recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Падзігун.
**Уладзімір Піліпавіч Падзігун** (11 красавіка 1923, в. Бярозаўка (зараз Манькіўскі раён Чаркаскай вобласці Украіны) — 28 красавіка 2001, Белая Царква) — падпалкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай войнаў, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Скончыў сярэднюю школу. У чэрвені 1941 года быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную армію. З сакавіка 1942 года на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Да лістапада 1943 года старшы сяржант Уладзімір Падзігун камандаваў аддзяленнем разведкі 472-га артылерыйскага палка 42-й стралковай дывізіі 33-й арміі Заходняга фронту. Вызначыўся падчас вызвалення Віцебскай вобласці. 14 лістапада 1943 года у баі каля населенага пункта Хутар Казьянскія Дубровенскага раёна падарваў адзін дзот праціўніка і прымусіў здацца гарнізон другога дзота. У крытычны момант бою Падзігун замяніў сабой выбыўшага са строю камандзіра стралковага батальёна і паспяхова кіраваў этым падраздзяленнем. 23 снежня 1943 года аддзяленне Падзігуна прайшло ў нямецкі тыл і блакіравала бліндаж праціўніка.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага савета СССР ад 22 жніўня 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» старшы сяржант Уладзімір Падзігун быў узнагароджаны высокім званнем Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая зорка».

Пасля заканчэння вайны працягнуў службу ў Савецкай Арміі. У 1945 годзе скончыў Вышэйшую афіцэрскую артылерыйскую школу, у 1948 годзе — курсы ўдасканалення афіцэрскага складу, у 1954 годзе — Сумскае артылерыйскае вучылішча. У сакавіку 1961 года ў званні падпалкоўніка быў звольнены ў запас.

Пражываў і працаваў у горадзе Белая Царква Кіеўскай вобласці.

У гонар Падзігуна названа школа ў вёсцы Жуляны Гродзенскай вобласці Беларусі.

Узнагароды
----------

* Герой Савецкага Саюза
* Ордэн Чырвонага Сцяга
* Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені
* Ордэн Чырвонай Зоркі

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
**Грамадскі транспарт Таліна** — сетка гарадскога транспарту, якая абслугоўвае сталіцу Эстоніі горад Талін. Да грамадскага транспарту ў Таліне адносяцца аўтобус, трамвай, тралейбус, прыгарадныя цягнікі і паром.

Аўтобус
-------

Аўтобусны транспарт у Таліне добра развіты, асабліва ў раёнах Пірыта, Ласнамяэ і Ныме, дзе ён з’яўляецца асноўным відам транспарту. У горадзе дзейнічаюць 73 аўтобусныя маршруты, па якіх ходзяць аўтобусы марак Scania, Volvo, MAN, Iveco і Solaris у перыяд паміж 05:20 і 0:20. Некаторыя аўтобусныя маршруты, асабліва экспрэс-маршруты, працуюць толькі ў гадзіны пік.

Трамвай
-------

Трамвай тыпу Tatra KTNF6 з сярэдняй нізкападлогавай секцыяй у Таліне
Асноўны артыкул: **Талінскі трамвай**
Трамвайная сістэма ў Таліне была адкрыта 24 жніўня 1888 года ў выглядзе конкі. З 1916 года дзейнічала лінія на паравой і бензаматорнай цязе, з 1925 года — у сучасным выглядзе, на электрычнай цязе. Дзейнічаюць чатыры маршруты трамвая, агульная працягласць ліній — 39 км.

Тралейбус
---------

Першы маршрут быў адкрыты ў Таліне 6 ліпеня 1965 года. З тых часоў тралейбусная сетка пашырылася да 9 маршрутаў, а пасля сетка была скарочаная. Тралейбусы абслугоўваюць заходнюю частку Таліна. Станам на май 2017 года дзейнічаюць 4 тралейбусныя маршруты (№ 1, 3, 4 і 5) з цэнтра горада да раёна Мустамяэ.

Прыгарадныя цягнікі
-------------------

Прыгараднымі цягнікамі карыстаюцца жыхары горада ў раёнах Ныме і Ласнамяэ. Канцавы прыпынак знаходзіцца на вакзале Талін.

Паром
-----

У Таліне ёсць паромныя зносіны з востравам Аэгна. Паколькі на Аэгне няшмат жыхароў, паромам карыстаюцца ў асноўным турысты, і ён працуе толькі ў летні час. Жыхары горада могуць бясплатна карыстацца паромам.

Спасылкі
--------

* Tallinn public transport schedules Архівавана 4 кастрычніка 2012.
* Tallinn Department of Transport official site
Не блытаць з з Кенцкім ўніверсітэтам у Вялікабрытаніі.

**Кенцкі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Kent State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Кент у штаце Агая, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт быў заснаваны ў 1910 годзе як нармальная школа. Першыя заняткі прайшлі ў 1912 годзе ў розных месцах і ў часовых будынках, а першыя будынкі кампуса адкрыліся ў наступным годзе. З таго часу ўніверсітэт вырас і ўключае ў сябе мноства праграм бакалаўрыяту і магістратуры ў галіне мастацтваў і навук, магчымасці для правядзення даследаванняў, а таксама больш за 405 га і 119 будынкаў галоўнага кампуса ў Кенце. Універсітэт таксама ўключае сем рэгіянальных кампусаў на паўночным усходзе штата Агая.

Структура
---------

* Каледж аэранаўтыкі і інжынерыі
* Каледж архітэктуры і экалагічнага дызайну
* Каледж прыкладных і тэхнічных студый
* каледж мастацтваў
* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнес-адміністравання
* Каледж камунікацый і інфармацыі
* Каледж адукацыі, здароўя і сацыяльных паслуг
* Каледж медсястрынства
* Каледж падыятрычнай медыцыны
* Каледж грамадскага здароўя
* Ганаровы каледж

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Агая

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**SAIC Volkswagen Automotive Co. Ltd.** (раней *Shanghai Volkswagen Automotive Co. Ltd.*) — кампанія па вытворчасці аўтамабіляў, сумеснае прадпрыемства Volkswagen Group і SAIC Motor. Штаб-кватэра размешчана ў Анцінг, Шанхай, Кітай.

Volkswagen пачаў супрацоўніцтва з SAIC у 1984 годзе. У наступным годзе Shanghai-Volkswagen пачаў выпуск аўтамабіляў.

Вытворчы комплекс у Анцінгу займае плошчу 3 300 000 кв. м. Колькасць супрацоўнікаў — каля 5200 чалавек. Вытворчая магутнасць складае 500 000 аўтамабіляў у год.

Крыніцы
-------

1. ↑  *Filippo Einaudi*. Anting, la fabbrica "nuova" di Volkswagen e Audi (італ.).  it.motor1.com (28 лютага 2023). Праверана 23 лістапада 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | LinkedIn · Weibo |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 9130074 |
**Каралё́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Віцебскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Яроміна.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Высачанскага раёна Віцебскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Каралёва. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Высачанскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Лёзненскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. У 1939 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Яроміна. З 15 лютага 1949 года сельсавет у складзе Віцебскага раёна. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Варонаўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Вапінджэр** (англ.: Wappinger) † — індзейская канфедэрацыя ў XVII — XVIII стст. на ўсходзе сучасных ЗША.

Вапінджэр насялялі ўсходні бераг ракі Гудзон. Лічыцца, што іх назва паходзіць з усходніх алганкінскіх моў і значыць «усходнія». Канфедэрацыя ўключала наступныя тэрытарыяльныя групы:

* *кітчаванк*
* *начпім*
* *сінтсінк*
* *сіваной*
* *танкітэкэ*
* *вапіндж*

Асноўнымі традыцыйнымі заняткамі былі земляробства, паляванне, рыбалоўства і збіральніцтва. Тушы дзікіх жывёл смажылі на вогнішчы разам з вантробамі. Важным эканамічным заняткам быў выраб вампумаў. Унутранае кіраванне канфедэрацыі было засяроджана ў руках правадыроў, якія вырашалі агульныя пытанні на супольных радах, якія збіраліся нерэгулярна. Поруч са звычайнымі вёскамі ў вапінджэр меліся ўмацаваныя паселішчы.

Відавочна, першы кантакт груп вапінджэр з еўрапейцамі адбыўся ў 1524 г. калі ў вусці Гудзона з’явілася французская экспедыцыя на чале з Джавані да Верацана. У 1609 г. вапінджэр кантактавалі з чальцамі экспедыцыі Генры Гудзона. У гэты перыяд агульная колькасць чальцоў канфедэрацыі магла дасягаць 13 200 чалавек.

У 1626 г. галандцы заснавалі на Манхэтэне калонію Новы Амстэрдам. З 1628 г. паміж каланістамі і тубыльцамі адбываліся перыядычныя канфлікты. У 1643—1645 гг. яны ператварыліся ў сапраўдную вайну, выйграную галандцамі з дапамогай іх саюзнікаў-іракезаў. Лічыцца, што за 2 гады вайны вапінджэр згубілі болей за 1500 чалавек. Яшчэ больш разбуральнымі сталі эпідэмічныя хваробы, занесеныя каланістамі, ад якіх у індзейцаў не было імунітэту. Да 1673 г. калі Новы Амстэрдам быў захоплены англічанамі, вапінджэр ужо не ўяўлялі сабой сур’ёзную палітычную сілу ў рэгіёне. Многія з іх далучыліся да дэлавараў і анейда.

У 1756 г. група англійскіх апалчэнцаў незаконна захапіла землі заходніх вапінджэр. Іх правадыр Дэніел Німхэм імкнуўся вярнуць маёмасць праз суд. Аднак яго намаганні скончыліся няўдачай. Таму ён і яго супляменнікі падтрымалі Амерыканскую рэвалюцыю, служылі выведвальнікамі ў амерыканскім войску. У 1778 г. ён загінуў. Пасля рэвалюцыі вапінджэр прадалі рэшткі сваіх зямель і далучыліся да руху індзейцаў на захад. Да пачатку XIX ст. іх супольнасць канчаткова распалася.

Спасылкі
--------

* Wappinger Culture and History
* Wappinger Tribe — Legends of America
* Wappinger — First Nations
* Wappinger. Nueva Amsterdam — Pueblos Originarios

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85145109 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Палявой.
**Іван Сцяпанавіч Палявой** (7 студзеня 1907, в. Новамыкалаіўка (зараз Наватроіцкі раён, Херсонская вобласць, Украіна) — 20 жніўня 1944, Докшыцкі раён) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, маёр. Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

У Чырвонай Арміі з 1929 года. Скончыў Ейскую ваенную школу пілотаў (1933). У Вялікую Айчынную вайну на фронце з 1941 года.

Маёр, намеснік камандзіра 132-га бамбардзіровачнага авіяцыйнага палка 334-й бамбардзіровачнай авіяцыйнай дывізіі. Зрабіў 125 баявых вылетаў. Вызначыўся ў Беларускай аперацыі 1944 года. 3 23 чэрвеня 1944 года наносіў бомбавыя ўдары па ваенных аб’ектах і скапленнях праціўніка ў раёнах Мінска, Полацка, Даўгаўпілса; знішчыў 22 самалёты (на аэрадромах), 40 танкаў, 307 аўтамашын, разбурыў 3 пераправы і 2 масты. Загінуў 20 жніўня 1944 года.

Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 23 лютага 1945 года.

Узнагароды
----------

* Герой Савецкага Саюза
* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна — двойчы (1941, 1945)
* Ордэн Чырвонага Сцяга (1941)
* Ордэн Чырвонай Зоркі — двойчы
* Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені (1944)

Памяць
------

Пахаваны ў г. Докшыцы, дзе яго імем названы плошча і вуліца.

Літаратура
----------

* Палявой Іван Сцяпанавіч // Памяць: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2004. — С. 374—375.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бры.
**Графства Бры** (фр.: comté de Brie) — невялікае сярэднявечнае графства, размешчанае на паўночным усходзе Францыі, прыкладна паміж рэкамі Сены на поўдні, Марны на поўначы і паўночна-усходняй часткай Іль-дэ-Франса.

Вядома з эпохі апошніх Каралінгаў. Графы Бры звычайна тытулаваліся графамі Мо, па назве галоўнага горада графства, Мо. У 956 годзе граф Мо Роберт I стаў графам Труа і з гэтага часу графства было ва ўладанні графаў Труа, а затым графаў Шампані. Графы Шампані тытулаваліся «*Comtes palatins de Champagne et de Brie*» (пфальцграф Шампані і Бры).

У 1335 годзе графства Бры разам з графствам Шампань было далучана да каралеўскага дамена і да 1790 года заставалася правінцыяй Францыі.

Гл. таксама
-----------

* Спіс графаў Мо
* Спіс графаў Труа
* Спіс графаў Шампані

Спасылкі
--------

* Бри (графство) // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
**МАЗ-1500** — гоначны аўтамабіль, створаны ў 1959 годзе. Распрацоўваўся для ўдзелу ў шашэйна-колавых гонках у класе аўтамабіляў да 1600 см³.

Распрацоўка
-----------

Праца над канструкцыяй МАЗ-1500 пачалася ў 1957 годзе ў канструктарскім аддзеле Мінскага аўтамабільнага завода пад кіраўніцтвам У. У. Майбарады і завяршылася ў 1960 годзе. Пабудавана два аўтамабілі. Прататыпам, пры распрацоўцы формы кузава, паслужыў нямецкі Mercedes-Benz-300SLR узору 1955 годзе.

Канструкцыя
-----------

### Кампанаванне

Асноўная ўвага была ўдзелена пытанням устойлівасці ў паваротах і паніжэння цэнтра цяжару. З мэтай павелічэння момантаў інерцыі адносна вертыкальнай і папярочнай восей найбольш масіўныя агрэгаты былі разнесены на шасі наперад і назад на максімальна магчымую адлегласць. Шасі было выканана ў выглядзе прасторавай фермы з сталёвых труб дыяметрам 25 і 18 мм, да якой мацаваліся кузаўныя панэлі з шклапластыка. Рухавік размешчаны спераду, сядзенні вадзіцеля і пасажыра ссунутыя да задняй восі. Радыятар, паліўны бак, запасное кола размешчаныя па-за колавай базай.

Вага аўтамабіля размеркавана па восях наступным чынам: на пярэднюю вось прыходзіцца 48%, на заднюю — 52%. Цэнтр цяжару — 340 мм ад зямлі.

### Агрэгаты

На аўтамабілі быў ужыты рухавік «Масквіч-407», абсталяваны чатырма карбюратарамі і спецыяльна распрацаванай выпускны сістэмай. Ступень сціску была павялічана да 8,5.

Трансмісія таксама была выканана на аснове агрэгатаў ад «Масквіча-407» (каробка перадач, дыферэнцыял, галоўная перадача). Падвеска ўсіх колаў — незалежная: пярэдняя — на папярочных рычагах, тарсіённая, задняя — тыпу "Дэ Дыён". Мацаванне колаў ажыццяўлялася цэнтральнымі гайкамі. Тармазныя барабаны як спераду, так і ззаду былі вынесеныя з колаў на раму.

### Тэхнічныя характарыстыкі

| Тэхнічныя характарыстыкі |
| --- |
| Рухавік | Масквіч-407, R4 |
| Рабочы аб'ём, л | 1,358 |
| Максімальная магутнасць, к.с. пры аб / хв | 60 / 5000 |
| Маса, кг | 730 |
| Максімальная хуткасць, км / г | 165 |
| Ёмістасць паліўнага бака, л | 80 |
| Шасі | трубчастая прасторавая рама |
| Тормазы | барабанныя |
| Габарытныя памеры |
| Даўжыня, мм | 4000 |
| Шырыня, мм | 1550 |
| Вышыня, мм | 1050 |
| База, мм | 2250 |
| Каляіна, мм | 1220 |
| Памер шын | 5,00-16" |
|

Удзел у спаборніцтвах
---------------------

Пад кіраўніцтвам У. Майбарады, Ю. Колабава, Я. Куляшова і Г. Фрыда абодва пабудаваных аўтамабіля прымалі ўдзел у гонках у 1961—1964 г. уключна, аднак канчатковая іх даводка так і не была завершана, і высокіх вынікаў яны не дамагліся. Адсутнасць зацікаўленасці ў кіраўніцтва завода не дазволіла давесці канструкцыю, і патэнцыял аўтамабіля так і застаўся нерэалізаваным.

Лепшы вынік, паказаны на этапе чэмпіянату СССР — 5 месца.

Зноскі
------

1. ↑   www.ussr-autosport.ru — А. А. Рогачев. Автоспорт в СССР  (руск.)
2. ↑   Архівавана 27 студзеня 2011. www.sovetcars.ru — Советские спортивные автомобили, авто раритеты СССР (руск.)

Літаратура
----------

* *В. Майборода* Спортивный автомобиль «МАЗ-1500» // *За рулём* : часопіс. — 1961. — № 7. — С. 15–17. (руск.)
**Вадзім Мікалаевіч Бекбулатаў**; 8 сакавіка 1970, Мінск, БССР) — беларускі хакеіст, нападнік. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь.

Дасягненні
----------

* Бронзавы прызёр Спартакіяды народаў СССР 1990 года
* Трэці прызёр Вялікага прыза Санкт-Пецярбурга (1993).
* Чэмпіён Беларусі (1993).
* Чэмпіён Беларусі (1994).
* Чэмпіён Беларусі (2003).
* Другі прызёр чэмпіянату УЕХЛ (2003).
* Другі прызёр Кантынентальнага кубка (2004).

Цікавыя факты
-------------

Вадзім Бекбулатаў — удзельнік першага афіцыйнага матча нацыянальнай зборнай Беларусі па хакеі.

Вадзім Бекбулатаў з’яўляецца другім асістэнтам Уладзіміра Копаця, які забіў вырашальную шайбу ў вароты зборнай Швецыі ў чвэрцьфінале хакейнага турніру Алімпіяды ў Солт-Лэйк-Сіці. У момант, калі шайба ўляцела ў вароты Томі Сала, Вадзім Бекбулатаў ужо знаходзіўся на лаўцы запасных.
**Фрыг** (стар.-сканд.: Frigg) — у германа-скандынаўскай міфалогіі жонка Одзіна, вярхоўная багіня. Заступніца кахання, шлюбу, хатняга ачага, дзіцянараджэння, блізкая да славянскай Лады. Яна з'яўляецца прадракальніцай, якой вядомы лёс любога чалавека, але якая не дзеліцца гэтымі ведамі ні з кім.

Маці Фрыг лічыцца Ф’ёргюн (меркавана багіня зямлі), а бацькам — Нат з роду веліканаў.

Сыны Фрыг і Одзіна: Бальдр, Хёд, Хермод.

Фрыг жыве ў Фенсаліры (балотны палац, часам перакладаецца як водны ці акіянічны). Яе памочнікі — сястра і служанка Фула, пасланка Гна і Глін — абаронца людзей. Дакладна не вядома, з'яўляюцца яны самастойнымі асобамі або ўвасабленнямі Фрыг.

Сімваламі Фрыг з'яўляюцца калаўрот і пояс з ключамі. У некаторых крыніцах Фрыг называюць Аленай, што значыць «агонь».

У гонар багіні названы астэроід (77) Фрыга, адкрыты ў 1862 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Сноры Стурлусан. *Малодшая Эда*, *Мроі Гюльві*.
2. ↑  СЛАВЯНСКАЯ МІФАЛОГІЯ. Таццяна Шамякіна
3. ↑  Стурлусан, Сноры. *Малодшая Эда*, *Мова паэзіі*. "She will tell no fortunes, yet well she knows the fates of men."

Спасылкі
--------

* Фригга // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

| ⛭Асы |
| --- |
| Багі | 
* Андхрымнір
* Бальдр
* Бёр
* Брагі
* Буры
* Валі
* Ве
* Відар
* Вілі
* Даг
* Дэлінг
* Локі
* Магні
* Мейлі
* Модзі
* Од
* Одзін
* Рыг
* Тор
* Уль
* Форсеці
* Хеймдаль
* Хермод
* Хёд
* Хёнір
* Цюр

 |
| Багіні | 
* Біль
* Вар
* Вёр
* Геўён
* Глін
* Гна
* Ёрд
* Ідун
* Лефн
* Нана
* Нот
* Сага
* Сігюн
* Сін
* Сіф
* Снотра
* Сьёфн
* Труд
* Фрыг
* Фула
* Эйр

 |
| Іншыя | 
* Квасір

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Słowo.

**«Słowo»** (бел.: Слова) — польская газета. Выдавалася з 2 (14) студзеня да 21 лютага (5 сакавіка) 1859 года ў Пецярбургу штодзённа. Выдавец І. Агрызка. З дэмакратычных пазіцый асвятляла пытанні сялянскага, міжнароднага жыцця, асветы. Надрукавала вершы У. Сыракомлі, А. Чайкоўскага, матэрыялы пра літаратурнай дзейнасць Г. Марцінкевіча. У «Słowo» супрацоўнічалі Ю. Барташэвіч, М. Балінскі, Э. Жалігоўскі (А. Сава), З. Серакоўскі, У. Спасовіч, У. Сыракомля, магчыма, В. Каліноўскі, брат К. Каліноўскага. З газетай быў звязаны беларускі паэт Я. Вуль.

Забаронена за публікацыю ліста польскага гісторыка І. Лялевеля.

Крыніцы
-------

Літаратура
----------

* *Шалькевіч В. Ф.* «Слова» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
**Валерыя Грыбусава** (12 лютага 1995, Магілёў) — беларуская спявачка. У 2015 годзе атрымала першую прэмію на конкурсе выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск».

Біяграфія
---------

У 2000—2005 гадах займалася ў ансамблі народнай музыкі «Ярыца» Магілёўскага абласнога цэнтра творчасці. У 2010—2011 гадах вучылася ў Студыі моды Сяргея Нагорнага.

У 2013 годзе скончыла з адзнакай Магілёўскую дзяржаўную гімназію-каледж мастацтваў па класе музычна-харавога мастацтва. На працягу васьмі гадоў была салісткай эстраднай студыі пры МГГКМ. і паступіла ў Беларускі дзяржаўны універсітэт культуры і мастацтваў па спецыяльнасці мастацтва эстрады (спевы).

Удзельніца паўфіналу музычнага праекта «Спяваючыя гарады» (Мінск, Беларусь, 2012).

Удзельніца паўфіналу Міжнароднага конкурсу маладых выканаўцаў папулярнай музыкі «Новая хваля-2013» (Масква, Расія, 2013 года).

Лаўрэат I Прэміі міжнародных конкурсаў «Чароўны свет куліс» (Санкт-Пецярбург, Расія, 2011), «Залатая пчолка» (Клімавічы, Беларусь, 2011).

Уладальнік Гран-пры нацыянальных і міжнародных фестываляў-конкурсаў «Калядная зорка» (Масква, Расія, 2012), «Новы рух-2012» (Мінск, Беларусь), «Халі-хало» (Наваполацк, Беларусь, 2012), "Le ciel de Paris "(" Пад небам Парыжа ") (Парыж, Францыя, 2012), "Маладзечна-2013 "(Маладзечна, Беларусь).

Са жніўня 2013 г. працуе ў якасці артыста-вакаліста ў Нацыянальным акадэмічным аркестры сімфанічнай і эстраднай музыкі Рэспублікі Беларусь пад кіраўніцтвам Міхаіла Фінберга.

Гурт Валерыі Грыбусавай і Уладзіслава Пашкевіча «VAL» з песняй на беларускай мове «Да відна  (ням.) (бел.» павінен быў прадстаўляць Беларусь на «Еўрабачанні-2020», але конкурс быў адменены з-за пандэміі COVID-19.

Зноскі
------

1. ↑  Касперович, Любовь.  «Идеально! Просто идеально!» Как прошел финал отбора на «Евровидение», куда поедет песня на белорусском(руск.), *TUT.BY* (29 лютага 2020). Праверана 3 сакавіка 2020. Архівавана 3 сакавіка 2020. Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 3 сакавіка 2020. Праверана 3 сакавіка 2020.
2. ↑  "Еўрабачанне-2020" адменена **(нявызн.)**, *Еўрарадыё* (18 сакавіка 2020). Праверана 3 мая 2020.

Спасылкі
--------

* Валерия ГРИБУСОВА Архівавана 29 студзеня 2017.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | VK |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Святога Казіміра.
**Касцёл Святога Казіміра** — мураваны каталіцкі храм у вёсцы Застадолле Сенненскага раёна Віцебскай вобласці. Цяпер больш вядомы як праваслаўная царква ў імя Святой Троіцы.

Гісторыя
--------

Фундатарамi касцела з’яўляліся: Дрэмiнг, Турчынскi, Бабiч.

Будынак шмат пацярпеў у гады Вялікай Айчыннай вайны, доўгі час выкарыстоўваўся як склад піламатэрыялаў.

Архітэктура
-----------

Будынак выцягнуты з усходу на захад. Фасад аздоблены чатырма тасканскімі калонамі. Царква мае трохвугольны каменны франтон, які да нашага часу не захаваўся, быў заменены на драўляны. Каменны франтон меў вялікае круглае акно пад каньком даху, а над каньком існавала фігурная, каменая вежачка з крыжам.

Цэнтральны масіў фасада падзелены на тры аднолькавыя часткі тасканскімі калонамі, якія маюць капітэль і трымаюць на сабе шырокую бэльку з дэнтыкуламі. Цэнтральны — прамавугольныя дзверы, зробленыя ў выглядзе плоскіх калон (пілястраў), выкананых у класічным стылі. Над парталамі з дзвярыма знаходзіцца шырокае паўкруглае акно, аздобленае плоскім налічнікам.

Дзве другія часткі фасада паміж калонамі маюць унізе фігурную, паўкруглую, вогнутую арку. Гэтыя аркі выконвалі ролю памяшкання для статуй, скульптурных фігур святых, якія там ставіліся. Скульптуры святых не захаваліся.

Над аркамі размешчаны два прямавугольныя картушы. З заходняга боку будынка ёсць паўкруглая апсіда, дзе знаходзіліся іконы. Алтар прарэзаны трыма паўкруглымі вокнамі. Па абодвух баках ад апсіды знаходзіліся сакрысты (памяшканні для святароў). Будынак быў атынкаваны ў белы колер, цяпер моцна пашкоджаны. З розных бакоў адвалілася тынкоўка, знішчаны сакрысты, і дзе-нідзе заложаны вокны.

Зноскі
------

1. ↑  Касцел у в. Застадолле
2. ↑  Царква ў імя Святой Троіцы. Сенненскі раён, в. Застадолле

Літаратура
----------

* Приход во имя Святой Троицы // Храмы и приходы Витебской Епархии Белорусской Православной Церкви : справочник / сост.: А. Матвеев, Н. Дубенецкий. — Витебск : Витебская епархия, 2002. — С. 145.
* Храм Святой Живоначальной Троицы // Витебская епархия. Монастыри, храмы и приходы : справочник / сост. А. Матвеев. — Минск : Белорусская Православная Церковь, 2009. — С. 100.
* Царква // Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; маст.: З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 2007. — С. 502—503.

Спасылкі
--------

* Касцёл Святога Казіміра (Застадолле) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Застадолле | Касцёл
**Іван Іванавіч Хмель (Хмелеў)** (1918—21 студзеня 1944) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, камандзір стралковай роты 1020 стралковага палка 269-й стралковай дывізіі 3-й арміі 1-а Беларускага фронта, Герой Савецкага Саюза, старшы лейтэнант.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1918 годзе ў горадзе Стары Аскол цяпер Белгародскай вобласці ў сям'і служачага. Рускі. Скончыў 7 класаў, працаваў на адным з прадпрыемстваў горада.

У Савецкай Арміі з 1939 года. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны з чэрвеня 1941 года. У 1942 годзе скончыў курсы малодшых лейтэнантаў. Ваяваў на Заходні фронт, Бранскім, 1-ым Беларускім франтах.

25—26 кастрычніка 1943 года камандзір стралковай роты 1020-а стралковага палка старшы лейтэнант І. І. Хмель падчас бою за вёску Красная Слабада, цяпер Быхаўскага раёна, Магілёўскай вобласці першым у складзе ваёй роты уварваўся ў траншэі праціўніка і ў ходзе рукапашнага бою авалодаў імі. Пры спробе праціўніка вярнуць страчаныя пазіцыі, рота пад каандаваннем Хмеля адбіла тры контратакі праціўніка. За гэты бой І. І. Хмель быў узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны 2-й ступені.

20 студзеня 1944 года камандзір роты 1020-га стралковага палка 269-й стралковай дывізіі 3-й арміі 1-га Беларускага фронта старшы лейтэнант Хмель пры фарсіраванні Дняпра ў раёне вёскі Вішчын, цяпер Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці таемна вывей роду да дротавых загарджэнняў праціўніка і ў канцы артылерыйскай падрыхтоўкі асабіста ўзначаліў атаку, імкліва авалодаўшы першай, другой і трэцяй лініямі траншэй, захапіўшы пры гэтым 4 варожых гарматы і палявую кухню. Вёска была занята, утварыўся плацдарм на правым беразе Дняпра, забяспечыўшыя пераправу баявой тэхнікі па ільду.

Падчас наступнага бою быў смяротна паранены і 21 лютага 1944 года памер. Пахаваны ў вёсцы Вішчын.

3 чэрвеня 1944 года Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР за узорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм старшаму лейтэнанту Хмель Івану Іванавічу пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка».

Узнагароды
----------

* Імем Героя названы вуліца і школа № 4 горада Стары Аскол.
* На месцы боя каля вёскі Вішчын усталяваны абеліск/

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Іван Іванавіч Хмель на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Герои-белгродцы. — 2-е изд. доп. — Воронеж, 1972. — С. 245-246.

Спасылкі
--------

* Іван Іванавіч Хмель на сайце «Героі краіны»
Эмблема Генштаба Войска ПольскагаЭмблема Генштаба Войска Польскага
**Дэфензіва** (лац.: defensivus — ахоўны, фр.: défensive, ад фр.: défendre — ахоўваць). Састарэлае значэнне — абарончая тактыка на вайне.

У Польшчы назва *дэфензіва* адносілася, галоўным чынам, да контрразведкі і шырока ўжывалася да заканчэння савецка-польскай вайны 1919—1921 гг.

У перыяд паміж Першай і Другой сусветнымі войнамі — польская дзяржаўная арганізацыя, якая займалася контрразведкай і выконвала ролю палітычнай паліцыі. Пасля акупацыі Польшчы, з 1939 года і да заканчэння Другой сусветнай вайны, дэфензіва перайшла на нелегальнае становішча і актыўна супрацоўнічала з брытанскімі спецслужбамі.

Падчас грамадзянскай вайны ў Расіі тэрмін выкарыстоўваўся таксама для абазначэння пятлюраўскай контрразведкі.

Зноскі
------

1. 1 2  Дэфензіва(недаступная спасылка) — ВСЭ
2. ↑  Польскія спецслужбы
3. ↑  Организация «Прометей» и «прометейское» движение в планах польской разведки по развалу России/СССР Архівавана 4 сакавіка 2016. — В. К. Былинин, А. А. Зданович, В. И. Коротаев

Спасылкі
--------

* Jacek Topyło «Departament X MBP w latach 1949—1954»(недаступная спасылка)
* Oddział II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego Архівавана 15 ліпеня 2010.
Рэклама гектографа, 1876 год
**Гекто́граф** — спрошчаная друкарская прылада для размнажэння тэксту і ілюстрацый. Гектограф уяўляе сабой плоскую скрыню, запоўненую роўным пластом студняпадобнай масай (сумесь жэлаціна, гліцэрына і вады). Тэкст і ілюстрацыі наносяць на паперу адмысловымі чарніламі, у склад якіх уваходзяць анілінавы фарбавальнік, гліцэрын і спірт. Атрыманы арыгінал прыціскаюць да паверхні масы ў гектографе, у выніку чаго малюнак з паперы перадаецца на жэлацінавы пласт. Пры наступным прыцісканні чыстай паперы да паверхні масы на ёй атрымліваюцца адбіткі. Гектограф дазваляе атрымаць да 100 адбіткаў. 

У 1884 г. у Санкт-Пецярбургу на гектографе быў выдадзены часопіс «Гоман».

Літаратура
----------

* Гектограф // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — С. 138.
* Як зрабіць гектограф? // *Наша Ніва*. — 28 кастрычніка 1996. — № 30 (68). — С. 7.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гектограф
* Гектограф // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
**Сонахімія** або **гукахімія** — раздзел хіміі высокіх энергій, які вывучае ўзаемадзеянне магутных акустычных хваль і тых хімічных і фізіка-хімічных эфектаў, якія ўзнікаюць пры гэтым у рэчывах. Навука даследуе кінетыку і механізм рэакцый, якія адбываюцца пад дзеяннем акустычных ваганняў, у аб’ёме гукавога поля. Да вобласці сонахіміі таксама адносяцца некаторыя фізіка-хімічныя працэсы ў гукавым полі: соналюмінесцэнцыя, дыспергаванне рэчыва пры дзеянні ўльтрагуку, ультрагукавое эмульгіраванне і іншыя калоідна-хімічныя працэсы. Як правіла, гукахімічныя працэсы вывучаюцца ва ўльтрагукавым дыяпазоне (ад 20 кгц да некалькіх Мгц). Гукавыя ваганні ў кілагерцавым дыяпазоне і інфрагукавым дыяпазоне вывучаюцца значна радзей. Таксама менавіта сонахімія даследуе ўздзеянне працэсаў кавітацыі на працяканне хімічных рэакцый.

Літаратура
----------

* *Прутенская Е. А.* Использование ультразвука в химии и биотехнологии. — Тверь: ТГТУ, 2011. — 92 с. (руск.)
* *Маргулис М. А.* Основы звукохимии. Химические реакции в акустических полях. — М.: Высшая школе, 1984. — 272 с. — 300 экз. (руск.)
Зашрубкі з крыжовым і прамым джалам
Джалы крыжовай і прамой зашрубкі
**За́шрубка**, **адкру́тка**, **шру́бнік** — прылада, прызначаная для адшрубоўвання і закручвання шрубаў і іншых дэталяў з разбярствам, на галоўцы якіх маецца шліц (паза). Найпрасцейшая зашрубка ўяўляе сабой звычайна стрыжань з лязом (джалам), якое пры працы ўстаўляюць у шліц, іншы канец стрыжня забяспечаны драўлянай або пластмасавай дзяржальняй.

У залежнасці ад тыпу шліца на галоўцы дэталі выкарыстоўваюцца зашрубкі з рознымі тыпамі лёзаў.

Змены канструкцыі
-----------------

Сустракаюцца ніжэй пералічаныя змены канструкцыі.

### Храпавы механізм

Больш складаным варыянтам зашрубкі з’яўляецца *зашрубка з храпавым механізмам*, дзякуючы якому стрыжань з лязом вольна пракручваецца ў дзяржальні ў адным напрамку. Такая канструкцыя дазваляе працаваць зашрубкай, не адрываючы рукі ад дзяржальні і не вымаючы лязо зашрубкі з шліца дэталі. У залежнасці ад выконваемых функцый (адшрубоўвання або закручвання) патрабуецца змяніць напрамак пракручвання стрыжня і храпавы механізм забяспечваецца для гэтага рычажком-перамыкальнікам.

### Дыэлектрычнае пакрыццё

Выкарыстоўваецца пры рабоце з абсталяваннем, якое знаходзіцца пад напругай. У гэтым выпадку выраб пакрываюць адмысловым ізалявальным пакрыццём. Такая ізаляцыя разлічваецца на ўстаноўленыя мяжы напружання. На ручцы гэта паказваецца ў маркіроўцы.

### Зашрубка са зменным наканечнікам

Выпускаюцца таксама *ўніверсальныя зашрубкі*, якія ўяўляюць сабой дзяржальню (з храпавым механізмам або без яго), да якой магчыма далучыць (з дапамогай цанткавага заціску, магнітнай шасціграннай пазы або іншым спосабам) цэлы набор джалаў пад розныя тыпы і памеры шліцаў.

### Корба

Ужываюць і механічныя зашрубкі, якія ўстаўляюцца ў патрон корбы.

### Электрычная зашрубка

Развіццём ідэі зашрубкі з’яўляецца *акумулятарная электразашрубка*.

Зноскі
------

1. ↑  Ластоўскі В. Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік. Коўна, 1924. — С. 425
2. ↑  Тэхнічная тэрміналёгія. Менск: Інстытут мовазнаўства, 1932.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Зашрубка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4654170-6 |
**Паўночны дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Northern State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Абердзін ў штаце Паўднёвая Дакота, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Запыт на стварэнне публічанай вучэльні ў Абердзіне існаваў яшчэ ў апошнія дзесяцігоддзі ХІХ стагоддзя, што было выклікана імклівым павелічэннем колькасці жыхароў горада. У першыя гады ХХ стагоддзя гэтая ідэя атрымала рэалізацыю, і на бюджэтныя выдаткі і прыватныя ахвяраванні была створана Паўночная нармальная і прамысловая школа на тагачаснай ускраіне горада. 442 студэнта і выкладчыка школы ў шэрагах Арміі ЗША прымалі ўдзел у Першай сусветнай вайне, 13 з іх загінулі. З 1920 года вучэльня пачала надаваць ступені бакалаўра, але толькі ў 1939 годзе заканадаўчы сход штата змяніў назву вучэльні на Паўночны дзяржаўны педагагічны каледж, у 1964 годзе — на Паўночны дзяржаўны каледж, а ў 1989 годзе вучэльня атрымала статус універсітэта і зноў змяніла сваю назву.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Паўднёвая Дакота

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Іван Кірылавіч Васюта** (укр. Іван Кирилович Васюта нар.14 студзеня 1924 — 25 снежня 2013) — выкладчык гісторыі, доктар гістарычных навук, прафесар, рэктар Івана-Франкоўскага педагагічнага інстытута імя Васіля Стэфаніка (1980–1982).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 14 студзеня 1924 года ў вёсцы Спаскае Сосніцкага раёна Чарнігаўскай вобласці ў сялянскай сям'і. З дзесяці гадоў працаваў у мясцовым калгасе "Дарога камунізму". У 1938 годзе скончыў Спаскую няпоўную сярэднюю школу, а ў 1941 годзе Сасніцкую сярэднюю школу № 1.

З чэрвеня па жнівень 1941 года працаваў інспектарам палітасветы раённага аддзела народнай асветы.

У пачатку Другой сусветнай вайны, калі спрабаваў эвакуіравацца, трапіў у акружэнне і быў вымушаны вярнуцца дадому. З верасня 1941 г. па люты 1943 г. разам з бацькам працаваў на сельскай гаспадарцы ў так званай «абшчыне», хаваўся ад вывазу ў Германію. У лютым 1943 года ўступіў у партызанскі атрад генерал-маёра Аляксея Фёдарава, які дзейнічаў у Карапецкім раёне Чарнігаўскай вобласці.

Удзельнічаў у рэйдзе атрада ім Сталіна Заходняй Украіны і Беларусі. У красавіку 1944 г. пасля расфарміравання партызанскіх атрадаў О. Фёдарава быў накіраваны ў органы НКУС. Да вызвалення Львова знаходзіўся ў групе войскаў НКУС у Львоўскай вобласці, пазней у горадзе Крамянец Цярнопальскай вобласці. З чэрвеня 1944 года працаваў у другім аддзеле міліцыі Львова пашпартыстам і ўчастковым.

Працуючы ў органах НКУС, адначасова скончыў падрыхтоўчыя курсы пры Львоўскім універсітэце імя Івана Франко. У 1945 годзе паступіў на гістарычны факультэт гэтага ўніверсітэта, які скончыў з адзнакай у 1950 годзе і атрымаў рэкамендацыю ў аспірантуру. У 1954 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю «*Становішча і барацьба рабочага класа Заходняй Украіны (1920–1929 гг.)»*, якая была накіравана ў Станіслаўскі (Івана-Франкоўскі) педагагічны інстытут старшым выкладчыкам гісторыі СССР. Дацэнт (1961), загадчык кафедры гісторыі СССР і Украінскай ССР (1964). У 1972 годзе абараніў доктарскую дысертацыю «*Аграрныя адносіны і рэвалюцыйная барацьба сялянства Заходняй Украіны 1919-1939 гг.»*. У 1973 годзе - прарэктар па навуковай рабоце. У 1975 г. прысвоена вучонае званне прафесара. 20 сакавіка 1980 года І. К. Васюту быў прызначаны рэктарам Івана-Франкоўскага педагагічнага інстытута, але па стане здароўя 15 верасня 1982 года пакінуў кіруючую пасаду. У 1984 годзе пакінуў пасаду загадчыка кафедры гісторыі СССР і УССР, пазней стаў прафесарам кафедры гісторыі СССР Львоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Івана Франко. У 1992–1997 гадах — прафесар кафедры славянскіх краін гэтага ўніверсітэта.

Аўтар 16 манаграфій, каля 200 навуковых, навукова-папулярных і метадычных прац. У сферу навуковых інтарэсаў уваходзілі праблемы палітычнай і сацыяльна-эканамічнай гісторыі Украіны, рэвалюцыйнага і нацыянальна-вызваленчага руху на заходнеўкраінскіх землях, украінска-польскіх адносін новай і навейшай эпохі, краязнаўства. Найбольшыя дасягненні ў галіне вывучэння аграрнай гісторыі Заходняй Украіны ў міжваенны перыяд.

Узнагароды
----------

* Сцяг СССР Ордэн Айчыннай вайны;
* Сцяг СССР Медаль Савецкага фонду міру

Зноскі
------

1. 1 2
2. 1 2 3 4
3. ↑
**Выгарлат-Гутынскі хрыбет**, **Вулканічны хрыбет** (укр.: Вигорлат-Гутинський хребет, Вулканічний хребет) — горны масіў Усходніх Карпат у Славакіі, Украіне і Румыніі. Знаходзіцца паміж Паланінскім хрыбтом і Закарпацкай нізінай. Параважаюць вышыні ад 600 да 1000 м, максімальная — 1081 м (г. Бужора).

У геалагічнай будове ўдзельнічаюць вулканічныя горныя пароды — андэзіты, андэзіта-базальты, дацыты і туфы пліяцэнавага ўзросту. Сумарная магутнасць эфузіўнай тоўшчы перавышае 1000 м. Характэрны кальдэры.

Рэльеф нізкагорна-ўвалісты, эразійна-дэнудацыйны. Адносныя перавышэнні дасягаюць 300—500 м. Паўночна-ўсходнія схілы крутыя, цяжкадаступныя, паўднёва-заходнія — больш спадзістыя, утвараюць сістэму адгор’яў. Вяршыні пераважна купалападобнай формы. Пашыраны эразійныя, асыпныя і селевыя працэсы.

Даліны прытокаў Цісы (Ужам, Латарыца, Баржава, Рыка) расчляняюць хрыбет на асобныя масівы — Макавіца, Сіняк, Вялікі Дзіл, Тупы і інш.

Да вышыні 450 м хрыбет укрыты пераважна дубовымі, дубова-грабавымі і дубова-букавымі лясамі, вышэй — букавымі. Перадгор’і большай часткай разараны, густа заселены.

Літаратура
----------

* *Ковальчук І. П.* Вигорлат-Гутинське вулканічне пасмо // Географічна енциклопедія України : у 3 т. / редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. Т. 1. — К. : «Українська радянська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1989.  (укр.)
**«Пранясі́, бо́жа, хма́ру»** (руск.: Пронеси, боже, хмару) — беларускі дакументальны фільм, зняты на кінастудыі «Беларусьфільм» (студыя «Летапіс») у 1990 годзе.

Сюжэт
-----

Спяваюць народныя выканаўцы Віцебскага Паазер’я і Гродзеншчыны.

Над фільмам працавалі
---------------------

* сцэнарыст-этнамузыколаг — Зінаіда Мажэйка
* рэжысёр-аператар — Алег Шклярэўскі
* гукааператары — Леанід Вяжневец, Ігар Чумакоў
* рэдактар — Уладзімір Мароз
* дырэктар — Таццяна Афанасьева

Узнагароды
----------

Фільм адзначаны дыпломам «Лепшы фільм аб нацыянальным музычным фальклоры» на V Міжнародным кінафестывалі візуальнай антрапалогіі ў Пярну ў 1991 годзе, дыпломам «Бронзани витез» у катэгорыі дакументальных фільмаў на II міжнародным фестывалі «Залаты Віцязь» у Югаславіі ў 1993 годзе.

Аўтарскі калектыў у складзе З. Мажэйка, Н. Савы і А. Шклярэўскага за стварэнне цыкла музычна-этнаграфічных кінафільмаў (у т. л. «Пранясі, божа, хмару») у 1994 годзе атрымаў Дзяржаўную прэмію Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  1990 - Пранясі, Божа, хмару [дак. фільм] **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  #Этнаўсё. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2020. Праверана 20 чэрвеня 2020.

Спасылкі
--------

* «Пранясі, божа, хмару» на YouTube
**Хэ Чжэньлян** (кіт. трад. 何振梁, піньінь *Hé Zhènliáng*; 29 снежня 1929 — 4 студзеня 2015) — кітайскі спартыўны дзеяч, ганаровы старшыня Алімпійскага камітэта Кітая  (руск.) (бел. ганаровы старшыня камісіі па культуры і алімпійскай адукацыі МАК.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 29 снежня 1929 года ў павеце Усі правінцыі Цзянсу Кітайскай рэспублікі; яго сям’я паходзіла з правінцыі Чжэцзян.

У 1950 годзе атрымаў ступень бакалаўра на факультэце электратэхнікі ва Універсітэце Аўрора ў Шанхаі.

У 1953 годзе ажаніўся з Лян Ліцзюань. Пасля ў іх нарадзіліся сын Хэ Ян і дачка Хэ Чжэнь.

У 1954 годзе ўступіў у Камуністычную партыю.

У 1964 годзе стаў намеснікам генеральнага сакратара Кітайскай асацыяцыі гімнастыкі.

У 1980 годзе атрымаў медаль Нацыянальнай спартыўнай пашаны Кітая.

У 1981 годзе быў абраны ў Міжнародны алімпійскі камітэт.

У 1982 годзе стаў генеральным сакратаром Алімпійскага камітэта Кітая  (руск.) (бел. з 1986 — намеснікам старшыні, і з 1989 па 1994-старшынёй. Пасля гэтага — ганаровым старшынёй.

У 1985 годзе быў прызначаны намеснікам дырэктара Дзяржаўнай камісіі па спорце, а таксама абраны ў выканкам МАК.

З 1989 па 1993 год — віцэ-прэзідэнт Міжнароднага алімпійскага камітэта.

З 1995 па 1999 год — старшыня камісіі па культуры МАК, затым па 2009 год — старшыня ўжо аб’яднанай камісіі па культуры і алімпійскай адукацыі, з 2009 — яе ж ганаровы старшыня.

Узнагароды
----------

* Вялікі крыж Ордэна грамадзянскіх заслуг (Іспанія, 1992)
* Камандор ордэна Святога Карла (Манака, 1993)
* Алімпійскі ордэн (2009)

Зноскі
------

1. ↑  Chinese Olympic Committee. (англ.)
2. ↑  The Commission for Culture and Olympic Education. (англ.)
3. 1 2  何振梁  (кіт.)
4. 1 2  He Zhenliang: China’s Mr. Olympics (англ.)
5. 1 2  Mr Zhenliang HE. (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n2009067592 · VIAF: 101408468 |
**АЕК** — грэчаскі мужчынскі баскетбольны клуб з горада Афіны. З’яўляецца часткай буйнага мультыспартыўнага клуба AEK.

Гісторыя
--------

Клуб быў заснаваны ў Афінах у 1924 годзе грэчаскімі ўцекачамі з Канстанцінопаля пасля грэка-турэцкай вайны. Костас Дымопулас, адзін з заснавальнікаў спартовага клуба АЕК, задумаў стварыць баскетбольную каманду. Яго ідэя была падтрымана іншымі аматарамі баскетбола. Дымопулас узяў на сябе кіраўніцтва баскетбольным аддзелам клуба і разам з братамі Сімеанідзі, Эвменісам Атанасіадзісам і іншымі стварыў першую баскетбольную каманду клуба. Спачатку каманда брала ўдзел толькі ў таварыскіх гульнях, а трошкі пазней АЕК выйграў першы рэгіянальны чэмпіянат, які праводзіўся ў Афінах.

У 1928 годзе АЕК узяў удзел у першым чэмпіянаце Грэцыі па баскетболе. У 1929 годзе чэмпіянат не праводзіўся, і АЕК не гуляў ні ў адной лізе. У 1930 годзе баскетбольная каманда не была заяўлена ні на адным арганізаваным спаборніцтве, і высілкі Костаса Дымопуласа і яго сяброў пацярпелі няўдачу. Баскетбольная секцыя клуба доўгія гады заставалася ў невядомасці. У 1949 годз тагачасная адміністрацыя клуба стварыла новую канкурэнтаздольную каманду. У сезоне 1952-53 АЕК упершыню з 1928 года браў удзел у чэмпіянаце.

Дасягненне
----------

АЕК быў першай грэчаскай баскетбольнай камандай, якая не толькі выйшла ў фінал Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў, але і выйграла тытул чэмпіёна Еўропы. 4 красавіка 1968 года AEK перамог «Славіа Высоке Школы Прага» з лікам 89-82 у Афінах. Выйгралі грэчаскую лігу 8 разоў і 5 разоў Кубак Грэцыі, а таксама двойчы Кубак ФІБА Сапорта (былы Кубак уладальнікаў кубкаў). У траўні 2018 года АЕК выйграў Лігу чэмпіёнаў, калі перамог Манака з лікам 100-94. А паўгода пасля заваявалі Міжкантынентальны кубак ФІБА.

AEK быў названы лепшай грэчаскай камандай ува ўсіх відах спорту на узроўні спартовых клубаў ці нацыянальных зборных у 1965, 1966 і 1968 гадах «SJA Грэцыі» (Асацыяцыя спартовых журналістаў Грэцыі).

Зноскі
------

1. ↑  Ліга Чэмпіёнаў. АЕК Архівавана 14 ліпеня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
**Анскулінг** (англ.: Unschooling — ад англ. un — «не» + англ. schooling — «навучанне ў школе») — філасофія і практыка адукацыі, заснаваная на важнасці захавання ў першую чаргу інтарэсаў дзіцяці, калі дзіця навучаецца без адрыву ад сям’і, грунтуючыся на вопыце свайго штодзеннага і звычайна вельмі разнастайнага жыцця, задаючы пытанні, атрымліваючы або шукаючы самастойна адказы на іх

Анскулінг — гэта адзін з варыянтаў хатняга навучання. Часам іх супрацьпастаўляюць, так як апошняе, у адрозненне ад анскулінга, мае на ўвазе прытрымліванне школьнай ці іншай праграме.

Анскулінг не прадугледжвае абавязковасць любых сістэматычных індывідуальных ці калектыўных заняткаў з настаўнікамі або асобамі, якія іх замяняюць.

Некаторыя анскулеры дапускаюць магчымасць дыстанцыйнага навучання, навучання па свабоднай праграме, здачу школьных прадметаў экстэрнам.

Больш радыкальныя анскулеры наогул адпрэчваюць школу і вучэбную праграму. У іх ёсць магчымасць здаць экзамены адразу за ўвесь школьны курс, каб атрымаць атэстат сталасці або яго аналаг, калі гэта неабходна для паступлення ў вышэйшую або іншую нешкольную навучальную ўстанову, альбо для атрымання работы.

Анскулеры не адпрэчваюць вышэйшую адукацыю, бо не знаходзяць у ёй тых недахопаў, якія яны бачаць у школьнай адукацыі.

Тэрмін «анскулінг» прыдумаў у 1970-х гадах і выкарыстоўваў педагог Джон Холт, вядомы як «бацька» хатняга навучання (англ. homeschooling).

Нягледзячы на тое, што часта анскулінг разглядаюць як варыянт хатняга навучання, філасофія анскулераў можа адрознівацца ад філасофіі апошняй, таму што апошнія больш адэпты школьнай праграмы.

Крыніцы
-------

1. ↑
1. Украінскі шчыт
     2. Ковельскі выступ
     3. Валына-Падольская пліта
     4. Карпацкая складкавая вобласць
     5. Заходне-Еўрапейская платформа
     6. Дняпроўска-Данецкая ўпадзіна
     7. Варонежскі масіў
     8. Данецкая складкавая вобласць
     9. Прычарнаморская ўпадзіна
     10. Скіфская пліта
     11. Крымская складкавая вобласць
**Скіфская пліта** — маладая платформа паўночнай зоны Міжземнаморскага геасінклінальнага пояса.

Займае Раўнінны Крым, Азоўскае мора і Перадкаўказзе. Мяжуе на поўначы з Усходне-Еўрапейскай платформай, на поўдні з Горным Крымам і краявымі прагінамі Вялікага Каўказа.

Геалогія
--------

Складзена з фундамента (слабаметамарфізаваныя тэрыгенна-карбанатныя адклады сярэдняга палеазою, у паўднёвай частцы эпібайкальскія масівы метамарфічных парод), пераходнага познапермскага-ранняюрскага комплексу і чахла (сярэдняюрскія — антрапагенавыя адклады, магутнасць 0,1—8 км). На Скіфскай пліце вылучаюць Прычарнаморскую ўпадзіну, Сімферопальскае і Стаўрапольскае падняцці і іншыя структуры. 

Скіфская пліта фарміравалася пераважна ў байкальскі, герцынскі і раннекімерыйскі тэктанічныя цыклы. На асадканамнажэнне ўплывала сумежная (на поўдні) альпійская геасінкліналь.

Карысныя выкапні
----------------

Вядомы радовішчы нафты (Перадкаўказзе), газу (Раўніннны Крым, Заходняе Перадкаўказзе), буйныя рэсурсы артэзіянскіх вод, вядзецца здабыча солей брому і лячэбных гразей (Заходні Карым).

Літаратура
----------

* *Губін В. М.* Скі́фская пліта // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 457—458. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Елісеевічы.
**Елісеевічы** — верхнепалеалітычная стаянка 1-й паловы апошняй стадыі валдайскага зледзянення ў в. Елісеевічы Бранскага раёна. На правым беразе р. Судасць. Адкрыта ў 1930 г. К. М. Палікарповічам, даследавалі ў 1935, 1936, 1946, 1948 гг. Палікарповіч, у 1936 г. Ф. М. Завярняеў, у 1946 г. М. В. Ваяводскі, у 1963—1968 гг. У. Д. Будзько.

У ніжнім гарызонце выяўлены рэшткі паўзямлянкавых жытлаў авальнай формы, заглыбленых у зямлю на 0,5 — 0,6 м, зробленых з розных касцей маманта (чарапы, буйныя трубчастыя плоскія косці). Знойдзены крамянёвыя прылады працы (бакавыя, вуглавыя, сярэдзінныя, пляскатыя разцы, скрабкі на канцах ножападобных пласцін, вастрыі, пласціны з прытупленым рэтушшу краем, долаты, цяслападобныя прылады, адбойнікі, рэтушоры), нуклеусы, вырабы з касцей зайца, лісіцы, ваўка, бурага мядзведзя, пясца, паўночнага аленя і інш. біўня маманта (верацёнападобныя наканечнікі коп’яў, землекапалкі, іглы з вушкам, шылы, праколкі). У ліку цікавых знаходак — авальныя пласціны з біўня маманта са складаным геаметрычным арнаментам у выглядзе 6-вугольнікаў, зігзагаў, ліній, што нагадваюць луску рыбы, выявы рыбы; жаночая статуэтка з біўня маманта; упрыгожанні (амулеты, падвескі) з прасвідраваных для падвешвання зубоў дробнай жывёлы, марскіх ракавін і прэснаводных малюскаў, трубачак марскіх чарвякоў. Культурны пласт верхняга гарызонту 2,5 м. Выяўлены крамянёвыя наканечнікі стрэл, у т.л. з бакавой выемкай, пласціны, скрабкі. Датуюцца: ніжні гарызонт XX—XVIII тысячагоддзямі да н.э. верхні — XIII—X тысячагоддзямі да н.э.

Літаратура
----------

* Будько, В. Д. Верхний палеолит Северо-Запада Русской равнины // Доклады и сообщения археологов СССР. — М. 1966.
* Будько, В. Д. Елисеевичское верхнепалеолитическое поселение // Доклады АН БССР. — 1965. — Т. 9. — № 10. — С.
* Будько, В. Д. Возняячук, Л. Н. Палеолит Белоруссии и смежных территорий // Древности Белоруссии. — Мн. 1969.
* Очерки по археологии Белоруссии. Ч. 1. — Мн. 1970.
* Поликарпович, К. М. Палеолит Верхнего Поднепровья. — Мн. 1968.