**Арбітальныя элементы**, **элементы арбіты** нябеснага цела — набор параметраў, якія задаюць памеры і форму арбіты (траекторыі) нябеснага цела, размяшчэнне арбіты ў прасторы і месца размяшчэння нябеснага цела на арбіце.

Вызначэнне арбіт нябесных целаў з’яўляецца адной з задач нябеснай механікі. Для задання арбіты спадарожніка планеты, астэроіда ці Зямлі выкарыстоўваюць так званыя «арбітальныя элементы». Арбітальныя элементы адказваюць за заданне базавай сістэмы каардынат (пункта адліку, восі каардынат), формы і памеру арбіты, яе арыентацыі ў прасторы і момант часу, у які нябеснае цела знаходзіцца ў пэўным пункце арбіты. Галоўным чынам выкарыстоўваюцца два спосабы задання арбіты (пры наяўнасці сістэмы каардынат):

* пры дапамозе вектараў становішча і скорасці;
* пры дапамозе арбітальных элементаў.

Кеплеравы элементы арбіты
-------------------------

Асноўны артыкул: **Кеплеравы элементы арбіты**
Элементы арбіты
Традыцыйна ў якасці элементаў арбіты выкарыстоўваюць шэсць велічынь, якія атрымалі назву кеплеравых:

* вялікая паўвось (*a*);
* эксцэнтрысітэт арбіты (*e*);
* нахіленне (*i*);
* аргумент перыцэнтра (*ω*);
* даўгата ўзыходнага вузла (☊);
* сярэдняя анамалія (*M*o).

Іншыя элементы арбіты
---------------------

### Анамаліі

Анамаліі
**Анамалія** (у нябеснай механіцы) — вугал, які выкарыстоўваецца для апісання руху цела па эліптычнай арбіце. Тэрмін «*анамалія*» упершыню ўведзены Адэлардам Бацкім пры перакладзе на латынь астранамічных табліц Аль-Харэзмі «Зідж» для перадачы арабскага тэрміна «*аль-хеза*» («асаблівасць»).

**Сапраўдная анамалія** (на малюнку пазначана {\displaystyle \nu }, таксама пазначаецца *T*, {\displaystyle \theta } ці *f*) гэта вугал паміж радыус-вектарам *r* цела і кірункам на перыцэнтр.

**Сярэдняя анамалія** (звычайна пазначаецца *M*) для цела, што рухаецца па няўзбуранай арбіце, — здабытак яго *сярэдняга руху* (сярэдняй вуглавой скорасці за адзін абарот) і інтэрвалу часу пасля праходжання перыцэнтра. Іншымі словамі, сярэдняя анамалія — вуглавая адлегласць ад перыцэнтра да ўяўнага цела, якое рухаецца з пастаяннай вуглавой скорасцю, роўнай сярэдняму руху рэальнага цела, і праходзіць праз перыцэнтр адначасова з рэальным целам.

**Эксцэнтрычная анамалія** (пазначаецца *E*) — параметр, які выкарыстоўваецца для выражэння пераменнай даўжыні радыус-вектара *r*.

Залежнасць *r* ад *E* і {\displaystyle \nu } выражаецца ўраўненнямі

{\displaystyle r=a(1-e\cdot \cos E),}
{\displaystyle r={\frac {a(1-e^{2})}{1+e\cdot \cos \nu }}},
дзе:

* *a* — вялікая паўвось эліптычнай арбіты;
* *e* — эксцэнтрысітэт эліптычнай арбіты.

Сярэдняя анамалія і эксцэнтрычная анамалія звязаны паміж сабой праз ураўненне Кеплера.

### Аргумент шыраты

**Аргумент шыраты** (пазначаецца *u*) — вуглавы параметр, які вызначае становішча цела, што рухаецца ўздоўж кеплеравай арбіты. Гэта сума сапраўднай анамаліі (гл. вышэй) і аргумента перыцэнтра, які ўтварае вугал паміж радыус-вектарам цела і лініяй вузлоў. Адлічваецца ад узыходнага вузла па кірунку руху.

{\displaystyle u=\nu +\omega ,}
дзе:

* *u* — аргумент шыраты;
* {\displaystyle \nu } — сапраўдная анамалія;
* {\displaystyle \omega } — аргумент перыцэнтра.

### Анамалістычны перыяд абарачэння

**Анамалістычны перыяд абарачэння** — прамежак часу, за які цела, перамяшчаючыся па эліптычнай арбіце, двойчы паслядоўна праходзіць праз перыцэнтр.

Зноскі
------

1. ↑  Дубошин Г. Н. Справочное руководство по небесной механике и астродинамике.
2. ↑  Тут і далей разглядаецца задача двух целаў.
3. ↑  [bse.sci-lib.com/particle001214.html Ілюстрацыя «Аргумент перыгея і аргумент шыраты» ў Вялікай савецкай энцыклапедыі] **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 11 сакавіка 2016. Праверана 13 студзеня 2012.

Спасылкі
--------

* Аномалия астрономическая // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 97784730 |