**Карафута** (яп.: 樺太廳 *карафута цё:*, Прэфектура Карафута) — паўднёвая частка вострава Сахалін, якая ўваходзіла ў склад Японскай імперыі з 1905 па 1945 год. У 1905—1907 гадах пад вайсковай адміністрацыяй. З 14 сакавіка 1907 года заканадаўча аформлена прэфектура Карафута. У склад Карафута ўваходзіў і востраў Манерон плошчай каля 30 км², што меў японскую назву **Кайбато**. Карафута мела важнае эканамічнае і стратэгічнае значэнне для станаўлення Японскай імперыі. Адзіная тэрыторыя Японіі XX стагоддзя, якой было дазволена, за поспехі ў «інтэграцыі», перайсці з разраду «калоній» (*гайці*) у разрад «уласна японскіх земляў» (*найці*). Гэтаму папярэднічала доўгае лабіяванне, за якім адбылася змена карт Японскай імперыі ў 1943—1944 гг.

Назва
-----

Назва «Карафута» таксама раней выкарыстоўвалася як японскае абазначэнне ўсяго Сахаліна, аднак у наш час часцей выкарыстоўваецца тэрмін *Сахарын* (サハリン), які паходзіць ад рускай назвы вострава.

Гісторыя
--------

Першае селішча на поўдні вострава — Атамары — з'явілася ў 1679 годзе. Востраў была названа японцамі Кіта-Эдзо, то бок Паўночны Эдзо (Хакайда). Толькі з 1805 года тут сталі з'яўляцца першыя расійскія караблі. У 1845 годзе Японія ў аднабаковым парадку абвясціла суверэнітэт над усім востравам і Курыльскімі астравамі. Аднак па Сімодскаму трактату (1855) паміж Расіяй і Японіяй Сахалін быў прызнаны іх супольным непадзельным валоданнем. Паводле Санкт-Пецярбургскага дагавора 1875 года Расія атрымлівала ва ўласнасць востраў Сахалін, наўзамен перадаючы Японіі ўсе, у тым ліку паўночныя, Курыльскія астравы. Пасля паразы Расійскай імперыі ў Руска-японскай вайне 1904-05 гадоў і падпісання Портсмуцкага мірнага дагавора Японія атрымала Паўднёвы Сахалін (востраў быў падзелены на Паўночны і Паўднёвы па 50-й паралелі).

У 1907 годзеж на тэрыторыі Паўднёвага Сахаліна была ўтворана японская прэфектура **Карафута** (樺太廳, Карафута-цё:) з цэнтрам у мястэчку Атамары (大泊町, *о:тамарыцё*) сучасны Карсакаў), потым у горадзе Таёхара (豊原市 *таёхарасі*), сучасны Южна-Сахалінск). У 1920 годзе Карафута быў афіцыйна прысвоены статус вонкавай японскай тэрыторыі. Кіраванне прэфектурай і яе развіццё перайшло пад эгіду Міністэрства па справах калоній. 1 красавіка 1943 года Карафута была ўлучана ў склад «унутраных земляў» (内地, *найці*).

5 красавіка 1945 года Савецкі Саюз дэнансаваў Пакт пра ненапад, паінфармаваўшы японскі ўрад пра тое, што «у адпаведнасці з артыкулам тры вышэйзгаданыя дамовы, які агадваў права на скасаванне дамовы за 1 год до заканчэння пяцігадовага тэрміну дзеяння пакта, Савецкі ўрад робіць гэтым вядомым ураду Японіі пра сваё жаданне дэнансаваць Пакт ад 13 красавіка 1941 года». Фармальна сама дамова заставалася ў сіле да 13 красавіка 1946, аднак міністр замежных спраў СССР заявіў, што Савецкі Саюз мог бы ўступіць у вайну з Японіяй хуткім часам.

8 жніўня 1945 СССР абвясціў вайну Японіі і пачаў наступленні на тэрыторыі Маньчжоў-го, паўночнай Карэі, Курыльскіх астравоў і паўднёвага Сахаліна, выканаўшы свае абяцанні, дадзеныя саюзнікам на Ялцінскай канферэнцыі.

10 жніўня 1945 года шэсць савецкіх самалётаў упершыню здзяйснілі налёт на Хамасігай. 16 жніўня савецкі дэсант высадзіўся на востраў у раёне Таора, сустракаючы слабы супраціў мясцовых ратнікаў «такусэцу кэйбітай», дэмаралізаваных капітуляцыяй імператара.

У выніку перамогі над Японіяй Савецкі Саюз далучыў Паўднёвы Сахалін і ўсё Курыльскія астравы. У 1947 годзе каля 400 000 чалавек былі дэпартаваны ў Японію, галоўным чынам японцы (у 1945 годзе іх налічвалася 360 тысяч), часткай айны.

У Рымска-каталіцкай Царквы аж да 2003 года існавала царкоўна-адміністрацыйная структура пад назвай «*Апостальская прэфектура Карафута*», якая шырыла сваю юрысдыкцыю на тэрыторыю Паўднёвага Сахаліна. Апостальская прэфектура Карафута ўваходзіла ў склад епархіі святога Іосіфа ў Іркуцку, якую ўзначальваў біскуп Ежы Мазур, які насіў тытул «*Ардынар епархіі святога Іосіфа і Адміністратар Прэфектуры Карафута*». Толькі пасля афіцыйных пратэстаў з боку Расіі, што суправаджаліся высыланнем Ежы Мазура, Апостальская прэфектура Карафута была перайменавана ў Паўднёва-Сахалінскую апостальскую прэфектуру з прамым падначаленнем Ватыкану.

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 25 лістапада 2016.
2. ↑
3. ↑
4. ↑  *Колесников А.*. Падение Эсутору **(нявызн.)** (2005-2011). Архівавана з першакрыніцы 25 кастрычніка 2012. Праверана 18 студзеня 2013.
5. ↑  МИД РФ негативно расценивает использование в титуле католического епископа несуществующего названия территории России **(нявызн.)**.  Интерфакс (26 лютага 2002). Архівавана з першакрыніцы 20 студзеня 2013. Праверана 18 студзеня 2013.

|  Вялікая ўсходнеазіяцкая сфера ўзаемнага росквіту |
| --- |
| Метраполія | 
 Японская імперыя
Карэя
Акінава
Тайвань
Квантун
Карафута
астравы Цісіма
Нан’ё-цё
 | «Саюз Японіі, Кітая і Маньчжоу-го прынясе міру мір». |
| Кітай | 
* Усходні Хэбэй (1935—1937)
* Шанхай (1937—1938)
* Мэнцзян
* Часовы ўрад (Паўночны Кітай)
* Рэфармаваны ўрад (Цэнтральны і Паўднёвы Кітай)
* Кітайская рэспубліка (1940—1945)
* Ганконг

 |
| Астатнія краіны-члены | 
* Даманьчжоу-дыго
* Тайланд
* Дзяржава Бірма
* Рэспубліка Філіпіны

 |
| Тэрыторыі-кандыдаты | 
* В’етнамская імперыя
* Каралеўства Кампучыя
* Дзяржава Лаос
* Азад Хінд
* Сёнан-то
* Малая, Паўночнае Барнеа, Саравак
* Інданезія
* Усходні Тымор
* Новая Гвінея
* Саламонавы астравы
* Какосавыя астравы
* Іншыя астравы Індыйскага акіяна
* Аўстралія
* Алеуцкія астравы
* Амія-дзіма

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | CiNii: DA02823364 · LCCN: n80083642, nr91025245 · NDL: 00264070 · VIAF: 154043598, 1994153532455648820003 |