**Жан Анры́ Дзюна́н** (фр.: Jean Henri Dunant; 8 мая 1828 — 30 кастрычніка 1910) — швейцарскі прадпрымальнік і грамадскі дзеяч.

У 1859 годзе ён стаў відавочцам наступстваў бітвы пры Сальферына, калі дзевяць тысяч параненых засталіся паміраць на полі бою. Узрушаны ўбачаным, Дзюнан напісаў кнігу «Успаміны пра бітвў пры Сальферына» і спрабуе стварыць суполку дапамогі параненым. Дзякуючы яго намаганням быў заснаваны Міжнародны камітэт Чырвонага Крыжа і ў 1864 годзе прынятая першая Жэнеўская канвенцыя аб паляпшэнні долі параненых ў сухапутнай вайне. У 1901 разам з Фрэдэрыкам Пасі стаў першым лаўрэатам Нобелеўскай прэміі міру.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ва ўплывовай жэнеўскай кальвінісцкай сям’і. Бацька — Жан-Жак Дзюнан, бізнесмен, член гарадскога савета Жэневы. Маці — Антуанета Дзюнан-Каландон, займалася пераважна свецкім жыццём і дабрачыннасцю. Сям’я прывіла А.Дзюнану цікавасць да сацыяльнай працы.

З 18 гадоў Дзюнан займаецца грамадскімі справамі (Жэнеўскае таварыства давальнікаў падаянняў, YMCA і г.д.). У 21 год кідае вучобу ў Collège Calvin з прычыны кепскіх адзнак, наймаецца на нізавую пасаду ў банк.

З 1856 працуе на французскую аграрна-гандлёвую кампанію ў Алжыры. Спрабуючы вырашыць праблемы з каланіяльнымі ўладамі Дзюнан накіроўваецца на аўдыенцыю да імператара Напалеона ІІІ, які на той момант знаходзіцца ў дзеючай арміі ў Ламбардыі. Там Дзюнан становіцца сведкам крывавай бітвы пры Сальферна. Шакіраваны Дзюнан спрабуе арганізаваць мясцовае насельніцтва для дапамогі параненым, купляе медыцынскія сродкі і матэрыялы. Дамагаецца вызвалення аўстрыйскіх урачоў з французскага палону.

Вярнуўшыся ў Жэневу, Дзюнан піша кнігу пра нядаўнія падзеі і пачынае працы па стварэнні дабрачыннай арганізацыі па дапамозе пацярпелым ад жудасцяў войн. Дзюнан арганізуе міжнароднуюю канферэнцыю 14 краін, за свае грошы размяшчае дэлегатаў.

Апантанасць гуманістычнай дзейнасцю прыводзіць да занядбання бізнеса: алжырская фірма банкруціцца, Дзюнан пераязджае ў Парыж і жыве ў сціплых умовах.

З 1895 у грамадстве зноў прачынаецца ўвага да яго асобы. У 1901 ён становіцца першым узнаароджанным Нобелеўскай прэміяй міру. У наступныя гады атрымлівае іншыя знакі прызнання.

Памёр 30 кастрычніка 1910. Пахаваны ў Цюрыху.

Шанаванне памяці
----------------

Дзень нараджэння А. Дзюнана, 8 мая — адзначаецца як Міжнародны дзень Чырвонага Крыжа і Чырвонага Паўмесяца.

У многіх гарадах свету ўстаноўлены помнікі А.Дзюнану ў знак удзячнасці за праяўленыя ім гуманізм, спачуванне і міласэрнасць.

7 мая 2010, у сотую гадавіну смерці А.Дзюнана напярэдадні дня яго нараджэння, у Мінску на перакрыжаванні вуліц Леніна і Карла Маркса непадалёку ад галоўнага офіса Чырвонага Крыжа ў Беларусі быў адкрыты помнік А.Дзюнану (скульптар А.Купрыянаў, архітэктурная прывязка — ТМ-7, бронза).

Зноскі
------

1. 1 2  Henri Dunant // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. 1 2  *Schäfer J.* Henri Dunant // Ökumenisches Heiligenlexikon — 1998.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q296584'></a>
3. ↑  Czech National Authority Database Праверана 1 мая 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
4. ↑
5. ↑   Праверана 12 лютага 2023.

| ⛭Нобелеўская прэмія міру |
| --- |
| 
* Жан Анры Дзюнан / Фрэдэрык Пасі (1901)
* Элі Дзюкамен / Шарль Альбер Гоба (1902)
* Уільям Рэндал Крымер (1903)
* ІМП (1904)
* Берта фон Зутнер (1905)
* Тэадор Рузвельт (1906)
* Эрнеста Тэадора Манета / Луі Рэно (1907)
* Клас Понтус Арнальдсан / Фрэдрык Баер (1908)
* Агюст Беернарт / Поль Анры Бенжамен д’Этурнель дэ Канстан (1909)
* Міжнароднае бюро міру (1910)
* Тобіас Асер / Альфрэд Герман Фрыд (1911)
* Эліу Рут (1912)
* Анры Лафантэн (1913)
* МКЧК (1917)
* Томас Вудра Вільсан (1919)
* Леон Буржуа (1920)
* Карл Яльмар Брантынг / Крысціян Ланге (1921)
* ✯ Фрыцьёф Нансен (1922)
* Осцін Чэмберлен / Чарлз Гейтс Даўэс (1925)

 |
| 
* Поўны пералік
* **(1901—1925)**
* (1926—1950)
* (1951—1975)
* (1976—2000)
* (2001—2025)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · gravsted.dk · WikiTree · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10129972 · BIBSYS: 90318420 · BNC: a11213589 · BNE: XX897301 · BNF: 13163063m · CiNii: DA02923755 · CONOR: 47657571 · EGAXA: vtls001173113 · GND: 118528114 · GTAA: 95178 · ICCU: LO1V133766 · ISNI: 0000 0001 2095 9428 · LCCN: n83133886 · NDL: 00438382 · NKC: jn20000700449 · NLA: 40192483 · NLG: 70949 · NLP: A12514603 · NSK: 000084567 · NTA: 069204667 · NUKAT: n96210559 · PTBNP: 33944 · LIBRIS: 184161 · SUDOC: 027287491 · VIAF: 37053483 · ULAN: 500354992 |

 |