recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Морысан.

**Дэні Морысан** (англ.: Denny Morrison, нар. 8 верасня 1985, Чэтвінд, Брытанская Калумбія) — канадскі канькабежац, алімпійскі чэмпіён у каманднай гонцы, віцэ-чэмпіён Алімпійскіх гульняў 2014 на дыстанцыі 1000 м і бронзавы прызёр на дыстанцыі 1500 м, двухразовы чэмпіён свету на дыстанцыі 1500 м, уладальнік 9 узнагарод сусветнага першынства.

Біяграфія
---------

Упершыню стаў на канькі ў тры гады. Першапачаткова бегаў як шорт-трэку, так і на вялікім авале. Пасля 2003 года сканцэнтраваўся на канькабежным спорце. На Алімпіядзе 2006 у Турыне выйграў срэбра, у фінале зборная Канады саступіла італьянцам. У тым жа годзе стаў уладальнікам Кубка свету ў каманднай гонцы.

У наступным сезоне 2006/2007 на чэмпіянаце свету па асобных дыстанцыях выйграў тры медалі — срэбра на 1000 м і ў каманднай гонцы, бронза на 1500 м. Стаў трэцім у Кубку свету на 1500 м. У сезоне 2007/2008 стаў чэмпіёнам свету на 1500 метраў, быў трэцім на 1000 м. У Кубку свету — другі на 1000 м і ў каманднай гонцы. У 2009 годзе на чэмпіянаце свету стаў другім на 1000 м і трэцім на 1500 м. Заваяваў другое золата ў Кубку свету ў каманднай гонцы.

У 2010 годзе ў Ванкуверы стаў алімпійскім чэмпіёнам у камандным гонцы сумесна з Мацье Жыру і Лукасам Макоўскім.

У наступным сезоне 2010/2011 не змог заваяваць ніводнага подыўма на чэмпіянаце свету і заваяваў два подыўма на этапах Кубка свету. У 2012 годзе другі раз стаў чэмпіёнам свету на дыстанцыі 1500 метраў.

Сезон 2012/2013 пачаў з перамогі на дыстанцыі 1000 на першым этапе Кубка свету. Аднак у снежні 2012 года, катаючыся на лыжах, зламаў нагу, і прапусціў вялікую частку перадалімпійскага сезону.

Рэкорд свету
------------

На працягу аднаго года з’яўляўся рэкардсменам свету на 1500 м.

14 сакавіка 2008 года на этапе Кубка свету ў Калгары прабег 1500 м за 1.42,01, пабіўшы рэкорд Эрбена Венемарса. Праз год 6 сакавіка 2009 года Шані Дэвіс у Солт-Лэйк-Сіці прабег гэтую дыстанцыю за 1.41,80.

Зноскі
------

1. ↑  выгрузка даных Freebase — Google.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q648625'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15241312'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1453477'></a>
2. ↑  Gregg motivated by Canadian fans cheers at speedskating World Cup event(недаступная спасылка)
3. ↑  Хронология рекордов мира, ISU.org

Спасылкі
--------

* Дэні Морысан на sports-reference.com (англ.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 1 жніўня 2012. Праверана 31 мая 2011.
* Дэні Морысан на speedskatingresults.com (англ.). Архівавана з першакрыніцы 1 жніўня 2012. Праверана 31 мая 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Speedskatingbase.eu · SpeedSkatingNews.info · SpeedskatingResults.com · SpeedSkatingStats · МАК · Алімпійскі камітэт Канады |
| Нарматыўны кантроль | GTAA: 134363 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спаса-Ушэсцеўская царква.
Спаса-Ушэсцеўская царква ў Капылі
**Спаса-Ушэсцеўская царква** — праваслаўны храм у горадзе Капылі Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Царква ў 1920-я
Пабудавана ў 1866 годзе з бутавага каменю і цэглы на ўрадавыя сродкі (14 тыс. рублёў). У савецкі час выкарыстоўвалася пад музей.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры эклектыкі. Вырашана цэнтрычным крыжовым аб’ёмам, сярод аднолькавых крылаў якога вылучаецца трохгранная апсіда. У сілуэце дамінуе цэнтральны васьмігранны аб’ём. На фоне паліхромнай бутавай муроўкі фасадаў вылучаюцца атынкаваныя і пабеленыя элементы дэкору: вуглавыя лапаткі, парталы 3 лучковых уваходаў, ліштвы арачных аконных праёмаў. Над парталам галоўнага ўвахода стральчатая гатычная арка.

Інтэр’ер
--------

У інтэр’еры ў цэнтральную залу шырокімі арачнымі прасветамі адкрываюцца прытвор, бакавыя прыдзелы і акруглая, перакрытая конхай апсіда.

Настаяльнікі прыходу
--------------------

* Уладзімір Іларыёнавіч Пастэрнацкі (1932—1933)

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Спаса-Ушэсцеўская царква (Капыль)
* Спаса-Ушэсцеўская царква (Капыль) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Спаса-Ушэсцеўская царква (Капыль) на сайце Radzima.org
* Спаса-Ушэсцеўская царква (Капыль) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Таў** (самаан.: *Ta‘ū*) — самы вялікі востраў у групе астравоў Мануа. Уваходзіць у склад Амерыканскага Самоа. Плошча — 44,31 км². Насельніцтва — 790 чал. (2010 г.).

Прырода
-------

Востраў мае вулканічнае паходжанне, вельмі гарысты. Найвышэйшы пункт — гара Лата (968 м). На вышыні 450 м знаходзяцца вадаспады Лаўфуці.

Цэнтральная і паўднёвая часткі ўваходзяць у склад Нацыянальнага парка Амерыканскага Самоа. Тут захаваліся рэшткі старажытнага лесу. Фаўна прадстаўлена шматлікімі птушкамі, крабамі і чарапахамі.

Гісторыя
--------

Востраў Таў быў населены носьбітамі культуры Лапіта ў 1 тысячагоддзі да н. э. магчыма раней за іншыя астравы Самоа. У сярэднявеччы ён быў падпарадкаваны спадчыннай дынастыі правадыроў *Ту'і Мануа*, якія вялі свой род ад танганскіх *Ту'і Тонга*. Да сяр. XX ст. Таў быў шчыльна населены. Галоўнымі заняткамі астравіцян здаўна былі міжастраўны гандаль, земляробства і рыбалоўства.

У 1904 г. анексаваны ЗША.

У 1920-ыя гг. на Таў працавала вядомая амерыканская антраполаг Маргарэт Мід.

Інфраструктура
--------------

На Таў маецца некалькі паселішчаў. Функцыі адміністрацыйнага цэнтра выконвае вёска Лума на захадзе вострава. Са знешнім светам Таў звязаны 2 аэрапортамі — грамадскім і прыватным, а таксама 2 прычаламі для невялікіх марскіх суднаў.

Асноўныя заняткі насельніцтва — рыбалоўства і экалагічны турызм.

