recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Імперыя** (лац.: imperium — улада, дзяржава) — гістарычная форма дзяржаўна-палітычнага ўтварэння. Ёсць некалькі як сучасных, так і састарэлых азначэнняў гэтага паняцця.

1) У рымлянаў найвышэйшая дзяржаўная ўлада, гэтаксама як maiestas належала народу, які выяўляў яе ў выбарах, заканадаўстве, судзе, вырашэнні пытанняў вайны і міру. Адсюль выцякае І. як найвышэйшыя паўнамоцтвы магістратаў, спачатку цароў, у рэспубліканскі час — старэйшых магістратаў. І. надавалася народам праз выбары або спецыяльным законам. Як выключэнне народ мог надаць І. асобам, якія не належалі да старэйшых магістратаў. Дзеля таго, што асобы, якім надавалася І. не мелі роўных паўнамоцтваў, пачалі адрозніваць вялікую і меншую І. найвышэйшая ступень — summum I. — надавалася дыктатару. Консул атрымліваў ваенную І. прэтар цывільную.

Тэарэтычна І. народу існавала і пасля падзення рэспублікі, але цалкам перайшла да імператара (глядзі Прынцыпат), і пазней надавалася імператару законам (г.зв. lex de imperio), надаваўшым вярхоўную ваенную І. пажыццёва наўсёй тэрыторыі Рымскай І. разам з іншымі шырокімі паўнамоцтвамі, якія ў апошнія гады рэспублікі былі далучаныя да надзвычайнай І. якая надавалася некаторым палкаводцам. Наданне І. суправаджалі знешнія адзнакі, перш за ўсё — ліктары.

2) Тэрыторыя, на якую распаўсюджваецца ўлада, нададзеная І. ў сэнсе 1).

3) Найменне манархічных дзяржаваў, галавой якіх з’яўляецца імператар. Гэта звычайна вялікія дзяржавы, якія склаліся з некалькіх народаў ці дзяржаваў.

І. называлася Рымская дзяржава пасля ўсталявання ў канцы 1 ст. да н.э. пры Аўгусце аднаасобнай улады імператара. Пазней І. былі Візантыя, Дзяржава франкаў пасля 800 г. Свяшчэнная Рымская імперыя, Расія, Францыя пры Напалеоне I і Напалеоне III, Аўстрыя — з 1804 г. (з 1868 г. — Аўстра-Венгрыя) да 1918 г. Германія — з 1871 да 1918 г.

4) Вялікія дзяржавы, са значнымі залежнымі тэрыторыямі. Тут імперыю ўтварае метраполія і яе калоніі і дамініёны (напрыклад, Брытанская імперыя).



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (11-th) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4139742-3 · Microsoft: 2778495208 |
**Кальцэфілы** (кальцэфіты) (ад лац.: calx, родны склон calcis — «вапна» і стар.-грэч.: φιλέω (phileo) — «любіць») — расліны, якія растуць пераважна на глебах, багатых злучэннямі кальцыю, а таксама ў месцах выхаду вапнякоў, мергеляў, мелу і іншых парод.

Да кальцэфілаў адносяцца такія расліны, як *Paphiopedilum exul*, *Paphiopedilum insigne*, лішайнікі роду *Psora*: *Psora decipiens*, *Psora globifera*, *Psora rubiformis* і інш.

Па адносінах да кальцыю адрозніваюць факультатыўныя (*Dendranthema sinuatum*, *Chamaerhodos altaica*, *Echinops humilis* і інш.) і аблігатныя кальцэфілы (*Asplenium ruta-muraria*, *Brachanthemum krylovianum*, *Euphorbia rupestris* і інш.).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Лиштва А. В. Лихенология : учеб.-метод. пособие. Иркутск : Изд-во Иркут. гос. ун-та, 2007. ISBN 978-5-9624-0217-8

Спасылкі
--------

* Лиштва А. В. Лихенология : учеб.-метод. пособие. Иркутск : Изд-во Иркут. гос. ун-та, 2007.
* Ачимова А. А. Основные черты флоры левобережья реки Катунь (Центральный Алтай) Архівавана 6 сакавіка 2016.
* Bob & Lynn Wellenstein. Архівавана 22 сакавіка 2011. Supplementing Calcicolous Paphs. Архівавана 22 сакавіка 2011. (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2018002671 · Microsoft: 2779026125 |
**Церабуты** — археалагічныя помнікі: гарадзішча і 2 могільнікі каля вёскі Церабуты Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

Гарадзішча
----------

### Апісанне

Мясцовая назва — Гарадок. На паўночнай ускраіне вёскі, на правым беразе ракі Свіслач. Пляцоўка круглая, дыяметр каля 80 м, вышыня над забалочанай поймай Свіслачы 7—8 м. З паўночна-заходняга, заходняга і паўночна-заходняга бакоў умацавана валамі вышынёй 1—1,5 м, ровам 5 м. У агаленнях прасочаны культурны пласт больш за 0,6 м.

### Даследаванні

Вядома з 1924 г. Абследавалі ў 1965 годзе Леанід Побаль, у 1985 годзе — Таццяна Бубенька.Знойдзена ляпная гладкасценная і штрыхаваная кераміка. Адносіцца да культуры штрыхаванай керамікі.

Матэрыялы абследавання захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі.

Курганны могільнік — 1
----------------------

### Апісанне

Мясцовая назва — Французскія магілы. За 1 км на захад ад вёскі, у месцы ўпадзення ракі Талька у Свіслач, у лесе. Налічвае 2 насыпы дыяметрам 6 і 10 м, вышынёй 0,8 і 2 м.

### Даследаванні

Вядомы з 1924 года, абследавалі ў 1965 годзе Леанід Побаль, у 1985 годзе — Таццяна Бубенька. Раскопкі не праводзіліся.

Курганны могільнік — 2
----------------------

### Апісанне

За 2,5 — 3 км на поўдзень ад вёскі, ва ўрочышчы Курганне, на правым беразе Свіслачы. Налічвае 13 насыпаў. Вышыня курганоў 1,1 — 2 м, дыяметр 6—12 м.

### Даследаванні

Вядома з 1924 г. Абследавалі: у 1965 годзе Леанід Побаль, у 1985 годз — Таццяна Бубенька. Раскопкі не праводзіліся.

Літаратура
----------

* Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.. — Мінск: Беларусь, 2003. — 749 с. — ISBN 985-01-0251-9.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Данілаў.

**Пётр Аляксеевіч Данілаў** (15 кастрычніка 1915 — 21 лютага 1944) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, памочнік начальніка палітаддзела 3-й арміі Беларускага фронту па працы сярод камсамольцаў, маёр. Герой Савецкага Саюза (пасмяротна, 1944).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 2 кастрычніка (15 кастрычніка па новым стылі) 1915 года ў в. Малая Агароўка Расійскай імперыі, цяпер Цепла-Агароўскага раёна Тульскай вобласці, у сям’і селяніна. Рускі.

Скончыў 7 класаў і Арзамаскі тэхнікум механізацыі сельскай гаспадаркі (па іншых дадзеных — Багаслоўскі сельскагаспадарчы тэхнікум). Працаваў загадчыкам агульным аддзелам райвыканкама, інструктарам райкама камсамола. У Чырвонай Арміі з 1937 г. член ВКП(б) з 1937 года.

З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны ў дзеючай арміі. Памочнік начальніка палітаддзела 3-й арміі Беларускага фронту па працы сярод камсамольцаў маёр Пётр Данілаў у лютым 1944 года правёў вялікую працу па падрыхтоўцы партыйнай і камсамольскай арганізацый 283-й стралковай дывізіі да фарсіравання Дняпра. На плацдарме асабістым прыкладам падняў байцоў у атаку. Быў паранены, але не пакінуў поля бою.

Загінуў у баі 21 лютага 1944 года. Пахаваны ў брацкай магіле савецкіх воінаў у вёсцы Доўск Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці. У 1958 годзе на брацкай магіле быў усталяваны помнік—скульптура П. А. Данілава.

Узнагароды
----------

* Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 23 ліпеня 1944 года пасмяротна.
* Узнагароджаны ордэнамі Леніна і Чырвонай Зоркі, а таксама медалямі.

Памяць
------

* Імя Героя высечана на абеліску Героям Савецкага Саюза, устаноўленым у горадзе-героі Тула.
* Яго імя носяць сярэдняя школа ў в. Спаскае Цепла-Агароўскага раёна і вуліца ў Доўску.

Зноскі
------

1. ↑  Выпускники богословского сельскохозяйственного техникума.
2. ↑  «Беларусь — земля славы ратной» Архівавана 2 лістапада 2014..

Спасылкі
--------

*Антон Бачароў.*  Данілаў Пётр Аляксеевіч.   Сайт «Героі краіны».  Праверана 10 верасня 2016.

* Данілаў Пётр Аляксеевіч.
* Данілаў Пётр Аляксеевіч Архівавана 7 студзеня 2017..

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хмялеўскі.

**Аркадзь Сільвестравіч Хмяле́ўскі** (3 лютага 1921, вёска Асееўка, Мінскі раён — 17 лютага 1987) — маёр Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Аркадзь Хмялеўскі нарадзіўся 3 лютага 1921 года ў вёсцы Асееўка, цяпер — Мінскі раён Мінскай вобласці. Пасля заканчэння Мінскага юрыдычнага тэхнікума працаваў у органах НКУС СССР. У ліпені 1941 года Хмялеўскі быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З 1942 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. У тым жа годзе Хмялеўскі скончыў Тамбоўскае пяхотнае вучылішча.

З 1942 года на Заходнім, Бранскім, Цэнтральным, 1-м Украінскім франтах. Да студзеня 1945 года гвардыі капітан Аркадзь Хмялеўскі камандаваў батальёнам 4-га гвардзейскага стралковага палка 6-й гвардзейскай стралковай дывізіі 13-й арміі 1-га Украінскага фронту. Удзельнік Курскай бітвы, вызвалення Украіны, Польшчы, Чэхаславакіі. Вызначыўся ў час вызвалення Польшчы. 12 студзеня 1945 года батальён Хмялеўскага прарваў нямецкую абарону на ўсход ад горада Кельцы. У ноч з 26 на 27 студзеня ён паспяхова пераправіўся цераз Одэр у раёне горада Штэйнау (цяпер — Сцінава) і захапіў плацдарм на яго заходнім беразе.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 10 красавіка 1945 года гвардыі капітан Аркадзь Хмялеўскі быў ганараваны высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка».

Магіла Хмялеўскага на Паўночных могілках Мінска.
У 1946 годзе Хмялеўскі скончыў Ленінградскую вышэйшую бранятанкавую школу  (руск.) (бел.. У 1947 годзе ў званні маёра ён быў звольнены ў запас. Пасля вайны ў народнай гаспадарцы, пражываў і працаваў у Мінску. Сканаў 15 студзеня 1987 года, пахаваны на Паўночных могілках Мінска.

Быў таксама ўзнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны 1-й і 2-й ступеняў, ордэнам Чырвонай Зоркі і побач медалёў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Хмялеўскі Аркадзь Сільвестравіч (руск.).  AZ Library. Праверана 2014-6-21.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

Спасылкі
--------

Аркадзь Сільвестравіч Хмялеўскі на сайце «Героі краіны»


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
Пускавая ўстаноўка 5П85СМ2-01 са складу ЗРС С-400.
**С-400 «Трыумф»** (індэкс ГРАУ — **40Р6**, па кадыфікацыі МА ЗША і НАТА — **SA-21 Growler**, літаральна *«Буркун»*) — расійскі зенітны ракетны комплекс (ЗРК), зенітная ракетная сістэма вялікай і сярэдняй далёкасці. С-400 прызначана для знішчэння ўсіх сучасных і перспектыўных сродкаў паветрана-касмічнага нападу (у тым ліку гіпергукавых).

Прынята на ўзбраенне 28 красавіка 2007 года. На 2021 год «у паветрана-касмічных сілах больш за 70% зенітных ракетных палкоў пераўзброеныя на сістэмы С-400. На чарзе пастаўка ў войскі комплексу С-500, выпрабаванні якога ўжо паспяхова завяршаюцца».

«Трыумф» — найменне экспартнай версіі. Рынкавая цана аднаго дывізіёна зенітнага ракетнага комплексу С-400 каля 500 млн дол. або больш за 52 млрд руб.

Зноскі
------

1. ↑  Небесный «зонтик»: как охраняется небо Москвы **(нявызн.)**.  ТАСС (10 красавіка 2016). Праверана 24 студзеня 2017.
2. ↑  С помощью С-400 были поражены гиперзвуковые мишени // Star (Турция) в переводе ИноСМИ.ру, 1.04.2020
3. ↑  «Триумф» для президента // Пресс-релиз ГСКБ Концерна ПВО «Алмаз-Антей», Газета «Стрела» № 05(76), май 2009 Архіўная копія ад 31 сакавіка 2016 на Wayback Machine
4. ↑  Путин объявил об успешном испытании С-500 // 25.05.2021
**Месяцаход** («Праект Е-8») — серыя савецкіх дыстанцыйна кіраваных самаходных апаратаў-планетаходаў для даследавання Месяца.

Месяцаход-0
-----------

Аўтаматычны месяцаход, які павінен быў стаць першым, не быў дастаўлены на паверхню Месяца з прычыны няўдалага старту ракеты-носьбіта з апаратам Е-8 № 201 19 лютага 1969 года.

Месяцаход-1
-----------

Першы ў свеце планетаход, які паспяхова працаваў на паверхні іншага нябеснага цела — Месяца.

Прызначаўся для вывучэння асаблівасцей месяцавай паверхні, радыеактыўнага і рэнтгенаўскага касмічнага выпраменьвання на Месяцы, хімічнага саставу і ўласцівасцей грунта.

Быў дастаўлены на паверхню Месяца 17 лістапада 1970 года савецкай міжпланетнай станцыяй «Месяц-17» і прапрацаваў на яе паверхні да 29 верасня 1971 года (у гэты дзень быў праведзены апошні паспяховы сеанс сувязі з апаратам).

Месяцаход-2
-----------

Другі аўтаматычны месяцаход. Быў дастаўлены на паверхню Месяца 16 студзеня 1973 года савецкай міжпланетнай станцыяй Месяц-21 (Е-8 № 204), якая стартавала 11 студзеня 1973 года.

Быў прызначаны для вывучэння механічных уласцівасцей месяцавай паверхні, фотаздымкі і тэлездымкі Месяца, правядзення эксперыментаў з наземным лазерным дальнамерам, назіранняў за сонечным выпраменьваннем і іншых даследаванняў.

У час працы апарата «Месяцаход-2» быў пастаўлены шэраг рэкордаў: па працягласці актыўнага існавання, па масе апарата і па пройдзенай адлегласці (37.000 м), а таксама па хуткасці руху і працягласці актыўных дзеянняў.

Афіцыйна работа спынена 4 чэрвеня 1973 года.

У снежні 1993 года НВА імя Лавачкіна прадала «Месяцаход-2», які знаходзіцца на Месяцы, разам з АМС «Месяц-21» на аўкцыёне Сотбіс у Нью-Ёрку за 68.500 долараў ЗША сыну астранаўта прадпрымальніку Рычарду Гэрыоту.

Месяцаход-3
-----------

Трэці аўтаматычны месяцаход.

Павінен быў быць дастаўлены на паверхню Месяца ў 1977 года савецкай міжпланетнай станцыяй Месяц-25 (запуск не адбыўся).

У цяперашні час знаходзіцца ў музеі НВА імя Лавачкіна.

Гл. таксама
-----------

* Месяцавы аўтамабіль

Зноскі
------

1. ↑  Бурда Г. Большая одиссея // Вокруг света. — 2003, № 8. — стр. 62  (руск.)
2. ↑  «Соцлагерь с молотка» (Джефри Клюгер): журнал Discover, апрель 1994 (англ.)  (руск.)

Літаратура
----------

* Месяцавы самаходны апарат // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. С. 301.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Васільеў.

**Аляксандр Аляксандравіч Васільеў** (руск.: Алекса́ндр Алекса́ндрович Васи́льев; нар. 8 снежня 1958, Масква) — расійскі і французскі гісторык моды, мастацтвазнаўца, тэатральны мастак, дэкаратар інтэр’ераў, калекцыянер, тэлевядучы. Ганаровы член Расійскай акадэміі мастацтваў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 8 снежня 1958 года ў Маскве ў сям’і тэатралаў: бацька — Аляксандр Паўлавіч Васільеў (1911—1990), тэатральны мастак, народны мастак РСФСР, маці — Таццяна Ільінічна Гулевіч (1924—2003), драматычная актрыса, прафесар сцэнічнай мовы. Прапрадзед — адмірал В. Я. Чычагаў.

З дзяцінства захапляўся стварэннем касцюмаў і дэкарацый: спачатку — для спектакляў у лялечным тэатры, затым — для свайго ўласнага спектакля, які паставіў у дванаццаць гадоў. Быў выключаны з англійскай школы № 29 за дрэнную паспяховасць па дакладных навуках і пераведзены ў школу рабочай моладзі № 127.

Быў прыняты ў камсамол, за яго паручыліся Канстанцін Райкін, Анастасія Вярцінская і Станіслаў Садальскі.

У 1981 годзе скончыў пастановачны факультэт Школы-студыі МХАТ, пасля працаваў мастаком па касцюмах у Маскоўскім тэатры на Малой Броннай, разам з бацькам афармляў спектаклі.

У 1982 годзе, узяўшы шлюб з францужанкай Анн Бадзімон, пераехаў у Парыж, дзе стаў працаваць дэкаратарам для розных французскіх тэатраў і фестываляў: Ронд Пуант (Théâtre du Rond-Point) на Елісейскіх Палях, Студыя оперы Бастыліі, Люсернер (Théâtre) du Lucernaire), Картушэры (Théâtres de la Cartoucherie), Авіньёнскі фестываль, Бале дзю Нор, Малады балет Францыі і Каралеўская опера Версаля.

З 1994 года пачаў чытаць курсы лекцый і дэманстраваць майстар-класы ў розных універсітэтах і каледжах свету.

З 2000 года пад яго кіраўніцтвам у Самары праходзіць Фестываль моды і тэатральнага касцюма «Паволжскія сезоны Аляксандра Васільева». З 2002 года працуе на тэлеканале «Культура» ў якасці аўтара і вядучага.

У кастрычніку 2003 года ў Маскве адкрыў дызайн-студыю «Інтэр’еры Аляксандра Васільева», у 2005 — выязную школу.

З 23 лістапада 2009 па 3 сакавіка 2022 года з’яўляўся пастаянным вядучым пасяджэнняў моднага суда ў праграме «Модны прысуд» замест Вячаслава Зайцава (з 9 ліпеня па 16 верасня, з 8 па 16 кастрычніка, з 30 кастрычніка па 9 лістапада 2009 года замяняў Зайцава).

У 2009—2012 гадах быў навуковым кіраўніком Маскоўскай акадэміі моды пры Маскоўскім інстытуце тэлебачання і радыёвяшчання «Астанкіна», у 2012—2013 год — майстрам курса на факультэце «Дызайн і мода». У 2009 годзе на філасофскім факультэце МДУ пад кіраўніцтвам праф. Т. В. Кузняцовай абараніў кандыдацкую дысертацыю «Прыгажосць у выгнанні: творчасць рускіх эмігрантаў першай хвалі».

З 2012 года супрацоўнічае з «Радыё Маяк», удзельнічае ў розных перадачах, у 2013 годзе быў вядучым цыкла праграм «Партрэты вялікіх моднікаў». У 2014 годзе стаў аўтарам і вядучым выкладчыкам адукацыйнага курса ў школе «MODA.RU».

У 2019 годзе стаў дацэнтам філасофскага факультэта МДУ, дзе з 2000 года кіруе адукацыйнай праграмай «Тэорыя і індустрыя моды».
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Казей.

**Мара́т Іва́навіч Казе́й** (10 кастрычніка 1929, Станькава — 11 мая 1944, Уздзенскі раён, Мінская вобласць) — піянер-герой, член партызанскага атрада, які дзейнічаў на тэрыторыі Беларусі падчас Другой сусветнай вайны, пасмяротна атрымаў званне Героя Савецкага Саюза.

Ажыццяўляючы аперацыю ў варожым тылу, Марат Казей апынуўся ў коле фашысцкіх салдатаў і падарваў сябе і іх гранатай.

Помнік у Мінску
---------------

У 1959 годзе ў Мінску ў Піянерскім парку, што на скрыжаванні вуліц Я. Купалы і Куйбышава, усталяваны помнік — Марат Казей за некалькі імгненняў да гібелі. Скульптар — С. І. Селіханаў, архітэктар — В. М. Волчак.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 7711154260882724480000 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Іванюк.
**Славамір Іванюк** (польск.: Sławomir Iwaniuk; нар. 1962, г. Бельск Падляскі) — дзеяч беларускай меншасці ў Польшчы.

Біяграфія
---------

Скончыў у маі 1981 года Агульнаадукацыйны ліцэй з беларускай мовай навучання ў Бельску Падляскім. Атрымаў ступень магістра гісторыі па спецыяльнасці архівазнаўства на факультэце гуманітарных навук Універсітэта Марыі Кюры-Складоўскай у Любліне.

З 1986 года працуе ў Дзяржаўным архіве ў Беластоку, дзе кіруе Аддзелам па наглядзе за нарошчваннем архіўных фондаў.

З моманту стварэння ў 1994 г. Беларускага гістарычнага таварыства з’яўляўся віцэ-прэзідэнтам гэтай арганізацыі.

З 1990 г. — член рэдакцыйнай калегіі штомесячніка «Czasopis». У 2013 годзе ўвайшоў у склад Сумеснай камісіі ўрада і нацыянальных і этнічных меншасцяў, прадстаўляючы беларускую меншасць.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследуе гісторыю Падляшша (Беласточчына), аўтар ці сааўтар чатырох крыніц, сааўтар кнігі «Гісторыя беларусаў Падляшша» (польск.: Historia Belarusów Podlasie, 2016) і аўтар некалькіх навуковых артыкулаў.

Зноскі
------

1. ↑  NUKAT — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11789729'></a>
2. 1 2 3 4 5 6  Іванюк Славамір Архівавана 30 чэрвеня 2023.. Kamunikat.org

Спасылкі
--------

* Іванюк Славамір Архівавана 30 чэрвеня 2023.. Kamunikat.org


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0003 8583 5498 · LCCN: n98019839 · NUKAT: n97083403 · SUDOC: 17948009X · VIAF: 246097692 |
**Паўднёвы Тыперэры** (Паўднёвы Рыдынг; англ.: South Tipperary; ірл.: Tiobraid Árann Theas) — адміністрацыйнае графства на поўдні Ірландыі. Уваходзіць у склад традыцыйнага (гістарычнага) графства Тыперэры ў правінцыі Манстэр на тэрыторыі Рэспублікі Ірландыі. Сталіца і найбуйнейшы горад — Клонмел. Насельніцтва 79 тыс. чалавек (2002).

Фізіка-геаграфічная характарыстыка
----------------------------------

Графства размешчана на поўдні Ірландыі ў даліне ракі Шур. Разам з Паўночным Тыперэры яно ўваходзіць у склад гістарычнага аднайменнага графства. На поўдні і паўднёвым усходзе праходзіць адміністрацыйная граніца з графствамі Уотэрфард і Корк, на захадзе з Лімерыкам, а на ўсходзе з Кілкені.

Агульная плошча Паўднёвага Тыперэры складае 2257 км².

Гісторыя
--------

Графства Паўднёвы Тыперэры было ўтворана ў 1898 годзе, шляхам падзелу гістарычнага рэгіёна Тыперэры на дзве часткі. У новай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінцы з'явіліся свае суд і органы кіравання. Аднак, шматлікія жыхары дагэтуль успрымаюць два графствы як адно цэлае, дзякуючы агульнай гісторыі дзвюх правінцый.

Транспарт
---------

Праз тэрыторыю графства праходзіць чыгуначная галінка Корк — Турлес — Порт-Лііша; а таксама шаша нацыянальнага значэння — N8 (Корк — Кахір — Порт-Лііша); N24 (Уотэрфард — Клонмел — Тыперэры). 

Найбліжэйшыя аэрапорты знаходзіцца ў суседніх графствах Уотэрфард, Корк і Клэр.

Ахова здароўя
-------------

Адна з набярэжных гарады Клонмел
У Паўднёвым Тыперэры зафіксаваны самы нізкі паказчык дзіцячай смяротнасці ў краіне: 0,9 на 1000 немаўлятаў. Гэта супастаўна з паказчыкамі Паўночнага Тыперэры (2,9) і Дубліна (3,4).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* South Tipperary County Council


| ⛭Адміністрацыйныя графствы Рэспублікі Ірландыя |
| --- |
| Гарады-графствы | 
* Дублін
* Голуэй
* Корк
* Лімерык
* Уотэрфард

 | Сцяг Ірландыі |
| Графствы | 
* Голуэй
* Дун-Лэарэ-Ратдаўн
* Данегол
* Паўднёвы Дублін
* Каван
* Карлау
* Керы
* Кілдэр
* Кілкені
* Клэр
* Корк
* Лаўт
* Лііш
* Лімерык
* Літрым
* Лонгфард
* Мея
* Міт
* Монахан
* Офалі
* Раскоман
* Слайга
* Паўночны Тыперэры
* Паўднёвы Тыперэры
* Уіклау
* Уотэрфорд
* Уэксфард
* Уэстміт
* Фінгал

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каліноўскі.

**Юзаф Андрэевіч Каліноўскі**, **Св. Рафал** (1 верасня 1835, Вільня — 15 лістапада 1907, кляштар у м. Чэрна каля Кракава, Польшча) — каталіцкі рэлігійны дзеяч, мемуарыст, удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 1 верасня 1835 года ў Вільні. Скончыў Мікалаеўскую ваенна-інжынерную акадэмію ў Пецярбургу (1856). У 1859—1860 працаваў тапографам на будаўніцтве чыгункі Адэса — Курск. У 1860—1863 гадах служыў інжынер-капітанам у Брэсцкай крэпасці. У маі 1863 выйшаў у адстаўку і пераехаў у Вільню. Доўгі час быў закаханы ў Цэліну Грушэцкую (1835—1863), шляхцянку, малодшую сястру жонкі яго брата Віктара, якая жыла ў в. Студзёнкі пад Нясвіжам, але шлюбам з ёй так і не пабраўся.

Падчас Студзеньскага паўстання актыўна далучыўся да яго. З чэрвеня 1863 года ўзначаліў ваенную секцыю Выканаўчага аддзела Літвы, быў найбліжэйшым памочнікам кіраўніка паўстання Кастуся Каліноўскага, які, па меркаваннях некаторых даследчыкаў, быў яго сваяком. Арыштаваны 13 сакавіка 1864 года, асуджаны на смерць. Прысуд быў заменены на 10-гадовую катаргу. Накіраваны ва Усолле Іркуцкай губерні. Праз 5 гадоў катарга заменена на вольнае пасяленне ў Іркуцку і Пярмі.

Удзельнічаў у навуковых даследаваннях Сібіры. У 1873 годзе вярнуўся на Радзіму; стаў выхавальнікам сына князя У. Чартарыйскага Аўгуста, пераехаў у Парыж. У 1877 годзе пераехаў у Грац (Аўстрыя). Даўняе захапленне каталіцкай духоўнай літаратурай паўплывала на тое, што Ю. Каліноўскі ўступіў у Ордэн кармелітаў босых, прыняў манаскае імя **Рафал**. У 1880 годзе накіраваны ў кляштар у мястэчку Чэрна, дзе стаў прыёрам. З 1899 года — генеральны вікарый кармелітаў босых у Галіцыі. Напісаў успаміны пра паўстанне 1863—1864 гадоў; аўтар рэлігійна-філасофскіх трактатаў.

Кананізаваны каталіцкай царквой 17 лістапада 1991 года.

Бібліяграфія
------------

* Wspomnienia, 1835—1837. Lublin, 1965;
* Споведзь / Уклад. В. Шалькевіч // Хрысціянская думка. 1994, № 2.

Зноскі
------

1. 1 2  Józef Kalinowski // GCatholic.org — 1997.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25932135'></a>
2. 1 2  *Schäfer J.* Raphael vom heiligen Josef Kalinowski // Ökumenisches Heiligenlexikon — 1998.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q296584'></a>
3. 1 2  *Грушэцкі А.Л.*. Рай Адама Міцкевіча пад Нясвіжам **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Новы Час (10 мая 2020). Архівавана з першакрыніцы 20 мая 2020. Праверана 20 мая 2020.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1997. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
* АЗБ.
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Юзаф Каліноўскі
* Рафал Каліноўскі / Існасць / Беларусь 3 Відэа на YouTube
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Станкевіч.

**Аляксандр Андрэевіч Станке́віч**, у манастве **Анатолій** (1821 — 6 мая 1903) — беларускі праваслаўны царкоўны дзеяч, гісторык, публіцыст. Кандыдат багаслоўя (1853).

З сям’і святара Мінскай епархіі. У 1853 годзе скончыў Пецярбургскую духоўную акадэмію. У 1848 годзе прыняў манаства. З 1853 года інспектар Мінскай духоўнай семінарыі. У 1860—1868 гадах рэктар Полацкай духоўнай семінарыі. У 1879 годзе настаяцель царквы расійскага пасольства ў Грэцыі. З 1886 года епіскап балцкі. Друкаваў свае гістарычна-публіцыстычныя і багаслоўскія працы ў Мінскіх, Літоўскіх і Гродзенскіх «Епархиальных ведомостях».

Зноскі
------

1. ↑  Памяць. Мінск, 2002, с. 558

Літаратура
----------

* *Чарапіца В. М.* Станке́віч Аляксандр Андрэевіч (у манастве Анатолій) // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 9. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 2-я. — Мн.: БЕЛТА, 2002. — 714 с.: іл. — ISBN 985-6302-46-3.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 140196 |
**Герб Круглага** — афіцыйны геральдычны сімвал горада Круглае Магілёўскай вобласці. Герб зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 26 ліпеня 2002 года № 95.

Апісанне
--------

У блакітным полі іспанскага шчыта залатая падкова шыпамі дагары, паміж імі кавалерскі крыж таго ж металу.

У аснову сучаснага герба пакладзены шырока распаўсюджаны шляхецкі герб, якім валодалі многія роды ў Вялікім Княстве Літоўскім.

Сучасны герб прапанаваны раённай камісіяй па аднаўленню гербавай сімволікі горада Круглае на чале са старшынёй Круглянскага раённага Савета дэпутатаў А. А. Рыльковым.

Герб горада і палажэнне аб iм зацверджаны рашэннямі Круглянскага раённага выканаўчага камітэта ад 25 студзеня 2002 года № 1-5 і Круглянскага раённага Савета дэпутатаў ад 27 чэрвеня 2002 года № 15-6. Мастак А. У. Леўчык.

Гл. таксама
-----------

* Сцяг Круглага

Зноскі
------

1. ↑  Герб Круглага

| ⛭Гербы адзінак Магілёўскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
* Асіповічы
* Бабруйск
* Быхаў
* Бялынічы
* Горкі
* Касцюковічы
* Кіраўск
* Клімавічы
* Клічаў
* Круглае
* Крычаў
* Магілёў
* Мсціслаў
* Слаўгарад
* Чавусы
* Чэрыкаў
* Шклоў

 |
| ПГТ | 
* Глуск
* Дрыбін
* Краснаполле
* Хоцімск

 |
| Раёны | 
* Асіповіцкі
* Бабруйскі
* Быхаўскі
* Бялыніцкі
* Глускі
* Горацкі
* Дрыбінскі
* Касцюковіцкі
* Кіраўскі
* Клімавіцкі
* Клічаўскі
* Краснапольскі
* Круглянскі
* Крычаўскі
* Круглянскі
* Магілёўскі
* Мсціслаўскі
* Слаўгарадскі
* Хоцімскі
* Чавускі
* Чэрыкаўскі
* Шклоўскі

 |
**Роклін** (англ.: Rocklin) — горад у акрузе Пласер, штат Каліфорнія, ЗША. Насельніцтва — 56974 чалавекі (перапіс 2010 года). Плошча горада — 51 км², з якіх 0,13 км² займаюць адкрытыя водныя прасторы. Клімат міжземнаморскі.

Гісторыя
--------

На тэрыторыі сучаснага Рокліна са старажытных часоў існавалі вёскі індзейцаў-нісенанаў, з канца 1840-х гадоў тут пачалі ўзнікаць паселішчы золаташукальнікаў. З 1850-х гадоў у гэтых мясцінах пачалі здабываць таксама і граніт. З пачатку 1860-х гадоў гісторыя горада была цесна звязана з Транскантынентальнай чыгункай. У 1868 г. тут было заснавана паштовае аддзяленне.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 6 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑  United States Census 2010 Праверана 9 ліпеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q523716'></a>
3. ↑  2020 United States Census / пад рэд. Бюро перапісу насельніцтва ЗША Праверана 1 студзеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q637413'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23766566'></a>
Цар-звон
**Цар-звон** — помнік рускага ліцейнага мастацтва XVIII стагоддзя.

Гісторыя
--------

У 1730 г. імператрыца Ганна Іаанаўна загадала пераліць разбіты звон Грыгор'ева з даданнем металу і давесці вагу звона да 10 тысяч пудоў. Сыну фельдмаршала Мініха было даручана для гэтай працы знайсці ў Парыжы майстра. Мініх прапанаваў гэтую працу выканаць каралеўскаму механіку Жэрменю, але той палічыў гэта жартам — адліць звон такога памеру.

Выканаць гэтую працу вылучыўся Іван Фёдаравіч Маторын. Папярэдне Маторын адліў невялікую (12 пудоў) мадэль звона. Пасля чаго ўсе чарцяжы, у тым ліку і схема ўздыму, былі адпраўленыя ў Пецярбург на зацверджанне.

Адліўка звона
-------------

Пасля ўсіх узгадненняў звон быў адліты рускімі майстрамі Іванам Матарыным і Міхаілам Маторыным ў 1733—1735 гадах на Гарматным двары.

Фармоўка звона рабілася на Іванаўскай плошчы. Для гэтага была выкапана яма 10 м глыбіні. Каб кажух вытрымаў ціск расплаўленага металу, уся прастора паміж формай звона і сценамі ліцейні ямы засыпалі зямлёй, старанна яе ўтрамбавалі.

Вышыня звона з вушкамі складае 6,24 м, дыяметр — 6,6 м, маса каля 200 тон.

Звон быў адліты 25 лістапада 1735 года, пасля 1,5 гадоў падрыхтоўчых работ. Пры ліцці ўзнікалі пастаянна непрадбачаныя сітуацыі. Іван Маторын не паспеў скончыць адліўку, бо памёр, і яго справу завяршыў сын Міхаіл.

Апошняя плаўленне металу працягвалася 36 гадзін у чатырох плавільных печах, а адліўка прайшла усяго за 1 гадзіну 12 хвілін.

Паводле аналізу, праведзенаму ў лабараторыі міннага корпуса, у сплаве змяшчаецца медзі — 84,51 %, волава — 13,21 %, серы — 1,25 %, золата — 0,036 % (72 кг), срэбра — 0,25 % (525 кг).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
|  |
| --- |
| **Камуністычная партыя Беларусі**Беларускія секцыі РКП(б) — КП(б)ЛіБ — КПБ — КПЗБ |
| **Гісторыя партыі**
Кастрычніцкая рэвалюцыя
Ваенны камунізм
Новая эканамічная палітыка
Ленінскі заклік
Сталінізм
Хрушчоўская адліга
Перыяд застою
Перабудова |
| **Арганізацыя КПБ**
Сакратарыят 
Бюро ЦК КПБ
Цэнтральны Камітэт
Рэвізійная камісія
Абкам 
Гаркам 
Райкам 
Парткам |
| **Кіраўнікі партыі** |
| Статут
З’езды партыі
Пленумы партыі
Звязда
ЛКСМБ |
| Гэта панэль: * глядзець
* размовы
* правіць
 |

**Бюро́ Цэнтра́льнага камітэ́та Камуністы́чнай па́ртыі Белару́сі** — кіруючы орган Кампартыі Беларусі з VIII з'езда КП(б)Б (12 — 14 мая 1924 года). Абіраўся пленумам ЦК КПБ для кіраўніцтва партыйнай і палітычнай працай, гаспадарчым і культурным будаўніцтвам паміж Пленумамі ЦК.

Гісторыя
--------

Да VIII з'езда КП(б)Б кіраўнічымі органамі Кампартыі Беларусі былі: 

* Цэнтральнае бюро КП(б)Б і яго Прэзідыум (31 снежня 1918 — 3 сакавіка 1919);
* Цэнтральны камітэт КП(б)ЛіБ і яго Прэзідыум, Аргбюро і Палітбюро (сакавік 1919 — верасень 1920 года);
* Цэнтральнае бюро КП(б)Б, яго Сакратарыят і Прэзідыум (верасень 1920 — 8 лютага 1924);
* Часовае беларускае бюро ЦК РКП(б) і яго Прэзідыум (8 — 12 лютага 1924).

VIII з'езд КП(б)Б абраў ЦК КП(б)Б, які на пленуме 15 мая 1924 года абраў Бюро ЦК КП(б)Б. Створаны орган існаваў да 1962 года. На падставе рашэння лістападаўскага (1962) Пленума ЦК КПСС пленум ЦК КПБ 18 снежня 1962 года замест Бюро ЦК КПБ стварыў Прэзідыум ЦК КПБ і два галіновых Бюро: Бюро ЦК КПБ для кіраўніцтва сельскай гаспадаркай і Бюро ЦК КПБ для кіраўніцтва прамысловасцю і будаўніцтвам. На падставе рашэння лістападаўскага (1964) Пленума ЦК КПСС пленум ЦК КПБ 24 лістапада 1964 года скасаваў галіновыя Бюро. 

Пленум ЦК КПБ 24 чэрвеня — 25 чэрвеня 1966 года перайменаваў Прэзідыум ЦК КПБ у *Бюро ЦК КПБ*.

Праводзіў, як правіла, не менш аднаго пасяджэння ў 4 месяцы.

25 жніўня 1991 года Вярхоўны Савет БССР прыняў пастанову аб часовым прыпыненні дзейнасці КПСС-КПБ на тэрыторыі Беларусі, сувязі з чым ЦК КПБ таксама прыпыніў сваю дзейнасць.

Зноскі
------

1. ↑  ЦЕНТРАЛЬНЫЙ КОМИТЕТ КПБ (ЦК КП(б)Б, ЦК КПБ) **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 3 лістапада 2018. Праверана 6 сакавіка 2017.

Літаратура
----------

* Бюро ЦК КПБ // Белорусская ССР:Краткая Энциклопедия — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1979. — Т. 1. — С. 113. — 768 с.
**Ле́сьна Падля́ска** (польск.: Leśna Podlaska), традыцыйная беларуская назва **Лясная Падляская** — вёска ў Польшчы, на рацэ Клюкоўцы. Цэнтр сельскай гміны Бяльскага павета Люблінскага ваяводства. Насельніцтва на 2011 год — 983 чалавекі. Знаходзіцца за 15 км на паўночны захад ад Белай.

Гісторыя
--------

Касцёл паўлінаў у перыяд размяшчэння ў ім Ляснескага манастыра
### Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім

Лясная, відаць, утварылася яшчэ ў канцы XIV ст. пра што сведчыць існаванне ў гэтай мясцовасці «Акопаў Крыжацкіх» у XVII ст.

У 1569 годзе згодна з умовамі Люблінскай уніі Лясная перайшла да Каралеўства Польскага. У 1683 годзе тут з’явіўся цудоўны абраз Маці Божай, пасля чаго ў вёсцы заснавалі кляштар паўлінаў. У 1713 годзе кароль і вялікі князь Аўгуст Моцны надаў Лясной Магдэбургскае права.

### Пад уладай Расійскай імперыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Лясная апынулася ў складзе Аўстрыі, з 1809 года — у складзе Расійскай імперыі. На 1827 год у вёсцы было 17 будынкаў. Па здушэнні нацыянальна-вызваленчага паўстання ў 1864 годзе расійскія ўлады гвалтоўна перарабілі касцёл паўлінаў пад праваслаўную царкву. 19 кастрычніка 1885 года Яўгенія Яфімаўская прыбыла ў Лясную разам з пяццю паслушніцамі і 2 дзяўчынкамі-сіротамі, першымі жыхаркамі манастырскага прытулку. Днём пазней урачыстым набажэнствам пачалася дзейнасць жаночай манаскай абшчыны. 26 жніўня 1889 рашэннем Свяшчэннага Сінода дадзеная манаская абшчына атрымала статус манастыра першага класа.

У часы Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе Лясную занялі войскі Германскай імперыі. Праваслаўная манаская абшчына пакінула гэта месца і ўжо больш сюды не вярнулася.

### Найноўшы час

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Лясная апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.

У Другую сусветную вайну з верасня 1939 да жніўня 1944 года Лясная знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Рэйха.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: 1827 год — 113 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 983 чал.

Славутасці
----------

* Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар паўлінаў (1730—1752)

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 4 кастрычніка 2022.
2. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 236-2010 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Рэспублікі Польшча на беларускую мову». Гл. польска-беларускую практычную транскрыпцыю.
3. ↑  Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Leśna Podlaska. — Biała Podlaska, 2011. S. 13.
4. ↑  Rzążewski A. Leśna // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom V: Kutowa Wola — Malczyce (польск.). — Warszawa, 1884. S. 157.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лесьна Падляска

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4495230-2 · VIAF: 150963735 |
**Сцяг Капыля** — афіцыйны геральдычны сімвал горада Капыль Мінскай вобласці. Сцяг заснаваны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 1 снежня 2011 года № 564 і зарэгістраваны ў Дзяржаўным геральдычным рэгістры Рэспублікі Беларусь 5 снежня 2011 года № Б-207.

Апісанне
--------

Прамавугольнае палотнішча жоўтага колеру з суадносінамі бакоў 1:2. У цэнтры правага боку палотнішча — чорны паляўнічы ражок з фурнітурай жоўтага колеру, пад якім размешчаны дзве чорныя паласы: верхняя, якая складае 1/14, і ніжняя — 1/7 шырыні палотнішча.

Сцяг і палажэнне аб ім былі зацверджаны рашэннем Капыльскага раённага выканаўчага камітэта ад 27 студзеня 2009 года № 72. Аўтар сцяга М. М. Елінская, мастак В. А. Ляхор.

Гл. таксама
-----------

* Герб Капыля

Зноскі
------

1. ↑  Сцяг Капыля

| ⛭Сцягі адзінак Мінскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Барысаў ·  Беразіно ·  Валожын ·  Вілейка ·  Дзяржынск ·  Жодзіна ·  Капыль ·  Клецк ·  Крупкі ·  Любань ·  Маладзечна ·  Мар’іна Горка ·  Мінск1 ·  Мядзел ·  Нясвіж ·  Салігорск ·  Слуцк ·  Смалявічы ·  Старыя Дарогі ·  Стоўбцы ·  Узда ·  Чэрвень |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Гарадзея ·  Радашковічы |
| Раёны | 
Мінскі |
| 1 не ўваходзіць у склад вобласці |
Асноўны артыкул: **Пандэмія COVID-19**
Першыя выпадкі заражэння COVID-19 у Бурундзі былі выяўлены 31 сакавіка 2020 года ўвечары, калі заразілася 2 чалавекі, узростам 56 гадоў і 42 гады, абодва незадоўга да заражэння вярнуліся з-за мяжы: з ААЭ і Руанды. Яны змешчаныя ў бальніцы ў Бужумбуры.

2 красавіка быў выяўлены трэці выпадак захворвання COVID-19 у краіне, астатнія 22 тэсты апынуліся адмоўнымі, паведамляла міністэрства аховы здароўя.

Яшчэ 12 сакавіка ўрад Бурундзі ўвёў каранцін для людзей, якія прыязджалі ў краіну з Еўрапейскага Саюза і іншых краін найбольш пацярпелых ад COVID-19, уключаючы Іран і Кітай. У гэты ж дзень на каранцін адправілі 32 чалавекі. Яны знаходзіліся ў будынку гасцініцы ў Бужумбры. Таксама ў Бузанзе было пачата будаўніцтва спецыяльнай лячэбнай установы.

Урад Бурундзі звярнуўся да ўсіх прадпрыемстваў і ўстаноў, заклікаючы іх ўвесці ў дзеянне сродкі для мыцця рук і паведамляць аб любых падазроных выпадках захворвання людзей. Міністэрства аховы здароўя паведаміла, што гэтая мера накіравана на прадухіленне распаўсюджвання віруса на тэрыторыі краіны. Кіраўнік аддзела інфармацыі, адукацыі і камунікацыі Міністэрства аховы здароўя, заявіў, што кіраўніцтва дзяржавы лічыць неабходным увядзенне каранціну для абароны грамадзян ад распаўсюджвання COVID-19. 

Станам на 2023 год у краіне зафіксавана 54 тыс. выпадкаў заражэння, у тым ліку 15 смерцяў.

Заўвагі
-------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑  "Coronavirus Pandemic (COVID-19)".

| ⛭Пандэмія COVID-19 |
| --- |
| Інфекцыя | COVID-19 • SARS-CoV-2 |
| Распаўсюджванне | Абхазія • Азербайджан • Аргенціна • Арменія • Аўстралія • Балівія • Беларусь • Бельгія • Бразілія • Буркіна-Фасо • Бурундзі • Ватыкан • Венесуэла • В’етнам • Вялікабрытанія • Гаяна • Германія • Грузія • Егіпет • Емен • ЗША • Іарданія • Індыя • Іран • Іспанія • Італія • Казахстан • Канада • Калумбія • Кітай • Кыргызстан • КНДР • Латвія • Ліхтэнштэйн • ЛНР • Маўрытанія • Манака • Мексіка • Нагорны Карабах • Нідэрланды • Новая Зеландыя • Папуа — Новая Гвінея • Паўночная Македонія • Парагвай • Партугалія • Польшча • Перу • Расія • Рэспубліка Карэя • Рэспубліка Косава • Сан-Марына • Сербія • Славакія • Славенія • Сурынам • Тога • Турцыя • Украіна • Уругвай • Фінляндыя • Французская Гвіяна • Французская Палінезія • Францыя • Харватыя • Чарнагорыя • Чылі • Чэхія • Швейцарыя • Эстонія |
| Звязаныя падзеі | Дэзінфармацыя • Тэставанне • Сацыяльна-эканамічныя наступствы • Абвал фондавага рынку • Пратэсты ў Новых Санжарах • Расійска-саудаўская цэнавая вайна |
**Плімуцкі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Plymouth State University) — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Плімут, штат Нью-Гэмпшыр, ЗША. 

Вучэльня была заснавана як Плімуцкая нармальная школа ў 1871 годзе. З таго часу яна ператварылася ў педагагічны каледж, дзяржаўны каледж і, нарэшце, у дзяржаўны універсітэт у 2003 годзе.

У цяперашні час універсітэт мае 19 акадэмічных дэпартаментаў. У кожным дэпартаменце ёсць некалькі розных варыянтаў навучання і адукацыйных праграм. Самыя папулярныя спецыяльнасці - бізнес і адукацыя. Іншыя папулярныя спецыяльнасці ўключаюць фізічнае выхаванне, навукі аб здароўі, мастацтва, сацыяльныя навукі, псіхалогію і камунікацыі.

З восені 2017 года ўніверсітэт перайшоў на «кластарную мадэль» з сямю міждысцыплінарнымі напрамкамі замест традыцыйных факультэтаў або каледжаў. 

Кластары:

* Мастацтва і тэхналогіі
* Адукацыя, дэмакратыя і сацыяльныя змены
* Даследаванне і адкрыццё
* Здароўе і ўзбагачэнне чалавека
* Інавацыі і прадпрымальніцтва
* Справядлівасць і бяспека
* Турызм, экалогія і ўстойлівае развіццё

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Нью-Гэмпшыр

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Плімуцкі дзяржаўны ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Зноскі
------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 1936 9019 · LCCN: no2017026672 · Microsoft: 89312276 · VIAF: 4955148876461049740009 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шкурко.
**Васіль Адамавіч Шкурко́** (17 красавіка 1919 — 21 мая 1998) — вучоны ў галіне юрыспрудэнцыі, кандыдат юрыдычных навук (1953), прафесар (1979).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Буркі Рэчыцкага павета Мінскай губерні (сучасны аграгарадок у Брагінскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі). У 1937 годзе скончыў педагагічнае вучылішча ў Рэчыцы. Працаваў настаўнікам, дырэктарам школы і вучыўся завочна на гісторыка-філалагічным факультэце Гомельскага педагагічнага інстытута. У лістападзе 1939 года быў прызваны на службу ў Чырвоную Армію. У час Вялікай Айчыннай вайны на фронце, старшы сяржант, памочнік камандзіра ўзвода 28-га карпуснога артылерыйскага палка. У 1950 годзе скончыў юрыдычны факультэт Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта, у 1953 годзе — аспірантуру пры ім і абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Борьба со служебной безответственностью по советскому уголовному праву». Са снежня 1953 па ліпень 1958 года працаваў у Іркуцкім універсітэце старшым выкладчыкам, дацэнтам, загадчыкам кафедрай крымінальнага права і працэса. У 1958—1962 гадах старшы навуковы супрацоўнік Аддзела прававых навук Акадэміі навук БССР. З верасня 1962 года В. А. Шкурко ў Беларускім дзяржаўным універсітэце — дацэнт кафедры крымінальнага права і працэса, у 1965—1972 гадах дэкан юрыдычнага факультэта.

Навуковая дзейнасць
-------------------

В. А. Шкурко належаць працы па пытаннях крыміналогіі, крымінальнага права, арганізацыі барацьбы са злачыннасцю. Аўтар больш за 60 навуковых прац, у тым ліку 7 манаграфій, 12 падручнікаў і навучальных дапаможнікаў, вядучы аўтар навукова-практычных каментарыяў да Крымінальнага кодэксу Беларускай ССР (1979, 1989).

Сярод апублікаванага:

* Уголовное право БССР. Т. 1. Часть общая. — Мн. 1978;
* Совершенствование уголовно-правовых мер борьбы с преступностью. — Минск: Изд-во БГУ, 1980 (у сааўтарстве);
* Охота, рыболовство и закон. — Минск: «Беларусь», 1982;
* Исправительно-трудовое право БССР. — Минск: «Университетское», 1987 (у сааўтарстве);
* Браконьерство и борьба с ним. — Минск, «Университетское», 1986;
* Преступления совершаемые в строительстве // Юридический справочник строителя. — Минск «Беларусь», 1990.

Падрыхтаваў трох кандыдатаў навук.

Узнагароды
----------

* Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені
* Медаль «За адвагу» і іншыя медалі
* Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2003
2. ↑  Шкурко Васіль Адамавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
3. 1 2 3 4 5 6 7  Шкурко Василий Адамович Архівавана 1 снежня 2020. (руск.) // Юрыдычны факультэт БДУ

Літаратура
----------

* Шкурко Васіль Адамавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — С. 434. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

Спасылкі
--------

* *Беляева Л. В.* Шкурко Василий Адамович Архівавана 1 снежня 2020. (руск.) // Юрыдычны факультэт БДУ
* Шкурко Василий Адамович // Знаменитые люди Гомельщины (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 140365, 171873 |
**Банджармасі́н** (індан.: Banjarmasin) — горад у інданезійскай правінцыі Паўднёвы Калімантан. Насельніцтва (2022 г.) — 667 489 чал.

Геаграфія
---------

Банджармасін месціцца на правым беразе ракі Барыта за 22 км ад паўночнага берага Яванскага мора. Клімат трапічны саванны. Сярэднегадавая тэмпература трымаецца каля +26,7° C.

Гісторыя
--------

Вядомы з 1526 г. як сталіца Банджарскага султаната. Лічыцца, што назва была дадзена ў гонар Масіха, старасты дадзенай мясцовасці, які падтрымаў першага султана. У 1859 г. горад быў захоплены галандцамі. У 1942 — 1945 гг. акупаваны японцамі. Вызвалены аўстралійскімі войскамі. У 1946 — 1950 гг. — адміністрацыйны цэнтр Банджарскага раёна Інданезіі. У 1950 — 2022 гг. — адміністрацыйны цэнтр правінцыі Паўднёвы Калімантан.

Эканоміка
---------

Банджармасін — важны гандлёвы і транспартны цэнтр інданезійскага Калімантана. Характэрна, што галоўнай славутай мясцінай горада з'яўляецца плавучы рынак. Працуюць марскі порт і аэрапорт. Прамысловасць прадстаўлена пераважна перапрацоўчым сектарам.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Інфармацыя для вандроўнікаў
* Гісторыя
**118-ы ахоўны паліцэйскі батальён** (*SchutzmannschaftsBtl 118*) — падраздзяленне нямецкай дапаможнай «ахоўнай паліцыі» (*Schutzpolizei*), сфарміраванае ў ліпені 1942 года ў Кіеве на аснове адной з рот 115-га ахоўнага паліцэйскага батальёна, раней сфарміраванага з ваеннапалонных Чырвонай Арміі. Налічваў каля 500 байцоў, падзеленых паміж 3 ротамі, кожная рота — на 3 узводы, кожны ўзвод складаўся з некалькіх аддзяленняў па 10-13 чалавек.

У канцы 1942 года пераведзены ў Мінск, пасля ў Плешчаніцы. З вясны 1943 года да савецкага наступлення вясной 1944 года знаходзіўся ў польскай вёсцы Эві. У ліпені 1944 года перакінуты ў Францыю, уведзены ў склад 30-й грэнадзёрскай дывізіі СС (2-й рускай) (*30.Waffen-Grenadier-Division der SS (russische Nr. 2)*). У баях супраць французскіх партызан новае падраздзяленне ўдзелу не брала, дэзерціравала ў поўным складзе. Пасля вайны некаторыя з байцоў працягвалі службу ў французскім Замежным легіёне.

Частка 118-га батальёна пад камандаваннем начальніка штаба батальёна Рыгора Васюры 22 сакавіка 1943 года, разам з нямецкім зондэр-злучэннем СС «Дырлевангер» (*SS-Sonderregiment «Dirlewanger»*), узяла ўдзел у масавым забойстве жыхароў беларускай вёскі Хатынь.

Некаторыя байцы 118-га батальёна былі звязаныя з АУН — Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў Андрэя Мельніка, іх можна назваць «мельнікаўцамі», але не «бандэраўцамі».

Зноскі
------

1. ↑  Хатынь: хто спаліў беларускую вёску
**Сцяг Мядзела** — афіцыйны геральдычны сімвал горада Мядзел Мінскай вобласці. Сцяг горада Мядзела і Мядзельскага раёна заснаваны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 21 ліпеня 2008 года № 398 і зарэгістраваны ў Дзяржаўным геральдычным рэгістры Рэспублікі Беларусь 23 ліпеня 2008 года Б-131.

Апісанне
--------

Прамавугольнае палотнішча чырвонага колеру з суадносінамі бакоў 1:2, у цэнтры правага боку якога размешчана выява герба горада Мядзела.

Сцяг ухвалены рашэннем Мядзельскага раённага Савета дэпутатаў 31 студзеня 2008 года № 49. Аўтар сцяга М. М. Елінская, мастак В. А. Ляхор.

Гл. таксама
-----------

* Герб Мядзела

Зноскі
------

1. ↑  Сцяг Мядзела

| ⛭Сцягі адзінак Мінскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Барысаў ·  Беразіно ·  Валожын ·  Вілейка ·  Дзяржынск ·  Жодзіна ·  Капыль ·  Клецк ·  Крупкі ·  Любань ·  Маладзечна ·  Мар’іна Горка ·  Мінск1 ·  Мядзел ·  Нясвіж ·  Салігорск ·  Слуцк ·  Смалявічы ·  Старыя Дарогі ·  Стоўбцы ·  Узда ·  Чэрвень |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Гарадзея ·  Радашковічы |
| Раёны | 
Мінскі |
| 1 не ўваходзіць у склад вобласці |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Віленскі павет.
**Віленскі павет** (літ.: Vilniaus apskritis, польск.: Powiat wileński, руск.: Виленский уезд) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Віленскай, Літоўскай і Літоўска-Віленскай губерняў, якая існавала ў 1795—1920 гадах. Цэнтр — горад Вільня.

Адміністрацыйны падзел
----------------------

У 1913 годзе ў павеце было 18 валасцей: Быстрыцкая, Варнянская, Гедройцкая, Гелванская, Ільінская, Маляцкая, Меешагольская, Міцкунская, Мусніцкая, Неменчынская, Падбярэзская, Рудамінская, Рукойнская, Рэшанская, Салечніцкая (цэнтр — мястэчка Малыя Салечнікі), Шырвінцкая, Шумская, Янішская.

Насельніцтва
------------

Па дадзеных перапісу 1897 года ў павеце пражывала 363,3 тыс. чал. У тым ліку беларусы — 25,8%; яўрэі — 21,3%; літоўцы — 20,9%; палякі — 20,1%; рускія — 10,4%. У павятовым горадзе Вільні пражывала 154532 чал.

Ураднікі павета
---------------

* Віленскія павятовыя маршалкі

Зноскі
------

1. ↑  Дэмаскоп Weekly — Дадатак. Даведнік статыстычных паказчыкаў

| ⛭Паветы Віленскай губерні (1801—1920) |
| --- |
| 
* Ашмянскі
* Вілейскі (з 1843)
* Віленскі
* Дзісенскі (з 1843)
* Лідскі (з 1843)
* Свянцянскі (да 1842 Завілейскі)
* Троцкі

 | Герб Віленскай губерні |
| да 1843 года | 
* Вількамірскі
* Браслаўскі (з 1836 Новааляксандраўскі)
* Ковенскі
* Расіенскі
* Упіцкі (з 1836 Панявежскі)
* Цельшаўскі
* Шавельскі

 |