recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Іосіф Шэфтэлевіч Шэвелёў** (руск.: Шевелев Иосиф Шефтелевич; 22 студзеня 1924, Віцебск) — савецкі архітэктар. Ганаровы грамадзянін Кастрамы з 1999 года. Заслужаны архітэктар Расіі (1996), акадэмік Нью-Ёркскай акадэміі навук (1995), лаўрэат муніцыпальнай прэміі імя акадэміка Д. С. Ліхачова (1998 г.).

Біяграфія
---------

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1953 скончыў архітэктурны факультэт Кіеўскага інжынерна-будаўнічага інстытута. Архітэктар КСНРПМ ў 1953—1970 гг. Архітэктар інстытута «Кастрамадзяржпраект» ў 1970—1986 гг. З 1986 года — выкладчык-даследчык Кастрамскога дзяржаўнага ўніверсітэта імя М. А. Някрасава.
  
Пачынаючы сваю дзейнасць у якасці архітэктара-рэстаўратара ў Кастраме, ён усвядоміў значэнне прынцыпаў «залатога сячэння», у кароткі час стаў прызнаным спецыялістам у галіне рэстаўрацыі і рэканструкцыі помнікаў гістарычнай спадчыны. Аўтар праектаў: ​​рэстаўрацыя царквы с. Фамінскае, дома Яршова, будынка гаўптвахты, царквы Богаяўлення ў с. Чырвонае, рэканструкцыя дахаў палаца Меньшыкава ў Санкт-Пецярбургу, Аляксееўскай царквы, інтэр’ер глядзельнай і мармуровага залаў тэатра імя М. А. Астроўскага, царквы Іконы Божай Маці «Усіх тужлівых радасць» на гарадскіх могілках Кастрамы і інш.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* 
*
Патэна XIII стагоддзя
**Патэ́на** (лац.: patena, «талерка») — у каталіцкай царкве лацінскага абраду — адна з літургічных пасудзін. Уяўляе сабой талерку з выявай сцэн з Новага Запавету. Аналагічная літургічная пасудзіна ў візантыйскім абрадзе называецца дыскас. Галоўнае адрозненне ўсходняга дыскаса ад заходняй патэны — наяўнасць у дыскаса масіўнай ножкі.

Выкарыстоўваецца падчас літургіі. Паводле літургічных тлумачэнняў патэна сімвалічна малюе Віфлеемскі яслі, а таксама труну, у якой было пахавана цела Ісуса Хрыста.

Патэна служыць для ўскладання на яе падчас імшы або ўсіх, або галоўнай госціі, якая пераламляецца пасля асвячэння. У Сярэднявеччы патэны былі, як правіла невялікага памеру, дастатковага, каб змясціць галоўную госцію; малыя госціі для прычашчэння парафіян асвячаліся ў іншых літургічных пасудзінах. У XX стагоддзі нароўні з невялікімі патэнамі сталі ўжывацца патэны буйныя, здольныя змясціць усё госціі. Матэрыялам для вырабу патэны служыць, як правіла, метал (радзей — кераміка).

Гл. таксама
-----------

* Дыскас

Літаратура
----------

* «Патена» //Католическая энциклопедия. Изд. францисканцев. М.:2007. Т.3

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Патены**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Catholic (1997—…) |
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Доўгае.

**До́ўгае** — возера ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Росіцы, за 20 км на паўночны захад ад Верхнядзвінска, за 6 км на захад ад аграгарадка Бігосава, на мяжы з Латвіяй. На латвійскім баку мяжы завецца **Гараіс** (лат.: Garais ezers) або **Ілгэзэрс** (лат.: Ilgezers).

Плошча паверхні возера 0,1 км², даўжыня 1,12 км, найбольшая шырыня 0,12 км. Даўжыня берагавой лініі 2,25 км. Плошча вадазбору 0,98 км².

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, стужкападобнай формы, выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны стромкія, вышынёй да 20 м. Берагавая лінія звілістая. Берагі пераважна зліваюцца са схіламі катлавіны. Паўночна-ўсходнія берагі забалочаныя. З Доўгага выцякае ручай у возера Чорнае.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.2 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 2. — 522 с. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* Доўгае возера Архівавана 7 лютага 2013.
**Dungeons & Dragons** (бел.: Падзямеллі і драконы, скарачаецца да D&D або DnD) — настольная ролевая гульня ў стылі фэнтэзі, па часе выдання першая ролевая гульня ў свеце.

Упершыню D&D былі выпушчаны ў студзені 1974 года кампаніяй TSR, Inc. З тых часоў гульня перажыла мноства перавыданняў і некалькі рэдакцый правіл. У цяперашні час гэта самая папулярная настольная ролевая гульня ў свеце. У 2008-м годзе была выпушчана версія **Dungeons & Dragons 4**. Апошняя рэдакцыя правіл выйшла ў 2014 годзе і завецца **Dungeons & Dragons 5**. Гульня выпускаецца кампаніяй Wizards of the Coast.

Гісторыя
--------

Ролевая гульня Dungeons & Dragons была распрацавана Гэры Гайгаксам і Дэйвам Арнесанам у пачатку 1970-х на аснове правіл ваенна-тактычнай гульні Chainmail (адным са стваральнікаў якой быў той жа самы Гайгакс). На правілы Dungeons & Dragons аказалі ўплыў настольныя стратэгічныя гульні 1950-60-х гадоў, галоўным чынам ваенна-тактычныя гульні з мініяцюрамі, у якіх асобныя баявыя адзінкі адлюстроўваліся на стале пры дапамозе фігурак.

Прысутнасць халфлінгаў, эльфаў, гномаў, оркаў, драконаў і іншых фэнтэзійных істот дае магчымасць параўноўваць свет D & D з працамі Дж. Р. Р. Толкіна, хоць Гайгакс і сцвярджаў, што ўплыў «Уладара пярсцёнкаў» быў мінімальным, а выкарыстанне элементаў з трылогіі — маркетынгавым ходам. На сюжэтную аснову перавыдадзеных правіл 1977 года аказала ўплыў творчасць такіх фантастаў, як Роберт Говард, Эдгар Бэраўз, Майкл Муркак, Роджэр Жэлязны, Пол Андэрсан, Лаян Спрэг дэ Камп, Абрахам Мэры і іншых.

Гісторыя версій
---------------

Гісторыя версій *Dungeons & Dragons*| 1974 | *Dungeons & Dragons*—original edition |
| 1977 | *Advanced Dungeons & Dragons*—1st Edition | *Dungeons & Dragons*—Holmes Basic |
| 1981 | *Dungeons & Dragons*—BX version / Moldvay Basic |
| 1983 | *Dungeons & Dragons*—BECMI version / Mentzer Basic |
| 1989 | *Advanced Dungeons & Dragons 2nd Edition* |
| 1991 | *Dungeons & Dragons*—Rules Cyclopedia version |
| 1995 | *Advanced Dungeons & Dragons 2nd Edition*—Revised |
| 2000 | *Dungeons & Dragons*—3rd Edition |
| 2003 | *Dungeons & Dragons*— 3rd Edition Revised (v.3.5) |
| 2008 | *Dungeons & Dragons*—4th Edition |  |
| 2010 | *Dungeons & Dragons Essentials* (compatible with 4th Ed.) |
| 2014 | *Dungeons & Dragons*—5th Edition |

Спасылкі
--------

* Сайт Dungeons & Dragons

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n92068057, sh85039980 · VIAF: 182334673 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Яроміна.
**Яроміна** (трансліт.: *Jaromina*, руск.: Ерёмино) — вёска ў Варонаўскім сельсавеце Віцебскага раёна, на аўтадарозе Р21 Віцебск — Лёзна — мяжа з Расійскай Федэрацыяй. Назва вёскі паходзіць ад прозвішча Яромін. Плошча 135,2136 га.

Гісторыя
--------

У канцы XIX ст. вядома як паштовая станцыя і хутар у складзе маёнтка Друкава ў Каралёўскай воласці Віцебскага павета і губерні. У 1905 г. хутар (1 двор) належаў памешчыку Заблоцкаму. У 1924—1954 гадах вёска ў складзе Каралёўскага сельсавета, у 1939—1954 гадах яго цэнтр. У 1930 г. арганізаваны калгас. У 1939 г. у Яроміна пераселены жыхары хутара Тропы. У 1941 г. у вёсцы 65 двароў, 275 жыхароў. У кастрычніку 1943 г. нямецкія акупацыйныя ўлады знішчылі тут 29 двароў і 25 мірных жыхароў. Вывезена ў Германі 10 чалавек. На фронце загінула 12 вяскоўцаў, у партызанах 6. Пасля вайны вёска адбудавалася не поўнасцю. У 1969 г. тут 59 двароў, 167 жыхароў.

На 1 студзеня 2003 г. 115 двароў, 258 жыхароў.

Інфраструктура
--------------

У вёсцы размешчана цэнтральная сядзіба сельскагаспадарчага вытворчага кааператыва «Яроміна». Тут працуюць жывёлагадоўчая ферма, механізаваны двор, ФАП, клуб, бібліятэка, аддзяленне сувязі, АТС, магазін.

Зноскі
------

1. 1 2  Решение Витебского районного Совета депутатов 30 ноября 2017 г. № 175 «Об установлении границ сельских населенных пунктов Витебского района Витебской области и признании утратившими силу некоторых решений Витебского районного Совета депутатов» (руск.)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 10, кн. 2. Віцебская вобласць / Рэдкалегія: У. У. Андрыевіч (гал.рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 2019. — 728 с.: іл. ISBN 978-985-11-1126-4.
* З гісторыі населеных пунктаў / Падр. В. В. Віталева // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебскага раёна / Рэдкалегія: А. П. Красоўскі і інш.; Уклад. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Маст. літ. 2004. — 772 с.: іл. — С. 768.

| ⛭**Варонаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Вароны |  |
| Вёскі | Абухава ·  Астране ·  Бернікі ·  Друкава ·  Кавалёва ·  Лучынаўка ·  Паддуб'е ·  Паляі ·  Пушкары ·  Раніна ·  Цішкава ·  Яроміна |
**Алгебра мностваў** — непустая сістэма падмностваў некаторага мноства, замкнутая адносна аперацый аб’ядняння і перасячэння.

Азначэнне
---------

Сукупнасць {\displaystyle {\mathcal {A}}} падмностваў непустога мноства {\displaystyle \Omega } называецца алгебрай мностваў пры выкананні наступных умоў:9:

1. {\displaystyle \varnothing \in {\mathcal {A}}},
2. {\displaystyle A\in {\mathcal {A}}\Rightarrow {\overline {A}}\in {\mathcal {A}}},
3. {\displaystyle A,B\in {\mathcal {A}}\Rightarrow A\cup B\in {\mathcal {A}}}

Можна паказаць, што з гэтых умоў вынікае {\displaystyle \Omega \in {\mathcal {A}}} і замкнутасць адносна перасячэння {\displaystyle A,B\in {\mathcal {A}}\Rightarrow A\cap B\in {\mathcal {A}}}.

Прыклады
--------

Самы просты прыклад алгебры мностваў — сукупнасць з пустога мноства і арыгінальнага мноства, над якім утвараецца алгебра {\displaystyle \{\varnothing ,\Omega \}}. 

Калі існуе мноства {\displaystyle A\subset \Omega }, не роўнае {\displaystyle \varnothing } і {\displaystyle \Omega }, то алгебрай будзе мноства {\displaystyle \{\varnothing ,A,{\overline {A}},\Omega \}}:11.

Зноскі
------

1. 1 2  *Звяровіч Э. І.*, *Радына А. Я.* Элементы тэорыі імавернасцей. — Мінск: Беларусь, 2013. — ISBN 978-985-01-1043-5.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 125025451 |
**Землятрасенне ў Пятрыне** — землятрасенне магнітудай 6,3 па шкале Рыхтэра, якое адбылося на тэрыторыі харвацкага горада Пятрыне 29 снежня 2020 года каля 12:19 дня па цэнтральнаеўрапейскім часе. Акрамя Пятрыне землятрасенне закранула іншыя раёны Харватыі, Босніі і Герцагавіны, а таксама Славеніі. Напярэдні горад таксама адчуў некалькі штуршкоў, але меншай сілы. Жыхары суседніх краін таксама паведамлялі аб адчуваннях землетрасення. У выніку катастрофы пацярпелі 26 чалавек, 7 загінула. Ачаг залягаў на глыбіні 5 км, раней паведамлялася аб 10-кіламетровай глыбіні. У выніку землятрусу ў большай частцы горада адключылася энергазабеспячэнне, трамваі ўсталі, на вуліцах утварыліся навалы людзей і працяглыя пробкі. У выніку былі пашкоджаныя некалькі будынкаў. Землятрус таксама выклікаў прыпыненне работы атамнай электрастанцыі Krško у Славеніі. Пасля апошняга штуршка ў пацярпелы горад накіраваліся каля 300 вайскоўцаў арміі Харватыі. Мэр горада заявіў, што палова Пятрыне была разбурана.

Паводле ацэнкі геалагічнай службы ЗША, гэта самае моцнае землетрасенне, якое адбылося ў Харватыі з моманту з’яўлення сучасных метадаў вымярэння сейсмічных штуршкоў.

СМІ паведамлялі, што ў выніку падземных штуршкоў у суседніх гарадах моцна пацярпелі будынкі мясцовых бальніц, у тым ліку тыя, дзе на лячэнні знаходзіліся людзі з COVID-19. Медыцынскія службы пачалі распрацоўваюць план эвакуацыі асабліва цяжкіх хворых.

Харватыя абвясціла 2 студзеня 2021 года Нацыянальным днём жалобы ў гонар ахвяр гэтага землятрусу.

Прэм’ер-міністр Харватыі Андрай Пленкавіч заявіў, што большая частка цэнтра горада знаходзіцца ў «чырвонай зоне». У казарме Пятрыні было разгорнута 500 месцаў для начлегу людзей, якія не маглі вярнуцца да сябе дадому, і яшчэ 100 ў гасцініцы.

Зноскі
------

1. ↑  В Хорватии произошло землетрясение магнитудой 6,3 (руск.). *ТАСС* (29 снежня 2020). Праверана 4 студзеня 2021.
2. ↑  Землетрясение магнитудой 6,2 в Хорватии. Фоторепортаж (руск.). *РБК* (30 снежня 2020). Праверана 4 студзеня 2021.
3. ↑  Землетрясение разрушило большую часть хорватского городка Петриня (руск.). *Российская газета* (29 снежня 2020). Праверана 4 студзеня 2021.
4. ↑  U Hrvatskoj Dan žalosti, gore svijeće na mjestu gdje je poginula 13-godišnja Laura (харв.). *Index.hr[en]* (2 студзеня 2021). Праверана 4 студзеня 2021.
5. ↑  В Хорватии объявили 2 января днем траура по жертвам землетрясения (руск.). *ТАСС* (30 снежня 2020). Праверана 4 студзеня 2021.
6. ↑  Премьер Хорватии рассказал о последствиях землетрясения (руск.). *РИА Новости* (29 снежня 2020). Праверана 4 студзеня 2021.
**Радрыге Мугарука Катэмба** (нар. 1976, Катана, Паўднёвае Ківу, ДР Конга) — рэйнджар парку  (укр.) (бел. з Дэмакратычнай Рэспублікі Конга. Ён быў адным з пераможцаў экалагічнай прэміі Goldman  (укр.) (бел. 2017 за працу па абароне Нацыянальнага парку Вірунга  (руск.) (бел.. Катэмба рызыкаваў сваім жыццём, каб раскрыць карупцыю ў спробах SOCO International  (англ.) (бел. здабыць у парку нафту. Прысутнасць SOCO паставіла пад пагрозу выжыванне горных гарыл (прыкладна 480 з 800 тых, што засталіся, жывуць у парку), якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення. Відэа, якое ён таемна запісаў пра падрадчыкаў SOCO, было ўключана ў Дакументальны фільм Netflix *Virunga*. У 2020 годзе было абвешчана, што Леанарда Дзі Капрыа здымае мастацкую экранізацыю дакументальнага фільма; сцэнарыст і прадзюсар фільма — Бары Джэнкінс  (укр.) (бел.. У якасці наглядчыка Катэмба таксама сутыкнуўся з незаконнымі зборшчыкамі драўнянага вугалю, узброенымі браканьерамі і шматлікімі баевікамі.

Бацькі Катэмба былі пратэстанцкімі фермерамі. Яго надзеі стаць пастарам былі сарваныя ў 14 гадоў, калі ён быў вымушаны далучыцца да ўзброенай міліцыі. Катэмба заявіў, што, хоць час яго дзяцінства ў вобразе салдата было траўмавальным, ён атрымаў навыкі, якія пазней дапамаглі яму абараніцца ад пагроз у парку.

Зноскі
------

1. ↑  Virunga Press Notes
2. ↑  Ex-child soldier wins environment prize **(нявызн.)** (24 квітня 2017).
3. 1 2 3  This Ex-Child Soldier Went Undercover To Save The Gorillas **(нявызн.)**, *NPR* (2 мая 2017).
4. ↑  Rodrigue Mugaruka Katembo **(нявызн.)**. *The Goldman Environmental Prize*. Праверана 24 квітня 2017.
5. ↑  *N'Duka*. Oscar Winner Barry Jenkins Teams With Leonardo DiCaprio & Netflix On Film Adaptation Of ‘Virunga’ Documentary **(нявызн.)**. *Deadline* (23 червня 2020). Праверана 10 квітня 2021.

Спасылкі
--------

* Rodrigue Mugaruka Katembo на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
**Ян Мінсэ Маленар** (нідэрл.: Jan Miense Molenaer, 1610, Харлем — 15 верасня 1668, там жа) — галандскі жывапісец і графік эпохі барока.

Жыццё і творчасць
-----------------

Мастацкую адукацыю Ян Маленар атрымаў у майстэрні Франса Халса. Большую частку свайго жыцця мастак жыў і працаваў у Харлеме. У 1648 годзе ён пераязджае ў Амстэрдам, дзе прытуліў у сябе ў доме жывапісца Яна Лівенса Старэйшага. У творчых адносінах знаходзіўся пад уплывам мастачкі Юдыт Лейстэр, з якой у 1636 годзе пабраўся шлюбам. Ян і Юдыт мелі пецярых дзяцей.

Я. Маленар пісаў пераважна жанравыя палотны са сцэнкамі з вясковага і сялянскага жыцця, у якіх адчуваецца ўплыў Ф. Халса і Ю. Лейстэр, асабліва ў каляровай гаме. Акрамя гэтага, мастак пісаў таксама партрэты, алегарычныя палотны, сямейныя і музычныя сцэнкі. Творчасць Я. Маленара аказала ўплыў на працы Хармэна Халса.

Абодва браты Я. Маленара — Барталамей Маленар (пам. 1650 у Харлеме) і Клас Маленар (пам. 1676 у Харлеме) таксама былі мастакамі.

Палотны Яна Маленара можна ўбачыць у найбуйнейшых музеях Амстэрдама, Гаагі, Лондана, Берліна, Франкфурта-на-Майне, Будапешта, Вены, Ротэрдама і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Jan Miense Molenaer<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19186351'></a>
2. ↑  Jan Miense Molenaer // KulturNav — 2015. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323063'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a>
3. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
4. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz · RKDartists · ECARTICO |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Новы · Allgemeine Deutsche Biographie · Notable Names Database · Treccani · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BPN: 59639060 · GND: 124520073 · ISNI: 0000 0000 8402 4595 · LCCN: no92026834 · NLP: A3621856X · NTA: 073474150 · SUDOC: 074496867 · VIAF: 95711019 · ULAN: 500004943 |

 |
**Ван Сюнь** (кіт. трад. 王珣; 349—400) — кітайскі каліграф, які жыў у часы дынастыі Цзінь (266—420). Ван Сюнь быў пляменнікам «Мудраца каліграфіі» Ван Січжы і стрыечным братам Ван Сяньчжы.

Яго самай вядомай працай з’яўляецца ліст, напісаны свайму сябру Боюаню (伯远), які называецца Ліст да Боюаня, адзін з Трох рарытэтаў каліграфіі (三希).

Ван Сюнь "Ліст Боюаню",《伯远帖，цяпер захоўваецца Забароненым горадзеВан Сюнь "Ліст Боюаню",《伯远帖，цяпер захоўваецца Забароненым горадзе

Зноскі
------

1. 1 2  China Biographical Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13407958'></a>


| ?Ван Сюнь (каліграф) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Wang Xun |  | Wang Xia[d] |  | Ван Даа |  | Wang Cai[d] |  | Wang Lan[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | CBDB: 0134773 · VIAF: 201151535354602890008 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзенісенка.

**Рыгор Кірылавіч Дзенісенка** (1921—2011) — палкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1946).

Біяграфія
---------

Рыгор Дзенісенка нарадзіўся 10 мая 1921 года ў вёсцы Бабенкова (цяпер — Ізюмскі раён Харкаўскай вобласці Украіны) у сялянскай сям’і. У дзяцінстве пераехаў у сяло Хрэстышча Славянскага раёна Данецкай вобласці. Скончыў сярэднюю школу і Славянскі аэраклуб. У 1940 годзе Дзенісенка быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З кастрычніка 1943 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

Да верасня 1944 года лейтэнант Рыгор Дзенісенка быў штурманам эскадрыллі 235-га штурмавога авіяпалка 264-й штурмавой авіядывізіі 5-га штурмавога авіяцыйнага корпуса 5-й паветранай арміі 2-га Украінскага фронту. Да таго часу ён здзейсніў 118 баявых вылетаў, знішчыўшы ў паветраных баях і на зямлі 8 варожых самалётаў, а таксама ў ходзе штурмовак знішчыўшы некалькі дзясяткаў танкаў і больш за сто аўтамашын праціўніка.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 мая 1946 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» лейтэнант Рыгор Дзенісенка быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» за нумарам 9045.

Пасля заканчэння вайны Дзенісенка працягнуў службу ў Савецкай Арміі. У 1953 годзе ён скончыў курсы ўдасканалення афіцэрскага складу. У 1957 годзе ў званні палкоўніка быў звольнены ў запас. Жыў у Гомелі, працаваў старшым інжынерам на заводзе «Электраапаратура».

Памёр 20 сакавіка 2011 года, пахаваны на Рандоўскіх могілках Гомеля.

Ганаровы грамадзянін Гомельскай вобласці. Быў таксама узнагароджаны двума ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Аляксандра Неўскага, трыма ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені, ордэнамі Чырвонай Зоркі, Славы 3-й ступені, беларускім ордэнам «За службу Радзіме» 3-й ступені, украінскім ордэнам «За заслугі» 3-й ступені, а таксама шэрагам медалёў. Яго імем названа адна з вуліц Гомеля.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Рыгор Кірылавіч Дзенісенка на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Кавалеры Золотой Звезды. — Данецк: Донбас, 1976.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
*Ускладанне кветак да помніка Рафаэлу Казанове ў Барселоне*
**Нацыянальны дзень Каталоніі** (катал.: Diada Nacional de Catalunya) — адзначаецца штогод 11 верасня ў памяць гадавіны заканчэння аблогі Барселоны 1714 года — апошняй бітвы вайны за іспанскую спадчыну, якая абярнулася для каталонцаў стратай аўтаноміі. У пакаранне за падтрымку, у тым ліку ваенную, каталонскім дваранствам эрцгерцага Карла VI у яго імкненні атрымаць Іспанскі трон, фактычны пераможца бітвы і вайны кароль Іспаніі Філіп V (у той час герцаг Анжуйскі) скасаваў усе правы і прывілеі Каралеўства Арагона і Каталоніі, якое спыніла сваё існаванне.

У 1980 годзе Жэнералітат Каталоніі (аўтаномны ўрад), які аднавіў дзейнасць, сваім першым рашэннем абвясціў 11 верасня Дыядай (катал.: La Diada) — Нацыянальным днём Каталоніі.

Нацыяналістычна настроеныя каталонскія арганізацыі і палітычныя партыі традыцыйна ўскладаюць кветкі да помніка Рафаэлу Казанове  (англ.) (бел. у Барселоне, які адыграў вялікую ролю падчас аблогі горада ў 1714 годзе, узначаліўшы на заключным яе этапе сілы гарадской самаабароны Барселоны ад французска-іспанскай арміі і, стаў адным са «слупоў» каталонскага нацыяналізму.

На працягу дня адбываюцца разнастайныя палітычныя акцыі, дэманстрацыі, канцэрты і святочныя мерапрыемствы. Шматлікія гараджане Барселоны чапляюць на адзежу палоскі з нацыянальнай сімволікай, на балконах вывешваюць нацыянальныя каталонскія сцягі.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Нацыянальны дзень Каталоніі на Вікісховішчы |

* Інфармацыя аб Акце абвяшчэння Нацыянальнага дня Каталоніі на сайце Жэнералітата Каталоніі  (катал.),  (ісп.),  (англ.)
* Інфармацыя аб «Дыядзе» — Нацыянальны дзень Каталоніі Архівавана 28 верасня 2007.  (англ.)
* Артыкул аб Дыядзе Ларэнса Пенье  (ісп.)
**Сюй Чунсі** (кіт.: 徐崇嗣; каля 999 — пасля 1057) — кітайскі мастак-пейзажыст перыяду Паўночнай Сун.

Біяграфія
---------

Ён паходзіў з сям’і мастакоў Сюй. Нарадзіўся каля 999 года. Быў унукам вядомага мастака Сюй Сі. Пра яго жыццё ёсць толькі адрывістыя звесткі. Вучыўся спачатку ў бацькі Сюй Сісуня, потым развіў уласныя тэхнікі. Часта працаваў з братамі Чунсюнем і Чанджу.

Творчасць
---------

Спадчына складае 142 карціны-скруткі. Спачатку пераймаў стылю дзеда — «се-і» (*маляваць ідэю*). Потым захапіўся стылем Хуан Цюаня «гунбі» (*дбайны пэндзаль*). У рэшце рэшт авалодаў і развіў стыль «магу» (*без костак*), калі малюнак ствараўся чарніламі і каляровымі мазкамі, без нанясення папярэдніх контураў малюнка. Яго ўласны стыль атрымаў назву магу-ту. Спрыяў распаўсюджанню яго пры імператарскім двары.

Увайшоў у кола прызнаных майстроў хуа-няа (выява кветак, насякомых, пладоў, птушак, рыб, коканы шаўкапрада) першай паловы эпохі Паўночная Сун. Працаваў у жанры шань-шуй.

Заўвагі
-------

1. ↑  China Biographical Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13407958'></a>

Спасылкі
--------

* 徐崇嗣
* «Кулінарныя складнікі». Скрутак Сюй Чунсі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | CBDB: 0045078 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кісялёва.

**Кісялёва** (трансліт.: *Kisialiova*, руск.: Киселёво) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Суражскага сельсавета. На беразе Дзвіны. За 46 км ад Віцебска, 52 ад чыгуначнай станцыі Віцебск.

Гісторыя
--------

У 18 стагоддзі вёска ў Віцебскім ваяводстве ВКЛ. Пасля 1-га падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе ў складзе Расійскай імперыі, у Віцебскім павеце Пскоўскай, з 1776 года Полацкай губерняў, з 1777 года ў Суражскім павеце. З 1796 года ў Веліжскім павеце Беларускай, з 1802 года ў Суражскім павеце Віцебскай губерняў. У 19 стагоддзі вёска ў складзе маёнтка Брыгітполле. У 1846 годзе паводле інвентара ўладанне памешчыка Восіпа Багдановіча і яго жонкі Эміліі. У пачатку 20 стагоддзя ў Казакоўскай воласці Веліжскага павета Віцебскай губерні. У 1905 годзе ва ўладанні памешчыка І.Багдановіча. Пасля вяртання ў склад БССР Кісялёва з 20 жніўня 1924 года ў Марчанкоўскім сельсавеце Суражскага раёна Віцебскай акругі.
У 1936 годзе сюды была пераселена вёска Міхеенка. 20 лютага 1938 года была ўтворана Віцебская вобласць, у якую ўвайшоў Суражскі раён.
У верасні 1943 года вёска была цалкам разбурана і было забіта 86 сялян. На фронце загінула 6 сялян, у партызанах — 2 чалавекі. 16 ліпеня 1954 года цэнтр Марчанкоўскага сельсавета быў перанесены ў в. Балашы і сельсавет пачаў называцца Балашоўскім. Пасля скасавання Суражскага раёна 20 лютага 1960 года, Балашоўскі сельсавет у складзе Віцебскага раёна. З 1962 года ў Лёзненскім раёне, з 1965 года зноў у Віцебскім раёне.
У 2000 годзе вёска ў складзе КУСГП «Эксперыментальная база імя Шмырова».

Насельніцтва
------------

* 3 двары, 22 жыхары (1785)
* 3 двары, 51 жыхар (1846)
* 10 двароў, 68 жыхароў (1905)
* 8 двароў, 42 жыхары (1926)
* 25 двароў, 130 жыхароў (1941)
* 14 двароў, 37 жыхароў (1969)
* 4 двары, 5 жыхароў (2000)
* 2 гаспадаркі, 2 жыхары (2018)

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 10: Віцебская вобласць, кн. 2 / рэдкал.: У. У. Андрыевіч (гал. рэд.) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2019. — 728 с.: іл. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-11-1126-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Суражскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Сураж |
| Аграгарадкі | Шапурова |
| Вёскі | 
* Антонаўка
* Арэхі
* Балашы
* Брыгітполле
* Будзянка
* Дзятлы
* Каспляны
* Кісялёва
* Кузняцоўка
* Курушчані
* Маісеенкі
* Марчонкі
* Пранікі
* Пярно
* Рабава
* Слабада
* Стайкі
* Стасенкі
* Уласава
* Хадорына

 |
**Каравайка** (*Plegadis falcinellus*) — шырока распаўсюджаная птушка з сямейства ібісавых.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Каравайка мае ў даўжыню 51-66 см, размах крылаў 80-105 см. Самка крыху меншая за самца. Дарослыя птушкі пафарбаваны ў цёмна-буры колер з бронзавым і зялёным металічным адценнем. Маладыя — бурыя без адцення, на галаве і шыі белая штрыхоўка, знікае з узростам. У палёце закругленыя крылы. Голас: ціхае, хрыпкае «крра», у гнездавы перыяд бляе як баран.

Распаўсюджанне
--------------

Каравайка распаўсюджаная ў Еўразіі, Афрыцы, Аўстраліі, Паўночнай Амерыцы. Арэал разарваны. Лакальна сустракаецца ў Паўднёвай Еўропе, Сярэдняй і Паўднёвай Азіі, на Філіпінах і некаторых астравах Малайскага архіпелага, у Афрыцы і на Мадагаскары, на Антыльскіх астравах і паўночным узбярэжжы Мексіканскага заліва.

Месцапражыванне караваек — прэсныя і слабасалёныя вадаёмы, шырокія балоты, ліманы, плыткаводдзі і заліўныя лугі.

Паўднёвыя папуляцыі аселыя, паўночныя — пералётныя. Залятае ў большасць еўрапейскіх краін, нават да ісландыі, Фінляндыі і Скандынавіі. На Беларусі рэдкі, залётны від.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гняздуе ў калоніі (часцей за ўсё рознавідавой). Звычайна гняздо ладзіць на заламаным трыснягу або на галінах кустоў, радзей на дрэвах. На кустах і дрэвах робіць гняздо з галінак, высланае сухім трыснягом; на заліваемых кустах і трыснягу — з напалову згнілага трыснягу, злепленага калам, унутры выкладзена зялёнымі лістамі трыснягу, а латок — сцёбламі раслін.

Яйкі (3-6) ярка-зеленаватыя або блакітнаватыя.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Каравайка** ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.8. Мн. 1999, С.42
2. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 18 красавіка 2015. Праверана 11 лістапада 2014.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. — ISBN 83-01-13187-X

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · CMS · eBird · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Neotropical Birds · WoRMS |
Знешні выгляд
**Ратхамбор** (хіндзі: रणथम्भोर) — фартыфікацыйна-палацавае збудаванне ў індыйскім штаце Раджастхан. Разам з іншымі крэпасцямі Раджастхана ўключана ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Пабудавана ў канцы IX ст. або ў пачатку X ст. на гары Ран. Умацаваны высокім мурам даўжынёй 7 км. Будаўнічы матэрыял здабываўся на месцы. Пазней каменяломні былі пераўтвораны ў сажалкі. Падыход ідзе праз вузкую горную даліну, на тэрыторыі якой былі створаны асобныя ўмацаванні. Знутры крэпасці знаходзяцца некалькі палацаў і храмаў. Храм бога Ганешы дзейнічае і з'яўляецца месцам паломніцтваў.

У старажытных пісьмовых крыніцах крэпасць узгадваецца як горад Ранастамбхапура, адзін з сярэднявечных цэнтраў распаўсюджвання джайнізму.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Крэпасць Ратхамбор
* Ranthambore Fort - Ranthambore National Park
* Ranthambore Fort, Sawai Madhopur Архівавана 8 жніўня 2015.
**Леанід Афрэ́маў** (12 ліпеня 1955, Віцебск — 19 жніўня 2019, Мексіка) — яўрэйскі мастак беларускага паходжання. Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута (1978). Яго карціны часцей за ўсё адлюстроўваюць каляровыя ландшафты і гарадскія пейзажы. У яго працах адчуваецца значны ўплыў Майкла Флора.

Біяграфія
---------

У 1990 годзе Афрэмаў пераехаў у Ізраіль. Праз два тыдні знаходжання ў Ізраілі, ён уладкаваўся ў рэкламнае агенцтва ў якасці мастака білбордаў. Ён арганізаваў выстаўку сваіх прац. Напярэдадні адкрыцця, яго студыя была разгромленая артадаксальнымі яўрэямі. Пасля гэтага Афрэмаў пераехаў у ЗША.

Апошім часам жыў у горадзе *Плая дэль Кармен*, Мексіка.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑  52 Vibrant Paintings by Artist Leonid Afremov

Спасылкі
--------

* старонка Леаніда Афрэмава(недаступная спасылка)
Баявыя самалёты розных пакаленняў вайсковай авіяцыї: A-10 Thunderbolt II, F-86 Sabre, P-38 Lightning і P-51 Mustang выконваюць палёт на авіяшоў на авіабазе Лэнглі, Вірджынія, США
Вайскова-транспартны самалёт Ан-124
Групавы здымак авіямадэляў беспілотных лятальных апаратаў вайсковага прызначэння
**Вайсковая авіяцыя** — разнавіднасць авіяцыї, якая змяшчае розныя віды самалётаў, верталётаў і іншых лятальных апаратаў, з мэтай вядзення вайсковых дзеянняў у паветранай прасторы.

