recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Рустыка
**Рустыка** або **руст** - абліцоўка знешняга фасаду будынка ў выглядзе груба абчасанага каменю альбо яго імітацыі. Элемент знешняй дэкарацыі будынка.

Ужыванне рустыкі аднавілася ў раннюю эпоху Адраджэння; звяртацца да яе асабліва любілі тасканскія дойліды той пары, пра што сведчаць шматлікія будынкі ва Фларэнцыі, якія адносяцца да яе, у тым ліку палац Піці, фасад якога цалкам абліцаваны рустыкай. Пасля, нароўні з натуральнымі, неабчасанымі камянямі, увайшлі ва ўжыванне ляпная падробка пад іх і перайманне — таксама ляпное — наздраватаму і як бы праточаныя чарвякамі вапнаваму туфу. Абліцоўванне рустыкай выконваецца і пры аздабленні фасада тынкоўкай з рэпрадукцыяй руста, імітацыяй разбіўкай сцяны на прамавугольнікі або на палосы.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рустыка
Парыжскі трамвай, лінія Т1 **Парыжскі трамвай** — трамвайная сістэма горада Парыжа і яго ваколіц. Сучасная трамвайная сістэма дзейнічае з 1992 года ў прадмесцях і з 16 снежня 2006 года ў цэнтры Парыжа. Паводле стану на 2011 складаецца з 4 ліній. 

Трамвайныя лініі будуюцца ў Парыжы з 1855 і сістэма дасягае росквіту ў пачатку 20 стагоддзя. З 1920-х пачынаецца заняпад трамвая ў Парыжы (меркавалася, што ён перашкаджае руху аўтамабіляў). У 1938 парыжскі трамвай ліквідуецца. У канцы 20 стагоддзя пачынаецца адраджэнне трамвая ў Парыжы і некалькіх іншых французскіх гарадах.

Аператар — парыжская транспартная арганізацыя RATP, за выключэннем лініі Т4 (выкарыстоўваецца чыгуначны, а не трамвайны шлях), якую эксплуатуе Нацыянальнае таварыства французскіх чыгунак (SNCF).

Вагонны парк — TFS, Citadis 302, Citadis 402, Siemens Avanto S70. 

| ⛭Трамвайныя сістэмы на тэрыторыі Францыі |
| --- |
| Трамвай: | *Авіньён* ·  *Ам'ен* ·  Анжэ ·  *Безансон* ·  Бардо ·  Брэст ·  Валансьен ·  Грэнобль ·  Гаўр ·  Дыжон ·  *Кан (Нармандыя)* ·  Ле-Ман ·  Ліль-Рубэ-Туркуэн ·  Ліён ·  Марсель ·  Манпелье ·  Мюлуз ·  Нант ·  *Нім* ·  Ніца ·  *Абань* ·  Арлеан ·  Парыж ·  Рэймс ·  Руан ·  Сент-Эцьен ·  Страсбург ·  Тулуза ·  *Тур* |
| Трамвай-цягнік: | Бардо ·  Мюлуз ·  Нант ·  Парыж (Т4) ·  Рона — Альпы ·  Страсбург-Бруш-Вагезы |
| Трамвай на шынах: | Кан (Нармандыя) ·  Клермон-Феран ·  Нансі ·  Парыж (Т5) ·  Парыж (Т6) |
| Замежныя сеткі: | Базель ·  Жэнева ·  Саарбрукен |
**Фёдар Іванавіч Махаўцоў** (19 верасня 1917, Гомель — 5 жніўня 1988) — беларускі мастак, графік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 19 верасня 1917 года ў Гомелі.

Вучыўся ў Адэскім мастацкім вучылішчы (1938—1941).

Жыў і працаваў у Гомелі, удзельнічаў у мастацкім афармленні горада да святочных мерапрыемстваў.

Член Саюза мастакоў СССР.

Памёр 5 жніўня 1988 года.

Творчасць
---------

З 1946 года ўдзельнічаў у рэспубліканскіх выстаўках. Акрамя станковай графікі, працаваў таксама ў жанры акварэльнага пейзажу. Яго пейзажы прысвечаны Гомелю і Гомельшчыне, рачным прасторам Сожа, жыццю партовых працаўнікоў (1957—1970). Асноўныя творы — серыя работ, выкананых у тэхніцы малюнка, прысвечаных працаўнікам Гомельскага паравознага дэпо (1945), партрэты герояў Сацыялістычнай Працы, чыгуначнікаў, машыністаў, кавалёў, фармоўшчыкаў, слесараў (1950—1953). У шэрагу партрэтаў мастак адлюстраваў людзей калгаснага сяла: «Настаўнік», «Калгасны вартаўнік» (1955), «Малады калгаснік» (1956) і інш.

Зноскі
------

1. 1 2  Гомельский художник Моховцов Федор Иванович
2. ↑  Почётные ГОМЕЛЬчане: рисунком Ленина эн заменил памятник
3. ↑  Федор Иванович Моховцов
4. ↑  Махаўцоў (Мохаўцаў) Фёдар Іванавіч

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Т. 3. Карчма — Найгрыш. — С. 672. — 751 с. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* Моховцев Фёдор Иванович (руск.) // Праект «Память народа»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 135379 |
Камп’ютарны тамограф

**Камп’ю́тарная тамагра́фія** — метад неразбуральнага папластовага даследавання ўнутранай структуры аб’екта, быў прапанаваны ў 1972 годзе Годфрэем Хаўнсфілдам і Аланам Кормакам, ганараванымі за гэту распрацоўку Нобелеўскай прэміі. Метад заснаваны на вымярэнні і складанай камп’ютарнай апрацоўцы рознасці паслаблення рэнтгенаўскага выпраменьвання рознымі па шчыльнасці тканкамі.

**Камп’ютарная тамаграфія** (КТ) — у шырокім сэнсе, сінонім тэрміна *тамаграфія* (бо ўсе сучасныя тамаграфічныя метады рэалізуюцца з дапамогай камп’ютарнай тэхнікі); у вузкім сэнсе (у якім выкарыстоўваецца значна часцей), сінонім тэрміна *рэнтгенаўская камп’ютарная тамаграфія*, бо менавіта гэты метад паклаў пачатак сучаснай тамаграфіі.

**Рэнтгенаўская камп’ютарная тамаграфія** — тамаграфічны метад даследавання ўнутраных органаў чалавека з выкарыстаннем рэнтгенаўскага выпраменьвання.

Некаторыя абсалютныя і адносныя супрацьпаказанні
------------------------------------------------

**Без кантрасту**

* Цяжарнасць
* Маса цела больш максімальнай для прыбора

**З кантрастам**

* Наяўнасць алергіі на кантрасны прэпарат
* Нырачная недастатковасць
* Цяжкі цукровы дыябет
* Цяжарнасць (тэратагеннае ўздзеянне рэнтгенаўскага выпраменьвання)
* Цяжкі агульны стан пацыента
* Маса цела больш максімальнай для прыбора
* Захворванні шчытападобнай залозы
* Міеломная хвароба

Літаратура
----------

* Cormack A.M. Early two-dimensional reconstruction and recent topics stemming from it // Nobel Lectures in Physiology or Medicine 1971—1980. — World Scientific Publishing Co. 1992. — p. 551—563
* Hounsfield G.N. Computed Medical Imaging // Nobel Lectures in Physiology or Medicine 1971—1980. — World Scientific Publishing Co. 1992. — p. 568—586
* Камп’ютарная тамаграфія — CT Cases.net
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Камсамольская вуліца.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Замкавая вуліца.
**Камсамольская вуліца**, былая **Замкавая** — вуліца у г. Мазыр Мазырскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

Размяшчэнне
-----------

Замкавая вуліца ў пачатку XX ст.
Арыентавана з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцай Ленінскай на плошчы Леніна, з паўночнага ўсходу прымыкае вуліца Гара Камунараў, з паўднёвага захаду — вуліца Фрунзэ, завяршаецца скрыжаваннем з вуліцамі Калініна і Інтэрнацыянальнай на плошчы Горкага.

Гісторыя
--------

У XIX стагоддзі на Замкавай вуліцы знаходзілася павятовае вучылішча, крыху вышэй, на месцы цяперашняга ваенкамата, знаходзіўся парафіяльны драўляны касцёл, на процілеглым баку вуліцы размяшчалася павятовае казначэйства (цяпер будынак дзіцячаюнацкай спартыўнай школы). Ніжэй быў будынак каменнага кляштара і касцёла бернардзінцаў.

Забудова
--------

Міхайлаўскі сабор
* № 14-16 — Комплекс былога кляштара бернардзінцаў : касцёл і жылы корпус (першая палова XVIII стагоддзя). — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 312Г000511шыфр 312Г000511
* Гарадзішча старажытнага Мазыра на Замкавай гары (ХІІ — ХІІІ стагоддзі), з паўночнага боку вуліцы, за 0,2 км на поўдзень ад цэнтра горада — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 313В000506шыфр 313В000506

Зялёныя зоны
------------

Сквер насупраць Мазырскага райвыканкама, на рагу Камсамольскай і Ленінскай.

Зноскі
------

1. ↑  *Васіль Васільевіч Шур*. АНАМАСТЫКОН МАЗЫРА Ў ЧАСЕ І ПРАСТОРЫ. «Маладосць». № 9 за 2015 г.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Камсамольская вуліца (Мазыр)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Камсамольская вуліца.

**Камсамольская вуліца** (трансліт.: *Kamsamoĺskaja vulica*, руск.: Комсомольская улица) — вуліца ў Наваполацку.

Апісанне
--------

Размешчана ў 4-м, 6-м і 10-м мікрараёнах горада і цягнецца з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход ад вуліцы Калініна да вуліцы Васілеўцы, пасля якой пераходзіць у мясцовую аўтадарогу, якая спалучае Наваполацк з рэспубліканскай аўтадарогай Р-45 Полацк - Глыбокае - граніца Літвы (Катлоўка). Працягласць вуліцы складае больш 3 км. Забудова тыповая, пераважна панэльная, у 5-9 паверхаў (адзіны 12-павярховы будынак на вуліцы - інтэрнат № 4 ПДУ). Шматкватэрныя жылыя дамы размешчаны толькі па паўноным (няцотным) боку вуліцы, бо ад паўднёвага боку вуліцы пачынаецца санітарная зона завода "Палімір", дзе жыллёвае будаўніцтва забаронена. Па вуліцы пракладзены трамвайныя рэйкі і курсуе трамвайны маршрут № 1.

Сацыяльныя аб’екты
------------------

* інтэрнат № 4 ПДУ
* царква Царства Божага (евангельскія хрысціяне)
* магазіны
* хлебзавод

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------
**Лакальная вылічальная сетка**, **ЛВС** (англ.: local area network, LAN) — камп’ютарная сетка, якая аб'ядноўвае рознае камп'ютарнае абсталяванне на невялікай у фізічным плане прасторы, напрыклад у хаце, офісе ці ўніверсітэцкім кампусе. Уласцівасці ЛВС вельмі адрозніваюцца ад уласцівасцяў глабальных вылічальных сетак, асабліва хуткасцю перадачы інфармацыі, а таксама адлегласцю паміж вузламі сеткі. Акрамя таго, для падобных сетак не патрэбная арэнда лініяў сувязі.

Прыкладамі ЛВС з’яўляюцца ARCNET і Token Ring, якія выкарыстоўваліся раней, а таксама перспектыўная тэхналогія G.hn, выкарыстанне якой мажлівае ў будучыні. Зараз найбольш распаўсюджанымі відамі ЛВС з’яўляюцца Ethernet і Wi-Fi з дзеяннем праз вітую пару і радыёхвалі адпаведна.

Лакальныя сеткі
---------------

* Wireless LAN

Зноскі
------

1. ↑  М. Савіцкі, «Тлумачальны слоўнік па інфарматыцы», ст. 157, ISBN 978-985-6742-83-8

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лакальная вылічальная сетка
**Прыма́р** (рум.: primar) — мэр горада ў Румыніі і Малдовы. Слова «прымар» паходзіць з вульгарнай латыні — «primarius».

Малдова
-------

У Малдове прымар — прадстаўнічая ўлада насельніцтва адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі і выканаўчая ўлада мясцовага савета, абраная на аснове ўсеагульнага, роўнага і прамога выбарчага права пры тайным і свабодным галасаванні. Прымары выбіраюцца ў адпаведнасці з Кодэксам аб выбарах. Мясцовыя саветы і прымары дзейнічаюць як самастойныя кіруючыя ўлады і вырашаюць грамадскія справы сёлаў (камун), гарадоў (муніцыпіяў) у адпаведнасці з законам.

Спасылкі
--------

* Закон Рэспублікі Малдова пра мясцовае публічнае кіраванне ад 18 сакавіка 2003 года Архівавана 8 чэрвеня 2008.
| Пакаленні Ізраіля |
| --- |
| **Пакаленні*** Рувім
* Сімяон
* Левій
* Іуда
* Дан
* Нефілім
* Гад
* Асір
* Ісахар
* Зевулон
* Іосіф
	+ Манасія
	+ Ефраім
* Веніямін
 |
| **Звязаныя тэмы*** Пакаленні Ізраіля
* Удзелы пакаленняў Ізраіля
* Дзесяць згубленых пакаленняў
 |
| * глядзець
* размовы
* правіць
 |

**Ефраімава пакаленне** — паходзіла, як падаецца ў Бібліі, ад малодшага сына Іосіфа, які нарадзіўся ў Егіпце. Пры падзеле Палесціны яно атрымала цэнтральную, багатую і ўрадлівую паласу зямлі ад ракі Іардан да Міжземнага мора на поўнач ад Іерусаліма. Прасякнутае духам самабытнасці і адчуваючу сваю сілу, яно ўступіла ў суперніцтва з Іудзіным пакаленнем і пастаянна праяўляла свой сепаратызм і гегеманізм, матывуючы тым, што з яго асяроддзя паходзіў пераемнік Майсея і правадыр ізраільскага народа Ісус Навін, што ў іх уладаннях знаходзіцца яго бацькаўшчына і месца пахавання. Нашчадкі Ефраіма, паводле біблейскіх паданняў, адыгралі вялікую ролю ў гісторыі ізраільскага народа, прымалі ўдзел у вырашэнні яго гістарычнага лёсу. Менавіта з іх асяроддзя паходзіў Самуіл, вядомы прарок і суддзя ізраільскі. Калі пасля смерці цара Саламона яго дзяржава распалася на два царствы, палітычную вагу ў новаствораным Ізраільскім царстве набыло пакаленне Ефраіма. Яно абрала царом прадстаўніка свайго племя Ераваама, а яго рэзідэнцыяй зрабіла свой горад Самарыю, якая была сталіцай Ізраільскага царства да канца яго гістарычнага існавання.

Зноскі
------

1. ↑  Скарына Ф. Творы:… С. 166.

Літаратура
----------

* *Скарына Ф.* Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт. падрыхт. тэкстаў, камент. слоўнік А. Ф. Коршунава, паказальнікі А. Ф. Коршунава, В. А. Чамярыцкага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1990. — С. 166. — 207 с.: іл. ISBN 5-343-00151-3.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 119536196 · LCCN: sh96000992 · VIAF: 10658302 |
Гуань Чжун
**Гуань Чжун** (кіт.: 管仲, 720 да н. э. — 645 да н. э.) — дзяржаўны дзеяч эпохі Чжаньго  (укр.) (бел. выбітны кітайскі мысляр, палітык, рэфарматар, заснавальнік грамадска-палітычнага вучэння фа цзя (легізму  (руск.) (бел.).

