**Андрэй Цікота** (5 снежня 1891, хутар Плавушка, Свянцянскі павет — 11 лютага 1952, пас. Навачунка, ваколіцы Брацка, Расія) — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч, каталіцкі святар усходняга абраду. Адзін з творцаў беларускага хрысціянскага руху ХХ ст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і на хутары Плавушка непадалёку ад фальварка Тупальшчына Дуброўскай воласці Свянцянскага павета Віленскай губерні ў сялянскай сям’і Фелікса і Разаліі Цікотаў. 15 снежня 1891 года быў ахрышчаны паводле лацінскага абраду ў рымска-каталіцкім храме мястэчка Жодзішкі.

Пачатковую і сярэднюю адукацыю атрымаў у Ашмянах.

Удзельнікі беларускага гуртка ў Рыма-каталіцкай духоўнай акадэміі ў Пецярбургу на пачатку 1917 г. Злева направа: Міхал Пятроўскі, Антон Матвейчык, Андрэй Цікота, Антон Неманцэвіч, Карл Лупіновіч, Адам Станкевіч.
У маі 1909 вытрымаў экзамен на званне аптэкарскага вучня пры экзаменацыйнай камісіі Віленскай навучальнай акругі. З верасня 1909 — клерык Віленскай духоўнай каталіцкай семінарыі. Падчас вучобы належаў да беларускага культурна-асветнага гуртка. У ліку лепшых студэнтаў пасланы вучыцца на казённы кошт у Пецярбург, дзе ў 1912 прыняты ў Мітрапалітальную духоўную каталіцкую акадэмію, тут удзельнічаў у працы беларускага гуртка. Пасвячоны ў святары ў 1914. Удзельнік I з’езда беларускіх каталіцкіх святароў у Мінску (24-25.5.1917). Член саюза ксяндзоў-беларусаў. Душпастырскую дзейнасць распачаў у Маладзечне (1917-18). У 1918 абраны сябрам Рады Беларускай Народнай Рэспублікі. У верасні 1919 увайшоў у склад Часовага Беларускага нацыянальнага камітэта ў Мінску. З адкрыццём беларускай каталіцкай семінарыі ў Мінску запрошаны на пасаду прафесара-выкладчыка. У гады польска-савецкай вайны 1920 пэўны час знаходзіўся пад арыштам. На пачатку 1920-х гадоў уступіў у навіцыят айцоў марыянаў у Друі. Выязджаў у ЗША, дзе займаўся місіянерскай дзейнасцю. Пад час візітацыі марыянскіх кляштараў у Паўночнай Амерыцы наведаў кляштар айцоў салатынаў, дзе сустракаўся з беларускім святаром Я. Тарасевічам.

Генерал марыянаў і адміністратар католікаў усходняга абраду ў Харбіне
---------------------------------------------------------------------

У 1933 быў абраны генеральным суперыёрам (генералам) Ордэну айцоў марыянаў, увесь час працягваў апекаваць рэлігійныя і адукацыйныя ўстановы Друі. У 1939 быў прызначаны Апостальскім адміністратарам для каталікоў усходняга абраду ў Маньчжурыі замест Фабіяна Абрантовіча, які быў арыштаваны восенню 1939-га савецкімі ўладамі падчас вяртання з сваёй радзімы пры спробе нелегальна перайсці мяжу.

Арышт, лагер, смерць
--------------------

Апошні здымак А. Цікоты з ГУЛАГу. Чыта, 1948/49(?).
22 снежня 1948 быў арыштаваны кітайскай камуністычнай міліцыяй і 25 снежня разам з чатырма іншымі святарамі быў перададзены савецкім органам. З 27 снежня знаходзіўся ў папярэднім зняволенні ў Чыце, паводле сведчанняў, паводзіў сябе на следстве мужна, падвяргаўся катаванням. Прыклад а. Андрэя Цікоты заахвоціў аднаго з святароў адмовіцца ад адрачэння ад Бога і Царквы, да якога яго вымусіў следчы. Падчас допытаў у Чыцінскай турме архімандрыту Андрэю Цікоту прапаноўвалі перайсці ў праваслаўе, але ён катэгарычна адмовіўся ад гэтага. Пазней савецкія ўлады, ведаючы яго вялікі духоўны аўтарытэт і здольнасці, прапанавалі яму пасаду першага ў Беларусі мітрапаліта незалежнай ад Ватыкану Каталіцкай Царквы. Не зважаючы на моцна падарванае ў турэмных умовах і ў выніку допытаў здароўе архімандрыт Цікота рашуча адкінуў гэту правакацыйную прапанову.

28 верасня 1949 архімандрыт Андрэй Цікота быў завочна абвінавачаны ў арганізацыі тэрарыстычнае групоўкі ў ліцэі Святога Мікалая ў Харбіне, антысавецкай агітацыі і шпіянажы на карысць Ватыкана і Японіі па арт. 58-6 ч. 1, 58-4, 58-11. Яму і ўсім харбінскім місіянерам прысудзілі 25 гадоў зняволення ў лагеры. Праз Іркуцк яго накіравалі ў «Ангарлаг», спачатку ў Тайшэт на будаўніцтва Байкала-Амурскай магістралі. Адтуль 19 студзеня 1950 яго забралі і перавезлі ў Чукшу. З красавіка 1951 ён адбываў пакаранне ў лагпункце Нова-Чунка Шыткінскага раёна Іркуцкай вобласці. З чэрвеня 1951 яго зноў вярнулі адбываць пакаранне ў Тайшэт. Увесь гэты час у ён быў цяжка хворы, а перад смерцю, паводле ўспамінаў іншых зняволеных, пазбаўлены медыцынскае дапамогі.

Памёр у зняволенні 11 лютага 1952 у шпіталі № 38 (Чукша, 2-і аддзел) асобага лагеру № 7 «Азерлага» (для палітвязняў). Пахаваны на шпітальных лагерных могілках у ваколіцах Брацка Іркуцкай вобласці. Магіла была пазначана простым калком і сёння яе знайсці практычна немагчыма. Афіцыйная прычына смерці — спыненне сардэчнай дзейнасці пры агульнай інтаксікацыі арганізма, выкліканай туберкулёзным менінгітам.

Крымінальная справа на архімандрыта Андрэя Цікоту знаходзіцца ва Упраўленні ФСБ Расіі па Омскай вобласці.

Беатыфікацыя
------------

З ініцыятывы Каталіцкай Царквы ў Расіі 31 мая 2003 года ў Рыме афіцыйна быў распачаты працэс беатыфікацыі Слугі Божага архімандрыта Андрэя Цікоты. Віцэ-пастулятарам працэсу Слугі Божага Андрэя Цікоты з’яўляецца беларускі святар-марыянін а. Вячаслаў Пялінак, у задачу якога ўваходзіць збор разнастайных дакументаў і пошук сведкаў.

На радзіме святара на могілках у Жодзішках, побач з магілай старэйшага брата Фелікса Цікоты — дзеяча беларускага руху, на Дзяды 2003 года гарадзенскімі грэка-каталікамі быў усталяваны сімвалічны памятны крыж архімандрыту Андрэю Цікоту. Яго вырабіў каваль-мастак Юрый Мацко, а скульптар Уладзімір Панцялееў выканаў на камені барэльефную шыльду. Асвячэнне помніка здзейсніў Апостальскі візітатар БГКЦ архімандрыт Сяргей Гаек, марыянін.

22 мая 2012 года на былых лагерных могілках каля пасёлка Навачунка, на 116-м кіламетры ад Тайшэта, дзе пахаваны Цікота, быў пастаўлены памятны крыж і адслужаная памінальная імша.

Зноскі
------

1. ↑  Уладзімір Хільмановіч. Крыж для ўшанавання памяці Архімандрыта Андрэя Цікоты // Царква, № 4(39), 2003. С. 14.
2. ↑  Юрый Гарбінскі, Ігар Бараноўскі. Нязломны вязень Тайшэцкіх лагероў // Царква, № 2 (33), 2008. С. 8-9.
3. ↑  Юрый Гарбінскі, Ігар Бараноўскі. Нязломны вязень Тайшэцкіх лагероў // Царква, № 2 (33), 2008. С. 8-9.
4. ↑  Лариса Пешкова. Харбин — русский и католический // Свет Евангелия, № 2-3, 1999. С. 4-5.
5. ↑  Лариса Пешкова. Харбин — русский и католический // Свет Евангелия, № 2-3, 1999. С. 4-5.
6. ↑  О программе и процессе.
7. ↑  Уладзімір Хільмановіч. Крыж для ўшанавання памяці Архімандрыта Андрэя Цікоты // Царква, № 4(39), 2003. С. 14.
8. ↑  Пад Тайшэтам ушанавалі памяць айцоў Цікоты і Станкевіча

Літаратура
----------

* Stankiewicz A. Rodnaja mowa u światyniach. Wilnia, 1929.
* Stankievič A. Biełaruski chryścijanski ruch. Vilnia, 1939.
* Losy duchowieństwa katolickiego w ZSSR, 1917—1937: Martyrologium. Lublin, 1998.
* Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны / Аўтар-укладальнік: Ю. Гарбінскі. — Мн.-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3
* Маракоў Л. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Энц. даведнік. У 10 т. Т. 2. — Мн:, 2003. ISBN 985-6374-04-9
* Уладзiмер Калупаеý. Беларускiя мiсiянэры ý Кiтаi // Запiсы 37. New York — Miensk: Беларускi iнстытут навукi й мастацтва, 2014. с. 645—650.
* Юрый Гарбінскі, Ігар Бараноўскі. Нязломны вязень Тайшэцкіх лагероў // Царква, № 2 (33), 2008. С. 8-9.
* Лариса Пешкова. Харбин — русский и католический // Свет Евангелия, № 2-3, 1999. С. 4-5.

Спасылкі
--------

* Біяграфія