Сучасны партрэт Надзіры
Манумент на могілках у Какандзе
**Махлараім Надзіра** (пісала пад тахалусамі (псеўданімамі) *Надзіра* — на узбекскай мове, *Каміла* або *Макнуна* — на персідска-таджыкскай (1792—1842, Каканд)) — узбекская паэтэса, класік какандскай (узбекскай) літаратуры, дачка кіраўніка Андыжана, жонка Умар-хана (Амара), кіраўніка Каканда, паэта, апекуна паэтаў і навукоўцаў. Разам з Увайсі і Махзунай з'яўляецца прадстаўніцай какандскай жаночай паэзіі. У яе гонар названы кратэр Надзіра на Венеры.

Біяграфія
---------

Надзіра-хон нарадзілася ў 1792 годзе ў сям'і кіраўніка Андыжана з узбекскага роду мінг.

У юнацтве атрымала выдатную адукацыю ў галіне гісторыі і літаратуры, бліскуча валодала не толькі родным, узбекскай, але і персідска-таджыкскай мовамі. Будучы жонкай кіраўніка Какандскага ханства Умар-хана (Амара) большую частку жыцця паэтэса правяла ў Какандзе у прыдворных колах, у асяроддзі аматараў і заступнікаў літаратуры, удзельнічаючы ў паэтычных спаборніцтвах са сваім мужам — паэтам, які пісаў пад тахалусам Амір.
Умар-хан (Амар) памёр у 1822 годзе, калі Надзіры было трыццаць гадоў. Яна стала апекуном свайго 12-гадовага сына Мадалі-хана (Мухамед-Алі), які ўступіў на пасад. У гэты час Какандскае ханства займала найбольшую плошчу.

У гістарычных і літаратурных творах сучаснікаў Надзіры (Хакімхана, Хатыфа, Мушрыфа і інш.) маюцца звесткі аб тым, што паэтэса прымала актыўны ўдзел у грамадскім і культурным жыцці як заступніца мастацтваў. Надзіра аказвала садзейнічанне развіццю навук і літаратуры, удзельнічала ў будаўніцтве будынкаў медрэсэ, караван-сараяў, гандлёвых радоў. Асаблівым яе даверам і сяброўствам карысталася паэтэса Увайсі, настаўніца яе дзяцей. Усё жыццё Надзіры і яе творчасць прасякнуты спачуваннем да прыгнечаных, клопатам аб асвеце народа. Яна высока ставіла ролю літаратуры ў духоўным жыцці грамадства.

Жыццё Надзіры абарвалася трагічна. У выніку палітычных інтрыг у 1842 годзе паэтэса, абвінавачаная рэлігійнымі фанатыкамі ў распусце, разам са сваімі сынамі — Мухамед-Алі і Султан-Махмудам была па-зверску забітая бухарским эмірам Насрулой, які далучыў Какандскае ханства да Бухарскага эмірата.

Творчасць
---------

У сваёй творчасці, як і іншыя паэты таго часу, Надзіра ў многім абапіралася на гуманістычную спадчыну заснавальніка ўзбекскай літаратуры Алішэра Наваі.

Надзіра стварала вершы як на узбекскай, так і на персідска-таджыкскай мовах. У яе рукапісных дыванах сустракаюцца розныя жанры лірыкі — газэлі, мухамасы, мусадасы, мусаманы, тарджыбанды і іншыя. Ёсць у Надзіры і некалькі «Песень расстання». Яе вершаваны дыван — гімн любові, вернасці і сумленнасці. Знаходзячыся пад пэўным уплывам суфійскіх колаў, для свайго часу Надзіра была вельмі прагрэсіўная, яна адчувала сябе перш за ўсё Чалавекам, актыўна заклікала бачыць у жанчыне не толькі прыгажосць, але і шанаваць яе розум, пачуцці, годнасць. У яе вершаваных дыванах высокае каханне ўспявалася як сімвал чалавекалюбства, як аснова маральнасці.

Надзіра пісала: *«Чалавек без кахання — не чалавек,// Калі ты чалавек — ўпадабай каханне»*.

Асноўныя творы Надзіры атрымалі шырокую вядомасць у народзе і ўключаліся ў шматлікія зборнікі XIX—XX стагоддзяў.

Зноскі
------

1. 1 2  *Swartz A.* Nodira // Open Library — 2007. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q461'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1201876'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q302817'></a>
2. 1 2  Nodira // Faceted Application of Subject Terminology Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3294867'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q846596'></a>

Спасылкі
--------

* Творчасць Надзіры
* Біяграфія Надзіры
* Газэлі і тарджыбанды Надзіры ў бібліятэцы класічнай цюркскай паэзіі
* Біяграфія Надзіры, партрэт паэтэсы

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 115905200X · ISNI: 0000 0000 3879 4097 · LCCN: no92010227 · NTA: 326808175 · SUDOC: 126640882 · VIAF: 53716922 |

 |