У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Сільвестр.
**Сільве́стр II** (лац.: Silvester PP. II), **Ге́рберт Арылья́кскі (Аўрыла́кскі)** (лац.: Gerbertus Aureliacus, фр.: Gerbert d'Aurillac), таксама **Герберт Рэймскі** (каля 946 — 12 мая 1003) — сярэдневяковы навуковы і царкоўны дзеяч, Папа Рымскі з 2 красавіка 999 года па 12 мая 1003 года. Ён папулярызаваў арабскія навуковыя дасягненні ў матэматыцы і астраноміі ў Еўропе. Адрадзіў выкарыстанне абака, армілярнай сферы і астралябіі, забытыя ў Еўропе пасля падзення Рымскай імперыі. Герберт быў першым Папам французскага паходжання. Яго імя было ахутана легендамі.

Жыццё
-----

Помнік Сільвестру II у Арыяку
Герберт нарадзіўся каля 946 года ў Аўрылаку (у сучасным чытанні Арыяку, правінцыя Авернь, Францыя). Каля 963 года ён уступіў у кляштар Святога Герольда (там жа). У 967 годзе кляштар наведаў граф Барселоны Барэль II, і абат папрасіў яго ўзяць з сабой адоранага манаха для таго, каб ён мог у Іспаніі працягваць заняткі матэматыкай і вывучаць арабскія навуковыя працы. Са згоды графа Герберт быў пераведзены ў Вік, дзе працягнуў навучанне пад кіраўніцтвам біскупа Ато. Граф Барэль II тым часам падрыхтаваў дыпламатычную місію да кордаўскага халіфа ал-Хакама II і гэту дэлегацыю ўзначаліў біскуп Ато. З гэтай паездкі біскуп прывёз новыя дакументы і кнігі. Герберт са стараннасцю вывучаў матэматыку і астраномію. Дзякуючы цесным сувязям хрысціянскай Барселоны і арабскай Кордавы, ён меў магчымасць доступу да навуковай інфармацыі, якую не меў ніхто ў тагачаснай Еўропе. У прыватнасці ён адным з першых сярод еўрапейцаў пазнаёміўся з арабскімі лічбамі, зразумеў выгоду іх ужывання ў параўнанні з рымскімі і пачаў усяляк прапагандаваць іх укараненне ў еўрапейскую навуку.

У 969 годзе Герберт суправаджае графа Барэля II у яго паездцы ў Рым. У Рыме Герберт мае зносіны з Папам Рымскім Янам XIII і імператарам Атонам I Вялікім. Папа рэкамендаваў Герберта імператару ў якасці настаўніка для яго маладога сына, будучага імператара Атона II. Праз некалькі гадоў Атон I адпусціў Герберта ў Рэймс, дзе архібіскуп Адальберан прызначае яго схаластам школы кляштара Святога Рэмігія ў Рэймсе. У 973 годзе Атон II, які пасля смерці бацькі атрымаў у спадчыну тытул імператара, прызначыў Герберта абатам у Бобіа. Паступова Герберт уцягваецца ў палітыку. Разам з архібіскупам Адальберанам ён процістаіць спробам караля Заходне-франкскага каралеўства Лотара пры падтрымцы Гуга Капета адарваць Латарынгію ад імперыі Атона III.

Пасля смерці біскупа Адальберана пачынаецца барацьба за месца архібіскупа Рэймса. Герберт выступае адным з верагодных кандыдатаў, але Гуга Капет падтрымлівае Арнульфа, незаконнага сына караля Лотара, які і быў абраны ў 989 годзе. У 991 годзе, у выніку ўзніклых супярэчнасцей паміж архібіскупам і каралём Гуга Капетам, Арнульф быў зрынуты і на яго месца абраны Герберт. Але Папа Ян XV, а затым і рымскі Сінод не прызнаў гэтага абрання і хоць Герберт прызнаў рашэнне Папы, а ў 995 годзе Арнульф быў фармальна адноўлены на кафедры, яна заставалася фактычна вакантнай, таму што Арнульф быў пасаджаны ў турму Гуга Капетам і заставаўся ў ёй да яго смерці.

Новы Папа Грыгорый V, які быў стрыечным братам імператара Атона III, у 998 годзе прызначае Герберта архібіскупам Равены, а 2 красавіка 999 года, пасля смерці Грыгорыя V, пры падтрымцы імператара Герберт быў абраны Папам Рымскім пад імем Сільвестра II (Герберт узяў гэта імя ў гонар Папы Сільвестра I, які ў IV стагоддзі быў саветнікам імператара Канстанціна I Вялікага). Пасля абрання Папам Сільвестр пацвердзіў правы свайго былога ворага Арнульфа на архібіскупства Рэймскае. У якасці Папы Сільвестр актыўна змагаўся з сіманіяй і канкубінатам, якія квітнелі сярод рымскага духавенства.

У 1001 годзе ў выніку народнага паўстання ў Рыме імператар і Папа былі выгнаны ў Равену. Атон III распачаў два няўдалыя паходы, каб вярнуць сабе Рым і памёр у час трэцяга. Сільвестр II вярнуўся ў Рым неўзабаве пасля смерці імператара, калі ўлада ў горадзе перайшла да набілітэту. Трохі пазней, 12 мая 1003 года, Сільвестр II памёр і быў пахаваны ў саборы Святога Іаана Латэранскага ў Рыме.

Навуковыя дасягненні
--------------------

Рэканструкцыя рымскага абака
Армілярная нябесная сфера з карціны Сандра Бацічэлі
Як навуковец Герберт значна апярэдзіў свой час. А таму, спрабуючы знайсці тлумачэнне яго незвычайнай вучонасці, сучаснікі вінавацілі яго ў вядзьмарстве і чарнакніжжы, лічачы, што тут не абыйшлося без умяшання звышчалавечых сіл. Грэчаскай мовы ён не ведаў і знаёміўся з працамі грэчаскіх мысліцеляў па перакладах. Асноўныя яго навуковыя заняткі працякалі ў сферы квадрывія. Адным з асноўных дасягненняў Герберта было вывучэнне арабскай сістэмы лічбаў і яе ўжыванне. На аснове дзесятковай сістэмы злічэння (праўда, без выкарыстання нуля) Герберт аднавіў абак, забыты з часоў Рымскай імперыі, і ўдасканаліў яго на аснове арабскіх матэматычных дасягненняў.
Герберт таксама прэзентаваў у Еўропе армілярную нябесную сферу, на якой былі пазначаны нябесны экватар, тропікі, экліптыка і полюсы. Таксама распрацоўваў канструкцыю астралябіі, удасканаленай пазней.

Сістэма выкладання Герберта ў Рэймскай кафедральнай школе была апісана яго вучнем Рыхерам Рэймскім у III кнізе яго *«Гісторыі»*.

Герберт у легендах
------------------

Сільвестр II і д’ябал. Сярэдневяковая ілюстрацыя
Герберту прыпісвалі вывучэнне магіі і астралогіі ў ісламскіх гарадах Кордаўскага халіфата, і нават зносіны з самім д’яблам. Меркавалася, што Герберт з дапамогай дачкі арабскага філосафа, у якога вучыўся, завалодаў кнігай загавораў і схаваўся ад філосафа, які праследаваў яго, зрабіўшыся нябачным.

У легендзе пра сувязь яшчэ юнага Герберта з сукубам, перададзенай аўтарам XII стагоддзя Уолтэрам Мапесам, расказваецца, што аднойчы будучы Папа Рымскі сустрэў дзяўчыну дзіўнай прыгажосці па імені Мерыдыяна, якая абяцала яму багацце і свае магічныя паслугі, калі той згодзіцца быць з ёю. Юнак паддаўся спакусе і кожную ноч атрымліваў асалоду са сваёй таямнічай палюбоўніцай.

Меркавалася, што Герберт стварыў медную галаву — тэрафім. Гэта магічная галава адказвала на яго пытанні: «так ці не». Лічылася, што з дапамогай меднай галавы ён здолеў падняцца да папскага трона (іншая легенда кажа, што ён выйграў папства, гуляючы ў косці з д’яблам).

Паводле легенды бронзавая галава паведаміла Герберту, што, калі ён калі-небудзь будзе чытаць імшу ў Іерусаліме, д’ябал схопіць яго. Герберт адмяніў паломніцтва ў Іерусалім, але калі ён чытаў імшу ў царкве Святой Марыі Іерусалімскай (таксама званай «Іерусалімская царква») у Рыме, яму стала дрэнна і, паміраючы, ён прасіў сваіх кардыналаў рассекчы яго цела, каб яно не дасталася д’яблу. Па іншай версіі, ён быў атакаваны д’яблам, пакуль чытаў імшу, і той разарваў яго на часткі.

Легендарны вобраз Герберта выкарыстаны Міхаілам Булгакавым у яго *«Майстры і Маргарыце»*. Неабходнасцю разабраць паперы Герберта тлумачыць Воланд сваё знаходжанне ў Маскве.

Зноскі
------

1. ↑  *autori vari* Enciclopedia dei Papi — 2000.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2818964'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3725036'></a>
2. ↑  MacTutor History of Mathematics archive Праверана 22 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q547473'></a>
3. ↑  Гревс И. М. Сильвестр II.// Христианство. Энциклопедический словарь. М. 1995. Т. 2. С. 567.

Літаратура
----------

* Бубнов Н. М. Сборник писем Герберта как исторический источник (983—997). Критическая монография по рукописям. ТТ. 1-3. Санкт-Петербург, 1888—1890.
* Gerberti postea Silvestri II papae opera mathematica, ed. N. Bubnov. Berlin, 1899. CXIX, 620 pp.
* Gerbert. *Isagoge Geometriae*. Manuscript on Vellum. //Collection of Schoenberg, ms. no. ljs194 Архівавана 1 верасня 2006.
* Христианство. Энциклопедический словарь. — М. 1993—1995.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Сільвестр II**
* Сильвестр, римские папы // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Рихер Реймский. История. Книга 3.
* *C. Sigismondi.* Gerbert of Aurillac: astronomy and geometry in tenth century Europe // Proceedings of the Third Galileo — Xu Guangqi meeting, October 11-15, 2011

| ⛭Папы Рымскія |
| --- |
| I стагоддзе | 
* Пётр
* Лін
* Анаклет
* Клімент I
* Эварыст

 |
| II стагоддзе | 
* Аляксандр I
* Сікст I
* Тэлесфор
* Хігін
* Пій I
* Аніцэт
* Сотар
* Алеўтэр
* Віктар I
* Сефірын

 |
| III стагоддзе | 
* Калікст I
* Урбан I
* Панціян
* Антэр
* Фабіян
* Карнелій
* Луцый I
* Стэфан I
* Сікст II
* Дыянісій
* Фелікс I
* Еўціхій
* Кай
* Марселін

 |
| IV стагоддзе | 
* Марцэл I
* Еўсебій
* Мельхіяд
* Сільвестр I
* Марк
* Юлій I
* Ліберый
* Дамасій I
* Сірыцый
* Анастасій I

 |
| V стагоддзе | 
* Інакенцій I
* Зосіма
* Баніфацый I
* Цэлесцін I
* Сікст III
* Леў I
* Гіляр
* Сімпліцый
* Фелікс II
* Геласій I
* Анастасій II
* Сімах

 |
| VI стагоддзе | 
* Гармізд
* Ян I
* Фелікс IV
* Баніфацый II
* Ян II
* Агапій I
* Сільверый
* Вігілій
* Пелагій I
* Ян III
* Бенедыкт I
* Пелагій II
* Грыгорый I

 |
| VII стагоддзе | 
* Сабініян
* Баніфацый III
* Баніфацый IV
* Адэадат I
* Баніфацый V
* Ганорый I
* Севярын
* Ян IV
* Тэадор I
* Марцін I
* Яўген I
* Віталіян
* Адэадат II
* Донус
* Агафа
* Леў II
* Бенедыкт II
* Ян V
* Конан
* Сергій I

 |
| VIII стагоддзе | 
* Ян VI
* Ян VII
* Сісіній
* Канстанцін I
* Грыгорый II
* Грыгорый III
* Захар
* *Стэфан II*
* Стэфан II
* Павел I
* Стэфан III
* Адрыян I
* Леў III

 |
| IX стагоддзе | 
* Стэфан IV
* Пасхалій I
* Яўген II
* Валянцін
* Грыгорый IV
* Сергій II
* Леў IV
* Бенедыкт III
* Мікалай I
* Адрыян II
* Ян VIII
* Марын I
* Адрыян III
* Стэфан V
* Фармоз
* Баніфацый VI
* Стэфан VI
* Раман
* Тэадор II
* Ян IX
* Бенедыкт IV

 |
| X стагоддзе | 
* Леў V
* Сергій III
* Анастасій III
* Ланд
* Ян X
* Леў VI
* Стэфан VII
* Ян XI
* Леў VII
* Стэфан VIII
* Марын II
* Агапій II
* Ян XII
* Леў VIII
* Бенедыкт V
* Ян XIII
* Бенедыкт VI
* Бенедыкт VII
* Ян XIV
* Ян XV
* Грыгорый V
* Сільвестр II

 |
| XI стагоддзе | 
* Ян XVII
* Ян XVIII
* Сергій IV
* Бенедыкт VIII
* Ян XIX
* Бенедыкт IX
* Сільвестр III
* Бенедыкт IX
* Грыгорый VI
* Клімент II
* Бенедыкт IX
* Дамасій II
* Леў IX
* Віктар II
* Стэфан IX
* Мікалай II
* Аляксандр II
* Грыгорый VII
* Віктар III
* Урбан II
* Пасхалій II

 |
| XII стагоддзе | 
* Геласій II
* Калікст II
* Ганорый II
* Інакенцій II
* Цэлесцін II
* Луцый II
* Яўген III
* Анастасій IV
* Адрыян IV
* Аляксандр III
* Луцый III
* Урбан III
* Грыгорый VIII
* Клімент III
* Цэлесцін III
* Інакенцій III

 |
| XIII стагоддзе | 
* Ганорый III
* Грыгорый IX
* Цэлесцін IV
* Інакенцій IV
* Аляксандр IV
* Урбан IV
* Клімент IV
* Грыгорый X
* Інакенцій V
* Адрыян V
* Ян XXI
* Мікалай III
* Марцін IV
* Ганорый IV
* Мікалай IV
* Цэлесцін V
* Баніфацый VIII

 |
| XIV стагоддзе | 
* Бенедыкт XI
* Клімент V
* Ян XXII
* Бенедыкт XII
* Клімент VI
* Інакенцій VI
* Урбан V
* Грыгорый XI
* Урбан VI
* Баніфацый IX

 |
| XV стагоддзе | 
* Інакенцій VII
* Грыгорый XII
* Марцін V
* Яўген IV
* Мікалай V
* Калікст III
* Пій II
* Павел II
* Сікст IV
* Інакенцій VIII
* Аляксандр VI

 |
| XVI стагоддзе | 
* Пій III
* Юлій II
* Леў X
* Адрыян VI
* Клімент VII
* Павел III
* Юлій III
* Марцэл II
* Павел IV
* Пій IV
* Пій V
* Грыгорый XIII
* Сікст V
* Урбан VII
* Грыгорый XIV
* Інакенцій IX
* Клімент VIII

 |
| XVII стагоддзе | 
* Леў XI
* Павел V
* Грыгорый XV
* Урбан VIII
* Інакенцій X
* Аляксандр VII
* Клімент IX
* Клімент X
* Інакенцій XI
* Аляксандр VIII
* Інакенцій XII
* Клімент XI

 |
| XVIII стагоддзе | 
* Інакенцій XIII
* Бенедыкт XIII
* Клімент XII
* Бенедыкт XIV
* Клімент XIII
* Клімент XIV
* Пій VI
* Пій VII

 |
| XIX стагоддзе | 
* Леў XII
* Пій VIII
* Грыгорый XVI
* Пій IX
* Леў XIII

 |
| XX стагоддзе | 
* Пій X
* Бенедыкт XV
* Пій XI
* Пій XII
* Ян XXIII
* Павел VI
* Ян Павел I
* Ян Павел II

 |
| XXI стагоддзе | 
* Бенедыкт XVI
* Францыск

 |
| 
* ≛ ✰ Спіс Папаў Рымскіх
* Катэгорыя:Папы Рымскія

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | zbMATH Open · MacTutor History of Mathematics archive |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Infernal (6e éd.) · Treccani · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV11374198 · BIBSYS: 90939555 · BNC: a10157372 · BNE: XX1232334, XX4614575 · BNF: 120577541 · CiNii: DA04393186 · CONOR: 83492451 · GND: 11861438X · ICCU: MILV055565 · ISNI: 0000 0003 8221 4952 · LCCN: n50053288 · NKC: skuk0005254 · NLA: 35986673 · NLG: 232247 · NLP: A11852847 · NTA: 072231475 · NUKAT: n2002070017 · LIBRIS: 199517 · SUDOC: 028820398 · VIAF: 264422706 |

 |