recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Есеніцы** (славенск.: Jesenice) — горад у паўночна-заходняй частцы Славеніі, паблізу мяжы з Італіяй і Аўстрыяй. Размешчаны на рацэ Сава Далінска, якая зліваючыся ніжэй горада з Савай Бахіньскай утварае Саву. Насельніцтва горада — 13 429 чалавек па дадзеных перапісу 2002 года, насельніцтва ўсёй абшчыны Есеніцы — 21 620 чалавек. Размешчана за 70 км на паўночны захад ад Любляны і за 10 км на паўночны захад ад Бледа. Прыблізна за 5 км на поўнач ад горада праходзіць аўстрыйская мяжа, за 30 кіламетраў на захад — італьянская. Горад стаіць на чыгуначнай і аўтадарожнай магістралі Любляна — Філах.

Зноскі
------

1. ↑  Prebivalstvo - izbrani kazalniki, naselja, Slovenija, letno — Statistical Office of the Republic of Slovenia. Праверана 28 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2629661'></a>
2. ↑  карта Славеніі — Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
**Шаснаццатко́вая сістэ́ма злічэ́ння** – пазіцыйная сістэма злічэння, якая мае аснову 16. Гэтая сістэма актыўна ўжываецца ў вылічальнай тэхніцы для кампактнага запісу двайковых лікаў.

У якасці лічбаў шаснаццатковая сістэма ўжывае арабскія лічбы ад 0 да 9, а таксама лацінскія літары ад a да f (або A ... F – рэгістр прынцыповага значэння не мае), якія адпавядаюць дзесятковым лікам ад 10 да 15.

Ужыванне шаснаццатковай сістэмы для запісу двайковых лікаў абумоўлена простасцю пераходу між гэтымі сістэмамі. Для перакладу шаснаццаткавага ліка ў двайковую сістэму дастаткова паслядоўна запісаць двайковае прадстаўленне кожнай з шаснаццатковых лічбаў. Пры гэтым неабходна, каб кожная шаснаццатковая лічба прадстаўлялася чатырма двайковымі (пры неабходнасці злева трэба дапісаць нулі).

| Шаснаццатковая лічба | Двайковае прадстаўленне | Дзесятковае прадстаўленне |
| --- | --- | --- |
| 0 | 0000 | 0 |
| 1 | 0001 | 1 |
| 2 | 0010 | 2 |
| 3 | 0011 | 3 |
| 4 | 0100 | 4 |
| 5 | 0101 | 5 |
| 6 | 0110 | 6 |
| 7 | 0111 | 7 |
| 8 | 1000 | 8 |
| 9 | 1001 | 9 |
| a | 1010 | 10 |
| b | 1011 | 11 |
| c | 1100 | 12 |
| d | 1101 | 13 |
| e | 1110 | 14 |
| f | 1111 | 15 |

Напрыклад,

85616 = 1000 0101 01102
d5fa16 = 1101 0101 1111 10102
2616 = 0001 01102
Для адваротнага перакладу неабходна разбіць двайковы лік на тэтрады (групы з чатырох разрадаў) і для кожнай з іх запісаць адпаведную шаснаццатковую лічбу. Калі колькасць двайковых разрадаў не дзеліцца на 4, злева дапісваецца патрэбная колькасць нулёў.

Напрыклад,

100111102 = 1001 1110 2 = 9e16
10110001112 = 0010 1100 0111 2 = 2c716
Такая простасць перакладу тлумачыцца тым, што аснова шаснаццатковай сістэмы (16) складае чацвёртую ступень ад асновы двайковай сістэмы (2). Таму дзяленне двайковага ліка на 16 палягае ў пераносе дзесятковай коскі на чатыры знакі ўлева, у той час як для шаснаццатковага гэта азначае яе перанос улева на адзін знак. Адсюль і вынікае адназначная адпаведнасць двайковай тэтрады да шастаццатковай лічбы.

Пераход між шаснаццатковай і дзесятковай сістэмамі злічэння больш складаны і здзяйсняецца па агульных правілах пераходу між сістэмамі злічэння.

1. ↑  БелЭн, т. 6, с. 73.
2. ↑  Толковый русско-англо-белорусский словарь по информатике. Под общей редакцыяй проф. М. К. Бузы. = Тлумачальны руска-англа-беларускі слоўнік па інфарматыцы. Пад агульнай рэдакцыяй праф. М. К. Бузы. Мінск, Вышэйшая школа, 1994, с. 16.
**Іль-о-Кашон** (фр.: Île aux Cochons, літаральна "востраў свінняў") — найбуйнейшы востраў заходняй групы архіпелага Кразэ. Агульная плошча - 67 км². Ненаселены.

Геаграфія
---------

Востраў Іль-о-Кашон месціцца на паўднёвым захадзе Індыйскага акіяна. Даўжыня з захаду на ўсход — 10,28 км. Найбольшая шырыня — 10,17 км. 

Іль-о-Кашон сфарміраваўся на вулканічным падводным плато каля 0,5 млн гадоў таму і з'яўляецца маладзейшым з усіх астравоў Кразэ. Вулканічная актыўнасць працягвалася да 3 тысячагоддзя да н. э. З тых часоў на востраве захавалася некалькі конусаў і рэшткі піракластычных струмянёў. Найвышэйшы пункт — гара Рышар-Фой (770 м). 

Клімат мяккі акіянічны з перавагай паўночна-заходніх вятроў. Сярэдняя гадавая тэмпература трымаецца ў прамежку 2,9°C — 7,9°C. Частыя ураганныя вятры і штормы.

Прырода
-------

Аддаленасць Іль-о-Кашон і іншых астравоў Кразэ прывяла да значных абмежаванняў у распаўсюджанасці флоры і фаўны. Схілы гор з-за моцных вятроў пазбаўлены глебы і ўяўляюць сабою аголеныя прасторы. Травяністая расліннасць, блізкая па паходжанню да кергеленскай, сустракаецца ў далінах і нізінах. На востраве шмат птушак, у тым ліку рэдкія віды пінгвінаў, буравеснікаў і качак. На ўзбярэжжы спыняюцца ластаногія. Сваю назву Іль-о-Кашон атрымаў дзякуючы свінням, якія былі выпушчаны на востраў у канцы XVIII ст. і да сярэдзіны XIX ст. значна размножыліся ў адсутнасці натуральных ворагаў. У выніку свінні нанеслі значную шкоду мясцовай экалогіі. Іх статак быў ліквідаваны толькі ў XX ст. 

У нашы дні Іль-о-Кашон уваходзіць у склад Нацыянальнага запаведніка Французскіх Паўднёвых тэрыторый.

Гісторыя
--------

Востраў быў адкрыты ў 1772 г. французскай экспедыцыяй. У XIX ст. на ім спыняліся паляўнічыя на кітоў і цюленяў. У 1923 г. далучаны да ўладанняў Францыі.

Спасылкі
--------

* Îles Crozet, France Antarctic Islands Архівавана 14 красавіка 2005.
* Observations sur la flore et la végétation de l'lle aux Cochons (Archipel Crozet)
* Antarctic islands in the southern Indian Ocean
**Ереванский государственный театр пантомимы** (арм.: Երևանի մնջախաղի պետական թատրոն) — тэатр пантамімы, размешчаны ў сталіцы Арменіі, горадзе Ерэване. Заснаваны ў 1974 годзе. Да 2017 не меў ўласнага памяшкання, таму праводзіў спектаклі на сцэне Ерэванскага дзяржаўнага тэатра юнага гледача.

Гісторыя
--------

Гісторыя тэатра пачалася ў канцы 1960-х гадоў, калі які захапіўся жанрам пантамімы студэнт ГІЦІСа Генрых Пагасян заснаваў тэатральную трупу «Тушпа». У 1969 годзе трупа выступіла са сваімі мініяцюрамі на студэнцкім фэсце «Вясна» і стала яго лаўрэатам. Афіцыйнай жа датай стварэння тэатра лічыцца 18 мая 1974 года, калі трупа была прызнана «прафесійным калектывам» і ўлучана ў склад Армтонцэрта. У 1983 годзе тэатр пантамімы атрымаў статус дзяржаўнага. З 1998 года мастацкім кіраўніком тэатра з'яўляецца Жырар Дадасян.

Тэатр пантамімы з'яўляўся адзіным армянскім тэатрам, які праз дзесяцігоддзі з дня заснавання не меў уласнага памяшкання. Яму даводзілася ставіць спектаклі на розных пляцоўках. Да 2010-х гадоў трупа тэатра пантамімы выступала на сцэне Ерэванскага дзяржаўнага тэатра юнага гледача. У 2017 годзе пры спрыянні міністра культуры Армена Амірана сталае памяшкання для тэатра было знойдзена. Тэатр размесціцца па адрасе вуліца Геворга Качара, 21 — у былым будынку Нацыянальнай кніжнай палаты каля Драматычнага тэатра імя Капланяна. Урачыстая цырымонія перадачы помечения тэатра адбылася ў лютым 2017 года. Завяршыць рамонт памяшкання плануецца да канца 2017 года.

У рэпертуар тэатра ўваходзіць каля 15 спектакляў. Ён часта выступае з гастролямі за мяжой. Ён арганізуе штогадовы Міжнародны фестываль пантамімы імя Леаніда Енгібарана ў Цахкадзоры.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Ереванский театр пантомимы обрел свой дом // newsarmenia.am
2. 1 2  Театр пантомимы поедет на гастроли в Грузию и Мексику // armenpress.am
3. ↑  Министр культуры: вопрос здания для ереванского Театра пантомимы решен // armeniasputnik.am
4. ↑  О чем расскажет руководитель Государственного театра пантомимы Жирайр Дадасян 27 марта // novostink.ru
5. ↑  В Цахкадзоре стартовал Международный фестиваль пантомимы имени Леонида Енгибаряна // armenpress.am
**Іль-дэ-ла-Пасесьён** (фр.: L'île de la Possession) — найбуйнейшы востраў архіпелага  Кразэ. Уваходзіць у склад Французскіх Паўднёвых і Антарктычных тэрыторый. Плошча — 150 км². На востраве працуе навуковая станцыя, аднак сталага насельніцтва няма.

Геаграфія
---------

Іль-дэ-ла-Пасесьён уваходзіць ва ўсходнюю групу астравоў Кразэ. Месціцца на паўднёвым захадзе Індыйскага акіяна ў 17612 км на паўднёвы ўсход ад Парыжа, сталіцы Францыі. Даўжыня з паўднёвага ўсходу на паўночны захад — 18,21 км. Найбольшая шырыня — 12 км. Востраў з'яўляецца часткай падводнага вулканічнага плато, якое ўзнікла каля 10 млн гадоў таму. Рэльеф гарысты. Найвышэйшы пункт — гара Маскарын (934 м).

Клімат мяккі вільготны. Сярэднегадавая колькасць ападкаў перавышае 2500 мм.

Прырода
-------

Падобна іншым астравам Кразэ, Іль-дэ-ла-Пасесьён ізаляваны ад іншых частак сушы, што прывяло да адносна нізкай разнастайнасці флоры і фаўны. Значная частка вострава не мае расліннага покрыва. У далінах сустракаюцца забалочаныя лугі. Фаўна прадстаўлена пераважна марскімі птушкамі і ластаногімі. Прырода вострава моцна пацярпела ад трусоў і коз, якіх рассялілі ў XIX ст. для палявання. 

У нашы дні Іль-дэ-ла-Пасесьён уваходзіць у склад Нацыянальнага запаведніка Французскіх Паўднёвых тэрыторый.

Гісторыя
--------

Адкрыты 24 студзеня 1772 г. французскай экспедыцыяй. На працягу XIX - першай трэці XX стст. з'яўляўся важным месцам здабычы цюленяў і кітоў. У 1923 г. далучаны да ўладанняў Францыі. З 1963 г. на востраве працуе навуковая станцыя.

Спасылкі
--------

* Crozet Islands - Institut polaire français Архівавана 19 мая 2018.
* French Colonies - Crozet Archipelago
* Crozet Islands - Convention on Biological Diversity

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4709094-7 · VIAF: 248739751 |
**Мінская беларуская школьная рада** (*Беларуская школьная рада Меншчыны*) — беларуская нацыянальная культурна-асветная ўстанова ў Менску, дзейнічала ў 1919 — 20 гг. Стала асновай для стварэння Беларускай цэнтральнай школьнай рады.

Створана 30 жніўня 1919 года ў Менску падчас польскай акупацыі на базе школьнай камісіі Часовага Беларускага нацыянальнага камітэта. Дзейнічала пад палітычным і бюракратычным уціскам польскіх улад.

У прэзідыум Рады ўваходзілі С. Рак-Міхайлоўскі (старшыня), А. Данілевіч, В. Іваноўскі, У. Ігнатоўскі, Ч. Родзевіч, А. Смоліч, Я. Шнаркевіч і інш. Рада кіравала дзейнасцю беларускіх навучальных устаноў Мінскай губерні, стварала беларускія школы і культурна-асветныя гурткі, павятовыя і валасныя беларускія школьныя рады. Арганізавала ў Мінску і Слуцку беларускія настаўніцкія курсы, стварыла камісію, якая склала і выдала навучальную праграму для беларускіх пачатковых школ. Паводле пастановы Беларускай школьнай рады Меншчыны ад 1 сакавіка 1920 года рэктарам Мінскага беларускага педагагічнага інстытута прызанчаны В. Іваноўскі. У далейшым Рада намагалася стварыць беларускі нацыянальны ўніверсітэт.

Рада спыніла дзейнасць у ліпені 1920 года з прыходам Чырвонай Арміі.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — С. 173. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9.
**Цынклідыум стыгійскі** (*Cinclidium stygium*) — від імхоў сямейства мніевых (*Mniaceae*).

Апісанне
--------

Дзярнінкі звычайна акруглыя, густыя, карычнева-зялёныя або чырвона-бурыя, знізу чарнаватыя, густалямцавыя да асновы новых гадавых парасткаў. Сцябло прамастойнае, даўжынёй да 10 см, простае або з каляверхавінкавымі парасткамі. Лісце рыхла размешчанае, каля звужанай асновы акруглае або адваротнаяйкападобнае, раптоўна коратка і рэзка завостранае, на верхавінцы сцябла ў малалістай разетцы, шпатэлепадобнае, з выцягнутым вострым кончыкам; усё — з чырвона-бурай аблямоўкай. Жылка простая, бура-чырвоная, заканчваецца ў верхавінцы ліста або выступае з яго кончыка. Клеткі ліста авальна-6-вугольныя, пры аснове падоўжаныя. Каробачка на ножцы, павіслая, прадаўгаватая, жоўта-карычневая. Перыстом двайны. Вечка пуката-канічнае, з бародаўкай.

Пашырэнне
---------

Аркта-альпійскі від з цыркумпалярным арэалам у паўночным паўшар’і, які ахоплівае арктычную, таежную і падтаежную зоны; на поўдні трапляецца ў гарах. У паўднёвым паўшар’і мае ізаляваны фрагмент арэала, які займае паўднёвую частку Паўднёвай Амерыкі. Знаходзіцца ў Беларусі ў ізаляваных лакалітэтах на паўднёвай мяжы пашырэння, трапляецца толькі ў заходніх раёнах Беларускага Паазер’я. Месцы росту: нізінныя, асакова-гіпнавыя балоты з удзелам у покрыве пуханосу альпійскага, часцей на берагах невялікіх азёр; трапляецца невялікімі групамі курцін на абмежаваных плошчах.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Аднадомны. Спараносіць летам.

Ахова
-----

Занесены ў Чырвоная кніга Беларусі, ахоўваецца ў Бярэзінскім запаведніку.

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Менск: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5

Спасылкі
--------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · The Plant List · Tropicos · WFO |
**Ерэванскі навукова-даследчыцкі інстытут матэматычных машын** (**ЕрНДІММ**; арм.: Երևանի մաթեմատիկական մեքենաների գիտահետազոտական ինստիտուտ, ԵրՄՄԳՀԻ) — навукова-даследчыцкі інстытут у Арменіі, першы нацыянальны інстытут у вобласці інфармацыйных тэхналогій і вылічальнай тэхнікі.

Гісторыя
--------

Інстытут матэматычных машын у Ерэване створаны па ініцыятыве акадэмікаў В. Амбарцумяна, А. Шагіняна і А. Іасіфьяна. Ён адкрыўся ў чэрвені 1956 года і ўвайшоў у структуру Міністэрствы сродкаў аўтаматызацыі і прыборабудавання. Перад інстытутам ставіліся заданні стварэння вылічальных машын і сістэм кіравання на іх глебе.

У наступныя некалькі гадоў праходзіла структурнае фармаванне інстытута: з'явіліся падраздзяленні, адказныя за распрацоўку апаратнай праграмнай часткі, дасведчаную вытворчасць. У 1957—1958 гадах была выканана першая буйная праца: мадэрнізацыя ЭВМ М-3.

З канца 1950-х да пачатку 1990-х інстытутам распрацавана і выраблена на **Вопытным заводзе ЕрНДІММ** некалькі мадэляў ЭВМ, улучаючы сямейства «Наіры», серыю ЕС ЭВМ і адмысловыя вылічальныя сістэмы. Серыйная вытворчасць ЭВМ вялася на Казанскім заводзе ЭВМ, Бакінскім заводзе ЭВМ, заводзе «Электрон», радыётэхнічным заводзе Вінніцы, балгарскім заводзе «Электроніка» ў Сафіі і іншых прадпрыемствах.

Да пачатку 1990-х гадоў калектыў інстытута з улікам вопытнай вытворчасці дасягнуў 7000 чалавек. За свае дасягненні ён быў узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга, дзвюма Ленінскімі прэміямі, а працаўнікі інстытута неаднаразова рабіліся лаўрэатамі Дзяржаўнай прэміі СССР, Дзяржаўнай прэміі Арменіі, прэмій Ленінскага камсамола СССР і Арменіі.

У 1989 годзе інстытут стаў галоўнай арганізацыяй навукова-вытворчага аб'яднання «Севан».

У 1992 годзе частка падраздзяленняў інстытута вылучыліся ў асобную арганізацыю — Ерэванскі навукова-даследчыцкі інстытут аўтаматызаваных сістэм упраўлення (далучана назад у 2010 годзе).

У 2002 годзе інстытут перайшоў ва ўласнасць Расіі, а ў 2008 быў перададзены расійскай кампаніі «Сітронікс».

Кіраўніцтва
-----------

* Сяргей Мергелян (1956—1960)
* Д. Саргеян (1960—1963)
* Фадзей Саркісян (1963—1977)
* М. Семерджан (1977—1987)
* А. Сараян (1987—1989)
* Г. Карапецян (1989—1992)

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Ереванский научно-исследовательский институт математических машин. **(нявызн.)**.  www.computer-museum.ru. Праверана 2 красавіка 2017.
3. 1 2  ЗАО "Ереванский научно-исследовательский институт математических машин" **(нявызн.)**.  ВПК Армении (13 снежня 2014). Праверана 2 красавіка 2017.

Спасылкі
--------

* Официальная страница ЕрНИИММ на русском языке Архівавана 3 красавіка 2017.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Івіцкі.
**Вітальд Івіцкі** (5 мая 1884, Вільнюс — 22 студзеня 1943, Іванава) — святар, генеральны вікарый Пінскай дыяцэзіі і першы рэктар Пінскай духоўнай семінарыі.

Біяграфія
---------

Скончыў духоўную семінарыю і акадэмію ў Санкт-Пецярбургу. У 1907 годзе прыняў сакрамэнт пасвячэння. Прызначаны вікарыем касцёла Найсвяцейшай Тройцы і Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі ў Слуцку. З 1909 года вікарый касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі ў Мазыры. У 1914—1915 гадах вучыўся ў Рыме, атрымаў навуковую ступень доктара кананічнага права. У 1918 годзе прызначаны вікарыем, потым пробашчам касцёла св. Станіслава ў Петраградзе (Санкт-Пецярбург).

Арыштаваны 20 верасня 1920 года і этапаваны ў Маскву. Вызвалены дзякуючы абмену вязнямі паміж Расіяй і Польшчай. З 1922 года вікарый касцёла Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Панны Марыі ў в. Нягневічы (Навагрудскі раён). З 1926 года пробашч і дэкан кафедральнага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі ў Пінску. З 1934 года пробашч касцёла Узвышэння Св. Крыжа ў Брэсце. З 1937 года член Пінскай кафедральнай кaпітулы. З 1939 генеральны вікарый біскупа Казіміра Букрабы, брэсцкі дэкан, прафесар вышэйшай духоўнай семінарыі ў Пінску. Падчас Другой сусветнай вайны заставаўся на акупаванай тэрыторыі, дапамагаў яўрэям i палітвязням.

Быў расстраляны з 38 закладнікамі ў мяст. Янава (зараз Іванава).

Зноскі
------

1. ↑  Паведамленне біскупа Антонія Дзям’янкі з нагоды 75-й гадавіны мучаніцкай смерці святароў Пінскай дыяцэзіі

Спасылкі
--------

* Рэпрэсаваныя святары Пецярбурскага дэканату (руск.)


| ⛭Біскупы пінскія |
| --- |
| Біскупы | 
* Зыгмунт Лазінскі
* Казімір Букраба
* Генрых Хумніцкі
* Міхал Кшывіцкі (апостальскі адміністратар)
* Уладзіслаў Яндрушук (апостальскі адміністратар)
* Казімір Свёнтак (апостальскі адміністратар)
* Тадэвуш Кандрусевіч (апостальскі адміністратар)
* Антоній Дзям’янка

 |
| Дапаможныя біскупы | 
* Караль Няміра
* Уладзіслаў Яндрушук
* Казімір Велікаселец

 |
| Генеральныя вікарыі | 
* Вітальд Івіцкі
* Генрых Хумніцкі

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2014188010 · VIAF: 301923505 |
**Кантынентальныя штаты** (англ.: Continental United States, U.S. Mainland), таксама **Сумежныя штаты** (англ.: Contiguous United States, CONUS), часам **Ніжнія 48** (англ.: Lower 48) — тэрыторыя ЗША, якая ўключае ў сябе 48 штатаў і Федэральную акругу Калумбія.

Тэрыторыя кантынентальных штатаў знаходзіцца на Амерыканскім кантыненце, на захадзе абмываецца Ціхім акіянам, на ўсходзе — Атлантычным, з поўначы — мяжуе з Канадай, уключаючы раён Вялікіх азёр. На поўдні ў заходняй частцы праходзіць сухапутная мяжа з Мексікай, ва ўсходняй знаходзіцца ўзбярэжжа Мексіканскага заліва.

Вонкава кантынентальныя штаты нагадваюць выцягнуты з захаду на ўсход прамавугольнік.

Да 1959 года ўсе штаты краіны знаходзіліся на кантыненце. У кантынентальныя штаты не ўваходзяць Аляска (хоць і размяшчаецца на мацерыку) і Гаваі, а таксама Астраўныя тэрыторыі ЗША. Да гэтых тэрыторый часта ўжываецца тэрмін ***Outside*** (вонкавая тэрыторыя).

Кантынентальныя штаты займаюць тэрыторыю 7,664 млн км², што складае 83,65 % агульнай плошчы краіны. Пры гэтым насельніцтва штатаў складае 306,675 млн жыхароў (99,33 %).

Зноскі
------

1. ↑  Resident Population Data - 2010 Census **(нявызн.)**.  Бюро перапісу ЗША. Архівавана з першакрыніцы 14 сакавіка 2012. Праверана 30 студзеня 2011.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мінская.

**Мінская пячора (МН-73)** — вапняковая пячора ў Гаграўскім раёне Абхазіі, у горным масіве Арабіка.

Апісанне
--------

Працягласць пячоры — 290 м, праектыўная даўжыня — 80 м, глыбіня — 270 м, плошча — 280 м², аб’ём — 8000 м³, вышыня ўваходу — 1850 м.

Уваход уяўляе сабой вузкую шчыліну, арыентаваную з поўначы на поўдзень. Ён размешчаны ў ніжняй частцы паўночна-ўсходняга схілу г. Хырка, у борце трогавай даліны, якая ідзе на ўсход ад урочышча Дзідваке, у бок даліны ракі Гега.

Катэгорыя складанасці 3А, пячора вертыкальнага тыпу. Навеска рыштунку патрабуецца ў калодзежах глыбінёй: 40, 50 і 90 м.

Пячора паводканебяспечная, пасля моцнай залевы нават маленькі ручай у меандры ператвараецца ў бурлівую раку глыбінёй па грудзі. Нягледзячы на ​​тое, што за ім ідуць калодзежы, вада доўга не сыходзіць.

Гісторыя
--------

Пячора выяўлена і даследавана ў 1985 годзе экспедыцыяй мінскіх спелеолагаў з клуба «Геліктыт» пад кіраўніцтвам В. В. Ярмохіна і названа ў гонар сталіцы Беларусі — горада Мінска. Пасля перапынку з 1986 года, у 2013 годзе былі адноўленыя даследчыя працы ў пячоры. Пячора была прабіта для хаджэння па тэхніцы SRT да дна. Была праведзена тапаздымка ўсёй пячоры, глыбіня пячоры склала 270 м. Спробы далейшага даследавання не былі паспяховымі, бо адна галіна пячоры сканчаецца сіфонам, другая — непраходным завалам.

Зноскі
------

1. ↑  Перечень классифицированных пещер. 1989 год Архівавана 5 ліпеня 2015.
2. ↑  История одной пещеры. МН-73 «Минская». Открытие.
3. ↑  История одной пещеры. МН-73 «Минская». Поиск продолжения.
**Сярге́й Іва́навіч Амяльчýк** (нарадзіўся 6 сакавіка 1957, в. Рачыца, Бярозаўскі раён, Брэсцкая вобласць, БССР) — беларускі паэт, пісьменнік і перакладчык.

Біяграфія
---------

Навучаўся ў Рачыцкай пачатковай школе, потым у сярэдніх школах № 2 і № 3 г Белаазёрску. Працаваў слесарам на Белаазёрскім энерга-механічным заводзе (1974—1975). З 1975 студэнт Маскоўскага авіяцыйнага тэхналагічнага інстытута імя К. Э. Цыялкоўскага. У 1980 годзе скончыў навучанне ў вышэйзгаданым інстытуце і атрымаў адукацыю інжынера-металурга. Працаваў у г. Балашыха Маскоўскай вобласці, у г. Барысаў Мінскай вобласці і ў г. Белаазёрску. З 1993 г. і па цяперашні час жыве ў Брэсце. Інжынер на СП ААТ «Брэстгазаапарат».

Пачаў пісаць вершы ў 1972 годзе. У 1999 годзе выйшаў з друку першы паэтычны зборнік «Дарога, вір і амфара», які ў 2003 годзе быў перавыдадзены. Наступны паэтычны зборнік «Мая Сінекура» быў выдадзены ў 2012 годзе ў Луцку ў выдавецтве «Терен». З 2012 годзе сябар Саюзу беларускіх пісьменнікаў. Трэці паэтычны зборнік «Зямля, якую бяруць з сабою», быў выдадзены ў 2013 годзе ў выдавецтве «Логвінаў» (г. Мінск). У 2015 годзе ўваходзіў у рэдкалегію альманаха «Жырандоля», які выдаецца Брэсцкім аддзяленнем Саюза беларускіх пісьменнікаў. У 2016 атрымаў ліцэнзію на рознічны продаж кніжных выданняў і працуе каля цэнтральнага рынку Брэста. Уваходзіў у журы прэміі «Кніга года 2016».

Піша вершы, апавяданні. Перакладае з украінскай. Асобныя творы перакладзены на ўкраінскую мову.

Бібліяграфія
------------

* «Зямля крыві» (Брэст: 1996)
* «Дарога, вір і амфара» (Брэст: Дзяржуніверсітэт, 1999)
* «Мая Сінекура» (Луцк: Терен, 2012)
* «Зямля, якую бяруць з сабою» (Мінск: Логвінаў, 2013).

Зноскі
------

1. ↑  Амяльчук Сяргей Іванавіч Архівавана 20 чэрвеня 2017. — Саюз беларускіх пісьменнікаў
2. ↑  *Бяласін Я.* Пісьменнікі ў Брэсце прэзентавалі альманах «Жырандоля» // *Брестский Курьер*. — 2015.
3. ↑  Новая «Жырандоля» // *Літаратурная Беларусь*. — Новы час, 2015. — № 48 (465). — С. 2.
4. ↑  *Бяласін Я.* Брэсцкія пісьменнікі пайшлі ў народ // *Брестский Курьер*. — 2016.
5. ↑  Прэмія «Кніга года» **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Беларускі ПЭН-цэнтр (15 чэрвеня 2017). Архівавана з першакрыніцы 24 красавіка 2016. Праверана 4 мая 2020.
6. ↑  Вершы ад А. :: Мая Берасцейшчына **(нявызн.)** (26 студзеня 2011). — "Літаратура і Мастацтва" выйшаў зборнік паэзіі Берасцейшчыны ў перакладах Валерыя Грышкаўца «Белой вежи свет».
**Мінская група АБСЕ** (англ.: The OSCE Minsk Group) — група сустаршыняў краін-членаў АБСЕ, якая ўзначальвае працэс мірнага вырашэння нагорна-карабахскага канфлікту паміж Арменіяй і Азербайджанам.

У сакавіку 1992 года была створана Мінская група АБСЕ і вызначаны мандат будучай мірнай канферэнцыі. На канферэнцыі Арменія і Азербайджан былі прызнаныя бакамі канфлікту, а азербайджанская і армянская абшчыны Нагорнага Карабаха — зацікаўленымі бакамі. Беларусь прапанавала сваю сталіцу ў якасці месца для канчатковых перамоваў, адсюль і ўзнікла назва «Мінская група».

Дзяржавамі-сустаршынямі групы з'яўляюцца Расія, ЗША і Францыя, яе членамі — Беларусь як краіна, у якой у адпаведнасці з рашэннямі АБСЕ павінна прайсці мірная канферэнцыя па ўрэгуляванні нагорна-карабахскага канфлікту, а таксама Германія, Італія, Турцыя, Фінляндыя і Швецыя.

У цяперашні час сустаршынямі Мінскай групы АБСЕ з'яўляюцца: Ігар Папоў (Расія), Джэймс Уорлік (ЗША), П’ер Андрыё (Францыя).

Спасылкі
--------

* Зварот Прэзідэнта Азербайджанскай Рэспублікі Гейдара Аліева да Прэзідэнта Злучаных Штатаў Амерыкі яго правасхадзіцельства спадара Ўільяма Дж. Клінтана Архівавана 4 сакавіка 2016. — Баку, 8 лютага 1999 года
**Ві́таўтас Пя́трас Бло́жэ** (літ.: Vytautas Petras Bložė; 9 лютага 1930, в. Байсагала, Радзвілішкіскі раён, Літва — 31 снежня 2016) — літоўскі паэт.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Кедайнейскай, затым у Шадуваўскай гімназіях. Быў вымушаны зрабіць перапынак у вучобе пасля высылкі бацькоў у Сібір. Працаваў манцёрам, бухгалтарам. У 1949 годзе здаў экзамены на атэстат сталасці ў Каўнасе. Вучыўся ў Вільнюскім педагагічным інстытуце (руская філалогія). Працаваў у Дзяржаўным выдавецтве мастацкай літаратуры (пазней «Вага») (1951—1956). У 1966—1981 гадах яго кнігі не друкавалі. З 1975 года жыве ў Друскінінкаі.

Творчасць
---------

Друкуецца з 1949 года. Аўтар паэтычных зборнікаў «Сем касцоў» (1961), «З маўклівай зямлі» (1966), «Кветкі зямлі» (1971), «Поліфаніі» (1981), «Людзі» (1984), «Накцюрны» (1990) і інш. Галоўная тэматыка — дэфармацыя свету другой паловы XX ст. і драматызм жыцця чалавека. На літоўскую мову пераклаў творы Я. Купалы, Я. Коласа, П. Глебкі, А. Куляшова, А. Зарыцкага і іншых беларускіх пісьменнікаў (у кнігах «З беларускай паэзіі», 1952, і «Па Нёману песня плыве», 1958).

Пераклады
---------

На беларускую мову творы Бложэ пераклаў Р. Барадулін (у кнізе «Літоўская савецкая паэзія», т. 2, 1977).

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з літоўска-беларускай практычнай транскрыпцыяй

Літаратура
----------

* Бложа Вітаўтас. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Bložė, Vytautas Petras Архівавана 8 верасня 2007. (літ.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Беларус (значэнні).
**Беларус** — карціна Ільі Яфімавіча Рэпіна, напісаная алеем у 1892 годзе ў Здраўнёва.

Перадгісторыя стварэння
-----------------------

У суседняй са Здраўнёва вёсцы Сахарава жыла шматдзетная сям'я. Старэйшага сына звалі Сідарам. У дзяцінстве ён захварэў, на твары выступілі нарывы, якія не ўдавалася вылечыць. Маці Сідара пасля наведвання мясцовай знахаркі намазала сынаў твар ртуццю. Відавочна, ад пары ядавітага метала хлопец аслеп. У 1892 годзе, прыкладна праз 10 год, зрок без аніякага лячэння вярнуўся. Гэтая гісторыя разышлася па ваколіцах. Рэпін захацеў пабачыць Сідара.

Гісторыя стварэння і далейшы лёс
--------------------------------

Карціна напісана летам 1892 года за тры дні.

Рэпін пісаў пра сваю мадэль: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| За ракой, насупраць нас, жыў селянін Сідар Шавура, ён пазіраваў мне, стоячы на паветры перад акном маёй майстэрні. Шавуры - сям'я з некалькіх братоў і сясцёр. Сідар, як старэйшы брат, ўспадкаваў старшынство пасля смерці бацькі; дом жа быў заможны, прыстойны ... са слоў меншага брата, Сідар ведаў на памяць шмат вершаў Лермантава, Пушкіна і гучна з пачуццём спяваў іх нават у поле і па дарозе | "|

.

На сённяшні дзень карціна захоўваецца ў Рускім музеі Санкт-Пецярбурга.

Карціна на паштовай марцы
-------------------------

Сядзіба Рэпіна ў Здраўнёва на паштовай марцы Беларусі
31 кастрычніка 1994 года Белпошта выпусціла марку-счэпку з выявай карціны наміналам 1000х2 беларускіх рублёў. № маркі каталога Рэспубліцы Беларусь - 82-82, № каталога Michel 76-77.

Зноскі
------

1. ↑  А. М. Падліпскі. Здраўнёва: тут жыў І. Я. Рэпін. Мн, "Полымя", 1995, С.10
2. ↑  Шишанов В. А. К истории коллекции работ Репина в Витебском областном краеведческом музее
3. ↑  Каталог Белпошты Архівавана 31 кастрычніка 2015.
Выступленне жанглёраў, Нью-Ёрк
Сланы ў цырку, Осла
**Цырк** (лац.: circus — круг) — адзін з відаў сцэнічнага мастацтва, паводле законаў якога будуецца забаўляльнае шоу, як правіла, на арэне спецыяльнага будынка (круглай формы з высокім купалам).

Уключае акрабатыку, жангліраванне, эквілібрыстыку, клаўнаду, ілюзіённае мастацтва, дрэсіроўку жывёл і інш. Яго галоўныя выразныя сродкі — дзеянне, трук, якія нярэдка ляжаць за межамі звычайнай логікі. Цыркавое прадстаўленне складаецца з нумароў — асобных закончаных выступленняў аднаго ці групы артыстаў. Склаўся на аснове старажытных народных святаў, працоўных працэсаў, спартовых спаборніцтваў. Міжнародны Дзень Цырка адзначаецца ў трэцюю суботу красавіка.

Гісторыя
--------

Выступленні акрабатаў, жанглёраў, дрэсіроўшчыкаў былі вядомыя яшчэ ў Старажытных Егіпце, Грэцыі і Рыме. Цыркавыя нумары ўключаліся ў выступленні сярэднявечных вандроўных артыстаў (гістрыёнаў, шпільманаў, скамарохаў і інш.). З XII ст. у Еўропе ўзніклі школы верхавой язды, дзе рыхтавалі наезднікаў, дрэсіравалі коней, праводзілі паказальныя выступленні. У XVIII ст. шырокае распаўсюджанне атрымаў конны цырк. З XIX ст. пачалі стварацца стацыянарныя цыркі ў Германіі, Італіі, Францыі, Расіі.

### Беларусь

У Беларусі элементы цыркавога мастацтва выявіліся ў творчасці скамарохаў. З XVII ст. ствараліся спецыяльныя школы дрэсіроўкі мядзведзяў (напр. «Смаргонская акадэмія»), вяровачных скакуноў і штукароў у мястэчку Семежава Слуцкага павета. З пачатку XVIII ст. адбываліся гастролі замежных цыркавых труп і асобных выканаўцаў, якія выступалі на плошчах, кірмашах і ў цырках-шапіто (брызентавых круглых палатках з арэнай і месцамі для гледачоў). У 1959 адкрыўся першы стацыянарны Беларускі дзяржаўны цырк, у 1972 — стацыянарны Гомельскі дзяржаўны цырк.

Гл. таксама
-----------

* Sirkus Finlandia

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
**Вітватэрсранд** (афр.: Witwatersrand 'хрыбет белай вады') — нізкі горны ланцуг у правінцыі Гаўтэнг у Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы.

Хрыбет Вітватэрсранд фармуе кантынентальны водападзел: з яго паўночных схілаў сцякаюць прытокі Лімпопа, якія ўпадаюць у Індыйскі акіян, а з паўднёвых — рэкі басейна Ваалу, якія ўпадаюць у Атлантычны акіян. Гэты раён мае кліматычныя асаблівасці: з-за нізкіх пагоркаў ствараецца эфект наветранага / зацішнага боку, і ў выніку ў паўночных прыгарадах Яганэсбурга клімат больш вільготны, а ў паўднёвых — больш сухі.

Літаратура
----------

* Breckenridge, Keith Derek (1995) *An Age of Consent: law, discipline, and violence on the South African gold mines, 1910–1933*. Ph.D. thesis, Northwestern University, Evanston, Ill.
* Cammack, Diana (1990) "The Rand at War: the Witwatersrand and the Anglo-Boer war 1899–1902*. London: James Currey*
* Herd, Norman (1966) *1922: the revolt on the Rand*. Johannesburg: Blue Crane Books

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Ларуса · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4119145-6 · VIAF: 245029437 |
**Цынвальдыт** - калій-літыева-жалезістая слюда, мінерал падкласа алюмасілікаты. Назву атрымаў ад радовішча Цынвальд (цяпер Цынавец) у Рудных гарах, дзе быў упершыню апісаны ў 1845 годзе.

Уласцівасці
-----------

Цынвальдыт - метасаматычны мінерал пнеўматалітавага паходжання, уласцівы для волаваносных жыл і некаторых шчолачных гранітных пегматытаў, грэйзенаў.

Крышталі ліставатыя, зрослыя ў псеўдагексаганальныя пакеты, нагадваюць біёты. Хімічны склад непастаянны (бываюць багатыя і бедныя жалезам цынвальдыты). Працэнтны склад: К2O — 9,5-13, Li2O — 1-5, FeO — 6-12,5, Fe2O3 — 1-5, Н2О — 0,5-1,5, F — 1,5-8. Раскладаецца ў кіслотах. Можна зблытаць з мускавітам.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Цынвальдыт
* Цынвальдыт у базе даных мінералаў (англ.)
* Характарыстыка цынвальдыту (англ.)
**«Белару́с»** (укр.: Білорус) — беларускі дакументальны фільм, зняты рэжысёрам Антосем Цялежнікавым на тэлеканале «Белсат» у 2015 годзе.

Сюжэт
-----

Герой фільма нарадзіўся ва ўсходняй Беларусі. Ён быў на Майдане, а цяпер бярэ ўдзел у баявых дзеяннях недалёка ад Данецку. Беларус змагаецца ў шэрагах добраахвотніцкага корпусу «Правы сектар» — вайсковай адзінкі, якою расійская прапаганда пужае сваіх суграмадзянаў. Галоўны герой рызыкуе сваім жыццём дзеля вольнай і непадзельнай Украіны, бо верыць, што ад гэтага будзе залежаць лёс і ягонай айчыны — Беларусі. Жаўнер не мае ўкраінскага грамадзянства, і з прававога гледзішча ягонае перабыванне на фронце нелегальнае. Ён не можа разлічваць ні на ўзнагароды, ні на пенсію. Больш за тое, няма гарантыі, што праз нейкі час маладзёна не выдадуць уладам Беларусі як замежнага найміта. У гэтым выпадку хлопца чакаюць доўгія гады за кратамі.

Здымачная група
---------------

* рэжысёр, аператар — Антось Цялежнікаў
* рэдактар — Ярослаў Каменьскі

Зноскі
------

1. ↑  Білорус, д/ф **(нявызн.)**.  Белсат. Праверана 20 чэрвеня 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* «Білорус» на YouTube
Цырата на кухні
**Цырата** (ад польск.: cerata, ад лац.: cerata — «нацёрты воскам», «ваксаваны»), часам **Кляёнка** (ад руск.: клеёнка) — тканіна, з аднаго або абодвух бакоў якой нанесена водатрывалае пакрыццё.

Віды цыратаў
------------

Воданепранікальнае пакрыццё атрымліваецца з высыхаючых раслінных алеяў (*алейная цырата*), канцэнтраваных высокастэрыльных сінтэтычных латексаў (латэксная цырата) або пластыфікаванага полівінілхларыду  (укр.) (бел. (полівінілхларыдная цырата). Усе пакрыцці ўтрымліваюць вялікую колькасць напаўняльнікаў. Для цыратаў выкарыстоўваюцца гладкія і варсаваныя тканіны, часам для мяккасці іх дублююць паралонам  (укр.) (бел..

Прызначэнне цыратаў
-------------------

Цыраты прызначаны для бытавых патрэб (абрусы, розныя вырабы), паліграфічнай, швейнай, мэблевай прамысловасці, медыцынскіх мэтаў і г. д.

Уласцівасці цыратаў
-------------------

Вага 1 м² цыратавага пакрыцця 300—400 г і больш у залежнасці ад прызначэння. Асноўныя патрабаванні да цыраты: драпіравальнасць, эластычнасць, адсутнасць ліпкасці, воданепранікальнасць.

Вытворчасць цыраты
------------------

### Вытворчасць алейнай цыраты

Вытворчасць алейнай цыраты складаецца з наступных аперацый: варэння алею, падрыхтоўкі на яго аснове кааліну (з суспензіі кааліну ў вадзе, эмульгатора і пакосту) і фарбавальных (якія змяшчаюць пігменты) грунтаў і нанясення некалькіх слаёў на папярэдне вычышчаную і прасаваную тканіну з каляндраваннем і сушкай кожнай. Затым наносяць маляўнічы ўзор і пакрываюць цырату лакам  (укр.) (бел.. Некаторыя разнавіднасці цыратаў падвяргаюцца цісненню.

