**Узбро́еныя Сі́лы Рэспу́блікі Белару́сь** (**УС РБ**) — структурны элемент ваеннай арганізацыі дзяржавы, які прызначаны для забеспячэння ваеннай бяспекі і ўзброенай абароны Рэспублікі Беларусь, яе суверэнітэту, незалежнасці і тэрытарыяльнай цэласнасці. Узброеныя Сілы падпарадкоўваюцца Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь і цэнтральным органам ваеннага кіравання (Міністэрства абароны РБ і Генеральны штаб узброеных сіл). Колькасны склад: 121 тысяча чалавек (паводле рэформы 2011), з іх 102 тысячы ваеннаслужачых і 19 тысяч грамадзянскага персаналу (пачатак 2012 года — 62 тысяч чалавек, з іх 48 тысяч вайскоўцаў і 14 тысяч грамадзянскага персаналу).

Складаюцца з 2 асноўных відаў: Сухапутных войскаў і Ваенна-паветраных сіл і войскаў супрацьпаветранай абароны; таксама ў склад УС уваходзяць Спецыяльныя войскі, Тыл узброеных сіл, Узбройванне ўзброеных сіл, воінскія часці забеспячэння, абслугоўвання і аховы цэнтральных органаў ваеннага кіравання, а таксама ВНУ і арганізацыі Міністэрства абароны.

Гісторыя
--------

УС РБ сфарміраваны на базе Беларускай ваеннай акругі УС СССР пасля абвяшчэння дзяржаўнай незалежнасці, для чаго 20 верасня 1991 года было прынята пастанова Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь «Аб стварэнні Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь». Савету Міністаў Рэспублікі Беларусь былі падпарадкаваны мясцовыя органы ваеннага кіравання рэспублікі, чыгуначныя войскі, сістэма грамадзянскай абароны, дыслацыраваныя на тэрыторыі рэспублікі. Вышэйшаму органу выканаўчай улады даручалася вызначыць парадак перадыслакацыі ў межах Беларусі, увод і вывад з яе тэрыторыі часцей і злучэнняў Узброенных сіл СССР, пагранічных, чыгуначных і будаўнічых войскаў, размешчаных на тэрыторыі рэспублікі, а таксама матэрыяльна-тэхнічных сродкаў, якія належалі ім. З асенняга прызыву 1991 года пачалося праходжанне ваенных збораў і абавязковай тэрміновай воінскай службы грамадзянамі Беларусі на тэрыторыі рэспублікі. 20 сакавіка 1992 года было афіцыйна абвешчана аб стварэнні Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь. Пачатак непасрэднаму стварэнню ўласных узброенных сіл паклала пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 6 мая 1992 года «Аб перапарадкаванні фарміравання Узброенных Сіл, якія дыслацыруюцца на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь, Міністэрству абароны». Была скасавана Беларуская ваенная акруга. Усе яе часці і падраздзяленні, а таксама часці цэнтральнага падпарадкавання, не ўваходзячыя ў склад стратэгічных сіл СНД, перайшлі ў распараджэнне новастворанага міністэртва. 3 лістапада 1992 года быў прыняты закон «Аб Узброеных Сілах Рэспублікі Беларусь». У 1992—1996 гадах былі скарочаны або перафарміраваны 250 воінскіх частак. У гэты час завершана ракетна-ядзерная дэмілітарызацыя Беларусі.

Узброеныя сілы ў канцы 2000-х гадоў дзейнічалі і развіваліся згодна з Канцэпцыяй нацыянальнай бяспекі (зацверджана ўказам Прэзідэнта РБ № 390 ад 17 ліпеня 2001), Ваеннай дактрынай Рэспублікі Беларусь (зацверджана законам РБ ад 3 студзеня 2002) і Канцэпцыяй будаўніцтва Узброеных сіл да 2010 года; у 2001—2005 гг. была праведзеная ваенная рэформа. Выдаткі на абарону складаюць 1,49 % ад ВУП (2006); 78 % выдзеленых фінансавых сродкаў выдаткоўваецца на ўтрыманне і 22 % ― на развіццё (2006).

Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 17.11.2000 г. № 600. была зацверджана Эмблема Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь.

У 2001 годзе ВПС і войскі СПА Беларусі аб’яднаны ў адзіны від войскаў.

У 2002 годзе на Барысаўскім ваенным палігоне ў ходзе аператыўна-тактычнага вучэння «Бярэзіна-2002» упершыню былі адпрацаваны практычныя дзеянні тэрытарыяльных войскаў.

11 мая 2006 года Прэзідэнт Беларусі А. Лукашэнка падпісаў Указ № 312 «Аб некаторых мерах па ўдасканаленні транспартнага забеспячэння Узброеных Сіл, іншых войскаў і воінскіх фарміраванняў Рэспублікі Беларусь», па якім на базе чыгуначных, аўтамабільных і дарожных войскаў былі створаны транспартныя войскі Беларусі.

2 жніўня 2007 года на аснове ПДВ і спецназу ГРУ створаны Сілы спецыяльных аперацый.

У 2009 годзе зацверджана новая ваенная ўніформа.

2 жніўня 2010 года А. Лукашэнка падпісаў указ аб накіраванні ў Ліван групы з 9 беларускіх вайскоўцаў для ўдзелу ў міратворчай місіі. У гэтым жа годзе першыя міратворцы з Беларусі прыбылі ў Ліванскую Рэспублікі. Нягледзячы на ​​заяўлены памер кантынгенту ў дзевяць чалавек, у краіну была накіравана група толькі з пяці міратворцаў.

1 ліпеня 2016 года была ўведзена альтэрнатыўная служба. Да яе прыцягваюцца грамадзяне, якія прыдатны да тэрміновай службе ва ўзброеных сілах, але не могуць яе праходзіць па рэлігійных меркаваннях. Дадзеная катэгорыя прызыўнікоў накіроўваецца на грамадска карысную дзейнасць.

