recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Крыяхімія** — раздзел хіміі, які вывучае ператварэнні ў вадкай і цвёрдай фазах пры нізкіх тэмпературах (ніжэй за −150 °C ці 123 K). Па вывучаемым з’явам мае скрыжаванні з фізікай кандэнсаваных асяроддзяў, астрахіміяй, крыябіялогіяй. Цікавасць да крыяхіміі ўзнікла, калі з’явілася магчымасць актыўна выкарыстоўваць вадкі азот, які замярзае пры тэмпературы −210 °C. Вывучэнне хімічных узаемадзеянняў пры звышнізкай тэмпературы дазваляе даследаваць дэталёвыя шляхі працякання хімічных рэакцый, памяншаючы блытаніну, якую ўносяць цеплавыя ваганні. Крыяхімія з’яўляецца асновай для крыябіялогіі, якая выкарыстоўвае запаволеныя або спыненыя біялагічныя працэсы ў медыцынскіх і даследчых мэтах.

Літаратура
----------

* Московиц М. Криохимия. — М.: Мир, 1979. — 595 с.
* Сергеев Г. Б. Криохимия. — М.: Химия, 1978. — 296 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000309700 · Microsoft: 184902044 |
**Сяргей Міхеевіч Мелкіх** (21 мая 1877 — 7 ліпеня 1952) — беларускі тэрапеўт, доктар медыцынскіх навук (1934), прафесар (1922), член-карэспандэнт АН БССР (1940), Заслужаны дзеяч навук БССР (1938).

Скончыў медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта (1900), працаваў асістэнтам у клініках Масквы, затым загадваў кафедрамі тэрапіі Беларускага ўніверсітэта.

Двойчы, у 1940—1941 і 1944—1952 гадах, быў дырэктарам Інстытута тэарэтычнай і клінічнай медыцыны АН БССР. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, у 1941—1943 гадах узначальваў аддзяленне Маскоўскага ваеннага шпіталя.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Займаўся пытаннямі злаякасных анемій, пухлін, малярыі, лейкозаў. Адным з першых ужыў пнеўматоракс пры туберкулёзе лёгкіх, арганізаваў люмінесцэнтную лабараторыю для ранняй дыягностыкі рака, ініцыяваў стварэнне першага ў БССР гематалагічнага аддзялення.

Пахаваны на Вайсковых могілках г. Мінска (Беларусь).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Працоўнага Чырвонага Сцяга (1943), медалямі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Мелких Сергей Михеевич (21.05.1877- 07.07.1952)  (руск.)

Спасылкі
--------

* Сяргей Міхеевіч Мелкіх у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сень.
**Сяргей Паўлавіч Сень** (нар. 11 красавіка 1946, г. Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1964 годзе архітэктурна-будаўнічы тэхнікум, у 1971 годзе Беларускі політэхнічны інстытут (выкладчыкі А. П. Воінаў, У. М. Вараксін, У. А. Чантурыя). У 1971−1975 гадах працаваў у Белдзяржпраекце; у 1975—1979 гадах у Мінскім філіяле ЦНДІпрамзернепраекта; у 1979—1992 гадах галоўны архітэктар праектаў у Белжылпраекце; з 1992 года кіраўнік унітарным прадпрыемствам «Творчая майстэрня архітэктара Сеня С. П.».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1975 года. Пражывае ў г. Мінск.

Біяграфія
---------

Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт харчавання
Асноўныя працы: лабараторны корпус Магілёўскага тэхналагічнага інстытута (1978); мікрараён па Аршанскай шашы ў Магілёве (1979); цэх рулонных нарыхтовак доследна-механічнага завода (1979); інжынерны корпус і вытворчы цэх ВА «Захспецаўтаматыка» (1981); рэканструкцыя будынка Пухавіцкага РК КПБ у Мар’інай Горцы (1984); дзіцячая шахматна-шашачная школа ў г. Мінску (1986); рэканструкцыя будынка ЦК ЛКСМБ у г. Мінску (1986); жылы дом у г. Фаніпаль.

Літаратура
----------

* Сень Сергей Павлович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Сень Сергей Павлович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Мі Южэнь** (米友仁, 1074 —1153)  кітайскі палітык і мастак часоў дынастыі Паўднёвая Сун.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1074 годзе ў г. Таюань. Быў сынам вядомага мастака і каліграфа Мі Фу. Першыя веды па маляванні атрымаў ад бацькі. У 1104 годзе пачаў кар’еру жывапісца ў Кайфене. У 1123 годзе Мі быў прыняты ў Імператарскую світу Хуэй-цзуна. Пасля падзення дынастыі Сун у 1126 годзе ў Паўночным Кітаі Мі Юэнь пераехаў у Сян'ян. Некаторы час ён быў намеснікам ваеннага міністра Паўднёвай Сун. Затым знаходзіўся пры імператарскім двары, займаючыся большай часткай жывапісам. Памёр у 1153 годзе.

Творчасць
---------

Мастак і каліграф Мі Южэнь пераняў стыль і тэхніку свайго бацькі. Сярод твораў, якія дайшлі да нас, ёсць карціна «Незвычайнае відовішча ў Сяасянь», якая захоўваецца ў музеі імператарскага палаца ў Пекіне. Ён выкарыстаў напоўненыя вадой пэндзлі для працы на паперы, якія добра ўбіраюць вільгаць, ствараючы унікальныя пейзажы. Гэтая тэхніка стала вядомая як «Хмарныя горы Мі».

Многія крытыкі, як у самім Кітаі, так і на Захадзе, лічаць Мі кітайскім імпрэсіяністам. Для такога параўнання ёсць дастаткова падстаў, паколькі, пры дбайным вывучэнні бачна, што Мі не рабіў папярэдняга накіда, а замест гэтага, выкладаючы сваю задуму, спадзяваўся на «кроплі з пэндзля». Працуючы пэндзлем з вялікай дзёрзкасцю і запалам, ён не асабліва клапаціўся пра дэталі. Аднак паміж Мі і заходнімі імпрэсіяністамі ёсць адрозненні. Працуючы ў стылі «хмарныя горы Мі», мастак пераходзіць ад густой тушы да моцна разведзенай, ад неразборлівасці да выразнасці, у залежнасці ад таго, якія прыродныя ўмовы (уключаючы надвор’е) ён хоча паказаць. Тут мэта складаецца ў тым, каб стварыць асаблівую «атмасферу» або «настрой», якое ён адчувае. Алейны жывапіс заходніх імпрэсіяністаў, з іншага боку, засяроджаны на пераходах святла і цені, багаты колерам. Гэта хутчэй гульня святла і эмоцый мастака.

Нягледзячы на тое што пейзажы Мі выглядаюць даволі ціхамірна, хоць і выклікаюць глыбокую павагу, яны з’яўляюцца вынікам глыбокага вывучэння і разумення прыроды, коратка выяўленых з дапамогай адважнай ліквідацыі ўсяго наноснага. Заходнія ж імпрэсіяністы не больш чым імітуюць прыроду, адлюстроўваючы ўражанні ад першай сваёй сустрэчы з ёй. Вядома, гэта не адмаўляе прысутнасці ў алейным жывапісе асабістага меркавання і эмоцый мастака.

