Асінібойны палююць на бізона
**Індзейцы Канады** — карэннае насельніцтва дзяржавы ў Паўночнай Амерыцы. Складаецца з мноства этнічных груп, што адносяцца да мангалоіднай расы. Перапіс 2006 налічыў у Канадзе 1,172,790 карэнных жыхароў, што склала 3,75 % насельніцтва краіны, у тым ліку, 698,025 паўночнаамерыканскіх індзейцаў (2,23 %). Сёння індзейцы Канады размаўляюць на больш як 30 абарыгенных мовах, большасць з якіх распаўсюджаныя толькі тут. Многім з гэтых моваў пагражае знікненне. Самыя распаўсюджаныя мовы — аджыбве і кры — сумарна налічваюць каля 150 000 носьбітаў. 

Карэнныя народы Канады уключаюць індзейцаў, эскімосаў
і метысаў. Культура метысаў узнікла з сярэдзіне XVII-га стагоддзя, калі індзейцы і інуіты змешваліся з еўрапейскімі каланістамі. Інуіты найчасцей абмяжоўвалі кантакты з еўрапейцамі цягам ранняга перыяда.

Старажыткая гісторыя
--------------------

Археалагічныя і генетычныя даследванні карэнных народаў падцвердзілі прысутнасць чалавека на поўначы Юкана прыкладна 26 500 гадоў назад, і ў паўднёвай правінцыі Антарыа 9500 гадоў назад. Археалагічныя аб’екты Олд Кроў Фэлтс і Блуфіш - два найбольш раннія археалагічныя помнікі чалавечага (палеаіндзейскага) жылля ў Канадзе .

Культуры канадскіх абарыгенаў уключалі ў сябе аселыя ці гарадскія паселішчы, вясковую гаспадарку, грамадскія і гістарычныя помнікі архітэктуры і складаную сацыяльную іерархію. Некаторыя з гэтых цывілізацый зніклі яшчэ да з’яўлення першых еўрапейскіх паселішчаў (канец XV — пачатак XVI), і былі знойдзеныя ў працэсе археалагічных даследванняў. 

Карэннае насельніцтва, паводле ацэнак, складала ад 200 тысяч да 2 мільёнаў людзей у канцы 1400 года, у цяперашні час Каралеўскай камісіяй Канады па ахове здароўя карэннага насельніцтва прынята лічба ў 500 тысяч чалавек. Эпідэміі еўрапейскіх інфекцыйных захворванняў (грып, адзёр, воспа), да якіх індзейцы не мелі імунітэту, у спалучэнні з іншымі эфектамі кантактаў з еўрапейцамі, у выніку прывялі да вымірання ад 40 % да 80 % карэннага насельніцтва.

Новы час
--------

Першымі еўрапейцамі на зямлі Канады сталі нарвежскія вікінгі, якія пасяліліся ў Л’Анс-о-Медаўз на Ньюфаўндлендзе каля 1000 года. Пастаянныя сутычкі з негасціннымі індзейцамі вымусілі нарманаў хутка развітацца з новай калоніяй. перыяд 1640 — 1701 быў адзначаны Бабровымі войнамі — серыяй канфліктаў за кантроль над гандлем футрам паміж канфедэрацыяй індзейцаў-іракезаў з іншымі індзейцамі, якім дапамагала Францыя. Паўстанне Рэд-Рывер вылілася ў стварэнне правінцыі Манітоба ў 1870 годзе.

### Міфалогія

Сярод індзейцаў Канады ёсць восем унікальных міфаў аб стварэнні свету і адаптацый гэтых міфаў. Гэта міфы аб зямлі, аб сусветным бацьку, аб з’яўленні, аб разбоі, аб адраджэнні нябожчыка, аб двух стваральніках і іх спаборніцтве, а таксама міф аб братах.

Зноскі
------

1. ↑  Civilization.ca-Gateway to Aboriginal Heritage-Culture **(нявызн.)**. *Canadian Museum of Civilization Corporation*.  Government of Canada (12 мая 2006). Архівавана з першакрыніцы 21 жніўня 2011. Праверана 18 верасня 2009.
2. ↑  Inuit Circumpolar Council (Canada)-ICC Charter **(нявызн.)**. *Inuit Circumpolar Council > ICC Charter and By-laws > ICC Charter* (2007). Архівавана з першакрыніцы 21 жніўня 2011. Праверана 18 верасня 2009.
3. ↑  In the Kawaskimhon Aboriginal Moot Court Factum of the Federal Crown Canada **(нявызн.)** (PDF)(недаступная спасылка). *Faculty of Law*.  University of Manitoba (2007). Архівавана з першакрыніцы 25 чэрвеня 2008. Праверана 18 верасня 2009.
4. ↑  What to Search: Topics-Canadian Genealogy Centre-Library and Archives Canada **(нявызн.)**. *Ethno-Cultural and Aboriginal Groups*.  Government of Canada (27 мая 2009). Архівавана з першакрыніцы 21 жніўня 2011. Праверана 2 кастрычніка 2009.
5. ↑  Innu Culture 3. Innu-Inuit 'Warfare' **(нявызн.)**. *1999, Adrian Tanner*
Department of Anthropology-Memorial University of Newfoundland*. Архівавана з першакрыніцы 21 жніўня 2011. Праверана 5 кастрычніка 2009.*
6. ↑  Y-Chromosome Evidence for Differing Ancient Demographic Histories in the Americas **(нявызн.)** (PDF).  University College London 73:524–539 (2003). doi:10.1086/377588. Архівавана з першакрыніцы 21 жніўня 2011. Праверана 22 студзеня 2010.
7. ↑  Cinq-Mars, J (2001). "On the significance of modified mammoth bones from eastern Beringia" (PDF). *The World of Elephants – International Congress, Rome*. Праверана 2010-02-25. `{{cite journal}}`: Няправільны `|ref=harv` (даведка)
8. ↑  *Wright, JV*. A History of the Native People of Canada: Early and Middle Archaic Complexes **(нявызн.)**.  Canadian Museum of Civilization Corporation (27 верасня 2001). Архівавана з першакрыніцы 21 жніўня 2011. Праверана 19 кастрычніка 2009.
9. ↑  *Griebel, Ron*. The Bluefish Caves **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Minnesota State University. Архівавана з першакрыніцы 13 лістапада 2003. Праверана 18 верасня 2009.
10. ↑  Beringia: humans were here **(нявызн.)** (re-published online by Canada.com). *Gazette (Montreal)*.  CanWest MediaWorks Publications Inc. (17 мая 2008). Архівавана з першакрыніцы 21 жніўня 2011. Праверана 18 верасня 2009.
11. ↑  *Cinq-Mars, Jacques*. Significance of the Bluefish Caves in Beringian Prehistory **(нявызн.)**.  Canadian Museum of Civilization (2001). Архівавана з першакрыніцы 21 жніўня 2011. Праверана 15 красавіка 2010.
12. ↑  *History & Mathematics: Historical Dynamics and Development of Complex Societies*. Moscow: KomKniga/URSS. 2006. ISBN 5484010020. `{{cite book}}`: Невядомы параметр `|coauthors=` ігнараваны (прапануецца `|author=`) (даведка); Невядомы параметр `|editors=` ігнараваны (прапануецца `|editor=`) (даведка)
13. ↑  Thornton, Russell (2000). "Population history of Native North Americans". In Michael R. Haines, Richard Hall Steckel (рэд.). *A population history of North America*. Cambridge: Cambridge University Press. p. 13. ISBN 0521496667.
14. ↑  «*Handbook of North American Indians: Indians in contemporary society*». Garrick Alan Bailey (2008). Government Printing Office. p.285. ISBN 0-16-080388-8
15. ↑  Wilson, Donna M (2008). *Dying and Death in Canada*. Toronto: University of Toronto Press. pp. 25–27. ISBN 9781551118734. Праверана 2010-06-20. `{{cite book}}`: Невядомы параметр `|coauthors=` ігнараваны (прапануецца `|author=`) (даведка)
16. ↑  Pálsson, Hermann (1965). *The Vinland sagas: the Norse discovery of America* (Digitized online by Google books). Penguin Classics. p. 28. ISBN 0140441549. Праверана 2010-04-15.
17. ↑  Reeves, Arthur Middleton (2009). *The Norse Discovery of America* (Digitized online by Google books). BiblioLife. p. 82. Праверана 2010-04-15.
18. ↑  Dickason, Olive, рэд. (1995). *The Native Imprint: The Contribution of First Peoples to Canada's Character*. Vol. 1. Athabasca: Athabasca University Educational Enterprises. pp. 114–117.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Канадская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX4576584 · BNF: 119591606 · LCCN: sh85065444 · SUDOC: 027582469 |