recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Пячэрскі пацярык. Друкарня Кіева-Пячэрскага манастыра, 1678 год
**«Кі́ева-Пячэ́рскі пацяры́к»** — помнік арыгінальнай старажытнарускай літаратуры; зборнік дыдактычных апавяданняў пра жыццё манахаў і гісторыю Кіева-Пячэрскага манастыра.

Першапачатковая рэдакцыя складзена ў 1220—1230-я гады. Захавалася некалькі спісаў пачатку 15—17 ст. упершыню надрукаваны ў Кіеве (1661).

Аснову складаюць пасланні ўладзімірскага і суздальскага епіскапа Сімона і кіева-пячэрскага манаха Палікарпа, у канцы далучаны 9 і 11 навел пра манахаў-падзвіжнікаў.

Відавочна, у сярэдзіне 13 ст. ў «Кіева-Пячэрскі пацярык» былі ўключаны «Жыціе Феадосія Пячэрскага», «Пахвала» Сімона, «Слова» пра будаўніцтва пячэрскай царквы, выпіскі з «Аповесці мінулых гадоў» пра ўзнікненне манастыра. Дапоўнены новымі творамі ў старэйшай з вядомых Арсеньеўскай рэдакцыі 1406, таксама Феадосіеўскай сярэдзіны 15 ст. Касіянаўскай 1462, выкарыстаны Пячэрскі летапіс пачатку 12 ст. і іншыя.

У пацерыку ўслаўляюцца старажытнарускія будаўнікі, мастакі і царкоўныя дзеячы манастыра, сцвярджаецца яго вялікае значэнне як агульнага культурна-рэлігійнага цэнтра Кіеўскай Русі.

Асноўная крыніца твораў — мясцовыя легенды і паданні. Некаторыя сюжэты, вобразы, матывы ўзыходзяць да візантыйскіх пацерыкоў і Бібліі, аднак вызначаюцца мастацкай арыгінальнасцю.
У творах арганічна спалучаюцца ўрачысты сталь жыцій са строгім выкладам летапісных апавяданняў, казачная фантастыка з гістарычна сапраўдным; жыва і рэалістычна апісаны побыт і норавы манахаў, прыведзены каштоўныя гістарычныя факты і звесткі.

* Агапіт Бязмеднік. Пячэрскі пацярык 1661 годаАгапіт Бязмеднік. Пячэрскі пацярык 1661 года
* Даміян Цалебнік. Пячэрскі пацярык 1661 годаДаміян Цалебнік. Пячэрскі пацярык 1661 года

Публікацыі
----------

* Памятники литературы Древней Руси, XII в. М. 1980.

Літаратура
----------

* Кіева-Пячэрскі пацярык // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. С. 249.
* Печерский Патерик // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* История русской литературы. Т. 1. М. 1980.
**Галандская хвароба** — негатыўная сітуацыя, калі эканоміка моцна залежыць ад экспарту аднаго ці некалькіх відаў сыравіны, якія забяспечваюць значную долю нацыянальнага прыбытку. Гэта прыводзіць да шырокага прытоку ў краіну замежнай валюты і, адпаведна, падаражання валюты нацыянальнай, што прыгнятае іншыя галіны экспарту. У выніку слаба развіваюцца іншыя нацыянальныя вытворчасці.

Паходжанне тэрміна
------------------

Адкрыццё галандцамі радовішчаў нафты ў Паўночным моры прывяло да росту нафтавага экспарту, падаражання галандскай валюты і значнага скарачэння традыцыйнага для гэтай краіны экспарту цюльпанаў. Гэта выклікала рост беспрацоўя.

Сітуацыя ў сучаснай Беларусі
----------------------------

Некаторыя беларускія эксперты, у прыватнасці Зміцер Крук, тлумачаць цяперашні стан беларускай эканомікі як класічную «галандскую хваробу», спасылаючыся на вялізную залежнасць краіны ад экспарту нафтапрадуктаў і дэградацыю індустрыяльнага сектару, які адрозніваецца высокім прыбытковым коштам прадукцыі.

Зноскі
------

1. ↑  У белорусской экономики обнаружились симптомы «голландской болезни» Архівавана 5 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Голандская болезнь. Экономико-математический словарь: Словарь современной экономической науки. — М.: Дело. Л. И. Лопатников. 2003. (русск)
Існуе мноства сістэм класіфікацыі пеўчых галасоў. Некаторыя з іх ўлічваюць сілу голасу, гэта значыць тое, як гучна спявак можа спяваць; іншыя — наколькі рухомы, віртуозны, выразны голас спевака, і інш.

Часцей за ўсё выкарыстоўваецца класіфікацыя, якая ўлічвае дыяпазон голасу і пол спевака. Нават кіруючыся толькі гэтымі двума крытэрыямі, атрымліваецца мноства разнавіднасцяў. Кожная група галасоў дзеліцца на больш вузкія падраздзяленні.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Мужчынскія галасы** | Тэнар (высокі) | Альтына |
| Лірычны (*di grazia*) |
| Мецца-характарны (*spinto*) |
| Драматычны (*di forza*) |
| Барытон (сярэдні) | Лірычны |
| Драматычны |
| Бас (нізкі) | Высокі (*cantanto*) |
| Цэнтральны |
| Нізкі (*profundo*) |
| **Жаночыя галасы** | Сапрана (дыскант) — высокі | Колоратурное |
| Лірыка-каларатурнае |
| Лірычнае |
| Лірыка-драматычнае |
| Драматычнае |
| Мецца-сапрана (сярэдні) | Высокае (лірычнае) |
| Нізкае |
| Кантральта (нізкі) |
|

  

Існуе таксама катэгорыя спевакоў-мужчын, якія спяваюць у дыяпазоне жаночага голасу. Гэты тып галасоў рэдкі, але да гэтага часу выкарыстоўваецца, у асноўным, у оперы. У музыцы барока шматлікія ролі былі напісаны для кастратаў — спевакоў мужчынскага полу, якім у хлапечай ўзросце была зроблена аперацыя кастрацыі для захавання высокага, як у жанчыны, голасу. У сучасным вакальным выканальніцтве гэтыя ролі можа выконваць контртэнар або тэнар, які валодае развітой тэхнікай спеваў фальцэтам.

Голас прафесійнага опернага спевака — гэта дзве актавы паўнавартаснага аднастайнага гучання са згладжанымі рэгістравымі пераходамі. Акрамя таго, мяркуецца ўверсе і ўнізе дыяпазону нейкі «запас» магчымасцяў прыкладна ў межах тэрцыі для больш вольнага ўзяцця, выгоды і натуральнасці пры выкананні гранічных нот.

Цікавыя факты
-------------

Па словах Уладзіміра Маторына, у оперным свеце існуе прымаўка: «Басы — п'яніцы, барытоны — бабнікі, тэнары — дурні!»
**Каронная калонія** (англ.: Crown Colony) — тып каланіяльнай адміністрацыі ў брытанскай імперыі.

Каронныя калоніі кіраваліся губернатарам, прызначаным каралеўскай уладай (і, пазней, Colonial Office). Хоць гэты тэрмін не ўжываўся ў той час, першай з каронных калоній была Віргінія, пасля таго як каралеўская ўлада атрымала кантроль над ёй у 1624 годзе ад Лонданскай Віргінскай кампаніі (**Virginia Company**).

Да сярэдзіны XIX стагоддзя тэрмін галоўным чынам ужываўся для тых калоній, якія былі набыты ў выніку войн, такіх як Трынідад і Брытанская Гвіяна. А пасля гэтага моманту ён ужываўся шырэй — для любой калоніі акрамя ўладанняў у Брытанскай Індыі і брытанскіх паселішчаў, такіх як Аўстралія, Канада і Новая Зеландыя (якія пазней сталі дамініёнамі).

Тэрмін ужываўся аж да 1981 года, калі Закон аб брытанскім падданстве перакласіфікаваў некалькі астатніх брытанскіх калоній як «Брытанскія залежныя тэрыторыі». З 2002 года яны вядомыя як Брытанскія заморскія тэрыторыі.

Тыпы каронных калоній
---------------------

Існавала тры тыпы каронных калоній:

* Каронныя калоніі з прадстаўнічымі саветамі, якія мелі адну ці дзве заканадаўчыя палаты, што ўключаюць прызначаных каронай і некаторых выбраных на месцы членаў (Бярмуды, Ямайка, Брытанскі Цэйлон і Фіджы);
* Каронныя калоніі, з прызначанымі саветамі, якія складаліся з прызначаных каронай членаў, з некалькімі прызначанымі прадстаўнікамі з мясцовага насельніцтва (Брытанскі Гандурас, Сьера-Леонэ і Грэнада);
* Каронныя калоніі трэцяй, самай малалікай катэгорыі, мелі найменшую аўтаномію і кіравалася непасрэдна губернатарам (Гібралтар і Востраў Святой Алены)..

Гл. таксама
-----------

* Каронныя землі
* Брытанскія заморскія тэрыторыі

Зноскі
------

1. ↑  U.S. Library of Congress — Glossary of terms
2. ↑  Jenks, p.70
3. ↑  Porter, p.477
4. ↑  Olson, p.343
5. ↑  Jenks, p.71-4

Спасылкі
--------

* Jenks, Edward (1918). *The Government of the British Empire*. Little, Brown, and company. .
* Olson, James (1996). *Historical Dictionary of the British Empire*. Greenwood Publishing Group. ISBN 031329366X.
* Porter, Andrew (1998). *The Nineteenth Century, The Oxford History of the British Empire Volume III*. Oxford University Press. ISBN 0199246785.
Мазовія на карце Польшчы
Мазавецкая зямля ва ў XIII—XVIII стагоддзях
**Мазо́вія**, радзей *Мазоўша, Мазавецкая зямля* (польск.: Mazowsze, ziemia mazowiecka, лац. *Masovia*, ням.: Masowien) — гістарычная вобласць у цэнтры Польшчы. Галоўны горад — Варшава. Жыхары Мазовіі завуцца мазаўшанамі.

У перыяд валадарання Конрада I (1207), які для абароны сваёй краіны ад спусташэнняў прусамі навёў на Прусію нямецкіх рыцараў, на тэрыторыі Мазовіі, якая была ў старажытны час часткай Польшчы, утварылася Мазавецкае княства. Калі ў 1526 са смерцю князёў Януша і Жыгімонта спынілася дынастыя Пястаў, што кіравала ў Мазовіі, кароль Жыгімонт I ізноў далучыў Мазовію да Польшчы.

Пры трэцім падзеле Рэчы Паспалітай, у 1795, Мазовія дасталася Прусіі, ад якой у 1807 была аддзелена і далучана да Герцагства Варшаўскага; у 1814 годзе ўвайшла ў склад Царства Польскага.

У XIV—XVII стагоддзях перасяленцы з паўночнай часткі Мазовіі актыўна каланізавалі паўднёвыя раёны Дзяржавы Тэўтонскага ордэна, у выніку чаго гэтыя землі атрымалі назву Мазурыя, гэта значыць зямля мазураў.

Вядомыя асобы
-------------

* Антоній Арцяхоўскі (1675—1709) — езуіцкі святар і педагог.
* Станіслаў Бабінскі (1611—1664) — езуіцкі святар і педагог.
* Андрэй Казімір Пагажэльскі (каля 1616—1684) — езуіцкі святар і педагог.
* Марцін Фляшчынскі (1724—1761) — езуіцкі святар і педагог.

Літаратура
----------

* Мазовия // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Мазовия // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. — СПб. 1908—1913.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4037853-6 · NKC: ge129983 · VIAF: 238346871 |
**Кодэкс Гертруды** (таксама вядомы як **Кодэкс Эгберта**, **Кодэкс Трыра** або **Малітоўнік Гертруды**) — ілюмінаваны рукапіс, напісаны ў Сярэдневякоўі, які захоўваецца ў муніцыпальным музеі горада Чывідале, Італія.

Першапачаткова Псалтыр была створана манахамі абацтва Райхенау ў канцы X стагоддзя для архібіскупа Эгберта з Трыра. У сярэдзіне XI стагоддзя кніга перайшла да Гертруды, мужам якой быў Ізяслаў I Яраславіч. Яна ўключыла ў кодэкс свой лацінскі малітоўнік (каля 90 малітваў, верагодна запісаных рукой самой Гертруды), а пасля прыбыцця Гертруды ў Кіеў каля 1043 г. у рукапіс былі дададзеныя пяць мініяцюр візантыйскага пісьма. У выніку кніга стала прадстаўляць сабой дзіўнае спляценне візантыйскіх і раманскіх традыцый. Дададзеныя ў Кіеве мініяцюры з'яўляюцца арыгінальнымі мясцовымі працамі, так на адной змешчана выява ўшанаванай кіеўскай іконы Багародзіцы «Пячэрская». У 1103 г. Кодэкс быў вывезены ў Польшчу ўнучкай Гертруды Сбыславай Святаполкаўнай, жонкай Баляслава III Крывавустага.

У цяперашні час Кодэкс Гертруды захоўваецца ў Нацыянальным Археалагічным музеі г. Чывідале-дэль-Фрыулі (Італія).

Часам Кодэкс разглядаецца як пацвярджэнне праявы інтарэсаў Ізяслава ў дачыненні да Рымска-каталіцкай царквы. Характэрнай асаблівасцю кнігі з'яўляецца шырокае жыццяпіс Апостала Пятра, якога шанавалі Гертруда і яе сын Яраполк. Пры хрышчэнні Яраполк атрымаў імя Пётр. Вядома, што Яраполк першым пабудаваў царкву Святога Пятра ў Кіеве і змясціў выяву святога на сваіх манетах.

У 1075 годзе ён быў пасланы сваім бацькам, зрынутым з трона, у Рым, каб атрымаць падтрымку Папы і аднавіць сваё праўленне над Руссю дзякуючы заступніцтву Святога Пятра («patrocinium beati Petri»). Маюцца таксама два лісты Папы Георгія VII, адрасаваныя каралю Польшчы і Святаславу II Кіеўскаму, у якіх Папа спрабаваў наставіць іх і прымусіць вярнуць трон Ізяславу.

Літаратура
----------

* Орлова М. А. «О некоторых приемах убранства Молитвенника Гертруды // От Царьграда до Белого моря». Сб. статей по средневековому искусству в честь Э. С. Смирновой. — М.: Северный Паломник, 2007. — С. 311—332.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Радзіма-маці.

**Скульптура «Радзіма-маці кліча!»** — кампазіцыйны цэнтр помніка-ансамбля «Героям Сталінградскай бітвы» на Мамаевым кургане ў Валгаградзе.

Твор скульптара Я. В. Вучэціча і інжынера М. В. Нікіціна ўяўляе сабой шматметровую фігуру жанчыны, якая зрабіла крок наперад з узнятым мячом. Статуя з’яўляецца алегарычным вобразам Радзімы, якая кліча сваіх сыноў на бой з ворагам. У мастацкім сэнсе статуя ўяўляе сабой сучасную інтэрпрэтацыю антычнай багіні перамогі Нікі, якая заклікае сваіх сыноў і дачок даць адпор ворагу, працягнуць далейшае наступленне.

Будаўніцтва манумента было пачалося ў маі 1959 года і завершана 15 кастрычніка 1967 года. Скульптура на момант стварэння была самай высокай у свеце статуі. Рэстаўрацыйныя работы на Галоўным мануменце помніка-ансамбля праводзіліся двойчы: у 1972 і 1986 гадах, у прыватнасці ў 1972 годзе быў заменены меч.

Цікавыя факты
-------------

* Скульптура «Радзіма-маці кліча!» занесена ў кнігу рэкордаў Гінеса як самая вялікая на той момант скульптура-статуя ў свеце. Яе вышыня — 52 метраў, даўжыня рукі — 20 і мяча — 33 метра. Агульная вышыня скульптуры — 85 метраў. Вага скульптуры — 8 тысяч тон, а мяча — 14 тон (для параўнання: Статуя Свабоды ў Нью-Ёрку ў вышыню 46 метраў, Статуя Хрыста-Збавіцеля ў Рыа-дэ-Жанейра 38 метраў). На дадзены момант статуя займае 9 месца ў спісе самых высокіх статуй свету  і з’яўляецца самай высокай нерэлігійнай статуяй у свеце:

Злева направа параўнанне па вышыні (у тым ліку п’едэстал): Статуя Адзінства, Буда Вясенняга Храма, Статуя Свабоды, Радзіма-маці, статуя Хрыста-Збавіцеля і «Давід» працы Мікеланджэла.
* Скульптура размешчана на гербе і сцягу Валгаградскай вобласці:

Герб Валгаградскай вобласціГерб Валгаградскай вобласці
Сцяг Валгаградскай вобласціСцяг Валгаградскай вобласці

Зноскі
------

1. ↑  Самыя высокія скульптуры ў свеце
2. ↑  Infozoom — Самыя высокія статуі свету Архівавана 17 лютага 2018.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Радзіма-маці (Валгаград)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Радзільны дом** — комплексная лячэбна-прафілактычная ўстанова для аказання медыцынскай дапамогі цяжарным жанчынам, парадзіхам, нованароджаным, гінекалагічным хворым. Бывае агульнага і спецыялізаванага (паводле віду паталогіі — сардэчна-сасудзістых, эндакрынных захворваннях, невыношванні цяжарнасці і інш.) тыпаў. Аказвае дапамогу паводле тэрытарыяльнага прынцыпу (першая і неадкладная медыцынская дапамога незалежна ад месца жыхарства). Мае стацыянар (аддзяленні: родавае, пасляродавае, паталогіі цяжарных, абсервацыі, гінекалогіі, нованароджаных) і жаночую кансультацыю (амбулаторная лячэбна-прафілактычная дапамога цяжарным жанчынам і гінекалагічным хворым).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Радзільны дом
**Радзіво́нішкі** (трансліт.: *Radzivoniški*, руск.: Радивонишки) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Мажэйкаўскага сельсавета.

Гісторыя
--------

Верагодна, першай згадкай пра Радзівонішкі, быў межавы акт паміж маёмасцю Гераніма Хадкевіча і маёнткам Радзівонішкі Яна Камаеўскага, падпісаны ў Лебядзе ў 1554 годзе. У 1690 г. Радзівонішкамі (60 дымоў) валодала Барбара Халхоўская. Царква Св. Ганны была пабудавана з дрэва ў 1696 годзе. У XVIII ст. царква дзейнічала як уніяцкая. Тут у крыпце быў пахаваны ў 1807 годзе святар і навуковец Казімір Нарбут.

У першай палове XIX ст. уладальнікі розных фальваркаў Радзівонішкі хутка змяняліся. Але маёнтак Радзівонішкі з вёскамі Манькаўцы і Цвербуты (1 200 дзесяцін, 178 душ) Касцялкоўскіх у 1839 г. перайшоў да Нарцыза Жураўскага  (ВД) (бел. сына Пятра Жураўскага і Ружы з Янкоўскіх, жанатага з Саламеяй з Кельчэўскіх. У 1844 г. Нарцыз Жураўскі меў ужо толькі 89 прыгонных сялян. Жонка Дамініка — Ружа Нарбут валодала тады 20 прыгоннымі, а яе ўнук Мікалай, сын Юзафа — 16 прыгоннымі. У Мікалая Нарбута ў 1862 г. нарадзіўся сын Казімір — апошні з гэтай галіны Нарбутаў — уладальнікаў Радзівонішак.

У 1869 г. недалёка ад былой грэка-каталіцкай царквы Св. Ганны, з бутавага каменю была пабудавана новая, праваслаўная Свята-Успенская царква.

У 1940—1978 гадах цэнтр Радзівонішкаўскага сельсавета.

Славутасці
----------

* Свята-Успенская царква (1865—1869)

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).
2. ↑  Лаўрэш Леанід. Прыход у Радзівонішках // Лідскі летапісец. 2019. №2(86). C. 41-53.
3. ↑  Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў Беларускай ССР ад 27 сакавіка 1978 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 16 (1570).

Літаратура
----------

* Лаўрэш Леанід. Прыход у Радзівонішках // Лідскі летапісец. 2019. №2(86). C. 41-53. // на pawet.net

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Радзівонішкі

| ⛭**Мажэйкаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Мажэйкава |
| Вёскі | Алемпінова ·  Бешанкі ·  Більтаўцы ·  Ваянполле ·  Гасцілаўцы ·  Дзмітраўцы ·  Лебяда ·  Масявічы ·  Мацясы ·  Радзівонішкі ·  Раўбы ·  Рэпнікі ·  Феліксава ·  Шпількі |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Нікіцін.

**Юрый Іосіфавіч Нікі́цін** (нар. 14 кастрычніка 1930) — вучоны ў галіне фізіялогіі. Доктар біялагічных навук (1976), прафесар (1979).

Біяграфія
---------

Ю. І. Нікіцін нарадзіўся ў вёсцы Сяляне Заходнедзвінскага раёна Калінінскай (сучаснай Цвярской) вобласці. У 1950 годзе скончыў Навумаўскі ветэрынарны тэхнікум (Пскоўская вобласць), працаваў ветэрынарным фельчарам. У 1957 годзе з адзнакай скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут. Працаваў галоўным ветэрынарным урачом, начальнікам раённай сельгасінспекцыі, старшынёй райвыканкама ў Заходнедзвінскім раёне. У 1962 годзе аспірант кафедры фізіялогіі Віцебскага ветэрынарнага інстытута. У 1962 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. З 1969 года г. дацэнт кафедры, у 1979—2006 гг. прафесар кафедры фізіялогіі. З кастрычніка 1968 г. па лістапад 1971 г. дэкан факультэта завочнага навучання, з красавіка 1978 г. па студзень 1979 года — дэкан ветэрынарнага факультэта.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Ю. І. Нікіцін вывучэннем фізіялогіі стрававання і рэзістэнтнасці сельскагаспадарчай жывёлы. З'яўляецца аўтарам 118 навукова-метадычных прац.

Сярод апублікаванага:

* Справочник клинико-биологических показателей животных (2001);
* Физиологические показатели животных (2008);
* Справочник клинико-биологических показателей животных (2001);
* Физиологические основы этологии сельскохозяйственных животных (2003);
* Физиология сельскохозяйственных животных (2006, 2008 г.) і інш.

Ю. І. Нікіцін з'яўляецца аўтарам 4-х рацяналізатарскіх прапаноў. Пад яго кіраўніцтвам выкананы і абаронены 2 кандыдацкія дысертацыі.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Ганаровымі граматамі Віцебскага аблвыканкама і Віцебскай акадэміі ветэрынарнай медыцыны, граматай Міністэрства адукацыі, значком «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Нікіцін Юрый Іосіфавіч // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* История кафедры нормальной и патологической физиологии ГУО «Витебская ордена «Знак Почёта» государственная академия ветеринарной медицины» (руск.)
* История факультета заочного обучения ГУО «Витебская ордена «Знак Почёта» государственная академия ветеринарной медицины» (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Драгун.

**Ю́рый Іо́сіфавіч Драгу́н** (14 траўня 1926, Менск — 18 снежня 2001) — беларускі гісторык, археолаг. Кандыдат гістарычных навук (1971).

Біяграфія
---------

Удзельнік Другой сусветнай вайны. У 1960 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. У 1960—1962 гадах у Інстытуце гісторыі АН Беларусі (малодшы навуковы супрацоўнік сектара археалогіі). З 1962 па 1997 год у БДУ (дацэнт кафедры гістарыяграфіі гісторыі Расіі і СССР).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследаваў дзядзінец старажытнай Оршы, вызначыў дату яе ўзнікнення, выявіў планіроўку і забудову. Таксама даследаваў раннеславянскія гарадзішчы і селішчы, курганныя могільнікі XI — XIII стагоддзяў на Міншчыне. Аўтар артыкулаў па гісторыі Беларусі XVIII—XIX стагоддзяў.

Узнагароды
----------

Ордэны Айчыннай вайны 1-й, 2-й ступеняў і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Драгун, Юрый Іосіфавіч (кандыдат гістарычных навук ; 1926—2001) **(нявызн.)**.  unicat.nlb.by.

Літаратура
----------

* Драгун Юрый Іосіфавіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — С. 275. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
**Шамберы** (фр.: Chambéry) — галоўны горад французскага дэпартамента Савоя ў паўднёвых Альпах з насельніцтвам 61.000 жыхароў (2005); ў 9 км на поўдзень ад возера Буржэ, у маляўнічай, акружанай гарамі даліне; універсітэцкі горад; мае ўласны аэрапорт; размешчаны на вышыні 270 м над узроўнем мора. Недалёка ад Шамберы знаходзяцца рэгіянальныя паркі прыроды *Масіф дэ Бож* (Massif des Bauges) і *Ля Шартрэз* (La Chartreuse).

Гісторыя
--------

Першае паселішча на гэтым месцы вядома яшчэ з рымскіх часоў і называлася *Lemencum*. У XI стагоддзі Шамберы згадваецца пад імем *Camberiacum*; ў XII—XIII стагоддзях складае асобнае графства. У 1232 годзе далучаны да Савоі, з'яўлялася рэзідэнцыяй герцагаў савойскіх. У XV—XVIII стагоддзях Шамберы неаднаразова быў заняты французскімі войскамі; у 1792 годзе далучаны да Французскай рэспублікі і да 1815 года быў галоўным горадам дэпартамента Манблан. На Венскім кангрэсе Шамберы быў вернуты Савойскаму дому; у 1860 годзе горад быў зноў далучаны да Францыі.

Славутасці
----------

Замак у Шамберы
* Сабор (готыка XV у.);
* царква Нотр-Дам (у дарыйскім стылі, 1636 г.);
* хатка Жан-Жака Русо (Шармет).
* фантан «Сланы»
* Аркада дэ Буань
* Карэ Курыяль
* Крыж Ніволе
* Бібліятэка ім. Франсуа Мітэрана
* Замак прынцаў Савойскіх (XIV стагоддзе)
* Музей вытанчаных мастацтваў (Musée des Beaux-Arts)
* рэгіянальны Музей Савоі (Musée Savoisien)

### Гарады-пабрацімы

* Сцяг Італіі Турын, Італія
* Сцяг Германіі Альбштат, Германія
* Сцяг Буркіна-Фасо Уаігуя, Буркіна-Фасо

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шамберы
* Афіцыйны сайт горада
**Ша́мбала** — міфічная краіна, схаваная ў Гімалаях.

Упершыню згадваецца ў будысцкім тэксце Калачакра (XI ст.), згодна з якім, калі наступіць Канец Света, Шамбала стане апошняй цытадэллю сапраўднай  Дхармы ў вайне з ордамі варвараў. Шамбала згадваецца ў тэкстах старадаўняй культуры заходняга Тыбету Жан Жун. Таксама падобная краіна з'яўляецца ў рэлігійных тэкстах дабудыйскага рэлігійнага вучэння Тыбету Бон.

  

Згодна з *ірана-тыбецкай картаграфічнай традыцыяй*, пад паняццем Шамбала маецца на ўвазе эпоха панавання Сірыі. Сірыя па персідску называецца Шам, а слова «*бала*» азначае «*верх*», «*уверх*». Такім чынам, Шамбала перакладаецца як «панаванне Сірыі», што і адпавядала рэчаіснасці ў перыяд III-II стст. да н.э.

З Шамбалай звязана велізарная колькасць міфаў, што асабліва тычыцца *інда-тыбецкай гістарычнай традыцыі*. Напрыклад, Шамбала можа ўспрымацца як стан душы, злучэнне чалавека з Богам. Гэта значыць знайсці Шамбалу азначае дасягнуць прасвятлення.

Гл. таксама
-----------

* Атлантыда
* Гіпербарэя
* Шангры-Ла

Зноскі
------

1. ↑   The Tantra by Victor M. Fic, Abhinav Publications, 2003, p.49.
2. ↑  The Bon Religion of Tibet by Per Kavǣrne, Shambhala, 1996
3. ↑  Л.Н. Гумилёв, Б. И. Кузнецов. «Две традиции древнетибетской картографии» (Ландшафт и этнос. VIII)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000191090 · NKC: ph127768 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Радзім (значэнні).
**Радзі́м** — паводле «Аповесці мінулых гадоў», легендарны правадыр (князь), першапродак славянскага племяннога саюза радзімічаў. Разам са сваім братам Вяткам жыў «на ляхах». Адтуль яны прыйшлі са сваімі родамі і аселі: першы пасяліўся на рацэ Сож, другі — на рацэ Ака. Ад іх пайшлі радзімічы і вяцічы. На думку некаторых даследчыкаў, імя Радзім — скарочаная форма ад *Радзімір* або *Радзімер*. Даследчык А. Папоў лічыў, што назва «радзімічы» першапачаткова належала дынастычнаму роду, а потым пашырылася на племянныя групы і землі, якія яны займалі.

Гл. таксама
-----------

* Радзімічы

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
**Агульная сонная артэрыя** (лац.: arteria carotis communis) — парная артэрыя, бярэ пачатак у грудной поласці, правая ад плечагалаўнога ствала (лац.: truncus brachiocephalicus) і левая — ад дугі аорты (лац.: arcus aortae), таму левая агульная сонная артэрыя на некалькі сантыметраў даўжэйшая за правую. Забяспечвае крывёй мозг, органы зроку і вялікую частку галавы.

Агульная сонная артэрыя падымаецца амаль вертыкальна ўверх і выходзіць праз *apertura thoracis superior* ў абсяг шыі. Тут яна размяшчаецца на пярэдняй паверхні папярочных атожылкаў шыйных пазванкоў і навакольных цягліц, збоку ад трахеі і стрававода, ззаду грудзіна-ключыца-соскападобнай цягліцы і ператрахельнай пласцінкі фасцыі шыі з закладзенай у ёй лапаткава-пад'языковай цягліцай, (лац.: musculus omohyoideus). Звонку ад агульнай соннай артэрыі размяшчаецца ўнутраная ярмовая вена (лац.: vena jugularis interna), а ззаду ў жалабку паміж імі — блукаючы нерв (лац.: nervus vagus). Агульная сонная артэрыя на ўсім працягу адгалінаванняў не дае і на ўзроўні верхняга краю шчытападобнага храстка дзеліцца на:

* вонкавую сонную артэрыю (лац.: arteria carotis externa),
* унутраную сонную артэрыю (лац.: arteria carotis interna).

Літаратура
----------

* Сонныя артэрыі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11971064s · GND: 4147358-9 · LCCN: sh85020409 · Microsoft: 2781064879 |
**Агуркі** — былая вёска за 1 км на поўдзень ад в. Бяляны. Знаходзілася ў Асвейскім раёне Полацкай вобласці Беларускай ССР. Уваходзіла ў склад Асвейскага сельсавета.

Гісторыя
--------

Перад вайной у вёсцы пражывала 64 чалавекі.

Спалена разам з 36 жыхарамі ў сакавіку 1943 года, падчас антыпартызанскай аперацыі «Зімовае чараўніцтва».

У 1982 годзе на месцы вёскі ўстаноўлены мемарыяльны знак.

Літаратура
----------

* Агуркі // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыклапедыя / Беларуская Савецкая Энцыклапедыя; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мінск: БелСЭ, 1990. — 680 с. 4 л. карт.: іл. — С. 24. — ISBN 5-85700-012-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
Рэйхсфюрар СС Генрых Гімлер на цырымоніі гадавіны смерці караля Генрыха I Птушкалова, ліпень 1938 года
**Агульныя СС** (ням.: Allgemeine SS) — адна з дзвюх асноўных частак СС (нароўні з войскамі СС). У задачы «агульных СС» уваходзіла галоўным чынам ажыццяўленне адміністрацыйна-гаспадарчых функцый на тэрыторыі трэцяга Рэйха. Члены «агульных СС» не знаходзіліся на ваеннай службе ў нацысцкай партыі і не атрымлівалі забеспячэння і абмундзіравання, а выконвалі свае партыйныя абавязкі паралельна з асноўнай працай. У той жа час многія дзяржаўныя ўстановы нацысцкай Германіі камплектаваліся пераважна кадрамі з «агульных СС», што забяспечвала цвёрды партыйны кантроль над дзяржаўным апаратам.

Гл. таксама
-----------

* Спіс вядомых супрацоўнікаў СС
Герб «Навіна»
**Наві́на** (польск.: Nowina) — прыватнаўласніцкі герб, вядомы з канца XIII ст. у Вялікім Княстве Літоўскім — пасля Гарадзельскай уніі 1413 года. Гербам карысталіся каля 200 родаў Беларусі, Украіны, Літвы і Польшчы, у т.л. Бжоскі, Гулевічы, Златніцкія, Язерскія.

Апісанне
--------

У блакітным полі выява сярэбранага мяча над сярэбранай кацельнай дужкай; клейнод — над прылбіцай з каронай сагнутая ў калене залатая нага ў засцерагальным узбраенні. Першапачатковым колерам поля быў чырвоны. Існуе варыянт герба з крыжам замест мяча.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Навіна (герб)
* Навіна (герб) на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»

| ⛭Гербы Гарадзельскай уніі |
| --- |
| 
* Абданк
* Агоньчык
* Адрованж
* Асорыя
* Багорыя
* Быхава
* Вадвіч
* Вонж
* Гадземба
* Геральт
* Гржымала
* Грыф
* Даленга
* Даліва
* Дзялоша
* Дрыя
* Дэмбна
* Задора
* Зарэмба
* Корчак
* Ладдзя
* Лебедзь
* Ліс
* Ляліва
* Марскі кот
* Навіна
* Налэнч
* Окша
* Першхала
* Побуг
* Помян
* Порай
* Пулкозіц
* Равіч
* Роля
* Свінка
* Суліма
* Сыракомля
* Сякера
* Топач
* Трубы
* Тшаска
* Цёлек
* Шранява
* Яліта
* Яніна
* Ястрабец

 |
**Агуа** (ісп.: Agua) — стратавулкан у Цэнтральнай Амерыцы, вышыня 3761 м, у дэпартаменце Сакатэпекес, Гватэмала.

Размешчаны недалёка ад горада Антыгуа-Гватемала насупраць вулканаў Фуэга і Акатэнанга. Знаходзіцца на захад ад возера Аматытлан. Форма вулкана сіметрычная. Схілы Агуа лясістыя. Складзены андэзітамі і базальтамі. Вулкан пакрыты кратарамі. На паўночным усходзе вулкана размешчаны 280-метровы кратар, 6 кратараў на паўночна-заходнім схіле вулкана і 2 — на паўднёвым схіле. Афіцыйна зафіксаваных вывяржэнняў няма, але дзякуючы аналізу тэфры вулкана вядома, што апошняе вывяржэнне адбывалася ў сучасны перыяд. Іншая назва вулкана *Вадзяны вулкан*. Назва паходзіць ад разбуральнага селю з вады і вулканічных парод, які адбыўся 11 верасня 1541 года. Тады вадзяны паток знішчыў першую сталіцу Гватэмалы Сьюдад-В'еха, загінула каля 600 чалавек.
**«Чхаліма́-091»** (кар.: 천리마-091) — паўночнакарэйскі сучленены тралейбус, які распрацаваны і вырабляецца ў Пхеньяне з 2009 года. Мадэль замяніла ў вытворчасці састарэлую мадэль «Чхаліма Санён» і двухвосевы «Чханёнджонві».

Зборка першага прататыпа праводзілася ў 2009 годзе. Да таго часу ў Пхеньяне выпускаліся тралейбусы «Чханёнджонві», якія хутка састарэлі, а таксама сучлененыя тралейбусы «Чхаліма Санён», якія маюць шэраг недахопаў, такіх як вельмі нізкая зносаўстойлівасць і няўдалы дызайн кузава. Спроба замяніць іх мадэллю «Чхаліма-032» правалілася.

Канструкцыя
-----------

Чхаліма-091, выгляд ззаду
### Кузаў

Кузаў тралейбуса — апорны, вагоннага тыпу, з інтэграванай ланжэроннай рамай; складаецца з пяці частак: бакавіна, пярэдняя і задняя часткі, дах і дно. Каркасы секцый зварваюць з труб прастакутнага перасеку.

Амаль усе элементы ашалёўкі выкананы з металу. Пластык шырока выкарыстоўваецца ў сядзеннях, светлавой оптыцы, панэлі прыбораў і лямпах асвятлення салона.

Падлога набрана з дошак.

### Салон

Заходзіць у тралейбусы ў Пхеньяне прынята праз заднія дзверы, а выходзіць з пярэдніх, таму ў прычэпе прадугледжаны толькі адны дзверы (для уваходу) і пара дзвярэй у цягачы. Пры гэтым сярэдняя дзверы павінны выкарыстоўвацца толькі для высадкі пасажыраў на канцавым прыпынку.

Уздоўж бартоў устаноўлены шэраг адзіночных крэслаў, падвоеныя месцы размешчаныя толькі на кажухах над аркамі колаў. Назапашвальная пляцоўка, месцы для інвалідаў і дзіцячых калясак не прадугледжаныя.

Месца кіроўцы не мае асобнай ад пасажырскага салона кабіны і пазбаўлена перагародкі. Ад салона яго аддзяляе толькі маленькая шафа з электраабсталяваннем.

Вокны — ссоўныя. Вентыляцыйныя люкі на даху адсутнічаюць, для цыркуляцыі паветра пад столлю ўсталяваныя вентылятары.

### Рухавік і электраабсталяванне

Рухавік размешчаны падоўжна ў цягачы перад вядучай воссю і прыводзіць колы праз карданны вал.
Пад падлогай у салоне акрамя рухавіка ўсталяваны аднапоршневы кампрэсар з прывадам ад рухавіка праз кліна-пасавую перадачу, рэсіверы, АКБ, частка кантактараў і тармазныя рэзістары.

На даху тралейбуса ўсталяваны пастамент для токапрымачоў, які не мае ізаляцыі ад кузава. Праводка пракладзеная па даху адкрыта, без ахоўнага кажуха.

Шафа з блокамі электраабсталявання ўсталявана за кабінай кіроўцы.

Усе тралейбусы аснашчаны рэастатна-кантактарнай сістэмай кіравання. Толькі адзін тралейбус, мадэлі *Чхаліма-092*, мае электронную сістэму кіравання з цягавым рухавіком CK вентыльна-індуктарнага тыпу магутнасцю 130 кВт.

### Хадавая частка

Вядучыя восі — з аднаступеньчатым восевым рэдуктарам. Тармазныя механізмы на ўсіх восях барабаннага тыпу з прывадам ад пнеўмакамер. На вядучых восях стаяначная пнеўматычная сістэма з прывадам ад энергаакумулятараў. Падвеска ўсіх восяў залежная, рысорная.

Зноскі
------

1. ↑  Глядзець на 01:57

Літаратура
----------

* Покорение Чёллимы // *Грузовик Пресс* : часопіс. — 2014. — № 11.  (руск.)

Відэа
-----

* Навінавы сюжэт // youtube.com  (кар.)
**Паволжа** (руск.: Поволжье) — гісторыка-геаграфічны рэгіён Расіі, тэрыторыя, якая прымыкае да сярэдняга і ніжняга цячэння Волгі. У межах Паволжа вылучаюцца параўнальна прыпаднятае правабярэжжа з Прыволжскім узвышшам і левабярэжжа — т. зв. Заволжа. Геаграфічна да Паволжа часам адносяць таксама мясцовасці, размешчаныя ў верхнім цячэнні Волгі (ад яе вытокаў да вусця Акі).

Пры эканамічным раянаванні ў Паволжа ўключаюць Калмыкію, Татарстан, Астраханскую, Валгаградскую, Пензенскую, Самарскую, Саратаўскую і Ульянаўскую вобласць.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ge163368 |
**Яўге́нія Уладзі́міраўна Куцэпа́лава** (нар. 7 чэрвеня 1978, Дзіўнагорск, Краснаярскі край) — расійская і беларуская біятланістка, удзельніца зімовых Алімпійскіх гульняў 2002 года, Кубка і чэмпіянату свету ў складзе зборнай Беларусі, прызёр чэмпіянату Расіі па біятлоне, сярэбраны прызёр чэмпіянату свету па летнім біятлоне. Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа (2002).

Біяграфія
---------

На чэмпіянаце свету сярод юніёраў 1998 года ў Джэрыке выступала ў складзе расійскай каманды, была 15-й у спрынце і 27-й у індывідуальнай гонцы. На юніёрскім чэмпіянаце Еўропы 1998 года ў Раўбічах была шостай у спрынце і чацвёртай у гонцы пераследвання.

На сусветнай зімовай Універсіядзе 1999 года заваявала сярэбраныя медалі ў эстафеце.

У 2000 годзе заваявала сярэбраныя медалі чэмпіянату свету па летнім біятлоне ў Ханты-Мансійску ў эстафеце (крос) у складзе зборнай Расіі разам са Святланай Дзяменцьевай, Наталляй Сакаловай і Яўгеніяй Міхайлавай, а таксама займала чацвёртыя месцы ў спрынце і гонцы пераследвання.

На ўзроўні чэмпіянату Расіі ў 2001 годзе станавілася сярэбраным прызёрам у каманднай гонцы і бронзавым прызёрам у эстафеце ў складзе каманды Краснаярскага краю.

У 2001 годзе перайшла ў зборную Беларусі. Прадстаўляла спартыўнае таварыства «Дынама» і горад Мінск.

Дэбютавала на Кубку свету ў сезоне 2001/02 на этапе ў Гохфільцэне, заняўшы 70-е месца ў спрынце. Удзельнічала ў зімовай Алімпіядзе 2002 года ў Солт-Лэйк-Сіці, дзе заняла сёмае месца ў эстафеце, 44-е — у спрынце і 28-е — у гонцы пераследвання. На этапах Кубка свету (па-за буйных турніраў) лепшым вынікам сталі 34-е месца ў індывідуальнай гонцы ў Паклюцы і гонцы пераследвання ў Антэрсельве. У агульным заліку Кубка свету сезона 2001/02 заняла 79-е месца (3 ачкі).

На чэмпіянаце Еўропы 2002 года ў Контыялахты была дзевятай у спрынце, 22-й — у пасьюце і 15-й — у індывідуальнай гонцы.

Па заканчэнні сезона 2001/02 спартсменка завяршыла кар’еру.

Асабістае жыццё
---------------

Муж — Вадзім Сашурын, былы біятланіст зборнай Беларусі, дачкі Аляксандра (нар. 2003) і Марыя.

Зноскі
------

1. ↑  [МАСТЕРА СПОРТА МЕЖДУНАРОДНОГО КЛАССА СССР И РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ]
2. ↑  УНИВЕРСИАДА. ШТРБСКЕ ПЛЕСО. Биатлон
3. ↑  ЛЕТНИЙ БИАТЛОН
4. ↑  БИАТЛОН. НОВОСИБИРСК. Чемпионат России. Эстафета
5. ↑  «СХВАТКА ЗА МЕДАЛИ БУДЕТ ВОЛЧЬЕЙ» (Вадим Сашурин)

Спасылкі
--------

* Профіль на сайце IBU
* Профіль biathlon.life Архівавана 17 чэрвеня 2017.
* Профіль infosport.ru

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | IBU · Olympedia |
**Паводка ў Бразіліі** у 2009 годзе — стыхійнае бедства, якое закранула пяць паўночна-усходніх штатаў Бразіліі. У выніку праліўных дажджоў да 5 мая 2009 года 19 чалавек загінула і 186 тыс. засталіся без прытулку.

Найбольшая шкода нанесены штату Мараньян, дзе загінула 6 чалавек і прынамсі 40 700 чалавек засталіся без прытулку.

Гэта другая па сіле паводка ў басейне ракі Амазонкі за сто гадоў і наймацнейшая ў Бразіліі за апошнія 20 гадоў.

Гл. таксама
-----------

* Паводка ў Бразіліі, 2008
* Паводкі і апоўзні ў Рыа-дэ-Жанэйра, студзень 2011

Зноскі
------

1. ↑  186k homeless from flood **(нявызн.)**.  *The Straits Times* (6 мая 2009). Праверана 6 мая 2009.
2. ↑  Brazil floods leave 33K homeless, 3 dead **(нявызн.)**.  *USA Today* (23 красавіка 2009). Праверана 2 красавіка 2009.
3. ↑  Floods, mudslides leave 16,000 homeless, 3 dead in Brazil **(нявызн.)**.  Xinhua News Agency (25 красавіка 2009). Праверана 2 красавіка 2009.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пастарнак.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лур’е.

**Яўгенія Уладзіміраўна Пастарнак** (у дзявоцтве — **Лур’е**; 16 (28) снежня 1898, Магілёў — 10 ліпеня 1965, Масква) — савецкая мастачка, першая жонка паэта Барыса Пастарнака, маці яго старэйшага сына — літаратуразнаўца Яўгенія Пастарнака.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Магілёве, была адной з чацвярых дзяцей у сям’і ўладальніка папяровай крамы Уладзіміра Аляксандравіча (Веніяміна Несанелавіча) Лур’е (1865—1943) і Хаі (Аляксандры Мікалаеўны) Лур’е (1870—1928). У яе былі сёстры Ганна (у замужжы Мінц; 1894—1957) і Гіта (1897—1975), брат Сямён (1895—1960). Скончыла прыватную гімназію там жа ў 1916 годзе, у наступным годзе здала экзамены за курс казённай гімназіі з залатым медалём і разам са сваёй стрыечнай сястрой Соф’яй Лур’е з’ехала ў Маскву, дзе паступіла на матэматычнае аддзяленне Вышэйшых жаночых курсаў на Дзявоцкім Полі. У 1918 годзе захварэла на сухоты і вярнулася ў Магілёў, затым разам са сваёй кузінай Соняй Мейльман з’ехала на лячэнне ў Крым. У 1919 годзе ўся сям’я пераехала ў Петраград, дзе (з дапамогай мужа сваёй старэйшай сястры Абрама Мінца) яна ўладкавалася кур’ерам у Смольны.

Пасля пераезду ў Маскву паступіла ў вучылішча скульптуры і дойлідства ў майстэрню Штэрнберга і Канчалоўскага. 24 студзеня 1922 года выйшла замуж за Барыса Пастарнака. У 1931 годзе для лячэння сухот з’ехала ў Германію. У тым жа годзе гэты шлюб распаўся.

У гады Вялікай Айчыннай вайны (з 6 жніўня 1941 года) — з сынам у эвакуацыі ў Ташкенце.

Сям’я
-----

* Сынам яе стрыечнага брата, арганізатара бібліятэчнай справы Аляксандра Эмануілавіча Рагінскага, быў мастак Міхаіл Рагінскі; сынам іншага стрыечнага брата — антраполаг Якаў Рагінскі.
* Стрыечны брат — Зіновій Давыдавіч Лур'е (1887—1938), фтызіятр і навуковец-медык, загадчык хірургічнага аддзялення Цэнтральнага інстытута сухот.

Публікацыі
----------

* Леонид Осипович Пастернак. Евгения Владимировна Пастернак. Живопись. Графика: Из собрания семьи художников. Каталог выставки живописи. М.: РГГУ

Зноскі
------

1. ↑  Переписка Бориса Пастернака: «…*Евгения Владимировна с сыном были в эвакуации в Ташкенте*…»
2. ↑  Пастернаки в Англии: «*Женёк с Женей в Ташкенте. Он студент танкового факультета Военной академии*». (из письма Б. Пастернака)
3. ↑  Владимир Орлов «Литературный дневник»
4. ↑  Жанна Васильева «Между живописью и жизнью»
5. ↑  В. Б. Куінджы «Сярэдзіна стагоддзя»: Сын стрыечнай сястры, урача Соф’і Самойлаўны Лур’е (1898—1996) — інжынер і мемуарыст Віктар Барысавіч Куінджы (нар. 1931).

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Радавода *Евгения Пастернак* на «Радаводзе». Дрэва продкаў і нашчадкаў
**Чхатысгарх** (англ.: Chhattisgarh), штат у цэнтральнай Індыі. Утвораны ў 2000 выдзяленнем 16 дыстрыктаў са штата Мадх’я-Прадэш. Гранічыць са штатамі Мадх'я-Прадэш на паўночным захадзе, Махараштра на захадзе, Андхра-Прадэш на поўдні, Арыса на ўсходзе, Джаркханд на паўночным усходзе, Утар-Прадэш на поўначы. Займае 10-е месца сярод штатаў па плошчы (135 тыс. км2) і 17-е па насельніцтву (20,8 млн. чалавек, 2001). Адміністрацыйны цэнтр — Райпур. 

Чхатысгарх адносіцца да тых штатаў, дзе традыцыйна моцная Бхаратыя джаната парты, у цяперашні час менавіта ёю сфарміраваны ўрад штата. 

На тэрыторыі штата дзейнічаюць мааісцкія паўстанцы, аб'ект іх атак — пераважна паліцыя і ваенныя.

Геаграфія
---------

Тэрыторыя штата падзяляецца на тры геаграфічныя рэгіёны. Паўночная частка штата знаходзіцца на ўскраіне Інда-Гангскай раўніны. У цэнтральнай частцы штата размяшчаецца ўрадлівая даліна ракі Маханады (асноўны раён вырошчвання рысу ў штаце). Паўднёвая частка штата ляжыць на пласкагор'і Дэкан, у басейне ракі Гадавары.

Насельніцтва
------------

Асноўнае насельніцтва штата — чхатысгархцы, што размаўляюць на чхатысгархі, індаеўрапейскай мове, блізкай да хіндзі. У паўднёвых раёнах распаўсюджаны дравідыйскія і аўстраазіяцкія мовы. Частку Чхатысгарха насяляюць племянныя супольнасці — канвар, байга, мунда, гонды.

Эканоміка
---------

ВУП штата 12 млрд. долл. ЗША. 

Добра развітыя энергетыка, чорная і каляровая металургія (у Бхілаі размешчаны адзін з буйнейшых у Індыі металургічных камбінатаў, пабудаваны з дапамогай СССР), цэментная і хімічная прамысловасць (вытворчасць мінеральных угнаенняў). 

У сельскай гаспадарцы ўпор зроблены на вырошчванні рысу, пшаніцы, кукурузы. 

Дастаткова развіты чыгуначны, аўтамабільны і паветраны транспарт.

У Сеціве
--------

* Урад штата Архівавана 15 мая 2011.

| ⛭Штаты і тэрыторыі Індыі |
| --- |
| Штаты | 
* Андхра-Прадэш
* Аруначал-Прадэш
* Адыша
* Асам
* Біхар
* Гоа
* Гуджарат
* Джаму і Кашмір
* Джхаркханд
* Заходняя Бенгалія
* Карнатака
* Керала
* Мадх’я-Прадэш
* Маніпур
* Махараштра
* Мегхалая
* Мізарам
* Нагаленд
* Пенджаб
* Раджастхан
* Сікім
* Тамілнад
* Трыпура
* Утар-Прадэш
* Утаракханд
* Хар’яна
* Хімачал-Прадэш
* Чхатысгарх

 | Сцяг Індыі |
| Саюзныя тэрыторыі | 
* Андаманскія і Нікабарскія астравы
* Дадра і Нагархавелі і Даман і Дыу
* Ладакх
* Лакшадвіп
* Нацыянальная сталічная тэрыторыя Дэлі
* Пандышэры
* Чандыгарх

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4670233-7 · LCCN: n84025797 · VIAF: 159492077 |
Не блытаць з Паветраны шарык.
Паветраны шар у палёце
Стылізаваны паветраны шар
**Паветраны шар** — лятальны апарат (аэрастат), які для палёту напаўняецца газам, лягчэйшым за паветра. Складаецца з запоўненай газам абалонкі і прымацаванага да яе кошыка  альбо прычапной кабіны. У адрозненне ад дырыжабляў, паветраныя шары не маюць рухавікоў для самостойнага гарызантальнага руху ў паветры. Залежна ад напаўнення, бываюць мангальф'еры (шары, напоўненыя гарачым паветрам), шарльеры (напоўненыя вадародам або геліем) і разьеры (лятакі, якія выкарыстоўваюць адначасова газ і паветра, размещаныя ў асобных абалонках).

Першымі паветраны шар у 1783 годзе зрабілі браты Мангальф'е. Створаны імі шар напаўняўся гарачым паветрам, дзякуючы чаму ён паднімаўся ўверх. Акрамя, у паветраплаванні ўжываюцца  іншыя газы: вадарод, вадзяны газ, асвятляльны газ, аміяк .

Сучасныя паветраныя шары, выкарыстоўваемыя для дэманстрацыйных і спартыўных палётаў, як  і шар братоў Мангальф'е, у асноўным напаўняецца нагрэтым паветрам. Яно награваецца прапанавай гарэлкай, і, паколькі разрэджанае гарачае паветра лягчэй за халоднае, шар узлятае. Пры дасягненні занадта вялікай вышыні пілот цягне за адмысловы (спецыяльны) шнур, злучаны з клапанам у абалонцы  шара — частка гарачага паветра выходзіць вонкі, і паветраны шар апускаецца (зніжаецца).

Недахопы
--------

Асноўнымі недахопамі паветранага шару ёсць:

* немагчымасць кіравання — паветраным шарам нельга кіраваць, бо ён ляціць туды, куда яго панясе вецер;
* немагчымасць перавозіць буйнагабарытныя і цяжкія грузы (гэта, у першую чаргу, тычыцца  мангальф'ераў).

Гл. таксама
-----------

* Аэрастат
* Радыёзонд
* Дырыжабль
* Паветраны шарык

Зноскі
------

1. ↑  Balloon Lift with Lighter than Air Gases: Methane **(нявызн.)**.  UH Manoa Chemistry Department. Праверана 24 мая 2010.

Спасылкі
--------

* Воздушный шар // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Журнал Легче Воздуха: видеорепортажи о воздушных шарах со спортивных соревнований и мероприятий
* NASA запустило научный воздушный шар нового поколения
* Экспедиция С. Андре на воздушном шаре к Северному полюсу. 1897 год. Архівавана 23 верасня 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Канадская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4143957-0 · Microsoft: 139059822 · NDL: 00565799 · NKC: ph369337 |
Адміністрацыйны падзел Рэспублікі Малдова 1999-2002 гадоў
**Паветы Рэспублікі Малдова** — адміністрацыйны падзел Рэспублікі Малдова, які існаваў у 1999-2002 гадах.

Гісторыя ўзнікнення
-------------------

У 1998 годзе дэпутаты Парламента Рэспублікі Малдова прынялі ў першым чытанні законапраект пра ўнясенне змен і дадаткаў у закон «Пра мясцовае публічнае кіраванне» ад 6 лістапада 1998 года. Дакумент вызначаў размежаванне кампетэнцый сёл (камун), гарадоў (муніцыпіяў) і раёнаў.

З 1 студзеня 1999 года і да 29 студзеня 2002 года Рэспубліка Малдова была падзелена на 9 (з 22 кастрычніка 1999 года — 10) паветаў, 1 муніцыпальнае і 2 адміністрацыйна-тэрытарыяльныя ўтварэнні.

* Бельцкі павет (Judeţul Bălţi)
* Кагульскі павет (Judeţul Cahul)
* Кішынёў (муніцыпальнае ўтварэнне)
* Кішынёўскі павет (Judeţul Chişinău)
* Едзінецкі павет (Judeţul Edineţ)
* Гагаузія (адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне)
* Лапушнянскі павет (Judeţul Lăpuşna)
* Аргееўскі павет (Judeţul Orhei)
* Сарокскі павет (Judeţul Soroca)
* Дубасарскі павет (адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне на левым беразе Днястра)
* Тараклійскі павет (Judeţul Taraclia), вылучаны з Кагульскага павета 22 кастрычніка 1999 года
* Бендэрскі павет (Judeţul Tighina)
* Унгенскі павет (Judeţul Ungheni)

29 студзеня 2002 года тагачаснай парламенцкай большасцю быў прыняты новы закон пра адміністрацыйна-тэрытарыяльны лад.
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Ходцы.

**Хо́дцы, Любач** — возера ў Беларусі ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Чарнагосніца. Знаходзіцца за 18 км на паўночны ўсход ад горада Сянно каля вёсак Ходцы і Горныя Ходцы.

Плошча паверхні возера складае 0,53 км². Даўжыня 1,6 км, найбольшая шырыня 0,5 км. Найбольшая глыбіня возера дасягае 7,2 м. Даўжыня берагавой лініі 4,4 км.

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая поўначы на поўдзень і кладаецца з двух плёсаў. Найбольш глыбокім з'яўляецца паўднёвы плёс. Схілы катлавіны спадзістыя вышынёй 15—18 м на ўсходзе і стромкія вышынёй да 25 м на захадзе. Берагавая лінія звілістая. Берагі маюць вышыню 0,2—0,3 м на ўсходзе, на захадзе берагі зліваюцца са схіламі катлавіны.  

Мелкаводдзе пясчанае, на глыбіні дно возера выслана глеем.  
Возера слабапраточнае. Упадае ручай з возера Ліпна і выцякае ручай у возера Тросна. Возера зарастае ўздоўж берагоў (трыснёг, гарлачыкі, чарот, рдзест).

Каля возера праходзіць аўтамабільная дарога Р25 (Віцебск—Сянно).

Гл. таксама
-----------

* Азёры Беларусі

Літаратура
----------

* *Куловіч М. М.* Ходцы. // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Т. 5. — 583 с. — 10 000 экз.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 15. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0279-2.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 31. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Возера Ходцы Архівавана 25 жніўня 2011.