recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пяткевіч.

**Сяргей Пяткевіч** (нар. 26 верасня 1959, Казахстан) - дзеяч беларускай эміграцыі ў Вялікабрытаніі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 26 верасня 1959 года ў Казахстане ў беларускай сям’і, разам з якой у хуткім часе вярнуўся ў Мінск. У 1980 г. скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі. Да 1996 г. працаваў у Навукова-даследчым інстытуце эканомікі сельскай гаспадаркі ў Мінску.

У 1994 г. атрымаў стыпендыю на навучанне па магістарскай праграме ў Каралеўскім сельскагаспадарчым каледжы ў Сайрэнсестэры (Вялікабрытанія).

Па атрыманні ступені магістра ў 1995 г. вярнуўся ў Мінск, дзе стаў працаваць экспартам групы маніторынгу праграмаў TACIS у Беларусі і прадстаўніком амерыканскага фонду The Eurasia Foundation.

У 1998 г. атрымаў стыпендыю на навучанне па доктарскай праграме ва ўніверсітэце Рэдынгу (Вялікабрытанія) і перабраўся разам з сям’ёй у Вялікабрытанію на сталае жыхарства. Потым пераехаў у Лондан.

З 2000 г. з’яўляецца сябрам ЗБВБ. Ад 2003 г. – пастаянны сакратар і скарбнік арганізацыі. Займаецца падрыхтоўкай Камунікатаў ЗБВБ. Ад 2001 г. – сакратар Беларускага дабрачыннага фонду.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём Ордэна Пагоні (2024).

1. 1 2 3 4 5  Эміграцыйная гісторыя ў асобах. 26 жніўня. Сяргей Пяткевіч
2. ↑  Рада БНР узнагародзіла розных дзеячоў за заслугі перад беларускім народам  (бел.). *Рацыя* (25 сакавіка 2024). Праверана 25 сакавіка 2024.
**Марк (Марка) Станіслававіч Смагаровіч** (нар. 28 лютага 1927, вёска Забалацце, Акцябрскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі паэт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Падчас Вялікай Айчыннай вайны падлеткам пайшоў у партызанскі атрад імя Чапаева. Бацькі загінулі ў канцэнтрацыйным лагеры. У 1944 г. быў цяжка паранены, лячыўся ў шпіталі, знаходзіўся ў Бабруйскім доме інвалідаў (1945—1952), дзе скончыў сярэднюю школу. Некаторы час жыў у Астрашыцкім Гарадку на Міншчыне, з 1964 г. жыў у Мінску. Член Саюза пісьменнікаў з 1955 г. Памёр, па некаторых звестках, у 2016 годзе.

Творчасць
---------

Літаратурнай працай займаецца з 1949 г. Першую кніжку вершаў «Мой таварыш» выдаў у 1955 г. Выйшлі зборнікі паэзіі «На крыллях песні» (1958), «Маё выступленне» (1961), «Пачастунак» (1963), «Крокі» (1966), «Разводдзе» (вершы і паэмы, 1973), «Сплаў» (1976), «Жорны віру» (1980), «Бляск крышталю» (вершы і паэмы, 1983). Для дзяцей напісаў кніжкі паэзіі «Каля кастра» (1959), «Жураўліная труба» (1968), «Паглядае Дзіма ў неба» (1978), «Гартаванне» (1987). Сатырычныя вершы змешчаны ў калектыўным зборніку «Са свайго пункту гледжання» (з М. Макаевым, І. Шуцько, 1966).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны I ступені і медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Смагаровіч Марка Станіслававіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 39. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Гардзіцкі А. К.* Беларускія пісьменнікі: 1917—1990. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — С. 103. — ISBN 5-340-00709-X

Спасылкі
--------

* Смагаровіч Марка (Марк) Станіслававіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
**Ганна Міхайлаўна Ліхман** (1928—2001) — балетмайстар, заслужаны работнік культуры БССР.

Біяграфія
---------

У 1951 г. Г. М. Ліхман пераехала ў г. Баранавічы з г. Ашхабада, дзе да вайны жыла яе сям’я.

Скончыла харэаграфічнае аддзяленне культасветвучылішча г. Ашхабада, працавала ў складзе Свярдлоўскага вандроўнага тэатра оперы и балета, ансамблі песні і пляскі Беларускай ваеннай акругі. 

У Баранавічах у 1966 г. Г. М. Ліхман арганізавала народны дзіцячы ансамбль танцаў «Лялькі» пры Гарадскім Доме культуры. Гэтай працы яна прысвяціла 30 гадоў. У 1982 годзе ансамбль стаў лаўрэатам прэміі Ленінскага камсамола Брэстчыны, у 1984 годзе атрымаў званне лаўрэата прэміі ЛКСМБ, у 1995 годзе быў узнагароджаны дыпломам Сусветнага фестывалю моладзі і студэнтаў у г. Маскве. 

У 1996 г. Ганна Міхайлаўна перадала кіраўніцтва калектывам сваёй вучаніцы Алене Івановіч. 

У 1991 г. балетмайстару і педагогу А. М. Ліхман было прысвоена ганаровае званне «Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР» за вялікі ўклад у адраджэнне нацыянальнай культуры і народных традыцый, эстэтычнае выхаванне працоўных.

Памяць
------

У кастрычніку 2008 г. была адкрыта мемарыяльная дошка на Гарадскім Доме культуры ў гонар Ганны Ліхман.

Крыніцы
-------

1. ↑  Народный детский ансамбль танца «Лялькі».
2. ↑  Ганна Міхайлаўна Ліхман, ДУК «Цэнтралізаваная бібліятэчная
сістэма г. Баранавічы».
3. ↑  О присвоении почетного звания «Заслуженный работник культуры Белорусской ССР» работникам учреждений культуры республики, УКАЗ ПРЕЗИДИУМА ВЕРХОВНОГО СОВЕТА БЕЛОРУССКОЙ ССР. 6 марта 1991 г. № 699-XII.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Чабор.

**Пятро Чабор**, сапраўднае імя **Пётр Пятровіч Ільюкевіч** (24 красавіка 1954, Моўчадзь, Баранавіцкі раён — 29 снежня 2021) — беларускі паэт, публіцыст.

Біяграфія
---------

Скончыў філалагічны факультэт Брэсцкага педагагічнага інстытута імя А. С. Пушкіна.

Працаваў дырэктарам Янавіцкага дому культуры, загадчыкам аўтаклуба пры аддзеле культуры Клецкага райвыканкама, настаўнікам у школах Клецкага раёна.

Быў заснавальнікам і першым старшынёй Клецкага раённага Таварыства беларускай мовы імя Ф. Скарыны.

Пятро Чабор з унучкай
Друкаваўся ў газетах «Звязда», «Мінская праўда», «Наша слова», «Настаўніцкая газета», часопісах «Вожык», «Вясёлка», «Беларуская мова і літаратура ў школе».

Аўтар вядомага артыкула «Без загадаў і адміністравання», змешчанага ў калектыўным зборніку выступленняў дэлегатаў I-га з’езда ТБМ.

Працаваў у міжнародным фондзе «Беларускі кнігазбор».

Творы
-----

* *Чабор П.*, *Мельнік М.* Скрыжаванне: Вершы. — Мн.: МФ «Беларускі кнігазбор», 1996. ISBN 985-6138-01-7

Крыніцы
-------

1. ↑  Пятро Чабор | Беларуская паэзія **(нявызн.)**. *belarusy.net*. Праверана 18 сакавіка 2024.
2. ↑  Пятро Чабор | Беларускія вершы | Белорусские стихи **(нявызн.)**. *vershy.ru*. Праверана 18 сакавіка 2024.
**Цагляны слуп** — гістарычны помнік каля вёскі Ганчароўкі Талачынскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца ля дарогі Талачын — Круглае.

Гісторыя
--------

Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) мяжа паміж Расіяй і Рэчы Паспалітай праходзіла па Друці. У 1773 годзе на дарозе створана мытня, якая праіснавала да другога падзелу Рэчы Паспалітай у 1793 годзе.

З 1764 года ў Расійскай імперыі на дарогах усталёўвалі верставыя слупы па адзіным праекце, рэшткі некалькіх такіх слупоў захаваліся ў Ганчароўцы і ваколіцах, у адлегласці кратнай вярсце адзін ад другога. Праз, па думку некаторых аўтараў, «манументальнасць» ганчароўскага слупа, узніклі версіі пра яго як «пагранічны» і «мытны», урэшце і спалучаная версія пра «вёрства-пагранічны».

У 2009 годзе пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь слупу быў нададзены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці рэспубліканскага значэння.

Вышыня слупа — 2,4 м, шырыня — 1,5 м.

Зноскі
------

1. ↑  Пагранічны слуп. Талачынскі раён **(нявызн.)**. *pridvinie.vlib.by*. Праверана 11 красавіка 2024.

Літаратура
----------

* *Кавалеўскі, С.* Верставы слуп / C. Кавалеўскі // Народнае слова. — 2009. — 24 кастр. — С. 8.
* *Кавалеўскі, С.* Пра што гаворыць вярста? / С. Кавалеўскі // Витебские вести. — 2016. — 15 сент. — С. 23.
* *Королев, М.* Ничто не ново под луной / М. Королев // Наша Талачыншчына. — 2017. — 4 лют. — С. 3.
* *Орловский, А.* Столб у дороги / А. Орловский, С. Иванов // Наша Талачыншчына. — 2009. — 5 верас. — С. 4.

Спасылкі
--------

* Цагляны слуп (Ганчароўка) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Цагляны слуп (Ганчароўка) на сайце «Архіварта»
Дарожныя знакі розных катэгорый еўрапейскага тыпу
**Дарожны знак** — уніфікаваны графічны малюнак, які ўсталёўваецца на краю дарогі для данясення ўдзельнікам дарожнага руху пэўнай інфармацыі, адзін са сродкаў рэгулявання дарожнага руху. (дарожная маркіроўка, дарожнае абсталяванне, святлафор, рэгуліроўшчык).

Правілы дарожнага руху
----------------------

**2.1.** Дарожныя знакі (калі не вызначана іншае, далей - знакі) вырабляюцца і ўстанаўліваюцца ў адпаведнасці з гэтым дадаткам і патрабаваннямі тэхнічных рэгламентаў Мытнага саюза і Еўразійскага эканамічнага саюза.

**2.2.** Знакі падзяляюцца на:

- Пастаянныя і часовыя;

- Папярэджвальныя, знакі прыярытэту, забараняльныя, прадпісвальныя, інфармацыйна-указальныя, знакі сэрвісу і знакі дадатковай інфармацыі (таблічкі) (калі не пазначана іншае, далей - таблічкі).

**2.3.** Знакі на жоўтым фоне, за выключэннем дарожных знакаў «Кантроль усталяванай хуткасці руху транспартных сродкаў», «Пачатак участку кантролю сярэдняй хуткасці руху транспартных сродкаў», «Канец участку кантролю сярэдняй хуткасці руху транспартных сродкаў», «Кантроль выканання патрабаванняў Правілаў дарожнага руху» , адносяцца да часовых і прымяняюцца як асобна, так і ў спалучэнні з іншымі часовымі тэхнічнымі сродкамі арганізацыі дарожнага руху ў месцах вытворчасці рамонтных і іншых работ на дарозе, а таксама ў выпадках аператыўнай змены ў арганізацыі дарожнага руху, звязанага з забеспячэннем яго бяспекі або правядзеннем спецыяльных мерапрыемстваў.

**2.4.** У выпадках, калі значэнні часовых і пастаянных знакаў супярэчаць адзін аднаму, удзельнікі дарожнага руху павінны кіравацца знакамі часу.

Глядзіце таксама
----------------

* Дарожныя знакі Беларусі
* Правілы дарожнага руху

Спасылкі
--------

* ПДР Беларусі(руск.)
**Чарноевічы** (сербск.: Црнојевић) — сербская дынастыя, якая кіравала ў сярэдневяковай дзяржаве Зэта на тэрыторыі сучаснай Чарнагорыі.

Першапачаткова прадстаўнікі гэтага роду змагаліся з Балшычамі, якія кіравалі ў Зэце, а ў XIV-XV стст. самі ўсталі на чале гэтага княства. З другой паловы XV стагоддзя Чарноевічы адагрываюць ключавую ролю ў выжыванні Зэты пад асманскім націскам.

Нашчадкі Чарноевічаў жылі ў Венгрыі і Венецыі да сярэдзіны XVII стагоддзя.

Пытанне аб тым, ці належаў да роду Чарноевічаў патрыярх Сербскай праваслаўнай царквы Арсеній III Чарноевіч (1633—1706), які нарадзіўся непадалёк ад Цэцінэ, дагэтуль канчаткова не вырашана. Гэта ж адносіцца і да сербскіх сем'яў Чарноевічаў новага часу, напрыклад, да сербскага генерала Сямёна Чарноевіча, дачка якога была замужам за сенатарам Расійскай імперыі І. М. Мураўёвым-Апосталам.

Прадстаўнікі
------------

* Радзіч Чарноевіч (канец XIV стагоддзя — 1396)
* Георгій I і Алекса (1403—1435)
* Койчын Чарноевіч (1435-1451)
* Стэфан I (1451—1465)
* Іван I (1465—1490) — заснавальнік Цэцінэ
* Георгій IV (1490—1496)
* Стэфан II (1496—1498)
* Іван II (1498—1515)
* Георгій V (1515—1516)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чарноевічы
* Радавод Чарноевічаў (серб.) (англ.)

| ⛭Сербскія дынастыі |
| --- |
| 
* Уласціміравічы
* Ваіслаўлевічы
* Вуканавічы
* Няманічы
* Катраманічы
* Балшычы
* Мрняўчэвічы
* Лазаравічы
* Бранкавічы
* Чарноевічы
* Косачы
* Белоевічы
* Даянавічы
* Паўлавічы
* Карагеоргіевічы
* Абрэнавічы
* Петравічы

 |
**«Zlatý Bažant»** (бел.: Залаты фазан) — славацкі піўны брэнд, заснаваны ў 1969 годзе. З 1995 належыць нідэрландскай групе Heineken International, аднаму з найбольшых сусветных вытворцаў піва. Вытворчыя магутнасці «Zlatý Bažant» знаходзяцца ў Гурбанаве на паўднёвым захадзе Славакіі і беларускім бровары «Сябар» у Бабруйску.

Прадукцыя
---------

Выпускаюцца наступныя гатункі піва:

* 12° svetlé pivo (светлае 5.0% аб.)
* 10° svetlé pivo (светлае 4,3% аб.)
* 10° tmavé pivo (цёмнае 3,8% аб.)
* Nealkoholické svetlé pivo 5.7° (безалкагольнае светлае 0,5% аб.)
* Bažant Radler Citrón (з лімонным водарам 2,0% аб.)
* Bažant Radler Citrón Nealko (безалкагольнае з лімонным водарам 0,5% аб.)
* Bažant Radler Grapefruit (з водарам грэйпфрута 2,0% аб.)

Гісторыя
--------

У 1969 годзе ў мястэчку Гурбанава пачаў працу бровар, пабудаваны на аснове распачатай двума гадамі раней соладавай вытворчасці. У ваколіцах Гурбанава водзіцца шмат фазанаў, ад якіх і атрымала назву новая марка піва. А з залатым фазанам, які распаўсюджаны ў Кітаі, піва яднай падобны колер.

Новае піва хутка заваявала папулярнасць у Чэхаславакіі, а разам з «Пльзенскім Праздроем» і «Будзеёвіцкім Будварам» удала выйшла і на экспарт. Ужо цягам першых 10 гадоў дзейнасці бровара «Златы Базант» экспартаваўся ў 12 краін свету, уключаючы не толькі краіны Варшаўскага дагавора, але і Аўстрыю, Данію, Грэцыю, Ісландыю і нават Туніс і Уганду.

У 1971 годзе на прадпрыемстве ў Гурбанаве ўпершыню ў Чэхаславакіі была запушчана лінія па разліве піва ў бляшанкі. У васьмідзясятых гадах XX стагоддзя «Zlatý Bažant» пачаў выпускаць безалкагольнае піва «Pito».

Новае развіццё бровар і брэнд «Zlatý Bažant» атрымаў пасля таго, як яго ўласнікам у 1995 годзе стаў нідэрландскі піваварны гігант «Heineken», якія інвеставаў значныя сродкі ў мадэрнізацыю вытворчасці і маштабныя маркетынгавыя захады для ўзмацнення пазіцый гандлёвай маркі на ўнутраным і знешнім рынках. У выніку актыўнасці новага ўласніка аб'ёмы продажаў піва «Zlatý Bažant» на рынку Славакіі за некалькі гадоў падвоіліся, а соладавая вытворчасць бровара стала найбольшай у рэгіёне.

У 2001 годзе быў цалкам перароблены дызайн бутэлькі, якая займела пазнавальны зялёны колер, змяніўшы стандартную тару.

Зноскі
------

1. ↑  *Miller, Keith*. Heineken gulps down Slovak market share (англ.). *The Slovak Spectator*.  The Rock, s.r.o. (6 снежня 2013).
2. ↑  Profil spoločnosti (славацк.)(недаступная спасылка). *Heineken Slovensko* (6 снежня 2013). Архівавана з першакрыніцы 10 студзеня 2013. Праверана 22 сакавіка 2017.
3. ↑  Produkty (славацк.). *Zlatý Bažant*.  Heineken Slovensko (6 снежня 2013).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Zlatý Bažant
* Афіцыйная старонка (славацк.)
* Старонка «Златага Базанта» (славацк.) на Heineken Slovensko
* Heineken Slovensko // RateBeer
Герб «Друцк»
**Друцк** — прыватнаўласніцкі герб. Гербам карысталіся прадстаўнікі княжацкага роду Друц­кіх і яго шматлікіх галі­н — Друцкіх-Азярэцкіх, Друцкіх-Горскіх, Друцкіх-Канопляў, Друцкіх-Любецкіх, Друцкіх-Саколінскіх, Друцкіх-Талачынскіх.

Гісторык Васіль Варонін лічыць герб «Друцк» відазмененым гербам «Трызуб» («Слупы»).

* Пячатка Івана Друцкага. 1431Пячатка Івана Друцкага. 1431
* Пячатка Васіля Друцкага. 1431Пячатка Васіля Друцкага. 1431
* Пячатка Васіля Краснага Друцкага. XV ст.Пячатка Васіля Краснага Друцкага. XV ст.

Апісанне
--------

У чырвоным полі сярэбраны меч, па баках ад ляза папарна гарызантальна размешчаны чатыры залатыя паўмесяцы ражкамі насустрач. Герб размешчаны на фоне геральдычнай княжацкай мантыі, падбітай гарнастаем і ўвенчанай княжацкай каронай.

Выкарыстанне
------------

Герб Талачына
Герб «Друцк» узяты за аснову сучаснага герба Талачына, які ўваходзіў у склад Друцкага княства.

Зноскі
------

1. ↑  Князі Гальшанскія і Друцкія(недаступная спасылка)
2. ↑  *Вячаслаў Насевіч.* Друцкія // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 600. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Друцк (герб)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чаргінец.

**Ігар Мікалаевіч Чаргіне́ц** (нар. 6 чэрвеня 1967, Мінск) — генеральны дырэктар авіякампаніі «Белавія» з 2 лютага 2021 года. Сын Мікалая Чаргінца, кіраўніка Саюза пісьменнікаў Беларусі.

Біяграфія
---------

Мае юрыдычную і авіяцыйную адукацыю. У «Белавія» працуе з 1996 года. Займаў розныя пасады ў авіякампаніі, з 2007 па 2021 год быў намеснікам гендырэктара па маркетынгу і знешнеэканамічнай дзейнасці.

Узнагароды
----------

* Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, 3 красавіка 2006
* Медаль «За працоўныя заслугі», 11 красавіка 2024

Зноскі
------

1. ↑
**Сяргей Юльевіч Ліпшыц** (першапачаткова *Сяргей Юдзелевіч*; 17 (30) кастрычніка 1905, Вільна, Віленская губерня — 15 студзеня 1983, Ленінград) — савецкі батанік-сістэматык, гісторык навукі, бібліёграф. Складальнік біёграфа-бібліяграфічнага слоўніка *"Рускія батанікі»* (выйшла 5 тамоў з 10-ці запланаваных).

Біяграфія
---------

Нарадзіліся ў яўрэйскай сям'і з Росі. Яго бацька Юдэль Шаевіч (Юльян Ісаевіч) Ліпшыц займаўся камерцыяй, маці Хана Кадзішаўна Корман была хатняй гаспадыняй, а дзед - Шая-Давыд Пейсахавіч Ліпшыц жыў з жонкай Хаей-Фейгл у Гродне і быў прамыслоўцам. У яго былі старэйшыя сёстры Яўгенія (1896) і Надзея (1902). Яшчэ да Кастрычніцкай рэвалюцыі сям'я пераехала на жыхарства ў горад Маскву. Стрыечны брат С. Л. Ліпшыца — Жак Ліпшыц (1891-1973), які ў 1905 годзе выехаў у Францыю, стаў вядомым скульптарам.

У 1926 годзе скончыў біялагічнае аддзяленне 1-га Маскоўскага ўніверсітэта.

1928-1929 гады - старшы батанік Наркамзема Казахстана;

1930-1935 гады - старшы вучоны спецыяліст, загадчык аддзела, намеснік дырэктара Усесаюзнага навукова-даследчага інстытута каучуку і гутаперчы.

1935-1936 гады - начальнік глебава-батанічнага атрада Камчацкай комплекснай экспедыцыі АН СССР.

1937-1952 гады - вучоны сакратар Маскоўскага таварыства выпрабавальнікаў прыроды.

1942-1945 гады - намеснік галоўнага рэдактара "Батанічнага часопіса СССР».

1953-1983 гады - старшы навуковы супрацоўнік аддзела сістэматыкі і батанічнай геаграфіі Батанічнага інстытута АН СССР.

1958-1983 гады - куратар сектара гербарыя Батанічнага інстытута АН СССР.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Член Усесаюзнага Батанічнага таварыства з 1943 года.

За працоўныя дасягненні ў 1945 годзе ўзнагароджаны ордэнам "Знак Пашаны».

Літаратура
----------

* *Федотова, А. А.* От автора «Flora Rossica» — авторам «Флоры СССР» // Истор.-биол. иссл. — 2012. — Т. 4. — № 1. — С. 92—95.


1. ↑  в некоторых публикациях указан 1982 год
2. ↑  {{{загаловак}}}. — 1997. Архівавана 24 верасня 2015 года.
Шалом і пальчаткі віртуальнай рэальнасці.
**Віртуальная рэальнасць** (лац.: virtualis — магчымы, імаверны) — уяўны свет, які ствараецца з дапамогай сродкаў камп'ютарнай тэхнікі і паказвае на экране дысплея (манітора) камп’ютара.

У сферы віртуальнай рэальнасці магчыма свабодна маніпуляваць прасторава-часавымі характарыстыкамі на аснове разнастайных жаданняў і фантазій чалавека, уступаць у кантакты з іншымі людзьмі і штучнымі персанажамі, атрымліваць эмоцыі і пачуцці, набліжаныя да рэальных. Глядач пераўтвараецца ў сааўтара, здольнага самастойна трансфармаваць камп'ютарныя мастацкія аб'екты, уяўна пераходзіць у любы час і любую прастору. Новую рэальнасць ствараюць віртуальныя артэфакты (фантомныя аб'екты) — камп'ютарныя двайнікі рэчаіснасці. Стварэнне віртуальнай рэальнасці актывізавалася з канца XX ст. і шырока прымяняецца ў кінематографе, выяўленчым мастацтве, у індустрыі інтэрактыўных забаў, адукацыйных тэхналогій (гульні, трэнажоры, рэкламныя ролікі, кліпы, электронныя падручнікі, даведнікі і інш.). Віртуальная рэальнасць часам называецца «кіберпрасторай».

Некаторыя спецыялісты распрацоўваюць канцэпцыі культуры XXI ст. у якіх традыцыйныя элементы культуры (пісьменнасць, кнігі, карціны і г.д.) будуць усё больш актыўна выцясняцца феноменамі віртуальнай рэальнасці.

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыкл. даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
* Myron W. Krueger, *Artificial Reality* (1983), *Artificial Reality II* (1991)
* Wellner, P. Mackay, W. & Gold, R. Eds. *Special issue on computer augmented environments: back to the real world*(недаступная спасылка). Communications of the ACM, Volume 36, Issue 7 (Ліпень 1993).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Віртуальная рэальнасць

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12313763q · GND: 4399931-1 · LCCN: sh92000880 · LNB: 000061434 · Microsoft: 194969405, 2776151687 · NDL: 00806287 · NKC: ph127114 |

 |
**Mungo ESK** - нямецкі транспартны шматмэтавы аўтамабіль, створаны кампаніяй Krauss-Maffei Wegmann. На ўзбраенні Бундэсвера з вясны 2005 года. Выпрабаванні машыны праводзіліся падчас місіі ISAF у Афганістане.

Апісанне
--------

Здольны перавозіць да дзесяці чалавек; двое з іх сядзяць у браніраванай кабіне кіроўцы з кандыцыянерам, астатнія восем - у грузавым аддзяленні. Размяшчэнне сядзенняў - пяць тварам і тры - па кірунку руху.

  

Даўжыня - 4,71 м, шырыня - 1,94 м, вышыня - 2,09 м. Вага машыны, у залежнасці ад варыяцыі, складае ад 5300 да 5400 кг.

Гісторыя
--------

Федэральнае ведамства абаронных тэхналогій і закупак паставіла прадпрыемствам ВПК стварыць да канца 2002 года новую транспартную машыну. Былі прадстаўлены 2 мадэлі: Mungo ESK ад Krauss-Maffei Wegmann і Wolf ESK ад Rheinmetall Landsysteme. Параўнальныя выпрабаванні машын прайшлі вясной 2003 года. Частка выпрабаванняў праходзілі ва ўмовах баявых дзеянняў у Афганістане.

У лютым 2005 года KMW паставіла арміі першую партыю машын (396 адзінак). Усяго на верасень 2011 года Бундэсвер закупіў больш за 400 Mungos. Машыны пастаўляліся ў трох розных варыянтах: «транспартная машына», «шматмэтавая машына» і «вялікая кабіна».

  

З-за недастатковых аператыўных магчымасцяў было вырашана адмовіцца ад далейшых закупак. У 2023 годзе было абвешчана, што Бундэсвер закупіць машыны Каракал у Rheinmetall для замены Мангуста. 

  

  

Браня абараняе ад супрацьпяхотных мін, ручных гранат і агню прамой наводкай калібрам да 7,62×51 мм NATO.

Заўвагі
-------

1. ↑  Handlungsempfehlung Priorisierung Materialinvestitionen(недаступная спасылка — *гісторыя*)
2. ↑  N. N.: *Milliardendeal für Rheinmetall.*
3. ↑  Angaben gemäß Wehrtechnischer Report: Geschützte Führungs-, Funktions- und Transportfahrzeuge 10/2006, Förderkreis Deutsches Heer e. V. Report Verlag
**Цэнтр допытаў Тэмара**, таксама вядомы як **сакрэтны цэнтр утрымання пад вартай Тэмара** (араб. معتقل تمارة السري‎‎) — таемная турма ў Марока для пазасудовага затрымання вязняў Упраўлення тэрытарыяльнага назірання  (ар.) (бел. мараканскага агенцтва ўнутранай разведкі. Установа размешчана ў лясістай мясцовасці ля Рабата.

Гісторыя
--------

Установа пачала дзейнічаць у 1985 годзе. Першым вядомым затрыманым быў Махамед Масадык Бенхадра (араб. محمد مصدق بن خضراء‎‎), які правёў 8 гадоў у пазасудовым затрыманні.

У жніўні 2010 года стала вядома, што турма ў значнай ступені фінансуецца ЦРУ. Амерыканцы сумесна з мараканцамі выкарыстоўвалі цэнтр для ўтрымання падазраваных у тэрарыстычнай дзейнасці.

Парушэнні
---------

У турме, паводле некаторых паведамленняў, адміністрацыяй ужываліся розныя метады катаванняў: збіццё, падвешванне цела ў скручаным становішчы, пагрозы згвалтавання або іншых сексуальных дамаганняў у дачыненні да затрыманых, згвалтаванне шляхам гвалтоўнага ўвядзення бутэлькі ў задні праход, пазбаўленне сну, прыпяканне цыгарэтамі і прыкладанне да цела электродаў пад напругай. Некалькі няўрадавых арганізацый, такіх як Amnesty International і Human Rights Watch, абверглі паведамленні аб катаваннях ва ўстанове.

Зноскі
------

1. ↑  "Document - Morocco: Continuing abuses against individuals suspected of terrorism-related activities in Morocco". 16 June 2010.
2. ↑  Tazmara 234 محمد مصدق بن خضراء **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 5 красавіка 2023. Праверана 5 красавіка 2023.
3. ↑  "Matt Apuzzo and Adam Goldman, "To keep program secret, CIA whisked 9/11 figures from Gitmo before court ruling," Associated Press, August 6, 2010".
4. ↑  Sandberg, Britta (23 February 2009). "Released Guantanamo Detainee: What Did Tony Blair Know?". *Der Spiegel*. Праверана 15 April 2012.
5. ↑  "Moroccan MPs back probe into detention centre". Middle East Online. 16 May 2011. Праверана 15 April 2012. Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 20 снежня 2016. Праверана 5 красавіка 2023.Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 20 снежня 2016. Праверана 5 красавіка 2023.

33°56′03″ пн. ш. 6°51′48″ з. д.HGЯO

| ⛭ Сакрэтныя турмы ЦРУ |
| --- |
| Турмы | 
* Афганістан Солт-Піт
* Кэмп-Эгерс
* Куба Гуантанама
* Сунічныя палі
* Пені-Лейн
* Кэмп-Ноу
* Марока Тэмара
* Айн-Ауда
* Польшча Старэ-Кейкуты
* Шчытна-Шыманы
* Румынія 57-я авіябаза
* Бухарэст
* Літва Антавілей

 |
| Вязні | 
* Саудаўская Аравія Абу Зубайда
* Мустафа аль-Хаўсаві
* Хасан бін Аташ
* Абд ар-Рахім аль-Нашыры
* Емен Абдул аль-Салам аль-Хілаль
* Мусаб Амар Алі аль-Мудвані
* Іарданія Джаміль аль-Бана
* Ірак Бішэр Амін Халіль аль-Раві
* Алжыр Лаід Саідзі
* Эфіопія Біньям Махамед
* Кувейт Халед аль-Масры
* Афганістан Гуль Рахман
* Пакістан Халід Шэйх Махамед
* Маўрытанія Махамед Ульд Слахі
* Судан Самі аль-Хадж

 |
| Іншае | 
* Пашыраныя метады допыту
* Затрыманы прывід
* Катаванне вадой
* Надзвычайная выдача
* Гібель вязняў у Гуантанама (2006)

 |
**Тараканьскі Богаяўленскі манастыр** — колішні грэка-каталіцкі (уніяцкі) манастырскі комплекс у в. Таракань (цяпер в. Імянін, Драгічынскі раён).

Гісторыя
--------

Царква у стылі віленскага барока пабудавана у 1710 годзе, мураваны кляштар у 1779 годзе.

Быў адным з пяці базыліянскіх дамоў ордэна, якія функцыянавалі пасля падзелаў Рэчы Паспалітай да полацкага сінода 1839 года, калі ўсе структуры ўніяцкай царквы ў Расiйскай імперыі, акрамя Холмскай дыяцэзіі, былі ліквідаваны і далучаны да Рускай праваслаўнай царквы.

Манастыр быў канчаткова закрыты ў 1874 годзе ў сувязі з малой колькасцю манахаў і агульнай галеччу абшчыны. Іншыя манстырскія аб’екты да 1897 года заставаліся пакінутымі. Затым у іх знаходзілася двухкласная школа.

У 1950-х гадах (1959) былая базылiянская царква была знішчана.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Таракань (Імянін). Базыліянскі кляштар.

Спасылкі
--------

* Базіліянская царква Богаз’яўленьня Архівавана 30 красавіка 2020.
* Тараканьскі Богаяўленскі манастыр на сайце Глобус Беларусі (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жук (значэнні).
**Анастасія Андрэеўна Жук**  (11 сакавіка 1931, Рабковічы, цяпер Баранавіцкі раён — 2018, Баранавічы) — беларуская паэтэса, педагог.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сялянскай сям’і.

Завочна скончыла спачатку Баранавіцкі настаўніцкі інстытут, а затым Віцебскі дзяржаўны педагагічны інстытут. Падчас вучобы працавала старшай піянерважатай у школе ў вёсцы Паланечка Баранавіцкага раёна, Гарадзішчанскім райкаме камсамола, а таксама настаўніцай у Пастарынскай і Гарадзішчанскай школах Баранавіцкага раёна.

З 1960 г. і да пенсіі выкладала хімію ў Баранавіцкім тэхналагічным тэхнікуме.

Творчасць
---------

Свае першыя вершы Анастасія Андрэеўна напісала ў перыяд з 1953 па 1957 гг. Гэта былі такія вершы, як «І. В. Сталіну», «Е. Лось», «Каханаму», «Горы Каўказа», «Раніца маёй вёскі».

Пачынаючы з 2002 г. вершы А. А. Жук сталі з’яўляцца ў друку: на старонках часопіса «Рэспубліка», газет «Інтэкс-прэс», «Наш край», «Шаг» і інш.

Зборнікі вершаў
---------------

* 2005 — «Дарогай жыцця…»
* 2006 — «Белыя крылы»
* 2009 — «След на земле»
* 2010 — «Гронка рабіны»
* 2011 — «Пад белымі крыламі»
* 2012 — «Паэтычныя брыганціны»

Крыніцы
-------

1. ↑  Жук А. А. Варыянтная форма імя.
2. 1 2  Жук Анастасія Андрэеўна

Спасылкі
--------

* «Жук, Анастасія Андрэеўна (паэтэса)», Дзяржаўная ўстанова «Нацыянальная бібліятэка Беларусі»
* Баранавічы паэтычныя, ДУК «Цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма г. Баранавічы»
**Касцёл Святой Ганны** — колішні каталіцкі культавы комплекс у в. Гарадзішча, Пінскі раён.

Гісторыя
--------

У 1662 годзе быў пабудаваны драўляны кляштар бенедыктынаў з касцёлам. Касцёл быў фарным (парафіяльным), у 1671 годзе віленскім біскупам Аляксандрам Казімірам Сапегам была створана Гарадзішчанская парафія.

У сярэдзіне XVII стагоддзя пачалося будаўніцтва мураванага касцёла, які будавалі на працягу 30 гадоў на сродкі кляштара. У 1775 годзе адбылася кансекрацыя святыні пад тытулам святой Ганны. Адначасова з касцёлам разбудоўваўся і кляштарны комплекс, да канца XVII стагоддзя быў змураваны двухпавярховы жылы корпус.

Пасля паўстання Каліноўскага ў 1863—1864 гадах паўстала пытанне аб скасаванні кляштара. 24 ліпеня 1865 года кляштар быў ліквідаваны, манахі былі вымушаны пакінуць мястэчка, а маёмасць была разрабавана. Былы кляштар быў прададзены за невялікія грошы ва ўзнагароду за служэнне кіраўніку мінскай службовай палаты Дэ ля Гардзі (рускі генерал шведскага паходжання) пад «снос или переделку в жилое помещение для совершенного изменения настоящего наружного вида костельного здания».

Улетку 1899 года касцёл і кляштарныя будынкі былі прададзеныя на цэглу. Корпус быў разабраны, а разабраць будынак касцёла перашкодзіла каталіцкая грамада і парафіяне, якія паўсталі на абарону былой святыні. У касцёле паспелі разабраць толькі бабінец і вежачку. Цэгла, як паведамляюць дакументы, пайшла на стварэнне камяніц у Пінску.

У 1903 годзе маёнтак перайшоў ва ўласнасць памешчыка праваслаўнага веравызнання В. Тэадаровіча, які падтрымаў жаданне аднавіць касцёл. 18 лістапада 1905 года ксёндз Іваноўскі, які прыбыў з Пінска, здзейсніў набажэнства і асвячэнне храма. Праз нейкі час касцёл быў зноўку закрыты пад выглядам яго «дрэннага стану». У 1909 годзе мінскі губернскі архітэктар Дабралюбаў зрабіў агляд будынка, але нягледзячы на станоўчую ацэнку тэхнічнага стану, касцёл яшчэ доўгі час заставаўся закрытым, пакуль у 1914 годзе не быў выкуплены каталікамі. У 1920-х гадах будынак касцёла быў рэстаўраваны па праекце архітэктара Пшыбылоўскага.

У 1944 годзе перад адступленнем нямецкіх войскаў касцёл быў узарваны. Пасля вайны некаторы час захоўваліся парэшткі брамы-званіцы, кляштарнай мураванай агароджы і іншых будынкаў, але паступова яны былі ўтылізаваныя на будматэрыялы.

У цяперашні час з кляштарнага комплексу захаваўся двухпавярховы будынак, які першапачаткова выкарыстоўваўся як свіран (амбар), а пасля 1920 года перапланаваны пад жылы дом ксяндза. У 1948 годзе будынак рэканструяваны і прыстасаваны пад корпус абласной псіхіятрычнай бальніцы.

* 
* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Гарадзішча | Касцёл Святой Ганны — фотаздымкі
2. ↑  ГАРАДЗІШЧАНСКІ КАСЦЁЛ СВЯТОЙ ГАННЫ І КЛЯШТАР БЕНЕДЫКЦІНЦАЎ

Літаратура
----------

* Крыніца: Кулагін А. М. Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд. — Мн.: БелЭн, 2008. — 488 с.: іл.

Спасылкі
--------

* Касцёл Св. Ганны Архівавана 30 красавіка 2020.
**Пераклад Бібліі Расійскага біблейскага таварыства** — другі поўны пераклад Бібліі на рускую мову пасля Сінадальнага перакладу, выкананы ў Расіі.

Пераклад Старога Запавету быў зроблены з тэксту старажытнаяўрэйскага арыгінала, прадстаўленага ў навуковым выданні Biblia Hebraica Stuttgartensia. Пераклад ажыццёўлены ў 1995—2010 гады, публікаваўся асобнымі кнігамі з 1999 года.

Пераклад Новага Запавету быў зроблены з тэксту старажытнагрэчаскага арыгінала, прадстаўленага ў навуковым выданні Novum Testamentum Graece. Праца была распачата ў 1980-я гады па ініцыятыве і пры ўдзеле Аляксандра Меня. Пераклад быў упершыню цалкам апублікаваны ў 2001 годзе, а затым перапрацаваны для ўключэння ў склад поўнага выдання Бібліі.

У перакладзе адлюстравана выразная своеасаблівасць біблейскіх тэкстаў, якія адносяцца да розных гістарычных эпох, літаратурных жанраў і моўных стыляў. Перакладчыкі імкнуліся, выкарыстоўваючы ўсё багацце рускай літаратурнай мовы, перадаць сэнсавую і стылістычную разнастайнасць Святога Пісання. Асаблівы ўпор перакладчыкі надалі эмацыйнаму складальніку тэксту для таго, каб ажывіць тэкст і зрабіць яго больш зразумелым для сучасных чытачоў.

Зноскі
------

1. ↑  Сайт Расійскага біблейскага таварыства **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 16 ліпеня 2019. Праверана 27 снежня 2011.
2. ↑  Biblia Hebraica Stuttgartensia. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 1990
3. 1 2  Предисловие // Библия : Современный русский перевод. Книги Священного Писания Ветхого и Нового Завета. Канонические. — М.: РБО, 2011. — С. 8.
4. ↑  The Greek New Testament. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft[en]/United Bible Societies, 1983, 1993

Спасылкі
--------

* Пераклад Бібліі Расійскага біблейскага таварыства анлайн

Гл. таксама
-----------

* Пераклад Бібліі Беларускага біблейскага таварыства
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Клімоўскі.
**Ян Клімоўскі** (18 мая 1698, Полацкае ваяводства — 17 лютага 1749) — разьбяр, механік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 18 мая 1698 года ў Полацкім ваяводстве. У 1723 годзе ўступіў у Вільні ў ордэн езуітаў. У 1726—1731 гадах кіраўнік сталярскай майстэрні ў Вільні, працаваў пра аздабленні інтэр’ераў віленскага касцёла Св. Яна. З 1732 года працаваў у калегіума пры касцёле Св. Рафала, зрабіў там абсталяванне рэфектара, шафы для сакрысціі і архіва, 2 бакавых разных алтары, амбон. Рабіў гадзіннікі і вадаправоды.

Літаратура
----------

* Ян Клімоўскі на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»
Не блытаць з Востраў Ла-Тартуга.

**Востраў Тарцю** (франц. *Tortue*, літаральна "Чарапахавы") або **востраў Тартуга** (ісп. *Tortuga*) — востраў у Карыбскім моры. Належыць дзяржаве Гаіці. Плошча - 180 км².

Гісторыя
--------

Карта вострава ў XVII ст.
Востраў Тарцю быў адкрыты Хрыстафорам Калумбам у 1493 г. і далучаны да Іспаніі. Да XVII ст. не меў сталага насельніцтва. З 1625 г. на востраве сяліліся французскія, англійскія і галандскія каланісты. Імі былі створаны плантацыйныя гаспадаркі, якія спецыялізаваліся на вырошчванні тытуню. На іх працавалі як самі каланісты, так і рабы афрыканскага паходжання. Аднак галоўнымі заняткамі каланістаў з'яўляліся паляванне і пірацкі промысел. Іспанія некалькі разоў вяртала кантроль над Тарцю, але сталых паселішчаў іспанцы не стваралі, што дазваляла іншаземцам адбудоўваць свае калоніі. У 1645 г. па распараджэнню французскага губернатара было ўвезена 1650 прастытутак.

Паміж пасяленцамі рознага паходжання ўспыхвалі канфлікты. Для іх прадухілення да 1640-ых гг. склалася так званае буканьерскае брацтва, якое кіравалася агульным сходам піратаў. Меліся таксама афіцыйныя цывільныя органы кіравання паселішчамі. У 1660 г. востраў патрапіў пад кантроль Англіі, але прызначаны англічанамі губернатар Жэрэмі Дэша (Jeremie Deschamps) перайшоў на бок Францыі. Некаторы час на востраве месцілася адміністрацыя французскай калоніі Санта-Дамінга, у склад якой ўвайшла заходняя частка вострава Гаіці. 

Пасля падпісання Мадрыдскага міру ў 1670 г. пірацкі промысел стаў нелегальным, што адмоўна адбілася на развіцці эканомікі Тарцю. Значная частка вольнага насельніцтва пакінула востраў. У 1676 г. адміністрацыйны цэнтр быў перанесены ў Порт-о-Прэнс. 

У 1803 г. Тарцю выкарыстоўваўся французскімі войскамі як галоўная база для падаўлення паўстання рабоў у калоніі. Але пасля іх выгнання ў 1804 г. востраў ўвайшоў у склад Гаіці.

Геаграфія
---------

Востраў Тарцю выцягнуты ўздоўж паўночнага ўзбярэжжа Гаіці. Аддзелены ад асноўнай часткі краіны Тартугскім пралівам. Паўднёвы бераг вострава спадзісты. Паўночны - высокі, скалісты. Цэтральную частку займаюць невысокія горы. Найвышэйшая кропка - усяго 459 м. 

Сваю назву востраў атрымаў ад чарапах, якія ў мінулым насялялі ўзбярэжжа вострава, але ў выніку неашчаднага вынішчэння амаль зніклі. Наогул, прырода Тарцю шмат пацярпела ад чалавечай дзейнасці. Толькі ў гарах і на паўночным ўзбярэжжы захаваліся рэшткі лесу. Фаўна прадстаўлена птушкамі, яшчаркамі, пацукамі і інш.

Гл. таксама
-----------

* Пірацтва
* Порт-Роял

Зноскі
------

1. ↑  Method of Securing the Ports and Populations of All the Coasts of the Indies **(нявызн.)**. *World Digital Library* (11 красавіка 1694). Праверана 30 жніўня 2013.

Спасылкі
--------

* Востраў Тарцю Архівавана 4 сакавіка 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11933500k · GND: 4253201-2 · VIAF: 246187179 |
7 красавіка 2024 года ля паўночнага ўзбярэжжа Мазамбіка паміж Мазамбікскім пралівам і залівам Масарыл затанула рыбацкае судна, пераабсталяванае ў паром, на борце знаходзілася прыкладна 130 чалавек.

У выніку крушэння загінула больш за 100 чалавек, у тым ліку шмат дзяцей. Каля дваццаці чалавек абвешчаны прапаўшымі без вестак. Карабель накіроўваўся з Лунгі ў акрузе Масарыл (правінцыя Нампула) на востраў Мазамбік. Большасць пасажыраў спрабавалі пакінуць мацярык з-за ўспышкі халеры на поўдні Афрыкі, прычым правінцыя Нампула апынулася адной з найбольш пацярпелых. Рэгіянальныя ўлады заявілі, што дэзінфармацыя пра халеру прымусіла людзей запанікаваць і сесці на карабель. Некаторыя людзі на борце лодкі планавалі наведаць кірмаш на востраве. Ратавальнікі выявілі пяцярых тых, хто выжыў, двое з іх былі шпіталізаваныя.

Целы загінулых вынесла на бераг, некаторыя з іх былі хутка пахаваныя ў адпаведнасці з ісламскімі абрадамі. Улады першапачаткова заявілі, што прычынай крушэння стаў перагруз судна. 

За тысячамі паромаў, якія працуюць у Мазамбіку, практычна не вядзецца нагляд, і інцыдэнты не з'яўляюцца рэдкасцю. Аднак крушэнне лодкі 7 красавіка 2024 вылучаецца вялікай колькасцю загінулых.

Заўвагі
-------

1. ↑  Mozambique: More than 90 killed as overcrowded boat sinks
2. ↑  Dodental scheepsramp Mozambique opgelopen tot boven 100
3. ↑  At least 94 dead in Mozambique ferry disaster as packed vessel sinks, say officials
4. ↑
**Васьміпрамянёвыя каралы** (*Octocorallia*) — падклас кішачнаполасцевых жывёл.

Апісанне
--------

Маюць восем перыстых шчупальцаў вакол ротавай адтуліны. Шкілет вапняковы або рагавы, складаецца з асобных элементаў — спікул рознай формы. Гастральная поласць падзелена васьмю радыяльнымі мяккімі перагародкамі на камеры; ад рота ў яе апускаецца эктадэрмальная глотка.

Пашырэнне
---------

Вядомы з пачатку мезазою. Выдзяляецца 3 сучасныя атрады: альцыянарыі, або мяккія каралы (*Alcyonacea*); гарганарыі, або рагавыя каралы (*Helioporacea*); марскія пёры (*Pennatulacea*). Налічваецца каля 3000 відаў. Пашыраны пераважна ў марскіх водах трапічнага пояса. Жывуць калоніямі. 

Найбольш вядомыя: карал чырвоны, або высакародны карал (*Corallium rubrum*), арганчык (*Tubipora musica*), гарганарыя (*Annella mollis*) і інш. 3 многіх вырабляюць упрыгожанні, сувеніры.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Размнажэнне палавое і бяслолае (пачкаванне). Кормяцца прасцейшымі, бактэрыямі, часцінкамі дэтрыгу і інш. Многія свецяцца. Калоніі прыгожыя, рознакаляровыя. Утвараюць каралавыя рыфы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Васьміпрамянёвыя каралы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4215887-4 · Microsoft: 2776140113 |
Губа, якая паразітуе на дрэве
**Арганізм** (лац.: organismus ад лац.: organizo — устройваю, надаю дакладны выгляд, ад стар.-грэч.: ὄργανον — прылада) — жывая істота, часткі якой — органы — уплываюць адна на адну так, што яны функцыянуюць разам як стабільнае цэлае. Жывыя арганізмы — галоўны прадмет вывучэння ў біялогіі. Усе арганізмы размяркоўваюцца па групах і катэгорыях, што складае біялагічную аснову іх класіфікацыі. 

Навуковая класіфікацыя ў біялогіі арганізмы лічыць сінонімам да слова жыцця на Зямлі. На падставе тыпу клетак, арганізмы могуць быць падзелены на дзве асноўныя групы: пракарыёты і эўкарыёты. Пракарыёты ўяўляюць сабой два асобных дамена: бактэрыі і археі. Эўкарыятычныя арганізмы маюць аформленае ядро ў клетках, а таксама ўтрымліваюць арганелы. Грыбы, жывёлы і расліны з'яўляюцца прыкладамі эўкарыётаў. Большасць арганізмаў маюць клетачную будову. Фарміраванне цэласнага арганізма ёсць працэсам, які складаецца з дыферэнцыявання структур, як то клетак, тканін, органаў, і функцый і іх інтэграцыі як у антагенезу, гэтак і ў філагенезу.

Многія арганізмы арганізаваныя ў супольнасці (напрыклад, сям'я, працоўны калектыў у людзей).

Гл. таксама
-----------

* Біёнт
* Жыццё
* Мікраарганізм
* Каланіяльны арганізм
* Пелагічны арганізм
* Трансгенны арганізм
* Тыпы адносін паміж арганізмамі
* Кібернетычны арганізм
* Найбуйнейшыя арганізмы

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Арганізм
* Дрэва жыцця (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4043831-4 · LCCN: sh2003007697 · Microsoft: 137858568 · NDL: 00570259 · NKC: ph128048 |
Байцы Туркестанскага легіёна ў складзе Вермахта, Францыя, 1943.
**Калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне** — супрацоўніцтва грамадзян Антыгітлераўскай кааліцыі з краінамі Восі.

Менавіта ў час Другой сусветнай вайны стаў шырока ўжывацца тэрмін «калабарацыянізм». Першапачаткова пад ім разумелася супрацоўніцтва французскіх грамадзян з германскімі акупацыйнымі ўладамі (рэжым Вішы). Затым гэты тэрмін стаў прымяняцца і да іншых еўрапейскіх і азіяцкіх дзяржаў (Бельгія, Нідэрланды, Нарвегія, Кітай і інш.), якія знаходзіліся пад германскай або японскай акупацыяй, а таксама да ваенных фарміраванняў грамадзян акупаваных дзяржаў, якія дзейнічалі пад кантролем германскіх або японскіх узброеных сіл або ў іх складзе (напрыклад, галандска-фламандскі полк «Вестланд» і дацка-нарвежскі полк «Нордланд» са складу германскай танкавай дывізіі СС «Вікінг», Індыйская нацыянальная армія, інданезійская «Добраахвотніцкая армія абаронцаў Айчыны» і інш.).

У СССР у гады Вялікай Айчыннай вайны з’ява калабарацыянізму характарызавалася тэрмінамі супрацоўніцтва з акупантамі або дапамаганне ім і кваліфікавалася як здрада Радзіме. Калабарацыяністамі станавіліся ідэйныя праціўнікі савецкай улады; нацыяналістычна настроеныя асобы ў савецкіх рэспубліках; дэзерціры; частка ваеннапалонных і грамадзянскага насельніцтва, якія бачылі ў супрацоўніцтве з ворагам адзіную магчымасць выжыць ва ўмовах акупацыі або палону.

Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны ў большасці дзяржаў калабарацыяністы падвергліся розным рэпрэсіям, а найбольш вядомыя прадстаўнікі былі пакараныя смерцю.

Літаратура
----------

* Коллаборационизм // Большая российская энциклопедия

| Калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне |
| --- |
|  | 
**СССР**: Беларусь | Грузія | Крым | Прыбалтыка | Расія | Паўночны Каўказ | Сярэдняя Азія | Украіна
**Еўропа**: Албанія | Бельгія | Валонія | Грэцыя | Данія | Македонія | Нідэрланды | Нарвегія | Сербія | Славенія | Фландрыя | Францыя
**Азія**: Бірма | Інданезія | Кітай | Малайзія | Філіпіны
 |
**Кімрык** — парода напаўдаўгапоўсных котак. Атрыманая ў Канаде ў 1960 годзе ў выніку доўгае селекцыйнае працы над мэнскаю бесхвастоваю коткай. Кімрык таксама не мае хваста. Перасоўваецца скачучы, як трусікі. Такое дзіўнае імя коткі атрымалі дзякуючы гораду Кімрык (Уэльс). Там, як кажуць, незалежна ад людзей жывуць мясцовыя бесхвастовыя коткі.

Вонкавы выгляд
--------------

Поўсць кімрыкаў — сярэдняя ўдоўжкі. На галаве і пярэдняй частцы цела яна карацейшая за тую, што ззаду. На задніх канцавінах, як тое ў ангорскае коткі, — доўгая поўсць. Вакол галавы поўсць таксама доўгая і ўтварае каўнер.

Нораў
-----

Кімрыкі — добрыя і флегматычныя, як і мэнскія бесхвастовыя коткі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
**Уладзімір Валянцінавіч Карпяк** (нар. 22 ліпеня 1967, Наўёйі Акмяне Літоўская ССР) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Рыжскі тэхнічны ўніверсітэт (інжынер-электрык па аўтаматызацыі), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (эканаміст-менеджар).

Працоўную дзейнасць пачаў інжынерам Хмяльніцкага паўночнага прадпрыемства электрычных сетак у горадзе Шапятоўцы, Украіна. Працаваў энергетыкам, старшым майстрам, інжынерам, галоўным энергетыкам, намеснікам галоўнага інжынера па тэхнічнаму развіццю, галоўным інжынерам — першым намеснікам дырэктара завода масавых шын адкрытага акцыянернага таварыства «Белшына».

Выбіраўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.
Працаваў памочнікам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — галоўным інспектарам па г. Мінску з 14 сакавіка 2017. 26 чэрвеня 2018 быў прызначаны генеральным дырэктарам ААТ «Белшына», 23 красавіка 2020 года вызвалены з гэтай пасады.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑   Архівавана 4 жніўня 2021.
3. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 4 жніўня 2021. Праверана 4 жніўня 2021.
4. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва
Партрэт Я. Купалы. А. М. Бразер. Каля 1926
**Паэ́т**, жаночыя формы **паэ́тка**, **паэтэ́са** (ад лац.: *Poet*a, што ў сваю чаргу паходзіць ад грэч.: *ποιητής*) — літаратар, які стварае ў паэтычных жанрах.

У шэрагу культур, якім уласцівае адрозненне паэзіі і прозы, паэт разглядаецца як творца, надзелены высокім статусам: ён валодае асаблівым паэтычным дарам, гэты дар мае звышрэальны характар. Да такіх культур адносіцца традыцыйная еўрапейская.

Пaэты былi вядомыя ў poзныx нapoдaў cвeтy яшчэ з часоў глыбoкaй cтapaжытнacцi. Яны часцей за ўсё жылi пpы двapы нeйкaгa ўлaдapa. Некаторыя паэты вaндpaвaлi aд aднaгo пaceлiшчa дa дpyгoгa i пaд гyкi мyзычнaгa iнcтpyмeнтa выкoнвaлi ўлacныя цi фaльклopныя твopы. 

У cяpэднiя вякi ў acoбныx кpaiнax з'явiлicя шкoлы, дзe вyчылi пicaць вepшы. У пpывaтнacцi, y бpaцкix шкoлax Бeлapyci XVI-XVII cтcт. ycix вyчняў нaвyчaлi вepшaвaнню. Штo дaтычыць Гepмaнii, тo тaм icнaвaлi цэлыя cпeцыяльныя цэxaвыя шкoлы пa пaдpыxтoўцы мeйcтэpзiнгepaў. 

У Бeлapyci, як i ў нeкaтopыx iншыx кpaiнax, yвeдзeнa гaнapoвae звaннe нapoднaгa пaэтa, якoe пpыcвoйвaeццa нaйлeпшым нaцыянaльным пecняpaм. Пepшымi нapoднымi пaэтaмi Бeлapyci cтaлi Янкa Kyпaлa (1925) i Якyб Koлac (1926). 3aтым y poзныя гaды гэтa звaннe aтpымaлi Пятpycь Бpoўкa, Apкaдзь Kyляшoў, Maciм Taнк, Пiмeн Пaнчaнкa, Hiл Гiлeвiч, Pыгop Бapaдyлiн.

Гл. таксама
-----------

* Верш

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік беларускай мовы / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; ўклад. Н. П. Еўсіевіч [і інш]; навук. рэд. А. А. Лукашанец, В. П. Русак. - Мінск : Беларус. навука, 2012. - 916 с. - ISBN 978-985-08-1365-7 : 53 334 р.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Паэт
**Казу́ля еўрапейская**, **Дзікая каза** (*Capreolus capreolus*) — від парнакапытных жывёл з роду Казулі (*Capreolus*) сямейства Аленевыя (*Cervidae*).

Апісанне
--------

Даўжыня цела 120—135, вышыня ў карку 75—85 см, маса 25—35 кг. Самкі меншыя за самцоў. Цела зграбнае, лёгкае, ногі высокія, галава адносна невялікая. У самцоў ёсць невялікія рогі (штогод увосень адпадаюць, да вясны вырастаюць зноў). Хвост кароткі (2—3 см), схаваны ў поўсць). Поўсць густая, зімой буравата-шэрая, летам рыжая (маладыя плямістыя). Каляхваставое «люстэрка» белае.

Пашырэнне
---------

Паштовая марка Беларусі.
Пашырана ў Еўропе, Малой Азіі. На Беларусі сустракаецца па ўсёй тэрыторыі. Жыве ў шыракалістых і мяшаных лясах з палянамі, высечкамі, сенажацямі і поймамі.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Корміцца травой, лісцем, парасткамі кустоў і дрэў (дубу, вярбы, крушыны, бярозы, брызгліны, рабіны і інш.).

Трымаецца невялікімі статкамі. Гон увосень. Цяжарнасць працягваецца 8—10 месяцаў (характэрна латэнтная стадыя развіцця аплодненай яйцаклеткі), 2 (часам 3) цялят нараджае да пачатку лета. Працягласць жыцця 11—16 гадоў.

Ворагі: воўк, рысь, лісіца, бадзяжныя сабакі.

Промысел
--------

Паляўніча-прамысловая жывёла. Зімой падкормліваюць сенам, караняплодамі, адходамі збожжа, сухімі галінкамі бярозы, вярбы, асіны, рабіны, дубу.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская навуковая тэрміналогія: слоўнік лясных тэрмінаў. — Мінск: Інбелкульт, 1926. — Т. Вып. 8. — 80 с. — у крыніцы пад назвай Cervus capreolus

Літаратура
----------

* *Козла П.* Казуля // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* Косуля европейская: биология и экология // Экологический центр «Экосистема»™ (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa · Universalis |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119311798 · GND: 4049077-4 · LCCN: sh85114827 · Microsoft: 2779552062 |