**Еўна** (літ.: \*Jaunė — маладая; ? — каля 1344) — жонка вялікага князя літоўскага Гедзіміна (1316—1341).

Біяграфія
---------

Імя жонкі Гедзіміна называе толькі Хроніка Быхаўца, позняя і месцамі сумнеўная крыніца. Гісторыкі сумняюцца ў праўдзівасці імя, але і новыя выданні называюць ім пачынальніцу роду Гедзімінавічаў. Колькасць жонак Гедзіміна наогул дыскусійная, Раўданскі рукапіс (фальсіфікат Тэадора Нарбута) называе трох жонак — Віду з Курляндыі, Вольгу са Смаленска і *«Еўну альбо Еву, таксама княжну рускую, дачку Івана Усеваладавіча, Полацкага князя, брата Вольгі, памерлай жонкі Гедзіміна»*. Хроніка Быхаўца нічога не кажа пра паходжанне Еўны. Некаторыя гісторыкі думаюць, што ў Гедзіміна былі дзве жонкі, адна з мясцовых паганцаў і Еўна, праваслаўная. Стывен Роўвел лічыць, што ў Гедзіміна была толькі адна жонка, з паганцаў, бо шлюб з польскай або рускай княжной мусілі б засведчыць сучасныя крыніцы. Таксама і на думку Я. Тэнгоўскага, Еўна была літоўскага паходжання і адзінай жонкай Гедзіміна, які ажаніўся з ёю яшчэ да заняцца вялікакняжацкага стальца.

Паводле Хронікі Быхаўца, неўзабаве па смерці Еўны (*«bo kniahinia Jewna umerla»*), браты Альгерд і Кейстут незадаволеныя Яўнутам, пакінутым Гедзімінам пераемнікам, скінулі брата са стальца. Гэты эпізод інтэрпрэтуюць так, быццам Яўнут быў пад апекай маці. Калі інтэрпрэтацыя слушная, гэта сведчыць пра ўплывовасць Еўны.

Імя
---

Імя Еўнінага сына Яўнута мае той жа корань *Jaun-*, што і ў адпачатнай форме імя Еўны — *\*Jaunė*. Імя Яўнут (< *Jaunutis*) утворанае з дапамогай пашыральніка *-ut-*, які таксама ў імёнах тыпу Кейстут (< *Kenstutis*), Бірута (< *Birutė*).

Корань *Jaun-* ад літоўскага *jaunas* «малады», далей да індаеўрапейскага \**i̯eu-* «малады, юны».

У старапрускім іменніку вядомыя мужчынскія імёны *Jawne, Jawnutte, Jawne-gede* і інш.

У тапанімііі на тэрыторыі цяперашняй Беларусі захавалася таго ж кораня старалітоўскае імя Яўнель (< \**Jaun-elis*), ад якога назва Яўнелішкі каля Лынтупаў у Пастаўскім раёне.

Заўвагі
-------

1. ↑  *Pas L. v.* Jewna Iwanowna of Polock // Genealogics — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847329'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847326'></a>
2. ↑  Narbutt 1835, s. 161.
3. ↑  Rowell 1994, p. 88.
4. ↑  Rowell 1994, p. 282.
5. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 510.
6. ↑  R. Trautmann. Die altpreußischen Personennamen. Göttingen, 1974. С. 39.

Літаратура
----------

* *Narbutt, Teodor*. Dzieje staroźytne narodu Litewskiego. Tom pierwszy. — Wilno. Nakładem i drukiem A. Marcinowskiego. 1835.
* *Rowell, C. S.* (1994). Lithuania Ascending: A Pagan Empire Within East-Central Europe, 1295—1345. Cambridge Studies in Medieval Life and Thought: Fourth Series. Cambridge University Press. С. 88. ISBN 9780521450119 (англ.)
* Еўна // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — С. 216. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Rodovid · Rodovid · Rodovid · genealogics.org · genealogics.org |