**Казахі Ірана** — казахскае насельніцтва Ірана, у асноўным якія пражываюць у паўночнай частцы краіны. Казахі з'яўляюцца адным з афіцыйных народаў гэтай краіны. Агульная колькасць складае каля 5 000 чалавек. У 1990-я гады каля траціны іранскіх казахаў рэпатрыявалася ў Казахстан па праграме для оралманов, але адток часткова кампенсавалі казахі з Афганістана. Пазней частка оралманов вярнулася ў Іран.

Гісторыя і паходжанне
---------------------

Казахі з'яўляюцца адносна малады дыяспарай Ірана. Большая частка іранскіх казахаў імігравалі ў Іран пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі і рассяліліся на тэрыторыі остана Голестан. Першая хваля ўцекачоў ад калектывізацыі прыбыла ў Іран у 1929-1931 гадах з Мангышлака, прайшоўшы праз тэрыторыю Туркменіі. Па шляху ў многіх з іх рабавалі іх маёмасць і адбіралі дачок. Сучасныя казахі ў большасці сваёй так і пражываюць на той жа тэрыторыі.

У 1968 г. у Іране пражывала каля 400 казахскіх сем'яў. Казахі як правіла сяліліся побач з больш шматлікімі туркменамі, але ў сваіх асобных казахскіх махаллях. Падчас Ісламскай рэвалюцыі 1979 года туркемны і казахі рэгіёну Туркменаў-сахры патрабавалі цюркскай аўтаноміі. Міжнацыянальныя шлюбы ў іранскіх казахаў з прадстаўнікамі іншых этнасаў Ірана рэдкія, аднак маладое пакаленне іранскіх казахаў ужо дрэнна валодае казахскай і схільная лічыць сябе часткай общеисламской культуры Ірана, а не прадстаўнікамі казахскай дыяспары. Казахскія кварталы ёсць у такіх гарадах як Горган, Гомбеде-Кавус, Тюркпен. З цягам часу, некалькі дзясяткаў сем'яў казахаў з'явілася ў Тэгеране, Мешхед і іншых буйных гарадах Ірана.

Усе іранскія казахі атрымліваюць адукацыю на пэрсыдзкай мове. Сучасныя іранскія казахі паступова страчваюць казахскі і практычна не валодаюць рускай мовай, што абцяжарвае іх інтэграцыю ў сучасным Казахстане. Яны добра ведаюць фарсі, многія разумеюць туркменская, а ў якасці замежнай вывучаюць англійская. Казахскіх школ, газет і часопісаў на казахскай мове ў Іране ніколі не было. Аднак у 1994 годзе ў Іране стала выходзіць штодзённая одночасовая радыёпраграма на казахскай мове.

Колькасць
---------

Як паказана вышэй большасць іранскіх казахаў пражываюць у Голестане, дзе пражываюць каля пяці тысяч казахаў. Аднак іх колькасць скарачаецца ў сувязі з праграмай рэпатрыяцыі, якая праводзіцца ў Казахстане. Іранскія оралманы пераязджаюць у асноўным у Актау. У 1993 г. з Ірана ў Казахстан рэпатрыявалася 722 сям'і агульнай колькасцю 3661 чалавек. Першую групу прыбылі казахаў з Ірана размясцілі ў Актауской вобласці. Восенню 1995 г. прыбыла следующай група, якую размясцілі ў Чуилийском раёне Алмацінскай вобласці.

Заўвагі
-------

1. ↑  «Казахі даказалі, што з'яўляюцца неад'емнай часткай іранскага грамадства і могуць служыць адным з мастоў, злучных дзве краіны» — прадстаўнік дыяспары Тойжан Бабык **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 2 жніўня 2012. Праверана 30 лістапада 2016.
2. 1 2  Казахі ў ірана-ірацкай вайне Архівавана 2 сакавіка 2016.
3. ↑  У Іране зноў спрабуюць адкрыць Казахская культурны цэнтр — 14 Лістапада 2009 — Pravozashitnik
4. ↑  Казахі даказалі, што з'яўляюцца неад'емнай часткай іранскага грамадства і могуць служыць адным з мастоў, злучных дзве краіны **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 2 жніўня 2012. Праверана 30 лістапада 2016.
5. ↑  ethnologue.com.

Спасылкі
--------

* У Іране зноў спрабуюць адкрыць Казахская культурны цэнтр