Сярэднявечны свет на Лонданскай Псалтыры.
**Mappa mundi** (лац.: «карта свету») — агульная назва геаграфічных карт еўрапейскага Сярэднявечча. Іх асаблівасць складалася ў тым, што яны прызначаліся не для практычнага ўжывання, скажам, пры навігацыі (у адрозненне ад пазнейшых партуланаў), а для нагляднай ілюстрацыі хрысціянскай карціны сусвету.

Заснавальнікам сярэднявечнай картаграфіі лічыцца аўтар VIII стагоддзя Беат з Ліебаны, які апіраўся ў сваіх пабудовах ад Арыстоцеля, Пталамея і Ісідора Севільскага. Адзін з самых ранніх помнікаў — Меравінгская карта з Альбі (каля 730 г.). Тэрыторыі на ранніх картах маляваліся вельмі схематычна. У задачы іх складальнікаў (пераважна манахаў) не ўваходзіла перадача прапарцыйнах суадносін тых ці іншых геаграфічных аб'ектаў.

T і O карта з указаннем падзелу частак свету паміж трыма сынамі Ноя.
Найбольш распаўсюджаны былі *mappae mundi*, складзеныя па прынцыпу T і O. На гэтых картах суша ўтварала круг, падзелены на тры часткі Міжземным морам і звязанымі з ім вадаёмамі ў форме літары Т. Для сярэднявечнага розуму гэта была найбольш рацыянальная і гарманічная канцэпцыя светабудовы, якая не супярэчыла геаграфічным ведам таго часу. На некаторыя карты наносіліся вылучаныя яшчэ Арыстоцелем кліматычныя зоны — ад арктычнай да экватарыяльнай.

Да XX стагоддзя ацалела каля 1100 картаграфічных помнікаў Сярэднявечча — дыяметрам ад некалькіх сантыметраў да трох з паловай метраў (Эбстарфская карта). Пасля страты Эбстарфскай самай буйной з'яўляецца падобная да яе Херэфардская карта. Насценныя карты такога маштабу ўяўляюць сабой сціслыя энцыклапедыі сярэднявечных ведаў: на іх дастаткова месца для адлюстравання бакоў свету, біблейскіх апавяданняў, міфалагічных жывёл і раслін і заморскіх плямёнаў.

У познім Сярэднявеччы на змену *mappae mundi* прыходзяць партуланы — карты ўзбярэжжаў, значэнне якіх было больш прыкладным. Вянцом сярэднявечнай картаграфіі можна лічыць Каталанскі атлас 1375 года, які вельмі дакладна перадае абрысы Еўропы, і італьянскія гібрыды *mappa mundi* з партуланамі (як, напрыклад, карта фра Маўра з венецыянскай бібліятэкі Марчыяна, датаваная 1459 годам).

|  |  |  |  |  |
| Карта свету з бібліятэкі Котана (X стагоддзе). |  | Карта П'етра Весконтэ (каля 1320 г.) |  | Карта свету XIV стагоддзя, Брытанскі музей. |

Гл. таксама
-----------

* Сківіцы пекла
* Hic sunt dracones

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Mappa mundi

| ⛭Знакамітыя карты і глобусы |
| --- |
| Старажытны свет |  Турынская папірусная карта ·   Вавілонская карта свету ·   Карта Пталамея ·   Пейтынгерава табліца ·   Мадабская карта ·   Хрысціянская тапаграфія |  |
| Сярэднявечча(Mappa mundi, партуланы) |  Карта Т-О ·   Меравінгская карта ·   Беатава карта ·   Карта Ражэра ·   Херэфардская карта ·   Эбсторфская карта ·   Карты Далорта ·   Каталонскі атлас ·   Карта Піцыгана ·   Карта дэ Вірга ·   Карта Б'янка ·   Карта фра Маўра ·   Карта Вінланда |
| Вялікія геаграфічныяадкрыцці |  Карта Хуана дэ ла Коса ·   Планісфера Канціна ·   Карта дэ Каверы ·   Карта Вальдземюлера ·   Карта П'етра Копа ·   Карта Піры-рэіса ·   Атлас Мілера |
| Новы час |  Carta Marina ·   Leo Belgicus ·  Maris Pacifici ·   Вялікі Чарцёж ·   Карта Касіні
 Меркатаравы карты ·  Атлас Артэлія  ·   Касмаграфія Блау ·   План Цюрго |
| Далёкаўсходнія карты |  Вялікая карта дынастыі Мін ·   Каніда ·   Карта Маа Куня ·   Карта Матэа Рычы  |
| Глобусы |  Зямны яблык ·   Ягелонскі глобус ·   Глобус Іагана Шонера ·   Готарпскі глобус ·   Глобус Блау |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1062666798 · LNB: 000331597 |