recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Восень у Югыд Ва. Прыпалярны Урал.
**Югы́д Ва** (у перакладзе з комі — «Светлая вада») — нацыянальны парк у рэспубліцы Комі, Расія.

Агульныя звесткі
----------------

Рака Кожым.
Размешчаны ў раёне Паўночнага і Прыпалярнага Уралу на паўднёвым усходзе Рэспублікі Комі, непадалёк ад раённага цэнтра Вуктыл.

Плошча складае 1 891 701 га (з улікам плошчы акваторыі, якая складае 21 421 га). Паводле дадзеных на 2006 год з’яўляецца найбуйнейшым нацыянальным паркам Расіі. З’яўляецца часткай аб’екту Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА «Некранутыя лясы Комі  (англ.) (бел.».

Паўночнай мяжой парку з’яўляецца рака Кожым. На поўдні парк мяжуе з Пячора-Ілыцкім запаведнікам.

Клімат
------

Від на раку ў ваколіцах гары Манарага, непадалёку ад сяла Саранпауль, Ханты-Мансійская аўтаномная акруга.
Тэрыторыя нацыянальнага парку знаходзіцца ў зоне ўмерана-халоднага клімату. Клімат кантынентальны з працяглай шматснежнай зімой і кароткім летам, што звязана з уплывам паветраных мас Арктыкі і геаграфічным палажэннем парку.

Прырода
-------

Больш за палову парк пакрыты тайгой і тундрамі, якія знаходзяцца на ўзвышшах бліжэй да Уралу. Прыкладна 20 км² плошчы парку займаюць альпійскія лугі.

У парку жывуць прыкладна 180 відаў птушак, шмат з якіх з'яўляюцца рэдкімі відамі. У акваторыі парку водзяцца 20 відаў рыб. Існуюць 5 відаў земнаводных і 1 від рэптылій.

Сярод сысуноў у парку пражываюць зайцы-белякі, вавёркі-палятухі, паўночныя алені, гарнастаі, выдры, ваўкі, лісы, мядзведзі, расамахі, пясцы і лясныя куніцы.

Турызм
------

Парк знаходзіцца ў даволі моцна ізаляваных мясцінах рэспублікі Комі. У Вуктыльскім раёне, у якім знаходзіцца парк, вельмі слаба развітыя аўтамабільныя камунікацыі і мабільная сувязь, што звязана з вялізнымі прасторамі некранутых таёжных лясоў каля Вуктылу. У выніку гэтага за год парк наведваюць толькі 4000 чалавек, што вельмі мала для прыродных паркаў такога маштабу. 

У парку можна заняцца катаннем на лодках, рафтынгам, лыжнай хадзьбой і паходамі. Абмежавана дазволенае паляванне (патрэбны дазвол).

Зноскі
------

1. ↑  Коми-Русский словарь Коми-Роч кывчукӧр Архівавана 14 жніўня 2015. (руск.)
2. ↑  Коми-русский словарь. Все слова коми языка с переводом Архівавана 20 мая 2012. (руск.)
3. ↑  Национальный парк «Югыд-ва» // Alpinindustria.ur.ru Архівавана 19 ліпеня 2012. (руск.)
4. ↑  Светлое будущее «Светлой воде» или о том, как развиваться национальному парку «Югыд ва». Архівавана 6 лютага 2012. (руск.)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны партал парку  Архівавана 15 мая 2012. (руск.),  (англ.)
* Нацыянальны парк Югыд-Ва на расійскім партале «Особо охраняемые природные территории Российской Федерации»(недаступная спасылка) (руск.)
* Карта парку Архівавана 6 лютага 2012. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4686126-9 · VIAF: 242748977 |
**Гюльдэнштубэ** (фон Гільдэнштуббэ; ням.: von Güldenstubbe) — нямецкі прыбалтыйскі род, які паходзіць з вострава Эзэль (цяпер Сааремаа). Варыяцыі ў кірылічным напісанні прозвішча звязаны з тым, што ў прыбалтыйскіх дыялектах нямецкай мовы літара ü чыталася як [i].

Заснавальнік роду Пэер Антон Кнутсен (ням.: Peer Anton Knutsen, 1671—1757 г.) атрымаў у 1708 г. ад шведскага караля Карла ХІІ дваранскую годнасць, герб і новае прозвішча — фон Гюльдэнштубэ; быў абраны эзэльскім ландратам.

Сярод яго нашчадкаў быў генерал ад інфантэрыі Магнус Александр Людвіг фон Гюлдэнштубэ (ням.: Magnus Alexander Ludwig von Güldenstubbe; 1800—1884), вядомы ў Расіі як Аляксандр Іванавіч Гільдэнштубэ  (руск.) (бел. паэт Райнгольд Карл Максіміліан фон Гюльдэнштубэ (ням.: Reinhold Karl Maximilian von Güldenstubbe; 1850—1931), аўтар кнігі вершаў «Барацьба за шчасце» (ням.: Der Kampf um das Glück), юрыст, прафесар Тартускага ўніверсітэта Тэадор Вілібальд фон Гюльдэнштубэ (ням.: Theodor Willibald von Güldenstubbe; 1850—1930), аўтар трох манаграфій па юрыспрудэнцыі (адна з іх на эстонскай мове) і філасофскага трактата «Што ёсць ісціна?» (ням.: Was ist Wahrheit?). Сын Тэадора Вілібальда, Артур Людвіг Роберт фон Гюльдэнштубэ (ням.: Arthur Ludwig Robert von Güldenstubbe) узяў шлюб з украінкай Сінклітыкіяй Іванаўнай Зенчанка (меркавана, з украінскай казацкай шляхты) і пераехаў жыць у Сібір, дзе працаваў выкладчыкам нямецкай мовы, быў дырэктарам Благавешчанскага музея, старшынёй навукова-эканамічнага таварыства. Яго нашчадкі і зараз жывуць у Сібіры. Прадстаўнікі іншых адгалінаванняў роду эмігравалі ў Германію ў 1-й палове ХХ ст.

Літаратура
----------

* Гильденштуббе // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
**IKSU** (шведск.: Idrottsklubben Studenterna i Umeå, бел.: Спартыўны клуб студэнтаў у Умеа) — спартыўны клуб і некамерцыйная арганізацыя ва Умеа. Яна складаецца з двух мерапрыемстваў, IKSU спорт на тэрыторыі кампуса ўніверсітэта Умеа і IKSU spa ва Умедалене. Яна налічвае каля 18 тысяч членаў.

Гісторыя
--------

Арганізацыя была створана 5 мая 1959 г. пад назвай Umeå Studenters Idrottsförening (USIF). У 1960 годзе яна атрымала сваю цяперашнюю назву Idrottsklubben Studenterna i Umeå (IKSU). У той час IKSU мела свае памяшканні ў Олідхеме. Яе першая крытая арэна была адкрыта ў 1983 годзе ў універсітэцкім гарадку ўніверсітэта Умеа, дзе IKSU спорт знаходзіцца сёння. З тых часоў яна быў пашыраны ў некалькі разоў. IKSU spa быў адкрыты ва Умедалене ў 2003 годзе.

Brännbollscupen — штогадовы конкурс у Брэнбале, арганізаваны IKSU. Першая гульня адбылася ў 1974 годзе, а з 1997 года конкурс мае статус Кубка свету.

У 2009 годзе выручка склала каля 87 мільёнаў шведскіх крон. У IKSU было каля 70 супрацоўнікаў, 130 лідараў і 18300 актыўных членаў.

Мерапрыемствы
-------------

IKSU spa ва Умедалене
### IKSU спорт

IKSU спорт, раней вядомы як IKSU Sportcenter, знаходзіцца на тэрыторыі кампуса ўніверсітэта Умеа. Гэта самы вялікі спартыўны аб'ект у Скандынавіі. Яго адрас Petrus Laestadiusväg 15. Аб'ект ў цяперашні час больш за 15000 квадратных метраў.

### IKSU спа

IKSU Спа размешчаны ва Умедалене. Яго адрас J.A Lindersväg 53.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3  Umeå Municipality (30 April 2009). *IKSU fyller 50 år* (in Swedish). Прэс-рэліз.  Праверана 25 May 2011. Архівавана 20 красавіка 2013. Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 20 красавіка 2013. Праверана 13 мая 2014.
2. 1 2 3 4 5  Idrottsföreningen IKSU(нявызн.).  IKSU. Праверана 27 June 2011.
3. ↑  Historik(нявызн.)(недаступная спасылка).  IKSU. Архівавана з першакрыніцы 12 кастрычніка 2016. Праверана 25 May 2011.
4. 1 2  Anläggningar(нявызн.).  IKSU. Праверана 27 June 2011.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
Лашкевічы — шляхецкі род беларускага паходжання. Бярэ пачатак ад Івана Лашкі, які ў 1563 годзе быў нададзены правамі на зямлю вялікім князём літоўскім і каралём польскім Жыгімонтам II Аўгустам. Украінская галіна паводле дакументаў, вядзе свой род ад беларускага выхадца Іллі Лашкевіча, які перасяліўся ў Старадуб з Рэчыцкага павета ў 1679 годзе. Або ад казака Старадубскага палка Ціхана (Цішка) Гаўрылавіча, па мянушцы Лашко.

Род занесены ў VI частку Дваранскай радаслоўнай кнігі Чарнігаўскай губерні Расійскай імперыі, а таксама у Спіс дваранскіх родаў Магілёўскай губерні.

Апісанне герба
--------------

Харугва з гербам Ляліва
Лашкевічы з’яўляюцца прадстаўнікамі герба Ляліва.

У блакітным полі знаходзіцца залатая шасцігранная зорка, пад якой — месяц рагамі ўверх, зроблены з таго ж металу. На шчыце размешчаны дваранскі каранаваны шлем. Нашлемнік: паўлінавыя пёры, на якіх відаць зорку з месяцам. Намёт на шчыце блакітны, падкладзены золатам. Герб роду Лашкевічаў унесены ў 7 частку Агульнага гербоўніка дваранскіх родаў Расійскай імперыі на старонцы 161.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Спіс дваранскіх родаў Магілёўскай губерні
**«Свіны» грып** (англ.: Swine flu) — умоўная назва захворвання людзей і жывёл, якое выклікаецца штамамі віруса грыпу. Назва шырока распаўсюджвалася ў СМІ напачатку 2009 году. Штамы, асацыяваныя з выбліскамі т.зв. «свінога грыпу» выяўлены сярод вірусаў грыпу сератыпа C і падтыпаў сератыпа А (А/H1N1, А/H1N2, А/H3N1, А/H3N2 і А/H2N3). Гэтыя штамы вядомыя пад агульнай назвай «вірус свінога грыпу». Свіны грып распаўсюджаны сярод хатніх свінняў у ЗША, Мексіцы, Канадзе, Паўднёвай Амерыцы, Еўропе, Кеніі, мацерыковым Кітаі, Тайвані, Японіі і іншых краінах Азіі. Пры гэтым вірус можа цыркуляваць у асяроддзі людзей, птушак і інш. відаў; гэты працэс суправаджаецца яго мутацыямі.

У сеціве
--------

* БелТА: Грып і ВРВЗ у Беларусі
* ГРЫП у Беларусі: Навiны Архівавана 9 лістапада 2009.

| ⛭Рэспіраторныя вірусныя інфекцыі (РВІ) |
| --- |
| Грып | Свіны грып  ·  Пцічы грып  ·  Іспанскі грып |
| Іншыя РВІ | Парагрып  ·  Адэнавірусы  ·  Рынавірусы  ·  Рэавірусы  ·  Рэспіраторная сінсытыальная інфекцыя |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гусак.
**Сяргей Адамавіч Гусак** (2 красавіка 1930, в. Іванкаўшчына, Мазырскі раён, Гомельская вобласць — 19 снежня 1969) — беларускі крытык, літаратуразнавец. Кандыдат філалагічных навук (1965), дацэнт (1969). Брат фізіка Мікалая Гусака і матэматыка Аляксея Гусака.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (філалагічны факультэт, 1955; аспірантура, 1960).

Працаваў у газеце «Сельская праўда» (1953—1955, карэктар, стыльрэдактар, літаратурны работнік), Жалудоцкай школе Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці, Воўчынскай школе Камянецкага раёна і Малазводскай школе Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці (1955—1958, настаўнік беларускай мовы і літаратуры), Высокаўскім раённым аддзеле народнай адукацыі Брэсцкай вобласці (1958—1959, загадчык аддзела), Навукова-даследчым інстытуце педагогікі Міністэрства асветы Беларускай ССР (1960—1962, старшы навуковы супрацоўнік), Міністэрстве асветы Беларускай ССР (1962—1965, начальнік вучэбна-метадычнага аддзела), Беларускім дзяржаўным універсітэце (1965—1968, дацэнт кафедры беларускай літаратуры), Брэсцкім дзяржаўным педагагічным інстытуце імя А. С. Пушкіна (01.10.1968-19.12.1969, рэктар).

Навуковыя інтарэсы: праблемы сучаснай беларускай прозы.

Літаратура
----------

* Творчество Алексея Кулаковского : автореферат диссертации … кандидата филологических наук / С. А. Гусак. — Минск, 1965.
* Гусак Сяргей Адамавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Минск, 1997. — Т. 5. — С. 541.
* Гусак Сяргей Адамавіч // Выкладчыкі Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта: 1945—2001 : біябібліяграфічны даведнік. — Брэст, 2015. — С. 13.
* Тры браты — тры вучоныя / М. Капач // Памяць : Мазыр. Мазырскі раён. — Мінск, 1997. — С. 514—515.

| ⛭Рэктары Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна‎  |
| --- |
| 
* Пётр Дзема (1946—1948)
* Міхаіл Кірылаў (1948—1952)
* Васіль Серафімаў (1952—1958)
* Мікалай Івашэнка (1958—1964)
* Васіль Доркін (1964—1968)
* Сяргей Гусак (1968—1969)
* Георгій Андраюк (1970—1989)
* Васіль Сцепановіч (1989—1999)
* Уладзімір Плецюхоў (1999—2002)
* Мечыслаў Часноўскі (2002—2014)
* Ганна Сендзер (з 2014)

 |
**Валянціна Картэзэ** (італ.: Valentina Cortese; 1 студзеня 1923 — 10 ліпеня 2019) — італьянская актрыса тэатра і кіно.

Біяграфія
---------

Картэзэ пачала здымацца ў Італіі ў 1941 годзе. Яе акцёрская кар’ера ў ЗША пачалася пасля выхаду фільма «Дом на тэлеграфным узгорку» ў 1951 годзе, у якім яна сыграла са сваім будучым мужам Рычардам Бейсхартам. Яны ажаніліся ў тым жа годзе, а праз 9 гадоў развяліся. Ад гэтага шлюбу ў Валянціны застаўся сын — акцёр Стэфана Патрыцы.

На сцэне выступала ў міланскім Тэатра Пікала, гуляла ў пастаноўках Джорджа Стрэлера. У кіно яе здымалі Жуль Дасэн, Джозеф Леа Манкевіч, Антаніёні, Феліні, Франсуа Труфо, Джозеф Лоўзі, Марыа Манічэлі, Стэнлі Крамер, Тэры Гіліям і многія іншыя буйныя рэжысёры.

У 1950 сыграла ролю князёўны Тараканавай у фільме «У цені арла», у 1962 — роля Элеаноры Дузэ ў фільме «Урач з Сан-Мікеле». У 1974 годзе за ролю ў фільме «Амерыканская ноч» яна была намінавана на «Оскар» як лепшая актрыса другога плана. Прэмія была прысуджаная Інгрыд Бергман за ролю ў фільме «Забойства ва Усходнім экспрэсе», якая, выйшаўшы на сцэну, сказала: «Гэта несправядліва. Гэтую прэмію трэба прысудзіць Валянціне Картэзэ. Яна яе заслужыла».

У 1977 годзе Картэзэ знялася ў міні-серыяле Франка Дзэфірэлі «Ісус з Назарэта», дзе згуляла Ірадыяду.

Фільмаграфія
------------

* (1965) «Джульета і духі» — Валянціна

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 13 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. 1 2  mymovies.it — 2000. Праверана 10 ліпеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3841788'></a>
3. ↑  È morta Valentina Cortese, la signora delle scene — 2019. Праверана 10 ліпеня 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск · Rotten Tomatoes |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Notable Names Database · Treccani |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 7016864 · BNE: XX967104 · BNF: 138927603 · GND: 131600494 · ICCU: RAVV089162 · ISNI: 0000000120331665 · LCCN: n81075527 · NKC: xx0156039 · NTA: 266286984 · SUDOC: 067153976 · VIAF: 118256125 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зіновіч.

**Кірыл Зіновіч** (нар. 5 сакавіка 2003, Мінск) — беларускі футбаліст, паўабаронца партугальскага клуба «Віторыя» з Гімарайнша і моладзевай зборнай Беларусі.

Старэйшы брат Кірыла Дзмітрый таксама з’яўляецца футбалістам.

Клубная кар’ера
---------------

З 2019 года пачаў гуляў за дубль «Мінска». У 2020 годзе стаў таксама прыцягвацца да асноўнай каманды. Дэбютаваў у Вышэйшай лізе 2 мая 2020 года ў матчы супраць жодзінскага «Тарпеда-БелАЗ» (2:5), выйшаўшы на замену ў другім тайме. У далейшым працягваў часам з’яўляцца ў асноўнай камандзе, а ў 2021 годзе замацаваўся ў стартавым складзе.

У ліпені 2021 года перайшоў у маскоўскі «Лакаматыў». Гуляў пераважна за другую каманду «Лакаматыў-Казанка» ў ФНЛ-2 (трэцім дывізіёне), часам выхадзіў на поле і ў асноўнай камандзе, правёў 3 матчы ў Прэм’ер-лізе.

У верасні 2022 года стаў іграком партугальскай «Віторыі» з Гімарайнша, дзе стаў выступаць за другую каманду.

Міжнародная кар’ера
-------------------

У кастрычніку 2019 года гуляў за юнацкую зборную Беларусі (да 17 гадоў) у кваліфікацыі чэмпіянату Еўропы.

У кастрычніку 2021 года гуляў за юніёрскую зборную Беларусі (да 19 гадоў) у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Еўропы.

2 верасня 2021 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, адгуляўшы першы тайм адборачнага матча чэмпіянату Еўропы супраць Ісландыі (1:2).

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Дывізіён | Клуб | Краіна | Матчы | Галы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2019 | дубль | Мінск | Беларусь | 15 | 3 |
| 2020 | Д1 | Мінск | Беларусь | 9 | 1 |
| 2021 (1) | Д1 | Мінск | Беларусь | 11 | 3 |
| 2021/22 | Д1 | Лакаматыў | Расія | 3 | 0 |
|

Крыніцы
-------

1. ↑
2. ↑  Футбол. Белорус Кирилл Зинович официально перешел в московский "Локомотив" (руск.). *pressball.by* (2 ліпеня 2021). Архівавана з першакрыніцы 9 ліпеня 2021.
3. ↑  "Витория" подтвердила трансфер Зиновича, он будет выступать за вторую команду (руск.). *football.by* (1 верасня 2022). Праверана 18 кастрычніка 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Прэсбол |
|  |
| --- |
| **«Кніга мёртвых»  у іерогліфах** |
|  |

Частка старажытнаегіпецкай кнігі мёртвых у Луўры
**«Кніга мёртвых»** у Старажытным Егіпце — зборнік егіпецкіх гімнаў і рэлігійных тэкстаў, якія змяшчаліся ў грабніцу з мэтай дапамагчы памерламу пераадолець небяспекі іншасвету і здабыць дабрабыт у пасля смерці. Розныя копіі Кнігі Мёртвых могуць утрымліваць ад некалькіх і да двухсот раздзелаў рознага аб'ёму, пачынаючы ад доўгіх паэтычных гімнаў і канчаючы аднарадковымі магічнымі формуламі. Назва «Кніга мёртвых» дадзена егіптолагам Р. Лепсіусам  (руск.) (бел. але правільней яе было б назваць «Кнігай Уваскрасення», бо яе егіпецкая назва — «*Рау ну пэрэт эм хэру*» даслоўна перакладаецца як «Главы аб выхадзе на святло дня».

Адны з найлепшых узораў «Кнігі мёртвых», напісаныя на скрутках папіруса, адносяцца да часу росквіту культуры пры XVIII дынастыі. Найбольшая колькасць папірусаў з тэкстамі з Кнігі мёртвых была знойдзена ў пахаваннях горада Фівы; менавіта па гэтай прычыне версію Кнігі Мёртвых, якая атрымала распаўсюджанне ў гэты перыяд, называюць Фіўскай. Большасць іх была знойдзена ў фіванскіх грабніцах і належала галоўным чынам жрацам і членам іх сямей. Гэтыя папірусы багата ўпрыгожаны вытанчанымі малюнкамі, якія паказваюць сцэны пахавання, здзяйснення памінальнага рытуалу, пасмяротнага суда і іншыя сцэны, звязаныя з памінальным культам і ўяўленнямі аб замагільным жыцці.

Таксама існуе версія Кнігі мёртвых, якая з'явілася ў выніку дзейнасці фараонаў XXVI дынастыі, калі адбылося ўсеагульнае адраджэнне старажытных рэлігійных і пахавальных традыцый, былі адноўлены храмы, а старыя тэксты Кнігі мёртвых перапісаны, перапрацаваны і ўпарадкаваны.

Гл. таксама
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Кніга мёртвых на Вікісховішчы |

* Літаратура Старажытнага Егіпта

Зноскі
------

1. ↑  *Н. Н. Швец.* Словарь египетской мифологии. — Москва: Центрполиграф, 2008. — С. 74. — ISBN 978-5-9524-3466-0.

| ⛭Рэлігія Старажытнага Егіпта |
| --- |
| Міфалогія | 
* Паганства
* Пантэізм
* Політэізм
* Эманацыя
* Душа
* Дуат
* Нумералогія

 |  |
|  Багі | 
* Амат
* Амон
* Аманет
* Анубіс
* Анукет
* Апоп
* Апіс
* Атон
* Атум
* Бастэт
* Бата
* Бену
* Бэс
* Чатыры сыны Гора
* Геб
* Хапі
* Хатхор
* Хека
* Хекат
* Хор
* Ісіда
* Хепры
* Хнум
* Хонсу
* Кук
* Маахес
* Маат
* Мафдэт
* Менхіт
* Мерытсегер
* Месхенет
* Манту
* Мін
* Мневіс
* Мут
* Нейт
* Нехбет
* Нефертум
* Нефтыда
* Нун
* Нут
* Асірыс
* Пахет
* Птах
* Кебуй
* Ра
* Рэшэп
* Саціс
* Сехмет
* Сакар
* Себек
* Селкет
* Сапду
* Сет
* Сешат
* Шу
* Таўрт
* Тэфнут
* Татэнет
* Тот
* Уаджыт
* Вадж-вер
* Упуаўт
* Васрэт

 |
| Тэксты | 
* *Амдуат*
* *Кнігі дыхання*
* *Кніга пячор*
* *Кніга мёртвых*
* *Кніга Зямлі*
* *Кніга варот*
* *Кніга замагільнага свету*
* *Тэксты пірамід*

 |
| Вераванні | 
* Ахвярапрынашэнне
* Пахавальныя абрады
* Атэнізм
* Пракляцце фараонаў

 |
Сальныя залозы абазначены личбай 5
**Сальныя залозы** размешчаныя ў скуры, выдзяляюць сакрэт, які надае скуры і валасам воданепрымальныя ўласцівасці і эластычнасць.

Маюць выгляд разгалінаваных пузыркоў. У адрозненне ад потавых залоз, якія выдзяляюць сакрэт у знешняе асяроддзе без парушэння сваёй цэласнасці, эпітэлій сальных залоз у працэсе выдзялення скурнага сала разбураецца. Скурнае сала складаецца з прадуктаў распаду эпітэліяльных клетак, вітамінаў А, C і інш. Пад уплывам поту скурнае сала разлагаецца з утварэннем тлустых кіслот, якія валодаюць характэрным пахам. Вывадныя пратокі сальных залоз часцей за ўсё адкрываюцца ў валасяныя сумкі. Скурнае сала змазвае валасы, якія растуць, і скуру, ахоўваючы іх ад высыхання і змочвання вадой; дзякуючы тлушчавай змазцы валасы выглядаюць эластычнымі і бліскучымі.

За суткі сальныя залозы дарослага чалавека выдзяляюць да 20 г сакрэту.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Машчанка М. Біялогія: вучэб. дапам. для 9-га кл. устаноў агульн. сярэдн. адукацыі з бел. мовай навучання / М. В. Машчанка, А. Л. Барысаў; пер. з рус. мовы В. У. Клімко. — 3-е выд. — Мн.: Нар. асвета, 2011. ISBN 978-985-03-1531-1.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12007534t · GND: 4184383-6 · LCCN: sh85119389 · Microsoft: 2777363609, 2908964158, 2910860977 |
**Агратэхніка** (сінонім: **тэхналогія раслінаводства**) — сістэма прыёмаў вырошчвання культурных раслін.

Задача агратэхнікі — забяспечыць высокую ўраджайнасць вырошчваемых раслін пры мінімальных затратах працы і матэрыяльна-фінансавых сродкаў на адзінку якаснай прадукцыі. Сучасная агратэхніка накіравана таксама на захаванне ўрадлівасці глебаў, абарону глебаў ад эрозіі. Кожны агратэхнічны прыём і ўся сістэма агратэхнічных прыёмаў поля або культуры павінны быць глебаахоўнымі, вільгаце- і гумусазахавальнымі. Асабліва гэта адносіцца да інтэнсіўных тэхналогій вырошчвання сельскагаспадарчых раслін, якія актыўна ўкараняюцца ў сучасных гаспадарках.

Агратэхніка уключае апрацоўку глебы, унясенне ўгнаенняў, падрыхтоўку насення і пасадкавага матэрыялу, сяўбу і пасадку, догляд пасеваў і плантацый, барацьбу з пустазеллем, шкоднікамі і хваробамі сельскагаспадарчых раслін, уборку ўраджаю. Прыёмы агратэхнікі, якія прымяняюцца пры вырошчванні культурных раслін, абумоўлены, з аднаго боку, іх біялагічнымі асаблівасцямі, а з другога — глебава-кліматычнымі ўмовамі раёна вырошчвання.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Агратэхніка на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX539001 · BNF: 119778513 · GND: 4034389-3 · LCCN: sh85002313 · Microsoft: 88463610 · NDL: 00568624 · NKC: ph118306 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ромер.
**Ромеры** (польск.: Römerowie, ням.: Römern, *Roemern*) — вялікалітоўскі шляхецкі род нямецкага паходжання.

Гісторыя
--------

Род Ромераў, згодна падання, выводзіўся ад рымскага консула Юстуса Севярынаса, які ў 983 г. вымушаны быў пакінуць Рым і асеў у Германіі, дзе атрымаў прозвішча «Römer» — «рымлянін». Яго нашчадкі жылі ў Саксоніі, а Берэнд Ромер у 1223 г. са світай князя Альберта Саксонскага прыбыў у Лівонію і стаў рыцарам ордэна.

Капліца Ромераў у касцёле Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Троках. А. Ромер
Калі Рэч Паспалітая ў 1630 г. вымушана была аддаць Інфлянты Швецыі, Стэфан Ромер перасяліўся на Літву, бо як пісаў яго сын Матэуш *«лічыў лепш ўсё страціць, а вернасць Рэчы Паспалітай захаваць»*. Сыны і ўнукі Стэфана служылі ў войску.

Сям’я Ромераў, Эдвард Ян Ромер‎, 1829
У 1700 годзе ў касцёле Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Троках, у ваколіцах якіх Ромеры валодалі маёнткамі, была дабудавана сямейная капліца.

Іншая галіна роду перасялілася ў канцы XVIII ст. з Саксоніі ў Расію; з яе Мікалай Фёдаравіч Ромер (1804—1889) — сапраўдны тайны саветнік, сенатар і член Апякунскага Савета ўстаноў Грамадскага Догляду.

Род Ромераў унесены ў дваранскі матрыкул Курляндскай губерні, у VI частку радаводнай кнігі Віленскай губерні і ў II частку радаводнай кнігі СПб. губерні.

Апісанне герба
--------------

У чырвоным полі два скрыжаваных сярэбраных кія пілігрыма, кожны з дзвюма кнопкамі на ручцы. У нашлемніку такія ж кіі, якія сканчаюцца трыма страусінымі пёрамі. Намёт чырвоны падкладзены срэбрам.

Найбольш вядомыя
----------------

1. Міхал Ромер (1778—1853), грамадска-палітычны дзеяч.
2. Эдвард Ян Ромер (1806—1878), грамадскі дзеяч, літаратар, перакладчык i мастак.
3. Альфрэд Ізідор Ромер (1832—1897), жывапісец, скульптар, медальер, мастацтвазнавец, этнограф. Сын Эдварда Яна Ромера.
4. Эдвард Матэй Ромер (1848—1900), мастак. Сын Эдварда Яна Ромера.
5. Міхал Піус Ромер (1880—1945), польскі і літоўскі навуковец, грамадска-палітычны дзеяч; адзін з галоўных ідэолагаў ліберальна-дэмакратычнага крыла краёўцаў.

Зноскі
------

1. 1 2  Станіслаў Сільвановіч. Гісторыя маёнткаў Лунна, воля і лёсы іх уладальнікаў
2. ↑  Kościół Witolda w Trokach

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ромеры
* Генеалагічнае дрэва на Geni
* *Род:Рёмеры* на Радаводзе

* Ромеры
* The Artists of the Römer Family Архівавана 8 жніўня 2014.  (англ.)
* Römeriai  (літ.)
* Romer właściwie Römer herbu własnego (t. 11 s. 380—385) Архівавана 8 жніўня 2014.  (польск.)
**Эрнст Фрыц Блейль** (ням.: Fritz Bleyl, 8 кастрычніка 1880, Цвікау — 19 жніўня 1966, Бад-Ібург) — нямецкі архітэктар і мастак-экспрэсіяніст.

У 1901 годзе Ф.Блейль паступае на архітэктурнае аддзяленне дрэздэнскай Вышэйшай тэхнічнай школы (цяпер Дрэздэнскі тэхнічны ўніверсітэт), дзе вучыцца разам з Людвігам Кірхнерам. 7 чэрвеня 1905 г. Блейль, Л. Кірхнер, Э. Хекель і К. Шміт-Ротлуф ствараюць экспрэсіянісцкую мастацкую групу "Мост" (Die Brücke), якая стала адной з найбуйнейшых культурных з'яў у мастацтве Германіі ХХ стагоддзя. На працягу некаторага часу Блейль працуе як вольны мастак, аднак з 1907 года, у сувязі з фінансавымі цяжкасцямі, пакідае «Мост», жэніцца і знаходзіць сабе месца выкладчыка малявання. З 1909 года жыве ў Фрайбергу (Саксонія).

У перыяд з 1910 па 1916 Ф.Блейль працуе ў Дрэздэне і ў Ростаку ў розных архітэктурных бюро (напрыклад — у Дрэздэне ў Карнеліуса Гурміта). У 1919 годзе ён становіцца дзяржаўным саветнікам асветы, у 1940 — дзяржаўным саветнікам архітэктуры пры Дзяржаўнай архітэктурнай школе Берліна. Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны займаўся выкладчыцкай дзейнасцю ва Усходняй і Заходняй Германіі. У 1952 годзе пасяліўся ў Леверкузене. З 1958 і практычна да самай смерці Ф.Блейль жыве ў швейцарскім Лугана.

Зноскі
------

1. ↑  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Fritz Bleyl // Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy — B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. — ISSN 2750-6088 — doi:10.1515/AKL<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q64'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41640909'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q496126'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19276262'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q324303'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98818'></a>
3. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
4. ↑  Library of Congress Authorities — Library of Congress. Праверана 3 сакавіка 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13219454'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q131454'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Зяновіч.
**Зяновічы** або **Дэспаты-Зяновічы** — вялікалітоўскі арыстакратычны род, у XV—XVII ст. займалі дзяржаўныя ўрады ў Вялікім княстве Літоўскім і былі буйнамі землеўладальнікамі. Герба ўласнага «Дэспат». Прыдомак «Дэспат» з'явіўся ў канцы XVII ст. разам з паданнем пра паходжанне Зяновічаў ад сербскіх дэспатаў.

Паходжанне
----------

Паданне канца XVII ст. звязвае паходжанне Зяновічаў з сербскім дэспатам, уцеклым ад асманаў у Вялікае княства Літоўскае ў канцы XІV ст. Першы вядомы прадстаўнік роду ў ВКЛ — Братоша, згадваецца з 1370-х гадоў як баярын з рады полацкага князя Андрэя Альгердавіча.

Літаратура
----------

* *Насевіч В. Л.* Зяновічы // *Беларуская энцыклапедыя: У 18 т* / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 7: Застаўка — Кантата. — С. 134. — ISBN 985-11-0130-3.
* *Чагадаева С.М.* Смаргонь і яе ўладары // *Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Смаргонскага раена* / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш.. — Мінск: БелЭн, 2004. — С. 53—60.
* Деспот-Зенович // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
**Дабравешчанне** — абраз XVIII ст. са святочнага раду іканастаса Свята-Троіцкай царквы ў вёсцы Зёлава (Драгічынскі раён). Напісаны т.зв. Зёлаўскім майстрам.

Апісанне
--------

На зёлаўскім абразе «Дабравешчанне» Марыя намалявана ў цёмна-ружовай сукенцы і зеленавата-блакітным мафорыі ўкленчанай перад аналоем (на левым краі) на фоне намёту з чырвонай завесай. Арханёл справа з лілеяй у апушчанай левай руцэ «бяжыць» да Марыі ззаду, правай рукой паказваючы ўверх, на Святога Духа. Букет з трох лілеяў стаіць ў вазе на падлозе.

Падобны сюжэт з Бібліі Піскатара
Даследчыца Н. Ф. Высоцкая крыніцай гэтага твора даследчыца называе выяву са славутай нідэрландскай Бібліі Піскатара, у якой надрукавана некалькі гравюр з гэтым сюжэтам, аднак ніводная з іх не з'яўляецца настолькі блізкай, каб можна было свярджаць пра яе ўплыў на названы беларускі іканапісны твор.

Зноскі
------

1. 1 2  «І ПАЧУЛА ГОЛАС…» Сюжэты Звеставання ў беларускім мастацтве
2. ↑  Іканапіс Беларусі ХV—ХVІІІ стагоддзяў. Мн. 1992, № 129
3. ↑  Высоцкая, Н. Ф. Искусство Беларуси 12-18 вв. / Н. Высоцкая — Мн. 2004. — 26 с.
4. ↑  ІКАНАГРАФІЧНЫЯ АСНОВЫ ГРАВЮРЫ КІРЫЛІЧНЫХ ВЫДАННЯЎ У БЕЛАРУСКІМ ПРАВАСЛАЎНЫМ І ЎНІЯЦКІМ ІКАНАПІСЕ ХVІІ — ПЕРШАЙ ПАЛОВЫ ХІХ СТАГОДДЗЯЎ Г. А. ФЛІКОП, Б. А. ЛАЗУКА(недаступная спасылка)
**Літарату́рныя жа́нры** (фр.: genre, ад лац.: genus — род, від) — устойлівыя разнавіднасці літаратурных твораў, што склаліся ў працэсе гістарычнага развіцця літаратуры. Нярэдка ў гэтым значэнні ўжываецца паняцце літаратурны від. У аснове кожнага жанра ляжыць пэўны характар адлюстравання жыцця, які выяўляецца ў адпаведнай форме твораў.

Кожны з трох асноўных родаў (эпас, лірыка, драма) мае свае жанры. Напрыклад, да эпічнага роду адносяцца раман, аповесць, апавяданне, навела, да лірычнага — песня, гімн, эпіграма, дыфірамб, ода, эпітафія, раманс і інш. да драматычнага — трагедыя, камедыя, драма.

Эпічныя жанры адрозніваюцца адзін ад аднаго ступенню складанасці жыццёвага матэрыялу, працягласцю адлюстравання часу дзеяння, шырынёй ахопу з’яў рэчаіснасці, лірычныя — асаблівасцямі адлюстраваных у іх перажыванняў, пачуццяў, драматычныя — характарам жыццёвага матэрыялу і адносін аўтара да гэтага матэрыялу.

Існуюць таксама «змешаныя» жанры, у якіх спалучаны прыкметы розных родаў, напрыклад, ліра-эпічныя жанры (паэма, балада). Многія жанры маюць у сабе элементы розных родаў (у рамане можа прысутнічаць лірычны або драматычны элемент, у драме — эпічны і г.д.).

Пры характарыстыцы мастацкіх твораў вызначэнне жанру можа быць недастатковым, таму акрамя паняцця «жанр» ужываецца і тэрмін «**жанравая форма**», які выяўляе больш прыватныя асаблівасці твора. Так, жанр рамана можа мець разнавіднасці: філасофскі, гістарычны, прыгодніцкі, дэтэктыўны і інш.

Жанравая сістэма беларускай літаратуры такая, як і ў іншых еўрапейскіх літаратурах. Аднак некаторыя жанры, выкліканыя спецыфічнымі ўмовамі яе развіцця, ужо зніклі (напрыклад, гутаркі), з’явіліся новыя (драматычная паэма).

Літаратура
----------

* Жанр // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Britannica (онлайн) · Universalis · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX525948 · GND: 4074285-4 · Microsoft: 2776001163 · NKC: ph122406 |
**Арма́** (англ.: Armagh; ірл.: Ard Mhacha) - гістарычнае графства на паўночным усходзе Ірландыі. Уваходзіць у склад правінцыі Ольстэр на тэрыторыі Паўночнай Ірландыі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Арма, найбуйнейшы горад Лурган. Насельніцтва 174 792 чалавек (5-е месца сярод графстваў Паўночнай Ірландыі; даныя 2011 г.).

Геаграфія
---------

Плошча тэрыторыі 1254 км ² (6-е месца).

Палітыка
--------

У насельніцтве Армы пераважаюць ірландцы-католікі, таму графства з'яўляецца адной з асноўных апор нацыяналістаў з Ірландскай Рэспубліканскай Арміі. З-за беспарадкаў і шматлікіх выпадкаў гвалту на рэлігійна-палітычнай глебе ў паўднёвай частцы графства, значная частка насельніцтва якога катэгарычна выступае супраць якой-небудзь брытанскай прысутнасці, доўгі час знаходзіўся значны кантынгент брытанскіх вайскоўцаў. Паўднёвая Арма з-за сваіх сувязяў з ІРА атрымала ад брытанскіх СМІ мянушку «бандыцкае графства».
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мацкевіч.

**Алег Сяргеевіч Мацкевіч** (нар. 18 снежня 1968, Сянно, Віцебская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 18 снежня 1968 года ў Сянно.

Скончыў сярэднюю школу № 1 г. Сянно. У 1997 годзе скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію па спецыяльнасці «Бухгалтарскі ўлік, кантроль і аналіз фінансава-гаспадарчай дзейнасці», у 2008 годзе — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Антыкрызіснае кіраванне прадпрыемствам».

Працоўную дзейнасць пачаў у 1989 годзе слесарам па рамонце аўтамашын Віцебскага падраднага спецыялізаванага ўпраўлення механізаваных дарожна-будаўнічых рамонтных прац. Потым працаваў вадзіцелем, бухгалтарам, галоўным бухгалтарам гэтага ўпраўлення. З 2000 года працаваў у Камітэце дзяржаўнага кантролю Віцебскай вобласці — галоўным кантралёрам-рэвізорам, загадчыкам аддзела па кантролі за работай прамысловасці, паліўна-энергетычнага комплексу, будкомплексу, транспарту і сувязі, намеснікам начальніка эканамічнага ўпраўлення, намеснікам начальніка ўпраўлення кантролю галін гаспадаркі і грашова-крэдытнай сферы.

У чэрвені 2009 года прызначаны намеснікам старшыні Віцебскага аблвыканкама. 17 жніўня 2017 года прызначаны першым намеснікам старшыні Віцебскага аблвыканкама.

З 8 кастрычніка 2021 года па 28 ліпеня 2023 года працаваў старшынёй Праўлення Беларускага рэспубліканскага саюза спажывецкіх таварыстваў.

Грамадская дзейнасць
--------------------

Быў дэпутатам Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў 27 склікання.

З’яўляўся старшынёй праўлення Віцебскай абласной арганізацыі Беларускай федэрацыі аматарскага бокса.

Узнагароды
----------

* медаль «За працоўныя заслугі» (2015).

Зноскі
------

1. ↑  Выпускники, которыми гордится школа Архівавана 8 кастрычніка 2021.
2. ↑  Прыняцце кадравых рашэнняў
3. ↑  Указ Президента Республики Беларусь от 28 июля 2023 года № 232 «Об О. С. Мацкевиче»
4. ↑  Бокс. В Витебске собираются возрождать любительский бокс
5. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 27 лютага 2015 года № 108 «Аб узнагароджанні»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жбанкова.
**Інэса Іванаўна Жбанкова** (нар. 7 сакавіка 1933, г. Полацк) — беларускі філосаф. Доктар філасофскіх навук (1978), прафесар (1982).

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1955 годзе БДУ. 3 1955 года ў Інстытуце філасофіі і права АН Беларусі. 3 1979 года загадчыца кафедры ў БДУ. У 1999—2007 гадах у Інстытуце прадпрымальніцкай дзейнасці.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя работы па філасофскіх праблемах фізікі, дыялектычнага матэрыялізму, тэорыі і метадалогіі навукі, сацыялогіі кіравання.

Творы
-----

* О развитии в неорганической природе. Минск, 1964;
* Проблема взаимодействия. Минск, 1971;
* Философские принципы в научном познании. Минск, 1974.
**Хрыстос Уседзяржыцель** — абраз беларускай школы XVI стагоддзя, выяўлены ва Успенскай царкве в. Быцень Івацэвіцкага раёна. Захоўваецца ў калекцыі ў Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь (інв. кп — 26149). Памер абраза — 150 × 110 × 3 см.

Паходжанне
----------

Абраз выяўлены 3-й экспедыцыяй Дзяржаўнага мастацкага музея БССР у 1958 годзе ва Успенскай царкве в. Быцень Івацэвіцкага раёна.

Раскрыты рэстаўратарам вытворчага аб’яднання «Белрэстаўрацыя» П. Р. Журбеем у 1989 годзе ў Мінску.

Апісанне
--------

Хрыстос у чырвоным з вохрыстым клавам хітоне, блакітным з асістам гімаціі паказаны франтальна, амаль пакаленна. Правай рукой ён благаслаўляе, левай падтрымлівае разгорнутае Евангелле з тэкстамі ў 9 радкоў. Пазалочаны фон, разьбяны, з буйным раслінным арнаментам. Німб пазалочаны з дэкаратыўным перакрыжаваннем трыма карычневымі кругамі, у якія ўкампанаваны манаграмы Хрыста. Поле ўверсе і ўнізе шырокае з сіняй паласой, пасярэбранае, з чырвоным аздабленнем, злева — чорнае, справа — рэканструявана рэстаўратарам.

Буйны рэльефны арнамент запазычаны з італьянскага ткацтва і нямецкай набіванкі XV—XVI стагоддзяў.

Выстаўкі
--------

* Мастацтва рэнесансу ў Беларусі. Мінск. 1990
* Іканапіс і разьба Беларусі XV—XVIII стст. Мінск. 2000

Публікацыі
----------

* Высоцкая Н. Ф. Станковая живопись Белоруссии второй половины XVI—XVIII веков : автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата искусствоведения : специальность 17.00.04 Изобразительное искусство
* Іканапіс і разьба Беларусі XV—XVIII стст. Мн. 2000. № 4.

Зноскі
------

1. ↑  Балыкина Е. Н. ШЕДЕВРЫ ИКОНОПИСИ БЕЛАРУСИ XII—XVIII ВВ. Архівавана 28 лютага 2021.  (руск.)
2. 1 2 3 4  4. Хрыстос Уседзяржыцель // Жывапіс барока Беларусі / Аўт.-склад. Н.Ф.Высоцкая. — Беларус. Энцыкл. — Мн.: Мін. ф-ка каляр. друку, 2003. — С. 28. — 301 с. — 3 000 экз. — ISBN 985-11-0253-9.
3. ↑  3. Параскева // Жывапіс барока Беларусі / Аўт.-склад. Н.Ф.Высоцкая. — Беларус. Энцыкл. — Мн.: Мін. ф-ка каляр. друку, 2003. — С. 26. — 301 с. — 3 000 экз. — ISBN 985-11-0253-9.

Літаратура
----------

* 4. Хрыстос Уседзяржыцель // Жывапіс барока Беларусі / Аўт.-склад. Н.Ф.Высоцкая. — Беларус. Энцыкл. — Мн.: Мін. ф-ка каляр. друку, 2003. — С. 28. — 301 с. — 3 000 экз. — ISBN 985-11-0253-9.
У Гродне дзядзінец знаходзіўся на Замкавай гары і пасля атрымаў назву Стары замак. Гравюра 16 ст.
**Дзядзінец** або **дзяцінец**— цэнтральная ўмацаваная частка горада ў Старажытнай Русі, якая служыла сядзібай князю ці яго намесніку і выконвала ваенныя, адміністрацыйныя і палітычныя функцыі.

У летапісах слова шырока ўжывалася да 14 стагоддзя, пасля на тэрыторыі Расіі сталі ўжываць слова «*Крэмль*». На Беларусі слова дзядзінец было зменена на «замак», часта падзяляючы яго на «*Верхні*» (ці «*горні*») і «*Ніжні*» (ці «*дольні*»).

Звычайна размяшчаўся на зручна ўмацаваных месцах, на мысах рэк ці на высокіх пагорках, дадаткова ўмацоўвалі равамі, валамі, мурамі з вежамі і брамамі. У дзядзінцах знаходзіліся княжацкі ці баярскі двор, жыллё дружыннікаў, а таксама рэзідэнцыя духавенства. У час нападаў ворагаў у дзядзінцы хавалася ўсё навакольнае насельніцтва разам з жанчынамі і дзецьмі (магчыма ад гэтага слова і пайшла назва «дзядзінец»). У буйных сярэдневяковых гарадах дзядзінец займаў вялікую плошчу, так у Кіеве ён меў плошчу ў 9 га.

На тэрыторыі Беларусі існавалі дзядзінцы ў Гродне, Віцебску, Полацку і іншых вялікіх гарадах.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — С. 233. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
* Дзядзінец // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 268. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Прыбар.

**Пры́бар** (трансліт.: *Prybar*, руск.: Прибор) — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Мікалаеўскага сельсавета.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 24 км на поўнач ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 72 км ад Гомеля.

### Гідраграфія

На захадзе меліярацыйны канал.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы Доўск — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы з завулкам, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай двухбакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку XIX стагоддзя як вёска ў Гарадзецкай воласці Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні. У 1858 годзе ў складзе маёнтка Прыбар, у валоданні памешчыка Варварына. У 1870 годзе пачатку працаваць сукнавальня. Па перапісе 1897 года знаходзіўся хлебазапасны магазін. У 1909 годзе 331 дзесяцін зямлі, млын.

З 20 жніўня 1924 года да 1939 года цэнтр Прыбарскага сельсавета Гарадзецкага, з 4 жніўня 1927 года Рагачоўскага, з 5 красавіка 1936 года Буда-Кашалёўскага раёнаў Бабруйскай (да 26 ліпеня 1930 года) акругі, з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці.

У 1929 годзе арганізаваны калгас «Новае жыццё», працавалі 3 вятракі. Падчас Вялікай Айчыннай вайны адмысловы дэсант савецкіх савецкіх салдатаў 4 студзеня 1944 года разграміў штаб нямецкай 167-й дывізіі, які мясціўся ў вёсцы. Гэта аперацыя ў значнай ступені забяспечыла паспяховае наступленне савецкіх войскаў і захоп плацдарму на заходнім беразе ракі Дняпро. На фронце загінулі 46 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Чачора» (цэнтр — вёска Саўгасная). Працаваў фельчарска-акушэрскі пункт.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2004 год — 50 гаспадарак, 105 жыхароў.

### Дынаміка

* 1816 год — 16 двароў, 90 жыхароў.
* 1858 год — 18 двароў, 109 жыхароў.
* 1897 год — 33 двары, 217 жыхароў (паводле перапісу).
* 1909 год — 42 двары, 278 жыхароў.
* 1925 год — 52 двары.
* 1959 год — 335 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 50 гаспадарак, 105 жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Мікалаеўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Мікалаеўка |
| Вёскі | Варварына ·  Выдрыца ·  Галавачы ·  Зорка ·  Любань ·  Надзеждзіна ·  Прыбар ·  Уладзіміраўка ·  Фундамінка ·  Царкоўе |
«Сафія Мудрасць Божая ствара сабе Дом».
**«Сафія Мудрасць Божая ствара сабе Дом»** — двухбаковы драўляны разьбяны абразок з адпаведным сюжэтам, яркі ўзор іканапіснай традыцыі, звязанай з Турава-Пінскімі землямі.

На адным баку і чатырохчасткавай іконай «Успенне», «Узнясенне», «Праабражэнне», «Каляды» на іншым, створаны ў 1496—1501 гадах па замове пінскага князя Фёдара Іванавіча Яраславіча святаром-разьбяром Ананіям, як ён сябе называе ў надпісе *«папом Ананіям»*. Наяўнасць такога вызначана беларускага помніка, як гэты дыптых, які мае надпісы аўтара і заказчыка і *«гаворыць»* на старабеларускай мове — знамянальная з’ява для XV — пачатку XVI стагоддзя. Майстар піша, што ён *«робил»* для князя, ужываючы добра зразумелую старабеларускую лексіку. Але, акрамя таго, абразок Ананія адкрывае новую для таго часу тэму Сафійнасці, якая стане развівацца на Русі некалькі пазней. Пінскі аўтар абапіраўся на ўласныя іканаграфічныя распрацоўкі, але ў аснове ляжала веданне візантыйскай традыцыі фарміравання сімвалічнага іканічнага выказвання, спосабу як мовай выяўленчага знака выказаць пэўную ідэю.

Заўвагі
-------

1. ↑  Дыптых апублікаваны Н. Ф. Высоцкай у кнізе «Пластика Белоруссии XII—XVIII веков». Минск, 1983. Илл. 21, 22.

Зноскі
------

1. ↑  *Пуцко В.Г.* Резная деревянная икона пинского князя // *Гістарычная Брама* : гісторыка-краязнаўчы часопіс. — выдавец і рэдактар М. Сінкевіч, 2008. — В. 23. — № 1. — С. 103―111. Архівавана з першакрыніцы 16 красавіка 2023.
2. 1 2  *Баженова О.Д.* Византийская традиция в белорусской иконописи XV столетия // Обретение образа: Православная Белорусская культура в славянском мире. — Мн.: Белорусский Экзархат, 2009. — С. 69—98. — 416 с. — ISBN 978-985-511-138-3.
**Гіменалепідыды** (*Hymenolepididae*) — сямейства гельмінтаў класа стужачных чарвей.

Даўжыня цела ад долей да 700 мм, шырыня 0,2—11 мм. Складаюцца са сколекса, шыйкі і стробілы. На сколексе 4 прысоскі і хабаток з 8—10 і больш кручкамі.

Адрозніваецца больш за 100 родаў, каля 400 відаў. Пашыраны ўсюды, пераважна ў трапічных і субтрапічных раёнах. Паразіты птушак, пераважна свойскіх гусей і качак, млекакормячых, чалавека (асноўныя гаспадары). Узбуджальнікі гіменалепідыдозаў.

Гермафрадыты. Развіваюцца з удзелам прамежкавых (насякомыя, ракападобныя) і рэзервовых (малюскі) гаспадароў. Лічынкі (цыстацэркоіды) ў кішэчніку асноўнага гаспадара ўкараняюцца ў падслізістую абалонку.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
Колькасць калязямных аб'ектаў, выяўленых рознымі праектамі
**NEAT** (англ.: Near-Earth Asteroid Tracking — *адсочванне калязямных астэроідаў*) — праект Лабараторыі рэактыўнага руху НАСА па пошуку калязямных аб'ектаў. Праект NEAT дзейнічаў са снежня 1995 года да красавіка 2007 года. Першапачаткова кіраўніком праекта была Элеанора Хелін (да 2002 года), якая працавала разам са Стывенам Праўда і Дэвідам Рабіновічам.

У рамках праекта NEAT адкрыта 26 630 астэроідаў і 54 каметы.

Інструменты
-----------

Праект NEAT меў пагадненне аб супрацоўніцтве з ВПС ЗША, каб выкарыстоўваць тэлескоп GEODSS (скар. ад англ.: Ground-based Electro-Optical Deep Space Surveillance), размешчаны на вулкане Халеакала (востраў Маўі, Гаваі). Для гэтага тэлескопа калектывам NEAT была сканструявана ПЗС-матрыца 4096×4096 пікселяў з полем агляду 1,2°×1,6°. Код абсерваторыі GEODSS у рамках праекта NEAT — «566».

З красавіка 2001 праект таксама задзейнічаў 1,2-мятровы тэлескоп Самуэля Ошына ў Паламарскай абсерваторыі. Для гэтага яго абсталявалі 112 ПЗС-матрыцамі 2400×600 пікселяў кожная. Код Паламарскай абсерваторыі ў рамках праекта NEAT — «644».

Напачатку 2005 года ў гонар праекта быў названы астэроід (64070) NEAT.

Гл. таксама
-----------

* Глыбінны лінзаваны агляд

Зноскі
------

1. ↑  Asteroids, Comets, Meteors (2008)
2. ↑  Minor Planet Discoverers
3. ↑  ELEMENTS COMET

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка праекта Архівавана 24 кастрычніка 2015.

| Праекты па пошуку малых целаў Сонечнай сістэмы |
| --- |
| 
PLS · T1S · T2S · T3S · PCAS · NEAT · LINEAR · LONEOS · Catalina · DES · Spacewatch · BATTeRS · UDTS · UDAS · UESAC · CINEOS · ODAS · NEOWISE · Pan-STARRS
 |
**Кангалезскае аб’яднанне за дэмакратыю** (фр.: Rassemblement congolais pour la democratie) — паўстанцкая групоўка кангалезскіх тутсі (баньямуленге), заснаваная ў жніўні 1998 года Эрнестам Вамба дыя Вамба ў выніку адлучэння ад Альянсу дэмакратычных сіл за вызваленне Конга. 

Фракцыя стала ініцыятарамі бунту, які справакаваў Другую кангалезскую вайну. Падчас вайны атрады групоўкі захапілі ўсходнія рэгіёны ДР Конга (асабліва Паўночнае і Паўднёвае Ківу, Маніема, Ітуры). 

20 мая 1999 года ў арганізацыі адбыўся раскол на КАД-Вамба (Кісангані) і КАД-Ілунга (Гома). Першая групоўка арыентавалася на Уганду, другая падтрымлівалася Руандай. Паміж баевікамі пачаліся сутыкненні. 

Пасля вайны на выбарах 2003 года «Кангалезскае аб’яднанне за дэмакратыю» атрымала 94 месцы з 500 у Нацыянальнай Асамблеі, а лідар руху атрымаў пасаду віцэ-прэзідэнта.

Спасылкі
--------

* Профіль КАД як узброенай групоўкі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 1798156619118728780008 |