recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Артыкул пра сучасны орган кіравання Рускай праваслаўнай царквой. Пра орган царкоўна-дзяржаўнага кіравання Рускай праваслаўнай царквой у 1721—1917 гадах гл. Свяцейшы правячы сінод.
Будынак Патрыяршай Сінадальнай рэзідэнцыі ў Свята-Данілавым манастыры ў Маскве
**Свяшчэнны сінод Рускай праваслаўнай царквы** — паводле дзейснага статуту РПЦ, «орган кіравання Рускай праваслаўнай царквы ў перыяд паміж Архіерэйскімі саборамі».

Старшыня Свяшчэннага сінода — Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі Кірыл.

Сінадальная рэзідэнцыя Патрыярха Маскоўскага і ўсяе Русі знаходзіцца ў Свята-Данілавым манастыры ў Маскве.

15 кастрычніка 2018 года пасяджэнне Свяшчэннага сінода Рускай праваслаўнай царквы было праведзена ў Мінску. На ім прынята рашэнне аб поўным разрыве еўхарыстычных зносін з Канстанцінопалем.

Гл. таксама
-----------

* Сінод Беларускай праваслаўнай царквы

Зноскі
------

1. ↑  Устав РПЦ 2000 года
2. ↑  Свяцейшы Патрыярх Кірыл узначаліў першае ў гісторыі пасяджэнне Свяшчэннага Сінода Рускай Праваслаўнай Царквы ў Мінску
Тэктанічныя структуры Беларусі
**Паўднёва-Прыпяцкі разлом** — тэктанічная структура на поўдні Гомельскай вобласці Беларусі і ў сумежных абласцях Украіны; частка разлому, які абмяжоўвае на поўдні — паўднёвым усходзе Дняпроўска-Данецкі аўлакаген.

На Беларусі распасціраецца ў субшыротным напрамку на 240 км. Аддзяляе Прыпяцкі прагін ад Украінскага шчыта.

Паводле кінематычнай прыроды разлом скідавы, месцамі скідава-зрухавы. Зрухавыя парушэнні праявіліся пераважна па разрывах паўночна-ўсходняга, радзей паўночна-заходняга распасцірання. Уяўляе сабою разломную зону шырынёй 2—8 км і прасочваецца ў крышталічным фундаменце, верхнепратэразойскіх (на захадзе), палеазойскіх і месцамі мезазойскіх адкладах. Плоскасці скідальнікаў субшыротных разрываў разломнай зоны падаюць на поўнач пад вугламі да 70—80°. Максімальная сумарная вертыкальная амплітуда ссоўвання па іх паверхні фундамента да 5200 м.

Узнік Паўднёва-Прыпяцкі разлом, мяркуюць, у дапознапратэразойскі час. На платформавым этапе тэктанічныя рухі па ім узнавіліся ў канцы сярэдняга дэвону і з перапынкамі праяўляліся да антрапагену ўключна. Максімальная актывізацыя была ў час намнажэння фаменскіх саляносных адкладаў. Паводле матэрыялаў глыбіннага сейсмічнага зандзіравання разлом належыць да катэгорыі коравых.

Літаратура
----------

* *Гарэлік 3. А.* Паўднёва-Прыпяцкі разлом // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
**Зэрах Вархафціг** (іўр.: זֶרַח וַרְהַפְטִיג, ідыш: זרח װאַרהאַפֿטיק; 2 лютага 1906, г. Ваўкавыск — 26 верасня 2002, г. Іерусалім, Ізраіль) — рабін, доктар, юрыст, палітык і адзін з заснавальнікаў партыі «МАФДАЛЬ» (рэлігійнай нацыянальнай партыі) Ізраіля. Быў адным з тых, чый подпіс стаяў пад Дэклярацыяй Незалежнасці Ізраіля.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і рабіна, навукоўца і рэлігійнага сіяніста Іерухама Вархафціга і яго жонкі Рыўкі Файнштэйн.

Атрымаў рэлігійнае і агульную адукацыю. Скончыў юрыдычны факультэт Варшаўскага ўніверсітэта. У Варшаве ажаніўся з Наомі Кляйн. Стаў адным з лідэраў рэлігійных сіяністаў у Польшчы.

У пачатку Другой сусветнай вайны збег з акупаванай немцамі Польшчы ў Літву, дзе звярнуўся да японскага віцэ-консула Ціўнэ Сугіхара і галандскага консула Яна Звартеэндейка. Вархафціг здолеў пераканаць дыпламатаў даць візы для габрэйскіх уцекачоў з Польшчы. Па плану Вархафціга габрэі павінны былі знайсці прытулак на тэрыторыі, які належаў Галандыі — выспе Кюрасао. Каб трапіць на Кюрасао, габрэйскім уцекачам было неабходна перасекчы тэрыторыю Савецкага Саюза і Японскай імперыі. Савецкія ўлады згаджаліся дазволіць габрэйскім уцекачам праезд толькі пры ўмове наяўнасці ў іх японскіх віз. Было атрымана каля 1600 візаў і выратавана шмат жыццяў. У выніку студэнты ешывы Мір, выратаваныя Вархафцігам і Сугіхара, не дабраліся да Кюрасао, а да канца вайны пражылі ў Японіі.

У 1947 годзе эміграваў у Палестыну, дзе заняўся палітыкай. Быў абраны дэпутатам ў Першы Кнэсэт. З 1948 годзе чытаў лекцыі габрэйскага права ў Габрэйскім універсітэце ў Ерусаліме. У 1951 годзе быў прызначаны намеснікам міністра па пытаннях рэлігіі ў чацвёртым ўрадзе. Пасля выбараў 1961 года ў Пяты Кнэсэт ён быў прызначаны міністрам па пытаннях рэлігіі. Гэтую пасаду ён займаў да 1974 года. У 1981 годзе пакінуў Кнэсэт. З’яўляўся адным з заснавальнікаў універсітэта Бар-Iлан.

Узнагароды
----------

У 1983 годзе быў удастоены Прэміі Ізраіля за асаблівы ўклад у жыццё грамадства і дзяржавы Ізраіль і за прасоўванне габрэйскага права. У 1989 годзе стаў ганаровым грамадзянінам Ерусаліма.

Зноскі
------

1. ↑  חה"כ זרח ורהפטיג — Кнесет.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q133396'></a>
2. 1 2  Zerach Warhaftig // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
3. ↑  У гэты дзень 2 лютага 1906 г. у Ваўкавыску ў сям’і рабіна, навукоўца і рэлігійнага сіяніста Іерухама Вархафціга і яго жонкі Рыўкі Файнштэйн нарадзіўся рабін, доктар, юрыст, палітык і адзін з заснавальнікаў партыі «МАФДАЛЬ» (рэлігійнай нацыянальнай партыі) Ізраіля Зэрах ВАРХАФЦІГ. Ён быў адным з тых, чый подпіс стаяў пад Дэклярацыяй Незалежнасці Ізраіля

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Кароткая яўрэйская · Britannica (онлайн) · OpenSanctions |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 7042437 · BNF: 12212139s · GND: 123946204 · ISNI: 0000 0001 0898 7039 · LCCN: n84182005 · NDL: 00476844 · NTA: 075243229 · NUKAT: n2008073297 · SUDOC: 030772656 · VIAF: 49275262 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бабровіцкі сельсавет.
**Бабро́віцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Целяханскага раёна Пінскай вобласці. Цэнтр — вёска Бабровічы.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года. 

17 лістапада 1948 года, паводле Указа Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, Бабровіцкі сельсавет скасаваны з-за разрушэнняў падчас Вялікай Айчыннай вайны, тэрыторыя далучана да Целяханскага сельсавета

Зноскі
------

1. ↑  Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь. — Ф. 968. — Воп. 2. — Спр. 182. — Л. 93—95

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
Брэндзі «Мартэль» у фужэры
**Брэндзі** — агульная зборная назва сямейства разнастайных моцных алкагольных напояў, вырабленых з дыстыляту вінаграднага віна, соку або адціскання або метадам закісання з розных пладова-ягадных сокаў. Брэндзі працяглы час вытрымліваецца ў дубовых бочках, ад гэтага ён набывае свой унікальны водар. Вытворцы часам дадаюць у напой вялікую колькасць карамелі, ствараючы тым самым ілюзію доўгай вытрымкі. Мацунак — не менш 36 %, сярэдні — 57-75 %. Брэндзі ўзнік на мяжы XV і XVI стагоддзяў.

Вытворчасць брэндзі як напою не рэгламентуецца строга правіламі ці стандартамі. Выключэнне складаюць толькі тры самыя знакамітыя брэндзі, тэхналогія вырабу і паходжанне якіх замацаваны на заканадаўчым узроўні — арманьяк, каньяк і кальвадос.

| ⛭Алкагольныя напоі |
| --- |
| Высокаалкагольныя (66—96 %) | Абсент • Спірт • Штро |
| Моцныя (31—65 %) | Акавіта • Арак • Арманьяк • Аруха • Бальзам • Баравічка • Бехераўка • Брэндзі • Бумба • Бурбон • Буха • Віскі • Гарэлка • Грапа • Джын • Егермайстар • Зуброўка • Кальвадос • Каньяк • Кіршвасэр • Крупнік • Крамбамбуля • Маотай • Мескаль • Метакса • Настойка • Палінка • Ракія • Ром • Самагон • Самбука • Сівуха • Слівавіца • Тутавая гарэлка • Тэкіла • Уза • Чача • Шнапс |
| Сярэднеалкагольныя (9—30 %) | Вермут • Віно • Глінтвейн • Грог • Кагор • Крушон • Лікёр • Мадэра • Марсала • Медавуха • Мёд • Наліўка • Пачаран • Партвейн • Пунш • Сакэ • Сангрыя • Херас • Шампанскае • Кава • Шэрыданс |
| Слабаалкагольныя (1,5—8 %) | Брага • Збіцень • Квас • Кумыс • Перы • Піва • Пульке • Сідр • Тэсгуіна • Тодзі • Чайны грыб |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Куліеў.

**Эйюб Раміз аглы Куліеў** (азерб.: Əyyub Ramiz oğlu Quliyev) — азербайджанскі музыкант і дырыжор. Дырыжор Азербайджанскага тэатра оперы і балета. Сын азербайджанскага акцёра Раміза Куліева  (азерб.) (бел..

Біяграфія
---------

У 2005 годзе скончыў Бакінскую музычную акадэмію па класе дырыжыравання (клас Я. Адыгезалава  (азерб.) (бел.), затым працягнуў навучанне ў аспірантуры Санкт-Пецярбургскай дзяржаўнай кансерваторыі і Венскага ўніверсітэта музыкі і выканальніцкага мастацтва.

Указам Прэзідэнта Азербайджанскай Рэспублікі Гейдара Аліева 23 жніўня 1998 года імя Эйюба Куліева ўпісана ў «Залатую кнігу маладых талентаў Азербайджана» (азерб.: Azərbaycanın gənc istedadlarının «Qızıl kitabı»), таксама ён быў ганараваны Прэзідэнцкай стыпендыяй  (азерб.) (бел.. У 2006 годзе Куліеў стаў лаўрэатам нацыянальнай прэміі «Дасягненне» (азерб.: Uğur), а ў 2009 — уладальнікам міністэрскай узнагароды «Вяршыня» (азерб.: Zirvə).

Зноскі
------

1. 1 2  Эйюб Кулиев  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 16754982v · VIAF: 308186335 |
**«Гульня́ без пра́вілаў»** — беларускі дакументальны фільм, зняты рэжысёрам Антосем Цялежнікавым на тэлеканале «Белсат» у 2019 годзе.

Сюжэт
-----

Самы пачатак 1990-ых у найноўшай гісторыі Беларусі. Чарга па лядоўню «Мінск» складае 25 гадоў. Масавыя страйкі. СССР канае. Самыя актыўныя беларусы пайшлі ў бізнес ці палітыку. Як, напрыклад, маладыя вясковыя хлопцы Аляксандр Лукашэнка і Анатоль Лябедзька, якія дзякуючы першым дэмакратычным выбарам сталіся дэпутатамі Вярхоўнага Савету. Там яны разам гулялі ў футбол, а таксама на палітычным полі. Узлёт палітыка Лукашэнкі адбыўся акурат з адной прапановы Лябедзькі. Хто яшчэ паспрыяў ягонай палітычнай кар’еры, а што магло пахаваць яе?

Здымачная група
---------------

* рэжысёр, мантаж — Антось Цялежнікаў
* сцэнарый, выканаўчы прадзюсар — Кірыла Пазняк
* вядоўца — Святлана Калінкіна
* аператар — Іван Антонаў, Сяргей Кавалёў
* графіка — Кірыл Стаселька, Антось Цялежнікаў
* закадравы тэкст — Юрый Батальёнак
* стыліст — Ганна Урачова
* рэдактары — Яраслаў Каменьскі, Януш Гаўрылюк

Зноскі
------

1. ↑  Гульня без правілаў **(нявызн.)**.  Белсат. Праверана 3 мая 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* «Гульня без правілаў» на YouTube
**Эйшышкскі павет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Вялікім Княстве Літоўскім у 1791—1795 гадах. Цэнтр — мястэчка Эйшышкі. Створаны Чатырохгадовым соймам 1788—1792 гадоў у складзе Віленскага ваяводства з паўночных парафій Лідскага павета (Беняконскай, Эйшышкскай, Нацкай, Асоўскай, Радунскай, Заблоцкай, пасля далучана Воранаўская). На Гарадзенскім сойме 1793 года Эйшышкскі павет далучаны да Мерацкага ваяводства. Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе тэрыторыя Эйшышкскага павета ў складзе Расійскай імперыі.

Спасылкі
--------

* Эйшышкскі павет на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»
**Зэмгалэ**, **Земгалія**, або **Семігалія** (лат.: Zemgale) — адна з пяці гістарычных абласцей Латвіі, названая па старажытнаму балтыйскаму племю земгалаў. Размешчаная на поўдні краіны па левым беразе Заходняй Дзвіны і мяжуе з Селіёй, Аўкштотай і Курляндыяй. У Сярэднія стагоддзі Семігалія, была часткай Курляндыі і ў яе складзе стала складовай часткай Латвіі. Таму ў гербе Латвіі яна не прадстаўленая асобнай зорачкай, а толькі ў звязку з Курляндыяй.

У XIII стагоддзі захопленая нямецкімі рыцарамі, стала часткай Лівоніі. З 1561 у Курляндскім герцагстве (у 1596-1617 самастойнае Земгальскае герцагства), у 1795-1917 усходняя частка Курляндскай губерні Расійскай імперыі.

Ландшафт Семігаліі - раўнінны. Акрамя Заходняй Дзвіны важнай ракой з'яўляецца Ліелупе. Найболей буйнымі гарадамі Семігаліі з'яўляюцца былая сталіца Елгава, а таксама Бауска. Галоўнай турыстычнай славутасцю рэгіёна з'яўляецца Рундальскі палац пад Баускай.

Гл. таксама
-----------

* Рэгіёны Латвіі
* Рака Міса

| Гістарычныя вобласці Латвіі |
| --- |
| 
* Відзэмэ
* Зэмгалэ
	+ Сэлія
* Курляндыя
* Латгалія
* Лівонія

 |
**Маргерс Скуеніекс** (лат.: Marģers Skujenieks; 22 чэрвеня 1886, Рыга — 12 ліпеня 1941, Масква) — латвійскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, прэм’ер-міністр Латвіі ў 1926—1928 і 1931—1933 гадах.

У 1905 годзе зацікавіўся «левымі» поглядамі, будучы яшчэ вучнем гімназіі ў Рызе. Вучыўся ў Маскоўскім універсітэце. Заняўся навуковай працай у галіне статыстыкі, вынікам чаго стала яго прызначэнне 1 верасня 1919 года старшынёй Дзяржаўнага статыстычнага ўпраўлення Латвійскай Рэспублікі.

У 1918 годзе быў членам Латвійскай народнай рады, якая 18 лістапада абвясціла незалежнасць краіны. У першай палове 1919 года удзельнічаў у Версальскай канферэнцыі як афіцыйны дэлегат Латвіі. У красавіку 1920 года абраны дэпутатам Канстытуцыйнага сходу. Заставаўся парламентарыем у першым, другім, трэцім і чацвёртым скліканнях Сейма (да 1934 года) ад Латвійскай сацыял-дэмакратычнай партыі.

19 снежня 1926 года ён змяніў Артурса Альберынгса на пасадзе кіраўніка ўрада. Ён быў першым прэм’ер-міністрам Латвіі, які прадстаўляў «левых». Адначасова быў міністрам унутраных спраў (да 23 студзеня 1928 года). Падчас яго знаходжання на пасадзе ў 1927 годзе была падпісана савецка-латвійская гандлёвая дамова. Пасля парламенцкіх выбараў восенню 1931 года зноў абраны прэм’ер-міністрам. 6 снежня ён змяніў Карліса Улманіса на пасадзе кіраўніка ўрада (быў ім да 23 сакавіка 1933 года). Важнымі падзеямі гэтага перыяду было падпісанне 5 лютага 1932 года ў Рызе дагавора аб ненападзе з СССР.

Пасля перавароту Улманіса ў 1934 годзе Скуеніекс падтрымаў новы рэжым, стаўшы віцэ-прэм’ерам урада Латвіі (да 1938 года), таксама актыўна займаўся спортам — быў кіраўніком Спартыўнай асацыяцыі і Нацыянальнага алімпійскага камітэта. Пасля 1936 года ён усё далей і далей адыходзіў ад палітычнай лініі ўрада Улманіса.

Пасля акупацыі Латвіі Савецкім Саюзам у чэрвені 1940 года быў арыштаваны і вывезены ў Маскву, дзе і быў расстраляны.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1050519175 · ISNI: 0000 0000 3564 1781 · LCCN: n2007180620 · LNB: 000017490 · SUDOC: 101845243 · VIAF: 36377209 |

 |

| ⛭Латвія Прэм’ер-міністры Латвіі |
| --- |
| 1918—1940 | 
* Карліс Улманіс (1918—1921)
* Зігфрыдс Ганна Мейеровіцс (1921—1923)
* Яніс Паўлюкс (1923)
* Зігфрыдс Ганна Мейеровіцс (1923—1924)
* Валдэмарс Замуэлс (1924)
* Гуга Цэлміньш (1924—1925)
* Карліс Улманіс (1925—1926)
* Артурс Алберынгс (1926)
* Маргерс Скуеніекс (1926—1928)
* Пэтэрыс Юрашэўскіс (1928)
* Гуга Цэлміньш (1928—1931)
* Карліс Улманіс (1931)
* Маргерс Скуеніекс (1931—1933)
* Адолфс Блёдніекс (1933—1934)
* Карліс Улманіс (1934—1940)
* Аўгустс Кірхенштэйнс (1940)

 | Герб Латвіі |
| пасля 1990 | 
* Іварс Годманіс (1990—1993)
* Валдыс Біркаўс (1993—1994)
* Марыс Гайліс (1994—1995)
* Андрыс Шкелэ (1995—1997)
* Гунтарс Крастс (1997—1998)
* Віліс Крыштопанс (1998—1999)
* Андрыс Шкелэ (1999—2000)
* Андрыс Бэрзіньш (2000—2002)
* Эйнарс Рэпшэ (2002—2004)
* Індуліс Эмсіс (2004)
* Айгарс Калвітыс (2004—2007)
* Іварс Годманіс (2007—2009)
* Валдыс Домбраўскіс (2009—2014)
* Лаймдата Страўюма (2014—2016)
* Марыс Кучынскіс (2016—2019)
* Артурс Крыш’яніс Карыньш (з 2019)

 |
**Хіральнасць (кіральнасць)** (англ.: chirality, ад стар.-грэч.: χειρ — «рука») — адсутнасць сіметрыі адносна правага і левага боку. Напрыклад, калі адлюстраванне аб'екта ў ідэальным плоскім люстры адрозніваецца ад самога аб'екта, то аб'екту ўласцівая хіральнасць.

Гісторыя
--------

Упершыню ўласцівасць хіральнасці выяўлена Луі Пастэрам ў 1848, які даследаваў розныя солі водарастваральных злучэнняў з дапамогай рассейвання палярызаванага святла. Сам тэрмін сфармуляваны ў 1884 годзе Уільямам Томсанам.
Ужыванне

Тэрмін «хіральнасць» шырока выкарыстоўваецца ў стэрэахіміі, у тэорыі струн, у квантавай фізіцы і іншых навуках.

### У хіміі

Асноўны артыкул: **Хіральнасць, хімія**
Хіральнасць ляжыць у аснове канцэпцыі энантыятрапіі — дыястэрэатапіі. Хімічна аднолькавыя атамы ці групы хіральнай малекулы анізахронныя і праяўляюцца як розныя ў спектрах ЯМР, іх называюць дыястэрэатопнымі. Такія групы ў ахіральнай малекуле энантыятопныя і становяцца анізахроннымі пры ўзаемадзеянні з знешняй хіральнай малекулай, напрыклад растваральніка.

З прычыны таго што амаль усе біямалекулы хіральныя, хіральнасць мае вырашальнае значэнне пры сінтэзе складаных злучэнняў, якія валодаюць фармакалагічнымі ўласцівасцямі. Энантыясэлектыўны сінтэз аптычна актыўных біялагічна актыўных злучэнняў называецца хіральным сінтэзам. Хіральнасць гуляе важную ролю таксама пры сінтэзе рэгулярных палімераў, вадкіх крышталяў, матэрыялаў для нелінейнай оптыкі, сэгнетаэлектрыкаў і інш. Магчыма ўявіць сабе «люстраны свет» з пункту гледжання біялогіі.

### У фізіцы

Хіральнасць — уласцівасць фізікі элементарных часціц, якая складаецца ў адрозненні правага і левага.

### У матэматыцы

Хіральнасць ў геаметрыі — уласцівасць фігуры не сумяшчацца са сваім люстраным адлюстраваннем з дапамогай пераносаў і паваротаў.

Зноскі
------

1. ↑  H. D. Flack (2009)."*Louis Pasteur's 1848 discovery of molecular chirality and spontaneous resolution, together with a complete review of his chemical and crystallographic work*" , архіў арыгінала, копія зроблена 6 верасня 2012.  Acta Crystallographica A65, pp. 371-389. Праверана 31 жніўня 2013.

Гл. таксама
-----------

* Сіметрыя

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 205870836 |
**Хі́ннае дрэва**, **цынхона** (*Cinchona*) — род кветкавых раслін сямейства Марэнавыя (*Rubiaceae*). Налічвае каля 40 відаў. Пашыраны ў Паўднёвай Амерыцы. З XIX стагоддзя культывуюцца ў Індыі, Інданезіі (асноўная маса сусветнай здабычы хініну) хіннае дрэва: хіннае дрэва Ліджэра, лекавае хіннае дрэва, чырванакорае хіннае дрэва і іншыя.

Дрэвы вышынёй 10—15, да 25 метраў. Лісце супраціўнае, скурыстае, суцэльнакрайняе. Кветкі ў несапраўдных парасоніках, сабраных у мяцёлкі. Плод — каробачка. Кара і іншыя часткі хіннага дрэва маюць да 30 алкалоідаў (найважнейшы — хінін), якія выкарыстоўваюць у медыцыне. Шляхам селекцыі ўтрыманне хініну павялічылася з 2—2,5 да 16 %. З развіццём хімічнага сінтэзу алкалоідаў культура хіннага дрэва скарачаецца. Лекавыя расліны.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17). — С. 25.

Спасылкі
--------

* Cinchona // Encyclopædia Britannica (англ.)
Каробачкі мака
**Каробачка**, **Пушачка** — сухі шматнасенны плод раслін, утвораны некалькімі пладалісцікамі і здольны да раскрыцця.

Уласціва многім відам (напрыклад, прадстаўнікам родаў мак, трыпутнік, цюльпан, бавоўнік і інш.). Бывае двух- ці шматгнездавая (паслёнавыя, залознікавыя, лілейныя), аднагнездавая з пасценнымі (фіялкавыя (*Violaceae*), званочкавыя) ці з цэнтральнымі (гваздзіковыя) насенняносцамі.

Каробачкай называюць таксама частку спарагія імхоў, дзе знаходзяцца споры.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская навуковая тэрміналогія: слоўнік лясных тэрмінаў. — Мінск: Інбелкульт, 1926. — Т. Вып. 8. — 80 с.

Літаратура
----------

* Коробочка // Сельскохозяйственный энциклопедический словарь / Редкол.: В. К. Месяц (гл. ред.) и др.. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — С. 246. — 656 с. — 100 000 экз. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778778583, 2909192598, 2909330690 |
Макет каробкі перадач
**Каробка перадач**, **КП** (англ.: Gear box) — агрэгат розных прамысловых механізмаў і трансмісій механічных транспартных сродкаў.

Каробка перадач транспартных сродкаў прызначана для змены чашчыні і круцільнага моманту у пашыраных межах, чым гэта можа забяспечыць рухавік транспартнага сродка. Таксама каробка прызначана для забеспячэння руху транспартнага сродка заднім ходам і працяглай працы ў нейтральным становішчы.

У прамысловасці ўжываецца шэраг станкоў, якія таксама выкарыстоўваюць каробку перадач, для забеспячэння аптымальных рэжымаў працы. У залежнасці ад выканання КП падзяляецца на некаторыя віды.

Размяшчаецца ў асобным корпусе (каробцы) ці ў агульным з іншымі механізмамі. Бывае бесступеньчатая (варыятар), ступеньчатая (мае зубчастыя перадачы) і камбінаваная. Канструкцыя залежыць ад прызначэння каробкі перадач, спосабу пераключэння перадач і тэхнічных характарыстык машыны ці станка. Каробка перадач, прызначаная для змены падачы (перамяшчэння інструменту адносна апрацаванай загатоўкі) у металарэзных, дрэваапрацоўчых і каменярэзных станках, называецца каробкай падач.

Зноскі
------

1. ↑  Часам каробку перадач называюць трансмісіяй, але ўвогуле каробка перадач толькі яе частка.

Літаратура
----------

* Сяргеенка В. Каробка перадач // БЭ ў 18 т. Т. 8. Мн. 1999.

| ⛭Канструкцыя аўтамабіля |
| --- |
| Часткі аўтамабіля |
| Кузаў | 
* Аўтамабільныя дзверы
* Багажнік
* Капот
* Ветравая шыба
* Бампер

 |
| Рухавік | 
* Карбюратар
* Свяча запальвання

 |
| Абсталяванне экстэр’ера | 
* Аўтамабільная светатэхніка
* Фара
* Паваротнікі

 |
| Абсталяванне інтэр’ера | 
* Каробка перадач
* Рулявое кола
* Спідометр
* Прыборная панель

 |
| Шасі | 
* Кола
* Тармазная сістэма
* Падвеска

 |
| Гл. таксама Аўтамабільны дызайн |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11941321q · GND: 4020807-2 · LCCN: sh85010406 · Microsoft: 40827391 · NDL: 01181410 |
Мара Эрэсунскага рэгіёна
Эрэсунская пратока. На першым плане — Мальмё, на дальнім — востраў Амагер і Капенгаген
**Эрэсунскі рэгіён** (дацк.: Øresundsregionen, шведск.: Öresundsregionen [œːrɛ²sɵnːdsrɛɡɪˌuːnɛn]), у маркетынгавых мэтах завецца таксама ***Рэгіён Капенгаген-Мальмё*** — агламерацыя, якая складаецца з усходняй Даніі і лена Сконэ ў паўднёвай Швецыі. У рэгіён уваходзяць два вялікія гарады з розных канцоў Эрэсунскага праліва — Капенгаген (Данія) і Мальмё (Швецыя) — злучаныя Эрэсунскім мостам і паромнай пераправай ад Хельсінгёра да Хельсінгбарга.

Дацкая частка ўваходзіць у Сталічную вобласць і Зеландыю, шведская — у лен Сконэ. 1 студзеня 2016 назва рэгіёна змененая на «Вялікі Капенгаген-Сконэ».

Дзве метрапольныя тэрыторыі Эрэсунскага рэгіёна — Капенгагенская і Мальмёнская — з’яўляюцца аднымі з самых густанаселеных рэгіёнаў Скандынавіі; у той жа час перыферыйныя тэрыторыі рэгіёна маланаселеныя. На 2018 год насельніцтва Вялікага Капенгагена-Сконэ складала 4 млн чалавек.

Эрэсунскі рэгіён — важны камунікацыйны вузел Скандынавіі. Паводле звестак 2007 года, праз Эрэсунскі мост праяжджалі 14 000 чалавек штодня: шматлікія шведы з Мальмё працуюць у Капенгагене, а датчане набываюць у Сконэ таннейшую нерухомасць. Акрамя таго, шведаў прывабліваюць начныя забавы і шопінг у Даніі і Капенгагенскі аэрапорт, большы за аэрапорт Мальмё.

З адкрыццём моста цераз Эрэсун у 2000 годзе павялічыўся і трансгранічны тавараабмен. На 2018 год праз мост штодня праязджалі 19 100 аўтамабіляў. У 2001 порты Капенгагена і Мальмё аб’ядналіся ў адзіную кампанію.

Зноскі
------

1. ↑  Sydsvenskan. Retrieved 7 August 2018.
2. ↑  Geography **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Tendens Øresund. Архівавана з першакрыніцы 11 лютага 2010. Праверана 29 October 2010.
3. ↑   Архівавана 25 кастрычніка 2016.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эрэсунскі рэгіён
* Афіцыйная старонка Вялікага Капенгагена


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1190043688 · LIBRIS: 160974 · VIAF: 316748184 |
**Прамысловы персанальны камп’ютар** (Прамысловы ПК, англ.: Industrial PC, IPC) — персанальны камп’ютар, прызначаны для працы ў рамках прамысловага вытворчага працэсу на прадпрыемстве.

Ад звычайных ПК адрозніваецца канструкцыяй (якая з прычыны размяшчэння паблізу працуючага абсталявання ўлічвае патрабаванні да сродкаў вылічальнай тэхнікі, якія працуюць у неспрыяльных умовах — павышаную вібрацыю, забруджаную атмасферу, падвышаную вільготнасць, павышаную або паніжаную тэмпературу) і прыладамі спалучэння са спецыфічнымі перыферыйнымі прыладамі (розныя сканеры, панэлі аператара і іншыя прылады чалавека-машыннага інтэрфейсу).

Прамысловы ПК часта выпускаецца ў выглядзе IBM PC-сумяшчальнага камп’ютара з архітэктурай x86, сумяшчальнага з большасцю праграмнага і апаратнага забеспячэння звычайных ПК.

Прамысловыя ПК з’яўляюцца гатовымі, серыйнымі, камерцыйна-даступнымі вырабамі.

Гл. таксама
-----------

* Прамысловая аўтаматыка
* Прамысловы кантролер
* Панэльны камп’ютар
* Персанальны камп’ютар
* en:Rugged computer  (англ.)(англ.)

Спасылкі
--------

* Прамысловыя камп'ютары Siemens: SIMATIC Box PC, SIMATIC Rack PC, SIMATIC Panel PC
* Programming devices (англ.)(англ.)
* Field PG and Power PG (англ.)(англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778919316 |
**Эсб’ерг** (дацк.: Esbjerg) — горад у Даніі, важны порт і транспартны вузел на заходнім узбярэжжы паўвострава Ютландыя. Адміністрацыйны цэнтр камуны Эсб’ерг (вобласць Паўднёвая Данія). Насельніцтва — 71 886 жыхароў (2006).

Горад заснаваны ў 1868 годзе ў сувязі са стратай Даніяй Шлезвіга ў якасці замены гавані ў Альтоне (цяпер раён Гамбурга, Германія), якая да гэтага была найважнейшым дацкім портам на берагах Паўночнага мора. У 1874 годзе пабудавана чыгунка, якая звязала Эсб’ерг з гарадамі Фрэдэрысія і Вардэ. У гэтым жа годзе было скончана будаўніцтва гавані. Ён пачаў выкарыстоўвацца для экспарту сельскагаспадарчай прадукцыі. Эсб’ёрг атрымаў статус горада ў 1899 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Befolkningstal fordelt på byer og sogne 2022

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4235098-0 · NKC: xx0033870 · VIAF: 237549265 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кузняцова.
**Ларыса Фёдараўна Кузняцова** (нар. 27 красавіка 1958, Гомель) — беларускі палітык і дзяяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыла Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт, гісторык. Працоўную дзейнасць пачала лабарантам кафедры хіміі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Працавала старшай піянерважатай, настаўнікам гісторыі сярэдняй школы № 39 горада Гомеля, загадчыкам сектара ўліку і фінансаў Гомельскага райкама ЛКСМБ, адказным сакратаром Гомельскай раённай арганізацыі таварыства «Веды», інструктарам ідэалагічнага аддзела Гомельскага райкама КПБ. З’яўлялася дырэктарам па вучэбна-выхаваўчай рабоце Урыцкай сярэдняй школы, дырэктарам Красненскай сярэдняй школы Гомельскага раёна, дырэктарам сярэдняй школы № 33 горада Гомеля. Займала пасады намесніка кіраўніка адміністрацыі Савецкага раёна горада Гомеля, начальніка аддзела адукацыі Гомельскага гарвыканкама.

Выбіралася дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга і чацвёртага скліканняў.

Узнагароды
----------

Узнагароджана Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  КУЗНЕЦОВА ЛАРИСА ФЕДОРОВНА Архівавана 5 снежня 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
**Керэдыгіян** (вал.: Ceredigion) — раннесярэдневяковая дзяржава ў Паўднёвым Уэльсе (хутчэй княства, чым каралеўства), якая існавала ў V—VII стст.

Каралеўства Керэдыгіян утварылася ў першай палове V стагоддзя ў выніку падзелу ўладанняў Кунеды паміж яго сынамі. Керэдыгу дасталася самая паўднёвая вобласць, якая атрымала ў яго гонар назву Керэдыгіян. У наш час гэта вобласць вядомая як Кардыганшыр. Пасля выгнання ірландцаў Керэдыг і яго нашчадкі кіравалі ў Керэдыгіяне аж да канца VII ст. У адрозненне ад іншых нашчадкаў Кунеды яны не былі васаламі каралёў Гвінеда. У канцы VII стагоддзя Сейсіл ап Клідаг захапіў значную частку суседняга Дыведа, якая звалася Істрад-Тыві. У яго гонар каралеўства, якое значна павялічылася ў памерах, атрымала назву Сейсілуг.

Спіс каралёў
------------

* Керэдыг ап Кунеда (424—453)
* Ісая ап Керэдыг (453—490)
* Сервіл ап Ісая (490—525)
* Бод ап Сервал (525—560)
* Артвад ап Бод (560—595)
* Артлуіс ап Артвад (595—630)
* Клідаг ап Артлуіс (630—665)
* Сейсіл ап Клідаг (665—700)

Зноскі
------

1. ↑  Керэдыгіян на сайце «Усе манархіі свету» Архівавана 6 верасня 2010.

Літаратура
----------

* *Gerald Morgan.* Ceredigion, A Wealth of History. — Gomer Press, 2005.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Каралеўства Керэдыгіян
**Cistus salvifolius** — від кветкавых раслін сямейства Ладаннікавыя (*Cistaceae*). Назва роду *Cistus* паходзіць ад старажытнагрэчаскага слова *κίσθος*, што азначае «кошык», у той час як відавы эпітэт *salviifolius* ставіцца да зморшчанага лісця.

Апісанне
--------

Гэты густы куст дасягае ў сярэднім 30-60 сантыметраў у вышыню, максімум да 100 см. Авальнае зялёнае лісце даўжынёй ад 1 да 4 см, лямцавае з двух бакоў, з кароткім хвосцікам (2-4 мм). Суквецце ўтрымлівае адну або некалькі круглых кветак на доўгіх кветаножках, размешчаных на пазухах лісця. Пяць белых пялёсткаў утрымліваюць жоўтую пляму ля аснавання, утвараючы вяночак дыяметрам 4-6 см. Тычынкі таксама жоўтыя, а пылавікі скідаюць багаты жоўты пылок. Апыляецца гэтая расліна насякомымі, асабліва пчоламі. Перыяд цвіцення працягваецца з красавіка па май. Плады — пяцігранныя капсулы, даўжынёй 5-7 мм.

Распаўсюджанне
--------------

Гэта расліна аддае перавагу сухім узгоркам, хмызнякам і рэдкалессю, на вышыні 0-1200 метраў над узроўнем мора. Расце вельмі хутка пасля пажару. Радзімай расліны з’яўляецца міжземнаморскі рэгіён, расце ў паўднёвай частцы Еўропы і ў некаторых раёнах Заходняй Азіі і ў Паўночнай Афрыцы.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

Спасылкі
--------

* Encyclopedia of Life
* Dankwart Seidel: Blumen am Mittelmeer. Treffsicher bestimmen mit dem 3er-Check. BLV, München 2002

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780480909 |
**Ларыса Рыгораўна Кажарская** (7 красавіка 1938, Сянно, Віцебская вобласць) — беларускі педыятр, доктар медыцынскіх навук, прафесар, акадэмік Беларускай акадэміі медыцынскіх навук.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям'і служачых. Скончыўшы ў 1954 г. сярэднюю школу з залатым медалём, вучылася ў Ленінградскім педыятрычным медыцынскім інстытуце, пасля заканчэння якога ў 1960 г. была накіравана на працу раённым педыятрам Радуньскага раёна Гродзенскай вобласці. У 1962 г. працавала выкладчыкам Гродзенскага медыцынскага вучылішча, з 1963 г. — участковым педыятрам у Гродне. У 1963 г. паступіла ў аспірантуру на кафедру педыятрыі Беларускага інстытута ўдасканалення ўрачоў. Скончыўшы яе ў 1966 г. абараніла кандыдацкую дысертацыю на тэму «Змест электралітаў у плазме крыві і эрытрацытаў і яго ўплыў на змяненне ЭКГ пры розных формах нефрытаў у дзяцей».

З 1966 г. працуе ў БелДІУУ на 1-ай кафедры педыятрыі асістэнтам, затым дацэнтам, прафесарам і з 1980 па 1999 гг. — загадчыкам кафедры.

З 1 верасня 2006 года — прафесар кафедры паліклінічнай педыятрыі БелМАПА. У 1976 г. абараніла доктарскую дысертацыю на тэму «Электрафізіялагічныя даследаванні сэрца пры захворванні нырак у дзяцей», у 1979 г. зацверджана ў званні прафесара.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковая дзейнасць па праблемах дзіцячай кардыярэўматалогіі, вегетатыўнай дысфункцыі, дыягностыкі, лячэння, рэабілітацыі сістэмных захворванняў злучальнай тканкі, сардэчнай недастатковасці ў дзяцей рознага ўзросту. Аўтар каля 300 навуковых публікацый. Пад яе кіраўніцтвам падрыхтавана 7 кандыдатаў і 2 доктара навук.

Працы
-----

* Справочник участкового педиатра (1991, у сааўт.)
* Справочник семейного врача (1997, у сааўт.)
* Кожарская, Л. Г. Сердечно-сосудистая система у новорожденных : учеб.-метод. пособие. ― Минск, 2006.

Літаратура
----------

* Кажарская Ларыса Рыгораўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
* Кажарская Ларыса Рыгораўна // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Сенненскага раёна / уклад. С.В. Шайко ; мастак Э.Э. Жакевіч. – Мн. 2003. – С. 540.

Спасылкі
--------

* Віцебская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна — Асобы — Выдатныя і знакамітыя людзі — Кажарская Ларыса Рыгораўна(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar2504792 |
Бутэлька *Disaronno Amaretto Originale*
**Амарэта** — цёмна-карычневы лікёр на аснове міндалю і / або абрыкосавых ядзеркаў і прысмакаў. Па смаку нагадвае марцыпан, мае водар міндальнага арэха. Утрыманне спірту — 21-28 %. Арыгінал лікёру амарэта, Amaretto di Saronno, сваімі каранямі выходзіць з раёна Сарона ў Італіі.

Выраб
-----

Амарэта вырабляюць з салодкага і горкага мігдалу з даданнем ванілі і іншых араматычных карэнняў і травы. Мігдал заліваюць вінаградным сіропам, каб сінільная кіслата, якая змяшчаецца ў горкім міндалі, расклалася падчас перагонкі.

Віды
----

* *Disaronno Amaretto Originale* — першы амарэта, вырабляецца з 1525 года
* *Amaretto Di Saronno*
* *Amaretto San Giorgio*
* *Amaretto San Lorenzo*
* *Amaretto San Marco*
* *Amaretto Paganini*
* *Amaretto Grande Genova*
* *Amaretto Di Piza*
* *Amaretto Del Castele*
* *Amaretto Di Verona*
* *Amaretto Florence*
**Каралеўства Фесалонікі**, **Фесалонікскае каралеўства** або **дзяржава**, **Фесалія** (1204—1224) — дзяржава крыжакоў, утвораная па выніках 4-га крыжовага паходу ў паўночнай Грэцыі. 

Назву атрымала па сталіцы Фесалонікі.

Заснавальнікам і першым каралём быў Баніфацый I Манферацкі.

### Гісторыя

Дзяржава паўстала ў 1204 годзе як уладанне крыжакоў, васальна залежала ад Лацінскай імперыі. Пасля 1224 года каралеўства заваявана Эпірскім дэспататам.

З 1271 года Фесалія стала часткай Візантыйскай імперыі. Пасля смерці Балдуіна II у 1273 годзе, Фесалія заваявана арагонскім намеснікам Афін Фадрыкам і знікла нават як тытулярнае ўладанне.

Portal Крыжовыя паходы
Партал:  
  **Крыжовыя паходы**
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Архангельская.
**Ларыса Уладзіміраўна Архангельская** (нар. 19 кастрычніка 1934, Менск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1959 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. З 1959 года — архітэктар, старэйшы архітэктар, кіраўнік групы, брыгады архітэктараў у Мінскпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1963 года. Пражывае ў г. Мінску.

Творчасць
---------

Аптэка па праспекце Газеты «Звязда» № 28 у мікрараёне Паўднёвы Захад-3
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): мікрараёны Зялёны Луг-1, 2 (1960—1965), Чыжоўка (1968), па вул. Цнянскай (1966, 1970), Я. Коласа (1975), комплекс інтэрнатаў Беларускага політэхнічнага інстытута па вул. Б. Хмяльніцкага (1968), фінансавы тэхнікум, 9-, 12-павярховыя буйнапанэльныя жылыя дамы ў мікрараёнах Серабранка-6, Паўднёвы Захад-3, 4, па вул. Аэрадромнай, Енісейскай, Някрасава (1976—1983) у Мінску.

Узнагароды
----------

Прэмія Саюза архітэктараў СССР на Усесаюзным аглядзе дасягненняў савецкай архітэктуры за буйнапанэльныя жылыя дамы новых серый.

Літаратура
----------

* Архангельская Лариса Владимировна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Аматарская радыёсувязь**, або **аматарскае радыё** — выкарыстанне радыёчастотнага спектру для некамерцыйнага абмену паведамленнямі, для бесправадных эксперыментаў, самападрыхтоўкі, прыватнага адпачынку, радыёспорту, спаборніцтваў і экстраннай сувязі. Паняцце «аматар» ужываецца для абазначэння «належным чынам упаўнаважанай асобы, зацікаўленай у радыёэлектрычнай практыцы з выключна асабістай мэтай і без грашовай зацікаўленасці». Аматарскае радыё трэба адрозніваць ад камерцыйнага вяшчання, грамадскай бяспекі (напрыклад, паліцыя і пажарная служба), або прафесійных службаў двухбаковай радыёсувязі (напрыклад, марская, авіяцыйныя сувязь, таксі і іншая).

Аматарская радыёслужба (аматарская служба і аматарская спадарожнікавая служба) кіруецца Міжнародным саюзам электрасувязі (МСЭ) праз Рэгламент радыёсувязі. Нацыянальныя ўрады рэгулююць тэхнічныя і эксплуатацыйныя характарыстыкі перадач і выдаюць асобныя ліцэнзіі на станцыі (абаненцкія рацыі) з унікальным ідэнтыфікацыйным пазыўным, які павінен ужывацца ва ўсіх перадач. Аператары-аматары павінны мець ліцэнзію на радыёаматарства, якую атрымліваюць пасля здачы дзяржаўнага іспыту, які дэманструе адэкватныя тэхнічныя веды ў галіне радыё і юрыдычныя веды ў галіне радыёрэгламентаў прымаючага ўрада.

Радыёаматары абмежаваныя невялікім наборам дыяпазонаў частот, так званых радыёаматарскіх дыяпазонаў, размеркаваных па ўсім радыёспектры, але ў гэтых дыяпазонах ім дазволена перадаваць на любой частаце з выкарыстаннем розных рэжымаў перадачы голасу, тэксту, малюнкаў і даных. Гэта дазваляе мець сувязь у горадзе, рэгіёне, краіне, кантыненце, свеце ці нават у космасе. Радыёаматарства афіцыйна прадстаўляе і каардынуе Міжнародны саюз радыёаматараў (IARU), які арганізаваны ў трох рэгіёнах і мае як членаў нацыянальныя таварыствы радыёаматараў, існыя ў большасці краін.

Зноскі
------

1. ↑  General Regulations Annexed to the International Radiotelegraph Convention". — International Radiotelegraph Convention of Washington. — 1927. London: His Majesty’s Stationery Office. 1928. pp. 29-172

Літаратура
----------

* *Silver H. Ward* Ham Radio For Dummies (4th ed.). — Hoboken, NJ: Wiley. — 2021. ISBN 978-1-119-69576-9. OCLC 1245417767.
**Прамянёвікі**, **Радыялярыі** (*Radiolaria*) — аднаклетачныя планктонныя арганізмы, якія жывуць пераважна ў цёплых акіянічных водах. Шкілет складаецца з хіціну і аксіду крэмнію ці сернакіслага стронцыю (цэлестыну). У жывых радыялярый шкілет знаходзіцца ўсярэдзіне клеткі. Промні служаць для ўмацавання псеўдаподый. Прамянёвікі — зборная група, якая ўтрымлівае розныя па паходжанні формы прасцейшых. Згодна з сучасным уяўленням падобны марфатып радыялярый набываўся імі цалкам незалежна ў працэсе асваення тоўшчы вады як пастаяннага асяроддзя пасялення.

Адміраючы, радыялярыі спачатку назапашваюцца ў выглядзе радыялярыевага ілу, а затым пераўтвараюцца ў крэмніевыя пароды — кварц, яшма. Выкапнёвыя радыялярыі выкарыстоўваюцца ў геалогіі для вызначэння ўзросту асадкавых парод.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Прамянёвікі**, **Радыялярыі** ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.13. Мн. 2001, С.12
**Аматэрасу** **Омікамі**, або **Тэнсё Дай-дзінь** (яп. 天 照 大 神, «вялікае бажаство, што азарае нябёсы») — багіня-сонца, адно з пануючых бажаствоў Усеяпонскага пантэона сінці, легендарная прамаці японскага імператарскага роду (лічыцца, што першы імператар Дзіму быў яе прапраўнукам), кіраўніца Нябесных палёў Такамагахара (高 天 原).

Аматэрасу ўшаноўваюць як вынаходніцу вырошчвання рысу, тэхналогіі атрымання шоўку і ткацкага станка.

Нараджэнне
----------

Японскі трактат Кодзікі апісвае нараджэнне багіні наступным чынам.

Да таго, як на зямлі з'явіліся людзі, існавала шмат пакаленняў багоў. Апошнімі з ніх былі брат і сястра Ідзанагі і Ідзанамі, якія ўступілі ў шлюб, а пасля стварылі розныя востравы Японскага архіпелага і нарадзілі вялікую колькасць багоў і багінь.

Пасля таго, як Ідзанамі памерла, Ідзанагі сышоў за ёй у замагільны свет Ёмі, але не змог вярнуць яе ў свет жывых, і сам вярнуўся апаганеным. Ён пачаў абрад амывання, і з кожнай часткі яго адзення, а таксама частак цела, куды пападала вада, нараджаліся розныя бажаства. Аматэрасу нарадзілася з тых кропляў, якія папалі на яго левае вока. 

У Аматэрасу ёсць два браты. Цукуёмі, бог ночы, нарадзіўся з вады правага вока, а Сусанаа, бог мора — з носу.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  *舍人親王, 太安萬侶* 日本書紀 — 日本: 0720.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q384705'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1362200'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q842308'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q813935'></a>
2. ↑  Напісанне **Аматэрасу** паводле БЭ у 18 т. Т.7. — С. 165.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12105901n · LCCN: no2015098225 · NDL: 00956394 · SUDOC: 078601703 · VIAF: 5979154983550967860005 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пілатовіч.
**Ларыса Мадэстаўна Пілатовіч** (нар. 27 ліпеня 1947, пас. Градзекава, Прыморскі край, РСФСР) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1972 годзе БПІ. Працавала архітэктарам у БелНДІПгорадабудаўніцтва. З 1983 года выкладчык у Мінскім дзяржаўным архітэктурна-будаўнічым каледжы.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: ПДП Усходняга жылога раёна ў Наваполацку (1974), генпланы г. Дзісна (1977), г.п. Узда (1982), г.п. Руба (1979) і г. Беразіно (1983).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар шэрагу навучальных праграм па архітэктуры для сярэдніх спецыяльных навучальных устаноў Беларусі.

Узнагароды
----------

За вялікі асабісты ўнёсак у падрыхтоўку высокакваліфікаваных спецыялістаў-архітэктараў узнагароджана граматамі Беларускага саюза архітэктараў (1991, 2006), Адміністрацыі Партызанскага раёна (2007), Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта (2001).

Сям’я
-----

У шлюбе з архітэктарам Ігарам Пілатовічам.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Пилотович Лариса Модестовна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Пилотович Лариса Модестовна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Магчымае ўтрыманне вадзяной пары ў паветры ў залежнасці ад тэмпературы
**Пункт расы́, кропка расы** — тэмпература, ніжэй за якую павінна ахаладзіцца паветра (газ), каб наяўная ў ім пара пры дадзенай канцэнтрацыі і нязменным ціску дасягнула насычэння. З’яўляецца неабходнай умовай выпадзення расы і адным з асноўных паказнікаў вільготнасці паветра.

Пункт расы вызначаецца паводле псіхраметрычных табліц на падставе тэмпературы сухога і вільготнага тэрмометраў або кандэнсацыйным гігрометрам.

Пры адноснай вільготнасці ніжэйшай за 100 %, тэмпература пункта расы знаходзіцца ніжэй за фактычную тэмпературу паветра; пры адноснай вільготнасці ў 100 % — супадае з ёй.

Літаратура
----------

* Пункт расы, кропка расы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 123. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4191737-6 · LCCN: sh85037413 · Microsoft: 82210777 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Узедам.

**У́зедам** (ням.: Usedom), або **У́знам** (польск.: Uznam) — востраў у Балтыйскім моры, насупраць вусці ракі Одэр. Плошча 445 км². Насельніцтва 31 500 чал. (Германія) і 45 000 (Польшча). Аддзелены ад мацерыка пралівам Пеенештром.

Падчас Другой сусветнай вайны на востраве каля возера Готэнзэ размяшчаўся канцлагер «Узедам», дзе была разгорнута вытворчасць ракет Фау-1, а затым і Фау-2.

Цікавыя факты
-------------

8 лютага 1945 года з канцлагера «Узедам» здзейсніла ўцёкі на захопленым бамбардзіроўшчыку група савецкіх зняволеных на чале з лётчыкам Міхаілам Дзевятаевым.

Спасылкі
--------

* афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 152859325, 13600757h · GND: 4119322-2 · NKC: ge131220 · VIAF: 303918673, 54144647637341095242 |
**Пуньск** (польск.: Puńsk) — вёска ў Сэйнэнскім павеце Падляскага ваяводства Польшчы. Сядзіба вясковай гміны Пуньск. Размешчана на беразе возера Пуня, за 5 км на захад ад граніцы з Літвой.

Гісторыя
--------

### Вялікае Княства Літоўскае

Першы пісьмовы ўспамін пра Пуньск датуецца 1597 годам, калі Станіслаў Заліўскі заснаваў тут мястэчка і збудаваў касцёл. У гэты час Пуньск уваходзіў у склад Троцкага павета Троцкага ваяводства.

У 1647 годзе кароль і вялікі князь Уладзіслаў Ваза надаў Пуньску Магдэбургскае права і герб. У 1700 годзе тут працавалі школа і шпіталь.

### Пад уладай Расійскай імперыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Пуньск апынуўся ў складзе Прусіі, у 1807 годзе згодна з Тыльзіцкім мірным дагаворам — у складзе Расійскай імперыі, у Сейненскім павеце Аўгустоўскай губерні.

На 1827 год у Пуньску было 82 будынкі.

### Найноўшы час

У 1919—1920 гадах каля Пуньска адбываліся баі паміж польскімі і літоўскімі войскамі. 19 ліпеня 1920 года мястэчка занялі літоўскія войскі разам з бальшавікамі, у 1921 годзе — польскія войскі. Згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Пуньск апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.

У часы Другой сусветнай вайны з верасня 1939 да 1945 года Пуньск знаходзіўся пад акупацыяй Трэцяга Рэйха.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: 1827 год — 748 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 1336 чал.

Адукацыя і культура
-------------------

Пуньск з’яўляецца цэнтрам літоўскай культуры. Тут размяшчаецца рэдакцыя часопіса *«Aušra»*, а таксама Дом літоўскай культуры і агульнаадукацыйны ліцэй з літоўскай мовай навучання.

Славутасці
----------

* Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1877—1881)
* Могілкі: каталіцкія, капліца; іўдзейскія
* Плябанія (1873)
* Сінагога (канец XIX — пачатак XX ст.)

Галерэя
-------

* Краявіды Пуньска
* КапліцаКапліца
* ПлябаніяПлябанія
* СінагогаСінагога
* Заезны домЗаезны дом

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 6 кастрычніка 2022.
2. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 236-2010 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Рэспублікі Польшча на беларускую мову». Гл. польска-беларускую практычную транскрыпцыю.
3. ↑  Wiśniewski J. Dzieje osadnictwa w powiecie sejneńskim od XV do XIX wieku // Materiały do dziejów Ziemi Sejneńskiej. — Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1963. S. 86.
4. ↑  Wiśniewski J. Dzieje osadnictwa w powiecie sejneńskim od XV do XIX wieku // Materiały do dziejów Ziemi Sejneńskiej. — Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1963. S. 165.
5. ↑  Chlebowski B. Puńsk // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom IX: Poźajście — Ruksze (польск.). — Warszawa, 1888. S. 302.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пуньск