recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Вількамір»** — клуб гістарычнай рэканструкцыі ў Беларусі, знаходзіцца ў Мінску.

Займаецца рэканструкцыяй матэрыяльнай і духоўнай культуры Вялікага Княства Літоўскага, а менавіта атрада князя Жыгімонта Карыбутовіча часоў Грунвальдскай бітвы, гусіцкіх войнаў і грамадзянскай вайны ў ВКЛ, то-бок перыяду 1410—1435 гадоў. У дзейнасці імкнецца спалучыць эксперыментальна-гістарычны кірунак, так званую «жывую гісторыю», і спартыўны кірунак — гістарычны сярэднявечны бой.

Гісторыя
--------

Пераемнік клуба «Гівойт», заснаванага гісторыкам Уладзімірам Лічко 22 верасня 2008 года.

Клуб «Гівойт» з 2018 года пераўтварыўся ў «Вількамір» і далучыўся да аб’яднання «Божыя воіны».

З 18 ліпеня 2019 года да клубу далучыўся клуб «Шчыт веры».

Удзельнікі
----------

Уладзімір Лічко — кіраўнік і заснавальнік клуба.

Аляксей Шыраеў — кіраўнік клуба.

Аляксандр Казлоў, Алег Смайкевіч, Дзмітрый Дзьяканаў, Аляксей Якубовіч, Андрэй Матвееў, Іван Курэц, Аляксандр Заруба, Мікалай Кабілецкі, Уладзіслаў Фёдаравіч, Ліза Чугаеўская, Юля Курэц, Марына Шамецька, Дар’я Траяноўская, Аляксандр Краўчанка, Вера Туманава, Уладзіслаў Бурмістронак, Вячаслаў Макарэвіч, Кацярына Пацаева, Цімафей Кірдзянаў, Максім Паўзун, Серафім Капскі, Яўген Крэмез, Уладзіслаў Тарайковіч, Уладзімір Шумскі.

Спасылкі
--------

* Сайт клуба
* фальварак (клуб «Вількамір»)(недаступная спасылка)
* ТОЧКА — Достать мечи: как тренируются рыцари 7 лістапада 2022
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Козак.

**Аляксандр Аляксандравіч Козак** (8 сакавіка 1952, вёска Цыбкі, Драгічынскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі акцёр, тэатральны дзеяч, Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь, дырэктар і мастацкага кіраўнік Брэсцкага акадэмічнага тэатра драмы імя Ленінскага камсамола Беларусі, дырэктар Міжнароднага тэатральнага фестывалю «Белая Вежа» (Брэст).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (1973, курс В. Рэдліх; 1990, аддзяленне арганізацыі планавання і кіравання тэатральнай справай). З 1973 года акцёр, з 1988 года дырэктар, з 1994 года генеральны дырэктар і мастацкі кіраўнік Брэсцкага акадэмічнага тэатра драмы імя Ленінскага камсамола Беларусі, з 2017 года мастацкі кіраўнік тэатра.

Творчасць
---------

Яркія знешнія даныя акцёра Аляксандра Козака спрыялі стварэнню пераканаўчых вобразаў маладых герояў. Сярод найбольш значных у нацыянальным рэпертуары: Наганаў («Брэсцкая крэпасць» К. Губарэвіча), Якаў («Пакажыце пропуск» (Я. Шабана), Кірыл («І змоўклі птушкі» І. Шамякіна), Масей («Апраўданне крыві» паводле І. Чыгрынава). Значным дасягненнем стала роля Фердынанда («Дзень цудоўных падманаў» Р. Шэрыдана). Сярод іншых роляў: Колесаў («Развітанне ў чэрвені» А. Вампілава), Навуковец («Раён пасадкі невядомы» В. Губарава), Сітнік («Бярозавая галіна» Ю. Візбара), Коба («Дзеці Арбата» А. Рыбакова).

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Козак Аляксандр Аляксандравіч // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя: у 2 т. Мінск: БелЭн, 2002. Т. 1. С. 530.
**Галіна Георгіеўна Сямдзянава** (28 лютага 1947 — 18 верасня 2011) — беларускі палітык і грамадскі дзеяч, дэпутат Вярхоўнага Савета 12 склікання, член Беларускага народнага фронту і Партыі БНФ.

Біяграфія
---------

Галіна Георгіеўна Сямдзянава нарадзілася ў Гдыні (Польшча) ў сям'і савецкага марскога афіцэра і медсястры.

Скончыла Куйбышаўскі політэхнічны інстытут, працавала ў абароннай прамысловасці на інжынерскіх пасадах.

Вярнуўшыся ў Беларусь, Галіна Сямдзянава пачала працу ў Камітэце народнага кантролю, узначальвала Навагрудскі раённы КНК.

### Палітычная дзейнасць

У 1990 г. Галіна Сямдзянава была выбрана народным дэпутатам Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад Наваградскай выбарчай акругі № 262.

У Вярхоўным Савеце Галіна Сямдзянава ўвайшла ў дэпутацкую групу Апазіцыя БНФ, была старшынёй яе Рэвізійнай камісіі. Працавала ў Камісіях Вярхоўнага Савета па экалогіі і рацыянальным выкарыстанні прыродных рэсурсаў; па таварах народнага спажывання, гандлі і паслугах насельніцтву; у Часовай камісіі Вярхоўнага Савета па прывілеях.

Галіна Сямдзянава была суаўтарам Канцэпцыі пераходу Беларускай ССР да рыначнай эканомікі (восень 1990 г.). Удзельнічала ў распрацоўцы і прыняцці дзясяткаў заканадаўчых актаў, у тым ліку Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце Рэспублікі Беларусь, законаў для спецыяльнай сесіі Вярхоўнага Савета 24-25 жніўня 1991 года, калі была абвешчана незалежнасць Беларусі.

24 жніўня 1991 г. за дзень да надання Дэкларацыі аб суверэнітэце сілы канстытуцыйнага закону, Галіна Сямдзянава была чалавекам, які першы ўнёс бел-чырвона-белы сцяг у залю пасяджэнняў Вярхоўнага Савета.

Яна была аўтарам заканадаўчых прапаноў, накіраваных на стварэнне арміі Рэспублікі Беларусь. Старшынявала ў Беларускай асацыяцыі ваенных «Вяртанне», якая пасля распаду СССР дапамагла вярнуцца ў Беларусь больш як чатыром тысячам ваенных, у тым ліку з зон узброеных канфліктаў.

У 1996—1997 гадах уваходзіла ў Сакратарыят Вярхоўнага Савета 13-га склікання, які працягваў працу пасля гвалтоўнага разгону 1996 года.

У Партыі БНФ Галіна Сямдзянава займала пасады намесніцы старшыні (2002—2006), старшыні Юрыдычнай камісіі, старшыні Рэвізійнай камісіі (да 2010).

У 2008 годзе была накіравана ад БНФ у Цэнтральную камісію па выбарах і рэспубліканскіх рэферэндумах, у 2010-м — у Мінскую гарадскую камісію па выбарах прэзідэнта.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Не стала Галіны Сямдзянавай 18.09.2011 Радыё Свабода
2. 1 2  Вянок памяці. Галіна Сямдзянава Алесь Дашчынскі 19.09.2011 Радыё Свабода
3. ↑  Пазняк: Сямдзянава ўнесла бел-чырвона-белы сцяг у Вярхоўны Савет Архівавана 3 лістапада 2011. Вольга Міцкевіч 19.09.2011 Еўрарадыё
**Мітрафан Сямёнавіч Славачэўскі** (1869, Кіеў, Украіна — ?) — беларускі музыкант-кантрабасіст, педагог. 

