recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Несцерка.

**Несцерка** — музычная камедыя кампазітара Р. Суруса па п'есе Несцерка Віталя Вольскага, пастаўлена ў Беларускім дзяржаўным акадэмічным музычным тэатры ў 1980 рэжысёрам Б. Уторавым. Мастаком, які афармляў спектакль, быў Б. Герлаван, музычны кіраўнік і дырыжор І. Абраміс, хормайстар Н. Андросава, балетмайстар С. Дрэчын.

Апісанне
--------

Вырашаны музычны спектакль у стылі батлейкі. Атрымалася своеасаблівае скамарошнае прадстаўленне «тэатра ў тэатры».

Музыка
------

Матэрыял п'есы дазволіў кампазітару выкарыстаць інтанацыйны лад беларускай народнай песні, формы народнага музыцыравання. Аўтар музыкі і цытуе сапраўдны фальклорны матэрыял (у сцэне вянчання і харавых фіналах 1-га і 2-га актаў) і пераасэнсоўвае яго. Народна-песенныя і танцавальныя інтанацыі, у адпаведнай гармананічнай афарбоўцы і аркестроўцы, нярэдка гучаць па-эстраднаму, што, аднак, не парушае агульнай стылістыкі музычнага кантэксту.

Акцёры
------

* Несцерка — К. Лосеў
* Насця — Н. Гайда
* Юрась — Р. Харык  (руск.) (бел.
* Пані Мальвіна — Н. Равінская
* Мацей — В. Шаўкалюк
* Шкаляр Самахвальскі — Г. Казлоў
* Пан Бараноўскі — У. Лінкевіч
* Скамарохі — В. Фаменка, В. Сердзюкоў, Г. Валчок, Ю. Лазоўскі

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Г. Сакалоў-Кубай* Знаёмы герой - новае аблічча. "Несцерка" Р. Суруса ў Дзяржаўным тэатры музычнай камедыі БССР // *Літаратура і мастацтва*. — 15.2.1980. — С. 10.
2. ↑  *Д. Жураўлёў* Музычны «Несцерка» // *Звязда*. — 9.1.1982.

Спасылкі
--------

* *Д. Жураўлёў* Музычны «Несцерка» // *Звязда*. — 9.1.1982.
* *Г. Сакалоў-Кубай* Знаёмы герой - новае аблічча. "Несцерка" Р. Суруса ў Дзяржаўным тэатры музычнай камедыі БССР // *Літаратура і мастацтва*. — 15.2.1980. — С. 10.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Авяр’янаў.
**Сцяпан Васілевіч Авяр’янаў** (25 мая 1909, с. Панікавец, Ліпецкая вобласць — 6 верасня 1970, Віднае) — Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Камандзір кулямётнага разліку 1320-га стралковага палка 413-ай стралковай дывізіі С. В. Авяр’янаў вызначыўся 28 чэрвеня 1944 годзе ў баях па знішчэнню варожай групоўкі ворага ў раёне в. Падрэчча. У час контратакі праціўніка ён знішчыў 23 немцаў і 9 узяў у палон. Моцным агнём свайго кулямёта ён прымусіў гітлераўцаў адступіць. Пры праследаванні праціўніка знішчыў двух снайпераў і адзін кулямётны разлік закідаў гранатамі, тым самым даў магчымасць стралковай роце паспяхова рухацца наперад.

30 чэрвеня 1944 года у баях за чыгуначны мост праз р. Бярэзіну ў раёне мястэчка Свіслач Мінскай вобласці пад моцным ружэйна-кулямётным агнём праціўніка перабег са сваім кулямётам на супрацьлеглы бераг і адкрыў моцны агонь па ворагу, тым самым не даў магчымасці ўзарваць мост.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Памяць: Гісторыка-дакум. хроніка Кіраўскага р-на. Мн.: Выш. шк. 1997. С. 238.

  


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**За́свір** (трансліт.: *Zasvir*, руск.: Засвирь) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Свірскага сельсавета.

Гісторыя
--------

У 1713 г. маёнтак Ашмянскага павета Віленскага ваяводства. У 1713—1714 гг. на грошы ўладальнікаў Зяновічаў пабудаваны мураваны кармеліцкі касцёл і манастырскія пабудовы; заснаваны манастыр ордэнам кармелітаў (мужчынскім), у якім у 1846 г. было 19 манахаў. У 1860 г. Засвір — казённы гарадок Свянцянскага павета Віленскай губерні, 14 двароў, 96 душ. У 1862 г. манастыр разбураны, а касцёл перароблены ў царкву (у 1919 годзе касцёл з пабудовамі вернуты каталікам). У 1865 г. у мястэчку 53 рэвізскія душы, царква і школа. У 1868 г. мястэчка Свірскай воласці Свянцянскага павета, 8 двароў, 96 жыхароў. У 1885 сяло з праваслаўнай царквой, карчмой, дзейнічала народнае вучылішча, дзе ў 1892/93 навучальным годзе вучыліся 40 хлопчыкаў і 4 дзяўчынкі.

З 1893 працавала 2-класная царкоўнапрыходская школа, у якой у 1896/97 навучальным годзе вучыліся 38 хлопчыкаў. У 1897 г. 21 двор, 199 жыхароў, царква. У 1904 г. сяло, 87 жыхароў, у 1907 г. — 140 жыхароў. У снежні 1905 г. тут размяшчалася палова роты пяхоты для падаўлення рэвалюцыйнага руху ў Віленскай губерні. З 12.10.1940 г. у Шэметаўскім сельсавеце Свірскага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 г. Маладзечанскай абласцей, з 31.08.1959 г. Мядзельскага раёна, з 20.01.1960 г. Мінскай вобласці, з 20.05.1960 г. у Свірскім гарпасялковым Савеце.

У 1950 г. вяскоўцы стварылі калгас «Чырвоны Сцяг». З 1960 вёска ў складзе саўгаса «Свір», з 04.09.1991 г — калгасу «Свір» (цэнтр — г.п. Свір), 12.11.1966 г. да вёскі далучаны хутары Алешкі, Унукі, Сабінава.

У 2013 годзе Свірскі пасялковы савет быў скасаваны, і Засвір увайшла ў склад Свірскага сельсавета.

Насельніцтва
------------

* 105 жыхароў (1960)
* 53 двары, 94 жыхара (1997)

Інфраструктура
--------------

Клуб, бібліятэка, крама, жывёлагадоўчая ферма.

Славутасці
----------

* Касцёл Святой Троіцы (пач. XVIII ст.).

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU). Сустракаецца таксама варыянт **За́свіра, н.**
2. ↑  Рашэнне Мінскага абласнога Савета дэпутатаў № 234 ад 28 мая 2013 г. «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзела Мінскай вобласці» Архівавана 11 снежня 2013.  (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Засвір

| ⛭**Свірскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Свір |  |
| Вёскі | Алешкі ·  Альшэва ·  Багацькі ·  Бакшты ·  Балькаўшчына ·  Барысы ·  Болькава ·  Валодзькі ·  Варашылкі ·  Венцавічы ·  Грумбіненты ·  Дубнікі ·  Засвір ·  Іванаўка ·  Калодна ·  Камарова ·  Канстанцінава ·  Ключаткі ·  Коркі ·  Куркулі ·  Лукашэвічы ·  Лушчыкі ·  Навасёлкі ·  Нарэйшы ·  Нецькі ·  Сёмкі ·  Старая ·  Фалевічы ·  Януковічы ·  Яцыны |
| Хутары | Балдук ·  Страпялішкі ·  Чорная Лужа |
**Марз** (арм.: մարզ) — адзінка адміністрацыйнага падзелу Арменіі першага ўзроўню. Слова паходзіць ад персідскага مرز «мяжа». Тэрмін таксама перакладаецца на беларускую як вобласць і правінцыя.

Тэрыторыя рэспублікі падзеленая на дзесяць марзаў і горад Ерэван. Марзы ўзначальваюцца марзпетамі (губернатарамі), якія прызначаюцца рэспубліканскім урадам. Тэрыторыя марзаў дзеляцца на гарадскія і сельскія абшчыны, таксама вядомыя як хамайнкі (арм.: համայնք).

| ⛭Арменія Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Арменіі |
| --- |
| Сталіца | Ерэван |  |
| Марзы | 
Арагацотн •
Арарат •
Армавір •
Ваёц-Дзор •
Гегаркунік
(эксклаў Арцвашэн) •
Катайк •
Лары •
Сюнік •
Тавуш •
Шырак
 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ньюфаўндленд.

**Дамініён Ньюфаўндленд** (англ.: Dominion of Newfoundland) — брытанскі дамініён, які існаваў у Паўночнай Амерыцы з 1907 па 1949.

Гісторыя
--------

У 1854 Вялікабрытанія сфарміравала першы ўрад Ньюфаўндленда. Праз год калонія атрымала права на самакіраванне. Першым яе прэм'ер-міністрам стаў ліберал Філіп Фрэнсіс Літл, які займаў гэту пасаду да 1858. Ньюфаўндленд праводзіў палітыку ізаляцыянізму ў адносінах з брытанскімі калоніямі, і адмовіўся ўступаць у Канадскую канфедэрацыю, хоць і быў блізкі да гэтага ў 1892. 26 верасня 1907 Ньюфаўндленд атрымаў статус дамініёна.

У 1927 брытанскі парламент далучыў да дамініёна значную частку паўвострава Лабрадор. Правінцыя Канады Квебек, да якой адносілася астатняя частка паўвострава, адмовілася прызнаць гэта рашэнне і лічыла ўвесь Лабрадор сваёй тэрыторыяй.

Згодна з Вестмінстэрскім статутам 1931 Ньюфаўндленд станавіўся незалежнай дзяржавай у складзе Брытанскай садружнасці. Але Вялікая дэпрэсія моцна падарвала эканоміку дамініёна, і 16 лютага 1934 ён добраахвотна адмовіўся ад сваёй незалежнасці і перадаў суверэнітэт Вялікабрытаніі.

У 1948 у Ньюфаўндлендзе прайшоў рэферэндум, на якім 52% прагаласавала за далучэнне да Канады, і 31 сакавіка 1949 ён ўвайшоў у яе склад як правінцыя Ньюфаўндленд (з 2001 «Ньюфаўндленд і Лабрадор»).



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 16001182-6 |

1. ↑  Newfoundland Act 1949 *[[:en:{{{1}}}|]]*
Нансі-Універсітэт. Універсітэт Нансі II.
Нансі-Універсітэт. Універсітэт Анры Пуанкарэ.
**Нансі-Універсітэт** (фр.: Nancy-Université) — цэнтр даследаванняў і супрацоўніцтва паміж універсітэтамі Нансі. Уключае Універсітэт Анры Пуанкарэ (Нансі I), Універсітэт Нансі II і Нацыянальны політэхнічны інстытут Латарынгіі. Разам з Універсітэтам Меца утварае Еўрапейскі ўніверсітэцкі цэнтр Латарынгіі. 50 000 студэнтаў.

Вядомыя выпускнікі
------------------

* Фелікс Зандман

Гл. таксама
-----------

* Універсітэт Нансі, былы

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Нансі-Універсітэт**
* Афіцыйны сайт Архівавана 28 кастрычніка 2007. (фр.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Русін.
**Марк Аляксандравіч Русін** (18 чэрвеня 1921, г. Кінешма, Іванаўская вобласць, РСФСР — 17 кастрычніка 1977) — беларускі кампазітар, педагог.

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскі музычна-педагічны інстытут імя Гнесіных ў 1951 годзе. У 1942—1945 музычны кіраўнік ансамбля песні і танца 31-й арміі. 3 1951 выкладчык Брэсцкага музычнага вучылішча, адначасова загадчык музычны часткі Брэсцкага абласнога драматычнага тэатра.

Творчасць
---------

Найбольш плённа працаваў у галіне тэатральнай музыкі, якой характэрны меладызм, поўная адпаведнасць музычнага афармлення драматургічнай аснове спектакля. Аўтар музыкі больш як да 50 драматычных пастановак, у т.л. «Дама-невідзімка[ru]» П. Кальдэрона (1949), «Страчаны дом» С. Міхалкова (1950), «Брэсцкая крэпасць» К. Губарэвіча (1953, 1972), «Дон Сезар дэ Базан» А. Дэнеры і Ф. Дзюмануара (1954), «Салаўі пяюць на волі» паводле З. Бядулі, «Іван-ды-Мар’я» У. Гольдфельда, «Сапраўдны чалавек» паводле Б. Палявога (усе 1955), «Выкрыты цудатворац» Г. Філдынга, «Вар’яцкі дзень, або Жаніцьба Фігаро» П. Бамаршэ (абедзве 1956), «Людзі, якіх я бачыў» С. Смірнова, «Куточак бур» Р. Раманава, «Тайфун» Цао Юй, «На вуліцы Шчаслівай» І. Прынцава (усе 1958), «Небяспечная прафесія» В. Салаўёва, «Схаваны кабальера» П. Кальдэрона (абедзве 1959), «Іркуцкая гісторыя» А. Арбузава (1960), «Вызвалены Дон Кіхот» А. Луначарскага, «У сэрцы Афрыкі» Б. Дэвідсана (абедзве 1961), «Сабака на сене» Лопэ дэ Вэгі, «Пунсовая кветачка» І. Карнавухавай і Л. Браўсевіча (абедзве 1962), «Паварот ключа» («Уладальнікі ключоў») М. Кундзеры (1963), «Фінал» П. Строгава (1964), «Атэла[ru]» У. Шэкспіра (1965), «Цуды пагарджання» Лопэ дэ Вэгі, «Сельскія вечары» В. Леканава (абедзве 1966), «Грэшнае каханне» А. Дзялендзіка (1967), «Людзі і камяні» К. Губарэвіча, «Праз 100 гадоў у бярозавым гаі» В. Карастылёва[ru] (абодва 1968), «Валыншчык са Страконіц» І. Тыла, «Алёнушка і салдат» В. Ліўшыца і І. Кічанавай (абедзве 1969), «Дон Хіль — зялёныя штаны» Тырса дэ Маліны (1970), «У ноч зацьмення месяца» М. Карыма[ru] (1972) і інш. у Брэсцкім абласным драматычным тэатры; «Дзед і Жораў» В. Вольскага (1968), «Алі-баба і разбойнікі» У. Маслава (1971), «Гасан — шукальнік шчасця» Я. Спяранскага (1973) і інш. у Брэсцкім абласным тэатры лялек.

Літаратура
----------

* *Л. А. Сівалобчык.* Русін Марк Аляксандравіч // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.
**Данат Мікалаевіч Капуцкі** (1899, г. Вільня — 18 верасня 1974, г. Барысаў, БССР) — грамадскі і гаспадарчы дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1899 годзе ў Вільні. Пасля заканчэння курсаў сувязістаў працаваў лінейным манцёрам у Мінску і Варонежы. У 1918—1923 гадах служыў у РСЧА. Удзельнік Грамадзянскай вайны, ваяваў на Паўднёвым і Каўказскім франтах.

З 1923 года жыў у Барысаве. Прымаў актыўны ўдзел у аднаўленні і развіцці тэлефоннай сувязі Барысаўскага рэгіёна. У 1930—1941 гадах — старшыня заводскага камітэта гарадской ЦЭЦ на запалкавай фабрыцы, памочнік дырэктара, начальнік ЦЭЦ, затым — памочнік дырэктара, камерцыйны дырэктар запалкавай фабрыкі «Пралетарская перамога», загадчык аддзелам забеспячэння Барысаўскага гарадскога Савета дэпутатаў.

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Адзін са стваральнікаў партызанскага атрада «Полымя» (увайшоў у склад партызанскай брыгады «За Радзіму» імя А. Флегантава). У 1943—1944 гадах — камісар партызанскага атрада «Полымя» аднайменнай брыгады. З лютага 1944 — сакратар Пухавіцкага падпольнага райкама КП(б)Б, затым знаходзіўся ў рэзерве Беларускага штаба партызанскага руху, выконваючы спецыяльныя заданні камандавання 2-га Беларускага фронту.

Пасля заканчэння войны займаў адказныя пасады ў Барысаве: сакратар гаркама КП(б)Б, намеснік старшыні гарвыканкама, дырэктар ЦЭЦ, сакратар партбюро фанерна-запалкавага камбіната. З 1962 года на пенсіі. Працаваў намеснікам начальніка гарадскога штаба народнай дружыны.

Магіла Даната Капуцкага на барысаўскіх могілках
Памёр 18 верасня 1974 года. Пахаваны на старых могілках у Барысаве.

Узнагароды
----------

Удастоены дзяржаўных і ўрадавых узнагарод. У даваенны час прысвоена ганаровае званне «Герой 1-й пяцігодкі». Ганаровы грамадзянін г. Барысава (рэгістрацыйныя даныя вядомыя з ускосных крыніц).

Спасылкі
--------

* Известные земляки
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Маргелаў.
**Сцяпан Прохаравіч Маргелаў** (28 сакавіка 1902, в. Расохавічы, Касцюковіцкі раён, Магілёўская вобласць — 29.10.1937 ці 16.6.1938, Мінск, турма НКУС) — беларускі эканаміст, географ.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (1927), аспірантуру пры НДІ сельскай і лясной гаспадаркі (1930). Падчас вучобы ў аспірантуры ўваходзіў у Прэзідыум Савета НДІ, дзе працаваў разам са знакамітымі географамі А. Смолічам і Г. Гарэцкім. Найбольшы ўплыў на яго аказаў М. М. Баранскі, які з'яўляўся навуковым кіраўніком па напісанню дысертацыі. З 1931 працаваў у Інстытуце эканомікі АН БССР: вучоны сакратар інстытута, загадчык секцыі эканамічнай геаграфіі. Адначасова выкладаў у Інстытуце народнай гаспадаркі, прафесар. Кандыдат эканамічных навук (1934). Распрацоўваў тэорыю размяшчэння ў БССР тэхнічных сельскагаспадарчых культур і перапрацоўчай прамысловасці. Адзін з кіраўнікоў групы па складанні Вялікага атласа БССР.

Арыштаваны 23.1.1937 у Мінску. Асуджаны пазасудовым органам НКУС 28.10.1937 як «член з 1927 антысавецкай тэрарыстычнай шпіёнскай шкодніцкай арганізацыі» да ВМП з канфіскацыяй маёмасці. Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 19.7.1957. Асабовая справа М. № 10673-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Літаратура
----------

* Маргелаў Сцяпан Прохаравіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдактар Г. П. Пашкоў. — Мінск, 2000. — Т.10. — С. 108.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Яцкевіч.

**Сцяпа́н Віке́нцевіч Яцке́віч** (1 студзеня 1890, м. Смалявічы, Мінскай губерні — 17 верасня 1938, Камунарка, Маскоўская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня Менскага гарадскога выканаўчага камітэта (са жніўня 1924 па красавік 1929 года).

Біяграфія
---------

Сцяпан Вікенцьевіч Яцкевіч нарадзіўся 1 студзеня 1890 года ў мястэчку Смалявічы Мінскай губерні ў сям’і рабочых. Пасля заканчэння трохкласнага Мінскага гарадскога вучылішча працаваў на чыгунцы тэлеграфістам. З 1911 года на службе ў арміі. Удзельнік Першай сусветнай вайны. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі браў удзел ва ўсталяванні савецкай улады ў Мінску, стаў членам часовай кантрольнай камісіі пры Мінскай гарадской управе. Падчас Грамадзянскай вайны камісар вузла і намеснік камісара галаўнога аддзела на розных прыфрантавых участках Аляксандраўскай чыгункі. Дэмабілізаваўшыся, працаваў на розных пасадах у Менску — старшыня ўчастковага прафсаюза Маскоўска-Беларуска-Балтыйскай чыгункі, дырэктар Менскага прафесійнага вучылішча № 66 чыгуначнікаў, упаўнаважаны Наркамата шляхоў зносін па Менскім участку. 

Са жніўня 1924 да красавіка 1929 года старшыня Менскага гарадскога выканаўчага камітэта, адначасова ў 1925—1928 гг. старшыня Менскага акруговага выканаўчага камітэта.

З красавіка 1929 года начальнік Галоўнага ўпраўлення шашэйных, грунтавых дарог і аўтамабільнага транспарту Беларускай ССР, з 1934 года ў Маскве, начальнік Упраўлення капітальнага будаўніцтва Галоўнага ўпраўлення шашэйных дарог НКУС СССР.

7 красавіка 1938 года быў арыштаваны, быў асуджаны за ўдзел у контррэвалюцыйнай тэрарыстычнай арганізацыі і 17 верасня 1938 года Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР прыгавораны да расстрэлу, які неадкладна быў выкананы. 26 студзеня 1957 года Сцяпан Яцкевіч быў рэабілітаваны той жа Ваеннай калегіяй Вярхоўнага Суда СССР.

Зноскі
------

1. 1 2  *Иван Петровский*. Когда неистовствовал нэп (руск.)(недаступная спасылка).  Газета «Минский курьер» (3 лістапада 2017). Архівавана з першакрыніцы 18 лютага 2020.
2. ↑  Яцкевич Степан Викентьевич (1890)

| ⛭Старшыні Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта |
| --- |
| БССР | Віктар Яркін (1918—1919) • Казімір Цыхоўскі (1919) • Фрыц Кюсэ (1920—1921) • Адольф Гетнер (1922—1923) • Сяргей Карп (1924) • Адам Славінскі (1924) • Сцяпан Яцкевіч (1924—1929) • Нічыпар Аксючыц (1929—1930) • Іосіф Валодзька (1931—1933) • Антон Каранеўскі (1933—1934) • Емяльян Жуковіч (1934—1937) • Канстанцін Бударын (1940—1941), (1944—1945) • Іван Паромчык (1945—1946) • Канстанцін Длугашэўскі (1946—1954) • Васіль Шарапаў (1954—1968) • Міхаіл Кавалёў (1968—1977) • Генадзь Барташэвіч (1977) • Станіслаў Лукашэвіч (1977—1980) • Георгій Таразевіч (1980—1983) • Валерый Пячэннікаў (1983—1985) • Уладзімір Міхасёў (1985—1990) • Міхаіл Марыніч (1990—1991) |  |
| Рэспубліка Беларусь | Аляксандр Герасіменка (1991—1995) • Уладзімір Ярмошын (1995—2000) • Міхаіл Паўлаў (2000—2009) • Мікалай Ладуцька (2010—2014) • Андрэй Шорац (2014—2018) • Анатоль Сівак (2018—2020) • Уладзімір Кухараў (з 2020) |
**Дамініён Пакістан** (англ.: Dominion of Pakistan) — федэратыўная дзяржава ў Паўднёвай Азіі, якая існавала з 1947 па 1956 год.

Гісторыя
--------

Дзяржава ўзнікла пры падзеле Брытанскай Індыі на Індыйскі саюз і Дамініён Пакістан і ўключала тэрыторыі сучасных Пакістана і Бангладэш. Адносіны новага пераважна мусульманскага дамініёна з Індыяй практычна адразу ж азмрочыла Першая інда-пакістанская вайна, за якой рушылі ўслед новыя тэрытарыяльна-рэлігійныя канфлікты, падчас якіх мільёны чалавек з абодвух бакоў загінулі ці сталі бежанцамі. З-за крайняй рэлігійнай радыкалізацыі рэгіёна і яго амаль татальнай ісламізацыі ў першыя гады дэкаланізацыйнага працэсу, Пакістанскаму дамініёну не ўдалося захаваць свецкі характар грамадства, і ў 1956 ён цалкам вызваліўся з-пад намінальнага Брытанскага кантролю, ператварыўшыся ў цалкам суверэнную Ісламскую рэспубліку Пакістан. У 1971 годзе, у выніку вайны за незалежнасць, Усходні Пакістан у сваю чаргу стаў незалежным, ператварыўшыся ў сучасную рэспубліку Бангладэш.

Федэрацыя
---------

Дамініён падзяляўся на 5 правінцый:

* Усходняя Бенгалія
* Заходні Пенджаб
* Белуджыстан
* Сінд
* Паўночна-Заходняя памежная правінцыя.

Таксама ў дамініён уваходзілі некаторыя княствы.

Кіраванне
---------

Кожная з правінцый мела ўласнага губернатара, зацверджанага генерал-губернатарам Пакістана, які прадстаўляў брытанскага манарха.

Літаратура
----------

* Read, A. and Fisher, D. (1997). The Proudest Day: India's Long Road to Independence. New York: Norton.
**Дыня** (*Cucumis melo*) — расліна сямейства Гарбузовыя (*Cucurbitaceae*), бахчавая культура.

Апісанне
--------

Расліна з паўзучьм сцяблом даўжынёй да 3—4 м, укрытым цвёрдымі валаскамі. Лісце на доўгіх чаранках, суцэльнае або лопасцевае, апушанае, з вусікамі ў пазухах. Кветкі часцей аднаполыя, ярка-жоўтыя, развіваюцца ў пазухах лісця.

Спелыя плады дыні
Плод — шматнасенная несапраўдная ягада з сакаўной, салодкай, духмянай мякацдю, багатай цукрам (да 18 %), вітамінам C (да 60 мг%), карацінам, мінеральнымі солямі. На адной расліне ў залежнасці ад гатунку і месцы вырошчвання можа сфармавацца ад двух да васьмі пладоў, масай ад 1,5 да 10 кг. Плады дыні маюць шарападобную або цыліндрычную форму, зялёнай, жоўтай, карычневай або белай афарбоўкі, як правіла з зялёнымі палоскамі. Перыяд выспявання ад двух да шасці месяцаў.

Распаўсюджанне
--------------

Радзімай дыні лічыцца Афрыка і паўвостраў Індастан. Вядома шмат падвідаў і сартоў, у т. л. хамійская дыня.

Дыня цепла-і светлалюбівая расліна, устойлівая да засалення глебы і засухі, дрэнна пераносіць падвышаную вільготнасць паветра. Вырошчваецца ў краінах з сухім, цёплым кліматам.

Выкарыстанне
------------

Каштоўная харчовая, дыетычная культура. 3 мякаці атрымліваюць мёд (бекмез).

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 42. — 160 с. — 2 350 экз.

Літаратура
----------

* Дыня // БЭ ў 18 т. Т. 5. Мн. 1997.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2908661743 · NDL: 00567613 · NKC: ph239949 |
**Данат Лапошка** (26 сакавіка 1875 — 1957) — каталіцкі святар заходняга абраду, рэлігійны і грамадскі дзеяч, удзельнік беларускага хрысціянскага руху XX стагоддзя, душпастыр.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Санкт-Пецярбургу. Паходзіў з сялянскай сям’і беларусаў-католікаў, якія прыехалі ў сталіцу Расійскай імперыі з Дрысенскага павета Віцебскай губерні. Бацькі — Пётр і Зоф’я (з дому Бейняровічаў) Лапошкі.

Скончыў Сестржанцэвіцкае павятовае вучылішча. Вытрымаў экзамен на званне аптэкарскага вучня пры 6-й класічнай гімназіі ў Пецярбургу. Пазней там жа пры Ваенна-медыцынскай акадэміі здаў экзамены на званне памочніка аптэкара. З 1903 года — клерык Магілеўскай духоўнай каталіцкай семінарыі ў Пецярбургу. Пасвячоны ў святары 31 мая 1907 года (паводле іншых крыніц — 12 чэрвеня 1907 года). Душпастырскую дзейнасць пачаў на пасадзе капелана ў мясцовасці Колпіна. Адначасова служыў эканомам у Магілёўскай духоўнай каталіцкай семінарыі (з 27 чэрвеня 1907 года). Пазней на той жа пасадзе капелана выконваў святарскія абавязкі ў Пецяргофе. Выкладаў Закон Божы ў рэальным вучылішчы імя Аляксандра III і ў жаночых гімназіях. З 1912 года — філіяліст у парафіях Лунін, Осава, Лунінец. З беларускім нацыянальна-рэлігійным рухам звязаны з часоў вучобы ў Пецярбургу.

Удзельнічаў у працы 1-га з’езда беларускіх каталіцкіх святароў (Менск, 24—25 мая 1917 года). Сябра саюза ксяндзоў-беларусаў. У душпастырскай дзейнасці пашыраў казанні на беларускай мове. Выступаў за беларусізацыю рэлігійнага жыцця ў каталіцкіх парафіях у Беларусі. З другой паловы 1920-х гадоў служыў у Пінскай дыяцэзіі. Выконваў абавязкі пробашча ў парафіі Марочна. У 1939—1955 гадах служыў пры парафіі Узвышэння Святога Крыжа ў Лодзі (Польшча).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Электронная Энцыкляпэдыя. Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст. Лапошка Данат **(нявызн.)**.
Гер ван Элк, *Сіметрыя дыпламатыі*, 1975 год, Музей Гронінгера
**Дыпламатыя** (ад грэч. díplōma — здвоеныя дошчачкі з тэкстам, які пацвярджае паўнамоцтвы прад’явіцеля) — сродак ажыццяўлення знешняй палітыкі дзяржавы, які прадстаўляе сабой сукупнасць практычных мерапрыемстваў, прыёмаў і метадаў, што прымяняюцца з улікам канкрэтных умоў і характару рашаемых задач; афіцыйная дзейнасць кіраўнікоў дзяржаў і ўрадаў, спецыяльных органаў знешніх зносін па ажыццяўленню мэт і задач знешняй палітыкі дзяржавы.

З паняццем дыпламатыя звязваюць мастацтва вядзення перамоў для прадухілення ці ўрэгулявання канфліктаў, пошуку кампрамісаў і ўзаемапрыймальных рашэнняў, пашырэння і паглыблення міжнароднага супрацоўніцтва.

Гл. таксама
-----------

* Агрэман
* Дыпламат
* Атамная дыпламатыя

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дыпламатыя

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX526603 · BNF: 119472556 · GND: 4012402-2 · LCCN: sh85038179 · Microsoft: 557252395 · NDL: 00562104 · NKC: ph119467 · LIBRIS: 142902 |

 |
**Сцяпан Канстанцінавіч Пісарэвіч** (нар. 24 кастрычніка 1947, в. Пераруб, Іванаўскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 24 кастрычніка 1947 года ў в. Пераруб Іванаўскага раёна Брэсцкай вобласці.

Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (эканаміст), Мінскую вышэйшую партыйную школу.

Працаваў аўтаслесарам, вадзіцелем-інструктарам аўтабазы № 13 у г. Іванава, майстрам, старшым інжынерам эксплуатацыйнамантажнай канторы па газіфікацыі ў г. Пінску, інструктарам арганізацыйнага аддзела Іванаўскага райкама Кампартыі Беларусі, інструктарам аддзела аргпартработы Брэсцкага абкама Кампартыі Беларусі, другім сакратаром Івацэвіцкага райкама Кампартыі Беларусі, старшынёй Івацэвіцкага райвыканкама, першым сакратаром Івацэвіцкага райкама Кампартыі Беларусі, старшынёй Праўлення банка «БелБалтыя», саветнікам прэзідэнта, начальнікам сакратарыята прэзідэнта канцэрна «Белнафтахім», першым намеснікам кіраўніка справамі Выканаўчага камітэта Саюза Беларусі і Расіі, намеснікам Дзяржаўнага сакратара — членам Пастаяннага Камітэта Саюзнай дзяржавы, начальнікам Галоўнага эканамічнага ўпраўлення Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь дванаццатага склікання. Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі «Знак Пашаны», «Садружнасць» (Міжпарламенцкая Асамблея дзяржаў — удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў), юбілейным медалём «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Парламенцкага Сходу Саюза Беларусі і Расіі, Ганаровай граматай Савета Міжпарламенцкай Асамблеі дзяржаў — удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў.

Зноскі
------

1. ↑  Писаревич Степан Константинович Архівавана 18 жніўня 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
**Марк Аляксандравіч Асвяці́мскі** (24 красавіка 1886, г. Слуцк — 10 лістапада 1938) - беларускі палітычны дзеяч.

Біяграфія
---------

Да 1918 года ў расійскай партыі эсэраў. У 1919—1920 гадах член ЦК Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў (БПС-Р), у 1919—1924 гадах старшыня яе Слуцкага камітэта, член культурна-асветнага таварыства «Папараць-кветка» ў Слуцку. У 1920 годзе член Беларускай рады Случчыны, узначальваў вярбовачны пункт Беларускай вайсковай камісіі ў Слуцку. У 1919 і 1921 гадах быў арыштаваны ВЧК. У 1924 годзе адышоў ад палітычнай дзейнасці. У 1930-я гг. працаваў эканамістам Гомельскага тлушчакамбіната. 11 лютага 1938 года арыштаваны, 1 лістапада 1938 года прыгавораны да вышэйшай меры пакарання. Рэабілітаваны 13 ліпеня 1960 года.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Асвяцімскі Марк Аляксандравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
**Рэспубліканскі інстытут прафесійнай адукацыі** — адукацыйная ўстанова інтэграванага тыпу з функцыямі навуковага, метадычнага і кадравага забяспячэння сістэмы адукацыі Рэспублікі Беларусь. Адрас: Мінск, вул. Карла Лібкнехта, 32.

Штогод каля 4 тыс. чалавек з’яўляюцца слухачамі курсаў перападрыхтоўкі і павышэння адукацыі, да 500 праходзяць курсы падрыхтоўкі на камерцыйнай аснове, да 400 чалавек здзяйсняе перападрыхтоўку па накіраванні гарадской службы занятасці. У аспірантуры займаецца 70 чалавек.

Станам на 2010 год у каледжах РІПА навучаюцца 3700 чалавек. Падрыхтоўка ў прафесійна-тэхнічным каледжы вядзецца па 3 спецыяльнасцях. У індустрыяльна-педагагічным каледжы па 5 спецыяльнасцях і забяспечвае атрыманне сярэдняй спецыяльнай адукацыі.

Перападрыхтоўка на курсах павышэння кваліфікацыі для педагагічных кадраў сістэмы прафесійнай адукацыі вядзецца па 7 спецыяльнасцях, камерцыйная курсавая сетка прапануе магчымасці для навучання па 15 кірунках.

Штогод супрацоўнікамі РІПА ажыццяўляецца каля 20 навукова-даследчых праектаў, выдаецца звыш 100 найменняў вучэбных, вучэбна-метадычных, навуковых і іншых выданняў.

Рэктары
-------

* Аркадзь Ханонавіч Шкляр

Спорт
-----

Адным з кірункаў дзейнасці інстытута з’яўляецца развіццё спорту сярод студэнтаў. Футбольная каманда «Працоўныя рэзервы-РІПА», якая знаходзілася на балансе РІПА, у 2002 годзе была зліта з прафесійнай футбольнай камандай Мінскага трактарнага завода «Трактар» пад новай назвай МТЗ-РІПА. У сезоне 2005 года каманда заняла 3-е месца ў чэмпіянаце Беларусі і ўпершыню прыняла ўдзел у Кубку УЕФА.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
**Заканадаўчая асамблея Рэспублікі Сальвадор** (ісп.: Asamblea Legislativa de la República de El Salvador) — аднапалатны вышэйшы заканадаўчы орган (парламент) Сальвадора.

Склад
-----

Асамблея ўключае 84 дэпутатаў, якія выбіраюцца прамым галасаваннем па партыйных спісах. 64 месца прадстаўляюць 14 дэпартаментаў Сальвадора, астатнія выбіраюцца па агульнадзяржаўных спісах.

Па выніках выбараў 2015 года ў Заканадаўчай асамблеі Сальвадора прадстаўлены наступныя партыі:

* Нацыяналістычны рэспубліканскі альянс (ARENA, правыя) — 35 месцаў;
* Фронт нацыянальнага вызвалення імя Фарабундо Марці (FMLN, левыя) — 31 месца;
* Шырокі альянс за нацыянальнае адзінства (GANA, левацэнтрыста) — 11 месцаў
* Нацыянальная кааліцыйная партыя (PCN, правацэнтрысты) — 6 месцаў;
* Хрысціянска-дэмакратычная партыя (PDC, цэнтрысты) — 1 месца.
Марыяна Бернадот
**Гіллан Марыяна Бернадот** (народжаная *Ліндберг* , нарадзілася 15 ліпеня 1924 у Хельсінкі, таксама вядомая як Прынцэса Мар’яна Бернадот, з’яўляецца шведскай актрысай і філантропам, з 1961 года ў шлюбе з  Cігвардам Бернадотам, другім сынам караля  Густава VI Адольфа. Пасля смерці Гунілы Бернадот ў 2016 годзе, яна (па шлюбе) з’яўляецца апошняй цёткай караля Карла XVI Густава і таксама афіцыйна ўключана ў шведскую каралеўскаю сям’ю.

Бернадот была адзначана за яе працу ў падтрымку людзей з фізічнымі недахопамі.

Адукацыя і прафесійная жыццё
----------------------------

У падлеткавым узросце яна работала у тэатры пад адкрытым небам у сваім родным горадзе, потым Бернадот была прынята ў Каралеўскі драматычны тэатр і прайшла іх поўны курс у 1945—1948. Паміж семестраў яна працавала ў якасці гіда ў турах ў Нямеччыну і Францыю. Пасля заканчэння адукацыі, яна працавала ў якасці актрысы ў Каралеўскім драматычным тэатры ў Стакгольме на працягу адзінаццаці гадоў.

Тэатр быў зачынены на рэканструкцыю ў 1956 годзе. Праз некалькі гадоў яна прайшла курсы ў культурнай камунікацыі і мастацтва ў Стакгольмскім універсітэце.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 10 студзеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  *Lundy D. R.* Gullan Marianne Lindberg // The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
3. 1 2  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
4. 1 2  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.
**Рэтараманская мова** — раманская мова, носьбітамі якой з'яўляюцца романшы (0,5% насельніцтва Швейцарыі, перадусім у кантоне Граўбюндэн). Адна з афіцыйных моў гэтага кантона (разам з італьянскай і нямецкай), а з 1999 года таксама адна з чатырох афіцыйных моў Швейцарыі. 

У лінгвістыцы рэтараманская мова падзяляецца на 6 асноўных ідыёмаў.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Швейцарскі гістарычны · Швейцарскі гістарычны (online) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11979776n · GND: 4120164-4 · LCCN: sh85110829 · NKC: ph239897 |
**Марыя з дзіцем** — познегатычная скульптура XVI стагоддзя, якая знаходзіцца ў Троіцкім касцёле ў г. п. Рось Ваўкавыскага раёна Гродзенскай вобласці. Існаванне падобных выяў  (польск.) (бел. у беларускіх храмах сведчыла аб тым, што развіццё беларускай скульптуры ішло ў агульным рэчышчы з еўрапейскай мастацкай культурай.

Апісанне
--------

Па агульным выглядзе скульптура набліжаецца да кракаўскага тыпу выяў, у прыватнасці да мадонны з Бадзентына  (польск.) (бел.. Марыя трымае дзіця на адной руцэ, але цэнтр цяжару прыпадае на свабодную, а не на апорную нагу. Дзіця  (руск.) (бел. настолькі лёгкае, што трымае Марыя яго без усякага напружання, і таму няма неабходнасці ў пераносе вагі цела. Поза губляе матывіроўку, але набывае дынаміку. У Марыі юны акруглы твар, высокі пукаты лоб, прыгожы малюнак вачэй. На вуснах лёгкая ўсмешка  (руск.) (бел.. Прапорцыі фігуры крыху падоўжаныя. Паверхня скульптуры апрацавана тонка і дэталёва, узбагачана складкамі рознай велічыні, нават рэльефным дэкаратыўным матывам спіралі па баках. Яны ствараюць вялікую колькасць заглыбленняў, што пластычна ўзбагачае скульптуру, падкрэслівае святлоценявыя  (руск.) (бел. кантрасты. Адзенне хавае абрысы фігуры, робіць іх недакладнымі. Скульптура трактавана гарэльефна і разлічана на франтальны агляд. Заднік выдзеўбаны, што дазваляе прасачыць яе яўную сувязь з архітэктурай. Гэта падкрэсліваецца і позамі Марыі і Хрыста, так левае плячо Марыі і правае дзіцяці звернуты да гледача і трактаваны ў адной плоскасці, і бакавымі зігзагападобнымі складкамі адзенння. Але пры агульным падабенстве скульптур з Росі і з Бадзентына паміж імі ёсць і адрозненні. Мадонна з Бадзентына пазбаўлена жывых пачуццёвых адносін маці да дзіцяці, у той час як мадонна з Росі прасякнута пачуццём шчаслівага мацярынства. Такая трактоўка некалькі зніжала рэлігійнае гучанне вобраза і напаўняла яго лірычнымі пачуццямі. Яна адпавядала вобразнаму зместу «мяккага стылю», у традыцыях якога выканана мадонна з Росі. Але некаторыя фармальныя рысы, як, напрыклад, вырашэнне драпіровак  (руск.) (бел. адзення, кое дадзена стромкімі ломкімі складкамі, сведчаць ужо аб уплыве «ламанага стылю», распаўсюджанага ў Цэнтральнай Еўропе з сярэдзіны XV стагоддзя.

Літаратура
----------

* *Лявонава А. К.* Старажытнабеларуская скульптура. — Мн.: Навука і тэхніка, 1991. — 208 с. — ISBN 5-343-00155-6.
Cтарт гонак «Формулы-І», 2008 год, Канада
**Аўтаспо́рт**, **аўтамабільны спорт**; англ.: autosport, таксама англ.: motorsport) — катэгорыя технічных відаў спорту, у якіх людзі спаборнічаюць у хуткасці праходжання трасы на аўтамабілях (прататып, легкавы аўтамабіль, грузавік, недарожнік і г. д.) Большасць сусветных чэмпіянатаў па аўтаспорту праводзяцца Міжнароднай аўтамабільнай федэрацыяй.

Аўтаспорт — папулярны від спорту. Тэлетрансляцыі спаборніцтваў маюць вялікую тэлевізійную аўдыторыю ва ўсім свеце. Асаблівасць аўтагонках у тым, што гэта тэхнічны від спорту, і поспех у іх патрабуе працы вялікіх калектываў спецыялістаў: канструктараў, механікаў, штурманаў і пілотаў.

Аўтагонкі выконваюць таксама функцыю распрацоўкі і тэставання інавацыйных тэхналогій у канструяванні аўтамабіляў. Вядучыя сусветныя вытворцы аўтамабіляў і аўтамабільных аксэсуараў звычайна маюць свае завадскія каманды альбо спансуюць незалежныя каманды. Акрамя перавагаў, звязаных з тэставаннем новых тэхналогій, спонсарства служыць таксама сродкам рэкламы.

Гісторыя
--------

### Пачатак

Першыя гонкі пачаліся неўзабаве пасля будаўніцтва першага паспяховага аўтамабіля з бензінавым рухавіком. Першая гонка адбылася 28 красавіка 1887 года і была арганізвана галоўным рэдактарам ​парыжскага выдання «Le Vélocipède», гаспадаром Фосье. Гонка складалася з 2 км трасы ад моста Неі ў Булонскім лесе. Яе выйграў Жорж Бутон з кампаніі Дыён-Бутон на машыне, якую ён пабудаваў разам з Жулем-Альберам дэ Дыёнам, але Бутон быў і адзіным удзельнікам заезду, таму гэту гонку складана назваць паўнавартасным спаборніцтвам.

Зноскі
------

1. ↑  Rémi Paolozzi (May 28, 2003). «The cradle of motorsport»(недаступная спасылка). Welcome to Who? What? Where? When? Why? on the World Wide Web. Forix, Autosport, 8W.

Спасылкі
--------

* Міжнародная аўтамабільная федэрацыя  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Канадская · Кругасвет · Ларуса · Спартыўная каталанская · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX526091 · BNF: 119318018 · GND: 4003988-2 · LCCN: sh85010174 · NKC: ph118705 |
**Вяйнё Лііканен** (фінск.: Väinö Liikkanen; 16 лістапада 1903, Ведэрлакс — 15 кастрычніка 1957, Куусанкаскі, Фінляндыя) — фінскі лыжнік, прызёр Алімпійскіх гульняў, чэмпіён свету.

На Алімпійскіх гульнях 1932 года ў Лейк-Плэсідзе заваяваў сярэбраны медаль у гонцы на 50 км, прайграўшы толькі 20 секунд свайму партнёру па камандзе Велі Саарынену, і выйграўшы ў бронзавага медаліста, нарвежца Арнэ Рустадстуэна, больш за 3-х хвілін. У гонцы на 18 км заняў 9-е месца.

На чэмпіянатах свету за сваю кар’еру заваяваў адзін залаты і адзін бронзавы медалі. Пасля завяршэння спартыўнай кар’еры працаваў лесніком.

Зноскі
------

1. ↑


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (лыжныя гонкі) · Olympedia |
**Вяйнё Іванавіч Юнус** (фінск.: Väinö Junus; нар. 1905, Покізен-Пурская, Стараскворыцкая воласць, Царскасельскі павет, Санкт-Пецярбургская губерня — 15 лістапада 1937, Ленінград) — лінгвіст, пісьменнік і філолаг інгерманландскага паходжання, які стварыў у 1930-я гадах іжорскую літаратурную мову. Дацэнт ЛІФЛІ.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1905 годзе ў сялянскай сям’і.

Прайшоў курс падрыхтоўкі настаўнікаў фінскай мовы ў Гатчыне, працаваў настаўнікам у Савецкай Карэліі і Ленінградскай вобласці, вучыўся ў Педагагічным інстытуце імя Герцэна, скончыў Ленінградскі дзяржаўны ўніверсітэт, дзе вучыўся ў аспірантуры ў Мікалая Марра і Дзмітрыя Бубрыха. Пазней працаваў дацэнтам у ЛІФЛІ, выкладчыкам у Інстытуце імя Герцэна і навуковым супрацоўнікам у Інстытуце мовы і мыслення.

У 1932 годзе Юнус разам з Дубавым і Лэнсу склаў кнігі для навучання іжорскай мове, у наступныя гады — два падручнікі, а ў 1936 годзе — іжорскую граматыку. Першыя кнігі былі заснаваныя на сойкінскім дыялекце, але граматыка 1936 года таксама пераняла рысы ніжнелужскага дыялекту.

Нараўне з лінгвістыкай Вяйнё Юнус цікавіўся выяўленчым мастацтвам. Ён праілюстраваў, сярод іншага, «Падзенне Кімас-возера» Генадзя Фіша і «Прыгоды бравага салдата Швейка» Яраслава Гашэка, якія з’явіліся на фінскай мове ў Ленінградзе.

Арыштаваны падчас сталінскіх рэпрэсій у верасні 1937 года, прысуджаны да смяротнага пакарання за контррэвалюцыйную дзейнасць. 15 лістапада 1937 года расстраляны.

Зноскі
------

1. 1 2  Junus, Olavi: Jego zvali Vjaine. Inkeri (Pietarin ja Inkerinmaan kuulumisia), maaliskuu 2008, nro 1, s. 8. Artikkelin verkkoversio (PDF) Viitattu 24.2.2012. (venäjäksi) **(нявызн.)**.
2. ↑  Информация о репрессиях финнов в СССР **(нявызн.)**.
3. ↑  Fennica **(нявызн.)**.(недаступная спасылка)
4. ↑  Информация о репрессиях финнов в СССР **(нявызн.)**.

Спасылкі
--------

* Väinö Junus: Iƶoran keelen grammatikka -kielioppi Kansalliskirjaston verkkopalvelussa
Аўтафагасома з эндаплазматычным рэтыкулумам.
Схема працэсу макрааўтафагіі.
**Аўтафагі́я** (са старажытнагрэчэскай мовы: *αὐτόφαγος autóphagos – самапажыранне*) — працэс пераварвання клеткай уласных арганэл і ўчасткаў цытаплазмы з дапамогай лізасомаў. Аўтафагія патрэбна для збавення ад старых і пашкоджаных частак, а таксама можа ўключацца ва ўмовах галадання. Працэс пачынаецца асяроддзем адпаведнай арганэлы або ўчасткі цытаплазмы двайной мембранай, утвораная аўтафагасома зліваецца з лізасомай, дзе на яе ўтрыманне дзейнічаюць гідралітычныя ферменты. Напрыклад, у печані сярэдняя працягласць існавання мітахондрый не перавышае дзесяці дзён, пасля чаго яны руйнуюцца ў працэсе аўтафагіі. Прадукты расшчаплення выкарыстоўваюцца для пабудовы новых клеткавых кампанентаў.

Разбурэнне старых арганэл — строга рэгуляваны працэс, адпаведныя кампаненты пэўным чынам мечаных для лізасомнай дэградацыі. Напрыклад, у гепатоцітах падчас абясшкоджвання гідрафобных злучэнняў, такіх як фенабарбітал, моцна павялічваецца колькасць мембран эндаплазматычнага рэтыкулуму, якія па завяршэнні дэтаксіфікацыі селектыўна падлягаюць аўтафагіі. З іншага боку, падчас галадання аўтафагасомы захопліваюць участкі цытаплазмы выпадковым чынам, метабаліты, якія выдзяляюцца ў выніку расшчаплення макрамалекул, дапамагаюць клетцы некаторы час выжываць без паступлення пажыўных рэчываў з асяроддзя. Акрамя таго, аўтафагія мае значэнне ў працэсах развіцця, паколькі яна дазваляе разбураць больш не патрэбныя часткі клеткі. Таксама гэты працэс можа быць выкарыстаны для разбурэння вірусаў і бактэрый.

Дакладныя малекулярныя механізмы праходжання аўтафагіі да гэтага часу цалкам не высветлены. У дрожджаў і жывёл было выяўлена больш за 25 бялкоў, якія былі задзейнічаныя ў гэтым працэсе (Atg гены). Аўтафагію цэлым можна падзяліць на чатыры асноўныя этапы: 1) нуклеацыя і рост абмежавальнай мембраны, якая прымае форму паўмесяца і захоплівае частку цытаплазмы; 2) замыканне аўтафагасомы; 3) зліццё аўтафагасомы з лізасомай; 4) пераварванне ўтрымання аўтафагасомы.

Ідэнтыфікацыя генаў, звязаных з аўтафагіяй у 1990-х гадах дазволіла навукоўцам высвятліць механізмы аўтафагіі, што прывяло да атрымання японцам Ёсіноры Асумі Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 2016 годзе.
**Мбау** (фідж.: *Bau*) — невялікі востраў каля ўсходняга ўзбярэжжа Віці-Леву (Фіджы). Плошча — 0,08 км². Насельніцтва (2006) — 200 чалавек.

Востраў Мбау — дробны кавалак сушы з даволі плоскім рэльефам. Большая частка тэрыторыі занята жытламі жыхароў аднайменнай вёскі. Падчас цыклонаў і моцных штармоў частка берага затапляецца. З мэтай прадухілення паводак плануецца стварыць уздоўж мора сцяну, якая здолее затрымаць хвалі.

Востраў Мбау вядомы на Фіджы тым, што ў XVIII стагоддзі адсюль пайшло некалькі высакародных дынастый, у тым ліку будучая каралеўская сям’я. Правадыры з вострава адыгрываюць значную палітычную ролю і ў нашы дні.

Дыялект фіджыйскай мовы вострава Мбау з’яўляецца афіцыйнай літаратурнай мовай Фіджы.

Спасылкі
--------

* New sea-wall for Bau island
* Bau — An island full of history and grace beyond its size
* Bau Island, pivotal role in Fiji’s history
**Мванза** (суахілі: і англ.: Mwanza) — горад на паўночным захадзе Танзаніі, порт на возеры Вікторыя, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай вобласці. Насельніцтва (2012 г.) - 706 543 чал.

Геаграфія
---------

Горад Мванза месціцца каля аднайменнага заліва на паўднёвым узбярэжжы возера Вікторыя за 515 км на паўночны захад ад Дадомы, сталіцы Танзаніі, і за 854 км на паўночны захад ад Дар-эс-Салама, найбуйнейшага горада краіны.

Клімат экватарыяльны вільготны. Сярэднегадавая тэмпература трымаецца каля 17,8° C — 28,8° C. Значныя перапады тэмпературы адзначаюцца на працягу сутак у начны і дзённы час. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 1001 мм.

Гісторыя
--------

Горад Мванза быў заснаваны германскімі каланіяльнымі ўладамі ў 1892 г. на месцы, населеным народам сукума. Пасля I Сусветнай вайны перайшоў пад кантроль Вялікабрытаніі. У 1928 г. у раёне Мванзы былі адкрыты радовішчы золата, у сувязі з чым пачаўся хуткі рост горада, пракладзена лінія чыгункі. У 1949 г. для арганізацыі аховы здароўя жыхароў заснаваны спецыяльны навукова-даследчы Інстытут медыцынскіх даследаванняў Мванзы. У 1963 г. горад атрымаў статус адміністрацыйнага цэнтра. З 1964 г. у складзе незалежнай Танзаніі.

Эканоміка
---------

Эканоміка Мванзы ў значнай ступені залежыць ад гандлю, абслугоўвання транспарту, у тым ліку порта на возеры Вікторыя і аэрапорта, перапрацоўкі прадуктаў сельскагаспадарчай вытворчасці. Развіваецца турызм.

Спасылкі
--------

* Mwanza, the rock city with a rich history
* Mwanza Guide
* Mwanza On the Lake Victoria Архівавана 26 лістапада 2013.
* SOCIO - ECONOMIC PROFILE OF MWANZA REGION
**Паўночны дэндрарый** (шведск.: Arboretum Norr) — дэндрарый ў асабняку Багболе на рацэ Умэ Эльв, прыкладна ў 8 кіламетрах на захад ад цэнтра горада Умеа.

Апісанне
--------

Паўночны дэндрарый ахоплівае зямлі плошчай каля 20 гектараў, з больш чым 1600 раслінам каля 280 відаў, што саджаліся з 1981 года. Расліны ў асноўным са скандынаўскіх краін. Адна з трох мэтаў была, каб убачыць, якія віды выжываюць у экстрэмальных паўночных шыротах, якія ў сваю чаргу прыводзяць да вялікай разнастайнасці кліматычных адаптаваных кустоў і дрэў у паўночнай Скандынавіі. Асабняк у цэнтры парку быў раней бізнес-цэнтрам, які займаўся лесапільным бізнесам у дзевятнаццатым стагоддзі. Дзве іншыя мэты дэндрарыю з'яўляюцца: аказанне падтрымкі вывучэнню дрэў і хмызнякоў і прыцягненне наведвальнікаў у раёне сяла Багболе.

Паўночны дэндрарый
Паўночны дэндрарый быў утвораны ў 1975 годзе праз супрацоўніцтва паміж універсітэтам Умеа, Шведскім універсітэтам сельскагаспадарчых навук ва Умеа і гарадскім саветам.У цяперашні час дэндрарый у вядзенні фонду і фінансуецца некалькімі муніцыпалітэтамі, кампаніямі і іншых установасм. Гэта кантралюецца кафедрай паўночнай сельскагаспадарчай навукі Шведскага аграрнага універсітэта ва Умеа.

Парк распасціраецца прыкладна ў мілі ўздоўж берагоў ракі Умэ Эльв. Асабняк Багболе запускаецца як асобны бізнес, і ён выкарыстоўваецца ў якасці месца правядзення канферэнцый і рэстаран. Парк знаходзіцца на паўночным беразе ракі Урэ па парогі.

У 2014 годзе парк быў выбраны ў якасці месца знаходжання чатырох мастацкіх інсталяцый, якія прызначаны як частка «Förflyttningar» арт-праекта. Праект пад кіраўніцтвам трох мастакоў, якія маюць намер звязаць мастацтва з прыродай. Праект атрымаў фінансаванне, таму што Умеа быў зроблены культурнай сталіцай Еўропы ў 2014 годзе.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Welcome to the Arboretum North!, arboretun-norr.se, retrieved 7 May 2014
2. ↑  7 Aboretum Norr **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Digital Umeå. Архівавана з першакрыніцы 31 сакавіка 2014. Праверана 4 May 2014.
3. ↑  Arboretum North Архівавана 5 мая 2014. umea.se, retrieved 7 May 2014
4. ↑  Art project combines art and nature Архівавана 8 мая 2014. Umea2014, retrieved 7 May 2014
**Нестар Ларанс** (du Lurans, Dulaurans, Diuloran; ? — 1868, Парыж) — удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў, камісар Часовага Нацыянальнага ўрада на Літве, член Аддзела кіраўніцтва правінцыямі Літвы.

Біяграфія
---------

Паходзіў з французскага роду. Бацька Станіслаў Ларанс быў капітанам у 1-ым палку пяхоты ў 1807—1809 гадах, губернскім сакратаром Царства Польскага. Каля 1861 года быў чыноўнікам у Вільні, прымаў удзел у будаўніцтве чыгункі Санкт-Пецярбург — Варшава.

Быў прызначаны эмісарам Цэнтральнага нацыянальнага камітэта, удзельнічаў у падрыхтоўцы да паўстання на Літве. Пасля выбуху паўстання ў лютым 1863 года выехаў у Варшаву, дзе Часовы нацыянальны ўрад прызначыў яго членам Аддзела кіраўніцтва правінцыямі Літвы, у якім ён быў камісарам. Пасля канфлікту з старшынёй аддзела Якубам Гейштарам і перадачы пячаткі Кастусю Каліноўскаму, па выніках следства Нацыянальны ўрад вывеў яго са складу Аддзела і пазбавіў статусу камісара. Выехаў у Познань, дзе зблізіўся з коламі землеўласнікаў. У красавіку 1864 года быў прызначаны камісарам Нацыянальнага ўрада ў Германіі, з сядзібай у Дрэздэне.

Пасля паўстання жыў на эміграцыі ў Парыжы. Памер у 1868 годзе.

Літаратура
----------

Stefan Kieniewicz, Nestor Laurans, w: Polski Słownik Biograficzny, t. XVI, 1971, s. 579—580.