**«Кін-дза-дза!»** — двухсерыйны камедыйны мастацкі фільм у жанры антыўтопіі, зняты на кінастудыі «Масфільм» рэжысёрам Г. М. Данелія. Фільм выйшаў на экран 1 снежня 1986 года. Пракат (1987, 14-е месца) — 15,7 мільёнаў гледачоў.

Узнагароды
----------

### Прызы

* 1987 — Міжнародны кінафестываль у Рыа-дэ-Жанэйра («Rio Cine Festival»), спецыяльны прыз журы «За выяўленчую канцэпцыю». Прысуджаны Г. Данелія;
* 1987 — Прэмія «Ніка» у намінацыі «Лепшая музыка да фільма». Прысуджана Г. Канчэлі;
* 1987 — Прэмія «Ніка» у намінацыі «Лепшая праца гукааператара». Прысуджана А. Паповай;
* 1988 — Міжнародны фестываль кінафантастыкі ў Порту («Fantasporto»), спецыяльны прыз міжнароднага журы. Прысуджаны Г. Данелія;
* 2002 — Прэмія «Вандроўнік» у намінацыі «Легенда фантастычнага кінематографа». Прысуджана Г. Данелія.

### Намінацыі

* 1988 — Міжнародны фестываль кінафантастыкі ў Порту («Fantasporto»). «Кін-дза-дза!» намінавалася на прэмію «Лепшы фільм», аднак прыз у гэтай намінацыі быў прысуджаны фільму «Кітайская гісторыя зданяў» (A Chinese Ghost Story) (рэжысёр Чэн Сяадун, Ганконг).

Акцёры і ролі
-------------

* Станіслаў Любшын — Уладзімір Мікалаевіч Машкоў (Прараб)
* Леван Габрыядзэ — Гедэван Аляксандравіч Алексідзэ (Скрыпач)
* Яўген Паўлавіч Лявонаў — Уэф
* Юрый Васілевіч Якаўлеў — Бі
* Анатоль Сярэнка — басаногі іншапланецянін-падарожнік (агучыў Ігар Ясуловіч)
* Галіна Іванаўна Юркова-Данелія — жонка Машкова

Чатлана-пацакскі слоўнік
------------------------

На пачатку другой серыі фільму паказаны кароткі Чатлана-Пацакскі слоўнік.

Чатлана-пацакская — родная мова карэнных жыхароў планет Плюк і Хануд, якія завуць сябу чатланамі і пацакамі. Асаблівасць мовы палягае ў тым, што практычна ўсе паняцці (за рэдкім выключэннем) выказваюцца адным словам — «**ку**». Такі маленькі слоўнік мовы абумоўлены тым, што жыхары Плюка і Хануда валодаюць тэлепатыяй.

Даволі часта ўжываецца слова «**кю**», якое з’яўляецца дапушчальнай у грамадстве Плюка лаянкай, і выклічнік «**ы**», ужывальнае ў якасці эмацыйнага выказвання.

### Этымалогія слоў

Аўтарамі мовы з’яўляюцца Георгій Данелія і Рэзо Габрыядзэ, якія напісалі сцэнарый да фільма «Кін-дза-дза!». Аб паходжанні некаторых слоў гэтай выдуманай мовы распаведана Георгіям Данелія ў разнастайных інтэрв’ю, а таксама ў аўтабіяграфічных кнігах. Аб паходжанні астатніх слоў маюцца толькі здагадкі.

У сувязі з тым, што шматлікія словы чатланскай мовы нясуць у сабе схаваны сэнс, фільм «Кін-дза-дза!» амаль не быў забаронены, бо цэнзары ўгледзілі ў слове «ку» ініцыялы генеральнага секрэтара ЦК КПСС К. У. Чарненка. Аднак, згодна з Данэлія, такога сэнсу слова «ку» не несла, бо сцэнарый пісаўся за шмат лет да таго, як Чарненка прыйшоў да ўлады.

Колерная дыферэнцыяцыя штаноў
-----------------------------

**Колерная дыферэнцыяцыя штаноў** — сістэма, дазваляючая жыхарам планеты Плюк дэманстраваць іх сацыяльны статус. Палягае ў нашэнні штаноў рознага колеру.

У сістэме існуюць штаны наступных колераў:

1. Блакітныя штаны
2. Малінавыя штаны
3. Жоўтыя штаны
4. Бэзавыя штаны
5. Зялёныя штаны

Эцых
----

**Эцых** (ад груз. *ціхэ* (ციხე) — турма, крэпасць) — выдуманая выпраўленчая ўстанова і від пакарання на Плюку.

Як від пакарання эцых уяўляе сабой металічную скрыню на колах з вечкай. Арыштант змяшчаецца ўнутр эцыха, часам на працяглы тэрмін (да пажыццёвага).

*Эцыхам* таксама завуць турму-склад, дзе захоўваецца шмат скрыняў-эцыхаў з вязнямі ўнутры.

Ёсць две разнастацнасці эцыха як меры пакарання: «эцых з цвікамі» і «эцых без цвікоў».

У некаторых выпадках магчыма замена эцыха на грашовы штраф. Іншай альтэрнатывай эцыху з’яўляецца транклюкацыя (смяротнае пакаранне).

Пажыццёвы эцых з цвікамі належыць за кантрабандны КЦ, а таксама тым, хто не прысеў перад спадаром ПЖ.

У сцэне вызвалення плюкан з Эцыха Гедэван жадаў прыхапіць з сабой адзін з скрыняў, у якім у той момант знаходзіўся чатланін Кыр.

У некалькіх эпізодах Бі і Уэф адмовіліся ўцякаць з Эцыха з зямлянамі, якія іх вызвалілі, бо іх непазбежна спаймалі б і вярнулі на месца. На ўцёкі іх натхніла ў першым выпадку навіна аб наяўнай гравіцапе, у другім — хуткае з’яўленне машынкі перасоўвання.

Зноскі
------

1. 1 2   Праверана 13 красавіка 2016.
2. 1 2   Праверана 13 красавіка 2016.
3. 1 2   Праверана 13 красавіка 2016.
4. ↑  film-dienst — 1947. — ISSN 0720-0781 Праверана 19 верасня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1414269'></a>
5. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 28 жніўня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |