Амерыканская аперацыя ў раёне «трохвугольніка».
**Жалезны трохвугольнік** (англ.: Iron Triangle) — умоўны раён на тэрыторыі Паўднёвага В’етнама падчас В’етнамскай вайны.

Размяшчэнне
-----------

«Жалезны трохвугольнік» — раён актыўнасці в’етнамскіх партызан, знаходзіўся прыкладна ў 40 км на паўночны захад ад Сайгона. Умоўнымі вяршынямі яго былі вёскі Бенсук, Бенко і Бенкат. Гэтыя вёскі ўтваралі амаль прамавугольны трохвугольнік, гіпатэнуза якога праходзіла прыблізна па рацэ Сайгон (Сонг-Сайгон). Асноўным элементам гэтага партызанскага раёна быў комплекс падземных збудаванняў (Тунэлі Куці), створаны в’етнамскімі партызанамі. Змяшчаўся ён па суседстве з амерыканскай базай Куці. Аб’екты размяшчаліся ў кіламетры адзін ад аднаго. Іх падзялялі каўчукавая плантацыя і рака Сайгон.

Структура
---------

Сістэма тунэляў была пабудавана яшчэ ў час вайны з французамі і значна пашырана ў 1960-х гадах. Па нарматывах кожны селянін, які ўдзельнічаў у пабудове, павінен быў прайсці па меншай меры 3 фута ў дзень, капалі простымі рыдлёўкамі. Зямлю выносілі ў кошыках. Звычайна капалі ў сезон дажджоў. У сваёй фінальнай версіі трохпавярховы падземны комплекс быў абсталяваны нават невялікім кінатэатрам і аперацыйнай. Агульная даўжыня яго тунэляў, па розных ацэнках, ад 75 да 250 кіламетраў. Тунэлі рабіліся не прамымі, а з паваротамі на 60—120 градусаў. Комплекс меў сістэму паветраабмену, у выглядзе маленечкага памеру выведзеных на паверхню трубак, загнутых у розныя бакі, каб пазбегнуць затаплення пры мусонных дажджах, частка з іх наўмысна паварочвалася ў напрамку вятроў, каб забяспечваць астуджэнне.

Значэнне
--------

У раёне «жалезнага трохвугольніка» размяшчаўся вялікі комплекс падземных тунэляў, які выкарыстоўваўся партызанамі НФВПВ як тылавая база для правядзення ўзброеных акцый у Сайгоне і яго ваколіцах.

Баявыя дзеянні
--------------

Да 1965 тэрыторыя ля «жалезнага трохвуголніка» не кантралявалася ўрадавай арміяй Паўднёвага В’етнама. Пасля пачатку поўнамаштабнага ўдзелу ЗША ў В’етнамскай вайне тут з верасня 65-га перыядычна праводзіліся аперацыі, накіраваныя на ліквідацыю пагрозы Сайгону з гэтага раёна. Комплекс тунэляў НФВПВ упершыню быў знойдзены ў ходзе аперацыі «Crimp» (студзень 1966); у далейшым для знішчэння размешчаных у гэтых тунэлях і іншых падземных збудаваннях партызан на тэрыторыі Паўднёвага В’етнама складоў і захопу дакументаў праціўніка ў многіх амерыканскіх падраздзяленнях былі створаны спецыяльныя атрады так званых «тунэльных пацукоў».

Найбольш вядомай аперацыяй у «жалезным трохвугольніку» стала аперацыя «Сідар-Фолс» (студзень 1967), найбуйнейшая наземная аперацыя вайны на той момант, у якой удзельнічала 16 тыс. амерыканскіх салдат і 14 тыс. паўднёвав’етнамскіх. У ходзе яе амерыканскія войскі перамясцілі ўсё насельніцтва кантраляванай НФВПВ вёскі Бенсук у лагер для бежанцаў, а сама вёска была знішчана.

Нягледзячы на маштаб ваенных аперацый супраць яго, «жалезны трохвугольнік» заставаўся апорай партызан на працягу ўсёй вайны. Ён паслужыў базай для падрыхтоўкі шырокамаштабнай атакі на Сайгон у студзені 1968 года.

У сучасны час у комплексе адкрыты турыстычны атракцыён.

Гл. таксама
-----------

* Суніцкі трохвугольнік
* Жалезны трохвугольнік (фільм)

Спасылкі
--------

* Карта «железного треугольника»
* Официальная американская история операции «Cedar Falls» (англ.)

| ⛭Вайна ў В’етнаме |
| --- |
| Падзеі | 

|  |  |
| --- | --- |
| 1955—1965 | Апбак • Танкінскі заліў • Танкінская рэзалюцыя • «Пранізлівая страла» • Гатэль Brinks • Біньзя • «Палаючае дзіда» |
| 1965—1973 | «Дугавая лямпа» • «Грымоты» • «Зорнае святло» • Я-Дранг • Лангтан • «Этлбара» • «Бола» • «Сідар-Фолс» • «Джанкшэн-Сіці» • «Папай» • База «Голд» • Вышыні • Кантхіен • Дакто • База «Бёрт» • Кхешань • Тэт (1) • Кхамдык • Міні-Тэт • Анбаа • Хюэ • Тэт (2) • «Меню» • Вышыня «Гамбургер» • Камбоджа • «Lam Son 719» • База «Мэры-Эн» • Вялікдзень • «Кішэнныя грошы» • «Індывідуальны кравец» • «Паўабаронца» • «Паўабаронца II» • Парыжскае пагадненне |
| 1973—1975 | «Вяртанне дадому» • Вясна • «Дзіцячы пад’ёмнік» • Таншанят • «Парывісты вецер» • Сайгон |

 |
| Бакі | Злучаныя Штаты Амерыкі Узброеныя Сілы ЗША (MACV • MACV-SOG • Tiger Force • Праект 100 000) • Сцяг Паўднёвага В'етнама Узброеныя сілы Рэспублікі В’етнам • Паўднёвая Карэя Паўднёвакарэйскі кантынгент • Сцяг Камбоджы Свабодныя кхмеры • Сцяг В'етнама В’етнамская народная армія (ЦУПВ) • Сцяг В'етконга В’етконг (ЧРУРПВ) • Сцяг СССР Савецкі кантынгент • Карэйская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка Паўночнакарэйскія лётчыкі • Сцяг Кампучыі (1975-1979) Чырвоныя кхмеры • Сцяг Лаоса Патэт Лаа •  АФВПН |
| Тактыка і стратэгія | Партызанская вайна • Праграма «Фенікс» • Экалагічная вайна (Блю • Оранж • Грын • Пінк • Пурпур • Уайт) • Знайсці і знішчыць • Дывановыя бамбардзіроўкі • В’етнамізацыя |
| Ваенныя злачынствы | Аперацыя «Работнік ранча» • Інцыдэнт на вышыні 192 • Масавае забойства ў Біньхоа • Масавае забойства ў Дакшон • Масавае забойства ў Хюэ • ✰ ✰ Масавае забойства ў Сангмі • Масавае забойства ў Хамі • Катаванні амерыканскіх ваеннапалонных у Паўночным В’етнаме • Праблема пакінутых амерыканскіх ваеннапалонных у В’етнаме • Палёты смерці • Лай Дайхан |
| Лакацыі | Сцежка Ха Шы Міна • Пашча Дракона • Ваенная зона C • Ваенная зона D • Кандаа • Ханой Хілтан • Тунэлі Куці • Жалезны трохвугольнік • Дэмілітарызаваная зона • Лінія Макнамары |
| Транспартныя здарэнні | Катастрофа C-130 у Кхамдыку • Катастрофа Convair 880 пад Плейку • Катастрофа C-5 пад Таншанятам • Інцыдэнт з «Маягуэс» |
| Гл. таксама | Людскія страты • Амерыканскія ваеннапалонныя • Палкоўнік Тун • Грамадзянская вайна ў Лаосе • Грамадзянская вайна ў Камбоджы • Знішчыць горад, каб выратаваць яго |