Спасылкі
--------

* National Park of American Samoa
* Ta'u Архівавана 20 лютага 2013.
**Дэндрыме́р** (*dendrimer*) — сінтэтычная трохвымерная макрамалекула, разбудаваная на аснове манамера, у якой новыя галіны дадаюцца па адной і паасобна, да моманту стварэння сіметрычнай разгалінаванай структуры. Калі разгалінаванне з’яўляецца недасканалым, вынік часцінка называецца **гіпергаліновай**.

Тэрміналогія ў сферы нана-навук і нанатэхналогій па стане на канец 2000-х гг. заставалася неканчаткова аформленай. Яе стандартызацыяй займаліся ТК ІСО 229, а таксама розныя нацыянальныя арганізацыі па стандартызацыі. Адной з прапановаў на ўнармаванне нана-тэрміналогіі з’яўляецца тымчасовая Публічная спецыфікацыя PAS 71 Брытанскага інстытуту стандартаў (BSI), выпушчаная ў 2005.

Літаратура
----------

* BSI PAS 71:2005. Vocabulary. Nanoparticles. — BSI. ISBN 0 580 45925 X
**Спаскі завулак** — завулак у Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга. Праходзіць ад набярэжнай канала Грыбаедава да Сянной плошчы.

Вуліца ўзнікла ў другой палове XVIII стагоддзя.

Першапачатковая назва Спаская вуліца вядома з 1769 года, дадзена ў сувязі з тым, што праезд вёў да царквы Спаса-на-Сянной. Паралельна існавалі назвы 1-ы Спаскі завулак, Спаскі завулак, Рагачоў завулак (па прозвішчы домаўладальніка генерал-маёра І. С. Рагачова).

6 кастрычніка 1923 года перайменаваны ў *вуліцу рабочага Пятра Аляксеева*, у гонар П. А. Аляксеева, рэвалюцыянера-нарадавольца, удзельніка рабочага руху ў Пецярбургу ў 1870-я гады. Паралельна з’яўляецца варыянт *вуліца Пятра Аляксеева*. 13 студзеня 1998 года вернута гістарычная назва *Спаскі завулак*.
**Джэніфер Крысцін Фіхтэр** (англ.: Jennifer Christine Fichter; 8 снежня 1984) — амерыканская школьная настаўніца, абвінавачаная ў 37 эпізодах спакушэння трох 17-гадовых старшакласнікаў. Паводле рашэння суда прызнана вінаватай.

Біяграфія
---------

У чэрвені 2003 года Джэніфер скончыла старэйшую школу Пакстан (Paxon High School) у Джэксанвілі (Фларыда). У жніўні таго ж года паступіла ва ўніверсітэт Фларыды. Вучылася ва ўніверсітэце да снежня 2006 года і ў выніку атрымала ступень бакалаўра мастацтваў па спецыяльнасці англійская мова.

У жніўні 2007 года 22-гадовая Фіхтэр пачала працаваць настаўніцай у сярэдняй школе Робінсвуд горада Арланда. Яна выкладала english language arts (ELA), што даслоўна можна перакласці як англійская літаратура. Яна мае на ўвазе вывучэнне і ўдасканаленне моўных навыкаў. Традыцыйна асноўнымі складнікамі прадмета з’яўляюцца: літаратура і мова з пункту гледжання лінгвістыкі, а таксама ўменне чытаць, пісаць, пісьменна казаць, слухаць плюс навыкі візуальнай пісьменнасці. Аднак у лістападзе 2008 года адміністрацыя школы абвінаваціла Фіхтэр у «*недапушчальных адносінах*» з васьмікласнікамі і адхіліла ад выкладання, а ў снежні Джэніфер звольнілася.

У жніўні 2011 года пачала працаваць у старэйшай школе Кэтлін Kathleen High School у Лейкленд (акруга Полк, штат Фларыда).

Следства і суд
--------------

Джэніфер была арыштаваная ў красавіку 2014 года па абвінавачванні ў 37 эпізодах сексуальных адносін з непаўналетнімі. За кожны падобны эпізод Джэніфер пагражала да 15 гадоў турмы, аднак, у красавіку 2015 года яна адмовілася ад здзелкі са следствам, якія прапаноўвалі 25 гадоў турмы сумарна за ўсё эпізоды.

Штат Фларыда з’яўляецца адным з 12 штатаў ЗША, дзе ўзрост згоды складае 18 гадоў (у астатніх 38 штатах ўзрост згоды 17 або 16 гадоў).

Падчас суда Джэніфер раскаялася ў зробленым і прызналася, што адзін раз ёй давялося зрабіць аборт.

2 ліпеня 2015 года суддзя абвясціў прысуд, даслаўшы Джэніфер Фіхтэр у турму на 22 гады і назваўшы яе «*драпежніцай*».

Зноскі
------

1. ↑  Florida ex-teacher gets 22 years for sex with three students
2. ↑  "Predator" teacher gets 22 years for sex with students (англ.).  CBS News.

Спасылкі
--------

* Флоридская «хищница». Радио Свобода, 4.07.2015
* Учительница языка. За что Дженнифер Фихтер проведет 22 года в тюрьме. / The Insider. 08.07.2015
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дуброўнік (значэнні).
**Дуброўнік** (харв.: Dubrovnik, гістарычная назва лац.: Ragusa — **Рагуза**) — горад у Далмацыі, у паўднёвай частцы Харватыі, на адрыятычным узбярэжжы. Дуброўнік — адміністрацыйны цэнтр жупаніі Дуброўнік-Нерэтва, знакаміты міжнародны курорт, буйны марскі порт.

Дуброўнік — старажытны горад з багатай гісторыяй. Пачынальна са Сярэдніх стагоддзяў росквіт горада засноўваўся на марскім гандлі, што дазволіла Дуброўніцкай рэспубліцы стаць адзіным горадам-дзяржавай ва ўсходняй Адрыятыцы, здольным супернічаць з Венецыяй. Дзякуючы свайму багаццю і ўмелай дыпламатыі, горад уражліва развіваўся на працягу XV і XVI стагоддзяў. У Дуброўніку квітнелі мастацтва і навука, горад стаў адным з цэнтраў развіцця харвацкай мовы і культуры, доўгі час у Дуброўніку актыўна выкарыстоўвалася цяпер вымерлая далмацінская мова. Пакаленні мінулага пакінулі ў Дуброўніку вялікую архітэктурную спадчыну, што ў спалучэнні з прыгажосцямі мясцовай прыроды прывяло да таго, што горад завуць «Жамчужынай Адрыятыкі».

Вядомыя асобы
-------------

* Іван Буніч Вучыч
* Мілаван Глішыч
* Іван Гундуліч
* Марын Држыч

Гл. таксама
-----------

* Рака Трэбішніца

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт горада



1. 1 2  Register of spatial units of the State Geodetic Administration of the Republic of Croatia<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q119585703'></a>
Будова атмасферы

**Трапасфера** (стар.-грэч.: τρόπος — «паварот», «змена» і σφαῖρα — «шар») — ніжні, найбольш вывучаны слой атмасферы.

У гэтым слоі тэмпература з вышынёй памяншаецца, а вертыкальны градыент тэмпературы ў сярэднім складае 0,6 ºС на 100 м змяненні вышыні. Гэта тлумачыцца тым, што трапасфера атрымлівае цяпло ад зямной паверхні шляхам турбулентнага цеплаабмену, інтэнсіўнасць якога з падняццем уверх паступова змяншаецца. Магутнасць трапасферы змяняецца і залежыць ад шыраты, пары году і адцэнтравай сілы вярчэння Зямлі. У тропіках гэты слой мае магутнасць 15 — 17 км, ва ўмераных шыротах 10 — 12 км, над палюсамі — 8 — 9 км.

У трапасферы сярэднегадавая тэмпература ў экватарыяльных шыротах змяншаецца з вышынёй ад +26 ºС каля зямной паверхні да −80 ºС на верхняй мяжы; ва ўмераных шыротах — ад +3 ºС да −54…-58 ºС; над Паўночным полюсам — ад −23 ºС да −60 ºС зімою і да −48 ºС летам.

У трапасферы сканцэнтравана больш 80 % усёй масы атмасфернага паветра, моцна развітыя турбулентнасць і канвекцыя, сканцэнтравана пераважная частка вадзянога пара, узнікаюць аблокі, фармуюцца атмасферныя франты, развіваюцца цыклоны і антыцыклоны, а таксама іншыя працэсы, якія вызначаюць надвор'е і клімат.

Верхні слой трапасферы, у якім зніжэнне тэмпературы з вышынёй спыняецца, называюць трапапаўзай. Наступны, размешчаны вышэй трапасферы, слой атмасферы называецца стратасфера.

Па ступені ўздзеяння зямной паверхні на атмасферу ў яе межах вылучаюць прыземны слой, памежны слой (слой трэння) і свабодную атмасферу. Да памежнага адносяць ніжні слой трапасферы, прылеглы да зямной паверхні, уласцівасці якога вызначаюцца тэрмічным і дынамічным уздзеяннем падсцілаючай паверхні. Магутнасць памежнага слою трэння складае 1-1,5 км і залежыць ад шурпатасці падсцілаючай паверхні і інтэнсіўнасці турбулентнага перамешвання. Унутры памежнага слоя вылучаюць прыземны слой атмасферы, які характарызуецца стракатасцю мікракліматычных умоў, што адлюстроўваюць ландшафтную разнастайнасць тэрыторыі.

Вышэй 1-1,5 км знаходзіцца свабодная атмасфера. З-за малых вертыкальных градыентаў хуткасці ветру трэнне Зямлі ў свабоднай атмасферы амаль не сказваецца.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).
* *Каўрыга П. А.* Метэаралогія і кліматалогія. Вуч. дапаможнік для студэнтаў геагр. фак. — Мн: БДУ, 2004. — 185 с.: іл.

| ⛭Атмасфера Зямлі |
| --- |
| Стратыфікацыя атмасферы | Трапасфера • Стратасфера • Мезасфера • Тэрмасфера• Трапапаўза • Стратапаўза • Мезапаўза • Тэрмапаўза |  |
| Іншае | Азонавы слой • Лінія Кармана • Турбапаўза • Іанасфера • Узровень экзабазы • Экзасфера |
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Мелкае.

**Ме́лкае** — возера ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Усвейка, за 18 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Чашнікі, за 0,4 км на поўнач ад вёскі Бельнякі.

Плошча паверхні возера 0,18 км². Даўжыня 0,72 (0,76) км, найбольшая шырыня 0,3 (0,28) км, даўжыня берагавой лініі 1,8 км. Найбольшая глыбіня 2,6 м. Аб'ём вады ў возеры 0,32 млн м³. Плошча вадазбору 3,5 км².  

Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй ад 8 да 10—12 м. Берагі нізкія, забалочаныя. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй 10—15 м. На паўночным усходзе ўпадае ручай з возера Глыбокае. На паўднёвым захадзе з возера выцякае ручай у раку Усвейка.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2. (руск.)

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Т. 3. — С. 336. — 599 с. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2. (руск.)
* Ліст карты N-35-47. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г. Архівавана 1 мая 2013.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Трансфармацыя.
**Трансфармацыя ў генетыцы** — змена спадчынных уласцівасцей клеткі ў выніку пранікнення ў яе чужароднай ДНК; адзін са спосабаў абмену генетычным матэрыялам у пракарыётаў. Натуральная трансфармацыя адкрыта і вывучана ў бактэрый (напрыклад, трансфармацыя непатагенных бактэрый у патагенныя), але магчыма і ў клетках вышэйшых арганізмаў.

Кампетэнтныя клеткі, здольныя ўключаць чужародную ДНК, сінтэзуюць бялок. Пасля пранікнення ў клетку фрагмента ДНК донара адна з яе нітак распадаецца, а другая ўключаецца ў храмасому рэцыпіента за кошт рэкамбінацыі з гемалагічным участкам. Трансфармацыя выкарыстоўваецца для генетычнага аналізу бактэрый, у якіх невядомыя іншыя формы абмену генетычным матэрыялам (кан'югацыі, трансдукцыі) і эксперыментах па генетычнай інжынерыі.

Адкрыццё і вывучэнне трансфармацыі з'явілася доказам таго, што ДНК — матэрыяльны носьбіт спадчыннасці.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Беліні.

**Джэнтыле Беліні** (іт. Gentile Bellini; каля 1429, Венецыя — 23 лютага 1507, там жа) — італьянскі мастак і скульптар. Сын Якапа Беліні, старэйшы брат Джавані Беліні, зяць Андрэа Мантэнья.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся каля 1429 года ў Венецыі. Звестак аб юнацтве і ранніх этапах творчасці мастака не захавалася. У 1460 годзе разам з бацькам і братам стварыў запрастольны абраз у Базіліцы Святога Антонія ў Падуі. У 1466 годзе скончыў роспіс Скуолы Сан-Марка, пачаты, але не завершаны яго бацькам. Першая вядомая яго самастойная праца — роспіс створак аргана сабора Сан-Марка — датаваная 1465 годам. У 1469 годзе яму дадзены тытул графа-палаціна. У 1474 годзе ён прыступіў да стварэння вялікіх манументальных палотнаў для ўпрыгожвання Палаца дожаў, якія, аднак, былі знішчаны пажарам 20 снежня 1577 года. У 1479 годзе быў пасланы Фрыдрыхам III у Стамбул да Султана Мехмеда II, які прасіў раней у германскага караля добрага партрэтыста. Прабыўшы там два гады ў якасці як жывапісца, так і ваеннага саветніка, Беліне Джэнтыле стварыў серыю карцін, у якіх паспрабаваў злучыць эстэтыку італьянскага Рэнесансу з традыцыямі ўсходняга мастацтва (наіўны дэкаратывізм, плоскаснасць, франтальнасць). Яскравым прыкладам служыць партрэт султана Асманскай імперыі Мехмеда II Фаціха. Пасля вяртання на радзіму мастак працягнуў стварэнне жанрава-гістарычных палотнаў з відамі Венецыі, у тым ліку і ў суаўтарстве з іншымі майстрамі каталіцкага брацтва св. Яна Евангеліста.