20 ліпеня 2016 года ўступіла ў сілу новая ваенная дактрына. У новай версіі дактрыны прапісана, што некаторыя дзяржавы ў еўрапейскім рэгіёне «спрабуюць справакаваць унутраныя ўзброеныя канфлікты з ужываннем як ваеннай сілы, так і тэрарыстычных і дыверсійных сіл». Па гэтай прычыне быў распрацаваны план дзеянняў супраць гібрыднай вайны і каляровай рэвалюцыі. Пры распрацоўцы дактрыны і наступных зменаў у тактыцы ўлічваўся вопыт Украіны ў Данбаскім і Расіі ў Сірыйскім канфліктах. Вялікае значэнне атрымала падрыхтоўка да баявых дзеянняў ва ўмовах населенага пункта.

У кастрычніку 2022 года армія дзяржавы разам з некаторымі расійскімі фарміраваннямі, размешчанымі ў краіне, у поўным складзе была ўключана ў рэгіянальную групоўку войск Беларусі і Расіі.

У цяперашні час ва Узброеных Сілах два віды УС — Сухапутныя войскі, Ваенна-паветраныя сілы і войскі супрацьпаветранай абароны. Таксама непасрэдна генеральнаму штабу падпарадкоўваецца род войскаў — Сілы спецыяльных аперацый (ССА). Існуюць таксама спецыяльныя войскі (службы), органы тылу.

Колькасць Узброеных Сіл на 1 сакавіка 2016 года — 64 932 пасады. З іх 14 502 афіцэра, 6850 прапаршчыкаў 25 671 салдат і сяржантаў, 3502 курсанта, а таксама 16 407 асоб грамадзянскага персаналу.

Баявы склад мірнага часу — тры авіяцыйныя базы, дзве радыётэхнічныя і чатыры зенітныя ракетныя брыгады, тры зенітных ракетных палка, чатыры механізаваных брыгады, адна ракетная, адна рэактыўна-артылерыйская і тры артылерыйскія брыгады, адна дэсантна-штурмавая брыгада, адна паветрана-дэсантная брыгада і адна брыгада спецыяльнага прызначэння.

Узброеныя Сілы актыўна ўдзельнічаюць у розных вучэннях, як унутры краіны («Нёман—2001», «Бярэзіна—2002», «Чыстае неба—2003», «Шчыт Саюза—2006», «Захад—2009», «Захад—2013», «Шчыт Саюза—2015», «Славянскае братэрства—2017»), так і за яе межамі («Баявая садружнасць»).

Ваенная служба
--------------

Асноўны артыкул: **Воінскі абавязак у Беларусі**
Ваенная служба ў краіне можа быць па прызыву, кантракце або ў рэзерве. Першая з’яўляецца абавязковай для грамадзян мужчынскага полу, прызнаных ва ўстаноўленым парадку прыдатнымі да яе праходжання. Ва Узброеных сілах могуць служыць прыдатныя па стане здароўя і фізічнаму развіццю да яе выканання, незалежна ад паходжання, сацыяльнага і маёмаснага становішча, расавай і нацыянальнай прыналежнасці, адукацыі, мовы, адносін да рэлігіі, роду і характару заняткаў, палітычных і іншых перакананняў. Прызыўнікі набіраюцца ва ўзросце 18—27 гадоў. Тэрмін іх службы залежыць ад наяўнай адукацыі. Так, для асоб, якія не маюць вышэйшай адукацыі, ён складае 18 месяцаў, з вышэйшым — 12, а ваенным — 6. Воінская служба даступна і для грамадзян жаночага полу, якія адказваюць устаноўленым патрабаванням і атрымалі падрыхтоўку па неабходных спецыяльнасцях.

Вайскоўцы і рэзервісты, якія ўпершыню прызваны або паступілі на ваенную службу, службу ў рэзерве, або грамадзяне, якія не праходзілі ваенную службу, службу ў рэзерве і ўпершыню прызваны на зборы, а таксама грамадзяне, якія навучаюцца на ваенных кафедрах або факультэтах па праграмах падрыхтоўкі малодшых камандзіраў і афіцэраў запасу, прыносяць прысягу перад дзяржаўным сцягам і баявым сцягам сваёй воінскай часці. Грамадзяне могуць самастойна выбіраць, на якой з двух дзяржаўных моў, — рускай або беларускай, — яны будуць прамаўляць змест прысягі. Ваеннаслужачы да прынясення не можа прыцягвацца да выканання баявых задач.

Склад
-----

     Сухапутныя войскі      Сілы спецыяльных аперацый      ВПС і СПА      Транспартныя войскі
### Сухапутныя войскі

Асноўны артыкул: **Сухапутныя войскі Рэспублікі Беларусь**
**Сухапутныя войскі** непасрэдна кіруюцца Камандаваннем СВ (сфарміравана 21.12.2001 на базе ўпраўлення 5 гв. ак у Бабруйску) і арганізацыйна падзяляюцца на два аператыўныя (аперацыйныя) камандаванні: Заходняе і Паўночна-Заходняе; таксама дзейнічаюць асобныя часці і арганізацыі, падпарадкаваныя непасрэдна камандаванню Сухапутных войскаў.

У склад Заходняга камандавання ўваходзяць (2008): 2 механізаваныя брыгады, 1 артылерыйская і 1 зенітная ракетная брыгады, а таксама іншыя часці і падраздзяленні. У склад Паўночна-Заходняга камандавання ўваходзяць (2008): 1 механізаваныя брыгады, 1 артылерыйская і 1 зенітная ракетная брыгады, а таксама іншыя часці і падраздзяленні.

### Ваенна-паветраныя сілы і супрацьпаветраныя войскі

Асноўны артыкул: **Ваенна-паветраныя сілы і войскі ППА Рэспублікі Беларусь**
**Ваенна-паветраныя сілы і супрацьпаветраныя войскі** (утвораны 8 лістапада 2001 года) непасрэдна кіруюцца Камандаваннем ВПС і войск ППА і арганізацыйна падзяляюцца на два аператыўна-тактычныя камандаванні: Заходняе і Паўночна-Заходняе; апроч таго, непасрэдна камандаванню падпарадкоўваюцца авіяцыйныыя часці непасрэднага падпарадкавання (4 авіяцыйныя базы), воінскія часці забеспячэння, абслугоўвання і аховы, воінскія часці тылавога і тэхнічнага забеспячэння і палігоны.

Эмблема Ваенна-паветранных сіл і войск Супрацьпаветранай абароны Рэспублікі Беларусь
У склад Заходняга аператыўна-тактычнага камандавання ўваходзяць: Упраўленне, Камандны пункт і Пункты навядзення, 1 знішчальная авіябаза, 4 зенітныя ракетныя брыгады і 2 ракетныя палкі, а таксама іншыя часці і падраздзяленні. У склад Паўночна-Заходняга аператыўна-тактычнага камандавання ўваходзяць: Упраўленне, Камандны пункт і Пункты навядзення, 1 знішчальная авіябаза, 2 зенітныя ракетныя брыгады і 2 ракетныя палкі, а таксама іншыя часці і падраздзяленні.

### Сілы спецыяльных аперацый

Асноўны артыкул: **Сілы спецыяльных аперацый УС РБ**
Сілы спецыяльных аперацый — род войскаў непасрэдна падначалены генеральнаму штабу ВС Беларусі, скарочанае найменне — ССА УС РБ.

### Транспартныя войскі

Асноўны артыкул: **Транспартныя войскі Узброеных сіл Рэспублікі Беларусь**
11 мая 2006 года Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь Аляксандр Лукашэнка падпісаў Указ № 312 «Аб некаторых мерах па ўдасканаленні транспартнага забеспячэння Узброеных Сіл, іншых войскаў і воінскіх фарміраванняў Рэспублікі Беларусь». Дакумент прыняты ў мэтах стварэння адзінай сістэмы транспартнага забеспячэння Узброеных Сіл, іншых войскаў і воінскіх фарміраванняў Беларусі. Згодна з Указам на базе існуючых чыгуначных, аўтамабільных і дарожных войскаў былі створаны транспартныя войскі Беларусі.

### Тэрытарыяльныя войскі

Асноўны артыкул: **Тэрытарыяльныя войскі Беларусі**
Ва ўмовах скарачэння колькасці Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь і зніжэння ўзроўню ўзбраенняў, адным з найбольш эканамічных шляхоў кампенсацыі сіл і сродкаў, падтрымання абараназдольнасці дзяржавы на належным узроўні з’яўляецца арганізацыя тэрытарыяльнай абароны дзяржавы.

Для вырашэння задач па тэрытарыяльнай абароне ствараюцца тэрытарыяльныя войскі (ТэрВ), якія з’яўляецца рэзервовым кампанентам Узброеных Сіл і будуць разгортвацца ў пагражальны перыяд або з пачаткам вайны.

Колькасць войскаў тэрытарыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь — 120 тысяч чалавек, што ўдвая больш, чым служыць у рэгулярных ВС РБ. Камплектаванне фарміраванняў ТэрВ вырабляецца з жыхароў адпаведных адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак, здольных да ваеннай службы. Войскі тэрытарыяльнай абароны ўключаюць воінскія фарміраванні ў выглядзе асобных стралковых батальёнаў і асобных стралковых рот.

Задачы тэрытарыяльнай абароны:

* удзел у абароне прымежнай тэрыторыі;
* падтрыманне рэжыму ваеннага становішча;
* ахова і абарона дзяржаўных і ваенных аб’ектаў;
* барацьба з дыверсійна-разведвальнымі групамі і незаконнымі ўзброенымі фарміраваннямі;
* інжынерныя мерапрыемствы па падрыхтоўцы гарадоў і населеных пунктаў да абароны і абсталяванне абарончых рубяжоў;
* ліквідацыя наступстваў прымянення зброі масавага знішчэння, вынікаў масіраваных удараў, правядзенне выратавальных і аварыйна-аднаўленчых работ;
* вядзенне актыўнай узброенай барацьбы на часова захопленай праціўнікам тэрыторыі.

Іншая дзейнасць
---------------

### Неваеннае выкарыстанне Узброеных сіл

* Вайскоўцы, якія знаходзяцца ў запасе або адстаўцы, добраахвотна ўдзельнічаюць у дзейнасці ваенна-навуковай супальнасці.
* Для Беларусі характэрна штогадовае прыцягненне вайскоўцаў да грамадзянскіх заняткаў, напрыклад, для ўборкі ўраджаю.
* 15—16 сакавіка 2013 года беларускія вайскоўцы былі прыцягнуты да барацьбы з цыклонам «Хаўер» і яго наступствамі. Ваенная тэхніка, накіраваная ў дапамогу ратавальнікам і камунальным службам, выцягвала з заснежаных дарог аўтамабілі і ўдзельнічала ў расчыстцы шашы.
* 14 лютага 2023 года 45 байцоў медыцынскага атрада спецыяльнага прызначэння 432-га Галоўнага ваеннага клінічнага шпіталя УС РБ адправіліся ў Сірыю для аказання дапамогі ў наступствах лютаўскага землетрасення (гл. Місія беларускіх ваенных медыкаў у Сірыі).

### Удзел у міжнародных спаборніцтвах

З 1993 года Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь з’яўляюцца членам Міжнароднага савета ваеннага спорту (СІЗМ), а прымаюць удзел у Сусветных ваенных гульнях пачынаючы з 1995 года. За гэты час вайскоўцамі-спартсменамі да 2020 года было заваявана 87 медалёў у 15 відах спорту, у тым ліку 14 залатых, 23 сярэбраных і 50 бронзавых. Найбольш удала беларускія армейцы выступаюць у спаборніцтвах па лёгкай атлетыцы (22 медалі), дзюдо (15) і кулявой стральбе (11).

Беларускія вайскоўцы паказваюць высокія вынікі і на розных міжнародных армейскіх спаборніцтвах.

Так, на спаборніцтвах «Армейскія міжнародныя гульні-2017» у агульнакамандным заліку зборная каманда Узброеных Сіл Беларусі заняла чацвёртае месца, пакінуўшы ззаду вайсковыя каманды з 24 краін свету. Каманды беларускіх вайскоўцаў спаборнічалі ў 13 з 28 конкурсаў, заняўшы 11 прызавых месцаў. Першае месца зборнай Узброеных Сіл Беларусі прынесла перамога ў конкурсе «Воін Садружнасці». Другія месцы былі атрыманы ў конкурсах «Майстры артылерыйскага агню», «Інжынерная формула» і «Бяспечны маршрут» (спаборніцтва каманд інжынерных войск), «Ключы ад неба», «Чыстае неба» (спаборніцтвы каманд ВПС і войск СПА) «Палявая кухня», «Верны сябар» (спаборніцтва кінолагаў). Трэцяе месца заваявана на «Снайперскай мяжы». Яшчэ два трэціх месцы заняты ў конкурсах «Ваенна-медыцынская эстафета» і «Бяспечнае асяроддзе». Чацвёртае месца занята ў конкурсе «Танкавы біятлон». Чацвёртай з 7 краін-удзельніц Беларусь стала і ў конкурсе «Выдатнікі вайсковай разведкі». Характэрна, што ў адрозненне ад каманд іншых краін беларуская зборная амаль на 50 % складалася з вайскоўцаў тэрміновай ваеннай службы.

У 2018 годзе каманда міратворцаў з Беларусі атрымала першае месца сярод 138 каманд з 37 краін на міжнародных спаборніцтвах пешых патрулёў «Кембрыян патрол» у Вялікабрытаніі.

У 2020 годзе на VI Армейскіх міжнародных гульнях «Армі-2020» беларуская зборная заняла 2-е месца ў агульным заліку. Камандзе УС Беларусі ўдалося ўзяць 1-е месца і ў конкурсе сувязістаў «Упэўнены прыём» і спаборніцтве экіпажаў машын інжынернага ўзбраення «Інжынерная формула». Вайскоўцы занялі 2-е месца ў спаборніцтвах «Бяспечнае асяроддзе» — экіпажаў радыяцыйнай, хімічнай і біялагічнай абароны, «Ваеннае ралі» — экіпажаў на ваеннай аўтамабільнай тэхніцы, «Верны сябар» — спецыялістаў службовай сабакагадоўлі, «Палявая кухня», «Дэсантны ўзвод», спаборніцтве мінамётных разлікаў «Майстры артылерыйскага агню», «Авіядартс», «Сувораўскі націск» — экіпажаў баявых машын пяхоты, «Аварыйны раён» — аварыйна-выратавальных фарміраванняў, «Сакалінае паляванне» — разлікаў комплексаў з беспілотнымі лятальнымі апаратамі. Бронзу каманда атрымала ў конкурсах: «Воін Свету» — спаборніцтве ваенна-прафесійнага майстэрства, «Ваенна-медыцынская эстафета», «Дарожны патруль» — спаборніцтве супрацоўнікаў ваеннай аўтамабільнай інспекцыі, а таксама «Чыстае неба» — падраздзяленняў СПА «Выдатнік вайсковай разведкі» і «Танкавы біятлон».

### Міжнароднае ваеннае супрацоўніцтва

Асноўны артыкул: **Міжнароднае ваеннае супрацоўніцтва Рэспублікі Беларусь**
Пытаннямі ўзаемадзеяння з іншымі дзяржавамі займаецца  Дэпартамент міжнароднага ваеннага супрацоўніцтва МА РБ.

Ваеннай дактрынай 2016 года прыярытэтнымі напрамкамі ў міжнародным ваенным супрацоўніцтве названы Саюзная дзяржава з Расіяй, АДКБ і СНД. З расійскім бокам вядуцца работы па падтрыманні неабходнага ваеннага патэнцыялу дзвюх дзяржаў, арганізацыі і ажыццяўленні сумесных мер па прадухіленні ваеннай пагрозы і адбіцці магчымай агрэсіі на агульнай абароннай прасторы, рэгулярна праводзяцца сумесныя вучэнні як у фармаце Саюзнай дзяржавы, так і АДКБ. Апошняе беларускае ваеннае і палітычнае кіраўніцтва ўспрымае ў якасці гаранта не толькі ўласнай, але таксама міжнароднай і рэгіянальнай бяспекі.

Паралельна, нягледзячы на складаныя палітычныя ўзаемаадносіны з краінамі Захаду, падтрымліваюцца партнёрскія кантакты з НАТА. Найбольш актыўнае супрацоўніцтва выбудавана з ваеннымі ведамствамі Германіі, Літвы, Польшчы і Турцыі. Па міратворчым накірунку ключавым партнёрам Беларусі выступае Італія.

Значным для краіны з’яўляецца  работа ў ваенна-тэхнічнай галіне. Дзяржава наладзіла актыўны экспарт прадукцыі свайго ваенна-прамысловага комплексу за мяжу. У той жа час замежныя ўзброеныя сілы перыядычна карыстаюцца паслугамі беларускіх ваенных спецыялістаў. Дапамогу ад ваенных саветнікаў рэспублікі атрымлівалі розныя дзяржавы Афрыкі, Блізкага Усходу і Лацінскай Амерыкі.

Праблемы
--------

Састарэнне тэхнікі
Значная частка беларускага ўзбраення з’яўляецца савецкай спадчынай. З цягам часу яна састарваецца, зніжаецца яе патэнцыял і баявыя магчымасці для сучаснага выкарыстання. Існуюць тры шляхі вырашэння гэтага пытання: мадэрнізацыя, закупка новай замежнай і стварэнне ўласных узораў узбраенняў. Аднак з-за невялікага фінансавання Узброеных Сіл гэтыя працэсы ідуць павольна. У дадатак, першы шлях падвяргаецца крытыцы, паколькі нават глыбока мадэрнізаваная савецкая тэхніка ўсё яшчэ будзе саступаць сучасным узорам.

