**Лукрэцый**, **Ціт Лукрэцый Кар** (лац.: Titus Lucretius Carus; ~95 да н.э. — 55 да н.э.) — рымскі паэт і філосаф, паслядоўнік Эпікура.

Пра жыццё Лукрэцыя вядома толькі ад св. Ераніма, які, верагодна цытуючы Святонія, пісаў: «*Апоены любоўным зеллем, Лукрэцый пазбавіўся розуму, у прагалы прасвятлення ён напісаў некалькі кніг, пазней выдадзеных Цыцэронам, і пазбавіў сябе жыцця*». Цыцэрон, у лісце брату Квінту, да лютага 54 да н.э. згадвае паэму Лукрэцыя «Пра прыроду» і прызнае ў ёй «шматлікія пробліскі генія, а таксама і немалое майстэрства». Антычныя каментатары прызнавалі ўплыў Лукрэцыя на Вергілія. Пазнейшыя паэты антычнасці, напр. Авідзій (43 да н.э. — 17) і Стацый (~ок. 45 — 96), выказвалі захапленне Лукрэцыям, праўда за паэтычны ўзор бралі Вергілія.

Лукрэцый з'яўляецца адным з заснавальнікаў лацінскага вершаскладання, ён пераняў і развіў лацінскі гекзаметр эпічнага паэта Энія (239—169 да н.э.), запазычаў у яго некаторыя архаічныя звароты мовы і традыцыйную фразеалогію гераічнай паэзіі. Лексіку і тэхніку Лукрэцый збольшага пераняў са «З'яў» Арата (у перакладзе Цыцэрона). Магчыма, былі і іншыя ўзоры пра якія даследнікам творчасці Лукрэцыя нічога не вядома. Гісторыя вар'яцтва і самагубства Лукрэцыя пакладзеная ў аснову паэмы А. Тэнісана «Лукрэцый» (*Lucretius*, 1868).

Паэма Лукрэцыя «Пра прыроду» з'яўляецца самым вялізным з дайшоўшых пераказаў філасофіі Эпікура (~340 да н.э. — 270 да н.э.). У 6-ці кнігах паэмы Лукрэцый паслядоўна асвятляе касмалагічныя гледжанні, у т.л. вучэнне пра атамы і пустэчы як пачаткі, пра спантанае адхіленне атама, канцэпцыю множнасці светаў, аспрэчвае ідэі лёсу (правідэнцтва) і ўдзелу багоў у стварэнні Сусвету, крытыкуе ўяўленні пра неўміручасць душы і перасяленні душ, называе страх перад смерцю нікчэмным. Лічыць, што душа матэрыяльная, таму гіне разам з целам, і смерць для яе — толькі збаўленне ад пакут. У 5-й кнізе Лукрэцый аддае хвалу Эпікуру як герою-дабрадзею, які вызваліў людзей ад забабонаў, страху перад багамі і смерцю і тым самым паказаў людзям праўдзівы шлях да шчасця. У паэме таксама змешчаная канцэпцыя развіцця прыроды і чалавечай культуры, у аснове якой ляжыць паняцце «патрэбы», што палемічна накіравана супраць ідэй пра правідэнцыйнае кіраўніцтва з боку багоў. Паэма паўплывала на Гётэ і Вальтэра, яе ўплыў прасочваецца ў сучаснай англійскай літаратуры, напр. у Э. Спенсара, А. Э. Хаўсмана і інш. наогул паэма аказала значны ўплыў на развіццё матэрыялістычных філасофскіх вучэнняў эпохі Адраджэння і Новага часу.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Лосев, А. Ф. История античной эстетики. Ранний эллинизм. — М.: 2-ое изд. 2000.
* Лукреций. О природе вещей / Ред. лат. текста и перевод: Петровский Ф. А. / Т.1. М.-Л. 1945; Т.2 (Статьи, комментарии). М.-Л. 1947.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | zbMATH Open · Discogs · Discogs · MusicBrainz · Internet Speculative Fiction Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10621748 · BIBSYS: 90060393 · BNC: a10491685 · BNE: XX985629 · BNF: 11913603g · CiNii: DA0100551X · CONOR: 19564387 · EGAXA: Balis556509710 · GND: 118575236 · ICCU: CFIV069987 · ISNI: 0000 0001 2146 3483, 0000 0003 9455 0785, 0000 0004 2010 9441 · LCCN: n79033010 · LNB: 000143787 · NDL: 00470725 · NKC: jn19981001772 · NLA: 35315470 · NLG: 100323, 86382 · NLP: A11805833 · NSK: 000011901 · NTA: 068857543 · NUKAT: n95000890 · PTBNP: 611592, 568585 · LIBRIS: 208669 · SUDOC: 026997576 · VIAF: 106388020, 1282154257834024150191, 533158790748838852927, 2698159248601904870005, 289098678, 210687132, 114167803163417771917 |

 |