У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мардовія (значэнні).
 

**Мардовія**, **Рэспу́бліка Мардовія** (руск.: Мордовия, Республика Мордовия, па-макшанску і па-эрзянску: *Мордовия*, *Мордовия Республикась*) — суб’ект Расійскай Федэрацыі і рэспубліка ў яе складзе, размяшчаецца ў паўднёва-ўсходняй частцы еўрапейскай часткі краіны, ўваходзіць у склад Прыволжскай федэральнай акругі.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Саранск, знаходзіцца ў цэнтры рэспублікі.

Мяжуе з чатырма вобласцямі (Ніжагародскай — на поўначы, Разанскай — на захадзе, Пензенскай — на поўдні, Ульянаўскай — на паўднёвым усходзе) і адной рэспублікай Расіі — Чувашыяй. Тэрыторыя суб’екта поўнасцю знаходзіцца ўнутры тэрыторыі Расіі і не выходзіць да мяжы з іншымі дзяржавамі.

Гісторыя
--------

### Старажытнасць

Першыя археалагічныя знаходкі ў Мардовіі прыпадаюць на перыяд ад неаліту.

Фіна-ўгорскія народы, да якіх належаць макшане і эрзяне, упершыню згадваюцца на гэтай тэрыторыі ў VI ст. Пазней гэтыя тэрыторыі знаходзіліся пад уплывам Кіеўскае Русі або Волжскай Булгарыі, тым не менш, мардоўскія кіраўнікі часам здзяйснялі свае выправы на Мурам і Волжскую Булгарыю.

### Сярэднявечча

Па заваёве вызначаных тэрыторый у Азіі і Еўропе татара-манголамі тэрыторыі сучаснай Мардовіі таксама трапілі ў склад іх уладанняў, кіраўніцтва Залатой Арды было зацверджана ў 1241 годзе. Землі Мардовіі былі падпарадкаваныя ўлусу Мухша. З распадам Залатой Арды ў 1430-х гадах частка тэрыторыі Мардовіі трапіла ў склад Казанскага ханства, астатнія землі трапілі ў склад Маскоўскай дзяржавы.

### Расійскае кіраўніцтва

Пасля далучэння Іванам IV Казані ў 1552 годзе, у склад расійскіх уладанняў увайшлі і тэрыторыі з мардоўскім насельніцтвам. Мясцовая эліта хутка засвоіла рускую мову і звычаі, аднак у сельскай мясцовасці культура макшанаў і эрзянаў працягвала захоўвацца. У сярэдзіне XVIII ст. рускія пачалі зварачаць мардву ў хрысціянства, аднак часткі мясцовых рэлігійных абрадаў захаваліся як частка мясцовай культуры. З ХІХ ст. пачаў ажыццяўляцца пераклад некаторых кніг на мардоўскія мовы (у прыватнасці, эрзянскую), аднак яны збольшага мелі толькі рэлігійны характар.

У перыяд 1920-х гг. у РСФСР пачало ставіцца пытанне пра ўтварэнне аўтаномій народаў Паволжа і Прыўралля. Між тым, у выпадку з мардоўскімі народамі ўзнікла праблема дакладнага вылучэння рэгіёнаў з пераважнай дзеляй фіна-ўгорскага насельніцтва. З 1925 па 1928 гады на тэрыторыі Пензенскай, Ніжагародскай, Саратаўскай і Ульянаўскай губерняў было створана больш за трыццаць мардоўскіх валасцей.

У 1928 годзе ў складзе новаўтворанай Сярэдне-Волжскай вобласці была створаная Саранская акруга, пазней пераназваная ў Мардоўскую. У склад акругі, у прыватнасці, увайшлі тэрыторыі Ніжагародскай, Пензенскай, Сімбірскай губерняў з мардоўскім насельніцтвам.

У 1930 годзе статус акругі быў зменены на аўтаномную вобласць, яе тэрыторыя пачала зазнаваць змены шляхам перадачы з тэрыторыі аўтаномнай вобласці этнічна рускіх рэгіёнаў і перадачы ў яе склад рэгіёнаў з мардоўскім насельніцтвам. Першапачаткова адміністрацыйны цэнтр аўтаномнай вобласці планаваўся ў горадзе Цемнікаў (паўночны захад Мардовіі), аднак праз адсутнасць чыгункі гэты статус атрымаў Саранск, які і захоўвае яго нацяпер.

20 снежня 1934 года статус аўтаномнай вобласці быў падвышаны да АССР, праз два гады яна была выведзена са складу Сярэдне-Волжскага края і стала адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкай РСФСР.

### Найноўшая гісторыя

У 1990 годзе Вярхоўны Савет рэспублікі прыняў Дэкларацыю пра дзяржаўны статус, згодна з якім Мардоўская АССР ператваралася ў Мардоўскую ССР, у студзені 1994 яго жа рашэннем зацверджаная назва «Рэспубліка Мардовія». 30 красавіка 1995 года Дзяржаўным Сходам рэспублікі былі ўсталяваныя новыя герб і сцяг, 21 верасня гэтага ж года Канстытуцыйным Сходам была прынятая Канстытуцыя.

Насельніцтва
------------

Паводле звестак Расстату на 2013 год, насельніцтва рэспублікі склала 818 566 чал. У тым ліку, шчыльнасць насельніцтва склала 31,33 чал./км², дзеля гарадскага насельніцтва — 61,33%.

Нацыянальны склад размяркоўваецца наступным чынам: рускія — 53,4%; мардва (макшане і эрзяне разам) — 40,0%; таксама татары — 5,2%.

Расійскае кіраўніцтва гістарычна не адрознівала фіна-ўгорскае насельніцтва гэтага рэгіёна, падаваючы для іх агульную назву — «мардва» (руск.: мордва). З прычыны працяглага знаходжання Мардовіі ў складзе Расіі гэта найменне паступова распаўсюдзілася і на ўласна прадстаўнікоў макшанаў і эрзянаў, у выніку чаго яны нярэдка вызначаюць сваю нацыянальнасць як *мардвін*, а свае родныя мовы (макшанская і эрзянская) як *мардоўскую*.

Макшане складаюць большасць у некаторых раёнах усходу рэспублікі (Ацюр'еўскі — 90,27%; Тарбееўскі — 62,55%; Старашайгаўскі — 59,48%; Зубава-Палянскі — 52,14%; Кавылкінскі — 51,72%), эрзяне — у некаторых раёнах на захадзе (Качкураўскі — 92,14%; Дубёнскі — 86,4%; Ацяшаўскі — 84,72%; Большаігнатаўскі — 83,47%; Ардатаўскі — 57,85%; Большабярэзнікаўскі — 56,84%). У астатніх раёнах, у тым ліку і ў Саранску, большасць складаюць рускія.

Сімволіка
---------

* Герб Мардовіі
* Сцяг Мардовіі

Вядомыя асобы
-------------

* Марызь Кемаль
* А. М. Вазнясенскі (1888—1966) — крытык, літаратуразнавец, педагог

Зноскі
------

1. ↑  АКТМУ Праверана 13 сакавіка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4330203'></a>
2. ↑
3. ↑  Звесткі паводле Канстытуцыі Расійскай Федэрацыі (артыкул 5, пункты 1, 2)
4. ↑  Мордовия
5. 1 2   Архівавана 25 снежня 2018.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мардовія
* Афіцыйны сайт Архівавана 17 студзеня 2019.

| ⛭Адміністрацыйны падзел Расіі   Сцяг Расіі |
| --- |
| Рэспублікі | 
* Адыгея
* Алтай
* Башкартастан
* Бурація
* Дагестан
* *ДНР*1
* Інгушэція
* Кабардзіна-Балкарыя
* Калмыкія
* Карачаева-Чаркесія
* Карэлія
* Комі
* *Крым*1
* *ЛНР*1
* Мардовія
* Марый Эл
* Паўночная Асеція
* Татарстан
* Тува
* Удмурція
* Хакасія
* Чачня
* Чувашыя
* Якуція

 | Герб Расіі |
| Краі | 
* Алтайскі
* Забайкальскі
* Камчацкі
* Краснадарскі
* Краснаярскі
* Пермскі
* Прыморскі
* Стаўрапольскі
* Хабараўскі

 |
| Вобласці | 
* Амурская
* Арлоўская
* Архангельская
* Арэнбургская
* Астраханская
* Белгародская
* Бранская
* Валагодская
* Валгаградская
* Варонежская
* *Запарожская*1
* Іванаўская
* Іркуцкая
* Калінінградская
* Калужская
* Кастрамская
* Кемераўская
* Кіраўская
* Курганская
* Курская
* Ленінградская
* Ліпецкая
* Магаданская
* Маскоўская
* Мурманская
* Наўгародская
* Ніжагародская
* Новасібірская
* Омская
* Пензенская
* Пскоўская
* Разанская
* Растоўская
* Самарская
* Саратаўская
* Сахалінская
* Смаленская
* Свярдлоўская
* Тамбоўская
* Томская
* Тульская
* Уладзімірская
* Ульянаўская
* *Херсонская*1
* Цвярская
* Цюменская
* Чалябінская
* Яраслаўская

 |
| Гарады федэральнага значэння | 
* Масква
* Санкт-Пецярбург
* *Севастопаль*1

 |
| Аўтаномная вобласць | 
* Яўрэйская

 |
| Аўтаномныя акругі | 
* Ненецкая
* Ханты-Мансійская
* Чукоцкая
* Ямала-Ненецкая

 |
| Скасаваныя | 
* Агінская Бурацкая аўтаномная акруга
* Камчацкая вобласць
* Карацкая аўтаномная акруга
* Комі-Пярмяцкая аўтаномная акруга
* Пермская вобласць
* Таймырская (Далгана-Ненецкая) аўтаномная акруга
* Усць-Ардынская Бурацкая аўтаномная акруга
* Чыцінская вобласць
* Эвенкійская аўтаномная акруга

 |
| **Федэральныя акругі** | 
* Далёкаўсходняя
* Паўднёвая
* Паўночна-Заходняя
* Прыволжская
* Сібірская
* Уральская
* Цэнтральная

 |
| 1 — на міжнародна прызнаных тэрыторыях Украіны, анексаваных Расіяй у 2014 і 2022 гадах. |