recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| Адсутнічае элемент Вікіданых |

**Шумск — Лоша** — міжнародны аўтамабільны пункт пропуску на беларуска-літоўскай граніцы.

З боку Беларусі — МАПП «Лоша», размешчаны на тэрыторыі Астравецкага раёна Гродзенскай вобласці, за 2,5 км на захад ад вёск Лоша. Адносіцца да Гродзенскай мытні.

З боку Літвы — МАПП «Шумскас (Шумск)», размешчаны на тэрыторыі Вільнюскага раёна Вільнюскага павета, за 2 км на паўднёвы ўсход ад Шумскаса (Шумска). Найбліжэйшы населены пункт — вёска Сіруцішкес (Серацішкі).

З 17 лютага 2017 года паводле пагаднення паміж урадамі краін пункт пропуску пачаў функцыянаваць у статусе міжнароднага.

Пасля справакаванага рэжымам Лукашэнкі міграцыйнага крызісу на граніцы з Літвой і шырокамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну ў 2022 годзе Камітэт Сейма па нацыянальнай бяспецы і абароне ў 2023 годзе прыняў рэкамендацыйнае рашэнне падумаць аб закрыцці некаторых памежных пунктаў на мяжы з Беларуссю. 17 жніўня з літоўскага боку быў закрыты пагранічны пераход «Шумск» — «Лоша», 18 жніўня — пераход «Цверач» — «Відзы».

Зноскі
------

1. ↑  Пункт пропуска «Лоша-Шумскас» на белорусско-литовской границе 17 февраля становится международным **(нявызн.)**. *bamap.org*. Праверана 13 снежня 2023.
2. ↑  Закрыццё некаторых пунктаў пропуску на мяжы з Беларуссю з'яўляецца пытаннем часу — літоўскі дэпутат  (бел.). *Наша Ніва*. Праверана 13 снежня 2023.
3. ↑  Памежныя пераходы «Шумск» — «Лоша» і «Цверач» — «Відзы» спынілі працу  (бел.). *Наша Ніва*. Праверана 13 снежня 2023.

Спасылкі
--------

* Пункт пропуску Відзы. Інфармацыя пра чэргі ў пункце пропуску
| Цеплавыя працэсы |
| --- |
|  |
| Артыкул з'яўляецца часткай аднайменнай серыі. |
| Адыябатны працэс |
| Ізахорны працэс |
| Ізабарны працэс |
| Ізатэрмічны працэс |
| Ізаэнтрапійны працэс |
| Ізаэнтальпійны працэс |
| Палітропны працэс |
| кіраваць  |
| Гл. таксама **«Фізічны партал»** |

**Тэрмадынамі́чны працэ́с** — працэс, цягам якога змяняюцца параметры тэрмадынамічнай сістэмы ці яе частак.

Тэрмадынамічны працэс, цягам якога сістэма ў кожны момант знаходзіцца ў раўнавазе, з'яўляецца раўнаважным. Умовай раўнаважнасці працэсу з'яўляецца яго бясконца малая хуткасць. Рэальныя працэсы, што адбываюцца з канечнай хуткасцю, з'яўляюцца нераўнаважнымі.

Працэс называецца зваротным, калі пасля аго завершання сістэма можа быць павернутая да першапачатковага стану без зменаў у навакольным асяроддзі. Калі ж пры вяртанні ў пачатковы стан у асяроддзі абавязкова застануцца змены, працэс з'яўляецца незваротным.

Любы раўнаважны працэс з'яўляецца зваротным, і наадварот: любы зваротны працэс з'яўляецца раўнаважным.

Усе рэальныя працэсы пакідаюць той ці іншы «след» у навакольным асяроддзі і, такім чынам, з'яўляюцца незваротнымі.

Тэрмадынамічныя працэсы, цягам якіх той ці іншы тэрмадынамічны параметр застаецца нязменным, называюць ізапрацэсамі.
**Эксергія** (ад грэч. Ek, ох — прыстаўка, якая азначае высокую ступень, і ergon — праца) — частка энергіі, роўная максімальнай карыснай работы, якую можа здзейсніць тэрмадынамічная сістэма пры пераходзе з дадзенага стану ў стан раўнавагі з навакольным асяроддзем. Эксергіяй часам завецца працаздольнасць сістэмы.

Выкарыстанне паняцця эксергіі дае магчымасць колькасна вызначыць уплыў нераўнавагі тэрмадынамічных працэсаў на эфектыўнасць пераўтварэння энергіі, г.зн. дазваляе вылічаць асабліва другога пачатку тэрмадынамікі: вылучыць тую частку энергіі, якая не можа быць выкарыстана з-за газадынамічных з’яў, трэння, цеплаабмену. Такі падыход дае магчымасць аналізаваць ступень тэрмадынамічнай дасканаласці таго ці іншага элемента ўстаноўкі і не патрабуе папярэдняй ацэнкі працаздольнасці ўсёй ўстаноўкі ў цэлым.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1). — С.72.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 16132710h · GND: 4015955-3 · LCCN: sh2002010497 · Microsoft: 113146524 · NKC: ph503037 |
***Catocala relicta*** - від молей сямейства {{bt-bellat||Erebidae}}. Від быў упершыню апісаны Фрэнсісам Уокерам у 1858 годзе. Жыве на поўдні Канады ад Ньюфаўндленда да вострава Ванкувер, на поўдзень да Місуры і Арызоны

 *Catocala relicta elda*
 *Catocala relicta relicta*
Размах крылаў 67–75 мм. Дарослыя асобіны ўздымаюцца з ліпеня па верасень у адным пакаленні ў залежнасці ад месцазнаходжання.

Лічынкі харчуюцца на відах {{bt-bellat|бяроза папяровая|*Betula papyrifera}}*, *{{bt-bellat|карыя авальная|Carya ovata}}*, *{{bt-bellat|таполя белая|Populus alba}}*, *{{bt-bellat|таполя бальзамічная|Populus balsamifera}}*, {{bt-bellat|таполя трохвугольналістая|*Populus deltoide*s}}, {{bt-bellat|ясакар|Populus nigra}}, {{bt-bellat||Populus tremuloides}}, віды {{bt-bellat|Дуб{{!}}дуба|Quercus}} і {{bt-bellat|Вярба{{!}}вярбы|Salix}} (у тым ліку {{bt-bellat|Salix eriocephala}}).

Падвіды
-------

*Catocala relicta elda*, зарэгістраваная ў Арэгоне, раней лічылася падвідам, але цяпер лічыцца сінонімам *Catocala relicta*.

Спасылкі
--------

* *Robinson, E.*. Species Details *Catocala relicta* **(нявызн.)**. *University of Alberta Museums*.  E.H. Strickland Entomological Museum. Праверана November 9, 2020.
* Oehlke, Bill. "*Catocala relicta* Walker, [1858]". *The* Catocala *Website*. Archived December 27, 2008.

1. ↑  *Yu*. *Catocala relicta* Walker 1858 **(нявызн.)**. *Home of Ichneumonoidea*.  Taxapad. Архівавана з першакрыніцы March 15, 2016.
2. ↑  *Savela*. *Catocala relicta* Walker, [1858] **(нявызн.)**. *Lepidoptera and Some Other Life Forms* (27 ліпеня 2019). Праверана October 22, 2019.
**Электры́чны зара́д** — фізічная скалярная велічыня, якая характарызуе інтэнсіўнасць, з якой цела падвяргаецца дзеянню электрычнага поля. Зарад з'яўляецца адытыўнай велічынёй: зарад складанай сістэмы роўны суме зарадаў яе частак. Электрычна ізаляваная сістэма захоўвае свой электрычны зарад (гл. закон захавання зараду).

У адрозненне ад масы, зарад можа мець як дадатнае, так і адмоўнае значэнне, а таксама быць нулявым. Цела, што мае нулявы зарад, называюць **электранейтральным**, бо яно не ўдзельнічае ў электрычным узаемадзеянні.

У фізічных формулах зарад звычайна абазначаецца літарай *q*.

Адзінка вымярэння зарада ў СІ — кулон, у СГС — адзінка электрычнага зарада СГСЭ. Упершыню электрычны зарад быў уведзены ў законе Кулона ў 1785 годзе.

Гісторыя
--------

Майкл Фарадэй за вопытамі ў сваёй лабараторыі
Бенджамін Франклін праводзіць свой знакаміты вопыт з лятучым змеем, у якім даказвае, што маланка — гэта электрычнасць
Яшчэ ў глыбокай старажытнасці было вядома, што бурштын, пашараваны пра поўсць, прыцягвае лёгкія прадметы. А ўжо ў канцы XVI стагоддзя англійскі ўрач Уільям Гільберт назваў целы, здольныя пасля шмаравання прыцягваць лёгкія прадметы, наэлектрызаванымі.

У 1729 годзе Шарль Дзюфэ вызначыў, што існуе два роды зарадаў. Адзін утвараецца пры трэнні шкла аб шоўк, а іншы — смолы аб поўсць. Таму Дзюфэ назваў зарады «шкляным» і «смаляным». Паняцце аб станоўчым і адмоўным зарадзе ўвёў Бенджамін Франклін.

Напачатку XX стагоддзя амерыканскі фізік Роберт Мілікен вопытным шляхам паказаў, што электрычны зарад *дыскрэтны*, гэта значыць зарад любога цела складае цэлае кратнае ад элементарнага электрычнага зарада

Гл. таксама
-----------

* Трыбаэлектрычнасць
* Электраскоп
* Кропкавы электрычны зарад
* Шчыльнасць зарада
* Зарад электрона

Літаратура
----------

* *М. Ю. Хлопов.* Заряд // Физическая энциклопедия. В 5 т. (руск.) / Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Советская энциклопедия (т. 1—2); Большая Российская энциклопедия (т. 3—5), 1988—1999. — ISBN 5-85270-034-7.
Саляная пустыня

**Вялікі Качскі Ран** (гудж.: કચ્છનું મોટું રણ) — найбуйнейшы саланчак у Паўднёвай Азіі. Разам з Малым Ранам складае мясцовасць Качскі Ран. Знаходзіцца на мяжы індыйскага штата Гуджарат і пакістанскай правінцыі Сінд. Агульная плошча — 7 500 км².

Вялікі Ран пачаў фарміравацца ў позні Юрскі перыяд як частка плыткаводдзя Аравійскага мора. Аднак у выніку некалькіх тэктанічных зрухаў апынуўся адарваным. Сучасныя глеістыя і саляныя адклады назапашваліся ўжо ў эпоху галацэна. Археолагі сцвярджаюць, што яшчэ некалькі тысяч гадоў таму Вялікі Ран мог з'яўляцца залівам і быць суднаходным. З 4 тысячагоддзя да н. э. на яго берагах сяліліся прадстаўнікі Індскай цывілізацыі. Сведчаннем гэтага з'яўляецца знаходка старажытнага паселішча Дхалавіра. 

Большую частку года дно Вялікага Рана ўяўляе сабою саляную пустыню. У сезон мусонаў яна напаўняецца вадою ад дажджоў і сцёкаў рэк. Вада змешваецца з адкладаннямі, а таму становіцца салёнай, утрымоўвае значную колькасць брому. Над паверхняй застаюцца гліняныя ўзвышшы і выдмы. Для навакольнай флоры характэрны зёлкавыя і ксерафіты. Фаўна прадстаўлена шматлікімі птушкамі, аленямі, каракаламі, ваўкамі і г. д. 

Насельнікі берагоў Вялікага Рана займаюцца сельскай гаспадаркай і здабычай солі. Развіваецца турызм.

Спасылкі
--------

* The Rann of Kutch of Great Indian Thar Desert
* Great Rann of Kutch — Gujarat Tourism
* GEC ENVIS

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
**Веерніца шасціпальцая** (*Alucita hexadactyla*) - від матылёў сямейства {{bt-bellat|Веерніцы|Alucitidae}}. Сустракаецца ў Еўразіі. Раней лічылася, што ён таксама сустракаецца ў Паўночнай Амерыцы, але даследаванне 2004 года паказала, што паўночнаамерыканскія прадстаўнікі адносяцца да іншага віду.

Апісанне
--------

 Прыкметы харчавання лічынкі
 Fig. 10 Лічынка пасля канчатковай лінькі, 10a кукалка
Размах крылаў 14–16 мм. У адрозненне ад тыповай молі, якая мае дзве пары лускаватых крылаў, *у веерніц назіраюцца* каля дваццаці тонкіх пёрыстых пёраў (з лускавінкамі на апорных рэбрах). З раскінутымі крыламі яны нагадваюць веер. Крылы маюць яркі зігзагападобны ўзор у белым, чорным і карычневым колерах, які разам з бліскучымі валасінкамі, накіраванымі назад на кожным пяры, робіць дарослую моль адметнай. Грэчаская відавая назва *hexadactyla* паходзіць ад грэчаскага слова шасціпальцавы. Лётаюць па адной, можна сустрэць у любую пару года. Від распаўсюджаны і яго прадстаўнікі часта сустракаюцца ў садах, але іх лёгка не заўважыць з-за невялікіх памераў.

Лічынкі харчуюцца на відах роду {{bt-bellat|Бружмель|*Lonicera*}}, пракладваючы тунэлі ў кветкавых пупышках і лісці. Адтуліны і пацямненне пупышак сведчаць аб харчаванні лічынак. Існуюць рознагалоссі наконт таго, ці з'яўляюцца лічынкі мінуючымі і або ўзбуджальнікамі галаў.

Спасылкі
--------

* Twenty-plume Moth at UKmoths
* Images representing *Alucita hexadactyla* at Consortium for the Barcode of Life

1. ↑  Chinery, Michael (2005). *Collins Complete Guide to British Insects*. London: HarperCollins. p. 270. ISBN 978-0-00-729899-0.
2. ↑  Twenty-plume Moth (*Alucita hexadactyla*) **(нявызн.)**. *Photography Obsession*. Праверана 31 May 2020.
3. ↑  Stirling, Phil; Parsons, Mark; Lewington, Richard (2012). *Field Guide to the Micro Moths of Great Britain and Ireland*. Gillingham, Dorset: British Wildlife. p. 186. ISBN 978-0-9564902-1-6.
4. ↑  *Ellis*. *Alucita hexadactyla* Linnaeus, 1758 many-plume moth **(нявызн.)**. *Plant Parasites of Europe*. Праверана 31 May 2020.
5. ↑  Redfern, Margaret; Shirley, Peter; Bloxham, Michael (2011). *British Plant Galls* (Second ed.). Preston Montford: Field Study Council. p. 157. ISBN 978-1-85153-284-1.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Драма.
Не блытаць з Драма, род літаратуры.
**Драма** — літаратурны (драматычны) і кінематаграфічны жанр. Атрымаў асаблівае распаўсюджанне ў літаратуры XVIII—XXI стагоддзяў, паступова выцесніўшы іншы жанр драматургіі — трагедыю, супрацьпаставіўшы яму пераважна бытавую сюжэтыку і больш набліжаную да штодзённай рэальнасці стылістыку. З узнікненнем кінематографа перайшоў таксама і ў гэты від мастацтва, стаўшы адным з самых распаўсюджаных яго жанраў (гл. адпаведную катэгорыю).

Драмы спецыфічна адлюстроўваюць, як правіла, прыватнае жыццё чалавека і яго канфлікт з грамадствам. Пры гэтым акцэнт часта робіцца на агульначалавечых супярэчнасцях, увасобленых у паводзінах і ўчынках пэўных персанажаў.

Зноскі
------

1. ↑  Пронин В. А. Теория литературных жанров. Алгебра и гармония жанра(недаступная спасылка): «На смену трагедии приходит драма уже не как родовое, а как видовое понятие».
2. ↑  БСЭ. Драма (в литературе): «Один из основных жанров (видов) драматургии наряду с трагедией и комедией. <…> Подобно трагедии, она изображает героев в процессе их духовного становления или нравственные изменения, однако её характеры лишены исключительности, свойственной трагическим героям.»

Гл. таксама
-----------

* Драма (род літаратуры)
* Літаратурныя жанры
* Жанры гульнявога кіно
* Лаўтары (фільм)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля |
**Гурт** (ням.: Gurt - літаральна "*пояс"*, "*папруга"*) - у гатычнай архітэктуры арка з абчасаных клінападобных камянёў ці цаглін, якая ўмацоўвае рэбры крыжовага, сеткаватага, зорчатага і інш. формы скляпення; тое, што і нервюра. Гуртам называюцца таксама прафіляваную гарызантальную цягу, якая расчляняе фасад будынка на ярусы.

Зноскі
------

1. ↑  Гурт // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

Літаратура
----------

* Гурт // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
**Астранамі́чная адзі́нка** (**а. а.**) — адзінка адлегласці, ужываная ў кантэксце адлегласцяў у Сонечнай сістэме, і ў зорных сістэмах наогул. За эталон астранамічнай адзінкі прыймаецца сярэдняя геліяцэнтрычная адлегласць Зямлі, роўная вялікай паўвосі зямной арбіты (***a0***).

Паводле сучасных даных, астранамічная адзінка роўная:

***a0*** = **1 а.а.** = **~149,6 × 106 км**

Гэтай велічыні адпавядае сонечны паралакс ***p☉*** = **8",794**.

Гэтая лічба не з'яўляецца дакладнай, але ёю карыстаюцца для большасці астранамічных задач. Больш фармальна дакладная лічба, 149.597.870±10 км, была прынятая XVI з'ездам Міжнароднага астранамічнага саюза (1976), і з'яўлялася ўдакладненнем папярэдняй лічбы 149.600.000 км, вымеранай радыёлакацыяй у 1961—1963 у СССР, ЗША і Вялікабрытаніі, і прынятай на XII з'ездзе Міжнароднага астранамічнага саюза (1964). Да гэтага карысталіся велічынёй 149,5 × 106 км.

Адлегласць у 1 астранамічную адзінку святло праходзіць за 499с, і гэты інтэрвал часу называюць **светлавой адзінкай** або **светлавой астранамічнай адзінкай**.

Непасрэднае вымярэнне велічыні астранамічнай адзінкі радыёлакацыйным метадам, так, як для планет, не з'яўляецца магчымым, бо невядома, ад якога слою Сонца адбіваецца сігнал. Таму, замест гэтага, яе вымяраюць радыёлакацыяй ніжніх планет каля іх ніжняга злучэння з наступнымі пералічэннямі.

Гл. таксама
-----------

* Парсек
* Светлавы год
* Пастаянная Гаўса

Зноскі
------

1. ↑  Гарызантальны экватарыяльны паралакс.

| ⛭Адзінкі СІ |
| --- |
| Асноўныя адзінкі | 
* Ампер
* Кандэла
* Кельвін
* Кілаграм
* Метр
* Моль
* Секунда

 |  |
| Вытворныя адзінкі | 
* Бекерэль
* Ват
* Вебер
* Вольт
* Генры
* Герц
* Градус Цэльсія
* Грэй
* Джоўль
* Зіверт
* Катал
* Кулон
* Люкс
* Люмен
* Ньютан
* Ом
* Паскаль
* Радыян
* Сіменс
* Стэрадыян
* Тэсла

 |
| Прынятыя для выкарыстання з СІ | 
* Астранамічная адзінка
* Гектар
* Градус дугі
* Дальтон (Атамная адзінка масы)
* Дзень
* Дэцыбел
* Літр
* Хвіліна
* Хвіліна дугі
* Непер
* Секунда дугі
* Тона
* Гадзіна
* Электронвольт  Атамная сістэма адзінак
* Прыродная сістэма адзінак

 |
| Гл. таксама | 
* Прыстаўкі СІ
* Сістэма фізічных велічынь
* Пераўтварэнне адзінак
* Новыя вызначэнні СІ
* Гісторыя метрычнай сістэмы

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1077621957 · Microsoft: 129001420, 2909394377 |
**Абаканскі хрыбет** — горны хрыбет у складзе Заходняга Саяна на паўднёвым захадзе ўсходняй Сібіры. Знаходзіцца пераважна ў Хакасіі, часткова ў Кемераўскай вобласці і ў Рэспубліцы Алтай. 

Уяўляе сабой працяг Кузнецкага Алатау, які злучаецца на поўдні з хрыбтом Корбу на Алтаі. Клімат кантынентальны, з халоднай, шматснежнай зімой і ўмерана цёплым летам. Грэбневая частка хрыбта атрымлівае да 1500 мм ападкаў у год. На некаторых гольцах снег ляжыць усё лета.

Утварае паўднёва-ўсходнюю мяжу Кузнецкай катлавіны. З’яўляецца водападзелам рэк Абакан (басейн Енісея), Том, Мрас-Су і Лебедзь (басейн Обі).

Працягласць з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад каля 300 км. Сярэдняя вышыня 1400—1700 м. Вышэйшы пункт — 1984 м (безназоўная вяршыня хрыбта Чаачэк). Другая па вышыні вяршыня — гара Вялікі Аталык (1900 м). Іншыя значныя вяршыні — Вялікая Кальтайга (1883 м), Малая Кальтайга (1770 м).

Літаратура
----------

* Абаканский хребет // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
* Абаканский хребет // Малая советская энциклопедия / Гл. ред. Б. А. Введенский. 3-е изд. — М.: БСЭ, 1958. — 250 000 экз. — С. 11. (руск.)
* Абака́нскі хрыбе́т // Энциклопедический географический словарь (руск.). — М.: РИПОЛ классик, 2011. — С. 7. — 800 с. — (Словари но­вого века). — 5 000 экз. — ISBN 978-5-386-03063-6.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Энцыклапедычны лексікон |
**Каліфарнійскі дзяржаўны ўніверсітэт у Лонг-Біч** (англ.: California State University, Long Beach) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Лонг-Біч у штаце Каліфорнія, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт з'яўляецца адным з буйнейшых у штаце Каліфорнія па колькасці студэнтаў бакалаўрыяту. Таксама ва ўніверсітэце навучаецца больш за ўсё студэнтаў магістратуры ў сістэме Каліфарнійскага дзяржаўнага ўніверсітэта і ў штаце Каліфорнія. Кампус плошчай 322 акра з'яўляецца другім па велічыні ў сістэме Каліфарнійскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Вучэльня з'яўляецца сядзібай для адной з найбуйнейшых дзяржаўных школ мастацтваў у Злучаных Штатах. Універсітэт афіцыйна з'яўляецца іспанамоўнай установай.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў
* Каледж вольных мастацтваў
* Каледж прыродазнаўчых навук і матэматыкі
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі
* Каледж здароўя і сацыяльных паслуг
* Каледж бесперапыннай і прафесійнай адукацыі

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Каліфорнія

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
Лілендхален ва Універсітэце Умеа
**Школа бізнесу**, (шведск.: USBE) або (шведск.: Handelshögskolan) — бізнес-школа ўніверсітэта Умеа на поўначы Швецыі. Каля 2000 студэнтаў навучаюцца на USBE. Школа прапануе адну праграму бакалаўра, чатыры праграм бакалаўрыяту (Civilekonomprogram), сем праграм магістра (у тым ліку Mundus магістарскай праграмы Erasmus ў галіне стратэгічнага кіравання праектамі) і доктарскіх праграм.

Міжнародная атмасфера мае важнае значэнне для бізнес-школы і прапануе адну праграму бакалаўрыяту (International Business Program) і праграмы кандыдацкіх і доктарскіх праграм на англійскай мове. USBE таксама прымае вялікая колькасць замежных студэнтаў.

USBE размешчаны ў самым цэнтры універсітэцкага кампуса і з'яўляецца месцам сустрэчы для ўсіх навучальных дысцыплін. Гэта таксама дае USBE-студэнтам магчымасць прыняць актыўны ўдзел у студэнцкім асяроддзі, што створана для 37 000 студэнтаў ва Універсітэце Умеа.

Арганізацыя
-----------

Школа бізнесу і эканомікі Умеа мае тры аддзела: Дэпартамент дзелавога адміністравання, факультэт эканомікі і Дэпартамент статыстыкі.

### Цэнтр кар'еры USBE

Цэнтр кар'еры USBE канцэнтруецца ў асноўным на аказанні дапамогі сваім выпускнікам ў пераходзе паміж заканчэннем адукацыі і дзелавым светам.

Адукацыя
--------

### Магістарскія праграмы

* Магістарская праграма ў галіне бухгалтарскага ўліку
* Магістарская праграма ў галіне фінансаў
* Праграма магістра ў галіне развіцця і інтэрнацыяналізацыі бізнесу
* Магістарская праграма ў галіне кіравання
* Магістарская праграма ў галіне маркетынгу
* Праграма магістра ў галіне эканомікі
* Магістарская праграма ў галіне стратэгічнага кіравання праектамі

### Праграмы бакалаўра

* Міжнародная бізнес-праграма - на англійскай мове
* Праграма дзелавога адміністравання і эканомікі - на шведскай мове
* Праграма розніцы і кіравання ланцужкамі паставак
* Сэрвіс Managementprogramet - на шведскай мове
* Праграма бакалаўра ў галіне статыстыкі

Спасылкі
--------

* USBE Афіцыйны сайт
* HHUS -The Student Association at USBE
**Андарак**, мясцовыя назвы **даматкан**, **сукня**, **саян** — беларускае жаночае паясное адзенне — доўгая шырокая спадніца з ваўнянай або паўваўнянай саматканкі ў рознакаляровую клетку або падоўжныя ці папярочныя палосы. Паводле Слоўніка іншамоўных слоў паходзіць ад нямецкага слова *Unterrock* ― паласатая спадніца нямецкіх сялянак.

Малюнак і дэкор
---------------

Сям’я беларусаў Мінскай губерні. 1877 год. Жанчына ў андараку.
Шылі з 3-5 полак, вытканых у 2-3 ніты. Малюнак утвараўся на вохрыста-ружовым, вішнёвым, сінім, зялёным, серабрыста-белым, чорным фоне тканіны. Часта дадатковымі элементамі дэкору служылі запрасаваныя складкі, вышыўка, нашыўкі карункавых тасёмак, стужак.

У канцы XIX — пачатку XX ст. найбольш распаўсюджанымі былі клятчастыя андаракі (чырвона-чорныя клеткі размяшчаліся па ўсім полі — ваўкавыска-камянецкі строй). Паступова да чорнага і чырвонага колераў пачалі дабаўляць зялёны, ружовы, жоўты і інш. У паўднёва-заходніх і цэнтральных раёнах Беларусі пераважалі андаракі ў папярочныя палосы (ляхавіцкі строй, пухавіцкі строй), ва ўсходніх — у падоўжныя (шырокія чырвоныя перамяжаліся з больш вузкімі белымі паскамі).

З пачатку XX ст. былі пашыраны аднатонныя чырвоныя, сінія і іншыя андаракі. Святочныя андаракі абавязкова гафрыравалі (складзены ў складкі андарак клалі на ўслон, накрывалі чыстым ручніком і прыкладвалі гарачым хлебам). Вядомы на ўсёй Беларусі, за выключэннем паўночна-заходніх раёнаў; ва ўсходніх і паўднёва-ўсходніх раёнах андаракі былі з прышыўным ліфам. Выйшаў з ужытку ў 1920-я г. у Заходнім Палессі — у 1930-я г.

Андарак у фальклоры
-------------------

Андарак успамінаецца ў беларускіх прыказках. Напрыклад, на Лагойшчыне гаварылі: *«Надзеў бабскі андарак»* (пайшоў у прымы), *«Нашу дачку пазнаюць і ў андарачку»* (добра чалавека заўважаць і ў простым уборы).

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4
2. ↑  Андарак // *Прыказкі Лагойшчыны*. — Нью-Ёрк, Мюнхен: Беларускі Інстытут Навукі і Мастацтва. БІНІМ, Фонд П. Крэчэўскага, 1966.

Літаратура
----------

* Андарак // Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя. — Мн, БелЭн. 1989. — 575 с. — С. 30.
* *Раманюк М. Ф.* Беларускае народнае адзенне. — Мн. Беларусь, 1981. С. 317
* *Дамаскіна Ф. Д.* Асаблівасці народнага касцюма Паазер’я (па матэрыялах традыцыйнага жаночага адзення XIX-пачатку XX стагоддзя) // «Лепельскія чытанні»: (навукова-практычная канферэнцыя, прысвечаная 565-годдзю г. Лепеля) / склад. А. У. Стэльмах. — Віцебск, 2004. — С. 31-35.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Андарак на Вікісховішчы |

* Телеканал СТВ: Андарак, панёва и горлячка: что это такое и где в Минске можно все это увидеть? Архівавана 29 сакавіка 2015.
**Царква Святога Іаана Канэа** (макед.: Црква «Свети Јован Канео»), таксама вядомая як **Царква Святога Іаана Багаслова** — храм Македонскай праваслаўнай царквы, які размешчаны на скале над пляжам Канэа ў горадзе Охрыд і выходзіць на Ахрыдскага возера. Храм узведзены ў гонар Іаана Багаслова, які вядомы ў царкоўнай літаратуры як Іаан Патмаскі. Дакладная дата будаўніцтва царквы невядомая, але згодна з дакументамі аб царкоўнай уласнасці, царква была пабудавана да 1447 года. Археалагічныя раскопкі пацвярджаюць, што царква была пабудавана ў XIII стагоддзі, яшчэ да з'яўлення Асманскай імперыі.

Апісанне
--------

Царква з'яўляецца крыжападобным будынкам з прамавугольным аснаваннем, мае трохбаковую апсіду на ўсходнім баку. Дапускаецца, што архітэктар ствараў план з улікам як візантыйскіх, так і армянскіх архітэктурных элементаў (асабліва пры афармленні васьмівугольнага купала). Незадоўга да прыбыцця туркаў у Македонію царква ў XIV стагоддзі была рэканструявана. Згодна з летапісамі, царква Святога Іаана Канэа размяшчалася паблізу ад царквы Святых Канстанціна і Алены. Пасля захопу туркамі Македоніі пачалось згасанне духоўнага жыцця з XVII па XIX стагоддзі (адна з нешматлікіх захаваўшыхся ікон датуецца 1676 годам).

Шэраг рэканструкцый царквы адбыўся ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзя, калі быў усталяваны драўляны іканастас з выявамі некалькіх святых і Дзевы Марыі на галоўнай апсідзе. У купале храма размешчана фрэска Хрыста Уседзяржыцеля, які абкружаны васьмю анёламі, якія ляцяць. Секцыі паміж вокнамі пакрытыя фрэскамі з выявамі біблейскіх прарокаў. На сценах царквы таксама выяўлены фрэскі з Кліментам Охрыдскім і Эразмам Охрыдскім. У верхняй зоне алтара намаляваная сцэна Абшчыны Апосталаў з анёламі ў царскай вопратцы, і гэтая выява лічылася вельмі незвычайнай для візантыйскага жывапісу.

У 1964 годзе ў час рэстаўрацыі было выяўлена некалькі фрэсак, што дазволіла атрымаць мастацтвазнаўцам дастатковую колькасць інфармацыі аб гісторыі сярэдневяковага мастацтва ў Македоніі (асабліва ў часы праўлення візантыйскай дынастыі Камнінаў). Цяпер у царкве ўстаноўлена некалькі паветразаборнікаў, што дазваляе павысіць яе надзейнасць і захаваць фрэскі на сценах.

Галерэя
-------

* 
* 
* Царква вечарамЦарква вечарам
* 
* Магіла іерэя Анастаса АўтаваМагіла іерэя Анастаса Аўтава
* Від на возераВід на возера
* 
* Царква ў 1930-я гадыЦарква ў 1930-я гады

Спасылкі
--------

* Our tour in /ohrid and Ohrid Lake Архівавана 9 лістапада 2016.  (англ.)
* ХРАМ СВ. ИОАННА БОГОСЛОВА В КАНЕО  (руск.)
**Сямён Сільвестравіч Пустэльнікаў** (10 лютага 1921 — 5 лютага 1945) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, баец-пагранічнік 9-й заставы 2-га пагранічнага атрада пагранічных войскаў НКУС ССР Украінскай пагранічнай акругі, яфрэйтар, Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 10 лютага 1921 года ў вёсцы Свісцёлкі цяпер Аршанскі раён, Віцебскай вобласці ў сям’і рабочага. Беларус. Адукацыя сярэдняя. Працаваў у горадзе Орша ў чыгуначных майстэрнях.

Служыў у пагранічных войсках НКУС СССР з 1940 года. Удзельнік абароны Ленінграда, быў чатыры разы паранены.

У 1945 годзе праходзіў службу ў званні яфрэйтара на 9 заставе 2-га пагранатрада памежных войскаў НКУС, размешчанага ў Радэхаўскім раёне, Львоўскай вобласці, Украінская ССР.

5 лютага 1945 года 9-я застава 2-га пагранатрада пагранічных войскаў НКУС вяла бой з бандай УПА. Пасля перастрэлкі банда пачала адыходзіць да лесу. Пагранічнік яфрэйтар Пустэльнікаў, бачачы, што бандыты адрываюцца ад заставы, сеў на вясковага каня, абагнаў банду і агнём скаваў яе дзеянні. Бандыты паранілі і акружылі Пустэльнікава, спрабавалі ўзяць яго жывым. Пустэльнікаў забіў трох бандытаў, а калі скончыліся патроны падарваў сябе гранатай, выбухам якой былі забітыя яшчэ два бандыты. Ахвяраваўшы жыццём, Пустэльнікаў забяспечыў падыход заставы да месца бою і ліквідацыю банды.

Пахаваны ў вёсцы Паторыця Сакальскага раёна Львоўскай вобласці Украіны.

Памяць
------

У горадзе Орша ў гонар С. Пустэльнікава названая адна з вуліц.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Сямён Сільвестравіч Пустэльнікаў** у адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.13. Мн. 2001, С.130
2. ↑  БелЭн 2001.

Літаратура
----------

* Пустэльнікаў Сямён Сільвестравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 130. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

Спасылкі
--------

* Пустельников Семён Селиверстович на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Ланжумо** (фр.: Longjumeau) — горад у французскім дэпартаменце Эсон. Насельніцтва — 21276 чалавек. Адзін з найстаражытнейшых населеных пунктаў у даліне ракі Івет па дарозе з Парыжа ў Арлеан. Саркафагі IV стагоддзя былі знойдзены на тэрыторыі, дзе сёння размешчана бальніца. Ланжумо і Шыі-Мазарэн уваходзілі ў графства Дрэ. Кароль Людовік IX перадаў герцагам Брэтані абодва гарады, якія пазней перайшлі ва ўладанне дома Анжу. У Ланжумо 23 сакавіка 1568 года быў падпісаны мірны дагавор паміж каталікамі і пратэстантамі для заканчэння Другой гугеноцкай вайны. З 1777 года горадам кіравалі князі Манака з дому Грымальдзі.

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Жэрэмі Менез — французскі футбаліст

Зноскі
------
**Марцін Шэрвін** (англ.: Martin J. Sherwin; 2 ліпеня 1937, Бруклін, Нью-Ёрк — 6 кастрычніка 2021, Вашынгтон) — амерыканскі гісторык, спецыяліст па гісторыі развіцця атамнай энергетыкі і ядзернай бяспекі. Лаўрэат Пулітцэраўскай прэміі за кнігу «Опенгеймер. Трыумф і трагедыя Амерыканскага Праметэя».

Біяграфія
---------

Марцін Шэрвін нарадзіўся 2 ліпеня 1937 года ў баро Бруклін Нью-Ёрка. Служыў у ВМС ЗША, у 1959 годзе атрымаў ступень бакалаўра гуманітарных навук у Дартмуцкім каледжы. У 1971 годзе атрымаў ступень доктара філасофіі па гісторыі ў Каліфарнійскім універсітэце ў Лос-Аджэлесе.

У 1973—1980 гадах — выкладчык і навуковы супрацоўнік Прынстанскага ўніверсітэта. У 1980—1993 гадах — ад’юнкт-прафесар Флетчарскай школы права і дыпламатыі Тафцкага ўніверсітэта, а таксама заснавальнік і кіраўнік Цэнтра гісторыі ядзернага веку і гуманітарыстыкі Тафцкага ўніверсітэта.

У 1995—2007 гадах быў дыксонаўскім прафесарам англійскай і амерыканскай гісторыі ў Тафцкім універсітэце.

З 2007 года з’яўляўся эмерытам Тафтскага ўніверсітэта[7][9] і прафесарам Універсітэта Джорджа Мэйсана.

Шэрвін уваходзіць у рэдакцыйную раду вядомага часопіса The Nation, дзе ён таксама ўвесь час друкуецца. У бытнасць прафесарам Прынстанскага ўніверсітэта ён быў выкладчыкам і настаўнікам дзеючага галоўнага рэдактара часопіса The Nation Катрына вандэн Хоувел.

Шэрвін жыў у Вашынгтоне. Яго дачка памерла ў 2010 годзе.

Памёр М. Шэрвін 6 кастрычніка 2021 года.

Зноскі
------
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Беркут (значэнні).
Не блытаць з з аднайменным дронам ад кампаніі «АГАТ — сістэмы кіравання».

**Беркут** — беларускі беспілотны лятальны апарат вытворчасці КБ «Індэла».

Функцыянал
----------

«Беркут» уяўляе з сябе паветраную мішэнь і прызначаны для імітавання нападаў дагукавых самалётаў і крылатых ракет. У беларускай арміі часта ўжываўся на вучэннях і выпрабаваннях мадыфікаваных ракетных комплексаў С-125, РПЦ 5Н62, ПАРГСН 5Г23, радыёўзрывальнікаў ЗУР В-860 і іншага. Эксплуатацыя «Беркута» дазваляе эканоміць на выдатках. Таксама памяншаецца працаёмкасць і складанасць арганізацыі лётных эксперыментаў.

Апісанне
--------

Дрон рабатызаваны. Корпус выкананы з кампазітных матэрыялаў з двума турбарэактыўнымі рухавікамі. Пасадка парашутная. Галоўныя рэжымы палёту забяспечваюцца наземнымі сродкамі кіравання. Таксама ў аператыўным рэжыме магчыма змена палётнага задання, прыёму і адлюстравання знешнетраекторнай і тэлеметрычнай інфармацыі. Наземнае абслугоўванне ў асноўным складаецца з аўтаматызаванай сістэмы кантролю і комплексу тэхналагічнага абсталявання. Усе гэтыя сродкі забяспечваюць беспілотніку праверку і правядзенне спраўнасці бартавых сістэм, правядзенне падрыхтоўкі да старту і паўторнага ўжывання.

Дрон дзейнічае ў складзе беспілотнага комплексу, які прадстаўлены непасрэдна лятальным апаратам у складзе з радыёлакацыйным імітатарам адлюстраванага сігналу «РІЦ» .

### Характарыстыкі

Дыяметр галоўнага вінта — 2,82 м; даўжыня беспілотніка – 2,38 м; максімальная маса – 34 кг; тып рухавіка — 1 ТРД; цяга — 1х0.23 кН; максімальная хуткасць апарата – 360 км/г; працягласць палёту – 30 хвілін; радыус дзеяння – 80 км; крэйсерская – 150 км/г; столь — 3 км.

Варыяцыі
--------

* **Беркут-ВМ** — дрон з з рэактыўным рухавіком, здольны імітаваць крылатую ракету і транспартны самалёт. Беспілотнік пастаўляўся ў Анголу.

Зноскі
------

1. ↑  Беркут на авиационной энциклопедии «Уголок неба»
2. ↑  У нас новый реактивный беспилотник, который может имитировать Ил-76
3. ↑  В какие страны Беларусь поставляет оружие?

Спасылкі
--------

* БПЛА «Беркут» на авиационной энциклопедии «Уголок неба»
* БПЛА «Беркут» на Avia.pro

| ⛭Беспілотныя апараты Беларусі |
| --- |
| Наземныя апараты | Берсерк • Багамол • Вістл • Belarus А3523і |
| Лятальныя апараты | Беркут (АГАТ) • Беркут (Індэла) • Буравеснік МБ • Бусел • Грыф-1 • Індэла-6 • Індэла-9 • Індэла Інскай • Квадра • Кондар • Маскіт • Стэрх-БМ • Формула • Хантэр • Чыбіс |
**Польскі легіён у Фінляндыі** (фінск.: Puolan Legioona Suomessa) — добраахвотнае ваеннае злучэнне палякаў расійскай арміі, якое існавала да і падчас фінскай грамадзянскай вайны ў 1917—1918 гг.

Пасля Лютаўскай рэвалюцыі ў Расіі, палякі, якія служылі ў царскім войску, што дыслакаваліся на тэрыторыі Вялікага Княства Фінляндскага, пачалі ствараць ваенныя саветы. Яны былі створаны ў многіх фінскіх гарадах, у тым ліку ў Хельсінкі, Іна, Лапеэнранта, Тамперэ, Вааса, Турку, Оўлу, Торніа, Хяменліна, Кокемякі, Раўма, Панеліа, Рыйхімякі, Котка, Мікелі, Поры, Выбарг, Ханка. Іх прадстаўнікі вырашылі стварыць польскае ваеннае фарміраванне.

24 красавіка 1917 года ў Выбаргу быў створаны польскі легіён у Фінляндыі. Адзін з яго заснавальнікаў быў Аляксандр Вільчэўскі. На чале яго стаў ратмістр Станіслаў Багуслаўскі. Фарміраванне складалася з камбінаваных батальёнаў розных відаў зброі ў Выбаргу, пяхотнай роты ў Іна і цяжкіх артылерыйскіх батарэй у Суоменліна. Складалася з 37 афіцэраў і каля 1,7 тысяч салдат. Усе яны былі добра ўзброеныя і экіпіраваныя. Легіён быў палітычна падначалены ЦК Вайсковай Асацыяцыі палякаў у Фінляндыі.

Пасля пачатку фінскай грамадзянскай вайны ў студзені 1918 легіён падпарадкаваўся Белым, пасля чаго прыняў удзел у баях з Чырвонай арміяй. Ваяваў у рэгіёне Выбарга.

Пасля сканчэння вайны ў маі 1918 года польскія легіянеры, пакінуўшыя фінам зброю вярнуліся ў Польшчу. Яны прымалі ўдзел у вайне супраць бальшавікоў 1919—1920 гг. Напачатку чэрвеня 1927 года ў гадавіну 10-годдзя стварэння фарміравання адбылася ўрачыстая сустрэча былых легіянераў.
**Кюўе** (англ.: Cuvier) — невялікі востраў ля паўночна-ўсходняга ўзбярэжжа Паўночнага вострава Новай Зеландыі.  

Назву востраву даў французскі мараплавец Дзюмон-Дзюрвіль у гонар свайго земляка натураліста і палеантолага Жоржа Кюўе. Маарыйская назва вострава — Рэпанга.

Геаграфія
---------

Востраў знаходзіцца ля ўвахода ў праліў Колвіл, за 15 км на поўнач ад вострава Грэй-Меркуры і за 23 км на паўднёвы ўсход ад вострава Грэйт-Барыер. Плошча вострава 1,94 км². Даўжыня вострава складае 2,5 км, шырыня — 1,4 км. Найбольшая вышыня 214 м.

Геалогія
--------

Востраў Кюўе ўзнік каля 12000 гадоў назад, калі пасля заканчэння ледавіковага перыяду падняўся ўзровень мора.

Гісторыя
--------

У пачатку XIX стагоддзя востраў быў заселены маоры. У 1865 годзе ля берагоў вострава пацярпела караблекрушэнне судна «Fiery Star», 87 чалавек загінула, 18 выжыла. У 1885 годзе тое самае здарылася з суднам «Elizabeth Curl», усе пасажыры загінулі. Таму ў 1889 годзе ва ўсходняй частцы вострава быў узведзены маяк. Частка вострава выкарыстоўвалася пасяленцамі як ферма. У 1957 годзе на востраве раслі лясы без падлеску з-за вялікай колькасці здзічэлых авечак і коз. З 1961 года пачалося ачышчэнне вострава ад інтрадуцыраваных відаў жывёл.

Востраў з’яўляецца тэрыторыяй важнай для птушак і знаходзіцца ў падначаленні Дэпартамента аховы прыроды Новай Зеландыі.

Зноскі
------

1. ↑  Cuvier Island / Ecosystem restoration on Mainland New Zealand (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | SUDOC: 203064151 · VIAF: 7310150567630906370000 |
**Вячаслаў Іванавіч Чарнуха-Воліч** (нар. 1963, в. Святая Воля, Івацэвіцкі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі дырыжор.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую акадэмію музыкі па класе фагота (1989) і па класу оперна-сімфанічнага дырыжыравання (1994), а таксама магістратуру акадэміі. У 1993 стаў дырыжорам Беларускага дзяржаўнага тэатра музычнай камедыі. У 1995—2019 гадах — дырыжор Нацыянальнага тэатра оперы і балета Беларусі. З 2019 — галоўны дырыжор Адэскага нацыянальнага акадэмічнага тэатра оперы і балета. 24 жніўня 2020 Вячаслава Чарнуху-Воліча прызначылі галоўным дырыжорам Нацыянальнага тэатра оперы і балета Беларусі, але 26 жніўня ён пакінуў сваю пасаду. Вярнуўся ў Адэсу.

Аўтар шматлікіх творчых праграм і праектаў Нацыянальнага тэатра оперы і балета Беларусі, у тым ліку «Ноч оперы ў Мірскім замку», «Маладыя таленты Беларусі», «Вечары Вялікага тэатра ў замку Радзівілаў».

Узнагароды
----------

* Медаль Францыска Скарыны

Зноскі
------

1. ↑  operahouse.od.ua **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 25 лістапада 2021. Праверана 5 лістапада 2021.
2. ↑  Радыё Свабода Архівавана 7 лістапада 2021.
3. ↑  Радыё Свабода Архівавана 7 лістапада 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar2261420 |
**Прынцэса Хэцзін першага рангу** ({{кітайская|固倫和靜公主}}; 10 жніўня 1756 — 9 лютага 1775) — прынцэса дынастыі Цын, сёмая дачка імператара Цяньлуна. Яе маці была кансорт Лін (пасмяротна імператрыца Сяаічунь).

Біяграфія
---------

Сёмая прынцэса нарадзілася 10 жніўня 1756 года ў Зале пяці Удач {{нп3|Юаньмін'юань|Старога Летняга палаца|ru|Юаньминъюань}}. У 1761 годзе, калі {{нп3|Васьмісцяжная армія|||Eight Banners}} захапіла мангольскіх {{нп3|Джунгары|джунгар|ru|Джунгары}}, будучы муж прынцэсы Лхаванг Дорджы быў абраны яе прынцам-кансортам (额驸; піньінь : *эфу*) і адпраўлены ў Пекін. Лхаванг Дорджы быў сёмым унукам дачкі імператара Кансі, прынцэсы Чунькэ першага рангу і Селіна, мужа прынцэсы. Яго бацька, Чэнгунчжабу, удзельнічаў у ваенных кампаніях Цын і насіў тытул {{нп3|дзасак|||Jasagh}}.

### Шлюб

Прынцэса выйшла замуж за Лхаванга Доржы ў жніўні 1770 года ва ўзросце 14 гадоў і атрымала тытул «Прынцэса Хэцзін першага рангу». Вясельная цырымонія адбылася ў Палацы Светласці і Справядлівасьці ў {{нп3|Юаньмін'юань|Старога Летняга палаца|ru|Юаньминъюань}}. Па імперскай традыцыі толькі дочцы імператрыцы маглі даваць тытул прынцэсы першага рангу (*гурун*). У той час яе маці была імператарскай высакароднай жонкай, якая служыла дэ-факта імператрыцай, таму што займала вышэйшы ранг у імператарскім гарэме. Больш за тое, прынцэса Хэцзін была старэйшай дачкой імператарскага высакароднага супруга, і імператар хацеў паказаць сваё сяброўства з Лхавангам Доржы. Да замужжа прынцэса часова пражывала ў садзе Січунь на ўскраіне Пекіна, таму што яе маёнтак не быў дабудаваны. Яе рэзідэнцыяй быў асабняк міністра {{нп3|Гаа Хэн (дынастыя Цын)|Гаа Хэна|zh|高恆 (清朝)}}, брата {{нп3|Хуэйсянь|||Imperial Noble Consort Huixian}} - імператарскай высакароднай супругі Цяньлуна.

Пасля вясельнай цырымоніі прынцэса адправілася ў Манголію. У лістападзе 1771 года яна рушыла ў Тамір разам з наложніцай Чэнгунчжабу. З-за ўмоў надвор'я ў {{нп3|Халха (рэгіён)|Халху|ru|Халха (регион)}} планавалі вярнуцца вясной. Аднак 9 лютага 1775 года прынцэса памерла.

У масавай культуры
------------------

* Ролю прынцэсы Хэцзін сыграла {{нп3|Ван Хэрунь||zh|王鹤润}} у серыяле Netflix "{{нп3|*Палац Яньсі: Прыгоды прынцэсы*||d|Q81565225}}" (2019), сіквеле "{{нп3|Скарэнне палаца Яньсі|Скарэння палаца Яньсі|ru|Покорение дворца Яньси}}" (2018).

1. ↑  Wan, Yi; Shuqing, Wang; Yanzhen, Lu; Scott, Rosemary E. (1988). Daily Life in the Forbidden City: The Qing Dynasty, 1644-1912 (Illustrated ed.). Viking. ISBN 0670811645.
2. ↑  *《乾隆帝起居注》/"The chronicles of Qianlong Emperor's court"*.
3. ↑  陈/Chen, 永龄/Yongling (1987). *《民族词典》/"National Dictionary"*. 上海辞书出版社.
4. ↑  *《乾隆朝满文上谕档》/"Manchurian archives of Qianlong era"*.
5. ↑  *《熙春园·清华园考 清华园三百年记忆》/"Xichun Garden. 300 years of Qing dynasty gardens"*.
Карта XV стагоддзя, якая адлюстроўвае апісанне Пталамеем Айкумены (1482 г. гравюра Іагана Шнітцэра).
**Айкуме́на**, **экумена** (грэч. oikumene — заселеная зямля) — частка зямной паверхні, заселеная людзьмі. Тэрмін «οἰκουμένη» уведзены старажытнагрэчаскім географам Гекатэям Мілецкім для абазначэння вядомай грэкам часкі Зямлі з цэнтрам у Эладзе. Першапачаткова ён пазначаў землі, заселеныя грэчаскімі плямёнамі, пазней — землі, заселеныя і вядомыя чалавецтву ў цэлым. У канцы XIX стагоддзя гэта слова і яго вытворныя сталі распаўсюджвацца ў заходнееўрапейскіх мовах у сувязі з пачаткам экуменічнага руху сярод пратэстантаў.