Зноскі
------

1. 1 2  China Biographical Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13407958'></a>

Літаратура
----------

* James Cahill, La peinture chinoise, Genève, Skira (Trésors de l’Asie), 1977, 194 p. Première édition Skira, 1960, 212 pages.
* Sullivan M. Symbols of Eternity: Landscape Painting in China. Stanford, 1979;

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CBDB: 0001366 · GND: 142712132 · ISNI: 0000 0001 0718 5886 · LCCN: n83172555 · VIAF: 53068494 · ULAN: 500332184 |

 |
**Жан-Франсуа Пілатр дэ Разье** (фр.: Jean-François Pilâtre de Rozier; 30 сакавіка 1754 — 15 чэрвеня 1785) — французскі фізік, хімік, адзін з піянераў авіяцыі. Першым (сумесна з маркізам д’Арландам) здзейсніў вольны палёт на паветраным шары, а пазней стаў першым (сумесна з П’ерам Раменам) загінулым у авіякатастрофе.

У маладосці вывучаў матэматыку, фізіку, хімію і прыродазнаўчыя навукі, затым выкладаў хімію. Заснавальнік парыжскага навуковага таварыства «Атэней».

Гарачы прыхільнік эксперыментаў братоў Мангальф’е, — ён паднімаўся на паветраным шары спачатку адзін, потым з Жыру дэ Вілетам. Першы паспяховы свабодны палёт быў зроблены 21 лістапада 1783 года — на шары, дыяметрам 48 парыжскіх футаў (15,5 м) і вышынёй 74 фута (24 м), Разье з маркізам д’Арландам падняліся на вышыню 3000 футаў (910 м) і за 25 хвілін праляцелі каля пяці міль (9 км).

Пасля некалькіх удалых палётаў, дэ Разье запланаваў спробу перасекчы Ла-Манш з Францыі ў Англію, якая была прадпрынята ім 15 чэрвеня 1785 года сумесна з П’ерам Раменам. Па сведках відавочцаў, паветраны шар загарэўся ў паветры, затым хутка садзьмуўся і ўпаў недалёка ад Вімро ў Па-дэ-Кале з вышыні прыкладна 1500 футаў (450 м).

Зноскі
------

1. 1 2  Jean-François Pilâtre de Rozier // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. 1 2  François Pilâtre de Rozier // Roglo — 1997. — 8549233 экз.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q83365652'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 121905465 · GND: 11925235X · ICCU: NAPV081509 · ISNI: 0000 0001 1570 0577 · LCCN: n83181001 · NKC: nlk20020121275 · NLP: A34386051 · SUDOC: 060222964 · VIAF: 50031591 |

 |
А. Гален-Калела. «Абарона Сампа»
**Старая Лоўхі** — гаспадыня Пох'ёлы ў карэла-фінскім народным эпасе Калевала, магутная вядзьмарка. Адзін з галоўных антаганістаў «Калевалы» — з Лоўхі вымушаны былі змагацца галоўныя героі Вяйнямёйнен, Ільмарынен і Лемінкяйнен.

Старая Лоўхі традыцыйна лічыцца злым і адмоўным персанажам, але ў апошнія гады напачатку жніўня ў пасёлку Лоўхі на беразе возера Лоўхскае ладзіцца свята «Старая Лоўхі — вернем добрае імя», па думцы арганізатараў якога Старая Лоўхі была не злой ведзьмай, а сапраўднай гаспадыняй, якая клапацілася аб дабрабыце свайго народа.

Імем Старой Лоўхі названы пасёлак на поўначы Карэліі і раўніна на поўначы Венеры.

Зноскі
------

1. ↑  Сайт Лоўхскага раёна Рэспублікі Карэлія

Літаратура
----------

* Jacob Grimm, «Ueber das finnische Epos» («Kleine Schriften» II);
* V. Tettau, «Ueber die epischen Dichtungen de finnischen Volker, b esonders d. Kalewala» (Эpфурт, 1873);
* Steinthal, «Das Epos» (в «Zeitschrift f ür Völkerpsychologie» V. 1867);
* Jul. Krohn, «Die Entstehung der einheitlichen Epen im allgemeinen» (в «Zeitschrift far V ö lkerpsychologie», XVIII, 1888);
* яго ж, «Kalewala Studien» (у нямецкім перакладзе са шведскай, там жа);
* Eliel Aspelin, «Le Folklore en Finlande» («Melusine», 1884, № 3);
* Andrew Lang, «Custom and Myth» (pp. 156—179);
* Radloff, у прадмове да 5-га тому «Proben der Volkslitteratur der nurdlichen Turk-St ä mmе» (СПб. 1885, p. XXII).

Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).
Гістарычны сцяг Багеміі
Багемія ў складзе Чэшскай Рэспублікі
Герб Чэшскага каралеўства
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Багемія (значэнні).
**Баге́мія** (чэшск.: Čechy, ням.: Böhmen) — адзін з трох гістарычных рэгіёнаў Чэхіі. Займае заходнія і цэнтральныя тэрыторыі Чэшскай Рэспублікі. Сталіца рэгіёна — Прага.

З даўніх часоў Багемія з'яўлялася цэнтрам спадчынных чэшскіх земляў, да якіх у розныя перыяды належалі таксама Маравія, Сілезія і Лужыца.

Адміністрацыйны падзел
----------------------

* Паўднёвачэшскі край (часткова)
* Карлаварскі край
* Кралаваградзецкі край
* Ліберэцкі край
* Пардубіцкі край (часткова)
* Плзеньскі край
* Цэнтральначэшскі край
* Устэцкі край
* Горад Прага
* Паўднёвамараўскі край (адзін населены пункт)
* Край Высачына (менш за палову)

Гісторыя
--------

Асноўны артыкул: **Гісторыя Чэхіі**
Памятная шыльда на былой мяжы Багеміі. Нюрнберг. Эрленштэгенштрасэ 122
Назва Багемія паходзіць ад назвы кельцкіх плямён бояў, якія насялялі гэтую тэрыторыю на працягу некалькіх стагоддзяў і пазней выцесненых іншымі плямёнамі. У 1526—1918 — «Багемія» — афіцыйная назва Чэхіі (без Маравіі) як часткі Габсбургскай імперыі. 

Тэрмін **Багемія** таксама раней выкарыстоўваўся ў гістарыяграфіі для абазначэння гістарычнай вобласці Чэхія і Чэшскай дзяржавы ў Сярэднявеччы.

Гл. таксама
-----------

* Баварыя
* Судэцкая вобласць

| ⛭Гістарычныя вобласці Чэхіі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 
Багемія ў складзе Чэхіі
**Багемія**
Сцяг Багеміі
 | 
Маравія ў складзе Чэхіі
**Маравія**
Сцяг Маравіі
 | 
Частка Сілезіі ў складзе Чэхіі
**Чэшская Сілезія**
Сцяг Чэшскай Сілезіі
 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Асмолавічы.

