Запыт «Юстыніян» перанакіроўваецца сюды; гл. таксама іншыя значэнні.

**Юстыніян**, **Юсцініян** (лац.: Flavius Petrus Sabbatius Iustinianus) (482—565) — візантыйскі імператар у 527—565 гг. і праваслаўны тэолаг. Спрабаваў аднавіць моц, памеры, дзяржаўны строй Рымскай імперыі, якой яна была да ўнутраных трызненняў і рэгулярных нападаў варварскіх плямёнаў, таксама імкнуўся ўзгадніць монафізіцтва з праваслаўем. Лічыцца адным з найвялікшых кадыфікатараў класічнага рымскага права.

Біяграфія
---------

### Узыходжанне на прастол

Пачаў палітычную кар'еру з саўладарства са сваім дзядзькам Юстынам I, пасля смерці якога ў 527 г. стаў неабмежаваным гаспадаром дзяржавы і царквы. Адразу пасля каранацыі стаў праводзіць ваенныя кампаніі супраць варварскіх народаў: усходніх готаў у Італіі, вестготаў у Іспаніі і вандалаў у Афрыцы, у мэтах аднаўлення імперскай улады ў заходняй частцы Рымскай імперыі (Гл.далей: Заходняя Рымская імперыя). Праводзіў абарончыя войны супраць персаў і славян, якія рэгулярна здзейснялі набегі на візантыйскія тэрыторыі.

У сувязі з гэтымі матэрыяльна затратнымі войнамі, імператар быў вымушаны пайсці на празмернае павышэнне падаткаў, што ў 532 г. прывяло да масавых беспарадкаў Ніка (Гл.далей: Паўстанне Ніка), якія былі падушаны з-за дапамогі жонкі Юстыніяна, імператрыцы Феадоры. Нягледзячы на апазіцыю свайго асяроддзя і на сур'ёзныя беспарадкі ў Канстанцінопалі, Юстыніян у неспрыяльных умовах здолеў скончыць вайну з персамі, якая доўжылася з 527 г.

У 529 г. Юстыніян адмяніў усе філасофскія школы ў Афінах, у тым ліку Акадэмію Платона. Гэтую падзея часта разглядаецца — як канец антычнасці.

### Абнаўленне імперыі

Юстыніян 22 чэрвеня 533 г. паслаў у Афрыку, войска ад 15000 да 16000 пехацінцаў і вершнікаў пад камандаваннем Велізарыя, аднаго з лепшых генералаў старога свету. Две бітвы пад Карфагенам скончыліся захопам караля вандалаў, Гелімера (вясна 534 г.) і знішчэннем вандальскага каралеўства ў Афрыцы, якое стала візантыйскай правінцыяй.

Адразу ж пасля 535 г. з колькасцю 9000 чалавек, Велізарый пачынае заваёву Італіі. Завалодаўшы спачатку Сіцыліяй у канцы 535 г. заваяваў Неапаль (лістапад 536 г.) і 9 снежня 536 г. увайшоў у Рым, дзе апынуўся ў аблозе ўсходне-гоцкага караля Віцігеса, але аблога хутка была знята з дапамогай ваеннай падтрымцы Юстыніяна. Пасля 540 г. была ўзята Равена, такім чынам Італія вярнулася ў імперыю.

Кампаніяй на поўначы кіраваў сам імператар Юстыніян, які прыйшоў да ракі Савы і Дуная, і прыкладна ў 535 г. узяў Сінгідунум. У Іспаніі, Юстыніян вызваліў толькі Андалусію і прыбярэжныя раёны на паўднёвым усходзе.

У той жа час, персы, парушаюць раней заключаны «вечны мір», і спусташаюць горад Антыёхію. Але імператар здолей заключыць новы мірны дагавор. На Балканах, яшчэ пасля чацвёртага стагоддзя, паўстала новая пагроза: славяне, што пражывалі ў раёнах Балтыкі, Віслы, Карпат і Прыпяці, якія пад сталым ціскам заваёўнікаў з Азіі, былі падзелены на тры вялікія групы і пачалі рухацца ў некалькіх кірунках. Заходняя група славян размясцілася паміж Эльбай і Дунаем, усходняя — паміж Днестрам і Доннам. Паўднёвыя славяне пачалі рухацца ў напрамку Ніжняга Дунаяа. Тут яны штогод рабавалі тэрыторыю Візантыі, некаторыя плямёны пападалі пад уладу гунаў, і разам з імі апусташалі правінцыі Фракію, Ілірыю, Грэцыю, нават падыходзілі пад Канстанцінопаль (538, 540, 558).

### Духоўная дзейнасць

Юстыніян вылучыўся не толькі як рэстаўратар Рымскай Імперыі, але і як хрысціянскай царквы. Ён імкнуўся ўсімі сіламі захаваць палітычнае і духоўнае адзінства імперыі, якая ўключала розныя народы, асабліва захаваць царкву і праваслаўную веру. Клопат пра веру адзначае ў сваёй велізарнай заканадаўчай дзейнасці, асабліва ў «Новым заканадаўстве», а таксама ў «Кодэксе», які рэгуляваў царкоўнае жыццё: біскупаў і епархій, манастыроў і манаскага жыцця, а таксама кіраванне царкоўнай маёмасцю.

### Corpus Iuris Civilis

У спробе вярнуць славу Рымскай імперыі, Юстыніян утварае камітэт з 16 юрыстаў, які ўзначальвае Трыбаніян і патрабуе ад іх збіраць і ўсталёўваць усю прававую спадчыну класічнага перыяду рымскага права.

Вынік іх працы, Corpus Iuris Civilis (Працы па грамадзянскім праве) складаецца з чатырох частак: *Кодэкс Юстыніяна* — збор прававых актаў з часу Адрыяна да Юстыніяна; *Digestae* — збор актаў рымскіх юрыстаў; *Institutiones* — вытрымкі ад дзвюх папярэдніх прац, з каментарамі, распрацаваны ў якасці навучальнага дапаможніка, і *Novelle* — збор актаў у перыяд праўлення Юстыніяна.

### Смерць

Памёр не пакінуўшы спадчыніка, пераемнікам стальца стаў яго пляменнік Юстын II.

Гл. таксама
-----------

* Візантыя
* Кодэкс Юстыніяна

Зноскі
------

1. 1 2  *autori vari* Enciclopedia Dantesca / U. Bosco — Istituto dell'Enciclopedia Italiana, 1970.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3803714'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375442'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3548193'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2818964'></a>
2. 1 2 3 4  *Любкер Ф.* Iustinianus // *Реальный словарь классических древностей по Любкеру* / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга и др. — СПб.: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 707–708.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q101490'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1459210'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q694826'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4135787'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24933120'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q30059240'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4249594'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q45276753'></a>
3. ↑  *group of authors* Justinian I. // *Encyclopædia Britannica*: *a dictionary of arts, sciences, literature and general information* / H. Chisholm — 11 — New York, Cambridge, England: University Press, 1911. — Vol. 15. — P. 596–602.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5607942'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q84683095'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1690980'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q867541'></a>
4. ↑
5. ↑  *Ив. Гр.* Феодора // *Энциклопедический словарь* — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1904. — Т. XLIа. — С. 894–895.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q602358'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4148372'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19908137'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24507942'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23892996'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Юстыніян I
* Святы імператар Юстыніян

| Візантыйскія імператары |
| --- |
| Усходняя Рымская імперыя395—476 (да падзення Рыма) | 
* Аркадзій
* Феадосій II
* Маркіян
* Леў I
* Леў II
* Зянон
* Васіліск
* Зянон

 |
| Візантыйская імперыя476—1204(пасля падзення Рыма) | 
* Зянон
* Анастасій I
* Юстын I
* Юстыніян I
* Юстын II
* Тыберый II
* Маўрыкій
* Фока
* Іраклій I
* Іраклій II
* Канстанцін III
* Канстант II
* Канстанцін IV
* Юстыніян II
* Лявонцій
* Тыверый III
* Філіпік
* Анастасій II
* Феадосій III
* Леў III
* Артавазд
* Канстанцін V
* Леў IV
* Канстанцін VI
* Ірына
* Нікіфар I
* Стаўракій
* Міхаіл I
* Леў V
* Міхаіл II
* Феафіл
* Міхаіл III
* Васілій I
* Канстанцін
* Леў VI
* Аляксандр
* Канстанцін VII
* Раман I
* Хрыстафор
* Стэфан
* Канстанцін
* Раман
* Міхаіл
* Раман II
* Васілій II
* Нікіфар II
* Іаан I
* Васілій II
* Канстанцін VIII
* Раман III
* Зоя
* Феадора
* Міхаіл IV
* Міхаіл V
* Канстанцін IX
* Міхаіл VI
* Ісаак I
* Канстанцін X
* Раман IV
* Міхаіл VII
* Нікіфар III
* Аляксей I
* Іаан II
* Мануіл I
* Аляксей II
* Андронік I
* Ісак II
* Аляксей III
* Аляксей IV
* Ісак II
* Аляксей V

 |
| Лацінская імперыя (1204—1261) | 
* Балдуін I Фландрскі
* Генрых I Фландрскі
* П'ер II дэ Куртэнэ
* Іаланта дэ Куртэнэ
* Роберт дэ Куртэнэ
* Балдуін II

 |
| Нікейская імперыя (1205—1261) | 
* Феадор I
* Іаан III
* Феадор II
* Іаан IV
* Міхаіл VIII

 |
| Візантыйская імперыя (1261—1453) | 
* Міхаіл VIII
* Андронік II
* Міхаіл IX
* Андронік III
* Іаан V
* Іаан VI
* Матфей
* Андронік IV
* Мануіл II
* Іаан VII
* Андронік V
* Іаан VIII
* Канстанцін XI (XII)

 |


| ?Юстыніян I — продкі |
| --- |
| 

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая Южакова · Бракгаўза і Эфрона · Іраніка · Кароткая яўрэйская · Кругасвет · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Notable Names Database · Pauly-Wissowa · Treccani · Universalis · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · WeRelate · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10164760, ADV11507119 · BIBSYS: 90550472 · BNC: a10486045 · BNE: XX824100 · BNF: 12055108q · CiNii: DA02058114 · CONOR: 27698275 · EGAXA: vtls000818639 · GND: 11855896X · ICCU: SBLV203937 · ISNI: 0000 0001 2096 5924 · LCCN: n79032202 · LNB: 000036836 · NDL: 00478361 · NKC: jn20000700782 · NLA: 35803615 · NLG: 19253 · NLP: A11827610 · NSK: 000085214 · NTA: 068639554, 339710365 · NUKAT: n97009955 · PTBNP: 46792 · LIBRIS: 192056 · SUDOC: 027770591 · VIAF: 88881722, 95750062, 3576151247943444270009 · ULAN: 500011337 |

 |