У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Іслач.

**І́слач** — рака ў Мінскай і Гродзенскай абласцях Беларусі, левы прыток Заходняй Бярэзіны (басейн Нёмана).

Даўжыня 102 км. Плошча вадазбору 1330 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці каля 10 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,9 ‰.

Назва
-----

Назва Іслач балцкага паходжання, складаецца з дзвюх асноў *Isl-* i *Ak-*.

Найбліжэйшыя гідранімічныя адпаведнікі — латышская рачная назва *Isliņa* (памяншальнае ад \**Isla*), літоўскія *Islikis*, *Iesla*.

Аснова *Is-l-* ад кораня *\*eis- / \*is-* «імкліва рухацца», далей мяркуецца да карацейшага *\*ei- / \*i-* «ісці».

Асобна гэты корань у назве нёманскай ракі Іса. З пашыральнікам *-(e)r-* у балцкай адпачатнай рачной назве \**Isra*, ад якой латышская *Istra*, літоўская *Įstras* (< *Instras*), пруская \**Instra* (> *Instrut*), гідронім Істра на Павоччы.

Пашыральнік *-l-* таксама ў назве ракі Несла (двойчы на левабярэжжы прыпяцкай Пцічы), корань якой *Nes-* таксама ў гідроніме Нес(с)а[ru] (прыток дзесенскай ракі Нярус(с)а). У паўнейшым выглядзе пашыральнік *-el-* у назвах Зецела, \*Скідзела, Ясельда, Дрысела (на Павоччы каля Разані).

Другая аснова *Ak-* у назве Іслач звязаная з лат. *aka* «калодзеж», літ. *aka(s)* «палонка ў лёдзе», лат. *akata* «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе». Такая семантыка развілася са значэння «вока» (індаеўрапейскае *\*okṷ(e)s-*): *вока > палонка, калодзеж, бачажына > вада, рака*.

Асобна «рачны» корань *Ak-* у назве ракі Ака, а так жа сама на другой пазіцыі — у назвах тыпу Нарач, Сэрвач.

Назву Іслачы можна перадаць як «Імклівая рака».

«Яцвяжскі» аналаг гідроніма Іслач — назва Ясельда. Другі элемент «рака» перадаецца ў першым выпадку праз *ak-*, у другім — праз *-da*. У першым выпадку корань \**ei-s- / \*i-s-*, у другім — яго фанетычны варыянт \**i̯ā-s-*.

Назва ракі Віслы, нягледзячы на фанетычнае падабенства, іншага паходжання (ад кораня \**ṷeis-* / *ṷis-* «цячы», ад якога і назвы Вісяты, Віхра, Віхолка).

Назва Свіслачы, наадварот, найверагодней так ці інакш роднасная назве Іслач, у ёй і тая ж «рачная» аснова *ak-* і элемент *is-l-*.

Адзначаецца прымеркаванасць імаверна роднасных рачных назваў Іслач, Ясельда, Свіслач да дняпроўска-нёманскага водападзелу: у цэнтры цяперашняй Беларусі абапал водападзелу Іслач і бярэзінская Свіслач, на захадзе краіны — Ясельда і нёманская Свіслач.

Гідраграфія
-----------

Пачынаецца каля вёскі Глушынцы Дзяржынскага раёна, на адлегласці 1,4 км на паўночны ўсход ад гары Дзяржынскай. У вярхоўі цячэ ў межах Мінскага ўзвышша, у ніжнім цячэнні — праз Налібоцкія лясы.

Даліна ў вярхоўі трапецападобная, глыбока ўрэзаная; у сярэднім цячэнні скрынкападобная, шырынёй 300—500 м. Абалона ў вярхоўі роўная, шырыня яе складае 30—50 м, у нізоўі паступова расшыраецца да 2 км, месцамі забалочаная. Рэчышча звілістае, зарэгулявана трыма плацінамі; яго шырыня вагаецца ў межах 10—40 м. На ўсім працягу трапляюцца невялікія астравы. Берагі стромкія, абрывістыя.

Упадае ў Заходнюю Бярэзіну на паўднёвы ўсход ад вёскі Бакшты Іўеўскага раёна, на поўдзень ад вёскі Ягадзень.

Замярзае ў пачатку снежня, крыгалом адбываецца ў пачатку сакавіка. Адна з нямногіх рэк Беларусі, у якой водзіцца стронга ручаёвая.

Асноўныя прытокі
----------------

**Справа**: Чарнаруч, Яршоўка, Кіявец, Вялік, Люцінка, Пяршайка, Носаўка, Валожынка.

**Злева**: Выганічанка, Ратынца, Цяце́раўка, Волма, Івенчык.

Турызм
------

Лясныя масівы абапал ракі, маляўнічасць і хуткае цячэнне вабяць турыстаў, у т. л. воднікаў. У верхнім цячэнні ля ракі створана зона адпачынку Аксакаўшчына. Тут пабудавана Рэспубліканская клінічная бальніца медыцынскай рэабілітацыі Архівавана 14 мая 2012.. На ўсход ад зоны адпачынку знаходзіцца біялагічны заказнік Падсады.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Заўвагі
-------

1. ↑  K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. С. 525.
2. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 299—300.
3. ↑  H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 55—57, 71.
4. ↑  V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 300—301.
5. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 131—132.
6. ↑  M. Biolok. Zuflüsse zur Ostsee zwischen unterer Weichsel und Pregel. Stuttgart, 1989.
7. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.
8. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 775—777.
9. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 296.
10. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 207.
11. ↑  Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз. — С. 305.

Літаратура
----------

* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1–2. – Л. 1971.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с. 40 л. ил. (руск.)
* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |