Не блытаць з мадэрнам (мастацкім стылем канца XIX — пачатку XX стагоддзя).
*Гэты артыкул пра кірунак у мастацтве. Пра гістарычны перыяд гл. Эпоха мадэрну*
**Мадэрнізм** (італ.: modernismo — «сучасная плынь»; ад лац.: modernus — «сучасны, нядаўні») — кірунак у мастацтве XX стагоддзя, які характарызуецца разрывам з папярэднім гістарычным вопытам мастацкай творчасці, імкненнем зацвердзіць новыя нетрадыцыйныя пачаткі ў мастацтве, бесперапынным абнаўленнем мастацкіх форм, а таксама ўмоўнасцю (схематызацыяй, адцягненасцю) стылю.
Мадэрнісцкая парадыгма была адной з лідыруючых у заходняй цывілізацыі першай паловы XX стагоддзя; у другой палове стагоддзя яна была падвергнута разгорнутай крытыцы.

Тэрмін «мадэрнізм» уласцівы толькі айчыннай мастацтвазнаўчай школе, у заходніх (англамоўных) крыніцах — гэта тэрмін «*modern*». У беларускай эстэтыцы «мадэрн» азначае гістарычна мастацкі стыль канца XIX — пачатку XX стагоддзя, які папярэднічаў мадэрнізму (рускі мадэрн, *ар нуво*, *югендстыль*, *сецэсіён* і інш.), таму неабходна адрозніваць гэтыя два паняцці, каб пазбегнуць блытаніны.

Мадэрнізм у выяўленчым мастацтве
--------------------------------

Тэа ван Дусбург. Плакат з аб'явай вечара дадаістаў
Мадэрнізм — сукупнасць мастацкіх кірункаў у мастацтве другой паловы дзевятнаццатага — сярэдзіны дваццатага стагоддзя. Найбольш значнымі мадэрнісцкімі тэндэнцыямі былі імпрэсіянізм, мадэрн, экспрэсіянізм, неа- і постімпрэсіянізм, фавізм, кубізм, футурызм. А таксама пазнейшыя плыні — абстрактнае мастацтва, дадаізм, сюррэалізм. У вузкім сэнсе мадэрнізм разглядаецца як ранняя ступень авангардызму, пачатак перагляду класічных традыцый. Датай зараджэння мадэрнізму часта завуць 1863 год — год адкрыцця ў Парыжы «Салона адхіленых», куды прымаліся працы мастакоў. У шырокім сэнсе мадэрнізм — «іншае мастацтва», галоўнай мэтай якога з'яўляецца стварэнне арыгінальных твораў, якія нясуць новыя выразныя сродкі выяўленчай мовы, заснаваны на ўнутранай свабодзе і асаблівым бачанні свету аўтарам.

Мадэрнізм у архітэктуры
-----------------------

Асноўны артыкул: **Архітэктурны мадэрнізм**
Выраз «мадэрнізм у архітэктуры» выкарыстоўваецца часта як сінонім тэрміна «сучасная архітэктура», але апошні тэрмін усё ж шырэйшы. Мадэрнізм у архітэктуры ахоплівае творчасць піянераў сучаснай архітэктуры і іх паслядоўнікаў у часавым прамежку з пачатку 1920-х гадоў і па 70-я—80-я гады (у Еўропе), калі ў архітэктуры ўзніклі новыя тэндэнцыі.

У спецыяльнай літаратуры тэрміну «архітэктурны мадэрнізм» адпавядаюць англійскія тэрміны «**modern architecture**», «**modern movement**» ці ж «**modern**», ужытныя ў тым жа кантэксце. Выраз «мадэрнізм» выкарыстоўваецца часам як сінонім паняцця «сучасная архітэктура»; ці ж як назва стылю (у англамоўнай літаратуры — «**modern**»).

Палац Нацыянальнага кангрэса ў Бразіліа, Оскар Німеер (1960)
Архітэктурны мадэрнізм уключае такія архітэктурныя кірункі, як еўрапейскі функцыяналізм 20-30-х гадоў, канструктывізм і рацыяналізм у 20-х гадах Расіі, рух «баўхаўз» у Германіі, архітэктурны ар-дэко стыль, інтэрнацыянальны стыль, бруталізм, арганічная архітэктура. Такім чынам, кожная з гэтых з'яў — у сутнасці адна з галін агульнага дрэва, архітэктурнага мадэрнізму.

Асноўныя прадстаўнікі архітэктурнага мадэрнізму — гэта піянеры сучаснай архітэктуры Фрэнк Лойд Райт, Вальтэр Гропіус, Рыхард Нойтра, Людвіг Міс ван Дэр Роэ, Ле Карбюзье, Алвар Аалта, Оскар Німеер, а таксама некаторыя іншыя.

Мадэрнісцкія плыні ў мастацтве
------------------------------

* Абстрактнае мастацтва
* Абстрактны экспрэсіянізм
* Авангард
* Дадаізм
* Кубізм
* Постімпрэсіянізм
* Сюррэалізм
* Фавізм
* Футурызм
* Экспрэсіянізм
* 
* Прымітывізм

Крытыка
-------

Праціўнікамі мадэрнізму былі Максім Горкі і Міхаіл Ліфшыц.

Гл. таксама
-----------

* Мадэрн
* Мадэрнізм у музыцы
* Постмадэрнізм
* Эпоха мадэрну
* Архітэктурны мадэрнізм

Зноскі
------

1. ↑  Глоссарий.ru: Модернизм **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 17 студзеня 2008. Праверана 13 ліпеня 2012.
2. ↑  «Горкі выступае перакананым праціўнікам мадэрнізму і паслядоўным змагаром рэалістычнага мастацтва, закліканага будзіць у людзях лепшыя, высакародныя пачуцці, умацоўваць у чалавеку павагу да сябе і да іншых людзей» (Канд. філал. навук А. М. Щуйскі) с. 140.
3. ↑  Почему я не модернист? Архівавана 12 жніўня 2012.

Спасылкі
--------

* МАДЭРНІЗМ: архітэктура і архітэктары мадэрнізму
* Ліфшыц М. А. Мадэрнізм

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12050226q · LCCN: sh85086444 · Microsoft: 19266351 · NDL: 00576920 · NKC: ph122934 |