**Асмо́лавічы** (трансліт.: *Asmolavičy*, руск.: Осмоловичи) — вёска ў Мсціслаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Капачоўскага сельсавета.

Гісторыя
--------

Гарадзішча ранняга жалезнага веку (5 ст. да н. э. — 5 ст. н. э.) знаходзіцца за 0,1 км на поўдзень ад вёскі, на левым беразе забалочанага ручая, па пагорку, што ўзвышаецца над поймай на 4—5 м. Пляцоўка памерам 37 на 17 м выцягнута з поўначы на поўдзень. Па краі ўмацавана валам, які з боку поля дасягае вышыні 2,5 м. Адкрыў і абследаваў у 1978 г. М. А. Ткачоў. Культурны пласт у шурфах — 0,45—1,3 м, насычаны абломкамі ляпной керамікі, касцямі, вуголлем і каменнямі.

На паўночна-ўсходняй ускраіне вёскі, каля старых могілак, — курганны могільнік. Два насыпы вышынёй 1,3 м, дыяметрам 6 м.

У 1612 г. сяло знаходзілася ў Мсціслаўскім ваяводстве. У 1723 г. на месцы праваслаўнай пабудавана ўніяцкая царква. Памешчыца Шымковіч у 1877 г. мела 598 дзесяцін зямлі. У 1886 г. тут быў 71 двор, 428 жыхароў. У 1897 г. тут быў 61 двор, 405 жыхароў, у Старасельскай воласці Мсціслаўскага павета. Працавала кузня, дзейнічала школа граматы.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Магілёўская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2007. — 406 с. — ISBN 978-985-458-159-0. (DJVU)
3. ↑  Матэрыялы абследавання захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
4. ↑  Выявіў у 1978 г. М. А. Ткачоў. Раскопкі не праводзіліся.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Капачоўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Капачы |
| Аграгарадкі | Басценавічы |
| Вёскі | Асмолавічы ·  Банькаўшчына ·  Будагошч ·  Быстрыца ·  Бязгачава ·  Гімбатаўка ·  Гутараўшчына ·  Дзеснакіта ·  Дубасна ·  Залессе ·  Казлоўка ·  Кандратаўск ·  Касмынічы ·  Клін ·  Красная Паляна ·  Красны Бераг ·  Ксёндзаўшчына ·  Лютня ·  Рассвет ·  Старое Сяло ·  Судоўшчына ·  Чарнілава ·  Шамаўшчына ·  Шыркі |
**Фальклор** (ад англ.: folklore) — народная творчасць, часцей за ўсё менавіта вусная; мастацкая калектыўная творчая дзейнасць народа, якая адлюстроўвае яго жыццё, погляды, ідэалы; ствараемая народам паэзія (паданні, песні, прыпеўкі, анекдоты, казкі, эпас), народная музыка (песні, інструментальныя найгрышы, п'есы), тэатр (драмы, сатырычныя п'есы, тэатр лялек), танец, архітэктура, выяўленчае і дэкаратыўна-прыкладное мастацтва.

Гл. таксама
-----------

* Беларускі фальклор

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 2 : М-Я. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0153-2, С.537

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX529442 · GND: 4063849-2 · LCCN: sh85050104 · Microsoft: 105297191, 514254568 · NKC: ph114560 |
**Басідж** (перс.: بسیج; *Мабілізацыя*), таксама **Ніруе Могаветматэ Басідж** (перс.: نیروی مقاومت بسیج; *Мабілізацыя сіл супраціву*), '**Сазман-е Басідж-е Мостазафін** (перс.: سازمان بسیج مستضعفین; *Арганізацыя мабілізацыі прыгнечаных*) — іранскае паўвайсковая апалчэнне, адна з пяці так званых «сіл» у складзе Корпуса Вартавых Ісламскай рэвалюцыі (КВІР). Заснаваны ў 1979 годзе, пасля ісламскай рэвалюцыі ў Іране, па ініцыятыве тагачаснага Вышэйшага кіраўніка Ісламскай Рэспублікі Іран — Рухалы Хамейні.

Паўнамоцтвы і функцыі
---------------------

Басідж, па меншай меры, у тэорыі, падпарадкоўваецца Корпусу Вартавых Ісламскай рэвалюцыі і дзеючаму Вярхоўнаму кіраўніку Хаменеі. Аднак у шэрагу крыніц Басідж апісваецца як саюз разрозненых арганізацый, які ўключае лакальныя групы пад кантролем мясцовых уладаў.

Многія маладыя іранцы лічаць Басідж важным спосабам кар’ернага росту. Басідж не толькі гуляе дапаможную ваенную ролю, але таксама ажыццяўляе сацыяльную дапамогу, арганізуе рэлігійныя цырымоніі, ажыццяўляе нагляд за норавамі і палітычнымі настроямі. Мясцовыя арганізацыі Басідж існуюць у кожным буйным горадзе.

Кіраўнікі
---------

| Кіраўнік | Перыяд |
| --- | --- |
| Алiрэза Афшар | 1990—1998 |
| Махамед Хеджазi | 1998—2007 |
| Хасейн Таеб | 2007—2009 |
| Махамед Рэза Нагды | 2009—2016 |
| Гулямхасейн Гейбпарвар | 2016—наш час |

Зноскі
------

1. ↑  Molavi, Afshin, *The Soul of Iran*, W.W. Norton, (2005), pp. 88, 316—318
2. ↑  *Neil MacFarquhar*. Shadowy Iranian Vigilantes Vow Bolder Action **(нявызн.)**.  New York Times. Архівавана з першакрыніцы 11 красавіка 2012. Праверана 19 June 2009.
3. ↑  Molavi, Afshin, *The Soul of Iran*, W.W. Norton, (2005), p. 88
**«Брудная вайна» ў Аргенціне** (ісп.: Guerra Sucia en la Argentina) — агульная назва захадаў дзяржаўнага тэрарызму (масавыя выкраданні, катаванне, бяссудныя забойствы), якія ўжываліся аргенцінскімі ваеннымі дыктатурамі і дасягнулі найвышэшай кропкі ў час апошняй ваеннай хунты ХХ стагоддзя ў 1976—1983 гг. З’яўлялася часткай аперацыі «Кондар».

24 сакавіка 1976 года войска на чале з Хорхе Відэла здзесніла дзяржаўны пераварот і зрынула прэзідэнта Ісабэль Перон. З дапамогай вайскоўцаў Відэла атрымаў шырокія паўнамоцтвы, што прывяло да парушэння правоў чалавека ў Аргенціне. Праводзіліся масавыя арышты, затрыманых катавалі, часта забівалі. За час хунты было фізічна знішчана каля 10 тысяч чалавек, 30 тысяч зніклі без звестак, яшчэ 60 тысяч па палітычных матывах апынуліся на доўгі тэрмін за кратамі, спазналі гвалт і катаванні. Асноўнымі ахвярамі «Бруднай вайны» былі левыя актывісты, уключаючы дзеячаў прафсаюзнага руху, студэнэтаў, журналістаў, марксістаў і пераністаў.

Хунта абвалілася ў 1983 годе, пасля паразы Аргенціны ў Фолклендскай вайне. Карупцыя, эканамічны заняпад і рост ведаў насельніцтва аб пачварных рэпрэсіях прымусілі Рэнальда Беньёнэ абвясціць аб выбарах.

Зноскі
------

1. ↑  *Серхіа Сорын*. Сакрэтные сувязі Піначэта, Франка і П-2

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX468186 · LCCN: sh2003004019 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Брузгі (значэнні).
**Пагранічны пункт пропуску «Брузгі»** — падраздзяленне Гродзенскай пагранічнай групы на ўчастку беларуска-польскай мяжы для пропуску аўтатранспарту. Мяжуе з польскім пунктам пропуску Кузніца Бяластоцка.

Прапускная здольнасць пункта пропуску за суткі ў адным напрамку:

* Легкавыя — 1600
* Грузавыя — 580

Гісторыя
--------

Падчас міграцыйнага крызісу на граніцы паміж Беларуссю і Еўрасаюзам 15 лістапада 2021 году тысячы мігрантаў беспакарана перасеклі пагранічны пункт пропуску Брузгі на самай польскай граніцы з патрабаваннем пропуску іх у Германію. З польскага боку іх сустрэлі шэрагі польскіх ваенных і вадамёт.

Зноскі
------

1. ↑  Мігранты спрабуюць прайсці праз пераход Брузгі — Кузніца на беларуска-польскай мяжы, Радыё Свабода, 15-11-2021

Спасылкі
--------

* Пагранічны пункт пропуску Брузгі, сайт Пагранкамітэта
Востраў Рабінзона Круза
Востраў Рабінзона Круза
**Востраў Рабінзона Круза** (ісп.: Isla Robinsón Crusoe) — востраў у Ціхім акіяне, адзін з астравоў архіпелага Хуана Фернандэса.

У 1704 годзе на востраў Рабінзона Круза быў высаджаны шатландскі мараплаўца Аляксандр Селкірк, дзе ён пражыў чатыры гады і чатыры месяцы ў поўнай адзіноце і ізаляцыі. Гісторыя Аляксандра Селкірка лягла ў аснову сюжэта сусветнавядомага класычнага рамана Даніэля Дэфо «Рабінзон Круза».

Насельніцтва вострава складае каля 500 чалавек, большасць якога жыве ў невялікім пасяленні Сан Хуан Баўтыста; жыхары вострава забяспечваюць сябе пераважна ад промыслаў лангустамі і даходамі ад турызму. На востраве ёсць транспартныя сродкі, спадарожнікавы доступ у інтэрнэт і тэлебачанне. У апошнія гады на востраве ўсё большую папулярнасць набывае дайвінг — падводнае плаванне, аб'ектам асаблівай зацікаўленасці аквалангістаў з'яўляюцца астанкі патопленага ў гады Першай Сусветнай вайны ў бухце Кумберланд на глыбіні каля 60 метраў нямецкага крэйсера «Дрэздэн».

Спасылкі
--------

* Востраў Рабінзона Круза (Isla Robinson Crusoe) Архівавана 1 снежня 2008. (на рускай мове)
**Камбалападобныя** (*Pleuronectiformes*) — атрад касцістых рыб.

Апісанне
--------

Донныя рыбы. Даўжыня ад 5 см да 4,7 м, маса ад некалькіх грамаў да 330 кг. Цела несіметрычнае, пляскатае, шырокае і кароткае. Вочы на адным (правым або левым) баку галавы. Плавальнага пузыра, за рэдкім выключэннем, няма. Брушны бок цела слаба пігментаваны, спінны здольны зменьваць афарбоўку пад колер грунту. Спінны і анальны плаўнікі доўгія.

Пашырэнне
---------

Пашыраны ў акіянах. Большасць відаў жыве ў тропіках і субтропіках у прыбярэжнай зоне, зрэдку на глыбінях больш за 1 км; некаторыя заходзяць у рэкі. 

Падзяляюцца на 3 падатрады. Вылучаецца каля 500 відаў. Падатрад плеўранектападобныя мае найбольшую колькасць прамысловых відаў, самае прадстаўнічае сямейства камбалавыя (*Pleuronectidae*). Найбольш тыповыя рыбы — ліманды, марскія і рачныя камбалы, марскія языкі, палтусы.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Кормяцца доннымі беспазваночнымі, некаторыя рыбай. Пе­рамяшчаюцца лежачы на сляпым баку; пры лоўлі здабычы ў тоўшчы вады або ратуючыся ад драпежнікаў паварочваюцца на раб­ро (спіной уверх).

Ікрынкі, як пра­віла, пе­ла­гічныя, дыяметрам 0,5–4,5 мм. Лічынкі празрыстыя, валодаюць двухбаковай сіметрыяй; па ме­ры раз­віцця апускаюцца ў бо­льш глыбокія слаі вады, пры гэтым адбываецца ме­та­мар­фоз.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779950014 · NDL: 00565040 |
**Калхіда** (**კოლხეთი**) (грэч. Κολχίς) — старажытна-грэчаская назва заходняй часткі Грузіі (мясц. Эгрысі)

У пач. І тыс. да н.э. насялялі гэтыя землі колхі. Паводле падання антычных аўтараў, тут правіў Ээт, бацька Медэі, ён валодаў залатым руном, якое выкралі арганаўты. У VI ст. да н.э. тут узніклі грэчаскія калоніі Фасіс і Дыяскурыяда. 

У VI-II ст. да н.э. існавала Калхідскае царства. Асноўным заняткам яго насельніцтва з'яўлялася земляробства, былі развіты металургія жалеза, апрацоўка лёну, дрэва, ювелірнае, керамічнае і іншыя рамёствы, чаканіліся сярэбраныя манеты (калхідкі). Існавалі гандлёва-рамесныя пункты гарадскога тыпу і гарады. У канцы VI — пач. V ст. да н.э. Калхідскае царства знаходзілася ў залежнасці ад Персіі. У IV ст. да н.э. правіцель Куджы ўзначаліў рух за аб'яднанне старажытнагрузінскіх плямён у адзіную дзяржаву.

У II ст. да н.э. Калхіда заваявана Пантыйскім царствам, у I ст. да н.э. — Рымам. На мяжы I — II ст. н.э. ўзнікла царства Лазіка, якое паступова падпарадкавала і насельніцтва паўночнай Калхіды.

Літаратура
----------

* Калхіда // БелЭн у 18 т. Т. 7. - Мн. 1998.
* Калхідскае царства // БелЭн у 18 т. Т. 7. - Мн. 1998.
* Georgia in Antiquity: A History of Colchis and Transcaucasian Iberia, 550 BC-AD 562, David Braund Oxford: Clarendon Press, 1994.
**Калумбія** (англ.: Columbia Mountains) — горны масіў у Канадзе і ЗША.

