recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Члены грэчаскай абшчыны Украіны на штогадовым фестывалі.
**Грэкі ва Украіне** — грэчаская этнічная меншасць, якая пражывае на тэрыторыі Украіны. Паводле перапісу 2001 года ва Украіне пражывае 91500 этнічных грэкаў, з іх 77500 — у Празоўе, Данецкая вобласць. Значныя асяродкі грэкаў скацэнтраваны вакол гарадоў Адэса, Харкаў, Жытомір, Ніжын і Львоў.

| *Рассяленне грэкаў ва Украіне,* 2001 *год* |
| --- |
| Рэгіён | Колькасць (тыс. асоб) | Частка |
| Данцкая вобласць | 77 516 | 1,61% |
| АР Крым | 2 795 | 0,13% |
| Запарожская вобласць | 2 179 | 0,11% |
| Адэская вобласць | 2 083 | 0,08% |
| Іншыя рэгіёны | 6 975 |  |
| **Усяго** | **91 548** | **0,2%** |
| Гарады | 61 873 | 67,6% |
| Вёскі | 29 675 | 32,4% |
| Усяго | 91 548 | 100,0% |

Гісторыя рассялення
-------------------


|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Крымскія грэкі, «Картины России и быт разноплеменныхея народов: из путешествий» П.П. Свіньіна, 1840 год. |

Грэчаская прысутнасць у чарнаморскім рэгіёне існавала задоўга да Кіеўскай Русі. Грэкі заснавалі калоніі на ўкраінскіх берагах Чорнага мора яшчэ ў 6 стагоддзі да н.э. Грэчаскія калоніі гандлявалі з рознымі старажытнымі народамі вакол Чорнага мора: скіфамі, меётамі, кімерыйцамі, готамі, прота-славянамі.

Пасля полаўцаў і мангола-татарскага нашэсця са стэпу на поўнач ад Чарнамор'я грэкі засталіся толькі ў гарадах за межамі Крымскіх гор і на іх паўднёвых схілах. Яны жылі з крымскімі татарамі да заваёвы Крыму Расійскай імперыяй і перасялення грэкаў з Крыма на паўночнае ўзбярэжжа Азоўскага мора царыцай Кацярынай II.

Новая тэрыторыя, прызначаная для грэкаў, знаходзілася паміж Марыупалем і Данецкам і ў асноўным прадстаўлена паўднёвай часткай Данецкай вобласці, або так званым Прыазоўем. Разам з грэкамі туды былі заселены ўкраінцы і немцы, а таксама расіяне. Украінцы сяліліся пераважна ў вёсках і часткова ў гарадах вобласці, у адрозненне ад грэкаў, якія аднаўлялі свае гарады і нават давалі ім арыгінальныя крымскія назвы. З гэтага часу большасць грэчаскіх паселішчаў на поўдні Данецкай вобласці насілі назвы населеных пунктаў Крыма.

У часы СССР адбылася грэчаская аперацыя НКУС і дэпартацыя пантыйскіх грэкаў у Сібір і казахстанскі стэп. Зрэшты ў 1956 годзе большасць з тых, хто выжыў, вярнуліся назад у свае дамы. У 1980-я і 1990-я гады Грэчаская рэспубліка вітала вяртанне этнічных грэкаў на радзіму і іх значная частка эмігравала.
**Грэлка** або тэрмафор — прылада для сагравання часткі цела сухім цяплом з мэтай папярэджання пераахалоджвання, або для мясцовага лячэння цяплом. Найбольш распаўсюджаныя віды грэлак — герметычныя гумовыя ёмістасці, якія запаўняюцца гарачай вадой, электрычныя (электратэрмічныя) грэлкі, хімічныя грэлкі. У старажытнасці ў якасці грэлак часта ўжываліся ёмістасці (скураныя мяшкі, гліняныя і медныя пасудзіны) з гарачай вадой або з сыпкімі рэчывамі (крупой, соллю, пяском, попелам), а таксама нагрэтыя прадметы (камяні, цэгла). Падобныя самаробныя грэлкі працягваюць выкарыстоўвацца ў хатнім побыце і зараз.

Зноскі
------

1. ↑  Сергей Бесараб «Энтальперы» — одноразовые химические грелки и холодные компрессы / Meдыум — medium.com, 13 студзеня 2022
2. ↑  Сергей Бесараб Беспламенные каталитические источники тепла/ Патрэон — patreon.com, 14 студзеня 2022
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Макензі.
**Макензі** (скотс: Mackenzie), або **Мак-Кензі** (скотс: MacKenzie, McKenzie) — шатландскае прозвішча. Першапачаткова чыталася як **Мак-Кеньі** (сяр.-англ.: Mackenȝie), аднак з-за блытаніны паміж літарамі **ȝ**, што пазначала гук [j], і курсіўнай **z** замацавалася памылковае вымаўленне. Паходзіць ад гэльскага *MacCoinnich*.

**Выбітныя носьбіты:**

*Гэта няпоўны спіс*

* Аляксандр Мак-Кензі (1764—1820) — шатландскі падарожнік.
* Колін Макензі (1754—1821) — шатландскі індолаг.
* Люсі Мак-Кензі (нар. 1977) — мастачка.
* Роберт Кален Макензі (1948—1995) — амерыканскі вайсковец і найміт.
* Томас Макензі (1854—1930) — новазеландскі палітык.
* Уільям Лаян Макензі (1795—1861) — канадскі палітычны дзеяч, публіцыст.

Гл. таксама
-----------

* Уільям Лаян Макензі Кінг
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя Аляксандра Неўскага.

**Партызанская брыгада імя Аляксандра Неўскага** — партызанская брыгада, створаная ў лістападзе 1943 года. Дзейнічала на тэрыторыі Гродзенскага і Скідзельскага раёнаў.

Склад
-----

Партызанская брыгада была арганізавана на базе атрадаў імя Аляксандра Неўскага (арганізаваны ў красавіку 1943 года на базе групы І. Дз. Ананчанкі і П. П. Дайнекі, вылучанай з 300-й партызанскай брыгады імя К. Я. Варашылава, атрада «За Радзіму» (арганізаваны ў лістападзе 1943), атрада імя Катоўскага (арганізаваны ў чэрвені 1943 на базе спецгрупы А. Е. Сарычава і партызанскіх груп, якія дзейнічалі ў 1942 і 1943 гадах у Ваўкавыскім, Гродзенскім і Скідзельскім раёнах), атрада імя Суворава (арганізаваны ў чэрвені 1943 года на базе арганізатарскай групы І. Я. Сямашкі і партызанскіх груп, якія дзейнічалі ў Гайнаўскім і Гродзенскім раёнах). У склад брыгады ўваходзілі таксама атрады імя Варашылава і імя Чапаева.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* К. М. Ешчанка

### Камісар

* П. П. Дайнека

### Начальнік штаба

* В. Г. Жалязнякоў

Дзейнасць брыгады
-----------------

Партызаны брыгады дзейнічалі на чыгунках і шашэйных дарогах Гродна — Ліда, Гродна — Вільнюс, Слонім — Ваўкавыск, зрывалі перавозкі, знішчалі жывую сілу і тэхніку немцаў. Летам 1944 года пашкодзілі некалькі ўчасткаў шашы Гродна — Вільнюс. Вялі шматлікія баі па ліквідацыі ўчасткаў і апорных пунктаў праціўніка.

13 ліпеня 1944 года брыгада (562 партызаны, 6 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Мультклуб** — сатырычны праект супольнасці «Трэці шлях». Створаны ў 2004 годзе Паўлам Марозавым, Алегам Мінічам і Андрэем Абозавым. Серыя сатырычнай мультыплікацыі на актуальныя тэмы беларускай рэчаіснасці.

Гісторыя праекту
----------------

У 2005 годзе Павел Марозаў і Андрэй Абозаў былі абвінавачаныя па артыкуле 367 «Паклёп у дачыненні да Прэзідэнта Беларусі». Артыкул прадугледжвае турэмнае зняволенне ад 2 да 4 гадоў. Падставай да пераследу ўладамі з'явілася стварэнне сатырычнай анімацыі «Мультклуб» пра беларускай рэчаіснасці, дзе фігуравалі персанажы, падобныя да Аляксандра Лукашэнкі і яго набліжаных. Дзякуючы ўмяшанню міжнароднай грамадскасці і прэсы яны пазбеглі арышту.
**Партызанская брыгада імя В. П. Чкалава** — партызанская брыгада, створаная ў лістападзе 1942 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Заслаўскага, Дзяржынскага, Мінскага, Івянецкага, Валожынскага раёнаў. 5 ліпеня 1944 года брыгада (1085 партызан, 5 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

Брыгада была створана ў лістападзе 1942 года на базе 620-га (імя Кузняцова, арганізаваны ў чэрвені 1942 года атрадаў імя Я. З. Дзука і І. П. Кузняцова) і 621-га (імя Чкалава) атрадаў. Пазней былі арганізаваны атрады імя Кірава, імя Андрэева і іншыя. Атрад імя Чкалава пазней увайшоў у партызанскую брыгаду «Уперад», атрады імя Кірава, імя Андрэева, «За Савецкую Беларусь» перададзены для фарміравання партызанскай брыгады «За Савецкую Беларусь», атрад імя П. А. алыбіна быў вызначаны ў асобна дзейны.

На момант злучэння з Чырвонай Арміяй у склад брыгады ўваходзілі:

* атрад імя Кузняцова (камандзір атрада І. П. Кузняцоў, загінуў у баі);
* атрад «За Савецкую Радзіму»;
* атрад імя Панамарэнкі;
* атрад «26 гадоў Кастрычніка»;
* атрад імя Малянкова.

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* С. П. Смірноў;
* М. І. Грыбанаў

### Камісар

* І. П. Казак

### Начальнікі штаба

* М. І. Грыбанаў;
* Р. М. Панявін;
* І. П. Анішчанка

Гісторыя
--------

Партызаны ў 1942 годзе разграмілі 11 нямецкіх апорных пунктаў і 20 маёнткаў, захапілі 4 тысячы тон збожжа, 1 тысяч тон раздалі насельніцтву. У красавіку — снежні 1943 года падарвалі каля 50 эшалонаў, знішчылі 3 масты (рух на чыгунцы быў спынены амаль на 9 сутак). У маі знішчылі 6 аўтамашын, у ліпені зрабілі 9 дыверсій на чыгунцы, правялі 10 баёў, захапілі 8 кулямётаў, больш за 20 вінтовак, боепрыпасы. 20 чэрвеня 1944 года на чыгуначных участках Ратамка — Крыжоўка, Маладзечна — Уша падарвалі каля 900 рэек. У ліпені 1944 года знішчылі 24 аўтамашыны, захапілі 9 кулямётаў, 19 аўтаматаў, 141 вінтоўку, вызвалілі 113 грамадзян, якіх вывозілі на работы ў Германію.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Майстар жаночых паўфігур** — невядомы мастак (або група мастакоў), які працаваў у 30-я — 40-я гады XVI стагоддзя на поўдні Нідэрландаў, магчыма і ў Антверпене.

Імя
---

Сучасныя навукоўцы аб'ядноўваюць пад імем Майстра Жаночых паўфігур групу мастакоў, якія пісалі пасавыя партрэты маладых жанчын. Магчыма, імя звязвае мастакоў, якія працавалі ў адной майстэрні. Гэта тлумачыць шматразовае паўтарэнне некаторых работ, а гэтак жа некаторыя своеасаблівыя шаблоны ў творчасці мастака. Хоць некаторыя працы і спрабавалі кваліфікаваць як працы Жана Клуэ і Ганса Вярэйкі, але спробы апынуліся няўдалымі. Сапраўднае імя Майстра да гэтага часу застаецца загадкай.

* Карціны
* «Мадонна з дзіцем», Эрмітаж, Санкт-Пецярбург«Мадонна з дзіцем», Эрмітаж, Санкт-Пецярбург
* «Партрэт маладой жанчыны», каля 1550, алей на панэлі, Мастацка-гістарычны Музей, Вена«Партрэт маладой жанчыны», каля 1550, алей на панэлі, Мастацка-гістарычны Музей, Вена
* «Дзяўчыны, якія музіцыруюць», Эрмітаж, Санкт-Пецярбург«Дзяўчыны, якія музіцыруюць», Эрмітаж, Санкт-Пецярбург
* П'ета (1550), Музей вытанчаных мастацтваў у Севільі  (руск.) (бел.П'ета (1550), Музей вытанчаных мастацтваў у Севільі  (руск.) (бел.
* «Пейзаж са сцэнай адпачынку на шляху ў Егіпет»«Пейзаж са сцэнай адпачынку на шляху ў Егіпет»

Зноскі
------

Літаратура
----------

* **Никулин Н. Н.*.* Искусство Нидерландов XV—XVI веков. — Искусство, 1987.

Спасылкі
--------

* Master of the Female Half-lengths (англ.). Архівавана з першакрыніцы 2 снежня 2008. Праверана 18 снежня 2014.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя К. Я. Варашылава.

**Партызанская брыгада імя К. Я. Варашылава** — партызанская брыгада, створаная ў маі 1942 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Уздзенскага, Капыльскага, Дзяржынскага, Чырвонаслабодскага, Грэскага, Слуцкага раёнаў. У снежні 1942 года брыгада (каля 3000 партызан) была пераўтворана ў партызанскае злучэнне Слуцкай зоны. Партызану брыгады В. І. Драздовічу было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Склад
-----

Брыгада была створана на базе атрадаў імя Катоўскага, імя Шчорса, імя Будзённага і імя Чапаева. Пазней у брыгаду ўключаны атрад імя Суворава.

