recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сабор Святога Стэфана.
**Сабор Святога Стэфана** (фр.: Cathédrale Saint-Étienne de Toul) — былы сабор у горадзе Туль (дэпартамент Мёрт і Мозель).

Гісторыя
--------

Тульскі сабор доўгі час быў кафедрай дыяцэзіі Туля, якая была створана яшчэ ў 365 годзе. Пазней ён быў і рэзідэнцыяй князя-біскупа Свяшчэннай Рымскай імперыі. Пасля пераходу часткі тэрыторыі Латарынгіі да Францыі, Туль адносіўся да правінцыі Тры Біскупствы. 19 лістапада 1777 года была ўтворана дыяцэзія Нансі, да якой быў далучаны і Туль. Пазней яна ўвайшла ў мітраполію Безансона

Сам сабор быў пабудаваны ў XIII-XV стст. у гатычным стылі. Вышыня вежаў фасада — 65 м, даўжыня — 98 м, памеры трансепта — 56 м на 17 м. Шырыня заходняга фасада — 32 м. Дзве пазней прыбудаваныя капліцы выкананы ў стылі Рэнесансу.

З 1840 года сабор з'яўляецца гістарычным помнікам.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Тульскі сабор на Вікісховішчы |

Зноскі
------

1. ↑  base Mérimée — ministère de la Culture, 1978.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q384602'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q68471231'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q809830'></a>
2. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
3. ↑
4. ↑  CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Nancy
5. ↑  Cathédrale Saint-Étienne de TOUL
6. ↑  Cathédrale Saint-Etienne de Toul
7. ↑  Cathédrale Saint-Etienne (ancienne) et son cloître
**Арктычны сабор** — лютэранская царква ў нарвежскім горадзе Тромсё. Афіцыйна з'яўляецца не саборам (у горадзе ёсць іншы сабор, дзе знаходзіцца кафедра біскупа), а парафіяльнай царквой прыходу Тромсдален. З'яўляецца адной з галоўных славутасцяў горада.

Гісторыя
--------

У сярэдзіне 1950-х гадоў савет Тромсдалена (раёна Тромсё) прыняў рашэнне аб будаўніцтве парафіяльнай царквы. У 1957 годзе да разгляду быў прыняты план архітэктара Яна Інвэ Ховіга, які затым быў перапрацаваны. 9 лістапада 1962 года было прынята канчатковае рашэнне аб будаўніцтве. Работы пачаліся 1 красавіка 1964 года, а ўжо 19 снежня 1965 года царква была асвечана біскупам Монрадам Нордэрвалам.

Архітэктура
-----------

Знешне будынак, які складаецца з двух злітых трохвугольных канструкцый, пакрытых алюмініевымі пласцінамі, павінны выклікаць асацыяцыю з айсбергам. Разам з гэтым царква нагадваесуседні востраў Håja. Вышыня заходняга партала сабора - 35 метраў.

Інтэр’ер
--------

Царква разлічана на 720 вернікаў.

У алтарнай частцы знаходзіцца вітраж, створаны мастаком Віктарам Спарэ ў 1972 годзе. Карціна адлюстроўвае руку Бога, ад якой зыходзяць тры прамяні святла — на вялізную постаць Ісуса Хрыста і побач з ім людзей.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | BIBSYS: 5066676 · VIAF: 1285149296267080670007 |
**Абрахам ван Вестэрфельд** (нідэрл.: Abraham van Westerveld, ˈaːbrɑˌɦɑm vɑn ˈʋɛstərˌvɛlt, 1620/21 — 1692, Ротэрдам (пахаваны паміж 24 і 30 кастрычніка)) — галандскі жывапісец, малявальшчык і каліграф.

Біяграфія
---------

У 1647—1650 працаваў у Ротэрдаме. У 1650—1653 прыдворны мастак літоўскага гетмана Януша Радзівіла. У гады 1653—1692 зноў дзейнічаў у Ротэрдаме.

Творчасць
---------

Самая ранняя вядомая праца мастака датавана 1647 годам.

Стварыў серыю малюнкаў і карцін на тэмы ваенных паходаў князя Я. Радзівіла: «Уступ князя Я. Радзівіла ў Кіеў», «Узяцце ў палон С. М. Крычэўскага пад Лоевам» (па гэтай карціне на Карэліцкай мануфатуры каля 1760 зроблена шпалера) і іншыя.

Аўтар шэрагу замалёвак архітэктурных аб'ектаў Кіева 1-й паловы XVII ст. (Залатых варот, Сафійскага сабора, Пячэрскай лаўры і іншых).

Руіны Дзесяціннай царквы  (укр.) (бел. на малюнках Вестэрфельда
Быў сведкам падзей казацкай вайны 1649—1651 гадоў, што знайшло сваё адлюстраванне ў малюнках, якія часткова захаваліся ў копіях XVIII стагоддзя. Каштоўныя малюнкі: «Казацкія паслы ў Радзівіла», «Уводзіны літоўскіх войскаў у Кіеў ў 1651 годзе», «Сутычка польскай і казацкай конніцы пад Кіевам».

Аўтар партрэтаў С. М. Крычэўскага  (руск.) (бел. Б. Хмельніцкага і іншых.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Вестерфельд Абрахам ван // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 112. — 737 с.
2. ↑  Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Жолтовський П. М.  (укр.) (бел. Словник-довідник художників, що працювали на Україні в XIV—XVIII ст. / Художнє життя на Україні в XVI—XVIII ст. — К.: Наук. думка, 1983. — с. 120.
* prof. Zygmunt Batowski  (польск.) (бел. *Abraham van Westervelt malarz holenderski XVII wieku i jego prace w Polsce*, [w:] «Przegląd Historii Sztuki  (польск.) (бел.» zeszyt 3-4, wyd. Polska Akademia Umiejętności  (польск.) (бел. Kraków 1932.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Абрахам ван Вестэрфельд на Вікісховішчы |

* Abraham van Westerveld al Rijksmuseum di Amsterdam  (гал.)
* Abraham van Westerveld in Artnet  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists · ECARTICO |
| Нарматыўны кантроль | BPN: 82507018 · VIAF: 95687775 · ULAN: 500001178 |
Сцяг правінцыі Арлеанэ
Размяшчэнне Арлеанэ на карце Францыі
**Арлеанэ́** (фр.: Orléanais) — гістарычная правінцыя Францыі. Уяўляла сабой герцагства, якое знаходзілася пад кантролем Арлеанскага дому. Сталіца — горад Арлеан.

У наш час на тэрыторыі правінцыі размешчаны дэпартаменты Луарэ, Луар і Шэр, большая частка Эр і Луар і частка Іоны. На сённяшні дзень жыхарамі Арлеанэ лічаць сябе жыхары наваколляў Арлеана і, у меншай меры, іншых раёнаў Луары.

Арлеанэ, нароўні з абласцямі Беры, Блезуа, Бос і Турэнь, з’яўляецца адной з пяці складнікаў цэнтральнага рэгіёна Францыі.

Спасылкі
--------

* Орлеанэ // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Цюрых (значэнні).

**«Цюрых»** (ням.: Fussballclub Zürich) — швейцарскі футбольны клуб з аднайменнага горада. Утвораны ў 1896 годзе. З’яўляецца адным з самых тытулаваных клубаў Швейцарыі. Хатнім стадыёнам клуба з’яўляецца «Летцыгрунд» (разлічаны на 26 105 гледачоў). 

