**Кве́ны** (саманазва *kveeni*) — фінамоўныя жыхары поўначы Скандынаўскага паўвострава. У наш час так называюць народ, нашчадкаў выхадцаў з Фінляндыі і поўначы Швецыі, якія перасяліліся на поўнач Нарвегіі ў XVIII — XIX ст.

Агульная колькасць у Нарвегіі (2012 г.) — 6100 чал.

Сярэднявечныя квены
-------------------

Упершыню квены (*Qwensae*, *Cwenas*) і іх краіна Квенланд (*Cwenland*, *Kænlandi*) узгадваюцца ў англійскіх пісьмовых крыніцах, запісаных са слоў нарвежскіх вандроўнікаў у канцы IX ст. Само паходжанне назвы не вядома. Магчыма, яно з'яўляецца вытворным ад старажытнага скандынаўскага слова *hvein* («балота»).

Сярэднявечныя квены насялялі пераважна берагі Батнічнага заліва, аднак наведвалі і іншыя тэрыторыі, рабілі ўзаемныя напады на скандынаваў, пры гэтым карысталіся малымі лёгкімі караблямі. У ісландскіх сагах таксама ўзгадваюцца каралі Квенланда. Адзін з апошніх запісаў аб нападзе квенаў і карэлаў на нарвежцаў быў зроблены ісландскім храністам пад 1271 г.

У познім сярэднявеччы землі квенаў вакол Батнічнага заліва былі паступова падпарадкаваны шведамі. У 1607 г. шведскі кароль Карл IX афіцыйна прыняў тытул уладара Квенланда. Самі квены былі ў значнай ступені асіміляваны шведскімі перасяленцамі або далучыліся да саамаў. Магчыма, што невялікая частка квенаў мігрыравала ў Нарвегію, дзе на карце 1539 г. паказана паселішча Беркара-Квенар (*Berkara Qvenar*).

Сучасныя квены
--------------

З XVIII ст. у Нарвегію пачалася міграцыя фінаў з сумежных тэрыторый Фінляндыі і Швецыі. Гэта былі сяляне-каланісты, аленегадоўцы, паляўнічыя на футравых звяроў і рыбакі, якія асвойвалі пераважна рэгіён вакол Тромсё. Паколькі нарвежцы традыцыйна называюць фінамі саамаў, то фінскіх перасяленцаў у перапісах Нарвегіі з 1845 г. да 1930 г. фіксавалі як квенаў. Іх нашчадкі ў канцы XX ст. выступілі за прызнанне сваіх правоў як малога народа. У 1996 г. квены атрымалі ад урада Нарвегіі афіцыйны статус нацыянальнай меншасці. У 2005 г. квенская мова ў Нарвегіі была прызнана як асобная. Дзейнічае буйное грамадскае аб'яднанне Асацыяцыя нарвежскіх квенаў (*Norske Kveners Forbund*). У 2007 г. быў адчынены Квенскі інстытут (*Kainun institutti*) — галоўны цэнтр вывучэння мовы і культуры квенаў.

Гл. таксама
-----------

* Лясныя фіны

Зноскі
------

1. ↑  Finnish, Kven

Спасылкі
--------

* Norske Kveners Forbund
* Kainun institutti
* The Kven People
* The History of the Kvens — an introduction Архівавана 11 мая 2014.
* In Norway one considers Kven people that try to preserve their native language to be radicals Архівавана 8 сакавіка 2013.
* JUNE CHUA, Norway's Kven people: A divided history
* Sam Vaknin, Minorities or Immigrants? The Kven and Sami Peoples of Norway
* European Kingdoms: Northern Europe

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Квены на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |

| ⛭Фіна-ўгорскія народы |
| --- |
| Волжскія | 
**марыйцы** (горныя і лугова-ўсходнія (лугавыя і ўсходнія) ·  кастрамскія ·  паўночна-заходнія) •
**мардва** (каратаі ·  мокша ·  церуханы ·  шокша ·  эрзя)
Плямёны:
мера •
мешчара •
мурама •
буртасы
 |
| Пермскія | 
**комі-зыряны** (іжамцы ·  язьвінцы ·  верхневычагодцы ·  ніжневычагодцы ·  вымічы ·  пячорцы ·  прылузцы ·  сысольцы ·  удорцы)
**комі-пермякі** (зюздзінцы ·  язьвінцы) •
**удмурты** •
**бесярмяны**
 |
| Прыбалтыйска-фінскія | 
**вепсы** •
**водзь** •
**іжора** •
**карэлы** (лівікі ·  людыкі ·  цвярскія карэлы ·  фінскія карэлы) •
**лівы** •
**фіны** (інгерманландскія фіны (*савакоты* ·  *эўрамейсы*) ·  квены ·  лясныя фіны) • 
**эстонцы** (выру ·  сету)•
Плямёны:
чудзь •
чудзь завалоцкая •
сумь •
емь •
карэла •
весь
 |
| Саамы | 
**саамы** (колты; саамы ў
Нарвегіі •
Расіі •
Фінляндыі •
Швецыі)
 |
| Угорскія | 
**венгры** (секеі ·  ясы ·  чангошы ·  мадзьярабы) •
**мансі** •
**ханты**
 |