recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сад Джусці** (італ.: Palazzo e Giardino Giusti) — палацава-паркавы комплекс, пабудаваны ў канцы XVI ст. на схіле ўзгорка ва ўсходніх ваколіцах Вероны (Італія).

Будынак мае класічную П-падобную форму, традыцыйную для загарадных віл гэтага перыяду. У 1580 годзе побач з вілай быў разбіты сад са шматлікімі тэрасамі і бельведэрамі. Участкі саду маюць правільную геаметрычную форму і падзелены кіпарысамі. З аздаблення саду вылучаецца фантан з фігурамі дэльфінаў, а таксама некалькі антычных статуй, фантан з чырвонага веронскага мармуру і каменны маскерон-бельведэр на вяршыні ўзгорка, спраектаваны для вывяржэння агню.

* Замковы камень галоўнага ўваходу палаца.Замковы камень галоўнага ўваходу палаца.
* ПортыкПортык
* Маньерыстычная скульптура Апалона ў двары Палацо Джусці ў Вероне, у тыповым хіязмеМаньерыстычная скульптура Апалона ў двары Палацо Джусці ў Вероне, у тыповым хіязме
* Від саду і вілы на ўзгоркуВід саду і вілы на ўзгорку

Літаратура
----------

* *Рэнца К’ярэлі.* Верона. — Фларэнцыя: Bonechi Edizioni, 2006. — С. 104-105. — ISBN 88-7204-523-1.

* Academy of Fine Arts in Bologna, GIARDINO GIUSTI (Verona History of Italian garden), Diploma Thesis Paolo Villa, AA 1993-94, presenters Eleonora Frattarolo and Fabia Farneti and 2013 with pictures
Карта Гданьскага заліва
Пляж Гданьскай бухты
**Гданьская бухта** (**Гданьскі заліў**, **Данцыгская бухта**, польск.: Zatoka Gdańska; кашубск.: Gduńskô Hôwinga; ням.: Danziger Bucht) — заліў у паўднёва-заходняга часткі Балтыйскага мора. Размешчаны паміж Земландскім паўвостравам (на ўсходзе) і паўвостравам Хель (на захадзе). Адкрыты на поўнач, удаецца ў мацярык на 74 км. Шырыня ля ўваходу 107 км. Глыбіня да 115 м у цэнтральнай частцы.

Названы па размешчаным на яе берагах горада Гданьску.

У заліў упадае рака Вісла і мноства іншых меней буйных рэк. Воды Прэголі праз Калінінградскі заліў (які аддзяляецца Балтыйскай касой) і Балтыйскі праліў таксама паступаюць у Гданьскую бухту. Межы бухты адзначаюцца мысамі Таран (на ўсходзе) і Разеве (на захадзе). На паўночным захадзе заліва Пуцкі заліў, які аддзелены Хельскай касой.

Прылівы велічынёй ад меней 0,1 м, змяшаныя. Салёнасць меней 8 ‰.

Зіма 1929 года адзначана рэкордна нізкай тэмпературай — мінус сорак градусаў (Стр.9). Заліў цалкам замерз да паўвострава Хель.

На беразе Гданьскага заліва размешчаны буйныя гарады-порты Гдыня, Гданьск, Балтыйск.

Адміністрацыйна берагі заліва адносяцца да Расіі (Калінінградская вобласць) і Польшчы.

Зноскі
------

1. 1 2  *Гданьская бухта (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
2. ↑  Тапаграфічная карта N-34-А — 1 : 500 000
3. ↑  Скраго З. Архикафедральная базилика в Гданьске Оливе - Путеводитель. –Гданьск: Ярес Словакия. 2007. – С.40.ISBN 978-80-89302-07-9
**Го́мельскі дзяржа́ўны цырк** — стацыянарны цырк, размешчаны ў горадзе Гомелі. Цыркавы сезон доўжыцца з верасня па май, на працягу якога змяняюцца пяць-шэсць праграм.

Гісторыя
--------

Цырк-шапіто ў 1920-х гг.
Упершыню цырк у Гомелі быў пабудаваны ў 1890-я гады прадпрымальнікам І. Слабадовым. Ён быў драўляны і размяшчаўся на Коннай плошчы (дзе цяпер размешчаны цэнтральны рынак), будынак існаваў да 1917 года. Другі цырк у Гомелі быў пабудаваны ў 1926 годзе, у 1932 годзе будынак быў перададзены тэатру, а ў 1941 годзе згарэў. У 1950-я гады працаваў цырк-шапіто.

Будаўніцтва новага стацыянарнага цырка пачалося ў студзені 1966 года паводле паўторна выкарыстанага праекта, распрацаванага ў Цэнтральным навукова-даследчым і праектным інстытуце відовішчных і спартыўных збудаванняў (архітэктары М. Шульмейстар, Ю. Маторын, А. Кудраўцаў (Масква), Ш. Хінчын (Гомель)). Па аналагічных праектах збудаваны цыркі ў Грозным[ru], Запарожжы[ru], Краснадары[ru], Стаўрапалі, Чалябінску[ru]. Завяршылася будаўніцтва ў 1972 годзе.

Першае шоу ў ім адбылося 2 снежня 1972 года.

У 1986 годзе ў Гомельскім цырку падчас прадстаўлення загінула Ірына Асмус, вядомая па ролі Ірыска ў тэлеперадачы Абвгдэйка.

У 2006 годзе ля будынка цырка быў рэканструяваны фантан, а перад будынкам устаноўлены помнік вядомаму клоўну Карандашу.

У кастрычніку 2006 г. Гомельскаму Дзяржцырку было прысвоена званне «Заслужаны калектыў Рэспублікі Беларусь».

Архітэктура
-----------

План
Кампазіцыя складаецца з некалькіх аб’ёмаў, аб’яднаных адзіным прамавугольным у плане паверхам. У сілуэце будынка дамінуе чашападобнай формы амфітэатр, перакрыты пакатым сферычным купалам. Тут знаходзіцца відовішчная частка будынка (зала на 1856 месцаў з манежам, эстрадай і аркестравай пляцоўкай). Асноўны аб’ём размешчаны на прамавугольным у плане стылабаце. У ім знаходзяцца касавы вестыбюль, гардэробы, парадныя лесвіцы, развіты блок службовых, артыстычных і дапаможных памяшканняў. Амфітэатр абкружаны зашклёным фае з выхадам на тэрасу, зробленую на даху ніжняга аб’ёму. Вальеры для жывёл размешчаны ва ўнутраным дворыку і звязаны непасрэдна з манежам. Каля будынка плошча з басейнам, кветнікі, Піянерскі парк.

У 100 м ад будынка цырка размяшчаецца гасцініца для артыстаў.

Зноскі
------

1. 1 2  Цирк
2. 1 2  *В. М. Ладзіс.* 19. Будынак цырка // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Гомельская вобласць. — 383 с. іл.

Літаратура
----------

Гомельскі дзяржаўны цырк на паштовай марцы Рэспублікі Беларусь.
* *В. М. Ладзіс.* 19. Будынак цырка // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Гомельская вобласць. — 383 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гомельскі дзяржаўны цырк
Тапаграфічная карта Аландскіх астравоў
**Аландскія астравы** — архіпелаг у Балтыйскім моры на ўваходзе ў Батнічны заліў, аўтаномія ў складзе Фінляндыі, якая населена фінскімі шведамі і мае спецыяльны дэмілітарызаваны і монамоўны статус. Уяўляюць сабой 60 заселеных астравоў і больш за 6400 незаселеных.

На ўсходзе мяжуюць з фінскім Архіпелагавым морам, на захадзе мае ў тым ліку і сухапутную мяжу са Швецыяй (в. Меркет). Выцягнуты з поўначы на поўдзень на 130 км, складаецца з 6500 скалістых астравоў вышынёй да 132 м і шхераў.

Колькасць насельніцтва на 31 студзеня 2012 года 28 361 чалавек, адзіны горад Марыехамн.

Агульная плошча — 13 324 км² (89 % з якіх — водная паверхня). Агульная плошча астравоў 1481 км². Самы буйны — востраў Аланд (плошча 685 км²).

Клімат
------

Клімат на астравах умераны, марскі, прахалодны. Сярэдняя тэмпература самага халоднага месяца каля −4 °C, а самага цёплага (ліпеня) — ад +14 °C да +16 °C. Увесну паветра праграваецца істотна даўжэй, чым на кантыненце, але ўвосень Балтыйскае мора, якое аддае цяпло, робіць восень мяккай і працяглай. Ледастаў звычайна адбываецца ў сярэдзіне студзеня, а сход лёду пачынаецца ў другой палове красавіка — пачатку мая.

Астравы з’яўляюцца адным з самых сонечных рэгіёнаў сярод Паўночных краін. Гадавая колькасць ападкаў складае 550 мм.

| ⛭Фінляндыя паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Фінляндыя»**
 |

| ⛭Краіны Еўропы: Геаграфія |
| --- |
| * Азербайджан¹
* Албанія
* Андора
* Аўстрыя
* Балгарыя
* Беларусь
* Бельгія
* Боснія і Герцагавіна
* Ватыкан
* Венгрыя
* Вялікабрытанія
* Германія
* Грузія
* Грэцыя
* Данія
* Ірландыя
* Ісландыя
* Іспанія
* Італія
* Казахстан²
* Кіпр¹
* Латвія
* Літва
* Ліхтэнштэйн
* Люксембург
* Малдова
* Мальта
* Манака
* Нарвегія
* Нідэрланды
* Партугалія
* Паўночная Македонія
* Польшча
* Расія²
* Румынія
* Сан-Марына
* Сербія
* Славакія
* Славенія
* Турцыя²
* Украіна
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чарнагорыя
* Чэхія
* Швейцарыя
* Швецыя
* Эстонія
 |
| Залежныя тэрыторыі |
| * Азорскія астравы
* Аландскія астравы
* Гернсі
* Гібралтар
* Джэрсі
* Востраў Мэн
* Фарэрскія астравы
* Шпіцберген
* Ян-Маен
 |
| Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы |
| * Абхазія¹
* Косава
* Паўднёвая Асеція¹
* Прыднястроўе
 |
| ¹ Часткова або цалкам у Азіі, у залежнасці ад праведзенай мяжы (en)  ² У асноўным у Азіі |
**Гомельскі камітэт сацыял-дэмакратаў-інтэрнацыяналістаў** *(чыгуначны)*. Дзейнічаў у Гомелі ў верасні 1901 — студзені 1902 гг. Утвораны для аднаўлення ў горадзе арганізацыі РСДРП, не звязанай з Бундам. Меў статут. Ініцыятарам утварэння камітэта быў «пецярбуржац» (прозвішча не высветлена). Вясной 1901 г. «пецярбуржац» стаў членам Гомельскага сацыял-дэмакратычнага камітэта Бунда, які з лета 1900 г. фактычна адмовіўся весці работу сярод чыгуначнікаў (у асноўным беларусаў і рускіх). Падтрыманы І.Мохавым, Л.Драгунскім і інш. членамі камітэта, «пецярбуржац» пачаў барацьбу з бундаўскім сепаратызмам, дамагаючыся выхаду сацыял-дэмакратычнага камітэта з Бунда. У чэрвені — ліпені 1901 г. яны выдалі адозвы «Да гомельскіх рабочых Лібава-Роменскай чыгункі» і «Да ўсіх гомельскіх грамадзян» за подпісам «Гомельскі камітэт РСДРП». Аднак інтэрнацыяналісты засталіся, відаць, у меншасці. У верасні 1901 г. яны выйшлі са складу камітэта Бунда і стварылі асобны камітэт. У яго ўвайшлі некаторыя палітычныя ссыльныя, у т.л. І.Б.Азямблоўскі. Асноўным аб’ектам дзейнасці камітэта сталі чыгуначныя майстэрні, дзе Азямблоўскі арганізаваў сацыял-дэмакратычны гурток для падрыхтоўкі агітатараў і прапагандыстаў з ліку беларускіх і рускіх рабочых. Камітэт імкнуўся ахапіць сваім уплывам і рабочых і ншых прадпрыемстваў Гомеля, а таксама Навабеліцы, Добруша, Клінцоў, Навазыбкава, Сафіеўскі, наладзіць сувязь з чыгуначнымі рабочымі гарадоў і станцый на лініі Лібава-Роменскай чыгункі для ўтварэння цэнтралізаванага прафсаюза чыгуначнікаў. У кастрычніку — снежні 1901 г. «чыгуначны» камітэт выдаў на гектографе некалькі адозваў да чыгуначных рабочых і «Статут групы рабочых Гомельскіх майстэрняў Лібава-Роменскай чыгункі», у якіх адзначаліся цяжкія ўмовы працы ў чыгуначных майстэрнях, дадзена палітычная ацэнка дзеянняў улад у сувязі са ссылкай 13 гомельскіх сацыял-дэмакратаў, выкрывалася антынародная сутнасць мілітарызму. Камітэт стаяў на марксісцкіх, рэвалюцыйных, інтэрнацыянальных пазіцыях. Аднак ён не здолеў наладзіць сувязь з рэдакцыяй газеты «Искра», з яе агентамі ў Расіі. Гэта вымушала камітэт уваходзіць у кантакт з бундаўскай арганізацыяй, каб атрымаць сацыял-дэмакратычную літаратуру, устрымлівацца ад адкрытай ідэйнай барацьбы з Бундам. У студзені 1902 г. камітэт распаўся. Асобныя яго члены, у т.л. Драгунскі і Мохаў, зноў увайшлі ў мясцовы камітэт Бунда і садзейнічалі ўмацаванню ў ім інтэрнацыянальнага кірунку.

Літаратура
----------

* Біч, М. Гомельскі камітэт сацыял-дэмакратаў-інтэрнацыяналістаў / Міхась Біч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г.П.Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э.Э.Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. – С. 75. — ISBN 985-11-0041-2.
**Сагдыйская вобласць** — адміністрацыйная вобласць у складзе Рэспублікі Таджыкістан, утворана 27 кастрычніка 1939 года як Ленінабадская вобласць і скасавана ў 1962 годзе. У 1970 годзе адноўлена, 10 лістапада 2000 года перайменавана ў Сагдыйскую вобласць.

Размешчана на поўначы Таджыкістана, у гарах Цянь-Шаня і Гісара-Алая, паўночная частка займае паўднёвы захад Ферганскай даліны.

Геаграфія
---------

Займае тэрыторыю ў 25 400 км². Тэрыторыя пераважна горная. З поўначы размешчаны Курамінскі хрыбет і горы Магалтаў, з поўдня — Туркестанскі хрыбет і Зераўшанскія горы. Мяжуе з Узбекістанам і Кыргызстанам.

Да вобласці адносяцца эксклавы Варух і Заходняя Калача, размешчаныя на тэрыторыі Баткенскага і Лейлекскага раёнаў Баткенскай вобласці Кыргызстана; а таксама анклаў Сарвак, размешчаны на тэрыторыі Папскага раёна Наманганскай вобласці Узбекістана.

Галоўныя рэкі — Сырдар’я і Зераўшан. Найбуйнейшае возера — Іскандэркуль. Вадасховішчы — Кайракумскае, Фархадскае, Катасайскае і Даганасайскае.

Клімат — кантынентальны, сухі і залежыць ад змены вышыні над узроўнем мора. Сярэдняя тэмпература студзеня ў даліне −10 °C, у ліпені +28—29 °C. Гадавыя ападкі 150—300 мм. У гарах халаднавата. Сярэдняя тэмпература: студзеня −40 ° C, у ліпені +26 °C. Ападкі ў гарах (да 1000 м) 400 мм; сярэдняя тэмпература: студзеня (на вышыні 2500-3000 м) −9 °C і ў ліпені +15 °C, гадавыя ападкі да 800 мм.

| ⛭Flag of Tajikistan Адміністрацыйны падзел Таджыкістана |
| --- |
| Сталіца | Душанбэ |  |
| Аўтаномная вобласць | Горна-Бадахшанская |
| Вобласці | Сагдыйская · Хатлонская |
| Раёны рэспубліканскага падначалення | Варзобскі · Вахдацкі · Гісарскі · Джыргатальскі · Нурабадскі · Рашцкі · Рагунскі · Рудакінскі · Тавільдарынскі · Таджыкабадскі · Турсунзадзеўскі · Файзабадскі · Шахрынаўскі |

1. ↑
**Гдалія Алон** (1901, г. Кобрын — 1950, Ізраіль) — ізраільскі гісторык, даследнік Талмуда і гісторыі эпохі Другога Храма.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і равіна Нахмана Рагазніцкага і насіў першапачаткова прозвішча Рагазніцкі. Вучыўся ў некалькіх іешывах, у тым ліку (з 1913) у вядомай Слабодскай іешыве.

Пасля апублікавання Дэкларацыі Бальфура (1917) заняўся сіянісцкай дзейнасцю, заснаваў у сваім горадзе школу нацыянальна-рэлігійнага тыпу пад назвай «Хеўрон» з выкладаннем на іўрыце.

У 1922 годзе скончыў сярэднюю школу на ідышы ў Вене. У 1924 годзе ён адправіўся ў Берлін, дзе на працягу года наведваў равінскую семінарыю Хільдэсхеймера, адначасова слухаючы курсы ў Берлінскім універсітэце.

У 1926 годзе пасяліўся ў Іерусаліме і быў у ліку першых выпускнікоў Яўрэйскага ўніверсітэта (1931). Там цалкам пагрузіўся і ў даследаванні Талмуда, і ў класічную гісторыю, стаўшы, па выразе аднаго з яго настаўнікаў, «гісторыкам да кончыкаў пазногцяў».

Служыў у Хагане, у 1936 годзе быў камандзірам роты. Падчас вайны за незалежнасць удзельнічаў у баях за Іерусалім.

Выкладаў Талмуд і яўрэйскую гісторыю ў Яўбрэйскім універсітэце і адначасова апублікаваў значную колькасць артыкулаў, наватарскіх па духу і метадалогіі, набыўшы рэпутацыю шырока эрудыраванага навукоўца, які не пабаяўся зірнуць крытычным вокам на даўно сталыя гістарычныя канцэпцыі. Некаторыя яго працы праклалі новы шлях у даследаванні габрэйскай гісторыі, асабліва эпохі Другога храма і Талмуда. Шэраг яго кніг перакладзены на англійскую мову.

У 1957—1958 гадах быў апублікаваны двухтомны збор навуковых прац Алона «Даследаванні історыі яўрэйскага народа ў эпоху Другога храма і ў эпоху Мішны і Гемары».

Узнагароды
----------

У 1953 годзе першым удастоены самай прэстыжнай у краіне Дзяржаўнай прэміі Ізраіля.

Зноскі
------

1. ↑  надмагілле<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q203443'></a>

Літаратура
----------

* Коваленя, А.Они родились на белорусской земле / Александр Коваленя // Рэспубліка. — 2001. — 13 студзеня.
* Аллон (Рогозницкий) Гдалия [Электронный ресурс] // Электронная еврейская энциклопедия. — Режим доступа:. eleven. co.il/ article/10149.

Спасылкі
--------

* Алон Гедалія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Кароткая яўрэйская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10049440 · BIBSYS: 90791846 · BNF: 121827925 · CiNii: DA12457750 · GND: 129777056 · ISNI: 0000 0000 8115 4167 · LCCN: n80165366 · NKC: jn20020716176 · NLA: 61282414 · NTA: 071088571 · NUKAT: n2015051244 · SUDOC: 030408199 · VIAF: 36961271 |

 |
**Смяротная доза** (англ.: lethal dose) — колькасць рэчыва або фізічнага фактару (радыяцыі), якая пры паглынанні яе целам выклікае смерць. Пазначаецца LD.

Паколькі супраціўленне арганізма кожнага чалавека з'яўляецца індывідульным, «смяротная доза» — гэта доза звычайна на кілаграм вагі цела.

Смяротная канцэнтрацыя (англ.: lethal concentration) выкарыстоўваецца для газу і цвёрдых часціц — канцэнтрацыя патэнцыйна таксічнага рэчыва ў навакольным асяроддзі (LC), што цягне смерць на працягу пэўнага часу яе экспазіцыі.

Літаратура
----------

* Глосарій термінів з хімії // Й. Опейда, О. Швайка. Ін-т фізико-органічної хімії та вуглехімії ім. Л. М. Литвиненка НАН України, Донецький національний університет. — Донецьк: Вебер, 2008. — 758 с. — ISBN 978-966-335-206-0. (укр.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777544843 |
*Кума-Маныцкая ўпадзіна* на тапаграфічнай карце.
**Кума-Маныцкая ўпадзіна** — тэктанічнае жолабападобнае паніжэнне, якое аддзяляе Перадкаўказзе ад Усходне-Еўрапейскай раўніны.

Шырыня 20-30 км, у цэнтральнай частцы да 1-2 км. Злучае Кубана-Прыазоўскую і Прыкаспійскую нізіну. У антрапагене — марскі праліў паміж Чорным і Каспійскім морамі. Змяшчае сістэму азёр і вадасховішчаў, Кума-Маныцкі канал. Усходняя частка занята нізоўем р. Кума.

Па Кума-Маныцкай упадзіне можа праходзіць умоўная мяжа паміж Еўропай і Азіяй.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4456851-4 · VIAF: 249383745 |
Помнік у гонар перамогі на Куліковым полі па праекце А. П. Брулова. 1848
**Кулікова поле** — гістарычная мясцовасць  (руск.) (бел. на водападзелах Окска-Данскога міжрэчча, якая ўяўляе сабой працяглы геаграфічны аб'ект  (руск.) (бел. са стэпавай расліннасцю, на ўчастку якога знаходзіцца меркаванае месца бітвы 8 верасня 1380 года паміж злучанымі сіламі рускіх князёў пад правадырствам вялікага князя маскоўскага Дзімітрыя Іванавіча і войскам залатаардынскага беклярбека  (руск.) (бел. Мамая, якая скончылася паразай у гэтай бітве боку татара-мангольскага войска. Плошча месца непасрэднага баявога сутыкнення па найноўшых рэканструкцыям каля 2 — 3 км².

Месца гістарычнай бітвы, пачынаючы з канца XVIII — пачатку XIX стагоддзя, было традыцыйна лакалізавана месцам зліцця Няпрадвы  (руск.) (бел. і Дона каля сяла Манастыршчына  (руск.) (бел. (Кімаўскага раёна  (руск.) (бел. Тульскай вобласці). У апошнія гады на аснове комплекснага вывучэння пісьмовых крыніц (помнікаў Кулікоўскага цыкла), іх новага прачытання ў сувязі з гістарычнай геаграфіяй з'явіліся новыя навуковыя дадзеныя, якія дазваляюць перагледзець кананічны падыход (работы прафесара С. М. Азбелева  (руск.) (бел. і іншых даследчыкаў).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Книга Большому Чертежу / Под ред. К. Н. Сербиной  (руск.) (бел.. — М. Изд-во АН СССР, 1950.
* *Отин Е. С.  (руск.) (бел.* Топонимия поля Куликова // Русская речь  (руск.) (бел.. 1980. № 4. С. 56-61.
* Поле русской славы: Фотоальбом. — Тула: Приокское книжное издательство, 1984. — 240 с. — 28 000 экз.

Спасылкі
--------

* Куликовская битва // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* 
* 
* Каталог книжно-иллюстративной выставки Архівавана 2 снежня 2009.
**Кулік-цякун** (*Tringa glareola*) — адзін з відаў улітаў сямейства бекасавых, раней род адносілі да ржанкавых. 

Кулік-цякун - птушка з чорна-белым апярэннем, на спіне ёсць карычневыя або бурыя адмеціны. Даўжыня цела 15-25 см.

Гняздуе кулік-цякун на зямлі ў тундры, лесатундры, часам у лясной зоне ад горнай Шатландыі, Паўночнай Еўропе, у Азіі да Камандорскіх і Алеуцкіх астравоў. Часам можа будаваць гнёзды ў дуплах, пакінутых іншымі птушкамі. На зіму ляціць у Афрыку, Індыю, Паўднёва-Усходнюю Азію, сустракалася таксама ў Аўстраліі. У кладцы звычайна 3-4 яйкі, якія высіджваюць самец і самка напераменку 22-23 дні. 

Сілкуюцца на плыткаводдзе і вільготным брудзе ў асноўным насякомымі і чарвякамі, а таксама дробнымі малюскамі.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
* 
* Museum specimen - Suomussalmi, FinlandMuseum specimen - Suomussalmi, Finland

Гл.таксама
----------

* Спіс птушак Беларусі
**Павел́ Уладыміравіч Гуді́мов** (укр. Павло́ Володи́мирович Гуді́мов) — украінські музыкант, гітарыст калекцыянер мастацтва. Лідар гурта «Гудімов», калішні гітарыст «Океану Ельзи».

Біяграфія
---------

З 1991 па 1996 гады вучыўся ў Львоўскім лесатэхнічны універсітэце па спецыяльнасці «садова паркавае гаспадарка».

У 1991 пачаў актыўна займацца музыкай. Першая група — «Клан Тіші». 1994-2005 гады — гітарыст гурта «Океан Ельзи». З 1998 года, як і ўвесь гурт, пераехаў у Кіеў.

2001 годзе заснаваў архітэктурную майстэрню і галерэю «Я Дизайн». Пачаў арганізоўваць выставы Ўкраінскі сучаснага мастацтва.

У 2005 годзе, пасля зыходу з гурта «Океан Ельзи», заснаваў гурт «Гудимов». Выпусціў два альбома: «Трампліни» (2005), «Монополія» (2007).

12 красавіка 2007 г. заснаваў культурны холдынг «Гудимов арт-праект», у склад якога ўвайшлі выдавецтва «Артбук», крэатыўная група «Акцент», архітэктурная майстэрня «Я Дизайн», арт-цэнтр «Я Галерея» і музычны гурт «Гудімов».

Куратар ўкраінскіх і міжнародных мастацкіх праектаў.

Кніга рэкордаў Гінеса
---------------------

1 красавіка 2005 гурт «Гудімов» пабіў сусветны рэкорд, зняўшы, змантаваўшы і паказаўшы ў прамым эфіры за кароткі час кліп на сваю песню «Коротка розмова». У гэты дзень прадстаўнікамі Кнігі рэкордаў Гінеса быў уручаны дыплом, які пацвярджае «чысціню новага рэкорду». Павел са здымачнай групай тэлеканала М1 здолелі пабіць папярэдні рэкорд, які складаў 3 гадзіны 46 хвілін. Свежы рэкорд у Кнізе рэкордаў Гінеса складае 3 гадзіны 28 хвілін.

Выкладчыцкая дзейнасць
----------------------

З лістапада 2009 чытае ў кампаніі Кругозі (агенцтва) некалькі курсаў пра мастацтва і дызайн інтэр'еру, у прыватнасці:

* «Як навучыцца разбірацца ў сучасным мастацтве. Некаторыя аспекты калекцыянавання і сузірання»;
* «Як стаць дызайнерам інтэр'еру: развіваем густ і пачуццё стылю»;
* «Дызайн інтэр'еру: Матэрыял. Фактура. Колер»;
* «Аскет-дызайн: стыльны дызайн з падручных матэрыялаў».

Сям'я
-----

Цікавыя факты
-------------

| ⛭Океан Ельзи |
| --- |
| 
* **Святаслаў Вакарчук**
* **Дзяніс Глінін**
* **Дзяніс Дудко**
* **Мілаш Еліч**
* **Уладзімір Апсеніца**

* Павел Гудзімаў
* Пётр Чарняўскі
* Юрый Хустачка
* Дзмітрый Шураў

 |
| Студыйныя альбомы | 
* Там, де нас нема
* Янанебібув
* Модель
* Суперсиметрія
* Gloria
* Міра
* Dolce Vita
* Земля
* Без меж

 |
| Сінглы | 
* Будинок зі скла
* Холодно
* Дякую!
* Веселі, брате, часи настали…
* Я так хочу…
* Обійми
* Стріляй
* Rendez-Vous
* Не твоя війна
* Життя починається знов
* Мить
* Не йди

 |
| Іншыя альбомы, складанкі, рэміксы | 
* Tviй формат
* 1221
* Вибране…
* Океан Ельзи: The Best Of
* Dolce Vita /remastered
* Найкраще (2CD)

 |
**Кулікі** (*Charadrii*) — устарэлы падатрад водных і каляводных птушак атрада сеўцападобныя (*Charadriiformes*).

Вылучаўся раней. Да яго адносілі сямействы:

* Charadriidae — сяўцовыя
* Haematopodidae — кулікі-сарокі
* Glareolidae
* Ibidorhynchidae
* Recurvirostridae — шыладзюбыя
* Rostratulidae
* Scolopacidae
* Jacanidae

Аднак усё часцей прыводзяцца аргументы на карысць таго, што сярод кулікоў ёсць дзве групы птушак, адна з якіх (сяўцы, шыладзюбы, кулікі-сарокі) роднасная чайкам і крачкам, а другая, якая складаецца з бакасавых птушак і якан і каляровых бакасаў, якія прымыкаюць да іх, складае самастойную эвалюцыйную галіну.

Харчаванне
----------

Жывяцца пераважна або выключна дробнымі бесхрыбтовымі жывёламі — насякомымі і іх лічынкамі, ракападобнымі, чарвякамі, малюскамі і павукамі. Многія ядуць і раслінную ежу, а шэраг буйных кулікоў жывіцца земнаводнымі, дробнаю рыбай і яшчаркамі.

Знешні выгляд
-------------

Памеры вар’іруюць: маса цела некаторых відаў роду Calidris не перавышае 30 грамаў, маса буйных Numenius  перавышае 1 кілаграм. Многія віды даўгадзюбыя і даўганогія але не меншая колькасць каратканогіх і караткадзюбых. Афарбоўка таксама зменлівая. Большасць кулікоў афарбаваныя сціпла нават у шлюбным уборы, але, аднак, многія, напрыклад турухтан, большасць кнігавак, кулікі-сарокі, каменешарка, шыладзюбы, вераценнікі, некаторыя сяўцы маюць яркую і кантрасную афарбоўку

Размнажэнне
-----------

Пераважная большасць кулікоў гняздуецца на зямлі, толькі некаторыя могуць гнездавацца на дрэвах. У кладцы, як правіла, не больш за 4 яек. Яйкі маюць ахоўную афарбоўку, шкарлупіна кантрасна афарбаваная, з плямамі рознага колеру, формы і памеру. Маса яек адносна масы саміх птушак вельмі вялікая. Удзел у наседжванні і клопаце пра патомства бывае розны. Сустракаецца як і манагамія, пры якой бацькі ў роўнай ступені прымаюць удзел у наседжванні яек і клопаце пра патомства, так і іншыя віды шлюбных дачыненняў, напрыклад праміскуітэт, калі самец і самка сустракаюцца толькі для спаравання, а ўсе клопаты аб наседжванне яек і патомства прымае самка; паліандрыя, калі самка спароўваецца з некалькімі самцамі і адкладае некалькі кладак, якія наседжваюць самцы; палігінія, калі самец спароўваецца з некалькімі самкамі, але сам не наседжвае; здвоенае гнездаванне, калі самка адкладае 2 кладкі, адну з якіх наседжвае самец, а другую яна сама. Птушаняты вывадкавага тыпу.

Чалавек
-------

Кулік намаляваны на гербе Кулыкіўскага раёна Чарнігаўскай вобласці Украіны.

*

Літаратура
----------

* «Кто такие кулики?» Архівавана 14 кастрычніка 2016. на сайте Рабочей группы по куликам в рамках Мензбировского орнитологического общества  (руск.) (бел. при Отделении общей биологии Российской Академии наук.
* Кулики // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Полный определитель птиц европейской части России/Под общей редакцией д.б.н. М.В Калякина
Канстанцін Макоўскі: «Заклік Кузьмы Мініна пад  Ніжагародскім крамлём.»
**«Смутны час»** або **«Смута»** (*руск.: «Смутное время»*) — назва перыяду расійскай гісторыі паміж канцом дынастыі Рурыкавічаў (1598) і пачаткам дынастыі Раманавых (1613).

Перыяд вызначаецца найцяжэйшым палітычным, эканамічным, дзяржаўным і сацыяльным крызісам, а таксама стыхійнымі бедствамі і польска-шведскай інтэрвенцыяй. Часам перыядам Смуты лічаць і ўвесь час пасля смерці Івана IV (1584), калі толькі паводле тытулу царавалі Фёдар, слабы галавой, і Дзмітрый, малалетні, або час пасля смерці яго апошняга сына, Дзмітрыя (1591), смер.

Літаральна гэтае слова ў рускай мове азначае, паводле Даля, «забурэнне, паўстанне, мяцеж, крамола, агульнае непадпарадкаванне, раздор ва ўладзе». Таксама гэтую назву, па аналогіі, ужываюць у дачыненні да перыяду пасля захопу ўлады бальшавікамі і забойства апошняга з Раманавых ў 1917—1918, і ў дачыненні да перыяду распаду СССР у 2-й пал. 1980-х — пач. 1990-х гг. На думку Гелера, распаўсюджванне тэрміна на падзеі 20 ст. мае пэўныя падставы, бо ва ўсіх трох выпадках, словамі Кастамарава, «сталец застаўся пустым».

Зноскі
------

1. ↑  Перыядызацыя — паводле думкі Ключэўскага і іншых гісторыкаў.
2. ↑  Напрыклад, на думку Гелера.
3. ↑  Напрыклад, на думку Кастамарава.
4. ↑  Гаворка аб словах Кастамарава: «*Памёр законны цар, сталец застаўся пустым, і — пачалася смута…*»

Літаратура
----------

* Геллер М. История Российской империи.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Смутны час на Вікісховішчы |
**«Смык белару́скі»** — паэтычны зборнік[uk] Францішка Багушэвіча, выдадзены ў 1894 годзе ў Познані пад новым псеўданімам «Сымон Рэўка з-пад Барысава».

Крытыка
-------

«Смык беларускі» вяршыня развіцця беларускай літаратуры ХІХ стагоддзя разам с «Дудкай беларускай». Дзеля адраджэння беларускай літаратуры і нацыянальнай свядомасці Францішак Багушэвіч на схіле 19 стагоддзя зрабіў тое, што і ў чэшскай — геніяльны містыфікатар Вацлаў Ганка сваім «Краледворскім рукапісам». Багушэвіч *«жадаў уталіць духоўны голад народа, які чакаў свайго першага хлеба»*.

Прадмова да зборніка
--------------------

Зборнік «Смык беларускі» адкрываецца прадмовай, у якой аўтар назваўся Сымонам Рэўкам з-пад Барысава, згадвае *«ксёнжачкі… якогась пана Марцінкевіча»* і *«перапісаныя вершыкі якогасьці Юркі»*. Напісаны яны нашай мовай, *«але ўсе як бы смеючыся з нашага брата»*. Ёсць шмат друкаваных песняў народа, толькі *«песні ўсе тыя не надта… харошыя, і нота наша плакучая, аднастайная, і песняў васолых не шмат, ды і тых ужо рэдка пачуць»*.

Аўтар асуджае імкненне сучаснікаў да матэрыяльных набыткаў, калі яны становяцца сэнсам жыцця. У канцы Прадмовы аўтар выказвае спадзяванне, што загучыць беларускі паэтычны аркестр: *«Граю трошкі на скрыпачцы, ну дык няхай і мая ксёнжацца завецца струмантам якім; вот я і назваў яе „Смык". Смык ёсць, а хтось скрыпку, можа, даробе, а там была „Дудка" — вот і мы зробім музыку…»*

Вершы
-----

Зборнік складаецца з наступных вершаў: «Смык», «Панская ласка», «Афяра», «Скацінная апека», «Балада», «Жыдок», «Не ўсім адна смерць», «Не цурайся», «Панскае ігрышча», «Адказ Юрцы на „Панскае ігрышча"», «Свая зямля», «Свіння і жалуды» і песень «Удава», «Гора», «Песня»(«Аж смяялася сарока»), «Сватаны», «Сватаная», «Песня»(«Чаго бяжыш, мужычок»), «Песня»(«Гарцуй, танцуй, пане»), «Калыханка», «Песня» («Весяліся, рві з капыта»), «Хмаркі».

Зноскі
------

1. ↑  Кісялёў Г. «З думай пра Беларусь». Мн. 1966. С.308.
2. ↑  трэці зборнік Ф. Багушэвіча меў назву „Скрыпачка беларуская"
3. ↑
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Покаць.

**Покаць** — рака ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці і Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці, левы прыток ракі Сож (басейн Дняпра). Даўжыня 76 км. Плошча вадазбору 504 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 2,9 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,6 ‰.

Пачынаецца на заходняй ускраіне мястэчка Няўмесны Краснапольскага раёна, вусце за 1 км на паўночны захад ад вёскі Петраполле Веткаўскага раёна. Цячэ па Чачэрскай раўніне.

Асноўны прыток — ручай Покатка.

Даліна на вялікім працягу добра распрацаваная, трапецападобная (шырыня 0,5—1,5 км), у высокай плыні невыразная, у нізкай зліваецца з абалонай Сажа. Схілы ўмерана стромкія, месцамі стромкія, вышынёй 15—20 м, у сярэднім цячэнні адкрытыя. Абалона двухбаковая, шырыня яе ў сярэдняй і нізкай плыні 0,3—0,5 км, у вусцевай частцы 1—1,3 км. Рэчышча каналізаванае ў Чачэрскім раёне на працягу 3,3 км, на астатнім працягу меандруе, моцназвілістае, асабліва ў сярэднім цячэнні. Шырыня ракі ў межань 0,5—2,5 м у высокай плыні, 10—12 м у сярэдняй і ніжняй. Берагі пераважна стромкія, ніжэй вёскі Покаць Чачэрскага раёна месцамі абрывістыя, у высокай плыні нізкія, забалочаныя.

Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў пачатку красавіка, сярэдняя вышыня над межанным узроўнем у нізкай плыні 2,8 м. Замярзае ў 1-й дэкадзе снежня, крыгалом у пачатку 3-й дэкады сакавіка. Рака прымае сцёк з шэрагу мэліярацыйных каналаў.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.

| ⛭Сож |
| --- |
| Левыя прытокі | Асцёр ·  Беседзь ·  Галуба ·  Гніва ·  Даражывель ·  Дзявіца ·  Ельня ·  Жавуніца ·  Іпуць ·  Лабжанка ·  Нямыльня ·  Покаць ·  Спонка ·  Сянна ·  Уць ·  Хмара ·  Церуха ·  Якушоўка |
| Правыя прытокі | Віхра ·  Вудага · Добрыч ·  Кармянка ·  Малатоўка ·  Чорная Натапа ·  Бялянка ·  Добрасць ·  Волчас ·  ✰ Проня ·  Касалянка ·  Горна ·  Пясчанка ·  Аўсовіна ·  Ліпа ·  Уза ·  Чачора |



1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
**Кніга данін Казіміра** — найстарэйшая кніга Літоўскай Метрыкі.

Захавалася ў спісах канца XVI — пачатку XVII ст. у складзе 3-й кнігі запісаў (паводле сучаснай нумарацыі). Адрозніваецца ад іншых кніг Метрыкі тым, што змяшчае ў асноўным не поўныя тэксты дакументаў, выданых Канцылярыяй ад імя гаспадара, а толькі «запісы» (рэгесты) — кароткае іх апісанне з асноўнымі звесткамі.

Створана пасля 1475 года, складальнікі спрабавалі ўпарадкаваць запісы і абралі для гэтага геаграфічны прынцып. Невядома чаму, але прынамсі ў захаваных спісах канца 16 — пачатку 17 ст. прынцып не вытрыманы для ўсіх запісаў, побач з геаграфічнымі групамі частка запісаў змешчана ў адвольным парадку. Таксама ўнутры геаграфічных груп запісы храналагічна не ўпарадкаваны, а адны і тыя асобы атрымлівалі наданні ў розныя гады, што ўскладняе датаванне.

Часта запісы згрупаваны, а дата з месцам выдання (эсхатакол) ёсць толькі для апошняга запісу ў групе. На думку літоўскага даследчыка Эўгеніюса Савішчэваса, магчыма, зыходныя дакументы мелі аднолькавыя эсхатаколы і складальнік Кнігі данін адкінуў іх пры запісе, каб не паўтарацца. Аднак, ёсць групы запісаў, выданых відавочна розным часам, але з адным эсхатаколам для апошняга ў групе, што яўна супярэчыць меркаванню Э. Савішчэваса.

Такім чынам, пэўна датаваць запісаныя дакументы цяжка, для некаторых, паводле ўскосных прыкмет (імёны пісараў, ураднікаў, датычных складанню дакумента, іцінерарый гаспадара, параўнанне з іншымі дакументамі і інш.), можна вызначыць часавыя межы, але не заўсёды прыкметы ёсць і ў такім разе датаваць дакумент немагчыма. Так, сустракаецца датаванне 1440—1492 гадамі, т.б. агульным часам валадарства кар. і вял.кн. Казіміра, або карацейшымі, але ўсё адно значнымі прамежкамі часу, напрыклад, 1440—1458 гадамі, т.б. да смерці Яна Гаштольда.

Упершыню апублікавана М. Доўнар-Запольскім ў 1897 годзе, потым двойчы перавыдавалася — у 1910 годзе ў складзе РГБ, і ў 1998 годзе ў літоўскім выданні 3-й кнігі запісаў. Неаднакроць вывучалася і вычучаецца гісторыкамі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Полехов, 2014, с. 166
2. ↑  Полехов, 2014, с. 164
3. 1 2 3  Полехов, 2014, с. 165

Літаратура
----------

* *Полехов С. В.* Смоленское восстание 1440 года // *Исторический вестник*. — Москва: 2014. — Т. 7 (154): Литва, Русь и Польша XIII–XVI вв.. — С. 160-197. — ISSN 2306-4978.
**Гомельскі гурток самаадукацыі**. Існаваў з восені 1893 да восені 1895 года. Заснаваны наборшчыкам А. Полякам для прапаганды ідэй класавай салідарнасці і асветніцкай дзейнасці сярод рабочых. Займаліся ў гуртку 40—50 рамесных рабочых і навучэнцаў. Рыхтаваў прапагандыстаў. Напачатку гурткоўцы вывучалі розную нелегальную літаратуру і не прытрымліваліся пэўнага ідэйнага кірунку. Пасля ўстанаўлення ў 1894 года сувязі з кіеўскімі марксістамі гурток узяў сацыял-дэмакратычны кірунак. Распаўся ў сувязі з выездам кіраўнікоў і большасці членаў гуртка ў Кіеў, Вільню і Дзвінск, дзе яны прадоўжылі сацыял-дэмакратычную дзейнасць. Шрыфт, сабраны Полякам для нелегальнай друкарні, у 1897 годзе выкарыстаны для выдання агульнарасійскай «Рабочей газеты».

Літаратура
----------

* *Біч М.* Гомельскі гурток самаадукацыі / Міхась Біч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. — С. 73. — ISBN 985-11-0041-2
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хадаровіч.

**Павел Уладзіміравіч Хадаровіч** (нар. 25 чэрвеня 1987, Мінск, Мінская вобласць) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 25 чэрвеня 1987 г. у Мінску ў сям’і мастака Уладзіміра Хадаровіча. У 2006 годзе скончыў гімназію-каледж мастацтваў імя І. В. Ахрэмчыка па спецыяльнасці «Жывапіс», атрымаўшы адзнаку 10 балаў за дыпломную працу «Беларускія народныя святы».

У тым жа годзе паступіў на мастацкі факультэт Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў, які скончыў 2012 годзе па на спецыяльнасці «станковы жывапіс». За дыпломны праект «З рукатворных крыніц», атрымаў найвышэйшы бал (10). З 2007 года актыўна ўдзельнічае ў мастацкіх выстаўках.

У 2012—2014 гадах працаваў выкладчыкам малюнка і жывапісу ў Мінскім дзяржаўным мастацкім каледжы імя А. К. Глебава.

Жыве ў Мінску. Сябра моладзевай секцыі Беларускага саюза мастакоў з 2013 года. У 2015 годзе адкрыў у Мінску ўласную школу-студыю жывапісу «Квадарт», дзе працуе зараз.

Спасылкі
--------

* Хадаровіч Павел Уладзіміравіч
Cesare Beccaria, *Dei delitti e delle pene*
**Смяротнае пакаранне** — дазволенае законам пазбаўленне чалавека жыцця ў якасці пакарання (звычайна за наўмысна цяжкае злачынства).

У сучасным цывілізаваным грамадстве смяротнае пакаранне ў многіх краінах з’яўляецца незаконным, а ў іншых — законным крымінальным пакараннем толькі за надзвычай цяжкія злачынствы. Аднак, у Кітаі ўжываецца досыць шырока і за меншыя правіны.

У савецкай юрыдычнай практыцы для абазначэння смяротнага пакарання ў розны час выкарыстоўваліся эўфемізмы «вышэйшая мера сацыяльнай абароны», «вышэйшая мера пакарання», а ў больш познія часы «выключная мера пакарання», бо як афіцыйна лічылася, смяротнае пакаранне ў СССР як мера пакарання не практыкуецца, але ўжываецца ў выглядзе выключэння як пакаранне за асабліва цяжкія агульнакрымінальныя і дзяржаўныя злачынствы.

Найбольш частым выглядам смяротнага пакарання ў сучасным свеце з’яўляецца расстрэл. Таксама шырокае распаўсюджванне маюць смяротная ін’екцыя, электрычнае крэсла, павешанне, адсячэнне галавы і забіццё камянямі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Смяротнае пакаранне
* 1000+ Death Penalty links all in one place (англ.)
* Updates on the death penalty generally and capital punishment law specifically (англ.)
* ПАСЕ заклікае Беларусь, ЗША і Японію адмовіцца ад смяротнай кары Архівавана 19 кастрычніка 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Pauly-Wissowa · Universalis · Швейцарскі гістарычны · Настольны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX529849 · BNF: 126475351 · GND: 4060306-4 · LCCN: sh85019949 · NDL: 00570945 · NKC: ph126727 |

 |
**Гомельскі камітэт РСДРП 1898 – 1900**. Утвораны ў канцы 1898 г. на базе Гомельскага рабочага саюза барацьбы. Кіраўнікі: П.У.Карповіч, Л.Драгунскі і інш. Члены камітэта перайшлі ад гуртковай работы да масавай агітацыі сярод рабочых горада. Пад кіраўніцтвам камітэта на рамесных прадпрыемтсвах ствараліся цэхавыя арганізацыі рабочых, стачачныя касы, у час забастовак выпрацоўваліся патрабаванні ад прадпрымальнікаў. Пры камітэце існавала нелегальная бібліятэка (каля 200 кніг рэвалюцыйнай літаратуры). Камітэт наладзіў сувязь з сацыял-дэмакратычнымі арганізацыямі Кіева, Екацярынаслава, Адэсы, удзельнічаў у транспарціроўцы нелегальнай літаратуры. У пачатку сакавіка 1899 г. з дапамогай прадстаўніка Кіеўскага камітэта РСДРП члены камітэта надрукавалі на гектографе сваю першую адозву «Да ўсіх чыгуначных рабочых», у якой адзначалася пагаршэнне становішча чыгуначных рабоых, абгрунтоўвалася неабходнасць арганізаванай барацьбы за свае інтарэсы. Распаўсюджанне адозвы стала прычынай масавых вобыскаў, арыштавана 8 чалавек. 9(21) красавіка 1899 г. камітэт распаўсюдзіў гектаграфічную «Адозву да ўсіх гомельскіх рабочых», у якой выкрывалася антынародная сутнасць дзяржаўнага ладу ў Расіі, палітычнае бяспраўе рабочага класа, рабочых заклікалі аб’ядноўвацца ў адзіны саюз, здольны адстойваць іх правы на свабоднае абмеркаванне інтарэсаў працоўных у друку, права сходак, саюзаў і стачак. З-за новых арыштаў у красавіку 1899 г. камітэт не здолеў своечасова узначаліць барацьбу гомельскіх чыгуначнікаў за павышэнне заработкаў, якая пачалася 11(23) мая 1899 г. а 9(21) чэрвеня 1899 г. перарасла ў агульную стачку сярод рамеснікаў. Детам 1899 г. завяршылася арганізацыйнае афармленне Гомельскага рамесніцкага рабочага саюза, які дзейнічаў пад кіраўніцтвам камітэта РСДРП і паводле свайго статута быў «мясцовым аддзяленнем РСДРП». У адозве да рамесных рабочых камітэт заклікаў аб’ядноўвацца для барацьбы за лепшыя ўмовы жыцця і працы. Пад уплывам агітацыі ў жніўні 1899 г. адбылася забастоўка рабочых 5 швейных майстэрняў, якія дамагліся скарачэння рабочга дня. У сувязі з аршытам 5 удзельнікаў стачкі ў верасні камітэт выдаў лістоўку, дзе сцвярджаў, што галоўнай прычынай цяжкага становішча рабочых з’яўляецца царскае самаўладдзе, вызваленне ад прыгнёту звязвалася з аб’яднаннем і барацьбой пралетарыяту. 1 — 2 (13 — 14) кастрычніка 1899 г. адбыліся новыя арышты. Камітэі лістоўкай паведаміў пра акцыю жандараў, і 18(30) кастрычніка 1899 г. зноў пачаліся арышты. У красавіку 1900 г. камітэт выдаў лістоўку, якая заклікала рабочых адзначыць дзень 1 мая забастоўкай з патрабаваннем палітычнай свабоды, 8-гадзіннага рабочага дня, свабоды стачак, саюзаў і друку, свабоднага святкавання 1 мая. Аднак арганізаваць першамайскае выступлене не ўдаслося. Аслаблены арыштамі, Гомельскі камітэт РСДРП ва ўмовах ідэйна-арганізацыйнага крызісу ў партыі ў чэрвені 1900 г. уступіў у Гомельскі сацыял-дэмакратычны камітэт Бунда.

Літаратура
----------

* Біч, М. Гомельскі камітэт РСДРП 1898 – 1900 / Міхась Біч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г.П.Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э.Э.Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. – С. 74. — ISBN 985-11-0041-2.
**Кніга прарока Данііла** («*Книги светого пророка Божия Даниила починаються*») — недатаванае пражскае выданне Скарыны, якое выйшла ў свет каля 1519 года.

Змест кнігі
-----------

На тытульным лісце змешчана гравюра і пашыраная назва кнігі («*Зуполне выложены на русъкий языкъ доктором Франъциском Скориною изъ славнаго града Полоцька напредъ Богу ко чти и людем посполитым к науце*»). На першым аркушы даецца «*Предословие доктора Франъциска Скорины с Полоцька въ книги Даниила пророка*». На 5-34 аркушах выдадзены тэкст 12 раздзелаў кананічнага тэксту, пасля кароткае пасляслоўе. На аркушах 34-40 апублікаваныя раздзелы 13-14, якія лічацца апакрыфічнымі, перад гэтымі раздзеламі змешчаны загаловак: «*Речи же ниже и положеные во книгах Данила пророка знашолъ есмъ в писме греческом выкладу Феотосиева и во книгах латинъских Ерасимовыхъ и выложих на руский языкъ*». На апошнім аркушы даецца пасляслоўе.

Друкарскія асаблівасці выдання
------------------------------

Кніга выдадзена на царкоўна-славянскай мове беларускай рэдакцыі. Фармат выдання — у чвэрць аркуша, аб'ём — 40 аркушаў, якія сабраны ў 5 сшыткаў. Набор выкананы пражскім шрыфтам Скарыны — у 10 радкоў вышынёй 75 мм. Сігнатура адсутнічае. Фаліяцыя змешчана на верхнем баку аркуша ўверсе справа. Выданне ўпрыгожана ілюстрацыяй «Данііл з львамі» (тытульны ліст), 3 застаўкамі і 20 ініцыяламі. Перад асноўным тэкстам змешчана застаўка, на якой выяўлены шчыт з зацьменнем сонца і аголеных сірэн з рыбінымі хвастамі; такая ж застаўка маецца ў яшчэ 7 другіх пражскіх выданнях.
Перад раздзеламі 13-14 маецца віньетка. Ініцыялы папярэднічаюць тэкстам раздзелаў, тытульнага ліста і прадмовы.

Захавалася 8 экзэмпляраў выдання, з іх 5 — поўныя.

Літаратура
----------

* Францыск Скарына і яго час: Энцыкл. давед./ Беларус. Сав. Энцыклапедыя; Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — 608 с.: іл. ISBN 5-85700-003-3

Спасылкі
--------

| ⛭Выданні ✯ ✰ Францыска Скарыны |
| --- |
| Прага | Псалтыр (1517) · Кніга Іова (1517) · Прытчы Саламонавы (1517) · Кніга Ісуса Сірахава (1517) · Еклезіяст (Саборнік) (1517) · Прамудрасць Божая (1517) · Песня Песням (1518) · Кніга Царстваў (1518) · Кніга Ісуса Навіна (1518) · Юдзіф (1519) · Кніга Суддзяў (1519) · Быццё (1519) · Выхад (1519) · Левіт (1519) · Лічбы (1519) · Другі закон (1519) · Руф (1519) · Эсфір (1519) · Плач Ераміі (1519) · Кніга прарока Даніла (1519) |
| Вільня | Малая падарожная кніжка (Псалтыр (1522)) · Апостал (1525) |
**Кніга з Дарау**, **Евангелле з Дарау** (англ.: Book of Durrow) — ілюмінаваны манускрыпт, створаны ў VII стагоддзі. Месца стварэння пэўна не вызначана, магчыма, Нартумбрыя або абацтва Дарау ў графстве Лаоіс, Ірландыя. Кніга змяшчае Евангеллі, і, імаверна, найстарэйшая захаваная да цяперашняга часу поўная ілюстраваная кніга з Евангеллем, створаная ў Брытаніі і Ірландыі. Змест — чатыры Евангеллі і дапаможныя табліцы ў прадмове да іх. Фармат кнігі 247 на 228 мм, кніга складаецца з 248 пергаментных лістоў. Змяшчае вялікую колькасць мініяцюр, у тым ліку шэсць «дывановых» старонак, цалкам занятых ўзорамі, поўнастаронкавую мініяцюру з сімваламі чатырох Евангелістаў, чатыры поўнастаронкавыя мініяцюры з сімваламі кожнага евангеліста і шэсць старонак з дэкараваным тэкстам. Кніга напісана астраўным шрыфтам.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 14 снежня 2017.

Літаратура
----------

* Calkins, Robert G. *Illuminated Books of the Middle Ages*. Ithaca, New York: Cornell University Press, 1983.
* De Hamel, Christopher. *A History of Illuminated Manuscripts*. Boston: David R. Godine, 1986.

Спасылкі
--------

* Старонкі Кнігі з Дарау ў каталогу ўніверсітэта Паўночнай Караліны Архівавана 12 красавіка 2005.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4130873-6 · LCCN: n85370503 · VIAF: 185528884 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кісель.
**Эдвард Кісель** (24 лютага 1918, Юндзілаў, Браслаўскі павет — 28 верасня 1993) — рымска-каталіцкі дзеяч Польшчы, першы біскуп беластоцкі.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў школе ў Германавічах, пасля ў гімназіях Дзісны і Пінска. У 1937 годзе паступіў у Архідыяцэзіяльную вышэйшую духоўную семінарыю ў Вільні. Адначасова запісаўся на курсы тэалогіі Віленскага ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя. У 1941 годзе ў Віленскай кафедры атрымаў дыяканскія пасвячэнні з рук архібіскупа Рамуальда Ялбжыкоўскага. 3 сакавіка 1942 г. арыштаваны гестапа, знаходзіўся ў турме ў Лукішках, а потым быў высланы ў Германію, але ў Варшаве ўцёк з палону. Нейкі час хаваўся ў ксяндзоў арыяністаў, затым у Лазневе (20 км ад Варшавы), дзе скончыў сваю навучанне. 14 лютага 1943 г. атрымаў святарскае пасвячэнне, прыміцыйную Святую Імшу адправіў у Чэнстахове.

Вясной 1943 г. прызначаны вікарыем у Чорную Весь на Беласточчыне, затым пераведзены ў Ухава. Пасля таго, як немцы спалілі Ухава, пераехаў у Беласток, дзе выконваў святарскую паслугу ў касцёле Святога Роха. У студзені 1953 г. абараніў доктарскую дысертацыю. У 1971 годзе прызначаны канцлерам архібіскупскай курыі ў Беластоку, а ў 1974 — капітульным канонікам базілікі Віленскай метраполіі.

3 мая 1976 г. прызначаны тытулярным біскупам Ліматы і апостальскім адміністратарам Беластоцкай архідыяцэзіі. Кансекрацыя адбылася ў Беластоцкай кафедры. Пад яго кіраўніцтвам на Беласточчыне было адбудавана 18 касцёлаў і капліцаў, духоўная семінарыя ў Беластоку, інтэрнат для клерыкаў, дом для святароў-пенсіянераў, паўстала 18 новых парафій. 25 сакавіка 1992 г. Папа Ян Павел II зацвердзіў булай архібіскупства і мітраполію ў Беластоку, першым архібіскупам-мітрапалітам якой быў прызначаны Эдвард Кісель.

Памёр 28 верасня 1993 г. а дзевятай гадзіне вечара. Дзень 1 кастрычніка 1993 г. на Беласточчыне быў абвешчаны днём смутку і жалобы.

Спасылкі
--------

* Біскуп Эдвард Кісель Архівавана 20 чэрвеня 2006.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 120571390 · ISNI: 0000 0001 1037 4450 · LCCN: n2004092058 · NUKAT: n96216172 · VIAF: 8221248 |
«**Гомельтранснафта Дружба**» — магістральны нафтаправод, заснаванае ў лістападзе 1964 года. 24 красавіка 2015 года прадпрыемства было прынята ў Міжнародную асацыяцыю транспартавальнікаў нафты.

Апісанне
--------

Прадпрыемства ўжыццяўляе перапампоўку нафты, што паступае з расійскай часткі нафтаправода «Дружба» у кірунку краін Заходняй і Ўсходняй Еўропы, забяспечвае вуглевадароднай сыравінай беларускую нафтахімію. У 2018 годзе прадпрыемствам прапампавана 60,4 мільёна тон нафты, з іх 58,8 мільёна тон — пастаўкі з Расійскай Федэрацыі, што складае каля чвэрці нафтаэкспарта краіны.

Прадпрыемства забяспечвае функцыяванне 667 кіламетраў нафтавай магістралі (ад Расійска-Беларускай да Беларуска-Польскай і Беларуска-Ўкраінскай мяжы), што ўключае у сябе магістральныя нафтаводы дыяметрамі 1020, 820, 720, 630 і 530 мм. Усяго ў аднаніткавым вырахаванні прадпрыемства эксплуатуе амаль дзве тысячы кіламетраў нафтаводаў. Траса ўсіх нафтаводаў праходзіць па 8 раёнах Гомельскай вобласці і 8 Брэсцкай, праз тэрыторыі 38 суб’ектаў гаспадарання ў Гомельскай вобласці і праз тэрыторыі 60 суб’ектаў гаспадарання ў Брэсцкай вобласці, усяго праз тэрыторыі 98 землекарыстачоў.

Структура
---------

У цяперашнi час структура прадпрыемства рэпрэзентавана шасцю нафтаперапампоўнымі станцыямі (галаўная — лінейна-вытворчая дыспетчарская станцыя «Мазыр», НПС «Гомель», «Зашчоб’е», «Тураў», «Пінск», «Кобрын»), Цэнтральнай базай вытворчага абслугоўвання (выраб нестандартнага абсталявання, складаныя рамонты нафтаводаў, змест транспартавай і адмысловай тэхнікі), базай адпачынку «Мілаград», вытворчым камбінатам (выпуск прадуктаў харчавання), апаратам кіравання прадпрыемства.

**Структура прадпрыемства:**

* Філіял «НПС Гомель»
* Філіял «НПС Зашчоб’е»
* Філіял «ЛПДС Мазыр»
* Філіял «НПС Тураў»
* Філіял НПС «Пінск»
* Філіял «НПС Кобрын»
* Філіял «Цэнтральная база вытворчага абслугоўвання»
* Філіял «Вытворчы камбінат»
* Філіял «База адпачынку Мілаград»

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Гомельтранснафта Дружба