У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гарбатаў.
**Аляксандр Васілевіч Гарбатаў** (1891—1973) — савецкі военачальнік, генерал арміі. Герой Савецкага Саюза (1945). Камандуючы 3-й арміяй (1943—1945). Камандуючы ПДВ  (руск.) (бел. (1950—1954).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 21 сакавіка 1891 года ў вёсцы Пахоціна  (руск.) (бел. цяпер Палехскага раёна  (руск.) (бел. Іванаўскай вобласці. З сялян. У 1902 годзе скончыў сельскую трохкласную школу. Працаваў у сялянскай гаспадарцы бацькі, на зімовых адыходныз промыслах, на абутковай фабрыцы ў Шуі.

На ваеннай службе з кастрычніка 1912 года, служыў у Чарнігаўскім 17-м гусарском палку  (руск.) (бел.. Удзельнік Першай сусветнай вайны, ваяваў у Польшчы, у Карпатах, на рацэ Стаход, быў паранены ў баях, за адвагу выраблены ў старэйшыя унтэр-афіцэры  (руск.) (бел. і ўзнагароджаны Георгіеўскімі крыжамі  (руск.) (бел. і медалямі.

### Грамадзянская вайна і міжваенны перыяд

У РСЧА ўступіў добраахвотнікам у жніўні 1919 года. У Грамадзянскую вайну — чырвонаармеец, камандзір кавалерыйскага ўзвода, эскадрону, з красавіка 1920 года — 58-га кавалерыйскага палка  (руск.) (бел. са жніўня таго ж года — Асобнай Башкірскай кавалерыйскай брыгады  (руск.) (бел.. Ваяваў супраць войскаў генерала А. І. Дзянікіна, на савецка-польскай вайне, у канцы 1920 года — супраць войскаў С. В. Пятлюры. Член ВКП(б) з 1919 года.

Пасля заканчэння Грамадзянскай вайны, з 1921 года — камандзір 7-га Чарнігаўскага Чырвонае казацтва кавалерыйскага палка на Украіне, з 1928 года — камандзір кавалерыйскай брыгады ў 3-й кавалерыйскай дывізіі  (руск.) (бел. з 11 студзеня 1933 года — камандзір 4-й Туркестанскай горна-кавалерыйскай дывізіі ў Туркменскай ССР. Скончыў камандныя кавалерыйскія курсы (1926), курсы ўдасканалення вышэйшага камсаставу ў Маскве (1930). 26 лістапада 1935 года прысвоена званне камбрыга. З мая 1936 года — камандзір 2-й кавалерыйскай дывізіі  (руск.) (бел. на Украіне.

### Арышт і Калыма

У верасні 1937 года ў ходзе масавых рэпрэсій у РСЧА  (руск.) (бел. А. В. Гарбатаў быў зняты з пасады «за сувязь з ворагамі народа», накіраваны ў распараджэнне Упраўлення па камандным і начальным складзе РСЧА і выключаны з ВКП(б). У сакавіку 1938 года быў адноўлены ў партыі і прызначаны намеснікам камандзіра 6-га кавалерыйскага корпуса, але ў кастрычніку 1938 года звольнены ў запас і арыштаваны. Падвяргаўся катаванням следчых НКУС, але вінаватым сябе не прызнаў. У сваіх успамінах Аляксандр Васільевіч пісаў:

> 
> 
> Допытаў з прыхільнасцю было пяць з прамежкам двое-трое сутак; часам я вяртаўся ў камеру на насілках. Затым дзён дваццаць мне давалі аддыхацца… калі пачалася трэцяя серыя допытаў, як хацелася мне спачатку памерці!
> 
> 
> 

Быў асуджаны 8 мая 1939 года па артыкуле 58 КК РСФСР  (руск.) (бел. («контррэвалюцыйныя злачынствы») на 15 гадоў пазбаўлення волі і 5 гадоў паразы ў правах. Пакаранне адбываў у лагеры на Калыме  (руск.) (бел. захварэў цынгой.

Вызвалены пасля перагляду справы 5 сакавіка 1941 года. Пасля аднаўлення ў арміі і лячэння ў санаторыях у красавіку таго ж года атрымаў прызначэнне на пасаду намесніка камандзіра 25-га стралковага корпуса  (руск.) (бел. на Украіну.

### Вялікая Айчынная вайна

У пачатковы перыяд вайны корпус быў перакінуты ў склад 19-й арміі  (руск.) (бел. на Заходні фронт і ў пачатку ліпеня 1941 года ўступіў у бой у Віцебскай бітве?!. Быўшы адрэзаным ад корпуса, перападпарадкаваў сабе бязладна адыходныя войскі, змог арганізаваць абарону і чатыры дні ўтрымліваў Ярцава. 22 ліпеня быў паранены і адпраўлены ў Маскву на лячэнне. Пасля лячэння быў залічаны слухачом Курсаў для вышэйшага камсаставу, але да вучобы не прыступіў і па ўласнай просьбе быў адпраўлены на фронт.

1 кастрычніка 1941 года ў Харкаве быў прызначаны камандзірам 226-й стралковай дывізіі  (руск.) (бел. на Паўднёва-Заходні фронт. Вызначыўся ў ходзе абарончых баёў пад Харкавам, а затым у зімовых наступальных баях, дзе неаднаразова рабіў дзёрзкія рэйды па тылах праціўніка з разгромам яго гарнізонаў. 25 снежня 1941 года было прысвоена званне генерал-маёр (да гэтага часу так і заставаўся ў званні камбрыга). Узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга.

З чэрвеня 1942 года — інспектар кавалерыі Паўднёва-Заходняга фронту, са жніўня — у той жа пасадзе на Сталінградскім фронце. З кастрычніка — намеснік камандуючага 24-й арміяй  (руск.) (бел. на Сталінградскім і Данскіх франтах, удзельнік Сталінградскай бітвы. З красавіка 1943 года — камандзір 20-га гвардзейскага стралковага корпуса  (руск.) (бел. 4-й гвардзейскай арміі  (руск.) (бел. ў рэзерве Стаўкі ВГК. Генерал-лейтэнант (28.04.1943).

З чэрвеня 1943 года і да канца вайны — камандуючы 3-й арміяй. Генерал-палкоўнік (29.06.1944). Па-геройску і ўмела дзейнічаў у Арлоўскай, Бранскай, Чарнігаўска-Прыпяцкай  (руск.) (бел. Беларускай, Усходне-Прускай, Берлінскай аперацыях. За умелае кіраўніцтва 3-й арміяй пры прарыве абароны праціўніка ва Усходняй Прусіі 10 красавіка 1945 года ўдастоены звання Героя Савецкага Саюза.

За час вайны Гарбатаў быў 16 разоў згаданы ў падзячных ў загадах Вярхоўнага Галоўнакамандуючага.

### Пасляваенны час

У чэрвені 1945 года пасля гібелі генерал-палкоўніка М. Э. Берзарына  (руск.) (бел. прызначаны на пасаду каменданта Берліна, таксама змяніў яго на пасадзе камандуючага 5-й ударнай арміяй  (руск.) (бел. на тэрыторыі Германіі. У лістападзе 1945 года прызначаны начальнікам СВАГ  (руск.) (бел. у Мекленбургу і Заходняй Памераніі. З лістапада 1946 года камандаваў іншымі агульнавайсковымі арміямі. З сакавіка 1950 года — камандуючы Асобнай гвардзейскай паветрана-дэсантнай арміяй. У 1954—1958 гадах камандуючы войскамі Прыбалтыйскай ваеннай акругі  (руск.) (бел.. Генерал арміі (08.08.1955). З 1958 года — у Групе генеральных інспектараў МА СССР  (руск.) (бел..

У 1952—1961 гадах кандыдат у члены ЦК КПСС, дэпутат Вярхоўнага Савета СССР.

Ганаровы грамадзянін Арла, Гомеля. Аўтар кнігі мемуараў «Гады і войны», у якіх адным з першых у СССР у 1960-х гадах падрабязна распавёў пра рэпрэсіі 1930-х гадоў.

Аляксандр Васілевіч Гарбатаў памёр 7 снежня 1973 года. Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках.