У сезоне 2015/16 заняў апошняе месца і вылецеў з Суперлігі. Адначасова з вылетам «Цюрых» атрымаў перамогу ў Кубку Швейцарыі, у фінале адолеўшы «Лугана», і ў якасці клуба другога дывізіёна прадстаўляў Швейцарыю ў групавой стадыі Лігі Еўропы сезона 2016/17.

Пасля клуб змог вярнуцца ў Суперлігу і зноў выступаў у Лізе Еўропы ў сезоне 2018/19. У чэмпіянаце краіны 2021/22 «Цюрых» стаў чэмпіёнам упершыню з сезона 2008/09.

Заўвагі
-------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | FootballDatabase.eu · Soccerbase · Soccerway · playmarkerstats.com · Transfermarkt · worldfootball.net · УЕФА |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n2012005619 · VIAF: 167775545 |
**Тумака** (ісп.: Bahía de Tumaco) — бухта Ціхага акіяна, якая размешчана на паўднёва-заходнім узбярэжжы Калумбіі.

Плошча бухты складае 1061,65 км². Найбольшая шырыня бухты 17 км, сярэдняя глыбіня 25—35 м. Межы бухты праводзяцца ад мыса Каскахаль на поўначы і да мангравых лясоў у дэльце ракі Міра на поўдні. У паўднёва-заходняй частцы бухты знаходзяцца шматлікія астравы як то: Бокаграндэ, Вакверыя, Ла Вісьёза, Сан-Андрэс-дэ-Тумака (ці Галла) і Морра. На беразе бухты месціцца горад Тумака — другі па значнасці порт краіны на Ціхім акіяне.

Верагодна, першымі еўрапецамі, якія наведалі бухту, сталі Дыега дэ Альмагра і Франсіска Пісара ў 1526 годзе.

На берагах бухты размешчана шмат цудоўных пясчаных пляжаў, за што горад Тумака атрымаў неафіцыйную мянушку «Жамчужына Ціхага акіяна».

Літаратура
----------

* Golfos y bahías de Colombia / Efraín Otero Álvarez, Lina Mosquera Aguirre, Gerardo Silva Castro, Julio César Guzmán Victoria. — Bogotá, 2002. — 189 P.
**Э́ндэрберы** (англ.: Enderbury) — востраў у групе астравоў Фенікс. Уваходзіць у склад дзяржавы Кірыбаці. Плошча - 5,1 км². Незаселены.

Гісторыя
--------

Адкрыты ў 1823 г. брытанскімі кітабоямі і названы ў гонар лонданскага суднаўладальніка Сэмюэля Эндэрберы. 

У 1856 г. ЗША абвясцілі востраў свабодным для здабычы гуана амерыканскімі грамадзянамі. Здабыча каштоўнага ўгнаення вялася амерыканскай "Кампаніяй гуана астравоў Фенікс" у 1860 - 1877 гг. Асабліва прыбытковым стаў 1870 г. калі было здабыта 6 тысяч тон гуана. У 1878 г. амерыканцаў змянілі брытанцы, але не мелі таго ж поспеху — большая частка радовішча ўжо была вычарпана. У 1880-ыя гг. брытанскія здабытчыкі пакінулі Эндэрберы.

Хаця прырода маленькага вострава была вынішчана, Вялікабрытанія і ЗША працягвалі спрэчкі аб яго тэрытарыяльнай прыналежнасці да 1939 г. пакуль ён не быў разам з суседнім Кантонам абвешчаны сумесным уладаннем. 

У 1938 - 1942 гг. на Эндэрберы жылі 4 амерыканскія каланісты, але ў сувязі з падзеямі II Сусветнай вайны іх паселішча было тэрмінова ліквідавана.

У 1979 г. востраў увайшоў у склад Кірыбаці. 

У 2010 г. Эндэрберы разам з іншымі астравамі Фенікс (Кірыбаці) быў уключаны як ахоўваемая тэрыторыя ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Прырода
-------

Востраў мае каралавае паходжанне і ўяўляе сабою закрыты атол з невялікай унутранай лагунай (0,6 км²). Клімат субэкватарыяльны засушлівы.

Першародная прырода вострава была разбурана ў выніку чалавечай дзейнасці ў XIX ст. Большая частка паверхні пакрыта вапняковымі скаламі і толькі часткова зарастае травой і хмызнякамі. Дрэваў вельмі мала.

Эндэрберы — важнае месца для размнажэння зялёных чарапах і некаторых відаў марскіх птушак. Выдатна захаваўся падводны свет мясцовага каралавага рыфа.

Спасылкі
--------

* ENDERBURY ISLAND. Phoenix Group Архівавана 1 чэрвеня 2012.
* Enderbury Island Архівавана 7 кастрычніка 2012.
* Island Description Архівавана 22 лютага 2012.
**Энкі**, **Эа** (акад.: Хая, ці па прынятаму ў навуцы, але няправільнаму чытанню — *Эя*) — адзін з галоўных багоў шумера-акадскага пантэону, гаспадар зямлі, прэсных вод і падземнага сусветнага акіяну, таксама ўладар мудрасці і магіі, абаронца людзей перад багамі, заступнік шумерскага горада Эрэду.

Упершыню яго імя сустракаецца на шумерскіх таблетках XXVIII - XXVII стст. да н. э. Энкі стварае людзей і разам з братам Энлілем - малодшых багоў, адказных за жывёлу і зерне, упарадкуе навакольны свет, апладняе глебу, вынаходзіць плуг, матыку і форму для цагліны, валодае магічнай сілай *мэ*.

У шумера-акадскім мастацтве маляваўся як чалавек у доўгай вопратцы, з якога струменяцца Тыгр і Еўфрат. У Асірыі і Вавілоніі - як вадзяны чалавек ці марская чарапаха. У Вавілоне вядома выява ў выглядзе аленя, што танцуе вакол сусветнага акіяну.

Прысвечаныя Энкі ўшанаваныя жывёліны - баран і алень.

Спасылкі
--------

* Enki - World History Encyclopedia
* Enki/Ea (god)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дэ Вос.

**Мартэн (Марцін) дэ Вос** (нідэрл. Marten de Vos або Maarten de Vos, часам Maerten de Vos; 1532 — 4 снежня 1603) — адзін з вядучых мастакоў паўднёванідэрландскага (фламандскага) жывапісу і графікі канца XVI стагоддзя.

Марцін дэ Вос нарадзіўся ў Антверпене каля 1531 года. У 1558 годзе быў прыняты майстрам у антверпенскую гільдыю. Дэ Вос, таксама як і ў свой час яго бацька і настаўнік Франс Флорыс, здзейсніў паездку ў Італію для зразумення прыёмаў маньерызму — стылю папулярнага ў той час. У 1552 годзе (?) знаёміцца ​​з вядомым галандскім жывапісцам Пітэрам Брэйгелем Старэйшым; у гэтым жа годзе яны разам наведваюць Фларэнцыю, Венецыю і Рым, дзе Марцін піша карціну «Бязгрэшнае зачацце» для царквы S. Francesco a Ripa. У яго работах праглядаецца дакладная лінія венецыянскай школы жывапісу.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  RKDartists Праверана 13 верасня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Maerten de Vos — 2009.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1868372'></a>
**Энкарнасьён** (ісп.: Encarnación) — горад у Парагваі.

Гісторыя
--------

Заснаваны 25 сакавіка 1615 года езуіцкім святаром Роке Гансалесам дэ Санта-Крус. У 1843 годзе назва горада была скарочана да сучаснай. Істотнае развіццё горад атрымаў пасля правядзення да яго ў 1854 годзе чыгуначнай лініі з цэнтральнага Парагвая.

Славутасці
----------

За 28 кіламетраў ад горада захаваліся створаныя ў XVII стагоддзі місіі езуітаў Ла-Сантысіма-Трынідад-дэ-Парана і Хесус-дэ-Таварангуэ, з 1993 года ўваходзяць у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

З 1916 года ў Энкарнасьёне праводзіцца штогадовы ўсепарагвайскі карнавал.

Энкарнасьён — радзіма былога шматгадовага кіраўніка Парагвая Альфрэда Стрэснера.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4559847-2 · LCCN: n85207833 · SUDOC: 163574227 · VIAF: 141964059 |
**«Мадонна з пацеркамі»** (ісп.: La Virgen del Rosario) — карціна іспанскага жывапісца Барталомэ Эстэбана Мурылья, напісаная ў 1650—1655 гадах і набытая Карлам IV для каралеўскага палаца Эскарыял у XVIII стагоддзі.

Барталомэ Мурыльё намаляваў Мадонну і Ісуса з ружоўнікам, традыцыйнымі каталіцкімі пацеркамі, малітве па якіх надавалася вялікае значэнне ў часы мастака. У гэтай карціне яшчэ прыкметныя рысы натуралізму, які пераважаў у працах прадстаўнікоў Севільскай школы ў першай палове XVII стагоддзя, аднак маляўнічая манера Мурыльё ўжо больш свабодная, чым у яго ранняй творчасці. Гэта свабодная манера асабліва моцна выяўляецца ў выяве вэлюму Дзевы Марыі. Мастак выкарыстоўвае яркае святло для вылучэння фігур на цёмным фоне і стварэння кантрасту паміж далікатнымі тонамі твару Багародзіцы і цела немаўля Хрыста і глыбокімі ценямі ў зморшчынах тканін.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 8 снежня 2018.

Літаратура
----------

* Путеводитель по Прадо. — С. 143. — ISBN 978-84-8480-188-7.

Спасылкі
--------

* «Мадонна з пацеркамі» у базе даных Музея Прада (ісп.)
**Дэспіна** (стар.-грэч.: Δέσποινα) — унутраны спадарожнік планеты Нептун. Названая ад імя німфы з грэчаскай міфалогіі. Таксама пазначаецца як **Нептун V**.

Гісторыя адкрыцця
-----------------

Дэспіна была адкрыта ў канцы ліпеня 1989 года па здымках, зробленых апаратам «Вояджэр-2». Аб адкрыцці было абвешчана 2 жніўня 1989 года, а тэкст паведамляў пра 10 выяў, атрыманых на працягу 5 дзён, такім чынам, адкрыццё адбылося незадоўга да 28 ліпеня. Спадарожнік атрымаў часовае абазначэнне **S/1989 N 3**. Уласная назва была дадзена 16 верасня 1991 года.

Характарыстыкі
--------------

Дэспіна мае няправільную (несферычную) форму. Ніякіх слядоў геалагічнай актыўнасці не выяўлена. Верагодна, Дэспіна, як і іншыя спадарожнікі на арбітах ніжэй Трытона, сфармавалася з абломкаў ранейшых спадарожнікаў Нептуна, разбураных у выніку сутыкненняў, выкліканых абурэннямі ад Трытона пасля яго захопу Нептунам на першапачатковую высокоэксцэнтрычную арбіту.

Арбіта Дэспіна трохі вышэй арбіты Таласа і крыху ніжэй кольца Левер'е.

Дэспіна абарачаецца ніжэй сінхроннай калянептунавай арбіты, з прычыны чаго арбіта гэтага спадарожніка паступова зніжаецца з-за ўздзеяння прыліўных сіл. З часам яна можа быць паглынута Нептунам або разбурыцца з-за прыліўнага расцяжэння і ўтварыць кольца пры дасягненні мяжы Роша.

| ⛭✯ Нептун |
| --- |
| Спадарожнікі | Галатэя · Галімеда · Гіпакамп · Дэспіна · Лаамедэя · Ларыса · Наяда · Нерэіда · Неса · Пратэй · Псамафа · Сао · Таласа · Трытон |  |
| Характарыстыкі | Вялікая цёмная пляма ·  Кольцы Нептуна |
| Адкрыццё | Джон Куч Адамс ·  Іаган Готфрыд Гале ·  Уільям Ласел ·  Урбэн Левер’е |
| Траянскія астэроіды | 2001 QR322 ·  2004 UP10 ·  2005 TN53 ·  2005 TO74 ·  2006 RJ103 ·  2007 RW10 |
| Даследванне | Касмічная праграма «Вояджэр» ·  Вояджэр-2 |
| Іншае | Спіс астэроідаў, якія перасякаюць арбіту Нептуна · Нептун у фантастыцы |
| **Category Катэгорыя:Нептун (планета) •  Вікісховішча:Нептун** |
**Мадонна з дзіцем** — карціна Майстра жаночых паўфігур, напісаная ў 1530-40-х у Нідэрландах, якая захоўваецца ў Эрмітажы ў Санкт-Пецярбургу (інвентарны нумар ГЭ-4090).

Апісанне
--------

«Мадонна з дзіцем» з'яўляецца адной з лепшых работ мастака. На карціне намаляваны Дзева Марыя з Дзіцяткам Ісусам. Дзева Марыя ўважліва разглядае кнігу, а Ісус вывучае вінаградную лазу. Пейзаж на заднім плане нагадвае карціны Ёахіма Пацініра  (руск.) (бел.. Карціна дапамагае зразумець паслядоўнасць працы мастака: на твары Маці Божай, на цельцы дзіцяці дзе-нідзе ў пейзажы можна заўважыць старанна падрыхтаваны малюнак.

Ідэалізаванае аблічча Марыі і строгая ураўнаважаная кампазіцыя сведчаць пра ўплыў італьянскага Рэнесансу. Аднак трактоўка пейзажу ў духу нідэрландскіх панарамных ландшафтаў пачатку XVI стагоддзя, Адчувальная матэрыяльнасць ў перадачы фактуры драўлянага стала, срэбнай талеркі, садавіны, а таксама недакладнасці ў перадачы прапорцый дзіцячага цела і ў пабудове прадметаў у прасторы (малюнак паверхні стала і кніжных лістоў) звязаны з традыцыямі нацыянальнай мастацкай школы.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑   Праверана 15 снежня 2015.
3. 1 2  Мастер женских полуфигур. Мадонна с Младенцем  (руск.)

Спасылкі
--------

* Мастер женских полуфигур  (руск.)
* Мастер женских полуфигур. Мадонна с Младенцем  (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Свярдлова.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Успенская вуліца.
**Вуліца Свярдлова** (руск.: улица Свердлова)  — вуліца ў паўднёва-заходняй частцы Магілёва.

Гісторыя
--------

Вуліца Свярдлова на нямецкім аэрафотаздымку 1941 года
Вуліца існавала ў Задубравенскім пасадзе з XVII ст. Гістарычная назва **Успенская вуліца** ад Успенскай царквы, якая знаходзілася ў пачатку вуліцы каля Дняпра. У савецкі час перайменаваная ў гонар рэвалюцыянера, савецкага і партыйнага дзеяча Якава Свярдлова.

Успенская царква пацярпела ў час Вялікай Айчыннай вайны, у 1950-я гады была знесена савецкімі ўладамі.

Забудова
--------

Дом № 24
Забудавана пераважна дамамі сядзібнага тыпу.

Дом № 11
* № 24 - драўляны жылы дом на мураваным цокалі.
* № 11 - драўляны жылы дом.

Зноскі
------

1. ↑  Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вуліца Свярдлова (Магілёў)
**Петралана** (грэч. Πετράλωνα) — раён Афін, былы прыгарад. Раён распасціраецца ад Пірэя да вуліцы Філапапу, да моста Пулапулу. На поўдні мяжуе з прыгарадамі Таўрас і Калітэя, на ўсходзе — з Кукакі, на паўночным-усходзе — з Тысіа, на паўночным захадзе — з Газі  (руск.) (бел..

Раён Петралана разразае лінія электрычнай гарадской чыгункі ISAP  (руск.) (бел. утвораныя такім падзелам раёны называюць Верхняя Петралана, або Ана Петралана (грэч. Άνω Πετράλωνα), і Ніжняя Петралана, або Ката Петралана, — адпаведна (грэч. Κάτω Πετράλωνα). Петралана вельмі густанаселены раён. Забудова пераважна малапавярховая 1950-х гадоў. Раён абслугоўваюць станцыя Афінскага метро «Петралана», аўтобусныя і тралейбусныя маршруты.

Зноскі
------
**Энкалпіён** (стар.-грэч.: egkolpion) — невялікі каўчэжац прамавугольнай, круглай або крыжападобнай формы з выявай Ісуса Хрыста ці святых.

Прызначэнне
-----------

Энкалпіёны насілі паўзверх адзення. Унутры энкалпіёна змяшчаліся часціцы асвячонай просвіры або мошчы святых, каб ахаваць чалавека ад розных напасцяў, асабліва ў далёкіх падарожжах або паходах.

Носіцца на шнурку ці ланцужку. Выкарыстоўваецца як узнагародны знак для ўзнагароджання епіскапаў пры пасвячэнні ў сан. У іканапісе энкалпіён малююць на святых архірэях — свяціцелях.

Беларусь
--------

Літыя бронзавыя энкалпіёны знойдзены ў Друцку, Мінску, Полацку, Гродна, Навагрудку, Тураве, Магілёве, Брэсце, Мсціславе, а таксама на Маскавіцкім гарадзішчы каля Браслава. Значная частка іх, верагодна, зроблена ў Кіеве, але не выключана, што некаторыя створаны і мясцовымі майстрамі па кіеўскіх мадэлях. У больш позніх вырабах рэльеф меншы, а выявы амаль плоскія.

Гл. таксама
-----------

* Нагрудны крыж
* Нанедранік

Зноскі
------

1. ↑  Древний Ростиславль//КСИА. 1974. Вып. 139; Мелкое художественное литье из некоторых западнорусских земель // СА. 1974. № 3;
2. ↑  Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Энкалпіён
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дэісус.
**Дэісус** — абраз пачатку XVIII стагоддзя, які паходзіць з в. Рубель Столінскага раёна Брэсцкай вобласці. Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь. Памер абраза — 110,5 × 91 см.

Апісанне
--------

На абразе прадстаўлена кампазіцыя «трыморф», аналагічная той, што прадстаўлена на абразе з в. Хаціслаў Маларыцкага раёна, толькі на Евангеллі змешчаны іншы тэкст *«Придите, благословенные Отца Моего, наследуйте Царство, уготованное…»* (Мц. 25:34).

Літаратура
----------

* Уладзімір Карэлін, Мікалай Мельнікаў. Абразы «Дэісус» у іканапісу Беларусі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Шлюз.
Сеткавы шлюз з убудаваным камутатарам. Выгляд спераду (угары) і ззаду (унізе)
**Сеткавы шлюз** (англ.: gateway) — апаратны маршрутызатар ці камп’ютар з адмысловым праграмным забеспячэннем для злучэння камп’ютарных сетак, якія выкарыстоўваюць розныя пратаколы (напрыклад, лакальнай і глабальнай).

Апісанне
--------

Сеткавы шлюз канвертуе пратаколы аднаго тыпу фізічнага асяроддзя ў пратаколы іншага фізічнага асяроддзя (сеткі). Напрыклад, пры злучэнні лакальнага камп’ютара з сеткай Інтэрнэт звычайна выкарыстоўваецца сеткавы шлюз.

Маршрутызатар (ён жа — роўтар) з'яўляецца адным з прыкладаў апаратных сеткавых шлюзаў.

Сеткавыя шлюзы працуюць на ўсіх вядомых аперацыйных сістэмах. Асноўная задача сеткавага шлюза — канверсаваць пратакол паміж сеткамі. Роўтар сам па сабе прымае, праводзіць і адпраўляе пакеты толькі сярод сетак, якія выкарыстоўваюць аднолькавыя пратаколы. Сеткавы шлюз можа з аднаго боку прыняць пакет, сфарматаваны пад адзін пратакол (напрыклад Apple Talk) і канвертаваць у пакет іншага пратаколу (напрыклад TCP/IP) перад адпраўкай у іншы сегмент сеткі. Сеткавыя шлюзы могуць быць апаратным рашэннем, праграмным забеспячэннем ці тым і іншым разам, але звычайна гэта праграмнае забеспячэнне, усталяванае ў роўтар або камп’ютар. Сеткавы шлюз павінен разумець усе пратаколы, якія выкарыстоўваюцца роўтарам. Звычайна сеткавыя шлюзы працуюць павольней, чым сеткавыя масты, камутатары і звычайныя маршрутызатары.
Сеткавы шлюз — гэта пункт сеткі, якая служыць выхадам у іншую сетку. У сеціве Інтэрнэт вузлом ці канчатковым пунктам можа быць або сеткавы шлюз, абохост. Інтэрнэт-карыстальнікі і камп’ютары, якія дастаўляюць вэб-старонкі карыстальнікам — гэта хосты, а вузлы паміж рознымі сеткамі — гэта сеткавыя шлюзы. Напрыклад, сервер, які кантралюе трафік паміж лакальнай сеткай кампаніі і сецівам Інтэрнэт — гэта сеткавы шлюз.

У вялікіх сетках сервер, які працуе як сеткавы шлюз, звычайна інтэграваны з проксі-серверам і міжсеткавым экранам. Сеткавы шлюз часта аб'яднаны з роўтарам, які кіруе размеркаваннем і канвертаваннем пакетаў у сетцы.

Сеткавы шлюз можа быць адмысловым апаратным роўтарам або праграмным забеспячэннем, усталяваным на звычайны сервер ці персанальны камп’ютар.
Большасць камп’ютарных аперацыйных сістэм выкарыстоўвае тэрміны, апісаныя вышэй. Камп’ютары пад Windows звычайна выкарыстоўваюць убудаваны майстар падлучэння да сеткі, які па зададзеных параметрах сам усталёўвае злучэнне з лакальнай або глабальнай сеткай. Такія сістэмы могуць таксама выкарыстоўваць DHCP-пратакол. Dynamic Host Configuration Protocol (DHCP) — гэта пратакол, які звычайна выкарыстоўваецца сеткавым абсталяваннем, каб атрымаць розныя даныя, патрэбныя кліенту для працы з пратаколам IP. З выкарыстаннем гэтага пратаколу даданне новых прылад і сетак становіцца простым і амаль аўтаматычным.

| ⛭Сеткавае абсталяванне |
| --- |
| 
Сеткавая плата (Network interface card) •
Паўторнік (Repeater) •
Канцэнтратар (Hub) •
Мост (Bridge) •
Камутатар (Switch) •
Шлюз (Gateway) •
Маршрутызатар (Router) •
Бесправадны пункт доступу 
 |
**Энергія су́вязі** (для дадзенага стану сістэмы) — рознасць паміж поўнай энергіяй звязанага стану сістэмы цел або часціц і энергіяй стану, у якім гэтыя целы або часціцы бясконца аддаленыя адно ад аднаго і знаходзяцца ў стане супакою.

Энергію сувязі сістэмы, якая складаецца з бясконца аддаленых супакойных часціц, прынята лічыць роўнай нулю.

Для сістэмы з i кампанент (часціц) энергія сувязі {\displaystyle \!\Delta E} вызначаецца як

{\displaystyle \!\Delta E=\sum \_{i}E\_{i}-E}
дзе {\displaystyle \!E\_{i}} — энергія i-га кампанента (бясконца аддаленай супакойнай часціцы) і {\displaystyle \!E} — энергія сістэмы.

Так, напрыклад, энергіі сувязі двухатамнай малекулы адпавядае энергія тэрмічнай дысацыяцыі, энергіі сувязі атамнага ядра — дэфект масы.

Удзельная энергія сувязі, гэта значыць змена энергіі сістэмы пры даданні адной часціцы завецца хімічным патэнцыялам; для сістэмы, якая складаецца з некалькіх часціц, існуе некалькі хімічных патэнцыялаў.

Глядзіце таксама
----------------

* Гравітацыйная энергія
* Дэфект масы
* Энергія іанізацыі
* Энергія роднасці да электрона
* Хімічны патэнцыял

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4145565-4 · Microsoft: 93282013 |
**Капліца Божай Міласэрнасці** — мураваны каталіцкі храм у вёсцы Свяцку Гродзенскага раёна, частка палацава-паркавага комплексу Валовічаў. Знаходзіцца ў заходняй ускраіне вёскі.

Гісторыя
--------

Капліца пабудавана ў 1889 годзе з цэглы насупраць палаца Валовічаў як родавая пахавальня.

За савецкім часам капліца не дзейнічала. Пасля асвячэння 6 жніўня 1996 года капліца была перададзена каталіцкай грамадзе парафіі касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі Сапоцкінскага дэканата.

У 2007 годзе капліца ў складзе палацава-паркавага ансамбля была занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.

28 студзеня 2020 года ў капліцы адбыўся пажар. Агнём была знішчаная мэбля, падлога, закураныя сцены і столь. Абыйшлося без пацярпелых.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры неаготыкі. Уяўляе сабой кампактны і прыземісты кубападобны аб’ём з трохсценнай алтарнай часткай. Фасад вырашаны суцэльным двухгранным шчытом-вімпергам, сіметрычна расчлянёным трыма стральчатымі ўваходнымі і аконнымі праёмамі і крапаваным у тымпане круглай разеткай (імтацыяй гатычнага акна-ружы).

Спічастыя вокны на галоўным фасадзе разам са спічастым уваходным парталам ствараюць урачыстасць фасаду і імітуюць грандыёзную трохнефную базіліку. Гатычную вертыкальнасць будынку надае таксама высокі двухсхільны дах.

Зноскі
------

1. ↑  Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Гродзенская вобласць. — 371 с. іл.
2. ↑  Гродзенская Рымска-Каталіцкая Дыяцэзія на Беларусі — XIII. Дэканат Сапоцкін.(недаступная спасылка)
3. ↑  У Свяцку пад Гроднам гарэла капліца ХІХ стагоддзя. — Наша ніва, 29 студзеня 2020.  (бел.)
4. ↑  Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
5. ↑  *А. Вашкевіч*, *Дз. Нарэль*. Паміж Ласоснай і Чорнай Ганчай. Гісторыя каталіцкіх парафій у паўднёва-ўсходняй частцы Аўгустоўскай пушчы. — Мінск, 2006. — С. 92.

Літаратура
----------

* Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.

Спасылкі
--------

* Капліца Божай Міласэрнасці (Свяцк) на сайце Radzima.org
* Капліца Божай Міласэрнасці (Свяцк) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Энергетычны напой** - напой, у складзе якога знаходзяцца стымулюючыя рэчывы (часцей за ўсё кафеін). Лічыцца сродкам разумовай і фізічнай стымуляцыі. Часцей за ўсё ў склад энергетычных напояў уваходзіць цукар, часам - раслінныя экстракты і амінакіслоты. Энергетычныя напоі таксама могуць быць газаванымі.

Кава, гарбата і іншыя натуральныя напоі, што змяшчаюць кафеін, не з'яўляюцца энергетычнымі напоямі. Таксама не лічацца энергетычнымі безалкагольныя напоі накшталт Кока-колы.

Беларускі рынак энергетычных напояў прадстаўлены такімі брэндамі як Red Bull, Burn, Бізон і DYNAMI:T.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 7844324-6 |
**Капліца Святога Тадэвуша** — былая каталіцкая мураваная капліца ў в. Вухвішча Полацкага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзілася ў парку на высокім пагорку.

Гісторыя
--------

Фундавана яна была ў 1861 годзе ўладальнікам маёнтка А. Любенскім і яго сястрой А. Івашэўскай. Знішчана ў гады Другой сусветнай вайны.

Архітэктура
-----------

Архітэктура мураванага будынка была вырашана ў стылі рэтраспектыўнай готыкі (па ідэі фундатара капліца павінна была асацыіравацца з гатычным касцёлам св. Ганны ў Вільні). Уяўляла сабой прамавугольны аб’ём з пяціграннай апсідай і сакрысціямі. Над галоўным фасадам узносілася высокая васьмерыковая вежа-званіца са шпілем. Стракаты сілуэт будынка фармавалі шматлікія вастраверхія фіялы, вертыкальную дынамічную накіраванасць кампазіцыі надавалі стральчатыя нішы і вокны.

На чырвоным фоне цаглянай муроўкі вылучаліся пабеленыя элементы архітэктурнай пластыкі: ажурны аркатурны фрыз, фіялы прасценачных контрфорсаў, ліштвы стральчатых вокнаў. Галоўны фасад быў фланкіраваны гранёнымі пілонамі са шпілямі. У галоўным алтары знаходзіўся абраз св. Тадэвуша. У склепе хавалі памерлых уладальнікаў маёнтка. Помнік з белага мармуру ўвекавечваў памяць Адэлі Сялявы, а з чорнага Эльвіры Мікульскай, дачкі Любенскага.

Зноскі
------

1. ↑  Капліца Святога Тадэвуша

Спасылкі
--------

* Капліца Святога Тадэвуша (Вухвішча) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
Эней бяжыць з палаючай Троі, Федэрыка Барочы
Вергілій чытае Энеіду Аўгусту і Актавіі, Жан-Жазеф Тэясон, 1787
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Энеіда (значэнні).
**Энеі́да** (лац.: Aenēis) — эпічны твор на лацінскай мове, аўтарам якога з'яўляецца Вергілій. Напісана паміж 29 і 19 г. да н.э. і прысвечана гісторыі Энея, легендарнага траянскага героя, які перасяліўся ў Італію з рэшткай свайго народа, які аб'яднаўся з лацінамі і заснаваў горад Лавіній, а сын яго Асканій (Юл) заснаваў горад Альба Лонга.

Паэма напісана дактылічным гекзаметрам і складаецца з 12 кніг, прычым першыя 6 пераймаюць «Адысею», а іншыя 6 — «Іліяду». Храналогія ў «Энеідзе» наўмысна парушана; апроч згадвання падзення Троі, у тэксце няма аніякіх іншых храналагічных «зачэпак». У сутнасці паэма з'яўляецца не гістарычнай, а прапагандысцкай — яна праслаўляе дынастыю Юліяў, якая нібы паходзіць ад сына Энея, Юла.

Папулярнасць
------------

Як класічны твор на лацінскай мове «Энеіда» стала навучальным дапаможнікам па яе вывучэнні; гэта, адпаведна, зрабіла яе крыніцай перайманняў (Лузіяды, Расіяда) і пародый.

У канцы XVII — пачатку XIX стст. у еўрапейскай літаратуры ўзнік цэлы шэраг перайманняў «Энеідзе» ў духу бурлеска і травесціі. Адно з гэтых перайманняў (аўтар Іван Катлярэўскі) з'яўляецца першым вершаваным творам на ўкраінскай мове, блізкай да сучаснай. Аналагічна, ля вытокаў беларускай паэзіі стаіць паэма «Энеіда навыварат» Вікенція Равінскага (1820-я гады).

Крылатыя фразы з «Энеіды»
-------------------------

* Ab uno disce omnes (Па адным судзі пра іншых)
* Agnosco veteris vestigia flammae (Пазнаю сляды ранейшага агню).
* Auri sacra fames (Праклятая прага да золата).
* Cunctando restituit rem (Прамаруджваннем выратаваў справу).
* Fuimus Troes, fuit Ilium (Былі мы траянцамі, быў Іліён).
* Timeo Danaos et dona ferentes (Я баюся данайцаў, нават калі яны прыносяць дары).

Літаратура
----------

* *Топоров В. Н.* Эней — человек судьбы (к «средиземноморской» персонологии): [В 2 ч.]. Ч. 1. — М.: Радикс, 1993. — 195 с.
* *Гобза И. О.* О сравнениях, встречающихся в «Энеиде» Вергилия. — М.: Тип. Г. Лисснера и Д. Собко, 1912. — 46 с.
* *Гобза И. О.* Различные виды тропа метонимии, встречающиеся в «Энеиде» Вергилия. — М.: Тип. Г. Лисснера и Д. Собко, 1916. — 28, [2] с.

Спасылкі
--------

Лагатып ВікіцытатнікаЛагатып Вікіцытатніка У Вікікрыніцах ёсць тэксты па тэме  
**Энеіда**

* Лацінскі тэкст «Энеіды».
**Капліца ля Мільчы** — праваслаўная капліца каля в. Мільча Вілейскага раёна Мінскай вобласці. Знаходзіцца ля скрыжавання палявых дарог, у адлегласці 1 км на поўдзень ад цэнтра вёскі і Мільчанскай царквы.

На скрыжаванні

Гісторыя
--------

Дата пабудовы невядомая, пазначана на картах ХІХ ст. У такім выглядзе існавала яшчэ да Другой сусветнай вайны. У 1991 годзе адбыўся рамонт: зроблена мураваная падлога, адноўлены сцены і страха. Па існуючай версіі капліца пастаўлена на месцы былога месцавання вёскі Мільча, жыхары якой пакутвалі ад смяротнай эпідэміі і былі вымушаныя перасяліцца ў іншае месца.

Архітэктура
-----------

Пабудавана з дрэва, ашалявана дошкамі. Крыжападобны ў плане зруб, накрыты шматшчытавым дахам. У завяршэнні - 8-гранны барабан з цыбулепадобным купалам. Усе чатыры фасады змяшчаюць шырокія арачныя ўваходы з парнымі весніцамі. У інтэр'еры — высокі драўляны чатырохканцовы крыж, замацаваны пасярод мураванай падлогі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Капліца (Мільча)
* Капліца (Мільча) на сайце Radzima.org
* Капліца (Мільча) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Капліца Святых Апосталаў Пятра і Паўла** — колішні рымска-каталіцкі храм у в. Германавічы Шаркаўшчынскага раёна.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1826 годзе ў мястэчку Новыя Германавічы Юстынам Шырынам як філіяльны касцёл, які мусіў выкарыстоўваць як сямейная пахавальня. Быў ён асвечаны ў гонар Святых Пятра і Паўла. Касцёл ніколі не быў парафіяльным, таму ён рэдка калі згадваўся, або згадваўся толькі як капліца. Туды былі перанесены ўсе труны сям’і Шырынаў, там жа хавалі і наступных прадстаўнікоў роду.

У кнізе Яна Барэйкі Ходзькі «Мінская дыяцэзія каля 1830 г.» згадваецца: «Касцёл у Германавічах. Унутраныя сцены і скляпенні пакрыты антычнымі размалёўкамі».

Храм знішчаны пажарам у 1896 годзе. Ад яго практычна нічога не засталося, ацалела толькі некалькі рэчаў: вялікі крыж, маляваная лаўка, два званочкі, канфесіянал. У 1915 г. вяліся спробы яго адрэстаўрыраваць: былі сабраныя сродкі, але, на жаль, падзеі Першай сусветнай вайны перашкодзілі гэта ажыццявіць. Пазней было вырашана храм разабраць, як гэта вынікае з наступных матэрыялаў.

З Віленскай курыі на імя пробашча касцёла ксяндза І. Бобіча ў 1924 г. паведамлялася, што ахвяра пані Шырынавай прымаецца і даецца дазвол на разбор капліцы з адной умовай, што цэгла выключна будзе скарыстана на патрэбы касцёла. Сама ж пані Шыранава (у лісце ад 6 верасня 1924 г.) зазначала, што дае згоду на разбор капліцы і дазваляе прадаць цэглу выключна на патрэбы касцёла, бо разумее, што адрастаўраваць яе ўжо не ў стане. Месца, дзе знаходзілася капліца, агарадзіць плотам паставіць помнік: жалезны крыж на падставе з часанага каменю памерамі 2 на 2 аршыны і вышынёй таксама 2 аршыны. І там захаваць парэшткі нябожчыкаў Шырынаў.

У 1926 г. капліца была разабрана і выручка ад прададзенай цэглы пайшла на рамонт касцёла. Як вынікае з пазнейшых справаздач, на месцы капліцы ніякі помнік не быў пастаўлены з-за недахопу сродкаў.

Архітэктура
-----------

Мураваны васьмівугольны ў плане храм з двумя прыбудовамі размяшчаўся насупраць галоўнага касцёла. У левай прыбудове знаходзілася сакрысція, а ў правай труны Шырынаў.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Капліца Святых Апосталаў Пятра і Паўла (Германавічы) на сайце Radzima.org
**Нуратау**, **Нурацінскі хрыбет** (узб.: Nurota tog'lari, Нурота тоғлари) — горны хрыбет ва Узбекістане, адно з заходніх адгор'яў Гісара-Алайскай сістэмы. З поўдня абмяжоўвае пустыню Кызылкум. На ўсходзе аддзяляецца ад хрыбта Мальгузар глыбокай цяснінай Тамерланавы Вароты.

Працягласць хрыбта складае 170 км. Найвышэйшы пункт — гара Хаятбашы (2169,5 м). Хрыбет складзены пераважна пясчанікамі, вапнякамі і вулканічнымі пародамі. Грэбень плоскі; паўночны схіл круты, скалісты, паўднёвы — спадзісты, раздзелены далінамі дробных рэк. На грэбні — горныя стэпы, на схілах — кустова-стэпавы ландшафт. У далінах паўднёвага схілу — аазісы з садамі, агародамі, участкамі паліўных палёў.

Літаратура
----------

* *Нуратау (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі.
* *Нуратау* — артыкул з Геаграфічнай энцыклапедыі.
**Правіла Босмана** (англ.: Bosman ruling) — закон, які дзейнічае ў краінах ЕС, што дазваляе гульцам, у якіх мінуў тэрмін кантракту з клубам, перайсці ў іншы клуб без грашовага кампенсавання. Да ўвядзення правіла клуб на працягу двух з паловай гадоў захоўваў правы на кампенсаванне за гульца.

Справа Босмана
--------------

### Прычыны

У 1990 годзе бельгійскі «Льеж» прапанаваў Жану-Марку Босману падоўжыць кантракт, што сканчваўся, аднак з 75-працэнтавым памяншэннем зарплаты. Босман меў добрую прапанову ад французскага «Дзюнкерка», які прапанаваў схаднейшыя ўмовы. «Льеж» запытаў за гульца каля мільёна долараў адчэпных. Кіраўніцтва «Дзюнкерка» плаціць не пажадала. Кампраміс так і не быў дасягнуты, Босман застаўся без працы. Былы футбаліст жыў у гаражы і ледзь звадзіў канцы з канцамі. Пазней ад яго сышла жонка. Аднак Босман працягваў судовыя разгляды з «Льежам», спрабуючы атрымаць кампенсаванне ў 16 мільёнаў бельгійскіх франкаў.

### Рашэнне суда

Пасля 5-гадовых цяжбаў, 15 снежня 1995 года, Бельгійскі суд прызнаў, што прынятае Еўрапейскім саюзам заканадаўства забараняе абмяжоўваць права чалавека на свабоду перамяшчэння па сканчэнні дзеяння кантракту і патрабаванне кампенсавання з'яўляецца незаконным. Уся існавалая еўрапейская трансферная сістэма была прызнана нелегітымнай.

Паралельна Босман вёў яшчэ адну скандальную справу супраць УЕФА — пра незаконнасць ліміту на замежнікаў, які выкарыстоўваецца УЕФА (3+2 — 3 замежніка, 2 "натуралізаваных" гульца, т.б. якія выступаюць у краіне больш пяці гадоў). Гэты пазоў таксама быў задаволены.

### Наступствы

Па меркаванні шматлікіх экспертаў прыняцце «Правіла Босмана» адмоўна адбілася на ўсім еўрапейскім футболе. Значна выраслі сумы зарплат футбалістаў, дзіцячыя футбольныя школы прыйшлі ў заняпад. Маладыя гульцы сыходзілі бясплатна, і клубы, якія жылі за кошт продажу сваіх талентаў, былі на грані банкруцтва. Некаторыя клубы цалкам складаліся з легіянераў, абыходзячыся без сваіх выхаванцаў.

Адмоўна адбілася справа на паўднёваамерыканскім футболе — маладыя гульцы ў вядучых клубах кантынента, ледзь адзначыўшыся на міжнароднай арэне, адразу атрымліваюць прапановы ад багацейшых еўрапейскіх каманд. Таму ў паўднёваамерыканскіх клубах дагэтуль назіраецца даволі высокая цякучка кадраў і нестабільны выступ каманд (хоць агульны ўзровень футбола застаецца высокім, за кошт надзвычай высокай прадукцыйнасці футбольных школ).

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Жана-Марка Босмана Архівавана 16 ліпеня 2010.  (фр.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Таліцкі.
**Уладзіслаў Дзмітрыевіч Таліцкі** (28 кастрычніка 1942, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1972 годзе. Працаваў тэхнікам, старшым архітэктарам, кіраўніком групы архітэктараў, галоўным архітэктарам праектаў, з 1978 года — кіраўнік архітэктурна-канструктарскай майстэрні, з 1987 года — галоўны спецыяліст Белдзяржпраекта.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1976 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Інтэр'ер вестыбюля стаматалагічнай паліклінікі № 8 па вул. Старажоўскай
8-я гарадская клінічная стаматалагічная паліклініка
Асноўныя працы: лячэбны корпус НДІ траўматалогіі і артапедыі па Слуцкай шашы (1981), спецыялізаваны лячэбны корпус 4-й клінічнай бальніцы (1982); у аўтарскім калектыве: стаматалагічная паліклініка № 8 (1979), тэрапеўтычны корпус 1-й клінічнай бальніцы па Ленінскім праспекце (1987) у Мінску, цэнтральная раённая бальніца ў Слуцку (1987), санаторый «Верасы» на воз. Рагазнянскім Брэсцкай вобласці.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Талицкий Владислав Дмитриевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Капліца Заслаўскіх** — помнік архітэктуры пачатку 20 ст. размешчаны ў г.п. Мір Карэліцкага раёна, каля Мірскага замка. Пабудавана ў 1909 г. з цэглы.

Архітэктура
-----------

Капліца ўяўляе невялікі па сваіх памерах будынак, квадратны ў плане. Будынак атынкаваны і пабелены, пакрыты медным дахам, над якім знаходзіцца крыж. У заходняй сцяне маюцца драўляныя дзверы, у паўднёвай і паўночнай — па аднаму акну. У 30-ых гадах 20 ст. у сярэдзіне капліцы знаходзілася Галгофа — крыж з распяццем на падстаўцы.

Помнік архітэктуры неарускага стылю. Вырашана цэнтрычным 4-гранным аб’ёмам пад шлемападобным купалам. Бакавыя грані прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў ліштвах з сандрыкамі, тыльная грань дэкарыравана рэльефным крыжам, вуглы крапаваны гранёнымі лапаткамі.

Гісторыя
--------

Капліца пабудавана дзеля ўшанавання імені Уладзіміра Францавіча Заслаўскага, які памёр 28 сакавіка 1909 года ва ўзросце 37 гадоў. Капліца пабудавана на месцы драўлянай капліцы на перакрыжаванні дарог непадалёку ад Мірскага замка па распараджэнні мясцовай мяшчанкі Францішкі Заслаўскай, пра што сведчыць табліца над уваходам з наступным надпісам:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Часовня сія построена Францишкою Заславскою За упокой сына ея Владиміра Францевича Заславскаго 1909 г. | "|

За тры гады да гэтага Уладзмір Заслаўскі быў моцна збіты п’янымі казакамі Кубанскага войска княгіні Клеапатры Святаполк-Мірскай. Магчыма, што Уладзіміра Заслаўскага пахавалі ля сцен Мірскай Свята-Мікалаеўскай царквы.

Па ўсёй верагоднасці, капліцу ў мястэчку Мір узвялі на зямлі, якая належала сям’і Заслаўскіх і пазней была набыта князямі Святаполк-Мірскімі. Яшчэ ў савецкія гады землі ад возера на рацэ Міранцы да бліжэйшага лесу называлі *Заслаўшчынай*. На гэта ўказваюць дакументы, якія захаваліся ў Дзяржаўным занальным архіве горада Баранавічы і сведчаць пра перадачу ў 1945 годзе зямлі з урочышча Заслаўшчына пад падсобную гаспадарку Мірскай гарадской пажарнай ахове, райканторы сувязі і прамкамбінату.

Прыдарожная капліца лічыцца помнікам архітэктуры, якая захавала памяць пра прадстаўнікоў роду Заслаўскіх, якія жылі ў Міры ў XIX — першай палове XX стагоддзя.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Капліца Заслаўскіх (Мір) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Капліца Заслаўскіх (Мір) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Капліца Заслаўскіх (Мір) на сайце Radzima.org

| ⛭Славутасці Міра |
| --- |
| Палацы і сядзібы | ✯✰ Мірскі замак • Фальварак «Замір'е» (Палац Святаполкаў-Мірскіх†) • Домік вартаўніка з брамай | Мірскі замак |
| Грамадскія будынкі і збудаванні | Сінагагальны двор • Аптэка |
| Манастыры, саборы і храмы | Мікалаеўскі касцёл • Троіцкая царква • Капліца-пахавальня Святаполк-Мірскіх • Георгіеўская царква • Капліца Заслаўскіх • Троіцкая капліца • Мячэць |
| Сады і паркі, могілкі | Замкавы парк • Брацкая магіла • Старыя могілкі • Татарскія могілкі • Яўрэйскія могілкі |
| † страчаныя аб'екты |
Схема з паскораным пераносам выкарыстоўваецца для пабудовы хуткіх суматараў шляхам паралельнага злучэння некалькіх функцыянальных блокаў у адзін.

Вывад формулы
-------------

Запішам выраз для выхада {\displaystyle r} функцыянальнага блоку суматара:

{\displaystyle r=a\*(b+c)+(b\*c)}

Вынесем за дужкі {\displaystyle c}:

{\displaystyle r=a\*b+(a+b)\*c}

Спалучым блокі паслядоўна:

{\displaystyle c\_{i+1}=a\_{i}\*b\_{i}+(a\_{i}+b\_{i})\*c\_{i}}

Каб было зручней увядзем {\displaystyle g\_{i}=a\_{i}\*b\_{i}}; {\displaystyle p\_{i}=a\_{i}+b\_{i}}:

{\displaystyle c\_{i+1}=g\_{i}+p\_{i}\*c\_{i}}

Выпішам першыя 3 блокі:

{\displaystyle c\_{1}=g\_{0}+p\_{0}\*c\_{0}}

{\displaystyle c\_{2}=g\_{1}+p\_{1}\*c\_{1}}

{\displaystyle c\_{3}=g\_{2}+p\_{2}\*c\_{2}}

Выразім {\displaystyle c\_{2}} і {\displaystyle c\_{3}} падстаўляючы паслядоўна {\displaystyle c\_{1}} у {\displaystyle c\_{2}}, затым {\displaystyle c\_{2}} у {\displaystyle c\_{3}}:

{\displaystyle c\_{2}=g\_{1}+p\_{1}\*(g\_{0}+p\_{0}\*c\_{0})=g\_{1}+g\_{0}\*p\_{1}+p\_{0}\*p\_{1}\*c\_{0}}

{\displaystyle c\_{3}=g\_{2}+p\_{2}\*(g\_{1}+g\_{0}\*p\_{1}+p\_{0}\*p\_{1}\*c\_{0})=g\_{2}+g\_{1}\*p\_{2}+g\_{0}\*p\_{1}\*p\_{2}+p\_{0}\*p\_{1}\*p\_{2}\*c\_{0}}

Такім чынам мы атрымалі паралельную схему пераносу для суматара ў агульным выглядзе. Яе разумна выкарыстоўваць у тых схемах, дзе магчыма правесці шмат праваднікоў, інакш паслядоўнае злучэнне будзе лепшым выбарам.
**Уладзіслаў Люцыян Францавіч Гінтаўт-Дзевалтоўскі** (1857, Дзісенскі павет, Віцебская губерня — 1925) — дзеяч народніцкага руху.

Біяграфія
---------

У час вучобы ў Віцебскай гімназіі прымаў удзел у рабоце вучнёўскага нелегальнага гуртка, за што ў 1877 г. выключаны з гімназіі. У канцы 1878 — пачатку 1879 гг. у Маскве, член аднаго з гурткоў «Зямлі і Волі». 7 сакавіка 1879 г. арыштаваны па падазрэнні ў забойстве правакатара Н. Рэнштэйна. Эмігрыраваў за мяжу. У 1880 г. у Парыжы, прымаў удзел у дзейнасці руска-беларуска-польскай рэвалюцыйнай эміграцыі, быў загадчыкам эміграцыйнай бібліятэкі, падтрымліваў цесныя сувязі з радзімай. Пры пасрэдніцтве І. С. Тургенева рабіў першыя крокі ў літаратуры, з яго дапамогаю ў газеце «Порядок» змясціў апавяданне «Пяцьдзесят дзве гадзіны на абломку ў адкрытым моры». 25 снежня 1881 г. арыштаваны ў Харкаве. 4 снежня 1882 г. Маскоўскім акруговым судом апраўданы. 20 чэрвеня 1883 г. па абвінавачанні ў палітычнай нядобранадзейнасці высланы на 3 гады ў Заходнюю Сібір, дзе і памёр.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Деятели революционного движения в России: Биобиблиографический словарь. Т. 3. Вып. 2. — М. 1934.
* Снытко, Т. Г. Русское народничество и польское общественное движение 1865—1881 г. — М. 1969.
* Троицкий, Н. А. Безумство храбрых: Русские революционеры и карательная политика царизма 1866—1882 гг. — М. 1978. — С. 320.
* Чарапіца, В. Гінтаўт-Дзевалтоўскі Уладзіслаў Люцыян Францавіч / Валерый Чарапіца // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. — С. 55 — 56. — ISBN 985-11-0041-2. — С. 6.
**Капліца Святога Дамініка** — каталіцкае культавае збудаванне ў горадзе Слоніме (Гродзенская вобласць, Беларусь), помнік архітэктуры ракако.

Гісторыя
--------

Пабудавана з цэглы ў 1745 годзе ў заходняй частцы горада, на скрыжаванні вуліц Міцкевіча і Пушкіна. У XVIII стагоддзі пры ўездзе ў горад стаялі 2 капліцы, якія былі накшталт пагранічнага знака (другая капліца не захавалася).

Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.

Архітэктура
-----------

Капліца Святога Дамініка — цэнтрычнае трох’яруснае цаглянае, падобнае да вежы, збудаванне. 2 ніжнія ярусы маюць квадратнае сячэнне з увагнутымі гранямі і зрэзанымі вугламі, выразна падкрэслены чарапічнымі злівамі і прафіляванымі карнізамі. Першы ярус масіўны, маналітны, устаноўлены на нізкім цокалі, другі скразны, з 4 арачнымі прасветамі (прызначаліся для пазалочанай драўлянай скульптуры святога Дамініка, не захавалася), трэці — фігурная ўвагнута-пукатая вежачка з шатровым пакрыццём.

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Слонімскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 2004.— 752 с. — С. 673
* *Кулагін А. М.* Слонімская капліца Дамініка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 15. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Капліца Святога Дамініка (Слонім) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Капліца Святога Дамініка (Слонім) на сайце Radzima.org