**Прыназоўнікі англійскай мовы** (English prepositions) — службовыя часціны мовы. Яны выкарыстоўваюцца з назоўнікамі і некаторымі іншымі словамі каб паказаць іх адносіны да іншых слоў у сказе. Прыназоўнікі могуць складацца як з аднаго слова, так і з некалькіх. У сучаснай англійскай мове адны і тыя ж прыназоўнікі могуць перадаваць рознае значэнне, калі выступаюць у ролі прыназоўнікаў месца ці часу. Таксама варта зазначыць, што словы, якія выкарыстоўваюцца ў некаторых сказах як прыназоўнікі, выступаюць у ролі іншых часцін мовы, напрыклад злучнікаў ці прыслоўяў. У розных дыялектах сучаснай англійскай мовы ёсць свае асаблівасці і нават істотныя адрозненні ў выкарыстанні прыназоўнікаў у адных і тых жа сітуацыях. Яскравым прыкладам з’яўляецца амерыканскі варыянт англійскай мовы.

Парадак выкарыстання прыназоўнікаў з дзеясловамі не ва ўсіх выпадках супадае з аналагічным парадкам у беларускай мове: напрыклад беларуская фраза «смяяцца з» не можа быць перакладзена з дапамогай эквівалентнага прыназоўніка with (з), бо англійскі дзеяслоў «смяяцца» (laugh) патрабуе выкарыстанне зусім іншага прыназоўніка — at, які літаральна значыць «у, на, пры». Падобная розніца ёсць і ў выкарыстанні прыназоўнікаў з прыметнікамі : to be *interested* **in** — быць *зацікаўленным* (чым-небудзь, **няма прыназоўніка**). Асобая гаворка ідзе пра Фразавыя дзеясловы (phrasal verbs) — адносна ўстойлівыя спалучэнні з дзеясловаў і прыназоўнікаў (альбо злучнікаў ці часціц), у якіх літаральны сэнс кожнага слова знікае і ўся фраза перадае адно значэнне. Так дзеяслоў look (глядзець) і прыназоўнік for (для) у спалучэнні разам азначаюць «шукаць».

Прыназоўнікі ставяцца перад назоўнікамі, на сэнс якіх яны ўплываюць, і пасля прыметнікаў і дзеясловаў у свабодных спалучэннях і ўстойлівых выразах. Сінтаксіс англійскай мовы дазваляе ставіць некаторыя прыназоўнікі ў канцы сказаў. Так бывае у спецыяльных пытаннях (What are you looking **for**? — Чаго ты шукаеш? (Магчымы таксама варыянт **For** what are you looking?), даданых сказах (I know whom she in love **with** — Я ведаю ў каго яна закахалася), пасіўных канструкцыях (His behaviour is much spoken **about** — Аб яго паводзінах шмат размаўляюць) і некаторых іншых выпадках.

Асноўныя значэнні прыназоўнікаў месца і часу
--------------------------------------------

| Прыназоўнік | Сэнс у катэгорыях часу | Сэнс у катэгорыях месца ці прасторы |
| --- | --- | --- |
| At | а пэўнай гадзіне (at 17:30 — у 17:30) | у пэўным месцы (работа, школа, офіс) |
| Before | перад, напярэдадні (нейкага моманту часу) | перад (кімсьці, чымсьці), насупраць (кагосьці чагосьці) |
| In | 1. у год, пару года, месяц (in 2005/summer/September — у 2005 годзе/летам/у верасні;

2. праз (нейкі прамежак часу) (in 3 days — праз 3 дні) | у пэўным месцы (звычайна перадае сэнс "унутры памяшкання |
| On | у дзень, дату (on Tuesday — у аўторак, on July 26 — 26 ліпеня) | на (паверхні) |
| About | каля, прыблізна (аб часе) | каля, прыблізна (аб адлегласці ці іншых катэгорыях вымярэння) |
| Within | на працягу (часу), праз (пэўны час) (within 5 working days — на працягу (праз) 5 рабочых дзён | у межах (пэўнай прасторы) (within the territory of Minsk — на (у межах) тэрыторыі Мінска |
| Around | каля, прыблізна (аб часе) | вакол (аб прасторы, месцы) |

Іншыя выпадкі мнагазначнасці прыназоўнікаў
------------------------------------------

Прыназоўнік for можа па-рознаму перакладацца на беларускую у наступных сітуацыях. I bought it **for** you — Я купіў гэта **для** цябе. I’ve been waiting for my boss **for** 3 hours! — Я чакаю свайго шэфа ўжо (**на працягу**) 3 гадзін(ы)! **For** I know some French I can read this book — **Паколькі** я крыху ведаю французскую мову, я магу чытаць гэту кнігу.

Прыназоўнік at, акрамя вышэй апісаных сітуацый, можа быць выкарыстаны пры абазначэнні цаны ці кошту чаго-небудзь (**at** 5 dollars — **за** 5 долараў). Яшчэ адзін выпадак мнагазначнасці гэтага прыназоўніка: He lives **at** the following address — Ён жыве **па** наступнаму адрасу.

Змяненне значэння дзеяслова з дапамогай розных прыназоўнікаў
------------------------------------------------------------

Як фразавыя, так і іншыя дзеясловы мяняюць сваё значэнне, калі з імі выкарыстоўваюцца розныя прыназоўнікі. Разгледзім некалькі прыкладаў: wait *for* — чакаць, а wait *on* — абслугоўваць (кліента і г.д.); make *(out) of* — рабіць з (матэрыялу, рэчыва, якое не губляе сваіх уласцівасцяў падчас апрацоўкі: пластык, метал і г.д.), а make *from* — рабіць з (матэрыялу, рэчыва, якое губляе свае ўласцівасці падчас апрацоўкі, напрыклад выраб хлеба з мукі); throw something *to* somebody — кідаць што-небудзь каму-небудзь (каб ён гэта схапіў), а throw something *at* somebody — кідаць, шпурляць нейкі прадмет у кагосьці. З дзеясловам arrive (прыбываць, прыязджаць) звычайна ставіцца прыназоўнік at, але, калі гаворка ідзе пра прыбыццё ў буйны горад, маўляў, у Парыж, правілы англійскай граматыцы патрабуюць замяняць яго прыназоўнікам in.

Апошнія тэндэнцыі графічнага абазначэння прыназоўнікаў
------------------------------------------------------

Інтэрнэт і развіццё сотавай сувязі прывялі да ўзнікнення новых спосабаў скарачэння слоў. Гэта тэндэнцыя, звязаная з неабходнасцю эканоміць колькасць сімвалаў у кароткіх тэкставых паведамленнях (SMS), закранула перапіску па электроннай пошце, у чатах, і паўсядзённае жыццё (напрыклад нататкі, канспекты). Некаторыя прыназоўнікі сталі абазначаць лічбамі: 4 — for (для), 2 — to (да, напрамак руху ў бок нейкага аб’екта), в4 — before (перад). Прыназоўнік at ўжо не адно дзесяцігоддзе перадаецца сімвалам @, бо менавіта гэты прыназоўнік абазначае сімвал адрасу электроннай пошты, за якім у беларускай мове замацаваліся мянушкі «сабака» і «слімак».

Заўвагі
-------

1. ↑  Яшчэ адно значэнне прыназоўніка on перадаецца яго беларускім эквівалентам «па» у такіх сітуацыях: it is a new textbook **on** chemistry — гэта новы падручнік **па** хіміі
2. ↑  Яшчэ адно значэнне прыназоўніка about перадаецца беларускім словам «пра», напрыклад, it is a book **about** animals — гэта кніга **пра** жывёл

Зноскі
------

1. ↑  KrylovaGordon, 2008, p. 406 §1
2. ↑  KrylovaGordon, 2008, p. 408 §4

Літаратура
----------

* Krylova, I.P.; Gordon, E.M. (2008). *A Grammar of Present-day English. Practical Course* (12th ed.). М.: КДУ.

| ⛭Граматыка англійскай мовы |
| --- |
| 
* Амерыканскі варыянт англійскай мовы
* Артыклі
* Выклічнікі
* Даданы сказ часу і ўмовы
* Дзеясловы
* Займеннікі
* Злучнікі
* Назоўнікі
* Неасабовыя формы дзеясловаў
* Прыметнікі
* Прыназоўнікі
* Прыслоўі
* Сістэма форм выражэння часу
* Тыпы пытанняў
* Ускосная мова

 |