Водгукі таварышаў па службе
---------------------------

Маршал Савецкага Саюза К. К. Ракасоўскі:

> 
>  Аляксандр Васільевіч Гарбатаў — чалавек цікавы. Смелы, удумлівы военачальнік, гарачы паслядоўнік Суворава, ён вышэй за ўсё ў баявых дзеяннях ставіў раптоўнасць, імклівасць, кідкі на вялікія адлегласці з выхадам у фланг і тыл праціўніку. Гарбатаў і ў побыце паводзіў сябе па-сувораўску — адмаўляўся ад усялякіх выгод, харчаваўся з салдацкага катла. 

Маршал Савецкага Саюза А. М. Васілеўскі:

> 
>  …у памяшканне імкліва ўвайшоў высокі генерал у кавалерыйскай форме. Правільныя рысы твару, праніклівы погляд блакітных вачэй, бездакорная выправа, выразнасць, з якой ён далажыў пра сябе, — усё гэта адразу ж, што мяне да прыбыламу. А яго просьба, выказаная проста, але вельмі энергічна, канчаткова заваявала мяне … Аляксандр прасіў, каб яму даручылі якую-небудзь сур’ёзную баявую справу. Сядзець склаўшы рукі на левым беразе Волгі, калі абстаноўка стала пагрозлівай, ён не мог. 

Маршал Савецкага Саюза Г. К. Жукаў:

> 
>  «У складзе Бранскага фронту найбольш энергічна наступала 3-я армія пад камандаваннем генерала А. В. Гарбатава, які на працягу ўсёй вайны цудоўна спраўляўся з роляй камандуючага арміяй. І можна сказаць: ён цалкам мог бы паспяхова справіцца і з камандаваннем фронтам. Але за яго шчырасць, за рэзкасць меркаванняў ён не падабаўся вышэйшага кіраўніцтва. Асабліва супраць яго быў настроены Берыя, які абсалютна незаслужана пратрымаў яго ў турме некалькі гадоў». 

.

Наконт рэзкасці і прамалінейнасці А. В. Гарбатава маецца легенда. У снежні 1941 года свайму непасрэднаму камандзіру Кірылу Маскаленку ён заявіў, што па-дурному кідаць нашы палкі ў лабавую атаку на немцаў, калі для гэтага няма аб’ектыўнай неабходнасці. На лаянку адказаў жорстка, заявіўшы, што не дазволіць сябе абражаць. Калі Сталіну даклалі аб гэтым інцыдэнце, той усміхнуўся і сказаў: «Гарбатага толькі магіла выправіць».

Сям’я
-----

Бацька — Васіль Аляксеевіч Гарбатаў (1855—1935).

Маці — Ксенія Акакіеўна Гарбатава (памерла ў 1938 годзе).

У сям’і было 5 сясцёр — Таццяна, Ганна, Марыя, Клаўдзія, Еўдакія (самая малодшая);
5 братоў — Мікалай, Іван, Аляксандр, Георгій, Міхаіл.

Быў двойчы жанаты. Шлюб з першай жонкай быў кароткачасовы. Другая жонка — Ніна Аляксандраўна Весялова. Пазнаёміліся яны ў верасні 1933, ажаніліся ў студзені 1934 года.

Узнагароды
----------

* медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза № 6459 (10.04.1945),
* тры ордэна Леніна (3.06.1944, 21.02.1945, 10.04.1945),
* ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі (25.03.1971),
* чатыры ордэна Чырвонага Сцяга (1921, 27.03.1942, 3.11.1944, 15.11.1950),
* два ордэна Суворава I ступені (22.09.1943, 29.05.1945),
* ордэн Суворава II ступені (27.08.1943),
* два ордэна Кутузава (I і II ступеняў) (23.07.1944 і 8.02.1943),
* два ордэны Чырвонай Зоркі (16.08.1936, 21.03.1961),
* ордэн «Легіён пашаны» ступені камандора (ЗША)
* савецкія медалі і замежныя ордэны,
* ганаровая зброя з залатой выявай Дзяржаўнага герба СССР.

Памяць
------

* Імем А. В. Гарбатава названы вуліцы ў Бранску, Уфе, Іванаве, Шуе (Іванаўская вобласць) , Мінску, Гомелі, Ваўкавыску, у горадзе Рагачоў Гомельскай вобласці (Беларусь), дзе 23 лютага 2009 года адкрыта мемарыяльная дошка, а таксама ў горадзе Астраленка (Польшча).
* Таксама яму ўстаноўлены помнік на бульвары Перамогі ў Арле. У яго гонар названа вуліца ў г. Мцэнску Арлоўскай вобласці, усталяваны бюст у г. Навасіле Арлоўскай вобласці.
* З’яўляецца ганаровым грамадзянінам гарадоў Гомель, Навасіль, Мцэнск.
* У гонар яго названы пасёлак у Зеленаградскім раёне Калінінградскай вобласці.

### У мастацтве

У 1992 годзе пра А. В. Горбатава быў зняты мастацкі фільм «Генерал» (яго ролю выканаў савецкі і беларускі акцёр тэатра і кіно, кінарэжысёр, Заслужаны артыст Беларускай ССР (1982), Народны артыст Беларусі (1996). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1985) і Дзяржаўнай прэміі РФ (1993) Уладзімір Гасцюхін).

Зноскі
------

1. ↑  Загад Народнага камісара абароны Саюза ССР па асабоваму складу арміі № 2494.
2. ↑  А.
3. ↑  Загады Вярхоўнага Галоўнакамандуючага ў перыяд Вялікай Айчыннай вайны Савецкага Саюза. Зборнік. М. Воениздат, 1975.
4. ↑  Загадочная русская душа. Сегодня - 110 лет со дня рождения генерала армии А.В. Горбатова **(нявызн.)**. Праверана 19 сакавіка 2013.
5. ↑  *Ракасоўскі к. К.* Салдацкі доўг. — М.: Воениздат, 1988.
6. ↑  Слова пра савецкім полководце.
7. ↑  Успаміны і разважанні Архівавана 16 ліпеня 2018..
8. ↑  *Горбатов А. В.* Годы и войны. — 2-е изд. — М: Воениздат, 1989. — С. 299. — 366 с.
9. ↑  Незаслуженно забытые генералы Великой Отечественной войны **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  russian7.ru. Архівавана з першакрыніцы 17 сакавіка 2016. Праверана 16 сакавіка 2016.
10. 1 2 3  Узнагароджаны ў адпаведнасці з Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 04.06.1944 «Аб узнагароджанні ордэнамі і медалямі за выслугу гадоў у Чырвонай Арміі»
11. ↑  Генерала Гарбатава вул. Іванава.
12. ↑  Усё аб Гомелі :: Дошкі гонару — Ганаровыя грамадзяне горада Гомеля Архівавана 16 студзеня 2014..

Літаратура
----------

* *Пётр Дунаев.* Звезда и крест комбата. — М.: Центрполиграф, 2007. — 415 с. — ISBN 978-5-9524-2596-5.
* *Калектыў аўтараў.* Великая Отечественная. Командармы. Военный биографический словарь / Под общей ред. М. Г. Вожакина. — М.; Жуковский: Кучково поле, 2005. — 408 с. — ISBN 5-86090-113-5.
* *Звягинцев В.* Трибунал для героев. — М.: ОЛМА-ПРЕСС Образование, 2005. — 574 с. — ISBN 5-94849-643-0.
* *Черушев Н. С.* Из ГУЛАГа — в бой. — М.: Вече, 2006. — 512 с. — (Военные тайны XX века). — 5 000 экз. — ISBN 5-9533-1588-0.
* Горбатов А. В. Годы и войны. — М.: Воениздат, 1965. — 384 стр. + 1 вкл.

Спасылкі
--------

Аляксандр Васілевіч Гарбатаў на сайце «Героі краіны»

* Героі Савецкага Саюза, Іванаўская вобласць(недаступная спасылка).


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Аляксандр Фёдаравіч Казанкін  (руск.) (бел.** | **Камандуючы Паветрана-дэсантнымі войскамі  (руск.) (бел.**1950—1954 | Пераемнік**Васіль Піліпавіч Маргелаў** |

