recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Франкевіч.
**Ма́цей Франке́віч** (польск.: Maciej Frankiewicz; 14 снежня 1958, Познань — 16 чэрвеня 2009, Сьрэм) — палітык, дзеяч самакіравання і спорту, з 1999 да 2002 віцэ-прэзідэнт Познані, з 2002 да смерці намеснік прэзідэнта Познані. З 2007 года быў кіраўніком суполкі «Познань EURO 2012», якая займаецца падрыхтоўкай Познані да арганізацыі чэмпіянату Еўропы па футболе.

Біяграфія
---------

Мацей Франкевіч у першым шэрагу, апошні справа
Навучаўся ў Пазнаньскай Палітэхніцы, член і заснавальнік політэхнічнага філіяла НЗС (Незалежнага саюза студэнтаў). Добраахвотна далучыўся да лагера інтэрнаваных, у межах салідарнасці з рэпрэсаванымі (1982). Арганізатар спартыўных мерапрыемстваў. Дзеяч Змагарнай Салідарнасці і Партыі Свабоды. За пашкоджанне кансуляту СССР у Познані быў засуджаны да пакарання. Два разы інтэрнаваны, тры разы арыштаваны, і шматкроць затрыманы за палітычную дзейнасць. Кіраваў падземнай выдавецкай справай — заснаваў выдавецтва «WiS». Таксама выступаў фундатарам і арганізатарам бясплатных вакацыяў для дзяцей з бедных сем’яў.

У чэрвені 2007 года, з рук прэзідэнта Леха Качынскага, атрымаў Афіцэрскі Крыж Ордэра Адраджэння Польшчы, за заслугі ў змаганні за незалежнасць Польшчы і дэмакратыю.

Плывец, ныральнік і парашутыст, аматар коней і традыцыі польскай язды. Апантаны кавалерыст, удзельнічаў у пастаноўках памятных гадавін Велікапольскага паўстання. Таксама захапляўся горным спортам, здабыў найвышэйшыя верхавіны Еўропы, Афрыкі і Паўднёвай Амерыкі. Суарганізоўваў штогадовы Пазнаньскі марафон і прымаў у ім актыўны ўдзел. Быў адданым заўзятарам футбольнага клуба «Лех», а таксама сябрам таварыства і віцэ-кіраўніком «Велікапольскага футбольнага клуба „Познань"».

Памёр ад тромба артэрыі лёгкіх, калі ляжаў у бальніцы, пасля падзення з каня. Быў жанаты і меў дваіх дзяцей.

Мацей Франкевіч шматразова спрыяў вырашэнню беларускіх пытанняў у Познані. Пры падтрымцы прэзідэнта Беларускаму культурна-асветнікаму цэнтру было прадстаўлена сядзібнае памяшканне. Віцэ-прэзідэнт асабіста ўдзельнічаў у многіх беларускіх мерапрыемствах, а ў 2006 годзе разам са Станіславам Шушкевічам урачыста адчыняў Дні Вольнай Беларусі. У канцы 2008 года Беларускі культурна-асветніцкі цэнтр заручыўся падтрымкай спадара Франкевіча па ўстанаўленні помніка Францыску Скарыну ў Познані.

Пахаваны 19 чэрвеня 2009 года ў Алеі Заслужаных, што на Юнікоўскіх могілках у Познані. У хаўтурах удзельнічалі прадстаўнікі дзяржаўных і самакіраўнічых уладаў, легендарныя апазіцыянеры Карнель Маравецкі і Збігнеў Рамашэўскі, а таксама дзясяткі делегацыяў з познанскіх школаў і тысячы жыхароў гораду.

Спасылкі
--------

* «Вянок Памяці» Радыё Свабода
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лукша.
**Міра (Міраслава Янаўна) Лу́кша** (нар. 9 лістапада 1958, Гайнаўка, Польшча) — беларуская пісьменніца.

Біяграфія
---------

Скончыла філіял Варшаўскага ўніверсітэта ў Беластоку (1985). З 1985 года працуе ў беларускім тыднёвіку «Ніва». Член Беларускага літаратурнага аб’яднання «Белавежа» і Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1997. Жыве ў Беластоку.

Творчасць
---------

Дэбютавала на старонках «Нівы» ў 1973 годзе. У кнігах прозы «Дзікі птах верабей» (1992), «Выспа» (1994) і паэзіі «Замова» (1993), «Ёсць» (1994) — філасофскі роздум над лёсам беларускай вёскі, пра яе сучасныя праблемы і хваляванні, сакавітая народная мова. Выдала кнігі паэзіі «Замова» (1993), «Ёсць» (1994), «Wiersze tutejsze» (2003), «Жывінкі з глыбінкі» (2009), «Пад знакам Скарпіёна» (2011), «Biały stok» (2012) і «Падарункі» (2014) і кнігі прозы «Дзікі птах верабей» (1992), «Выспа» (1994), «Бабскія гісторыі» (2001), «Дзяўчынка і хмарка» (2006), «Гісторыі з белага свету» (2008), «Życie pozagrobowe i inne» (2013).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Чыгрын С.* Лукша // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
**Жапі́ха** (таксама **Рэ́пка**, **Ржэпка** або **Ржапіха**) — жонка Пяста, легендарнага продка дынастыі Пястаў. Маці паўлегендарнага князя палян Земавіта. Адзіная згадка пра Жапіху ў ранніх гістарычных крыніцах змешчана ў Хроніцы Гала Ананіма, дзе гэта імя сустракаецца двойчы. Паходжанне імя досыць празрыстае: рэпкай (*жэпкай* у польскім вымаўленні) называлі карняплод рэпы.

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.

Літаратура
----------

* *Strzelczyk J.[pl]* Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian. — Poznań: Rebis, 2007. ISBN 978-83-7301-973-7.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 71151776765318011942 |
**Гідралагічны заказнік «Міранка»** — дзяржаўны заказнік рэспубліканскага значэння.

Створаны Пастановай Кабінета Міністраў РБ ад 25 верасня 1996 г. № 632 у мэтах стабілізацыі гідралагічнага рэжыму рэк Нёман і Уша.

Межы заказніка
--------------

Заказнік агульнай плошчай 3107 га размешчаны ў Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці на землях ляснога фонду ў кварталах № 1—16, 19, 20, 77—81 Мірскага лясніцтва (1840 га) і ў кварталах №№ 68—81 Ярэміцкага лясніцтва (1267 га) Навагрудкаўскага лясгаса.

Межы заказніка: на поўначы ад заходняга кута квартала № 68 Ярэміцкага лясніцтва ва ўсходнім кірунку па межах кварталаў №№ 68—71, 74, 76, 81 гэтага лясніцтва; на ўсходзе па межам кварталаў №№ 4, 5, 9, 12, 16, 20 Мірскага лясніцтва; на поўдні па межам кварталаў №№ 20, 19, 14, 13, 7, 8, 1, 78, 79, 81, 80 Мірскага лясніцтва; на захадзе па межам кварталаў №№ 80, 77, 6, 78, 1 Мірскага лясніцтва, кварталаў №№ 77, 78, 75, 73, 72, 69, 68 Ярэміцкага лясніцтва да заходняга кута кварталу N 68 гэтага лясніцтва.

Зноскі
------

1. ↑  Пастанова Кабінета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 25.09.1996 № 632 «Аб стварэнні рэспубліканскага гідралагічнага заказніка «Міранка»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вазраждзенне.

**Вазраждзе́нне** (трансліт.: *Vazraždziennie*, руск.: Возрожденье) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Семукацкага сельсавета. Размешчана за 45 км на паўднёвы захад ад Магілёва, за 9 км ад чыгуначнай станцыі Друць на лініі Магілёў — Асіповічы. Рэльеф раўнінны, на ўсход мяжуе з лесам, на поўнач праходзяць меліярацыйныя каналы, злучаныя з р. Друць (прыток р. Дняпро). Транспартныя сувязі па шашы Бялынічы — чыгуначная станцыя Друць, якая праходзіць непадалёку ад вёскі.

Гісторыя
--------

У ліпеня 1922 года тут на былых памешчыцкіх землях узнікла сельскагаспадарчая арцель «Адраджэнне» і пачаў складвацца населены пункт. У 1926 годзе арцель аб’ядноўвала 9 гаспадарак, мелася кузня. З 20 жніўня 1924 года ў Гарадзішчанскім сельсавеце Магілёўскага раёна Магілёўскай акругі (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў Магілёўскай вобласці, з 24 чэрвеня 1960 года ў Бокатаўскім, з 4 чэрвеня 1965 года ў Семукацкім сельсаветах.

У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня 1941 года да 27 чэрвеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Вяскоўцы Ф. А. Краўцоў і П. С. Старавойтаў аказвалі вялікую дапамогу партызанам — рамантавалі вінтоўкі, кулямёты, аднавілі 45-міліметровую гармату, зрабілі аўтамат, выраблялі неабходныя дэталі для стралковай зброі.

У 1990 годзе у складзе саўгаса «Колас» (цэнтр — в. Семукачы). Размяшчалася вытворчая брыгада.

Планіроўка
----------

Планіровачна складаецца з кароткай вуліцы, арыентаванай з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Забудавана двухбакова традыцыйнымі драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

Насельніцтва
------------

* **XX стагоддзе**:
	+ 1990 — 24 гаспадаркі, 26 жыхароў.
* **XXI стагоддзе**:
	+ 2007 — 5 гаспадарак, 7 жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Магілёўская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2007. — 406 с. — ISBN 978-985-458-159-0. (DJVU)

Літаратура
----------

* Вазражденне // Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 6, кн. 2. Магілёўская вобласць / рэдкал.: Т. У. Бялова (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2009. — 592 с.: іл. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-11-0440-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Семукацкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Семукачы |
| Пасёлкі | Александроў |
| Вёскі | Александроў ·  Алень ·  Альхоўка ·  Арлянка ·  Астраўшчына ·  Вазраждзенне ·  Вялікае Запаточча ·  Вялікія Бялевічы ·  Гарадзішча ·  Катвіна ·  Коркаць ·  Майшчына ·  Малое Запаточча ·  Малыя Бялевічы ·  Мікалаеўка ·  Міхайлаўск ·  Навабеліца ·  Новая Ніва ·  Паддуб'е ·  Паўлаўск ·  Пушча ·  Рог ·  Сінюга ·  Смалярня ·  Хімніца ·  Ямішча |
**Ляонас Сямёнавіч Арана́ўскас** (літ.: Leonas Aranauskas; 12 снежня 1921, Каўнас — 25 лютага 2015, Масква) — расійскі архітэктар літоўскага паходжання.

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскі архітэктурны інстытут (1949). Працаваў у Мінску, а з 1956 года ў Маскве ў інстытуце «Маспраект-2».

Аўтар жылых дамоў у Мінску і Маскве (у тым ліку ў раёне Новыя Чаромушкі, 1958), выставачнага будынка на Чырвонай Прэсні (1973). Разам з Барысам Тхорам праектаваў спартыўны комплекс «Алімпійскі» (1980), за стварэнне якога ўдастоены Ленінскай прэміі (1982).

Пахаваны на Данілаўскіх могілках.

Зноскі
------

1. 1 2  Leonas Aranauskas //
2. ↑  Аранаўскас **(нявызн.)**.  www.moscow-tombs.ru. Праверана 22 красавіка 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 2848154260339124480008 |
**Маргавіца** — археалагічны помнік каля вёскі Маргавіца Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці.

Курганныя могільнікі
--------------------

### Курганны могільнік-1

Знаходзіцца за 0,4 км на поўнач ад вёскі, ва ўрочышчы Ляхаўка. 13 насыпаў вышынёй да 1-2,5 м і дыяметрам 6-10 м, адзін курган вышынёй 4 м і дыяметрам 16 м. Выявіў і абследаваў у 1971 годзе А. Р. Мітрафанаў, абследаваў у 2002 годзе А. В. Вайцяховіч.

### Курганны могільнік-2

Знаходзіцца на паўднёвай ускраіне вёскі, за 0,1 км на поўнач ад могільніка. 4 насыпы вышынёй 1-1,3 м і дыяметрам 5-8 м. У 1971 годзе абследаваў А. Р. Мітрафанаў.

Могільнік
---------

Могільнік з камянямі знаходзіцца ва ўрочышчы Хрысцініны Лядцы, на лясным участку сярод раллі. 4 магілы дыяметрам 2,5 м па перыметры, абкладзены валунамі, і больш за 10 магіл са стэлападобнымі каменнымі надмагіллямі. Ёсць каменны крыж. У 1989 годзе выявіла і раскапала адну магілу Л. У. Дучыц. На глыбіні 0,8 м знойдзены мужчынскі шкілет, арыентаваны на захад. У 2002—2003 гадах 2 пахаванні раскапалі Л. У. Дучыц і А. В. Вайцяховіч. Знойдзены рэшткі пахаванняў, вуголле, фрагменты глінянага посуду. Адносіцца да ХV—ХVI стагоддзяў.

Літаратура
----------

* Археалагічнае вывучэнне Докшыччыны // Памяць: Докшыцкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2004. — С. 29-34.
* Докшыцкі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 241—258.

Спасылкі
--------

* Маргавіца (археалагічны помнік) на сайце «Архіварта»
**Касцяніцы арктычныя** (*Rúbus árcticus*) — расліна, від роду Маліна (*Rubus*) сямейства Ружавыя (*Rosaceae*).

Распаўсюджанне
--------------

Расліна распаўсюджана ў халоднай і ўмеранай зонах Паўночнага паўшар’я: Паўночнай Амерыцы, Канадзе, Фінляндыі, Швецыі, Нарвегіі і Расіі. Расце ў лясах, на разнатраўных лугах, па берагах ручаёў і рэк, у зарасніках кустоў, на балотах і тундрах, да 1200 м над узроўнем мора.

Касцяніцы арктычныя — афіцыйная кветкавая эмблема шведскай правінцыі Норботэн.

Батанічная апісанне
-------------------

Батанічная ілюстрацыя з кнігі К. А. М. Ліндмана «*Bilder ur Nordens Flora*», 1917—1926
Травяністы мнагалетнік да 30 см вышынёй.

Карэнішча доўгае, тонкае, паўзучае, дравяністае, размешчанае на глыбіні 15-25 см.

Лісце тройчатае, зялёнае.

Кветкі адзінкавыя, зверху, з пяццю пялёсткамі, цёмна-ружовага колеру. Раскрываюцца яны з канца мая. Цвіценне расцягнута па часе на 25-35 дзён: у ліпені можна сустрэць і пладаносныя, і квітнеючыя расліны.

Плод — сакавітая шматкасцянка, у спелым выглядзе салодкая на смак, па велічыні і форме падобная на звычайную маліну, але колер яе больш складаны. Водар спелых ягад нагадвае ананас.

Хімічны склад
-------------

Кветка
У пладах утрымліваюцца вугляводы, 5-7 % цукроў (глюкозу і фруктозу), 1-2 % лімоннай кіслаты, яблычная і аскарбінавыя кіслоты, дубільныя рэчывы, эфірныя алеі, якія надаюць ягадам смак ананаса.

Гаспадарчае значэнне і прымяненне
---------------------------------

Ягада
Лічыцца лепшай паўночнай ягадай. Ягады ўжываюць у свежым і перапрацаваным выглядзе. З ягад рыхтуюць варэнне, сокі, наліўкі, настойкі, лікёр. З лісця гатуюць гарбату.

Сок касцяніц арктычных спрыяе зніжэнню тэмпературы, здавальняе смагу. Рэкамендуецца як танізавальны і ўмацавальны сродак.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 113. — 160 с. — 2 350 экз.
4. ↑  Svenska landskapsblommor (шведск.).  Naturhistoriska riksmuseet (26 ліпеня 1996). Архівавана з першакрыніцы 29.09.2017. Праверана 07.04.2018.

Літаратура
----------

* Rubus arcticus // Ботанический словарь / сост. Н. И. Анненков. — СПб.: Тип. Имп. АН, 1878. — XXI + 645 с.
* *Якубов В. В*. Растения Камчатки (Полевой атлас). — М.: Путь, Истина и Жизнь, 2007.
* *Губанов И. А. Киселёва К. В. Новиков В. С. Тихомиров В. Н.* 766. *Rubus arcticus* L. — Княженика, или Поленика // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3-х томах. — М.: Т-во научных изданий КМК, Ин-т технологических исследований, 2003. — Т. 2. Покрытосеменные (двудольные: раздельнолепестные). — С. 402. — ISBN 9-87317-128-9.
* *Брежнева А. П*. Целебные фрукты и ягоды. — ФГУИПП «Кострома», 2004.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
**Crocodylus siamensis** — паўзун сямейства сапраўдных кракадзілаў, жыве ў некаторых краінах Паўднёва-Усходняй Азіі.

Знешні выгляд
-------------

Большасць дарослых асобін не перавышае ў даўжыню 3 м, максімум 4 м, хоць гібрыды з гребнистым кракадзілам бываюць значна вялікіх памераў. Маладыя сіямскія кракадзілы падобныя на светла-афарбаваных грабністасць, дарослыя маюць больш шырокую пысу і некалькі іншае размяшчэнне лускі на шыі.

Спосаб жыцця
------------

Жыве ў Камбоджы, Інданезіі, Малайзіі, Лаосе, М'янме, В'етнаме, Тайландзе і на востраве Калімантан, аддае перавагу жыццю ў балотах, павольных рэках і па берагах азёр. Аснову рацыёну складае рыба, можа таксама есці амфібій, рэптылій і дробных млекакормячых.

Палавой сталасці дасягае ва ўзросце 10 гадоў. Падчас дажджлівага сезону (красавік—май) самка будуе гняздо і адкладае 20-50 яек. Прыкладна праз 80 дзён з іх вылупляюцца кракадзіляты, маці адкрывае гняздо і адносіць іх да вады. Першы час яна клапоціцца пра нашчадства, абараняе яго ад драпежнікаў.

Папуляцыя
---------

Агульная колькасць віду ацэньваецца ў 5000 асобін. Практычна ва ўсіх краінах, за выключэннем Камбоджы, знаходзіцца пад пагрозай вымірання. Мерапрыемствы па ахове і гадоўлі ў няволі, якія праводзяцца ў Камбоджы, апынуліся даволі паспяховымі, падобныя праграмы існуюць і ў Тайландзе.

Занесены ў Чырвоную Кнігу, як выміраючы від. Асноўную небяспеку ўяўляе паляванне і скарачэнне звыклых месцаў пражывання. Гібрыдызацыя з Crocodylus porosus (у асноўным пры развядзенні ў няволі) таксама можа пагражаць генетычнай чысціні віду.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Crocodylus siamensis: інфармацыя на сайце Чырвонай кнігі МСАП (англ.)
* The Reptile Database: *Crocodylus siamensis* (англ.)
* crocodilian.com: *Crocodylus siamensis*  (англ.)
* Crocodylus siamensis на zooclub.ru  (руск.)
* Crocodylus siamensis  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Reptile Database · WoRMS |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вайле (значэнні).
**Ва́йле** (/ˈvai le/, дацк.: Vejle) — горад і порт у Даніі, на ўсходзе паўвострава Ютландыя, на беразе Вайлефіёрда. Адміністрацыйны цэнтр камуны Вайле і вобласці Паўднёвая Данія. Насельніцтва 32,3 тыс. (1968); 50 тыс. (2003).

Упершыню згадваецца ў 1256 годзе, першы гарадскі статут датуецца 1327 годам. Цяпер — важны сельскагаспадарчы цэнтр. З 1980 годзе праз Вайлефіёрд ажыццяўляецца асноўнае транзітнае паведамленне з востравам Ютландыя.

Металаапрацоўка, тэкстыльныя прадпрыемствы, мяса- і рыбакансервавая вытворчасць.

Ратуша ў Вайле
Сярод галоўных славутасцей царква Св. Мікалая (XIII стагоддзе) — цяпер гарадскі музей.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Елгава, Латвія (1992)
* Касігіянгуіт[d], Грэнландыя
* Моле, Нарвегія
* Мостар, БіГ
* Мікелі, Фінляндыя
* Шлезвіг, Германія
* Ябланіца[d], БіГ
* камуна Бурас, Швецыя

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вайле
* Муніцыпалітэт Вайле (дацк.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BIBSYS: 99033397 · GND: 4438480-4 · LCCN: n82078538 · VIAF: 125511049 |
**Маргарыта**, таксама **Маргарэт** (англ.: Margaret, ад стар.-грэч.: μαργαρίτης — «жамчужына, жэмчуг») — жаночае імя. У старажытнагрэчаскай міфалогіі «Маргарытас» — адзін з эпітэтаў багіні Афрадыты, якая лічылася апякункай мараплаўцаў; у антычную эпоху яе святыні былі на многіх астравах Міжземнага мора, куды маракі прыносілі ў якасці ахвяры жамчужыны і перламутравыя ракавіны.

Вядомыя носьбіты
----------------

* Маргарыта Венгерская, каталіцкая святая
* Маргарыта Мікалаеўна Ізворска-Елізар’ева, беларускі рэжысёр оперы
* Маргарыта Захараўна Савіцкая, беларускі жывапісец
* Маргарыта Праванская, каралева Францыі

Гл. таксама
-----------

* Імя Меган

Зноскі
------

1. ↑  Суперанская А. В. Современный словарь личных имён. Сравнение. Происхождение. Написание. — М.: Айрис-пресс, 2005. — ISBN 5-8112-1399-9.
***Cryptophyta*** — тып аднаклетачных рухомых водарасцей. Насяляюць прыбярэжныя ўчасткі вадаёмаў, старыцы, сажалкі, балоты; многія віды з’яўляюцца марскімі і могуць быць знойдзены ў планктоне.

Маюць авальную, яйцападобную, ныркападобную форму. Цела-клетка сціснута з бакоў і мае выпуклы дарсальны і плоскі (або ўвагнуты) вентральны бакі, пярэдні край звычайна коса зрэзаны. Тут размешчана вестыбулярная зона, ад якой уздоўж цела клеткі адыходзіць касая баразёнка, ля пачатку гэтай баразёнкі размешчана адтуліна глоткі, што ідзе ўнутр цела но розную глыбіню. У вестыбулярнай зоне знаходзяцца асновы двух жгуцікаў, з якіх адзін неалькі даўжэйшы за іншы. Глотка высланая радамі буйных жыгучых арганел.

Клеткі *Cryptophyta* пад электронным мікраскопам
Пераважна строгія фотатрофы, але ёсць і гетэратрофныя формы, здольныя праглынаць і пераварваць клеткі бактэрый. Клеткі фотатрофных арганізмаў маюць розную афарбоўку — карычневую, сіне-зялёную або чырвоную за кошт рознага ўтрымання фотасінтэтычных пігментаў, такіх як хларафілы *a* і *c2*, фікацыянін, фікаэрытрын. Хларапласты маюць абалонку з 4 мембран, з якіх вонкавая з’яўляецца працягам ядзернай мембраны. Паміж 2 вонкавымі і 2 ўнутранымі мембранамі знаходзіцца перыпластыдная прастора, у якой размяшчаеца рудыментарнае ядро, цытаплазма з рыбасомамі і запасныя пажыўныя рэчывы.

Размнажэнне адбываецца шляхам падоўжанага дзялення клеткі. Палавы працэс невядомы. Адны формы заўсёды рухомыя, нават пры дзяленні, іншыя ўтвараюць скопішчы змешчаных у слізь нерухомых клетак. У рэдкіх выпадках фарміруюцца круглыя нерухомыя цысты.

Часам пры масавым развіцці выклікаюць «цвіценне» вады, афарбоўваючы яе ў той ці іншы колер. Вядомыя віды, здольныя развівацца на паверхні снегу і пад лёдам у Арктыцы.

Літаратура
----------

* Протисты: Руководство по зоологии / под ред. академика РАН А. Ф. Алимова. — СПб.: Наука, 2000. — Т. 1. — 679 с. ISBN 5-02-025864-4  (руск.)
Брама Сан-Пелегрына
**Брама Сан-Пелегрын́а** (італ.: Porta San Pellegrino) або **По́рта Вірыда́раа** (італ.: Porta Viridaria) — брама ў знешняй Леанінскай сцяне горада Ватыкан, знаходзяцца побач з Каланадай Берніні і невялікай пастом швейцарскай гвардыі. Брама была перабудавана Папам Аляксандрам VI у 1492 годзе; над ёй дагэтуль бачны герб пантыфіка. Сёння брама выкарыстоўваецца мала.

Гл. таксама
-----------

* Леанінская сцяна

Зноскі
------

1. ↑  utenti.quipo.it (англ.)

Літаратура
----------

* *Cozzi Laura G.* Le porte di Roma. — Рим: F. Spinosi Ed. 1968.
* *Quercioli Mauro* Le mura e le porte di Roma. — Newton Compton, 1982.

Спасылкі
--------

* www.gatc.it Архівавана 24 верасня 2015. (італ.)
Брама Кацярыны ў Брашове
**Брама Кацярыны** (рум.: Poarta Ecaterinei) — брама ў г. Брашоў, Румынія.

Была пабудаваны ў 1559 годзе на месцы старой брамы, знішчанай паводкай 1526 года. Яна атрымалі сваю назву ад манастыра Св. Кацярыны, які некалі размяшчаўся тут. Гэта адзіная гарадская брама Брашова, якая захавалася з часоў Сярэднявечча. Брама вельмі пацярпела ад землетрасенняў і пажараў у 1689 і 1738 гадах — толькі цэнтральная вежа з'яўляецца часткай першапачатковай брамы; дакументы сведчаць пра існаванне драўляных пабудоў, знішчаных у 1827 годзе. Першапачатковы выгляд вежы можна ўбачыць у Бастыёне ткачоў, дзе знаходзіцца вялікая мадэль Брашова ў 1600 годзе.

У старадаўніх дакументах брама Кацярыны згадваецца як *Porta Valacce* — Брама валахаў, таму што гэта быў адзіны ўваход у горад, якім маглі карыстацца румыны, што жылі ў раёне Шкей, — ім не дазвалялася выкарыстоўваць астатнія чатыры ўезды. У часы саксонскага кіравання, у XIII—XVII стст. румынам было забаронена мець уласнасць унутры крэпасці, таму яны і сяліліся за гарадской сцяной. Яны маглі ўвайсці ў горад толькі ў пэўны час, пры гэтым павінны былі заплаціць мыту за права прадаваць свае тавары ўнутры крэпасці.

Брама мае тры паверхі, над уваходам змешчаны герб Брашова. Чатыры маленькія вуглавыя вежкі сімвалізуюць юрыдычную незалежнасць горада і «права мяча» (*ius gladii*) — права прыняцця рашэнняў аб пакаранні смерцю. У наш час у вежы брамы знаходзіцца музей.

Гл. таксама
-----------

* Брама Шкей

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Брама Кацярыны (Брашоў)
* Брама Кацярыны — гісторыя і фатаграфіі (англ.)
* Брама Кацярыны на карце Брашова Архівавана 28 верасня 2007.
**Лянота** — адсутнасць ці недахоп працавітасці, перавага свабоднага часу над працоўнай дзейнасці. Традыцыйна расцэньваецца як загана, паколькі лічыцца, што гультаяваты чалавек з'яўляецца нахлебнікам грамадства. У той жа час, ва ўмовах інтэнсіўнай эксплуатацыі працаўнікоў, «лянота» часта мае на ўвазе натуральнае запатрабаванне ў адпачынаку. Перавага па-за рыначных, камунікатыўных ці культурных выгодаў над рэчыўнымі таксама мае следствам зніжэнне працавітасці.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · У. Даля |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4153792-0 · LCCN: sh85075413 · Microsoft: 2776447739 · NKC: ph231096 |
**Адана́ра** (індан.: Adonara) — востраў у групе Салор. Уваходзіць у склад інданезійскай правінцыі Усходняя Нуса-Тэнгара. Плошча — 497 км². Насельніцтва (2020 г.) — 126 469 чалавек.

Месціцца за 600 м на захад ад Флорэса, за 1798 км на паўднёвы ўсход ад Джакарты, сталіцы Інданезіі. Мае вулканічнае паходжанне. Актыўны стратавулкан Ілібаленг (1659 м) на паўднёвым усходзе вострава з'яўляецца яго найвышэйшым пунктам. На паўночным захадзе вылучаюцца вапняковыя фарміраванні каралавага паходжання. На поўдні і захадзе сустракаюцца алювіяльныя раўніны. 

Клімат трапічны з ясна акрэсленымі вільготным і засушлівым сезонамі. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — да 2000 мм. Аднак ападкі размяркоўваюцца нераўнамерна ў залежнасці ад сезона і вышыні над узроўнем акіяну. Большасць дажджоў выпадае ў гарах, у той час як на ўзбярэжжы адносна суха. 

Значная частка паверхні пакрыта трапічнымі лясамі. Пераважаюць засухаўстойлівыя расліны. Характэрна, што мясцовыя раслінаводы таксама спецыялізуюцца на вырошчванні засухаўстойлівых сартоў кукурузы, проса, салодкай бульбы, маніёка. У гарах існуюць камерцыйныя плантацыі кавы, какавы і гваздзіковага дрэва. Аданара знакаміта рэдкімі відамі трапічных птушак. 

Большасць насельніцтва Аданары складаюць прадстаўнікі асобнай аўстранезійскай этнічнай супольнасці аданарцаў, якія згодна традыцыі, паходзяць з вострава Серам. Тым не меней, мясцовыя культура і мова бліжэй да жыхароў суседніх усходняга Флорэса і Салора. На поўначы таксама жывуць баджа. 

Да прыходу еўрапейцаў на ўзбярэжжы Аданары сфарміраваліся 3 султанаты, дзе вызначальную ролю адыгрывалі гандляры-мусульмане. Насельнікі гор захоўвалі незалежнасць, калі кожная вёска мела свайго правадыра. У 1520 г. на Салоры партугальцы заснавалі калонію. Вызначальную ролю ў кіраванні ёю адыгрывалі дамініканцы. Мусульманскія валадары Аданары супраціўляліся ўладзе партугальцаў. Тым не меней, каталіцкія місіянеры хрысціянізавалі значную частку астравіцян. У XVII ст. прыбярэжныя аданарцы падтрымалі ў барацьбе з партугальцамі галандцаў. Уключэнне вострава ў склад Галандскай Ост-Індыі адбылося толькі ў 1859 г. У 1950 г. Аданара была далучана да незалежнай Інданезіі.

Спасылкі
--------

* Adonara Island - Indonesia Tourism
* Island of Adonara – it cannot get more authentic than this Архівавана 6 студзеня 2022.
* Robert H. Barnes, A Legendary History in Witihama, Eastern Adonara, Indonesia: An Enduring Context for Disagreement
* COLIN R. TRAINOR, The birds of Adonara, Lesser Sundas, Indonesia
**Жардзя́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Жэрднае.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Брагінскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Выграбна-Слабадскога сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
Іван Білібін, Іван-Царэвіч і жар-птушка
**Жар-птушка (*Дра-птах*)**, згодна ўсходнеславянскай міфалогіі – цудоўная птушка. У рускай чарадзейнай казцы сцвярджаецца, што кожнае яе пяро "настолькі дзіўнае і прамяністае, што калі прынесці яго ў цёмную святліцу, яно так заззяе, быццам там запалілі мноства свечак". 

Залатая афарбоўка Жар-птушкі, яе залатая клетка звязаны з тым, што птушка прылятае з іншага свету ("трыдзясятага царства"), адкуль паходзіць усё, што мае залатую афарбоўку.
Жар-птушка можа выступаць у ролі выкрадальніка. Тут яна мае шмат агульнага з Вогненным Змеям: яна забірае маці героя казкі "за трыдзевяць" зямель".

Параўнальны аналіз дазваляе меркаваць пра старажытную сувязь Жар-птушкі і славацкай "птушкі-агневіка" з іншымі міфалагічнымі вобразамі, якія звязаны з агнём, у прыватнасці з вогненным канём-птушкаю.

Прататып Жар-птушкі з'яўляецца паўлін.

У 2009 годзе стала сімвалам конкурсу песні Еўрабачанне-2009, які праходзіў у Маскве.

Літаратура
----------

Мифы народов мира. Энциклопедия: в 2 т. / рэдкол.: С.А. Токарев (гл. ред.). — 2-е изд. — М.: «Советская Энциклопедия», 1987. — т. 1. А-К (Корейская мифология). — 720 с.

Зноскі
------

1. ↑  Паўлін. Жар-птушка ці курыца?  Архівавана 13 сакавіка 2017.
**Каркадон** (руск.: Коркодо́н) — рака ў Магаданскай вобласці Расіі, правы прыток Калымы. Даўжыня — 476 км, плошча басейна — 42 800 км². Па плошчы басейна пасля Амалона і Анюя з’яўляецца трэцім прытокам Калымы. Асноўны прыток — Булун (правы).

Бярэ пачатак на паўднёва-ўсходніх схілах Каркадонскага хрыбта, працякае паміж ім і хрыбтом Малькаты, у вярхоўях мае горны характар з бурным цячэннем і парогамі; у нізоўі цячэнне супакойваецца, рака выходзіць на шырокую забалочаную даліну. Рэчышча разгаліноўваецца на рукавы, меандруе.

У басейне Каркадона звыш за 1100 тэрмакарставых азёр і балот.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
**Напру́жанасць магні́тнага по́ля** — вектарная фізічная велічыня, якая характарызуе магнітнае поле.

У Міжнароднай сістэме адзінак (СІ), напружанасць магнітнага поля роўная геаметрычнай (вектарнай) рознасці магнітнай індукцыі {\displaystyle {\vec {B}}}, падзеленай на магнітную пастаянную *μ*0, і намагнічанасці асяроддзя {\displaystyle {\vec {J}}}:

{\displaystyle {\vec {H}}={\frac {1}{\mu \_{0}}}\,{\vec {B}}-{\vec {J}}.}
Для ізатропных асяроддзяў

{\displaystyle {\vec {H}}={\frac {1}{\mu \mu \_{0}}}\,{\vec {B}}.}
Калі аднародны і ізатропны магнетык поўнасцю запаўняе ўсю прастору з магнітным полем, напружанасць магнітнага поля не залежыць ад яго магнітнай пранікальнасці і супадае з напружанасцю магнітнага поля, створанага той жа сістэмай макраскапічных токаў у вакууме.

Адзінка напружанасці магнітнага поля ў СІ — ампер на метр.

Гл. таксама
-----------

* Закон поўнага току

Зноскі
------

1. ↑  У адзінках СГС гэта ўраўненне прынімае выгляд {\displaystyle {\vec {H}}={\vec {B}}-4\pi {\vec {J}}.}

Літаратура
----------

* Напружанасць магнітнага поля // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. С. 143.

Спасылкі
--------

* Напряжённость магнитного поля // Физическая энциклопедия.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чарноцкі.
**Напалеон Казіміравіч Чарно́цкі** (13 ліпеня 1866, в. Нача, цяпер Ляхавіцкі раён Брэсцкай вобласці — 14 лютага 1937) — беларускі публіцыст, перакладчык.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся ў сямейным маёнтку ў Слуцкім павеце. Выхоўваўся ў дэмакратычнай атмасферы. Скончыў Слуцкую гімназію (1887), У час навучання ў гімназіі ўваходзіў у тайны гурток самаадукацыі. Быў адказным за тайную школьную бібліятэку, у якой апрача рускамоўных сацыялістычных выданняў мелася некалькі дзесяткаў польскіх кніжак, падараваных Эмай Дмахоўскай-Яленскай. Разам з Антонам Ражавым і іншымі гімназістамі перапрацаваў польскамоўную агітацыйную брашуру «Ojciec Szymon» («Бацька Шыман»), якая была выдадзена ў беларускамоўным варыянце на гектографе пад назвай «Дзядзька Антон» (1885).

Скончыў Маскоўскі ўніверсітэт (1894), дзе атрымаў медыцынскую адукацыю. У Маскве ўваходзіў у тайныя студэнцкія гурткі сацыялістычнай накіраванасці. За ўдзел у хваляваннях 1890 быў выключаны з універсітэта і сасланы ў маёнтак бацькі пад нагляд паліцыі.

Працаваў урачом на Беларусі — у Міры, Іўі, Нясвіжы, Навагрудку і Свіслачы. У 1904—05 мабілізаваны на Маньчжурскі фронт. У 1908—12 у эміграцыі ў Канадзе. 3 1918 у Варшаве, пасля ў Вільні. У 1922 уступіў у Польскую партыю сацыялістычную (ППС)  (руск.) (бел.. 3 1928 працаваў лекарам на Валыні, з 1931 у г. Ліда. У 1934 пакінуў лекарскія заняткі. 3 1936 жыў у в. Вялікая Лябёдка (цяпер Шчучынскі раён), заснаваў тут плантацыю лекавых раслін.

Творчасць, публіцыстыка
-----------------------

Першая літаратурная праца — удзел у перакладзе і выданні першага варыянта рэвалюцыйнай брашуры «Дзядзька Антон» (1885, не выяўлена); браў удзел у выданні другога варыянта (1892; з М. Абрамовічам). Пераклаў на польскую мову апавяданне У. Караленкі «У дрэннай кампаніі» (каля 1887, не выяўлена, захаваліся 2 лісты Н. Чарноцкага да пісьменніка), на беларускую мову п'есы «Сватанне» А. Чэхава і «Пашыліся ў дурні» М. Крапіўніцкага (1910). У артыкуле «Да пытання пра беларускую народную школу» (1908) выступіў у абарону беларускай мовы, з прыязнасцю пісаў пра творчасць Я. Коласа, паказаў добрае веданне беларускага фальклору. Аўтар сацыяльна-эканамічных брашур «Як будзе з зямлёю?» (1907) і «Што дзяліць, а што не, каб супакой быў на свеце», успамінаў пра рэвалюцыйны рух, М. Абрамовіча, публіцыстычных артыкулаў у «Нашай ніве» і «Вольнай Беларусі». Як публіцыст выступаў таксама ў выданнях «Минский курьер», «Głos» (Варшава), «Źródła mocy» (Вільня) і інш.

Бібліяграфія
------------

* Przyczynki do historii PPS // Księga Pamiątkowa PPS. Warszawa, 1923.
* Marian Abramowicz (wspomnienie pośmiertne) // Przegląd Wileński. 1925. № 1.
* Батлейкі з ваколіц Начы // Народны тэатр. Мн. 1983.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Александровіч С.* Пуцявіны роднага слова. Мн. 1971.
* *Скалабан В.* Працяг гісторыі з «Дзядзькам Антонам» // Полымя. 1988. № 2.
* *Туронак Ю.* Вакол абставін публікацыі «Дзядзькі Антона» / пер. з пол. // Туронак Ю. Мадэрная гісторыя Беларусі. Вільня, 2006.
* *Каханоўскі Г.* Таямніцы за чортавым мостам // Маладосць. 1992. № 5.
**Алімпійская вуліца** (трансліт.: *Аlimpijskaja vulica*, руск.: Олимпийская улица) — вуліца ў Наваполацку.

Апісанне
--------

Размешчана ў 6-м мікрараёне горада і цягнецца з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад ад вуліцы Маладзёжнай да вуліцы Камсамольскай. Працягласць вуліцы складае каля 800 метраў, шырыня — па адной паласе ў кожны бок. Узнікла ў пачатку 1980-х гадоў у выніку актыўнага жылёвага будаўніцтва. Забудова тыповая, пераважна панэльная, у 9-12 паверхаў. Рэгулярны рух грамадскага транспарту па вуліцы адсутнічае. З паўднёвага ўсходу да вуліцы прымыкае Вымяральніцкі лесапарк (руск.: Измерительский лесопарк).

Сацыяльныя аб’екты
------------------

* інтэрнаты заводу «Вымяральнік»
* яслі-сад № 28
* гандлёвыя аб’екты

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------
**Псеашхо** — горны масіў на Заходнім Каўказе, за 20 км ад пасёлка Красная Паляна, у вярхоўях рэк Уруштэн, Малая Лаба, Пслух, на тэрыторыі Каўказскага прыроднага біясфернага запаведніка. Адносіцца да Галоўнага Каўказскага хрыбта.

Тапонім «Псеашхо» перакладаецца з адыгейскай як «шматводная гара», верагодна, з-за таго, што на схілах масіва бяруць пачатак некалькі рэк, што жывяць ледавікі.

Зноскі
------

1. ↑  карта Краснадарскага края — Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
**Псарыяз** — хранічнае неінфекцыйнае захворванне, дэрматоз, які паражае ў асноўным скуру. У цяперашні час мяркуецца аўтаіммунная прырода гэтага захворвання. Звычайна псарыяз выклікае ўтварэнне празмерна сухіх, чырвоных, прыпаднятых над паверхняй скуры плям. Аднак некаторыя хворыя на псарыяз не маюць ніякіх бачных паражэнняў скуры. Выкліканыя псарыязам плямы называюцца псарыятычнымі бляшкамі. Гэтыя плямы з'яўляюцца па сваёй прыродзе ўчасткамі хранічнага запалення і залішняй праліферацыяй лімфацытаў, макрафагаў і кератынацытаў у скуры, а таксама залішняга ангіёгенеза (утварэння новых дробных капіляраў) у падлеглым пласце скуры.

Зноскі
------
Газаваны напой
**Напо́й** — вадкасць, прызначаная для піцця. Акрамя задавальнення фізіялагічных патрэб напоі з'яўляюцца часткай культуры грамадства.

Пітная вада
-----------

Вада — аснова большасці напояў, што ужывае чалавек. Ужываецца як у чыстым, гэтак і ў газаваным ці мінералізаваным выглядзе (як здабытая з прыродных мінеральных крыніц, гэтак і з дадаткамі).

Алкагольныя напоі
-----------------

Асноўны артыкул: **Алкагольныя напоі**
Алкагольныя напоі — гэта напоі, якія ўтрымліваюць у сваім складзе этанол. Піва з'яўляецца часткай чалавечай культуры больш за 8 000 гадоў. У Вялікабрытаніі, Ірландыі, Германіі і іншых краінах Еўропы ўжыванне піва (і іншых алкагольных напояў) у барах ці пабах з'яўляецца культурнай традыцыяй.

Гл. таксама
-----------

* Кола, напой

Зноскі
------

1. ↑  *Arnold, John P.* Origin and History of Beer and Brewing: From Prehistoric Times to the Beginning of Brewing Science and Technology. — 2005.
2. ↑  *Hamill, Pete.* A Drinking Life: A Memoir. — New York: Little, Brown and Company, 1994.

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Напой
**Напад на сінагогу ў Вене** — тэрарыстычны акт з удзелам шматлікіх баевікоў, які адбыўся 2 лістапада 2020 года ў сталіцы Аўстрыі Вене на плошчы Шведенплац блізу сінагогі Штадтэмпель. У выніку нападу былі забітыя па меншай меры восем чалавек, сярод іх адзін са злачынцаў, некалькі чалавек атрымалі раненні, сярод іх быў паліцэйскі. Гэта была першая скаардынаваная стральба ў Еўропе пасля тэрактаў у Парыжы ў лістападзе 2015 года і першая наогул пасля выбухаў у Брусэлі 2016 года.

Падчас тэракту вызначыўся Усама Халед Джуда, 23-гадовы араб палесцінскага паходжання з Газы, які прама падчас перастрэлкі аказаў першую дапамогу параненаму аўстрыйскаму паліцэйскаму і выцягнуў яго з зоны стральбы, даставіўшы да машыны медыкаў. Камандаванне паліцыі Вены ўзнагародзіла замежніка ўзнагародай «Залатой паліцыі» ў знак прызнання яго смеласці ў выратаванні жыцця праваахоўніка.

Зноскі
------

1. ↑  Staff, Reuters.  Vienna shooting believed to be terror attack - interior minister(англ.), *Reuters* (2 лістапада 2020). Праверана 2 лістапада 2020.
2. ↑  *staff, T. O. I.*. 7 reported dead in suspected Vienna terror attack also said to target synagogue (англ.)  **(нявызн.)**?. *www.timesofisrael.com*. Праверана 2 лістапада 2020.
3. ↑  Austria: Several people injured in Vienna shooting (англ.). *www.aljazeera.com*. Праверана 2 лістапада 2020.
4. ↑  Several injured, reports of fatalities in Vienna suspected terror attack (англ.). *Haaretz.com*. Праверана 2 лістапада 2020.
5. ↑  *Hawkins, Jamie*. Several killed in Vienna terror attack as multiple gunmen open fire in city (англ.). *mirror* (2 лістапада 2020). Праверана 2 лістапада 2020.
6. ↑  Палестинец спас австрийского полицейского во время перестрелки в Вене прошлой ночью. // Голос Палестины, 3 лістапада 2020 (суполка ў «ВКонтакте»)
Не блытаць з Пастаянная Больцмана.
**Пастаянная Стэфана — Больцмана** (таксама **пастаянная Стэфана**) — фізічная пастаянная, якая з’яўляецца пастаяннай прапарцыянальнасці ў законе Стэфана — Больцмана: поўная энергія, выпраменьваная адзінкай плошчы паверхні абсалютна чорнага цела за адзінку часу, прапарцыянальная чацвёртай ступені тэрмадынамічнай тэмпературы. Абазначаецца грэчаскай літарай **σ**.

Значэнне пастаяннай Стэфана — Больцмана ў Міжнароднай сістэме адзінак (СІ):

* σ = 5,670373(21)×10−8 Вт•м−2·К−4.

У СГС:

* σ = 5,670373(21)×10−5 эрг·с−1·см−2·К−4.

Простае мнеманічнае правіла для запамінання прыбліжанага значэння пастаяннай Стэфана — Больцмана ў СІ: думаць «5-6-7-8» і пастарацца не забыцца знак мінус перад апошняй васьмёркай.

Значэнне пастаяннай Стэфана — Больцмана можа быць выведзена з фундаментальных фізічных канстант, а таксама вызначана эксперыментальна. Яна можа быць вызначана праз пастаянную Больцмана наступным чынам:

{\displaystyle \sigma ={\frac {2\pi ^{5}k\_{\rm {B}}^{4}}{15h^{3}c^{2}}}={\frac {\pi ^{2}k\_{\rm {B}}^{4}}{60\hbar ^{3}c^{2}}}=5,670373(21)\,\cdot 10^{-8}\ {\textrm {J}}\,{\textrm {m}}^{-2}\,{\textrm {s}}^{-1}\,{\textrm {K}}^{-4},}
дзе:

* *k*B — пастаянная Больцмана;
* *h* — пастаянная Планка;
* {\displaystyle \hbar } — пастаянная Дзірака;
* *с* — скорасць святла у вакууме.

Рэкамендаванае значэнне CODATA разлічваецца з вымеранага значэння газавай пастаяннай:

{\displaystyle \sigma ={\frac {2\pi ^{5}R^{4}}{15h^{3}c^{2}N\_{\rm {A}}^{4}}}={\frac {32\pi ^{5}hR^{4}R\_{\infty }^{4}}{15A\_{\rm {r}}({\rm {e}})^{4}M\_{\rm {u}}^{4}c^{6}\alpha ^{8}}},}
дзе:

* *R* — універсальная газавая пастаянная;
* *N* — лік Авагадра;
* *R*∞ — пастаянная Рыдберга;
* Ar(e) — «адносная атамная маса» электрона;
* *M*u — малярная масавая пастаянная (1 г/моль па азначэнню);
* α — пастаянная тонкай структуры.

Звязаная канстанта — *пастаянная выпраменьвання* (або *пастаянная шчыльнасці выпраменьвання*) *a*, якая вызначаецца па формуле:

{\displaystyle a={\frac {4\sigma }{c}}=7,5657\times 10^{-15}{\textrm {erg}}\,{\textrm {cm}}^{-3}\,{\textrm {K}}^{-4}=7,5657\times 10^{-16}{\textrm {J}}\,{\textrm {m}}^{-3}\,{\textrm {K}}^{-4}.}

Зноскі
------

1. ↑  Атрымліваецца 5,67·10−8.
2. ↑  радиационная постоянная, ScienceWorld.

Літаратура
----------

* Стэ́фана—Бо́льцмана пастая́нная // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 237. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* *Стефана — Больцмана постоянная* — артыкул з Фізічнай энцыклапедыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 166784250 |
**Холдынг** (**Холдынгавая кампанія**, **Холдынгавая арганізацыя**) (англ.: holding — які валодае) — кампанія (прадпрыемства), якое выкарыстоўвае свой капітал на набыццё кантрольных пакетаў акцыяў іншых кампаній (пралпрыемстваў) для кіравання імі. Холдынгавая кампанія, як правіла, не вырабляе тавары ці паслугі самастойна; хутчэй, яго мэта складаецца ў тым, каб валодаць акцыямі іншых кампаній, каб сфарміраваць карпаратыўную групу. Холдынгавыя кампаніі дазваляюць знізіць рызыку для ўладальнікаў і могуць дазволіць кантраляваць цэлы шэраг розных кампаній.

Зніжэнне кошту здзелак на рынку зліццяў і паглынанняў сведчыць аб зніжэнні памераў кампаній, уцягнутых ў працэс стварэння холдынгавых структур. У цяперашні час працэс стварэння холдынгаў, як спосаб інтэграцыі, характэрны не толькі для натуральных манаполій, стратэгічных галін і буйнога бізнесу, але і для сярэдняга і малога бізнэсу. Гістарычна склалася, што холдынгавая кампанія з'яўляецца самай старой формай арганізацыі бізнесу і фарміравання груп прадпрыемстваў.

Беларусь
--------

28 снежня 2009 г. прэзідэнт Беларусі А. Лукашэнка падпісаў Указ № 660 «Аб некаторых пытаннях стварэння і дзейнасці холдынгаў у Рэспубліке Беларусь», паводле якога кіраўнічая кампанія ўплывае на рашэнні даччыных прадпрыемстваў холдынга на падставе:

* валодання 25 % і больш простых (звычайных) акцыяў (дзеляў у статутных фондах) даччыных кампаній холдынга;
* кіравання дзейнасцю даччыных кампаній холдынга — унітарных прадпрыемстваў, заснаваных кіруючай кампаніяй холдынга або ў адносінах да якіх кіруючая кампанія холдынга набыла статус заснавальніка на іншых падставах, прадугледжаных заканадаўчымі актамі, а таксама ўстаноў, створаных кіруючай кампаніяй холдынга;
* дамовы давернага кіравання 25 % і больш простых (звычайных) акцый (дзеляў у статутных фондах) даччыных кампаніяў холдынга.

Паводле 3-га пункта Указа, *«Холдынг лічыцца створаным і набывае статус холдынга з даты яго рэгістрацыі, якая ажыццяўляецца Міністэрствам эканомікі, якое вядзе Дзяржаўны рэестар холдынгаў»*. Паводле 12-га пункта, *«Кіраўнічая кампанія холдынга мае права … утвараць цэнтралізаваны фонд за кошт адлічэнняў ад прыбытку ўдзельнікаў холдынга, які застаецца ў іх распараджэнні пасля выплаты падаткаў»*.

1 красавіка 2010 г. першым холдынгам у Беларусі стаў «Белтэх Холдынг» Уладзіміра Пефціева, які поруч з аднайменнай кіраўнічай кампаніяй улучаў ЗАТ «Белтэхэкспарт». 4 красавіка 2016 г. на ўліку Дзяржаўнага рэестра холдынгаў Беларусі стаяла 100 холдынгаў.

Зноскі
------

1. ↑  Шиткина, И. С. Холдинги: правовое регулирование и корпоративное управление: научно-практическое издание / И. С. Шиткина. — М.: Волтерс Клувер, 2006. — 615, [1] с. — С. 50. — ISBN 5-466-00148-1.
2. ↑  Пералiк холдынгаў Рэспублікі Беларусь // Міністэрства эканомікі Рэспублікі Беларусь  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119502113 · GND: 4160456-8 · LCCN: sh85061444 · NDL: 00567877 |
16 чэрвеня 2023 года джыхадзісты з групоўкі «Саюзныя дэмакратычныя сілы», якая мае сувязі з Ісламскай дзяржавай, напалі на школу ў Мпондвэ, горадзе ў заходняй Угандзе на мяжы з Дэмакратычнай Рэспублікай Конга. Загінулі 42 чалавекі, з іх 38 вучняў. Некалькі чалавек былі выкрадзены.

Школа
-----

Сярэдняя школа Лхубірыха — прыватная школа-інтэрнат, пабудаваная канадскай няўрадавай арганізацыяй. На момант нападу ў чэрвені 2023 года там пражывалі 63 вучні. Права ўласнасці і кантроль над установай былі прадметам спрэчкі.

Ход падзей
----------

Атака паўстанцаў на школу адбылася прыкладна а 23:30. Група з пяці нападнікаў падпаліла інтэрнат і разрабавала харчовую краму. Падчас акцыі баевікоў загінулі 42 чалавекі, у тым ліку 38 навучэнцаў, школьны ахоўнік і трое мясцовых жыхароў. Восем чалавек былі шпіталізаваны ў крытычным стане. Яшчэ шасцёра выкрадзены, у асноўным вучаніцы. З 38 забітых вучняў 20 былі дзяўчынкамі (былі засечаны да смерці), 18 — хлопчыкамі (загінулі падчас падпалу). Некаторыя целы атрымалі шырокія апёкі, што запатрабавала правядзення тэстаў ДНК для апазнання. Нападнікі падпалілі матрацы і, як паведамлялася, узарвалі бомбы.

Адказнасць
----------

Паводле разведданых сілавікоў, баевікі з’явіліся ў раёне Мпондвэ як мінімум за два дні да атакі. Паліцыя ўстанавіла, што адказнасць за напад нясе групоўка «Саюзныя дэмакратычныя сілы». Яе фарміраванні актыўна ўдзельнічалі ў баявых дзеяннях у Ківу супраць урада суседняй ДРК.

Наступствы
----------

Узброеныя сілы Уганды арганізавалі пагоню за нападнікамі. Баевікі беглі ў напрамку нацыянальнага парку Вірунга ў ДРК. Для аказання дапамогі ў выяўленні джыхадзістаў прыцягнута ваенная авіяцыя.

Заўвагі
-------

1. ↑  West, Sunguta (31 May 2019). "Has Islamic State Really Entered the Congo and is an IS Province There a Gamble?". *Terrorism Monitor* (Jamestown Foundation) **17** (11): 7–9.. Retrieved on 26 July 2019.
2. ↑  Dozens killed, six abducted in attack on Uganda school (англ.). *www.aljazeera.com*. Праверана 19 чэрвеня 2023.
3. ↑  Глава ООН осудил нападение на школу в Уганде | Новости ООН (руск.). *news.un.org* (17 чэрвеня 2023). Праверана 19 чэрвеня 2023.
4. ↑  Attacked school had ownership wrangles- Janet (англ.). *Monitor* (17 чэрвеня 2023). Праверана 19 чэрвеня 2023.
5. 1 2 3 4  Uganda school attack: Dozens of pupils killed by militants linked to Islamic State group **(нявызн.)**, *BBC News* (17 чэрвеня 2023). Праверана 19 чэрвеня 2023.
6. ↑  Ugandan border town buries victims of rebel massacre that left 42 dead, mostly students (англ.). *AP NEWS* (18 чэрвеня 2023).
7. ↑  ISIS-linked rebel group attacks Ugandan school, killing dozens (англ.). *CNN* (17 чэрвеня 2023).
8. ↑  ADF attack Kasese, over 25 civilians confirmed dead (англ.). *New Vision*.
9. ↑  Uganda school attack: What we know so far (англ.). *www.aljazeera.com*.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Барселона (значэнні).

**Барселона** (ісп: Barcelona) — сталіца венесуэльскага штата Ансаатэгі. Колькасць насельніцтва складае 424.819 жыхароў (на 2005 год).

Гісторыя
--------

Барселона была заснавана першапачаткова як *Nueva Barcelona del Cerro Santo* (па-беларуску. «Новая Барселона на святым пагорку») ў 1638 годзе Хуанам Орпі, выхадцам з горада П'ера побач з каталонскай сталіцай, які жыў і вывучаў заходняе права ў Барселоне. Ён лічыцца апошнім канкістадорам Венесуэлы. Пад яго кіраўніцтвам былі заваяваныя тэрыторыі індзейцаў-куманагота, якія жылі на месцы сённяшняй Барселоны.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Марачэўскі.
**Мацей Казіміравіч Марачэўскі** (польск.: Maciej Moraczewski) — ваенны дзеяч, ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Марачэўскіх герба «Халева». Сын Казіміра Марачэўскага і Кацярыны з Пакрашынскіх.

Ротмістр Янычарскай харугвы польнай булавы войск Вялікага Княства Літоўскага, дэпутат Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага ў 1784 годзе, суддзя гродскі лідскі ў 1791 годзе.

Уладальнік маёнткаў Новы і Стары Куплін у Пружанскім павеце.

Сям’я
-----

У шлюбе з Ганнай з Асоўскіх. Дзеці:

* Казімір (1788-1832), суддзя гродскі, межавы суддзя, маршалак пружанскі;
* Тэафіл (1790–1835).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Kazimir Maračeŭski


| ?Мацей Марачэўскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Станіслаў Марачэўскі[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Казімір Марачэўскі[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Мацей Марачэўскі |  |  |  |  | Марыяна з Шалютаў-Малыніцкіх[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Кацярына з Пакрашынскіх[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |