У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Чылаэ.

**Чылаэ́**, або **Вялікі востраў Чылаэ́** (ісп.: Isla Grande de Chiloé) — востраў ва ўсходняй частцы Ціхага акіяна ля паўднёваамерыканскага ўзбярэжжа Чылі. Найбуйнейшы востраў архіпелага Чылаэ. Плошча вострава - 8 394 км². Насельніцтва (2002 г.) - 154 775 чал.

Геаграфія
---------

Востраў Чылаэ займае плошчу 8 394 км² і з'яўляецца найбуйнейшым востравам архіпелага Чылаэ, Чылійскага архіпелага, другім па велічыні ў Чылі пасля астравоў Вогненнай Зямлі. Месціцца ў 965 км на паўднёвы захад ад Сант'яга, сталіцы Чылі. Даўжыня з поўдня на поўнач — 185 км. Найбольшая шырыня — 69 км. 

Востраў марфалагічна звязаны з рэгіёнам Патагонскіх Андаў, знаходзіцца ў сейсмічна актыўнай зоне. Паверхня пагорыстая. Галоўны хрыбет цягнецца з поўдня на поўнач. Найвышэйшы пункт — гара Рэдонда (866 м). Паўночнае і ўсходняе ўзбярэжжы перарэзаны глыбокімі залівамі і фіёрдамі. На заходнім і паўднёвым узбярэжжах сустракаюцца нізінныя балоты, пясчаныя выдмы і доўгія пляжы.

Клімат мяккі вільготны. Гадавая колькасць ападкаў — 2035 мм.

Прырода
-------

Сучасны прыродны комплекс вострава Чылаэ пачаў фарміравацца каля 15 тысяч гадоў таму ў сувязі з заканчэннем апошняй ледавіковай эпохі і вызваленнем паверхні вострава ад ледавіка. Для флоры Чылаэ характэрны хваёвыя і мяшаныя лясы. Распаўсюджаныя расліны — лістоўніца, мірт, дуб, дзікі агрэст, шыпшына, хвоя, арэхаплодныя хмызнякі. На востраве выяўлена больш за 400 разнавіднасцяў бульбы, што стала падставай для меркавання аб паходжанні гэтай расліны менавіта з Чылаэ. 

Фаўна вострава Чылаэ адрозніваецца значнай разнастайнасцю. У свой час яна моцна захапіла Ч. Дарвіна. Тут адначасова сустракаюцца жывёлы, якія трапілі з субтрапічнай зоны Паўднёвай Амерыкі, у тым ліку малпы, папугаі, каціныя драпежнікі, калібры, і з субантарктычнай зоны, у тым ліку цюлені і пінгвіны. З Патагоніі паходзяць лісы, ласкі, выдры і інш. На востраве гняздуе шмат птушак — гарбаткі, вераб'іныя, лебедзі, бакланы і г. д. Навакольныя воды насяляюць кіты і дэльфіны.

Для аховы прыроды вострава Чылаэ створаны два нацыянальныя паркі, найбуйнейшым з якіх з'яўляецца Нацыянальны парк Чылаэ.

Гісторыя
--------

*Далька* — лодка *чона*
Архіпелаг Чылаэ быў населены ў 12 тысячагоддзі да н. э. Найстаражытнейшымі насельнікамі вострава Чылаэ лічацца індзейцы-*чона*, вымерлыя ў XVIII ст. Яны займалі прыбярэжныя землі, вялі качавы лад жыцця, развівалі рыбалоўства і здабычу цюленяў і марскіх птушак. У XVI ст. пад ціскам іспанцаў на Чылаэ перасяліліся мапучэ.

Іспанскія мараплаўцы адкрылі востраў у 1553 г. У 1567 г. было заснавана самае старое іспанскае паселішча Кастра на ўсходзе вострава. У 1608 - 1767 гг. Чылаэ знаходзіўся пад фактычным кіраваннем ордэна езуітаў, які меў тут сталую місію, школы і калегіум. У 1787 г. востраў падпарадкаваны віцэ-каралеўству Перу. У 1810 - 1826 гг. Чылоэ з'яўляўся апорай манархічнай Іспаніі ў барацьбе супраць лацінаамерыканскіх рэвалюцый. У 1826 г. далучаны да Чылі.

У 1834 г. Чылаэ наведаў Ч. Дарвін.

У другой палове XIX - першай палове XX стст. востраў выкарыстоўваўся як прамежкавая база для каланізацыі Патагоніі.

Паселішчы поўначы Чылаэ моцна пацярпелі ад землятруса 1960 г.

Культура
--------

Жыхары вострава Чылаэ адрозніваюцца адметнай народнай культурай. Іх асноўнымі заняткамі здаўна з'яўляюцца рыбалоўства, наёмная праца на марскіх суднах і сельская гаспадарка. На востраве распаўсюджаны асаблівы дыялект іспанскай мовы *чылота*, доўгі час развівалася традыцыйная драўляная архітэктура. На ўзбярэжжы ўсё яшчэ можна сустрэць хаціны рыбакоў на па́лях. Мясцовая кулінарыя славіцца вялікай колькасцю страў з бульбы і марскіх прадуктаў. На Чылаэ захавалася арыгінальная міфалогія, якая спалучае персанажаў з казак мапучэ і першанасельнікаў-*чона* з біблейскімі хрысціянскімі матывамі.

Інфраструктура
--------------

Адміністрацыйным цэнтрам Чылаэ з канца XVIII ст. з'яўляўся невялікі паўночны гарадок Анкуд. Ён злучаны паромнай пераправай з кантынентальнай часткай Чылі. Сучасны адміністрацыйны цэнтр, найстарэйшае паселішча і галоўны рыбалоўны порт — горад Кастра на ўсходнім узбярэжжы, пабудаваны на беразе маляўнічага фіёрда. У 2012 г. адкрыты аэрапорт. Мяркуецца, што гэта павінна станоўча паўплываць на развіццё турызма. На востраве маецца два нацыянальныя паркі і некалькі музеяў.

Галерэя
-------

* Пейзаж на поўдні ЧылаэПейзаж на поўдні Чылаэ
* Выдмы на заходнім узбярэжжыВыдмы на заходнім узбярэжжы
* Дарвінская ліса — карэнны насельнік ЧылаэДарвінская ліса — карэнны насельнік Чылаэ
* Паселішча на палях у КастраПаселішча на палях у Кастра
* Касцёл на захадзе ЧылаэКасцёл на захадзе Чылаэ
* Пінкоя — міфалагічная істота Чылаэ*Пінкоя* — міфалагічная істота Чылаэ

Спасылкі
--------

* Principal Geological Aspects of the Chilean Fjord Region Архівавана 5 сакавіка 2016.
* Flor y fauna de Chiloé
* History of Chiloé Архівавана 4 сакавіка 2016.
* Isla Grande de Chiloé - Island of Legend and Lore Архівавана 4 красавіка 2015.
* Myth and Magic Infuse Chilean Island

| ⛭Ціхі акіян |
| --- |
| Моры | Акі ·  Ахоцкае ·  Балі ·  Банда ·  Берынгава ·  Вісаян ·  Жоўтае ·  Камотэс ·  Каралавае ·  Кора ·  Малукскае ·  Мінданаа ·  Новагвінейскае ·  Паўднёва-Кітайскае ·  Саву ·  Саламонава ·  Самар ·  Селіш ·  Серам ·  Сібуян ·  Сулавесі ·  Сулу ·  Тасманава ·  Унутранае Японскае ·  Усходне-Кітайскае ·  Фіджы ·  Філіпінскае ·  Флорэс ·  Хальмахера ·  Яванскае ·  Японскае |
| Найважнейшыя пралівы | Берынгаў ·  Зондскі ·  Карэйскі ·  Кука ·  Лаперуза ·  Магеланаў ·  Малакскі ·  Сангарскі ·  Сінгапурскі ·  Тайванскі ·  Татарскі ·  Торэсаў |
| Рэльеф дна | Жолаб Адміралцейства ·  Алеуцкі жолаб ·  Узняцце Альбатрос ·  Жолаб Банда ·  Узняцце Баўнці ·  Бугенвільскі жолаб ·  Жолаб Віцязя ·  Жолаб Валкана ·  Усходне-Ціхаакіянскае ўзняцце ·  Гавайскі хрыбет ·  Галапагоская рыфтавая зона ·  Гватэмальская катлавіна ·  Хрыбет Горда ·  Ідзу-Банінскі жолаб ·  Жолаб Ідзу-Агасавара ·  Імператарскі (Паўночна-Заходні) хрыбет ·  Узвышша Капінгамарангі ·  Хрыбет Карнегі ·  Горы Картографаў ·  Жолаб Кермадэк ·  Хрыбет Какос ·  Хрыбет Колвіл-Лау ·  Курыла-Камчацкі жолаб ·  Узняцце Кэмбел ·  Жолаб Кюсю ·  Горы Лайн ·  Хрыбет Лорд-Гау ·  Узвышша Магелана ·  Хрыбет Макуоры ·  Узвышша Маніхікі ·  Марыянскі жолаб ·  Горы Маркус-Некер ·  Узвышша Міл ·  Жолаб Нансей ·  Хрыбет Наска ·  Новабрытанскі жолаб ·  Новагвінейскі жолаб ·  Новагебрыдскі жолаб ·  Хрыбет Норфалк ·  Жолаб Палау ·  Панамская катлавіна ·  Перуянска-Чылійскі жолаб ·  Перуанская катлавіна ·  Хрыбет Сала-і-Гомес ·  Жолаб Сан-Крыстобаль ·  Жолаб Санта-Крус ·  Паўночна-Заходні хрыбет ·  Жолаб Тонга ·  Філіпінскі жолаб ·  Узвышша Хеса ·  Хрыбет Хуан-дэ-Фука ·  Цэнтральнаамерыканскі жолаб ·  Узняцце Чатэм ·  Чылійская катлавіна ·  Чылійскае ўзняцце ·  Узвышша Шацкага ·  Хрыбет Эксплорэр ·  Паўднёва-Ціхаакіянскае ўзняцце ·  Жолаб Яп ·  Японскі жолаб |
| Найбуйнейшыя астравы і архіпелагі | Архіпелаг Аляксандра ·  Алеуцкія астравы ·  Архіпелаг Бісмарка ·  Вялікія Зондскія астравы ·  Ванкувер ·  Уэлінгтан ·  Гавайскія астравы ·  Галапагоскія астравы ·  Астравы Д’Антркаста ·  Кадзьякскі архіпелаг ·  Карагінскі востраў ·  Камандорскія астравы ·  Астравы Каралевы Шарлоты ·  Астравы Кука ·  Курыльскія астравы ·  Малайскі архіпелаг ·  Малыя Зондскія астравы ·  Малукскія астравы ·  Новая Гвінея ·  Новая Зеландыя ·  Новая Каледонія ·  Новыя Гебрыды ·  Нунівак ·  Рыеска ·  Астравы Рукю ·  Архіпелаг Самоа ·  Санта-Інэс ·  Сахалін ·  Святога Лаўрэнція ·  Саламонавы астравы ·  Тайвань ·  Архіпелаг Фіджы ·  Хайнань ·  Філіпінскія астравы ·  Чылаэ ·  Шантарскія астравы ·  Японскія астравы |