recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Даманеўскі.
**Язэп Даманеўскі (Даманоўскі)** (2-я палова XVI ст. — 1-я палова XVII ст.) — вялікалітоўскі мысліцель і гуманіст, паэт эпохі позняга Адраджэння і барока.

Біяграфія
---------

Сын Ф. Даманеўскага. Як сацыянін 25 студзеня 1594 г. у Новагародку ўдзельнічаў у дыспуце з філосафам-схаластам М. Сміглецкім. З пазіцый наміналізму адмаўляў перадіснаванне Хрыста. У канцы 1590-х г. схіляўся да атэізму, за што быў выключаны з сацыніянскай абшчыны (1600). На польскай і лацінскай мовах у Любчы ў 1620—1623 гг. надрукаваны яго маральна-павучальныя вершаваныя творы «Жыццё сельскае гарадское», «Перасцярога і заахвочванне тым, хто многа гаворыць і думае, але нічога не робіць», «Суцяшэнне тым, каму мужы перашкаджаюць паводзіць сябе з годнасцю», «Некаторыя эмблемы» (выкладае свае этычныя погляды, выкарыстоўваючы вельмі папулярны ў эпоху позняга Адраджэння і барока від мастацтва — эмблематыку), «Афарызмы Саламона ў паэтычным выкладанні». У іх адлюстраваны філасофска-этычныя погляды і творчы метад у духу эстэтыкі барока. Даманеўскі ідэалізаваў вясковае жыццё як увасабленне «натуральнага становішча» чалавека, гарадское разумеў як «супрацьнатуральнае». Каларытна апісваў жыццё беларускага горада пачатку XVII ст. выкарыстоўваў канкрэтна-гістарычна бытавыя дэталі, фальклор, народны гумар.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Падокшын, С. А. Беларуская думка ў кантэксце гісторыі і культуры / С. А. Падокшын; НАН Беларусі, Ін-т філасофіі; [Навук рэд. А. С. Майхровіч]. — Мн.: Беларуская навука, 2003. — 315, [1] с.
* Падокшын, С. Даманеўскі Язэп / Сямён Падокшын // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 т. Т. 1: А — К / Рэдкал: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. З. Э. Герасімовіч. — 2-е выданне. — Мн.: БелЭн, 2007. — 688 с.: іл. — С. 574. — ISBN 978-985-11-0393-1.
* Падокшын, С. Даманеўскі Язэп / Сямён Падокшын // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. — С. 201. — ISBN 985-11-0041-2.
* Падокшын, С. А. Філасофская думка эпохі Адраджэння ў Беларусі: Ад Францыска Скарыны да Сімяона Полацкага / С. А. Падокшын; АН БССР, Ін-т філасофіі і права. — Мн.: Навука і тэхніка, 1990. — 285 с.
* Парэцкі, Я. Язэп Даманоўскі // Полымя. — 1968. — № 2. — С.
* Подокшин, С. А. Философ-гуманист Юзеф Доманевский / С. А. Подокшин // Идеи гуманизма в общественно-политической и философской мысли Белоруссии (дооктябрьский период) / АН БССР, Ин-т философии и права; Редкол.: К. П. Буслов (гл. ред.) [и др.]. — Мн.: Наука и техника, 1977. — 280 с. — С. 51 — 65.
**Карцінная галерэя імя Леаніда Ніканоравіча Дробава** — мастацкая галерэя ў г.п. Акцябрскі. Заснавана па ініцыятыве Акцябрскага райвыканкама як карцінная галерэя. Адкрыта для наведвальнікаў 6 лістапада 1990 г. У 1995 у сувязі з ліквідацыяй галерэі і Музея народнай славы рэарганізавана ў Цэнтр гісторыі і культуры Акцябрскага раёна. У 2005 г. паводле рашэння Акцябрскага райвыканкама галерэя выведзена са складу цэнтра з сучаснай назвай. Галерэяй кіравалі С. А. Кавалёва, Т. А. Семака, А. Ф. Гарбар. З 2006 г. дырэктар Н. В. Заброцкая.

Агульная экспазіцыйна-выставачная плошча галерэі 127 м², плошча пастаяннай экспазіцыі 42 м². Асноўны фонд (2008) налічвае 166 адзінак захоўвання, навукова-дапаможны — 91 адзінку.

У фондзе калекцыі жывапісных работ Л. Дробава, графікі, скульптуры, фотаздымкаў фотакарэспандэнта газеты «Звязда» Я. Пясецкага і інш. Першыя экспазіцыі прадстаўлены творамі беларускага мастака, доктара мастацтвазнаўства, прафесара, лаўрэата Дзяржаўнай прэміі Беларусі, ганаровага грамадзяніна г.п. Акцябрскі Л.Дробава.

Галерэя мае 3 выставачныя залы. Дзейнічае пастаянная экспазіцыя, прысвечаная жыццю і дзейнасці Л.Дробава. Тут прадстаўлены асабістыя рэчы мастака, дакументы, навуковыя працы і інш.
**Язэп Мацеевіч Белагаловы** (11 лютага 1883, Санкт-Пецярбург — 1928 ?, Масква ?, АДПУ) — рымска-каталіцкі святар, грамадскі дзеяч, педагог.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Пецярбургу ў прыватнай каталіцкай гімназіі пры касцёле Св. Кацярыны і ў 6-й гімназіі. Скончыў Пецярбургу Магілёўскую духоўную каталіцкую семінарыю (1903) і Мітрапалітальную духоўную акадэмію (1907). Кандыдат тэалогіі і магістр кананічнага права. Пасвечаны ў святары ў 1906 годзе. 

У 1907-1910 гадах працаваў настаўѓнікам рэлігіі ў Смаленску ў мужчынскай гімназіі і ў рэальным вучылішчы. 14 жніўня 1910 года прызначаны выкладчыкам Мітрапалітальнай духоўнай каталіцкай семінарыі ў Пецярбургу. Адмовіўся праспяваць «многие лета» расійскаму цару і быў высланы за мяжу, жыў у Рыме, Інсбруку. У 1913—1918 гадах зноў у Пецярбургу, намеснік прафесара грамадзянскага і кананічнага права ў духоўнай акадэміі. Адначасова выкладаў Закон Божы ў Інстытуце архітэктуры, у Мікалаеўскай школе кавалерыі і ў Канстанцінаўскай школе артылерыі. У 1918 годзе прызначаны пробашчам і дэканам у Магілёў. Выконваў абавязкі афіцыяла біскупскай курыі ў Мінску. Арыштаваны бальшавіцкімі ўладамі і інтэрніраваны ў Смаленску. Пасля вызвалення вярнуўся ў Магілёў. Актыўна выступаў за беларусізацыю рэлігійнага жыцця. Знявольваўся ЧК у 1921. У 1926 схоплены АДПУ, асуджаны на 5 гадоў лагераў без права на амністыю. У 1928 з Салаўкоў дастаўлены ў Маскву ў турму на Лубянцы, дзе, верагодна, і быў закатаваны.

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
* Гарбінскі БРД; Dzwonkowski R. Losy duchowieństwa katolickiego w ZSSR, 1917-1937: Martyrologium. Lublin, 1998.
**Клірэнс** — снукерны тэрмін, які азначае забіванне шароў у лузы да поўнай ачысткі стала. Такім чынам, калі гулец забіў апошнія ружовы і чорны шары на стале — ён зрабіў клірэнс. А калі гулец забіў шары з першага чырвонага да апошняга ружовага, але пакінуў чорны на стале — кліранс няма. Вылучаюць таксама **тотал-клірэнс** — забіванне ўсіх (ад самага першага да апошняга) шароў са стала ў лузы. Такім чынам, каб зрабіць тотал-клірэнс, гулец павінен забіць усе чырвоныя шары па чарзе з каляровымі, а пасля гэтага забіць усе каляровыя шары ў вызначаным парадку (жоўты, зялёны, руды, сіні, ружовы, чорны). Прыватным выпадкам тотал-клірэнса з'яўляецца максімальны брэйк.

