**Вільгельм IV** (англ.: William IV, ням.: Wilhelm IV; 21 жніўня 1765 — 20 чэрвеня 1837) — кароль Вялікабрытаніі і Гановера з 26 чэрвеня 1830 і да сваёй смерці. Вільгельм быў трэцім сынам Георга III і малодшым братам Георга IV. Ён з’яўляўся апошнім брытанскім каралём Гановерскай дынастыі.

У маладосці будучы кароль служыў на флоце, пасля насіў мянушку «Кароль-марак». Ён служыў у Паўночнай Амерыцы, але ў ваенных дзеяннях практычна не ўдзельнічаў. Вільгельм атрымаў у спадчыну трон пасля смерці двух старэйшых братоў, не якія пакінулі законных нашчадкаў, ва ўзросце 64 гадоў. За сем гадоў яго кіравання было праведзена некалькі важных рэформ: перагледжана заканадаўства пра бедных, праведзена дэмакратызацыя муніцыпалітэтаў, упершыню абмежаваны дзіцячая праца, а ва ўсёй Брытанскай імперыі адменена рабства. Вільгельм быў апошнім брытанскім манархам, які прызначаў прэм’ер-міністра супраць волі парламента. Каралеўству Гановер ён дараваў ліберальную канстытуцыю.

Абодва законных дзіцяці Вільгельма IV памерлі ў дзяцінстве, таму брытанскі прастол атрымала ў спадчыну яго пляменніца Вікторыя, а каралём Гановера стаў яго малодшы брат Эрнст Аўгуст.

Раннія гады
-----------

Вільгельм, трэцяе дзіця караля Георга III і каралевы Шарлоты, нарадзіўся раніцай 21 жніўня 1765 года ў Бакінгем-хаусе. У яго былі два старэйшыя брата, Георг і Фрэдэрык, таму Вільгельм не разглядаўся як спадчыннікі прастола. Ён быў хрышчоны ў Сент-Джэймскім палацы 20 верасня 1765 года, яго хроснымі былі дзядзькі: герцаг Глостэр і прынц Генрых (пасля герцаг Камберленд), а таксама цётка, прынцэса Аўгуста.

Прынц Вільгельм ва ўзросце 13 гадоў і яго малодшы брат Эдуард у 1778 годзе
Большую частку дзяцінства прынц Вільгельм правёў у Рычмандзе і палацы К’ю, дзе яго адукацыяй займаліся прыватныя педагогі. У трынаццаць гадоў прынц паступіў у каралеўскі флот мічманам, у 1780 годзе ён прысутнічаў пры бітве ля мыса Сент-Вінсент. Хоць на борце карабля Вільгельма суправаджаў настаўнік, яго марскі вопыт мала адрозніваўся ад службы іншых мічманаў, так ён нароўні з усімі ўдзельнічаў у гатаванні ежы і нават быў арыштаваны разам з іншымі членамі каманды за п’яную бойку ў Гібралтары (хоць прынца адпусцілі адразу ж, як усталявалі яго асобу).

Падчас вайны за незалежнасць ЗША прынц служыў у Нью-Ёрку. Рэвалюцыянеры з ухвалення Джорджа Вашынгтона планавалі выкрасці прынца, пакуль ён знаходзіўся ў Амерыцы. Аднак брытанцам стала вядома пра гэтыя планы выкрадання, пасля чаго да Вільгельма, які раней перамяшчаўся па Нью-Ёрку без суправаджэння, прыставілі ахову.

Вільгельм атрымаў званне лейтэнанта ў 1785 годзе, а праз год стаў капітанам фрэгата *Pegasus*. У канцы 1785 года прынц служыў у Вест-Індыі пад камандаваннем Гарацыа Нэльсана, які высока адклікаўся пра прафесійныя якасці Вільгельма. Вільгельм і Нэльсан сталі добрымі сябрамі, практычна кожны вечар разам вячэралі, прынц быў сведкам на вяселлі Нэльсана. У 1788 годзе Вільгельм стаў капітанам фрэгата *Andromeda*, а праз год разам са званнем контр-адмірала атрымаў камандаванне над лінейным караблём *Valiant*.

Вільгельм жадаў атрымаць герцагскі тытул, падобны да тых, што мелі яго старэйшыя браты, і, як следства, атрымаць месца ў Палаце лордаў. Аднак кароль Георг III не спяшаўся ўзваодзіць трэцяга сына ў герцагі, асцерагаючыся, што ён далучыцца да парламенцкай апазіцыі. Тады Вільгельм прыстрашыў, што будзе абірацца ў Палату абшчын ад акругі Тотнес у Дэвоне. Пад ціскам Георг здаўся, і 16 мая 1789 года Вільгельм атрымаў тытулы герцага Кларэнса і Сент-Эндрус і эрла Мунстэра. Вільгельм як і яго старэйшыя браты, прынц Уэльскі і герцаг Ёркскі, публічна падтрымліваў апазіцыйную ў адносінах да караля партыю Вігаў, але, як і шматлікіх палітыкаў таго часу, палітычная арыентацыя прынца была вельмі зменлівая, таму нельга адназначна прыпісаць яго да нейкай адной партыі.

Служба і палітыка
-----------------

Вільгельм у мундзіры, партрэт працы Марціна Арчэра Шы, каля 1800 года.
У 1790 годзе Вільгельм пакінуў службу на флоце. Калі ў 1793 годзе Вялікабрытанія ўступіла ў вайну з Францыяй, прынц быў гатовы служыць сваёй краіне і разлічваў прыняць у гэтай вайне ўдзел, але яму не быў дадзены карабель. Магчыма, прычынай таму было падзенне п’янага прынца з лесвіцы, у выніку якога ён зламаў руку, а таксама выступленне перад Палатай лордаў, у якім Вільгельм выступаў супраць вайны. У наступным годзе прынц выказваўся ўжо ў падтрымку вайны, але Адміралцейства праігнаравала яго просьбу пра вяртанне на службу. Вільгельм не пакідаў спроб прыняць актыўны ўдзел у вайне, але нават атрыманае ім у 1798 годзе званне адмірала было чыста фармальным. Падчас Напалеонаўскіх войнаў прынцу таксама не ўдалося дамагчыся каманднай пасады. У 1811 годзе ён атрымаў ганаровае званне адмірала флоту. У 1813 годзе Вільгельм прыбыў з візітам у размяшчэнне брытанскіх войскаў у Паўднёвых Нідэрландах. Назіраючы са званіцы за бамбардзіроўкай Антверпена, прынц сам патрапіў пад абстрэл. Куля прабіла яго мундзір.

У Палаце лордаў Вільгельм выступаў супраць адмены рабства, якое, хоць і было незаконным у Вялікабрытаніі, усё яшчэ існавала ў брытанскіх калоніях. Шмат падарожнічаючы, прынц бачыў, што свабодныя людзі на поўначы Шатландыі жывуць горш, чым рабыні ў Вест-Індыі, таму лічыў, што свабода нічога добрага рабам не прынясе. Шматлікія парламентарыі лічыліся з меркаваннем прынца, прымаючы да ўвагі яго вопыт жыцця ў Вест-Індыі. Выступаючы ў Палаце лордаў, Вільгельм заявіў, што ўсе прыхільнікі ідэй абаліцыянізму, і ў прыватнасці Уільям Уілберфорс, з’яўляюцца або фанатыкамі, або крывадушнікамі. У іншых пытаннях прынц часцей за ўсё займаў больш ліберальную пазіцыю.

Кіраванне
---------

На прастол Вільгельм IV уступіў ва ўзросце без малога 65 гадоў — ён быў самым пажылым брытанскім манархам у момант узыходжання.

Нягледзячы на шаноўны ўзрост і нядоўгае кіраванне, Вільгельм паспеў даволі шмат. Пры ім былі прадпрынятыя важныя рэформы: перагледжана заканадаўства пра бедных, праведзена дэмакратызацыя муніцыпалітэтаў, упершыню абмежаваны дзіцячая праца, а ва ўсёй Брытанскай імперыі адменена рабства. Акрамя таго, па акце 1832 года была зменена электаральная сістэма Брытаніі. Вільгельм быў апошнім каралём, які прызначаў прэм’ер-міністра супраць волі парламента (1834).

Са смерцю Вільгельма спынілася асабістая унія Вялікабрытаніі і Гановера: як брытанскаму манарху яго спадчынніцай стала пляменніца Вікторыя, дачка яго малодшага брата Эдуарда Кенцкага, які памёр у 1820 годзе аднак яна не магла атрымаць у спадчыну яшчэ і каралеўства Гановер, дзе дзейнічаў салічны закон, і наступным гановерскім каралём стаў яшчэ адзін малодшы брат Вільгельма, герцаг Камберлендскі Эрнст Аўгуст.

Сям’я
-----

У 1791—1811 гадах ён быў у фактычным шлюбе з актрысай Дораці Джордан (1761—1816), ад якой меў нашчадства — 10 дзяцей (па прозвішчы Фіцкларэнс, «фіц» — традыцыйная старафранцузская прыстаўка да імя незаконнанароджаных дзяцей). Пасля ўступлення на прастол Вільгельм прысвоіў свайму старэйшаму сыну Джорджу тытул графа Мунстэра (род згас у 2002 годзе)

Пасля смерці пляменніцы, прынцэсы Шарлоты, у 1817 годзе (што ставіла пад пагрозу будучыня дынастыі), разам з шэрагам іншых сваіх братоў спешна абзавёўся законнай сям’ёй і 11 ліпеня 1818 года ажаніўся з Адэлаідай Саксен-Мейнінгенскай (13 жніўня 1792 — 2 снежня 1849). Ад гэтага шлюбу нарадзіліся дзве дзяўчынкі, але ніводная з іх не выжыла.

Узнагароды
----------

* (KT) Ордэн Чартапалоху 1770
* (KG) Ордэн Падвязкі 1782

Зноскі
------

1. 1 2  William IV // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. 1 2  *Lundy D. R.* William IV Hanover, King of the United Kingdom // The Peerage Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
3. ↑
4. 1 2 3 4 5  Kindred Britain<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q75653886'></a>
5. ↑  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.
6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
7. 1 2  His Royal Highness William Henry Duke of Clarence, Admiral of the Red // The London Gazette 16554 — 1811. — вып. 16554. — С. 2454. Праверана 14 жніўня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q109139629'></a>
8. 1 2  His Royal Highness William Henry, Duke of Clarence // The London Gazette 13498 — 1793. — вып. 13498. — С. 89. Праверана 14 жніўня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q109136288'></a>
9. ↑  *Ziegler, Philip.* King William IV. — С. 12.
10. ↑  *Yvonne Demoskoff.*. Yvonne's Royalty Home Page: Royal Christenings (англ.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 6 жніўня 2011. Праверана 28 лютага 2011.
11. ↑  *Ziegler, Philip.* King William IV. — С. 13-19.
12. ↑  *Ziegler, Philip.* King William IV. — С. 23-31.
13. ↑  *Ziegler, Philip.* King William IV. — С. 32.
14. ↑  *Allen, W. Gore.* King William IV. — С. 29.
15. ↑  *Ziegler, Philip.* King William IV. — С. 29.
16. ↑  *Ziegler, Philip.* King William IV. — С. 33.
17. ↑  *Ziegler, Philip.* King William IV. — С. 39.
18. ↑  *Allen, W. Gore.* King William IV. — С. 32.
19. ↑  *Ziegler, Philip.* King William IV. — С. 54-57.
20. ↑  *Ziegler, Philip.* King William IV. — С. 59.
21. ↑  *Somerset, Anne.* The Life and Times of William IV. — С. 42.
22. ↑  *Ashley, Mike.* The Mammoth Book of British Kings and Queens. — London: Robinson, 1998. — С. 686–687. — ISBN 1-84119-096-9.
23. ↑  *Ziegler, Philip.* King William IV. — С. 89.
24. ↑  *Ziegler, Philip.* King William IV. — С. 70.
25. ↑  *Ziegler, Philip.* King William IV. — С. 89-92.
26. ↑  William IV **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Official web site of the British Monarchy. Архівавана з першакрыніцы 4 жніўня 2011. Праверана 28 лютага 2011.
27. ↑  *Ziegler, Philip.* King William IV. — С. 91-94.
28. ↑  *Ziegler, Philip.* King William IV. — С. 94.
29. ↑  *Ziegler, Philip.* King William IV. — С. 95.
30. ↑  *Ziegler, Philip.* King William IV. — С. 95-97.
31. ↑  *Ziegler, Philip.* King William IV. — С. 115.
32. ↑  *Ziegler, Philip.* King William IV. — С. 54.
33. ↑  *Ziegler, Philip.* King William IV. — С. 97-99.
34. ↑  *Ziegler, Philip.* King William IV. — С. 121.

Літаратура
----------

* *Allen, W. Gore.* King William IV. — London: Cresset Press, 1960. — 255 с.
* *Somerset, Anne.* The Life and Times of William IV. — London: Weidenfeld and Nicholson, 1980. — ISBN 0-297-83225-5.
* *Ziegler, Philip.* King William IV. — London: Collins, 1971. — ISBN 0-00-211934-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вільгельм IV (кароль брытанскі)

| ⛭Вялікабрытанія Манархі Вялікабрытаніі |
| --- |
| Вялікабрытанія Каралеўства Вялікабрытанія (1707—1800) | 
* Ганна (1707—1714)
* Георг I (1714—1727)
* Георг II (1727—1760)
* Георг III (1760—1820)

 |
| Вялікабрытанія Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі (1801—1927) | 
* Георг III (1760—1820)
* Георг IV (1820—1830)
* Вільгельм IV (1830—1837)
* Вікторыя (1837—1901)
* Эдуард VII (1901—1910)
* Георг V (1910—1936)

 |
| Вялікабрытанія Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі (з 1927) | 
* Георг V (1910—1936)
* Эдуард VIII (1936)
* Георг VI (1936—1952)
* Лізавета II (1952—2022)
* Карл III (з 2022)

 |


| ?Вільгельм IV (кароль брытанскі) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Георг I |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Георг II, кароль брытанскі |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Сафія Даратэя Браўншвайг-Цэльская[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Фрэдэрык, прынц Уэльскі[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | John Frederick, Margrave of Brandenburg-Ansbach[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Караліна Брандэнбург-Ансбахская[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Princess Eleonore Erdmuthe of Saxe-Eisenach[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Георг III, кароль брытанскі |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Frederick I of Saxe-Gotha-Altenburg[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Frederick II, Duke of Saxe-Gotha-Altenburg[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Magdalena Sibylle of Saxe-Weissenfels[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Аўгуста Саксен-Гоцкая[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Karl, Prince of Anhalt-Zerbst[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Princess Magdalena Augusta of Anhalt-Zerbst[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Duchess Sophia of Saxe-Weissenfels[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  | Вільгельм IV, кароль брытанскі |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Duke Adolf Friedrich I, Duke of Mecklenburg-Schwerin[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Duke Adolf Friedrich II, Duke of Mecklenburg-Strelitz[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Marie Katharina of Brunswick-Dannenberg[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Duke Charles Louis Frederick of Mecklenburg[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Christian William I, Prince of Schwarzburg-Sondershausen[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Christiane Emilie of Schwarzburg-Sondershausen[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Antonie Sybille of Barby-Mühlingen[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Шарлота Мекленбург-Стрэліцкая[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Ernest, Duke of Saxe-Hildburghausen[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Ernest Frederick I, Duke of Saxe-Hildburghausen[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Sophie Henriette of Waldeck-Eisenberg[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Princess Elizabeth Albertine of Saxe-Hildburghausen[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Georg Ludwig I von Erbach-Erbach[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Countess Sophia Albertine of Erbach-Erbach[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Amelia Catherine of Waldeck-Eistenburg[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Dictionary of National Biography · Notable Names Database · Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 149535263 · CiNii: DA10817549 · GND: 118632906 · ISNI: 0000 0000 6658 031X · LCCN: n50059902 · NLP: A12642940 · NTA: 071467475 · SUDOC: 083988971 · VIAF: 265993441, 5257152684021723430009 · ULAN: 500373195 |

 |