recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Вага́льны ко́нтур** — электрычны ланцуг, які складаецца з паралельна злучаных кандэнсатара і шпулі індуктыўнасці. У такім ланцугу могуць адбывацца гарманічныя ваганні зараду на пласцінах кандэнсатара, напружання і току.

Паводле другога правіла Кірхгофа сума напружанняў на замкнёным контуры роўная да сумы электрарухаючых сіл (ЭРС), якія на ім знаходзяцца. Напружанне на электрарухаючым контуры складаецца з напружання на кандэнсатары:

{\displaystyle U={\frac {q}{C}}}

дзе q — зарад кандэнсатара; Q — яго ёмістасць.

У якасці ЭРС выступае ЭРС самаіндукцыі шпулі:

{\displaystyle {\mathcal {E}}=-{\frac {d\Phi }{dt}}=-{\frac {d(LI)}{dt}}=-L{\frac {dI}{dt}}}

Адсюль

{\displaystyle {\frac {q}{C}}=-L{\frac {dI}{dt}}=-L{\frac {d^{2}q}{dt^{2}}}}

або

{\displaystyle {\frac {q}{CL}}+{\frac {d^{2}q}{dt^{2}}}=0}

Апошняя роўнасць з’яўляецца дыферэнцыяльным ураўненнем гарманічных ваганняў. Яго рашэннем з’яўляецца функцыя

{\displaystyle q=q\_{0}sin(\omega t+\varphi \_{0})}

дзе {\displaystyle \omega ={\frac {1}{\sqrt {CL}}}} — вуглавая частата ваганняў.

Адпаведна,

{\displaystyle U=U\_{0}sin(\omega t+\varphi \_{0})}

{\displaystyle I=I\_{0}cos(\omega t+\varphi \_{0})}.

У выпадку, калі кандэнсатар і шпуля з’яўляюцца ідэальнымі (гэта значыць, іх супраціўленні роўная адпаведна да бясконцасці і нуля), гарманічныя ваганні ў контуры з’яўляюцца незатухаючымі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 119376940 · GND: 4139644-3 · LCCN: sh85095903 · Microsoft: 34627536 |
**Авангард Чырвонай Моладзі** (руск.: Авангард Красной Молодёжи), (дата заснавання — 4 мая 1999 года) — радыкальна-камуністычная арганізацыя ў краінах былога СССР, пераважна маладзёжная. Старшыня — Сяргей Удальцоў. З 1999 па 2004 год з’яўлялася маладзёжным крылом «Працоўнай Расіі» Віктара Анпілава. З 2004 па 2006 год з’яўлялася маладзёжным крылом КПСС Алега Шэніна. З 2006 года — незалежная арганізацыя. Супрацоўнічае з апазіцыйнай расійскай кааліцыяй «Іншая Расія» (напрыклад, удзельнічае ў «Маршах нязгодных»), але не ўваходзіць у яе.

Ідэалогія
---------

Ідэялогіяй АЧМ з'яўляецца марксізм-ленінізм, які з'яўляецца ідэйнай асновай творчасці і творчым метадам вырашэння жыццёва важных праблем сучаснасці. АЧМ бярэ прыклад з герояў-камсамольцаў, Фідэля Кастра, Чэ Гевары і іншых. АЧМ стаіць на пазіцыях класавага падыходу да з'яў грамадкага і палітычнага жыцця, пралетарскага інтэрнацыяналізму і савецкага патрыятызму.

Аддзяленні АЧМ за мяжой Расійскай Федэрацыі
-------------------------------------------

Акрамя Расіі, АЧМ дзейнічае на тэрыторыі былога СССР (Беларусь, Латвія, Малдова, Украіна, Казахстан, Кіргізія).

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт АЧМ Архівавана 20 студзеня 2012.
* Акцыя АЧМ у Мінску
* Сайт Украінскага Рэгіянальнага Аддзялення АЧМ Архівавана 12 верасня 2019.
* Сайт Латвійскага Рэгіянальнага Аддзялення АЧМ Архівавана 16 лютага 2007.
**Авансцэна** (фр.: avant-scène) — пярэдняя частка сцэны-скрынкі. Займае прастору, роўную па шырыні партальнай арцы, ад чырвонай лініі сцэны да рампы.

У якасці гульнявой пляцоўкі авансцэна шырока выкарыстоўвалася ў оперных і балетных спектаклях. У драматычных театрах авансцэна служыць асноўным месцам дзеяння для невялікіх сцэн перад закрытай заслонай, якія звязваюць асноўныя карціны спектакля. некаторыя рэжысёры выносяць на авансцэну асноўнае дзеянне, пашыраючы такім чынам сцэнічную пляцоўку за межы партальнай аркі.

Паводле «Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона», авансцэна азначае пярэднюю, бліжэйшую да публікі частку сцэны. Пачынаючыся ад самых сцен прасцэніўма, авансцэна ідзе да першай кулісы, складаючы ў сабе рампу і суфлерскае месца.

Літаратура
----------

* Тэатральная энцыклапедыя Архівавана 7 жніўня 2007.. Пад рэд. П. А. Маркаў, с. С. Мокульский. Том 1. М.: «Сов. энцыклапедыя», 1961 год.

Спасылкі
--------

* Авансцена // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
**«Дзіпрасельбуд»** — колішняе дзяржаўнае навукова-даследчае прадпрыемства Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь. Размяшчалася ў будынку па адрасе вуліца Веры Харужай, 29.

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 1945 годзе ў Мінску як Беларускі дзяржаўны інстытут праектавання сельскага будаўніцтва («Белсельпраект») з мэтай распрацоўкі праектна-каштарыснай дакументацыі і жыллёва-грамадзянскага будаўніцтва на вёсцы. З 1958 года Беларускі дзяржаўны інстытут праектавання сельскагаспадарчага будаўніцтва («Белдзіпрасельбуд»). У 1971 пераўтвораны ў навукова-даследчы і праектны інстытут «БелНДІдзіпрасельбуд». 3 1995 года «Дзіпрасельбуд».

Ліквідавана 10 студзеня 2015 года.

Дзейнасць
---------

Асноўныя кірункі дзейнасці: правядзенне навуковых даследаванняў і распрацоўка праектна-каштарыснай дакументацыі для аб’ектаў сацыяльна-культурнага прызначэння, вытворчых і невытворчых магутнасцей, жыллёвага будаўніцтва.

Літаратура
----------

* *Л. А. Дацэнка.* «Дзіпрасельбуд» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
Дзісенскі манастыр
**Дзісенскі Уваскрасенскі манастыр** — колішні праваслаўны манастыр у г. Дзісна (цяпер Мёрскі раён Віцебскай вобласці), які дзейнічаў у 1633—1810 гадах. Заснаваны пры Уваскрасенскай царкве, вядомай з 1568 года. Прыналежнасць манастыра да праваслаўя пацверджана каралеўскімі прывілеямі Уладзіслава IV, Яна Казіміра (1661), Яна III Сабескага (1678), Аўгуста II, Аўгуста III (1736). Існаваў на ахвяраванні мяшчан, у 17 ст. меў невялікі маёнтак Горкі. Пры царкве былі тры брацтвы. У 1770 у час пажару Дзісны Уваскрасенская царква згарэла, у 1730-я г. пабудавана новая. У 1810 годзе манастыр зачынены, царква стала прыходскай (згарэла ў 1882 годзе).

Брацкі крыж. 1896
Брацкі крыж 1673, які раней знаходзіўся ў манастыры, украдзены з Адзігітрыеўскай царквы (Дзісна) у 1980-я.

Сашэсце ў Пекла. Канец XVII ст. Нацыянальны мастацкі музей
З іканастаса дзісненскай Уваскрасенскай царквы, відавочна, паходзіць шэдэўр беларускага іканапісу, ікона «Сашэсце ў пекла» апошняй чвэрці XVII ст. якая цяпер захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑  Ярошевич А. А. Древности Дисненского Воскресенского монастыря

Літаратура
----------

* Дзісенскі Уваскрасенскі манастыр. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свіцязь.

«**Свіцязь-возера**» — балада Тамаша Зана, напісаная ў 1820 годзе па матывах народнага падання.

Сюжэт
-----

Балада пачынаецца з апісання начнога горада Свіцязь, жыхары якога адпачываюць пасля дзённага клопату. Прыгожай свіцязянцы Праксе сняцца кашмары і мучаюць трывожныя прадчуванні. Яна бачыць у сне, як жаніх Войцех забівае на скрыжаванні дарог купца дзеля таго, каб выканаць яе ўмову: яна згодзіцца пайсці з ім пад вянец толькі тады, як ён стане багатым. Па абуджэнні служанка супакойвае Праксу. Тым не менш, праз дзень да яе заходзіць Войцех і кажа, што знайшоў скарб і можа цяпер з ёю ажаніцца. Дзяўчына здагадваецца, што хлопец учыніў злачынства, але заплюшчвае на гэта вочы, хоць голас з неба папярэджвае маладых аб пакаранні. Многія гады праходзяць у шчасці і раскошы, аднак у прызначаны час на горад налятае бура, ён правальваецца пад зямлю з усімі свіцязянамі, а на яго месцы ўтвараецца аднайменнае возера.

Літаратура
----------

* *Цвірка, К.* Вечны выгнаннік і пілігрым. Жыццё і творчасць Тамаша Зана. — 1994. — № 2. — С. 17—24.
* Філаматы і філарэты / Укладанне, пераклад польскамоўных твораў, прадмова, біяграфічныя даведкі пра аўтараў і каментарыі К. Цвіркі,. — Мн. 1998. — С. 197. — 400 с.

| ⛭Творы Тамаша Зана |
| --- |
| Паэмы | Табакерка |  |
| Балады | Цыганка ·  Свіцязь-возера |
| Іншае | Аб мэтах і спосабах утрымання прапанаванага Музеума ў Арэнбургу |
**Дзінара** (харв.: Dinara) — гара ў Харватыі і Босніі і Герцагавіны вышынёй 1913 м (пік Троглаў), частка Дзінарскага нагор’я. Пік Сіньял з вышынёй 1831 м — самы высокі харвацкі пік. Размешчана на мяжы паміж Харватыяй і Босніяй і Герцагавінай у Далмацыі недалёка ад горада Кнін. Ля падножжа гары ў непасрэднай ад яе блізкасці размешчаны населены пункт Кіева, з якога адкрываецца ўражальная панарама на ўсю гару. Дзінара з’яўляецца адной з многіх вяршыняў Дзінарскага нагор’я, аднак прыкметна выбіваецца з навакольнага ландшафту. Расліннасць на гары бедная, дрэў няма. Узыходжанне на гару дзякуючы пакатасці яе схілаў не з’яўляецца складаным, і Дзінара нярэдка становіцца аб’ектам паходаў і экскурсій з суседніх населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Alan Čaplar*. Dinara - najviša planina u Hrvatskoj(нявызн.).  Hrvatski planinarski savez. Архівавана з першакрыніцы 1 красавіка 2012. Праверана 18 лістапада 2011.
2. ↑  Dinara – vrh Dinara (Sinjal) - Hrvatski vrhovi(нявызн.).  Hrvatski planinarski savez. Архівавана з першакрыніцы 1 красавіка 2012. Праверана 18 лістапада 2011.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дзінара

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 245453720 |
**Світа Яго Імператарскай Вялікасці**, у Расійскай імперыі ў XVII — пачатку XX стагоддзях асобы, якія служылі пры імператары.

З 1843 года ўваходзіла ў склад Імператарскай галоўнай кватэры. Уключала генерал-ад'ютантаў (званне ўведзена Пятром I), генерал-маёраў (або контр-адміралаў) світы (званне заснавана ў 1827 годзе) і флігель-ад'ютантаў (званне ўведзена ў 1775 годзе). Чыны світы неслі дзяжурства пры двары, выконвалі спецыяльныя даручэнні імператара.

Літаратура
----------

* Г. А. Міларадавіч Спіс асоб світы іх вялікасцей з царствавання Імператара Пятра I па 1886 г.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**«Авадзень»** — двухтыднёвы часопіс гумару і сатыры. Выдаваўся ў Вільні ў 1924—1925 гг. на беларускай мове. У 1929 г. зроблена спроба ўзнавіць выданне (выйшлі 2 нумары: апошні, 13, у лютым 1933 г.). Рэдактар-выдавец А. Васілеўскі. 

Пераважаў бытавы гумар. З ростам нацыянальна-вызваленчага руху і прыходам у рэдакцыю новых творчых сіл пачаў закранаць надзённыя пытанні грамадскага жыцця Заходняй Беларусі, адлюстроўваў барацьбу працоўных супраць розных праяў сацыяльнага і нацыянальнага прыгнёту: падатковай палітыкі польскіх буржуазных улад, праследавання беларускай інтэлігенцыі, друку, школы. Друкаваў гуамрэскі, фельетоны, гумарыстычныя і сатырычныя замалёўкі, аднаактовыя п’есы, з якімі выступалі А. Васілеўскі (псеўд. Антось з Лепля), Г. Леўчык, У. Паўлюкоўскі (Улад-Ініцкі), І. Маразовіч (Я. Маланка), В. Гаротны і інш. З часопісу выйшлі заснавальнікі сатырыстычнага часопіса «Маланка».

Літаратура
----------

* *Ліс, А. С.* Гэй, смалі, страляй, маланка. — Мн. 1989.
* *Ліс, А. С.* Пякучай маланкі след: Эцюд да партрэта мастака Горыда. — Мн. 1981.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Авадзень (часопіс)
**Венгерская сацыялістычная рабочая партыя** (венг.: Magyar Szocialista Munkáspárt, MSZMP) — кіруючая камуністычная партыя Венгрыі ў 1956—1989 гадах.

Гісторыя
--------

Афіцыйна створана 1 лістапада 1956 года заміж распушчанай 30 кастрычніка па ініцыятыве прэм'ер-міністра Імрэ Надзя Венгерскай партыі працоўных.
Прэзідыум Цэнтральнага кіраўніцтва ВПТ сфармаваў Часовы выканкам з 7 чалавек на чале з Янашам Кадарам. Аднак у Часовым выканкаме пераважалі прыхільнікі Імрэ Надзя і пасля 4 лістапада 1956 года быў сфармаваны Часовы Цэнтральны камітэт ВСРП.

11 лістапада 1956 года Кадар правёў у Будапешце першае пасяджэнне Часовага Цэнтральнага камітэта ВСРП з 23 членаў і 11 кандыдатаў. Пасля гэтага пачаўся працэс пабудовы новай партыйнай структуры. Першы пленум Часовага ЦК прайшоў 2, 3 і 5 снежня 1956 года ў Будапешце.

ВСРП была рэарганізавана на базе ранейшых кадраў і структур ВПТ Я. Кадарам і групай актывістаў пры падтрымцы СССР. Кадар і яго прыхільнікі былі да вызначанага моманту саюзнікамі І. Надзя, лідара Венгерскага паўстання 1956 г. бо, як і ён, адмаўлялі сталінізм і іншыя крайнасці, уласцівыя зрынутаму рэжыму М. Ракашы — Э. Герэ, аднак, у адрозненне ад Надзя, былі прыхільнікамі захавання цесных сувязей са СССР (Надзь імкнуўся да выйсця Венгрыі з Варшаўскага блока і яе нейтралітэту) і ў той жа час — шырокай палітычнай амністыі па прынцыпе «хто не супраць нас, той з намі» (Надзь патураў расправам над былымі актывістамі рэжыму Ракашы).

ВСРП арыентавалася на ідэалогію марксізму-ленінізму, аднак, у адрозненне ад ранейшай ВПТ, распушчанай пасля Венгерскага паўстання 1956 г. адмовілася ад ідэалогіі сталінізму, дапушчала ў эканоміцы многія элементы прыватнай уласнасці на сродкі вытворчасці і прадпрымальніцтва.

7 кастрычніка 1989 года партыя была ператворана ў сацыял-дэмакратычную і атрымала назву Венгерская сацыялістычная партыя (ВСП). Праціўнікі ператварэнняў у партыі, што захавалі вернасць ідэалогіі марксізму-ленінізму, аказаліся на партыйным з'ездзе ў меншасці. Адлучыўшыся ад ВСП, 17 снежня 1989 года яны ўтварылі новую партыю пад ранейшай назвай ВСРП, а яе старшынём быў абраны Дзьюла Цюрмер. У пачатку 1990 года ВСРП па афіцыйнай колькасці была самай шматлікай партыяй Венгрыі, аднак не мела падтрымкі і пацярпела поўную паразу на першых свабодных парламенцкіх выбарах.

У 1993 годзе новая ВСРП была пераназвана ў Венгерскую рабочую партыю, якая пазней раскалолася на Венгерскую камуністычную рабочую партыю у кіраўніку з Цюрмерам і Венгерскую рабочую партыю.

Гл. таксама
-----------

* Рабочая міліцыя, ВНР

| ⛭Сцяг Венгрыі Палітычныя партыі Венгрыі |
| --- |
| Сучасныя партыі | Фідэс і Хрысціянска-дэмакратычная народная партыя (кааліцыя; 263 месцы ў нацыянальным парламенце — 14 месцаў у Еўрапарламенце) **·** Венгерская сацыялістычная партыя (59 — 4) **·** Партыя «За лепшую Венгрыю» (47 — 3) **·** Палітыка можа быць іншай (16 — 0) **·** Венгерскі дэмакратычны форум (0 — 1) **·** Альянс свабодных дэмакратаў (0 — 0) **·** Венгерская рабочая партыя (0 — 0) |
| Гістарычныя партыі | Венгерская камуністычная партыя **·** Венгерская партыя працоўных **·** Венгерская сацыялістычная рабочая партыя **·** Скрыжаваныя стрэлы |
**«Венгерскі квартэт»** (першапачаткова *Новы Венгерскі квартэт*, венг.: Új Magyar Vonósnégyes) — выбітны венгерскі струнны квартэт, які існаваў у 1935—1972 гг. З 1935 года працаваў у Нідэрландах, з 1950 года ў ЗША.

На працягу ўсёй гісторыі квартэта яго фірмовымі знакамі, як і ў некаторых іншых венгерскіх квартэтаў, былі квартэты Бетховена і квартэты Бартака (у 1936 годзе Новы Венгерскі квартэт, у прыватнасці, стаў першым выканаўцам Пятага квартэта). Гэты квартэт двойчы (у 1953 і ў пачатку 1960-х гг.) ажыццявіў запіс усіх квартэтаў Бетховена, а ў 1960—1961 гг. запісаў усё квартэты Бартака для Deutsche Grammophon. Цікаўнай асаблівасцю музыкантаў ансамбля была іх звычка запісваць музыку па начах.

Склад
-----

*Першая скрыпка:*

* Шандар Вег (1935—1937)
* Золтан Секей (1937—1972)

*Другая скрыпка:*

* Петэр Серванскі (1935—1937)
* Шандар Вег (1937—1940)
* Аляксандр Машкоўскі (1940—1959)
* Міхай Кутнер (1959—1972)

*Альт:*

* Дэнеш Карамзаі (1935—1972)

*Віяланчэль:*

* Вільмаш Палатаі (1935—1956)
* Габар Мадзьяр (1956—1972)

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · MusicBrainz |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 13904780h · ISNI: 0000 0001 0943 724X · LCCN: no92000892 · NKC: xx0145058 · VIAF: 137489929 |
Крэйцар 1690 года
Крэйцар кантон Берн 1776 года
**Крэйцар** (ням.: Kreuzer, кройцар) — сярэбраная манета вартасцю ў грош («грос»), упершыню выпушчаная ў паўднёвым Ціролі ў 1271 годзе. Першапачаткова крэйцар прыраўноўваўся да 20 веронскіх дэнарыяў, таму называўся «цвайнцыгер», а ў Італіі - «цірольскі грос», «ціраліна».

Дзякуючы добрай якасці манета хутка распаўсюдзілася ў паўднёвай Германіі. Тут яна і атрымала назву «крэйцар» (ад ням. Kreuz - па малюнку крыжа на аверсе). У пачатку XV стагоддзя гэта назва была прынята ў Ціролі.

З 1458 крэйцар пачалі выпускаць у Аўстрыі. У 1482 годзе былі выпушчаны першыя манеты, кратныя крэйцару: 6 і 12 крэйцараў.

З часам простыя крэйцары рабіліся нізкапробнымі. У другой палове XV стагоддзя манета крэйцар важыла 1,06 г і ўтрымоўвала толькі 0,53 г срэбра (гэта значыць была білоннай).

Імперскі манетны статут 1551 узвёў крэйцар у ранг імперскай грашова-падліковай адзінкі (хоць на самай справе гэта закранула толькі Аўстрыю і Паўднёвую Германію, у Паўночнай Германіі асноўны разменнай манетай быў грош).

1 крэйцар = 4 пфенігі = 8 гелераў.

4 крэйцары складалі 1 бацэн.

Тады ж ў 1551 годзе ў спробе падтрымаць роўнасць залатых і сярэбраных манет у Германіі гольдгульдэн і гульдынер былі прыраўнаныя да 72 крэйцараў, але ўжо ў 1559 гольдгульдэн (дукат) быў прыроўнены да 75 крэйцараў, а кошт срэбнага гульдэна была вызначана роўнай 60 крэйцарам.

У адпаведнасці з дванацацерычнай сістэмай выпускалі манеты вартасцю ў 3, 6, 9, 12, 24 крэйцары, а таксама 15 (1/6 талера) і 30 крэйцараў (1/3 талера). Нараўне з гэтым мелі хаджэнне манеты ў 5, 10 і 20 крэйцараў.

У пачатку XVII стагоддзя крызіс грашовага звароту ў Германіі прывёў да рэзкага падзення якасці разменнай манеты, у тым ліку крэйцара. У 1619 на талер ішло 108 крэйцараў, у 1620 - 180 крэйцараў, а восенню 1622 - 1000 крэйцараў.

Гл. таксама
-----------

* Гелер
* Пфеніг
* Талер
* Марка

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8). — С. 535.
* Белорусская ССР: Краткая энциклопедия. В 5-ти т. т. 1 / Ред. колл.: П. У. Бровка и др. — Мн.: Гл. ред. Белорус. Сов. Энциклопедии, 1979. — Т. 1. — 768 с. — 50 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Фатаграфіі крэйцараў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4165645-3 |
**Астравы Ба́лені** (англ.: Balleny Islands) — група астравоў вулканічнага паходжання ў Паўднёвым акіяне (мора Сомава), за 300 км ад Антарктыды, прыкладна за 1700 км на поўдзень ад Новай Зеландыі. Уваходзіць у зону дзеяння Дагавора аб Антарктыдзе.

Архіпелаг складаецца з трох вялікіх астравоў (Стэрдж, Янг, Бакл) і некалькіх дробных. Уяўляе граду вулканічных астравоў, выцягнутую ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход прыкладна на 160 км. Агульная плошча больш за 791 км². Астравы з'яўляюцца стратавулканамі і ўваходзяць у так званую Баленскую граду. Астравы незаселеныя. Расліннасць адсутнічае. Жывёльны свет прадстаўлены калоніямі антарктычных пінгвінаў і пінгвінаў Адэлі.

Астравы былі адкрытыя ў лютым 1839 г. экспедыцыяй англійскіх кітабойных суднаў пад камандаваннем Джона Балені і Томаса Фрымэна.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Острова Баллени // Острова мира (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 249. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* Острова Баллени // Острова мира (руск.)
**Ве́ндская дзяржа́ва** — сярэдневяковая дзяржава палабскіх славян (бодрычаў, люцічаў, памаран) у 1040-я г. — 1-й трэці 12 ст.

Уключала землі на ўзбярэжжы Балтыйскага мора, паміж вусцямі рэк Лаба (Эльба) і Одра (Одэр). Цяпер тэрыторыя ФРГ.

Заснавальнік — бодрыцкі князь Готшалк (1044—66). Ён і яго пераемнік князь Круты (1066—93), каб процістаяць германска-каталіцкай экспансіі, намагаліся стварыць незалежную славянскую царкву.
Пры Крутым дзяржава пашырылася да Паўночнага мора. Сын Готшалка князь (у дакументах «кароль») Генрых (правіў з 1093) вярнуў у краіну нямецкіх епіскапаў, што выклікала хваляванні.

Канчаткова Вендская дзяржава распалася каля 1129.

Літаратура
----------

* Вендская дзяржава // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 79. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
**Венгерская партыя працоўных** (арм.: Magyar Dolgozók Pártja (MDP)) — кіруючая камуністычная партыя Венгрыі з 1948 да 1956 года. Была ўтворана ў выніку зліцця Венгерскай камуністычнай партыі і Сацыял-дэмакратычнай партыі Венгрыі. Зліццё фактычна адбылося ў выніку моцнага ціску, які аказвалі венгерскія камуністы і СССР на сацыял-дэмакратаў. Некалькі незалежна настроеных сацыял-дэмакратаў, якія не прытрымліваліся камуністычнай тактыкі салямі, былі ў кароткія тэрміны пасля зліцця выцесненыя з новай партыі, якая па сутнасці з'яўлялася Венгерскай камуністычнай партыяй пад новай назвай.

Лідарамі партыі былі Мацьяш Ракашы да 1956 года, Эрнё Герэ на працягу трох месяцаў у тым жа годзе і Янаш Кадар да роспуску партыі. Іншым нязначным легальным палітычным партыям было дазволена працягваць дзейнасць у якасці незалежных кааліцыйных партый да 1949 года, але яны былі цалкам падпарадкаваныя Венгерскай партыі працоўных.

Падчас Венгерскай рэвалюцыі 1956 года партыя была ператворана на Венгерскую сацыялістычную рабочую партыю. Новы ўрад Імрэ Надзя заклікаў ацаніць паўстанне не як «контррэвалюцыю», а як «вялікую, нацыянальную і дэмакратычную падзею» і распусціць Дзяржаўную паліцыю бяспекі. Заява Венгрыі аб нейтралітэце і выхадзе з Варшаўскай дамовы выклікала другую інтэрвенцыю войскаў СССР 4 лістапада 1956 года. Пасля гэтага 8 лістапада 1956 года Венгерская сацыялістычная рабочая партыя пад кіраўніцтвам Кадара цалкам падтрымала Савецкі саюз.
**Вуліца Панціелева**  (трансліт.: *vulica Panсijelieva*, руск.: улица Пантиелева) — вуліца ў цэнтральнай частцы горада Верхнядзвінска.

Апісанне
--------

Названа ў гонар Аркадзя Панціелева — старшага лейтэнанта Савецкай Арміі, які загінуў падчас баёў за горад 14 ліпеня 1944 года і пахаваны побач у гарадскім скверы.

Пачынаецца каля набярэжнай Заходняй Дзвіны ад вуліцы Гагарына і пралягае з захаду на ўсход да вуліцы Пралетарскай каля Дрысы. Працягласць вуліцы складае 600 метраў.

На вуліцы знаходзіццца некалькі двухпавярховых мураваных будынкаў, якія, аднак, прыпісаны да іншых вуліц (вул. Савецкай і вул. Ленінградскай). Астатняя забудова вуліцы — пераважна аднапавярховая сядзібнага тыпу.

Помнікі
-------

У межах вуліц Савецкай, Ленінградскай, Пушкіна і Панціелева размешчаны гарадскі сквер, дзе знаходзяцца магілы байцоў Савецкай Арміі, які загінулі ў баях за горад у 1944 годзе (сярод якіх і Аркадзь Панціелеў), байцоў Чырвонай Арміі, якія загінулі ў верасні 1939 года падчас «польскай кампаніі», а таксама помнік Уладзіміру Леніну, помнік да 100-годдзя франка-рускай вайны 1812 года, ваенная тэхніка савецкага перыяду і інш.

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Верхнядзвінска

Зноскі
------

1. ↑  Google Maps
**Магілёўскі літаратурна-музычна-драматычны гурток** — гурток, які існаваў у Магілёве ў 1905—1914 гадах. Аб’ядноўваў мясцовую інтэлігенцыю, у 1912 годзе каля 300 чалавек. 

Меў у сваім складзе сімфанічны аркестр (дырыжор У. Крэвінг), хор (кіраўнікі М. Фідзюноў, В. Зубоўскі), вялікую групу прафесійных музыкантаў (спевакі С. Мігай, Ю. Рэйдэр, Я. Казанская, Е. Калабазіна, піяністы В. Багалюбава і А. Боркус, скрыпач С. Дзісман, музыказнаўцы С. Вяржбіцкі, Ю. Дрэйзін). Удзельнікі гуртка наладжвалі канцэрты і музычныя вечары (больш за 10 у сезон), чыталі лекцыі пра жыццё і творчасць выдатных кампазітараў, пісьменнікаў і паэтаў, ставілі асобныя дзеі і акты, выконвалі уверцюры, арыі, ансамблі, хары, у т.л. з опер «Жыццё за цара» і «Руслан і Людміла» М. Глінкі, «Пікавая дама» і «Яўген Анегін» П. Чайкоўскага і інш.

Літаратура
----------

* *А. Л. Капілаў.* Магілёўскі літаратурна-музычна-драматычны гурток // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
Устаноўка тэрмічнага крэкінгу У.Р.Шухава, Баку, СССР, 1934
**Крэкінг** (англ.: cracking, расшчапленне) — высокатэмпературная перапрацоўка нафты і яе фракцый з мэтай атрымання, як правіла, прадуктаў меншай малекулярнай масы - маторнага паліва, змазачных маслаў і пад. а таксама сыравіны для хімічнай і нафтахімічнай прамысловасці. Крэкінг працякае з разрывам сувязяў С-С і ўтварэннем свабодных радыкалаў або карбаніёнаў. Адначасова з разрывам сувязяў С-С адбываецца дэгідрыраванее, ізамерызацыя, полімерызацыя і кандэнсацыя як прамежкавых, так і зыходных рэчываў. У выніку апошніх двух працэсаў утвараюцца т. зв. крэкінг-рэшта (фракцыя з тэмпературай кіпення больш за 350 ° C) і нафтавай кокс.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 536. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11953121v · LCCN: sh85033709 · Microsoft: 58396970 · NKC: ph608655 |
**Магілёўскі дзяржаўны музычны каледж імя М. А. Рымскага-Корсакава** — установа сярэдняй спецыяльнай адукацыі Рэспублікі Беларусь у Магілёве. Галоўны будынак знаходзіцца на Ленінскай вуліцы, дом 53.

Гісторыя
--------

У 1919 годзе ў Магілёве адкрыта музычная школа, адна з першых у Беларусі. З 1937 года музычнае вучылішча імя М. А. Рымскага-Корсакава, з 2009 года Магілёўскі дзяржаўны музычны каледж імя М. А. Рымскага-Корсакава.

Дырэктары
---------

* Л. М. Зісьман
* М. А. Быкадораў
* Салдатаў
* Леанід Леанідавіч Іваноў (1973—1998)
* Руслан Рыгоравіч Сафонаў (з 2018)

Зноскі
------

1. ↑  История заведения Архівавана 31 кастрычніка 2020.
2. ↑  Готовится к выпуску книга о народном артисте Беларуси Л. Л. Иванове Архівавана 21 чэрвеня 2021.
|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  **Мартэн Сен-Луі** |
|  |
| *Агульная інфармацыя* |
| **Нарадзіўся** | 18 чэрвеня 1975(1975-06-18) (48 гадоў)* Лаваль, Квебек, Канада
 |
| **Грамадзянства** | * Канада
 |
| **Пазіцыя** | крайні нападнік |
| **Рост** | 173 см |
| **Вага** | 82 кг |
| **Хват** | леварукі ўдар[d] |
| Клубная кар’ера\* |
|   |   Калгары Флэймз  |
|   |   Тампа Бэй Лайтнінг  |
|   |   Лазана[d]  |
|   |   Вермонт Катамаўнтс[d]  |

**Мартэн Сен-Луі** (фр.: Martin St. Louis; нарадзіўся 18 чэрвеня 1975 года, Лаваль, Канада) — канадскі хакеіст, флангавы нападнік.

Кар’ера
-------

Мартэн не праходзіў працэдуру драфту, а пачаў сваю кар’еру ў НХЛ з клуба «Калгары Флэймз» у 1998 годзе, а таксама гуляў швейцарскую «Лазану» падчас лакаўту ў ЗША. За «Тампа Бей Лайтнінг» Сен-Луі выступае з 2000 года і разам з клубам у 2004 годзе стаў уладальнікам Кубку Стэнлі.

Сен-Луі з’яўляецца ўладльнікам трафея Тэда Ліндсея і памятнай узнагароды Гарта як самы каштоўны ігрок НХЛ у сезоне 2003—2004 гадоў. Таксама ў тым сезоне ён атрымаў свой першы трафей Арта Роса як найлепшы бамбардзір лігі з 94 выніковымі пунктамі. Мартэн тройчы атрымліваў памятны трафей Лэдзі Бінг як самы джэнтэльменскі ігрок лігі. У 2013 годзе ва ўзросце 37 гадоў ён атрымаў свой ​​другі трафей Арта Роса, стаўшы самым узроставым іграком, які калі-небудзь атрымліваў асабістыя ўзнагароды лігі.

Сен-Луі рэгулярна гуляе за зборную Канады. Ён быў членам каманды, якая атрымала перамогу ў чэмпіянаце свету па хакеі 2004 года, а таксама быў у складзе зборнай падчас зімовых Алімпійскіх гульняў 2006 года.

Зноскі
------

1. ↑  «MVP signs with Lausanne». ESPN.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мартэн Сен-Луі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Elite Prospects (ігрок) · Hockey-Reference.com · hockeyDB · Olympedia · Olympic Channel · Зала хакейнай славы · МАК · НХЛ · Алімпійскі камітэт Канады |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Notable Names Database |
Франтон жылога дома
Фрагмент франтона жылога дома
**Магілёўская разьба** — мастацкая разьба па дрэве, якая выкарыстоўвалася ў дэкоры будынкаў Магілёва ў XIX — першай палове XX ст. Традыцыі магілёўскай разьбы склаліся ў XVII—XVIII стст. у архітэктуры жылых будынкаў пад уплывам стылю барока. Разьба ў выглядзе геаметрычнага і расліннага арнаменту (краявая, скразная i прапіловачная) паярусна размяшчаецца на фасадах драўляных дамоў. Найбольш багата аздабляліся франтоны, дзе разьба ўтварала некалькі па-рознаму вырашаных радоў, прамежкі паміж якімі запаўняліся шалёўкай (вертыкальнай з нашчыльнікамі, гарызантальнай, касой; дамы па вуліцы Яцыны, 13, Чалюскінцаў, 56, і інш.). Дэкаратыўнымі акцэнтамі з’яўляюцца аздобленыя разнымі ліштвамі адзінарныя ці падвойныя вокны (прамавугольныя, стральчатыя) на франтонах, шчыты ўваходных парталаў, падаконныя і надаконныя паяскі, падзоры (вул. Яцыны, 19, Лазарэнкі, 31, Пляханава, 27). Разьба ўзбагачае пластыку фасадаў вытанчанай святлоценявой мадэліроўкай, узмацняе іх рытмічную пабудову, кантрастна вылучае найбольш значныя элементы, падкрэслівае тэктоніку збудаванняў. У некаторых будынках разныя элементы на фоне сцен вылучаюцца светлым колерам.

Літаратура
----------

* Могилёвская резьба // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9
* Магілёўская разьба // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Т. 3. Карчма — Найгрыш. — 751 с. — 10 000 экз.
Краіны зоны франка КФА.  
Зялёны колер — ЗАЭВС (UEMOA),  
чырвоны — ЦАВЭС (CEMAC)(ЭКАЦАС).
**Франк КФА** (Франк Афрыканскага фінансавага саюза; фр.: franc de la Coopération Financière en Afrique Centrale) — рэгіянальная валютная адзінка, якая ўжываецца ў 14 краінах Цэнтральнай Афрыкі з 1945 года. Дзеліцца на 100 сантымаў. З’яўляецца самай папулярнай афрыканскай валютай.

Франк КФА ўжываецца ў наступных краінах:

* Сцяг Буркіна-Фасо Буркіна-Фасо
* Сцяг Беніна Бенін
* Сцяг Габона Габон
* Сцяг Гвінеі-Бісау Гвінея-Бісау
* Сцяг Камеруна Камерун
* Сцяг Кот-д'Івуара Кот-д’Івуар
* Сцяг Малі Малі
* Сцяг Нігера Нігер
* Сцяг Рэспублікі Конга Рэспубліка Конга
* Сцяг Сенегала Сенегал
* Сцяг Тога Тога
* Сцяг Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікі Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка
* Сцяг Чада Чад
* Сцяг Экватарыяльнай Гвінеі Экватарыяльная Гвінея

Банкноты франка КФА ў правым верхнім куце маюць вызначэнне ў якой краіне выпушчаны ў абарачэнне:

* A — Кот-д’Івуар
* B — Бенін
* C — Буркіна-Фасо
* D — Малі
* F — Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка
* H — Нігер
* K — Сенегал
* L — Габон
* P — Чад
* T — Тога
* U — Камерун

Пры яго ўвядзенні ў 1945 годзе скарачэнне КФА складалася з пачатковых літар французскіх слоў «*colonies françaises d’Afrique*» (французскія афрыканскія калоніі), з атрыманнем незалежнасці ў другой палове 20 стагоддзя, яна пачала расшыфроўвацца як *la Communauté financière africaine* (афрыканскі фінансавы саюз).

Банкноты, якія ўжываюцца ў краінах Заходняй і Цэнтральнай Афрыкі маюць адрозненні па знешнім выглядзе, але маюць аднолькавы курс з іншымі валютамі.

25 красавіка 2023 года прайшла міністэрская сустрэча Эканамічнай і валютнай супольнасці Цэнтральнай Афрыкі (Cemac) і Францыі. У прыватнасці, абмяркоўвалася тэма франка КФА. З французскага боку гарантыі, якія прадстаўляюцца франку КФА, і ўпэўненасць у яго канверсоўнасці ўспрымаюцца як вектар эканамічнай стабільнасці ў рэгіёне. Францыя застаецца «адкрытай» і «даступнай» для прасоўвання наперад у справе рэформы валютнага супрацоўніцтва ў Цэнтральнай Афрыцы, як гэта ўдалося правесці ў Заходняй Афрыцы. Францыя заяўляе, што гатова прыняць прапановы CEMAC.

Заўвагі
-------

1. ↑

| ⛭Валюты Афрыкі |
| --- |
| Поўнач | Алжырскі дынар ·  Егіпецкі фунт ·  Лівійскі дынар ·  Маўрытанская угія ·  Мараканскі дырхам ·  Суданскі фунт ·  Туніскі дынар |
| Цэнтр | Ангольская кванза ·  Бурундзійскі франк ·  Франк КФА ·  Кангалезскі франк ·  Руандыйскі франк |
| Захад | Эскуда Каба-Вердэ ·  Гамбійскі даласі ·  Ганскі седзі ·  Гвінейскі франк ·  Ліберыйскі долар ·  Нігерыйская найра ·  Добра Сан-Тамэ і Прынсіпі ·  Леонэ Сьера-Леонэ ·  Франк КФА |
| Усход | Каморскі франк ·  Джыбуційскі франк ·  Эрытрэйская накфа ·  Эфіопскі быр ·  Кенійскі шылінг ·  Сейшэльская рупія ·  Самалійскі шылінг ·  Самалілендскі шылінг ·  Танзанійскі шылінг ·  Угандыйскі шылінг ·  Паўднёвасуданскі фунт |
| Поўдзень | Батсванская пула ·  Лоці Лесота ·  Малавійская квача ·  Малагасійскі арыяры ·  Маўрыкійская рупія ·  Мазамбікскі мецікал ·  Долар Намібіі ·  Фунт Святой Алены ·  Паўднёваафрыканскі ранд ·  Свазілендскі лілангені ·  Замбійская квача |
**«Новая газета»** (*«Новая газета»*) – штотыднёвая газета беларускіх эмігрантаў у Буэнас-Айрэсе ў 1930-х гг. (да 1940 г.). На яе старонках перадрукоўваліся артыкулы з савецкіх газетаў, змяшчаліся заклікі да ўдзелу ў кампаніі дапамогі Рэспубліканскай Іспаніі, справаздачы аб дзейнасці беларускіх арганізацыяў. У пачатку 1940-х гг. на старонках "Новой газеты" з’явіліся артыкулы, якія крытыкавалі ўмяшальніцтва беларускіх эмігрантаў у палітычную дзейнасць, што тлумачылася ўплывам таварыстваў "Культура" і "Бібліятэка імя І. Луцкевіча". Пасля выключэння з Камуністычнай партыі Аргентыны кіраўніцтва газеты (рэдактара П. Ільяшэвіча і выдаўцу Л. Гузіча) "Новая газета" спыніла сваю дзейнасць.

Літаратура
----------

* Шабельцаў С. Беларусы ў Аргенціне: грамадская дзейнасць і рээміграцыя ў СССР (1930 – 1960-я гг.): Зборнік дакументаў і ўспамінаў / Сяргей Шабельцаў; Рэдактар Н.Гардзіенка. – Мн.: Медысонт, 2009. – (Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 17). – С. 36.
Асноўны артыкул: **Артыст балета**
Балетніца і балетнік. Сцэна з балета «Спартак». Мастак — А. Гапіенка
**Балеры́на**, або **бале́тніца** (італ.: ballerina — танцоўшчыца, ад італ.: ballare — танчыць), мужчынская форма — **бале́тнік** — артыстка балетнага тэатра, выканаўца класічных танцаў, якая вывучана паводле акадэмічных балетных канонаў і выкарыстоўвае ў танцы пальцавую тэхніку.

Тэрмін увайшоў ва ўжытак у другой палове XIX ст. пасля трыўмфальных выступленняў італьянскіх танцоўшчыц-віртуозак. У Расійскай імперыі званне балерыны прысуджалася вядучым танцоўшчыцам імператарскай балетнай трупы (званне было звязана з атрыманнем пэўнага акладу і характарам партый, які выконвала танцоўшчыца). У наш час балерынамі прынята называць усіх артыстак балета.

Зноскі
------

1. 1 2  Слоўнік беларускай мовы / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; ўклад. Н. П. Еўсіевіч [і інш]; навук. рэд. А. А. Лукашанец, В. П. Русак. - Мінск : Беларус. навука, 2012. - 916 с. - ISBN 978-985-08-1365-7 : 53 334 р.
2. ↑  Энциклопедический словарь Ф. А. Брокгауза и И. А. Ефрона. — С.-Пб.: Брокгауз-Ефрон 1890—1907

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Балерына
* The Ballerina Gallery — фатаграфіі вядомых балерын (англ.)

| ⛭Класічны балет |
| --- |
| Балетныя прафесіі | 
* артыст балета (прэм’ер
* балетніца/балетнік
* кардэбалет)
* балетмайстар
* педагог-рэпетытар

 |  |
| Балетны касцюм | 
* балетная пачка (тунікі)
* каронка
* пуанты
* балеткі
* калет
* трыко

 |
| Тэорыя балета | 
* балетазнаўства
* гісторыя балета
* тэрміналогія ў балеце

 |
| Выразныя сродкі | 
* класічны танец
* характарны танец
* гісторыка-бытавы танец
* падтрымка
* пантаміма

 |
**Марты́навіцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Даманавіцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Казанск.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Каранёўскі сельсавет** у складзе Азарыцкага раёна Мазырскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Карані. 5 кастрычніка 1926 года сельсавет перайменаваны ў Мартынавіцкі, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Мартынавічы. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Азарыцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў Мазырскім раёне БССР, з 12 лютага 1935 года ў Даманавіцкім раёне БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — Палескай вобласці. У 1939 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Казанск. З 8 студзеня 1954 года сельсавет у складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Хаміцкага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Новая ратуша** (ням.: Neues Rathaus) — адна з славутасцяў Мюнхена.

Будаўніцтва будынка пачалося ў 1867 годзе ў паўночнай часткі плошчы Марыенплац, у 1874 годзе з Старой ратушы, якая знаходзіцца ўсяго ў некалькіх дзясятках метраў, пераехаў гарадскі савет, які займае ратушу па гэты дзень. Будынак дабудоўваўся і пашыраўся да 1908-1909 гг. Сёння ратуша ўяўляе сабой будынак у неагатычным стылі, у якім 400 пакояў агульнай плошчай больш за 9 тыс. м ².

Вежа ратушы вышынёй 85 м абсталяваная ліфтам і наведвальнасці турыстамі. Глокэншпіль на вежы, зроблены ў 1908 годзе, таксама папулярны турыстычны атракцыён.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Новая ратуша, Мюнхен
* Новая ратуша Архівавана 5 сакавіка 2009. на сайце muenchen.de.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 30 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4362894-1 · ISNI: 0000 0001 2223 5335 · NKC: kn20050426052 · VIAF: 142764645 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Храптовіч.
**Мялецій Храптовіч** (? — студзень 1593) — рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай.

Біяграфія
---------

Паходзіў з магнацкага роду Храптовічаў герба «Адравонж». Сын Івана Алехнавіча.

Удзельнічаў у войнах з Маскоўскай дзяржавай, потым манах Кіева-Пячэрскага манастыра, яго архімандрыт з 1572 года. У 1592 годзе дамогся для манастыра ў канстанцінопальскага патрыярха стаўрапігіі (прамога яму падпарадкавання). Пры падтрымцы караля Стафана Баторыя ў 1580 годзе абраны епіскапам уладзіміра-берасцейскім. У 1590 годзе дазволіў мяшчанам Берасця ўтварыць брацтва пры царкве Св. Мікалая і адчыніць школу на ўзор львоўскай брацкай школы. Да праекта царкоўнай уніі ставіўся непрыхільна.

Літаратура
----------

* *Анатоль Грыцкевіч.* Храптовічы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.


| ?Мялецій Храптовіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Мялецій Храптовіч |  | Іван Алехнавіч Храптовіч[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
**«Эпітафія дзеду»** — карціна Алеся Пушкіна, створаная ў 1988 годзе.

Апісанне
--------

З’яўляецца адным з першых палотнаў Пушкіна. Гэты твор быў адразу пастаўлены ў шэраг славутых і класічных. Яго шматкроць рэпрадукавалі, выстаўлялі і прыдбалі ў Нацыянальны мастацкі музей. Кампазіцыя складаецца са звычайных, банальных элемэнтаў. Нацюрморт: ссохлыя зёлкі, цыбуля, часнок, бабы. Пейзаж: местачковы краявід, без нейкіх адрасных прыкметаў. Людзі: нясуць труну на капцы, а ваду дахаты, колюць дровы і кабана. Птушка: расцярушаная паўгалка-паўварона ляціць скрозь чорныя каруны галля. На тым і палягае абаяльная прыцягальнасць «Эпітафіі» ― на яе ўніверсальнасці.

Зноскі
------

1. ↑  ЖЫВАПІС **(нявызн.)**.  НЦСМ. Праверана 22 лістапада 2021.
2. ↑  Пушкін А. Эпітафія дзеду. **(нявызн.)**.  Жывы журнал (13 Лют 2008). Праверана 23 лістапада 2021.
3. ↑  «Народ бяз нас, як бараны расьсеяныя». Гутарка з Алесем Пушкіным **(нявызн.)**.  ARCHE Пачатак. Праверана 23 лістапада 2021.

Літаратура
----------

* *Сяргей Харэўскі* Алесь Пушкін. Эпітафія дзеду // *Малое палесьсе* : альманах. — Крупкі: 2010. — С. 206—208.
* *Ст. Р. Рачэўскі.* Майстэрства навучання беларускаму слову ў школе. — Брэст: БрДУ імя А. С. Пушкіна, 2019. — С. 137.

Спасылкі
--------



* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**«Марудлівыя пешаходы, амнібусы з адкрытым верхам і кэбы з конямі, якія скачуць рыссю»** (англ.: Leisurely pedestrians, open topped buses and hansom cabs with trotting horses) ― нямы кароткаметражны дакументальны фільм рэжысёра і вынаходніка Уільяма Фрыз-Грына. Зняты ў студзені 1889 года.

Фільм ніколі не быў публічна паказаны на экране, хоць некалькі фатаграфічных журналістаў бачылі яго пры жыцці ― у тым ліку Томас Бэдынг, Джэй Хей Тэйлар і Тэадор Браўн. У цяперашні час ён лічыцца згубленым фільмам без вядомых захаваных кадраў (акрамя адной захаванай нерухомай выявы).

Зноскі
------

1. ↑  The Park is the star **(нявызн.)**.

Спасылкі
--------



* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |
**«Новая газета Смаргоні»** — прыватнае выданне, якое было заснавана на асабістыя зберажэнні мужа і жонкі Улан Рамуальда Вацлававіча і Улан Наталлі Уладзіміраўны. 5 красавіка 1996 года выйшаў першы выпуск выдання фармату А4 з двух бакоў. З траўня фармат выдання павялічыўся да фармату А3, восенню 1996 года — да двух лістоў фармату А3. Тэрыторыя распаўсюджвання — горад Смаргонь і Смаргонскі раён.

Наклад незалежнага выдання дасягнуў у 2001 годзе 10 тысяч экзэмпляраў. Ён у тры разы перавышаў наклад дзяржаўнай «раёнкі». Выдаўцы зазналі судовы пераслед з боку Смаргонскага райвыканкаму. У 2003 годзе газета афіцыйна ліквідавана, да 2005 года выходзіла як частка «Местной газеты», што выдавалася ў Ваўкавыску.

Зноскі
------

1. ↑  Сморгонский райисполком пытается закрыть независимое издание "Новую газету Сморгони". Судебное заседание в областном хозяйственном суде г.Гродно перенесено на 29 января 2003г **(нявызн.)**.  Праваабарончы цэнтр «Вясна» (22 студзеня 2003). Архівавана з першакрыніцы 21 ліпеня 2021. Праверана 22 верасня 2021.
2. ↑  «И они поняли, что надо этого Улана приструнить» **(нявызн.)**.  Сморгонь.org (29 чэрвеня 2017). Праверана 22 верасня 2021.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт «Новай газеты Смаргоні» **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2000. Праверана 22 верасня 2021.
* РЕДАКЦИЯ ГАЗЕТЫ "НОВАЯ ГАЗЕТА СМОРГОНЬ"
* РЕДАКЦИЯ ГАЗЕТЫ "НОВАЯ ГАЗЕТА СМОРГОНИ"
**Новая царква** (нідэрл.: Nieuwe Kerk) — храм у цэнтры Гаагі, размешчаны прыкладна за 400 м на паўднёвы ўсход ад Біненхофа на былым канале Спёй  (гал.) (бел. (цяпер аднайменная вуліца).

Гісторыя
--------

Барталамеус ван Басен. Новая царква. 1650 
Новая царква была пабудавана ў 1649—1656 гадах па праеце архітэктара Барталамеуса ван Басена  (гал.) (бел. пасля таго, як Вялікай царквы Святога Якава стала малой для горада.

У канцы 1960-х гг. калі колькасць вернікаў значна скарацілася, царква была старанна адрэстаўравана, і стала прасторай для правядзення самых розных мерапрыемстваў: канцэртаў, выставак, прыёмаў, аўкцыёнаў.

Архітэктура
-----------

План царквы
Царква з'яўляецца класічным прыкладам ранняй пратэстанцкай царкоўнай архітэктуры ў Нідэрландах. У плане яна ўяўляе сабой спалучэнне дзвюх васьмігранных частак, аб'яднаных меншым цэнтральным аб'ёмам, дзе знаходзіцца кафедра. Унікальнасць царквы ў яе цяжкім дубовым даху, якая пакрывае ўсю плошчу царквы, якая абыходзіцца без падтрымкі дадатковымі бэлькамі перакрыццяў і апорных калон. Акрамя гэтага, на ёй пастаўлена вежка. У цэлым канструкцыя выканана ў стылі позняга рэнесансу.

Магіла Спінозы
Інтэр'ер царквы 
У царкве знаходзіцца арган, усталяваны ў 1702 годзе. Нягледзячы на рэстаўрацыі, большасць з яго труб з'яўляюцца арыгінальнымі. Дзякуючы адной з удалых рэстаўрацый 1867 года інструмент можа выкарыстоўвацца для выканання музыкі рамантычнага перыяду. Тут таксама захавалася некалькі магіл і мемарыяльных дошак, якія адносяцца да 18 стагоддзя, а ў царкоўным садзе знаходзіцца магіла Спінозы.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Новая царква (Гаага)
* Новая церковь (Nieuwe Kerk)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мялешкавіцкі сельсавет.
 
**Мяле́шкавіцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Слуцкага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр сельсавета — вёска Мялешкавічы.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Слуцкага раёна Слуцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Бабруйскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Слуцкім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Слуцкім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года ў складзе Бабруйскай вобласці. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Мінскай вобласці. 10 мая 1960 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Вясейскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 10 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Хаім Сегал (Хаім бен іцхак Айзік Сегель)** — беларускі мастак 2-й паловы XVIII стагоддзя.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Слуцку. Сегал — прадзед вядомага мастака XX стагоддзя Марка Шагала.

Творчасць
---------

Роспіс Магілёўскай халоднай сінагогі. Тэма роспісу — цмок, які тэрарызаваў жыхароў нямецкага горада Вормс
Адзін з фрагментаў роспісу магілёўскай сінагогі. Дрэва Пазнання з гняздом, да якога ляціць бусел, які нясе змяю. Каля Дрэва — архітэктурная канструкцыя ў выглядзе вежы на колах: малюнак біблейскага каўчэга Запавету на шляху ў Іерусалім.
Аўтар манументальных роспісаў сінагог, у тым ліку ў Капусцянах (Копысі), Даўгінаве.

Найбольш вядомы роспіс драўлянай халоднай сінагогі ў Магілёве (1760, паводле іншых звестак, у 1744), у якім, сярод іншага, у выяўленчых вобразах была адлюстравана гісторыя яўрэйскага народа ад старых часоў да прыходу на Беларусь. Цікавасць у даследчыкаў выклікалі выявы беларускіх краявідаў.

Аб прыгажосці і ўнікальнасці роспісаў можна меркаваць па малюнках Ісахара Рыбака  (руск.) (бел. і Эля Лісіцкага і фатаграфіях Саламона Юдовіна, удзельніка этнаграфічнай экспедыцыі Ан-скага  (руск.) (бел. 1913 года. У 1938 сінагога была зачынена для маленняў і разабрана па бервяну.

Эль Лісіцкі так апісваў свае ўражанні ад наведвання Магілёўскай сінагогі:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Гэта было сапраўды нешта асаблівае, падобна таму здзіўленню (з тых, што я адчуваў), што ахапіла мяне, калі я ўпершыню наведваў рымскую базіліку, гатычную капліцу, барочную царкву ў Германіі, Францыі і Італіі. Гэта як ты дзіцячы ложачак з вытанчана вышытым покрывам, матылямі і птушкамі, у якім раптам прачынаецца прынц, - у асяроддзі пырскаў сонца. Так адчулі мы сябе ўнутры сінагогіЭль Лісіцкі | "|

Гісторыя вывучэння
------------------

Адной з першых даследчыц, што зацікавіліся Магілёўскай халоднай сінагогай, была ў той час яшчэ зусім маладая гісторык мастацтва, матрыярх вывучэння гісторыі яўрэйскага мастацтва Рахель Вішніцэр-Бернштэйн. Верагодна, іменна ў яе працы 1914 года і было ўпершыню згадана імя Хаіма Сегала, а сама публікацыя паўплывала на выбар мэты для экспедыцыі Яўрэйскага гісторыка-этнаграфічнага таварыства ў 1915—1916 гадах.

Зноскі
------

1. 1 2  Слуцкая палитра: Из фондов Слуцкого краеведческого музея: фотоальбом / сост. авт. текста Н. Г. Серик; фото В. А. Сибрикова. — Минск: Літаратура і Мастацтва, 2010. — С. 5. — 64 с.
2. 1 2 3  Сегал Хаім (Сегель Хаім бен іцхак Айзік)
3. 1 2  В Могилеве представят росписи синагоги прапрадеда Шагала  (руск.)
4. ↑  El L. [Eliezer Lissizky] «Vegn der molever shul. Zikhroynes». — Milgroim (Berlin), N 3, 1923. — Z. 9
5. ↑  Моника Бохм-Дучен. Шагал и вопрос о еврейском искусстве в революционной России  (руск.)
6. ↑  АЛЕКСАНДР ЛИТИН. СИНАГОГА НА ШКОЛИЩЕ. ШАГАЛОВСКИЕ ПАРАЛЛЕЛИ  (руск.)