканскага конкурсу педагагічнага майстэрства «Настаўнік года-2009»; двойчы прызёр рэспубліканскага конкурсу метадычных распрацовак «Адкрыты ўрок» (2006, 2007 гг.; пераможца рэспубліканскага конкурсу ТБШ «Беларускі Настаўнік-2008»; дыпламат ТБШ за перамогу ў намінацыі «Грамадзянская пазіцыя ў адукацыйным працэсе» конкурсу метадычных матэрыялаў, за творчы і інавацыйны падыход у развіцці сучаснай беларускай школы (2009 г.).

Неаднаразова выступаў у навуковых, метадычных і грамадска-палітычных перыядычных выданнях: «Роднае слова», «Беларуская мова і літаратура», «Народная асвета», «Здаровы лад жыцця», «Адкрыты ўрок», «Настаўніцкая газета», «Наша Слова», «Зара над Сожам» і інш. Аўтар шматлікіх метадычных распрацовак па новых педагагічных тэхналогіях.

Кнігі
-----

* Выхаванне і навучанне праз педагагічныя майстэрні: З вопыту працы ў Баравабудскай школе — Карма, 2010.

Зноскі
------

1. ↑  Настаўніцкая газета, 12 чэрвеня 2008 г.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гронскі.
**Юліян Міхайлавіч Гронскі** (1877, в. Чапялі, Ковенская губерня, цяпер Літва — пасля 1939) — каталіцкі царкоўны дзеяч. Быў адміністратарам Апостальскага вікарыята Заходняй Сібіры.

Біяграфія
---------

Скончыў Мітрапалітальную духоўную семінарыю ў Пецярбургу. У 1903 прыняў сакрамент пасвячэння.

У 1906 выконваў абавязкі адміністратара талочынскай парафіі ў Аршанскім дэканаце. 3 11 красавіка 1906 па чэрвень 1909 працаваў у чачэрскай парафіі. У 1911-12 — рэзідэнт у парафіі Св. Альберта ў Рызе, а пазней (1912-15) — вікарый у рыжскай парафіі Маці Божай Балеснай. 3 1915 па 1917 служыў на пасадзе ваеннага капелана пры штабе 5-й рускай арміі. У 1917 стаў рэзідэнтам пры капліцы ў вёсцы Рэмні Віцебскага дэканата. У наступным годзе быў прызначаны архібіскупам Э. Ропам пробашчам іркуцкай парафіі (у 1917 у ёй налічвалася 5 тыс. вернікаў).

3-за перашкодаў, звязаных з грамадзянскай вайной, прыбыў у Іркуцк толькі ў 1920 годзе. Неўзабаве пераехаў у Томск, дзе не было душпастыра (у 1917 у томскай парафіі налічвалася 10 тыс. католікаў). У 1923 пераехаў у Андрэеўскі пасёлак каля Томска, дзе была каталіцкая капліца. Пасля зноў пераехаў у Томск і 1 лістапада 1926 стаў адміністратарам Апостальскага вікарыята Заходняй Сібіры. За ім быў устаноўлены нагляд ДПУ. Пад канец 1920-х г. ДПУ зрабіла амаль немагчымым выконванне кс. Гронскім душпастырскай працы па-за межамі Томска і яго ваколіц. У лютым 1929 кс. Гронскі выязджаў з Томска ў Беластоцкі пасёлак, дзе была капліца, і 2 лютага благаславіў у ёй шлюбы мясцовых католікаў.

Арыштаваны 25 красавіка 1931 у сваёй томскай кватэры ўпаўнаважаным томскага АДПУ Раманавым. Разам з ім былі арыштаваны некалькі чалавек з мясцовай «дваццаткі» (касцёльнага камітэта). Таксама былі праведзены арышты ў іншых населеных пунктах, куды наведваўся кс. Гронскі: у Барнауле, Омску, Новасібірску, Андрэеўскім пасёлку, Беластоцкім пасёлку. Ксёндз Гронскі быў абвінавачаны ў контррэвалюцыйнай дзейнасці, шпіянажы на карысць Польшчы, варожай агітацыі і захоўванні золата. Пасля следства, якое цягнулася амаль год, 7 сакавіка 1932 ён быў асуджаны на 10 гадоў лагера і 1 верасня гэтага ж года дастаўлены на Салаўкі. Быў вызвалены дзякуючы намаганням літоўскіх уладаў і 22 студзеня 1933 пакінуў СССР.

У пачатку 1934 знаходзіўся ў Рыме, адкуль вярнуўся ў Літву. У 1936-39 працаваў у Ковенскай дыяцэзіі душпастырам з правамі пробашча ў мясцовасці Панатарай Жайменскага дэканата, дзе існаваў філіял сясішкінскай парафіі. Быў віцэ-дэканам у Кракесе.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Васькоў У. Католікі на абшарах Панізоўя і Севершчыны: Гісторыя Гомельскага дэканата. — Мн. 2011. ISBN 978-985-6825-62-0
* Dzwonkowski R. Losy duchowieństwa katolickiego w ZSSR, 1917-1939: Martyrologium. — Lublin, 1998.
**Heliconiinae** — падсямейства матылькоў з сямейства німфалід.

Апісанне
--------

Каля 200 відаў; распаўсюджаныя ў Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыцы. Параўнальна буйныя матылі з даўгаватымі вузкімі крыламі. Размах крылаў да 6-10 см, ярка пафарбаваны ў аранжавыя, чырвоныя, жоўтыя колеры на агульным чорным фоне, часам з даданнем сініх і зеленаватых тонаў.

Кепскі пах і непрыемны смак рэчываў, якія выдзяляюць прадстаўнікі падсямейства, робяць іх неядомымі і тым самым абараняюць ад птушак і іншых ворагаў. Ядучы лісце кармавых раслін, вусені паглынаюць гліказіды, у склад якіх уваходзіць цыяністая група. У працэсе пераварвання апошніх утвараюцца цыяніды.
Яркая афарбоўка — адзін з класічных прыкладаў г. зв. папераджальнай афарбоўкі. Марфалагічнае падабенства матылькоў іншых сямействаў (якія не вылучаюць з’едлівых рэчываў) на віды падсямейства *Heliconiinae* дало падставу казаць пра іх прыстасавальнае перайманне (мімікрыю)

Асаблівасці
-----------

Здольныя запамінаць месца, дзе калі-то былі злоўлены, і пазбягаюць яго ў будучыні. Механізм дадзенай з’явы застаецца не растлумачаным.

На начлег матылькі збіраюцца вялікімі групамі, застаючыся нерухомымі на галінах дрэў. Як толькі раніцай ўзлятае адзін матыль, як узлятаюць і ўсе астатнія — гэта яшчэ адна неразгаданая асаблівасць прадстаўнікоў падсямейства.

Вусені і кукалкі
----------------

Вусені пакрытыя густымі валасінкамі. Развіваюцца на відах роду Passiflora. Акукліванне адбываецца праз 3 тыдні. Кукалкі пакрытыя валасінкамі і знешнім выглядам нагадваюць насенне або плады раслін. Стадыя кукалкі доўжыцца каля 10 дзён.

Спіс родаў
----------

* *Acraea* Fabricius, 1807
* *Actinote* Hübner, 1819
* *Agraulis* Boisduval et Leconte, 1833
* *Altinote* Potts, 1943
* *Argynnis* Fabricius, 1807
* *Argyreus* Scopoli, 1777
* *Argyronome* Hübner, 1819
* *Bematistes* Hemming, 1935
* *Boloria* Moore, 1900
* *Brenthis* Hübner, 1819
* *Cethosia* Fabricius, 1807
* *Childrena* Hemming, 1943
* *Cirrochroa* Doubleday, 1847
* *Clossiana* Reuss, 1920
* *Cupha* Billberg, 1820
* *Damora* Nordmann, 1851
* *Dione* Hübner, 1819
* *Dryadula* Michener, 1942
* *Dryas* Hübner, 1807
* *Eueides* Hübner, 1816
* *Euptoieta* Doubleday, 1848
* *Fabriciana* Reuss, 1920
* *Heliconius* Kluk, 1802
* *Issoria* Hübner, 1819
* *Kuekenthaliella* Reuss, 1921
* *Lachnoptera* Doubleday, 1847
* *Miyana* Fruhstorfer, 1914
* *Paduca* Moore, 1886
* *Pardopsis* Trimen, 1887
* *Phalanta* Horsfield, 1829
* *Philaethria* Billberg, 1820
* *Podotricha* Michener, 1942
* *Proclossiana* Reuss, 1926
* *Smerina* Hewitson, 1874
* *Speyeria* Scudder, 1872
* *Terinos* Boisduval, 1836
* *Vagrans* Hemming, 1934
* *Vindula* Hemming, 1934

Літаратура
----------

* Brown, Keith S. Jr. (1981): The biology of *Heliconius* and related genera. *Annu. Rev. Entomol*. 26: 427-456.
* Miller, L. D. & Miller, J. Y. (2004): *The Butterfly Handbook*: 130. Barron ' s Educational Series, Inc. Hauppauge, New York. ISBN 0-7641-5714-0.
**Жан Лемааль** (фр.: Jean Le Moal; 30 кастрычніка 1909, Аўтон-дзю-Перш, Францыя — 16 сакавіка 2007, Шыі-Мазарэн, Францыя) — французскі жывапісец, тэатральны дэкаратар і скульптар. Адзін з найважнейшых прадстаўнікоў абстрактнага жывапісу пасля Другой сусветнай вайны.

Правёў дзяцінства ў дэпартаменце Ардэш і часта ездзіў у Брэтань. У 1923 годзе паступіў у сярэднюю школу Ансі. З 1926 года вучыўся ў Школе вытанчаных мастацтваў у Ліёне. Ён наведваў музеі, займаўся жывапісам і літаратурай Элі Фора.

У 1929 годзе пераехаў у Парыж. Там ён вывучаў мастацтва Поля Сезана, Ле Карбюзье, сучасныя плыні кубізму і фавізму і творчасць Атона Фрыеза, Амедэа Мадыльяні, Хаіма Суціна і Андрэ Дэрэна. У Луўры ён капіяваў карціны розных эпох.

Пачаў вучыцца ў Акадэміі Манпарнаса. У 1931 годзе ён пазнаёміўся з Альфрэдам Манесье, а ў 1935 годзе з Жанам Бертолем. З абодвума ён сябраваў. Разам з Альфрэдам Манесье паступіў у Акадэмію Рэнсана разам з Ражэ Бісьерам. Разам з Эцьенам Мартэнам і Франсуа Сталі Лемааль займаўся скульптурай.

Зноскі
------

1. ↑  Jean Le Moal<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Jean Le Moal — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  Jean Le Moal // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
4. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 121815942 · GND: 119226294 · ISNI: 0000 0000 8402 1677 · LCCN: n92010934 · SUDOC: 030392500 · VIAF: 95150482 · ULAN: 500104386 |

 |
**Юрый Уладзіслававіч Гарбінскі** (7 сакавіка 1963, м. Камаі, Пастаўскі раён) — беларускі літаратуразнавец і гісторык.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут (1984). У 1984-88 працаваў настаўнікам, у 1991-93 выкладчык Беларускага педагагічнага універсітэта. 3 1993 у Інстытуце славістыкі Польскай АН, з 1997 яго навуковы супрацоўнік. Доктар гуманітарных навук у галіне літаратуразнаўства (Варшава, 1997), доктар габілітаваны гуманітарных навук у галіне гісторыі (Ольштын 2011).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследуе гісторыю польска-беларускіх культурных і літаратурных узаемаадносін і кантактаў (у т.л. творчасць пісьменнікаў польска-беларускага культурнага памежжа ХІХ і ХХ ст.), уплыў Усходу і Захаду на менталітэт беларусаў, гісторыю беларускага рэлігійнага руху, у т.л. і на эміграцыі. Адзін з аўтараў кнігі «Вяртання маўклівая споведзь: Творцы беларускай гісторыі ў кантэксце часу» (1994), аўтар прадмовы і каментарыяў, укладальнік анталогіі «Беларуская думка XX ст.: Філасофія, рэлігія, культура» (1998), аўтар-укладальнік кнігі «Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны» (1999), аўтар (з Ю. Туронкам) і навуковы рэдактар біяграфічна-бібліяграфічнага слоўніка «Беларускі хрысціянскі рух XX ст.» (2003), аўтар манаграфіі "Беларускі рэлігійны друк на Захадзе: пэрыёдыка і графічныя друкі (1945—2005), выдадзенай у Нью Ёрку (2009).
**Жан Кар’е** (фр.: Jean Carrier), або **Бенедыкт XIV II** (лац.: Benedictus Quartus Decimus, прыблізна 1370 — 1437) ― французскі рэлігійны дзеяч, прыхільнік антыпапы Бенедыкта XIII падчас Вялікай заходняй схізмы. Быў антыпапам у перыяд з 1429—1430 па 1433—1437 гады (наконт дакладных дат няма ўсеагульнага гістарычнага кансэнсусу), у перыяд пантыфікату Папаў Марціна V і Яўгена IV.

Біяграфія
---------

Першыя згадкі пра Жана Кар'е ў крыніцах апісваюць яго як аднаго з кіраўнікоў паўстанцкага руху 1406 года супраць прызначэння Вітала дэ Кастэльмару Арцыбіскупам Тулузскім. Бунт дасягнуў сваёй мэты, бо ў яго выніку кафедру заняў П'ер Рават, які пазней стаў кардыналам у курыі антыпапы Бенедыкта XIII. Самога Жана Кар'е антыпапа таксама ўзнагародзіў пэўным чынам: напрыклад, у 1412 годзе Кар'е быў пастаўлены архідыяканам у Радэзе. З 1413 года належаў да кола дарадцаў графаў Арманьяк: спачатку Бернарда VII, а потым і Яна IV, яго сына.

Жан Кар'е (разам з графам Янам IV) заставаўся прыхільнікам антыпапы Бенедыкта XIII нават пасля Канстанцкага сабору. У 1420 годзе Кар'ер згадваецца ў буле Папы Марціна V як адзін асуджаных схізматыкаў. Варта адзначыць, што антыпапа Бенедыкт XIII, які пражываў у Пеньісколе, Каралеўства Арагон, да канца жыцця працягваў лічыць сябе законным і сапраўдным Папам. 27 лістапада 1422 года, за два дні да сваёй смерці, Бенедыкт XIII прызначыў Жана Кар'е кардыналам-прэсвітарам Санта-Стэфана-аль-Монтэ-Чэліа.

Зноскі
------

1. ↑  Michael J. Walsh, *The Conclave: A Sometimes Secret and Occasionally Bloody History of Papal Elections*, (Canterbury Press, 2003), 106.
2. ↑  Louis Salembier, *The Great Schism of the West*, (Keegan Paul, Trench, Trubner & Co. 1907), 357.
3. ↑  Жан Кар’е на сайце «The Cardinals of The Holy Roman Church» Архівавана 31 кастрычніка 2010.

| ⛭Антыпапы ў Каталіцкай Царкве |
| --- |
| ≛ ✰ Спіс |
| 
Наталій •
Іпаліт •
Навацыян •
Фелікс II •
Урсін •
Еўлалій •
Лаўрэнцій •
Дыяскор •
Тэадор •
Пасхалій •
Канстанцін II •
Філіп •
Ян VIII •
Анастас •
Хрыстафор •
Баніфацый VII •
Ян XVI •
Грыгорый VI •
Бенедыкт X •
Ганорый II •
Клімент III •
Тэадорых •
Адальберт •
Сільвестр IV •
Грыгорый VIII •
Цэлестын II •
Анаклет II •
Віктар IV •
Віктар IV II •
Пасхалій III •
Калікст III •
Інакенцій III •
Мікалай V •
Клімент VII •
Бенедыкт XIII •
Аляксандр V •
Ян XXIII •
Клімент VIII •
Бенедыкт XIV •
Бенедыкт XIV II •
Фелікс V
 |  |
**Бензойная кіслата, бензолкарбонавая кіслата (C6H5СООН)** — найпрасцейшая араматычная кіслата. Малекулярная маса 122,05. Бясколерныя крышталі, tпл 122,4 °C, шчыльнасць 1,36×10³ кг/м³. Дрэнна раствараецца ў вадзе, добра ў спірце, эфіры, бензоле.

