У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Раства-Багародзіцкая царква.
**Свята-Раства-Багародзіцкая царква** — праваслаўны храм у в. Мураванка Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці Беларусі. Помнік абарончага дойлідства. Мае стылявыя адзнакі беларускай готыкі з элементамі рэнесансу.

Гісторыя
--------

Мураванкаўская царква на малюнку В. Гразнова (1874)
Доўгі час афіцыйнай датай будаўніцтва царквы лічыўся 1407 год. Пазней аналіз гістарычных дакументаў паказаў, што дата 1407 г. была сфальсіфікавана ў XVII стагоддзі. Больш дэталёвае вывучэнне помніка дало навукоўцам падставы меркаваць, што пабудавана ўмацаваная царква была дзесьці паміж 1516 і 1542 гг. Да гэтага часу мясцовасць будучага будаўніцтва ўжо насіла назву Мураванка дзякуючы адзінай умацаванай мураванай вежы, якая і была пазней перабудавана ў храм.

* 1524 год — пачатак будаўніцтва цаглянай царквы.
* 1656 год — у вайну з Масквою значна пацярпела.

У Паўночную вайну царква трапіла ў 1706 годзе пад гарматны абстрэл войскаў шведскага караля Карла XII, якія ішлі на Палтаву. У выніку абстрэлу царква панесла сур'ёзныя пашкоджанні. Пасля гэтага прыйшла ў запусценне і была адноўлена толькі ў сярэдзіне XIX стагоддзя.

* 1822, 1871—1872 гады — капітальныя рамонт будынка.
* 1920-я гады — дзейнічала як касцёл.
* 1988—1990 гады — вяртанне царквы вернікам.

Архітэктура
-----------

План царквы (1874)
Царква ў Мураванцы — адзін з выдатнейшых помнікаў абарончага храмабудаўніцтва ў Вялікім Княстве Літоўскім. Падобная да Свята-Міхайлаўскай царквы ў Сынкавічах, яна мае больш дасканалую структуру.

У плане царква нагадвае правільны прамавугольнік, блізкі да квадрата (15х13,5 м). Да ўсходняга фасада прымыкае адна апсіда амаль на ўсю шырыню царквы. Вежы храма круглыя; заходнія вежы маюць ў дыяметры каля 4,5 м, таўшчыня сцен — блізкая да 1,8 м, а першапачатковая вышыня — каля 14 м; усходнія вежы меншых памераў — дыяметр усяго 3 м, таўшчыня сцен — каля 1 м, вышыня амаль такая ж, як і ў заходніх. У вежах размяшчаюцца вітыя сходы, якія вядуць да байніц. Кожная байніца мела від даволі вялікага праёму перакрытага акруглай аркай, які паступова звужваецца да сярэдзіны. Над байніцай — невялікая адтуліна для назірання за праціўнікам. Раней у паўночнай і паўднёвай сценах мелася па 7 байніц, потым адна была закладзена, засталося толькі шэсць — па тры з кожнага боку. Галоўны ўваход у храм абараняла цяжкая рашотка-герса, якая спускалася на ланцугах з нішы над уваходам.

Унутраная прастора збудавання падзелена чатырма гранёнымі слупамі на тры нефы, якія перакрыты зоркавымі скляпеннямі. Гурты апошніх у перапляценнях утвараюць ромбы і трохкутнікі. Была знойдзена алтарная сцяна, што аддзяляла кафалікон ад алтарнай часткі. Паводле меркавання Г. Лаўрэцкага, што гэта сцяна таксама была невялікім умацаваннем. Паводле апісанняў гісторыкаў, да пачатку XIX стагоддзі ў храме па ўсім перыметры ішоў тайны ход. Акрамя таго, там знаходзілася мноства схованак, а пад будынкам размяшчаліся два склепы.

Фасады храма насычаны дэкаратыўнымі элементамі. Нішамі ўпрыгожаны не толькі сцены, але і вежы, апсіда. Усё збудаванне ахоплівае дэкаратыўны паясок — рад цэглы, пакладзенай пад вуглом. Спалучэнне цёмна-чырвонага фона сцяны з белымі паясамі і нішамі надае храму асаблівае хараство, таму яго фасады не выклікаюць уражання суровасці.

Галоўны заходні фасад выконвае ролю своеасаблівага дэкаратыўнага шчыта, падзеленага па гарызанталі на дзве часткі. Унізе — тры нішы складанай канструкцыі. У кожнай з іх — дзве меншых памераў. У верхняй частцы зроблена адна вялікая ніша з падвойнай аркай. Нягледзячы на відавочную прастату, такі дэкор вельмі гарманічна падзяляе паверхню шчыта і надае яму вытанчанасць. Гэтаму спрыяюць і бакавыя абрысы франтона з яго рытмічнымі вертыкальнымі павышэннямі і стромкімі схіламі. Размяшчэнне шчыта франтона паміж ніжэйшымі вуглавымі вежамі значна ўзмацняе вертыкальнасць усяго заходняга фасада. Афармленне фасада зроблена па прынцыпе паступовага нарастання дэкаратыўнасці.

Храм неаднойчы змяняўся, асабліва ў час капітальных рамонтаў у 1822 і 1871—1872 гг. Зніклі некаторыя характэрныя дэталі, якія стваралі непаўторны каларыт царквы-крэпасці. Аказалася замураванай частка байніц на галоўным і бакавых фасадах, зніклі байніцы з усходняга. Раскіданы лесвіцы алтарных вежаў, на адзін ярус надбудаваны заходнія вежы заходняга фасада. Зроблены новыя карнізы, пабудаваны прытвор. На вонкавых сценах з'явілася тынкоўка. Аднак, нягледзячы на істотныя змены, першапачатковы выгляд храма ў асноўным захаваўся. У час Вялікай Айчыннай вайны была пашкоджана, у канцы 1940 — пачатку 1950-х гг. адрамантаваны сцены, скляпенні, дах.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Абарончы храм Раства Багародзіцы ў вёсцы Мураванка.
2. 1 2 3 4 5  Мурованка: между прошлым и будущим

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы на Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; маст. І. І. Бокі. — 2-е выд. — Мінск: БелЭн, 2001. — 328 с. — ISBN 985-11-0190-7.
* *Ткачёв М. А.* Замки Беларуси / М. А. Ткачёв. — Мн.: Беларусь, 2002. — 200 с.: ил. — ISBN 985-07-0418-7.
* *Горны А.* Страсці вакол Мураванкі. Эпізод з гісторыі Маламажэйкаўскай Свята-Раства-Багародзіцкай царквы // Поколение. 2013. № 2. С. 45—47.
* *Лаўрэш Л.* Датаванне пабудовы царквы ў Малым Мажэйкаве // Białoruskie Zeszyty Historyczne № 40. Białystok, 2013. С. 226—232.
* *Лаўрэш Л.* Спіс вернікаў царквы ў Малым Мажэйкаве, 1829 г. // Лідскі Летапісец 3(75)–2016. С. 26–40.
* *Лаўрэш Л.* Маламажэйкаўская царква: гістарычны нарыс. Архівавана 29 мая 2020. — Гродна: "ЮрСаПрынт", 2017. - 114 с.: іл.
* *Лаўрэш Л.* Зноў пра святароў і царкву ў Малым Мажэйкаве // Лідскі Летапісец, 2020. 1(89). С. 21-31.
* *Лаўрэш Л.* Фундатар Маламажэйкаўскай царквы Шымка Мацкавіч і яго нашчадкі // Беларусь у кантэксце еўрапейскай гісторыі: асоба, грамадства, дзяржава : зб. навук. арт. / ГрДУ імя Янкі Купалы. Гродна : ГрДУ, 2021. С. 299-305. // на pawet.net

Спасылкі
--------



|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Мураванка) на Вікісховішчы |

* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Мураванка) на сайце Radzima.org
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Мураванка) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Мураванка) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Мураванка) на сайце «Архіварта»

| ⛭Абарончыя храмы Беларусі |
| --- |
| Праваслаўныя | 
* Барысаглебская царква (Навагрудак)
* Свята-Міхайлаўская царква (Сынкавічы)
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Мураванка)

 |
| Каталіцкія | 
* Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Камаі)
* Троіцкі касцёл (Чарнаўчыцы)
* Фара Вітаўта† (Гродна)

 |
| Пратэстанцкія | 
* Кальвінскі збор† (Дзяржынск)
* Касцёл Святога Міхаіла (Смаргонь)
* Спаса-Праабражэнская царква (Заслаўе)

 |
| Іўдзейскія | 
* Быхаўская сінагога
* Слонімская сінагога

 |
| † страчаныя аб’екты |