recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Веронскі сакраментарый** (лац.: Sacramentarium Veronense) — старэйшы з цяпер вядомых сакраментарыяў, датаваны меркавана першай чвэрцю VII стагоддзя. Іншая вядомая назва — **cакраментарый папы Льва** (*Sacramentarium Leonianum*) — звязана з памылковай атрыбуцыяй пры першай публікацыі рукапісу ў 1735 году, калі час стварэння рукапісу быў памылкова аднесены да часу папства Льва Вялікага (440—461). Хоць ужо ў выданні, падрыхтаваным Лудовіка Антоніа Мураторы ў 1748 годзе, назва была зменена на Веронскі сакраментарый.

Рукапіс быў выпадкова выяўлены ў адной з шаф у сховішчы бібліятэкі Капітула Веронскага сабора ў 1713 годзе. Верагодна, Веронскі сакраментарый ўяўляе сабой арыгінальную кампіляцыю розных вядомых у той час літургічных тэкстаў, а не копію больш ранняга рукапіса. На думку большасці даследчыкаў, Веронскі сакраментарый не з'яўляецца паўнавартаснай богаслужбовай кнігай, а толькі зборнікам невялікіх нататак, якія змяшчаюць змяняныя часткі службаў. Яны лічацца прамежкавым звяном у эвалюцыі раннехрысціянскага набажэнства ад вуснай перадачы малітваў да сярэднявечных літургічных кніг. У гэтым Веронскі сакраментарый істотна адрозніваецца ад бліжэйшых больш позніх прыкладаў гэтага роду кніг — Сакраментарыя Геласія і Сакраментария Грыгорыя. У гэтай сувязі Веронскі сакраментарый ставіцца да таго ж тыпу гістарычных помнікаў, што і Кіеўскія глагалічныя лісткі  (руск.) (бел..

Веронскі сакраментарый складаецца з 139 пергаменных лістоў (25,2×18 см). Тэкст напісаны унцыялам, вядомым па іншых помнікаў з Вероны і датаваных першай чвэрцю VII стагоддзя. Апошнія тры старонкі напісаны іншай рукой, чым увесь астатні тэкст. У сакраментарыі практычна адсутнічаюць ілюстрацыі і ўпрыгажэнні старонак, акрамя вялікіх літар. На палях ўтрымліваюцца больш познія запісы, якія адносяцца, па ўсёй бачнасці, да VIII стагоддзя; у прыватнасці, у тэксце дадатковых запісаў згадваецца епіскап Вероны Эгіна  (італ.) (бел. (772-802).

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Праваслаўная |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4487116-8 · LCCN: n80067538 · SUDOC: 12121642X · VIAF: 175788771 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шумячар.
**Марк Аляксандравіч Шумячар** (нар. 13 сакавіка 1948, г. Хмільнык, Вінніцкая вобласць, УССР) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1971 годзе архітэктурны факультэт Палтаўскага інжынерна-будаўнічага інстытута (выкладчыкі архітэктурных дысцыплін А. А. Шумілін, П. П. Чарняховец). Працаваў у Днепрадзяржынску, у 1973—2004 гадах у «БелНДІПгорадабудаўніцтва», з 1978 года — кіраўнік групы архітэктараў; з 2004 года ў інстытуце «Мінскпраект».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1979 года. Пражываў у Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: генеральныя планы г. Крычава (1977, 1988), г. Асіповічаў (1985), г. п. Дрыбіна (1989), г. Гомеля (2002), г. Мазыра (2003), ПДП цэнтра, Паўночнага жылога раёна, індывідуальнай забудовы Крычава; праекты дэталёвых планіровак Прывакзальнай плошчы (1975) і цэнтра (1978) у Гродне; усходняга жылога раёна ў г. Магілёве (1976), цэнтра Ліды (1980); жылога раёна ў г. Новалукомлі (1978); цэнтра г. п. Дрыбіна; тэрыторыі ў граніцах вуліц Вясёлкавай — Ціміразева — Нарачанскай у г. Мінску (2005); жылога раёна Масюкоўшчына ў г. Мінску (2005); тэрыторыі ў граніцах вуліц Клумава—А. Кашавога—Шчарбакова ў г. Мінску (2007).

Праекты рэгенерацыі: гістарычнай часткі цэнтра г. Мсціслава (1985); гістарычнай часткі цэнтра г. Навагрудка (1987). Праекты забудовы: тэрыторыі ў граніцах вуліц Вясёлкавай — Ціміразева — Нарачанскай у г. Мінску (2005); мікрараёнаў Масюкоўшчына-3,4, 5,6 у г. Мінску (2006-09); установы аховы здароўя «Гарадская клінічная бальніца хуткай медыцынскай дапамогі» па вул. Кіжаватава, 58 у г. Мінску (карэктура; 2007-08).

Узнагароды
----------

За распрацоўку новага генеральнага плана г. Гомеля ўзнагароджаны Ганаровым граматамі Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Беларусі (2003) і Гомельскага гарвыканкама (2003). У рэспубліканскім конкурсе, які праводзіцца БСА (2003), за распрацоўку генеральнага плана г. Гомеля ганараваны дыпломам лаўрэата ў намінацыі «Горадабудаўнічы праект»

Літаратура
----------

* Шумячер Марк Александрович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Шумячер Марк Александрович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Мі́лан Э́керт** (чэшск.: Milan Ekert; нар. 2 сакавіка 1965, Пльзень, Чэхаславакія) — чэшскі палітычны дзеяч, дэпутат дэпутацкай палаты парламента ад сацыял-дэмакратычнай партыі (ЧСДП). У 2014—2018 гадах быў паслом Чэхіі ў Беларусі, з 2018 года пасол у Азербайджане.

Біяграфія
---------

Навучаўся ў сярэдняй школе ў Клатавы. Скончыў факультэт аграноміі філіяла Чэшскага аграрнага ўніверсітэта ў Чэске-Будзеёвіцах (1984—1988), працаваць пачаў тэхнічным экспертам.

Адслужыўшы ў войску (1988—1989), працаваў аграномам на ферме, праектным архітэктарам, землемерам.

На выбарах 1996 года быў выбраны ў дэпутацкую палату ад ЧСДП (выбарчая акруга Заходне-Чэшскі край). Перавыбіраўся ў 1998 і 2002 гадах. У 1996—1998 уваходзіў у сельскагаспадарчы камітэт, у 1998—2002 — у бюджэтным камітэце, у 1998—2004 — у камітэце па пытаннях еўрапейскай інтэграцыі, таксама ў 1998—2006 — старшыня пастаяннай дэлегацыі Парламента ў Міжпарламенцкім звязе. У 2000—2003 быў намеснікам старшыні парламенцкай фракцыі ЧСДП.

У маі — ліпені 2004 часова ўваходзіў у склад Еўрапарламента, член Сельскагаспадарчага камітэта. У 2004—2006 — сябра камітэту па еўрапейскіх справах Парламента ЧР.

Займаўся камунальнай палітыкай. На камунальных выбарах 1998 беспаспяхова вылучаўся ў раду горада Клатавы ад ЧСДП, а ў 2002 і 2006 быў абраны сябрам рады Клатавы.

З 2006 — у структуры Міністэрства замежных спраў, сакратар намесніка міністра. З 2008 працаваў у пасольстве ў Кіеве (віцэ-консул, прэс-аташэ).

У 2010 Мілан Экерт быў прызначаны прэс-аташэ чэшскага пасольства ў Кіеве. У 2014—2018 гадах быў паслом Чэхіі ў Беларусі, з 2018 года пасол у Азербайджане.

