Аляксандр I адкрывае Боргаскі сойм
**Боргаскі сойм** (фінск.: *Porvoon maapäivät* або фінск.: *Porvoon valtiopäivät*, шведск.: *Borgå landtdag*) — першы саслоўны сход (сойм) прадстаўнікоў народаў Фінляндыі, які адбыўся ў горадзе Борга (цяпер Порва) 10(22) сакавіка — 7(19) ліпеня 1809 года. Сойм быў скліканы на загад Аляксандра I у часе Фінскай вайны.

Боргаскі сойм зацвердзіў шырокую аўтаномію Вялікага Княства Фінляндскага, звязанага з Расійскім імператарскім домам асабістай уніяй. Дэклараваўся намер захаваць рэлігійную адметнасць і шведскія законы ў Фінляндыі.

Ход з’езда
----------

У лютым 1809 года было выдана першае распараджэнне аб скліканні сойма ў Борга. 16 сакавіка расійскі імператар Аляксандр I асабіста адкрыў яго, падпісаўшы напярэдадні маніфест аб дзяржаўным ладзе Фінляндыі. Пры адкрыцці сойма Аляксандр I, седзячы на адмысловым троне, выступіў з прамовай па-французску, у якой, паміж іншым, сказаў: «*Я абяцаў захаваць вашу канстытуцыю (фр.: votre constitution), вашы карэнныя законы; ваш сход тут сведчыць аб выкананні маіх абяцанняў*». На іншы дзень члены сойма прынеслі прысягу ў тым, што «*прызнаюць сваім царом Аляксандра I Імператара і Самадзержца Усерасійскага, Вялікага Князя Фінляндскага, і будуць захоўваць карэнныя законы і канстытуцыі (фр.: lois fondamentales et constitutions) края ў тым выглядзе, у якім яны ў наш час існуюць*». Сойму прапанавалі чатыры пытанні — пра войска, падаткі, манету і пра заснаванне правячага савета; пасля абмеркавання іх дэпутаты былі распушчаны. Пастановы сойма ляглі ў аснову арганізацыі кіравання краінай, хоць і не ўсе хадайніцтвы земскіх чыноў былі задаволены. Адносна войска было пастаноўлена захаваць пасяленную сістэму. Адносна падатковай і фінансавай сістэмы вялікага княства імператар наогул абвясціў, што яны будуць выкарыстоўвацца толькі на патрэбы самой краіны. Грашовай адзінкай прыняты расійскі рубель[uk] (да 1860, калі была ўведзена фінляндская марка). Аляксандр I зрабіў заяву аб тым, што падымае Фінляндыю да ўзроўню «*нацыі сярод нацый*», гэта значыць фактычна прызнаў вялікае княства фінскай нацыянальнай дзяржавай.

Характэрна, што законы, якія імператар паабяцаў захаваць, былі ў тым жа годзе адменены ў самой былой метраполіі — у Швецыі. Палажэнне з гэтых законаў згадваецца ў абвяшчэнні незалежнасці Фінляндыі ў 1917 годзе. Некаторыя з іх дзейнічаюць і ў наш час.

Памятныя матэрыялы
------------------

У кастрычніку 2009 года манетным дваром Фінляндыі (Ванта) былі выпушчаны памятныя манеты «200 гадоў фінскаму ўраду».
Манета наміналам 2 еўра адчаканена са серабра 925-й спробы, мае вага — 38,6 г, дыяметр — 25,5 мм. Тыраж — 15 000 шт. (Proof), 5 000 шт.(BU). Аўтар малюнка для манеты Рэя Паавілайнен.

Зноскі
------

1. ↑  Падобнай прысязе не было маральных перашкод, паколькі кароль Швецыі Густаў IV Адольф толькі што быў адхілены ад улады.
2. ↑   Архівавана 10 чэрвеня 2019. Пералік законаў Фінляндыі паводле гадоў прыняцці
3. ↑  10 еўра, Фінляндыя (200 гадоў фінскаму ўраду) (руск.)

Літаратура
----------

* Osmo Jussila (2004): *Suomen Suuriruhtinaskunta 1809—1917*. ISBN 951-0-29500-0.
* Eino Jutikkala & Kauko Pirinen (2002): *Suomen historia*. ISBN 951-0-27217-5.
* Matti Klinge (1997): *Keisarin Suomi*. ISBN 951-50-0682-1.
* Seppo Zetterberg (2003): Suomen sota. Teoksessa: Zetterberg, S. (toim.) Suomen historian pikkujättiläinen, s. 361—372. ISBN 951-0-27365-1.

Спасылкі
--------

* Боргаскі Сойм  (руск.)
* YLE Elävä arkisto: Porvoon valtiopäivät 1809  (фін.) — відэа ад канала YLE