**З’езд беларусаў-вайскоўцаў Заходняга фронту 18—21 кастрычніка 1917 года** — з’езд беларусаў-вайскоўцаў Заходняга фронту, які адбыўся з удзелам прадстаўнікоў 12-й арміі, Балтыйскага флоту і Румынскага фронту ў Менску.

З’езд праходзіў з дазволу Вярхоўнага галоўнакамандуючага расейскай арміі генерала М. Духоніна, які ў дакладзе Часоваму ўраду прапанаваў распачаць з канца лістапада фармаванне нацыянальна-тэрытарыяльнай арміі, што, на яго думку, магло б узмацніць спайку салдат-землякоў расійскай арміі, якая імкліва развальвалася.

Рашэнні
-------

З’езд выказаўся за пераўтварэнне Расеі ў дэмакратычную федэратыўную рэспубліку і прызнаў фарміраванне беларускага войска «*крайне неабходнай і неадкладнай справай*». Адпаведная рэзалюцыя з’езду падкрэслівала, што фарміраванне беларускіх часцей не павіннае аслабіць баяздольнасць войскаў на фронце.

З’езд вайскоўцаў-беларусаў Заходняга фронту таксама заклікаў усіх беларусаў «*грудзьмі ўстаць на абарону сваёй роднай зямлі і Расійскай Федэратыўнай дэмакратычнай рэспублікі…, не дапусціць прыніжэння правоў свайго народа на самавызначэнне і парушэння гэтых правоў і інтарэсаў кім бы то ні было*».

Для кіраўніцтва арганізацыяй беларускага войска была ўтвораная Беларуская цэнтральная вайсковая рада (БЦВР), а таксама Часовы выканаўчы камітэт, старшынёй якога быў абраны прапаршчык С. Рак-Міхайлоўскі (да вайны настаўнічаў), намеснікамі старшыні — паручнік К. Езавітаў (былы настаўнік) і малодшы унтэрафіцэр Я. Мамонька. Бюро па арганізацыі беларускага войска ўзначаліў генерал К. Кандратовіч, ветэран Балканскіх войнаў і аўтар тэарэтычных прац па вайсковай справе. Яго памочнікамі сталі генерал-маёр Пажарскі, палкоўнік Камароўскі і паручнік К. Езавітаў. Быў распрацаваны адпаведны план, дзе прадугледжвалася паслядоўнасць перафармавання вайсковых частак расейскай арміі ў нацыянальныя. Беларускаму выканкаму Заходняга фронту дазвалялася ўвайсці ў склад франтавога камітэта на правах нацыянальнай секцыі. Кандратовіч атрымаў ад генерала М. Духоніна дазвол на стварэнне беларускага палка ў Менску, а пасля — беларускага корпуса на Заходнім фронце.

Успаміны
--------

Зоська Верас пазней пісала пра з’езд:

> 
> *З’езд вайскоўцаў Заходняга фронту адбыўся 18–21 кастрычніка 1917 г. Я была дэлегатам і адной з арганізатарак, прытым – адзінай жанчынай на з’ездзе. Загадзя прыгатаваныя значкі – бел-чырвона-белыя – параздавала ўсім сябрам з’езду і ўспакоілася. Аж тут падходзіць нехта да мяне і кажа: "А ў генерала Кандратовіча значка німа". А ў мяне ўжо – ніводнага. Тады я адшпіліла сваю гаспадарскую бел-чырвона-белую разетку (круглую) і прышпіліла генералу. На трэці дзень з’езду пасадзілі мяне запісываць тых, хто хоча ў беларускія батальёны. Першым запісаўся генерал Кандратовіч…*
> *Арыгінальны тэкст* (бел. (тар.))  
> 
> *Зьезд вайскоўцаў Заходняга фронту адбыўся 18–21 кастрычніка 1917 г. Я была дэлегатам і адной з арганізатарак, прытым – адзінай жанчынай на зьезьдзе. Загадзя прыгатаваныя значкі – бел-чырвона-белыя – параздавала ўсім сябрам зьезду і ўспакоілася. Аж тут падходзіць нехта да мяне і кажа: "А ў генэрала Кандратовіча значка німа". А ў мяне ўжо – ніводнага. Тады я адшпіліла сваю гаспадарскую бел-чырвона-белую разэтку (круглую) і прышпіліла генэралу. На трэці дзень зьезду пасадзілі мяне запісываць тых, хто хоча ў беларускія батальёны. Першым запісаўся генэрал Кандратовіч…*
> 
> 
>

Спасылкі
--------

* *Чырвінскі Віталь Станіслававіч, Чырвінская Наталля Валянцінаўна* ДА ПЫТАННЯ АБ СТВАРЭННІ БЕЛАРУСКІХ ВАЙСКОВЫХ ФАРМІРАВАННЯЎ ПАДЧАС ПЕРШАЙ СУСВЕТНАЙ ВАЙНЫ (беларуская мова) // *БДУ*. — Мінск: 2014. Архівавана з першакрыніцы 6 верасня 2019.
* Зьезд беларусаў-вайскоўцаў Заходняга фронту – 18-21.10.1917 // *Рада БНР*. — 18.10.2019.