recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Велдэ.

**Брам ван Велдэ** (нідэрл. Bram (Abraham Gerardus) van Velde, 19 кастрычніка 1895, Зутэрваўдэ, Нідэрланды — 28 снежня 1981, Грыма, дэпартамент Вар, Францыя) — нідэрландскі жывапісец.

Біяграфія і творчасць
---------------------

Сын дробнага прадпрымальніка, які кінуў сям’ю. Маці з чатырма дзецьмі ў глыбокай беднасці жыла ў Лейдэне, Гаазе і інш. У 1907 годзе Брам ван Велдэ паступіў у Гаазе вучнем у афарміцельскую фірму, атрымаў некаторую падтрымку мясцовых мецэнатаў, капіяваў у музеі старых галандскіх майстроў. З 1922 года падарожнічаў па Еўропе, непадоўга жыў у Мюнхене, Брэмене, у калоніі нямецкіх мастакоў у Ворпсведзе (да якой некалі быў блізкі і пра якую пісаў Р. М. Рыльке), затым у Парыжы, зноў у Брэмене (дзе ў 1927 адбылася яго першая выстава), затым у Берліне і Парыжы. У французскай сталіцы ў канцы 1920-х — пачатку 1930-х гг. — разам з братам Герам ван Велдэ (1897—1987) — некалькі разоў выстаўляўся ў Салоне Незалежных. У гэты перыяд адкрыў для сябе жывапіс Маціса, пазнаёміўся з Пікасо. З 1929 па 1936 разам з жонкай, нямецкай мастачкай Лілі Клёкер, жыў у Іспаніі, сям’я бедавала. Жонка памерла ў шпіталі, Брам ван Велдэ быў рэпатрыяваны ў Францыю. Некалькі разоў арыштоўваўся французскімі ўладамі з-за непарадкі ў дакументах, размоваў на вуліцах па-нямецку і ​​г. д. Пасябраваў з С. Бэкетам, які некалькі разоў пісаў пра яго творчасць.

Нягледзячы на ​​тое, што ў канцы 1930-х мастак, здавалася, набыў свой сапраўдны стыль, стаўшы адным з лідараў інфармеля, у 1941 годзе ён кідае жывапіс і зноў пачынае пісаць толькі ў 1945 (такія разрывы і прочыркі здараліся ў творчасці Брама ван Велдэ не адзін раз). Першая вялікая выстава яго работ у адной з галерэй Парыжа адбылася ў 1946 годзе і была абсалютна правальнай. Такімі ж аказаліся экспазіцыі ў 1947 годзе ў галерэі Эме Мага і ў 1948 у Нью-Ёрку. У 1958 годзе вялікую рэтраспектывуван Велдэ робіць Кунстхале ў Берне, і мастак перабіраецца ў Жэневу. Некалькі гадоў ён дзеліць жыццё паміж Жэневай і Парыжам, а з 1967 года практычна пастаянна жыве ў Швейцарыі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Bram van Velde<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Abraham Gerardus van Velde — 2009.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1868372'></a>
3. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
**Яна Домін** (нар. 24 лістапада 2003, Бяроза, Беларусь) — беларуская футбалістка, абаронца. Выступала за зборную Беларусі.

Клубная кар’ера
---------------

Захаплялась футболам з шасці гадоў. Спачатку проста гуляла з дзецьмі ў двары, потым прыходзіла з сябрамі ў ДЮСШ г. Бярозы і назірала за іх трэнераваннямі. Трэнер, Уладзімір Зубач, прапанаваў ёй далучыцца і паўдзельнічаць у трэнеравальным працэсе з камандай хлопчыкаў 2002—2003 г. н. Потым перавялі ў навучальна-трэнеравальную групу дзяцей 2005 г. н. Там яна стала займацца пад кіраўніцтвам трэнера Аляксандра Жуковіча.
Брала ўдзел у складзе каманды Брэсцкага абласнога цэнтра алімпійскага рэзерву ў міжнародных спаборніцтвах па футболе. У 16 гадоў яна дэбютавала ў Вышэйшай лігу Рэспублікі Беларусь.

Выступала за каманды «БАЦАР», «Дынама-БДУФК» і «Смаргонь». У 2023 годзе падпісала катнракта з «Дняпром».

Зноскі
------

1. ↑  КАК БЕРЕЗОВЧАНКА ЯНА ДОМИН СТАЛА ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ ФУТБОЛИСТКОЙ
2. ↑  ЯНА ДОМИН СТАЛА ФУТБОЛИСТКОЙ «ДНЕПРА»

Спасылкі
--------

* Яна Дамін
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Русецкі.

**Алік Паўлавіч Русецкі** (30 лістапада 1938, в. Пліса, Смалявіцкі раён, Мінская вобласць — 12 красавіка 2015) — беларускі спецыяліст у галіне меліярацыі, рэкультывацыі і аховы зямель. Доктар тэхнічных навук (2007), дацэнт (1977).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію (кваліфікацыя «Інжынер-гідратэхнік», 1961).

Працаваў у Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі (1961—1971), Брэсцкім інжынерна-будаўнічым інстытуце (1971), Валагодскім політэхнічным інстытуце (1975—1977, дацэнт, дэкан інжынерна-будаўнічага факультэта), Інстытуце меліярацыі (1971—1975 — загадчык лабараторыі гідратэхнічных меліярацый, 1977—2001 — загадчык лабараторыі польдэрнага асушэння Палескага комплекснага аддзела, 2003—2012 — вядучы навуковы супрацоўнік лабараторыі эксплуатацыі меліярацыйных сістэм), Палескім дзяржаўным універсітэце (з 2012, загадчык кафедры ландшафтнага праектавання).

Навуковыя інтарэсы: гідратэхнічная меліярацыя; асушэнне пойменных зямель; стварэнне і эксплуатацыя польдэрных меліярацыйных сістэм.

Бібліяграфія
------------

* Конструкции, методы расчета и способы эксплуатации польдерных систем Белорусского Полесья : диссертация … доктора технических наук : 06.01.02 : защищена 20.04.2007 : утверждена 31.10.2007 / Русецкий Алик Павлович. — Минск, 2006.
* Исследования дальности полета дождевальных импульсных струй : автореферат диссертации … кандидата технических наук : 06.531 / А. П. Русецкий. — Горки, 1969.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Русецкий Алик Павлович (к 80-летию со дня рождения) / Н. К. Вахонин, А. С. Мееровский // Мелиорация. — 2018. — № 4. — С. 84.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кунцэвіч.
**Мацей Кунцэвіч** (польск.: Maciej Kuncewicz; каля 1620, Літва — каля 1655) — езуіцкі святар і педагог.

Уступіў у Таварыства Ісуса 25 ліпеня 1637 г. у Вільні. Пасля навіцыяту, верагодна, авалодваў педагагічным майстэрствам пад кіраўніцтвам Яна Вышковіча ў настаўніцкай семінарыі пры Полацкім езуіцкім калегіуме (1639—1640). Вывучаў філасофію (1641—1644) і тэалогію (1647—1651) у Віленскай акадэміі. У 1640—1641 і 1644—1647 гг. у езуіцкіх школах выкладаў сам.

Пасля высвячэння на ксяндза тры гады выкдладаў граматыку, паэтыку і рыторыку. Скончыў курс ордэнскай духоўнасці (ІІІ прабацыя) у Нясвіжы і заняў пасаду прафесара рыторыкі ў настаўніцкай семінарыі для езуітаў у Навагрудку (1653—1654). Лёс пасля 1654 г. невядомы. Верагодна, разам з іншымі навагрудскімі езуітамі загінуў у час вайны з Расійскай дзяржавай.

Зноскі
------

1. ↑  Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny. / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — s. 93.

Літаратура
----------

* Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny. / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — 188 s.
**Мара́ўская банаві́на** (сербахарв.: *Moravska banovina*, Моравска бановина) — правінцыя (банавіна) у Каралеўстве Югаславія у перыяд з 1929 па 1941 год.

Геаграфія
---------

Мараўская банавіна была размешчана ва ўсходняй частцы каралеўства, на тэрыторыі сучаснай Цэнтральнай Сербіі і Паўночна-усходняга Косава.

На поўдні банавіна межавала з Вардарскай, на захадзе — з Зэцкай і Дрынскай, на поўначы — з Дунайскай банавінай і Румыніяй, на ўсходзе — з Балгарыяй.

Банавіна атрымала сваю назву па рацэ Марава. Яе адміністрацыйным цэнтрам лічыўся горад Ніш.

Раздзел
-------

У 1941 годзе, падчас Другой сусветнай вайны краіны нацысцкага блоку акупіравалі Мараўскую банавіну і падзялілі яе паміж Балгарыяй, акупаванай немцамі Сербіяй і Албаніяй пад італьянскім кіраваннем.

Пасля вайны рэгіён увайшоў у СФРЮ як частка Сацыялістычнай рэспублікі Сербія.

Гл. таксама
-----------

* Каралеўства Югаславія
* Падунаўе

Спасылкі
--------

* Карта
* Канстытуцыя Каралеўства Югаславія

| Банавіны Каралеўства Югаславія |
| --- |
| 
Драўская · Прыморская · Зэцкая · Саўская · Мараўская · Врбаская · Дрынская · Вардарская · Дунайская · Харвацкая
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чаркасава.
**Маргарыта Іванаўна Чаркасава** (нар. 20 жніўня 1929, г. Старакузнецк, Кемераўская вобласць, РСФСР) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1954 годзе Маскоўскі архітэктурны інстытут. 

З 1954 года старэйшы архітэктар, з 1959 года галоўны архітэктар праектаў праектнай канторы «Мінгарпраект». З 1960 года галоўны архітэктар праектаў, з 1969 года кіраўнік брыгады, з 1970 года — галоўны архітэктар праектаў інстытута «Мінскпраект». У 1985 годзе сышла на пенсію. У тым жа годзе часова была старэйшым архітэктарам у «Мінскпраекце», з 1988 года старэйшы архітэктар кааператыва «Праектыроўшчык», у 1990—1991 гадах старэйшы архітэктар малога калектыўнага прадпрыемства «Парытэт».

Член Беларускага саюза архітэктараў з 1961 года.

Пражывае ў Мінску па вул. Цнянскай, 25.

Творчасць
---------

Паліклініка ў мікрараёне Серабранка-2
Школа № 153 у мікрараёне Серабранка-9
Асноўныя працы: адміністрацыйна-лячэбны корпус 2-й клінічнай бальніцы (1963), першая чарга 6-й клінічнай бальніцы (1963), першая чарга сухотнай бальніцы (1964); першая чарга Усесаюзнага навукова-даследчага і тэхналагічнага інстытута механізацыі жывёлагадоўлі (1972); інстытут прафтэх-захворванняў (1970); корпус паліклінікі ваеннага шпіталя, будынак АТС у жылым раёне Серабранка (1981), АТС у жылым раёне Паўднёвы Захад (1985), АТС па вул. Матусевіча (1983) у Мінску. У аўтарскіх калектывах распрацоўка мікрараёнаў Серабранка 1-9, мікрараён па вул. Адоеўскага, мікрараён Усход-2; праектаванне жылых будынкаў, магазінаў, паліклінік, школ, дзіцячых садоў і інш. аб’ектаў складнікаў інфраструктуру мікрараёнаў.

Узнагароды
----------

Узнагароджана Падзякамі, Ганаровымі граматамі, прэміямі Інстытута «Мінскпраект»; яе імя занесена на Дошку пашаны інстытута (1957-85). Узнагароджана Ганаровымі граматамі Беларускага саюза архітэктараў (1984, 1985), ганаровай граматай Дзяржбуда БССР (1985), медалямі «За доблесную працу. У адзначэнне 100-годдзя з дня нараджэння У. І. Леніна», «Ветэран працы».

Літаратура
----------

* Черкасова Маргарита Ивановна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Черкасова Маргарита Ивановна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Мост нефрытавага пояса або Мост вярблюджага гарба ў Пекіне
**Месяцовы мост** - моцна выгнуты ў выглядзе паўмесяца {{нп3|Пешаходны мост|пешаходны масток|uk|Пішохідний міст}}, тыповы для садоў Кітая і Японіі. Вельмі функцыянальны, паколькі займае мала месца і не перашкаджае руху па вадаёме невялікіх судоў. Дапаўняецца лесвіцай і {{нп3|парэнчы||uk|Перила}}.

Класічны прыклад — Мост Нефрытавага пояса ("Юйдайцяа") ля заходняга берага возера {{нп3|Куньмінху||uk|Куньмінху}} ў Летнім палацы  (укр.) (бел. імператара Цяньлуна. Гэты каменны мост, збудаваны ў 1751-1764, уладкованы такім чынам, каб прапускаць пад сабой імператарскі човен-дракон  (укр.) (бел..

Распаўсюджанне моды на кітайскія масткі ў садовай архітэктуры Еўропы звязана з павальным захапленнем {{нп3|шынуазры||uk|Шинуазрі}} ў XVIII стагоддзі. Прыклад - Масты {{нп3|Кітайская вёска|Кітайскай вёскі|ru|Китайская деревня}}ў Царскім Сяле.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Браўн.
Здымак месяцавага арбітальнага зонду
**Кратар Браўн** (лац.: Brown), не блытаць з кратарам Д. Браўн (лац.: D. Brown) - ударны кратар, які знаходзіцца ў гарыстай мацерыковай паўднёва-заходняй частцы бачнага боку Месяца. Назва дадзена ў гонар брытанскага матэматыка і астранома Эрнеста Уільяма Браўна (1866 - 1938) і зацверджана Міжнародным астранамічным саюзам ў 1935 годзе.

Апісанне
--------

Бліжэйшымі суседзямі кратара з'яўляюцца буйны кратар Мантанары на паўночным захадзе, вялікі кратар Вільгельм на поўначы паўночнага захаду, кратар Ціха з яркай прамянёвай сістэмай на паўночным усходзе, буйны кратар Стрыт на ўсходзе і кратар Лангамонтан на поўдні. Селенаграфічныя каардынаты цэнтра кратара 46,53 ° пд.ш. і 17,99 ° з.д. дыяметр 34,03 км, глыбіня 1,8 км.

Форма кратара значна скажоная, у асноўным за кошт перакрыцця яго паўднёва-ўсходняй частцы сатэлітным кратарам Браўн E (гл.ніжэй). Паўночная частка вала мае паліганальную форму, у заходняй частцы вала маецца разрыў. Узвышэнне вала над навакольнай мясцовасцю 960 м. Аб'ём кратара складае 821 куб.км..

Сатэлітныя кратары
------------------

| Браўн | Шырата | Даўгата | Дыяметр |
| --- | --- | --- | --- |
| A | 48.15° S | 17.44° W | 15.75 км |
| B | 44.73° S | 16.17° W | 11.66 км |
| C | 47.58° S | 17° W | 12.33 км |
| D | 46.07° S | 16.25° W | 19.51 км |
| E | 46.86° S | 17.63° W | 23.19 км |
| F | 46.91° S | 18.48° W | 5.5 км |
| G | 45.51° S | 16.88° W | 4.74 км |
| K | 46.74° S | 15.75° W | 14.94 км |

Зноскі
------

1. ↑  Кратар Браўн на мапе LAC-111
2. 1 2  Даведнік Міжнароднага астранамічнага саюза
3. ↑  John E. Westfall's Atlas of the Lunar Terminator, Cambridge Univ. Press (2000)
4. 1 2  Lunar Impact Crater Database (2011) Losiak et al, LPI Lunar Exploration Intern Program (2009). Revised by Ohman, LPI (2011).
**Андрэ Тайлер Ігудала** (англ.: Andre Tyler Iguodala; нар. 28 студзеня 1984, Спрынгфілд, штат Ілінойс) — амерыканскі баскетбаліст, які выступае за каманду Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі (НБА) «Маямі Хіт». Гуляе на пазіцыі лёгкага форварда, вылучаецца высокім майстэрствам пры гульні ў абароне. Да пачатку прафесійнай кар’еры Ігудала гуляў за каманду старэйшай школы Ланфіер са Спрынгфілда і студэнцкую каманду Арызонскага ўніверсітэта «Арызона Уайлдкэтс». На драфце НБА 2004 года ён быў абраны пад дзявятым нумарам клубам «Філадэльфія Сэвенці Сіксерс», за які выступаў на працягу васьмі сезонаў, пакуль у 2012 годзе яго не абмянялі ў «Дэнвер Нагетс». Пасля аднаго сезона ў Дэнверы, улетку 2013 года Ігудала падпісаў чатырохгадовы кантракт з «Голден Стэйт Уорыярз». У сезоне 2014/2015 ён дапамог камандзе выйграць чэмпіянат НБА, а сам Андрэ быў прызнаны самым каштоўным гульцом фінальнай серыі супраць «Кліўленд Кавальерс».

Па выніках свайго першага сезона ў НБА Ігудала быў уключаны ў сімвалічную Зборную найлепшых пачаткоўцаў лігі. У 2006 годзе ён быў прызнаны самым каштоўным гульцом Матча пачаткоўцаў і быў фіналістам конкурсу па кідках зверху. У 2011 годзе за паспяховую гульню ў абароне Ігудала быў уключаны ў другую Зборную ўсіх зорак абароны НБА, а ў 2014 годзе трапіў у першую зборную. Адзін раз, у 2012 годзе, баскетбаліст удзельнічаў у Матчы ўсіх зорак НБА.

У складзе амерыканскай баскетбольнай зборнай ён стаў чэмпіёнам свету ў 2010 годзе і алімпійскім чэмпіёнам у 2012 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  College Basketball at Sports-Reference.com Праверана 28 ліпеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q100311335'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18002875'></a>
2. ↑  Basketball-Reference.com Праверана 5 лютага 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22235911'></a>

| ⛭Мужчынская зборная ЗША — чэмпіён свету 2010 года |
| --- |
| Сцяг ЗША | 
* 4 Чонсі Білапс
* 5 Кевін Дзюрант
* 6 Дэрык Роўз
* 7 Расел Уэстбрук
* 8 Рудзі Гей
* 9 Андрэ Ігудала
* 10 Дэні Грэнджэр
* 11 Стэфэн Кары
* 12 Эрык Гордан
* 13 Кевін Лаў
* 14 Ламар Одам
* 15 Тайсан Чэндлер
* трэнер: Майк Кшыжэўскі

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Basketball-Reference.com (ігрок) · Basketball-Reference.com (Еўропа) · Eurobasket.com (ігрок) · NBA · Olympedia · RealGM (ігрок) · Sports-Reference.com (каледж) · ФІБА |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n2018069435 · VIAF: 3540154592511743370002 |
Вайдэлоты на малюнку Мікалая Рэрыха
**Вайдэлоты** (літ.: vaidilos, лат.: vaideloši) — святары ў свяцілішчах агню старажытных прусаў і літоўцаў, абавязкам якіх было прымаць ахвяры, даглядаць вогнішча, сачыць за каляндаром святаў, навучаць і даваць парады, а таксама апяваць на пахаваннях герояў-нябожчыкаў, асабліва на восеньскім свяце казла. 

Адам Міцкевіч у сваіх гістарычна-этнаграфічных тлумачэннях да паэмы «Гражына» цытуе сведчанне Сымона Грунаў, які ў XVI ст. трапіў на абрад казла ў Прусіі і ледзь уратаваў сабе жыццё, прысягнуўшы не выдаваць таямніцу паганскага абраду. «Пасля складання ахвяры стары Вайдэлот пачаў апяваць дзейнасць даўнейшых герояў Літвы, — піша паэт, — перамяжоўваючы іх з маральнымі павучаннямі і модламі. Грунаў, які добра разумеў па-літоўску, сведчыць, што нічога падобнага не спадзяваўся пачуць ад ліцвіна, такая гэта была прыгажосць і вымоўнасць». Заваяваўшы Прусію і хрысціянізаваўшы яе, крыжакі выгналі з краю Вайдэлотаў, служак паганскіх культаў, захавальнікаў народных традыцый. Тым не менш яны ўсё ж сям-там у падполлі дзейнічалі і стагоддзі пасля. Вайдэлоткі выконвалі такія ж функцыі, як і Вайдэлоты. Летапісныя звесткі сведчаць, што жонка вялікага князя Кейстута была вайдэлоткай, пакуль яе не выкраў князь і не ажаніўся з ёй, за што мог быць пакараны смерцю. Аўдавеўшы, Бірута-княгіня зноў вярнулася да святарскай дзейнасці пры вечным агні.

Зноскі
------

1. ↑  Buga K. Rinktiniai rastai. T. 1. Vilnius, 1958. S. 183—189;
2. ↑  Kraszewski J. I. Litwa. Starozytne dzieje, ustawy, jçzyk, wiara, obyszaje, piesni, przystowia, podania i t. d. T. 1. Warszawa, 1847. S. 162—165
3. ↑  Mickiewicz A. Pisma. T. 1. Krakow [пасля 1921 г.]. S. 204—206, 208.

Літаратура
----------

* Беларуская міфалогія. Энцыклапедычны слоўнік — Мінск: Беларусь, 2004.

| ⛭Балтыйская міфалогія |
| --- |
| Багі і божаствы | Дзіевас ·  Пяркунас ·  Лайма ·  Дэкла ·  Карта ·  Мара ·  Вэлю матэ ·  Зэмэс-матэ ·  Гільціне ·  Вялняс ·  Лаўма ·  Усіньш ·  Цэрокліс ·  Юміс ·  Бангпуціс ·  Дзіверыкс ·  Жаміна ·  Жамепаціс ·  Мядэйна ·  Самбарыс ·  Аўшаўтс ·  Пільвітс ·  Пушкайтс |
| Міфічныя персанажы | Айтварас ·  Ёдас ·  Лачплэсіс ·  Ліетувэнс ·  Пукіс ·  Спідала ·  Барздукі ·  Вярпяя ·  Совій |
| Гл. таксама | Вайдэлот ·  Крывэ ·  Аўсекліс ·  Угунскрустс ·  Аўстра ·  Дайна ·  Ліга ·  Анафіелас ·  Жніч ·  Залціс |
Пскова-Пячорскі Успенскі манастыр
**Свята-Успенскі Пскова-Пячорскі манастыр** — мужчынскі манастыр у г. Пячоры Пскоўскай вобласці Расіі.

Гісторыя
--------

Узнік каля сярэдзіны 15 ст. калі ў пячорах пасяліліся першыя манахі-пустэльнікі. У 1473 годзе пабудавана першая пячорная Успенская царква (перабудавана ў 1522—23, 18 ст.). У 16 ст. каля манастырскіх пабудоў узнік пасад, які пазней перарос у горад. У другой палове 16 ст. манастыр разам з пасадам абнесены крапасной сцяной з 9 вежамі (перабудавана ў 1701).

Быў своеасаблівым фарпостам абароны на заходняй мяжы Рускага царства. У 1581—82, 1592, 1611—16 гадах на яго нападалі шведы. Пасля Паўночнай вайны 1700—21 гг. манастыр страціў сваё абарончае значэнне.

Апісанне
--------

Уваход на тэрыторыю манастыра праз Святыя вароты, акцэнтаваныя вежай і ківотам над аркай. Галоўны кампазіцыйны элемент — шматпралётная двухярусная званіца (16 ст.) з гадзіннікам.

Захаваліся таксама цэрквы Дабравешчанская (1541, фасад 18—19 ст.), надбрамная Мікольская (1564, архітэктар П.Забалотны) з вежай, св. Пятра (17 ст.), Пакроўская (18 ст.); пячоры (даўжыня 200 м; з’яўляюцца манастырскімі могілкамі).

Абарончыя і культавыя будынкі манастырскага комплексу належаць да Пскоўскай школы дойлідства.

Літаратура
----------

* Пскова-Пячорскі манастыр // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. С. 105—106.
* Древний Псков: История, искусство, археология: Новые исслед. М. 1988.
* Псков через века: Памятники Пскова сегодня. СПб. 1994.
* Псково-Печерский монастырь во время Ливонской войны (1558—1582 гг.). Землевладение в Эстонии. Hamburg, 2016.
* Псково-Печерский-Успенский монастырь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пскова-Пячорскі манастыр
* Афіцыйны сайт Пскова-Пячорскага манастыра (руск.)
**Верхні Лебядзіны мост** (руск.: Ве́рхний Лебя́жий мост) — аўтадарожны арачны мост цераз Лебядзіную канаўку ў Цэнтральным раёне Санкт-Пецярбурга, злучае востраў 1-ы Адміралцейскі і Летні Сад. Вонкавае афармленне маста захавалася да цяперашняга часу ў сваім першапачатковым выглядзе. Аб’ект культурнай спадчыны Расіі федэральнага значэння.

Размешчаны па восі Дварцовай набярэжнай, ля вытоку Лебядзінай канаўкі. Мост знаходзіцца сярод гістарычных мясцін: непасрэдна паміж Летнім садам і Марсавым полем. Ніжэй па цячэнні Лебядзінай канаўкі знаходзіцца Ніжні Лебядзіны мост. Бліжэйшая станцыя метрапалітэна (900 м) — «Горкаўская» (размешчана на іншым беразе Нявы).

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Браўншвайг-Вольфенбютэль** (ням.: Braunschweig-Wolfenbüttel) — германскае княства ў складзе герцагства Браўншвайг-Люнебург, гісторыя якога ўяўляе сабой чараду шматлікіх падзелаў і зліццяў. Розныя галіны Вельфскай дынастыі кіравалі Браўншвайг-Вольфенбютэлем аж да распаду Свяшчэннай Рымскай імперыі ў 1806 годзе.

Да 1753 года асноўнай рэзідэнцыяй кіраўнікоў служыў замак Вольфенбютэль. Рашэннем Венскага кангрэса (1814) княства Браўншвайг-Вольфенбютэль ператворана ў герцагства Браўншвайг. Новай рэзідэнцыяй кіраўнікоў у 1753 г. была выбрана Браўншвайгская рэзідэнцыя.

Гісторыя
--------

Атон I Дзіцё, унук Генрыха Льва, атрымаў былое аладыяльнае ўладанне сваёй сям'і (ва ўсходняй частцы Ніжняй Саксоніі і ў паўночнай частцы Саксоніі-Анхальт) ад імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Фрыдрыха II 21 жніўня 1235 года ў якасці імперскага лена пад назвай герцагства Браўншвайг-Люнебург. У 1267—1269 гады зямлі былі падзелены паміж яго сынамі.

Альбрэхт I атрымаў землі вакол Браўншвайга і Вольфенбютэля, Грубенгагена, Гётынгена і Обервальда. Так быў заснаваны стары дом Браўншвайга і закладзены асновы будучага герцагства Браўншвайг-Вольфенбютэль. Яго брат Іаган атрымаў у спадчыну землі вакол Люнебурга і тым самым заснаваў стары дом Люнебурга. Горад Браўншвайг заставаўся ў сумесным кіраванні.

У наступныя гады Браўншвайг-Вольфенбютэль перажыў яшчэ некалькі падзелаў. Так на час падзяліліся лініі Грубенгаген і Гётынген. У 1432 годзе ад сярэдняга дому Браўншвайга аддзяліліся далучаныя землі паміж горным ланцугом Дэйстэр і Лайнэ, якія сталі княствам Каленберг. Адбываліся і іншыя падзелы і зліцці.

З-за канфліктаў з жыхарамі Браўншвайга герцагі перанеслі сваю рэзідэнцыю ў 1432 годзе ў акружаны ровам замак Вольфенбютэль у багністай нізіне ракі Окер у 12 км на поўдзень ад Браўншвайга. Пасля ўжо дванаццатага падзелу ў 1495 годзе, падчас якога княства Браўншвайг-Каленберг-Гётынген ізноў распалася на свае складнікі, герцаг Генрых I атрымаў землі Браўншвайга. У назве княства замацавалася назва новай рэзідэнцыі Вольфенбютэль.

Перадапошні князь Браўншвайг-Вольфенбютэля Карл Вільгельм Фердынанд (1735—1806), як і яго папярэднікі, насіў тытул «герцага Браўншвайга і Люнебурга» і быў фельдмаршалам на прускай службе. Падчас войны Чацвёртай кааліцыі ён узначальваў прускую армію, але быў разбіты маршалам Даву ў Іенскай баталіі 14 кастрычніка 1806 года і сканаў ад атрыманых ран 10 лістапада.

Яго сын Фрыдрых Вільгельм Браўншвайг-Вольфенбютэльскі тады не мог уступіць у кіраванне спадчынай бацькі, паколькі з 1807 па 1813 год Браўншвайг-Вольфенбютэль быў заняты французамі і з'яўляўся часткай Вестфальскага каралеўства. Фрыдрых Вільгельм змог вярнуцца ў Браўншвайг толькі пасля вызвалення яго прускімі войскамі 22 снежня 1813 года. У 1814 годзе па рашэнні Венскага кангрэса княства Браўншвайг-Вольфенбютэль было ператворана ў герцагства Браўншвайг.

Гл. таксама
-----------

* Спіс герцагаў Браўншвайг-Вольфенбютэля

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Браўншвайг-Вольфенбютэль
**Помнік землякам** — помнік у цэнтры вёскі Брадзяцін Маларыцкага раёна. Размешчаны каля былога сельскага клуба (цяпер дом сацыяльных паслуг). Пастаўлены ў 1978 годзе на ўшанаванне памяці 66 землякоў, якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны на франтах, у партызанскай барацьбе ці былі закатаваны гітлераўцамі. Аўтары помніка скульптар У. Булыга і архітэктар Ю. Казакоў.

Апісанне
--------

Паміж 2 рознавялікімі бетоннымі пілонамі (вышыня 10 і 7 м) замацаваны прамавугольны блок (вышыня 5 м). На яго фасадным баку ледзь пазначаны плоскія рэльефныя выявы фігур мужчыны, жанчыны і хлопчыка. Выразна акрэслены толькі галовы. Фігуры высечаны ў абагульнена ўмоўнай манеры. Ніжэй выява зліваецца з буйной муроўкай. На бакавой грані — прозвішчы загінуўшых. Каля помніка — выкладзеная бетоннымі плітамі пляцоўка.

Літаратура
----------

* *Л. Г. Лапцэвіч.* 1153. Помнік землякам // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Брэсцкая вобласць. — 368 с. іл.
**Востраў Кахання** — востраў у заходняй частцы Заслаўскага вадасховішча. Прыкладная плошча — 8,8 га.

Даўжыня — 542,67 м. Найбольшая шырыня — 281 м. Абрысы вострава могуць змяняцца пад уздзеяннем вагання ўзроўню вады ў вадасховішчы. Месціцца за 138 м ад берага, з якім злучаны пантонным пешаходным мостам, насупраць санаторыя «Юнацтва». Большая частка пакрыта лесам.

Утвораны штучна падчас будаўніцтва Заслаўскага вадасховішча ў 1956 годзе. Атрымаў назву дзякуючы абрысам, якімі нагадвае сэрца.

У нашы дні знаходзіцца ў падпарадкаванні санаторыя «Юнацтва». Уздоўж берага пракладзена сцяжына, усталяваны электрыфікаваная альтанкі і мангалы. Маецца танцавальная пляцоўка. Выкарыстоўваецца для забаў і адпачынку.

Спасылкі
--------

* Сайт санаторыя «Юнацтва»
* Востраў Кахання на interfax.by
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рэвалюцыя (значэнні).

**«Рэвалю́цыя»** — раман беларускага пісьменніка і журналіста Віктара Марціновіча, упершыню выдадзены ў 2020 годзе.

Сюжэт
-----

Масква 2000-х. Горад, дзе віруюць ашаламляльныя грошы і пануюць стальныя норавы. Дзе чалавек існуе ў каардынатах падначалення і спакусы, дзе воля — гэта найчасцей воля да ўлады.

Галоўны герой, выкладчык-эмігрант з Беларусі, патрапляе ў вір выпрабаванняў, якія вымушаюць яго нанова спасцігнуць тое, чаму адмова ад індывідуальнай свабоды ёсць такой салодкай.

Сам аўтар патлумачыў, што «Рэвалюцыя» — гэта раман пра ўладу, які пісаўся 12 гадоў.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| 
Але не пра палітычную ўладу, а пра тую глыбінную, асабістую і страшную стыхію, якая вымушае адных аддаваць загады, другіх — падпарадкоўвацца. Пра тую ўладу, прага да каторай так цікавіла Ніцшэ. Калі яшчэ карацей, гэты раман — пра тое, як адзін добры чалавек, паддаўшыся спакусам, пакрысе ператвараецца ў кусок га\*на Віктар Марцынкевіч Віктар Марціновіч на наступным тыдні выдае раман «Рэвалюцыя». | "|

Стаўленне ўладаў
----------------

З пачатку 2021 года беларуская мытня перастала выпускаць за граніцу пасылкі з раманам. У студзені 2021 года, падчас ператрусу ў выдавецтве «Кнігазбор», канфіскавалі 558 асобнікаў раману «Рэвалюцыя». Забралі ўвесь наяўны тыраж, нават бракаваныя асобнікі.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская мытня не прапусціла за мяжу раман Віктара Марціновіча «Рэвалюцыя», Новы час, 5-01-2021
2. ↑  У выдавецтве «Кнігазбор» канфіскавалі ўсе асобнікі раману «Рэвалюцыя» Віктара Марціновіча(недаступная спасылка), Радыё Свабода, 4-01-2021
**Югуры** або **жоўтыя ўйгуры** (саманазва *юйгу*) — народ, насельнікі паўночных адгор'яў Цыляншань у правінцыі Ганьсу, а таксама ля ўзбярэжжа возера Кукунор у правінцыі Цынхай (КНР). Агульная колькасць - 13719 чал. (2000 г.).

Югуры - нашчадкі старажытных уйгураў, якія захавалі качавы лад жыцця і ў адрозненні ад сучасных уйгураў прынялі будызм ламаісцкага кірунку, а не іслам. Да пач. XVIII ст. карысталіся асабістай літаратурнай мовай цюркскага паходжання на аснове сагдыйскай графікі. Але пазней яна была выціскнута літаратурнай тыбецкай мовай.

Сучасныя югуры падзяляюцца на 3 моўныя групы. Большасць складаюць *сарыг югур*, якія захавалі старажытную гутарковую мову цюркскага паходжання, блізкую да моў сібірскіх хакасаў і шорцаў. Яны насяляюць стэп і горы на ўсход ад Цыляншань, падзяляюцца на стэпавых югураў *айлыг* і горцаў *таглыг*. Дзве групы *шыра югур* жывуць на поўнач ад Цыляншань і ля возера Кукунор. Жыхары поўначы размаўляюць на югурскай мове мангольскага паходжання, а цынхайскія югуры - на дыялекце тыбецкай мовы.

У XVIII - сяр. XX стст. *сарыг югур* і *шыра югур* захоўвалі адасобленасць, але ў 1954 г. кітайскія ўлады стварылі ў Ганьсу аўтаномны югурскі павет і распаўсюдзілі на ўсіх югураў адзіную назву *юйгу*.

Зноскі
------

1. ↑  Народы Восточной Азии. / Под ред. Н. Н. Чебоксарова, С. И. Брука, Р. Ф. Итса, Г. Г. Стратановича. - М.-Лг.: Наука, 1965. С. 647

Спасылкі
--------

* Yugur Nationality
* Yugur Nationality (Yugu)

| Цюркскія народы |
| --- |
| 
* Азербайджанцы
* Алтайцы
* Балкарцы
* Башкіры
* Гагаузы
* Далганы
* Казахі
* Караімы
* Каракалпакі
* Карачаеўцы
* Кашкайцы
* Крымскія татары
* Крымчакі
* Кумыкі
* Кіргізы
* Нагайбакі
* Нагайцы
* Саёты
* Салары
* Сібірскія татары
* Татары
* Тафалары
* Тувінцы
* Туркі
* Туркмены
* Узбекі
* Уйгуры
* Хакасы
* Халаджы
* Цаатан
* Чувашы
* Чулымцы
* Шорцы
* Югуры
* Якуты

 |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh86005882 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Юджын.

**Юджын** (анг. Eugene) — другі па велічыні горад штата Арэгон (ЗША).

Гісторыя
--------

На месцы размяшчэння сучаснага горада першапачаткова жылі індзейцы племя калапуя, пра гэта сведчаць розныя археалагічныя знаходкі.

У 1871 годзе ў горадзе была пабудавана чыгуначная станцыя, а ў 1876 годзе адкрыты ўніверсітэт.

Геаграфія
---------

### Геаграфічнае становішча

Горад Юджын размяшчаецца на рацэ Віламет на поўдзень ад ракі МакКензі паміж дзвюма прытокамі ў даліне Віламет. Бліжэйшы буйны горад — Портленд.

### Клімат

Клімат міжземнаморскі з мяккай зімой і доўгім перыядам вегетацыі. Сярэднегадавая тэмпература складае 12 ° C.

Адукацыя
--------

* Арэгонскі ўніверсітэт
* каледж Лэйн
* Паўночна-заходні хрысціянскі каледж
* Біблейскі каледж Юджына

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Расіі **Іркуцк**, Расія
* Сцяг Непала **Катманду**, Непал
* Сцяг Паўднёвай Карэі **Чынджу**, Паўднёвая Карэя
* Сцяг Японіі **Какегава**, Японія

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Юджына
* Сайт Арэгонскага фестываля Баха
Палацца Строцы, Фларэнцыя
Палацца Век'ё, Фларэнцыя
**Пала́цца** (італ.: palazzo ад лац.: palatium — палац) — італьянскі гарадскі палац-асабняк XV—XVIII стст. Назва паходзіць ад Палацінскага ўзгорка, дзе старажытнарымскія імператары ўзводзілі свае палацы. Палацца ўяўляе сабою тып гарадскога палаца-асабняка, характэрны для італьянскага Адраджэння, склаўся ў XV ст. пераважна ў Фларэнцыі. З'яўляецца адным з першых тыпаў будынка ўніверсальнага прызначэння.

Класічны тып палацца — трохпавярховы (радзей дзвюх- ці чатырохпавярховы) будынак з велічным фасадам, які выходзіў на вуліцу, і ўтульным дваром. Кампазіцыйны цэнтр будынка быў унутраны дом, абнесены аркавымі галерэямі. Першы паверх адводзіўся пад службовыя памяшканні, на другім размяшчаліся парадныя пакоі і залы, на трэцім — жылыя пакоі. Палацца Рыма, Генуі, Венецыі і іншых італьянскіх гарадоў мелі свае ўласныя архітэктурныя рысы. Асабліва славіліся палацца Фларэнцыі.

Гл. таксама
-----------

* Палацці-дэі-Ролі — квартал 42 рэнесансных палацца ў Генуі

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне дадзена ў адпаведнасці з Беларускай энцыклапедыяй.

Літаратура
----------

* Палацца // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пітэрс.

Лэдзі **Мэры Элізабет Пітэрс** (англ.: Mary Elizabeth Peters; нар. 6 ліпеня 1939, Хейлвуд, Мерсісайд) — ірландская і брытанская лёгкаатлетка, чэмпіёнка летніх Алімпійскіх гульняў 1972 года ў пяцібор’і на трохразовая чэмпіёнка Гульняў Брытанскай садружнасці нацый.

Біяграфія
---------

Мэры нарадзілася ў 1939 годзе ў Хейлвудзе ў сям’і Артура і Хільды Пітэрс. Калі ёй было адзінаццаць гадоў, сям’я пераехала ў Паўночную Ірландыю. Спачатку яны жылі ў Баліміне, пазней у Белфасце. Калі Мэры было 16 гадоў, яе маці памерла ад раку.

Бекер удзельнічала ў летніх Алімпійскіх гульнях 1964 года ў Токіа, дзе заняла 4 месца ў пяцібор’і. На Гульнях Брытанскай імперыі і Садружнасці нацый 1966 года ў Кінгстане Пітэрс заваявала сярэбраны медаль у штурханні ядра як прадстаўніца Паўночнай Ірландыі. На Гульнях Брытанскай Садружнасці нацый 1970 года ў Эдынбургу Пітэрс перамагла ў пяцібор’і і штурханні ядра.

На летніх Алімпійскіх гульнях 1972 года ў Мюнхене Пітэрс перамагла ў пяцібор’і як прадстаўніца Вялікабрытаніі, пры гэтым усталяваўшы новы сусветны рэкорд. Пасля перамогі Пітэрс атрымала пагрозы забойствам ад членаў Ірландскай рэспубліканскай арміі.

У 1975 годзе Пітэрс заснавала дабрачынны фонд The Mary Peters Trust для падтрымкі таленавітых маладых спартсменаў, у тым ліку інвалідаў. Кіравала сваім аздараўленчым клубам. У 2009—2014 гадах яна была лордам-намеснікам Белфаста.

У 1972 годзе BBC назвала Пітэрс спартсменкай года. У 1973 годзе Пітэрс была ўдастоена тытула члена Ордэна Брытанскай імперыі, у 1990 годзе — Камандора, у 2000 годзе — Дамы-Камандора. У 2019 годзе была ўдастоена звання лэдзі-кампаньёна Ордэна Падвязкі.

Зноскі
------
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сядзібна-паркавы ансамбль Плятэраў.
**Палацава-паркавы ансамбль Плятэраў** — помнік драўлянага дойлідства. Пабудаваны ў 1920-я гады ў в. Заполле Пінскага раёна. Выкарыстоўваецца як адміністрацыйны будынак. Помнік рэспубліканскага значэння.

Гісторыя
--------

Перад 1930 годам запольскі маёнтак стаў асноўнай рэзідэнцыяй Плятэраў пасля таго, як Пясэчна было раздзелена і распрададзена. У гэты час у Заполлі існаваў стары пейзажны парк, у якім Плятэры пабудавалі новы палац сярод цудоўных ліпавых шпалер і альтанак. Палац меў больш сціплы выгляд, чым папярэдні стары дом у Пясэчне, які быў знішчаны ў Першую сусветную вайну.

Шэраг айчынных даследчыкаў палацава-паркавай архітэктуры Беларусі лічаць, што Запольскі палац паходзіць з канца XVIII — пачатку XIX стагоддзя. На самай справе Запольскі палац пабудаваны ў 1920-я гады.

Архітэктура
-----------

Палац мае рысы стыляў барока і класіцызму. Ён уяўляе сабой П-падобны ў плане аднапавярховы драўляны будынак накрыты ламаным вальмавым дахам, на галоўным фасадзе две алькежы. Цэнтральны фасад у сярэдняй частцы вылучаны класічным высокім порцікам на чатырох мураваных калонах тасканскага ордара, над якімі ўзвышаецца трохвугольны шчыт з паўкруглым акенцам. З боку парку палац меў порцік, ідэнтычны франтальнаму, размешчаны па цэнтры фасада.

Сцены гарызантальна ашаляваныя, вокны прамавугольныя.

Інтэр'ер
--------

Пакоі ў цэнтральнай частцы (залы і кабінеты) маюць анфіладную планіроўку, бакавыя крылы з жылымі і гаспадарчыя памяшканні — калідорную.

Парк
----

У парку растуць векавыя дубы, клёны, каштаны і іншыя мясцовыя пароды дрэў.

Зноскі
------

1. ↑  *Лазука Б. А.* Беларуская архітэктура XIX - пачатку XX стагоддзя // Гісторыя сусветнага мастацтва. Рускае і беларускае мастацтва XIX - пачатку XX стагоддзя. — Беларусь, 2011. — С. 355. — 430 с. — ISBN 978-985-01-0880-7.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь: [Даведнік] / склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-6828-35-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Палацава-паркавы ансамбль Плятэраў (Заполле)
* Палацава-паркавы ансамбль Плятэраў (Заполле) на сайце Radzima.org
* Палацава-паркавы ансамбль Плятэраў (Заполле) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Палацава-паркавы ансамбль Плятэраў (Заполле) на сайце «Архіварта»
**Помнік героям фільма «Афіцэры»** — помнік, прысвечаны героям фільма «Афіцэры», усталяваны 9 снежня 2013 года ў Маскве на Фрунзенскай набярэжнай.

Скульптура прайграе адну са сцэн фільма — сустрэну пасля доўгага расстання двух баявых таварышаў, жонкі і ўнука аднаго з іх.

У адкрыцці помніка ўзялі ўдзел міністр абароны РФ Сяргей Шайгу, народны артыст СССР Васіль Ланавы і народная артыстка РСФСР Аліна Пакроўская, якія ў «Афіцэрах» выканалі ролі Івана Варавы і Любові Трафімавай.

Помнік размешчаны шэрагам з будынкам Мінабароны Расіі на Фрунзэнскай набярэжнай, д.22.

Спасылкі
--------

* В Москве открыт памятник героям фильма «Офицеры» (руск.).  Телерадиокомпания Звезда. Праверана 4 жніўня 2014.

* Памятник героям фильма Офицеры открыли в Москве (руск.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 10 жніўня 2014. Праверана 4 жніўня 2014.
**Помнік вызваліцелям** — помнік у Оршы, размешчаны па вуліцы Міру.

Гісторыя
--------

У канцы чэрвеня 1944 года ў ходзе Віцебска-Аршанскай аперацыі войскі левага крыла 3-га Беларускага фронту разгарнулі баі за авалоданне Оршай — буйным вузлом чыгуначных і шашэйных дарог, важным пунктам абароны праціўніка на Мінскім напрамку. Гітлераўцы ператварылі Оршу ў моцную крэпасць. На подступах да яе і ў горадзе яны стварылі глыбокаэшаланіраваную сістэму абароны са шматлікімі дотамі і дзотамі, міннымі палямі і драцянымі загародамі. Увечары 26 чэрвеня 1944 года часці 11-й гвардзейскай і 31-й армій, падтрыманыя авіяцыяй, пачалі штурм горада. Ім дапамагалі партызаны. Раніцай 27 чэрвеня Орша была вызвалена ад акупантаў. 41 вайсковаму злучэнню і часці, якія вызначыліся ў баях за горад, нададзена ганаровае найменне «Аршанскіх».

У 1978 годзе ў гонар савецкіх воінаў і партызан, якія вызвалілі Оршу, пастаўлены помнік — стэла і мемарыяльная сцяна (архітэктар В. Ягадніцкі).

Літаратура
----------

* *Г. І. Дулеба.* 100. Помнік вызваліцелям // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл.
**Палацава-паркавы комплекс Тышкевічаў** — шэраг пабудоў, якія ў розны час існавалі ў XVII—XIX стагоддзях у агр. Астрашыцкі Гарадок Мінскага раёна.

Комплекс у XVII стагоддзі
-------------------------

У інвентары 1650 года апісаны драўляны замак. Меў абарончыя сцены і чатыры кутнія вежы, быў абкружаны штучным ровам і сажалкамі. Да замка вёў мост, уваход праз трох'ярусную фланкіраваную з двух бакоў вежамі і завершаную высокім шатровым дахам браму-вежу «прускага муру», унутры якой былі жылыя, гаспадарчыя і абарончыя памяшканні. Злева ад брамы стаяў аднапавярховы драўляны палац. Жылыя памяшканні палаца мелі размаляваныя дзверы і столь, печы і каміны з каляровай кафлі. За палацам уздоўж абарончай сцяны размяшчаліся варыўня, кузня  (руск.) (бел. пякарня, лазня, бровар. Справа ад брамы стаялі дом «прускага муру» з жылымі пакоямі, каморай, вазоўняй, стайняй і свіран. Перад замкам знаходзіліся стайня, вадзяны млын і тартак.

Комплекс у XVIII стагоддзі
--------------------------

У інвентары 1745 г. апісаная сядзіба, у якую ўваходзілі драўляны палац (меў шэраг жылых, гаспадарчых, парадных пакояў з выхадам у бок звярынца), некалькі гаспадарчых пабудоў побач з палацам, фальварак з дзвюма жылымі будынкамі, пякарняй, стайняй, аборай, броварамі і інш. За сядзібай былі ставы з млынамі і рыбныя сажалкі.

Комплекс у XIX стагоддзі
------------------------

Інтэр'ер палаца ў XIX стагоддзі
У першай палове XIX стагоддзя за 1 км ад вёскі пабудаваны мураваны двухпавярховы палац у стылі несапраўднай готыкі з чатырохяруснай квадратнай у плане вежай, завершанай чатырма шчытамі і чатырма кутнімі дэкаратыўнымі вежачкамі. У ім знаходзілася каштоўная калекцыя твораў выяўленчага і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, сабраная М. Тышкевічам. Згарэў у 1860 г. Да 1876 г. каля яго пастаўлены новы мураваны атынкаваны знадворку палац, які складаўся з двухпавярховых прамавугольных у плане цэнтральных і двух бакавых аб'ёмаў, злучаных паміж сабой аднапавярховымі часткамі. На галоўным фасадзе аб'ёмы ўтваралі рызаліты, да цэнтральнага рызаліта прыбудаваны прамавугольны ў плане тамбур з вялікай тэрасай наверсе, што злучаўся з параднай залай другога паверху. Палацы абкружаў вялікі парк, у якім быў звярынец  (фр.) (бел..

Літаратура
----------

Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Палацава-паркавы комплекс Тышкевічаў (Астрашыцкі Гарадок) на Вікісховішчы |

* Палацава-паркавы комплекс Тышкевічаў (Астрашыцкі Гарадок) на сайце Radzima.org
* [ Палацава-паркавы комплекс Тышкевічаў (Астрашыцкі Гарадок)] на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Помнік вызваліцелям** — помнік у гарадскім пасёлку Лёзна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца пры ўездзе ў гарадскі пасёлак на шашы Віцебск — Смаленск.

Аіпсанне
--------

Помнік уяўляе сабой танк Т-34, які размешчаны на прамавугольным пастаменце, што пераходзіць у зігзагападобную плоскасць з мемарыяльнай дошкай, выявамі гвардзейскага знака, ордэнаў Леніна, Чырвонага Сцяга і Чырвонай Зоркі. Побач, на адной з мемарыяльных пліт, пералічаны воінскія злучэнні, якім за вызваленне пасёлка было прысвоена ганаровае званне «Лёзненскія». На гэтай жа сцяне напісаны радкі-рэквіем: «Людзі! Пакуль сэрцы б’юцца, памятайце, якой цаной заваявана шчасце». Пад самім жа танкам на цэнтральным пастаменце знаходзіцца подпіс-прысвячэнне: «Савецкім воінам, якія ўдзельнічалі ў вызваленні гарадскога пасёлка Лёзна і раёна. Ад працоўных Лёзненшчыны».

Аўтар кампазіцыі — беларускі архітэктар А. Сцяблецкі.

Зноскі
------

1. ↑  Визитная карточка Лиозно

Літаратура
----------

* Дулеба, Г. І. Помнік вызваліцелям / Г. І. Дулеба // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 289.
* Тихомирова, Н. Танк на пьедестале / Н. Тихомирова // Сцяг Перамогі (Лёзна). — 2001. — 20 лют. — С. 2.
**Treyarch, Inc** — амерыканская студыя па распрацоўцы камп’ютарных гульняў, даччыная кампанія буйнога амерыканскага выдаўца і распрацоўніка Activision. Заснаваная У 1996, стварае гульні для гульнявых прыставак і персанальных камп’ютараў. Першай прадукцыяй кампаніі стала гульня Nagano Hockey '98.

Кампанія
--------

**Treyarch, Inc.** была заснавана ў 1996 Пітэрам Акеманном і Донам Ликенессом. Была набыта Activision, Inc. у 2001. У 2005 штат працаўнікоў іншы даччынай кампаніі Activision - Gray Matter Interactive, быў зліцца з штатам супрацоўнікаў Treyarch.

Заснаваная ў 1996, Treyarch, студыя належыць Activision, з'яўляецца адным з найбольш вопытных распрацоўшчыкаў у галіне стварэння камп'ютарных гульняў. За ўвесь час існавання студыя выпусціла больш за 20 гульняў, многія з якіх сталі хітамі. У 2004, пасля завяршэння працы над гульнёй Call of Duty: United Offensive адбылося зліццё Treyarch і студыі Gray Matter Interactive, якая працавала над Return to Castle Wolfenstein.

Апошнія гульні, якія былі распрацаваны Treyarch: Call of Duty: World at War, Quantum of Solace і Spiderman: Web of Shadows і Call of Duty: Black Ops. Пасля выхаду *Call of Duty: World at War* студыя была цалкам сфакусаваная на распрацоўцы Call of Duty: Black Ops, ніякімі іншымі праектамі студыя больш не займалася.

Спіс партаваных гульняў
-----------------------

* *Spider-Man* (2000)
* *Tony Hawk's Pro Skater*
* *Tony Hawk's Pro Skater 2*

Спіс распрацаваных гульняў
--------------------------

* *Nagano Hockey 1998* (1998)
* *Die by the Sword* (1998)
* *Die by the Sword: Limb From Limb* (1998)
* *Triple Play 2000* (1999)
* *Draconus: Cult of the Wyrm* (2000)
* *Max Steel* (2000)
* *Triple Play 2001* (2000)
* *NHL 2K2* (2001)
* *Triple Play Baseball* (2001)
* *Kelly Slater's Pro Surfer* (2002)
* *Minority Report: Everybody Runs* (2002)
* *Spider-man* (2002)
* *NHL 2K2* (2002)
* *Spider-Man 2* (2004)
* *Call of Duty: United Offensive* (2004)
* *Call of Duty 2: Big Red One* (2005)
* *Ultimate Spider-Man*(2005)
* *Call of Duty 3*(2006)
* *Spider-Man 3* (2007) (толькі версіі для Xbox 360, ПК і PS3)
* *Spider-Man: Web of Shadows* (2008)
* *James Bond 007: Quantum of Solace* (2008)
* *Call of Duty: World at War* (2008)
* *Call of Duty: Black Ops* (2010)

Эксклюзіўны дагавор з Microsoft
-------------------------------

14 чэрвеня 2010 было абвешчана, што кампаніі Microsoft і Activision падпісалі дагавор, паводле якога ўсе дапаўненні, якія выпускаюцца для гульняў серыі Call of Duty і распрацоўваюцца студыяй Treyarch, спачатку будуць выходзіць эксклюзіўна для кансолі Xbox 360, а толькі праз нейкі час для астатніх платформаў. Тэрмін дзеяння падпісанай дамовы - 3 гады .

Зноскі
------

1. ↑  *Alex Wiltshire*. Treyarch Now Focused On Call Of Duty **(нявызн.)**.   чэрвеня 2010). Праверана 11 чэрвеня 2010 г.
2. ↑  *Johnny Cullen*. -live-first / All CoD: Black Ops DLC to come to Xbox Live first (англ.).  VG247 (14 чэрвеня 2010). Праверана 14 чэрвень 2010.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Treyarch, афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Тэматычныя сайты | MusicBrainz · MobyGames |
**Помнік воінам-інтэрнацыяналістам** — помнік у Бабруйску, размешчаны ў скверы на рагу вуліц Сацыялістычнай і Інтэрнацыянальнай. Устаноўлены ў гонар воінаў-бабруйчан, якія загінулі пры выкананні інтэрнацыянальнага абавязку ў розных краінах свету. Адкрыты ў 1998 годзе. Аўтар праекта Э. К. Агуновіч, скульптар — У. Слабодчыкаў.

Апісанне
--------

Помнік выкананы з бронзы і граніту. На гранітным падножжы помніка размешчана зорка, паміж прамянямі якой выбіты прозвішчы 17 воінаў, на іншым баку падножжа — назвы краін, у якіх воіны-землякі выконвалі інтэрнацыянальны абавязак: Егіпет, Паўночная Карэя, В’етнам, Афганістан. Да кампазіцыйнага цэнтра прымыкаюць скульптурныя выявы 6 жаночых фігур, якія смуткуюць па загінуўшых родных. Над іх галовамі ўзносяцца ў неба касмічныя зоркі, як сімвал неўміручасці загінулых.

Літаратура
----------

* Памятник воинам-интернационалистам // Историко-культурное наследие Бобруйска(недаступная спасылка). — Бобруйск, 2006. — С. 20.
**Помнік дзецям — ахвярам Вялікай Айчыннай вайны** — помнік у вёсцы Красны Бераг Жлобінскага раёна Беларусі.

Апісанне
--------

Цэнтрам манументальнай кампазіцыі з’яўляецца «Плошча Сонца», ад якой па ўсім яблыневым садзе разыходзяцца алеі ў выглядзе прамянёў. Адна з алей — «Прамень Памяці» чорнага колеру — з’яўляецца галоўным уваходам у мемарыял і праходзіць праз «Мёртвы клас», які ўяўляе сабой 21 беласнежную школьную парту, настаўніцкі стол і класную дошку. Перад уваходам у клас стаіць бронзавая фігурка схуднелай дзяўчынкі-падлетка. На чорнай дошцы напісаны ліст дзіцяці — перадсмяротны ліст-запавет да бацькі ад 15-гадовай Каці Сусанінай. Яго знайшлі, калі разбіралі цагляны мур разбуранай печы ў адным з дамоў у вызваленым раённым цэнтры Лёзна Віцебскай вобласці. Сама дзяўчынка загінула ў фашысцкім рабстве 12 сакавіка 1943 года — у дзень свайго пятнаццацігоддзя. На тыльным боку класнай дошкі намаляваная карта Беларусі, дзе адзначаны яшчэ 16 канцэнтрацыйных лагераў (донарскіх), у якіх утрымліваліся дзеці.

Далей, за школьнай дошкай, размешчаная частка мемарыяла, названая «Плошча Сонца», дзе размешчаны белы паруснік, які сімвалізуе мары дзяцей, якім не наканавана было спраўдзіцца. За паруснікам размешчаны 24 белых стэлы, у якіх умантаваныя дзіцячыя малюнкі ў выглядзе вітражоў. Самі малюнкі былі выкананы ў 1946 годзе дзецьмі мінскага Палаца піянераў.

Зноскі
------

1. ↑  Мемориал в Красном Береге Архівавана 2 ліпеня 2020.

Літаратура
----------

* Красны Бераг. Некранутая рэчаіснасць. Кніга першая./Аляксандр Пабалавец; — Барк, 2016. — 204 с.: іл. Тыраж 99 экз. ISBN 978-985-7065-56-1
* Красны Бераг. Людзі, іх лёсы і справы. Кніга другая./Аляксандр Пабалавец; артыкулы Л.Рэйдэр, А. Хлапкова і М. Шуканава. — Барк, 2017. — 192 с.: іл. Тыраж 99 экз. ISBN 978-985-7065-72-1
* Красны Бераг. Шануй бацькоў сваіх. Кніга трэцяя /Аляксандр Пабалавец; — ПАМвыдат, 2019. — 108 с.: іл.

Спасылкі
--------

* Всем детям — жертвам войны — посвящен мемориал в Красном Береге
* Мемориал «Памятник детям-жертвам Великой Отечественной войны» в деревне Красный Берег
**Верхні Сенегал і Нігер** (фр.: Haut Sénégal et Niger) — былая калонія ў Французскай Заходняй Афрыцы, створаная ў 1904 годзе замест іншай калоніі Сенегамбія і Нігер. Нігер стаў асобнай ваеннай акругай у 1911 годзе і самастойнай калоніяй у 1922 годзе. Французская Верхняя Вольта вылучылася ў 1919 годзе і была пазней (у 1920 годзе) рэарганізавана ў калонію Французскі Судан (суч. Малі).

Сталіцай калоніі быў горад Бамака.

Марка калоніі «Верхні Сенегал і Нігер», выпушчаная ў 1914 годзе

Зноскі
------

1. ↑  *Bulletin des lois de la République française.* Page 880 (фр.). Архівавана з першакрыніцы 12 лютага 2013. Праверана 5 лютага 2013.
2. ↑  *Bulletin des lois de la République française.* Page 462 (фр.). Архівавана з першакрыніцы 12 лютага 2013. Праверана 5 лютага 2013.