На базе атрадаў імя Катоўскага, «Баявы», імя Пархоменкі была створана 300-я партызанская брыгада імя К. Я. Варашылава, на базе атрадаў імя Шчорса, імя Чапаева, імя Жукава — 27-я партызанская брыгада імя В. І. Чапаева, на базе атрадаў імя Будзённага, імя Суворава, імя Фрунзе — 225-я партызанская брыгада імя А. В. Суворава.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* П. П. Капуста

### Камісар

* І. К. Жыжык

### Начальнік штаба

* П. З. Ігнашчанка

Гісторыя
--------

Партызаны праводзілі аперацыі на чыгуначным участку Мінск — Стоўбцы і шашэйных дарогах. Разграмілі чыгуначную станцыю Цімкавічы, зрабілі налёт на Капыль. У ліпені і кастрычніку 1942 года вялі баі каля вёсак Вялікая Раёўка і Браткава Капыльскага раёна. 7 лістапада 1942 года правялі Старыцкі бой, 3 снежня — Лаўскі бой.

Памяць
------

У 1975 годзе ў вёсцы Цімкавічы Капыльскага раёна ў гонар брыгады была ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

Гл. таксама
-----------

* Цімкавіцкая аперацыя
* Капыльскія баі

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
* Стары́цкі бой 1942 // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 166. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
Муленскі трыпціх
**Муленскі майстар** (фр.: Maître de Moulins) — паўднёва-нідэрландскі (фламандскі) мастак, які працаваў пры двары герцагаў Бурбонскіх паміж 1483 і 1500 гг. Працаваў у Туры, Мулене і Ліёне. Яго дакладная ідэнтыфікацыя да гэтага часу застаецца пад пытаннем. У ліку сапраўдных імёнаў Майстра з Мулена называюцца **Жан Эй** (гэтая версія дамінуе), Жан Перэаль, Жан Прэво і Жан Клуэ Старэйшы (бацька прыдворнага партрэтыста Жана Клуэ).

Творы
-----

Сучасныя даследчыкі прыпісваюць Майстру з Мулена 17 алтарных твораў, якія з’яўляюцца часткамі (у большасці створкі) алтароў раз’яднаных у XVII—XVIII стагоддзях, малюнак алоўкам, эскіз вітража, мініяцюру. Яго самы вядомы твор — трыпціх кафедральнага сабора ў Мулене «Маці Божая ў Славе», быў створаны каля 1500 года і дайшоў да нашых дзён у вельмі добрай захаванасці. На цэнтральнай панэлі намалявана Мадона з немаўлём у асяроддзі анёлаў. Яе фланкуюць партрэтныя выявы донатараў — герцага П’ера II, герцагіні Ганны дэ Божа і іх дачкі Сюзаны.

У музеі Метрапалітэн знаходзіцца яго «Партрэт Маргарыты Аўстрыйскай» у дзяцінстве. Той жа руцэ прыпісваюцца «Партрэт дафіна Шарля Арлеанскага» немаўлём, «Партрэт кардынала Карла II Бурбона», а таксама «Нараджэнне Хрыстова канцлера Ролена» (той жа заказчык, што і ў ван Эйка). У яго працах знаходзяць прыкметны ўплыў Хуга ван дэр Гуса і Жана Фуке.
У тэорыі лікаў, **мультыплікатыўная функцыя** ― арыфметычная функцыя {\displaystyle f(m)}, такая што

{\displaystyle f(m\_{1}m\_{2})=f(m\_{1})f(m\_{2})}
для любых узаемна простых лікаў {\displaystyle m\_{1}} і {\displaystyle m\_{2}}.

Звычайна мяркуецца, што *f*(*m*) не роўная тоесна нулю, гэта раўназначна ўмове

{\displaystyle f(1)=1.}
Мультыплікатыўная функцыя называецца **моцна мультыплікатыўнаю**, калі

{\displaystyle f(p^{\alpha })=f(p)}
для ўсіх простых {\displaystyle p} і ўсіх натуральных {\displaystyle \alpha }.

У тэорыі лікаў функцыі {\displaystyle f(m)}, якія задавальняюць умову мультыплікатыўнасці для *ўсіх* натуральных {\displaystyle m\_{1},m\_{2}}, называюцца **цалкам мультыплікатыўнымі** (**поўнасцю мультыплікатыўнымі**).

Варта адзначыць, што па-за тэорыяй лікаў пад **мультыплікатыўнаю функцыяй** разумеюць любую функцыю {\displaystyle f}, вызначаную на некаторым мностве {\displaystyle X} так, што

{\displaystyle f(x\_{1}x\_{2})=f(x\_{1})f(x\_{2})}
*для любых* {\displaystyle x\_{1},x\_{2}\in X.}

Прыклады
--------

* Функцыя {\displaystyle \tau (m)} ― лік натуральных дзельнікаў натуральнага {\displaystyle m}.
* Функцыя {\displaystyle \sigma (m)} ― сума натуральных дзельнікаў натуральнага {\displaystyle m}.
* Функцыя Эйлера {\displaystyle \varphi (m)}.
* Функцыя Мёбіуса {\displaystyle \mu (m)}.
* Функцыя {\displaystyle {\frac {\varphi (m)}{m}}} з'яўляецца моцна мультыплікатыўнаю.
* Ступенная функцыя {\displaystyle f(m)=m^{\alpha }} з'яўляецца цалкам мультыплікатыўнаю.

Уласцівасці
-----------

Калі {\displaystyle f(m)} — мультыплікатыўная функцыя, то функцыя

{\displaystyle g(m)=\sum \_{d|m}f(d)}
таксама будзе мультыплікатыўнаю. Наадварот, калі функцыя {\displaystyle g(m)}, вызначаная гэтымі суадносінамі, з'яўляецца мультыплікатыўнаю, то і зыходная функцыя {\displaystyle f(m)} таксама мультыплікатыўная.

Больш таго, калі {\displaystyle f(m)} і {\displaystyle g(m)} — мультыплікатыўныя функцыі, то мультыплікатыўнаю будзе і іх згортка Дзірыхле

{\displaystyle h(m)=\sum \_{d|m}f(d)g\left({\frac {m}{d}}\right).}

Літаратура
----------

* *Кубилюс Й. П.* Мультипликативная арифметическая функция // Математическая энциклопедия / И. М. Виноградов (гл. ред.). — М.: Советская энциклопедия. — Т. 3.
* *Р. Грэхем, Д. Кнут, О. Паташник.* Конкретная математика. — М.: «Мир», 1998. — 703 с. — ISBN 5-03-001793-3.
* *Paul T. Baterman, Harold G. Diamond.* 2.5 Multiplicative functions // Analytic Number Theory. An introductory course. — Singapore: World Scientific Publishing, 2004. — С. 31—38. — ISBN 981-238-938-5.

Гл. таксама
-----------

* Арыфметычная функцыя

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 42747912 |
**Востраў Мак-Кін** (англ.: McKean Island) — востраў у групе астравоў Фенікс. Уваходзіць у склад дзяржавы Кірыбаці. Плошча - 0,57 км². Незаселены.

Геаграфія
---------

Востраў Мак-Кін знаходзіцца ў Ціхім акіяне на поўдзень ад экватара ў 1517 км на паўднёвы ўсход ад Паўднёвай Таравы, сталіцы Кірыбаці. 

Уяўляе сабою замкнёны атол з унутранай вельмі салёнай лагунай, плошча якой у сезон дажджоў пашыраецца да 0,2 км². Форма вострава нагадвае авал. Даўжыня з поўдня на поўнач — 1,26 км, найбольшая шырыня з захаду на ўсход — 0,9 км. На поўначы ўзвышаецца да 5,1 м. Астатняя частка вострава больш нізкая. Ад акіяна Мак-Кін адасоблены каралавым рыфам. Крыніц пітной вады няма.

Прырода
-------

На востраве надзвычай бедная, пераважна травяністая флора. Фаўна прадстаўлена 30 відамі марскіх птушак і палінезійскімі пацукамі і яшчаркамі.

Гісторыя
--------

Наяўнасць на востраве пацукоў можа сведчыць, што ў мінулым ён наведваўся палінезійцамі. 28 мая 1794 г. ён быў адкрыты брытанцамі. Назва "Мак-Кін" канчаткова замацавалася толькі ў 1871 г. дзякуючы амерыканскім картографам. 

У 1859 г. востраў Мак-Кін быў абвешчаны амерыканскай тэрыторыяй. Да 1870 г. амерыканскія прадпрымальнікі вялі на ім здабычу гуана. У міжваенны перыяд ён быў у аднабаковым парадку далучаны да каланіяльных валоданняў Вялікабрытаніі і ў 1938 г. абвешчаны птушыным запаведнікам. У 1979 г. перайшоў пад юрысдыкцыю незалежнай дзяржавы Кірыбаці, што было падцверджана як Вялікабрытаніяй, так і ЗША. Пры гэтым запаведны статус захаваўся.

Спасылкі
--------

* Thomas F. King, McKean Island Архівавана 30 жніўня 2013.
* McKEAN ISLAND, Phoenix Group Архівавана 2 красавіка 2012.
* The eradication of rats on McKean Island
**Му́кар**, **мукор** (*Mucor*) — род зігаміцэтавых грыбоў сямейства мукаравых. 

Адрозніваецца больш за 100 відаў. Пашыраны ўсюды. Трапляюцца ў верхнім слоі глебы. На Беларусі найбольш вядомыя мукор свінцова-шэры, галоўчаты (*Mucor mucedo*), зімуючы (*Mucor hiemalis*), раманіянавы, шэра-вохрысты (*Mucor griseoochraceus*). Развіваюцца на раслінных рэштках, харчовых прадуктах, выклікаюць цвіль кармоў, пладоў і караняплодаў пры захоўванні.

Міцэлій бясколерны, галінасты, расце ўнутры і на паверхні субстрату, пераважна няклетачны, часам распадаецца на асобныя клеткі, здольныя да пачкавання. Спарангіі круглаватыя, у выглядзе галовак са шматлікімі спорамі.

Некаторыя віды выкарыстоўваюць як закваску («кітайскія дрожджы») для атрымання зброджаных харчовых прадуктаў («соевы сыр»), спірту з бульбы і інш. Культура мукора раманіянавага дае антыбіётык раміцын, некаторыя віды выклікаюць захворванні (мукарамікозы) чалавека і сельскагаспадарчых жывёл.

Літаратура
----------

* Бепьская С. Мукар // БЭ ў 18 т. Т. 11. Мн. 2000.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · ITIS TSN · Mycobank · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776783722, 2908519537 |
**Майшу́лі** — археалагічныя помнікі — гарадзішча і курганны могільнік каля вёскі Майшулі Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці.

Гарадзішча-сховішча «Салдатава гара»
------------------------------------

Знаходзіцца за 0.3 км на ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Рацкі Бор. Належыць да культуры позняй штрыхаванай керамікі. Пляцоўка авальнай формы памерамі 52×40 м умацавана 3 шэрагамі валоў і равоў. З поўначы і ўсходу схілы стромкія, з захаду і поўдзеня маюць плаўны ўхіл. Шырыня вала каля асновы 4 м, па грэбені 2 м, шырыня рова 2 м.

Адкрыў і абследаваў у 1892 годзе Ф. В. Пакроўскі, абследавалі ў 1977 годзе В. І. Шадыра і Л. У. Дучыц. Культурны пласт не быў выяўлены. У 2003 годзе С. Дз. Дзярновіч і А. М. Плавінскі даследавалі 12 м² і выявілі культурны пласт 0.24—0.63 м, дзе былі выяўлены фрагменты жалезнага сярпа і ляпная штрыхаваная кераміка.

Матэрыялы раскопак захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі Нацыянальнай Акадэміі Навук Беларусі.

Курганны могільнік
------------------

Знаходзіцца за 0.5 км на поўдзень ад гарадзішча, у лесе Рацкі Бор. Належаў балта-славянскаму насельніцтву. Уяўляе сабой 20 курганоў (большасць з іх пашкоджаны) вышынёй 1 м, дыяметрам 5—6 м.

Адкрыў і абследаваў у 1892 годзе Ф. В. Пакроўскі. На той час могільнік складаўся з трох курганных груп, 113 круглых і авальных насыпаў дыяметрам да 11.4 м і вышынёй да 1.5 м.

У 1983 годзе Л. У. Дучыц і В. І. Шадыра раскапалі 3 насыпы, у 1990 годзе Л. У. Дучыц даследавала яшчэ 3 курганы. У аснаванні курганоў — попельная праслойка. Пахавальны абрад — трупаспаленне па-за межамі курганоў у 16 насыпах, у трох насыпах — інгумацыя. Рэшткі крэмацый змешчаны ў мацерыковых ямках, на гарызонце, у насыпах і на вяршыне.

Адзін з курганоў, якія раскапаў Ф. В. Пакроўскі, належаў да культуры пскоўскіх доўгіх курганоў, датуецца па знойдзенай B-падобнай спражцы V—VI стагоддзямі. Астатнія курганы адносяцца да культуры смаленска-полацкіх доўгіх курганоў IX — пачатку XI стагоддзяў.

Знойдзены В-падобная спражка, наканечнік дзіды, шкляныя пацеркі, падковападобная фібула, спіральныя пранізкі, трапецападобныя падвескі, бронзавыя бразготкі, срэбны пярсцёнак, жалезныя нажы і спражкі, ляпны посуд і інш.

Пры пахаваннях па абраду інгумацыі (канец X — пачатак XI стагоддзяў) былі знойдзены сякера, дзіды, нож, фрагмент крэсіва, бронзавыя падковападобныя фібулы, ляпны гаршчок.

Матэрыялы раскопак Ф. В. Пакроўскага захоўваюцца ў Нацыянальным музеі Літвы, Інстытуце гісторыі Нацыянальнай Акадэміі Навук Беларусі, Л. У. Дучыц і В. І. Шадыры — у Браслаўскім раённым аб’яднанні музеяў.

Літаратура
----------

* Археалогія Беларусі: энцыклапедыя. У 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2: Л—Я. — 464 с. — ISBN 978-985-11-0549-2. — С. 54—55.
* *Дучыц, Л. У.*, *Шадыра В. І.* Гарадзішча, курганны могільнік // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл. — С. 152.

Спасылкі
--------

* Майшулі (археалагічныя помнікі) на сайце «Архіварта»
**Партызанская брыгада імя М. Ф. Гастэлы** — партызанская брыгада, створаная ў верасні 1943 года на базе атрадаў С. А. Кальцова (пазней імя Заслонава, створаны ў лютым 1943 года), А. С. Арлоўскага (пазней імя А. В. Бачкова, арганізаваны ў жніўні 1943) і імя Шчорса (арганізаваны ў жніўні 1943 у партызанскай брыгадзе «Народныя мсціўцы» імя В. Т. Варанянскага. Брыгада дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Шаркаўшчынскага, Пастаўскага, Ашмянскага, Смаргонскага, Астравецкага раёнаў. 8 ліпеня 1944 года брыгада (364 партызаны, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

На момант злучэння з Чырвонай Арміяй у склад брыгады ўваходзілі:

* атрад імя Заслонава;
* атрад імя Бачкова (кулямётчык А. В. Бачкоў загінуў у баі ў жніўні 1943 года);
* атрад імя Шчорса;
* атрад «За Савецкую Радзіму».

Камандаванне
------------

### Камандзір

* В. А. Манохін.

### Камісары

* В. Ф. Папок;
* У. І. Тубеліс.

### Начальнікі штаба

* С. П. Краеў;
* Дз. А. Ануфрыяў.

Гісторыя
--------

Партызаны праводзілі аперацыі на чыгуначных участках Даўгаўпілс — Вільнюс, Полацк — Маладзечна, Маладзечна — Вільнюс, Шаркаўшчына — Швенчоніс — Вільнюс. У маі 1943 года вялі баі з карнікамі каля вёскі Ласіца Дунілавіцкага раёна, у верасні правялі засадныя баі, захапілі трафеі каля вёскі Варапаева. У ноч на 5 жніўня на чыгуначным участку Гудагай — Смаргонь падарвалі больш за 670 рэек.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Мукдахан** (тайск.: จังหวัดมุกดาหาร) — правінцыя ў Тайландзе. Знаходзіцца ў рэгіёне Ісан, на паўночным усходзе краіны. Адміністрацыйны цэнтр — горад Мукдахан. Правінцыя была ўтворана 27 верасня 1982 года. З 1907 года і да гэтага моманту яна ўваходзіла ў склад правінцыі Накхонпханам.

Большая частка правінцыі размешчана ў даліне Меконга, а на яе захадзе ўзвышаюцца горы Пхупха, пакрытыя густымі лясамі. Мяжуе з правінцыямі Накхонпханам (на поўначы), Саканакхон (на паўночным захадзе), Каласін (на захадзе), Роет (на паўднёвым захадзе), Ясатхон і Амнатчарэн (на поўдні), а таксама з Лаосам (на ўсходзе). Мяжа з Лаосам (з правінцыяй Саванакхет) поўнасцю праходзіць па рацэ Меконг. Плошча правінцыі — 4339,8 км².

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑   — Department of Provincial Administration.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13012489'></a>
3. ↑  ทำเนียบท้องที่ พุทธศักราช 2546 เล่ม 2 — กระทรวงมหาดไทย, 2003. — С. 94.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23793856'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q640365'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя К. Я. Варашылава.

**Партызанская брыгада імя К. Я. Варашылава** — партызанская брыгада, створаная ў лістападзе 1943 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Дзятлаўскага, Казлоўшчынскага, Жалудоцкага, Лідскага, Шчучынскага раёнаў. 15 ліпеня 1944 года брыгада (522 партызаны, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

Брыгада была створана на базе:

* атрада імя Варашылава;
* імя Калініна;
* атрада імя Дзяржынскага.

Таксама ў склад брыгады ўваходзіў:

* атрад імя Панамарэнкі.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* П. К. Макараў.

### Камісары

* В. Я. Сашнёў (загінуў);
* М. М. Белякоў.

### Начальнік штабы

* С. П. Дабравольскі.

Гісторыя
--------

У снежні 1943 — лютым 1944 гадоў партызаны падарвалі 31 эшалон, 8 мастоў, знішчылі 16 аўтамашын, маёнтак, зрабілі налёты на ваенныя аб'екты і гарнізоны ў райцэнтры Дзятлава і вёсцы Зачэпічы. У час карнай аперацыі супраць партызан Шчучынскай зоны (7—15.6.1944) вялі абарончыя баі, у ноч на 11 чэрвеня прарвалі блакаду і выйшлі ў Гарадзішчанскі раён. Атрад імя Варашылава ўдзельнічаў у прарыве блакады ў складзе Ленінскай партызанскай брыгады ў снежні 1942 года. У жніўні 1943 года на чыгуначных участках Ліда — Баранавічы, Ліда — Масты, падарваў больш за 600 рэек. У ліпені 1944 года брыгада сумесна з артдывізіёнам Чырвонай Арміі каля райцэнтра Казлоўшчына перарэзала нямецкім войскам шлях да адступлення, захапіла пераправу на рацэ Шчара.

Зноскі
------

1. ↑  арганізаваны ў Лідскім раёне ў сакавіку 1942 года, ў снежні аб'яднаны з 21-м атрадам і ўключаны ў склад Ленінскай партызанскай брыгады, з чэрвеня 1943 года ў склад партызанскай брыгады імя С. М. Кірава
2. ↑  арганізаваны ў жніўні 1943 года
3. ↑  арганізаваны ў красавіку 1942 года

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя М. І. Кутузава.

**Партызанская брыгада імя М. І. Кутузава** — партызанская брыгада, створаная ў жніўні 1943 года на базе атрадаў П. Ф. Рудава (арганізаваны ў сакавіку 1943 года на базе групы Рудава), Д. Л. Місунова (арганізаваны ў жніўні 1943 года на базе групы партызан на чале з Місуновым, вылучаных Лепельскай партызанскай брыгадай імя І. В. Сталіна) і А. І. Шаўчэнкі (арганізаваны ў сакавіку 1943 года на базе групы Шаўчэнкі). Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Крывіцкага раёна. 1 ліпеня 1944 года брыгада (400 партызан, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* 1-ы атрад;
* 3-і атрад;
* 6-ы атрад;
* 8-ы разведвальны атрад.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Д. Л. Місуноў.

### Камісары

* П. Ф. Рудаў;
* В. І. Бурачэўскі.

### Начальнікі штаба

* Ц. М. Бондараў;
* М. Х. Красненкаў (загінуў);
* Я. Е. Малюшкін.

Гісторыя
--------

Партызаны рабілі дыверсіі на чыгунках і шашэйных дарогах. У кастрычніку — лістападзе 1943 года на чыгуначным участку Зябкі — Падсвілле падарвалі тры масты. У 1943 — 1944 гадах некалькі разоў выводзілі са строю дарогу Сакавічы — Горная — Ізбішча, у верасні 1943 года вялі трохдзённы бой каля вёскі Мацеева Крывіцкага раёна. У маі 1944 года разбілі гарнізон у вёсцы Даўгінава. У чэрвені 1944 года падарвалі больш за 950 рэек. Летам 1944 года правялі баі з карнікамі, прарвалі нямецкую блакаду. Да прыходу Чырвонай Арміі занялі вёскі Даўгінава і Крывічы.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
Барак Абама
**Мула́ты** — нашчадкі ад змяшаных шлюбаў прадстаўнікоў еўрапеоіднай і негроіднай рас. Мулаты складаюць значную частку насельніцтва Лацінскай Амерыкі і краін Карыбскага басейна (Дамініканская Рэспубліка — 73 %, Куба — 51 %, Бразілія — 38 %), а таксама некаторых краін Афрыкі (ПАР, Намібія). Гэта слова ўпершыню з'яўляецца ў іспанскіх дакументах XVI стагоддзя і меркавана мае іспанскае ці партугальскае паходжанне. Існуе дзве версіі паходжання слова *mulato:* паводле першай з іх, яно ўяўляе сабой скажонае арабскае *мувалад*, якім пазначалі нечыстакроўных арабаў; паводле другой версіі, *mulato* паходзіць ад іспанскага *mulo* — мул, якім некалі пазначалі не толькі нашчадства асла і кабылы, але і любыя гібрыдныя віды.

Існуюць і такія тэрміны, як квартэрон, гэта значыць тый, хто мае 1/4 негрыцянскай крыві, актарон — 1/8 негрыцянскай крыві. Акрамя таго (у дужках — доля негрыцянскай крыві) — мюлатр (1/2), мюсціф (1/8), грыф (3/4), марабу (7/8), мусці (1/8) і мустафіна (1/16). Два апошнія — мясцовыя ямайскія назвы. Цяпер гэтыя тэрміны страчваюць або страцілі сваё значэнне.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мулат

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   | **Змяшэнне рас у іспанскіх і партугальскіх калоніях** | * Г
* Р
* П
 |

 |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Негры | —— | Еўрапейцы | —— | Еўрапейцы | —— | Індзейцы | —— | Негры |
|  | ↓ |  | ↓ |  | ↓ |  | ↓ |
|  | Мулат |  | Крэол |  | Метыс |  | Самба |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя В. І. Чапаева.

**Партызанская брыгада імя В. І. Чапаева** — партызанская брыгада, створаная ў студзені 1944 года, да ліпеня таго ж года дзейнічала на акупаванай тэрыторыі Антопальскага і Кобрынскага раёнаў.

Склад
-----

Брыгада была створана на базе атрада імя Чапаева (арганізаваны ў красавіку 1942 на базе груп, якія дзейнічалі з ліпеня 1941). Пры фарміраванні брыгады атрад імя Чапаева быў разбуйнены, з выдзеленага ім асабістага складу былі арганізаваны атрады імя І. І. Арлова (камандзір атрада імя Чапаева І. І. Арлоў загінуў у баі), імя І. П. Паставалава (камандзір атрада І. П. Паставалаў загінуў у баі), імя Г. М. Малянкова.

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* Канстанцін Сцяпанавіч Гапасюк (студзень — май 1944);
* Фёдар Мікалаевіч Баранаў (май — ліпень 1944).

### Камісары

* Максім Пракопавіч Леановіч (студзень — ліпень 1944);
* Мікалай Сяргеевіч Карпічэнка (ліпень 1944).

### Начальнікі штаба

* Іван Пятровіч Курапаў (студзень — май 1944);
* Валянцін Васілевіч Сцёпкін (чэрвень — ліпеь 1944).

Гісторыя
--------

У 1943 годзе атрад імя Чапаева знішчыў 7 нямецкіх апорных пунктаў, 11 маёнткаў. Партызаны брыгады ў лютым — маі 1944 года правялі 32 дыверсіі на чынуначным участку Кобрын — Івацэвічы, знішчыўшы 22 варожыя аўтамашыны, 7 мастоў на шашэйных дарогах, у чэрвені падарвалі 940 рэек, вялі баі з праціўнікам, які спрабаваў уварвацца ў зону дыслакацыі брыгады.

19 ліпеня 1944 года брыгада (886 партызан, чатыры атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.:І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

Спасылкі
--------

* Бригада имени В. И. Чапаева
**Беларуская каталіцкая грамада** — грамадская арганізацыя католікаў Беларусі. Створана ў 1990 г. Асноўныя кірункі дзейнасці: вяртанне беларускага касцёла да нацыянальных вытокаў, забеспячэнне паўнапраўнага функцыянавання ў ім беларускай мовы, выданне рэлігійнай і грамадзянскай адказнасці. Падтрымлівае сувязі з каталіцкімі арганізацыямі замежжа. З 1992 г. выдае часопісе «Хрысціянская думка». Выдала кнігу А. Станкевіча «Родная мова ў святынях» (факсіміле), зборнік вершаў А. Зязюля «З роднага загону» і іншае. Скульптурна-манументальная секцыя грамады ўдзельнічае ў распрацоўках праектаў рэстаўрацыі культавых збудаванняў, стварэнні помнікаў гістарычным асобам.

Літаратура
----------

* Анцыповіч, М. В. Беларуская каталіцкая грамада / М. В. Анцыповіч // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. Т. 2: Аршыца — Беларусцы. — Мн.: БелЭн, 1996. — 477 с. — С. 412. — ISBN 985-11-0061-7.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Белы.
**Лявон Белы** (нар. 1 красавіка 1927, в. Мікалаеўшчына Стаўбцоўскага пав. Навагрудскага ваяводства, цяпер Стаўбцоўскі раён Мінскай вобл.) — публіцыст. Пляменнік Якуба Коласа.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Сын Міхася Казіміравіча Белага (1886–1966, вясковая мянушка — Зімок) і Юзэфы Міхайлаўны з Міцкевічаў, роднай сястры Я. Коласа. Меў братоў Сымона і Міхася.

Вучыўся ў польскай школе ў Мікалаеўшчыне. У 1943—1944 гадах працягваў вучобу ў Нясвіжскай настаўніцкай семінарыі. У 1947 скончыў сярэднюю школу ў Стоўбцах і ў 1948 гадах паступіў на факультэт беларускай і рускай мовы і літаратуры БДУ. У 1953—1956 вучыўся ў аспірантуры па спецыяльнасці «Беларуская літаратура».

Выказваючы сваё стаўленне да палітыкі русіфікацыі Беларусі, у 1957 годзе напісаў верш у абарону беларускай мовы «Усе народы прагнуць сваёй волі, улады, песні…», які пасля размножыў і расклеіў у Мінску разам са сваім братам Міхасём Белым. КДБ вызначыў аўтара лістовак па почырку, і пасля некалькіх месяцаў следства адбыўся закрыты суд над абодвума братамі. Асуджаны паводле арт. 67 (антысавецкая агітацыя і прапаганда), атрымаў 10 гадоў пазбаўлення волі. Этапам накіраваны ў лагер Явас на станцыі Поцьма Мардоўскай АССР. Пазней тэрмін зняволення быў скарочаны на 4 гады.

Вызвалены ў 1963 годзе і да выхаду на пенсію ў 1992 годзе працаваў у бібліятэцы № 10 Мінска. Белы не атрымаў дазволу абараніць дысертацыю. Друкаваў артыкулы па беларускай літаратуры і бібліятэчнай справе ў «Чырвонай змене», «Мінскай праўдзе», «Вечернем Минске», у кнізе свайго брата Сымона Белага «На бацькоўскай зямлі» (пад імем брата там апублікаваны артыкул «Да новага жыцця»). На пенсіі, інвалід 1-й групы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
	+ Кашталян І. Лявон Белы // Дэмакратычная апазыцыя.


| ?Лявон Белы — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Міхась Казіміравіч Белы[d] |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  | Лявон Белы |  |  |  | Міхал Казіміравіч Міцкевіч |  | Казімір Мікалаевіч Міцкевіч[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Юзэфа Міхайлаўна Міцкевіч[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Ганна Юр’еўна Міцкевіч |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя М. А. Шчорса.

**Партызанская брыгада імя М. А. Шчорса** — партызанская брыгада, створаная ў кастрычніку 1942 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Барысаўскага, Чэрвеньскага, Бярэзінскага раёнаў. 2 ліпеня 1944 года брыгада (1885 партызан, 6 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

Брыгада была створана на базе асобных атрадаў «Бальшавік» (арганізаваны ў красавіку 1942 года на базе падпольных груп, якія дзейнічалі з 1941 года) і «Перамога». Пазней у брыгаду ўвайшлі атрады «Камуніст» (створаны ў маі 1942 года), імя Варашылава (створаны ў ліпені 1942), імя Чапаева, імя Кірава (расфарміраваны ў студзені 1944 года, асабовы састаў увайшоў у атрад імя Чапаева), імя Шчорса.

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* М. Л. Дзербан;
* В. К. Дзяруга.

### Камісар

* М. П. Прусак.

### Начальнікі штаба

* В. П. Драздоўскі;
* А. З. Гаўрусёў;
* В. І. Бардзін.

Гісторыя
--------

Баявыя аперацыі партызаны праводзілі на чыгунках і шашэйных дарогах Мінск — Крупкі, Мінск — Пухавічы, Мінск — Магілёў. У лютым — красавіку 1944 года падарвалі 36 эшалонаў, знішчылі 9 аўтамашын, разбурылі каля 5 км тэлефонна-тэлеграфнай лініі. У маі 1944 года разграмілі гарнізон у вёсцы Забашавічы Барысаўскага раёна. 20 чэрвеня 1944 года на ўчастках Мінск — Смалявічы, Прыяміна — Крупкі падарвалі больш за 950 рэек.

Памяць
------

У 1975 годзе ў вёсцы Раванічы Чэрвеньскага раёна ў гонар брыгады быў пастаўлены помнік.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя М. І. Калініна.

**Партызанская брыгада імя М. І. Калініна** — партызанская брыгада, створаная ў сакавіку 1944 года на базе *атрада імя Калініна*, арганізаванага ў сакавіку 1943. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Плешчаніцкага раёна. 28 чэрвеня 1944 года брыгада (511 партызан, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* атрад імя Калініна;
* атрад імя Лазо;
* атрад імя Шчорса;
* атрад імя Свярдлова.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* З. І. Нянахаў

### Камісар

* І. І. Ясіновіч

### Начальнікі штаба

* У. У. Міхайлоўскі;
* Ю. М. Мякішаў.

Гісторыя
--------

Партызаны пусцілі пад адхон 18 эшалонаў, знішчылі 55 аўтамашын. У чэрвені 1944 года падарвалі 570 рэек, некалькі мастоў. Разам з часцямі Чырвонай Арміі наводзілі пераправы цераз рэкі Цна і Гайна, удзельнічалі ў вызваленні Плешчаніц.

Памяць
------

У 1975 годзе ў вёсцы Прусавічы Лагойскага раёна ў гонар штаба брыгады быў пастаўлены помнік.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Партызанская брыгада «Штурмавая»** — партызанская брыгада, створаная ў снежні 1942 года. Да ліпеня 1944 года дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Заслаўскага, Лагойскага, Мінскага, Радашковіцкага раёнаў.

Склад
-----

Брыгада была створана ў снежні 1942 года на базе атрадаў «Штурм» (арганізаваны ў красавіку 1942), «Грозны» (арганізаваны ў верасні 1942), «За Бацькаўшчыну» (арганізаваны ў жніўні 1942). Пазней у яе склад быў уключаны асобны атрад «Вясна» (імя М. В. Фрунзе), арганізаваны атрады імя Г. К. Жукава, імя П. К. Панамарэнкі.

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* Барыс Мікалаевіч Лунін (1942 — 1944);
* Іосіф Лазаравіч Фогель (май 1944 — чэрвень 1944);
* Іван Аляксандравіч Гламаздзін (чэрвень — ліпень 1944).

### Камісар

* Ілля Мартынавіч Фёдараў (1942 — чэрвень 1944).

### Начальнікі штаба

* Іосіф Лазаравіч Фогель (снежань 1942 — май 1944);
* Аляксандр Фёдаравіч Кандыбкін (май — ліпень 1944).

Гісторыя
--------

У красавіку 1942 года разграмілі гарнізон праціўніка ў вёсцы Боўблі Заслаўскага раёна, у кастрычніку разграмілі гарнізон карнікаў у вёсцы Курганы Заслаўскага раёна (Курганскі бой), у снежні нападалі на гарнізон у Лагойску (Лагойскі бой). У жніўні 1943 года на чыгунцы Мінск — Маладзечна партызаны падарвалі больш за 1500 рэек. Разграмілі 2 чыгуначныя станцыі, узарвалі і спалілі 168 мастоў, 21 склад, знішчылі 49 нямецкіх гаспадарак і прадпрыемстваў. У маі — чэрвені 1943 года вялі баі супраць карнікаў, якія праводзілі аперацыю «Котбус». У студзені 1944 года выратавалі 274 дзіцяці з дзіцячага дому ў вёсцы Сёмкаў Гарадок.

2 ліпеня 1944 года брыгада (1464 партызаны, 6 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Памяць
------

* У 1963 годзе каля вёскі Сярэдняя Мінскага раёна ў гонар брыгады пастаўлены абеліск.
* У 1970 годзе ў Лагойску ў гонар брыгады была ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

Спасылкі
--------

* Бригада «Штурмовая»
**Eversmannia exornata** — від матылькоў з сямейства *Uraniidae*.

Апісанне
--------

Даўжыня пярэдняга крыла 10-11 мм. Фон белы, ля краёў кожнага крыла карычневы малюнак, на заднім крыле два невялікіх хвосцікі.

Імага лётаюць з канца чэрвеня да сярэдзіны ліпеня. Кармавыя расліны невядомыя.

Арэал
-----

Рэліктавы від шыракалістых лясоў, адзіны прадстаўнік сямейства у Еўрапейскай Расіі і Сібіры. Сустракаецца таксама ў сярэднім Паволжы, па поўдні Сібіры, Прыамур’і, Прымор’і, у Японіі і на паўночным усходзе Кітая. У сярэдняй паласе Расіі знойдзены на паўднёвым усходзе Смаленскай вобласці, на паўночным усходзе Бранскай і Іванаўскай абласцей, на поўдні і ўсходзе Яраслаўскай і Маскоўскай абласцей, на поўначы Тульскай вобласці, поўначы і цэнтры Разанскай вобласці, у цэнтры Уладзімірскай вобласці; паказваўся для Саратаўскай губерні; у Сібіры жыве на ўсходзе Новасібірскай вобласці, у Алтайскім краі, Кемераўскай вобласці, поўдні Томскай вобласці, поўдні Краснаярскага крайю, усходзе Чыцінскай вобласці.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Dubatolov V.V. Antonova E.M. Kosterin O.E. (1994) *Eversmannia exornata* (Eversmann, 1837), the only known representative of the Epiplemidae family (Lepidoptera) in West Palearctic // Actias (Moscow). — 1993—1994. Vol. 1. No. 1—2. P. 19—23.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · NCBI |
**Ва́рбала** (эст.: Varbola Jaanilinn) — гарадзішча XII—XIV стст. у Эстоніі, у Рапалскім раёне, за 60 км на поўдзень ад Таліна. Плошча каля 2 га, умацавана валам вышынёй да 10 м.

Гісторыя
--------

План крэпасці Варбала. XIX стагоддзе
Упершыню згадваецца як *Castrum Warbole* у хроніцы Генрыха Латвійскага ў 1212 годзе, калі Варбала было абложана наўгародцамі і пскавічамі і прымушана плаціць даніну. У пачатку XIII ст. апорны пункт эстаў у барацьбе з нямецкімі і дацкімі захопнікамі. Разбурана, верагодна, у сярэдзіне XIV ст. пасля паўстання Юр'евай ночы 1343—1345 гадоў.

Даследавана ў 1938—1941 і 1953.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Варбала
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя Г. К. Жукава.

**Партызанская брыгада імя Г. К. Жукава** — партызанская брыгада, створаная ў ліпені 1943 гада на базе атрадаў імя Кутузава (арганізаваны ў снежні 1942 года), імя Ракасоўскага (арганізаваны ў маі 1943 года), вылучаных Расонскай партызанскай брыгадай імя І. В. Сталіна. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Браслаўскага, Мёрскага, Дзісенскага раёнаў. 2 ліпеня 1944 года брыгада (815 партызан, 7 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* атрад імя П. І. Кліменценкі (нададзена імя П. І. Кліменценкі, які загінуў у баі ў маі 1944 года;
* атрад імя Ракасоўскага;
* атрад імя Пархоменкі;
* атрад імя Чапаева;
* атрад імя Суворава;
* атрад імя Катоўскага;
* атрад імя Чкалава.

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* П. Я. Сырамаха;

### Камісары

* П. Я. Сырамаха;
* П. П. Булойчык (загінуў);
* А. П. Запарожац.

Гісторыя
--------

У час рэйду ў Вілейскую вобласць партызаны прайшлі з баямі больш за 200 км праз Полацкі, Ветрынскі, Дзісенскі, Мёрскі і Шаркаўшчынскі раёны. У ліпені — жніўні 1943 года разграмілі гарнізоны ў вёсках Курылавічы і Германавічы Шаркаўшчынскага раёна, вялі бой каля вёскі Шпакоўшчына Ветрынскага раёна. У жніўні група падрыўнікоў А. Іванава і Л. Загнетава на чыгуначным участку Шаркаўшчына — Друя разабрала 300 метраў чыгуначнага палатна, вывела са строю вузкакалейку Дукштас — Друя, якая не была адноўлена да канца акупацыі. Увосень 1943 і вясной 1944 гадоў вялі баі супраць карнікаў. У маі 1944 года разбілі абоз, захапілі многа зброі, боепрыпасаў і прадуктаў харчавання. 2 ліпеня разбілі гарнізон і вызвалілі вёску Опса, 9 ліпеня разам з Чырвонай Арміяй вызвалілі горад Браслаў, знішчалі асобныя групы немцаў.

Памяць
------

У 1960 годзе ў вёсцы Замошша Браслаўскага раёна ў гонар брыгады была пастаўлена стэла.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя В. І. Чапаева.

**Партызанская брыгада імя В. І. Чапаева** — партызанская брыгада, створаная ў снежні 1943 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Валожынскага, Навагрудскага, Іўеўскага раёнаў. 6 ліпеня 1944 года брыгада (464 партызаны, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

Брыгада была створана на базе атрадаў імя Чапаева (арганізаваны ў чэрвені 1942 года) і імя Пархоменкі (арганізаваны ў маі 1943), вылучаных партызанскай брыгадай імя І. В. Сталіна. На момант злучэння з Чырвонай Арміяй, у склад брыгады ўваходзілі:

* атрад імя Чапаева;
* атрад імя Пархоменкі;
* атрад імя Фурманава;
* атрад імя Лазо.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Р. Л. Кудрын

### Камісар

* П. А. Склемін

### Начальнік штаба

* А. В. Сауцін

Гісторыя
--------

Партызаны самастойна і разам з брыгадай імя Кірава знішчалі нямецкія гарнізоны і апорныя пункты на тэрыторыі Лідскага і Навагрудскага раёнаў, вялі баі супраць карнікаў, у тым ліку каля вёсак Каменка (31 сакавіка 1944), Такарышкі (19 мая 1944). У сакавіку 1944 года каля чыгуначнай станцыі Лістапады падарвалі каля 30 рэек, пусцілі пад адхон 2 эшалоны, на пад’яздных пуцях знішчылі 3 масты. У красавіку на дарозе Валожын — Вішнева падарвалі 2 машыны з жывой сілай праціўніка, на шашы Навагрудак — Ліда падбілі танк. У чэрвені на чыгуначным участку Ліда — Маладзечна падарвалі 350 рэек, у выніку чаго спынілі рух на чыгунцы на 2 сутак.

Памяць
------

У 1965 годзе ў Лідзе ў гонар брыгады была пастаўлена стэла, у 1969 у вёсцы Бакшты Іўеўскага раёна — абеліск, у 1980 у вёсцы Ляхавічы 1 Навагрудскага раёна — стэла.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.