recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Музей Станіслава Манюшкі** — музей, філіял Чэрвеньскага раённага краязнаўчага музея. 

Адкрыты 5 мая 1969 г. у пас. Азёрны Чэрвеньскага раёна як аматарскі школьны музей пры Азёрнаўскай васьмігадовай школе ў сувязі з 150-годдзем з дня нараджэння С.Манюшкі. У верасні 1969 г. музею прысвоена званне «народны». Стваральнік і першы дырэктар Васіль Несцяровіч, які за захаванне памяці вялікага кампазітара атрымаў званне «Заслужаны работнік культуры Польшчы». З 1991 дырэктарам музея працавала дачка В. Несцяровіча Ірына Серада.

З 1991 г. быў філіялам Чэрвенскага краязнаўчага музея, з 1993 г. — Аб'яднання дзяржаўных літаратурных музеяў Рэспублікі Беларусь, з 2001 г. — Дзяржаўнага музея гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Рэспублікі Беларусь. 

Знаходзіўся ў будынку вучэбна-педагагічнага комплексу Азёрнаўскі дзіцячы сад – базавая школа. У 2009 Азёрнаўскую школу закрылі, экспанаты пераехалі ў Чэрвень, а у 2019 — у «Музычную гасцёўню» Смілавічаў, «якая запрацавала ў будынку колішняй школы мастацтва дзякуючы гранту Эўразьвязу і падтрымцы Прадстаўніцтва ААН».

Асноўны фонд Азёрнаўскага музея (2008) налічваў больш за 500 адзінак захоўвання. Агульная плошча 64 м², экспазіцыі – 60 м², меў 4 залы.

Сярод экспанатаў 1-й залы фотаздымкі, копіі малюнкаў бацькі кампазітара Ч. Манюшкі, на якіх адлюстраваны мясцовыя пейзажы, партрэты настаўнікаў, блізкіх сваякоў, дзіцячыя і юнацкія гады сына. Тут знаходзяцца тэатральныя касцюмы (Галькі і Ёнтака з оперы «Галька», Ідамора з оперы «Парыя»), падараваныя Пазнаньскім оперным тэатрам (Польшча).

Экспазіцыя 2-й залы расказвае пра вучобу маладога Манюшкі ў Берлінскай музычнай акадэміі, яго працу дырыжорам у Вільні і Варшаве. Значная яе частка прысвечана сяброўству С. Манюшкі з В. Дуніным-Марцінкевічам і стварэнню першых беларускіх опер «Сялянка» («Ідылія») і «Рэкруцкі набор». Тут прадстаўлены фотаздымкі, копіі дакументаў і інш.

Трэцяя зала знаёміць непасрэдна з опернай творчасцю кампазітара. Сярод экспанатаў: ноты, запісы твораў на шматлікіх пласцінках і касетах, фотаздымкі пастановак опер «Галька» і «Страшны двор» у Беларусі, сцэнічныя касцюмы з Варшаўскага опернага тэатра, кнігі з аўтографамі тэатральнага гісторыка М. Фукса, польскай спявачкі, прапагандысткі творчасці кампазітара М. Фолтын, кампазітара і біёграфа В. Рудзінскага і інш.

Экспанаты 4-й залы – фотаздымкі, афішы фестываляў, буклеты, сувеніры, узнагароды музея.

З 2019 г. музейная экспазіцыя ў смілавіцкай «Музычнай гасцёўні» займае 2 залы. Загадчыца экспазыцыі - Ірына Серада.

Зноскі
------

1. ↑  Да Манюшкі — праз КПП. Чаму памяць пра славутага кампазытара ў Беларусі патрэбная толькі энтузіястам // сайт «Радыё Свабода» 5 траўня 2019

Літаратура
----------

* Музей Станіслава Манюшкі / / Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Чэрвеньскага р-на. – Мн. 2000. – С. 564–565.
* Ляўковіч А. ...I тут ён накрэсліў першыя ноты: Радзіма С. Манюшкі – у цэнтры Беларусі / / Звязда. – 2000. – 18 крас.

Спасылкі
--------

* Чым «памешчык Манюшка» не дагадзіў савецкім партыйцам. Гісторыя музэю, створанага насуперак уладзе // сайт «Радыё Свабода» 18 траўня 2019
**Музей Усходняй Азіі** (шведск.: Östasiatiska museet) — музей культуры Усходняй Азіі, размешчаны ў Стакгольме на востраве Шэпсхольмен.

Гісторыя
--------

Музей афіцыйна адкрыты ў 1926 годзе на аснове калекцыі шведскага археолага Юхана Андэрсана, сабранай ім у экспедыцыях 1920-х гадоў.

Калекцыі музея ахопліваюць больш чым 5000-гадовую гісторыю Кітая да дынастыі Мін ўключна, а таксама Японіі, Карэі і Індыі. Прадстаўлена сучаснае мастацтва Усходняй Азіі.

Працуе спецыялізаваная бібліятэка з калекцыяй гістарычных, рэлігійных і культуралагічных кніг.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11883197j · CiNii: DA05123289 · ISNI: 0000 0001 0944 0502 · LCCN: n82000462 · NKC: xx0210814, xx0210815 · SUDOC: 026619288 · VIAF: 122752031, 144262244 |

 |
«**Сястра**» — першы раман Кузьмы Чорнага, апублікаваны ў 1927—1928 гг. у часопісе «Узвышша». У гэтым творы аўтар раскрывае тэмы рэвалюцыі і паслярэвалюцыйнай сучаснасці, горада і вёскі, новага чалавека. Гэта найбольш «гарадскі» і найбольш «інтэлігенцкі» па матэрыяле з усіх раманаў К. Чорнага.

На думку М. Тычыны, у гэтым рамане пісьменнік правяраў на трываласць асновы старога гуманізму ў новых гістарычных умовах. Вобраз Мані Ірмалевіч («сястры») з'яўляецца ўвасабленнем душэўнасці, высокай духоўнасці, жаноцкасці і хараства.

Зноскі
------

1. 1 2  Чорны К. Збор твораў у васьмі тамах. Том трэці. Раманы. Мн. «Маст. літ.», 1973. — С. 532
2. ↑  Гісторыя беларускай літаратуры XX стагоддзя: У 4 т. Т. 2 / Нац. акад. навук Беларусі. Ін-т літаратуры імя Я. Купалы. — 2-е выд. Мн.: Беларуская навука, 2002. — С. 346. — 903 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сярэднік.

**Сярэ́днік** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Вята, за 9 км на паўднёвы захад ад горада Мёры, каля вёскі Янова.

Плошча паверхні 0,1 км². Даўжыня 0,45 км, найбольшая шырыня 0,3 км, даўжыня берагавой лініі 1,33 км. Найбольшая глыбіня возера дасягае 3,8 м, сярэдняя каля 2,1 м. Аб'ём вады 0,21 млн. м³. Плошча вадазбору каля 15 км².  

Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу, злёгку выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй да 5 м, на поўдні возера невыразныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, забалочаныя. Дно возера выслана сапрапелем.  

Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Упадаюць ручаі, у т.л. з возера Сумаўка. Выцякае ручай у возера Глыбокае.  

Моцна зарастае ў заходняй і ўсходняй частках. У возеры водзяцца лінь, шчупак, акунь, карась, краснапёрка, плотка і іншыя рыбы.

