recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Раеўская.
**Тамара Рыгораўна Раеўская** (нар. 1940, Асіповічы) — беларуская эстрадная спявачка

. Заслужаная артыстка Беларускай ССР (1974).

Біяграфія
---------

Тамара Рыгораўна Раеўская нарадзілася ў 1940 годзе ў горадзе Асіповічы. Там скончыла пяць класаў, пасля чаго сям'я пераехала ў Мінск. Пасля школы паступіла ў музычнае вучылішча ў Маладзечне на дырыжорска-харавое аддзяленне. Там прабыла тры гады і перавялася ў Мінск. У 1971 годзе скончыла Мінскае музычнае вучылішча.

У 1962 г. пасля ўдалага дэбюту ў адной з праграм эстраднага аркестра Беларускага тэлебачання і радыё Т. Раеўская стала салісткай гэтага калектыву. З 1973 года — салістка Дзяржтэлерадыё Беларусі. Працавала там каля 30 гадоў. Паралельна вяла канцэртную дзейнасць. У 1992 г. яна стала педагогам Дзяржаўнага канцэртнага аркестра Беларусі пад кіраўніцтвам выдатнага музыканта Міхаіла Фінберга. На працягу многіх гадоў Т. Раеўская вяла на рэспубліканскім радыё перадачу «Матчына песня», неаднаразова з поспехам выступала на Магілёўскім фестывалі «Залаты шлягер».

Творчасць
---------

У рэпертуары Тамары Раеўскай песні самых вядомых савецкіх кампазітараў, у тым ліку Яўгена Глебава, Ігара Лучанка, Яўгена Грышмана, Юрыя Антонава і многіх іншых.

У фільме «Спяшайся будаваць дом» выканала песні «Зберажы каханне» (руск.: Сбереги любовь) і «Песня пра пошту» (руск.: Песнь про почту) за актрысу Марыю Сцернікаву  (руск.) (бел..

Узнагароды
----------

Заслужаная артыстка БССР (1974).

Зноскі
------

1. ↑  Раеўская, Тамара Рыгораўна (спявачка; нар. 1940)
2. ↑  *Будкін, Сяргей*. 25 жанчын, без якіх не было б беларускай музыкі (+ аўдыё)  (бел.).  Будзьма беларусамі! (2 мая 2013). Архівавана з першакрыніцы 4 красавіка 2020. Праверана 4 красавіка 2020.
3. ↑  Заслуженная артистка Беларуси Тамара Раевская отмечает 70-летний юбилей Архівавана 19 снежня 2016.  (руск.)
4. ↑  Тамара Раевская  (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.] Т. 6. — Минск, 2008.
**Уладзімір Аляксеевіч Мякішаў** (нар. 5 снежня 1936, с. Чарнаастроўка, Любінскі раён, Омская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Уральскі політэхнічны інстытут у 1964 годзе. З 1954 па 1967 гады працаваў ва УралпрамбудНДІпраекце ў Свярдлоўску, дзе запраектаваў будынкі Свярдлоўскага НДІ электратэхнічнага інстытута (2-я чарга, 1973, з Р. Л. Тубінай), механічныя майстэрні з адміністрацыйна-бытавым корпусам у г. Пышма (1971). З 1968 года — кіраўнік групы архітэктараў у Белдзяржпраекце, галоўны архітэктар праектаў у Мінскграмадзянпраекце, Белпрампраекце, галоўны спецыяліст у Белмясцпрампраекце, начальнік аддзела ў БелКТІГГ, з 1984 года — галоўны спецыяліст аддзела ў БелНДІдзіпрасельбудзе.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1971 года. Пражывае ў г. Мінск.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): прафілакторый Мінскага трактарнага завода ва ўрочышчы Рудня Лагойскага раёна Мінскай вобласці (1979), серыі жылых дамоў з аб’ёмных блок-пакояў 5-АПБ для будаўніцтва ў БССР (1969), 4А-АПБ для будаўніцтва ў сельскай мясцовасці ў БССР (1971), 4-ы корпус Дзяржаўнага падшыпнікавага завода-11 у Мінску (1982).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мякишев Владимир Алексеевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чурыла.
**Уладзімір Усеваладавіч Чуры́ла** (16 снежня 1950, Масква) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1965 годзе мастацкую студыю пры Палацы піянераў і школьнікаў, у 1976 годзе — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Вучыўся ў С. Каткова, А. Хадыкі, Л. Каджар, А. Семілетава. Удзельнік мастацкіх выставак з 1976 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1984 года.

Жыве ў г. Мінску.

Творчасць
---------

Працуе ў манументальна-дэкаратыўным мастацтве, мастацкім праектаванні, станковым жывапісе. Аўтар мастацкага афармлення станцый Мінскага метрапалітэна «Акадэмія навук» (1979—1984), «Плошча Я. Коласа» (1980—1981), «Пушкінская» (1997); Палаца культуры завода «Оптык» у г. Ліда Гродзенскай вобласці (1985), Нацыянальнага цэнтра творчасці дзяцей і моладзі (1990—1996), залаў прыёмаў Дома ўрада Беларусі (1993—1998), рэзідэнцыі пасла Турцыі (1999), салона «Пасольства прыгажосці» (2001) у Мінску; жывапісных кампазіцый «Нацюрморт з хурмой», «Пеўні» (абедзве 2000), серыі «Палескія замалёўкі» (2002) і інш.

Літаратура
----------

* *Л. Ф. Салавей.* Чурыла Уладзімір Усеваладавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
* Чурыла Уладзімір Усеваладавіч // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.
**Уладзімір Ухцінскі** (18 сакавіка 1960, Ніжнія Красты, Ніжнекалымскі раён, Якуцкая АССР, РСФСР, СССР) — беларускі эстрадны спявак і кампазітар
.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 18 сакавіка 1960 года ў пас. Ніжнія Красты (Якуцкая АССР, РСФСР). У пяць гадоў разам з бацькамі пераехаў у Гомель. Пасля васьмі класаў пайшоў працаваць на Гомельскі завод пускавых рухавікоў, спяваў у завадскім ансамблі.

У 1981—1984 гадах працаваў у Маскве бас-гітарыстам у калектыве Ігара Талькова. У 1984 годзе вярнуўся ў Гомель, дзе супрацоўнічаў з групай «Граніт». З 1986 па 1991 гады — ў гурце Сябры. З 1993 года заняўся сольнай кар’ерай. У 1993 годзе заняў першае месца ў фінале на фестывалі «Песня года» (Масква). Узнагароджаны медалём Жукава за актыўны дзел у канцэртнай дзейнасці па вайсковых частках і медалём за актыўную творчую працу па патрыятычнаму выхаванню моладзі.

Жанаты, мае дачку.

Зноскі
------

1. ↑  Певец Владимир УХТИНСКИЙ: У меня дом три в одном — баня, студия и спальня(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* *Каштанова И.* «Многорукий Шива». Певец Владимир Ухтинский и его верные друзья. // Во Славу Родины. Минск. 1 февраля 2001. — С. 4.
* УХЦІНСКІ УЛАДЗІМІР (Ухтиинский Владимир, Uhtinskiy Wladimir) // Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі (бел.) / уклад. Дз. Падбярэзскі і інш. — Мінск: Зміцер Колас, 2008. — С. 311. — 368 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-6783-42-8.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ятвезь (значэнні).

**Я́твезь** (трансліт.: *Jatvieź*, руск.: Ятвезь) — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Квасевіцкага сельсавета.

Гісторыя
--------

Упершыню вёска ўпамінаецца ў 1559 годзе. У той год была праведзена рэвізія пушчаў у ВКЛ. «На Ятвизи Лососинских людей (*належалі двару ў Ласасіне*) 25 служб, мешкаюць домами».

У 1846 уваходзіла ў склад фальвараку Альба, у якой у тыя часы ў 24 хатах жыло 130 чалавек. Прыгонныя сяляне в. Ятвезь мелі 192 дзесяціны ворнай зямлі, 64 дзесяціны сенажацяў. Пры кожнай хаце быў агарод у 45 сотак. Агулам сяляне мелі 6 коней, 54 валы, 35 кароў, 16 галоў дробнай жывёлы (цялят), 88 авечак, 43 свінні, 2 пчаліныя вуллі.

У 1905 годзе ў вёсцы жыло 63 чалавекі .

Насельніцтва
------------

* 2009 год — 8 чалавек

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)
2. ↑  Указатель насел. местностям Гродн. Губ. 1905, ст. 138

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Квасевіцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Квасевічы |
| Вёскі | 
* Альба
* Альшаніца
* Бялавічы
* Верашкі
* Ёдчыкі
* Заполле
* Скураты
* Старажоўшчына
* Хадоркі
* Хрышчановічы
* Ятвезь

 |
**Цвярскі дзяржаўны ўніверсітэт** (руск.: Тверской государственный университет) — вышэйшая навучальная ўстанова горада Цвер. Мае буйную навуковую бібліятэку — яе фонд налічвае больш за 1 млн экзэмпляраў. Вядзецца навуковая праца, праводзяцца канферэнцыі і семінары.

Гісторыя
--------

1 снежня 1870 года ў Цверы была адкрыта прыватная педагагічная школа П. П. Максімовіча. У 1917 годзе перайменаваны ў Цвярскі настаўніцкі інстытут, у 1935 годзе — у Калінінскі педагагічны інстытут. 1 верасня 1971 года быў рэарганізаваны ў Калінінскі дзяржаўны ўніверсітэт. 18 лютага 1972 года ў Калінінскім драматычным тэатры адбылося ўрачыстае адкрыццё Калінінскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1990 годзе Калінінскі дзяржаўны ўніверсітэт быў перайменаваны ў Цвярскі.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CiNii: DA10324166 · ISNI: 0000 0001 2231 1764 · LCCN: n91100000 · Microsoft: 2799967260 · SUDOC: 060819413 · VIAF: 156638556 |

 |
Цвёрды дыск, схема.
**Назапа́швальнік на цвё́рдых магні́тных ды́сках, цвёрды дыск, жорсткі дыск, вінчэстар** (англ.: Hard (Magnetic) Disk Drive, HDD, HMDD) — энерганезалежная, перазапісвальная камп’ютарная запамінальная прылада. З’яўляецца асноўным сродкам захоўвання дадзеных практычна ва ўсіх сучасных камп’ютарах.

Цвёрды дыск, пашкоджаны ў выніку таго, што счытвальная галоўка ў рабочым рэжыме дакраналася да паверхні пласціны.
У адрозненне ад «гнуткага» дыску (дыскеты), інфармацыя ў НЦМД запісваецца на цвёрдыя (алюмініевыя або шкляныя) пласціны, пакрытыя пластом ферамагнітнага матэрыялу, часцей за ўсё двухвокісу хрому. У некаторых цвёрдых дысках выкарыстоўваецца адна пласціна, у іншых — некалькі на адной восі. Счытвальныя галоўкі ў рабочым рэжыме не дакранаюцца да паверхні пласцін, дзякуючы праслойцы струменя паветра, утваранага пры хуткім вярчэнні. Адлегласць паміж галоўкай і дыскам складае некалькі нанаметраў (у сучасных мадэлях 5—10 нм), а адсутнасць механічнага кантакту забяспечвае доўгі тэрмін службы прылады. Пры адсутнасці кручэння дыскаў, галоўкі знаходзяцца ў бяспечнай зоне, дзе выключаны іх няштатны кантакт з паверхняй дыскаў.

Цвёрды дыск складаецца з наступных асноўных вузлоў: корпус з трывалага сплава, уласна цвёрдыя дыскі (пласціны) з магнітным пакрыццём, блок галовак з прыладай пазіцыянавання, электрапрывад шпіндзеля і блок электронікі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Цвёрды дыск
* Энцыклапедыя цвёрдых дыскаў
* 50 гадоў цвёрдым дыскам iXBT
* Праца цвёрдага дыска (відэа)

| ⛭Кампаненты персанальнага камп’ютара |
| --- |
| Сістэмны блок | 
Блок сілкавання •
Ахалоджванне •
Мацярынская плата •
Працэсар •
Шыны •
Відэакарта •
Гукавая карта •
Сеткавая плата
 |
| Памяць | 
Аператыўная памяць •
Запамінальная прылада з адвольным доступам
 |
| Носьбіты і дыскаводы | 
Цвёрды дыск •
Цвёрдацельны назапашвальнік
(Флэш-памяць •
USB-флэш) •
Аптычны прывад
(CD •
DVD •
BD) •
НГМД
(Дыскета) •
Стрымер •
Кардрыдар
 |
| Вывад | 
Дынамік •
Манітор •
Прынтар •
Plotter •
Акустычная сістэма
 |
| Увод | 
Клавіятура •
Мыш •
Трэкбол •
TrackPoint •
Тачпад •
Датыкальны экран •
Лічбавая ручка •
Светлавое пяро •
Графічны планшэт •
Мікрафон •
Сканер •
Вэб-камера
 |
| Гульні | 
Джойстык •
Руль •
Штурвал •
Педалі •
Пісталет •
Paddle •
Геймпад •
Дэнспад •
Трэкер
 |
| Іншае | 
Мадэм •
ТВ-цюнер •
Сеткавы фільтр •
Крыніца бесперапыннага сілкавання
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 120661472 · GND: 4198218-6 · LCCN: sh88002126 · NKC: ph165975 |
Фератрон з фонду Нацыянальнага гістарычнага музея Беларусі 
**Фератрон** — працэсійная двухбаковая ікона або скульптура ў каталіцкіх і ўніяцкіх храмах. Жывапісныя выявы ў ім размяшчаліся з абодвух бакоў і, як правіла, у прыгожа аздобленым разьбяным картушы, які мацаваўся на спецыяльным невысокім століку. Звычайна адна з выяваў фератрона прадстаўляла Маці Божую, а другая змяшчала выяву святога або біблейскі сюжэт, у гонар чаго быў асвечаны храм. Адрозніваецца ад праваслаўных працэсійных ікон тым, што яна выкарыстоўваецца не толькі падчас працэсій як выносны прадмет, але і як бакавы алтар.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фератрон
* Помнік сакральнай культуры
**Цвёрдая фо́рма** — верш, для якога строга вызначаюцца колькасць радкоў і спосаб іх рыфмоўкі, а таксама часам правілы паўтарэння асобных радкоў альбо іх частак.

У Еўропе цвёрдыя формы з’яўляюцца пад час эпохі Адраджэння. У гэты перыяд утварыліся санет, рандэль, рандо, трыялет, сексціна. Таксама распаўсюджаныя яны і на Усходзе. Да іх далучаюцца персідскія рубаі, японскія хайку, танка і рэнга. Ствараюцца цвёрдыя формы і ў Новы час. Так у XIX стагоддзі англійскім пісьменнікам Эдвардам Лірам была ўведзеная новая цвёрдая форма — лімерык.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
|  |
| --- |
|   |
|   |
|   |
|   |
|   |
|   |
|   |
| Зверху ўніз: *Calliandra haematocephala*.  *Juanulloa mexicana*.  *Aloe thraskii*.  *Helleborus viridis*.  *Linum usitatissimum*.  *Salvia patens*.  *Onopordum nervosum*. |

**Цвіце́нне** (лац.: anthésis) — перыяд жыццядзейнасці пакрытанасенных (кветкавых) раслін ад залажэння ў пупышках зачаткаў кветак да засыхання калякветніка і тычынак (адцвітанне), пераломны перыяд антагенезу, у час якога расліны пераходзяць ад вегетатыўнага росту да генератыўнага развіцця.

Асноўнае прызначэнне цвіцення — здзяйсненне апладнення. Перыяд цвіцення падрыхтоўваецца назапашваннем фітагармонаў  (руск.) (бел. якія, магчыма, выклікаюць залажэнне зачаткаў кветак. Пачынаецца з паяўлення на конусе нарастання парастка вонкавых вырастаў — чашалісцікаў, потым пялёсткаў, тычынак, пладалісцікаў, унутры якіх утвараецца поласць (завязь), а ў верхняй частцы адасабляецца слупок і рыльца. Гэтыя працэсы адбываюцца ў пупышцы (бутоне).

Пасля апылення і апладнення цвіценне заканчваецца, апалаюць пялёсткі, тычынкі, слупок з рыльцам; чашачка звычайна застаецца і ахоўвае завязь, якая развіваецца і пераўтвараецца ў плод.

Перыяд цвіцення
---------------

Кветка чарніц
Доўжыцца цвіценне ад 20—25 хвілін (некаторыя гарлачыкавыя) да 70—80 сутак (некаторыя архідныя). У аднагадовых раслін цвіценне настае ў 1-ы год, у двухгадовых — на 2-і, у шматгадовых траў — на 2—5-ы, у дрэў — на 10—30-ы.

Многія расліны цвітуць на працягу жыцця шматразова (полікарпічныя расліны  (руск.) (бел.), адна-, двух- і некаторыя шматгадовыя (парасонавыя, пальмы, агавы) — 1 раз (монакарпічныя расліны  (руск.) (бел.). У ходзе эвалюцыі ў раслін замацаваліся прыстасавальныя рэакцыі яравізацыі  (руск.) (бел. і фотаперыядызму  (руск.) (бел. у выніку чаго цвіценне прымяркоўваецца да найбольш спрыяльнага сезона, а таксама разнастайныя механізмы, што забяспечваюць апыленне і апладненне. У практыцы цвіценне лічыцца перыяд ад пачатку раскрыцця кветак да засыхання калякветніка.

Літаратура
----------

* Цвіценне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Фералітызацыя**, **алітызацыя** — сукупнасць з’яў глебаўтварэння і выветрывання, вынікам якіх становіцца назапашванне ў глебах вокісных мінералаў жалеза і алюмінія (геціт, гідрагеціт, ліманіт, гідраргіліт), а таксама другаснага алюмасіліката каалініта. Абдываецца таксама страта крэмназёму і іншых вокіслаў. Фералітызаця адбываецца ў трапічных і субтрапічных краінах ва ўмовах дастатковай вільготнасці і добрага натуральнага дрэнажу. Адметныя ўласцівасці фералітнасці ўключаюць: чырвоную і жоўтую афарбоўку, моцную жалезістую мікраструктуру, нізкую паглынальную здольнасць, слабую звязанасць, пластычнасць і набухальнасць.

Алітнымі (фералітнымі) глебамі і корамі выветрывання лічацца тыя, у якіх малекулярныя адносіны SiO2:R2O3 у ілістай фракцыі меней за 2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778108184 |
**Hemiphractidae** — сямейства бясхвостых земнаводных, прадстаўнікі якога жывуць у Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыцы. Раней гэтая група была апісана як падсямейства (Hemiphractinae) у складзе сямейства Hylidae. Больш познія даследаванні прывялі да апісання асобнага сямейства, якое часам падзяляюць на тры самастойныя сямействы: Amphignathodontidae (Flectonotus і Gastrotheca), Cryptobatrachidae (Cryptobatrachus і Stefania) і Hemiphractidae (Hemiphractus). Пытанне аб тым, якая з гэтых класіфікацый з’яўляецца больш дакладнай, актыўна абмяркоўваецца.

Размнажэнне
-----------

Незвычайнай адаптацыяй ў гэтым сямействе з’яўляецца біялогія размнажэння, калі яйкі развіваюцца ў жабянятак на спіне самкі (у большасці адсутнічае стадыя вольнага плавання апалонікаў). У некаторых родаў яйкі заключаны ў так званую торбу.
Вялікі тэатр Шанхая ўначы
**Вялікі тэатр у Шанхаі** (або **Вялікі тэатр Шанхая**, (кіт.: 上海 大 剧院) — адзін з найбуйнейшых (побач з Нацыянальным цэнтрам выканальніцкіх мастацтваў) тэатральных будынкаў Кітая і адна са славутасцяў горада Шанхая. Размешчаны на скрыжаванні Цэнтральнага бульвара і Паўднёвай дарогі Хуанпі ў паўночнай частцы Народнай плошчы  (укр.) (бел. раёна Хуанпу. З моманту адкрыцця 27 жніўня 1998 года на яго сцэне было пастаўлена больш за 6000 пастановак у жанрах оперы, мюзікла, балета, канцэртаў сімфанічнай і камернай музыкі, кітайскай оперы. Будынак з’яўляецца рэзідэнцыяй Шанхайскай оперы  (англ.) (бел..

Архітэктура
-----------

Тэатр быў пабудаваны ў 1998 годзе. Адметны архітэктурны стыль будынка быў распрацаваны кампаніяй ARTE Charpentier, заснаванай французскім архітэктарам Жанам-Мары Шарпанцье  (англ.) (бел.. Інтэр’ер створаны Studios Architecture. З надыходам цемры светлавыя інсталяцыі вакол будынка надаюць яму выгляд, які нагадвае крыштальны палац. У 2015 годзе ў тэатры прайшла цырымонія ўзнагароджання Laureus World Sports Awards.

Тэатр займае тэрыторыю ў 2,1 га, агульная плошча забудовы складае 70 000 квадратных метраў і змяшчае тры тэатры: Лірычны тэатр на 1800 месцаў, Драматычны тэатр на 600 месцаў і Тэатр-студыю на 300 месцаў. Сцэна Лірычнага тэатра, плошча якой складае каля 1700 квадратных метраў, уключаючы асноўную сцэну, бэксцэну, левую і правую дадатковыя сцэны, з’яўляецца адной з самых вялікіх, найбольш абсталяваных і найбольш універсальных механічных сцэн у свеце. Акрамя таго, у склад тэатра ўваходзяць банкетная зала, білетныя касы і падземны паркінг.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* shgtheatre.com — афіцыйны сайт Шанхайскага вялікага тэатра

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n2005079846 · VIAF: 144459393 |
Аб’екты цывільнага будаўніцтва. Шанхай, Кітай.
**Цывільнае будаўніцтва** *(цывільная інжынерыя, англ.: civil engineering)* — будаўнічая галіна, якая займаецца ўзвядзеннем будынкаў і збудаванняў цывільнага прызначэння.

Агульныя звесткі
----------------

Цывільнае будаўніцтва, займаючыся стварэннем аб’ектаў цывільнага прызначэння, уключае такія аб’екты як масты, шашэйныя дарогі, чыгункі і вакзалы, хуткасныя сістэмы гарадскога транспарту, тунэлі, аэрапорты, прамысловыя прадпрыемствы  (англ.) (бел. жылыя дамы і адміністрацыйныя будынкі, гасцініцы, паркінгі, манументы, плаціны, прычалы, каналы, водныя шляхі, ірыгацыйныя сістэмы, вадаводы і ўстаноўкі для апрацоўкі вады, сістэмы перапрацоўкі смецця, прамысловых і камунальных сцёкавых вод, берагаўмацавальныя збудаванні, лініі электраперадач і да таго падобнае.

Патрэбы цывільнага будаўніцтва патрабуюць правядзення такіх даследаванняў, як вывучэнне уласцівасцяў ужывальных матэрыялаў, асаблівасцяў мясцовасці, у тым ліку характарыстык глеб і розных гідраўлічных параметраў. Да вобласці цывільнага будаўніцтва прымыкаюць такія дысцыпліны, як архітэктура, ірыгацыя, транспарт, глебазнаўства, геадэзія, гідралогія, а таксама тэхналогія будаўніцтва ў розных умовах эксплуатацыі, уключаючы сейсманебяспечныя зоны.

Аб’екты, якія ўзводзяцца ў ходзе цывільнага будаўніцтва, могуць быць капітальнымі  (руск.) (бел. і часовымі. Да першых адносяцца ўсе будынкі і збудаванні, прадугледжаныя праектна-каштарыснай дакументацыяй і якія з’яўляюцца неад’емнай часткай будучага комплексу збудаванняў. Часовымі лічацца будынкі і збудаванні, пабудаваныя на час правядзення будаўніча-мантажных работ. Гэта могуць быць часовыя пад’язныя дарогі, бытавыя памяшканні і іншыя аб’екты, прызначаныя для стварэння неабходных умоў будаўнікам на ўвесь перыяд працы. Пасля заканчэння будаўніцтва часовыя аб’екты падлягаюць дэмантажу і прыбіраюцца з тэрыторыі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* W.F. Chen and J.Y. Richard Liew, ed (2002). *The Civil Engineering Handbook*. CRC Press. ISBN 978-0-8493-0958-8.
* Jonathan T. Ricketts, M. Kent Loftin, Frederick S. Merritt, ed (2004). *Standard handbook for civil engineers*. McGraw Hill. ISBN 978-0-07-136473-7.
* *Civil Engineering: a very short introduction*. Oxford University Press. 2012. ISBN 978-0-19-957863-4. .
* *Structural Engineering: a very short introduction*. Oxford University Press. 2014. ISBN 978-0-19-967193-9.

Спасылкі
--------

* Житлово-цивільне будівництво // Термінологічний словник-довідник з будівництва та архітектури / Р. А. Шмиг, В. М. Боярчук, І. М. Добрянський, В. М. Барабаш; за заг. ред. Р. А. Шмига. — Львів, 2010. — С. 92. — ISBN 978-966-7407-83-4.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX525590 · BNF: 11936922q · GND: 4004955-3 · LCCN: sh85026331 · Microsoft: 147176958 · NDL: 00561514 · NKC: ph126091 |

 |
Цывілізацыі
Матэрыяльны выражэнне цывілізацыі
Матэрыяльны выражэнне цывілізацыі
Матэрыяльны выражэнне цывілізацыі
Матэрыяльны выражэнне цывілізацыі

**Цывілізацыя** (ад лац.: civilis — грамадзянскі, цывільны) разглядаецца як цэласнасць матэрыяльнай і духоўнай культуры чалавецтва, сукупны вынік сацыяльна-культурнай дзейнасці розных грамадскіх сістэм, кожная з якіх развіваецца па ўласцівых ёй законах, але робіць свой уклад у сацыяльны прагрэс, у рашэнне глабальных праблем сучаснасці (антычная цывілізацыя, сучасная цывілізацыя і інш.).

Само зараджэнне цывілізацыі азначала, што над прыроднымі, лакальнымі, вузкаэгаістычнымі сувязямі і інтарэсамі людзей былі створаны свядома рэгулюемыя чалавекам сацыяльныя інстытуты, закліканыя забяспечыць «выжывальнасць» і далейшае ўдасканаленне чалавечага роду.

Французскія філосафы-асветнікі XVIII ст. выкарыстоўвалі паняцце «цывілізацыя» для абазначэння высокаразвітага грамадства, заснаванага на пачатках розуму, справядлівасці і рэлігійнай талерантнасці. Культура сфармавалася раней цывілізацыі, якая, наадварот, узнікла на той стадыі гістарычнага развіцця, што прыйшла на змену эпосе варварства. Цывілізацыя узнікла ў выніку т.зв. «неалітычнай рэвалюцыі», падчас якой адбыўся пераход ад спажывальнай (збіральніцтва, паляванне і рыбалоўства) да вытворнай гаспадаркі (земляробства і жывёлаводства). Вылучаюцца некалькі стадый у развіцці цывілізацыі: аграрна-традыцыйная (характэрная для рабаўладальніцкага і феадальнага грамадстваў); індустрыяльная (характэрная для капіталізму); постіндустрыяльная, ці інфармацыйная (узнікла ў другой палове ХХ ст. пад уплывам навукова-тэхнічнай рэвалюцыі, хуткага развіцця высокіх тэхналогій і павелічэння інфармацыйных патокаў). Найбольш важнымі прыкметамі цывілізацыі лічацца ўтварэнне дзяржавы, узнікненне пісьменнасці, аддзяленне земляробства ад рамяства, расслаенне грамадства на класы, з'яўленне гарадоў. Існуюць розныя класіфікацыі цывілізацый: кантынентальная (напр. еўрапейская, азіяцкая); нацыянальная (напр. французская, нямецкая); рэгіянальная (паўночнаафрыканская) і інш. У Беларусі пачаткам развіцця цывілізацыі лічыцца VIII—IX ст. калі былі створаны першыя дзяржавы-княствы (Полацкае, Турава-Пінскае, Смаленскае княствы), узнікла пісьмовая традыцыя, з'явіліся і хутка развіваліся гарады, выдзялілася рамяство як асобны від вытворчай дзейнасці.

У некаторых сацыяльных тэорыях цывілізацыя — эпоха ўпадку і дэградацыі ў супрацьвагу цэласнасці, арганічнасці культуры (О. Шпенглер, М. Бярдзяеў і інш.).

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад.: Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1998. ISBN 985-11-0108-7

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Цывілізацыя**

| ⛭Чалавек разумны |
| --- |
| 
Анатомія •
Біялогія •
Знешні выгляд •
Гендар •
Генетыка •
Здароўе •
Мастацтва •
Гісторыя •
Культура •
Навука •
Зносіны •
Грамадства (тыпы) •
Паводзіны •
Правы •
Прырода •
Развіццё •
Розум •
Сексуальнасць •
Спорт •
Тэхналогія •
Цывілізацыя •
Чалавецтва •
Эвалюцыя •
Этыка
 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Таджура.

**Таджура** (араб. تاجوراء‎‎) — горад на паўночным захадзе Лівіі, на ўзбярэжжы Міжземнага мора ў 14 км на ўсход ад Трыпалі.

Гісторыя
--------

У 1531 г. Асманская імперыя стварыла базу ў раёне сучаснага гораду. У 1981 г. СССР пабудавала ў горадзе Цэнтр ядзерных даследаванняў, дзе з 1983 г. працаваў ядзерны рэактар магутнасцю 10 МВт і тэрмаядзерная ўстаноўка Т-4М.

Падчас другой Грамадзянскай вайны, 3 ліпеня 2019 г. паветраныя сілы Лівійскай нацыянальнай арміі пад кіраўніцтвам Х. Хафтара нанеслі авіяўдар па Цэнтру ўтрымання мігрантаў і бежанцаў у выніку якога загінула 53 чал. паранена звыш 130.

Зноскі
------

1. ↑  Abun-Nasr, J. M. A History of the Maghrib in the Islamic Period. — Cambridge: Cambridge University Press, 1987. — P.192.
2. ↑  Libyan migrants 'fired upon after fleeing air strikes' (англ.). *BBC* (4 ліпеня 2019). Праверана 6 ліпеня 2019.
Крыты грузавы вагон
**Грузавы вагон** — адзінка рухомага саставу, прызначаная для перавозкі грузаў. Іншая устояная назва — *таварны вагон*.

Да вагонаў грузавога парку адносяцца: крытыя вагоны, паўвагоны, вагоны-цыстэрны, думпкары, хоперы, платформы, фітынгавыя платформы, вагоны бункернага тыпу, транспарцёры, аўтамабілявозы, вагоны-кенгуру (для перавозкі аўтамабільных паўпрычэпаў), ізатэрмічныя, вагоны-леднікі, рэфрыжэратарныя, вагоны-тэрмасы.

На раннім этапе развіцця чыгуначнага транспарту большасць грузавых вагонаў былі ўсяго трох асноўных тыпаў: крытыя вагоны, паўвагоны і платформы. З цягам часу з’явіліся спецыялізаваныя вагоны для перавозкі таго ці іншага грузу, так з’явіліся вагоны-цыстэрны і аўтамабілявозы, хоперы для перавозкі сыпкіх грузаў (збожжа, цэмент, мінеральныя ўгнаенні), вагоны-леднікі, а затым і рэфрыжэратарныя вагоны, вагоны для перавозкі жывёлы і птушкі, жывой рыбы.

Першыя вагоны былі двухвоснымі або трохвоснымі і не мелі калясак. На 2010 год большасць вагонаў чатырохвосныя, але таксама даволі шырока распаўсюджаныя шасці — і васьмівосныя. Двухвосевыя вагоны амаль паўсюдна былі канфіскаваныя з эксплуатацыі ў 1950-я гады.

Хопер для перавозкі збожжа
Першыя грузавыя цягнікі мелі максімальную хуткасць каля 30 км/ч, але з увядзеннем аўтаматычнага тормазу і з з’яўленнем магутных лакаматываў хуткасці цягнікоў значна ўзраслі. Сёння ў многіх краінах грузавыя цягнікі маюць максімальна дазволеную хуткасць 120 км/г, хоць у Расіі тэхнічная хуткасць грузавых цягнікоў не перавышае 90 км/г, а сярэдняя хуткасць яшчэ ніжэй.

Сучасныя грузавыя вагоны абсталёўваюцца транспондэрамі, якія дазваляюць вызначаць праходжанне вагонам кантрольных кропак па шляху руху, спрашчаць ўлік на сартавальных станцыях, у канчатковым рахунку паскараючы дастаўку грузаў.

Паўвагон
Нягледзячы на разнастайнасць тыпаў і канструкцый вагонаў, асноўная яго канструкцыя практычна аднолькавая. Вагон складаецца з рамы, кузава, калясак, счэпных прылад (аўтасчэпкі таго ці іншага віду або вінтавой збруі, у залежнасці ад краіны), тармазной сістэмы.

Гл. таксама
-----------

* Нармальны таварны вагон
* Грузавы цягнік
* Пасажырскі вагон
* Паштовы вагон

Спасылкі
--------

* Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
* Дислокация вагонов, отчет дислокации подвижного состава **(нявызн.)**.  www.zhd-statistika.com. Праверана 1 кастрычніка 2017.
**Таджыкскі нацыянальны ўніверсітэт** — вышэйшая навучальная ўстанова Рэспублікі Таджыкістан. Размешчаны ў Душанбэ.

Гісторыя універсітэта
---------------------

Утвораны 21 сакавіка 1947 года Пастановай Савета Міністраў СССР, як Таджыкскі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна. Пачаў працу з 1 верасня 1948 года. З 1997 года — Таджыкскі дзяржаўны нацыянальны ўніверсітэт. З 2008 года — Таджыкскі нацыянальны ўніверсітэт. У структуру ўніверсітэта ўваходзяць 15 факультэтаў, выдавецтва, навуковая бібліятэка, батанічны сад. Ажыццяўляецца падрыхтоўка па 56 спецыяльнасцях.

У цяперашні час налічвае каля 18 тыс. студэнтаў (2008), каля 1200 выкладчыкаў (2008). Рэктар — Н. С. Саідаў.
**Хата-музей Петруся Броўкі** — музей беларускага паэта і пісьменніка Пятра Усцінавіча Броўкі. 

З’яўляецца філіялам Дзяржаўнага музея гісторыі беларускай літаратуры.

Гісторыя
--------

Хата-музей Петруся Броўкі быў заснаваны 10.07.1980 паводле Пастановы Савета Міністраў БССР у в. Пуцілкавічы, дзе нарадзіўся народны паэт Беларусі Пятрусь Усцінавіч Броўка.

Дом быў адноўлены на месцы сядзібы сям’і П.Броўкі, якая жыла там з 1925 г. У новай хаце размешчана экспазіцыя з дзвюх частак — мемарыяльнай і літаратурнай. У мемарыяльнай частцы адлюстраваны побыт сялян у пач. ХХ ст. У літаратурнай частцы прадстаўлены жыццё і творчасць П.Броўкі: копіі рукапісаў, выдадзеныя творы, фотаздымкі, асабістыя рэчы паэта.

У 2014 годзе Хата-музей Петруся Броўкі стала філіялам Дзяржаўнага музея гісторыі беларускай літаратуры.

Спасылкі
--------

* Старонка філіяла на сайце Дзяржаўнага музея гісторыі беларускай літаратуры
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Глыбошчына.

**Глыбо́шчына** — возера ў Беларусі, у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Друйка, за 17 км у напрамку на паўночны ўсход ад Браслава, каля вёсак Опліса 1 і Глыбошчына.

Плошча паверхні возера 0,23 км². Даўжыня 0,72 км, найбольшая шырыня 0,42 км. Плошча вадазбору 1,25 км². Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй да 15 м. У паўднёвай частцы схілы стромкія. Берагавая лінія слабазвілістая. Вышыня берагоў складае 0,3—0,5 м.

З Глыбошчына выцякае ручай у возера Опліса.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
* Ліст карты N-35-7. Выданне 1982 г. Стан мясцовасці на 1984 г. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зарэцкая.
**Юлія Францаўна Зарэцкая** (нар. 1978, в. Дунілавічы Пастаўскага раёна) — празаік, публіцыст, сатырык.

Біяграфія
---------

Скончыла БДПУ імя М. Танка з адзнакай. Працавала рэдактарам, потым загадчыкам аддзела фельетонаў і пісьмаў часопіса «Вожык», намеснікам галоўнага рэдактара, з 2009(?) — галоўны рэдактар альманаха «Вожык». Член Саюза журналістаў Беларусі і Саюза пісьменнікаў Беларусі, дзе в.а. сакратара секцыі сатыры і гумару.

Творчасць
---------

Аўтар зборніка сатырычных і гумарыстычных твораў (апавяданняў, п'ес, гумарэсак, замалёвак з натуры). Друкавалася ў часопісах «Вожык», «Маладосць», газетах «Чырвоная змена», «ЛіМ», «Звязда», «Настаўніцкая газета» і інш.

Бібліяграфія
------------

* Шчаслівыя людзі. — Мн. 2011.
* Суседзі. — Мн. 2013.

Зноскі
------

1. ↑  *Сліва М.* «Суседзі» Юліі Зарэцкай Архівавана 22 сакавіка 2016. — oo-spb.by, 29.11.2013

Літаратура
----------

* Маладосць. № 3 (676), 2010. — С. 47.
**TeX** (чытаецца як *Тэх*; ад грэч. τέχνη — «мастацтва», «майстэрства») — сістэма камп'ютарнай вёрсткі, задуманая і ў значнай ступені распрацаваная Дональдам Кнутам, выпушчаная ў 1978. Унутры самой сістэмы вёрсткі яе імя фарматуецца як ΤΕΧ.

Разам з мовай апісання шрыфтоў METAFONT і сямействам гарнітур Computer Modern, TeX распрацоўваўся з дзвюма галоўнымі мэтамі: каб кожны мог ствараць высакаякасныя кнігі, прыкладаючы разумны мінімальны аб'ём намаганняў, а таксама стварэнне сістэмы, вынік працы якой быў бы аднолькавы на ўсіх камп'ютарах, цяперашніх і будучых.

TeX — распаўсюджаны сродак, з дапамогай якога набіраюцца складаныя матэматычныя формулы; TeX лічыцца адной з самых складаных лічбавых тыпаграфскіх сістэм у свеце. TeX шырока выкарыстоўваецца ў навуковым свеце, асабліва ў матэматыцы, камп'ютарных навуках, фізіцы, статыстыцы, эканоміцы, тэхнічных навуках. TeX выкарыстоўваецца і для многіх іншых задач вёрсткі, часцей за ўсё ў выглядзе LaTeX'а і іншых пакетаў шаблонаў.

TeX — свабоднае праграмнае забеспячэнне.

Зноскі
------

1. ↑  TeX Frequently Asked Questions — question label «TeXpronounce» Архівавана 3 сакавіка 2012.
2. ↑  Пэр Бознер (памочнік Кнута) разважае аб аўтарстве (англ.) **(нявызн.)**.
3. ↑  Gaudeul, Alexia (27 March 2006). *Do Open Source Developers Respond to Competition?: The (La)TeX Case Study*.
4. ↑  Yannis Haralambous. *Fonts & Encodings (Translated by P. Scott Horne)*. Beijing; Sebastopol, Calif: O’Reilly Media, 2007, pp. 235.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міцкевіч.
**Юліян Міцкевіч** (польск.: Julian Mickiewicz; нар. ак. 1838 года — пам. 17 лістапада (5 лістапада ст. ст.) 1863 года, Коўна) — паўстанцкі камісар ковенскага ваяводства падчас студзеньскага паўстання.

З шляхты вількамірскага павета, сын Бенедыкта Міцкевіча. Скончыў пецярбургскую хірургічную акадэмію, пражываў у фальварку Барцішкі, які належаў яго брату, працаваў урачом. Прызначаны на пасаду паўстанцкага камісара Ковенскага ваяводства, займаўся агітацыю. Арыштаваны, быў пакараны смерцю на шыбеніцы.

Бібліяграфія
------------

* *Rok 1863. Wyroki śmierci. Wydane pod redakcją Wacława Studnickiego nakładem i drukiem Ludwika Chomińskiego w Wilnie. Księgarnia Stow. Nauczycielstwa Polskiego. Tow. Wyd. «Ignis», Warszawa*, у Сеціве (.djvu), сс. 78 і 128  (польск.).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дом Багародзіцы.
**Дом Багародзіцы** — размешчаны ў Эфесе (Турцыя) невялічкі будынак VII стагоддзя н.э. з сутарэннем I стагоддзя н.э. які ў канцы XIX стагоддзя каталіцкія місіянеры сталі атаясамляць з домам, у якім жыла маці Ісуса Хрыста Дзева Марыя.

У якасці доказу гэтага сцверджання прыводзяцца пасведчанні мясцовых жыхароў, а таксама бачанні нямецкай манашкі Анны Катарыны Эмерых (1774—1824), якая ў Эфесе ніколі не была. За 2 гады да смерці, падчас аднаго з такіх бачанняў, ёй з’явілася Найсвяцейшая Багародзіца і падрабязна апісала месца, у якім яна жыла да свайго Успення.

Паводле падання, у Эфес Найсвяцейшая Дзева Марыя выправілася ў 43 годзе разам з апосталам Янам Багасловам, падчас ганення Ірада на хрысціян. Але незадоўга да свайго шчаснага Успення Найсвяцейшая Дзева Марыя зноў прыбыла ў Іерусалім, дзе і адбылося Успенне.

У 1950 годзе будынак быў адбудаваны і ператвораны ў капліцу. Нягледзячы на тое, што Ватыкан афіцыйна не прызнаў будынак домам Багародзіцы, яго наведалі папы Павел VI (у 1967 годзе), Ян Павел II (1979) і Бенедыкт XVI (2006).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Дом Багародзіцы**
**Паштовы тракт** (польск. trakt ад лац. traktus, літаральна — валачэнне) — у Вялікім Княстве Літоўскім, Рэчы Паспалітай і Расіі шырокая палепшаная дарога (шлях, гасцінец), якая злучала найважнейшыя населеныя пункты.

Апісанне
--------

* Па паштовым трактам ішлі рэгулярныя перавозкі пошты, пасажыраў і грузаў.
* Уздоўж галоўных дарог праз 20-30 вёрст былі створаны ямы — паштовыя станцыі.
* На паштовых трактах усталёўваліся верставыя слупы, па якіх можна было адмяраць пройдзены шлях.

Гісторыя
--------

З 1557 г. на тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага стала наладжвацца паштовая служба.

У 1583 годзе адкрыты паштовыя зносіны паміж Гродна, Беластокам і Варшавай.

Пасля таго як у 1667 годзе ў вёсцы Андрусава (цяпер у Смаленскай вобласці) было заключана мірнае пагадненне паміж Расіяй і Рэччу Паспалітай, асобным пунктам якога было развіццё паштовых зносін, быў створаны паштовы тракт па напрамку Вільня-Масква. Ён праходзіў праз Мінск, Магілёў і Смаленск. Гэта пошта, названая Віленскай, была заснавана 14 снежня 1667 г. Праект яе упарадкавання распрацаваў віленскі паштмайстар Рэйнгальд Бісінг. Ён жа склаў палажэнне, якім ўсталёўваўся парадак праходжання пошты. 3 Вільні паштар адпраўляўся ў пятніцу, у Мінск прыбываў у нядзелю ў тры гадзіны дня, у Магілёў — апоўдні ў панядзелак, а на граніцу (у мястэчка Кадзіна, што на Смаленшчыне) — у аўторак раніцай. Да гэтага часу сюды павінна была паступіць і маскоўская пошта. У напрамку Масквы карэспандэнцыя адпраўлялася раз на тыдзень. З Вільні да Масквы лісты даходзілі за 8 дзён.

У тым жа 1667 годзе ў Мінску з’явіўся першы паштовы ям (прататып станцыі). У яго штаце былі тры ямшчыкі і адзін стараста. Тут можна было памяняць коней, пераначаваць. Пазней паштовыя ямы былі створаны ў Мсціславе, Магілёве, Барысаве, Смілавічах, Радашковічах, Маладзечне.

Па дарогах карэспандэнцыю развозілі калёсы і карэты. У пачатку ХІХ стагоддзя сталі выкарыстоўваць таксама дыліжансы. Дыліжанс ехаў і днём і ноччу і спыняўся ў тавернах толькі для яды і змены коней.

Санкт-Пецярбургска — Магілёўскі паштовы тракт паклаў пачатак аднаму з самых вядомых расійскіх трактаў — Беларускаму. У пачатку ХІХ ст. ён аформіўся канчаткова. Тракт меў тры маршруты:

1. Санкт — Пецярбург — Екацярынаслаў (праз Віцебск — Магілёў — Чарнігаў)
2. Санкт-Пецярбург — Жытомір (праз Віцебск — Магілёў — Быхаў — Жлобін — Мазыр)
3. Санкт-Пецярбург — Кіеў (праз Нарву — Полацк — Барысаў — Бабруйск — Петрыкаў) і далей на Адэсу.

Па Санкт-Пецярбургска—Магілёўскаму паштоваму тракту ўпершыню ў Расійскай імперыі сталі перавозіць газеты па падпісцы. Адбылося гэта ў 1773 г.

Гл. таксама
-----------

* Тракт
* Гасцінец
* Гісторыя пошты і паштовых марак Беларусі

Зноскі
------

1. ↑  Цікавыя факты з гісторыі беларускай почты

Літаратура
----------

* *Заремский, В. К.* Могилевская почта в 19 веке. Магілёўская даўніна. — 2001. — № 9. — С. 52 — 59.
**Эўкаліпт** (*Eucalyptus*) — род дрэў і некаторых кустоў, налічваецца больш за 700 відаў.

Гісторыя
--------

Упершыню еўрапейцы пабачылі эўкаліпт на востраве Тасманія, больш 200 гадоў назад. У 1777 г. яго насенне было завезена ў Англію.

Большасць эўкаліптаў паходзіць з Аўстраліі, некаторыя — з астравоў Новай Гвінеі і Інданезіі, а адзін від — нават з Філіпінскіх астравоў. Шматлікія віды былі інтрадукаваны ў засушлівых раёнах іншых частак свету, уключаючы Каліфорнію, Афрыку, Паўднёвую Еўропу, Індыю і Кітай.

Характарыстыка
--------------

Дасягаюць вышыні 100—155 метраў. Варта адзначыць, што вышыня эўкаліптаў розная, бо сярод іх налічваецца 700 відаў. І не ўсе яны дасягаюць такіх гіганцкіх памераў. Ёсць сярод іх і карлікі, якія ледзь дасягаюць 2—3 метраў у вышыню.

Дзякуючы каштоўнай драўніне і здольнасці да хуткага росту, эўкаліптавыя лясы культывуюць амаль ва ўсіх трапічных і субтрапічных краінах. З-за хуткага росту ім патрабуецца вялікая колькасць вады, што прыводзіць да высушвання глебы. Адзін сталы эўкаліпт можа на працягу года спажыць 14 тон вады.

Эўкаліпт расце вельмі хутка і да стогадовага ўзросту дасягае вышыні 100 м. Асабліва хуткі рост назіраецца ў першае дзесяцігоддзе, калі кожны год дрэва вырастае на 4—5 м. Затым рост запавольваецца. Праз 20—30 гадоў эўкаліпт дасягае вышыні 35 м пры дыяметры ствала, як у 200-летняга дуба. Пяцігадовыя эўкаліпты ўтвораць сапраўдны лес.

Выкарыстанне
------------

З некаторых відаў эўкаліпта атрымліваюць алей, а з іншых — вельмі цвёрдую драўніну. Эўкаліпт таксама вядомы як араматычная расліна, з якога атрымліваюць каштоўныя эфірныя алеі (эўкаліптавы алей), выкарыстоўваемыя ў медыцыне і парфумерыі. Эўкаліпты таксама вырошчваюць у якасці дэкаратыўных раслін, у мэтах меліярацыі.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1.: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 187. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18. Кн. 1.).

Спасылкі
--------

* *Эвкалипт (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Эвкалипт // Праект «Вся Биология»  (руск.)
* EUCLID Sample, CSIRO
**Бой у Александроўскім лесе** паміж савецкімі партызанамі атрада М. М. Нікіціна і нямецкімі акупацыйнымі войскамі ў Дзяржынскім раёне ў чэрвені 1942 года.

Партызанскі атрад капітана М. М. Нікіціна летам 1942 года базіраваўся ва ўрочышчы Доўгі Востраў у Александроўскім лесе (за 2 км ад в. Александрова) на граніцы з Уздзенскім раёнам. Падпольшчыкі Мінска даведаліся аб падрыхтоўцы карнай экспедыцыі і папярэдзілі партызан. Мінскі падпольны гарком КП(б)Б і Уздзенскі падпольны партком арганізавалі дастаўку ў атрад дадаткова зброі і боепрыпасаў.

14 чэрвеня падраздзяленні 603-га ахоўнага палка і 24-ы паліцэйскі батальён акружылі ўрочышча і, адкрыўшы кулямётна-мінамётны агонь, пры падтрымцы 9 бронемашын і 6 танкаў пачалі наступленне. Партызаны (каля 120 чал.), заняўшы раней падрыхтаваныя пазіцыі, пад камандаваннем камісара П. І. Знака (Мураўёва) і намесніка камандзіра атрада Ф. І. Серабракова больш за 10 гадзін вялі няроўны бой, адбіўшы 21 атаку. Пасля спынення варожых атак партызаны прарвалі нямецкую абарону і адышлі ў лясы Уздзенскага раёна. Пры адбіцці атак загінула 9 партызан. 

У нямецкай справаздачы аперацыі адзначана, што *«пасля жорсткай барацьбы лагер быў узяты. Праціўнік сіламі да 200 чал. змог прарваць наша акружэнне... Уласныя страты значныя»*. 22 чэрвеня в. Александрова была спалена, а яе мужчыны (20 чал.) расстраляны.

Літаратура
----------

* Александроўскі бой 1942 // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 35. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
Рэйган выступае перад Брандэнбургскімі варотамі
**«Tear down this wall!»** (бел.: Знясіце гэтую сцяну!) — фраза, вымаўленая прэзідэнтам ЗША Рональдам Рэйганам 12 чэрвеня 1987 года падчас выступу на плошчы перад Брандэнбургскімі варотамі ў Берліне. Рэйган звяртаўся да Гарбачова з заклікам дэмантаваць Берлінскую сцяну.

Цалкам словы Рэйгана гучалі наступным чынам:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Генеральны сакратар Гарбачоў, калі вы шукаеце міра, калі вы шукаеце росквіту для Савецкага Саюза і Усходняй Еўропы, калі вы шукаеце лібералізацыі, прыязджайце сюды да гэтых варот, містэр Гарбачоў, адчыніце гэтыя вароты. Містэр Гарбачоў, знясіце гэтую сцяну! | » |

У арыгінале:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | General Secretary Gorbachev, if you seek peace, if you seek prosperity for the Soviet Union and Eastern Europe, if you seek liberalisation, come here to this gate. Mr. Gorbachev, open this gate. Mr. Gorbachev, tear down this wall! | » |

Вядома, што некаторыя супрацоўнікі адміністрацыі Рэйгана раілі яму перад паездкай у Германію пазбягаць гучных заклікаў, якія маглі б прывесці да чарговага пахаладання ў савецка-амерыканскіх адносінах. Тым не менш эмацыйны заклік, які мяжуе з патрабаваннем, усё ж быў уключаны ў прамову.

Праз два з паловай гады, у канцы 1989 года, сцяна была дэмантаваная.

Гл. таксама
-----------

* Ich bin ein Berliner

Спасылкі
--------

* Reagan’s 'tear down this wall' speech turns 20 (USATODAY.com)  (англ.)
* 20 Years After «Tear Down This Wall» Архіўная копія ад 25 жніўня 2013 на Wayback Machine (Time)  (англ.)
* "Berlin Wall" Speech - President Reagan's Address at the Brandenburg Gate - 6/12/87 (англ.)
Розныя віды паштэту
**Паштэ́т** (ад ням.: Раstеtе) — страва з мясных, рыбных і іншых прадуктаў, працёртых да пастападобнага стану. Таксама ў склад паштэту звычайна ўваходяць гародніна, зеляніна, спецыі, або віно ці каньяк. Паштэт можа быць пададзены гарачым або халодным, але лічыцца, што паштэт становіцца смачнейшым пасля некалькіх дзён астуджэння.

Паштэт у розных краінах
-----------------------

У французскай ці бельгійскай кухні паштэт могуць запякаць у цесце як пірог або ў форме бохана, у гэтым выпадку паштэт называецца *pâté en croûte*. Таксама паштэт можа запякацца ў спецыяльнай форме *тэрын* (або іншай форме), у гэтым выпадку ён вядомы як *pâté en terrine*. Традыцыйна, фарш, які прыгатаваны і пададзены ў тэрыне таксама называецца тэрын. Самы вядомы від паштэту, магчыма, гэта *паштэт фуа-гра* з печані адкормленых гусей.

У Нідэрландах, Фінляндыі, Германіі, Венгрыі, Швецыі, Даніі і Аўстрыі некаторыя паштэты з пячонкі маюць форму мяккай каўбасы, якую можна намазваць, — нідэрл.: leverworst, венг.: májpástétom/májkrém або ням.: Leberwurst (ліверныя каўбаскі). У ЗША нарэзаная ліверная каўбаса (*liverwurst*) выкарыстоўваецца ў якасці напаўняльніка для сэндвіча.

У Расіі і Украіне паштэт у асноўным гатуюць з ялавічыны, курынай або гусінай пячонкі і звычайна называецца *пячоначны паштэт*, аднак могуць быць выкарыстаныя іншыя віды мяса. У адрозненні ад заходнееўрапейскага рэцэпту пячонку спачатку вараць або смажаць, змешваюць са сметанковым алеем і/або тлушчам і прыправамі (свежай або абсмажанай цыбуляй, морквай, спецыямі і зелянінай). Далей ён можа быць запечаны, але часцей за ўсё ўжываецца без аніякай апрацоўкі. Паштэт намазваецца на хлеб, часта з кропам або іншай свежай зелянінай.

Зноскі
------

1. ↑  Булыка А. М. Слоўнік іншамоўных слоў: У 2 т. Т.2: М — Я — Мн.: БелЭн, 1999. — 736 с.
2. ↑  «Terrines and Pates». *The French Chef*. By Julia Child. WGBH Boston.
3. ↑  enjoyyourcooking.com

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Паштэт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph423158 |
**Э́ўген Ва́йна** (эст.: Eugen Vaino; 7 снежня 1909, Пайдэская воласць, Эстонія — 24 лістапада 1969, Талін, Эстонія) — эстонскі графік і жывапісец

Біяграфія
---------

Вучыўся ў 1924—1930 гадах у Мастацка-прамысловым вучылішчы ў Таліне ў Г. Х. Рэйндарфа. У 1941 годзе мабілізаваны ў армію, у маі 1942 года па рашэнні СМ СССР адкліканы і накіраваны ў Яраслаўль, дзе працуе стыпендыятам у калектыве эстонскіх мастакоў  (эст.) (бел..

У 1944—1961 гадах у Талінскім інстытуце прыкладнога мастацтва і Мастацкім інстытуце Эстоніі.

Удзельнік выставак з 1934 года: у т.л. 1943 «Юр'ева ноч», рэспубліканскіх, усесаюзных 1943, 1943 «Гераічны фронт і тыл», 1946, 1947, 1949.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Вайно Эуген Мартович Архівавана 1 лістапада 2017.