Дзедаўшчына
У беларускай арміі ў той ці іншай ступені ўсё яшчэ захоўваецца т. зв. «дзедаўшчына». На падобную з’яву афіцэрскі склад можа як наогул не звяртаць увагу, так і ўпарта змагацца. Міністэрства абароны таксама рэагуе на дадзеную праблему, прымаючы комплекс мер па супрацьдзеянні «дзедаўшчыне» ў войску. За такія правіны, асабліва з прычыненнем фізічнай шкоды, салдат можа панесці крымінальнае пакаранне аж да пазбаўлення волі. У падраздзяленнях захаваўся класічны, яшчэ з савецкіх часоў, від падзелу і іерархіі вайскоўцаў тэрміновай службы, дзе галоўную ролю адыгрывае тэрмін службы салдата. Кожная воінская часць мае свае асаблівасці і характар «дзедаўшчыны», але ва ўсіх іх прынята, каб маладыя байцы выконвалі ўсю асноўную працу за старэйшыя заклікі, наводзілі парадак у памяшканнях і на спальных месцах. Некаторы час таму былі распаўсюджаны грашовыя паборы і фізічны гвалт, аднак падобнае яшчэ можа мець месца і на сучасным этапе. Варта адзначыць, што найбольшай жорсткасцю праяўляецца «дзедаўшчына» ў інжынерных падраздзяленнях сухапутных сіл. Найбольш спрыяльнай сітуацыяй застаецца ў транспартных войсках.

Самагубствы
Гл. таксама: Гібель Аляксандра Коржыча
У 1995 годзе ў выніку суіцыдаў у беларускай арміі загінулі 42 чалавекі. У 2016 годзе гэта лічба склала 4, а ў 2017 — 3. У сярэднім Беларусі ў год адбываецца тры-пяць суіцыдаў сярод вайскоўцаў. Самагубствы ў арміі ўсё яшчэ застаюцца актуальнай праблемай у Беларусі.

* 2017: 2 лютага на тэрыторыі часці ў Крынічным павесіўся 19-гадовы тэрміновік. 31 сакавіка ў вучэбным цэнтры ў Пячах (Барысаў) быў знойдзены павешаным 25-гадовы Арцём Басцюк. 3 кастрычніка ў падвальным памяшканні барысаўскай воінскай часці ў Пячах у пятлі знойдзена цела 21-гадовага Аляксандра Коржыча.
* 2018: 5 верасня ў Слонімскім гарнізоне павесіўся 20-гадовы радавы Аляксандр Арлоў. 8 верасня ў лесе пад Гроднам знайшлі цела 26-гадовага салдата тэрміновай службы Сяргея Ясюкевіча. 22 чэрвеня ў адной з часцей полацкага гарнізона скончыў жыццё самагубствам прапаршчык Аляксей Сягодняеў.
* 2019: 12 мая адбылося самагубства вайскоўца Смаргонскай памежнай службы. 1 чэрвеня здзейсніў суіцыд вайсковец Слонімскай 11-й механізаванай брыгады. 2 ліпеня ў Гродне здзейсніў суіцыд 20-гадовы вайсковец-кантрактнік.
* 2021: 25 студзеня ў Астравецкім раёне ў воінскай часці № 7334 Унутраных войскаў МУС застрэліўся 18-гадовы салдат тэрміновай службы.

Заўвагі
-------

1. 1 2  The Military Balance 2023, p.175
2. 1 2  2024 Belarus Military Strength.
3. ↑  The Military Balance 2023, p.176
4. ↑  Беларусь в 2018 году продала оружия более чем на миллиард долларов // Sputnik.by, 7 февраля 2019
5. ↑  Ваенна-інфармацыйны партал Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь. Узброеныя Сілы. Задачы Архівавана 19 мая 2021.
6. ↑   Архівавана 13 сакавіка 2013.
7. ↑  Пост. Верховного Совета Республики Беларусь от 20.09.1991 г. № 1099-XII
8. ↑  Гісторыя Беларусі: у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (галоўны рэдактар) [і інш.]. Т. 6: Беларусь у 1946—2009 гг. / [Н. Васілеўская і інш.; рэдактар тома У. Навіцкі]. — Мінск: Современная школа: Экоперспектива, 2011. — 727 с.: іл. партр. — С. 594. — ISBN 978-985-469-337-8.
9. ↑  Закон Республики Беларусь № 1904-XII Архівавана 28 студзеня 2015.
10. 1 2  Белорусская армия: история, форма, звания, численность и вооружение
11. ↑  История ВВС и войск ПВО Архівавана 12 верасня 2015.
12. ↑  Белорусские миротворцы в Ливане
13. ↑  Белорусские миротворцы в Ливане: миссия выполнима
14. ↑  Общественно-политические и в области права -Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь
15. ↑  Семь главных новшеств военной доктрины Беларуси
16. ↑  Под наблюдением Путина: военные завершили учения «Запад-2017»
17. ↑  При разработке нового плана обороны Белоруссии учли опыт конфликта на Украине // Интерфакс, 19 декабря 2019
18. ↑  Региональная группировка войск и сил Беларуси и России: что это такое?
19. ↑  Министр обороны рассказал о состоянии белорусской армии. Архівавана 7 мая 2016.
20. ↑  Срочная военная служба на сайте МО РБ Архівавана 21 красавіка 2021.
21. ↑  227 агульнаваенны палігон, 131 база рамонту і захоўвання вучэбнага абсталявання, 40 база аховы, сувязі і абслугоўвання, 72 гв. аб’яднаны вучэбны цэнтр падрыхтоўкі прапаршчыкаў і малодшых спецыялістаў.
22. ↑  6 і 11 гв. асобныя механізаваныя брыгады, 111 гв. артылерыйская брыгада, 62 зенітная ракетная брыгада, а таксама: 250 абаа, 1199 змап, 255 артпап, 48 абрэб, 40 абрхба, 557 іп, 815 цтз, 108 апмз, 22 арсп, 582 крц, 230 авп, 74 апс, 50 гв. бзут, 591 кпппа, 117 нтч.
23. ↑  120 гв. асобная механізаваная брыгада, 231 гв. змяш. артылерыйская брыгада, 740 зенітная ракетная брыгада, а таксама: 258 абаа, 427 рэакт. полк (кадр.), 10 абрэб, 80 абрхба, 7 іп, 814 цтз, 110 апмз, 527 арсп, 244 црэр, 1019 крц (кадр.), 230 авп, 60 апс, 19 і 37 гв. бзут, 789 кпппа, 121 нтч.
24. ↑  116 гв. бамб.-разв. авіяцыйная база, 206 шт. авіяцыйная база, 181 баявая вертал. база, 50 змяш. авіяцыйная база
25. ↑  Цэнтральны камандны пункт, 1034 цэнтр ваенных даследаванняў і інфарматызацыі, 56 асобны полк сувязі, 483 ас. батальён аховы і абслугоўвання.
26. ↑  61 знішч. аб, 120, 147, 115 і 302 зрбр, 377 гв. і 825 кадр. рп, 8 ртбр, 17 абс, 9 араа.
27. ↑  927 знішч. аб, 15 і 29 зрбр, 377 гв. і 825 кадр. рп, 49 ртп, 18 абс, 20 араа
28. ↑  Территориальные войска сегодня Архівавана 16 мая 2018.
29. ↑  Законы Республики Беларусь о защите республики
30. ↑  Войска территориальной обороны (ТерО) **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 2 верасня 2018. Праверана 8 снежня 2018.
31. ↑  Территориальная оборона — нормативные акты
32. ↑  К битве за урожай подключились военные | Военный информационный портал Министерства обороны Республики Беларусь Архівавана 27 чэрвеня 2018.
33. ↑  Циклон "Хавьер": власть отмолчалась, люди помогали себе сами **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 5 студзеня 2021. Праверана 10 лютага 2021.
34. ↑  *Ольга Паздерина, Алесь Достанко, Екатерина Михайлова.* Как Слуцк пережил Хавьер Архівавана 5 сакавіка 2023. // Інфа-Кур’ер : газета. — 15 марта 2018.
35. ↑  Белорусские медики отправились на российском самолете в Сирию ― видео
36. ↑  Историческая справка Архівавана 29 верасня 2015.
37. ↑  Comparison of Top-ranking nations
38. ↑  Medal Standings
39. ↑  «Урок мужества» Архівавана 31 сакавіка 2021.
40. ↑  Как это было: наши миротворцы победили на престижных состязаниях пеших патрулей в Уэльсе // СБ. Беларусь Сегодня, 22 ноября 2018
41. ↑  Завершились VI Армейские международные игры: команда Беларуси на 2-м месте // СБ. Беларусь Сегодня, 8 сентября 2020
42. 1 2  Военная доктрина 2016 года на сайте министерства обороны Архівавана 3 мая 2021.
43. ↑  Военное сотрудничество Российской Федерации и Республики Беларусь (сайт российского посольства в Беларуси)
44. ↑  Военное сотрудничество в рамках ОДКБ Архівавана 26 снежня 2021.
45. ↑  Міжнароднае ваеннае супрацоўніцтва на афіцыйным сайце Мінабароны РБ Архівавана 24 снежня 2021.
46. ↑  Денис Бурковский. Беларусь планирует увеличить число миротворцев за рубежом. Разобрались, куда они могут поехать Архівавана 13 мая 2021. // TUT.BY, 24 ноября 2020
47. ↑  От устаревания белорусскую бронетехнику модернизация не спасает **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 25 снежня 2021. Праверана 23 лютага 2021.
48. ↑  Сохранилась ли «дедовщина» в современной белорусской армии? // Наша Ніва, 20 марта 2017
49. ↑  Минобороны обнародовало статистику преступности и суицидов в белорусской армии СБ. Беларусь Сегодня, 17 октября 2017
50. ↑  Министр обороны о количестве суицидов в армии, призыве единственных детей в семье и вызове в комиссариат по телефону // Onliner, 14 февраля 2018
51. ↑  Страшная цифра от Минобороны. В Беларуси в год происходит три-пять суицидов среди военнослужащих(недаступная спасылка)
52. ↑  Шесть нашумевших трагедий в белорусской армии в 2017 году Архівавана 12 чэрвеня 2021.
53. ↑  В Слонимском гарнизоне повесился солдат. Минобороны: военная служба ни при чем(недаступная спасылка)
54. ↑  За 2018 год в белорусской армии покончили с собой 4 военнослужащих Архівавана 24 чэрвеня 2021.
55. ↑  Представитель Минобороны рассказал о количестве самоубийств в белорусской армии с начала 2019 года Архівавана 25 красавіка 2021.
56. ↑  На БелАЭС застрелился солдат-срочник

Літаратура
----------

* Военный бюджет-2007 [2007] // [Афіцыйны сайт Міністэрства абароны РБ]. ―  Архівавана 20 студзеня 2009..
* Финансово-экономическое обеспечение строительства и развития Вооруженных Сил // [Афіцыйны сайт Міністэрства абароны РБ]. ―  Архівавана 20 студзеня 2009..
* Леонид Мальцев. Вооруженные Силы: реформирование завершено. Строительство и развитие продолжается [2005] // [Афіцыйны сайт Міністэрства абароны РБ]. ―  Архівавана 20 студзеня 2009..
* Структура Вооружённых сил Республики Беларусь // [Афіцыйны сайт Міністэрства абароны РБ]. ―  Архівавана 29 красавіка 2009..
* Александр Никитин. Сухопутный щит Родины // Армия, № 1, 2008. С.22 — 25.
* Игорь Азарёнок. На страже неба Отечества // Армия, № 1, 2008. С.26 — 30.

Спасылкі
--------

* Міністэрства абароны РБ Архівавана 5 лютага 2012.
* Почему белорусская армия не будет нападать на другие страны Ostro.by

| ⛭Узброеныя Сілы Беларусі |
| --- |
| 

| Структура Узброеных сіл |
| --- |
| Камандаванне | 
* Вярхоўны Галоўнакамандуючы
* Міністр абароны
* Генеральны штаб
* Начальнік Генеральнага штаба

 |
| Віды Узброеных сіл | 
* Сухапутныя войскі
* Ваенна-паветраныя сілы і войскі СПА

 |
| Роды войскаў | 
* Сілы спецыяльных аперацый
* Транспартныя войскі
* Тэрытарыяльныя войскі
* *Мабільныя сілы (рэарганізаваны)*

 |
| Аператыўныя камандаванні | 
* Заходняе (Гродна)
* Войскі Цэнтральнага падпарадкавання (Мінск)
* паўночна-заходняе (Барысаў)

 |

 |
| 

| Прававое становішча |
| --- |
| Прававыя акты і дакументы | 
* Закон аб абароне
* Закон аб дзяржаўнай таямніцы
* Закон аб воінскім абавязку і воінскай службе
* Закон аб статусе ваеннаслужачых
* Ваенная дактрына
* Ваенны бюджэтВоінскія статуты: Унутранай службы
* Гарнізоннай і каравульнай службы
* Страявы
* Дысцыплінарны
* Баявы
* Ваеннае становішча

 |

 |
| 

| Ваенная служба |
| --- |
| Атрыбуты ваеннай службы | 
* Ваенная адукацыя
* ВУС
* Ваенная прысяга
* Воінскія званні
* Воінская форма
* Воінскі этыкет

 |
| Воінскі абавязак | 
* Воінскі ўлік
* Катэгорыі прыдатнасці
* Ваенны камісарыят
* Прызыў на ваенную службу
* Ухіленне ад прызыву
* Альтэрнатыўная служба
* Кантрактная служба
* Запас

 |
| Сімволіка | 
* Эмблема Узброеных Сіл
* Спіс эмблем Узброеных Сіл
* Сцяг Узброеных Сіл
* Сцягі Узброеных Сіл Знакі адрознення па фармаваннях
* Знакі адрознення па падраздзяленнях

 |

 |
| 

| Воінскія часці і фармаванні |
| --- |
| Ваенныя навучальныя ўстановы | 
* Ваенная акадэмія (Цэнтр забеспячэння вучэбнага працэсу, Батальён забеспячэння вучэбнага працэсу)
* 72-гі Аб’яднаны вучэбны цэнтр
* Ваенны факультэт БДУ
* Ваенны факультэт БДУІР
* Ваенны факультэт БНТУ
* Ваенны факультэт БДМУ
* Ваенны факультэт ГрДУ
* Ваенны факультэт БДУТ
* Ваенны факультэт МДВАК
* Мінскае сувораўскае ваеннае вучылішча

 |
| Воінскія часці і падраздзяленні Заходняга аператыўнага камандвання | 
* 6-я асобная механізаваная брыгада
* 11-я Прыкарпацка-Берлінская асобная механізаваная брыгада
* 111-я артылерыйская брыгада
* 1199-ы змяшаны артылерыйскі полк
* 557-я інжынерная брыгада
* 74-ы асобны полк сувязі
* 815-ы цэнтр тэхнічнага забеспячэння
* 28-я база захоўвання ўзбраення і тэхнікі
* 108-ы асобны полк матэрыяльнага забеспячэння
* 61-я знішчальная авіябаза
* 50-я змешаная авіябаза
* 116-я гвардзейская Радамская Чырвонасцяжная штурмавая авіяцыйная база
* 483-і асобны батальён аховы і абслугоўвання
* 8-я радыётэхнічная брыгада
* 56-ы асобны полк сувязі
* 83-і асобны інжынерна-аэрадромны полк
* 1-ы зенітна-ракетны полк
* 56-я зенітна-ракетная брыгада
* 115-ы зенітна-ракетны полк
* 120-я зенітна-ракетная брыгада
* 825-ы зенітна-ракетны полк
* 927-ы цэнтр падрыхтоўкі і ўжывання беспілотных авіяцыйных комплексаў
* 1146-ы гвардзейскі зенітна-ракетны полк

 |
| Воінскія часці і падраздзяленні Цэнтральнага падпарадкавання | 
* 361-я асобная база аховы і абслугоўвання Мінабароны
* 465-я ракетная брыгада
* 51-я артылерыйская брыгада
* 336-я рэактыўная артылерыйская брыгада
* 2287-ы асобны радыётэхнічны батальён
* 52-гі асобны спецыялізаваны пошукавы батальён
* Кіналагічны цэнтр узброеных сіл
* Узорнапаказальны аркестр УС

 |
| Воінскія часці і падраздзяленні Паўночна-заходняга аператыўнага камандвання | 
* 120-я асобная механізаваная брыгада
* 19-я асобная механізаваная брыгада
* 231-я артылерыйская брыгада
* 740-я зенітная ракетная брыгада
* 244-ы цэнтр радыёэлектроннай разведкі
* 7-ы інжынерны полк
* 60-ы асобны полк сувязі
* 814-ы цэнтр тэхнічнага абслугоўвання
* 110-ы асобны полк матэрыяльнага забеспячэння
* 147-ая зенітна-ракетная брыгада
* 377-ы гвардзейскі зенітна-ракетны полк
* 15-я зенітна-ракетная брыгада
* 49-я радыётэхнічная брыгада
* 18-ы асобны батальён сувязі

 |
| Сілы спецыяльных аперацый | 
* 38-я асобная гвардзейская дэсантна-штурмавая брыгада
* 103-я асобная гвардзейская паветрана-дэсантная брыгада
* 5-я асобная брыгада спецыяльнага прызначэння

 |
| Спецыяльныя войскі | 
* 255-ы асобны радыётэхнічны полк асаблівага прызначэння
* 86-я брыгада сувязі
* 188-я інжынерна-сапёрная брыгада

 |
| Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь | 
* 1-я асобная спецыяльная міліцэйская брыгада
* 2-я асобная спецыяльная міліцэйская брыгада
* 3-я асобная брыгада спецыяльнага прызначэння
* 4-я асобная спецыяльная міліцэйская брыгада
* 5-я асобная спецыяльная міліцэйская брыгада
* 6-я асобная спецыяльная міліцэйская брыгада
* 7-я асобная спецыяльная міліцэйская брыгада
* Асобны батальён аховы БелАЭС

