У статыстыцы і эпідэміялогіі паказчык **адносіны рызык** або **адносная рызыка** (**АР**) выкарыстоўваецца для адлюстравання ў колькі разоў рызыка ўзнікнення падзеі ў адной групе больш за рызыку ўзнікнення той жа самай падзеі ў другой групе. Суадносны тэрмін шырока спажываюць ў навуковых даследаваннях як англамоўных англ.: Risk Ratio або Relative risk (**RR**), так і рускамоўных руск.: Отношение рисков. 
Каб вылічыць адносныя рызыкі нам неабходна выдзеліць групы, рызыкі ў якіх мы будзем параўноўваць. Звычайна гэта робіцца на аснове наяўнасці або адсутнасці некаторай уласцівасці, фактара ўздзеяння. Умоўна, група, у якой есць гэты фактар уздзеяння, называюць **ўздзе́йнічанай** або **асноўнай** групай (англ.: exposed group). І наадварот, група, на якую гэты фактар не ўздзейнічае, называюць **няўздзе́йнічанай** групай або **групай параўнання** (англ.: unexposed group).
Таксама нам патрэбна вылучыць падзею (некаторая ўласцівасць, развіццё хваробы або ранення), рызыкі ўзнікнення якой мы будзем параўноўваць паміж групамі. Умоўна, усе гэтыя падзеі мы можам называць **зыходамі** (ад англ.: outcome або руск.: исход). 

Такім чынам, **адносіны рызык** (**АР**) — дзель імавернасці наступлення зыхода ва *ўздзе́йнічанай групе*, да імавернасці наступлення зыхода ў *няўздзе́йнічанай групе*.

{\displaystyle RR={\frac {p\_{\text{exposed}}}{p\_{\text{non-exposed}}}}}
дзе RR — адносная рызыка; {\displaystyle p\_{\text{exposed}}} — імавернасць наступлення падзеі (наяўнасці некаторай уласцівасці, развіцця хваробы або ранення) ва ўздзе́йнічанай групе; {\displaystyle p\_{\text{non-exposed}}} — імавернасць наступлення падзеі ў няўздзе́йнічанай групе.

| Рызыка | Наяўнасць хваробы |
| --- | --- |
| Ёсць | Няма |
| Курцы | {\displaystyle a} | {\displaystyle b} |
| Не-курцы | {\displaystyle c} | {\displaystyle d} |

Разгледзім прыклад, у якім імавернасць развіцця рака лёгкіх сярод курцоў была 20%, а сярод «не-курцоў» 1%. Гэтая сітуацыя адлюстравана ў табліцы 2 × 2 справа.

Так, у нашым прыкладзе а = 20, b = 80, c = 1 і d = 99. Адсюль, каб вылічыць адносную рызыку рака, звязаную з курэннем, патрэбна 

{\displaystyle RR={\frac {a/(a+b)}{c/(c+d)}}={\frac {20/100}{1/100}}=20.}
Такім чынам, паказчык адносінай рызыкі RR = 20 адлюстроўвае, што развіццё рака лёгкіх сярод курцоў у 20 разоў часцейшае чым у не-курцоў.

Статыстычнае выкарыстоўванне і значэнне
---------------------------------------

Адносная рызыка часта выкарыстоўваецца ў статыстычным аналізе бінарных зыходаў, калі зыход мае адносна нізкую імавернасць узнікнення. Таму чынам **АР** даволі часта выкарыстоўваецца ў клінічных даследаваннях. У гэтым выпадку параўноўваюцца рызыкі развіцця захворвання(ў) у групе пацыентаў, якія не атрымліваюць новую (вывучаемую, эксперыментальную) медыцынскую дапамогу (або, якія атрымліваюць плацэба), з пацыентамі, якія атрымліваюць ўсталяванае (стандартнае) лячэнне. Таксама, *адносная рызыка* выкарыстоўваецца каб параўнаць імавернасць развіцця пабочнага эфекту ў пацыентаў, якія атрымліваюць прэпарат, з імавернасцю ў пацыентаў, якія не атрымліваюць лячэння (або якія атрымліваюць плацэба). *АР*, як статыстычны паказчык, асабліва прывабны і часта выкарыстоўваецца таму, што можа быць хутка вылічаны уручную (у найпрасцейшым выпадку). Але таксама паказчык *адноснай рызыкі* і выкарыстоўваецца і ў больш складаных матэматычных мадэлях, напрыклад пры рэгрэсіўным  (руск.) (бел. мадэляванні, звычайна ў рамках рэгрэсіі Пуасона  (англ.) (бел..

Каб зрабіць выснову з вылічанай *адноснай рызыкі', трэба параўнаць яе з адзінкай:* 

* Адносная рызыка RR =1 азначае, што няма ніякай розніцы паміж эксперыментальнай і кантрольнай групай.
* RR <1 азначае, што падзея менш імаверная ў эксперыментальнай групе, чым у кантрольнай групе.
* RR >1 азначае, што падзея з'яўляецца больш імавернай у эксперыментальнай групе, чым у кантрольнай групе.

Як следства метаду Дэльт, лагарыфм адноснай рызыкі мае размеркаванне блізкае да нармальнага. Дысперсію гэтага размеркавання можна вылічыць па формуле, улічваючы колькасць суб'ектаў і імавернасці зыходаў у кожнай групе. Гэта дазваляе будаваць даверны інтэрвал (CI), які будзе сіметрычным вакол лагарыфма адноснай рызыкі log(RR).

{\displaystyle CI=\log(RR)\pm \mathrm {SE} \times z\_{\alpha }}
дзе {\displaystyle z\_{\alpha }} — стандартны паказчык для абранага ўзроўню значнасці; SE — стандартная памылка. Антылагарыфм можа быць узяты з двух значэнняў log-CI, якія даюць высокую (большую) і нізкую (меншую) ме́жы для асіметрычнага давернага інтэрвалу вакол адноснай рызыкі.

Як правіла, у рэгрэсійных мадэлях ўздзеючы фактар уключаюць ў якасці фіктыўнай зменнай  (руск.) (бел. разам з іншымі фактарамі, якія могуць уплываць на рызыкі (канфаўндар  (англ.) (бел.). Адносная рызыка, як правіла, паведамляецца ў дачыненні да сярэдняга значэння выбарачных значэнняў, якія тлумачаць зменныя.

Параўнанне з адносінамі шанцаў
------------------------------

Адносная рызыка адрозніваецца ад адносін шанцаў (англ.: Odds ratio), хоць асімптатычна набліжаецца да яго, асабліва ва ўмовах рэдкіх захворванняў з вельмі нізкімі імавернасцямі. У прыкладзе асацыяцыі курэння з ракам лёгкіх, разгледжанай вышэй, калі *a* істотна меншае за *b*, то *a*/(*b*+*a*) {\displaystyle \scriptstyle \approx }*a*/*b*. Таксама, калі і *c*, шмат меншае за *d* то *c*/(*c*+*d*){\displaystyle \scriptstyle \approx }*c*/*d*. Такім чынам,

{\displaystyle RR\approx OR={\frac {ad}{bc}}}
толькі для вельмі нізкіх імавернасцей зыходаў (вылічаныя значэнні адноснай рызыкі RR і адносін шанцаў OR будуць вельмі падобныя).
У галіне статыстыкі ў англамоўнай літаратуры, адносіны шанцаў выкарыстоўваюць больш шырока за адносіны рызык. Гэта адбываецца з-за распаўсюджанасці ўжывання лагістычнай рэгрэсіі ў клінічных выпрабаваннях — працах з лагарыфмамі адносін шанцаў, а не адносных рызык — таму, што адносіны шанцаў у статыстычных мадэлях больш эфектыўна адлюстроўваюць матэматычныя сувязі і асноўныя патагенітычныя механізмы.

Адносная рызыка з'яўляецца больш інтуітыўным паказчыкам, і ў выпадках сярэдняй і высокай імавернасці асабліва важна адрозніваць паказчыкі. Напрыклад, калі дзеянне A нясе ў сабе рызыку 99,9%, а дзеянне B — рызыкай 99,0%, то адносная рызыка будзе крыху большая за 1. у той час адносныя шанцы, звязаныя з дзеяннем А да дзеяння В, больш чым у 10 разоў вышэй. 

У медыцынскіх даследаваннях адносіны шанцаў звычайна выкарыстоўваюцца для даследаванняў выпадак-кантроль, і шанцы, але не імавернасці, звычайна вылічваюць і параўноўваюць. Адносныя рызыкі выкарыстоўваецца ў рандамізіраваных кантраляваных выпрабаваннях, а таксама ў кагортных даследаваннях.

Зноскі
------

1. ↑  Deeks J (1998). "When can odds ratios mislead? Odds ratios should be used only in case-control studies and logistic regression analyses". *BMJ* **317** (7166): 1155–6. PMID 9784470.
2. ↑  Medical University of South Carolina. Odds ratio versus relative risk Архівавана 30 красавіка 2009.. Accessed on: September 8, 2005.