recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сіпуха звычайная** (*Tyto alba*) — драпежная птушка сямейства сіпухавых, найбольш распаўсюджаная ў свеце птушка сямейства сіпухавых. Адзіны прадстаўнік сямейства ў фауне Галарктыкі.

Апісанне
--------

Сава сярэдніх памераў. Маса самца 220—320 г, самкі 199—405 г. Даўжыня цела 33—35 см, размах крылаў 0,85—0,98 м. Спіна буравата-пясочная з падоўжнымі радамі дробных цёмных і белых крапінак, брушка белавата-вохрыстае з рэдкімі цёмнымі крапінкамі, тваравы дыск сэрцападобны, амаль белы, каля вачэй іржава-карычневы.

Пашырэнне
---------

Сустракаецца практычна на ўсіх кантынентах, за выключэннем Антарктыды. Жыве ў населеных пунктах (асабліва ў вёсках і невялікіх гарадах), таксама насяляе старыя дрэвастоі, адкрыты ландшафт (але не бязлесны), руіны, пакiнутыя будынкі паблізу пагоркаў і палёў. У Беларусі сустракаецца як аседлая птушка адзначана ў Гродзенскай, на поўдні Брэсцкай і Гомельскай вобласці; гняздуецца ў дуплах старых дрэў у прысадах, гарадскіх парках, пакінутых пабудовах.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Аснову харчавання складаюць мышападобныя грызуны — палёўкі, мышы і пацукі; у невялікай колькасці паядае землярыек, дробных птушак і беспазваночных.

Яйкі (4—7, часам 2—14) з аднолькавымі тупымі канцамі, уздутыя, белыя. Адкладвае яйкі на слой парахні або смецця, без гнязда, у цёмных і ненаведваемых месцах будынкаў, царкоўных вежах, шчылінах сцен, скальных абрывах, у дуплах дрэў. Пуховыя птушаняты ў белым убранні, рознаўзроставыя, што сведчыць аб пачатку наседжвання да заканчэння кладкі.

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. — ISBN 5-85700-095-5
* Сіпуха // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 412. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: PWN, 2000. ISBN 83-01-13187-X

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Neotropical Birds |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4319511-8 · LCCN: sh85011889 · NKC: ph487822 |
**Сава-бярозаўка** (*Surnia ulula*) — від птушак з сямейства Савіныя.

Апісанне
--------

Маса цела 280—370 г, даўжыня цела 36-41 см, размах крылаў 74-81 см. Мае невялікае тулава з адносна кароткімі крыламі. Ад іншых соў адрозніваецца адносна доўгім хвастом; папярочнай паласатасцю падобная да шулякоў, сілуэтам у палёце нагадвае сакалоў.

Верх цела цёмна-буры або шэра-буры, са светлымі плямамі, ніз бялёсы, з цёмным папярочным малюнкам, хвост паласаты. «Тварны дыск» белаваты з чорным аблямаваннем па баках, вочы жоўтыя. Палюе таксама і ўночы, і ўдзень. Калі падпільноўвае здабычу, нахілена наперад, «нервова» пахістваючы хвастом.

Пашырэнне
---------

Арэал птушкі — лясы тайгі Паўночнай Амерыкі, Еўропы і Азіі. Мае аселы лад жыцця. Пасля гняздавання сустракаецца ў Прыбалтыцы, Паўднёвай Нарвегіі і Швецыі, у сярэдняй Расіі, у паўночным Казахстане, Даніі, ва ўсходняй Германіі, зрэдку — у Аўстрыі, Венгрыі, Францыі, Бельгіі, Галандыі, Швейцарыі; на Беларусі вельмі рэдкі, выпадкова залётны від. У Азіі сустракаецца на Курыльскіх астравах.

Паштовая марка Беларусі
Жыве на мяжы лесатундры і тайгі, на поўдні дасягае лесастэпаў і сельгасландшафтаў. Насяляе спелыя рэдкія хваёвыя або мяшаныя лясы (пазбягае цёмных хваёвых лясоў), часцей селіцца паблізу высечак, палян, тарфянікаў, рачных далін, перш за ўсё, на мяжы, а не ў глыбі дрэвастояў; у лесатундры або лесастэпах — у рачных далінах з вербава-таполевымі зараснікамі, невялікіх лясах, бярозавых гаях. У гарах даходзіць да верхняй мяжы лесу (на Алтаі — да 2000 м в.у.м.). Актыўная ўдзень, часта раніцай і ўвечары.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Харчуецца ў першую чаргу грызунамі. Нападае таксама на птушак — на белых курапатак і розных вераб’іных.

Гняздуе ў дуплах, на абламаных вяршалінах дрэў. Гняздо плоскае, колападобнае, з сухіх галін (часцей хваёвых дрэў), дыяметр 50-80 см. Часам пасяляецца ў гнездавых скрынках або ў перабудаваных гнёздах крумкачовых ці драпежных птушак.

Яйкі (4-10, часам 3-13) эліптычныя з павольна зрэзанымі вузейшымі канцамі, белыя, бліскучыя, памерам 40 × 32 мм.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Таксанамія | Avibase · CMS · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
**Пры́нцып Ле Шатэлье́ — Бра́ўна**, ці **пра́віла зрушэ́ння раўнава́гі** сцвярджае: *знешняе ўздзеянне, якое выводзіць сістэму са стану тэрмадынамічнай раўнавагі, выклікае ў сістэме працэсы, што імкнуцца аслабіць вынікі гэтага ўздзеяння*.

Прынцып быў прапанаваны А. Ле Шатэлье (1884), тэрмадынамічна абгрунтаваны нямецкім фізікам К. Браўнам (1887).

Гл. таксама
-----------

* Тэрмадынамічная раўнавага

Літаратура
----------

* Ле Шатэлье — Браўна прынцып // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 226. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 37221018 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гурскі.

**Аляксандр Паўлавіч Гурскі** (1943 ці 1944 — снежань 2021) — беларускі трэнер.

Клубная кар’ера
---------------

Стаяў ля вытокаў развіцця жаночага футбола ў Беларусі. З 1992 па 1998 год узначальваў камітэт па жаночым футболе АБФФ, з 1994 па 1998 год быў членам выканаўчага камітэта АБФФ. З 1989 па 2002 год уваходзіў у склад прэзідыума Федэрацыі футбола горада Мінска. Займаў пасаду віцэ-прэзідэнта міжнароднай асацыяцыі «Саюз клубаў аматараў футбола».

Быў галоўным трэнерам жаночых футбольных клубаў «Электроніка» і «Няміга».

Зноскі
------

1. 1 2  Памёр ветэран беларускага футбола Аляксандр Гурскі
2. ↑  амёр ветэран беларускага футбола Аляксандр Гурскі

Спасылкі
--------

* Как все начиналось. Александр Гурский: «Заоблачных средств женский футбол не требует»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Булгак.

**Іасафат Булгак** (20 красавіка 1758, Слонімскі павет — 25 лютага 1838) — грэка-каталіцкі царкоўны дзеяч.

Вучыўся ў школе пры Жыровіцкім манастыры (1763—74) і ў Рыме (1782—85).

Член ордэна базыльян з 1774. Доктар тэалогіі і кананічнага права (1785). Выкладаў у манастырскіх школах у Беразвеччы (цяпер Глыбоцкі раён) і Жыровічах. У 1790—95 епіскап тураўскі, каад’ютар Пінскай епархіі. Падчас царавання Паўла I садзейнічаў вяртанню ў унію прыходаў, якія былі пераведзены ў праваслаўе. У 1798—1828 епіскап брэсцкі. Мітрапаліт грэка-каталіцкай царквы (1817—38), з 1818 і старшыня 2-га (уніяцкага) дэпартамента Рымска-каталіцкай духоўнай калегіі ў Пецярбургу, з 1828 старшыня асобнай Грэка-каталіцкай калегіі, з 1833 архіепіскап полацкі. У канцы жыцця яго акружалі епіскапы — прыхільнікі збліжэння, а потым і аб’яднання з праваслаўнай царквой (І. Сямашка, А. 3убко, В. Лужынскі і інш.), што вяло да змяншэння яго ўплыву. Смерць Іасафата Булгака зняла апошнюю перашкоду для скасавання Берасцейскай уніі 1596.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Іасафат Булгак

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2020008500 · VIAF: 303474949 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Турыст (значэнні).
**«Турыст»** — гасцініца ў Магілёве, размешчаная па праспекце Пушкіна, 6. Пабудавана ў 1985 годзе па праекце архітэктараў Г. Ворахава і А. Валовіча.

Архітэктура
-----------

Разлічана на 300 месцаў. З’яўляецца адным з кампазіцыйных акцэнтаў у Задняпроўскім жылым раёне. Аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя вырашана на кантрасце 7-павярховага жылога корпуса (складаецца з 2 блокаў, павернутых пад вуглом адзін да аднаго) і прыбудаванага аб’ёму рэстарана. Адзінства архітэктурнага рашэння падкрэсліваецца гарызантальным поясам, які праходзіць па 1-м паверсе жылога корпуса і рэстарана. На 1-м паверсе размешчаны адміністрацыйныя памяшканні, паштовае аддзяленне, шапікі газетныя і па продажы сувеніраў, у цокальным — бар, камера захоўвання і іншыя службовыя памяшканні, на 4-м паверсе ў холе — цырульня, міжгародныя тэлефоны-аўтаматы, на апошнім — краявідная пляцоўка для адпачынку.

Рэстаран
--------

Рэстаран «Турыст» пры гасцініцы адкрыты ў 1986 годзе. Гандлёвая плошча 833 м². Мае 3 залы, адна з іх банкетная, бар, 2 буфеты. Адначасова можа абслужыць 300 чалавек. Прапаноўваў багаты выбар страў рускай кухні, фірменных і заказных страў. Аказваў дадатковыя паслугі: арганізацыю сямейных урачыстасцяў, водпуск на дом кулінарных і кандытарскіх вырабаў, кансультацыі па прыёме гасцей. У аздабленні інтэр’ера выкарыстаны дрэва, дэкаратыўныя рашоткі і інш. У бары працавала відэадыскатэка.

Літаратура
----------

* «Турист» // Могилёв. Энциклопедический справочник (руск.) / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. — ISBN 5-85700-028-9.
«**Кава і цыгарэты: Недзе ў Каліфорніі**» (англ.: Coffee and Cigarettes: Somewhere in California), таксама вядомы як «**Кава і цыгарэты III**» (англ.: Coffee and Cigarettes III) — кароткаметражны чорна-белы фільм 1993 года рэжысёра Джыма Джармуша. Трэці фільм з цыклу «Кава і цыгарэты», які ў 2003 годзе быў выпушчаны як поўнаметражны фільм[en].

Фільм быў паказаны на Канскім кінафестывалі 1993 года, дзе ўдастоіўся «Залатой пальмавай галіны» за найлепшы кароткаметражны фільм[en].

Сюжэт
-----

Музыканты Том Уэйтс[en] і Ігі Поп сустракаюцца ў бары недзе ў Каліфорніі. Уэйтс апавядае, што толькі што зрабіў аперацыю прама на абочыне дарогі. Ігі, які не ведаў пра тое, што Том — урач, здзіўляецца. Затым аказваецца, што абодва нядаўна кінулі паліць, і ў гонар гэтага Уэйтс прапануе выкурыць па адной цыгарэце. Ігі рэкамендуе Тому добрага барабаншчыка, з якім ён нядаўна пазнаёміўся, але Уэйтс, які сам выконвае партыі ўдарных у сваіх альбомах, абражаецца. Неўзабаве Ігі сыходзіць, а Уэйтс у яго адсутнасці закурвае яшчэ адну цыгарэту.

Крыніцы
-------

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт поўнаметражнага фільма «Кава і цыгарэты» (англ.)
* «Кава і цыгарэты: Недзе ў Каліфорніі» на сайце «Internet Movie Database» (англ.)


| ⛭Фільмы Джыма Джармуша |
| --- |
| Поўнаметражныя фільмы | 
* Бясконцы адпачынак (1980)
* Дзіўней, чым рай (1984)
* Па-за законам (1986)
* Таямнічы цягнік (1989)
* Ноч на Зямлі (1991)
* Мярцвяк (1995)
* Сабака-здань: Шлях самурая (1999)
* Кава і цыгарэты (2003)
* Зламаныя кветкі (2005)
* Межы кантролю (2009)
* Выжывуць толькі закаханыя (2013)
* Патэрсан (2016)
* Мёртвыя не паміраюць (2019)

 |  |
| Кароткаметражныя фільмы | 
* Кава і цыгарэты: Недзе ў Каліфорніі (1993)
* Дзесяццю хвілінамі старэйшы (эпізод «Інтэр’ер. Трэйлер. Ноч», 2002)

 |
| Дакументальныя фільмы | 
* Год каня (1997)
* Gimme Danger (2016)

 |
**Тэхналогія ткацтва «кажушком»** была шырока распаўсюджана ў Маларыцкім краі (цяпер — Маларыцкі раён Брэсцкай вобласці) і выкарыстоўвалася для вытворчасці народнага адзення («маларыцкага строю»).  

Гаворка ў асноўным ідзе пра чатырохнітовую тэхніку ткацтва, у выніку якой атрымлівалі аднабаковае перапляценне на аснове саржавага, якое па-мясцоваму называлася "кажушок". У тэхналогіі ткацтва "кажушком" характэрнай рысай з’яўляецца тое, што ўточная нітка ўтварае адначасова ўзор і фонавае палатно. Пры разбурэнні ўзору парушаецца структура і самой тканіны. Тэхналогія ткацтва "кажушком" дазваляе ткаць не толькі аднакаляровыя, але і шматкаляровыя тканіны. Тым не менш, тканіна застаецца аднаўточнай, узор нельга аддзяліць ад карэннай тканіны.

Узор "кажушком", як і ўсякі "нітавы" ўзор, закладваецца перш за ўсё ў запраўцы кроснаў. Для таго, каб атрымаць як мага больш узораў на аснове адной запраўкі, ужываліся розныя варыянты ходу па "панажах". Тэхналогія маларыцкай запраўкі "кажушком" дазваляе атрымаць чатыры тэхналогіі ткацтва, дзякуючы ходу па "панажах". Арнамент на тканіне набіраецца іголкаю і выконваецца пры дапамозе "дошчачак".

**Гісторыя**
------------

Ткацтва «кажушком» з’яўляецца характэрным элементам ў вытворчасці рэгіянальнага варыянту жаночага беларускага народнага касцюма, распаўсюджанага на тэрыторыі Маларыцкага раёна.  Для яго характэрны буйны геаметрычны арнамент, насычаны каларыт, пабудаваны на палучэнне чырвонага, белага і часам чорнага колераў, а таксама — багатыя кампазiцыі аздаблення, якiя запаўняюць верхнiя і нiжнія часткi рукавоў, манжэты, фартушкi, паясное адзенне. З вытканых «кажушком» тканін выраблялі кашулі, андаракі і паясы. 

З цягам часу традыцыйны спосаб ткацтва «кажушком» быў страчаны і з ім можна было пазнаёміцца  ў захаваўшыхся ўзорах аўтэнтычнага касцюма.  У 2011 годзе тэхналогія была адноўлена народным майстрам Рэспублікі Беларусь Сцепанідай Аляксееўнай Сцепанюк. Сёння гэта практыка прерадаецца моладзі праз навучанне ў Дамах фальклору і народнай творчасці Брэсцкага рэгіёну.

**Ахоўны статус**
-----------------

У 2023 годзе традыцыйная тэхналогія ткацтва «кажушком» атрымала статус нематэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасці і была ўключана ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь (шыфр — 13БК000169).

**Спасылкі**
------------

1. Заруцкі С.А. Асаблівасці захавання тэкстыльных традыцый у Маларыцкім раёне: https://www.brsu.by/sites/default/files/vesnik/vuchon.\_zap.\_vyp.\_16\_ch.\_1.pdf
2. Ігнацюк К. Традыцыйная тэхналогія ткацтва «кажушком» на тэрыторыі Маларыцкага раёна: https://okcbrest.by
3. Традыцыйная тэхналогія ткацтва "кажушком" у Маларыцкім раёне Брэсцкай вобласці//Жывая спадчына Беларусі: інвентар нематэрыяльнай культурнай спадчыны:/http://www.living-heritage.by/nks/8148/?sphrase\_id=70252

1. ↑  *Ігнацюк К.*. Традыцыйная тэхналогія ткацтва «кажушком» на тэрыторыі Маларыцкага раёна  (бел.).
2. ↑  *Заруцкі С.А.* Асаблівасці захавання тэкстыльных традыцый у Маларыцкім раёне // *Вучоныя запіскі Брэсцкага ўніверсітэта* : зборнік. — 2020.
3. ↑  Інвентар НКС **(нявызн.)**. *www.living-heritage.by*. Праверана 9 красавіка 2024.
**Лешч** (*Abramis brama*) — рыба сямейства карпавых атрада карпападобных.

Апісанне
--------

Цела высокае, пляскатае з бакоў, вышыня яго ў 3 разы большая за таўшчыню. Даўжыня да 39 (зрэдку да 50-75) см, маса да 1 (зрэдку да 5—6) кг. Бакі серабрыстыя з залацістым адлівам, спіна шаравата-зялёная. Спінны плаўнік высокі, кароткі, анальны доўгі, заходзіць на хваставое сцябло. Луска тоўстая, шчыльная. 

Моладзь ляшча (часта называюць «падлешчыкамі») мае серабрыстую афарбоўку.

Пашырэнне
---------

Пашыраны ў рэках, азёрах, вадасховішчах Еўропы, акліматызаваны ў векаторых азёрах Сібіры, Казахстана. На Беларусі водзіцца ва ўсіх рэках, вадасховішчах і ў большасці азёр. 

Паўпрахадная і жылая формы. Прыдонная рыба, жыве чародамі, пераважна ў месцах з павольнай плынню, ямамі, заглееным дном.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Корміцца ракападобнымі, малюскамі, раслінамі, маляўкі — зоаплапктонам.

Полавая спеласць на 4—6-м годзе жыцця. Нерастуе з канца красавіка да пачатку чэрвеня ў прыбярэжнай зоне вадаёмаў, пры тэмпературы вады вышэй за 11 °С. Ікру адкладвае ў зарасніках падводных раслін. Плоднасць да 600 тыс. ікрынак.

Промысел, кулінарнае значэнне
-----------------------------

Аб'ект промыслу. Рыбаловы-аматары ловяць ляшча на хлеб, гарох, кашы, цеста і іншыя прынады расліннага паходжання.

Мяса нятлустае, вельмі касцістае, смакам нагадвае карпа. Можна варыць, гатаваць у жэле, смажыць (сатэ, або паніраваць).

Зноскі
------

1. ↑  *Белы А.* Лешч // Праект «Наша ежа»

Літаратура
----------

* *Жукаў Л.* Лешч // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5 т. Т. 3. — Мн.: БелСЭ, 1984.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лешч

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780690495 · NKC: ph487815 |
**2-я паветраная армія (2 ПА)** — аператыўны фарміраванне (аб'яднанне, паветраная армія) авіяцыя РСЧА (савецкіх ВПС) у складзе УС СССР падчас Вялікай Айчыннай вайны.

Гісторыя
--------

Сфармавана 12 мая 1942 года загадам НКА ад 5 мая 1942 года на базе ВПС Бранскага фронту другога фарміравання.

Баявы шлях 2-й паветранай арміі праходзіў па тэрыторыі Расіі, Украіны, Польшчы, Германіі і Чэхаславакіі.Фарміраванне ўдзельнічала ў абарончых баях на Варонежскім напрамку, затым падтрымлівала войскі Паўднёва-Заходняга фронту ў ходзе контрнаступленне пад Сталінградам (Сталінградская бітва), ва ўзаемадзеянні з 8 ПА, 16 ПА і 17 ПА змагалася запанаванне ў паветры.

У складзе Варонежскага (з 20 кастрычніка 1943 — 1-га Украінскага) фронту ўдзельнічала ў паветранай аперацыі па знішчэнні нямецкай авіяцыі на аэрадромах у маі 1943 года, у рамках Курскай бітвы.

Пасля вайны з 10 чэрвеня 1945 года да лютага 1949 года дыслакавалася ў Аўстрыі, Венгрыі і Чэхаславакіі ў складзе савецкіх акупацыйных войскаў.

  

У лютым 1949 года 2-я паветраная армія была перайменавана ў 59-ю паветраную армію.

Камандзіры
----------

* 05.05.1942 — С. А. Красовскі, генерал-маёр авіяцыі;
* 05.07.1942 — К. М. Смірноў, палкоўнік, генерал-маёр авіяцыі;
* 27.03.1943 — май 1947 — С. А. Красоўскі, генерал-лейтэнант авіяцыі, генерал-палкоўнік авіяцыі;
* сентябрь 1947 — февраль 1949 — С. У. Рубаноў, генерал-лейтэнант авіяцыі

Памяць
------

* У горадзе Семілукі, Варонежская вобласць, ёсць вуліца і завулак, названыя ў гонар 2-й паветранай арміі.
* У горадзе Жытомір у парку 30-годдзя Перамогі на вуліцы Чарняхоўскага ўсталяваны МіГ-15 у *памяць пра гераічных лётчыкаў 2-й паветранай арміі*.

Заўвагі
-------

1. ↑  2-я воздушная армия
**Mahindra Axe** - лёгкая ваенная ўніверсальная тактычная машына, распрацаваная Mahindra & Mahindra. Аўтамабіль прызначаўся для індыйскай арміі і спецназа. 

Axe пабудаваны на платформе, узятай з існуючых мадэляў Mahindra. У распрацоўцы машыны ўдзельнічаў неназваны замежны дызайнера. 

Аўтамабіль выкарыстоўвае альбо дызельны 2,7-літровы рухавік Ssangyong ад Mercedesна, альбо 4-літровы бензінавы рухавік GM Vortec.

Заўвагі
-------

1. ↑  2009 Mahindra Axe **(нявызн.)** (7 жніўня 2012).
2. ↑  Desi Humvee avatar is here-Q&A-News-Indiatimes Wheels **(нявызн.)**. *wheels.indiatimes.com*. Архівавана з першакрыніцы 23 November 2008. Праверана 15 January 2022.
3. ↑  The Hindu : Metro Plus Vijayawada / Wheels : Big daddy cometh **(нявызн.)**. *www.hindu.com*. Архівавана з першакрыніцы 2 January 2008. Праверана 15 January 2022.
**Акцябрына Францаўна Мельдзюкова** (29 кастрычніка 1924 — 6 сакавіка 1996) — беларуская актрыса. Заслужаная артыстка БССР (1975), актрыса Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа (1948—1996).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 29 кастрычніка 1924 года.

Пасля сканчэння студыі Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа ў 1948 года пачала тут працаваць.

Творчасць
---------

Напачатку іграла маладых дзяўчат характарам, найчасцей сучасніц, пазней — драматычныя і характарныя ролі ў класіцы. Сярод найбольш значных роляў у беларускім рэпертуары: Зоська ў «Раскіданым гняздзе» Я. Купалы, Люба ў «Алазанскай даліне» К. Губарэвіча і І. Доскага, Любка ў «Машэку» В. Вольскага, Тэкля ў «Лявонісе» П. Данілава, Варвара Іванаўна ў «Скорых цягніках» А. Паповай, Бажашуткава ў «Амністыі» М. Матукоўскага.

Актрыса імкнулася дэталёва распрацоўваць характары, падаваць іх у развіцці. З лепшых роляў у класіцы: Аксюша («Лес» А. Астроўскага), Ірына («Тры сястры» А. Чэхава), Кацярына Іванаўна («Злачынства і кара» Ф. Дастаеўскага), Наташа («На дне» М. Горкага), Беатрыса («Каханне не жарты» П. Кальдэрона).
З іншых роляў: Вольга («Сям’я» І. Папова), Шаманава («Таня» А. Арбузава), Мар’юшка («Іван-ды-Мар’я» У. Гольдфельда), Снежная каралева (па аднайменнай п’есе Я. Шварца), Паліна Іванаўна («Пяць рамансаў у старым доме» У. Аро), мадам Вернье («Загадка дома Вернье» А. Крысці, Р. Тама). Апошняй работай актрысы стала роля Бабулі са спектакля «І паміраючы дрэвы стаяць» А. Касоны.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
* Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.]. — Мінск, 2014. — Т. 5. — С.457 — 458.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рэдфард.


**Элісан Рэдфард** (англ.: Alison Redford; нар. 7 сакавіка 1965, Кітымат, Брытанская Калумбія) — канадскі палітык, прэм’ер-міністр канадскай правінцыі Альберта з 7 кастрычніка 2011 па 13 сакавіка 2014.

Палітычная кар’ера
------------------

Нарадзілася ў г. Кітымат, Брытанская Калумбія, дзяцінства правяла ў г. Калгары, Альберта. У 1988 годзе Рэдфард скончыла юрыдычны каледж пры Універсітэце Саскачэвана. Да пачатку палітычнай дзейнасці працавала адвакатам. У 1980-х служыла старэйшым дарадцам па пытаннях палітыкі ў былога прэм’ер-міністра Джо Кларка, які на той момант быў дзяржаўным сакратаром па знешніх сувязях. З 1988 па 1990 год Рэдфард працавала ў канцылярыі прэм’ер-міністра Канады Браяна Малруні.

У кастрычніку 2011 года атрымала перамогу на выбарах кіраўніцтва Прагрэсіўна-кансерватыўнай партыі Альберты і стала першай у гісторыі Альберты жанчынай прэм’ер-міністрам. У сакавіку 2014 года сышла з пасады прэм’ер-міністра Альберты. У ліпені 2015 г. Рэдфард абвясціла, што больш не належыць ні да якой палітычнай партыі.

Зноскі
------

1. ↑  Davos 2014 Participant List<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q114752493'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Элісан Рэдфард

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
**Рабіна Набанджа** (англ.: Robinah Nabbanja; нар. 17 снежня 1969, Уганда) — угандыйскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, педагог. Прэм’ер-міністр Уганды з 21 чэрвеня 2021 года. Першая жанчына — прэм’ер-міністр Уганды.

Біяграфія
---------

З 1993 па 1996 год Рабіна Набанджа працавала школьным настаўнікам у сярэдняй школе мучанікаў Уганды Какуміра. З 1998 па 2001 год яна займала пасаду акруговага дарадцы, прадстаўляючы акругу Нкука, якая ў той час называлася Кібаале. У гэты перыяд яна адначасова працавала сакратаром акругі па ахове здароўя, гендэрных пытаннях і грамадскіх службах.

З 2001 па 2010 працавала пастаянным акруговым камісарам у акругах Паліса, Бусія і Будака. У 2011 годзе яна далучылася да выбарчай палітыкі Уганды, паспяхова ўдзельнічаючы ў выбарах жанчын-прадстаўнікоў акругі Кібаале ў 9-м скліканні (2011—2016). Калі ў 2016 годзе быў створаны раён Какуміра, яна балатавалася ў жаночую выбарчую акругу ў новым раёне і зноў атрымала перамогу.

У выніку перастановак у кабінеце міністраў 14 снежня 2019 года Робіна Набанджа была прызначаная дзяржаўным міністрам аховы здароўя па агульных пытаннях. Пасля зацвярджэння парламентам 13 студзеня 2020 года была прыведзена да прысягі. Працавала на гэтай пасадзе да 3 мая 2021 г.

У кабінеце, сфарміраваным 8 чэрвеня 2021 г. Рабіна Набанджа была прызначаная прэм’ер-міністрам кабінета, які складаецца з 82 сябраў.

Адначасова з’яўляецца абраным членам парламента ад жаночай акругі Какуміра ў 10-м скліканні (2016—2021) 11-м скліканні (2021—2026).

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2
4. 1 2

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рабіна Набанджа

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Twitter |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Джордж Валянцін Нэш** (англ.: George Valentine Nash, 1864—1921) — амерыканскі батанік, даследчык флоры Паўночнай і Цэнтральнай Амерыкі; адзін з першых даследчыкаў флоры Пенсільваніі.

Джордж Нэш працаваў у Нью-Ёркскім батанічным садзе, займаў пасаду старэйшага садоўніка. Удзельнічаў у палявых работах на Багамскіх астравах, у Паўднёвай Фларыдзе і на Гаіці.

Апісаў каля тысячы новых таксонаў раслін, у першую чаргу з сямейства метлюжковыя (*Poaceae*).

Навуковыя працы
---------------

* North American Plants, Collected in Central Peninuslar Florida. — 1894—1895. Washington, DC.
* Revision of the genus Asimina in North America. // Bull. Torrey Bot. Club 23: 234—242. — 1896. (англ.)
* American Ginseng: Its Commercial History, Protection, And Cultivation. — 1898. (англ.)
* Costa Rican Orchids ("Архідэі Коста-Рыкі»). — 1906. (англ.)
* North American Flora ("Паўночна-амерыканская флора"). — 1909. (англ.)

У гонар Джорджа Нэша
--------------------

У гонар Джорджа Нэша названа некалькі відаў раслін, такія таксоны маюць відавы эпітэт *nashii*. Спіс таксонаў з відавым эпітэтам *nashii* можна знайсці ў базе дадзеных *International Plant Names Index (IPNI)*. Сярод іх:

* Asimina ×nashii
* Limonium nashii (= Limonium carolinianum (Walter) Britton, 1894).

Парк Нэша (*Nash Park*) у горадзе Кліфтан (штат Нью-Джэрсі, ЗША) таксама названы ў гонар Джорджа Валянціна Нэша.

1. ↑  См. ссылку на сайт *IPNI* в карточке «Систематик живой природы».
2. ↑  *G. V. Nash*: информация на сайте *Harvard College: Index of Botanical Publications*Шаблон:Недоступная ссылка (англ.)  (Праверана 18 мая 2010)
3. ↑  *G. V. Nash*: информация на сайте *flipkart.com*Шаблон:Недоступная ссылка (англ.)  (Праверана 18 мая 2010)
**Партрэт Мішэля Лек’ена** — адзін з серыі рэтраспектыўных партрэтаў другой паловы XVIII стагоддзя з прадстаўнікамі дамініканскага ордэна, якія паходзяць з Полацка. Аўтар невядомы. Мастацтвазнавец А. Хадыка прыпісвае аўтарства полацкіх партрэтаў Ігнацію Дарэці (1703—1768). Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі.

На партрэце выяўлены выдатны французскі спецыяліст у галіне храналогіі, знаўца класічных і ўсходніх моў Мішэль Лек’ен[en] (1661—1733). На палатне выяўлены вобраз навукоўцы, што тыпалагічна ідзе ад выяў гуманістаў эпох італьянскага Адраджэння. У партрэце адчуваецца кантраст паміж знешняй клерыкальнай формай і ўнутранай сутнасцю чалавека эпохі Асветы, які з пашанай адносіцца да розуму і духоўнай дасканаласці.

Зноскі
------

1. 1 2  *Юлия Юрьевна Захарина, Мария Александровна Шатарова* Мастацкая культура Беларусі (па выбару студента) (other). — 2019.
2. 1 2  Т. У. Явіч. Беларускія мастакі — навучэнцы Полацкай езуіцкай калегіі (акадэміі) // Матэрыялы навукова-практычнай канферэнцыі (па выніках навукова-даследчай работы ў 2003 г.). — Полацк: НПГКМЗ, 2004—172 с. іл.
|  |
| --- |
| **{{{Імя}}}** Гарналыжнік |
| **Грамадзянства** | {{{Грамадзянства}}} |
| **Дата нараджэння** |  |
| Кар'ера |
| **Клуб** | SK Rijeka |
|   |

**Лявона Паповіч** (харв.: Leona Popović; нар. 13 лістпада 1997, Рыека, Харватыя) — харвацкая гарналыжніца, удзельніца зімовых Алімпійскіх гульняў 2018 і 2022 года. Чэмпіёнка Харватыі ў слаламе (2022, 2023) і гіганцкім слаламе (2023).

Біяграфія і спартыўная кар’ера
------------------------------

Паповіч упершыню прыняла ўдзел у гонцы пад эгідай FIS у студзені 2014 года. У студзені 2015 года дэбютавала на этапе Кубка свету ў слаламе, які адбыўся ў Заграбе. Праз некалькі тыдняў яна атрымала перамогу ў слаламе на еўрапейскім зімовым юнацкім алімпійскім фестывалі ў Мальбуне. 

На сваім першым чэмпіянаце свету ў Каларада яна заняла 27-е месца ў слаламе. Свае першыя ачкі на Кубку свету Паповіч зарабіла ў лютым 2017 года ў камбінацыі на трасе ў Кран-Мантана, дзе заняла 18-е месца. Менш паспяховым дя яе стаў Чэмпіянат свету ў Санкт-Морыцы. Яна змагла кваліфікавацца толькі ў камандным заліку, ва ўсіх астатніх спаборніцтвах выбыла з барацьбы на ранніх стадыях. На чэмпіянаце свету сярод юніёраў у Давосе Лявона Паповіч заняла 7-е месца ў гіганцкім слаламе, у слаламе ж яна сышла з дыстанцыі.

У 2018 годзе харватка прыняла ўдзел у зімовых Алімпійскіх гульнях у Паўднёвай Карэі. На трасе гіганцкага слалама яна сышла з дыстанцыі ўжо ў першым спуску. 

У сезоне 2021-22 гадоў Паповіч стабільна набірала ачкі ў залікоўцы Кубка свету. На зімовых Алімпійскіх гульнях у Пекіне яна заняла 23-е месца ў слаламе. 

На працягу сезона Кубка свету 2022-23 гадоў у яе атрымалася значна палепшыць свае вынікі, восем разоў яна ўваходзіла ў дзясятку лепшых. 18 сакавіка 2023 года ў яе атрымался ўпершыню падняцца на подыум — яна заняла другое месца ў слаламе ў фінале Кубка свету ў Сольдэу. У лістападзе 2023 года на этапе Кубка свету ў Фінляндыі яна другі раз у кар’еры заняла другое месца ў слаламе.

Выступленні на найбуйнейшых спаборніцтвах
-----------------------------------------

### Зімовыя Алімпійскія Гульні

| Алімпійскія Гульні | Хуткасны спуск | Супергігант | Гіганцкі слалам | Слалам | Камбінацыя | Каманда |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2018 Пхёнчхан | — | — | DNF1 | — | — | — |
| 2022 Пекін | — | — | — | 23 | — | — |

### Чэмпіянаты свету

| Чэмпіянат свету | Хуткасны спуск | Супергігант | Гіганцкі слалам | Слалам | Камбінацыя | Каманда | Парал. гіганцкі слалам |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2015 Бівер-Крык | 36 | 30 | 37 | 27 | DNF1 | — | — |
| 2017 Санкт-Морыц | — | DNF | DNF2 | DNF1 | DNF2 | — | — |
| 2021 Корціна-д’Ампеца | — | — | 25 | 21 | — | — | — |
| 2023 Мерыбель | — | — | — | 17 | — | — | — |

Зноскі
------

1. ↑  POPOVIC Leona - Athlete Information **(нявызн.)**. *www.fis-ski.com*. Праверана 13 лістапада 2023.
**Фэн Бінь** (кіт. трад. 冯彬, кіраўніцтвам. 馮彬, піньінь Féng Bīn;; нар. 3 красавіка 1994, Пэнлай, Шаньдун) — кітайская кідальніца дыска, чэмпіёнка свету 2022, чэмпіёнка Азіі 2019. Удзельніца летніх Алімпійскіх гульняў 2016 і 2020 гадоў.

Біяграфія
---------

Фэн Бінь пачала кідаць дыск у раннім падлеткавым узросце і ўдзельнічала ў юнацкім чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы ў 2011 годзе, заняўшы чацвёртае месца. На дарослым узроўні Бінь дабілася сур'ёзнага поспеху, заваяваўшы залаты медаль на Сусветных ваенных гульнях 2015 года з асабістым рэкордам 62,07 м.

У 2016 годзе яна стала пераможцай чэмпіянату Кітая па лёгкай атлетыцы. На летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года яна была адной з трох кітайскіх кідальніц дыска, якія выйшлі ў фінал, у выніку стаўшы 8-й з вынікам 63,06 метра.

У 2018 годзе кітайская спартсменка прыняла ўдзел у Азіяцкіх гульнях, дзе заваявала сярэбраны медаль з вынікам 64,25 метра.

У 2019 годзе на чэмпіянаце Азіі яна стала чэмпіёнкай з вынікам 65,36 метра. На чэмпіянаце свету 2019 года ў горадзе Доха яна заняла выніковае 5 месца з вынікам 62,48 метра.

На летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года ў Токіа Фэн Бінь не змагла кваліфікавацца ў фінал з вынікам 60,45 і 17-м выніковым месцам.

У 2022 годзе ў ЗША на чэмпіянаце свету яна святкавала поспех, стаўшы чэмпіёнкай свету адправіўшы дыск да рэкордных для сябе 69,12 метра. Праз год на чэмпіянаце свету ў Будапешце яна заваявала бронзавы медаль з вынікам 68,20 метраў.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Bin Feng // World Athletics database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Track and Field Statistics · World Athletics · МАК · Алімпійскі камітэт Кітая |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гінзбург.

**Майсей Якаўлевіч Гінзбург** (23.5(4.6).1892, Мінск — 7 студзеня 1946, Масква) — савецкі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў АМ у Мілане (1914) і архітэктурны факультэт Рыжскага політэхнічнага інстытута (1917). Адзін з арганізатараў АСА (1925), адказны рэдактар часопіса «Сучасная архітэктура» (з 1926). Унёс важны ўклад у тэорыю і практыку АСА (праект Дома Саветаў у Махачкале, 1926; Дом урада, цяпер будынак універсітэта, у Алма-Аце, 1930, і інш.). У 1928—32 распрацаваў праекты эканамічных жылых ячэек з рацыянальнай планіроўкай, а таксама жылых дамоў з абагульненым камунальна-бытавым абслугоўваннем (дома на М. Броннай, 1926, і вул. Чайкоўскага, 1928—30, у Маскве). Стварыў шэраг буйных праектаў планіроўкі (Чарнікоўскі прамысловы раён каля Уфы, 1931, раённая планіроўка Паўднёвага берага Крыму, 1930-я гг. — не ажыццёўлены), комплекс санаторыя ім. Г. К. Арджанікідзэ ў Кіславодску (з суаўтарамі, 1935-37). З 1921 выкладаў у маскоўскім ВХУТЕМАС (з 1923 — прафесар) і Маскоўскім вышэйшым тэхнічным вучылішчы ім. Н. Э. Баўмана.

Зноскі
------
**Польскі палітычны крызіс 1968 года** быў справакаваны «закручваннем гаек» з боку 1-га сакратара ЦК ПАРП Уладзіслава Гамулкі, які страчваў уладу, пры падтрымцы правага крыла ПАРП (прэм’ер-міністра Юзафа Цыранкевіча, міністра ўнутраных спраў Мячыслава Мочара і іншых).

Каб прадэманстраваць лаяльнасць Савецкаму Саюзу (у процівагу суседняй Чэхаславакіі, дзе набірала абароты «Пражская вясна»), з санкцыі Гамулкі сталі пагаршацца адносіны з Ізраілем, і ў той жа час унутры Польшчы пачалася цэнзура польскай класікі, якая традыцыйна была накіравана супраць Расійскай імперыі. У выніку забароны спектакля па п’есе А. Міцкевіча «Дзяды» ў сакавіку 1968 гады пачаліся студэнцкія хваляванні, падушаныя варшаўскай міліцыяй пад камандаваннем палкоўніка Слабчыка.

Мочар абвінаваціў у распальванні гэтых хваляванняў «сіяністаў». Загады аб затрыманні «сіяністаў» выдаваліся міліцэйскімі камендатурамі (у прыватнасці, у Гданьску, за подпісам палкоўніка Кальчынскага). Падзеі 1967—1968 гадоў суправаджаліся антысеміцкай кампаніяй, якой кіраваў урад, польскія яўрэі былі абвешчаны Гамулкам «пятай калонай» ізраільскага сіянізму; пасля іх узмацнілася эміграцыя яўрэяў з Польшчы, якую пакінула каля 20 тысяч чалавек.

Гэтыя падзеі, аднак, сур’ёзна падарвалі аўтарытэт Гамулкі і толькі ненадоўга адтэрмінавалі падзенне. Неўзабаве (у 1970 годзе) ён быў вымушаны саступіць уладу Эдварду Гераку.

Зноскі
------

1. ↑  «Дзяды» (1832) Кароткі змест паэмы
2. ↑  The Jewish question. Time Magazine. Архівавана 21 ліпеня 2013.
3. ↑  Cała Polska wyjeżdża. Gazeta Wyborcza

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Палітычны крызіс у Польшчы (1968) на Вікісховішчы |

* Andrzej Friszke, "The March 1968 Protest Movement in Light of Ministry of Interior Reports to the Party Leadership Архівавана 22 верасня 2006. "Intermarium Архівавана 4 лютага 2007. 1:1 (1997 [translated from Polish; original 1994]).
* March ’68, Institute of National Remembrance Архівавана 1 лютага 2019.
* Article on events in 1967 Архівавана 9 лютага 2006.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Садоўскі.

**Багдан Садоўскі** (нар. 1 жніўня 1999, Мазыр) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец мазырскага футбола, некаторы час займаўся таксама ў пастаўскай акадэміі ПМЦ. З 2015 года пачаў гуляць за дубль «Славіі», дзе хутка стаў адным з асноўных ігракоў. У канцы 2016 года атрымаў траўму, з-за якой выбыў на 10 месяцаў. У жніўні 2017 года перайшоў у брэсцкае «Дынама», падпісаўшы кантракт на 2,5 гады. У брэсцкім клубе таксама стаў гуляць за дубль, а ў 2018 годзе стаў прыцягвацца да асноўнай каманды новым трэнерам Аляксеем Шпілеўскім. 16 ліпеня 2018 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў другім тайме замест Арцёма Мілеўскага ў матчы супраць салігорскага «Шахцёра» (1:3) у прысутнасці Дыега Марадоны.

У хуткім часе Шпілеўскі быў звольнены, і ў жніўні 2018 года Садоўскі перайшоў у «Энергетык-БДУ». Аднак, неўзабаве атрымаў траўму, з-за якой выбыў на працяглы час, у выніку пакінуў клуб, так і не згуляўшы за яго. У ліпені 2019 года, аднавіўшыся ад траўмы, падпісаў кантракт са «Смаргонню».

У сакавіку 2020 года пасля прагляду стаў іграком брэсцкага «Руха». Часцей заставаўся на лаўцы запасных або выхадзіў на замену, часам з’яўляўся ў стартавым складзе каманды, таксама прыцягваўся да дубля. У лютым 2021 года па заканчэнні кантракта пакінуў каманду.

У ліпені 2021 года зноў далучыўся да «Смаргоні», аднак ужо праз некалькі тыдняў пакінуў каманду, паспеўшы згуляць толькі за дубль.

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Дывізіён | Клуб | Краіна | Матчы | Галы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2015 | дубль | Славія | Беларусь | 9 | 5 |
| 2016 | дубль | Славія | Беларусь | 18 | 4 |
| 2018 (1) | Д1 | Дынама | Беларусь | 2 | 0 |
| 2019 (2) | Д2 | Смаргонь | Беларусь | 15 | 1 |
| 2020 | Д1 | Рух | Беларусь | 10 | 0 |
|

Крыніцы
-------

1. ↑
2. ↑  Садовский и Павлюченко подписали контракты с брестским «Динамо» (руск.). *by.tribuna.com*.
3. ↑  Богдан Садовский перешел в "Энергетик-БГУ" (руск.)(недаступная спасылка). *football.by* (21 жніўня 2018). Архівавана з першакрыніцы 6 чэрвеня 2020. Праверана 6 чэрвеня 2020.
4. ↑  "Сморгонь" объявила о пяти новичках (руск.). *football.by* (19 ліпеня 2019). Праверана 18 красавіка 2024.
5. ↑  Богдан Садовский заключил контракт с "Рухом" (руск.). *football.by* (5 сакавіка 2020). Праверана 18 красавіка 2024.
6. ↑  Богдан Садовский покинул "Рух" по окончании срока действия контракта (руск.). *football.by* (6 лютага 2021). Праверана 18 красавіка 2024.
7. ↑  Богдан Садовский перешел в «Сморгонь» (руск.). *by.tribuna.com*.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
Куяльніцкі курорт
**Куяльніцкі курорт**, **Куяльнік** — бальнеагразевы курорт ва Украіне. У складзе Адэскай групы курортаў, за 10 км ад горада Адэса, на беразе Куяльніцкага лімана. Адзін са старэйшых гразевых курортаў (першыя ўстановы былі пабудаваны ў 1833 годзе).

Асноўныя лекавыя прыродныя фактары: глеевыя сульфідныя гразі (запасы каля 20 млн.м³), ліманная рапа (мінералізацыя да 190 г/л, мае ў сабе серавадарод, бром, жалеза), хларыдна-гідракарбанатна-натрыевыя воды мясцовых мінеральных крыніц (пітная лячэбна-сталовая і для ваннаў, наладжаны прамысловы разліў). Гразетэрапія, бальнеатэрапія, аэрагелія- і таласатэрапія хвароб суставаў, нервовай сістэмы, гінекалагічных, некаторых страўнікава-кішачных. Санаторыі, пансіянаты, бальнеа- і гразелячэбніцы, установы для амбулаторна-курсовачнага лячэння.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Валенсія (значэнні).
**«Валенсія»** — іспанскі баскетбольны клуб з Валенсіі, член нацыянальнай баскетбольнай лігі Іспаніі з максімальным рэйтынгам сярод усіх нацыянальных клубаў. Заснаваны ў 1986 годзе, клуб з’яўляецца спадчыннікам баскетбольнай секцыі футбольнага клуба «Валенсія». Яго апекуном з’яўляецца кампанія Pamesa, таму клуб вядомы як «клуб Памеса з Валенсіі». Спаборніцтвы праходзяць на стадыёне «Фуентэ Сан-Луіс», умяшчальнасцю 9000 гледачоў.

Гісторыя
--------

Гісторыя клуба супадае з гісторыяй футбольнага клуба Валенсіі, часткай якога ён з’яўляўся да падзелу апошняга ў 1986 годзе на футбольную і баскетбольную каманды. Баскетбольны клуб становіцца самастойным і пачынае ўласныя выступы ў сезоне 1986/87, прымаючы ўдзел у якасці незалежнай арганізацыі ў другім дывізіёне баскетбола Іспаніі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 2405154441729435460003 |
**Catocala electa** — від матылькоў з сямейства совак.

Апісанне
--------

Размах крылаў — 65-88 мм. Пярэднія крылы светлыя, шэрага колеру з бурым напыленнем, з чорнымі папярочнымі лініямі і вялікай з выразнымі контурамі плямай, якая мае форму літары «W». Дадзеная пляма ўтвараецца вонкавай папярочнай палоскай і служыць галоўнай адметнай прыкметай для дадзенага віду. Хвалістая лінія з’яўляецца светлай і невыразнай. Пупышкападобная пляма бурага колеру, з двайной аблямоўкай.

Заднія крылы чырвонага колеру: у самца з малінава-чырвоным адценнем, у самкі — з рудавата-чырвоным. Заднія крылы з чорнага колеру сярэдняй перавяззю і чорнай аблямоўкай. Дадзеная перавязь не даходзіць да ўнутранага краю, а ў сярэдзіне — яна звужаецца, выгінаючыся пад прамым вуглом. Бахромка крылаў белага колеру, хвалістая.

Арэал
-----

Поўдзень Еўропы, Каўказ, Сярэдняя, Малая і Пярэдняя Азія, Паўднёвы Урал, Сібір, Далёкі Усход, Японія, Прымор’е, Прыамур'е, Кітай.

Біялогія
--------

Жыве ў мяшаных лясах, парках, лесапалосах, на берагах вадаёмаў, на забалочаных участках, а таксама ў лугавых далінах, заліўных лугах, вільготных біятопах. У гарах падымаецца на вышыні да 1400 метраў над узроўнем мора. Лёт матылькоў адзначаецца з пачатку ліпеня да пачатку кастрычніка. Матылі актыўныя ноччу і ў прыцемках.

Жыццёвы цыкл
------------

Вусень жоўта-бурага колеру альбо жоўта-шэрага колеру, з невялікімі чорнымі кропкамі. Восьмы сегмент гусеніцы нясе жоўтую бародаўку, а адзінаццаты — невялікае ўзвышэнне з двума вяршынямі. Галава гусеніцы жоўтага колеру, з бурым малюнкам на ёй. Стадыя гусеніцы: май—чэрвень. Кармавыя расліны вусеняў: віды роду вярба (*Salix*), у тым ліку лаза прырэчная (*Salix viminalis*) і таполя. Кукалка бурага колеру. Зімуе яйка.

Падвіды
-------

* *Catocala electa electa*,
* *Catocala electa zalmunna* (Butler, 1877), Далёкі Усход (Далёкі Усход Расіі, паўночны Кітай, Карэя, Японія)

Ахова
-----

Занесены ў Чырвоную кнігу Маскоўскай вобласці (0-я катэгорыя. Від, верагодна зніклы на тэрыторыі вобласці.)

Зноскі
------

1. 1 2  Ключко З. Ф. — Совки України / Совки Украины, серия Природа України — Раєвського, Киев, 2006 -ISBN 966-7016-39-0

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
**Балыкчы** (кірг.: Балыкчы — «рыбак») — горад у Ісык-Кульскай вобласці Кыргызстана. У 1989—1992 гадах горад быў абласным цэнтрам Ісык-Кульскай вобласці (якая ўключала цяперашнюю Ісык-Кульскую і Нарынскую вобласці) і насіў назву Рыбачае, затым Ісык-Куль, а з 1993 года носіць цяперашнюю назву.

Насельніцтва — 51,3 тыс. чалавек (2021).

Геаграфія
---------

Размешчаны на паўночным беразе заходняга ўскрайка возера Ісык-Куль, за 175 км на паўднёвы ўсход ад Бішкека. Важны транспартны вузел. З горада аўтамабільныя трасы вядуць у Бішкек, у абласны цэнтр Каракол (па паўночным і паўднёвым берагах возера), у горад Нарын і далей да памежнага пункта кыргызска-кітайскай мяжы «Таругарт». Будуецца аўтадарога «Балыкчы — Джалал-Абад», чыгуначная станцыя «Рыбачае» — канцавы пункт чыгункі Бішкек — Балыкчы. У горадзе размешчаны базавы порт Ісык-Кульскага параходства. За 40 км ад горада знходзіцца міжнародны аэрапорт «Ісык-Куль» у сяле Тамчы.

Зноскі
------
**«Спакойнага шчасця не зычу нікому…»** — верш Аркадзя Куляшова, напісаны ў 1961 годзе. У гэтым невялікім творы паэт паспрабаваў выявіць сваё разуменне сэнсу чалавечага існавання.

Тэматыка і змест
----------------

Твор мае дзве часткі: першая складаецца ўсяго з двух радкоў, у якіх паэт выказвае сваё пажаданне ўяўным чытачам. Другая частка — гэта аргументацыя сэнсу аўтарскага пажадання. Яна напісана па аналогіі з народнай формай пераканання субеседніка: «*Навошта табе гэта*».

*Навошта грымотам*
*маланка без грому,*
*Навошта ручай*
*без пякучае смагі…*
Верш пачынаецца радкамі «*Спакойнага шчасця не зычу нікому…*».Миша даун. Миша даун. Миша даун. Як вынікае з самой назвы, паэт уступае ў канфлікт з агульнапрынятай чалавечай аксіёмай: «Хачу жыць спакойна і шчасліва». У пачатку 1960-х гадоў у сваёй «Новай кнізе» аўтар разбурае звыклую формулу жыцця. Усё ў свеце, на думку паэта, існуе ў сістэмным, а не выпадковым адзінстве: маланка і гром, зязюля і лес, ручай і смага — усё мае сваё прызначэнне. Спакой у гэтым кантэксце траціць сваю пасіўную адзнаку, а набывае значэнне дзейснага выяўлення: усё жыве дзеля існавання іншага, усё існае павінна мець сэнс: «*Навошта грымотам маланка без грому?..*» Вобразы, якія супрацьпастаўляюцца і адначасова аб’ядноўваюцца ў вершы, выяўляюць як матэрыяльную, так і духоўную прыналежнасць: ручай — смага, зязюля — лес. Свет, на думку А. Куляшова, — гэта цэласнае адзінства канкрэтных жыццёвых праяўленняў, якія ўтвараюць гармонію, што ў разуменні паэта і ёсць шчасце. Матэрыяльнае без духоўнага страчвае сэнс жыцця, сутнасць чалавечага існавання.

Паэт нікому не зычыць спакойнага шчасця, бо інакш жыццё страчвае сэнс. Бяскрылыя і бяздзейсныя жаданні таксама недарэчнасць. Мэта патрабуе працы, змагання, настойлівасці.

Паралелі
--------

Максім Багдановіч у сваім «Апокрыфе» таксама разважаў над вартасцю матэрыяльных і духоўных каштоўнасцей, над сэнсам прыгожага, — па сутнасці, над складальнікамі шчасця: «*Я ж кажу вам: добра быць коласам; але шчаслівы той, каму дадзена быць васільком. Бо нашто каласы, калі няма васількоў?*»

У вершы Аркадзя Куляшова выразна адбіўся дух часу — пачатку 1960-х гадоў, калі народ крыху адышоў ад жахаў мінулай вайны і сталіншчыны, асэнсоўваў перспектывы свайго развіцця. Сэнс чалавечага існавання не абмяжоўваўся цяпер толькі захаваннем самога жыцця — ён напоўніўся іншымі формуламі. Іх пошук, адкрыццё, аналіз сталі кірункамі творчых задач паэта.

Літаратура
----------

* *Сенькавец У. А.* Аркадзь Куляшоў // Беларуская літаратура: вучэб. дапам. для 10-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. і рус. мовамі навучання / пад рэд. З. П. Мельнікавай, Г. М. Ішчанкі. — 2-е выд. перапрац. і дап. — Мінск: Нац. ін-т адукацыі, 2016. — 304 с.: іл. ISBN 978-985-559-664-9
**Алесь Зарамбюк** (нар. 5 ліпеня 1982, г. Масты) - беларускі грамадскі актывіст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 5 ліпеня 1982 года ў Мастах. Скончыў музычную школу.

У 2003-2007 гадах дэпутат Мастоўскага раённага Савета дэпутатаў. Пасля ўдзелу ў мясцовых выбарах КДБ завёў на яго крымінальную справу.

У 2010 годзе выехаў спачатку ва Украіну, а адтуль пераехаў у Польшчу. У 2012 годзе ўзначаліў новаствораны «Беларускі дом у Варшаве».

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём Ордэна Пагоні (2024).

Сям'я
-----

Жанаты, мае сына Якуба.

Зноскі
------

1. 1 2  Алесь Зарэмбюк  (бел.). *Радыё Свабода* (1 красавіка 2010). Праверана 25 сакавіка 2024.
2. 1 2  На кіраўніка «Беларускага дома ў Варшаве» завялі ў Беларусі тры крымінальныя справы  (бел.). *Наша Ніва* (21 чэрвеня 2023). Праверана 25 сакавіка 2024.
3. ↑  Рада БНР узнагародзіла розных дзеячоў за заслугі перад беларускім народам  (бел.). *Рацыя* (25 сакавіка 2024). Праверана 25 сакавіка 2024.
**Тамбора** (індан.: Tambora) — археалагічная культура на заходніх схілах вулкана Тамбора на востраве Сумбава ў Інданезіі. Знойдзена на месцы буйнога паселішча, знішчанага катастрафічным вывяржэннем 1815 г. 

Культура Тамбора была выпадкова адкрыта ў 2004 г. амерыканскім вулканолагам Харальдурам Сігурдсанам. Як потым высветлілася, мясцовыя жыхары ведалі пра гэта месца, дзе часам адшуквалі розныя рэчы. Археалагічныя раскопкі пачаліся ў 2004 — 2008 гг. Адной з першых знаходак былі рэшткі хаціны з мужчынскім целам, упрыгожаным дарагімі пярсцёнкамі. На думку археолагаў, Тамбора была багатым паселішчам, якое мела шырокія гандлёвыя сувязі. Былі выяўлены рэчы, прывезеныя з тэрыторыі Індакітая. Мяркуюць, што ў Тамборы жыло каля 10 тысяч чалавек.

Этнічная прыналежнасць культуры Тамбора аспрэчваецца. Сучасныя народы Сумбавы — самава і мбоджа — з'яўляюцца аўстранезійцамі. Падчас раскопак высоўвалася думка, што тамборцы маглі быць выхадцамі з Індакітая. Яна засноўвалася на падабенстве рэчаў з вядомымі знаходкамі ў В’етнаме і Камбоджы. Аднак запісы тамборскай мовы, якія былі зроблены незадоўга да вывяржэння, паказваюць, што яна магла быць папуаскай. Такім чынам, культура Тамбора магла належыць старажытнаму папуаскаму насельніцтву Сумбавы, выціснутаму аўстранезійцамі да пачатку XIX ст. на заходнія схілы вулкана Тамбора.

Крыніцы
-------

1. ↑  *Mark Donohue* The Papuan Language of Tambora(англ.) // *Oceanic Linguistics*. — 2007. — Т. 46. — № 2. — С. 520–537. — ISSN 1527-9421. — DOI:10.1353/ol.2008.0014

Спасылкі
--------

* Lost Kingdom of Tambora Архівавана 8 красавіка 2016.
* Archaeologists Excavate a Lost Kingdom Buried Beneath Volcanic Ash Архівавана 13 красавіка 2016.