Гл. таксама
-----------

* Серыя
* Соценная серыя
* Максімальная серыя

Спасылкі
--------

* Фінал чэмпіянату свету 2012: Клірэнс Роні О'Салівана - 92 ачкі
* Фінал адкрытага чэмпіянату Шатландыі 2000: Клірэнс Роні О'Салівана
* Еўрапейская снукерная ліга 1995: Клірэнс Стывена Хендры ў 146 ачкоў
* 5 тотал-клірэнсаў у выкананні Алекса Хігінса і Джымі Уайта
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Эма.

**Эма** (англ.: Emo, скарачэнне ад «эмацыйны») — стыль рок-музыкі, які вылучаецца меладычнай музычнасцю і экспрэсіўнай лірыкай. З’явіўся ў сярэдзіне 1980-х у Вашынгтоне, дзе быў вядомы як «эмацыйны хардкор-панк» або «эмакор», распрацаваны такімі гуртамі, як Rites of Spring і Embrace. Стыль быў перапрацаваны амерыканскімі панк-рокерамі ў пачатку 1990-х, яго гучанне змянілася, змяшалася з поп-панкам і інды-рокам, блізкімі па гучанні гуртамі Jawbreaker і Sunny Day Real Estate. Да сярэдзіны 1990-х шматлікія эма-гурты з’явіліся на Сярэднім Захадзе і ў цэнтральнай частцы ЗША, а таксама некалькі інды-лэйблаў пачалі спецыялізавацца ў гэтым стылі. Эма уварваўся ў мэйнстрым ў пачатку 2000-х, з поспехам груп Jimmy Eat World і Dashboard Confessional і з’яўленнем паджанру скрыма. На базе прыхільнікаў эма і роднасных жанраў паўстала аднайменная субкультура.

Гл. таксама
-----------

* Готык-рок
* Рамантызм
* Анархізм
* Нігілізм
* Хард-кор, рок-музыка
* Панк-рок

Спасылкі
--------

* www.emo-city.ru Архівавана 10 лістапада 2008.
* www.emo-kids.org Архівавана 9 снежня 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GTAA: 262907 · LCCN: sh2003002247 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Галомб.
**Эліяху Галомб** (2 сакавіка 1893, г. Ваўкавыск — 11 чэрвеня 1945, г. Тэль-Авіў, Брытанскі мандат у Палесціне) — арганізатар габрэйскай абароны ў падмандатнай Палестыне, адзін з заснавальнікаў Хаганы і яе найбольш аўтарытэтны кіраўнік, грамадскі і прафсаюзны дзеяч.

Біяграфія
---------

Прыехаў у Палестыну ў 1909 годзе. У 1913 годзе скончыў гімназію Герцля ў Тэль-Авіве. Удзельнік Першай Сусветнай вайны ў складзе Габрэйскага легіёна. Ён распрацаваў канцэпцыю габрэйскай самаабароны ў Палестыне. Прадстаўляў Хагану як ядро габрэйскай арміі, здольнай выконваць галоўную задачу: ахоўваць права габрэяў прыязджаць у Палестыну і весці ў Палестыне вольнае жыццё. Пазнея Хагана, падрыхтаваная Галомбам, стала ў 1948 годзе, асновай арміі краіны.

У 1918 годзе узначаліў рух за масавае ўступленне габрэяў у Легіён. У войску пасябраваў з Б. Кацнельсонам, пад уплывам якога ўступіў у 1919 годзе ў партыю Ахдут ха-Авода. Пасля дэмабілізацыі пасяліўся ў Дганіі і стаў членам камітэта па арганізацыі Хаганы. Неаднаразова сустракаўся з І. Трумпельдорам, у 1920 годзе арганізаваў дапамогу абаронцам Тэль-Хая. З 1921 годзе Галомб — член камітэта Хаганы пры Гістадрудзе. У 1922—1924 гадах накіроўваецца ў Еўропу для закупкі зброі.

Ад 1931 года — член цэнтральнага камандавання Хаганы. У перыяд арабскіх беспарадкаў (1936—1939) быў адным з ініцыятараў стварэння «палявых атрадаў», якія змагаліся з арабскімі тэрарыстамі. Будучы прыхільнікам актыўнай абароны, Галомб разам з тым выступаў супраць карных дзеянняў у адказ. У 1939—1940 гадах Галомб і Б. Кацнельсон спрабавалі дасягнуць пагаднення з В. Жабацінскім адносна аб’яднання сіянісцкага руху і зліцця ўсіх узброеных груп ішува пад адзіным камандаваннем. Галомб ускладаў надзеі на супрацоўніцтва з Вялікабрытаніяй і лічыў, што Хагана пад кантролем цэнтральнага нацыянальнага кіраўніцтва павінна быць адзінай ваеннай сілай габрэйскага народа. Барацьба з іншымі падпольнымі ваеннымі арганізацыямі (Лахамей херут Ісраэль і Іргун цваі ляўмі), якую Галомбу прыйшлося весці ў апошнія гады жыцця, выклікала ў ім глыбокае пачуццё гаркаты.

Памяць
------

У доме, у якім Галомб жыў у Тэль-Авіве, створаны музей Хаганы, названы яго імем.

Зноскі
------

1. ↑  2 сакавіка 1893 г. у Ваўкавыску нарадзіўся Эліяху ГАЛОМБ — арганізатар габрэйскай абароны ў падмандатнай Палестыне, адзін з заснавальнікаў Хаганы і яе найбольш аўтарытэтны кіраўнік, грамадскі і прафсаюзны дзеяч


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Кароткая яўрэйская |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 130019291 · GND: 134049926 · ISNI: 0000 0000 7326 6636 · LCCN: n2007055303 · NUKAT: n2016011508 · SUDOC: 084704233 · VIAF: 40582055 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Струміла.
**Юзаф Струміла** (польск.: Józef Strumiłło; 1774, Вільня — 18 ліпеня 1847) — польскі і расійскі вучоны-садоўнік, пчаляр і навуковы пісьменнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Вільні, скончыў Галоўную школу Вялікага княства Літоўскага. Быў на працягу 25 гадоў сакратаром дваранства Віленскай губерні, У 1821—1825 гадах быў маршалкам[*крыніца?*] Віленскага павета. У 1825 годзе быў адпраўлены ў Варонеж па пытаннях супрацоўніцтва з Патрыятычным таварыствам. З 1830 года жыў у Вільні, дзе стварыў буйную садоўніцкую гаспадарку, якая хутка набыла ўсеагульную вядомасць пад назвай «Сад Струмілы» (да нашага часу не захаваўся) і шырокую папулярнасць. Ён першым на тэрыторыі сучаснай Літвы паклаў пачатак штучнаму садоўніцтву, паказваючы сваім прыкладам, як можна спалучыць карыснае з прыемным, і яго сачыненні ў гэтым дачыненні мелі вялікую цану. Займаўся таксама пчалярствам, меў пчальнік з некалькімі вуллямі, ставіў навуковыя эксперыменты, пісаў працы па пчалярстве. Імкнуўся распаўсюджваць свае сельскагаспадарчыя веды сярод сялян, дзяліўся практычным вопытам сваіх назіранняў, чытаў лекцыі, рэгулярна пісаў артыкулы ў «Dziennik Wileński».

