**Нікі́фараўскі ле́тапіс** — спіс другое рэдакцыі беларуска-літоўскага летапісу 1446 года, які захаваўся ў складзе зборніка апошняй чвэрці XV стагоддзя. Рукапіс раней належаў Мікалаю Нікіфараву, адчаго і атрымаў сваю назву. Цяпер зборнік захоўваецца ў рукапісным аддзеле бібліятэкі Расійскай Акадэміі навук у Санкт-Пецярбургу.

Асаблівасці
-----------

Зборнік уяўляе сабой рукапіс у 1/4 з вокладкай з дошак, абцягнутых скурай. Рукапіс складаецца з 351 аркуша шчыльнай жаўтлявай паперы, напісаны карычневым атрамантам паўуставам XV стагоддзя, нелетапісныя тэксты зборніка — почыркамі XVI, XVII і XVIII стагоддзяў. Па філігранях (гронка вінаграду, бычыная галава з крыжам пад падбародкам, бычыная галава са стрыжнем з трыма лістамі авальнай формы паміж рогамі) рукапіс датуецца 1464-1491 гадамі. Нумарацыя ў правым верхнім куце алоўкам, ўнізе аркуша літарамі стараславянскага алфавіту пранумараваныя сшыткі. Ёсць надпісы на палях — часцей за ўсё беларускім скорапісам XVI ст. Але надоле першага аркуша ёсць запіс почыркам XVII або пачатку XVIII стагоддзя: «*Monasterii Minensis s. Spriti*», які паказвае прыналежнасць рукапісу менскаму манастыру Святога Духа. Верхні вугал 245-га аркуша і ніжнія краі 241-243 аркушаў спарахнелі або абарваныя. Тэкст часам ідзе каля самага края аркуша, аркушы ў рукапісе пераблытаныя. Тытлы ў летапісе адсутнічаюць.

Змест
-----

Склад рукапісу: да 66 аркушу ў зборніку ідуць рэлігійныя тэксты, на аркушах 66-165 — «*Сборник о бозе починаем, благослови отче, слово святого Василия от апостол*», з 166 па 203 — апокрыф пра Багародзіцу, 204-211 аркушы занятыя «*Временником великих царств, отколе кое царство пошло, и руское княжение святаго отца нашего Никифора, патриарха Коньстянтинаграда, летописець въскоре*», на 211-225 аркушах — «Летописець руских цареи», аркушы з 226-га па 267-ы абаротны займае ўласна Нікіфораўскі летапіс, з 269-га па 290-ы аркушы ідуць «*Главы наказателны царствии Василия, царя греческого, к сыну его*», з 290-га па 329-ы — урывак павучання йіншы твор, з 331 па 338 — павучанне, аркушы з 334-га па 338-ы займае тлумачэнне святых тэкстаў, 339-348 — урывак з апісання Іерусаліма, 349-350 — урывак з Вялікага Катэхізіса.

Рукапісы, якія захаваліся на аркушах з 226-га па 267-ы абаротны летапіс, які не мае пачатку і канца, пачынаецца як старажытнарускі летапіс, а сканчаецца апісаннем падзей у Вялікім Княстве Літоўскім пасля смерці Вітаўта. Спіс не змяшчае «Летапісца вялікіх князёў літоўскіх», «Пахвалы Вітаўту» і «Аповесці пра Падолле». Запісы ў летапісе кароткія, пагадавыя.

Даследаванне
------------

Упершыню летапіс быў выдадзены ў 1898 годзе Сяргеем Белакуравым, ім таксама было выканана апісанне рукапісу. Пры публікацыі ён аднаўляў адсутныя месцы паводле Супраслеўскага летапісу ў выданні Ігната Даніловіча. У 1903 годзе летапіс апісаў Вячаслаў Сразнеўскі, у 1963 годзе летапіс быў больш падрабязна апісаны аўтарамі «*Апісання Рукапіснага аддзела бібліятэкі Акадэміі навук*».

У 1980 годзе Нікіфараўскі летапіс быў выдадзены Мікалаем Улашчыкам у 35 томе Поўнага збору рускіх летапісаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3  ЭнцВКЛ, 2005
2. 1 2 3 4 5 6  *Улащик Н. Н.* Предисловие // Полное собрание русских летописей. — Т. 35. — М. 1980. — С. 11.
3. ↑  Русские летописи. С предисловием С. Белокурова // Чтения в Обществе истории и древностей российских. — 1898. — Кн. 4. — С. III-LII.
4. ↑  *Срезневский В. И.* Сведения о рукописях, печатных изданиях и других предметах, поступивших в Рукописное отделение Библиотеки имп. Академии наук в 1902 г. // Известия имп. Академии наук. — СПб. 1903. — Т. XIXю — № 1ю — С. 7-16.
5. ↑  Описание Рукописного отдела Библиотеки Академии наук СССР. — Т. 3. — Вып. II. Исторические оборники XV—XVII вв. / Составили А. И. Копанев, М. В. Кукушкина, В. Ф. Покровская. — М.—Л. 1963. — С. 107—110.

Літаратура
----------

* *Чамярыцкі В.* Нікіфараўскі летапіс // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 357. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* *Улащик Н. Н.* Предисловие // Полное собрание русских летописей. — Т. 35. — М. 1980. — С. 11.

| ⛭Беларускія летапісы і хронікі |
| --- |
| XII—XIV стст. | 

|  |  |
| --- | --- |
| Старажытнарускія летапісы | 
* Аповесць мінулых часоў
* Галіцка-Валынскі летапіс
* Іпацьеўскі летапіс
* Летапіс Аўрамкі
* Радзівілаўскі летапіс
* Смаленскі летапіс
* Полацкі летапіс

 |

 |  |
| XV—XVIII стст. | 

|  |  |
| --- | --- |
| Беларуска-літоўскія летапісы | 
1-ы летапісны звод
Беларуска-літоўскі летапіс 1446 года
Акадэмічны летапіс
Нікіфараўскі летапіс
Слуцкі летапіс
Супрасльскі летапіс
2-і летапісны звод
Хроніка Вялікага Княства Літоўскага і Жамойцкага
Альшэўскі летапіс
Еўраінаўскі летапіс
Летапіс Археалагічнага таварыства
летапіс Красінскага
летапіс Рачынскага[ru]
Патрыяршы рукапіс
Румянцаўскі летапіс
3-і летапісны звод
Хроніка Быхаўца
Іншыя
Летапісец вялікіх князёў літоўскіх
Віленскі зборнік
Віленскі летапіс
Origo regis
Аповесць пра Падолле
 |
| Хранографы імясцовыя летапісы | 
* Баркулабаўскі летапіс
* Віцебскі летапіс
* Вялікая хроніка
* Густынскі летапіс
* Магілёўская хроніка

 |
| Польскія хронікі па гісторыі ВКЛ | 
* Хроніка польская, літоўская, жамойцкая і ўсяе Русі
* Хроніка ўсяго свету
* Хроніка Еўрапейскай Сарматыі

 |

 |
| Гл. таксама {{Беларускія рукапісы}} |