recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Табліца ASCII
**ASCII** (англ.: American Standard Code for Information Interchange — амерыканскі стандартны код абмену інфармацыяй) — код абмену інфармацыяй паміж камп’ютарамі і для перадачы інфармацыі па лініях сувязі.

Уяўляе сабой схему, у якой для літараў, лічбаў, знакаў прыпынку і іншых сімвалаў пазначаны лічбавыя значэнні-коды. ASCII утрымлівае стандартны набор значэнняў кодаў для сімвалаў, якія уключаны у табліцу, што забяспечвае абмен інфармацыяй паміж ЭВМ і іх праграмамі. ASCII утрымлівае 256 кодаў (шаснаццатковыя коды), згрупаваныя ў два наборы па 128 значэнняў: стандартны (базавы) і пашыраны. У асноўным стандартным наборы ASCII першыя 32 значэнні замацаваны за кодамі кіравання перадачай даных і работай прынтара (такія як вяртанне карэткі, табуляцыя, вяртанне курсора на адну пазіцыю і інш.). Гэтыя коды кантралююць перадачу даных ад аднаго прыстасавання да другога. Наступныя (пасля 32-х) 96 кодаў замацаваны за знакамі пунктуацыі, лічбамі ад 0 да 9, вялікімі і малымі літарамі лацінскага алфавіту. Пашыраны набор кодаў ад 128 да 255 адведзены для прысвойвання іх вытворцам камп’ютараў і распрацоўшчыкам праграмнага забеспячэння адпаведнаму падмноству сімвалаў. Гэтыя коды могуць прымяняцца па-рознаму ў розных камп’ютарах і праграмах — кадзіруюцца сімвалы псеўдаграфікі і літары нацыянальных алфавітаў. Такім чынам, пашыраныя сімвалы ASCII будуць інтэрпрэтавацца карэктна толькі тады, калі камп’ютар, прынтар і праграма разлічаны на гэтыя коды. Стандартны код сімвалаў ASCII з’яўляецца ўніверсальным для ўсіх відаў апаратнага і праграмнага забеспячэння мікракамп’ютараў.

Літаратура
----------

* *Савіцкі М.* Тлумачальны слоўнік па інфарматыцы. — Мінск: «Энцыклопедыкс». 2009. — 300 с. ISBN 978-985-6742-83-8
**Баён** (кхмер.: ប្រាសាទបាយ័ន, літаральна «гара перамогі») — рэшткі будысцкага храмавага комплекса ў Ангкоры, заснаванага кхмерскім валадаром Джаяварманам VII у канцы XII ст.

Храмавы комплекс быў узведзены з латэрыту і пясчаніку. Месціцца ў цэнтральнай частцы Ангкор-Тхома. Архітэктурны стыль пабудовы мае тое ж найменне, што і сам комплекс. У пачатку XX ст. быў часткова адрэстаўраваны французскімі спецыялістамі. У нашы дні з’яўляецца другім па значнасці храмавым комплексам Ангкора пасля Ангкор-Вата.

Баён знакаміты сваімі барэльефамі, якія адлюстроўваюць ваенныя падзеі, пабытовае жыццё, рэлігійныя рытуалы і вераванні свайго часу. Адметны архітэктурны элемент — выявы твараў герояў будысцкай міфалогіі.

Спасылкі
--------

* The Bayon: A temple with many faces — Smarthistory
* Bayon Temple, Angkor, Cambodia — Asian Historical Architecture
**Asimo** (скарачэнне ад Advanced Step in Innovative MObility) — робат-андроід. Створаны карпарацыяй Хонда, у Цэнтры Фундаментальных Тэхнічных Даследаванняў Вако (Японія).

Першая мадэль ASIMO з’явілася на свет у 2000 годзе. Новае пакаленне (з’явілася ў 2011) — ужо шостае па ліку.

На 2009 год — у свеце існавала 100 асобнікаў Asimo. Кошт вытворчасці кожнага з іх не перавышае адзін мільён долараў, а некаторых робатаў можна нават ўзяць у арэнду, у год за $166 тысяч (каля $14.000 у месяц).

Зноскі
------

1. ↑   Today it’s a cute friend. Tomorrow it could be the dominant life form | Kevin Warwick — Times Online

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 191365227 |
**Івана-Агаро́дніцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Слуцкага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр сельсавета — вёска Крамянкі.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Слуцкага раёна Слуцкай акругі БССР. Цэнтр — вёска Івана-Агароднікі. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Бабруйскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Слуцкім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Слуцкім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці. У 1939 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Крамянкі. З 20 верасня 1944 года ў складзе Бабруйскай вобласці. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Кіраўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
Карта
Гвінея-Бісау — дзяржава на заходнім узбярэжжы Афрыкі.

Займае плошчу 36 120 км². Агульная даўжыня дзяржаўнай мяжы складае 724 км, з Гвінеяй — 386 км, Сенегалам — 338 км. Берагавая лінія: 350 км.

Складаная берагавая лінія Гвінеі-Бісау моцна раздзеленая эстуарыі рэк. Астравы Біжагош, размешчаныя ля атлантычнага ўзбярэжжа краіны, сфарміраваліся пры затапленні старажытнай дэльты ракі Жэба. На паўднёва-ўсход краіны заходзяць адгор'і плато Фута-Джалон, вышынёй да 262 м. Ад яго з усходу на захад распасціраецца плоская алювіяльна-марская нізіна (месцамі забалочаная), паступова апускаецца, так як размешчана ў галіне найноўшых апусканняў на кантынентальнай ускраіне Афрыкі. З карысных выкапняў вядомыя радовішчы баксітаў, фасфарытаў, золата, а на шэльфе — нафты і прыроднага газу.

Клімат — субэкватарыяльны мусонны з вільготным летам і сухой зімой. Сярэдняя тэмпература паветра ≈ 26 °C на працягу ўсяго года. Гадавая колькасць ападкаў памяншаецца ад 3000 мм на ўзбярэжжы да 1200 мм на захадзе, дзе частыя засухі і пыльныя буры.

Густая рачная сетка прадстаўлена рэкамі (Жэба, Кашы, Карубал, Балан), суднаходнымі на значным працягу.

Уздоўж узбярэжжа растуць мангравыя лясы на балотных мангравых глебах, якія змяняюцца лістападных-вечназялёнымі лясамі. А за імі, ва ўнутраных раёнах краіны па далінах рэк сустракаюцца галерэйныя лясы на алювіяльных глебах, а на месцы высечаных лясоў — высокатраўныя саванны на чырвоных фералітных глебах. Карэнныя лясы займаюць 37 % тэрыторыі Гвінеі-Бісау, штогод скарачаючыся на 1 %. З жывёл лепш за іншых захаваліся птушкі, а млекакормячыя большай часткай вынішчаны чалавекам (сустракаюцца малпы, бегемоты, выдры, ламанціны).

| ⛭Гвінея-Бісау паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Гвінея-Бісау»**
 |

| Краіны Афрыкі: Геаграфія |
| --- |
| 
Алжыр ·  Ангола ·  Батсвана ·  Бенін ·  Буркіна-Фасо ·  Бурундзі ·  Габон ·  Гамбія ·  Гана ·  Гвінея ·  Гвінея-Бісау ·  Джыбуці ·  Егіпет¹ ·  Замбія ·  Зімбабвэ ·  Каба-Вердэ ·  Камерун ·  Каморы ·  Кенія ·  Дэмакратычная Рэспубліка Конга ·  Рэспубліка Конга ·  Кот-д’Івуар ·  Лесота ·  Ліберыя ·  Лівія ·  Мадагаскар ·  Мазамбік ·  Малаві ·  Малі ·  Марока ·  Маўрыкій ·  Маўрытанія ·  Намібія ·  Нігер ·  Нігерыя ·  ПАР ·  Паўднёвы Судан ·  Руанда ·  Самалі ·  Сан-Тамэ і Прынсіпі ·  Сейшэльскія Астравы ·  Сенегал ·  Судан ·  Сьера-Леонэ ·  Танзанія ·  Тога ·  Туніс ·  Уганда ·  Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка ·  Чад ·  Экватарыяльная Гвінея ·  Эрытрэя ·  Эсваціні ·  Эфіопія
 |
| 
Азорскія астравы ·  Брытанская тэрыторыя ў Індыйскім акіяне ·  в. Узнясення ·  Канарскія а-вы ·  Мадэйра ·  Маёта ·  Мелілья ·  Рэюньён ·  в. Святой Алены ·  Сеўта ·  а-вы Трыстан-да-Кунья ·  Французскія Паўднёвыя і Антарктычныя тэрыторыі
 |
| 
Сахарская Арабская Дэмакратычная Рэспубліка ·  Самаліленд
 |
| ¹ Часткова ў Азіі |
**ALF TV Game** (таксама вядомая як **«Эльф»**) — беларуская гульнявая прыстаўка на аснове клона хатняга камп’ютара ZX Spectrum 48K.
Распрацавана брэсцкім СКБ «Запад» і выраблялася заводам «Цветотрон» (Брэст) на пачатку 1990-х гадоў.

Тэхнічныя асаблівасці
---------------------

Збудавана на БМК Т34ВГ1. АЗП на дзвюх рэдкіх мікрасхемах ЭКР565РУ11, якія маюць арганізацыю 65536×4, ПЗУ 27256 (КР573РФ8) альбо 27c010 (128 КБ) з убудаванымі гульнямі. Два раздымы для падлучэння джойстыкаў, выхад RGB, ВЧ-мадулятар.

Блок сілкавання вонкавы, выдае нестабілізаване сталае напружанне каля 14 В. Патрэбныя для сілкавання прыстаўкі напружанні 5В і 12В атрымліваюцца ужываннем стабілізатараў унутры самой прыстаўкі.

Джойстык прамавугольны, с крыжавінай і дзвюма кнопкамі, нагадвае джойстыик ад «NES».

ПЗП прыстаўкі змяшчае ў адной старонцы меню, у другой старонцы — звычайны Sinclair BASIC.

Пры запуску приыстаўка выводзіць на экран спіс гульняў, запісаных у картрыджы. Без картрыджу выводзіць пусты спіс.

Картрыджы ўяўляюць сабой плату з мікрасхемамі ПЗП і дэшыфратарам старонак (зварот да картрыджа ідзе праз старонкі памерам 16К). Аб'ём ПЗП у розных картрыджах розны — 128К, 256К.

Гульні
------

Гульні ўзятыя з арыгінальнага ZX Spectrum, русіфікаваны і перапрацаваны (дадано апісанне, зменена меню, кіраванне).

### Убудаваныя

Пры наяўнасці на самой прыстаўцы ПЗП аб'ёмам 128 КБ, у яго змяшчалася тры гульні:

* «Верталёт» (*Airwolf II*)
* «Ратаўнік» (*Tujad*)
* «Гонкі» (*Enduro*)

### Картрыдж «Эльф-1»

* «Більярд» (*Video Pool*)
* «Буран» (*Jetpac*)
* «Повар» (*Cookie*)
* «Зоркалёт» (*Zynaps*)
* «Тэніс» (*Batty*)
* «Лансэлот» (*Sir Lancelot*)
* «Лабірынт» (*Pentagram*)
* «Сігма» (*Sigma 7*)
* «Палісмэн» (*Jail Break*)
* Тэст экрану

### Картрыдж «Эльф-2»

* «Агент Х2» (*Agent X II*)
* «Андроід» (*Alien 8*)
* «Каменяпад» (*Boulder Dash*)
* «Чыжык-Пыжык» (*Nifty Lifty*)

### Картрыдж «Эльф-3»

* «Мотараллі» (*Enduro Racer*)
* «Коля сапёр» (*Bomb Jack*)
* «Робін у лесе» (*Robin of the Wood*)
* «Кіберноід» (*Cybernoid II: The Revenge*)
* «Гульня на лёдзе» (*Xeno*)
* «Барбарыан» (*Barbarian*)

Зноскі
------

1. ↑  Игры для игровой приставки «Эльф»

Спасылкі
--------

* Приставка «Эльф» на zxbyte.ru — схемы прыстаўкі і картрыджаў да яе, прашыўкі ПЗП прыстаўкі і картрыджаў, фотаграфіі, скрыншоты гульняў.
* ALF TV Game Архівавана 4 жніўня 2017. на SpeccyWiki
* Эмулятор Emu на сайте «Башкирия-2М» — Тут можна сцягнуць эмулятар прыстаўкі (звярніце увагу, што дадаткі для эмуляцыі «Эльфа» трэба цягнуць асобна ад самога эмулятара).



| ⛭Камп'ютары ZX Spectrum |
| --- |
| Sinclair | 
ZX80 •
ZX81 •
ZX Spectrum •
Spectrum+ •
Spectrum 128 •
Sinclair QL
 |  |
| Timex Sinclair | 
TS 1000 •
TS 1500 •
TC 2048 •
TS 2068 і Unipolbrit
 |
| Клоны | 
Jupiter ACE •
SAM Coupé •
Didaktik
 |
| СССР і СНД | 
ALF TV Game •
ATM Turbo •
Байт •
Дубна 48К •
Дельта-С •
Кворум •
Компаньон •
Символ •
Scorpion •
Орель БК-08 •
Пентагон •
Хоббит 
 |
| Периферия | 
Printer •
Interface 1 /
2 •
ZX Microdrive •
Timex FDD3000 •
Kempston Interface /
Mouse •
Beta Disk Interface •
DISCiPLE •
Opus Discovery •
Currah Microspeech
 |
**Іван Якаўлевіч Фяцісаў** (21 кастрычніка 1920, Тума, Разанская вобласць, РСФСР — 5 кастрычніка 1994) — беларускі мастак. Заслужаны работнік культуры БССР (1989).

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Іванаўскім мастацкім вучылішчы (1937-1947), Брэсцкім педагагічным інстытуце (1947-1954). Пасля сканчэння навучання застаўся жыць у Брэсце. Прыняты ў Саюз мастакоў Беларусі (1949). Выкладаў у студыі выяўленчага мастацтва пры Доме народнай творчасці, затым у педвучылішчы.

Працаваў у розных жанрах станковага жывапісу. Яго партрэтам уласцівы выразныя псіхалагічныя і сацыяльныя характарыстыкі: «Беларус» (1949), «Будаўніца» (1958), А. А. Ус (1959), «Даярка Н. Жук» (1962), «Ганаровыя грамадзяне Брэста» (1978), серыі партрэтаў будаўнікоў Бярозаўскай ГРЭС (1960), ветэранаў Другой сусветнай вайны (1958-1980).

Аўтар сюжэтна-тэматычных карцін «Юныя мічурынцы» (1952), «Салдацкія хваляванні ў Брэсцкай крэпасці ў 1905 г.» (1956), «Пераемнасць» (1970), «Памяць пра невядомыя магілы» (1977), «Разведчыкі» (1985), лірычных пейзажаў, афармлення экспазіцый музеяў у Брэсце, Баранавічах, Бярозе, Пінску, Століне, Камароўцы.

Галерэя
-------

* «Будаўніца»«Будаўніца»
* «Так было»«Так было»
* «Дзед Сяўрук»«Дзед Сяўрук»

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Фяцісаў Іван Якаўлевіч // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. Т. 16: Трыпалі — хвіліна. — Мн.: «Беларуская энцыклапедыя», 2003. — 576 с.: іл. — С. 512. — ISBN 985-11-0263-6.
* Іван Фяцісаў // Каталог; Аўт. Чэснова Раіса Пятроўна; Рэд. Чабанюк Адэліна Архіпаўна — Тып. 1. З. 1422, Т. 1280. Мінск. 1991 — ст. 13
**Беласто́цкі абласны́ камітэ́т Камуністы́чнай па́ртыі Белару́сі** — орган кіравання Беластоцкай абласной партыйнай арганізацыяй КП Беларусі (1939—1944 гады).

Гісторыя
--------

Беластоцкая вобласць утворана 4 снежня 1939 года на тэрыторыі дзевяці паветаў былога Беластоцкага ваяводства Польшчы, далучанага да СССР у верасні 1939 года. Цэнтр — горад Беласток.

Пасля Вялікай Айчыннай вайны ў 1944 годзе вобласць была ліквідаваная, частка яе раёнаў ўвайшла ў склад Польшчы, а астатнія ў склад Гродзенскай вобласці.

Першыя сакратары абкама
-----------------------

* Сямён Сцяпанавіч Ігаеў (29 лістапада 1939 — кастрычнік 1940)
* Мікалай Васілевіч Кісялёў (кастрычнік 1940 — студзень 1941)
* Уладзімір Георгіевіч Кудраеў (студзень 1941 — 20 ліпеня 1944)
* Андрэй Пятровіч Эльман (20 ліпеня 1944 — верасень 1944)

Другія сакратары
----------------

* Андрэй Пятровіч Эльман (29 лістапада 1939 — 1940)
* Самуіл Сямёнавіч Касцюк (1940 — сакавік 1941)
* Піліп Іосіфавіч Папоў (сакавік 1941 — ?)
* Мікалай Іванавіч Радзіцелеў (20 ліпеня 1944 — верасень 1944)

Літаратура
----------

* Центральный комитет КПСС, ВКП(б), РКП(б), РСДРП(б): Историко-биографический справочник / Сост. Ю. В. Горячев. М. 2005.
Буркіна-Фасо на карце
Дзяржава Буркіна-Фасо знаходзіцца ў Заходняй Афрыцы. 

Плошча: агульная - 274.200 км.кв. 

Працягласць межаў з Бенінам - 306 км, Кот-д’Івуарам - 584 км, Ганай - 548 км, Малі - 1.000 км, Нігер - 628 км, Тога - 126 км. 

Вялікая частка паверхні - хвалістае плато Мосі (вышыня 200-500 м), над якім ўзнімаюцца асобныя горы вышынёй да 750 м. Клімат субэкватарыяльны, з рэзка выяўленым сухім сезонам (з лістапада па сакавік; ў паўночных раёнах доўжыцца 08/10 мес.). Рэкі нешматлікія; найбольш значныя з іх - рака Чорная Вольта і рака Белая Вольта. Пераважае тыповая і высокатраўная саванна; месцамі - ўчасткі рэдкастойных саваннавых лясоў, хмызнякоў. Лясы займаюць ок. 9% тэрыторыі краіны. На мяжы з Бенінам і Нігерыяй нацыянальны парк W (Дубль-В), рэзерваты.

| ⛭Буркіна-Фасо паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Буркіна-Фасо»**
 |
**Планетарый імя Уладзіслава Дзявульскага ў Торуні** — планетарый у Торуні. Размяшчаецца на тэрыторыі Старога горада на вуліцы Францішканскай, 9/11.

Гісторыя
--------

Планетарый быў адкрыты 17 лютага 1994 года, а першы паказ для публікі адбыўся двума днямі пазней у дзень нараджэння Мікалая Каперніка — польскага і нямецкага навукоўца, астранома, стваральніка геліяцэнтрычнай тэорыі свету, які нарадзіўся ў 1473 годзе ў Торуні.

З моманту адкрыцця планетарый у Торуні пастаянна мадэрнізаваўся. У маі 1995 года слайды, якія выкарыстоўваліся падчас паказаў, былі спалучаныя ў панарамы. З 1997 года ў планетарыі стала выкарыстоўваюцца сістэма «all-skay» («усё неба»), што дазволіла паказваць здымкі космасу на паверхні ўсяго купала. У 2005 годзе ў планетарыі была адкрытая інтэрактыўная выстаўка — Orbitarium, а ў 2012 годзе — выстаўка Geodium.

Будынак
-------

Планетарый знаходзіцца ў былым сховішчы газу. У 1860 годзе ў сувязі з растучым попытам на газ былі пабудаваныя газасховішчы, абудаваныя чырвонай цэглай. Па сённяшні дзень з іх застаўся толькі адзін, два астатнія былі разбураныя ў 1927 годзе.

У 1989 годзе было прынятае рашэнне прыстасаваць стары прамысловы аб’ект да патрэбаў планетарыя. У сакавіку 1993 года сховішча разам з плотам былі ўнесеныя ў спіс помнікаў архітэктуры.

Апісанне
--------

Geodium — выстаўка, прысвечаная Зямлі, як планеце. Яе цэнтральным элементам з’яўляецца асветленая мадэль зямнога шара дыяметрам у 2,15 м, якая круціцца. Дзякуючы гульні святла лёгка зразумела, чаму ёсць чатыры пары года, а дзень змяняе ноч.

Вакол глобуса размешчаныя інтэрактыўныя прылады, якія дазваляюць эксперыментаваць самастойна, уключаючы адпаведныя кнопкі. На выстаўцы ёсць таксама дзве экспазіцыі калекцый горных парод і мінералаў.

У чатырох кутах выставачнай залі знаходзяцца мастацкія ўстаноўкі, якія паказваюць, як змянялася наша планета.

Галоўны праектар планетарыя (мадэль RFP) выпусціла нямецкая кампанія «Zeiss». Купал торуньскага планетарыя, які імітуе штучнае неба, складае 15 метраў. У залі паказаў пад купалам размешчаныя 196 крэслаў для гледачоў.

Зноскі
------

1. ↑  Купал торуньскага плянэтарыя складае 15 мэтраў і зьяўляецца адным з найбуйнейшых у Польшчы.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Макей.
**Іван Юр'евіч Маке́й** (1882, в. Дзярэчын, Зэльвенскі раён, Гродзенская вобласць — 7 ліпеня 1955) — беларускі народны казачнік.

Біяграфія
---------

Парабкаваў, працаваў у Беластоку на тэкстыльных фабрыках, у пякарні. З 1904 года жыў у в. Алексічы каля Зэльвы. Там у 1946 годзе ўдзельнікі фальклорнай экспедыцыі БДУ пад кіраўніцтвам Л. Р. Барага запісалі ад яго каля 30 казак.

Творчасць
---------

Макей «разыгрываў» казку ў асобах, па майстэрску перадаваў інтанацыі, міміку, рухі і паходку персанажаў, надаваў казкам асаблівую сюжэтную напружанасць, арыгінальна спалучаў камічныя і драматычныя сюжэты. Адна з лепшых чарадзейных казак рэпертуару Макея «Кіёчак» апублікавана ў зборніку «Чарадзейныя казкі» (ч. І, 1973) і ў перакладзе на нямецкую мову ў зборніку «Беларускія народныя казкі» (10-е выданне, Берлін, 1980).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Макей Іван Юр'евіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
* *Барат Л. Р.* Беларуская казка. — Мн. 1969. — С. 242—243.
Бультэр'ер
**Бультэр'ер** (англ.: Bull Terrier, ад bull - бык і terrier - тэр'ер) — парода сабак, якая адносіцца да сямейства тэр'ераў.

Гісторыя пароды
---------------

У 50-х гадах XIX стагоддзя Джэймс Хінкс з Бірмінгема ў Англіі пачаў выводзіць новую пароду - белага бультэр'ера. Парода была атрымана ў выніку шматгадовага племяннога эксперыменту, у якім акрамя англійскага бульдога і белага англійскага тэр'ера, прыняў удзел далмацін. Упершыню белага бультэр'ера Джэймс Хінкс паказаў на выставе сабак у 1862 годзе. Знешнія дадзеныя белага бультэр'ера ў параўнанні са старым буль-энд-тэр'ерам, былі палепшаны, бульдожына была выпраўлена, сабака стаў даўжэйшым у корпусе, галава прыняла падоўжаную, авальную форму, зніклі рыхласць вуснаў і падвешванні на шыі. З розных парод сабак бультэр'ер увабраў у сябе самыя лепшыя іх рысы - высокі інтэлект, актыўнасць, цягавітасць, мускулістасць і пры гэтым інтэлігентнасць. Натуральна, адзінства гэтых якасцяў зрабіла белага бультэр'ер значна больш прывабным. У выкладчыкаў і студэнтаў Оксфарда лічылася прыкметай добрага тону трымаць белага бультэр'ера.
**План Даўэса** — план забеспячэння выплаты рэпарацый Германіяй, устаноўлены для яе дзяржавамі пераможцамі (ЗША, Вялікабрытанія, Францыя пасля Першай сусветнай вайны). Распрацаваны ў 1923—1924 гадах міжнародным камітэтам экспертаў на чале з Ч. Даўэсам (адсюль назва). Зацверджаны 16 жніўня 1924 года на спецыяльнай канферэнцыі ў Лондане. Прадугледжваў выдаткаванне Германіі пазыкі ў памеры 200 млн долараў (у т.л. 100 млн банкамі ЗША) для стабілізацыі яе валюты (маркі), устанаўленне кантролю саюзных дзяржаў над германскім дзяржаўным бюджэтам, грашовым абарачэннем, крэдытам і чыгункамі, вызначыў памеры плацяжоў Германіяй у першыя 5 гадоў па 1—1,75 млрд марак у год, потым па 2,5 млрд марак у год. Прыняцце плана Даўэса садзейнічала паскарэнню вываду французскіх і бельгійскіх войск з Рура пасля Рурскага канфлікту ў 1923—1924 гадах, павелічэнню замежных інвестыцый у эканоміку Германіі і, як вынік, аднаўленню германскага эканамічнага патэнцыялу. У 1930 годзе заменены планам Юнга.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
**Беластоцкі інстытут павітух, Беластоцкая школа павітyх** — спецыяльная медыцынская ўстанова ў Беластоку ў 1802—37 (з перапынкам y 1807—11), дзе рыхтавалі павітух (акушэрак). 3 1811 тэрмін навучання 1 год. Выкладаліся тэарэтычныя дысцыпліны: анатама-фізіялагічныя асаблівасці жаночага арганізма, ход і анамаліі цяжарнасці, механізм акта родаў, догляд немаўлят і інш. Практычныя навыкі набываліся ў працэсе 4-месячнай практыкі ў радзільных аддзяленнях медыцынскіх устаноў. У 1802—07 інстытут выпусціў 90 павітух. Выпускніцы накіроўваліся ў Беластоцкую вобласць, Гродзенскую, Мінскую і Валынскую губерні.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
**Вайна за брэтонскую спадчыну** (фр.: guerre de Succession de Bretagne) або **вайна дзвюх Жанн** (фр.: guerre des deux Jeanne) — другарадны ваенны канфлікт, які выбухнуў падчас Стагадовай вайны ў 1341—1364 гг. паміж Домам Блуа і Домам Манфор за кантроль над герцагствам Брэтань.

Вайна пачалася пасля смерці герцага Жана III Брэтонскага, які не пакінуў спадкаемцаў. Жанна дэ Пенцьеўр і Жанна Фландрская аспрэчвалі адна ў адной спадчыннае права і, у рэшце рэшт, падштурхнулі сваіх мужоў, Жана дэ Манфора і Карла дэ Блуа заявіць свае правы на герцагства. У тыя часы Англія і Францыя ўжо некалькі год знаходзіліся ў стане канфлікту (Стагадовая вайна пачалася ў 1337 годзе). Эдуард III абвясціў сябе каралём Францыі, і Жан дэ Манфор прынёс яму амаж. А Карл дэ Блуа пакляўся ў адданасці свайму дзядзьку, Філіпу VI.

У 1341 годзе французы ўзялі ў палон Жана дэ Манфора і аддалі герцагства Карлу дэ Блуа, але ў 1342 годзе Эдуард III высадзіўся ў Брэсце. Жана дэ Манфора кінулі ў турму, Жанна Фландрская звар’яцела. У 1343 годзе было заключана перамір’е.

Status quo саблюдаўся аж да да паражэння французаў у бітве пры Арэ ў 1364 годзе. Перамога праанглійскай партыі дазволіла ў 1365 годзе заключыць першую Герандскі дагавор, якая зрабіла законным спадкаемцам Жана IV Брэтонскага. Жан у сваю чаргу падпісаў саюзны дагавор з Англіяй.

Літаратура
----------

* Michael C. E. Jones: *The Breton Civil War*; in: John Joseph Norman Palmer (Hrsg.): *Froissart: historian*; Woodbridge: 1981; ISBN 0-8476-7029-5lt. Amazon: The Boydell Press, 1980; ISBN 978-0-85115-146-5
* Jean-Christophe Cassard: *La guerre de Succession de Bretagne*, Coop Breizh, Spézet, 2006, 354 p.
* Jean-Pierre Leguay & Hervé Martin, *Fastes et malheurs de la Bretagne ducale 1213—1532*, Rennes, Ouest-France, 1982, (ISBN 285882309X)
* Arthur de La Borderie, Barthélémy Pocquet, *Histoire de Bretagne, tome IV* : 1364—1515, Rennes, Librairie générale de J. Plihon et L. Hommay, 1906.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вайна за брэтонскую спадчыну
**Віцебскі завод заточных станкоў "Візас"** — прадпрыемства, заснаванае ў 1944 годзе ў Віцебску на базе Клінскага чыгуналіцейнага завода (Маскоўская вобласць), які ў 1941 годзе быў эвакуіраваны ў г. Беларэцк (Башкірыя), а ў снежні 1944 года перавезены ў Віцебск. 3 1945 г. завод заточных станкоў, у 1966 — 70 гг. рэканструяваны для вырабу заточных станкоў высокай і асабліва высокай дакладнасці з аўтаматычным і паўаўтаматычным цыклам работы. 3 1992 г. — арэнднае прадпрыемства «Візас».

Віцебскі завод заточных станкоў быў у СНД адзіны стваральнік заточных станкоў і прылад да іх. Выпускае спецыялізаваныя станкі-паўаўтаматы з лічбава-праграмным кіраваннем сістэмы ўпраўлення нямецкай фірмы "Сіменс". Па заказу Мінскага падшыпнікавага завода адкрыта лінія станкоў для вырабу прылад для аўтамабіляў, якая забяспечвае рамонтныя запатрабаванні ў Беларусі. Асноўная прадукцыя прадпрыемства: станкі заточныя для металарэзнага інструменту, металарэзныя, для апрацоўкі оптыкі акуляраў, дрэваапрацоўчыя.

Экспарт прадукцыі ажыццяўляецца ў Расію (Ульянаўскі аўтамабільны завод, Санкт-Пецярбургскі механічны завод, маскоўскія заводы "Салют" і імя Хрунічава, Серпухаўскі і Томскі інструментальныя заводы).

Літаратура
----------

* Віцебскі завод заточных станкоў "Візас" // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.]. - Мн. 1997. - Т. 4. - С. 214.
* Віцебскі завод заточных станкоў "Візас" // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.] ; склад. А.І. Мацяюн ; маст. Э.Э. Жакевіч. - Мн. 2003. - Кн. 2. - С. 457.
**Пячо́рская нізіна** (руск.: Печорская низменность) — нізіна на паўночным усходзе Еўрапейскай часткі Расіі, у басейне ракі Пячора, паміж Уралам і Ціманскім кражам.

Плошча складае каля 300 тыс. км². Плоскія раўнінныя ўчасткі, складзены флювіягляцыяльнымі пяскамі і азёрнымі глінамі, моцна забалочаныя, чаргуюцца з узгорыста-градавымі ўчасткамі, складзенымі марэнай і пясчана-жвіровымі адкладамі. Шмат азёр. Уздоўж берага паласой да 30 км развіты марскія тэрасы. На поўначы — тундры: Вяліказямельская, Малазямельская, Ціманская; на поўдні — іглічныя лясы, на водападзеле — балоты.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2001

Літаратура
----------

* Пячорская нізіна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 179. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* Печорская низменность // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
Тэктанічныя структуры Беларусі
Беларуская антэкліза
**Івацэ́віцкі пахава́ны вы́ступ** — тэктанічная структура, паўднёвая перыклінальная частка Беларускай антэклізы, апускаецца ў бок Прыпяцкай седлавіны, знаходзіцца на поўначы Брэсцкай вобласці.

З поўначы абмежавана зонаю сучлянення Ляхавіцкага і Свіслацкага разломаў, на ўсходзе — Старобінскай цэнтрыкліналлю Прыпяцкага прагіну, на захадзе — паўночна-ўсходняй цэнтрыкліналлю Брэсцкай упадзіны, на поўдні пераходзіць у Палескую седлавіну.

Найбольшая шырыня выступу каля 70 км. Паверхня фундамента спадзіста апускаецца з поўначы на поўдзень ад -0,1 да -0,3 км, на ўсходзе і захадзе апусканне больш стромкае.

Платформавы чахол складзены з сярэднерыфейскіх адкладаў пінскай світы, валынскай серыі і адкладаў валдайскай серыі, на ўсходзе перакрытых мелавымі, палеагенавымі, неагенавымі і антрапагенавымі адкладамі. Магутнасць чахла 200—400 м.

Заходні схіл Івацэвіцкага пахаванага выступу залажыўся на каледонскім этапе ў сувязі з прагінаннем Брэсцкай упадзіны, усходні і паўднёвы схілы — на герцынскім этапе ў сувязі з залажэннем Прыпяцкага прагіну і канчатковым фарміраваннем Беларускай антэклізы.

Літаратура
----------

* *Шкуратаў У.* Івацэвіцкі пахаваны выступ // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Горацкі сельсавет.
 
**Го́рацкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Горацкага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — горад Горкі (не ўваходзілі ў склад).

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Горацкага раёна Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — горад Горкі. 21 жніўня 1925 года скасаваны, тэрыторыя ўключана ў новаўтвораны Казіміраўскі сельсавет, акрамя горада Горкі, дзе быў утвораны гарсавет.

26 сакавіка 1987 года ўтвораны зноў у складзе Горацкага раёна Магілёўскай вобласці БССР з частак Будскага (2 населеныя пункты: Задарожжа і Сураўцова), Макараўскага (6 населеных пунктаў: Андрухі, Воўкаўшчына, Зайцава, Макараўка, Чашнікі і Шалаханаўка) і Паршынскага (5 населеных пунктаў: Азаравічы, Іванова, Нівішчы, Тосна і Тушкава) сельсаветаў. 21 лістапада 1989 года ў склад Паршынскага сельсавета вернуты 3 населеныя пункты (Іванова, Нівішчы і Тосна), а ў склад сельсавета з Добраўскага сельсавета перададзены 4 населеныя пункты (Гошч-Чарны, Мацюты, Стан і Чапялінка). 22 лютага 2001 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Будскага сельсавета (8 населеных пунктаў: Буды, Вялікае Марозава, Кацялёва, Кварцяны, Малое Марозава, Мікуліна, Славікі і Турышчава), у склад Добраўскага сельсавета перададзены 8 населеных пунктаў (Азаравічы, Гошч-Чарны, Камаровічы, Мацюты, Стан, Старынка, Тушкава і Чапялінка). 13 чэрвеня 2002 года скасаваны, тэрыторыя размеркавана паміж Горскім (4 населеныя пункты: Вялікае Марозава, Малое Марозава, Мікуліна і Турышчава), Ленінскім (6 населеных пунктаў: Андрухі, Воўкаўшчына, Зайцава, Макараўка, Чашнікі і Шалаханаўка) і Паршынскім (6 населеных пунктаў: Буды, Задарожжа, Кацялёва, Кварцяны, Славікі і Сураўцова) сельсаветамі.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 16 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).
2. ↑  Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 21 лістапада 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1990, № 23 (2009).
3. ↑  Решение Могилевского областного Совета депутатов от 13 июня 2002 г. № 18-3 Об изменении границ Горского, Ленинского, Паршинского, Ходоровского сельсоветов и упразднении Горецкого сельсовета Горецкого района

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гіперыён.
Гіперыён
**Гіперыён** — экзэмпляр секвоі вечназялёнай (*Sequoia sempervirens*), які расце ў нацыянальным парку «Рэдвуд» у паўночнай Каліфорніі, ЗША. З'яўляецца самым высокім дрэвам на Зямлі. Вышыня дрэва - 115,5 м.

Апісанне
--------

Гіганцкае дрэва было выяўлена летам 2006 года натуралістамі Крысам Аткінсаам і Майклам Тэйларам у нацыянальным парку «Рэдвуд». Вышыня Гіперыёна складае 115,5 метраў (379,1 футаў), дыяметр на ўзроўні грудзей (1,4 м) - больш за 4,84 метраў (15,88 футаў). Дрэва было знойдзена ў аддаленай частцы нацыянальнага парку, набытай федэральным урадам адміністрацыі Джымі Картэра ў 1978 годзе.

Дакладнае месцазнаходжанне Гіперыёна было вырашана не публікаваць, каб турысты не разбурылі экасістэму, у якой стагоддзямі жыло гэтае гіганцкае дрэва. Агульны аб'ём драўніны Гіперыёна складае 502 м ³, а прыкладны ўзрост - 700-800 гадоў.

На думку даследчыкаў, далейшаму росту дрэва перашкодзілі дзятлы, якія пашкодзілі ствол Гіперыёна на самай яго вяршыні. Пасля 2017 года больш хуткарослы Геліёс (яго штогадовы прырост складае 2 цалі) можа перасягнуць Гіперыён (1 цаля у год). Зараз розніца паміж імі складае 1,2 метра (4 фута).

Назву прысвоілі, верагодна, у гонар першай часткі фантастычнай трылогіі Дэна Сіманса, частка дзеяння якой адбываецца ў лесе гіганцкіх секвой.

Зноскі
------

1. ↑  
*Earle, CJ*. Sequoia sempervirens **(нявызн.)**. *The Gymnosperm Database* (2011). Праверана 12 жніўня 2011.
2. 1 2  Секвойя на www.abc.net.au
3. ↑  *Preston, R*. Tall for its age — Climbing a record breaking redwood **(нявызн.)**. *The New Yorker* (9 кастрычніка 2006). Праверана 26 сакавіка 2010.
4. 1 2  Hyperion, World’s Tallest Redwood.  (англ.)(Праверана 15 кастрычніка 2011)
5. ↑  Schrepfer, SR (1983). *The Fight to Save the Redwoods: A History of Environmental Reform, 1917-1978*. Madison, Wisconsin: The University of Wisconsin Press. pp. 130–85. ISBN 0299088502.
6. ↑  Preston, R (2007). *The Wild Trees: A Story Of Passion And Daring*. Allen Lane Publishers. ISBN 9781400064892.
7. 1 2  Martin, G.  World's tallest tree, a redwood, confirmed **(нявызн.)**, *SFGate* (29 верасня 2006). Праверана 17 кастрычніка 2011.
8. ↑  *Mario Vaden*. Helios ~ Coast Redwood (англ.) (26 ліпеня 2009). — Найбуйнейшыя дрэвы Рэдвуда — Геліёс. Праверана 18 кастрычніка 2011.

Спасылкі
--------

* Hyperion Redwood: More Information з фатаграфіямі  (англ.)(Праверана 15 кастрычніка 2011)
* Месца на карце maps.google.ch  (англ.)(Праверана 15 кастрычніка 2011)
* Complete Tallest Redwoods List: Гіперыён і іншыя найвышэйшыя дрэвы свету  (англ.)
* Video: World’s Tallest Tree Towers Over California — National Geographic  (англ.)
**Мікалай Мікалаевіч Чур** (нар. 19 жніўня 1948, г. Вілейка, Мінская вобласць) — беларускі ўрач-хірург. Доктар медыцынскіх навук (1999), прафесар (2007). Галоўны хірург Мінскай вобласці (1983—1993).

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1972).

Працаваў у Пастаўскай цэнтральнай раённай бальніцы (Віцебская вобласць; 1972—1975); Мінскай абласной клінічнай бальніцы (з 1975, ангіяхірург, з 1989 — загадчык гнойнага хірургічнага аддзялення); Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі (1995—2011, асістэнт, з 1999 — дацэнт кафедры клінічнай і эксперыментальнай хірургіі, з 2005 — прафесар кафедры хірургіі); Беларускім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 2011, 1-я кафедра хірургічных хвароб, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: лячэнне хворых з трафічнымі язвамі ніжніх канечнасцей пры хранічнай вянознай недастатковасці з ужываннем лазерных тэхналогій; пытанні гнойна-некратычных ускладненняў і антыбіётыкатэрапіі. 5 патэнтаў, 19 рацыяналізатарскіх прапаноў.

Узнагароды
----------

Нагрудны знак імя М. І. Пірагова, знак «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь».

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑

Літаратура
----------

* Синдром диабетической стопы. Патогенез, клиника и лечение : диссертация … доктора медицинских наук : 14.00.27 ; 14.00.03 : защищена 16.12.1998 : утверждена 23.06.1999 / Чур Николай Николаевич. — Минск, 1998.
* Чур Николай Николаевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 556.
* Чур Мікалай Мікалаевіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2003. — Т. 17. — С. 291.
* Чур Николай Николаевич // Заведующие кафедрами, профессора и доктора наук Белорусской медицинской академии последипломного образования, 1931—2011 : к 80-летию БелМАПО. — Минск, 2011. — С. 383—384.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar · Scopus |
| Нарматыўны кантроль | eLibrary.ru: 712485 · ЗЭКББ: NLB-ar470848 |
**Гіпнапедыя** (стар.-грэч.: ὕπνος — сон, παιδεία — навучанне) — методыка навучання падчас натуральнага сну, заключаецца ў праслухоўванні навучэнцам падчас сну голасу гіпнатызёра або яго запісу. Гіпнапедыя не можа разглядацца як замена іншым методыкам навучання, бо падыходзіць для замацавання ў памяці толькі некаторых тыпаў інфармацыі (напрыклад, лікавых табліц, формул, замежных слоў, а таксама тэлеграфнай азбукі, шыфраваных кодаў і іншай вузкаспецыялізаванай інфармацыі). Паспяховасць прымянення гіпнапедыі залежыць ад вялікай колькасці фактараў (тыпу інфармацыі, асаблівасцяў памяці і ўзросту навучэнцаў), каб гаварыць аб масавым ужыванні. У мэтах павышэння эфектыўнасці змяняюць колькасць і працягласць сеансаў навучання, інтанацыя гаворкі.

Для навучання ў стане штучна выкліканага сну, у тым ліку ў стане гіпнозу, тэрмін гіпнапедыя не ўжываецца, бо ў гэтым выпадку адбываецца гіпнатычнае або постгіпнатычнае ўнушэнне, якія маюць іншы механізм.
**Мікалай Мікітавіч Літвіненка** (1913—1943) — чырвонаармеец, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Мікалай Літвіненка нарадзіўся ў 1913 года ў вёсцы Піленкова (цяпер — пасёлак Цандрыпш ў Абхазіі). Пасля заканчэння пяці класаў школы працаваў вадзіцелем. У 1943 годзе быў прызваны на ваенную службу. Са жніўня таго ж года — на фронце, быў стралком 744-га стралковага палка 149-й стралковай дывізіі 65-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.

У ноч з 15 на 16 кастрычніка 1943 года Літвіненка з групай байцоў пераправіўся праз Дняпро у раёне пасёлка Лоеў Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР і прыняў актыўны ўдзел у баях за захоп і ўтрыманне плацдарма на яго заходнім беразе. Яго дзеянні спрыялі паспяховай пераправе ўсяго палка. 17 кастрычніка 1943 года Літвіненка загінуў у баі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 кастрычніка 1943 года чырвонаармеец Мікалай Літвіненка пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама пасмяротна быў узнагароджаны ордэнам Леніна.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Литвиненко Николай Никитович (руск.).  AZ Library. Праверана 11 снежня 2013.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.

Спасылкі
--------

Мікалай Мікітавіч Літвіненка на сайце «Героі краіны»


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Політэізм** (ад грэч. πολύς, «шматлікі, шмат» + грэч. θεός, «бог, бажство» — «многабожства») — рэлігія, сукупнасць вераванняў, заснаваная на веры ў некалькіх багоў, якія маюць уласныя прыхільнасці, характар, уступаюць у адносіны з іншымі багамі і маюць спецыфічную сферу ўплыву.

Політэізм быў тыповай формай рэлігіі ў эпоху бронзавага і жалезнага веку, аж да Восевага часу, пасля чаго паступова пачалося развіццё монатэізму, пантэізму і атэізму. Політэіз быў характэрны для рэлігій антычнасці, што праявілася ў існаванні старажытнагрэчаскага і старажытнарымскага шматбожжа, а таксама існавання політэізму ў германскіх і славянскіх плямёнаў. Паступова многабожства прыйшло ў заняпад, але яно і зараз захоўваецца ў сучасных традыцыях і рэлігіях, як індуізм, будызм, сінтаізм, кітайскія народныя рэлігіі і іншыя. Акрамя таго, назіраецца рост колькасці прыхільнікаў неаязычніцтва ў Еўропе.

Політэізм з’яўляецца адным з відаў тэізмаў. У рамках тэізму, ён рэзка кантрастуе з монатэізмам, верай у адзінага Бога. Політэісты не заўсёды пакланяюцца ўсем багам аднолькава, яны могуць быць генатэістамі, якая пакланяюцца толькі аднаму абранаму богу. Іншых шматбожнікаў можна аднесці да катэнатэістаў, якія пакланяюццаа розным багам у розныя часы. Акрамя таго, у рамках політэізму пакланенне племянным багам не выключае прызнання багоў іншых народаў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Політэізм

| ⛭Тэізм |
| --- |
| 
* Бог
* Пытанне існавання Бога
* Бажаство
* Політэізм
* Моналатрыя
* Монатэізм
* Дэізм
* Пандэізм
* Пантэізм
* Панентэі
* Тэістычны эвалюцыянізм
* Нетэізм
* Антытэізм

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11965152t · GND: 4175322-7 · LCCN: sh85104736 · NKC: ph124315 |
**Поліспароз лёну** — грыбковае захворванне раслін  (польск.) (бел. выкліканае недасканалым грыбам *Kabatiella lini*.

Апісанне
--------

Хвароба лёну, якая характарызуецца ўтварэннем бурых плям на лісці, сцеблах, каробачках і насенні. Сустракаецца ў многіх ільносеючых раёнах. Ля каранёвай шыйкі ўсходаў утвараюцца перацяжкі з разбураных тканін, і ўсходы палягаюць.

Зноскі
------

1. ↑  Лён, 2009, с. 113
2. ↑  Полиспороз льна  (руск.)

Літаратура
----------

* Лён (руск.) / сост. Л. В. Ловчая; под общ. ред. И. А. Голуба; худож. В. В. Котович. — Минск: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2009. — 168 с.: ил..
* Фитопатология, под ред. П. Н. Головина, М. В. Горленко, Л. 1971.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Расохі.

**Расо́хі** — возера ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Размешчанае за 10 км на поўнач ад Мядзела каля вёскі Расохі. Належыць да групы Мядзельскіх азёр.

Знаходзіцца ў басейне ракі Мядзелка. Плошча возера складае 0,16 км². Даўжыня Расохаў складае 0,58 км, найбольшая шырыня — 0,45 км. Даўжыня берагавой лініі — 1,86 км. Плошча вадазбору возера складае 0,75 км².

Схілы катлавіны возера маюць вышыню 5—10 метраў, на захадзе — да 15 метраў. Схілы парослыя хмызняком. Берагі пераважна зліваюцца з схіламі.

Расохі злучаныя пратокай з возерам Ходасы.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.

| Мядзельскія азёры |
| --- |
| 
* Мядзел
* Рудакова
* Кузьмічы
* Воўчын
* Лотвіны
* Расохі
* Ходасы
* Княгіненскае
* Чарток

 |
**«Баявая Ўскалось»** — нелегальная літаратурная арганізацыя, заснаваная ў Заходняй Беларусі ў 1937 годзе; яе членамі літаратурнае аб’яднанне адноўлена ў 1949 годзе ў Заходняй Германіі. Аднайменны ілюстраваны часопіс выдаваўся як орган літаратурнага аб’яднання ў ліпені 1949 — лютым 1950 гадоў у Заходняй Германіі, у 1954—1981 гадах у Канадзе (Таронта) на беларускай мове.

Часопіс
-------

Асноўны артыкул: **Баявая ўскалось (часопіс)**
Часопіс «Баявая Ўскалось» выказваўся за адзінства беларускай культуры, незалежна ад месца пражывання яе творцаў, друкаваў творы беларускіх пісьменнікаў, што жылі ў эміграцыі, у БССР і на Беласточчыне, заходнебеларускую рэвалюцыйную паэзію, хроніку, кнігапіс і інш. Абапіраўся на ідэйную традыцыю Беларускай сялянска-работніцкай грамады. Выйшла 18 нумароў. Рэдактары М. Панькоў (1949—1950), С. Хмара (1954—1981).

Літаратура
----------

* *Туронак Ю.* «Баявая ўскалось» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
Аравакскія мовы ў Паўднёвай Амерыцы
**Аравакскія мовы** — сям'я індзейскіх моў, распаўсюджаных у Паўднёвай і Цэнтральнай Амерыцы. Агульная колькасць носьбітаў (2000 г.) - каля 400 тыс. чал.

Гісторыя
--------

Аравакскімі мовамі першапачаткова называлі мовы індзейцаў, распаўсюджаныя ў Вест-Індыі, на тэрыторыі сучасных Гаяны, Сурынама, Французскай Гвіяны і поўначы Венесуэлы. Характэрна, што іх носьбіты добра разумелі адзін аднаго. У XIX ст. у выніку параўнальных даследаванняў была вылучана аравакская група моў, якая, як аказалася, мела значна шырэйшы арэал. 

Лічыцца, што аравакскія мовы ўзніклі ў басейне ракі Арынока і шырока распаўсюдзіліся ў другой палове 1 тысячагоддзя да н. э. - 1 тысячагоддзі н. э. Некаторыя даследчыкі вылучаюць аравакскую макрасям'ю моў, якая распалася ў 3 - 2 тысячагоддзях да н. э. У канцы XV ст. калі Х. Калумб адкрыў Новы Свет, на аравакскіх мовах размаўляла большасць насельніцтва Антыльскіх астравоў. У выніку еўрапейскай каланізацыі да пачатку XX ст. яны амаль зніклі ў гэтым рэгіёне. Захавалася толькі мова таіна, якая ў наш час фактычна з'яўляецца мёртвай. Аднак на іх працягваюць размаўляць нашчадкі пераселеных з Вест-Індыі тубыльцаў, што насяляюць некаторыя краіны Цэнтральнай Амерыкі (Беліз, Гандурас).

Спасылкі
--------

* Arawakan Languages (Maipuran)
**«Све́т паво́дле Ке́пскіх»** (польск.: Świat według Kiepskich) — польскі камедыйны серыял, які трансліраваўся на «Polsat[pl]» з 16 сакавіка 1999 года, вытворчасці «ATM Grupa[pl]». З’яўляўся адным з самых працяглых польскіх серыялаў.

Серыял кляйміў розныя заганы (вульгарызмы, ляноту, эгаізм, алкагалізм, паталогіі[pl], апатыю, хамства) і стэрэатыпную мадэль польскага сямейнага жыцця, выкарыстоўваючы просты гумар і смешную мову герояў. Серыял таксама трансляваўся ва Украіне пад назвай укр.: Справи Кепських на ICTV, а ў 2010 годзе ў яго з′явіўся ўласны аналаг пад назвай руск.: Непрухи.

У чэрвені 2022 года «Polsat TV» абвясціў аб завяршэнні вытворчасці серыяла. Пасля гэтага рашэння «Polsat TV» 31 жніўня 2022 года пачаў трансляцыю апошняга сезона серыяла, здымкі якога былі зробленыя ў студзені і лютым 2021 года, чакаецца, што яна завершыцца 16 лістапада 2022 года.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 19 красавіка 2020.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свет паводле Кепскіх на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |
| Нарматыўны кантроль | NLP: A31501102 · VIAF: 123156009853949580432 |
Калі сцяг Ліма ўзняты на караблі ў гавані, гэта азначае, што карабель знаходзіцца на каранціне
**Каранцін** (фр.: quarantaine, ад італ.: quarantena) — комплекс абмежавальных і рэжымных супрацьэпідэмічных мерапрыемстваў, накіраваных на абмежаванне кантактаў (ізаляцыю) інфікаванай або падазронай ў інфіцыраванасці асобы (групы асоб), жывёлы, грузу, тавару, транспартнага сродку, населенага пункта, тэрыторыі, раёнаў, абласцей і г. д. У некаторых выпадках каранцін прадугледжвае поўную ізаляцыю эпідэмічнага ачага з узброенай аховай па перыметры.

Гісторыя
--------

Першапачаткова слова «каранцін» азначала «час, які складаецца з сарака дзён» (ад італ.: quaranta giorni — сорак дзён). Яно было ўпершыню выкарыстана ў XIV стагоддзі ў Венецыі для адтэрміноўкі ўваходу ў порт караблёў, якія прыбывалі з іншых краін. Менавіта на такі тэрмін усе судны павінны былі стаць на якар на некаторай адлегласці ад берага, перад тым як яны змогуць разгружацца.

І толькі ў канцы XVIII стагоддзя з'явілася другое значэнне гэтага слова — «дом, у якім павінны мець знаходжанне сваё тыя, хто прыязджае з заразлівых месцаў». Каранцін пры многіх інфекцыйных хваробах, перш за ўсё воспе і чуме, часцей за ўсё доўжыўся сорак дзён.

Гл. таксама
-----------

* Эпідэмія
* Пандэмія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119779939 · GND: 4263187-7 · LCCN: sh85109473 · LNB: 000310534 · Microsoft: 2781402358 · NDL: 00565503 · NKC: ph1024807 |

 |
**Торбуд** (польск.: Torbyd) — спартыўнае збудаванне ў горадзе Быдгашчы. Лядовы палац размешчана ў Цэнтральным парку ў непасрэднай блізкасці ад універсальнага спартыўнага збудавання «Лучнічка». Лядовы палац служыць хатняй пляцоўкай хакейнага клуба «БКС Быдгашч».

Гісторыя
--------

4 снежня 2021 года, матч у Торбудзе паміж «БКС» і «АХТ» з Гданьска
Першы будынак штучнай коўзанкі Торбуд існаваў у 1959—2004 гадах і знаходзіўся па адрасе вуліца Фрыдэрыка Шапена 11а. У 2004 годзе быў закрыты і пазней зруйнаваны.

Новая лядовая зала Торбуд была пабудавана ў 2018 годзе ў Цэнтральным парку. Коўзанка новага Торбуда адначасова ўмяшчае каля 240 чалавек, а трыбуны — 300 чалавек.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Torbyd zamiast Kryształowej Areny! Nowa nazwa dla lodowiska

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · LinkedIn |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |

| ⛭Спорт у Быдгашчы |
| --- |
| Спартыўныя клубы | 
* АЗС УКВ (гандбол)
* Асторыя (баскетбол)
* Арчэрс
* Баскет-25
* БКС (хакей, футбол)
* Гвязда
* Быдгашч
* Завіша (футбол, футзал)
* Палац
* Палонія (спідвей, хакей)
* Хэмік (валейбол, футбол)

 | Быдгашч |
| Спартыўныя аб’екты | 
* Артэга Арэна
* Лучнічка
* Гарадскі стадыён імя Яўгена Паўтына
* Стадыён імя Здзіслава Кшышкавяка
* Стадыён імя маршала Юзафа Пілсудскага
* Торбуд

 |
**Торкі́** (англ.: Torquay) — горад на паўднёвым узбярэжжы Англіі ў графстве Дэваншыр. Працягнуўся ўздоўж берага заліва Торбей, практычна зросся з суседнім горадам Пейнтан. У XIX стагоддзі быў модным марскім курортам, які заслужыў за свой клімат мянушку Англійская Рыўера.

Торкі — самы вялікі з трох паўднёва-заходніх курортаў Англіі, якія разам адміністрацыйна ўваходзяць ва ўнітарную адзінку Торбей. Дзякуючы Гальфстрыму ў Торкі незвычайна мяккі клімат, 35 км берагавой лініі з пальмамі, хвоямі, кіпарысамі. Насельніцтва 63 998 чалавек (2001).

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Рычард Фрэнсіс Бёртан, брытанскі падарожнік, паэт
* Роджэр Дзікінс, англійскі кінааператар

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Торкі (Англія)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4405530-4 · LCCN: n81048279 · VIAF: 153613907 |