recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ігар Хамляк** (нар. 20 мая 1988) — беларускі футбаліст, брамнік.

Клубная кар’ера
---------------

Пачынаў кар’еру ў дублі мінскага «Дынама» і салігорскага «Шахцёра». За асноўную каманду гарнякоў згуляў у 8 матчах (у сезонах 2006 і 2008). У сезоне 2010 быў асноўным брамнікам «Баранавічаў» у Першай лізе. Другую палову сезона 2011 правёў у наваполацкім «Нафтане», дзе быў другім брамнікам, але ніводнага разу не з’явіўся на полі.

У 2012 годзе стаў іграком мікашэвіцкага «Граніта», дзе замацаваўся ў якасці асноўнага брамніка. Сезон 2013 правёў у складзе «Гарадзеі», але праз год вярнуўся ў «Граніт». У сезоне 2014 быў другім брамнікам пасля Арцёма Гамялько, з’явіўся на полі толькі 22 лістапада ў матчы апошняга тура супраць «Віцебска» (0:0).

У лютым 2015 года падоўжыў кантракт з «Гранітам». У сезоне 2015 з’яўляўся другім брамнікам пасля Ільі Гаўрылава, на полі ў асноўнай камандзе не з’яўляўся. У студзені 2016 года кантракт брамніка з мікашэвіцкім клубам быў разарваны, аднак у сакавіку ён зноў прыбыў у Мікашэвічы і неўзабаве падпісаў новы кантракт. У сезоне 2016 заставаўся другім брамнікам каманды, правёў 1 матч у Вышэйшай лізе — 5 чэрвеня супраць БАТЭ (0:4). 6 ліпеня 2016 года разарваў кантракт з «Гранітам» і завяршыў прафесійную кар’еру.

Дасягненні
----------

* Беларусь 03Бронзавы прызёр Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2008
* Беларусь Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2014

Зноскі
------

1. ↑  Дмитрий Осадчий продолжит карьеру в "Граните", Халецкий перейдет в "Городею"
2. ↑  Павлов объявится в "Шахтере"?
3. ↑  Хомляк подписал контракт с «Гранитом»
4. ↑  Голкипер Хомляк покинул «Гранит»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
Шумерскі каўнакес у статуэткі Эбіх-Іля  (англ.) (бел. Ранняя дынастыя, 2400 г. да н. э.
Бактрыйская статуэтка жанчыны ў каўнакесе
**Каўнакес** (грэч. καυνάκης < акад.: gaunakka) — адзенне з даўгашэрснага футра, якую з III тысячагоддзя да н. э. насілі шумеры і жыхары Маргіяны. Пазней каўнакесам пачалі называць матэрыю з ворсам  (руск.) (бел. які імітуе футра.

Археалагічныя знаходкі складовых статуэтак  (руск.) (бел. і пячатак-амулетаў з раскопак паселішчаў у Туркменістане сведчаць, што каўнакес быў распаўсюджаны сярод носьбітаў бактра-маргіянскай цывілізацыі. Гэта была прасторная сукенка з шырокімі выразам і рукавамі. Гэтыя сукенкі ці ўпрыгожваліся, або складаліся з доўгіх язычкоў воўны, што ў некалькі шэрагаў бруямі спускаліся ад выраза да падола.

У дачыненні да Месапатаміі  (руск.) (бел. каўнакесам называюць ваўняныя альбо тканыя шмат’ярусныя спадніцы, часта аздобленыя махрамі.

У каўнакеса быў цэлы шэраг працягаў. Насцегнавыя пакрывалы з футра вельмі доўга захоўваліся ў царкоўным абрадзе аж да Сярэдневякоўя, а махры да гэтага часу выкарыстоўваюцца ў абавязковым малітоўным яўрэйскім касцюме — таліце  (руск.) (бел..

Зноскі
------

1. ↑  Словарь терминов моды **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 28 жніўня 2010. Праверана 18 мая 2023.
2. ↑  Л. Кибалова и др. Иллюстрированная энциклопедия моды. Артия. 1986
3. ↑  История моды: Вавилон и Ассирия **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 15 сакавіка 2009. Праверана 18 мая 2023.

Літаратура
----------

* Л. Кибалова и др. Иллюстрированная энциклопедия моды. Артия. 1986.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Каўнакес на Вікісховішчы |

* Ткани и Одежды древней МАРГИАНЫАрхівавана 5 сакавіка 2016.
* Словарь модыАрхівавана 20 кастрычніка 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бельскі павет.
 
**Бельскі павет** (***Бельская зямля***) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Падляшскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага і Польскага каралеўства ў XVI—XVIII стагоддзях.

Гісторыя
--------

У XII—XIII стст. землі павета ўваходзілі ў склад Галіцка-Валынскага княства, у пачатку XIV стагоддзя, пры вялікім князе літоўскім Гедзіміне, увайшлі ў склад Вялікага Княства Літоўскага. Бельскі павет вылучыўся ў другой палове XV стагоддзя са складу Дарагічынскага павета. Ахопліваў землі ў вярхоўях рэк Нараў і Бебжа з гарадамі Бельск, Бранск, Сараж, Нараў, Высокае, Тыкоцін, Кнышын, Ганязь, Райгорад, Аўгустаў. У 1501 годзе вялікі князь літоўскі Аляксандр выдаў Бельскаму павету прывілей, якім даў мясцовай шляхце польскае права на самакіраванне (з абмежаваннямі), у т.л. права абіраць земскі і гродскі суды. Першапачаткова цэнтр павета, месца збору сойміка і судоў — Бельск, аднак хутка яны былі пераведзены ў Бранск.

З 1513 года Бельскі павет у складзе Падляшска-Берасцейскага (Падляшскага) ваяводства. У павеце дамінавала буйное шляхецкае і дзяржаўнае землеўладанне. Дзяржаўнае Бельскае стараства знаходзілася ў трыманні ў прадстаўнікоў буйнейшых магнацкіх родаў, у 1506—1513 гадах — у вялікай княгіні Алены Іванаўны, пасля — у А. Гаштольда, у якога ў 1533 годзе стараства выкупіла вялікая княгіня Бона (грошы сабрала дробная бельская шляхта, незадаволеная свавольствам Гаштольда). У 1547 годзе бельскай шляхце прадстаўлена поўнае польскае права.

Пры заключэнні Люблінскай уніі ў 1569 годзе павет увайшоў у склад Польскага каралеўства. Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе ў складзе Прусіі.

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В.* Бельскі павет // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 310. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.
**Бельфор** (фр.: Belfort) — горад на ўсходзе Францыі, адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Тэрыторыя Бельфор.

Транспартны вузел ля горнага праходу паміж Вагезамі і Юра («Бургундскія вароты»). У мінулым Бельфор — крэпасць, якая вытрымала шэраг аблог (1814, 1815, 1870—1871), праіснавала да Першай сусветнай вайны. Паблізу ад Бельфора — знакамітая царква Нотр-Дам-дзю-О.

Гісторыя
--------

Бельфор размешчаны ў вельмі стратэгічным месцы, у Вагезай і Юрай, на шляху, які злучае Рэйн і Рону. Месца, дзе зараз стаіць горад, было заселена ў гала-рымскую эпоху і ў хроніках XIII стагоддзя згадваецца як валоданне графаў Манбельяра, якія надалі паселішчу статус горада ў 1307 годзе.

Раней аўстрыйскае валоданне, Бельфор быў перададзены Францыі паводле Вестфальскага міру 1648 года, па заканчэнню Трыццацігадовай вайны. Умацаванні горада былі пашыраны і развіты, дзякуючы ваеннаму архітэктару Людовіка XIV Вабана.

Выгляд заходняй часткі Бельфора
Найбольш вядомая гістарычная падзея, звязаная з горадам — яго гераічная абарона падчас франка-прускай вайны 1870—1871 гадоў. На працягу 103 дзён з лістапада 1870 года па студзень 1871 года гарнізон крэпасці пад камандаваннем палкоўніка П’ера Данфер-Рашро вытрымліваў аблогу нямецкіх войскаў у суправаджэнні артылерыйскіх абстрэлаў.

FIMU
----

Штогод у Бельфоре праводзіцца міжнародны фестываль універсітэцкай музыкі *Festival International de Musique Universitaire* (FIMU). У маі з розных краін у горад з’язджаюцца да 2500 выканаўцаў, галоўным чынам студэнтаў. Фестываль доўжыцца тры дня. Усе канцэрты і паказы бясплатныя, яны учыняюцца на 14 сцэнах у зачыненых памяшканнях, пад голым небам і проста на вуліцы.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бельфор
* Афіцыйны турыстычны цэнтр (фр.) (англ.) (ням.)
* Музычны фестываль FIMU у Бельфоры
* Старонка пра бельфорскай крэпасці Архівавана 9 сакавіка 2021.
* Сайт, прысвечаны бельфорскай крэпасці Архівавана 2 лістапада 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | INSEE |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 152799516 · GND: 4087112-5 · ISNI: 0000 0001 2238 5253 · LCCN: n81018655 · NKC: ge540913 · SUDOC: 026498219 · VIAF: 141899400 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пузыня.
**Уладзімір Якаўлевіч Пузыня** (26 лютага 1940, Суцін, Любанскі раён, Мінская вобласць — 18 верасня 2012, Мінск) — беларускі музыкант, майстар-рэстаўратар нацыянальных музычных інструментаў, педагог. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1994).

Біяграфія
---------

У 1964 годзе скончыў Мінскае музычнае вучылішча імя М. Глінкі, Мінскі інстытут культуры (1989). У 1965—1978 артыст Дзяржаўнага народнага аркестра Беларусі імя Жыновіча. Адначасова з 1972 працаваў у Мінскім абласным, у рэспубліканскіх навукова-метадычных цэнтрах народнай творчасці і культурна-асветніцкай работы.

З 1979 педагог-ілюстратар сярэдняй спецыяльнай музычнай школы пры Беларускай кансерваторыі, старшы метадыст па фальклоры пры Мінскім абласным метадычным цэнтры. 3 1982 майстар, у 1983—1988 загадчык вучэбнай майстэрні па рэстаўрацыі, рамонце і вырабе народных музычных інструментаў Мінскага інстытуту культуры.

Стваральнік музея беларускіх музычных старажытных інструментаў «Беларуская хатка». Вырабляў беларускія народныя музычныя інструменты: аэрафоны сапранавыя, альтавыя, басовыя дудкі; жалейкі, дуды, трубы і інш.; хардафоны — колавая ліра, басэтля і інш.

Выступаў з ігрой на беларускіх музычных інструментах у канцэртных праграмах, фэстах народнай творчасці і інш.

На пахаванні Уладзіміра Пузыні гучала беларуская дуда.

Творчасць
---------

* 1993 — «Лірнік» (зборнік)

Зноскі
------

1. ↑  «Народная Воля», 21.09.2012г. № 147—148 (3686—3687), стар. 6

Спасылкі
--------

* Вянок памяці: Уладзімер Пузыня Радыё Свабода
**Уладзімір Яўгенавіч Падутаў** (нар. 4 ліпеня 1963, г. Мінск) — беларускі вучоны ў галіне папуляцыйнай біялогіі, генетыкі і біятэхналогіі. Член-карэспандэнт (2014), доктар біялагічных навук (2002).

Біяграфія
---------

Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (1985).

З 1985 года настаўнік. З 1986 года ў Беларускім НДІ лясной гаспадаркі Дзяржаўнага камітэта СССР па лесе. З 1999 года дактарант Інстытута генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі. З 2002 года в. а. загадчыка лабараторыі, з 2003 года загадчык лабараторыі Інстытута лесу НАН Беларусі.

Узнагароды
----------

Прэмія АН Беларусі (1995) за цыкл работ па інтэгральнай ацэнцы генетычных рэсурсаў іглічных лясоў Беларусі і сумежных дзяржаў і прынцыпам іх рацыянальнага выкарыстання.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследаванні па папуляцыйнай і эвалюцыйнай генетыцы лясных раслін, селекцыі драўняных відаў, лясной біятэхналогіі. Правёў ацэнку стану генетычных рэсурсаў, характару і накіраванасці генетыка-папуляцыйных працэсаў асноўных лесаўтваральных відаў Беларусі, выявіў заканамернасці відастваральнага працэсу іглічных відаў краін СНД, вызначыў для іх асноўныя этапы відаўтварэння і ўзровень генетычных змяненняў на кожным этапе, вывучыў філагеаграфію галоўных лесаўтваральных відаў Беларусі, распрацаваў метадалагічную базу для правядзення генетычнага маніторынгу ўсіх этапаў селекцыйнага насенняводства лясных парод.

Аўтар больш за 150 навуковых прац, у тым ліку 8 манаграфій і 4 навукова-метадычных дапаможнікаў, 4 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў.

### Бібліяграфія

* Популяционная и эволюционная генетика елей Палеарктики. Гомель, 2001 (в соавт.).
* Генетические ресурсы сосны и ели в Беларуси. Гомель, 2001.
* Методы молекулярно-генетического анализа. Минск, 2007 (в соавт.).

Зноскі
------

1. ↑  ПАДУТАЎ Уладзімір Яўгенавіч

Спасылкі
--------

* Уладзімір Яўгенавіч Падутаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
**Пажэжынскія ельнікі** — батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння ў Маларыцкім раёне Брэсцкай вобласці. 20 участкаў зеленамошна-чарнічных і кіслічных ельнікаў, у складзе якіх пераважае хуткарослая карпацкая елка. Плошча ельнікаў складае 118, 5 га. Узрост елак 70—120 гадоў, вышыня да 36 м, дыяметр 0,36—0,48 м (1985). Унікальныя астраўныя ельнікі на поўдзень ад мяжы суцэльнага пашырэння елкі. Ахоўны статус нададзены ў 1963 годзе.

Займаюць выдзелы 19, 23, 24 квартала № 32, выдзелы 12, 21, 37, 39 квартала № 41, выдзелы 2, 7, 13, 16 квартала № 54, выдзел 18 квартала № 58, выдзелы 4, 7 квартала № 71, выдзелы 3, 21 квартала № 72, выдзел 11 квартала № 75, выдзел 3 квартала № 84, выдзел 13 квартала № 88, выдзелы 1, 4, 10, 16 квартала № 112, выдзелы 20, 22, 26, 27 квартала № 113, выдзелы 18, 19 квартала № 114, выдзелы 9, 18, 21, 26 квартала № 125 Пажэжынскага лясніцтва Маларыцкага лясгаса.

Зноскі
------

1. ↑  Помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Брэсцкай вобласці Архівавана 22 лістапада 2017.

Літаратура
----------

* Пажэжынскія ельнікі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Дзяржынскага.

**Вуліца Дзяржынскага** (трансліт.: *vulica Dziaržynskaha*, руск.: улица Дзержинского) — вуліца ў паўночна-заходняй частцы Наваполацка, названая ў гонар савецкага дзяржаўнага дзеяча і рэвалюцыянера Фелікса Дзяржынскага.

Апісанне
--------

Размешчана ў паўночна-заходняй частцы горада (1-ы мікрараён) і цягнецца з паўднёвага ўсходу на паўночны захад ад вуліцы Ктатарава ўглыб мікрараёна ў напрамку вуліцы Гайдара. Працягласць вуліцы складае 530 метраў. Рэгулярны рух грамадскага транспарту па вуліцы адсутнічае.

Сацыяльныя аб’екты
------------------

* школа № 5
* Наваполацкі ГАУС
* аддзел КДБ
* туберкулёзны дыспансер

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Міхайлаўская царква.
**Свята-Міхайлаўская царква** — драўляны праваслаўны храм у аграгарадку Забараўцы Пінскага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1996 годзе. 27 красавіка 1996 года была асвячона.

Архітэктура
-----------

Пабудавана з дрэва ў традыцыях народнага дойлідства.

Трохчасткавую аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю фарміруюць прамавугольная ў плане прытвор-званіца і апсіда, кубападобная малітоўная зала. У сілуэце пануюць цыбулепадобныя галоўкі над 2-яруснай 4-граннай званіцай, вальмавымі дахамі малітоўнай залы і апсіды. Гарызантальна ашаляваныя фасады (цокальная частка — вертыкальна) расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў стральчатых ліштвах. Бакавы ўваход аформлены 2-слуповым арачным ганкам пад 2-схільным пакрыццём.

Зноскі
------

1. ↑  14. Приход храма Святого Архангела Михаила д. Заборовцы Пинского района **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 17 ліпеня 2018. Праверана 9 снежня 2019.
2. ↑  Міхайлаўская царква

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Свята-Міхайлаўская царква (Забараўцы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Жуко́йненскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Свірскага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Жукойні.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Свірскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 15 лістапада 1957 года ў склад сельсавета са Спондаўскага сельсавета перададзены населены пункт Падліп’е. 3 красавіка 1959 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Некрашунскага (10 населеных пунктаў: Баране, Барова, Белая Вада, Дубрава, Клеўе, Марціянава, Падольцы, Судзішкі, Якабішкі, Ясень) і Спондаўскага (37 населеных пунктаў: Бабічы, Вялікае Туроўе, Жукойні, Кайміна Дальняя, Ласі, Малое Туроўе, Мельніца Сарочча, Пільвіны, Сарочча, Сідарышкі, Тумкі, хутары Асенькішкі, Багудзенькі, Бажыно, Барынова, Глінішча, Дворышча, Дрывасекі, Заазер’е, Кайміна Горная, Кляцішча, Леснічоўка, Лукавыя, Мінары-I, Мінары-II, Мінары-III, Навасада, Петрышкі, Пінікла-I, Пінікла-II, Пінікла-III, Рудаўка, Сідарышкі, Чарвонка, Якобішкі, Ясень і смалзавода «Сарочча») сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 47 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 лістапада 1957 г. № 750 // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 11.
2. ↑  Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 3 красавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 5.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Міхайлаўская царква.
**Свята-Міхайлаўская царква** — праваслаўны храм у імя святого архангела Міхаіла ў в. Вострава Зэльвенскага раёна Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1862 годзе на паўднёва-заходняй ускраіне вёскі з цэглы на сродкі маршала Гарабурды. У 1961 годзе закрыта, адкрыта ў 1988—1990 гг. Абнесена бутавай агароджай.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Падоўжана-восевую кампазіцыю царквы складаюць прытвор з шатровай чацверыковай званіцай, трапезная, малітоўная кубападобная зала і прамавугольная апсіда з бакавымі рызніцамі. Шацёр званіцы, 4-схільны дах малітоўнай залы і цэнтр апсіды завершаны макаўкамі на гранёных барабанах. Плоскасныя бакавыя фасады прарэзаны арачнымі аконнымі праёмамі з архівольтамі, апяразаны прафіляваным карнізам.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007. — стар. 89.

Спасылкі
--------

* Свята-Міхайлаўская царква (Вострава, Зэльвенскі раён) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Міхайлаўская царква (Вострава, Зэльвенскі раён) на сайце Radzima.org
* Свята-Міхайлаўская царква (Вострава, Зэльвенскі раён) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Мікалаеўская царква.

**Свята-Мікалаеўская царква**  — парафіяльная драўляная праваслаўная царква ў Торуні. Яна належыць да Куяўска-Паморскага благачыння Лодзінска-Пазнаньскай епархіі Польскай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы. Да прыхода прыпісана Свята-Аляксандра-Неўская царква (Аляксандраў Куяўскі).

Гісторыя
--------

Царква знаходзіцца ў пераабсталяваным драўляным будынку былой евангельска-лютэранскай царквы, пабудаванай у 1888 годзе. і з’яўляецца адзіным узорам сакральнага драўлянага дойлідства ў Торуні.

* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Kucharzewska J. op.cit. s. 274

Спасылкі
--------

* Cerkiew prawosławna św. Mikołaja

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
Графічнае вызначэнне шырыні спектральнай лініі
**Шырыня спектральнай лініі** — мера немонахраматычнасці спектральнай лініі. Вызначаюць як адлегласць паміж пунктамі контура спектральнай лініі, інтэнсіўнасць у якіх роўная палавіне найбольшага яе значэння (часам называюць паўшырынёй спектральнай лініі  (руск.) (бел.). Без уліку эфекту Доплера роўная суме шырынь узроўняў энергій, паміж якімі адбываецца квантавы пераход. Спектральныя лініі з малой шырынёй рэалізуюцца пры ядзерным пераходах у крышталях (гл. эфект Мёсбаўэра), а таксама квантавымі генератарамі (лазерамі, мазерамі).

Літаратура
----------

* Шырыня спектральнай лініі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
**Станко́вае маста́цтва** — род выяўленчага мастацтва, творы жывапісу, скульптуры і графікі, якія маюць самастойны характар і не маюць прамога дэкаратыўнага або ўтылітарнага прызначэння, выкарыстання ў якасці састаўной і неад’емнай часткі якога-небудзь мастацкага ансамбля (у адрозненне, напрыклад, ад твораў манументальнага мастацтва або кніжнай ілюстрацыі). Тэрмін узнік у XIX — пачатку XX стагоддзя і паходзіць ад «станка», на якім ствараюцца творы (мальберт у жывапісе, скульптурны станок і інш.).

Творы станковага мастацтва разглядаюцца адасоблена ад наваколля. Іх значэнне не залежыць ад месца знаходжання, нягледзячы на тое, што ўмовы экспанавання і асвятлення могуць перашкаджаць або спрыяць поўнаму раскрыццю іх мастацкіх якасцей.

Шырокае развіццё станковае мастацтва атрымала ў эпоху Адраджэння і стала адной з умоў росквіту мастацкай культуры.

Гл. таксама
-----------

* Станковы жывапіс

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Станковае мастацтва // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 150. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Хрызастом II** (10 красавіка 1941, Тала, Кіпр — 7 лістапада 2022) — епіскап Кіпрскай Праваслаўнай Царквы; з 2006 года — яе прадстаяцель з тытулам Архіепіскапа Новай Юстыніяны і ўсяго Кіпра. Свецкае імя — Ірадот Дзімітрыу-Энглістрыётыс.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 10 красавіка 1941 года.

Ва ўзросце 10 гадоў ён страціў бацьку і праз два гады, скончыўшы пачатковую адукацыю, паступіў у манастыр Айас Неафітас ў Пафасе. Ён таксама наведваў гімназію, якую скончыў у 1963 годзе. З лістапада таго ж года ён быў пасвечаны ў сан дыякана.

На працягу пяці гадоў ён служыў папячыцелем манастыра, а таксама працаваў на ферме. У 1968 годзе ён паступіў у тэалагічную школу Афінскага ўніверсітэта і скончыў яе ў 1972 годзе. 19 кастрычніка 1972 года ён быў абраны ігуменам манастыра Святога Неафіта. 12 лістапада 1972 года ён быў рукапаложаны ў прасвітара і ўзведзены ў сан ігумена.

Падчас кіравання архіепіскапа Макарыя III ён стаяў побач з ім супраць Афінскай хунты і трох мітрапалітаў, якія ўзначалілі царкоўны пераварот.

Ён быў абраны мітрапалітам Пафасу 25 лютага 1978 года, і яго біскупская хіратонія адбылася 26 лютага 1978 года. 

Калі архіепіскап Хрызастом I быў адхілены ад пасады (па стане здароўя), мітрапаліт Хрызастом быў абраны месцаахоўнікам, а архіепіскапскія выбары былі прызначаныя на 24 верасня 2006 года. У кастрычніку 2006 года мітрапаліт Хрызастом стаў новым архіепіскапам Кіпра як Хрызастом ІІ.

Памёр 7 лістапада 2022 года.

Зноскі
------


| Прадстаяцелі Праваслаўных Цэркваў |
| --- |
| 
* Варфаламей I
* Феадор II
* Іаан X
* Феафіл III
* Кірыл
* Ілья II
* Парфірый
* Данііл
* Неафіт
* Хрызастом II
* Еранім II
* Анастасій
* Сава
* Расціслаў
* Ціхан
* Епіфаній

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1147162700 · VIAF: 330159474317427662614, 29151246502644130063 |
Хрысмон
**Хрызма** або **хрысмон** (*Хі-Ро*), **☧** — манаграма імя Хрыста, якая складаецца з двух пачатковых грэчаскіх літар імя (грэч. ΧΡΙΣΤΌΣΧΡΙΣΤΌΣ) — **Χ** (хі) і **Ρ** (ро), перакрыжаваных паміж сабой. Па краях манаграмы часта змяшчаюць грэчаскія літары **α** і **ω**. Такое ўжыванне літар узыходзіць да тэксту Апакаліпсісу: *«Аз ёсць Альфа і Амега, пачатак і канец, кажа Гасподзь, Які ёсць, і быў, і прыйдзе, Усеўладны.»* (Адкр. 1:8; гл. таксама Адкр. 22:137:2). Хрызма атрымала шырокае распаўсюджанне ў эпіграфіцы, на рэльефах саркафагаў, у мазаіках і, верагодна, узыходзіць да апостальскіх часоў.

Гістарычна найбольш вядома выкарыстанне хрысмона для лабарума (лац.: Labarum

Хрысмон прысутнічае на некаторых манетах Пталамея III, які кіраваў Егіптам у 246/245 — 222/221 гадах да н. э.

Сімвал хризмы закадзіраваны ў юнікодзе — **U+2627** (☧) і U+2CE9 ⳩ «coptic symbol khi ro» у копцкім блоке унікода.

* Манета імператара Магненцыя з выявай хрызмы.Манета імператара Магненцыя з выявай хрызмы.
* Хрызма на барэльефе з рымскага саркафага, сярэдзіна IV стагоддзя.Хрызма на барэльефе з рымскага саркафага, сярэдзіна IV стагоддзя.
* Хризма на магільным камені на Смоленскіх могілках Санкт-ПецярбургаХризма на магільным камені на Смоленскіх могілках Санкт-Пецярбурга

Літаратура
----------

* Sitta von Reden. Money in Ptolemaic Egypt: From the Macedonian Conquest to the End of the Third Century BC. — 1. — Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press, 2007. — P. 69. — 380 p. — ISBN 0521130549.

Спасылкі
--------

* Манеты Пталамея III Эвергета

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Catholic (1997—…) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 120035147 · LCCN: sh85023207 · SUDOC: 028141806 |
Прынцып вымярэння шырыні каляі
Шырыня каляі, у параўнанні
**Шырыня каляі** — у чыгуначным транспарце, — адлегласць паміж унутранымі гранямі галовак двух паралельных рэек, якія складаюць чыгуначную каляю (або чыгуначны пуць).

З-за розных прычын шырыня каляі на розных чыгунках у розных краінах розная. Гэта стварае пэўныя перашкоды транспарціроўцы грузаў і перавозцы пасажыраў па чыгунках.

Для пераадолення гэтага ўжываць:

* перагрузку грузаў (перасадку пасажыраў) з рухомага складу прызначаных для адной каляі, у вагоны прызначаныя для іншай каляі;
* перастаноўка вагонаў на вагонныя каляскі, прызначаныя для руху па вызначанай каляі;
* розныя рассоўныя колавыя пары.

У гэтых мэтах на стыковачных пунктах, а часта і на дзясяткі кіламетраў у абодва бакі разам могуць быць чыгуначныя калеі рознай шырыні або сумешчаныя двайная каляя.

Каляя чыгунак краін былога СССР, Манголіі і Фінляндыі
-----------------------------------------------------

Асноўны артыкул: **Руская каляя**
З сярэдзіны XIX ст. стандартам на чыгунках Расійскай імперыі, пазней —СССР і Фінляндыі, а пасля і Манголіі, была выбрана шырыня каляі 1524 мм (5 англійскіх футаў). З мая 1970 года да пачатку 1990-х гадоў чыгункі СССР былі пераведзены на каляіну 1520 мм. Гэта было зроблена каб павялічыць стабільнасць каляя пры эксплуатацыі грузавых цягнікоў.

| ⛭Шырыня каляі |
| --- |
| Шырокая каляя | Індыйская каляя — 1676 мм ·  Іберыйская каляя — 1668 мм ·  Ірландская каляя — 1600 мм ·  Руская каляя — 1520 мм |
| Еўрапейская каляя | 1435 мм |
| Вузкая каляя | Дэкавілеўская каляя — 500 мм ·  750 мм ·  Мятровая каляя — 1000 мм ·  Капская каляя — 1067 мм ·  Шатландская каляя — 1372 мм |
**Саурмаг I** (საურმაგი) — другі цар Іберыі (старажытнагрузінскай дзяржавы), прадстаўнік дынастыі Фарнавазідаў.

Паводле грузінскіх летапісаў з-за змовы дваран Саурмаг быў вымушаны бегчы ў суседняе Дзурдуксае царства, на радзіму яго маці. З дапамогай дзурдукаў Саурмаг вярнуў сталец і сабраў новае дваранства, цалкам падпарадкаванае яго ўладзе.

З-за адсутнасці дакладных крыніц, лічыцца, што ў Саурмага не было сына, і таму сталец успадкаваў яго прыёмны сын Мірыян.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Rapp, Stephen H. (2003), Studies In Medieval Georgian Historiography: Early Texts And Eurasian Contexts. Peeters Bvba, ISBN 90-429-1318-5.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | genealogics.org |
Рачная даліна, складзеная алювіем
**Алю́вій**, **алювія́льныя адкла́ды** (ад лац.: alluviō — нанос, намыў) — адклады водных патокаў (рэк, ручаёў), якія намножыліся ў рэчышчах, на поймах і тэрасах рачных далін.

Складаюцца з абломкавага матэрыялу рознай велічыні, ступені сартавання і абкатанасці  (руск.) (бел. (галечнік, жвір, пяскі, супескі, суглінкі, гліны), нярэдка з лінзамі  (руск.) (бел. торфу. Утварае поймы (паплавы), алювіяльныя тэрасы ўсіх рэк, алювіяльныя раўніны, займае больш за 5 % тэрыторыі Беларусі.

Звычайна слаісты  (руск.) (бел.. Характэрна косая слаістасць, што абумоўлена напрамкамі руху водных патокаў. Вылучаюць рэчышчавую, поймавую і старычную разнавіднасці (фацыі  (руск.) (бел.).

Фарміраванне алювію ў рэчышчы адбываецца ў выніку папярочнага цыркуляцыйнага руху вады, якая падмывае ўвагнуты бераг, наслойваючы сегменты грубага матэрыялу (галечнік, жвір, пяскі) каля выпуклага берага. Поймавы алювій адкладваецца пры шырокіх разлівах у поймах рэк і складзены з найбольш тонкага пясчана-гліністага матэрыялу. Старычны фарміруецца ў азёрападобных старых рэчышчах і складзены з багатых арганічнымі рэчывамі супескаў, суглінкаў, ілу, торфу.

Шукальнікі алмазаў у рачным алювіі, Сьера-Леонэ
З валунова-галечным алювіем горных рэк звязаны россыпы золата, плаціны, волава і інш. цяжкіх мінералаў; са жвірова-пясчаным рэчышчавым алювіем рэк нізкагор'яў і раўнін — радовішчы будаўнічых пяскоў і жвіру.

Алювій — субстрат алювіяльных глебаў.

Літаратура
----------

* Алювій // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Алювій

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 69823785 |
**Хрызаберы́л** — мінерал падкласа складаных аксідаў, аксід берылію і алюмінію. Змяшчае да 19,8 % BeO, да 80,2 % Al2O3, прымесі аксідаў жалеза, тытану, хрому. Крышталізуецца ў рамбічнай сінганіі. Утварае таблічастыя, кароткапрызматычныя крышталі, зорчатыя трайнікі прарастання. Колер жоўты, зеленавата-жоўты, аліўкава-зялёны, зрэдку бясколерны. Валодае моцным дыхраізмам: зялёны пры сонечным і чырвоны пры штучным святле (гл. александрыт), цымафан (т.зв. «кашачае вока») апалесцыруе. Цвёрдасць — 8,5. Шчыльнасць 3,5—3,8 г/см³. Палігенны, трапляецца ў гранітах, гранітных пегматытах, слюдзяных сланцах, у россыпах і інш. Александрыт і цымафан — каштоўныя камяні 2-га парадку. Радовішчы ў Бразіліі, ЗША, Канадзе, Расіі, М’янме. Атрымліваюць і штучна.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
Першы ў свеце тралейбус, Берлін 1882
**Электрамот** (***Electromote***) — першы ў свеце электрычны транспартны сродак, які атрымоўваў сілкаванне ад кантактнай сеткі, які, фактычна, з’яўляўся першым тралейбусам. Ён быў прадстаўлены грамадскасці 29 красавіка 1882 вынаходнікам доктарам Вернерам фон Сіменсам у Халензее, прыгарадзе Берліна, Германія. Першая тралейбусная лінія працягласцю 540 м (591 ярд) дзейнічала з 29 красавіка па 13 чэрвеня 1882 года. Маршрут пачынаўся ад станцыі Берлін-Халензее, ішоў да штрасэ 5 (цяпер Ёахім-Фрыдрых-штрасэ) і штрасэ 13 (цяперашняя Яхан-Георг-штрасэ), перасякаючы Курфюрстэндам на Курфюрстэнплац.

*Electromote*, пабудаваны кампаніяй Siemens & Halske AG, уяўляў сабой чатырохколавую фурманку з прывадам на заднія колы ад двух электрарухавікоў магутнасцю 2,2 кілавату праз ланцуговую перадачу. Тралейбус атрымліваў сілкаванне ад кантактнай сеткі пастаяннага току напругай 550 вольт пры дапамозе гнуткага кабеля, які цягнуў невялікую васьміколавую каляску («Kontaktwagen»), кая кацілася па кантактных правадах.

Гэты эксперыментальны транспартны сродак ужо адпавядаў усім тэхнічным крытэрыям тыповага тралейбуса. Па заканчэнні выпрабаванняў 13 чэрвеня 1882 года лінія была зачынена, а 20 чэрвеня дэмантавана.

Крыніцы
-------

1. ↑  Pictures of the Future - Spring 2009 (англ.)(недаступная спасылка).  Siemens. — «On April 29, 1882, Werner Siemens drove the Elektromote — an electrically powered carriage — along a 540-m test track in Halensee near Berlin. Siemens' invention was not only the first electric vehicle, but also the world's first trolley bus.»  Архівавана з першакрыніцы 21 жніўня 2011. Праверана 1 красавіка 2011.
**Электрастаты́чнае по́ле** — фізічнае поле, створанае нерухомымі электрычнымі зарадамі; асобны выпадак электрамагнітнага поля.

Сілавая характарыстыка электрастатычнага поля — напружанасць электрычнага поля, энергетычная — электрычны патэнцыял.

Сілавыя лініі напружнасці электрастатычнага поля не замкнутыя: яны пачынаюцца на дадатных электрычных зарадах і канчаюцца на адмоўных (ці ідуць у бесканечнасць). У дыэлектрыках электрастатычнае поле характарызуецца вектарам электрычнай індукцыі, які падпарадкоўваецца тэарэме Гауса.
У аднародных дыэлектрыках у выніку палярызацыі дыэлектрыка электрастатычнае поле аслабляецца ў ε разоў, дзе ε — дыэлектрычная пранікальнасць.

Унутры праваднікоў электрастатычнае поле роўнае нулю (у тым ліку ўнутры поласці пустацелага правадніка), на чым грунтуецца электрычнае экранаванне.

Электрастатычнае поле патэнцыяльнае, г.зн. што работа па перамяшчэнні электрычнага зараду паміж любымі двума пунктамі электрастатычнага поля не залежыць ад формы траекторыі і вызначаецца толькі рознасцю электрычных патэнцыялаў паміж гэтымі пунктамі.

Гл. таксама
-----------

* Электрастатыка
* Электрычнае поле

Літаратура
----------

* Электрастатыка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 90. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
**Электрацягнік ЭР200** (**э**лектрацягнік **р**ыжскі з канструкцыйнай хуткасцю **200** км/г) — высакахуткасны электрацягнік, выпушчаны ў трох экземплярах для чыгунак СССР на Рыжскім вагонабудаўнічым заводзе.

Гісторыя электрацягніка
-----------------------

На чыгунцы СССР у 1965—1966 гг. быў завершаны комплекс работ па вызначэнні асноўных параметраў рухомага складу з канструкцыйны хуткасцю 200—250 км/ч. У 1967 годзе было зацверджана тэхнічнае заданне на 14-вагонны электрацягнік пастаяннага току напружаннем 3 кВ тыпу ЭР200. Да выканання гэтай працы былі падлучаныя навуковыя і канструктарскія падраздзяленні прамысловасці. У агульнай складанасці, у распрацоўцы і стварэнні электрацягніка ЭР200 ўдзельнічалі калектывы больш за 50 навукова-даследчых інстытутаў, праектных арганізацый і заводаў. 

У снежні 1973 года доследны электрацягнік выйшаў з варот Рыжскага вагонабудаўнічага завода. 

У 1974 годзе электрацягнік паступіў для абкаткі і выпрабаванняў на хуткасны палігон УНІІЧа Беларэчанск — Майкоп. Тут, пасля заводскай наладкі і абкатных выпрабаванняў з хуткасцямі да 200 км/г, у 1975 годзе былі праведзены комплексныя прыёмачныя выпрабаванні. Выпрабаванні ішлі па двух асноўных праграмах: першая прадугледжвала даследаванні дынамічных хадавых паказчыкаў, другая — вывучэнне цягава-энергетычных параметраў. У 1975 годзе на перагоне Ханская—Беларэчанск ўпершыню была дасягнутая хуткасць руху электрацягніка 210 км/г. Выпрабаванні паказалі, што асноўныя цягавыя і тармазныя характарыстыкі цягніка адпавядаюць тэхнічным умовам і па дасягнутых на палігоне дынамічных паказчыках пры хуткасцях 200—210 км/г. ён можа быць дапушчаны да працягу комплексных выпрабаванняў на Кастрычніцкай чыгунцы. 

Пасля выпрабаванняў электрацягнік быў прыпісаны ў парк лакаматыўнага дэпо Ленінград-Пасажырскі-Маскоўскі (ЦЧ-8) Кастрычніцкай чыгункі. Пасля будаўніцтва маторвагоннага дэпо Санкт-Пецярбург-Маскоўскае (ЦЧ-10) п. Металабуд у 2000 годзе быў туды перададзены, дзе робіцца тэхнічнае абслугоўванне і рамонт. 

Выпрабаванні на Кастрычніцкай чыгунцы праводзіліся ў 1976 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  У лічніку для 8-вагоннага склада, ў назоўніку — для 14-вагоннага

Гл. таксама
-----------

Электрацягнік Сокал-250
**Віцебскае вытворчае аб'яднанне "Электравымяральнік"** — прадпрыемства, створана ў 1947 г. у Віцебску як завод бытавых прылад (размяшчаўся ў будынках былой Віцебскай акулярнай фабрыкі, якая дзейнічала ў 1892-1941 гг.). 3 1952 г. завод электравымяральных прылад, з 1985 г. галаўное прадпрыемства вытворчага аб'яднання «Электравымяральнік», з 1986 г. Віцебскае вытворчае аб'яднанне «Электравымяральнік» (уваходзяць малое прадпрыемства «Дакладная прылада» і ліцейная вытворчасць).

Першая партыя электравымяральных прыбораў, якую выпусціў завод, паслужыла нараджэнню ў рэспубліцы новай галіны народнай гаспадаркі – прыборабудавання.

Упершыню ў былым СССР (1966-1969 гг.) Віцебскі завод электравымяральных прыбораў асвоіў выпуск электрычных прыстасаванняў – вымяральных пераўтваральнікаў электрычных велічынь, затым вымяральных узмацняльнікаў. З 1985 года – гэта галоўнае прадпрыемства вытворчага аб’яднання "Электравымяральнік". 

Дзейнічаюць цэхі: пластмас, ліцця каляровых металаў, штамповачны, намотачны, пакрыццяў, зборачныя, рамонтна-механічны, энергетычны, вытворчасці станцыі тэхнічнага абслугоўвання. 

Асноўная прадукцыя: шчытавыя малагабарытныя прылады для вымярэння сілы току, напружання, частаты, магутнасці і іншых параметраў у ланцугах пастаяннага і пераменнага току; электронныя вымяральныя пераўтваральнікі і ўзмацняльнікі для сістэм цэнтральнага кантролю і аўтаматызаванага кіравання тэхналагічнымі працэсамі ў энергетыцы і прамысловасці; прылады ўліку электра- і цеплаэнергіі, расходамеры і інш.

Літаратура
----------

* Віцебскае вытворчае аб’яднанне "Электравымяральнік" // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.]. - Мн. 1997. - Т. 4.- С. 214.
* Віцебскае вытворчае аб’яднанне "Электравымяральнік" // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.] ; склад. А.І. Мацяюн ; маст. Э.Э. Жакевіч. - Мн. 2003. - Кн. 2. - С. 454.
**Юрген Штроп** (ням.: Jürgen Stroop, да мая 1941 насіў імя **Іозеф**; 26 верасня 1895, Дэтмальд — 6 сакавіка 1952, Варшава) — групенфюрар СС, генерал-лейтэнант паліцыі (9 лістапада 1943) і генерал-лейтэнант войскаў СС (1 кастрычніка 1944). Адзін з кіраўнікоў прыгнечання паўстання ў Варшаўскім гета.

Біяграфія
---------

З каталіцкай сям'і сярэдняга дастатку. Удзельнік Першай сусветнай вайны, віцэ-фельдфебель. 7 ліпеня 1932 годзе ўступіў у НСДАП (білет № 1 292 297), а пазней у СС (білет № 44 611), дзе пачаўся яго хуткі кар'ерны рост.

Браў удзел у карных аперацыях супраць савецкіх партызан. У красавіку 1943 года па рашэнні Гімлера змяніў оберфюрара Фердынанда фон Замерн-Франкенега на пасадзе кіраўніка СС і паліцыі ў Варшаве. Узначальваў аперацыю па прыгнечанні паўстання ў Варшаўскім гета. Аўтар рапарта «Варшаўскага гета больш не існуе». З 8 верасня па 4 кастрычніка 1943 года быў кіраўніком СС у Грэцыі.

У 1947 годзе амерыканскі трыбунал у Дахау прысудзіў Штропа да смяротнага пакарання за растрэлы закладнікаў у Грэцыі. Пасля перадачы польскім уладам ізноў быў прысуджаны да смяротнага пакарання.

Знаходзячыся ў камеры смяротнікаў, Штроп быў выключна адкрыты з сакамернікамі, шмат чаго распавядаў пра прыгнечанне Паўстання ў Варшаўскім гета, пра свой удзел у гэтых падзеях не раскайваўся. Актывіст Арміі Краёвай Казімеж Мачарскі, які таксама знаходзіўся разам з ім у камеры смяротнікаў, пазней быў памілаваны і выдаў кнігу з запісам апавяданняў Штропа пад назвай «Гутаркі з катам».

Павешаны ў Варшаве 6 сакавіка 1952 года.

Зноскі
------

1. 1 2  Dienstaltersliste der Schutzstaffel der NSDAP, Stand vom 1. Dezember 1936 — 1936.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63098423'></a>
2. ↑  L'Olocausto in Grecia (італ.)(недаступная спасылка).  olokaustos.org. Архівавана з першакрыніцы 16 чэрвеня 2012. Праверана 2012-1-31.

Спасылкі
--------

* Біяграфічная даведка Архівавана 27 жніўня 2005.
* Statement by Stroop to Investigators About His Actions in the Warsaw Ghetto (February 24, 1946) (англ.)
* Warsaw Ghetto Uprising (англ.)
* The Stroop Report: The Warsaw Ghetto Is No More Архівавана 16 чэрвеня 2008. (англ.)
* Genocide Delayed (англ.)
**Юргіс Бялініс** (16 сакавіка 1846, в. Пурвішкяй, Расійская імперыя — 18 студзеня 1918, в. Кацінай, Пасвальскі раён, Літоўская Рэспубліка) — кніганоша, публіцыст, супрацоўнік газет «Aušrа» («Світанак») і «Varpas» («Звон»).

Біяграфія
---------

Газета «Baltasis erelis»
Магіла Юргіса Бялініса
Нарадзіўся 16 сакавіка 1846 года ў в. Пурвішкяй (зараз Біржайскі раён Літоўскай Рэспублікі).

Прыватна вучыўся ў Шаўляі i Мітаве, у 1872 г. скончыў нямецкую пачатковую школу ў Рызе. Ведаў нямецкую, латышскую, польскую і рускую мовы.

У 1873 г. заняўся кантрабандай літоўскай літаратуры з Прусіі ў расійскую частку Літвы, быў сувязным паміж Матэюсам Валанчусам (літ.: Motiejus Valančius) і выдаўцом літоўскай літаратурыў Прусіі, Ёганам Забярманам. З 1890 г. пераследаваны ўладамі, пакінуў родныя мясціны i прафесійна заняўся кантрабандай літоўскай літаратуры.

Пачынаючы з 1885 г. стварыў стварыў сетку распаўсюджвання літоўскай літаратуры; яна ахоплівала заходнюю і цэнтральную частку Літвы, а таксама Латгалію. Заснаваў Гаршвяйскую сялянскую арганізацыю, буйнейшую арганізацыю кніганошаў таго часу; распрацаваў сістэму падпіскі на газеты і дастаўляў газеты і часопісы падпісчыкам. На працягу 31 года актыўнай дзейнасці адзін ці з памочнікамі кантрабандным шляхам перакінуў праз мяжу амаль палову ўсяе літаратуры, якая ў той час была надрукавана ва Усходняй Прусіі. Пяць разоў трапляў у рукі царскіх жандараў, але заўсёды яму ўдавалася ўцячы. За яго злаўленне ўлады прызначылі вялікую ўзнагароду. Бялініс увайшоў у гісторыю літоўскага нацыянальна-вызваленчага руху як найбольш яркі тып распаўсюджвальніка падпольнай літаратуры. За актыўны ўдзел у падпольным руху Бялініс атрымаў мянушку «караля кніганошаў» (літ.: knygnešių karalius).

Юргіс Бялініс супрацоўнічаў з газетамі «Aušra» (бел.: Світанак), «Varpas» (бел.: Звон), «Ūkininkas» (бел.: Гаспадар), «Tėvynės sargas» (бел.: Вартаўнік айчыны), «Vilniaus žinios» (бел.: Віленскія навіны). Асабіста выдаваў неперыядычную газету «Baltasis erelis» (бел.: Белы арол). Выйшла тры нумары гэтага выдання. Адзін з першых выступаў за незалежнасць Літвы, еднасць літоўскага народа, крытыкаваў шляхту за эксплуатацыю сялян. Прапагандаваў наіўныя манархічныя ідэі, верыў у тое, што дыпламатычная дапамога заходніх дзяржаў дапаможа ўтварыць незалежную Літву, якой будзе кіраваць кароль з сялян. .

Памёр 18 студзеня 1918 года ў в. Кацінай Пасвальскага раёна. Пахаваны ў вёсцы Состас (Біржайскі раён).

Ушанаванне памяці
-----------------

* Ёзас Швайстас намаляваў яго вобраз у рамане «Па слядах кніганошаў» (літ.: "Knygnešių pėdsakais") (1955 г.).
* Дзень нараджэння Бялініса (16 сакавіка) адзначаецца ў Літве як Дзень кніганошы (літ.: "Knygnešio diena").

Зноскі
------

1. ↑  STRAŽAS, A. «Lithuania 1863—1893» **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 12 снежня 2016. Праверана 17 мая 2011.
2. ↑  Leonora Kalasauskienė. Visuotinė lietuvių enciklopedija (Litewska Encyklopedia Powszechna), III t. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2003. t.III: Beketeriai-Chakasai. 172 str.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Юргіс Бялініс
**Міцітаігімімене Янг Вівіян** (англ.: Mititaigimimene Young Vivian; нар. 1935) — дзеючы прэм’ер-міністр ціхаакіянскай дзяржавы Ніуэ. Член Народную партыю Ніуэ, ён на выбарах 2002 года нанёс паразу прэм’ер-міністру краіны Сані Лакатані. Вівіян раней таксама быў прэм’ерам на працягу кароткага перыяду з 12 снежня 1992 па 9 сакавіка 1993 год, адразу пасля смерці Роберта Рэкса.

Акрамя таго, Вівіян працаваў генеральным сакратаром Ціхаакіянскай супольнасці з 1979 да 1982 год. Перавыбраны ў парламент на безальтэрнатыўнай аснове ў красавіку 2005 года.

Акрамя пасады прэм’ер-міністра, займае пасаду міністра аховы здароўя краіны.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Я́наш Фе́рэнчык** (венг.: János Ferencsik; 18 студзеня 1907, Будапешт — 12 чэрвеня 1984, Будапешт) — венгерскі дырыжор. Лаўрэат Прэміі імя Л. Кошута 1951, 1961.

Як дырыжору уласцівы тонкае пачуццё розных стыляў, дакладнасць перадачы дэталей аўтарскага тэксту. Адзін з першых выканаўцаў твораў сучасных венгерскіх кампазітараў.

Біяграфія
---------

Ферэнчык атрымаў адукацыю ў будапешцкай Музычнай акадэміі Ферэнца Ліста, дзе, у прыватнасці, вывучаў кампазіцыю пад кіраўніцтвам Ласла Лайты. Кар'еру дырыжора пачаў у 1927 годзе як асістэнт у Будапешцкай дзяржаўнай оперы. Працаваў з такімі выдатнымі дырыжорамі, як Бруна Вальтэр і Вільгельм Фуртвенглер, у пачатку 1930-х гг. быў асістэнтам Артура Тасканіні пры працы на Байрайцкім фестывалі, што аказала ўплыў на творчы стыль самога Ферэнчыка.

Помнік Я. Ферэнчыку на магіле на могілках Фаркашрэці ў Будапешце
Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны Ферэнчык у 1945—1952 гг. узначальваў Сімфанічны аркестр Венгерскага радыё, адначасова ў 1948—1950 гадах быў галоўным запрошаным дырыжорам Венскай дзяржаўнай оперы. Затым у 1957—1974 гг. Ферэнчык кіраваў Будапешцкай дзяржаўнай операй, з 1952 г. і да канца жыцця ўзначальваў Венгерскі дзяржаўны сімфанічны аркестр, а ў 1960—1967 гадах быў і кіраўніком Будапешцкага філарманічнага аркестра. У 1948 і 1950 дырыжыраваў спектаклямі ў Венскай дзяржаўнай оперы, у 1957 г. упершыню выступіў у Вялікабрытаніі, у 1962 г. у ЗША. Заслужаны (1952), затым Народны (1954) артыст Венгерскай Народнай Рэспублікі.

Зноскі
------

1. 1 2  János Ferencsik // Музычная акадэмія Ферэнца Ліста — 1875.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q847099'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Янаш Ферэнчык

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90501867 · BNE: XX922786 · BNF: 13893856c · CiNii: DA10070636 · CONOR: 65313891 · GND: 124071651 · GTAA: 257335 · ISNI: 0000 0001 1472 8420 · LCCN: n82217177 · LNB: 000119540 · NKC: mzk2003181271 · NLA: 36065284 · NSK: 000627150 · NTA: 070535981 · NSZL: 000000025294 · NUKAT: n2005114030 · SUDOC: 080494951 · VIAF: 54332335 |

 |
**Янаў Падляскі** (польск.: Janów Podlaski) — вёска ў Бяльскім павеце Люблінскага ваяводства Польшчы, на рацэ Крыўка. Сядзіба гміны Янаў Падляскі. Насельніцтва 2655 чал. (2008).

Знаходзіцца за 20 км на поўнач ад Бялай Падляскі, за 115 км на паўночны ўсход ад Любліна, каля беларуска-польскай граніцы.

Гісторыя
--------

У першыню згадваецца ў XIV стагоддзі як вёска *Порхаў*, якую ў 1423 вялікі князь Вітаўт падараваў Луцкаму кафедральнаму касцёлу. У 1428 годзе Вітаўт заснаваў у Порхаве касцёл. У 1465 годзе біскуп Ян Ласовіч заклаў тут мястэчка, якое атрымала Хэлмскае права і новую назву *Янаў* у гонар біскупа. Вялікі князь Аляксандр у 1497 годзе выдаў Янаву прывілей на 3 кірмашы.

З 1565/66 года ў Берасцейскім павеце Берасцейскага ваяводства. У XVI ст. Луцкія біскупы мелі ў Янаве сваю рэзідэнцыю, якая размяшчалася ў замку, умацаваным 4 бастыёнамі. Станам на 1575 год у Янаве было больш за 500 будынкаў. У 1648 годзе ў мястэчку адкрылася каталіцкая духоўная семінарыя; існавала драўляная ўніяцкая царква.

У 1735 годзе адбылося асвячэнне мураванага Янаўскага касцёла Найсв. Тройцы. У 1788—1796 гг. у Янаве жыў і памёр Адам Нарушэвіч; тут яго пахавалі. У 1795 годзе ў выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай апынуўся ў Аўстрыі.

З XIX ст. у складзе Расійскай імперыі. 20 кастрычніка 1868 года выйшаў праект гарадскога герба *«у зялёным полі залаты серп, па краях шчыта чатыры залатыя трыліснікі»*.

З 1921 года ў міжваеннай Польскай Рэспубліцы, цэнтр Канстанцінаўскага павета.

На заводзе конегадоўлі ў Янаве Падляскім адбываецца традыцыйны аўкцыён пародзістых коней. 50-ты аўкцыён прайшоў у 2019 годзе, патранат над ім узяў на сябе Прэзідэнт Польшчы Анджэй Дуда.

Славутасці
----------

* Замак Луцкіх біскупаў
* Касцёл Найсв. Тройцы (1717—1735).
* Капліца-пахавальная А. Нарушэвіча
* Стайні (XIX ст.)
* Бензінавая станцыя (1928), адна з найстарэйшых у Польшчы.

Страчаная спадчына
------------------

* Уніяцкая царква

Галерэя
-------

* СтайняСтайня
* Капліца-пахавальня А. НарушэвічаКапліца-пахавальня А. Нарушэвіча
* Замак Луцкіх біскупаўЗамак Луцкіх біскупаў

Зноскі
------

1. ↑  Дарота Міхалюк. Памежныя спрэчкі паміж Каронай і Вялікім Княствам Літоўскім у 16-17 стст. на прыкладзе Мельніцкай і Брэсцкай земляў Архівавана 7 верасня 2008. // Гістарычны Альманах. Том 5, 2001
2. 1 2  ЭнцВКЛ, 2005
3. ↑  Янаў // *Цітоў А.* Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5.
4. ↑  polskieradio.pl

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В.* Янаў // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 781. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* Янаў // *Цітоў А.* Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Янаў Падляскі