 |
| У складзе міжнародных ваенных арганізацый | 103-я мабільная брыгада (АДКБ) |
| Ваенныя медыцынскія ўстановы | 
* 432-гі Галоўны ваенны клінічны медыцынскі цэнтр
* 1134-ы ваенны медыцынскі цэнтр
* 592-гі ваенны медыцынскі цэнтр
* 290-ы ваенны медыцынскі цэнтр
* 348-ы стаматалагічны цэнтр
* 80-я цэнтральная ваенная судова-медыцынская лабараторыя
* Цэнтральная ваенна-медыцынская камісія
* 23-ці санітарна-эпідэміялагічны цэнтр
* Лепельскі ваенны санаторый
* 2335-я база захоўвання медыцынскай тэхнікі і маёмасці

 |
| Расфарміраваныя воінскія часці Беларусі | 
* 62-я зенітная ракетная брыгада
* 36-ы асобны радыётэхнічны батальён
* 189-ы пантонна-маставы полк
* 50-я база захоўвання ўзбраення і тэхнікі
* 302-я зенітна-ракетная брыгада
* 181-я верталётная баявая база
* 22-я ракетная брыгада
* 502-і супрацьтанкавы артылерыйскі полк
* 34-я база захоўвання ўзбраення і тэхнікі
* 37-я база захоўвання ўзбраення і тэхнікі
* 927-я знішчальная авіябаза
* 116-я бамбардзіровачна-разведвальная авіябаза
* 206-я штурмавая авіябаза
* 276-я верталётная баявая база
* 65-я транспартна-баявая верталётная база
* 427-ы рэактыўны артылерыйскі полк

 |

 |

| ⛭Беларусь у тэмах |
| --- |
| Гісторыя | 
* Бронзавы век
* Старажытная гісторыя
* Кіеўская Русь
	+ Полацкае княства
	+ Тураўскае княства
* Вялікае Княства Літоўскае
* Рэч Паспалітая
* Расійская імперыя
	+ ✯ Паўночна-Заходні край
* Заходняя вобласць
* БНР
* БССР
	+ ССРБ
	+ Літбел
* Рэспубліка Беларусь

 |
| Палітыка | 
* Канстытуцыя
* Прэзідэнт
* Урад
* Парламент
* Палітычныя партыі
* Знешняя палітыка
* Унутраная палітыка
* Выбары

 |
| Геаграфія | 
* Прыродныя ўмовы
* Рэльеф
* Геалогія
* Вадаёмы
* Флора
* Фаўна
* Азёры
* Адміністрацыйны падзел
* Раёны
* Сельсаветы
* ≛ Гарады
	+ Сталіца
	+ *Гістарычныя сталіцы*
* Пасёлкі гарадскога тыпу
* Аграгарадкі

 |
| Грамадстваі сімвалы | 
* Насельніцтва
	+ Беларусы
* Мовы
	+ Беларуская
		- *«Наркамаўка»*
		- *Тарашкевіца*
		- *Трасянка*
	+ Руская
		- *Руская мова ў Беларусі*
		- *Русіфікацыя Беларусі*
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Рэлігія
* Свабода слова
* ≛ Узнагароды
	+ ✰ Герой Беларусі
* Герб
* ✰ Сцяг
* Гімн
* ✰✰ Бела-чырвона-белы сцяг
* ✰ Герб «Пагоня»
* Штандар Прэзідэнта
* Узброеныя сілы
* СМІ
* Тэлебачанне
* IT-сфера
* Правы чалавека
* ✯ Краязнаўства

 |
| Эканоміка | 
* Валюта
* Нацыянальны банк
* Сельская гаспадарка
* Турызм і адпачынак
	+ ≛ Сусветная спадчына
* Транспартная сістэма
* Энергетыка
* Газатранспартная сістэма
* Суднабудаўніцтва
* Гандаль
* Жыллёвае будаўніцтва
* Сувязь
* Пошта
* Інтэрнэт

 |
| Культура | 
* ✯ Адзежа
* Архітэктура
* Выяўленчае мастацтва
* Скульптура
* Кіно
	+ Беларусьфільм
	+ Спіс фільмаў
* Літаратура
	+ ✯✰ Дзіцячая літаратура
	+ ✰ Беларускае фэнтэзі
* Музеі
* Музыка
	+ конкурс песні Еўрабачанне
* Святы
* Славутасці
* ✰ Танцы
* Традыцыі
* Тэатры
* Бібліятэкі

 |
| Партал «Беларусь» |

| ⛭Краіны Еўропы: Узброеныя сілы |
| --- |
| * Азербайджан¹
* Албанія
* Андора
* Аўстрыя
* Балгарыя
* Беларусь
* Бельгія
* Боснія і Герцагавіна
* Ватыкан
* Венгрыя
* Вялікабрытанія
* Германія
* Грузія
* Грэцыя
* Данія
* Ірландыя
* Ісландыя
* Іспанія
* Італія
* Казахстан²
* Кіпр¹
* Латвія
* Літва
* Ліхтэнштэйн
* Люксембург
* Малдова
* Мальта
* Манака
* Нарвегія
* Нідэрланды
* Партугалія
* Паўночная Македонія
* Польшча
* Расія²
* Румынія
* Сан-Марына
* Сербія
* Славакія
* Славенія
* Турцыя²
* Украіна
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чарнагорыя
* Чэхія
* Швейцарыя
* Швецыя
* Эстонія
 |
| Залежныя тэрыторыі |
| * Азорскія астравы
* Аландскія астравы
* Гернсі
* Гібралтар
* Джэрсі
* Востраў Мэн
* Фарэрскія астравы
* Шпіцберген
* Ян-Маен
 |
| Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы |
| * Абхазія¹
* Косава
* Паўднёвая Асеція¹
* Прыднястроўе
 |
| ¹ Часткова або цалкам у Азіі, у залежнасці ад праведзенай мяжы (en)  ² У асноўным у Азіі |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская |