**Іл-76** (па кадыфікацыі НАТА: *Candid* — англ.: шчыры, прамы) — савецкі цяжкі ваенна-транспартны самалёт, распрацаваны ў АКБ Ільюшына па праекце і пад кіраўніцтвам акадэміка Г. В. Наважылава; першы ў гісторыі СССР ваенна-транспартны самалёт з турбарэактыўнымі рухавікамі.

Серыйна вырабляўся ў Узбекістане на Ташкенцкім авіяцыйным вытворчым аб’яднанні імя В. П. Чкалава. У 2010 годзе вытворчасць самалёта афіцыйна перанесена ў Расію на завод «Авіястар» ва Ульянаўску.

Апісанне
--------

Іл-76 у музеі авіяцыі ў Кіеве
Іл-76 прызначаны для транспарціроўкі тэхнікі і грузаў рознага прызначэння. Самалёт здольны дастаўляць, у залежнасці ад мадыфікацыі, максімальнай масай 28-60 т на адлегласць 3600-4200 км з крэйсерскай хуткасцю 770—800 км/г. Грузавая кабіна мае памеры 24,5 м у даўжыню (з якіх 4,5 прыпадае на рампу), 3,46 м у шырыню і 3,4 м у вышыню; нахільная грузавая рампа служыць адначасова трапам для ўезду тэхнікі. Прастора пад падлогай грузавой кабіны выкарыстоўваецца пад дапаможныя грузавыя адсекі для размяшчэння рознага рыштунку..

Усе кабіны Іл-76 герметызаваны, што дае магчымасць перавозіць 145 (у двухпалубным варыянце — 225) салдат з асабістай зброяй або забяспечыць выкід дэсанта-штурмавой групы з 126 чалавек. Самалёт можа транспартаваць усю наменклатуру баявой тэхнікі паветрана-дэсантных дывізій. Адзін Іл-76 можа дэсантаваць парашутным спосабам, на дэсантных платформах, да чатырох адзінак тэхнікі (БМД-1, БМД-2, БТР-Д або ГАЗ-66) або тры з суправаджальным дэсантам да 21 чалавека, або чатыры адзінкі пасадачным спосабам. Таксама можа перавозіць большую частку тэхнікі мотастралковых дывізій.

Самалёт здольны браць на борт да 109 000 л паліва і пераадольваць адлегласць да 6700 км са сярэднім расходам паліва 9 т/гадзіна, перагонная адлегласць да 10 500 км.

Манета Банка Расіі — Серыя: Гісторыя рускай авіяцыі: «ІЛ-76». 1 рубель, срэбра, рэверс.
Прызначаны для эксплуатацыі на бетанаваных і грунтавых аэрадромах з трываласнымі характарыстыкамі не ніжэй 0,6 Мпа, здольны выканаць пасадку на лядовы аэрадром Антарктыды. Даўжыня разбегу на ўзлёце складае 1500—2000 м, а прабег пры пасадцы 930—1000 м. Іл-76 дазваляе даставіць грузы ў цяжкадаступныя месцы, у тым ліку на дрэйфуючыя навуковыя станцыі ў Паўночным Ледавітым акіяне выкарыстоўваючы розныя спосабы іх парашутнага дэсантавання. Характарыстыкі самалёта дазволілі ўстанавіць некалькі сусветных авіяцыйных рэкордаў. Арыентыровачны кошт самалёта — 5 млрд рас.руб. станам на 2017 год.

Распрацоўка і вытворчасць
-------------------------

28 чэрвеня 1966 года Міністэрства авіяцыйнай прамысловасці СССР даручыла АКБ С. В. Ільюшына правесці даследчыя работы па стварэнні праекта ваенна-транспартнага самалёта, з чатырма турбарэактыўнымі рухавікамі, прызначанага для выканання задач, якія ўскладаюцца на ваенна-транспартную авіяцыю па пасадачным і парашутным дэсантаванні войскаў, баявой тэхнікі і ваенных грузаў.. Ужо 25 лютага 1967 года Генеральны канструктар С. В. Ільюшын зацвердзіў распрацаваную тэхнічную прапанову па стварэнні Іл-76.

27 лістапада 1967 года Савет міністраў СССР прыняў пастанову аб пачатку прац па стварэнні Іл-76.. Работы па стварэнні самалёта праходзілі пад кіраўніцтвам намесніка Генеральнага канструктара Г. В. Наважылава (з 28 ліпеня 1970 года Наважылаў — Генеральны канструктар АКБ маскоўскага машынабудаўнічага завода «Авіяцыйны комплекс імя С. В. Ільюшына»). Распрацоўка эскізнага праекта самалёта вялася пад кіраўніцтвам Д. У. Лешчынера. З 12 па 31 мая 1969 года працавала макетная камісія пад кіраўніцтвам камандуючага ВТА генерал-лейтэнанта Г. Н. Пакілева. Тады на вырабленым у натуральную велічыню макеце самалёта правяралася ў тым ліку і размяшчэнне рознай ваеннай тэхнікі ў самалёце (выбар памераў грузавой кабіны ўяўляў сабой складаную задачу з-за вялікай разнастайнасці перавозімых грузаў і тэхнікі).

Праектаванне самалёта ўскладнялася яшчэ тым, што неабходна было забяспечыць эксплуатацыю самалёта на грунтавых аэрадромах абмежаваных памераў і атрыманні ў гэтых умовах кароткіх даўжынь разбегу і прабегу. .

Акт працы Макетнай камісіі быў зацверджаны Галоўнакамандуючым ВПС П. С. Кутаховым 20 лістапада 1969 года .

Пабудова першага вопытнага самалёта праводзілася ў Маскве на машынабудаўнічым заводзе «Авіяцыйны комплекс імя С. В. Ільюшына». Першы палёт самалёт здзейсніў 25 сакавіка 1971 года з Цэнтральнага аэрадрома імя М. В. Фрунзе (камандзір — Герой Савецкага Саюза Э. І .Кузняцоў), пасадку здзейсніў на аэрадроме Раменскае. У маі 1971 года самалёт быў упершыню прадстаўлены міжнароднай грамадскасці на авіясалоне ў Ле Буржэ. Выпрабаванні самалёт праходзіў у гарнізоне Крачавіцы[*крыніца?*] (каля Вялікага Ноўгарада) і ў гэтай жа дывізіі (Віцебск-Паўночны, Крачавіцы, Крыжы (Пскоў)) упершыню ўстаў на ўзбраенне ВПС СССР.

Упершыню грамадзяне СССР змаглі ўбачыць Іл-76 у канцы заключнай серыі тэлевізійнага мастацкага фільма "Апошні рэйс «Альбатроса»", тэлепрэм’ера якога адбылася 20 верасня 1971 года .

Першы самалёт серыйная вытворчасць здзейсніў свой першы палёт 5 мая 1973 года з аэрадрома Ташкенцкага авіяцыйнага завода, экіпаж лётчыка-выпрабавальніка A. M. Цюруміна. У далейшым самалёты Іл-76 розных мадыфікацый вырабляліся на Ташкенцкім авіяцыйным вытворчым аб’яднанні імя В. П. Чкалава (ТАВАіЧ), усяго за гады вытворчасці пабудавана 955 самалётаў, з іх больш за 100 адпраўлена на экспарт. Эксплуатуецца 393 самалёты. Аб’ёмы вытворчасці даходзілі да 65 самалётаў за год.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  World Air Forces 2014 — 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17372480'></a>
2. ↑  *Frawley G.* The International Directory of Military Aircraft 2002/03: The thoroughly revised fourth edition of the only biennial directoy of the world's military aircraft. Features over 320 individual aircraft types currently in service or under development and a fleet inventory of the world's air arms, plus significant UAVs and aircraft carriers. — Aerospace Publications, 2002. — ISBN 978-1-875671-55-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15052984'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15052991'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15052999'></a>
3. 1 2  World Air Forces 2008 — 2008.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17415948'></a>
4. ↑
5. ↑  Реестр самолётов типа Ильюшин Ил-76/78/А-50
6. ↑  Самалёт Іл-76: лётна-тэхнічныя характарыстыкі. Даведка. (руск.). *РІА Навіны* (28 лістапада 2010). Праверана 28 ліпеня 2017.
7. 1 2   Ільюшын Іл-76 // на airwar.ru
8. ↑  ТРАНСПАРТНЫ САМАЛЁТ ІЛ-76 І ЯГО МАДЫФІКАЦЫІ **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 25 мая 2012. Праверана 3 жніўня 2012.
9. ↑  Іл-76 мяняюць палётнае заданне // «Коммерсантъ» № 101 ад 8.06.2017, стар. 1
10. ↑  *Талікаў Н. Д.* Тры чвэрці стагоддзя «ільюшынскага» неба… — М.: Веснік Паветранага Флота, 2008. — С. 186
11. ↑   Самалёты АКБ імя Ільюшына. Пад рэдакцыяй акадэміка Г. В. Наважылава
12. ↑   *Талікаў Н. Д.* Тры чвэрці стагоддзя «ільюшынскага» неба… — М.: Веснік Паветранага Флота, 2008. — С. 189
13. ↑   *Талікаў Н. Д.* Тры чвэрці стагоддзя «ільюшынскага» неба… — М.: Веснік Паветранага Флота, 2008. — С. 191
14. ↑   *Талікаў Н. Д.* Тры чвэрці стагоддзя «ільюшынскага» неба… — М.: Веснік Паветранага Флота, 2008. — С. 197
15. ↑    Ільюшын Іл-76
16. ↑   *Талікаў Н. Д.* Тры чвэрці стагоддзя «ільюшынскага» неба… — М.: Веснік Паветранага Флота, 2008. — С. 198
17. ↑  Афіцыйны сайт ААТ «Авіяцыйны комплекс імя С. В. Ільюшына». Даты першых палётаў. Архівавана 28 чэрвеня 2013.
18. ↑   «Апошні рэйс Альбатроса» 4-я серыя (1971 год) на партале Youtube. Глядзець на 1:02:00

| ⛭Самалёты ДКБ Ільюшына |
| --- |
| Бамбавікі | 
* ДБ-3
* Іл-4 (ДБ-3Ф)
* *ДБ-4*
* *Іл-6*
* *Іл-22*
* Іл-28
* *Іл-30*
* *Іл-46*
* *Іл-52*
* *Іл-54*

 |
| Штурмавікі | 
* Іл-2
* *Іл-8*
* Іл-10
* *Іл-16*
* *Іл-20 (1948)*
* *Іл-40*
* *Іл-102*

 |
| Тарпеданосцыі супрацьлодачныя самалёты | 
* *ДБ-3ТП*
* *Іл-6*
* Іл-38

 |
| Транспартныя самалёты ці падвойнага прызначэння | 
* *Іл-32*
* Іл-76
* *Іл-112*
* *Іл-214*

 |
| Спецыяльныя самалёты на базе транспартных | 
* А-50
* Іл-78
* *А-100*

 |
| Пасажырскія самалёты | 
* Іл-12
* Іл-14
* *Іл-18 (1946)*
* Іл-18
* Іл-62
* Іл-86
* Іл-96
* Іл-103
* Іл-114

 |
| Спецыяльныя самалёты на базе пасажырскіх | 
* Іл-20
* Іл-24
* Іл-80

 |
| Бягучыя праекты | 
* *Іл-112В*
* *МТС (Іл-214)*
* *Іл-76МД-90А (Ил-476)*
* *ПТС «Ермак»*

 |
| Нерэалізаваныя / эксперыментальныя | 
* *Іл-26*
* *Іл-36*
* *Іл-42*
* *Іл-52*
* *Іл-56*
* *Іл-64*
* *Іл-66*
* *Іл-66*
* *Іл-70*
* *Іл-72*
* *Іл-72*
* *Іл-74*
* *Іл-84*
* *Іл-90*
* *Іл-106*
* *Іл-118*
* *Іл-196*

 |
| *курсівам* вылучаны перспектыўныя, доследныя або асобныя ўзоры, якія не пайшлі ў серыйную вытворчасць |