**Джóн Дýнкан** (па-шатландску і па-англійску: *John Duncan*; 19 ліпеня 1866, Данды, Шатландыя — 1945, Эдынбург, Шатландыя) — шатландскі мастак-сімваліст.

Біяграфія
---------

Яго бацька быў жывёлагадоўцам, але Джон заўсёды дэманстраваў адсутнасць цікавасці да сямейнага бізнесу і схільнасць да выяўленчага мастацтва, настолькі, што ва ўзросце 11 гадоў ён ужо быў таленавітым студэнтам Школы мастацтваў Данды. Ва ўзросце 15 гадоў яго ілюстрацыі былі апублікаваны ў мясцовым часопісе The Wizard of the North («Чараўнік Поўначы»).

Дж. Дункана многія называлі «вар’ятам», а іншыя — «містыкам». Ён прызнаўся, што падчас малявання слухаў «казачную музыку». Нягледзячы на ​​тое, што ягоная творчасць застаецца моцна ўкаранёнай у рух прэрафаэлітаў, ён вылучаўся сярод сваіх сучаснікаў і параўнальны хутчэй з мадэрністамі, у той час як ягоная ўлюбёная тэма — кельцкі рэнесанс.

Мастацтвазнаўцы яго звычайна лічаць сімвалістам. Ягоную цікавасць да кельцкага Адраджэння таксама падзяляла шатландская спявачка Марджары Кенэдзі-Фрэйзер; яны сталі блізкімі сябрамі, і Дункан намаляваў яе падчас паездкі ў Эрыскей у 1905 годзе.

У 1887—1888 гадах Дж. Дункан працаваў у Лондане як мастак-ілюстратар, а потым адправіўся на кантынент, дзе вучыўся ў Антверпенскай каралеўскай акадэміі прыгожых мастацтваў пад кіраўніцтвам Шарля Верла і ў Дзюсельдорфскай акадэміі мастацтваў.

«Ведзьмін калодзеж», 1894, праект Джона Дункана, Эдынбург
У 1892 годзе Дж. Дункан пераехаў у Эдынбург, дзе пачаў плённае супрацоўніцтва з сацыёлагам, біёлагам і горадабудаўніком Патрыкам Гедэсам, з якім пазнаёміўся ў Данды. Неўзабаве ён атрымаў вядомасць як адзін з вядучых мастакоў «кельцкага адраджэння» ў Шатландыі. У 1890-я гады Дункан стварыў цыклі фрэсак на міфалагічныя тэмы, якія ўпрыгожылі сцены кватэры Гедэса і ўніверсітэцкага інтэрнату ў эдынбургскім квартале Рэмсі-гардэн. У 1894 годзе па заказе Гедэса ён распрацаваў праект «Ведзьмін калодзеж» — помнік ахвяр ганенняў на ведзьмаў у Эдынбургу.

У 1900 годзе дзякуючы падтрымцы Патрыка Гедэса Дункан атрымаў пасаду прафесара ў Чыкакскім інстытуце, заснаваным Фрэнсісам Уэйландам Паркерам. Тут у ліку яго вучняў быў амерыканскі скульптар і мастак-акварэліст Уільям Зорах. Вярнуўшыся ў Шатландыю пасля смерці Паркера ў 1902 годзе, Дункан пасяліўся ў Эдынбургу, дзе і пражыў астатак гадоў.

Памёр у 1945 годзе, пахаваны ў Эдынбургу.

Творчасць
---------

Стылістычна творы Дж. Дункана нагадваюць творы сімвалістаў П'ера Пюві дэ Шавана і Гюстава Маро, прэрафаэліта Эдварда Берн-Джонса.

Дункан быў найважнейшым прапагатарам матываў з кельцкай міфалогіі ў шатландскім мастацтве, але ён таксама прысвяціў сябе біблейскім сцэнам і тэмам з грэчаскай міфалогіі. Дэкаратыўнасць карціны была для яго найвышэйшым прыярытэтам, нават калі ён не заўсёды імкнуўся да гэтага ідэалу так паслядоўна, як у карціне «Святая Брыгіта» (1913).

Г. Штухці апісвае карціны Дункана як «незвычайныя і ўнікальныя ў шатландскім мастацтве першай паловы 20-га стагоддзя ў выбары сюжэта, дэкаратыўным і ўсё больш вытанчаным адлюстраванні і тэхнічным майстэрстве».

Творы Дункана знаходзяцца пераважна ў музеях Шатландыі.

Галерэя
-------

* «Трыстан і Ізольда», 1912«Трыстан і Ізольда», 1912
* «Архангел Урыіл», каля 1919«Архангел Урыіл», каля 1919
* «Айфэ»«Айфэ»
* 
* «Гімн Ружы», 1907, дэталь«Гімн Ружы», 1907, дэталь
* «Святая Брыгіта»«Святая Брыгіта»
* «Святая Брыгіта», эскіз«Святая Брыгіта», эскіз
* «Слановая косць, малпы і паўліны», 1923«Слановая косць, малпы і паўліны», 1923
* «Вершнікі сідаў»«Вершнікі сідаў»
* «Дзеці Ліра»«Дзеці Ліра»
* «Мерлін і каралева фей»«Мерлін і каралева фей»
* «Хепту развітваецца з горадам Об», 1909«Хепту развітваецца з горадам Об», 1909
* «Шчасце»«Шчасце»
* «Шчасце», дэталь«Шчасце», дэталь
* 
* «Спячая прыгажуня»«Спячая прыгажуня»
* «Пакланенне вешчуноў», 1915«Пакланенне вешчуноў», 1915
* «Семела»«Семела»
* «Флегетон»«Флегетон»
* «Чатыры фігуры ў пейзажы», 1930-я гг.«Чатыры фігуры ў пейзажы», 1930-я гг.
* «Энгус Ок»«Энгус Ок»
* «Ярында і Ярынгель у лесе ведзьмаў», 1909. Палатно, масла. 66.6х91.8 см«Ярында і Ярынгель у лесе ведзьмаў», 1909. Палатно, масла. 66.6х91.8 см
* «Жанна д’Арк і яе шатландская гвардыя», 1896«Жанна д’Арк і яе шатландская гвардыя», 1896
* «Каралева Марыя Шатландская ў замку Фатэрынгей», 1929«Каралева Марыя Шатландская ў замку Фатэрынгей», 1929
* «Дэйрдрэ ў смутку»«Дэйрдрэ ў смутку»
* Партрэт Марджары Кенэдзі-ФрэйзерПартрэт Марджары Кенэдзі-Фрэйзер
* «Баба і Білі» (партрэт Вівіяны, дачкі мастака), 1920«Баба і Білі» (партрэт Вівіяны, дачкі мастака), 1920
* «Хелен Шлап, Аёна»«Хелен Шлап, Аёна»

Зноскі
------

1. ↑  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  John Duncan<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
3. ↑  *Swartz A.* John Duncan — 2007.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q461'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1201876'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q302817'></a>
4. ↑  Union List of Artist Names — 2008. Праверана 25 кастрычніка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
5. 1 2  Young, Clara (2004). «John Duncan». Oxford Dictionary of National Biography (online ed.). Oxford University Press.
6. ↑   Kemplay, John (2009). The Paintings of John Duncan: A Scottish Symbolist. Pomegranate Artbooks.
7. ↑  Jarron, Matthew (2015). «Independent & Individualist»: Art in Dundee 1867—1924. Dundee: University of Dundee Museum Services / Abertay Historical Society. pp. 49-83.
8. ↑  Mellor, Helen (1990). Patrick Geddes: Social Evolutionist & City Planner. London: Routledge. p. 76.
9. 1 2  The Decorative Paintings of John Duncan (англ.) // The Artist: an illustrated monthly record of arts, crafts and industries. — London, UK, 1898. — Vol. 21. — P. 146—152.
10. ↑  Young, Clara. John Duncan (англ.) // Oxford Dictionary of National Biography. — 2004.
11. 1 2  John Kemplay: The paintings of John Duncan: a Scottish symbolist. Pomegranate, San Francisco 1994.
12. ↑  Henriette Stuchtey: Duncan, John. In: Allgemeines Künstlerlexikon. Die Bildenden Künstler aller Zeiten und Völker (AKL). Band 30, Saur, München u. a. 2001, ISBN 3-598-22770-1, S. 536.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Джон Дункан (мастак)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Speculative Fiction Database · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Оксфардскі біяграфічны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 11927907X · ISNI: 0000 0000 6677 4296 · LCCN: n94046548 · VIAF: 50032226 · ULAN: 500000149 |