Літаратура
----------

* *Рачэўскі А. М.* Сярэднік // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Т. 5. — 583 с. — 10 000 экз.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мазнічка.
**Іван Мікалаевіч Мазнічка** (19 верасня 1930, в. Грабаў, Івана-Франкоўская вобласць, УССР) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар БССР (1990).

Біяграфія
---------

Скончыў Львоўскі політэхнічны інстытут у 1957 годзе. Працаваў у Гродзенскім філіяле Белдзяржпраекта, з 1975 года — галоўны архітэктар, намеснік дырэктара па архітэктуры, з 1985 года — галоўны спецыяліст па архітэктуры ў Гроднаграмадзянпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1959 года. Пражываў у г. Гродна, пасля ў роднай вёсцы Грабаў.

Творчасць
---------

Будынак  (ВД) (бел. Інстытута біяхіміі біялагічна актыўных злучэнняў НАН Беларусі
Галоўны корпус Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Асноўныя працы: мікрараёны № 1, 2 па вул. Савецкіх пагранічнікаў (1961—1970, у аўтарскім калектыве), Прынёманскі-1 (1970—1980), жылы дом з крамай «Спадарожнік» на Прывакзальнай плошчы (1963), навучальны корпус Дзяржаўнага ўніверсітэта (1964), адміністрацыйны корпус абласнога Упраўлення мясцовай прамысловасці (1973), жылыя дамы па вул. 60 гадоў Кастрычніка, Валковіча, у мікрараёне Фарты-1 (1975—1985), будынкі аддзела рэгуляцыі абмену рэчываў АН БССР (1975) і ДАІ УУС аблвыканкама (1976), крама «Дзіцячы свет» (1976) у Гродне, генпланы Ваўкавыска і Ашмянаў (1970-я гг.), добраўпарадкаванне плошчы Леніна, спартыўны корпус Райсельгастэхнікі ў Мастах (1980—1981).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі. У 1990 годзе прысвоена званне Заслужанага архітэктара БССР «За вялікія заслугі ў развіцці архітэктуры і горадабудаўніцтва».

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета Республики Беларусь от 22 ноября 1990 г. № 441-XII "О присвоении тов. Березовскому А. А. почетного звания «Заслуженный архитектор Республики Беларусь»

Літаратура
----------

* Мазничка Иван Николаевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Наталля Віктараўна Блахіна** (нар. 5 ліпеня 1960, в. Балотчыцы Слуцкага раёна Мінскай вобласці) — беларускі палітык. Член грамадскага аб’яднання «Беларускі саюз жанчын».

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (таваразнавец), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (дзяржаўнае і мясцовае кіраванне). Працавала таваразнаўцам, дырэктарам магазіна № 6 Слуцкага гархарчпрамгандлю, дырэктарам універмага «Слуцк».

Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га і 3-га скліканняў.

Узнагароды
----------

Мае падзяку Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Узнагароджана ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, дзвюма ганаровымі граматамі Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, знакам «Выдатнік гандлю СССР» і нагрудным знакам «Выдатнік гандлю БССР».

Зноскі
------

1. ↑  Блахина Наталья Викторовна Архівавана 18 жніўня 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
**Наталля Васільеўна Несцер** (нар. 11 студзеня 1978 года, Дзітва Лідскага р-на Гродзенскай вобл.) — беларускі філолаг, мовазнавец, педагог, кандыдат філалагічных навук, дацэнт.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзілася ў сям'і інжынераў. Скончыла ў 2000 годзе філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Класічныя мовы і літаратуры», атрымаўшы кваліфікацыю выкладчыка класічных моў і антычнай літаратуры, беларускай мовы і літаратуры. У 2005 годзе таксама скончыла навучанне ў аспірантуры гэтай жа ВНУ па спецыяльнасці «Літаратура народаў краін замежжа (англійская і амерыканская)». Згодам прайшла перападрыхтоўку ў Рэспубліканскім інстытуце вышэйшай школы. Стажыравалася на філалагічным факультэце Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя М. Ламаносава.

Дысертацыю на саісканне вучонай ступені кандыдата філалагічных навук па спецыяльнасцям «Літаратура народаў краін замежжа» абараніла 21 сакавіка 2008 года ў Беларускім дзяржаўным універсітэце. Тэма кандыдацкай дысертацыі: «Антычная традыцыя ў лірыцы Эзры Паўнда, 1910-1920-х гг.», навуковы кіраўнік — Ева Аляксандраўна Лявонава. У 2010 годзе Прэзідыум Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь прысвоіў ёй навуковае званне дацэнта.

У 2002-2003 гадах працавала выкладчыкам кафедры лацінскай мовы Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта ў Мінску. У 2000-2002 і з 2003 года працуе ў Полацкім дзяржаўным універсітэце. З'яўлялася выкладчыкам і старэйшым выкладчыкам кафедры сусветнай літаратуры і культуралогіі гісторыка-філалагічнага факультэта. Пэўны час з'яўлялася загадчыкам кафедры сусветнай літаратуры і замежных моў. Сёння працуе на пасадзе дацэнта кафедры славянскай філалогіі гуманітарнага факультэта Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Асноўныя навуковыя даследаванні прысвечаны пытанням методыкі выкладання рускай мовы як замежнай, выкарыстання аўдыявізуальных сродкаў (у тым ліку мультыплікацыі) у выкладанні моў замежнікам, творчасць Эзры Паўнда і яе сувязь з антычнай традыцыяй, пытанням антычнай літаратуры ў беларускіх перакладах, выданнях і даследаваннях і г.д.

Спасылкі
--------

* База дадзеных «Вучоныя Беларусі»
* «СБ. Беларусь сегодня»: Чем привлекла классическая филология девочку из поселка на Лидчине
* Профіль аўтара ў Google Scholar
**Цугцванг** — становішча ў шашках і шахматах, у якім любы ход гульца вядзе да пагаршэння яго пазіцыі.

У наш час тэрмін ужываецца не толькі ў шахматах, але і ў іншых відах спорту (більярд, кёрлінг), у азартных і настольных гульнях (нарды, картачныя гульні), а таксама ў шматлікіх іншых абласцях, і нават у побыце. Напрыклад, у значэнні, калі любое дзеянне або бяздзейнасць загадзя прывядзе да пагаршэння сітуацыі, гэта значыць «рабіць нельга і не рабіць нельга».

Пры цугцвангу ў аднаго з бакоў або ў абодвух адразу (узаемны цугцванг) няма карысных або нейтральных хадоў, і перамяшчэнне любой з фігур вядзе да пагаршэння ацэнкі ўласнай пазіцыі (у строгім разуменні — да пагаршэння выніку).

Калі ў эндшпілі цугцванг сустракаецца досыць часта, а такі від шахматных канчаткаў, як пешачныя канчаткі, шмат у чым грунтуецца на цугцвангу, то ў мітельшпілі, з прычыны наяўнасці шматлікіх фігур на дошцы, цугцванга дамагчыся значна складаней. Звычайна, гаворачы аб цугцвангу ў дачыненні да мітельшпільных пазіцый, яго разглядаюць у шырэйшым сэнсе гэтага тэрміна — напрыклад, пазіцыі, у якіх адзін з бакоў вельмі сціснуты ў сваіх дзеяннях.

Зноскі
------

1. ↑  Верховский Л. С. Цугцванг. Кочиев А. В. Яковлев Н. Г. Преимущество двух слонов. — М.: ФиС, 1989. — с. 67 — 160 с. — 100000 ас. — (Б-чка шахматиста). — ISBN 5-278-00182-8

Літаратура
----------

* Шахматы: Энциклопедический словарь / Гл. ред. А. Е. Карпов. — М.: Сов. энциклопедия, 1990. — 621 с.
**Мост Фабрыча** (італ.: Ponte Fabricio, лац.: Pons Fabricius), сёння — Кватра Капі (італ.: Ponte dei Quattro Capi) — мост I стагоддзя да н.э. у Рыме.

Антычная стэла
Гісторык Дыян Касій распавядае, што мост быў пабудаваны ў 62 годзе да н.э. куратарам дарог (лац.: curator viarum) Луцыем Фабрыцыям наўзамен старога драўлянага знішчанага пажарам моста. Ён злучае Тыберыну з левым берагам Тыбра. Мост даўжынёй 62 метра, шырыня арак — да 24. 5 метраў.

У Сярэднявеччы мост таксама зваўся *pons Iudaeorum*, бо знаходзіўся побач з гета. Цяперашнюю назву — *Ponte dei Quattro Capi* — мост атрымаў па дзвюх антычных стэлах у пачатку моста, з выявай чатырох галоў Геркулеса ці Януса.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 30 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>

Літаратура
----------

* O’Connor, Colin (1993), Roman Bridges, Cambridge University Press, p. 66, ISBN 0-521-39326-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мост Фабрыча
* Pons Fabricius на Brueckenweb (ням.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 235285979 |
**Мост Сцяпана Разіна** — аўтадарожны рамны мост цераз Абводны канал у Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Безыменны востраў і левы бераг канала. Мост злучае вуліцу Сцяпана Разіна і Ліфляндскую вуліцу. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Нова-Калінкін мост. Бліжэйшая станцыя метрапалітэна (1,1 км) — «Нарвская». З 1914 года мост называўся Эстляндскім, ад ранейшай назвы вуліцы Сцяпана Разіна. 6 кастрычніка 1923 года адначасова з вуліцай ён быў перайменаваны ў мост Сценькі Разіна, у гонар правадыра Сялянскай вайны 1667—1671 гадоў Сцяпана Разіна. 22 лютага 1939 года мост атрымаў сучасную назву мост Сцяпана Разіна.

| Масты цераз Абводны канал |
| --- |
| 
* Шлісельбургскі
* Французскі
* Атаманскі
* Амерыканскі (чыг.)
* Карэтны
* Прадцечанскі
* Нова-Каменны
* Баравы
* Глазаўскі (разабраны)
* Іпадромны пешаходны
* Царскасельскі чыгуначны (чыг.)
* Рузаўскі
* Мажайскі пешаходны
* Газавы пешаходны
* Масляны пешаходны
* Нова-Маскоўскі
* Варшаўскі
* Мітрафаньеўскі
* Балтыйскі пешаходны
* Нова-Пецяргофскі
* Чырвонакастрычніцкі
* Тараканаўскі пешаходны
* Барысаў пешаходны
* Нова-Калінкін
* Сцяпана Разіна

 |
**Хрысціянска-дэмакратычны саюз Германіі (ХДС)** (ням.: Christlich Demokratische Union Deutschlands (CDU)), кансерватыўная партыя ў Германіі. ХДС утварае кааліцыю з Хрысціянска-сацыяльным саюзам (дзейнічае толькі ў Баварыі, у той час як у ХДС адсутнічае баварская партыйная арганізацыя). Старшыня партыі — Фрідріх Мэрц (з 2022).

У ідэалагічным плане ХДС спалучае кансерватызм, хрысціянскі кансерватызм і хрысціянскую дэмакратыю. Палітычная пазіцыя — цэнтр. У Еўрапейскім парламенце ўваходзіць у фракцыю Еўрапейская народная партыя.

Партыя з'яўляецца кіруючай, на выбарах у Бундэстаг 27 верасня 2009 партыя атрымала адносную большасць месцаў і права фарміравання ўрада.

ХДС створаны ў 1945 ў якасці «палітычнай радзімы» для прадстаўнікоў католікаў і пратэстантаў. Саюз перажыў імклівы рост пры першым старшыні Конрадзе Адэнаўэры (1950—1963). У 1957 ХДС атрымаў абсалютную большасць у Бундэстагу — адзіны выпадак у пасляваеннай гісторыі ФРГ.

Старшынямі ХДС пасля Адэнаўэра былі Людвіг Эрхард (1963—1966), Курт Георг Кізінгер (1966—1971), Райнер Барцэль (1971—1973), Гельмут Коль (1973—1998), Вольфганг Шойбле (1998—2000), Ангела Меркель (2000—2018).

Пяць разоў прадстаўнікі ХДС станавіліся прэзідэнтамі ФРГ: Генрых Любке, Карл Карстэнс, Рыхард фон Вайцзэкер, Раман Херцаг і Хорст Кёлер, і пяць разоў — федеральнымі канцлерамі: Конрад Аденаўэр, Людвіг Эрхард, Курт Георг Кізінгер, Гельмут Коль і Ангела Меркель.

Спасылкі
--------

* **cdu.de**
* На з'ездзе ў трэці раз за больш за 50-летнюю гісторыю партыі чакаецца прыняцце новай асноватворнай праграмы.

| Палітычныя партыі Германіі |
| --- |
| Прадстаўленыя ў Бундэстагу | ХДС і ХСС (245) • СДПГ (152) • Альтэрнатыва для Германіі (86) • СвДП (80) • Левыя (69) • Саюз 90/Зялёныя (67) • Ліберальна-кансерватыўныя рэфарматары[de] (1) • ПАРТЫЯ[de] (1) |
| Прадстаўленыя ў ландтагах | НДПГ • Пірацкая партыя Германіі • Сямейная партыя Германіі • Саюз паўднёвашлезвігскіх выбаршчыкаў • Грамадзяне ў гневе |
| Іншыя арганізацыі | Aufstehen |

| Партыі-члены Еўрапейскай народнай партыі |
| --- |
| Члены | 
* Сцяг Аўстрыі ÖVP
* Сцяг Бельгіі CD&V
* CDH
* Сцяг Балгарыі ГЕРБ
* СДС
* ДМБ
* ДП
* БЗНС-НП
* Сцяг Венгрыі Fidesz-MPP
* MDF
* KDNP
* Сцяг Германіі CDU
* CSU
* Сцяг Грэцыі ND
* Сцяг Даніі K
* KD
* Сцяг Ірландыі FG
* Сцяг Іспаніі PP
* UDC
* Сцяг Італіі PdL
* UdC
* UDEUR
* Сцяг Кіпра DISY
* Сцяг Латвіі TP
* JL
* Сцяг Літвы TS-LKD
* Сцяг Люксембурга CSV
* Сцяг Мальты PN
* Сцяг Нідэрландаў CDA
* Сцяг Польшчы PO
* PSL
* Сцяг Партугаліі PSD
* CDS-PP
* Сцяг Румыніі PD-L
* PNTCD
* UDMR
* Сцяг Славакіі SDKÚ-DS
* KDH
* SMK-MKP
* Сцяг Славеніі SDS
* SLS
* NSi
* Сцяг Фінляндыі Kok.
* Сцяг Францыі UMP
* Сцяг Чэхіі KDU-ČSL
* Сцяг Швецыі M
* KD
* Сцяг Эстоніі IRL

 |
| Асац. | 
* Сцяг Нарвегіі H
* Сцяг Сербіі DSS
* Г17+
* Сцяг Харватыі HDZ
* HSS
* Сцяг Швейцарыі CVP

 |
**Докшыцкі бой** — бой паміж партызанскай брыгадай «Жалязняк» і нямецка-фашысцкімі захопнікі ў горадзе Докшыцы ў лютым 1943 года.

Перадумовы
----------

Докшыцы, якія знаходзіліся на подступах да чыгункі Маладзечна — Полацк, выкарыстоўваліся ворагам як перавалачная база забеспячэння войск на фронце. Тут размяшчаўся буйны гарнізон, тылавыя армейскія ўстановы, унтэрафіцэрская школа. Сюды часта адводзіліся на адпачынак ваенныя часці гітлераўцаў.

Бой
---

Перад пачаткам аперацыі партызаны перакрылі засадамі ўсе дарогі на Докшыцы. 1-ы атрад брыгады наступаў з паўднёвага захаду, 2-і з паўднёвага ўсходу, 3-і з паўночнага усходу, 4-ы прыкрываў наступаўшых з паўночнага захаду ад чыгуначнай лініі Параф’янава — Круляўшчына. 6 падрыўных груп павінны былі дыверсіямі на чыгунцы адцягнуць шматлікія фашысцкія гарнізоны, якія размяшчаліся ўздоўж камунікацыі Маладзечна — Полацк. Наступленне пачалося ў ноч на 3 лютага. Партызаны бясшумна знялі ахову на подступах да гарнізона, знянацку напалі на ворага. Партызанскія батарэі нанеслі ўдар па цэнтры горада, дзе размяшчаліся ўсе установы акупантаў. Партызаны раніцай пакінулі Докшыцы, захапіўшы вялікую колькасць маёмасці са складоў праціўніка, а таксама жывёлу, якую акупанты нарабавалі ў насельніцтва.

19 і 20 лютага партызаны зноў нанеслі раптоўны ўдар па Докшыцкім гарнізоне, выкарыстаўшы ў баі сваю артылерыю. Вораг пацярпеў страты ў жывой сіле і тэхніцы.

Літаратура
----------

* *Р. А. Чарнаглазава.* Докшыцкая аперацыя // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 198. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крывашэеў.

**Дзмітрый Крывашэеў** (нар. 19 верасня 1998, Мазыр) — беларускі футбаліст, паўабаронца гомельскага «Лакаматыва».

Клубная кар’ера
---------------

З 2015 года пачаў выступаць за дубль мазырскай «Славіі». У сезоне 2018, калі «Славіі» выбыла ў Першую лігу, стаў гуляць за асноўную каманду, дапамог ёй вярнуцца ў элітны дывізіён. Сезон 2019 зноў пачаў у дублі, а 10 мая 2019 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў другім тайме ў матчы з «Мінскам» (4:3). У 2019—2020 гадах працягваў гуляць за дубль, часам з’яўляючыся ў асноўнай камандзе мазыран.

У сакавіку 2021 года быў аддадзены ў арэнду ў гомельскі «Лакаматыў». З-за траўмы прапусціў большую частку сезона 2021. У снежні 2021 года вярнуўся з арэнды ў «Славію». У 2022—2023 гадах гуляў за дубль мазырскага клуба, не прыцягваўся да асноўнай каманды.

У жніўні 2023 года падпісаў аднагадовы кантракт з «Лакаматывам».

Дасягненні
----------

* Беларусь Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2018

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Дывізіён | Клуб | Краіна | Матчы | Галы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2015 | дубль | Славія | Беларусь | 20 | 0 |
| 2016 | дубль | Славія | Беларусь | 23 | 1 |
| 2017 | дубль | Славія | Беларусь | 24 | 2 |
| 2018 | Д2 | Славія | Беларусь | 21 | 2 |
| 2019 | Д1 | Славія | Беларусь | 3 | 0 |
| 2020 | Д1 | Славія | Беларусь | 2 | 0 |
| 2021 | Д2 | Лакаматыў | Беларусь | 4 | 0 |
| 2022 | Д1 | Славія | Беларусь | 0 | 0 |
| 2023 (1) | дубль | Славія | Беларусь | 8 | 1 |
|

Крыніцы
-------

1. 1 2
2. ↑  Профіль на сайце pressball.by
3. ↑  "Славия" отдала Кривошеева в аренду

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
Хірург-робат «Da Vinci» — рабатызаваная хірургічная сістэма. Выкарыстоўваецца ў уралогіі пры хірургічным лячэнні рака прадсталёвай залозы, нырак, мачавой бурбалкі і ў гінекалогіі.
**Рабатызаваная хірургія** — хірургія з выкарыстаннем робата падчас аператыўнага ўмяшання. Выкарыстанне робатаў дазволіла ўсталяваць два унікальных напрамку ў медыцыне:

* першы напрамак — гэта тэлехірургія: хірург кіруе робатам падчас аператыўнага ўмяшання, непасрэдна не кантактуючы з пацыентам;
* другі напрамак — гэта хірургія з мінімальным умяшаннем.

Рабатызаваная хірургія шырока распаўсюджваецца па ўсім свеце, бо выкарыстанне гэтай тэхналогіі можа дазволіць рабіць многія аператыўнага ўмяшання, якія лічыліся раней немагчымымі.

Перавагі рабатызаванай хірургіі
-------------------------------

Аператыўнае ўмяшанне з дапамогай робата ажыццяўляецца праз вельмі невялікія адтуліны (лапараскапічный доступ) і пакідае толькі некалькі невялікіх метак, якія хутка гояцца. **Пры гэтым робат знаходзіцца пад поўным кантролем хірурга і асістэнтаў**. Рызыка пры апераванні зводзіцца да нуля, а ў пацыента практычна не застаецца пасляаперацыйных шнараў.

Недахопы рабатызаванай хірургіі
-------------------------------

Асноўны мінус рабатызаванай хірургіі — высокі кошт аператыўнага ўмяшання (абумоўліваецца высокай коштам робатаў). Эмет Коўл (тэхаскі спецыяліст па рабатызаваных хірургіі) сцвярджае: каб зрабіць апарат «Da Vinci» рэнтабельным, клініцы трэба на працягу шасці гадоў штогод праводзіць 150—300 аператыўных умяшанняў з ужываннем гэтай сістэмы.

Зноскі
------

1. ↑  *Simon Bradley*. Как в Женеве роботы помогают хирургам (руск.).  swissinfo.ch. Праверана 31 мая 2018.

Спасылкі
--------

* Палепшаная сістэма для рабатызаваных хірургіі падарыла медыкам пачуццё дотыку  (руск.)
* Intuitive Surgical  (англ.)
* Анкалагічная хірургія з ужываннем робата Архівавана 11 верасня 2017.  (руск.)
* Хірургія пры дапамозе робата да Вінчы (da Vinci) Архівавана 9 лістапада 2011.  (англ.)
**Смаленскія праваслаўныя могілкі** — месца пахавання хрысціян праваслаўнага веравызнання ў заходняй частцы Санкт-Пецярбурга, на Васільеўскім востраве. Размяшчаюцца на ўчастку плошчай 51,7 га, абмежаванай: з поўначы — левым берагам ракі Смаленка і далей Бекетаўскай вуліцай да вуліцы Берынга; з поўдня — Малым праспектам; з усходу — участкам, прылеглым да храма Уваскрэсення Хрыстова, комплексам багадзельняў і прамысловым прадпрыемствам да Малога праспекта; з захаду — вуліцай Берынга. Заснавана духоўнай уладай — Св. Сінодам у 1738 годзе і свецкай уладай — указам Сената ў 1756 годзе. На другім беразе Смаленкі, на востраве Дзекабрыстаў размешчаны Смаленскія брацкія (блакадныя) могілкі «Востраў Дзекабрыстаў», Смаленскія лютэранскія, названыя ў XVIII і 1-й палове XIX стагоддзя Нямецкімі, і Смаленскія армянскія могілкі. Па аналогіі з імі Смаленскія праваслаўныя могілкі ў той жа перыяд называлі Рускімі.
Кірыл і Мяфодзій
**Кірыл** (у міру **Канстанцін**, па мянушцы **Філосаф**, 827-869, Рым) і **Мяфодзій** (у міру **Міхаіл**; 815-885, Велеград, Маравія), браты з горада Салунь (Салонікі) — стваральнікі славянскай азбукі і царкоўнаславянскай мовы, прапаведнікі хрысціянства.

Кананізаваныя і шануюцца як святыя і на Усходзе, і на Захадзе. У славянскім праваслаўі шануюцца як святыя роўнаапостальныя «настаўнікі славенскія»; прынятая чарговасць - «Мяфодзій і Кірыл».

Біяграфія
---------

Каля 850 года Канстанцін быў накіраваны імператарам Міхаілам III і патрыярхам Фоціем у Балгарыю, дзе звярнуў у хрысціянства шматлікіх балгараў.

У 863 годзе Канстанцін з дапамогай брата Мяфодзія і вучняў стварыў стараславянскую азбуку і пераклаў з грэчаскай мовы на балгарскую асноўныя літургічныя кнігі.

Далей на просьбу мараўскага князя Расціслава яны пайшлі ў Маравію, дзе працягнулі свае пераклады з грэчаскай мовы, а таксама навучалі славян чытанню, пісьму і вядзенню набажэнстваў на роднай мове.

Праз тры гады браты накіраваліся ў Рым, дзе Канстанцін цяжка захварэў і ў лютым 869 года сканаў. Ён пахаваны ў саборы Святога Клімента. Мяфодзій з вучнямі вярнуўся ў Панонію, а пазней у Маравію, дзе і памёр у 885 годзе.

Дзейнасць
---------

Кірыл і Мяфодзій распрацавалі для запісу тэкстаў на славянскай мове адмысловую азбуку — глаголіцу — і пераклалі з грэчаскай мовы Святое Пісанне і шэраг літургічных кніг.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кірыл і Мяфодзій

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
Сяргей Васількоўскі. Чумацкі Рамаданаўскі шлях
**Чума́цкі шлях** (укр. *Чумацький шлях*; пазней таксама — ўкраінскае назва астранамічнага з'явы і галактыкі Млечны Шлях) — гандлева-извозный шлях, па якому чумак з XVI па XIX стагоддзе вазілі соль з чарнаморскага ўзбярэжжа Крыму, а назад з Украіны — зерне і іншыя сельскагаспадарчыя прадукты. Пралягаў па левым беразе Дняпра праз запарожскія стэпе да Перакопскага пярэсмыка, а адтуль на Крымскі паўвостраў. Страціў стратэгічнае значэнне ў 1870-х—1880-х гадах у сувязі з развіццем чыгунак і рачнога транспарту, з прычыны чаго «чумацкий промысел» паступова згас.

У 2007 годзе, у памяць аб гэтым гістарычным маршруце, зрабіў уплыў на гісторыю краіны, Нацыянальны банк Украіны выпусціў памятную манету, якая паказвае абоз чумакоў, які ідзе па Чумацкому шляху.

Літаратура
----------

* Довідник з історії України  (укр.)(укр.) / Ред. Підкова І. З. Шуста Р. М. / Інститут історичних досліджень Львівського національного університету ім. Івана Франка. — К: Генеза, 2001. — ISBN 966-504-439-7.
Чурчхела
Чурчхела падчас сушкі
**Чурчхела** (груз. ჩურჩხელა) — грузінскі нацыянальны ласунак. Гатуюць яе з нанізаных на нітку арэхаў у згушчаным мукой вінаградным соку.

Вызначаецца высокімі пажыўнымі ўласцівасцямі дзякуючы вялікай колькасці глюкозы і фруктозы (ад 30 да 52%), раслінных тлушчаў, бялкоў, арганічных кіслот (1,1—2%), азоцістых і фенольных рэчываў, вітамінаў.

Прыгатаванне
------------

Складнікі для класічнай чурчхелы: на 1 л вінаграднага соку

* арэхаў 100 г
* мукі 100 г
* цукру 50 г

Літаратура
----------

* Культура питания: Энцикл. справ. — 2-е изд. Беларус. Энцыкл.; Под ред. И. А. Чаховского; Редкол.: Е. В. Малашевич и др. — Мн.: БелЭн, 1993. — 541 с.: ил.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чурчхела
**Чуміза** (*Setaria italica italica*) — кармавая і збожжавая культура, аднагадовая культурная расліна сямейства Метлюжковыя (*Poaceae*).

Распаўсюджанне
--------------

Вырошчваецца ў шэрагу краін Азіі — Кітаі, Японіі, Карэі, Манголіі, Індыі і ў некаторых іншых краінах, уключаючы Украіну, Беларусь, Грузію, Казахстан і Далёкі Усход Расіі.

Батанічнае апісанне
-------------------

Расліна фармуе густа аблісцвены куст вышынёй да 2 м, які складаецца з 5-7 стромкіх сцеблаў з 7-19 міжвузелляў.

Каранёвая сістэма махрыстая, пранікальная ў грунт на глыбіню да паўтара метраў.

Лісце вялікае, даўжынёй 25-65 см, шырынёй ад 2 да 4 см, светла-зялёнага і антацыянавага колеру.

Суквецце мае форму коласападобнай лопасцевай мяцёлкі даўжынёй да 0,5 м.
Для расліны характэрна самаапыленне, доля перакрыжаванаапыляльных раслін дасягае 5-10 %.

Плод — плёнкавая зярняўка невялікага памеру, круглява-авальнай формы, расфарбоўкі ад бялёса-ружавата да практычна чорнай. Адна мяцёлка змяшчае ад 4 да 15 тысяч зярновак.

Значэнне і прымяненне
---------------------

У збожжы ўтрымліваецца: 11-12 % вады, 11-16 % бялку, 3,9 % тлушчу, 9,0 % цэлюлозы і 4,3 % попелу.

Цеплалюбівая і засухаўстойлівая расліна. У харчовых мэтах выкарыстоўваецца зерне, з якога вырабляюць крупы і муку. Зерне выкарыстоўваецца і ў жывёлагадоўлі на корм свойскай жывёле. На корм таксама ідзе сена. Выкарыстоўваецца і зялёны корм.

Расліна — корм і ласунак для папугаеў. Да таго ж няма зусім ніякіх абмежаванняў адносна відаў папугаяў. Падыходзіць як для кармлення невялікіх хвалістых папугаяў, так і больш буйных птушак. Ужываецца ў якасці сідэратаў  (руск.) (бел..

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».
3. ↑  Лазарев, 2017
4. ↑  Чумиза для попугаев - лучший зерновой корм для птиц(руск.)  **(нявызн.)**?, *Попугаи* (20 сакавіка 2017). Праверана 20 жніўня 2018.

Літаратура
----------

* Чумиза / Н. Н. Лазарев // Хвойка — Шервинский. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2017. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов; 2004—). — ISBN 978-5-85270-372-9.
* Чумиза // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Таксанамія | GBIF · ITIS TSN |
**Паала Кастэліні** (італ.: Paolo Castellini; нар. 25 сакавіка 1979, Брэшыя) — італьянскі футбаліст, левы абаронца.

Клубная кар’ера
---------------

Паала Кастэліні пачаў кар’еру ў клубе «Креманезэ» ва ўзросце 17 гадоў. У першым жа сезоне Паала ў клубе ён вылецеў у Серыю С1, затым дапамог клубу вярнуцца, але праз год яшчэ раз апынуўся ў трэцім італьянскім дывізіёне. Улетку 2000 года Кастэліні перайшоў у «Тарына», дзе адразу стаў гульцом асноўнага складу клуба. 26 жніўня 2001 года футбаліст дэбютаваў у Серыі A ў матчы з «Удзінезэ», які завяршыўся ўнічыю 2:2. Паала правёў у турынскім клубе яшчэ два з паловай сезоны, пасля чаго перайшоў у «Брэшыю» на правах паўгадавой арэнды.

Летам 2004 года ў Кастэліні скончыўся кантракт, і ён у статусе вольнага агента пераехаў у Іспанію, у клуб «Рэал Бетыс», падпісаўшы 5-гадовы дагавор. Італьянец планаваўся як замена ветэрана клуба Луіса Фернандэса Гут’ерэса, аднак малады футбаліст не змог выцесніць больш дасведчанага са складу. Да таго ж Паала доўгі час не выступаў з-за траўмы — разрыву звязкаў ў каленным суставе. У выніку гэтага абаронца правёў у клубе за два сезоны менш за 20 гульняў. 1 лістапада 2005 года Кастэліні правёў найлепшы матч за клуб: дзякуючы яго перадачы быў забіты гол, які прынёс севільцам перамогу над «Чэлсі» у Лізе чэмпіёнаў. 24 чэрвеня 2006 года «Бетыс» скасаваў кантракт з Паала.

У 2006 годзе Кастэліні перайшоў у «Парму», падпісаўшы кантракт на 4 гады. Футбаліст адразу стаў гульцом стартавага складу і ў сезоне 2008/09 змог пераадолець адзнаку ў 100 матчаў за клуб.

26 жніўня 2010 года Паала быў арандаваны клубам «Рома» з прыярытэтным правам выкупу кантракта гульца; рымскі клуб апярэдзіў «Мілан», які таксама быў зацікаўлены ў футбалісце. У складзе «джаларосі» футбаліст планаваўся як замена Ёна Арнэ Рыісэ. 11 верасня ён дэбютаваў у складзе клуба ў матчы з «Кальяры», але ўжо на 13-й хвіліне пакінуў поле з-за травмы.

Улетку 2011 года Кастэліні на правах арэнды накіраваўся ў «Сампдорыю». Праз год ён быў поўнасцю выкуплены генуэзскім клубам, у адваротным кірунку адправіўся Жанатан Б’яб’яні. З 2014 года выступаў за «Ліворна», пасля чаго вярнуўся ў клуб «Креманезэ», у якім некалі пачынаў кар’еру. Па заканчэнні сезона 2015/16, які правёў у «Брэшыі», абвясціў аб завяршэнні кар’еры.

Міжнародная кар’ера
-------------------

Кастэліні выступаў за моладзевую зборную Італіі. У яе складзе ён удзельнічаў у моладзевым першынстве Еўропы ў 2002 годзе, дзе італьянцы дайшлі да паўфіналу.

Дасягненні
----------

* Уладальнік Кубка Іспаніі: 2005

Зноскі
------

1. ↑  Paolo Castellini // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  PAOLO CASTELLINI // Argentine Soccer Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19368470'></a>
3. ↑  «Бетис» отказался от Кастеллини
4. ↑  «Рома» арендовала защитника у «Пармы»
5. ↑  Паоло Кастеллини вместо Аггера? Архівавана 2 лютага 2014.
6. ↑  Cagliari, serata magica La Roma è travolta 5-1

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AS.com · BDFA · BDFutbol · FBref.com · FootballDatabase.eu · Kooora · Soccerway · Transfermarkt (ігрок) · TuttoCalciatori.Net (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) |
**Паанга** (код ISO 4217 — TOP, сімвал — T$) — грашовая адзінка Каралеўства Тонга, часам называецца «танганскі долар» ці «долар Тонга». 1 паанга складаецца з 100 сеніці (цэнтаў). Афіцыяльная валюта каралеўства з 1967 года, пасля замены ім танганскага фунта (курс абмена: 1 фунт = 2 паанга).

У звароце знаходзяцца манеты наміналам 1, 2, 5, 10, 20, 50 сеніці, 1 і 2 паанга, і таксама купюры наміналам 1, 2, 5, 10, 20, 50 і 100 паанга. Манеты 1 і 2 сеніці паступова выходзяць са звароту праз інфляцыю ў краіне.

Курс паанга прывязаны да карзіны валют, якая складаецца з аўстралійскага і новазеландскага долараў, долара ЗША і японскай іены.

Банкноты
--------

У 1967 годзе эмітаваны банкноты наміналам 1/2, 1, 2, 5 і 10 паанга з выявай каралевы Салотэ Тупоў III. З 1974 года на банкнотах выяўляўся кароль Таўфа'ахаў Тупоў IV. Купюра 1/2 паанга выпускалася да 1983 года. У 1985 годзе ўпершыню ўведзена банкнота ў 20 паанга, у 1988 годзе — 50 паанга. У 1995 годзе выйшла серыя з новым дызайнам банкнот наміналам 1, 2, 5, 10, 20, 50 паанга. На аверсе банкнот увесь тэкст надрукаваны на мове Тонгі, у цэнтры партрэт караля Таўфа'ахаў Тупоў IV. На рэверсе тэкст на англійскай мове і выявы памятнікаў Тонгі -- Хаамонга-а-Маўі Трылітон, Каралеўскі палац, Банк развіцця Тонгі, Порт Ваваў. У 2008—2009 гадах эмітавана новая серыя з іншым дызайнам банкнот (з партрэтам новага караля Джорджа Тупоў V) наміналам 1, 2, 5, 10, 20, 50 і 100 паанга.

Манеты
------

Манеты наміналам 1, 2, 5, 10, 20 і 50 сеніці і 1 паанга ўпершыню выпушчаны у 1967 годзе. Манеты 1 і 2 сеніці чаканіліся з бронзы з дабаўкай мельхіёра, 50 сеніці і 1 паанга былі выпушчаны абмежаванай партыяй. Манета 1 паанга чаканілася ў форме прамавугольніка з закругленымі вугламі, манета 50 сеніці з 1974 года чаканілася ў форме дванадцацівугольніка. На аверсах манет 1967 года быў партрэт каралевы Салотэ Тупоў III, а на рэверсах — гіганцкія чарапахі, снапы і зоркі. З 1968 года на аверсах сталі чаканіць партрэт караля Таўфа'ахаў Тупоў IV у профіль, а з 1975 партрэт караля Таўфа'ахаў Тупоў IV у ваеннай форме, з тварам у анфас, і слова TONGA. На рэверсах з 1975 года чаканіліся намінал манеты і надпіс «Fakalahi meakai» («вырабляць болей прадуктаў харчавання») вакол выяў прадуктаў харчавання (кароў, рыбы і г. д.). У 1978 годзе выпушчана юбілейная серыя у гонар 60-годдзя караля Таўфа'ахаў Тупоў IV. З 1981 года выпускалася серыя у гонар Міжнароднага Дня Харчавання (World Food Day), дызайна італьянскага скульптара Sergio Giandomemco.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Паанга

| ⛭Валюты Акіяніі |
| --- |
| Меланезія | 
* Кіна Папуа — Новай Гвінеі
* Долар Саламонавых Астравоў
* Вату
* Фіджыйскі долар
* Французскі ціхаакіянскі франк (*Новая Каледонія*)

 |
| Мікранезія | 
* Долар ЗША (*Гуам (ЗША), Маршалавы Астравы, Мікранезія і Палау*)
* Аўстралійскі долар (*Кірыбаці і Наўру*)

 |
| Палінезія | 
* Долар ЗША (*Гаваі (ЗША) і Усходняе Самоа (ЗША)*)
* Новазеландскі долар (*Долар Астравоў Кука, Піткэрн*)
* Французскі ціхаакіянскі франк (*Французская Палінезія, Уоліс і Футуна*)
* Тала
* Чылійскае песа (*Рапануі*)
* Паанга
* Долар Тувалу
* Аўстралійскі долар (*Тувалу*)

 |
**Зміцер Дзядзенка** (нар. 17 кастрычніка 1972, Орша) — беларускі пісьменнік і журналіст.

Скончыў філалагічны факультэт БДУ (1994), працаваў рэдактарам на БТ і журналістам у «Нашай Ніве». Піша вершы і прозу. Друкаваўся ў часопісах «Полымя», «Першацвет», «Паміж», «Спадчына», на ізраільска-беларускім сайце belisrael.info і інш.

Аўтар краязнаўча-генеалагічнага даведніка «Аршанская шляхта», суаўтар праекта «Наша страва». Кніга «Гісторыі ў прыцемках» (2015) трапіла ў лонг-ліст прэміі Ежы Гедройца (2016). У 2017 годзе пісьменнік апублікаваў кнігу «Вялікая пралетарская сэксуальная рэвалюцыя», у 2020 годзе — гістарычны дэтэктыў «Ордэн Прамяністых», у 2022 годзе — аповесць-памфлет «Званковы Кароль, Віновая Паня».

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2
4. ↑
5. ↑
6. ↑
**Зміцер (Дзмітрый Яўгенавіч) Сідаровіч** (2 кастрычніка 1965, Мінск — 17 мая 2014, Мінск) — беларускі музыкант, бард, дудар. Творчы кіраўнік вядомага ў сярэдзіне 1990-х гадоў гурта «Камелот». Збіраў фальклор.

Біяграфія
---------

Дзед Змітра Сідаровіча — Мечыслаў Вiкенцьевiч у 1938 годзе пераехаў у Мінск з вёскі Скірмунтава пад Койданавым (цяпер Дзяржынск).

У 2000 годзе З. Сідаровіч разам з гуртамі «Стары Ольса» і «Contredanse» запісаў зборны альбом «Вір» (выйшаў у 2001).

У 2008 годзе заснаваў капэлу «На таку», якая ладзіць вечарыны традыцыйнага танцу..

Памёр 17 мая 2014 года ў Мінску. Развітанне з адпяваннем адбылося 21 мая ў Свята-Петра-Паўлаўскім саборы, у той жа дзень пахаваны на Заходніх могілках.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Допіс у суполцы «Дударскі клуб»

Спасылкі
--------

* Архівавана 30 студзеня 2006. — Дамашняя старонка Зм. Сідаровіча (тэксты песень і музыка ў фармаце midi)
* — блог З. Сідаровіча ў ЖЖ
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мост цераз Дубравенку.
**Мост цераз Дубраве́нку** — сумешчаны аўтадарожны мост-пуцеправод у Магілёве цераз раку Дубравенку і вуліцы Левая і Правая Дубравенкі. Злучае гістарычны цэнтр горада (левы бераг) і Віленскае прадмесце (правы). Па мосце праходзіць вуліца Лазарэнкі.

Гісторыя
--------

Мост цераз Дубравенку ў пачатку XX ст.
Існаваў з Сярэднявечча на шляху з горада ў бок Вільні, сталіцы Вялікага Княства Літоўскага.

У 1960 годзе пабудаваны жалезабетонны мост, які меў 3 пралёты, яго даўжыня складала 18 м, шырыня 15 м.

Новы мост
У 2007 годзе ўзведзены і адкрыты для руху новы мост, афіцыйна здадзены ў эксплуатацыю ў 2008 г. Новы мост мае 6 пралётаў, агульнае даўжыня складае 199 м, шырыня 27 м. Мост пачынаецца амаль ад самай Тэатральнай плошчы, праз што апынуўся надзвычай высокім і цалкам схаваў гістарычную забудову па няцотным боку вуліцы Лазарэнкі, забудова па цотным боку была знішчана.

Гістарычная забудова насуперак рэгламентам аховы апынулася ніжэй дарожнага палатна
На мосце
У 2011 годзе Камісія па тапаніміцы і ўвекавечанні гістарычнай і культурнай спадчыны Магілёва падтрымага калектыўны зварот грамадзян з прапановай прысвоіць мосту назву «Віленскі мост». Але праз памылку чыноўнікаў рашэнне не набыло законны моц, і мост застаўся безыменным.

Зноскі
------

1. ↑  Мосты // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9
2. ↑  Могилев: цифры и факты. Мосты и путепроводы
3. ↑  Мост праз Дубравенку стане Віленскім Архівавана 20 верасня 2013.

Літаратура
----------

* Мосты // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мост цераз Дубравенку (Магілёў, вуліца Лазарэнкі)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лемяшэўскі.

**Іван Міхайлавіч Лемяшэўскі** (нар. 25 верасня 1949, в. Рухча 2, Столінскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі вучоны-эканаміст. Доктар эканамічных навук (1993), прафесар (1995).

Навуковая дзейнасць
-------------------

У 1970 годзе з скончыў навучанне на фінансава-эканамічным факультэце БДЭУ. У 1986 годзе скончыў спецфакультэт Мінскага інстытута замежных моў.

1992—1994 — дэкан факультэта міжнародных эканамічных адносін БДЭУ. З 2001 года — прафесар Мінскага інстытута кіравання

Вобласць навуковых інтарэсаў: трансфармацыя сучасных эканамічных сістэм, эвалюцыя крэдытна-фінансавай сістэмы Беларусі. Апублікавана звыш 120 навуковых прац

Аўтар навучальных дапаможнікаў па курсе «Эканамічная тэорыя», «Мікраэканоміка», «Макраэканоміка», «Нацыйная эканоміка Беларусі», «Грошы, крэдыт, банкі», «Гісторыя эканамічных навук» укаранёных у навучальны працэс найвысокай школы Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑  ЛЕМЕШЕВСКИЙ ИВАН МИХАЙЛОВИЧ
2. ↑  Иван Михайлович Лемешевский(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 419.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Калочын.
**Калочын** — 2 гарадзішчы і селішча жалезнага веку каля вёскі Калочын Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Гарадзішча-1 і селішча — калочынскай культуры. Гарадзішча-сховішча было ўмацавана па перыметры драўлянай агароджай і 2 падковападобнымі валамі. Датуецца канцом IV — пачатку IX ст. трапляюцца і больш раннія матэрыялы мілаградскай і зарубінецкай культуры. На селішчы выяўлены 2 паўзямлянкі. Гарадзішча-2 адносіцца да мілаградскай культуры. З боку поля ўмацавана 2 валамі і ровам паміж імі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Атака.
*Атака* прускіх грэнадзераў  (руск.) (бел. у бітве пры Гагенфрыдбергу  (руск.) (бел. 4 чэрвеня 1745 года.
Байцы Чырвонай Арміі ідуць у *атаку*, Вялікая Айчынная вайна, 1941 год.
«Ил-2 атакуе», савецкія лётчыкі на самалётах Ил-2 *атакуюць* калону праціўніка, Курская дуга, Варонежскі фронт, 1 ліпеня 1943 года.
Міхась Філіповіч. Кавалерыйская атака. Разгром немцаў пад Масквой. 1942
**Ата́ка** (фр.: attaque) — у тактыцы, імклівы і арганізаваны рух войскаў (сіл) супраць непрыяцеля з мэтай збліжэння на дыстанцыю, якая дазваляе яго знішчыць.

Атака — найбольш адказны перыяд наступальнага бою сухапутных войскаў, авіяцыі і ВМФ. Бывае пяхотная, конная, танкавая, паветраная, тарпедная (у марскім баі), ракетная і інш.; па часе правядзення — дзённая і начная, па напрамках — франтальная, флангавая, з тылу. Сухапутныя войскі звычайна атакуюць праціўніка пасля агнявых удараў усімі сродкамі зброі па яго пазіцыях і аб’ектах. Мотастралковыя падраздзяленні могуць атакаваць і на бронетранспарцёрах, не спешваючыся з машын. Паветраная атака — імклівы налёт самалётаў для абстрэлу і бамбардзіроўкі пазіцый і аб’ектаў праціўніка. У марскім баі атака ажыццяўляецца ўсімі родамі ВМФ, у т.л. авіяцыяй, падводнымі лодкамі і скораснымі надводнымі караблямі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн. 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Русаковіч.

**Андрэй Уладзіміравіч Русаковіч** (нар. 12 студзеня 1965, в. Каўшары Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці) — беларускі вучоны, доктар гістарычных навук (2016), дацэнт. Старшыня праўлення Грамадскага аб’яднання «Цэнтр вывучэння знешняй палітыкі і бяспекі»

Біяграфія
---------

У 1989 годзе скончыў гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «гісторыя». У 1988—1999 гадах працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце, у 2000—2001 гадах — у Беларускім дзяржаўным універсітэце фізічнай культуры, у 2001—2008 гадах — загадчык кафедры Міжнароднага інстытута працоўных і сацыяльных адносін, з 2008 года — дацэнт кафедры міжнародных адносін факультэта міжнародных адносін БДУ, з красавіка 2014 года — загадчык кафедры дыплатамычнай і консульскай службы факультэта міжнародных адносін.

У снежні 2000 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на суісканне вучонай ступені кандыдата гістарычных навук па тэме «Беларуска-германскія адносіны ў 1990-х гг.» У 2016 годзе абараніў доктарскую дысертацыю, у гэтым жа годзе прысвоена ступень доктара навук. Прыймаў удзел у распрацоўцы і рэалізацыі шэрагу міжнародных праектаў у галіне вышэйшай адукацыі.

Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання.

Аўтар больш за 160 вучэбна-метадычных і навуковых прац.

Зноскі
------

1. ↑  Русакович Андрей Владимирович Архівавана 26 кастрычніка 2020.
2. ↑  Андрэй Уладзіміравіч Русаковіч **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 26 кастрычніка 2020. Праверана 23 кастрычніка 2020.
**«Калосьсе»** — літаратурна-навуковы часопіс. Выдаваўся з 1935 па 1939 ў Вільні на беларускай мове.

Выходзіў паквартальна. Выдавец у 1935—1936 — Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры. У рэдкалегію ўваходзілі М. Шкялёнак, Я. Шутовіч і інш.

Адбітак вуглавога штэмпеля часопіса
Часопіс быў галоўнай літаратурнай трыбунай у Заходняй Беларусі ў другой палове 1930-х гг. Змяшчаў матэрыялы па беларускай гісторыі, сацыяльнай псіхалогіі, краязнаўстве, беларускай мове і літаратуры, культуры.

Зноскі
------

1. ↑  ЭГБ, т. 4, с. 34.

Літаратура
----------

* *Калеснік У.* «Калоссе» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1997. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2. — С. 34—35.
* Луцкевіч Антон. Часопіс 'Калоссе' за тры кварталы. 'Калоссе', сшытак IV, 1935 г. // Наша слова.pdf № 8 (60), 22 лютага 2023. // на pawet.net
Карціна Лоўрэнса Альма-Тадэмы «Скульптар у антычным Рыме» (1877) ілюструе працу над калосам Нерона
Размяшчэнне статуі (пазначана чырвоным пунктам) на карце Рыма.
**Калос Нерона** — велічэзная бронзавая статуя, якую імператар Нерон устанавіў у вестыбюлі Залатога дому Нерона, яго палацавай рэзідэнцыі ў Палаціне. Статуя была спраектавана грэчаскім архітэктарам Зенадорам і дасягала 100—120 рымскіх футаў (37 м.) у вышыню (у залежнасці ад месца адкуль глядзець). Аднак, Пліній Старэйшы мяркуе, што статуя была зроблена з мармуру.

Пасля кіравання Нерона, імператар Веспасіян пераназваў яе ў статую бога сонца Геліяса (лац.: Colossus Solis), з-за сваёй непрыязнасці да Нерона. Імператар Адрыян заклаў каменны падмурак каля Калізея і перамясціў на яе статую. Комад рэканструяваў статую ў сваю ўласную, але пасля яго смерці яна была адноўлена.

Абліцаваныя цэглай рэшткі каменнага пастамента, першапачаткова абліцаванага мармурам, прыбралі ў 1936 годзе. Шматлікія эксперты перакананы, што назва Калізея пайшла менавіта ад гэтай статуі.

Зноскі
------

1. ↑  Згадана ў Suetonius, «Nero» 31; Pliny’s Natural History XXXIV.45.
2. ↑  Nero’s Colossus Архівавана 26 чэрвеня 2010.
3. ↑  Augustan History, «Hadrian» 19.
4. ↑  Nash, Ernest. 1961. *Pictorial Dictionary of Ancient Rome*, Volume 1. (New York: Frederick A. Praeger) p 268.
5. ↑  Colossus\_Neronis (англ.). — в Samuel Ball Platner, Thomas Ashby. A topographical dictionary of ancient Rome.

Спасылкі
--------

* Marianne Bergmann: *Der Koloß Neros, die Domus Aurea und der Mentalitätswandel im Rom der frühen Kaiserzeit*. Zabern, Mainz 1994. (Trierer Winckelmannsprogramme, 13) ISBN 3-8053-1781-6