Складаныя эфіры і солі бензойнай кіслаты (бензааты) ёсць у эфірных алеях (напрыклад, гваздзіковы алей), прыродных бальзамах (талуанскі, перуанскі  (руск.) (бел.) і бензойнай смале. Атрымліваюць акісленнем талуолу.

Выкарыстоўваецца ў вытворчасці фарбавальнікаў, лекавых сродкаў, духмяных рэчываў, у медыцыне як процімікробны і фунгіцыдны сродак; кансервант харчовых прадуктаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4144531-4 · LCCN: sh2003009190 · Microsoft: 2778844314 |
**Hirundapus caudacutus** — птушка сямейства свіргулёвых.

Знешні выгляд
-------------

Буйны свіргуль. Цела даўжынёй 19-22 см. Вага 100—175 г. Крыло 19,8—22,0 см. Размах крылаў 48-55 см.
У адрозненні ад іншых свіргулёў, мае хвост без выемкі, прама абрэзаны, стрыжань кожнага рулявога пяра выступае на 3-5 мм вонкі ў выглядзе іголачкі. Лоб, горла і падхвосці у дарослых птушак белага колеру. Крылы доўгія, серпападобныя. Афарбоўка крылаў чорная або цёмна-бурая з металічным бляскам і зялёным адлівам. На трэцярадных махавых пёрах падоўжаныя белыя плямы.

Спіна глініста-шэрая, светла-бурая. Валлё, грудзі і брушка чорна-бурыя. На нагах 3 пальцы накіраваныя наперад, а 1 — назад, цэўка не аперана.

Маладыя птушкі здалёк неадрозныя ад дарослых, але адрозніваюцца больш бляклым апярэннем са слабым адлівам і больш вузкай белай палоскай, якая аблямоўвае брушка.

Арэал
-----

Разарваны арэал. Адна частка арэала размяшчаецца ў Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі, іншая размяшчаецца на поўдні Далёкага Усходу і Сібіры — ад Паўночна-Усходняга Алтая да Сахаліна, на захад — да Томскай вобласці. На тэрыторыі Расіі вельмі рэдкі від, хоць месцамі звычайны.

Месцапражыванні
---------------

Засяляе лясы і гаі са старымі дуплістымі дрэвамі, лясныя месцапражыванні ў спалучэнні з лугамі, высечкамі, адкрытымі прасторамі. Ахвотна селіцца каля вадаёмаў.

Лад жыцця
---------

Дрэнна вывучаны. Пералётная птушка. Прылятаюць у канцы мая. Трымаецца ў паветры зграямі, ніколі не садзіцца на зямлю. Палёт вельмі хуткі, імклівы. Лічыцца самай хуткай птушкай у фауне Расіі, развівае хуткасць да 160 км/г. Крык не гучны, бразгочашчый, у адрозненні ад іншых відаў свіргулёў — маўклівыя. Адлятаюць у верасні, зімуюць у Аўстраліі.

Размнажэнне
-----------

Гняздуецца ў дуплах дрэў на рознай вышыні. Дупло можа быць глыбокім, дасягаючы некалькіх метраў. У муры 3-7 белых яек памерам 30-35 х 21-24 мм. Дарослыя птушкі не выносяць з гнёздаў шкарлупіну і памёт птушанят.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  В. К. Рябицев. Птицы Урала, Приуралья и Западной Сибири М.: 2001
2. ↑  Второв, П. Дроздов, Н, Определитель птиц фауны СССР М.: 1980.
3. 1 2  Бёме Р. Л. Кузнецов А.А, Птицы лесов и гор СССР. М.: «Просвещение», 1981. 223 с. ил. 24 л. ил.

Літаратура
----------

* *Второв П. П. Дроздов Н.* Определитель птиц фауны СССР М.: 1980.
* *Рябицев В. К.* Птицы Урала, Приуралья и Западной Сибири М.: 2001
* *Бёме Р. Л. Кузнецов А. А.* Птицы лесов и гор СССР. М.: «Просвещение», 1981. 223 с. ил. 24 л. ил.

Спасылкі
--------

* \* База данных «Позвоночные животные России»: иглохвостый стриж Архівавана 25 лістапада 2020.
**Станіслаў Яўгенавіч Шырокарадзюк** (26 чэрвеня 1956, в. Карначыўка, Хмяльніцкая вобласць, Украіна) — біскуп Адэска-Сімферопальскай дыяцэзіі.

Біяграфія
---------

У 1980 годзе паступіў у Вышэйшую духоўную семінарыю ў Рызе, а ў 1981 годзе патаемна ўступіў у Ордэн Братоў Меншых (OFM). Навіцыят і законную фармацыю праходзіў адначасова з вучобаю ў семінарыі. Прэзбітэрскае пасвячэнне прыняў 4 чэрвеня 1984 года, а вечныя манаскія абяцанні прынёс 26 жніўня 1988 года.

З 1984 года па 1994 год быў пробашчам у Палонным і Славуце ў сваёй роднай дыяцэзіі. 26 лістапада 1994 года быў менаваны дапаможным біскупам у Жытоміры (з 25 лістапада 1998 года — Кіеўска-Жытомірская дыяцэзія).

Біскупскае пасвячэнне прыняў з рук Папы Яна Паўла II 6 студзеня 1995 года. З 1996 па 2016 год быў дырэктарам дабрачыннага каталіцкага таварыства Caritas-Spes Украіна.

З 24 ліпеня 2012 года выконваў абавязкі Апостальскага адміністратара Луцкай дыяцэзіі. 12 красавіка 2014 года быў прызначаны біскупам Харкаўска-Запарожскім.

2 лютага 2019 года Святы Айцец прызначыў Станіслава Шырокарадзюка OFM біскупам-каад’ютарам Адэска-Сімферопальскай дыяцэзіі са спецыяльнымі паўнамоцтвамі. 18 лютага 2020 Папа Францішак прыняў просьбу аб адстаўцы біскупа Браніслава Бярнацкага і прызначыў яго біскупам.

Зноскі
------

1. ↑  Былы дырэктар Caritas Украіна стаў біскупам Адэска-Сімферопальскай дыяцэзіі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1175976113 · VIAF: 507154867587160100001 |
**Hipparchia hermione** — від дзённых матылькоў з роду *Hipparchia* у складзе падсямейства Аксамітніцы.

Этымалогія лацінскай назвы
--------------------------

Герміёна (грэчаская міфалогія) — дачка цара Спарты Менелая і Алены.

Альцыёна (грэчаская міфалогія) — дачка Эола, жонка фесалійскага цара Кеіка. Алцыёна кінулася ў мора і была пераўтвораная багамі ў зімародка.

Апісанне
--------

Даўжыня пярэдняга крыла 27-34 мм. Верхні бок крылаў шаравата-карычневы, са светла-жоўтай перавяззю, які ў самцоў з пясочным напыленнем. На задніх крылах унутраны край перавязі даволі моцна выгнуты. Ніжні бок пярэдніх крылаў аналагічны афарбоўцы верхняга боку.

Арэал і месцапражыванне
-----------------------

Паўднёвая Нарвегія, Паўднёва-Заходняя, Цэнтральная і Усходняя Еўропа на ўсход да Цэнтральнай Украіны, Беларусі, Смаленскай і Бранскай абласцей Расіі. Лакальны па ўсёй Польшчы і Беларусі. У Прыбалтыцы і Літве.

Насяляе ўзлескі і паляны сухіх сасновых і змешаных лясоў, прасекі і вырубкі ў хваёвых лясах, рэдкалессе. Аддае перавагу сонечным месцам з пясчанай глебай. Лакальны, але звычайны, у некаторыя гады масавы від.

Біялогія
--------

Развіваецца ў адным пакаленні на працягу года. Час лёту матылькоў доўжыцца з канца чэрвеня да сярэдзіны жніўня. Матылі часта харчуюцца на кветках *Knautia arvensis* і чабора (*Thymus*). Кармавыя расліны вусеняў: Brachypodium pinnatum, Brachypodium sylvaticum, Festuca ovina, Festuca rubra.

Ахова
-----

Уключаны ў Чырвоную кнігу Латвіі (3 катэгорыя).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Львовский А. Л. Моргун Д. В.* Булавоусые чешуекрылые Восточной Европы (Определители по флоре и фауне России) — М.: КМК, 2007. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Будзінскі.

**Станіслаў Янавіч Будзінскі** (Партыйныя і літаратурныя псеўданімы: *Стах; Традыцыя; С. Бяднарскі; Я. Марыянскі*; 9 верасня 1894, г. Варшава — 22 жніўня 1937, НКУС) — рэвалюцыйны дзеяч, публіцыст.

У 1912—1915 член Варшаўскага камітэта СДКПіЛ. З чэрвеня 1917 года член Выканкама груп СДКПіЛ у Расіі. Удзельнік Кастрычніцкага ўзброенага паўстання 1917 у Маскве. У снежні 1917 — сакавіку 1918 наркам сацыяльнага забеспячэння Масквы і Маскоўскай губерні.

Біяграфія
---------

Са снежня 1918 у Польшчы. Удзельнік аб'яднальным з'ездзе (1918), на якім створана Кампартыя Польшчы. Член Лодзінскага, Варшаўскага камітэтаў Кампартыі Польшчы.

У 1919 арыштаваны польскімі ўладамі. У 1920 па абмене палітвязнямі ў Савецкай Расіі. Рэдактар польскамоўных газет Ваенна-рэвалюцыйнага савета Заходняга фронту.

У 1924-26 член Польбюро пры ЦК ВКП(б). У ліпені 1928 на I з'ездзе КПЗБ абраны член ЦК.

З 1930 рэдактар газеты «Звязда», член рэдкалегіі часопіса «Бальшавік Беларусі». Член ЦК і Бюро ЦК КП(б)Б у 1929—1932. З 1934 прафесар Міжнароднай ленінскай школы ў Маскве.

