| Пачаткі тэрмадынамікі |
| --- |
| * Нулявы
* Першы
* Другі
* Трэці
 |

**Першы пачатак тэрмадынамікі**, або **першы закон тэрмадынамікі** — адмысловы выпадак закона захавання энергіі, які ўсталёўвае эквівалентнасць цеплыні і работы.

Сёння колькасная ўзаемасувязь між цеплынёй і работай зразумелая і ледзь не відавочная. Здаецца цалкам натуральным, што абедзве велічыні маюць адную і тую ж адзінку вымярэння (у Міжнароднай сістэме адзінак вымярэння СІ — гэта джоўль). Але так было не заўжды. Эквівалентнасць колькасці цеплыні і работы абгрунтавалі ў сваіх даследваннях Юліус Маер (1814—1895), Джозеф Блэк (1728—1799), Джэймс Джоўль (1818—1899), Герман Гельмгольц (1821—1894).

Пачынаючы з 1850 г. па прапанове Р. Клаўзіўса (1822—1888) прынцып эквівалентнасці колькасці цеплыні і работы стаў называцца «першым пачаткам механічнай тэорыі цеплыні (тэрмадынамікі)».

Фармулёўкі
----------

Існуе некалькі фармулёвак першага пачатку тэрмадынамікі:

1) Колькасць цеплыні ({\displaystyle Q} [Дж]), перададзеная сістэме, выдаткоўваецца на павялічэнне ейнай ўнутранай энергіі ({\displaystyle U} [Дж]) і на работу ({\displaystyle A,} [Дж]), здзяйсняемую сістэмай супраць вонкавых сіл.

{\displaystyle \Delta Q=\Delta U+A\,}

З улікам таго, што работа знешніх сіл супрацьлеглая рабоце сістэмы, першы пачатак можна сфармуляваць у выглядзе:

2) Колькасць унутранай энергіі сістэмы раўняецца суме перададзенай колькасці цеплыні і работы, здзяйсняемай над сістэмай вонкавымі сіламі ({\displaystyle A'} [Дж]).

{\displaystyle \Delta Q=\Delta U-A'\,}
Калі змяненне цеплавой энергіі адмоўнае {\displaystyle \Delta Q<0} — значыць ад сістэмы адводзіцца цеплыня.

Першы пачатак тэрмадынамікі робіць немагчымым здзяйсненне старажытнай мары чалавецтва — вечнага рухавіка, які працаваў бы вечна, выконваючы бясконцую работу.

Сапраўды, для выканання работы ў сістэмы ёсць толькі дзве крыніцы — падведзеная звонку энергія + вычарпальныя запасы ўнутранай энергіі.
Такім чынам, падыходзім да трэцяй фармулёўкі першага пачатку тэрмадынамікі:

3) Вечны рухавік першага роду немагчымы.

Асобныя выпадкі
---------------

Калі разглядаць першы пачатк тэрмадынамікі ў дачыненні да газаў, атрымаем наступныя асобныя выпадкі:

1) Ізабарны працэс, пры сталым ціску:

{\displaystyle \Delta Q=\Delta U+A=\Delta U+p\Delta V}

2) Ізахорны працэс, сталы аб'ём ({\displaystyle A=0}):

{\displaystyle \Delta Q=\Delta U}

3) Ізатэрмічны працэс, сталая тэмпература {\displaystyle (\Delta U=0)}:

{\displaystyle \Delta Q=A}

4) Адыябатны працэс, без цеплаабмену ({\displaystyle \Delta Q=0}):

{\displaystyle A=-\Delta U}

Тут {\displaystyle \ p} — ціск [Па], {\displaystyle \ V} — аб'ём сістэмы [м³].

Гл. таксама
-----------

* Вечны рухавік

Зноскі
------

1. ↑  *Хрусталев Б. М. Несенчук А.П. Романюк В. Н.* Техническая термодинамика: в 2-х частях. Ч.1. — Мінск: Технопринт, 2004. — С. 69. — 487 с. — ISBN 985-464-547-9.
2. ↑  У тэрмадынаміцы работа звычайна абазначаецца літарай {\displaystyle L}
3. ↑  Вечным рухавіком першага роду называюць рухавік, які мае вышэйшы за 100 адсоткаў каэфіціент карыснага дзеяння

Літаратура
----------

* Хрусталев Б. М. Несенчук А.П. Романюк В. Н. Техническая термодинамика: в 2-х частях. Ч.1 — Мінск: Технопринт, 2004. — С. 72. — 487 с. — ISBN 985-464-547-9.
* Жилко В. В. Лавриненко А. В. Маркович Л. Г. Физика — Минск: Народная асвета, 2002, 382 с.