recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Чарлзтаўн** (англ.: Charlestown) — горад на востраве Невіс у Карыбскім моры. Галоўны адміністрацыйны цэнтр вострава. Насельніцтва — 1700 чал. (2006 г.).

Чарлзтаўн быў заснаваны ў 1680 г. як гандлёвае паселішча вакол крэпасці Форт-Чарлз. Атрымаў назву ў гонар Карла II Сцюарта. У XVIII ст. меў багатую сефардскую абшчыну, якая займалася гандлем цукрам. У 1840 г. разбураны землятрусам.

З 1983 г. выконвае функцыі адміністрацыйнага цэнтра вострава Невіс.

Спасылкі
--------

* Charlestown, Capital of Nevis

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n2002163227 · VIAF: 131545805 |
**Дом афіцэраў Заходняй ваеннай акругі ў Санкт-Пецярбургу** — помік архітэктуры, пабудаваны ў 1895—1898 гадах В. К. Гаўгерам і А. Д. Данчанкам.

Першапачатковы праект быў выкананы архітэктарамі А. І. фон Гогенам і М. А. Івановым. Адрас: Ліцейны праспект, 20 / Кірачная вул. 1.

Да 1828 года на рагу вуліцы Кірачнай і Ліцейнага праспекта знаходзілася прыёмная графа А. А. Аракчэева. Фактычна гэты будынак займала Уласная Яго Імператарскай Вялікасці канцылярыя. Сучасны будынак узведзены ў рускім стылі спецыяльна для Афіцэрскага сходу, заснаванага указам Мікалая II вясной 1898 года.
Нямецкі музей фільмаў
**Нямецкі музей фільмаў** (ням.: Deutsches Filmmuseum) — прысвечаны гісторыі кіно і стварэнню фільмаў музей у Франкфурце-на-Майне, які знаходзіцца на беразе Майна у раёне Заксэнхаўзэн (т.зв. Музейны бераг). Гэта адзін з шасці музеяў фільмаў у Германіі. Агульная выставачная плошча складае 2100 кв. метраў. Музей быў адкрыты ў 1984 годзе.

У пастаяннай экспазіцыі музея прадстаўлены экспанаты з гісторыі фільма, працоўныя прылады і крокі кінавытворчасці. Сярод экспанатаў знаходзяцца статуэтка Оскар, атрыманая Максіміліянам Шэлам за фільм *Нюрнбергскі працэс* (1961), а таксама больш чым 200-гадовы скрупулёзна адноўлены чароўны ліхтар.

Штогод тут таксама праводзяцца чатыры спецыяльных выставы, якія прызначаны канкрэтным абласцям кінематаграфіі і жанру кіно, а таксама розным сацыяльным тэмам і іх адлюстраванню ў фільмах.

У музеі таксама размешчаны кінатэатр, дзе правадзіцца паказ гістарычна значных, а таксама эксперыментальных фільмаў. У дадатак прапануюцца лекцыі і дыскусіі.

Зноскі
------

1. 1 2  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90829599 · BNF: 123231727 · CiNii: DA05880932 · GND: 2056649-9, 2015924-9 · ISNI: 0000 0001 2324 4794 · LCCN: n84234932 · NKC: kn20110406011 · NUKAT: n2011032735 · SUDOC: 084986735 · VIAF: 141727822 · ULAN: 500250428 |

 |
**Ха́рупель**, або **Хо́рупель** — нізіннае балота ў Клецкім і Капыльскім раёнах Мінскай вобласці Беларусі, у пойме ракі Морач. Плошча балота складае 2,8 тыс. га, у межах прамысловага паклада 2 тыс. га. Глыбіня торфу да 4,6 м, сярэдняя 2 м, ступень распаду 44%, попельнасць 20%. Станам на 1984 год запасы торфу складалі 7,3 млн тон. Торф здабываецца на ўгнаенне. Балота асушана ў Капыльскім раёне дрэнажом, у Клецкім пераважна адкрытай сеткай. Асушаныя землі пад сенажаццю і ворывам.

Літаратура
----------

* Харупель // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.
**Дом Фрыдмана** — будынак у Мінску, размешчаны ў квартале, які прымыкае да Верхняга Горада, па адрасе вуліца Рэвалюцыйная, 26. Пабудаваны ў XIX ст. з цэглы.

Гісторыя
--------

Праект фасада, прадстаўлены Я. Фрыдманам на зацвярджэнне ў Мінскую гарадскую ўуправу. 1881 год.
У XIX стагоддзі на гэтым зямельным пляцы існавала драўляная забудова, на месцы якой у другой палове XIX стагоддзя пабудаваны двухпавярховы жылы дом, які галоўным фасадам выходзіў на Койданаўскую вуліцу. Гэты будынак моцна пацярпеў падчас вялікага пажару 1881 года.

Койданаўская вуліца ў канцы ХІХ стагоддзя. Двухпавярховы дом Фрыдмана за трохпавярховым будынкам Жаночай гімназіі Рэйман.
Адразу пасля пажару мінскі мешчанін Якаў Фрыдман звярнуўся ў Мінскую гарадскую ўправу с праектам на аднаўленне пашкоджанага будынка, а таксама двух мураваных флігеляў у двары, і на будаўніцтва дадатковых гаспадарчых пабудоў.

Гэта быў двухпавярховы прамавугольны ў плане будынак, накрыты двухсхільным дахам, які быў аддзелены ад сцяны прафіляваным карнізам. Галоўны фасад адноўленага дома, які выходзіў на вуліцу Койданаўскую, быў вырашаны ў стылі эклектыкі. Ён быў падзелены на два ярусы прафіляванай цягай і багата аздоблены ляпным дэкорам. Другі паверх быў аформлены рустам і меў два балконы з літымі дэкаратыўным кратамі. У паўднёва-заходняй частцы будынка знаходзілася праязная арка, перакрытая скляпеннямі.

Дом у час рэканструкцыі. 2012 
З 1890 года гэты будынак належаў мінскаму мешчаніну Юдэлю Ліберману. Паводле інвентарызацыі 1910 года большую частку памяшканняў займалі жылыя кватэры, а на першым паверсе знаходзілася яўрэйскае пачатковае вучылішча.

Пасля 1920 года былы дом Фрыдмана нацыяналізаваны і выкарыстоўваўся пад камунальныя кватэры. У гады Другой сусветнай вайны не пацярпеў.
Пасля вайны тут таксама размяшчаліся жылыя кватэры. Да канца XX стагоддзя былы дом Фрыдмана амаль цалкам захаваў архітэктурнае рашэнне фасадаў XIX — пачатку XX стагоддзяў.

Архітэктура
-----------

План 1-га паверха дома № 26
Двухпавярховы чатырохвугольны ў плане з вуглавой прыбудовай. У дваровай частцы будынак накрыты пакатым двухсхільным дахам. Галоўны фасад упрыгожаны дэкаратыўнымі элементамі: карнізным поясам паміж паверхамі, фігурнымі сандрыкамі пад вокнамі 1-га паверха, падаконнымі плітамі з геаметрычным арнаментам і руставанымі лапаткамі ў прасценках на 2-м паверсе. Пад дахам праходзіць масіўны развіты карніз. У левай частцы дома арачны праезд з крыжовым скляпеннем.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  БУДЫНАК № 26 ДОМ ФРЫДМАНА
2. ↑  271. Забудова вуліцы Рэвалюцыйнай // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.

Літаратура
----------

* 271. Забудова вуліцы Рэвалюцыйнай // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом Фрыдмана
* БУДЫНАК № 26 ДОМ ФРЫДМАНА
**Лагер № 168** — адзін з лагероў НКУС, які знаходзіўся ў Масюкоўшчыне. З'яўляўся часткай лагернай сістэмы для ваеннапалонных армій гітлераўскай кааліцыі і інтэрніраваных грамадзян Германіі. Заснаваны летам 1944 г. на месцы былога лагера савецкіх ваеннапалонных. Першымі зняволеннымі лагера былі ваеннапалонныя Вермахта, якіх узялі ў палон пад Мінскам. Пасля гэтага лагер актыўна папаўняўся новымі партыямі ваеннапалонных.

Пастановай Дзяржкамітэта абароны ад 3 лютага 1945 г. і загадам НКУС СССР Л. Берыя ад 6 лютага 1945 г. было прадпісана вывозіць працаздольнае насельніцтва савецкай акупацыйнай зоны Германіі ў СССР для прымусовай працы па аднаўленню савецкай эканомікі. Так лагер № 168 стаў папаўняцца грамадзянскімі асобамі.

У 1945 г. ў лагеры № 168 памерла 237 палонных. Памерлых хавалі на ўскраіне лагера. На красавік 1946 г. усяго ў лагеры знаходзілася 22594 чал.

Палонныя і інтэрніраванныя выкарыстоўваліся пры адбудове і пабудове такіх аб'ектаў, як МАЗ і МТЗ (7500 чал.), завод імя Кірава (1200 чал.), Тэатр оперы і балета (1500 чал.), Акадэмія навук (800 чал.), завод імя Вавілава, частку цяперашняга пр. Незалежнасці, Асмалоўка.

Рэпатрыяцыя пачалася ў 1947 г. Немцам і іншым інтэрніраваным, якія вярталіся на радзіму, плацілі грошы за выкананую справу, але яны не мелі права вывозіць грошы за тэрыторыю СССР мусілі іх «атаварыць» на месцы. Апошнімі пакінулі лагер у канцы верасня 1955 г. асуджаныя за вайсковыя злачынствы, якіх памілаваў урад СССР. Могілкі ваеннапалонных і інтэрніраваных у Масюкоўшчыне, былі знішчаны як і іншыя 77 такіх могілак на Беларусі. Частка пахаваных там перанесена на зборныя моглікі у ХХІ ст.

Гл. таксама
-----------

* Шталаг 352
* Нямецкія вайсковыя могілкі 1941-1944 гг. пад Мінскам
* Выкарыстанне прымусовай працы нямецкага цывільнага насельніцтва ў СССР
* Інтэрніраванне немцаў у ЗША
* Нямецкія ваеннапалонныя ў СССР

Зноскі
------

1. ↑  НАРБ, 4-29-331, л. 35 цыт. па: О. И. Усачёв. Лагерь военнопленных и мемориал в Масюковщине ч. 3 Архівавана 5 жніўня 2017.//Минск старый и новый
2. ↑  А. В. Шарков Содержание и трудовое использование немецких военнопленных на территории Беларуси (1944-51 гг)//Советские и немецкие военнопленные в годы Второй мировой войны, с. 396
3. ↑  В. Черкасова ЗАЛОЖНИКИ ВОЙНЫ. После окончания боев ими остаются военнопленные// Белгазета 17.09.2001, № 36 (302)
4. ↑  А. В. Шарков Содержание и трудовое использование немецких военнопленных на территории Беларуси (1944-51 гг)//Советские и немецкие военнопленные в годы Второй мировой войны, с. 375
5. ↑  В. Черкасова ЗАЛОЖНИКИ ВОЙНЫ. После окончания боев ими остаются военнопленные// Белгазета 17.09.2001, № 36 (302)
6. ↑  О. И. Усачёв. Лагерь военнопленных и мемориал в Масюковщине ч. 3 Архівавана 5 жніўня 2017.//Минск старый и новый
7. ↑  В. Черкасова ЗАЛОЖНИКИ ВОЙНЫ. После окончания боев ими остаются военнопленные// Белгазета 17.09.2001, № 36 (302)
8. ↑  О. И. Усачёв. Лагерь военнопленных и мемориал в Масюковщине ч. 3 Архівавана 5 жніўня 2017.//Минск старый и новый

| ⛭Лагеры НКУС для нямецкіх ваеннапалонных у Беларусі |
| --- |
| Нумары лагераў | 
* 56
* 168
* 183
* 189
* 271
* 281
* 284
* 311
* 410

 |
**Дом з вуліцы Вызвалення, 4** — жылы дом пачатку XX стагоддзя з вул. Вызвалення ў Мінску з'яўляецца помнікам драўлянай архітэктуры Ракаўскага прадмесця. Перанесены ў Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту ў в. Азярцо.

Дом з вуліцы Вызвалення, 4

Гісторыя
--------

Гісторыя помніка сведчыць, што ў ім адлюстраваны не толькі рысы драўлянага дойлідства, характэрныя для былой вул. Уваскрасенскай, але і характэрныя асаблівасці забудовы прадмесцяў XIX — пачатку XX ст. Натурнае даследаванне помніка было выканана ў 1985 г. у сувязі з разборкай дома і перавозам яго ў музей. Даследаванні паказалі, што веранда прыбудавана пазней, у 1960 г. Планіроўка дома захавалася.

Паводле адміністрацыйна-паліцэйскага падзелу Мінска другой паловы XIX — пачатку XX ст. участак, на якім быў узведзены дом, знаходзіўся ў 630-м квартале пад № 3 у другой частцы горада. У той час пляц з забудовай належаў Лейбу Гіршавічу Куперу. Акрамя жылога дома на пляцы існавалі хлеў, лядоўня. Плошча пляца складала 121,5 кв. саж.

Паводле дакумента, дом пабудаваны каля 1906—1907 гг. Меў памеры 18х10х5,8 аршын, крыты гонтай. Праект на будаўніцтва жылога дома быў зацверджаны ў 1895 г. Акрамя дома на пляцы меркавалася пабудаваць яшчэ драўляны флігель. Па праекце дом складаўся з дзвюх жылых чатырохпакаёвых кватэр. Уваходы былі з боку двара праз блакіраваную веранду і кухню. У працэсе будаўніцтва адбыліся нязначныя адхіленні ад праекта.

Аналіз планаў пабудовы за 1895, 1948 і 1984 гг. сведчыць, што за перыяд існавання планіровачная структура не мела значных пераробак.

Архітэктура
-----------

Сцены рублены ў чысты вугал з зашыўкай дэкаратыўнымі накладкамі і карнізам. Бярвёны абчасаныя на два канты. Пастаўлены на бутабетонны падмурак. Капітальнай сцяной падзелены на дзве часткі. Падлога двайная на лагах. Столь таксама двухслойная. Дах кроквенны, апошнім часам быў накрыты дранкай. Галоўны фасад падзелены прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў ліштвах з прапіленым і вытачаным дэкорам, з філянговымі аканіцамі. На дваровым фасадзе зроблена веранда з ганкам.

Літаратура
----------

* Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь: [Даведнік] / склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-6828-35-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Нямецкі баксёр** або проста **баксёр** — выведзеная ў Германіі парода буйных каржакаватых гладкпоўсцевых сабак. Афарбоўка поўсці можа быць аднастайнай бэжавай, тыгровай, белай або тыгровай з белымі плямамі. Баксёры брахіцэфалічны (яны маюць шырокія, кароткія чарапы), у іх квадратныя пысы, форма прыкусу ў баксёра — перакус, вельмі моцныя сківіцы і магутны прыкус ідэальны для падвешвання на буйную здабычу. Баксёр быў выведзены з англійскага бульдога.

Баксёры былі ўпершыню прадстаўлены на выставе для сенбернараў ў Мюнхене ў 1895 годзе, а першы клуб заводчыкаў баксёраў быў заснаваны праз год. Па дадзеных Амерыканскага клуба сабакаводства баксёр — сёмая па папулярнасці парода ў ЗША (2010 год).
**Лагер № 168** — адзін з лагероў НКУС, які знаходзіўся ў г. Брэст у 2-х месцах: на Кіеўцы і ў раёне Кобрынскага моста (сучасны пр. Машэрава). Дзейнічаў у 1944—1948 гг. Там трымалі нямецкіх ваеннапалонных, вайскоўцаў саюзных Германіі армій і інтэрніраваных цывільных немцаў. Усяго праз лагер прайшло 166 тыс. немцаў, а пастаянна там знаходзілася ад 3 да 10 тыс. чал. Так на 30 красавіка 1946 г. там было 4270 чал, з іх 378 — лазарэтных хворых і 778 — у спецкамандах.

Палонных выкарыстоўвалі на розных гаспадарчых работах. Памерлых хавалі ў раёне цяперашняй вул. Герцэна у Брэсце. У 1948 г. лагер быў ліквідаваны, а яго зняволеныя рэпатрыяваны.

Зноскі
------

1. ↑  История: лагерь для немецких военнопленных в Бресте Архівавана 14 красавіка 2016. // блог сайта «БрестСити»
2. ↑  Паводле работы: А. В. Шарков Содержание и трудовое использование немецких военнопленных на территории Беларуси (1944-51 гг)//Советские и немецкие военнопленные в годы Второй мировой войны, с. 375

Гл. таксама
-----------

* Нямецкія вайсковыя могілкі 1941-1944 гг. пад Мінскам
* Інтэрніраванне немцаў у ЗША
* Нямецкія ваеннапалонныя ў СССР

| ⛭Лагеры НКУС для нямецкіх ваеннапалонных у Беларусі |
| --- |
| Нумары лагераў | 
* 56
* 168
* 183
* 189
* 271
* 281
* 284
* 311
* 410

 |
**Лагазі́нка**, **Лаго́зійка**, **Лагаза** — рака ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Гайна (басейн Дняпра).

Назва
-----

Пярвейшая форма назвы захавалася ў назве вёскі Лагаза. Рачная назва старабалцкага паходжання.

На гэта паказвае балцкі гідранімічны пашыральнік *-(а)z-*. Ён вядомы і ў літоўскім словаўтварэнні: *keikti* «лаяць» — *keikazas* «хто лаецца», *pilvas* «жывот» — *pilvazas* «хто з вялікім жыватом». Пашыральнік *-z-* і ў назве дзвінскай (на смаленскай поўначы) ракі Гобза, назва якой і коранем, і пашыральнікам параўноўваецца з літоўскімі гідронімамі *Gebizas*, *Gabižis*.

Фанетычны варыянт гэтага пашыральніка *-auz-* у назве ракі Макоўза (прыток бярэзінскай Цны) у гэтым жа лагойскім рэгіёне, на ўсходзе ад Лагазы.

Назва Лагаза ад індаеўрапейскага *\*leg- / \*log-* «накропваць, прасочвацца, распускацца». У балцкай лексіцы гэты корань (выціснуты з цягам часу сінонімамі) не фіксуецца, так жа сама і са старабалцкімі *\*dravas, \*snavas* «цячэнне», якія засталіся толькі ў гідраніміі (ад іх гідронімы Адроў, Сноў).

Назва Лагаза значыць «Струмяністая (рака)». Ад яе назва Лагойска (Лагожска), куды, як мяркуецца, паселішча ў нейкі даўні час перанеслі з-над Лагазы.

Паблізу ад Лагазы таксама рэкі з балцкімі назвамі Гайна (у яе Лагаза ўцякае), Ілія, Вяча, Усяжа.

Гідраграфія
-----------

Даўжыня ракі 14 км. Плошча вадазбору 49 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 5,8 м/км. Пачынаецца за 2 км у напрамку на паўднёвы захад ад вёскі Сялец, вусце на заходняй ускраіне вёскі Дабрэнева. Цячэ па Мінскім узвышшы. Рэчышча каналізаванае на працягу 6 км (ад вёскі Лагаза да вусця). На рацэ каля паўночнай ускраіны вёскі Лагаза плаціна і сажалка (плошча 0,22 км²).

Заўвагі
-------

1. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101—102.
2. ↑  P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 390.
3. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 657.
4. ↑  H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 99.
5. ↑  Агульная характарыстыка рачной сеткі Мінскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» Архівавана 20 кастрычніка 2016. (руск.)

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия / Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — 2-е изд. — Мн.: БелСЭ, 1989. — С. 179. — 599 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-85700-001-7. (руск.)
* Ліст карты N-35-68. Выданне 1988 г. Стан мясцовасці на 1984 г. (руск.)
**Філіп Фрыдрых фон Хеч** (ням.: Philipp Friedrich von Hetsch; 10 верасня 1758—31 снежня 1838) — нямецкі мастак, прылічаны да дваранскага саслоўя ў 1805 годзе. Бацька архітэктара Густава Фрыдрыха фон Хеча.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 10 верасня 1758 года ў Штутгарце ў сям’і вюртэмбергскага прыдворнага музыканта Крысціяна Хеча (ням. Christian Heinrich Hetsch).

У 1771 годзе ён без згоды бацькоў паспяхова паступіў у Вышэйшую школу Карла (Hohe Karlsschule) у Штутгарце, дзе вучыліся многія вядомыя нямецкія мастакі, вучыўся жывапісу ў Нікаля Гвібаля і Адольфа Фрыдрыха Харпера. У асноўным навучаўся пейзажнаму жывапісу. У Штутгарце пазнаёміўся з мастаком Іаганам Данекерам і паэтам Фрыдрыхам Шылерам, якія былі аднагодкамі.

З ухвалы сваіх настаўнікаў Hohe Karlsschule, у 22-гадовым узросце Філіп на працягу двух гадоў знаходзіўся ў Парыжы, дзе быў вучнем Жазефа-Мары В’ена і Клода Вернэ. Вярнуўшыся дадому ў 1782 годзе, Хеч быў прызначаны прыдворным мастаком герцага вюртэмбергскага Карла Яўгена. Працаваў у маляўнічай тэхніцы, якую засвоіў пад уплывам работ французскага мастака неакласіцызму Жака-Луі Давіда.

Пры фінансавай падтрымцы Вюртэмбергскага двара, з вясны 1785 года Хеч на працягу двух гадоў навучаўся ў Рыме; там азнаёміўся з творамі выдатных мастакоў — Джота дзі Бандонэ, Фра Беата Анджэліка, Філіпа Ліпі, Сандра Бацічэлі, Караваджа і іншымі. У 1787 ён пачаў выкладаць у Hohe Karlsschule, у 1790 годзе стаў прафесарам, у 1794 годзе школа была зачынена. Пасля сыходу Адольфа Харпера з пасады дырэктара Герцагскай карціннай галерэі, гэта пост з 1798 па 1816 гады займаў Філіп Хеч.

4 лютага 1808 года быў узнагароджаны вялікім крыжом ордэна Вюртэмбергскай кароны.

Памёр 31 снежня 1838 года ў Штутгарце.

Зноскі
------

1. 1 2  Philipp Friedrich von Hetsch // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
2. ↑  Philipp Friedrich von Hetsch // Берлінская акадэмія мастацтваў — 1696.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q414110'></a>
3. ↑  Philipp Friedrich von Hetsch<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
Нямецкія дыялекты 1945 г.

**Дыялекты нямецкай мовы** ўваходзяць у склад заходнегерманскі дыялект (моў) і складаюцца ў агульным кантынентальным дыялектным кантынууме разам з нідэрландскай мовай. Дыялекты нідэрландскай мовы у класічнай нямецкай дыялекталогія звычайна разглядаюцца як частка нямецкіх, бо на ўзроўні традыцыйных гаворак няма падстаў вылучаць дыялекты Нідэрландаў і Бельгіі з агульнай масы заходнегерманскіх дыялектаў, нідэрландскую мову з'яўляецца перш за ўсё самастойнай літаратурнай мовай. Да таго ж межы ніжнефранкскай групы гаворак, на аснове якіх склаўся літаратурны нідэрландскую мову, не супадаюць з межамі распаўсюджвання літаратурнай нідэрландскай мовы, гаворкі правінцый Гронінген, Дрэнтэ, Оверэйссел і Gelderland адносяцца да ніжнесаксонскай мовы, у асноўным распаўсюджаным у Германіі, статус лімбургскага дыялекту спрэчны, многія лінгвісты адносяць яго да сярэднефранкскім, да таго ж частка яго тэрыторыі заходзіць у Германію. З іншага боку, на тэрыторыі распаўсюджвання ніжняфранкскіх і лімбургскіх гаворак у Германіі выкарыстоўваецца літаратурная нямецкая мова.
**Каракаціцы**, **Сепіі** (*Sepiida*) — атрад жывёл з класа галаваногіх малюскаў. 

Ад усіх іншых сучасных галаваногіх, каракаціцы адрозніваюцца прысутнасцю своеасаблівай вапнавай ўнутранай ракавінай ў выглядзе шырокай пласцінкі, якая займае амаль усю спінавы бок тулава. Авальнае цела абрамляе з абодвух бакоў плаўнік ў выглядзе вузкай касцістай аблямоўкі, што цягнецца ўздоўж усяго тулава. Толькі на заднім канцы цела левы і правы плаўнікі падзеленыя. Хапальныя рукі доўгія, уцягваюцца цалкам у асаблівыя мехападобныя рытвінкі; астатнія рукі кароткія. Варонка з клапанам. Чацвёртая левая рука ў самцоў гектакатылізавана ў пачатку (гэта значыць адрозніваецца па сваёй будове і служыць для апладнення).

Да роду *Sepia* належыць каля 30 сучасных відаў, якія жывуць у асноўным у цёплых морах, паблізу берагоў. Некалькі выкапнёвых відаў вядомыя з юры і з трацічных адкладаў. Каракаціцы могуць плаваць, але звычайна трымаюцца на дне, падчэкваючы здабычу — рыб і ракападобных.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Каракаціцы**, **Сепіі** ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.8. Мн. 1999, С.47

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Канадская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779790239 |
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Талас.

**Талас** — рака, якая працякае па тэрыторыі Кыргызстана і Казахстана. Утвараецца ад зліцця рэк Каракол і Уч-Кашой, якія бяруць свой пачатак у ледавіках Таласкага хрыбта Кыргызстан. На сваім шляху рака Талас прымае шмат прытокаў, з якіх найбольш паўнаводныя: Урмарал, Кара-Буура, Кумуштак, Калба, Беш-Таш. Працякае па Таласкай даліне. У ніжнім цячэнні рака губляецца ў пясках Мойынкума.

На левым беразе ракі размешчаны адміністрацыйны цэнтр Талаская вобласці Кыргызстана горад Талас, а ніжэй па цячэнні — адміністрацыйны цэнтр Жамбылскай вобласці Казахстана Тараз.

Зноскі
------

1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>

Спасылкі
--------

* *Талас (река) (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Гранат |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4460738-6 · VIAF: 242724958 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гедройц.
**Слуга Божы Міхал Гедройц** (каля 1420 — 1485) — каталіцкі манах, па смерці зваўся блаславёным. У Вялікім Княстве Літоўскім культ М. Гедройца падтрымліваўся прадстаўнікамі роду Гедройцаў і кляштарам у Відзінішках. У наш час ідзе працэс яго беатыфікацыі.

Біяграфія
---------

Міхал Гедройц
З княжацкага роду Гедройцаў герба «Кітаўрас», сын Юрыя.

У Быстрыцы ўступіў у ордэн аўгусцінаў (братоў ад Пакуты Св. Мучанікаў), потым жыў у кляштары таго ж закона ў Кракаве. У 1461—1465 гадах навучаўся ў Кракаўскай акадэміі, дзе атрымаў ступень бакалаўра (1465).

Нягледзячы на фізічную нямогласць (кульгавасць), быў сакрысціянінам касцёла Св. Марка ў Кракаве. Набыў вядомасць набожным, аскетычным ладам жыцця, лічыўся прадказальнікам і цудатворцам.

Пахаваны ў касцёле Св. Марка, дзе ў наш час дзейнічае прысвечаны яму музей.

Зноскі
------

1. ↑  Michał Giedroyć // CERL Thesaurus — Consortium of European Research Libraries. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q60909659'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1127581'></a>
2. ↑  ЭнцВКЛ, 2005

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В.* Гедройцы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 521. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl · Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 108157125X · NUKAT: n01043134 · VIAF: 89721883 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Федароўскі.
**Міхал (Міхаіл) Адольфавіч Федароўскі** (1 верасня 1853, Варшава — 10 чэрвеня 1923, Варшава) — беларускі і польскі фалькларыст, этнограф, археолаг.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і варшаўскага мешчаніна, кашуба па паходжанні, які ажаніўся з полькай Элеанорай Гансовіч.
У 1877—1904 гг. жыў на Беларусі. У 1877 г. пасля выхаду ў адстаўку з ваеннай службы пераехаў у свой маёнтак у Пружанскім павеце, дзе пражыў 27 гадоў.

Збіраў кнігі, творы жывапісу і графікі, гістарычныя, фальклорна-этнаграфічныя матэрыялы, вёў археалагічныя раскопкі ў Пружанскім, Ваўкавыскім і іншых паветах Гродзенскай губерні. Сабраў каля 1,5 тыс. беларускіх песенных і танцавальных мелодый, 5 тыс. беларускіх народных песень, каля 10 тыс. прыказак, сотні казак, загадак і іншых твораў, якія выданыя у 8-томнай працы «Люд беларускі» (1887—1981). Значную частку сваіх збораў запісаў на Сакольшчыне, Янаўшчыне, Дуброўшчыне, у ваколіцах Беластоку, Нараўкі. Таксама аўтар этнаграфічнай працы «Пружана і яе ваколіцы».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Календарыюм // «Czasopis» № 9, 2003.
* Беларусь: Энцыклапедычны даведнік / Рэдкал.: Б. І. Сачанка і інш. — Мн.: БелЭн, 1995. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Усе тамы «Люду беларускага» на «Беларускай палічцы».

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CiNii: DA12468848 · GND: 121993132 · ISNI: 0000 0001 0952 2823 · LCCN: n83033706 · LNB: 000212732 · NKC: mzk2008443070 · NTA: 128753129 · NUKAT: n98026713 · SUDOC: 076331520 · VIAF: 8257453 |

 |
**Цытрын** — мінерал, напаўкаштоўны камень, разнавіднасць кварцу. Назва паходзіць ад лац. citrus — цытрынава-жоўты. Афарбоўка ад светла-цытрынавай да бурштынава-мядовай. Празрысты.

Натуральная сумесь цытрына і аметыста завецца аметрын.

Радовішчы
---------

У прыродзе цытрыны сустракаюцца даволі рэдка. Іх радовішчы вядомыя ў Бразіліі (штат Баія, штат Гаяс, штат Мінас-Жэрайс), на Мадагаскары, у ЗША, Іспаніі, Францыі, Шатландыі, на Урале і Казахстане.

Цікавыя факты
-------------

У Смітсанаўскім інстытуце захоўваецца агранены цытрын вагай 2258 каратаў.

У XIX — пачатку ХХ стагоддзя з золата з цытрынам выраблялі асабістыя пячаткі для запячатвання дзелавых папер і асабістых лістоў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 17. — С. 156. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0279-2.

Спасылкі
--------

* Цитрин // Каталог Минералов, драгоценные камни (руск.)
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Цытрын**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
**Сістэма «Перыметр»** (індэкс ГРАУ — **15Э601** таксама вядомая як англ.: Dead Hand, літаральна «Мёртвая рука») — комплекс аўтаматычнага кіравання нанясеннем масіраванага ядзернага удара ў адказ, створаны ў СССР ў разгар халоднай вайны. Прызначаны для гарантаванага давядзення баявых загадаў ад вышэйшага ўзроўню кіравання (Генеральны штаб Узброеных Сіл СССР, Упраўленне РВСП) да камандных пунктаў і асобных пускавых установак стратэгічных ракет, якія стаяць на баявым дзяжурстве, у выпадку надзвычайнага становішча, калі лініі сувязі могуць быць пашкоджаныя.

Па сваёй сутнасці сістэма «Перыметр» з’яўляецца альтэрнатыўнай каманднай сістэмай для ўсіх родаў войск, якія маюць на ўзбраенні ядзерныя зарады. Яна была створаная ў якасці рэзервовай сістэмы сувязі на выпадак, калі ключавыя вузлы каманднай сістэмы «Казбек» і лініі сувязі РВСП будуць знішчаныя першым ударам ў адпаведнасці з распрацаванай у ЗША канцэпцыяй абмежаванай ядзернай вайны.

Прынцып работы сістэмы: пасля загада, атрыманага ад вышэйшага звяна кіравання РВСП на спецыяльны камандны пункт, адбываецца запуск каманднай ракеты 15А11, на якой знаходзіцца СГЧ 15Б99, якая ў палёце перадае каманды на пуск усім ПУ і камандным пунктам РВСП, на якіх знаходзяцца адпаведныя прыёмнікі.

Міфічны кампанент сістэмы «Перыметр», аб існаванні якога няма ніякіх даставерных звестак, — аўтаномная кантрольна-камандная сістэма. Сцвярджаецца, што гэта экспертная сістэма, аснашчаная мноствам сістэм сувязі і датчыкаў, якія кантралююць баявую абстаноўку (інтэнсіўнасць перагавораў на ваенных частотах, атрыманне сігналаў тэлеметрыі з пастоў РВСП, узровень радыяцыі на паверхні, узнікненне кропкавых крыніц выпраменьвання па ключавых каардынатах, кароткачасовыя сейсмічныя ўзрушэнні ў зямной кары). На падставе карэляцыі розных фактараў сістэма прымае рашэнне аб неабходнасці ўдару ў адказ.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сістэма.
**Сістэма ўраўненняў** — гэта ўмова, якая складаецца ў адначасовым выкананні некалькіх ураўненняў адносна некалькіх (або адной) зменных.

Фармальны запіс агульнага выгляду можа выглядаць так:

{\displaystyle \left\{{\begin{matrix}F\_{1}(x\_{1},x\_{2},\ldots ,x\_{M})=0\\F\_{2}(x\_{1},x\_{2},\ldots ,x\_{M})=0\\\ldots \\F\_{N}(x\_{1},x\_{2},\ldots ,x\_{M})=0\end{matrix}}\right.}
Рашэннем сістэмы ўраўненняў называецца спарадкаваны набор лікаў (значэнняў зменных), пры падстаноўцы якіх замест зменных кожнае з ураўненняў звяртаецца ў дакладную роўнасць.

Класіфікацыя
------------

* Алгебраічныя раўнанні:
	+ Сістэма лінейных алгебраічных ураўненняў
	+ Сістэма нелінейных ураўненняў
* Дыферэнцыяльныя ўраўненні:
	+ Сістэма дыферэнцыяльных ураўненняў (лінейныя/нелінейныя, звычайныя/ў частковых вытворных)

Рашэнне сістэмы ўраўненняў
--------------------------

Існуе мноства метадаў рашэння сістэмы ўраўненняў. Падыход залежыць ад тыпу сістэмы. Так, рашэнне сістэм лінейных ураўненняў цалкам даследавана: у іх знойдзены аналітычныя метады (метад Крамера) і прапанавана некалькі лікавых як дакладных (найпросты — метад Гауса), так і набліжаных (метад ітэрацый).

Агульнай аналітычнага рашэння сістэмы нелінейных ураўненняў не знойдзена. Існуюць толькі лікавыя метады.

Для рашэння сістэм дыферэнцыяльных ураўненняў распрацавана цэлая галіна лікавых метадаў.

Розныя факты
------------

* Любая сістэма ўраўненняў над рэчаіснымі лікамі можа быць прадстаўлена адным раўнасільным ураўненнем, калі ўзяць усё ўраўненні ў форме {\displaystyle f\_{i}(x)=0}, узвесці іх у квадрат і скласці.
* Звычайнае дыферэнцыяльнае ўраўненне любога парадку можна запісаць як сістэму дыф. ураўненняў першага парадку.

Гл. таксама
-----------

* Вызначнік
**СІСТЭМА ГЛІЗЭ 581**, зорная сістэма зоркі Глізэ 581 (*Гл. таксама*: каталог Глізэ). Складаецца з цэнтральнай зоркі, дзвюх планет, і трэцяй планеты, існаванне якой лічыцца моцна імаверным. У сістэме была знойдзена першая экзапланета (**Глізэ 581 c** або нефарм. скароч. **581 c**), на якой тэарэтычна магчымае існаванне землепадобных ўмоваў, і, значыць, існаванне пазазямнога жыцця.

Схема зорнай сістэмы Глізэ 581.

Цэнтральная зорка
-----------------

Зорка Глізэ 581 з'яўляецца адной з 100 найбліжэйшых да Сонца зорак (20,5 светлавых гадоў), і месціцца ў сузор'і Шаляў. Паводле спектру і свяцільнасці адносіцца да чырвоных карлаў. Маса: ~0,3 сонечнай.

Планеты
-------

У сістэме існуюць планеты. Усе даныя па іх вымераны метадам радыяльных хуткасцяў на спектрографе HARPS Еўрапейскай Паўднёвай абсерваторыі (ESO).

### 581 b

Планета масаю 15 зямных, з арбітальным перыядам 5,366 зямных дзён. Сярэдняя арбітальная адлегласць 6 млн. км. Ацэнкі тэмпературы паверхні каля 150 °C.

Пра выкрыццё паведамлена 30.11.2005.

### 581 c

Планета, якая лічыцца магчыма землепадобнай. Ацэнкі сярэдняй тэмепратуры на паверхні вагаюцца ад 0 да 40 °C, што дапускае існаванне вадкай вады. Паверхня, відавочна, складаецца з горных парод, або цалкам пакрытая акіянамі.

Радыюс: 1,5 зямных. Маса: 5 зямных. Адлегласць ад зоркі: 1/14 а.а. Арбітальны перыяд: 13 зямных дзён.

Пра выкрыццё паведамлена 25.4.2007.

### 581 d

Моцна імавернае існаванне планеты масаю 8 зямных, з арбітальным перыядам 84 зямных дні (паведамлена 25.4.2007).

Зноскі
------

1. ↑  The Dwarf that Carries a World. HARPS Instrument Finds Neptune-Mass Exoplanet Around Small Star. Архівавана 26 чэрвеня 2007. Гл.далей: "The HARPS search for southern extra-solar planets. VI. A Neptune-mass planet around the nearby M dwarf Gl 518", by X. Bonfils et al. A&A 443, L15, 2005 Архівавана 17 чэрвеня 2006..
2. 1 2  Astronomers Find First Earth-like Planet in Habitable Zone. The Dwarf Carried Other Worlds Too! Архівавана 17 чэрвеня 2009.. Гл.далей: "The HARPS search for southern extra-solar planets : XI. An habitable super-Earth (5 MEarth) in a 3-planet system", by S. Udry et al..
**Свята-Іаана-Прадцечанская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Груздава Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

Царква ў першай палове XX ст.
Знаходзіцца ў цэнтры вёскі. Царква пабудавана ў 1875 годзе з бутавага каменю і цэглы. Адноўлена ў 1996—1997 гадах.

Архітэктура
-----------

Званіца і брама
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Прамавугольная ў плане пабудова з трох’яруснай вежай-званіцай (васьмярык на 2 чацверыках). Архітэктурны эфект заснаваны на спалучэнні паліхромнай бутавай муроўкі сцен з атынкаванымі і пабеленымі элементамі дэкору — вуглавымі лапаткамі, прафіляванымі карнізамі, ліштвамі арачных праёмаў. У сілуэце храма дамінуе пакаты шацёр званіцы з макаўкай у завяршэнні.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Груздава)
* Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Груздава) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
Нарукаўны знак 210-га авіяцыйнага палігона
**210-ы авіяцы́йны паліго́н**, ***Ружа́нскі паліго́н*** — палігон ВПС і войскаў СПА ў Ружанскай пушчы. Займае плошчу болей за 7,5 тысяч га на тэрыторыі Пружанскага, Івацэвіцкага і Бярозаўскага раёнаў Берэсцкай вобласці. На поўначы абмежаваны вёскамі Ласасін і Шчытна Пружанскага, на поўдні — Міхалкамі Бярозаўскага раёна.

Гісторыя
--------

Палігон створаны 1 студзеня 1946 года як 40-ы акруговы авіяцыйны палігон першай катэгорыі. 30 снежня 1956 года перайменаваны ў 75-ы акруговы авіяцыйны палігон другой катэгорыі. 13 лютага 1974 расфарміраваны, асабовы склад і матэрыяльная частка выкарыстаныя для фарміравання 536-га навучальнага авіяцыйнага цэнтру ў складзе 26-й паветранай арміі Беларускай ваеннай акругі. У 1989 цэнтр перафарміраваны ў 210-ы авіяцыйны палігон першай катэгорыі, у лістападзе таго ж года ўзнагароджаны Ганаровай граматай галоўнакамандуючага ВПС СССР і занесены ў Кнігу пашаны ВПС.

### Падзеі

1 верасня 1981 года пры падрыхтоўцы да вучэнняў «Захад-81» загінуў капітан Уладзімір Карамзін, камандзір звяна.

11 красавіка 1991 года, знаходзячыся на вучэннях, у Ружанскай пушчы загінуў падпалкоўнік Мікалай Казакоў, камандзір 1-й эскадрыллі 206-га асобнага штурмавога авіяпалка 26-й паветранай арміі БВА.

Сучаснасць
----------

Прызначаны для баявога прымянення авіяцыйных сродкаў паражэння, тактычнай вывучкі падраздзяленняў войскаў супрацьпаветранай абароны. Прымае армейскія вучэнні, у тым ліку з удзелам расійскіх войскаў.

Пры палігоне створаны ваенны гарадок.

Зноскі
------

1. ↑  *Марына Ахрамовіч*. Тут служаць сапраўдныя мужчыны **(нявызн.)**. *Актуальна*.  «Раённыя будні» (19 лютага 2010). Праверана 30 красавіка 2012.
2. ↑  Расійская ваеншчына прыходзіць у Беларусь па просьбе Лукашэнкі **(нявызн.)**. *Палітыка*.  Хартыя-97 (7 верасня 2009). Праверана 30 красавіка 2012.

Спасылкі
--------

* Пра палігон на неафіцыйным сайце Ружан (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Іаана-Прадцечанская царква.
**Свята-Іаана-Прадцечанская царква** — мураваны праваслаўны храм у в. Прыбарава Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Прыход утвораны ў 1809 годзе. У 1812 годзе была пабудавана і асвячона драўляная царква. У 1926—1927 гадах быў праведзены капітальны рамонт храма. У 2001 годзе храм згарэў ад пападання маланкі.

Новы мураваны храм быў асвячоны ў 2004 годзе мітрапалітам Філарэтам. Архітэктарам храма з’яўляецца Анатоль Міхайлавіч Гуляка.

Пры храме дзейнічае нядзельная школа.

Зноскі
------

1. ↑  Д. ПРИБОРОВО. ХРАМ ВО ИМЯ СВ. АП. ИОАННА БОГОСЛОВА
2. ↑  ХРАМ СВЯТОГО АПОСТОЛА ИОАННА БОГОСЛОВА
3. ↑  Іаана-Багаслоўская царква

Спасылкі
--------

* Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Прыбарава) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Ільінская царква.
**Свята-Ільінская царква** — праваслаўны храм у імя святога прарока Іліі ў вёсцы Бялавічы Івацэвіцкага раёна. Помнік народнага дойлідства з рысамі барока і класіцызму.

Пабудавана ў 2-й палавіне 18 ст. з дрэва на месцы уніяцкай драўлянай царквы 1630 года.

Архітэктура
-----------

Помнік народнага дойлідства з рысамі барока і класіцызму. Вырашана адзіным прамавугольна-падоўжным зрубам, які пераходзіць у 2-гранную апсіду, 2-схільны дах над якой пераходзіць у вальмавы. Над франтонам галоўнага фасада ўзвышаецца чацверыковая купальная вежа з макаўкай. У 19 ст. да фасада дабудаваны аднолькавы па вышыні каркасны прытвор. Вертыкальна ашаляваныя сцены прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі і ўмацаваны брусамі-сцяжкамі ў прасценках.

Інтэр'ер
--------

У інтэр'еры сцены дэкарыраваны пілястрамі з разнымі капітэлямі. Пры ўваходзе на 2 слупах размешчана галерэя хораў.

Брама-званіца
-------------

У 1885 г. перад царквой з мясцовага бутавага каменю ўзведзена трохярусная шатровая брама-званіца. Яе масіўны ніжні ярус прарэзаны шырокай праязной аркай і ўмацаваны контрфорсамі. На фоне паліхромнай бутавай муроўкі вылучаюцца атынкаваныя і пабеленыя элементы архітэктурнага дэкору — лапаткі, руст, прамавугольныя панелі, ліштвы лучковых праёмаў.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Ільінская царква (Бялавічы)
* Свята-Ільінская царква (Бялавічы) на сайце Radzima.org
* Свята-Ільінская царква (Бялавічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Ільінская царква (Бялавічы) на сайце «Архіварта»
**Пэлх** (польск.: Pełch) — вёска ў Польшчы, уваходзіць у Падляскае ваяводства, Семятыцкі павет, гміна Пэрляева. Яна знаходзіцца прыкладна ў 6 км да паўночнага захаду ад Пэрляева, у 32 км да паўночнага захаду ад Семятычаў, і 73 км да паўднёвага захаду ад Беластока.

У 1975—1998 гадах вёска ўваходзіла ў Ломжынскае ваяводства.

Гісторыя
--------

У 1434 годзе Вялікі князь літоўскі Жыгімонт Кейстутавіч падарыў землі, у склад якіх уваходзіла вёска Пэлх, шляхцічу Мікалаю Насуце з Мендзыжэца. Пазней землі належалі Касінскім, Вадынскім, Аборскім і Асалінскім з Рудкі. У 1861 годзе ў вёсцы быў скасаваны прыгон.

Вёска Пэлхі (руск.: Пелхи) на карце Шуберта (1866)
У канцы XIX стагоддзя Пэлх была сялянскай вёскай на рацэ Пэлхаўка, з фальваркам Стэфанава, у Бельскім павеце Гродзенскай губерні. У сяле было 40 хат і 431 жыхар. Таксама тут былі вадзяны млын, пясчаная глеба, вырошчвалася жыта, няшмат сенажацяў, а мясцовы лес выкарыстоўваўся для будаўніцтва.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 6 кастрычніка 2022.
2. ↑  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom VIII: Perepiatycha — Pożajście (польск.). — Warszawa, 1887. — S. 413.
3. ↑
4. ↑  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom VII: Netrebka — Perepiat (польск.). — Warszawa, 1886. — S. 937.
**Канстытуцыя Берліна** — асноўны закон нямецкай федэральнай зямлі Берлін. Сучасны варыянт Канстытуцыі быў прыняты Берлінскай Палатай прадстаўнікоў 8 чэрвеня 1995 года і адобраны жыхарамі падчас рэферэндуму 22 кастрычніка.

Берлінская Канстытуцыя 1995 г. замяніла Канстытуцыю 1 верасня 1950 года. Істотныя адрозненні ад старога варыянту знаходзяцца ў другім раздзеле, дзе была павялічана колькасць асноўных правоў. Таксама ўведзена забарона на дыскрымінацыю. У раздзеле III пашыраны правы членаў Еўрапарламента, была заснаваная пасада супрацоўніка па абароне даных. Раздзел V заснаваў права на арганізацыю ўсенародных рэферэндумаў. Нарэшце, раздзел VII заклаў аснову для Канстытуцыйнага Суда Берліна.

Канстытуцыя 1950 г. абвяшчала свой суверэнітэт на ўсёй тэрыторыі Берліна, уключаючы ўсходнюю частку горада.

Літаратура
----------

* Hans-Joachim Driehaus (Hrsg.): *Verfassung von Berlin. Taschenkommentar*. Nomos Verlagsgesellschaft, Baden-Baden 2002, ISBN 3-7890-7794-1.
* Gero Pfennig, Manfred J. Neumann (Hrsg.): *Verfassung von Berlin. Kommentar*. 3. neubearbeitete Auflage, de Gruyter, Berlin 2000, ISBN 3-11-015524-9 (*Sammlung Guttentag*).
* Hans J. Reichhardt (Hrsg.): *Die Entstehung der Verfassung von Berlin. Eine Dokumentation*. 2 Bände, de Gruyter, Berlin 1990, ISBN 3-11-012414-9.
* Dieter Wilke, Jan Ziekow: *Die Entwicklung von Status und Verfassung des Landes Berlin seit 1945*. In: *JöR*. Band 37, 1988, ISBN 3-16-645461-6, S. 168 ff.
* Werner Breunig: *Verfassungsgebung in Berlin 1945–1950*. Duncker und Humblot, Berlin 1990, ISBN 3-428-06965-X.

Спасылкі
--------

* Конституция земли Берлин 1995 года  (ням.)
* Конституция земли Берлин 1950 года  (ням.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4129898-6 · VIAF: 179159993 |
***Rosa* 'Ritausma'** — сорт руж, ставіцца да класу Гібрыды ружы Ругоза.

Гатунак створаны ў Батанічным садзе Акадэміі навук Латвійскай ССР (у цяперашні час Саласпілскі батанічны сад) доктарам сельскагаспадарчых навук Дзідрай Рыекста ў 1963 годзе.

Біялагічнае апісанне
--------------------

Rosa 'Ritausma' у Мінскім батанічным садзе
Дыплоід.

Вышыня 150—215 см, шырыня 185—215 см.

Лісце светла-зялёнае, бліскучае, маршчыністае.

Кветкі размяшчаюцца групамі, махрыстыя, плоскія, сметанкова-ружовыя, выгараюць да белага, дыяметрам 5-7 см.

Водар сярэдняй інтэнсіўнасці.

У культуры
----------

Паўторнае цвіценне.

Зоны марозаўстойлівасці (USDA-зоны): ад 3b да 8b.

Хваробы і шкоднікі
------------------

Устойлівасць да хвароб высокая.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  *Rosa* 'Ritausma' на сайце HelpMeFind

Літаратура
----------

* *Сааков С.Г. Риекста Д.А.* Розы. — Рига: Зинатне, 1973.
* *Charles & Brigid Quest-Ritson.* The Royal Horticultural Society Encyclopedia of Roses. — London: Dorling Kindersley, 2011. — P. 314. — 448 p. — ISBN 978 1 4053 7385 2.
* *Margaret Olds.* Botanica's Roses. — Grange Books, 1998. — ISBN 1840130415.
**Robert Bosch GmbH** (*Ро́берт Бош ГмбХ*) або проста **Bosch** (*Бош*) — нямецкая электратэхнічная і машынабудаўнічая фірма, вытворца электра-механічнай індустрыяльнай і бытавой тэхнікі.

З'яўляецца адным з найбуйнейшых у Еўропе вытворцам прадукцыі ў наступных галінах: машынабудаванне, аўтамабільныя вузлы і камплектуючыя, вытворчасць інструментаў, дыягнастычных і кіруючых механізмаў і прылад; будаўнічая і бытавая тэхніка; цеплавая і салярная тэхніка, сістэмы сувязі і бяспекі.
Форма ўласнасці — Таварыства з абмежаванай адказнасцю.

Кампанія была заснавана нямецкім прадпрымальнікам і інжынерам Робертам Бошам у 1886. Штаб-кватэра размешчана ў горадзе Герлінгене, Германія, недалёка ад Штутгарту.

У 2011 годзе кампанія Bosch ўклала ў навуковыя даследаванні і распрацоўкі больш 4,2 млрд еўра, а таксама падала заяўкі на атрыманне больш 4100 патэнтаў па ўсім свеце. Больш за 300 000 супрацоўнікаў забяспечылі ў фінансавым 2011 годзе аб'ём прадажаў у 51,5 млрд еўра.

У групу кампаній Bosch уваходзяць Robert Bosch GmbH і больш за 350 даччыных прадпрыемстваў і рэгіянальных кампаній прыблізна ў 60 краінах. Разам з партнёрамі ў сферы продажаў і абслугоўвання кампанія Bosch прадстаўлена амаль у 150 краінах.

З 1 ліпеня 2012 старшынёй праўлення з'яўляецца Фолькмар Дэннер (Volkmar Denner).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Bosch Annual Report<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q111893495'></a>

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Robert Bosch GmbH на Вікісховішчы |

* Афіцыйны сайт прадстаўніцтва кампаніі Bosch у Беларусі  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Facebook · LinkedIn · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Тэматычныя сайты | GitHub |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12255435s · GND: 2019917-X · ICCU: MILV238676 · ISNI: 0000 0004 0553 2276 · LCCN: n87882278 · Microsoft: 889804353 · NDL: 00728541 · NKC: ko2007248570 · SUDOC: 031315747 · VIAF: 142062967 |

 |
КТ315
**КТ315** — тып крэмніевага біпалярнага транзістара, n-p-n–праводнасці, які атрымаў вялікае распаўсюджанне ў савецкай радыёэлектроннай апаратуры.

Ужыванне
--------

Транзістары КТ315 прызначаліся для работы ў схемах узмацняльнікаў высокай, прамежкавай і гукавой частаты.

Тэхналогія
----------

Транзістары гэтага тыпу сталі першапраходцамі новай тэхналогіі — планарна-эпітаксіяльнай. Гэтая тэхналогія прадугледжвае, што ўсе структуры транзістара ўтвараюцца з аднаго боку, зыходны матэрыял мае тып праводнасці як у калектара, у ім спачатку фармуецца базавая вобласць, а потым у ёй — эмітарная. Гэта тэхналогія была засвоена савецкай радыёэлектроннай прамысловасцю, як ступень да вырабу інтэгральных мікрасхем без дыэлектрычнай падкладкі. Да ўзнікнення КТ315 нізкачастотныя транзістары вырабляліся па «сплаўной» тэхналогіі, а высокачастотныя — па дыфузіённай. Суадносіны параметраў, якіх дасягнулі ў КТ315, сталі прарывам у час яго з'яўлення. КТ315 пераўзыходзіў сучасны яму германіевы высокачастотны транзістар ГТ308 па моцы ў 1,5 раза, па межавай частаце ў 1,4 раза, па максімальнаму току калектара ў 3 разы, і пры гэтым быў таннейшы. Ён мог замяніць і нізкачастотныя МП37, пры роўнай моцы пераўзыходзячы іх па каэфіцыенту перадачы тока базы, максімальнаму імпульснаму току і меў лепшую тэмпературную стабільнасць. Крэмній як матэрыял дазваляў гэтаму транзістару дзясяткі хвілін працаваць на ўмераных токах нават пры тэмпературы плаўлення прыпою, але з пагаршэннем характарыстык, аднак без незваротнага разладдзя.

КТ361
-----

КТ361 — біпалярны транзістар p-n-p–праводнасці.

Кампліментарны да КТ315, дзякуючы чаму часта выкарыстоўваецца напару з апошнім у бестрансфарматарных двухтактных схемах. Дзякуючы неблагім тэхнічным характарыстыкам атрымаў шырокае распаўсюджанне ў айчыннай радыётэхніцы. Для адрознення ад КТ315 літара, якая пазначае групу, змяшчалася пасярэдзіне верхняй часткі плоскага боку, часам у абрамленні двух дэфісаў злева і справа.

Зноскі
------

спасылкі
--------

* Вонкавы выгляд
* Электрычныя параметры
* Дапаможныя звесткі ды цакалёўка
* Электроніка ДД - першая масавая прылада з ужываннем КТ315

Гл. таксама
-----------

* Біпалярны транзістар
Паклад кааліну (Венесуэла)
**Каалі́н**, белая гліна — асадкавая горная парода, складзеная галоўным чынам з каалініту, часам з дамешкамі пясчанага матэрыялу (кварц, слюда, палявы шпат і інш.). Назва паходзіць ад назвы мясцовасці Каалінь у правінцыі Цзянсі ў Кітаі, дзе ўпершыню быў знойдзены каалін.

Колер кааліну белы, жаўтаваты, шараваты, у выпадку наяўнасці арганічных дамешкаў — да чорнага. У сухім стане кавалкавая, слаба звязаная, тлустая навобмацак парода. Пры ўвільгатненні малапластычная. Валодае высокай вогнетрываласцю.

Месцараджэнні
-------------

Каалін здабываюць у Вялікабрытаніі (Карнуол), Германіі (каля Дрэздэна), Чэхіі (наваколле горада Карлавы Вары), ЗША (штат Джорджыя), на Урале, у Казахстане, на Украіне і інш.

Выкарыстанне
------------

Найбольшую колькасць кааліну (да 50 % здабычы) спажывае цэлюлозна-папяровая прамысловасць у якасці напаўняльніка, вызначаючага якасць паперы. Каля 20 % кааліну выкарыстоўвае гумавая прамысловасць, 5—10 % фарфоравая і фаянсавая вытворчасць. Таксама каалін выкарыстоўваецца ў вытворчасці вогнетрывалых матэрыялаў, белага цэменту, будаўнічай і электратэхнічнай керамікі, у парфумерыі і медыцыне.  

У хімічнай прамысловасці каалін выкарыстоўваецца ў якасці сыравіны пры атрыманні ультрамарыну, сернакіслага, хлорыстага алюмінію.

Зноскі
------

1. ↑  *Каолин (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
2. ↑  Ультрамарин // Артыкул на сайце ХиМиК.ру  (руск.)
3. 1 2 3  Каолин Артыкул на сайце ХиМиК.ру  (руск.)
4. ↑  Алюминия хлорид // Артыкул на сайце ХиМиК.ру  (руск.)

Літаратура
----------

* Хімічны слоўнік навучэнца: Дапам. для вучняў / Б. Н. Качаргін, В. М. Макарэўскі, Л. Я. Гарнастаева, В. С. Аранская. — Мн.: Народная асвета, 2003. — С. 109. — 287 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-12-0621-8.

Спасылкі
--------

* *Каолин (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Каолин Артыкул на сайце ХиМиК.ру  (руск.)
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Каалін

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Brockhaus · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4163230-8 · NKC: ph121435 |