У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Скорасць (значэнні).

**Ско́расць**, або **ху́ткасць** — фізічная велічыня, якая паказвае, наколькі скора змяняецца палажэнне (радыус-вектар) матэрыяльнага пункта ў прасторы.

Сярэдняя і імгненная скорасць
-----------------------------

**Сярэдняя скорасць** матэрыяльнага пункта на некаторым адрэзку часу Δt ёсць дзеллю перамяшчэння, зробленага ім за гэты час, на працягласць гэтага адрэзку:

{\displaystyle <\mathbf {v} >={\frac {\Delta \mathbf {r} }{\Delta t}}}

Сярэдняя скорасць — гэта вектар, аднанапраўлены з вектарам перамяшчэння.

**Імгне́нная ско́расць** матэрыяльнага пункта ў некаторы момант часу — гэта граніца яго сярэдняй скорасці пры {\displaystyle \Delta t\to 0}. Імгненную скорасць можна вызначыць як вытворную радыус-вектара па часе:

{\displaystyle \mathbf {v} ={\frac {d\mathbf {r} }{dt}}}

Вектар імгненнай скорасці матэрыяльнага пункта накіраваны ўздоўж прамой, датычнай да траекторыі яго руху.

Праекцыі скорасці ў дэкартавай сістэме каардынат
------------------------------------------------

У прамавугольнай дэкартавай сістэме каардынат

{\displaystyle \mathbf {v} =v\_{x}\mathbf {i} +v\_{y}\mathbf {j} +v\_{z}\mathbf {k} }

У той жа час, {\displaystyle \mathbf {r} =x\mathbf {i} +y\mathbf {j} +z\mathbf {k} }, таму

{\displaystyle \mathbf {v} ={\frac {d(x\mathbf {i} +y\mathbf {j} +z\mathbf {k} )}{dt}}={\frac {dx}{dt}}\mathbf {i} +{\frac {dy}{dt}}\mathbf {j} +{\frac {dz}{dt}}\mathbf {k} }

Такім чынам, каардынаты вектара скорасці — гэта скорасці змянення адпаведных каардынат матэрыяльнага пункта:

{\displaystyle v\_{x}={\frac {dx}{dt}};\quad v\_{y}={\frac {dy}{dt}};\quad v\_{z}={\frac {dz}{dt}}}

Радыяльная і трансверсійная скорасць
------------------------------------

Калі запісаць радыус-вектар як {\displaystyle \mathbf {r} =r{\hat {r}}}, то (у двухмернай сістэме каардынат):

{\displaystyle \mathbf {v} ={\frac {d(r{\hat {r}})}{dt}}={\frac {dr}{dt}}{\hat {r}}+{\frac {d{\hat {r}}}{dt}}r={\frac {dr}{dt}}{\hat {r}}+{\frac {d(\cos \theta \mathbf {i} +\sin \theta \mathbf {j} )}{dt}}r={\frac {dr}{dt}}{\hat {r}}+(-\sin \theta {\frac {d\theta }{dt}}\mathbf {i} +\cos \theta {\frac {d\theta }{dt}}\mathbf {j} ))r={\frac {dr}{dt}}{\hat {r}}+{\frac {d\theta }{dt}}r{\hat {n}}},

дзе {\displaystyle \theta } — вугал між радыус-вектарам і оссю абсцыс; {\displaystyle {\hat {n}}} — орт нармалі да радыус-вектара.

Такім чынам,

{\displaystyle \mathbf {v} =v\_{r}{\hat {r}}+v\_{\Phi }{\hat {n}}},

дзе {\displaystyle v\_{r}={\frac {dr}{dt}}} — **радыяльная скорасць**, {\displaystyle v\_{\Phi }={\frac {d\theta }{dt}}r} — **трансверсійная скорасць**.

Велічыня радыяльнай скорасці паказвае скорасць змянення велічыні радыус-вектара, а па кірунку радыяльная скорасць супадае з ім; у той жа час радыяльная скорасць з'яўляецца праекцыяй вектара скорасці на напрамак радыус-вектара.

Трансверсійная скорасць паказвае скорасць змянення напрамку радыус-вектара; па кірунку яна перпендыкулярная яму.

Лінейная і вуглавая скорасць
----------------------------

Асноўны артыкул: **Вуглавая скорасць**
Пры вярчэнні цела разглядаецца вуглавая скорасць як вытворная па часе вугла яго павароту. У такім разе, каб пазбегнуць блытаніны, «звычайную» скорасць цела (кропкі) называюць **лінейнай скорасцю**. Лінейная скорасць матэрыяльнага пункта звязана з вуглавой наступным чынам:

{\displaystyle \mathbf {v} =\mathbf {\omega } \times \mathbf {r} }

Увогуле, тэрмінам «скорасць» можа называцца вытворная па часе ад той ці іншай велічыні.

Вымярэнне скорасці
------------------

Адзінкай вымярэння скорасці ў сістэме СІ ёсць метр за секунду (м/с). 1 м/с адпавядае скорасці, пры якой за 1 секунду цела пройдзе адлегласць 1 метр.

У штодзённым жыцці скорасць часцей вымяраюць у кіламетрах за гадзіну. У навігацыі традыцыйнай мерай скорасці з'яўляецца вузел (марская міля за гадзіну).

Скорасць можна вымяраць як простым, так і ўскосным шляхам. Просты спосаб: вымераць адлегласць, якую праходзіць цела, і адрэзак часу, за які гэтае перамяшчэнне зроблена, а потым знайсці іх дзель.

Ускосны шлях палягае ў вымярэнні велічынь, якія залежаць ад скорасці руху. Напрыклад, дзеянне прылад для вымярэння скорасці марскіх і паветраных суднаў засноўваецца на вымярэнні напору воднага (паветранага) патоку.

Некаторыя скорасці
------------------

### Касмічныя скорасці

* Касмічная скорасць
* 1-я касмічная скорасць
* 2-я касмічная скорасць
* 3-я касмічная скорасць
* 4-я касмічная скорасць

### Скорасці распаўсюджання ўзбурэнняў

* Скорасць гравітацыі
* Скорасць гуку
* Скорасць святла

### Кампаненты скорасці

* Папярочная скорасць
* Радыяльная скорасць

Гл. таксама
-----------

* Паскарэнне

Зноскі
------

1. ↑  Вучэбныя праграмы: Фізіка VI—XI класы. Астраномія XI клас. — Мн.: Нацыянальны інстытут адукацыі, 2012.
2. ↑  Скорасць // Беларуская энцыклапедыя т. 14, с. 467—468.

Літаратура
----------

* Скорасць // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. С. 467—468.