У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Асецін.

**Асеціны** (ас.: ирæттæ) — каўказскі народ іранскага паходжання, асноўнае насельніцтва Рэспублікі Паўночная Асеція — Аланія і непрызнанай Рэспублікі Паўднёвая Асеція (юрыдычна ў складзе Грузіі). Асецінская мова адносіцца да іранскай галіны індаеўрапейскай моўнай сям’і.

Агульная колькасць асецінаў ацэньваецца ў 670 000 чалавек. Вылучаюцца з іншых этнічных груп Каўказа сваім арыйскім іранскім паходжаннем ад скіфаў, сарматаў і аланаў (з іншых іранскіх народаў на Каўказе ў аддаленні ад асецінаў жывуць толькі нешматлікія талышы), тады як іх суседзі — гэта больш шматлікія грузіны, адыгскія, цюрскія і вайнахскія народы.

Веравызнанне
------------

Асецін

З часоў ранняга Сярэднявечча асеціны вызнавалі хрысціянства, а сёння да праваслаўнай царквы належыць 61 % насельніцтва. Як зазначае Надзея Емяльянава, «нярэдка ў літаратуры Асеція апісваецца як традыцыйна праваслаўная краіна. У той самы час, на думку некаторых даследчыкаў, у гісторыі Асеціі былі перыяды, калі яе лічылі ледзь не мусульманскай краінай».

Гісторыя
--------

### Узнікненне асецінскага этнасу

За часы мангольскага панавання прашчуры асецінаў былі выціснуты з сваёй колішняй бацькаўшчыны на поўдзень ад Дона і мігравалі ў паўднёвым напрамку да Каўказа. Такім чынам узніклі тры асецінскія рэгіёны — Дыгорыя на захадзе, якая трапіў пад уплыў адыгаў Кабарды і пераняў іслам. Размешчаны таксама на поўначы рэгіён Ірон займаў тэрыторыю цяперашняй Паўночнай Асеціі і першы трапіў пад уладу Расіі ў 1767 годзе. Туалег (Tualläg) на поўдні ўваходзіў у грузінскае княства Самачабла, а пазней стаў Паўднёвай Асеціяй.

### Савецкі час

Паўднёва-Асецінская аўтаномная вобласць (АВ) была ўтвораная 20 красавіка 1922 года, пасля саветызацыі Грузіі ў 1921 годзе. Тэрыторыя Паўднёва-Асецінскай АВ са сталіцай у Цхінвалі афіцыйна складала ў 1989 годзе 3 900 км², але ў 1990—1991 гадах ад вобласці былі аддзелены і заняты грузінскімі войскамі Знаўрскі, палову Ленінгорскага і частку Джаўскага раёнаў. Паводле дадзеных Усесаюзнага перапісу 1989 года, насельніцтва Паўднёва-Асецінскай аўтаномнай вобласці складала 99 тысяч чалавек, 66,2 % з іх былі асеціны, а 29 % — грузіны. Усяго ў Грузіі ў 1989 годзе жылі 163 тысячы асецінаў. Сённяшнюю колькасць асецінаў у Паўднёвай Асеціі Б. Калоеў ацэньвае ў 65 тысяч чал. Палова сем’яў у вобласці мае змяшанае асецінска-грузінскае паходжанне.

Прарасійская арыентацыя
-----------------------

Асецінскія землі (разам з грузінскімі і армянскімі) сталі апірышчам расійскай экспансіі на Каўказе, што было не ў апошнюю чаргу звязана з хрысціянствам асецінскага насельніцтва, а таксама пашыранай «тутэйшасцю» (то бок слабой нацыянальнай ідэнтычнасцю і сацыяльнай развітасцю) асецінаў у ХІХ ст. Гэта асаблівасць асецінскага насельніцтва і яго пазіцыя ў працэсе расійскай экспансіі адлюстравана ў творах класічнай рускай літаратуры пазамінулага стагоддзя, якая адлюстроўвае асецінаў як выпівохаў, занядбаных і нягеглых сялян. Асеціны адпачатку рэкрутаваліся ў структуры імперыі, гэтак, у прыватнасці, частку Церскага казачага войска складалі асеціны. Як зазначае Емяльянава, у асецінаў антырускі вызваленчы мюрыдызм чачэнскага шэйха Мансура не знайшоў водгука, «акурат гэтак сама яны адмовіліся і ад супрацьстаяння з Расіяй». Гэтак сама імамат Шаміля ў яго змаганні з Расіяй падтрымалі толькі вельмі нешматлікія групы асецінаў-мусульман.

Народанасельніцтва
------------------

Сёння большасць асецінаў свету жывуць у Рэспубліцы Паўночная Асеція — Аланія, што ўваходзіць у склад Расійскай Федэрацыі. Паводле дадзеных усерасійскага перапісу насельніцтва 2002 года ў Расіі жыло 515 тысяч асецінаў. У 1924 годзе была ўтвораная Паўночна-Асецінская аўтаномная вобласць (АВ), якая 5 снежня 1936 была пераўтворана ў Паўночна-Асецінскую АССР у складзе РСФСР са сталіцай ва Уладзікаўказе.

Стаўленне Грузіі
----------------

Грузінскія канспіралагічныя тэорыі кажуць, што і Абхазская АССР, і Паўднёва-Асецінская аўтаномная вобласць былі створаныя бальшавікамі, каб стварыць невычэрпную крыніцу праблем і спрасціць для Крамля кантроль Грузіі. Сапраўды, Абхазія і Паўднёвая Асеція кіраваліся на этнакратычным падмурку, на карысць тытульнага этнаса. Грузінскія ўлады імкнуліся абмежаваць гэтыя аўтаноміі, што і спарадзіла супраціўленне.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Афіцыйны сайт Усерасійскага перапісу насельніцтва 2010 года. Інфармацыйныя матэрыялы пра канчатковыя вынікі Ўсерасійскага перапісу насельніцтва 2010 года Архівавана 5 чэрвеня 2016.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Усерасійскі перапіс насельніцтва 2002 года **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 21 жніўня 2011. Праверана 24 снежня 2009.
3. ↑  Дэмаскоп Weekly — Дадатак. Даведнік статыстычных паказчыкаў
4. ↑  Перапіс насельніцтва Грузіі (без Паўднёвай Асеціі і Абхазіі) 2002 г. З часткай Ахалгорскага (цяпер Ленінгорскага раёна РПА), якая кантралявалася Грузіяй да жніўня 2008 г. — 38 026 асецін.
5. ↑  Паводле перапісу 1989 г. у Грузінскай ССР было 164 055 асецін, у тым ліку ў Паўднёва-Асецінскай аўтаномнай вобласці — 65 223 асецін і 98 832 у астатняй Грузінскай ССР ()
6. 1 2 3  Перапіс насельніцтва Грузіі (без Паўднёвай Асеціі і Абхазіі) 2002 г.
7. 1 2  Joshua Project
8. ↑  Сірыйскія асеціны просяцца на гістарычную радзіму
9. ↑  Усеўкраінскі перапіс насельніцтва 2001 года
10. ↑  Агенцтва Рэспублікі Казахстан па статыстыцы. Перапіс 2009. Архівавана 1 мая 2012. (Нацыянальны склад насельніцтва Архівавана 11 мая 2011..rar)
11. ↑  Том 3. Нацыянальны склад і ўладанне мовамі, грамадзянства насельніцтва Рэспублікі Таджыкістан Архівавана 14 кастрычніка 2013.
12. ↑  Б. А. Калоев. Осетины (Народы России: единство и многообразие). (руск.)
13. ↑  *Емельянова Н.М.* Часть 1. Конфессиональная карта Осетии. // Мусульмане Асеціі: На скрыжаванні цывілізацый: Манаграфія = Мусульмане Осетии: На перекрестке цивилизаций: Монография. — М. 2003. — 359 с. — ISBN 5-93719-037-8. (руск.)
14. ↑  *Блиев М.М. Бзаров Р.С.* Гісторыя Асеціі ад старажытных часоў да канцу ХIХ стагоддзя: Падручнік для старэйшых класаў сярэдняй школы = История Осетии с древнейших времен до конца ХIХ века: Учебник для старших классов средней школы. — Владикавказ, 2000. (руск.), а таксама *Гаглойти Ю.С.* Аланы і пытанні этнагенезу асецінаў = Аланы и вопросы этногенеза осетин. — Тбілісі, 1966. (руск.)
15. ↑  Зверев Алексей. Этнические конфликты на Кавказе, 1988—1994 гг. Глава 3. Этнические конфликты в Грузии, 1989—1994 гг. Архівавана 23 красавіка 2017. (руск.)
16. ↑  Прыкладам з’яўляецца «Герой нашага часу» М. Ю. Лермантава.
17. ↑  *Шишов А.В.* Бітва за Каўказ = Схватка за Кавказ. — Масква: «Вече», 2005. — С. 47. (руск.)
18. ↑  Емяльянава, тамсама. (руск.)
19. ↑  Б. А. Калоев. Осетины (Народы России: единство и многообразие). (руск.)
20. ↑  Сяргей Богдан. Праблема аўтаномнага статусу Паўднёвай Асеціі ў складзе Грузіі ў гістарычным кантэксце // Праўнік Архівавана 14 мая 2008. — прагледжана 28 красавіка 2008

| ⛭Сучасныя іранскія народы |
| --- |
| Паўднёва-заходняя падгрупа | 
* бахціяры
* луры
* персы
* таджыкі
* таты
* фарсіваны
* хазарэйцы
* чараймакі

 |
| Паўночна-заходняя падгрупа | 
* белуджы
* гілянцы (галешы)
* заза
* курды (езіды)
* мазендэранцы
* талышы

 |
| Паўднёва-усходняя падгрупа | 
* памірскія народы
	+ баджуўцы
	+ бартангцы
	+ ваханцы
	+ ішкашымцы
	+ мунджанцы
	+ рушанцы
	+ сарыкольцы
	+ хуфцы
	+ шугнанцы
	+ язгулямцы
* пуштуны

 |
| Паўночна-усходняя падгрупа | 
* асеціны
* ягнобцы

 |
| Этнаканфесіянальныя групы | 
* зараастрыйцы
	+ парсы
	+ гебры
* ахл-е Хак

 |