У 685 годзе да н. э. быў прызначаны кіраўніком царства Ці  (укр.) (бел. Хуань-гунам на пасаду кіраўніка ўрада і захоўваў за сабой гэтую пасаду на працягу сарака гадоў — аж да сваёй смерці. Ператварыў Ці ў самую магутную дзяржаву Кітая таго часу. Першым у кітайскай гісторыі абгрунтаваў канцэпцыю дзяржаўнага кіравання на падставе закона — па прынцыпе « закон — бацька і маці народа». Паводле слоў Гуан Чжуна «кіраўнік і чыноўнікі, вышэйшыя і ніжэйшыя, знатныя і паспалітыя — усе павінны выконваць закон». Гэта дазволіла ўмацаваць царскую ўладу, адначасова аслабіўшы ўплыў спадчыннай арыстакратыі. Прапанаваў ідэю пакарання як галоўнага сродку кіравання — «калі баяцца пакаранняў, то лёгка кіраваць».

Сталіцу дзяржавы Гуань Чжун падзяліў на 21 раён: шэсць з іх забяспечвалі гандлёвы даход дзяржавы, а пятнаццаць складалі ядро арміі Ці. Падобным чынам было арганізавана насельніцтва і за межамі сталіцы: 30 двароў складалі сяло, 10 вёсак — ваенны атрад, 10 атрадаў — адзін раён, 3 раёны — адзін павет, а паветы групаваліся ў пяць абласцей. Кіраўнікі ўсіх узроўняў прызначаліся зверху.

Гуань Чжун адмяніў атрыманую ў спадчыну з часоў Чжоу сістэму «калодзежных палёў», уся зямля ў межах дзяржавы абкладалася падаткам у адпаведнасці з яе прадукцыйнасцю. Соль падданым пачалі прадаваць па цвёрдай цане. Але кошт гэты была наўмысна завышаны і розніца ішла ў даходы дзяржавы. Па тым жа кошце прадавалі і танную соль, якую Ці купляла ў суседніх дзяржаў.

Зноскі
------

1. ↑  Ebrey, Patricia; Walthall, Ann; Palais, James (2009). East Asia: A Cultural, Social, and Political History. Houghton Mifflin Harcourt. с.22
2. ↑  «Гуань-цзи», глава 48
3. ↑  Мустафін О. Смачні пригоди. Екскурсії власною кухнею. К. 2020, с.70

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Universalis · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12072684w · CBDB: 0017364 · GND: 119060272 · ISNI: 0000 0001 2282 4623 · LCCN: n81142257 · NKC: jx20061013005 · NTA: 140213732 · LIBRIS: 188808 · SUDOC: 029010918 · VIAF: 84364272 |

 |
**Контрата́ка** (фр.: contre-attaque, ад фр.: centre — супраць і *attaque* — напад) — атака, якая праводзіцца войскамі, якія абараняюцца, супраць войскаў праціўніка, што ўклініліся ў іх баявыя парадкі, з мэтай яго разгрому і аднаўлення страчанага тактычнага становішча. Гэта адзін з элементаў праявы актыўнасці войскаў у абароне; звычайна праводзіцца сіламі другіх эшалонаў і рэзерваў войскаў, якія абараняюцца, з прыцягненнем часткі сіл войскаў першага эшалона з участкаў, якія не знаходзяцца пад атакай суперніка.

Контратака рыхтуецца згодна з намечаным планам бою і праводзіцца з улікам абстаноўкі, якая склалася ў ходзе бою. Дзеянні контратакі войскаў могуць падтрымлівацца ўдарамі танкаў, авіяцыі, агнём артылерыі, мінамётаў і іншых агнявых сродкаў. Поспех контратакі дасягаецца хуткімі, раптоўнымі і рашучымі дзеяннямі контратакі войскаў у момант, калі праціўнік не паспеў яшчэ замацавацца і падцягнуць рэзервы для нарошчвання ўдару.

Гл. таксама
-----------

* Контрнаступленне
* Фарсіраванне
* Рэйд
* Тактыка
* Бой

Літаратура
----------

* «К-22» — Линейный крейсер / [под общ. ред. Н. В. Огаркова]. — М. : Военное издательство Министерства обороны СССР, 1979. — 654 с. — (Советская военная энциклопедия : в 8 т. ; 1976—1980, т. 4).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Багамолец.
**Пётр Тадэвуш Багамолец** (польск.: Piotr Tadeusz Bohomolec; паміж 1727 і 1729 — пасля 1792) — ураднік і дзяржаўны службовец.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Багамольцаў герба «Багорыя». Малодшы брат Францішка Багамольца.

Стольнік віцебскі, дэпутат і скарбнік Галоўнага Літоўскага Трыбунала і дэпутат сойма Рэчы Паспалітай ад Віцебскага ваяводства.

У 1768 годзе быў выбраны камісарам для падпісання трактата з Расійскай імперыяй аб ўсталяванні граніц.

У дэпешы пасла Расіі ў Рэчы Паспалітай, князя Мікалая Паніна, Пётр-Тадэвуш Багамолец характарызаваўся як «благі» — гэта значыць той, хто зацята супрацівіўся расійскаму ўмяшанню ў справы Рэчы Паспалітай. Аднак ужо пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай прынёс прысягу на вернасць расійскай імператрыцы Кацярыне II і паступіў на службу ў дзяржаўны апарат Расійскай імперыі.

З 1783 года ўзначальваў у Віцебску палату грамадзянскага суда. Даслужыўся да сапраўднага стацкага саветніка.

У 1792 годзе, за год да другога падзелу Рэчы Паспалітай, падаў прашэнне пра прызнанне за родам Багамольцаў расійскай дваранскай годнасці. Прашэнне было разгледжана на дэпутацкім сходзе Полацкага намесніцтва 22 кастрычніка 1792 года і здаволена. Дваранства было таксама прызнана за яго дзецьмі, за братамі Паўлам Юзафам і Яўхімам, а таксама іх нашчадкамі. У справе пра прызнанне дваранства захоўваецца першы вядомы на сёння роспіс роду Багамольцаў.

Быў адным з найбагацейшых людзей на Віцебшчыне. Пасля смерці Пятра Тадэвуша Багамольца яго ўдава, Элеанора з Вышынскіх, атрымала ў спадчыну буйныя зямельныя ўладанні ў Невельскім павеце з 2 тысячамі душ прыгонных.

Узнагароды
----------

За службу Пётр-Тадэвуш Багамолец быў узнагароджаны ордэнам Св. Уладзіміра 3-й ступені і польскім ордэнам Св. Станіслава.

Сям’я
-----

Быў у шлюбе з Элеанорай з Вышынскіх.

Яго сыны, Станіслаў, Павел, Рамуальд і Міхал, пачыналі сваю кар’еру ў царскай арміі. Падчас войны Расіі з Напалеонам Рамуальд Багамолец быў гарадскім галавой Віцебска (1812).

Літаратура
----------

* АВПРИ. Ф. 79. Оп. 6. Д. 912. Л 59.
* «Акты, издаваемые Виленской комиссиею для разбора древних актов». Т. XXXV. — Вильна, 1910. — С. 298—306.
* ИЮМ, вып. 18. — Витебск, 1888. — С. 456—459; вып. 21. — Витебск, 1891. — С. 355—358.
* *Boniecki A.* Herbarz polski. — T. I. — Warsz. 1899. — S. 360.
* *Niesiecki K.* Herbarz Polski. — Lipsk, 1839. — T. II. — S. 207.
* *Анищенко Я. К.* Ураднікі беларускіх земляў ВКЛ пры Станіславе Панятоўскім. — Мн. 2008. — С. 47.


| ?Пётр Тадэвуш Багамолец — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Пётр Тадэвуш Багамолец |  | Павел Юзаф Багамолец[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: piotr-tadeusz-bohomolec · Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0003 7372 2947 · NUKAT: n2009085816 · VIAF: 164120850 |
**Васіль Савіч Дрыбінцаў** (27 лютага 1864 — 25 красавіка 1926, Панчава) — рускі грамадскі дзеяч і палітык, член IV Дзяржаўнай думы ад Магілёўскай губерні.

Біяграфія
---------

Старавер-паповец. З купецкай сям’і, патомны ганаровы грамадзянін. Землеўладальнік Рагачоўскага павета (4200 дзесяцін, з іх 2500 пры маёнтку Дуравічы).

Пасля заканчэння Навазыбкаўскага рэальнага вучылішча дапамагаў бацьку ў гандлі лесам і хлебам. У 1890 годзе пасяліўся ў Дуравічах, дзе заняўся сельскай гаспадаркай і грамадскай дзейнасцю.

Быў галосным Магілёўскага губернскага камітэта па справах земскай гаспадаркі (з 1903), ганаровым міравым суддзёй па Рагачоўскаму павету (з 1904) і Гомельскаму павету (з 1910), ганаровым папячыцелем Рагачоўскай настаўніцкай семінарыі. Быў членам землеўпарадкавальнай камісіі і старшынёй таварыства сельскай гаспадаркі. У 1911 годзе, з увядзеннем земства ў Заходнім краі, быў абраны старшынёй Рагачоўскай павятовай земскай управы і захаваў гэтую пасаду пасля абрання ў Думу.

У 1912 годзе быў абраны членам Дзяржаўнай думы ад Магілёўскай губерні. Уваходзіў у фракцыю акцябрыстаў, пасля яе расколу — у групу земцаў-акцябрыстаў. Уваходзіў у Савет старэйшын Думы. Быў таварышам старшыні фінансавай камісіі, а таксама членам камісій: па народнай адукацыі, па мясцовым самакіраванні, па стараверскіх справах і аб святкаванні 300-годдзя дому Раманавых. Быў членам Прагрэсіўнага блока.

У гады Першай сусветнай вайны ўдзельнічаў у працы Усерасійскага земскага саюза. 9 сакавіка 1917 года, пасля Лютаўскай рэвалюцыі, быў прызначаны камісарам Часовага камітэта Дзяржаўнай думы і Часовага ўрада ў Магілёўскай губерні. 4 мая 1917 года ўвайшоў у склад Нарады для распрацоўкі фінансавага плана пераўтварэння пад старшынствам міністра фінансаў.

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі — у эміграцыі ў Югаславіі. Жыў у Панчаве.

Памёр у 1926 годзе ў панчаўскім шпіталі. Быў жанаты.

Узнагароды
----------

* Ордэн Святой Ганны 3-й ступені (1913).

Літаратура
----------

* 4-й созыв Государственной думы:Худож. фототип. альбом с портретами и биографиями. — СПб.: Изд. Н. Н. Ольшанскаго, 1913.
* Государственная дума Российской империи: 1906-1917 Архівавана 4 сакавіка 2016.. — М.: РОССПЭН, 2008.
* Незабытые могилы: российское зарубежье: некрологи 1917-1997: в 6 т./ Российская гос. б-ка. Отд. лит. рус. зарубежья ; сост. В. Н. Чуваков ; под ред. Е. В. Макаревич. М.: Пашков дом, 1999. — Т.2: Г—З. — С. 425. — 647с. — 1000 экз.— ISBN 5-7510-0170-2 (т.2).


| ⛭Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі ад Магілёўскай губерні |
| --- |
| I скліканне | Буслаў • Каранькоў • Аўсяннікаў • Сямёнаў • Сакалоўскі • Цвёрды • Хамянтоўскі |  |
| II скліканне | Гашкевіч • Емяльянаў • Казакоў • граф Лубенскі • Сазановіч • Шыдлоўскі • Шчарбянок |
| III скліканне | Галынец • фон-Гюбенет • Ладамірскі • епіскап Мітрафан • Сазановіч • Тамашэвіч • Шаўцоў |
| IV скліканне | Бачкоў • Вараб'ёў • Дрыбінцаў • Ладамірскі • Радкевіч • Тамашэвіч • Энгельгарт |
**Шу Цзін** («Кніга гісторыі» альбо «Кніга дакументаў», кіт. трад. 書經, упр. 书经, піньінь *shū jīng*) — адна з кітайскіх класічных кніг у складзе канфуцыянскага «Пяцікніжжа». Іншая назва — «**Шан шу**» 尚書 («Паважаныя пісанні»). Змяшчае дакументы са старажытнай гісторыі Кітая.

Змест
-----

«Шу Цзін» з'яўляецца самым старажытным гістарычным зборнікам паданняў, пераказаў і міфаў аб гістарычных падзеях, урадах, зваротах, арганізацыйных прадпісаннях з 2357 па 627 год да н. э. у Кітаі.

Тэксты «Шу Цзін» адлюстроўваюць розныя эпохі. Рэдакцыя кнігі прыпісваецца Канфуцыю (551-479 гады да н.э.), які прывёў у парадак дакументы той эпохі, якія дайшлі да яго. Кніга змяшчае разважанні аб ідэальнай сістэме кіравання дзяржавай і таму вельмі шануецца ў Кітаі.

Часткі «Шуцзін» арганізаваны па 4-м найбольш раннім гістарычным перыядзе: Юй, Ся, Шан, Чжоу. Пры гэтым апошні раздзел найбольш змяшчае матэрыялы даказальна блізкія традыцыйнай гістарычнай датыроўцы тых часоў, у той час як сярод «ранніх» глаў трапляюцца сведчанні відавочных анахранізмаў: напрыклад, тэхналогія арбалетнага спуску, якая распаўсюдзілася ў эпохі Ваюючых царстваў, размяшчаецца ў апісанні неалітычнага перыяду.

Літаратура
----------

* Карапетьянц А. М. Формирование системы канонов в Китае // Этническая история народов Восточной и Юго-Восточной Азии в древности и средние века. М. 1981
* Чжао Нюлань. Историзация китайских мифов в «Шу цзине» // Научные труды. Вопросы языка и литературы. М. 1973;(рас.)
* Nikkilä P. Early Confucianism and Inherited Thought in the Light of Some Key Terms of the Confucian Analects. Vol. 1.: The Terms in Shu Ching and Shih Ching. Helsinki, 1982.(англ.)

| ⛭Кітайскі літаратурны канон |
| --- |
| Чатыры класічныя раманы | 
* Трохцарства
* Рачныя затокі
* Падарожжа на Захад
* Сон у чырвоным цераме
	+ Кветкі слівы ў залатой вазе

 |
| Шэсць мудрых кніг | 
* Чжуан-цзы
* Лісао
* Шы цзі
* Ду шы
* Рачныя затокі
* Заходні флігель

 |
| Чатыры хронікі | 
* Шы цзі
* Ханьшу
* Хоў Ханьшу
* Сань-го чжы

 |
| Канфуцыянскі канон | 
* Чатырохкніжжа (Лунь юй
* Мэнцзы
* Да сюэ
* Чжун юн)
* Пяцікніжжа і Шасцікніжжа
	+ Шы цзін
	+ Шу Цзін
	+ Кніга Перамен
	+ Лі цзы
	+ Чуньцю
	+ Юэ-Цзін
* Трынаццаціканонне

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ашур.
Фрагмент асірыйскага барэльефа з выявай Ашура
**А́шур (А́сур) (акад.  )** — бог вайны, бог-ваяўнік, галоўнае бажаство старажытных асірыйцаў, якое ўвайшло затым у пантэон шумера-акадскіх багоў.

Ашур — гарадскі бог аднайменнай сталіцы Асірыі. Як і належыць мясцоваму бажаству, Ашур асацыяваўся з прысвечанай яму гарой Эпіх. Храм гэтага бога ў Ашуры насіў шумерскую назву Э-харсаг-курэй-кура, што азначае «Дом гары земляў». Першапачаткова Ашур быў племянным богам асірыйцаў. Ён працяглы час не лічыўся звязаным са з'явамі прыроды, а з'яўляўся спачатку богам-заступнікам палявання і адлюстроўваўся часцей за ўсё ў выглядзе паляўнічага з лукам, разам з быкамі — упадабанымі жывёламі асірыйцаў. Пазней, калі пачалася эпоха пастаянных войнаў і калі горад Ашур стаў цэнтрам самай магутнай дзяржавы таго часу, Ашур стаў галоўным чынам богам войнаў. Тэолагі надалі яму ўсе рэгаліі ўладара сусвету, стваральніка і ўпарадніка космасу і зрабілі бацькам багоў. Жонкай Ашура ў гэту эпоху асірыйскіх заваяванняў была абвешчана багіня Іштар. Вярхоўным жрацом Ашура быў сам цар Асірыі.

Літаратура
----------

* М. Б. Ладыгин, О. М. Ладыгина Краткий мифологический словарь — М.: Издательство НОУ «Полярная звезда», 2003.
**Бланска** (чэшск.: Blansko) — адзін з 7 раёнаў Паўднёвамараўскага края Чэшскай Рэспублікі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Бланска. Плошча — 862,65 кв. км, насельніцтва складае 106 696 чалавек. У раёне налічваецца 116 муніцыпалітэтаў, з якіх 8 — гарады, 9 — мястэчкі.

Геаграфія
---------

Размешчаны на поўначы края. Мяжуе з паўднёвамараўскімі раёнамі Брно-прыгарад на поўдні і Вішкаў на паўднёвым усходзе. На ўсходзе мяжуе з раёнам Просцеёў Оламаўцкага края; на поўначы з раёнам Світаві Пардубіцкага края; на захадзе — з раёнам Ждзяр-над-Сазаваў краі Высачына.

Гарады і насельніцтва
---------------------

Даныя на 2009 год:

| Горад | Насельніцтва |
| --- | --- |
| Бланска | 21 129 |
| Боскавіцы | 11 426 |
| Летавіцы | 6 836 |
| Адамаў | 4 712 |
| Вельке-Опатавіцы | 4 017 |
| Раец-Естршэбі | 3 676 |
| Кунштат | 2 687 |
| Олешніцы | 1 732 |
|

| Усяго | Жанчын | Мужчын |
| --- | --- | --- |
| 106 696 (100 %) | 54 171(50,77 %) | 52 525(49,23 %) |
|

Сярэдняя шчыльнасць — 123,68 чал./км²; 52,69 % насельніцтва жыве ў гарадах.

Спасылкі
--------

* Даныя МУС ЧР

| Раёны Паўднёвамараўскага края |
| --- |
|  | 
Бланска • Бржэцлаў • Брно-горад • Брно-прыгарад • Вішкаў • Годанін • Знойма
 |
**ЗСК «Спорт-Дон»** — спартыўны комплекс, знаходзіцца ў горадзе Растоў-на-Доне, быў адкрыты 20 кастрычніка 1967 года.

Адно з самых буйных спартыўных збудаванняў Поўдня Расіі. Пабудаваны ў 1967 годзе па тыпавым праекце 1956 года, быў пабудаваны ў рэкордныя тэрміны — усяго за год. На той момант пабудаваны Палац спорту уваходзіў у пяцёрку лепшых спартыўных збудаванняў СССР.

Адрас: Расія, г. Растоў-на-Доне, пёр. Халтурынскі, 103

Апісанне
--------

Галоўная спартовая арэна, плошчай 2800 кв. м. мае магчымасць без шкоды для якасці лёду, цягам некалькіх гадзін, ператварыць лёдавую арэну ў канцэртную залу. Ёмістасць відовішчна-спартовага комплексу складае 4000 гледачоў — варыянт з лёдам і 5000 гледачоў — спартыўны і канцэртны варыянты.

За час існавання Палаца спорту на спаборніцтвах пабывала каля 50 млн гледачоў.

Палац спорту з'яўляецца хатняй арэнай хакейнага клуба «Растоў» і жаночага гандбольнага клуба «Растоў-Дон»

Хуткім часам плануецца зачыненне для рэканструкцыі.

Гісторыя
--------

Узвядзенне будынка Палаца спорту ў Растове-на-Доне мае трохі змрочную гісторыю. Вядома, што да пабудовы Палаца на яго месцы знаходзіліся Новапасяленскія гарадскія могілкі, на якім былі пахаваны многія вядомыя жыхары горада і частка з іх дагэтуль ляжыць там. Першае згадванне пра могілкі ставіцца яшчэ да 1785 года. Восенню 1868 года на месцы могілкаў была збудавана новая каменная царква Усіх Святых. Пры савецкай уладзе ў 1930-х гадах могілкі былі знесены як «спадчына буржуазнага мінулага», а ў 1966 годзе зачынілі і храм, які потым быў падарваны.

У 1960-х гадах пачалася пабудова Палаца спорту, прытым месца пабудовы было загароджана плотам ад мясцовых жыхароў.

Урачыстае адкрыццё Растоўскага Палаца спорту адбылося 20 кастрычніка 1967 года. 23 лютага 1986 года пры Палацы быў адкрыты навучальна-спартыўны корпус «Сняжынка», якая ў 2004 годзе атрымала статус школы па зімовых відах спорту, стаўшы адзінай у сваім родзе ў Паўднёвай федэральнай акрузе на сённяшні дзень.

У снежні 2003 года ў Палацы спорту таксама была адкрыта лёдавая коўзанка.

Зноскі
------

1. 1 2  Дворец спорта построен на костях коренных ростовцев | Ростовский Словарь **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  rslovar.com. Архівавана з першакрыніцы 13 сакавіка 2017. Праверана 3 лютага 2017.
2. 1 2  Дворец спорта Ростова-на-Дону - Деловой квартал (руск.).  rostov.dk.ru. Праверана 3 лютага 2017.
Поўль Фрыіс Нібо «Дзяўчына правярае свой куфар» (Нідэрланды, 1929 год)
**Паса́г** — звычай даваць маёмасць нявесце яе родзічамі.

Яго падрыхтоўка пачынаецца з маленства дзяўчыны. Складаецца з адзення, пасцельнай бялізны, дываноў, посуду і прылад працы. Часам уключае хатнюю жывёлу і лён, нерухомасць і грошы. Ёсць пажыццёвай уласнасцю нявесткі. Сватанне служыць пачаткам дамаўляння пра пасаг, памер якога канчаткова вызначаецца на заручынах. У канцы вяселля пад урачыстыя жартоўныя песні перавозіцца гасцямі з боку нявесты (маладой) ў дом жаніха (маладога). Ад пасагу залежыць становішча жонкі ў сям'і. Пры перавозе змяшчаецца ў куфар (кубло). Пры вядзенні падсобнай гаспадаркі бацькі даюць нявесце авечку, карову або свінню. Таксама нявеста бярэ з сабой швейныя або ткацкія прылады, якія да механізацыі ўключалі: калаўрот, прасніцу, верацёны, церніцу, качалку, трапалку і кросны. Да прамысловай рэвалюцыі дзяўчаты ткалі сабе пасаг з 12 гадоў уручную і вышывалі кашулю за месяц.

У літаратуры
------------

У 1893 годзе французскі пісьменнік Гі дэ Мапасан напісаў сатырычны апавяданне «Пасаг».

Зноскі
------

1. ↑  Пасаг // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
2. ↑  *Леаніла Малаш.* Пасаг // Этнаграфія Беларусі: энцыклапедыя / гал.рэд. Іван Шамякін. — Мінск: Беларуская савецкая энцыклапедыя, 1989. — С. 389-390. — 575 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-014-9. Архівавана 7 лістапада 2019.
3. ↑  *Ніна Шчарбачэвіч.* «Кайф ад народных касцюмаў» // *Ігуменскі тракт*. — 29 кастрычніка 2013. — № 36 (51).
4. ↑  *Гі дэ Мапасан*. Пасаг **(нявызн.)**.  Беларуская палічка (31 ліпеня 2019). Праверана 7 лістапада 2019.

Літаратура
----------

* Пасаг // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

Спасылкі
--------

* *Ларыса Мятлеўская*. Магічны куфар, пасаг і прыданае — маёмасць маладой **(нявызн.)**.  Радыё «Спадарожнік» (28 лістапада 2016). Праверана 7 лістапада 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Кароткая яўрэйская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11971930z · GND: 4170171-9 · LCCN: sh85039237 · Microsoft: 2781254463 |
*«Паходжанне народа лангабардаў»*
**«Паходжанне народа лангабардаў»** (лац.: Origo gentis Langobardorum) — невялікае ананімнае гістарычнае сачыненне, якое з'яўляецца адной з асноўных крыніц па ранняй гісторыі лангабардаў. «Паходжанне народа лангабардаў» складзена ў другой палове VII ст. і ўключана ў якасці пралогу ў кодэкс законаў караля Ратары.

Сачыненне дайшло да нашых дзён у складзе 3-х рукапісаў IX—XI стст.:

1. Modena, Biblioteka Capitolare 0.1.2 (IX ст.).
2. Cava de’Tirreni, Archivo della Badia 4 (XI ст.).
3. Madrid, Biblioteca Nacionale 413 (першая палова XI ст.).

«Паходжанне народа лангабардаў» — асноўная ўласна лангабардская крыніца па гісторыі гэтага народа да заваявання ім Італіі і першых гадах існавання Лангабардскага каралеўства. Усе іншыя гісторыкі, якія апісвалі старажытную гісторыю лангабардаў, карысталіся гэтым сачыненнем як галоўнай крыніцай сваёй інфармацыі (Павел Дыякан у сваёй «Гісторыі народа лангабардаў» прама кажа пра выкарыстанне «Паходжання народа лангабардаў»).

Сачыненне складзена на аснове вусновых паданняў і генеалогій, захаваных у лангабардаў. У сваёй першай (больш падрабязнай) частцы (главы 1—5) яно апавядае пра перасяленне лангабардаў з поўначы ў Панонію і першыя гады заваявання Італіі. У другой частцы (главы 6—7) (з часу смерці караля Альбаіна) «Паходжанне народа лангабардаў» з'яўляецца амаль толькі пералікам каралёў лангабардаў, да караля Бертары ўключна.

Паміж 807 і 810 гадамі для караля Піпіна Італьянскага «Паходжанне народа лангабардаў» было перапрацавана і дапоўнена ў пра-Каралінгскім духу (т.з. *Historia langobardorum Codicis Gothani*) (захавалася ў Codex Gothanus 84).

Выданні
-------

*На лацінскай мове:*

* Origo gentis Langobardorum. — Monumenta Germaniae Historica. Scriptores Rerum Langobardicarum et Italicarum. — Hannover: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1878. — P. 1—6. — 636 p.(недаступная спасылка)
* Historia langobardorum Codicis Gothani. — Monumenta Germaniae Historica. Scriptores Rerum Langobardicarum et Italicarum. — Hannover: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1878. — P. 7—11. — 636 p.

Зноскі
------

1. ↑  Не раней за 668 года (*Горелов Н.* Хроники длинноволосых королей. С. 224) і не пазней за 691 год (дата смерці апошняга згаданага ў «Паходжанні народа лангабардаў» караля — Бертары).
2. ↑  Павел Дыякан. Гісторыя лангабардаў I, 21

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Паходжанне народа лангабардаў
**Дынастыя Позняя Лян** (кіт. спр. 后凉, піньінь *Hòu Liáng*) — дынастыя, што кіравала часткай Паўночнага Кітая ў перыяд шаснаццаці дзяржаў  (укр.) (бел. з 386 года да свайго звяржэння ў 403 годзе дзяржавай Позняя Цынь  (укр.) (бел.. Гэтая дынастыя кіравалася ванамі (князямі) з роду Люй  (руск.) (бел..

Гісторыя
--------

Заснавальнікам дзяржавы позняя Лян стаў адзін з правадыроў тыбецкага племені дзі  (руск.) (бел. Люй Гуан  (руск.) (бел.. У той час ён узначальваў частку племені, якое жыло на тэрыторыі сучаснай правінцыі Ганьсу. У 386 годзе пасля паслаблення дзяржавы Ранняя Цынь  (укр.) (бел. ён абвясціў незалежнасць. Зрэшты ўзяў сабе толькі тытул вана. Доўгі час валадар Позняй Лян манеўраваў паміж рознымі ваеннымі і палітычнымі сіламі Паўночнага Кітая. У рэшце рэшт Люй Гуан вырашыў утаймаваць частку племені хунну  (руск.) (бел. і сяньбійцаў з роду туфа  (руск.) (бел.. Гэта выклікала грамадзянскую вайну і раскол Позняй Лян. У выніку ўжо ў 403 годзе яе тэрыторыя была захоплена дынастыяй Позняя Цынь  (укр.) (бел..

Зноскі
------

1. 1 2  China Biographical Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13407958'></a>

Літаратура
----------

* Taskin V.S. Materials on the history of nomadic peoples in China. 3rd — 5th cc. AD. Issue 2. Jie, Moscow, Oriental Literature, 1990, pp. 14-15, ISBN 5-02-016543-3

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская |
**Рафа́л Ю́заф Чарвяко́ўскі** (1743, Пінск, цяпер Брэсцкая вобласць, Беларусь — 1816, Кракаў, цяпер Польшча) — беларускі хірург-навуковец. Доктар медыцыны. Аўтар 12 тамоў па хірургіі. Вынаходнік некалькіх хірургічных прылад і спосабаў умяшання.

Біяграфія
---------

У 1762 годзе 18-гадовым юнаком скончыў у Пінску школу манаскага ордэна піяраў, у які ўступіў. У 1765 годзе скончыў тамсама піярскае вучылішча. У 1771 годзе паступіў у Рымскі ўніверсітэт (Папская дзяржава), дзе 16 сакавіка 1776 года атрымаў ступеню доктара медыцыны. Пражываў у Рыме пры падтрымцы доктара філасофіі Гуга Калантая родам з Валынскага ваяводства, які быў сябрам Адукацыйнай камісіі Рэчы Паспалітай. У 1777 годзе рымскі Папа Пій VI вызваліў Рафала Чарвякоўскага на яго ўласную просьбу ад духоўнага звання, бо тое было несумяшчальным з лячэннем жанчын. Праходзіў лекарскую практыку ў шпіталях сталіцаў 6 дзяржаў Заходняй Еўропы: Неапалю (Неапалітанскае каралеўства), Фларэнцыі (Вялікае герцагства Тасканскае), Турына (Сардзінскае каралеўства), Вены (Вялікае княства Аўстрыя), Парыжу (каралеўства Францыя) і Берліну (каралеўства Прусія). 5 кастрычніка 1779 года накіраваўся з Пінска ў Кракаў (Польскае каралеўства) выкладаць медыцыну ў Галоўнай кароннай школе. У 1780 годзе атрымаў званне прафесара. Заснаваў кафедру анатоміі, хірургіі і акушэрства і стаў іх першым выкладчыкам у Кракаве. Таксама стварыў першы ў Кракаве анатамічны тэатр. У 1785 годзе кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі ўзнагародзіў яго залатым медалём і прызначыў прыдворным урачом. Рафал Чарвякоўскі зрабіў першае ў Кракаве ўскрыццё трупа чалавека і праводзіў сшыванне ранаў жывата і кішак, трэпанацыю чэрапа і трахеатамію. Падчас паўстання Касцюшкі 1794 года быў галоўным урачом лазарэта пры саборы святога Пятра ў Кракаве (Рэч Паспалітая). У 1796 годзе выдаў «Практычную хірургію». У 1816 годзе апублікаваў «Падрыхтоўку да хірургічнай дапамогі». У 1816—1817 гадах выйшаў яго 6-томнік «Агляд хірургічных інструментаў». Агулам выдаў 12 тамоў даследаванняў па хірургіі. Вынайшаў некалькі хірургічных прылад і спосабаў умяшання. Падрыхтаваў звыш 200 вучняў.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Даты, падзеі, людзі // *Звязда* : газета. — 24 кастрычніка 2013. — № 201 (27566). — С. 8. — ISSN 1990-763x.
2. 1 2 3 4  Вучоны-медык, асветнік Рафал Юзаф Чарвякоўскі // *Палеская праўда* : газета. — Пінск: 16 снежня 2018. Архівавана з першакрыніцы 22 верасня 2020.
**Рэната Ві́нтэр** (ням.: Renate Winter; нар. 8 сакавіка 1944, Вена) — аўстрыйскі юрыст, суддзя Спецыяльнага суда па Сьера-Леонэ, а таксама эксперт па сямейным праве, сістэме правасуддзя ў дачыненні да непаўналетніх, пытаннях правасуддзя ў дачыненні да жанчын і дзіцячай працы. Яна з'яўляецца адным з заснавальнікаў Міжнароднага інстытута праў дзіцяці (IDE), які займаецца падрыхтоўкай супрацоўнікаў судовых органаў па ўсім свеце і распаўсюджваннем інфармацыі пра правы дзяцей. Таксама з'яўлялася старшынёй Міжнароднай асацыяцыі суддзяў па справах моладзі і сям'і.

Вінтэр мае ступень магістра ў вобласці тлумачэння закона, атрыманую ў Венскім універсітэце. Яна таксама зрабіла ўнёсак у праект Тыпавога закона аб правасуддзі ў дачыненні да непаўналетніх, Кіраўніцтва ААН па правасуддзі ў дачыненні да непаўналетніх і Праект Тыпавога закона аб абароне дзяцей і абароне сведак.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Хаманн Б.* Гитлер в Вене. Портрет диктатора в юности / ред. М. Зоркая; пер. О. Козонкова. — Ад Маргинем, 2016. — 568 с. — ISBN 978-5-91103-5-307-1.

Спасылкі
--------

* Kurzbiografie Brigitte Hamann // *3sat*. — 2005. Архівавана з першакрыніцы 27 лістапада 2005.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0003 9711 4962 · LCCN: n2008200215 · NTA: 326560785 |
**Мікалай Міхайлавіч Бераснеў** (1867, Гродна — 1910, Масква) — бактэрыёлаг, доктар біялагічных навук, загадчык супрацьчумнай лабараторыі на тэрыторыі форта «Аляксандр I» (1904—1908), дырэктар бактэрыялагічнага інстытута Маскоўскага ўніверсітэта (1908—1910).

Біяграфія
---------

Скончыў Слуцкую мужчынскую гімназію (1886). Вучыўся на медыцынскім факультэце Маскоўскага ўніверсітэта (1887—1891). Вывучаў бактэрыялогію пад кіраўніцтвам прафесара Г. Н. Габрычэўскага, якому шмат дапамагаў у стварэнні Маскоўскага бактэрыялагічнага інстытута (1895).

Абараніў доктарскую дысертацыю «Актынамікоз і яго ўзбуджальнікі»(1897). Пасля абароны быў прыват-дацэнтам Маскоўскага ўніверсітэта. Памочнік дырэктара маскоўскага бактэрыялагічнага інстытута (1895—1904). Прыняў удзел у шэрагу навуковых экспедыцый па вывучэнні чумы ў Індыі і Батумі, малярыі ў Італіі і ў Расіі. Працаваў у Бамбеі па ліквідацыі эпідэміі чумы (1900—1901).

У 1904 годзе стаў загадчыкам супрацьчумнай лабараторыі на форце «Аляксандр I» у Кранштаце, створанай на базе імператарскага Інстытута эксперыментальнай медыцыны. Бактэрыялагічная лабараторыя на форце «Аляксандр I» вырабляла супрацьчумную сываратку. Супрацоўнікі лабараторыі акрамя навуковай працы праводзілі курсы для ўрачоў з перыферыі па вывучэнні бактэрыялогіі чумы. Супрацоўнікі форта «Аляксандр I» займаліся таксама пытаннямі паходжання, цячэння і лячэння лёгачнай формы хваробы.

Бераснеў займаў пасаду дырэктара Маскоўскага бактэрыялагічнай інстытута (з 1908), з’яўляўся старшынёй аддзялення бактэрыялогіі Таварыства аматараў прыродазнаўства, антрапалогіі і этнаграфіі (з 1908), членам Пірагоўскага таварыства.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Берасневым былі вывучаны розныя формы ўзбуджальніка чумы і асаблівасці распаўсюджвання гэтага захворвання. Ён высветліў цыкл развіцця паразіта малярыі ў целе камара і прапанаваў мадыфікацыю спосабу Раманоўскага для афарбоўкі ўзбуджальніка. Быў адным з першых, хто ўжыў хімізацыю для знішчэння лічынак малярыйных камароў; шмат разоў выязджаў у раёны эпідэмій чумы і малярыі для іх вывучэння і арганізацыі барацьбы з гэтымі захворваннямі.

Напісаў шэраг навуковых прац па бактэрыялогіі дыфтэрыі, халеры, чумы і малярыі.

Зноскі
------

1. ↑  Берастнеў Мікалай Міхайлавіч

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) |
Мадэль Алек Век з Паўднёвага Судана
**Культура Паўднёвага Судана** ахоплівае рэлігію, мовы, этнасы, традыцыі харчавання народаў Паўднёвага Судана.

Этнасы
------

Асноўную групу насельніцтва складаюць прадстаўнікі нілоцкіх народаў, найбольш шматлікімі з якіх з'яўляюцца дзінка, нуэр, азандэ, бары і шылук.

Мова
----

Асноўны артыкул: **Мовы народаў Паўднёвага Судана**
Танцуючыя мужчыны
Афіцыйнай мовай краіны з'яўляецца англійская, хоць большая частка насельніцтва яе не ведае і мовай міжнацыянальных зносін працягвае заставацца арабская. Большасць жыхароў Паўднёвага Судана гаворыць на мностве адамава-убангійскіх, нілоцкіх, нубійскіх, цэнтральнасуданскіх і іншых моў і гаворак, найбуйнейшай з якіх з'яўляецца мова дзінка.

Рэлігія
-------

Асноўны артыкул: **Рэлігія ў Паўднёвым Судане**
Большасць насельніцтва Паўднёвага Судана вызнае або хрысціянства, або традыцыйныя афрыканскія анімістычныя рэлігіі, што падчас канфлікту прывяло да сутыкнення з мусульманскай Поўначчу.
У паўднёвай частцы краіны пераважаюць як паганскія, так і хрысціянскія ўплывы, адлюстраваныя ў жыцці мясцовага насельніцтва, хоць іслам таксама вызнаецца невялікай колькасцю насельніцтва.

Маюцца англіканскія прыходы.

Зноскі
------

1. ↑  Sudan: One country or two? (англ.).  *bbc.co.uk* (4 студзеня 2011). Архівавана з першакрыніцы 3 сакавіка 2012. Праверана 2011-1-16.
2. ↑  У Судане 4 мільёна чалавек прымуць удзел у рэферэндуме пра незалежнасць (руск.).  rus.ruvr.ru (са спасылкай на «Бі-бі-сі») (3 студзеня 2011). Архівавана з першакрыніцы 3 сакавіка 2012. Праверана 2011-1-3.

|  Паўднёвы Судан у тэмах |
| --- |
| Гісторыя | 
* 1-я грамадзянская вайна
* Адыс-абебскае пагадненне
* 2-я грамадзянская вайна
* Найвашскае пагадненне
* Рэферэндум аб незалежнасці
* Канфлікт у Паўднёвым Кардафане

 |
| Палітыка | 
* Канстытуцыя
* Знешняя палітыка
* Прэзідэнт Паўднёвага Судана
* Прэм’ер-міністр Паўднёвага Судана
* Урад Паўднёвага Судана
* Парламент Паўднёвага Судана
* Сацыяльная палітыка
* Незалежнасць

 |
| Сімвалы | 
* Герб
* Сцяг
* Гімн

 |
| Эканоміка | 
* Падаткаабкладанне
* Валюта
* Транспарт
	+ чыгуначны
* Пошта
	+ гісторыя і маркі
* Турызм
	+ нацыянальныя паркі

 |
| Геаграфія | 
* Сталіца
* Адміністрацыйны падзел
* Гарады
* Насельніцтва

 |
| Культура | 
* Мовы
* Рэлігія
	+ анімізм
	+ каталіцызм
* Адукацыя
* Спорт
* Святы
* Тэлебачанне
	+ Ebony TV
* Інтэрнэт
	+ .ss

 |
| Узброеныя сілы | 
* Сухапутныя войскі
* Ваенна-паветраныя сілы
* Народная армія вызвалення Судана

 |
Аджыка
**Аджыка** — абхазская і грузінская нацыянальная прыправа.

Вырабляюць з чырвонага перцу, часнаку, солі, каляндры, кропу, пажытніку блакітнага, воцату. Прадаецца ў выглядзе пасты (можна зрабіць і ў хатніх умовах). Ужываюць паводле смаку пры варцы баршчоў, капусты, запяканні, тушэнні і смажанні мяса, рыбы, гародніны. Як сталовая прыправа ўжываецца таксама з таматным сокам.

З сумесі аджыкі (1 частка) і кансерваваных брусніц (3 часткі) ў савецкай кухні гатавалі вострую прыправу да страў з мяса, рыбы і гародніны.

Аджыкай у краінах былога СССР часта называюць вострыя хатнія кансервы з перцу, таматаў, часнаку, яблыкаў і інш.

Літаратура
----------

* *Белы А.* Аджыка // Праект «Наша ежа»
**Endsieg** (ням.: канчатковая перамога) — нямецкая фраза, звычайна выкарыстоўваецца для абазначэння перамогі ў канцы вайны або канфлікту.

Адольф Гітлер выкарыстаў фразу ў сваёй кнізе "Мая барацьба" ў 1925 годзе, пры пастаноўцы рытарычнага пытання – ці хоча лёс, каб габрэйскі народ атрымаў канчатковую перамогу.

У 1930-1940-я гады гэтае слова шырока выкарыстоўвалася ў прапагандзе нацысцкай Германіі. Фраза была часткай нацыянал-сацыялістычнай ідэалогіі – нягледзячы на часовыя страты, Трэці рэйх у канчатковым выніку пераможа, і любое парушэнне вернасці нацысцкай ідэалогіі не павінна было быць памяркоўным. Заява канчатковай перамогі стала яшчэ болей роспачнай ў 1943 годзе, калі поспехі саюзнікаў прымусілі Нямеччыну перайсці да абароны. Нямецкая прапаганда сцвярджала, што "эндзіг" непазбежны з-за перавагі арыйскай расы. Ёзэф Гебельс згадваў фразу нават ў сакавіку 1945 года.

Крыніцы
-------

1. ↑  Duden | Endsieg | Rechtschreibung, Bedeutung, Definition, Herkunft (ням.). *www.duden.de*. Архівавана з першакрыніцы 15 жніўня 2018. Праверана 8 мая 2021.
2. ↑  ARD:. Retrieved on 29 April 2006 Архівавана 1 лютага 2009 года.
**«Лексікон Зедлера»**, **Вялікі поўны ўніверсальны слоўнік усіх навук і мастацтваў** (ням.: Grosse vollständige Universal-Lexicon Aller Wissenschafften und Künste): універсальная энцыклапедыя на нямецкай мове, выдадзеная на працягу 1731–1754 гадоў выдаўцом і букіністам І. Г. Зедлерам.

Складаецца з 64 тамоў і 4 дадатковых тамоў, у якіх разам каля 63 тыс. старонак ін-фолія з друкам у дзве калонкі. Утрымлівае каля 284 тыс. артыкулаў і каля 276 тыс. унутраных спасылак і ахоплівае ўсе вобласці ведаў 18 стагоддзя, між іншым, астралогію, медыцыну, мінералогію, рамёствы, рэлігію, эканоміку, юрыспрудэнцыю. Пераважная большасць артыкулаў — біяграфічныя (каля 120 тыс.) і геаграфічныя (каля 73 тыс.). Уключае шмат тэкстаў з тагачасных спецыялізаваных энцыклапедычных выданняў. Аўтары артыкулаў пераважна невядомыя.

Электроннае выданне
-------------------

Энцыклапедыя Зедлера была ў 1999–2001 пераведзена ў электронную форму Баварскай дзяржаўнай бібліятэкай (фінансаванне праекта — Германскі фонд даследаванняў) і аснашчаная пошукавым і паказальнікавым апаратамі. У 2004 годзе Баварская дзяржаўная бібліятэка і Бібліятака Герцага Аўгуста (Вольфенбютэль) дадалі да электроннага матэрыялу тэматычны каталог («катэгорыі»). Атрыманае такім чынам электроннае выданне размяшчаецца на сеціўнай пляцоўцы з адкрытым доступам **zedler-lexikon.de** Баварскай дзяржаўнай бібліятэкі.

Спасылкі
--------

* Сайт праекта Архівавана 25 студзеня 2022..
* Informationen über Johann Heinrich Zedlers Universal-Lexicon [Электр. рэсурс] / Bayerische Staatsbibliothek. – V.2.9. – Рэжым доступа:. – Дата доступа: 08.09.2015.
План крэпасці Просек, рэзідэнцыі Дабраміра Хрыза
**Дабрамір**, вядомы візантыйцам як **Хрыз** (балг.: Добромир Хриз, грэч. Δοβρομηρός Χρυσός) — балгарскі баярын, напаўнезалежны валадар у Усходняй Македоніі, які абапіраўся на атрады балгараў і влахаў. Захапіўшы Струміцу, Дабрамір за некалькі гадоў падпарадкаваў шэраг навакольных земляў. Быўшы залучаны ў балгара-візантыйскія войны, ваяваў і на баку Калаяна, і на баку імператара Аляксея III Ангела. Першы ўспамін датаваны 1197 годам, апошні — 1202, калі яго землі захапіў Калаян.

Дынастычныя сувязі
------------------

Ён быў ужо жанаты, калі аформіў другі шлюб з усватанай візантыйскім імператарам дачкой вайскавода Мануіла Каміцы. Каля 1200 года Дабрамір ажаніўся ў трэці раз з унучкай імператара Феадорай Ангелінай, раней жонкай іншага балгарскага феадала Іванкі.

Літаратура
----------

* *O city of Byzantium: annals of Niketas Choniates* tr. Harry J. Magoulias (Detroit: Wayne State University Press, 1984) pp. 267–270, 277—280, 293—294.
* Томов, Т. Добромир Хриз, който владееше Просек и Струмица — Анамнеза, Т. 6 (2008), 97-114

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate |