recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сільноў.
**Віктар Паўлавіч Сільноў** (21 верасня 1911, Баранавічы, Брэсцкая вобласць — 1 лютага 1972) — беларускі інжынер-будаўнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і Паўла Сільнова. Меў брата Якава.

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1937 годзе. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Працаваў у Мінгаркамгасе, Міністэрстве сельскай гаспадаркі БССР, з 1949 па 1968 г. — інжынерам, начальнікам аддзела, галоўным інжынерам Белсельпраекта, Белдзіпрасельбуда.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1967 года. Член КПСС з 1944 года.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): тыпавыя праекты машынна-трактарных станцый (1950—1956), дзіцячых устаноў для будаўніцтва ў сельскай мясцовасці (1956) для БССР, праекты Смалявіцкай бройлернай фабрыкі (1963—1966), 1-й Мінскай птушкафабрыкі (1966).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга, Граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР, медалямі.

Сям’я
-----

У шлюбе з Ідай Каган меў сына Юлія і дачку Ірыну (у замужжы Бранзбург).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Сильнов Виктор Павлович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Сильнов Виктор Павлович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Берасцейская вежа** — сярэднявечнае фартыфікацыйнае збудаванне ў Брэсце.

Існавала ў ХІІІ — 1-й пал. ХІХ ст. ў Брэсце (Берасці). Пабудавана ў 1270—1280-я гады ўладзімір-валынскім князем Уладзімірам Васількавічам, які ў той часам сярод іншага валодаў і Берасцем. Уладзімір абнавіў драўляную фартыфікацыю Берасцейскага дзяцінца і дадаткова ўмацаваў яго каменнай вежай-«стаўпом», верагодна, прамавугольнага плану, памерамі 5,9х6,3 метры і вышынёй, паводле летапісу, роўнай Камянецкай вежы, пабудаванай ім жа раней. Згадваецца Іпацьеўскім летапісам як *«столп высотою яко Каменецкнй»*. Адносілася да тыпу манументальных абарончых вежаў, прызначаных для адбіцця атак з выкарыстаннем камнямётных машын. Пазней уваходзіла ў абарончую сістэму Берасцейскага замка. Паводле даследаванняў архітэктара І. Лаўроўскай, берасцейская вежа-данжон месцілася асобна па-за межамі замка (верагодна, побач з бернардзінскім касцёлам). Была складзена з брусковай цэглы на вапнавай рошчыне. Верагодна, выява Берасцейскай вежы змешчана на гарадскім гербе 1554 года. Разам з вежай Уладзімір заклаў і першую мураваную царкву Берасця. Вежа прастаяла да 1831 года, калі яе разабралі пры будаўніцтве Брэсцкай крэпасці.

Аналагічныя вежы, гэтак званага «валынскага тыпу», існавалі таксама ў Гродне, Тураве, Наваградку, Чартарыйску і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Брэст // Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2006. — 528 с.: іл. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0373-X.

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Спасылкі
--------

* *Крип'якевич І.* Галицько-Волинське князівство — Київ, 1984.

| ⛭Абарончыя вежы ў Беларусі |
| --- |
| Берасце ·  Гродна ·  Камянец ·  Новагародак ·  Нясвіж ·  Полацк ·  Тураў |
**Малая Рачная вуліца** (трансліт.: *Malaja Račnaja vulica*, руск.: Малая Речная улица) — невялікая вуліца ў Наваполацку.

Апісанне
--------

Размешчана ў паўднёва-ўсходняй частцы горада паміж 9-м мікрараёнам і царквой евангельскіх хрысціян-баптыстаў у раёне дыспетчарскай станцыі гарадскога транспарту «Падкасцельцы». Цягнецца з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход ад вуліцы Палявой да вуліцы Рачной паралельна вуліцы Маладзёжнай. Працягласць вуліцы складае 200 метраў. Забудавана індывідуальнымі дамамі катэджнага тыпу. Рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца.

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------
Свеаланд
**Свеаланд** (швед. Svealand) — сярэдняя частка Швецыі, якая ахоплівае правінцыі Сёдэрманланд, Нерке, Вермланд, Вестманланд, Упланд і Даларна. Плошча рэгіёну складае 80.839 кв. км, колькасць насельніцтва - 3.610.400 жыхароў (2007).

Гісторыя
--------

Назва «Свеаланд» у значэнні «зямля свеяў» паўстала як проціпастаўленне Ёталанду (Гёталанду). Упершыню згадваецца ў 1422 г. у ландслазе караля Крыстафера, дзе выкарыстоўвалася ў адносінах да Нурданскугу, гэта значыць мясцовасці да поўначы ад Тыведэна і Кульмердэна. Карона гэтага старажытнага каралеўства ўваходзіць у герб Швецыі.

У 11-16 стст. на тэрыторыі Свеаланда склалася гістарычнае ядро шведскай дзяржавы.

Рэльеф
------

Большую частку тэрыторыі Свеаланда займаюць нізінныя раўніны вакол азёр Меларэн, Ельмарэн, Венерн; на поўначы — узвышаны раён. Пераважаюць хвойныя лясы.

Эканоміка
---------

Вобласць дае больш за 40 % прамысловай прадукцыі краіны. Галіны прамысловасці: машына-будаўнічая, металаапрацоўчая, чорная металургія, цэлюлозна-папяровая.

У сельскай гаспадарцы пераважае збожжавае земляробства і малочная жывёлагадоўля.

Важнейшыя гарады і прамысловыя цэнтры: Стакгольм, Упсала, Вестэрос, Эскільстуна, Эрэбру, Карльстад.

Літаратура
----------

* Сваланд // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 248. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Розум (значэнні).

**Мікалай Аркадзевіч Розум** (1958, Пасека, Старадарожскім раёне, Мінская вобласць, Беларуская ССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня Воранаўскага раённага выканаўчага камітэта (2011—2021).

Біяграфія
---------

Працоўную дзейнасць пачаў у 1976 годзе шафёрам калгаса «Пасека» Старадарожскага раёна Мінскай вобласці. У 1984 годзе скончыў Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі па спецыяльнасці механізацыя сельскай гаспадаркі. Пасля заканчэння інстытута ў 1984 годзе працаваў у сельскагаспадарчых арганізацыях Воранаўскага раёна: загадчыкам майстэрнямі, галоўным інжынерам. 

З 1997 па 2011 гады — дырэктар даччынага прадпрыемства «Воранаўская сельгастэхніка» Гродзенскага ўнітарнага прадпрыемства «Аблсельгастэхніка».

З лютага 2011 года да 30 красавіка 2021 года — старшыня Воранаўскага раённага выканаўнага камітэта.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Біяграфія. Розум Мікалай Аркадзьевіч **(нявызн.)**. *Сайт Воранаўскага раённага выканаўчага камітэта*.
Рэле часу
**Рэле часу** — рэле, прызначанае для стварэння незалежнай вытрымкі часу і забеспячэння пэўнай паслядоўнасці працы элементаў схемы. Рэле часу ўжываецца ў выпадках, калі неабходна аўтаматычна выканаць нейкае дзеянне не адразу пасля з'яўлення кiруючага сігналу, а праз усталяваны прамежак часу.

Прынцыпы працы
--------------

### З электрамагнітным запаволеннем

Рэле часу з электрамагнітным запаволеннем прымяняюцца толькі пры пастаянным току. Акрамя асноўнай абмоткі рэле гэтай серыі маюць дадатковую каротказамкнутую абмотку, якая складаецца з меднай гільзы. Пры нарастанні асноўнага магнітнага патоку, ён стварае магнітны паток у дадатковай абмотцы, які перашкаджае нарастанню асноўнага магнітнага патока. У выніку, выніковы магнітны паток павялічваецца павольней, час «трогання» якара памяншаецца, чым забяспечваецца вытрымка часу.

Гэты від рэле часу забяспечвае вытрымку часу пры спрацоўванні ад 0,07 с да 0,11 с, пры адключэнні ад 0,5 с да 7 с.

### З пнеўматычным запаволеннем

Рэле часу з пнеўматычным запаволеннем мае адмысловую запавольваючую прыладу - пнеўматычны дэмпфер, катаракт. Рэгулёўка вытрымкі ажыццяўляецца зменай перасеку адтуліны для забору паветра.

Гэты тып рэле часу забяспечвае вытрымку часу ад 0,4 да 180 с, з дакладнасцю спрацоўвання 10% ад устаўкі.

### З гадзіннікавым або анкернымі механізмам

Рэле часу з анкерным ці гадзіннікавым механізмам працуе за кошт спружыны, якая заводзіцца пад дзеяннем электрамагніта і кантакты рэле спрацоўваюць толькі пасля таго, як анкерны механізм адлічыць час, выстаўлены на шкале.

Гэты тып рэле часу забяспечвае вытрымку часу ад 0,1 да 20 с, з дакладнасцю спрацоўвання 10% ад устаўкі.

### Маторныя рэле часу

Маторныя рэле часу прызначаныя для адліку часу ад 10 с да некалькіх гадзін. Яно складаецца з сінхроннага рухавіка, рэдуктара, электрамагніта для счаплення і расчаплення рухавіка з рэдуктарам, кантактаў.

### Электронныя рэле часу

Да з'яўлення недарагіх мікракантролераў, праца электронных рэле часу была заснаваная на пераходных працэсах у разрадным контуры RC або RL. Сучасныя рэле часу адпрацоўваюць неабходную затрымку часу ў адпаведнасці з праграмай, «зашытай» у мікракантролер. Пры гэтым сам мікракантролер можа тактавацца з дапамогай убудаванага кварцавага рэзанатара або RC-генератара.

Літаратура
----------

* Рэле часу // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 5. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рэле часу
**277-ы партызанскі полк** — савецкае партызанскае падраздзяленне, створанае ў верасні 1943 года на базе 277-га атрада. Дзейнічаў на акупіраванай тэрыторыі Кіраўскага, Клічаўскага, Магілёўскага, Бярэзінскага, Шклоўскага, Быхаўскага і Крупскага раёнаў. 28 чэрвеня 1944 года полк (1257 партызан, 3 батальёны) злучыўся з Чырвонай Арміяй.

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* І. З. Ізох;
* М. П. Коканцаў.

### Камісары

* І. М. Гершовіч;
* М. І. Кніга;
* А. М. Радзюк.

### Начальнік штаба

* С. Ц. Токараў.

Гісторыя
--------

Партызаны ў студзені — сакавіку 1942 года ўдзельнічалі ў ачышчэні Клічаўскага раёна ад акупантаў. 20 сакавіка 1942 — у разгроме гарнізона ў Клічаве. Вялі баі па абароне і расшырэнню партызанскай зоны, удзельнічалі ў разгроме апорных пунктаў у вёсках Развадава Клічаўскага, Казулічы, Пацава Слабада Кіраўскага, Пагост Бярэзінскага раёнаў. У чэрвені 1942, маі, жніўні, лістападзе, снежні 1943, лютым, маі 1944 гадоў вялі баі супраць карнікаў. Наносілі ўдары па камунікацыях ворага. У верасні 1942 каля чыгуначнай станцыі Крупкі захапілі і спалілі эшалон з гаручым, падарвалі чыгуначны мост цераз раку Нача. У жніўні 1943 года на ўчастках Магілёў — Дашкаўка, Быхаў — Рагачоў, у чэрвені 1944 на ўчастку Магілёў — Орша падарвалі каля 2000 рэек. У час наступлення Чырвонай Арміі ўтрымлівалі партызанскую зону.

Гл. таксама
-----------

* Клічаўскія баі
* Казуліцкія баі
* Пацаваслабодскія баі
* Нацкая аперацыя

Зноскі
------

1. ↑  5 ліпеня 1941 года ў Клічаўскім раёне пачала дзейнічаць пачала дзейнічаць падпольнай група камуністаў, пакінутая па заданню ЦК КП(б)Б у нямецкім тыле. На яе базе ў ліпені 1941 года быў створаны Клічаўскі партызанскі атрад, які ў красавіку 1942 года ўвайшоў у Клічаўскі аператыўны цэнтр як 277-ы атрад

Літаратура
----------

* Партызанскі полк 277-і // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 478. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Калтуноў.
**Мікалай Анісімавіч Калтуноў** (15 сакавіка 1961, в. Халмы, Горацкі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 15 сакавіка 1961 года ў в. Халмы Горацкага раёна Магілёўскай вобласці.

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію, інжынер-механік.

Працаваў галоўным інжынерам саўгаса «Забалоцце» Мсціслаўскага раёна Магілёўскай вобласці; галоўным інжынерам Мсціслаўскага раённага вытворчага аб'яднання па вытворча-тэхнічным забеспячэнні сельскай гаспадаркі «Райсельгастэхніка»; старшынёй праўлення калгаса «Камуніст» Мсціслаўскага раёна Магілёўскай вобласці; дырэктарам ААТ «Горацкі завод напояў»; намеснікам дырэктара па эканамічных пытаннях, дырэктарам, старшынёй савета дырэктараў сумеснага беларуска-брытанскага прадпрыемства ААТ «Дах» г. Асіповічы Магілёўскай вобласці.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

На пасяджэнні Палаты прадстаўнікоў 6 мая 2015 года, на якім абмяркоўваўся Дэкрэт Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 3 «Аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства», Калтуноў заявіў:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Для тых людзей, якія не хочуць сёння працаваць, 20 базавых адзінак заплаціць ніякай працы не складзе і ў далейшым. Ці не лепш зрабіць для іх тыя ж расцэнкі, як у прыватных клініках, паліклініках, шпіталях, і няхай яны ходзяць, лечацца, водзяць дзяцей у садкі і ўсё астатняе. | "|

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае сына і дачку.

Зноскі
------

1. ↑  «Дэпутаты» прапанавалі стварыць рэзервацыі для «дармаедаў». Хартыя’97

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)
**Gruppo GS-4** — паравоз, які выпускаўся ў 1941-1942 гадах на заводзе кампаніі *Lima Locomotive Works* для чыгункі *Southern Pacific Transportation Company*.

Паравоз меў незвычайны дызайн: цалкам герметычная паравозная будка, якая абараняла паравозную брыгаду ад непагадзі. Дзверцы дымавой скрынкі мелі сферычную форму, а на ёй былі замацаваныя два пражэктары. Завірушнік паравоза быў абрамлены суцэльным металічным лістом, які пераходзіў у далікатныя шчыткі, што ідуць ўздоўж усяго катла вышэй за ўзровень экіпажнай часткі і якія надаюць паравозу імклівы выгляд.

Будаваліся паравозы на заводзе *Lima Locomotive Works*.

Распрацоўваліся гэтыя паравозы для хуткасных пасажырскіх цягнікоў, менавіта таму дыяметр вядучых колавых пар паравоза складае 80 цаляў -- 2032 мм. Гэтыя паравозы вадзілі па Паўднёвай Ціхаакіянскай чыгунцы цягнікі «Coast Daylight», «San Joaquin Daylight», «Lark», «Cascade», «Golden State», «Sunset Limited».

У час Другой сусветнай вайны паравозы гэтай серыі не мелі яркай афарбоўкі — былі афарбаваны ў чорны колер. У 1948 годзе паравозы былі афарбаваны ў чорна-карычна-аранжава-чырвонай гаме. З сакавіка 1950 года паравозам паступова вярнулі чорную афарбоўку, таксама яны страцілі шчыткі ўздоўж катла.

Спасылкі
--------

* Відэа з гэтым паравозам
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ніканаў.
**Мікалай Андрэевіч Ніканаў** (3 чэрвеня 1922, в. Камышлейка, Кузнецкі павет, Саратаўская губерня, РСФСР (цяпер — Няверкінскі раён, Пензенская вобласць, Расія) — 7 студзеня 1947 , СССР) — старшы сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння сямі класаў школы працаваў у калгасе. У 1941 годзе Мікалай Ніканаў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З лютага 1942 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

Да чэрвеня 1944 года старшы сяржант Мікалай Ніканаў камандаваў аддзяленнем 732-га стралковага палка 235-й стралковай дывізіі 43-й арміі 1-га Прыбалтыйскага фронта. Вызначыўся падчас вызвалення Віцебскай вобласці. 24—27 чэрвеня 1944 года аддзяленне Ніканава першым атакавала нямецкія войскі ў раёне вёсцы Жаробычы Шумілінскага раёна і прыняло актыўны ўдзел у баях за яе вызваленне. У тым баі Ніканаў асабіста знішчыў 13 і ўзяў у палон яшчэ 7 варожых салдат і афіцэраў. 27 чэрвеня 1944 года ў раёне вёскі Язвіна таго ж раёна разам са сваім аддзяленнем Ніканаў узяў у палон 28 варожых салдат і афіцэраў. У ходзе далейшага наступлення ў баі за вёску Старое Сяло Мікалай Ніканаў атрымаў раненне, але застаўся ў страі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 ліпеня 1944 года старшы сяржант Мікалай Ніканаў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка».

Пасля заканчэння вайны Мікалай Ніканаў быў дэмабілізаваны. Пражываў і працаваў у Маскве. Раптоўна памёр 7 студзеня 1947 года. Пахаваны на Праабражэнскіх могілках (магіла не захавалася).

Зноскі
------

1. ↑  Дата смерці 20 чэрвеня 1954 года, якая змешчана ў двухтомніку «Героі Савецкага Саюза», не адпавядае рэчаіснасці.

Літаратура
----------

* Герои и подвиги: [сборник очерков] / [составители] Т. П. Кадышев, А. И. Телешенко. Кн. 4 / ред.-сост. А. И. Телешенко. — Саратов: Приволжское книжное издательство, 1978. — 204 с. — С. 128—136.
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. Т. 2 Любов — Ящук. — М.: Воениздат, 1988. — 863 с. — ISBN 5-203-00536-2.
* Хлюпин, В. И. Сыны России: [Об уроженцах Пензенской области—Героях Советского Союза] / В. И. Хлюпин. — М. : Советская Россия, 1985. — 239 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Віль д'Аўрэ.
 
**Віль д'Аўрэ** (фр.: Ville d'Avray) — карціна, створаная Камілем Каро ў 1865 годзе. Яна намалявана алеем на палатне і зараз захоўваецца ў Нацыянальнай галерэі мастацтва ў Вашынгтоне.

Апісанне
--------

У 1817 годзе бацька Каро купіў загарадны дом у ваколіцах Парыжа, у камуне Віль д'Аўрэ  (англ.) (бел. дзе і была напісана карціна. На працягу сваёй доўгага творчага жыцця Каро працягваў пісаць віды гэтай мясцовасці.

Далікатныя пастэльныя тоны і пухнатыя дрэвы ствараюць у гэтым дзіўна тонкім пейзажы дрымотную, вільготную ад расы атмасферу досвітку. Бледнае серабрыстае неба адлюстроўваецца ў возеры, а сонца, што асвятляе дома злева, нагадвае пра жывапісныя эцюды, напісаныя Каро у Італіі.

Зноскі
------

1. 1 2  Картина Камиля Коро «Виль д'Авре».  (руск.)
У матэматыцы **G2** — назва некалькіх груп Лі і звязанай з імі алгебры Лі {\displaystyle {\mathfrak {g}}\_{2}}. Гэта найменшая з пяці асаблівых простых груп Лі. G2 мае ранг 2 і размернасць 14. Усе яе нетрывіяльныя канечнамерныя лінейныя прадстаўленні з’яўляюцца дакладнымі. Найбольш простае прадстаўленне 7-мернае і з’яўляецца фундаментальным прадстаўленнем, якое адпавядае кароткаму кораню сістэмы каранёў G2.

Кампактная форма G2 з’яўляецца групай аўтамарфізмаў алгебры актаніёнаў (актаў). Яе можна таксама разглядаць як падгрупу групы SO(7), якая пакідае на месцы фіксаваны 8-мерны спінар (у яе спінарным прадстаўленні).

Рэалізацыі
----------

Існуюць 3 простыя рэчаісныя алгебры Лі, асацыяваныя з дадзенай сістэмай каранёў:

* Рэчаісная алгебра Лі, якая ляжыць у аснове комплекснай алгебры Лі G2, 28-мерная і адназвязная. Комплекснае спалучэнне з’яўляецца яе вонкавым аўтамарфізмам. Максімальная кампактная падгрупа асацыяванай з гэтай алгебрай групы і ёсць кампактная форма G2.
* Алгебра Лі ў кампактнай форме мае размернасць 14. Асацыяваная група Лі не мае знешніх аўтамарфізмаў, цэнтра і з’яўляецца адназвязнай і кампактнай.
* Алгебра Лі ў некампактнай (падзеленай) форме змяшчае 14 вымярэнняў. Асацыяваная простая група Лі мае фундаментальную групу 2 парадку, а яе група знешніх аўтамарфізмаў — трывіяльная група. Яе максімальная кампактная падгрупа — SU(2)×SU(2)/(−1×−1). Для дадзенай групы існуе неалгебраічная падвойная універсальная накрывальная група (адназвязная).

Алгебраічныя ўласцівасці
------------------------

Схема Дынкіна G_2
### Сістэма каранёў G2

Нягледзячы на тое, што каранёвыя вектары можна размясціць у 2-мернай прасторы, больш сіметрычным выглядае іх выраз трыма каардынатамі, сума якіх роўная нулю:

(1,−1,0), (−1,1,0)
(1,0,−1), (−1,0,1),
(0,1,−1), (0,−1,1),
(2,−1,−1), (−2,1,1),
(1,−2,1), (−1,2,−1),
(1,1,−2), (−1,−1,2),
і **простыя дадатныя каранёвыя вектары**

(0,1,−1), (1,−2,1).
### Група Вейля/Кокстэра

Для алгебры G2 гэта — група дыэдра *D*12 12 парадка.

### Матрыца Картана

{\displaystyle {\begin{pmatrix}2&-3\\-1&2\end{pmatrix}}}
### Спецыяльныя галаноміі

G2 — адна з тых спецыяльных груп, якія могуць быць групамі галаноміі рыманавай метрыкі. Разнастайнасці, якія валодаюць G2-галаноміяй, называюцца G2-разнастайнасцямі.

Спасылкі
--------

* en:John Baez, *The Octonions*, Section 4.1: G2, Bull. Amer. Math. Soc. **39** (2002), 145—205. Анлайн HTML версія.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Маер.
**Мікалай Арцем’евіч Маер** (нар. 9 студзеня 1932, Ніжні Ноўгарад — 24 жніўня 2012) — беларускі хімік. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1991). Доктар хімічных навук (1976), прафесар (1989).

Біяграфія
---------

Скончыў Горкаўскі дзяржаўны ўніверсітэт (1954). У 1954—1956 гадах загадчык навукова-даследчай лабараторыі Лахвіцкага спірткамбіната ў Палтаўскай вобласці. З 1956 года аспірант, малодшы, старэйшы, з 1986 года вядучы навуковы супрацоўнік, у 1988—2003 гадах загадчык аддзела арганічнай хіміі Інстытута фізіка-арганічнай хіміі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя даследаванні ў галіне арганічнай хіміі і хіміі металаарганічных злучэнняў. Адкрыў (разам з Г. А. Разуваевым, Ю. А. Альдэкопам) рэакцыю ініцыяванага дэкарбаксіліравання діацылатаў ртуці і даказаў ланцуговай гомалітычны характар гэтай рэакцыі. Распрацаваў прэпаратыўныя спосабы атрымання разнастайных ртутьарганіченых злучэнняў, хімічныя і электрахімічнай спосабы атрымання шэрагу металаацэнавых, біс-дыкарбалільных і металакарбаранавых вытворных жалеза, кобальту і нікеля. Адкрыў шкілетную перабудову орта-карбаранавага ядра ў металакарбаранавае, а таксама ізамерызацыю орта-нікелакарбаранаў ў мета-ізамеры.

Аўтар больш за 170 навуковых прац, у т.л. 2 манаграфій, 10 вынаходстваў.

Асноўныя працы
--------------

* Введение в элементоорганическую химию. Мн.: Наука и техника, 1976 (совм. с Ольдекопом Ю. А.).
* Синтез металлоорганических соединений декарбоксилированием ацилатов металлов. Мн. 1976 (совм. с Ольдекопом Ю. А.).
* Новый путь перестройки орто-карборановой структуры в клозо-металлокарборановую (в соавт.) // Доклады АН СССР. 1984. Т.278, № 5.
* Электрохимический синтез дикарболильных производных кобальта и никеля (в соавт.) // Весцi АН БССР. Серыя хiм. навук. 1984. № 4.
* Электрохимический синтез h5-циклопентадиенил-h4-тетрафенилбутадиенов и их взаимодействие с йодом (в соавт.) // Металлоорганическая химия. 1991. Т.4, № 5.

Зноскі
------

1. ↑  НАЦИОНАЛЬНАЯ БИБЛИОТЕКА БЕЛАРУСИ Архівавана 23 ліпеня 2020.
2. ↑  Мікалай Арцем’евіч Майер

Спасылкі
--------

* Мікалай Арцем’евіч Маер у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бусел.
**Мікалай Дзмітрыевіч Бусел** (1 жніўня 1930, в. Радкоў, Акцябрскі раён, Гомельская вобласць — 18 верасня 2005) — заслужаны машынабудаўнік, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі. Член Партыі камуністаў Беларускай.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і калгасніка. Бацька — Дзмітрый Бусел — быў рэпрэсаваны і ў 1956 годзе быў пасмяротна рэабілітаваны. У 1937 годзе пайшоў у Редковскую пачатковую школу, якую скончыў у 1941 годзе. У гады Вялікай Айчыннай вайны сям’я апынулася ў Азарыцкім лагеры смерці. З 1946 года вучыўся ў сямігодке ў в. Валасовічы, якую скончыў у 1949 годзе. Па сканчэнню Бабруйскага аўтадарожнага тэхнікума у 1956 годзе быў скіраваны на Барысаўскі аўтарамонтны завод. Працаваў старшым майстрам, інжынерам-канструктарам, галоўным інжынерам завода. Паралельна вучыўся на аўтатрактарным факультэце Харкаўскага аўтадарожнага інстытута. Пасля трэцяга курса перавёўся на аўтадарожны факультэт Мінскага політэхнічнага інстытута, які скончыў у 1962 годзе.

У 1970 быў прызначаны дырэктарам завода аўтатрактарнага электраабсталявання (БАТЭ). Па яго ініцыятыве і пры падтрымцы ў Барысаве быў сфармавана футбольная каманда «БАТЭ».

У 1995 годзе стаў дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь трынаццатага склікання ад Барысаўска-Паўднёвай выбарчай акругі № 181 Мінскай вобласці. Абіраўся дэпутатам у гарадскі Савет.

Узнагароды
----------

Быў двойчы ўзнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга (1976, 1986). У 1980 годзе было прысвоена званне «Заслужаны машынабудаўнік БССР». З групай адмыслоўцаў завода стаў лаўрэатам Дзяржаўнай прэміі БССР (1988). Двойчы лаўрэат Прэміі савецкіх прафзвязаў ім. А. Бусыгіна.

Зноскі
------

1. ↑  СПІС дэпутатаў Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь трынаццатага склікання, зарэгістраваных 19 снежня 1995 года дэпутаты, выбраныя 29 лістапада 1995 года Архівавана 20 кастрычніка 2021.

Літаратура
----------

* Бародка, П. Чалавек з вялікай літары : некралог / Павел Бародка // Борисовские новости. — 2005. — 29 сент.-5 окт. — С. 11.
* Бародка, П. З людзьмі для людзей : нарыс / Павел Бародка // Новая Борисовская газета. — 2000. — 2-8 авг.
* Казютин, А. Судьба человека / Альберт Казютин // Адзінства. — 1998. — 25 верас. — С. 2.
* Бусел Николай Дмитриевич // Кто есть кто в Республике Беларусь / В. В. Федосов [и др.]. — Мн. : Завигар, 1999. — С. 48.
**Вільгат Шоман** (шв. Vilgot Sjöman; 2 снежня 1924, Стакгольм — 9 красавіка 2006, Стакгольм) — шведскі кінарэжысёр і пісьменнік.

Біяграфія
---------

Вільгат Шоман нарадзіўся ў сям'і рабочага. Вучыўся ў Стакгольмскім універсітэце. З 1948 года выступаў як тэатральны і літаратурны крытык ў газетах. Працаваў асістэнтам у рэжысёра Інгмара Бергмана.

У 1962 г. паставіў свой першы фільм «Палюбоўніца» (Бібі Андэрсан і Макс фон Сюдаў), гераіня якога знаходзіцца ў любоўнай сувязі з двума мужчынамі. У другім яго фільме «491» (1964) група маладых людзей падвяргае прастытутку розным зневажанням (у прыватнасці, прымушаюць здзейсніць палавы акт з сабакам). У аснове сюжэту фільма «Ложак для брата і сястры, 1782», дзе гуляла Бібі Андэрсан, ляжаць інцэстуальныя адносіны паміж братам і сястрой, якая цяжарыць ад яго.

Скандальную вядомасць набыла яго дылогія з Ленай Нюман у галоўнай ролі — «Я цікаўная — жоўты» (1967) і «Я цікаўная — блакітны» (1968) — пра студэнтку, якая бярэ інтэрв'ю ў розных людзей (сярод іх — Улаф Пальмэ, Марцін Лютэр Кінг, Яўген Еўтушэнка). З-за сцэн парнаграфічнага характару фільм быў забаронены да паказу ў ЗША.

Фільмаграфія
------------

* 1964 — Адзенне / Klänningen
* 1964—491/491
* 1966 — Ложак для брата і сястры, 1782 / Syskonbädd 1782
* 1967 — Я цікаўная — жоўты
* 1968 — Я цікаўная — блакітны

Зноскі
------

1. ↑  Sjöman, David Harald Vilgot //  — Svenskagravar.se. Праверана 20 мая 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26699962'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · gravsted.dk |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1554798 · BNF: 12270666t · CONOR: 152213603 · GND: 120541688 · ISNI: 0000 0001 1023 428X · LCCN: n79118033 · NKC: js20040329002 · NLP: A32891325 · NTA: 068129572 · NUKAT: n2006144041 · LIBRIS: 225297 · SUDOC: 03150471X · VIAF: 29592890 |

 |
**Умеэльвен** (шведск.: Ume älv) — рака ў цэнтральнай частцы Швецыі.

Даўжыня ракі — 460 км, плошча вадазбору 26,7 тыс. кв. км. Рака Умеэльвен бярэ пачатак з возера Эверуман, працякае ў паўднёва-ўсходнім кірунку праз Норландскае пласкагор’е да Батнічнага заліва. У верхнім цячэнні маюцца вадаспады, парогі і шматлікія азёры. Маецца буйны левы прыток — рака Віндэльвен даўжынёй 445 км. Перамярзае з лістапада па май.

На Умеэльвен знаходзіцца каскад з некалькіх ГЭС. На рацэ знаходзяцца гарады Люкселе, Венэс, а побач з вусцем знаходзіцца марскі порт Умеа.

Гл. таксама
-----------

* Мост Гамля
* Паўночны дэндрарый

Зноскі
------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11983275p · LIBRIS: 160208 · VIAF: 316748181 |
**Уры Гіршавіч Фінкель** (8 кастрычніка 1896, Ракаў, Валожынскі раён, Мінская вобласць — 5 снежня 1957) — беларускі крытык, літаратуразнавец.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і разніка.

Вучыўся ў політэхнічным вучылішчы ў Харкаве (1915-1917), на філалагічным факультэце Маскоўскага ўніверсітэта (1918-1919). Удзельнічаў у грамадзянскай вайне як палітработнік. Працаваў інструктарам у Наркамасветы РСФСР. З 1921 г. - літработнік выдавецкага аддзела Наркамасветы БССР, з 1922 г. - у рэдакцыях газет у Мінску. У 1926 г. здаў экстэрнам экзамены на літаратурна-лінгвістычным аддзяленні педагагічнага факультэта БДУ, у 1931 г. скончыў аспірантуру пры АН БССР. У 1930-1938 гг. выкладаў у Мінскім педінстытуце. Падчас вайны быў эвакуіраваны. У 1949-1953 гг. выкладаў у Ракаўскай дзесяцігодцы рускую літаратуру. Апошнія гады пражыў у Мінску.

Творчасць
---------

Друкавацца пачаў у 1918 г. Пісаў пераважна на мове ідыш. Аўтар біяграфічных кніжак пра класікаў яўрэйскай літаратуры «А. Гольфадэн» (з Н. Айслендарам, 1926), «Шолам-Алейхем» (1938, на беларускай мове ў 1939, 1958), «Мендэле Мойхер-Сфорым» (1939, на беларускай мове ў 1940). Тыраж кніжкі пра М. Гордана знішчаны ў 1941 г. пад час акупацыі.

Аўтар артыкулаў пра Я. Купалу, Я. Коласа, З. Бядулю, гісторыка-этнаграфічных нарысаў пра П. Шэйна, М. Нікольскага і інш.

Сведчанні сучаснікаў
--------------------

Кузьма Чорны ў сваім дзённіку адзначыў:

> 
> 
> *(21 жнівеня 1944 г.)*
> 
> 
> 
> "Грып. Слабасць. Хіліць у пасцель. А ляжаць не магу. Думкі мучаць. (...) Толькі што зайходзіў на паўгадзіны У. Фінкель. Ён бядуе. У Беларускай акадэміі няма больш яўрэйскага аддзелу. У Мінску няма і, мусіць, не скора будзе яўрэйская газета. У Беларусі вельмі мала асталося яўрэяў. Уры Фінкель верны сын свайго народа. Патрыятычны сум яго — гэта шчырая пакута яго душы аб трагедыі свайго народа. Уры Фінкель належыць свайму народу і разам з ім варт вялікай пашаны. Гэта чалавек яўрэйскай культуры. Няхай да яго вернецца яснае шчасце душы. (...) Няшчасны і мілы Фінкель, жыве ў «Якары» на чацвёртым паверху ў агульным нумары. Ён пісьменнік і вучоны. За час вайны ў яго памерла з голаду двое дзяцей».

.

Зноскі
------

1. ↑  *Кузьма Чорны.* Выбраныя творы. — Мн.: Беллітфонд, 2000. — С. 584-586.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
* Уры Гіршавіч Фінкель // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Кароткая яўрэйская |
**Прасаванае шкло** — тэхналогія вытворчасці шкла, якая шырока выкарыстоўвалася ў XIX стагоддзі. Прадметы, у асноўным посуд, вырабляліся шляхам прасавання расплаўленага шкла ў прэс-форму. Вырабы XIX стагоддзя з прасаванага шкла ўяўляюць цікавасць для калекцыянераў.

Выраб ёмістасцяў з прасаванага шкла звычайна патрабуе выкарыстання раздымнай формы, сценкі павінны быць параўнальна тоўстымі, на шкловырабах застаюцца характэрныя швы.

Упершыню прасаванае шкло вырабілі ў ЗША ў 1820-х гадах. 

У Еўропе хутка засвоілі новую тэхналогію. Яна дазваляла вырабляць больш танныя вырабы, чым граненне і гравіраванне. Шырока выкарыстоўваючы магчымасці колеру і неабходныя метады канчатковай апрацоўкі, майстры імітавалі розныя дэкаратыўныя матэрыялы: нефрыт, малахіт, гагат, чарапахавы панцыр і іншыя.

У Чэхіі большасць прэс-формаў для шкла былі распрацаваны Куртам Шлевогтам у 1930-я гады і ўпершыню выраблены на шклозаводзе Ёзэфа Рыдэля ў Палубнах. У 1937 годзе калекцыя Шлевогта «Інгрыд» атрымала Гран-Пры на Сусветнай выставе ў Парыжы.

У канцы XIX — пачатку ХХ стагоддзя на тэрыторыі сучаснай Беларусі з'явіўся шэраг прадпрыемстваў па вырабе прасаванага шкла, на іх выкарыстоўвалася закупленае ў ЗША тэхналагічнае абсталяванне. Піянерамі вытворчасці былі шклозаводы Нёман і Целяханы.

Зноскі
------

1. ↑  Прессованное стекло // Ллуэллин Миллер. Энциклопедия этикета. Все о правилах хорошего тона. Центрполиграф, 2005. ISBN 978-5952412163.
**Чарнобыльская атамная электрастанцыя імя У. І. Леніна**, **ЧАЭС** — спыненая атамная электрастанцыя, сумна вядомая ў сувязі з аварыяй, якая адбылася 26 красавіка 1986 года.

Афіцыйная сучасная назва *Дзяржаўнае спецыялізаванае прадпрыемства Чарнобыльская атамная электрастанцыя* (ДСП Чарнобыльская АЭС). Станцыя знаходзіцца ў падначаленні МНС Украіны, у 2005 годзе Генеральным дырэктарам прызначаны Грамоткін Ігар Іванавіч.

Геаграфія
---------

Чарнобыльская АЭС размешчана ва ўсходняй частцы Палесся на поўначы Украіны ў 11 км ад мяжы з Беларуссю, на беразе ракі Прыпяць, якая ўпадае ў Дняпро. Да захаду ад трохкіламетровай санітарна-ахоўнай зоны АЭС размяшчаецца пакінуты горад Прыпяць, у 15 км на паўднёвы ўсход ад станцыі знаходзіцца былы раённы цэнтр — пакінуты горад Чарнобыль, у 110 км да поўдня — горад Кіеў.

Аварыя
------

Асноўны артыкул: **Чарнобыльская катастрофа**
Аварыя, якая адбылася ў ноч на 26 красавіка 1986 на чацвёртым энергаблоку Чарнобыльскай атамнай станцыі, стала найвялікшай тэхнагеннай катастрофай у гісторыі чалавецтва. 



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4313805-6 · LCCN: sh94005305 · NKC: osa2017947208 · VIAF: 248687163 |
**Царква́ Усіх Святы́х** — парафіяльны храм Царквы Пакістана, які знаходзіцца ў старым месцы Пешавара (Пакістан). Царква ўнікальная сваім падабенствам да ісламскай сарацынскай мячэці з мінарэтам і купалам. Адчынена 27 снежня 1883 года, на дзень Святога Яна.

Царква стала сумна вядомая пасля тэрарыстычнай атакі 22 верасня 2013 года. Два тэрарысты-камікадзэ забілі каля 90 чалавек і паранілі ад 120 да 150, узарваўшы выбухоўку перад будынкам царквы ў той час, калі там знаходзіліся каля 550 парафіян, якія атрымлівалі бясплатную ежу. Сярод загінулых было 37 дзяцей.

Адказнасць за выбух узяў на сябе Талібан.

Зноскі
------

1. 1 2  *Raymond Ibrahim.*. Bloody Weekend: Trend of Muslim Rage Against ‘Infidels’ Continues (англ.).  Raymond Ibrahim. Праверана 25 верасня 2013.
2. ↑  *M.S.Bakhsh.*. Архіўная копія (англ.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 3 кастрычніка 2013. Праверана 17 мая 2014.

Літаратура
----------

* *Thomas Patrick Hughes.* All saints' memorial church, in the city of Peshawar, Afghanistan. — 1885.
**«Саю́з ру́скага наро́да»**, «СРН» (руск.: «Союз русского народа») — грамадска-палітычная арганізацыя чарнасоценнага кірунку, якая дзейнічала ў Расійскай імперыі ў 1905—1917 гадах. Статут быў зацверджаны 7(20) жніўня 1906 года.

Саюз рускага народа аб’ядноўваў буйных домаўласнікаў, памешчыкаў, чыноўнікаў, купцоў, прадстаўнікоў праваслаўнага духавенства, частку рабочых і сялян і выступаў за адзінства і непадзельнасць краіны, у абарону самадзяржаўя з пазіцый вялікадзяржаўнага шавінізму і антысемітызму, узмацненне пазіцый праваслаўя. Друкаваныя органы: газета «Руское знамя» (1905—1910), часопіс «Вестник Саюза русского народа» (1910—1915). Шэраг аддзелаў СРН выпускалі ўласныя перыядычныя выданні.

На тэрыторыі сучаснай Беларусі арганізацыі СРН дзейнічалі ва ўсіх губернях і паветах, гарадах, мястэчках. Яны вялі барацьбу супраць палякаў, яўрэяў, беларускага нацыянальнага руху і яго газеты «Наша Ніва». Галоўным органам была газета «Минское слово».

Саюз рускага народа быў забаронены пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года, а многія з яго членаў былі арыштаваны.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Беларусь, 1995
2. 1 2 3 4  Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2004—.

Літаратура
----------

* *Забаўскі М. М.* «Саюз рускага народа» («СРН») // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 650. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кароткая яўрэйская · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90609771 · GND: 4490721-7, 5191309-4 · ISNI: 0000 0001 2221 7292 · LCCN: n93007945 · NKC: ko2016918048 · LIBRIS: 319771 · SUDOC: 130955140 · VIAF: 139228704 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. САХР.
**Спецыяльны атрад хуткага рэагавання (САХР)** — адно з федэральных і рэгіянальных спецыяльных падраздзяленняў Федэральнай службы войскаў нацыянальнай гвардыі Расійскай Федэрацыі. У 2002 годзе атрады САХР былі пераўтвораны ў *атрады міліцыі спецыяльнага прызначэння (АМСП)*. 30 лістапада 2011 года загадам Міністра ўнутраных спраў Расійскай Федэрацыі Рашыда Нургаліева атрады міліцыі спецыяльнага прызначэння МУС Расіі зноў сталі афіцыйна называцца *спецыяльнымі атрадамі хуткага рэагавання*. Асноўная задача САХР - барацьба з арганізаванай злачыннасцю. Аднак, у сувязі са зменай унутрыпалітычнай абстаноўкі, САХР паспяхова ўжываліся ў тым ліку ў вайсковых антытэрарыстычных аперацыях, якія праводзяцца ў Паўночна-Каўказскім рэгіёне. 

Першыя атрады САХР з'явіліся ў Маскве ў 1978 годзе як спецыяльныя міліцейскія падраздзяленні для аховы аб'ектаў падчас правядзення летняй Алімпіяды-80.

Зноскі
------

1. ↑  В Удмуртии возрождаются службы уголовного розыска и по борьбе с экономическими преступлениями. Архівавана 4 верасня 2019. Сайт «Моя Удмуртия» // myudm.ru (5 снежня 2011 года)
2. ↑  *Канстанцін Лазареў*. Московский СОБР (руск.).
**Будынак Сената і Сінода** — помнік архітэктуры Санкт-Пецярбурга. Першапачаткова быў пабудаваны для двух дзяржаўных органаў кіравання Расійскай імперыі: Сената і Свяцейшага Сінода  (руск.) (бел.. Апошні буйны праект архітэктара Карла Росі.

З 1925 да 2006 года ў памяшканнях знаходзіўся Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў  (руск.) (бел.. У адным крыле будынка з мая 2008 года размяшчаюцца асноўныя падраздзяленні Канстытуцыйнага Суда Расійскай Федэрацыі  (руск.) (бел.. У іншым крыле будынка з мая 2009 размяшчаецца Прэзідэнцкая бібліятэка імя Б. М. Ельцына  (руск.) (бел..

Перадгісторыя
-------------

Сенат і Сінод першапачаткова размяшчаліся ў будынку Дванаццаці калегій.

Першай пабудовай на месцы цяперашніх будынкаў Сената і Сінода стаяў фахверкавы дом святлейшага князя Меншыкава. Пасля яго апалы дом на набярэжнай Нявы перайшоў ва ўласнасць віцэ-канцлера А. І. Астэрмана, а ў 1744 годзе быў падараваны Лізаветай Пятроўнай канцлеру А. П. Бястужава-Руміна  (руск.) (бел. для якога ўзвялі пабудову ў стылі барока.

У 1763 годзе, пасля ўсшэсця на пасад Кацярыны II, дом Бястужава-Руміна перайшоў у казну, і ў гэты будынак, перабудаваны архітэктарам А. Ф. Вістам  (руск.) (бел. пераехаў Сенат. У 1780-1790-х гадах барочны дом Бястужава-Руміна быў зноў перабудаваны, і яго фасады атрымалі новую архітэктурную апрацоўку, тыповую для рускага класіцызму.

Імя аўтара праекта перабудовы будынка застаецца невядомым. Мяркуючы чарцяжам заходняга фасада будынка, якія захаваліся ў зборы музея Акадэміі мастацтваў  (руск.) (бел. праект быў распрацаваны архітэктарам І. Я. Старовым.

На месцы цяперашняга будынка Сінода ў XVIII стагоддзі знаходзіўся дом купчыхі Кусаўніковай.

Гісторыя пабудовы
-----------------

Арка, якая злучае Сенат і Сінод. За ёй — Галерная вуліца, Санкт-Пецярбург  (руск.) (бел.
Начное падсвятленне. Выгляд з Васільеўскага вострава.
З узвядзеннем Адміралцейства ў 1806—1823 гадах ранейшыя пабудовы ўжо не адпавядалі новаму абліччу Сенацкай плошчы. Узнікла неабходнасць у рэканструкцыі, і быў аб'яўлены конкурс на распрацоўку праекта новых будынкаў Сената і Сінода.

24 жніўня 1829 года быў закладзены будынак Сената; у 1830 — будынкі Сінода. Завершана будаўніцтва ў 1834 годзе. Будаўніцтва вялося пад кіраўніцтвам архітэктара Аляксандра Штаўберта па праекце Карла Росі.

Зноскі
------

1. ↑  Здания Сената и Синода в Петербурге освобождают к приезду Конституционного суда NEWSru  (руск.) (бел. 29 марта 2006.
2. ↑  Здание Правительствующего Сената на сайте Citywalls.ru
3. ↑  Сенат и Синод Архівавана 24 лістапада 2005. на официальном сайте Администрации Санкт-Петербурга
4. ↑  Здания Сената и Синода в г. Санкт‑Петербурге. Справка — «РИАН.Ру»
**«Саюз супольнай справы»** — канспірацыйная падпольная арганізацыя з Маладзечна.

Арганізацыя
-----------

На чале арганізацыі быў «актыўны беларускі нацыяналіст» Радзюкевіч. Падчас нямецкай акупацыі ён быў сябром СБМ, у 1944 закончыў курсы кіроўнага складу арганізацыі ў Альбярціне. Імаверна, з Беларусі не выязджаў.

«Саюз супольнай справы» складаўся з троек, аднак агульная колькасць сяброў невядомая.

Дзейнасць
---------

Пра «Саюз супольнай справы» вядома не шмат і ўсе гэтыя звесткі паходзяць з матэрыялаў савецкай дзяржбяспекі. Ён быў заснаваны ў 1949 годзе ў Маладзечанскай вобласці. Паводле звестак савецкай дзяржбяспекі, яна была створаная «з мэтай вядзеньня барацьбы супраць Савецкай улады за стварэньне беларускай буржуазнай дзяржавы».

Акрамя вярбоўкі новых сяброў, канспірацыйнікі займаліся вырабам і распаўсюдам сярод насельніцтва антысавецкіх ўлётак, адозваў. Яны былі «накіраваныя супраць мерапрыемстваў, якія праводзілі Камуністычная партыя і Савецкі ўрад у галіне сельскай гаспадаркі», то бок, мелі антыкалгасны змест, а сама арганізацыя магла ўзнікнуць у час актывізацыі супраціўлення сялянства масавай калектывізацыі.

Сябры арганізацыі, нібыта, таксама мусілі набываць зброю і боепрыпасы, а таксама ствараць партызанскія атрады для ўзброенай барацьбы ў выпадку вайсковага канфлікту паміж СССР і Захадам.

Радзюкевіч пакінуў нямала дакумэнтальных сведчанняў існавання «Саюза супольнай справы». Напрыклад, завербаваныя сябры давалі пісьмовыя «забавязацельствы» і атрымлівалі ад кіраўніка арганізацыі «пасьведчанні-даведкі», на якіх стаяла пячатка «Саюза супольнай справы» — яны сведчылі пра прыналежнасць гэтых людзей да арганізацыі. Гэтыя даведкі склаў Радзюкевіч, а надрукаваў на пішучай машынцы ў 1949 годзе ўдзельнік арганізацыі Скарнічэнка, які працаваў у Маладзечне метадыстам Інстытута ўдасканалення настаўнікаў.

Паводле звестак МГБ, кіраўнікі арганізацыі мелі намер усталяваць сувязь з «узброенай бандай беларускага нацыяналіста Мятліцкага», якая ў той час дзейнічала ў Маладзечанскай вобласці. У 1951 годзе МГБ выкрыў і ліквідаваў арганізацыю.

Спасылкі
--------

* *Сяргей Ёрш* КАНСЬПІРАЦЫЙНЫ "САЮЗ СУПОЛЬНАЙ СПРАВЫ" 1949-1951 ГАДОЎ(бел. (тар.)) // *Беларускі Рэзыстанс*. — 2009. — № 2 (7). — С. 121 — 124.
**С14** (укр.: Січ, Сі4, Січ-C14) — украінскае неанацысцкае грамадскае аб’яднанне, якое складаецца з 90 % удзельнікі вайны на Данбасе, ветэраны вайсковых фарміраванняў «Кіеў-2», «Гарпун», «АУН», 54-ы разведвальны батальён, «ДУК ПС» і розных спецыяльных палкоў.

Гісторыя
--------

Арганізацыя пачала сваю дзейнасць у 2009 годзе з удзелу ў акцыях пратэсту супраць будынка ў Кіеве на вул. Ахматава, 43-А. На той момант у арганізацыі не было назвы. Упершыню яны заявілі пра сябе як пра асобную арганізацыю на маршы УПА 14 кастрычніка 2011 года. Падчас Еўрамайдану С14 сфарміравалі сотню самаабароны імя Святаслава Храбрага, якая дыслакавалася ў будынку Кіеўскай гарадской дзяржаўнай адміністрацыі. 18 лютага 2014 года сотня прымала ўдзел у захопе будынка Цэнтральнага будынка афіцэраў Узброенных сіл Украіны. Падчас падзей 18—21 лютага 2014 года адышлі з Майдана і хаваліся ў пасольстве Канады.

У чэрвені 2015 года па падазрэнні ў забойстве Алеся Бузіны былі арыштаваны два члены С14, Алесь Мядзведка і Дзяніс Палішчук. У снежні 2015 года суд змяніў меру стрымання для падазраваных на хатні арышт.

Зноскі
------

1. ↑  *Бойчук, Уляна*. Хто такі неонацисти та чи є вони в Україні (укр.). *hromadske.ua*. Праверана 8 лютага 2021.
2. ↑  *Рагозин, Леонид*. Андреас Умланд: «Если бы не бандеровцы, Кремль изобрел бы что-то еще» (руск.). *Republic.ru* (3 красавіка 2014). Праверана 8 лютага 2021.
3. ↑  *Umland, Andreas*. Will Ukraine’s Far Right Parties Fail Again in 2019? (руск.). *Foreign Policy Blogs* (27 сакавіка 2018). Праверана 8 лютага 2021.
4. ↑  de Ploeg, Chris (Kaspar). Ukraine in the Crossfire. — Atlanta, GA: Clarity Press, Inc. 2017. — P. 38, 62.
5. ↑  «С14». Націоналісти-радикали чи неонацисти? (укр.) (19 сакавіка 2018). Праверана 8 лютага 2021.
6. ↑  «Перший раунд війни Росія програла. Готується до другого» (укр.). *Gazeta.ua* (21 сакавіка 2019). Праверана 8 лютага 2021.
7. ↑  СУД ВІДПУСТИВ МЕДВЕДЬКА ПІД ДОМАШНІЙ АРЕШТ (укр.). *5 канал* (2015-21-31). Праверана 8 лютага 2021.
**Клецкая ешыва** (іўр.: עץ חיים) — колішняя ешыва ў горадзе Клецку Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Ешыва была заснавана ў 1897 годзе ў горадзе Слуцку і ў 1921 годзе пераехала ў Клецк. Узвядзенне будынка распачалося ў 1927 годзе і было завершана ў 1929 годзе. Пэўную частку гісторыі выконвала ролю і сінагогі.

Пасля Другой сусветнай вайны выкарыстоўвалі як дом культуры, потым — як краму.

Архітэктура
-----------

Прамавугольны ў плане аднапавярховы будынак накрыты двухсхільным дахам. Галоўны ўваход вылучаны двухпавярховым рызалітам, завершаным шчытом з люнетам у цэнтры. Фасад раскрапаваны вуглавымі лапаткамі, карнізам простага профілю, ліштвамі рознавялікіх лучковых аконных праёмаў. Прамавугольная ў плане зала з двух бакоў мае двух’ярусныя галерэі. Перакрыццё выканана на металічных бэльках.

Заўвагі
-------

1. ↑  На реконструкцию Клецкой иешивы требуется порядка 970 тысяч долларов
2. ↑  Падарожнічаем разам: горад Клецк (частка першая — Клецк гістарычны)

Спасылкі
--------

* Ешыбот | Клецк
* Будынак Клецкай ешывы на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Будынак Гродзенскага гаркама КПБ** — будынак у Гродне, размешчаны па адрасе пл. Леніна, 2/1.

Пабудаваны ў 1971 годзе для гаркама КПБ (архіт. В. Давыдзёнак). Пазней да яго з паўднёвага боку быў прыбудаваны будынак, у якім сёння размяшчаецца Гродзенскі гарадскі выканаўчы камітэт.

Архітэктура
-----------

Будынак кампактны, прамавугольны ў плане, чатырохпавярховы. Галоўны фасад, завершаны адзіным праёмам буйнога рытму лапатак (аб'ядноўваюць 2-і—5-ы паверхі), стварае цэласны архітэктурны вобраз. Галоўны ўваход вылучаны казырком. Першыя 3 паверхі з аднолькавым канструкцыйным модулем, вырашаны па фасадзе ў выглядзе сеткі акон. Чацвёрты, больш высокі паверх, аддзелены міжпаверхавым поясам на кранштэйнах. Аб'ём лесвічнай клеткі, вынесены за плоскасць фасада, стварае акцэнт, які надае будынку манументальнасць. Будынак мае калідорную сістэму планіроўкі з размяшчэннем кабінетаў па абодва бакі. На 1-м паверсе знаходзяцца вестыбюль і службовыя памяшканні, на 2—3-м паверхах — рабочыя кабінеты, на 4-м — двухсветлавая зала і фае. Сувязь паміж паверхамі ажыццяўляецца праз лесвіцы ў тарцах будынка.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Гродзенская вобласць. — 371 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**«СМЕРШ»** ― беларуска-расійскі дванаццацісерыйны тэлесерыял 2012 года рэжысёраў Эдуарда Пальмава і Аляксандра Даругі[uk]. Прэм’ера адбылася 9 мая 2012 года, рэліз на DVD кампаніяй «Мистерия Звука» ― 6 верасня 2012 года.

Сюжэт
-----

1943 год, у савецкі тыл немцы закідваюць дыверсійную групу, набраную з савецкіх ваеннапалонных. Двое дыверсантаў ― Бяляеў і Зайцаў па ўласным жаданні здаюцца нашай контрразведцы, яны пачынаюць супрацоўнічаць з Аляксандрам Галімавым; астатнія ― хаваюцца ў лясах. Апроч сваёй працы Галімаў захоплены машыністкай СМЕРШа Любай Ліпінскай, якая крыху старэйшая за яго; у пачатку вайны ў бамбёжцы загінуў яе адзіны сын.

Савецкая контрразведка ўмела пачынае весці радыёгульню з абверам з дапамогай тых, што здаліся для выманьвання ў немцаў боепрыпасаў і падмацавання. Але ўсё ж нехта сочыць за дыверсантамі, а ўначы, пракраўшыся на кватэру медсястры Мар’яны Яфімавай, дзе яны кватэруюцца, забівае Бяляева ― Зайцава Мар’яне ўдаецца выратаваць. Тым часам немцы жадаюць падарваць стратэгічна важны мост, па якім рухаюцца саставы з боепрыпасамі ― у ахову маста ўкаранёны нямецкі дыверсант…

У галоўных ролях
----------------

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Ігар Сігаў | Ральф Шульц штурмбанфюрар Ральф Шульц  |

Здымачная група
---------------

* рэжысёры ― Эдуард Пальмаў, Аляксандр Даруга[uk]
* сцэнарый ― Эдуард Пальмаў, Юлія Дамскер[ru], Эдуард Рэзнік
* прадюсары ― Мінзянаў Аглямзянавіч[uk], Уладзіслаў Рашын[ru], Дзмітрый Мінзянаў

Зноскі
------

1. ↑  Телесериал «СМЕРШ» (Россия / Белоруссия, 2013 год, режиссёры — Эдуард Пальмов и Александр Даруга, 12 серий). Архівавана 16 снежня 2019. Официальный сайт телеканала «Расія-1» // russia.tv

Спасылкі
--------


* «СМЕРШ»  (руск.) на сайце «КиноПоиск» 6.7 з 10 зорак

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |