recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Фельдма́ршал** (ням.: Feldmarschall), або **генерал-фельдмаршал** (ням.: Generalfeldmarschall) — вышэйшае воінскае званне, якое існавала ў арміях германскіх дзяржаў, Расійскай імперыі, Свяшчэннай Рымскай імперыі і Аўстрыйскай імперыі. Адпавядае званню маршала ў некаторых іншых арміях.

Гісторыя звання «Фельдмаршал»
-----------------------------

Упершыню тытул фельдмаршала для галоўнага военачальніка з’явіўся ў дзяржаве, утворанай Тэўтонскім ордэнам у XIV стагоддзі. Пазней існаваў у Прусіі. У XVI стагоддзі ў германскіх дзяржавах, а ў XVII стагоддзі ў Аўстрыі і Расіі было ўведзена званне (чын) генерал-фельдмаршала, якое прысвойвалася галоўнакамандуючым сухапутных армій за асобыя заслугі падчас вайны (гл. Генерал-фельдмаршал (Расія), Генерал-фельдмаршал (Аўстрыя), фельдмаршал (Швецыя)).

### Германія

Асноўны артыкул: **Генерал-фельдмаршал (Германія)**
Да 1941 года чын (званне) генерал-фельдмаршала быў найвышэйшым вайсковым званнем у арміі і ВПС Германіі (у ВМС мелася адпаведнае званне — «грос-адмірал»). Падчас Другой сусветнай вайны 1939—1945 ва ўзброеных сілах Германіі званне генерал-фельдмаршала мелі 26 военачальнікаў.

У 1940 годзе было ўведзена дадатковае званне — «Рэйхсмаршал», адзіным уладальнікам якога быў Герман Герынг (авіяцыя). Пасля падзення Трэцяга рэйха званне генерал-фельдмаршала ў арміі і ВПС (а ў ВМС грос-адмірала) было скасавана.

### Вялікабрытанія

Асноўны артыкул: **Фельдмаршал (Вялікабрытанія)**
У Вялікабрытаніі званне фельдмаршала існуе з 1736 года і да цяперашняга часу (у 1996 годзе было прынята рашэнне не прысвойваць гэта званне ў мірны час).

### Швецыя

Асноўны артыкул: **Фельдмаршал (Швецыя)**

Спасылкі
--------

* Field Marshal (англ.)(недаступная спасылка).  Bambooweb Dictionary. Архівавана з першакрыніцы 4 снежня 2008. Праверана 16.09.2009.
* International Encyclopedia of Uniform Insignia (англ.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 28 ліпеня 2011. Праверана 16.09.2009.
* Saudi Royal Guard Regiment (англ.)
* Marshal Ali Abdullah Saleh President of the Republic of Yemen Архівавана 19 снежня 2010.  (англ.)
Высотныя будынкі «Алімпіяды» парыжскага азіяцкага квартала
Сплаў культур: кафэ «Макдональдс» у азіяцкім квартале Парыжа
**Азіяцкі квартал Парыжа** (фр.: quartier asiatique de Paris) — адзін з кварталаў у 13-й акрузе французскай сталіцы вакол праспектаў Іўры (*avenue d'Ivry*) і дэ Шуазі (*avenue de Choisy*).

Гэта самы вялікі азіяцкі квартал у Еўропе. Жыхары квартала — большай часткай эмігранты з В’етнама, Кітая, Лаоса і Камбоджы, а таксама кітайцы Французскай Палінезіі і Французскай Гвіяны, в'етнамцы з Новай Каледоніі — утвараюць мясцовую азіяцкую абшчыну.

Гісторыя азіяцкага квартала пачынаецца ў 1920-х, калі некалькі кітайскіх студэнтаў пасяліліся ў 13-й акрузе Парыжа, дзе яны стварылі пад кіраўніцтвам Чжоў Эньлая французскую секцыю Камуністычнай партыі Кітая. 

Першыя хвалі масавай азіяцкай іміграцыі пачаліся ў сярэдзіне 1970-х з бежанцаў, якія ратуюцца ад палітычнай сітуацыі ў Паўднёва-Усходняй Азіі (вайна ў В'етнаме і Лаосе, грамадзянская вайна ў Камбоджы). Прыбываюць масы кітайскіх перасяленцаў з паўднёвай частцы Кітая, з-за чаго квартал пачынаюць называць чайна-таўнам. 13-ю акругу яны выбіраюць з-за наяўнасці мноства пустых будынкаў: высоткі былі пабудаваныя ў рамках плана «Італія 13» для парыжскіх «япі», але не атрымалі поспеху сярод мэтавай аўдыторыі. Жыццё ў квартале сярод азіятаў часта разглядаецца як пераходны крок па прыбыцці ў Францыю. Тыя, хто прыбыў у папярэдніх хваляў іміграцыі, у многіх выпадках перабіраюцца жыць у іншыя раёны або прыгарады.
**Генадзь Пятровіч Баданаў** (16 (29) лістапада 1911, с. Тубанаеўка, Спаскі раён  (руск.) (бел. Горкаўская вобласць — 5 лютага 1977) — савецкі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскі архітэктурны інстытут у 1940 годзе. У 1946—1950 гг. працаваў у інстытуце Белдзяржпраект.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1947 года.

Праца ў БССР
------------

Дом па праспекце Незалежнасці, 19 з кнігарняй
Адзін з аўтараў праекта забудовы Цэнтральнай плошчы (праект 1949, з У. Каралём, Л. Мацкевічам, М. Асмалоўскім, М. Паруснікавым), аўтар праектаў 106-, 108- і 124-кватэрных дамоў (1948—1954), моста цераз Свіслач на Ленінскім праспекце (1952, сумесна з М. Паруснікавым), корпуса гасцініцы «Мінск» (1957, сумесна з Г. Сысоевым, С. Мусінскім, Д. Кудраўцавым) — усе ў Мінску.

Праца ў іншых краінах
---------------------

У Маскве ўзведзены 10-павярховы жылы дом па вуліцы Аўтазаводскай (1950—1954); распрацаваны: праект дэталёвай планіроўкі забудовы эксперыментальнага жылога раёна Трапарова  (руск.) (бел. (1957—1960), серыя тыпавых праектаў 9—12-павярховых буйнапанэльных жылых дамоў (1971). Аўтар праектаў жылых дамоў з сілікатабятонных блокаў для калгаснага будаўніцтва ў Калінінскай вобласці (1957—1960), праекта дэталёвай планіроўкі забудовы цэнтральнай часткі Улан-Батара (МНР, 1957—1961).

Узнагароды
----------

Дзяржаўная прэмія БССР 1968 года за ўдзел у стварэнні архітэктурнага ансамбля Ленінскага праспекта ў Мінску.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Баданов Геннадий Петрович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 37. — 737 с.
2. 1 2 3  БАДАНОВ Геннадий Петрович Архівавана 7 жніўня 2013.  (руск.)

Літаратура
----------

* Баданов Геннадий Петрович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Спасылкі
--------

* Некаторыя работы архітэктара Архівавана 4 сакавіка 2016.  (руск.)
**Азімутам** (ад араб. سمت‎‎سمت сімт — кірунак, шлях, мэта; араб. السمت‎‎السمت ас-сімт, ці араб. السموت‎‎السموت ас-самут — азімут) свяціла называецца дуга матэматычнага гарызонту ад пункту поўдня да вертыкальнага круга свяціла, або вугал паміж паўдзённай лініяй і лініяй перасячэння плоскасці матэматычнага гарызонту з вертыкальнай плоскасцю, якая праходзіць праз лінію напрамку на свяціла.

Азімуты адлічваюцца ў бок сутачнага кручэння нябеснай сферы, гэта значыць, на захад ад пункту поўдня, у межах ад 0° да 360°. Часам азімут адлічваецца ад 0° да +180° на захад і ад 0° да −180° на ўсход. Свяцілы, якія знаходзяцца на адным вертыкальным крузе, маюць аднолькавыя азімуты.

У адрозненне ад астраноміі, у геадэзіі азімуты адлічваюцца ад пункту Поўначы на Усход; а ў ваеннай справе — артылерыі [як і астраноміі (ад пункту Поўдня на Захад)], — ад кропкі Поўдня (толькі пераважна супраць ходу гадзіннікавай стрэлкі).

Зноскі
------

1. ↑  Х. К. Баранов. Арабско-русский словарь: Ок. 42000 слов.: Под ред. В. А. Костина. М. 2001—944 с. — ISBN 5-901278-01-1 — с.372
2. ↑  Энциклопедический словарь юного астронома/ Ред. коллегия, *Ерпылев Н. П*. (сост.) и др. — 2-е изд. перераб. и доп. — М.: Педагогика, 1986. — С. 189—192 — 336 с. Архівавана 27 лютага 2021.
3. ↑  Артиллерия. — М.: Воениздат МО СССР, 1953.

Літаратура
----------

* *Кононович Э. В. Мороз В. И.* Общий курс астрономии. М.: Едиториал УРСС, 2004. — 544 с. — ISBN 5-354-00866-2.

Спасылкі
--------

* Азимут светила // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
**Сумчаты крот** (*Notoryctes typhlops*), **торбакрот** — від з роду сумчатых кратоў аднайменнага сямейства. Эндэмік Аўстраліі.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 12,1-15,9 см, вага — 40-70 г. Хвост — 2,1-2,6 см. Цела пакрыта кароткай, гладкай поўсцю, звычайна крэмава-белага колеру, але вокісы жалеза ў зямлі часта афарбоўваюць яе ў чырванавата-карычневы колер. Нос і рот карычнявата-ружовыя. Вібрысы адсутнічаюць. Канічнай формы галава пераходзіць у цела. Кароткія ногі вельмі моцна развітыя і забяспечаныя двума пальцамі з кіпцюрамі. Спіна, пыса і хвост часткова не пакрытыя поўсцю, скура пакрытая рагавымі ўтварэннямі. Адсутнічаюць органы зроку. Абедзве слёзныя залозы і вомераназальны орган добра развітыя. Верагодна, слёзныя залозы чысцяць нос і вомераназальны орган і ўвільгатняюць іх. Вушы пакрытыя поўсцю і не маюць вушной ракавіны. Жывёлы могуць чуць гукі ў нізкім дыяпазоне частот. Насавыя адтуліны — маленькія, вертыкальныя разрэзы, размешчаныя непасрэдна ў ніжняй частцы пысы. Мозг развіты вельмі дрэнна. Залозы сакрэцыі і нюх добра развітыя. Нюх, верагодна, грае важную ролю.

У сумчатага крата няма пастаяннай тэмпературы цела, яна вагаецца ад 15 да 30°.

Зноскі
------

1. ↑  Ілюстрацыя да арт. **Сумчатыя** // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
2. ↑  Назовы жывёл. Менск: Інбелкульт, 1927. **(нявызн.)**.  slounik.org.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776937889 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ахрамовіч.
**Аўгусцін Ахрамовіч** (1882 — 1976) — сябра Мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падполля. Бацька іншага ўдзельніка падполля — Зянона Ахрамовіча.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1882 г. на хутары каля в. Чарняты Віленскай губерні ў Расійскай імперыі (цяпер Смаргонскі раён Гродзенскай вобласці). Перад Першай сусветнай вайной працаваў у Пецярбурзе на Пуцілаўскім заводзе. У той час да рэвалюцыі не далучаўся і палітыкай не займаўся. Там жа пазнаёміўся і пабраўся з жонкай Ганнай Максімовіч, якая таксама працавала ў Пецярбурзе. Пасля падпісання мірнай дамовы ў 1920 г. годзе паміж Польшчай і Савецкай Расіяй разам з жонкай вярнуўся ў Беларусь, на хутар каля в. Чарняты, на сваю гаспадарку. У сям'і было чацвёра дзяцей — дачка і трое сыноў. Зянон Ахрамовіч быў самы маладзейшы, старэйшымі былі Міхал, Уладзімір і Тамара.

У 1949 г. пасіўна далучыўся да антыкамуністычнай дзейнасці у складзе мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падполля. Сын Зянон разам з кіраўніком падпольнай арганізацыі Расціславам Лапіцкім распаўсюджваў улёткі, перахоўваў на хутары Аўгусціна Ахрамовіча друкарку, на якой друкаваліся ўлёткі. Паводле Зянона Ахрамовіча, яго бацькі падтрымлівалі дзейнасць юнакоў: «Бацькі мае ведалі, чым мы займаемся. Часам мы там у лазні друкавалі цэлымі днямі. То бацькі прыходзілі і клікалі есці. Усе ведалі, і брат старэйшы ведаў — Валодзя».

Арыштаваны ў сакавіку 1950 года. Сын Зянон заявіў савецкім карным органам, што бацькі нічога ня ведалі і ўзяў усё на сябе, але яны таксама былі арыштаваныя. Быў трыманы асобна ад жонкі і сына, сядзеў у адной камеры разам з іншым удзельнікам падполля — Эдуардам Сташынскім. 17—20 ліпеня 1950 г. быў асуджаны вайсковым трыбуналам Беларускай Вайсковай Акругі па справе мядзельска-смаргонскага падполля на 25 гадоў зняволення ў савецкіх канцлагерах. У кнізе «Як пошуг маланкі» Міхась Чарняўскі пісаў: 

> «*Аўгусцін Ахрамовіч, чалавек паважнага веку (меў тады ўжо амаль 70 гадоў), пачуўшы такі вялікі прысуд, падзякаваў Сталіну, што гэтак шмат яшчэ пражыве.*».
> 
> 

Паводле Зянона Ахрамовіча, пасля суду спачатку быў у Мінску год ці два, а потым разам з жонкай быў вывезены ў Хабараўскі край, але ў розныя канцлагеры. У лагерах амаль не працаваў, бо быў стары.

Вызвалены ў 1955 г. Вярнуўся на Смаргоншчыну. Сын Зянон у 1958 годзе выехаў у Польшчу. Разам з жонкай Аўгусцін Ахрамовіч пераехаў у Лідзбарк да сына, пабылі ў Лідзбарку год, а потым пераехалі да Зянона ў Эльблёнг.

Памёр у 1976 годзе.

Зноскі
------

1. ↑   Біяграфія Аўгусціна Ахрамовіча

Літаратура
----------

* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. — ISBN 985-6374-07-3.
* Чарняўскі Міхась. Ня бойцеся ахвяраў і пакут. — Вільня, 2006. — ISBN 978-9857-0620-58.
* Чарняўскі Міхась. Як пошуг маланкі: Расціслаў Лапіцкі, — Мінска: Тэхналёгія, 2006. ISBN 985-458-139-X.
* Чарняўскі М. М. Да гісторыі Мядзельска-Смаргонскага вучнёўскага падполля // Палітычныя рэпрэсіі на Беларусі ў ХХ стагоддзі: Матэрыялы нав.-практ. канферэнцыі (Менск, 27—28 лютага 1998 г.). Мн. 1998.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Барадулін.
**Феадосій Раманавіч Барадулін** (27 студзеня (8 лютага) 1896, Віцебск — 11 снежня 1956) — гісторык медыцыны. Доктар медыцынскіх навук, прафесар (1946).

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскую гімназію (1915), Маскоўскі ўніверсітэт (1923), Інстытут чырвонай прафесуры (1928).

Член Гарадоцкага павятовага рэўкама, намеснік старшыні Віцебскага губернскага рэўкама і выканкама Савета рабочых, сялянскіх і салдацкіх дэпутатаў. Дэлегат IX з’езда РКП(б) (1920). Ствараў камбеды, удзельнічаў у ліквідацыі антысавецкіх мяцяжоў. Займаўся пытаннямі забеспячэння Чырвонай Арміі харчамі і фуражом. Удзельнік падаўлення Кранштацкага мяцяжу (1921).

З 1928 года дацэнт тэрапеўтычнай клінікі 1-га Маскоўскага медыцынскага інстытута, потым загадчык кафедры шпітальнай тэрапіі, дырэктар медыцынскага інстытута ў Махачкале. У Вялікую Айчынную вайну армейскі тэрапеўт. З 1950 года загадчык кафедры гісторыі медыцыны 1-га Маскоўскага медыцынскага інстытута.

Аўтар прац па старажытнай і антычнай медыцыне.

Літаратура
----------

* Барадулін Феадосій Раманавіч // *Кузьміч, М. П.* Нашы землякі ў далёкім і блізкім замежжы : біяграфічны даведнік / П. М. Кузьміч, М. І. Сцепаненка. — Віцебск, 2007. — С. 20.
* Барадулін Феадосій Раманавіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. 2003. — Кн. 2. — С. 526.

Спасылкі
--------

* Барадулін Феадосій Раманавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
**Уша́** — рака ў Валожынскім і Маладзечанскім раёнах Беларусі, левы прыток Віліі. Даўжыня 75 км. Вадазбор 780 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 6,01 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,2 ‰.

Назва
-----

Назва Уша балцкага паходжання.

Корань *Uš-* таксама ў іншых (двух) гідронімах Уша (прыток Нёмана і прыток Бярэзіны), у назве ракі Ушача.

Корань *Uš-* з’яўляецца варыянтам кораня *Us-*. Абодва аднолькава ад індаеўрапейскага \**aus- / \*us-* «блішчэць, ззяць», ад якога літоўскае *aušra* «зара», *apy-ūšris* «час перад світанкам», латышскае *\*Ūss* (балцкае боства зары).

Назвы Уша і Уса канцэнтруюцца ў адным рэгіёне, паабапал лініі нёманска-дняпроўскага водападзелу. На ўсходзе — Уса і Уша выцякаюць і працякаюць адна побач з адной паміж Мінскам і Беразіном. На захадзе — дзве Усы і дзве Ушы сканцэнтраваныя паміж Маладзечнам і Нясвіжам.

Корань *Us-* у водных назвах Уса (два прытокі Нёмана, прыток Бярэзіны), Усія (прыток Угры), Усая, Усвятка (рака ў верхнім цячэнні Дняпра), Усвяж (прыток бярэзінскай Гайны), Усвят (возера на Задзвінні).

Водныя назвы з коранем *Us- / Uš-* матываваныя блішчастасцю воднай паверхні.

Назва Уша значыць «Блішчастая (рака)».

Гідраграфія
-----------

**Асноўныя прытокі**: Вярэдаўка, Цна (справа), Пісараўка, Тур’я, Чорная, Нявежа, Гадзея (злева).

**На рацэ**: Аляхновічы, Краснае, Маладзечна.

Пачынаецца на паўночны захад ад в. Будраўшчына Валожынскага раёна, цячэ ў межах Мінскага ўзвышша, упадае ў Вілію за 1,8 км на паўночны захад ад в. Шыкава. Даліна ў вярхоўі трапецападобная, яе шырыня 0,6—1 км, у сярэднім цячэнні невыразная, у ніжнім — скрынкападобная. Пойма шырынёй 0,4—0,7 км, ніжэй г. Маладзечна 4—5 км, перасечаная меліярацыйнымі каналамі. Рэчышча на працягу 35 км каналізаванае.

Заўвагі
-------

1. ↑  *Топоров В. Н.* Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 282—283.
2. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 86—87.

Літаратура
----------

* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1–2. – Л. 1971.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с. 40 л. ил. (руск.)
* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.

| ⛭Вілія (*Нярыс*) |
| --- |
| Левыя прытокі | 
* Ашмянка
* Вільня
* Газоўка
* Дзвінаса
* Дразда
* Ілія
* Кабылянка
* Крайшчанка
* Паўпе
* Смердзія
* Уша
* Кужэц
* Оксна
* Усцізеркі

 |
| Правыя прытокі | 
* Балошынка
* Белавароціца
* Дудка
* Жэймяна
* Кямеліна
* Лонва
* Палавойка
* Пела
* Нарач
* Сарачанка
* Сластаўка
* Спорня
* Страча
* Сэрвач
* Сянканка
* Сярчыстая
* Швянтойі

 |
| Вадасховішча | Вілейскае |
| Гарады на рацэ | 
* Вілейка
* Вільнюс
* Каўнас

 |
**Чэнчу** (тэлугу *చెంచులు*, літаральна «лясныя людзі») — племянная супольнасць у Паўднёвай Індыі. Насяляе галоўным чынам штат Андхра-Прадэш. Агульная колькасць - 63 тыс. чал..

Паходжанне
----------

Чэнчу размаўляюць на мове дравідыйскага паходжання, блізкай да тэлугу. Аднак ад сваіх суседзяў-тэлугу, ад якіх яны атрымалі сваё імя, гэты народ адрозніваецца месцам жыхарства (горныя шыракалістыя лясы), заняткамі (збіральніцтва і паляванне) і знешнім выглядам. Антрапалагічна чэнчу бліжэй да ведаў Шры-Ланкі. У іх малы рост, цёмная скура, хвалістыя або кучаравыя валасы і шырокія насы. Мяркуецца, што чэнчу з'яўляюцца прамымі нашчадкамі насельніцтва Паўднёвай Індыі каменнага веку.

Традыцыйная культура
--------------------

Галоўныя заняткі чэнчу - паляванне і збіральніцтва ў лясах. Ужываюць у ежу мёд, карэнні і сцябло дзікіх раслін, мяса забітых імі жывёлін. Палююць з дапамогай лука і стрэл, радзей з агнястрэльнай зброяй. Характэрна, што і паляваннем, і збіральніцтвам яны займаюцца паасобку, а не гуртам. Мужчыны могуць пакідаць жытло на некалькі дзён, таму здабываюць больш, чым жанчыны. Апошнія клапоцяцца пра хатнюю гаспадарку і гатуюць ежу. Тое, што здабылі, ужываецца адразу ў ежу. Запасы не нарыхтоўваюць. Мёд, мяса і кветкі таксама збываюць гарадскім гандлярам і дзяржаўным кааператывам.

Месца жыхарства чэнчу абвешчана тыгровым запаведнікам, таму ўлады імкнуцца прыцягнуць традыцыйных паляўнічых да земляробства, але пакуль без асаблівага поспеху. У паселішчах часам маюць некалькі кароў для атрымання малака. Ялавічыну чэнчу не ядуць. Распаўсюджаныя рамёствы - пляценне, выраб паляўнічай зброі.

Вёскі чэнчу *пента* складаюцца з некалькіх трысняговых хацін, якія групіруюцца паводле сваяцтва іх уладальнікаў. На чале *пента* стаіць стараста *педаманішы*.

Чэнчу падзяляюцца на 26 родаў-*готра*, шлюбы паміж чальцамі якіх забаронены. Роды аб'ядноўваюцца ў 4 лакальныя групы. Агульнаплемянной арганізацыі не існуе.

Сем'і малыя нуклеарныя. Дапушчаецца пераход мужа ў сям'ю жонкі, але прымакі маюць абмежаваныя правы і разглядаюцца сваякамі жонкі толькі як часовыя госці без правоў на маёмасць. Шлюб суправаджаецца дамовай паміж маладымі пры ўдзеле старэйшын і святара. Дазваляюцца разводы і паўторныя шлюбы.

Мова
----

Чэнчу размаўляюць на непісьменнай мове, блізкай да тэлугу. Часам яна нават разглядаецца толькі як гаворка тэлугу. Адукацыя на мове тэлугу.

Рэлігія
-------

Традыцыйная рэлігія — політэізм. Яна ўвабрала ў сябе многія рысы індуізму, у прыватнасці культ лінгамаў. Галоўны бог Малікарджуна часта атаясамляецца з Шывай. Вылучаецца пласт святароў-*кулараджу*.

Зноскі
------

1. ↑  Chenchu of India

Спасылкі
--------

* Countries and Their Cultures: Chenchu
* CHENCHU TRIBES
* The Chenchu
**Феадосія Андрэеўна Барвінская** (укр.: Феодосія Андріївна Барвінська; 11 чэрвеня 1899, Сумы — 12 кастрычніка 1966, Кіеў) — украінская актрыса, народная артыстка УССР (1943).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 30 траўня 1899 года ў горадзе Сумы ў акцёрскай сям’і. У 14 гадоў пачала творчую працу на сцэне. У 1921—1958 гадах працавала ў Кіеўскім тэатры імя Франка.

Унутраны драматызм і вастрыня формы — галоўныя рысы творчай манеры артысткі. Сярод роляў Барвінскай — Аксана («Гайдамакі» паводле паэмы Шаўчэнкі), Наташа, Сафія («Мітусня», «Няшчасная» Карпенка-Карага), Карынкіна («Без віны вінаватыя» Астроўскага), Ліда («Платон Крэчат» Карнейчука), Стэхі («Назар Стадоля» Шаўчэнка) і іншыя. Здымалася таксама ў кіно («Іван», «Чырвоная хустка», «Пад залатым арлом»).

Памерла 12 кастрычніка 1966 года. Пахаваная ў Кіеве на Байкавых могілках.

Узнагароды
----------

* Народная артыстка УССР (1943).
* ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга.

Літаратура
----------

* Украинская советская энциклопедия: в 12 томах = Українська радянська енциклопедія (укр.) / За ред. М. Бажана. — 2-ге вид. — К.: Гол. редакція УРЕ, 1974—1985.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Курачкін.

**Генáдзь Пілíпавіч Курачкін** (19 кастрычніка 1948, Камянец-Падольскі, Хмяльніцкая вобласць, УССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы міністр архітэктуры і будаўніцтва Беларусі (1999—2006).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 19 кастрычніка 1948 года ў г. Камянец-Падольскі Xмяльніцкай вобласці Украіны.

У 1976 годзе скончыў Наваполацкі політэхнічны інстытут і ў 1993 годзе Акадэмію кіравання пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь. Спецыяльнасць па адукацыі — прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва, эканоміка і кіраванне вытворчасцю.

Працоўную дзейнасць пачынаў аўтаслесарам Полацкага аўтобусна-таксаматорнага парку.

Служыў у Савецкай арміі.

Працаваў майстрам-брыгадзірам, начальнікам вытворча-тэхнічнага аддзела будаўнічага ўпраўлення № 125 г. Наваполацка, галоўным інжынерам будаўнічага ўпраўлення № 103, начальнікам будупраўлення № 104 г. Ліда, галоўным інжынерам, кіраўніком будтрэста № 19 г. Ліда.

У 1999 г. прызначаны намеснікам міністра архітэктуры і будаўніцтва.

З 16 красавіка 1999 — міністр архітэктуры і будаўніцтва.

6 кастрычніка 2000 г прызначаны прадстаўніком дзяржавы ААТ «Белпрамбудбанк».

21 верасня 2001 г. Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь склаў паўнамоцтвы перад новаабраным прэзідэнтам.

24 верасня 2001 года ўказам прэзідэнта № 537 прызначаны Міністрам архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь.

20 лютага 2004 прызначаны прадстаўніком дзяржавы ў ААТ «Белпрамбудбанк»

5 мая 2006 года быў вызвалены з пасады міністра ў сувязі з пераходам на іншую працу.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 16 красавіка 1999 г. №223 "Аб прызначэнні Г.П.Курачкіна Міністрам архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь" (руск.).
2. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 5 мая 2006 г. №288 "Аб вызваленні ад пасад некаторых членаў Урада Рэспублікі Беларусь" (руск.).

Спасылкі
--------

* Архіўная копія (руск.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 20 верасня 2014. Праверана 9 чэрвеня 2015.

  


| ⛭Міністры архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь |
| --- |
| Старшыні Дзяржаўнага камітэта па архітэктуры і будаўніцтву (1991—1994) | Юрый Пуплікаў (1991—1993) • Рыгор Цішкевіч (1993—1994) |
| Міністры архітэктуры і будаўніцтва (з 1994) | Генадзь Навіцкі (1994—1997) • Віктар Вятроў (1997—1999) • Генадзь Курачкін (1999—2006) • Аляксандр Селязнёў (2006—2010) • Анатоль Нічкасаў (2010—2013) • Анатоль Чорны (2013—2018) • Дзмітрый Мікулёнак (2018—2020) • Руслан Пархамовіч (2020—) |
**Бруну Фурлан** (нар. 9 ліпеня 1992, Кампу-Гранды, Бразілія) — бразільскі футбаліст, нападнік.

Клубная кар’ера
---------------

З’яўляецца выхаванцам бразільскага клуба «Атлетыку Паранаэнсі» з Курытыбы. Улетку 2010 года разам з шэрагам іншых бразільскіх ігракоў быў арандаваны беларускім клубам «Дынама» з Мінска. У складзе мінчан здолеў замацавацца ў аснове. У сезоне 2011 стаў найлепшым бамбардзірам каманды ў чэмпіянаце Беларусі (11 галоў). Па заканчэнні сезона «Дынама» хацела падоўжыць супрацоўніцтва з нападнікам, аднак «Атлетыку Паранаэнсі» адклікала Фурлана з арэнды. У 2012—2014 гадах Бруну гуляў за гэты клуб у чэмпіянаце штата Парана і ў бразільскіх Серыі A і Серыі B.

З 2014 года пачаў зноў аддавацца ў арэнды. У сезоне 2014 выступаў за «Наўтыку» ў Серыі B, у 2015 годзе гуляў за «Жайнвілі» ў чэмпіянаце штата Санта-Катарына. У 2016—2017 быў у арэндах у клубах АБС і «Амерыка» з Натала (штат Рыу-Гранды-ду-Норты), аднак з-за траўм амаль не гуляў.

У студзені 2018 года, пакінуўшы «Атлетыку Паранаэнсі», прыбыў у беларускі клуб «Віцебск», а ў лютым клуб афіцыйна абвясціў аб падпісанні кантракта з бразільскім нападнікам. Пачатак сезона 2018 прапусціў, аднаўляючыся ад траўмы, ў чэрвені пачаў з’яўляцца на полі, чаргаваў выхады ў стартавым складзе і на замену. У снежні 2018 года па пагадненні бакоў пакінуў віцебскі клуб і завяршыў прафесійную кар’еру.

Дасягненні
----------

* Сцяг Бразіліі Чэмпіён штата Рыу-Гранды-ды-Норты: 2016

Заўвагі
-------

1. ↑  Bruno Furlan // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з партугальска-беларускай практычнай транскрыпцыяй
3. ↑  Футбол. Бразильский нападающий Бруно Фурлан присоединился к "Витебску"(недаступная спасылка)
4. ↑  "Витебск" объявил о подписании контрактов с Вандерсоном и Бруно Фурланом
5. ↑  Третий бомбардир "Витебска" покинул клуб

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
**Чэрапна-мазгавая траўма** - уяўляе сабой пашкоджанне касцей чэрапа або мяккіх тканак, такіх як тканак мозга, сасудаў, нерваў, мазгавых абалонак. Вылучаюць дзве групы чэрапна-мазгавых траўмаў - адкрытыя і закрытыя.

Класіфікацыя
------------

### Адкрытыя пашкоджанні

Пры адкрытай чэрапна-мазгавой траўме пашкоджаны скурнае покрыва, апанеўроз і дном раны з'яўляецца костка або больш глыбокія тканка. Пранікальнай лічыцца траўма, пры якой пашкоджаная цвёрдая мазгавая абалонка. Прыватны выпадак пранікальнай траўмы - аталикварэя ў выніку пералому касцей асновы чэрапа.

### Закрытыя пашкоджанні

Пры закрытай чэрапна-мазгавой траўме апанеўроз не пашкоджаны, хоць скура можа быць пашкоджана.

Гл. таксама
-----------

* Удар галаўнога мозга
* Вегетатыўны стан
* Страсенне галаўнога мозга

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4127937-2 · LCCN: sh85123246 · Microsoft: 2908819257 · NKC: ph138724 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Адаменка.
**Генадзь Пятровіч Адаменка** — беларускі ўрач. Доктар медыцынскіх навук, прафесар.

Біяграфія
---------

У 1970 годзе скончыў Віцебскі дзяржаўны медыцынскі інстытут па спецыяльнасці «Лячэбная справа».

Выкладчык Віцебскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта (загадчык кафедры клінічнай і лабараторнай дыягностыкі, прафесар кафедры агульнай і клінічнай біяхіміі з курсам ФПК і ПК; з 2018 года — факультэт павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў, кафедра доказнай медыцыны і клінічнай дыягностыкі ФПК і ПК, прафесар).

Аўтар 3 патэнтаў на вынаходствы, 27 рацыяналізатарскіх прапаноў.

Зноскі
------

1. ↑  Адаменко Геннадий Петрович

Літаратура
----------

* Рецепторные и медиаторные механизмы взаимодействия нейтрофилов и моноцитов крови человека в норме и при заболеваниях с иммунопатологическим компонентом : диссертация … доктора медицинских наук : 14.00.36 : защищена 00.00.0000 : утверждена 00.00.0000 / Адаменко Геннадий Петрович. — Москва, 1993
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Семяняка.
**Архіепіскап Феафан** (у свеце: **Мікалай Адамавіч Семяняка**; 18 (6) студзеня 1879, Дзятлава, Слонімскі павет, Гродзенская губерня — 10 лістапада 1937, Хабараўск, СССР) — праваслаўны царкоўны дзеяч, публіцыст, паэт, архіепіскап Мінскі і Беларускі (1930—1935).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і настаўніка (пісара). Рускі. Скончыў Жыровіцкае духоўнае вучылішча і Віленскую духоўную семінарыю. У 1904—1905 годзе служыў псаломшчыкам у Барысаглебскай царкве ў вёсцы Накрышках. 14 лістапада 1905 года пасвечаны ў сан іерэя.

З 1905 да 1911 года служыў у цэрквах на Гродзеншчыне. Са жніўня 1911 года працаваў выкладчыкам Закона Божага ў Чырвонастоцкім Свята-Раства-Багародзіцкім жаночым манастыры  (польск.) (бел.. Займаўся краязнаўствам, паэзіяй, напісаў нарыс пра гісторыю манастыра.

Падчас Першай сусветнай вайны эвакуіраваўся ў Тыфліс. У 1921 годзе быў пераведзены ў Маскву, быў настаяцелем шэрагу храмаў. 30 лістапада 1925 года быў арыштаваны і асуджаны за «контррэвалюцыйную дзейнасць» на 2 гады. Быў сасланы ў Комі, падчас зняволення аўдавеў.

Пасля вызвалення вярнуўся ў Маскву, быў узведзены ў сан протаіерэя, прыняў манаства і імя Феафан. 13 снежня 1930 года па блаславенні мітрапаліта Сергія быў пасвечаны ў епіскапа Мінскага і Беларускага, і ў лютым 1931 года выехаў у Мінск.

Адпраўляў набажэнствы ў невялікай драўлянай Свята-Мікалаеўскай царкве ў прадмесці Козырава. 9 ліпеня 1934 года быў узведзены ў сан архіепіскапа. У 1935 годзе ён часова кіраваў Полацкай і Віцебскай епархіяй. На гэтай пасадзе 9 красавіка 1935 года Феафан быў арыштаваны супрацоўнікамі НКУС як *«адзін з кіраўнікоў антысавецкай арганізацыі ў пас. Козырава»*. Быў асуджаны да 8 гадоў зняволення ў лагеры, у 1937 годзе прыгавораны да расстрэлу. Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда БССР у 1990 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  *а. Рыгор Сасна.*. Пакутнікі ХХ стагоддзя  (бел.). Беласток:  Ніва, № 32 (2308) (6 жніўня 2000). Праверана 07.01.2019.
2. ↑  Архіепіскап Феафан Семяняка  (бел.).  Дзятлаўская раённая бібліятэка (18 сакавіка 2013). Праверана 07.01.2019.

Літаратура
----------

* *Маракоў Л. У.* Рэпрэсаваныя праваслаўныя свяшчэнна- і царкоўнаслужыцелі Беларусі 1917—1967. Энцыклапедычны даведнік у 2-х тамах. Т. 2. — Мн. 2007.
* *Салаўёў Р.* Архіепіскап Феафан — нязломны святар / Расціслаў Салаўёў // Перамога. — 2010. — № 10. — 6 лютага. — С.3.
**Ідэа́льны газ** – матэматычная мадэль газу, у якой прымаюцца за нуль сілы межмалекулярнага ўзаемадзеяння, а таксама ўласны аб'ём малекул газу.

Ідэальны газ мае наступныя ўласцівасці:

* малекулы ідэальнага газу не маюць аб'ёму – ўвесь яго аб'ём складаюць «прамежкі» між малекуламі
* малекулы ідэальнага газу ўзаемадзейнічаюць між сабой толькі пры сутыкненнях
* усе сутыкненні малекул ідэальнага газу з'яўляюцца пругкімі, гэта значыць такімі, пры якіх агульная кінетычная энергія не змяняецца.

Адрозніваюць класічны ідэальны газ, часціцы якога падпарадкоўваюцца законам класічнай механікі, і квантавая ідэальны газ. У апошнім адрозніваюць два віды: часціцы аднаго падпарадкоўваюцца статыстыцы Бозэ-Эйнштэйна, другога – Фермі – Дзірака.

Паводзіны ідэальнага газу апісвае кінетычная тэорыя ідэальных газаў.

Паветраныя газы (кісларод, азот і інш.) пры тэмпературах і ціску блізкіх да нармальных з добрай ступенню дакладнасці адпавядаюць мадэлі ідэальнага газу. З дапамогай мадэлі ідэальнага газу апісваюцца таксама іншыя сістэмы, у якіх памер часціц малы адносна адлегласцей паміж імі, а ўзаемадзеянні адбываюцца толькі на малых адлегласцях (напрыклад, «электронны газ» валентных электронаў у металах, броўнаўскі рух і да т.п.)

Гл. таксама
-----------

* Газавыя законы
* Рэальны газ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 30342001 |
**Феадосій Растоцкі**, **Тадэвуш Тэадор Феадосій Болбас-Растоцкі** (\*1725 — 25 студзеня 1805) — архіепіскап, уніяцкі мітрапаліт Кіеўскі, Галіцкі і ўсяе Русі (1788—1805), епіскап Холмскі (1785—1790), тэолаг.

Нарадзіўся ў Беларусі, каля Слоніма, у сям'і слонімскага гарадскога суддзі Казіміра Болбас-Растоцкага ад жонкі з другога шлюбу Ганны з роду Есьман.

У 1739 у вельмі маладым узросце (14 гадоў) стаў манахам-базыльянінам. Пасля навіцыята і заканчэння сярэдніх філасофскіх студыяў у лістападзе 1750 быў пасланы на вышэйшыя багаслоўскія студыі ў Рым. Багаслоўскую адукацыю атрымліваў у Грэчаскім калегіуме Св. Афанасія ў Рыме. Высвячаны там на святара ў 1754. У тым жа годзе вярнуўся на Бацькаўшчыну, стаў прафесарам філасофіі, тэалогіі ў базыльянскіх манастырах. Быў таксама дырэктарам школы ва Уладзіміры-Валынскім.

Пасля некалькіх гадоў прафесарскай працы яго абралі спачатку сакратаром Літоўскай правінцыі базыльянскага чыну, затым генеральным сакратаром базыльянскага ордэна ў 1759. На капітуле ў Берасці ў 1772 ён быў абраны протаігуменам Літоўскай правінцыі базыльянаў. Як здольнага адміністратара ў 1780 на капітуле ў Таракані яго пераабралі яшчэ на чатыры гады протаігуменам.

2 ліпеня 1784 наменаваны біскупам Холмскім. Мітрапаліт Ясон Смагажэўскі абраў яго сабе памочнікам і сваім пераемнікам. Яго хіратонія на каад'ютара Кіеўскай мітраполіі адбылася 11 красавіка 1785, а 19 чэрвеня 1785 ён заняў біскупскі пасад у Холме. 1 лістапада 1788, пасля смерці мітрапаліта Смагажэўскага, Феадосій Растоцкі стаў мітрапалітам Кіеўскім, Галіцкім і ўсяе Русі. 4 красавіка 1790 пакінуў пасад біскупа Холмскага.

Уніяцкі мітрапаліт Растоцкі — першы з уніяцкіх уладыкаў, які атрымаў годнасць сенатара і месца (з 1790) у сенаце Рэчы Паспалітай, чаго уніяцкая царква беспаспяхова дабівалася для сваіх ярархаў на працягу двух стагоддзяў.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795), дзеля абмежвання і кантралявання дзейнасці ўніяцкай Царквы, Кацярына II затрымала мітрапаліта Растоцкага ў Пецярбургу, адкуль ён, аддзелены ад сваёй мітраполіі, быў звязаны з пастваю толькі дыпламатычным шляхам.

Памёр у Пецярбургу ў 1805.

Мітрапаліт Феадосій Растоцкі фактычна стаў апошнім паўнапраўным і поўнатытульным каталіцкім Кіеўскім мітрапалітам, бо пастаўленых расійскім царскім урадам на такую годнасць наступных мітрапалітаў Апостальская Сталіца ўважала толькі адміністратарамі старажытнай Кіеўскай кананічнай мітраполіі.

Быў прыхільнікам Канстытуцыі 3 мая. У 1790 адзначаны Ордэнам Св. Станіслава, а ў 1791 атрымаў Ордэн Белага Арла.

Зноскі
------

1. 1 2

Літаратура
----------

* А. Г. Великий, ЧСВВ. З літопису християнської України, т. VII, XVIII—XIX ст. — Видавництво ОО. Василіян, Рим, 1975.
* Archbishop Tadeusz Teodozy Rostocki, O.S.B.M.
* Tadeusz Teodor Teodozy Bołbas-Rostocki h. Juńczyk

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | NUKAT: n01097664 · VIAF: 5820151778226118130005 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жухавіцкі.
**Іегуда (Юліус) Жухавіцкі** (1868, Астрашыцкі Гарадок — ?) — беларускі скрыпач   
  і педагог.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Астрашыцкім Гарадку. Скончыў Венскую імператарскую кансерваторыю па класе скрыпкі.

Разам з выканаўчай дзейнасцю скрыпач плённа займаўся выкладчыцкай працай. Вёў клас скрыпкі ў Мінскім вучылішчы Г. Львовай. Адораных дзяцей з бедных сямей вучыў бясплатна. Сярод яго студэнтаў быў будучы знакаміты скрыпач Герман Саламонаў, з якім пазней ажаніліся на родных сёстрах.

У больш сталым узросце ён напісаў мемуары, а таксама апавяданні, якія апісваюць жыццё ў яго горадзе, Мінску, — старонкі фальклору і вельмі цікавыя матэрыялы па гісторыі яўрэйскага грамадскага жыцця ў канцы XIX стагоддзя і пачатку XX стагоддзя.

Ён быў зняволены ў Мінскім гета і загінуў разам са сваёй жонкай Ханай (народжанай Слапян), іх дочкамі і ўнукамі.

Узнагароды
----------

У 1940 годзе было прысвоена званне Заслужанага педагога БССР.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑
3. 1 2 3  М. Зыкова. Становление и развитие профессионального скрипичного образования и исполнительского искусства Беларуси в начале XX века Архівавана 18 мая 2021.  (руск.)
4. ↑  Скир А. Еврейская духовная культура в Беларуси / А. Скир. — Минск: Мастацкая літаратура, 1995. — 142 с. С. 43.
5. 1 2 3  Musicians in Minsk by David Zakai, David Solomonov  (англ.)
Томас аб аўтакефаліі Праваслаўнай Царквы Украіны.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Томас.
**Томас** (грэч. τόμος < грэч. τέμνω — «кавалак»; «Тым» ад «рэзаць», «дзяліць») — указ прадстаяцеля памеснай праваслаўнай царквы па некаторых важных пытаннях царкоўнага ладу. Напрыклад, шырока вядомы Томас да Флавіяна  (руск.) (бел. папы рымскага Льва I. У прыватнасці, шляхам выдання томасу некаторай частцы «мацярынскай» (кірыярхальнай) царквы  (руск.) (бел. прадастаўляецца аўтаномія ў кіраванні  (руск.) (бел. або аўтакефалія. У томасах выкарыстоўваецца больш ўрачысты і поўны подпіс, чым у іншых патрыяршых ўказах, са словамі «Божай ласкай» і іншае.

Спасылкі
--------

* Томос — это кусок — журнал «Фома»
* Томос и определения Константинопольского Собора 1157 г. — православная энциклопедия «Азбука веры»
**Томас Ларс Васберг** (швед. Thomas Lars Wassberg, нар. 27 сакавіка 1956 г. Ленартсфорс, Вермланд, Швецыя) — шведскі лыжнік, 4-кратны алімпійскі чэмпіён (1980 г. — у гонцы на 15 км, 1984 — у гонцы на 50 км і эстафеце 4 × 10 км, 1988 — у эстафеце), шматразовы чэмпіён свету. Уладальнік Кубка свету 1976/77 гадоў (неафіцыйны залік).

На Алімпіядзе 1980 года ў Лейк-Плэсідзе ў гонцы з раздзельным стартам на 15 км Васбергу для перамогі трэба было паказаць час лепш, чым у фіна Юхі Міета — 41 хвіліна, 57 цэлых і 64 сотых секунды. Васберг спыніў секундамер на фінішы на адзнацы 41:57.63, апярэдзіўшы фіна на 1 сотую секунду — самы малы інтэрвал паміж першым і другім месцам у гісторыі лыжных гонак на Алімпіядах. Беспрэцэдэнтнасць гэтага выпадку і драматызм сітуацыі з’явіліся ў вялікай ступені прычынай адмены уліку сотых доляй секунды ў лыжных гонках.
**Іерусалімскі патрыярхат Армянскай апостальскай царквы** (дакладная саманазва: **Апостальская кафедра святога Якава ў Іерусаліме**, арм.: Առաքելական Աթոռ Սրբոց Յակովբեանց Յերուսաղեմ) — аўтаномны патрыярхат Армянскай апостальскай царквы. Армянскі Патрыярх у Іерусаліме (з 24 студзеня 2013-га года Нурхан Манукян) мае сан архібіскупа і прызнае духоўны аўтарытэт Каталікоса ўсіх армян ААЦ. Рэзідэнцыя Іерусалімскага Армянскага Патрыярха знаходзіцца ў гістарычным раёне Іерусаліма — Армянскім квартале Старога горада (Сабор Святога Якава).

У веданні патрыярхату знаходзяцца армянскія цэрквы Ізраіля (у Іерусаліме, Яфа, Раме і Хайфе) і Іарданіі. Да 1930 года Армянская Іерусалімская Патрыярхія мела епархіі ў Ліване і Сірыі, аднак пасля генацыду армян у Турцыі, дзеля захавання інстытута Кілікійскага Каталікасата ААЦ, гэтыя епархіі па просьбе Каталікоса ўсіх армян былі часова перададзены Кілікійскаму каталікасату.

Гісторыя
--------

З 638 года армяне, якія адпрэчылі пастановы Халкідонскага сабору (451), з некаторымі перапынкамі, самастойна (ад праваслаўных) прызначаюць сваіх біскупаў ў Іерусаліме, якія пасля атрымалі тытул патрыярха.

Інтэр'ер кафедральнага сабора Св. Якава (Сурб Акоп.jpg).
Калі армяна-кілікійскі цар Ашын і Каталікос Канстанцін III Кесарацы прымусілі кіраўнікоў кілікійскіх епархій Армянскай царквы прыняць рашэнні Сіскага сабору 1307 года пра прыняцце дагматычных і абрадавых змен для уніі з Рымам, патрыярх Іерусаліма Саргіс, жадаючы захаваць чысціню веравучэння Армянскай царквы, набыў у султана Егіпта грамату пра вывад свайго пасада з-пад адміністрацыйнай улады каталікасата Кілікійскай Арменіі і з 1311 года пачаў незалежна весці свае справы. Аднак духоўная сувязь з усёй Армянскай царквой, што захоўвала ранейшую веру ў епархіях спрадвечнай Арменіі, была захавана.

Правы і прывілеі Армянскай патрыярхіі Іерусаліма
------------------------------------------------

Армянская патрыярхія, нароўні з патрыярхіямі грэчаскай і лацінскай, валодае правам уласнасці на частку асноўных Святыняў Святой Зямлі, у тым ліку ў храме Раства у Віфлееме і ў храме Ускрысення ў Іерусаліме, у прыватнасці, на рассечаную калону.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт

| ⛭Армянская Апостальская Царква |
| --- |
| Структура | **Каталікасаты**: Эчміядзінскі і Кілікійскі • **Патрыярхаты**: Канстанцінопальскі і Іерусалімскі | Галоўны храм Эчміядзінскага манастыра |
| Набажэнства | Армянскі абрад • Матах |
| Постаці | Рыгор Асветнік *і заснавальнікі армянскай царквы апосталы* Фадзей *і* Варфаламей |
| Спісы | Цэркваў і манастыроў • Патрыярхаў • Епархій • Святых |
| Іншае | Каталікос усіх армян • Аштышацкі сабор • Армянскі каляндар • Вардапет |
| Эмблема Армянскай Апостальскай царквы |

| ⛭Арыентальныя (нехалкідонскія) цэрквы |
| --- |
| **Аўтакефальныя** | Армянская • Копцкая (Александрыйская) • Маланкарская (Індыйская) • Сіра-Якавіцкая (Антыяхійская) • Эрытрэйская • Эфіопская |
| **Аўтаномныя** | Армянская: Кілікійская • Канстанцінопальская  ·  Іерусалімская Копцкая: Брытанская • Французская Маланкарская: ГаанскаяСіра-Якавіцкая: Маланкарская Сірыйская |
А. Рабушкін, Карагод (1902)
М. Філіповіч. «Карагод (ляльнік)». 1921—1922
**Карагод** (*каравод*) — від народнага мастацтва, у якім харэаграфічныя рухі арганічна спалучаюцца з харавым спяваннем і драматызацыяй паэтычнага зместу (часам з інструментальным суправаджэннем).

Традыцыі
--------

Пашыраны са старажытных часоў у народаў з каляндарна-земляробчай абраднасцю, асабліва ў славян і прыбалтаў. Звычайна прымеркаваны да пэўнага часу земляробчага календара.

Карагоды бываюць адкрытыя і закрытыя, падвойныя і адзінарныя, павольныя і хуткія з прытанцоўваннем; іх удзельнікі трымаюцца за рукі, часам за рагі хустак. Вясенне-летнія карагоды «вадзілі» на вуліцы і палянах павольна, плаўна, залучаючы ўсё новых удзельнікаў. Паводле харэаграфічнага малюнка іх падзяляюць на 4 групы: круг («кола»), калі ўдзельнікі рухаюцца ў ім справа налева «па сонцу» ці папераменна то ў адзін бок, то ў другі; процілеглыя рады, якія папераменна то сыходзяцца «сцяной на сцяну», то разыходзяцца; «пляценне»; шэсце, дзе ўдзельнікі рытмізаваным крокам рухаюцца ўздоўж вуліцы шарэнгай, звілістымі радамі ці больш адвольным гуртам. Зімовыя карагоды «гуляюць» пераважна ў хаце жвава, з прытанцоўваннем, ім уласцівы розныя выяўленчыя элементы, перайманне рухаў жывёл. Тыповыя сюжзты карагодаў: выхад на вуліцу, велічанне дзяўчат і кпіны з хлопцаў, выбар маладога і маладой, праводзіны ў войска, падзеі сямейнага жыцця, вырошчванне лёну, канапель, маку і інш.

Мелодыі карагодаў інтанацыйна блізкія тыповым напевам веснавых, купальскіх і калядных песень, але маюць і жанрава спецыфічныя рысы дзякуючы пэўнай структуры і рытму, абумоўленым рухам (з устойлівымі рытмаформуламі).

Гл. таксама
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Карагод на Вікісховішчы |

Лагатып ВікіцытатнікаЛагатып Вікіцытатніка У Вікікрыніцах ёсць тэксты па тэме  
**Карагод**

* Жыта
* Танок
* Селязень

Літаратура
----------

* *Владыкина-Бачинская Н.* Русские хороводы и хороводные песни. — М.; Л. 1951;
* *Мажэйка З.* Карагод // Беларуская энцыклапедыя ў 18 т. — Т. 8. — Мн. 1999.

Спасылкі
--------

* Карагод, каравод, танок
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Убарэвіч.
**Іеранім Пятровіч Убарэвіч** (14 студзеня 1896, в. Антандрыя, Зарасайскі павет, Ковенская губерня (цяпер Уценскі павет, Літва) — 12 чэрвеня 1937, Масква, НКУС) — савецкі ваенны дзеяч. Камандарм 1-га рангу (1935).

Біяграфія
---------

Пасля сканчэння з залатым медалём Дзвінскага рэальнага вучылішча (1914) і да пачатку 1-й сусветнай вайны вучыўся ў Пецярбургскім універсітэце. З 1915 у арміі (падпаручнік). У 1916 скончыў Канстанцінаўскае артылерыйскае вучылішча. У кастрычніку 1917 адзін з арганізатараў Чырвонай гвардыі ў Бесарабіі. У студзені—лютым 1918 года камандаваў рэвалюцыйным палком у баях супраць румынскіх і аўстра-германскіх войск. Быў паранены, трапіў у палон, адкуль у жніўні 1918 уцёк. Накіраваны на Паўночны фронт. З кастрычніка 1919 года камандуючы 14-й арміяй, якая змагалася супраць арміі Дзянікіна. З сакавіка 1920 камандуючы 9-й, 13-й арміямі на Каўказскім, Паўд.-Зах. франтах. Са студзеня 1921 памочнік камандуючага войскамі Украіны і Крыма, намеснік камандуючага войскамі Тамбоўскай губерні. З 1921 у БССР, член Рэвалюцыйнага ваеннага савета Мінскага раёна і камандуючы войскамі Мінскай губерні; удзельнік барацьбы супраць атрадаў Н. Махно, С. Пятлюры, С. Булак-Балаховіча, кіраваў баявымі дзеяннямі войск супраць армій Польшчы, генерала П.Урангеля. Са жніўня 1921 года камандуючы 5-й арміяй і войскамі Усходне-Сібірскай ВА. У жніўні— кастрычніку 1922 ваенны міністр Далёкаўсходняй рэспублікі і галоўнакамандуючы Народна-рэвалюцыйнай арміяй. З ліст. 1924 нам. камандуючага войскамі і начальнік штаба Украінскай ВА. З лютага 1925 камандуючы войскамі Паўночна-Каўказскай, з лістапада 1928 Маскоўскай ВА. З чэрвеня 1930 намеснік наркама абароны СССР. З 1931 камандуючы войскамі Беларускай ваеннай акругі. Аўтар ваенна-тэарэтычных прац («Падрыхтоўка камсаставу РСЧА» (1928), «Аператыўна-тактычная і авіяцыйная ваенныя гульні» (1929).

Узнагароды
----------

Тройчы ўзнагароджаны ордэнам Чырвонага сцяга.

Арышт
-----

Арыштаваны 29.5.1937 супрацоўнікамі НКУС у цягніку «Мінск-Масква». Асуджаны 11.6.1937 за «ўдзел у ваеннай змове ў Чырвонай арміі і падрыхтоўку звяржэння савецкай улады шляхам узброеннага паўстання» да ВМП. Расстраляны ў Маскве ў наступную пасля прысуду ноч на Данскіх могілках. Рэабілітаваны 31.1.1957 ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР. Яго імем названа вуліца ў Мінску.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1051680069 · ISNI: 0000 0000 5367 099X · LCCN: n81094896 · NTA: 328885398 · LIBRIS: 236781 · VIAF: 18548723 |

 |
**Музей Ізраіля** знаходзіцца ў Іерусаліме.

Музей быў адкрыты ў 1965 годзе. Ён размешчаны на ўзгорку ў Гіват-Рам, недалёка ад кнесета, і Яўрэйскага ўніверсітэце Іерусаліма. З'яўляецца адным з самых важных культурных інстытутаў Ізраіля і месцам захоўвання Скруткаў Мёртвага мора, а таксама велізарнай калекцыі іўдаікі. У ім знаходзіцца каля 500 000 археалагічных і антрапалагічных экспанатаў, экспазіцый іўдаікі і этнаграфіі, ізраільскага і міжнароднага мастацтва.
Уключае музеі: Шацёр Кнігі, Археалагічны музей, Музей іўдаікі і яўрэйскай этнаграфіі, Музей вытанчаных мастацтваў, Сад мастацтваў і Моладзевае крыло Музея.

Галерэя
-------

* Музей Ізраіля (Шацёр Кнігі)Музей Ізраіля (Шацёр Кнігі)
* Мадэль Другога ХрамаМадэль Другога Храма

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Музей Ізраіля
* Музей Ізраіля Архівавана 6 лютага 2012.
* Музей Ізраіля Архівавана 19 сакавіка 2009. на ilMuseums.com
* Музей Ізраіля на Google Maps.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кароткая яўрэйская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10239710 · BNE: XX90457 · BNF: 11868880j · CiNii: DA07437255 · CONOR: 338777187 · GND: 1014663-5 · ISNI: 0000 0004 0631 1678 · LCCN: n80046920 · Microsoft: 1292823725 · NKC: uk2018990535 · SUDOC: 026442027 · VIAF: 141391944, 4302149296157480670000 · ULAN: 500300686, 500476268 |

 |
**Дужкі** — парныя знакі, якія выкарыстоўваюцца ў розных галінах.

Адрозніваюць:

* круглыя ​​() дужкі;
* квадратныя [] дужкі;
* фігурныя {} дужкі;
* вуглавыя <> дужкі (або <> у ASCII-тэкстах).

Правілы пастаноўкі дужак у беларускай мове
------------------------------------------

У дужкі бяруцца ўстаўныя словы, спалучэнні слоў і сказы, якія аб'яднаны з асноўным сказам сэнсавай сувяззю і служаць у якасці заўваг, удакладненняў і пад: *Узялі мы вуды, кацялок для юшкі, сачок (на ўсякі выпадак) і рушылі на рыбалку* (А. Якімовіч).

У дужкі бяруцца словы і спалучэнні слоў (разам з адпаведным знакам прыпынку), якія выражаюць рэакцыю, адносіны слухачоў да чыёй-небудзь прамовы, выказвання, рэплікі:

А н і с і м....Таму кожны павінен атрымаць сваю долю. (Воклічы: «Правільна!»)
С а к р а т а р. Ці будуць пытанні да прысутных? (Галасы: «Хопіць!»)
У дужкі бярэцца прозвішча аўтара або прозвішча аўтара і крыніца (назва твора), з якой прыводзіцца цытата: *Каля пасады лесніковай цягнуўся гожаю падковай стары, высокі лес цяністы* (Я. Колас. «Новая зямля»).

Пасля цытаты, непасрэдна за якой у гэтым жа радку ў дужках змяшчаецца спасылка на аўтара або на аўтара і крыніцу (г. зн. перад адкрывальнай дужкай), захоўваецца адпаведны знак прыпынку –– пытальнік, клічнік або шматкроп'е: *Прыгадаліся знаёмыя радкі: «Чым сустрэла мяне мая вуліца, як я выходзіў?»* (А. Куляшоў. «Сцяг брыгады»).

У дужкі бяруцца рэмаркі аўтара ў драматургічным творы: 

А л ь ж б е т а (убягае, трымаючы ў руцэ клінок з тварагом). Што гэта ў вас тут парабілася, мае міленькія?
П а ў л і н к а. Кабыла дзядзькава ўцякла ці хто ўкраў. (Ідзе, садзіцца на ложак і шые) (Я. Купала).
Пасля ўстаўной канструкцыі (перад закрывальнай дужкай) ставіцца пытальнік, клічнік або шматкроп'е, якія патрабуюцца кантэкстам, а кропка не ставіцца: *І толькі школа (я адразу ўбачыў яе і беспамылкова пазнаў) стаяла за гародамі, бліжэй да лесу* (І. Шамякін).

Гл. таксама
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Дужкі на Вікісховішчы |

* Двукоссі

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   | Камп’ютарная клавіятура IBM/Windows (раскладка QWERTY / ЙЦУКЕН) | * Г
* Р
* П
 |

 |
| Esc |  | F1 | F2 | F3 | F4 |  | F5 | F6 | F7 | F8 |  | F9 | F10 | F11 | F12 |  | PrtScSysRq | ScrollLock | PauseBreak |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  | Ins | Home | PgUp |  | NumLk | / | \* | − |
| Del | End | PgDn | 7 | 8 | 9 | + |
|  |  |  | 4 | 5 | 6 |
|  | ^ |  | 1 | 2 | 3 | Ent |
| < | v | > | 0 | , |