Тэрмін *«вайсковая авіяцыя»* у шэрагу краін ідэнтычны паняццю Ваенна-паветраныя сілы. На ўзбраенні авіяцыйных часцей знаходзяцца:

* самалёты (пілатаваныя і беспілотныя; палубныя і наземнага базавання)
* гідрасамалёты
* верталёты.

Аснову баявой моцы вайсковай авіяцыі складаюць звышгукавыя ўсепагодныя самалёты, аснащаныя разнастайным бомбавым і ракетна-артылерыйскім узбраеннем, здольныя ўшчэнціць на далёкіх адлегласцях цэлі як ядзернымі, так і звычайнымі сродкамі.

У залежнасці ад прызначэння і падпарадкавання вайсковая авіяцыя ў большасці краін дзеліцца на віды:

* армейская,
* франтавая (тактычная),
* далёкая (стратэгічная),
* супрацьпаветранай абороны,
* авіяцыя ваенна-марскога флоту (берагавая, карабельная, палубная)
* ваенна-транспартная авіяцыя.

Залежна ад баявых задач і характару дзеянняў вайсковая авіяцыя дзеліцца на роды:

* бамбардзіровачная (ракетаносная),
* знішчальна-бамбардзіровачная,
* знішчальная,
* штурмавая,
* выведвальная,
* супрацькарабельная,
* мінна-тарпедная,
* транспартная]],
* спецыяльная (адмысловая) і дапаможная.

Гл. таксама
-----------

* Ваенна-паветраныя сілы
* Цывільная авіяцыя
* Войскі радыёэлектроннай барацьбы
* Беспілотны лятальны апарат

Літаратура
----------

* Советская военная энциклопедия «А—БЮРО» //  = / Маршал Советского Союза А. А. ГРЕЧКО — председатель. — М. : Воениздат, 1976. — Т. 1. — С. 45-55. — ISBN 00101-030. (рос.)
* (англ.) Aviation History. New York: Primedia Special Interest Publications, 1996.
* (англ.) *Gross, Charles Joseph*. American Military Aviation: The Indispensable Arm. College Station Texas A&M University Press, 2002.

Спасылкі
--------

* Крылы Украіны. Вайсковая авіяцыя.
* (рус.) Вайсковая авіяцыя.
* (рус.) Вайсковая авіяцыя ў пасляваенны перыяд.
* (рус.) Энцыклапедыя вайсковай авіяцыі Расіі.
**Пей Сю** (裴秀, 224 — 271) — кітайскі дзяржаўны служачы, картограф часоў дынастыі Вэй, «бацька» кітайскай традыцыйнай картаграфіі. Адным з першых стаў прымяняць каардынатную сетку (Чжунван). Яна не мае ніякага дачынення да мерыдыянаў і паралеляў, але гуляе такую ж ролю, як маштабаванне на сучасных картах. Прынцыпы, устаноўленыя Пей Сю, сталі асновай кітайскай картаграфіі да ўкаранення ў яе заходніх ідэй.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 224 годзе. Працаваў пры двары імператара Цаа Хуаня. У 267 годзе Пей Сю быў прызначаны міністрам грамадскіх работ, яму было даручана заняцца распрацоўкай карт. у выніку ён склаў геаграфічны атлас з 18 лістоў, які атрымаў назву «Юй Гун дзі юй тую» («Адлюстраванне тэрыторый зямлі з „Дзіянь Юя"»). Памёр у 271 годзе.

Картаграфія
-----------

«Юй Гун дзі юй ту» імаверна з’яўляецца найстаражытным з вядомых у свеце рэгіянальных атласаў. У «Цзінь шу» («Кніга пра эпас Цзінь») прыведзена прадмова Пей Сю да дадзенай працы. Пей Сю адносіў паходжанне карт да глыбокай старажытнасці, паказваючы, што пры дынастыях Ся, Шан і Чжоу меліся спецыяльныя службовыя асобы, якія займаліся іх складаннем. Да часу Пей Сю, па яго заўвазе, з усіх старых карт захаваліся толькі карты эпохі Усходняя Хань, аднак «ні адна з іх не выкарыстоўвае градуяваны маштаб і ні адна з іх не пабудавана на прамавугольнай сетцы».

Згодна з Пей Сю, пры стварэнні карт варта кіравацца «шасцю метадамі» (лю ці): 1) фэнь люй («градуяваныя ўзоры» — ужыванне градуяваных падзелаў для вызначэння маштабу карты; 2) чжуньван («папярочнае і падоўжнае») — выкарыстанне прамавугольнай сеткі для адлюстравання правільных адносін паміж рознымі часткамі карты; 3) даачы («вымярэнне шляху ў лі») — разлік даўжыні, якую нельга наўпрост вымераць, як даўжыню гіпатэнузы прастакутнага трыкутніка, катэты якога вымяраюцца пакрокавым спосабам; 4)гаа ся («верхняе і ніжняе»), 5)фан се («прамавугольнае і касое»), 6) юй чжы («абыходнае і прамое») — пасля даследавання на мясцовасці асаблівасцяў ландшафту варта пазначаць іх на карце велічынямі вышынь і нізін, прамымі і вострымі кутамі, крывымі і прамымі лініямі.

Пасля атласа Пей Сю склаў на шоўку вялікую карту Кітая такіх памераў, што аднаму чалавеку было не пад сілу нават яе разгарнуць. Пасля для зручнасці ён зрабіў яе паменшаную копію ў маштабе каля 1: 1800000. Ніводная з яго карт не захавалася.

Зноскі
------

1. 1 2  裴秀 //
2. 1 2  China Biographical Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13407958'></a>

Літаратура
----------

* Nelson H. Maps from Old Cathay (Two Millennia of Chinese cartography) // Geogr. Mag. 1975, vol. 47, p. 702—711


| ?Пей Сю — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Pei Xiu |  | Pei Qian[d] |  | Pei Mao[d] |  | Pei Ye[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | CBDB: 0031859 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фрыдман.
**Іосіф Саламонавіч Фрыдман** (25 студзеня 1912 — 19 лютага 1980) — беларускі інжынер-будаўнік.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1939 годзе. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Член КПСС з 1943 года. З 1954 па 1974 г. працаваў галоўным інжынерам Белпрампраекта, выкладаў у Беларускім тэхналагічным і Беларускім політэхнічным інстытутах.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1960 года.

Творчасць
---------

Удзельнічаў у стварэнні праектаў Віцебскага прамвузла, заводаў гадзіннікавага, аўтаматычных ліній, лічыльных машын, шасцерняў, халадзільнікаў, паліграфкамбіната, стадыёна «Дынама» ў Мінску, дывановага камбіната і электралямпавага завода ў Брэсце (1954—1974).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі (1949), «Знак Пашаны» (1966), медалямі. Граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1954). Прэмія Савета Міністраў СССР (1971) за праект Усходняга прамысловага раёна Віцебска.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Фридман Иосиф Соломонович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Граматка**, **фарамушка**, **бярмушка** — старадаўняя назва поснай поліўкі з піва.

На працягу многіх стагоддзяў шляхецкае сняданне было немагчыма ўявіць без адмысловага піўного супа, які запраўляўся, як правіла, сырымі яечнымі жаўткамі, а таксама смятанай, тварагом ды рознымі спецыямі (кменам, цынамонам, цукрам і г.д.). Такі суп было прынята есці з грэнкамі. Піўныя супы або нават проста піва, падагрэтае з кавалкамі чэрствага хлеба ці тварагом, замянялі за шляхецкім сталом каву ды гарбату, якія пачалі іх выцясняць толькі з XVII ст. але яшчэ і ў XIX ст. *граматка* карысталася вялікай папулярнасцю. Вялікім яе аматарам, асабліва падчас посту, быў кароль і вялікі князь Жыгімонт Стары.

Страву згадвае Адам Міцкевіч у кнізе другой «Пана Тадэвуша»:

> 
> 
> Старэйшыя пані, устаўшы, раней пілі каву;  
> 
> цяпер жа затое зрабілі інакшую страву  
> 
> з гарачага піва з набелам сабранай смятаны,  
> 
> ў каторым грудкамі плывае тварог пасяканы.
> 
> 
>

Літаратура
----------

* *Белы А.* Граматка // Праект «Наша ежа»
**Домік вартаўніка і брама** — помнік архітэктуры, знаходзіцца паміж Мірскім замкам і царквой-пахавальняй князёў Святаполк-Мірскіх. Пабудаваны з ёй у адным стылі з чырвонай цэглы і камянёў з бетоннымі ўстаўкамі.

Архітэктура
-----------

Помнік уяўляе сабой невялікі, квадратны ў плане, будынак, да якога прымыкае ўязная арка і каваныя вароты. Будынак з чырвонай цэглы і камянёў з бетоннымі ўстаўкамі ўяўляе сабой невялікі квадратны ў плане будынак з тамбурам (3,5\*2 м). Сцены вартоўні падзелены гарызантальнымі цягамі і на кутах — рустам. Брама ўтворана лучковай аркай, перакінутай ад вартоўні на квадратны слуп.

Гісторыя
--------

У першай палове XX ст. праз вароты праходзіла дарога з мястэчка Мір да княжацкай царквы. Над уязнымі варотамі размеешчана Іверская ікона Божай Маці падобная той, што захоўваецца на Афоне.

Упершыню домік вартаўніка ўзгадваецца ў 30-я гады XX ст. ва ўспамінах старажылаў мястэчка Мір. Пасля прыходу Чырвонай Арміі ўстанаўлення Савецкай улады на тэрыторыі Заходняй Беларусі у будынку працягваў жыць княжацкі вартаўнік Стэфан Карабан са сваімі дзецьмі і ўнукамі. Капліцу-пахавальню, у якой ён калісьці быў званаром і дапамагаў у царкоўных службах, у 40-я гады XX ст. прыстасавалі пад зернясховішча. Парк, які застаўшыся без патрэбнага нагляду, паступова зарастаў. Стэфан Карабан памёр у 1945 годзе, але яго нашчадкі працягвалі жыць у невялікім доміку да 1990 года.

Зараз будынак прыстасаваны пад газавую кацельню для падачы цяпла ў палацавую частку замка і ў царкву-пахавальню.

| ⛭Славутасці Міра |
| --- |
| Палацы і сядзібы | ✯✰ Мірскі замак • Фальварак «Замір'е» (Палац Святаполкаў-Мірскіх†) • Домік вартаўніка з брамай | Мірскі замак |
| Грамадскія будынкі і збудаванні | Сінагагальны двор • Аптэка |
| Манастыры, саборы і храмы | Мікалаеўскі касцёл • Троіцкая царква • Капліца-пахавальня Святаполк-Мірскіх • Георгіеўская царква • Капліца Заслаўскіх • Троіцкая капліца • Мячэць |
| Сады і паркі, могілкі | Замкавы парк • Брацкая магіла • Старыя могілкі • Татарскія могілкі • Яўрэйскія могілкі |
| † страчаныя аб'екты |
**Аўгуста Сесар Сандзіна Кальдэрон** (ісп.: Augusto Sesar Nicolás Sandino Calderón, 18 мая 1895, Ніканаома, Нікарагуа-21 лютага 21 лютага 1934, Манагуа, Нікарагуа) — нікарагуанскі палітычны дзеяч, лідар нацыянальна-вызваленчай рэвалюцыйнай вайны 1927—1934 гадоў.

Біяграфія
---------

Бацька Сандзіна — заможны селянін Грэгорыа, маці — подёнщица Маргарыта Кальдэрон. На працягу 12 гадоў Грэгорыо Сандзіна адмаўляўся прызнаць сына Аўгуста законным, аднак затым прыняў яго ў сям’ю.

19 кастрычніка 1926 года Садзіна падняў антыўрадавае паўстанне супраць кіруючага рэжыму, які падтрымлівалі ЗША, затым узначаліў ўзброены супраціў амерыканскім войскам. Спачатку ён выступаў за аднаўленне законнай улады, потым пачаў змагацца супраць пагаднення Эспіна-Негра, якое прадугледжвала падтрымку Нікарагуа амерыканскім урадам, разглядаючы яе як пагрозу нікарагуанскай незалежнасці.

Раніцай 16 ліпеня 1927 года атрад Сандзіна (каля 100 чалавек, узброеных 60 вінтоўкамі) падышоў да захопленага амерыканскімі войскамі (400 марскіх пяхотнікаў і 200 урадавых нацыянальных гвардзейцаў) горада Акаталь і атакавалі яго. Бой доўжыўся 15 гадзін і завяршыўся ўзяццем Акаталя. Амерыканцы паслалі авіяцыю для бамбёжкі горада. Каля 300 мірных жыхароў, пераважна жанчын і дзяцей, было забіта і яшчэ 100 чалавек паранена. Ацалелыя мужчыны Акаталя ўступілі ў атрад Сандіна. Усе байцы атрада былі выключна добраахвотнікамі, ім забаранялася наносіць шкоду мірным сялянам, але дазвалялася абкладаць прымусовым падаткамі «мясцовых і замежных капіталістаў».

Да снежня 1932 года сандзіністы кантралявалі звыш за палову тэрыторыі краіны, а амерыканцы абвясцілі за галаву Сандзіна ўзнагароду ў 100 тысяч долараў.

Сандзіна здолеў дамагчыся вываду размешчаных у краіне амерыканскіх войскаў (2 студзеня 1933 года), але ў ходзе чарговага раўнда перамоў па дэмабілізацыі свайго войска быў арыштаваны кіраўніком Нацыянальнай гвардыі Нікарагуа. Па загаду прэзідэнтам краіны Анастасіа Самоса і расстраляны разам з братам і бліжэйшымі паплечнікамі.

Зноскі
------

1. ↑  Augusto César Sandino // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>

Літаратура
----------

* Сандзіна Аўгуста Сесар // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 148. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90116563 · BNC: a10153056 · BNE: XX950627 · BNF: 11923617c · CiNii: DA0992517X · GND: 118605399 · ISNI: 0000 0001 1478 6276 · LCCN: n80104792 · NDL: 00621428 · NKC: xx0079264 · NLA: 35960633 · NLP: A29161101 · NTA: 071799362 · NUKAT: n2005001606 · LIBRIS: 330032 · SUDOC: 027121739 · VIAF: 100258961 |

 |
**Асобая нарада па абароне**, урадавы орган у Расіі, створаны ў 1915 годзе, падчас Першай сусветнай вайны, для арганізацыі ваеннай эканомікі. Асобая нарада па абароне здзяйсняла кантроль прадпрыемстваў, якія выраблялі прадметы баявога забеспячэння, размяркоўвала буйныя ваенныя замовы паміж рускімі і замежнымі заводамі, займалася пытаннямі забеспячэння арміі. Узначальвалася ваенным міністрам. У склад нарады ўваходзілі прадстаўнікі розных ведамстваў, Дзяржаўнай думы, Дзяржаўнага савета, грамадскіх арганізацый, дзеляў прадпрыемстваў.

Гл. таксама
-----------

* Асобая нарада
**Коканапрад дубалісты** (*Gastropacha quercifolia*) — буйны матылёк сямейства коканапрады.

Апісанне
--------

Размах крылаў самкі да 88 мм, самца — 75 мм. Афарбоўка крылаў чырвона-бурая, з фіялетавым адценнем. Вонкавы край крылаў з зубцамі, перад якімі праходзяць хвалістыя папярочныя цёмныя лініі. Афарбоўка самкі больш цёмная, амаль карычневая, самца — больш яркая, бура-аранжавых тонаў. На пярэдніх крылах тры цёмныя хвалістыя перавязі.

У спакоі заднія крылы часткова размяшчаюцца гарызантальна, а пярэднія размяшчаюцца «хаткай». Са складзенымі крыламі нагадвае сухі ліст. Цела тоўстае, пакрыта густымі валасінкамі; Ротавыя органы редукаваны — імага не харчуюцца. Самкі буйней і менш рухомыя.

Арэал
-----

Заходняя, Цэнтральная і Усходняя Еўропа, У Фінляндыі адзначаны па поўдні краіны да 63° пн. ш.. У Расіі — у еўрапейскай частцы краіны, акрамя Крайняй Поўначы, Далёкі Усход. Кітай, КНДР, Паўднёвая Карэя, Японія.

Месцапражыванні
---------------

Адкрытыя лясы, хмызняковыя зараснікі, сады.

Час лёту
--------

Самец (уверсе) і самка
Адно пакаленне ў год. Канец ліпеня, жніўня да пачатку верасня. Актыўныя ў прыцемках, ахвотна ляцяць на святло.

Размнажэнне
-----------

### Яйка

Самка адкладае яйкі на лісце і галінкі кармавых раслін. Яйкі даўгаватай формы, шэрага або бялёсага колеру, з падоўжнымі кругавымі зялёнымі лініямі і валасінкамі. Стадыя яйка 16-18 дзён.

### Вусень

Вусень даўжынёй да 100 мм, і таўшчынёй да 15 мм. Афарбоўка цёмна-шэрая, радзей — бурая. Па баках пакрыта валасістымі бародаўкамі, цела ў кароткіх густых цёмна-шэрых валасінках. Зімуюць маладыя вусені, ўпадаючы ў дыяпаўзу да красавіка.
Кармавыя расліны — дуб, вярба, асіна, алешына, рабіна,яблыня, вятроўнік, глог, цёрн, груша, сліва і іншыя пладовыя дрэвы.

### Кукалка

Акукліванне ў канцы мая — чэрвені ў вялікім яйкападобным шчыльным павуцінным кокане шэрага колеру. Кокан звычайна прымацаваны да галінак або ствала дрэў.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780092429 |
**Юзаф Антоні Салагуб** (26 ліпеня 1709 — 4 мая 1781) — дзяржаўны дзеяч Вялікага княства Літоўскага.

Кашталян жамойцкі (1742—1748) і віцебскі (1748—1752), ваявода віцебскі (з 1752).

Палітычная дзейнасць
--------------------

У канцы 1720-х у замежным падарожжы. Падчас бескаралеўя ў 1733 падтрымліваў кандыдатуру на трон Рэчы Паспалітай Станіслава Ляшчынскага. Разам з ім быў у аблозе ў Гданьску. Пасля капітуляцыі Гданьска прызнаў уладу Аўгуста III. Потым збег у Каралявец да Станіслава Ляшчынскага і канчаткова прызнаў уладу 
Аўгуста III толькі ў 1736.

У 1737 жамойцкі дэпутат Трыбунала ВКЛ, абраны маршалкам Духоўнага трыбунала ВКЛ. Пасол на соймы 1736, 1738, 1740. У 1750 атрымаў ордэн Белага Арла. Віцебскі дэпутат і маршалак Трыбунала ВКЛ 1751. З гэтага часу зблізіўся з Чартарыйскімі. Пры іх падтрымцы 7 кастрычніка 1751 абраны віцебскім ваяводам.

У 1758 насуперак пазіцыі Чартарыйскіх прызнаў выбар курляндскім герцагам каралевіча Караля. Гэта зблізіла яго з Радзівіламі. У 1759—1760 актыўна дапамагаў жонцы памерлага брата Антонія Юзафа Брыгіце Петранелі ў справе абароны Азярышчынскага староства ад прэтэнзій кароннага гетмана Яна Клеменса Браніцкага. Быў малаактыўным саюзнікам Радзівілаў і ў час бескаралеўя 1763—1764 адразу перайшоў на бок Чартарыйскіх. Прымаў прысягу на 
Пакта канвента караля польскага і вялікага князя літоўскага Станіслава Аўгуста Панятоўскага і быў 
вызначаны ў склад соймавага суда.

Адмовіўся прынесці прысягу расійскай імператрыцы Кацярыне II пасля падзелу Рэчы Паспалітай 1772 са сваіх уладанняў, якія апынуліся ў Расійскай імперыі. Кацярына II за асабістыя заслугі пакінула Салагубу гэтыя ўладанні. У 1776 абраны ў Скарбовы дэпартамент Пастаяннай Рады. Пасля не праяўляў актыўнасці ў палітычным жыцці Рэчы Паспалітай.

Сям'я
-----

З роду Салагубаў, сын вялікага літоўскага падскарбія Яна Міхала Салагуба і яго першай жонкі Алены з Шамоўскіх, брат Антонія Юзафа.

Быў жанаты з Антанінай Тэрэзай Агінскай, дачкой Караля Агінскага. Дзяцей не пакінуў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Мацук А.* Салагуб Юзаф Антоній // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — С. 391. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2.


| ?Юзаф Антоні Салагуб — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Геранім Салагуб[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Ян Міхал Салагуб |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Кацярына з Гротгусаў[d] |  |
|  | Юзаф Антоні Салагуб |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  | Алена з Шамоўскіх[d] |  | Ян Шамоўскі[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl · Geni.com |