Зноскі
------

1. ↑  Art UK — 2003. Праверана 17 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q7257339'></a>
2. ↑  Gentile Bellini // Athenaeum Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q32061534'></a>
**Трансфэгэрашская шаша** (Часам ужываецца: *Трансфэгэрэшан, Трансфагарасан*, рум.: Transfăgărăşan, **DN7C**) — горная шаша ў Карпатах, якая злучае румынскія вобласці Валахію і Трансільванію і праходзіць праз горны масіў Фэгэраш.

Уваход у самы доўгі з 5 тунэляў Трансфэгэрашскай шашы.
Найвышэйшага пункту дасягае на вышыні 2034 метры і з'яўляецца самай вышыннай дарагой Румыніі. Шаша была пабудавана ў 1970—1974 гадах на загад Нікалае Чаўшэску для ваенных патрэб.
Будаванне вялося пераважна сіламі і сродкамі Румынскай арміі. Прычынай стварэння гэтага грандыёзнага праекта стала ўварванне войскаў краін Варшаўскага дагавора ў Чэхаславакію ў 1968 годзе, і Чаўшэску асцерагаўся падобных дзеянняў у дачыненні свайго рэжыму. Як і многія іншыя маштабныя праекты, будаванне Трансфэгэрашскай шашы запатрабавала велізарных выдаткаў: толькі дынаміту было выдаткавана парадку 6000 тон. Не абыйшлося і без ахвяр — на будаванні дарогі загінулі каля 40 чалавек.

Сёння гэта шаша лічыцца адной з найпрыгажэйшых дарог у свеце і з'яўляецца адной са славутасцей Румыніі. У яе наваколлі таксама знаходзяцца і іншыя румынскія славутасці: горнае возера і вадаспад Быля (рум.: Bâlea) і крэпасць Паенары (рум.: Poienari), таксама вядомая як рэзідэнцыя Улада Дракулы.

Скразны рух па дарозе паміж паўночнымі і паўднёвымі схіламі Карпат адкрыты толькі ў ліпені і жніўні, і толькі ў светлы час сутак. І ўсё ж, ёсць досвед паспяховага скразнога праезду па Трансфэгэрашскай шашы ў чэрвені.

У 2009 годзе на гэтай дарозе тэставалі свае спорткары вядоўцы Top Gear, і Джэрэмі Кларксан назваў яе лепшай для язды на спартыўных машынах.

Спасылкі
--------

* AUSmotive.com — Top Gear goes round the bend
* Трансфэгэрашскай шашы Фота галерэя, гісторыі, карысная інфармацыя падарожжа

Фота
----

* Возера Быля Возера Быля
* Паенары — рэзідэнцыя Дракулы ў Валахіі, паўднёвая частка шашыПаенары — рэзідэнцыя Дракулы ў Валахіі, паўднёвая частка шашы
* Частка Трансфэгэрашскай шашы блізу горада СібіуЧастка Трансфэгэрашскай шашы блізу горада Сібіу
* Пляцоўка горнага серпанцінаПляцоўка горнага серпанціна
* Вадаспад на Быля Вадаспад на Быля
* Трансфэгэрашская шаша і возера Быля Трансфэгэрашская шаша і возера Быля
* Тунэль Быля Тунэль Быля
* Плаціна Плаціна
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Дарога на Google-картах
2. ↑  : CNADNR — Compania Nationala de autostrazi si drumuri nationale din Romania Архівавана 11 лютага 2010.
3. ↑  Rondul de Sibiu — Transfăgărăşanul a aniversat 35 de ani Архівавана 4 жніўня 2010.
4. ↑  AUSmotive.com » Top Gear goes round the bend
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Алейнікава.
**Святлана Георгіеўна Алейнікава** (нар. 7 чэрвеня 1942, г. Шклоў, Магілёўская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1960 годзе Мінскі архітэктурна-будаўнічы тэхнікум, у 1968 годзе — Беларускі політэхнічны інстытут. Працавала ў Віцебскім філіяле Белдзяржпраекта, у Белдзяржпраекце, з 1968 года — старшы архітэктар у Белпрампраекце. 

Член Саюза архітэктараў СССР з 1975 года (Мінск).

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): гарбарны завод у Бабруйску (1972), ПДП прамвузла «Кеты» ў Полацку, вытворчая база РБУ Мінсувязі БССР у прамвузле «Калядзічы» (1979).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Алейникова Светлана Георгиевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мель (значэнні).
**Мель**, **меліна**, **мелкаводдзе** — узвышэнне дна ў моры, рацэ, возеры, якое абцяжарвае суднаходства.

Звычайна ўтворана наносам пяску ці галькі, можа таксама быць вулканічнага паходжання або вынікам дзейнасці
чалавека ці жывёл.

Мель можа быць схавана пад вадой увесь час або з'яўляцца на паверхні вады перыядычна ў выглядзе вострава (напрыклад, падчас адліву ў морах).

Гл. таксама
-----------

* Каса
* Луда
* Водмель
* Парог ракі
* Рыф
* Шывера
* Падводная банка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4494344-1 |
**Трахея** (ад стар.-грэч.: τραχεῖα (ἀρτηρία) літар. «Шурпатае (дыхальнае горла)») — орган пазваночных жывёл і чалавека, з’яўляецца часткай паветраносных шляхоў; размешчаны паміж горлам і бронхамі.

У некаторых хвастатых земнаводных трахея маецца ў выглядзе даволі доўгай трубкі; звычайна сценкі трубкі ўмацоўваюцца нераўнамерна раскіданымі невялікімі храсткамі, якія часам злучаныя паміж сабой па баках. Гэтыя храсткі выяўляюць вядомую сувязь з гартаннымі храсткамі, і таму ім прыпісваюць такое ж вісцаральнае паходжанне (меркавана за кошт пятай шчылепавай дугі), як і апошнім. У земнаводных трахея не падзяляецца на бронхі, (лёгкія пачынаюцца ад трахеі) і не ва ўсіх адасоблены ад гартані (у бясхвостых земнаводных трахея адсутнічае; лёгкія пачынаюцца ад гартані). У хвастатых земнаводных трахея звычайна доўгая, з парнымі храсткамі, якія часам зрастаюцца.

У паўзуноў, птушак і млекакормячых трахея добра адасоблена ад гартані і дзеліцца на бронхі. Даўжыня трахеі прама прапарцыйная даўжыні шыі і адваротна прапарцыйная даўжыні бронх.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з Тлумачальным слоўнікам беларускай літаратурнай мовы. Мн.:БелЭн, 2002, С.662.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11978593f · GND: 4134946-5 · LCCN: sh85136401 · NDL: 00565765 · NKC: ph136830 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Смірнова.
**Святлана Аляксандраўна Смірнова** (25 ліпеня 1948, в. Паласня, Стаўбцоўскі раён, Мінская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1972 годзе. З 1972 года — архітэктар, старшы архітэктар у Белпрампраекце. 

Член Саюза архітэктараў СССР з 1978 года. Пражывае ў г. Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): блокі вытворчых цэхаў № 2, 3 з адміністрацыйна-бытавымі карпусамі БелАЗа ў Жодзіне (1972—1983), вытворчы корпус з адміністрацыйна-бытавымі памяшканнямі гадзіннікавага завода (1976), адміністрацыйна-бытавы і вытворчы карпусы базы механізацыі будтрэста № 4 (1977) у Мінску.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Смирнова Светлана Александровна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Трафей Паўночнай Ірландыі** (англ.: Northern Ireland Trophy) — былы прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры. Ён прайшоў у 1981 годзе пад назвай Northern Ireland Classic і быў адноўлены толькі ў 2005 годзе, праходзіўшы ў Waterfront Hall у Белфасце, Паўночная Ірландыя, а з 2006 года стаў рэйтынгавым турнірам. Трафей Паўночнай Ірландыі быў першым рэйтынгавым турнірам у сезоне 2008/2009, калі праходзіў у апошні раз.

Пераможцамі пяці розыгрышаў Трафею Паўночнай Ірландыі станавіліся пяць розных снукерыстаў, бо ніводны ігрок не перамагаў на гэтым спаборніцтве двойчы. Роні О’Саліван два разы выходзіў у фінал, прайграўшы ў 2006 годзе і выйграўшы тытул у 2008. О'Саліван таксама выканаў адзіную максімальную серыю ў гісторыі спаборніцтва ў 2007 годзе.

| ⛭Трафей Паўночнай Ірландыі |
| --- |
| Усе турніры | 
* 1981
* 2005
* 2006
* 2007
* 2008

 |
**Святлана Аляксандраўна Талмачова** — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (2002).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў г. Патсдам (ГДР), але з юнацтва жыве ў Мінску. Бацькі выхадцы з Пензенскай вобласці Расіі.

У 1996 закончыла гістарычны факультэт БДПУ. 12 снежня 2002 абараніла кандыдацкую дысертацыю «Сялянскае самакіраванне ў Беларусі (1861—1901 гг.)».

3 2002 па 2004 працавала старшым выкладчыкам факультэта даўніверсітэцкай падрыхтоўкі БДПУ, з 2004  — на гістарычным факультэце, на кафедры славянскай гісторыі і метадалогіі гістарычнай навукі, 2015 годзе — на кафедры гісторыі Беларусі і славянскіх народаў.

У 2016 скончыла дактарантуру БДПУ. Тэма даследавання — «Дзейнасць Мясцовы органаў дзяржаўнага кіравання па рэалізацыі аграрнай палітыкі самадзяржаўя на тэрыторыі Беларусі (1861—1914 гг.)»

Са снежня 2019 — загадчык кафедры гісторыі Беларусі і славянскіх народаў БДПУ.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Выкладае вучэбныя дысцыпліны: «Гісторыя ўсходніх славян (Расія і Украіна) (канец XVI – першая палова ХІХ ст.)» і «Гісторыя ўсходніх славян (Расія і Украіна) (1861–1900 гг.)».

Сфера навуковых інтарэсаў і праблематыка навуковых даследаванняў — сацыяльна-эканамічныя працэсы ў Беларусі перыяду капіталізму.

### Асноўныя публікацы

* Талмачова, С. А. Сялянскае самакіраванне / С.А. Талмачова // Гісторыя беларускай дзяржаўнасці ў канцы XVIII – пачатку ХХІ ст. : у 2 кн. – Кн. 1 / А.А.Каваленя [і інш.] ; рэдкал. А.А.Каваленя [і інш.] ; Нац. Акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі. – Мінск : Беларус. навука, 2011. – С. 112–125.
* История восточных славян: хрестоматия: в 2 ч. : уч. электр. изд. локал. распр. – Ч. 1: Внутренняя политика царизма (конец XVI – первая половина XIX в.) / сост. С.А. Толмачева, В.Г.Федорасова; под общ. ред. С.А.Толмачевой. – Минск : БГПУ, 2012.
* Талмачова, С. А. Увядзенне закона аб земскіх начальніках у Беларусі / С.А.Талмачова // Весці Бел. дзярж. пед. ун-та. – 2013. – Сер. 2, Гісторыя. Філасофія. Паліталогія. Сацыялогія. Эканоміка. Культуралогія. – № 4. – С. 11–15.

Зноскі
------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Святлічная.
**Святлана Апанасаўна Святлічная** (руск.: Светла́на Афана́сьевна Светли́чная; нар. 15 мая 1940, Ленінакан, Армянская ССР) — савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно, Заслужаная артыстка РСФСР (1974).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 15 мая 1940 г. у Ленінакане (цяпер Гюмры) у Арменіі. Яе бацька Апанас Міхайлавіч Святлічны ў вайну служыў у СМЕРШ, удзельнічаў у спецаперацыях ваеннай разведкі, даслужыўся да падпалкоўніка. Святлана пайшла ў школу ў Ахтырцы Сумскай вобласці, скончыла школу ў Савецку Калінінградскай вобласці, у 1958 годзе бацька Святланы сышоў у адстаўку, і сям’я пасялілася ў Мэлітопалі. У гэтым жа годзе паступіла ва УДІК, на курс Міхаіла Рома.

У 1963 годзе, пасля заканчэння інстытута, яна стала актрысай Тэатру-студыі кінаакцёра.

У кіно дэбютавала ў 1960 годзе ў фільме Міхаіла Каліка «Калыханка».

Самай запамінальнай роляй Святланы Святлічнай стала фатальная спакусніца Ганна Сяргееўна ў «Дыяментавай руцэ». У гэтай ролі Святлічная з гумарам ўвасобіла абсалютна новы на той момант тыпаж жанчыны — сучаснай, стыльнай, сексуальна разняволенай. Такіх гераінь ў савецкім кіно яшчэ не было.

Святлана Святлічная працавала з савецкімі рэжысёрамі Рыгорам Аляксандравым («Шпак і Ліра»), Станіславам Растоцкім («Герой нашага часу»), Марленам Хуцыевым («Застава Ільіча»), Юліем Файтам («Пакуль фронт у абароне»), Таццянай Ліёзнавай («Ім скараецца неба», «Семнаццаць імгненняў вясны»), Леанідам Гайдаем («Дыяментавая рука»), Георгіем Данелія («Трыццаць тры»), Эдмондам Кеасаянам («Кухарка», «Новыя прыгоды няўлоўных»), Міхаілам Калікам («Калыханка», «Любіць»), Станіславам Гаварухіным («Месца сустрэчы змяніць нельга»). У расійскі час ярка праявіла сябе ў рэжысёрскіі кінадэбюце Рэнаты Літвінавай «Багіня: як я пакахала» і ў карціне Іасана Стэлінга «Дзяўчына і смерць».

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · Internet Movie Database · КиноПоиск · Rotten Tomatoes |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1061701557 · ISNI: 0000 0000 5277 8990 · LCCN: nr2001043785 · VIAF: 26994947 |
**Objective-C** — кампіляваная аб’ектна-арыентаваная мова праграмавання, створаная на аснове моў праграмавання С і Smalltalk. Была распрацавана Брэдам Коксам і Томам Лавам у пачатку 1980-х гадоў.

Objective-C з’яўляецца «строгім надмноствам» C — гэта азначае, што можна скампіляваць любую праграму на C з дапамогай кампілятара Objective-C, а таксама ўключаць код мовы C у класы Objective-C. Objective-C бярэ свой аб’ектны сінтаксіс ад Smalltalk: усе аб’ектна-арыентаваныя функцыі рэалізаваныя праз механізм абмену паведамленнямі. Сінтаксіс для неаб’ектна-арыентаваных аперацый ідэнтычны сінтаксісу C.

Кампанія NeXT абрала Objective-C для сваёй аперацыйнай сістэмы NeXTSTEP. У выніку таго, што аперацыйная сістэма macOS непасрэдна заснаваная на NeXTSTEP, кампанія Apple рэкамендавала Objective-C для распрацоўкі праграм для macOS і iOS да стварэння мовы праграмавання Swift у 2014 г.

Праграмы Objective-C, распрацаваныя для аперацыйных сістэм, якія не належаць Apple, або якія не залежаць ад API Apple, таксама могуць быць скампіляваныя для любой платформы, якая падтрымліваецца GNU GCC або LLVM/Clang.

Прыклад
-------

Прыклад напісання праграмы Hello world:

```
#import <Foundation/Foundation.h>
int main (int argc, const char \* argv[])
{
 NSLog(@"Hello, World! \n");
 return 0;
}

```

Гл. таксама
-----------

* C (мова\_праграмавання)
* C++
* Swift

Зноскі
------

1. ↑  Garling, Caleb. "iPhone Coding Language Now World's Third Most Popular". *Wired*.. Retrieved on 2023-01-22.
2. ↑  Write Objective-C Code (англ.).  apple.com (23 красавіка 2013). Архівавана з першакрыніцы December 24, 2013. Праверана 22 студзеня 2023.

Спасылкі
--------

* Сайт пра Objective-C ад Apple  (англ.)
* Анлайн-падручнік па распрацоўцы на Objective-C ад Apple  (англ.)

| ⛭Мовы праграмавання |
| --- |
| 
* Ada
* ActionScript
* ALGOL
* APL
* Асэмблер
* BASIC
* C
* C++
* C#
* COBOL
* Delphi
* Erlang
* Forth
* Fortran
* Go
* Haskell
* Java
* JavaScript
* Kotlin
* Lisp
* Logo
* Lua
* Modula-2
* Objective-C
* Pascal
* Perl
* PL/I
* PHP
* Prolog
* Python
* R
* Ruby
* Rust
* Scala
* SQL
* Scheme
* Smalltalk
* Swift
* Zig
* *больш...*

 |
| List-Class article Спіс паводле катэгорый |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кізілава.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бусыгіна.
**Святлана Аляксандраўна Кізілава** (у дзявоцтве **Бусыгіна**; нар. 3 чэрвеня 1962, г. Северадзвінск, Архангельская вобласць, РСФСР) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

У 1977—1981 гадах вучылася на архітэктурным аддзяленні Архангельскага камунальна-будаўнічага тэхнікума. У 1981—1983 гадах працавала тэхнікам-архітэктарам у ДСПІ «Саюзпраектверф».

У 1983—1988 годзе гадах вучылася на архітэктурным факультэце Беларускага політэхнічнага інстытута (выкладчыкі І. А. Сітнікава (кіраўнік дыплома), Н. С. Будыка, С. Д. Філімонаў, В. І. Анікін, В. М. Аладаў). У 1988—2007 гадах АКУП «Інстытут Гомельграмадзянпраект» (з 2004 года галоўны архітэктар праектаў); з 2007 года галоўны архітэктар праектаў ТДА «ЦэнтрБудПраект».

Член Беларускага саюза архітэктараў з 2000 года.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кизилова (Бусыгина) Светлана Александровна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
**Бандытызм** — стварэнне ўстойлівай ўзброенай групы (банды) у мэтах нападу на грамадзян або арганізацый, адносіцца да катэгорыі асабліва цяжкіх злачынстваў.

Банда — злачынная арганізацыя, характарызуецца устойлівасцю і ўзбраеннем. Пра ўстойлівасць сведчаць стабільнасць яе складу і структуры, злачынная дзейнасць банды ажыццяўляецца пераважна аднатыпнымі сродкамі і метадамі. Узброенасць характарызуецца наяўнасцю зброі хоць бы ў аднаго члена банды.

Бандытызм па сваім змесце ўяўляе карысліва-гвалтоўнае злачынства. Яго пераважнымі мэтамі служаць завалоданне чужой маёмасцю, каштоўнасцямі, грашыма шляхам гвалту ці рэальнай пагрозай яго неадкладнага прымянення. Аднак бандыцкія напады могуць пераследваць і мэты немаёмаснага характару, звязаныя з інтарэсамі членаў банды.

Згодна з Крымінальным кодэксам Рэспублікі Беларусь стварэнне банды, г.зн. узброенай арганізаванай групы з мэтай нападу на прадпрыемствы, установы, арганізацыі або на грамадзян, альбо кіраўніцтва бандай, альбо ўдзел у бандзе або ў здзяйсняемых ёю нападах — караюцца пазбаўленнем волі на тэрмін ад пяці да пятнаццаці гадоў з канфіскацыяй маёмасці або без канфіскацыі.

Літаратура
----------

* Уголовный кодекс Республики Беларусь, Мн. «Амалфея», 2009, 350 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Treccani · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 00573484 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вількіна.
**Святлана Барысаўна Вількіна** (нар. 1 красавіка 1960 Віцебск) — беларуская спартсменка і трэнер (шатакан каратэ-до). Майстар спорту СССР па акрабатыцы (1976), майстар спорту Беларусі па каратэ (1993), майстар спорту Беларусі міжнароднай класіфікацыі па каратэ (1995). Заслужаны майстар спорту Беларусі па каратэ (1999). Суддзя нацыянальных (1994) і міжнародных (1998) катэгорый. Мае 5-ы дан (2002).

Біаграфія
---------

Скончыла Беларускі інстытут фізічнай культуры (1981). З 1992 года ў БІТУ, старшы выкладчык. З 1994 года тэхнічны дырэктар і старшы трэнер у раздзеле ката Беларускай федэрацыі шатакан каратэ-до. З 1996 года галоўны інструктар клуба «Академия каратэ», з 2002 года — «Барс» (Мінск).

Чэмпіёнка свету ў асабістым ката (1997 і 2000 — Токіа; 2002, Штральзунд, Германія), у камандным ката (1999, Масква; 2001, Рыга), у мікст ката (2000, Токіа; 2002, Штральзунд). Срэбраны прызёр чэмпіянатаў свету ў асабістым і камандным ката (1997, Арэцца, Італія; 2000, Токіа; 2002, Штральзунд), бронзавы прызёр у індывідуальным і камандным ката (1997, Токіа; 1999, Бохум, Германія; 2001, Рыга). Чемпіёнка Еўропы ў індывідуальным ката (1998, Штральзунд; 2001, Тбілісі; 2003, Кіеў), у камандным ката (1998, Штральзунд; 1998, г. Вроцлаў, Польшча; 2001, Тбілісі; 2003, Кіеў; 2004, г. Адэса, Украіна), у мікст ката (1998, Штральзу 2001, Тбілісі; 2003, Кіеў), у індывідуальным ката сярод ветэранаў (2001, Тбілісі; 2003, Кіеў 2004, Адэса), у камандным ката сярод ветэранаў (2004, Адэса), срэбраны прызёр у індывідуальным і камандным ката (1994, Анкара; 1998, Німбурк, Чэхія), бронзавы прызёр (1998, Вроцлаў; 1999, Кадзіс, Іспанія).

Мае афіцыйныя прызы: «Лучшая спортсменка чемпионатов мира» (2000, Токіа), Еўропы (2001, Тбілісі). Усяго на чэмпіянатах свету і Еўропы 1994—2004 Вількіна заваявала 33 медалі: 22 залатыя, 6 срэбраных, 5 бронзавых (2004). Чэмпіёнка СССР, СНД (5-кратная), Усх. Еўропы
(9-кратная), Літвы, Македоніі, Расіі, Украіны, Беларусі (46-краная) па каратэ. Мнагакратная пераможца міжнародных спаборніцтваў. Трэнеры па каратэ-до: В. Б. Кірыенка (1977-78), А. Я. Вількін (з 1979). Чэмпіёнка, уладальніца Кубка Беларусі па акрабатыцы.

Зноскі
------

1. ↑  КАЛЯНДАР ЗНАМЯНАЛЬНЫХ І ПАМЯТНЫХ ДАТ НА 2015 ГОД

Літаратура
----------

* *Борисевич, А.* О женщине, которая бьет / А. Борисевич // Прессбол. — 1995. — 7 марта. — С. 3.
* Вилькина Светлана Борисовна // Спортивная энциклопедия Беларуси / редкол.: Г. П. Пашков (гл.ред.) [и др.]. — Мн. : БелЭн им. П. Бровки, 2005. — С. 110.
* *Лысоконь, О.* Кимоно красавицам к лицу / О. Лысоконь // Беларусь. — № 3. — 1999. — С. 48—49.
* *Старасценка, У.* Каратэ — любоў і натхненне / У. Старасценка // Культура. — 19—25 студз. — 2002. — С. 11.
**Віленскае княства** — меркаваны феадальны ўдзел Полацкай зямлі, пазней Вялікага Княства Літоўскага.

Паводле позняга Васкрасенскага летапісу, у 1130-я гадах або пазней вільняне пазвалі з Візантыі сыноў князя Расціслава, высланага туды ў 1129 годзе разам з іншымі полацкімі князя — Давіла і Маўкольда, старэйшы з братоў стаў княжыць у Вільні. Паводле гэтага ж летапісу, Давіл і Маўкольд былі пачынальнікамі дынастыі вялікіх князёў літоўскіх, але гістарычнасць гэтых асоб і падобная генеалогія адмаўляецца гісторыкамі, у т.л. праз храналагічную неадпаведнасць. Такую версію падзей лічаць створанай у Маскве часоў Івана IV для пэўных палітычных мэт.

У канцы XIX ст. Адам Кіркор пісаў, што ў 1070 годзе ў Вільні княжыў нейкі *Расціслаў Рагвалодавіч*, аднак крыніц свайго сцверджання не даваў. На гэтай аснове Мікола Ермаловіч у свой час выказаў думку пра існаванне не пазней 2-й паловы ХІ ст. Віленскага княства, удзела Полацкай зямлі. Тое самае меркаванне выказана ў артыкуле Ермаловіча пра Віленскае княства ў «Энцыклапедыі гісторыі Беларусі» у 6-ці тамах. Ермаловіч лічыў, што большую частку насельніцтва княства складалі крывічы, якія калісьці і заснавалі Вільню, першапачаткова названую Крывым горадам, астатняе насельніцтва было балтамі.

Ермаловіч лічыў, што меркаванае ім Віленскае княства пасля заваявання Войшалкам у 1264 годзе Нальшчанаў і Дзяволтвы, увайшло ў склад Вялікага Княства Літоўскага, заняло там цэнтральнае становішча і не пазней за 1323 год яго сталіца — Вільня, стала сталіцай усёй дзяржавы. На думку Ермаловіча ў 1340-я гады ў склад Віленскага княства ўваходзілі Ашмяны, Браслаў, Вількамір, а з канца XIV ст. — Крэўская і Лідская воласці, а ў 1413 годзе паводле Гарадзельскага прывілея тэрыторыя княства ўвайшла ў склад Віленскага ваяводства.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  *Ермаловіч М. І.* Віленскае княства // ЭГБ у 6 т. Т. 2.… С. 273.
2. ↑  *Kirkor A.* Bazylika litewska. — 1886. — S. 4.
3. ↑  *Ермаловіч М.* Па слядах аднаго міфа. 2-е выд. — Мн. 1991. — С. 44-49.
4. ↑  *Ермаловіч М.* Старажытная Беларусь: Віленскі перыяд…

Літаратура
----------

* *Ермаловіч М. І.* Віленскае княства // ЭГБ у 6 т. Т. 2. — Мн.: БелЭн, 1994. — С. 273.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Велдэ.

**Вілем ван дэ Велдэ Малодшы** (да 18 снежня 1633, Лейдэн — 6 красавіка 1707, Грынвіч) — нідэрландскі мастак, самы вядомы і самы таленавіты мастак з сямейства ван дэ Велдэ. Яго называлі Рафаэлем марскога жывапісу.

Вілем вучыўся караблебудаванню і малюнку ў свайго бацькі Вілема ван дэ Велдэ Старэйшага, затым вывучаў жывапіс у Сімона дэ Влігера. У першай палове свайго жыцця Вільем ван дэ Велдэ Малодшы займаўся маляваннем перамог галандскага флота. У 1677 годзе паступіў на службу да англійскага караля Карла II. Пасля смерці Карла II на некаторы час вярнуўся ў Нідэрланды, але неўзабаве быў зноў прызваны на службу ў Англію каралём Якавам II.

Мастак знакаміты сваімі карцінамі, якія паказваюць спакойнае мора з чароўным адлюстраваннем роўнядзі вады і марскімі баталіямі. Яго работы захоўваюцца ў Лонданскай нацыянальнай галерэі і прыватных англійскіх калекцыях, у амстэрдамскім дзяржмузеі, Гаазе, Берліне, Мюнхене, Вене і Парыжы. У Эрмітажы знаходзяцца тры карціны Вільема ван дэ Велдэ Малодшага. Акрамя карцін, ён пакінуў мноства малюнкаў, колькасць якіх пераўзыходзіць 8000.

Зноскі
------

1. 1 2  Willem van de Velde — 2009.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1868372'></a>
2. ↑  Willem Van de Velde The Younger // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016. Праверана 27 лютага 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сцепановіч.

**Васіль Аляксеевіч Сцепановіч** (нар. 16 чэрвеня 1945, в. Блудзень, Бярозаўскі раён, Брэсцкая вобласць, БССР) — педагог, рэктар Брэсцкага педагагічнага інстытута (1989—1999). Кандыдат філасофскіх навук (1981), прафесар (1991).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся у сям’і рабочых. Бацькі рана не стала (у 1946 годзе загінуў ад рук бандытаў); маці, Марыя Пятроўна, адна выхоўвала трох дзяцей у цяжкія пасляваенныя гады.

У 1962 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт Брэсцкага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А. С. Пушкіна. Вучоба перарывалася на тэрміновую службу ў Савецкай арміі (1964—1967). У час вучобы ўдзельнічаў у рабоце студэнцкіх навуковых гурткоў, выступаў з дакладамі на навуковых канферэнцыях. Пасля заканчэння інстытута з адзнакай у 1969 годзе яму прапанавалі месца асістэнта на кафедры філасофіі і палітычнай эканоміі.

Вучыўся ў аспірантуры на кафедры філасофіі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта імя У. І. Леніна. Абараніў дысертацыю «Метадалагічныя праблемы матэматычнага мадэлявання мыслення», атрымаў ступень кандыдата філасофскіх навук (1981). Працаваў на розных пасадах у Брэсцкім педінстытуце (з 1995 года ўніверсітэт): старшага выкладчыка, дацэнта (1984) кафедры філасофіі, прарэктара па вучэбнай рабоце (1983—1989), рэктара (1989—1999).

Вучонае званне прафесара прысвоена 23 кастрычніка 1991 года. У 1994 годзе абраны сапраўдным членам (акадэмікам) Беларускай акадэміі адукацыі.

У 1999—2013 гадах працаваў прафесарам кафедры філасофіі ўніверсітэта, а таксама выкладаў у Інстытуце грамадскіх навук Акадэміі Падляскай у Седльцах (Польшча).

Узнагароды
----------

* «Выдатнік народнай асветы» (1982)
* «Выдатнік асветы СССР» (1986)
* «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (1995)
* Ганаровы знак «За ўклад у развіццё Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна» (2010)
* Ганаровая грамата Прэзідыума Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь (1995)
* Ганаровыя граматы Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (1999, 2010)
* Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь (2001)

Спасылкі
--------

* Сайт Брестского государственного университета им. А. С. Пушкина.
* 16 чэрвеня 2020 г. — 75 гадоў з дня нараджэння Васіля Аляксеевіча Сцепановіча (1945), вучонага-філосафа, педагога, заслужанага работніка адукацыі Беларусі

| ⛭Рэктары Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна‎  |
| --- |
| 
* Пётр Дзема (1946—1948)
* Міхаіл Кірылаў (1948—1952)
* Васіль Серафімаў (1952—1958)
* Мікалай Івашэнка (1958—1964)
* Васіль Доркін (1964—1968)
* Сяргей Гусак (1968—1969)
* Георгій Андраюк (1970—1989)
* Васіль Сцепановіч (1989—1999)
* Уладзімір Плецюхоў (1999—2002)
* Мечыслаў Часноўскі (2002—2014)
* Ганна Сендзер (з 2014)

 |
**Фета** — традыцыйны грэчаскі сыр на аснове авечынага малака (з даданнем казінага). Прадукт белага колеру с крохкай структурай і салёным смакам прадаецца і захоўваецца ў рассоле. Вядомая з часоў Старажытнай Грэцыі.

Выраб
-----

Час вытрымкі сыру складае не менш за 3 месяцаў. Тлустасць ад 30 да 60%. Сыры, падобныя да феты, вырабляюць па ўсёй паўднёва-ўсходняй Еўропе, у Міжземнаморскіх краінах, на Сярэднім Усходзе - у Грэцыі, Балгарыі, Босніі і Харватыі, Румыніі, Турцыі, Ізраілі і Егіпце (дзе яго робяць у асноўным з каровінага малака). Існуе тры тыпы феты: 

* У асноўным з авечага малака
* З каровінага малака традыцыйным спосабам, які захоўвае асаблівую крохкую структуру сыру і салёны смак.
* Сыр, які завецца фетай, але прыгатаваны сучаснымі спосабамі, у выніку якіх атрымліваецца сыр іншай структуры.

Гл. таксама
-----------

* Брынза
* Халумі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Князеў.

**Васіль Аляксандравіч Князеў** (1920—1968) — палкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Васіль Князеў нарадзіўся 9 студзеня 1920 г. у г. п. Бобр (цяпер Крупскі раён Мінскай вобласці Беларусі). Пасля заканчэння сямі класаў школы і школы фабрычна-заводскага вучнёўства  (руск.) (бел. працаваў слесарам-аўтаматчыкам на вагонарамонтным пункце станцыі «Віцебск». Скончыў аэраклуб. У 1938 годзе Князеў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1940 годзе ён скончыў Адэскую ваенную авіяцыйную школу лётчыкаў і курсы камандзіраў звенняў. З чэрвеня 1941 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны, ужо на другі дзень вайны збіў свой першы самалёт.

Да чэрвеня 1943 года старшы лейтэнант Васіль Князеў камандаваў эскадрылляй 88-га знішчальнага авіяпалка  (руск.) (бел. 229-й знішчальнай авіядывізіі 4-й паветранай арміі  (руск.) (бел. Паўночна-Каўказскага фронту  (руск.) (бел.. Да таго часу ён здзейсніў 576 баявых вылетаў, прыняў удзел у 122 паветраных баях, збіўшы 11 варожых самалётаў асабіста і яшчэ 9 — у складзе групы.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 жніўня 1943 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства» старэйшы лейтэнант Васіль Князеў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» за нумарам 1146.

Усяго ж да канца вайны Князеў здзейсніў рэкордную колькасць баявых вылетаў сярод савецкіх лётчыкаў-знішчальнікаў — 1088. Ён прыняў удзел у 139 паветраных баях, збіўшы 18 варожых самалётаў асабіста і 11 у групе. Пасля заканчэння вайны Князеў працягнуў службу ў Савецкай Арміі. У 1955 годзе ён скончыў курсы ўдасканалення афіцэрскага складу. У 1962 годзе ў званні палкоўніка Князеў быў звольнены ў запас. Жыў у Адэсе. Памёр 22 ліпеня 1968 года, пахаваны ў Адэсе.

Быў узнагароджаны двума ордэнамі Леніна, двума ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Аляксандра Неўскага, двума ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені, двума ордэнамі Чырвонай Зоркі, медалямі.

У гонар Князева названая вуліца ў Віцебску

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Васіль Аляксандравіч Князеў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* *Ариас А.* В огненном небе. — Минск: Беларусь, 1988.
* *Вершинин К. А.* Четвёртая воздушная. — М.: Воениздат, 1975.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |