recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Рэспубліканскі біялагічны заказнік «Слонімскі»** абвешчаны з мэтай захавання ўнікальнага ляснога комплексу, у межах якога знаходзяцца месцы рассялення раслін і жывёл, якія адносяцца да відаў змешчаных у Чырвонай кнізе Рэспублікі Беларусь і ахоўваюцца ў адпаведнасці з міжнароднымі дагаворамі.

Месца знаходжання
-----------------

Заказнік размешчаны ў прыгараднай зоне горада Слонім у Альбярцінскім лясніцтве Дзяржаўнай лесагаспадарчай установы «Слонімскі лясгас» на плошчы 4815 га. Да ўсходняй мяжы заказніка непасрэдна прылягае рэспубліканскі ландшафтны заказнік «Стронга».

Рэльеф
------

На тэрыторыі заказніка спалучаюцца ўзвышаныя ўзгорыста-марэнна-эразійныя і сярэдневышынныя другасныя водна-ледніковыя ландшафты, якія дрэнажуюцца ракой Іса з яе шматлікімі дробнымі прытокамі, вялікая колькасць з якіх маюць крынічныя комплексы. У межах заказніка пануюць вышыні 160—170 м, амплітуда вагання рэльефу складае каля 30 метраў, што стварае маляўнічы краявід.

Расліннасць
-----------

Флора заказніка мае ярка выяўленыя рысы пераходу ад сярэднееўрапейскай з барэальнымі элементамі да лесастэпавай. У экалагічным аспекце тут дамінуюць лясныя, балотныя, лугава-балотныя віды, у меншай ступені прадстаўлены водныя і пустынна-палявыя.

Заказнік ахоплівае лясны масіў, у якім пераважаюць хвойнікі (імшыстыя, верасова-імшыстыя, чарнічныя, арляковыя і інш.), бярэзнікі і ельнікі; трапляюцца чорналешнікі, асіннікі, дубровы.

Лясная і водна-балотная расліннасць адрозніваюцца добрай захаванасцю, тут адсутнічаюць вялікія па плошчы высечкі, значная частка вадацёкаў і балот знаходзіцца ў натуральным стане. На тэрыторыі заказніка выяўлена 16 ахоўных відаў раслін, прычым шэраг з іх (асабліва прадстаўнікі сямейства архiдных) з'яўляюцца вельмі рэдкімі ў рэспубліцы ці вядомыя з адзінкавым месцазнаходжаннем у межах Гродзенскай вобласці.

Асноўныя лекавыя расліны: ядловец звычайны, ландыш майскі, крапіва двухдомная і інш. Адзначаны месцы росту ахоўнага віду кадзіла сармацкага.

Жывёльны свет
-------------

На тэрыторыі заказніка знойдзена пасяленне 22 відаў млекакормячых, што складае каля 30% ад агульнага іх складу на тэрыторыі Беларусі. Таксама зарэгістравана 102 відаў птушак. Асноўная маса гэтых відаў належаць да ляснога экалагічнага комплексу.
**Народная партыя** (польск.: Stronnictwo Ludowe) — палітычная партыя Другой Рэчы Паспалітай. Заснавана ў 1931 годзе ў Варшаве ў выніку аб’яднання трох сялянскіх партый («Пяст», «Вызваленне» і Сялянская партыя). Лідары — Маліноўскі, Вітас, Мікалайчык. Друкаваны орган – газета «Zielony Sztandar». 

Пры рыжэме санацыі знаходзілася ў апазіцыі. З 1932 года арганізавала шэраг маніфестацый і сялянскіх забастовак. У 1935 годзе выступіла супраць прыняцця новай канстытуцыі, якая перадавала ўсю паўнату ўлады прэзідэнту. Унутры Народнай партыі існавала левае крыло, якое адстойвала патрабаванні радыкальнай аграрнай рэформы, і больш умеранае правае крыло. У праграме 1935 года прадугледжана драбненне буйных маёнткаў без выкупу, нацыяналізацыя цяжкай прамысловасці і крэдытных устаноў, ліквідацыя пасярэдніцтва ў гандлі.

Пасля польска-германскай вайны 1939 года на базе партыі ўзнікла арганізацыя – «Рох» (1940, лідары — Ратай, Багінскі), прадстаўнікі якой уваходзілі ў склад польскага урады ў выгнанні і яго органаў на акупаванай тэрыторыі. Члены «Рох» сфарміравалі ўзброеныя атрады — «Сялянскія батальёны». Іншыя члены Народнай партыі ўтварылі рух «Воля люду» (1944, лідары — Кавальскі, Кожыцкі), якая ўвайшла ў Краёвую Раду Народаву і Польскі камітэт нацыянальнага вызвалення. У 1945 годзе «Рох» ператворана ў партыю Польскую народную партыю (лідар – Мікалайчык). У 1949 годзе Польская народная партыя і «Воля люду» аб’яднаны ў Аб’яднаную народную партыю, якая стала сатэлітам Польскай аб’яднанай рабочай партыі.

У 1990 годзе Польская народная партыя адноўлена. Стала цэнтрысцкай аграрнай партый. У 2007—2015 была ў складзе кіруючай кааліцыі на чале з «Грамадзянскай платформай».

Літаратура
----------

* «СТРОННИ́ЦТВО ЛЮДО́ВЕ» // Большая российская энциклопедия
Паштовая марка «Асобны атрад БНР» наміналам 1 рубель
**Асобны атрад БНР** — серыя марак Беларускай Народнай Рэспублікі, выдадзеная ў 1920 годзе.

Апісанне
--------

Тыпы Магілёўскай губерніі. «Живописная Россия»[ru], 1882
На ўсіх пяці марках серыі — адзін малюнак: маладыя сяляне ў нацыянальных строях (Магілёўскі строй), хлопец і дзяўчына, сядзяць на лаўцы ля плота. Праект маркі быў выкананы мастаком Рыхардам Зарыньшам. Паводле меркавання гісторыкаў, прататыпам была выкарыстана гравюра У. дэ Гарнека, змешчаная ў трэцім томе выдання «Живописная Россия»[ru] (1882 г.) пад назвай «Тыпы Магілёўскай губерні».

Выдадзена 5 марак розных наміналаў: 5, 10, 15, 50 капеек і 1 рубель. Існуюць зубцаваныя і незубцаваныя маркі. Агульны тыраж — 5 мільёнаў асобнікаў (па 1 мільёне кожны). Адносіны зубцаваных да незубцаваных — 1:1. Незубцаваныя маркі былы выдадзены дзеля здзешаўлення тыражу. З іх 250 тысяч было выраблена і бяз клею.

Наміналы:

* 5 капеек — зялёнага колеру
* 10 капеек — чырвонага колеру
* 15 капеек — фіялетавага колеру
* 50 капеек — цёмна-блакітнага колеру
* 1 рубель — бурага колеру

**Зубцаваныя маркі*** 5 кап.5 кап.
* 10 кап.10 кап.
* 15 кап.15 кап.
* 50 кап.50 кап.
* 1 руб.1 руб.

**Незубцаваныя маркі*** 5 кап.5 кап.
* 10 кап.10 кап.
* 15 кап.15 кап.
* 50 кап.50 кап.
* 1 руб.1 руб.

Гісторыя
--------

У 1920 годзе ў Латвійскай дзяржаўнай друкарні ў Рызе выдадзеная серыя марак па заказе камандавання Асобнага Атрада БНР. Надпіс «Асобны атрад» сведчыць аб тым, што маркі выпускаліся для беларускага вайсковага фарміравання на чале з генералам Булак-Балаховічам. Замову на яго даваў старшыня Беларускай вайсковай камісіі ў Латвіі Кастусь Езавітаў.

Маркі былі ў выкарыстанні з 14 лютага 1920 да 22 красавіка 1920 года. Маркі Асобнага атраду выкарыстоўваліся палявой поштай, якая засталася на тэрыторыі Латвіі, да красавіка 1920 года, і гасіліся асобным штампам.

Надалей гэты выпуск (пачынаючы з 1939 года) неаднаразова перавыдаваўся як эмігранцкім урадам БНР, так і «неафіцыйна», што што стала прычынай з'яўлення вялікай колькасці адменаў марак гэтага выпуску паводле якасці друку.

Зноскі
------

1. ↑  *Батиевский В.*. Марки и полевая почта «Асобнага атрада БНР» (руск.)(недаступная спасылка). *mirmarok.ru* (2 красавіка 2011). Архівавана з першакрыніцы 31 студзеня 2016. Праверана 2 сакавіка 2018.
2. ↑  Le Collectionneur de timbres-poste. Numeros 459 a 464.. — Парыж: Maison Arthur Maury Bureaux d'abonnement et de vente, 1920. — С. 62. — 224 с.
3. ↑  *И.Ф. Мясковский*. 1.5. Выпуск Особого Отряда БНР (Булак-Балахович) — Подделки марок выпуска (руск.)(недаступная спасылка). *Фантастические выпуски*.  Мир м@рок (5 верасня 2010). Архівавана з першакрыніцы 16 сакавіка 2018. Праверана 2 сакавіка 2018.

Літаратура
----------

* Паштовыя маркі БНР: падробкі і рэальныя факты
* Беларускі Інстытут Навукі і Мастацтва. Маркі і налепкі
**Варга́н**, **вурган** (лац.: organum — прылада; магчыма, ад стараславянскага *варга* — рот) — старажытны самагучальны язычковы музычны інструмент. Вядомы ў многіх народаў пад рознымі назвамі. Бываюць *пласціністы варган* (у выглядзе пласцінкі з драўніны, косці, бамбуку, трыснягу) і *падковападобны металічны варган*; да пласцінкі ці пасярэдзіне падковы прымацаваны язычок з трыснягу і сталі.

У час ігры варган заціскаюць зубамі або прыціскаюць да іх, а рот служыць рэзанатарам. У выніку бесперапыннай вібрацыі язычка ўзнікае бурдон; са зменай артыкуляцыі вуснаў атрымліваюць тоны, неабходныя для выканання мелодыі. Дыяпазон невялікі — кварта або квінта, што абмяжоўвае рэпертуар простымі песеннымі і танцавальнымі мелодыямі. На пачатку XIX стагоддзя створаны канцэртны прафесійны інструмент з храматычным гукарадам — аўра (некалькі варганаў, замацаваных на металічным дыску).

На Беларусі існаваў у XII—XIX стагоддзях як сольны і ансамблевы інструмент. У наш час сустракаецца рэдка, напрыклад, гурты Стары Ольса, Кашлаты Вох.

У 2012 годзе ў Мінску быў прэзентаваны сольны альбом варганнай музыкі «Варган», у які ўвайшлі як этнаграфічныя кампазіцыі (традыцыйныя беларускія мелодыі, напр. «Падэспань», «Верабей», так і аўтарскія кампазіцыі, у тым ліку наігрышы на варгане разам з гуслямі, шалмеем, бубнам і гартанным спевам.

Літаратура
----------

* Варган // Беларуская энцыклапедыя. Том 4. — Мн. 1997. — С. 8.
**Мір** (руск.: Мир) — расійская нацыянальная плацежная сістэма, якая займаецца апрацоўкай усіх трансакцый унутры краіны і развіццём выпуску ўласных аплатных картак. Аператарам «Міру» выступае кампанія АТ «Нацыянальная сістэма аплатных картак», цалкам падкантрольная Банку Расіі. Разлікі праводзяцца ў расійскіх рублях.

На снежань 2022 года было эмітавана больш за 170 мільёнаў картак, па аб’ёме плацяжоў сістэма займала каля 38,6 % расійскага рынку плацежных сістэм усіх эмітаваных картак і 38,8 % усіх праведзеных па картках аперацый. Пасля сыходу з Расіі Visa і Mastercard сістэма «Мір» фактычна засталася манапалістам у гэтай краіне.

Зноскі
------

1. ↑  Глава НСПК: Не могу сказать, что мы рады исходу конкурентов с рынка (руск.)
2. ↑  Карта «Мир»: плюсы и минусы, где работает и как ее получить (руск.)
**New Weird** (англ. «новыя дзіўныя») — літаратурны жанр, які спалучае і трансфармуе прыёмы фэнтэзі, навуковай фантастыкі, гістарычнай літаратуры, жахаў, рэалізму. Пачаў фарміравацца ў 1990-х гг. Адным з ідэолагаў стаў брытанскі пісьменнік Чайна Мьевіль. Таксама да гэтага жанру адносяць Ніла Геймана, Філіпа Пулмана, Стэфа Свэйнстана, М. Джона Харысана, Рэнсама Рыгза, Стыва Какейна і іншых. Паводле анталогіі Эн і Джэфа Вэндмеераў, New Weird — жанр гарадской фантазіі, які абвяргае рамантызаваны традыцыйны фэнтэзійны сусвет, абіраючы грубыя, рэалістычныя мадэлі светаўтварэння, з элементамі жахаў, гвалту, натуралізму, «чарнухі». Калі фэнтазі — з большасці жанр дзеля эскапізму, бегства ад рэчаіснасці, то New Weird прапануе вяртанне да актуальных грамадскіх праблем, маляванне іх у гратэскным, фантастычным выглядзе. Сусветы гэтага жанру пераважна малапрыемныя, аўтары свядома імкнуцца выклікаць у чытача эмоцыі агіды, гідлівасці, але своеасаблівая эстэтыка жахаў і натуралізму прываблівае мноства прыхільнікаў.

Спасылкі
--------

* Michael Cisco essay on the New Weird Архівавана 25 кастрычніка 2005.

| ⛭Фэнтэзі |
| --- |
| Паджанры | 
* Эпічнае
* Квэставае
* Лірычные
* Гістарычные
* Тэхнафэнтэзі
* Гумарыстычнае
* Цёмнае
* New Weird
* Меч і магія
* Меч і планета
* Манапанк
* Парамагія
* Гарадское

 |
| Сусветы фэнтэзі | 
* Арда
* Амбер
* Забытыя каралеўствы
* Крын
* Невендаар
* Плоскі свет
* Упарадкаванае
* Хабарыйскі сусвет
* Нарнія
* Земнамор’е
* Торн
* Алагезія
* Анкарыя
* Вестэрас
* Рапгар
* Нью-Кробюзан
* Сармантазара

 |
| Расы | 
* Людзі
* Эльфы
* Гномы
* Оркі
* Хобіты
* Драконы
* Феі
* Дроў
* Гобліны
* Свірфнібліны
* Тытаны
* Тыфлінгі
* Генасі
* Гаргулы
* Драканіды
* Дэвы
* Юань-ці
* Аазімары
* Нагі
* Морлакі
* Огры
* Дану
* Яшчаралюдзі
* Туатаны
* Паўэльфы
* Кедэры
* Паўоркі
* Данмеры
* Альтмеры
* Дрэнеі
* Начныя эльфы
* Эльфы крыві

 |
| Кнігі, серыі | 
* Уладар Пярсцёнкаў
* Хронікі Нарніі
* Хронікі Мяшанкі
* Вядзьмар
* Сага пра Элрыка
* Хронікі Корума
* Дачка жалезнага дракона
* Сага пра кап’ё
* Вакзал страчаных сноў
* Гарменгаст
* Сага аб Дзірце

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грышук.
**Анатоль Георгіевіч Грышук** (нар. 6 лістапада 1955, в. Галынка Бераставіцкага раёна Гродзенскай вобласці) — заслужаны работнік сельскай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава, бухгалтарскі ўлік.

Працаваў старшым бухгалтарам, эканамістам мясатлушчавага цэха, старшым эканамістам-фінансістам бухгалтэрыі, намеснікам галоўнага бухгалтара, галоўным бухгалтарам Гродзенскага мясакамбіната, намеснікам галоўнага бухгалтара, намеснікам генеральнага дырэктара па мясной галіне Гродзенскага абласнога аб’яднання мясамалочнай прамысловасці, дырэктарам Гродзенскага мясакамбіната, дырэктарам адкрытага акцыянернага таварыства «Гродзенскі мясакамбінат».

Кіраваў «Гродзенскім мясакамбінатам» 30 гадоў — з 1989 да сыходу з пасады ў сакавіку 2019 года. У час свайго кіраўніцтва развіваў у тым ліку пазапрофільную дзейнасць праўдпрыемства: напрыклад, стварыў аргатурыстычны комплекс «Гарадзенскі маёнтак «Каробчыцы», фазанарый у Парэччы, заснаваў штогадовы пленэр разбяроў.

Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

Хобі і грамадская дзейнасць
---------------------------

Калекцыянуе зброю і прадметы, звязаныя з паляванне. У 2022 годзе адкрыў у Гродне прыватную галерэю «Grishuk Arsenal», дзе выставіў сваю калекцыю: мячы, шаблі, шпагі, нажы, рэплікі даспехаў часоў ВКЛ і Рэчы Паспалітай, сямейныя рэліквіі, гадзіннікі, медалі і значкі. У тым ліку ў галерэі выстаўленыя медалі гродзенскага алімпійскага чэмпіёна Аляксандра Курловіча, які сябраваў з Грышуком.

Па яго ініцыятыве ў гістарычным цэнтры Гродна ў 2023 годзе з'явіўся адзін з самых вялікіх у Беларусі муралаў аўтарства мастака-манументаліста Уладзіміра Качана. На мурале на гістарычную тэматыку выяўленыя гродзенскія замкі, беларуская шляхта, святы Губерт і ягоны алень.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі», міжнародным ордэнам Усмешкі, юбілейнымі медалямі. У 2014 годзе атрымаў званні «Заслужаны работнік сельскай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь» і «Ганаровы грамадзянін горада Гродна».

Зноскі
------

1. ↑  *HL*. На Гродзенскім мясакамбінаце змяніўся дырэктар - упершыню за 30 гадоў  (бел.). *Hrodna.life* (5 сакавіка 2019). Праверана 2 студзеня 2024.
2. ↑  Халодная зброя, рыцарскія даспехі і сямейныя рэліквіі. Былы дырэктар мясакамбіната адкрыў у Гродне галерэю-музей  (бел.). *Hrodna.life* (19 сакавіка 2022). Праверана 2 студзеня 2024.
3. ↑  Анатолий Гришук: «Много оружия – еще не победа! Мой «Арсенал» – музей чести и воинской доблести» (руск.). *planetabelarus.by*. Праверана 2 студзеня 2024.
4. ↑  У цэнтры Гродна адкрылі новы гіганцкі мурал  (бел.). *Hrodna.life* (7 верасня 2023). Праверана 2 студзеня 2024.
5. ↑  Грышук Анатолій Георгіевіч Архівавана 18 жніўня 2020.
6. ↑  Гришук Анатолий Георгиевич **(нявызн.)**. *Почётные граждане г. Гродно. Информационный ресурс ГЦБ им. А. Макаёнка*.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Будынак Марыінскай жаночай гімназіі.
**Будынак былой Марыінскай жаночай гімназіі** па вул. Ажэшкі, № 22 узведзены ў 1893 годзе. Помнік позняга класіцызму. Занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.

Гісторыя
--------

Будынак Марыінскай гімназіі на пачатку XX ст.
Трохпавярховы будынак пабудаваны ў 1893 годзе, аўтар праекта — В. Ф. Нябольсін.

Вясной 1919 года праз кароткі час пасля закрыцця гімназіі знаходзілася канцылярыя Гродзенскай беларускай губернскай управы. З восені 1919 да пачатку 1921 года працавала беларуская школа. У далейшым будынак выкарыстоўваўся толькі ў адукацыйных мэтах. На 1926 год працавала жаночая настаўніцкая семінарыя імя Э. Ажэшка (дырэктар Швяйкоўская). У 1940—1941 гадах дзейнічаў настаўніцкі інстытут, першы на тэрыторыі Заходняй Беларусі.

Будынак шчасна перажыў вайну і ў 1944 годзе ў ім пачаў дзейнічаць педінстытут, на базе якога ў 1978 годзе адкрыты Гродзенскі ўніверсітэт імя Янкі Купалы, якому будынак жаночай Марыінскай гімназіі належыць і па гэты дзень.

Перад будынкам універсітэта ў 1964 годзе пастаўлены бронзавы бюст Янкі Купалы скульптара З. Азгура. Гэта не адзіны помнік, што стаяў каля будынка былой гімназіі. Пасля ўсталявання савецкай улады ў 1939 годзе злева ад параднага ўвахода ў настаўніцкі інстытут з’явілася трохметровая выява Сталіна, якую ў чэрвені 1941 года мясцовыя жыхары скінулі з пастамента.

Будынак — помнік архітэктуры позняга класіцызму.

Архітэктура
-----------

Будынак Г-падобны ў плане, накрыты двухсхільным дахам. Галоўны фасад вылучаны двумя бакавымі рызалітамі. Дом абліцаваны жоўтай цэглай. Строгі характар будынку надае выразны рытм аконных праёмаў. Планіроўка дома — аднабаковае размяшчэнне класных пакояў. Вакол двух лесвічных клетак знаходзіліся тэхнічныя памяшканні і лабараторыі.

Зноскі
------

1. 1 2  Ажэшкі № 22(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Будынак Марыінскай жаночай гімназіі (Гродна) на Вікісховішчы |


* Будынак жаночай Марыінскай гімназіі ў Гродна(недаступная спасылка)
* Будынак Марыінскай жаночай гімназіі (Гродна) на сайце «Архіварта»

| ⛭Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы |
| --- |
| Факультэты | 
* Факультэт даўніверсітэцкай падрыхтоўкі
* Інжынерна-будаўнічы факультэт
* Факультэт псіхалогіі
* Фізіка-тэхнічны факультэт
* Факультэт фізічнай культуры
* Філалагічны факультэт
* Ваенны факультэт
* Педагагічны факультэт
* Факультэт матэматыкі і інфарматыкі
* Факультэт гісторыі, камунікацыі і турызму
* Юрыдычны факультэт
* Факультэт інавацыйных тэхналогій машынабудавання
* Факультэт эканомікі і кіравання
* Факультэт біялогіі і экалогіі
* Факультэт мастацтваў і дызайну

 |
| Інстытуты | Інстытут павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў |
| Сярэднія навучальныя ўстановы | 
* Ваўкавыскі каледж
* Гуманітарны каледж
* Лідскі каледж
* Тэхналагічны каледж

 |
| Іншае | 
* РУП «Тэхналаб»
* Галоўны корпус
* Будынак Марыінскай жаночай гімназіі

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Тургаяк.

**Тургаяк** (руск.: Тургоя́к) — возера ў левабярэжжы верхняга цячэння ракі Міяс на тэрыторыі Міяскай гарадской акругі Чалябінскай вобласці Расіі, гідралагічны помнік прыроды рэгіянальнага значэння. Плошча вадазбору возера — 476 км², вадазбор мае працягласць з поўначы на поўдзень 12,5 км, з усходу на захад — 11,0 км. Сярэднешматгадовы ўзровень зрэзу вады — 319,45 м над узроўнем мора. Заходняя частка вадазбору складзена гранітамі, усходняя — серпенцінітамі, гранасіенітамі (сіенагранітамі).

Возера тэктанічнага паходжання, праточнае. У яго ўпадаюць шэсць рэк (Ліпаўка, Махавая, Баброўка, Куляшоўка, Пугачоўка, Крутая), пяць ручаёў і шматлікія крыніцы на паўднёвым беразе возера. Ва ўсходняй частцы з Тургаяка выцякае рэчка Істок, якая ўпадае ў раку Міяс. Сцёк па ёй спыняецца ў гады малой воднасці. На тэрыторыі вадазбору размешчана таксама возера Інышка, якое мае гідралагічную сувязь з Тургаякам. Асноўную ролю ў жыўленні возера адыгрываюць грунтавыя воды. Агульны прыток вады -каля 35 л/с. Мінералізацыя вады возера не перавышае 100 мг/л.

Плошча воднай паверхні возера — 26,4 км ². Сярэдняя глыбіня — 19,1 м, максімальная глыбіня — 36,5 м. Вада возера мае высокую празрыстасць, якая складае ад 10 да 17,5 метра.

Зноскі
------
**Дзімітраўскі мост** (руск.: Димитровский мост) — мост цераз раку Об у Новасібірску, злучае праспект Дзімітрава на правым беразе (таксама маюцца ўезды з вуліц Фабрычная і Уладзіміраўская) і праезд Энергетыкаў (уезды з вуліц 1-я Шашэйная і 1-я Чулымская і Маторная) — на левым. Будаўніцтва маста пачалося ў 1971 годзе Мостабудаўнічым трэстам № 2 «Мостабуд-2» (цяпер ААТ «Сібмост»). 4 лістапада 1978 г. мост быў адкрыты для руху. Кошт маставога пераходу — 20 млн рублёў (разам з падыходамі і развязкамі — 53 млн рублёў). Даўжыня праезжай часткі маста — 701 м, шырыня — 30 м. Рух па мосце ажыццяўляецца ў шэсць шэрагаў. Агульная даўжыня ўсяго комплексу, які ўключае ў сябе пад’езды і развязкі — 5 км. Даўжыня надводнай часткі — 631 м.

Максімальная дазволеная хуткасць руху па мосце — 70 км/г.
**БелАЗ-549** — звышцяжкі кар’ерны самазвал вытворчасці Беларускага аўтамабільнага завода (БелАЗ). Выпускаўся серыйна з 1974 па 1986 год. З’яўляўся першым кар’ерным самазвалам маркі БелАЗ з электрамеханічнай трансмісіяй. Усяго было сабрана 1638 адзінак.

Гісторыя
--------

Ужо да другой паловы 1960-х гадоў Беларускі аўтамабільны завод асвоіў вытворчасць лінейкі кар’ерных самазвалаў грузападымальнасцю ў 27 тон (БелАЗ-540А) і 40 тон (БелАЗ-548). Між тым, прынятая вытворчая праграма, патрабавала стварэння і асваення больш грузапад’ёмных і прадукцыйных машын грузападымальнасцю ў 65, 100 і 120 тон. Першапачаткова ў якасці 65-тонніка павінен быў выступаць самазвальны аўтацягнік у складзе седлавога цягача БелАЗ-548В і паўпрычэпа-самазвала БелАЗ-5272. Аднак, па выніках выпрабаванняў гэты аўтамабіль выявіўся не занадта ўдалым, з вялікімі габарытамі, што рабіла яго эксплуатацыю ў кар’ерах, у сціснутай прасторы, праблемнай. Было прынята рашэнне аб распрацоўцы новага кар’ернага самазвала грузападымальнасцю 65—75 тон. Такі аўтамабіль патрабаваў ужо больш складаную канструкцыю з электрамеханічнай трансмісіяй, якая перадае энергію рухавіка на вядучыя колы. У колавыя рэдуктары былі ўбудаваныя электрарухавікі (матор-кола), самазвал меў незалежную падвеску ўсіх колаў. 

Работы па стварэнні новага самазвала пачаліся ў 1965 годзе. Першы вопытны ўзор БелАЗ-549 быў выраблены 20 снежня 1968 года да 50-годдзя Беларускай ССР. У наступныя некалькі гадоў праводзіліся выпрабаванні і даводка будучага самазвала. Разам з тым узніклі праблемы з наяўнасцю падыходнага рухавіка. Савецкая аўтамабільная прамысловасць тады не вырабляла рухавікі магутнасцю больш 500 к.с. прыдатныя да работы з электрычнай трансмісіяй. Як часовая мера на першых прататыпах 549-й мадэлі стаялі суднавыя дызелі М-300. Аднак, з-за няўзгодненасці міністэрстваў выбар упаў на цеплавозныя турбадызелі 6ЧН 21/21 магутнасцю ў 1050 к.с. Усё гэта затрымлівала пачатак вытворчасці 549-й мадэлі, аж да 1974 года. Пастаўкі дызеляў не былі рытмічнымі, таму і вытворчасць БелАЗ-549 па гадах не была раўнамернай.

Мадыфікацыі
-----------

* **БелАЗ-549** — базавая мадэль;
* **БелАЗ-549В-5275** — вопытны самазвальны аўтацягнік;
* **БелАЗ-549С** — вопытная мадыфікацыя для крайняй поўначы;
* **БелАЗ-Э549Г** — вопытная мадыфікацыя з газатурбінным рухавіком.

Літаратура
----------

* Белорусский богатырь // *За рулём* : часопіс. — 1972. — № 09. — С. 4—5.

Спасылкі
--------

* БелАЗ-549 Аўтапрам Беларусі Архівавана 29 лістапада 2016.
**Лідскі дзяржаўны музычны каледж** — базавая навучальная ўстанова ў Беларусі па падрыхтоўцы спецыялістаў галіне культуры ў г. Ліда Лідскага раёна Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

Музычны каледж быў заснаваны 1 верасня 1973 года пастановай Савета Міністраў БССР ад 3 снежня 1973 года (загад № 39 ад 26 сакавіка 1973 года Міністэрства культуры БССР). Музыкальнае вучылішча адкрылі на базе вызваленых памяшканняў сярэдняй агульнаадукацыйнай школы № 8 з утрыманнем яго на бюджэце вобласці.

9 лістапада 2000 года Упраўленнем культуры Гродзенскай вобласці (загад № 84) Лідскае музычнае вучылішча перайменавана ва УА «Лідскае дзяржаўнае музычнае вучылішча».

4 ліпеня 2011 года Гродзенскім абласным выканаўчым камітэтам (пастанова № 491) УА «Лідскае дзяржаўнае музычнае вучылішча» перайменавана ў УА «Лідскі дзяржаўны музычны каледж».

Спецыяльнасц
------------

* інструментальнае выканальніцтва (па кірунках): фартэпіяна, струнна-смычковыя інструменты, духавыя і ўдарныя інструменты, інструменты народнага аркестра;
* дырыжыраванне (па кірунках): акадэмічны хор, народны хор;
* музыказнаўства.

Дырэктары
---------

* Эдуард Васільевіч Кірыленка (1973—1977);
* Мар’ян Андрэевіч Баяровіч (1977—1996);
* Канстанцін Мікалаевіч Сцяпанаў (1996—2011);
* Алена Віктараўна Серакова (з 2011)

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лідскі дзяржаўны музычны каледж
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Куйбышаўскі раён.
 
**Куйбышаўскі раён** (руск.: Куйбышевский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым захадзе Калужскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу Бетліца.

Геаграфія
---------

Куйбышаўскі раён мяжуе з Людзінаўскім, Кіраўскім і Спас-Дземенскім раёнамі, а таксама з Бранскай і Смаленскай абласцямі. Плошча раёна складае 1243 км².

Гісторыя
--------

*Мокраўскі раён* быў утвораны ў 1929 годзе ў адпаведнасці з пастановай УЦВК і СНК РСФСР на тэрытарыяльнай аснове Мокраўскай воласці Бежыцкага павета (цэнтр — сяло Мокрае) і першапачаткова ўваходзіў у склад Раслаўльскай акругі Заходняй вобласці.

Пастановай УЦВК «Аб скарачэнні сеткі раёнаў Заходняй вобласці» 1 студзеня 1932 годзе Мокраўскі раён быў скасаваны, а яго тэрыторыя падзелена паміж суседнімі раёнамі — Якімавіцкім, Кіраўскэ і Спас-Дземенскім.

16 мая 1939 года раён з цэнтрам у сяле Мокрае быў адноўлены, але ўжо пад новай назвай — *Куйбышаўскі*. Дагэтуль Заходняя вобласць ужо была падзелена на Смаленскую і Арлоўскую вобласці; такім чынам, Куйбышаўскі раён цяпер уваходзіў у Смаленскую вобласць.

5 ліпеня 1944 года Куйбышаўскі раён увайшоў у склад новастворанай Калужскай вобласці. 13 сакавіка 1945 года райцэнтр быў перанесены ў пасёлак Бетліца.

У 1962—1965 гадах раён быў часова скасаваны, яго тэрыторыя ўваходзіла ў склад Кіраўскага раёна.

Зноскі
------

1. 1 2 3  АКТМУ. 179/2016. Цэнтральная ФА Праверана 26 кастрычніка 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26878024'></a>
2. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Куйбышаўскі раён (Калужская вобласць)
* Сайт раённай адміністрацыі (руск.)

| ⛭Калужская вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Бабынінскі
* Барацінскі
* Бораўскі
* Дзяржынскі
* Думініцкі
* Жукаўскі
* Жыздрынскі
* Ізноскаўскі
* Казельскі
* Кіраўскі
* Куйбышаўскі
* Людзінаўскі
* Малаяраславецкі
* Масальскі
* Мядынскі
* Мяшчоўскі
* Перамышльскі
* Спас-Дземенскі
* Сухініцкі
* Тарускі
* Ульянаўскі
* Ферзікаўскі
* Хвастовіцкі
* Юхнаўскі

 |  |
| Гарады | 
* Балабанава
* Белавусава
* Бораўск
* Жукаў
* Жыздра
* Казельск
* **Калуга**
* Кіраў
* Кондрава
* Крамёнкі
* Людзінава
* Малаяраславец
* Масальск
* Мядынь
* Мяшчоўск
* Обнінск
* Сосенскі
* Спас-Дземенск
* Сухінічы
* Таруса
* Юхнаў
* Ярмоліна

 |
| Пгт | 
* Варатынск
* Гарадок
* Думінічы
* Палатняны Завод
* Пятаўскі
* Серадзейскі
* Таваркава

 |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | 
* Бабыніна
* Бараціна
* Бетліца
* Ізноскі
* Перамышль
* Ульянава
* Ферзікава
* Хвастовічы

 |
**Cribraria aurantiaca** — від невялікіх слізевікоў сямейства *Cribrariaceae*.

Апісанне
--------

Спаракарпы сабраны групамі, агульнай вышынёй ад 1 да 2 мм, на сцяблінцы, шарападобныя або часам турбінныя, прамыя або нахіленыя, 0,4-0,7 мм дыяметрам; споравая маса залаціста-жоўтая; чаша ў адну траціну вышыні спарангія, бледна-карычневая або карычневая, нераўнамерная і з глыбокімі зубцамі па краі, часта больш правільная, усыпаная круглымі плазмадычнымі грануламі 0,5-1 мкм у дыяметры, размешчанымі цеснымі лініямі, якія прамяніста адыходзяць ад асновы спарангія; вузлы сеткі пляскатыя, шырокія, разгалінаваныя і вуглаватыя або вузкія, вуглы працягваюцца ў тонкія злучальныя ніткі, або патоўшчаныя і выпуклыя, часта з некалькімі свабоднымі прамянямі.

Сцябло шылападобнае, цёмна-карычневае, у два-чатыры разы перавышае вышыню спорангія або вышэй. Споры вохрыстага колеру ў праходзячым святле, дробна бародаўкавыя, 5-6 мкм у дыяметры.

Плазмодый зялёнага або шыферна-шэрага колеру.

Арэал і экалогія
----------------

Распаўсюджаны касмапалітычна, расце на мёртвай драўніне.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IRMNG |
**Андрацэнтрызм** (ад грэч. ἀνήρ — мужчына) — практыка, культурная традыцыя, якая свядома ці несвядома зводзіць агульначалавечую суб’ектыўнасць (агульначалавечыя суб’ектыўнасці) да адзінай мужчынскай нормы, і якая рэпрэзентуеца як універсальная аб’ектыўнайсць. У гістарыяграфіі тэрмін выкарыстоўваецца тэарэтыкамі і прадстаўнікамі гендарнага падыходу, якія лічаць «традыцыйнае» ўяўленне пра гісторыю андрацэнтрысцкім, так як паказвае ў якасці дзеючых асоб толькі мужчын, адводзячы жанчынам ролю, «суб’ектаваную» ў адносінах да агульначалавечай (мужчынскай) нормы.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778117818 |
«**УННВ**», часта пашыраецца як «**Забітыя, Але Не Вамі**» (руск.: «Убиты, Но Не Вами») — рускамоўная андэрграўнд рэп-група з Мінска. Удзельнікі калектыву хаваюць сваю асобу, дакладна невядомы іх сапраўдныя імёны, прозвішчы або ўзрост.

Біяграфія
---------

Гурт быў створаны ў 2010 годзе ў Мінску пасля стварэння аднайменнай суполкі ў VK. Праз пару тыдняў у ім з’явіўся дэбютны альбом гурта «Чернь».

У 2012 годзе выйшаў альбом «О’дно», у 2015 годзе «Вонючие рифмы», у 2019 годзе «Чёрная кассета», а ў 2021 годзе выйшаў зборнік з нявыдадзеных трэкаў «Неизданное».

У сваёй музыцы гурт надае ўвагу тэме наркотыкаў, нарказалежнасці, а таксама ўсялякімі спосабамі ўсхваляе розныя забароненыя рэчывы.

Калектыў доўгі час не выпускаў кліпы на свае кампазіцыі, тлумачачы гэта тым, што ім хапае грошай з канцэртаў.

21 студзеня 2020 года бітмэйкер гурта Арцём Artty у сваёй суполцы ў VK абвясціў, што пакідае калектыў:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Всё, что будет делаться дальше группой УННВ, либо её отдельно взятыми участниками, не имеет никакого отношения к Audio Distortion. | "|

Ацэнкі
------

Эксперты адзначаюць адметнасць гучання гурта, цікавасць і неперагружанасць тэкстаў, змрочную атмасферу. Лічаць яго выразным прадстаўніком сучаснай андэрграўнд-сцэны.

Група мае даволі шырокую базу фанатаў, захоўваючы пры гэтым адносную ананімнасць і таямнічы імідж гурта, што з’яўляецца свайго роду пратэстам супраць папулярнай музыкі.

Склад
-----

* MarikMarakesh, лідар гурта
* Crash
* Anq
* Арцём Artty, бітмэйкер (2010—2020)

На сваіх выступах хлопцы выступаюць у масках, капюшонах, акулярах, панамках і гэтак далей, каб схаваць сваю асобу. Лідарам гурта лічыцца MarikMarakesh, таксама вядома, што ён самы малодшы з калектыву.

Альбомы
-------

### «УННВ»

| Год | Назва | Каментар |
| --- | --- | --- |
| 2010 | «Чернь» | — |
| 2012 | «О’дно» | Займае 290-ае месца на Spotify у топе рускамоўных трэкаў за ўвесь час |
| 2015 | «Вонючие рифмы» |  |
| 2019 | «Чёрная кассета» | 4-ае месца ў чарце InterMedia |
| 2021 | «Неизданное» | 21-ае месца ў чарце BandLink |

### Crash

| Год | Назва | Каментар |
| --- | --- | --- |
| 2016 | «Нитки» | — |
|

Відэаграфія
-----------

| Год | Назва | Заўвага |
| --- | --- | --- |
| 2012 | «Притормози.mp4»(Сумесна з Maxie Flow і Фам) |  |
| 2021 | «Пластилин из говна»(Сумесна з Гуляй Рванина) |  |
| «Яма (live)» |  |
| 2022 | «В тумане белом» |  |
|

Зноскі
------

1. ↑  УННВ Архивировано
2. 1 2  УННВ — Биография и творчество музыкальной группы Архивировано
3. 1 2  УННВ на last.fm Архивировано
4. 1 2  Архивированный пост Артёма во ВКонтакте об уходе из группы
5. ↑  «УННВ». За кем стоит андеграунд? Большой разбор «Афиши Daily» (руск.). *Афиша*. Праверана 5 лютага 2024.
6. ↑  О`ДНО (УННВ) — статистика прослушиваний Архивировано
7. ↑  УННВ — Вонючие Рифмы (2015) Архивировано
8. ↑  Музыкальные чарты за неделю: лидируют Big Baby Tape, Тима Белорусских и Morgenshtern Архивировано
9. ↑  УННВ — «Чёрная кассета» Архивировано
10. ↑  BandLink Daily Chart
**Сожскае зледзяненне**, **маскоўскае зледзяненне**, **рыскае 2-е зледзяненне** — перадапошняе,сярэднеплейстацэнавае зледзяненне, якое доўжылася каля 110 тыс. гадоў.

У час найбольшага пашырэння сожскае ледавіковае покрыва на Беларусі трыма вялікімі патокамі (нёманскім, мінскім, дняпроўскім) дасягала паўночных межаў Палесся. Яго адклады прадстаўлены пародамі: марэннымі (валунныя супескі і суглінкі), флювіягляцыяльнымі (пясок, жвір, пясчана-жвіровыя сумесі і інш.) і азёрна-ледавіковымі (стужачныя гліны, супескі, пяскі).

Адбывалася ўслед за дняпроўскім зледзяненнем. На тэрыторыі Заходняй і Цэнтральнай Еўропы адпавядае стадыі заальскага зледзянення.

Літаратура
----------

* Сожскае зледзяненне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
**Сібірскае аддзяленне Расійскай акадэміі навук** (СА РАН) - найбуйнейшае рэгіянальнае аддзяленне РАН, якое забяспечвае навукова-метадычнае кіраўніцтва над дзейнасцю шэрагу арганізацый Расійская акадэмія навук, размешчаных у Сібіры. З 2014 года, згодна з зацверджаным прэзідыумам Расійскай акадэміі навук статутам, дзейнічае ў форме федэральнай дзяржаўнай бюджэтнай установы.

У часы Другой сусветнай вайны навукоўцы эвакуіраваліся ў Сібір, і ў 1943 годзе быў створаны Заходне-Сібірскі філіял АН СССР. Першапачаткова ў ЗСФ дапушчалася праца навукоўцаў у розных гарадах. Але з 1948 большасць навукоўцаў працуе ў Новасібірску.

  

Утворана ў маі 1957 года па ініцыятыве акадэмікаў М. А. Лаўрэнцьева, С. Л. Собалева і С. А. Хрысціяновіча. Пры арганізацыі аддзялення ў яго склад увайшлі навуковыя ўстановы Заходне-Сібірскага філіяла АН СССР (утвораны ў 1943 годзе), Усходне-Сібірскага філіяла АН СССР (утвораны ў 1949 годзе), Якуцкага філіяла АН СССР (утвораны у 1949 годзе), Далёкаўсходняга філіяла АН СССР (утвораны ў 1932 годзе), а таксама Сахалінскі комплексны НДІ АН СССР і Інстытут фізікі АН СССР у Краснаярску.

У 1982 г. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 4 мая ўзнагароджана ордэнам Леніна.

У 1999 годзе ўзнагароджана ордэнам «Палярная Зорка».

Літаратура
----------

* Российская академия наук. Сибирское отделение: Исторический очерк / Е. Г. Водичев, С. А. Красильников, В. А. Ламин и др. — Новосибирск: Наука, 2007. — 510 с. — 1200 экз. — ISBN 978-5-02-032108-3.
**Яніна Зоф’я Клаве**  (польск. Janina Zofia Klawe; 16 студзеня 1921, Баранавічы — 28 лютага 2008, Варшава) — польская перакладчыца, гісторык літаратуры.

Біяграфія
---------

Вучылася ў гімназіі Плятэр-Зіберг у Варшаве (1934—1939).

Пасля вайны скончыла Варшаўскі ўніверсітэт па спецыяльнасці «Французская філалогія»

Ініцыятара стварэння ў 1977 годзе і кіраўнік (1981—1984) секцыя луза-бразільскай на кафедры іберыстыкі Варшаўскага ўніверсітэта.

Доўгі час працавала ў Дзяржаўным навуковым выдавецтве.

Аўтар публікацый, прысвечаных партугальскай і бразільскай літаратуры, перакладчыца літаратуры Партугаліі і Бразіліі.

Сябра Асацыяцыі польскіх пісьменнікаў. Віцэ-прэзідэнт Польска-бразільскага таварыства.

Узнагароджана партугальскім Ордэнам Інфанта Энрыке (Ordem do Infante Dom Henrique) і бразільскім Ордэнам Крыжа Поўдня (Ordem Nacional do Cruzeiro do Sul).

Творы
-----

* Aluisio Azevedo twórca brazylijskiego naturalizmu (Wydawnictwa UW 1975)
* Kurs portugalskiego w laboratorium (oprac.; Uniwersytet Warszawski 1975)
* Curso de lingua portuguesa. P. 1 (wydanie II: Uniwersytet Warszawski 1976)
* Premodernizm w Brazylii : przedstawiciele nurtu społecznego w literaturze okresu 1900—1922 (Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1977)
* Historia literatury portugalskiej: zarys (Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1985, ISBN 83-04-0093-1-5)

Зноскі
------

1. ↑  *Cpz*. PLATERKI od 1883 do dziś: NATALIA WAKULIŃSKA i JANINA (WIELOWIEYSKA) KLAWE (list od p.Marka Jacobsona) **(нявызн.)**. *PLATERKI od 1883 do dziś* (17 maja 2011). Праверана 4 красавіка 2024.
2. ↑  Janina Klawe - www **(нявызн.)**. *www.xn--meb.pisz.pl*. Праверана 4 красавіка 2024.
3. ↑  Janina Klawe(нявызн.). *Lubimyczytać.pl*. Праверана 4 красавіка 2024.
**Трэці крыжовы паход** (1189—1192) — паход, які пачаўся пасля захопу Саладзінам Іерусаліма. Кіраўнікамі выступілі Фрыдрых Барбароса, Філіп II Аўгуст і Рычард Львінае Сэрца.

Пасля няўдалага Другога крыжовага пахода аб’яднанае сірыйскае і егіпецкае войска пад камандаваннем Саладзіна выбіла еўрапейскія сілы з Святой зямлі і вярнула мусульманам у 1187 Іерусалім. Гэтая падзея адыграла важную ролю ў еўрапейскай палітыцы, паколькі французскі кароль Філіп і англійскі кароль Рычард аддаліліся ад канфлікту друг з другам і аб’ядналіся ў хрысціянскі саюз з аднолькавымі мэтамі і задачамі, а менавіта паўторнае вызваленне Святой зямлі ад арабаў.

У дадатак да крыжовага паходу далучыўся імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі Фрыдрых Барбароса, які са сваім вялікім войскам выдвінуўся праз Малую Азію, але памёр, не дайшоўшы да Іерусаліму, пры гэтым наказаўшы войску вярнуцца на радзіму.

Падчас кампаніі хрысціянская кааліцыя дасягнула некаторых вайсковых поспехаў. Бітва каля сцен Акры была самай жорсткай за ўвесь крыжовы паход, неўзабаве пасля бітвы 2 верасня 1192 Рычард і Саладзін падпісалі мірны дагавор, паводле якога Іерусалім заставаўся пад арабскім кантролем, але быў адчынены для хрысціянскіх паломнікаў з Еўропы. Англійскі кароль пакінуў Святую зямлю 9 кастрычніка таго ж года. Паход асуджаўся як правал і прывёў да Чацвёртага крыжовага пахода.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Партал **«Крыжовыя паходы»** |
| commons: | Трэці крыжовы паход на Вікісховішчы |

| Крыжовыя паходы |
| --- |
| 
* 1-ы
	+ Сялянскі
	+ Германскі
* Нарвежскі
* Ар’ергардны
* 2-і
* Цьеры Эльзаскага
* 3-і
* 4-ы
* Альбігойскі
* паход дзяцей
* 5-ы
* 6-ы
* 7-ы
* пастушкоў
* Народны крыжовы паход[en]
* 8-ы
* 9-ы
* на Александрыю
* Берберскі
* Паўночныя
* супраць гусітаў
* на Варну

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12119242g · GND: 4139116-0 · LCCN: sh85034383 · NKC: ph456961 · SUDOC: 029600987 |
**Чэ́слаў Генрыхавіч Сабінскі** (27 студзеня 1885, Вількамірскі павет, Ковенская губерня — 11 чэрвеня 1941, Ленінград) — расійскі і савецкі мастак кіно, рэжысёр, сцэнарыст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 14 (27) студзеня 1885 года ў вёсцы Вількабруйка Ковенскай губерні. У 1903 годзе паступіў у Маскоўскае вучылішча жывапісу, разьбярства і дойлідства, якое скончыў у 1908 годзе. З 1904 па 1908 год паралельна вучобе працаваў у МХТ на пасадзе мастака-дэкаратара. У кіно з 1908 года, да 1911 года загадваў мастацкай часткай на кінастудыі Братоў Патэ ў Маскве, з 1911 па 1913 год працаваў у кінакампаніі П. Ціман і Ф. Рэйнгарт, дзе таксама загадваў мастацкай часткай, пазней працаваў у Таварыстве І. Ярмольева.

Пісаў сцэнарыі, частку з якіх паставіў сам у якасці рэжысёра. Быў адным з самых папулярных кінематаграфістаў у Расійскай імперыі і раннія гады СССР, удзельнічаў у пастаноўцы больш за 100 фільмаў.

Амерыканскі гісторык кіно Джэй Лейда адклікаўся пра Сабінскага наступным чынам: «Да сваёй працы ў кінематографе Сабінскі падыходзіў творча — і гэта была вялікая рэдкасць на мяжы 1900-х — 1910-х гг. Калі Гаш і Мэтр адкрылі ў Маскве філіял студыі „Браты Патэ", яны далі пачатак французска-рускаму стылю — і запатрабаваліся многія гады і дзве рэвалюцыі, каб зжыць яго з расійскага кіно».

З 1930 па 1940 год працаваў у сцэнарным аддзеле кінастудыі «Ленфільм».

Памёр 11 чэрвеня 1941 года ў Ленінградзе.

Фільмаграфія
------------

* «Ворагі» (1924)
* «Днепр у агні» (1936)
**Сцяг Люксембурга** (люкс.: Lëtzebuerger Fändel; ням.: Flagge Luxemburgs; фр.: Drapeau du Luxembourg) — адзін з дзяржаўных сімвалаў Вялікага Герцагства Люксембург. Уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча, якое складаецца з трох гарызантальных роўнавялікіх палосаў: верхняй — чырвонай, сярэдняй — беларй і ніжняй — блакітнай. Адносіны шырыні сцяга да яго даўжыні — 3:5.

Гісторыя сцяга
--------------

Кароль Нідэрландаў Вілем I, стаўшы ў 1815 годзе адначасова і кіраўніком Люксембурга, прыняў у тым жа годзе герб і сцяг герцагства, якія паходзяць на дзяржаўныя знакі Нідэрландаў. Сцяг герцагства адрозніваецца ад нідэрландскага толькі больш светлым тонам ніжняй паласы.

Змена сцяга
-----------

Праект сцяга "Чырвоны Леў"
Старшыня парламенцкай фракцыі Хрысціянска-сацыяльнай народнай партыі Мішэль Вальтэр (Michel Wolter) прапанаваў замяніць чырвона-бела-блакітны сцяг на сцяг «Чырвоны леў» (Roude Léiw). Мішэль Вальтэр занёс адпавядаючы праект закона ў парламент. Чырвона-бела-блакітны сцяг Люксембурга быў уведзены ў 1972 годзе. Але той сцяг быў вельмі падобны на сцяг Нідэрландаў, таму ў 1992 годзе блакітная паласа была зробленая больш светлай (колер Пантон 299С). Нягледзячы на гэта, шматлікія лічаць, што гэтага было недастаткова, каб адназначна адрозніць сцяг Люксембурга ад сцяга Нідэрландаў.

Сцяг з малюнкам льва на бела-блакітным фоне паходзіць з XIII стагоддзя і быў радавым сцягам Дому Люксембург.

Прапанова Мішэля Вальтэра сустрэла падтрымку сярод насельніцтва, але сярод парламентарыяў аднадушнай падтрымкі няма. Паводле апытання, якое правяла радыёстанцыя «Радыё Люксембург» (RTL Radio Luxembourg), больш 90 % насельніцтва падтрымліваюць замену сцяга.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сцяг Люксембурга
* Neue Fahne für das Großherzogtum? Архівавана 10 сакавіка 2007. (ням.)

| ⛭Краіны Еўропы: Сцягі |
| --- |
| * Азербайджан¹
* Албанія
* Андора
* Аўстрыя
* Балгарыя
* Беларусь
* Бельгія
* Боснія і Герцагавіна
* Ватыкан
* Венгрыя
* Вялікабрытанія
* Германія
* Грузія
* Грэцыя
* Данія
* Ірландыя
* Ісландыя
* Іспанія
* Італія
* Казахстан²
* Кіпр¹
* Латвія
* Літва
* Ліхтэнштэйн
* Люксембург
* Малдова
* Мальта
* Манака
* Нарвегія
* Нідэрланды
* Партугалія
* Паўночная Македонія
* Польшча
* Расія²
* Румынія
* Сан-Марына
* Сербія
* Славакія
* Славенія
* Турцыя²
* Украіна
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чарнагорыя
* Чэхія
* Швейцарыя
* Швецыя
* Эстонія
 |
| Залежныя тэрыторыі |
| * Азорскія астравы
* Аландскія астравы
* Гернсі
* Гібралтар
* Джэрсі
* Востраў Мэн
* Фарэрскія астравы
* Шпіцберген
* Ян-Маен
 |
| Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы |
| * Абхазія¹
* Косава
* Паўднёвая Асеція¹
* Прыднястроўе
 |
| ¹ Часткова або цалкам у Азіі, у залежнасці ад праведзенай мяжы (en)  ² У асноўным у Азіі |
**Xyleborus saxeseni** — жук з сямейства караедаў. Ва Украіне распаўсюджаны паўсюдна. Шкоднік лясной і сельскай гаспадарак, пашкоджвае дуб, граб, ясень, бярозу, вольху, каштан, грэцкі арэх, ляшчына, пладовыя дрэвы і іншыя дрэвы.

Апісанне
--------

Невялікія жукі, самкі 2,3 міліметра даўжынёй, самцы — 1,7-2,2 міліметраў. Пахіл надкрылляў матавы з невыразнымі кропкавымі баразёнкамі, задняя палова пярэдняспінкі і аснаванне надкрылляў пакрытыя вельмі дробнымі валасінкамі. Самец больш плоскі, пакрыты валасінкамі.

Экалогія
--------

Засяляе драўніну штамбаў, пянькоў і галінак. Уваходны канал ідзе ўздоўж сэрцападобнага прамяня і пераходзіць у маткавы ход, паварочвае ўбок і праходзіць амаль паралельна гадавому пласта. У канцы маткавага ходу самка адкладае купку яек. Пасля вылуплення лічынкі выгрызаюць агульны сямейны ход у сярэдзіне плоскасці, размешчаны ўверх і ўніз ад маткавага ходу. Генерацыя аднагадовая.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Артыкул на сайце Аграрны сектар Украіны Архівавана 20 снежня 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist |
**Гілі-Матанг** (індан.: Gili Motang) — востраў у групе Малых Зондскіх астравоў у Інданезіі. Плошча - каля 30 км². Незаселены.

Гілі-Матанг знаходзіцца ў 2,2 км на паўднёвы захад ад суседняга буйнога вострава Флорэс, 6 км на паўднёвы ўсход ад вострава Рынча. Даўжыня і найбольшая шырыня вострава Гілі-Матанг - каля 4 км. Мае вулканічнае паходжанне. Найвышэйшы пункт - гара Матанг, якая дасягае 441 м над узроўнем мора. 

Гілі-Матанг уваходзіць у склад інданезійскага нацыянальнага парка Камода. Флора характэрная для саванны. Востраў насяляюць каля 100 камодскіх варанаў.

Спасылкі
--------

* Savanna on Gili Motang, Komodo National Park(недаступная спасылка)
* geographic.org
* BFFC - Opening Season 2012 (Gili Motang)
**Чорная Чэджу** ( кар. 제주흑돼지, *Jeju heukdwaeji*) — карэйская парода свойскіх свіней. Парода названа ў гонар {{нп3|Чэджу (востраў)|вострава Чэджу|uk|Чеджу (острів)}}, які знаходзіцца на поўдні краіны ў Карэйскім праліве, адкуль яна і паходзіць. Гэта маленькая свіння з чорнай скурай і гладкай поўсцю. У яе стаячыя, разгорнутыя вушы, а таксама вузкая морда.

У адпаведнасці з пагадненнем аб супрацоўніцтве паміж Паўночнай і Паўднёвай Карэяй у 2008 годзе з вострава Чэджу ў Паўночную Карэю было адпраўлена абсталяванне на суму каля 160 000 долараў ЗША для будаўніцтва свінагадоўчай фермы Чорных Чэджу ў Пхеньяне; племянное пагалоўе павінна было быць адпраўлена, калі ферма будзе гатова.

У якасці ежы
------------

Кажуць, што мяса свіней пароды Чорная Чэджу мае непаўторны смак і з'яўляецца асновай некаторых мясцовых страў. Яго вэндзяць на падпаленым сене, што надае яму незвычайны водар і жавальную кансістэнцыю.

Да канца XX стагоддзя гэтых свіней выкарыстоўвалі ў {{нп3|Свіны туалет|свіных туалетах|ru|Свиной туалет}}. Свіней сялілі ў ямы, выкапаныя пад гаспадарчымі пабудовамі, і яны елі адкіды, што падалі ўніз. З 1960-х гэтая практыка саступіла месца больш традыцыйнаму кармленню. Некаторыя лічаць, што змяненне негатыўна адбілася на смакавых якасцях мяса.

1. ↑  "Jeju to offer pig farm to DPRK" @ *North Korea Economy Watch*, January 16, 2009.
2. ↑  "Local food in Jeju" Архівавана 28 снежня 2007 года. @ *Jeju Special Self-Governing Province*
3. ↑  "Waste not, want not - Jeju's black pig" Архівавана 18 лістапада 2008 года. *English Street*, No.6, Tuesday March 13, 2007 @ Korea Hong Kong Friendship Association Архівавана 28 лютага 2010 года..
4. ↑  "Jeju’s black pig still tasty on the table". *JoongAng Daily*, February 15, 2007.
**Станіслаў Аляксандравіч Прыбытак** (**Пржыбытак**; Пусты шаблон {{ВД-Прэамбула}} ) — медык, хімік, педагог.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1869 годзе Мінскую класічную гімназію, у 1874 годзе Пецярбургскі ўніверсітэт, у 1877 годзе Ваенна-медыцынскую акадэмію. Прымаў удзел у вайне супраць Турцыі як палкавы ўрач. За дысертацыю «Некаторыя прадукты акіслення шмататамных спіртоў» атрымаў ступень доктара медыцыны. У 1881—1889 лабарант аддзялення анатамічнай хіміі Пецярбургскага ўніверсітэта. У 1889 годзе атрымаў ступень магістра хіміі і выбраны на пасаду ад’юнкт-лабаранта ў Імператарскай ваенна-медыцынскай акадэміі. 3 1891 года выкладчык акадэміі, загадчык гарадской санітарнай лабараторыі ў Пецярбургу.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар шматлікіх артыкулаў па хіміі ў перыядычным друку: «Аб арганічных двухвокісах» (1887, магістарская дысертацыя), «Даследаванне хімічнага саставу лістоў каўказскіх чарніц» (1889), «Аб дыоксіадыпінавай кіслаце» i інш.

Літаратура
----------

* Прыбытак (Пржыбытак) Станіслаў Аляксандравіч // Мысліцелі і асветнікі Беларусі: Энцыкл. даведнік / Беларус. Энцыкл.; Гал. рэд. «Беларус. Энцыкл.»: Б. І. Сачанка (гал. рэд) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1995.
**Алесь Пятровіч Госцеў** нар. (2 траўня 1948, Калінінград) — беларускі краязнаўца і выкладчык. Аўтар кніг па гісторыі Гродна.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Калінінградзе, але ўжо ў год свайго нараджэння апынуўся у Гродне. Скончыў школу №7 (1966), а пасля інстытут Янкі Купалы (1970; настаўнік фізікі сярэдняй школы). Служыў у войску, а пазней працаваў на ДВА "Азот".З 1992 года выкладаў у гарадзенскім Ліцэі №1.

Удавец.

Дзейнасць краязнаўцы
--------------------

З 1976 года актыўна займаўся краязнаўствам Гродна і Гродзеншчыны. Удзельнічаў у напісанні шматлікіх кніг па гісторыі Гродна. У якасці суаўтара супрацоўнічаў з такімі вядомымі гродзенскімі гісторыкамі, як Вячаслаў Віталевіч Швед, Андрэй Віталевіч Вашкевіч, Андрэй Мікалаевіч Чарнякевіч і інш. Распрацаваў аўтарскую сістэму школьнага краязнаўства і разам з калегамі і вучнямі стварыў у Ліцэі №1 музей. 

У 2012 годзе за сваю краязнаўчую дзейнасць атрымаў прэмію Ядкоўскага.

Выбранныя творы
---------------

* «Кронон. Летопись города на Немане (1116-1990)» (1993)
* «Королевский город Гродно» (2006, 2008, 2009, 2010)
* «Гродназнаўства» (2009, 2010)
* «От Фортов до Коложи» (2012)

Зноскі
------

1. ↑    Госцеў Аляксандр (Алесь) Пятровіч на сайце bis.nlb.by
2. 1 2 3   Гостев Алесь: биография на сайте www.grodno.by

Спасылкі
--------

* Старонка Алеся Госцева ў Фэйсбуку
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міхайлоўская.

**Алена Канстанцінаўна Міхайлоўская** (руск.: Елена Константиновна Михайловская; 21 лістапада 1949, Масква — 4 лютага 1995, там жа) — савецкая і расійская шашыстка, міжнародны гросмайстар ФМЧ (1984). Заслужаны майстар спорту СССР (1977), кавалер ордэна «Знак Пашаны» (1981).

Шашачную кар’еру пачынала ў рускіх шашках, чатыры разы запар (у 1969—1972 гадах) заваёўвала званне чэмпіёнкі СССР. Пасля гэтага перайшла ў міжнародныя шашкі, у 1973—1977 гадах пяць разоў запар выйгравала чэмпіянат свету сярод жанчын у гэтай дысцыпліне. У 1974 годзе выйграла таксама ўсесаюзны турнір па міжнародных шашках, у чэмпіянатах СССР з 1975 года 5 разоў заваёўвала сярэбраныя і бронзавыя медалі (апошні раз у 1984 годзе). Пасля заканчэння актыўнай кар’еры займалася трэнерскай і адміністрацыйнай працай, да 1995 года ўзначальвала Федэрацыю шашак Масквы. Суддзя ўсесаюзнай катэгорыі (1988).

Зноскі
------