| Генералы арміі (СССР) |
| --- |
| Паўсядзённы пагон генерала арміі (1974-1991) | 
Жукаў1 · Мерацкоў1
 ·  Цюленеў
 ·  Апанасенка
 ·  *Паўлаў*2,6
 ·  Васілеўскі1
 ·  Ватуцін
 ·  Маліноўскі1
 ·  Ракасоўскі1
 ·  Конеў1
 ·  *Папоў*3,6
 ·  Антонаў
 ·  Яроменка1
 ·  Сакалоўскі1
 ·  Талбухін1
 ·  *Пятроў*3,6
 ·  Хрулёў
 ·  Баграмян1
 ·  Говараў1
 ·  Чарняхоўскі
 ·  Захараў
 ·  Масленнікаў
 ·  Пуркаеў
 ·  *Булганін*1,3
 ·  Захараў1
 ·  *Мяркулаў*2
 ·  Курасаў
 ·  Маландзін
 ·  Чуйкоў1
 ·  *Шцяменка*4,6
 ·  Бірузоў1
 ·  Грэчка1
 ·  Малінін
 ·  Маскаленка1
 ·  Крылоў1
 ·  Батаў
 ·  Галіцкі
 ·  Гарбатаў
 ·  Жадаў
 ·  Казакоў
 ·  Лучынскі
 ·  *Сяроў*5
 ·  Фядзюнінскі
 ·  Паплаўскі
 ·  Голікаў1
 ·  Курачкін
 ·  Лелюшэнка
 ·  Баціцкі1
 ·  У. Іваноў
 ·  Калпакчы
 ·  Пянькоўскі
 ·  Крэйзер
 ·  Пліеў
 ·  Якубоўскі1
 ·  Епішаў7
 ·  Белабародаў
 ·  Гетман
 ·  Кашавой1
 ·  Стучэнка
 ·  Паўлоўскі
 ·  Сакалоў1
 ·  Маргелаў
 ·  Гусакоўскі
 ·  С. Іваноў
 ·  Лашчанка
 ·  Ляшчанка
 ·  Хетагураў
 ·  Марахін
 ·  Белік
 ·  Кулікоў1
 ·  Талубка8
 ·  Шчаглоў
 ·  Івашуцін
 ·  Іваноўскі
 ·  Камароўскі
 ·  Куркоткін1
 ·  Радзіеўскі
 ·  В. Пятроў1
 ·  Мальцаў
 ·  Агаркаў1
 ·  Шаўроў
 ·  Брэжнеў1
 ·  Шкадаў
 ·  Васягін
 ·  Усцінаў1
 ·  Андропаў
 ·  *Шчолакаў*2
 ·  Грыбкоў
 ·  Трацяк
 ·  Алтунін
 ·  Герасімаў
 ·  У. Говараў
 ·  Маёраў
 ·  Варэннікаў
 ·  Матросаў
 ·  Цвігун
 ·  Цынёў
 ·  Казлоў
 ·  Абатураў
 ·  Ахрамееў1
 ·  Салманаў
 ·  Якаўлеў
 ·  Зайцаў
 ·  Лушаў
 ·  Сарокін
 ·  Шабанаў
 ·  Максімаў
 ·  Сухарукаў
 ·  Федарчук
 ·  Белікаў
 ·  Чэбрыкаў
 ·  Язаў1,9
 ·  Крыўда
 ·  Емахонаў
 ·  Лізічаў
 ·  Валошын
 ·  Сняткоў
 ·  Постнікаў
 ·  Бабкоў9
 ·  Кручкоў
 ·  Архіпаў
 ·  М. Папоў
 ·  Кочатаў9
 ·  Бяцехцін
 ·  Лобаў9
 ·  Маісееў9
 ·  Шуралёў9
 ·  Гарэеў9
 ·  Міхайлаў
 ·  Грачоў
 ·  Ермакоў9
 ·  Яшын
 ·  Кобец
1 *Пасля атрымаў званне Маршала Савецкага Саюза*
2 *Пазбаўлены звання*
3 *Паніжаны да генерал-палкоўніка*
4 *Паніжаны да генерал-лейтэнанта*
5 *Паніжаны да генерал-маёра*
6 *Адноўлены ў званні*
7 *Падвышаны ў званні з генерал-маёраў*
8 *Пасля атрымаў званне Галоўнага маршала артылерыі*
9 *Жывуць цяпер*
 | Парадны пагон генерала арміі (1974-1991) |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11577299r · GND: 118696467 · ISNI: 0000000083925332 · LCCN: n85321784 · NKC: jx20080930013 · NTA: 070516464 · NUKAT: n96032604 · SUDOC: 081606192 · VIAF: 71385027 |

 |