recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Напа́даючы** у хакеі — атакуючы ігрок, асноўнай задачай якога на пляцоўцы з'яўляецца забіванне галоў і перадача пасаў партнёрам. Звычайна нападнікі трымаюцца трох розных шляхоў, вядомых таксама як «траціны», але не абавязкова. Прытрымліванне шляху дапамагае ўтварыць тыповую атакуючую стратэгію, вядомую як трохвугольнік. Адзін нападнік авалодвае шайбай, пасля чаго ўсе ўтраёх, перапасоўваючыся, «разгойдваюць» брамніка (прымушаюць яго рухацца з аднаго краю брамы да другога). Такім чынам атрымліваецца магчымасць знайсці прарэху ў абароне брамы. Нападнікі могуць зрабіць пас і абаронцы на сіняй лініі, каб расцягнуць гульню, зрабіць кідок па варотах або перадаць праз яго пас іншаму нападаючаму. Такім чынам трохвугольнік пачынаецца зноў.

Ролі нападнікаў:

* Левы крайні
* Цэнтральны
* Правы крайні

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нападаючы (хакей з шайбай)

| Пазіцыі хакеістаў на пляцоўцы |
| --- |
| *Нападаючыя:* |  | Левы крайні | Цэнтральны | Правы крайні |
| *Абаронцы:* | Левы абаронца | Правы абаронца |
| *Варатар:* | Варатар |
| Форвард | Тафгай | Зачэпа | Капітан | Трэнер | Суддзі |
Категория:Появились в 1965 году
Категория:Исчезли в 1970 году
У перыяд з 1965 па 1970 год **Гамбія** была незалежнай суверэннай дзяржавай на чале з брытанскім манархам Лізаветай II, будучы адным з каралеўстваў Садружнасці. 

Краіна атрымала незалежнасць ад Вялікабрытаніі ў 1965 годзе ў адпаведнасці з Актам 1964 года, які ператварыў брытанскую каралеўскую калонію і пратэктарат Гамбія ў незалежную суверэнную дзяржаву. Лізавета II заставалася кіраўніком дзяржавы Канстытуцыйныя функцыі каралевы ў асноўным былі дэлегаваны генерал-губернатару. На гэтай пасадзе знаходзіліся:

1. Джон Уорбертан Пол (18 лютага 1965 — 9 лютага 1966 г.)
2. Фарыманг Мамадзі Сінгатэ (9 лютага 1966 — 24 красавіка 1970)

Пасля двух рэферэндумаў 24 красавіка 1970 года Гамбія афіцыйна ператворана ў рэспубліку. Першы рэферэндум 1965 года, на якім прагаласавалі 65,85% «за» і 34,15% «супраць» увядзення прэзідэнцкага праўлення, не змог набраць дзве траціны галасоў, што было неабходна для адабрэння. Другі ў 1970 годзе, калі 70,45% жыхароў Гамбіі прагаласавалі «за» і 29,55% «супраць», апынуўся больш паспяховым. Як вынік Гамбія прыняла новую канстытуцыю, якая адмяніла манархію. Дауда Джавара, прэм'ер-міністр і кіраўнік урада з 1965 года, стаў першым прэзідэнтам краіны.

Спасылкі
--------

* REPUBLIC OF THE GAMBIA BILL [Lords] (Hansard, 26 May 1970) **(нявызн.)**. *Hansard.millbanksystems.com*. Праверана 26 January 2017.
**Міхал Чарноцкі** (польск.: Michał Czarnocki; каля 1880—1935) — інжынер камунікацый, буйны землеўладальнік.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Чарноцкіх герба «Ліс-Бзура». Нарадзіўся каля 1880 года ў сям’і Люцыяна Баляслава Чарноцкага (~1848-1905) і Алены з Бароўскіх.

Пасля смерці бацькі, ад 1907 года з’яўляўся ўладальнікам маёнтка Белавусаўшчына з фальваркам Чадзель і вялікім зямельным надзелам у 940 дзесяцін.

У 1911 - 1915 гадах працаваў на пасадзе дэпутата Таварыства ўзаемнага крэдыту ў Пружанах (узгадваецца як «M. Б. Чарноцкій») .

Служыў у польскім войску.

Выконваў функцыі ганаровага суддзі каронных судоў польскіх. У 1920-я гады займаў пасаду кіраўніка гміннага выбарчага камітэта, выходзілі яго разважальныя артыкулы ў газетах, як напрыклад пра выбарчыя справы.

У перыяд 1929—1933 гг. з’яўляўся кіраўніком Польскай школьнай маціцы (Polska Macierz Szkolna) ў Пружанскім павеце.

Да 1931 года быў старшынёй праўлення Кааператыўнага банка ў Пружанах па адрасе др. Пацэвіча, 20.

Памёр у Варшаве 9 жніўня 1935 года пасля доўгай хваробы. Памінальнае набажэнства і пахавальная працэсія адбыліся ў Пружанскім касцёле ранкам 12 жніўня. Пахаваны на Пружанскіх гарадскіх могілках у сямейнай пахавальні.

Сям'я
-----

Быў жанаты, але бездзетны.

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Michal Čarnocki(нявызн.). *Pružana* (1 ліпеня 2023). Праверана 27 жніўня 2023.
2. ↑  Ekscentryczny pomnik na cmentarzu w Prużanie – Echa Polesia **(нявызн.)**. *polesie.org*. Праверана 27 жніўня 2023.
3. ↑  Wspomnienia prużańskie – Andrzej Święciński(нявызн.). *WIERZE UFAM MIŁUJĘ* (26 ліпеня 2011). Праверана 27 жніўня 2023.
4. ↑  *Памятная книжка Гродненской губернии 1911-1915*
5. ↑  *Polska Macierz Szkolna. R. 14, nr 1 (styczeńmaj 1930) – Polska Macierz Szkolna. R. 18, nr 3 (kwiecień-maj 1933)*
6. ↑  *Polesie. №25. Brzesc nad Bugem. 1931 rok. s. 5*
7. ↑  *Kurjer Warszawski. R. 115, 1935, no 218 + dod..s. 14*
**Судэ́ты** (польск.: Sudety, ням.: Sudeten, чэшск.: Krkonošsko-jesenická subprovincie, *Krkonošsko-jesenická soustava* або *Sudetská soustava*) — горы ў Цэнтральнай Еўропе.

Геаграфічнае становішча
-----------------------

Размяшчаюцца на тэрыторыі Германіі, Польшчы і Чэхіі. Працягнуліся з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход на 310 км. Вышыня да 1603 м (Снежка ў масіве Крконашэ). На паўднёвым захадзе мяжуюць з Чэшскім масівам. Падзяляюцца на Заходнія (галоўныя хрыбты — Кашаўскія і Йізерскія горы, масіў Крканошэ), Сярэднія і Усходнія Судэты.

Прырода
-------

Судэты ўтварыліся ў эпохі герцынскай і альпійскай складкавасцей. Складзены пераважна з фанітаў, гнейсаў, сланцаў, мелавых пясчанікаў, мергеляў. Утвараюць сістэму з некалькіх паралельна выцягнутых горных хрыбтоў, раздзеленых тэктанічнымі далінамі. Пераважаюць вышыні 500—1000 м. Схілы стромкія, вяршыні больш згладжаныя. Сустракаюцца ледавіковыя формы рэльефу: цыркі, кары, марэнныя азёры (галоўным чынам, у масіве Крконашэ). Эразійныя формы рэльефу малараспаўсюджаныя. Радовішчы бурага вугалю, шкляных пяскоў, па разломах шматлікія выхады мінеральных крыніц.

Клімат умераны. Ападкаў 800—1200 мм і больш за год. Сярэднія тэмпературы ў студзені ад −4 °C да −17 °C, у ліпені 8—14 °C. Зімой утвараецца ўстойлівае снегавое покрыва. У Судэтах бяруць пачатак рэкі Эльба, Одра, [Морава (верхні прыток Дуная)|[Морава]]. Падножжа і схілы да вышыні 1000 м параслі дубова-букавымі, вышэй — піхтава-яловымі лясамі, з вышыні 1250 м — зараснікі хваёвага сланіку, лугі, тарфянікі.

Дзейнасць людзей
----------------

Крконашскі нацыянальны парк. Курорты. Турызм.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* *Лаўрыновіч М. В.* Судэ́ты // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 256. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Судеты / Тарасов К. Г. // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

Гл. таксама
-----------

* Судэцкая вобласць

| Горныя сістэмы Еўропы |
| --- |
|  | 
* Альпы
* Апеніны
* Ардэны
* Балканскія горы
* Вагезы
* Велебіт
* Вялікі Каўказ
* Гарц
* Горскі Котар
* Дынарскае нагор’е
* Ісландыя
* Кантабрыйскія горы
* Кардыльера-Бетыка
* Карпаты
* Каўказ
* Кембрыйскія горы
* Крымскія горы
* Матра
* Парнон
* Паўночна-Шатландскае нагор’е
* Пенінскія горы
* Пінд
* Пірын
* Пірэнеі
* Радопы
* Рыла
* Рэйнскія Сланцавыя горы
* Скандынаўскія горы
* Судэты
* Сьера-Марэна
* Тайгет
* Татры
* Урал
* Хібіны
* Цэнтральная Кардыльера
* Цэнтральны масіў
* Шварцвальд
* Юра

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12050334m · GND: 4118871-8 · LCCN: sh85129622 · NKC: ge192271 · VIAF: 239935387 |
**Бамба** (польск.: Bambo) — дзіцячы верш Юльяна Тувіма, упершыню апублікаваны ў 1935 годзе ў «Wiadomości Literackie».

Змест
-----

Паэма апавядае пра Бамбу — чарнаскурага хлопчыка, які старанна вучыцца ў афрыканскай школе. Калі ён прыходзіць дадому, дык свавольнічае, за што маці называе яго хуліганам. Калі маці прапануе яму малако, ён уцякае і залазіць на дрэва. Калі маці кажа яму прыняць ванну, ён баіцца, што адбеліцца. Аднак маці яго любіць. Верш заканчваецца сцвярджэннем: *«шкада, што Бамба чорны, вясёлы, не ходзіць з намі ў школу»*.

Верш складаецца з 16 радкоў.

Верш «Бамба» быў уключаны ў польскі буквар Мар’яна Фальскага, а таксама ў іншыя падручнікі для пачатковай школы.

Адносіны
--------

Некаторыя крытыкі ўспрымаюць верш як абразлівы для чарнаскурых. Іншыя, у сваю чаргу, адзначаюць, што расізм, вядома, не быў намерам аўтара, а гісторыя пра Бамбу выклікае ў дзяцей сімпатыю да афрыканскіх равеснікаў.

Беларускі пераклад
------------------

Верш на беларускую мову пераклалі Анатоль Вялюгін і Сяргей Дзяргай. Ён быў надрукаваны ў зборніку «Качка-дзівачка / Kaczka-dziwaczka. Польская паэзія дзецям» у 2006 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Czy «Murzynek Bambo» obraża Afrykanów?, Gazeta Wyborcza, 2019-12-05
2. ↑  O Murzynku Bambo raz jeszcze — list, wyborcza.pl 2019-12-05
3. ↑  Качка-дзівачка/Kaczka-dziwaczka, Knihi.by
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Робі.

**«Робі»** (англ.: Robbie) — першае навукова-фантастычнае апавяданне Айзека Азімава пра робатаў, якое ён пачаў пісаць 10 чэрвеня 1939 года. Упершыню быў апублікаваны ў верасні 1940 года ў часопісе *Super Science Stories* пад назвай «Дзіўная нянька» (англ.: Strange Playfellow). Назву выбраў рэдактар часопіса Фрэдэрык Пол; сам Азімаў ахарактарызаваў назву «безгустоўнай». Адрэдагаваная версія *Робі* была выдадзена пад арыгінальнай назвай Азімава ў зборніках «Я, Робат» (англ.: I, Robot, 1950), «Дасканалы робат» (англ.: The Complete Robot, 1982) і «Мары робата» (англ.: Robot Visions, 1990). *Робі* стаў чатырнаццатым апавяданнем, напісаным Азімавым, і дзявятым апублікаваным. Таксама апавяданне ўвайшло ў цыкл апавяданняў пра робатаў «Дэтэктыў Элайдж Бейлі і робат Дэніэл Оліва» — першым сярод апублікаваных апавяданняў Азімава пра робатаў.

Сюжэт
-----

Дзеянне апавядання адбываецца ў 1998 годзе. У навінах (Таймс) абмяркоўваецца палёт Лефебра-Яшыды з месяцовай станцыі на Марс. Людзі перамяшчаюцца на аўтажырах (як прыватных, так і тых, што выкарыстоўваюцца ў якасці паветраных таксі) і самалётах, карыстаюцца падводнымі лодкамі і параходамі. Робі — нямы металічны робат-нянька аднаго з першых пакаленняў пазітронных робатаў, які прыглядае за маленькай Глорыяй. Дзяўчынка вельмі любіць сваю няньку і адносіцца да яго як да адушаўлёнай істоты. Пад ціскам настрояў супраць утрымання робатаў у сем’ях, што шырацца ў грамадстве, бацькі Глорыі Джордж і Грэйс Вестан, нягледзячы на яе пратэсты, пазбаўляюцца ад Робі, спрабуючы адцягнуць увагу дзяўчынкі шчанюком аўчаркі коллі.

У апавяданні згадаюць 1-ы закон робататэхнікі, паводле якога робат не можа прычыніць шкоду чалавеку.

Дзяўчынка не можа забыць пра свайго сябра і вельмі перажывае. Бацька Глорыі вырашае, што калі яна наведае зборачны цэх карпарацыі U.S. Robots and Mechanical Men, Inc. у Нью-Ёрку, то яна зразумее, што гэта ўсяго толькі кавалак жалеза. Падчас экскурсіі Глорыя выпадкова сустракае Робі і ён ратуе жыццё дзяўчынкі, якая кінулася да яго, дзякуючы рэакцыі, якая можа быць толькі ў робата. Маці не вытрымлівае і дазваляе жыць Робі ў іх у доме, пакуль яго не з’есць іржа.

Спасылкі
--------

* Звесткі пра твор «Робі (апавяданне)» на сайце «Лабараторыя Фантастыкі»

| ⛭Творы Айзека Азімава |
| --- |
| Я, робат | 
* Робі
* Карагод
* Логіка
* Як злавіць труса
* Ілгун!
* Як згубіўся робат
* Выхад са становішча
* Доказы
* Вырашальная супярэчнасць

 |  |
| Элайдж Бейлі | 
* раманы: Стальныя пячоры
* Аголенае сонца
* Робаты світанку
* Робаты і Імперыя

* апавяданні: Маці-Зямля
* Люстраны адбітак

 |
| Трантарыянская імперыя | 
* Зоркі як пыл
* Касмічныя цячэнні
* Каменьчык у небе
* Тупік

 |
| Акадэмія(Фонд) | 
* Прэлюдыя да Акадэміі
* Шлях да Акадэміі
* Акадэмія
* Акадэмія і Імперыя
* Другая Акадэмія
* Акадэмія на краю гібелі
* Акадэмія і Зямля

 |
| Рознае | 
* У палоне ў Весты
* Прыход ночы
* Самі багі
* Канец Вечнасці
* Двухсотгадовы чалавек
* Выбар катастроф
* Прафесія
* Пра час, прастору і іншыя рэчы

 |
| Бібліяграфія Айзека Азімава |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лісіцыян.

**Рузанна Паўлаўна Лісіцыян** (нар. 9 мая 1945, Масква, СССР) — савецкая, расійская і армянская спявачка

, вакальны педагог. Народная артыстка Армянскай ССР (1987), заслужаная артыстка Расіі (1997), прафесар.

Біяграфія
---------

Рузанна Лісіцыян нарадзілася ў сям'і вядомага савецкага опернага спевака Паўла Лісіцыяна. Вучылася ў Цэнтральнай музычнай школе пры Маскоўскай дзяржаўнай кансерваторыі па класе арфы. У 1965 скончыла вакальнае аддзяленне музычнага вучылішча ім. М.М.Іпалітава-Іванова, у 1969 годзе — Музычна-педагагічны інстытут імя Гнесіных (кл. Н. A. Beрбавай).

У 1965—1973 гадах спявала ў ансамблі старажытнай музыкі «Мадрыгал», надалей у дуэце са сваёй старэйшай сястрой Карынай была салісткай Маскоўскай дзяржаўнай акадэмічнай філармоніі. На працягу многіх гадоў іх вакальны дуэт выступаў на тэлебачанні, радыё і канцэртнай эстрадзе, шмат гастраляваў па гарадах СССР і многіх іншых краін. У яго ўвесь час які папаўняўся рэпертуар уваходзілі больш пяцісот твораў розных эпох, жанраў і стыляў, што заўсёды выконваліся на мове арыгінала.

У 1996—2002 гадах Рузанна Лісіцыян выкладала ў Акадэміі харавога мастацтва і Дзяржаўнага музычнага вучылішча ім. Гнесіных. З 2002 года яна – дацэнт, а пазней прафесар кафедры сольнага акадэмічнага спеву Расійскай акадэміі музыкі імя Гнесіных. Яе найболей вядомымі вучаніцамі з'яўляюцца салістка Вялікага тэатра Ганна Аглатава і салістка Гелікон-Оперы Алена Міхайленка.

Рузанна Лісіцыян уваходзіць у склад журы шэрага расійскіх музычных конкурсаў. Разам са сваёй сястрой Карынай і братам Рубенам яна стварыла дабрачынны фонд імя П. Лісіцыяна, у рамках дзейнасці якога арганізуе шматлікія канцэрты, майстар-класы, творчыя семінары

Зноскі
------

1. ↑  О вокальных педагогах. Карина Лисициан Архівавана 4 сакавіка 2016.
2. ↑  Профиль на сайте Культурного центра Елены Образцовой(недаступная спасылка)
3. ↑  Отчёт о проведении курсов повышения квалификации в г. Альметьевске 9-10 апреля 2010(недаступная спасылка)
4. ↑  Елена Михайленко Архівавана 15 чэрвеня 2014.
5. ↑  Карина и Рузанна Лисициан на сайте фонда Ирины Архиповой **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 31 мая 2018. Праверана 26 красавіка 2017.

Спасылкі
--------

* Профіль на сайце Дзяржаўнага музыкальнага вучылішча імя Гнесіных
* Профіль на сайце Расійскай акадэміі музыкі імя Гнесіных
**Вілейскі бой** — бой 1-й антыфашысцкай партызанскай брыгады супраць нямецка-фашысцкіх акупантаў у горадзе Вілейка 31 кастрычніка — 1 лістапада 1943 года.

Перадумовы
----------

Фашысцкі гарнізон у Вілейцы налічваў 3 тысячы салдат і афіцэраў, некалькі артылерыйскіх і мінамётных узводаў, на заходняй ускраіне горада знаходзілася паліцэйская школа, з поўдня і ўсхода Вілейка была ахавана сістэмай дзотаў. Гарнізон прымаў актыўны ўдзел у карных аперацыях. У горадзе размяшчаліся больш за 10 складоў з прадуктамі, боепрыпасамі, ваеннай амуніцыяй. Партызаны планавалі раптоўным ударам нанесці праціўніку страты ў жывой сіле і тэхніцы, аслабіць яго карныя дзеянні.

Бой
---

27—30 кастрычніка брыгада скрытна сканцэнтравалася ў раёне вёсак Сутокі, Хадасы, Харкі. 31 кастрычніка ў 23 гадзіны стралковыя атрады адначасова з пачаткам артпадрыхтоўкі перайшлі ў наступленне. У вулічных баях яны знішчылі станцыйныя збудаванні, лесапільны завод, млын, воданапорную вежу, 3 трактары, 4 цыстэрны з гаручым, 10 розных складоў, узарвалі 4 чыгуначныя і 4 шашэйныя масты. Праціўнік страціў у баі 120 чалавек забітымі, у партызан 18 чалавек былі забіты і 52 паранены.

Літаратура
----------

* *У. С. Пасэ.* Вілейскі бой // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 123. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Даугавет.
**Эрна Іванаўна Даугавет** (лат.: Erna Daugaviete; 1906—1991) — савецкі хімік, інжынер.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сакавіку 1906 года ў Латвіі, у час Першай сусветнай вайны ў эвакуацыі на Далёкім Усходзе, потым жыла на Урале. Скончыла хімічны факультэт УрДУ імя А. М. Горкага і аспірантуру (1946). Па размеркаванні накіравана ў Рыгу — на радзіму.

Была адным з арганізатараў вытворчасці антыбіётыкаў у СССР. Пад яе кіраўніцтвам асвоена вытворчасць біцыліну  (руск.) (бел. 1  (руск.) (бел. і 3, алеандаміцыну  (руск.) (бел. ампіцыліну  (руск.) (бел. эфіцыліну, грызеафульвіну, алетэтрыну.

Галоўны тэхнолаг (1947—1951), галоўны інжынер (1951—1962) і дырэктар (1962—1975) Рыжскага завода медыцынскіх прэпаратаў. Дэпутат і член Прэзідыума ВС Латвійскай ССР (1951—1955).

Дэлегат XIX з'езда КПСС  (руск.) (бел. 5-14.10.1952.

Узнагароды і прэміі
-------------------

* Сталінская прэмія другой ступені (1950) — за распрацоўку і ўкараненне ў прамысловасць метаду атрымання медыцынскага прэпарата
* Дзяржаўная прэмія Латвійскай ССР (1960)
* заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Латвійскай ССР
* ордэн Леніна.
* медалі

Літаратура
----------

* Enciklopēdiskā vārdnīca. Andris Vilks. Latvijas enciklopēdiju redakcija, 1991
* Она спасла тысячи жизней  (руск.)
* Latvijas Padomju enciklopēdija  (руск.) (бел. 2. sējums, 446. lpp.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Домавіна.

**Домавіна**, поўная **Народнае выдавецтва Домавіна** (в.-луж.: Ludowe nakładnistwo Domowina, н.-луж.: Ludowe nakładnistwo Domowina, ням.: Domowina-Verlag) — выдавецтва ў Баўтцэне (Германія). Выдае літаратуру на ніжнялужыцкай і верхнялужыцкай мовах.

Гісторыя
--------

Заснавана 1 ліпеня 1958 года ў Баўтцэне як дзяржаўнае прадпрыемства. Прыватызавана пасля аб’яднання Германіі. Выпускае друкаваную прадукцыю на лужыцкіх мовах, у выдавецтве выходзяць лужыцкія перыядычныя выданні «Serbske Nowiny», «Nowy Casnik», «Katolski Posoł», «Rozhlad», «Lětopis».

У 2008 годзе выпусціла 3800 друкаваных найменняў.

Вядомыя супрацоўнікі
--------------------

* Ева Ворша Ланзіна (нар. 1928) — лужыцкая мастачка, ілюстратар.

Літаратура
----------

* Bernd-Ingo Friedrich: 50 Jahre Domowina-Verlag. 50 lat ludowe nakładnistwo Domowina. In: Marginalien. Zeitschrift für Buchkunst und Bibliophilie. Heft 193 (1, 2009), Harrassowitz Verlag, Wiesbaden 2009, ISSN 0025-2948, S. 43-49 (Digitalisat als 50 Jahre Domowina-Verlag Bautzen. 50 lat ludowe nakladnistwo Domowina Budysin.)
* Domowina Verlag, Bautzen. In: Christoph Links: Das Schicksal der DDR-Verlage. Die Privatisierung und ihre Konsequenzen. 2. Auflage, Links, Berlin 2010, ISBN 978-3-86153-595-9, zugleich: Dissertation, Humboldt-Universität Berlin, 2008, S. 64-65

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт выдавецтва  (ням.)
**Lophophorus impejanus** — від птушак сямейства фазанавыя (*Phasianidae*).

Апісанне
--------

Птушка мае масіўную, нязграбную фігуру з моцнымі лапамі, кароткім хвастом і масіўнай дзюбай. Апярэнне самца пераліваецца зялёным, чырвоным, ліловым і сінім колерамі, гузка белага колеру, хвост меднага колеру зверху і чорнага колеру з ніжняга боку, чубок залацісты. Афарбоўка самкі карычневая са светлымі палосамі і карычневага-чорнымі папярочнымі лініямі, горла белае. У птушак абодвух палоў маецца сіняе калявочнае кольца. Самец дасягае даўжыні 70 см, з іх 23 см прыпадае на хвост, самка некалькі менш. У супрацьлегласць самцу самка не мае чубка.

Распаўсюджанне
--------------

Насяляе горныя лясы з дубамі, хвоямі і рададэндранам і стромкія спадзістыя схілы з травяністым покрывам на вышыні ад 2 500 да 5 000 м над узроўнем мора ў Гімалаях, ад усходняга Афганістана аж да ўсходняй мяжы Бутана і ў раёнах Тыбету. Пры высокім снежным покрыве ён спускаецца на больш нізкія горныя вышыні.

Спосаб жыцця
------------

Харчуюцца каранямі, клубнямі, парасткамі, жалудамі і ягадамі, а таксама насякомымі і іх лічынкамі, якіх выкопваюць з зямлі падобнай на савок дзюбай. Птушкі часта шукаюць корм групамі па 3-4 асобіны аднаго полу. Узімку на кліматычна спрыяльных тэрыторыях сустракаюцца і вялікія групы.

Размнажэнне
-----------

яйка *Lophophorus impejanus* — Тулузскі музей
У шлюбны перыяд самец з гучнымі заклікамі спрабуе прыцягнуць самку. Пры рытуале такавання самец натапырваецца, горда выкрочвае і кружыцца вакол самкі з выцягнутай шыяй, дрыготкім хахлом і ніцым крылом. Часам певень прапануе курыцы таксама маленькі камень або корм. Самец пакідае курыцу, калі тая пачынае гнездавацца, каб зноў спарвацца. У кладцы ад 4 да 6 белых яек з чырвона-карычневымі плямамі. Гняздо прадстаўляе сабой ямку, высланую лісцем, мохам і саломай. Выседжванне працягваецца 27 дзён.

Фота
----

* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Colin Harrison & Alan Greensmith: *Vögel.* Dorling Kindersly Limited, London 1993,2000, ISBN 3-8310-0785-3
* Bryan Richard: *Vögel.* Parragon, Bath, ISBN 1-4054-5506-3

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
**«Саюз барацьбы за свабодную Беларусь»** — беларуская канспірацыйная арганізацыя з мястэчка Барысава. Арганізацыя мела на мэце здабыць незалежнасць Беларусі.

Перадумовы
----------

У ліпені 1941 года ў Барысаў прыбыў як прыватная асоба Іван Ермачэнка. Восенню 1941 года ён узначаліць Беларускую нацыянальную самапомач. Тут у яго жылі сваякі, ён сустрэў свайго земляка Язэпа Даўгалава, былога супрацоўніка барысаўскай міліцыі, звольненага ў 1938/39 з органаў напярэдадні паходу Чырвонай Арміі на захад з прычыны шляхецкіх каранёў. Іван Ермачэнка прапанаваў апошняму арганізаваць у Барысаве «Саюз барацьбы за свабодную Беларусь».

Асноўная падпольная дзейнасць «Саюза барацьбы за свабодную Беларусь» павінная была зводзіцца да таго, каб заняць максімальную колькасць ключавых пастоў у створанай немцамі мясцовай цывільнай адміністрацыі і паліцыі і рыхтаваць сілы і сродкі для заваёвы незалежнасці Радзімы, калі Нямеччына і СССР аслабнуць у ходзе крывавай вайны.

Дзейнасць
---------

Выкарыстоўваючы свае магчымасці і сувязі, Іван Ермачэнка дапамог заняць шэраг ключавых пасад у створанай нямецкімі акупантамі управе тым, каго рэкамендаваў туды Язэп Даўгалаў. Сярод іх была і Вольга Карнюшка, адна з першых барысаўскіх жанчын-міліцыянтаў, звольненая ў 1938 годзе з міліцыі з прычыны шляхецкіх каранёў. Сам Даўгалаў стаў дырэктарам сталовай на шклозаводзе.

Створанае Іванам Ермачэнкам і Язэпам Даўгалавым падполле займалася ў тым ліку патаемным рыхтаваннем і складаваннем недзе па-за горадам зброі. Збольшага яна было ліквідаваная акупантамі і калабарацыяністамі ў траўні-чэрвені 1942 года. Частка падпольшчыкаў загінула. Кіраўнік Саюза, нягледзячы на жорсткія катаванні, нікога, у тым ліку Ермачэнка, ня выдаў. Некаторыя з пакінутых у жывых падпольшчыкаў далучыліся да камуністычнага крыла падполля.

Сябры
-----

Сябрамі арганізацыі былі загадчык аддзела аховы здароўя ўправы А. Чайкін, начальнік сельскагаспадарчай камендатуры Альфонс Імшанецкі і іншыя.

Можна меркаваць, што «Саюз барацьбы за свабодную Беларусь» меў шчыльныя кантакты з Крупскім падполлем на чале з бургамістрам раённай управы даваенным настаўнікам Вікенцій Петрайцісам. Крупскае нацыянальна арыентаванае падполле было выкрытае і ліквідаванае акупантамі і калябарацыяністамі летам 1942 года ўслед за барысаўскім Саюзам.

Памяць
------

У 1975 годзе на фасадзе галоўнага будынка барысаўскага шклозавода імя Ф.Э. Дзяржынскага з’явілася памятная дошка загінулым кіраўнікам падполля, на якой напісаныя імёны галоўнага інжынера прадпрыемства ўкраінца Уладзіміра Лазоўскага, які стаў на патрабаванне Даўгалава дырэктарам шклозавода, і імя самога Язэпа Даўгалава, хаця абодва не былі камуністамі (пра што ёсць пасляваенныя запісы краязнаўцаў апытання сваякоў Язэпа Даўгалава). Але ў той час ніяк інакш, як групай партыйна-патрыятычнага падполля горада Барысава, назваць іх ніхто не меў права. І гэта адзін з нямногіх памятных знакаў у Беларусі, прысвечаных нацыянальна арыентаваным антынацысцкім падпольшчыкам.

Спасылкі
--------

* *Андрей Тисецкий.* МЕЖ ДВУХ ОГНЕЙ/ национально ориентированное антинацистское подполье и партизаны в регионе Малого Палесья 1941-1944(руск.). — 2017. Архівавана з першакрыніцы 10 красавіка 2021.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Раства-Багародзіцкая царква.
**Свята-Раства-Багародзіцкая царква** — праваслаўны храм у в. Ляскавічы Іванаўскага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Ляскавіцкія саламяныя царскія вароты
Знаходзіцца ў заходняй частцы вёскі. Перад царквой пастаўлена драўляная званіца-брама каркаснай канструкцыі.

Царква пабудавана ў 1783 годзе з дрэва на сродкі прыхаджан і памешчыка Гаўрыіла Арэшкі. Да 1830-х гадоў была ўніяцкай. У 1832—1838 гг. перароблена ў праваслаўную царкву. Каля 1836—1838 гг. мясцовымі майстрамі для царквы былі зроблены саламяныя царскія вароты, якія зараз захоўваюцца ў Гродзенскім дзяржаўным гісторыка-археалагічным музеі.

З 1960-х гадоў царква не дзейнічала. У 1991 годзе храм быў адрамантаваны і асвечаны. У 2000 годзе праведзена рэстаўрацыя храма і званіцы.

Архітэктура
-----------

Помнік народнага дойлідства. Падоўжна-восевая кампазіцыя храма складаецца з прамавугольнага асноўнага зруба і пяціграннай апсіды з бакавымі нізкімі рызніцамі. Агульны дах па цэнтры завершаны васьмігранным барабанам з цыбулепадобным купалам. Галоўны фасад вырашаны плоскасна і завершаны трохвугольным франтонам даху з паўкруглай люкарнай у тымпане. Вертыкальна ашаляваныя сцены расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі і вертыкальнымі бусамі-сцяжкамі ў прасценках.

Інтэр’ер
--------

У залу над уваходам выступаюць хоры, падтрыманыя 2 слупамі. Абразы 17 — 18 ст.: «Хрыстос Пантакратар», «Маці Божая Адзігітрыя», «Мікалай Угоднік», «Узнясенне», абразы 19 ст.: «Спас Пантакратар», «Архангел Міхаіл», «Святы Сцяфан», «Святы Фадзей», «Багародзіца з дзіцем».

Зноскі
------

1. ↑  Приход храма Рождества Пресвятой Богородицы д.Лясковичи Ивановского района (руск.)(недаступная спасылка).  Пинская и Лунинецкая епархия Белорусского Экзархата РПЦ. Архівавана з першакрыніцы 30 верасня 2018. Праверана 30.09.2018.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.
* Лабачэўская, В. А. Мастацтва дзеля славы Божай: саламяныя іканастасныя вароты і царкоўна-культавыя прадметы / В. А. Лабачэўская. — Мінск : Беларуская навука, 2018. — 263 с. : іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Ляскавічы)
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Ляскавічы) на сайце Radzima.org
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Ляскавічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Ляскавічы) на сайце «Архіварта»
**Фрэнк Эйклі Баркер-старшы** (англ.: Frank Akeley Barker Jr.; 26 студзеня 1928, Нью-Хэйвен, Канектыкут — 13 чэрвеня 1968, Куангнгай, Паўднёвы В’етнам) — падпалкоўнік арміі ЗША, камандзір аператыўнай групы «Баркер», удзельнік В’етнамскай вайны.

Біяграфія
---------

Аб жыцці Баркера вядома мала. Ён нарадзіўся 26 студзеня 1928 г. у горадзе Нью-Хэйвен, штат Канектыкут.

Сангмі
------

У канцы 1960-х гадоў узначаліў аператыўную групу ў складзе некалькіх рот 1-га батальёна 20-й пяхотнай брыгады 23-й пяхотнай дывізіі «Амерыкал».

16 сакавіка 1968 года байцы Баркера зладзяць разню ў вясковай абшчыне Сангмі. Аб гэтым праз некалькі гадзін яму даложыць верталётчык Х’ю Томпсан, які разам з экіпажам спрабаваў самастойна прыпыніць злачынства. Пасля рапарту пілота Баркер неадкладна адклікаў усе сілы з Сангмі.

Гібель
------

13 чэрвеня 1968 года ў правінцыі Куангнгай верталёт, у якім ляцеў Баркер і яшчэ некалькі вайскоўцаў, быў збіты. Усе, хто знаходзіўся на борце, загінулі.

Зноскі
------

1. ↑  FRANK AKELEY BARKER JR
2. ↑  Angers, Trent (2014). The Forgotten Hero of My Lai: The Hugh Thompson Story (Rev ed.). Acadian House. ISBN 978-0925417909.
**Антаніна Леанідаўна Лангіна** (нар. 7 ліпеня 1959, Орша) — савецкая і расійская шашыстка. Майстар спорту СССР (1989). Жонка Уладзіміра Лангіна. З’яўляецца адказным сакратаром Федэрацыі шашак Санкт-Пецярбурга, узначальвае кваліфікацыйную і дзіцячую камісію.

Біяграфія
---------

Займацца шашкамі стала ў 12-гадовым узросце. І адразу стала чэмпіёнкай Оршы, а затым і Віцебскай вобласці сярод дзяўчынак. Займалася самастойна.

Была неаднаразовай чэмпіёнкай вобласці па рускіх і стаклетачных шашках сярод жанчын, пяцікратнай чэмпіёнкай Беларусі па рускіх шашках сярод жанчын, бронзавым прызёрам Кубка СССР 1989 года ў складзе каманды Беларусі, бронзавым прызёрам чэмпіянату СССР 1990 года сярод прафсаюзаў, пераможцай і прызёрам буйных усесаюзных і міжнародных турніраў. У 1989 годзе ёй было прысвоена званне майстра спорту СССР.

У 1994 годзе Антаніну запрасіў у Санкт-Пецярбург Уладзімір Лангін (заслужаны трэнер Расіі, заслужаны майстар спорту Расіі).

За «пецярбургскі» перыяд Антаніна Лангіна стала 11-кратнай чэмпіёнкай горада па рускіх і стаклетачных шашках сярод жанчын, была неаднаразовай чэмпіёнкай і прызёрам чэмпіянатаў Расіі па рускіх шашках у асабістым і камандным заліках, сярэбным прызёрам чэмпіянату свету 2002 года па версіі МАРШ (Самара), чэмпіёнкай свету 2003 года (асноўная праграма, Санкт-Пецярбург) і 2005 года (хуткая гульня, Днепрадзяржынск) па шашках 64, чэмпіёнкай і прызёрам чэмпіянатаў Еўропы сярод клубных каманд, у складзе каманд «Ззянне Поўначы», «Клуб імя Чыгорына». Антаніна — гросмайстар Расіі, міжнародны гросмайстар.

Скончыла Мінскі радыётэхнічны інстытут і адзінаццаць гадоў працавала на Віцебскім тэлевізійным заводзе. Удзельнічала ў стварэнні касмічнага карабля шматразовага выкарыстання «Буран». Два гады была спартсменам-інструктарам, членам нацыянальнай зборнай па шашках у Дзяржкамспорце РБ.

З 2004 года працуе загадчыцай аддзялення шашак у СДЮШАР па шахматах і шашках ў Санкт-Пецярбургу, інструктарам-метадыстам, трэнерам-выкладчыкам па шашках. Распрацавала праграму падрыхтоўкі шашыстаў у СДЮШАР. Падрыхтавала шмат высокакваліфікаваных спартсменаў. У тым ліку пераможцаў і прызёраў першынстваў Расіі, Еўропы, свету — Віктара Ягорава і Кацярыну Іванову, а таксама маладое пакаленне — Марыю Крыскевіч, Дзмітрыя Мельнікава, Андрэя Усманава.

Пры непасрэдным удзеле Антаніны Леанідаўны ў 2008 годзе была адкрыта спецыялізацыя «шашкі» ў Санкт-Пецярбургскім універсітэце фізічнай культуры імя П. Ф. Лесгафта. Яна распрацавала вучэбна-метадычны комплекс падрыхтоўкі бакалаўраў па дысцыпліне «Тэорыя і методыка выбранай спецыялізацыі — шашкі».

Спартыўныя дасягненні
---------------------

* Чэмпіянат свету 2003 года (Санкт-Пецярбург) — 1 месца
* Чэмпіянат свету 2005 года (Днепрадзяржынск) — 1 месца

Узнагароды
----------

* За вялікі ўклад у развіццё шашак узнагароджана знакам «Выдатнік спартыўнай культуры і спорту».

Зноскі
------

1. ↑  Лангіна (Захарава) Антаніна Леанідаўна
**Залатавочкі**, **флёрніцы** (*Chrysopidae*) — сямейства насякомых атрада сеткакрылых.

Апісанне
--------

Даўжыня 4,5-20 мм. Цела звычайна зялёнага, зеленавата-жоўтага або шэрага колеру. Крылы празрыстыя, светлыя, вясёлкава- або перламутрава-пералівістыя (размах 19—65 мм), з густой сеткай жылак; у спакоі складываюцца стрэшкападобна. Вусікі доўгія, ніткападобныя. Вочы выпуклыя, залацістыя (адсюль назва).

Пашырэнне
---------

Адрозніваецца больш за 1900 відаў. Пашыраны ўсюды, акрамя Антарктыды і Новай Зеландыі. Трапляюцца на лісці дрэў і кустоў. Многія віды — пастаянныя насельнікі культурных ландшафтаў. На Беларусі найбольш адзначаны залатавочка звычайная (*Chrysoperla carnea*) і залатавочка жамчужная (*Chrysopa perla*). У шэрагу краін златавочку *Chrysopa carnea* разводзяць для падаўлення колькасці шкоднікаў раслін, асабліва ў цяпліцах.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Жывуць адкрыта на расліннасці. Лічынкі і дарослыя — драпежнікі, кормяцца тлямі, шчытоўкамі, вусенямі, кляшчамі, яйцамі насякомых, некаторыя — нектарам і пылком. Асобныя віды носяць на целе шчыток з скурак ахвяр, павуціны або кавалачкаў сухіх лісцяў. Дарослыя златавочкі лётаюць павольна і неахвотна, часцей сядзяць на лісцях дрэў і кустоў або на раслінах у квецені.

Лічынка.
Самкі адкладваюць сцябліністыя яйцы кучкамі на лісце розных раслін. Развіццё з поўным ператварэннем. Лічынкі падоўжаныя, верацёнападобныя, жаўтавата-карычневыя ці светла-шэрыя, з шырокай галавой і доўгімі серпападобна загнутымі сківіцамі, зверху па баках пучкі валаскоў. Зімуюць дарослыя насякомыя.

Літаратура
----------

* Залатавочкі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
* Залатавочкі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4154663-5 · LCCN: sh85025448 · Microsoft: 2776611274 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Эпштэйн.

**Іцхак Эпштэйн** (1862, Любань, Мінская губерня — 1943, Іерусалім) — ізраільскі педагог і мовазнавец. Быў сярод заснавальнікаў выкладання на адроджаным іўрыце. Брат Залмана Эпштэйна  (руск.) (бел..

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў мястэчку Любань у артадаксальнай сям’і яўрэйскага вучонага і выкладчыка іўрыту *Нохема Эпштэйна* і *Фейгі-Бейлі Шапіра*. Атрымаў традыцыйную адукацыю. У 1876 годзе сям’я пераехала ў Адэсу, там ён скончыў у 1883 рэальнае вучылішча[d]; адначасова браў урокі іўрыту ў М. Л. Ліліенблюма  (руск.) (бел.. У 1886 эміграваў у Эрэц-Ісраэль.

З адкрыццём у 1891 годзе яўрэйскай школы ў Цфаце  (руск.) (бел. быў прызначаны дырэктарам (да 1901).

У 1902—1905 і ў 1915 годзе вывучаў педагогіку ва універсітэце ў Лазане (у 1915 атрымаў ступень доктара педагогікі і літаратуры).

У перыяд з 1909 па 1915 год быў дырэктарам яўрэйскай школы «Талмуд-Тора» ў Салоніках.

У 1919 годзе быў прызначаны дырэктарам жаночай настаўніцкай семінарыі імя Э. Лявінскага ў Тэль-Авіве. У 1920 пераехаў у Іерусалім, стаў інспектарам яўрэйскіх школ.

Творы
-----

* «Иврит бе-‘иврит» («Іўрыт на іўрыце», Варшава, 1901)
* «Хэгйоней лашон» («Разважанні пра мову», 1947)
* «Мехкарим ба-психология шел ха-лашон ве-ха-хиннух ха-‘иври»(«Даследаванні па псіхалогіі мовы іўрыт і адукацыі на ёй», 1947).

Зноскі
------

1. ↑  надмагілле<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q203443'></a>

Спасылкі
--------

* Артыкул «*Эпштейн Ицхак*» у Электроннай яўрэйскай энцыклапедыі

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5060770 · BNF: 13742020q · CiNii: DA12857883 · GND: 1057982113 · ISNI: 0000 0004 2764 8317 · LCCN: n88232280 · NTA: 14721887X, 273444840 · SUDOC: 17664136X · VIAF: 283077055 |

 |
**Помнік Свабоды** (лат.: Brīvības piemineklis, ў гутарковай мове рыжан называецца *Мiлда*) у Рызе быў ўсталяваны ў часы незалежнай Латвіі ў 1935 годзе. Аўтар помніка — скульптар Карліс Зале. Помнік уяўляе сабой высокую стэлу.

Апісанне
--------

Помнік Пятру I стаяў на месцы Статуі Свабоды
Ля аснавання размешчаны скульптуры і барэльефы, якія прадстаўляюць сабой розныя старонкі гісторыі краіны, у тым ліку дадзена выява латышскіх стралкоў. На вяршыні стаіць сама Свабода ў выглядзе жанчыны з трыма зоркамі — сімвалам трох правінцый Латвіі — Курземе (Курляндыі), Відземе (Ліфляндыі) і Латгале (Латгаліі). На помніку высечаны надпіс «Tēvzemei un Brīvībai» — «Айчыне і Свабодзе».

Гісторыя
--------

Пасля далучэння Латвіі да СССР у 1940 годзе помнік хацелі знесці, але дзякуючы ўмяшанню знакамітага скульптара В. І. Мухінай ён быў захаваны.

Зноскі
------

1. 1 2  Latvijas Vēstnesis — Latvijas Vēstnesis, 1993. Праверана 18 лістапада 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6497517'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27056014'></a>
2. ↑  Час № 268 (19.11.1998.)

Гл. таксама
-----------

* Славутасці Рыгі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Статуя Свабоды (Рыга)
* Аб помніку Свабоды на партале Іншая Рыга
* Помнік Свабоды
* Іконы латвійскай культуры Архівавана 6 снежня 2008.
* ВСЭ, артыкул «Карлис Зале» Архівавана 19 лютага 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LNB: 000070356 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мілеўская.

**Ксенія Уладзіміраўна Мілеўская** (нар. 9 жніўня 1990, Мінск) — беларуская тэнісістка. Малодшая сястра футбаліста кіеўскага «Дынама» Арцёма Мілеўскага.

9 чэрвеня 2007 Ксенія ў пары з польскай тэнісісткай Уршулай Радваньскай выйграла адкрыты чэмпіянат Францыі сярод дзяўчат. У фінальнай гульні польска-беларускі дуэт абыграў у двух сэтах (6-1, 6-4) румынку Сарану Кырсцю і амерыканку Алексу Глэтч. Праз два месяцы, 8 верасня, Мілеўская і Радваньска выйгралі Адкрыты чэмпіянат ЗША сярод дзяўчат. На гэты раз у фінале ў двух сэтах з лікам (6-1, 6-2) былі абыграны грузінская тэнісістка Вольга Калашнікава і расіянка Ксенія Лыкіна.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Ксенія Мілеўская на Вікісховішчы |

* Профіль на сайце WTA Tour (англ.)
* Профіль на сайце ITF (англ.)
* Профіль на сайце Кубка Федэрацыі (англ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шляхтуноў.

**Фёдар Сазонавіч Шляхтуноў** (17 верасня 1896 вёска Сінякова, Бешанковіцкі раён — 13 мая 1972) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Вілейскай вобласці.

Біяграфія
---------

У арміі з 1915 года, з 1917 у Чырвонай Гвардзіі, Чырвонай Арміі. Член КПСС з 1919 года. З 1921 года на савецкай і адміністрацыйна-гаспадарчай рабоце. У партызанах з кастрычніка 1941 года: камандзір групы, з чэрвеня 1942 года — атрада, у снежні 1942 — студзені 1943 гадоў і сакавіку — кастрычніку 1943 года камандзір партызанскай брыгады імя Л. М. Даватара, у студзені — сакавіку 1943 года камандаваў партызанскай брыгадай імя К. Я. Варашылава. З 1944 года працаваў у СНК Беларускай ССР, у 1947—1960 гадах на адміністрацыйна-гаспадарчай рабоце. У 1952 годзе скончыў Рэспубліканскую партыйную школу.

Крыніцы
-------

1. ↑

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Фігаро.

**«Жаніцьба Фігаро»** (Le nozze di Figaro ossia la folle giornata) — опера-буф Вольфганга Амадэя Моцарта на італьянскай мове, напісаная на лібрэта Ларэнца да Понтэ па аднайменнай п'есе Бамаршэ.

Прэм'ера адбылася 1 мая 1786 года ў венскім Бургтэатры.

Гісторыя стварэння
------------------

Да складання музыкі Моцарт прыступіў у снежні 1785 ў сваёй кватэры на Домгасэ ў Вене і скончыў яго праз пяць месяцаў. Прэм'ера адбылася ў Вене 1 мая 1786 года і прайшла з нязначным поспехам. Спачатку п'еса Бамаршэ была забароненая ў Вене, як твор, які высмейваў арыстакратыю і звязаны з французскай рэвалюцыяй.

Сапраўднае прызнанне опера набыла толькі пасля пастаноўкі ў Празе ў снежні таго ж года.

Прэм’ера
--------

Прэм’ера оперы адбылася ў бургтэатры Вены 1 мая 1786 года. Першымі двума выкананнямі дырыжыраваў сам Моцарт (седзячы за клавесінам), пазней — Іозеф Вайгль. Пасля першага выканання ў 1786 годзе было яшчэ 8 паўтораў і хоць гэта было нішто ў параўнанні з частатой выканання будучай «Чароўнай флейтай», прэм’ера ў агульным расцэньвалася як паспяховая.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Archivio Storico Ricordi — 1808. Праверана 20 кастрычніка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3621644'></a>

Літаратура
----------

* Gutman, Robert W. (2001). Mozart: A Cultural Biography. Houghton Mifflin Harcourt. ISBN 0-15-601171-9

Спасылкі
--------

* Оперы «Жаніцьба Фігаро» — 230 гадоў
* Моцарт-Вена(en)
* Сюжэт оперы Жаніцьба Фігаро Архівавана 8 лістапада 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMusic · International Music Score Library Project · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Ларуса · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX2101861 · BNF: 13915222d · GND: 300109849 · LCCN: n81079986 · NLA: 36037718 · NUKAT: n2006055216 · LIBRIS: 169831 · SUDOC: 031338011 · VIAF: 308699110 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Інгебрыгтсен.

**Томі Інгебрыгтсен** (нарв.: Tommy Ingebrigtsen, нар. 8 жніўня 1977, Тронхейм) — нарвежскі скакун з трампліна, чэмпіён свету, прызёр Алімпійскіх гульняў.

Біяграфія
---------

Томі Інгебрыгтсэн нарадзіўся ў 1977 годзе ў сям’і музыканта Дага Інгебрыгтсена.

У Кубку свету дэбютаваў у канцы 1993 года. На першым у кар’еры этапе сусветнага кубка ў Прадаца заняў 51-е месца. Праз тры дні ў Куршавелі прабіўся ў дзясятку мацнейшых (8-е месца), набраўшы першыя кубкавыя ачкі.

У пачатку 1995 года заваяваў залаты медаль на юніёрскім чэмпіянаце свету ў шведскім Еліварэ. Пасля гэтага поспеху Томі быў уключаны ў склад нацыянальнай зборнай і ў семнаццацігадовым узросце сенсацыйна выйграў «золата» дарослага чэмпіянату свету.

Наступныя некалькі гадоў у кар’еры нарвежца аказаліся няўдалымі: ён не мог замацавацца ў складзе зборнай, а на чэмпіянаце свету 1997 года пры абароне чэмпіёнскага звання не трапіў нават у другую спробу.

Вярнуцца ў зборную Інгебрыгтсен змог толькі пасля прапушчанай Алімпіяды ў Нагана. У сезоне 1998/99 ён упершыню патрапіў на подыум этапу Кубка свету (у польскім Закапанэ) і заняў у агульным заліку 11-е месца.

На Алімпіядзе 2002 года нарвежац прыняў удзел ва ўсіх відах праграмы, але не набыў асаблівых поспехаў: у двух асабістых стартах ён займаў месцы ў трэцім дзясятку, а ў камандным старце нарвежская каманда стала толькі дзевятай. Праз год заваяваў два медалі на чэмпіянаце свету ў Італіі. На нармальным трампліне ён быў другім, саступіўшы Адаму Малышу, а з камандай выйграў «бронзу».

На заходзе кар’еры Інгебрыгтсэн праявіў сябе добрым майстрам палётаў на лыжах. Двойчы ён выйграваў камандны турнір палётных чэмпіянатаў свету, а ў 2006 годзе з партнёрамі па камандзе заваяваў бронзавую ўзнагароду турынскай Алімпіяды.

У сакавіку 2007 года завяршыў спартовую кар’еру.

Зноскі
------

1. ↑  FIS database Праверана 26 красавіка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q212928'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105753098'></a>
2. ↑  Tommy Ingebrigtsen // Store norske leksikon — 1978. — ISSN 2464-1480<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q746368'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (скачкі з трампліна) · Olympedia · Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
**Паўночна-Каралінскі ўніверсітэт у Пембруку** (англ.: University of North Carolina Wilmington) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Пембрук ў штаце Паўночная Караліна.

Гісторыя
--------

Вучэльня была заснавана 7 сакавіка 1887 года пасля мясцовай петыцыі, якую спансаваў Гамільтан Макміліян з акругі Робесан, які засядаў у Палаце прадстаўнікоў штата. Паколькі мэта вучэльні складалася ў тым, каб навучыць карэнных амерыканцаў быць настаўнікамі, прыём быў абмежаваны індзейцамі з акругі Робесан.

У 1909 годзе школа пераехала на сваё цяперашняе месца, прыкладна ў адной мілі ад першапачатковага месца. Назва была зменена ў 1911 годзе на Індыйскую нармальную школу акругі Робесан, а ў 1913 годзе яна была зноў зменена, на гэты раз на Нармальную школу індзейцаў Чэрокі акругі Робесан.

У 1939 годзе працягласць навучання ў школе была зменена на чатыры гады, а ў 1941 годзе была дадзена новая назва — Пембрукскі дзяржаўны каледж індзейцаў. Пасля вучэльня пачала прапаноўваць ступені бакалаўра па іншых галінах ведаў, акрамя адукацыі. У 1945 годзе каледж быў адкрыты для членаў з усіх федэральна прызнаных плямёнаў індзейцаў. Змена назвы на Пембрукскі дзяржаўны каледж у 1949 годзе азначала, што вучэльня пачынае прыём таксама і белых студэнтаў. У 1953 годзе было выдадзена распараджэнне, што іх можна прымаць да 40% ад агульнай колькасці студэнтаў. У наступныя гады былі прыняты рашэнні аб забароне ўсіх расавых абмежаванняў.

У 1969 годзе каледж стаў Пембрукскім дзяржаўным універсітэтам, рэгіянальным універсітэтам, які быў уключаны ва ўніверсітэцкую сістэму Паўночнай Караліны ў 1972 годзе. Першая магістарская праграма была ўведзена ў 1978 годзе. 1 ліпеня 1996 года ўніверсітэт стаў Паўночна-Каралінскім ўніверсітэтам у Пембруку.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж навук пра здароўе
* Школа бізнесу
* Школа адукацыі
* Школа праграм аспірантуры

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Паўночная Караліна

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Паўночна-Каралінскі ўніверсітэт у Пембруку
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 0019 8924 · LCCN: no99018594 · Microsoft: 3970613 · VIAF: 126990739 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тэйт.

**Шэран Мары Тэйт** (24 студзеня 1943, Далас — 9 жніўня 1969, Лос-Анджэлес) — амерыканская актрыса і мадэль.

Тэйт пачала сваю кар’еру ў 1960-я гады з невялікіх тэлевізійных роляў, пасля якіх яна знялася ў некалькіх фільмах. Атрымаўшы станоўчыя водгукі ад крытыкаў, яна была прызнана адной з самых перспектыўных актрыс маладога пакалення ў Галівудзе і была намінавана на «Залаты глобус» за ролю ў фільме *Даліна лялек* (1967). Яна таксама часта з’яўлялася ў модных часопісах як мадэль вокладкі.

У 1968 годзе яна выйшла замуж за рэжысёра Рамана Паланскі. На дзявятым месяцы цяжарнасці яна памерла ў сваім доме ў Беверлі-Хілз. Шэран Тэйт, разам з чатырма яе сябрамі, была жорстка забіта членамі секты на чале з Чарльзам Мэнсанам.

Прыкладна праз 10 гадоў пасля забойства, маці Шэран Тэйт, Дорыс, у адказ на ўзмацненне праявы культу забойцаў дачкі і магчымасці некаторых з іх атрымаць умоўна-датэрміновае вызваленне, арганізавала грамадскую кампанію па аказанні ціску на ўлады, каб выправіць недахопы, якія ўбачыла ў дзяржаўнай пенітэнцыярнай сістэме. У выніку гэтай кампаніі былі ўнесены некалькі паправак у крымінальнае заканадаўства Каліфорніі, якія дазваляюць ахвярам злачынстваў і іх сем’ям падаваць *заявы пацярпелых аб уздзеянні* — падчас фазы судовага разбору і падчас пасяджэнняў камісій датэрміновага вызвалення. Дорыс Тэйт таксама стала першай асобай, якая скарысталася нядаўна прынятым законам падчас пасяджэння камісіі аб магчымасці датэрміновага вызвалення Чарльза Уотсана, аднаго з забойцаў Шэран Тэйт. Пазней Дорыс Тэйт была перакананая, што з-за гэтых змяненняў у законе яе дачцэ была вернута чалавечая годнасць і што яе барацьба дазволіла «ператварыць след, які Шэран пакінула пасля сябе — ператварыўшы яе з ахвяры злачынства ў сімвал барацьбы за правы пацярпелых».

Зноскі
------

1. ↑  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. 1 2  Sharon Tate // GeneaStar<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98769076'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3100478'></a>
3. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz · Rotten Tomatoes |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Notable Names Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 14028138 · BNE: XX1666725 · BNF: 13964302v · GND: 124368816 · GTAA: 159999 · ISNI: 0000 0001 1062 5029 · LCCN: no98028053 · NKC: xx0002200 · NLP: A23640789 · NUKAT: n2009115021 · SUDOC: 08739376X · VIAF: 51882202 · ULAN: 500346475 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Шведская брама.
**Шведская брама** (лат.: Zviedru vārti, шведск.: Svenskporten) — помнік культуры, архітэктурны комплекс, размешчаны ў некалькіх дамах на вуліцы Торня ў Старым горадзе Рыгі, Латвія.

Гісторыя
--------

У канцы XVII стагоддзя ўздоўж гарадскога мура будуюцца жылыя дамы. Да іх неабходна было пракласці праезд, які б можна было зачыняць. З гэтай мэтай у 1698 годзе, падчас шведскага панавання, у муры жылога дома была прабіта новая гарадская брама. Побач некалі знаходзілася абарончая вежа Юргена — цяпер яе рэшткі ўбудаваныя ў суседні з брамай дом № 11.

У 1926 годзе брама была арандавана ў горада Саюзам архітэктараў Латвіі, і будынак быў перабудаваны. Увесь комплекс атрымаў сённяшні выгляд пасля рэканструкцый 1953—1956 і 1986—1987 гадоў.

Шведская брама ў літаратуры
---------------------------

Герой серыі дэтэктыўных раманаў шведскага пісьменніка Хенінга Манкеля Курт Валандэр наведаў Шведскую браму ў рамане Рыжскія сабакі.

Гл. таксама
-----------

* Шведская брама (Прыекулэ)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шведская брама (Рыга)