З сям’і службоўца. Атрымаў сярэднюю спецыяльную адукацыю. Падчас арышту выкладчык Мінскага музычнага тэхнікума і Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі. Быў жанаты, гадаваў траіх дзяцей. 

Арыштаваны 20.3.1933 у Менску па адрасе: вул. Ленінская, д. 52, кв. 6. Абвінавачваўся ў «антысавецкай агітацыі» і як «член контррэвалюцыйнай групіроўкі». Вызвалены 13.5.1933 з забаронай на 3 гады жыць у вызначаных месцах. Далейшы лёс невядомы. Рэабілітаваны пракуратурай БССР 30.4.1989. Асабовая справа С. № 26878-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Літаратура
----------

* СЛАВАЧЭЎСКІ Мітрафан Сямёнавіч // Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2005.
**Вілем ван Алст** (нідэрл. Willem van Aelst, нар. 16 мая 1627 г. (хрышчоны) Утрэхт або Дэльфт — памёр пасля 1683, Амстэрдам) — нідэрландскі мастак эпохі барока, прадстаўнік галандскай школы кветкавага і фруктовага нацюрморта.

Жыццё і творчасць
-----------------

Вілем ван Алст вучыўся жывапісу ў свайго дзядзькі, мастака Эверта ван Алста. 9 лістапада 1643 года быў прыняты ў дэлфцкую гільдыю мастакоў св. Лукі. У 1645—1649 гадах ван Алст жыве і працуе ў Францыі, затым да 1656 года — у Італіі. Доўгі час знаходзіцца ў Фларэнцыі, дзе выконвае замовы вялікага герцага Тасканскага Фердынанда II Медычы. У Італіі ван Алст знаёміцца ​​і супрацоўнічае з іншым нідэрландскім майстрам, Ота Марсеусам ван Скрыкам, які часта выконвае выявы насякомых у нацюрмортах ван Алста. Пасля знаходжання ў Італіі доўгі час падпісваў свае карціны замацаванай за ім мянушкай «Vogelverschrikker» (птушынае пудзіла), якая зрабілася потым яго псеўданімам. З 1657 года і да сваёй смерці мастак жыў і працаваў у Амстэрдаме. Уладкаваўшы майстэрню, ён пачаў прымаць вучняў, сярод якіх былі Рашэль Руйш і Марыя ван Астэрвейк.

Самая ранняя з работ ван Алста, «Нацюрморт з садавіной» (1642), была знішчана падчас Другой Сусветнай вайны.

Вілем ван Алст быў выдатным майстрам нацюрморта, цудоўна валодаў колерам і асаблівым уменнем перадаваць на сваіх карцінах малюнкі тканін, металаў, птушынага пер’я і г. д. Яго нацюрморты адрозніваюцца ад нацюрмортаў яго галандскіх суайчыннікаў багаццем антыкварных цацак эпохі Адраджэння. У яго нацюрмортах часта сустракаецца сіні аксаміт. Мастак выкарыстоўваў вельмі дарагі лазурытавы пігмент. Гэты інгрэдыент прывозілі з Кітая. У наш час яго палотны можна ўбачыць у буйных музеях і карцінных галерэях.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мітэран.
**Жан-Крыстоф Мітэран** (фр.: Jean-Christophe Mitterrand; нар. 19 снежня 1946) — саветнік прэзідэнта Францыі па афрыканскім справах (1986—1992 гг.), бізнесмен, журналіст, сын былога французскага прэзідэнта Франсуа Мітэрана.

Біяграфія
---------

Мітэран нарадзіўся ў горадзе Булонь-Біянкур ў 1946 годзе. У маладосці быў карэспандэнтам газеты *Agence France Presse*. Некаторы час жыў у Маўрытаніі.

У 1990-х гадах Жан-Крыстоф Мітэран разам з расійскім бізнесменам Аркадзем Гайдамакам быў замяшаны ў скандале па гандлі зброяй у Афрыцы (Анголагейт). Паводле наяўнай інфармацыі, ён выконваў ролю пасярэдніка паміж расійскімі гандлярамі зброі і ўрадам Анголы на чале з Жазэ Эдуарду душ Сантушам, арганізуючы незаконную перавозку ўзбраення з Расіі ў Афрыку. 22 снежня 2000 года Мітэран, па асабістаму загаду магістрата Піліпа Кур’е, заключаны ў турму Сантэ ў Парыжы, адкуль выйшаў ужо 11 студзеня 2001 года. Аднак 4 ліпеня яму было прад’яўленае новае абвінавачванне па незаконнаму абароту зброі, таксама звязанага з Анголай.

17 кастрычніка 2001 года супраць Жан-Крыстафа Мітэрана вылучаны новыя абвінавачванні, але ўжо па факце карупцыі. Суд абклаў яго штрафам у памеры 600 000 еўра за ўхілення ад выплаты падаткаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Jean-Christophe Mitterrand joue les victimes, *RFI*, 16 September 2004
2. 1 2  Jean-Christophe Mitterrand libéré Архівавана 1 кастрычніка 2007 года. *L’Express*, 15 January 2001
3. ↑  Chronology of the Angolagate Архівавана 30 верасня 2007 года. *L’Express*, 16 October 2002

Літаратура
----------

* Jean-Christophe *Mitterrand, Mémoire meurtrie*, Paris, Éditions Plon, 2001, 216 p.
* Jean-Christophe Mitterrand, *Jean-Christophe Mitterrand, le fils d'à côté*, Sainte-Marguerite sur Mer, France, Éditions des Équateurs, 2010.


| ?Жан-Крыстоф Мітэран — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Жазеф Мітэран[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Франсуа Мітэран |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Жан-Крыстоф Мітэран |  |  |  |  | Івон Ларэйн[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Даніэль Мітэран[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 137488373 · GND: 123845483 · ISNI: 0000 0000 5513 6723 · LCCN: n2001156049 · VIAF: 23059543 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Цімафееў.

**Анатоль Цімафееў** (нар. 19 красавіка 1992, Кіеў, Украіна) — украінскі футбаліст, брамнік жытомірскага «Палесся».

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец ДЮФШ «Дынама» імя Валерыя Лабаноўскага. Дэбютаваў у моладзевым складзе «Дынама» ў сезоне 2009/10.

Улетку 2013 года трэнер моладзевай каманды Аляксандр Хацкевіч узначаліў каманду «Дынама-2», якая гуляла ў Першай лізе. З сабой ён узяў шэраг ігракоў, уключаючы Цімафеева. У прафесійных спаборніцтвах дэбютаваў 20 ліпеня 2013 года ў хатнім матчы супраць «Александрыі».

У ліпені 2016 года стаў іграком батумскага «Дынама», дзе правёў 1,5 сезоны ў якасці асноўнага брамніка. У студзені 2018 года пакінуў грузінскі клуб.

У лютым 2018 года далучыўся да складу дэбютанта беларускай Вышэйшай лігі — клуба «Смалявічы» — і ў сакавіку падпісаў з ім кантракт. Стаў асноўным брамнікам каманды, аднак пасля паражэння 30 верасня ад мінскага «Тарпеда» (0:2) перастаў з’яўляцца на полі. У снежні 2018 года пакінуў каманду.

У 2019 годзе гуляў ва Украіне на аматарскім узроўні. У лютым 2020 года далучыўся да «Чаркашчыны» ў Першай лізе, пакінуў клуб у верасні. З кастрычніка да канца 2020 года гуляў у Другой лізе за «Чарнігаў». Паешую палову 2021 года правёў у «Палтаве» на аматарскім узроўні, а ў ліпені 2021 года стаў іграком жытомірскага «Палесся».

