Сімптомы хваробы на лісці гароху
Распаўсюджанне іржы гароху ў свеце
Эцыя і спермагонія ўзбуджальніка на лісці *Euphorbia cyparissias*
**Іржа гароху** — грыбковае захворванне  (польск.) (бел. гароху і чыны. Яно адносіцца да групы захворванняў, званых іржамі  (польск.) (бел. і выклікаецца відам *Uromyces pisi-sativi* (сінонім: Uromyces pisi).

Сімптомы і шкоднасць
--------------------

Захворванне пашыраецца ў вясенне-летні перыяд, асабліва моцна развіваецца ў засушлівыя гады, выклікае заўчаснае засыханне лісця.

Першыя сімптомы выяўляюцца вясной на лісці *Euphorbia cyparissias* і *Euphorbia esula*. Заражаныя расліны не кусцяцца, яны пажоўклыя і на іх не развіваюцца суквецці. Лісце становіцца больш кароткім і тоўстым, на ім утвараюцца чорныя спермагоніі  (польск.) (бел. і памяранцава-чырвоныя эцыдыі  (польск.) (бел. з ніжняга боку. На гароху сімптомы з’яўляюцца пазней на ніжнім баку лісця. Першапачаткова яны светла-карычневыя, потым чорныя, маюць выгляд грудак дыяметрам каля 1 мм.

Эпідэміялогія і этыялогія
-------------------------

Гэта іржа поўнага цыкла, гэта значыць яна вырабляе ўсе 5 тыпаў спор, характэрных для іржы. Патаген — двухдомны паразіт  (польск.) (бел. гэта значыць для поўнага жыццёвага цыкла патрабуецца два віды раслін. Асаблівым (прамежкавым) гаспадаром з’яўляецца 2 віды малачаю, на якім утвараюцца спарагоніі і эцыдыі, канчатковым гаспадаром з’яўляюцца розныя віды гароху і чыны, на якіх утвараюцца светла-карычневыя урэдзініі і чорныя тэліі. тэлейтаспоры  (укр.) (бел. якія ўтвараюцца ў тэліях, з’яўляюцца спорамі. Яны зімуюць на рэштках раслін, якія засталіся ў зямлі пасля збору ўраджаю. Увесну яны вырабляюць у палавых шляхах базідыяспоры, якія пры перадачы ветрам заражаюць споры. Яны вырабляюць на малачаях эцыяспоры  (польск.) (бел. якія ствараюць першасную інфекцыю  (польск.) (бел. на гароху і чыне. Урэдзініяспоры  (польск.) (бел. якія развіваюцца на іх, распаўсюджваюць хваробу, выклікаючы другасныя інфекцыі  (польск.) (бел..

Узбуджальнік можа таксама перажыць зіму ў выглядзе міцэлію на падземных атожылках. Увесну такія парасткі перарастаюць у заражаныя расліны, на лісці якіх развіваюцца эцыдыі.

Патрэба ў двух гаспадарах і той факт, што ўзбуджальнік спачатку павінен развіцца на малачаях, азначае, што ён пазней з’яўляецца на гароху, і таму не наносіць вялікай шкоды. Па гэтай прычыне найбольшую небяспеку адчуваюць тыя пасадкі гароху і чыны, у непасрэднай блізкасці ад якіх растуць малачаі, заражаныя гарохавай іржой.

Меры барацьбы
-------------

Прадухіляць хваробу можна шляхам ліквідацыі крыніц інфекцыі. Для гэтага пасля збору гароху з поля трэба прыбіраць раслінныя рэшткі. Рэкамендуецца таксама знішчаць заражаныя малачаі ў непасрэднай блізкасці ад плантацыі. Ранні пасеў гароху гуляе важную ролю ў прафілактыцы хваробы. Калі назіраюцца сімптомы захворвання, неабходна як мага хутчэй пачаць хімічную апрацоўку. Для распылення выкарыстоўваюцца фунгіцыды, якія змяшчаюць манкацэб  (англ.) (бел.: Dithane M-45 80 WP, Penncozeb 80 WP, Sancozeb 80 WP.

Зноскі
------

1. ↑  Іржа раслін // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.. — С. 417
2. ↑  gd.eppo.int **(нявызн.)**.
3. 1 2  *Fiedorow Zofia, Gołębniak Barbara, Weber Zbigniew.* Choroby roślin rolniczych. — Poznań. — ISBN 978-83-7160-468-3.