| Бітвы і аперацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі |
| --- |
| 
* **Путч**: Мелілья
* Тэтуан
* Севілья
* Барселона (1)
* Мантанья
* Хіхон
* Аўеда (1)
* Гранада
* Казармы Лаёла
* Мяцеж на флоце**1936 год**: Гвадарама
* Алькасар
* Эстрэмадура
* Паветраны мост
* Мерыда
* Сігуэнса
* Бадахос
* Балеарскія астравы
* Кордава
* Гіпускаа
* Сьера-Гуадалупе
* Монтэ-Пелада
* Талавера
* Ірун
* Іспанская Гвінея
* Мыс Спартэль
* Сесенья і Эсківіяс
* Мадрыд
* Вільярэаль
* Асейтуна
* Лапера
* Карунская дарога (1)
* Карунская дарога (2)**1937 год**: Карунская дарога (3)
* Малага
* Харама
* Аўеда (2)
* Гвадалахара
* Пасабланка
* Паўночная Іспанія
* Біская
* Більбаа
* Барселона (2)
* Сеговія
* Уэска
* Альбарасін
* Герніка
* Брунетэ
* Сантандэр
* Сарагоса
* Кінта
* Бельчытэ
* Астурыя
* Сабіньяніга
* Эль-Мазука
* Фуэнтэс-дэ-Эбра
* Мыс Шэршэль
* Тэруэль**1938 год:** Вальядалід
* Альфамбра
* Арагон
* Каспэ
* Барселона (3)
* Лерыда
* Гандэса
* Сегрэ
* Левант
* Балагер
* Лос-Бласкес
* «Мяшок Б’ельсы»
* «Мяшок Мерыда»
* Мыс Палас
* Лінія XYZ
* Эбра**1939 год:** Каталонія
* Вальсекілья
* Менорка
* Картахена
* Пераварот
* Апошняе наступленне

 |

**Картахенскае паўстанне** (4—7 сакавіка 1939) — эпізод грамадзянскай вайны ў Іспаніі.

Перадгісторыя
-------------

Пасля разгрому ў Каталоніі рэспубліканскае ўрад Іспаніі быў, фактычна, «спісаны з рахункаў» асноўнымі сусветнымі дзяржавамі. 27 лютага 1939 года ўрады Вялікабрытаніі і Францыі афіцыйна прызналі ўладу Франсіска Франка і разарвалі дыпламатычныя адносіны з Іспанскай Рэспублікай. Вельмі хутка іх прыкладу рушылі ўслед шматлікія дробныя дзяржавы; не зрабілі гэтага толькі СССР, ЗША, Мексіка і Швецыя.

28 лютага сышоў у адстаўку прэзідэнт Мануэль Асанья (які і так ужо месяц як жыў у Швейцарыі). Рэшткі картэсаў у Парыжы папрасілі Марцінес Барыа стаць часовым прэзідэнтам рэспублікі. 2 сакавіка ён пагадзіўся, але паставіў умову: Савет Міністраў павінен паспяшацца з заключэннем «годнага міру».

2 сакавіка прэм’ер Хуан Негрын падпісаў серыю загадаў па арміі, дзякуючы якім атрымала важныя прызначэнні цэлая група камуністаў, што знаходзіліся без справы пасля сыходу з Каталоніі. У прыватнасці, ваенным камендантам Картахены быў прызначаны Франсіска Галан.

Ход падзей
----------

У адказ на прызначэнне Галана 4 сакавіка гарнізон Картахены паўстаў. Вайскоўцы арыштавалі мясцовых камуністаў, захапілі берагавыя батарэі, радыёстанцыю, і выклікалі па радыё на дапамогу флот і ВПС нацыяналістаў. Аднак адміралы нацыяналістаў Марэна і Сервера не рызыкнулі накіраваць у Картахену эскадру, і паслалі на дапамогу толькі авіяцыю і дэсантнае судна «Касціла дэ Алітэ» з пяхотнай брыгадай (3500 чалавек) на борце.

Камуністы з Эльды (пасля ад’езду з Мадрыда ён стаў франтавым горадам, урад Іспаніі размясціўся на віле Эльда пад Алікантэ) далі Галану загад здушыць мяцеж, не пытаючыся павольнага прэм’ер-міністра і не ўзгадняючы аперацыю з Ваенным міністэрствам. У падначаленні Галана заставаліся пяхотная брыгада (3000 чалавек) і некалькі танкетак. Дзейнічаючы рашуча і энергічна, ён за паўдня разграміў мяцежнікаў, і ўступіў у камандаванне ваенна-марской базай. У выніку, калі на знешнім рэйдзе Картахены з’явілася «Касціла дэ Алітэ», артылерыя некалькімі залпамі пусціла няўзброены транспарт на дно; з-за саманадзейнасці і непрадбачлівасці флоцкага камандавання нацыяналістаў перастала існаваць цэлая пяхотная брыгада (загінула 2300 чалавек).

Аднак, пакуль вяліся баі на вуліцах Картахены, спраўныя караблі рэспубліканцаў зняліся з якара і выйшлі на знешні рэйд. Па загадзе адмірала Мігуэля Буісы флоцкія камуністы былі ўзяты пад варту, пасля чаго тры крэйсеры і восем эсмінцаў, узяўшы на борт каля паўтысячы картахенцаў (рабочых порта, арсенала і іх сем’і) сышлі ў Паўночную Афрыку (адна з падводных лодак сышла на Мальёрку, дзе яе экіпаж здаўся нацыяналістам). Там былі ў Бізерце інтэрнаваны французамі. Да вечара 5 сакавіка ў Картахене заставаліся чатыры эсмінцы, чатыры падводныя лодкі і розныя дробныя судны; стан іх механізмаў выключаў далёкі марскі паход.

Вынікі і наступствы
-------------------

У выніку ўцёкаў рэспубліканскага флоту нацыяналісты атрымалі поўнае панаванне на моры. Франка абвясціў аб цеснай блакадзе рэспубліканскіх гаваняў.

Літаратура
----------

* С. Ю. Данилов «Гражданская война в Испании» — Москва: «Вече», 2004. ISBN 5-9533-0225-8
* *Шталь А. В.* Малые войны 1920–1930-х годов. М: ACT; СПб. Terra Fantastica, 2003. 544 с.: ил. (Военно-историч библка). Тираж 5000 экз. Гражданская война и интервенция в Испании.