75 % тэрыторыі гор знаходзіцца ў паўднёва-ўсходняй частцы правінцыі Брытанская Калумбія, 17 % — у штаце Вашынгтон, 5 % — у Айдаха, 3 % — у Мантане. Горы складаюцца з чатырох асноўных хрыбтоў — гор Монашы, Селкерк, Персел і Карыбу, якія працягнуліся з поўначы на поўдзень на 741 км і з усходу на захад — на 493 км. Горы размешчаны ў інтэрвале ад 48° да 54° паўночнай шыраты паміж Берагавым хрыбтом і Канадскімі Скалістымі гарамі. Складзены пераважна дакембрыйскімі крышталічнымі пародамі. Раздзелены далінамі рэк, шмат запрудных азёраў. Многія вяршыні падымаюцца на вышыню звыш 3000 метраў. Вышэйшым пунктам гор Калумбія з’яўляецца гара Сэр-Сандфард (3519 м).
**Вы́баргская епа́рхія** - лютэранская епархія, існаваўшая ў Швецыі і Фінляндыі ў 1554-1723 і 1924-1944 гадах.

Гісторыя
--------

Першапачаткова была заснавана ў 1554 годзе як дыяцэзія Шведскай лютэранскай царквы. Кафедральным саборам стаў каталіцкі храм Найсвяцейшай Дзевы Марыі і святога Олафа. У перыяд з 1578 па 1618 епархія кіравалася епіскапамі Турку. У 1721 годзе згодна з Ніштацкага міра Швецыя страціла Выбарг, і епіскапская кафедра была перанесена ў 1723 годзе ў Порва. Епархія была адноўлена ў 1924 годзе як епархія Фінскай лютэранскай царквы шляхам пераноса епіскапскай кафедры з Саванліны. Кафедральным саборам стаў Новы кафедральны сабор. Пасля Савецка-фінскай вайны ў 1940 годзе выбагрскі епіскап перасяліўся ў Мікелі. Канчаткова епіскапская кафедра была перанесена ў Мікелі ў 1944 годзе.

Епіскапы
--------

* Павел Юстэн (1554-1563) афіцыйна называўся ардынарыем
* Canutus Johannis (1563-1564)
* Erik Härkäpää (1568-1578)
* Olaus Elimaeus (1618-1629)
* Nicolaus Carelius (1630-1632)
* Gabriel Melartopaeus (1633-1641)
* Peterus Bjugg (1642-1656)
* Nikolaus Nykopensis (1658-1664)
* Petrus Brommius (1664-1672)
* Abraham Thauvonius (1672-1679)
* Henrik Carstenius (1679-1681)
* Petrus Bãng (1681-1696)
* Petrus Laurbecchius (1696-1705)
* David Lund (1705-1710)
* Johannes Gezelius (1721-1723)
* Erkki Kaila (1924-1935)
* Yrjö Loimaranta (1935-1942)
* Ilmari Salomies (1942-1944)

Зноскі
------

1. ↑  Нарысы гісторыі Рэфармацыі ў Фінляндыі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шыкшнян.
**Пётр Генрыхавіч Шыкшнян** (18 студзеня 1955, в. Іванскія, Шаркаўшчынскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 18 студзеня 1955 года ў в. Іванскія Шаркаўшчынскага раёна Віцебскай вобласці.

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію, інжынер-гідратэхнік; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь, спецыяліст у галіне дзяржаўнага кіравання.

Працаваў майстрам, галоўным інжынерам, начальнікам ПМК, першым намеснікам старшыні Лепельскага гарадскога выканаўчага камітэта, старшынёй Лепельскага раённага выканаўчага камітэта.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі», юбілейнымі ўзнагародамі.

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае сына і дачку.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)
Аўстралазія
**Аўстралазія** (англ.: Australasia) — рэгіён, які ўключае ў сябе Аўстралію, Новую Зеландыю і сумежныя з імі астравы Ціхага акіяна.

Тэрмін быў уведзены Чарльзам дэ Бросесам у *Histoire des navigations aux terres australes* (1756). Ён выкарыстоўваецца пераважна ў англамоўных краінах, у беларускай мове сустракаецца параўнальна рэдка.

Фізічная геаграфія
------------------

Аўстралазія улучае Аўстралійскі мацярык, а таксама Новую Зеландыю, Новую Гвінею і сумежныя астравы на поўнач і ўсход Аўстраліі ў Ціхім акіяне. Тэрмін часам ужываецца да ўсіх тэрыторый размешчаных у Ціхім акіяне паміж экватарам і 47° пд. ш.

Вялікая частка Аўстралазіі размешчана на Інда-Аўстралійскай тэктанічнай пліце. Крайнія астравы размешчаны на Еўраазіяцкай пліце ў паўночна-заходняй частцы Аўстралайзіі і Філіпінскай пліты ў паўночнай частцы.

Антрапалогія
------------

Антраполагі, нягледзячы на разыходжанні ў дэталях, падтрымліваюць тэорыю пра Паўднёва-Азіяцкае паходжанне карэннага насельніцтва Аўстралазіі.

Экалогія
--------

З экалагічнага пункта гледжання Аўстралазія — унікальны рэгіён, у якім існуе мноства рэдкіх раслін і жывёл. У гэтым кантэксце «Аўстралазія» ужываецца ў дачыненні да Аўстраліі, Новай Гвінеі, і сумежных астравоў, уключаючы Інданэзійскія астравы.

| ⛭Біягеаграфічныя рэгіёны |
| --- |
| Акіянія ·  Антарктыка ·  Аўстралазія ·  Афратропіка ·  Індамалайская зона ·  Галарктыка (Неарктыка ·  Палеарктыка) ·  Неатропіка |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Быхавец.
**Андрэй Млечка** (польск.: Andrzej Mleczko; ? — да 3 снежня 1622) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Млечкаў герба «Даліва» змененая («Ружы»). Нарадзіўся ў сям’і Яна Войцехавіча, суддзі земскага Віленскага ваяводства, падстарасты жамойцкага. Вызнаваў кальвінізм.

Дваранін каралеўскі ў 1597 годзе, упіцкі войскі ў 1600—1608 гадах, суддзя земскі з 1608 года. У 1612 годзе ўпіцкі соймік абраў Андрэя на працу ў Вільні па карэктуры законаў і зверку кніг Метрыкі Вялікага Княства Літоўскага.

Сойм 1613 года ўключыў яго ў склад камісіі па разглядзе памежных спрэчак Упіцкага павета і Курляндыі. У 1616 годзе прызначаны ў склад камісіі па разглядзе спрэчак паміж курляндскімі герцагамі і іх падданымі, праца камісіі скончылася выданнем у 1617 дакументаў, якія рэгулявалі лад праўлення ў Курляндыі.

Валодаў маёнткамі Сурвілішкі, Памушы, Параві, Мілейкішкі, Вадоклі ва Упіцкім павеце, Таўтыкунцы ў Жамойці, Кумпінкі (Суботнікі) у Вількамірскім павеце і інш.

Яго жонка Ганна Сямёнаўна Шыш-Ставецкая пабудавала мураваную праваслаўную царкву Сашэсця Св. Духа і манастыр[ru] у сваім маёнтку Сурдэгі ў Вількамірскім павеце.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Млечкі // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх


| ?Андрэй Млечка — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Ян Войцехавіч Млечка |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  | Андрэй Млечка |  |  |  | Багдан Агінскі[d] |  | Дзмітрый Іванавіч Пузына (Глушонак) |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Алена з Глазынаў[d] |  | Мацей Глазына[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Богуміла ?[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Папкоў.
**Андрэй Мікалаевіч Папкоў** (нар.27 красавіка 1974, Магілёўская вобласць) — беларускі дыпламат.

Біяграфія
---------

У 1996 годзе скончыў з адзнакай юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «правазнаўства», у 2008 годзе — Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт.

У 2000 годзе скончыў аспірантуру Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «міжнароднае права, еўрапейскае права» і абараніў дысертацыю ў Маскоўскім дзяржаўным інстытуце міжнародных адносін (універсітэт), кандыдат юрыдычных навук.

У 1998—1999 гадах праходзіў навуковую стажыроўку ў АССЕР Інстытуце міжнароднага публічнага і прыватнага права, еўрапейскага права і міжнароднага камерцыйнага арбітражу (г. Гаага, Нідэрланды).

У 1996—1997 гадах — аташэ службы дзяржаўнага пратакола Міністэрства замежных спраў. У 1997—2001 гадах — аташэ, трэці, першы сакратар аддзела міжнародна-прававых пытанняў шматбаковага супрацоўніцтва дагаворна-прававога ўпраўлення Міністэрства замежных спраў

У 2001—2005 гадах — першы сакратар Пастаяннага прадстаўніцтва Рэспублікі Беларусь пры Арганізацыі Аб'яднаных Нацый у г. Нью-Ёрку (ЗША)

У 2005—2006 гадах — начальнік аддзела двухбаковых дагавораў упраўлення міжнародных дагавораў Галоўнага дагаворна-прававога ўпраўлення Міністэрства замежных спраў.

У 2006—2011 гадах — намеснік начальніка галоўнага ўпраўлення — начальнік упраўлення міжнародных дагавораў Галоўнага дагаворна-прававога ўпраўлення Міністэрства замежных спраў

У 2011—2016 гадах — начальнік галоўнага дагаворна-прававога ўпраўлення Міністэрства замежных спраў, член Калегіі МЗС.
У чэрвені 2016 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Карэя

Мае дыпламатычны ранг Надзвычайнага і Паўнамоцнага Пасланца першага класа.
Валодае беларускай, рускай, англійскай і французскай мовамі.
Жанаты. Мае сына.

| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Беларусі ў Рэспубліцы Карэя |
| --- |
| Пачатак дыпадносін  Адкрыццё пасольства | 10 лютага 1992  снежань 1997 |
| Паслы | Аляксандр Сямешка (1999—2005) • Аляксандр Гур’янаў (2006—2010) • Наталля Жылевіч (2011—2016) • Андрэй Папкоў (з 2016) |
**Дубоўскі каскад азёр** — ландшафтны заказнік мясцовага значэння, размешчаны ў Бабруйскім раёне на землях ДЛГУ «Бабруйскі лясгас» за 4 км на захад ад вёскі Цялуша. Агульная плошча заказніка складае 191 гектар.

Дубоўскі каскад азёр уяўляе сабой унікальны па эстэтычнай і прыроднай каштоўнасці аб’ект, і забеспячэнне захаванне ўнікальнага для Магілёўскай вобласці ландшафту. На працягу 14 км у кірунку з поўначы на поўдзень рака Вір злучае паміж сабой чатыры азёры — Драгачын, Усох, Плывун і Вяхава. Агульная плошча непасрэдна азёр складае 110 га, а працягласць больш за 10 км. Акрамя таго, сапрапелевыя гразі некаторых з іх прыдатныя для лячэбных мэт.

Флора і фаўна
-------------

На тэрыторыі заказніка знаходзяцца месцы рассялення і распаўсюджванні рэдкіх відаў жывёл і раслін, занесеных у Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь і Міжнародную Чырвоную кнігу Сусветнага Саюза аховы прыроды. У зарасніках трыснягу і рагозу, на забалочаных участках жыве адзін з прадстаўнікоў сямейства чаплевых — бугай вялікі, занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь. У іглічных і змяшаных лясах, якія акружаюць азёры, сустракаецца прадстаўнік рэліктавай барэальнай  (руск.) (бел. флоры ў Беларусі — касач сібірскі.

Ландшафт заказніка, пакрыты сеткай вадаёмаў, балот і рэдка наведваецца людзьмі, з’яўляецца аптымальным месцам рассялення для балотнай чарапахі, адзінага прадстаўніка чарапах у Беларусі, занесенай у Чырвоную кнігу Міжнароднага Саюза аховы прыроды. На тэрыторыях, якія прылягаюць да азёр, знаходзіцца адно з нешматлікіх месцаў, прыдатных для існавання папуляцый рэдкай мядзведжай цыбулі (чарамшы), занесенай у Чырвоную кнігу Балтыйскага рэгіёна.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Дубоўскі каскад азёр. Магілёўскі абласны выканаўчы камітэт Архівавана 27 чэрвеня 2015.
* Ландшафтны заказнік мясцовага значэння «Дубаўскі каскад азёр» // Сайт Бабруйскага райвыканкама
**Ра́да пяцё́х** — другі ўрад Беларускай Народнай Рэспублікі ў траўні 1918 года. Сфармаваны пасля выхаду з 1-га складу Народнага сакратарыята Беларусі ў пачатку траўня 1918 года беларускіх сацыялістаў-рэвалюцыянераў Палуты Бадуновай, Тамаша Грыба, Лявона Зайца і сацыял-дэмакрата Аркадзя Смоліча. У склад Рады пяцёх уваходзілі прадстаўнікі Беларускай партыі сацыялістаў-федэралістаў Язэп Варонка (старшыня), Яфім Бялевіч, Кастусь Езавітаў, Васіль Захарка, Пётра Крачэўскі. Правыя ў Радзе БНР з мэтай адхіліць Раду пяцёх стварылі Народны сакратарыят пад кіраўніцтвам Рамана Скірмунта. У выніку кампрамісу, дасягнутага паміж левымі і правымі ў чэрвені 1918 года быў сфарміраваны 4-ы склад Народнага сакратарыяту.

Зноскі
------

1. 1 2  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13). С. 204

Літаратура
----------

* Сідарэвіч, А. Урады БНР і кабінэт Рамана Скірмунта / Анатоль Сідарэвіч // ARCHE Пачатак. – 2008. – № 4. – С.
**Аўстралійскі нацыянальны марскі музей** (англ.: Australian National Maritime Museum (ANMM)) — марскі музей, размешчаны ў горадзе Сідней (штат Новы Паўднёвы Уэльс, Аўстралія). Адзін з шасці музеяў, якімі непасрэдна кіруе федэральны ўрад (іншыя пяць — Аўстралійскі ваенны мемарыял, Нацыянальны музей Аўстраліі, Нацыянальная галерэя Аўстраліі, Нацыянальная партрэтная галерэя Аўстраліі і Квестакон) і адзіны, які знаходзіцца за межамі Аўстралійскай сталічнай тэрыторыі.

Гісторыя
--------

У чэрвені 1985 года федэральны ўрад абвясціў аб планах стварэння нацыянальнага музея з акцэнтам на марскую гісторыю Аўстраліі і залежнасць краіны ад мора.

Праект будынка музея быў распрацаваны Філіпам Коксам. Планавалася адкрыць музей ў 1988 годзе да 200-годдзя Аўстраліі, але з-за затрымак пры будаўніцтве музей быў адкрыты толькі 30 лістапада 1991 года.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аўстралійскі нацыянальны марскі музей

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12525117x · ISNI: 0000 0004 0643 9938 · LCCN: n92035140 · Microsoft: 2799869693 · SUDOC: 03450088X · VIAF: 148277545 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Горнае.

**Го́рнае** — возера ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці, за 6 км на поўдзень ад горада Ганцавічы, за 3,5 км на поўдзень ад вёскі Ганцавічы, паміж урочышчамі Палонь, Куповішча і Добрыя. Адносіцца да басейна ракі Цна.

Плошча паверхні 0,055 км², даўжыня 0,3 км, шырыня 0,25 км. Даўжыня берагавой лініі 0,9 км. Берагі пясчаныя, пераважна высокія, пад лесам і хмызняком. Зарастае слаба. Праз возера працякае рака Выдранка.

Сваю назву атрымала з-за маляўнічага ўзгорыстага рэльефа навакольнай мясцовасці. За 0,5 км на паўднёвы ўсход знаходзіцца возера Малое.

У возеры водзяцца акунь, плотка, лешч, шчупак, лінь, карась і іншыя віды рыб.

Спасылкі
--------

* Ліст карты N-35-113 Архівавана 2 мая 2013.
* Агульная характарыстыка азёр Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)
* Морфаметрычныя параметры азёр Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рыбакова.
**Анастасія Рыбакова** (нар. 23 красавіка 2000 —) — беларуская мастацкая гімнастка. Выступае ў адзіночных і групавых спаборніцтвах.

Кар’ера
-------

### Юніоры

10-16 чэрвеня 2014 года ўдзельнічала у юніёрскім чэмпіянаце Еўропы 2014  (руск.) (бел. і разам з партнёркамі па камандзе Марыяй Трубач  (руск.) (бел. і Стэфаніяй-Сафіяй Манахавай заваявала сярэбраны медаль зборнай Беларусі. Яна кваліфікавалася ў фінал з абручом, дзе заваявала бронзавы медаль пасля Юліі Бравікавай  (руск.) (бел. і Жалы Пірыевай  (англ.) (бел.. Яна была ў складзе беларускай юніёрскай групы, якая выступала на юніёрскім чэмпіянаце Еўропы 2015  (руск.) (бел. і заваявала сярэбраны медаль у групавым мнагабор’і і золата ў 5 мячах.

Зноскі
------

1. ↑  Anastasiya Rybakova //

Спасылкі
--------

* Анастасія Аляксандраўна Рыбакова ў сацыяльнай сетцы «Instagram»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | FIG · Olympedia · Olympic Channel |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грышын.

**Сяргей Уладзіміравіч Грышын** (18 сакавіка 1917, вёска Фаміно, Дарагабужскі раён, Смаленская вобласць — 25 чэрвеня 1994) — Герой Савецкага Саюза (1943), кандыдат ваенных навук (1964), дацэнт (1966).

Біяграфія
---------

З чэрвеня 1941 на Заходнім фронце, камандзір танкавага ўзвода. З верасня 1941 камандзір групы, потым партызанскага атрада «Трынаццаць» у Смаленскай вобласці. У чэрвені 1942 — маі 1944 камандзір асобнага партызанскага палка «Трынаццаць», які дзейнічаў з красавіка 1943 на тэрыторыі Беларусі; у чэрвені 1944 года камандзір асобага партызанскага злучэння «Трынаццаць». Член КПСС з 1943 года. Пасля вайны служыў у Савецкай Арміі, палкоўнік. Скончыў ваенныя акадэміі імя Фрунзэ (1947) і Генштаба (1955). З 1958 года на выкладчыцкай рабоце ў ваеннай акадэміі.

Зноскі
------

1. ↑  Сяргей Уладзіміравіч Грышын на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n81078949 · NKC: jn20000602529 · NUKAT: n2012046243 · LIBRIS: 188716 · VIAF: 74451561 |
**Горная** — паўночна-заходні вецер тыпу бары на Байкале. Названы так таму, што дзьме з Прыморскага і Байкальскага хрыбтоў на водную роўнядзь Байкала. Самы часты вецер у кастрычніку і лістападзе. 

Узнікненне гэтага ветру абумоўлена існаваннем на паўночным узбярэжжы Байкала горных град Прыморскага і Байкальскага хрыбтоў. Халодныя арктычныя масы, падыходзячы да Байкала, прыпыняюцца ля падножжаў гэтых горных масіваў, не здольныя пераваліць іх з ходу. Назапасіўшы крытычную масу, халоднае паветра перавальвае праз горы і, паскараючыся, накіроўваецца па стромкіх схілах да Байкала. Горная — самы раз’юшаны і падступны з байкальскіх вятроў. Налятае раптоўна, хуткасць нарастае скачкамі, максімальная хуткасць ветру можа дасягаць 40-50 м/с.

У некаторых месцах ўзбярэжжа — у далінах горных рэк — існуюць асабліва спрыяльныя ўмовы для разгону паветраных патокаў. Так узнікаюць сарма, харахаіха і іншыя разнавіднасці горнага ветру ўраганнай сілы.

Зноскі
------

1. ↑
**Абеліск Імператрыцы** (фінск.: Keisarinnankivi, літ. — камень Імператрыцы) — помнік на Гандлёвай плошчы ў Хельсінкі.

Абеліск імператрыцы быў адкрыты ў 1835 годзе ў памяць пра наведванне горада Хельсінкі імператарам Мікалаем I і яго жонкай Аляксандрай Фёдараўнай. Помнік быў усталяваны там, куды, паводле легенды, ступіла нага імператрыцы, якую фіны вельмі любілі за тое, што яна апекавалася над Хельсінкі, ў момант сыходжання на бераг. Пасля набыцця Фінляндыяй незалежнасці знесены, але адноўлены ў 1971 годзе па просьбе гараджан.

Залатое наверша
Манумент уяўляе сабой абеліск з чырвонага мармуру ўвянчаны бронзавым пазалочаным глобусам, на якім сядзіць двухгаловы арол — сімвал імператарскай улады, які сведчыў пра ўваходжанне Фінляндыі ў склад Расійскай імперыі. На абеліску надпіс на лацінскай мове:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Imperatrici Alexandrae Metropolin Finlandiae Primum Adventati die XXIX Maji X Juni MDCCCXXXIII | "|

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 21 лютага 2021.
2. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Абеліск Імператрыцы
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гунь.

**Сяргей Уладзіміравіч Гунь** (нар. 5 чэрвеня 1980) — заснавальнік і былы дырэктар івэнт-агенцтва «KRONA», стваральнік праекту vypusknik.by. Палітычны зняволены, абвінавачаны падчас пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Гомелі, дзе скончыў каледж музычнага мастацтва ім. Сакалоўскага. Сяргей сур’ёзна займаўся спортам, планаваў паступаць на факультэт фізічнай культуры, але перамагло жаданне займацца музыкай, таму ён стаў студэнтам Універсітэта культуры, дзе навучаўся з 2000 па 2005 год на факультэце музычнага мастацтва, падчас навучання актыўна ўдзельнічаў у гульнях КВЗ. Пазней дадаткова скончыў БДЭУ па спецыяльнасці «Міжнародны менеджмент».

Стваральнік праекту vypusknik.by, пазней заснавальнік і дырэктар івэнт-агенцтва «KRONA» (з 2012). Пасля падзей 2020 году кардынальна змяніў сваё жыцьцё, пераехаў жыць у вёску, дзе займаўся развядзенем курэй.

Мае малога сына Емельяна.

Палітычны пераслед
------------------

Да свайго крымінальнага пераследу некалькі разоў затрымліваўся ў межах адміністрацыйных спраў. 12 кастрычніка 2020 быў выцягнуты з сваёй машыны і моцна збіты супрацоўнікамі міліцыі, якія да гэтага спынілі яго машыну і разбілі шыбу за тое, што Сяргей здымаў супрацоўнікаў на відэа. Праз збіццё страціў прытомнасць, апрытомнеў ужо ў РАУСе, адкуль быў шпіталізаваны ў бальніцу, дзе яму зафіксафалі шматлікія гематомы і траўмы галавы.

Таксама Сяргея затрымлівалі ў лютым 2021 года, тады ў знак пратэсту ён некалькі дзён трымаў сухую галадоўку, у выніку суда атрымаў штраф і выйшаў на волю.

У межах крымінальнай справы Сяргей Гунь быў затрыманы на сваім лецішчы 3 чэрвеня 2022, у ІЧУ ён зноў абвяшчаў сухую галадоўку, якую пратрымаў 4 дні. Яму было выстаўлена абвінавачванне па арт. 342 Крымінальнага кодэксу (Арганізацыя і падрыхтоўка дзеянняў, што груба парушаюць грамадскі парадак).

8 чэрвеня 2022 шэрагам беларускіх праваабарончых арганізацый, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна», Беларускі Хельсінкскі камітэт і Беларуская асацыяцыя журналістаў, Сяргей Гунь быў прызнаны палітычным зняволеным.

У сярэдзіне ліпеня 2022 быў пераведзены ў СІЗА на Валадарскага.

Зноскі
------

1. ↑  СЯРГЕЙ ГУНЬ  (бел.)
2. ↑  Палітзьняволены Сяргей Гунь на знак пратэсту 4 дні трымаў сухую галадоўку  (бел.)
3. ↑  Задержан мужчина, избитый в 2020-м после того, как снял силовиков на видео  (руск.)
4. ↑  Заява праваабаронцаў аб прызнанні 10 чалавек палітычнымі зняволенымі  (бел.)

Спасылкі
--------

* Старонка Сяргея Гуня на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»
**Анастамоз** (ад грэч. ἀναστόμωσις — адкрытая сувязь) — назва для паўторнага злучэння двух патокаў, якія раней разгалінаваліся, напрыклад крывяносных сасудаў ці жылак ліста. Тэрмін выкарыстоўваецца ў медыцыне, біялогіі, мікалогіі і геалогіі.

Медыцына
--------

Сетка крывяносных сасудаў
Анастамоз — гэта сувязь дзвюх структур. Ён ставіцца да сувязі паміж крывяноснымі сасудамі або паміж іншымі трубчастымі структурамі, напрыклад, сценкамі кішачніка. У крывянозным анастамозе  (англ.) (бел. многія артэрыі натуральна анастамізіруюць адна з адной, напрыклад, ніжняя надчэраўная артэрыя  (англ.) (бел. (лац.: arteria epigastrica inferior) і верхняя надчэраўная артэрыя  (англ.) (бел. (лац.: arteria epigastrica superior).

Крывяносны анастамоз дзеліцца на анастамоз артэрыяльны і вянозны. Артэрыяльны анастамоз уключае ў сябе фактычны артэрыяльны анастамоз (напрыклад, далонныя дугі  (англ.) (бел. і падэшвенныя дугі  (англ.) (бел.падэшвеннай дугі) і патэнцыйны артэрыяльны анастамоз (напрыклад, каранарны крывазварот  (руск.) (бел. і Вілізіеў круг  (руск.) (бел.). Прыкладам хірургічнага анастамозу  (англ.) (бел. з'яўляецца Y-падобны анастамоз па Ру  (англ.) (бел. які прымяняюць пры рэзекцыі сегмента кішкі.

Паталагічны анастамоз з'яўляецца вынікам траўмы ці хваробы і можа ўключаць у сябе вены, артэрыі або кішкі. Яны звычайна называюць свішчы. У выпадках вены ці артэрыі, траўматычныя свіршчы звычайна адбываюцца паміж артэрыяй і венай. Траўматычныя кішачныя свіршчы звычайна адбываюцца паміж двума сценкамі кішачніка (кішачна-кішачныя свішчы) або кішачнікам і скурай. Партакавальны анастамоз  (англ.) (бел. насупраць, гэта анастамоз паміж венай партальнай венознай сістэмы  (англ.) (бел. і венай сістэмнага крывацёку  (англ.) (бел. якая дазваляе крыві абыходзіць печань у пацыентаў з партальнай гіпертэнзіяй  (руск.) (бел. што часта прыводзіць да гемарою, варыкознага пашырэння вен стрававода  (англ.) (бел. або «галавы медузы»  (англ.) (бел..

Біялогія
--------

### Эвалюцыя

У эвалюцыі, анастамозам называюць рэкамбінацыю эвалюцыйнай лініі. Звычайна эвалюцыйныя лініі ўяўляюць сабой простае галінаванне з відаў да новых форм. Пры анастамозе віды могуць рэкамбінавацца  (руск.) (бел. пасля першага разгалінавання, напрыклад, у выпадку апошніх даследаванняў, было паказана, што радавыя папуляцыі продкаў чалавека і шымпанзэ магчыма крыжаваліся пасля пачатковага разгалінавання.

Канцэпцыя анастамозу таксама ставіцца да тэорыі сімбіягенеза, у якой новыя віды выходзяць з утварыння новых сімвалічных адносін.

### Мікалогія

У мікалогіі, анастамозам называюць зліццё паміж галінамі аднаго і таго ж або розных гіфаў.

Зноскі
------

1. ↑  *Gylys, Barbara A. and Mary Ellen Wedding.* Medical Terminology Systems. — F.A. Davis Company, 2005.
2. ↑  Голова медузы  (руск.)
3. ↑  Patterson, Nick; et al. (May 2006). «Genetic evidence for complex speciation of humans and chimpanzees» (англ.)
4. ↑  *Kendrick, Bryce.* The Fifth Kingdom. — Mycologue Publications, 2001.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 8443397, 2910352933 |