recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Toyota TundraToyota TundraToyota Tundra на ВікісховішчыToyota Tundra на ВікісховішчыАгульныя даныя

|  |  |
| --- | --- |
| Вытворца: | Toyota |

|  |  |
| --- | --- |
| Выпуск: | 2013 — ц.ч. |

|  |  |
| --- | --- |
| Зборка: | ЗША |

ХарактарыстыкіМасава-габарытныя

|  |  |
| --- | --- |
| Даўжыня: | 4620 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Шырыня: | 2029 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Вышыня: | 1925 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Колавая база: | 3701 мм 
  |

Іншае

|  |  |
| --- | --- |
| Аб'ём бака: | 120 л 
  |

**Toyota Tundra** - поўнапамерны пікап ад японскай аўтамабілебудаўнічай кампаніі Toyota Motor Corporation. Упершыню выдадзены ў 1999, пераважна для амерыканскага рынка. Усяго было прадстаўлена 3 пакалення Toyota Tundra: 

* 1 пакаленне - 1999 - 2006,
* 2 пакаленне - 2007 - 2013,
* 3 пакаленне - 2013 - ц.ч.

Апісанне '2017
--------------

Toyota Tundra 2017-га года ўсё яшчэ не абзавялася дызельным рухавіком, таму выбар варта толькі паміж бензінавымі рухавікамі на 4.6 л і 5.7 л. Абодва варыянты 8-цыліндравыя і падключаныя да 6-ступеністай аўтаматычнай скрынцы перадач. Рухавік на 4.6 л мае 310 л.з. пры абарачэннях 6400 у хвіліну. 5.7-літровы рухавік валодае 381 л. с. пры 5600 аб / мін. Таксама Tundra з 5.7-літровым рухавіком можа мець убудаваны кантролер тармазоў прычэпа і справіцца з грузам да 8 тон. Выдатак паліва ў Toyota Tundra складае каля 13-18 л на 100 км у залежнасці ад мясцовасці, па якой перасоўваецца пікап і прывада, які ў Tundra, дарэчы, можа быць як 2-колавым, так і поўным.

Абноўленая Toyota Tundra прадстаўлена ў трох мадыфікацыях: двухдверная Regular Cab, четырехдверная Double Cab і Crew Max з павялічанай кабінай. Стандартны двухметровы кузаў Regular Cab і Double Cab можа быць падоўжаны да 2.5 метраў. І хоць з усіх у Crew Max самы прасторны салон, яго кузаў складае 1.7 м, без магчымасці павелічэння. Сярод асаблівасцяў Crew Max можна назваць задняе шкло, якое цалкам апускаецца і празрысты люк з электрапрывадам у даху аўтамабіля. Каб пазбегнуць шумнага бавоўны, вечка багажніка аўтаматычна павольна апускаецца. Новая мадэль мае вельмі брутальны знешні выгляд. Рашотка радыятара тундру, як і ў іншых поўнапамерных грузавікоў, становіцца ўсё больш і больш.

Бяспека
-------

Вынікі краш-тэсту Toyota Tundra 2017 года ад страхавога інстытута дарожнай бяспекі (IIHS):

| Франтальны ўдар 
з малым перакрыццем 
(з боку вадзіцеля) | Франтальны ўдар 
з сярэднім 
перакрыццем | Бакавыя бок | Моцнасць даху | Падгалоўнікі 
і сядзенні |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Гранічна | Добра | Добра | Здавальняюча | Добра |

Агляд мадэлі
------------

У 2013 годзе на аўтасалоне ў Чыкага была прадстаўлена Toyota Tundra пасля рэстайлінгу. Яе рашотка радыятара стала шырэй і атрымала хромавае афармленне.

* Toyota Tundra_front viewToyota Tundra\_front view
* Toyota Tundra_rear viewToyota Tundra\_rear view

Зноскі
------

1. ↑  Обзор тест-драйва: Toyota Tundra 2017
2. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 10 снежня 2017. Праверана 29 лістапада 2017.
**Мікала́й Васі́левіч Кашчэ́еў** (3 (16) студзеня 1913, в. Кулябякі, Ардатаўскі павет, Ніжагародская губерня — ?) — дзяржаўны дзеяч БССР.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 3 (16) студзеня 1913 года ў в. Кулябякі Ардатаўскага павета Ніжагародскай губерні.

З рабочых. Член КПСС (1943). Скончыў Горкаўскі інжынерна-будаўнічы інстытут (1935).

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. З 1946 года — на гаспадарчай рабоце ў Мінску, у 1953—1955 гадах — загадчык аддзела будаўніцтва Мінскага гаркама КПБ. З 1955 года — першы намеснік міністра будаўніцтва БССР, з 1967 да 1975 года — міністр сельскага будаўніцтва БССР.

На 24—26 з’ездах КПБ абіраўся кандыдатам у члены ЦК КПБ. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР 6-8-га скліканняў. Узнагароджаны 6 ордэнамі, медалямі.

Літаратура
----------

* Кашчэеў Мікалай Васілевіч // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 5. Зуйкі — Кішы / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1972. — С. 531. — 616 с.: іл. карты.
**Выбух бензавоза ў Фрытаўне** — выбух, які адбыўся 5 лістапада 2021 года ў 22:00 UTC у сталіцы Сьера-Леонэ Фрытаўне. У выніку выбуху загінула не менш за 144 чалавек, яшчэ каля 100 чалавек параненыя.

Выбух
-----

5 лістапада 2021 года ў 22:00 па мясцовым часе (супадае з UTC) на адным са скрыжаванняў Фрытаўна адбылося ДТЗ. Грузавік сутыкнуўся з бензавозам. Паліва разлілося па дарозе. Мясцовыя жыхары прыйшлі на месца здарэння, каб сабраць паліва з бензавоза.

Пасля гэтага прагрымеў выбух. Загінула не менш за 100 чалавек.

Наступствы
----------

У выніку выбуху былі параненыя не менш за 100 чалавек, некаторыя з іх знаходзіліся ў крытычным стане. Па словах супрацоўніка аддзялення інтэнсіўнай тэрапіі бальніцы Конан, чакалася, што каля 30 параненых не выжывуць.

Рэакцыя
-------

Прэзідэнт Сьера-Леонэ Джуліус Маада Бія, які прысутнічаў на Канферэнцыі Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па змене клімату ў Глазга, выказаў спачуванні і паабяцаў падтрымку сем’ям загінулых.

Віцэ-прэзідэнт Махамед Джулдэ Джала наведаў дзве бальніцы, у якіх знаходзіліся параненыя.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Wetin we know about di tanker explosion for Sierra Leone wey kill ova 90 pipo **(нявызн.)**, *BBC News Pidgin*. Праверана 6 лістапада 2021.
2. 1 2 3 4 5  По меньшей мере 100 человек погибли при взрыве бензовоза в Сьерра-Леоне (руск.). *РБК*. Праверана 6 лістапада 2021.
3. 1 2 3  Число погибших при взрыве бензовоза в Сьерра-Леоне превысило 100 **(нявызн.)**. *ТАСС*. Праверана 6 лістапада 2021.
4. 1 2 3  В Сьерра-Леоне в результате взрыва бензовоза погибли люди (руск.). *Interfax.ru*. Праверана 6 лістапада 2021.
5. ↑  *Teele Rebane and Yong Xiong CNN*. At least 91 killed in Sierra Leone fuel tanker explosion **(нявызн.)**. *CNN*. Праверана 6 лістапада 2021.
6. 1 2 3  Oil tanker explodes in Sierra Leone, killing at least 92 (англ.). *AP NEWS* (6 лістапада 2021). Праверана 6 лістапада 2021.
7. ↑  Fuel tanker blast in Sierra Leone capital kills 99 people (англ.). *www.aljazeera.com*. Праверана 6 лістапада 2021.
8. ↑  *President Julius Maada Bio*. Deeply disturbed by the tragic fires and the horrendous loss of life around the Wellington PMB area. My profound sympathies with families who have lost loved ones and those who have been maimed as a result. My Government will do everything to support affected families. (англ.). *Twitter* (6 лістапада 2021).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мінковіч.

**Міхаіл Аляксандравіч Мінковіч** (24 жніўня (6 верасня) 1914, в. Кіраёва, Горацкі раён, Магілёўская губерня (зараз Дубровенскі раён) — 17 жніўня 1971) — беларускі дзяржаўны дзеяч, міністр культуры БССР.

Біяграфія
---------

У 1935 годзе скончыў Мінскі педагагічны інстытут. З гэтага ж года працаваў выкладчыкам Мінскага ваеннага вучылішча. У 1936—1937 гадах служыў у Чырвонай Арміі.

З 1939 года займаў пасаду намесніка загадчыка аддзела студэнцкай моладзі, сакратар ЦК ЛКСМБ. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

З 1944 года — старшыня Камітэта па радыёвяшчанню пры СНК БССР, з 1946 года — старшыня Камітэта культасветустаноў СМ БССР, у 1953—1956 гадах — першы сакратар Бягомльскага РК КПБ. З кастрычніка 1956 года — намеснік, першы намеснік міністра, з красавіка 1964 года — міністр культуры БССР.

Узнагароджаны ордэнам Кастрычніцкай Рэвалюцыі і іншымі ордэнамі, медалямі.

Літаратура
----------

* Мінковіч Міхаіл Аляксандравіч // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 7. Манцякі — Паддубічы / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1973. — С. 214. — 608 с.: іл. карты.
* Мінковіч Міхаіл Аляксандравіч // Памяць: Дубровенскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: А. Я. Гаўруцікаў [і інш.]; уклад.: А. Я. Гаўруцікаў, Р. П. Кахноўская; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Паліграфафармленне, 1997. — Кн. 1. — С. 514—515.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Баранаў.
**Мікалай Юліянавіч Баранаў** (6 снежня 1915, в. Пясочнае, Капыльскі раён — 3 красавіка 1996) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Заслужаны работнік прамысловасці БССР (1976). Скончыў Рэспубліканскую партыйную школу пры ЦК КП (б) Б (1948). У перыяд Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнік абароны Вязьмы. У партызанах з мая 1942 года, з кастрычніка 1942 года камандзір атрада, у лістападзе 1943 — ліпені 1944 — 200-й імя К. К. Ракасоўскага партызанскай брыгадзе, адначасова член Дзяржынскага падпольнага РК КП(б)Б. У 1964—1976 гадах 1-ы намеснік міністра харчовай прамысловасці БССР.

Зноскі
------

1. ↑  Баранаў Мікалай Юльянавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
2. 1 2  Баранов Николай Юлианович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 40. — 737 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 128779 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Драздовіч.
**Вікенцій Іосіфавіч Драздовіч** (15 жніўня 1911, вёска Навасёлкі, Капыльскі раён — 3 снежня 1942) — удзельнік партызанскага руху ў Мінскай вобласці. Герой Савецкага Саюза (1965).

Біяграфія
---------

З жніўня 1941 года ствараў падпольныя арганізацыі ў Капыльскім раёне. З ліпеня 1942 года камандзір узвода атрада імя Катоўскага партызанскай брыгады імя Варашылава Мінскай вобласці. У час карнай экспедыцыі гітлераўцаў супраць партызан у Капыльскім раёне Драздовіч узначаліў партызанскую засаду каля вёскі Клецішча. 18 партызан на працягу 4 гадзін адбілі 8 атак германскага батальёна, сарвалі намер ворага нанесці раптоўны удар па партызанскай брыгадзе, аднак былі акружаны і ўсе загінулі ў няроўным баі. Яго імем названа вуліца ў горадзе Капыль, у цэнтры саўгаса «Лясное» Капыльскага раёна пастаўлены помнік.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941-1945: Энцыклапедыя .- Мн.:БелСЭ, 1990. - с.198-199.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Скакун.

**Сяргей Уладзіміравіч Скакун** (нар. 26 сакавіка 1970) — беларускі прафесійны тэнісіст.

Найвышэйшую адзіночную пазіцыю сусветнага рэйтынгу — 602 месца дасягнуў 8 кастрычніка 1990, парную — 802 месца — 10 верасня 1990 года.

Скакун упершыню з’явіўся ў асноўнай сетцы ATP Tour у адзіночным разрадзе на Кубку Крамля 1991 года, дзе прайграў у першым раўндзе Рудыгеру Хаасу. У 1994 годзе ён удзельнічаў у чатырох матчах за Беларусь у Кубку Дэвіса і не прайграў, атрымаўшы тры перамогі ў адзіночным і тры ў парным разрадах. Гэта быў першы год, калі Беларусь удзельнічала ў турніры ў якасці незалежнай дзяржавы, а сам Скакун раней выступаў у туры пад савецкім сцягам.

Зноскі
------

1. ↑  Moscow 1991 Tennis Tournament **(нявызн.)**. *itftennis.com*.
2. ↑  Максим Мирный о партнерах по сборной(руск.), *Советская Белоруссия* (3 лютага 2017).

Спасылкі
--------

* Профіль на сайце ATP тура (англ.)

* Профіль на сайце Кубка Дэвіса (англ.)
* Профіль на сайце ITF (англ.)
**Aras Corporation** — амерыканскі распрацоўшчык і выдавец Aras Innovator — праграмнага забеспячэння для распрацоўкі прадуктаў. Прадукт выкарыстоўваецца для кіравання жыццёвым цыклам прадукту (PLM) і іншых мэтаў. З 2007 года Aras бясплатна прадастаўляе Aras Innovator у якасці «праграмнага забеспячэння з адкрытым зыходным кодам для прадпрыемстваў», а Aras Corp забяспечвае тэхнічную падтрымку, абнаўленні праграмнага забеспячэння і іншыя кансультацыі ў якасці паслуг па падпісцы. Aras Corp была заснавана ў 2000 годзе ў Андоверы, штат Масачусэтс, Пітэрам Шроэрам.

Aras Innovator — гэта карпаратыўны пакет праграмнага забеспячэння для кіравання бізнес-працэсамі кіравання жыццёвым цыклам прадукту. Прадукт заснаваны на Microsoft.NET Core і SQL Server. Прадукт выкарыстоўваецца для кіравання жыццёвым цыклам прадукту (PLM), пашыранага планавання якасці прадукту (APQP), беражлівай распрацоўкі прадукту, кантролю якасці прадукту, сумеснай распрацоўкі прадукту і распрацоўкі новага прадукту (NPI).

Да 2007 года Aras прадаваў свой прадукт як прапрыетарнае праграмнае забеспячэнне для прадпрыемстваў.

У 2007 годзе Aras пачаў прадастаўляць Aras Innovator у якасці праграмнага забеспячэння з адкрытым зыходным кодам. Кліенты атрымліваюць праграмнае забеспячэнне бясплатна, а Aras Corp забяспечвае тэхнічную падтрымку, абнаўленні праграмнага забеспячэння і іншыя кансультацыі па падпісцы.

У ліпені 2020 года Aras пацвердзіла ўвядзенне новага дадатку Digital Twin Core, які ўводзіць функцыянальныя магчымасці для стварэння і апрацоўкі лічбавых двайнікоў у пакеце Aras праз графічны інтерфейс (low-code package). Aras Cloud PLM забяспечвае бяспечнае, эканамічна эфектыўнае і маштабаванае рашэнне для кліентаў, якім неабходна кіраваць прадуктовымі дадзенымі ў воблаку.

Крынціы
-------

1. ↑
2. 1 2 3  Software companies build business on model of free **(нявызн.)** (24 September 2012).
3. ↑  McAllister, Neil.  Soft sell for open source apps **(нявызн.)** (15 January 2007).
4. ↑  Неабходна задаць ***archiveurl=*** і ***archivedate=*** для шаблона {{cite web}}. 
Aras Announces Digital Twin Core for Creating and Managing Digital Twins. live **(нявызн.)** (7 ліпеня 2020). [ Архівавана] з першакрыніцы .
5. ↑  Building Digital Threads with Enterprise Integration Platform as a Service (iPaaS) **(нявызн.)**.

Літаратура
----------

* *Бостанскі глобус*
* *Кампутарны свет*
* *Бостанскі дзелавы часопіс*
* *Навіны дызайну*
* Engineering.com
* *Кіраванне жыццёвым цыклам прадукту ў эпоху Інтэрнэту рэчаў* : , ,

Спасылкі
--------

* aras.com — афіцыйны сайт
**Empire Earth III** — камп’ютарная гульня ў жанры стратэгіі рэальнага часу (RTS). «Empire Earth III» распрацавана кампаніяй Mad Doc Software і выдадзеная кампаніяй Sierra Entertainment ў першай палове лістапада 2007 года эксклюзіўна для ПК. Выдавец ў Расіі — кампанія Софт Клаб.

Апісанне гульні
---------------

Гульня шмат у чым падобная на Age of Empires, Казакі: Еўрапейскія вайны і Rise and Fall: Civilizations at War. У гульні прысутнічае стандартная ўсім стратэгія ў рэальным часе механіка: збор рэсурсаў, будаўніцтва базы, навучанне войскаў і знішчэнне варожых юнітаў.
У гульні з’явілася глабальная стратэгічная карта як у Civilization або Empire: Total War.

Гулец можа ўзяць пад свой кантроль любую з 3 бакоў: Захад (Амерыка + Еўропа), Блізкі Усход (Егіпет) і Усход (Кітай). Кожная раса мае сваё перавага: Захад — магутныя тэхналогіі, Блізкі Усход — мабільнасць і хуткасць, Усход — колькасць.

Ацэнкі і меркаванні
-------------------

Пасля поспеху першай і другой часткі Empire Earth усе чакалі ад трэцяй часткі рэвалюцыі ў жанры. Аднак гульня правалілася. Большасць гульнявых выданняў паставіла гульні вельмі нізкія адзнакі, але фанаты серыі былі цалкам згодныя. У лік недахопаў ўвайшлі не самая лепшая графіка, якая патрабавала ад камп'ютараў досыць вялікай магутнасці. Таксама былі раскрытыкаваныя незразумелы інтэрфейс у глабальным рэжыме, слабы штучны інтэлект, аднастайна карт, нецікавыя місіі, адсутнасць сюжэту ў кампаніі і сумны гульнявы ​​працэс.

* Гульняманія — 5/10
* Playground.ru — 9.1/10
* Absolute Games — 40%
* Gamespot — 3.5/10

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb · MobyGames |
**Летсіле Тэбога** (англ.: Letsile Tebogo; нар. 7 чэрвеня 2003, Канье) — батсванскі лёгкаатлет, які спецыялізуецца ў спрынце, чэмпіён Афрыкі 2022 года, сярэбраны прызёр чэмпіянату свету 2023 года.

Біяграфія
---------

19 лютага 2022 года 18-гадовы спартсмен устанавіў новы нацыянальны рэкорд у бегу на 100 метраў на чэмпіянаце Батсваны па лёгкай атлетыцы з часам 10,08 секунды. Праз два месяцы ён стаў першым чалавекам з Батсваны, які пераадолеў 10-секундны бар’ер на спаборніцтвах, паказаўшы час 9,96 секунды і ўстанавіўшы новы сусветны рэкорд сярод юнакоў да 20 гадоў. 15 ліпеня 2022 года ён палепшыў свой рэкорд у сваім першым старце на дарослых чэмпіянатах свету ў Юджыне, паказаўшы час 9,94 секунды. У наступным месяцы Тэбога зноў пабіў свой уласны рэкорд, паказаўшы вынік 9,91 секунды ў фінале чэмпіянату свету U20 у Калі, Калумбія.

У 2023 годзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы, які адбыўся ў Будапешце, у бегу на 100 метраў, з вынікам 9,88 секунды і нацыянальным рэкордам стаў сярэбраным прызёрам чэмпіянату свету.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | TheSports.org · Tilastopaja · World Athletics |
Глутамат натрыю
**Глутамат на́трыю**, **E621** — смакавае рэчыва, ужыванае для ўзмацнення або аднаўлення прыродных смакавых уласцівасцяў прадукту, саслабелых або згубленых у працэсе захоўвання або апрацоўкі.

Глутамат натрыю дадаюць пры вытворчасці канцэнтратаў або кансерваў, вырабе кулінарных вырабаў, у гатовыя першыя і другія стравы. Найбольшы смакавы эфект дасягаецца пры дозе 0,1 – 0,3 % ад вагі прадукту. У свежай агародніне, мясе ўтрымліваюцца глутамінавыя кіслоты, чым тлумачыцца выразны, уласцівы кожнаму прадукту смак і водар. Падчас захоўвання або кансервавання колькасць глутамінавай кіслаты памяншаецца, таму слабее смак і водар прадукту. Даданне глутамату натрыю дазваляе аднавіць гэтыя ўласцівасці. Яго ўжываюць таксама для якаснага захавання шынкі, каўбас, птушкі і г.д. дадаюць у рэцэптуру закрасаў для першых і другіх страваў хатняга ўжывання. Для дарослых сутачная доза глутамату натрыю не павінна перавышаць 1,5 г, для падлеткаў — 0,5 г.

Дзеянне глутамат натрыю на нервовую сістэму не да канца зразумелае. Лічыцца, што ён робіць язык, у меншай ступені паднябенне, больш успрымальнымі да вострага, салёнага смаку. Праз гэта суб'ектыўнае ўспрыняцце нясмачнай увогуле ежы паляпшаецца. Глутамат натрыю актыўна выкарыстоўваецца ў харчовай індустрыі, напрыклад, у вытворчасці кансерваваных супоў і г. д. а таксама ў многіх азіяцкіх кухнях. Глутамат натрыю ўпершыню выдзелены ў японскай лабараторыі ў 1908 годзе, камерцыйная вытворчасць пачалася з наступнага году. Сучасная прамысловасць атрымлівае глутамат натрыю з глютэну пшаніцы або з меласы буракоў. Агульная сусветная вытворчасць глутамату натрыю перавышае 250 тыс. тон штогод.

Дзеянне глутамату натрыю шмат стагоддзяў было вядомым японскім кулінарам, якія ўжывалі ламінарыю ("марскую капусту"), якая змяшчае шмат глутамату натрыю, для паляпшэння смаку многіх страў. У 1960-я гады глутамат натрыю знаходзіўся ў цэнтры скандалаў, калі многія кліенты рэстаранаў кітайскай кухні скардзіліся на праблемы са здароўем, выкліканыя празмерным ужываннем ежы з глутаматам натрыю, і цяпер у многіх краінах глутамат натрыю забаронена дадаваць у дзіцячае харчаванне.

Літаратура
----------

* *Белы А.* Глутамат натрыю // Праект «Наша ежа»
**Шведы** (шведск.: svenskar) — народ, які размаўляе па-шведску, асноўнае насельніцтва Каралеўства Швецыя. Колькасць — 8 577 900 чалавек. У самой Швецыі жыве каля 7 975 000 чал. Значная шведская меншасць жыве ў ЗША (56 000) і Канадзе. Паводле рэлігіі — у асноўным лютэране, ёсць каталікі, баптысты і інншыя.

Мова
----

Асноўны артыкул: **Шведская мова**
Шведская мова адносіцца да германскай групы (скандынаўскай падгрупы) індаеўрапейскіх моў. Бліжэй усяго ён да дацкай і нарвежскай. Вылучаюцца групы цэнтральна-шведская, ёцкая і норланская у Швецыі, гутнійская на в. Готланд, усходне-шведская ў Фінляндыі.

Самыя старажытныя помнікі шведскай мовы — надпісы малодшымі рунамі — адносяцца да 9 стагоддзя, эпоха фармавання мовы — 9-11 стагоддзі. Літаратурная шведская мова склалался ў 16-17 стагоддзях на аснове свейскіх (цэнтральнашведскіх) гаворак.

Гісторыя
--------

Продкамі шведаў былі свеі і ёты (адсюль назва гістарычнай вобласці Швецыі — Свеаланд і Гёталанд), а таксама готы і старажытныя германскія плямёны, якія жылі на тэрыторыі Швецыі ў 1-м тысячагоддзі н.э. Яны склалі аснову шведскай народнасці, якая кансалідавалася ў 11-12 стагоддзях. У этнагенезе шведаў удзельнічалі таксама фіны і саамы. Барацьба шведаў супраць засілля немцаў і датчан у познім Сярэднявеччы, войны за ўладарства на Балтыцы, Рэфармацыя, хуткае развіццё сельскай гаспадаркі, гандлю ў новы час, стварэнне нацыянальнага рынку спрыялі кансалідацыі шведаў у нацыю у 17-18 стагоддзях.

Святы і традыцыі
----------------

Далярнскія конікі — сімвал рамёстваў і адзін з самых пазнавальных у свеце сімвалаў Швецыі.
Асноўнае народнае свята — Каляды (юль), падрыхтоўка пачынаецца за 2-3 тыдні: вараць піва, пякуць хлеб і печыва (у форме казла, свінні альбо зоркі). Захоўваецца павер'е пра гаючыя ўласцівасці каляндага хлеба і піва. Калядныя танцавальныя вечары суправаджаюцца пераапрананнем (пераапранаюцца ў казла). Іншыя святы — масленіца, тройца, Купалле і святы, якія звязаны з уборкай ураджаю. Асаблівай папулярнасцю сярод студэнтаў і навучэнцаў карыстаецца Дзень Люцыі (13 снежня), калі ладзіцца баль дзяўчат і самая прыгожая абіраецца «каралевай». Захаваўся фальклор: казкі, легенды, балады, песні, карагодныя танцы.

Кухня
-----

Асноўны артыкул: **Шведская кухня**
Традыцыйныя стравы гатуюць да святаў: рысавую кашу з разынкамі, смажаны гусак, яблычны торт, салодкае піва, вяндліну, печыва. Сяляне пякуць па старой традыцыі вялікія караваі кісла-салодкага хлеба.

Вядомыя асобы
-------------

* Брыгіта Шведская
* Андэрс Цэльсій
* Карл Ліней
* Альфрэд Нобель
* Сельма Лагерлёф
* Даг Хамаршэльд
* Грэта Гарба
* Астрыд Ліндгрэн
* Інгмар Бергман
* Б'ёрн Ульвеус
* Карл Сэндберг
* Аніка Сёрэнстам

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8 (т. 17)
**Ведрыцкі бой** савецкіх партызанскіх брыгад 99-й Калінкавіцкай (камандзір В. А. Караткевіч), 101-й Даманавіцкай (камандзір М. А. Чарнавусаў), Васілевіцкай імя П. К. Панамарэнкі (камандзір С. А. Смерцін) супраць нямецкіх акупацыйных сіл ва ўрочышчы каля в. Ведрыч Васілевіцкага раёна ў жніўні 1943 г. 

Партызанская разведка ўстанавіла, што на жывёлагадоўчай базе «Лугас» нямецкія акупацыйныя сілы падрыхтавалі да адпраўкі ў Трэці Рэйх 2 тыс. галоў буйной рагатай жывёлы, нарабаванае у мясцовага насельніцтва. Камандаванне Палескага партызанскага злучэння вырашыла перашкодзіць планам і знішчыць гарнізон, які ахоўваў базу. 23 жніўня 1943 г. партызаны блакіравалі гарнізон з поўдня, каб не дапусціць падыходу падмацавання з боку чыгуначнай станцыі Васілевічы, кулямётным агнём падавілі дзоты праціўніка і авалодалі базай. Большая частка гарнізона была знішчана, захоплена больш за 500 галоў жывёлы. Партызаны страцілі 12 чал. забітымі і параненымі.

Літаратура
----------

* *Пасэ, У. С.* Ведрыцкі бой 1943 // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — С. 241. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
**Athyrium alpestre** — від папараці роду качадыжнік (*Athyrium*) сямейства Аспленіевыя (*Athyriaceae*). Адзін з самых марозастойкіх відаў роду.

Батанічнае апісанне
-------------------

Гэта даволі кампактныя расліны з кароткімі паўзучымі карэнішчамі каля 1,5 см у дыяметры, чорна-бурага колеру. Ваі да 90 см даўжынёй і да 20 см шырынёй, двойчы ці тройчы пёрыстыя.

Арэал
-----

Мае вельмі шырокі арэал, расце ў гарах Паўночнай і Сярэдняй Еўропы, на Каўказе, у Сібіры (Алтайскі край, Рэспубліка Алтай, Кемераўская вобласць, Краснаярскі край, Хакасія, Тува, Бурація) і на Поўначы Паўночнай Амерыкі (Канада, Аляска) у тайговых і горных раёнах, даходзячы да тундры і альпійскага пояса.

Расце на камяністых схілах субальпійскіх лугоў, сустракаецца ў зарасніках кустоў і ў цёмных іглічных лясах.

Гэта звычайны від у горных раёнах Шатландыі на вышынях больш за 600 метраў. Больш чым 10 % папуляцыі знаходзіцца ў гарах Кейрнгормс  (англ.) (бел.. Асноўны від, які расце на вышынях 750 метраў і вышэй, расце толькі ў 4 месцах і з’яўляецца эндэмікам Шатландыі.

Разнавіднасць Athyrium distentifolium var. americanum (Butters) Boivin [syn.  Athyrium americanum (Butters) Maxon] расце на захадзе ЗША, на Аляске, у Канадзе і ў прыбярэжных раёнах Грэнландыі.

Зноскі
------

1. ↑  Энциклопедия растений Сибири: Кочедыжник расставленнолистный  (руск.)
2. ↑  Ratcliffe, Derek (1977) Highland Flora. Inverness. HIDB. pp. 67 and 82
3. ↑  Shaw, Philip and Thompson, Des (eds.) (2006) The Nature of the Cairngorms: Diversity in a changing environment. Edinburgh. The Stationery Office. ISBN 0114973261. pp. 75 and 218-35
4. ↑  «Species Action Plan: Newman’s Lady Fern (Athyrium flexile)» Архівавана 31 кастрычніка 2007.
5. ↑  Athyrium americanum (Butters) Maxon. Alpine ladyfern

Спасылкі
--------

* Athyrium alpestre: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | GBIF · iNaturalist · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Plantarium · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778393651 |
**Сумяшчальна́сць** — здольнасць апаратных або праграмных сродкаў розных тыпаў працаваць з камп’ютарнай сістэмай.

Адрозніваюць апаратную, праграмную і інфармацыйную сумяшчальнасць. Поўная сумяшчальнасць бывае пры адначасовым існаванні ўсіх трох відаў.

**Апаратная (тэхнічная) сумяшчальнасць** (англ.: hardware compatibility) — здольнасць апаратуры дадзенага тыпу працаваць з апаратурай, прыладамі ці вузламі іншага тыпу. Складовай часткай апаратнай сумяшчальнасці з’яўляецца электрамагнітная сумяшчальнасць (ЭМС), калі апаратныя сродкі не ствараюць узаемных электрамагнітных перашкод, або іх уласнае электрамагнітнае выпраменьванне істотна не ўплывае на іншыя тэхнічныя сродкі.

**Праграмная сумяшчальнасць** (англ.: software compatibility) — магчымасць выканання адных і тых жа праграм на розных тыпах апаратнага забеспячэння, іх здольнасць да аб’яднання ў складаныя праграмныя комплексы для вырашэння больш складаных задач.

**Інфармацыйная сумяшчальнасць** (англ.: data compatibility) — здольнасць апаратнага забеспячэння розных тыпаў аднолькава ўспрымаць пэўны набор даных. Часткай інфармацыйнай сумяшчальнасці, а таксама сродкам яе забеспячэння з’яўляецца сумяшчальнасць фарматаў прадстаўлення даных.

Таксама існуе паняцце **сумяшчальнасць праграм** (англ.: program compatibility) — прыдатнасць розных праграм да ўзаемадзеяння і, у прыватнасці, да аб’яднання ў праграмныя комплексы для вырашэння больш складаных задач, напрыклад, у аўтаматызаваных сістэмах.

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* *Савік М. П.* Сумяшча́льнасць ЭВМ // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 268—269. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Compatibility // *Валединский В. Д.* Информатика. Словарь компьютерных терминов. — М.: Аквариум, 1997. С. 24. — 128 с. 30 000 экз. — ISBN 5-85684-119-0. (руск.)
* *Воройский Ф. С.* Информатика. Новый систематизированный толковый словарь-справочник. — 3-е изд.. — М.: ФИЗМАТЛИТ, 2003. — С. 179—180. — 760 с. — (Введение в современные информационные и телекоммуникационные технологии в терминах и фактах). — ISBN 5-9221-0426-8. (руск.)
* Совместимость (Compatibility) // Толковый словарь по информатике / Пивняк Г. Г. Бусыгин Б. С. Дивизюк М. М. и др.; Под редакцией академика НАН Украины Г. Г. Пивняка — Днепропетровск: Национальный горный институт, 2008. — С. 515. — 599 с. — 300 экз. — ISBN 978-966-350-087-4. (руск.)

Спасылкі
--------

* Совместимость // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780610641 |
**Універсітэт Уэст-Ліберці** (англ.: West Liberty University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Уэст-Ліберці ў штаце Заходняя Вірджынія.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Гэта старэйшая вышэйшая навучальная ўстанова Заходняй Вірджыніі. Яна прапануе больш за 70 спецыяльнасцей бакалаўрыяту, магістратуры і аспірантуры, у тым ліку ступень магістра ў галіне адукацыі, праграму навучання на асістэнта ўрача і онлайн-праграму магістра бізнес-адміністравання.

Установа адукацыі, што цяпер называецца Універсітэтам Уэст-Ліберці, была створана як Акадэмія Уэст-Ліберці 30 сакавіка 1837 года, за 26 гадоў да таго, як штат аддзяліўся ад Вірджыніі. Яна была створана, каб адказаць на патрэбу ў магчымасцях атрымання вышэйшай адукацыі на захад ад гор Апалачы.

Першапачаткова ўстанова была звычайнай школай і атрымала назву ад горада, у якім яна знаходзіцца. У сваю чаргу горад Уэст-Ліберці быў названы так у канцы XVIII стагоддзя як самая заходняя кропка так званай «новай свабоды», якую надала Дэкларацыя незалежнасці ЗША.

Структура
---------

* Каледж бізнесу
* Каледж вольных і крэатыўных мастацтваў і камунікацый
* Каледж адукацыі і чалавечай дзейнасці
* Каледж прыродазнаўчых навук

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Заходняя Вірджынія

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 8527 2398 · LCCN: n82062401 · Microsoft: 31452180 · VIAF: 123175951 |
**Пінская мадонна** ці **Божая Маці з дзіцем**, **Божая маці ў промнях** — карціна мастака Альфрэда Ізідора Ромера, якая з моманту напісання захоўваецца ў горадзе Пінску (Беларусь) у касцёле Успення Прасвятой Дзевы Марыі (вул. Леніна, 18).

Карціна з’яўляецца адным з двух твораў мастака, якія знаходзяцца на тэрыторыі Беларусі, другі — гэта копія яго карціны «Хрыстос і сірата», падораная мастаком Камайскаму храму за тры месяцы да смерці ў студзені 1897 года.

У 2007 годзе пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь карціна ўнесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей.

Гісторыя
--------

Карціна была напісана ў Пінску па вяртанні мастака пасля доўгіх гадоў працы і жыцця з Еўропы за тры гады да смерці. У Пінску А. Ромер займаўся мастацкім уладкаваннем касцёла, зарабляючы сабе тым самым на жыццё. Правобразам для Дзевы Марыі паслужыла гараджанка.

Апісанне
--------

Намаляваная жывапісцам маладая жанчына ў блакітнай накідцы з распушчанымі валасамі пад хусткай, якая развяваецца, па-матчынаму асцярожна трымае на руках немаўля. Толькі па ледзь улоўнаму німбу і яркаму, як бы ідучаму з неба прамяню святла, можна зразумець, што гэта не проста маці, гэта — Мадонна. Мастак стварыў маляўнічы вобраз самага вялікага таінства прыроды — жыватворчага матчынага кахання.

Крыніцы
-------

1. 1 2  *склад. В.Я. Абламскі, І.М. Чарняўскі, Ю.А. Барысюк.* Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь. — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — ISBN 978-985-6828-35-8.
2. 1 2  Культовая архитектура Пинска XVII—XVIII Архівавана 25 снежня 2013.  (руск.)
3. 1 2  Расскажу ка я вам про свой город Пинск! Архівавана 30 сакавіка 2012.  (руск.)
4. ↑  ПИНСК: город-музей в ожерельи Полесья(недаступная спасылка)
**Кладофара** (*Cladophora*) — род ніткавых зялёных водарасцей сямейства кладофаравых.

Апісанне
--------

Макраскапічныя водарасці ў выглядзе рыхлых ніткавата-кусцістых дзярнінак шчыльных падушка- і паўшарападобных калоній ці бясформенных скопішчаў цёмна-зялёных, цвёрдых навобмацак нітак (ціна); прымацаваны рызоідамі да субстрату ці свабодна плаваюць, утвараючы ціну. Ніткі галінастыя, з адным радам звычайна выцягнутых (даўжыня перавышае шырыню ў 20 разоў), шмат’ядравых клетак — сегментаў. Хларапласт сеткаваты ці ў выглядзе мноства дыскападобных пласцін і пірэноідаў.

Кладофара скручаная (*Cladophora glomerata*), Швецыя.
Вядома звыш 150 відаў, пашыраных у трапічных і ўмераных шыротах, на мелкаводдзі мораў, саланаватых і прэсных вадаёмаў. На Беларусі ў азёрах, сажалках і рэках адзначаны кладофара слабая (*Cladophora fracta*), кладофара скручаная (*Cladophora glomerata*).

Размнажэнне вегетатыўнае (часткамі талому, акінетамі), бясполае (зааспорамі), полавае (ізагамія). Адзначана чаргаванне пакаленняў: спарафіту і гаметафіту.

Літаратура
----------

* *Міхееа Т. М.* Кладофара // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780539527 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зубрыцкі.

**Міхаіл Конанавіч Зубрыцкі** (нар. 2 красавіка 1931, в. Камень, Старобінскі раён, Бабруйская акруга) — беларускі эпідэміёлаг, гігіеніст, арганізатар аховы здароўя. Кандыдат медыцынскіх навук (1971), дацэнт (1974).

Біяграфія
---------

Скончыў Бабруйскую фельчарскую школу (1950), Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1960; аспірантура, 1969).

Месца працы, пасада: Старобінская раённая бальніца (1950—1951, фельчар); Паліклініка МУС БССР (1952—1954, фельчар); Проціэпідэмічнае ўпраўленне Міністэрства аховы здароўя БССР (1954—1956, старшы санітар); Рэспубліканская станцыя санітарнай авіяцыі (1956—1960, фельчар); Мінская абласная санітарна-эпідэміялагічная станцыя (1960—1966, у 1962—1966 — галоўны ўрач, адначасова намеснік загадчыка Мінскага абласнога аддзела аховы здароўя); Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт (1966—2008; кафедра сацыяльнай гігіены і арганізацыі аховы здароўя, дацэнт, у 1974—1979 — дэкан санітарна-гігіенічнага факультэта, у 1978—1995 — загадчык кафедры).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя інтарэсы: праблемы здароўя насельніцтва, пераважна дзіцячага; пытанні гісторыі медыцыны і аховы здароўя Беларусі.

Узнагароды
----------

Узнагароды: званне «Заслужаны работнік народнай адукацыі Рэспублікі Беларусь» (1992), значок «Выдатнік аховы здароўя» (1971), ганаровыя граматы Савета Міністраў СССР і УЦСПС (1987), Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. 1 2

Літаратура
----------

* Детская и перинатальная смертность в Минске : (социально-гигиенический очерк) : автореферат диссертации … кандидата медицинских наук : 784 / М. К. Зубрицкий. — Минск, 1971.
* Зубрицкий Михаил Кононович // Руководители санитарно-эпидемиологической службы Республики Беларусь. — Минск, 2001. — С. 33.
* Зубрицкий Михаил Кононович // Организаторы здравоохранения Республики Беларусь. — Минск, 2002. — С. 41.
* Зубрицкий Михаил Кононович: (К 60-летию со дня рождения) //Здравоохр. Белоруссии. — 1991. — № 5. — С. 72.

Спасылкі
--------

* Архівавана 23 жніўня 2022. Зубрицкий Михаил Кононович

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-273162 |
**Мілдрэд Луіза «Мілі» Мак-Дэніел-Сінглтан** (англ.: Mildred Louise «Millie» McDaniel-Singleton, у дзявоцтве — Мак-Дэніел; 4 лістапада 1933, Атланта, Джорджыя, ЗША — 30 верасня 2004, Пасадэна, Каліфорнія, ЗША) — амерыканская лёгкаатлетка, спецыялізавалася на скачках у вышыню. Алімпійская чэмпіёнка 1956 года, чэмпіёнка Панамерыканскіх гульняў 1955 года.

Біяграфія
---------

Мілі Мак-Дэніел нарадзілася ў Атланце і скончыла мясцовую старэйшую школу Дэвіда Говарда, якая прызначалася для дзяцей афраамерыканцаў.

У 1953 Мак-Дэніел атрымала перамогу ў скачках у вышыню на чэмпіянаце ЗША па лёгкай атлетыцы. У 1955 і 1956 гадах яна паўтарыла гэтае дасягненне, прычым як на адкрытым паветры, так і ў памяшканні. У 1955 годзе спартсменка таксама прыняла ўдзел у Панамерыканскіх гульнях у Мехіка, дзе атрымала пераканаўчую перамогу, перасягнуўшы вынік сярэбранага прызёра амаль на 10 см.

У снежні 1956 года Мак-Дэніел прыняла ўдзел у спаборніцтвах у скачках у вышыню на Алімпійскіх гульнях у Мельбурне. На Гульнях амерыканка была адзінай, хто здолеў пераадолець вышыню 1,70 м, стаўшы алімпійскай чэмпіёнкай. Прапусціўшы адзнакі 1,72 м і 1,74 м, Мілі з другой спробы ўстанавіла новы сусветны рэкорд у 1,76 м, перасягнуўшы на 1 см папярэдняе дасягненне румынкі Ёланды Балаш.

Апроч лёгкай атлетыкі Мак-Дэніел займалася таксама баскетболам, выступала за каманду Таскігійскага інстытута. У 1983 годзе спартсменка была ўключана ў Залу спартыўнай славы штата Джорджыя.

Пасля завяршэння сваёй спартыўнай кар’еры Мілдрэд пераехала ў Каліфорнію, дзе выкладала фізкультуру на працягу 32 гадоў. 30 верасня 2004 года ва ўзросце 70 гадоў амерыканка памерла.

Зноскі
------


| ⛭ Алімпійскія чэмпіёнкі ў скачках у вышыню |
| --- |
| 
* **1928**: Канада Этэль Кэтэрвуд
* **1932**: Злучаныя Штаты Амерыкі Джын Шылі
* **1936**: Венгрыя Ібоя Чак
* **1948**: Злучаныя Штаты Амерыкі Эліс Коўчмэн
* **1952**: Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка Эстэр Бранд
* **1956**: Злучаныя Штаты Амерыкі Мілдрэд Мак-Дэніел
* **1960**: Румынія Іаланда Балаш
* **1964**: Румынія Іаланда Балаш
* **1968**: Чэхаславакія Міласлава Рэзкава
* **1972**: Федэратыўная Рэспубліка Германіі (1949—1990) Ульрыке Мейфарт
* **1976**: Германская Дэмакратычная Рэспубліка Розмары Акерман
* **1980**: Алімпійскі сцяг Сара Сімеоні
* **1984**: Федэратыўная Рэспубліка Германіі (1949—1990) Ульрыке Мейфарт
* **1988**: Злучаныя Штаты Амерыкі Луіза Рытэр
* **1992**: Германія Хайке Хенкель
* **1996**: Балгарыя Стэфка Кастадзінава
* **2000**: Расія Алена Ялесіна
* **2004**: Расія Алена Слесарэнка
* **2008**: Бельгія Тыя Хелебаўт
* **2012**: Расія Ганна Чычарава
* **2016**: Іспанія Рут Бейтыя
* **2020**: Алімпійскі сцяг Марыя Ласіцкенэ

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics · МАК |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
**Мечыслаў Мар’янавыч Марква́рдэ** (5 чэрвеня 1929, вёска Уздзянка, Уздзенскі раён, Мінская вобласць -- 12 мая 2020) — беларускі рэнтгенолаг, доктар медыцынскіх навук (1981), прафесар (1982).

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Мінскім медыцынскім інстытуце (1947—1952), скончыў Ваенна-медыцынскі факультэт пры Куйбышаўскім медыцынскім інстытуце ў 1953 г. Служыў у Савецкай Арміі (1953—1956).

Клінічны ардынатар кафедры рэнтгеналогіі Беларускага інстытута ўдасканалення ўрачоў — 1956—1958; аспірант кафедры — 1958—1959. Асістэнт кафедры — 1959—1967; прысуджана вучоная ступень кандыдата медыцынскіх навук (1964). Дацэнт кафедры — 1967—1968; прысвоена вучонае званне дацэнта (1968). Загадчык кафедры рэнтгеналогіі Мінскага медыцынскага інстытута — 1968—1995; прысуджана вучоная ступень доктара медыцынскіх навук (1981); званне прафесара (1982). Прафесар кафедры прамянёвай дыягностыкі і тэрапіі Беларускага медыцынскага ўніверсітэта — 1995—2004.

Выкладчык прамянёвай дыягностыкі Цэнтра падрыхтоўкі сярэдняй медыцынскага і фармакалагічнай адукацыі БелМАПА — з 2004 года па цяперашні час. Мае вышэйшую медыцынскую кваліфікацыйную катэгорыю ў галіне прамянёвай дыягностыкі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Сфера навуковых інтарэсаў — даследаванні жоўцевыводзячай сістэмы. Гэтай праблеме прысвяціў кандыдацкую дысертацыю і шмат наступных публікацый. Вялікае значэнне надае методыцы выкладання прадмета прамянёвай дыягностыкі. Аўтар навучальных дапаможнікаў: «Рэнтгеналагічнае даследаванне касцёва-сустаўнага апарата» (2002) і інш.

Аўтар прагрэсіўнай канцэпцыі рэарганізацыі і абнаўлення службы прамянёвай дыягностыкі ў Беларусі, пастаянна ажыццяўляе навукова-тэхнічную экспертызу па новай тэхніцы і тэхналогіях.

М. М. Марквардэ адказны рэдактар ​​і член рэдакцыйных калегій 8 зборнікаў навуковых прац. Аўтар больш за 125 навуковых прац, адной манаграфіі, 2 вынаходніцтваў, аднаго патэнта, 15 навучальных дапаможнікаў, 13 рацыяналізатарскіх прапаноў. Пад яго кіраўніцтвам абаронена 6 кандыдацкіх дысертацый.

Старшыня праўлення беларускага навуковага таварыства прамянёвых дыягностаў у 1965—2005 гг.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10.

Літаратура
----------

* Марквардэ // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10). — С. 117.
* Заведующие кафедрами и пофессора Минского медицинского института (1921—1966) : биографический справочник. — Минск, 1999.
* Марквардэ Мечыслаў Мар’янавіч // Памяць : Уздзенскі раён. — Мінск, 2003. — С. 485.

Спасылкі
--------

* Маркварде Мечислав Марианович Архівавана 29 мая 2019. (руск.) // Сайт БДУ
* Маркварде, Мечислав Марианович (доктор медицинских наук; род. 1929)(недаступная спасылка)  (руск.) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Scopus |
| Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-199474 |
**Тэхналогія падвойнага (двайнога) прызначэння** — праектны, вытворчы, эксплуатацыйны ці іншы тэхналагічны ланцужок, які можа знайсці прымяненне як у грамадзянскай, так і ваеннай тэхніцы.

Канцэпцыя
---------

Большая частка тэхналагічных дасягненняў (ядзерная энергія, ракетна-касмічная тэхніка, лазеры, радыёлакацыйныя сістэмы, камп’ютары і г. д.) могуць разглядацца як «тэхналогіі падвойнага прызначэння», аднак само гэта паняцце атрымала распаўсюджванне толькі ў сярэдзіне 80-х гадоў XX стагоддзя.

Як правіла, распрацоўка тэхналогій двайнога прызначэння звязана з развіццём найбольш перспектыўных даследчых напрамкаў у прыкладной навуцы і ў навукаёмістых галінах прамысловасці; яна патрабуе значных інтэлектуальных і эканамічных выдаткаў. Як следства, да прынцыповых асаблівасцяў тэхналогій падвойнага прызначэння адносяць высокі ўзровень патрабаванняў да іх якасці і эфектыўнасці.

На мяжы XX—XXI стагоддзяў да ліку тэхналогій двайнога прызначэння адносяць оптаэлектроніку, біятэхналогіі, тэхналогіі тэлекамунікацыйных і камп’ютарных сетак, новых матэрыялаў, накіраванай перадачы энергіі і г. д. так як вобласць узаемнага перасячэння магчымасцяў іх выкарыстання як у грамадзянскай, так і ў ваеннай сферы дасягае 80—90 %.

У міжнародных адносінах перадача падобных тэхналагічных прадуктаў трапляе пад дзеянне Васенаарскіх пагадненняў 1996 года па кантролі за экспартам звычайных узбраенняў і высокіх тэхналогій (падвойнага прымянення).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Технологии двойного назначения // Военная энциклопедия / С. Б. Иванов. — Москва: Военное издательство, 2004. — Т. 8. — С. 73. — ISBN 5-203-01875-8.
2. 1 2  Технология двойного назначения // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
**Антыцыкло́н** — замкнутая вобласць павышанага атмасфернага ціску з максімальным ціскам у цэнтры. Вятры ў антыцыклоне абгінаюць цэнтр па гадзіннікавай стрэлцы ў паўночным паўшар'і і супраць гадзіннікавай стрэлкі ў паўднёвым. Сыходны рух паветра ў антыцыклоне абумоўлівае адсутнасць воблачнасці. Улетку пераважае гарачае і сухое надвор'е, зімой - марознае і ясная. Антыцыклонам называюць вобласці павышанага ціску ў атмасферы, дыяметрам ад некалькіх соцень да некалькіх тысяч км, якія характарызуюцца своеасаблівымі ўмовамі надвор'я і сістэмай цячэння паветра. Антыцыклоны разам з якасна процілеглымі ім цыклонамі (абласцямі паніжанага ціску) з'яўляюцца найважнейшымі віхравымі формамі агульнай цыркуляцыі атмасферы.

Геаграфія сталых антыцыклонаў
-----------------------------

* Азорскі антыцыклон
* Антарктычны антыцыклон
* Арктычны антыцыклон
* Бермудскі антыцыклон
* Гавайскі антыцыклон
* Грэнландскі антыцыклон
* Канадскі антыцыклон
* Паўночнаціхаакіянскі антыцыклон
* Сібірскі антыцыклон
* Паўднёва-Атлантычны антыцыклон
* Паўднёва-Індыйскі антыцыклон
* Паўднёва-Ціхаакіянскі антыцыклон

Гл. таксама
-----------

* Цыклон
* Геастрафічны вецер

Літаратура
----------

* Субтрапі́чны антыцыкло́н // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 242. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Башкірская · Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4160100-2 · Microsoft: 67320510 · NKC: ph824581 |
**Якаў Міхайлавіч Шафранскі** (12 сакавіка 1950, Віцебск) — беларускі вучоны ў галіне матэматычнай кібернетыкі і інфарматыкі. Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1981).

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскую СШ № 2 з сярэбраным медалём (1967), матэматычны факультэт БДУ (1972), аспірантуру Інстытута тэхнічнай кібернетыкі АН БССР (1981), у якім працуе з 1972 года (у 2002 г. інстытут перайменаваны ў Аб’яднаны інстытут праблем інфарматыкі НАН Беларусі).

Навуковыя працы па дыскрэтнай аптымізацыі, тэорыі раскладаў. Распрацаваў метады рашэння экстрэмальных камбінаторных задач і аналізу іх складанасці, мадэлі і метады выбару аптымальных параметраў у тэхнічных і эканамічных сістэмах. Апублікаваў 90 навуковых прац, у тым ліку 3 манаграфіі.

Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (1998, у сааўтарстве) — *за цыкл прац «Мадэлі і метады тэорыі раскладаў»*.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

Спасылкі
--------

* ШАФРАНСКИЙ Яков Михайлович Архівавана 10 жніўня 2020. (руск.) // Факультэт прыкладной матэматыкі і інфарматыкі БДУ
* Вучоныя Беларусі. Шафранскі, Якаў Міхайлавіч (кандыдат фізіка-матэматычных навук; матэматыка; нар. 1950) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
**Сантарэн** (парт.: Santarém; [sɐ̃tɐˈɾɐ̃ĩ]) — горад у Партугаліі, цэнтр аднайменнай акругі і муніцыпалітэта, цэнтр гістарычнай правінцыі Рыбатэжу. Колькасць насельніцтва — 28,9 тыс. жыхароў (горад), 63,6 тыс.жыхароў (муніцыпалітэт). Горад і муніцыпалітэт уваходзіць у эканоміка-статыстычны рэгіён Алентэжу і субрэгіён Лезырыя-ду-Тэжу. Па старым адміністрацыйным дзяленні ўваходзіў у правінцыю Рыбатэжу. Горад названы па імені святой Ірыны Тамарскай, якая з'яўляецца заступніцай горада.

Царква Граса
Вуліцы города
Мост праз раку Тэжу
Вежа Кабасаш

Геаграфія
---------

Горад размешчаны на правым беразе Тэжу, у 65 км на паўночны ўсход ад Лісабона.

Муніцыпалітэт мяжуе:

на поўначы — муніцыпалітэты Порту-дэ-Мош, Алканена, Торэш-Новаш
на ўсходзе — муніцыпалітэты Галеган, Шамушка
на паўднёвым усходзе — муніцыпалітэты Алпіярса, Алмейрын
на поўдні — муніцыпалітэт Карташоў
на паўднёвым захадзе — муніцыпалітэт Азамбужа
на захадзе — муніцыпалітэт Рыу-Маёр

Гісторыя
--------

Горад заснаваны ў 1095 годзе.

Старажытнае паселішча на месцы сучаснага Сантарэна існавала ўжо ў VIII стагоддзі да н.э. У 138 годзе да н.э. тэрыторыя была захоплена рымлянамі, і горад атрымаў назву Scalabis. У перыяд рымскага панавання Scalabis быў адным з найважнейшых адміністрацыйных цэнтраў правінцыі Лузітанію. Пасля заваёвы аланамі і вандаламі назва горада было зменена на Santa Iria або Santa Irene (святая Ірына), ад якога і паходзіць сучасная партугальская назва. У 715 годзе горад быў захоплены маўрамі. Вернуты пад юрысдыкцыю партугальскага караля Дона Афонсу Энрыкеша ў 1147. Горад іграў важную ролю ў сярэднявечнай Партугаліі. Тут праходзілі картэсы. Кароль Фернанду I (1345—1383) быў пахаваны тут у францысканскім манастыры. Горад сур'ёзна пацярпеў у выніку землетрасення ў 1755. Сучасны Сантарэн атрымаў статус горада ў 1868. У пачатку XIX стагоддзя быў захоплены і разрабаваны войскамі Напалеона.

Выбітныя ўраджэнцы і жыхары
---------------------------

* Фернанду I

Гарады-пабрацімы
----------------

* Бадахос, Іспанія
* Грандола[d], Партугалія
* Кукельберг[d], Бельгія
* Мекнес, Марока (2 кастрычніка 1989)
* Сантарэн[d], Бразілія
* Тыргавіштэ, Румынія

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сантарэн (Партугалія)