Зноскі
------

1. ↑  Anatoli Tymofeev // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Тімофеєв став гравцем батумського «Динамо» (укр.).  ua-football.com (15 ліпеня 2016). Праверана 24 сакавіка 2018.
3. ↑  Два українця залишили грузинський клуб (укр.).  ua-football.com (6 студзеня 2018). Праверана 24 сакавіка 2018.
4. ↑  Три украинца и серб стали игроками "Смолевичей" (руск.).  football.by (2 сакавіка 2018). Праверана 24 сакавіка 2018.
5. ↑  Поляков в "Урале", Милунович в "Црвене" (руск.).  pressball.by (20 снежня 2018). Праверана 28 снежня 2018.(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол · ПФЛУ · УАФ |
**Малу́ша** (да 944 — 1000) — ключніца кіеўскай княгіні Вольгі і канкубіна яе сына, кіеўскага князя Святаслава Ігаравіча.

Біяграфія
---------

Паводле летапісаў, дачка Малка Любячаніна і сястра Дабрыні. Ключніца кіеўскай княгіні Вольгі. У 960 годзе, з прычыны сувязі Малушы са Святаславам, княгіня Вольга саслала яе ў Будуціна (месца пэўна не лакалізавана), дзе нарадзіўся Уладзімір Святаславіч. Скандынаўскія сагі апісваюць маці Уладзіміра як прарочыцу, якая жыла 100 гадоў і яе перыядычна прывозілі да двара, каб прадказваць будучыню.

Летапісы не кажуць пра паходжанне Малка, таму ёсць розныя гіпотэзы пра гэта. Археолаг Дзмітрый Празароўскі думаў, што Малк тоесны драўлянскаму князю Малу, які атрымаў мянушку Любячанін ад горада Любеча, куды, напэўна, быў сасланы пасля разгрому драўлян княгіняй Вольгай. Аляксей Шахматаў лічыў яе дачкой Мсцішы Свенельдавіча, сына ваяводы Свенельда, яе скандынаўскім імем Мальфрыда, а імя бацькі змененым на Малка Любячаніна праз палітычныя прычыны. Іншы расійскі гісторык Дзмітрый Ілавайскі думаў, што імя Мальфрыда было анямечаным варыянтам Малушы. Украінскі гісторык Міхаіл Грушэўскі крытыкаваў абедзве версіі.

Цяпер лічыцца, што Малуша была дачкой драўлянскага князя Мала.

Памерлую ў 1000 годзе Мальфрыду адны даследчыкі лічаць маці Уладзіміра, т.б. Малушай, другія — адной з жонак, трэція — простай сваячкай, бо памерла яна ў адзін год з Рагнедай і гэта згадана летапісам, т.б. статус абедзвюх прыкладна роўны.

Зноскі
------

1. ↑  *А. Э.* Владимир Святославич // *Энциклопедический словарь* — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1892. — Т. VIа. — С. 653–655.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q20858649'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q602358'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4530186'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19908137'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23892903'></a>

Літаратура
----------

* Малуша // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Rodovid |
**«Беларуская аўтакефальная царква»** — назва «шпіёнска-паўстанцкай арганізацыі», прыдуманай у ліпені—верасні 1937 супрацоўнікамі НКУС БССР для ўзбуджэння крымінальнай справы і правядзення палітычных працэсаў над дзеячамі Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы (БАПЦ).

Гісторыя
--------

Паводле версіі НКУС, арганізацыя пачала фарміравацца ў 1918 годзе ў час нямецкай акупацыі Менска; складалася з 13 паўстанцкіх груп, якія «існавалі» ў Асіповіцкім, Барысаўскім, Клічаўскім, Менскім, Пухавіцкім, Смалявіцкім, Смілавіцкім і Чавускім раёнах; «аб’ядноўвала» больш за 200 чал. у т. л. 2 архіепіскапаў, 30 святароў, 170 кулакоў і былых царскіх чыноўнікаў. Яе кіраўніком быў абвешчаны епіскап Філарэт (Раменскі); у кіруючы цэнтр уключана 12 чал.: архіепіскап Афанасій (Вячорка), святары Мінскай аўтакефальнай царквы Марыі Магдаліны А. П. Кіркевіч, С. I. Кульчыцкі, М. С. Рубановіч і рэгент П. П. Вяршынскі, святар Дзяржынскай царквы С. Я. Садоўскі, дзякі Я. С. Бараноўскі і У. С. Лобач, бухгалтар А. Я. Наўроцкі, а таксама В. А. Лобач, М. Я. Раменская, Н. I. Пуйман. У члены «арганізацыі» быў залічаны і мітрапаліт Мелхіседэк, які нібыта ажыццяўляў асабістую сувязь з Юзафам Пілсудскім.

3 польскай разведкай «арганізацыя» нібыта была звязана праз ксяндза Яна Баравіка і пінскага архіепіскапа Аляксандра (Іназемцава). «Удзельнікаў арганізацыі» абвінавачвалі ў «контррэвалюцыйнай агітацыі супраць калгасаў», у тым, што яны «па ўказаннях Раменскага праводзілі на практыцы унію з рымска-каталіцкай царквой, прыцягвалі да царквы антысавецкі актыў католікаў». Паводле абвінаваўчага заключэння, «контррэвалюцыйнай групай царкоўнікаў намечаны кандыдатам у Саветы пры перавыбарах Кульчыцкі, і за яго вядзецца агітацыя ў царкве, сярод веруючых». У час арышту членаў арганізацыі была канфіскавана літаратура рэлігійнага зместу і далучана да справы «як контррэвалюцыйная», у т. л. кнігі Э. Рэнана, часопіс «Вера и разум» і інш.

Паводле рашэння Асобай тройкі НКУС БССР ад 25 кастрычніка 1937 года прыгавораны да вышэйшай меры пакарання 11 кіраўнікоў «арганізацыі» і 1 лістапада 1937 года расстраляны ў Мінску; В. А. Лобач і Пуйман прыгавораны да 10 гадоў папраўча-працоўных лагераў. 

Пра рэабілітацыю ўдзельнікаў «арганізацыі» пытанне ўзнімалася ў ліпені 1940, снежні 1954 і студзені—сакавіку 1958. Аднак толькі ў адносінах да жанчын было прызнана, што яны «засуджаны без дастатковых на тое падстаў». У маі 1960 па скарзе сваякоў «за недаказанасцю складу злачынства» рэабілітаваны У. С. Лобач. 5 красавіка 1989 года на падставе арт. 1 Указа Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 16 студзеня 1989 года рэабілітаваны ўсе члены «арганізацыі».

Літаратура
----------

* Процька, Т. С. «Беларуская аўтакефальная царква» / Т. С. Процька // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2. — С. 367.


1. ↑  Пакутнікі за веру. Ян Баравік **(нявызн.)**.  mohylev-katolik.by. Праверана 1 лістапада 2023.
**Беларуская песенная камісія**. Існавала ў 1923—1924 гг. пры Дзяржаўным інстытуце музычнай навукі ў Маскве.

Створана з мэтай гарманізацыі беларускіх народных песень, перададзеных Наркаматам асветы БССР (запісы А. А. Грыневіча, У. Тэраўскага, Я. Янчука і іншых). У камісію ўваходзілі кампазітары М. М. Іпалітаў-Іванаў (старшыня), М. І. Аладаў, А. Аленін, А. Ц. Грачанінаў, А. Нікольскі, Я. В. Прохараў.

Апрацавана больш як 250 мелодый для хору і салістаў, частка іх апублікавана ў зборніку «Беларускія народныя песні. Сольныя і харавыя з акампанементам фартэп’яна» (выпуск 1, 1928) і ў серыі «Беларускія народныя песні» (1929—1930). Найбольш каштоўныя апрацоўкі Грачанінава (для хору «Ішла каляда», «Перад Пятром», «Чаму селязень», «Перапёлка», «Ішоў раёк», для голасу з фартэп’яна «Зазвінела пчолочка», «Калыханка»), Аладава (харавыя «Ой, загуду», «Мужык жыту прадае», «На гары жораў круціўся»), Прохарава (харавыя «Ой, рана на Йвана», «Ах ты, зорка мая»).

Літаратура
----------

* Беларуская песенная камісія // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2. — 544 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0570-6.
**Міжнародны кодэкс батанічнай наменклатуры (МКБН)** — збор правілаў і рэкамендацый, які рэгламентуе ўтварэнне і ўжыванне навуковых назваў раслін, грыбоў і некаторых іншых груп арганізмаў. Батанічная наменклатура незалежна ад наменклатуры заалагічнай і бактэрыялагічнай, якія маюць свае Кодэксы.

**МКБН** распаўсюджваецца не толькі на расліны ў сучасным разуменні (уключаючы і бясколерныя водарасці), але таксама і на сіне-зялёныя водарасці, якія па сутнасці з'яўляюцца бактэрыямі, на грыбы, а таксама на ааміцэты, хітрыдыяміцэты і слізявікі, якіх адносяць да грыбападобных арганізмаў.

Мэта МКБН
---------

Мэта кодэкса — дамагчыся, каб кожная таксанамічная група мела **толькі адну** правільную назву, прынятую ва ўсім свеце. Каштоўнасць навуковай назвы складаецца ў тым, што яно ўяўляе сабой імя ўласнае, якое не схільна да зменаў (пры гэтым яна не абавязкова павінна мець апісальную або дыягнастычную каштоўнасць).

Спасылкі
--------

* Венскі кодэкс (2006) (англ.)
* Сент-Луіскі кодэкс (2000) Архівавана 12 снежня 2002. (англ.)
* Такійскі кодэкс (1994) Архівавана 5 чэрвеня 2011. (англ.)
**Пансан** (кар. 봉상, 烽上 пам. 300) — карэйскі ван, чатырнаццаты кіраўнік дзяржавы Кагуро перыяду Трох дзяржаў.

Біяграфія
---------

Быў старэйшым сынам вана Сачхона. З юнацкіх гадоў меў рэпутацыю напышлівага, зайздроснага і распуснага чалавека. Адразу пасля каранацыі Пансан загадаў забіць свайго дзядзьку, абвінаваціўшы яго ў здрадзе.

У 293 годзе ў Кагуро ўварваліся плямёны сяньбі. Пансан схаваўся ў гарах, а супраць сяньбі выступіў кіраўнік поўначы Ко Но-джа і атрымаў перамогу над захопнікамі, за што быў узнагароджаны ванам.

У 296 годзе адбыўся моцны мароз і град, якія вынішчылі ўраджай, аднак кароль, нягледзячы на шматлікія скаргі народа, працягваў рэканструкцыю ўласнага палаца.

У наступным месяцы ван абвінаваціў у змове свайго малодшага брата і прымусіў яго здзейсніць самагубства. Зрэшты сын апошняга, будучы ван Мічхон  (укр.) (бел. здолеў збегчы і выратаваць сваё жыццё.

Урэшце, у 300 годзе міністры вана арганізавалі пераварот, зрынулі і прымусілі здзейсніць самагубства Пансана і двух яго сыноў, а трон заняў яго пляменнік Мічхон.

Зноскі
------

1. 1 2 3  King Bongsang **(нявызн.)**. *KBS Radio*.  KBS. Архівавана з першакрыніцы 12 квітня 2018. Праверана 8 мая 2020.
2. ↑  p'yŏn, Paeksanhakhoe (2005). *Koguryŏsa yŏn'guŭi chemunje*. Seoul: Paeksan charyowŏn. c. 204. ISBN 9788988435724. Праверана 2020-05-08.
3. ↑  Kim, Bushik (1145). *Samguk Sagi*. Архівавана 4 кастрычніка 2015. 助利知王之不悛, 退與羣臣, 謀廢之


| ?Пансан — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Пансан |  | Сачхон |  | Чунчхон |  | Dongcheon[d] |  | Sansang[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |
**Джавані Сабелі** (італ.: Giovanni Sabelli; 23 верасня 1886 — 25 кастрычніка 1917) — італьянскі лётчык-ас, удзельнік Першай Балканскай і Першай сусветнай войнаў.

Біяграфія
---------

### Раннія гады

Джавані Сабелі нарадзіўся 23 верасня 1886 года ў Неапалі ў даволі багатай сям’і. Ён цікавіўся тэхнікай, асабліва маладой, на той момант, авіяцыяй. Пасля Сабелі паступіў на курсы лётчыкаў у Бруклендзе. 30 студзеня 1912 года хлопец атрымаў сертыфікат пілота Каралеўскага аэраклуба. Падчас Першай Балканскай вайны ён паехаў добраахвотнікам у Балгарыю, каб ваяваць супраць турак. Яго прызналі лепшым ваенным лётчыкам Балканскага Саюза.

### Першая сусветная вайна

Калі Італія ўступіла ў Першую сусветную вайну, то Сабелі падахвоціўся на ваенную службу. Нягледзячы на тое, што ён ужо быў ліцэнзаваных пілотам і ветэранам баявых дзеянняў, Сабелі павінен быў прайсці новыя лётныя экзамены. У жніўні 1915 года лётчык здаў як базавыя, так і перадавыя ваенныя экзамены для авіятараў. Пасля здзейсніў азнаямленчыя палёты з Адрыятычным абаронным рэйсам, а затым адправіўся ў Францыю для навучання палётаў на больш сучасных самалётах. У студзені 1916 года Сабелі вярнуўся ў Італію і афіцыйна паступіў на ваенную службу. У верасні яго адпраўляюць ваяваць у Албанію. У сакавіку 1917-га лётчыка вярнулі на Італьянскі фронт.

10 жніўня 1917 года Сабелі збіў свой першы самалёт. 6 верасня ён змог знішчыць другую варожую машыну. 17 верасня збіў адразу два самалёта, а 29 верасня яму ўдалося дасягнуць адзнакі ў пяць збітых машын. За гэта Сабелі быў прысуджаны Сярэбраны медаль.

### Гібель

25 кастрычніка 1917 года Сабелі быў збіты падчас сутыкнення з аўстрыйскай авіяцыяй. Яго цела не было знойдзена. Лётчык Феручыа Ранца, сябар загінулага, пасля здарэння намаляваў яго на ўласным самалёце *SPAD S.VII* у памяць аб пілоце.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Franks 2000, p. 159.
2. 1 2 3 4 5  Varriale 2009, pp. 92-93.
3. 1 2  Franks 2000, pp. 80-81.

Літаратура
----------

* Varriale, Paolo. *Italian Aces of World War 1*. Osprey Pub Co, 2009. ISBN 978-1-84603-426-8

Спасылкі
--------

* Спіс італьянскіх асаў Першай сусветнай вайны Архівавана 22 верасня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
**Крэве́ткі** сапраўдныя (*Caridea*) — падатрад беспазваночных жывёл атрада дзесяціногіх ракападобных.

Апісанне
--------

Цела крэветак звычайна падоўжанае, цыліндрычнае, злёгку сціснутае з бакоў. Даўжыня 2—30 см. Брушка моцна развіта, значна даўжэйшае за галавагрудзі. Паміж вачамі размешчаны доўгі рострум. Пярэднія ногі (2—3 пары) узброены клюшнямі. Брушныя канечнасці служаць для плавання, выношвання ікры (у самак) і ў якасці капулятыўнага органа (у самцоў). Кутыкула крэветак звычайна слаба абвапнаваная, тонкая і эластычная, што звязана з прыстасаваннем да актыўнага плавання. Утвораны хваставы плаўнік. Дзякуючы наяўнасці храматафораў крэветкі валодаюць зменлівай афарбоўкай, якая вызначаецца ўмовамі асяроддзя. Некаторыя мяняюць афарбоўку цела, сярод глыбакаводных ёсць формы, якія свецяцца.

Пашырэнне
---------

Каля 2 тыс. відаў. Пашыраны ва ўсіх акіянах, пераважна ў тропіках і субтропіках, ёсць прэснаводныя.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Плаваюць крэветкі, адштурхваючыся ад вады адносна буйнымі плеаподамі. Пры гэтым брушка выпростваецца, вада пранікае ў жаберныя поласці і абмывае жабры. У выпадку небяспекі крэветкі рыўкамі згінаюць брушка і, адштурхваючыся хваставым плаўніком і плеаподамі, сплываюць ад ворага хвастом наперад.

Кормяцца водарасцямі, воднымі беспазваночнымі, расліннымі і жывёльнымі рэшткамі.

Раздзельнаполыя. Развіццё адбываецца з метамарфозам.

Промысел і развядзенне
----------------------

Аб’екты промыслу і развядзення. Некаторыя ядомыя.

З панцыраў крэветак вырабляюць рэчыва, здольнае спыняць крывацёк.

Зноскі
------

1. ↑  bbc.com

Літаратура
----------

* *Хмялёва Н. М.* Крэветкі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз.
* *Гігіняк Ю. Р.* Крэветкі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
* *Круглова О. Ю.* Класс Crustacea — Ракообразные: метод. рекомендации. В 2 ч. Ч. 2. Высшие ракообразные / О. Ю. Круглова. — Мн.: БГУ, 2014. — 43 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · Fossilworks · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776768645 · NKC: ph493937 |
**Царква Ма́рціна** (фінск.: Martinkirkko ) — лютэранская царква ў Турку, якая была пабудавана і асвячона ў 1933 годзе і атрымала сваю назву ў гонар Марціна Лютэра.

Размешчана ў раёне Марці каля ўсходняга ўзбярэжжа ракі Аўраёкі.

Уваходзіць у лік помнікаў культурнай спадчыны Фінляндыі.

Гісторыя
--------

У 1921 годзе ў Турку ўзнік лютэранскі прыход Марціна Лютэра, які ставіў сваёй задачай будаўніцтва ўласнага храма.

12 лістапада 1933 года ў гонар 450-годдзя Марціна Лютэра, у IV раёне, якія пазней атрымаў сваю другую назву — «Марці», новы лютэранскі храм быў урачыста асвячоны. Праект будынка ў пераходным стылі ад паўночнага класіцызму 1920-х да функцыяналізму быў распрацаваны архітэктарамі Тоці Сора і Гунарам Валрусам (Gunnar Wahlroos). Агульны архітэктурны мінімалізм характэрны як для вонкавага, так і для ўнутранага аздаблення будынка царквы.

Бакавы фасад
Алтарны абраз раскрыжаванага Хрыста з'явіўся на конкурснай аснове: сярод пераможцаў былі мастак з Турку Эйнары Вехмас (Einari Wehmas) і Карл Інгеліус (Karl Ingelius). А сека вышынёй 15 метраў і шырынёй 9,47 метра было многія гады самай вялікай алтарным абразам у скандынаўскіх краінах.

Зноскі
------

1. ↑  Martinkirkko. Valtakunnallisesti merkittävät rakennetut kulttuuriympäristöt RKY. Museovirasto.  (фін.)

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Царква Марціна ў Турку**
* Старонка прыходу царквы Марціна Архівавана 14 лютага 2012.  (фін.)  (шведск.)  (англ.)
* Царква Марціна на сайце культурнай спадчыны Фінляндыі  (фін.)
**Чырванасця́жная Белару́ская вае́нная акру́га** (БВА) — ваенная акруга Узброеных Сіл СССР.

Гісторыя
--------

Беларуская ваенная акруга вядзе сваю гісторыю ад **Мінскай ваеннай акругі**. Мінская ваенная акруга утворана загадам Рэвалюцыйнага ваеннага савета (РВС) № 297 ад 28 лістапада 1918 года на тэрыторыі Смаленскай, Віцебскай, Магілёўскай, Мінскай і Віленскай губерняў. Кіраванне акругі знаходзілася ў Мінску. Загадам РВСР № 377 ад 14 снежня 1918 года акруга перайменавана ў **Заходнюю ваенную акругу** (ЗахВА).

Загадам РВС СССР № 603 ад 2 кастрычніка 1926 года акруга перайменавана ў **Беларускую ваенную акругу**, таму што большасць раёнаў дыслакацыі кадравых частак і раёнаў камплектавання тэрытарыяльных часцей Заходняй ваеннай акругі знаходзілася ў Беларусі. У 1931 годзе штаб-кватэра перанесена ў Смаленск.

26 ліпеня 1938 года выйшаў загад НКА СССР за № 0151 «Аб перайменаванні і рэарганізацыі Беларускай ваеннай акругі». Акруга стала называцца **Беларуская асобая ваенная акруга** (БАВА).

11 ліпеня 1940 года загадам НКА СССР за № 0141 Беларуская асобая ваенная акруга пераназываецца ў **Заходнюю асобую ваенную акругу** (ЗахАВА).

У адпаведнасці з загадам ДКА ад 15 кастрычніка 1943 года была зноў утворана Беларуская ваенная акруга. У ліпені 1944 года ў склад акругі была часова ўключана тэрыторыя Літоўскай ССР загадам Наркама абароны СССР ад 18 снежня 1944 года Беларуская ваенная акруга з 1 студзеня 1945 года перайменавана ў **Беларуска-Літоўскую ваенную акругу**.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 лютага 1968 года Беларуская ваенная акруга узнагароджана Ордэнам Чырвонага Сцяга.

З распадам СССР і утварэннем незалежнай Рэспублікі Беларусь, войскі Чырванасцяжнай Беларускай ваеннай акругі сталі асновай нацыянальных узброеных сіл, якія падвергліся скарачэнню і рэарганізацыі.

Крыніцы
-------

1. 1 2  ВСЭ 1976, с. 434.

Літаратура
----------

* Белорусский военный округ // А — Бюро военных комиссаров / [под общ. ред. А. А. Гречко]. — М.: Военное издательство Министерства обороны СССР, 1976. — С. 434—435. — (Советская военная энциклопедия).

| ⛭Ваенныя акругі РСФСР і СССР |
| --- |
| Адэская • Арлоўская • Архангельская • Асобая • Бакінская • Баранавіцкая • Беламорская • Беларуская • Беларуска-Літоўская • Варонежская • Горкаўская • Далёкаўсходняя • Данская • Забайкальская • Забайкальска-Амурская • Заволжская • Закаўказская • Заходне-Сібірская • Заходняя Асобая • Казанская • Калінінская • Кіеўская • Кубанская • Ленінградская • Маскоўская • Мінская • Львоўская • Омская • Паўднёва-Заходняя • Паўднёва-Уральская • Паўночна-Каўказская • Паўночная • Петраградская • Прыбалтыйская • Прыволжска-Уральская • Прыволжская • Прыкарпацкая • Прыморская • Сібірская • Смаленская • Сталінградская • Стаўрапальская • Стэпавая • Сярэднеазіяцкая • Таўрычаская • Тбіліская • Туркестанская • Украінская • Уральская • Усходне-Сібірская • Харкаўская • Яраслаўская |  |
Аманет
**Аманет** (**Амаўнет**) — у старажытнаегіпецкай міфалогіі жаночая іпастась бога Амона, багіня паветра і ветру.

Як і Амон, увасабляла таемныя сілы прыроды, нябачныя пачаткі. Імёны гэтай боскай пары перакладаюцца прыкладна як «тое, што немагчыма ўбачыць». Імя Аманет сустракаецца ў самых старажытных пірамідных тэкстах (2350—2345 гг. да н.э.) побач з імем Амона. У гэтых старажытных запісах яны параўноўваюцца з подыхам ветру. Часам багіню малявалі як змяю альбо жанчыну з галавой змяі.

Бог Амон, па шматлікіх старажытных звестках, меў жонку Мут, а Аманет, такім чынам, з’яўлялася яго жаночым варыянтам. Пазней, аднак, яе вобраз зліўся з постаццю багіні Мут, хаця ў Фівах і суседніх з імі тэрыторыях (асабліва ў Карнаку) Аманет яшчэ доўга ўшаноўвалася як самастойная багіня. Уваходзіла ў Геліопальскую васьмёрку багоў. Паўставала апякункай таемнай магіі, настаўніцай сям’і фараонаў. Таксама кіравала паўночным ветрам, неабходным для водных падарожжаў уверх па Нілу.

Спасылкі
--------

* Амаўнет (рус)

| ⛭Рэлігія Старажытнага Егіпта |
| --- |
| Міфалогія | 
* Паганства
* Пантэізм
* Політэізм
* Эманацыя
* Душа
* Дуат
* Нумералогія

 |  |
|  Багі | 
* Амат
* Амон
* Аманет
* Анубіс
* Анукет
* Апоп
* Апіс
* Атон
* Атум
* Бастэт
* Бата
* Бену
* Бэс
* Чатыры сыны Гора
* Геб
* Хапі
* Хатхор
* Хека
* Хекат
* Хор
* Ісіда
* Хепры
* Хнум
* Хонсу
* Кук
* Маахес
* Маат
* Мафдэт
* Менхіт
* Мерытсегер
* Месхенет
* Манту
* Мін
* Мневіс
* Мут
* Нейт
* Нехбет
* Нефертум
* Нефтыда
* Нун
* Нут
* Асірыс
* Пахет
* Птах
* Кебуй
* Ра
* Рэшэп
* Саціс
* Сехмет
* Сакар
* Себек
* Селкет
* Сапду
* Сет
* Сешат
* Шу
* Таўрт
* Тэфнут
* Татэнет
* Тот
* Уаджыт
* Вадж-вер
* Упуаўт
* Васрэт

 |
| Тэксты | 
* *Амдуат*
* *Кнігі дыхання*
* *Кніга пячор*
* *Кніга мёртвых*
* *Кніга Зямлі*
* *Кніга варот*
* *Кніга замагільнага свету*
* *Тэксты пірамід*

 |
| Вераванні | 
* Ахвярапрынашэнне
* Пахавальныя абрады
* Атэнізм
* Пракляцце фараонаў

 |
**Беларуская сфрагістыка**: нацыянальны падраздзел сфрагістыкі.

На землях сучаснай Беларусі *тэарэтычнай* сфрагістыкі не існавала да пач. 19 ст. асноўным кірункам ведаў у гэтай галіне быў практычны. Першай навуковай працай, якая тычылася прадмету дысцыпліны на беларускіх землях, быў «Збор літоўскага права» Цітуса Дзялынскага  (руск.) (бел. («Zbiór praw Litewskich…», Познань, 1841), дзе былі паданы 12 табліц з пячаткамі 14—16 ст. Наступным аўтарам стаў Т. Жэброўскі з працай «Аб пячатках старажытнай Польшчы, Літвы» (1865), дзе даў агульны агляд сфрагістыкі як навукі, і разгледзеў пячаткі каралёў польскіх і вялікіх князёў літоўскіх. Адзначаецца, што праца ў пэўнай ступені тэндэнцыйная ў дачыненні да пячатак з кірылаўскімі легендамі і наогул, не цалкам навуковая. П. І. Іваноў  (руск.) (бел. выдаў у 1858 першы расійскі альбом пячатак з 500 выявамі пячатак 16—18 ст. («Сборник снимков с древнейших печатей, приложенных к грамотам и другим юридическим актам, хранящимся в Московском архиве Министерства юстиции»), у т. л. пячатак, якія не належаць строга да расійскай сфрагістыкі. Дз. І. Празароўскі  (руск.) (бел. выпусціў у 1881 «Збор пячатак…» («Собрание польских и других печатей, принадлежавших императорской академии наук»), дзе значная частка г. зв. «польскіх» пячатак паходзяць з Беларусі. У 1882 быў выпушчаны наступны зборнік «Здымкаў старажытных рускіх пячатак» («Снимки древних русских печатей государственных, присутственных мест и частных лиц»).

Беларускія гарадскія пячаткі ў якасці ілюстрацыйнага матэрыялу былі выкарыстаны ў кнігах М. Балінскага і Т. Ліпінскага «Старажытная Польшча», А. Сапунова «Віцебская старына». У пач. 20 ст. з'явіўся першы сфрагістычны альбом, аўтарства В. Віттыга, прысвечаны гарадскім пячаткам (выйшлі толькі 3 сшыткі, на літары А—К: 1905, 1907, 1914). Перад 1-й сусв. вайной Я. Обст і Т. Дмахоўскі  (руск.) (бел. надрукавалі ў віленскіх штоквартальніках шэраг артыкулаў, прысвечаных гербам і пячаткам. Адзначаецца, што ў малюнках Дмахоўскага сустракаюцца аўтарскія выдумкі пры недахопе фактычнага матэрыялу.

У міжваенны перыяд у Польшчы быў выпушчаны рад артыкулаў з разглядам помнікаў сфрагістыкі наогул, і ў прыватнасці, беларускіх. У гэтых пубікацыях, аднак, дэнамінацыя «беларускі» не ўжывалася, а заўсёды замянялася на «польскі» або «літоўскі», відаць, з палітычных меркаванняў.

Зноскі
------

1. ↑  Цітоў, С.51.
2. 1 2  Цітоў, С.53.

Літаратура
----------

* *Штыхаў Г. В.* Сфрагі́стыка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 304. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Цітоў А. К.* Сфрагістыка і геральдыка Беларусі. — Мн.: РІВШ БДУ, 1999. — 176 с. — ISBN 985-6299-36-5. — С. 51—53.
* *Анатоль Цітоў.* Сфрагі́стыка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 452—455. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
16-ы кангрэс СФП,   
 Гавана, Куба (снежань 2005)
**Сусветная федэрацыя прафсаюзаў**, **СФП** (англ.: World Federation of Trade Unions, *WFTU*) — міжнародная прафсаюзная арганізацыя, створаная пасля заканчэння Другой сусветнай вайны.

Гісторыя
--------

СФП была створана на 1-й ўстаноўчай канферэнцыі ў Парыжы 3 кастрычніка 1945 года. Знаходзілася пад уплывам Савецкага Саюза. На момант свайго заснавання аб’ядноўвала практычна ўсе існуючыя нацыянальныя прафсаюзныя арганізацыі. Дыскусія аб падтрымцы «Плана Маршала» і іншых пытаннях прывяла да выхаду ў 1949 годзе з Федэрацыі некалькіх нацыянальных прафсаюзных аб’яднанняў, сфармавалі Міжнародную канфедэрацыю свабодных прафсаюзаў (МКСП). У складзе СФП засталіся, у асноўным, прафцэнтры краін Савецкага блока. З прафсаюзаў капіталістычных краін у Федэрацыі засталіся Усеагульная канфедэрацыя працы (УКП, Францыя), Італьянская ўсеагульная канфедэрацыя працы (ІУКП) і іншыя. Нацыянальныя прафцэнтры Югаславіі і Кітая выйшлі з СФП пасля разрыву з Савецкім Саюзам.

Пасля распаду Савецкага блока, многія прафсаюзы, якія з’явіліся ў былых сацыялістычных краінах, далучаліся да МКСП. Акрамя таго, з СФП ў сярэдзіне 1990-х гадоў выйшлі французская і італьянская прафсаюзныя канфедэрацыі — УКП і ІУКП.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт СФП  (руск.)
**Да́ніэла Га́нтухава** (славацк.: Daniela Hantuchová, вымаўляецца danɪjɛla ˈɦantuxɔva; нарадзілася 23 красавіка 1983) — славацкая тэнісістка. Удзельнічае ў прафесійных турнірах з 1999 года. Першых значных вынікаў дабілася ў 2002, упершыню выйграўшы турнір ЖТА Індыян-Уэлс Мастэрс, перамогшы ў фінале саму Марціну Хінгіс і стаўшыся пераможцай з найніжэйшым рэйтынгам у гісторыі турніру. У тым самым годзе Даніэла дайшла да чвэрцьфіналаў Уімблданскага турніру і Адкрытага чэмпіянату ЗША, па выніках года трапіўшы ў топ-10. А разам са зборнай Славакіі Гантухава стала пераможцай Кубку Федэрацыі.

Найвышэйшай пазіцыі ў рэйтынгу — пятай — Даніэла Гантухава дасягнула ў студзені 2003 года пасля выхаду ў чвэрцьфінал Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі. Пасля гэтага перамагла яшчэ ў пяці турнірах ЖТА, у тым ліку другі раз на Індыян-Уэлс Мастэрс (2007). У 2008 дайшла да паўфіналу Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі, што застаецца яе найлепшым дасягненнем на турнірах Вялікага шлема.

Гантухава — найбольш паспяховая славацкая тэнісістка ўсіх часоў. У чэрвені 2013 пасля перамогі над Лорай Робсан стала 37-й жанчынай Адкрытай эпохі (англ.), якая дасягнула 500 перамог за кар’еру.

Даніэла таксама паспяхова выступае ў парным разрадзе. У 2001 яна разам з Леашам Фрыдлем перамагла на Уімблдане, у 2002 з Кевінам Ульетам — на Адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі, у 2005 — на Адкрытым чэмпіянаце Францыі з Фабрысам Сантаро і на Адкрытым чэмпіянаце ЗША з Махешам Бхупаці, стаўшыся такім чынам усяго пятай тэнісісткай, якая выйграла ўсе турніры Вялікага шлема ў змяшаных парах. Акрамя таго, у 2002 годзе яна дайшла да фіналу Уімблданскага турніру з Кевінам Ульетам і жаночага фіналу Аўстралійскага чэмпіянату з Аранчай Санчэс Вікарыя, у 2006 — да фіналу жаночага Адкрытага чэмпіянату Францыі і ў 2009 — Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі (абодва разы — з Ай Сугіямай).

За апошні год Даніэла Гантухава праз траўмы скацілася з 17 пазіцыі (2012) да 48-й. Яе трэнерам з’яўляецца былы іспанскі тэнісіст Эдуарда Нікалас.

Крыніцы
-------

1. ↑  WTA website<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q14580067'></a>
2. ↑  Daniela Hantuchová // Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
3. ↑  Official WTA profile of Hantuchová **(нявызн.)** (10 красавіка 2009).
4. ↑  WTA — Maria Sharapova closing in on 500 career wins, Tennis World (13 April 2013)
5. ↑  Hantuchova rolls back the years to win Aegon classic **(нявызн.)**. *Wimbledon.com* (1 верасня 2013).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Даніэла Гантухава
* Жаночая тэнісная асацыяцыя
* Міжнародная тэнісная федэрацыя Архівавана 15 кастрычніка 2013.
* Кубак федэрацыі Архівавана 26 сакавіка 2016.
* Даніэла Гантухава ў сацыяльнай сетцы «Twitter»
Прынцып дзеяння рэле
**Рэле́** (фр.: relais) — электрамеханічная прылада, прызначаная для камутацыі электрычных ланцугоў пры зададзеных зменах электрычных або неэлектрычных уваходных велічынь.

Адрозніваюць электрамагнітныя, пнеўматычныя і тэмпературныя рэле. Існуе клас электронных паўправадніковых прыбораў названых оптарэле (цвёрдацельныя рэле), але ён у дадзеным артыкуле не разглядаецца. У электроннай схематэхніцы часам электронныя блокі з функцыяй пераключэння ланцуга па змене якога-небудзь фізічнага параметру таксама называюць рэле. Напрыклад, фотарэле, рэле кантролю фаз або рэле-спыняльнік паказальнікаў павароту аўтамабіля.

Асноўныя часткі электрамагнітнага рэле
--------------------------------------

Электрамагніт, якар і перамыкач. Электрамагніт ўяўляе сабой электрычны дрот, наматаны на шпульку са стрыжнем з магнітнага матэрыялу. Якар — пласціна з магнітнага матэрыялу, якая праз штурхач кіруе кантактамі.

Гл. таксама
-----------

* Рэле часу

Літаратура
----------

* *Сацута У. М.* Рэле // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 5. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11967349z · GND: 4049354-4 · LCCN: sh85041985 · Microsoft: 2778156585 · NDL: 00565306 · NKC: ph526570 |

 |
Нямецкі філосаф Макс Шэлер развіў ідэі Ніцшэ пра рэсантымент у кнізе «Рэсантымент у структуры маралі».
**Рэсантымент** (фр.: ressentiment /rəsɑ̃timɑ̃/ — абурэнне, злапомнасць, азлабленне) — пачуццё варожасці да таго, каго суб’ект лічыць прычынай сваіх няўдач («ворагам»), бяссільная зайздрасць, «цяжкае ўсведамленне марнасці спроб павысіць свой статус у жыцці або ў грамадстве». Пачуццё слабасці або непаўнавартаснасці, а таксама зайздрасці да «ворага» прыводзіць да фарміравання сістэмы каштоўнасцяў, якая адмаўляе сістэму каштоўнасцяў «ворага». Суб’ект стварае вобраз «ворага», каб пазбавіцца пачуцця віны за ўласныя няўдачы.

Паняцце рэсантымента ўведзена нямецкім філосафам Фрыдрыхам Ніцшэ ў працы «Да генеалогіі маралі». На думку Ніцшэ, рэсантымент — вызначальная характарыстыка маралі рабоў, якая супрацьстаіць маралі гаспадароў. Рэсантымент, паводле Ніцшэ, актыўна праяўляе сябе ў «паўстанні рабоў»: «Паўстанне рабоў у маралі пачынаецца з таго, што ressentiment сам становіцца творчым і спараджае каштоўнасці…», — гэтымі словамі, уласна, і ўводзіцца паняцце рэсантымента.

*Рэаентымент* больш складанае за *зайздрасць* або *непрыязнасць* паняцце. Феномен рэсантымента заключаецца ў сублімацыі пачуцця непаўнавартаснасці ў асаблівую сістэму маралі.

Сярод яскравых выразнікаў рэсентымента ў рускай літаратуры — герой «Запісак з падполля», Раскольнікаў і Смярдзякоў у Дастаеўскага; Шарыкаў з «Сабачага сэрца» .

Макс Шэлер у 1913 годзе пісаў пра рускую літаратуру:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Ні адна літаратура так не перапоўнена рэсантыментам, як маладая руская літаратура. Книгі Дастаеўскага, Гогаля, Талстога проста кішаць героямі, заражанымі рэсантыментам. Такі стан рэчаў — следства шматвяковага прыгнёту народа самадзяржаўем і немагчымасць праз адсутнасць парламента і свабоды друку даць выхад пачуццям, якія ўзнікаюць пад ціскам аўтарытэта | » |

Заўвагі
-------

1. ↑  Словарь иностранных слов / Сост. Комлев Н. Г. — 2006.
2. ↑  *Ницше Ф.* К генеалогии морали // Ницше Ф. Соч. в 2 т. — Т. 2. — М. 1990. — С. 424.
3. ↑  *Бачинин В. А.* О старорусском бунте 1831 года, ресентименте М. Шелера и подполье Ф. Достоевского Архівавана 23 студзеня 2021. // Человек. 2011. № 4.
4. ↑  *Матвеев П. Е.* Ресентимент героев русской литературы Архівавана 9 студзеня 2021..
5. ↑  Литературные дневники / Проза.ру **(нявызн.)**. *proza.ru*. Праверана 7 снежня 2022.

Літаратура
----------

* *Шелер М.* Ресентимент в структуре моралей // Пер. с нем. — СПб.: «Наука», «Университетская книга», 1999. — 231 с.

Спасылкі
--------

* *Нікалюк, Сяргей*. Азбука паліталогіі: Для захавання незалежнасці і суверэнітэту Беларусь павінна стаць часткай Еўропы  (бел.). *Новы Час* (25 красавіка 2023). Праверана 7 кастрычніка 2023.
* Ресентимент: тематический указатель

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119799228 · GND: 4177871-6 · LCCN: sh85113060 · SUDOC: 027845176 |
**Мемарыяльная дошка Францыску Скарыну** — мемарыяльная дошка ў Празе (Чэхія). Прысвечаная беларускаму першадрукару Францыску Скарыну, які выдаў у Празе свой беларускі пераклад Бібліі.

Аўтар мемарыяльнай дошкі беларускі скульптар Алесь Дранец. Устаноўлена ў 1996 годзе на ўсходняй сцяне Клеменцінума, былога езуіцкага калегіума, у Галоўным дворыку Чэшскай Нацыянальнай бібліятэкі, якая цяпер займае будынак. Гэтае месца непасрэднай сувязі з пражскай друкарняй Скарыны не мае.

Апісанне
--------

Дошка Скарыну (па цэнтры) побач з ліпай Рэспублікі (справа)
Францыск Скарына паказаны седзячы з Бібліяй у руках. На яе развароце тэкст, які сустракаецца ў кнігах Скарыны: *«Богу ко чти и людем посполитым к доброму научению»*. Заслугі друкара ўвекавечаны надпісамі на беларускай і чэшскай мовах:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| 
ФРАНЦИСК СКОРИНА 
1517—1519. У Старым месце Пражскім выдатны беларускі асветнік Францішак Скарына выдаў свой беларускі пераклад Бібліі.
1517–1519. Na Starém Městě pražském vynikající běloruský vzdělanec Francišak Skaryna vydal svůj běloruský překlad Bible.
 | "|

Гл. таксама
-----------

* Помнік Францыску Скарыну ў Празе

Зноскі
------

1. 1 2   Праверана 17 мая 2019.
2. 1 2  Увекавечанне памяці Скарыны ў Чэхіі / Ілья Лямешкін

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мемарыяльная дошка Францыску Скарыну (Прага)
Тытульны ліст кнігі «Грэчаскі Новы Запавет Вэсткота і Хорта» першага Нью-Ёркскага выдання 1881 года
**Вэсткот-Хорт**, ужываецца таксама назоў **Грэчаскі Новы Запавет Вэсткота і Хорта**, або **Новы Запавет у грэчаскім арыгінале** (англ.: **The New Testament in the Original Greek** — версія тэксту Новага Запавету на арыгінальным дыялекце кайнэ старажытнагрэчаскай мовы, апублікаваная ў 1881 годзе двума прафесарамі Кембрыджа Брукам Фосам Вэсткотам[en] (1825—1901) і Фэнтанам Джонам Энтані Хортам (1828—1892). Кніга была надрукавана ў Нью-Ёрку. Рэдактары супольна працавалі над выданнем тэксту на працягу 28 гадоў. У навуковых выданнях выкарыстоўваецца для тэксту Вэсткота і Хорта скарот — «**WH**».

Выданне кнігі з’яўляецца плёнам тэксталагічнага даследавання двух навукоўцаў. Крыніцамі для выдання кнігі былі найбольш старажытныя захаваныя рукапісы-манускрыпты на кайнэ IV—V стагоддзя: Ватыканскі кодэкс, Сінайскі кодэкс, Кодэкс Безы, Александрыйскі кодэкс, Яфрэмаў кодэкс. Апроч тэкстаў на старажытнагрэчаскай навукоўцы скарысталі для сваёй працы захаваныя і наяўныя ў іх дырэктыве тэксты-рукапісы на старажытналацінскай і старажытнасірыйскай. Асноўнымі з пяці старажытнагрэцкіх тэкстаў былі Сінайскі і Ватыканскі кодэксы. Калі якое-небудзь месца ў тэксце Ватыканскага і Сінайскага кодэксаў адрозніваліся ад астатніх, то абіраўся тэкст Ватыканскага і Сінайскага кодэксаў. Калі розначытанні былі паміж Ватыканскім і Сінайскім кодэксамі, то абіраўся тэкст Ватыканскага кодэкса. Часам тэкст Кодэкса Безы адпавядаў тэкстам старажытналацінскім і старажытнасірыйскім і быў карацей чым той жа самы тэкст у Ватыканскім кодэксе, у гэтым выпадку навуковы друкавалі тэкст Кодэкса Безы. Тэкст Вэсткота і Хорта з’яўляецца адной са спроб рэканструкцыі тэксту Новага Запавету. Апроч тэксту Вэсткота і Хорта былі і іншыя спробы рэканструкцыі арыгінальнага тэксту Новага Запавету, напрыклад, «Новы Запавет на грэчаскай мове Нэстле-Аланда» (англ.: «Novum Testamentum Graece Nestle — Aland») і іншыя. Новы Запавет Вэсткота і Хорта вытрымаў некалькі выданняў.

Выданні «The New Testament in the Original Greek»
-------------------------------------------------

* The New Testament in the original Greek — 1881.djvu; Выданне 1881 года.
* Выданне 1907 года
* Выданне 1925 года
* Выданне 2007 года

Крыніцы
-------