Адзін з назгулаў (кадр з фільма «Уладар пярсцёнкаў: Брацтва пярсцёнка»).
**На́згулы** (чорная мова: *Nazgûl*, «здань пярсцёнка», ад *Nazg* (пярсцёнак) + *Gûl* (здань) — у легендарыуме Толкіна — дзевяць валадароў з расы людзей, якія трапілі пад уладу Пярсцёнка Усеўладдзя і сталі слугамі Саўрана.

Правадыром назгулаў быў чалавек, пры жыцці быў выдатным чараўніком. Дакладнае імя яго невядома, у летапісах Міжзем'я яго называлі «Кароль-чарадзей Ангмара». Калі ў Трэцюю Эпоху на карце Міжзем'я з'явілася каралеўства Ангмар, ён узначаліў яго і адно за адным знішчыў арнарскія княствы.

Першыя згадкі пра назгулаў датуюцца 2250 годам Другой Эпохі; яны таксама з'яўляліся ў 3441 годзе Д. Э.; ізноў заўважаны ў Міжзем'і каля 1300 года Трэцяй Эпохі.

Іншыя назвы:

* Чорныя Вершнікі (англ.: Black Riders)
* Здані Пярсцёнка (англ.: Ringwraith)
* Пярсцёнканосцы
* Дзевяць
* Крылаты Цень
* Улаіры

Паходжанне назгулаў
-------------------

У Другую Эпоху эльфамі Эрэгіяна і Саўранам былі створаны Пярсцёнкі Улады. У стварэнні першых дзевяці пярсцёнкаў Саўран прымаў самы вялікі ўдзел, і менавіта гэтыя пярсцёнкі больш за іншыя залежалі ад Адзінага Пярсцёнка. Пазней, калі эльфы разгадалі задуму Саўрана, яны паспрабавалі схаваць пярсцёнкі, але войскі Саўрана захапілі Дом Мірдайн, дзе былі выкаваны пярсцёнкі, а разам з кузняй — і Дзевяць Пярсцёнкаў. Гэтыя пярсцёнкі Саўран аддаў дзевяці прадстаўнікам расы людзей.

> 
> Тыя, хто валодаў Дзевяццю Пярсцёнкамі, здабылі магутнасць, былі кіраўнікамі, волатамі і чарадзеямі. Здабывалі яны славу і вялікае багацце, але ўсё гэта дабро павярнулася ліхам. Здавалася, яны здабылі неўміручасць, але паступова жыццё станавілася для іх невыносным. Пажадай яны — маглі б блукаць нябачнымі, недаступнымі для вока істот паднябеснага свету, і бачыць светы, неспасціжныя смяротнымі; але занадта часта бачылі яны толькі здані і пасткі, створаныя Саўранам. І адзін за адным, раней ці пазней — што залежала ад іх волі і сілы і ад таго, дабро ці зло рухала імі ад самага пачатку — яны станавіліся рабамі сваіх пярсцёнкаў і траплялі пад уладу Адзінага Пярсцёнка — пярсцёнка Саўрана. І сышлі яны ў свет ценяў. Назгуламі сталі яны, Зданямі Пярсцёнка, найжудаснымі слугамі Ворага; цемра ішла за імі, і крык іх быў голас смерці *(«Сільмарыліян»)*.
> 

Паходжанне гэтай сілы раскрыта ва Уладары Пярсцёнкаў:

> 
> Ізноў з'явіліся назгулы, і па меры таго як Уладар Цемры разгортваў свае сілы, іх галасы, якія выказвалі толькі яго волю і злосць, напаўняліся злом і жахам.

Узбраенне і асаблівасці назгулаў
--------------------------------

Апроч таго, што кожны назгул выклікаў у большасці істот невыносны жах, усе Дзевяць былі ўзброены звычайнай зброяй. У прыватнасці, гэта быў доўгі прамы меч. Акрамя яго назгул быў узброены кінжалам — моргульскім клінком. Раненне для ўсяго жывога было смяротным і хоць паранены не гінуў адразу, але ў целе заставаўся абломак ляза, які прасоўваўся да сэрца ахвяры і спрыяў павольнаму пераходу ў свет зданяў, родную стыхію назгулаў і Саўрана з Трэцяй Эпохі. Мастацтва лячэння Трох Эльфійскіх Уладароў дазваляла адчуваць абломкі ў целе паражонага і ўдала вымаць іх, аднак гэта не дазваляла параненым пазбегнуць лёсу ахвяры моргульскага клінка — блізкасць з прывідным светам станавілася завесай для радасцяў Бачнага свету.

У Бачным свеце назгул меў форму, але не меў зместу. Назгул насіў чорнае адзенне з каптуром. Іх коні не бачылі назгула, такім чынам агонь, здольны знішчыць адзенне, уяўляў небяспеку.

Днём назгул практычна сляпы, ён бачыць толькі цені, таму ён прызвычыўся спадзявацца днём на нюх, а таксама на зрок сваіх коней і іншых істот, якія яму служаць. У назгулаў добры слых, яны выдатна адчуваюць жывую кроў на адлегласці. Ноччу яны найбольш небяспечныя — яны могуць бачыць. Яны разумеюць тайнапіс прыроды, здольныя прачытаць сляды на любой паверхні. Назгулы цудоўна валодаюць рознымі відамі зброі, а таксама могуць зачараваць амаль любога, аднак галоўнай іх зброяй быў смяротны жах, ад якога чалавек ці якая-небудзь іншая істота страчвала волю і сілы. Толькі найадважныя маглі змагацца з імі.

Звычайна назгулы з'яўляліся ў вобразе чорных вершнікаў на вараных конях. Але пасля таго, як коні загінулі каля Бруіненскага Броду, яны пераселі на лятучых істот, што давала ім дадатковыя перавагі. Надзеўшы Пярцёнак на гары Амон-Сул, Фрода разгледзеў сапраўднае аблічча назгулаў — каралі-мерцвякі, у зношаных царскіх адзеннях з зіхатлівай зброяй (на гары ён бачыў толькі пецярых, каля броду цераз раку Бруінен — усіх дзевецярых).

Назгулы ў рамане «Уладар Пярсцёнкаў»
------------------------------------

Доўгі час сталіцай Гондара быў Асгіліят, а Мінас Анор і Мінас Ітыль былі толькі апорнымі крэпасцямі. Але Мордар набіраў сілы, і Асгіліят быў узяты і разбураны.

У 2002 годзе Т. Э. назгулы захапілі гондарскую крэпасць Мінас Ітыль і зрабілі яе сваёй базай — злавесным горадам Мінас Моргулам, які з тых часоў пагражаў граніцам Гондара. Сталіца была перанесена ў Мінас Анор, які з гэтага часу атрымаў назву Мінас Тырыт.

У 3017 годзе Т. Э. (пачатак падзей, апісаных ва «Уладары пярсцёнкаў») Саўран даведаўся, што Пярсцёнак Усеўладдзя знаходзіцца ў нейкага Бэгінса ў Шыры і адправіў назгулаў на пошук Пярсцёнка. Яны з'явіліся ў Шыры ў той жа дзень, калі Фрода Бэгінс і яго спадарожнікі адправіліся з Пярсцёнкам у Рывендэл. Пераследваючы хобітаў падчас пераправы цераз Бруінен, назгулы страцілі сваіх коней і былі вымушаны вярнуцца ў Мордар у выглядзе бесцялесных духоў, пасля чаго сталі лятаць на крылатых пачварах (зрэшты, іх правадыр, Кароль-чарадзей Ангмара, у пачатку бітвы за Мінас-Тырыт — да прыходу войска Рохана — ізноў з'явіўся ў якасці коннага воіна).

Са знішчэннем Пярсцёнка назгулы зніклі з Бачнага свету. Іх правадыр, Кароль-чарадзей Ангмара, загінуў раней — у бітве на Пеленорскай раўніне ад рукі роханскай прынцэсы Эавін і хобіта Мэрыядака Брэндзібака.

Цікавыя факты
-------------

* У кінатрылогіі Пітэра Джэксана «Уладар пярсцёнкаў» у назгулаў бачныя латныя пальчаткі і латны абутак, якія адпавядаюць гатычнаму даспеху.
* Назгул (жаночы варыянт Назгуль) — распаўсюджанае імя ў цюркамоўных краінах.

Назгулы ў масавай культуры
--------------------------

* Шведскі хеві-паўэр-метал-гурт Sabaton прысвяціў назгулам песню *Shadows* са свайго першага альбома Fist for Fight (2000).
* У аўстрыйскага Black Metal гурта Summoning ёсць кампазіцыя *Flight Of The Nazgul* («Палёт Назгула») з альбома *Lugburz* (1995).
* У польскага Gothic metal гурта Artrosis ёсць кампазіцыя *Nazgul*.
* Існуе польскі epic heavy metal гурт Witchking, названы ў гонар правадыра назгулаў; тэматыка творчасці гурта грунтуецца на Міжзем'і.
* Існуе ірландскі progressive death metal гурт Khamul, названы ў гонар другога па значнасці назгула.
* Вядома, прынамсі, 10 гуртоў у стылі метал (як правіла, блэк-метал), якія называюцца «Назгул» (Nazgul) або змяшчаюць гэта слова ў сваёй назве. Акрамя таго, яшчэ 4 гурты змянілі назвы «Назгул» на іншыя.
* Існуе добра вядомы ў ролевым руху музыкант Дэн Назгул, і, адпаведна, яго гурт Назгул Бэнд
* Рускі сімфа-блэк-метал гурт Despair прысвяціла правадыру назгулаў песню *Return of Nazgul* з дэбютнага альбома *In Memoriam* (2013)
* Песня Вадзіма Самойлава на вершы Уладзіслава Суркова «Чёрные всадники» («Чорныя вершнікі») з альбома «Полуострова» («Паўастравы»).
* Рускі метал гурт Citadel мае песню «Девять слуг тьмы» («Дзевяць слуг цемры»), прысвечаную Назгулам.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Ричард Псмит (Андрей Ленский).* Личи // *Лучшие компьютерные игры* : журнал. — февраль 2008. — № 2, 75.
* *Ричард Псмит (Андрей Ленский).* Призраки // *Лучшие компьютерные игры* : журнал. — апрель 2009. — № 4, 89.


| ⛭Свет Міжзем’я |
| --- |
| Персанажы «Хобіта» і«Уладара пярсцёнкаў» | 
* Арагорн
* Арвен
* Бард Лучнік
* Більба
* Борамір
* Галадрыэль
* Гімлі
* Голум
* Грыма Чарвявуст
* Гэндальф
* Даін
* Дрэвабарод
* Дэнетар II
* Кірдан Карабел
* Кароль-чарадзей
* Легалас
* Мэры
* Піпін
* Радагаст
* Саруман *(Голас Сарумана)*
* Саўран
* Смаўг
* Сэм
* Тэадэн
* Тэадрэд
* Том Бамбадзіл
* ✰ Торын
* Трандуіл
* Фарамір
* Фрода
* Шэлаб
* Эльранд
* Эавін
* Эамер
* «Брацтва пярсцёнка»

 |
| Персанажы«Сільмарыліяна» | 
* Амандзіл
* Анарыён
* Анград
* Арэдэль
* Арыэн
* Аэгнар
* Белег
* Берэн
* Гіл-Гэлад
* Глаурунг
* Гларфіндэйл
* Гатмаг
* Даэран
* Дыяр
* Ідрыль
* Індзіс
* Ісільдур
* Кархарот
* Келебрымбар
* Куруфін
* Люціэнь
* Маглар
* Маэглін
* Маэдрас
* Меліян
* Мелькар
* Мірыэль
* Нэсса
* Ольвэ
* Орамэ
* Орафер
* Руміл з Тырыёна
* Тыліён
* Тынгал
* Тулкас
* Туор
* Турган
* Турын Турамбар
* Ульма
* Унголіянт
* Феанар
* Фінвэ
* Фінган
* Фінголфін
* Фіндуілас
* Фінрад
* Хуан
* Эарендзіл
* Элрас
* Эльвінг
* Эру Ілуватар

 |
| Геаграфія | 
* Арда
* Азанулбізар
* Азёрны горад
* Аман
* Ангбанд
* Ангмар
* Андуін
* Арнор
* Артэдайн
* Барад-дур
* Белерыянд
* Бэкланд
* Гандалін
* Гондар
* Дол Гулдур
* Дорыят
* Дэйл
* Жалезныя Пагоркі
* Ізенгард
* Кардалан
* Куівіэнен
* Лебенін
* Ліндон
* Ліхалессе
* Лорыэн
* Менеграт
* Мінас Моргул
* Мінас Тырыт
* Мордар
* Морыя
* Нан Эльмат
* Нуменар
* Арадруін
* Артханк
* Асгіліят
* Прыгорра
* Рывендэл
* Рохан
* Рудаўр
* Сірыён
* Стары лес
* Тангарадрым
* Тол-Сірыён
* Тол-Эрэсеа
* Туманныя горы
* Утумно
* Фангорн
* Харад
* Шыр
* Эльдамар
* Эрэбар
* Эрэд Энгрын

 |
| Бітвы | 
* Пешая бітва за Белерыанд
* Дагор-нуін-Гіліят
* Дагор Агларэб
* Дагор Браголах
* Нірнаэт Арноэдзіяд
* Вялікая вайна
* Вайна Гнева
* Бітва пры Баюотэры
* Аблога Барад-Дура
* Бітва пры Дагорладзе
* Бітва пры Доле
* Бітва на Зялёных Палях
* Падзенне Ізенгарда
* Бітва пры Асгіліяце
* Бітва пры Мараноне
* Бітва ў Морыі
* Бітва пры Пеларгіры
* Бітва на Пеленорскіх палях
* Бітва пры Форнасце
* Бітва пры Хельмавай Падзі
* Бітва Пяці Воінстваў

 |
| Артэфакты | 
* Альфірын
* Аркенстон
* Ацэлас
* Белае дрэва
* Гламдрынг
* Джала
* Лембас
* Міфрыл
* Нарсіль
* Оркрыст
* Паланціры
* Пярсцёнкі Улады
* Пярсцёнак Усеўладдзя
* Сільмарылы

 |
| Расы і народы | 
* Айнур
	+ Валар
	+ Маяр
	+ Балрагі
* Варгі
* Гномы
* Драконы
* Людзі
	+ Эдайн
	+ Істэрлінгі
	+ Нуменарцы
	+ Рахірым
* Оркі
	+ Урук-хаі
* Тролі
* Хобіты
* Эльфы
	+ Эльдар
	+ Авары
* Энты

 |
| Эпохі | 
* Першая
* Другая
* Трэцяя
* Чацвёртая

 |