Гл. таксама
-----------

* Паднябесная
* Hic sunt dracones
* Наасфера
* Стары Свет — культурная айкумена Зямлі, вядомая еўрапейцам да адкрыцця Амерыкі ў 1492 годзе; у яе ўваходзяць 2 мацерыка: Еўразія, Афрыка. «Стары Свет» гістарычна падзяляюць на 3 часткі свету: Еўропа, Азія, Афрыка — Афраеўразія.
* Новы Свет
* Цывілізацыя
* Культура
* Тэктоніка пліт
* Кантынент
Шаўковая плісіраваная сукенка Жана Дэсэ  (англ.) (бел. 1950 года
**Плісіроўка** або **плісэ́** (ад фр.: plissée — «моршчыць», што ад лац.: plicāre — «зморшчына»; індаеўрапейскі корань *plek*) — дэкаратыўны элемент адзення ў выглядзе дробных, механічна запрасаваных, незастрочаных зморшчын, якія могуць быць як плоскімі (ляжаць), так і выступаючымі гармонікам (гафрэ).

Як правіла, плісіраваныя спадніцы выконваюцца прамымі і расклёшанымі («паўсонца» або «сонца»), нярэдка плісіраваная фальбона  (руск.) (бел. выкарыстоўваецца для аздаблення спадніц (па нізе), сукенак або блуз (па рукавах або каўнеру). На выкананне плісіроўкі патрабуецца прыкладна ў тры разы больш матэрыі, чым шырыня закончанага вырабу.

Зноскі
------

1. ↑  Плиссировка // Краткая энциклопедия домашнего хозяйства. — М.: Большая советская энциклопедия, 1959. — Т. 2. — С. 468.
2. ↑  *П. И. Новодережкин.* Товары швейные и трикотажные. — Гос. издательство торговой литературы, 1959. — С. 106. — 344 с.

Літаратура
----------

* Андреева Р. П. Плиссе // Энциклопедия моды. — СПб.: Издательство «Литера», 1997. — С. 290. — ISBN 5-86617-030-2.

Спасылкі
--------

* Плиссировка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 73550095 |
**Брацянка** — курганны могільнік X—XI стст. дрыгавічоў каля в. Брацянка Навагрудскага раёна Гродзенскай вобласці. Пахавальныя абрады: трупаспаленне на месцы пахавання і па-за межамі могільніка; трупапалажэнне на гарызонце. У некаторых насыпах побач з пахаваннямі трапляліся камяні, што звязана, відаць, з перажыткамі пахавальнага абраду каменных курганоў. Сярод знаходак жалезныя нажы, крэсівы, трохпацеркавыя скроневыя кольцы, жаночыя ўпрыгожанні, ганчарныя гаршкі. Могільнік, магчыма, быў некропалем старажытнага Навагрудка.

Літаратура
----------

* Брацянка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — С. 254. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Спасылкі
--------

* Брацянка (курганны могільнік) на сайце «Архіварта»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пісторыюс.



**Борыс Людвіг Пісторыюс** (ням.: Boris Ludwig Pistorius; нар. 14 сакавіка 1960, Оснабрук) — германскі палітык, член СДПГ. Федэральны міністр абароны Германіі з 19 студзеня 2023 года.

Нарадзіўся ў Оснабруку ў сям'і Людвіга і Урсулы Пісторыюс. Яго маці была членам зямельнай радзе Ніжняй Саксоніі з 1978 па 1990 год. Вывучаў паліталогію ва ўніверсітэтах Мюнстэра і Оснабрука, некаторы час вучыўся ў Заходнім каталіцкім універсітэце ў Францыі.

У 1976 годзе ўступіў у СДПГ. Ён быў асабістым дарадцам палітыка Герхарда Глагоўскі (1991—1995), а таксама намеснікам кіраўніка яго офіса (1995—1996). У 1996—2013 гадах засядаў у гарадской радзе Оснабрука, у 1999—2002 гадах займаў пасаду другога бургамістра (гэтая пасада адпавядае першаму намесніку бургамістра). У 2006 годзе стаў бургамістрам, перамогшы з 55,5% галасоў. Пасля выбараў у Ніжняй Саксоніі ў 2013 годзе стаў рэгіянальным міністрам унутраных спраў гэтай федэральнай зямлі, паралельна засядаў у Бундэсраце.

На перамовах аб фармаванні чацвёртага кааліцыйнага ўрада пад кіраўніцтвам Ангелы Меркель пасля федэральных выбараў 2017 года ўваходзіў у склад працоўнай групы па ўнутраных і прававых пытаннях, якую ўзначальвае Томас дэ Мезьер, Штэфан Маер і Гайка Маас. На выбарах кіраўніцтва СДПГ у 2019 годзе ён быў кандыдатам у сустаршыні партыі разам з Петрай Кэпінг.

Быў прапанаваны ў якасці новага федэральнага міністра абароны Германіі ў кабінеце Олафа Шольца пасля таго, як Крысцін Ламбрэхт падала ў адстаўку 17 студзеня 2023 года. Ён быў прызначаны і прыведзены да прысягі ў якасці федэральнага міністра абароны 19 студзеня 2023 года.

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 18 студзеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. ↑  Boris Pistorius // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>
3. 1 2   / Hrsg.: Bundesrat Праверана 4 лістапада 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q146138'></a>
4. 1 2  Munzinger Personen Праверана 18 студзеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>
5. ↑   / Hrsg.: Bundesrat Праверана 18 студзеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q146138'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Борыс Пісторыюс

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Twitter |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 133165507 · ISNI: 0000000023105244 · VIAF: 45483301 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сяліцкі.

**Людвіг Іванавіч Сяліцкі** (25 снежня 1903, вёска Вялікі Трылесін, Бялыніцкі раён — 5 сакавіка 1977) — адзін з кіраўнікоў партыйнага падполля і партызанскага руху ў Віцебскай вобласці.

Біяграфія
---------

З 1926 года член КПСС. З 1938 на гаспадарчай, савецкай, партыйнай рабоце ў Віцебскай і Беластоцкай абласцях. З ліпеня 1941 года ў нямецкім тыле, з лютага 1942 года камандзір партызанскай групы, камісар атрада, у ліпені 1942 — красавіку 1943 гадоў камісар, у лістападзе 1942 — красавіку 1944 гадоў камандзір 1-й партызанскай брыгады імя К. С. Заслонава, адначасова ў чэрвені 1943 — маі 1944 гадоў 1-ы сакратар Аршанскага падпольнага РК КП(б)Б. З мая 1944 года ў распараджэнні ЦК УКП(б). У 1948—1971 гадах райваенкам Узбекскай ССР, інжынер упраўлення дарогі Масква — Брэст. Яго імем названа вуліца ў Оршы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
Пячатка Аляскі.
**Пячатка Аляскі** — дзяржаўная пячатка штата Аляскі (ЗША).

Гісторыя
--------

Была прынятая раней прадастаўлення Алясцы статусу штата, як частцы ЗША, калі зямля называлася Акруга Аляска. Першы губернатар прызначыў пячатку, у аснове якой былі ледавікі, паўночныя ззянні, іглу. Але ў 1910 годзе яна была зменена.

Апісанне
--------

Сённяшняя пячатка ўтрымлівае сонечныя прамяні над гарамі, якія сімвалізуюць знакамітыя аляскінскія паўночныя ззянні. Плавільная печ сімвалізуе горную прамысловасць; цягнік — аляскінскія чыгункі, караблі — марскія перавозкі. Дрэвы на пячатцы сімвалізуюць багацце Аляскі лясамі; фермер, коні і пшаніца — аляскінскую сельскую гаспадарку. Рыба і цюлень — сімвалы рыбалоўства, птушыныя кірмашы — сімвал эканомікі Аляскі.

Спасылкі
--------

* The Great Seal of Alaska (анг.)
* The Official Alaska State Seal (анг.)