recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Макаса́рцы** (саманазвы *Makasar*, *Mangasara*) — аўстранезійскі народ, карэнныя насельнікі паўднёва-заходняй часткі Сулавесі. Агульная колькасць (2014 г.) - 2 278 000 чал.

Макасарцы блізкія па мове і культуры да бугаў Сулавесі і, відавочна, маюць адзінае паходжанне. У XIV - XVI стст. на самым поўдні паўднёва-заходняга Сулавесі склаліся дзяржавы Макасар і Гова. Пасля 1667 г. Макасар трапіў у залежнасць ад галандцаў, і асноўны цэнтр палітычнага і культурнага жыцця перамясціўся ў Гова. Галандцы першыя вылучылі адрозненні паміж бугамі і макасарцамі. У наш час яны заўважны перад усім у мове, а таксама ў атаесамленні высакароднай часткі насельніцтва менавіта з родамі, якія ў мінулым кіравалі Макасарам і Гова. 

Асноўныя заняткі — земляробства з перавагай вырошчвання рысу, дробнае рамяство, гандаль, будаўніцтва суднаў, мараходства. У мінулым макасарскія мараплаўцы абслугоўвалі транспартныя шляхі на значнай тэрыторыі паміж Кітаем на поўначы і Паўночнай Аўстраліяй на поўдні. Макасарцы мелі развітую гарадскую культуру.

У XVI - XVIII стст. сярод макасарцаў распаўсюдзіўся іслам. Большасць вернікаў у наш час — мусульмане-суніты. 

* Прадстаўнік высакароднага саслоўя (1913 г.)Прадстаўнік высакароднага саслоўя (1913 г.)
* Дзяўчыны-музыканты (1949 г.)Дзяўчыны-музыканты (1949 г.)
* Сядзіба каля Максара (1929 г.)Сядзіба каля Максара (1929 г.)
* Традыцыйнае суднабудаванне на поўдні СулавесіТрадыцыйнае суднабудаванне на поўдні Сулавесі

Зноскі
------

1. ↑  Makassar in Indonesia
2. ↑  History of Makassar
3. ↑  about 1700: Makasar from Sulawesi visit northern Australia and trade with Aboriginal people Архівавана 23 сакавіка 2018.
**«Ма́йстар спо́рту СССР»** (стандартнае скарачэнне ў спартыўнай даведачнай літаратуры — **МС**) — спартыўнае званне, заснаванае ў 1935 годзе Вышэйшым саветам фізічнай культуры пры ЦВК СССР (у шахматах званне МС СССР было заснавана раней).

Гісторыя
--------

Званне прысвойвалася спартсменам СССР; з увядзеннем у 1937 годзе Адзінай усесаюзнай спартыўнай класіфікацыі — за выкананне ўстаноўленых у ёй нарматываў. Прысваенне звання скончылася ў 1992 годзе.

Знакі ўзору 1935 года не мелі нумароў. У 1949 годзе быў зацверджаны новы знак (больш ужо не мяняў свой выгляд); знак № 1 быў уручаны Альберту Абрамяну за перамогу на чэмпіянаце СССР па гімнастыцы ў вольных практыкаваннях.

На 1 студзеня 1975 года званне атрымалі каля 108,1 тыс. чалавек, да 1988 года — каля 250 тыс. чалавек.

* Пасведчанне да звання «Майстар спорту», выдадзенае ў 1978 годзе Анатолю СтарасцінуПасведчанне да звання «Майстар спорту», выдадзенае ў 1978 годзе Анатолю Старасціну

Ганаровы майстар спорту
-----------------------

У 1959 годзе быў уведзены **«Ганаровы знак „Майстар спорту СССР"»**, які прысвойваўся спартсменам, 5 гадоў запар выконваўшым нарматыў звання «майстар спорту СССР». Пастановай Дзяржкамспорту СССР ад 26 чэрвеня 1986 года ўзнагароджанне гэтым знакам было спынена.

У спартыўнай літаратуры ўладальнікі гэтага знака называюцца **«Ганаровы майстар спорту СССР»** (стандартнае скарачэнне — **ГМС**).

Майстар спорту па нацыянальных відах спорту
-------------------------------------------

У 1950-я — 1960-я гады ў шэрагу саюзных рэспублік былі заснаваны званні «майстар спорту па нацыянальных відах спорту». Званне прысвойвалася па нацыянальных відах спорту, якія маюць правілы спаборніцтваў, зацверджаныя спорткамітэтамі рэспублік. Так, Адзіная ўсерасійская класіфікацыя па нацыянальных відах спорту, прынятая ў 1970 годзе, уключала ў сябе 17 відаў спорту — гонкі на аленевых запрэжках, гонкі на сабачых запрэжках, нацыянальная барацьба, лапта, гіравы спорт і інш.

Аналагічныя званні
------------------

Аналагічныя званні існавалі ў Балгарыі, Польшчы (існуюць і цяпер), ГДР, Румыніі, Чэхаславакіі. Пачынаючы з 1992 года, званні «майстар спорту» заснавалі шэраг дзяржаў, якія раней уваходзілі ў склад СССР — Расія, Украіна, Беларусь, Казахстан, Кіргізія, Малдова, Таджыкістан, Узбекістан.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Спортивные звания* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі.
2. ↑  *Спортивные знаки и награды*артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі.
3. ↑  *Мастер спорта* — артыкул з Вялікага энцыклапедычнага слоўніка
4. ↑  *Почётный знак «Мастер спорта СССР» Архівавана 5 сакавіка 2016.* — артыкул з : Бокс. Энциклопедия / Составитель *Н. Н. Тараторин*. — М.: «Терра Спорт», 1998. — 320 с.
5. ↑  Спортсмены стран социализма на международной арене / Составитель *В. Л. Штейнбах*. — М.: «Физкультура и спорт», 1974.
**Ордэн Сухэ-Батара** (манг.: Сүхбаатарын одон) — вышэйшая дзяржаўная ўзнагарода Манголіі.

Ордэн быў заснаваны 16 мая 1941 года ў гонар кіраўніка мангольскага вызваленчага руху і Народнай рэвалюцыі 1921 года Дамдзіна Сухэ-Батара, як аналаг савецкага ордэна Леніна.

Статут
------

Ордэнам Сухэ-Батара ўзнагароджваюцца як асобныя людзі, так і цэлыя калектывы — установы, прадпрыемствы, вайсковыя часці. Узнагарода ўручаецца за асоба выдатныя заслугі ў справе ўмацавання незалежнасці краіны, у эканамічным і культурным будаўніцтве, а таксама за праяўленыя самаадданасць, мужнасць і адвагу. Узнагароджанне праводзіць Малы хурал Мангольскай Народнай Рэспублікі, і разам з ордэнам узнагароджаным уручаецца ордэнская кніжка, у якую ўклейваецца фатаграфія ўзнагароджанага, запісваюцца яго імя і прозвішча, нумар ордэна і называецца тая заслуга, за якую чалавек ганараваны гэтым высокім знакам адрознення.

Ордэн Сухэ-Батара носіцца на левым боку грудзей. Калі ўзнагароджаны мае іншыя ордэны і ўзнагароды Манголіі, то апошнія размяшчаюцца на грудзі ўслед за ім.

Ордэн Сухэ-Батара ўручаецца тым грамадзянам Манголіі, якія за выдатныя подзвігі былі ганараваны ганаровым званнем «Герой Мангольскай Народнай Рэспублікі».

Апісанне знака
--------------

Ордэнскі знак уяўляе сабой выпуклую паліраваную залатую пяціканцовую зорку, паміж канцамі якой размешчаны сярэбраныя плоскія завостраныя прамяні рознай велічыні, пакрытыя сіняй эмаллю. У цэнтры ордэнскай зоркі змешчана плацінавая пагрудная рэльефная выява Сухэ-Батара на фоне круга, пакрытага шэрай эмаллю і атачонага залатым вянком. Над партрэтам лунае разгорнуты направа чырвоны эмалевы рэвалюцыйны сцяг з пышнымі кісцямі і надпісам «СҮХБААТАР», а пад ім намалявана чырвоная эмалевая зорка.

Адваротны бок ордэна гладкі, злёгку ўвагнуты. У цэнтры яго прыпаяны наразны штыфт з гайкай для мацавання ордэна да адзення. Ордэнскай знак вырабляецца з трох асобных частак, якія потым злучаюцца паміж сабой штыфткамі.

Спасылкі
--------

* Ордэн Сухэ-Батара на сайце Узнагароды Манголіі Архівавана 5 сакавіка 2010.
**Вольга Валянцінаўна Няфёдава** (18 лютага 1970, Магілёў) — беларуская артыстка тэатра і кіно, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь (2021).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 18 лютага 1970 года ў Магілёве. Была адным дзіцем у сям’і. Бацькі развяліся, калі Вользе споўнілася 13 гадоў.

У 1987 годзе беспаспяхова спрабавала паступіць у Расійскі ўніверсітэт тэатральнага мастацтва ў Маскве. Вярнуўшыся ў Мінск, уладкавалася працаваць рабочай на Мінскі фарфоравы завод, дзе праз тры месяцы стала працаваць кантралёрам АТК.

У 1992 годзе скончыла тэатральны факультэт Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў па спецыяльнасці «Актрыса драматычнага тэатра і кіно» (курс В. В. Маслюка).

З 1992 года працуе ў Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы. З-за складанага характару і канфліктаў з галоўным рэжысёрам Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Я. Купалы Мікалаем Пінігіным доўгі час не атрымлівала галоўных роляў у тэатры. У апошні час выконвае ролі Альжбеты («Паўлінка» Я. Купалы), Марыя («DONNA SOLA (Жанчына адна)» Д. Фо, Ф. Рамэ).

Працавала таксама на радыё («Радио Би-Эй», «Легенды FM»), тэлебачанні.

Пасля смерці маці ў 2015 годзе прадала яе кватэру ў Мінску, купіла 20 сотак лесу і пабудавала там дом.

Творчасць
---------

Знялася больш чым у 80 ролях у кіно, у тым ліку ў фільмах «Паласатае шчасце», «Вышэй за неба», «Жураў-2», «Знахар», «Паскораная дапамога — 2», «Сваты-7».

Сям’я
-----

Першы шлюб па вялікім каханні распаўся з-за адлегласцяў. У 2008 годзе другі раз выйшла замуж, маючы намер нарадзіць дзіця, аднак праз два гады падала на развод у сувязі з псіхалагічнай несумяшчальнасцю з мужам.

Узнагароды
----------

* Медаль Францыска Скарыны (2020),
* Заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь (2021).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Актриса и радиоведущая Ольга Нефёдова: В 38 решила стать как все: вышла замуж, чтобы родить - и поплатилась
2. ↑  Ольга Нефедова
3. ↑  Ольга Нефедова. Фильмография
4. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 3 чэрвеня 2020 года № 191 «Аб узнагароджанні»(недаступная спасылка)
5. ↑  Указ Прэзідэнта Республікі Беларусь ад 10 верасня 2021 года № 336 «Аб узнагароджанні»

Спасылкі
--------

* Вольга Няфёдава // Тэатр імя Янкі Купалы
* Ольга Нефедова: «Когда в отеле я спускаюсь к ужину, мне аплодируют»
* *Юлиана Леонович* Листаем семейный альбом актрисы театра им. Янки Купалы Ольги Нефёдовой  (руск.) // СБ. Беларусь сегодня
* *Алена Кравец* Вольга Няфёдава: Мне вельмі камфортна ў вёсцы // Выдавецкі дом «Звязда»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 174068 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Смірнова.

**Вольга Вячаславаўна Смірнова** (нар.6 лістапада 1991, Санкт-Пецярбург) — расійская артыстка балета, прыма-балерына Нацыянальнай балетнай трупы Нідэрландаў. Лаўрэат прэміі Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі (2020).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Санкт-Пецярбургу. У 2011 годзе скончыла Акадэмію рускага балета імя А. Я. Ваганавай (педагог Людміла Кавалёва) і была прынята ў балетную трупу Вялікага тэатра. Педагогам-рэпетытарам артысткі стала Марына Кандрацьева, затым Вольга рэпетавала пад кіраўніцтвам Марыі Алаш.

Пастаянна брала ўдзел у гастролях Акадэміі рускага балета — выступала ў складзе акадэміі ў Японіі, Вялікабрытаніі, Італіі, Літве, Венгрыі, Грэцыі і Партугаліі. У 2004 годзе прыняла ўдзел у сумесным канцэрце АРБ і Школы Каралеўскага балета Вялікабрытаніі, які адбыўся ў Лондане.

У маі 2011 года ўдзельнічала ў гала-канцэрце зорак памяці Галіны Уланавай з цыкла «Іконы рускага балета», які прайшоў на сцэне лонданскага тэатра Калізей. У ліпені гэтага ж года ўдзельнічала ў гала-канцэрце зорак міжнароднага балета ў рамках I Міжнароднага конкурсу балета і харэаграфіі, які адбыўся ў Пекіне.

Сярод балетных партый, выкананых ёю ў Вялікім тэатры: Адэта-Адылія («Лебядзінае возера»), Нікія («Баядэрка»), прынцэса Аўрора («Спячая прыгажуня»), вядучая жаночая партыя («Дыяменты» з балета «Каштоўнасці» , Тэрпсіхора («Апалон Мусагет»), Таццяна («Анегін»), Маргарыта Гацье («Дама з камеліямі»), Аспічыя («Дачка фараона»), Б’янка («Утаймаванне наравістай»), Бэла («Герой нашага часу») , Анастасія («Іван Грозны»), маркіза Самп’етры («Марка Спада»), уладарка дрыяд («Дон Кіхот») і іншыя.

У маі 2014 года адбыўся яе дэбют у якасці запрошанай артысткі ў Амерыканскім тэатры балета: выступіла ў партыі Нікіі ў балеце «Баядэрка» (рэдакцыя Н. Макаравай) у Нью-Ёрку.

У кастрычніку 2014 года выступіла ў якасці запрошанай артысткі ў Марыінскім тэатры ў ролі Адэты-Адыліі ў балеце «Лебядзінае возера» (рэдакцыя К. Сяргеева) у Санкт-Пецярбургу.

У снежні 2015 і студзені 2016 выступіла ў якасці запрошанай артысткі з балетнай трупай Монтэ-Карла ў балеце «Casse-Noisette Compagnie» харэографа Жана-Крыстафа Маё ў княстве Манака.

Пасля ўварвання Расіі на Украіну пакінула Вялікі і паступіла ў трупу Нацыянальнага балета Галандыі, дзе яе педагогам-рэпетытарам стала Ларыса Ляжніна. Артыстка паведаміла, што яна «супраць гэтай вайны ўсімі фібрамі сваёй душы».

Зноскі
------
**Генерал-пленіпатэнцыяр-крыгс-камісар** — пасада начальніка камісарыяцкага ведамства, якая займалася рэчавым і грашовым (1711—1713 гг.), а пасля і правіянцкім забеспячэннем (1713—1716 гг.) расійскай арміі. Уведзена указам Пятра I ад 31 ліпеня 1711 года.

Першым і адзіным генерал-пленіпатэнцыяр-крыгс-камісарам быў паплечнік Пятра I князь Я. Ф. Далгарукаў (1639—1720), які атрымаў таксама права прысутнасці у Сенаце. Пасада Я. Ф. Далгарукава адпавядала чыну поўнага генерала, гэта значыць II класа «Табелі аб рангах» 1722 года. Па Статуту воінскаму ад 30 сакавіка 1716 г. пасада начальніка камісарыяцкага ведамства пачала звацца генерал-крыгскамісар і адпавядаць чыну генерал-лейтэнанта, гэта значыць III класа «Табелі аб рангах».
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дацэнка.

**Вольга Андрэеўна Дацэнка** (укр.: Ольга Андріївна Даценко; 2 (25) студзеня 1903, с. Шышакі, Палтаўская вобласць — 18 снежня 1993, Петразаводск) — украінская і руская савецкая тэатральная актрыса. Вучаніца украінскага тэатральнага рэжысёра Леся Курбаса.

Біяграфія і тэатральная творчасць
---------------------------------

Бацька памёр, калі дзяўчынцы споўніўся год, маці працавала настаўніцай. Вучылася ў Палтаве ў прыватнай гімназіі, дзе брала ўдзел у аматарскіх спектаклях. З 1919 удзельнічала ў аматарскіх спектаклях сельскай моладзі, якімі кіравала актрыса Лідзія Квітка, якая прыязджала ў Шышакі на адпачынак.

У 1922—1925 вучылася ў Кіеўскім музычна-драматычным інстытуце імя Лысенкі, дзе яе заўважыў Лесь Курбас і залічыў у свой тэатр «Бярэзіль».

У 1926 годзе разам з тэатрам пераехала ў Харкаў. Тут былі згуляныя лепшыя ролі Лесі Дацэнка (пад гэтым імем яна выходзіла на сцэну): манашка («Гайдамакі» па Шаўчэнка, 1924), Юм-Юм («Мікада» па Салівене, 1927), Воля («Народны Малахій» Куліша, 1928), Уля («Міна Мазайла» Куліша, 1929), Катра («Кадры» Мікіценка, 1931), Лі-дзі («Смерць лэдзі Грэй» Галаваніўскага, 1934). .

Актрыса вымушана была пакінуць Харкаў з-за арышту мужа Б. Драбінскага. Яна працавала ў Жытомірскім перасоўным тэатры (1937—1938), Енакіеўскім рускім драматычным тэатры імя Пушкіна (1938—1940), у Марыупальскім рускім драматычным тэатры (1940—1941), Палтаўскім украінскім музычна-драматычным тэатры (1945) украінскім драматычным тэатры (1946—1950).

У 1951 яна прыняла прапанову толькі што створанага Рускага драматычнага тэатра Карэла-Фінскай ССР, стаўшы яго вядучай актрысай.

З 1961 года на пенсіі. Памерла 18.12.1993. пахаваная ў Петразаводску.
**«Беларуская зарніца»** — царкоўна-грамадскі часопіс. Выдаваўся 1 верасня 1928—1 мая 1929 у Вільні на беларускай мове раз у 2 тыдні. Рэдактар-выдавец А. Коўш.

Ставіў сабе за мэту пераадолець пашыранае за 2 апошнія стагоддзі адчужэнне праваслаўнай царквы на Беларусі ад нацыянальна-вызваленчых імкненняў беларускага народа, яго адраджэння. Праблемы праваслаўнай царквы, хрысціянскага веравучэння асэнсоўваў у грамадскім, гістарычным і агульна-хрысціянскім аспектах (арт. «Беларусізацыя праваслаўнай царквы» Вукалы, «Нацыянальны элемент у хрысціянстве» Латоцкага, «Прычыны падзелу царквы і варункі магчымага злучэння» пад псеўд. Алі, «Царства божае і царства кесарава» М. Бярдзяева, «Сусветная ахвяра» пад крыптанімам «А. К.», «Палажэнне і абавязак вучыцеля веры», «Задачы царквы» і інш.).

Шмат увагі аддаваў тагачаснаму стану хрысціянства, адносінам паміж царквой і дзяржавай, духавенствам і прыхаджанамі (арт. «Царква і дзяржава» і «Думкі проціў нябеснага бязвер'я» пад псеўд, Алі, «Аб «крызісе» хрысціянства» Чарняўскага,
«Будучае змаганне хрысціянства з марксізмам» Г. Папандапулы), асвятляў бягучыя пытанні жыцця праваслаўнай царквы ў Польшчы (арт. «Мітрапалітальная рада» пад крыптанімам «А. С», «Віленскі епархіяльны склад» пад крыптанімам «А. К.», «Стан законавучыцельскае справы ў Віленскай епархіі ў 1928 г.», «Балючая справа»). Пісаў пра рэлігійнае выхаванне моладзі, заснаванне кафедры беларусазнаўства на багаслоўскім факультэце Варшаўскага ўніверсітэта, правы беларускай праваслаўнай абшчыны на Пятніцкую царкву ў Вільні і інш.

3 мэтай развіцця нацыянальнай самасвядомасці, пашырэння асветы сярод веруючых друкаваў матэрыялы пра пачатак хрысціянства на Беларусі, царкоўныя брацтвы, Статут ВКЛ 1588, Берасцейскую царкоўную унію 1596, змясціў артыкулы пра Маламажэйкаўскую і Пятніцкую цэрквы, ліст канцлера ВКЛ Л. Сапегі да полацкага архіепіскапа І. Кунцэвіча, прамову мітрапаліта Г. Каніскага пра стан веры на Беларусі. Асвятляў пытанні кааперацыі (арт. «Маральныя падставы кааперацыі» Вукалы, «Значэнне кааперацыі ў жыцці
фамадства»), беларускай асветы (публікацыі пра Віленскую беларускую гімназію, Таварыства беларускай школы), інфармаваў пра суд над беларускімі палітычнымі партыямі і арганізацыямі, у т. л. над Беларускай сялянска-работніцкай грамадой, і інш. На старонках часопіса змешчаны «Беларускі рэлігійны гімн», эцюд «3 гісторыі беларускай культуры», звесткі пра беларусаў і інш. народы-насельнікі Беларусі, творы Я. Купалы, Я. Коласа, М. Багдановіча, М. Гарэцкага, К. Буйло. Рабіў агляды прэсы, вёў палеміку з рускім эмігранцкім, польскім перыядычным і беларускім хадэцкім друкам. Меў пастаянныя рубрыкі «Хроніка», «Школьныя справы», «Гаспадарчыя парады».

Выйшла 13 нумароў.

Літаратура
----------

* Ліс, А. С. «Беларуская зарніца» / А. С. Ліс // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2. — С. 372—373.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Беларуская думка.
**Беларуская думка** — беларускі грамадска-палітычны і навукова-папулярны часопіс. Выдаецца з кастрычніка 1991 года ў Мінску, з 1995 года падпарадкоўваецца Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Змест
-----

Часопіс з’яўляецца навуковым выданнем, рэкамендаваным Вышэйшай атэстацыйнай камісіяй для публікацыі вынікаў дысертацыйных даследаванняў па наступных дысцыплінах: філасофія, гісторыя, палітыка, філалогія, эканоміка, сацыялогія.

Тэматыка артыкулаў, якія публікуюцца ў часопісе: палітыка, эканоміка, грамадства, навука і тэхналогіі, адукацыя, культура, спорт.

Гісторыя
--------

З’яўляецца пераемнікам выдання «Коммунист Белоруссии». У лістападзе 1991 г. зарэгістраваны як выданне НДІ Мінэканомікі Рэспублікі Беларусь. З лістапада 1995 года выдаецца Адміністрацыяй Прэзідэнта Беларусі.

Галоўныя рэдактары
------------------

* Уладзімір Вялічка (1991—2007)
* Вадзім Гігін (2007—2016)
* Аляксандр Самовіч (2016—2017)
* Алесь Карлюкевіч (з 2020)

Узнагароды
----------

* 2009 год — пераможца V Нацыянальнага конкурсу друкаваных сродкаў масавай інфармацыі «Залатая Літара» у намінацыі «Лепшы навуковы, навукова-папулярны часопіс».
* 2013 год — пераможца IX Нацыянальнага конкурсу друкаваных сродкаў масавай інфармацыі «Залатая Літара» у намінацыі «Лепшыя матэрыялы навуковай, навукова-папулярнай тэматыкі».

Спасылкі
--------

* Сайт часопіса Архівавана 17 верасня 2013.
**«Беларуская звязда»** — газета, орган Палітупраўлення Беларускага фронту. Выдавалася на беларускай мове ў верасні—кастрычніку 1939. Рэдакцыя газеты знаходзілася ў Смаленску, потым у Мінску, Беластоку.

Друкавала аператыўныя зводкі, карэспандэнцыі, нататкі чырвонаармейцаў, нарысы, замалёўкі, мршы, матэрыялы пра цяжкія ўмовы жыцця пад прыгнётам Польшчы, пра ролю Чырвонай Арміі ў вызваленні працоўных Заходняй Беларусі. Усе публікацыі былі прасякнуты матывамі інтэрнацыянальнага братэрства працоўных. У газеце супрацоўнічалі і друкаваліся беларускія пісьменнікі П. Броўка, П. Глебка, I. Гурскі (адказны сакратар), М. Лынькоў (рэдактар), П. Панчанка і інш.

Літаратура
----------

* Конанава, А. І. «Беларуская звязда» / А. І. Конанава // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2. — С. 373.
Мак-Гілікадыс Рыкс
**Мак-Гілікадыс Рыкс** (англ.: Macgillycuddy's Reeks, ірл.: Na Cruacha Dubha) — горны хрыбет на паўднёвым захадзе Ірландыі (тэрыторыя графства Керы). Даўжыня хрыбта — каля 19 км.

Вышэйшы пункт — гара Карантуіл (1041 м), аднак у Мак-Гілікадыс Рыкс ёсць яшчэ некалькі прыкметных вяршыняў: Бінкераг (1010 м) і Каэр (1001 м). Схілы хрыбта складаюць пясчанікі, моцна парэзаныя падчас эразійных і гляцыяльных працэсаў. Тут частыя асыпкі і абвалы.

Сваю назву хрыбет атрымаў у XVIII стагоддзі ў гонар клана Мак-Гілікады, якому належала зямля ў гэтай частцы Ірландыі на працягу даволі доўгага часу.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя К. Я. Варашылава.

**Партызанская брыгада імя К. Я. Варашылава** — партызанская брыгада, створаная ў снежні 1942 года на базе асобных атрадаў «Мсцівец», які прыбыў з савецкага тылу ў ліпені 1942 года, і «Смерць фашызму», арганізаванага ў верасні 1942 года. Да студзеня 1943 года называлася **«Мсцівец»**. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Ветрынскага, Ушацкага і Пліскага раёнаў. 1 ліпеня 1944 года брыгада (746 партызан, 6 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* атрад «Мсцівец»;
* атрад «За Радзіму»;
* атрад «Смерць фашызму»;
* атрад «КІМ»;
* атрад «Бальшавік»;
* атрад імя Гастэлы.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Дз. В. Цябут

### Камісар

* У. А. Лемза

### Начальнікі штаба

* Я. С. Шапавал;
* А. А. Кухта.

Гісторыя
--------

Партызаны наносілі ўдары на чыгунцы Полацк — Маладзечна, на шашэйных і грунтавых дарогах. Вялі баі за ўтрыманне раёна дыслакацыі, у тым ліку за вёскі Гуры (жнівень 1943), Мураўі (люты 1944) і Гомель (красавік 1944) Ветрынскага раёна. У студзені 1943 года падарвалі чыгуначны мост каля вёскі Антонавічы паміж станцыямі Арэхаўна — Ветрына. Разграмілі нямецкія гарнізоны ў вёсках Крынкі Полацкага раёна (верасень 1943) і Вераб’і (красавік 1944), напалі на гарнізоны ў вёсках Багушэва і Антонавічы Ветрынскага раёна. У пачатку жніўня 1943 года на чыгуначным участку Ветрына — Празоравічы падарвалі больш за 800 рэек. У час Лепельскай аперацыі прыкрывалі ўдарную групоўку партызанскіх брыгад з боку Полацка — Ветрына. У красавіку — маі 1944 года ўдзельнічалі ў баях супраць карнай экспедыцыі, у тым ліку за вёскі Угрынкі, Забораўна Ушацкага раёна. У ноч на 5 мая 1944 года прарвалі блакаду на рубяжы Матырына — Беразінец Ушацкага раёна. У чэрвені 1944 года ў баі ў вёсцы Шоша Пліскага раёна знішчылі 6 машын аўтамашын праціўніка. Разам з Чырвонай Арміяй ўдзельнічалі ў вызваленні вёскі Лужкі Пліскага раёна.

Памяць
------

Брыгада была ўвекавечана ў мемарыяльным комплексе «Прарыў» у ліку 16 партызанскіх брыгад. У 1963 годзе каля вёскі Пуканаўка Полацкага раёна ў гонар брыгады быў устаноўлены мемарыяльны знак, у 1976 годзе ў вёсцы Угрынкі Ушацкага раёна — мемарыяльная дошка, у 1965 годзе ў вёсцы Гомель Полацкага раёна — мемарыяльная дошка, у 1977 годзе каля вёскі быў узведзены мемарыяльны комплекс.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Партызанская брыгада імя Л. М. Даватара** — партызанская брыгада, створаная ў снежні 1942 года на базе атрада Ф. С. Шляхтунова (пазней імя Свярдлова, арганізаваны ў кастрычніку 1942 года ў савецкім тыле). Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Докшыцкага, Куранецкага, Мядзельскага раёнаў. 2 ліпеня 1944 года брыгада (568 партызан, 7 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* атрад імя Свярдова;
* атрад імя Джыоева (камандзір атрада Л. З. Джыоеў загінуў у баі 3 чэрвеня 1944 года);
* атрад імя Фурманава;
* атрад імя Дзяржынскага;
* атрад імя Жукава;
* атрад «Старынкі»;
* атрад «Іжа».

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* Ф. С. Шляхтуноў;
* І. А. Іваноў.

### Камісары

* Д. Я. Кадоўба;
* П. А Паўленка;
* В. Ф. Папок.

### Начальнікі штаба

* С. А. Вашчыла;
* Б. В. Дудкоўскі.

Гісторыя
--------

Брыгада разам з іншымі партызанскімі брыгадамі ў 1943 годзе вяла баі з карнікамі ў Докшыцкім, Ушацкім, Мядзельскім раёнах. Разграміла нямецкія гарнізоны ў вёсках Іжа (студзень і лістапад 1943), Любань (студзень 1943), Кабыльнік (люты 1943). У жніўні 1943 і чэрвені 1944 гадоў удзельнічала ў аперацыі «рэйкавая вайна» на чыгуначных участках Круляўшчына — Параф’янава, Крывічы — Куранец, знішчыла каля 3 тыс. рэек. Дыверсійная група А. У. Букаева ў ліпені 1943 года пусціла пад адхон 4 эшалоны. У ноч на 3 чэрвеня 1944 года на дарозе Куранец — Балашы партызаны правялі засадны бой. За 5 дзён да падыходу Чырвонай Арміі выбілі немцаў з вёскі Любань, райцэнтра Куранец і чыгуначнай станцыі Княгінін і ўтрымлівалі іх да падыходу савецкіх войск.

Памяць
------

У 1970 годзе каля вёскі Ляскі Вілейскага раёна ў гонар брыгады створаны мемарыяльны комплекс.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Вольга Аляксандраўна Слаўнікава** (руск.: О́льга Алекса́ндровна Сла́вникова; 23 кастрычніка 1957, Свярдлоўск) — руская пісьменніца.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 23 кастрычніка 1957 года ў Свярдлоўску ў сям’і інжынераў-абароншчыкаў. У дзяцінстве мела добрыя здольнасці да матэматыцы, перамагала на алімпіядах краявога і рэспубліканскага ўзроўню, але пад уплывам настаўніцы рускай мовы і літаратуры, якая загадвала школьным гуртком аматараў мастацкага слова, у 1976 годзе паступіла на факультэт журналістыкі Уральскага дзяржаўнага ўніверсітэта, які скончыла ў 1981 годзе.

Пасля ўніверсітэта некаторы час працавала ў кнігавыдавецкай сферы, у рэдакцыі часопіса «Урал», затым і сама стала пісаць, па ўласных словах, «ад таго, што заняцца больш было няма чым, а вольнага часу заставалася прорва».

З 2003 года жыве з мужам ў Маскве, мае траіх дзяцей і дваіх унукаў.

Творчасць
---------

Публікацыі пачатковага перыяду творчасці ў часопісе «Урал» і ў малатыражных зборніках маладых аўтараў, якія сама Слаўнікава з’едліва назвала «брацкімі магіламі».

Два творы В. Слаўнікавай трапілі ў спісы фіналістаў прэміі «Вялікая кніга»: ў 2008 годзе — «Каханне ў сёмым вагоне», у 2018 годзе — «Скачок у даўжыню».

Крытыка
-------

У ліпені 2020 года брытанская газета The Guardian ўключыла раман Слаўнікавай «2017» у свой спіс «дзесяці лепшых раманаў, дзеянне ў якіх адбываецца ў Расіі».

Творы
-----

* Першакурсніца (1988),
* Страказа, павялічаная да памераў сабакі (1997),
* Адзін у люстэрку (1999),
* Бессмяротны (2001),
* 2017 (2006),
* Каханне ў сёмым вагоне (2008),
* Лёгкая галава (2010),
* Скачок у даўжыню (2018).

Узнагароды
----------

* прэмія часопіса «Новый мир» (1999),
* прэмія «Рускі Букер» (2006) за раман «2017»,
* прэмія Горкага (2012).

Зноскі
------

1. ↑  «Список финалистов» Национальной литературной премии «Большая книга» cезона 2008—2009 годов Архівавана 13 жніўня 2009.
2. ↑  В Москве объявлены финалисты литературной премии «Большая книга»
3. ↑  10 of the best novels set in Russia — that will take you there

Спасылкі
--------

* Почему книги Ольги Славниковой называют достоверной фантастикой?
Францішак Аляхновіч — кіраўнік тэатральнага калектыву
**Беларуская драматычная дружына** — тэатральны калектыў пры Беларускім клубе ў Вільні, які існаваў у 1916—1917 і маі 1918 года пад кіраўніцтвам беларускага драматурга Францішка Аляхновіча.

Гісторыя
--------

Напачатку сваёй дзейнасці калектыў наладжваў музычна-драматычныя паказы тыпу кабарэ. 15 кастрычніка 1916 года ў зале работніцкага клуба на Варонняй вуліцы быў паказаны першы драматычны спектакль «Хам» паводле п'есы Элізы Ажэшкі. Наступнай прэм'ерай калектыву становіцца дэбютная п'еса Францішка Аляхновіча «На Антокалі», пастаўленая 26 снежня 1916 года на сцэне цырка на Лукішскім плошчы. У 1916—1917 гадах таксама ставяцца: «На вёсцы», «Калісь», «Бутрым Няміра», «Манька», «Базылішк» і «Чорт і баба» (з музыкай Станіслава Манюшкі) Ф. Аляхновіча, «Міхалка» Далецкіх, «У зімовы вечар» паводле Э. Ажэшкі, «Як яны ажаніліся» В. Валодзьскага, «Паўлінка» Янкі Купалы, «Мядзведзь» Антона Чэхава, пазней — «П'етра Каруза» П. Брака, «Антось Лата» Якуба Коласа, сцэнічная фантазія «У купальскую ноч».

У канцы лютага 1917 года тэатр мае ўжо сваю ўласную сцэну ў новым памяшканні Беларускага клуба на Віленскай вул. № 28, дзе спектаклі адбываюцца што нядзелю. Улетку з прычыны рэквізіцыі гэтага памяшкання ваеннаю ўладаю клуб разам з тэатрам перабіраецца на Юраўскі праспект № 22, дзе таксама знаходзіцца сцэна.

У 1918 калектыў быў рэарганізаваны ў Народны тэатр, узначаляваны акцёрам былога калектыву спяваком А. Бароўскім. У 1919 годзе на аснове Народнага тэатра меркавалася стварыць Беларускі дзяржаўны тэатр у Вільні, але задума не была ажыццеўлена.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *А. В. Сабалеўскі.* Беларуская драматычная дружына // Тэатральная Беларусь: Энцыклапедыя: У 2 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн. 2002. — Т. 1. — С. 107—108. — 568 с.
2. ↑  *Аляхновіч Ф.* Беларускі тэатр. — Вільня, 1924. — С. 114. паводле Хрэстаматыя па гісторыі беларускага тэатра і драматургіі: У 3 т. Т. 1: Ад вытокаў — да пачатку XX стагоддзя / Бел. ун-т культуры; Уклад. рэд. тэкстаў, уступ. арт. і камент. А. В. Сабалеўскага. — 2-е выд. пашыр. і ўдаклад.. — Мн.: Беларуская навука, 1997. — С. 363. — 444 с. — ISBN 985-08-0064-X.

| ⛭Творы ✰ Францішка Аляхновіча |
| --- |
| Драматургія | На Антокалі ·  На вёсцы ·  Бутрым Няміра ·  Манька ·  Базылішак ·  У лясным гушчары ·  Папараць-кветка ·  Калісь ·  Дзядзька Якуб ·  Чорт і баба ·  Страхі жыцця ·  Цені ·  Птушка шчасця ·  Няскончаная драма ·  Шчаслівы муж ·  Пан міністр ·  Круці не круці — трэба памярці |
| Проза | Пісьмы ад яе ·  У капцюрох ГПУ ·  Страшны год |
| Даследаванні | Беларускі тэатр ·  Тэатр на вёсцы |
**Вольга Блоцкая** (Цярэшка; нар. 25 ліпеня 1989, Маладзечна, Беларусь) — беларускі футбольны суддзя.

Клубная кар’ера
---------------

У Маладзечна пачала займацца футболам у ДЮСШ-2. З 2006 па 2008 гады выступала за віцебскі «Універсітэт». Адзначылася матчамі за моладзевую зборную Беларусі. З-за пашкоджання меніска і праблем са звязкамі на калене давялося скончыць з кар’ерай гульца. У 2009 годзе пачала судзейскую кар’еру, адразу, пасля аднаўлення калена. Паралельна працуе дзіцячым трэнерам у Маладзечна ў ДЮСШ-2.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Самая красивая судья белфутбола обслуживала столичное дерби — и ей было очень непросто
* Девушка дня. Футбольный рефери из Молодечно

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Soccerway |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя І. В. Сталіна.

**Партызанская брыгада імя І. В. Сталіна** — партызанская брыгада, створаная ў ліпені 1943 года, да сакавіка 1944 дзейнічала на акупаванай тэрыторыі Жабінкаўскага, Кобрынскага, Брэсцкага, Дзівінскага, Маларыцкага раёнаў.

Склад
-----

Брыгада была створана на базе атрадаў імя М. М. Чарнака (арганізаваны ў чэрвені 1941) і імя Варашылава. Адначасова былі арганізаваны новыя атрады імя Фрунзе і імя Жукава. У красавіку — маі 1944 года ў саставе брыгады дзейнічаў атрад М. І. Каліева, які быў уліты ў атрад імя М. М. Чарнака. Атрады імя Варашылава і імя Жукава, якія дзейнічалі ў складзе брыгады, у красавіку 1944 года былі перададзены для фарміравання партызанскай брыгады імя У. І. Леніна.

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* Леанід Пятровіч Зяленін (ліпень — верасень 1943, загінуў);
* Сумбат Хачатуравіч Арзуманян (кастрычнік 1943 — сакавік 1944).

### Камісар

* Карніл Аляксеевіч Шкаварада (ліпень 1943 — сакавік 1944).

### Начальнік штаба

* Сяргей Мікітавіч Кіцьян (ліпень 1943 — сакавік 1944).

Гісторыя
--------

Партызаны ў маі 1942 года разбілі гарнізон праціўніка ў вёсцы Велікарыта, захапілі турму адкуль вызвалілі зняволеных. У жніўні знішчылі 25 маёнткаў. У 1943 годзе ўдзельнічалі ў разгроме апорных пунктаў праціўніка ў Шацку (Валынская вобласць), райцэнтры Дамачава, наносілі ўдары па чыгуначным участкам Брэст — Ковель, Брэст — Уладава. У кастрычніку — лістападзе разбілі чыгуначную станцыю Дамачава. У студзені 1944 года зрабілі больш за 80 дыверсій на чыгуначных і шашэйных дарогах. Пасля выхаду ў савецкі тыл брыгада ўключана ў 160-ю стралковую дывізію, трымала абарону ў Любэшыўскім (Валынская вобласць) і Дзівінскім раёнах, прыкрывала пераправу цераз Прыпяць і правы фланг дывізіі каля вёскі Радастава.

22 сакавіка 1944 года брыгада (1063 партызаны; атрады імя Чарнака (да чэрвеня 1943 Старасельскі атрад, потым нададзена імя намесніка камандзіра атрада па разведцы М. М. Чарнака, які загінуў у баі), імя Фрунзе) паатрадна выйшла ў савецкі тыл. Атрады імя Чарнака і імя Фрунзе пасля выхаду ў савецкі тыл (сакавік 1944) рэарганізааны і ў маі зноў накіраваны ў тыл ворага. Другі раз злучыліся з Чырвонай Арміяй 21 ліпеня 1944 года.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

Спасылкі
--------

* Бригада имени И. В. Сталина
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя Аляксандра Неўскага.

**Партызанская брыгада імя Аляксандра Неўскага** — партызанская брыгада, створаная ў красавіку 1944 года на базе атрада імя Аляксандра Неўскага, вылучанага партызанскай брыгадай «Уперад». Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Юрацішкаўскага і Іўеўскага раёнаў. 7 ліпеня 1944 года брыгада (391 партызан, 3 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* атрад імя Аляксандра Неўскага;
* атрад імя Кастуся Каліноўскага;
* атрад «Мсцівец».

Камандаванне
------------

### Камандзір

* А. Г. Байкоў

### Камісар

* М. М. Гаўрылаў

### Начальнік штаба

* Ф. У. Шачанкоў

Гісторыя
--------

Партызаны вялі адкрытыя і засадныя баі, зрывалі перавозкі па чыгунках і шашэйных дарогах. У красавіку 1944 года правялі 16 баёў, у маі на чыгуначным участку Маладзечна — Ліда падарвалі 4 эшалоны, у «рэйкавую вайну» — больш за 1,3 тысячы рэек. Абаранялі паўночную мяжу Івянецка-Налібоцкай партызанскай зоны, вялі баі з карнікамі. 5 ліпеня 1944 года разграмілі нямецкі апорны пункт у вёсцы Бяжэмцы Юрацішкаўскага раёна.

Памяць
------

* У 1965 годзе ў Лідзе ў гонар брыгады была пастаўлена стэла.
* У 1969 годзе ў вёсцы Бакшты Іўеўскага раёна быў пастаўлены абеліск.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
Ганс Сакс, адзін з найбольш вядомых мейстэрзінгераў
**Майстэрзінгеры** (ням.: Meistersinger літаратурны майстар-спявак) — нямецкія паэты-спевакі XIV—XVI стст. з бюргерскага рамесна-цэхавага асяроддзя, якія прыйшлі на змену мінезінгерам. Заснавальнік паэзіі майстэрзангу паэт-вандроўнік Г.Фраўэнлаб з Майсена. Творчасць майстэрзінгераў рэгламентавалася зводамі правіл (т.зв. табулатуры), якімі трэба было няўхільна кіравацца. Асноўныя тэмы: біблейскія, рэлігійна-дыдактычныя, гістарычныя (XIV—XV стст.), свецкія, кахання (XVI ст.). Нярэдка выступалі аўтарамі фастнахтшпіляў. Для запісу мелодый выкарыстоўвалі мензуральную натацыю. Найбольш вядома пеўчая школа-гільдыя ў Нюрнбергу (прадстаўнікі — Г.Фольц, Г.Сакс), дзейнасць якой увасоблена ў оперы «Нюрнбергскія майстэрзінгеры» Р.Вагнера (1867 г.)

Літаратура
----------

* *Grimm J.* Ueber den altdeutschen Meistergesang. Göttingen, 1811;
* *Wertheim H.* Entstehung und Verlauf des deutschen Meistersangs. [s.l.], 1897;
* Nürnberger Meistersingerprotokolle 1575—1869, in Bibliothek des literarischen Vereins in Stuttgart. Stuttgart, 1898;
* *Mey C.* Der Meistersang in Geschichte und Kunst. Leipzig, 1901;
* *Nagel W.* Studien zur Geschichte des Meistersangs. Langensalza, 1909;
* *Weber R.* Zur Entwicklung und Bedeutung des deutschen Meistersangs im 15 und 16 Jh. 1921;
* *Stammler W.* Von Mystik zum Barock, 1400—1600. Stuttgart, 1927;

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4074704-9 |
Гуны — увасабленне варварства ў часы Рымскай імперыі
**Ва́рвары** (па-старажытнагрэчаску: βάρβαρος — «негрэчаскі, іншаземны») — людзі, якія для старажытных грэкаў, а затым і для рымлян былі чужакамі, размаўлялі на незразумелай ім мове і далёкія ад іх культуры. Слова грэчаскага і відаць, гукапераймальнага паходжання. У шэрагу еўрапейскіх моў слова запазычана праз лац.: barbarus. Беларускае «варвар» — запазычана праз старажытнарускую з сярэднегрэчаскай.

У новы час варварамі сталі пазначаць сукупнасці народаў, якія ўрываліся ў межы Рымскай імперыі (варварскія заваяванні) і засноўвалі на яе тэрыторыі самастойныя дзяржавы (каралеўствы).

У пераносным значэнні варвары — невуцкія, грубыя, жорсткія людзі, разбуральнікі культурных каштоўнасцей.

Гл. таксама
-----------

* Варварства
* Вандалы
* Млечха

Зноскі
------
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя М. І. Калініна.

**Партызанская брыгада імя М. І. Калініна** — партызанская брыгада, створаная ў снежні 1943 года на базе атрада імя Калініна. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Рудзенскага, Мінскага, Пухавіцкага раёнаў. У сакавіку 1944 года брыгада была расфарміравана, з яе асабовага складу быў узноўлены партызанскі атрад імя М. І. Калініна Мінскай вобласці і сфарміраваны атрад імя Калініна ў Баранавіцкай вобласці. Партызаны праводзілі аперацыі на нямецкіх камунікацыях, вялі разведвальную работу ў Мінску.

Склад
-----

* атрад імя Арджанікідзе;
* атрад імя Кірава;
* атрад імя Молатава.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Л. І. Сарока

### Камісар

* П. А. Сачок

### Начальнік штаба

* А. Ф. Дубінін

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Варберг.

**Варберг** (шведск.: Varberg) — горад у лене Халанд, на поўднёвым захадзе Швецыі. Насельніцтва — 27 602 чалавек (2010), (у камуне 58 383 чалавек (30 верасня 2011).

Варберг, як і ўвесь правінцыя Халанд, размешчаны на заходнім узбярэжжы краіны, славіцца сваімі пясчанымі пляжамі. На поўнач ад горада ўзбярэжжа злёгку змяняецца і пясчаныя пляжы пераходзяць у каменныя тэрасы, а затым у архіпелаг Бохуслен (Bohuslän). Варберг — папулярны летні курорт і шматлікія жыхары з прамысловых гарадоў, такіх як Бурас альбо пераязджаюць у Варберг на лета, альбо прыязджаюць туды на некалькі дзён на адпачынак.

Каля горада (на тэрыторыя яго камуны размяшчаецца Радыёстанцыя ў Грыметане, якая ўваходзіць у Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Гісторыя
--------

Варбергская крэпасць
Ужо ў 1062 годзе на месцы Варберга існавала пасяленне Етшэ, якое згадвае Саксон Граматык у сувязі з бітвай на рацэ Нісан. У 1343 тут ужо быў горад, які называўся Етачэр, а крэпасць была пабудавана яшчэ раней — пад канец XIII стагоддзя. З XV стагоддзя пачынае ўжывацца назва Варберг (*Vardberg*, *Vårdkasberg*) — па назве гары, на якой гэтая крэпасць знаходзіцца. У тый самы час, побач з Етачэрам быў заснаваны Новы Варберг, а Етачэр стаў называцца Стары Варберг: абодва гарады былі канкурэнтамі на скрыжаванні важных гандлёвых шляхоў. У 1565 Варберг быў разбураны шведамі (на тый час ён усё яшчэ быў данскім; шведскім ён стаў на стагоддзе пазней). У 1767 Варберг перажыў вельмі моцны пажар. У XIX стагоддзі ён саступіў Хальмстада правы найбуйнейшага горада Халанда. Індустрыялізацыя закранула Варберг даволі позна — толькі пад канец XIX стагоддзя.

Зноскі
------

1. ↑  Statistiska tätorter 2020, befolkning, landareal, befolkningstäthet per tätort — Statistics Sweden, 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112914414'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1472511'></a>
2. 1 2  Population in the country, counties and municipalities by sex and age **(нявызн.)** (1 студзеня 2011). Архівавана з першакрыніцы 12 чэрвеня 2011. Праверана 21 студзеня 2017.
3. ↑  Nordisk familjebok **(нявызн.)**.  Project Runeberg. Праверана 21 студзеня 2017.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Варберг (Швецыя)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15537348v · GND: 4313566-3 · LCCN: n82108114 · VIAF: 130807849 |
**«Беларуская граматыка для школ»** — школьная граматыка беларускай мовы, апрацаваная Б. Тарашкевічам (1928) і выдадзеная ў Вільні (1929). Граматыка з'яўлялася пятым у Заходняй Беларусі, значна пераробленым і пашыраным, выданнем школьнай граматыкі Тарашкевіча, выдадзенай у 1918 годзе (*Гл. таксама*: Беларускія граматыкі Лёсіка).

Змяненні і дапаўненні, унесеныя Тарашкевічам, не ўлічвалі пастановаў, зробленых Беларускай Акадэмічнай Канферэнцыяй (1926). Разам з тым, аўтар лічыў, што праблемы «акання» і «правапісу чужаземных слоў» усё яшчэ застаюцца спрэчнымі.

Граматыка складалася з двух раздзелаў-«колаў», азнаямляльнага (56 параграфаў) і навучальнага (106 параграфаў) характараў.

Адметнасці
----------

Упершыню ў беларускую граматыку быў уведзены нарматыў на беларускі лацінскі алфавіт — з выкарыстаннем «Ł» (гук [л]), «Č», «Š», «Ž» (шыпячыя гукі), «W» (гук [в]).

Выбухны гук *г* узгадваўся як такі, што «*…сустракаецца рэдка і ў беларускім пісьме азначаецца літарай г з коскай над ёй з правага боку г’*»

Прапаноўваўся варыянт запісу падвойнага мяккага гуку [дз'] у выглядзе «ддз».

Ацэнкі
------

Я. Станкевіч адзначыў, што ў 5-м выданні сэнс шэрагу правілаў стаў процілеглым у параўнанні з першымі чатырма, і адзначыў як адмоўнае тое, што Тарашкевіч не даў навуковых тлумачэнняў да сваіх развязанняў спрэчных пытанняў беларускай граматыкі, ані ў першых чатырох, ані ў пятым выданні. Наогул, гэтую граматыку Тарашкевіча Станкевіч адзначыў як маючую шмат русізмаў, паланізмаў і варварызмаў, скрытыкаваў няўдалую (і нават пагоршаную) граматычную тэрміналогію.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Б. Тарашкевіч. Прадмова // Беларуская граматыка…
2. ↑  Станкевіч, С.168.
3. ↑  У 46-м параграфе азнаямляльнага кола. Беларуская граматыка, С.49—51.
4. ↑  Беларуская граматыка, С.49.
5. ↑  Беларуская граматыка, С.121.
6. ↑  Станкевіч, С.142.

Літаратура
----------

|  |  |
| --- | --- |
| s: | Беларуская граматыка Тарашкевіча (1929) у Вікікрыніцах |

* Б. Тарашкевіч. Беларуская граматыка для школ. — Вільня : Беларуская друкарня ім. Фр. Скарыны, 1929 ; Мн. : «Народная асвета», 1991 [факсімільн.]. — Выданне пятае, пераробленае і пашыранае.
* Я. Станкевіч. Б. Тарашкевіч. Беларуская граматыка для школ // Ян Станкевіч. Збор твораў у двух тамах. Т. 1. — Мн.: Энцыклапедыкс, 2002. ISBN 985-6599-46-6. С.141—169.

| ⛭Беларуская мова |
| --- |
| Гісторыя | Старабеларуская мова • ✰✰ Беларускі лемантар 1906 • Беларуская граматыка Тарашкевіча 1918 • Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі 1926 • Беларуская граматыка Тарашкевіча 1929 • Беларускі правапіс 1930 • Беларускі правапіс 1933 • Рэформа 1934 года • Рэформа 1959 года • Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі 2008 года • Русіфікацыя |
| Дыялекты | Паўночна-ўсходні дыялект • Паўднёва-заходні дыялект • Сярэднебеларускія гаворкі • Заходнепалескія гаворкі • Трасянка |
| Літаратурныя мовы | Старабеларуская літаратурна-пісьмовая мова • Сучасная беларуская літаратурная мова |
| Правапісы | Акадэмічны • Тарашкевіца • Дзеясловіца |
| Сістэмы пісьма | Кірыліца (Палеаграфія) • Лацінка • Арабіца |
| Раманізацыя | Інструкцыя па транслітарацыі (2007) • BGN/PCGN раманізацыя беларускай мовы • ISO 9 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Беларуская думка.
**«Беларуская думка»** — штотыднёвы грамадскі, літаратурны і сельскагаспадарчы часопіс у Заходняй Беларусі. Выдаваўся з 2 кастрычніка 1930 да 1932 у Гродне на беларускай мове. Адказны рэдактар і выдавец А. Лукашык (№ 1), потым Л. Лукашык.

У праграме часопіса абвешчана пра яго незалежнасць, імкненне ўсебакова інфармаваць чытача, бараніць інтарэсы беларускага сялянства. Асвятляў беларускі грамадскі рух на Гродзеншчыне, жыццё вёскі, заклікаў беларускую інтэлігенцыю арганізоўваць культурна-асветную работу. Апублікаваў даклад Р. Астроўскага «Беларуская справа высоўваецца на парадак дзённы польскім грамадзянствам» (1931, № 9) пра змену адносін польскага ўрада да беларускага пытання. Пісаў пра падзеі ў Польшчы і за мяжой, пра жыццё ў СССР і БССР, у т. л. і пра сталінскія рэпрэсіі; друкаваў матэрыялы па рэлігіі,
праве, сельскай гаспадарцы. На старонках газеты змешчаны артыкулы да 10-годдзя з дня смерці А. Гаруна, Ядвігіна Ш. літаратурныя творы Ф. Аляхновіча, А. Бартуля, Г. Леўчыка, М. Журбы, М. Крапіўніцкага, Я. Коласа, Я. Купалы ды інш.

Літаратура
----------

* *Дзяшко, В. І.* «Беларуская думка» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — С. 372. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Крыніца.

**«Беларуская крыніца»** (**«Крыніца»** да 1925 і пасля 19 лістапада 1939) — штотыднёвая газета, орган Беларускай хрысціянскай дэмакратыі.

Аб’ява газеты «Krynica» на 1921 год у газеце «Народное дѣло» № 41 (164), 22.02.1921
Выдавалася на беларускай мове (то лацінкай, то кірыліцай, то двума шрыфтамі адначасова — 1934—1939), у Петраградзе (з 21 красавіка 1917), у Вільні (7 верасня 1919 — 12 ліпеня 1940, не выходзіла: 15 красавіка 1937 — 16 лістапада 1939), у Мінску (#3, 1918). Выйшлі 768 нумароў. У першай палове 1920-х канфіскавана 9 нумароў, за перыяд выдання ў Вільні канфіскавана 58 нумароў. Прапагандавала ідэю адраджэння царкоўнай уніі, увядзення беларускай мовы ў каталіцкай царкве, кансалідавала вакол сябе беларусаў-католікаў. Рэдактарамі ў розны час былі Т. Вайцяховіч, В. Васілеўскі, У. Грыневіч, М. Грачанік, У. Знамяроўскі, Я. Пазняк, А. Станкевіч, Л. Сярмяга, Б. Туронак. 

17 жніўня 1925 года быў арыштаваны і пасаджаны на Лукішкі Браніслаў Туронак. Аб яго арышце стала вядома толькі праз 2 тыдні. Камісар урада Вільні паведаміў рэдакцыі, што па парадзе суддзі выданне газеты «Крыніца» прыпыняецца да разгляду справы. 23 жніўня 1925 года выйшаў апошні нумар «Крыніцы». Рэдакцыя аднавіла выданне газеты з 20 верасня 1925 года пад назвай «Беларуская крыніца». Рэдактарам стаў Тамаш Вайцяховіч.

15 красавіка 1937 года газета «Беларуская крыніца» закрытая рашэннем Віленскага акруговага суда. Адроджаная ў лістападзе 1939 года пасля далучэння Вільні да Літоўскай Рэспублікі выдаўцом Адольфам Клімовічам пад першапачатковай назвай «Крыніца». Апошні нумар выйшаў 12 ліпеня 1940 года.

Зноскі
------

1. ↑  Турук, с.67
2. ↑  ЭГБ, 1993

Літаратура
----------

* *Мірачыцкі Л. П.* Беларуская крыніца // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — С. 375. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2.

Спасылкі
--------

* Архіў «Крыніцы» на сайце Крыніца. INFO Архівавана 2 лютага 2019.
* «Крыні́ца» (1917—1940) Архівавана 9 лютага 2017.. Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх (літ.: Lietuvos mokslų akademijos Vrublevskių biblioteka (LMAVB). Žygimantų g. 1, LT-01102 Vilnius