Працы яго аўтарства: «Ogrody północne» (Вільня, 1820, 3 тамы, 7 выданняў); «Rocznik ogrodniczy» (II выданне, 1834);«Pszczolnictwo ogrodnicze czyli domowe» (1837); «Słownik kwiatowy» (1834); «Traktat czyli nauka o georginijach» (1845).

Памяць
------

Імем Юзафа Струмілы па рашэнні савета самакіравання горада Вільні 31 жніўня 2011 года названа адна з вуліц (Juozapo Strumilos gatvė) у раёне Науінінкай.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Інтэрнэт-энцыклапедыя Праверана 19 мая 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q615699'></a>
2. ↑  Wędrówki ulicami wileńskimi: Gdzie sady Strumiłły?
3. ↑  Osiak F. (1958): Z dziejów literatury pszczelarskiej w Polsce (z lat 1830—1840). Pszczelarstwo 9(6):188-191. Архівавана 4 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Струмилло, Иосиф // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Біяграфія Архівавана 10 лютага 2015. (польск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 7177 6333 · NUKAT: n01096871 · VIAF: 101692757 |
**Элітарная культура**, «высокая культура» — спецыфічная форма культуры, якая ствараецца звычайна элітай або па яе заказе высокапрафесійнымі творцамі (мастакамі, пісьменнікамі, музыкантамі, філосафамі, вучонымі), што валодаюць творчай адоранасцю і выключнай мастацкай успрымальнасцю. Уключае выяўленчае мастацтва, класічныя музыку і літаратуру.

Вытокі элітарнай культуры ў першабытным грамадстве, калі жрацы, шаманы, племянныя кіраўнікі станавіліся прывілеяванымі ўладальнікамі асаблівых ведаў, навыкаў, якія не прызначаліся для ўсеагульнага, масавага карыстання. У наступныя гістарычныя эпохі (антычнасць, сярэдневякоўе, новы і навейшы час) адбывалася станаўленне і развіццё элітарнай культуры, што выявілася ў дзейнасці знакамітых творцаў у галіне філасофіі, літаратуры, музыкі, выяўленчага мастацтва, тэатра.

Сярод вядомых тэарэтыкаў элітарнай культуры Платон, А. Шапенгаўэр, Ф. Ніцшэ, М. Бярдзяеў, Х. Артэга-і-Гасет, Э. Гусерль, М. Хайдэгер і інш. Тэорыя і практыка элітарнай культуры найбольш інтэнсіўна развіваецца на «зломе» гістарычных эпох, пры змене культурна-гістарычных парадыгмаў. Найчасцей вызначаецца духоўным арыстакратызмам, эстэтычнай свабодай, глыбінёй зместу і арыгінальнасцю, вытанчанасцю формы, наватарствам, цягай да эксперыментатарства, прынцыповай замкнёнасцю, ярка выяўленым індывідуальным пачаткам, камерцыйнай незалежнасцю і інш.

Элітарная культура звычайна паслядоўна супрацьстаіць культуры большасці — масавай культуры. Бываюць выпадкі іх узаемаўплываў, узаемапераходаў і спалучэння асобных элементаў розных культур у адным творы, у дзейнасці аднаго творцы. Адны і тыя віды мастацтва могуць належаць элітарнай культуры і масавай культуры, напрыклад, класічная музыка — «высокай», папулярная — масавай.

Гл. таксама
-----------

* Арыстакратыя
* Эліта
* Вышэйшае грамадства
* Дваранства
* Снабізм
* Масавая культура

Літаратура
----------

* Дубянецкі Э. Элітарная культура // БЭ ў 18 т. Т. 18. Кн. І. Мн. 2004.
* Крукоўскі М. Філасофія культуры: Уводзіны ў тэарэт. культуралогію. Мн. 2000.
**Юзаф (Восіп, Іосіф) Пашкоўскі** (19 сакавіка 1787, в. Стокі, цяпер Свіслацкі раён — 4 кастрычніка 1858) — пісьменнік і педагог.

Вучыўся ў Барунскай базыліянскай школе, затым у Гродзенскай дамініканскай школе, скончыў Свіслацкую гімназію. У 1810 годзе выехаў у Варшаву і паступіў на вайсковую службу. На баку французаў удзельнічаў у вайне 1812 года. У 1820 годзе выкладаў артылерыю ў Калішскім кадэцкім корпусе. У 1822—1830 гадах выкладаў у артылерыйская-інжынернай школе ў Варшаве. Удзельнік паўстання 1830—1831 гадоў. У 1833 годзе атрымаў дазвол на прыватную педагагічную дзейнасць. У 1837—1842 гадах быў інспектарам педагагічных курсаў у Варшаве. Пазней даваў прыватныя ўрокі.

Выдаў кнігу «Практычная навука кананіра…» (Варшава, 1830), гісторыка-мемуарную працу «Вайна ў Польшчы ў 1831 годзе, апісаная польскім афіцэрам у 1832 годзе» (Львоў, 1861; 2-е выд. 1867). Таксама аўтар літаратурных партрэтаў польскіх ваенных дзеячаў, апавяданняў, вершаваных гутарак пра ўспаміны дзяцінства і перажытае на вайне.

Зноскі
------

1. 1 2  Józef Paszkowski // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>

Літаратура
----------

* *Пяткевіч А. М.* Людзі культуры з Гродзеншчыны: даведнік. — Гродна: ГрДУ, 2000. — 356 с. — ISBN 985-417-199-Х
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Манвэ (значэнні).
**385446 Манвэ** (385446 Manwë; 2003 QW111) — падвойны рэзанансны аб’ект[en] пояса Койпера, які знаходзіцца ў рэзанансе сярэдняга руху 4:7 з Нептунам. Аб’ект быў адкрыты 25 жніўня 2003 года амерыканскім астраномам Маркам Буе[en] ў абсерваторыі Сера-Талола[en] на поўначы Чылі.

15 красавіка 2014 года аб’екту прысвоена імя Манвэ — у гонар аднаго з уладароў валар[en] у легендарыуме Дж. Р. Р. Толкіна.

Зноскі
------

1. ↑  Johnston's Archive on (385446) Manwë
2. ↑  MPC\_20140415

Спасылкі
--------

* (385446) Манвэ  (англ.) на сайце Лабараторыі рэактыўнага руху
* (385446) Манвэ  (англ.) на сайце Цэнтра малых планет

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | JPL Small-Body Database |
Гістарычныя рэгіёны Швецыі
**Эстэрланд** (шведск.: Österland) — адзін з чатырох гістарычных рэгіёнаў Швецыі.

Правінцыі
---------

Эстэрланд складаецца з сямі правінцый.

1. **Аландскія астравы** (фінск.: Ahvenanmaa / шведск.: Åland)
2. **Паўднёва-Заходняя Фінляндыя** (фінск.: Varsinais-Suomi / шведск.: Egentliga Finland)
3. **Карэлія** (фінск.: Karjala / шведск.: Karelen)
4. **Усіма** (фінск.: Uudenmaan lääni, шведск.: Nylands län)
5. **Сатакунта** (фінск.: Satakunta, шведск.: Satakunda)
6. **Сава** (фінск.: Savo, шведск.: Savolax)
7. **Хямэ** (фінск.: Hame, шведск.: Tavastland)

Гісторыя
--------

Рэгіён Эстэрланд знаходзіцца ў паўднёвай частцы сучаснай Фінляндыі, якая з XII стагоддзя знаходзілася пад кіраваннем Швецыі. З 1362 Эстэрланд удзельнічае ў выбарах шведскіх каралёў. У 1556 годзе Юхан III на кароткі час стварыў з правінцый рэгіёна Эстэрланд герцагства Фінляндыя. Ужо тады назва *Эстэрланд* выйшла з ужывання. Пасля Руска-шведскай вайны (1808—1809) Фінляндыя ўвайшла ў склад Расійскай імперыі.

Гл. таксама
-----------

* Рэгіёны Швецыі
* Гёталанд
* Свеаланд
* Норланд

Літаратура
----------

* Kari Tarkiainen: Sveriges Österland : från forntiden till Gustav Vasa. Atlantis, Stockholm 2008. [=Skrifter utgivna av Svenska Litteratursällskapet i Finland 702:1] ISBN 9789515831552
Астэроід Іда і яго спадарожнік Дактыль.
**(243) Іда** (лац.: Ida) — невялікі астэроід галоўнага пояса. Адкрыты 29 верасня 1884 года аўстрыйскім астраномам Іаганам Палізам і названы ў гонар німфы Іды — персанажа старажытнагрэчаскай міфалогіі.

Як і ўсе астэроіды галоўнага пояса, Іда знаходзіцца на арбіце паміж Марсам і Юпітэрам, яе арбітальны перыяд складае 4,84 гады, а перыяд абарачэння — 4,63 гадзіны. Іда мае няправільную выцягнутую форму з сярэднім дыяметрам 32 км.

28 жніўня 1993 года аўтаматычнай міжпланетнай станцыяй «Галілеа» быў адкрыты спадарожнік астэроіда, які атрымаў назву Дактыль. Спадарожнік мае дыяметр 1,4 км.

Зноскі
------

1. ↑  243 Ida and Dactyl. Nineplanets.org **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 19 сакавіка 2012. Праверана 04.10.2008.  (англ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Эрні.

**Барбара Эрні** (ням.: Barbara Erni; 15 лютага 1743, Фельдкірх — 26 лютага 1785, Вадуц) — жанчына з Ліхтэнштэйна, якая здзяйсняла крадзяжы ў заезных дварах па ўсёй Заходняй Еўропе. У ліхтэнштэйнскіх легендах яна вядомая як «Golden Boos». Яна была апошнім чалавекам, пакараным смерцю на тэрыторыі Ліхтэнштэйна.

Біяграфія
---------

Эрні нарадзілася ў Фельдкірхе ў бяздомнай пары. У 1779 годзе яна выйшла замуж за нейкага «Цірольца Франца», якога лічылі бандытам.

Паводле легенды, «Golden Boos» — гэта жанчына вялікай сілы са светла-рудымі валасамі, якая ездзіла па Еўропе з вялікім куфрам ці мяшком. Калі яна спынялася дзесьці на ноч, яна патрабавала, каб яе куфар замкнулі ў самым надзейным пакоі, бо ў ім, нібы, знаходзяцца скарбы. Калі куфар ці мяшок «са скарбамі» быў замкнёны і надыходзіла ноч, адтуль вылазіў карлік і забіраў захаваныя ў гэтым пакоі каштоўнасці, пасля чаго Эрні і карлік збягалі. Яна дзейнічала па гэтай схеме шмат гадоў і забагацела. Хто быў яе памочнікам — невядома.

Эрні і яе саўдзельнік былі арыштаваныя ў Эшэне і зняволеныя ў Вадуцы 27 мая 1784 года. На судзе Ліхтэнштэйна яна прызналася ў сямнаццаці крадзяжах, праведзеных такім спосабам. 7 снежня 1784 года суд пастанавіў, што Барбара Эрні і ёсць «Golden Boos», прызнаў яе вінаватай і прысудзіў да пакарання смерцю праз абезгалоўліванне. Публічнае пакаранне смерцю адбылося ў Вадуцы ў прысутнасці прыкладна тысячы гледачоў. Лёс яе саўдзельніка невядомы.

З той пары ніхто больш не быў пакараны ў Ліхтэнштэйне ажно да афіцыйнай забароны смяротнага пакарання смерцю ў 1987 годзе.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Barbara Greene (1967). *Liechtenstein: Valley of Peace* (Vaduz: Liechtenstein-Verlag) pp. 20–21.
* James Foster Robinson, «The Legend of the Golden Boos», 21 May 2004.
**До́льнік** — від танічнага верша, своеасаблівая пераходная форма ад сілаба-танічнай да танічнай сістэмы вершаскладання. У дольніку звычайна ўрэгулявана колькасць моцных месцаў (іктаў) у радках, аднак міжіктавыя інтэрвалы не аднолькавыя, як правіла, займаюць адзін-два склады. Часам могуць быць пропускі апорных (моцных) націскаў. У выніку ў дольніку выяўляецца чаргаванне не аднолькавых стопаў, як у сілаба-танічным вершы, а няроўнаскладовых рытмічных доляў (адсюль і назва верша). Гэта павышае рытмастваральную моц апорных націскаў, а таксама значэнне словаў, на якіх стаяць такія націскі, і словазлучэнняў, аб'яднаных вакол гэтых словаў. У
той жа час у дольніку так ці інакш адчуваецца метрычная аснова трохскладовых (радзей — двухскладовых) памераў, што не ўласціва, напрыклад, чыста танічнаму, або акцэнтнаму, вершу. Калі колькасць г. зв. адступленняў ад памеру не асабліва значная, дольнік набліжаецца да сілаба-танічнага верша. І наадварот, калі колькасць адступленняў павялічваецца, ён далей адходзіць ад сілаба-тонікі, набліжаецца да танічнага верша.

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
**Металіды** — хімічныя злучэнні (звычайна метал — метал, такія злучэнні называюцца інтэрметалічнымі, радзей пераходны метал — неметал), якія характарызуюцца металічным тыпам сувязі. У такіх злучэннях не выконваецца правіла фармальнай валентнасці, яны маюць высокую тэмпературу плаўлення (часта вышэй, чым у індывідуальных кампанентаў), з'яўляюцца берталідамі.

Прыклады металідаў
------------------

* Метал — метал: Cu9Al4.
* Метал — неметал: Ti6O.
* Злучэнні, прырода сувязі ў якіх можа быць металічнай або іённай у залежнасці ад складу: GaAs, NiAs.

Спасылкі
--------

Артыкул аб металічных злучэннях у энцыклапедыі на XuMuK.ru
**Еўра-Міжземнаморскі ўніверсітэт** (славенск.: Evro-sredozemska univerza) — вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта і з сядзібай у горадзе Партарож у Славеніі.

Агульная характарыстыка
-----------------------

З моманту свайго заснавання ў 2008 годзе Еўра-Міжземнаморскі ўніверсітэт, адзін з прыярытэтных праектаў Міжземнаморскага саюза, стаў міжнароднай установай, якая збірае вопыт еўра-міжземнаморскіх краін, што ўносіць значны ўклад у стварэнне адзінай інтэграванай Еўра-міжземнаморскай прасторы адукацыі і навукі.

Універсітэт у асноўным ажыццяўляе ўсю сваю дзейнасць у сваёй сядзібе ў Партарожы, дзе ёсць ўмовы для некаторых відаў дзейнасці. Калі патрэбны дадатковыя памяшканні, ён арандуе іх у бліжэйшых навучальных установах.

Універсітэт з’яўляецца адным з шасці прыярытэтаў Міжземнаморскага саюза, прынятага ў рамках Сумеснай Парыжскай дэкларацыі 13 ліпеня 2008 года. Асноўная місія ўніверсітэта — спрыяць умацаванню міжкультурнага дыялогу і дасягненню мэт так званага Барселонскага працэсу, якія ў больш шырокім сэнсе з’яўляюцца часткай Міжземнаморскага саюза.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | CONOR: 287119203 · ISNI: 0000 0004 0461 5555 |

| ⛭Універсітэты Славеніі |
| --- |
| 
* Еўра-Міжземнаморскі ўніверсітэт
* Люблянскі ўніверсітэт
* ‎Марыбарскі ўніверсітэт
* Нова-Горыцкі ўніверсітэт
* Нова-Месцкі ўніверсітэт
* Новы ўніверсітэт
* ‎Прыморскі ўніверсітэт

 |
**Еўле** (шведск.: Gävle) — горад на ўсходзе цэнтральнай Швецыі, на беразе Батнічнага заліва Балтыйскага мора. Насельніцтва — 93509 (2009). Цэнтр муніцыпалітэта Еўле (92416 жыхароў) і лена Еўлеборг (275.908 жыхароў).

Размешчаны пры ўпадзенні ракі Геўлеан у Еўлеўскую бухту Батнічнага заліва. У 15 км на паўднёвы ўсход ад Еўле знаходзіцца вусце ракі Далэльвен. Насельніцтва горада складае 71 033 чалавекі (2010).

Гісторыя
--------

Упершыню Еўле згадваецца ў 1413 годзе. У 1446 атрымаў гарадскія прывілеі ад Крыстафера Баварскага. Еўле служыў партовым горадам для прамысловага раёна Бергслаген. Падчас Вялікай Паўночнай вайны, у 1719 годзе, Еўле здолеў пазбегнуць лёсу іншых усходняшведскіх гарадоў, а менавіта — быць спаленым і разрабаваным рускімі, бо абаронцы гораду адбілі некалькі расійскіх атак. У XVIII стагоддзі горад меў станоўчае эканамічнае развіццё. У 1792 у мясцовым замку кароль Густаў III склікаў апошні раз у сваім жыцці рыксдаг. У XIX стагоддзі Еўле быў важным прамысловым цэнтрам, але пачынаючы з XX стагоддзя паступова страціў сваё значэнне.

Славутасці
----------

Еўлеўскі казёл у 2009 г.
* Замак Еўле (першапачаткова заснаваны ў 1583)
* Царква Святой Тройцы (1654)
* Квартал Стары Еўле
* Музей лена Еўлеборг
* Шведскі чыгуначны музей
* Тэатр Еўле (пабудаваны ў 1878)
* Еўлеўскі казёл — вялізная саламяная фігура Каляднага казла, якую з 1966 штогод усталёўваюць на Замкавай плошчы. Вядомасць набыў дзякуючы таму, што казла амаль штогод спальваюць вандалы, нягледзячы на спробы ўладаў захаваць фігуру.

Спорт
-----

У горадзе размяшчаецца футбольны клуб Ефле Еўле.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг ПАР Іст-Лондан, ПАР
* Сцяг Польшчы Кельцы, Польшча
* Сцяг Латвіі Юрмала, Латвія

Галерэя
-------

* 
* 
*

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Еўле
* Афіцыйны сайт горада
* Музей чыгунак у Еўле
Цукровая пудра
**Цукровая пудра** — тонка здробненыя крышталі цукровага пяску памерам не больш за 0,2 мм. Пудра выкарыстоўваецца ў падрыхтоўцы кандытарскіх вырабаў (напрыклад глазуры), для пасыпкі выпечкі. У хатніх умовах вырабляецца шляхам драбнення цукровага пяску ў кавамолцы ці расцірання яго ў ступцы.

Для прадухілення камякавання пудры, у яе склад дадаюць антызлежвальныя кампаненты: кукурузны крухмал (да 5 %), трыкальцыйфасфат, карбанат магнію, двухвокіс крэмнію, сілікат кальцыю, трысілікат магнію, алюмасілікат натрыю, алюмасілікат кальцыю (да 1,5 % аднаго ці некалькіх антызлежвальнікаў).

Гл. таксама
-----------

* Цукровы пясок

Зноскі
------

1. 1 2  ГОСТ 31895-2012 — Сахар белый. Технические условия.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Цукровая пудра

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
**Alisma praecox** — від раслін сямейства шальнікавыя (*Alismataceae*), магчыма эндэмік Беларусі.

Апісанне
--------

Наземная расліна, 7-25 (30) см вышынёй, з невялікім клубнепадобным патаўшчэннем сцябла. Лісце дасягае паловы кветканоснага сцябла, падоўжана-ланцэтнае, з доўга-завостранай або злёгку прытупленай верхавінай і паступова звужанае ў хвосцік. Ліставая пласцінка 2-4 см даўжынёй, 0.4-0.8 см шырынёй, хвосцік 2.5-3 (4) см даўжынёй. У астатнім від вельмі падобны на *Alisma gramineum*. Цвіце ў чэрвені-пачатку ліпеня.

Распаўсюджанне
--------------

Магчыма эндэмік Беларусі. Расце пераважна ў паўднёва-ўсходняй частцы рэспублікі ў пойме ракі Прыпяць. Засяляе берагі старых вадаёмаў, радзей сырыя месцы з пяшчаным аглееным грунтам.

Гаспадарчае значэнне
--------------------

Кармавая расліна, асабліва для птушак. Меданосная і дэкаратыўная расліна.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».
3. 1 2 3  *Парфегов, В. И. (общ. ред.).* Флора Беларуси: сосудистые растения. — Минск, 2013. — Т. 2. — С. 88. — ISBN 978-985-08-1597-2.  (руск.) (бел.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IPNI · POWO · WFO |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Alexa.

**Alexa Toolbar** — гэта праграмнае забеспячэнне, якое ўяўляе сабою панэль інструментаў. Утыліта распрацавана як модуль Browser Helper Object для Internet Explorer, а таксама плагін Sparky для Mozilla Firefox, які служыць для фарміравання статыстыкі Alexa Internet.

Апісанне
--------

Alexa Toolbar утрымлівае мноства ўбудаваных алгарытмаў, у прыватнасці для прадухілення з’яўленняў усплывальных вокнаў ці шматфункцыянальную панэль для пошуку сайтаў. 

Панэль інструментаў падае інфармацыю пра бягучы сайт на Alexa.com, які наведаў карыстальнік, а таксама дазваляе прагаласаваць за яго па пяцібальнай шкале — 5 з 5 зорак. Па змоўчанні ўтрымлівае некалькі ўбудаваных кнопак, такія як рэйтынг бягучага сайта на Alexa.com, спасылкі на Amazon.com, Alexa Internet ці доступ да Twitter, якія можна аператыўна арганізаваць, дадаць новыя ці адсеяць непатрэбныя. 

Па словах Alexa напачатку 2005 года было зусім больш 10 мільёнаў загрузак панэлі інструментаў, але кампанія не падае інфармацыю пра тое, якія з іх насамрэч выкарыстоўваюцца. Alexa Toolbar для Internet Explorer 7 паказала сябе як распаўсюджвальнік шкоднай праграмы, і такім чынам, не магла быць устаноўлена ў асяроддзі Windows Vista.

Зноскі
------

1. ↑  Windows Defender calls Alexa Toolbar Trojan

Гл. таксама
-----------

* Advanced Searchbar
* AOL Toolbar
* Bing Bar
* Google Toolbar
* Yahoo! Toolbar

Спасылкі
--------

* Alexa Toolbar Архівавана 23 верасня 2011.  (англ.)

| ⛭Amazon |
| --- |
| Людзі | 

|  |  |
| --- | --- |
| Цяперашнія | 
* Джэф Безас
* Тоні Шэй[en]
* Дуг Гур[en]
* Вернер Фогельс[en]

 |
| Былыя | 
* Рык Далцэл[en]
* Пол Дэвіс[en]
* Крыстафер Норт[en]
* Рам Шрырам[en]
* Браян Макбрайд[en]
* Том Шкутак[en]
* Браян Валянцін[en]

 |

 |  |
| Прадукты і сэрвісы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Вэбсайты | 
* A9.com
* AbeBooks
* Alexa Internet
* Alexa Toolbar
* Amapedia
* Askville
* CDNOW
* China
* Diapers.com
* Digital Photography Review
* Endless.com
* Fresh
* Internet Movie Database (Box Office Mojo)
* Marketplace
* Payments
* PlanetAll
* Shelfari
* Wireless
* Woot.com
* Zappos.com

 |
| Вэб-сэрвісы | 
* AAWS
* AMI
* CloudFront
* EBS
* EC2
* FPS
* MTurk
* RDS
* S3
* SES
* SimpleDB
* SQS
* VPC

 |
| Digital | 
* Audible
* Amazon Cloud Drive
* Instant Video
* Kindle
* Lexcycle
* LoveFilm
* Mobipocket
* MP3
* Reflexive Entertainment

 |
| Тэхналогія | 
* 1-Click
* aStore
* Carbonado
* Dynamo
* Gurupa
* Lab126
* Obidos

 |
| Інвестыцыі | 
* 43 Things
* Amie Street (Songza)
* LibraryThing
* Sellaband

 |
| Рознічны гандаль | 
* Amazon Books
* Amazon Go
* Treasure Truck
* Whole Foods Market

 |
| СМІ | 
* Amazon Publishing
* Amazon Studios
* Breakthrough Novel Award
* Best Books of the Year
* Kindle Direct Publishing
* YES Network

 |

 |
| Іншае | 
* Amazon Light
* ASIN
* Breakthrough Novel Award
* Controversies
* Fishbowl
* *Perfect 10, Inc. v. Amazon.com, Inc.*
* Statistically Improbable Phrases
* Vine

 |
|  **Штогадовы прыбытак**: ▲ $ 24.5 млрд. (2009) · **Супрацоўнікаў**: 31,200 (2010) · **Лістынг на біржы**: NASDAQ: **AMZN** · **Вэбсайт**: Amazon.com  |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Галава (значэнні).

**Цукровая галава** (парт.: Pão de Açúcar) — гара ў Рыа-дэ-Жанэйра, Бразілія. Вышыня — 396 м.

Вяршыня, якая ўзвышаецца над залівам Гуанабара ва ўсходняй частцы Рыа, з’яўляецца адной з асноўных славутасцяў горада. З-за сваёй незвычайнай формы, якую бразільцы параўноўваюць з кавалкам цукру, яна атрымала назву «Цукровая галава». Па іншай версіі назва ідзе ад фразы «paunh-acuqua», што на мове тубыльцаў племя Тупі перакладаецца як «Высокі пагорак» або «Вартавы заліва». Паходжанне формы гары звязана з выветрываннем інтрузіўных магматычных парод, якія апынуліся на зямной паверхні. Расліннасць на схілах практычна адсутнічае.

У 1565 годзе ля падножжа цукровай галавы было заснавана паселішча партугальцаў, якое стала пасля горадам Рыа-дэ-Жанейра. Першае афіцыйна засведчанае ўзыходжанне на вяршыню здзейсніла англійская дзіцячая медсястра Генрыэта Карстэйрс, у 1817 годзе яна ўзняла на верхавіне гары брытанскі сцяг.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 2915150869798722190002 |
Bombardier CS300 у ліўрэі airBaltic.
**airBaltic** — латвійская нацыянальная авіякампанія са штаб-кватэрай і вузлавым аэрапортам у Рызе.

Кампанія была ўтвораная 28 жніўня 1995 як сумеснае прадпрыемства кампаніі Scandinavian Airlines (SAS) і дзяржавы Латвія. Першы палёт з Рыгі адбыўся 1 кастрычніка таго ж года. У 2004 дадатковаю базаю кампаніі зрабіўся Вільнюс. У 2009 кампанія SAS цалкам прадала сваю долю ў airBaltic. У цяперашні час 80 % акцый airBaltic належаць латвійскай дзяржаве.

Маршруты
--------

Палёты airBaltic звязваюць Рыгу, Вільнюс і Талін з буйнымі гарадамі і курортнымі мясцінамі Еўропы. Сярод іншага, выконваюцца палёты з Рыгі ў Нацыянальны аэрапорт Мінск.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · LinkedIn · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міхайлаў.

**Мікалай Іванавіч Міхайлаў** (1923—1943) — старшы лейтэнант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Мікалай Міхайлаў нарадзіўся 6 снежня 1923 года ў вёсцы Малая Мінуса (цяпер — Мінусінскі раён Краснаярскага краю). Скончыў сем класаў школы. У 1941 годзе Міхайлаў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1942 годзе ён скончыў пяхотнае вучылішча. З 1943 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

Да кастрычніка 1943 года старэйшы лейтэнант Мікалай Міхайлаў камандаваў ротай 236-га стралковага палка 106-й стралковай дывізіі 65-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Днепр. 15 кастрычніка 1943 года рота Міхайлава адной з першых пераправілася праз Дняпро ў раёне пасёлка Лоеў Гомельскай вобласці Беларускай ССР і прыняла актыўны ўдзел у баях за захоп і ўтрыманне плацдарма на яго заходнім беразе. 17 кастрычніка 1943 года каля вёскі Казярогі Лоеўскага раёна рота Міхайлава адбіла сем нямецкіх контратак.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 кастрычніка 1943 года старэйшы лейтэнант Мікалай Міхайлаў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Ордэн Леніна і медаль «Залатая Зорка» ён атрымаць не паспеў, так як загінуў у баі 16 лістапада 1943 года. Пахаваны ў вёсцы Деражичи Лоеўскага раёна.

Таксама быў узнагароджаны ордэнам  Чырвонай Зоркі.

У гонар Міхайлава названая вуліца ў Мінусінск. На будынку Мінусінскага краявога вучылішча культуры і мастацтва (былая школа № 2) у 2000 годзе ўстаноўлена мемарыяльная дошка з тэкстам: «У гэтым будынку вучыўся з 1936 па 1937 гг. Герой Савецкага Саюза Мікалай Іванавіч Міхайлаў».

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Михайлов Николай Иванович (руск.).  AZ Library. Праверана 2014-3-8.
2. ↑  Мемориальные доски Минусинска Архівавана 17 мая 2017..

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

Спасылкі
--------

* Мікалай Іванавіч Міхайлаў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 152530 |
**.bitnet** — псеўда-дамен верхняга ўзроўню, які выкарыстоўваўся ў канцы 1980-х, які паказвае, што хост не падключаны напрамую да Інтэрнэту, але магчыма даступны праз міжсеткавыя шлюзы. У дадзеным выпадку, ён паказваў, што хост даступны праз BITNET. Гэта быў адзін з некалькіх "даменаў верхняга ўзроўню", якія не прысутнічалі ў каранёвым дамене DNS, але выкарыстоўваліся для адрасавання ў тыя часы, калі шырока былі распаўсюджаны сеткі, не звязаныя з Інтэрнэтам.

| ⛭Агульныя дамены верхняга ўзроўню |
| --- |
| Неспансуемыя | .biz ·  .com ·  .edu ·  .gov ·  .info ·  .mil ·  .name ·  .net ·  .org |
| Спансуемыя | .aero ·  .asia ·  .cat ·  .coop ·  .int ·  .jobs ·  .mobi ·  .museum ·  .pro ·  .tel ·  .travel ·  .xxx |
| Інфраструктура | .arpa |
| Прапанаваныя | .eco |
| Выдаленыя | .nato ·  .root |
| Зарэзерваваныя | .example ·  .invalid ·  .localhost ·  .test |
| Псеўда-дамены | .bitnet ·  .csnet ·  .ip ·  .local ·  .onion ·  .exit ·  .uucp  ·  .i2p  ·  .zet |
| Гл. таксама: **Нацыянальныя дамены верхняга ўзроўню ·  Альтэрнатыўныя каранёвыя серверы DNS** |
Экю з выявай сонца над каронай, Людовік XII, 1498
**Кро́на** (лац.: Corona, англ.: Crown, ням.: Krone, скар. *Kr*, фр.: couronne) — агульная назва шэрагу заходнееўрапейскіх манет, а таксама грашовая адзінка некалькіх краін. Атрымала сваю назву ад «кароны», намаляванай на манеце.

