recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Bracon hebetor*** (сінонім ***Habrobracon hebetor***) - від маленькіх наезнікаў сямейства {{bt-bellat|Браканіды{{!}}браканідаў|*Braconidae*}}. Лічынкавая стадыя паразітуе ў вусенях шырокага круга лускакрылых.

*Bracon hebetor* выкарыстоўваецца ў біялагічных метадах барацьбы са шкоднікамі: многімі відамі [[Соўкі{{!}}совак]] (*''Noctuidae''*), [[Ліставёрткі{{!}}ліставёртак]] (*''Tortricidae''*), з [[Бялянка капусная{{!}}бялянкай капуснай]] (*''Pieris brassicae''*), {{bt-bellat|Моле-ліставёртка яблыневая{{!}}моле-ліставёрткай яблыневай|*Choreutis pariana*}} і г. д.

Апісанне
--------

Невялікія насякомыя памерамі каля 1,7-2,6 мм.

Жыццёвы цыкл
------------

*Bracon hebetor* шырока распаўсюджаны ў прыродзе. Дарослыя самкі жывуць прыкладна 23 дня, за якія яны паспяваюць адкласці да 100-150 яец. Паразітоідная аса паралізуе ахвяру, прокалывая яе пакровы яйцакладам, пасля гэтага яна адкладае ад аднаго да васьмі яец на паверхню цела вусеня. Колькасць паралізаваных гусеніц часта перавышае колькасць заселеных. Развіццё аднаго пакалення доўжыцца 9-11 дзён летам або 12-18 дзён вясной і восенню, а ў лабараторных умовах пры тэмпературы 30 °C - трынаццаць дзён (ад моманту адкладвання яйца да з'яўлення дарослай асобіны).

Зімуюць аплодненыя самкі ў згорнутым неапалым лісці, пад адсталай карой, у дуплах дрэў. Для развіцця і паспявання яец ім неабходна дадатковае харчаванне нектарам кветак і гемалімфай ахвяры. Насякомыя дрэнна пераносяць халодныя зімы - большая частка іх гіне.

Выкарыстанне ў аграбіялогіі
---------------------------

Здольнасць лічынак Bracon hebetor паразітаваць у вусенях лускакрылых выкарыстоўваецца аграрыямі для барацьбы з рознымі шкоднымі насякомымі. Для гэтага наезнікі масава разводзяцца ў штучных умовах у лабараторыях, пасля чаго выпускаюцца на палі.

Пры лабараторным вырошчванні насякомых, кормам для лічынак служаць звычайна вусені розных відаў агнёвак. Іх разам з з самім наезнікам змяшчаюць у шкляныя слоікі умяшчальнасцю 3 л, дарослых паразітаў падкормліваюць, збіраюць і выкарыстоўваюць для выпуску ў поле. На 1000 заражаных вусеняў атрымліваюць 1200-1500 дарослых асобін паразіта. Атрыманыя на біяфабрыцы ёмістасці з наезнікамі раскладваюць на полі, заражаным шкоднікамі па дыяганалі. Выпушчаны паразіт хутка рассяляецца на расліны, прыстасоўваючыся да прыродных умоў.

Прымяненне гэтага віду наезнікаў супраць шкодных совак на таматах у колькасці 700-2000 асобін на га дазваляе прадухіліць страты ўраджаю пры адмене 2-3 апрацовак інсектыцыдаў. Пры гэтым у выпадку выкарыстання біяаховы пашкоджваецца толькі 0,2-6,0% пладоў, тады як у выпадку хімічнай абароны — 2,8-11,0%.

Літаратура
----------

* *М.Кочерга.* Біоцентричні аспекти проблеми захисту ягідників від шкідливих організмів. Національний університет біоресурсів і природокористування України. УДК 682.7.72:632.937.32 Архівавана 23 червня 2016.

1. ↑  Архівавана 12 березня 2009.Архівавана 12 березня 2009. Пошук Habrobracon у ITIS
2. 1 2  Bracon hebetor на сайті National Bureau of Agriculturally Important Insects Архівавана 23 червня 2012.  (англ.)
3. ↑  Научно-Исследовательский Центр «Биопроект» Архівавана 16 листопада 2012.  (руск.)
Вокладка беларускага пашпарта
**Пашпарт** (італ.: passaporto — дазвол на заход у порт, фр.: passeport — дакумент для праходу праз дзверы) — дзяржаўны дакумент, які сведчыць асобу ўладальніка і яго грамадзянства (падданства) пры выездзе з краіны і вяртанні на радзіму і пры падарожжах па іншых краінах.

Гісторыя
--------

У сярэдневяковай Еўропе, збольшага ў Францыі і некаторых італьянскіх княствах, назвай «пашпарт» акрэслівалі розныя дакументы, што дазвалялі купцам наведваць гарады. Праз шмат стагоддзяў у большасці краін не існавала абавязковага дакумента, які б быў патрэбны для замежных падарожжаў. Выключэннем была царская Расія і Асманская імперыя. Расійскія пагранічныя ваяводы прапускалі замежнікаў толькі пры наяўнасці ў іх «праезджых» грамат. Пётр I наяўнасць такіх грамат абгрунтаваў заканадаўча ў 1719 годзе.

Заканадаўства і дакументы ў Еўропе для замежных вандровак пачалі ўводзіць толькі ў XIX стагоддзі. Першыя агульныя пашпарты і неабходнасць валодання імі для пераходу праз граніцу заснавала Францыя (1867), Брытанская імперыя (1873), Італьянскае Каралеўства (1873) і ЗША (1889). Пасля Першай сусветнай вайны ў Еўропе паўстала патрэба пашпартнага і мытнага рэгулявання.

Пасля Другой сусветнай вайны ў краінах савецкага блоку была абмежавана выдача дазволаў на выезд за мяжу. У СССР для вандроўкі за межы краіны патрабаваўся «замежны пашпарт». У калгасах пашпарты не выдавалі наогул да сярэдзіны 60-х гадоў XX стагодздзя, каб стрымаць адток насельніцтва ў гарады.

### Гісторыя беларускага пашпарта

Першыя пашпарты на беларускай мове (лацінцы) пачала выдаваць у Обер-Осце нямецкая адміністрацыя ў акрузе Галоўнакамандуючага на Усходзе ў 1916—1917 гадах. Яны былі на нямецкай і беларускай мовах. На 5 старонках утрымліваліся асабістыя звесткі асобы, месца нараджэння, дзе жыве, чым займаецца, веравызнанне, фотаздымак у рост чалавека, асаблівыя прыкметы, адбіткі «правага паказнога пальца», подпіс прадстаўніка мясцовай улады альбо двух сведак.

У 1993 годзе быў зацверджаны ўзор беларускага пашпарта (пастанова Савета Міністраў РБ 14 ліпеня 1993 г. N 463 «Аб зацвярджэнні палажэння аб пашпарце грамадзяніна РБ, узору гэтага пашпарта і апісання яго»).

Пасля рэферэндума 14 мая 1995 года былі змененыя дзяржаўныя сімвалы Рэспублікі Беларусь. Таму ў 1996 годзе былі ўведзеныя новыя ўзоры беларускага пашпарта.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пашпарт
**«Фантамас»** (фр.: Fantômas) — франка-італьянская прыгодніцкая кінакамедыя 1964 года рэжысёра Андрэ Юнебеля, пародыя на раманы П’ера Сувестра і Марселя Алена, а таксама серыю фільмаў пра Джэймса Бонда. Фільм з’яўляецца першай часткай трылогіі аб прыгодах злачынца Фантамаса і яго супернікаў — камісара Жува і журналіста Фандора. Кнігі з серыі пра Фантамас прыцягвалі ўвагу не толькі аматараў бульварных раманаў, але і прадстаўнікоў культурнай і інтэлектуальнай эліты, у прыватнасці сюррэалістаў і іх асяроддзе. Папулярызацыі выявы Фантамаса спрыялі яго экранныя ўвасабленні, а пра магчымасць зняць свае версіі задумваліся буйныя кінематаграфісты. Трылогія Юнебеля — пятая па ліку французская адаптацыя твораў пра Фантамас.

Першая экранізацыя была зроблена ў 1913 годзе рэжысёрам Луі Феядам, які зняў серыю нямых гадзінных фільмаў. Гэты крымінальны серыял атрымаў прызнанне ў публікі і аказаў уплыў на наступныя экранізацыі, у прыватнасці, на трылогію Юнэбеля, дзе прысутнічае значная колькасць парадыйных дасылак і запазычанняў з карцін Феяда, вырашаных у камедыйным, фарсавым ключы.

У сярэдзіне 1960-х гадоў фільм Юнебеля і два яго працягу адрадзілі цікавасць да выявы Фантамаса. Жан Марэ выканаў у фільмах некалькі роляў, у тым ліку Фантамаса і яго суперніка журналіста Фандора, а Луі дэ Фюнес сыграў няўдачлівага камісара Жува.

Прэм’ера першага фільма трылогіі адбылася ў Францыі 4 лістапада 1964 года, дзе яго ў выніку паглядзелі амаль 4,5 млн гледачоў. На хвалі такога поспеху планавалася не абмежавацца двума працягамі, а стварыць не менш за дзесяць фільмаў, аднак па шэрагу прычын гэтыя планы не рэалізаваліся.

Зноскі
------

1. 1 2   — С. 19.
2. 1 2  Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
3. 1 2  Unifrance — 1949. Праверана 25 жніўня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1516429'></a>
4. ↑  Internet Movie Database — 1990.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рос.

**Лоўрэнс Саліван Рос** (англ.: Lawrence Sullivan Ross; 27 верасня 1838, Бентанспарт, Тэрыторыя Аява — 3 студзеня 1898, акруга Бразас, Тэхас) — амерыканскі палітык, генерал арміі КША падчас Грамадзянскай вайны, 19-ы губернатар Тэхаса, каледжа Тэхаса.

Біяграфія
---------

Рос вырас у Рэспубліцы Тэхас, большая частка яго дзяцінства прайшла на мяжы з Мексікай, дзе яго продкі былі аднымі з заснавальнікаў горада Уэйка. Пасля школы ён паступіў у Бэйларскі ўніверсітэт і падчас летніх канікулаў прыняў удзел у бітве з каманчамі, у якім быў цяжка паранены. Скончыўшы адукацыю, Рос уступіў у шэрагі тэхаскіх рэйнджараў і ў 1860 годзе вызначыўся ў бітве каля ракі Піз, дзе «выратаваў» Сінтыю Паркер, захопленую каманчамі яшчэ дзіцем.

Калі Тэхас стаў часткай КША, Рос далучыўся да войска канфедэратаў. Прыняў удзел у 135 бітвах і стаў адным з самых маладых генералаў канфедэрацыі. Пасля Грамадзянскай вайны Рос непрацяглы час служыў шэрыфам акругі Мак-Ленан і, выйшаўшы ў адстаўку ў 1875 годзе, быў абраны дэлегатам канстытуцыйнага канвента Тэхаса. За выключэннем двух гадоў, калі ён служыў сенатарам штата, Рос наступнае дзесяцігоддзе правёў на сваім ранча. У 1887 годзе ён быў абраны 19-м губернатарам Тэхаса. За два тэрміны, праведзеных на гэтай пасадзе, Рос ініцыяваў пабудову новага Капітолія Тэхаса, спыніў «вайну соек і дзятлаў».

Зноскі
------

1. ↑  geni.com — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2621214'></a>


| ?Лоўрэнс Саліван Рос — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Lawrence Sullivan Ross |  | Shapley Prince Ross[d] |  | Shapley Ross[d] |  | Susannah Ross[d] |  | Ann Aughney[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 101161961X · ISNI: 0000 0001 1932 5698 · LCCN: n82158463 · VIAF: 16125815 |
**Тацця́на Ві́ктараўна Шапу́цька** (нар. 25 верасня 1990; Мінск, БССР, СССР) — беларуская моладзевая дзяячка ў 2007—2010 гадах. З 2011 года працуе журналісткай.

Біяграфія
---------

Скончыла гімназію №1 імя Францыска Скарыны з паглыбленым вывучэннем англійскай мовы. У 2008 годзе паступіла на юрыдычны факультэт БДУ, спецыяльнасць — «паліталогія». У 2009 годзе адлічана з БДУ, вышэйшую адукацыю атрымала ў адным з еўрапейскіх універсітэтаў са ступенню бакалаўра палітычных навук у 2014 годзе, скончыла магістратуру «Публічная палітыка».

У шлюбе з журналістам Глебам Лабадзенкам.

Зноскі
------

1. ↑  Татьяну Шапутько отправляют на судмедэкспертизу, а она пошла в суд (руск.)(недаступная спасылка).  Белорусский партизан (11 сакавіка 2010). Архівавана з першакрыніцы 22 кастрычніка 2021. Праверана 22 кастрычніка 2021.

Спасылкі
--------
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Асцёр.

**Асцёр** (укр.: Остер) — рака ў Чарнігаўскай вобласці Украіны, левы прыток Дзясны (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі — 199 км, плошча басейна — 2 970 км². 

Бярэ пачатак з балота ў межах Бахмацкага раёна, цячэ па Прыдняпроўскай нізіне. Даліна слаба выражаная, у ніжнім цячэнні мае трапецападобную форму. Шырыня яе 2—4 км, глыбіня 5—10 м. Пойма забалочаная, распаўсюджаны старыцы, ёсць тарфянішчы. Рэчышча слабазвілістае, амаль на ўсім працягу каналізаванае, зарэгуляванае шлюзамі і помпавымі станцыямі для перакачвання вады з Дзясны праз Асцёр у р. Трубіж  (укр.) (бел. (у летні перыяд). Шырыня рэчышча пераважна 8—12 м, глыбіня 1—1,5 м. Дно роўнае, пясчанае, на перакатах замуленае. Нахіл ракі 0,17 м/км.

Жыўленне пераважна снегавое. Характэрна веснавое разводдзе, бываюць летнія паводкі. Ледастаў з канца лістапада — пачатку снежня да сакавіка.

На пойме створана меліярацыйная сістэма. На рацэ знаходзяцца гарады: Нежын, Казялец, Асцёр (пры ўпадзенні ў Дзясну).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Остер // Географічна енциклопедія України: В 3-х т. / Редкол.: О. М. Маринич (відповід. ред.) та ін. — К.: «Українська Радянська Енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1990, — Т. 2: З — О. — 480 с.: іл. — ISBN 5-88500-012-3 (т. 2)  (укр.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Новы |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4717587-4 · VIAF: 236574737 |
**Павукі-скакуны** (*Salticidae*) — сямейства падатрада вышэйшых павукоў, у якое ўваходзіць больш за 550 родаў і 5000 відаў, гэта прыкладна 13 % усіх відаў павукоў. У павукоў-скакуноў добры зрок, яны ім карыстаюцца для палявання і навігацыі. Маюцца лёгкія і трахейная сістэма.

Апісанне
--------

Самец *Phidippus putnami*
Даўжыня цела 2—9 мм. Афарбоўка яркая, стракатая, асабліва у самцоў. Галавагрудзі прыўзнятыя спераду, сплюшчаныя ззаду. Маюць 8 «дзённых» вачэй, размешчаных у 3 рады. Ногі адносна кароткія, тоўстыя (асабліва пярэднія, якімі павукі ловяць здабычу), заднія больш доўгія (скакальныя). Брушка акруглае або прадаўгаватае, укрыта перыстымі або лускаватымі валаскамі.

Пашырэнне
---------

Пашыраны па ўсім зямным шары, пераважна ў тропіках. На тэрыторыі Беларусі адзначава каля 15 відаў, пераважпа з родаў сітыкус (*Attulus*), эварха (*Evarcha*), геліяфанус (*Heliophanus*), марпіса (*Marpissa*), пеленес (*Pellenes*). Актыўныя днём. Трапляюцца на дрэвах, кустах, сонечным баку сцен і платоў.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Лоўчых сетак не робяць. Псрамяшчаюцца скачкамі (адсюль назва). Кормяцца мухамі, клапамі, перапончатакрылымі.

Большасць размнажаецца ў канцы вясны — пачатку лета, спароўванню папярэднічаюць або суправаджаюць яго т.зв. «шлюбныя танцы». ЯЙцы адкладваюць у коканы пад камяні, у трэшчыны сцен, пад кару у двухкамерныя гнёэды, Зімуюць маладыя павукі.

Гл. таксама
-----------

* Maratus

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Павукі-скакуны // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
* Скакуны, павукі-скакуны // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 732. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778046932 · NKC: ph137930 |
Дама **Алсьен Сінція «Сіндзі» Кіро** (англ.: Dame Alcyion Cynthia Kiro) (1958, Фангарэі, Нортленд, Новая Зеландыя) — новазеландскі дзяржаўны і грамадскі дзеяч. 22-і генерал-губернатар Новай Зеландыі з 21 кастрычніка 2021 года. Першая жанчына-маоры на гэтай пасадзе.

Крыніцы
-------

1. ↑  "Dame Cindy Kiro to be next Governor-General of New Zealand - Ardern". *Radio New Zealand*. 2021-05-24. Архівавана з арыгінала 2021-05-24. Праверана 2024-02-18.
2. ↑  "Dame Cindy Kiro: New Zealand's first Māori woman to be governor-general, on her 'very poor' upbringing and life of service". *The New Zealand Herald*. 2021-05-24. Праверана 2024-02-18.

Спасылкі
--------

 У Вікіцытатніку ёсць старонка па тэме **Сіндзі Кіро**
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сіндзі Кіро
**Сапраўдны курс** — вугал, зняволены паміж паўночным напрамкам мерыдыянаў месцы вымярэння і напрамкам праекцыі падоўжнай восі аб'екта на гарызантальную плоскасць, адлічваецца па гадзіннай стрэлцы ад геаграфічнага  паўночнага напрамка. Па сутнасці паказвае напрамак носа самалёта (або другога аб'екта) адносна поўначы.

Непасрэдна вымяраецца з дапамогай высокадакладных інерцыяльных навігацыйных сістэм або гіракомпасаў.

Шырока ўжываецца ў аэрафотаметрыі, картаграфіі і ў іншых прыкладаннях геаматыкі.

Паказваецца ў вуглавых градусах у дыяпазоне 0 ... 360°, часам -180 ... 180°. 0° заўсёды ўжываецца для ўказання напрамку аб'екта на поўнач, 90 ° - на ўсход.

Зноскі
------

1. ↑  БСЭ:"Курс самолёта"(недаступная спасылка)

Гл. таксама
-----------

* Напрамкавы вугал
Аплата картай растэрміноўкі (2016 г.)
**Ка́рта растэрміно́ўкі** (крэдытная картка; разм. крэдытка) — аплатная картка з налічанымі грашыма ў выглядзе пазыкі.

Пазыка налічваецца суадносна ўзроўню дахода трымальніка карткі. Безадсоткавы перыяд, калі за знятыя з карткі грошы адсутнічае выплата адсотку, складае ад 30 да 50 дзён і звычайна адпавядае прамежку між выплатамі зарплаты. У такім выпадку банк зарабляе камісійныя зборы за транзакцыі па картцы. Пры непакрыцці запазычанасці ў безадсоткавы перыяд тая ператвараецца ў спажывецкую пазыку. Тады банк налічвае адсотак за пазыку з сумы выдаткаў пры зняцці наяўных грошай з банкаўскага рахунку і аплаце карткай. Крэдытная картка бывае кабрэндзінгавай, калі прадугледжвае зніжкі ў пэўнай сетцы крамаў. Як правіла, за зняцце наяўных ўстаноўлены дадатковая камісія і адсотак, таму больш выгадна з дапамогай крэдытнай карты ажыццяўляць электронныя плацяжы. Бывае: асабістай — належыць фізычнай асобе, карпаратыўнай — належыць юрыдычнай асобе або індывідуальнаму прадпрымальніку.

На 2013 год у ЗША прыпадала 4,2 крэдытнай карткі на душу насельніцтва. У краінах Заходняй Еўропы — 1,5—2 карткі. У Польшчы за 2005—2011 гады (цягам 7 гадоў) лік крэдытных картак вырас больш як 23-кратна з 300 000 да 7 млн.

Беларусь
--------

На 2018 год «Беларусбанк» спаганяў 1 рубель штомесячнага ўзнагароджання за абслугоўванне картай растэрміноўкі «Магніт» і налічваў 0,5 % гадавых са сродкаў на рахунку. «Белгазпрамбанк» спаганяў па «Карце пакупак» 15 рублёў штомесячнай платы за выкарыстанне паслугі «СМС-інфармаванне».

Зноскі
------

1. 1 2  *Уладзіслаў Кулецкі.* «Плястыкавы» крэдыт // *Звязда* : газета. — 7 верасня 2013. — № 168 (27533). — С. 2. — ISSN 1990-763x.
2. ↑  Крэдытныя карты: асаблівасці і парады
3. ↑  "Карта растэрміноўкі «Магніт»". ААТ «ААБ Беларусбанк». 2018. Праверана 25 кастрычніка 2018. `{{cite news}}`: Шаблон цытавання мае пустыя невядомыя параметры: `|trans_title=`, `|separator=`, `|month=`, і `|coauthors=` (даведка)
4. ↑  "Аб «Карце пакупак»". ААТ «Белгазпрамбанк». 2018. Праверана 25 кастрычніка 2018. `{{cite news}}`: Шаблон цытавання мае пустыя невядомыя параметры: `|trans_title=`, `|separator=`, `|month=`, і `|coauthors=` (даведка)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Карта растэрміноўкі на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Канадская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11973341f · GND: 4032937-9 · LCCN: sh85033865 · NDL: 00567024 |
Пратэст антыглабалістаў у Эдынбургу перад самітам Вялікай васьмёркі
**Антыглабалізм** — грамадскі і палітычны рух, накіраваны супраць пэўных аспектаў працэсу глабалізацыі ў яе сучаснай форме, у прыватнасці супраць дамінавання глабальных транснацыянальных карпарацый і гандлёва-ўрадавых арганізацый, такіх як Сусветная гандлёвая арганізацыя (СГА). Антыглабалізм часта блытаюць з *альтэрглабалізмам*, гэта значыць альтэрнатывай неаліберальнай глабалізацыі. Нягледзячы на карэнныя адрозненні ў стратэгічных мэтах (антыглабалісты стаяць на ізаляцыянісцкіх і кансерватыўных пазіцыях, альтэрглабалісты — на класічнай левай платформе, якая ставіць мэтай сціранне нацыянальных межаў), у штодзённай палітычнай практыцы антыглабалісты і альтэрглабалісты звычайна дзейнічаюць разам. Некаторыя даследчыкі разглядаюць альтэрглабалізм як частку антыглабалісцкага руху.

Гл. таксама
-----------

* Аўтаркія
* Ізаляцыянізм
* Food not bombs
* Палярнасць у міжнародных адносінах
* Новыя левыя
* Інтэрнэт актывізм

Зноскі
------

1. ↑  *Бузгалин А. В. (Ред.)* Альтерглобализм: теория и практика. Архівавана 4 студзеня 2008.
2. ↑  Антыглабалісцкі рух у краінах Еўрапейскага Саюза на прыкладзе Францыі, Вялікабрытаніі і Германіі **(нявызн.)**.  alleuropa.ru. Архівавана з першакрыніцы 25 мая 2013. Праверана 2013-5-25.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Кругасвет · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX550953 · BNF: 137406306 · LCCN: sh2002002388 · NKC: ph234809 |
**Джэймс Кабарэбэ** (фр.: James Kabarebe; нар. 1959) — руандыйскі ваенны і палітычны дзеяч.

Біяграфія
---------

Дзяцінства правёў ва Угандзе ў статусе бежанца.

Падчас грамадзянскай вайны ў Руандзе змагаўся на баку РПФ. Быў ад’ютантам лідара паўстанцаў Поля Кагамэ.

З пачаткам Першай кангалезскай вайны далучыўся да групоўкі «Альянс дэмакратычных сіл за вызваленне Конга». Пасля перамогі апазіцыі ўзначаліў штаб Узброеных сіл ДР Конга. Паралельна з’яўляўся настаўнікам Жазефа Кабілы, сына тагачаснага прэзідэнта ДРК Ларана Кабілы, які пасля забойства бацькі зойме яго пасаду.

Напярэдадні Другой кангалезскай Кабарэбэ звольнены з пасады начальніка штаба. У дадзеным канфлікце быў адным з камандуючых руандыйскіх войск у ДРК. У прыватнасці, у жніўні 1998 года ўзначаліў аперацыю «Кітана» па ўварванню ў суседнюю краіну і падтрымцы ўзброенай апазіцыі. У 2002 годзе ўзначаліў штаб арміі Руанды.

У 2006 годзе меркавана дапамагаў у арганізацыі дзяржперавароту ў Бурундзі.

У красавіку 2010 года стаў міністрам абароны Руанды. Як кіраўнік ваеннага ведамства, паводле звестак ААН, Кабарэбэ падтрымліваў дзейнасць баевікоў у Паўночным Ківу. Пакінуў пасаду ў 2018 годзе.

У верасні 2023 года прызначаны міністрам рэгіянальнага супрацоўніцтва.

Заўвагі
-------

1. ↑  PROFIL JAMES KABAREBE Un jeune stratège de génie
2. ↑  James Kabarebe, un militaire au passé sulfureux
3. ↑  Le Rwanda et la RDC s'entendent pour neutraliser les groupes rebelles armés
4. ↑  Rwanda-RDC : ennemis intimes
5. ↑  Reyntjens, Filip (2010). *The Great African War: Congo and Regional Geopolitics, 1996–2006*. New York: Cambridge University Press. p. 169. ISBN 9780521169059.
6. ↑  David Van Reybrouck, Congo. The epic history of a people, HarperCollins, 2010, p. 444-445.
7. ↑  James Kabarebe, nouveau ministre de la Défense du Rwanda
8. ↑  Tentative de coup d’Etat au Burundi : Nkunda, Kabarebe et Salim accusés
9. 1 2  James Kabarebe, nouveau ministre de la Défense du Rwanda
10. ↑  Les Etats-Unis suspendent leur aide militaire au Rwanda
11. ↑  Afrique Rwanda: le général en retraite James Kabarebe nommé ministre de la Coopération régionale

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Twitter |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Рэбека Масіка Кацува** (фр.: Rebecca Masika Katsuva; 26 мая 1966 — 2 лютага 2016) — кангалезская актывістка і праваабаронца.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Паўднёвым Ківу. Ажанілася з Боска Кацува. У шлюбе нарадзіліся дзве дачкі.

У 1999 годзе, падчас Другой кангалезскай вайны, у дом сям’і ўварваліся невядомыя нападнікі. Яны забілі Боска, згвалтавалі Рэбеку і яе дачок, якім тады было 9 і 13 гадоў. Дзяўчынкі ў выніку зацяжарылі. Ад Кацувы адракліся сваякі забітага мужа, а таму яна разам з дзяцьмі пакінула свой дом.

У тым жа годзе Кацува заснавала цэнтр навучання, таксама вядомы як дом праслухоўвання. У 2002 годзе цэнтр пераназваны ў Association des Personnes Desherites Unies pour le Development (APDUD). Ён служыў прытулкам для жанчын, якія пацярпелі ад сексуальнага гвалту. Пры жыцці актывісткі створана сеціва з амаль 50 дамоў. За першыя 10 гадоў цэнтр прыняў больш чым 6000 ахвяр. Сама яна ўсынавіла 18 дзяцей, народжаных пасля згвалтаванняў.

У наступным жанчыну яшчэ чатыры разы згвалтавалі салдаты і апалчэнцы. У апошні раз, у студзені 2009 года, гэта былі былыя паўстанцы, нядаўна інтэграваныя ў кангалезскую армію. Як заявілі баевікі, Кацува абвінаваціла іх у нападзе на жанчын, і яны варашылі пакараць яе.

Памерла ва ўзросце 49 гадоў ад ускладненняў, звязаных з малярыяй.

Узнагароды
----------

* Прэмія Джанеты Саган (2010)

Гл. таксама
-----------

* Сексуальны гвалт падчас Кангалезскіх войн

Заўвагі
-------

1. 1 2
2. 1 2 3  Rebecca Masika Katsuva obituary
3. 1 2 3 4  Amnesty International Presents Its 2010 Ginetta Sagan Award to Congolese Woman Fighting the War-Fueled Epidemic of Sexual Assault **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *amnestyusa.org/*.  Amnesty International. Архівавана з першакрыніцы 3 сакавіка 2016. Праверана 23 November 2014.
4. ↑  Lloyd-Davies, Fiona (31 August 2011). "Surviving against all odds". Al Jazeera. Праверана 23 November 2014.
5. ↑  Dispatches: Remembering Masika, One of Congo’s Heroes (англ.). *Human Rights Watch* (5 лютага 2016). Праверана 2 мая 2023.
**Agence France-Presse, AFP** — адно з найбуйнейшых інфармацыйных агенцтваў свету. Заснавана ў 1944 годзе. Штаб-кватэра — у Парыжы. Лічыцца пераемнікам створанага ў 1835 годзе і найстарэйшага ў свеце інфармацыйнага агенцтва Бюро Гаваса, нацыяналізаванага нямецкімі акупацыйнамі ўладамі ў 1940 годзе.

Сёння France Presse з’яўляцца прыватнай камерцыйнай арганізацыяй, кіраванай саветам дырэктараў. Карэспандэнцкая сетка складаецца з 5 рэгіянальных цэнтраў, 200 бюро і 50 спецкарэспандэнтаў; агульная колькасць супрацоўнікаў — каля 2,3 тыс. чал. у т. л. больш за 1,5 тыс. карэспандэнтаў (на 2016 год). Інфармацыя прадастаўляецца на французскай, англійскай, іспанскай, нямецкай і арабскай мовах.

Літаратура
----------

* Франсэ Пресс // Большая российская энциклопедия
**«Барсаліна»** (фр. Borsalino) — гангстарскі фільм Жака Дэрэ з удзелам Алена Дэлона і Жана-Поля Бельмандо.

Здымкі праходзілі восенню 1969 года ў Марселі.

Сюжэт
-----

Дзеянне фільма адбываецца ў Марселі ў 1930-х гадах. Два хуліганы — Франсуа Капэла і Рок Сіфрэдзі спрабуюць кантраляваць нелегальны бізнэс, у тым ліку прастытуцыю. Пасля кароткай бойкі з-за прастытуткі яны становяцца вернымі сябрамі.

Яны выконваюць некалькі дробных даручэнняў для аднаго з бандыцкіх верхаводаў, але хутка яго забіваюць. Франсуа і Рок пачынаюць працаваць самастойна і бяруць пад свой кантроль усю арганізаваную злачыннасць горада. У фінале Франсуа Капэла збіраецца пакінуць крымінальную дзейнасць і з’ехаць у Італію разам са сваёй каханай, але гіне, расстраляны невядомымі гангстарамі. Сіфрэдзі падхоплівае яго на рукі. Апошняе, што Франсуа паспявае яму сказаць: «Вось бачыш, Рок… Удачы не існуе».

У ролях
-------

* Жан-Поль Бельмандо — Франсуа Капэла.
* Ален Дэлон — Рок Сіфрэдзі
* Катрын Рувель — Лола
* Мішэль Буке — месье Рынальдзі
* Франсуаза Крыстаф — Сымона Эскаргель.
* Карын Маршан — мадам Рынальдзі
* Ніколь Кафан — Жынет
* Жульен Гіёмар — Сымон Боккас
* Марыё Давід — Марыё
* Даніэль Івернэль — камісар Фанты
* Мірэй Дарк — прастытутка
* Элен Рэмі — Лідзія
* Жак Лафай — аўстрыйскі баксёр Ханс Петрус

Зноскі
------
**Генеральнае консульства ПНР у Мінску** — дыпламатычная місія ПНР у Мінску (БССР). Размяшчалася ў будынку па Омскім завулку (цяпер вул. Румянцава), 6.

Адкрыта 20 сакавіка 1972 года. Консульская акруга[uk] ахоплівала тэрыторыю БССР і г. Вільнюс. Функцыі консульства былі вызначаны консульскай канвенцыяй, заключанай паміж СССР і ПНР 27 мая1971 года: садзейнічаць умацаванню сяброўскіх адносін паміж ГДР і СССР, развіццю эканомікі, гандлёвых, культурных, навуковых сувязяў і турызму. У задачы консульства ўваходзіла абарона правоў і інтарэсаў ПНР, яе грамадзян і юрыдычных асоб, назіранне за выкананнем дагавораў і пагадненняў, заключаных паміж СССР і ПНР, выкананне консульскіх, натарыяльных функцый.

Гл. таксама
-----------

* Адносіны БССР і ПНР

Літаратура
----------

* Генеральное консульство ПНР в Минске // Минск: Энциклопедический справочник (руск.) / Ред. кол.: И. П. Шамякин, И. И. Антонович, Г. Г. Бартошевич и др. — Изд. 2-е, доп. и перераб. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1983. — 467 с.
Мазаіка Пенроўза.
**Мазаіка Пенроўза**, **пліткі Пенроўза** — неперыядычнае разбіццё плоскасці, аперыядычныя рэгулярныя структуры, забрукаванне плоскасці ромбамі двух тыпаў — з вугламі 72° і 108° («тоўстыя ромбы») і 36° і 144° («тонкія ромбы»), такімі (падпарадкоўваюцца прапорцыі «залатога сячэння»), што любыя два суседніх (гэта значыць маюць агульны бок) ромба не ўтвораць разам паралелаграм.

Усе такія забрукаванні неперыядычны і лакальна ізаморфны адзін да аднаго (гэта значыць любы канечны фрагмент адной мазаікі Пенроўза сустракаецца ў любой іншай).

Зноскі
------

1. ↑  Мазаікі Пенроўза

Спасылкі
--------

* Penrose tilings (англ.) Агляд розных відаў і спосабы пабудовы.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 76513542 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кажамякін.

**Андрэй Віктаравіч Кажамякін** (нар. 19 студзеня 1975, г. Мазыр, Гомельская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 19 студзеня 1975 года ў г. Мазыр Гомельскай вобласці. Пасля вучобы ў сярэдняй школе паступіў у Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію, якую скончыў у 1997 годзе па спецыяльнасці «Аграномія». У 2006 годзе скончыў Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Кіраванне прадпрыемствамі аграпрамысловага комплексу».

Сваю працоўную дзейнасць пачаткаў начальнікам вытворчага ўчастку калгаса «Камманіфест» Магілёўскага раёна. Пасля чаго працаваў аграномам-насенняводам калгаса «Ленінскі шлях» Касцюковіцкага раёна, праз некаторы час тут жа прызначаны галоўным аграномам. Працоўны шлях працягнуў у якасці старэйшага агранома калгаса імя Заслонава Магілёўскага раёна, дзе неўзабаве быў пераведзены на пасаду в. а. галоўнага агранома, а затым — намесніка старшыні па інфармаванні і сацыяльных пытаннях.

У 2001 годзе прыняты на працу галоўным аграномам-насенняводам аддзела інтэнсіфікацыі раслінаводства камітэта па сельскай гаспадарцы і харчаванні Магілёўскага аблвыканкама. У 2004 годзе заняў пасаду намесніка начальніка аддзела інтэнсіфікацыі раслінаводства і меліярацыі, з 2005 года — начальнік аддзела. У 2014—2019 гадах займаў пасаду намесніка старшыні камітэта па сельскай гаспадарцы і харчаванні, у 2019—2020  гадах — першы намеснік, з 23 верасня 2020 — старшыня камітэта па сельскай гаспадарцы і харчаванні Магілёўскага аблвыканкама. 3 кастрычніка 2022 года прызначаны старшынёй Слаўгарадскага райвыканкама.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Андрей Кожемякин назначен председателем облсельхозпрода 29 сентября, 2020
2. ↑  Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь Аляксандр Лукашэнка 3 кастрычніка разгледзеў кадравыя пытанні.
**Ваўкавыскі дзяцінец** - умацаваная цэнтральная частка сярэднявечнага Ваўкавыска. Драўляны дзядзінец размяшчаўся на ўзвышшы, цяпер вядомай як Шведская гара. Знаходзіцца на паўднёва-ўсходняй ускраіне горада. Пляцоўка круглявай формы дыяметрам каля 50 м умацавана па перыметры магутным абарончым валам вышынёй да 7 м. Ад вакольнага горада (Замчышча) дзяцінец быў адрэзаны ровам.

Бубнач з Ваўкавыска (знаходка)
Шведская гара неаднаразова даследавалася археолагамі, сярод якіх былі Ю. Ёдкоўскі, Г. П. Пех, В. Р. Тарасенка, П. А. Рапапорт, М. К. Каргер, Я. Г. Звяруга. Раскопкі паказалі, што культурныя напластаванні адносяцца да XI—XIV стагоддзяў. Валы былі ўзведзены адначасова з яго засяленнем у XI стагоддзі. Па археалагічных даных, паселішчу на дзяцінцы папярэднічала паселішча на суседнім узгорку. Большасць знаходак адносяцца да росквіту старажытнага Ваўкавыска ў другой палове XII і першай палове XIII стагоддзя. Знойдзена шмат прадметаў узбраення, высокамастацкіх вырабаў, у тым ліку заходнееўрапейскіх. Сярод знаходак - свінцовая пячатка з выявай святога Сімяона і квітнеючага крыжа па баках. Жыццё ў дзядзінцы замірае на мяжы XIII-XVI стагоддзяў, пазней насельніцтва сыходзіць і з вакольнага горада. Паселішча перамяшчаецца на сваё цяперашняе месца.

Літаратура
----------

* {{{загаловак}}}. — 2006. — Т. 1. — ISBN 9785020349377.
* *Зверуго Я. Г.* Древний Волковыск (X—XIV вв.). — Минск: Наука и техника, 1975. — 144 с.
* <i id="mwIg">Куза А. В.</i> Древнерусские городища X—XIII вв. Свод археологических памятников / Ред. А. К. Зайцев. — М.: Христианское издательство, 1996. — С. 93.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вальковіч.
**Аляксандр Іванавіч Вальковіч** (21 красавіка (3 мая) 1892, Мінск (?) — 4 лістапада 1937, Менск, НКУС) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч.

Біяграфія
---------

У 1914—1915 працаваў у Віленскім аддзяленні Дзяржаўнага зямельнага банка. У пачатку 1-й сусветнай вайны ў эвакуацыі ў Тамбове. З верасня 1915 у арміі, у 1916 скончыў школу прапаршчыкаў (Горы). Член БПС-Р. З 1918 у Мінску. Прадстаўнік БНР пры ўрадзе Грузіі, міністр фінансаў БНР. У час польскай акупацыі Беларусі 1919—1920 арыштоўваўся, уцёк за мяжу. У снежні 1925 вярнуўся ў Мінск. Працаваў інспектарам у Наркамаце фінансаў. 

У выніку чысткі апарату Наркамфіна ў сакавіку 1930 пазбаўлены работы. Арыштаваны ДПУ БССР 18.7.1930 па справе «Саюза вызвалення Беларусі». Паводле пастановы АДПУ СССР ад 10.4.1931 сасланы на 5 гадоў у Белябей (Башкірыя). 25.5.1937 арыштаваны НКУС Башкірскай АССР па абвінавачанні ў прыналежнасці да «Польскай вайсковай арганізацыі». 28.10.1937 «двойкай» (наркам унутраных спраў і пракурор СССР) прыгавораны да расстрэлу. Па першым прыгаворы рэабілітаваны 10.6.1988.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
* Міхнюк У. Вальковіч // БЭ ў 18 т. Т. 3. Мн. 1996.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мінейка.
**Тамаш Мінейка** (1730—1834) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, пасол на Чатырохгадовы сойм у 1790 годзе.

Біяграфія
---------

З шляхецкага роду Мінейкаў герба «Газдава», сын Францішка.

Староста стаклішскі, судзіўся са стаклішскімі мяшчанамі па справах аб іх павіннасцях у каралеўскім задворным асэсарскім судзе. Па пратэкцыі біскупа інфлянцкага Юзафа Касакоўскага заняў урад пісара земскага ковенскага (1785—1793).

Удзельнік Чатырохгадовага сойма, уваходзіў у Таварыства прыхільнікаў Канстытуцыі 3 мая. Як віленскі сенатар браў удзел у галасаванні па Канстытуцыі 3 мая 1791 года. Быў у апазіцыі да Гуга Калантая, які выступаў супраць шляхецкіх вольнасцей.

Удзельнік паўстання Тадэвуша Касцюшкі 1794 года. Увайшоў у склад Найвышэйшай Літоўскай Рады як прадстаўнік Прэнскага павета, пасля член Ваеннай дэпутацыі рады. Уваходзіў у Цэнтральную Дэпутацыю Вялікага Княства Літоўскага як член аддзела інструкцыі, але не займаў кіраўніцкіх пазіцый.

У пачатку 1795 года на сойміку Ковенскага павета абраны маршалкам шляхты і пісарам земскага суда, што выклікала пратэсты кансерватыўнай шляхты. У 1808 годзе набыў у Даўгялаў маёнтак у Дубніках памерам у 6000 гектараў. Памёр ва ўзросце 104 гадоў.

Сям’я
-----

Быў жанаты з Пжасмыцкай, з якой меў дзяцей Міхала (каля 1770 — ?) і Рафала. Унук — Тамаш Мінейка — быў віленскім губернскім і павятовым маршалакам шляхты.

Зноскі
------

1. ↑  Genealogia Mineyków, szukanie swojej przeszłości
2. ↑  Сядзібы ў вёсках Задворнікі і Дубнікі – маёмасць знакамітых і пародненых шляхецкіх радоў.

Літаратура
----------

* Мінейка Тамаш // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — С. 351. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: tomasz-hgozdawa-mineyko-minejko · Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 107151776800318012080 |
**Бежанства** — масавая прымусовая эвакуацыя жыхароў з Беларусі і ўсёй заходняй часткі Расійскай імперыі ў губерні далей на ўсход. Праведзена ў часе Першай сусветнай вайны, падчас г.зв. вялікага адступлення расійскай арміі пад націскам нямецкага наступлення з 3 мая па верасень 1915 года.

Найбольшая этнічная група бежанцаў — беларусы (з украінцамі), рэлігійная — праваслаўныя.

У выніку ваеннай няўдачы Расіі (Горліцкі прарыў нямецкіх войск) урад пачаў рыхтавацца да адступлення і заклікаць мірных жыхароў да найскарэйшай эвакуацыі. Людзей палохалі страшнымі забойствамі, грабяжамі і іншымі злачынствамі, якія нібыта абяцаў прыход немцаў тутэйшым праваслаўным. Сялянскую маёмасць забіралі і знішчалі. Так расійскае войска выкарыстоўвала тактыку спаленай зямлі.

Урадоўцы, супрацоўнікі прамысловых устаноў, чыгуначнікі і інш. таксама эвакуіраваліся.

Родны кут пакінула ад 2 да 3 млн чалавек (каля 800 тысяч з Гродзенскай губерні). З зямель на ўсход ад Беластока пайшлі да 80 % жыхароў. Расійская імперыя не здолела арганізаваць бяспечную эвакуацыю. Яна была бязладнай, працягвалася некалькі месяцаў і забрала многа жыццяў. Была спёка, не ставала ежы і вады. Пры дарогах заставаліся магілы, а некаторых памерлых не хавалі. Такія варункі спрыялі сполахам эпідэмій і прывялі да масавай смерці дзяцей.

Сярод уцекачоў пераважалі дзеці і жанчыны. Дзяцей было каля 41-48 % ад усіх. Каля 1/3 уцекачоў не выжылі.

Этнічны склад:

* беларусы (з украінцамі) — 67,5 %
* палякі — 13,2 %
* яўрэі — 6,4 %
* латышы — 4,9 %
* армяне, літоўцы, эстонцы, іншыя — 8 %

Уцекачоў рассялілі ў розных раёнах, аж да кітайскае граніцы. У 1918—1922 яны вярталіся назад. Вяртанне, як і перамяшчэнне ў Расію, забрала жыцці.

Бежанства і вяртанне апісаны ў творах беларускай, яўрэйскай і іншай літаратуры. Тут верш «На чужыне», апавяданне «Туды, на захад!» Якуба Коласа. Апублікаваны ўспаміны.

У 2015 у вёсках Беласточчыны ўсталявалі крыжы і помнікі ў памяць пра бежанцаў. Гэта вёскі Вялікія Пасечнікі, Давідовічы  (бел. (тар.)) (бел. Дубяжын  (бел. (тар.)) (бел. Пухлы  (бел. (тар.)) (бел. Стары Корнін  (бел. (тар.)) (бел. Трасьцянка  (бел. (тар.)) (бел. і іншыя.

У 2017 паказаны фільм «Бежанцы 1915—1922» Юрыя Каліны.

Літаратура
----------

* Prymaka-Oniszk Aneta, Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy. 2016. ISBN 978-83-8049-350-6
	+ Бежанства 1915 года: забытыя ўцекачы / Анета Прымака-Онішк; пераклад з польскай мовы Алекса Моніча. — Смаленск: Інбелкульт, 2019. — 303 с. ISBN 978-5-00076-051-2
* Mironowicz Eugeniusz, Wielka tułaczka (1915—1921). 2018. ISBN 978-83-953097-00
* Віталь Луба (рэд.): Бежанства 1915 года. Беласток 2000. — Зборнік успамінаў
* Losy mieszkańców Orli, Czasopis, Nr 11/09, listopad 2009
* Michał Mincewicz: Ciężki los bieżeńców, Czasopis, Nr 7-8/09

Спасылкі
--------

* biezenstwo.pl
* Białystok
**Юдзіф Самойлаўна Арончык** (19 снежня 1908, Мінск — 3 чэрвеня 1993) — беларуская актрыса. Заслужаная артыстка БССР (1938).

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускую драматычную студыю ў Маскве (1926, яўрэйская секцыя). Працавала ў Дзяржаўным яўрэйскім тэатры БССР (да 1949 года). У 1950-56 гады ў Тэатры драмы і камедыі пра Белдзяржэстрадзе. У 1970-90 гадах мастацкі кіраўнік Мінскага народнага тэатра мімікі і жэсту Беларускага таварыства глухіх.

Мастацтва Арончык вызначалася разнастайнасцю фарбаў у абмалёўцы характараў, глыбокім пранікненнем у псіхалогію персанажаў. З лепшых роляў: Вера Паўлаўна («Пяюць жаваранкі» К. Крапівы), Антаніна Цімафееўна («Выбачайце, калі ласка!» А. Макаёнка), Голда («Тэўе-малочнік» паводле Шолам-Алейхема), Лаўрэнсія («Фуэнтэ Авехуна[en]» Лопэ дэ Вэгі), Мірандаліна («Карчмарка[ru]» К. Гальдоні).

Сям’я
-----

Юдзіф Арончык з мужам і сынам. 1938
У шлюбе з беларускім акцёрам Маркам Моінам мела сына Віктара.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
**Міжнародны камітэт выратавання, МКВ** (англ.: International Rescue Committee, IRC) — глабальная няўрадавая арганізацыя, якая займаецца гуманітарнай і надзвычайнай дапамогай.

МКВ заснаваны ў 1933 годзе як *Міжнародная асацыяцыя дапамогі*. У 1942 годзе пасля зліцця з аналагічным *Камітэтам па надзвычайных сітуацыях* назва зменена. Арганізацыя галоўным чынам прадастаўляе надзвычайную і доўгатэрміновую дапамогу бежанцам і перамешчаных асобам, якія пацярпелі ў выніку стыхійных бедстваў, вайны або пераследаў. У цяперашні час МКВ працуе прыкладна ў 40 краінах.

У склад уваходзяць службы хуткага рэагавання, работнікі гуманітарнай дапамогі, эксперты па міжнародным развіцці, медыцынскіх работнікі і выкладчыкі. Толькі за 2016 год паслугамі МКВ скарысталіся 26 мільёнаў чалавек.

Заўвагі
-------

1. ↑  Who We Are **(нявызн.)**. *International Rescue Committee* (28 студзеня 2017).
2. ↑  Grants Compliance Specialist - UN Agencies **(нявызн.)**. *ReliefWeb* (27 верасня 2017).
3. ↑  International Rescue Committee. 2016 Annual Report, New York, NY: International Rescue Committee 2017.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
**«Беларуская хатка»** ў Мінску — клуб беларускай мастацкай інтэлігенцыі, які ў 1916—1920 гг. праводзіў культурна-асветніцкую работу, прапагандаваў беларускае тэатральнае музычнае мастацтва, садзейнічаў стварэнню беларускага дзяржаўнага тэатра.

Напачатку ў «Беларускай хатцы» наладжваліся вечарынкі (удзельнічалі У. Галубок, М. Багдановіч, З. Верас, У. Фальскі і іншыя), на якіх чыталі творы беларускіх пісьменнікаў, спяваў хор. Потым тут працавалі Першае таварыства беларускай драмы і камедыі, тэатральная трупа пад кіраўніцтвам Ф. Аляхновіча, Мінскае таварыства працаўнікоў мастацтва, Драматычная секцыя Беларускай вучнёўскай грамады і іншыя. Дзейнасць клуба асвятлялася ў перыядычным друку (газета «Вольная Беларусь», «Беларусь»).

Актывістка беларускага маладзёжнага руху Апалонія Савёнак-Раткевіч так згадвала пра актывістаў мінскай «Беларускай хаткі»:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| 
Гэтыя выдатныя людзі выбралі найвастрэйшую зброю — мастацкае слова. Яны прамаўлялі да нас вуснамі нашых паэтаў адраджэнцаў… Гэта было для нас і навукай, і клічам, і загадам, і праграмай дзейнасці. Мы бачылі ідэю, тую высокую, велічную ідэю змагання за волю свае Бацькаўшчыны і свайго народу…
 | "|

Спроба адрадзіць культурна-асветніцкую дзейнасць клуба ў 1921 г. не падтрымана афіцыйнымі ўладамі.

Літаратура
----------

* *Савёнак, А.* Калісьці ў Мінску / А. Савёнак // Беларуская мова і літаратура ў школе. — 1991. — № 12. — С. 17-19.
* Радкевіч Апалёнія. Беларуская хатка // Беларуская мэмуарыстыка на эміграцыі. Нью-Ёрк, 1999. С. 76-82. // на pawet.net
* *Шчаўлінскі, М.* Ва ўмовах вайны. Развіццё беларускай культуры ў 1914—1918 гадах / М. Шчаўлінскі // Беларуская думка. — 2016. — № 6. — С. 90-93.
**Махафалі** (малаг.: Mahafaly, літаральна «тыя, хто ствараюць забароны» або «пазбаўленыя забарон») — этнічная група малагасійцаў. Насяляюць паўднёвы захад Мадагаскара. Агульная колькасць — 310 тыс. чал.

Махафалі жывуць у самым засушлівым рэгіёне Мадагаскара, што абумовіла распаўсюджанне самых розных гаспадарчых заняткаў (сельская гаспадарка, паляванне, збіральніцтва, лоў рыбы, рамяство), паколькі ніводны з іх не можа стала забяспечваць патрэбы насельніцтва. У адрозненне ад іншых малагасійцаў, махафалі не прытрымліваюцца шматлікіх забарон *фады*, таму ахвотна наймаюцца на працу, не папулярную сярод прадстаўнікоў іншых груп. Многія працуюць на шахтах за межамі свайго рэгіёна.

Размаўляюць на дыялекце малагасійскай мовы.

Большасць махафалі прытрымліваецца традыцыйных рэлігійных вераванняў. Асаблівую ролю маюць пахавальныя культы і культ продкаў. Шануюцца святыя лясы і гаі. Махафалі вядомыя будаўніцтвам выдатна аздобленых магільняў і разьбой драўляных ідалаў *алуалу*.

Таксама распаўсюджана хрысціянства (25 % вернікаў).

* Вёска махафаліВёска махафалі
* Магільня, упрыгожаная алуалуМагільня, упрыгожаная *алуалу*
* Могілкі махафаліМогілкі махафалі
* Алуалу*Алуалу*

Зноскі
------

1. ↑  Mahafaly of Madagascar

Спасылкі
--------

* Афрыканскія гісторыі. Профіль групы махафалі Архівавана 5 сакавіка 2016.
* Паўднёвы Мадагаскар. Даведнік для вандроўніка
* Алуалу — адзін з сімвалаў малагасійскай культуры Архівавана 23 мая 2011.
**Павел Арсеньевіч Жалезняковіч** (27 верасня (10 кастрычніка) 1906, вёска Лешня, Слуцкі павет, Мінская губерня, цяпер у Капыльскім раёне — 6 лістапада 1971) — дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі.

Біяграфія
---------

У 1926 годзе арыштаваны польскімі ўладамі і ў 1928 засуджаны на пажыццёвае турэмнае зняволенне. У Вялікую Айчынную вайну з лістапада 1942 у партызанах, са жніўня 1943 камісар 1-га Камсамольскага атрада брыгады «Камсамолец» Баранавіцкай вобласці. У 1944—68 гадах старшыня Мірскага райвыканкама, Карэліцкага пасялковага савета, 1-ы сакратар Любчанскага, Карэліцкага РК КПБ. Член Рэвізійнай камісіі КПБ у 1959—66. Дэпутат ВС БССР у 1947—51. Яго імем названа вуліца ў гарадскім пасёлку Карэлічы.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
**«Biblioteka Warszawska. Pismo poświęcone naukom, sztukom i przemysłowi»** («Бібліятэка Варшаўская») - польскі навукова-літаратурны штомесячнік. Выдаваўся ў 1841—1914 у Варшаве на польскай мове. Выйшла 295 тамоў (кожны том складаўся з 3 сшыткаў). Да заснавання часопіса «Атэнэум» (1876) быў адзіным у Варшаве навуковым выданнем энцыклапедычнага характару. 

Друкаваў працы па гісторыі, філасофіі, этнаграфіі, літаратуры, мастацтве, геаграфіі, прамысловасці, біяграфіі польскіх (у т.л. ураджэнцаў Беларусі) і замежных дзеячаў, хроніку, крытычных артыкулы, агляды перыядычнага друку, бібліяграфічныя звесткі. Змяшчаў таксама артыкулы па гісторыі, фальклоры, этнаграфіі, геаграфіі і гаспадарцы Беларусі. 

Сярод матэрыялаў, якія маюць дачыненне да гісторыі Беларусі: «Навагрудак (Успамін)» (1841, т. 2) Л. Вайніловіча, «Помнікі мовы і польска-літоўскага заканадаўства ў XIV стагоддзі і наступных» (1854, т. 2) А. Ёхера, «Археалагічная паездка па Віленскай губерні» (1855, т. 2—4) А. Кіркора, «Да пытання выбрання Жыгімонта 1-га ў Літве і Польшчы» (1876, т. 2) К. Пулаўскага, «Першая вайна Рэчы Паспалітай з Вялікім княствам Маскоўскім пры Баторыі» (1892, т. 2, ч. 1) К. Гурскага, «Гснеральная канфедэрацыя і паспалітае рушэнне ў 1812 г.» (1896, т. 1—2) А. Рэмбоўскага, «Земскія начальнікі ў Паўночна-заходнім краі» (1904, т. 1, ч. 2) Б. Боўфала, «Віленская кураторыя (1803—1823)» (1904, т. 3) Ю. Каленбаха, «Рымска-каталіцкае духавенства» [1906, т. 1—2, дадатак «Ргаса» («Праца»), № 3—4) і «Вітаўт — князь Літоўскі (да пяцісотай гадавіны Гарадзельскай уніі)» (1913, т. 2) А. Прахаскі, «Літва напярэдадні вялікай вайны 1812 г.» (1906, т. 4) і «Літоўская канфедэрацыя ў 1812 г.» (1910, т. 3) Я. Івашкевіча, «Каталіцкі касцёл пад кіраваннем Кацярыны II (у час першага падзелу 1772—1773)» (1909, т. 1) і «Замах на Станіслава Аўгуста (у святле ватыканскіх крыніц)» (1911, т.1) М. Лёрата, «Беларусь і беларусы» [1910, т. 1, дадатак «Ргаса» («Праца»), № 1—2] П. Зубовіча, «Трыста гадоў таму назад (вайна польска-маскоўская 1609—1618)» (1911, т. 1) Т. Корзана. Этнаграфіі, фалькларыстыцы і гаспадарцы Беларусі прысвечаны публікацыі: «Пра ўрочышчы і звычаі пінскага люду, а таксама пра характар яго песні» (1852, т. 4; 1853, т. 1) Р. Зянькевіча; «Земляробчыя абрады» (1867, т. 2), «Звычаі народа з ваколіц Тыкоціна і Бельска» (1868, т.1), «Пчалярскія, паляўнічыя і земляробчыя забабоны» (1876, т. 4) З. Глогера; «Аб асушэнні палескіх (пінскіх) балот» (1880, т. 2, ч. 4, без пазначэння аўтара). Змешчаны рэцэнзіі на працы: К. Тышкевіча («Пра курганы на Літве і Заходняй Русі») Ф. Сабяшчанскага (1869, т. 3), К. Гурскага «Гісторыя польскай кавалерыі», А. Прахаскі «Аб сапраўднасці пісем Гедзіміна», I. Даніловіча «Кодэкс Напалеона ў параўнанні з польскім і літоўскім правам» невядомых аўтараў (1896, т. 1,ч. 1; 1906, Т. 1, ч. 1).

А. Ф. Літвіновіч
**Слу́цкі павет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мінскага намесніцтва, Мінскай губерні Расійскай імперыі і Беларускай ССР; існавала ў 1793—1924 гадах. Цэнтр — горад Слуцк.

Плошча 7,8 тыс. км². У 1897 годзе ў павеце пражывала 260,5 тыс. чалавек.

Адміністрацыйны падзел
----------------------

У 1866 годзе ў павеце ўтвораны 23 воласці: Быстрыцкая, Вызнянская, Гавезнанская, Грэская, Грыцавіцкая, Грозаўская, Заастравецкая, Кіявіцкая, Клецкая, Кругавіцкая, Ланьская, Ляхавіцкая, Мядзведзіцкая, Пагосцкая, Пацейкаўская, Раманаўская, Сіняўская, Слуцкая (цэнтр — вёска Лучнікі), Старобінская, Целядовіцкая, Цімкавіцкая, Царэўская, Чапліцкая.

У канцы 1796 года да Слуцкага павета далучана тэрыторыя скасаванага Нясвіжскага павета.

Гісторыя
--------

З 1 студзеня 1919 года павет у складзе ССРБ, Літоўска-Беларускай ССР, з чэрвеня 1920 года ў БССР. З сакавіка 1921 года Слуцкі павет у складзе Польшчы. У маі 1922 года да павета далучана Любанская вобласць Бабруйскага павета. !7 ліпеня 1924 года Слуцкі павет скасаваны, а яго тэрыторыя ўвайшла ў Слуцкую акругу.

Эканоміка
---------

З 1907 года ў маёнтку Акімаўскае Слуцкага павета дзейнічаў Акімаўскі завод сельскагаспадарчага інвентару, які вырабляў дробны сельска-гаспадарчы інвентар.

Ураднікі павета
---------------

* Слуцкія павятовыя маршалкі

Вядомыя асобы
-------------

* Міхал Бярновіч
* Антон Адамавіч Вайніловіч
* Тадэвуш Антонавіч Вайніловіч
* Эдвард Адамавіч Вайніловіч
* Павел Корчык
* Аляксандр Ігнатавіч Уласавец, Герой Савецкага Саюза

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  БелЭн 2002.

Літаратура
----------

* *Насевіч В. Л.* Слуцкі павет // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 31. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Слуцкі павет. Адміністрацыйная карта

| ⛭Паветы Мінскай губерні (1793—1921) |
| --- |
| Бабруйскі (да 1919 і з 1920) ·  Баранавіцкі (з 1919) ·  Барысаўскі ·  Вілейскі (да 1843) ·  Дзісенскі (да 1843) ·  Ігуменскі ·  Мазырскі ·  Мінскі ·  Навагрудскі (з 1843) ·  Нясвіжскі (з 1920) ·  Пінскі ·  Рэчыцкі (1796—1919) ·  Слуцкі | Герб Мінскай губерні |
| У 1793—1796 гадах: | Давыд-Гарадоцкі ·  Докшыцкі ·  Нясвіжскі ·  Пастаўскі |