**Тыбецкае нагор’е**, Тыбет — адно з найбольш высокіх і вялікіх нагор’яў Зямлі. Займае паўднёвую частку Цэнтральнай Азіі, пераважна на тэрыторыі Кітая.

Абмежавана горнымі сістэмамі: на захадзе — Памір і Гіндукуш, на поўначы — Куньлунь, на ўсходзе — Сіна-Тыбецкія горы, на поўдні — Гімалаі. Плошча каля 2 млн км². У рэльефе спалучаюцца горныя хрыбты вышынёю да 6000—7000 м, раздзеленыя шырокімі, плоскімі або слабаўзгорыстымі раўнінамі вышынёй 4000—5000 м.

Геалогія
--------

Раўніны складзены з пясчанікаў, вапнякоў, кварцытаў, гліністых сланцаў, хрыбты — з гранітаў і гнейсаў. Паўночная частка ўтварылася ў перыяд герцынскай, сярэдняя — ціхаакіянскай, паўднёвая — альпійскай складкавасцей. У перыяд альпійскай складкавасці адбылося агульнае падняцце Тыбецкага нагор’я. На паўднёвай ускраіне, уздоўж паўночных схілаў Гімалаяў — тэктанічны прагін. Многія раёны сейсмічныя, ёсць гарачыя крыніцы, у т.л. мінеральныя. Радовішчы золата, каляровых металаў, каменнага вугалю, гаручых сланцаў, жалезнай руды, сурмы, мыш'яку, каменнай солі і інш.

Клімат
------

Клімат Тыбецкага нагор’я рэзка кантынентальны, халодны. Сярэдняя гадавая тэмпература 0—5°С. Ападкаў на поўначы 100—200 мм, на поўдні 500—700 мм за год. Бываюць моцныя вятры. На раўнінах зіма бясснежная. У далінах на паўднёвага ўсходу клімат больш мяккі, ападкаў да 400 мм за год. Снегавая лінія на вышыні 5000—6000 м (самая высокая на Зямлі), ледавікі найбольш часта сустракаюцца ў Каракаруме.

Гідраграфія
-----------

Рачная сетка рэдкая. Рэкі горныя, парожыстыя, ледавіковага і снега-дажджавога жыўлення, багатыя гідраэнергіяй. На поўначы рэкі ўпадаюць у бяссцёкавыя салёныя азёры (найбольшае Намца). На поўдні і ўсходзе вытокі вялікіх рэк Азіі: Інд, Брахмапутра, Салуін, Хуанхэ, Янцзы, Меконг і іх прытокаў.

Флора і фаўна
-------------

Пераважае расліннасць высакагорных пустынь і паўпустынь на маламагутных горна-пустынных глебах. У паўночнай частцы нагор’я і на паўднёвым захадзе — нізкая травяная расліннасць, значныя тэрыторыі заняты друзавай або саланчаковай пустыняй. Характэрныя прадстаўнікі расліннасці — тыбецкая асака і балотніца. На поўдні трапляюцца ўчасткі горных стэпаў. Лясы на крайнім усходзе (елка, хвоя, бяроза) і ў далінах на паўднёвым усходзе (тугайныя лясы — лаза, таполя, ціс, падуб, хвойныя). Жывёльны свет: на поўначы характэрны капытныя — як, кулан, антылопы аронга і ада, архар, блакітны баран. Ёсць мядзведзі, воўк, ліс, шакал, зайцы, пішчухі, тарбаган; з птушак — барадач-ягнятнік, гімалайскі сіп, арлан-даўгахвост, тыбецкі улар, тыбецкая саджа і інш. На поўдні (асабліва ў далінах) трапляюцца тыгр, кабарга, газель, выдра, янот, малпы макакі; з птушак — каршун, сава, сокал і інш.

Гаспадарчая дзейнасць
---------------------

У далінах і горных схілах сеюць галазёрны ячмень, авёс, гарох, грэчку; вядзецца адгонная жывёлагадоўля.

| Тыбет у тэмах |
| --- |
| Сцяг Тыбета | 
* Палітычная сістэма
	+ Далай-лама
	+ Тыбецкі аўтаномны раён
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Геаграфія
* Тыбецкае нагор’е
* Клімат
* Гарады
* Насельніцтва
* Тыбетцы
* Мова
* Гісторыя
	+ 1912—1951
* Эканоміка
* Грошы
* Культура
* Сусветная спадчына
	+ Патала
	+ Джаканг
	+ Нарбулінка
* Рэлігія
	+ будызм
	+ бон
* Літаратура
* Тыбецкае пісьмо
* Музыка
* Сталіца
* Святы
* Спорт
* Утварэнне
* Навука
* Традыцыйная тыбецкая медыцына
* Транспарт
	+ Чыг
	+ Авія
* Пошта
* Інтэрнэт
* Ваенная справа
* Міжнародныя сувязі

 |

| Горныя сістэмы Азіі |
| --- |
|  | 
* Алтай
* Антыліван
* Араканскія горы
* Армянскае нагор’е
* Быранга
* Верхаянскі хрыбет
* Вялікі Каўказ
* Гімалаі
* Гіндукуш
* Гісара-Алай
* Джугджур
* Загрос
* Заходні Саян
* Калымскае нагор’е
* Каракарум
* Каракскае нагор’е
* Куньлунь
* Малы Каўказ
* Маньчжура-Карэйскія горы
* Наньшань
* Памір
* Сіхатэ-Алінь
* Станавое нагор’е
* Таўр
* Туркмена-Харасанскія горы
* Тыбецкае нагор’е
* Цянь-Шань
* Хрыбет Чэрскага
* Урал
* Усходні Саян
* Хамар-Дабан
* Чукоцкае нагор’е
* Чыангшон (Анамскія горы)
* Эльбурс
* Юньнань-Гуйчжоўскае нагор’е

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 13775388h · GND: 4095373-7 · LCCN: sh86005180 · SUDOC: 074242156 · VIAF: 242111754 |