Арыштаваны ў чэрвені 1937 года. Рэабілітаваны пасмяротна.

Творчасць
---------

Аўтар грамадска-палітычных брашур і артыкулаў. Спрабаваў падвесці ідэалагічную і тэарэтычную аснову пад палітычную кампанію па выкрыцці беларускіх нацдэмаў (артыкул «Вораг у доме» пра раман М. Зарэцкага «Крывічы»).

Рэдактар перакладаў прац У. І. Леніна на польскую мову.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Будзинский Станислав Янович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 85. — 737 с.

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
* ЭГБ, т. 2.
**Святая Вялікапакутніца Параскева** — абраз з царквы Святога Мікалая в. Пескі Мастоўскага раёна Гродзенскай вобласці, напісаны ў 1646 годзе. У 1983 годзе твор вывезены экспедыцыяй ІМЭФ НАН Беларусі і паступіў у калекцыю Музея старажытнабеларускай культуры (інв. КП-5086, Ж-369). Памер абраза — 117 × 81 × 2,5 см.

Апісанне
--------

Твор напісаны на дошцы тэмпернымі фарбамі, фон аздоблены раслінным арнаментам, выразаным па ляўкасу, і пакрыты пазалотай. Даволі рэдкім для мясцовай традыцыі з’яўляецца тое, што абраз гэты — жыццяпісны: вакол постаці Св. Параскевы па краях у дванаццаці невялікіх круглых клеймах прадстаўлены эпізоды з яе жыцця. Да нашага часу дайшлі адзінкавыя
жыцційныя беларускія іконы, таму дадзены абраз уяўляе асобную цікавасць. Адзін з іх знаходзіцца ў Траецкай царкве ў Бездзежы Брэсцкай вобласці і па даце стварэння — 1659 г. — даволі блізкі да абраза з Пескаў.

Раскрыццё абраза
Фрагмент абраза
Першапачаткова абраз меў значна большыя памеры. Па невядомым прычынам ён быў абрэзаны па перыметру, устаўлены ў новую раму, перагрунтаваны і запісаны. Пры гэтым ніжнія бакавыя клеймы са сцэнамі жыція святой былі страчаны фактычна поўнасцю, а астатнія абпілены напалову. Па ніжнім краі змешчаны кірылічны надпіс у тры радкі, нанесены чорнай фарбай па белым фоне. Некаторыя словы, якія можна разабраць з надпісу, гэта *«РоКϫ АХМS МЦА…»*, *«Мученицы Прасковьи»*. Такім чынам, з укладнога тэксту становіцца вядомай дата напісання дадзенага твору — 1646 г. У некаторых альбомах пра абраз Св. Параскевы прыведзены не дакладныя звесткі — памылкова фігуруе 1642 год. Фрагмент тэксту, дзе фігуруе імя данатара, страчаны.

Абраз прайшоў рэстаўрацыю, у выніку чаго набыў свой першапачатковы выгляд (рэстаўратар А. Тарасік).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  ДАТАВАНЫЯ АБРАЗЫ ГРОДЗЕНШЧЫНЫ Архівавана 19 кастрычніка 2020.
2. 1 2 3  Галіна Флікоп-Світа. Датаваныя абразы XVII—XVIIІ стст. У зборах Музея старажытнабеларускай культуры Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. // Волинська ікона: дослідження та реставрація. Науковий збірник. Випуск 24. 2018
3. ↑  Музей старажытнабеларускай культуры : [Альбом] / Уклад. Ярашэвіч А.А.; Пер. на англ. мову Казекі А.І.; Фота Мельнікава М.П.. — Мінск: Беларусь, 2004. — 278,[6] с. — ISBN 985-01-0509-7.
4. ↑  Ярошевич, А. Белорусские иконы «Параскевы Пятницы» с житием // Волинська ікона: даслідження та реставрація: Науковий збірник. Випуск 12. Матеріали ХІІ міжнародної наукової конференції, м. Луцьк — Володимир-Волинський, 2-3 листопада 2006 року, Луцьк, 2006, с. 29-31
5. ↑  Музей старажытнабеларускай культуры : [Альбом] / Уклад. Ярашэвіч А.А.; Пер. на англ. мову Казекі А.І.; Фота Мельнікава М.П.. — Мінск: Беларусь, 2004. — С. 27. — 278,[6] с. — ISBN 985-01-0509-7.

Літаратура
----------

* Галіна Флікоп-Світа. Датаваныя абразы XVII—XVIIІ стст. У зборах Музея старажытнабеларускай культуры Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. // Волинська ікона: дослідження та реставрація. Науковий збірник. Випуск 24. 2018
**Эўглена зялёная** (*Euglena viridis*) — від эўгленавых водарасцей.

Рухомая аднаклетачная водарасць. Жыве ў мелкіх стаячых прэсных вадаёмах, у якіх многа арганічных рэчываў. У летнія месяцы ў такіх вадаёмах часта зелянее — «цвіце» —
вада. Прычынай гэтаму можа быць масавае размнажэнне эўглены зялёнай. Яе выцягнутыя клеткі бачныя пад мікраскопам, рухаюцца, лёгка выгінаючыся і мяняючы сваю форму. Рухаецца эўглена зялёная пры дапамозе жгуціка, які знаходзіцца на пярэднім канцы клеткі. Талом мае тонкае покрыва, што спрыяе змяненню формы цела.

Дзякуючы хларапластам у эўглены зялёнай, як і ў многіх аўтатрофаў, на святле адбываецца фотасінтэз. Але гэта водарасць можа таксама паглынаць гатовыя арганічныя рэчывы ўсёй паверхняй цела — быць гетэратрофам. Такі спосаб жыўлення пераважае ў яе пры адсутнасці святла. Таму эўглена зялёная з-за змешанага жыўлення належыць да аўтагетэратрофных пратыстаў. Дзякуючы здольнасці паглынаць арганічныя рэчывы адыгрывае важную ролю ў самаачышчэнні вадаёмаў.

Клетачная сценка адсутнічае. У цытаплазме знаходзіцца адно буйное клетачнае ядро, некалькі зялёных хларапластаў і скарачальныя вакуолі. У пярэдняй частцы клеткі размешчана чырвоная стыгма. Выкарыстоўваючы гэты арганоід, эўглена зялёная вызначае найбольш асветленыя месцы і з дапамогай жгуціка перамяшчаецца менавіта туды.

Размнажаецца толькі бясполым спосабам — дзяленнем клеткі папалам.

Літаратура
----------

* Біялогія: вучэб. дапам. для 7-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / В. М. Ціхаміраў [і інш.]; пад рэд. В. М. Ціхамірава; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — Мінск: Нар. асвета, 2010. — 199 с.: іл. ISBN 978-985-03-1340-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кап.

**Э́ўген Кап** (эст.: Eugen Kapp; 26 мая 1908, г. Астрахань, Расійская імперыя — 29 лістапада 1996, Талін, Эстонія) — эстонскі кампазітар, педагог. Народны артыст СССР (1956). Герой Сацыялістычнай Працы (1978). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1946, 1949, 1952), Дзяржаўнай прэміі Эстоніі (1948, 1950, 1977).

Біяграфія
---------

Эўген Кап нарадзіўся 13 (26) мая 1908 года ў Астрахані (цяпер у Расіі) у сям’і эстонскага кампазітара, дырэктара Астраханскага музычнага вучылішча А. Капа. У дзяцінстве вучыўся ігры на фартэпіяна ў А. Вяпрыцкай у Астраханскім музычным вучылішчы, рабіў спробы складаць музыку.

У 1920 годзе сям’я пераехала ў Талін. У 1922—1926 гадах вучыўся ў Талінскай кансерваторыі (цяпер Эстонская акадэмія музыкі і тэатра) у П. Рамуля і А. Г. Лембы па класе фартэпіяна, а ў 1926—1931 гадах — у свайго бацькі па класе кампазіцыі.

У пачатку 1930-х гадоў працаваў у Таварыстве рабочай музыкі ў Таліне, з 1938 — член упраўлення. Да 1935 года даваў урокі музыкі.

З 1935 года асістэнт па класе тэорыі музыкі, з 1944 выкладчык Талінскай кансерваторыі, з 1947 года прафесар. У 1952—1965 гадах рэктар кансерваторыі.

Сярод вучняў выдатныя эстонскія кампазітары, у тым ліку Эйна Тамберг, Хілар Карэва, Хейна Лемік, Генадзь Падэльскі, В. Ліпанд.

У час вайны арганізаваў у Яраслаўлі эстонскія мастацкія ансамблі. Сачыненні Э. Капа рэгулярна ўваходзілі ў праграмы традыцыйных Эстонскіх свят песні.

У 1944—1966 гадах Старшыня ўпраўлення Саюза кампазітараў Эстонскай ССР. З 1947 года член УКП(б). З 1948 года член ўпраўлення Саюза кампазітараў СССР.

У 1951—1961 гадах член ЦК КП Эстонскай ССР. У 1954—1962 гадах дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 4—5 скліканняў.

Эўген Кап памёр 29 кастрычніка 1996 года ў Таліне. Пахаваны на Лясных могілках.

Творчасць
---------

Аўтар першых эстонскай савецкай оперы «Агні помсты» (паст. 1945) і балета «Калевіпоэг» (паст. 1948). З інш. твораў: оперы «Пясняр свабоды» (паст. 1950), «Рэмбрант» (паст. 1975), «Зімовая казка» (дзіцячая, паст. 1958), балет «Золатапапрадухі» (дзіцячы, паст. 1956); араторыя «Эрнст Тэльман» (1977); кантаты; З сімфоніі (1942—1964), 6 сюіт і 4 уверцюры для сімфанічнага аркестра; канцэрты для фартэпіяна (1970), флейты (1976), канцэрціна для скрыпкі (1973), флейты (1965) з аркестрам; камерна- інструментальныя творы; харавыя і сольныя песні; музыка да кінафільмаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

Эўген Кап на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 16031003w · CiNii: DA14276247 · GND: 13507360X · ISNI: 0000 0001 1885 9903 · LCCN: n79021219 · NKC: xx0022067 · NTA: 239912810 · VIAF: 25875311 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Святаслаў Яраславіч.

**Святаслаў Яраславіч**, **Святаслаў II** (1027 — 1076) — князь чарнігаўскі (1054—73), вялікі князь кіеўскі (1073—76).

Сын Яраслава Мудрага. Разам з братамі Усеваладам Яраславічам і Ізяславам Яраславічам стварылі своеасаблівы княжацкі трыумвірат, які ў 1054—72 кіраваў усімі справамі на Русі. У 1060 Святаслаў Яраславіч хадзіў на торкаў (у паходзе ўдзельнічаў і полацкі князь Усяслаў Брачыславіч з дружынай). У пач. 1067 браты Яраславічы перамаглі на р. Няміга князя Усяслава Брачыславіча (гл. Нямігская бітва). Летам таго ж года «на Ршы у Смаленска» браты прапанавалі Усяславу Брачыславічу правесці перагаворы. Аднак, нагледзячы на тое, што «цалавалі крыж чэсны Усяславу», па-здрадніцку захапілі яго і разам з сынамі пасадзілі ў турму-поруб у Кіеве. У 1068 браты пацярпелі няўдачу ад полаўцаў на р. Альта (каля Пераяслава), аднак неўзабаве Святаслаў Яраславіч разбіў іх каля Сноўска. Разам з братамі з’яўляецца адным са складальнікаў «Рускай праўды» (т.зв. «Праўды Яраславічаў»). У 1073 пры падтрымцы Усевалада адабраў у старэйшага брата Ізяслава велікакняжацкі трон. Па заказе Святаслава Яраславіча ў 1073 і 1076 былі складзены «Ізборнікі Святаслава».

Зноскі
------

1. ↑  Grand Duke of Kiev Svi︠a︡toslav I︠A︡roslavich // Faceted Application of Subject Terminology Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3294867'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q846596'></a>

Літаратура
----------

* Святаслаў Яраславіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).


| ?Святаслаў Яраславіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Ігар Рурыкавіч |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Святаслаў Ігаравіч |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Вольга |  |
|  |  | Яраслаў Уладзіміравіч |  | Уладзімір Святаславіч |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Малуша |  | Мал |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Святаслаў Яраславіч |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Эрык Пераможца |  | Б’ёрн Эрыксан[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Олаф Шатконунг |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Інгігерда |  |  |  |  | Сігрыд Гордая |  | Скагул Тост[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Эстрыд Абадрыцкая |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |
**Іса Ндой** (фр.: Issa Ndoye; нар. 12 снежня 1985, Ціес, Сенегал) — сенегальскі футбаліст, брамнік.

Клубная кар’ера
---------------

Пачынаў кар’еру на радзіме, а ў 2007 годзе перайшоў у іранскі клуб «Зоб Ахан», з якім у сезоне 2008/09 стаў віцэ-чэмпіёнам краіны і уладальнікам Кубка. У ліпені 2009 года ў якасці свабоднага агента падпісаў кантракт з украінскім клубам «Валынь», дзе стаў асноўным брамнікам, па выніках сезона 2009/10 дапамог камандзе выйсці ў Прэм’ер-лігу. Улетку 2011 года пакінуў «Валынь».

У ліпені 2012 года стаў іграком дэбютанта нямецкай Бундэслігі — клуба «Гройтэр», за які так і не згуляў у чэмпіянаце. Улетку 2013 года перабраўся ў французскі клуб «Крэтэй» з Лігі 2. У першай палове 2015 года гуляў за іранскі клуб «Трактар Сазі», пасля чаго доўгі час заставаўся без каманды.

У студзені 2017 года стала вядома, што Іса Ндой разам з братам Біранам прыбудзе на прагляд у беларускі клуб «Славія» з Мазыра. Аднак, у Беларусь Іса прыехаў толькі ў сакавіку, тым не менш здолеў стаць асноўным брамнікам мазыран. У маі 2017 года не гуляў з-за траўмы, з верасня да канца сезона не зноў не з’яўляўся на полі. Па выніках сезона 2017 «Славія» страціла месца ў Вышэйшай лізе, і Іса пакінуў мазырскі клуб.

У жніўні 2018 года далучыўся да клуба «Мюлуз» з пятага дывізіёна Францыі. Гуляў там да 2022 года, пасля чаго завяршыў кар’еру.

Міжнародная кар’ера
-------------------

У 2007 годзе дэбютаваў за нацыянальную зборную Сенегала ў таварыскім матчы супраць Марока (0:3). Ндой выйшаў на замену ў другім тайме пры ліку 0:1 і прапусціў два мячы. У 2008 годзе трапіў у пашыраную заяўку сенегальцаў на Кубак афрыканскіх нацый 2008, аднак у канчатковы склад не быў уключаны. У 2013 годзе згуляў другі матч за зборную, выйшаўшы ў перапынку ў таварыскай сустрэчы з Замбіяй (1:1), галоў не прапускаў.

Дасягненні
----------

* Іран Срэбраны прызёр чэмпіянату Ірана (2): 2009, 2015
* Іран Уладальнік Кубка Ірана: 2009

Зноскі
------

1. ↑  Issa Ndoye // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Issa Ndoye // As — Madrid: Grupo PRISA, 1967.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2807'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1466106'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q719880'></a>
3. ↑  Челядко, Курлович, два сенегальца и еще два футболиста пройдут просмотр в «Славии»
4. ↑  Исса Ндой. Гулливер из "Трактора"
5. ↑  Братья Ндой, Джавашвили и еще четыре игрока покинули "Славию"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AS.com · by.tribuna.com · FBref.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · National Football Teams.com · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Прэсбол · УАФ |