Валодае рускай, англійскай, разумее нямецкую, украінскую мовы.

Зноскі
------

1. ↑  Zpráva ČTK: Kandidáti ČSSD pro volby do Evropského parlamentu, Datum vydání: 6.4.2004, Čas vydání: 10:00, ID: 20040323F00412.
2. ↑  Volby do Poslanecké sněmovny Parlamentu České republiky konané ve dnech 31.5. - 1.6.1996(нявызн.).  volby.cz (8 снежня 2012).
3. ↑  Milan Ekert(нявызн.).  Poslanecká sněmovna Parlamentu České republiky (8 снежня 2012).
4. ↑  Milan Ekert(нявызн.).  Poslanecká sněmovna Parlamentu České republiky (8 снежня 2012).
5. ↑  Milan Ekert(нявызн.).  Poslanecká sněmovna Parlamentu České republiky (8 снежня 2012).
6. ↑  Počet obyvatel: 22 898 Osoba: Milan Ekert(нявызн.)(недаступная спасылка).  komunalnipolitika.cz (8 снежня 2012). Архівавана з першакрыніцы 27 снежня 2015. Праверана 21 лютага 2020.
7. ↑  Zpráva ČTK: Právo: Kyjev chce prodat budovu, ve které sídlí česká ambasáda, Datum vydání: 3.3.2010, Čas vydání: 01:41, ID: T201003030025501.
8. ↑  České ambasádě v Kyjevě hrozí, že přijde o střechu nad hlavou(нявызн.)(недаступная спасылка).  novinky.cz (8 снежня 2012). Архівавана з першакрыніцы 18 чэрвеня 2010. Праверана 21 лютага 2020.

Спасылкі
--------

* Жыццяпіс на старонцы чэшскага пасольства
* Дэпутат Парламента ЧР 1996—1998  (чэшск.)
* Дэпутат Парламента ЧР 1998—2002  (чэшск.)
* Дэпутат Парламента ЧР 2002—2006  (чэшск.)
* Мілан Экерт ў сацыяльнай сетцы «Facebook»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Баргузін.
**Баргузі́н** — паўночна-ўсходні вецер, што дзьме ў сярэдняй частцы Байкала з даліны ракі Баргузін.

Узнікае за кошт сцёку халоднага паветра з Даурскіх стэпаў і мае характар бары. Узнікае ў амаль замкнёнай лесастэпавай Баргузінскай катлавіне, прарываецца праз Шаманскае адгор’е Баргузінскага хрыбта і па Усць-Баргузінскай западзіне вырываецца ў Баргузінскі заліў. У вусці даліны ён узмацняецца да буры, але, вырываючыся на возера, слабее і робіцца ўстойлівым падоўжным ветрам, што ахоплівае вялікую акваторыю возера пры ясным небе. Хуткасць ветру звычайна менш за 20 м/с, працягласць — некалькі гадзін. Баргузін узмацняецца на поўдні возера, дзе можа выклікаць хвалі вышынёй да 4 м. Асаблівай моцы дасягае восенню.

Баргузін апяваецца ў рускай народнай песні «Слаўнае мора — свяшчэнны Байкал».

Заўвагі
-------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
**Марыям Давыдаўна Алейнік** (руск.: Алейник Мариам Давыдовна; 23 лістапада 1921, Рэчыца, Гомельская вобласць — 8 красавіка 1999, Ніжні Ноўгарад) — савецкі эпідэміёлаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. Заслужаны дзеяч навукі РФ (1995).

Біяграфія
---------

Карчэўская Мірыям Давыдаўна нарадзілася ў сям’і зубнога лекара *Давыда Абрамавіча Карчэўскага*. У 1932 годзе з бацькамі пераяжджае ў Ніжні Ноўгарад. З 1938 па 1942 год вучылася ў Горкаўскім медыцынскім інстытуце. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1946—1953 — малодшы навуковы супрацоўнік эпідэміялагічнага аддзела Горкаўскага навукова-даследчага інстытута эпідэміялогіі і мікрабіялогіі. З 1953 году — загадчыца эпідэміялагічным адделам Горкаўскага навукова-даследчага інстытута гігіены і эпідэміялогіі. З 1961 загадчыца лабараторыі эпідэміялагічнага гепатыту. З 1969 па 1975 кіравала лабараторыяй агульнай эпідэміялогіі Горкаўскага НДІ эпідэміялогіі і мікрабіялогіі.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* 
* (недаступная спасылка)
**Кі́еўскі Псалтыр** — пергаментны рукапіс вялікага фармату на 229 аркушах. Напісаны ў 1397 годзе ў Кіеве стараславянскай мовай. Змяшчае псалмы Давідавы, а таксама дзесяць хвалебных песень і малітваў з іншых кніг Бібліі, перакладзеных з грэчаскай мовы архідыяканам Спірыдонам па заказе смаленскага епіскапа Міхаіла і, верагодна, была падаравана ім у смаленскі Успенскі сабор.

Помнік сярэдневяковага кніжнага мастацтва Украіны.

Апісанне
--------

Тэкст напісаны літургічным, даволі выразным і каліграфічным паўуставам. Рукапіс аздоблены 302 мініяцюрамі на палях, выкананымі ў неавізантыйскім стылі.

Гісторыя
--------

Рэверс украінскай манеты «Кіеўскі Псалтыр»
Гісторыя Псалтыра пачынае адсочвацца з моманту дарэння ў Мікольскую царкву Вільні падскарбіем вялікалітоўскім Аўрамам Язофавічам Глямбіцкім, дзе яна і захоўвалася на працягу XVI—XVIII стагоддзяў.

У 1827 годзе пасаду настаяцеля Мікольскай царквы атрымаў Міхал Баброўскі, прафесар Свяшчэннага Пісання і герменеўтыкі ў Віленскім універсітэце. Пачаўшы займацца вывучэннем Псалтыра, ён перанёс рукапіс ва ўласную хату. Пасля задушэння паўстання 1831 года царскі ўрад закрыў Віленскі ўніверсітэт, а Міхаіл Баброўскі пераведзены ў Шарашоваскі прыход у Пружанскім павеце Гродзенскай губерні, куды перавёз і Кіеўскі Псалтыр.

Наступным уласнікам быў Уладзіслаў Трамбіцкі, які набыў рукапіс, аднак поўным гаспадаром стаў толькі ў 1848 годзе, пасля смерці Міхаіла Баброўскага. Пасля смерці Трамбіцкага ў 1861 годзе гісторыя Кіеўскага Псалтыра заблытаная, да 1874 ён знаходзілася ва ўласнасці графа А. С. Замойскага (1800—1874). Пасля яго смерці псалтыр трапіў у рукі князя П. П. Вяземскага  (руск.) (бел. (1820—1888), усе рукапісныя зборы якога пасля былі выкуплены графам С. Д. Шарамецевым  (руск.) (бел. (1844—1918) і ў 1881 годзе перададзеныя Таварыству аматараў старажытнага пісьменства.

Разам з усімі зборамі таварыства Кіеўскі Псалтыр паступіў у ленінградскую Публічную бібліятэку ў 1932 годзе.

У 1963 годзе твор рэстаўраваны паводле ўзору рэстаўрацыі Астрамірава Евангелля, якая праводзілася за некалькі гадоў да гэтага. Кніга была расшыта на асобныя сшыткі, пергамент ачышчаны ад пылу, бруду і васкавых плям, пакарабачаныя аркушы распрастаныя шляхам увільгатнення дыстыляванай вадой і вытрымкі пад прэсам, невялікія страчаныя часткі пергаменту замененыя новымі. Паколькі хімічныя рэактывы ў ходзе рэстаўрацыі не ўжываліся, атрамант, якім напісаны тэкст Псалтыра, захаваў усе адценні, а фарбы мініяцюр — ранейшую яркасць і свежасць.

У 1890 годзе Нікадзім Кандакоў і Фёдар Буслаеў падрыхтавалі першае фотатыпічнае выданне Псалтыра, у 1978 выйшла факсімільнае выданне.

У цяперашні час Псалтыр захоўваецца ў Расійскай нацыянальнай бібліятэцы ў зборы рукапісаў Таварыства аматараў старажытнага пісьменства і мастацтва, без пераплёту, асобнымі сшыткамі.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Кіеўскі Псалтыр на Вікісховішчы |

* Лічбавы варыянт рукапісу
Партрэт Бетховена з партытурай Урачыстай месы
**Кампазі́тар**, **кампазі́тарка** (лац.: componere — складаць ў цэлае) — аўтар музычных твораў; чалавек, які займаецца стварэннем музыкі.

Тэрмін «кампазітар» атрымаў распаўсюджанне ў 16 стагоддзі ў Італіі. Прафесія кампазітара прадугледжвае наяўнасць музычна-творчай здольнасці і патрабуе спецыяльнага вывучэння кампазіцыі. Падрыхтоўцы і выхаванню кампазітараў адводзіцца спецыяльнае месца ў сістэме адукацыі, у кансерваторыі ёсць спецыялізаваныя факультэты кампазіцыі. Таксама ў розных краінах, у т.л. ў Беларусі існуюць саюзы кампазітараў (Саюз кампазітараў Беларусі), якія спрыяюць правядзенню фестываляў, конкурсаў, майстар-класаў і іншых формаў творчых зносін.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік беларускай мовы / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; ўклад. Н. П. Еўсіевіч [і інш]; навук. рэд. А. А. Лукашанец, В. П. Русак. - Мінск : Беларус. навука, 2012. - 916 с. - ISBN 978-985-08-1365-7 : 53 334 р.

Крыніца
-------

* Музычна энцыклапедыя, 1981р

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кампазітар

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Музычны Рымана |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5304241 · BNF: 11931721m · GND: 4032009-1, 4032010-8 · LCCN: sh85029386 · Microsoft: 2779077932 · NDL: 00570055 · NKC: ph120923, ph125577 |

 |
Архітэктурныя ордары. Кампазітны ордар у ніжнім правым вуглу
**Кампазітны ордар** — архітэктурны ордар, які узнік у Старажытным Рыме. Уяўляе сабой спалучэнне элементаў іанічнага і карынфскага ордараў — у капітэлі выкарыстоўваюцца як валюты, так і арнамент у выглядзе лісця аканта.

Першым вядомым прыкладам кампазітнага ордара з'яўляюцца паўкалоны, якімі была дэкаравана Трыўмфальная арка Ціта ў Рыме, узведзеная ў 81 годзе.

Гл. таксама
-----------

* Дарычны ордар

| ⛭Класічныя ордары |
| --- |
| Кананічныя ордары | Дарычны ордар ·  Іанічны ордар ·  Карынфскі ордар |
| Іншыя ордары | Тасканскі ордар ·  Кампазітны ордар ·  Эалійскі ордар |
**Помнік Атраду міліцыі асобнага прызначэння** (АМАП) — памятны знак, усталяваны 16 лістапада 2018 года ў Віцебску.

На помніку ўсталяваны беркут і шыльда з дэвізам «Законнасць, гонар, адвага». Аўтарам кампазіцыі з выявай арла-беркута — сімвала Атрада міліцыі асаблівага прызначэння — стаў віцебскі скульптар Сяргей Сотнікаў.

Памятны знак з’явіўся напярэдадні 30-годдзя спецпадраздзялення міліцыі, якое адзначаецца 22 лістапада. Яго ўстанавілі на ўскраіне горада — каля дома № 2 на Старабабінавіцкім тракце, дзе базуецца Віцебскі абласны АМАП.

Зноскі
------

1. ↑  Аднаго малавата. У Віцебску паставілі чарговы памятны знак АМАПу **(нявызн.)**, *БелСат* (16 лістапада 2018). Праверана 16 лістапада 2018.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Помнік Адаму Міцкевічу.

 **Помнік Адаму Міцкевічу (Парыж)**
Аўтарства помніка Адаму Міцкевічу ў Парыжы належыць французскаму скульптару Антуану Бурдэлю. Макет быў створаны Бурдэлем яшчэ ў 1909 годзе, а праца над помнікам завершана ў 1928 годзе (як пазначана на мануменце). Адкрыццё помніка адбылося 28 красавіка 1929 года на плошчы Альма ў Парыжы, за некалькі месяцаў да смерці скульптара. Пазней помнік быў перанесены ў Cours Albert -I (першая акруга), у заходнюю яе частку на набярэжную Сены (гэта месца з сакавіка 2009 года мае назву «Сад Ерэван»), гэта быў падарунак ад Польшчы Францыі.
Шэсць барэльефаў упрыгожваюць падмурак калоны: Конрад Валенрод, Альдона, Хальбан, зняволеныя, «Дзяды» і алегорыя «Падзел Рэчы Паспалітай» (Рэч Паспалітая паказана ў вобразе трох дзяўчын — трох частак, на якія яна была падзелена Расіяй, Аўстрыяй і Прусіяй). У верхняй частцы калоны знаходзіцца барэльеф, прысвечаны эпічнай паэме «Гражына». Калону вянчае статуя Адама Міцкевіча.
Макет помніка можна ўбачыць у экспазіцыі Дома-музея Адама Міцкевіча ў Навагрудку.

* Злева - Хальбан, справа - Конрад ВаленродЗлева - Хальбан, справа - Конрад Валенрод
* Злева - зняволеныя, справа - МарыляЗлева - зняволеныя, справа - Марыля
* Злева - алегорыя "Падзел Рэчы Паспалітай", справа - АльдонаЗлева - алегорыя "Падзел Рэчы Паспалітай", справа - Альдона
* Гражына (Музей Бурдэля ý Парыжы)Гражына (Музей Бурдэля ý Парыжы)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Батавія.

**Батаўская рэспубліка** (нідэрл.: Bataafse Republiek) — афіцыйная назва нідэрландскай Рэспублікі Злучаных правінцый падчас яе заваявання Францыяй паміж 1795 і 1806 гадамі. Назва паходзіць ад старажытнага племя батаваў, якія жылі ў антычнасці на тэрыторыі Нідэрландаў. Нідэрландскія правінцыі страцілі самастойнасць, і ўся дзяржаўная ўлада была перададзена заканадаўчаму сходу і кіруючаму органу з пяці членаў. Батаўская рэспубліка цалкам залежала ад Францыі, якая яе значна эксплуатавала. Яна стала саюзніцай Напалеона ў войнах супраць антыфранцузскай кааліцыі.

У 1796 годзе Нацыянальным сходам, значнай часткай якога з’яўлялася буйная буржуазія, быў высунуты праект канстытуцыі, аднак праект быў адпрэчаны насельніцтвам. Пасля выбараў 1798 года да ўлады прыйшлі радыкальныя сілы, якімі была прапанавана канстытуцыя, якая ліквідавала рэшткі феадалізму і замацоўвала дэмакратычныя правы. Аднак, пераварот, які адбыўся ў гэтым жа годзе, перашкодзіў правядзенню канстытуцыі ў жыццё.

У 1801 годзе рэспубліцы была навязана антыдэмакратычная канстытуцыя, а ў 1805 годзе кіраўніком Батаўскай рэспублікі стаў дыктатарскі пенсіянарый, стаўленік Напалеона — Рутгер Ян Схімелпенінк (англ.).

У 1802 годзе рэспубліка стала ўдзельніцай падпісання Ам’енскага мірнага дагавора, як саюзніца Францыі і Іспаніі. Паводле дагавора, Англія абавязвалася не ўмешвацца ва ўнутраныя справы рэспублікі, а таксама вярнуць галандскія ўладанні, акрамя Цэйлона.

Па загадзе Напалеона Банапарта рэспубліка была 5 чэрвеня 1806 года пераназвана ў Каралеўства Галандыя.

* Карта Батаўскай рэспублікіКарта Батаўскай рэспублікі
* Сцягі Батаўскай рэспублікіСцягі Батаўскай рэспублікі

Гл. таксама
-----------

* Даччыныя рэспублікі

Літаратура
----------

* *Протопопов А. С. Козьменко В. М. Елманова Н. С.* История международных отношений и внешней политики России. — м: Аспект-Пресс, 2006. — С. 56. — 344 с. — 5 000 экз. — ISBN 5-7567-0136-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Батаўская рэспубліка
* *Батаўская рэспубліка (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі (3-е выданне)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Помнік Аляксандру II.
**Помнік Аляксандру II** (фінск.: Aleksanteri II:n patsas) — помнік расійскаму імператару Аляксандру II, усталяваны ў Хельсінкі перад Кафедральным саборам Хельсінкі на Сенацкай плошчы, і з'яўляецца яго галоўнай дамінантай.

Помнік быў створаны скульптарамі Вальтэрам Рунебергам  (фін.) (бел. і Іаханесам Таканенам  (фін.) (бел. і адкрыты ў 1894 годзе, у памаць пра аднаўленне імператарам Аляксандрам II фінскага парламентарызму.

Імператар адлюстраваны ў форме фінскага гвардзейскага афіцэра. Ля падножжа пастамента размясціліся фігуры, якія ўвасабляюць «Закон» (Lex), «Мір» (Рах), і «Асвета» (Lux), «Праца» (Labor).

* «Закон» (Lex)«Закон» (Lex)
* «Мір» (Рах)«Мір» (Рах)
* «Асвета» (Lux)«Асвета» (Lux)
* «Праца» (Labor)«Праца» (Labor)

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Помнік Аляксандру II (Хельсінкі)
Малюнак бэйджыка.
**Бэйдж** (бэйджык, бірка; англ.: badge) — элемент уніформы, амуніцыі, у выглядзе значка, налепкі, карткі, прызначаны для прадастаўлення інфармацыі пра таго, хто яго носіць. Бэйдж змяшчае даныя (тэкст, графіку і да т.п.), якія дазваляюць ідэнтыфікаваць асобу. Раней называўся **біркай**.

Гл. таксама
-----------

* Візітоўка

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік беларускай мовы / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; ўклад. Н. П. Еўсіевіч [і інш]; навук. рэд. А. А. Лукашанец, В. П. Русак. - Мінск : Беларус. навука, 2012. - 916 с. - ISBN 978-985-08-1365-7 : 53 334 р.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бэйдж
Мандрыл
**Мандрыл** (*Mandrillus sphinx*) — від прыматаў з сямейства мартышкавых. Разам з дрыламі ўключаны ў род мандрылаў.

Апісанне віду
-------------

Афарбоўка мандрылаў — адна з самых стракатых і рознакаляровых сярод прыматаў і наогул млекакормячых. Касцяныя разоры, якія цягнуцца ўздоўж носа, пафарбаваны ў блакітны ці сіні колер. Нос — ярка-чырвоны, па баках твару і барада — з белых, жаўтлявых, часам аранжавых, валасоў. Шэрсць на тулаве і ў задняй частцы галавы — ад бурай да цёмна-карычневай. Колер скуры на ягадзіцах — ад чырвона-сіняга да блакітнага, часам фіялетавы. Самкі афарбаваныя нашмат святлейшыя.

Мандрыл — параўнальна буйная малпа. Самцы маюць рост каля 80 см і масу 25—30 кг, часам — да 50 кг; рост самак — 55—60 см, вага — 12—15 кг. Хвост ў мандрылаў кароткі — 3—6 см, самкі дасягаюць палавой спеласці да 4 гадоў, цяжарнасць доўжыцца 8 месяцаў. Сярэдняя працягласць жыцця дакладна не ўстаноўлена, у няволі мандрылы могуць жыць да 30 гадоў.

Спасылкі
--------

* Зал прыматаў // Маскоўскі заапарк Архівавана 3 кастрычніка 2015. (руск.)
**Помнік Давыду Гарадзенскаму** — помнік у Гродне Гродзенскай вобласці Беларусі. Прысвечаны вялікалітоўскаму палкаводцу і старосце гарадзенскаму Давыду Гарадзенскаму. Рзамешчаны побач з гродзенскімі замкамі на скрыжаванні вуліц Давыда Гарадзенскага і Замкавай.

Фундатарам помніка стаў заснавальнік мінскай фірмы «Хорс-Мотарс» родам з Краснасельскага Анатоль Анатольевіч Карабач. Таксама падтрымку аказвала Гродзенская праваслаўная епархія.

Задні фасад
Аўтарам помніка стаў скульптар Сяргей Аганаў, чый праект быў прызнаны найлепшым сярод трынаццаці. На стварэнне помніка ў майстра сышло 3,5 месяца штодзённай працы. Гарадскія ўлады планавалі, што Давыда ўсталююць ля замкаў да Дня горада ў верасні 2017 года, але на той момант праца яшчэ не была гатовая.

Помнік Давыду Гарадзенскаму урачыста адкрыты 1 чэрвеня 2018 года ў прысутнасці прадстаўнікоў гарадскіх уладаў і міністра культуры Беларусі Юрыя Бондара.

Апісанне
--------

Помнік складаецца з дзвюх частак: пастамента і самой скульптуры. Агульная вага разам з пастаментам складае каля 16 тон, вышыня складе 3,7 м. Скульптура выканана са светла-шэрага башкірскага граніту. Давыд Гарадзенскі адлюстраваны конна, развернуты целам і тварам у правы бок. У левай руцэ, прыціснуўшы да сэрца, князь трымае крыж Ефрасінні Полацкай, а ў правай — меч. Унізе — гарадзенскі замак часоў Вялікага Княства Літоўскага. На тыльным баку — шчыт і Каложская царква, побач з якой, паводле легенды, Давыд быў пахаваны.

На пастаменце надпіс: *«Славутаму продку, сыну Св. Цімафея (Даўмонта) і Прп. Марфы, мужнаму абаронцу Айчыны са шчырай удзячнасцю ад нашчадкаў Гродзенскай епархіі Беларускай Праваслаўнай Царквы і мецэната Карабача Анатолія Анатольевіча»*.

Зноскі
------

1. 1 2  У Горадню прывезьлі помнік Давыду Гарадзенскаму
2. 1 2  У Гродне афіцыйна адкрылі помнік Давыду Гарадзенскаму ФОТЫ
3. 1 2  У Горадні паставілі помнік Давыду Гарадзенскаму. ФОТА
**Міжнародны транспартны форум** (*ІТФ*) (англ.: International Transport Forum) (з 1953 да 2007 гг. — **Еўрапейская канферэнцыя міністраў транспарту**, *ЕКМТ*) — міжнародная міжурадавая арганізацыя ў рамках сістэмы Арганізацыі эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця (АЭСР), якая мае мандат на ўе віды транспарту. ІТФ дзейнічае ў якасці аналітычнага цэнтра па пытаннях транспартнай палітыкі і арганізуе штогадовы сусветны саміт міністраў транспарту.

Гісторыя
--------

17 кастрычніка 1953 г. у Бруселі (Бельгія), была створана **Еўрапейская канферэнцыя міністраў транспарту** (ЕКМТ).

Дзейнасць
---------

ІТФ аб'ядноўвае 60 краін-членаў з мэтай прасоўвання глабальнай праграмы транспартнай палітыкі і забеспячэння таго, каб яна працягвала садзейнічаць устойліваму развіццю, дабрабыту, сацыяльнаму ўключэнню, абароне жыцця і дабрабыту чалавека. Галоўная задача ІТФ палегчыць міжнародны абмен інфармацыяй і павысіць патэнцыял для прыняцця рашэнняў у краінах-членах. 

У якасці пастаяннай рабочай групы ІТФ выступае Міжнародная база даных дарожнага руху і аварый (ІРТАД).

У 2013 г. ІТФ стварыў Савет па карпаратыўным партнёрстве (КПБ) як механізм для ўзаемадзеяння з прыватным сектарам і забеспячэння дзелавой перспектывы палітычных дыскусій.

Зноскі
------

1. ↑  Protocol concerning the European conference of ministers of transport  (англ.)
2. ↑  [itf-oecd.org/member-countries Member Countries] (англ.). *International Transport Forum*. Праверана 12 студзеня 2020.
3. ↑  International Traffic Safety Data and Analysis Group (IRTAD) (англ.). *International Transport Forum*. Праверана 12 студзеня 2020.
4. ↑  Corporate Partnership Board - Members (англ.). *International Transport Forum*. Праверана 12 студзеня 2020.
**Помнік А. П. Чэхаву** — бронзавы манумент, які быў усталяваны ў гонар 150-годдзя з дня нараджэння пісьменніка Антона Паўлавіча Чэхава. У Растове-на-Доне помнік размешчаны ў месцы скрыжавання праспекта Чэхава і Пушкінскай вуліцы.

Гісторыя
--------

Помнікі Антону Паўлавічу Чэхаву ўсталяваны на тэрыторыі розных гарадоў: у Маскве, Таганрогу, Южна-Сахалінску, Краснаярску, Томску і ў некаторых невялікіх населеных пунктах. Вясной 2010 года з'явілася ідэя стварэння помніка Чэхаву ў Растове-на-Доне. Для арганізацыі і ўвасаблення гэтай задумы, была створана адмысловая камісія і праведзены конкурс. Паводле яго вынікаў быў абраны праект помніка растоўскага скульптара, заслужанага мастака Расіі Анатоля Скнарына. Аўтар ствараў выяву пісьменніка па знойдзеных архіўных фатаграфіях.

З месцам размяшчэння помніка вызначыліся не адразу. Разглядалася некалькі варыянтаў: тэрыторыя паблізу дома купца Максімава на скрыжаванні вуліц Станіслаўскага і Сямашкі, каля Дома кнігі на Будзёнаўскім праспекце і на Пушкінскай каля Публічнай бібліятэкі. Таксама быў прапанаваны варыянт месцавання помніка пісьменніку на скрыжаванні вуліц Пушкінскай і Чэхава — на ім камісія ў выніку і спыніла свой выбар. Адкрыццё помніка адбылося 28 студзеня2010 года. Вышыня помніка складала 2,5 метра.

Зноскі
------

1. 1 2 3  В Ростове-на-Дону открыт памятник Чехову
2. 1 2  В Ростове-на-Дону появится памятник Чехову
3. ↑  В Ростове решают, где бы установить памятник Чехову
4. ↑  Памятник Чехову в Ростове
**Міжнародны тэхналагічны ўніверсітэт «Мікалаеўская політэхніка»** — украінская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Мікалаеве.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Заснавальнікамі ВНУ з'яўляюцца 5 юрыдычных асоб - 4 камерцыйныя арганізацыі і 1 грамадская арганізацыя. Універсітэт з'яўляецца правапераемнікам вышэйшай навучальнай установы «Мікалаеўскі політэхнічны інстытут». У складзе ўніверсітэта функцыянуе два профільных факультэта і факультэт паслядыпломнай адукацыі, а таксама 6 кафедраў. Колькасць студэнтаў дзённай і завочнай формы навучання складае каля 1 тысячы чалавек. Установа адукацыі мае дзяржаўную ліцэнзію і акрэдытацыйныя сертыфікаты па 12 спецыяльнасцях вышэйшай адукацыі. Згодна з рашэннямі акрэдытацыйнай камісіі пры Міністэрстве адукацыі і навукі Украіны універсітэт мае права рыхтаваць спецыялістаў з вышэйшай адукацыяй па наступных адукацыйна-кваліфікацыйным узроўням: малодшы спецыяліст, бакалаўр, спецыяліст, магістр.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт установы Архівавана 21 мая 2013.
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
| * Г
* Р
* П
*Першая лінія* |
| --- |
|  умоўныя абазначэнні

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Алабінская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Расійская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Маскоўская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Гагарынская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Спартыўная  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Савецкая  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Пабеда  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Безымянка  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Кіраўская  |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |

 |  | ЦЧ-1 «Кіраўскае»  |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |

 |  | Юнгарадок  |

 |

**«Пабеда»** (руск.: Победа) — станцыя Самарскага метрапалітэна. Станцыя адкрыта 26 снежня 1987 года ў складзе першага пускавога ўчастка Куйбышаўскага метрапалітэна «Юнгарадок» — «Перамога».

Архітэктура
-----------

Тэма архітэктурна-мастацкага афармлення прысвечана перамозе савецкага народа ў Вялікай Айчыннай вайне. Над пуцямі станцыі ўстаноўлены буйныя выявы ордэна «Перамога». Вітражы, якія знаходзяцца над пуцямі станцыі, малююць салют перамогі. Вітражы падсвечаныя.

Зноскі
------
**Мангёндэ** (кар. 만경대, 萬景臺) — малы населены пункт (вёска) за 12 км на паўднёвы захад ад Пхеньяна. Адміністрацыйна ўваходзіць у правінцыю Пхеньян. Назва вёскі складаецца з элементаў «дзесяць тысяч» (*ман*), «пейзаж» (*ген*), «зялёны пагорак» (*дэ*) і звязана з выглядам з мясцовых пагоркаў на раку Тэданган.

Дом-музей Кім Ір Сена.
Унутраны выгляд роднага дома Кім Ір Сена.

Гісторыя
--------

Мангёндэ вядома як родная вёска Кім Ір Сена. Тут ён правёў першыя восем гадоў свайго жыцця. У сучаснай КНДР Мангёндэ з’яўляецца усепачытальным месцам палітычнага паломніцтва. Дом, у якім нарадзіўся Кім Ір Сен, ператвораны ў музей.

У экспазіцыі музея прадстаўлены чарнільніца і пісьмовы стол Кім Ір Сена. Недалёка ад дома знаходзіцца калодзеж, ваду з якога ў дзяцінстве піў Кім Ір Сен.

На самым высокім месцы ў наваколлі Мангёндэ размешчана назіральная пляцоўка з павільёнам, адкуль адкрываецца панарама Пхеньяна. У 1982 годзе тут быў адкрыты парк культуры і адпачынку працоўных. Побач размешчана Мангёндэскае рэвалюцыйнае вучылішча.

У культуры
----------

У патрыятычнай моладзевай песні «Круглы месяц Мірона» згадваецца Мангёндэ. Аб Мангёндэскім рэвалюцыйным вучылішчы спяваецца ў песні «Два дрэвы». Мангёндэ адлюстроўвалася на шэрагу банкнот КНДР, пачынаючы з 1978 года. Малюнак вёскі быў змешчаны на банкноту наміналам 100 вон. Мангёндэ разам з партрэтам Кім Ір Сена былі намаляваныя на купюрах наміналам 100, 1000, 5000 вон аж да 2009 года.

У красавіку 2016 года ў Пхеньяне прайшла выстаўка карцін 1970-х і 1980-х гадоў, прысвечаных Кім Ір Сену. У іх ліку былі карціны «Мангёндэ — месца нараджэння прэзідэнта Кім Ір Сена» і «Мангёндэ вясной».

Зноскі
------

1. ↑  Ланьков А. Н. Ким Ир Сен: Попытка биографического очерка. **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 10 мая 2009. Праверана 10 мая 2009.
2. ↑  *Похолкова Е. А.* Анализ северокорейских молодежных патриотических песен: традиции и современность // *Россия и Корея в меняющемся мире*. — М.: 2014. — ISBN 978-5-8381-0286-7.
3. ↑  *Чеснокова Н. А.* К проблеме формирования национальной идентичности в КНДР и РК // *Корейский полуостров: история и современность*. — 2020. — С. 257-267. — ISBN 978-5-8381-0370-3.
4. ↑  В КНДР проходит выставка известных картин 70-х и 80-х годов прошлого века **(нявызн.)**. *ТАСС* (27 красавіка 2016). Архівавана з першакрыніцы 7 верасня 2021.

Літаратура
----------

* Журналы: «Корея», «Корея сегодня»
* А. К. Северяйнен (Кулешов). «Мангендэ ты моя, Мангендэ». Изд-во «Экзотика», Петрозаводск, 1990

Спасылкі
--------

* Родны дом прэзідэнта Кім Ір Сена ў Мангёндэ. — Naenara (КНДР) (руск.)
* на сайце тур. кампаніі Аінатур (КНДР) (руск.)
* Мангёндэ на сайце North Korea Online Travel Guide (англ.)
* Інфармацыя агенцтва ’Koryo Tours’ (англ.)
**Беларускае студэнцкае зямляцтва** *пры Тыфліскім Дзяржаўным політэхнічным інстытуце*. Існаваў з 1927 да 1930(?) у Тыфлісе. Заснавана 23 студзеня 1927 на агульным сходзе студэнтаў-беларусаў інстытута. Старшыня бюро М. Ф. Густыр, сакратар Ф. Брыль, актывісты Ізмайловіч, Кот, Свігач, Чарняўскі.

Галоўныя задачы: вывучэнне беларускай мовы і матэрыяльная дапамога беларускім студэнтам — сябрам зямляцтва. Кантактавала з Цэнтральным бюро пралетарскага студэнцтва Беларусі, прасіла арганізацыйнай і матэрыяльнай дапамогі з боку дзяржаўных органаў БССР, але не атрымала яе. Выпісвала газету «Савецкая Беларусь», іншыя беларускія перыядычныя выданні. Дзякуючы ЦБ пралетстуда Беларусі для некаторых сяброў зямляцтва арганізавана летняя практыка на бацькаўшчыне. Пад канец дзейнасці — Беларуская секцыя пры Тыфліскім клубе народаў Захаду.

Літаратура
----------

* Васілеўскі, Ю. Р. Беларускае студэнцкае зямляцтва / Ю. Р. Васілеўскі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2. — С. 358.
**«Беларускае жыццё»** — грамадска-палітычны і літаратурны часопіс нацыянальна-дэмакратычнага кірунку. Выдаваўся з чэрвеня 1919 у Вільні, з снежня 1919 да сакавіка 1920 у Мінску на беларускай мове лацінкай і з верасня 1919 кірыліцай як ілюстраваны штотыднёвік нерэгулярнай перыядычнасці.

Рэдактар-выдавец Ф. Аляхновіч, з 1920 літаратурны кіраўнік З. Бядуля.

Часопіс выступаў за стварэнне самастойнай беларускай дзяржавы буржуазна-дэмакратычнага тыпу або алтэрнатыўнай федэрацыі народаў былога ВКЛ, якая, на думку рэдакцыі, магла б процістаяць Польшчы, Расіі і Германіі. Ва ўмовах польскай акупацыі рэдакцыя іншла на кампраміс, спадзеючыся на шчырасць абяцанняў «начальніка Польскай Дзяржавы» Ю. Пілсудскага, змясціла "Мемарыял Віленскай беларускай рады да Пілсудскага з просьбай дапамагчы аб’яднаць усю Беларусь «у незлежную дзяржаву, суседнюю і дружную з Польшчай» (5 верасня 1919). Аднак відавочна несумяшчальнасць паміж праграмай часопіса, аб’яўленай у артыкуле «Нашы мэты» (5 верасня 1919), дзе выдаўцы абвясцілі сваёй мэтай «уласную дзяржаўнасць», з планамі Пілсудскага, які ў звароце да жыхароў былога ВКЛ меў на ўвазе толькі культурна-нацыянальную аўтаномію і права на «вольную, нічым не звязаную гутарку аб сваіх патрэбах». У шэрагу праграмных артыкулаў часопіс выступаў супраць палітыкі бальшавікоў і адначасова супраць белагвардзейскай і нямецкай палітыкі зняволення Беларусі. Крытыкавалася палітыка Польшчы за няўвагу да нацыянальнага самавызначэння народаў, зямельнай рэформы і дэмакратызацыі. Часопіс падтрымаў выбранне старшынёй Цэнтральнай беларускай рады Віленшчыны і Гродзеншчыны Б. Тарашкевіча і яго перагаворы з польскім урадам (30 ліпеня і 4 жніўня 1919). Для светапогляду большасці аўтараў характэрна традыцыйная канцэпцыя беларускага народніцтва, арыентацыя на вёску і ідэалы вольнай кааперацыі як спецыфічна беларускага гістарычнага шляху.

Літаратурна-мастацкі аддзел часопіса вызначаўся жанравай разнастайнасцю, шырокім ахопам гісторыі беларускай мастацкай культуры і яе прпаблем, асабліва літаратуры і нацыянальнага тэатра: артыкулы З. Бядулі «Чаму яшчэ няма беларускага раману?» і «Хараство ў беларускай народнай творчасці», ю нарысы пра творчасць Ф. Скарыны, С. Буднага, В. Цяпінскага, В. Дуніна-Марцінкевіча, К. Каганца, К. Каліноўскага, С. Манюшкі, У. Галубка, цыкл артыкулаў А. Навіны «Нашыя песняры», даследаванне І. Луцкевіча пра кітабы.

Часопіс друкаваў інфармацыю пра жыццёвы лёс і творчасць беларускіх пісьменнікаў, дзеячаў мастацтва, змяшчаў вершы Я. Купалы, Я. Коласа, вершы, апавяданні і нарысы З. Бядулі, Ц. Гартнага, А. Гаруна, М. Гарэцкага, А. Гурло, М. Кудзелькі (М. Чарота), М. Краўцова, Г. Леўчыка, А. Зязюлі, урыўкі з «Гісторыі беларускае літаратуры» М. Гарэцкага, п’есы Ф. Аляхновіча, хроніку літаратурна-мастацкага жыцця, у т.л. паведамлялася пра выданне на рускай мове твораў Я. Купалы «Выбраныя вершы ў перакладах рускіх паэтаў» (М. 1919).

Літаратура
----------

* Конан, У. М. «Беларускае жыццё» / У. М. Конан // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2. — С. 353.
**Паўночны Пагай** (індан.: Pagai Utara) — востраў у Індыйскім акіяне ў групе астравоў Ментавай. Уваходзіць у склад Інданезіі. Плошча — 622,3 км². Насельніцтва разам з Паўднёвым Пагаем (2000 г.) — 20 974 чал.

Геаграфія
---------

Востраў мае вулканічнае паходжанне. Выцягнуты на 40 км у даўжыню і да 27 км у шырыню. Цэнтральную частку займаюць узгоркі. Гунунг-Сабеу, самы высокі з іх, дасягае 336 м.

Клімат трапічны вільготны. Захаваліся рэшткі старажытных вільготных лясоў з эндэмічнай флорай і фаўнай.

Востраў моцна пацярпеў ад землятрусаў 2004 і 2010 г.

Гісторыя
--------

Паўночны Пагай быў населены ў 1 тысячагоддзі да н. э. Абарыгены вострава доўгі час вялі лад жыцця паляўнічых і збіральнікаў. У канцы XVIII ст. Паўночны Пагай быў даследаваны прадстаўнікамі Брытанскай Ост-Індскай кампаніі. У 1864 г. ён быў анексаваны Нідэрландамі.

З пачатку XX ст. на Паўночным Пагае працавалі нямецкія місіянеры. Першы з іх быў забіты астравіцянамі. Але ў 1915 г. ў яго паслядоўніка атрымалася дамагчыся поспеху, і астравіцяне пачалі прымаць хрысціянства, а пасля — мяняць лад жыцця.

У 1945 г. востраў увайшоў у склад Інданезіі.

Эканоміка
---------

Мясцовае насельніцтва складаецца з карэнных жыхароў ментавайцаў і перасяленцаў з суседняй Суматры. Яны займаюцца сельскай гаспадаркай і гандлем. Паступова развіваецца турызм. Паўночны Пагай папулярны сярод аўстралійскіх прыхільнікаў сёрфінгу.

Спасылкі
--------

* Tsunami — Mentawai Islands, Indonesia — North Pagai — Damage Extent Map
* THE MENTAWAI PEOPLE Архівавана 31 кастрычніка 2013.
**Белару́скае згуртава́нне тата́р-мусульма́н «Аль-Кіта́б»** — добраахвотная грамадская арганізацыя. Створана ў 1991 годзе на ўстаноўчым з’ездзе ў Іўе Гродзенскай вобласці. Дзейнічае ў адпаведнасці з існуючым заканадаўствам і прынятым Статутам. Асноўныя кірункі дзейнасці: абуджэнне гістарычнай і патрыятычнай свядомасці беларускіх татараў, вывучэнне грамадзянскай гісторыі і гісторыі ісламу, адраджэнне татарскіх традыцый, культуры, пісьменнасці на аснове арабскай графікі. Выдае квартальнік «Байрам» («Свята») на беларускай мове і часопіс «Аль-Ислам» на рускай мове.

Зноскі
------

1. ↑  *І. Б. Канапацкі.* Беларускае згуртаванне татараў-мусульман «Аль-Кітаб» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 396.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
81-мм мінамёт. Італія 1944
**Гарма́та** (лац.: armatus узброены) — від ствольнай агнястрэльнай зброі калібрам 20 мм і больш, прызначанай для кідання снарадаў (мінаў). Гарматы ў Еўропе ўжываліся з ранняга 14 ст. (гл.далей гісторыя артылерыі). У старабеларускіх дакументах гарматы называюцца таксама «дзеламі» (*дело*, пар. польск. *działo*).

Гарматы ўжываюцца для знішчэння і падаўлення жывой сілы і агнявых сродкаў праціўніка, разбурэння абарончых збудаванняў і выканання іншых задач на сушы, моры і ў паветры. Асноўнымі баявымі якасцямі з’яўляюцца: магутнасць снарадаў, цэльнасць стральбы, дальнабойнасць, хуткастрэльнасць, агнявая манеўранасць (хуткасць адкрыцця агню і гнуткасць агню), рухомасць на маршы і на полі бою, авіятранспартабельнасць, надзейнасць у эксплуатацыі, прастата і зручнасць абслугоўвання.

Асноўныя сучасныя тыпы гармат: пушка, гаўбіца, марціра, мінамёт, безадкатная гармата, камбінаваныя (напр. гаўбіца-пушка) і універсальныя.

*Гл. таксама*: ваза, бамбарда, фоглер, гуфніца, тарасніца, арган.

Гарматы падраздзяляюцца паводле месца дзеяння і характару цэляў, што паражаюцца — наземныя, зенітныя, авіяцыйныя, танкавыя, карабельныя і берагавыя; паводле будовы каналу ствала — нарэзныя і гладкаствольныя; паводле ступені рухомасці (манеўранасці) — стацыянарныя (стацыянарная артылерыя), буксаваныя (буксаваная артылерыя), самарухомыя, самаходныя, уюкавыя[*няпэўнае слова*] (звычайна горныя), чыгуначныя (чыгуначная артылерыя). Паводле калібраў, у дачыненні да наземнай артылерыі, выдзяляюць гарматы малога (20 — 75 мм), сярэдняга (75 — 155 мм) і буйнога (больш за 155 мм).

Прынцып дзеяння гарматы заснаваны на фізіка-хімічным працэсе ператварэння энергіі гарэння кідальнага (найчасцей, парахавога) зараду ў ствале ў энергію руху снараду (бач стрэл). Сучасная казённазарадная гармата складаецца з ствала (рулі) з казённай часткай і дульным тормазам, затвора (замка) і лафета (ложа); ранейшыя, дульназарадныя, мелі ствол з запальным прыстасаваннем і лафет. Дзеля дакладнага навядзення на цэль існуюць прыцэльныя прыстасаванні.

Гл. таксама
-----------

* Снежная гармата
* Паравая гармата
* Пнеўматычная гармата
* Электрамагнітная гармата
* Вадзяная гармата
* Проціградавая артылерыя
* Атамная артылерыя

Зноскі
------

1. ↑  У Польшчы і Рэчы Паспалітай 16—17 ст. словам *armata* азначалі і самі гарматы, і ўвесь артылерыйскі арсенал (Stanisław Kobielski. Polska broń palna, 1975. — 201 с.: іл.). На землях Русі слова «армата» вядомае з 2-й пал. 14 ст. ім тут азначалі тагачасныя жалезна-каваныя гарматы на брусавым станку (Военный энциклопедический словарь, 1983. — 863 с. : 30 л. ил. С.43; *Гл. таксама* бамбарда).
2. ↑  Военный энциклопедический словарь, 1983. — 863 с. : 30 л. ил. С.522,523.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гармата

| ⛭Агнястрэльная зброя |
| --- |
| 
Артылерыйская зброя •
Стралковая зброя •
Гранатамёты •
Рэактыўныя сістэмы залпавага агню
 |
**«Брэстжылпраект»** — прадпрыемства ў Брэсце, якое размяшчаецца ў будынку па вуліцы Інтэрнацыянальнай, 16. Спецыялізуецца на рэканструкцыі, капітальным рамонце, мадэрнізацыі грамадзянскіх аб’ектаў у розных галінах народнай гаспадаркі.

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 1968 годзе ў Брэсце як інстытут «Белрамбудпраект» і праектна-канструктарская майстэрня (ПКМ) пры ім. У 1969 годзе інстытут перайменаваны ў «Белкамунпраект», у склад якога ўвайшла ПКМ. З 1974 у распараджэнні Беларускага інстытута па праектаванні капітальнага рамонту і рэканструкцыі аб’ектаў жыллёва-грамадзянскага прызначэння «Белжылпраект», з 1987 года — яго філіял. З 1989 года філіял ператвораны ў праектна-вышукальніцкі і канструктарска-тэхналагічны інстытут па праектаванні капітальнага рамонту і рэканструкцыі аб’ектаў жыллёва-грамадзянскага прызначэння з сучаснай назвай, з 2003 года адкрытае акцыянернае таварыства.

Структура
---------

Асноўныя падраздзялення (групы): тапографа-геадэзічная, электрыкаў, водазабеспячэння і каналізацыі, ацяплення і вентыляцыі, газазабеспячэння, 3 — архітэктараў, 4 — будаўнікоў; аддзелы каштарысны і выпуску праектна-каштарыснай дакументацыі.

Аб’екты
-------

Прадпрыемствам праведзены рэканструкцыі Брэсцкай абласной бальніцы, жылых дамоў у Кобрыне, Пружанах, Шклове і інш.

Літаратура
----------

* *В.В.Черетович.* «Брестжилпроект» // Рэгіёны Беларусі: энцыклапедыя. У 7 т. = Регионы Беларуси: энциклопедия. В 7 т. (руск.) / Т. В. Белова (гл. ред.). — Мн.: БелЭн, 2009. — Т. 1. Брестская область. В 2 кн. Книга 1. Абрамов — Куфко. — 519 с. — 2 500 экз. — ISBN 978-985-11-0464-8.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
**«Брэстбудпраект»** — праектна-вышукальніцкі інстытут у Брэсце, размешчаны ў будынку па вуліцы Пушкінскай, 19.

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 1960 годзе як праектна-каштарыснае бюро «Аблміжкалгасбуда», перайменаванае ў 1963 годзе ў «Аблміжкалгаспраект». З 1969 года брэсцкі філіял рэспубліканскага праектна-вышукальніцкага інстытута «Белкалгаспраект», з 1986 інстытут «Брэстсельбудпраект» аб’яднання «Брэстаблсельбуд», з 2000 РУП, з 2003 дзяржаўнае УП «Інстытут Брэстбудпраект». З 2008 мае філіял «Столінбудпраект».

Структура
---------

Асноўныя аддзелы: комплекснага праектавання (2), спецработ, інжынерных пошукаў з акрэдытаванай лабараторыяй даследавання грунтоў, тэхнічны, якасці, аўтаматызацыі праектных работ, выпуску.

Кірункі дзейнасці
-----------------

Асноўныя кірункі дзейнасці: выкананне праектна-вышукальніцкіх работ для аб’ектаў сельскай гаспадаркі, прамысловага, жыллёва-грамадзянскага і індывідуальнага будаўніцтва, газа-, цеплаводазабеспячэння прамысловых прадпрыемстваў і населеных пунктаў, сістэм пажарна-ахоўнай сігналізацыі; ажыццяўляе тэхнічны кантроль і аўтарскі нагляд за якасцю будаўніцтва. Распрацоўвае праектна-каштарысную дакументацыю для прадпрыемстваў АПК, аб’ектаў сацкультбыту і свабоднай эканамічнай зоны «Брэст», заводаў жалезабетонных вырабаў і інш.

Праекты
-------

Прадпрыемствам распрацаваны праекты: птушкафабрыкі ААТ «Камароўка» ў Брэсцкім раёне, мясаперапрацоўчага прадпрыемства СП «Еўра Трэйд Брэст» ТАА ў Брэсце, свінакомплекса замежнага ТАА «Белдан» у Ляхавіцкім раёне, расшырэння рыбаперапрацоўчага комплексу СП «Санта Брэмар» ТАА, рэканструкцыі Дома культуры ў Кобрыне і інш.

Літаратура
----------

* *В. А. Блинков.* «Брестстройпроект» // Рэгіёны Беларусі: энцыклапедыя. У 7 т. = Регионы Беларуси: энциклопедия. В 7 т. (руск.) / Т. В. Белова (гл. ред.). — Мн.: БелЭн, 2009. — Т. 1. Брестская область. В 2 кн. Книга 1. Абрамов — Куфко. — 519 с. — 2 500 экз. — ISBN 978-985-11-0464-8.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Беларускае слова.
**«Беларускае слова»** — газета, якая выдавалася ў Віцебску (друкавалася ў Дзвінску) у 1943—1944 на беларускай мове пад кантролем германскіх акупацыйных уладаў. Выходзіла 2 разы на месяц (з лістапада 1943 — 3 разы). Рэдактары М. Рагуля, Т. Лебяда.

Асвятляла падзеі на франтах 2-й сусветнай вайны, прапагандавала ідэі беларускага нацыяналізму, публікавала антысеміцкія і антырускія матэрыялы. Шмат увагі аддавала пытанням гісторыі, нацыянальнага культурнага жыцця, адукацыі. Друкавала папулярныя гістарычныя нарысы (у рубрыцы «Пазнай сваю мінуўшчыну»), тэатральныя рэцэнзіі, крытычныя агляды беларускай літаратуры, метадычныя рэкамендацыі для настаўнікаў беларускай мовы, каментарыі педагагічных канферэнцый, літаратурныя творы М. Багдановіча, А. Каханоўскай, Т. Лебяды, П. Труса і інш.

Выйшаў не менш за 61 нумар.

Літаратура
----------

* Жумар, С. У. «Беларускае слова» / С. У. Жумар // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2. — С. 357—358.
**Беларускае вольна-эканамічнае таварыства** — грамадская арганізацыя, якая існавала ў Мінску ў 1921 — 1922(?) гадах пры Беларускім політэхнічным інстытуце.

Статутныя задачы: прыродна-гістарычнае і прамыслова-эканамічнае вывучэнне Беларусі, вырашэннем навукова-тэхнічных праблем, звязаных з патрэбамі мясцовай гаспадаркі. Старшыня прэзідыума вучоны М. К. Ярашэвіч, члены П. М. Капура, В. І. Пераход, С. В. Скандракоў. У таварыства ўваходзілі пераважна прафесары, выкладчыкі і студэнты Беларускага політэхнічнага інстытута.

Летам 1922 года мела 97 афіцыйных членаў. Супрацоўнічала з Наркаматам земляробства БССР. Арганізоўвала публічная лекцыі, чытанні, экспедыцыі. У студзені 1922 разам з Гістарычным і Педагагічным таварыствамі выступіла з ініцыятывай склікання з’езда Заходняй вобласці РСФСР па вывучэнні беларускага этнаграфічнага краю. Разам з Беларускай культурна-навуковай асацыяцыяй пры Пятроўскай сельскагаспадарчай акадэміі (Масква) летам 1922 года арганізавала і правяло навуковую экспедыцыю пад кіраўніцтвам прафесара М. Аганоўскага, з Народным камісарыятам земляробства БССР і прафесарам У. П. Бушынскім рыхтавала экспедыцыі глебавую і па этнаграфіі Беларусі. Пры таварыстве працавалі фізіка-матэматычная, лясная, сельскай гаспадаркі і іншыя секцыі. Сярод актывістаў аграхімік прафесар А. Т. Кірсанаў, лесазнаўцы К. Ф. Міран і Ч. І. Родзевіч, мікрабіёлаг К. І. Кудзін, беларускія навукоўцы П. М. Валодзька, М. Л. Гомза, П. П. Кашчанка, А. А. Кіскль, М. Ш. Міхалевіч, П. І. Сакун, інжынер-хімік М. Шпунт і інш.

Літаратура
----------

* *Васілеўскі, Ю. Р.* Беларускае вольна-эканамічнае таварыства / Ю. Р. Васілевіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М. В. Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с. [8] к.: іл. — С. 351. — ISBN 5-85700-074-2.