recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Яўген Іванавіч Красуцкі** (1918 — 17 сакавіка 1944) — камандзір батальёна 1008-га стралковага палка (266-я стралковая дывізія 3-я гвардзейская армія, 4-ы Украінскі фронт), гвардыі капітан.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1918 годзе ў Петраградзе. Скончыўшы сярэднюю школу, працаваў электрыкам у трамвайным парку.

У Чырвонай арміі з 1939 года. Удзельнік савецка-фінскай вайны. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны з чэрвеня 1941 года. Закончыў ваенна-палітычнае вучылішча ў 1943 годзе і Курсы ўдасканалення каманднага складу. Член УКП (б) з 1943 года.

Камандзір батальёна 1008-га стралковага палка 266-й стралковай дывізіі 3-й гвардзейскай арміі 4-га Украінскага фронту гвардыі капітан Красуцкі на чале групы байцоў пад агнём праціўніка ў ноч на 8 лютага 1944 года пераадолеў Дняпро ля горада Крывы Рог (Днепрапятроўская вобласць). Група захапіла перапраўныя сродкі — лодкі, бочкі і адзін паром. Другая група, складзеная з добраахвотнікаў батальёна, пераправіўшыся праз Дняпро, знішчыла дзве агнявыя кропкі ворага і дала сігнал да пераправы ўсяго батальёна. Гвардыі капітан Красуцкі арганізаваў фарсіраванне ракі ўсім падраздзяленнем. Ужо праз гадзіну батальён захапіў плацдарм на процілеглым беразе. Праз тры гадзіны быў перапраўлены ўвесь полк, адбіты чатыры контратакі танкаў і пяхоты праціўніка, забяспечыўшы плацдарм для ўсёй дывізіі.

Раніцай 8 лютага батальён Красуцкага першым уварваўся ў Нікапаль. Байцы яго батальёна ўзнялі чырвоны сцяг на адным з самых высокіх будынкаў горада. Пасля вызвалення Нікапалем, у ходзе далейшых баёў, батальён прасунуўся яшчэ на 70 кіламетраў.

Цяжка паранены ў баі 14 лютага. Памёр 17 сакавіка 1944 гады.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 19 сакавiка 1944 г. мужнасць, адвагу і гераізм, праяўленыя ў барацьбе з нямецкімі захопнікамі, гвардыі капітану Красуцкаму Яўгену Іванавічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Чырвонай Зоркі.

Імем Я. І. Красуцкага названы вуліцы ў Санкт-Пецярбургу і Нікапалі (Днепрапятроўская вобласць). У Пецярбургу на доме, дзе жыў Красуцкі, устаноўлена мемарыяльная дошка.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чарвінскі.
**Яўген Іванавіч Чарвінскі** (1820 — пасля 1889) — архітэктар сярэдзіны XIX стагоддзя. Акадэмік архітэктуры.

Біяграфія
---------

Працаваў у Палтаве са снежня 1834 года канцылярыстам губернскай рысавальні, з 1838 — памочнікам архітэктара ў камісіі, якая ўзводзіла будынак кадэцкага корпуса. Ад Санкт-Пецярбургскай Акадэміі Мастацтваў атрымаў званне «вольнага мастака» (1846) і акадэміка (1852).

Дакладная дата смерці невядомая.

Творчасць
---------

Сучасны стан сядзібы Закрэўскіх  (укр.) (бел. у Бярозавай Рудцы
Капліца-пахавальня Паскевічаў
Па яго праекце пабудавана сядзіба  (укр.) (бел. Закрэўскіх  (руск.) (бел. (1838) у с. Бярозавая Рудка  (укр.) (бел. Прылуцкага павета  (укр.) (бел. Палтаўскай губерні

Чарвінскі спраектаваў знакаміты «дом для гасцей» Р. Галагана  (руск.) (бел. ў с. Лебядзінцы  (руск.) (бел. Прылуцкага павета Палтаўскай губерні (1854—1856), згарэў у 1917). Будынак, архітэктура якога паўтарала рысы дома казацкага старшыні часоў Запарожскай Сечы, як першынец новай украінскай нацыянальнай архітэктуры, меў надпіс: «Дом сей сооружен для оживления предания о жизни предков в памяти потомков». Архітэктуру будынка станоўча ацаніў Т. Шаўчэнка.

Сярод архітэктурных работ Чарвінскага таксама новая званіца над бабінцам Святадухаўскага сабора  (укр.) (бел. ў Ромнах (1866).

Пад кіраўніцтвам Я. Чарвінскага ў 1870—1889 гг. была пабудавана ў псеўдарускім стылі капліца-пахавальня Паскевічаў (праект ствараўся пры ўдзеле А. Х. Пеля  (руск.) (бел.) побач з Гомельскім Петрапаўлаўскім саборам для пахавання членаў сям'і Паскевічаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Червинский, Евгений Иванович  (укр.)

Літаратура
----------

* Курилов И. А. Роменская старина: Исторические, статистические и бытовые записки о городе Ромне и его обывателях, от начала города до нашего времени. — Ромны, 1898. — С. 256, 258; ЕУ, Т. 10, 2000. — С. 3700; Ханко, 2002. — С. 202—203.
* Енциклопедія українознавства  (укр.) (бел.. У 10-х томах. / Головний редактор Володимир Кубійович  (руск.) (бел.. — Париж, Нью-Йорк: «Молоде життя  (укр.) (бел.»-«НТШ  (руск.) (бел.»; 1954—1989, 1993—2000.
* Полтавіка. Полтавська енциклопедія. Том 12. Релігія і Церква.— Полтава: «Полтавський літератор», 2009 —  Архівавана 8 верасня 2019.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Яўген Іванавіч Чарвінскі на Вікісховішчы |

* Червинский, Евгений Иванович  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Качанаў.

**Яўген Іванавіч Качанаў** (1919—1945) — сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 20 жніўня 1919 года ў вёсцы Доўгавічы (цяпер — Мсціслаўскі раён Магілёўскай вобласці Беларусі).

Пасля заканчэння пачатковай школы працаваў шахцёрам. У 1939 годзе Качанаў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З 1942 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Да студзеня 1945 года сяржант Яўген Качанаў камандаваў аддзяленнем 416-га стралковага палка 112-й стралковай дывізіі  (руск.) (бел. 13-й арміі  (руск.) (бел. 1-га Украінскага фронту. Вызначыўся падчас вызвалення Польшчы.

27 студзеня 1945 года Качанаў адным з першых пераправіўся праз раку Одэр на поўдзень ад горада Штэйнау (цяпер — Сцінава) і прыняў актыўны ўдзел у баях за захоп і ўтрыманне плацдарма на яго заходнім беразе. У тых баях аддзяленне Качанава знішчыла каля 100 варожых салдат і афіцэраў. Нягледзячы на атрыманае раненне, Качанаў працягваў змагацца. 28 студзеня 1945 года ён загінуў у баі. Пахаваны ў Домбзэне за 10 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад Сцінавы.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 10 красавіка 1945 года сяржант Яўген Качанаў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнамі Леніна і Чырвонай Зоркі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Качанов Евгений Иванович (руск.).  AZ Library. Архівавана з першакрыніцы 6 чэрвеня 2013. Праверана 2013-6-6.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.

Спасылкі
--------

* Яўген Іванавіч Качанаў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
Біпалярная сістэма каардынат
**Біпалярныя каардынаты** — артаганальная сістэма каардынат на плоскасці, заснаваная на кругах Апалонія. Для пераходу з біпалярных каардынат у дэкартавы каардынаты, служаць наступныя формулы:

{\displaystyle \left\{{\begin{matrix}x={\frac {a\,\mathrm {sh} \,\tau }{\mathrm {ch} \,\tau -\cos \sigma }}\\y={\frac {a\sin \sigma }{\mathrm {ch} \,\tau -\cos \sigma }}\end{matrix}}\right.}
дзе {\displaystyle 0\leqslant \sigma <\pi }, {\displaystyle -\infty <\tau <\infty }.

Каэфіцыенты Ламэ:

{\displaystyle L\_{\tau }=L\_{\sigma }={\frac {a^{2}}{(\mathrm {ch} \,\tau -\cos \sigma )^{2}}}.}
Аператар Лапласа ў біпалярных каардынатах:

{\displaystyle \Delta f={\frac {(\mathrm {ch} \,\tau -\cos \sigma )^{2}}{a^{2}}}\left({\frac {\partial ^{2}f}{\partial \sigma ^{2}}}+{\frac {\partial ^{2}f}{\partial \tau ^{2}}}\right).}
У прасторы біпалярныя каардынаты абагульняюцца бісферычнымі.
Богаайцы Іаакім і Ганна
**Богаайцы** (стар.-грэч.: θεοπάτορες) — тэрмін, якім у святаайцоўскім і літургічным паданнях пазначаюцца некаторыя біблейскія праведнікі, сваякі Ісуса Хрыста па целе.

Богаайцамі называюцца:

* прарок Давід — у «Слове пра Святога Іаана Багаслова», якое прыпісваецца свяціцелю Іаану Залатавусту, а таксама ў Арэапагітыках, у прападобнага Феадора Студыта, прападобнага Іаана Дамаскіна (напр. трапар 4-й песні ў велікодным каноне);
* праведны Іосіф Абручнік — у Стэфана Дыякана.
* праведныя Іаакім і Ганна, бацькі Дзевы Марыі — увесь час у формуле адпуста пасля галоўных царкоўных службаў.

Саборная памяць святых богаайцоў усталявана ў першую нядзелю пасля свята Раства Хрыстова («Тыдзень богаайцаў»), калі адзначаецца памяць праведнага Іосіфа Абручніка, Давіда цара і апостала Якава, брата Гасподняга. Калі Раство выпадае на нядзелю, памяць пераносіцца на наступны за ім панядзелак 8 студзеня / 26 снежня (як, напрыклад, у 2006 годзе).

Сэнс слова Богаайцы выводзіцца з хрысталогіі праваслаўнай Царквы. Паколькі пералічаныя праведнікі тым ці іншым чынам уваходзяць у радавод Ісуса Хрыста, яны маюць дачыненне да Яго нараджэння ад Дзевы Марыі, названай Багамаці. Паняцці Багамаці (гэта значыць Маці Бога) і Богаайцы (гэта значыць бацькі Бога) ужываюцца не ў літаральным сэнсе слова, але знаходзяць сваё тлумачэнне ў праваслаўным вучэнні, паводле якога Бог у Хрысце прымае нараджэнне як адну з уласцівасцей прыроды чалавека. Адпаведна прызнаюцца Ім Маці Дзева Марыя, якая нарадзіла Яго, і бацькам (Лк 2:48) — праведны Іосіф, хоць зачаты Хрыстос быў натхненнем Святога Духа. Прычым Богаайцамі прызнаюцца не толькі Іосіф, але і найбліжэйшыя сваякі Хрыста па чалавечай прыродзе і нават за прарок Давід.

Гл. таксама
-----------

* Праайцы

Зноскі
------

1. 1 2  *Васильев П. П.* Богоотец // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Літаратура
----------

* **Иванов М. С.*.* Богоотцы // Православная энциклопедия. — М.: Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2002. — Т. V. — С. 475—476. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 5-89572-010-2.

| ⛭Лікі святасці ў праваслаўі |
| --- |
| Апостал ·  Бяссрэбранік ·  Дабраверны ·  Блажэнны ·  Богаайцец ·  Велікамучанік ·  Вызнаўца ·  Мучанік ·  Праведны ·  Праайцец ·  Прападобнамучанік ·  Прападобны ·  Прападобнавызнаўца ·  Прарок ·  Роўнаапостальны ·  Свяціцель ·  Свяшчэннавызнаўца ·  Свяшчэннамучанік ·  Пакутнік ·  Цудатворац ·  Юродзівы |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) |
Слова «Wikipedia» закадавана бінарным ASCII-кодам.
**Біна́рны код** — з'яўляецца агульным абазначэннем для кода, з дапамогай якога паведамленні могуць перадавацца паслядоўнасцямі (секвенцыімі) з дапамогай двух сімвалаў (напр.: 1/0).

Вельмі вялікае значэнне бінарныя коды маюць у лічбавай апрацоўцы інфармацыі.

З камбінаторыкі вядома, што ў агульным выпадку лік камбінацый (кодаў) **n**-разраднага двайковага кода, які роўны ліку размяшчэнняў з паўтарэння:

{\displaystyle {\bar {A}}(2,n)={\bar {A}}\_{2}^{n}=2^{n}},
дзе {\displaystyle {\bar {A}}(2,n)={\bar {A}}\_{2}^{n}} — лік кодаў, {\displaystyle \ n} — лік разрадаў двайковага кода.

Табліца бінарных кодаў
----------------------

| Лікавае (літарнае)
значэнне | Двайковы
код |
| --- | --- |
| 0
  | 0000
  |
| 1
  | 0001
  |
| 2
  | 0010
  |
| 3
  | 0011
  |
| 4
  | 0100
  |
| 5
  | 0101
  |
| 6
  | 0110
  |
| 7
  | 0111
  |
| 8
  | 1000
  |
| 9
  | 1001
  |
| A
  | 1010
  |
| B
  | 1011
  |
| C
  | 1100
  |
| D
  | 1101
  |
| E
  | 1110
  |
| F
  | 1111
  |

Прыклад «дагістарычнага» выкарыстання кодаў
-------------------------------------------

Інкі мелі сваю падліковую сістэму кіпу, якая фізічна ўяўляла сабой вяровачныя спляцення і вузельчыкі. Генры Эртан выявіў, што ў вузельчыках закладзены нейкі код, больш падобны на  двайкавую сістэму злічэння.

Зноскі
------

1. ↑  Инки изобрели двоичный код за 500 лет до компьютера  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 63435697 |
**Бінта́н** (індан.: Bintan) — найбуйнейшы востраў у групе Рыау. Уваходзіць у склад Інданезіі. Плошча — 1173 км². Насельніцтва (2010 г.) — 334 875 чал.

Геаграфія
---------

Востраў Бінтан знаходзіцца ў 8 км на ўсход ад вострава-горада Батам у архіпелаге Рыау, у 21 км на поўдзень ад паўвострава Малака (Малайзія), у 34 км на паўднёвы захад ад Сінгапура, у 105 км на паўночны ўсход ад Суматры, у 845 км на паўночны захад ад Джакарты, у 9057 км на паўднёвы ўсход ад Мінска. Даўжыня — 52 км, найбольшая шырыня — 46 км.

Бінтан з’яўляецца працягам Малакскага паўвострава. Цэнтральная частка вострава пагорыстая (да 348 м). Узбярэжжа камяністае, месцамі вылучаюцца пясчаныя пляжы. Большасць з іх знаходзіцца на поўначы і ўсходзе Бінтана, дзе вылучаюцца турыстычныя зоны.

Клімат трапічны вільготны. Сярэдняя гадавая тэмпература вагаецца ў межах +26° C — 32° C. Сярэдні гадавы ўзровень ападкаў — 2600 мм.

Гісторыя
--------

Згодна традыцыі, першыя жыхары з’явіліся на Бінтане з Паўднёвага Кітая ў 231 г. н. э. У канцы XIV — пачатку XV ст. востраў занялі перасяленцы з Малакі на чале султана Мухамеда. У 1511—1526 гг. Бінтан быў акупаваны партугальцамі. Пасля іх зыходу ён уваходзіў у склад некалькіх суседніх дзяржаў. У 1814 г. стаў валоданнем Брытанскай Ост-Індскай кампаніі. У 1824 г. быў перададзены пад кіраванне Галандскай Ост-Індскай кампаніі. З 1949 г. — у складзе Інданезіі.

Інфраструктура
--------------

Востраў Бінтан — галоўны турыстычны цэнтр архіпелага Рыау. Турысты прыбываюць пераважна з суседніх Сінгапура, Малайзіі, Батама і іншых рэгіёнаў Інданезіі. Найбуйнейшы населены пункт — горад Танджунг-Пінанг, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Рыау.

На захадзе Бінтана пабудавана прамысловая зона, дзе размешчаны гандлёвыя склады, прадпрыемствы па перапрацоўцы сельскагаспадарчай прадукцыі, нафтаперапрацоўчы завод. Паромы звязваюць Бінтан з Батамам і Сінгапурам. Дзейнічае аэрапорт.

Спасылкі
--------

* Bintan Island, Kepulauan Riau Архівавана 22 ліпеня 2010.
* Bintan Resorts

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 315528757 |
**Агаці** (англ. *Agatti*, малаялам  *അഗത്തി ഐലന്റ്*) — востраў у Індыйскім акіяне, частка Лакадыўскіх астравоў. Уваходзіць у склад Лакшадвіп, саюзнай тэрыторыі Індыі. Плошча сушы — 2,7 кв. км. Насельніцтва (2001 г.) — 5667 чал.

Прырода
-------

Востраў нізкі, мае каралавае паходжанне. Уваходзіць у склад аднайменнага атола. Выцягнуты на 6 км. Шырыня не перавышае 900 м. Значная частка Агаці занята авіяпаласой, насаджэннямі какосавай пальмы. 2 буйныя пляжы. На паўднёвай частцы атола размяшчаецца значна меншы па плошчы востраў Калпіці.

Клімат трапічны пасатны. Сярэдняя тэмпература ўлетку вагаецца ад 22 °C да 35 °C, узімку — ад 20 °C да 32 °C. Вільготнасць — 72 %-80 %.

Наземная флора і фаўна бедныя, аднак добра захавалася прыроднае асяроддзе каралавага рыфа.

Турызм
------

Агаці — галоўны турыстычны цэнтр Лакшадвіп. На ім знаходзіцца адзіны на астравах грамадзянскі аэрапорт. Таксама існуе сталая марская пасажырская сувязь з Качынам і іншымі населенымі астравамі. Для наведвання Лакшадвіп турысты ўсіх нацыянальнасцей (у тым ліку грамадзяне Індыі) павінны загадзя набыць пісьмовы дазвол (выдаецца платна і лічыцца даволі дарагім). На Агаці размешчана 2 гасцініцы, ёсць мясцовая электрастанцыя. Галоўныя забавы для наведвальнікаў — адпачынак на пляжы, ныранне з аквалангам, кароткія вандроўкі на верталёце на іншыя астравы.

Спасылкі
--------

* agattiisland.com
* Agatti Island Beach Resort Архівавана 6 мая 2016.
* Беларускі турыст у Лакшадвіп
Бінокль
**Бінокль** (фр.: binocle ад лац.: bini «два» + oculus «вока») — аптычная прылада, прызначаная для візуальнага назірання аддаленых прадметаў абодвума вокамі, а таксама для вымярэння вуглоў і адлегласцяў. Складаецца з 2 зрокавых трубаў з паралельнымі аптычнымі восямі.

Аптычная схема бінокля ўключае аб'ектыў і акуляр. У біноклях са зрокавымі трубамі тыпу Кеплера прамы відарыс аддаленага прадмета атрымліваецца пры наяўнасці паміж аб’ектывам і акулярам абарачальнай сістэмы, якая дазваляе значна зменшыць даўжыню прылады. Прамежкавы відарыс, што дае аб’ектыў, сапраўдны, у яго плоскасці размешчана сетка для вымярэння вуглоў і адлегласцяў. Такія біноклі даюць павелічэнне да 22 разоў. У біноклях з трубамі Галілея ролю акуляра выконвае рассейвальная лінза перад плоскацю прамежкавага відарыса, у выніку чаго відарыс атрымліваецца ўяўным і прамым. З-за абмежаванага вугла зроку такія біноклі выкарыстоўваюць толькі з малым павелічэннем (да 4 разоў), напрыклад тэатральныя біноклі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4724988-2 · Microsoft: 2778755693, 2910116817 · NDL: 00571366 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Яцкевіч.

**Данат Яцкевіч** (псеўданім: *Данат Баян*; 6 мая 1924 або 1922, Ліда — 11 ліпеня 1969, Мельбурн, Аўстралія) — беларускі грамадскі дзеяч, лейтэнант БКА.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

З 1944 года знаходзіўся ў Германіі, дзе браў удзел у дзейнасці беларускіх арганізацый. У 1949 годзе пераехаў у Аўстралію. Актыўны арганізатар і удзельнік беларускага жыцця ў Брысбене. Адзін з ініцыятараў стварэння Брацтва Святога Юрыя БАПЦ. Заснавальнік задзіночання беларускіх ветэранаў і выдавец ягонага друкаванага органу «Лучнік». Доўгачасовы кальпартатар беларускай прэсы ў Брысбене. У 1956 годзе перабраўся з сям’ёй у Мельбурн, дзе далучыўся да тамтэйшага беларускага жыцця. Быў ініцыятарам набыцця Беларускага дома. Займаўся выдавецкай дзейнасцю. Пад псеўданімам Данат Баян друкаваў невялічкія п’есы для дзяцей.

Спасылкі
--------

* Яцкевіч Данат(бел. (тар.)) // *Запісы*. — Нью-Ёрк — Менск: БІНіМ, 2014. — № 37. — С. 257.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Агасіс.

Месцазнаходжанне колішняга возера
**Агасіс** (англ.: Agassiz) — колішняе прэснаводнае прылядніковае возера, якое існавала каля 10—12 тысяч гадоў назад на краю ледавіковага шчыта ў Паўночнай Амерыцы. Узнікла ў выніку актыўнага раставання ледавікоў у канцы апошняга ледавіковага перыяду. Памерамі пераўзыходзіла плошчу ўсіх сучасных Вялікіх азёр. Існавала да тысячы гадоў, пакуль не было спушчана ракой Нельсан, якая праклала сцёк у Гудзонаў заліў. Названа ў 1923 годзе ў гонар швейцарскага прыродазнаўца Ж. Л. Агасіса.

Памеры возера былі: з поўначы на поўдзень на 1100 км, з захаду на ўсход на 400 км. Глыбіня была больш за 200 м. З возера тады быў сцёк у раку Місісіпі па далінах рэк Уорэн і Мінесота.

На месцы Агасіс засталося некалькі азёр, сярод якіх найбольш вядомы азёры Вініпег, Манітоба, Вініпегосіс, Ніпігон, Лясное.

Зноскі
------
**Акруга Бінтан** — акруга ў інданезійскай правінцыі Астравы Рыау. Тэрыторыю акругі складае ўвесь востраў Бінтан за выключэннем горада Танджунг-Пінанг, які карыстаецца унутраным самакіраваннем.

Геаграфія
---------

Акруга размешчаная ў 40 км на паўднёвы ўсход ад Сінгапура і мае плошчу 1335 км². Паводле дадзеных перапісу 2010 года яго насельніцтва складае больш за 142 тысяч чалавек. Вядомыя месцы Биітана — пляж Трыкора і курорт Бінтан.

Аэрапорты
---------

Акрамя міжнароднага аэрапорта імя Раджы Хаджы Фысабіліла ў Танджунг-Пінанге на поўдні вострава, у 2012 годзе прыватнай кампаніяй пачата будаўніцтва аэрапорта ў Лагое на поўначы вострава. Арыентаваны тэрмін яго ўступлення ў строй — 2014 год.

Зноскі
------

1. ↑  Riau Islands Province Administrative Division Data and Code 2015<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23894851'></a>
2. ↑  Kepri Akan Bangun Bandara Internasional di Lagoi **(нявызн.)** (20 сакавіка 2012). Архівавана з першакрыніцы 31 кастрычніка 2012. Праверана 10 красавіка 2014.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт

| ⛭Астравы Рыау |
| --- |
| Муніцыпалітэты | 
* Батам
* Танджунг-Пінанг

 | Герб правінцыі |
| Акругі | 
* Бінтан
* Карымун
* Астравы Анамбас
* Лінга
* Натуна

 |
**Камісія паліцыі абодвух народаў** — цэнтральны калегіяльны орган улады Рэчы Паспалітай.

Створана 28 чэрвеня 1791 г. Чатырохгадовым соймам 1788—1792 гг. на замену скасаваных камісій добрага парадку, а таксама вялікага і надворнага маршалкаў. Складалася з 15 камісараў: 3 сенатараў, 6 паслоў (па 2 ад Велікапольскай, Малапольскай і Літоўскай правінцый) і 6 адвакатаў ад гарадоў, выбраных ад землеўласнікаў. Камісары выбіраліся соймамі на 2 гады. Ад ВКЛ у камісію ўваходзілі брэсцкі кашталян Ю. Шчыт, Ю. Швайкоўскі і С. Прашынскі. Кіравалася надворнымі маршалкамі праз канцылярыю (6 чалавек). Падпарадкоўвалася Стражы Правоў. Засядала штодня, апроч свят.

У веданні Камісіі знаходзіліся ўпарадкаванне гарадоў, рэвізія гарадскіх даходаў, фундушы, дазволы на працу па-за рамеснымі цэхамі, сачэнне за неадчужальнасцю гарадскіх зямель і іх арэндай праз аўкцыёны. Ажыццяўляла агульнаграмадзянскую паліцэйскую ўладу і выкананне судовых рашэнняў, прадухіленнем парушэнняў свабоды друку, аказвала дапамогу калекам і хворым, загадвала месцамі зняволення. Як судовая ўстанова разглядала справы, накіраваныя ёй па апеляцыі парадкавымі камісіямі.

Распараджэнні цэнтральнай Камісіі ажыццяўляліся праз ваяводскія і павятовыя камісіі парадкавыя цывільна-вайсковыя. Для выканання сваіх пастаноў мела 2 харугвы, таксама магла карыстацца дапамогай дзяржаўнага войска. Скасаваная Таргавіцкай канфедэрацыяй. На Гарадзенскім сойме 1793 г. створаны асобныя Камісія паліцыі Вялікага княства Літоўскага і Каронная камісія паліцыі.

Літаратура
----------

* Zahorski, A. Centralne instytucje policyjne w Polsce w dobie rozbiorów. — Warszawa, 1959.
* Анішчанка, Я. Камісія паліцыі абодвух народаў / Яўген Анішчанка // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 тамах / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]; Навуковыя кансультанты: Я. К. Анішчанка [і інш.]. Том 2: К — Я. — 2-е выданне. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — С. 26.

Гл. таксама
-----------

* Камісіі абодвух народаў
**Бінарны алгарытм Еўкліда** — метад знаходжання найбольшага агульнага дзельніка двух цэлых лікаў. Гэты алгарытм больш хуткі, чым звычайны алгарытм Еўкліда, бо замест павольных аперацый дзялення і множання выкарыстоўваюцца зрухі. Алгарытм быў вядомы яшчэ ў Кітаі 1-га стагоддзя, але апублікаваны быў толькі ў 1967 годзе ізраільскім фізікам і праграмістам Джозэфам Стайнам. Ён заснаваны на выкарыстанні наступных уласцівасцей НАД:

* НАД(2m, 2n) = 2 НАД(m, n),
* НАД(2m, 2n+1) = НАД(m, 2n+1),
* НАД(-m, n) = НАД(m, n).

Алгарытм
--------

1. НАД(0, n) = n; НАД(m, 0) = m; НАД(m, m) = m;
2. НАД(1, n) = 1; НАД(m, 1) = 1;
3. Калі m, n цотныя, то НАД(m, n) = 2\*НАД(m/2, n/2);
4. Калі m цотнае, n няцотнае, то НАД(m, n) = НАД(m/2, n);
5. Калі n цотнае, m няцотнае, то НАД(m, n) = НАД(m, n/2);
6. Калі m, n няцотныя і n > m, то НАД(m, n) = НАД((n-m)/2, m);
7. Калі m, n няцотныя і n < m, то НАД(m, n) = НАД((m-n)/2, n);

Паколькі алгарытм з'яўляецца хваставой рэкурсіяй, то рэкурсіі можна замяніць ітэрацыямі.

Існуе таксама бінарная версія абагульненага алгарытму Еўкліда, апісаная ў кнізе Д. Кнута.

Зноскі
------

1. ↑   Дональд Кнут "Искусство программирования" п. 4.5.2 задача 39

Гл. таксама
-----------

* Алгарытм Еўкліда
* Найбольшы агульны дзельнік

Літаратура
----------

* *Виноградов И. М.* Основы теории чисел. М.-Л.: Гос. изд. технико-теоретической литературы, 1952, 180 с.

Спасылкі
--------

 
У Вікі-Кнігах можна знайсці дадатковыя матэрыялы па тэме:
***«Примеры реализации алгоритма Евклида»***

* Бинарный алгоритм Евклида
**Леякарпус ломкі** (*Leocarpus fragilis*) — від слізевікоў сямейства фізаравых.

Апісанне
--------

Вегетатыўнае цела (плазмодый) пеністай кансістэнцыі, жоўта-аранжавае. Спарангіі цесна скучаныя або ў пучках 2-4 мм вышынёй, грушападобныя або кароткацыліндрычныя, зрэдку амаль шарападобныя, сядзячыя або часцей вісячыя на белаватай ножцы, буравата жоўтыя ці каштанава-карычневыя. Споры шчаціністыя, у масе чорныя.

Арэал і экалогія
----------------

Пашыраны ў лясных біяцэнозах па ўсім зямным шары. На Беларусі трапляецца ў хвойных, мяшаных, драбналістых лясах у тоўшчы гнілых пнёў, бярвення, пад апалай карой, на лясным подсціле і інш. Сапратроф.

Літаратура
----------

* Леякарпус // Энцыклапедыя прыроды Беларусі / гал. рэд. І. П. Шамякін. Т. 3. — Мінск: БелЭн ім. П. Броўкі, 1984. — С. 168.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · Mycobank · NCBI |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лада.
Герб «Лада»
«**Ла́да**» (польск.: Łada) — прыватнаўласніцкі герб, вядомы з пачатку XV ст. Гербам карысталіся больш за 100 родаў Беларусі, Украіны, Літвы і Польшчы, у т.л. Валіцкія, Заблоцкія, Завістоўскія, Кладніцкія, Ліпскія, Наскоўскія.

Апісанне
--------

У чырвоным полі выява сярэбранай падковы рагамі ўніз, на ёй залаты кавалерскі крыж, па баках сярэбраныя стрэлы наканечнікамі ўніз; клейнод — над прылбіцай з каронай палова каранаванага льва з мячом у правай лапе. Існуюць варыянты герба з блакітным полем, з павернутымі ўверх стрэламі і інш.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Гербы беларускай шляхты Герб Лада, змены і карыстальнікі (бел.)
* Лада (герб) на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Леў, значэнні.

**Леў** (*Panthera leo*) — від жывёл класа млекакормячых атрада драпежных сямейства каціных.

Дарослыя самцы адрозніваюцца вялікай грывай і важаць 150—200 кг, часам да 240 кг, пры даўжыні цела без хваста 1,6—2,2 м, хвост — 90—110 см, вышыня ў холцы 90—110 см. Маса самак 90—150 кг, у асобных выпадках до 160 кг.

Ільвы жывуць у сямейных групах, так званых *прайдах*. Прайд складаецца з аднаго самца, некалькіх дарослых самак і ільвянят абодвух палоў. Самкі займаюцца паляваннем для прайда, а самец — аховай тэрыторыі. Маладыя самцы выганяюцца з прайда, нярэдка аб'ядноўваюцца з іншымі самцамі-адзіночкамі для супольнага палявання.

Ільвіца
Ільвы жывуць у стэпах і саванах, палююць на жывёл сярэдняга памеру, у першую чаргу, на капытных. Яны падкрадваюцца да ахвяры на невялікую адлегласць, пасля чаго імкліва кідаюцца на яе.

Існуе больш за дзесятак падвідаў ільвоў, якія адрозніваюцца паводле памераў, формы грывы і інш. Усе падвіды, акрамя аднаго, жывуць у Афрыцы на поўдзень ад Сахары.

Індыйскі (азіяцкі) падвід ільва мае менш густую грыву, як бы прылізаную, больш прыземістае цела, што стварае ўражанне аб яго меншых памерах у параўнанні з афрыканскім.

Самец ільва
У гістарычны час ільвы жылі як на крайнім поўдні Афрыкі, гэтак і па ўсёй поўначы кантынента, а таксама па ўсёй Пярэдняй Азіі, даходзячы да Індыі, дзе займалі паўпустынныя раўніны ў паўночнай частцы краіны, і Балканскага паўвострава ў Еўропе. На еўрапейскім кантыненце ільвы былі вынішчаны да 100 н. э. а ў іншых частках былога арэалу — да канца ХІХ ст. У Іране некалькі ільвоў захавалася да 1942; у Індыі іх колькасць скарацілася прыкладна да 25, і засталіся яны там толькі ў Гірскім лесе, аднак былі ўзяты пад ахову, і з 1940-х гг. іх папуляция істотна павялічылася.

Ільва называюць «Царом звяроў». Традыцыйны сімвал магутнасці, які ўвасабляе сілу сонца і агню. У геральдыцы леў сімволізуе каралеўскую годнасць і высакароднасць.

Выявы ільва змешчана на многіх гербах, у тым ліку — трох гарадоў Беларусі: Ліды, Слоніма і Гарадка.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Леў
* African Lion
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Клімуць.

**Лада Яраславаўна Клімуць** — беларускі гісторык. Спецыяліст па ідэалогіі сарматызму ў Беларусі ў XVI—XVIII стагоддзях. Кандыдат гістарычных навук (2009), дацэнт.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і беларускага літаратуразнаўца Яраслава Клімуця.

Скончыла гістарычны факультэт МДУ імя М. В. Ламаносава па спецыяльнасці «гісторыя мастацтва», пасля магістратуру Цэнтральна-Еўрапейскага ўніверсітэта ў Будапешце (Венгрыя) па спецыяльнасці «гісторыя». У 2009 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю па тэме «Ідэалогія сарматызму ў грамадскім і культурным жыцці беларускіх зямель Рэчы Паспалітай у XVI—XVIII стст.».

Працавала на гісторыка-філалагічным факультэце МДУ імя А. А. Куляшова: дацэнт кафедры ўсеагульнай гісторыі, дацэнт кафедры гісторыі і філасофіі.

Магістр Нью-Ёркскага ўніверсітэта (ЗША).

Творчасць
---------

Напрамкі даследаванняў: грамадска-палітычнае і культурнае жыццё Рэчы Паспалітай у XVI—XVIII стагоддзях, сарматызм у яе ідэалогіі, культуры,
мастацтве; менталітэт шляхты; асаблівасці і супярэчнасці сармацкай ідэалогіі ў Вялікім Княстве Літоўскім; генезіс, мадыфікацыя, рысы сармацкай культуры на тэрыторыі Беларусі.

Бібліяграфія
------------

* История исторической мысли: курс лекций. Ч. 1: Древний мир. Могилев, 2018.
* История исторической мысли: курс лекций : в 3 ч. Ч. 2: Средние века и Раннее Новое время. Могилев, 2020.
* Сармацкая культура беларускай шляхты ў XVI—XVIII стст. Мінск, 2013.
* Сарматызм у культуры беларускіх зямель Рэчы Паспалітай : дапаможнік. Магілёў, 2006.

Заўвагі
-------

Літаратура
----------

* КЛІМУЦЬ Лада Яраславаўна // Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага : біябібліяграфічны даведнік / С. П. Марозаў. — Гродна-Каўнас: ЮрСаПрынт, 2022. — 290 с. — ISBN 978-985-7257-57-7, 978-609-96340-1-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar |
| Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-679880, SEK-667984 |
**Трпімі́равічы** (Trpimiroviči) — княжацкая, а з 925 года каралеўская дынастыя харвацкага дзяржавы, якая кіравала (з перапынкамі) з 845 года да канца XI стагоддзя. Першым каралём Харватыі быў Таміслаў I, каранаваны ў 925 годзе. Апошні кароль з дынастыі Трпіміравічаў Сцепан II памёр у 1091 годзе, што пацягнула за сабой гібель незалежнага харвацкага каралеўства і далучэнне яго на правах асабістай уніі да Венгрыі (гл. Харватыя ва уніі з Венгрыяй).

Найбольш вядомыя прадстаўнікі Трпіміравічаў: заснавальнік дынастыі Трпімір I (каля 845—864), Таміслаў I (каля 910 — каля 928), Петар Крэшымір IV (1058—74), Дмітар Званімір (1075—1089)

Прадстаўнікі
------------

Помнік каралю Таміславу ў Заграбе
### Князі Харватыі

* Трпімір I (845—864)
* Здзеслаў (878—879)
* Мунцымір (892—910)
* Таміслаў I (910—925)

### Каралі Харватыі

* Таміслаў I (925—928)
* Трпімір II (928—935)
* Крэшымір I (935—945)
* Міраслаў (945—949)
* Міхайла Крэшымір II (949—969)
* Сцепан Држыслаў (969—997)
* Святласлаў Суронья (997—1000)
* Крэшымір III (1000— c. 1030)
* Гаіслаў (1000—c. 1020)
* Сцяпан I (c. 1030—1058)
* Петар Крэшымір IV (1058—1074)
* Дмітар Званімір (1075—1089)
* Сцепан II (1089—1091)
* Алена Прыгожая

Гл. таксама
-----------

* Сярэднявечная Харватыя
* Спіс каралёў Харватыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NSK: 000692739 · VIAF: 64151050096733411273 |
**Дамінік Савіо** (2 кастрычніка 1842, Рыва-прэса-К’еры, Італія — 9 сакавіка 1857, Кастэльнуова-Дон-Боска) — каталіцкі святы.

Біяграфія
---------

У сямігадовым узросце прыняў Першую св. Камунію і ўжо тады напісаў, што хоча, каб яго сябрамі былі Езус і Марыя і што для яго лепш памерці, чым зграшыць.

У 12 гадоў трапіў у араторый св. Яна Боска ў Вальдока і стаў улюбёным вучнем заснавальніка салезіянаў. Заўсёды паслухмяны, спакойны і радасны, ён вельмі сур’ёзна ставіўся да сваіх вучнёўскіх абавязкаў і чым толькі мог дапамагаў калегам: навучаў іх Катэхізісу, апекаваўся хворымі, сунімаў сваркі паміж вучнямі.

Юнак вёў духоўнае жыццё і асабліва ўшаноўваў Багародзіцу і Найсвяцейшы Сакрамэнт. Заснаваў Таварыства Беззаганнага Зачацця, для якога сам напісаў прыгожы статут.

Улетку 1856 года выбухнула эпідэмія халеры. Дон Боско прапанаваў найбольш смелым са старэйшых вучняў дапамагаць пакінутым людзям. Сярод дабравольцаў быў і Дамінік Савіо. У выніку ён таксама захварэў і быў вымушаны вярнуцца ў сям’ю, якая жыла ў Мандоніо. Там Дамінік Савіо памёр.

Кананізаваны ў 1954 годзе, а яго рэліквіі ўшаноўваюцца ў базыліцы Марыі Успамогі хрысціянаў у Турыне.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Find a Grave — 1996. Праверана 30 жніўня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056'></a>
3. ↑  Святы Дамінік Савіо

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX909161 · BNF: 119362385 · CONOR: 13350499 · GND: 118873652 · ISNI: 0000 0000 6125 6203 · LCCN: n84036139 · NDL: 00621435 · NKC: jn20000701571 · NLA: 52243980 · NLP: A11839454 · NSK: 000336447 · NTA: 090855175 · NUKAT: n97014150 · SUDOC: 027287343 · VIAF: 67263488 |

 |
Бернарт дэ Вентадорн. Малюнак з рукапісу XIII ст.
**Трубадуры** (фр.: troubadours акс.: trobar — складаць вершы) — сярэдневяковыя правансальскія вандроўныя паэты-спевакі, звычайна знатнага паходжання. Першыя прадстаўнікі мастацтва, якія валодалі музычнай граматай і не былі звязаны з царкоўная музыкальнай культурай. Звычайна былі адначасова аўтарамі музыкі, тэксту і выканаўцамі сваіх твораў. Усхвалялі рыцарскае куртуазнае каханне, зямныя радасці, героіку крыжовых паходаў і інш. Мелодыі іх песень блізкія да народных. Цікавасць да лірыкі трубадураў адрадзілася ў пачатку XIX ст.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Музычны Рымана · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX528459 · BNF: 11933710f · GND: 4186337-9 · LCCN: sh85138082 · NDL: 00573329 · NKC: ph126765 |

 |
**Ян Юст ван Калькар**, таксама вядомы як проста **Ян Юст** (Везель або Калькар, каля 1450—1460 — 1519, Харлем) — нідэрландскі мастак.

Біяграфія
---------

Да 1874 года Ван Калкар быў практычна невядомы, пакуль два гісторыкі мастацтва, сп. Вольф і д-р Эйзенман не знайшлі звесткі пра яго асобу.

Ван Калькар нарадзіўся прыкладна ў 1455 годзе ў Калькары або Везелі ў Клеўскім герцагстве (сёння знаходзіцца ў нямецкай зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія, раней моўна і культурна ўваходзіла ў Нідэрланды) як сын пары Генрыха Юста і Катарыны Багерт. З дакументаў мастацтвазнаўца Вольф устанавіў, што ў 1518 г. ён, напэўна, працаваў у сям’і Хакененгаў, пасля чаго з’ехаў у Італію, дзе наведаў Геную і Неапаль. Затым ён вярнуўся ў Нідэрланды і паехаў жыць у Харлем.

Яго вучнямі былі Бартэль Бруйн, яго швагер, і Ёс ван Клевэ.

Зноскі
------

1. 1 2  Jan Joost // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
2. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 16 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
3. ↑  Jan Joest Kalkar // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рачыца.

**Рачы́ца**, або **Рэчыца** (трансліт.: *Račyca*, руск.: Речица) — вёска ў Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Сакалоўскага сельсавета. Размешчана за 12 км ад Бярозы, за 7 км ад чыгуначнай станцыі Бронная Гара.

Гісторыя
--------

Згадваецца ў 1559 годзе ў «Рэвізіі пушчаў і пераходаў звярыных» Вялікага Княства Літоўскага каля Здзітаўскай пушчы як урочышча Рэчыцы, дзе «людзей дзве службы». У канцы XIX ст. у Пескаўскай воласці Слонімскага павета Гродзенскай губерні. Паводле перапісу 1897 года вёска межавала з сядзібай казённага ляснога аб'ездчыка. Пры вёсцы працавала карчма, побач былі 2 казённыя старажоўкі. Урочышча належала памешчыцы Буслоўскай, у ім меўся і дом з 2 жыхарамі.

З 1915 года акупіравана германскімі войскамі, з 1919 года да ліпеня 1920 года і з жніўня 1920 года — войскамі Польшчы.

З 1921 года ў складзе Польшчы, у 1924 годзе вёска ў Пескаўскай гміне Косаўскага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў БССР. З 1940 года вёска Сакалоўскага сельсавета. У 1941—1944 гадах акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Акупанты загубілі 20 жыхароў вёскі, на фронце загінулі 13 воінаў-землякоў. Паводле перапісу ў 1970 годзе — у калгасе «33-я гадавіна Кастрычніка», дзейнічалі пачатковая школа, клуб.

Планіроўка
----------

Планіровачна складаецца з захаду паралельных вуліц, арыентаваных з паўночнага ўсходу на паўднёвы ўсход, злучаных у цэнтральнай і паўночнай частках 2 кароткімі вуліцамі, паўднёва-заходняя частка прымыкае ад чыгуначнай лініі Бронная Гара—Белаазёрск, частка забудовы пераходзіць за чыгунку.

Насельніцтва
------------

* 1897 год — 67 двароў, 390 жыхароў; пры карчме — 2 двары, 8 жыхароў; у першай казённай старожцы — 2 двары, 5 жыхароў; у другой — З двары, 8 жыхароў.
* 1905 год — 461 жыхар; у адной лясной старожцы — 11, у другой — 4 жыхары; у рыбацкай старожцы — З жыхары.
* 1924 год — 84 будынкі, 431 жыхар.
* 1940 год — 138 двароў, 603 жыхары.
* 1959 год — 157 гаспадарак, 578 жыхароў.
* 1970 год — 645 жыхароў.
* 2005 год — 135 двароў, 313 жыхароў.

Вядомыя асобы
-------------

* Сяргей Іванавіч Амяльчук (нар. 1957) — беларускі паэт, пісьменнік і перакладчык.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU). Сустракаецца таксама варыянт **Рэ́чыца**

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2006. — 528 с.: іл. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Сакалоўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Сакалова |
| Вёскі | Агароднікі ·  Бронная Гара ·  Рачыца ·  Смалярка |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шчасная.
**Лада Сяргееўна Шча́сная** (5 верасня 1965, Мінск — 12 лютага 2007) — беларускі мастак. Дачка Н. Шчаснай.

Скончыла Мінскае мастацкае вучылішча (1984), Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (1989, спецыяльнасць «Манументальна-дэкаратыўнае мастацтва»). 3 1993 выкладала ў Беларускім універсітэце культуры, дацэнт (2006).

Працавала ў мануменальна-дэкаратыўным мастацтве, станковым жывапісе і кніжнай графіцы. Сярод твораў размалёўкі: «Народныя святы» ў Інстытуце праблем культуры (1988), «Тэатральныя казкі» ў Беларускім тэатры юнага гледача (з Р. Вашкевічам), «Крылы юнацтва», «Чароўныя казкі» ў школе-інтэрнаце №10 (усе 1989) у Мінску. «Памяць казак» у дзіцячым аддз. анкалагічнай бальніцы ў пас. Лясны Мінскага раёна (1991—92). Аўтар жывапісных кампазіцый «Партрэт сябра» (1990), «Разам з кім?» (1991), «Папялушка» (1992), «Ахоўнікі» (1993), «Вечар» (1996), «Сонца яшчэ не зайшло (Аўтапартрэт)» (1997), «У чаканні цябе», «Змрок» (абедзве 2002), «Перачытваючы Оскара Уайльда» (2003), ілюстрацый да кніг. Творчасці ўласцівы тонкае адчуванне прыгажосці прыроды і чалавека, яркая маляўнічасць жывапісных вырашэнняў.

Прэмія Ленінскага камсамола Беларусі 1990.

Зноскі
------

1. ↑  Вянок памяці: Лада Шчасная // svaboda.org 14 лютага 2007

Літаратура
----------

* Салавей Л. Шчасная // БЭ ў 18 т. Т. 17. Мн,, 2003.
* Беларускі саюз мастакоў: Энцыклапедычны даведнік / аўтар-складальнік Б. А. Крэпак і інш.. — Мн.: ВТАА «Кавалер Паблішерс», 1998. — С. 626. — 664 с. — 3 000 экз. — ISBN 985-6427-09-6.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Алейнік.
**Лада Віктараўна Алейнік** (нар. 19 сакавіка 1970, в. Чапліцы, Слуцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі крытык, літаратуразнаўца.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і пісьменніка Віктара Дайліды. У 1994 годзе закончыла філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «беларуская і руская мовы і літаратуры». Закончыла аспірантуру філалагічнага факультэта БДУ. У 2002 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю «Творчая індывідуальнасць Лукаша Калюгі: праблема стылю» (навуковы кіраўнік — доктар філалагічных навук, прафесар Людміла Сінькова. Дацэнт кафедры беларускай літаратуры і культуры філалагічнага факультэта БДУ. Адначасова працавала ў часопісе «Полымя», газеце «Літаратура і мастацтва».

Творчасць
---------

Аўтар кнігі «Пясочны гадзіннік: Літаратурна-крытычныя артыкулы, нарысы, рэцэнзіі, нататкі» (Мн.: Літаратура і мастацтва, 2010), больш за 60 навуковых публікацый, шэрагу рэцэнзій і аглядаў у беларускай перыёдыцы.

Бібіліяграфія
-------------

* *Алейнік Л. А.* Сакрэты шчасця, або Выхаванне літаратурай (проза Аляксея Якімовіча для дзяцей) // Пясочны гадзіннік. — Мн.: Літаратура і Мастацтва, 2010. — 248 с. — ISBN 978-985-6941-42-2.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Старонка Лады Алейнік на сайце філагічнага факультэта БДУ
* Блог Лады Алейнік
* *Алейнік Л. А. Лапіцкая А. М.* Каму чытаць «Міколку-паравоза»? // *Літаратура і мастацтва* : газ.. — Мн.: РВУ «Выдавецкі дом "Звязда"», 15 жніўня 2014. — В. 4781. — № 32. — С. 8.
Паверхня лінкруста
Лінкруст ў якасці пакрыцця ўнутранай сценкі вагона метро ў Маскве. Усталяваны ў 2010-х у рэтра-цягніку 81-717.5А/714.5А  (руск.) (бел. стылізаваным пад першыя вагоны тыпу «А»  (руск.) (бел..
**Лінкруст** (ад англійскага брэнда англ.: Lincrusta-Walton; назва якога была ўтворана ад лац.: linum (лён) і лац.: crusta (рэльеф), таксама **лінкруста**) — будаўнічы матэрыял  (руск.) (бел. (пакрыццё для сцен) з мыйнай гладкай або рэльефнай паверхняй. Пры вырабе лінкруста на шчыльную тканевую або папяровую аснову наносіцца тонкі пласт пластмасы з прыродных матэрыялаў (гель на аснове ільнянога алею) або алкідных смол  (руск.) (бел. з напаўняльнікамі (драўняная або коркавая мука). Матэрыял лёгка афарбоўваецца як алейнымі, так і водаэмульсійнымі  (укр.) (бел. фарбамі.

Гісторыя
--------

Фрэдэрык Уолтан  (руск.) (бел.
Матэрыял быў вынайдзены ў 1877 годзе ангельскай вынаходнікам і прадпрымальнікам Фрэдэрыкам Уолтанам  (руск.) (бел. (1834—1928), які таксама вынайшаў лінолеум. Першапачаткова прадукт называўся англ.: Linoleum Muralis, але пазней быў перайменаваны ў англ.: Lincrusta-Walton. Кампанія працягвае вырабляць матэрыял на заводзе ў Ланкашыры.

Прымяненне
----------

Лінкруст на сцяне лесвіцы камерцыйнага будынка XIX стагоддзя ў Вашынгтоне
Спалучэнне лёгкасці пры фарбаванні, магчымасці глыбокага ціснення і зносаўстойлівасці адразу ж прыцягнула дэкаратараў Віктарыянскай эпохі. Матэрыял хутка атрымаў распаўсюджванне як недарагі заменнік ляпніны.

У другой палове XX стагоддзя лінкруст звычайна ўжываўся для аздаблення грамадскіх будынкаў, а таксама салонаў цягнікоў метро і карабельных кают. У другім выпадку лінкруст выкарыстоўваўся з самых першых савецкіх, серыйных вагонаў тыпу А  (руск.) (бел. і заканчваючы вагонамі тыпу Ем  (руск.) (бел. у 1971 годзе. Выкарыстанне лінкруста ў аздабленні рэзка скарацілася пасля распаўсюджання слаістых пластыкаў і мыйных шпалер. Лінкруст у цяперашні час ужываецца толькі пры рэстаўрацыі віктарыянскіх дамоў.

Блізкія матэрыялы
-----------------

У лінкруста ёсць роднасны матэрыял, які носіць назву «**анагліпта**» (Anaglypta, ад греч. ana — ляпны, рэльефны і греч. glypta — камея). Яго вынайшаў Томас Палмер, што працаваў на Фрэдэрыка Уолтана ў якасці мэнэджэра яго салона продажаў. Першапачатковы склад анагліпты грунтаваўся на бавоўне і драўнянай масе, затым ён вырабляўся на папяровай аснове. Матэрыял атрымаўся больш лёгкім і гнуткім, чым лінкруст.

Зноскі
------

1. ↑  Искусствознание: журнал по истории и теории искусства — Google Книги **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 22 ліпеня 2016.

Літаратура
----------

* Линкруст // *Краткая энциклопедия домашнего хозяйства*. — М.: Государственное Научное издательство «Большая Советская энциклопедия», 1959.
* Линкруст // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1958. — Т. V. — Стб. 66—68. — 588 с.
* Линкруст — статья из Большой советской энциклопедии.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779282853 |
**Марфа Васільеўна Сабакіна** (? — 13 лістапада 1571) — трэцяя жонка Івана Грознага, дачка каломенскага двараніна.

Абрана ў жонкі цару пасля традыцыйнай працэдуры агледзін, царская нявеста Сабакіна неўзабаве цяжка захварэла. Шлюб адбыўся 28 кастрычніка 1571, царыца Марфа памерла праз 15 дзён. Як і ў выпадку з першымі двума жонкамі, Анастасіяй Раманаўнай і Марыяй Цемрукаўнай, ранняя смерць царыцы спарадзіла падазроны ў атручванні і выклікала гнеў Івана; па некаторых дадзеных, падчас расследаванняў было пакарана 20 чалавек. Дамагаючыся правы заключыць забаронены царквой чацвёрты шлюб, Іван сцвярджаў, што з-за хваробы нявесты шлюб з Марфай застаўся фіктыўным.

Даследаванне рэшткаў Марфы Васільеўны, праведзенае ў 1990-я гады, не выявіла атрутных металаў і іншых устойлівых рэчываў; гэта, зрэшты, не выключае выкарыстання расліннага яду, які не паддаецца хімічнаму аналізу.

У мастацтве
-----------

* Гісторыі Сабакінай прысвечана п’еса Л. А. Мея «Царская нявеста» (1849)
* праз паўстагоддзя па п’есе Мея напісана аднайменная опера (1899) М. А. Рымскага-Корсакава
* якая ў сваю чаргу экранізаваная ў 1965.

«Марфай Васільеўнай» клічуць жонку Івана Грознага ў п’есе М. А. Булгакава «Іван Васілевіч» і ў пастаўленым па ёй фільме «Іван Васілевіч мяняе прафесію»; але гераіня Булгакава-Гайдая не падобна на хворую царскай нявесту.

Зноскі
------

1. ↑  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
2. ↑  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Марфа Васільеўна Сабакіна

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Rodovid |
Антарктычная станцыя «Усход»
**Палярная станцыя (станцыя палярная, СП)** — навукова-наглядальны пункт, створаны на ўзбярэжжы Паўночнага Ледавітага акіяна, у Антарктыцы, на бліжэйшых астравах, а таксама на дрэйфуючых льдах.

У Паўночным паўшар’і палярныя (арктычныя) станцыі знаходзяцца паўночней Палярнага круга, а ў Паўднёвым — антарктычныя — паўднёвей 60° паўднёвай шыраты. Выключэнні здараюцца рэдка.

Палярныя станцыі вядуць сістэматычныя метэаралагічныя, геафізічныя, геамагнітныя, гідралагічныя, а ў асобных выпадках — біялагічныя і медыцынскія назіранні. Часта праводзяцца геалагічныя даследаванні. Гляцыялагічныя даследаванні і назіранні праводзяцца галоўным чынам у Антарктыцы.

Насельніцтва станцый складаюць вучоныя, радзей — члены іх сем’яў. Шырока выкарыстоўваецца вахтавы метад (не больш за 6—12 месяцаў).

Гл. таксама
-----------

* Беларуская антарктычная станцыя
**Мархле́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хойніцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Мархлеўск.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Хойніцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Паселіцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
Палярны дзень. Нордкап, Нарвегія
**Палярны дзень** — перыяд, калі Сонца не заходзіць за гарызонт больш як 1 суткі.

Самы кароткі палярны дзень доўжыцца 2 сутак і назіраецца на палярным крузе. Самы доўгі — звыш 6 месяцаў — на полюсах. На Паўночным полюсе гэта прыкладна з 18 сакавіка па 26 верасня, на Паўднёвым — з 21 верасня па 23 сакавіка. Дзякуючы рэфракцыі, на працягу некалькіх сутак сонца свеціць адначасова на абодвух полюсах.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Палярны дзень**

| ⛭Суткі |
| --- |
| Час сутак | Зара–Світанне–Узыход • Раніца • Поўдзень • Дзень • Вечар • Захад–Змярканне • Ноч • Поўнач |
| Віды сутачнага часу | Сонечныя суткі: 24 гадзіны • Зорныя суткі: 23 гадзіны 56 хвілін 4 секунды |
| Звязаныя артыкулы | Час • Рэжымны час • Тэрмінатар • Палярны дзень • Палярная ноч • Даўгата дня |