**Трапезундская імперыя** — дзяржава (1204—1461) на паўночным усходзе Малой Азіі, са сталіцай у горадзе Трапезунд.

Трапезундская імперыя была створана пасля захопу Канстанцінопаля крыжакамі — удзельнікамі 4-га крыжовага паходу, пры распадзе Візантыйскай імперыі. У красавіку 1204 года ўнукі візантыйскага імператара Андроніка I Аляксей і Давыд Камніны, з дапамогай войскаў грузінскай царыцы Тамары — сваёй цёткі па кудзелі, занялі Трапезунд, а затым прыбярэжныя раёны з гарадамі Сіноп, Амастрыда, Іраклія.

Імператарам быў абвешчаны Аляксей (1204—1222), рэальна яму была падуладна ўсходняя частка імперыі з Трапезундам, а заходняй часткай валодаў Давыд. Імператары сталі звацца Вялікімі Камнінамі. У 1214 годзе Трапезундская імперыя страціла Іраклію і Амастрыду, заваяваныя Нікейскай імперыяй, і Сіноп, захоплены сельджукамі. Пад уладай Трапезундскай імперыі засталася вузкая прыбярэжная паласа ў межах візантыйскай фемы Халдыя, адрэзанай ад астатняй грэчаскай тэрыторыі; засялялі яе грэкі, грузіны і армяне. Адміністрацыйна імперыя першапачаткова дзялілася на тры банды (ваенныя акругі): Трапезунд, Мацука і Гемора на чале з дуксамі або «кефаламі» (галовамі, кіраўнікамі). У 14 стагоддзі было ўжо сем банд за кошт драбнення ранейшых акруг: Трыкомія, Трапезунд, Мацука, Палеамацука, Гемора, Сірмена, Рызеон і асобная фема Вялікая Лазія. Асноўнымі гарадамі-крэпасцямі імперыі апроч сталіцы былі Керасунт, Трыпалі, Ясоній, Месахалдыя і Лімніі.

Трапезундская імперыя падтрымлівала саюз з Грузіяй. Нікейская імперыя, а затым і адноўленая Візантыйская імперыі ніколі не прызнавалі за Вялікімі Камнінамі тытула імператара, у афіцыйных візантыйскіх дакументах яны пісаліся «уладарамі» або «архонтамі». Эканоміка імперыі асноўвалася на вінаградарстве, хлебаробстве і пасрэдніцкім гандлі з Паўночным Прычарнамор'ем, Каўказам, Месапатаміяй, Сярэднім Усходам. З срэбра, якое здабывалі з радовішчаў на тэрыторыі імперыі, білася трапезундскія манета — аспры. Феадалы валодалі значнай самастойнасцю: дынаты вяршылі суд над залежнымі сялянамі (парыкамі), карысталіся правам мёртвага рукі, набіралі з сваіх людзей дружыны. У 1244 годзе Трапезундская імперыя стала данніцай манголаў, у пачатку 14 ст. вяла барацьбу з цюркамі Ак-Каюнлу. У 1456 годзе Трапезундскую імперыю абклалі данінай туркі-асманы, а ў 1461 годзе Трапезундская імперыя была заваявана султанам Мехметам II, які ператварыў яе ў правінцыю Асманскай імперыі.

Літаратура
----------

Portal Крыжовыя паходы
Партал:  
  **Крыжовыя паходы**

* Карпов С. П. Образование Трапезундской империи (1204—1215) // ВВ. 2001. Т. 60;
* Панарет М. Трапезундская хроника / Подг. А. Хаханова // Труды по востоковедению Лазаревского ин-та вост. языков. Вып. 23. — М. 1905;
* Шукуров Р. «Новый Манцикерт» императора Феодора I Ласкариса // Византия между Востоком и Западом: Опыт ист. характеристики. СПб. 1999;
* Византийский словарь: в 2 т. / Общ. ред. К. А. Филатов. — СПб.: Амфора: РХГА: Издательство Олега Абышко, 2011.

| Імператары Трапезунда |
| --- |
| XIII стагоддзе | Аляксей I Вялікі Камнін (1204—1222) ·  Андронік I Гід (1222—1235) ·  Іаан I Аксух Камнін (1235—1238) ·  Мануіл I Вялікі Камнін (1238—1268) ·  Андронік II Вялікі Камнін (1263—1266) ·  Георгій I Вялікі Камнін (1266—1280) ·  Іаан II Вялікі Камнін (1280—1297) ·  Феадора Вялікая Камніна (1284—1285) ·  Аляксей II Вялікі Камнін (1297—1330) |  |
| XIV стагоддзе | Андронік III Вялікі Камнін (1330—1332) ·  Мануіл II Вялікі Камнін (1332) ·  Васіль I Вялікі Камнін (1333—1340) ·  Ірына Палеалог (1340—1341) ·  Ганна Вялікая Камніна (1341) ·  Міхаіл Вялікі Камнін (1341), (1344-1349) ·  Іаан III Вялікі Камнін (1342—1344) ·  Аляксей III Вялікі Камнін (1350—1390) ·  Мануіл III Вялікі Камнін (1390—1412) |
| XV стагоддзе | Аляксей IV Вялікі Камнін (1417—1429) ·  Іаан IV (Калаіаан) Вялікі Камнін (1429—1459) ·  Давід Вялікі Камнін (1458—1461) |