**«Целяханы»** — адзін з першых шклозаводаў (гут) на тэрыторыі Беларусі, знаходзіўся ў Целяханах Пінскага павета Мінскай губерні.

Гісторыя
--------

Вокладка прэйскуранта шклозавода Целяханы, 1912 год
Завод быў заснаваны ў 1779 годзе. Выраблялі лампаднае шкло, шкляны посуд і дэкаратыўныя вазы. Гэта была эксклюзіўная для таго часу вытворчасць. Вырабы са шкла па Агінскім канале адпраўляліся на экспарт за мяжу.

У 1793 годзе, у выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай, Целяханы увайшлі ў склад Расійскай імперыі.

У 1830 годзе ў Целяханах адбыўся пажар, які знішчыў мноства пабудоў, і праз 50 гадоў — яшчэ адзін, які знішчыў мястэчка і шклозавод. Але, дзякуючы Агінскаму каналу, а таксама значнай фінансавай дапамогі ад сіянісцкіх арганізацый ЗША, мястэчка і завод хутка аднавіліся.

У 1895 годзе Францыск Пуслоўскі пабудаваў на сваёй зямлi новы корпус завода (па вул. Касцёльнай), які забяспечыў найноўшым абсталяваннем па апошнім слове тэхнікі таго часу — паравым рухавіком і прэсамі для струменевай вытворчасці шкловырабаў.

Пасля адмены прыгоннага права жыхары навакольных вёсак сталі таннай працоўнай сілай для новага прадпрыемства. Умовы працы ў гарачых цэхах былі вельмі цяжкія, змена доўжылася 12 гадзін. Хімічная вытворчасць была шкоднай для здароўя, працаўнікі атрымлівалі лёгачныя захворванні, скарачвалася працягласць іх жыцця, сем’і гублялі карміцеляў.

У 1896 годзе Пуслоўскі перадаў прадпрыемства ў арэнду спачатку да 1907, а далей і да 1918 года прадпрымальнікам-кампаньёнам яўрэйскага паходжання са Слоніма. Узначальваў супольнасць арандатараў Лейба Чэрніхаў, які ўжо меў досвед кіравання Міхалінскай гутай у Слонімскім павеце. Яго кампаньёнамі былі браты Аарон і Шмуэль Чэрніхавы, Лейба Турак і Мордух Разенблюм.

Кампаньёны ўклалі каля 190 тысяч рублёў у мадэрнізацыю завода, у тым ліку ў 1899 годзе ўсталявалі шклоплавільныя печы і пашырылі асартымент прадукцыі. Усталявалі таксама шліфавальныя і гравіравальныя станкі, пнеўматычныя прылады для вымання шкла з печы з дапамогай пара, прафесійныя прылады для мастацкага дэкарыравання шкла. На заводзе было занята 450 чалавек.

У 1911 годзе завод быў электрыфікаваны і стаў самым буйным на тэрыторыі Паўночна-Заходняга краю. У завода было тры баржы і параход пад назвай «Пелікан».

Завод выпускаў шырокі асартымент вырабаў: аконнае і аптэчнае шкло, газавыя лямпы і лямпавае шкло, графіны, бутэлькі, бутлі, чаркі, куфлі, шклянкі, піўныя келіхі. Пасля выдання Указа дзяржаўнай піцейнай манаполіі аб продажы віна і гарэлкі выключна ў шкляным посудзе значна павялічыўся аб’ём вытворчасці бутэлек.

У 1914 годзе аб’ём вытворчасці завода павялічыўся да паўмільёна царскіх рублёў.

Высокія якасць і мастацкі ўзровень хрусталю і каляровага прасаванага шкла целяханскага завода былі адзначаны Залатым медалём «За якасць і мастацкасць» Камітэтам усерасійскіх мануфактурных выставак. Шкловырабы былі аздоблены вытанчаным дэкорам, часткова пакрыты пакрыты серабрыстай або залатой плёнкай, афарбаваны срэбрам, золатам ці эмаллю.

Галерэя шкловырабаў
-------------------

* Шклозавод (гута) Целяханы, патэрн №186Шклозавод (гута) Целяханы, патэрн №186
* Ваза на ножцы, прасаванае шкло, гута ЦеляханыВаза на ножцы, прасаванае шкло, гута Целяханы
* Ваза на ножцы, прасаванае шкло, гута ЦеляханыВаза на ножцы, прасаванае шкло, гута Целяханы
* Ваза на ножцы, №56 па прэйскуранту 1912 года, прасаванае шкло, гута ЦеляханыВаза на ножцы, №56 па прэйскуранту 1912 года, прасаванае шкло, гута Целяханы
* Ваза на ножцы, №56 па прэйскуранту 1912 года, прасаванае шкло, гута ЦеляханыВаза на ножцы, №56 па прэйскуранту 1912 года, прасаванае шкло, гута Целяханы
* Лямпадка з прасаванага шкла, гута ЦеляханыЛямпадка з прасаванага шкла, гута Целяханы

Зноскі
------

1. ↑  СБ. Беларусь сегодня. Сергей Кононович «В поисках утраченного»
2. ↑  Судьба местечка Телеханы
3. ↑  Neman.by. «Богемская рапсодия Столле»
4. ↑  Таццяна Цыркунова «З гісторыі роднаго края»