### Выраб латэкснай цыраты

Вытворчасць латэкснай цыраты ўключае ў сябе наступныя аперацыі: падрыхтоўка латэксных грунтоў, апрацоўка імі тканіны ў 4-6 праходаў з прамежкавай сушкай, нанясенне маляўнічага друку, лакіраванне, цісненне і вулканізацыя.

### Вытворчасць полівінілхларыднай цыраты

Полівінілхларыдную цырату атрымліваюць з эмульсійных і суспензійных тыпаў полівінілхларыду. Эмульсія полівінілхларыду з пластыфікатарамі  (укр.) (бел. ўтварае пасту, у якую ўмешаны напаўняльнікі і пігменты. Пасту размазваюць па тканінах і падвяргаюць тэрмічнай апрацоўцы (да 200 °C). Паўфабрыкат каляндруюць і астуджваюць. Суспензійны полівінілхларыд, змешаны з пластыфікатарамі, ператвараецца ў набраклы парашок, які разам з напаўняльнікамі, пігментамі і стабілізатарамі пераходзіць у пластычную сумесь ва ўмовах тэрмамеханічнай апрацоўкі на цяжкім абсталяванні (змяшальнікі, мікструдэры, вальцы) — пластыкат. Затым пры высокай тэмпературы ўтвараецца плёнка, якая злучаецца з тканінай. Пасля астывання наносіцца каляровы малюнак.

Гл. таксама
-----------

* Кірза

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Цырата на Вікісховішчы |

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7739201-2 |
**Ачо́са-Рудня́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Добрушскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Ачоса-Рудня.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Добрушскага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Веткаўскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаваных Бярозкаўскага і Кругоўскага сельсаветаў. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Веткаўскім раёне БССР. З 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Добрушскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. 8 студзеня 1965 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Кругоўка, сельсавет перайменаваны ў Кругоўскі.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Барыс Аляксандравіч Турганаў** (руск.: Борис Александрович Турганов; 8 кастрычніка 1901, Санкт-Пецярбург, Расійская імперыя — 7 мая 1980, Кіеў, Украінская ССР) — рускі паэт, перакладчык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 8 (21) кастрычніка 1901 года ў Санкт-Пецярбургу ў сям’і служачага.

Друкавацца пачаў з 1921 года. У 1923 годзе скончыў Кіеўскі інстытут замежных зносінаў.

Увесну 1923 года гурт маладых расійскіх пісьменнікаў Кіева (Мікалай Ушакоў, Барыс Турганаў, Леў Длігач, Анатоль Валковіч, Сяргей Сац, Мікалай Барабасенка, Аляксандр Нольдэн, Яўген Няжынцаў, Ігар Юркоў, Вольга Юркова і іншыя) арганізавалі пры газеце «Пралетарская праўда» літаратурную групу «Маёмасці» (з 1924 года — «Цэнтрастыль»). Група сістэматычна выпускала «жывую газету» «Цэнтрастыль».

У гады Вялікай Айчыннай вайны ў Башкартастан было эвакуявана шмат прадпрыемстваў, навуковых устаноў і дзеячаў культуры з Украінскай ССР. Б. А. Турганаў жыў у час вайны ва Уфе, пазнаёміўся з гісторыяй краю, у 1942 годзе напісаў вершы «Па слядах Чапаева. Марш башкірскай дывізіі», «Худайбердзін» (перапрацаваныя ў 1966). Пераклаў на рускую мову вершы башкірскіх паэтаў Акрама Валі, Мажыта Гафуры, Салавата Юлаева і інш. На рускую мову пераклаў паэмы Янкі Купалы «Курган», «Тарасова доля», паасобныя вершы Якуба Коласа, паэму Петруся Броўкі «Беларусь».

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 138410984 · ISNI: 0000 0001 1145 0347 · LCCN: n99001043 · NKC: xx0187896 · NTA: 067536611 · NUKAT: n01203400 · SUDOC: 159836433 · VIAF: 162017738 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кожыхаў.
**Барыс Андрэевіч Кожыхаў** (7 ліпеня 1932, Свярдлоўск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Уральскі політэхнічны інстытут у 1956 годзе. З 1956 па 1970 г. працаваў архітэктарам, галоўным архітэктарам ва Уральскім філіяле Іпрамашпрама ў Златавусце. З 1970 года — галоўны архітэктар аддзела ў Саюзмашпраекце, аб’яднанні БелОМА, будаўнічага аддзела ў Белдзіпрабіясінтэзе, з 1976 года — галоўны архітэктар праектаў у Аўтарампрампраекце ў Мінску.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1971 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Ім быў запраектаваны комплекс будынкаў НДІ ў Іжэўску (1965), шэраг вытворчых карпусоў (1970), заводакіраўніцтва машынабудаўнічага завода (1971), Дом Саветаў (1973) у Златавусце.

Асноўныя працы ў Беларусі (у аўтарскім калектыве): завод бялкова-вітамінавых канцэнтратаў у Наваполацку (1975), станцыя аўтатэхабслугоўвання з адміністрацыйна-бытавым блокам па вул. Купрыянава ў Мінску (1980), вытворчыя будынкі, станцыі аўтатэхабслугоўвання і іншыя прамысловыя аб’екты Мінаўтапрама СССР у розных гарадах краіны.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» (1969).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кожихов Борис Андреевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дэмус.

**Ота Дэмус** (ням.: Otto Demus; 4 лістапада 1902, Харланд  (руск.) (бел. блізу Санкт-Пёльтэна, цяпер у зямлі Ніжняя Аўстрыя — 17 лістапада 1990, Вена) — аўстрыйскі гісторык мастацтва і педагог. Бацька піяніста Ёрга Дэмуса  (руск.) (бел. і паэта Клауса Дэмуса  (ням.) (бел..

Вучыўся ў Венскім універсітэце ў Ёзэфа Стшыгоўскага  (руск.) (бел.. Спецыяльнасцю Дэмуса было, з аднаго боку, візантыйскае мастацтва, а з другога — мастацтва Аўстрыі Сярэдніх стагоддзяў. Акрамя таго, ён займаўся праблемай аховы помнікаў гісторыі і культуры, займаючы ў 1929—1936 гадах пасаду захавальніка помнікаў правінцыі Карынтыя, а ў 1936—1939 гадах — пасаду дзяржаўнага захавальніка ў Дэпартаменце помнікаў у Вене. У 1939 годзе Дэмус эміграваў у Англію, працаваў у Лондане. У 1946 годзе вярнуўся і да 1964 года займаў пасаду дырэктара Дэпартамента. У 1963—1973 гадах — прафесар гісторыі мастацтваў Венскага ўніверсітэта.

Працы Дэмуса часткай прысвечаны аўстрыйскаму мастацтву: «Мастацтва ў Карынтыі» (ням.: Kunst in Kärnten; 1934) «Познегатычныя алтары Карынтыі» (ням.: Die spätgotischen Altäre Kärntens; 1991), — часткай мастацтву Візантыі і яго ўплыву на суседнія культуры «Мазаіка Сабора Святога Марка ў Венецыі» (ням.: Die Mosaiken von San Marco in Venedig; 1939, «Візантыйскае мастацтва і Захад» (англ.: Byzantine Art and the West; 1970) і інш.

Зноскі
------

1. 1 2  Otto Demus // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. 1 2  Otto Demus // Annuaire prosopographique : la France savante Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55740543'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10190163 · BIBSYS: 90327826 · BNF: 12053374k · CiNii: DA01490914 · CONOR: 8636259 · GND: 122371186 · ISNI: 0000 0001 2127 296X · LCCN: n50036194 · NKC: jn20040121002 · NLG: 85661 · NTA: 06799640X · NUKAT: n2005143931 · SUDOC: 028765168 · VIAF: 34476286 · ULAN: 500232331 |

 |
**Барыс Ігаравіч Звозскаў** (26 лютага 1949 — 17 чэрвеня 2012) — беларускі праваабаронца, грамадскі дзеяч, першы прэзідэнт Беларускага дома правоў чалавека (Вільнюс, Літва, 2007—2010), адзін з заснавальнікаў аб’яднанняў «Хельсінкі ХХI» і «Прававая ініцыятыва», лаўрэат прэміі «Праваабаронца года Беларусі» (2008).

Біяграфія
---------

Барыс Звозскаў нарадзіўся 26 лютага 1949 года ў Белагорску (Расія), скончыў Ленінградскі электратэхнічны інстытут. З 1996 года займаўся праваабарончай дзейнасцю, практычнай абаронай у палітычна матываваных судовых працэсах, удзельнічаў у экспертызе шэрагу законапраектаў, з 1998 года займаўся прававой асветай у сферы праваабароны, быў сярод актыўных удзельнікаў працэсу стварэння і развіцця Беларускага дома правоў чалавека, у 2007—2010 гадах з’яўляўся прэзідэнтам Дома правоў чалавека. Памёр у ночь з 16 на 17 чэрвеня 2012 года ў рэанімацыі анкалагічнага цэнтра ў Бараўлянах.

Ушанаванне памяці
-----------------

31 ліпеня 2013 года была афіцыйна зацверджаная назва Беларускага Дома правоў чалавека ў Вільнюсе — Беларускі дом правоў чалавека імя Барыса Звозскава.

Літаратура
----------

* Грамадзянін і следства: прававыя і псіхалагічныя аспекты / [Б. Звозкаў, Е. Лабановіч]. — Мінск, 1999.

Спасылкі
--------

* Архівавана 2 чэрвеня 2016.
* 
* Архівавана 12 лістапада 2017.
* 
* 
* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-323704 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бараўскі.
**Барыс Анатольевіч Бараўскі** (1891, Маскоўская вобласць — 1952) — урач, тэрапеўт. Заслужаны ўрач БССР (1941).

Біяграфія
---------

Скончыў медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта. Удзельнічаў у Першай сусветнай вайне. У 1922 годзе разам з вайсковай часцю прыбыў у Полацк, дзе і застаўся працаваць. З таго ж года ўзначальваў тэрапеўтычнае аддзяленне полацкай гарадской бальніцы. Пасля Вялікай Айчыннай вайны вярнуўся на папярэдняе месца працы.

Яго артыкулы, у тым ліку і па гісторыі медыцыны, публікаваліся ў часопісах.

Памёр у 1952 годзе. Пахаваны ў Полацку.

Узнагароды
----------

У ліку першых чатырох урачоў у 1941 годзе Б. Бараўскаму было прысвоена званне «Заслужаны ўрач БССР». Узнагароджаны двума ордэнамі Леніна, ордэнам Чырвонай Зоркі, ганаровымі граматамі і падзякамі.

Зноскі
------

1. ↑  Барыс Анатольевіч Бараўскі (урач-тэрапеўт)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юркін.
**Барыс Іванавіч Юркін** (нар. 30 чэрвеня 1919, Арэнбург — 26 чэрвеня 1944, Бешанковіцкі раён) — Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

У 1938 годзе скончыў Чкалаўскі чыгуначны тэхнікум, працаваў пуцейцам-будаўніком. У Чырвоную Армію прызваны 15 кастрычніка 1939 года Кіраўскім райваенкаматам Чкалаўскай вобласці. Удзельнік савецка-фінляндскай вайны 1939—1940 гадоў.

У баях Вялікай Айчыннай вайны з красавіка па чэрвень 1944 года, ваяваў на 1-м Прыбалтыйскім фронце, удзельнічаў у вызваленні Беларусі.

Камандзір стралковага аддзялення 975-га стралковага палка (270-я стралковая дывізія, 6-я гвардзейская армія, 1-ы Прыбалтыйскі фронт) сяржант Барыс Юркін у ноч на 26 чэрвеня 1944 года з байцамі даручанага яму падраздзялення пераправіўся праз раку Заходняя Дзвіна ў раёне пасёлка гарадскога тыпу Ула Бешанковіцкага раёна, паспеўшы знішчыць гранатай дзот праціўніка, і быў забіты.

Пахаваны ў брацкай магіле вёскі Глыбачка.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года быў удастоены высокага звання — Герой Савецкага Саюза.

Зноскі
------

1. ↑  Брацкая магіла ў аг. Глыбачка(недаступная спасылка)
2. ↑  Юркин, Борис Иванович

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
**Сіксіка́ва**, або **сіксіка́** (саманазва: *Siksikáwa*, літаральна "чарнаногія") — алганкінскі народ, паўночнае адгалінаванне канфедэрацыі чарнаногіх. Жывуць пераважна ў правінцыі Альберта (Канада). Агульная колькасць (2016 г.) — 7 320 чал.

Сіксікава — карэнныя насельнікі канадскіх прэрый. У XVIII ст. асвоілі конегадоўлю і коннае паляванне на бізонаў. Іх агульная колькасць магла складаць каля 18 000 чалавек. Назва сіксікава дала супольную назву канфедэрацыі чарнаногіх. Паводле паданняў, канфедэрацыя была складзена вялікім духам Н'апі на тэрыторыі Мантаны. Традыцыйныя ворагі — кры і сіў. У першай палове XIX ст. моцна пацярпелі ад эпідэмій, завезеных белымі гандлярамі і перасяленцамі. 

У 1877 г. падпісалі мірнае пагадненне з уладамі Канады. Ім былі вылучаны землі для рэзервацыі. У 1910 г. яны продалі частку адведзеных для іх тэрыторый, а грошы перадалі ў давернае кіраванне для атрымання часткі прыбыткаў. Падобная сістэма заробкаў цягнулася некалькі дзесяцігоддзяў, хаця з 1930 г. правадыры сіксікава выступалі за павелічэнне эканамічнай незалежнасці. У 2010 г. урад Канады выплаціў 5 3400 000 долараў у якасці кампенсацыі за ўгоду 1910 г.

У нашы дні сіксікава прызнаюцца першасным народам Канады, захоўваюць племянную аўтаномію. Асноўныя сучасныя заняткі — земляробства, жывёлагадоўля, праца на шахтах.

Спасылкі
--------

* Siksika (Blackfoot) - The Canadian Encyclopedia
* Siksika Nation Tribal Administration Website
* Native Americans: Siksika Indian History and Culture (Siksika Nation)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |