**ГАЗ-52** і **ГАЗ-53** — сямейства савецкіх грузавых аўтамабіляў. Трэцяе пакаленне грузавых аўтамабіляў вытворчасці ГАЗ.

У мадэльны шэраг грузавых аўтамабіляў ГАЗ трэцяга пакалення ўваходзілі аўтамабілі ГАЗ-52 грузападымальнасцю 2,5 т, ГАЗ-53 грузападымальнасцю 3,0 (пазней 3,5, 4,0 і 4,5 т), і ГАЗ-66 грузападымальнасцю 2 т. Фармальна ў сямейства таксама ўваходзілі ГАЗ-56 і ГАЗ-62, але серыйна яны не выпускаліся.

Самы масавы грузавік на тэрыторыі былога СССР: з 1965 па 1993 год вырабілі 3 336 286 аўтамабіляў ГАЗ-53А і ГАЗ-53-12, ГАЗ-52 — больш за 2 млн. адзінак.

Апісанне сямейства
------------------

Пад канец 50-х – сярэдзіне 60-х гадоў быў распрацаваны тыпаж, які прадугледжваў выпуск трох сямействаў грузавых аўтамабіляў, уніфікаваных паміж сабой. Базавым лічыўся новы грузавік ГАЗ-52 грузападымальнасцю 2,5 т, пераемнік мадэлі ГАЗ-51А. Распрацаваная для ГАЗ-52 кабіна павінна была выкарыстоўвацца на ўсіх грузавых аўтамабілях ГАЗ з капотнай кампаноўкай.

Акрамя **ГАЗ-52** грузападымальнасцю 2,5 т, у мадэльны шэраг грузавых аўтамабіляў ГАЗ трэцяга пакалення ўваходзілі **ГАЗ-53** грузападымальнасцю 3,0 т (пазней 4,0 і 4,5 т); **ГАЗ-56**, грузападымальнасць якога складала 1,0—1,5 т, гэты аўтамабіль павінен быў замяніць «палутарку» — ГАЗ-ММ, але серыйна не выпускаўся. Быў прадугледжаны выпуск паўнапрывадных аўтамабіляў з кампаноўкай «кабіна над рухавіком» – **ГАЗ-62** грузападымальнасцю 1,2 т і **ГАЗ-66** грузападымальнасцю 2 т.

* ГАЗ-52ГАЗ-52
* ГАЗ-53ГАЗ-53
* ГАЗ-66ГАЗ-66

Акрамя гэтага, у сярэдзіне 60-х гадоў была зроблена спроба павялічыць грузападымальнасць аўтамабіляў за кошт стварэння трохвосевых мадыфікацый. З выкарыстаннем агрэгатнай базы ГАЗ-53А ствараўся **ГАЗ-33**, а на базе ГАЗ-66 — **ГАЗ-34**. Аднак яны так і засталіся доследнымі. Усяго вырабілі адзін макетны і два доследныя асобнікі ГАЗ-33 і адзін макетны і пяць доследных асобнікаў ГАЗ-34. У сямействе акрамя грузавікоў капотнай кампаноўкі былі запланаваныя і бескапотныя машыны з кабінай ад ГАЗ-66 — бартавы **ГАЗ-53К** і седлавы цягач **ГАЗ-53П**.

ГАЗ-52
------

На замену ГАЗ-51А павінен быў прыйсці **ГАЗ-52** групадымальнасцю 2,5 т. На аўтамабіле меркавалася ўсталёўваць верхнезатамкавы рухавік ГАЗ-51Ф с фаркамерна-факельным запальваннем. Таксама меркавалася ўсталёўваць узмоцненае счапленне з павялічаным дыяметрам фрыкцыённых накладак, новую чатырохступеньчатую каробку перадач, дыферэнцыял падвышанага трэння. Доследныя ўзоры былі выраблены ў 1958–1959 гады. Масавая вытворчасць ГАЗ-52 павінна была пачацца ў 1961 годзе, але дапрацоўка фаркамерна-факельнага рухавіка зацягвала засваенне аўтамабіля, і ў рэшце рэшт вытворчасць ГАЗ-52 у яго першапачатковым выглядзе так і не пачалася.

У выніку на ГАЗ-52 усталёўваўся рухавік ад ГАЗ-51 фарсіраваны да 75 к.с. Фактычна, ГАЗ-52 уяўляў сабой ГАЗ-51А з новай кабінай, некалькі больш магутным рухавіком і мадэрнізаваным шасі. У перыяд паміж 1960–1964 была выпушчана невялікая ўстановачная партыя. У далейшым, пры зняцці з канвеера ГАЗ-51A, ад гэтага аўтамабіля пайшоў ГАЗ-52-04.

* **ГАЗ-52А** — шасі для ўстаноўкі спецыялізаваных фургонаў. Колавая база 3700 мм. Меркавана, доследна-прамысловымі партыямі ГАЗ-52А сталі выпускацца з сярэдзіны 1964 года, а серыйна — з сярэдзіны 1965 года і да 1966 года, пакуль у вытворчасць не было запушчана мадэрнізаванае шасі ГАЗ-52-01.
* **ГАЗ-52Г** — доследны бартавы аўтамабіль грузападымальнасцю 4000кг і колавай базай 3700мм. Прызначаўся для перавозкі грузаў выключна па дарогах з цвёрдым пакрыццём — у адваротным выпадку аўтамабілю не хапала магутнасці рухавіка і запасу трываласці шасі. Аўтамабіль быў абсталяваны шынамі падвышанай грузападымальнасці і ўзмоцненымі рысорамі. У сілу абмежаванняў па ўмовах эксплуатацыі, ГАЗ-52Г не патрапіў на канвеер, але ў далейшым выпускаўся аналагічны па канструкцыі грузавік (але паменшанай да 2500 кг грузападымальнасці).
* На базе ГАЗ-52 таксама планаваўся да выпуску седлавы цягач **ГАЗ-52П** (у далейшым, пасля мадэрнізацыі, устаў на канвеер як *ГАЗ-52-06*).
* **ГАЗ-52Я** — доследны бартавы аўтамабіль з грузападымальным заднім бортам на базе мадэлі ГАЗ-52Г, але ўкамплектаваны кузавам паменшанай даўжыні. Серыйны выпуск аўтамабіля меркавалася пачаць у 1962 годзе, аднак пасля было вырашана не пачынаць яго вытворчасць і канструкцыю перадалі на Горкаўскі завод гандлёвага машынабудавання. Сам задні борт невялікай партыяй быў выпушчаны на Горкаўскім аўтамбільным заводзе і пастаўлены на ГЗГМ, дзе быў выкарыстаны пры стварэнні фургона ГЗТМ-893.

### ГАЗ-52-01

Фургон на базе ГАЗ-52-01
* **ГАЗ-52-01** (1966 – 1989 (*–1993*) — уяўляў сабой развіццё мадэлі *ГАЗ-52A*. Шасі для ўстаноўкі кузаваў-фургонаў і адмысловага абсталявання.
* **ГАЗ-52-03** (1966 – 1973) — бартавы аўтамабіль з павялічанай колавай базай, якая складала 3700мм. Знешне амаль нічым не адрозніваўся ад *ГАЗ-53А*, але агрэгатная база ў яго заставалася старой, уніфікаванай з ГАЗ-51А. Гэтыя машыны прызначаліся ў асноўным для перавозкі аб'ёмных, але лёгкіх грузаў, а таксама для мантажу розных надбудоў — фургонаў, лабараторый, рамонтных майстэрняў і г.д. Для беспамылковай ідэнтыфікацыі, дарэчы, завод спачатку наносіў на бакавыя барты ГАЗ-52-03 фарбай пазначэнне "2,5 т". Пасля аўтамабіль быў цалкам выцеснены мадэлямі ГАЗ-53А і ГАЗ-52-04.
* **ГАЗ-52-08** (1977 – 1989) — мадыфікацыя доўгабазавага шасі 52-01 на звадкаваным газе. На аўтамабіль усталёўваўся рухавік з павялічанай з 6,2 да 7,0 ступенню сціску. Запас паліва — 136 л. Максімальная хуткасць — да 70 км / г.

* **ГАЗ-52-28** (1984 – 1988) — мадыфікацыя ГАЗ-52-01 для працы на сціснутым прыродным газе.

### ГАЗ-52-04

* **ГАЗ-52-04** — шасі і бартавы аўтамабіль грузападымальнасцю 2500 кг, з колавай базай 3300 мм. Пачаў выпускацца з 1975 года, заняўшы месца ГАЗ-51А. Аўтамабіль ствараўся праз шырокую ўніфікацыю *ГАЗ-51А* і *ГАЗ-53А*. Аўтамабіль атрымаў новую кабіну, рулявое кіраванне і тормазы ад *53-га*. Астатнія вузлы трансмісіі і хадавой часткі, рухавік, а таксама рама і бартавая платформа засталіся ад *ГАЗ-51А*. Пасля таксама атрымаў і гіпоідны задні мост ад *ГАЗ-53*. Быў зняты з канвеера ў 1989 годзе.

ГАЗ-52-05
* **ГАЗ-52-05** (красавік 1975 – 1989) — грузавое таксі на базе грузавіка *52-04*. Аўтамабіль камплектаваўся грузавой платформай з павялічанай вышынёй бартоў і тэнтам.
* **ГАЗ-52-02** (1966 – 1989) — шасі для самазвалаў. Дадаткова камплектаваліся каробкай адбору магутнасці і гідрапомпай. Памер колавай базы — 3300 мм.

ГАЗ-52-06
* **ГАЗ-52-06** — седлавы цягач, прыйшоў на змену ГАЗ-51П. Першая прамысловая партыя была выпушчаная ў 1977 годзе, а з чэрвеня 1978 года – пачаты серыйны выпуск. Нягледзячы на гэта, можна сказаць, што аўтамабіль выпускаўся дробнасерыйна. ГАЗ-52-06 быў разлічаны на буксіроўку тых жа прычэпаў, што і яго папярэднік ГАЗ-51П. Поўная маса паўпрычэпа, які буксіруецца цягачом, складала 6000 кг.

* **ГАЗ-52-07** (лістапад 1976 – 1984) — мадыфікацыя 52-04 на звадкаваным газе, рухавік магутнасцю 73 к.с. максімальная хуткасць да 70 км / г. **ГАЗ-52-09** (1977 – 1989) — мадыфікацыя грузавога таксі 52-05 на звадкаваным газе. Аўтамабілі камплектаваліся рухавіком ГАЗ-52-07 з падвышанай да 7,0 ступенню сціску. Газавы балон умяшчальнасцю 136 л мацаваўся на левым ланжэроне рамы. Падрыхтаваная маса павялічылася на 165 кг, а грузападымальнасць засталася роўнай 2500 кг.
* **ГАЗ-52-27** (1984 – 1988) — грузавік на сціснутым прыродным газе; Асноўнае паліва — сціснуты прыродны газ (СПГ), дублюючае — бензін А-76. Маса вырасла да 2855 кг, а грузападымальнасць знізілася да 2400 кг. Аўтамабіль меў такі ж рухавік, як і на ГАЗ-52-07, але на метане развіваў толькі 65 к.с. Чатыры газавыя балоны размяшчаліся на раме адразу ззаду кабіны і забяспечвалі запас ходу да 250 кіламетраў.
* **ГАЗ-52-54** — экспартная мадыфікацыя ГАЗ-52-04 для краін з трапічным кліматам. **ГАЗ-52-74** — экспартная мадыфікацыя ГАЗ-52-04 для краін з умераным кліматам. Экспартныя мадыфікацыі шасі ГАЗ-52-02 — **ГАЗ-52-52** (для краін з трапічным кліматам) і **ГАЗ-52-72** (для краін з умераным кліматам).

ГАЗ-53
------

Серыйны выпуск ГАЗ-53 планавалася асвоіць у 1962 годзе, аднак яго вытворчасць стрымлівала адсутнасць гатовага рухавіка — новы рухавік патрабаваў дадатковых вытворчых магутнасцяў, але іх хапала толькі для дробнасерыйнай вытворчасці рухавікоў для ГАЗ-13.

### ГАЗ-53Ф

Першым аўтамабілем у 53-ім мадэльным шэрагу стаў **ГАЗ-53Ф**, які выпускаўся ў перыяд 1961—1967.

Першы ГАЗ-53Ф быў сабраны 23 верасня 1961 года, а 14 кастрычніка таго ж года галоўны канвеер пакінула доследна-прамысловая партыя з 25 аўтамабіляў.

У сувязі з адставаннем маторнай вытворчасці V-падобнага 8-цыліндравага рухавіка, машына камплектавалася рухавіком ГАЗ-51, фарсіраваным да 82 к.с. Таксама не быў асвоены гіпоідны задні мост, таму прыйшлося ставіць звычайны ад ГАЗ-51A, але з галоўнай парай ад ГАЗ-63. Гэта дало магчымасць у нейкай ступені захаваць дынаміку аўтамабіля з павялічанай да 3500кг грузападымальнасцю. У сувязі з узрослай грузападымальнасцю былі ўжытыя шыны памерам 8,25-20 і дыскі колаў з трыма адтулінамі. Па сутнасці, ГАЗ-53Ф — гэта шасі ГАЗ-51A з падоўжанай да 3700 мм колавай базай і з кабінай грузавіка ГАЗ-52.

Да сакавіка 1962 года ГАЗ-53Ф збіраўся перыядычна — невялікімі партыямі — і толькі потым выпуск машын набыў арганізаваны характар адначасова з павелічэннем выпуску.

Выпуск ГАЗ-53Ф працягваўся да 1967 года, і ішоў паралельна з выпускам ГАЗ-53 і ГАЗ-53А, бо новых V-падобных рухавікоў не хапала. Варта адзначыць, што ГАЗ-53Ф не меў поспеху ў эксплуатацыйных арганізацый і выпускаўся толькі з-за адсутнасці дастатковай колькасці матораў ЗМЗ-53. У студзені 1967 года, калі выпуск ЗМЗ-53 быў асвоены ў запланаваных аб'ёмах, выпуск ГАЗ-53Ф быў спынены. Было выраблена 108.365 аўтамабіляў *ГАЗ-53Ф*.

На базе мадэлі ГАЗ-53Ф быў таксама распрацаваны седлавы цягач **ГАЗ-53К**, аднак у серыю ён не пайшоў.

### ГАЗ-53А

Буйнасерыйную зборку рухавікоў V8 наладзілі толькі ў канцы кастрычніка 1963 года, але да канца года вырабілі толькі невялікую доследна-прамысловую партыю. Больш-менш устойлівы выпуск **ГАЗ-53** пачаўся толькі ў чэрвені 1964 года. Гэтыя машыны мелі абмежаваную грузападымальнасць 3 т, паколькі на заводзе на той момант яшчэ не змаглі распачаць вытворчасць новых гіпоідных задніх мастоў. Па сутнасці ГАЗ-53 з'яўляўся мадэрнізаваным ГАЗ-53Ф, аснашчаным васьміцыліндравым рухавіком. Было выраблена 3426 аўтамабіляў ГАЗ-53.

З чэрвеня 1965 года пачаў выпускацца **ГАЗ-53А**, які ўяўляў сабой мадэрнізаваны ГАЗ-53. Адрозненне ад папярэдняй мадэлі заключаліся ва ўзмоцненай пярэдняй восі, новай карданнай перадачы і рулявым механізме. Грузападымальнасць была павялічана да чатырох тон.

* **ГАЗ-53-01** — мадыфікацыя ГАЗ-53A, якая ўяўляе сабой шасі для ўстаноўкі фургонаў і іншага адмысловага абсталявання.
* **ГАЗ-53-02** — мадыфікацыя ГАЗ-53A, якая ўяўляе сабой шасі для ўстаноўкі самазвальных кузаваў Саранскага аўтамабільнага завода. У параўнанні з базавым аўтамабілем была на 290 мм паменшана задняя навісь рамы (колавая база пакінутая ранейшая). Таксама ўсталёўвалася скрынка адбору магутнасці для прывада гідрапомпы.
* **ГАЗ-53-05** — мадыфікацыя ГАЗ-53A, прызначаная для працы з 3-тонным прычэпам.
* **ГАЗ-53-07** (лістапад 1976–1984) — бартавая газабалонная мадыфікацыя ГАЗ-53A, прызначаная для працы на звадкаваным газе. У якасці рэзервовага паліва для кароткачасовай працы выкарыстоўваўся бензін А-76. На аўтамабіль усталёўваўся рухавік мадэлі ЗМЗ-53-18 (базавы ЗМЗ-53-11, канверсаваны для працы на СНД) са ступенню сціску 8,5 і магутнасцю 88,3 кВт (120 к.с.) пры 3200 аб / хв; крутоўны момант 284 Н-м (29 кгс-м) пры 2200-2500 аб / хв. Газавая сістэма харчавання ідэнтычная той, што была ў аўтамабіля ГАЗ-52-07 за выключэннем таго, што быў ужыты газавы балон карысным аб'ёмам 170 л (поўны — 190 л), газавы змяшальнік — СД-250. Аб'ём бензабака рэзервовай сістэмы 60 л.
* **ГАЗ-53-40** — шасі для мантажу аўтобусных кузаваў Курганскага аўтобуснага завода. Шасі пастаўлялася з поўным пярэднім апярэннем, але без кабіны — толькі з рамкай лэбавага шкла. Шасі камплектаваліся больш мяккімі рысорамі, паліўным бакам ад ГАЗ-66 і тэлескапічнымі амартызатарамі, змененай тармазной сістэмай і электраабсталяваннем.
* **ГАЗ-53-50** — экспартная мадыфікацыя ГАЗ-53А для краін з трапічным кліматам.
* **ГАЗ-53-70** — экспартная мадыфікацыя ГАЗ-53А для краін з умераным кліматам.

### ГАЗ-53-12

ГАЗ-53-12
Цягам першай паловы–сярэдзіны 1980-х гадоў была праведзена мадэрнізацыя аўтамабіля, пасля якой базавы аўтамабіль атрымаў індэкс **ГАЗ-53-12**. Ключавымі пунктамі ў пытанні паляпшэння эксплуатацыйных паказчыкаў у параўнанні з ГАЗ-53А акрамя павышэння рэсурсу сталі зніжэнне расходу паліва і павелічэнне карыснай нагрузкі. Велічыню грузападымальнасці паднялі да 4,5 т, пад капотам грузавіка з'явіўся мадэрнізаваны 120-моцны рухавік.

Засваенне абноўленага аўтамабіля праходзіла ў два этапы. Першы этап мадэрнізацыі пачалі ў 1982 годзе. На гэтым этапе былі ўведзеныя змены, скіраваныя на падвышэнне агульнай надзейнасці вузлоў і эфектыўнасці тармазной сістэмы. Для гэтага была ўзмоцнена аснова грузавой платформы, ланжэроны і папярочкі рамы, узмоцнены картэр задняга моста, укаранёна новая задняя падвеска са змененым наборам рысор, павышана эфектыўнасць гідравакуумнага ўзмацняльніка тормазаў, а таксама з канструкцыі скрынкі перадач былі выключаныя сінхранізатары (яны традыцыйна былі слабым месцам). На гэтым жа этапе было перагледжана абліцоўванне радыятара, якое спрасцілася і стала больш тэхналагічным.

На другім этапе засваення ўкараняліся змены, якія датычыліся пытанняў бяспекі: на машынах паступова з'яўляліся новая святлатэхніка, аварыйная светлавая сігналізацыя і тармазная сістэма з раздзельным па восях прывадам, двума гідравакуумнымі ўзмацняльнікамі і сігналізатарам аб разгерметызацыі аднаго з контураў. Рэалізацыя другога этапа была завершана ў 1986 годзе.

Аналагічным чынам былі мадэрнізаваныя і ўсе мадыфікацыі, у тым ліку шасі для надбудоў.

* **ГАЗ-53-11** уяўляе сабой шасі мадэлі ГАЗ-53-12, прызначанае для мантажу спецыяльных кузаваў.
* **ГАЗ-53-14** — самазвальнае шасі, прызначанае для паставак на Саранскі і Фрунзенскі заводы. Канструктыўна ГАЗ-53-14 былі аналагічныя шасі ГАЗ-53-02.
* **ГАЗ-53-19** — бартавая газабалонная мадыфікацыя ГАЗ-53-12, прызначаная для працы на звадкаваным газе. Выпускалася ў перыяд 1983–1993. У якасці рэзервовага паліва для кароткачасовай працы выкарыстоўваўся бензін А-76.
* **ГАЗ-53-27** — бартавая газабалонная мадыфікацыя ГАЗ-53-12, прызначаная для працы на сціснутым прыродным газе. Выпускалася ў перыяд 1984–1990 г.
* **ГАЗ-53-12-1040** — абноўленае шасі на базе ГАЗ-53-12 для Курганскага аўтобуснага завода для аўтобусаў КАвЗ-685M.

Выпуск ГАЗ-53-12 працягваўся да студзеня 1993 года. Агулам было выраблена 3 336 286 аўтамабіляў ГАЗ-53А і ГАЗ-53-12.

Канструкцыя
-----------

Аўтамабілі сямейства ГАЗ-52/53 уяўляюць сабой двухвосевыя грузавыя аўтамабілі капотнай кампаноўкі. Галоўны канструктар — А. Д. Прасвірнын. Вядучыя канструктары — А. І. Шыхаў, В. Д. Запойнаў. Вядучы канструктар рухавіка V8 — П. Э. Сыркін.

### Кабіна

Выгляд кабіны   
(1975–1984 гады)
Выгляд кабіны   
(ад 1984 года)
Аўтамабілі сямейства мелі ўніфікаваную кабіну. Кабіна — металічная, двухмесная.

Першыя версіі аўтамабіляў вызначаліся верхнім размяшчэннем фар у абліцоўванні кабіны. З 1975 года падфарнікі сталі размяшчацца над фарамі, змянілася абліцоўванне радыятара (гэтак званая «усмешка»). З канца 1984 з'яўляецца чарговая, апошняя, версія абліцоўвання — адтуліны рашоткі выцягнуліся, паваротнікі зрушыліся кожны бліжэй да свайго краю. Таксама стаў усталёўвацца некалькі зменены пярэдні буфер без верхняй падножкі-накладкі.

Інтэр'ер
У 1973 годзе аўтамабілі сталі абсталёўваць бакавымі паўторнікамі паказальнікаў павароту, якія размяшчаліся на крылах кабіны, у 1978 годзе на даху кабіны з'яўляюцца штампаваныя рэбры жорсткасці.

Аўтамабілі фарбаваліся ў блакітны, светла-жоўты пясочны і хакі колеры. У 1960-ых — пачатку 1970 гадоў таксама выкарыстоўваліся колеры "кава з малаком" і "марская хваля". Варта адзначыць, што ў адрозненні ад ГАЗ-53, абліцоўванне радыятара якога афарбоўвалася ў светла-шэры колер, аўтамабілі ГАЗ-52 заўсёды мелі рашотку радыятара аднаго колеру з кабінай.

### Рухавік

На аўтамабілі ГАЗ-52 усталёўваўся мадэрнізаваны рухавік ад *ГАЗ-51А* — радны шасціцыліндравы і з ніжнім размяшчэннем клапанаў. Рухавік быў удасканалены з мэтай павелічэння рэсурса, а таксама, дзякуючы прымяненню іншай галоўкі блока цыліндраў і павелічэнню ступені сціску з 6,2 да 6,7, павялічылася і яго магутнасць да 75 к.с.

Рухавік ГАЗ-53
ГАЗ-53 меў 8-цыліндравы карбюратарны бензінавы рухавік *ЗМЗ-53*, з V-падобным размяшчэннем цыліндраў і верхнім размяшчэннем клапанаў. Працоўны аб'ём — 4,25 л, ступень сціску 6,7 і развіваў магутнасць 115 к.с. пры 3200 аб / хв. Рухавік меў галоўку і блок цыліндраў з алюмініевага сплава. Да канструктыўных асаблівасцяў рухавіка варта аднесці сістэму змазкі з фільтрам цэнтрабежнай ачысткі масла (цэнтрыфугай), адкрытую сістэму вентыляцыі картэра, гільзы цыліндраў мокрага тыпу. У 1983 годзе канструкцыя рухавіка была змененая. Новы рухавік *ЗМЗ-53-11* адрозніваўся сістэмай змазкі з аднасекцыйным алейным насосам і поўнапатокавым алейным фільтрам, новым карбюратарам К-135, новымі галоўкамі цыліндраў з павялічанай ступенню сціску, ужываннем закрытай сістэмы вентыляцыі картэра. Ужытыя новаўвядзенні дазволілі павялічыць магутнасць рухавіка да 120 к.с. і знізіць на 5-7% расход паліва.

### Шасі

Аўтамабіль меў жорсткую раму з сямю папярочнымі бэлькамі.

У пярэдняй частцы рамы на дзвюх падоўжных паўэліптычных рысорах замацоўвалася кованая сталёвая пярэдняя вось. У пярэднюю падвеску акрамя рысор ўключаліся таксама тэлескапічныя гідраўлічныя амартызатары.

Ззаду рама абапіралася на бэльку вядучага моста праз пару падоўжных паўэліптычных рысор, злучаных з рамай праз гумовыя падушкі. Акрамя гэтага, задняя падвеска мела дадатковыя рысоры-падрысорнікі, якія разам з асноўнымі рысорамі мацаваліся з дапамогай драбінак да пляцовак паўвосевых рукавоў.

У задняй частцы рамы ўсталёўвалася буксірная прылада з пругкім гумавым элементам. Запасное кола ўмацоўвалася на адкідным кранштэйне з левага боку рамы.

Галоўным адрозненнем самазвальных шасі з'яўлялася рама, скарочаная ў задняй навісі і пазбаўленая раскосаў у шостай папярочкі. Замест цягава-счэпнага прыбору, якім камплектаваліся звычайныя грузавікі, на вертыкальных сценках ланжэронаў самазвальных шасі мантаваліся буксірныя крукі — такія самыя, як на пярэднім бамперы.

ГАЗ-53 адрозніваўся ад ГАЗ-52 узмоцненай задняй падвескай (паўэліптычныя рысоры з закладаннем канцоў у гумавыя падушкі), гіпоідным заднім мостам, памерам колаў (шыны ГАЗ-52 — 7,50-20, ГАЗ-53 — 8,25-20). Руль, тармазы і карданныя шарніры былі ўніфікаваныя, але ў тармазной сістэме быў ужыты гідравакуумны ўзмацняльнік тармазоў.

### Тэхнічныя характарыстыкі

Тэхнічныя характарыстыкі ГАЗ-52

| Мадэль | ГАЗ-52-03 | ГАЗ-52-04, ГАЗ-52-05 |
| --- | --- | --- |
| Выпуск | 1966–1973 | 1975–1989 |
| Рухавік | 6-цыліндравы, карбюратарны, 4-тактны |
| Аб'ём | 3485 см³ |
| Дыяметр цыліндра × ход | 82 × 110 мм |
| Магутнасць | 75 к.с. пры 2900 аб/хв |
| Каробка перадач | Механічная, чатырохступеньчатая |
| Памеры Д × Ш × В | 6395 × 2280 × 2190 мм | 5708 × 2200 × 2150 мм |
| Колавая база | 3700 мм | 3300 мм |
| Дарожны прасвет | 245 мм |  |
| Кузаў | Бартавая платформа (3740 × 2170 × 543 мм) | Бартавая платформа (3060 × 2070 × 610 мм) |
| Падрыхтаваная маса | 2815 кг | 2520 кг |
| Грузападымальнасць | 2500 кг |
| Памер шын | 7,50-20" |
| Ёмістасць паліўнага бака | 90 л |
| Максімальная хуткасць | 70 км/г |
|

Тэхнічныя характарыстыкі ГАЗ-53

| Мадэль | ГАЗ-53Ф | ГАЗ-53А | ГАЗ-53-12 |
| --- | --- | --- | --- |
| Выпуск | 1961–01.1967 | 1965–1983 | 1983–1993 |
| Рухавік | ГАЗ-51 (фарсіраваны), 6-цыліндравы, карбюратарны, 4-тактны | ЗМЗ-53, 8-цыліндравы, V-падобны, карбюратарны, 4-тактны, | ЗМЗ-53-11, 8-цыліндравы, V-падобны, карбюратарны, 4-тактны, |
| Аб'ём | 3485 см³ | 4254 см³ |
| Дыяметр цыліндра × ход | 82 × 110 мм | 92 × 80 мм |
| Магутнасць | 82 к.с. пры 3200 пры аб / хв | 115 к.с. пры 3200 пры аб / хв | 120 к.с. пры 3200 пры аб / хв |
| Каробка перадач | Механічная, чатырохступеньчатая, з сінхранізатарамі на трэцяй-чацвёртай перадачах. |
| Памеры Д × Ш × В | 6375 × 2380 × 2220 мм | 6395 × 2280 × 2190 мм |
| Колавая база | 3700 мм |
| Дарожны прасвет |  ? | 245 мм |
| Кузаў | Бартавая платформа (3750 × 2180 × 674 мм) | Бартавая платформа (3740 × 2170 × 680 мм) | Бартавая платформа |
| Падрыхтаваная маса |  ? | 3250 кг | 3200 кг |
| Поўная маса | 6600 кг | 7400 |  ? |
| Грузападымальнасць | 3000-3500 кг | 4000 кг | 4500 кг |
| Памер шын | 8,25-20" |
| Ёмістасць паліўнага бака |  ? | 90 л |
| Максімальная хуткасць | 75 км/г | 80 км/г |
| Выдатак паліва |  ? |  ? | 30,0 л/100км |
|

Эксплуатацыя
------------

Аўтамабілі ГАЗ-52/53 выпускаліся амаль 30 гадоў і ў свой час былі самымі масавымі грузавікамі ў СССР. Грузавікі гэтага сямейства выкарыстоўваліся практычна ва ўсіх сферах народнай гаспадаркі Савецкага Саюза: сельская гаспадарка, сфера будаўніцтва, грузавыя перавозкі (перавозкі пошты, мэблі, хлебабулачных вырабаў, харчовых і прамысловых тавараў) і інш.

У 1970-х—пачатку 1980-х гадоў аўтапаркі савецкіх калгасаў на 80% складаліся з ГАЗ-53.

На базе сямейства мантавалася значная колькасць адмысловых надбудоў. На шасі ГАЗ-52-01 і ГАЗ-53-01/ГАЗ-53-11 выпускаліся палівазапраўшчыкі і паліватранспартавальнікі, цыстэрны для перавозкі вады і малака, аўтафургоны, самазвалы, аўтамабільныя краны, пажарныя і шмат іншых, як шырока, так і вузка спецыялізаваных аўтамабіляў. Выпускаліся аўтобусы, якія выкарыстоўвалі шасі ГАЗ-52/53.

Ва ўзброеных сілах СССР аўтамабілі ГАЗ-52 і ГАЗ-53 выкарыстоўваліся ў асноўным на агульных транспартных перавозках у якасці дапаможных сродкаў дастаўкі асабістага саставу і грузаў у інтэнданцкіх, харчовых і паліўных тылавых службах, а таксама ў камунальнай гаспадарцы буйных ваенных падраздзяленняў, аэрадромаў, партоў і ваенных гарадкоў. У сістэме выканання пакаранняў ужываліся спецыяльныя аўтамабілі з закрытымі кузавамі для перавозкі арыштаваных і зняволеных (аўтазакі).

Адпускная цана ГАЗ-53-12 складала 3458 рублёў 50 капеек, пры гэтым прыбытак завода складаў 510 рублёў 57 капеек з улікам надбаўкі за Дзяржаўны Знак якасці СССР. ГАЗ-52-04 прыносіў заводу толькі 30 рублёў 81 капейку прыбытку пры кошце ў 2035 руб. 50 кап.

Экспарт
-------

У 1967–1991 гг. аўтамабілі ГАЗ-53А і 53-12 збіраліся з савецкіх зборачных камплектаў на балгарскім прадпрыемстве «Мадара» у горадзе Шумен. Характэрна, што з пачатку 70-х аўтамабілі балгарскай зборкі абсталёўвалі 80-моцным дызелем вытворчасці варненскага маторабудаўнічага завода «Васіл Колар», якія выпускаліся па ліцэнзіі англійскай фірмы Perkins. У 80-х сярэднегадавы выпуск ГАЗ-53 прадпрыемствам «Мадара» дасягнуў 3000 адзінак.

Асобныя партыі аўтамабіляў збіралі з машынакамплектаў на Кубе.

ГАЗ-53А і яго мадыфікацыі шырока пастаўляўся на экспарт. Першыя партыі на знешні рынак былі адпраўленыя адразу пасля пачатку выпуску — у 1965 годзе, а неўзабаве былі распрацаваны спецыяльныя экспартныя мадыфікацыі ГАЗ-53-50 і ГАЗ-53-70. Аўтамабілі пастаўляліся амаль у 50 краін свету. Пераважна пастаўкі ажыццяўляліся ў ГДР, Венгрыю, Чэхаславакію, Польшчу, Югаславію, Фінляндыю, Кубу, В’етнам, КНДР, Лаос і Манголію. Пастаўлена на экспарт 61 100 машын.

У філатэліі
-----------

* ГАЗ-53А на паштовай марцы СССР, 1986 годГАЗ-53А на паштовай марцы СССР, 1986 год
* На паштовай марцы Азербайджана, 2013 годНа паштовай марцы Азербайджана, 2013 год

Зноскі
------

1. 1 2 3  
Целибеев С. Массовый труженик : [об автомобиле ГАЗ-53] // Автозаводец. – 2020. – 2 июля (№ 27). – С. 6. – (Машины времени)  (руск.)
2. ↑  *«М20. Победа»*. «DeAgostini». **№94**: 10. 2014. ISSN 2305-4026. `{{cite journal}}`: Адсутнічае або пусты `|title=` (даведка) (руск.)
3. ↑  *«М20. Победа»*. «DeAgostini». **№92**: 11. 2014. ISSN 2305-4026. `{{cite journal}}`: Адсутнічае або пусты `|title=` (даведка) (руск.)
4. ↑    (руск.)
5. ↑    (руск.)
6. ↑  *«М20. Победа»*. «DeAgostini». **№100**: 5. 2015. ISSN 2305-4026. `{{cite journal}}`: Адсутнічае або пусты `|title=` (даведка) (руск.)
7. 1 2 3  ГАЗ вместо бензина // *За рулём* : часопіс. — 1985. — № 3. — С. 15. (руск.)
8. ↑  Долгожитель ГАЗ—51 и его преемник ГАЗ—52-04 // *За рулём* : часопіс. — 1975. — № 8. — С. 9. (руск.)
9. ↑    (руск.)
10. ↑    (руск.)
11. ↑  Новости. События. Факты. ГАЗ-5206 // *За рулём* : часопіс. — 1978. — № 8. — С. 12. (руск.)
12. ↑    (руск.)
13. ↑    (руск.)
14. ↑    (руск.)
15. ↑    (руск.)
16. ↑  *Краткий автомобильный справочник. Издание десятое, переработанное и дополненное*. М.: «Транспорт». 1985. p. 58. `{{cite book}}`: Пададзена больш чым адно значэнне `|pages=` і `|page=` specified (даведка); Шаблон цытавання мае пусты невядомы параметр: `|month=` (даведка) (руск.)
17. ↑  *«М20. Победа»*. «DeAgostini». **№90**: 11. 2014. ISSN 2305-4026. `{{cite journal}}`: Адсутнічае або пусты `|title=` (даведка) (руск.)
18. ↑  *«М20. Победа»*. «DeAgostini». **№99**: 5-6. 2015. ISSN 2305-4026. `{{cite journal}}`: Адсутнічае або пусты `|title=` (даведка) (руск.)
19. ↑
20. ↑
21. ↑
22. ↑
23. 1 2 3  *Краткий автомобильный справочник. Издание десятое, переработанное и дополненное*. М.: «Транспорт». 1985. p. 60. `{{cite book}}`: Пададзена больш чым адно значэнне `|pages=` і `|page=` specified (даведка); Шаблон цытавання мае пусты невядомы параметр: `|month=` (даведка) (руск.)
24. ↑
25. ↑
26. ↑
27. ↑
28. ↑
29. ↑
30. ↑
31. ↑
32. ↑  *«М20. Победа»*. «DeAgostini». **№96**: 5. 2015. ISSN 2305-4026. `{{cite journal}}`: Адсутнічае або пусты `|title=` (даведка) (руск.)
33. ↑  Грузовой автомобиль ГАЗ-53Ф // *За рулём* : часопіс. — 1962. — № 7. — С. 15. (руск.)
34. ↑  *Кочнев Е.Д.* Автомобили советской армии 1946-1991. — «Яуза, Эксмо», 2011. — 640 с. — ISBN 978-5-699-46736-5. (руск.)
35. ↑  Сколько зарабатывали автозаводы в СССР во времена Перестройки (руск.).  машина // zen.yandex.ru (16 чэрвеня 2020). Праверана 26 ліпеня 2020.
36. ↑
37. ↑  Советский грузовой экспорт – куда и сколько? (руск.).  mpark.pro (3 снежня 2019). Праверана 11 студзеня 2020.

Літаратура
----------

* ГАЗ-52 и другие // *Грузовик Пресс* : часопіс. — 2006. — № 01.  (руск.)
* ГАЗОН: ИСТОРИЯ В КАРТИНКАХ // *Коммерческий транспорт* : часопіс. — 2015. — № 1 (117). — С. 12, 13, 16.  (руск.)
* Наследники «пятьдесят первого» семейства // *Коммерческий транспорт* : часопіс. — 2015. — № 1 (117). — С. 74–79.  (руск.)
* ГАЗ, САЗ и технический прогресс // *Коммерческий транспорт* : часопіс. — 2015. — № 5 (121). — С. 106–111.  (руск.)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | ГАЗ-52 і ГАЗ-53 на Вікісховішчы |

* Падабенствы і адрозненні сямействаў ГАЗ-52/53 (руск.)

| ⛭Грузавыя аўтамабілі, аўтобусы і усюдыходы Горкаўскага аўтамабільнага завода |
| --- |
| Грузавыяаўтамабілі ГАЗ | 
* ✰ ГАЗ-АА
* ГАЗ-ММ
* ГАЗ-ААА
* ГАЗ-42
* ГАЗ-51
* ✰ ГАЗ-52
* ✰ ГАЗ-53
* ГАЗ-56
* ГАЗ-62
* ГАЗ-62
* ГАЗ-63
* ГАЗ-66
* ГАЗ-3301
* ГАЗ-3307
* ГАЗ-3308 «Садко»
* ГАЗ-33086 «Зямляк»
* «ГАЗель»
* «Собаль»
* ГАЗ-3310 «Валдай»
* «ГАЗель-Бізнес»
* Ермак
* «ГАЗель-Next»
* ГАЗон NEXT

 |
| Аўтобусы ГАЗ | 
* ГАЗ-03-30
* ГАЗ-05-193
* ГАЗ-55
* ГЗА-651
* «ГАЗель»
* «ГАЗель-Бізнес»
* «Собаль»
* «ГАЗель-Next»

 |
| Спецтэхніка ГАЗ | 
* ГАЗ-ВМ
* ГАЗ-46
* Паўгусенічны аўтамабіль на базе ГАЗ-63
* ГАЗ-47 (ГТ-С)
* ГАЗ-71 (ГТ-СМ)
* ГАЗ-34039
* ГАЗ-34039 «Ірбіс»
* ГАЗ-34039K «Ірбіс»
* ГАЗ-3409 «Бобр»
* ГАЗ-3344
* ГАЗ-3351
* «Тыгр»
* ГАЗ-3937
* ГАЗ-5903 (БТР-80)
* ГАЗ-59039 (БММ-80)
* ГАЗ-5903В «Вятлуга»
* ГАЗ-5903Ж
* ГАЗ-59402 «Пурга»

 |