recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ястржэмбскі.
**Ян Фердынанд (Іван Львовіч) Ястржэмбскі** (польск.: Jan Ferdynand Jastrzębski, руск.: Иван Львович Ястржембский; 1814, Мінская губерня — пасля 1883) — рэвалюцыянер-петрашэвец.

Біяграфія
---------

Скончыў Харкаўскі ўніверсітэт у 1841 годзе. Выкладаў палітэканомію і статыстыку ў Інстытуце інжынераў шляхоў зносін і Тэхналагічным інстытуце ў Пецярбургу.

Крытыкаваў антынавуковую тэорыю народанасялення  (руск.) (бел. Т. Р. Мальтуса, прапагандаваў ідэі перадавых заходне-еўрапейскіх эканамістаў (Ш. Фур’е і інш.). На фарміраванне яго філасофскіх поглядаў аказаў уплыў А. І. Герцэн. З 1848 актыўны член рэвалюцыйнага гуртка  (руск.) (бел. М. В. Петрашэўскага. 2 мая 1848 г. арыштаваны і заключаны ў Петрапаўлаўскую крэпасць.

3 студзеня прыгавораны да расстрэлу. У той самы дзень дастаўлены на Сямёнаўскі плац  (руск.) (бел. для прывядзення прысуду ў выкананне; смяротная кара заменена па канфірмацыі 6 гадамі катаргі. Сасланы ў Табольскую губерню. У 1857 годзе атрымаў дазвол вярнуцца ва ўнутраныя губерні Расіі, дзе да 1872 знаходзіўся пад наглядам паліцыі.

У другой палове 1850-х як інжынер удзельнічаў у будаўніцтве шашы Масква — Варшава на тэрыторыі Магілёўскай губерні. Аўтар мемуараў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Ястржембский Иван // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 721. — 737 с.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 312.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8. — С. 308.

Спасылкі
--------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Белагорцаў.
**Руслан Ігаравіч Белагорцаў** (28 верасня 1945, Новасібірск — 2005) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Новасібірску. Бацька — архітэктар Ігар Белагорцаў, а маці — інжынер-сантэхнік. Скончыў БПІ ў 1969 годзе.архітэктарам, галоўным спецыялістам па архітэктуры, загадчыкам аддзела планіроўкі і забудовы сельскіх населеных пунктаў, намеснікам дырэктара па навуковай рабоце БелНДІдзіпрасельбуда. У 1978—2005 гадах выкладаў у архітэктурным факультэце БПІ. Удзельнічаў у распрацоўцы праектаў планіроўкі і забудовы вёсак Мінскай вобласці.

З 1986 года інструктар аддзела будаўніцтва і гарадской гаспадаркі ЦК КПБ, з 1989 года намеснік старшыні Дзяржбуда БССР. З 1994 года намеснік старшыні Камітэта архітэктуры, горадабудаўніцтва і землеўпарадкавання Мінскага гарвыканкама, з 1997 г — Галоўны саветнік упраўлення будаўніцтва Апарату Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

У 2004 годзе быў прызначаны галоўным архітэктарам Мінска — старшынёй Камітэта архітэктуры і горадабудаўніцтва Мінскага гарвыканкама.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года. З 1986 года — сакратар праўлення Саюза архітэктараў БССР. Член КПСС з 1981 года. Пражываў у г. Мінску.

Архітэктурная творчасць
-----------------------

Асноўныя працы: праекты планіроўкі і забудовы сельскіх пасёлкаў — Натальеўск Чэрвеньскага (1971—1973), Крупіца Мінскага (1972—1982, з В. Н. Емяльянавым), Агарэвічы Ганцавіцкага (1972—1982), Ваверка Лідскага (1973—1980), Лошніца Барысаўскага (1973−1980), Доры Валожынскага раёна (1985—1986, у сааўтарстве).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар навуковых прац па архітэктуры вёскі, планіроўцы і забудове сельскіх населеных месцаў.

Узнагароды
----------

Лаўрэат прэміі Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь імя У. А. Караля (1999). Узнагароджаны сярэбраным (1982), бронзавым (1980) медалямі ВДНГ СССР, дыпломам II ступені ВДНГ БССР (1982).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Белогорцев, Руслан Игоревич (архитектор ; 1945—2005)
2. ↑  Руслан Игоревич Белогорцев: «…Видеть в городе живой растущий организм»
3. 1 2 3 4 5  Руслан Игоревич Белогорцев
4. 1 2 3  Белогорцев Руслан Игоревич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
5. ↑  Белогорцев Руслан Игоревич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)

Літаратура
----------

* Минская область : энциклопедия. Т. 1. — Минск, 2007.
* Белогорцев Руслан Игоревич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Белогорцев Руслан Игоревич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Спасылкі
--------

* Руслан Игоревич Белогорцев: «…Видеть в городе живой растущий организм»
**Магіла Кірылы Пракопавіча Арлоўскага** — магіла ў аграгарадку Мышкавічы Кіраўскага раёна. Знаходзіцца на могілках насупраць уваходу з боку шашы, якая вядзе да г. Кіраўска.

Апісанне
--------

У магіле пахаваны Герой Савецкага Саюза, Герой Сацыялістычнай Працы, адзін з арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага руху на Беларусі ў Грамадзянскую і Айчынную войны К. П. Арлоўскі (нар. 30 студзеня 1895 года ў Мышкавічах Кіраўскага раёна Магілёўскай вобласці — памёр 13 студзеня 1968 года).

Архітэктура
-----------

Дарожка да магілы выкладзена пліткай. Надмагільны помнік уяўляе сабой стэлу з граніту з барэльефнай выявай бюста К. П. Арлоўскага у тры чвэрці. У ніжняй частцы стэла стылізавана пад дзікі камень, таксама нешліфаваная зваротная частка. На стэле з боку могілак пад выявай К. П. Арлоўскага надпіс: «Орловский Кирилл Прокофьевич 18.01.1895 — 13.01.1968». Пад ёй знаходзіцца ахоўная дошка. На зваротным баку стэлы надпіс: «От колхозников колхоза Рассвет». На пліце, якая укрывае магілу, нанесены тэкст: «Председатель ордена Ленина колхоза „Рассвет", Герой Советского Союза, Депутат Верховного Совета СССР подполковник». Вакол пліты высаджаны кветкі, тэрыторыя каля магілы выкладзена пліткай.

Зноскі
------

1. ↑  Магіла Кірылы Пракопавіча Арлоўскага 1968 г.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Магіла Кірылы Пракопавіча Арлоўскага на сайце «Архіварта»
| ⛭Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай 1792 года |
| --- |
| 
Опса •
Стоўбцы •
Мір •
Барушкаўцы •
Зэльва •
Зяленцы •
Войшкі •
Дубенка •
Крамень •
Брэст •
Маркушаў •

---

Канстытуцыя 3 мая •
Ордэн «Virtuti Militari» •
Таргавіцкая канфедэрацыя

---

Другі падзел Рэчы Паспалітай •
 |

**Virtuti Militari** (лац.: Ордэн воінскай доблесці) — ордэн, вышэйшая ваенная ўзнагарода Польшчы за мужнасць перад абліччам ворага, эквівалент брытанскага Крыжа Вікторыі.

Ордэн увёў 22 чэрвеня 1792 года апошні кароль польскі Станіслаў Аўгуст Панятоўскі — пасля разгрому рускіх войскаў у бітве пад Зяленцамі, скасаваны ў тым жа годзе самім каралём па палітычных матывах. Сярод першых узнагароджаных ордэнам былі генералы Тадэвуш Касцюшка і Юзаф Панятоўскі. Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай ордэн выкарыстоўваўся ў Варшаўскім герцагстве.

Ордэн зноў скасаваў рускі цар (і адначасова манарх Царства Польскага) Мікалай I пасля падаўлення вызваленчага паўстання 1831 года.

Адрозненне аднавіў ўрад незалежнай Польшчы ў 1919 годзе і атрымаў назву «*Ордэн ваенны Virtuti Militari*».

Уручаецца падчас вайны або ў пяцігадовы тэрмін пасля яе заканчэння прэзідэнтам рэспублікі па прапанове капітула ордэна (дзеючы глава — Станіслаў Налеч-Камарніцкі). У часы Другой Сусветнай вайны Virtuti Militari таксама былі ўзнагароджаны камандуючыя саюзных войскаў, якія спрыялі вызваленні Польшчы з-пад нямецкай акупацыі. Пасля 1989 года фактычна не ўручаецца, нягледзячы на яго захаванне ва ўзнагароднай сістэме Польшчы. У 1945—1989 гадах Узброеныя сілы Польшчы удзельнічалі толькі ў адным узброеным канфлікце, а пасля 1989-га — у трох (Вайна ў Персідскім заліве, вайна ў Афганістане і вайна ў Іраку).

Ордэн мае 5 ступеняў:

* *Вялікі Крыж (з зоркай)*
* *Камандорскі Крыж*
* *Кавалерскі Крыж*
* *Залаты Крыж*
* *Срэбны Крыж*

Зноскі
------

1. ↑  Загінуў у авіякатастрофе самалёта Прэзідэнта Польшчы Л. Качыньскага.

Літаратура
----------

* *Спасский И. Г.* Иностранные и русские ордена до 1917 г. — Л. 1963.
* *Wesołowski Z.* Polish Orders, Medals, Badges and Insignia. Military and Civilian Decorations 1705—1985. — 1986.
* *Zbigniew Puchalski, Ireneusz J. Wojciechowski*. Ordery i odznaczenia polskie i ich kawalerowie. — Warszawa, 1987.
* *Krzysztof Filipow*. Order Virtuti Militari 1792—1945. — Warszawa, 1990.

Спасылкі
--------

* Спіс кавалераў ордэна
* Каралеўства Польскае. Ордэн Віртуці Мілітары.
* Рэспубліка Польшча 1919—1939 гг. Ордэн Віртуці Мілітары.
**Дво́рышча** — курганны могільнік каля колішняй вёскі Дворышча (цяпер у межах Мінска). Месціцца каля паўночна-заходняй ускраіны вясковых могілак, паміж вуліцамі Бялецкага, Ясеніна, Рафіева і Громава.

Налічваў 77 насыпаў, размешчаных 3 групамі. Захаваліся рэшткі 3 разбураных курганоў. У 1925 годзе даследаваў Ісак Сербаў, у 1977 годзе Георгій Штыхаў (4 курганы), у 1986 годзе Юрый Заяц (4 курганы). Пахаванні адзіночныя і парныя. Пахавальны абрад — трупапалажэнне на мацерыку (у 2 курганах на падсыпцы) галавою на захад (у 2 выпадках на поўнач). У адным кургане пахавальны абрад — крэмацыя. Знойдзеныя скроневыя пярсцёнкападобныя эсаканцовыя або з адваротным завітком на адным канцы скроневыя кольцы з каляровага металу, шкляныя, сердалікавыя і зярнёныя металічныя пацеркі, жалезнае крэсіва, нож, абручы і ручка вядра, бронзавыя ножны для нажа, срэбныя спражка і паясное кольца, вырабленыя на ганчарным крузе керамічны гаршчок з кляймом у выглядзе трызубца. Датуецца X—XI стагоддзямі.

Крыніцы
-------

1. 1 2  Заяц Ю. 2009, с. 296.

Літаратура
----------

* *Заяц Ю.* Дворышча // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя. У 2 т. Т. 1 А—К / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск: Энцыкл. імя П. Броўкі, 2009. — С. 296. — 496 с. — 2 500 экз. — ISBN 978-985-11-0354-2.
**Будынак былога Дзяржаўнага банка Расійскай імперыі** — будынак у Мінску, размешчаны па вуліцы Карла Маркса, 12. Помнік грамадзянскай архітэктуры, вырашаны ў формах неарэнесансу.

Гісторыя
--------

Будынак банка ў пачатку XX ст.
Надбудаваны будынак у 1939 годзе
Маршалы К. К. Ракасоўскі і І. Х. Баграмян пасля наведвання Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны ў ліпені 1964 года.
Пабудаваны ў пачатку XX ст. з цэглы. У ім знаходзілася аддзяленне Дзяржаўнага банка Расіі[ru], створанае ў Мінску ў 1881 годзе. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі тут размяшчаліся ЦК КП(б)Б і ЦК ЛКСМБ, народны камісарыят фінансаў БССР, рэдакцыя часопіса «Беларуская работніца і сялянка». У 1930-я гады надбудаваны 3-і паверх. 3 1933 годзе тут быў выканком гарсавета.

У час нямецкай акупацыі ў будынку размяшчалася Ортскамендатура, орган ваеннага кіравання на часова акупаваных тэрыторыях.

З 1944 года размяшчаліся гаркам і абкам КП(б)Б, выканкам гарсавета, пасля Белдзяржмузей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны да 1965 года, калі яму аддалі новапабудаваны будынак Дзяржаўнага музея Беларускай ССР на Цэнтральнай плошчы, а Дзяржмузей перавялі на яго старое месца.

Архітэктура
-----------

Уваход у музей
План 1-га паверха
Спачатку будынак быў двухпавярховы з цокальным паверхам. Прамавугольны ў плане, з цэнтральным рызалітам на галоўным і дваровым фасадах. Па баках галоўнага фасада сіметрычна размяшчаліся 2 уваходы, у цэнтры 2-га паверха — балкон. Па ўсім перыметры паміж цокальным, 1-м і 2-м паверхамі — карнізныя паясы. Будынак завершаны карнізам з «сухарыкамі». У 1930-я гады надбудаваны 3-і паверх. Галоўны фасад расчлянёны гарызантальным рустам і прарэзаны аконнымі праёмамі: на цокальным невялікімі квадратнымі, на 1-м і 3-м прамавугольнымі, на 2-м арачнымі з ліштвамі і замковым каменем. На 2-м і 3-м паверхах паміж аконнымі праёмамі — пілястры іанічнага ордара.

Унутраная планіроўка мяшаная калідорна-анфіладная. Цокальны паверх перакрыты цагляным цыліндрычным скляпеннем з распалубкамі. 1-ы паверх мае скляпенні на металічных бэльках, 2-і — плоскае бэлечнае перакрыцце. Цяпер унутраная планіроўка зменена.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  *Г. М. Новікава, Т. А. Чарняўская.* 205. Будынак банка // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.
2. ↑  Таямніца былога музэю Вялікай Айчыннай вайны або яшчэ адна чорная пляма на Машэраве(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* *Г. М. Новікава, Т. А. Чарняўская.* 205. Будынак банка // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Будынак Дзяржаўнага банка Расійскай імперыі (Мінск)

* Будынак Дзяржаўнага банка Расійскай імперыі (Мінск) на сайце «Архіварта»
**Сядзіба Рэйнаў** — колішняя сядзіба ў в. Звёздная Аршанскага раёна Беларусі. Сядзіба не захавалася. Да нашага часу дайшлі элементы парку.

Гісторыя
--------

У XVI ст. сядзіба Бабінічы належала Кмітам. Найбольш вядомым прадстаўніком роду з’яўляўся ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага Філон Кміта-Чарнобыльскі (каля 1530 — да 1587). У час Інфлянцкай вайны камандаваў войскамі на ўсходняй мяжы дзяржавы. За ваенныя заслугі ў 1566 г. атрымаў прывілей на Чарнобыль і прызначаны аршанскім старастам з абавязкам ахоўваць аршанска-смаленскае памежжа.

У пачатку XX ст. знаходзілася ў Пугляеўскай воласці Горацкага павета і належала адстаўному генерал-маёру Аскару Фёдаравічу Рэйну. Гаспадарка з’яўлялася ўзорнай, вядася аканомам. Усяго ў гаспадарцы было 3,75 тыс. дзесяцін зямлі. 3 іх пад садам, агародам і возерам — 27 дзесяцін, пад сенажацямі — 150 дз. пад лесам і зарасцямі — 2,38 дз. няўдобіц — 188 дз. ворнай — 400 дз. Маёнтак падзяляўся на эканомію і хутар. У гаспадарцы вёўся 8-польны севазварот. Вырошчваліся: азімае жыта (да 40 дз.) прабштэйскае, трысняговае, мясцовае і бесцягорка; яравая пшаніца (5 дз.) чырвонакалоска; ячмень (20 дз.) шэвалье, баварскі, дацкі, чэшскі; авёс (60 дз.) тульскі, шацілаўскі, канадскі, мясцовы, бесцягорка; гарох, віка белая і чорная, лубін, бульба (да 100 дз.) 16 гатункаў (глобус, персікавы цвет, цыбульны цвет, дабера, маскоўка, самсон, імператар, алкаголь, белы велікан, мучны шар, гіганцкі, сіні, ружовы і інш.). У продаж паступала насенне пшаніцы, аўса, бульбы.

Для патрэб гаспадаркі ўтрымліваўся статак коней на 60 галоў розных парод. Меўся статак кароў на 150 галоў: помесь мясцовай і сіментальскай[ru]; свіней (50 галоў): беркшыры[ru] і ёркшыры для адкорму. Малако перапрацоўвалася на масла. Меўся сад (5 дз.), вырошчвалі яблыні антонаўку, цітаўку і інш. грушы, вішні, слівы, ягадныя кусты. Вялася лясная гаспадарка. Пры сядзібе меўся бульба-крухмальны завод, млын мукамольны з турбінай і крупадзёркай.

У пачатку 1990-х гг. заставаліся рэшткі 1-павярховага драўлянага сядзібнага дома.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Півавар М. В.* Бабінічы // Сядзібы Віцебшчыны. — Мн.: БелЭн, 2020. — 256 с. — ISBN 978-985-11-1202-5.

Спасылкі
--------

* Сядзіба Рэйнаў (Бабінічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Hypera postica**— жук з сямейства слонікаў.

Апісанне
--------

Жук даўжынёй 5-7 мм, з авальным целам рыжаватага, чорнага або шэрага колеру, з цёмнымі палосамі. Галаватрубка выгнутая. Пярэднеспінка з трыма падоўжнымі больш светлымі палоскамі. Ногі і надкрылы жаўтлява-карычневыя або шэрыя; шчыток паміж асновамі надкрылляў жаўтлявы; пасярэдзіне надкрылляў ёсць цёмная пляма. Яйкі авальныя, бліскуча-жоўтыя, 0,6 міліметра даўжыней. Лічынкі даўжыней 6-8 міліметраў, зялёныя, бязногія, з цёмна-карычневай галавой. Цела пакрыта кароткімі чорнымі валасінкамі; уздоўж спіны жаўтлява-белая палоска. Кукалкі даўжынёй 5,5-8 міліметраў, зялёныя, маюць авальныя сеткаватыя жаўтлява-белыя коканы.

Экалогія
--------

Жукі зімуюць пад расліннымі рэшткамі, а таксама ў верхнім пласце глебы на люцэрнішчах. Вясной, у першай палове мая, самкі прыступаюць да адкладання яек, размяшчаючы іх групамі ад 3 да 30 штук у камеры, выгрызенай у верхавіннай частцы старых сцеблаў люцэрны. Пладавітасць самкі дасягае 2500 яек. Праз 10-12 дзён з яек выходзяць лічынкі, якія на працягу 15-28 дзён сілкуюцца ліставымі пупышкамі, нераскрытымі завязямі і лісцем люцэрны. Скончыўшы харчаванне, яны прадуць паміж верхавінкавымі лістамі люцэрны рашоткавы кокан, у якім ператвараюцца ў кукалак. Праз 6-11 дзён (у чэрвені) з кукалак выходзяць жукі, якія яек не адкладаюць і восенню ідуць на зімоўку. Ва Украіне развіваецца адно пакаленне.

Ва Украіне распаўсюджаны ў Крыме, дзе пашкоджвае люцэрну.

Спасылкі
--------

* Артыкул на сайце Аграрны сектар Украіны Архівавана 3 лістапада 2017.
**Вальварыела шаўкавістая** (*Volvariella bombycina*) — від грыбоў роду Похвіца (*Volvariella*) сямейства Плютэевыя (*Pluteaceae*).

Апісанне
--------

Капялюшык 7-18 см у дыяметры, у маладых асобнікаў у форме званочка, затым плоска-выпуклы, сухі, ад белага да светла-вохрыста-карычневага колеру, з густымі, прыціснутымі, радыяльна размешчанымі кудзелістымі лускавінкамі, з бялёсым або жаўтлявым адценнем.

Пласцінкі свабодныя, у маладых грыбоў белыя, затым ружаватыя.

Ножка 7-19 см даўжынёй і 1-2 см дыяметрам, цыліндрычная, бялёсая, у аснове з вялікай, шырокай, мешкаватай вольвай бруднага бела-жоўтага або карычневага колеру.

Мякаць белая, тоўстая, пасля жаўтлявую, густ і пах прыемныя.

Споравы парашок ружовы.

Споры ружаватыя, эліпсоідныя, гладкія.

Распаўсюджанне і экалогія
-------------------------

Гэта рэдкі, але шырока распаўсюджаны від, які сустракаецца ў Азіі, Аўстраліі, Еўропе, Паўночнай Амерыцы і краінах Карыбскага басейна. Сустракаецца летам і восенню ў лісцевых і змешаных лясах, парках і г. д. на жывых і адмерлых ствалах лісцевых дрэў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* G. J. Krieglsteiner, A. Gminder: Die Großpilze Baden-Württembergs. Band 4, S. 277; Verlag Eugen Ulmer, Stuttgart 2003, ISBN 3-8001-3281-8
* J. Breitenbach, F. Kränzlin: Pilze der Schweiz, Band 4. Verlag Mykologia, Luzern 1995, ISBN 3-85604-040-4

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · Mycobank · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779972288 |
**Воданапорная вежа** — інжынернае збудаванне ў Магілёве, размешчанае па вуліцы С. Лазо, 1-а.

Гісторыя
--------

Узведзена з цэглы і дрэва ў 1902 г. на ўскраіне горада ў комплексе будынкаў чыгуначнай станцыі «Магілёў» Віцебска-Жлобінскай чыгункі для забеспячэння вадой вакзала і тэхнічных службаў.

Верхняя (драўляная) частка была пашкоджана артабстрэлам падчас наступальнай аперацыі 1944 г. там месцілася агнявая пазіцыя нямецкіх войскаў. Адноўлена ў 1940-я гг. абшаляваная, вокны ў мураванай частцы закладзены.

Зараз гэта дзеючы вытворчы аб’ект РВУП «Дарвадаканал» ДА «Беларуская чыгунка». Выкарыстоўваецца па першапачатковым прызначэнні.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры так званага цаглянага стылю. Будынак размешчаны на высокім выступаючым цокалі, вылучаецца строгасцю планіровачнага рашэння, стрыманасцю дэкаратыўнай аздобы. У плане 8-падобнай формы. Гзымсавы пояс падзяляе будынак на два ярусы. Кожны паверх мае звязаныя між сабой адсекі, дзе размешчана інжынернае абсталяванне. У цэнтры ўсталяваны трубы для падачы вады ў рэзервуар, што знаходзіцца ў верхняй частцы вежы. Фасады дэкараваны. У ніжнім ярусе дзве глыбокія нішы з паўцыркулярным завяршэннем, аздобленыя рустам з замковым каменем. Аналагічна аформлены ўваход. Патоўшчаны гзымсавы пояс прафіляваны, мае несапраўдныя машыкулі. Перакрыцці драўляныя.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  kropki.by — інтэрактыўная мапа Магілёва **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 10 верасня 2022. Праверана 28 ліпеня 2022.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Воданапорная вежа (Магілёў)

* Воданапорная вежа (Магілёў) на сайце «Архіварта»
**Пётр Паўлавіч Шасцерыкоў** (4 мая 1919, в. Тоўсты Луг, Суджанскі павет, Курская губерня, РСФСР — 20 сакавіка 1994) — беларускі празаік, перакладчык, публіцыст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Яго бацька, барацьбіт за савецкую ўладу, загінуў у 1919 годзе. Маці пераехала з вёскі на сваю радзіму ў Магілёў.

Тут Пётр Шасцерыкоў у 1937 годзе скончыў дзесяцігодку, у 1941 годзе — літаратурны факультэт Магілёўскага педагагічнага інстытута. На пачатку Вялікай Айчыннай вайны ўступіў у камуністычны знішчальны батальён пры ЦК КПБ, а са жніўня 1941 года служыў у войсках Міністэрства ўнутраных спраў па ахове чыгункі, з 1944 года — інструктар чырвонаармейскай дывізійнай газеты «За Родину».

Пасля дэмабілізацыі ў 1946 годзе — карэспандэнт газеты «Звязда» па Магілёўскай вобласці, затым загадчык аддзела крытыкі газеты (1946—1956), карэспандэнт Беларускага радыё (1961), сакратар Магілёўскага абласнога аддзялення СП БССР (1961—1971). У 1973—1990 гадах — упаўнаважаны УААП па Магілёўскай вобласці.

Сябра СП СССР з 1952 года.

Памёр 20 сакавіка 1994 года. Пахаваны ў Магілёве на яўрэйскіх могілках.

Творчасць
---------

Першае апавяданне надрукаваў у 1941 годзе (газета «Камунар Магілёўшчыны»). Пісаў на рускай мове. Аўтар аповесці «Камень за камнем» (1955), кніг аповесцей і апавяданняў для дзяцей «Звени, звонок!» (1957), «Солнечный луч» (1961), «На всю жизнь» (1962), нарыса «А слава тебя найдет» (1964). Зрабіў літаратурную апрацоўку кніг успамінаў «Солдатами были все» (1968, 1978) і «Орлы» (1978). Напісаў тэксты да фотаальбомаў «Магілёў» (1968, 1971, 1977), «Магілёўская вобласць» (1975). У 1979 годзе выйшаў зборнік «Повести и рассказы».

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны II ступені, медалямі, дзвюма Ганаровымі граматамі Вярхоўнага Савета Беларусі.

Памяць
------

Імя Шасцерыкова носіць адна з вуліц г. Магілёва.

Зноскі
------

1. 1 2 3  ДА 100-ГОДДЗЯ ПЕРШАГА КІРАЎНІКА МАГІЛЁЎСКАГА АБЛАСНОГА АДДЗЯЛЕННЯ САЮЗА ПІСЬМЕННІКАЎ БЕЛАРУСІ
2. ↑  «Яна ляжала на падлозе, прыкутая да батарэі». За што ў 90-я арыштавалі маці Веранікі Цапкалы, якая была чыноўніцай і банкірам

Літаратура
----------

* Шасцерыкоў Пётар // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X.
**Х’юстанскі ўніверсітэт у Клір-Лейк** (англ.: University of Houston–Clear Lake) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў гарадах Пасадэна i Х’юстан у штаце Тэхас.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Ён з'яўляецца часткай сістэмы Х’юстанскага ўніверсітэта. Універсітэт абслугоўвае студэнтаў у чатырох акадэмічных каледжах. Ён прапануе 97 адукацыйных праграм: 46 бакалаўраў, 48 магістраў і тры доктарскія. Штогод прысуджае больш за 2 тысячы акадэмічных ступеняў.

Структура
---------

Універсітэт складаецца з чатырох акадэмічных каледжаў: каледжа бізнесу, каледжа адукацыі, каледжа гуманітарных навук і каледжа навукі і тэхнікі. Бізнес-каледж мае найбольшую колькасць студэнтаў і штогод прысуджае найбольшую колькасць ступеняў бакалаўра.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Тэхас

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
«**Мальмкрог**» (*Malmkrog*) — мастацкі фільм 2020 года рэжысёра Крысці Пую.

Сюжэт
-----

Арыстакрат Мікалай запрашае на Каляды ў свой маёнтак вяршкі грамадства, сярод якіх аказваюцца палітык, маладая графіня і рускі генерал з жонкай. Яны праводзяць час за вячэрай, свецкімі гутаркамі і салоннымі гульнямі, спрачаюцца пра форму ўлады, неабходнай у эпоху палітычнага заняпаду, аб прагрэсе і маралі, смерці і Антыхрысце. Дэбаты робяцца ўсё больш гарачымі, і культурныя адрозненні паміж суразмоўцамі становяцца больш відавочнымі, а абстаноўка ў маёнтку — усё больш напружанай. У рэшце рэшт, кожны стане ахвярай уласнай пазіцыі.

Акцёрскі склад
--------------

* Агатэ Бош
* Фрэдэрык Шульц-Рыхард
* Дыяна Сакалаўскайтэ
* Уга Брусо
* Марына Палій
* Іштван Тэглаш

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 3 кінаўзнагародамі і яшчэ 5 намінацыямі.

Зноскі
------

1. ↑  Malmkrog (2020) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 31 снежня 2020.
2. ↑  Мальмкрог  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 31 снежня 2020.
3. ↑  Malmkrog — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 31 снежня 2020.

Спасылкі
--------

* Мальмкрог на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AlloCiné · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |
Амфара-білінгва працы вазапісца Андокіда, чырвонафігурны бок: Геракл на піру. Дзяржаўны антычны збор. Мюнхен
Ваза працы Андокіда з калекцыі Луўра.
**Андокід** (стар.-грэч.: Ἀνδοκίδης) — вазапісец з Атыкі перыяду позняй архаікі. Мастак, чыя творчасць прыпадае на 530-510 гг. да н. э. лічыцца заснавальнікам чырвонафігурнана стылю вазапісу.

Жыццё і творчасць
-----------------

Сапраўднае імя вазапісца не захавалася ў гісторыі. Сваё «службовае» імя ён атрымаў па імені ганчара Андокіда, які пакінуў свой подпіс на пяці сасудах, распісаных безназоўным вазапісцам. За выключэннем трох «чараў з вачамі» (званых так за малюнак вачэй на вонкавым боку) усе захаваныя вазы працы Андокіда-вазапісца маюць форму амфары тыпу А. Вазапісец Андокід лічыцца вучнем найвядомага майстра-вазапісца Эксекія, які працаваў у стылі чорнафігурнага вазапісу. Яму прыпісваюцца першыя спробы чырвонафігурнага роспісу керамікі. Акрамя гэтага ён эксперыментаваў з роспісам па белым фоне.

Сем з прыпісаных Андокіду-вазапісцу работ — шэсць амфар і адна чаша — з'яўляюцца білінгвамі, то ёсць распісаны адначасова ў двух стылях — чорнафігурным і чырвонафігурным. Некаторыя навукоўцы (напрыклад, Джон Бізлі) лічаць, што чорнафігурны бок гэтых ваз распісваў вазапісец Лісіпід.

Андокід пісаў на міфалагічныя тэмы, пераважна з жыцця Геракла. Фігуры на яго малюнках некалькі вуглаватыяі нерухомыя, але на думку *І. Вегартнера* *«поўныя наіўнага, радаснага шарму»*. Характэрнымі рысамі творчасці Андокіда з'яўляюцца эканомны падыход да прамалёўкі ўнутраных ліній малюнкаў і залішняя арнаменталізацыя выпісаны адзення. Андокід не вычарпаў ўсіх магчымасцяў новага стылю вазапісу, яны раскрыліся толькі вазапісцамі круга вазапісца Еўфронія, якія атрымалі ў мастацтвазнаўстве назву «вазапісцы-піянеры».

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Вазапісец Андокід**
* *Андокід (вазапісец) (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Brockhaus · Pauly-Wissowa · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 118649116 · VIAF: 95870311 · ULAN: 500030596 |
**І́ван Ю́ркавіч** (славенск.: Ivan Jurković; нарадзіўся 10 чэрвеня 1952, Качэўе, Славенія) — рымска-каталіцкі дзеяч, тытулярны архібіскуп Крбавы.

Біяграфія
---------

Паводле паходжання славенец. У 1978 годзе скончыў вывучэнне багаслоўя. Святарскія пасвячэнні прыняў 29 чэрвеня 1977. Вывучаў дыпламатыю ў Папскай Царкоўнай Акадэміі. 1 мая 1984 накіраваны на дыпламатычную службу Ватыкану. Надалей сакратар Апостальскай нунцыятуры ў Рэспубліцы Карэі (1984—1988), аўдытар Апостальскай нунцыятуры ў Калумбіі (1988—1992), саветнік прадстаўніцтва Ватыкана ў Расійскай Федэрацыі (1992—1996), саветнік у Дзяржаўным сакратарыяце па пытаннях Арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтву ў Еўропе (АБСЕ).

Падчас сваёй службы ў Маскве быў таксама прафесарам кананічнага права ў каледжы каталіцкага багаслоўя імя святога Тамаша Аквінскага (1993—1996), дзе ён апублікаваў наступныя свае працы: «Кананічнае права пра шлюб» (Масква, 1994); «Кананічнае права пра Народ Божы» (Масква, 1995); «Каментар да кананічных структур Каталіцкага Касцёлу» (Масква, 1995); «Лацінска-расійскі слоўнік тэрмінаў і выразаў Кодэксу Кананічнага Права» (сумесна з А. Ковалем, Масква 1995); «Кананічнае права пра народ Божы і пра шлюб» (другое выданне, Масква, 2000). 22 лістапада 2001 акрэдытаваны Апостольскім нунцыем у Беларусі, 15 верасня 2004 яго змяніў Марцін Відавіч. 22 красавіка 2004 узначаліў Апостальскую нунцуятуру ва Украіне.

Валодае італьянскай, англійскай, рускай, іспанскай, нямецкай, французскай мовамі.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Інфармацыя на афіцыйным сайце Апостальскае нунцыятуры ў Беларусі Архівавана 9 верасня 2007.
* Інфармацыя на сайце «Каталіцкая іерархія»
* Сайц Апостальскае Нунцыятуры ў Расіі Архівавана 28 чэрвеня 2013.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Дамінік Грушаўскі** | **Апостальскія нунцыі ў Беларусі**2001—2004 | Пераемнік**Марцін Відавіч** |
| Папярэднік**Нікола Этэравіч** | **Апостальскія нунцыі ва Украіне**2004 — сёння | Пераемнік**няма** |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | CONOR: 21008483 · GND: 1277428662 · NUKAT: n99027404 |
**Лацый** (лац.: Latium) ці інакш **Старажытны Лацый** — гістарычная вобласць Сярэдняй Італіі. Лацый займаў паўднёвую частку сучаснай італьянскай правінцыі Лацыё, зараз практычна адпавядае яе адміністрацыйнай адзінцы — Лаціна.

Даволі позна, ў 2 тысячагоддзі да н.э. заселены невялікім племем лацінаў, ад якіх і атрымаў сваю назву. Уяўляў сабой пагорыстую раўніну ў ніжняга цячэння Тыбра плошчай каля 1,5 тысяч квадратных кіламетраў. Межамі яму служылі Тырэнскае мора, Тыбр, прыток Тыбра Аніё, Сабінскія горы, ўзгорыстыя раёны экваў, гернікаў і вольскаў. Цэнтр Лацыя — Альбанскія пагоркі.

Лацый знаходзіўся паміж дзвюма багатымі абласцямі — Этрурыяй і Кампаніяй, населенымі плямёнамі з развітой культурай і гандлем. Суднаходнае верхняе цячэнне Тыбра злучала Лацый з унутранымі тэрыторыямі Апенінскага паўвострава, а Тырэнскае мора было раёнам ажыўленага гандлю паміж карфагенянамі, грэкамі і этрускамі. Вулканічны попел служыў выдатным угнаеннем і рабіў глебы вельмі ўрадлівымі, земляробства і жывёлагадоўля былі асноўным заняткам жыхароў. Насельніцтва Старажытнага Лацыя мела вялікаю шчыльнасць, клімат быў больш вільготным чым зараз і па-за пагоркамі было шмат багнаў. Зямельныя надзелы былі малыя, традыцыйна каля 0,5 гектара. Знойдзены шматлікія сляды дрэнажных сістэм.

Гарады, якія ўваходзілі ў склад рэгіёна
---------------------------------------

* Рым
* Фідэны
* Осція Антыка
* Тыбур
* Лавініум
* Ардэя
* Арыцыя
* Альба Лонга
* Тускулум
* Прэнестэ
* Сігнія
* Кора
* Анцыум
* Сетыя
* Норба
* Ферэнцінум
* Арпінум
* Фрегеле
* Аквінум
* Касінум
* Інтэрамна-Лірэнас
* Фундзі
* Мінтурнэ
* Суэса
* Сінуэса
* Тараціна


| Гістарычныя вобласці старажытнай Італіі |
| --- |
| 
Апулія ·  Бруцій ·  Вялікая Грэцыя ·  Калабрыя ·  Кампанія ·  Лацый ·  Луканія ·  Піцэн ·  Самній ·  Умбрыя ·  Этрурыя
 |
Чарлі Чаплін захапляецца 35-міліметровай кінакамерай Хенка Алсема[nl] на прыстані Танджунг Прыок неўзабаве пасля таго, як Чаплін прыбыў у докі Батавіі. Чарлі Чаплін меў сваю ўласную 16-мм кінакамеру.
**Дакументальнае[ru] кіно** (або неігравое кіно) — від кінематографа. Дакументальным называецца фільм, у аснову якога ляглі здымкі сапраўдных падзей і асоб. Тэрмін *«дакументальны»* (англ.: documentary) у дачыненні да такога жанру/віду кіно быў упершыню прапанаваны Джонам Грырсанам[en] (пад псеўданімам «Кінаглядач» англ.: The Moviegoer) у рэцэнзіі на фільм Роберта Флаэрці[en] «Маана паўднёвых мораў[en]», апублікаванай 8 лютага 1926 года ў The New York Sun[en]. Да гэтага французскія журналісты і крытыкі называлі так фільмы, зробленыя на матэрыялах здымак вандровак. Грырсан жа вызначыў дакументальнае кіно як *«творчую распрацоўку рэчаіснасці»*.

Першыя дакументальныя здымкі былі зроблены яшчэ пры зараджэнні кінематографа. Тэмай для дакументальных фільмаў найчасцей становяцца цікавыя падзеі, культурныя з’явы, навуковыя факты і гіпотэзы, а таксама знакамітыя персоны і супольнасці. Майстры гэтага віду кінатворчасці нярэдка ўзнімаліся да сур’ёзных філасофскіх абагульненняў у сваіх творах. Рэканструкцыі сапраўдных падзей у ігравым (англ.: fiction) кінематографе (напрыклад, гістарычны фільм, біяграфічны фільм, і т. п.) не адносяцца да дакументальнага кіно.

Зноскі
------

1. ↑  Curthoys, Lake 2004, p. 151. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFCurthoys,\_Lake2004 (даведка)
2. ↑  *Бэдли Х.* Техника документального кинофильма / Пер. с англ. Ю. Л. Шер. — М.: Искусство[ru], 1972. — 240 с.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Дакументальнае кіно на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Канадская · Канадская · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11947584m · GND: 4012653-5 · LCCN: sh85088115 · LNB: 000246896 · NKC: ph135150, ph127366 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Эпштэйн.

**Іосіф Майсеевіч Эпштэйн** (руск.: Иосиф Моисеевич Эпштейн; 1895, Ляхавічы, Брэсцкая вобласць — 1980, Масква) — савецкі ўролаг. Доктар медыцынскіх навук (1939), прафесар (1949).

Біяграфія
---------

У 1922 годзе скончыў медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта (цяпер 1-й ММІ). У 1922—1924 гадах працаваў ва ўралагічнай клініцы Вышэйшай медыцынскай школы (Галоўны клінічны ваенны шпіталь). З 1924 года яго навуковая і ўрачэбная дзейнасць была звязана з уралагічнай клінікай і кафедрай медыцынскага факультэта Маскоўскага ўніверсітэта, а затым 1-га ММІ. Ён паслядоўна займаў пасады экстэрна (1924—1926), ардынатара (1926—1930), асістэнта (1930—1940 і 1941—1948), дацэнта (1948—1949), загадчыка кафедры (1949—1968), прафесара — кансультанта (1968—1969). У 1940—1941 гадах кіраўнік уралагічнага аддзялення Гарадской дзіцячай клінічнай бальніцы № 2 імя І. В. Русакова. У гады Вялікай Айчыннай вайны кансультаваў у шэрагу шпіталяў. Доктарскую дысертацыю на тэму «Туберкулёз ныркі» абараніў у 1939 годзе; прафесар (1949).

Быў членам праўлення Усесаюзнага і старшынёй (1963—1968) Маскоўскага навуковых медыцынскіх таварыстваў уролагаў, рэдактарам рэдакцыйнага аддзела «Уралогія» 2-га выдання Вялікай медыцынскай энцыклапедыі, членам рэдакцыйнай калегіі і адказным сакратаром (1930—1941) часопіса «Уралогія».

Аўтар 120 навуковых прац, у тым ліку 8 ​​манаграфій і падручнікаў, прысвечаных туберкулёзе ныркі, фізіялогіі і паталогіі мачавылучэння, раненні нырак і мачаточнікаў, нетрымання мачы, а таксама захворванняў мачавой бурбалкі, нырачна-каменнай хваробы і анамаліям мачавых шляхоў. Адзін з піянераў укаранення ва ўралагічную практыку шэрагу рэнтгенарадыелагічных метадаў даследавання (тамаграфія нырак, інфузійная ўраграфія, радыеізатопная рэнаграфія, сканіраванне нырак).

Зноскі
------
Закерзонне
**Закерзонне** — нефармальны пашыраны ва Украіне тэрмін для пазначэння тэрыторый з гістарычным украінскім насельніцтвам, якія знаходзяцца на захад ад лініі Керзана і цяпер уваходзяць у склад Польшчы.

У склад Закерзоння ўваходзяць Перамышльская зямля, Лемкаўшчына, Падляшша, Надсанне, Сокальшчына і Холмшчына. Агульная плошча Закерзоння складае каля 19,5 тысяч кв. км. Згодна з умовамі савецка-польскага дагавора ад 16 жніўня 1945 года (нязначна змененыя савецка-польскім дагаворам 1951 года) гэтыя землі адышлі да Польшчы.

У 1944—1946 гадах каля 480 тысяч украінцаў было пераселена ў СССР. Паралельна ішло перасяленне палякаў з тэрыторыі СССР у Польшчу.

У 1947 годзе ў выніку правядзення аперацыі «Вісла» каля 150 тысяч украінцаў былі дэпартаваныя з Закерзоння ў паўночныя раёны Польшчы, атрыманыя пасля вайны ад Германіі (г. зв. «вернутыя землі»). У выніку сёння звыш 95% насельніцтва рэгіёну — палякі.

Гл. таксама
-----------

* Беласточчына

Літаратура
----------

* *Омелян Німець*. Короткий довідник Закерзоння. — Косів: Писаний Камінь, 2011. — 156 с.

Спасылкі
--------

* Депортанты требуют льготный въезд в Польшу(недаступная спасылка)
**Уошбернскі ўніверсітэт** (англ.: Washburn University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Топіка ў штаце Канзас, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт прапануе праграмы бакалаўрыяту і магістратуры, а таксама прафесійныя праграмы ў галіне права і бізнесу. Ён мае 550 выкладчыкаў, якія выкладаюць больш чым 6100 студэнтам бакалаўрыяту і амаль 800 аспірантам.

Вучэльня была заснавана ў 1865 годзе як Лінкальнаўскі каледж. У 1868 годзе каледж быў перайменаваны ва Уошбернскі каледж пасля вялікага ахвяравання ад прамыслоўца Ікабада Уошберна.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Канзас

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**«Граматыка беларускай мовы» Б. Пачопкі** (Hramatyka bielaruskaj mowy. Apracawau B.Pacobka) — граматыка беларускай мовы, складзеная настаўнікам беларускай мовы Свіслацкай беларускай настаўніцкай семінарыі, рэдактарам газеты «Bielarus» Б. Пачопкам і надрукаваная асобнай кнігай беларускай лацініцай у друкарні «Гоман» (Вільня, сакавік 1918). На працягу прыблізна году (у 1918) гэтай граматыкай карысталіся пры выкладанні беларускай мовы ў Свіслацкай настаўніцкай семінарыі і навакольных школах, магчыма, на падставе аўтарытэту Пачопкі, які быў тады там дырэктарам.

Граматыка выкарыстоўвала для перадачы гукаў беларускай мовы лацінскі алфавіт, відаць, у такой самай форме, як у іншых кнігах, выданых Б. Пачопкам.

Ацэнкі
------

Граматыка была рэзка скрытыкаваная ў справаздачы Беларускага навуковага таварыства ў Вільні (1918), а ў далейшым — і беларускімі мовазнаўцамі (Я. Лёсік, С. Некрашэвіч). Аўтар называўся непадрыхтаваным да падобнай працы і незнаёмым з беларускай мовай, а яго граматыка — ненавуковай, неадпаведнай прынцыпам беларускай мовы, павернутай на пальшчэнне беларускай мовы і, у выніку, цалкам непрыдатнай.

Зноскі
------

1. ↑  Такім чынам, трохі раней за першае выданне граматыкі Тарашкевіча.
2. ↑  Ігар Бараноўскі. Помнік святару-беларусу (120-ыя ўгодкі з дня нараджэння а. Баляслава Пачопкі) // Царква. Грэка-каталіцкая газета. № 4 (43), 2004. — Брэст: ПП В. Ю.А. 2004.
3. ↑  Лёсік, С.303.
4. ↑  Справаздача БНТ у Вільні, паданая паводле: Лёсік, С.304.

Літаратура
----------

|  |  |
| --- | --- |
| s: | Беларуская граматыка Пачобкі ў Вікікрыніцах |

* Язэп Лёсік. Дзесяцігодзьдзе беларускае граматыкі (1918—1928 г.) [3.5.1928] // Лёсік Я. 1921—1930: Зб. тв. / Уклад. прадм. і камент. А. Жынкіна. — Мн.: НАРБ: Выд. Логвінаў, 2003. — 396 с. ISBN 985-6372-31-3 (НАРБ); ISBN 985-6701-29-5 (І. П. Логвінаў). С.302—306.
**Берат** (алб.: Berati) — горад на поўдні Албаніі. Адміністрацыйны цэнтр вобласці Берат і акругі Берат.
Насельніцтва — 60 тыс. жыхароў (2011). Размешчаны на рацэ Асумі ля падножжа горнага хрыбта Томары, у 70 км на поўдзень ад Тыраны.

У 2008 годзе гістарычны цэнтр горада быў уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА як узор добра захаванай гарадской забудовы часоў Асманскай імперыі.

Гісторыя
--------

Гарадское паселішча на тэрыторыі сучаснага Берата існуе з IV стагоддзя да н.э. З пачатку III стагоддзя да н.э. вядомы як **Антыпатрэя** (грэч. Αντιπατρια). Назва была дадзена македонскім царом Касандрам у гонар свайго бацькі Антыпатра. Ва II стагоддзі да н.э. горад быў заваяваны рымлянамі.

У візантыйскі перыяд горад вядомы як **Пульхерыяпаліс** (грэч. Πουλχεριοπολις).

У IX стагоддзі балгарскі цар Сімяон I захапіў горад і прысвоіў яму імя **Беліград** (літар. *Белы град*), ад якой паходзіць і сучасная назва горада. Горад знаходзіўся ў складзе Балгарскага царства да XI стагоддзя, пазней уваходзіў у Эпірскі дэспатат. У XIII стагоддзі горад ізноў у складзе Візантыйскай імперыі. У 1345 годзе горад увайшоў у склад Сербскага каралеўства пры Стэфане Душане.

У XV стагоддзі Берат быў сталіцай княствы Музакі, у 1432—1444 гг. — сталіцай княствы Арыяніці.

Горад быў заваяваны асманамі ў 1431 г. У 1450 годзе горад быў уключаны ў склад Асманскай імперыі і знаходзіўся ў яе складзе да 1912 года.

Рэлігія
-------

Пра час заснавання Беліградскай мітраполіі дакладных сведчанняў не захавалася. Згадваюцца 20 імёнаў архірэяў Беліградскай мітраполіі ў юрысдыкцыі Охрыдскай архіепархіі, з якіх найбольш вядомымі з'яўляюцца Ігнацій (1691—1693; пасля архібіскуп Охрыдскі) і Іаасаф I (1752—1760 і 1765—1801). Пры Іаасафе Беліградская мітраполія з прычыны скасавання Охрыдскай архіепархіі перайшла ў юрысдыкцыю Канстанцінопальскага Патрыярхата. Берат быў месцам мучаніцкай смерці ў 1779 годзе грэчаскага прапаведніка-асветніка Казьмы Эталійскага (грэч. Κωσμας о Αιτωλος).

Памятныя мясціны
----------------

* Музей этнаграфіі
* Музей іканапісу Ануфрыя
* Галерэя «Эдвард Лір»
* Крэпасць Берат (XIII стагоддзе)
* Царква Святой Марыі Улахернскай (XIII стагоддзе, фрэскі — 1578 год, Мікалай з Неакастра)
* Царква Святога Міхаіла (XVI стагоддзе)
* Царква Святой Тройцы (XIV стагоддзе)
* Царква евангелістаў (XVI стагоддзе)
* Сабор Святой Маці Божай (1787, разьбяны драўляны іканастас XIX стагоддзя)
* Малельня секты хельветаў (1782)
* Свінцовая мячэць (1555 г.)
* Каралеўская мячэць (1512 г.)
* Мост Горыца (1780 г.)

Гарады-пабрацімы
----------------

* Карміэль, Ізраіль
* Крушава[d], Паўночная Македонія
* Ловеч, Балгарыя (8 ліпеня 2008)[…]
* Плаешці, Румынія
* Ферма, Італія

Зноскі
------

1. ↑  Берат // Военная энциклопедия / под ред. В. Ф. Новицкого[ru] [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. В. Сытина[ru], 1911—1915.
2. 1 2 3
3. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Берат
**Марк Вее** (фр.: Marc Weiller; 1880—1945) — французскі батанік.

Біяграфія
---------

Марк Вее нарадзіўся 9 лютага 1880 года на тэрыторыі камуны Ангулем. Вучыўся ў Каледжы Св. Паўла ў Ангулеме, затым перайшоў у Каледж Станісласа ў Парыжы. У 1899 годзе паступіў у Політэхнічную школу, дзе вучыўся артылерыі, пасля чаго запісваецца ў гарнізон у камуну Ван. З 1907 года Вее — член Батанічнага таварыства Францыі.

У снежні 1910 года Вее ажаніўся з Мадлен Дро, затым служыў у Арлеане і Клермон-Феране.

З 1914 па 1918 Вее быў капітанам 36-га і 53-га артылерыйскіх палкоў. Пасля Першай сусветнай вайны атрымаў Ваенны крыж і стаў кавалерам Ордэна Ганаровага легіёна, затым працаваў у Міністэрстве абароны Францыі. У 1920 годзе Вее, быўшы афіцэрам Ордэна Ганаровага легіёна і падпалкоўнікам, сышоў на пенсію.

У 1931 годзе Вее, Эміль Жаандзье і Мары Луі Эмбаржэ даследавалі флору паўднёвага захаду Марока. З 1939 года Вее, Рэнэ Мэр і іншыя батанікі працавалі над падрыхтоўкай манаграфіі па флоры Паўночнай Афрыкі.

20 ліпеня 1945 года Марк Вее сканаў.

Некаторыя віды раслін, названыя ў гонар М. Вее
----------------------------------------------

* Lotus weilleri Maire, 1928
* Satureja weilleri Maire, 1928

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Maire, R. (1946). "Marc Weiller". *Bulletin de la Société d'Histoire Naturelle de l'Afrique du Nord*. **37** (1–9): 21–23.
**Ясір аль-Ата** (араб. ياسر العطا‎‎; нар. 1962) — генерал-лейтэнант Узброеных сіл Судана.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і маёра Хашыма аль-Ата, які ў 1971 годзе ўзначаліў дзяржаўны пераварот.

Пайшоў па слядах бацькі, стаўшы вайскоўцам.

Станам на 2019 год знаходзіўся адразу на некалькіх пасадах, у тым ліку з’яўляўся намеснікам старшыні ПНС, камандуючым пагранвойск і ваенным аташэ ў Джыбуці.

Станам на 2023 год быў памочнікам галоўнакамандуючага ўзброенымі сіламі Судана.

Падчас суданскага канфлікту 2023 года заняў бок Абдэля Фатаха аль-Бурхана.

Заўвагі
-------

1. ↑  Hashem al-Atta(ар.) .
2. ↑  Execute Leaders of Sudan Coup **(нявызн.)** (23 July 1971).
3. ↑  تعرٌف على ... ياسر العطا | مشاهير # اخر تحديث اليوم 2023-09-29 **(нявызн.)**. *arbyy.com*. Праверана 29 верасня 2023.
4. ↑  Tension Between Sudan, Kenya's Ruto Impedes IGAD Mediation Effort in Sudan (англ.). *VOA* (25 ліпеня 2023). Праверана 29 верасня 2023.
5. ↑  Lieutenant General Yasser Al-Atta: Wagner is Fighting in Sudan (англ.). *english.aawsat.com* (21 мая 2023). Праверана 29 верасня 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Гомельскі ліцейны завод «Цэнтраліт»** (ААТ «ГЛЗ „Цэнтраліт"») — адкрытае акцыянернае таварыства, найбуйнейшае прадпрыемства Беларусі, якое спецыялізуецца на вытворчасці літых вырабаў з шэрага і высокатрывалага чыгуну. На працягу 50 гадоў завод з’яўляецца вядомым пастаўшчыком літых вырабаў не толькі ў Беларусі, але і за мяжой. За гады працы «Цэнтраліт» асвоіў складанае ліццё для станкабудавання, машынабудавання, нафтагазавай і металургічнай прамысловасці, будаўніцтва шахт і метро. Гэтая наменклатура ўяўляе каля 5 тысяч найменняў прадукцыі. Завод асвоіў вытворчасць мастацкага ліцця, якое шырока выкарыстоўваецца для гарадскога дызайну.

Гісторыя
--------

Праект прадпрыемства быў распрацаваны ў Кіеве інстытутам «Дзіпрахіммаш». Будаўніцтва пачалося ў 1963, а ў 1965 завод даў першую прадукцыю, што прызначалася для працягу будаўніцтва. Першая плаўка адбылася ў 1968. Максімальны аб’ём выпуску адлівак быў дасягнуты ў 1988 годзе і склаў 85,5 тысяч тон. За савецкім часам у розных частках вялікай дзяржавы працавалі яшчэ 9 «Цэнтралітаў», аб’яднаных у адну вытворчую сістэму. Пасля распаду СССР многія з іх зачыніліся або спазналі вялікі крызіс, што адмоўна адбілася на Гомельскім заводзе, які, аднак, здолеў захаваць усе вытворчыя магутнасці.

Карпусы
-------

Асноўная вытворчасць прадпрыемства размешчана ў 3 паасобных карпусах: ліцейны і плавільны корпус, корпус абрубкі і ачысткі ліцця, а таксама чарнавой механічнай апрацоўкі, корпус захоўвання і падрыхтоўкі шыхтавых і фармовачных матэрыялаў. Карпусы звязаныя паміж сабой рознымі камунікацыямі, захаваўшы тым самым вытворчую ўзаемасувязь. Сэрцам завода з’яўляецца цэх плаўленняў і спецыяльных спосабаў ліцця, які забяспечвае заліванне расплаўленага металу ў формы цэхаў буйнога і дробнае ліцця, а таксама вырабляе ўласную прадукцыю аб’ёмам да 9000 тон адлівак у год: неперарыўналітыя нарыхтоўкі, дарожную арматуру, кальцавыя чыгунныя грузы.

Прадукцыя
---------

Першай прадукцыяй завода было ліццё для многіх тыпаў станкоў, якія выпускаліся на станказаводах саюзных рэспублік. У 1980-я «Цэнтраліт» стаў выпускаць чыгунныя цюбінгі для «Мінскметрабуда». За гады працы ГЛЗ «Цэнтраліт» асвоіў складанае ліццё для машынабудавання, станкабудавання, аўтамабілебудавання. Вытворчыя магутнасці дазваляюць вырабляць ліццё масай ад 1 кг да 19 тон.

Гомельскі ліцейны завод «Цэнтраліт» у ХХІ стагоддзі ажыццяўляў пастаўку прадукцыі 400 прадпрыемствам Беларусі, 70 прадпрыемствам Расіі, а таксама — кампаніям Фінляндыі, Францыі, Італіі, Венгрыі, Германіі, Турцыі, Арменіі, Азербайджана, Казахстана, Украіны, Літвы, Латвіі, Балгарыі.

Перспектывы
-----------

Тое, што 50 % працаўнікоў на заводзе складае моладзь да 30 гадоў, дазваляе «Цэнтраліту» з аптымізмам глядзець у будучыню.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
Супермаркет у Чэхіі
**Суперма́ркет** — буйны магазін самаабслугоўвання для продажу тавараў паўсядзённага попыту (пераважна харчовых).

Супермаркеты ўзніклі ў ЗША ў 1930-я гады, пашырыліся з 2-й паловы 1940-х гадоў. Могуць уваходзіць у склад сеткі магазінаў. Буйныя сеткі супермаркетаў здольны атрымліваць значную эканомію ад маштабаў рэалізацыі і на групавой аснове з атрыманнем выгадных скідак і саступак ад вытворцаў пры аптовай закупцы, і на ўзроўні асобных магазінаў за кошт выкарыстання капіталаёмкіх метадаў рознічнага гандлю.

Зноскі
------

1. ↑  БклЭн 2002. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFБклЭн2002 (даведка)

Літаратура
----------

* Суперма́ркет // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 272. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11937759r · GND: 4058631-5 · LCCN: sh85130623 · NDL: 00571693 · NKC: ph159591 |