recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Карнавальная ноч»** — савецкі камедыйны музычны фільм 1956 года рэжысёра Эльдара Разанава. Гэта першы яго фільм, які выйшаў на вялікі экран, і другая роля Людмілы Гурчанка (пасля дэбюту ў фільме «Дарога праўды»). Фільм быў лідарам савецкага кінапракату ў 1956 годзе з агульнай колькасцю прададзеных квіткоў — 48,64 млн штук.

Сюжэт
-----

Работнікі Дома культуры рыхтуюцца да штогадовага мерапрыемства — касцюміраванага навагодняга балю. Забаўляльная праграма ўключае ў сябе сольныя, танцавальныя і цыркавыя нумары, а таксама выступленні джазавага аркестра, фокусніка і блазнаў. Серафім Іванавіч Агурцоў, прызначаны выконваючым абавязкі дырэктара Дома культуры, азнаёміўшыся з праграмай і не ўхваліўшы яе, прапануе сваю — грунтоўную, стандартна-бюракратычную, на высокім, як тады гаварылася, ідэйна-палітычным узроўні, з выступам дакладчыка і лектара-астранома.

З музычных нумароў таварыш Агурцоў прапануе абмежавацца класічнай музыкай і выступленнем ансамбля песні і танца. Ніхто з работнікаў Дома культуры не хоча змяняць раней складзеную і адрэпетыраваную праграму, тым больш замяняць яе на такое сумнае мерапрыемства. Яны аб’ядноўваюць намаганні і робяць усё магчымае, каб перашкодзіць ажыццяўленню планаў Агурцова.

Звяртаючыся да розных хітрыкаў, адцягваючы і ўводзячы Агурцова у зман, яны адзін за адным выконваюць усе намечаныя раней забаўляльныя нумары і весела святкуюць наступленне Новага Года.

Акцёры і ролі
-------------

* Ігар Ільінскі — *Серафім Іванавіч Агурцоў, выконваючы абавязкі дырэктара Дома культуры*
* Людміла Гурчанка — *Леначка Крылова*
* Юрый Бялоў — *Грыша Кальцоў, электрык*
* Георгій Кулікоў — *Сярожа Усікаў, мастак*
* Сяргей Філіпаў — *Некадзілаў, лектар з «таварыства па распаўсюджванні»*
* Вольга Уласава — *Адэлаіда Кузьмінічна Рамашкіна, загадчыца бібліятэкі*
* Андрэй Тутышкін — *Фёдар Пятровіч Міронаў, бухгалтар*
* Тамара Носава — *Тося Бурыгіна, сакратар Агурцова*
* Генадзь Юдзін — *дырыжор аркестра*
* Барыс Петкер — *Мікалай Сідараў, ён жа клоўн Топ*
* Уладзімір Зельдзін — *Нікалаеў, ён жа клоўн Тып*

Зноскі
------

1. 1 2   Праверана 29 красавіка 2016.
2. ↑  Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Даведка ТАСС |
**Амафо́нная ры́фма** — рыфма, у якой спалучаюцца словы-амафоны, г. зн. тыя, што гучаць аднолькава, але маюць рознае напісанне і сэнс. Характарам і выяўленчай сутнасцю такая рыфма блізкая да аманімічнай і каламбурнай. Амафонная рыфма сустракаецца ў фальклорных творах:

 — Падымі, матуля, *карытца*,
Вязём табе нявестачку сварыцца.
 — Нашто нам з нявестачкай сварыцца —
Будзе мне нявестачка *карыцца*.
Вельмі своеасабліва амафонную рыфму ўжыў Р. Барадулін у адным са сваіх вершаў пра Віцебшчыну:

Віцебшчына!
Ты лёсам
Ня *выпешчана*—
Ты войнамі
*Выпесчана*.
У гэтым прыкладзе рэдкая гіпердактылічная амафонная рыфма (*выпешчана — выпесчана*), суаднесеная гукавым падабенствам яшчэ з адным, галоўным для ўсяго твора паняццем — роднай паэту Віцебшчынай, — набывае асаблівы сэнс. Зусім іншы, а менавіта — камічны, эфект стварае амафонная рыфма ў наступных радках Н. Гілевіча:

Хоць віном, а не *вадзі́цай*
Поіш мяне, сваціца, —
Не хачу з табой *вадзі́цца*,
Бо ты любіш *ва́дзіцца*.
У гэтым чатырохрадкоўі рэдкае спалучэнне амафоннай (вадзі́цай — вадзі́цца) з амаграфічнай (вадзі́цца — ва́дзіцца).

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
**Нью-Ёркскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: State University of New York) — канфедэратыўны ўніверсітэт, які аб'ядноўвае ў адзіную сістэму дзяржаўныя і муніцыпальныя вышэйшыя навучальныя ўстановы штата Нью-Ёрк, ЗША.

Універсітэт узначальвае рэктар. У сістэме Нью-Ёркскага дзяржаўнага ўніверсітэта працуе каля 90 тысяч выкладчыкаў, прапануецца каля 7,5 тысяч праграм вышэйшай адукацыі, а гадавы бюджэт Нью-Ёркскага дзяржаўнага ўніверсітэта складае каля 11 мільярдаў долараў ЗША.

Нью-Ёркскі дзяржаўны ўніверсітэт уключае мноства інстытутаў і каледжаў, сярод якіх: у Олбані (1844), Бінгемтане (1946), Буфала (1846) і Стоні-Бруку (1957). Адміністрацыйныя офісы ўніверсітэта знаходзяцца ў сталіцы штата Нью-Ёрк — горадзе Олбані, а спадарожныя офісы знаходзяцца на Манхэтэне (Нью-Ёрк) і ў Вашынгтоне (акруга Калумбія). Буйнейшым кампусам Нью-Ёркскага дзяржаўнага ўніверсітэта з'яўляецца Універсітэт Буфала, які таксама мае найбольшыя фінансавыя і даследчыя рэсурсы.

Нью-Ёркскі дзяржаўны ўніверсітэт быў заснаваны ў 1948 годзе губернатарам штата Томасам Э. Дзьюі ў выніку заканадаўчай рэалізацыі рэкамендацый Часовай камісіі па неабходнасці стварэння дзяржаўнага ўніверсітэта. Старшынёй камісіі быў Оўэн Д. Янг, у той час — прэзідэнт кампаніі General Electric. Сістэма была значна пашырана падчас адміністрацыі губернатара Нэльсана Ракфелера, які асабіста зацікавіўся праектаваннем і будаўніцтвам новых аб'ектаў Нью-Ёркскага дзяржаўнага ўніверсітэта па ўсім штаце.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Нью-Ёрк

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нью-Ёркскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · LinkedIn · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90692739 · BNC: a10159824 · BNE: XX138967 · BNF: 118674926 · GND: 16163282-8 · ISNI: 0000 0004 4647 6274 · LCCN: n80126352 · LNB: 000168556 · Microsoft: 1327163397 · NKC: ko2007396144 · NLA: 36212307 · NUKAT: n98067181 · PTBNP: 364303 · SUDOC: 026425157 · VIAF: 126029055 |

 |
**Карна** (руск.: Корна) — рака ў Навазыбкаўскім раёне Бранскай вобласці Расіі, левы прыток ракі Іпуць, басейн Дняпра. На рэчцы размешчаны горад Навазыбкаў, адміністрацыйны цэнтр раёна. Бярэ свой пачатак у вёсцы Замішэва і працякае па Зоне Адсялення ў паўночна-заходнім кірунку да ўпадзення ў раку Іпуць ля вёскі Ясная Паляна. Даліна рэчкі вузкая, толькі каля вёскі Шаломы і ніжэй шырыня яе павялічваецца да 1,5 м. На абодвух схілах даліны тут развіты дзве надпойменныя тэрасы вышынёй 5 м і 12 м. Рэчышча ракі мае глыбіню ад 0,3 да 1,5 м пры шырыні 1-5 м, хуткасць плыні не перавышае 0,2 м/с. Сілкаванне ракі ажыццяўляецца за кошт падземных вод, якія выбіваюцца на дне рэчышча і ў закрайках поймы ў выглядзе моцных крыніц. Агульная працягласць рэчкі каля 27 км. Акрамя таго ў цэнтры горада Навазыбкава размешчана аднайменнае возера Карна, утворанае ракой Карнай, плошча возера 2,5 га.

На рацэ
-------

* Гарады: Навазыбкаў
* Вёскі: Замішэва, Ясная Паляна, Шаломы

Гісторыя
--------

Гістарычна атрымалася так, што рака Карна з'яўлялася натуральнай прыроднай мяжой паміж дзяржавамі, а менавіта паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Княствам Маскоўскім у XVI стагоддзі.

1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
Алея сфінксаў і заходні ўваход у свяцілішча Амона.

У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Карнак (значэнні).
**Карнак** — егіпецкая вёска ў двух з паловай кіламетрах на поўнач ад Луксора, на месцы старажытнаегіпецкіх Фіваў. Яна займае прыкладна палову тэрыторыі вялікага храма Амона — **Іпет-Ісут**, які пачаў будавацца ў XX ст. да н. э. і служыў асноўным дзяржаўным свяцілішчам на працягу ўсёй гісторыі Новага царства. Гэты храм — без усялякага сумнення, самы вялікі па плошчы ва ўсім старажытным свеце, — быў злучаны з Луксорскім храмам на беразе Ніла брукаванай алеяй сфінксаў.

Усе перыяды егіпецкай гісторыі XVI—XI стст. да н.э. пакінулі тут сляды; кожны фараон — не выключаючы нават гіксаскай дынастыі, якія асабліва ўпрыгожвалі сваю паўночную рэзідэнцыю ў Аварысе, — імкнуўся ўвекавечыць тут сваё імя. Зерне ўяўляе свяцілішча галоўнага храма, заснаванае пры Сенусерце I і дабудаванае Тутмасам III, які адкрыў яго на абодва бакі і дадаў яшчэ іншае, на ўсходзе, з вялікай гіпастыльнай залай, на сценах якога напісаў знакамітую царскую табліцу з аналамі, перанесенымі збольшага ў Парыж.

* Статуя фараонаСтатуя фараона
* Вялікая гіпастыльная залаВялікая гіпастыльная зала
* Агульны відАгульны від
* Адна са свяшчэнных сажалакАдна са свяшчэнных сажалак

Гл. таксама
-----------

* Карнакскі храм

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.8. Мн. 1999, С.80
* Карнак, храм // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Карнак
**Віта́ль Уладзі́міравіч Кура́шык** (нар. 8 мая 1939) — украінскі і беларускі палітычны дзеяч, беларускі дыпламат.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 8 мая 1939 года ў вёсцы Дзівін Кобрынскага павета Палескага ваяводства Польскай Рэспублікі.

Скончыў механічны факультэт Украінскага завочнага політэхнічнага інстытута. З 1956 года студэнт Тарэзскага горнага тэхнікума Данецкай вобласці.

З 1960 года машыніст электравоза, горны майстар шахты «Качагарка» г. Горлаўка, Данецкай вобласці.

З 1963 года галоўны тэхнолаг Канстанцінаўскага завода высакавольтнай апаратуры Данецкай вобласці. З 1978 года першы сакратар Канстанцінаўскага ГК КПУ.

З 1982 года старшыня выканкама Еўпаторыйскага раённага Савета. З 1985 года старшыня Крымскага абкама Кампартыі Украіны.

З 1987 года намеснік старшыні выканкама Крымскага абласнога Савета па пытаннях капітальнага будаўніцтва. З 1988 года першы намеснік старшыні аблвыканкама, начальнік Галоўнага планава-эканамічнага кіравання. З 1989 года старшыня выканкама Крымскага абласнога Савета, Старшыня Савета Міністраў Рэспублікі Крым.

З 18 сакавіка 1990 года — дэпутат Вярхоўнага Савета УССР 12 склікання па Еўпаторыйскай выбарчай акрузе № 245 Аўтаномнай Рэспублікі Крым.

З 1990 па 1993 — старшыня Савета Міністраў Аўтаномнай Рэспублікі Крым.

З 1993 па 2001 прызначаны урадам Рэспублікі Беларусь Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь ва Украіне.

З 1999—2001 — Дуайен дыпламатычнага корпуса ў Украіне.

З 2001 — першы віцэ-прэзідэнт Міжрэгіянальнай Акадэміі кіравання персаналам (МАУП).

З 2003 — саветнік Прадстаўніка Прэзідэнта ААТ «ЛУКОЙЛ» ва Украіне.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Офіційний сайт Верховної Ради України

| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Беларусі ва Украіне |
| --- |
| Паслы | Віталь Курашык (1993—2001) • Валянцін Вялічка (2001—2016) • Ігар Сокал (з 2016) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шмакаў.
**Віталь Шмакаў** (нар. 1961, г. Майкоп, Адыгея, Расія) — беларускі бадмінтаніст.

Біяграфія
---------

З 12 гадоў хадзіў у спартзалу радыётэхнічнага інстытута ў горадзе Таганрог, дзе распачаў займацца бадмінтонам, першымі трэнерамі былі муж і жонка Галіна Мікалаеўна і Мікалай Сідаравіч Кліменка.

На першым жа турніры яго заўважылі, і запрасілі ў г. Горкі, дзе працягнуў навучанне ў школе і жыў у свайго трэнера і другой мамы Валянціны Рыгораўны Рамильцевай. Там яго запрасілі ў юнацкую зборную СССР па бадмінтоне, і на першым чэмпіянаце Еўропы ён трапіў у васьмёрку наймоцных бадмінтаністаў.

З 1979 года па 1992 год з’яўляецца членам зборнай каманды СССР па бадмінтоне.

У 1985 годзе з маладой жонкай і маленькім сынам запрашаюць у Мінск. З 1992 года па 2001 год з’яўлящся членам зборнай каманды Рэспублікі Беларусь.

Дасягненні
----------

**Чэмпіянат Беларусі па бадмінтоне**

**Адзіночны разрад**

* **Чэмпіён (2)**: 1993, 1998

**Парны разрад**

* **Чэмпіён (9)**: 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002

**Мікс**

* **Чэмпіён (7)**: 1992, 1994, 1995, 1996, 2001, 2002, 2003

Зноскі
------

1. 1 2 3

Спасылкі
--------

* Виталий Шмаков

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | BWF · BWFbadminton.com |
Vergeltungswaffe-2. Старт ракеты «Фау-2» з палігона Маас, Галандыя, паміж 1942—1945 гадамі.
**«Фау-2»** (ад ням. V-2 — Vergeltungswaffe-2, зброя адплаты; іншая назва — ім. А-4 — Aggregat-4, агрэгат) — першая ў свеце балістычная ракета далёкага дзеяння, распрацаваная нямецкім канструктарам Вернерам фон Браўнам і прынятая на ўзбраенне вермахта ў канцы Другой сусветнай вайны.

Першы пуск адбыўся у сакавіку 1942 года, а першы баявой пуск — 8 верасня 1944 года. Колькасць ажыццёўленых баявых пускаў ракеты склала 3225. Ўжывалася з мэтай запалохвання, забіваючы ў асноўным мірнае насельніцтва (загінула каля 2700 чалавек, абстрэлу падвяргалася ў асноўным тэрыторыя Вялікабрытаніі, асабліва горад Лондан).

Ракета з'яўлялася аднаступенчатай, мела вадкасны ракетны рухавік, запускалася вертыкальна, на актыўным участку траекторыі ў дзеянне ўступала аўтаномная гіраскапічная сістэма кіравання, абсталяваная праграмным механізмам і прыборамі для вымярэння хуткасці. Максімальная хуткасць палёту — да 1,7 км / с (6120 км / г), далёкасць палёту дасягала 320 км, вышыня траекторыі — 100 км. Баявая частка змяшчала да 800 кг амматола. Сярэдні кошт — 119 600 рейхсмарак.

Пасля вайны з'яўлялася прататыпам для распрацоўкі першых балістычных ракет у ЗША, СССР і іншых краінах.

Спасылкі
--------

* Би-Би-Си: «Фау-2: ракета Гитлера, положившая начало космической эре»
* *Владимир Ивкин* «Решение на прорыв» Архівавана 1 верасня 2017.
* Пенемюнде. Комплекс по производству ракет Фау-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Бітвы і аперацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі |
| --- |
| 
* **Путч**: Мелілья
* Тэтуан
* Севілья
* Барселона (1)
* Мантанья
* Хіхон
* Аўеда (1)
* Гранада
* Казармы Лаёла
* Мяцеж на флоце**1936 год**: Гвадарама
* Алькасар
* Эстрэмадура
* Паветраны мост
* Мерыда
* Сігуэнса
* Бадахос
* Балеарскія астравы
* Кордава
* Гіпускаа
* Сьера-Гуадалупе
* Монтэ-Пелада
* Талавера
* Ірун
* Іспанская Гвінея
* Мыс Спартэль
* Сесенья і Эсківіяс
* Мадрыд
* Вільярэаль
* Асейтуна
* Лапера
* Карунская дарога (1)
* Карунская дарога (2)**1937 год**: Карунская дарога (3)
* Малага
* Харама
* Аўеда (2)
* Гвадалахара
* Пасабланка
* Паўночная Іспанія
* Біская
* Більбаа
* Барселона (2)
* Сеговія
* Уэска
* Альбарасін
* Герніка
* Брунетэ
* Сантандэр
* Сарагоса
* Кінта
* Бельчытэ
* Астурыя
* Сабіньяніга
* Эль-Мазука
* Фуэнтэс-дэ-Эбра
* Мыс Шэршэль
* Тэруэль**1938 год:** Вальядалід
* Альфамбра
* Арагон
* Каспэ
* Барселона (3)
* Лерыда
* Гандэса
* Сегрэ
* Левант
* Балагер
* Лос-Бласкес
* «Мяшок Б’ельсы»
* «Мяшок Мерыда»
* Мыс Палас
* Лінія XYZ
* Эбра**1939 год:** Каталонія
* Вальсекілья
* Менорка
* Картахена
* Пераварот
* Апошняе наступленне

 |

**Баі пры Лаперы** — адзін з эпізодаў грамадзянскай вайны ў Іспаніі, калі ў канцы снежня 1936 года рэспубліканскія войскі спрабавалі адбіць горад Лапера, заняты нацыяналістамі.

Планы і сілы бакоў
------------------

У снежні 1936 года войскі нацыяналістаў пад камандаваннем Гансала Кейпа дэ Льяна пачалі наступленне на раён вырошчвання алівак у рэгіёне Андухар у Андалузіі. Рэспубліканскае камандаванне адправіла цягніком з базы ў Альбасетэ нядаўна сфармаваную XIV Інтэрнацыянальную брыгаду (3000 чалавек) генерала Вальтэра, якая складалася з англічан і французаў, каб вярнуць Лаперу, занятую нацыяналістамі 24 снежня. Большасць байцоў брыгады не мелі ваеннай падрыхтоўкі, у падраздзяленнях не было тэлефоннай сувязі. У нацыяналістаў на фронце стаяла калона маёра Луіса Рэдонда (4000 чалавек), якая складалася з брыгады андалузскіх манархістаў (рэкетэ), мараканцаў-рэгуларэс, а таксама кавалерыі.

Ход баёў
--------

27 снежня інтэрнацыяналісты атакавалі Лаперу пры нязначнай падтрымцы артылерыі і авіяцыі. Перасечаная мясцовасць, без расліннасці і з пастаяннымі ўздымамі, абцяжарвала прасоўванне. Атака была адбіта нацыяналістамі кулямётным агнём, мінамётамі і артылерыяй. Інтэрнацыяналісты панеслі цяжкія страты. На наступны дзень была прадпрынята новая спроба, якая зноў пацярпела няўдачу з-за жорсткага супраціву мяцежнікаў. 29 снежня новае наступленне рэспубліканцаў было адменена з-за вялікай колькасці страт.

Вынікі
------

XIV інтэрбрыгада страціла 800 чалавек (з іх 300 забітых), сярод апошніх былі англійскія паэты Джон Корнфард і Ральф Уінстан Фокс. Пасля правалу аперацыі генеральны інспектар інтэрбрыгад Андрэ Марці загадаў арыштаваць камандзіра французскага батальёна брыгады Гастона Дэласаля. Дэлансаль быў абвінавачаны ў некампетэнтнасці, баязлівасці і шпіянажы, і расстраляны. Нягледзячы на разгромнае паражэнне рэспубліканцаў пры Лаперы, прасоўванне войскаў нацыяналістаў на Андухар і Хаэн было спынена. Лінія фронту ў гэтым рэгіёне заставалася нерухомай да канца вайны.

Спасылкі
--------

* LA GUERRA CIVIL EN JAÉN. LA BATALLA DE LOPERA
**Дзявочая гара** — узгорак у паўночнай частцы г. Мсціслава Магілёўскай вобласці, размешчана на правым беразе р. Віхры, паміж вуліцамі Пралетарскай, Красіна і Пушкіна. Высокі мыс займае гарадзішча, верагодна, помнік язычніцкага культу.

Апісанне
--------

Дзявочая гара ў 1901 годзе
Узгорак узвышаецца над узроўнем ракі больш як на 10 м. Пляцоўка памерам 108 x 48 м умацавана па краі валам вышынёй каля 2,5 м. Адкрыў у 1893 г. Е. Р. Раманаў; абследавалі ў 1926 г. А. М. Ляўданскі i С. А. Дубінскі, у 1978 г. М. А. Ткачоў. Раскопкі праводзіў у 1959—1960 гг. Л. В. Аляксееў. Культурны пласт 0,6 м, верхняя частка яго ў старажытнасці была скапана для падсыпкі вала. У ім знойдзены матэрыялы бронзавага веку, кераміка днепра-дзвінскай i ранняга этапа зарубінецкай культур. Частка посуду пакрыта штрыхамі. Знойдзены сярэднелатэнская фібула, 2 грузікі дзякоўскага тыру, абломак касцяной восці, серп, серпападобны нож, касцяныя пацеркі, шкляныя бранзалеты, железныя наканечнікі стрэл 17 ст. i інш. Найбольш інтэнсіўнае жыццё на гарадзішчы існавала з сярэдзіны 1-га тысячагоддзя да н.э. да 1 ст. н.э. У 12—17 стагоддзях выкарыстоўвалася як гарадзішча-сховішча для абароны мясцовага насельніцтва. Матэрыялы раскопак 1959—1960 гг. захоўваліся ў Інстытуце археалогіі АН СССР.

Пра гару захавалася паданне, што яна нібыта была насыпана дзяўчатамі, што, як і назва помніка, сведчыць пра пэўную сувязь з культам язычніцкага жаночага бажаства, багіні-дзевы.У мацерыку выяўлена прамавугольная яма без знаходак і другая — неглыбокая і бясформенная каля ўнутранага падножжа вала, у якой знойдзена некалькі лобных ці цемянных касцей маленькага дзіцяці. Верагодна, гэта былі рэшткі ахвярапрынашэння. Магчыма выкарыстанне дзявочай гары як язычніцкага культавага помніка і ў жалезным веку і ў перыяд ранняга феадалізму.

Пра язычніцкі звычай прынясення ў ахвяру дзяцей згадваў у 12 ст. і Кірыла Тураўскі. Дзіцячыя чарапы таксама былі выяўлены Бабінай гары пад Трахтэміравам ва Украіне, аднак, паводле меркаванняў археолага Б. А. Рыбакова, гэта гара хутчэй за ўсё была прысвечана не багіні-дзеве, а багіні ўраджаю і лёсу.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  ДЗЯВОЧАЯ ГАРА
2. ↑   Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь (2012)
3. ↑  Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Гл. таксама
-----------

* Замкавая гара

Літаратура
----------

* Э. М. Зайкоўскі. Этнаграфія Беларусі: энцыклапедыя / Беларуская Савецкая Энцыклапедыя; рэдкалегія: І. П. Шамякін (галоўны рэдактар) [і інш.]. — Мінск: БелСЭ, 1989. — 375 с.
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* ДЗЯВОЧАЯ ГАРА
* Дзявочая гара (Мсціслаў) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Фастнахтшпіль** (ням.: Fastnachtspiel, літар. — масленічная гульня, ад Fastnacht масленіца + Spiel гульня) — від нямецкага народнага твора, разнавіднасць сярэдневяковага фарса. Узнік на аснове масленічных карнавальных інсцэніровак (бытавыя сцэны, звычайна анекдатычнага характару). У XIV—XVI стст. літаратурна апрацаваны, тэматыка пашыралася за кошт сюжэтных запазычанняў з твораў рыцарскай літаратуры і інш. Асаблівае развіццё набыў у Нюрнбергу сярод удзельнікаў гуртка майстэрзінгераў. Лепшыя ўзоры створаны Г.Саксам.

Літаратура
----------

* Lier L. Studien zur Geschichte des Nürnberger Fastnachtspiels, Diss. Nürnberg, 1889;
* Michels V. Studien über die ältesten deutschen Fastnachtspiele, Strassburg, 1896;
* Holl K. Geschichte des deutschen Lustspiels, Lpz. 1923;
* Мокульский С. О. История западноевропейского театра, т. I, М. 1936.
Фасфатыдзілхалін
**Фасфатыдзілхаліны** ― група фасфаліпідаў, якіх змяшчаюць халін. Таксама ўваходзяць у групу лецыцінаў. Фасфатыдзілхаліны адны са самых распаўсюджаных малекул клетачных мембран.

Структура і функцыі
-------------------

Лецыцін, як і простыя тлушчы, якія ўтрымліваюць структурныя рэшткі гліцэрыну і тлустых кіслот, але ў іх склад яшчэ ўваходзяць фосфарная кіслата і халін. Лецыціны шырока прадстаўлены ў клетках розных тканак, яны выконваюць як метабалічныя, так і структурныя функцыі ў мембранах. Дзіпальміцілецыцін  (руск.) (бел. ― вельмі эфектыўны павярхоўна-актыўны агент, які зніжае павярхоўнае нацяжэнне і тым самым перашкаджае зліпанню ўнутраных паверхняў дыхальных шляхоў у лёгкіх. Яго адсутнасць у лёгкіх неданошаных нованароджаных прыводзіць да развіцця сіндрому дыхальнай недастатковасці.

Літаратура
----------

* Марри Р. Биохимия человека в 2 томах. Москва 2004

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776330855 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дзявочая гара.
**Дзявочая гара**, або **Дзевяцігара** — узгорак у Валожынскім раёне, размешчаны за 0,5 км на захад ад в. Дубрава Маладзечанскага раёна. З’яўляецца адным з самых высокіх пунктаў у гэтай мясцовасці — знаходзіцца паблізу водападзелу Заходняй Бярэзіны і Свіслачы, амаль уся зарасла лесам. Верагодна, помнік язычніцкага культу.

Звесткі пра Дзявочую гару ўпершыню апублікаваны ў 1881 г. у «Слоўніку геаграфічным Каралеўства Польскага і іншых краёў славянскіх», дзе прыводзіцца мясцовае паданне, паводле якога на гары закапана жывая дзяўчына і разам з ёй пахаваны два хлопцы, якія загінулі ў час спаборніцтва за права стаць яе мужам. Там жа ляжаў вялізны камень, на якім нібыта сядзела дзяўчына ў час спаборніцтва. У 1987 г. Э. М. Зайкоўскі на дзявочай гары правёў археалагічнае абследаванне і раскопкі.

У найбольш высокай паўночна-ўсходняй частцы размешчана каля 20 курганоў вышынёй 0,5 — 1,5 м, дыяметрам 6 — 12 м, і вялікая яма, якая, магчыма, асталася ад каменя, згаданага ў паданні. Два курганы раскапаны. Адзін з іх складзены з камянёў, перасыпаных зямлёй. У ім на ўзроўні гарызонту выяўлены шкілет жанчыны, арыентаваны на захад; знойдзены таксама фрагменты керамікі XI ст. і сярэбранае скроневае кольца, канцы якога заходзяць адзін за адзін. Другі курган насыпаны з пяску і абкладзены камянямі. У цэнтры кургана, ніжэй узроўню гарызонту размяшчаўся шкілет жанчыны (захаваўся не цалкам), таксама арыентаваны на захад; выяўлены пярсцёнак і шкляная пазалочаная пацерка XI ст.

У іншых месцах гары ў час шурфоўкі культурны пласт не выяўлены. Назва помніка сведчыць пра яго сувязі ў старажытнасці з культам язычніцкай багіні кахання. Другая назва помніка — Дзевяцігара — відаць, звязана з культам багіні-дзевы, «панёсшай у лоне сваім» і з дзевяццю месяцамі цяжарнасці. Да нядаўняга часу на гары святкавалася Купалле.

Літаратура
----------

* Э. М. Зайкоўскі. Этнаграфія Беларусі: энцыклапедыя / Беларуская Савецкая Энцыклапедыя; рэдкалегія: І. П. Шамякін (галоўны рэдактар) [і інш.]. — Мінск: БелСЭ, 1989. — 375 с.

Спасылкі
--------

* ДЗЯВОЧАЯ ГАРА
**Понтэ ды П’етра** (па-італьянску: *Ponte di Pietra*, *каменны мост*) — рымскі аркавы мост праз раку Адзіджэ ў італьянскім горадзе Верона. Мост быў пабудаваны каля 100 года да н.э. тагачасная лацінская назва — *Pons marmoreus*. З аднаго з бакоў моста ўзведзена вартаўнічая вежа. Даўжыня моста складае 120 метраў.

У 1945 годзе пры адступленні з горада нямецкай арміі быў цалкам разбураны, як і астатнія масты горада. У 1957 годзе каменны мост быў адноўлены з выкарыстаннем арыгінальных фрагментаў, паднятых са дна ракі.

Спасылкі
--------

* Passeggiando per Verona, *Ponte Pietra* (Прагулкі па Вероне, на італьянскай мове)
* Ponte di Pietra in *structurae* (тэхнічная інфармацыя, на нямецкай мове)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 7715430-7 · VIAF: 246352592 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Старасельскі сельсавет.
**Старасе́льскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Веткаўскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Старое Сяло.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Веткаўскага раёна Гомельскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Веткаўскім раёне БССР. 10 лютага 1931 года сельсавет далучаны да гарадской рысы горада Гомеля, 15 мая 1931 года — вернуты ў Веткаўскі раён. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Хальчанскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Жанчына з Хюлдрэмоса**, або **Жанчына з балота Хюлдрэ** — назва балотнай жанчыны, рэшткі якой былі знойдзены ў 1879 годзе паблізу паселішча Рамтэн у Даніі. Радыёвуглеродны аналіз паказаў, што жанчына жыла ў жалезным веку, каля 160 г. да н. э. — 340 г. н. э. Муміфікаваня парэшткі жанчыны выстаўлены ў музеі Капенгагена. Складанае адзенне, якое насіла жанчына з Хюлдрэмоса, было рэканструявана і выстаўлялася ў шэрагу музеяў.

Адкрыццё
--------

15 мая 1879 года балотнае цела было знойдзена школьным настаўнікам Нільсам Хенсанам у Рамтэне пасля раскопкі торфу на глыбіні 1 метр. Хенсан паведаміў пра знаходку таварышу-настаўніку, які паведаміў пра гэта паліцыі, а таксама фармацэўту, які перамясціў цела ў найбліжэйшы хлеў для правядзення экспертызы. Пазней цела перадалі ў Нацыянальны музей у Капенгагене.

Апісанне
--------

Цела было знойдзена з нагамі, сагнутымі за спіной, з амаль адсечанай правай рукой. Лічыцца, што рана на руцэ была атрымана ад рыдлёўкі падчас раскопак. Акрамя гэтага труп быў цэлы.

Перш чым жанчына памерла, яна зламала адну нагу, хоць тая загаілася, была апранута ў кашулю і накідку з авечай воўны, а таксама шалік і спадніцу, таксама з воўны. Былі таксама знойдзеныя грабянец і галаўная павязка. Ірваныя раны на адной з ног лічыліся пасмяротнымі траўмамі, нанесенымі рыдлёўкай, пазней яны не былі ацэненыя як атрыманыя ў момант смерці. Таксама была выяўленая вяроўка на шыі цела, што можа даказаць, што яна была павешана ці задушаная, хоць гэта, магчыма, былі каралі.

Цела было паўторна вывучана неінвазіўна ў 1990 годзе, а таксама падвергнута дыетычнаму аналізу ў 1999 годзе. Рэнтгенаграфія выявіла валасяное шчацінне на скуры чэрапа, а таксама рэшткі мозгу ўнутры чэрапа. Косткі былі дэмінералізаваныя, як і ў многіх іншых балотных тэл. Дыетычны аналіз складаўся з даследавання двух узораў змесціва кішэчніка і паказаў, што апошняй ежай жанчыны быў жытні хлеб.

Зноскі
------

1. 1 2  *Gleba, Margarita; Mannering, Ulla* A thread to the past: the Huldremose Woman revisited(англ.) // *Archaeological textiles newsletter* : journal. — Leiden: 2010. — С. 32—37. — ISSN 0169-7331.
2. 1 2  Bog bodies of Europe **(нявызн.)**.  Wikispaces.com. Архівавана з першакрыніцы 2 ліпеня 2012. Праверана 14 мая 2012.
3. ↑  The Iron Age Bog Bodies of the Archäologische Landesmuseum Schloss Gottorf. — 2005.
4. ↑  *Gill-Robinson, Heather.* The Iron Age Bog Bodies of the Archäologische Landesmuseum Schloss Gottorf (англ.). — 2005. — С. 32.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Жанчына з Хюлдрэмоса
* The woman from Huldremose at National Museum of Denmark
* Clothing and Hair Styles of the Bog People on archaeology.org
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ліндквіст.

**Эба Юханна Ліндквіст** (шведск.: Ebba Johanna Bergman Lindkvist, 10 сакавіка 1882 — 5 чэрвеня 1942) — шведская актрыса і кінарэжысёр.

Біяграфія
---------

Эба Юханна нарадзілася ў Стакгольме. Яе бацькамі былі Густаў Эдвард Бергман і Эма Аўгуста Шарлота Бробек. Эба была другой з чацвярых дзяцей. Яна вывучала спевы і драму ў Берты Тамелін і Эміля Хільберга. Па заканчэнні навучання пачала выступаць у перасоўных і муніцыпальных тэатрах, у прыватнасці з трупай Sydsvenska Skådebanan.

У 1907 годзе Эба Юханна выйшла замуж за Віктара Ліндквіста. У гэтым шлюбе нарадзіўся сын Рудольф. Разам з мужам Эба ў 1910 г адкрыла школу спеваў і драмы ў Мальмё. 27 кастрычніка 1910 года яна выпусціла кінаверсію п’есы Фрэдэрыка Дальгрэна Värmlänningarna і сама знялася ў ім. Тым самым Эба Ліндквіст стала першай шведкай-кінарэжысёрам, на год апярэдзіўшы Ганну Удгрэн, якой першынство прыпісвалася да 2016 г. Супрацоўнічала з фатографам Эрнстам Дзітмерам, які ўдзельнічаў у стварэнні дэкарацый для яе фільма. Усяго Эба знялася ў двух кінафільмах.

Амаль усё жыццё пражыла ў Сконе. Памерла ад пнеўманіі ў 1942 годзе ў Векшэ.

У 2016 годзе ў гонар Эбы Юханны Ліндквіст быў заснаваны медаль, якім узнагароджваюць выбітных жанчын-рэжысёраў, фатографаў, сцэнарыстаў і рэдактараў з Сконэ.

Зноскі
------

1. ↑  Ebba Lindkvist // *(unspecified title)*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 8449 7359 |
**Нацыянальныя музеі** — музейныя ўстановы, якія захоўваюць і дэманструюць асабліва каштоўныя помнікі агульнанацыянальнага значэння, як правіла, буйнейшыя музеі пэўнага профілю ў краіне. Большасць нацыянальных музеяў належыць да ліку музеяў сусветнага значэння і з’яўляюцца важнейшым фактарам захавання культурнай спадчыны, развіцця навукі, адукацыі, турызму. У шэрагу выпадкаў высокаму статусу нацыянальных музеяў адпавядае іх размяшчэнне ў выдатных архітэктурных помніках, альбо ўзвядзенне для іх спецыяльных будынкаў, адпавядаючых апошнім патрабаванням тэхнікі і дызайна. Першы нацыянальны музей быў адкрыты ў 1893 г. у Луўры пад назвай «Нацыянальны помнік, прысвечаны любові да мастацтва і яго вывучэнню» як вынік першага яснага фармулявання ідэёлагамі Вялікай французскай рэвалюцыі нацыянальнай ідэі. У тым жа годзе французскія рэвалюцыйныя ўлады пераўтварылі Каралеўскі сад раслін у Нацыянальны прыродазнаўчы музей, у 1794 г. «калекцыю дзейнічаючых машын і мадэлей» інжынера і вынаходніка Ж. Вакансона — у Нацыянальную кансерваторыю мастацтваў і рамёстваў, у 1795 г. у кляштары малых аўгусцінцаў стварылі Нацыянальны музей французскіх помнікаў. ХІХ стагоддзе было часам адкрыцця нацыянальных музеяў ва ўсіх сталіцах еўрапейскіх дзяржаў. У 1856 г. па ініцыятыве беларускага археолага і калекцыянера Я. Тышкевіча для захавання і дэманстрацыі «літоўска-рускіх помнікаў» адкрываецца Віленскі музей старажытнасцей. У наш час у Рэспубліцы Беларусь існуюць два нацыянальныя музеі ў Мінску — гістарычны (1992) і мастацкі (1993), а таксама два нацыянальных музея-запаведніка — у Нясвіжы (1993) і Полацку (2004).

Азербайджан
-----------

* Нацыянальны музей гісторыі Азербайджана

Афганістан
----------

* Нацыянальны музей Кабула

Афганістан
----------

* Нацыянальны музей Зямля і людзі

Беларусь
--------

* Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь
* Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь

Венгрыя
-------

* Венгерскі нацыянальны музей

Германія
--------

* Баварскі нацыянальны музей

Грэцыя
------

* Нацыянальны археалагічны музей, Афіны

ЗША
---

* Нацыянальны музей Ваенна-паветраных сіл ЗША

Ісландыя
--------

* Ісландскі нацыянальны музей

Іспанія
-------

* Нацыянальны археалагічны музей, Мадрыд
* Нацыянальны музей мастацтва Каталоніі

Італія
------

* Нацыянальны музей віла Джулія
* Нацыянальны музей мастацтваў XXI стагоддзя
* Нацыянальны музей Рыма

Калумбія
--------

* Нацыянальны музей Калумбіі

Нігер
-----

* Нацыянальны музей Нігера

Польшча
-------

* Нацыянальны музей у Варшаве
* Нацыянальны музей у Кракаве
* Нацыянальны музей у Гданьску

Украіна
-------

* Нацыянальны музей гісторыі Украіны
* Нацыянальны мастацкі музей Украіны

Фінляндыя
---------

* Нацыянальны музей Фінляндыі

Францыя
-------

* Нацыянальны музей натуральнай гісторыі, Парыж

Чэхія
-----

* Нацыянальны музей, Прага

Швецыя
------

* Нацыянальны музей Швецыі

Японія
------

* Такійскі нацыянальны музей

|  |  |
| --- | --- |
|  | Спіс значэнняў слова або словазлучэння са спасылкамі на адпаведныя артыкулы.Калі вы трапілі сюды з іншага артыкула Вікіпедыі, можаце вярнуцца і ўдакладніць спасылку, каб яна вяла да пэўнага артыкула. |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кларк.
Лорэл Блэр Солтан Кларк
**Лорэл Блэр Солтан Кларк** (анг.: Laurel Blair Salton Clark, 10 сакавіка 1961, Амес, штат Аёва, ЗША — 1 лютага 2003, катастрофа шатла «Калумбія») — медык, капітан ВМС ЗША, астранаўт НАСА, навуковы спецыяліст. Загінула ў катастрофе шатла «Калумбія».

Лорэл Кларк была залічана ў атрад падрыхтоўкі астранаўтаў НАСА ў красавіку 1996 года, у 1996—1998 гадах была прыпісаная да касмічнага цэнтра імя Ліндана Джонсана, у 1997—2000 гадах працавала ў аддзеле карыснай нагрузкі і абітальнасці.

У свой ​​адзіны касмічны палёт Лорэл Кларк адправілася 16 студзеня 2003 года на борце «Калумбіі» у якасці навуковага спецыяліста ў складзе навукова-даследчай місіі STS-107. Эксперыменты Кларк датычыліся біялогіі — яна даследавала развіццё раслін у стане бязважкасці. Палёт працягваўся 15 дзён, 22 гадзіны і 21 хвіліну. Пры вяртанні на Зямлю Лорэл Кларк і іншыя 6 астранаўтаў загінулі ў катастрофе шатла «Калумбія», за 16 хвілін да разліковага часу пасадкі. Апошнім паведамленнем сябрам і родным ад Лорэл быў яе электронны ліст, адпраўлены з «Калумбіі» за дзень да гібелі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | American National Biography · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree |
| Нарматыўны кантроль | GND: 124597742 · VIAF: 20619026 |

| Касмічны медаль пашаны Кангрэса |
| --- |
| 
* Армстранг (1978)
* Борман (1978)
* Конрад (1978)
* Глен (1978)
* Грысам (1978)
* Шэпард (1978)
* Янг (1981)
* Стафард (1993)
* Ловел (1995)
* Лусід (1996)
* Чафі (1997)
* Уайт (1997)
* Шэперд (2003)
* Хасбанд (2004)
* Мак-Кул (2004)
* Андэрсан (2004)
* Чаўла (2004)
* Браўн (2004)
* Кларк (2004)
* Рамон (2004)
* Скобі (2004)
* Сміт (2004)
* Рэзнік (2004)
* Мак-Нэр (2004)
* Анідзука (2004)
* Джарвіс (2004)
* Мак-Оліф (2004)
* Крыпен (2006)

 |  |
Жаночы бокс
**Жаночы бокс** з’явіўся ўпершыню на Алімпійскіх гульнях на дэманстрацыйнай сутычцы ў 1904 годзе. Аднак на працягу XX стагоддзя гэты від спорту быў забаронены ў шматлікіх краінах. Адраджэнне жаночага бокса звязана са Шведскай Асацыяцыяй баксёраў-аматараў, якая санкцыянавала спаборніцтвы для жанчын у 1988 годзе. Аналагічная брытанская асацыяцыя санкцыянавала першыя жаночыя спаборніцтвы па боксе ў 1997 годзе.

13 жніўня 2009 года Міжнародны алімпійскі камітэт прыняў рашэнне ўключыць жаночы бокс у праграму Лонданскай Алімпіяды-2012.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Жаночы бокс на Вікісховішчы |

* International Women’s Boxing Federation Архівавана 25 снежня 2010. (англ.)
* Жаночы бокс уключылі ў Алімпіяду-2012

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh00002106 |
**Еўрапейская грашовая адзінка**, **ЭКЮ** (англ.: European Currency Unit, *ECU*) — складаная разліковая грашовая адзінка краін-удзельніц Ерапейскай супольнасці, уведзеная ў дзеянне 13 сакавіка 1979 года. 1 студзеня 1999 года на змену ЭКЮ прыйшла грашовая адзінка ЕС — еўра.

Гісторыя
--------

Да ўвядзення ЭКЮ ў разліках выкарыстоўвалася Еўрапейская адзінка разліку, курс якой таксама быў роўны аднаму ЭКЮ. Мінімізацыя ваганняў курсаў нацыянальных валют і ЭКЮ забяспечвалася механізмам валютных курсаў ERM. ЭКЮ таксама выкарыстоўваўся ў некаторых міжнародных фінансавых трансакцыях.

Абарачэнне
----------

ЭКЮ мела код XEU паводле ISO 4217. Існавала толькі ў безнаяўных разліках, манеты выпускаліся толькі ў некаторых краінах для прыватнага сектару.

Суадносіны ЭКЮ да валют іншых краін вызначаліся сыходзячы з таго, што ЭКЮ служыла абагульненым прадстаўніком кошыку валют краінаў ЕЭС.

1 студзеня 1999 ЭКЮ быў заменены на еўра ў суадносінах 1 € = 1 ₠. У адрозненне ад ЭКЮ еўра — сапраўдная валюта.

Сімвал
------

Сімвал валюты, ₠ (U+20A0), спалучае накладзеныя C і E, якія з'яўляюцца пачатковы літарамі фразы «Еўрапейская супольнасць» на шматлікіх еўрапейскіх мовах. Аднак гэты сімвал не атрымаў шырокага распаўсюджання, бо мог адлюстроўвацца толькі некаторымі тагачаснымі сістэмамі, таксама банкі пераважна (як і з усімі іншымі валютамі) ўжывалі код XEU паводле ISO.

Курс, вызначаны паводле кошыка валют
------------------------------------

**Прыкладныя кошты нацыянальных валют у адносінах да ЭКЮ**| Валюта | 13.03.1979—16.09.1984 | 17.09.1984—21.09.1989 | 21.09.1989—31.12.1998 |
| --- | --- | --- | --- |
| Бельгійскі франк | 9,64 % | 8,57 % | 8,183 % |
| Нямецкая марка | 32,98 % | 32,08 % | 31,955 % |
| Дацкая крона | 3,06 % | 2,69 % | 2,653 % |
| Іспанская песета | — | — | 4,138 % |
| Французскі франк | 19,83 % | 19,06 % | 20,316 % |
| Фунт стэрлінгаў | 13,34 % | 14,98 % | 12,452 % |
| Грэчаская драхма | — | 1,31 % | 0,437 % |
| Ірландскі фунт | 1,15 % | 1,20 % | 1,086 % |
| Італьянская ліра | 9,49 % | 9,98 % | 7,840 % |
| Люксембургскі франк | — | — | 0,322 % |
| Нідэрландскі гульдэн | 10,51 % | 10,13 % | 9,98 % |
| Партугальскі эскуда | — | — | 0,695 % |

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Звесткі з Еўрапейскага цэнтральнага банку па эканамічным і манетарным супрацоўніцтве
**Хо́цькаўскае** — возера ў Бешанковіцкім раёне на мяжы з Чашніцкім раёнам Віцебскай вобласці ў басейне ракі Свінка, каля вёскі Доўгае.

Плошча паверхні возера 0,22 км², даўжыня 1,13 км, найбольшая шырыня 0,27 км. Даўжыня берагавой лініі 2,4 км. Найбольшая глыбіня 4,1 м, сярэдняя 1,8 м. Аб'ём вады ў возеры 0,42 млн. м³. Плошча вадазбору 28,3 км².  

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны ад 4—5 да 10 метраў, спадзістыя, на захадзе возера стромкія. Берагі высокія ў заходняй частцы і нізкія на ўсходзе возера. Паўднёвыя і паўночныя берагі возера сплавінныя. На поўначы і поўдні пойма шырынёй 10—50 м. Дно возера выслана гліністым ілам.  

Возера Хоцькаўскае эўтрофнае, праточнае. Працякае рака Свінка (прыток ракі Свячанка). Зарастае каля 25 % плошчы возера на адлегласці да 60 м ад берага.

У возеры водзяцца лінь, шчупак, акунь, плотка і іншыя віды рыб.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Т. 5. — 583 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 30. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
**Эбейты** (руск.: Эбейты́) — самае вялікае салёнае возера Омскай вобласці Расіі, размешчана на паўднёвым захадзе рэгіёну на стыку межаў трох раёнаў — Маскаленскага, Палтаўскага і Ісількульскага. Мае вялізныя запасы лячэбных гразяў. Даўжыня возера, паводле звестак розных даследчыкаў, складае ад 12 да 13,9 кіламетраў, шырыня — ад 7 да 11,7 кіламетраў, акружнасць — 34 кіламетры. Плошча возера нясталая і цяпер па розных ацэнках складае ад 90 да 113 км². Глыбіня возера вагаецца ў розныя гады ад 0,6 да 3 метраў.

У 1979 годзе возера Эбейты абвешчана водным помнікам прыроды.

Зноскі
------

1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
2. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11). — карта Омскай вобласці
**Эаласомы** (*Aeolosomatidae*) — сямейства кольчатых чарвей.

Апісанне
--------

Цела (даўжыня 1—3 мм) празрыстае, з аранжавымі, жоўтымі, зялёнымі або блакітнымі скурнымі залозамі, членістае (ад 5—6 да 20 членікаў). На кожным з членікаў па 4 пучкі воласападобных шчацінак, на ніжнім баку галаўной лопасці і каля рота — шматлікія раснічкі. З дапамогай шчацінак і раснічак поўзаюць і плаваюць.

Пашырэнне
---------

Вядома каля 30 відаў, жывуць у стаячых і цякучых прэсных водах, вільготным пяску марскіх узбярэжжаў і інш. На Беларусі ў азёрах, рэках, сажалках, канавах найбольш адзначаецца *Aeolosoma hemrichi*.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Кормяцца аднаклетачнымі водарасцямі, бактэрыямі, арганічнымі рэшткамі. Удзельнічаюць у ілаўтварэнні і мінералізацыі асадкаў у вадаёмах.

Гермафрадыты. Полавае размнажэнне бывае рэдка ў асобных відаў. Звычайна эаласомы размнажаюцца вегетатыўна шляхам паратаміі: на целе ўтвараецца перацяжка, і на задняй частцы, якая яшчэ не аддзялілася ад пярэдняй — задні канец новай асобіны. Два новыя чарвякі могуць раздзяліцца канчаткова, але часцей перад раздзяленнем кожны зноў пачынае дзяліцца. Так утвараецца «ланцужок» з 2—5 і больш асобін.

Зноскі
------

1. ↑  Fauna Polski — charakterystyka i wykaz gatunków. Bogdanowicz W. Chudzicka E. Pilipiuk I. i Skibińska E. (red.). T. I. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2004. ISBN 83-88147-04-8

Літаратура
----------

* *Гладкая Р.* Эаласомы // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 583 с.
Дзве сістэмы адліку, адна з якіх рухаецца са скорасцю {\displaystyle {\vec {v}}} адносна другой
**Інерцыя́льная сістэ́ма адлі́ку** — сістэма адліку, у якой мае месца інерцыя — захаванне скорасці целам, на якое на аказваюцца вонкавыя ўздзеянні (свабодным целам). Інакш кажучы, гэта сістэмы, у якіх выконваецца першы закон Ньютана. Наяўнасць такіх сістэм сцвярджаецца гэтым жа законам. Паводле прынцыпа адноснасці Галілея ўсе інерцыяльныя сістэмы з'яўляюцца фізічна эквівалентнымі.

Інерцыяльнай сістэмай з'яўляецца любая сістэма адліку, што рухаецца адносна іншай інерцыяльнай сістэмы з пастаяннай скорасцю. Інакш кажучы, усе інерцыяльныя сістэмы адліку рухаюцца адна адносна адной з пастаяннай скорасцю. Сістэма, што рухаецца адносна інерцыяльнай сістэмы адліку з паскарэннем, з'яўляецца неінерцыяльнай.

Відавочна, што сістэма адліку, звязаная са свабодным целам, з'яўляецца інерцыяльнай. Але на самай справе такую сістэму знайсці немагчыма, бо свабодных цел у прыродзе не існуе. Таму паняцце інерцыяльнай сістэмы з'яўляецца абстракцыяй, а ўсе рэальныя сістэмы адліку з'яўляюцца неінерцыяльнымі.

Гл. таксама
-----------

* Захапленне інерцыяльных сістэм адліку
* Інварыянтная вытворная па часе
* Неінерцыяльная сістэма адліку

Літаратура
----------

* Інерцыяльная сістэма адліку // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. С. 257.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4161638-8 · Microsoft: 173386949 |
**Рэйк’явікская ратуша** (ісл.: Ráðhús Reykjavíkur) — ратуша, знаходзіцца на возеры Т’ёрнін у цэнтры ісладскай сталіцы Рэйк’явіку на мяжы старога горада.

Праект ратушы распрацавала архітэктарскае бюро «Studio Granda». Пабудавана з бетона ў 1987—1992. Складаецца з двух будынкаў. Усходні ўваход знаходзіцца з боку моста над возерам Т’ёрнін.

Побач з кабінетамі гарадскога кіравання знаходзіцца 3D-мадэль Ісландыі. Памяшканні выкарыстоўваюцца таксама для выстаў.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 30 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
**Ысыах** (якуцк.: Ыhыах) — свята лета. Уяўляе сабою вяснова-летняе свята ў гонар божышчаў айыы і адраджэння прыроды, якое суправаджаецца абрадам маленняў, багатым пачастункам і кумысапіццём, танцамі, народнымі гульнямі, коннымі скокамі, спаборніцтвамі моцных і спрытных.

Святкаванне
-----------

Якуцкі ысыах — самае галоўнае свята ў Якуціі. Слова ысыах даслоўна можна перавесці як «багацце», злучана з культам сонечных божышчаў, з рэлігійным культам урадлівасці. Традыцыйна ысыах святкавалася ў дзень летняга сонцастаяння — 21 чэрвеня. 

У даваенны час ысыах праводзілася як і пакладзена 22 чэрвеня — у дзень летняга сонцастаяння. Пасля вайны, па маральна-этычных меркаваннях (дата ысыах супала з пачаткам Вялікай Айчыннай Вайны 22 чэрвеня 1941 г.) ысыах стала праводзіцца ў перыяд паміж 10 чэрвеня і 25 чэрвеня, у залежнасці ад улуса, графіка выходных дзён, мясцовых пераваг і г.д.

Гісторыя
--------

Даследчыкі лічаць, што прарадзімай летняга кумыснага свята з'яўляюцца стэпы Цэнтральнай Азіі. Элементы якуцкага свята маюць падобныя рысы з летнімі святамі цюркскіх народаў: тувінцаў, алтайцаў, татар, башкір і інш. У якутаў захавалася старажытная традыцыя, характэрная для скатаводнічкіх народаў — дзяліць год на дзве паловы, а сам ысыах з'яўляўся адмысловай мяжой паміж старым і новым, мінулым і будучым.

Першыя пісьмовыя сведчанні заходніх даследнікаў можна сустрэць у дзённікавых запісах галандскага вандроўніка І. Плёса, што праязджаў праз Сібір у Кітай у канцы XVII стагоддзя. Ён адзначаў, што гэта свята спраўляецца з вялікай урачыстасцю: якуты разводзяць вогнішчы і падтрымваюць іх на працягу ўсяго свята.

Падчас урачыстасцяў, што ўвасабляюць пачатак лета і абуджэнне прыроды, тут прынята ўспамінаць продкаў і іх звычаі. Этнограф Кацярына Раманава лічыць, што для якутаў падобнае свята не простае нагода павесяліцца. «У Якуціі вельмі доўгая зіма, — кажа яна. — І адзіная магчымасць сустрэцца ўсім родам — гэта тут».

Гл. таксама
-----------

* Асуахай

Зноскі
------

1. ↑  *Сост. Н. А. Алексеев, Н. В. Емельянов, В. Т. Петров.* Предания, легенды и мифы саха (якутов). — Новосибирск: Сибирская издательская фирма РАН, 1995. — ISBN 5-02-030901-X. (c. 382)

Літаратура
----------

* Людям о людях. Лица Якутии. Республиканская газета, № 1, 23 июня 2007 г.

Спасылкі
--------

* Ысыах — якутский национальный праздник Архівавана 3 кастрычніка 2011.
* Список литературы о празднике Ысыах на сайте «Орто Дойду» Архівавана 28 верасня 2007.
* Журнал «ИЛИН», № 3 (50), 2006 Архівавана 4 сакавіка 2016. Содержит посвященные Ысыаху статьи Е. Н. Романовой и других авторов.
**Іне́рцыя** (лат. *inertia* — нязграбнасць, пасіўнасць) — захаванне сталай хуткасці цела ў выпадку, калі адсутнічае вонкавае ўздзеянне на яго.

Тэрмін «інерцыя» ўпершыню быў ужыты І.Кеплерам (пачатак XVII ст). Да гэтага часу паняцце інерцыі змешвалася з паняццем гравітацыі. Кеплер, аднак, пад інерцыяй разумеў супраціўленне да руху, або імкненне цела да спакою, і, такім чынам, датрымліваўся пункту погляду антычных навукоўцаў, у прыватнасці, Арыстоцеля. Кеплер таксама выказаў важнае меркаванне, што інерцыя ўласцівая для ўсіх матэрыяльных аб’ектаў, у тым ліку для нябесных цел.

Фармаване сучасных уяўленняў аб інерцыі звязана з імёнамі Галілея і Ньютана. Прынцып адноснасці Галілея з’яўляецца адмаўленнем інерцыі як «супраціўлення да руху», бо рух са сталай хуткасцю раўназначны да спакою. Інерцыя, згодна разуменню класічнай фізікі, палягае ў імкненні цела да захавання хуткасці руху.

Першы закон Ньютана сцвярджае, што інерцыя ўласцівая для ўсіх цел. Сам Ньютан, аднак, тэрмінам «інерцыя» называў «прыроджаную сілу» цела, якая супраціўляецца да змены руху, гэта значыць прычыну з’явы, але не самую з’яву.

Сістэмы адліку, дзе мае месца інерцыя, называюць інерцыяльнымі.