recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кронвалдс.
**А́тыс Кро́нвалдс** (лат.: Atis Kronvalds, у нямецкім напісанні Атон-Хрысціян Кронвальд; 15 красавіка 1837 — 17 лютага 1875) — латышскі мовазнавец, педагог і публіцыст
.

Біяграфія
---------

Быў настаўнікам у Дэрпцкай настаўніцкай семінарыі. Яго нацыяналістычныя погляды паўней за ўсё былі выкладзены ў нямецкай брашуры: «Nationale Bestrebungen» (1872), у якой ён змагаўся з меркаваннем балтыйскіх немцаў, што адукаваны латыш павінен стаць немцам або рускім. Кронвалдс жадаў, каб кожная народнасць захоўвала сваё ўласнае аблічча. Каштоўныя яго спробы распрацоўкі латышскай і літоўскіх моў і лексічныя матэрыялы, паведамленыя ім біскупу Ульману для «Lettisches Worterbuch» (Рыга, 1872). Многія з новаўтвораных ім латышскіх і літоўскіх слоў выкарыстоўваліся і пазней.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кронвалдс Аціс // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8). — С. 476.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 141254297 · ISNI: 0000 0000 7890 7324 · LCCN: n90714071 · LNB: 000013008 · NTA: 079267440 · VIAF: 60713286 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Літвякі (значэнні).
Артыкул пра літвіноў Ковеншчыны і Вількаміршчыны ў XIX стагоддзі. Пра падгрупу ашкеназскіх яўрэяў гл. Літвакі.
**Літвякі** (літвакі) — у XIX стагоддзі рэгіянальная назва дзвюхмоўных літвіноў Ковеншчыны і Вількаміршчыны, якія ўжывалі ў гутарцы дзве мовы — беларускую і жамойцкую, альбо іх сумесь.

Праз актыўную каталіцкую прапаганду і ўвязанне ў касцёле жамойцкай мовы, мясцовае жыхарства пад канец XVIII стагоддзя стала ўжываць у гутарцы дзве мовы — беларускую і жамойцкую, альбо іх сумесь, у якой значна перавышала беларуская мова. З боку засталых літвіноў (беларусаў) і ксяндзоў гэтае дзвюхмоўнае жыхарства было празвана «*літвякамі*».

Расійскі навуковец І. Казлоўскі ў 1869 годзе адцеміў, што гэтых дзвюхмоўных «літвякоў» жыхары ўласна Жамойці менавалі «*гудамі*», то бок славянамі, такім парадкам прызнаючы за імі славянскую прыналежнасць і адасабляючы іх ад сябе.

І. Казлоўскі пісаў, што калі прыраўнаць тагачасную (1869 году) тэрыторыю, на якой ужывалі літоўскую мову, да тэрыторыі, у граніцах якой тую ж літоўскую мову ўжывалі блізу 1700 года, то можна ўбачыць, што праз гэты час літоўская мова паспела пашырыцца на тэрыторыю ўдвая большую. Усе гэтыя «новыя літоўцы», як іх палякі менавалі ў 1869 годзе, размалялі на дзвюх мовах: беларускай і літоўскай, у якой было непараўнальна больш беларускіх слоў, чым літоўскіх. Заразом жамойты, то бок жыхары Цельшыцкага, Шавельскага і Расенскага паветаў менавалі гэтых новых літоўцаў «гудамі», то бок славянамі, і не лічылі іх часткай літоўскага народу.

Па высновах польскага гісторыка Лялевеля, назвы вёсак Ковенскае губерні Гуды, Гудышкі, Гудырві, Гудыўны, Гудлоўскія, Гідзелі, Гудсоды, Гудкальні, Гудвіцы, Гудакі, Гуткаў і да т. п. азначаюць тое самае, што словы «русін», «рускія» і паказваюць, што жыхары гэтых вёсак пакінулі ўжываць беларускую мову пазней за жыхароў іншых вёсак у Ковенскай губерні, і таму атрымалі сваю сённяшнюю назву, калі слова «гудас», то бок «русін», стала ў палякаў зневажальным словам.

Тым жа часам, у XIX стагоддзі літвіны-беларусы і каталіцкія ксяндзы менавалі гэтых дзвюхмоўных літвіноў Ковеншчыны і Вількаміршчыны «*літвякамі*».

Дадатковыя звесткі
------------------

У цяперашні час назва «літвакі-калыбанюкі» існуе ў якасці мясцовага этнікону на беларуска-ўкраінскім Палессі (між Століным і Кастопалем).

Гл. таксама
-----------

* Літвіны
* Старалітва

Зноскі
------

1. ↑  Козловский И. Судьбы русского языка в Литве и на Жмуди. — Вестн. Зап. России, 1869, т. IV, кн. 12, с. 104—105.
2. 1 2  Козловский И. Судьбы русского языка в Литве и на Жмуди. — Вестн. Зап. России, 1869, т. IV, кн. 12, с. 105.
3. ↑  Lelewel J. Narody na ziemiach Slawianskich, Poznan r. 1853, s. 278.
4. ↑  Чаквін І.У. Гістарычная этнаніміка Палесся // Весці Акадэміі навук Беларускай ССР. – Серыя грамадскіх навук. 1985. № 4. с. 79—80.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Атэней.
**Атэне́й** (**Атэне́ум, Афіне́й, Афіне́ум**, стар.-грэч.: Ἀθηναῖον, лац.: Athenaeum, меней правільна Atheneum; ніякага роду ў абедзвюх мовах) — тып вышэйшых навучальных устаноў у Старажытным Рыме і Візантыі.

Па ўтрыманні адукацыі атэней больш за ўсё нагадвае рытарскую школу

Тэрмін «атэней» узводзіцца да назвы горада Афіны як інтэлектуальнага і адукацыйнага цэнтра антычнага свету ці да імя багіні Афіны як заступніцы мудрасці. Па адной з версій, узорам рымскіх атэнеяў паслужыў афінскі Афінеён (вышэйшая навучальная ўстанова агульнай вышэйшай адукацыі), ці афінскі тып вышэйшай школы — філасофскай і рытарскай.

Зноскі
------

1. ↑  Любкер Ф. Атенеум (Athenaeum) // Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей.
**Дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы** ўтвараюцца пад травяністай і мохава-травяністай лясной расліннасцю на роўных і паніжаных участках, дзе застойваюцца атмасферныя ападкі, або блізка знаходзяцца грунтовыя воды, у выніку падзолістага, дзярновага і балотнага працэсаў глебаўтварэння. Паводле ўмоў увільгатнення падзяляюцца на аглееныя знізу, часова пераўвільготненыя, глеяватыя і глеевыя. 

На дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы прыпадае каля 23% сельскагаспадарчых зямель Беларусі. Адносна малая плошча іх у Гродзенскай вобласці (16%), у іншых абласцях яна складае ад 22 да 30%.

Дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы маюць невялікую колькасць гумусу (да 3%), высокую кіслотнасць. Для паляпшэння ўрадлівасці праводзяць агратэхнічную і гідратэхнічную меліярацыю, унясенне ўгнаенняў, вапнаванне.
**Літаратурны музей Кузьмы Чорнага** — мемарыяльны музей, прысвечаны беларускаму пісьменніку Кузьме Чорнаму. Пісьменнік правёў у Цімкавічах дзіцячыя і юнацкія гады, атрымаў сярэднюю адукацыю, а затым сам выкладаў у Цімкавіцкай школе. Нават будучы вядомым пісьменнікам, Кузьма Чорны часта вяртаўся ў Цімкавічы, каб набрацца натхнення для сваіх твораў.