Залатыя манеты
--------------

Самой першай кронай лічаць «**курандор**» (*couronne d'oro*), упершыню адчаканеннай ва Францыі у 1340 годзе пры каралю Піліпе VI (яна важыла спачатку 5,44 г, у 1385 годзе вага складала ужо 4,08 г, у 1436 годзе — 3,5 г). У 1475—1683 гадах ва Францыі чаканіліся так званыя «экю з сонцам» (па выяве сонца над каронай; *ecu d'or au soleil*).  

Французскія залатыя манеты сталі прадметам для шматлікіх перайманняў: па іх узору чаканілі залатую крону ў Англіі (з 1526 г.), залаты эскуда у Іспаніі (з 1537 г.), «курандор» у Нідэрландах (у 1540-89 гадах), «*corona danica*» у Даніі (з 1618 г.).

У 1551 годзе ў Англіі была выпушчанна першая срэбная крона, прыраўнаная па кошце да залатой (залатая і срэбная англійскія кроны некаторы час выпускаліся адначасова і былі прыраўнаныя да 5 шылінгам).  

Англійская крона працягвала чаканіцца аж да пераходу на дзесятковую манетную сістэму ў 1971 годзе.

У Новы час «**залатой кронай**» (ням.: Goldkrone) назвалі манеты Нямецкага манетнага саюза, выпушчаныя ў 1857 годзе. Залатая крона важыла 11,111 г і ўтрымоўвала 10 г золата. На аверсе адлюстроўваўся партрэт аднаго з кіраўнікоў дзяржаў — удзельнікаў манетнага саюза. Выпускалі таксама залатыя манеты ў 1/2 кроны.  

Кронай назвалі таксама залатыя манеты Германіі, якія чаканілі ў адпаведнасці з манетным законам ад 4 снежня 1871 г. Выпускалі манеты ў 10 марак (крона), а таксама 5 марак (1/2 кроны) і 20 марак (2 кроны). На аверсе гэтых манет чаканілі партрэт кіраўніка адной з 22 нямецкіх дзяржаў, склалых Германскую імперыю, або герб аднаго з 3 імперскіх гарадоў.  

Чаканка залатых нямецкіх крон спынілася пасля пачатку Першай сусветнай вайны.

Гл. таксама
-----------

* Англійская крона
* Дацкая крона
* Ісландская крона
* Нарвежская крона
* Славацкая крона
* Чэшская крона
* Шведская крона
* Эстонская крона
**Марцін Шангаўэр** (ням.: Martin Schongauer; 1450, Кальмар — 2 лютага 1491, Брайзах-на-Рэйне) — нямецкі жывапісец, малявальшчык і гравёр перыяду Ранняга Адраджэння. Арыентаваўся на творчасць Рагіра ван дэр Вейдэна, наведаў Нідэрланды; гравюры Шангаўэра аказалі вялікі ўплыў на еўрапейскае мастацтва.

Біяграфія і творчасць
---------------------

Сын Каспара Шангаўэра, які працаваў ювелірам у Аўгсбургу. За прыгажосць сваіх твораў быў названы «Выдатным Марцінам» (ням.: Martin Shön або Hipsch Martin, у італьянцаў Bel Martino). Працаваў пераважна ў Кальмары, у 1488 годзе пераехаў у Брайзах, дзе пражыў апошнія гады жыцця.

На творчасць Шонгаўэра моцны ўплыў аказалі Рогір ван дэр Вэйдэн і невядомы па імені гравёр Майстар E. S.. Карцін мастака да нас дайшло вельмі няшмат, самыя раннія з іх датуюцца не раней за 1469 год. Самая выдатная з іх, «Мадонна ў альтанцы з ружаў», была напісана для кальмарскай царквы св. Марціна. Шангаўэру належыць таксама складань, які захоўваецца ў кальмарскім музеі, на знешнім баку якога намалявана, у фігурах натуральнай велічыні, Дабравешчанне, а на ўнутраным баку Маці Божая, якая пакланяецца Немаўлю-Хрысту, і св. Антоній з заказчыкам гэтага абраза. Амаль з поўнай дакладнасцю прыпісваюцца яму два «Святыя Сямействы», адно ў мюнхенскай Старой пінакатэцы, а другое ў Венскім музеі. Усе гэтыя карціны моцна адклікаюцца кірункам фландрскай школы, але ў адносінах да далікатнасці выканання саступаюць працам яе галоўных прадстаўнікоў. Значна схаднейшае паняцце аб таленце Шангаўэра даюць яго гравюры, якіх налічваецца да 117. Яны сведчаць, што гэта быў першы ў Германіі значны майстар, які валодаў разцом з упэўненасцю і дзіўнай воляй, які ўмеў пераадольваць усе тэхнічныя цяжкасці і выразна перадаваў свае прачулыя, высакародныя, часам нават велічныя кампазіцыі; асабліва добрыя па тыпах і экспрэсіі яго ідэальныя галовы. У сваіх эстампах ён адлюстроўваў не адны толькі рэлігійныя сюжэты, але таксама жанравыя сцэны, жывёлы, арнаменты і г.д.

Зноскі
------

1. ↑  RKDartists Праверана 11 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑   Праверана 5 чэрвеня 2022.
**Петраградская набярэжная** — набярэжная левага берага ракі Вялікай Неўкі на Петраградскім востраве Санкт-Пецярбурга. Праходзіць ад Аптэкарскай да Пятроўскай набярэжнай.

З 1738 года па рашэнні Камісіі аб Санкт-Пецярбургскім будаўніцтве было прысвоена назва Дваранская набярэжная (па змешчанай побач Вялікай Дваранскай вуліцы). У сярэдзіне XVIII стагоддзя выкарыстоўвалася назва *Набярэжная лінія*. З 16 красавіка 1887 года набярэжнай была прысвоена назва Пецярбургская (ад Мічурынскай вуліцы да ракі Карпаўка). Дадзена па Пецярбургскай паліцэйскай часці, на тэрыторыі якой знаходзілася. У 1914 годзе пераназваная ў Петраградскую набярэжную ў сувязі з тым, што Санкт-Пецярбург перайменавалі ў Петраград.

9 мая 1903 года з набярэжнай выдзелена Пятроўская набярэжная.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юхансан.

**Ганна Петра Сафія Юхансан** (шведск.: Anna Petra Sofia Johansson; нар. 30 верасня 1988, Бурленгэ, Даларна) — шведская футбалістка, якая выступае на пазіцыі паўабаронцы за клуб Дамалсвенскана «Лінчэпінг». Яна прадстаўляла гэтым клуб на працягу большай часткі сваёй кар’еры, правёўшы сезон 2012/2013 на правах арэнды за аўстралійскі «Мельбурн Віктары».

Клубная кар’ера
---------------

Петра Ларсан пачынала сваю футбольную кар’еру ў клубе «Лінчэпінг», за які выступала з 2006 2013 год. У сезоне 2012/2013 яна на правах арэнды выступала за аўстралійскі «Мельбурн Віктары», за які правяла 11 матчаў і забіла тры галы. У 2014 годзе Петра гуляла за шведскі «Кварнсведэнс ІК», а ў 2015 годзе — за «Эскільстуна Юнайтэд».

У лістападзе 2016 года Юхансан абвясціла, што вяртаецца ў «Эскільстуна Юнайтэд» пасля года перапынку ў футбольнай кар’еры, на працягу якога яна змяніла прозвішча на Ларсан і нарадзіла дачку Нору.

Кар’ера ў зборнай
-----------------

Петра Ларсан дэбютавала за жаночую зборную Швецыі 19 жніўня 2009 года ў таварыскім матчы супраць Нарвегіі, які праходзіў у Энчэпінгу і завяршыўся перамогай яе каманды з лікам 1:0. Галоўны трэнер зборнай Швецыі Тумас Дэнербю ўключыў яе ў склад каманды на чэмпіянат Еўропы 2009 года, у якасці замены Нілы Фішэр, якая атрымала траўму пяткі.

Пасля пяцігадовага перапынку Петра вярнулася ў нацыянальную зборную, прыняўшы ўдзел у матчы супраць Даніі, які праходзіў у кастрычніку 2015 года ў рамках адборачным турніру чэмпіянату Еўропы 2017 і завяршыўся перамогай шведак з лікам 1:0. У наступным месяцы яна раптам абвясціла аб сваім сыходзе з футбола ва ўзросце 27 гадоў, каб засяродзіцца на сваёй грамадзянскай кар’еры. Гэта рашэнне расчаравала галоўнага трэнера зборнай Піа Сундхагэ, якая планавала задзейнічаць Юхансан для ўдзелу ў адборачным турніры да Алімпійскіх гульняў 2016 года.

Зноскі
------

1. ↑  Petra Johansson // Soccerdonna — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
2. ↑  Petra Larsson // FBref.com<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56239490'></a>
3. ↑  Soccerdonna — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
**Навары́на** (ісп.: Navarino) — востраў у паўднёвай частцы архіпелага Вогненная Зямля. Уваходзіць у склад Чылі. Плошча - 2473 км². Насельніцтва (2012 г.) - 1677 чал. На востраве Наварына знаходзіцца горад Пуэрта-Уільямс, адміністрацыйны цэнтр Чылійскай Антарктыкі.

Геаграфія
---------

Востраў Наварына месціцца ў 2394 км на поўдзень ад Сант'яга, сталіцы Чылі. Даўжыня - 88,4 км. Найбольшая шырыня - 46 км. Ад вострава Вогненная Зямля аддзелены пралівам Бігль, ад вострава Остэ на захадзе — аднайменным пралівам, які ў самым вузкім месцы дасягае толькі 533 м. Паверхня вострава ўзгорыстая, пакрыта пакатымі ўзвышшамі і гарамі. Найвышэйшая гара хрыбта Дыентэс-дэ-Наварын дасягае 1180 м. На Наварыне некалькі буйных азёр, шмат кароткіх рэк. 

Клімат марскі прахалодны. На поўдні сярэднегадавая колькасць ападкаў дасягае 800 мм. У зімовыя месяцы выпадае снег. Сярэднегадавая тэмпература тут трымаецца каля +1,9°C. На поўначы дзякуючы горнаму затуленню ад пануючых заходніх і паўднёвых вятроў больш цёпла і суха, сярэднегадавая тэмпература +9,6°C, гадавая норма ападкаў 467 мм.

Прырода
-------

Дзякуючы разнастайнаму рэльефу і кліматычным адрозненням на поўначы і на поўдні востраў Наварына мае некалькі прыродных комплексаў — прыбярэжны паўночны, дзе дамінуюць шырокалісцевыя лясы і гоныя лугі, горны з нізкімі лясамі, хмызнякамі і тундрамі, паўднёвы з перавагай тундравай расліннасці. На поўначы сустракаюцца некаторыя цеплалюбныя віды казурак і маленькія птушкі-калібры. На поўдні фаўна прадстаўлена ластаногімі, марскімі птушкамі, у тым ліку пінгвінамі.

Гісторыя
--------

Каля 6000 гадоў таму востраў быў населены індзейцамі, меркавана прамымі продкамі ямана, што жылі на захадзе вострава ў XVII ст. займаліся рыбалоўствам і паляваннем. У 1624 г. востраў даследаваны галандскай экспедыцыяй. З сярэдзіны XIX ст. на Наварына сяліліся еўрапейскія каланісты, якія ўпадабалі яго з-за прыдатных умоў для развіцця авечкагадоўлі. У выніку сутычак з еўрапейцамі, а таксама завезеных імі эпідэмічных захворванняў колькасць карэннага насельніцтва значна скарацілася. Аднак ямана працягваюць жыць на Наварына і сёння. Немалую роль у захаванні прадстаўнікоў гэтага народа і яго культуры адыгралі брытанскія місіянеры.

Эканоміка
---------

Найбуйнейшае паселішча і порт на востраве Наварына — горад Пуэрта-Уільямс, заснаваны ў 1953 г. Традыцыйная галіна гаспадаркі — авечкагадоўля. У нашы дні пераважае сектар абслугоўвання. На Наварына імкліва развіваецца прыгодніцкі турызм.

Спасылкі
--------

* Travel guide for Isla Navarino, Tierra del Fuego
* Rustyn Mesdag, The Dientes Circuit on Isla Navarino Архівавана 14 сакавіка 2015.
* Ed Darack, Isla Navarino, Chile

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 248313159 |
**Вальдыўскія лясы** — дажджавыя мяшаныя лясы ўмеранага клімату, экарэгіён Паўднёвай Амерыкі, частка Неатропікі. Назва паходзіць ад горада Вальдывія.

Апісанне
--------

Размешчаны лясы ў цэнтры Заходняй Патагоніі, пераважна на тэрыторыі Чылі, невялікая частка — у Аргенціне. Суседнія экарэгіёны — Магеланавы лясы, Патагонская пустыня, Чылійскі маквіс і Паўднёва-Андскі стэп  (укр.) (бел.. Плошча Вальдыўскіх лясоў ацэньваецца ў 250—300 тыс. км², гэта больш тэрыторыі Вялікабрытаніі. Месцазнаходжанне — раён 40° паўднёвай шыраты ля схілаў Анд (да вышыні 1200—2200 м) і востраў Чылаэ.

Клімат вільготны (1500-3000 мм ападкаў у год), дажджы выпадаюць круглы год. Сярэдняя тэмпература 12-15°С летам і 6-8 °C зімой, у горных раёнах яшчэ халадней.

Флора
-----

Вальдыўскія лясы — вечназялёныя, аднак у іх растуць і лістападныя расліны. Таксама сустракаюцца хвойныя віды і папараць. Многія віды — эндэмікі Патагоніі, сустракаюцца альбо толькі ў Вальдыўскіх лясах, альбо ў іх і суседніх рэгіёнах.

Тыповыя прадстаўнікі флоры рэгіёну — *Luma*, *Fitzroya*, *Aextoxicon*, *Lapageria*, *Maytenus magellanica*, некалькі відаў роду *Pseudopanax* і *Nothofagus*, *Eucryphia cordifolia*, *Caldcluvia paniculata*, *Weinmannia trichosperma*, *Podocarpus nubigenus*, *Araucaria araucana*.

Фаўна
-----

Сярод жывёльнага свету звычайныя рэліктавы *Dromiciops gliroides*, самы маленькі алень у свеце *Pudu*, *Leopardus guigna*. У XX стагоддзі інтрадуцыраваны дзікі.

У Чылі і Аргенціне на тэрыторыі Вальдыўскіх лясоў створана каля 20 нацыянальных паркаў і ахоўных зон  (руск.) (бел..

Зноскі
------

1. ↑  Terrestrial Ecoregions. Valdivian temperate forests
2. ↑  Di Castri F di & E. Hajek 1976. «Bioclimatología de Chile»