**Лю́бамль** ці **Любо́мль** (укр.: Любомль) — горад раённага значэння ў Валынскай вобласці Украіны, раённы цэнтр Любамльскага раёна.

Геаграфія
---------

Шлях ад абласнога цэнтра праходзіць па аўтатрасе М19, якая супадае з еўрашляхам E85, і пасля пераходзіць у аўтадарогу М07. Праз паўднёвую ўскраіну горада праходзіць міжнародная аўтамагістраль E373 (супадае з М07) Варшава — Люблін — Ковель — Сарны — Карасцень — Кіеў, а праз цэнтр горада (па вуліцы Брэсцкай і Уладзімірскай) — аўтадарога Уладзімір-Валынскі — Брэст.

Горад размешчаны ў цэнтры Любамльскага раёна, які размешчаны ў паўночна-заходняй частцы Валынскай вобласці на паўночным захадзе Украіны. Горад знаходзіцца на адлегласці каля 17 км ад мяжы з Польшчай і прыкладна ў 52 км ад мяжы з Беларуссю.

Гісторыя
--------

Першае пісьмовае згадванне аб горадзе адносіцца да 1287 г. У 1288 г. у любімым Любамлі памёр князь Уладзімір Васількавіч. За яго княжанне горад стаў вядомым рамесным цэнтрам. У 1280-х гг. князем была пабудавана каменная царква Св. Георгія, якая стаіць і дагэтуль. На той час у горадзе была адна з найбуйнейшых бібліятэк богаслужэбных кніг. Варта адзначыць, што адна з частак Галіцка-Валынскага летапісу пісалася менавіта ў Любамлі.

У сувязі з паглыбленнем працэсу феадальнага драбнення і цяжкімі наступствамі татара-мангольскага нашэсця, Галіцка-Валынскае княства ў канцы XIII — пачатку XIV ст. прыходзіць у заняпад. Яно становіцца прадметам працяглай і жорсткай барацьбы паміж Польшчай і Літвой, у выніку чаго Галіцкую зямлю захопліваюць польскія феадалы, а Валынь з Любамлем у 1340 годзе — літоўскія.

У 1392 годзе ў Любамле знаходзіўся кароль Ягайла. Горад яму так спадабаўся, што на памяць у 1412 годзе ён пабудаваў касцёл Святой Тройцы, які захаваўся да нашых дзён. У 1510 годзе ў горадзе была пабудавана велічная сінагога. Яўрэйская абшчына ў Любамлі была шматлікай і лічылася адной з найстарэйшых ва Украіне.

У 1541 годзе горад атрымаў магдэбургскае права, аднак яно было тут абмежавана, магнаты, гаспадарылі ў горадзе, мала звярталі ўвагу на яго жыхароў. У 1569 годзе Любамль, які быў уласнасцю караля Жыгімонта II Аўгуста, адданы, як частка пасагу яго дачкі. Пасля Люблінскай уніі 1569 года горад, як і ўсё Любамльскае староства, не быў уключаны ў новаўтворанае Валынскае ваяводства, а ўвайшоў у склад Холмскай зямлі Каралеўства Польскага. У 1659 годзе горад разам са староствам атрымаў у валоданне гетман Украіны Іван Выгоўскі, нашчадкі якога потым прадалі яго Любамірскім.

У 1671 годзе па рашэнні сейма Любамльскае староства было перададзена Міхаілу Карыбуту Вішнявецкаму, тады яшчэ вялікаму кароннаму гетману, як кампенсацыя за страты, якія ён панёс у вайне з Хмяльніцкім.

У 1768 г. Любамль становіцца валоданнем буйнога магната, гетмана, графа Францішка Ксаверыя Браніцкага як падарунак за выратаванне на сейме ў 1762 годзе жыцця будучага караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага. У 1782 годзе граф Браніцкі будуе ў горадзе велізарны палац, але, на жаль, на сённяшні дзень захавалася толькі яго частка.

Пасля падзелаў Рэчы Распалітай Любамль стаў валасным цэнтрам Уладзімір-Валынскага павета Валынскай губерні Расійскай імперыі. У 1849 г. царскі ўрад канфіскаваў уладанні Браніцкіх.

Пасля адмены прыгоннага права — ў канцы XIX ст. — пачатку XX ст. у Любамлі адбываецца паскоранае развіццё прамысловасці і гандлю. У 1874 годзе тут была пракладзена чыгунка Ковель — Любамль і пабудавана станцыя. У гэты ж час акрамя піваварнага завода, чатырох скураных прадпрыемстваў і млыноў пачалі працу тры магутныя млыны, лесапільны і вінакураны заводы. З развіццём капіталізму Любамль стаў значным гандлёвым цэнтрам Заходняй Валыні. Развіццё прамысловасці і гандлю абумовіў хуткі рост насельніцтва горада: у 1860 годзе пражывала 2784 чалавек, у 1896 годзе — ужо 6969.

Пасля Рыжскага мірнага дагавора 1921 г. Любамль апынуўся ў складзе Польшчы. 20 верасня 1939 г. горад занялі немцы, але ўжо 24 верасня ўвайшлі савецкія войскі, і Любамль адышоў да УССР у складзе СССР.

Знакамітыя ўраджэнцы
--------------------

* Наталля Міхайлаўна Ужвій (1898—1986) — украінская савецкая актрыса тэатра і кіно, Народная артыстка СССР (1944).

Зноскі
------

1. ↑  *Дзяржаўная служба статыстыкі Украіны* Чисельність наявного населення Українина 1 січня 2022 — Кіеў: Дзяржаўная служба статыстыкі Украіны.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q115154676'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1899'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q7603543'></a>
2. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 177-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Украіны на беларускую мову»

| ⛭ Населеныя пункты Любамльскага раёна |
| --- |
| Горад | **Любамль** |  |
| Пгт | Галаўнэ |
| Вёскі | Бабаці ·  Бэрэжці ·  Білычы ·  Біркы ·  Барэмшчына ·  Баравэ ·  Будныкы ·  Вэрбіўка ·  Выгнанка ·  Выжгіў ·  Высокэ ·  Высоцк ·  Вышніў ·  Вышніўка ·  Вілька-Підгараднэнска ·  Глынянка ·  Горадне ·  Гараховышчэ ·  Гумэнці ·  Гупалы ·  Гушча ·  Забалатця ·  Забужжя ·  Замлыння ·  Заазэрнэ ·  Запілля ·  Застаўе ·  Зачэрнэчча ·  Згараны ·  Кацюры ·  Краснаволя ·  Крушынэць ·  Куснышча ·  Ладынь ·  Лыснякы ·  Лакуткы ·  Маславэць ·  Машыў ·  Мылавань ·  Мосыр ·  Мшанэць ·  Новаўгрузкэ ·  Нудыжэ ·  Олэск ·  Підгароднэ ·  Підлісся ·  Палапы ·  Почапы ·  Прырычча ·  Пустынка ·  Радэхіў ·  Рымачы ·  Рыўнэ ·  Рагаві Смоляры ·  Руда ·  Сыльнэ ·  Скыбы ·  Скрыпыця ·  Сокіл ·  Старавойтавэ ·  Столынскі Смоляры ·  Тэрэхы ·  Хворасціў ·  Чэрэмошна Воля ·  Чмыкас ·  Чарнаплэсы ·  Штунь ·  Яснэ |

| Валынская вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Камінь-Кашырскі
* Ковэльскі
* Луцкі
* Уладзімірскі

 | Сцяг Валынскай вобласціСцяг Валынскай вобласціГерб Валынскай вобласціГерб Валынскай вобласці |
| Гарады | 
* Бэрэстэчка
* Гарохіў
* Камень-Кашырскі
* Ківэрці
* Ковель
* **Луцк**
* Любамль
* Новавалынск
* Ражышчэ
* Уладзімір
* Устылуг

 |
| Пгт | 
* Алыка
* Благадатнэ
* Галаўнэ
* Галобы
* Дубышчэ
* Забалоцця
* Іванычы
* Колкы
* Локачы
* Лукіў
* Люблынэць
* Любэшыў
* Манэвычы
* Мар’яніўка
* Ракыні
* Ратна
* Стара Выжыўка
* Сэнкэвычыўка
* Торчын
* Турыйск
* Цумань
* Шацк

 |