recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шыфрын.
**Якаў Абрамавіч Шыфрын** (руск.: Яков Абрамович Шифрин; 1907, Балонаў Сялец, Быхаўскі павет Магілёўскай губерні) — арганізатар савецкай вытворчасці. Інжынер-палкоўнік (1944). Заслужаны машынабудаўнік РСФСР (1983). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1979).

Біяграфія
---------

У 1935 скончыў Ленінградскі політэхнічны інстытут. З 1934 — на ленінградскім ваенным заводзе «Бальшавік» (майстар, начальнік цэха, начальнік вытворчасці, галоўны інжынер, з 1938 намеснік дырэктара). У 1942 дырэктар завода № 4 па вытворчасці аўтаматычных зенітных гармат. У 1943—1947 дырэктар завода № 79 па вытворчасці зенітнай артылерыі і іншых відаў ўзбраення. У 1947—1953 намеснік начальніка Цэнтральнага канструктарскага бюро. З 1953 галоўны тэхнолаг АКБ і вопытнага завода № 456 па распрацоўцы і вырабе ракетных рухавікоў. У 1967—1984 дырэктар (і адзін з арганізатараў) Цэнтральнага навукова-даследчага тэхналагічнага інстытута Міністэрства абароннай прамысловасці. Адначасова з 1970 старшыня савета дырэктараў інстытутаў Міністэрства абароны.

Аўтар 12 навуковых друкаваных прац, 5 вынаходак

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* *Шифрин Яков Абрамович* — артыкул з Расійскай яўрэйскай энцыклапедыі  (руск.)
**Абрам Міхайлавіч Рэйнус** (руск.: Рейнус Абрам Михайлович; 28 кастрычніка 1897, Полацк — 1972, Растоў-на-Доне) — савецкі вучоны ў галіне оталорынгалогіі. Доктар медыцынскіх навук (1940), прафесар (1934).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 28 кастрычніка 1897 года ў Полацку.

У 1917 г. паступіў на медыцынскі факультэт Саратаўскага ўніверсітэта, але быў мабілізаваны ў войска. З 1920 г. працягнуў вучобу на медыцынскіх факультэтах Саратаўскага, а затым Пермскага ўніверсітэтаў. У 1923—1931 гг. асістэнт, навуковы супрацоўнік кафедры хвароб вуха, горла і носа медыцынскага факультэта Данскога ўніверсітэта ў Растове-на-Доне. З 1931 г. загадваў кафедрай хвароб вуха, горла і носа Кубанскага медыцынскага інстытута ў Краснадары. У 1945—1971 гг. загадваў ЛОР-кафедрай Крымскага медыцынскага інстытута ў Сімферопалі.

Памёр у 1972 годзе ў Растове-на-Доне.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Евреи на донской земле Архівавана 4 сакавіка 2016.
Слова «хентай», запісанае іерогліфамі (кандзі)
**Хента́й** (яп.: 変態 або ヘンタイ *хэнтай* (i), «вычварэнства») — жанр японскай анімацыі (анімэ), коміксаў (мангі), а таксама малюнкаў адпаведнай стылістыкі, асноўным элементам якіх з’яўляюцца змяшчэнне ў іх эратычных або парнаграфіных сцэн. Яго з’яўленне і развіццё абумоўлена спецыфічна японскім культурна-гістарычным стаўленнем да эстэтыкі і сексуальнасці, сваю ролю таксама згулялі некаторыя юрыдычныя і эканамічныя рэаліі Японіі. Слова «хентай» распаўсюджана ў заходнім свеце і СНД, а ў самой Японіі выкарыстоўваюцца іншыя тэрміны, напрыклад: *дзюхати-кин* (яп.: 18禁, букв. «забаронена [да] 18-ці»).

Гэтак жа, як і ў выпадку з звычайным анімэ, большасць анімэ ў жанры Хента створаны па матывах мангі (у дадзеным выпадку — хентай-мангі) ці камп’ютарных гульняў. Як правіла, яны ўтрымліваюць наступныя характэрныя рысы: пасрэдная, у параўнанні з творамі для шырокай аўдыторыі, анімацыя або графіка; лялечныя, амаль дзіцячыя, асобы персанажаў; паказ розных сексуальных дэвіяцый (асабліва сцэн згвалтавання і іншых праяў сексуальнай жорсткасці). Сюжэты могуць быць як простымі і немудрагелістымі, так і заблытанымі і складанымі. Хентай не прызначаны для трансляцыі па тэлебачанні, таму выпускаецца ў фармаце OVA — для хатняга прагляду. Ён таксама існуе ў форме камп’ютарных гульняў і додзинси — твораў аматарскай творчасці, самастойна якія выдаюцца аўтарамі. Ён вядомы і папулярны ў заходніх краінах і ў Расіі. Разнавіднасць анімэ і мангі, не адносіцца да хентай, але якая змяшчае намёкі на эратычныя сцэны або вялікая колькасць жартаў з сексуальным падтэкстам, называецца этті (яп.: エッチ).

Зноскі
------

1. ↑  *Іваноў Б. А.* Уводзіны ў японскую анімацыю.
2. 1 2  *Luther, Katherine.*. Hentai — Genre Profile (англ.)(недаступная спасылка).  About.com. Архівавана з першакрыніцы 12 мая 2013. Праверана 3 студзеня 2010.
3. ↑  *Vermaak, Cara.* Confessions of the Dyslexic Virgin: A Touch of Love. — AuthorHouse, 2006. — P. 407. — ISBN 978-1425953027.
4. 1 2  *Ortega-Brena, Mariana.* Peek-a-boo, I See You: Watching Japanese Hard-core Animation. — New York: Springer New York, 2009. — Т. 13. — № 1. — P. 17-31. — ISBN 1095-5143 (печатная версия); 1936-4822 (онлайн). — DOI:10.1007/s12119-008-9039-5 Архівавана з першакрыніцы 27 верасня 2019.
5. ↑  *Brathwaite, Brenda.* Sex in video games. — Cengage Delmar Learning, 2006. — P. 8. — ISBN 9781584504597.
6. ↑  *Малахова, Наталья.*. Кукло-клан. Любители аниме любят все японское, но разное в японском и даже друг другу в своей страсти не сразу признаются **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *№ 57*.  Новая Газета (30 июля 2007 года). Архівавана з першакрыніцы 8 верасня 2011. Праверана 10 кастрычніка 2009.
7. ↑  *Иванов Б. А.* Введение в японскую анимацию. — С. 120.
8. ↑  *Oppliger, John.*. Ask John: How Did Hentai Become Popular in America? (англ.)(недаступная спасылка).  AnimeNation (26 марта 2008 года). Архівавана з першакрыніцы 11 жніўня 2011. Праверана 1 лютага 2010.
9. ↑  Lexicon: Ecchi (англ.).  Anime News Network. Праверана 29 жніўня 2009.
**Мост** (**Most — Híd**; славацк.: Most, венг.: Híd; абодва слова абазначаюць «мост») — палітычная партыя Славакіі, якая прадстаўляе пераважна інтарэсы венгерскай нацыянальнай меншасці. У адрозненне ад іншай венгерскай партыі Славакіі — Партыі венгерскай кааліцыі — партыя Мост ставіць сваёй мэтай наладжванне дыялогу паміж венграмі і славакамі.

Гісторыя
--------

Партыя была створана 30 чэрвеня 2009 года Белай Бугарам, якія быў адным з заснавальнікаў Партыі венгерскай кааліцыі і яе лідарам у 1998—2007 гады. У новую партыю таксама ўвайшлі іншыя вядомыя дзеячы ПВК — Габар Галь, Ласла Надзь, Жолт Надзь і іншыя. У выніку расколу абедзве венгерскія партыі апынуліся сам-на-сам перад магчымасцю быць непрадстаўленымі ў парламенце новага склікання — колькасць венграў у Славакіі складае прыкладна 10% насельніцтва пры пяціадсоткавым бар’еры на праходжанне ў парламент. Аднак ідэалогія партыі заснавана на ідэі супрацоўніцтва славакаў і венграў, і ў адпаведнасці з гэтым віцэ-старшынёй партыі з’яўляецца славак Рудальф Хмель. Паводле апошніх апытанняў, перад парламенцкімі выбарамі 12 чэрвеня 2010 года партыя была здольная разлічваць на 6,5% галасоў — на 1,3% менш за Партыю венгерскай кааліцыі, якая знаходзілася на грані праходжання ў парламент. На выбарах партыя атрымала 205 538 (8,12%) галасоў і 14 дэпутацкіх мандатаў, а Партыя венгерскай кааліцыі не здолела пераадолець пяціадсоткавы бар’ер. Такім чынам, «Мост» стаў адзіным прадстаўніком венгерскай супольнасці ў парламенце.

Зноскі
------

1. ↑  FOCUS — June 2010

| ⛭Славакія Палітычныя партыі Славакіі |
| --- |
| Сучасныя партыі | 
* Курс — сацыяльная дэмакратыя (83 месцы з 150 у нацыянальным парламенце — 5 месцаў з 13 у Еўрапарламенце)
* Хрысціянска-дэмакратычны рух (16 — 2)
* Звычайныя людзі (16 — 0)
* Мост (13 — 0)
* Славацкі дэмакратычны і хрысціянскі саюз — Дэмакратычная партыя (11 — 2)
* Свабода і салідарнасць (11 — 0)
* Славацкая нацыянальная партыя (0 — 1)
* Партыя венгерскай кааліцыі (0 — 2)
* Народная партыя — Рух за дэмакратычную Славакію (0 — 1)
* Кансерватыўныя дэмакраты Славакіі (0 — 0)
* Камуністычная партыя Славакіі (0 — 0)

 |
| Гістарычныя партыі | 
* Славацкая нацыянальная партыя
* Глінкава славацкая народная партыя
* Камуністычная партыя Чэхаславакіі
* Грамадскасць супраць гвалту

 |
**Якаў Агам**, пры нараджэнні **Якаў Гіпштэйн** (іўр.: יעקב אגם, нар. 11 мая 1928, Рышон-ле-Цыён, Палесціна, цяпер Ізраіль) — ізраільскі мастак, адзін са стваральнікаў кінетычнага мастацтва.

Нарадзіўся ў равіна і кабаліста. У 1946—1949 гадах вывучаў мастацтва ў Мастацкай школе Бецалель пад кіраўніцтвам Мардэхая Ардона. Працягнуў адукацыю ў цюрыхскай Школе прыкладнога мастацтва ў Іаганеса Ітэна — як і М. Ардон, прыхільнік нямецкай канструктывісцкай школы Баухаўс. У гэты перыяд Я. Агам знаходзіўся пад уплывам эстэтыка-матэматычнай тэорыі мастацтва, распрацаванай Максам Білам. У 1951 годзе мастак прыехаў у Парыж і жыў там да гэтага часу. У яго ёсць дачка і двое сыноў, адным з якіх з’яўляецца фатограф Рон Агам. У Парыжы Я. Агам займаўся ў Майстэрні абстрактнага мастацтва (Atelier d’art abstrait) і ў Акадэміі дэ ла Гранд Шам’ер. У 1953 годзе адбылася яго першая персанальная выстаўка ў парыжскай галерэі Кравен. У 1955 годзе Я. Агам прымае ўдзел у першай міжнароднай выстаўцы кінетычнага мастацтва ў галерэі Дэні Рэнэ ў Парыжы. У 1964 годзе ён выстаўляецца на міжнароднай выстаўцы сучаснага мастацтва documenta III у Каселі.

З пачатку 1950-х гадоў Я. Агам праяўляе цікавасць да розных кінетычных, механічных элементаў і магчымасці іх выкарыстання пры стварэнні мастацкіх твораў.

Мастак знаходзіцца ў пастаянным пошуку новых форм для мастацкага самавыяўлення, якія злучаюць мастацтва і тэхніку, форму і колер. Ён стварае ў стылі оп-арт рэльефныя, перфараваныя, веерападобныя палотны, якія дазваляюць назіральніку пры змене сваёй пазіцыі адкрываць для сябе пастаянна ў гэтых працах нешта новае.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 22 жніўня 2017.
2. ↑  Yaakov Agam<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑   Праверана 30 чэрвеня 2022.
4. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
5. ↑
6. ↑  RKDartists<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кароткая яўрэйская · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10213444 · BNC: a16317257 · BNE: XX4924456 · BNF: 125194641 · CiNii: DA04378284 · GND: 118500953 · ISNI: 0000 0001 2020 1959 · LCCN: n80032245 · NDL: 00620248 · NLA: 35001655 · NSK: 000459648 · NTA: 07022580X · SUDOC: 067053629 · VIAF: 5137281 · ULAN: 500019224 |

 |
**Мост Аляксандра Неўскага** (руск.: Мост Алекса́ндра Не́вского) — развадны мост цераз Няву ў Санкт-Пецярбургу. Злучае цэнтральную частку горада і правы бераг Нявы. На момант адкрыцця гэта быў не толькі самы буйны мост з папярэдне напружанага жалезабетону ў горадзе, але і адзін з найбуйнейшых мастоў такога тыпу ў краіне. Да 2004 года (адкрыццё Вялікага Абухаўскага моста) з’яўляўся самым доўгім мостам Санкт-Пецярбурга. Даўжыня моста без берагавых збудаванняў 629 м, разам з пандусамі — 905,7 м, шырыня — 35 м. Мост злучае плошчу Аляксандра Неўскага (заканчэнне Неўскага праспекта) і Занеўскі праспект.

Побач з мостам размешчана Аляксандра-Неўская лаўра, гасцініца «Масква».

Вышэй па плыні знаходзіцца Фінляндскі чыгуначны мост, ніжэй — Вялікаохцінскі мост.

| Масты цераз Няву |
| --- |
| 
* Благавешчанскі
* Палацавы
* Троіцкі
* Ліцейны
* Вялікаохцінскі
* Аляксандра Неўскага
* Фінляндскі чыгуначны
* Валадарскі
* Вялікі Абухаўскі
* Кузьмінскі чыгуначны
* Ладажскі

 |
**Морыц Людвіг фон Швінд** (ням.: Moritz Ludwig von Schwind, 21 студзеня 1804, Вена — 8 лютага 1871, Нідэрпёкінг) — аўстрыйскі жывапісец і графік.

Біяграфія
---------

Морыц нарадзіўся ў сям’і надворнага сакратара Тайнай надворнай канцылярыі Франца Эдлера фон Швінда і яго жонкі Францыскі фон Хольцмайстэр, дачкі надворнага саветніка. Усяго ў сям’і фон Швіндаў было шасцёра дзяцей. Морыц вучыўся ў шатландскай гімназіі ў Вене разам з будучымі пісьменнікам Нікалаусам Ленау і паэтам Эдуардам фон Баўэрнфельдам, а затым працягнуў навучанне ва ўніверсітэце. Спачатку ён па прыкладзе бацькі хацеў стаць чыноўнікам, але ў 1821 годзе захапіўся жывапісам і пачаў навучацца ў венскай Акадэміі выяўленчых мастацтваў у Іагана Петэра Крафта і Людвіга Фердынанда Шнора фон Каральсфельда. Морыц фон Швінд сябраваў у гэты час з Францам Шубертам, Францам фон Шоберам, Леапольдам Купельвізерам і Францам Грыльпарцэрам. У 1828 годзе па парадзе Петэра фон Карнеліуса Морыц фон Швінд перабраўся ў Мюнхен, дзе дзякуючы пасрэдніцтву таго ж Карнеліуса атрымаў заказ на роспіс бібліятэкі баварскай каралевы па матывах паэзіі Людвіга Ціка. Пасля паездкі ў Італію ў 1835 годзе Морыц фон Швінд стварыў праект роспісу ўнутраных памяшканняў каралеўскай рэзідэнцыі — замка Хоэншвангау, якая апавядае пра апошнія эпізоды жыцця Карла Вялікага. Затым былі заказы з Саксоніі і Бадэна, якія прынеслі яму вядомасць.

У 1840—1844 гадах Морыц фон Швінд працаваў і жыў у Карлсруэ. Тут ён пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай — Луізай Закс, дачкой маёра, выява якой ён захаваў у сваёй вядомай працы «Вясельнае падарожжа». У Карлсруэ фон Швінд стварыў восем медальёнаў для залы пасяджэнняў Дома саслоўяў Карлсруэ і дэкарыраваў фрэскамі лесвіцы і залы першага паверха дзяржаўнай выставачнай залы Карлсруэ — Кунстхале. У 1847 годзе ён стаў прафесарам Мюнхенскай акадэміі выяўленчых мастацтваў (сярод яго вучняў, у прыватнасці, Эдуард Іле).

Зноскі
------

1. 1 2  Moritz von Schwind<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Moritz Ludwig von Schwind // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  Швинд Мориц фон // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
4. ↑  *Dr. Constant v. Wurzbach* Schwind, Moriz Ritter von // *Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich*: *enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt haben* — Wien: 1856. — Т. 33. — S. 127.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q89826630'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q665807'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25856'></a>
Нарвежцы аспрэчылі першынство Калумба ў адкрыцці Амерыкі, прыплыўшы у Чыкага на дакладнай копіі гокстадскага дракара.
**Сусветная выстаўка 1893 года**, якая праходзіла ў Чыкага, стала адной з самых маштабных у гісторыі. Быўшы прысвечана 400-годдзю адкрыцця Амерыкі, яна была нарачона «Калумбаўскай» (англ. *World's Columbian Exposition*).

У архітэктурным стаўленні гэта быў трыўмф прынцыпаў боз-ара ва ўжыванні да амерыканскага горадабудаўніцтва. Выставачны гарадок праектавалі вядучыя архітэктары таго часу — Дэніэл Хадсан і Фрэдэрык Олмстэд. Падрыхтоўка да выстаўкі праходзіла адначасова з аднаўленнем горада пасля вялікага пажара 1871 года.

На тэрыторыі ў 600 акраў былі прадстаўлены 200 збудаванняў, каналы і лагуны, людзі і культуры з усяго свету. За 6 месяцаў выстаўку наведалі 27 млн чалавек. Гэта была сур'ёзная заяўка Чыкага на званне лідара сярод гарадоў ЗША, а самой Амерыкі — на сусветнае лідарства.

У выстаўке удзельнічала 39 мастакоў з земляў былой Рэчы Паспалітай, у тым ліку гродзенскі мастак Марыя Гажыч

Зноскі
------

1. 1 2  Bird's-Eye View of the World's Columbian Exposition, Chicago, 1893 **(нявызн.)**. *World Digital Library* (26 ліпеня 1893). Праверана 17 ліпеня 2013.
2. ↑  *Марыя Грамыка.* Беларускі пейзажны жывапіс першай паловы ХХ стагоддзя. — Мінск: «Беларуская навука», 2011. — С. 147. — 168 с. — ISBN 978-985-08-1348-0.

  


| Сусветныя выстаўкі |
| --- |
| 
* Лондан 1851
* Парыж 1855
* Лондан 1862
* Парыж 1867
* Вена 1873
* Філадэльфія 1876
* Парыж 1878
* Мельбурн 1886
* Барселона 1888
* Парыж 1889
* Чыкага 1893
* Брусель 1897
* Парыж 1900
* Сент-Луіс 1904
* Льеж 1905
* Мілан 1906
* Сіэтл 1909
* Брусель 1910
* Гент 1913
* Сан-Францыска 1915
* Парыж 1925
* Барселона 1929
* Чыкага 1933
* Брусель 1935
* Парыж 1937
* Нью-Ёрк 1939
* Брусель 1958
* Сіэтл 1962
* Нью-Ёрк 1964
* Манрэаль 1967
* Сан-Антоніа 1968
* Осака 1970
* Спокан 1974
* Акінава 1975
* Ноксвіль 1982
* Новы Арлеан 1984
* Цукуба 1985
* Ванкувер 1986
* Брысбен 1988
* Севілья 1992
* Генуя 1992
* Тэджон 1993
* Лісабон 1998
* Гановер 2000
* Нагакутэ 2005
* Сарагоса 2008
* Шанхай 2010
* Ёсу 2012
* Мілан 2015
* Дубай 2020

 |
**Емца** (руск.: Е́мца) — пасёлак (у 1943—2013 — пасёлак гарадскога тыпу) у Плясецкім раёне Архангельскай вобласці Расійскай Федэрацыі. Адміністрацыйны цэнтр Емцаўскага сельскага паселішча. Пасёлак Емца размешчаны за 172 км на поўдзень ад Архангельска і за 40 км на поўнач ад Плясецка.

Гісторыя
--------

Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1943 года. У 1963—1965 гадах Емца ўваходзіла ў склад Плясецкага прамысловага раёна. З 2013 года — сельскі населены пункт.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1). — карта Архангельскай вобласці
**Хенатэка** (*Chaenotheca*) — род накіпных лішайнікаў сямейства *Coniocybaceae*. 23 віды.

Арэал
-----

Пашыраны ўсюды. На Беларусі 9 відаў: хенатэка воласападобная (*Chaenotheca trichialis*), хенатэка золатагаловая (*Chaenotheca chrysocephala*), хенатэка картузіянская, ці зеленаватая (*Chaenotheca chlorella*) (занесена ў Чырвоную кнігу Беларусі), хенатэка парошыстая (*Chaenotheca stemonea*), хенатэка цёмнагаловая (*Chaenotheca phaeocephala*), хенатэка іржавая (*Chaenotheca ferruginea*) і іншыя. Трапляюцца на старых дрэвах, гнілой драўніне, раслінных рэштках.

Апісанне
--------

Слаявіна зярністая, парашкападобная, бародаўчатая, зрэдку сарэдыёзная, ад белавата-шэрай да жоўта-зялёнай. Пладовыя целы (апатэцыі) на ножках, часам сядзячыя, 8-споравыя. Споры аднаклетачныя, шарападобныя, цёмныя.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
**Сусве́тная ветэрына́рная асацыя́цыя** (англ.: World Veterinary Association) — неўрадавая міжнародная ветэрынарная арганізацыя. Заснавана ў 1863 годзе. Штаб-кватэра знаходзіцца у Жэневе.
Аб’ядноўвае 65 краін і 12 міжнародных асацыяцый ветэрынарных спецыялістаў. Супрацоўнічае з іншымі міжнароднымі арганізацыямі. Кіруючы орган — Пастаянны камітэт, які штогод збіраецца ў Парыжы на паседжанні, дзе вырашаюцца актуальныя пытанні, а таксама праходзіць падрыхтоўка да кангрэсу. У перыяд паміж паседжаннямі Пастаяннага камітэта кіраўніцтва СВА ажыццяўляе бюро.

1 раз на 4 гады праводзіць Сусветныя ветэрынарныя кангрэсы. Адбыўся 21 кангрэс, першы — ў 1863 годзе ў Гамбургу. На кангрэсах абмяркоўваюцца праблемы інфекцыйнай паталогіі, хірургіі, прафілактыкі і заагігіены, заатэхнічных навук і эканомікі жывёлагадоўлі. Разглядаюцца таксама пытанні стандартызацыі спецыяльнай наменклатуры, ветэрынарнай адукацыі, прапаганды ветэрынарных ведаў і распаўсюджвання фільмаў па ветэрынарыі.

Асноўныя задачы
---------------

* аб’яднанне асоб ветэрынарнай прафесіі ў свеце
* арганізацыя і правядзенне сусветных ветэрынарных кангрэсаў
* садзейнічанне развіццю ветэрынарнай навукі, усталяванне сувязяў з арганізацыямі, інтарэсы якіх звязаны з мэтамі асацыяцыі, аказанне дапамогі ў паляпшэнні ветэрынарнай адукацыі і станаўлення ветэрынарных прафесій

Зноскі
------

1. 1 2  *(unspecified title)* Праверана 25 студзеня 2022.
2. ↑  ВВА (руск.).  Энциклопедии, словари, справочники. Праверана 25 красавіка 2020.
3. ↑  Всемирная ветеринарная ассоциация (руск.).  Академик. Праверана 25 красавіка 2020.

Літаратура
----------

* «Ветеринария», 1979. № 6.

Спасылкі
--------

* Всемирная ветеринарная ассоциация

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90392612 · ISNI: 0000 0001 1011 8545 · LCCN: n83192439 · NDL: 00745207 · NLA: 35967057 · NUKAT: n00071987 · SUDOC: 153537124 · VIAF: 137813303 |

 |
Выставачная Ратонда
У 1873 годзе **сусветная выстаўка** (ням.: Weltausstellung 1873) упершыню праводзілася па-за межамі Англіі і Францыі — у сталіцы Аўстра-Венгрыі, Вене. З пункту гледжання габсбургскай манархіі, выстаўка павінна была надаць новы імпульс мадэрнізацыі краіны і аднавіць яе ўпэўненасць у сабе пасля пасля параз у войнах з Прусіяй і Італіяй.

Арганізатарамі Венскай выстаўкі выступілі буйныя банкіры і індустрыялісты, у тым ліку Ротшыльды і Крупы. Акцэнт быў зроблены не столькі на асветніцтва публікі (як афіцыйна дэкларавалася), колькі на складанне прыбытковых пагадненняў. Экспазіцыя прыцягнула ў Вену натоўпу прадпрымальнікаў з усяго свету, што выклікала «коштавую рэвалюцыю» ў венскіх кафэ, рэстаранах і гасцініцах.

Жывапісец Антоніа Рота атрымаў міжнародную прэмію ў галіне жывапісу.

Для размяшчэння экспазіцыі быў выдзелены парк Пратэр, на якім высіўся цэнтральны павільён — Ратонда, які праіснаваў да 1937 года, нягледзячы на пастаянныя працёкі даху. На працягу выстаўкі яе ўдзельнікам было ўручана 25572 медаля. Паралельна з выстаўкай праводзіўся кангрэс па патэнтаваму праву. Акрамя таго, у аўстрыйскую сталіцу з’ехаліся дыпламаты, якім было даручана аформіць саюз трох імператараў.

Адметнай рысай выстаўкі была ўвага да нацыянальных культур краін-удзельніц. На лугу была абсталявана «міжнародная вёска» з сялянскім жыллём розных народаў. У гэтай выстаўцы ўпершыню бралі ўдзел экзатычныя для еўрапейцаў краіны Афрыкі, а таксама Японія. Велізарны ажыятаж сярод рэпарцёраў выклікала з’яўленне ў Вене персідскага Насрэдзін-шаха, якога размясцілі ў Лаксенбургскім палацы.

| Сусветныя выстаўкі |
| --- |
| 
* Лондан 1851
* Парыж 1855
* Лондан 1862
* Парыж 1867
* Вена 1873
* Філадэльфія 1876
* Парыж 1878
* Мельбурн 1886
* Барселона 1888
* Парыж 1889
* Чыкага 1893
* Брусель 1897
* Парыж 1900
* Сент-Луіс 1904
* Льеж 1905
* Мілан 1906
* Сіэтл 1909
* Брусель 1910
* Гент 1913
* Сан-Францыска 1915
* Парыж 1925
* Барселона 1929
* Чыкага 1933
* Брусель 1935
* Парыж 1937
* Нью-Ёрк 1939
* Брусель 1958
* Сіэтл 1962
* Нью-Ёрк 1964
* Манрэаль 1967
* Сан-Антоніа 1968
* Осака 1970
* Спокан 1974
* Акінава 1975
* Ноксвіль 1982
* Новы Арлеан 1984
* Цукуба 1985
* Ванкувер 1986
* Брысбен 1988
* Севілья 1992
* Генуя 1992
* Тэджон 1993
* Лісабон 1998
* Гановер 2000
* Нагакутэ 2005
* Сарагоса 2008
* Шанхай 2010
* Ёсу 2012
* Мілан 2015
* Дубай 2020

 |
**Сусветная баксёрская асацыяцыя** (СБА, *WBA*) — міжнародная арганізацыя прафесійнага бокса.

У 1921 годзе ў ЗША створана Нацыянальная баксёрская асацыяцыя (National Boxing Association). У 1962 годзе перайменаваная ў Сусветную баксёрскую асацыяцыю.

На верасень 2011 года суперчэмпіёнам у цяжкай вазе па версіі WBA з’яўляецца Уладзімір Клічко, дзеючым (рэгулярным) чэмпіёнам у цяжкай вазе па версіі WBA з’яўляецца Аляксандр Паветкін.

Баксёрскія арганізацыі (па значнасці)
-------------------------------------

* Сусветны баксёрскі савет (WBC)
* Сусветная баксёрская асацыяцыя (WBA)
* Міжнародная баксёрская федэрацыя (IBF)
* Сусветная баксёрская арганізацыя (WBO)
* Міжнародная баксёрская арганізацыя (IBO)
* Сусветная федэрацыя прафесійнага бокса (WPBF)

Спасылкі
--------

* Сусветная баксёрская асацыяцыя(сайт WBA)
Сусветная выстаўка (1878
**Сусветная выстаўка (Exposition Universelle) 1878 года** праводзілася ў Парыжы ў адмыслова пабудаваным для гэтай мэты палацы Тракадэро і была заклікана аднавіць міжнародны прэстыж Францыі, які пахіснуўся пасля яе паразы ў франка-прускай вайне. Германія ад удзелу ў гэтым мерапрыемстве ўстрымалася.
Падрыхтоўка выстаўкі зацягнулася з-за палітычнай бязладзіцы ў Францыі, аднак дзякуючы напружанай працы арганізатараў у месяцы, якія папярэднічалі адкрыццю, ім атрымалася перасягнуць па размаху ўсе папярэднія выстаўкі і прыцягнуць не меней 13 млн наведвальнікаў. Прыкладна палову экспанатаў складалі французскія вырабы, сярод астатніх краін ільвіную долю экспанатаў прадставіла Брытанская імперыя.

Палац Тракадэро
Павільён Расійскай імперыі быў выкананы ў псеўдарускім стылі па праекце Ропета
Сярод вынаходстваў, прадэманстраваных на Сусветнай выстаўцы, — тэлефон Аляксандра Бела, алюмініевы манаплан дзю Тампля і свечка Яблачкава. Томас Эдысан папулярызаваў у Парыжы свае найноўшыя распрацоўкі — мегафон і фанограф. Тады ж упершыню публіка ўбачыла галаву статуі Свабоды (тулава яшчэ не было скончана).

Паралельна з выстаўкай праходзілі канферэнцыі па выпрацоўцы міжнародных нормаў адносна аўтарскага права (на ёй старшынстваваў Віктор Гюго) і па палягчэнні становішча сляпых (яна прывяла да распаўсюджвання шрыфта Брайля).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сусветная выстаўка (1878)

| Сусветныя выстаўкі |
| --- |
| 
* Лондан 1851
* Парыж 1855
* Лондан 1862
* Парыж 1867
* Вена 1873
* Філадэльфія 1876
* Парыж 1878
* Мельбурн 1886
* Барселона 1888
* Парыж 1889
* Чыкага 1893
* Брусель 1897
* Парыж 1900
* Сент-Луіс 1904
* Льеж 1905
* Мілан 1906
* Сіэтл 1909
* Брусель 1910
* Гент 1913
* Сан-Францыска 1915
* Парыж 1925
* Барселона 1929
* Чыкага 1933
* Брусель 1935
* Парыж 1937
* Нью-Ёрк 1939
* Брусель 1958
* Сіэтл 1962
* Нью-Ёрк 1964
* Манрэаль 1967
* Сан-Антоніа 1968
* Осака 1970
* Спокан 1974
* Акінава 1975
* Ноксвіль 1982
* Новы Арлеан 1984
* Цукуба 1985
* Ванкувер 1986
* Брысбен 1988
* Севілья 1992
* Генуя 1992
* Тэджон 1993
* Лісабон 1998
* Гановер 2000
* Нагакутэ 2005
* Сарагоса 2008
* Шанхай 2010
* Ёсу 2012
* Мілан 2015
* Дубай 2020

 |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12191327k · GND: 805476-9 · ISNI: 0000 0001 2301 1405 · LCCN: n86860208 · LIBRIS: 292154 · SUDOC: 029240751 · VIAF: 167885906, 281257069 |

 |
У Сент-Луісе выставачны рух дасягнуў піка гігантаманіі: у велізарных павільёнах былі бязладна перамяшаны стылі розных эпох і народаў.
**Сусветная выстаўка** павінна была прайсці ў горадзе Сент-Луісе (ЗША) у 1903 годзе — у год стагоддзя Луізіянскай куплі. Па розных прычынах адкрыццё выстаўкі было перанесена на май 1904 года, а доўжылася яна да 1 снежня.

Адметнай рысай гэтай выстаўкі быў яе размах. Адзін толькі сельскагаспадарчы павільён займаў 324 тысячы кв. метраў, а ўсяго да выстаўкі было пабудавана 1500 будынкаў, злучаных дарожкамі агульнай даўжынёй 120 км. Нават асноўныя павільёны немагчыма было абыйсці менш чым за тыдзень. Амаль усе павільёны былі з гіпсу і разлічаны на недоўгачасовае выкарыстанне, аднак у дзвюх з іх дагэтуль змяшчаюцца асноўныя музеі горада — мастацкі і гістарычны.

У рамках выстаўкі ў Сент-Луісе былі праведзены Летнія Алімпійскія гульні 1904 года. Акрамя таго, увазе гледачоў былі прадстаўлены новыя забавы — «чалавечы заапарк» з прадстаўнікамі туземных плямёнаў Афрыкі і Акіяніі і шматгадзінныя рэканструкцыі бітваў англа-бурскай вайны, у якіх бралі ўдзел ветэраны вайны, уключаючы генералаў абодвух бакоў.

У сувязі з правядзеннем выстаўкі атрымалі папулярнасць новыя віды харчовых прадуктаў (напр. марожанае ў вафлевай шкляначцы і Dr Pepper). Адбыліся прэм'еры новых музычных твораў, у тым ліку з выкарыстаннем найбуйнейшага ў свеце аргана.

| Сусветныя выстаўкі |
| --- |
| 
* Лондан 1851
* Парыж 1855
* Лондан 1862
* Парыж 1867
* Вена 1873
* Філадэльфія 1876
* Парыж 1878
* Мельбурн 1886
* Барселона 1888
* Парыж 1889
* Чыкага 1893
* Брусель 1897
* Парыж 1900
* Сент-Луіс 1904
* Льеж 1905
* Мілан 1906
* Сіэтл 1909
* Брусель 1910
* Гент 1913
* Сан-Францыска 1915
* Парыж 1925
* Барселона 1929
* Чыкага 1933
* Брусель 1935
* Парыж 1937
* Нью-Ёрк 1939
* Брусель 1958
* Сіэтл 1962
* Нью-Ёрк 1964
* Манрэаль 1967
* Сан-Антоніа 1968
* Осака 1970
* Спокан 1974
* Акінава 1975
* Ноксвіль 1982
* Новы Арлеан 1984
* Цукуба 1985
* Ванкувер 1986
* Брысбен 1988
* Севілья 1992
* Генуя 1992
* Тэджон 1993
* Лісабон 1998
* Гановер 2000
* Нагакутэ 2005
* Сарагоса 2008
* Шанхай 2010
* Ёсу 2012
* Мілан 2015
* Дубай 2020

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Нільсан.

**Моніка Эма Юсефін Нільсан** (шведск.: Monica Emma Josefin Nilsson; 22 сакавіка 1969 — 29 лютага 2016) — шведская спявачка і актрыса.

Біяграфія
---------

Нарадзілася на востраве Готланд у Нереruen. Была дачкой мастака і кампазітара Алана Нільсана. Яе старэйшая сястра Мары Нільсан Лінд была вакаліcткай «Ainbuskruen».

23 сакавіка 1993 года быў выпушчаны дэбютны і адзіны сольны альбом спявачкі Shapes. Музыку і песні да альбома напісалі Бэні Андэрсан і Б’ёрн Ульвеўс. Бені Андэрсан таксама выступіў прадзюсарам альбома. У 2005 годзе выступіла на конкурсе Melodifestivalenruen (шведскі нацыянальны адборачны конкурс на «Еўрабачанне») з песняй «Med hjärtats egna ord».

Таксама яна ўдзельнічала ў готландскім фолк-поп-гурце «Ainbuskruen».

У 1995 годзе сваю кавер-версію на песню спявачкі «Surprise, Surprise» зрабіла эстонская спявачка Нэнсі пад назвай «Sa muutsid kõik».

Памерла ў сваім доме на Готландзе 29 лютага 2016 года за тры тыдні да свайго 47-годдзя.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Deezer · Last.fm · SoundCloud · Spotify · Tidal · Яндэкс Музыка |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AllMusic · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rate Your Music · Rotten Tomatoes |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1369353 · GND: 134836723 · ISNI: 0000 0000 5940 2259 · LCCN: n2021021974 · NKC: xx0179133 · VIAF: 79807832 |

 |
Маланкі Кататумба ноччу
Унутрывоблачныя маланкі
**Маланкі Кататумба** (ісп.: Relámpago del Catatumbo) — прыродная з'ява, якая ўзнікае над месцам упадзення ракі Кататумба ў возера Маракайба (Паўднёвая Амерыка). Феномен выяўляецца ва ўзнікненні свячэння на вышыні каля пяці кіламетраў без суправаджаючых акустычных эфектаў. Маланкі з'яўляюцца ўначы (140—160 раз у год) і разрады доўжацца каля 10 гадзін. У суме атрымліваецца каля 1,2 мільёна разрадаў у год.

Маланкі відаць з адлегласці да 400 кіламетраў. Іх нават выкарыстоўвалі для навігацыі, з-за чаго з'ява таксама вядома пад назвай «**Маяк Маракайба**».

Лічыцца, што маланкі Кататумба з'яўляюцца найбуйнейшымі адзінкавым генератарам азона на Зямлі. Вятры, якія прыходзяць з боку Андаў, выклікаюць навальніцы. Метан, якімі багатая атмасфера гэтых забалочаных месцаў, падымаецца да аблокаў, падсілкоўваючы разрады маланак.

Мясцовыя абаронцы навакольнага асяроддзя лічаць, што гэтая ўнікальная вобласць павінна знаходзіцца пад абаронай ЮНЕСКА.

Зноскі
------

1. 1 2  Fire in the Sky **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 23 чэрвеня 2008. Праверана 14 жніўня 2008.

Спасылкі
--------

* Артыкул аб маланках Кататумба Архівавана 31 кастрычніка 2007. на сайце ўрада штата Сулія  (ісп.)
* VENEZUELA: Lightning in the Sky Fed by Underground Methane  (англ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шырын.
**Юстын Шырын** (польск.: Justyn Szyryn; пам. 1852) — землеўласнік.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Шырынаў. Сын Ігната Шырына і Марыяны з Якубоўскіх.

Руіны капліцы Святых Апосталаў Пятра і Паўла ў пачатку XX ст.
Дзісненскі падкаморы. Атрымаў у спадчыну ад бацькі Германавічы з фальваркамі, купіў ад Віктара Юндзіла Шудзелеўшчыну, ад брата Антона — Антопаль. Пабудаваў, ці толькі закончыў у пачатку XIX ст. пачаты бацькам палац, а таксама збудаваў капліцу Святых Пятра і Паўла (не збераглася), у якой і быў пахаваны.

Сям’я
-----

У шлюбе з Канстанцыяй з Беніслаўскіх (пам. 1840). 3 трох сыноў Юстына Шырына старэйшы Дамінік памёр нежанатым, сярэдні — Напалеон, атрымаў Шудзелеўшчыну, Германавічы, Марыянполь, Прамяны; Антопаль і Парэчча дасталіся малодшаму сыну Аляксандру, жанатаму са стрыечнай сястрой з парэцкай лініі — Канстанцыяй з Шырынаў.

Адным з апошніх уладальнікаў Германавічаў і застаўшыхся багаццяў, быў сын Аляксандра — Уладзіслаў Шырын (нар. у 1847 г.), жанаты на Вікторыі Кажанеўскай, а пазней з іх патомства апошнім уладальнікам маёнтка быў граф Антон Шырын, які памёр у 1938 г.

Зноскі
------



| ?Юстын Шырын — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Ігнат Шырын |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  | Юстын Шырын |  |  |  | Antoni Jakubowski[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Марыяна з Якубоўскіх[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Franciszka Leszczyńska[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
Маластранскія вежы
**Маластранскія маставыя вежы** — дзве вежы на заходнім, маластранскім канцы Карлава моста, якія адрозніваюцца адна ад адной як па вышыні, так і па архітэктурных асаблівасцях. Яны злучаны магутнай падвойнай аркай у адзінае цэлае, і апраўляюць праход з Карлава моста на Малу Страну. Тут жа пачынаецца вуліца Мостэцка.

Нізкая вежа
-----------

Нізкая вежа завецца Юдыцінай вежай, з прычыны таго, што калісьці яна была часткай Юдыціна моста, што стаяў на месцы цяперашняга, Карлава. Пабудавана ў раманскім стылі ў другой палове XII стагоддзя. Прыблізна ў 1591 годзе вежа была перабудавана ў духу рэнесансу. Зубцы замянілі шчытамі, фасад быў упрыгожаны сграфіта, прабіты вокны.

У канцы 19 стагоддзя на фасадзе выявілі замураваную нішу. У ёй знаходзіўся манументальны рэльеф. На ім фігура маладога мужчыны, які стаіць на каленах, штосьці бярэ ці наадварот — падае фігуры на троне. Сэнс сцэны і асобы фігур не вядомыя, але, тым не менш, відавочна, што гэта чэшская скульптура раманскай эпохі, з рысамі французскай манументальнай пластыкі.

Высокая вежа
------------

Высокая вежа
Высокая вежа, гатычная, стаіць прыблізна на месцы старой, другой раманскай вежы. Яе падмурак меркавана быў пастаўлены яшчэ ў часы Парлера, напачатку XV стагоддзя. Аднак пабудавана яна была пазней — у 1464 годзе, пры каралі Іржы з Падэбрадаў, з-за гусіцкіх войнаў. Вежа падобная на Старамесцкую маставую вежу  (чэшск.) (бел. аднак яна прасцейшая, у яе няма столькі скульптурных упрыгажэнняў, складанай сімволікі ў пластычным дэкоры. Сённяшні выгляд вежа набыла пасля рэканструкцыі архітэктара Ёзафа Мокера ў 1879-83 гадах.

Партал
------

Партал
Гатычны партал быў пабудаваны хутчэй за ўсё ў часы Вацлава IV. Ён складаецца з дзвюх гатычных арак, і калісьці зачыняўся дубовымі варотамі і жалезнай рашоткай. З боку моста за вежавымі зубцамі ёсць праход, які злучае абедзве вежы. На зубцах выразаны гербы з імперскай арліцай і чэшскім ільвом, а таксам герб Верхніх Лужыц. Пад імі гербы Старога Места і Малай Страны.

Літаратура
----------

* VLČEK, Pavel, a kol. Umělecké památky Prahy. Malá Strana. Praha : Academia, 1999. 686 s. ISBN 80-200-0771-7.
* RUTH, František. Kronika královské Prahy a obcí sousedních. II. díl. Praha : Nakladatelství Lidových novin, 1995. ISBN 80-7106-132-8.
**Канёк Гадлеўскага** (*Anthus godlewskii*) — птушка сямейства Сітаўкавыя (*Motacillidae*). Відавая назва дадзена ў гонар польскага заолага В. А. Гадлеўскага  (руск.) (бел. (1840—1880).

Апісанне
--------

Канёк Гадлеўскага падобны на ляснога свірстуна (*Anthus trivialis*), але афарбоўка з рудым налётам, асабліва на грудзях, кіпцюр задняга пальца амаль прамы. Ад *Anthus cervinus* адрозніваецца светлымі нагамі.

Распаўсюджанне
--------------

Від распаўсюджаны ў раўнінных і горных стэпах Цэнтральнай і Усходняй Азіі ад усходняга Алтая і ўсходняга схілу мангольскага Алтая  (руск.) (бел. на ўсход да Вялікага Хінгана  (руск.) (бел.. Да поўначы да паўднёвага схілу Тану-Ала, паўднёвага схілу хрыбта Сангілен, на ўсход ад да поўначы як мяркуецца, да 50-й паралелі, у Забайкаллі да 53-й паралелі. Паўднёвыя межы распаўсюджання не высветлены, як мяркуецца, на поўдзень да паўночнай мяжы Тыбецкага нагор'я. Жыве ў хмызняковым і камяністым стэпе.

Харчаванне
----------

Сілкуецца насякомымі і іх лічынкамі, дробнымі малюскамі і чарвякамі.

Размнажэнне
-----------

Гняздуецца на сухіх схілах гор і пагоркаў. Гняздо ў паглыбленнях глебы, выслана сухімі сцяблінамі і лісцем, а латок конскім воласам і пухам. У поўнай кладцы 3-5 светла-шэрых яек з бурымі крапінкамі. Наседжвае кладку самка 12 дзён. Птушаняты вылупляюцца на працягу сутак. Самец корміць самку на гняздзе ў канцы наседжвання.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Позвоночные животные России: Конёк Годлевского Архівавана 4 кастрычніка 2018.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | eBird · EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Маланка (значэнні).
Маланкі, Нью-Мексіка, 4 сакавіка 2004.
**Мала́нка** – вялізарны іскравы разрад у атмасферы, які звычайна мае выгляд яркага выбліска святла і суправаджаецца громам (рэзкім выбухам). Узнікае ў кублавата-дажджавых аблоках. Маланка ўзнікае як пасярод хмараў, так і паміж хмарамі і зямлёй.

Сусветная метэаралагічная арганізацыя зарэгістравала рэкордныя маланкі. Самая вялікая па працягласці сягала 768 км на поўдні ЗША 29.4.2020. Найбольш доўгая па часе назіралася цягам 17.102 секунд ва Уругваі і на поўначы Аргенціны 18.6.2020.

Гл. таксама
-----------

* Атмасферная электрычнасць
* Шаравая маланка
* Маланкі Кататумба
* Навальнічная энергетыка
* Маланка Зеўса

Зноскі
------

1. ↑  twitter.com/WMO

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Маланка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Канадская · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119444431 · GND: 4124914-8 · LCCN: sh85076931 · Microsoft: 505276464 · NDL: 00564812 · NKC: ph203148 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Герасімовіч.
**Святлана Міхайлаўна Герасімовіч** (нар. 5 студзеня 1957, в. Вяляцічы Барысаўскага раёна Мінскай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна, філолаг, выкладчык рускай мовы і літаратуры.

Працавала настаўнікам у Карсаковіцкай сярэдняй школе, сакратаром Барысаўскага райкама ЛКСМБ, загадчыкам аддзела прапаганды і агітацыі, загадчыкам ідэалагічнага аддзела Барысаўскага райкама КПБ. Была намеснікам дырэктара па выхаваўчай рабоце Старабарысаўскай сярэдняй школы, загадчыкам аддзела інфармацыі, намеснікам старшыні Барысаўскага райвыканкама, галоўным саветнікам-інспектарам старшыні Мінскага аблвыканкама, начальнікам галоўнага ўпраўлення арганізацыйна-кадравай работы Мінскага аблвыканкама, старшынёй Мінскага абласнога Савета дэпутатаў 25-га і 26-га скліканняў.

Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га і 6-га скліканняў.

Узнагароды
----------

Узнагароджана Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, дзвюма ганаровымі граматамі Мінскага аблвыканкама, Ганаровай граматай Савета Міжпарламенцкай Асамблеі дзяржаў — удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў, юбілейнымі медалямі «60 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь», «65 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», медалём Выканаўчага камітэта СНД «За супрацоўніцтва».

Зноскі
------

1. ↑  Герасімовіч Святлана Міхайлаўна Архівавана 18 жніўня 2020.
**Малапа** — пячора ў Паўднёва-Афрыканскай рэспубліцы. Знаходзіцца ў правінцыі Гаутэнг на вышыні 1442 м над узроўнем мора, у 40 км на захад ад Яганэсбургу і ў 15 км на поўначы—паўночным ўсходзе ад вядомых выкапневых участкаў Стэркфантэйн, Сварткранс і Кромдрай. Пячора адносіцца да тэрыторыі аб'екта Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, вядомага як «Калыска чалавецтва».

Вясной 2008 года ў пячоры былі знойдзены рэшткі двух шкілетаў гамінід узростам прыкладна 1,9 мільёнаў гадоў, выдзеленыя ў асобны від роду аўстралапітэкаў *Australopithecus sediba*. Вядомы антраполаг Дональд Джохансан лічыць, што косткі *A. sediba* варта аднесці да роду *Homo*. Тут жа знойдзены самыя раннія знаходкі парэшткаў бабуінаў *Papio angusticeps* узростам 2,026—2,36 млн гадоў .

Зноскі
------

1. ↑  Dirks, P. H. G. M.; Kibii, J. M.; Kuhn, B. F.; Steininger, C.; Churchill, S. E.; Kramers, J. D.; Pickering, R.; Farber, D. L.;  *et al*. (2010). *Geological Setting and Age of* Australopithecus sediba *from Southern Africa*. **328**. 205—208. doi:10.1126/science.1184950.
2. ↑  Berger, L. R.; de Ruiter, D. J.; Churchill, S. E.; Schmid, P.; Carlson, K. J.; Dirks, P. H. G. M.; Kibii, J. M. (2010). '**Australopithecus sediba*: A New Species of* Homo*-Like Australopith from South Africa*.** 328**. 195—204. doi:10.1126/science.1184944.**
3. ↑  Элементы - новости науки: Australopithecus sediba — австралопитек, похожий на человека
4. ↑  Earliest baboon found at Malapa

Спасылкі
--------

* Малапа - Malapa — Антропогенез.РУ
* Бездонная Малапа: новый анализ скелета Австралопитека седибы — Антропогенез.РУ
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Юрузань.

**Юрузань** — рака ў Башкартастане і Чалябінскай вобласці, левы прыток Уфы (басейн Волгі).

Пачынаецца Юрузань на ўсходнім схіле гары Вуглавы Машак, аднаго з самых высокіх паўднёва-ўральскіх хрыбтоў — Машак на вышыні 964 м над узроўнем мора. Спачатку Юрузань цячэ на паўночны ўсход па вузкай горнай даліне паміж хрыбтамі Машак і Кумардак, па ўрочышчы Юрузанская даліна. Далей, выйшаўшы з горнай цясніны, Юрузань цячэ паміж хрыбтамі Бакты і Зігальга. У сярэднім цячэнні Юрузань выходзіць з гор на раўніну. У ніжнім цячэнні, праразаючы тоўшчу Уфімскага плато, рака ўпадае ў заліў Паўлаўскага вадасховішча на рацэ Уфа.

Па тэрыторыі Чалябінскай вобласці Юрузань працякае праз гарады Юрузань, Трохгорны і Усць-Катаў, зноў на тэрыторыі Башкірыі працякае праз вёскі і пасёлкі і ўпадае ў Паўлаўскае вадасховішча. На Юрузані — курорт Янгантаў.

Сярэдні расход вады каля 55 м³/сек. Ледастаў звычайна з лістапада па красавік.

Літаратура
----------

* Юрюзань (река)] // Вялікая савецкая энцыклапедыя  (руск.)

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Юрузань (рака)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Геаграфічна-статыстычны Расійскай Імперыі · Настольны |
**Стэфан Буткевіч** (польск.: Stefan Butkiewicz; 19 лютага 1815 — 30 сакавіка 1896) — дзяржаўны службовец.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Буткевічаў. Нарадзіўся ў сям’і Дамініка і Эміліі з Шукевічаў.

Валодаў маёнткам Косаўшчына з фальваркам Качанова і вёскамі Косаўшчына, Болтуці, Цвермы, Татарцы, Навіцкія, Былінская — усяго 1363 дзесяціны і 150 душ. Пасля смерці маці ўспадкаваў маёнтак Мінойты з вёскай (570 дзесяцін, 52 душы).

Адукацыю атрымаў у Шчучынскім павятовым вучылішчы. У 1853 г. тытулярны дарадца Буткевіч запісаны сярод *«попечителей сельских запасных магазинов»*.

З 12 кастрычніка 1855 г. займаў пасаду маршалка шляхты Лідскага павета. Амаль што адразу быў узнагароджаны медалём у памяць вайны 1853—1856 гг. потым ордэнам Св. Станіслава 3 ст. і знакам за 15 год службы. На сваёй пасадзе ён заставаўся 20 гадоў, аж да 1875 года.

У паўстанні 1863—1864 гадоў не ўдзельнічаў.

У запісцы віленскаму генерал-губернатару А. Л. Патапаву ў сакавіку 1868 года, Буткевіч пісаў, што заробку ад казны ён не атрымліваў і выкананне сваіх службовых абавязкаў каштавала яму двух маёнткаў, якія ён прадаў, каб пакрыць расходы па гэтай пасадзе маршалка дваранства.

У 1870-я гг. прапанаваў генерал-губернатару разабраць Лідскі замак на будаўнічыя матэрыялы.

Пасля адстаўкі ў 1875 годзе з пасады маршалка, надворны дарадца Буткевіч амаль што да канца жыцця абіраецца галосным Лідскай гарадской думы. Менавіта на гэтай пасадзе з ім быў асабіста знаёмы Францішак Багушэвіч, паэт узгадваў яго ў сваіх газетных артыкулах.

У 1885 г. пабудаваў на каталіцкіх могілках Ліды новую, ашаляваную i крытую гонтам званiцу. Тут жа, недалёка ад ўваходу на могілкі і каля званіцы, і быў пахаваны разам з жонкай.

Сям’я
-----

У шлюбе з Эмiлiяй Буткевiч з Адамовiчаў (1813—1879). Меў сына Эміля.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Лаўрэш Леанід. Лідскія могілкі // Лідскі Летапісец № 2(74)-2016. С. 38-60.


| ?Стэфан Буткевіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Стэфан Буткевіч |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Торы.
Genghis Khan portraitGenghis Khan portrait
**Чынгізіды** — прадстаўнікі кіруючых дынастый у шэрагу краін Азіі і Усходняй Еўропы.

Прамыя нашчадкі Чынгісхана завуцца торы. Кіруючыя дынастыі заснаваны сынамі Чынгісхана: Джучы, Джагатаем, Угедэем, Талуем; унукамі, у т.л. Батыем (сынам Джучы).

Мяркуецца, што сёння каля 16 мільёнаў чалавек з'яўляецца нашчадкамі Чынгісхана па мужчынскай лініі. Так, яго старэйшы сын пакінуў 40 сыноў. У сваю чаргу, унук Хубілай, які кіраваў Кітаем, меў 22 законных сыны. Дзяўчынак ад іх павінна было нарадзіцца не менш.

Зноскі
------

1. ↑

У Сеціве
--------

* сямейнае дрэва Чынгіс-Хана  (англ.)
* Сайт казахскіх чынгізідаў Архівавана 18 снежня 2014.
**Лазовіцкая місія езуітаў** — місія езуітаў, якая існавала ў в. Лазовіцы Мсціслаўскага ваяводства (цяпер в. Лазовіца ў Клімавіцкім раёне) у 1752—1820 гадах. Заснаваў Ян Кіркор, падчашы мсціслаўскі, які пабудаваў місійны дом і драўляны касцёл Св. Тройцы як філіяльны касцёл парафіі Мсціслаўскага кляштара кармелітаў (з 1776 асобная парафія). Місія залежала ад Мсціслаўскага езуіцкага калегіума. Тут звычайна было 3 місіянеры, адзін з якіх загадваў парафіяй, інш. праводзілі душпастырскую дзейнасць, выкладалі ў школе (працавала ў 1799—1807). Місія закрыта пасля скасавання ордэна езуітаў у Расійскай імперыі.

Літаратура
----------

* Лазовіцкая місія езуітаў // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2.

Спасылкі
--------

* Лазовіцкая місія езуітаў на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»
**Стэфан Баляслававіч Вітажэнец** (2 студзеня 1908, Ліда — 30 снежня 1994, Варшава) — польскі пілот, ас-знішчальнік у Другую сусветную вайну.

Паходзіў са шляхецкага роду. У 1929 годзе скончыў Лідскую дзяржаўную гімназію імя гетмана Хадкевіча, а затым школу падхарунжых лётнага рэзерву (1930), Цэнтр падрыхтоўкі афіцэраў авіяцыі ў Денбліне (1932), курсы вышэйшага пілатажу пры Лётнай школе ў Грудзензе (1933). Служыў інструктарам у Лётнай школе да 1939 года.

Удзельнік II сусветнай вайны. Здзейсніў 208 баявых вылетаў. За два месяцы паветранай бітвы над Вялікабрытаніяй збіў 5 нямецкіх самалётаў, адным з іх кіраваў нямецкі ас Хорст Тэтзен. Камандаваў эскадрылляй, дывізіёнам, знішчальным крылом. Скончыў вайну падпалкоўнікам.

У 1945 годзе быў камендантам Школы пачатковага пілатажу, затым два гады да расфарміравання камандаваў Другім польскім знішчальным крылом. У 1948 годзе вярнуўся ў Польшчу, пасяліўся з бацькамі ў Лодзі. У 1957 годзе ізноў быў прызваны ў Польскае Войска. Служыў у апараце камандавання Паветраных Сіл, 9 гадоў быў камендантам Цэнтра падрыхтоўкі лётчыкаў у Модліне. У 1968 годзе ў званні палкоўніка выйшаў на пенсію. Доўгія гады ўзначальваў Саюз польскіх лётчыкаў.

Правёў у паветры 4238 гадзін, лётаў на 31 тыпе самалётаў.

Узнагароджаны ордэнам Віртуці Мілітары, Ганаровым Лётным Крыжом Вялікабрытаніі, Крыжом срэбным Ордэна Віртуці Мілітары, трохразова Крыжом за доблесць, Крыжом Баявых Дзеянняў на Захадзе. Пасмяротна ўзнагароджаны Камандорскім крыжам з Зоркай Ордэна Адраджэння Польшчы.

Пахаваны ў Варшаве на могілках у Павонзках сярод ваенных лётчыкаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Лідскія юбіляры 2008 года // Лідскі летапісец, № 41, 42.
**Юры Лосман** — эстонскі лёгкаатлет. На алімпійскіх гульнях 1920 года выйграў срэбны медаль у марафоне, паказаўшы вынік 2:32.48,6 і выступаў у бегу на 10 000 метраў, але сышоў у папярэднім забегу пасля 3 кіламетраў дыстанцыі. На Алімпіядзе 1924 года заняў 10-е месца ў марафоне — 2:57.54,6. З'яўляецца першым прызёрам алімпійскіх гульняў ад Эстоніі. На цырымоніі адкрыцця Алімпіяды 1924 гады быў сцяганосцам зборнай Эстоніі.

Удзельнік Першай сусветнай вайны, быў паранены. Пасля вайны працаваў ювелірам. У 1944 годзе эміграваў у Швецыю, дзе пражыў да сваёй смерці.

Спасылкі
--------

* Юры Лосман на sports-reference.com Архівавана 12 лістапада 2012.
**Стэфан Кандзежаўскі** — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Слонімскі войскі і суддзя земскі, дэпутат на Трыбунал Радамскі ў 1659 годзе, кашталян менскі з 1661, кашталян смаленскі з 1663.

Сям'я
-----

Паходзіў з роду Кандзежаўскіх герба «Навіна», сын слонімскага падстаросты і войскага Мікалая і дачкі віленскага падсудка Алены Гедройц. Быў жанаты з Аляксандрай Бжастоўскай, сястрой троцкага ваяводы, і меў ад яе двух сыноў, Канстанціна і другога, які памёр у Парыжы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Boniecki A. Herbarz polski, T. 1-17, dodatek – Warszawa 1899-1913.
* Niesiecki K. Herbarz Polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839-1846.
* Uruski S. Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, T. 1-15 – Warszawa 1904-1938.