**Сонечная цыклічнасць** - перыядычныя змены ў сонечнай актыўнасці. Найбольш вядомы і лепш за ўсё вывучаны сонечны цыкл з працягласцю каля 11 гадоў («цыкл Швабе»). Часам, у вузкім сэнсе, пад сонечным цыклам разумеюць менавіта 11-гадовы цыкл сонечнай актыўнасці.

Вылучаюць таксама падвоены цыкл Швабе даўжынёй каля 22 гадоў (так званы «цыкл Хейла»), маючы на ўвазе, што стан глабальнага магнітнага поля Сонца вяртаецца да зыходнага праз два поўных 11-гадовых цыклы.

У паводзінах сонечнай актыўнасці маюцца таксама значна меней выяўленыя цыклы большай працягласці: напрыклад, «цыкл Гляйсберга» з перыядам каля аднаго стагоддзя, а таксама звышдоўгія цыклы даўжынёй у некалькі тысяч гадоў.

11-гадовы цыкл
--------------

Асноўны артыкул: **Адзінаццацігадовы цыкл сонечнай актыўнасці**
11-гадовы цыкл («цыкл Швабе» або «цыкл Швабе-Вольфа») з'яўляецца найбольш прыкметна выяўленым цыклам сонечнай актыўнасці. Адпаведна, зацвярджэнне аб наяўнасці 11-гадовай цыклічнасці ў сонечнай актыўнасці часам называюць «законам Швабе-Вольфа».

На прыкладна дзесяцігадовую перыядычнасць ў павелічэнні і памяншэнні колькасці сонечных плям на Сонца ўпершыню звярнуў увагу ў першай палове XIX стагоддзя нямецкі астраном Г. Швабе,  а затым - Р. Вольф. «Адзінаццацігадовым» цыкл называюць умоўна: яго даўжыня за XVIII-XX стагоддзя змянялася ад 7 да 17 гадоў, а ў XX стагоддзі ў сярэднім была бліжэй да 10,5 гадоў.

Гэты цыкл характарызуецца даволі хуткім (у сярэднім прыкладна за 4 гады) павелічэннем колькасці сонечных плям, а таксама іншых праявамі сонечнай актыўнасці, і наступным, больш павольным (каля 7 гадоў), яго памяншэннем. У ходзе цыкла назіраюцца і іншыя перыядычныя змены, напрыклад - паступовы зрух зоны утварэння сонечных плям да экватара («закон Шпёрэра»).

Для тлумачэння падобнай перыядычнасці ва ўзнікненні плям звычайна выкарыстоўваецца тэорыя сонечнага дынама.

Хоць для вызначэння ўзроўню сонечнай актыўнасці можна выкарыстоўваць розныя індэксы, часцей за ўсё для гэтага ўжываюць асераднёны за год лік Вольфа. Пэўныя з дапамогай гэтага індэкса 11-гадовыя цыклы ўмоўна нумаруюцца пачынаючы з 1755. У 2008 годзе пачаўся 24-й цыкл сонечнай актыўнасці.

| Годы мінімумаў і максімумаў апошніх 11-гадовых цыклаў  |
| --- |
| Нумар | Мінімум | Максімум |  | Нумар | Мінімум | Максімум |
| 1 | 1755 | 1761 |  | 13 | 1889 | 1893 |
| 2 | 1766 | 1769 |  | 14 | 1901 | 1905 |
| 3 | 1775 | 1778 |  | 15 | 1913 | 1917 |
| 4 | 1784 | 1787 |  | 16 | 1923 | 1928 |
| 5 | 1798 | 1804 |  | 17 | 1933 | 1937 |
| 6 | 1810 | 1816 |  | 18 | 1944 | 1947 |
| 7 | 1823 | 1830 |  | 19 | 1954 | 1957 |
| 8 | 1833 | 1837 |  | 20 | 1964 | 1968 |
| 9 | 1843 | 1848 |  | 21 | 1976 | 1979 |
| 10 | 1856 | 1860 |  | 22 | 1986 | 1989 |
| 11 | 1867 | 1870 |  | 23 | 1996 | 2000 |
| 12 | 1878 | 1883 |  | 24 | 2008 |   |
|

Іншыя назіраныя цыклы
---------------------

### 22-гадовы цыкл

22-гадовы цыкл («цыкл Хейла») з'яўляецца, у сутнасці, падвоеным цыклам Швабе. Ён быў адкрыты пасля таго, як у пачатку XX стагоддзя была зразуметая сувязь паміж сонечнымі плямамі і магнітнымі палямі Сонца. Пры гэтым апынулася, што за адзін цыкл плям актыўнасці агульнае магнітнае поле Сонца змяняе знак: калі ў мінімуме аднаго цыклу Швабе фонавыя магнітныя палі пераважна дадатныя паблізу аднаго з палюсоў Сонца і адмоўныя - зблізку іншага, то прыкладна праз 11 гадоў карціна мяняецца на процілеглую. Кожныя 11 гадоў змяняецца і характэрнае размяшчэнне магнітных палярнасцяў ў групах сонечных плям. Такім чынам, для таго, каб агульная магнітнае поле Сонца вярнулася да свайго зыходнага стану, павінна прайсці два цыклы Швабе, гэта значыць каля 22 гадоў.

### Векавыя цыклы

Векавыя цыклы актыўнасці Сонца па радыевугляродным дадзеных.
Векавой цыкл сонечнай актыўнасці («цыкл Гляйсберга») мае даўжыню каля 70-100 гадоў і выяўляецца ў мадуляцыі 11-гадовых цыклу. Апошні максімум векавога цыклу назіраўся ў сярэдзіне XX стагоддзя (паблізу 19-га 11-летняга цыклу), наступны павінен прыйсціся прыкладна на сярэдзіну XXI стагоддзя.

Назіраецца таксама двухвекавой цыкл («цыкл Зюса» або «цыкл дэ Врыё»), у якасці мінімумаў якога можна разглядаць падзеі, якія адбываюцца прыкладна раз у 200 гадоў ўстойлівыя зніжэння сонечнай актыўнасці, якія доўжацца многія дзесяткі гадоў (так званыя глабальныя мінімумы сонечнай актыўнасці) - мінімум Маундэра (1645-1715), мінімум Шпёрэра (1450-1540), мінімум Вольфа (1280-1340) і іншыя.

### Тысячагадовыя цыклы

Радыевугляродны аналіз паказвае таксама на існаванне цыклаў з перыядам каля 2300 гадоў («цыклу Холстата») і больш.

Зноскі
------

1. ↑  *Schwabe H.* Sonnenbeobachtungen im Jahre 1843 // *Astronomische Nachrichten*. — 1844. — Vol. 21. — С. 233.
2. ↑  The Sun and Climate, USGS: science for a changing world
3. ↑  The ~2400-year cycle in atmospheric radiocarbon concentration: bispectrum of 14C data over the last 8000 years, S. S. Vasiliev & V. A. Dergachev, Annales Geophysicae (2002) 20: 115—120 (C) European Geophysical Society 2002

Гл. таксама
-----------

* Сонечная актыўнасць

Літаратура
----------

* *Наговицын Ю. А.* Глобальная активность Солнца на длительных временах // *Астрофизический бюллетень*. — 2008. — № 1. — С. 45-58.
* *Витинский Ю. И. Копецкий М. Куклин Г. В.* Статистика пятнообразовательной деятельности Солнца. — М. 1986.
* *Прист Э. Р.* Солнечная магнитогидродинамика. — М. 1985.
* *Дергачёв В. А.* Радиоуглеродный хронометр // *Природа*. — 1994. — № 1. — С. 3-15. Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Сонечная цыклічнасць на Вікісховішчы |

* Энциклопедия Солнца. Солнечный цикл. Архівавана 30 мая 2013.
* Статья «Солнечный цикл» в энциклопедии «Физика космоса»

| ⛭Сонечная сістэма (≛ спіс аб’ектаў) |
| --- |
| 
 |
| **Сонца** |
| **планеты і *карлікавыя планеты*:** ✰ Меркурый ·  ✰ Венера ·  ✯ Зямля ·  Марс ·  *Цэрэра* ·  ✯✰ Юпітэр ·  Сатурн ·  ✰ Уран ·  ✯ Нептун ·  *Плутон* ·  *Хаўмеа* ·  *Макемаке* ·  *Эрыс* |
| **іх спадарожнікі/кольцы:** Зямлі ·  Марса ·  Юпітэра/∅ ·  Сатурна/∅ ·  Урана/∅ ·  Нептуна/∅ ·  *Плутона* ·  *Хаўмеа* ·  *Эрыды* |
| **Малыя целы**: метэароіды ·  астэроіды/іх спадарожнікі (калязямныя ·  асноўнага пояса ·  траянцы ·  кентаўры) ·  транснептунавыя (ПК ·  РД) ·  дамаклоіды ·  каметы (ВО) |

| ⛭Сонца |
| --- |
| Структура | 
* Ядро
* Зона прамяністага пераносу
* Канвекцыйная зона

 | Picture of the Sun on June 7, 1992 (NASA) |
| Атмасфера | 
* Фотасфера
* Храмасфера
* Сонечная карона

 |
| Пашыраная структура | 
* Геліясфера
	+ Геліясферны токавы слой
	+ Мяжа ўдарнай хвалі
* Геліясферная мантыя
* Геліяпаўза
* Галоўная ўдарная хваля

 |
| З'явы на Сонцы | 
* Сонечнае зацьменне
* Сонечная актыўнасць
	+ Сонечныя плямы
	+ Сонечныя ўспышкі
	+ Каранальныя выкіды масы
* Сонечная радыяцыя
	+ Варыяцыі сонечнага выпраменьвання
* Каранальныя дзіркі
* Каранальныя петлі
* Факелы
* Гранулы
* Флокулы
* Пратуберанцы і валокны
* Спікулы
* Супергрануляцыя
* Сонечны вецер
* Хваля Мортана

 |
| Звязаныя тэмы | 
* Сонечная сістэма
* Сонечнае дынама

 |
| **Спектральны клас** G2 |