recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Герб Мастоў** — адзін з сімвалаў горада Масты Мастоўскага раёна. Герб і сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 17 ліпеня 2006 г. № 455. Аўтар герба М. М. Ялінская, мастак В. А. Ляхор.

Апісанне
--------

Герб уяўляе сабой перасечаны варажскі шчыт, у верхнім чырвоным полі якога намаляваны залаты мост, у ніжнім блакітным — плыт з шасці бярвёнаў сярэбранага колеру.

Мост сімвалізуе шматлікасць гэтых пабудоў у рэгіёне. А плыт паказвае на даўнюю спецыялізацыю мясцовых жыхароў, якія здаўна нарыхтоўвалі і сплаўлялі лес па Нёмане ў Гродна і далей — Коўна, Кралявец і Мемель.

Гл. таксама
-----------

* Сцяг Мастоў

Спасылкі
--------

* Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 17 ліпеня 2006 г. № 455.

| ⛭Гербы адзінак Гродзенскай вобласці |
| --- |
| Гарады | Астравец ·  Ашмяны ·  Бярозаўка ·  Ваўкавыск ·  Гродна ·  Дзятлава ·  Іўе ·  Ліда ·  Масты ·  Навагрудак ·  Свіслач ·  Скідзель ·  Слонім ·  Смаргонь ·  Шчучын |  |
| Гарадскія пасёлкі | Астрына ·  Воранава ·  Вялікая Бераставіца ·  Жалудок ·  Зэльва ·  Карэлічы ·  Краснасельскі ·  Любча ·  Мір ·  Поразава ·  Радунь |
| Вёскі/Аграгарадкі | Адэльск ·  Гальшаны ·  Ліпнішкі ·  Цырын |
| Раёны | Гродзенскі |
**Гуюк** (па-мангольску: Гүюг хаан; кіт. трад. 贵由, піньінь *Guìyóu*; манг кірыліца: Гуюг хаан; сакавік 1206 года — 20 красавіка 1248) — мангольскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Вялікі хан Мангольскай імперыі (1246-1248). Прадстаўнік роду Чынгізідаў, сын вялікага хана Угедэя, унук Чынгісхана.

Біяграфія
---------

У 1235 годзе Гуюк разам са сваім супернікам Батыем па рашэнні курултая адпраўлены ў паход на захад, у якім яны перасварыліся з пытання, хто з іх галоўней. Пасля сваркі Гуюк без дазволу пакінуў войска. Гэтая сварка пазней прывяла да расколу Мангольскай імперыі. Абвешчаны на курултаі ранняй восенню 1246 года Вялікім Мангольскім ханам. Падчас праўлення Гуюка адбываецца місія Джавані дэ Плана Карпіні да Каракарума  (укр.) (бел. які прывёз ліст  (укр.) (бел. папы Інакенція IV. Толькі праз чатыры месяцы пасля паведамлення аб прыбыцці Карпіні была дазволена аўдыенцыя ў Вялікага мангольскага хана. Памёр у 1248 падчас выступу са сваёй арміяй супраць арміі Батыя — адной з прычын мяркуюць атручэнне. Пасля яго смерці рэгенткай імперыяй ненадоўга стала яго галоўная жонка Агул-Гаймыш.

Пасмяротнае імя, прадастаўленае імператарамі дынастыі Юань, — **Імператар Цзяньпін** (кіт. трад. 简平皇帝, піньінь *Jiǎnpíng huángdì*). Храмавае імя — Дзінцзун (кіт. трад. 定宗, піньінь *Dìngzōng*).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  China Biographical Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13407958'></a>

Літаратура
----------

* Рубель В. А. Історія середньовічного Сходу: Курс лекцій: Навч. посібник. — К.: Либідь, 1997. — 462 с. — ISBN 5-325-00775-0.
* Manfred Taube. *Geheime Geschichte der Mongolen.* Beck, München 2005.


| ?Гуюк — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Есугей[d] |  | Bartan Baator[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Чынгісхан |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Аэлун[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Угедэй |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Дэй-Сечэн[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Бортэ[d] |  |  |  |  |
|  | Гуюк |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Čotan[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  | Дорэгенэ Хатун[d] |  | Khutu[d] |  | Toqtoa beki[d] |  | Q109929580? |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Іраніка · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV12278137 · CBDB: 0029241 · ISNI: 0000 0000 3748 9074 · LCCN: n98921304 · NLP: A25499518 · VIAF: 14095295 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Балашоў.

**Дзмітрый Анатолевіч Балашоў** (нар. 8 студзеня 1974, Мінск, Беларуская ССР) — беларускі футболіст, нападнік.

Клубная кар’ера
---------------

Прафесійную кар’еру пачаў у 1992 годзе ў мінскім «Тарпеда». У гэтым жа годзе перайшоў у КПФ, у якім правёў 80 матчаў і забіў 27 галоў. У час знаходжання ў слонімскім клубе быў аддадзены ў 1994 годзе ў арэнду ў лідскі «Абутнік». У 1996 годзе вярнуўся ў «Тарпеда». У наступным годзе апынуўся ў складзе бабруйскай «Белшыны», з якой у першым жа для сябе сезоне ў клубе заваяваў нацыянальны кубак (у фінале забіў гол у браму «Дынама-93» і ўсталяваў канчатковы лік 2:0). 1999 год правёў у тульскім «Арсенале». Праз год вярнуўся ў «Белшыну» і зноў дапамог клубу стаць уладальнікам Кубка Беларусі, а таксама стаць чэмпіёнам. У далейшым таксама выступаў за салігорскі «Шахцёр», светлагорскі «Хімік», «Баранавічы», рагачоўскі «Дняпро-ДЮСШ-1» і «Асіповічы», дзе пасля трохгадовага перапынку завяршыў прафесійную кар’еру.

Міжнародная кар’ера
-------------------

Дэбют за нацыянальную зборную Беларусі адбыўся 8 чэрвеня 1997 года ў кваліфікацыйным матчы чэмпіянату свету 1998 супраць зборнай Шатландыі (0:1). Усяго Балашоў правёў за зборную 6 матчаў.

Дасягненні
----------

* Сцяг Беларусі 01Чэмпіён Залаты прызёр чэмпіянату Беларусі: 2001
* Сцяг Беларусі 02Сярэбраны прызёр Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі: 1997
* Сцяг Беларусі 03Бронзавы прызёр Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 1998
* Сцяг Беларусі Уладальнік Кубка Беларусі (2): 1997, 2001
* Сцяг Беларусі Пераможца Другой лігі чэмпіянату Беларусі: 2003

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Статыстыка на сайце *footballfacts.ru* (руск.)
* Профіль на сайце *teams.by* (руск.)
Гэльская ліга
**Гэльская ліга** (Conradh na Gaeilge, вымаўленне [ˈkɔnˠɾˠə nə ˈgeːlʲɟə]) — арганізацыя, створаная «для захавання ірландскай мовы, на якой гавораць у Ірландыі». Гэльская ліга была заснавана ў Дубліне 31 ліпеня 1893 г Дугласам Хайдам з удзелам Юджына О'Гроўні, Еойна Мак-Нейлам, Люкам Уолшам і іншымі. Ірландская інтэлігенцыя ўпершыню пачала выпускаць літаратуру і газеты на ірландскай мове, заснавала ірландскія школы, спецыяльныя танцавальныя курсы. Першая газета Лігі называлася An Claidheamh Soluis (Меч святла).

Ліга садзейнічала стварэнню Нацыянальнага ірландскага універсітэта (1909). У яго склад уваходзілі кафедры кельцкай археалогіі, гісторыі Ірландыі, ірландскай мовы і ірландскай літаратуры.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гэльская ліга
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Арлоў.
**Дзмітрый Аляксеевіч Арлоў** (26 верасня 1903 — 18 чэрвеня 1969) — акцёр тэатра і кіно, рэжысёр, тэатральны педагог, народны артыст Беларускай ССР (1940).

Біяграфія
---------

У 1925 годзе скончыў Дзяржаўны інстытут тэатральнага мастацтва. З 1929 года працаваў у Маскоўскім тэатры УЦСПС, у 1934 годзе перайшоў у Маскоўскі рэалістычны тэатр. У 1936 годзе перабіраецца ў Магілёў. Там ён уступае ў трупу Рускага дзяржаўнага тэатра, грае ў яго спектаклях. З 1939 года становіцца мастацкім кіраўніком гэтага тэатра. Дзмітрый Арлоў дасягаў у сваіх ролях глыбокага пранікнення ва ўнутраны свет героя, афарбоўваў свае вобразы лірызмам. Камедыйныя ролі Арлова адрозніваліся мяккім гумарам і непасрэднасцю.

З 1934 года пачаў рэжысёрскую дзейнасць. З 1948 года Дзмітрый Аляксеевіч вёў педагагічную працу ў Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце, а ў 1952 годзе ўзначаліў кафедру акцёрскага майстэрства.

Магіла Дзмітрыя Арлова на Усходніх могілках Мінска.
Памёр 18 чэрвеня 1969 года. Пахаваны на Усходніх могілках Мінска.

Літаратура
----------

* Арлоў Дзмітрый Аляксеевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — С. 484. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
Не блытаць з рэмень.
**Ра́мень** — тып яловых лясоў на гліністых ці сугліністых, добра дрэнажаваных глебах, якія фарміруюцца ва ўмовах халоднага ці умерана халоднага кантынентальнага клімату. Характэрны высокая прадукцыйнасць і добрая якасць драўніны; ёсць невялікія прымесі хвоі, асіны, бярозы. Ельнік са значным удзелам драбналістых парод — *падрамень*, з удзелам шыракалістых парод — *сурамень*. У шырокім сэнсе да раменяў адносяцца таксама насаджэнні з піхты і хвоі кедравай.

Літаратура
----------

* Рамень // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
**Дзмітрый Башлай** (нар. 25 красавіка 1990, Кіеў) — украінскі футбаліст, паўабаронца польскага клуба «Радуня» з Стэнжыцы.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец кіеўскага футбола, на юнацкім узроўні гуляў за клубы «Лакаматыў», «Абалонь-Змена» і «Дынама». Дарослую кар’еру распачаў у 2007 годзе ў клубе «Нафтавік-Укрнафта» з Ахтыркі. У сезоне 2007/08 выступаў за дубль, а пасля вылету каманды з Вышэйшай лігі стаў трапляць у асноўную каманду, дзе з цягам часу замацаваўся ў складзе.

У чэрвені 2014 года перайшоў у казахстанскі клуб «Тараз», куды быў запрошаны былым трэнерам ахтырскага клуба Яўгенам Яравенкам. У складзе «Тараза» стаў трывалым іграком асновы. У студзені 2016 года пасля звальнення Яравенкі разам з іншымі ўкраінскімі ігракамі пакінуў «Тараз». У лютым 2016 года перайшоў у данецкі «Алімпік», але так і не згуляў за яго ў Прэм’ер-лізе. Другую палову 2016 года правёў у кіеўскім клубе «Абалонь-Бровар».

У студзені 2017 года прыбыў на прагляд у беларускі клуб «Гомель», але не падышоў. Неўзабаве далучыўся да іншага беларускага клуба — «Дняпра» з Магілёва, і пасля паспяховага прагляду ў сакавіку падпісаў кантракт. Замацаваўся ў асноўным складзе магіляўчан, выступаў на пазіцыях апорнага паўабаронцыі цэнтральнага абаронцы. У маі і чэрвені 2017 года не гуляў з-за траўмы, пасля аднаўлення вырнуў месца на полі.

У студзені 2018 года стаў іграком узбекскага клуба «Маш’ал». Аднак, «Маш’ал» не быў дапушчаны да ўдзелу ў Суперлізе ў сезоне 2018, і ў лютым паўабаронца вярнуўся ва Украіну, далучыўшыся да «Палтавы».

У ліпені 2018 года перайшоў у «Дніпро-1». У лютым 2019 года далучыўся да кіеўскага «Арсенала», у складзе якога 24 лютага 2019 года дэбютаваў у Прэм’ер-лізе ў матчы з чарнігаўскай «Дзясной» (0:2).

У ліпені 2019 года адправіўся ў Польшчу, дзе стаў іграком клуба «Падбяскідзе» з Бельска-Бялы. Па выніках сезона 2019/20 дапамог камандзе выйсці ў Экстраклясу, аднак праз год яна зноў выбыла ў Першую лігу. У ліпені 2021 года далучыўся да клуба Другой лігі Польшчы «Радуня».

Зноскі
------

1. ↑  Dmytro Bashlay // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  90minut.pl — 2003. Праверана 23 верасня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2818677'></a>
3. ↑  Башлай не подошел «Гомелю»
4. ↑  Украинцы Рудюк, Гевлич и Башлай стали игроками "Днепра"
5. ↑  Покинувший "Днепр" полузащитник продолжит карьеру в Узбекистане
6. ↑  Башлай пополнил ФК Полтава

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | 90minut · by.tribuna.com · FBref.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол · УАФ · УПЛ |
**Хусангарская царква** (нарв.: Hosanger kyrkje) — прыхадская царква Нарвежскай лютэранскай царквы ў камуне Астэрой у графстве Вестлан, Нарвегія. Яна знаходзіцца ў вёсцы Хусангар на паўночным беразе вострава Астэрой. Гэта царква знаходзіцца на тэрыторыі лютэранскай епархіі Б’ёргвін. Белакаменная царква была пабудавана ў сучасным стылі ў 1796 годзе. Царква можа ўмясціць каля 275 чалавек.

Гісторыя
--------

У Хусангары з часоў Сярэднявечча была рыма-каталіцкая царква. Самыя раннія існуючыя гістарычныя запісы пра царкву датуюцца 1329 годам, але яна не была пабудавана ў тым годзе. Першая царква ў Хусангары, хутчэй за ўсё, была каркаснай царквой. Гэтая царква была заменена ў нейкі невядомы час драўлянай царквой. У часы з’яўлення пратэстанства царкву забралі ў каталікоў і перадалі дзяржаўнай лютэранскай царкоўнай абшчыне. У справаздачы ад 1686 года апісана як «вельмі запушчаная» з-за дрэннага вонкавага абслугоўвання, што кажа пра тое, што царква ў той час была ўжо адносна старой. На Раство 1795 года ў царкву ўдарыла маланка, і яна згарэла дашчэнту. У наступным годзе на тым жа месцы была пабудавана новая мураваная царква. Гэтая каменная царква была адрамантаваная і пашырана ў 1863—1865 гадах, а затым у 1962—1964 гадах.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Hosanger kyrkje **(нявызн.)**.  Kirkesøk: Kirkebyggdatabasen. Праверана 14 сакавіка 2020.
2. ↑  Oversikt over Nåværende Kirker (нарв.).  KirkeKonsulenten.no. Праверана 14 сакавіка 2020.
3. ↑  Hosanger kyrkje (нарв.).  Osterøy kyrkjeleg fellesråd. Архівавана з першакрыніцы 15 мая 2013. Праверана 25 красавіка 2014.
4. ↑  Hosanger kirkested (нарв.).  Norwegian Directorate for Cultural Heritage. Праверана 14 сакавіка 2020.
5. ↑  Kirker i Hordaland fylke (нарв.).  DIS-Hordaland. Праверана 14 сакавіка 2020.
6. ↑  Hosanger kirke (нарв.).  Norges Kirker. Праверана 14 сакавіка 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хусангарская царква
**Хускварна** (шведск.: Huskvarna) — былы горад у Швецыі, з даўніх часоў злучаны з Ёнчэпінгам, з 1970 года — у складзе аднайменнай камуны. Знакаміты сваімі садамі і індустрыйнымі традыцыямі: ў 1689 годзе тут была заснавана фабрыка зброі «Husqvarna», якая сёння вырабляе, між іншым, швейныя машыны, бензапілы, веласіпеды, матацыклы і г.д. Іншымі значнымі прадпрыемствамі Хускварны з'яўляюцца «Saab Training Systems» і «Carlfors Bruk».

Назва
-----

Назва Хускварны паходзіць ад ракі Хусан (шведск.: Husån) і млына (шведск.: Kvarn), які стаяў на яе беразе. Канчатак «а» — дыялектны. У сваю чаргу назва ракі паходзіць ад Румлабаргскага замка, літаральна «Дом Румлабаргскага замка» (шведск.: Rumlaborgs hus), які знаходзіўся на беразе ракі.

Спорт
-----

Хакейны клуб HV 71 (скарочана ад «Husqvarna Vätterstad 1971») — неаднаразовы чэмпіён Швецыі, у тым ліку сезонаў 2007/2008 і 2009/2010.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хускварна
**Пар'я** (саманазва: *парья*) — індаарыйскі народ у Сярэдняй Азіі. Жывуць у Гісарскай даліне Таджыкістана, поўдні Узбекістана, у Афганістане. Агульная колькасць (2016 г.) - 5 300 чал.. 

Пар'я звычайна адносяць да так званых сярэднеазіяцкіх цыганоў. Мугат адасабляюць іх і называюць *мазанг*. Мова пар'я была адкрыта ў 1954 г. савецкім усходазнаўцам Іосіфам Аранскім. Яна мае індаарыйскае паходжанне, блізкая да хіндзі. Для пар'я характэрны білінгвізм. Шматлікія функцыі сацыяльнай камунікацыі перададзены таджыкскай мове. Згодна ЮНЕСКА мова пар'я ў наш час знаходзіцца пад пагрозай знікнення.

Зноскі
------

1. ↑  Parya

Спасылкі
--------

* Оранский И. М. Индийский диалект группы парья (Гиссарская долина)
* М. Т. Дьячок, ЦЫГАНСКИЙ ЯЗЫК И ГЛОТТОХРОНОЛОГИЯ
* Языки стран Центральной Азии находятся под угрозой исчезновения, - доклад ЮНЕСКО
* Marushiakova, Elena and Vesselin Popov. 2016. Gypsies of Central Asia and Caucasus. London: Palgrave Macmillan.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Шыла (значэнні).
**Шыла** — іголка з дзяржальняй. Выкарыстоўваецца, напрыклад, закройшчыкамі і майстрамі па абутку для праколвання шчыльных матэрыялаў, напрыклад, скуры. Знаходзіць прымяненне і ў іншых майстроў (сталяр, цясляр), у якасці канцылярскай, электрамантажнай прылады.

Шыла можа мець драўляную, пластмасавую ці металічную дзяржальню. У адрозненне ад швейнай іголкі, наканечнік шыла не мае адтуліны.

Гл. таксама
-----------

* Драпальнае шыла

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з Тлумачальным слоўнікам беларускай літаратурнай мовы. Мн.:БелЭн, 2002, С.768.
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Шылава.

**Шы́лава** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Нежлеўка, за 3 км на поўдзень ад гарадскога пасёлка Ветрына.

Плошча паверхні возера 0,11 км², даўжыня 0,77 км, найбольшая шырыня 0,21 км, даўжыня берагавой лініі 1,67 км. Найбольшая глыбіня возера 23,9 м, сярэдняя 7,7 м. Аб'ём вады 0,85 млн. м³. Плошча вадазбору 0,6 км².  

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны стромкія, вышынёй 15—35 метраў. Берагі зліваюцца са схіламі катлавіны, на паўночным захадзе і паўднёвым усходзе сплавінныя. Дно ўздоўж берагоў выслана пяском, ілам і сапрапелем (на паўночным захадзе і паўднёвым усходзе). Астатняя частка дна возера выслана гліністым і ажалезненым ілам.  

Возера мезатрофнае, слабапраточнае. У паўднёва-усходняй частцы з Шылава выцякае ручай у возера Глыбачка. Прыбярэжная расліннасць распаўсюджваецца да глыбіні 6 м і на адлегласці 20—90 м ад берага возера.

У возеры водзяцца лешч, шчупак звычайны, плотка, краснапёрка, акунь і іншыя рыбы.

Непадалёку ад заходняга берага возера пралягае аўтамабільная дарога Н3209.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Т. 5. — 583 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Витебская область. Полоцкий район: карта / Ред. В. А. Змачинская. — Мн.: Белкартография, 2012. — 5 000 экз. (руск.)
Плошча Федэрацыі, выгляд з назіральнай пляцоўкі вежы Эўрыка
**Плошча Федэрацыі** (англ.: Federation Square) — месца правядзення культурных і грамадскіх мерапрыемстваў у цэнтральнай частцы Мельбурна, Аўстралія. Тут размяшчаецца цэлы шэраг будынкаў, у якіх знаходзяцца мастацкія галерэі, кінатэатры, музей, выставачныя памяшканні, рэстараны, бары, крамы, якія атачаюць два асноўных месцы грамадскіх зборы, адзін з якіх знаходзіцца пад дахам (Атрыум), другі пад голым небам. Вялікая частка Плошчы Федэрацыі размяшчаецца на штучнай пляцоўцы, пад якой праходзяць чыгуначныя лініі які вядзе да вакзала Фліндэрс-Стрыт Стэйшн.

Размяшчэнне і архітэктура
-------------------------

Плошча федэрацыі займае цэлы гарадскі квартал, абмежаваны вуліцамі Свенсан-стрыт, Фліндэрс-стрыт і Расел-стрыт і ракой Яра, якая праходзіць па паўднёвай мяжы плошчы. Адкрытыя прасторы Плошчы, якая служыць месцам грамадскіх сходаў, выходзіць непасрэдна да фасадаў вакзала Фліндэрс-Стрыт Стэйшн і сабора Святога Паўла. Адкрыты план плошчы дазволіў злучыць разам гістарычную цэнтральную частку горада, раку Яру і паркі, размешчаныя на яе берагах. Плошча адкрывае шырокую панараму і дае доступ да Паўднёвага берага Яры, які бурна развіваецца і перабудоўваецца з канца 1980-х гадоў.

Тэрыторыя, на якой у наш час размяшчаецца плошча і будынкі, якія ўваходзяць ў яе ансамбль, выкарыстоўвалася на працягу гісторыі горада ў самых розных мэтах. У розны час тут размяшчаліся дэпо, чыгуначная станцыя Прынцэс-Брыдж, мячэць. У 1997 годзе быў абвешчаны конкурс на лепшы праект па рэканструкцыі шырокай прасторы паміж цэнтральнай часткай Мельбурна і ракой Ярай, на які было пададзена 177 праектаў. Пераможцамі конкурсу сталі Дон Байтс і Пітэр Дэвідсан.

Спасылкі
--------

* Сайт Плошчы Федэрацыі. (англ.)
* Архівавана 7 чэрвеня 2015.
**Падлог** — злачынства, якое выяўляецца ў падробцы сапраўдных або ў складанні фальшывых дакументаў. Адрозніваюць службовы падлог і падлог, які ўчыняецца прыватнай асобай. Заканадаўства Рэспублікі Беларусь прадугледжвае крымінальную ажказнасць за: выпуск (эмісію) службовай асобай суб'екта гаспадарання каштоўных папер без іх рэгістрацыі ва ўстаноўленым парадку, а таксама выкарыстанне заведама падложных дакументаў для іх рэгістрацыі; падлог праспекта эмісіі каштоўных папер; падлог выбарчых дакументаў (па выніках выбараў і рэферэндумаў), заведама няправільны падлік галасоў або парушэнне тайны галасавання, учыненыя членам выбарчай камісіі або службовай асобай дзяржаўнага ці грамадскага органа; службовы падлог, учынены з карыслівай або іншай асабістай зацікаўленнасці; падробка знакаў паштовай аплаты і праязных білетаў, падробка, выраб або збыт падробных дакументаў, пячатак, бланкаў. Найбольш небяспечным злачынствам з'яўляецца падлог грашовых знакаў і каштоўных папер, якія знаходзяцца ў абарачэнні.

Зноскі
------

1. ↑  Падлог

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Падлог
Дыплоідныя клеткі маюць дзве аднолькавыя копіі кожнай храмасомы.
**Пло́іднасць** — колькасць аднолькавых набораў храмасом, размешчаных у ядры клеткі ці ў ядрах клетак шматклетачнага арганізма.

Часам гэты тэрмін ужываюць і ў стаўленні дапракарыятычных клетак, пазбаўленых ядра. Большасць пракарыёт гаплоідныя, гэта значыць маюць адну копію бактэрыяльнай храмасомы, аднак сустракаюцца дыплоідныя і поліплоідныя бактэрыі.

Адрозніваюць клеткі **гаплоідныя** (з адзінарным наборам няпарных храмасом), **дыплоідныя** (з парнымі храмасомамі), **поліпло́ідныя** (іх таксама завуць **тры-**, **тэтра-**, **гексаплоіднымі** і г.д. у залежнасці ад таго, колькі разоў у ядры клеткі паўтараецца гаплоідны набор) і **анеўплоідныя** (калі падваенне ці страта — *нулісомія*, *манасомія* ці *трысомія* — ахоплівае не ўвесь геном, а толькі абмежаваную колькасць храмасом). Поліплаідыю не варта блытаць з павелічэннем колькасці ядраў у клетцы і павелічэннем колькасці малекул ДНК у храмасоме (палітэнізацыяй храмасом).

  


| ⛭Храмасомы |
| --- |
| Асноўнае | 
* Карыятып
* Плоіднасць
* Меёз
* Мітоз

 |
| Класіфікацыя | 
* Аўтасома
* Ганасома
* Мікрахрамасома
* Палітэнная храмасома
* Храмасомы тыпу лямпавых шчотак

 |
| Структура | 

|  |  |
| --- | --- |
| Храматыды | 
* Кагезін
* Сястрынскі храматыдны абмен

 |
| Тэламеры | Тэламераза |
| Цэнтрамера | Кінетахор |
| Храмацін | 
* Эўхраматын
* Гетэрахраматын

 |
| Нуклеасома | 
* Гістоны: H1
* H2A
* H2B
* H3
* H4

 |

 |
| Парушэнні | 
* Транслакацыя
* Дуплікацыя
* Дэлецыя
* Інверсія
* Анеўплаідыя
* Поліплаідыя
* Амфідыплоіды

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4423860-5 · Microsoft: 143191323 |
Плошча Сен-Мішэль
**Плошча Сен-Мішэль** (фр.: Place Saint-Michel) — плошча ў Парыжы. Размешчана ў Лацінскім квартале, паміж 5-й і 6-й акругамі Парыжа. Знакамітая фантанам Святога Міхаіла (Сен-Мішэль), які быў пабудаваны французскім архітэктарам Габрыэлем Давідам у 1855 годзе. Першапачаткова фантан мелі намер прысвяціць Напалеону Банапарту, але ў рэшце рэшт перамагла цяперашняя назва. Фантан упрыгожаны двума драконамі, якія вырыгаюць патокі вады ў чашу.

У непасрэднай блізкасці ад плошчы знаходзіцца шэраг славутасцяў, уключаючы помнікі вострава Сітэ, у тым ліку Палац правасуддзя.

**Фантан Сен-Мішэль**

* 
* 
* 
* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Плошча Сен-Мішэль на Вікісховішчы |
**Плошча Янкі Купалы** — плошча ў горадзе Ашдод (Ізраіль). Названа ў гонар народнага паэта Беларусі Янкі Купалы.

Гісторыя
--------

У 2012 годзе ў Ашдодзе з'явілася плошча імя Янкі Купалы ў гонар 130-годдзя з дня яго нараджэння. 29 снежня 2015 года на плошчы быў урачыста адкрыты памятны знак у гонар паэта (скульптар — Уладзімір Паін). На мармуровым помніку — бронзавыя надпісы па-беларуску і на іўрыце, аліўкавая галінка і факсімільны подпіс паэта. Унізе выгравіраваны беларускі нацыянальны арнамент.

Пасля адкрыцця памятнага знака на плошчы штогод праводзяцца Купалаўскія чытанні.

Размяшчэнне
-----------

Плошча Янкі Купалы знаходзіцца ў раёне Тэт-Ваў на скрыжаванні вуліц Мота Гур і Ротшыльд.

Галерэя
-------

* Памятны знак у Ашдодзе (беларуская мова)Памятны знак у Ашдодзе (беларуская мова)
* Памятны знак у Ашдодзе (іўрыт)Памятны знак у Ашдодзе (іўрыт)

Зноскі
------

1. ↑  Памятны знак Янку Купалу ўрачыста адкрыты ў ізраільскім Ашдодзе
2. ↑  У ізраільскім Ашдодзе на плошчы Янкі Купалы ўсталяваны памятны знак з надпісам па-беларуску і на іўрыце
3. ↑  Литературные чтения в Ашдоде. В Ашдоде, у памятника белорусскому поэту Янке Купале, прошли литературные чтения(недаступная спасылка)
**Нукус** (узб.: Нукус, Nukus, каракалп.: Нөкис, No‘kis) — горад ва Узбекістане, сталіца Рэспублікі Каракалпакстан. Размешчаны ў цэнтральнай частцы Каракалпакстана на правым беразе Амудар'і, у 800 км на паўночны захад ад Ташкента (1255 км па дарозе). Паўднёвая і ўсходняя частка горада акружаная пустыняй Кызылкум.
Клімат рэзка кантынентальны, сухі, з доўгім малавоблачным гарачым летам.

Эканоміка
---------

Нукуская ГЭС, паліграфічны камбінат, маторарамонтны, сілікальцытавы, аўтарамонтны, цагляны заводы, прадпрыемствы лёгкай і харчовай прамысловасці.

Памятныя мясціны
----------------

У Нукусе размешчаны Дзяржаўны музей мастацтваў імя І. В. Савіцкага, краязнаўчы музей, музей Бердаха, помнікі Бердаху, Улугбеку, Ажыніязу і інш. У ваколіцах горада размешчаны археалагічныя помнікі Шылпык — зараастрыйская Дахма, і некропаль старажытнага Міздахкана.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4400723-1 · LCCN: n93007871 · VIAF: 130331539 |
**Акавіта** (лац.: aqua vitae — вада жыцця) — традыцыйная назва моцнага алкагольнага напою.

З XIII ст. агульнаеўрапейскім тэрмінам *aqua vitae* называлі гарэлку або вінны спірт, атрыманыя праз дыстыляцыю віна, пазней таксама гарэлку з соладу, збожжа, мукі і інш. У кельцкіх народаў скарочаны даслоўны пераклад лацінскага выразу *uisce beatha* стаў назвай нацыянальнага моцнага напою з ячменнага соладу — віскі.

У Польшчы і ВКЛ гэтая назва вядомая з канца XV — пачатку XVI ст. Пачаткова акавіта ўжывалася як аптэчны сродак (найчасцей для настойвання лекавых зёлак і г.д.). З пашырэннем ужытку моцных напояў і дыверсіфікацыяй іх тыпаў акавітай у вузкім сэнсе пачалі называць найвышэйшую ступень дыстыляцыі гарэлкі (ад 70 % аб.), даступную даіндустрыяльнай тэхналогіі. У сучасных скандынаўскіх краінах акавітай называюць моцную гарэлку (як правіла, з жыта), часам араматызаваную невялікай колькасцю кмена, якую прынята піць з невялікіх (50 г.) кілішкаў адным глытком. Да сярэдзіны XX ст. ужываўся старадаўні жартаўлівы беларускі тост:

 — Як ты называешся?
 — Акавіта.
 — А з чаго ты?
 — З жыта.
 — Пашпарт ёсць?
 — Няма.
 — Вось табе турма!
(пасля чаго акавіту выпівалі). У сучаснай беларускай папулярнай гістарычнай літаратуры акавітай часта называюць старадаўнюю гарэлку ўвогуле.

Літаратура
----------

* *Белы А.* Акавіта // Праект «Наша ежа»

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Акавіта
* Акавіта — беларускі партал, змяшчае навіны, каталог спасылак на сайты, і лічыльнік наведвальнікаў.

| ⛭Алкагольныя напоі |
| --- |
| Высокаалкагольныя (66—96 %) | Абсент • Спірт • Штро |
| Моцныя (31—65 %) | Акавіта • Арак • Арманьяк • Аруха • Бальзам • Баравічка • Бехераўка • Брэндзі • Бумба • Бурбон • Буха • Віскі • Гарэлка • Грапа • Джын • Егермайстар • Зуброўка • Кальвадос • Каньяк • Кіршвасэр • Крупнік • Крамбамбуля • Маотай • Мескаль • Метакса • Настойка • Палінка • Ракія • Ром • Самагон • Самбука • Сівуха • Слівавіца • Тутавая гарэлка • Тэкіла • Уза • Чача • Шнапс |
| Сярэднеалкагольныя (9—30 %) | Вермут • Віно • Глінтвейн • Грог • Кагор • Крушон • Лікёр • Мадэра • Марсала • Медавуха • Мёд • Наліўка • Пачаран • Партвейн • Пунш • Сакэ • Сангрыя • Херас • Шампанскае • Кава • Шэрыданс |
| Слабаалкагольныя (1,5—8 %) | Брага • Збіцень • Квас • Кумыс • Перы • Піва • Пульке • Сідр • Тэсгуіна • Тодзі • Чайны грыб |
**Нумар 31328** (грэч. Το Νούμερο 31328) — аўтабіяграфічны раман грэчаскага пісьменніка Іліяса Венэзіса, выдадзены ў 1924 годзе. У рамане прадстаўлены перажыванні Венэзіса, які ў гады грэка-турэцкай вайны трапіў у турэцкі палон і перажыў «марш смерці», праведзены ўглыб Анатолі.

Перадгісторыя
-------------

Падчас генацыду грэкаў, які туркі зладзілі падчас Першай сусветнай вайны, сям'я Венэзіса збегла з Айвалыка на востраў Лесбас, каб выратавацца ад пераследу. У Малую Азію яна вярнулася пасля таго, як ў 1919 годзе грэчаскія войскі ўзялі Смірну. 29 жніўня 1922 года 18-гадовага Венэзіса туркі ўзялі ў палон пасля таго, як Айвалык, Смірна і бліжэйшыя тэрыторыі былі адбітыя турэцкімі войскамі. Ён быў адпраўлены ў турэцкі рабочы батальён разам з многімі прадстаўнікамі мужчынскага насельніцтва, углыб Анатолі. Большасць з палонных загінулі падчас дарогі: хтосьці быў забіты турэцкімі канваірамі, хтосьці не перанёс хвароб і голаду. З 3 тысяч палонных выжыла толькі 23 чалавекі.

Праз 14 месяцаў Венэзіс быў вызвалены і вярнуўся на Лесбас, дзе сустрэўся з выдаўцом штотыднёвай газеты «Кампай» (*Звон*) Страцісам Мірывілісам. Той пераканаў Венэзіса напісаць у газеце аповед пра тое, што перажыў пісьменнік падчас знаходжання ў турэцкім палоне.

У 1924 году тэкст рамана быў апублікаваны ў газеце, а ў 1931 годзе выйшаў асобнай кнігай у пашыраным варыянце. Нікас Кундурас экранізаваў раман у 1978 годзе, зняўшы фільм «1922» (таксама вядомы як «Зважай 1922»). Фільм быў забаронены да паказу ў Грэцыі да 1982 года з-за пратэстаў Міністэрства замежных спраў Турцыі, якія лічылі, што фільм можа нашкодзіць грэка-турэцкім адносінам.

Сюжэт
-----

Дзеянне рамана пачынаецца ў Айдзіні, у першыя дні акупацыі мястэчка турэцкімі войскамі. У турэцкія рабочыя батальёны, званыя «Амелія табуру», гоняць усё мужчынскае насельніцтва. Сярод палонных ёсць і зусім збялелыя людзі, і ў літаральным сэнсе чырвоныя ад крыві і слядоў збіцця, якія вымушаныя ісці пад гарачым пякучым сонцам па пяску. Апавядальнік паказвае жыццё удзельнікаў маршу смерці вачыма аднаго з такіх вязьняў, які апісвае і жудасныя сцэны расправы над палоннымі: кагосьці збіваюць да смерці, кагосьці кідаюць паміраць, а каго-то гвалтуюць. У прыватнасці, у 18-м раздзеле рамана Венэзіс апісвае, як групу палонных прымусілі закопваць парэшткі дзясяткаў тысяч грэчаскіх хрысціян са Смірны (Ізмір) і Магнэзіі (Маніса), якія сталі ахвярамі генацыду з боку туркаў.

Нейкія спадзевы на чалавечае стаўленне паміж арыштаванымі людзьмі паступова згасаюць, нягледзячы на адчайныя спробы вязняў дапамагаць адзін аднаму. У рэшце рэшт яны становяцца практычна абыякавымі да лёсу таварышаў па няшчасці. Назва рамана 31328 адпавядае асабістаму нумару палоннага, які быў прысвоены Іліясу Венэзісу.

Зноскі
------

1. ↑  {{{загаловак}}}. — ISBN 9780674023680.
2. ↑  See "Stratis Myrivilis: A Brief Biography" by Pavlos Andronikos Архівавана 3 кастрычніка 2018.
3. ↑  See *An Introduction To Modern Greek Literature* by Roderick Beaton, pp. 138-140.
4. 1 2 3  To Noumero 31328 **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Greek Genocide. Архівавана з першакрыніцы 16 красавіка 2022. Праверана 2 мая 2018.
**Акадэм** (або **Экадэм**, **Гекадэм**: стар.-грэч.: Ἀκάδημος, Ἑκάδημος) — старажытнагрэчаскі герой, які паказаў братам Кастару і Палідэўку месца, дзе была схавана іх сястра Алена, выкрадзеная Тэсеем. Распавёў Дыяскурам, што Алену хаваюць у Афіднах (мястэчка ў Атыцы).

Устанаўленне свята Праметэя з бегам з гаю Акадэма ў Керамік было апісана ў трагедыі Эсхіла «Праметэй-агняносец».

Лічылася, што Акадэм пахаваны ў святым аліўкавай гаі ў шасці стадыях на паўночны захад ад Афін, за варотамі Эрыя, які ён пасадзіў і дзе знаходзіўся яго дом. У гэтым гаі вучыў Платон (з 387 г. да н. э.), потым яго вучні, і іх школа атрымала назву «Акадэмія». Гай Акадэміі высек Сула ў час аблогі Афіны.

Зноскі
------

1. ↑  Мифы народов мира. М. 1991-92. В 2 т. Т. 1. С. 55; Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. М. 2001. В 3 т. Т. 1. С. 9.
2. ↑  Плутарх. Тесей 32.
3. ↑  Эсхил, фр.208 Радт
4. ↑  Аппиан. Римская история, XII, 30.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Pauly-Wissowa |
**Нубійскі горны казёл** (*Capra nubiana*) — млекакормячыя роду горных казлоў сямейства пустарогіх.

Знешні выгляд
-------------

Нубійскі горны казёл — гэта самыя маленькія з усіх горных казлоў. Яны маюць добра выяўлены палавой дымарфізм: самкі ў сярэднім у тры разы меншыя за самцоў па памерах. Агульная даўжыня цела ў самцоў складае 125 см, а ў самак 105 см. Вышыня ў карку ў сярэднім 75 см у самцоў і 65 гл у самак. Сярэдняя маса цела самцоў 62,5 кг, самак — 26,5 кг.

Паводзіны
---------

Нубійскія горныя казлы засяляюць горныя раёны, уключаючы цясніны, камяністыя асыпкі і раёны з беднай расліннасцю. Як правіла, жывуць у найбольш аддаленых, высокіх і стромкіх скалах.

Нубійскія горныя казлы не вельмі гучныя жывёлы, але яны выпрацавалі сістэму сігналаў, для таго каб выяўляць сваю агрэсію.

Самы стары з усіх вядомых нубійскіх горных казлоў пражыў у няволі 17 гадоў. Аднак лічыцца, што ў дзікай прыродзе яны жывуць менш, 10-16 гадоў.
**Аршанская рабочая арганізацыя**. Утворана ў асяроддзі рамесных рабочых у канцы 1898 г. пад уплывам агітацыі высланых з Віцебска сацыял-дэмакратаў. Мела стачачную касу і падпольную бібліятэку (каля 80 выданняў РСДРП, Бунда, беластоцкай «Групы рабочых рэвалюцыянераў», «Рабочай партыі палітычнага вызвалення Расіі» і інш). Пад уплывам яе агітацыі ў снежні 1898 г. на працягу 5 дзён баставалі 14 рамесных рабочых, якія дабіліся скарачэння рабочага дня да 13 гадзін. Вясною і летам 1900 г. адбыліся 4 эканамічныя забастоўкі ў рамесных майстэрнях — кравецкай, шавецкай, сталярнай і шапачнай. У красавіку 1900 г. у Оршы распаўсюджваліся першамайскія лістоўкі, у жніўні — палітычная адозва групы «Паўднёвы рабочы» (Екацярынаслаў), «Да ўсіх рабочых і работніц Расіі» (перадрукаваная ў № 1 газеты «Искра», 1900). 6 верасня 1900 г. арганізацыя разгромлена паліцыяй. У якасці абвінавачаных да следства прыцягнуты 22 чал.

Літаратура
----------

* Біч, М. В. Аршанская рабочая арганізацыя 1898 — 1900 / М. В. Біч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М.В.Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э.Э.Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с. [8] к.: іл. – С. 188. — ISBN 5-85700-074-2.
* Бич, М.О. Рабочее движение в Белоруссии в 1861 – 1904 гг. / АН БССР, Ин-т истории. — Мн.: Наука и техника, 1983. — 280 с. — С. 130 — 131.
**Нукуора** (англ.: Nukuoro) — атол на поўдні Каралінскіх астравоў. Уваходзіць у склад дзяржавы Федэратыўныя Штаты Мікранезіі. Агульная плошча — каля 40 км². Плошча сушы — 1,67 км². Насельніцтва — 372 чалавекі (2007 г.).

Геаграфія
---------

Атол Нукуора месціцца амаль за 500 км на паўднёвы захад ад вострава Панпеі. Уяўляе сабою шырокую лагуну ў атачэнні працяглага каралавага рыфа, на паверхні якога вылучаецца каля 47 астраўкоў-моту. 42 з іх пакрыты расліннасцю. Найбуйнейшы моту на паўднёвым усходзе лагуны мае назву Нукуора. Заходняя частка рыфа нізкая, падчас прыліваў цалкам пакрываецца вадой.

Клімат экватарыяльны вільготны. Сярэднедзённыя тэмпературы вагаюцца на працягу года ад +22°C да +28°C. Пераважаюць усходнія вятры.

Гісторыя
--------

Першыя людзі пасяліліся на Нукуора ўжо ў VIII — IX стст. Іх паходжанне невядома. Сучасныя насельнікі складаюць дробную этнічную супольнасць, якая адносіцца да знешніх палінезійцаў. Паводле іх паданняў, яны паходзяць з Самоа, адкуль іх правадыр Вавэ перасяліўся праз атол Капінгамарангі. 

У 1806 г. атол быў адкрыты іспанскім суднам з Філіпінаў. З 1870 г. яго наведвалі хрысціянскія місіянеры. 

У 1873 г. і 1877 г. культуру насельнікаў Нукуора даследаваў Ян Станіслаў Кубары. Дзякуючы яму стала шырока вядома пра арыгінальныя статуі *ціна аіту*, што выразаліся тубыльцамі ў рэлігійных мэтах з драўніны хлебнага дрэва.

З XIX ст. атол знаходзіўся пад фармальным кантролем Іспаніі, Германіі, Японіі і ЗША. З 1986 г. уваходзіць у якасці асобнага муніцыпалітэта ў склад штата Панпеі (Федэратыўныя Штаты Мікранезіі).

Культура
--------

Тубыльцы атола Нукуора — знешнія палінезійцы, якія размаўляюць на мове, блізкай да моў Капінгамарангі і Тувалу. Асноўныя заняткі — рыбалоўства, вырошчванне какосавай пальмы і тара. У нашы дні на атоле працуе ферма па вырошчванню жэмчугу. 

Традыцыйна нукуорцы падзяляюцца на 5 родаў, прычым род правадыроў лічыцца асобным. Да прыняцця хрысціянства яны спавядалі політэістычную рэлігію, шанавалі багоў *тупуа* і духаў продкаў *аіту таната*. Правадары сумяшчалі палітычныя функцыі з рэлігійнымі. Галоўным сакральным цэнтрам з'яўляўся штучны пагорак *мараэ* з храмавым будынкам *амалау* на востраве Нукуора. 

Старажытнае мастацтва нукуорцаў адмета вырабам драўляных статуй *ціна аіту*. Іх выразалі з дапамогай ракавін (пазней —еўрапейскіх інструментаў), а потым шліхтавалі пемзай. У нашы дні захавалася 37 статуй з Нукуора, усе яны знаходзяцца ў прыватных калекцыях.

Статуі з Нукуора:

* 
*

Спасылкі
--------

* Nukuoro Atoll, Federated States of Micronesia
* A Nukuoro Origin Story
* Wooden sculptures from Nukuoro
* Caroline Islands, State of Pohnpei, Nukuoro Atoll Архівавана 14 ліпеня 2022.
**Індаеўрапеістыка** — раздзел лінгвістыкі, даследуе жывыя і мёртвыя індаеўрапейскія мовы. Індаеўрапеістыка займаецца выяўленнем агульнаіндаеўрапейскіх моўных з’яў, праблемамі класіфікацыі розных галін ўнутры сям’і, арэальнымі кантактамі ў рамках індаеўрапейскіх моў, рэканструкцыяй індаеўрапейскай прамовы, культуры і гісторыі праіндаеўрапейцаў.

Гісторыя
--------

Ля вытокаў навукі стаялі нямецкі мовазнавец Ф.Боп і дацкі вучоны Р. К. Раск. Асноўныя дасягненні 1-га перыяду ў развіцці індаеўрапеістыкі — вызначэнне кола індаеўрапейскіх моў, стварэнне першай параўнальна-гістарычнай граматыкі і асноў індаеўрапейскай этымалогіі.

2-і перыяд (другая палова 19 стагоддзя) вызначаецца працамі нямецкіх мовазнаўцаў А.Шлайхера, І.Шміта, А.Фіка (індаеўрапейская этымалогія).

3-і перыяд (канец 19-пачатак 20 стагоддзя) звязаны з младаграматызмам, а таксама з працамі П. Ф. Фартунатава, Ф.дэ Сасюра, А.Мее, Х.Педэрсена і інш.

Развіццё
--------

Развіццё навукі характарызуецца пашырэннем матэрыялу даследаванняў (адкрыццё хецкай і іншых анаталійскіх моў), увагай да малавядомых моў, новымі тэорыямі ў галіне вакалізму і кансанантызму (ларынгальная тэорыя, акцэнтуацыя), структура іменных асноў і кораня, арыгінальнымі ідэямі, звязанымі са структурай склонавай парадыгмы і дзеяслова, новымі гіпотэзамі пра дыялектны падзел старажытнага індаеўрапейскага кантынуума і яго генетычных сувязях з настратычнымі мовамі (Э.Бенвеніст, Е.Курыловіч, Ф.Шпехт, Ю.Покарны, В.Пізані, Дж. Дэвота, В.Порцыг, В. У. Іванаў і інш.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
Карыятыды. Акропаль, Афіны, Грэцыя.
Запыт «Карыятыда» перанакіроўваецца сюды; гл. таксама іншыя значэнні.
**Карыятыда** — статуя апранутай жанчыны, якая была ўведзена ва ўжыванне старажытнагрэчаскім дойлідствам для падтрымкі антаблемента і, такім чынам, замяняла сабой калону ці пілястры.

Упершыню згадваецца Вітрувіем у яго трактаце прысвечаным Актавіяну Аўгусту.

*«Так, напрыклад калі хто-небудзь у сваёй пабудове паставіць замест калон мармуровыя статуі жанчын у доўгіх адзеннях, званыя карыятыдамі, і змесціць на іх мутулы і карнізы, то цікаўным ён дасць такое тлумачэнне: пелапанескі горад Кары склаў супраць Грэцыі саюз з непрыяцелямі — персамі; пасля грэкі, са славаю заваяваўшы сабе свабоду пераможным канчаткам вайны, з агульнай згоды абвясцілі вайну карыйцам. І вось, узяўшы іх горад, перабіўшы мужчын і спустошыўшы іх дзяржава, яны адвялі іх жонак у рабства, пры гэтым не дазволіўшы ім зняць ні іх доўгіх адзенняў, ні іншых убораў замужніх жанчын не толькі для таго, каб правесці іх адзін раз у трыўмфальным шэсці, але каб яны, служачы цяжкім прыкладам рабства, пакрытыя вечнай ганьбай, відавочна плаціліся за злачынства сваіх суграмадзян. Дзеля гэтага тагачасныя архітэктары ўжылі для грамадскіх будынкаў статуі гэтых жанчын, змясціўшы іх для нясення цяжару, каб і нашчадства памятала пра пакаранне карійцыў.»*

Вітрувій «10 кніг пра архітэктуру» кн.1, гл.1. 5

Калі такая статуя малюе жанчыну з кошыкам пладоў ці кветак на галаве, то яна завецца таксама **канефорай**. Назва, прысвоенае гэтаму архітэктурнаму матыву, паходзіць, як мяркуюць, ад дзяўчын г. Карыя у Аркадыі, якія, на святах у гонар багіні Артэміды, здзяйснялі рэлігійныя танцы з кошыкамі на галовах.

Найбольш вядомыя карыятыды антычнага часу — у порціку Эрэхтэёна на афінскім Акропалі, вядомага таксама як *порцік карыятыд* ці *Пандрасіён*, па імі німфы Пандросы, і ў скарбніцы сіфносцаў у Дэльфах.

У Сярэднявеччы карыятыды амаль зусім не ўжываліся, і зноў сталі нярэдка з'яўляцца ў архітэктуры, пачынаючы з эпохі Адраджэння. У найноўшым мастацтве карыятыдамі завуцца не толькі жаночыя фігуры, апранутыя, ці напаўаголеныя, якія падтрымліваюць бэлькі, ці якой б там ні быў выступ будынка, але і падобныя ж мужчынскія фігуры, хоць больш правільная назва апошніх — атланты.

Гл. таксама
-----------

* Кора, статуя

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Карыятыда

Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).
**Аршанскі мемарыяльны музей Канстанціна Сяргеевіча Заслонава** — музей Оршы, філіял Музейнага комплексу гісторыі і культуры Аршаншчыны.

Гісторыя
--------

Адкрыты ў жніўні 1948 года. 20 красавіка 1952 года пад экспазіцыю музея перадалі рэканструяваны будынак былога Дому піянераў чыгуначнага вузла па вуліцы Молакава, 9, узведзены ў 1914 годзе. З 1994 г. філіял Музейнага комплексу гісторыі і культуры Аршаншчыны.

У ліпені 2016 года аварыйны будынак быў моцна пашкоджаны ўраганам. 31 ліпеня ён быў знесены. Экспазіцыя часова перанесена ў адну з зал Музея гісторыі і культуры горада Оршы.

Экспазіцыя
----------

Экспазіцыя была размешчана ў 5 залах агульнай плошчай 348 м². Дзейнічала выставачная зала. Музей створаны з мэтай захавання памяці пра жыццё і дзейнасць легендарнага партызанскага камбрыга ў гады Вялікай Айчыннай вайны К.С. Заслонава. Прадстаўлены фотаздымкі і дакументальныя матэрыялы пра дзіцячыя і юнацкія гады К.С. Заслонава, працоўную дзейнасць у даваенны перыяд, падпольную і дыверсійную работу на Аршанскім чыгуначным вузле, і арганізацыю партызанскага атрада і брыгады. Дэманструюцца асабістыя рэчы, узнагароды, «вытрымкі з дзённіка, успаміны яго паплечнікаў, іншыя матэрыялы і экспанаты. Зберагаюцца таксама матэрыялы пра дзейнасць Аршанскага падпольнага райкама КП(б)Б, пра партызан-заслонаўцаў і аршанскіх падпольшчыкаў (у т.л. макеты партызанскіх зямлянак, абсталяванне партызанскай друкарні, зброя, амуніцыя, падпольныя газеты, лістоўкі і баявыя лісткі, асабістыя рэчы, дзённікі і лісты народных мсціўцаў), пра вызваленне Оршы ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Сярод твораў жывапісу і скульптуры — макет апошняга бою К.С. Заслонава (мастак А. Салаўёў), праекты помнікаў, бюст К.С. Заслонава (скульптар С. Вакар).

3 канца 2004 г. вядзецца збор прадметаў музейнага значэння для стварэння экспазіцыі, прысвечанай воінам-землякам, якія загінулі на вайне ў Афганістане.

Зноскі
------

1. 1 2  В Орше объявили тендер на демонтаж уже снесенного музея Заслонова (фото)
2. ↑  Где будет музей Константина Заслонова?

Літаратура
----------

* Ліпінская, І.У. Заслонава К.С. мемарыяльны музей / І.У. Ліпінская // Музеі Беларусі = Музеи Беларуси / рэд. Г.П. Пашкоў, Л.В. Календа, М.Г. Нікіцін. -Мн. 2008. – С. 263-265.
* Багамазаў, У.С. Мемарыяльны музей К.С. Заслонава ў Оршы / У.С. Багамазаў // Памяць. Орша і Аршанскі раён: гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.]. – Мн. 2000. – Кн. 2. – С. 481.

| ⛭Філіялы Музейнага комплексу гісторыі і культуры Аршаншчыны |
| --- |
| Мемарыяльны музей Канстанціна Сяргеевіча Заслонава ·  Музей гісторыі і культуры горада ·  Музей драўлянай скульптуры разьбяра Сямёна Сцяпанавіча Шаўрова ·  Музей Уладзіміра Караткевіча ·  Этнаграфічны музей «Млын» |
**Лю́бары** (трансліт.: *Liubary*, руск.: Люборы) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Тарноўскага сельсавета.

Знаходзіцца за 20 км на поўдзень ад г. Ліда, на р. Дзітва.

Гісторыя
--------

Паводле вопісу парафій Лідскага дэканата 1784 года Любары належаць да Няцецкай парафіі, уласнасць віленскага біскупа Ігната Масальскага. Належала да Лідскага павета ВКЛ, у складзе Рэчы Паспалітай.

Міхал Шымялевіч пісаў, што ў даўнейшыя часы дарога з Ліды на Слонім, ці так званы Беліцкі гасцінец, бегла з Ліды на Гарні, Палубнікі і Любары, дзе быў пабудаваны вялікі мост цераз Дзітву.

З 1795 года ў Расійскай імперыі. У пачатку XX ст. вёска ў Ганчарскай воласці Лідскага павета, 300 жыхароў, 385 дзесяцін зямлі. У 1915 годзе акупавана Германіяй, з 1921 года ў складзе Польшчы ў Ганчарскай гміне Лідскага павета. З 1939 года — у БССР. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй.

Насельніцтва
------------

* 1921 — 290 чал. (58 жылых пабудоў)
* 1996 — 93 чал. (62 двары)
* 2004 — 59 чал. (46 двароў)

Славутасці
----------

На поўнач ад вёскі, на беразе р. Дзітва захаваліся рэшткі селішча другой паловы I тыс. н.э. і больш позняга часу.

На правым беразе ракі маецца больш за трох дзясяткаў насыпаў, магчыма, пахавальных курганоў.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).
2. ↑  pawet.net

Літаратура
----------

* Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал В. Баранаў і інш. — Мн.: Беларусь, 2004. ISBN 985-01-0522-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Тарноўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Тарнова |
| Аграгарадкі | Далёкія |
| Вёскі | 
* Агароднікі
* Бабоўцы
* Бахматы
* Белагруда
* Вольжава
* Вялікае Вольжава
* Вялікія Канюшаны
* Гарняты
* Дзітрыкі
* Дубчаны
* Дудары
* Ерамеевічы
* Заборцы
* Любары
* Малое Вольжава
* Малыя Канюшаны
* Мохавічы
* Навасады
* Няцеч
* Палубнікі
* Парачаны
* Раклёўцы
* Фалькавічы
* Цацкі
* Цыбары
* Чаплічы

 |
| Хутары | 
* Ерамеічы

 |