recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шпілеўская.
**Юлія Аляксандраўна Шпілеўская** (нар. 17 студзеня 1977, Мінск) — беларуская актрыса тэатра і кіно, тэлевядучая. Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь (2020).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 17 студзеня 1977 года ў Мінску.

Скончыла ў 2000 годзе тэатральны факультэт Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў па спецыяльнасці «Акцёрскае мастацтва музычнага тэатра» (курс заслужанага дзеяча мастацтваў Л. А. Манаковай). Актрыса Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы з 2000 года. Тэлевядучая на канале СТБ, вядучая інфармацыйнай праграмы радыё «Мінск».

Пасля масавых фальсіфікацый на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, жорсткага разгону акцый пратэстаў, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, калектыў Купалаўскага тэатра 13 жніўня запатрабаваў спыніць гвалт у дачыненні да мірных грамадзян і выступіў за пералік галасоў з удзелам незалежных назіральнікаў. 17 жніўня ўладамі быў звольнены дырэктар тэатра Павел Латушка. 26 жніўня Юлія Шпілеўская разам з большасцю трупы і іншымі супрацоўнікамі тэатра звольнілася ў знак пратэсту.

Творчасць
---------

Сярод роляў: Барбара («Чорная панна Нясвіжа» А. Дударава), Кацярына II («Ноч на Каляды[ru]» паводле М. Гогаля), Выканаўца песні «Сустрэча ў кавярні», Прачка («Местачковае кабарэ»), Тэлімена («Пан Тадэвуш» А. Міцкевіча), выканаўца песні «Аркестру Леаніда Уцёсава» («Вельтмайстар акардэон» М. Мермана), Данута Абдзіраловіч («Дзве душы» М. Гарэцкага), Ніна («Каханне як мілітарызм» П. Гладзіліна), Тытанія («Сон у купальскую ноч» У. Шэкспіра).

Узнагароды
----------

* Медаль Францыска Скарыны (2013),
* Ганаровае званне «Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь» (8 студзеня 2020).

Зноскі
------

1. ↑  Из Купаловского театра уволены 58 актеров и сотрудников Архівавана 3 верасня 2020.
2. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 10 верасня 2013 года № 422 «Аб узнагароджанні дзяржаўнымі ўзнагародамі Рэспублікі Беларусь» Архівавана 26 кастрычніка 2021.
3. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 8 студзеня 2020 года № 7 «Аб узнагароджанні» Архівавана 12 лютага 2021.

Спасылкі
--------

* Юлія Шпілеўская на сайце Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы.
* «Не магу маўчаць. „Уперад нагамі пад воплескі не атрымаецца"» Архівавана 26 кастрычніка 2020. на сайце «Радыё Свабода» 23 кастрычніка 2020

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar4992748 |
**Кекіл** — прычоска ў старажытных цюрскіх качэўнікаў, быў распаўсюджаны, напрыклад, у казахаў і іншых качавых народаў. Разнавіднасць айдара, чуб, што пакідалі наперадзе ў хлопчыкаў і юнакоў. Паводле старажытных вераванняў, гэта рабілася ад сурокаў.

Такая прычоска кажа аб тым, што яе ўладальнік — юнак, малады воін, яшчэ нежанаты і не мае дзяцей. Дарослы мужчына, цюрак-качэўнік не носіць кекіл, а носіць толькі айдар (чуб). Пры наборы добраахвотнікаў на небяспечныя набегі маладога бяздзетнага воіна не бралі, каб у выпадку смерці не перарваўся яго род. У казахаў сустракаюцца прозвішчы Кекілбаеў.

Літаратура
----------

* Наурызбай Акпай «Традиции культуры казахского народа», «Алтын орда», 2002 г. г. Алматы, республика Казахстан.

Спасылкі
--------

* 
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Чака (значэнні).

**Культурны нацыянальны гістарычны парк Ча́ка** (англ.: Chaco Culture National Historical Park) — нацыянальны парк на тэрыторыі штата Нью-Мексіка (ЗША), створаны для захавання культуры старажытных пуэбла. У 1987 г. быў уключаны ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Агульная плошча — 14 261 га.

Чака ўяўляе сабою каньён на плато Каларада, дзе пераважае засушлівы кантынентальны клімат з агульнагадавой колькасцю ападкаў каля 200 мм. У нашы дні флора каньёна прадстаўлена пераважна ксерафітамі, аднак каля 1000 гадоў таму непасрэдна да каньёна прылягалі густыя хваёвыя лясы. 

Паміж 850 г. і 1250 г. Чака з'яўляўся важным эканамічным і рэлігійным цэнтрам індзейцаў-анасазі. На працягу гэтага перыяду яны ўзвялі 15 архітэктурных комплексаў. Пуэбла-Баніта, найбуйнейшы з іх, складаецца з 4 паверхаў і 650 памяшканняў, займае плошчу 0,8 га. Ён будаваўся паэтапна каля 3 стагоддзяў. Вялізарныя ківы ўмяшчалі да некалькі сот чалавек. Усе рытуальныя і жылыя комплексы былі звязаны сеткай шырокіх дарог. 

Росквіт паселішчаў каньёна прыйшоўся на пачатак XI — пачатак XII ст. Менавіта ў тую пару была застаўлена большая частка вырабаў з бірузы, якая мела надзвычайную каштоўнасць. Археолагі выявілі, што Чака выконваў важную рэлігійную функцыю ў жыцці анасазі, таму росквіт у значнай ступені быў абумоўлены пілігрымамі. Яны прыязджалі з усяго рэгіёна, вялі абмен і жывілі мясцовую эканоміку. Насельнікі Чака займаліся астранамічнымі назіраннямі, стварылі і некалькі стагоддзяў падтрымлівалі эфектыўную сістэму арашэння кукурузных палеткаў. Захаваліся шматлікія петрогліфы, піктаграмы, кераміка, упрыгожванні, прадметы з абсідыяну. 

У 1130 — 1180 гг. у Чака назіраўся крызіс, абумоўлены працяглай засухай. Ён выклікаў абвастрэнне гвалту і ў выніку — умацаванне паселішчаў, а таксама адток часткі насельніцтва, меркавана ў Меса-Вердэ. У першай палове XIII ст. канфлікт мог абвастрыцца і перарасці ў вайну з-за новай засухі і экалагічных бедстваў. Археолагамі знойдзены сведчанні частых забойстваў і канібалізму. Пасля сярэдзіны XIII ст. паселішчы ў Чака былі канчаткова пакінуты іх жыхарамі. 

Да XIX ст. землі вакол каньёна былі населены наваха, якія лічылі будаўнікоў Чака сваімі старажытнымі ворагамі (*Anaasází*). Дзякуючы аддаленасці і засушліваму клімату каньён рэдка наведваўся людзьмі. Толькі ў 1823 г. яго наведала і апісала мексіканская экспедыцыя. У 1907 г. амерыканскі прэзідэнт Тэадор Рузвельт усталяваў федэральны ахоўваемы статус. З 1920 г. арганізуюцца сістэматычныя даследаванні. Чака — важны турыстычны, даследчы і адукацыйны цэнтр.

* Пуэбла-БанітаПуэбла-Баніта
* Знутры памяшканняўЗнутры памяшканняў
* Дэталі пабудовыДэталі пабудовы
* Ківа Каса-РынканадаКіва Каса-Рынканада
* Керамічная пасудзінаКерамічная пасудзіна
* ПетрогліфПетрогліф
* Піктаграмы з вынікамі астранамічных назіранняўПіктаграмы з вынікамі астранамічных назіранняў

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Чака (культурны нацыянальны гістарычны парк) на Вікісховішчы |

* Афіцыйны сайт
* Сайт ЮНЕСКА
* Анасазі каньёна Чака Архівавана 6 жніўня 2022.
**Чайка камчацкая** (*Larus schistisagus*) — птушка сямейства Чайкавыя (*Laridae*).

Апісанне
--------

Дарослыя самцы і самкі ў шлюбным уборы маюць белую галаву, шыю, бруха, бакі, хвост. Мантыя цёмна шыферна-шэрая, некалькі святлей, чым у марской чайкі. Вочі жоўтыя, павекі чырванаватыя. Дзюба жоўтая, на канцы — чырвоная пляма; ногі ружова-мяснога колеру, з чорнымі кіпцюрамі.

Пашырэнне
---------

Арэал: узбярэжжы Ахоцкага і Берынгава мораў; гняздуецца ў Каракіі, на Камчатцы, на Курыльскіх астравах і на Сахаліне. У негнездавы час сустракаецца каля берагоў Прымор'я, Камандорскіх астравоў, Японіі, Кітаі. Частка птушак і ўзімку застаецца ў межах гнездавой вобласці, іншыя падаюцца да поўдня.

Гнездавы біятоп — скалістыя ўзбярэжжы мацерыкоў і выспаў, але таксама і роўныя пясчаныя берагі з хмызняковай расліннасцю. Пасля гнездавання ў жніўні-верасні птушкі трымаюцца чародамі каля рэк, а пасля іх замярзання перамяшчаюцца на марскія ўзбярэжжы.

З 2008 па 2012 гады птушка 4 разы адзначалася ў Еўропе (Літва, Латвія, Вялікабрытанія, Ісландыя, Фінляндыя). На тэрыторыі Беларусі адзіная птушка адзначана ў снежні 2012 ў горадзе Гродна.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.
**Gloria victis** — зборнік апавяданняў Элізы Ажэшкі.

Гэты зборнік быў упершыню выдадзены ў 1910 г. пасля рэвалюцыі 1905 г. якая пацягнула за сабой значнае паслабленне цэнзуры на тэрыторыі Літвы і Беларусі. Першапачаткова зборнік павінен быў называцца *1863*. Канчатковая назва ў перакладзе з лацінскай азначае «Слава пераможаным» і з’яўляецца пераробкай лацінскага выразу vae victis («гора пераможаным»). Тэматыка ўсіх змешчаных у ёй апавяданняў тычыцца часоў Студзеньскага паўстання.

Змест
-----

У першае выданне ўвайшлі пяць навэл: «Яны», «Афіцэр», «Гекуба», «Бог ведае хто», «Gloria victis». Першая навела «Яны» прысвечана атраду Рамуальда Траўгута з дня сфармавання атрада да моманту яго разгрому ў Горацкіх лясах.

Выданні
-------

Кнігу выдаў у Вільні накладам 3000 асобнікаў таварыш пісьменніцы Вацлаў Макоўскі. У снежні 1911 года ў Віленскай судовай палаце пачаўся суд над кнігай, паводле загаду Часовага камітэта па справах друку кніга была канфіскавана.

Больш познія выданні змяшчалі таксама апавяданні «Дзіўная гісторыя», «Смерць дома» і «Міс Роўз».

Беларускі пераклад
------------------

Апавяданні цыклю перакладзеныя на беларускую мову Анатолем Бутэвічам і выйшлі разам у серыі «Беларускі кнігазбор» у 2020 годзе (разам з раманам «Над Нёманам»).

Зноскі
------

1. ↑  Gloria victis (zbiór opowiadań) • Orzeszkowa Eliza • książka — recenzje, opisy, opinie "BiblioNETka.pl
2. ↑  Аповесці, апавяданні, нарысы / Эліза Ажэшка. — Мн. : МГА «Бел. кнігазбор», 2000. — 508 с. [4] л. іл. — (Беларускі кнігазбор. Серыя 1, Мастацкая літаратура)
3. ↑

Спасылкі
--------

* Ажэшка Эліза, Gloria victis. Навэла. Уступнае слова і пераклад з польскай Анатоля Бутэвіча // Дзеяслоў, № 4 (35), 2008.
* Ажэшка Эліза, Яны. Навела, Пераклад з польскай Анатоля Бутэвіча; Дзеяслоў, Літаратурна-мастацкі часопіс 5 (90) 2017; с. 193—223
* Ажэшка Эліза, Афіцэр. Навэла; Дзеяслоў, Літаратурна-мастацкі часопіс 3 (94) 2018; с. 177—211
* Ажэшка Эліза, Бог ведае хто. Навела; Дзеяслоў, Літаратурна-мастацкі часопіс 6 (103) 2019; с. 170—186
* Эліза Ажэшка, Дзіўная гісторыя. Навэла. Пераклад з польскай і прадмова Анатоля Бутэвіча.; Дзеяслоў, Лiтаратурна-мастацкі часопіс 2 (117) 2022; с. 160—178
**Кодэкс Рэспублікі Беларусь аб адукацыі** — кодэкс, прыняты Палатай прадстаўнікоў 2 снежня 2010 года. Ухвалены Саветам Рэспублікі 22 снежня 2010 года і заснаваны на дзеючых законах ("Аб адукацыі", "Аб прафесійна-тэхнічнай адукацыі", "Аб адукацыі асоб з асаблівасцямі псіха-фізічнага развіцця (спецыяльнай адукацыі)", "Аб агульнай сярэдняй адукацыі", "Аб вышэйшай адукацыі"), Дэкрэце Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 17 ліпеня 2008 г. № 15 "Аб асобных пытаннях агульнай сярэдняй адукацыі" і накіраваны на комплекснае і сістэмнае рэгуляванне грамадскіх адносін у сферы адукацыі.

Кодэкс прадугледжвае стварэнне на базе існуючых прававых інстытутаў адзінага, цэласнага механізма прававога рэгулявання адукацыйных адносін, забяспечвае сістэматызацыю і ўпарадкаванне прававых норм, скарачэнне колькасці нарматыўных прававых актаў у гэтай сферы, а таксама ліквідацыю іншых існуючых недахопаў у рэгуляванні адукацыйных адносін.

Структурна кодэкс складаецца з Агульнай і Асаблівай частак, у якіх паслядоўна і сістэмна выкладзены ўстояныя і апраўдалыя сябе прававыя нормы, а таксама нормы, запатрабаваныя сучасным станам адукацыйных адносін.

Спасылкі
--------

* КОДЕКС РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ ОБ ОБРАЗОВАНИИ Архівавана 11 верасня 2016.
**Кейптаўнскі ўніверсітэт** (таксама *Універсітэт Кейптаўна*; англ. University of Cape Town - UCT, афрыкаанс Universiteit van Kaapstad) — адна з вядучых вышэйшых навучальных устаноў у Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі, знаходзіцца ў Кейптаўне.

Гісторыя
--------

1 кастрычніка 1829 быў заснаваны Паўднёваафрыканскі каледж, які лічыцца непасрэдным папярэднікам універсітэта. У сучасным выглядзе ўніверсітэт утварыўся ў 1874 годзе пасля вылучэння яго са складу каледжа. У сярэдзіне XX стагоддзя ўніверсітэт быў адным з цэнтраў ліберальнай апазіцыі сістэме апартэіду. Канцлерам (фармальным кіраўніком універсітэта) з 1999 года з'яўляецца Грас Машэл, жонка Нельсана Мандэлы.

Структура
---------

У цяперашні час ва ўніверсітэце дзейнічае 6 факультэтаў:

* Гуманітарны факультэт;
* Прыродазнаўчы факультэт;
* Інжынерны факультэт;
* Камерцыйны факультэт;
* Факультэт навук пра здароўе;
* Юрыдычны факультэт.

Выбітныя выпускнікі
-------------------

* Алан Кормак
* Джон Максвел Кутзее
* Макс Тэйлер
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Абуховіч.

**Міхал Абуховіч** (каля 1760 — 1826) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Паходзіў з роду Абуховічаў герба ўласнага «Ясеньчык зменены», сын Юзафа Абуховіча, падваяводы новагародскага, і Францішкі Гюнтэр (Günther).

Апошні кашталян менскі ў 1792— 1793 гадах, дэпутат Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага у 1786 годзе. Прыхільна сустрэў Канстытуцыю 3 мая 1791 года. У час паўстання 1794 года ўвайшоў у склад Найвышэйшай літоўскай рады як дэлегат ад Случарэцкага павета.

Меў маёнткі Сваятычы, Адахаўшчына, Сноў Новагародскага павета, трымаў у заставе радзівілаўскія маёнткі Аношкі, Тарэйкі, Свержань, Тулёнка, Гарадзея.

Сям’я
-----

Міхал Абуховіч ажаніўся з Каралінай, дачкой Станіслава Фердынанда Жавускага герба «Крыўда» і княжны Кацярыны Караліны Радзівіл (дачка Міхала Казіміра Радзівіла Рыбанькі). Меў з ёй дзвюх дачок, Фабіяну і Соф’ю, якія выйшлі замуж за Караля і Станіслава Гутэн-Чапскіх.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  ЭнцВКЛ, 2005

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В.* Абуховічы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 199. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej, Poznań, T.1-31, 1879—1908


| ?Міхал Абуховіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Юзаф Абуховіч |  | Ян Абуховіч[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Міхал Абуховіч |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Францішка з Гюнтэраў[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: michal-obuchowicz-h-jasienczyk · Sejm-Wielki.pl · Rodovid |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зінкевіч.

**Мітрапаліт Зінкевіч** (свецкае імя *Цімафей Сямёнавіч Зінкевіч*;нар. 9 мая 1966, в. Ласятын, Крэмэнэцкі раён, Украіна ) — украінскі архірэй Праваслаўнай Царквы Украіны (да 2018 года Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхата), мітрапаліт Валынскі.

Біяграфія
---------

З 1990 па 1994 год навучаўся ў Санкт-Пецярбургскай духоўнай семінарыі.

19 лістапада 2002 года стаў епіскапам Чарнігаўскім і Нежынскім.

20 сакавіка 2004 года, па сумяшчальніцтве, быў прызначаны часовым кіраўніком Сумскай епархіяй.

18 мая 2004 года прызначаны епіскапам Луцкім і Валынскім УПЦ КП.

Зноскі
------

1. ↑  Михаїл (Зінкевич)

Спасылкі
--------

* Михаїл (Зінкевич) Митрополит Луцький і Волинський
**Міхал Арановіч** (польск.: Michał Aronowicz; 7 жніўня 1907 — 30 жніўня 1991, Гродна) — беларускі каталіцкі святар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1907 годзе ў Бельскім павеце Падляскага ваяводства. Вучыўся ў мясцовай школе, пасля ў прыватнай гімназіі ў Бельску Падляскім. Па заканчэнні гімназіі ў 1926 годзе паступіў у семінарыю ў Вільні. Адначасова вучыўся на тэалагічным факультэце Віленскага ўніверсітэта. 12 чэрвеня 1932 года ў касцёле Святых Янаў пасвечаны ў сан арцыбіскупам Рамуальдам Ялбжыкоўскім.

Быў прызначаны вікарыем, а потым пробашчам парафіі ў Каменцы (цяпер Шчучынскі раён), дзе працаваў да 1938 года. У 1939 прызначаны вайсковым капеланам і ў тым жа годзе інтэрнаваны ў Літву. У 1941 быў ізноў прызначаны пробашчам парафіі ў Каменцы, і тут служыў да 1948, калі яго прызначылі капеланам брыгіцкага касцёла ў Гродне для сясцёр назарэтанак.

У 1950 годзе ўлады зачынілі гэты касцёл, і ксёндз Міхал Арановіч перанёс з яго службу ў бернардынскі касцёл, куды быў прызначаны вікарыем. У 1951 арыштаваны, да 1953 года знаходзіўся ў ссылцы ў Кемераўскай вобласці. Вярнуўшыся ў Гродна, з 1954 да смерці быў пробашчам бернардынскага касцёла і дэканам Гродзенскім. Таксама выконваў абавязкі генеральнага вікарыя Гродзенскай дыяцэзіі.

Пасля высылкі з Гродна пробашча фарнага касцёла з 1961 ксёндз Міхал Арановіч абслугоўваў і гэтую святыню, хаця б некалькі разоў у год, бо ўлады не дазвалялі рэгулярна праводзіць тут набажэнства. У гэты час у Гродне засталіся толькі два святары: Міхал Арановіч і францішканін Аркадзь Вальтас, пробашч парафіі Маці Божай Анёльскай. Калі апошні памёр, ксёндз Міхал Арановіч заставаўся адзіным гродзенскім святаром да прызначэння ў 1976 пробашчам францішканскай парафіі ксяндза Юзафа Трубовіча.

У 1979 г. Ян Павел II прызначыў ксяндза Міхала Арановіча прэлатам, у 1990 г. — інфулатам.

Святар памёр 30 жніўня 1991 года, пахаваны на старых гродзенскіх могілках.

Спасылкі
--------

* Арханёл Гродна — grodnensis.by
**Кекертарсуак**, раней **Годхаўн** (грэнл.: Qeqertarsuaq, дацк.: Godhavn) — горад, порт і да 2009 года адміністрацыйны цэнтр аднайменнага муніцыпалітэта Заходняй Грэнландыі. Муніцыпалітэт - адзін з двух (акрамя Аасіята) у Грэнландыі, размешчаных за межамі самога вострава Грэнландыя, ён займае востраў Кекертарсуак (Дыска) у заліве Дыска. У склад муніцыпалітэта, які мае плошчу 9700 км², акрамя вострава Дыска (8578 км²) уваходзіць і некалькі іншых бліжэйшых астравоў у заліве Дыска. На пачатак 2005 насельніцтва склала 1032 чал.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кекертарсуак
**Свіліца** — рака ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзіцца ў басейне Заходняй Дзвіны.

Назва
-----

Назва Свіліца (< Свіла) балцкага паходжання.

Гідранімічныя аналагі — літоўскія гідронімы *Svilė*, *Svyla*, назва ракі Свілка на Падзвінні (каля Лынтупаў). Роднасны корань у гідронімах *Svalė, Svalia, Svolis*, у прускім тапоніме *Swolow*, балцкіх назвах рэк Своланка на Верхнім Павоччы, Свольна на Падзвінні.

Звязана з літоўскім *svilti* «гарэць без полымя, прыгараць; „гарэць" ад холада». Далей да індаеўрапейскага *\*sṷel-* «тлець, гарэць».

Значэнне назвы Свіла можна прыблізна перадаць як «Сцюдзёная (рака)». Імаверна, назва была дадзеная ў сувязі з крыніцамі, што ўцякаюць у Свілу і робяць яе халаднейшай.

Гідраграфія
-----------

Даўжыня ракі 10 км. Плошча вадазбору 98 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 3,1 ‰.

Рэшткі вадзянога млына ў в. Юзафова
Пачынаецца за 3 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Падсвілле, упадае ў возера Пліса з захаду за 0,5 км на паўночны захад ад вёскі Юзафова. Прытокі — Агурнёўка і Вараноўка (злева).
У басейне Свіліцы азёры Белае, Алаізберг.

Зноскі
------

1. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 322—323.
2. ↑  В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 307.
3. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1045.

Літаратура
----------

* Блакітны скарб Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: Г. Пашкоў і інш. — Мн. 2007.
* Республика Беларусь. Витебская область. Глубокский район: карта. — Мн.: Белкартография, 2012. — 3 000 экз. (руск.)
**Сцяг СССР** — афіцыйны сімвал СССР (разам з Дзяржаўным гербам і Дзяржаўным гімнам).

Чырвоны колер сцяга — сімвал гераічнай барацьбы савецкага народа, кіраванага КПСС, за пабудову сацыялізму і камунізму, серп і молат азначаюць непарушны саюз рабочага класа і калгаснага сялянства. Чырвоная пяціканцовая зорка на сцягу СССР — сімвал перамогі ідэй камунізму на пяці кантынентах зямнога шара.

Гісторыя
--------

29 снежня 1922 года Расійская СФСР, Украінская ССР, Беларуская ССР і Закаўказская СФСР падпісалі Дагавор аб утварэнні СССР, артыкулам 22 якога было ўстаноўлена, што «*Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік мае свой сцяг, герб і дзяржаўную пячатку*».

6 ліпеня 1923 года II сесіяй ЦВК СССР 1-га склікання была прынята Канстытуцыя СССР, артыкулы 70 і 71 якой абвяшчалі:

* *Ст.70 Дзяржаўны сцяг Саюза ССР складаецца з чырвонага або пунсовага палотнішча з малюнкам дзяржаўнага герба.*
* *Ст.71 Дзяржаўны герб Саюза ССР складаецца з сярпа і молата на зямным шары, намаляваным у прамянях сонца і апраўленым каласамі з надпісам на шасці мовах, згаданых у ст.34: «Пралетары ўсіх краін, злучайцеся!». Наверсе герба маецца пяціканцовая зорка.*

8 снежня 1991 года ў пасёлку Віскулі лідары РСФСР, Беларускай ССР і Украінскай ССР у Пагадненні аб стварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў канстатавалі, што «Саюз ССР, як суб'ект міжнароднага права і геапалітычная рэальнасць, спыняе сваё існаванне» і заявілі аб стварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў (СНД).

25 снежня 1991 года Расійская Федэрацыя, як дзяржава-прадаўжальнік Саюза ССР і яго правапераемнік, заняла месца СССР у ААН (без новага ўступлення), перад будынкам ААН у Нью-Ёрку замест Дзяржаўнага сцяга СССР быў узняты Дзяржаўны сцяг Расійскай Федэрацыі і ў гэты ж дзень над рэзідэнцыяй Прэзідэнта СССР у маскоўскім Крамлі быў спушчаны Дзяржаўны сцяг СССР.
**Сцяг Саара** заснаваны на сцягу Германіі. У цэнтры чорна-чырвона-жоўтага трыкалора, які мае суадносіны бакоў 3:5, змешчаны герб Саара. У адрозненне ад шматлікіх іншых земляў Германіі, Саар выкарыстоўвае адзін і той жа сцяг і ў якасці службовага, і ў якасці грамадзянскага.

Гісторыя
--------

Саар як асобнае тэрытарыяльнае ўтварэнне было заснавана Версальскім дагаворам, паводле якога ён разглядаўся як частка Германіі, але быў перададзены пад кіраванне Францыі. 28 ліпеня 1920 тэрыторыі быў нададзены сцяг з трох роўных гарызантальных палос: сіняй, белай і чорнай. Колеры адсылалі да традыцыйнай сімволікі Прусіі (чорны і белы) і Баварыі (белы і сіні). Гэты сцяг успрымаўся насельніцтвам як акупацыйны і выкарыстоўваўся толькі афіцыйнымі ўстановамі. У 1935, калі Саар вярнуўся пад кіраванне Германіі, ён быў скасаваны.

У 1947 Саар вяртаецца пад кіраванне Францыі ў якасці пратэктарата. Новы сцяг быў падзелены белым скандынаўскім крыжам на чатыры палі. Два левыя палі былі афарбаваны ў сіні, два правыя — чырвоны колеры. Колеры адсылаюць да французскага сцяга.

Пасля ўз'яднання Саара з Германіяй 1 студзеня 1957 года быў уведзены цяперашні варыянт сцяга, прыняты 8 ліпеня 1956 года, на аснове сцяга Германіі з гербам Саара — шчытом, падзеленым на чатыры палі — у сярэдзіне. Чатыры палі сімвалізавалі чатыры гістарычных тэрыторыі: Насау-Саарбрукен, Трырскае архібіскупства, Латарынгію і Пфальц-Цвейбрукен.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сцяг Саара

| Сцягі Германіі |
| --- |
| Сцягі зямель Германіі | 
* Баварыя
* Бадэн-Вюртэмберг
* Берлін
* Брандэнбург
* Брэмен
* Гамбург
* Гесэн
* Мекленбург-Пярэдняя Памеранія
* Ніжняя Саксонія
* Рэйнланд-Пфальц
* Саар
* Саксонія
* Саксонія-Ангальт
* Паўночны Рэйн-Вестфалія
* Цюрынгія
* Шлезвіг-Гольштэйн

 | Сцяг Германіі |
| Гістарычныя сцягі | 
* Германская імперыя
* Веймарская рэспубліка
* Трэці рэйх
* Германская Дэмакратычная Рэспубліка

 |
Сцяг Салікамска
**Сцяг Салікамскай гарадской акругі** Пермскага края Расіі — знак, які выкарыстоўваецца для вывешвання на дзяржаўных будынках у гэтай акрузе разам са сцягам Расіі. Сцяг быў зацверджаны 12 лютага 2009 года рашэннем Салікамскай гарадской Думы.

Апісанне
--------

Сцяг Салікамска — палотнішча тканіны жоўтага колеру, які мае суадносіны шырыні і даўжыні 2:3. Пасярэдзіне сцягу знаходзіцца выява калодзежа (для здабычы солі) на зялёнай зямлі (глебе). Паабапал калодзежа стаяць два слупы, на якіх вісіць барабан (на які намотана вяроўка, якая спускаецца ў калодзеж) з колам. Па краях калодзежа і каля калодзежа на зямлі ёсць разлітая соль (сярэбраны колер).

Тлумачэнне сцягу
----------------

Сцяг быў створаны на аснове герба Салікамскай гарадской акругі, які быў распрацаваны на аснове герба 1783 года. Калодзеж для здабычы солі азначаў, што гэта быў галоўны занятак жыхароў горада Салікамск. Жоўты (залаты) колер азначаў багацце і дабрабыт Салікамска. Белы (сярэбраны) колер азначаў чысціню мысляў жыхароў Салікамска, якія думалі аб дзяржаве і аб сваёй краіне.
**Чайка азёрная**, **чайка-рыбачка** (*Chroicocephalus ridibundus*) — птушка сямейства чайкавых.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 34-40 см, размах крылаў 85-110 см. Белая з шэрым верхам і чорнымі канцамі крылаў, пярэдні край крылаў белы (бачна ў палёце). У гнездавы перыяд галава шакаладна-карычневая. У негнездавы перыяд галава белая, па баках цёмныя плямы. Маладыя больш шэрыя і трошкі карычневыя зверху цела і галавы, канцы рулявых чорныя. Голас высокі, скрыпучы, зблізку гучыць як прарэзлівы, непрыемны рогат.

Пашырэнне
---------

Арэал: Еўропа (акрамя поўначы), лакальна на поўдні, Азія (акрамя поўначы і поўдня); у апошні час гняздзіцца ў Грэнландыі і Канадзе (Ньюфаўндленд). На тэрыторыі Беларусі найбольш шматлікі з усіх чаек на гнездаванні пералётны, транзітна мігрыруючы і ў невялікай колькасці зімуючы від.

Паштовая марка Беларусі, 1996
Вельмі звычайная, асабліва на кантынентальных вадаёмах. Насяляе рознага тыпу вадаёмы з купінамі або зрослымі на паверхні раслінамі, пясчаныя пляжы і астравы, мелкія залівы, дэльты і эстуарыі, забалочаныя лугі. Лакальна гняздзіцца на вышыні да 2000 м (у Расіі). У паслягнездавы перыяд засяляе ўсе вадаёмы, акрамя хуткіх горных рэчак; харчуецца на палях, сметніках смецця, у гарадах і інш.

Часткова аселая — у паўднёвай частцы арэала, а таксама сінантропныя папуляцыі. Месца зімовак: паўднёвая частка гнездавога арэала, а таксама Заходняя, Цэнтральная і Паўднёвая Еўропа, Паўднёвая і Усходняя Азія, Паўночная Афрыка.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гняздо ў калоніі, на выступаючых з вады купінах або на пяску. У апошнім выпадку — ў выглядзе ямкі, часта без высцілкі; у вільготных месцах — у форме плоскай купіны са свабодна ўкладзеных сухіх надводных раслін. Вельмі рэдка ладзіць гняздо на будынках або нізкіх дрэвах (кустах).

Яйкі (звычайна 2-3, радзей 1-4, у выключных выпадках — 6, магчыма, што ад 2 самак) звычайна крыху падоўжаныя з тупым вузейшым канцом (рэдка грушападобныя), афарбоўка вельмі зменлівая: насычана-зялёныя, светла-шэрыя, бежава-карычневыя, аліўкавыя, глініста-аліўкавыя з зеленаватым або карычняватым адценнем (спарадычна адценне блакітнаватае або белае). Глыбокія плямы — вельмі бледныя, папяліста-карычневыя, паверхневыя — вельмі нерэгулярныя, цёмна-карычневыя мазкі.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4166346-9 |
Сімвал на спражцы нямецкага салдата, Першая сусветная вайна.
Сімволіка на спражцы салдата вермахта, перыяд Другой сусветнай вайны.
«**Gott mit uns**» (ням.: «Бог з намі», МФА: /ɡɔt mɪt ʊns/) — дэвіз, які быў намаляваны на гербе Германскай імперыі, шырока выкарыстоўваецца ў нямецкіх войсках з XIX стагоддзя, у прыватнасці, выбіты на спражцы рамяня.

Словы «З намі бог!», агучаныя на рускай мове, з’яўляліся дэвізам і Расійскай імперыі.

Гісторыя
--------

Баявы кліч «Бог з намі!» быў вядомы досыць даўно, у тым ліку, яго выкарыстоўвалі рымскія салдаты (лац.: Nobiscum Deus — Бог з намі!) у часы Візантыйскай імперыі.

З 1847 года быў размешчаны на спражках салдацкіх рамянёў прускай арміі, З 1919 года — рэйхсвера, з 1935 года — сухапутных войскаў вермахта. Стаў шырока вядомы ў гады Другой сусветнай вайны. У салдатаў СС на спражках падчас Другой сусветнай вайны быў іншы дэвіз «Meine Ehre heißt Treue!» (ням. *Мой гонар завецца — вернасць*) — які з’яўляўся, у сваю чаргу, некалькі перафразаванай цытатай А. Гітлера, звернутай да Курта Далюге. У адрозненне ад вермахта, дадзены дэвіз наносіўся не толькі на салдацкія, але і на афіцэрскія спражкі. На спражках ваеннаслужачых люфтвафэ ніякіх дэвізаў не было.

З 1962 года ў бундэсверы дадзены дэвіз быў заменены словамі *Einigkeit, Recht, Freiheit* (ням. *Адзінства, Права, Свабода*). Паліцыя ФРГ працягвала выкарыстоўваць дэвіз *Gott mit uns* на спражках сваіх рамянёў да 70-х гадоў XX стагоддзя.

Упершыню шырокае прымяненне ў якасці лозунга дадзеная фраза знайшла падчас Трыццацігадовай вайны — доўгага ваеннага канфлікту, які ахапіў усю Эўропу, за выключэннем Швейцарыі і Турцыі. Таксама фраза з’яўлялася лозунгам Густава II Адольфа, шведскага караля (1611 — 1632).

Спасылкі
--------

* «Gott Mit Uns». Артыкул Laurence M. Vance  (англ.)

Гл. таксама
-----------

* Jedem das Seine
* Arbeit macht frei
* Meine Ehre heißt Treue
* Mit Gott für König und Vaterland
**Gogol Bordello** (Гогаль Бардэла) — амерыканскі гурт. У сваёй гры спалучае некалькі музычных стыляў. Гурт быў заснаваны ў 1999 годзе ў Нью-Ёрку украінскім эмігрантам Яўгенам Гудзем з музыкантаў ўсходнееўрапейскага паходжання — з Украіны і з Расіі, а таксама Ізраіля. Яны вядомыя сваімі тэатралізаванымі пастаноўкамі канцэртаў, якія з’яўляюцца сумессю карнавалу і камедыі. Іх музыка адчула ўплыў украінскіх і рускіх народных матываў, карпацкай (у асноўным украінскай), цыганскай музыкі, у суправаджэнні акардэона і скрыпкі (у некаторых альбомах і саксафона) і з’яўляецца аб’яднаннем раманса, панка, фолк-року і рок-н-ролу.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Фан-сайт Gogol Bordello
* профіль на last.fm
**Альчэры** (баскск.: Altxerri, [al'tʃeri]) — пячора ў Іспаніі, размешчаная недалёка ад Сан-Себасцьяна, паблізу населенага пункта Ая. Пячора была адкрыта выпадкова пры дарожных работах, але цікавасці не выклікала. Яе вывучэнне пачалося толькі ў 1962 годзе групай маладых энтузіястаў. Неўзабаве для абмежавання пранікнення ў пячоры былі ўсталяваныя дзверы. У тым жа годзе пры абследаванні пячоры былі знойдзены першыя петрагліфы, а крыху пазней і каменныя прылады. Выявы бізона, аленяў, ліс, рыб, сайгакаў, казярогаў і птушак. У 1996 годзе выйшла кніга нямецкага даследчыка пад назвай «Ekain і Altxerri». За 11 км на паўднёвы захад ад Альчэры знаходзіцца пячора Экаін.
**Сцяг Румыніі** ўяўляе сабой чырвона-жоўта-сіні трыкалор — 3 вертыкальныя паласы роўнай шырыні. Адносіны 7:10. Быў прыняты ў 1848 годзе падчас рэвалюцыі ў Валахіі. Сцяг нагадвае сабой некаторыя іншыя сцягі Еўропы.

Малюнак сцяга ствараўся пад відавочным уплывам французскага сцяга ў 1840-я гады, аднак, колеры сцяга маюць, мабыць, больш старажытнае паходжанне. Упершыню яны сустракаюцца ў часы кіравання гаспадара Валахіі Міхая Адважнага (1593—1601). Ёсць таксама версія, што гэтыя колеры выкарыстоўваліся яшчэ ў часы гаспадара Малдавіі Стэфана Вялікага (1457—1504). Чырвона-жоўта-сіні штандар стаў знакам рэвалюцыі 1821 года, узначаленай Тудорам Уладзімірэску.

З 1866 па 1948 год сцяг Румыніі ўяўляў сабою гладкі трыкалор. Пасля 1948 г. на румынскім трыкалоры быў намаляваны герб СРР. У 1989 годзе ў сувязі са зменай дзяржаўнага ладу герб са сцяга быў зняты.

| Цвета | Сіні | Жоўты | Чырвоны |
| --- | --- | --- | --- |
| Pantone | 280c | 116c | 186c |
| CMYK | 100-70-0-10 | 0-10-95-0 | 0-90-80-5 |
| RGB | 0-43-127 | 252-209-22 | 206-17-38 |
| HTML | #0047AB | #FCD116 | #CE1126 |

Сцяг Сацыялістычнай Рэспублікі Румыніі
--------------------------------------

Сцяг Сацыялістычнай Рэспублікі Румыніі

  

**Сцяг Сацыялістычнай Рэспублікі Румыніі** складаўся з чырвонай, жоўтай і сіняй палос, размешчаных вертыкальна, з сіняй паласой у дрэўка. У сярэдзіне размешчаны герб Сацыялістычнай Рэспублікі Румыніі.
Сцяг Румынскай рэвалюцыі 1989 года час снежаньскай Румынскай рэвалюцыі 1989 гады дэманстранты выразалі герб СРР са сцяга, такім чынам вяртаючы сцягу ранейшы выгляд, якім ён быў да 1948 года. 25 снежня 1989 у Румыніі адноўлены ранейшы сцяг, без герба СРР.

Падобныя сцягі
--------------

* Сцяг МалдовыСцяг Малдовы
* Сцяг ЧадаСцяг Чада
* Сцяг АндорыСцяг Андоры

Спасылкі
--------

Сцяг Румыніі

| ⛭Румынія паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Румынія»**
 |

| ⛭Краіны Еўропы: Сцягі |
| --- |
| * Азербайджан¹
* Албанія
* Андора
* Аўстрыя
* Балгарыя
* Беларусь
* Бельгія
* Боснія і Герцагавіна
* Ватыкан
* Венгрыя
* Вялікабрытанія
* Германія
* Грузія
* Грэцыя
* Данія
* Ірландыя
* Ісландыя
* Іспанія
* Італія
* Казахстан²
* Кіпр¹
* Латвія
* Літва
* Ліхтэнштэйн
* Люксембург
* Малдова
* Мальта
* Манака
* Нарвегія
* Нідэрланды
* Партугалія
* Паўночная Македонія
* Польшча
* Расія²
* Румынія
* Сан-Марына
* Сербія
* Славакія
* Славенія
* Турцыя²
* Украіна
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чарнагорыя
* Чэхія
* Швейцарыя
* Швецыя
* Эстонія
 |
| Залежныя тэрыторыі |
| * Азорскія астравы
* Аландскія астравы
* Гернсі
* Гібралтар
* Джэрсі
* Востраў Мэн
* Фарэрскія астравы
* Шпіцберген
* Ян-Маен
 |
| Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы |
| * Абхазія¹
* Косава
* Паўднёвая Асеція¹
* Прыднястроўе
 |
| ¹ Часткова або цалкам у Азіі, у залежнасці ад праведзенай мяжы (en)  ² У асноўным у Азіі |
пра салатную запраўку гл. Вінегрэтная запраўка.
**Вінегрэт** (ад фр.: vinaigre — воцат) — папулярная ў Расіі і краінах былога СССР салата з адварных буракоў, бульбы, морквы, а таксама кіслай капусты або салёных агуркоў і зялёнай або рэпчатай цыбулі. Адносіцца да закусачных халодных страў. Назва стравы паходзіць ад французскага соуса вінегрэт (фр.: vinaigrette) — шырако распаўсюджанай у Еўропе, а таксама ў дарэвалюцыйнай Расіі запраўкі для салаты на аснове воцату, аліўкавага алею і гарчыцы.

У рускі класічны вінегрэт уваходзяць: буракі, бульба, морква — адвараныя і астуджаныя, салёныя агуркі і кіслая капуста, цыбуля рэпчатая або зялёная — усё прыкладна ў роўных аб’ёмах, толькі цыбулі некалькі больш, чым астатняй гародніны, а морквы менш. У гэты гароднінны вінягрэт уваходзіць таксама запраўка — сумесь слабага, трохпрацэнтнага воцату, алею і чорнага перцу.

Вінегрэт з’явіўся ў рускай кухне ў XIX стагоддзі і, магчыма, з’яўляецца запазычваннем з нямецкай або скандынаўскай кухні. Англійская павараная кніга 1845 года, напрыклад, прапаноўвала рэцэпт шведскай селядцовай салаты, які складаецца з нарвежскага селядца, буракоў, бульбы, пікуляў, дранага яблыка і яечнага бялка, з соўсам з алею, воцату, дранага яечнага жаўтка, смятаны і цыбулі. Ранняе ўзгадванне вінегрэту ў Расіі адносіцца да 1792 года, дзе ў выданай у Маскве кнізе «Новый совершенный российский повар и кондитер, или Подробный поваренный словарь» сустракаецца «Винегрет из сельдей и анчоусов».

Зноскі
------

1. ↑  An Excellent Herring Salad (1845)

Літаратура
----------

* *Белы А.* Вінегрэт // Праект «Наша ежа»

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| b: | Вінегрэт  у Вікіпадручніку |
| commons: | Вінегрэт на Вікісховішчы |

| ⛭Буракі |
| --- |
| Віды | *Beta corolliflora* • *Beta ×intermedia* • *Beta lomatogona* • *Beta macrocarpa* • *Beta macrorhiza* • *Beta nana* • *Beta palonga* • *Beta patula* • *Beta trigyna* • *Beta vulgaris* |
| Групы сартоў | Спіс сартоў буракоў звычайных |
| Кулінарыя | Спіс страў з буракоў • Бацвіння • Боршч • Бураковая ікра  (руск.) (бел. • Бураковы квас • Бураковы цукар • Бурачынка  (укр.) (бел. • Вінегрэт • Калядны боршч з вушкамі • Бураковы пірог  (англ.) (бел. • Расалье  (англ.) (бел. • Селядзец пад шубай • Халаднік • Цвіклі  (руск.) (бел. |
| Шкоднікі і хваробы | Спіс захворванняў буракоў |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
**Віндсёрфінг** (англ.: Windsurfing) — від паруснага спорту і воднай забавы, у аснове якіх ляжыць майстэрства кіравання на воднай паверхні лёгкай дошкай невялікага памеру з устаноўленым на ёй парусам.

Спартыўны снарад, які выкарыстоўваецца ў віндсёрфінгу, называецца «паруснай дошкай» або «віндсёрфам» і складаецца з лёгкай дошкі абцякальнай формы даўжынёй 2,0-4,7 м, выкананай з плывучага матэрыялу, і замацаванай на ёй у гнуткім злучэнні мачты з парусам.

Парусная дошка ўяўляе сабой спрошчаную мадэль паруснага судна, пазбаўленага руля. Кіраванне ажыццяўляецца шляхам нахілу шчоглы з парусам, а пры руху ў рэжыме глісавання таксама з дапамогай нахілу самой дошкі з борта на борт. Хуткасць і кірунак руху залежаць ад становішча паруса адносна ветра. Становішча паруса кантралюецца спартоўцам («віндсёрферам»), які ўтрымлівае яго рукамі за папярочку — гікам.

Рух на паруснай дошцы магчымы пры любой сіле ветра. Дасведчаныя спартоўцы валодаюць тэхнікай руху на хвалях, а таксама выканання скачкоў рознай ступені складанасці.

У цяперашні час віндсёрфінг з’яўляецца не толькі відовішчным відам спорту, але і папулярнай воднай забавай для шырокага кола людзей, якія выбіраюць актыўны адпачынак.
**Noctiluca scintillans** — від бескаляровых дынафлагелятаў (*Dinoflagellata*) з парадку *Noctilucales*, які вылучаюць у асобны манатыпны род ***Noctiluca***.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Цела шарападобнае воблака (дыяметр 2-3 мм), з рухомым скарачальным шчупальцам. Размножваюцца дзяленнем папалам ці ўтварэннем дробных (даўжыня каля 20 мкм) пупышак на паверхні цела. Цытаплазма запоўненая тлушчавымі ўключэннямі, якія пры механічных або хімічных раздражненнях (у доследах — таксама пры дзеянні электрычнага току) валодаюць здольнасцю да біялюмінесцэнцыі. Утвараюць скопішчы ў паверхневых слаях цёплых, радзей барэальных вод, выклікаюць свячэнне мора.

Галерэя
-------

* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Інфармацыя пра *Noctiluca scintillans* на *algaebase.org* (англ.) (Праверана 2 лістапада 2012)
**«Nimatron»** ― камп’ютарная гульнявая электронна-рэлейная машына для гульні ў нім[en]. Дадзеная прылада распрацавана амерыканскім фізікам Эдвардам Конданам[en] узімку 1939/1940 гады і ўпершыню прадэманстравана на Сусветнай выставе ў Нью-Ёрку[en] ў 1940 годдзе. Апарат быў сабраны Эдвардам Конданам і яго асістэнтамі Джэральдам Тоўні (англ.: Gerald L. Tawney) і Уілардам Дэрам (англ.: Willard A. Derr). 26 красавіка 1940 года была пададзена заяўка, на якую 24 верасня таго ж года на прыладу быў выдадзены патэнт.

«Nimatron» уяўляе сабой лічбавы камп’ютар, які складаецца з чатырох слупкоў па сямі лямпаў, якія кіруюцца пасродкам рэле. Гулец, робячы ход, можа пагасіць адну ці больш лямпаў у адным з шэрагаў; далей надыходзіць такі ж ход камп’ютара. Той, хто выключае апошнюю лямпу, выйграе.

«Nimatron» з’яўляецца першым камп’ютарам, які прызначаўся для забаў, і прэтэндэнтам на статус першай камп’ютарнай гульні. Таксама лічыцца, што ў ім было рэалізавана першае ў гісторыі наўмыснае запаволенне працы камп’ютара. Разам з тым уплыў «Nimatron» на далейшае развіццё электронных гульняў і лічбавых камп’ютараў лічыцца малаважным.

Заўвагі
-------

1. ↑  *Vlasios A. Kasapakis* Pervasive Role Playing Games: Design, Development and Evaluation of a Research Prototype(англ.) // *University of the Aegean*. — 2016. Архівавана з першакрыніцы 2 лютага 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Зея.
**Зея** — касмічны апарат, які першы запушчаны з новага касмадрома Расіі — Свабодны. Маса 87 кг.

Сканструяваны ў НВА Прыкладной механікі ў Жалезнагорску, створаны па замове Ваенна-касмічных сіл. Касмічны апарат хоць і створаны па замове ваеннага ведамства, але мае вялікае значэнне для ўсёй касманаўтыкі, бо прызначаны для адпрацоўкі найноўшых агульных прынцыпаў кантролю запускаў касмічных ракет-носьбітаў і кіраванні касмічнымі апаратамі на арбітах. Апарат атрымаў назву ад ракі Зея, якая праходзіць зблізку касмадрома Свабодны.
**Рамі́гіюс Шыма́шус** (літ.: Remigijus Šimašius; нар. 12 студзеня 1974 , Таўраге, Літоўская ССР, СССР) — літоўскі палітычны дзеяч, юрыст, член Сейма з 2012 па 2016 год, міністр юстыцыі з 2008 па 2012 год, правазнаўца, эканаміст. З 2015 года з’яўляецца мэрам Вільнюса.

Біяграфія
---------

Рамігіюс скончыў юрыдычны факультэт Вільнюскага ўніверсітэта. Затым ён праходзіў навучанне як дактарант універсітэта Міколаса Ромерыса. 17 верасня 2002 года абараніў дысертацыю на тэму «Прававы плюралізм», такім чынам стаўшы доктарам юрыдычных навук. З 2002 да 2005 гады Шымашус працаваў у якасці лектара па прававой тэорыі кафедры прававой тэорыі юрыдычнага факультэта ўніверсітэта Міколаса Ромерыса.

З 2005 да 2008 года ён з’яўляўся выкладчыкам у галіне тэорыі права кафедры прававой тэорыі і прававой гісторыі юрыдычнага факультэта ў Віленскім універсітэце. З 1995 года па снежань 2008 года Рамігіюс з’яўляўся экспертам права, эканамістам Літоўскага інстытута свабоднага рынку, а з 9 мая 2006 года працаваў прэзідэнтам інстытуту. З 9 снежня 2008 года да снежня 2012 года быў міністрам юстыцыі ва ўрадзе Андруса Кубілюса. Ён быў вылучаны партыяй «Рух лібералаў Літоўскай Рэспублікі».

У 2015 годзе быў абраны мэрам Вільнюса. Гэта былі першыя прамыя выбары мэраў у Літве. У першым туры Шымашус набраў 33,96 % галасоў, у былога мэра Артураса Зуокаса было 18,05 %, у старшыні «Выбарчай акцыі палякаў Літвы» Вальдэмара Тамашэўскага — 16,96 %. У другім туры Рамігіюс атрымаў перамогу, набраўшы 60,89 % галасоў, у той час як за Зуокаса прагаласавалі 37,93 % выбаршчыкаў.

У чэрвені 2016 года сябры партыі «Рух лібералаў» абралі Рамігіюса старшынёй партыі на пазачарговым з’ездзе. У другім туры Шымашус перамог Гентвіласа, набраўшы 53,69 % галасоў.

На парламенцкіх выбарах у Літве ў 2016 годзе партыя «Рух лібералаў» пад кіраўніцтвам Шымашуса заняла чацвёртае месца, атрымаўшы 9,45 %, гэта значыць атрымала ў сваё распараджэнне 14 мандатаў.

17 сакавіка 2019 года быў пераабраны мэрам Вільнюса, набраўшы ў другім туры 59 % галасоў.

Зноскі
------

1. ↑  «Избранный мэром Вильнюса Р. Шимашюс обещает больше прозрачности». Литовский курьер.
2. ↑  «Во втором туре за пост мэра будут бороться Р.Шимашюс и А.Зуокас». L24.lt.
3. ↑  «Мэрам Вільні абраны Рамігіюс Шымашус». Наша Ніва.
4. ↑  «Новым председателем Движения либералов избран Шимашюс». Delfi
5. ↑  *Вайдотас Бенюшис; Саулюс Якученис*. Мэрам Вільнюса пераабраны Шимашюс **(нявызн.)**.  DELFI. Праверана 19 сакавіка 2019.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рамігіюс Шымашус
* Асабістая афіцыйная старонка Архівавана 29 сакавіка 2018.
* Прафайл на партале Delfi

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1285619447 · ISNI: 0000 0000 4776 5482 · LCCN: n2007081741 · VIAF: 1925623 |
**«Добрай раніцы, В’етнам»** (англ.: Good Morning, Vietnam) — амерыканская ваенная камедыя 1987 года рэжысёра Бары Левінсана па сцэнарыю Міча Маркавіца. Дзеянне фльма адбываецца ў Сайгоне ў 1965 годзе падчас В’етнамскай вайны. Робін Уільямс выканаў галоўную ролю ў фільме — радыё-дзіджэя на радыё-службе ўзброеных сілаў, які становіцца надзвычай папулярным сярод салдатаў, але дужа злуе начальства тым, што яны называюць «*непачцівай манерай*».

Большасць радыёперадач, якія гучаць у фільме, Уільямс прыдумаў сам. За гэтую ролю ён быў намінаваны на прэмію Оскар ў намінацыі «Найлепшая мужчынская роля», а таксама атрымаў прэмію «Залаты глобус» у намінацыі «Найлепшая мужчынская роля ў камедыі ці мюзікле». Фільм заняў 100-е месца ў спісе 100 самых смешных амерыканскіх фільмаў за 100 гадоў па версіі AFI.

Спасылкі
--------

* Добрай раніцы, В'етнам на сайце Internet Movie Database  (англ.)
**Тэс Ледзё** (фр.: Tess Ledeux; нар 23 лістапада 2001, Бур-Сен-Марыс, Францыя) — французская фрыстайлістка (слоўпстайл, біг-эйр), сярэбраны прызёр зімовых Алімпійскіх гульняў 2022 года, двухразовая чэмпіёнка свету ў дысцыплінах біг-эйр і слоўпстайл, чатырохразовая пераможца Сусветных экстрэмальных гульняў.

Біяграфія
---------

Удзельнічае ў спаборніцтвах Сусветнага тура па фрыстайле з 2014 года. У сакавіку 2014 года яна ўпершыню ў кар’еры ўзнялася на подыум буйнога міжнароднага спаборніцтва, заняўшы трэцяе месца на SFR Tour у Вары. У сезоне 2015/16 гадоў яна стала пераможцай Swiss Freeski Open у Glacier 3000 і SFR Freeski Tour у Вары.

У студзені 2017 года дэбютавала на этапе Кубка свету па фрыстайле ў Фон-Рамэ. На Зімовых Экстрэмальных гульнях 2017 года ў Аспене і ў Нарвегіі яна выйграла сярэбраныя медалі ў слоўпстайле. У сакавіку 2017 года заваявала залаты медаль у слоўпстайле на чэмпіянаце свету па фрыстайле ў Сьера-Невадзе.

У сезоне 2017/18 гадоў французская лыжніца выйграла спаборніцтвы ў слоупстайле ў Фон-Рамэ і ў Сільваплане, заняўшы 28-е месца ў агульным заліку Кубка свету і чацвёртае месца ў Кубку свету па слоўпстайле. На Зімовых X Гульнях 2018 года яна заваявала бронзавы медаль у біг-эйры.

У лютым 2018 года яна прыняла ўдзел у зімовых Алімпійскіх гульнях у Пхёнчхане. Стала 15-й у слоўпстайле. Праз месяц пасля Алімпіяды яна стала чэмпіёнкай Францыі па слоўпстайле і біг-эйру.

У сезоне 2018/19 гадоў Тэс выйграла залаты медаль у біг-эйры на X-Games у Нарвегіі, а таксама стала чэмпіёнкай свету ў Парк-Сіці. У 2020 годзе атрымала перамогу на Кубку свету і заваявала залаты медаль у біг-эйры на Экстрэмальных гульнях 2020 года ў Аспене. На зімовых Алімпійскіх гульнях 2022 года ў Пекіне, у дысцыпліне біг-эйр, заваявала сярэбраны медаль.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | EspritBleu · FIS (фрыстайл) · Olympedia · Olympic Channel · Red Bull · TheSports.org · X Games · МАК |



1. ↑  FIS database Праверана 26 красавіка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q212928'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105753098'></a>
Абардаж
**Абардаж** (фр.: abordage) — спосаб вядзення марскога бою ў часы вяслярнага і паруснага флатоў, а таксама спосаб счаплення караблёў для перадачы (прыёму) грузаў ці людзей.

Упершыню ў гісторыі абардаж згадваецца падчас Пунічных войнаў. Камандуючы флотам Гай Дуілій ужыў гэтую тактыку супраць карфагенян.

Абардаж ў вайсковых (пірацкіх) мэтах выкарыстоўваўся для захопу карабля праціўніка і каштоўнасцяў. Атакуючы карабель падыходзіў ушчыльную борт у борт да карабля праціўніка, счапляўся з ім абардажным бусакамі, коткамі і дрэкамі, каб караблі не разышліся падчас бою. Затым байцы абардажнай каманды высаджваліся на палубу карабля праціўніка з дапамогай масткоў (5,5 метраў на 1,2 метра) і уступалі з экіпажам непрыяцеля ў рукапашную схватку з выкарыстаннем агнястрэльнай і халоднай зброі, напрыклад — абардажных сякер, абардажных шабляў, катласаў.

Спасылкі
--------

* Абордаж // Военная энциклопедия / Под ред. В. Ф. Новицкого и др. — СПб.: Т-во И. Д. Сытина, 1911—1915.(недаступная спасылка)  (руск.)
**Сцяг Рыгі** — афіцыйны сімвал самакіравання горада Рыгі, сталіцы Латвіі.

Гісторыя
--------

Гісторыя сцяга Рыгі ўзыходзіць да 30-х гадоў XX стагоддзя, калі чатыром абласным гарадам Латвіі — Рызе, Елгаве, Ліепаі, Даўгаўпілсу — былі дадзены стандартныя сцягі з дзвюх роўных палос рознага колеру. Пасярэдзіне палос і сцяга размяшчаліся гербы горада. Маецца афіцыйная публікацыя ва ўрадавым афіцыёзе Valdības Vēstnesis за 1936 год. Камерцыйнае выкарыстанне сцяга і герба, або іх элементаў, рэгламентавана нарматыўнымі дакументамі Думы Рыгі.

Апісанне
--------

Сцяг уяўля сабой гэта прамакутнае палотнішча з дзвюма гарызантальнымі палосамі, аднолькавай шырыні — верхняя паласа светла-блакітнага колеру, ніжняя — белага. У сярэдзіне сцягу размяшчаецца вялікі герб Рыгі, вышынёй 2/5 ад шырыні палотнішча. Суадносіны шырыні і даўжыні сцягу 1:2. Гэта значыць, што пры памерах сцягу 1х2 м і 1,5х3 м, вышыня герба будзе складаць адпаведна 40 і 60 сантыметраў. На флагштоку сцяга горада знаходзяцца два перакрыжаваныя ключы.

Зноскі
------

1. ↑  Valdības Vēstnesis.-1936.-……

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сцяг Рыгі
**Джавані д’Аламанья** (тксама *Дзуанэ да Мурана*, альбо *Іаханес Аламанус*, каля  1411 — 9 ліпеня 1450) — венецыянскі жывапісец эпохі Адраджэння нямецкага паходжання, які дзейнічаў у Італіі разам са сваім шваграм Антоніа Віварыні.

У жывапісе Аламаньі яшчэ моцныя гатычныя традыцыі, пра гэта сведчыць адна з яго карцін «Мадонна з чатырма айцамі царквы» (1446; Галерэя Акадэміі, Венецыя). Шмат увагі надзяляў распрацоўцы арнаментальных дэталяў, якія нагадвалі свет форм мастакоў кёльнскай школы 15 стагоддзя. У 1448 годзе майстэрня пад яго і Віварыні кіраўніцтвам пераехала ў Падую, дзе ён разам з Мантэньей і Піцола распісваў капэлу Аветары ў царкве Эрэметані.

Зноскі
------

1. ↑  *Istituto dell'Enciclopedia Italiana* Enciclopedia on line Праверана 21 кастрычніка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q65921422'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3803714'></a>