**Xanthoria elegans** — лішайнік сямейства *Teloschistaceae*, від роду Ксанторыя (*Xanthoria*).

Сінонімы
--------

* Aglaopisma elegans (Link) Bagl. 1857
* Amphiloma elegans (Link) Körb. 1855
* Callopisma elegans (Link) Trevis. 1852
* Caloplaca dissidens (Nyl.) Mérat, 1920
* Caloplaca elegans (Link) Th. Fr. 1871
* Gasparrinia elegans (Link) Steins. 1879
* Lecanora dissidens (Nyl.) Cromb. 1894
* Lecanora elegans (Link) Ach. 1810
* Lecanora murorum var. dissidens (Nyl.) Cromb. 1883
* Lichen elegans Link, 1791basionym
* Parmelia elegans (Link) Ach. 1803
* Parmelia murorum var. dissidens (Nyl.) Becker, 1828
* Physcia dissidens (Nyl.) Arnold, 1881
* Physcia elegans (Link) De Not. 1847
* Placodium dissidens Nyl. 1875
* Placodium elegans (Link) DC. 1805
* Placodium murorum f. dissidens (Nyl.) Leight. 1879
* Placodium murorum var. dissidens (Nyl.) Boistel, 1903
* Rusavskia elegans (Link) S.Y. Kondr. et Kärnefelt, 2003
* Squamaria elegans (Link) Fée, 1829
* Teloschistes elegans (Link) Norman, 1852

Паверхня Xanthoria elegans пад мікраскопам пры 40-кратным павелічэнні

Апісанне
--------

Слаявіна прыціснутая да субстрату, больш ці менш разеткападобная, да 5 см у дыяметры, рэдка больш, светла-аранжавая да цёмна-чырванавата-аранжавага, голая, без налёту, знізу светлая, прымацоўваецца ніжняй паверхняй, з выяўленай паражнінай ў сярэдзіне. Лопасці вузкія, да 1 мм шырынёй, даволі аддаленыя адна ад адной, выпуклыя да моцна ўздутых, вілкава або няправільна разгалінаваныя. Апатэцыі размешчаны ў цэнтральнай частцы слаявіны, звычайна шматлікія, да 22 мм у дыяметры, з месцамі, пры аснове звужаныя, часта сціснутыя, прыўзнятыя, плоскія з пастаянным суцэльным краем. Парафізы больш-менш разгалінаваныя, членістыя. Сумка з 8 спорамі аднолькавых памераў. Споры 9(11)-16 × (5,5)6-8(8,5) мкм, эліпсоідныя або яйцападобныя.

Фотабіёнт — зялёная водарасць з роду Трэбуксія (*Trebouxia*).

### Хімічны склад

Характарызуецца хемасіндромам A, г. зн. пераважае парыецін, прысутнічаць целасхісцін, фалацынал, парыецінавая кіслата і эмадзін.

Асяроддзе пражывання і распаўсюджанне
-------------------------------------

На розных камянях, але галоўным чынам на сілікатных горных пародах ў гарах і ў палярных шыротах, рэдка на раўніне; шырока распаўсюджаны від, звычайны ў арктычных і антарктычных рэгіёнах, а таксама ў альпійскім поясе.

Від распаўсюджаны ў Еўропе, Азіі, Афрыцы, Канарскіх астравах, Паўночнай, Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыцы, Аўстраліі, Новай Зеландыі, Грэнландыі, Антарктыцы.

У Расіі сустракаецца паўсюдна.

Ахоўны статус
-------------

Від занесены ў Чырвоную кнігу Самарскай вобласці.

Лішайнік і космас
-----------------

У 2008 годзе праводзіўся эксперымент на МКС, у рамках якога кантэйнер з рознымі мікраарганізмамі на працягу 18 месяцаў знаходзіўся ў адкрытым космасе, у беспаветранай прасторы і падвяргаўся ўздзеянню ультрафіялету і рэнтгенаўскага выпраменьвання Сонца. *Xanthoria elegans* перажыла эксперымент лепш за ўсіх: «У космасе яна запала ў спячку, чакаючы больш спрыяльных умоў, а, вярнуўшыся на Зямлю, зноў стала расці. Ва ўмовах вакууму вада ў ёй адразу ж выпарылася, яе не забіў смяротны ўльтрафіялет Сонца, і нават рэнтгенаўскае і гама-выпраменьванне касмічных прамянёў, якія разбураюць ДНК і ўносяць у яго мноства мутацый, не прынеслі ёй бачнай шкоды».

Рудаватыя ад вялікай колькасці ксанторыі на паверхні вапняковыя скалы. Таргашынскі хрыбет, Краснаярск.

Зноскі
------

1. 1 2  Определитель лишайников, 2004
2. ↑  Цуриков А. Г. Храмченкова О. М. 2009
3. ↑  Красная книга Самарской области, 2017
4. 1 2 3  Определитель лишайников, 2004, с. 278
5. 1 2  Красная книга Самарской области, 2017, с. 350

Літаратура
----------

* Красная книга Самарской области. Том 1. Редкие виды растений и грибов (руск.) / Под ред. С. А. Сенатора и С. В. Саксонова. — Самара: Изд-во Самарской государственной областной академии (Наяновой), 2017. — С. 350. — 284 с. — ISBN 978-5-4436-0036-9.
* Определитель лишайников СССР / отв. ред. Н. С. Голубкова. — СПб.: Наука, 2004. — Т. 9. Фусцидеевые, Телосхистовые. — 339 с.
* *Цуриков А. Г. Корчиков Е. С.* Определитель лишайников Самарской области. Ч. 1. Листоватые, кустистые и слизистые виды. — Самара: Изд-во Самарского университета, 2018. — С. 108. — 128 с. — 225 экз. — ISBN 978-5-7883-1293-4 (Ч. 1), 978-5-7883-1295-8.
* *Цуриков А. Г. Храмченкова О. М.* Листоватые и кустистые городские лишайники: атлас-определитель: учебное пособие для студентов биологических специальностей вузов. — Гомель: ГГУ им. Ф. Скорины, 2009. — С. 99—100. — 123 с. — ISBN 978-985-439-390-2. Архівавана 5 сакавіка 2023.
* *Шустов М. В.* Очерки лишайников, занесённых в Красную книгу Самарской области // *Известия Самарского научного центра Российской академии наук*. — 2016. — Т. 18. — № 2. — С. 247—250.
* *Hitch C. J. B. Fletcher A. Laudon J. R.* Xanthoria // The lichens of Great Britain and Ireland / C. W. Smith, A. Aptroot, B.J. Coppins [et al.]. — London: British Lichen Society, 2009. — P. 969—970. — 1046 p.

Спасылкі
--------

* Botany Photo of the Day: *Xanthoria elegans*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · Mycobank · Tropicos · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776792526 |