**Украінская дапаможная паліцыя** (ням.: Ukrainische Hilfspolizei, укр.: Українська поліція допоміжна) — агульны тэрмін для апісання паліцыйных падраздзяленняў, утвораных у канцы 1939 годзе, што складаліся пераважна з украінцаў на службе ў Генерал-губернатарстве, а пазней у Рэйсхкамісарыяце Украіна. Агульная колькасць прыцягненых на службу ацэньваецца ў крыху больш за 35 000 чалавек.

Структура
---------

Складалася амаль напоўніцу з украінцаў і дзейнічала ў рэгіёнах з пераважна ўкраінскім насельніцтвам. У Любельскім дыстрыкце мела каля 40 пастарункаў, а ў Кракаўскім — каля 20.

Кадры для УДП падрыхтоўваліся на курсах у Закапаным і Хэлме, а таксама ў паліцыйных школах у Кракаве і Любліне. Улетку 1941 годзе школы былі ліквідаваны, а замест іх 1 кастрычніка ў Лембергу (цяпер Львоў) была створана паліцэйская школа, якая праіснавала 3 гады.

Таксама існавалі два афіцэрскія курсы ў афіцэрскай школе Польскай паліцыі Генеральнага губернатарства ў Новым Сончу.

УДП карысталася мундзірамі СС, Вермахта і іншых узброеных сіл III Рэйха. На фуражках мелі акруглы знак з жоўтым трызубам на блакітным тле.

Дзейнасць
---------

У Рэйсхкамісарыяце УДП пераважна выкарыстоўвалася для навядзення парадку сярод грамадзянскага насельніцтва, і яе магчымасці абмяжоўваліся іншымі паліцэйскімі фарміраваннямі: Sonderdienst (стваранай са складу фольксдойчэ), Крымінальнай паліцыяй, паліцыяй на чыгунцы і транспарце і паліцыяй па парадкаванні і ахове прамысловых арганізацый.

На Галіччыне была створана распараджэннем ураду Генеральнага губернатарства ад 18 жніўня 1941 годзе замест украінскай народнай міліцыі. Тут УДП і Польская дапаможная паліцыя знаходзіліся ў падпарадкаванні *Ordnungspolizei* у Кракаве.

Пад канец нямецкай акупацыі колькасць членаў УДП у Генерал-губернатарстве складала крыху больш за 5000 асоб, так і не дасягнуўшы планаванага ліку ў 6000 праз брак ахвотных служыць у ёй.

Удзел у Галакосце
-----------------

Нацысты выкарыстоўвалі Украінскую дапаможную паліцыю для арганізацыі і беспасярэдняга ўдзелу ў экзэкуцыях яўрэйскага насельніцтва. Украінцы выконвалі гэтыя абавязкі не толкьі на ўласнай тэрыторыі, але таксама на тэрыторыі Польшчы, Беларусі і Літвы. Украінскія паліцыянты служылі ахоўнікамі ў канцэнтрацыйных лагерох.

У Крывым Рогу 15 кастрычніка 1941 годзе неідэнтыфікаваны паліцэйскі атрад СС разам з сіламі Украінскай дапаможнай паліцыі ўчынілі гвалт над 2500 грамадзянскымі і 800 палоннымі яўрэямі.

Уначы 13 ліпеня 1942 годзе ўсе насельнікі Ровенскага гета былі знішчаны СС-аўцамі і ўтрая большай колькасцю ўкраінскіх паліцыянтаў. УДП удзельнічала таксама і ў ліквідацыі гета па ўсёй Украіне. Яны абложвалі гета, каб ніхто не здолеў уцячы, вышуквалі яўрэяў у хованках і пераследвалі тых, хто намагаўся ўцячы. Яны таксама суправаджалі яўрэяў да месца іх згубы, забіваючы тых, хто рухаўся не надта хутка, і вартавалі, каб хто не выбраўся з мясцін расстрэлаў.

Пераслед палякаў
----------------

13 лістапада 1942 годзе члены Украінскай паліцыі абрабавалі і забілі 32 палякаў і 1 жыда ў вёсцы Абуркі на Валыні. Пасля ўчынення гвалту была спалена і вёска. 16 снежня 1942 года ўкраінскія паліцыянты пад нямецкім кіраўніцтвам забілі 360 палякаў у Язэрцах (былы павет Роўна).

У Львове ў лютым-сакавіку 1944 годзе ўкраінскія паліцыянты арыштавалі маладзёнаў польскай нацыянальнасці, многія з якіх пазней былі знойдзены мёртвымі, а іх дакуманты зніклі. 11 сакавіка 1944 года быў забіты сын Эдварда Сухарды. Украінскія паліцыянты спрабавалі скарыстаць дакуманты польскага насельніцтва для эміграцыі і жыцця на Захадзе. Пасля гэтага прадстаўнікі польскага ўрада распачалі перамовы з АУН-Б. Калі тыя не далі плёну, Kedyw распачаў у адказ аперацыю пад назвай «Nieszpory». Былі забітыя 11 паліцыянтаў, пасля чаго забойствы польскай моладзі ў Львове спыніліся.

Удзел у стварэнні Украінскай паўстанцкай арміі
----------------------------------------------

Прыняцце ў шэрагі УДП азначала магчымасць атрымаць ваенныя муштраванні і досяг да зброі, чым скарысталася Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў, вялікая колькасць членаў якой знаходзіліся на службе ў паліцыі. Кіраўніцтва бандэраўскай АУН 20 сакавіка 1943 годзе выдала сакрэтныя інструкцыі, якія наказвалі сваім членам, што ўваходзілі ў дапаможную паліцыю, дэзэртаваць адтуль са зброяй і далучацца да «*ваенных атрадаў АУН (СД)*» на Валыні. Колькасць абучаных і ўзброеных паліцыянтаў, якія перайшлі на бок будучай Украінскай паўстанцкай арміі ўвесну 1943 года, ацэньвалася прыкладна ў 4-5 тысяч чалавек. У некаторых мясцінах гэты працэс суправаджаўся сутычкамі з нямецкімі войскамі, што спрабавалі перапыніць дэзерціраў.

Масавае дэзерцірства ўкраінскіх паліцыянтаў што стала прычынай утварэння нямецкімі ўладамі польскай паліцыі на Валыні (102, 103, 104, 107, 202 батальёны паліцыі).

Гл. таксама
-----------

* Першая ўкраінская дывізія зброі СС «Галіччына»
* Польская дапаможная паліцыя
* Беларуская дапаможная паліцыя
* Украінскі легіён самаабароны
* Украінскія паліцыйныя батальёны

Зноскі
------

1. ↑  *Paul Robert Magocsi.* A History of Ukraine. — University of Toronto Press, 1996. — С. 631, 635.
2. ↑  *В. Дзьобак.* Порівняльна характеристика колаборації населення Росії і України в роки радянсько-німецької війни // Сторінки воєнної історії України Випуск 11.. — Київ: Інститут історії України НАН України, 2009. — С. 267.
3. ↑  *Офіцинський В.* Ди­стрикт Галичина (1941—1944). Історико-політичний нарис. — Ужгород, 2001. — Комендантом Львівської поліції був Володимир Пітулай, його заступником Лев Огоновський. Особовий склад Української допоміжної поліції формувався з молодих людей, які закінчили курси Поліційної школи у Львові. У кінці січня такі курси закінчили 186 українських поліцаїв. А 15 травня 1942 р. закінчився другий вишкільний курс, який підготував 192 поліцаїв
4. 1 2  Jarosław Hrycak, Zbyt wiele świadectw: Ukraińcy w akcjach antyżydowskich (польск.)
5. ↑  Crimes of the German Wehrmacht: Dimensions of a War of Annihilation 1941-1944 // Hamburg Institute for Social Research. — 2004. — С. 9. Архівавана 8 снежня 2018.
6. ↑
7. ↑  Od walk do ludobójstwa Архівавана 8 чэрвеня 2011.
8. 1 2  Grzegorz Motyka, Ukraińska partyzantka 1942-1960
9. ↑  *Czesław Partacz, Krzysztof Łada.* Polska wobec ukraińskich dążeń niepodległościowych w czasie II wojny światowej. — Toruń: Centrum Edukacji Europejskiej, 2003.
10. ↑  Ostatnia kara śmierci Архівавана 6 красавіка 2012. (польск.)
11. ↑  Grzegorz Motyka, Rafał Wnuk, Pany i rezuny, 1997, p. 63
12. ↑  Bereza z IPN
13. ↑  Організація українських націоналістів і Українська повстанська армія С.165 Архівавана 11 студзеня 2012. (укр.)