**Груня Яфімаўна Сухарава** (укр.: Груня Юхимівна Сухарєва; 11 лістапада 1891, Кіеў, Расійская імперыя — 26 красавіка 1981, Масква, РСФСР, СССР) — савецкі псіхіятр, заснавальнік дзіцячай псіхіятрыі ў СССР. Вядомая першым у навуковай літаратуры апісаннем сімптомаў дзіцячага аўтызму (1925). Заслужаны дзеяч навукі РСФСР.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 11 лістапада 1891 года ў Кіеве, у сям’і Хаіма Файцялевіча Сухарава (?—1941) і Рахілі Іосіфаўны Сухаравай (?—1951). У 1915 годзе скончыла Кіеўскі жаночы медыцынскі інстытут, пасля чаго на працягу двух гадоў працавала ўрачом эпідэміялагічнага атрада. З 1917 па 1921 год працавала псіхіятрам у Кіеўскай псіхіятрычнай бальніцы. Працавала ў псіханеўралагічнай клініцы Інстытута аховы здароўя дзяцей і падлеткаў. У 1921 годзе пераехала ў Маскву, дзе арганізавала санаторныя і псіханеўралагічныя лячэбныя ўстановы для дзяцей і падлеткаў.

З 1933 па 1935 год загадвае кафедрай псіхіятрыі ў Харкаве. У 1935 годзе абараніла доктарскую дысертацыю. У 1935 годзе стварыла кафедру дзіцячай псіхіятрыі Цэнтральнага інстытута ўдасканалення ўрачоў і ўзначальвала яе да 1965 года. З 1938 па 1969 год — загадчыца клінікі псіхозаў дзіцячага ўзросту Інстытута псіхіятрыі РСФСР (у клініцы працавала да 1979 года). Г. Я. Сухарава шмат гадоў была навуковым кіраўніком псіхіятрычнай бальніцы імя П.П.Кашчанкі. З’яўлялася членам праўлення Усесаюзнага, Усерасійскага і Маскоўскага таварыства неўрапатолагаў і псіхіятраў. Была старшынёй дзіцячай секцыі Маскоўскага таварыства неўрапатолагаў і псіхіятраў.

Сканала 26 красавіка 1981 года ў Маскве. Пахавана на Вастракоўскіх могілках. Загадам Дэпартамента аховы здароўя г. Масквы ад 26.03.2015 года № 243 з 18.05.2015 імя Г. Я. Сухаравай было прысвоена Маскоўскаму Навукова-практычнаму цэнтру псіхічнага здароўя дзяцей і падлеткаў (Былая клініка псіхозаў дзіцячага ўзросту). Цэнтр знаходзіцца па адрасе Масква, 5-ы Данскі пр. 21, з’яўляецца вядучым профільнай медыцынскай установай па лячэнні суіцыдальных станаў у дзяцей і падлеткаў да 18 гадоў.

Сястра — Марыя Яфімаўна Сухарава (1897—1991), педыятр-інфекцыяніст, доктар медыцынскіх навук (1946), прафесар (1947).

Уклад у развіццё савецкай псіхіятрыі
------------------------------------

На пачатку XX стагоддзя дзіцячай псіхіятрыі як навукі ў свеце не існавала, а нешматлікія навуковыя працы, прысвечаныя псіхозам дзіцячага ўзросту, засноўваліся, галоўным чынам, на казуістычных назіраннях. Аднак каштоўнасць гэтых навуковых прац (дэ Санктыс, Вейгант, Гелер) складалася ў тым, што яны пацвердзілі магчымасць з’яўлення і развіцця псіхозаў нават у дзяцей ранняга ўзросту, далі імпульс да сістэматычнага вывучэння клінікі псіхозаў дзіцячага ўзросту. Гэтыя даследаванні з 1920-х гадоў былі творча развіты і абагачаны маладым Савецкім псіхіятрам Груняй Сухаравай.

Г. Я. Сухарава распрацавала эвалюцыйна-біялагічную канцэпцыю псіхічных захворванняў. Вывучыла ўплыў фактару узроставай рэактыўнасці на клінічныя праявы пры розных псіхічных захворваннях ў дзяцей і падлеткаў. Г. Я. Сухаравай ўпершыню апісаны асобныя назалагічных формы псіхічных захворванняў у дзіцячым і падлеткавым узросце. За 20 гадоў да класічных апісанняў дзіцячага аўтызму Л. Канер і Г. Аспергера апісала падобныя станы.

Г. Я. Сухарава высветліла заканамернасці дынамікі шызафрэніі, уплыву на яе вастрыні пачатку і тэмпу развіцця працэсу. Ёю былі ўпершыню вылучаныя тры тыпы плыні шызафрэніі: бесперапыннае млявае, у форме прыступаў і змяшанае. Першы тып плыні яна лічыць больш характэрным для дзіцячага тыпу шызафрэніі, а плынь у форме прыступаў — больш тыповым для пачатку шызафрэніі ў падлеткавым узросце. Г. Я. Сухаравай ўстаноўлена, што тып плыні шызафрэніі ў большай ступені адлюстроўвае асаблівасці яе патагенезу, чым сіндрамальная форма захворвання. Г. Я. Сухарава ўстанавіла заканамернасці ўзаемасувязі паміж тыпам плыні і вядучым псіхапаталагічнымм сіндромам, вывучана ўзроставую эвалюцыю праяў захворвання. Устаноўлена адзінства асноўных заканамернасцяў шызафрэніі ў дзяцей і дарослых пры наяўнасці значных узроставых асаблівасцяў. Г. Я. Сухарава вывучала клінічную карціну псіхозаў у алігафрэннаў. Ёю прапанавана арыгінальная клініка-патогеніная класіфікацыя алігафрэніі. Працы Г. Я. Сухаравай па вывучэнні пагранічных станаў, алігафрэніі, псіхапатыі ў дзяцей і падлеткаў маюць вялікае значэння для дэфекталогіі. Г. Я. Сухарава стварыла навуковую школу дзіцячых псіхіятраў (М. Ш. Урона, В. Н. Мамцава, К.&nbsp;С.&nbsp;Лебядзінская).

Асноўныя працы
--------------

* Деянов В. Я. Сухарева Г. Е. Психические нарушения при ревматизме у детей и подростков. В кн.: Труды Государственного научно-исследовательского института Минздрава РСФСР. М 1962; 188.
* Сухарева Г.Е Анализ детских фантазий как метод изучения эмоциональной жизни ребёнка. Киев 1921.
* Cухарева Г. Е. Шизоидные психопатии в детском возрасте. В кн.: Вопросы педологии и детской психоневрологии, выпуск 2. М 1925; 157—187.
* G. E. Ssucharewa. Die schizoiden Psychopathien im Kindesalter. Monatsschrift für Psychiatrie und Neurologie 60:235—261, 1926.
* Сухарева Г. Е. К проблеме структуры и динамики детских конституционных психопатий (шизоидные формы). Журнал невропатологии и психиатрии 1930; 6.
* Сухарева Г. Е. Особенности структуры дефекта при различных формах течения шизофрении (на детском и подростковом материале). Невропатология, психиатрия, психогигиена 1935; IV: II: 57-62.
* Сухарева Г. Е. Клиника шизофрении у детей и подростков. Часть I. Харьков: Госмедиздат УССР 1937; 107.
* Сухарева Г. Е. Клиника эпилепсии у детей и подростков. Проблемы теоретической и практической медицины. М 1938; 234—261.
* Сухарева Г. Е. Психогенные типы реакций военного времени. Невропатология и психиатрия 1943; 12: 2: 3-10
* Сухарева Г. Е. Клинические лекции по психиатрии детского возраста. Т. 1. М: Медгиз 1955; 459.
* Сухарева Г. Е. Клинические лекции по психиатрии детского возраста. Т. II, часть 2. М: Медицина 1959; 406.
* Сухарева Г. Е. Лапидес М. И. О работе психоневрологического кабинета для детей и подростков при психоневрологическом диспансере и детской поликлинике. М 1959.
* Сухарева Г. Е. Юсевич Л. С. Психогенные патологические реакции (неврозы). В кн.: Многотомное руководство по педиатрии, т. 8. М 1965.
* Сухарева Г. Е. Клинические лекции по психиатрии детского возраста. Т. 3. М: Медицина 1965; 270.
* Сухарева Г. Е. Роль возрастного фактора в клинике детских психозов. Журнал невропатологии и психиатрии 1970; 70: 10: 1514—1520.
* Сухарева Г. Е. Лекции по психиатрии детского возраста (Избранные главы). М: Медицина 1974; 320.

Зноскі
------

1. ↑  Sukhareva—Prior to Asperger and Kanner **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 6 красавіка 2022.
2. ↑  The first account of the syndrome Asperger described? Архівавана 28 сакавіка 2023.: Сула Вольф в 1996 году опубликовала английский перевод этой статьи Г. Сухаревой.
3. ↑  Tribute to Grunya Efimovna Sukhareva, the woman who first described infantile autism **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 11 лютага 2021.
4. ↑  Надгробный памятник Г. Е. Сухаревой и её родителей на Востряковском еврейском кладбище **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 2 красавіка 2015.
5. ↑  Г. Е. Сухарева. К 120-летию со дня рождения **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 22 лютага 2014.
6. ↑  Могила Г. Е. Сухаревой на Востряковском еврейском кладбище **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 2 красавіка 2015.
7. ↑  ГБУЗ «НПЦ ПЗДП им. Г. Е. Сухаревой ДЗМ» **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 5 ліпеня 2017.
8. ↑  Российская еврейская энциклопедия **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016.
9. ↑  Надгробный памятник М. Е. Сухаревой на Введенском кладбище **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 2 верасня 2015.

Літаратура
----------

* Г. Е. Сухарева (к 80-летию со дня рождения)//Дефектология.- 1972.- № 1.- С.88.
* Психиатрия детского возраста/Под ред. В. В. Ковалёва.- М.1995.
* Журнал неврологии и психиатрии им. С. С. Корсакова, 4, 2012, С.67-71.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 0820 6409 · NKC: mzk2010473912 · NLP: A20293604 · NUKAT: n02030881 · VIAF: 101704889, 106942498 |