**Сабор Святога Іаана Хрысціцеля на Латэранскім узгорку** ці **Базіліка Сан-Джавані ін Латэрана** (*Basilica di San Giovanni in Laterano*, *Базіліка Святога Іаана Хрысціцеля на Латэранскім узгорку*; афиц. назва *Archibasilica Sanctissimi Salvatoris*) — кафедральны сабор горада Рыма і месца знаходжання кафедры рымскага біскупа (а таксама папскага трона). У каталіцкай іерархіі гэта царква стаіць вышэй усіх астатніх храмаў свету, не выключаючы і сабора Св. Пятра, пра што сведчыць надпіс над уваходам: «найсвятая Латэранская царква, усіх цэркваў горада і свету маці і глава».

Цэнтральны неф Латэранскай базілікі.
У антычнасці на месцы базілікі знаходзілася памесце знатнага сямейства Латэранаў. Прыняўшы хрысціянства, імператар Канстанцін Вялікі падарыў Латэранскі палац (які дастаўся яму як пасаг) рымскаму біскупу. Папа Сільвестр I у 324 годзе асвянціў ізноў пабудаваную базіліку ў гонар Хрыста Выратавальніка, у X ст. яе нябесным заступнікам быў абвешчаны Іаан Прадцеча, а яшчэ праз дзвесце гадоў — Іаан Багаслоў. Нягледзячы на гэтыя змены ў прысвячэнні, храмавым святам заўсёды заставалася Праабражэнне Гасподне.

На працягу першага тысячагоддзя існавання базілікі ўсе Рымскія Папы пражывалі ў Латэранскім палацы; тут жа адбылося пяць сусветных сабораў. Храм быў упрыгожаны каштоўнымі падарункамі імператараў, якія прынеслі яму мянушку «залатой базілікі»; усё гэта было згублена пры рабаванні Рыма вандаламі ў V стагоддзі. Галоўнай рэліквіяй храма ва ўсе часы лічыліся «Святая лесвіца» — лесвіца, прывезеная св. Аленай з Іерусаліма і якая нібы паходзіла з палаца Пілата. Па царкоўным паданні, менавіта па гэтай лесвіцы Хрыстос узышоў на судзілішча, якое папярэднічала распяццю. У саборы ў табернакле XVI стагоддзя над папскім алтаром у двух сярэбраных рэлікварыях, выкананых у форме бюстаў, захоўваюцца галовы апосталаў Пятра і Паўла. Сярод іншых рэліквій базілікі вылучаюцца частка Рызы Багародзіцы і частка губкі са слядамі крыві, з якой, па паданні, напаілі Ісуса Хрыста воцатам пры распяцці.

Кафедра Папы Рымскага.
Падчас авіньёнскага палону пап базіліка двойчы гарэла і прыйшла ў заняпад. Па вяртанні ў Рым Папы абгрунтаваліся ў Ватыкане, а струхлелы Латэранскі палац быў знесены. Сікст V загадаў знесці і старажытную базіліку, вырашыўшы пабудаваць храм значна буйнейшы па памерах і багата ўпрыгожаны. Шматлікія пакаленні архітэктараў пакінулі след у яго архітэктуры; вядучая роля сярод іх належыць Даменіка Фантане і Франчэска Бараміні. Будаўніцтва завяршылася ў 1735 годзе, калі Алесандра Галілеі прыбудаваў да сабора каласальных прапорцый фасад, які больш падыходзіць палацу, чым храму. У сабор вядуць пяць дзвярэй і крайняя правая — «юбілейная» гэта значыць адкрываецца толькі ў Юбілейны год. У самым саборы захавалася фрэска Джота, якая адлюстроўвае Папу Баніфацыя VIII, які ўпершыню аб’яўляе 1300 год юбілейным.

Побач з базілікай захавалася некалькі збудаванняў выдатнай гістарычнай значнасці. Сярод іх вылучаецца баптыстэрый 440 года, які доўгі час заставаўся адзіным у Рыме, і некалькі пабудоў выдатнай гатычнай архітэктуры XII стагоддзя, якія захаваліся ад Латэранскага манастыра. Прама перад храмам устаноўлены абеліск чырвонага граніту з егіпецкага храма ў Карнаку, створаны для Тутмаса III і перанесены ў Рым пры Канстанцыі II. Сцены Латэранскай базілікі ўпрыгожваюць велізарныя статуі апосталаў. У самым храме пахаваны шэсць Пап — Аляксандр III, Сергій IV, Клімент XIII, Марцін V, Інакенцій III і Леў XIII.

Зноскі
------

1. ↑  dati.beniculturali.it — 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q52897564'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Сабор Святога Іаана Латэранскага**

| Папскія рытуалы, сімвалы і цырыманіял |
| --- |
| Герб Ватыкана | 
* Апостальскі палац
* Ватыкан
* Папскі герб
* Канклаў
* Каранацыя
* Святы Прастол
* Інтранізацыя
* Папскі Крыж
* Мітра
* Мацэта
* Палій
* Папамабіль
* Папскія рэгаліі і знакі адрознення
* Пярсцёнак рыбака
* Сабор Святога Пятра
* Плошча Святога Пятра
* Латэранская базіліка
* Сікстынская капэла
* Тыяра
* Фанон
* Камаура
* Habemus Papam
* Sede Vacante
* Sedia Gestatoria
* Vere Papa mortuus est

 |

| ⛭Рымскія базілікі і цэрквы |
| --- |
| Вялікія базілікі | 
* Сан-П’етра-ін-Ватыкана
* Сан-Джавані-ін-Латэрана
* Санта-Марыя-Маджорэ
* Сан-Паола-фуоры-ле-Мура
* Сан-Ларэнца-фуоры-ле-Мура
* Санта-Крочэ-ін-Джэрусалемэ
* Сан-П’етра-ін-Вінколі

 | Сабор Святога Пятра |
| Старажытныя базілікі | 
* Пантэон
* Санці-Косма-э-Даміяна
* Санта-Кастанца
* Санта-Праседэ
* Санта-Пудэнцыяна
* Санта-Сабіна
* Санта-Марыя-Антыква
* Санта-Стэфана-Ратонда

 |
| Сярэднявечныя базілікі | 
* Санта-Марыя-ін-Касмедзін
* Санта-Марыя-ін-Трастэверэ
* Санта-Марыя-ін-Арачэлі
* Санта-Марыя-сопра-Мінерва
* Санта-Марыя-дзі-Мансерата
* Сан-Клементэ
* Санта-Чэчылія-ін-Трастэверэ
* Сан-Барталамеа
* Сан-Джорджыа-ін-Велабро
* Санта-Франчэска-Рамана
* Санта-Марыя-ін-Віа-Лата
* Санці-Апастолі
* Санці-Куатра-Каранаці

 |
| Цэрквы Новага часу | 
* Санта-Марыя дэль Попала
* Санта-Марыя-дэла-Пачэ
* Сан-П’етра-ін-Манторыа
* Сант-Агасціна
* Сан-Луіджы-дэі-Франчэзі
* Санта-Марыя-дэльі-Анджэлі-э-дэі-Марціры
* Трыніта-дэі-Монці
* Іль-Джэзу
* Санта-Сусана
* Санта-Марыя-дэла-Віторыа
* Сант-Іньяцыа
* Сант-Андрэа-дэла-Вале
* Сант-Алесіа
* Сант-Аньезе-ін-Агонэ
* Сант-Андрэа-аль-Квірынале
* Санта-Марыя-дэла-Канчэцыёнэ
* Сан-Франчэска-а-Рыпа
* Сан-Карла але Куатра Фантанэ
* Сан-Марчэла-аль-Корса
* Абацтва Трэ Фантанэ
* Сан-Себасцьяна-фуоры-ле-Мура

 |
| Сучасныя цэрквы | 
* Юбілейная царква

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Catholic (1997—…) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV12279375, ADV12371940 · BIBSYS: 90915866 · BNC: a11340125 · GND: 4124075-3 · LCCN: n83019332 · NKC: kn20101109005 · VIAF: 155972474 |

 |