Гісторыя
--------

Памятная дошка на сцяне музея
Літаратурны музей Кузьмы Чорнага быў створаны на базе школьнага музея вёскі Цімкавічы, які функцыянаваў з 1962 года. Школьны музей паводле загаду Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь ад 15.01.1993 быў пераўтвораны ў філіял Дзяржаўнага музея гісторыі беларускай літаратуры. Адкрыты для наведвальнікаў у 1994 годзе.

Фонды
-----

У музеі Кузьмы Чорнага захоўваюцца асабістыя рэчы пісьменніка (паліто, самавар), абрус, вытканы яго маці Гліцэрыяй Міхайлаўнай, рукапісы, пераклады, дакументы з сямейнага архіва, сямейныя фотаздымкі, афішы спектакляў, газеты, прыжыццёвыя выданні і ўнікальны запіс голасу Кузьмы Чорнага.

Экспазіцыя
----------

Інтэр’ер музея. Ткацкі станок
Сучасная экспазіцыя была адкрыта ў снежні 2014 года ў чатырох залах (агульная выставачная плошча — 127,1 кв.м.). У ёй адлюстраваны асноўныя вехі біяграфіі Кузьмы Чорнага: дзіцячыя гады пісьменніка, ранні перыяд творчасці ў 1920-30-я гг. перыяд Вялікай Айчыннай вайны, значэнне спадчыны пісьменніка для беларускай культуры.
У аснову візуальнага афармлення пакладзены малюнкі ўласна Кузьмы Чорнага, а цытатамі паслужылі вытрымкі з яго асабістага дзённіка. Экспануюцца прадметы побыту 1-й паловы 20 стагоддзя, асабістыя дакументы, фотаздымкі, прыжыццёвыя выданні пісьменніка, а таксама ілюстрацыі беларускіх мастакоў па матывах творчасці Кузьмы Чорнага.

Мерапрыемствы
-------------

У музеі праводзяцца разнастайныя мерапрыемствы: вечары ўспамінаў, літаратурна-музычныя імпрэзы, творчыя сустрэчы з беларускімі пісьменнікамі. Асаблівае месца ў дзейнасці музея займае праца са школьнікамі, для іх праводзяцца музейна-педагагічныя заняткі па тэмах: «Музей і дзеці», «Ганарыся сваім земляком», «Наша спадчына». З 1998 года для вучняў сярэдніх і старэйшых класаў працуе студыя аматараў тэатра «Іскрынка», а з 2003 года для дашкольнікаў і малодшых школьнікаў праводзяцца прадстаўленні тэатра фланелеграфіі «Скарбонка прыгажосці».

Спасылкі
--------

* Старонка філіяла на сайце Дзяржаўнага музея гісторыі беларускай літаратуры
Дэманстрацыя ў Бельфоры, 1 снежня 2018
**Рух жоўтых камізэлек** (фр.: mouvement des Gilets jaunes) — сацыяльна-палітычны пратэстны рух за эканамічную справядлівасць, што пачаўся ў Францыі ў лістападзе 2018. Камізэлькі пратэстуюць **супраць** высокай цаны на жыллё і паліва, эканамічнай няроўнасці ды **патрабуюць** павышэння мінімальнай заробнай платы, спынення росту цэн, вяртання падатку на багацце, адмененага ў 2017, магчымасці ініцыяваць народныя рэферэндумы. Пратэсты — гэта ў асноўным дэманстрацыі і блакаванне дарог і паліўных складоў. Некаторыя дэманстрацыі суправаджаліся гвалтам і пагромамі такіх маштабаў, якіх Францыя не бачыла з мая 1968. Рэакцыя паліцыі была жорсткай, часам, — на думку міжнароднай супольнасці — жорсткай празмерна. Зімой 2018/19 жоўтая камізэлька як сімвал пратэсту неаднойчы ўжывалася ў іншых краінах свету. 

Усё пачалося з онлайн-петыцыі, якая была апублікавана ў траўні 2018 і набрала блізу мільёна подпісаў, а працягнулася ў сацыяльных сетках. Першая вулічная акцыя адбылася 17 лістапада 2018 года пасля чарговага павышэння цаны на бензін. Пратэстоўцы сцвярджаюць, што падатковы цяжар ляжыць на працоўных і сярэднім класе, і становіцца асабліва адчувальным у сельскіх і перы-ўрбанізаваных раёнах. Згодна з апытаннямі, рух ахоплівае шырокі палітычны спектр — ад крайніх левых з аднаго боку да крайніх правых з другога, да ўвогуле абыякавых да палітыкі з трэцяга; у палітычным сэнсе ўдзельнікаў аб'ядноўвае хіба тое, што яны не галасавалі за Макрона ў 2017 і былі б не супраць, каб сённяшні прэзідэнт сышоў.

Візуальнай пазнакай пратэсту была абрана жоўтая камізэлька, якую ў Францыі ўсе кіроўцы абавязаны мець у сваіх аўто і апранаць у надзвычайных сітуацыях. Акрамя паўсюднасці, да пераваг камізэлек адносяцца заўважнасць, універсальнасць, зручнасць і асацыяцыя з працоўнымі класамі. 

У верасні 2020 года пратэстны рух зноў набраў абароты. 11 верасня ў Парыжы прайшлі дэманстрацыі «жоўтых камізэлак», якія неўзабаве перараслі ў беспарадкі.

Зноскі
------

1. ↑  В Париже полиция применила слезоточивый газ на акции «желтых жилетов» Архівавана 23 верасня 2020.
**Літаратурны музей Максіма Гарэцкага** — філіял Мсціслаўскага раённага гісторыка-археалагічнага музея. Заснаваны 15 студзеня 1993 г. у вёсцы Багацькаўка Мсціслаўскага раёна паводле загаду Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь і рашэння Мсціслаўскага раённага Савета народных дэпутатаў.

Хата, дзе М.Гарэцкі нарадзіўся і пражыў палавіну жыцця, згарэла. Засталіся толькі пляцоўка, падворак і частка саду. Узнаўленне мемарыяльнай сядзібы адбылося па ініцыятыве пісьменніка У.Караткевіча. Музей размясціўся ў адноўленай хаце, якая ўяўляе вясковую жылую пабудову ў традыцыях канца 19 ст. і складаецца з 3 частак: цёмнай (цёплай) хаты, светлай (халоднай) і сяней.

Экспазіцыйная плошча 79,1 м². Размешчаная ў 2 залах экспазіцыя раскрывае складанасць жыццёвага і творчага лёсу Максіма і Гаўрылы Гарэцкіх. Крыніцамі дакументальных звестак для яе стварэння з’явіліся ўспаміны брата М. Гарэцкага Гаўрылы, дачкі пісьменніка Галіны, яго жонкі — дзіцячай пісьменніцы Л. Чарняўскай-Гарэцкай і малодшага брата Парфірыя.

У 2007 г. пачалося абнаўленне літаратурнай часткі экспазіцыі з удзелам Р.Гарэцкага, пляменніка М.Гарэцкага. Экспазіцыя музея складаецца з літаратурнай часткі, якая прадстаўляе асноўныя этапы творчай біяграфіі пісьменніка, і этнаграфічнай — з увядзеннем у інтэр’ер дакументальнага матэрыялу. Паказаны перыяды жыцця і творчасці М.Гарэцкага: багацысаўскі і першы горацкі (1893—1913 гг.) — дзяцінства ў Багацькаўцы, вучоба ў Горацкім каморніцка-агранамічным вучылішчы, літаратурны дэбют пісьменніка; першы віленскі (1913-14 гг.) — праца каморнікам на Віленшчыне, потым 1-я сусветная вайна, служба ў царскай арміі, выданне першага зборніка «Рунь»; смаленскі перыяд (1917-19 гг.) — выданне «Руска-беларускага слоўніка», сустрэчы з Я. Купалам; другі віленскі (1919-23 гг.) — выкладанне беларускай мовы і літаратуры ў Віленскай беларускай гімназіі, праца над «Гісторыяй беларускае літаратуры», драматычнымі абразкамі, стварэнне вострапраблемных артыкулаў, Лукішская турма; першы мінскі (1923-25 гг.) — праца ў Інбелкульце, выкладанне беларусазнаўства на рабфаку БДУ; другі горацкі перыяд (1926-28 гг.) — праца ў Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі ў Горках; другі мінскі (1928-30 гг.) — праца ў Акадэміі навук БССР, арышт, Мінская турма; вяцкі (1931-35 гг.) — праца ў высылцы; кіраўскі (1935-37 гг.) — выкладанне, арышт, расстрэл.

У экспазіцыі дэманструюцца арыгінальныя матэрыялы і копіі, у т.л. пачатку мінулага стагоддзя: фотаздымкі, дакументы, рукапісы твораў («У лазні», «Жалобная камедыя» і інш.), кнігі, газетныя нататкі, паштоўкі, лісты. Сярод экспанатаў кнігі М.Гарэцкага «Рунь», «На імперыялістычнай вайне», «Віленскія камунары», «Камароўская хроніка», «Дзве душы», «Гісторыя беларускае літаратуры» і інш. літаратуразнаўчыя даследаванні спадчыны братоў Гарэцкіх 20 — пачатку 21 ст. зборнікі Міжнародных Гарэцкіх чытанняў, успамінаў і інтэрв’ю, фотаздымкі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ліўшыц, Уладзімір. Літаратурны музей Максіма Гарэцкага. Кароткі даведнік — Орша: адзел культуры Горацкага райвыканкама, 1997. — 69 с. ISBN 985-6120-13-6
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Марозаў.

**Міхаіл Ільіч Марозаў** (1922—1943) — старшы лейтэнант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Міхаіл Марозаў нарадзіўся 24 студзеня 1922 года ў горадзе Барысаве (цяпер — Мінская вобласць Беларусі). Пасля заканчэння Барысаўскага педагагічнага вучылішча ў 1939 годзе працаваў настаўнікам у сельскай школе. У мае 1941 года Марозаў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1942 годзе паскораным курсам ён скончыў Сумскае артылерыйскае вучылішча. З ліпеня таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

Да жніўня 1943 года старшы лейтэнант Міхаіл Марозаў камандаваў 1-й батарэяй 886-га артылерыйскага палка 322-й стралковай дывізіі 17-га гвардзейскага стралковага корпуса 13-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас вызвалення Украінскай ССР. Батарэя Марозава з баямі ў жніўні-верасні 1943 года прайшла каля 450 кіламетраў, знішчыўшы 3 артылерыйскіх гармат, 1 мінамёт, 2 кулямёты, 7 аўтамашын, каля 460 салдат і афіцэраў праціўніка, адбіла пяць нямецкіх контратак. У баях на плацдарме на рацэ Сейм Марозаў быў паранены, але застаўся ў страю. Пад яго кіраўніцтвам батарэя паспяхова пераправілася цераз Дзясну і Дняпро і прыняла актыўны ўдзел у баях за захоп і ўтрыманне плацдармаў на іх заходніх берагах.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 16 кастрычніка 1943 года за «паспяховае фарсіраванне ракі Дняпро на поўнач ад Кіева, трывалае замацаванне плацдарма на заходнім беразе р. Дняпро і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства» старшы лейтэнант Міхаіл Марозаў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Ордэн Леніна і медаль «Залатая Зорка» ён атрымаць не паспеў, так як 18 лістапада таго ж года прапаў без вестак у баях пад Карастышавым.

У гонар Марозава названы вуліцы ў Луцку і Барысаве.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Міхаіл Ільіч Марозаў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. Минск, 1984.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Чорны камень.
Надпісы на стэле
**Ляпіс нігер** (лац.: Lapis Niger, «Чорны камень») — квадратная паверхня з чорнага мармуру на форуме ў Рыме.

У антычныя крыніцы гавораць, што гэта месца, на якім быў забіты Ромул. Пад плітамі быў знойдзены комплекс раннярымскіх пабудоў, магчыма, прысвечаных Вулкану, сярод якіх былі алтар, падмурак калоны і каменная стэла. Пліта была пастаўлена над пабудовамі ў I стагоддзі да н.э. пры Суле, калі шанаванне Вулкана больш не здзяйснялася на гэтым месцы, і была перанесена за горад.

«Чорны камень» быў адкрыты археолагам Джакама Боні ў 1899 годзе паміж Трыўмфальнай аркай Септымія Севера і Курыяй. Пад каменнымі плітамі была выяўлена стэла з найстаражытнымі захаванымі лацінскімі надпісамі на камені (датуюцца VI стагоддзем да н.э.).

Надпіс
------

Надпіс на камені мае шэраг характэрных асаблівасцей. З усіх вядомых надпісаў, сімвалы на гэтай пліце па напісанні найбольш блізкія да грэчаскіх, з прычыны таго, што храналагічна гэты перыяд быў бліжэй усяго да таго, калі грэчаскі алфавіт быў запазычаны з італійскіх грэчаскіх калоній (напрыклад, Кумы).

Пасланне запісана бустрафедонам: спосабам, пры якім кірунак пісьма чаргуецца ў залежнасці ад цотнасці радка. Шматлікія з найстарэйшых надпісаў на латыні запісаны такім жа чынам.

Значэнне надпісу зразумець складана, таму што пачатак і канец не захаваліся, і толькі каля паловы радкоў выразна праглядаюцца. Аднак, падаецца, што пасланне засталося ад царскага магільнага склепа, і акрамя іншага прадракае праклён кожнаму, хто асмеліцца патрывожыць яго.

Гл. таксама
-----------

* Рымскі форум

Зноскі
------

1. ↑  Freyberger K. Das Forum Romanum. стар. 16

| ⛭Forvm Romanvm — Рымскі Форум |
| --- |
| Храмы | 
* Храм Сатурна
* Храм Дыяскураў
* Храм Весты
* Храм Венеры і Ромы
* Храм Антаніна і Фаўсціны
* Храм Цэзара
* Храм Веспасіяна
* Храм Канкордыі

 |  |
| Трыўмфальныя аркі | 
* Арка Ціта
* Арка Септымія Севера
* Арка Канстанціна
* Арка Тыберыя

 |
| Збудаванні | 
* Базіліка Максенція і Канстанціна
* Базіліка Юлія
* Базіліка Эмілія
* Umbilicus urbis
* Рэгія
* Ростра
* Курыя Юлія
* Табуларый
* Milliarium Aureum
* Lapis Niger
* Возера Курцыя
* Дом вясталак
* Via Sacra
* Мамертынская турма
* Калона Фокі
* Вялікая Клаака

 |
**Руфін Гаўрылавіч Судкоўскі** (руск.: Руфи́н Гаври́лович Судко́вский; 7 [19] красавіка 1850, Ачакаў, Херсонская губерня — 4 [16] лютага 1885, Ачакаў, Херсонская губерня) — жывапісец-марыніст, акадэмік Імператарскай Акадэміі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і святара. Першапачатковую адукацыю атрымаў у Адэскім духоўным вучылішчы, з 1865 года вучыўся ў Херсонскай духоўнай семінарыі, якая знаходзілася ў Адэсе. Адначасова наведваў вячэрнія класы Адэскай рысавальнай школы, дзе пазнаёміўся з І. К. Айвазоўскім. У 1868 годзе для паступлення ў ІАМ перапыніў навучанне ў семінарыі, скончыўшы чатыры агульнаадукацыйныя класы. У 1868—1873 гадах вучыўся ў ІАМ. У 1870 годзе за пейзажныя эцюды быў узнагароджаны малым і вялікім сярэбранымі медалямі. У 1873 годзе атрымаў званне класнага мастака за карціну «Бура каля Ачакава» без здачы абавязковага навуковага іспыту «у знак асаблівага выключэння ў прыклад іншым». У 1872—1873 гадах не мог па стане здароўя наведваць заняткі ў Акадэміі, лічыўся вольнаслухачом.

З 1873 года жыў у Ачакаве. Працаваў як пейзажыст, марыніст. У 1874—1876 гадах вандраваў па Германіі і Францыі. У 1877 годзе за карціны «Ноч на беразе Дняпроўскага лімана», «Бура» і «Восень» быў удастоены звання класнага мастака 2-й ступені, у 1879 годзе — звання класнага мастака 1-й ступені. У 1880 годзе здзейсніў паездкі па Германіі, Аўстрыі, Швейцарыі, Італіі. У 1880-х быў у Фінляндыі, на Каўказе і Днястры, Балканах, Малой Азіі. Выконваў замовы Марскога міністэрства. У Ачакаве для Марскога сабора напісаў абразы «Хаджэнне па водах» і «Нараджэнне Хрыстовае». У 1882 годзе за карціну «Бура каля берага Ачакава» быў удастоены звання акадэміка.

Зноскі
------

1. 1 2  RKDartists Праверана 11 лютага 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Велер.
**Міхаі́л Іо́сіфавіч Ве́лер** (руск.: Михаил Иосифович Веллер; нар. 20 мая 1948, Камянец-Падольскі, Украінская ССР) — расійскі пісьменнік і філосаф, член Расійскага ПЭН-Цэнтра і Расійскага філасофскага таварыства, лаўрэат шэрагу літаратурных прэмій.

Праца
-----

У 1972—1973 гадах працуе па размеркаванні ў Ленінградскай вобласці выхавальнікам групы падоўжанага дня пачатковай школы і настаўнікам рускай мовы і літаратуры ў сельскай васьмігадовай школе. Звольнены па ўласным жаданні.

Уладкоўваецца рабочым-бетоншчыкам цэха зборных канструкцый ЖБК-4 у Ленінградзе. У якасці вальшчыка лесу і землякопа выязджае летам 1973 з брыгадай «шабашнікаў» на Кольскі паўвостраў і Церскі бераг Белага мора.

У 1974 годзе працуе ў Дзяржаўным музеі гісторыі рэлігіі і атэізму (Казанскім саборы) малодшым навуковым супрацоўнікам, экскурсаводам, столярам, ​​забеспячэнцам і намеснікам дырэктара па адміністрацыйна-гаспадарчай частцы.

У 1975 годзе — карэспандэнт завадской газеты Ленінградскага абутковага аб'яднання «Скараход» «Скараходаўскі рабочы», в.а. загадчыка аддзела культуры, в.а. загадчыка аддзела інфармацыі. Першыя публікацыі апавяданняў у «афіцыйнай прэсе».

З мая па кастрычнік 1976 года — перагоншчык імпартнага быдла з Манголіі ў Бійск па Алтайскіх гарах.

З 2006 года вядзе штотыднёвую перадачу на Радыё Расіі «Пагаворым» з Міхаілам Велерам.

### Крытыка

* *Александр Тарасов*. Похабный анекдот **(нявызн.)**.  Скепсис. Архівавана з першакрыніцы 14 мая 2012. Праверана 2 лістапада 2014.
* *Михаил Бойко*. «Большой Хлопок» **(нявызн.)**.
* *Марат Салихов, к. т. н.*. Михаил Веллер и нигилизм **(нявызн.)**.

Аповесці і раманы
-----------------

* Рандэву са знакамітасцю (1990)
* Прыгоды маёра Звягіна (1991)
* Ножык Сярожы Даўлатава (1994)
* Самавар (1996)
* Ганец з Пізы (2000)
* Жорсткі (2003)
* Раманы (2003)
* Мая справа (2006)
* Не ножык не Сярожы не Даўлатава (2006)
* Махно (2007)
**Адлегласць** — ступень аддаленасці (у шырокім сэнсе) аб'ектаў адзін ад аднаго. Адлегласць з'яўляецца фундаментальным паняццем геаметрыі. Тэрмін часта ўжываецца ў іншых навуках і дысцыплінах: астраномія, геаграфія, геадэзія, навігацыя і інш.

Адлегласць у матэматыцы
-----------------------

Змест тэрміна *«адлегласць»* у матэматыцы звязаны з паняццем метрыкі і метрычнай прасторы.

Адлегласць у тэхніцы
--------------------

Адлегласць паміж аб'ектамі — даўжыня адрэзка прамой, што злучае два аб'екты. Адлегласць у гэтым сэнсе з'яўляецца фізічнай велічынёй з размернасцю даўжыні, значэнне адлегласці выражаецца ў адзінках даўжыні.

Іншыя ўжыванні
--------------

У проксіміцы паняцце адлегласці выкарыстоўваюць для апісання асабістай прасторы чалавека.
**Флоранс Манада** (фр. Florence Masnada, нар. 16 снежня 1968 года, Візій) — французская гарналыжніца, прызёр Алімпійскіх гульняў і чэмпіянату свету, пераможца этапа Кубка свету. Універсал, паспяхова выступала ва ўсіх дысцыплінах гарналыжнага спорту.

У Кубку свету Манада дэбютавала 20 снежня 1988 года, у студзені 1995 года атрымала сваю адзіную ў кар'еры перамогу на этапе Кубка свету, у супергіганце. Акрамя гэтага, мае на сваім рахунку 7 пападанняў у тройку лепшых на этапах Кубка свету, большасць з якіх - у хуткасных дысцыплінах. Лепшым дасягненнем у агульным заліку Кубка свету, з'яўляецца для Маснады 11-е месца ў сезоне 1996/97. У сезоне 1990/91 заваявала малы Крыштальны глобус, у заліку камбінацыі.

На Алімпійскіх гульнях 1992 года ў Альбервілі заваявала бронзавы медаль у камбінацыі, была 19-й у супергіганце, таксама стартавала ў слаламе, але сышла з дыстанцыі.

На Алімпійскіх гульнях 1994 года ў Лілехамеры заняла 13-е месца ў хуткасным спуску 14-е месца ў супергіганце і 7-е месца ў камбінацыі, акрамя таго, стартавала ў слаламе, але сышла з дыстанцыі ў першай спробе.

На Алімпійскіх гульнях 1998 года ў Нагана заваявала бронзавы медаль у хуткасным спуску, акрамя гэтага, была 18-й у супергіганце і 6-й у камбінацыі.

За сваю кар'еру ўдзельнічала ў чатырох чэмпіянатах свету, на чэмпіянаце свету 1999 года заваявала бронзу ў камбінацыі.

Выкарыстоўвала лыжы вытворчасці фірмы Salomon. Завяршыла спартовую кар'еру ў 1999 году, у далейшым працавала спартовым тэлекаментатарам канала Eurosport.

У 1998 годзе ўдзельнічала ў шоў «Форт Баяр», з камандай выйграла суму, роўную 96010 франкаў (сучасныя 14637 еўра).

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | LinkedIn · Твітэр |
| Тэматычныя сайты | FIS (горналыжны спорт) · Olympedia · Olympic Channel · ski-db.com · TheSports.org · МАК · Internet Movie Database |
**«Известия армейского Совета депутатов X армии»** — штодзённая вайсковая газета. Выходзіла з 9(22) студзеня да лютага 1918 у Маладзечне на рускай мове. Орган бальшавіцкага Савета дэпутатаў 10-й арміі. З 12(25) лістапада 1917 выходзіла бальшавіцкая газета пад назвай *«Бюллетень Военно-революционного комитета X армии»*, № 5 ад 6(19) студзеня 1918 — *«Известия Совета депутатов X армии»*, з № 6 — *«Известия армейского Совета депутатов X армии»*.

Змяшчала асобныя пастановы Расійскага і Заходніх абласцей Саветаў народных камісараў, асвятляла дзейнасць бальшавіцкіх арганізацый арміі, друкавала рэзалюцыі салдацкіх і сялянскіх сходаў у падтрымку новай улады, матэрыялы пра барацьбу «чырвоных» супраць 1-га Польскага корпуса генерала Ю. Р. Доўбар-Мусніцкага. Асноўнае месца адводзіла пытанням расфарміравання былой рэгулярнай і стварэння добраахвотнай арміі, асвятляла стан забеспячэння новай арміі агітацыйнмі сродкамі і харчовымі прадуктамі. У сувязі з развалам арміі, выкліканым наступленнем германскіх войск, газета спыніла існаванне.

Апошні вядом нумар ад 17 лютага 1918.

Літаратура
----------

* Сяменчык, М. «Известия армейского Совета депутатов X армии» / Мікола Сяменчык // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. – С. 474. — ISBN 985-11-0041-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Эпштэйн.
**Карл Іосіфавіч Эпштэйн** (3 ліпеня 1941, Віцебск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут у 1972 годзе. Працаваў у Белдзіпрагандлі, Белжылпраекце, з 1975 года — кіраўнік групы архітэктараў сектара інтэр’ераў у Белдзяржпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1975 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Станцыя метро «Інстытут культуры»
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): рэканструкцыя інтэр’ераў Палаца прафсаюзаў (1975—1978), аэравакзала (1978—1980), інтэр’еры станцыі метрапалітэна «Інстытут культуры» (1984) у Мінску, гасцініцы ў Брэсце (1979—1981), турбазы на воз. Нарач (1980-1982).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Эпштейн Карл Иосифович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Бурцава гара** або **Рослаўскае гарадзішча** — архелагічны комплекс на месцы дзяцінца, з якога паўстаў Рослаўль.

Сучасны стан гарадзішча
Гарадзішча ўяўляе холм, на якім князем Расціславам Мсціславічам была пабудавана крэпасць. Часткова захаваўся вал.

Гісторыя
--------

На гэтым месцы размяшчаўся дзядзінец старажытнага Рослаўля.

У паўночнай частцы вышыня гарадзішча дасягае пятнаццаці метраў. З паўднёвага і заходняга бакоў яго абаранялі ў мінулым магутны роў і вал, а з паўночнага і ўсходняга — стромкія берагі Станаўкі. Дадатковы вал адгароджваў невялікую пляцоўку сэрцападобнай формы, якая ляжыць ніжэй асноўнага гарадзішча.

Тут знаходзілася княжая адміністрацыя, жылі дружыннікі, меўся мураваны храм. Яшчэ адна каменная царква ўзвышалася на пасадзе, які знаходзіўся на правым узвышаным беразе Станаўкі.

Крэпасць уяўляла з сябе плот з частаколу, тры драўляныя вежы і земляныя валы да 15 метраў у вышыню.

У XIV—XVI ст. узгорак пачаў абрастаць новымі пабудовамі, стварая трохлучча галоўных вуліц, тым самым становячыся цэнтрам гораду, што было распаўсюджана для еўропейскіх гарадоў таго часу. Але з 1515 года Рослаўль быў захоплены Расіяй.

Пасля мірнай дамовы з Польшчай у 1686 годзе Рослаў страціў значэнне памежнай крэпасці. Але ў 1706 годзе, калі Васіль Карчмін будаваў гіганцкую засеку ад Смаленска да Бранска з мэтай папярэдзіць уварванне шведаў у напрамку Масквы, умацаванні крэпасці былі абноўлены.

Такая назва з’явілася ў другой палове XIX стагоддзя ў гонар наглядчыка вучылішчаў Н. І. Бурцава, які шмат зрабіў для добраўпарадкавання гары.

Па генеральнаму плану 1974 года гарадзішча было абвешчана запаведнай зонай гораду.

У 1969-1970 і 1987 гадах праводзіліся археалагічныя работы.

Сёння на масцы гарадзішча знаходзіцца парк з дзіцячай і панарамнай пляцаўкамі.

Археалагічныя раскопкі
----------------------

Падчас раскопак была выўлена разбітая драўляная ваза з выявай які сядзіць у крэсле князя і стаіць перад ім групы воінаў. Фрагменты амаль цалкам захаванага скуранога абутку, жалезныя прадметы, шыферныя прасніцы, якія прывозілі сюды з Оўруча, самшытавыя грабяні, сердалікавыя каралі і шкляныя бранзалеты.

Літаратура
----------

* *Усманова З.Р.* ИСТОРИЯ ФОРМИРОВАНИЯ СУЩЕСТВУЮЩЕЙ ПЛАНИРОВОЧНОЙ СТРУКТУРЫ ГОРОДА РОСЛАВЛЯ // *Вестник науки*. — 2020. — № 6 (27).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мукасей.
**Міхаіл Ісакавіч Мукасей** (13 жніўня 1907, в. Замосце, Беларусь — 19 жніўня 2008) — савецкі разведчык у ЗША.

Біяграфія
---------

Міхаіл Ісакавіч Мукасей нарадзіўся ў беларускай вёсцы Замосце ў яўрэйскай сям'і нашчадкавага каваля. У 18 гадоў адправіўся атрымоўваць адукацыю ў Ленінград, і ў 1937 годзе па распараджэнні ЦК ВКП(б) стаў слухачом школы Разведупраўлення Працоўна-сялянскай Чырвонай арміі.

Будучая жонка (пазнаёміліся ў Ленінградзе) — Лізавета Іванаўна нарадзілася ў 1912 годзе пад Уфой.

У 1939 годзе разам выехалі на працу па лініі ваеннай разведкі ў ЗША. У 1943 годзе Мукасей з сям'ёй вярнуўся ў Маскву і быў прызначаны намеснікам начальніка вучэбнай часткі адмысловай разведшколы. У 1955 годзе выязджае на нелегальную разведвальную працу ў адну з заходніх краін. У 1977 годзе Мукасей з сям'ёй вярнуўся ў Маскву, займаўся падрыхтоўкай маладых нелегалаў.

У снежні 2004 года Мукасеі выдалі кнігу сваіх успамінаў «Зефир і Эльза», у якой напісалі аб працы і жыцці за мяжой на працягу 30 гадоў.

