Мяцежнікі «Новай сілы» каля AMX 10 RC французскага кантынгенту, 2004 год.
Паўстанец «Новай сілы», захоплены ў палон французскім замежным легіёнам, 2004 год.

| Івуарыйскі канфлікт |
| --- |
| ✰ **Першая вайна** • «Аднарог» • Беларускае найміцтва • Ліна-Маркусі • Банк BCEAO • Аперацыя ААН • Лістапад 2004 года • Прэторыя • Уагадуга • Беспарадкі 2008 года • Украінская місія • Выбары 2010 года • **Другая вайна** • Верталётны скандал • Дуэкуэ • Абіджан |

**Аперацыя «Аднарог»** (фр.: Opération Licorne) — ваенная аперацыя Францыі ў Кот-д’Івуары для абароны замежных грамадзян і падтрыманні міру. Французскія сілы былі размешчаны ў краіне пасля пачатку грамадзянскай вайны. Асноўная задача войск з’яўлялася аказанне падтрымкі міратворчай місіі Арганізацыі Аб’яднаных Нацый і забяспечэнне бяспекі замежных грамадзян. Падраздзяленні французскіх узброеных сіл, якія прымалі ўдзел у аперацыі, называліся *«сіламі Аднарога» («la force Licorne»)*.

Афіцыйна французская аперацыя праходзіла з 22 верасня 2002 па 1 студзеня 2015 года.

Місія
-----

Першапачаткова, «Сілы аднарога» складаліся з ваеннага французскага кантынгента ў Габоне, частка якога ў верасні 2002 года адправілася ў Кот-д’Івуар. Сілы падпарадкоўваліся аб’яднанаму каманднаму пункту французскіх войскаў у Порт-Буэ. Аперацыя абыходзілася французскаму камандаванню прыкладна ў 200 мільёнаў еўра ў год.

Станам на 6 лютага 2007 года «Сілы аднарога» складаліся з наступных падраздзяленняў:

* тры батальённа-аператыўныя групы (Groupements Tactiques Interarmes, GTIA) — 1-я, 2-я, 43-я;
* батальён лёгкай авіяцыі французскай арміі (BATALAT);
* батальён матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння (BATLOG);
* эскадрыллі мабільнай жандармерыі (ваенізаваная паліцыя па ахове грамадскага парадку);
* ваенная паліцыя.

Гісторыя
--------

### Першая Івуарыйская вайна

Асноўны артыкул: **Першая Івуарыйская вайна**
19 верасня 2002 група вайскоўцаў узняла мяцеж на поўначы Кот-д’Ивуара, што стала пачаткам грамадзянскай вайны. Мяцежнікі групоўкі «Новая сіла» ўсталявалі кантроль прыкладна над паловай тэрыторыі краіны — паўночнай яе часткай. Паўднёвая частка Кот д’Івуара засталася пад кантролем урада прэзідэнта Гбагбо, хоць на яе тэрыторыі таксама былі салдацкія выступленні, хутка падаўленыя.

22 верасня Францыя, а затым ЭКАВАС (Эканамічная супольнасць заходнеафрыканскіх дзяржаў), па просьбе ўрада Кот-д’Івуара і з дазвалення ААН, паслалі ў краіну вялікія воінскія кантынгенты. Замежныя войскі былі размешчаны паміж варагуючымі бакамі, каб не дапусціць узброеных сутыкненняў паміж імі. Па словах французскіх уладаў, разгортванне часцей арміі Францыі ў краіне прадухіліла павелічэнне колькасці ахвяр канфлікту. Неглядзячы на тое, што інтэрвенцыя не спыніла прасоўванне паўстанцаў на падкантрольны ўраду поўдзень, французскі прэзідэнт Жак Шырак заявіў, што яго войскі не ваююць з паўстанцамі, а абараняюць сваіх грамадзян і іншых замежнікаў.

Праз месяц пасля пачатку вайны, 17 кастрычніка, было падпісана пагадненне аб спыненні агню. Рэжым спынення агню практычна паваліўся 6 студзеня 2003 года, калі дзве групы баевікоў напалі на французскія пазіцыі недалёка ад горада Дуэкуэ, параніўшы дзевяць салдат, аднаго з іх цяжка. Паводле заявы французскага прадстаўніка, французскія войскі адбілі напад і контратакавалі, забіўшы 30 паўстанцаў.

28 лістапада Народны рух Кот-д’Івуара (НРКІ) і Рух за справядлівасць і мір (РСМ), два новых паўстанцкіх руху, узялі пад свой кантроль горада Ман і Данане, размешчаныя на захадзе краіны. У адказ туды былі адпраўлены французскія войскі для эвакуацыі замежнікаў. Яны ўступілі ў бой з паўстанцамі ў раёне Мана 30 лістапада. Сутыкненні прывялі да гібелі дзесяці паўстанцаў, адзін французскі салдат атрымаў раненні.

У снежні 2002 года французскія інтэрвенты дапамаглі прэзідэнту Гбагбо адбіць націск мяцежнікаў.

З 15 да 26 студзеня 2003 года ўдзельнікі канфлікту сустрэліся ў Ліна-Маркус у Францыі, каб паспрабаваць дамовіцца аб вяртанні да міру. Бакі падпісалі 26 студзеня кампраміснае пагадненне. Прэзідэнт Гбагбо захоўваў ўладу, а яго апаненты былі запрошаны ва ўрад прымірэння і атрымалі пасты міністраў абароны і ўнутраных спраў.

25 чэрвеня 2003 французскі салдат быў забіты ў сваім аўтамабілі салдатам урадавай арміі побач з Ямусукра.

4 лістапада 2004 года, прымаючы пад увагу правал перамоў з мяцежнікамі, прэзідэнт Ларан Гбагбо пачынае паветраныя бамбардзіроўкі поўначы краіны. Гбагбо загадвае правесці серыю авіяналётаў на пазіцыі паўстанцаў «Новай сілы».

### Інцыдэнт у Буаке

Асноўны артыкул: **Французска-івуарскі канфлікт**
6 лістапада 2004 года два самалёты Су-25 ВПС Кот-д’Івуара нанеслі ўдар па пазіцыях сіл французскага міратворчага кантынгенту каля горада Буаке, пераблытаўшы іх з мяцежнікамі. У выніку налёта загінулі 9 чалавек і паранены 31. Таксама загінуў адзін амерыканскі грамадзянін, член гуманітарнай місіі. Самалёты пілатавалі выхадцы з Беларусі. Праз некалькі гадзін пасля нападу, прэзідэнт Францыі Жак Шырак загадаў правесці контрудар па ваеннаму аэрапорту Ямусукра. Французская авіяцыя здзейсніла напад на гэты аб’ект, знішчыўшы два самалёта Су-25 і тры баявых верталётаў. Яшчэ два верталёта збіты ў небе над Абіджанам. Тым часам «Маладыя патрыёты Абіджана» — нацыяналістычнае апалчэнне — атакавалі французскіх грамадзян у фактычнай сталіцы краіны, а таксама французскую ваенную базу. Некалькі сотняў чалавек з Захаду, галоўным чынам французы, схаваліся на дахах сваіх дамоў, каб пазбегнуць расправы, а затым былі эвакуіраваны французскімі верталётамі. Францыя накіравала падмацаванне з 600 салдат.

Нягледзячы на гэтак сур’ёзны інцыдэнт, канфлікт паміж Кот-д’Івуарам і Францыяй працягу не атрымаў. Аднак падзеі лістапада 2004 года, пагоршылі становішчы грамадзянскага насельніцтва да замежных ваеннаслужачых. Больш за тое, некалькі французскі ваенных пасля французска-івуарыйскага канфлікту былі забіты мясцовымі жыхарамі.

### Міжваенны перыяд

31 ліпеня 2008 года Савет Бяспекі ААН працягнуў на шэсць месяцаў мандаты сваёй місіі і «сіл Аднарога» ў Кот-д’Івуары. Пасля яны былі падоўжаны да 31 студзеня 2009 года, з тым каб забяспечыць бяспеку на прэзідэнцкіх выбарах 2008 года. Аднак выбары былі перанесены на 2010 год.

### Палітычны крызіс і новая вайна

Асноўны артыкул: **Другая Івуарыйская вайна**
У 2010 годзе праводзіліся выбары прэзідэнта. Кандыдата два: дзеючы прэзідэнт Ларан Гбагбо і саюзнік «Новай Сілы», вылучэнец ад партыі Аб’яднанне рэспубліканцаў — Аласан Уатара. Падчас выбараў абодва бакі абвінавачвалі адзін аднаго ў розных парушэннях, у тым ліку фальсіфікацыі на галасаваннях. Пасля падліку галасоў стала ясна, што перамог Аласа Уатара. Аднак прыхільнікі Гбагбо заявілі, што перамог іх кандытат. Хутка завязаліся сутычкі паміж прыхільнікамі двух палітыкаў. У канфлікт, на баку Уатары, умяшаліся МС ААН і «сілы Аднарога». 1 красавіка французскія ваенныя высадзіліся на паўднёва-ўсходнім узбярэжжы Кот-д’Івуара. Неўзабаве да сіл Уатары далучыўся кантынент украінскіх міратворцаў. 5 красавіка кантынгент войск Францыі і ўкраінскія верталёты Мі-24 нанеслі авіяўдары па шэрагу стратэгічных аб’ектаў сіл Гбагбо. 9 красавіка сілы, падначаленыя Ларану Гбагбо, перайшлі ў наступленне, заняўшы стратэгічна важныя кварталы Абіджана. 11 красавіка французы абстралялі ракетамі рэзідэнцыю прэзідэнта Гбагбо. У гэты ж дзень Ларан Гбагбо і яго жонка былі арыштаваны. Новым адыным прэзідэнтам краіны стаў Уатара.

### Пасляваенны час

21 студзеня 2015 года аперацыя «Аднарог» афіцыйна завершана. Аднак Францыя захавала ваенную прысутнасць у краіне.

Колькасць «Сіл Аднарога»
------------------------

* Верасень 2002: 2 500 ваеннаслужачых;
* Люты 2003: 4 000 ваеннаслужачых;
* Лістапад 2004: 5 000 ваеннаслужачых;
* Сакавік 2008: 1 800 ваеннаслужачых;
* Кастрычнік 2009: 800 ваеннаслужачых;
* Люты 2011: 1 100 ваеннаслужачых;
* Кастрычнік 2011: 450 ваеннаслужачых.

Гл. таксама
-----------

* Аперацыя ААН у Кот-д’Івуары

Заўвагі
-------

1. ↑  *Christian BARRET*. [APMC] Les forces françaises en Côte d’Ivoire **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Phila-colmar.org (20 мая 2002). Архівавана з першакрыніцы 29 лютага 2012. Праверана 20 April 2012.
2. ↑  Côte d'Ivoire **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 13 снежня 2017. Праверана 20 студзеня 2019.
3. ↑  Les flottilles 21F et 23F de la Marine Nationale ont également participé à l’opération Licorne avec l’avion de patrouille maritime ATL2.
4. ↑  Côte d'Ivoire: Chaotic Conflict Deepens As Government Troops Fight To Recover Lost Territory In Ivory Coast (Page 1 of 2) **(нявызн.)**.  AllAfrica.com. Праверана 16 October 2014.
5. ↑  Французские войска вступили в сражение с мятежниками в Кот-д’Ивуаре
6. ↑  Представители военных мятежников Кот-д’Ивуара согласились на переговоры
7. 1 2  Ann Talbot, «Ivory Coast: protests erupt vs. French military strikes», World Socialist Web Site, 9 November 2004.
8. 1 2  След белорусского оружия в Кот-д’Ивуар
9. ↑  Белорусские наёмники на Су-25 разбомбили франко-американских «миротворцев» в Кот-д’Ивуар Архівавана 3 красавіка 2015.
10. ↑  Wikileaks: Белорусские летчики бомбили французскую военную базу в Африке Архівавана 19 ліпеня 2018.
11. ↑  French foreign minister's visit is first since 2003 **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  France 24 (14 чэрвеня 2008). Архівавана з першакрыніцы 20 May 2011. Праверана 7 April 2011.
12. ↑  Ivory Coast's Gbagbo Tops Vote Counting, Opposition's Ouattara is Second **(нявызн.)**, *Bloomberg* (03.11.2010).
13. ↑  Cote d'Ivoire borders ordered shut **(нявызн.)**, *Al Jazeera* (02.12.2010).
14. ↑  Кот-д'Ивуар закрыл границы из-за возможных беспорядков **(нявызн.)**, *Lenta.ru* (03.12.2010).
15. ↑  Украинские миротворцы обстреляли склад с оружием в Кот-д’Ивуаре
16. ↑  Миротворцы с Украины обстреляли военный склад в Кот-д’Ивуаре
17. ↑  Côte d’Ivoire: Fin de l’opération Licorne et création des FFCI
18. 1 2  *Les troupes françaises présentes en Côte d’Ivoire vont être à nouveau allégées* dans *Le Monde* du 20 janvier 2008. Архівавана 23 студзеня 2008.
19. ↑  Bertrand Badie & Dominique Vidal. *L'État du monde 2010*
20. ↑
21. ↑  De 1 600 à 450. Licorne: on continue de raboter. **(нявызн.)**.