recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Пурым в Дрэздэне.
**Пурым** (іўр. פּוּרִים, ад акадскага пуру — жрэбій) — яўрэйскае свята, усталяванае, згодна з біблейскай Кніга Эсфір (Эстэр) у памяць выратавання яўрэяў, якія пражывалі на тэрыторыі Персідскай імперыі, ад вынішчэння іх Аманам-амалікіцянінам, улюбёнцам персідскага цара Артаксеркса.

Свята пачынаецца постам Эсфір (תענית אסתר) на працягу 13-га дня месяца адара ў памяць паста, накладзенага царыцай на сябе, на слуг і на ўсіх яўрэяў горада Шуша. Святочнымі днямі з’яўляюцца 14-га і 15-га адара, якія па пастанове Мардэхая і Эсфір былі прызначаныя як «дні балявання і весялосці».

Пурымшпіль
----------

Пурымшпіль (іўр. «жрэбій» + герм. «гульня») — народная яўрэйская драма, выконваецца ў свята Пурым; спалучае ў сабе элементы еўрапейскага карнавальнага фестывалю.

Пурымшпіль звязаны з біблейскай гісторыяй пра Амана, Эсфір і Мардэхая. Каварны Аман ўзненавідзеў яўрэя Мардэхая і вырашыў адпомсціць, знішчыўшы ўсіх яўрэяў. Але Мардэхай з дапамогай сваёй стрыечнай сястры Эсфір не толькі ўратаваў свой народ, але і адправіў на шыбеніцу Амана. У гонар свайго збаўлення яўрэі пачалі адзначаць Пурым.
Невядома, калі ўпершыню пачалі выконваць пурымшпілі. Ужо ў самой назве падкрэсліваецца драматычная, тэатральная, дваістая існасць пурымшпілю — «пурымская гульня», але ж можна зрабіць і больш філасофскі пераклад — «гульня жрэбіяў».

Літаратура
----------

* Мельничук В. А. Пуримшпиль. Возрождение жанра.// Язык, литература, фольклор: материалы 64-й конференции студентов, магистрантов и аспирантов, Минск, 3 мая 2007 г./ БГУ www.bsu.by. — Минск: РИВШ, 2007. — 164 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пурым

| ⛭Яўрэйскія святы |
| --- |
| Рэлігійныя святы | Шабат · Рош Хадэш
Рош Ха-Шана · 
Пост Гедаліі · 
Ём Кіпур · 
Сукот  і Ашана Раба · 
Шміні Ацэрэт і Сімхат Тора · 
Ханука · 
Дзясятае тэвета · 
Ту бі-Шват · 
Пост Эсфіры і Пурым · 
Пост першынцаў і Песах і Мімуна · 
Лаг ба-Омер · 
Шавуот · 
Сямнаццатае тамуза · 
Трохтыднёўе · 
Дзявятае ава · 
Ту бэ-Аў
 |
| Святы Ізраіля | Сігд ·  Дзень памяці Іцхака Рабіна ·  Дзень памяці ахвяр Халакоста ·  Дзень памяці загінулых у войнах Ізраіля і ў тэрактах ·  Дзень незалежнасці Ізраіля ·  Дзень Іерусаліма
 |
**Мора Касмана́ўтаў** — ускраіннае мора Індыйскага сектара Паўднёвага акіяна ля берагоў Антарктыды, паміж Зямлёй Эндэрбі і морам Рысер-Ларсена, ад якога аддзеленае падводным хрыбтом Гунерус.

Плошча 698,6 тыс. км ². Глыбіня да 4798 м. Пастаянна пакрыта неабсяжнымі льдамі, шмат айсбергаў.

Названа ў 1962 годзе ўдзельнікамі Савецкай Антарктычнай экспедыцыі ў гонар першых касманаўтаў.

На беразе працуюць навуковыя станцыі:

* расійская станцыя «Маладзёжная»,
* японская станцыя «Сёва»,
* Беларуская антарктычная станцыя.

Спасылкі
--------

* *Деев М. Г.* КОСМОНАВТОВ МОРЕ (руск.)(недаступная спасылка). *bigenc.ru*. Архівавана з першакрыніцы 13 снежня 2019. Праверана 27 чэрвеня 2021. // Большая российская энциклопедия. Электронная версия (2016)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) |
**Зімоніна** (руск.: Зимонино) — вёска ў Шумяцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Надзейкавіцкага сельскага паселішча. Размешчана ў паўднёва-заходняй частцы Смаленскай вобласці за 35 км на захад ад Шумяч, на правым беразе Астра. Па Астры праходзіць мяжа з Беларуссю.

Гісторыя
--------

Мясцовасць заселена прынамсі з XI ст. За 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы "Стракайлы", курганны могільнік ХІ - пачатку ХІІІ ст. -- на правым карэнным беразе Астра, захавалася 38 насыпаў акруглай формы, вышынёй 0,35-3,5 м і дыяметрам 5-15 м, частка курганаў пашкоджана ямамі. 

У Вялікім Княстве Літоўскім вёска Мсціслаўскага ваяводства. 

Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) у складзе Расійскай імперыі. У 1780 годзе ў Зімоніна размяшчалася сядзіба надворнага саветніка С. Ф. Камара. Станам на 1866 год 94,7% жыхароў вёскі складалі беларусы. У канцы XIX ст. належала памешчыку Стракайла. У маёнтку быў млын і бровар.

Паводле Трэцяй Устаўной граматай ад 25 сакавіка 1918 года, вёска ў складзе Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года, паводле пастановы І з’езда КП(б) Беларусі, увайшла ў склад БССР, але 16 студзеня 1919 года разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі перададзена ў склад РСФСР.

У 1938 годзе разбураны мясцовы касцёл.

Захаваліся рэшткі парку з ліпавымі алеямі і пасадкамі бэзу.

Зноскі
------


| ⛭Населеныя пункты Надзейкавіцкага сельскага паселішча |
| --- |
| Цэнтр | Надзейкавічы |  |
| Вёскі | Бедня • Галееўка • Гасцінка • Дарожкаўка • Дружба • Дуброўка • Зімоніна • Караблёва • Каралішкі • Курганава • Ляхавічы • Пнева • Полахава • Сяргееўка • Ціхіль • Халмы • Яўкіна • Янаўка • Ячанне |
Мора Лігеі (Тытан, спадарожнік)  
Мора ЛігеіМора на радыёкарце паўночнага полюса Тытана (колеры не натуральныя)
**Мора Лігеі** (лац.: Ligeia Mare) — вуглевадароднае мора Тытана (спадарожніка Сатурна), названае ў гонар адной з сірэн ў грэчаскай міфалогіі. Знаходзіцца ў паўночным паўшар'і, блізка да полюса. Каардынаты: 79° пн. ш. 112° у. д.﻿ / ﻿79° пн. ш. 112° у. д.﻿ / 79; 112

Мора складаецца ў асноўным з этану і метану. Шырыня каля 500 км, плошча 100 000 км2, што крыху менш чым плошча зямных азёр Мічыган і Гурон разам узятых.

У рамках будучай місіі па даследаванні Тытана плануецца даследаванне мора.

Спасылкі
--------

Карта Мора Лігеі
* Карта паўночнага полюса Тытана  (англ.)

| ⛭Гідрасфера Тытана |
| --- |
| Моры | 

|  |
| --- |
| Кракена ·  Лігеі ·  Пунгі ·  |

 | Выява Тытана (спадарожнік)Выява Тытана (спадарожнік) |
| Азёры | Абая ·  Альбана ·  Атытлан ·  Больсена ·  Венерн ·  Кардыэль ·  Каюга ·  Ківу ·  Кайтэрэ ·  Ланаа ·  Локтак ·  Макай ·  Міватн ·  Ней ·  Анейда ·  Антарыа ·  Ахрыд ·  Севан ·  Сатанера ·  Спароу ·  Тавада ·  Уўс ·  Уэйкэр ·  Фея ·  Фрымен ·  Хунін ·  Цзінбо |
| Лакуны | Атакама ·  Джэрыд ·  Мельгір ·  Нгамі ·  Рэйстрэк ·  Уюні ·  Эйр |
| Флюмены (рэкі) | Элівагарскія флюмены |
| **Category Катэгорыя:Тытан ·  Portal Партал:Астраномія ·   Вікісховішча:Тытан** |
Меджліс ва Узбекістане
**Меджлі́с** (араб. مجلس‎‎ — *majlis*, «месца сходу») — уласная назва заканадаўча-прадстаўнічага органа (парламента) у шэрагу краін (Іран, Азербайджан), народаў (Міджліс крымскіх татараў), а таксама ўвогуле Народны сход, пераважна ў арабскіх і ісламскіх краінах.

Меджліс — гэта прадстаўніцтва мусульманаў як цэлага і як часткі перад халіфам. Прынцып Меджліс уключае ў сябе не толькі прафесійны сход дэпутатаў, але і дарадчы сход эміраў у Меджліс аль Эміра.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Меджліс

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
**Мора Густава-Адольфа** (таксама **Мора Прынца Густава-Адольфа**) — маленькае міжастраўное мора ў Канадскім Арктычным архіпелагу. З'яўляецца часткай Паўночнага Ледавітага акіяна. Мора Густава-Адольфа абмежавана з захаду двума астравамі — Бордэн і Макензі-Кінг, з усходу — востравам Элеф-Рынгнес, а з поўдня — востравам Лохід.

Назва мору было дадзена Ота Свердрупам падчас яго экспедыцыі 1902 года. Лічачы, што ён дабраўся да заходняй мяжы Канадскага Арктычнага архіпелага, Свердруп назваў акваторыю на ўсход ад вострава Элеф-Рынгнес морам Прынца Густава-Адольфа — у гонар шведскага прынца Густава-Адольфа, будучага караля Густава VI Адольфа, сына Густава V, у гонар якога ён назваў мора на поўнач ад Элеф-Рынгнес.

Акваторыя мора Густава-Адольфа

Літаратура
----------

* *Vilhjálmur Stefánsson* The friendly Arctic: the story of five years in polar regions
* *Otto Neumann Sverdrup*, *T. C. Fairley* Arctic adventures: Adapted from New land: four years in the Arctic regions

| ⛭Моры Паўночнага Ледавітага акіяна |
| --- |
| 
* Баранцава
* Бафіна
* Белае
* Бофарта
* Вандэля
* Грэнландскае
* Гудзонаў заліў1
* Густава-Адольфа
* Карскае
* Лапцевых
* Лінкальна
* Нарвежскае
* Пячорскае2
* Усходне-Сібірскае
* Чукоцкае

 |
| 1 — Па гідралагічнаму, гідрахімічнаму і інш. рэжымах адносіцца да мораў  2 — Паўднёва-ўсходняя частка Баранцава мора |

 

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
Герб «Цёлак»
**Панятоўскія** — шляхецкі род герба «Цёлак» («Цяля»). Легенда ў генеалагічных даведніках апошняй трэці 18 ст. пра нібыта італьянскае паходжанне Панятоўскіх ад роду Тарэлі[ru] не стасуецца з генеалагічнымі даследаваннямі. Прозвішча *Панятоўскі* паходзіць ад маёнтка і мястэчка Панятова недалёка ад Любліна. Паводле дакументаў, першым з гэтага роду быў Марцін Цёлак Мацяёўскі з Панятовы (2-я пал. 15 ст.). У 17 ст. Панятоўскія былі сярэдняй шляхецкай сям’ёй, служылі ў багатай шляхты на гаспадарчых пасадах, часам арандавалі маёнткі.

У 18 ст. і пазней выказвалася меркаванне, што Панятоўскія з дробнай беларускай шляхты. У пачатку 18 ст. Нікадэм Тадэвуш Панятоўскі быў чашнікам мсціслаўскім. Потым гэта галіна роду перасялілася на Украіну, але Панятоўскія засталіся і на Беларусі. У 18 ст. ўзвысіліся. 3 гэтага роду кароль Станіслаў Аўгуст Панятоўскі [1764—1795], які замоўчваў сваё паходжанне ў час панавання.

У 20 ст. ў Мінскай і Магілёўскай губернях былі 2 сям’і Панятоўскіх.

Найбольш вядомыя
----------------

Літаратура
----------

* *Анатоль Грыцкевіч.* Панятоўскія // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Панятоўскія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны Аўстрыйскай імперыі · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 130350087 · VIAF: 35560451 |
**Кандурча** (руск.: Кондурча́, татар.: Кондырча) — рака ў Самарскай вобласці Расіі і Татарстане. Правы і найбуйнейшы прыток ракі Сок. Даўжыня — 294 км (з іх 279 у Самарскай вобласці, 25 км у Татарстане), плошча вадазбору 4360 км².

Выток на ўзвышшы Сокскія Яры (заходнія адгор’і Бугульмінска-Белябееўскага ўзвышша), за 2,5 км на захад ад чыгуначнага раз’езда Дзяніскіна на паўночным усходзе Самарскай вобласці. Ад вытоку цячэ на паўднёвы захад да вёскі Слаўкіна, далей на паўночны захад да горада Нурлат, затым ізноў на паўднёвы захад і на поўдзень. Упадае ў Сок каля сяла Красны Яр у прыгараднай зоне Самары.

Каля сяла Слаўкіна на рацэ маецца Кандурчынскае вадасховішча.
**Біблія Веліслава** (лац.: Velislai biblia picta) — ілюмінаваны манускрыпт, створаны ў 1325—1349. Гэта Біблія з'яўляецца адной з самых вялікіх кніг Сярэднявечча, паколькі нават пасля страты некалькіх аркушаў змяшчае амаль сем з паловай соцен выяў.

Апісанне
--------

Праха
Манускрыпт па сутнасці з’яўляецца кніжкай з малюнкамі  (руск.) (бел. па Бібліі, паколькі тэкст абмяжоўваецца кароткімі назвамі або апісаннямі 747 выяў са Старога і Новага Запавету, пісанняў пра Антыхрыста, Дзеянняў Апосталаў і з легенд пра святых, асабліва Святога Вацлава. Рукапіс з’яўляецца прыкладам Бібліі бедных  (руск.) (бел. хоць не тыповай формы, якая мае шмат больш малюнкаў. Большасць выяў створаны толькі чарніламі, хоць на некаторых і выкарыстаны колеры.

Рукапіс складаецца са 188 фоліа  (англ.) (бел. з пергаменту, з памерам старонкі 307 х 245 мм. Ён знаходзіцца ў Чэшскай нацыянальнай бібліятэцы  (руск.) (бел. ў Празе. Манускрыпт быў створаны некалькімі мастакамі, верагодна, для каноніка  (руск.) (бел. Веліслава (пам. 1367), натарыуса Яна Сляпога і яго сына Карла IV, якія жілі ў Празе. Сам Веліслаў прадстаўлены на каленях перад статуяй Святой Кацярыны Александрыйскай на фоліа 188r.

У 2006 годзе Веліславава Біблія была ўключана ў Спіс нацыянальных помнікаў культуры Чэшскай Рэспублікі  (руск.) (бел..

Сучасныя перавыданні
--------------------

У 2007 годзе выдавецтва Archa 90 стварыла факсіміле-выданне Веліслававай бібліі ў накладзе 799 асобнікаў. У 2008 годзе выпусцілі набор з 69 асобнікаў, выданых на паперы ручной працы, якія максімальна нагадваюць арыгінальны рукапіс, іх кошт склаў каля 149 тысяч чэшскіх крон за адзін.

Зноскі
------

1. ↑  Спіс нацыянальных помнікаў культуры Чэшскай Рэспублікі
2. ↑  Faksimile «středověkého komiksu» stojí 149 tisíc, idnes.cz, 29. 4. 2008

Літаратура
----------

* Richterová, Alena «Velislavova Bible» in: *Grbad Biblio*; 2009, ročník 3, číslo 2 (13 pp.)
* Uhlíř, Zdeněk: Velislavova bible = Velislai biblia picta = Velislaus Bible. Praha 2007. ISBN 978-80-7050-516-8

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Біблія Веліслава на Вікісховішчы |

* Image (5th item) Архівавана 6 лютага 2007.
* Selection of interesting documents **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *www.manuscriptorium.com*. Архівавана з першакрыніцы 28 студзеня 2015. Праверана 24 January 2015.
* Lenka Panušková: Několik ikonografických poznámek k Velislavově bibli
* Ukázka ilustrace z Velislavovy bible
* Články o Velislavově bibli
*Дабравешчанне Найсвяцейшай Багародзіцы*, ікона Андрэя Рублёва, 1427—1430, Андронікаў манастыр
**Велум** (лац.: velum — ветразь) — у іканапісу тканіна (звычайна чырвонага колеру), перакінутая ў выглядзе пакрову паміж двума архітэктурнымі збудаваннямі. У некаторых іконах («Раство Багародзіцы», «Увядзенне ў храм Прасвятой Багародзіцы», «Дабравешчанне Найсвяцейшай Багародзіцы», «Грамніцы» і інш.) сімвалізуе сабой пераўтваральную сувязь паміж Старым і Новым Запаветамі, а таксама тое, што дзеянне разгортваецца удалечыні ад вачэй, таемна або ў памяшканні.

Іканаграфія велума ўзыходзіць да антычнасці, ён з’яўляецца адгалоскам тэатральных дэкарацый.

Часта велум пазначае, што дзеянне адбываецца ўнутры намаляванага будынка.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Е. В. Гладышева, Л. В. Нерсесян. «Словарь-указатель имен и понятий по древнерусскому искусству»
* Велум // Православная энциклопедия. — М.: Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2004. — Т. VII. — С. 537. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 5-89572-010-2.
| Тыдзень |
| --- |
| 
* Панядзелак
* Аўторак
* Серада
* Чацвер
* Пятніца
* Субота
* Нядзеля

 |

**Панядзе́лак** — дзень тыдня паміж нядзеляй і аўторкам. Слова «панядзелак» у беларускай мове ўтварылася ад выразу *«пасля нядзелі»*.

У старажытных рымлян і паўночнагерманскіх плямёнаў быў прысвечаны Месяцу (лац.: Dies Lunae, ісп.: lunes, ням.: Montag, англ.: Monday).

Панядзелак звычайна лічаць першым днём тыдня (асабліва ў сучаснай Еўропе), а часам — другім, пачынаючы адлік ад нядзелі (традыцыйны погляд, паходзіць з старажытнай Іудзеі, і захаваны дасюль у ЗША і Вялікабрытаніі).

Гл. таксама
-----------

* Вялікі панядзелак

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Панядзелак на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4289385-9 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Нікалаеў.
**Міхаіл Яўменавіч Нікалаеў** (15 лютага 1936, в. Дзянісаўка Манастыршчынскага раёна Смаленскай вобласці — 1 жніўня 2013, Горкі) — беларускі вучоны ў галіне раслінаводства. Кандыдат сельскагаспадарчых навук (1969), прафесар (1993).

Біяграфія
---------

Скончыў БСГА (1963). З 1964 года быў першы дырэктарам утворанага саўгаса «Горацкі» Горацкага раёна. З 1969 года працаваў у БСГА (асістэнтам, выкладчыкам, дацэнтам кафедры раслінаводства). У 1986—2003 гадах загадваў кафедрай раслінаводства БДСГА. Шмат намаганняў прыклаў да стварэння на кафедры вучэбна-метадычнага кабінета, аснову якога склала бібліятэка прафесара М. С. Савіцкага, пазней папоўненая бібліятэкамі прафесара Л. Б. Наймарка, дацэнтаў В. Г. Гарбацікава, В. П. Зайца, М. Н. Цверазоўскай.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар звыш за 160 навуковых прац па фарміраванні высокапрадукцыйных фітацэнозаў палявых культур, праблемах павышэння ураджайнасці зернявык культур.

Ім выдадзена 5 рэкамендацый для практычнага карыстання, з’яўляецца адным з аўтараў «Сістэмы земляробства», рэкамендаванай для гаспадарак Магілёўскай вобласці.

Распрацаваў метад вырошчвання грэчкі з аптымізацыяй мікраклімата. Прапанаваў новы метад разліку АГП (аптымальнай густаты пасеваў). Яго распрацоўкі ўвайшлі ў падручнікі: «Раслінаводства з асновамі селекцыі і насенняводства» пад рэдакцыяй прафесара Г. Коранева (1989), «Праграмаванне ураджаяў сельскагаспадарчых культур» пад рэдакцыяй прафесара М. Каюмава (1989).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Ганаровымі граматамі Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь, Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў і Камітэта па сельскай гаспадарцы і харчаванню, знакам «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь».

Літаратура
----------

* Нікалаеў Міхаіл Яўменавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 334. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
* Николаев Михаил Евменович // Кто есть кто в Белорусской сельскохозяйственной академии : информационно-справочный указатель. — Горки, 1999. — С. 17.
* Николаев Михаил Евменович // История в биографиях ученых, удостоенных почетных званий, лауреатов премий, профессоров, докторов наук / авторы-составители: Цыганов А. Р. Лившиц В. М. ; БГСХА. — Могилев, 2005. — С. 110—111.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 140625 |
**Маладэрбетаўскі раён** (руск.: Малодербе́товский райо́н, калм. Баһ Дөрвдә район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэспублікі Калмыкія Расійскай Федэрацыі, у межах якой утвораны муніцыпальны раён Маладэрбэтаўскае раённае муніцыпальнае ўтварэнне. Самы паўночны раён Калмыкіі.

Адміністрацыйны цэнтр — сяло Малыя Дэрбеты.

Геаграфія
---------

Плошча тэрыторыі раёна — 3 666 км². Адлегласць ад раённага цэнтра да г. Эліста — 192 км. Раён знаходзіцца на поўначы Калмыкіі, мяжуе на поўначы і паўночным захадзе з Валгаградскай вобласцю, на паўночным усходзе з Астраханскай вобласцю, на паўднёвым усходзе з Акцябрскім раёнам, на паўднёвым захадзе з Сарпінскім раёнам, на поўдні з Кетчэнераўскім раёнам.

Маладэрбетаўскі раён размешчаны ў зоне рэзка кантынентальнага клімату, у гарачым і ўмерана-гарачым падраёнах сухога агракліматычнага раёна, у зоне паўночнай паўпустыні, якая характарызуецца распаўсюджваннем саланцоў і светла-каштанавых саланцаватых комплексаў.

Тэрыторыя Маладэрбетаўскага раёна ўключае дзве геамарфалагічныя часткі: Ергенінскае ўзвышша і Прыкаспійскую нізіну. Ергенінскае ўзвышша займае заходнюю частку раёна і ўяўляе сабой хвалістую раўніну, парэзаную бэлькамі і ярамі. Прыкаспійская нізіна з’яўляецца ў гэтай сваёй частцы Сарпінскай нізінай, што дае магчымасць выкарыстоўваць у раёне сенажаці ліманнага арашэння. Ля падножжа Ергеняў на Сарпінскай нізіне размясціліся азёры Барманцак, Алмацін, Унгун-Цярэчы, Ханата.

Заўвагі
-------

1. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>

| ⛭Калмыкія |
| --- |
| Раёны | 
* Акцябрскі
* Гарадавікоўскі
* Ікі-Бурульскі
* Кетчэнераўскі
* Лаганскі
* Маладэрбетаўскі
* Прыютненскі
* Сарпінскі
* Цалінны
* Чорназямельскі
* Юсцінскі
* Яшалцінскі
* Яшкульскі

 |  |
| Гарады | 
* Гарадавікоўск
* Лагань
* **Эліста**

 |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | 
* Вялікі Царын
* Ікі-Бурул
* Камсамольскі
* Кетчэнеры
* Малыя Дэрбеты
* Прыютнае
* Садовае
* Троіцкае
* Цаган Аман
* Яшалта
* Яшкуль

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: no2012010202 · VIAF: 228744444 |
**Пала́ван** (тагальск.: Palawan) — востраў на Філіпінах, разам з суседнімі астравамі складае самую вялікую (аднайменную) правінцыю ў дзяржаве.

Плошча вострава Палаван — 12 188,6 км². Палаван мае 425 км у даўжыню і ад 8,5 да 40 км у шырыню. Даўжыня берагавой лініі 1354,1 км. Адміністрацыйны цэнтр — горад Пуэрта-Прынсеса. Геаграфічна востраў знаходзіцца паміж Паўднёва-Кітайскім морам, якое ляжыць на паўночны захад, і морам Сулу на паўднёвым усходзе.

Рэльеф і клімат
---------------

Большую частку вострава займаюць горы, джунглі і мангравыя лясы. Вышыні да 2085 м. Цэнтральны горны ланцуг дзеліць Палаван на дзве часткі, клімат у якіх адрозніваецца. Востраў знаходзіцца ў зоне ўплыву паўднёва-заходніх мусонаў. Ападкі выпадаюць з мая па снежань, у астатні час года на Палаване сухое і гарачае надвор’е. На працягу ўсяго года сярэдняя дзённая тэмпература паветра складае ад 26 да 29 °C.

Гісторыя
--------

Яшчэ ў старажытныя часы кітайскія гандляры прыязджалі на Філіпіны праз Палаван. У XII стагоддзі востраў пачалі засяляць малайцы. Яны займаліся, у асноўным, рыбалоўствам, земляробствам і паляваннем. У пачатку XVII стагоддзя на Палаван накіраваліся іспанскія місіянеры, якія сустрэлі супраціў з боку людзей племя мора. Да XVIII стагоддзя іспанцы будавалі цэрквы побач з умацаванымі гарнізонамі для абароны ад набегаў мора. У 1749 годзе султан Барнэа перадаў паўднёвы Палаван Іспаніі. У 1898 годзе іспанцы пакінулі востраў пасля рэвалюцыі, і ЗША ўстанавілі праўленне. З 1903 года ўтворана правінцыя, якая атрымала сваю назву, па галоўным востраве, Палаван. Падчас Другой сусветнай вайны японцы, асцерагаючыся вызвалення ваеннапалонных з боку саюзнікаў, сабралі каля 150 чалавек у яме і падпалілі з дапамогай бочак з бензінам. Тых, хто спрабаваў уцячы даганялі кулі. Усяго загінула ад 133 да 141 ваеннапалоннага, толькі 11 ўдалося выратавацца.

Зноскі
------

1. 1 2  ISLANDS Web Site // United Nations Environment Programme (UNEP) Архівавана 28 красавіка 2019. (англ.)

Літаратура
----------

* Географический энциклопедический словарь: Географические названия / Гл. ред А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 325. — 538 с. — 100 000 экз. (руск.)
* Вiдэе, Палаван 2017 рок

Спасылкі
--------

* ISLANDS Web Site // United Nations Environment Programme (UNEP) Архівавана 28 красавіка 2019. (англ.)
* Palawan // Encyclopaedia Britannica (англ.)
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Палаван

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 00629013 · VIAF: 133531017 |
**Савецкія дэпартацыі з Эстоніі** — гвалтоўнае масавае высяленне часткі эстонцаў з тэрыторыі Эстоніі ў іншыя рэгіёны СССР, здзейсненае савецкай уладай. Адзін з эпізодаў дэпартацыі народаў СССР. Супраць часткі насельніцтва Эстоніі савецкім рэжымам дэпартацыя была прыменена двойчы - у 1940-1941 гадах, пасля дапучэння Эстоніі да СССР і ўключэнне яе ў склад СССР, і ў 1944-1950 гадах, пасля вызвалення Эстоніі. Дэпартаваныя высяляліся ў асноўным у Сібір і Казахстан. Эстонцы, якія пражывалі на тэрыторыі Ленінградскай вобласці, перасяляліся ўглыб краіны яшчэ ў 1935 годзе. Акрамя этнічных японцаў, з Эстоніі выселілі таксама некаторую колькасць прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцей.
Падчас першай дэпартацыі былі пераселены каля 10000 чалавек, падчас другой - больш за 20000 чалавек (планаваліся заслаць 30000 чалавек). Акрамя таго, у 1944 годзе 70000-80000 чалавек пакінулі Эстонію, ратуючыся ад савецкіх рэпрэсій.

У 1995 годзе Парламент Эстоніі прызнаў дэпартацыю эстонцаў злачынствам супраць чалавечнасці.

Зноскі
------

1. ↑  Martin, Terry (1998). "The Origins of Soviet Ethnic Cleansing". *The Journal of Modern History* **70** (4): 813–861. doi:10.1086/235168. .
2. ↑  The Oxford Handbook of Genocide Studies Oxford University Press Inc. 2010. Retrieved 2013-05-09
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Малака.
**Мала́ка** (тайск.: แหลมมลายู, малайск.: Tanah Melayu, таксама **Малайскі паўвостраў** (тайск.: คาบสมุทรมลายู, малайск.: Semenanjung Tanah Melayu)) — паўвостраў на паўднёвым усходзе Азіі, паўднёвая частка паўвострава Індакітай.

Плошча каля 190 тыс. км², даўжыня (на поўдзень ад перашыйка Кра) 1300 км. Абмываецца на захадзе Андаманскім морам і Малакскім пралівам, на ўсходзе — Паўднёва-Кітайскім морам і яго Сіямскім залівам. Паўн. частка Малакі належыць Тайланду, паўднёвая — Малайзіі (Заходняя Малайзія).

У цэнтральнай частцы Малакі нізкія і сярэдневышынныя горы вышынёю да 2190 м (гара Тахан), расчлянёныя на асобныя масівы з пакатымі вяршынямі і стромкімі схіламі. На ўзбярэжжы забалочаныя нізіны. Складзены з палеазойскай тэтэрыгенна-карбанатнай тоўшчы з праслоямі вулканітаў. Горы ўтвораны з мезазойскіх тэрыгенных адкладаў з гарызонтамі кіслых вулканітаў. Кайназойскія адклады запоўнілі ўпадзіны. Радовішчы волава, вальфраму, баксітаў, золата, каменнага вугалю і інш. Клімат на поўначы субэкватарыяльны, мусонны, на поўдні — экватарыяльны. На раўнінах сярэднямесячныя тэмпературы круглы год 25—27 °C, ападкаў 1500—2000 мм, у гарах больш за 4000 мм за год. Рачная сетка густая, рэкі кароткія, мнагаводныя. Каля 70 % тэрыторыі ўкрыта густым трапічным лесам, пераважна вільготным, вечназялёным, з багатай флорай і фаўнай; на ўзбярэжжах — участкі мангравых лясоў.

Плантацыі рысу, каўчуканосаў, какосавай пальмы. На паўвостраве сталіца Малайзіі — горад Куала-Лумпур.

Літаратура
----------

* *Лаўрыновіч М.* Малака // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4072231-4 · VIAF: 241440803 |
**Вандо́м** (фр.: Vendôme) — горад у дэпартаменце Луар і Шэр, цэнтральная Францыя, прыблізна за 30 км на поўнач ад Блуа, на рацэ Луар, якая дзеліць Вандом на дзве часткі. Насельніцтва — 17 707 жыхароў (1999).

Вандом быў сталіцай графства, існаванне якога пацвярджаецца з IX стагоддзя, з XVI стагоддзя быў пераназваны ў герцагства. З канца XIV стагоддзя, графства Вандом, будзе належыць галіне каралеўскай сям’і: Бурбон-Вандом. У 1790 годзе Вандому прысвойваецца статус горада і супрэфектуры дэпартамента Луар і Шэр, пад апекай Блуа.

Гісторыя
--------

На паўднёвым беразе ракі — узгорак з развалінамі замка графаў Вандомскіх. Гэты феадальны замак у XI стагоддзі прыйшоў на змену рымскаму ўмацаванню *Vindocinum*. У 1030 г. у Вандоме было заснавана Траецкае абацтва, сярод скарбаў якога была сляза, якую нібыта пусціў Хрыстос ля магілы Лазара. Манастырская царква вытрымана ў гатычным стылі, кампаніла датуецца сярэдзінай XII стагоддзя. Побач з манастыром пазней былі пабудаваны храмы Св. Магдаліны (XV стагоддзе) і Св. Марціна (XVI стагоддзе, захавалася толькі званіца).

На працягу Сярэднявечча Вандом пераходзіў ад адной феадальнай дынастыі да іншай, пакуль не апынуўся ў складзе ўладанняў Бурбонаў (гл. графства Вандомскае). У 1515 г. Карл IV дэ Бурбон быў узведзены ў герцагі Вандомскія; далей тытулам валодалі Антуан дэ Бурбон, яго сын Генрых Наварскі і ўнук Сезар дэ Вандом.

Падчас Франка-прускай і Другой сусветнай войнаў горад падвергся моцным разбурэнням.

Гл. таксама
-----------

* Спіс графаў і герцагаў Вандома

Зноскі
------

1. ↑  Sandre<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1520862'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вандом

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | INSEE |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 152595432 · GND: 4119393-3 · LCCN: n81024724 · NKC: ge138949 · VIAF: 246136218, 139561223 |
**Маламонас** (*Mallomonas*) — род аднаклетачных залацістых водарасцей сямейства маламанадавых.

Апісанне
--------

Клеткі адзіночныя рознай формы, аднажгуцікавыя, свабодна плаваюць, абалонка цвёрдая, пакрыта панцырам з акрамянелых лускавінак, размешчаных чарапіцападобна радамі або па спіралі, у многіх відаў лускавінкі з крэменевымі ігламі і шыпамі (рознай формы і колькасці). Хларапластаў 1—2, пасценныя, звычайна без пірэноіда. Клетачнае ядро шарападобнае ці авальнае, часцей цэнтральнае. Запасное рэчыва — лейказін.

Пашырэнне
---------

Вядома больш за 200 відаў. Трапляюцца ў чыстых, халодных водах, часта на балотах, у канавах, сажалках, старыцах, азёрах, рэках. На Беларусі адзначаны маламонас клешчападобны (*Mallomonas acaroides*), маламонас падоўжаны (*Mallomonas elongata*), маламонас выстрыжаны (*Mallomonas tonsurata*)

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Размнажэнне падоўжным дзяленнем клеткі разам з панцырам у рухомым стане або ўтварэннем 2 даччыных клетак з уласным панцырам унутры матчынай клеткі. Жыўленне фотааўтатрофнае.

Літаратура
----------

* *Міхеева Т. М.* Маламонас // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
Праграмка першай савойскай оперы *«Пейшэнс  (руск.) (бел.»* (1881)
**Савойская опера** (англ.: Savoy opera) — від камічнай оперы, які развіўся ў віктарыянскай Англіі ў канцы XIX стагоддзя. Найбольш паспяховымі папулярызатарамі былі У. Ш. Гілберт  (руск.) (бел. і Артур Саліван  (руск.) (бел.. Назва оперы паходзіць ад тэатра Савой  (руск.) (бел. які пабудаваў імпрэсарыа Рычард Д'Ойлі Карт  (руск.) (бел. для пастаноўскі спектакляў Гілберта і Салівана, а затым і іншых кампазітараў-лібрэтыстаў. Большая частка савойскіх опер, якія не былі напісаныя Гілбертам і Саліванам, альбо не змаглі замацавацца ў асноўным рэпертуары, альбо зніклі з гадамі, пакінуўшы тэрмін «Савойская опера» практычна сінонімам творам Гілберта і Салівана. Савойскія оперы (у абодвух сэнсах) аказалі асноўны ўплыў на стварэнне сучаснага мюзікла.

Гілберт, Саліван, Карт і іншыя брытанскія кампазітары, лібрэтысты і прадзюсары віктарыянскай эпохі, а таксама сучасная брытанская прэса і літаратура называлі творы такога роду *«камічнымі операмі»*, каб адрозніць іх змест і стыль ад часта рызыкоўных кантынентальных еўрапейскіх аперэт, якія яны жадалі выцесніць. Большасць апублікаванай літаратуры пра Гілберта і Салівана з таго часу называе гэтыя творы *«Савойскімі операмі»* або *«камічнымі операмі»*. Тым не менш, *Penguin Opera Guides* і многія іншыя агульныя музычныя слоўнікі і энцыклапедыі адносяць творы Гілберта і Салівана да аперэт.

«Пейшэнс  (руск.) (бел.» (1881) была першай операй, якая з’явілася ў тэатры Савой, і, такім чынам, стала першай сапраўднай *«Савойскай операй»*, хоць тэрмін «Савойская опера» на працягу больш за стагоддзе адносіўся да ўсіх трынаццаці опер, што Гілберт і Саліван напісалі для Рычарда Д’Ойлі Карта.

Зноскі
------

1. ↑  The New Penguin Opera Guide, ed. Amanda Holden, Penguin Books, London 2001
2. ↑  Oxford Dictionary of Opera, ed. John Warrack and Ewan West, Oxford University Press 1992

Літаратура
----------

* Farrell, Scott (2009). The C. H. Workman Productions: A Centenary Review of the Final Savoy Operas. Scott Farrell.
* Fitz-Gerald, S. J. Adair (1924). The Story of the Savoy Opera. London: Stanley Paul & Co.
* Rollins, Cyril; R. John Witts (1962). The D’Oyly Carte Opera Company in Gilbert and Sullivan Operas: A Record of Productions, 1875—1961. London: Michael Joseph. OCLC 504581419.
**Катастрофа CH-47 у правінцыі Вардак** — крушэнне амерыканскага ваенна-транспартнага верталёта CH-47 Чынук, які быў збіты з ручнога гранатамёта баевікамі руху «Талібан».

6 жніўня 2011 верталёт НАТА CH-47 збіты ракетай з зямлі ў афганскай правінцыі Вардак, на захад ад Кабула. Загінулі ўсе 38 чалавек, якія знаходзіліся на борце. У верталёце былі амерыканскія і афганскія вайскоўцы: 22 байца «Марскіх коцікаў» (SEAL) з Ваенна-марской спецыяльнай групы (NSWDG; SEAL, падраздзяленне 6), 5 вайскоўцаў 160-га авіяцыйнага палка спецыяльнага прызначэння, 3 ваеннаслужачых кіравання баявых дыспетчараў ВПС ЗША, ваенны кінолаг, грамадзянскі перакладчык, 7 салдат са спецпрызну Нацыянальнай арміі Афганістана і службовы сабака. Афіцыйныя асобы ваеннай кааліцыі на ўмовах ананімнасці, паведамілі, што верталёт быў збіты Талібанам з дапамогай ручнога супрацьтанкавага гранатамёта.

Смерць у гэтай авіякатастрофе 31 амерыканскага спецпрызнаўца стала самай буйной стратай Узброеных сіл ЗША з пачатку вайны ў Афганістане ў 2001 годзе.

Дваццаць два «марскія коцікі» былі членамі Ваенна-марской спецыяльнай групы (NSWDG), таксама вядомай як Каманда 6 SEAL — падраздзялення, байцы якога знішчылі Усаму бен Ладэна. Аднак ні адзін з загінулых непасрэдна не ўдзельнічаў у гэтай аперацыі.

Прэзідэнт ЗША Барак Абама прыняў удзел у цырымоніі развітання з трыццаццю амерыканскімі вайскоўцамі, якія знаходзіліся на борце верталёта.

Заўвагі
-------

1. ↑  *Solomon Moore and Kimberly Dozier*. Copter shot down, killing 30 US troops, 7 Afghans **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Associated Press. Архівавана з першакрыніцы 12 кастрычніка 2011.
2. ↑  31 US troops die in helicopter crash in Afghanistan - World news - South and Central Asia - Afghanistan - msnbc.com **(нявызн.)**. *msnbc.msn.com* (6 жніўня 2011). Архівавана з першакрыніцы 16 жніўня 2012. Праверана 6 August 2011.
3. ↑   Dozens Killed as NATO Helicopter Shot Down in Afghanistan
4. ↑   NATO helicopter crash in Afghanistan; 31 Americans, 7 Afghans dead
5. ↑  BBC News - Afghan helicopter crash kills 31 US troops **(нявызн.)**. *bbc.co.uk* (6 жніўня 2011). — «incident is believed to be the biggest single loss of life for US forces in Afghanistan since they began operations in 2001.»  Архівавана з першакрыніцы 25 лютага 2012. Праверана 6 August 2011.
6. ↑   Chopper crash kills 31 U.S. troops, 7 Afghans
7. ↑  News from The Associated Press
8. ↑  Афганистан: гибель «Чинука» и перспективы военной кампании | Америка | Русская Служба «Голоса Америки»
**Ванда Сайкс** (англ.: Wanda Sykes; нар. 7 сакавіка 1964) — амерыканская актрыса, комік і сцэнарыст. Уладальніца прэміі «Эмі» за сцэнарый да «Шоу Крыса Рока».

Біяграфія
---------

Сайкс нарадзілася ў Портсмуце, Віргінія ў сям’і Гары Сайкса, палкоўніка ў Арміі ЗША, і Марыён Луізы, банкіркі. Вырасла ў Вашынгтоне.

Скончыла сярэднюю школу Арундэл у Гамбрылсе, Мэрыленд і ўніверсітэт Хэмптана, дзе атрымала ступень бакалаўра маркетынгу. Пасля заканчэння каледжа паступіла на працу ў якасці супрацоўніка па закупках у Агенцтва нацыянальнай бяспекі, у якім прапрацавала пяць гадоў.

Сваю кар’еру Ванда пачала ў 1987 годзе, выступаючы перад аўдыторыяй у «Coors Light Super Talent Showcase» у Вашынгтоне. У 1992 годзе яна пераязджае ў Нью-Ёрк. Яе першая вялікая праца была ў «Камедзі клубе Караліны» разам з Крысам Рокам. У 1997 годзе далучылася да групы аўтараў «Шоу Крыса Рока», а таксама сама неаднаразова выступала на шоу. Аўтарскі калектыў чатыры разы быў намінаваны на прэмію «Эмі».

У 2003 годзе Сайкс знялася ў невялікай ролі ў сіткоме «Ванда па асаблівым». Таксама здымалася ў такіх тэлевізійных праектах як «Новыя прыгоды старой Крысцін». У 2004 годзе часопіс Entertainment Weekly назваў яе адной з 25 смешных людзей у Амерыцы. У 2006 годзе яна стала запрошанай зоркай у эпізодзе серыяла «Уіл і Грэйс». У гэтым жа годзе агучыла Стэлу ў мультфільме «Лясная братва», Бэсі ў «Рогах і капытах» і Інака ў «Братцы медзведзяню 2», і знялася ў фільмах «Мая супер-былая» і «Эван Усемагутны». У кастрычніку таго ж года на канале HBO было паказана першае стэнд-ап выступленне Ванды пад назвай Wanda Sykes: Sick & Tired, якія намінаваліся на прэмію «Эмі».

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · КиноПоиск · Rotten Tomatoes · Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Notable Names Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CONOR: 111871331 · GND: 1156812216 · ISNI: 0000 0000 4420 396X · LCCN: no2006000716 · NLP: A18355092 · NUKAT: n2016179875 · VIAF: 53893750 |

 |
**Палад Бюльбюль аглы** (азерб. Polad Bülbüloğlu, імя пры нараджэнні — Палад Муртуза аглы Мамедаў; нар. 4 лютага 1945 года, Баку) — азербайджанскі эстрадны спявак (лірычны тэнар), кампазітар, педагог, акцёр, доктар мастацтвазнаўства, прафесар (2000); дыпламат, палітычны і грамадскі дзеяч.

Лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола Азербайджанскай ССР (1970), заслужаны дзеяч мастацтваў Азербайджанскай ССР (1973), народны артыст Азербайджанскай ССР (1982), народны артыст Туркменістана (2017), заслужаны чалавек Малдовы (2005). Сын азербайджанскага опернага спевака, народнага артыста СССР Бюльбюля.

Міністр культуры Азербайджанскай ССР (1988—1991), міністр культуры Азербайджанскай Рэспублікі (1991—2006), дэпутат Нацыянальнага сходу Азербайджана (Мілі меджліса), Надзвычайны і Паўнамоцны пасол Азербайджана ў Расіі (з 2006 года па цяперашні час).

Зноскі
------
**Надзея Аляксандраўна Цыркун** (нар. 16 чэрвеня 1951, г. Бранск, Расія) — беларускі практыкуючы псіхолаг, спецыяліст у галіне педагагічнай, дзіцячай і ўзроставай педагогікі, грамадскі дзеяч (у 2000—2004 — дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь). Кандыдат псіхалагічных навук, дацэнт.

Біяграфія
---------

Скончыла Мінскае музычнае вучылішча (спецыяльнасць «Фартэпіяна»), Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Філасофія»; аспірантура, спецыяльнасць «Псіхалогія»), Расійскую акадэмію дзяржаўнай службы (спецыяльнасць «Дзяржаўнае і муніцыпальнае кіраванне»).

Працавала канцэртмайстрам Маладзечанскага музычнага вучылішча, музычным кіраўніком дзіцячага сада, выкладчыкам Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А. М. Горкага, загадчыкам лабараторыі Нацыянальнага інстытута адукацыі (Мінск), загадчыкам кафедры псіхалогіі Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя М. Танка.

Зноскі
------

1. ↑  ЦЫРКУН НАДЕЖДА АЛЕКСАНДРОВНА Архівавана 15 студзеня 2021.

Літаратура
----------

* Пралеска : праграма дашкольнай адукацыі / Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь; [Л. А. Панько і інш.]. — Мінск, 2007.
**Руая** (фр.: Roya, акс.: Roia, італ.: Roia) — рака ў Францыі і Італіі, упадае ў Лігурыйскае мора ў горадзе Вентымілья. Працякае па тэрыторыі французскага дэпартамента Прыморскія Альпы і італьянскай правінцыі Імперыя. Даўжыня ракі — 60 км, плошча басейна — 660 км², сярэдні расход ля вусця — 15 м³/с. Найбуйнейшы прыток — Бевера (правы).

Рака пачынаецца ў горным масіве Прыморскія Альпы на перавале Коль-дэ-Тэнд. У верхнім і сярэднім цячэнні хуткасць цячэння высокая, характар — бурны. Агулам рака падае на 1871 метр за 60 км, сярэдні ўхіл 31,2 м/км. Генеральны напрамак цячэння — поўдзень. Утварае глыбокую даліну, французская частка якой уваходзіць у склад нацыянальнага парку Меркантур.

На французскай тэрыторыі на рацэ стаяць гарады Танд і Брэй-сюр-Руая, а таксама вёскі Саорж і Фантэн. Пасля перасячэння мяжы рака працякае пасёлак Айроле і ўпадае ў Лігурыйскае мора ў горадзе Вентымілья. Уздоўж усёй ракі ад перавала Коль-дэ-Танд да Вентымільі ідзе швейцарска-французска-італьянская шаша Кунеа — Танд — Вентымілья.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 11957643h · GND: 4453269-6 · SUDOC: 027562751 · VIAF: 1248148574340324430001, 235658071 |
**Рэспубліка Расона** (руск.: Республика Россоно) — нібыта існавалае незалежнае антысавецкае дзяржаўнае ўтварэнне, якое існавала ў 1942—1943 гадах на акупаванай Трэцім Рэйхам тэрыторыі Расійскай СФСР, у Ідрыцкім раёне Калінінскай вобласці, у забалочаных і лясістых месцах на ўсход ад Ідрыцы, прычым планавалася таксама заняць і Расонскі раён Беларускай ССР. У бедных крыніцах сцвярджаецца, што ідэалагічная дзяржава была арыентавана на сацыялізм, а ворагамі ў ёй аб’яўляліся абодва бакі ў Вялікай Айчыннай вайне.

Заўвагі
-------

1. ↑  Ермолов, 2010

Літаратура
----------

* *Игорь Ермолов.* Три года без Сталина. Оккупация: советские граждане между нацистами и большевиками. 1941—1944 (руск.). — М.: Центрполиграф, 2010. — С. 204—205. — 386 с. — ISBN 978-5-9524-48 86-5.
**Рэспубліканская левая** (ісп.: Izquierda Republicana) — рэспубліканская палітычная партыя ў Іспаніі.

Была заснавана ў 1934 годзе шляхам зліцця некалькіх левых рэспубліканскіх партый. У 1936 годзе партыя ўвайшла ў склад Народнага фронту, які пасля і выйграў выбары. 10 мая 1936 лідар партыі Мануэль Асанья пры падтрымцы Народнага фронту заняў пасаду Прэзідэнта Іспаніі. Пасля пачатку грамадзянскай вайны Асанья захаваў за сабой пасаду аж да канца вайны, а члены Рэспубліканскай левай бралі ўдзел ва ўсіх урадах Іспанскай рэспублікі да 1939 года.

Пасля перамогі франкістаў партыя была забаронена, легалізавана толькі пасля смерці Франка ў 1977 годзе, аднак у фармаванні ўрада Рэспубліканская левая пачынальна з 1977 гады не ўдзельнічала.

Спасылкі
--------

* Izquierda Republicana Афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX123314 · SUDOC: 11452484X · VIAF: 213218589 |
**Дзедка** (укр.: скарбник, руск.: кладенец) — міфічная істота ў славянскіх народаў, якая ўвасабляе сабой даравальніка багацця.

Апісанне
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Дзедка на Вікісховішчы |

Дзедка — пажылы мужчына з вогненна-чырвонымі вачыма і доўгай чырвонай барадой. Ён блукае па дарогах і палях, апрануты з жабрацкія адзення, з торбай на плячы. У Дзедкі старая вопратка, дзіравы капялюш, анучы на нагах.

Лад жыцця
---------

Паводле паданняў беларускага народа, Дзедка адорвае тых людзей, каго сустракае на сваім шляху. Хадзіла легенда, што калі Дзедку сустрэне няшчасны чалавек ці бедны, то перад тым як заўважыць Дзедку чалавек засынае. Пакуль той спіць, Дзедка адорыць бедняка грошамі.

Калі ж Дзедку сустрэне багаты, але няшчасны чалавек, то Дзедка паказвае яму ў сне што трэба зрабіць, каб стаць шчаслівым. Дзедка заўсёды з’явіцца там, дзе закапаны скарб. Самага Дзедку людзі не бачаць, а толькі заўважаюць яго чырвоныя як агні вочы. Хто заўважыць такія агні, можа смела ісці на іх — там будзе закапаны скарб або ляжаць мяшочак з грашыма. На агеньчык трэба кінуць капялюш або пук валасоў, тады скарб апынецца ля самай паверхні зямлі. Калі кінуць чаравікі або лапці, то скарб апусціцца так глыбока ў зямлю, што прыйдзецца ўсё жыццё яго адкопваць.

У народных гаворках былі выказванні: «Каб не Дзедка — прапаў», «Дзедка дапамог гору».

Зноскі
------

1. 1 2  Чароўны свет: з беларускіх міфаў, паданняў і казак / рэд. Г. П. Пашкоў; маст. В. П. Славук — Мінск: Беларус. Энцыкл. імя П.Броўкі, 2008
**Міжнародны дзень дзіцячай кнігі** адзначаецца 2 красавіка, у дзень нараджэння Х. К. Андэрсена. Заснаваны ў 1967 годзе некамерцыйнай арганізацыяй Міжнародны савет па кнігах для моладзі (IBBY). У гэты дзень IBBY раз у два гады прысуджае прэмію імя Х. К. Андэрсена пісьменніку — аўтару кніг для дзяцей і мастаку-ілюстратару дзіцячых кніг.

Ініцыятыва стварэння Міжнароднага дня дзіцячай кнігі належыць вядомай нямецкай пісьменніцы Еле Лепман.

Штогод у якасці фундатара гэтага Міжнароднага дня выступае адна з нацыянальных арганізацый IBBY. Хто-небудзь з яе пісьменнікаў і мастакоў становяцца аўтарамі паслання да дзяцей і адпаведнага плаката. У далейшым пасланне і плакат выкарыстоўваюцца IBBY ў іншых краінах.

Гл. таксама
-----------

* Прэмія імя Ханса Крысціяна Андэрсена

Зноскі
------

1. ↑  К Международному дню детской книги — Новости и афиша музеев России — www.Museum.ru

Спасылкі
--------

* Міжнародны дзень дзіцячай кнігі на сайце IBBY (англ.)
| Тэрмадынамічныя цыклы |
| --- |
| * Аткінсана
* Брайтана/Джоўля
* Гірна
* Дызеля
* Каліны
* Карно
* Ленуара
* Мілера
* Ота
* Рэнкіна
* Стырлінга
* Трынклера
* Хамфры
* Эрыксана
 |

**Цыкл Карно** — ідэальны тэрмадынамічны цыкл. Цеплавая машына Карно, якая працуе па гэтым цыкле, валодае максімальным ККД з усіх машын, у якіх максімальная і мінімальная тэмпературы ажыццяўляемага цыклу супадаюць адпаведна з максімальнай і мінімальнай тэмпературамі цыклу Карно. Складаецца з 2 адыябатычных і 2 ізатэрмічных працэсаў.

Цыкл Карно названы ў гонар французскага ваеннага інжынера Садзі Карно, які ўпершыню яго даследаваў у 1824 годзе.

Адным з важных уласцівасцяў цыклу Карно з'яўляецца яго зварачальнасць: ён можа быць праведзены як у прамым, так і ў зваротным кірунку, пры гэтым энтрапія адыябатычна ізаляванай (без цеплаабмену з навакольным асяроддзем) сістэмы не змяняецца.

Гл. таксама
-----------

* Тэарэма Карно
* Тэрмадынамічныя цыклы
* Тэрмадынамічная энтрапія
* Тэрмадынамічныя патэнцыялы

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.8. Мн. 1999, С.83
**Цымшыянскія мовы** — сям'я індзейскіх моў Паўночнай Амерыкі, на якой размаўляюць плямёны цымшыян ў Брытанскай Калумбіі і Алясцы. Уключае 4 мовы, якія падзяляюць на 2 групы — прыбярэжныя (прыбярэжная і паўднёвая мовы) і ўнутраныя (нісгаа і гітксан). 

Эдвард Сэйпір лічыў, што цымшыянскія мовы маюць агульнае паходжанне з шэрагам іншых паўночнаамерыканскіх ізаляваных моў, аднак гэта гіпотэза ў нашы дні лічыцца састарэлай. 

Да пачатку XXI ст. колькасць носьтбітаў значна скарацілася. Навукоўцы і добраахвотнікі з Канады і ЗША прадпрымаюць намаганні для адраджэння моў.

Спасылкі
--------

* Tsimshianic Languages - LibGuides
**Ртвелі** (груз. რთველი) — старажытнае свята збору ўраджаю вінаграду ў Грузіі. Традыцыі Ртвелі ўзыходзяць да старажытных часоў, бо віно мае асаблівае культавае значэнне для Грузіі. Свята не прывязана да пэўнай даты, а залежыць ад даты збору ўраджаю.

Святкаванне
-----------

Свята адбываецца звычайна ў канцы верасня ва Усходняй Грузіі і ў сярэдзіне кастрычніка ў Заходняй Грузіі. У больш халодным краі Рача-Лечхумі свята пачынаецца раней, а ў Кахеціі амаль перад самымі замаразкамі. Чым больш спякотнае і засушлівае лета, тым збор пачынаецца раней. Так, напрыклад, пасля гарачага лета 2010-га года збор вінаграду ў Грузіі пачаўся на два тыдні раней за звычайны тэрмін.

Ртвелі — сямейнае свята, на яго прыязджаюць усе сваякі сям’і вінаробаў. Збор ураджаю вінаграду ідзе з раніцы да вечара, калі ягады ціснуць альбо нагамі ў чанах, альбо ў спецыяльных давілках. Пры гэтым сок зліваецца ў велізарныя керамічныя збаны квевры, якія закапаны ў зямлю ў вінным склепе марані. Склеп марані забяспечвае патрэбную тэмпературу для закісання вінаграднага сусла. Свежевыціснуты сок зліваюць у чыстыя чаны і пакідаюць брадзіць. Кожны вечар гэтага шматдзённага свята суправаджаецца застоллямі з народнымі танцамі і шматгалосым спевам. Падчас Ртвелі п’юць леташняе віно, каб вызваліць посуд для новага ўраджаю. Свята ідзе некалькі дзён, пакуль не будзе прыбраны ўвесь ураджай вінаграду.

Зноскі
------

1. ↑  Robert Parsons. Revelling in Georgia’s grape harvest. The BBC News. 26 October, 2003
2. ↑  Пётр Згоннікаў. Ехаў на ртвелі, прыехаў на мачары.
3. ↑  Kakheti — Wine Homeland Архівавана 21 ліпеня 2011.. The Regional Government of Kakheti
Міжнародны аэрапорт імя Беназір Бхута
**Міжнародны аэрапорт імя Беназір Бхута** (урду: بینظیر بھٹّو بین الاقوامی ہوائی اڈہ) (IATA: **ISB**, ICAO: **OPRN**)- міжнародны аэрапорт сумеснага базавання ў горадзе Ісламабадзе (Пакістан); трэці па велічыні аэрапорт краіны. З'яўляецца базавым для буйных нацыянальных авіякампаній: «Pakistan International Airlines», «Airblue» і «Shaheen Air International». 21 чэрвеня 2008 года аэрапорт Ісламабад афіцыйна быў перайменаваны ў Міжнародны аэрапорт імя Беназір Бхута ў гонар забітага прэм'ер-міністра Пакістана. Аэрапорт мае адну асноўную ўзлётна-пасадачную паласу даўжынёй 3000 метраў і адну для невялікіх самалётаў. Ля тэрмінала размяшчаецца перон для стаянки і абслугоўвання 11 шырокафюзеляжных самалётаў.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бурлака.
**Іван Фёдаравіч Бурлака** (29 лістапада 1922, с. Бярозаўка, Краснаградскі раён, Харкаўская вобласць — 19 студзеня 1975) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў Кіеўскі інжынерна-будаўнічы інстытут у 1950 годзе. Працаваў у Гомельскім абласным аддзеле па справах архітэктуры, Гомельскім філіяле Белдзяржпраекта, з 1968 па 1975 гады — начальнікам архітэктурна-будаўнічага сектара абласных майстэрняў Гомельграмадзянпраекта.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1957 года. Член КПСС з 1974 года.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: планіроўка і забудова вул. Перамогі (1954, з В. С. Бурлака), мікрараёнаў № 1, 2 па Рэчыцкай шашы (1960, 1963), Дом палітасветы (1970—1973) у Гомелі, планіроўка населеных пунктаў калгасаў Брэсцкай вобласці (1957), генпланы Добруша (1957), Рагачова (1960), Чачэрска (1962) Гомельскай вобласці.

Сям’я
-----

У шлюбе з архітэктарам Валянцінай Савічнай Бурлака. Меў дачку Алену (у замужжы Жукава).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі (1945), медалямі.

Зноскі
------

1. ↑  ВОССТАВШИЙ ИЗ РУИН

Літаратура
----------

* Бурлака Иван Федорович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)