Сын — Анатоль Мукасей, кінааператар.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Памёр легендарны савецкі разведчык-нелегал беларус Міхаіл Мукасей(недаступная спасылка)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| Хрысціянства |
| --- |
|  |
| Біблія |
| * Стары Запавет
* Новы Запавет
* Апокрыфы
* Евангелле
* Дзесяць запаведзей
* Нагорная пропаведзь
 |
| Тройца |
| * Бог Айцец
* ✯ Ісус Хрыстос
* Святы Дух
 |
| Гісторыя хрысціянства |
| * Храналогія хрысціянства
* Апосталы
* Сусветныя саборы
* Вялікі раскол
* Крыжовыя паходы
* Рэфармацыя
 |
| Хрысціянскае багаслоўе |
| * Грэхападзенне
* Грэх
* Дабрадзейнасць
* Выкупленне
* Выратаванне
* Уваскрэсенне
* Другое прышэсце
* Богаслужэнне
* Дабрадзейнасці
* Таінствы
 |
| Галіны хрысціянства |
| * Каталіцтва
* Праваслаўе
* Пратэстанцтва
* Сацыніянства
 |

**Апо́крыфы** (ад стар.-грэч.: ἀπόκρῠφος — скрыты, патаемны, таемны), — творы познеіўдзейскай і раннехрысціянскай літаратуры, якія не ўвайшлі ў біблейскі канон.

Паняцце «апокрыфы» першапачаткова адносілася да твораў гнастыцызму, які імкнуўся захаваць сваё вучэнне ў таямніцы. Пазней тэрмін «апокрыфы» быў аднесены да раннехрысціянскіх тэкстаў (розныя евангеллі, пасланні, адкрыцці), якія не былі прызнаны хрысціянскай царквой як «боганатхнёныя» і не ўвайшлі ў біблейскі канон. У сярэднявечнай літаратуры — мастацкія аповесці, сюжэтна звязаныя з Бібліяй, жыціямі святых, легендамі пра рай, пекла, канец свету.

Апокрыфы падраздзяляюцца на старазапаветныя і новазапаветныя.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Новы · Britannica (11-th) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779612425 · NKC: ph118551 |
**Міхаіл Ільіч Цэйцін** (9 чэрвеня 1920, Горкі, Магілёўская вобласць — 15 красавіка 2018) — беларускі майстар спорту па акрабатыцы, заслужаны трэнер СССР (1961) і Рэспублікі Беларусь, суддзя міжнароднай катэгорыі, дацэнт кафедры гімнастыкі Беларускага ўніверсітэта фізічнай культуры. Старшыня Федэрацыі акрабатыкі Беларусі (1949—1974, цяпер віцэ-прэзідэнт Федэрацыі). Прызёр першынства СССР па акрабатыцы (1949—1952). 5-кратны чэмпіён БССР па акрабатыцы ў 1949—1953 гадах, майстар спорту СССР (1951) Удзельнік савецка-фінлядскай і Вялікай Айчыннай вайнаў.

Біяграфія
---------

У 6-гадовым узросце ён быў прыняты ў вандроўную трупу цыркачоў. У 1930 годзе пасля атрыманай траўмы вярнуўся ў Горкі. Удзельнічаў у гімнастычных святах піянераў і школьнікаў Беларусі і СССР, якія тады праводзіліся. Каманда горацкіх гімнастаў у адных з такіх святаў заняла 3-е месца (1934).

У 1937 годзе паступіў у Мінскі інстытут фізкультуры. За гады вучобы ў інстытуце прайшоў вайну ў якасці стралка-радыста і начальніка парашутна-дэсантнай дывізіі і стаў адным з першых яго выпускнікоў (1947). З 1947 года працуе выкладчыкам Мінскага інстытута фізкультуры (цяпер Беларуская Акадэмія спорту).

Стаў ініцыятарам укаранення спартыўна-прыкладной гімнастыкі ў агульнафізічную падрыхтоўку футбалістаў. У адпаведнасці з распрацаванай ім методыкай удзельнічаў у падрыхтоўцы мінскага «Дынама» да сезона 1982 года, калі каманда стала чэмпіёнам СССР. Трэніраваў футбольную каманду «МТЗ-РІПА». Быў рэжысёрам шматлікіх спартыўна-тэатралізаваных святаў у Маскве, Казані, Мінску, Манголіі.

Аўтар каля 60 навуковых распрацовак па методыцы падрыхтоўкі акрабатаў і прыкладному выкарыстанню акрабатыкі ў футболе. Аўтар методыкі ўмацавання вестыбулярнага апарата для касманаўтаў.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны 17 ордэнамі і медалямі ў т.л. ордэнам Айчыннай вайны 1-й ступені, медалём «За працоўныя заслугі» (21 кастрычніка 1997), Ганаровымі граматамі Вярхоўнага Савета БССР.

Зноскі
------

1. ↑  Список награжденных медалью «За трудовые заслуги»

Літаратура
----------

* Ганевич, О. Легенда белорусской акробатики Михаил Цейтин: «Даже в самой скромной квартире есть четыре тренажера: ковер, стол, табуретка, диван» : [о заслуженном тренере СССР, уроженце Горок Цейтине М. И.] / Олеся Ганевич // Комсомольская правда. — 2010. — 11 марта. — С. 10-11.
* Канашиц, С. Упражнения Цейтина / Сергей Канашиц, Александр Старадуб // Советская Белоруссия. — 2014. — 7 июня.
* Лившиц, В. М. Крутит сальто в 90 лет / В. М. Лившиц // Лившиц, В. М. Евреи в Горках: судьбы и дела / В. М. Лившиц. — Горки — Нацрат Илит, 2012. — С. 238—242.
* Лившиц, В. М. Стойка на руках в 90 / Лившиц В. М. // Бацькаўшчына : зборнік матэрыялаў краязнаўчай канферэнцыі (г. Горкі, 2010) / галоўны рэдактар Н. А. Глушакова. — Горкі. −2011. — С. 73-75.
* Лиокумович, С. Л. Евреи Белоруссии в большом спорте / Семен Лиокумович. — Минск : Энциклопедикс, 2007. — 336 с.
* Цэйцін Міхаіл Ільіч // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Горацкага раёна. — Мінск, 1996. — С. 552.
Бава-каралевіч. Роспіс на вечку куфра. Вялікі Усцюг, XVII стагоддзе.
Пазнанскі зборнік. Тытульны аркуш «Гісторыі пра князя Гвідона» (Аповесць пра Баву)
**«Аповесць пра Баву»** — помнік беларускай перакладной літаратуры, сярэдневяковы рыцарскі раман. Узнік у Францыі. Беларускі пераклад зроблены ў 2-й палове XVI ст. з сербскага тэксту і паслужыў крыніцай шэрагу рускіх спісаў. Збярогся ў так званым Пазнаньскім зборніку. Мае займальны любоўна-авантурны сюжэт. Асноўны змест — незвычайныя прыгоды сына цара Гвідона і царыцы Мілітрысы (у беларускай рэдакцыі — Мератрысы) у яго змаганні за бацькоўскую спадчыну і царэўну Дружнену. У імя кахання Бава праходзіць выпрабаванні, здзяйсняе валатаўскія подзвігі, пасля шчасліва вяртаецца на радзіму і карае смерцю падступную маці і яе палюбоўніка Дадона, забойцаў свайго бацькі. «Аповесць пра Баву» нагадвае твор народнага гераічнага эпасу, у якім выкарыстаны прыёмы гіпербалізацыі: Бава валодае надзвычайнай сілаю, героем выступае напаўчалавек-напаўсабака Палкан і іншае. Драматычна напружаны сюжэт, багацце казачнага элемента спрыялі папулярнасці рамана, які бытаваў ва ўсходніх славян да 20 ст. пранік у фальклор, стаўшы народнаю казкаю.

Літаратура
----------

* *Кузьмина В. Д.* Повесть о Бове-королевиче в русской рукописной традиции XVII—XIX ст. // Старинная русская повесть. — М. — Л. 1941. — С. 83 — 134.
* *Кузьмина В. Д.* Рыцарский роман на Руси: Бова. Петр Златых ключей. — М. 1964. — С. 3 — 132, 245—264.
* *Салмина М. А.* Повесть о Бове // Словарь книжников. — Вып. 2. Ч. 2. — С. 220—222.

Спасылкі
--------

* «Аповесьць пра Баву» ў перакладзе са старабеларускай мовы Алеся Бразгунова
* «Аповесьць пра Баву» (арыгінал)
* Повесьць а вялікім і слаўным рыцару Баве на Pawet.net

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона |
**Буртніекс** (лат.: Burtnieks), раней таксама **Буртніеку** (лат.: Burtnieku ezers, Burtnieka ezers) — возера ў Латвіі, чацвёртае па велічыні возера ў краіне. Плошча паверхні — 40 км². Вышыня над узроўнем мора — 39,5 м. Возера плыткае, сярэдняя глыбіня — 2,2 метра. Дно возера пераважна пясчанае. У паўднёва-ўсходняй частцы возера бераг скалісты, з пясчаніку. На возеры ёсць тры астравы, агульнай плошчай 14 000 м².

З возера выцякае рака Салаца, якая ўпадае ў Рыжскі заліў.

Па берагах возера знаходзіцца некалькі невялікіх населеных пунктаў, найбуйнейшым з якіх з’яўляецца сяло Буртніекі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000047160 |
**Эскарыяльскі Беатус** — гэта ілюмінаваны рукапіс, які змяшчае, у прыватнасці, Каментарый на Апакаліпсіс  (англ.) (бел. Беата Ліебанскага, напісаны каля тысячнага года. У цяперашні час ён захоўваецца ў бібліятэцы  (руск.) (бел. Эскарыяла пад нумарам Ms. & II. 5.

Гісторыя
--------

Рукапіс быў напісаны і размаляваны, мяркуючы па яго стылі, несумненна, у манастыры Сан-Мільян-дэ-ла-Каголья  (фр.) (бел.. Гэта сапраўды стыль, вельмі блізкі да стылю да Эміліянскага Кодэкса, стварэнне якога засведчана ў тым жа манастыры ў 994 годзе.

Апісанне
--------

У адрозненне ад іншых рукапісаў-беатусаў, ён не змяшчае, пасля каментарыя да Адкрыцця, традыцыйны каментар святога Ераніма на Кнігу Данііла. Ён утрымлівае 52 мініяцюры. Яны характарызуюцца шырокамі абрамленнямі, якія час ад часу пераўзыходзяць малюнкі мініяцюр.

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* John Williams, Manuscrits espagnols du Haut Moyen Âge, Chêne, 1977, 119 p. (ISBN 2851081470), p. 35-36 et 88-91
* John W. Williams, The illustrated Beatus. A corpus of the illustrations of the commentary on the Apocalypse, tome III, «The 10th and 11th centuries», Harvey Miller Publisher, 1998, 386 pages
* «The Art of Medieval Spain: A. D. 500—1200», Metropolitan Museum of Art, 1993, 358 p. (ISBN 9780810964334, lire en ligne [archive]), p. 157—159
* Ingo Walther et Norbert Wolf, Codices illustres. Les Plus beaux manuscrits enluminés du monde, 400 à 1600, Paris, Taschen, 2005 (ISBN 382285963X), p. 111
**Пасольства Ла́твіі ў Рэспу́бліцы Белару́сі** — дыпламатычная місія Латвіі ў Рэспубліцы Беларусі. Знаходзіцца ў Мінску па адрасе вул. Дарашэвіча, 6а. У Віцебску знаходзіцца консульства Латвійскай рэспублікі.

Гісторыя дыпламатычных стасункаў
--------------------------------

Дыпламатычныя стасункі паміж Латвіяй і Беларуссю ўстаноўленыя 7 красавіка 1992. Латвійская пасольства ў Мінску адкрытая ў 1993 годзе, консульства ў Віцебску — у 1994.

Паслы
-----

* Майра Мора (2004—2010)
* Міхаіл Папкоў  (руск.) (бел. (2010—2015)
* Марціньш Вірсіс (2015—2019)
* Эйнарс Сэманіс  (польск.) (бел. (з 2019)

Гл. таксама
-----------

* Пасольства Беларусі ў Латвіі

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка пасольства Архівавана 13 чэрвеня 2019.  (бел.) (лат.) (англ.) (руск.)
* Пасольства Беларусі ў Латвіі Архівавана 24 ліпеня 2019.  (бел.) (англ.) (руск.)
|  |
| --- |
| **Кубінская рэвалюцыя** |
|  |
| **Храналогія** |
| Падзеі |
| Напад на казармы Манкада  Прамова «Гісторыя мяне апраўдае»Высадка з яхты «Гранма»  Аперацыя «Verano»  Бой пры Ла-Плаце Бітва за Лас-Мэрсэдэс Бітва за Ягуахай Бітва за Санта-Клару |
| Розныя артыкулы |
| Рух 26 ліпеня  Radio Rebelde |
| Людзі |
| Фульхенсіа Батыста Фідэль Кастра — Чэ Гевара Рауль Кастра — Каміла Сьенфуэгас  Франк Паіс — Убер Матас  Селія Санчэс — Уільям Морган  Карлас Франкі — Вільма Эспін  Нарберта Кальяда 
Мануэль Уруція |

**Рух 26 ліпеня** (ісп.: Movimiento 26 de Julio) - левая кубінская рэвалюцыйная арганізацыя, якую ўзначальваў Фідэль Кастра, і якая змагалася з рэжымам Фульхенсіа Батысты .

Паходжанне назвы
----------------

Назва Руху 26 ліпеня ўзнікла ў выніку няўдалага нападу на казармы Манкада - армейскі аб'ект у горадзе Сант’яга-дэ-Куба, 26 ліпеня 1953 года. Рух было рэарганізавана ў Мексіцы ў 1955 годзе групай з 82 рэвалюцыянераў-выгнаннікаў, уключаючы Фідэля Каста, яго брата Рауля Кастра, Камілу Сьенфуэгас, і аргентынскага рэвалюцыянера Чэ Гевары.

Удзел у рэвалюцыі
-----------------

2 снежня 1956 года 82 рэвалюцыянера высадзіліся на Кубе, прыплыўшы на яхце «Гранма» з горада Туспана. Прыплыўшы пры дзённым святле, рэвалюцыянеры падвергліся нападу кубінскіх ВПС і панеслі шматлікія страты. Дэсантны атрад у выніку быў падзелены на дзве часткі, большасць запасаў было пакінута на месцы высадкі. Рэвалюцыянераў таксама аддаў іх сялянскі гід. Пасля гэтага Батыста па памылцы абвясціў пра смерць Фідэля Кастра. З 82 тых, хто прыплыў на Кубу, толькі 12 у канчатковым выніку перагрупаваліся ў горным ланцугу Сьера-Маэстра. Пакуль рэвалюцыянеры разбівалі лагер у гарах, у гарадах сфармавалася група «Грамадзянскі супраціў», якая змагалася з рэжымам Батысты. У гарах Сьера-Маэстра партызанскія сілы прыцягнулі сотні кубінскіх добраахвотнікаў і выйгралі некалькі бітваў супраць кубінскай арміі.

Дзейнасць Руху скончылася ў студзені 1959 года, пасля таго як Батыста бег з Кубы ў Дамініканскую Рэспубліку калі сілы Руху ўвайшлі ў Гавану і выйгралі рэвалюцыю.

Пасля рэвалюцыі
---------------

Пасля перамогі рэвалюцыі, рух аб'яднаўся з іншымі сацыялістычнымі рухамі, каб сфармаваць *Аб'яднаную партыю сацыялістычнай рэвалюцыі Кубы*, якая, у сваю чаргу, стала Камуністычнай партыяй Кубы ў 1965 годзе. У краіне быў усталяваны аднапартыйны рэжым на чале з камуністычнай партыяй. Тым самым Куба стала першай сацыялістычнай дзяржавай у Паўночнай і Паўднёвай Амерыцы.

Зноскі
------

1. ↑  Fidel Castro and the 26th of July Movement
2. ↑  DeFronzo, James. *Revolutions and Revolutionary Movements*. (University of Connecticut. 2007) pp. 207–08

Спасылкі
--------

* Дапаможнік па Кубінскай рэвалюцыі, рукапісы і архівы, Бібліятэка Ельскага універсітэта

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n82060346 · SUDOC: 033535574 · VIAF: 140739908 |
**І́дзу** (яп.: 伊豆諸島) — архіпелаг у Ціхім акіяне, на поўдзень ад усходняга ўзбярэжжа вострава Хонсю. Уваходзіць у склад Японіі. Агульная плошча — 301,39 км². Насельніцтва (2007 г.) — 24960 чал.

Геаграфія і прырода
-------------------

Карта
У Японіі Ідзу прынята называць сям’ю астравамі. На самой справе, налічваецца 12 астравоў, акрамя таго ёсць водмелі і скалы. 9 астравоў населены.

Ланцуг астравоў Ідзу выцягнуты ад Такійскага заліва на поўдзень на 267,5 км. Усе яны маюць вулканічнае паходжанне. Налічваецца 17 падводных і наземных вулканаў. Некаторыя з іх актыўныя. Тут здараюцца частыя моцныя землятрусы і выкіду атрутных вулканічных газаў.

Клімат субтрапічны вільготны, знаходзіцца пад уплывам цёплай марской плыні Курасіа. Сярэдняя тэмпература жніўня — ад +26,3 °C да +26,9 °C. Сярэдняя тэмпература студзеня — ад +6,3 °C да +8,8 °C. Улетку з-за сутыкнення цёплых вільготных пластоў паветра з поўдню з халодным паветрам з поўначы фарміруюцца разбуральныя тайфуны.

На многіх астравах захаваліся першародныя лясы. Наземная фаўна не багатая, буйныя жывёлы адсутнічаюць. Акіянічныя воды вакол Ідзу насяляюць кіты, дэльфіны, марскія чарапахі і г. д.

Гісторыя
--------

Астравы Ідзу былі населены ўжо ў каменным веку. На большасці астравоў знойдзены рэшткі керамікі і прылад працы эпохі дзёмон. У эпоху яёй яны з’яўляліся важнымі рытуальнымі цэнтрамі японскіх мараплаўцаў. Адсюль вывозілі чарапахавыя панцыры, якія выкарыстоўвалі для варажбы.

У склад японскай дзяржавы Ідзу ўвайшлі ў другой палове 1 тысячагоддзя н. э. На працягу сярэднявечча і да канца XIX ст. астравы кантраляваліся рознымі феадаламі. Сюды высылаліся палітычныя выгнаннікі.

У 1868 г. астравы былі далучаны да дзяржаўных тэрыторый, створана мясцовая дзяржаўная адміністрацыя на востраве Ідзу-Осіма. У 1878 г. Ідзу былі ўключаны ў склад префектуры Токіа. У 1943—1946 гг. знаходзіліся пад непасрэдным ваенным камандаваннем, хаця ніякіх ваенных дзеянняў на астравах не вялося. У пасляваенны перыяд Ідзу стала прыцягвалі да сябе ўвагу з-за моцных землятрусаў, вывяржэнняў і тайфунаў, з-за якіх прыходзілася эвакуіраваць мясцовае насельніцтва.

У наш час, асноўныя галіны эканомікі — рыбалоўства і турызм.

Цікавыя факты
-------------

* Астравы Ідзу знакаміты паэзіяй, прысвечанай выгнаннікам.
* У знакамітым японскім фільме «Гадзіла» (1984 г.), Гадзіла гіне падчас штучнага вывяржэння вулкана на востраве Ідзу-Осіма.

Спасылкі
--------

* Izu Shichito Islands
* GAS MASK TOURISM ON THE IZU ISLANDS
* Volcanoes of Izu Islands
* NAOTAKE HASHIGUCHI, The Izu Islands: Their Role in the Historical Development of Ancient Japan
* 伊豆七島の気候
* 伊豆諸島
**Ідрыс Ургенішбаеў**(1912—1943) — сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Ідрыс Ургенішбаеў нарадзіўся 7 кастрычніка 1912 года ў ауле Талды-Кум (цяпер — Шалкарскі раён Акцюбінскай вобласці Казахстана). Пасля заканчэння Акцюбінскага педвучылішча кіраваў працаваў дырэктарам школы на сваёй радзіме. У студзені 1942 года Ургенішбаеў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную армію.

Да верасня 1943 года сяржант Ідрыс Ургенішбаеў камандаваў аддзяленнем кулямётнай роты 467-га стралковага палка 81-й стралковай дывізіі 61-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро. У ноч з 30 верасня на 1 кастрычніка 1943 года аддзяленне Ургенішбаева пераправілася праз Дняпро у раёне вёскі Глушэц Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР і прыняў актыўны ўдзел у баях за захоп і ўтрыманне плацдарма на яго заходнім беразе, адбіўшы 22 нямецкія контратакі. У тых баях Ургенішбаеў знішчыў больш за 90 салдат і афіцэраў праціўніка. 6 кастрычніка 1943 года ён загінуў у баі. Пахаваны ў вёсцы Дзяражычы Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за «мужнасць і адвагу, праяўленыя пры фарсіраванні Дняпра і пашырэнні плацдарма на правым беразе», сяржант Ідрыс Ургенішбаеў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнамі Леніна і Чырвонай Зоркі.

У гонар Ургенішбаева названы вуліца ў горадзе Чалкар і школа на радзіме.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Ідрыс Ургенішбаеў на сайце «Героі краіны»
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
Ідзанакі і Ідзанамі
**Ідзана́кі і Ідзана́мі** — у японскай міфалогіі і рэлігіі сінта вышэйшыя багі (муж і жонка), апошнія з 5 пакаленняў багоў, якія з'яўляліся на свет парамі; першыя багі, якія мелі антрапаморфнае аблічча і маглі нараджаць іншых багоў.

Ідзанакі і Ідзанамі стварылі сярэдні слуп Зямлі і Японскія астравы, нарадзілі многіх багоў і багінь, у тым ліку багіню Сонца Аматэрасу, бога ночы і Месяца Цукуёмі, бога ветру і вады Сусанаа.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Ідзанакі і Ідзанамі** паводле БЭ у 18 т. Т.7. — С. 165.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).