**M31** (каталог Месье), **Галактыка Андрамеды**, **Тума́ннасць Андраме́ды** — гіганцкая спіральная галактыка (тып Sb) у сузор’і Андрамеды.

Са­мая яр­кая га­лак­тыка Паўночнага паўшар’я не­ба, ад­на з найбліжэйшых да на­шай Га­лак­тыкі. Бачная простым вокам як сла­бая святлівая ту­ман­ная плямка ў сузор’і Ан­драме­ды (паблізу зоркі *ν* Ан­драме­ды).

Гісторыя вывучэння
------------------

Упершыню згадваецца як «маленькае воблачка» ў сачыненні арабскага астранома ас-Суфі. У 1614 годзе незалежна адкрыта нямецкім астраномам С. Марыусам пры дапамозе тэлескопа. Зоркавая прырода Туманнасці Андрамеды выяўлена ў 1925 годзе, тады з дапамогай 2,5-метровага тэлескопа ў ёй упершыню ўбачылі зоркі.

Сярод астраномаў прынята абазначэнне Туманнасці Андрамеды *М31* (паводле каталога Ш. Месье) або *NGC224* (згодна каталогу Ё. Дрэера).

Фізічныя характарыстыкі
-----------------------

Туманнасць Андрамеды шмат у чым падобная да нашай Га­лак­тыкі. Абедзве зорныя сістэмы належаць да ліку гіганцкіх, маюць спіральную структуру і прыблізна аднолькавы ўзрост. Яны ўваходзяць у склад Мясцовай групы галактык, з’яўляючыся яе найбольш буйнымі і масіўнымі членамі, прычым Туманнасць Андрамеды большая і масіўнейшая за нашу Галактыку.

Памеры галактыкі, разлічаныя па фотаздымках, складаюць каля 44×20 кпк. Яе марфалагічны тып абазначаюць як *Sb*, такім чынам, гэта спіральная галактыка з даволі магутным сфераідальным кампанентам і добра развітымі спіральнымі рукавамі. Туманнасць Андрамеды бачная амаль з рабра, што надае ёй эліптычную форму. У вобласці спіральных галін выступаюць у выглядзе цёмных плям скопішчы газава-пылавых міжзоркавых воблакаў. У Туманнасці Андрамеды двайное ядро; яго кампаненты раздзелены адлегласцю каля 2 пк, прычым адзін з кампанентаў ядра, імаверна, утрымлівае ў сваім цэнтры чорную дзірку масай каля 50 млн мас Сонца. У гало Туманнасці Андрамеды выяўлены каля 400 шаравых зорных скопішчаў, а ў яе атачэнні — дзесяць карлікавых галактык, з якіх адна (M32) эліптычная, а астатнія сфераідальныя; усе яны разглядаюцца як спадарожнікі Туманнасці Андрамеды.

Адлегласць ад Зямлі складае каля 700 кпк. Маса галактыкі ацэньваецца ў (3—5)·1011 мас Сонца.

Зноскі
------

1. ↑  I. Ribas, C. Jordi, F. Vilardell, E.L. Fitzpatrick, R.W. Hilditch, F. Edward (2005). "First Determination of the Distance and Fundamental Properties of an Eclipsing Binary in the Andromeda Galaxy". *Astrophysical Journal*. **635**: L37–L40. doi:10.1086/499161.`{{cite journal}}`: Папярэджанні CS1: розныя назвы: authors list (link)

Літаратура
----------

* Андрамеды Туманнасць // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Галактыка Андрамеды на Вікісховішчы |

* Большая российская энциклопедия Архівавана 27 жніўня 2019.  (руск.)

| ⛭**Каталог Месье** |
| --- |
| ≛ Спіс аб’ектаў
* M1
* M2
* M3
* M4
* M5
* M6
* M7
* M8
* M9
* М10
* M11
* M12
* M13
* M14
* M15
* M16
* M17
* M18
* M19
* M20
* M21
* M22
* M23
* M24
* M25
* M26
* M27
* M28
* M29
* M30
* M31
* M32
* M33
* M34
* M35
* M36
* M37
* M38
* M39
* M40
* M41
* M42
* M43
* M44
* M45
* M46
* M47
* M48
* M49
* M50
* M51
* M52
* M53
* M54
* M55
* M56
* M57
* M58
* M59
* M60
* M61
* M62
* M63
* M64
* M65
* M66
* M67
* M68
* M69
* M70
* M71
* M72
* M73
* M74
* M75
* M76
* M77
* M78
* M79
* M80
* M81
* M82
* M83
* M84
* M85
* M86
* M87
* M88
* M89
* M90
* M91
* M92
* M93
* M94
* M95
* M96
* M97
* M98
* M99
* M100
* M101
* M102
* M103
* M104
* M105
* M106
* M107
* M108
* M109
* M110
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4287149-9 · LCCN: sh85004924 · Microsoft: 2778039530 · NDL: 01189497 · VIAF: 239579487 |