| Гісторыя Беларусі |
| --- |
| Пагоня, гістарычны герб Беларусі Сучасны герб Беларусі |
| Старажытная Беларусь |
| Усходнія славяне |
| Полацкае княства |
| * Кіеўская Русь
* Смаленскае княства
* Тураўскае княства
 |
| Вялікае Княства Літоўскае |
| Рэч Паспалітая |
| Расійская імперыя |
| Беларуская Народная Рэспубліка |
| ССР Беларусі ·  Сярэдняя Літва |
| Літбел |
| Беларуская ССР ·  Заходняя Беларусь |
| Аб’яднанне Беларусі |
| Генеральная акруга Беларусь |
| Беларуская ССР |
| Рэспубліка Беларусь |

**Сацыялісты́чная Саве́цкая Рэспу́бліка Белару́сі** (скарочана **ССРБ**), **Белару́ская Сацыялісты́чная Саве́цкая Рэспу́бліка** (скарочана **БССР**) — дзяржаўнае ўтварэнне, якое існавала ў студзені-лютым 1919 года пад кантролем расійскага бальшавіцкага ўрада.

Гісторыя
--------

Уздым нацыянальна-вызваленчага руху на Беларусі, абвяшчэнне 25 сакавіка 1918 года Беларускай Народнай Рэспублікі (БНР) і дзейнасць яе кіруючых органаў падштурхнулі бальшавіцкі ўрад у Маскве да фармальнага прызнання права беларускага народа на самавызначэнне і нацыянальную дзяржаўнасць.

Па пытанні самавызначэння Беларусі сярод партыйных і савецкіх работнікаў не было адзінага меркавання. А. Чарвякоў, З. Жылуновіч і іншыя лідары выступалі за стварэнне Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі і ўваходжанне яе ў склад РСФСР на правах аўтаноміі. Кіраўнікі Паўночна-Заходняга абкама РКП(б) і Заходняй вобласці А. Мяснікоў, В. Кнорын, М. Калмановіч, К. Ландэр і іншыя не прызнавалі існавання беларускага этнасу, і ажыццяўлення права нацыі на самавызначэнне ва ўмовах набліжэння, як ім здавалася, сусветнай рэвалюцыі таксама не прызнавалі.

Пасля заканчэння германскай акупацыі Беларусі ў канцы 1918 і заняцця яе тэрыторыі Чырвонай Арміяй узнікла неабходнасць тэрміновага стварэння на гэтых землях савецкай дзяржаўнасці. Ліквідаваўшы войскамі Чырвонай Арміі БНР, у снежні 1918 ЦК РКП(б) прыняў рашэнне пра стварэнне беларускай савецкай рэспублікі.

Шыльда аб стварэнні БССР у Смаленску
30—31 снежня 6-я Паўночна-Заходняя канферэнцыя РКП(б), якая адбылася ў Смаленску, прыняла рэзалюцыю пра абвяшчэнне самастойнай Савецкай Рэспублікі Беларусі. У склад гэтага ўтварэння ўвайшлі Віцебская, Гродзенская, Магілёўская, Мінская губерні, большая частка Смаленскай, часткі Віленскай (без Вільні), Ковенскай, Сувалкаўскай і Чарнігаўскай губерняў. Сфарміраваны Часовы рабоча-сялянскі савецкі ўрад Беларусі (старшыня З. Жылуновіч), маніфестам якога 1 студзеня 1919 года Беларусь абвешчана Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікай, а Рада і ўрад БНР аб’яўлены па-за законам. Такім чынам, партыйная канферэнцыя ўзяла на сябе функцыі ўстаноўчага сходу і парламента Беларусі.

8 студзеня 1919 года ўрад ССРБ пераехаў са Смаленска ў Мінск.

16 студзеня 1919 года ЦК РКП(б) без папярэдняга абмеркавання з урадам ССРБ і ЦБ КП(б)Б пастанавіў выключыць са складу рэспублікі Віцебскую, Магілёўскую і Смаленскую губерні.

22 студзеня 1919 года спецыяльна прысланы ў Мінск эмісар ЦК РКП(б) А. Іофэ аб’явіў рашэнне ЦК РКП(б) адносна трох беларускіх губерняў.

31 студзеня 1919 года ССРБ выйшла са складу РСФСР — урад Савецкай Расіі прыняў пастанову «Аб прызнанні незалежнасці Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі». Пры гэтым усходнебеларускія землі засталіся ў складзе РСФСР.

Існаванню беларускай дзяржаўнасці працівіліся прыхільнікі ідэі ўнітарнай камуністычнай Расіі, як у Маскве, гэтак і на месцах.

На Першым Усебеларускім з’ездзе Саветаў, які адбыўся ў Мінску 2-3 лютага 1919, была прынята Канстытуцыя ССРБ, выбраны Цэнтральны выканаўчы камітэт БССР, з’езд пацвердзіў адрыў ад ССРБ тэрыторый Смаленскай, Магілёўскай і Віцебскай губерняў, якія засталіся ў складзе РСФСР. Старшыня ВЦВК Я. Свярдлоў, што прыбыў на з'езд, абвясціў пастанову Прэзідыума УЦВК «Аб прызнанні незалежнасці Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі», а таксама патрабаваў аб’яднання Беларусі з савецкім урадам Паўднёвай Літвы, каб «засцерагчы гэтыя рэспублікі ад небяспекі праяўлення ў іх нацыяналістычных імкненняў». Усебеларускі з’езд Саветаў прыняў і гэта патрабаванне.

27 лютага 1919 года на аб’яднаным паседжанні ЦВК Літоўскай ССР і ЦВК БССР у Вільні было аформлена стварэнне Літоўска-Беларускай Савецкай Сацыялітычнай Рэспублікі (Літбел) у складзе Мінскай, Гродзенскай, Віленскай і Ковенскай губерняў. Фактычна ССРБ (БССР) перастала існаваць.

Гісторык Сяргей Траццяк адзначыў, што, магчыма, БССР дазволілі ўтварыцца менавіта як буфернай краіне — той зямлі, якой расійскія ўлады ў выпадку геапалітычных канфліктаў змогуць ахвяраваць.

ССРБ як дзяржаўнае ўтварэнне праіснавала не больш за месяц. Невялікі час гісторыя адвяла і адзінай Літоўска-Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспубліцы. Ужо вясной 1919 года яе тэрыторыю захапілі легіёны «начальніка дзяржавы Польскай» Ю. Пілсудскага. Пасля іх выгнання 31 ліпеня 1920 года ў Мінску адбылося па сутнасці другое абвяшчэнне ССРБ на прынцыпах Маніфеста студзеня 1919 года. Толькі цяпер яна працягвала адлік гісторыі ва «ўрэзаным стане». Спатрэбіўся значны час, каб вярнуць у склад Беларусі тэрыторыі, страчаныя ў час грамадзянскай вайны, ваеннай інтэрвенцыі 1918—1920 гадоў і польскай акупацыі.

Аднаўленне Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусь
------------------------------------------------------

31 ліпеня 1920 года на сходзе прадстаўнікоў Кампартыі Літвы і Беларусі, савецкіх і прафсаюзных арганізацый Мінска і Мінскай губерні прынята Дэкларацыя аб абвяшчэнні незалежнасці Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусь. Гл.далей Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка.

Зноскі
------

1. ↑  На шляху беларускай дзяржаўнасці

Літаратура
----------

* *Платонаў Р.* Утварэнне БССР // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі

| ⛭Беларусь у тэмах |
| --- |
| Гісторыя | 
* Бронзавы век
* Старажытная гісторыя
* Кіеўская Русь (Полацкае княства
* Тураўскае княства)
* ВКЛ
* Рэч Паспалітая
* Расійская імперыя (✯ Паўночна-Заходні край)
* Заходняя вобласць
* БНР
* БССР (ССРБ
* Літбел)
* Рэспубліка Беларусь

 |  |
| Палітыка | 
* Канстытуцыя
* Прэзідэнт
* Урад
* Парламент
* Палітычныя партыі
* Знешняя палітыка
* Унутраная палітыка
* Выбары

 |
| Геаграфія | 
* Прыродныя ўмовы
* Рэльеф
* Геалогія
* Вадаёмы
* Флора
* Фаўна
* Азёры
* Адміністрацыйны падзел
* Раёны
* Сельсаветы
* ≛ Гарады (Сталіца (*Гістарычныя сталіцы*))
* Пасёлкі гарадскога тыпу
* Аграгарадкі

 |
| Грамадстваі сімвалы | 
* Насельніцтва (Беларусы)
* Мовы (Беларуская (*«Наркамаўка»*

* *Тарашкевіца*
* *Трасянка*)
* Руская (*Руская мова ў Беларусі*
* *Русіфікацыя Беларусі*))
* Паланізацыя Беларусі
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Рэлігія
* Свабода слова
* ≛ Узнагароды (✰ Герой Беларусі)
* Герб
* ✰ Сцяг
* Гімн
* ✰✰ Бела-чырвона-белы сцяг
* ✰ Герб «Пагоня»
* Штандар Прэзідэнта
* Узброеныя сілы
* СМІ
* Тэлебачанне
* IT-сфера
* Правы чалавека
* ✯ Краязнаўства

 |
| Эканоміка | 
* Валюта
* Нацыянальны банк
* Сельская гаспадарка
* Турызм і адпачынак (≛ Сусветная спадчына)
* Транспартная сістэма
* Энергетыка
* Газатранспартная сістэма
* Суднабудаўніцтва
* Гандаль
* Жыллёвае будаўніцтва
* Сувязь
* Пошта
* Інтэрнэт

 |
| Культура | 
* ✯ Адзежа
* Архітэктура
* Выяўленчае мастацтва
* Скульптура
* Кіно (Беларусьфільм, Спіс фільмаў)
* Літаратура (✯✰ Дзіцячая літаратура, ✰ Беларускае фэнтэзі)
* Музеі
* Музыка (конкурс песні Еўрабачанне)
* Святы
* Славутасці
* ✰ Танцы
* Традыцыі
* Тэатры
* Бібліятэкі

 |
| Партал «Беларусь» |

| ⛭Гісторыя Беларусі |
| --- |
| Старажытнасць (да 500) | Палеаліт · Мезаліт · Неаліт · Бронзавы век · Жалезны век · Неўры · Бастарны |
| Ранняе Сярэднявечча (500—1240) | Балты · Славяне · Полацкае княжанне · Полацкае княства · Тураўскае княства · Смаленскае княства · Літва старажытная |
| Вялікае Княства Літоўскае (1237—1569) | Утварэнне · Крэўская унія · Статуты ВКЛ · Рэфармацыя · Войны з Маскоўскай дзяржавай · Люблінская унія · Залаты век ·  |
| Рэч Паспалітая (1569—1795) | Люблінская унія · Войны Рэчы Паспалітай і Расіі · Берасцейская унія · Патоп · Паланізацыя · Асветніцтва · ✯ ✰Канстытуцыя 3 мая 1791 года · Падзелы Рэчы Паспалітай · Паўстанне 1794 года |
| У складзе Расійскай імперыі (1795—1917) | Беларусь у складзе Расійскай імперыі · Беларускае ваеннае і Літоўскае ваеннае губернатарствы · Вялікае Княства Літоўскае (1811) · Вайна 1812 года  · Вялікае Княства Літоўскае (1812) · ✯ Паўночна-Заходні край · Паўстанне 1830—1831 гадоў · Паўстанне 1863—1864 гадоў · Русіфікацыя · Нацыянальнае адраджэнне · Беларусь у пачатку ХХ ст. · Першая сусветная вайна |
| Найноўшы час (1917—1991) | Кастрычніцкая рэвалюцыя · Грамадзянская вайна і інтэрвенцыя · Заходняя вобласць · Заходняя камуна · БНР · Вялікае Княства Літоўска-Беларускае (1918) · ССРБ · Літбел ССР · Польска-савецкая вайна · Паход Булак-Балаховіча · БССР · Індустрыялізацыя і калектывізацыя · Беларусізацыя · Узбуйненне БССР · Сярэдняя Літва · Заходняя Беларусь · Рэпрэсіі · Другая сусветная вайна (Польская абарончая вайна · аб’яднанне Беларусі · нямецкае ўварванне · акупацыя· Халакост · савецкі партызанскі рух · калабарацыянізм · ✯ вызваленне) · Пасляваенная Беларусь |
| Сучаснасць (пасля 1991) | Незалежная Беларусь · Рэферэндумы ў Беларусі · Пратэсты (2020—2021) |
| Звязаныя тэмы | Канфесіянальная гісторыя · Гісторыя філасофскай думкі · Гістарыяграфія гісторыі Беларусі · Палітычныя арганізацыі беларускай гісторыі |