**Пі́нска-Валы́нскі до́браахво́тны батальён** (руск.: Пинско-Волынский добровольческий батальон) — адно з некалькіх белагвардзейскіх расійскіх вайсковых падраздзяленняў, сфармаваных у Беларусі. У польскім войску спачатку меў назву «Батальён Беларуска-Літоўскага фронту», пазней «Пінскі добраахвотны батальён». Батальён удзельнічаў у захопе Пінска польскімі войскамі і ў абароне Крыма.

Сфармаванне
-----------

Шыхт Пінска-Валынскага добраахвотнага батальёна ўвосені 1918 года
Беларускі горад Пінск быў захоплены Германіяй у кастрычніку 1918 года, адначасова пры гэтым Пінск уваходзіў у склад Украінскай Народнай Рэспублікі. З’яўленне тут невялічкага (каля 150 чалавек) афіцэрскага атрада, верагодней за ўсё, было рэакцыяй на антыгетманаўскі пераварот, які адбыўся ва Украіне ў лістападзе 1918 года. Аднак, збольшага лічыцца датай сфармавання батальёна кастрычнік 1918 года. Атрад быў сфармаваны і ўзначалены ўраджэнцам Століншчыны капітанам Антонам Бахенскім, энергічным афіцэрам. Пінскі атрад, злучыўшыся з Мазырскім, паспяхова абараняўся ад пятлюраўцаў увесь снежань1918 года.

Шлях батальёна
--------------

### У Войску Польскім

Лінія фронту ў сярэдзіне студзеня 1919 года
У студзені 1919 года нямецкія жаўнеры сыйшлі з горада. 23 студзеня палескія добраахвотнікі далі бой палескім паўстанцам і бальшавікам каля чыгуначнай станцыі Пінск, аднак з-за няроўнасці сілаў яны адступілі на захад ад горада ўздоўж чыгуначнай лініі і хутка сустрэліся з перадавымі часткамі Войска Польскага. Рэакцыя полякаў на жаўнераў спачатку была насцярожанай, але затым прыкладна 10-12 лютага 1919 года ў Кобрыне атрад афіцыйна ўвайшоў у склад польскай армі. Магчыма, згуляла сваю ролю і тое, што камандовец польскай аператыўнай суполкі «Падляшша» генерал Антоній Лістоўскі раней быў генералам Рускай арміі. Пры ўваходзе ў склад польскага войска атрад захаваў свой камандны склад, расійскую форму і запасы зброі (тысячу стрэльбаў, 8 кулямётаў ды 3 мінамёты), прычым частцы было дадзенае імя «Батальён Беларуска-Літоўскага фронту». Адначасна сустракаліся і болей простыя назвы кшталту «Рускі легіён», «Руская афіцэрская дружына». Апошні назоў звязаны з тым, што на той момант з 200 чыноў батальёна на тот момант абсалютная бальшыня мела менавіта афіцэрскія годнасці.

Аператыўная суполка «Падляшша» на той момант складалася з 6 батальёнаў, 5 конных эскадронаў і партызанскага атрада. Менавіта Батальён Беларуска-Літоўскага фронту стаў ударнай сілаю ў далейшым наступленні. 19 лютага 1919 года батальён выбіў з Антопаля бальшавікоў, а ўжо 5-7 сакавіка штурмаваў Пінск, у які першым і ўвайшоў 17 сакавіка.

#### Спроба скасавання

Падчас удачнага наступлення лёс батальёна ўпершыню быў под пагрозай расфармавання. Нявольна спрычынілася да гэтага руская варшаўская газета «Варшавская речь», якая размясціла шэраг аб’яў з прызывамі ўступаць у «рускія партызанскія атрады». 27 лютага 1919 года вядомы польскі палітык Мячыслаў Недзялкоўскі даў рэзкі адказ гэтаму, заявіўшы, што «баявое брацтва» рускіх і палякаў не толькі непатрэбнае, але і шкоднае. На гэтым фоне 4 сакавіка быў падрыхтаваны прыказ пра расфармаванне батальёна. Аднак Антоній Лістоўскі быў зацікаўлены ў наяўнасці на фронце стойкай і баяздольнай часткі таму, каб зберагчы яе, ён проста перейменаваў батальён у «Пінскі добраахвотны батальён». Такім чынам, змяніўшы шчыра «рускую» вывеску, частка захавалася і пастаянна папаўнялася людзьмі — так, на 19 ліпеня 1919 года батальён налічваў ужо 755 штыкоў, прытым што ўсяго пад камандаваннем Лістоўскага на той момант было каля 4200 чалавек. Эмігранцкі часопіс «Двуглавый орёл» пра заслугі Пінскага батальёна пісаў:

> 
> *Цягам шмат якіх месяцаў гэтыя людзі змагаліся з бальшавікамі пад найвышэйшым польскім камандаваннем, з польскім аднагаловым арлом над рускай цэшкай; батальён прымаў удзел ва ўсіх найболей цяжкіх баях і праявіў вялікую мужнасць.*
> *Арыгінальны тэкст* (руск.)  
> 
> *В течение многих месяцев эти люди сражались с большевиками под высшим польским командованием, с польским одноглавым орлом над русской кокардой; батальон принимал участие во всех наиболее тяжелых боях и проявил большую доблесть.*
> 
> 
> 

#### Лаяльнасць батальёна

Аднак лаяльнасць афіцэраў батальёна польскаму камандаванню не была вялікай. Значная іхняя колькасць успрымала сваю службу ў Войску Польскім як часовы захад і чакала любой магчымасці, каб далучыцца да асноўных расійскіх войскаў. Польскі аўтар зафіксаваў выпадак, калі афіцэры Пінскага батальёна, з запалам слухаючы навіны пра летняе наступленне Добраахвотнай арміі ва Украіне, пачалі зрываць з фуражак польскіх «белых арлоў». Тады ж польская контрвыведка з трывогою паведамляла пра наяўнасйь у шэрагах батальёна «каля 15 выведнікаў», якія аналізавалі сітуацыю на фронце «ў духу, варожым нашай дзяржаўнасці», хаця у батальёне ваявалі не толькі афіцэры рускай, беларускай і ўкраінскай нацыянальнасці, але і польскай.

#### Расфармаванне

12 ліпеня 1919 года Палеская суполка войскаў генерала Антонія Лістоўскага была ператвораная ў 9-ю дывізію, а ў хуткім часе камандаванне над ёю прыняў палкоўнік Уладзіслаў Сікорскі, які у адрозненне ад Лістоўскага, не адчуваў ніякіх настальгічных сімпатый да расіян. Ужо 17 жніўня Сікорскі рапартаваў пра тое, што Пінскі батальён «небясспечны» і прыняў рашэнне пра яго расфармаванне. Менавіта падчас гэтага ў крыніцах з’яўляецца найболей распаўсюджаные найменаванне часткі — Пінска-Валынскі батальён. На практыцы атрымалася, што частку не толькі расфармавалі, але і фактычна інтэрнавалі. Увосені раззброеныя «пінчукі» пад польскім канвоем адправіліся ў лагер Павонзкі тады яшчэ каля Варшавы, адкуль у лістападзе былі пераведзеныя ў лагер Седльцы. У лагеры было грубае і абякавае стаўленне ахоўнікаў, актыўная праца вярбоўшчыкаў, якія прапанавалі ўступаць у Войска Польскае, беспакараныя дзеянні бальшавіцкіх агентаў. Акрамя раззбраення батальён таксама пазбавіўся пагонаў з формы, а з фуражак — цэшак.

### У Паўднёвай Расіі

У снежні 1919 года галава Часовага краёвага ўрада Аляксандр Бахановіч пісаў у сваім дакладзе міністру замежных спраў Усерасійскага урада Калчака Сяргею Сазонаву:

> 
> *Нам павінна быць дазволенае формаванне рускай добраахвотнай арміі ў межах краю, і за кадр фармаванняў павінны быць узяты Пінска-Валынскі Добраахвотны Рускі батальён, які знаходзіцца сёння ў складзе Польскай арміі пад камандаваннем польскага генерала Лістоўскага. Узяўшы за кадр наш родны і намі створаны батальён, мы ў хуткім часе зможам стварыць ваярскі атрад, варты нашага краю, які будзе лічыць за гонар прыняць удзел у агульнай працы па стварэнні нашай вялікай Расіі.*
> *Арыгінальны тэкст* (руск.)  
> 
> *Нам должно быть позволено формирование русской добровольческой армии в пределах края, и за кадр формирований должен быть взят Пинско-Волынский Добровольческий Русский батальон, находящийся ныне в составе Польской армии под командованием польского генерала Листовского. Взявши за кадр наш родной и нами созданный батальон, мы в короткое время сумеем создать воинский отряд, достойный нашего края, который будет считать за честь принять участие в общей работе по созданию нашей великой России*
> 
> 
> 

У снежні 1919 года пачалася паступовая пераброска афіцэраў батальёна ў Крым; першы транспарт, паводле сведчання мемуярыста, кінуў якар у Еўпаторыі 6 студзеня 1920 года:

> 
> *У Джанкое генерал Слашчоў зладзіў агляд нашаму атраду, застаўся задаволены ім і прыказаў адразу ж адпраціцца на пазицыю, да Чангарскага моста.*
> *Арыгінальны тэкст* (руск.)  
> 
> *В Джанкое генерал Слащов произвел смотр нашему отряду, остался доволен им и велел тотчас же отправляться на позицию, к Чонгарскому мосту.*
> 
> 
> 

Цягам гэтага месяца з Польшчы на паўвостраў паспелі прыбыць каля 120 чалавек; яшчэ каля 700 вярнуліся ў Польшчу з Румыніі з-за адмовы румынаў прапусціць іх через праз сваю тэрыторыю. Магчыма, частка гэтых людзей змагла ўсё-такі апынуцца ў Крыме ў жніўні 1920 года, калі пачалася масавая пераброска з Польшчы брэдаўцаў, а Румынія ужо не падавала ніякіх прэтэнзій.

#### Абарона Крыма

У студзені 1919 года батальён прыняў удзел у абароне Крыма пад камандаваннем Якава Слашчова, — дакладней, ён абараняў чыгуначную станцыю Біюк-Анлар (Сёння Элеватарная) каля вёскі Нваалексяеўкі. Акрамя «пінчукоў», абарону станцыі трымалі Сводна-Чачэнскі полк (200 шашак), канвой штаба корпуса (100 шашак), тры танкі і трв бронецягнікі, «пінчукі» былі адзінай пяхотнай часткаю, якая абараняла станцыю.

#### Расфармаванне

29 красавіка 1920 года Пінска-Валынскі добраахвотны батальён афіцыйна быў расфармаваны. Батальёнавы 120 жаўнераў, якія выжылі ў баях за Крым, былі далучаныя да 50-га пяхотнага Беластоцкага палка, які ўваходзіў у склад 13-й пяхотнай дывізіі генерал-маёра Георгія Андгуладзэ (2-і армейскі корпус). Паводле Вячаслава Бандарэнкі, на 1 жніўня 1920 года ў шэрагах батальёна былі 164 жаўнеры (колькасць афіцэраў невядомая).

Адзін з афіцэраў Пінска-Валынскага батальёна пазней пісаў:

> 
> *Не ведаю, каго асудзіць гісторыя, каго апраўдае, але мы, змагаліся супраць бальшавікоў, жадалі дабра толькі Расіі і лічылі, што галоўнымі ее ворагамі з’яўляю*
> ліся бальшаавікі, а не палякі.
> *Арыгінальны тэкст* (руск.)  
> 
> *Не знаю, кого осудит история, кого оправдает, но мы, сражаясь против большевиков, желали добра только России и считали, что главными ее врагами являются большевики, а не поляки*
> 
> 
>

Форма
-----

### У Польскім Войску

Асабовы склад батальёна насіў старую паходную расійскую форму з цэшкаю царскай Расіі на аколышцы, але з белым польскім арлом на туллі фуражкі.

Сцяг
----

За аснову батальёнавага сцяга ўзяты расійскі сцяг гербавых колераў (бела-жоўта-чорны), які быў перавёрнуты. На пярэднім баку па цэнтры намаляваны герб Пінска (лук на іспанскім шчыце), а вышэй за яго — польскі арол у чырвоным ромбе. Польскі арол падзяляе надпіс «*Городъ Пинскъ*» (бел.: Горад Пінск). Абкружае дугою ўсе папярэднія элементы на сцягу надпіс «*Пинско-Волынскому Добровольческому Баталіону*» (бел.: Пінска-Валынскаму Добраахвотнаму Батальёну). На заднім баку па цэнтры спокліч вядомы рускі спокліч «*Съ Нами Богъ*» (бел.: З намі Бог), а ў верхнім куце (бліжэйшым да дрэўка) чорнае кола з выявай нейкай асобы.

* Сцяг батальёна з пярэдняга бокуСцяг батальёна з пярэдняга боку
* Сцяг батальёна з задняга бокуСцяг батальёна з задняга боку

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  *Вячеслав Бондаренко* «Мы желали добра только России»: история единственной белогвардейской части, созданной в Белоруссии(руск.) // *Телескоп*. — 30 красавіка 2020 года.
2. 1 2  Пинско-Волынский добровольческий батальон(руск.) // *История Пинска*.
3. 1 2  *Кирилл Аверьянов-Минский* Белые белорусы: прокляты и забыты(руск.) // *EurAsia Daily*. — 16 студзеня 2017 года.
4. ↑  *Вячеслав Бондаренко* Уроки революции: почему белорусский народ сделал выбор в пользу России(руск.). — 19 жніўня 2017 года.
5. 1 2  *Кирилл Аверьянов-Минский* Полонизация Белоруссии(руск.). — 24 лістапада 2016 года.

Літаратура
----------

* *Дерябин Александр Ильич.* Гражданская война в России, 1917-1922. Белые армии (руск.). — 2000. — С. 11. — 44 с. — (Военно-историческая серия "Солдатъ" : Униформа. Вооружение. Орг.). — ISBN 5-17-003829-1.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* *Кирилл Аверьянов-Минский.* Белые белорусы: прокляты и забыты(руск.) // *EurAsia Daily*. — 16 студзеня 2017 года.
* *Вячеслав Бондаренко.* «Мы желали добра только России»: история единственной белогвардейской части, созданной в Белоруссии(руск.) // *Телескоп*. — 30 красавіка 2020 года.
* Пра форму

| ⛭Беларускі антысавецкі супраціў (1918—1933) |
| --- |
| Камандоўцы | 
* Станіслаў Булак-Балаховіч
* Люцыян Жалігоўскі
* Лукаш Семянюк
* Юрка Моніч
* Атаман Дзяргач
* Атаман Грач
* Атаман Шаўчэнка
* Ян Мацэлі
* Антон Сокал-Кутылоўскі
* Павал Жаўрыд
* Антон Бахенскі

 |  |
| Расія Белы рух | 
* Пінска-Валынскі добраахвотны батальён
* Руская народная добраахвотніцкая армія

 |
| Польшча Польшча | 
* Беларуская вайсковая камісія
* Самаабарона Літвы і Беларусі
* Польска-беларускае таварыства
* Часовы беларускі нацыянальны камітэт1-я беларуска-літоўская дывізія
* 2-я беларуска-літоўская дывізія

 |
| Літва Літва | Беларускі асобны батальён |
| Беларусь БНР | 
* Рада БНР
* Беларускі палітычны камітэт
* Рада Случчыны
* Войска БНР1-ы Менскі беларускі полк
* Беларуская дывізія
* Асобны атрад БНР
* Слуцкая брыгада

 |
| Партызанка | 
* «Зялёны дуб»
* Саюз Абароны Радзімы і Свабоды
* Брацтва рускай праўды
* Партызанскі атрад імя Махно
* Ангелаўцы
* Півенцы
* «Белая Світка»

 |
| Паўстанніі выступы | 
* Менскія падзеі (1918)
* Аршанскае паўстанне (1918)
* Вяліжскае паўстанне (1918)
* Парэцкае паўстанне (1918)
* Прапойскае паўстанне (1919)
* Гомельскае паўстанне (1919)
* Мірскае паўстанне (1919)
* Барысаўскае паўстанне (1919)
* Дабранскае паўстанне (1919)
* Нясвіжскае паўстанне (1919)
* Браслаўска-Дзісенскае паўстанне (1919)
* Койданаўскае паўстанне (1920)
* Мсціслаўская сялянская дэманстрацыя (1921)
* Слуцкі збройны чын (1921)
* Панькоўска-Будаўскае паўстанне (1929)
* Бешанковіцкае паўстанне (1930)
* Першы барысаўскі галодны бунт (1932)
* Другі барысаўскі галодны бунт (1933)

 |
| Вядомыя акцыі | 
* Бітва за Вільню (1918)
* Абарона Крыма (1920)
* Варшаўская бітва (1920)
* Бітва за Кобрын (1920)
* Бітва на Нёмане (1920)
* Палескі паход (1920)
* Напад на цягнік каля Слаўнае (1923)

 |
| Іншае | 
* Кастрычніцкая рэвалюцыя на Беларусі
* Беларусь у польска-савецкай вайне
* Савецкая акупацыя БеларусіТам, дзе яшчэ змагаюцца
* Беларусь мяцежная
* Антыбальшавіцкія паўстанні і партызанская барацьба на Беларусі

 |