recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Скарбовы Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага** — адміністрацыйная і судовая ўстанова ў Вялікім Княстве Літоўскім, якая ажыццяўляла кантроль за даходамі і расходамі дзяржаўнага скарбу, разглядала справы, звязаныя з нявыплатай падаткаў дзяржаве.

Гісторыя
--------

Бярэ пачатак ад утворанай на сойме 1591 г. скарбовай камісіі ВКЛ, якая павінна была разлічыць польных пісараў, спадкаемцаў памёршых падскарбіяў, паборцаў і шафараў па ўсіх грашовых разліках, пачынаючы з часоў вялікага князя літоўскага і караля польскага Стэфана Баторыя. У склад камісіі ўвайшоў вялікі падскарбі ВКЛ, 4 сенатары і па 1 прадстаўніку з кожнага ваяводства ВКЛ. Пераемніцай камісіі стала створаная ў 1598 г. дэпутацыя з 2 сенатараў і 2 соймавых паслоў, якая павінна была рэвізаваць скарб ВКЛ, пачынаючы з разлікаў 1591 г. Соймам 1613 г. у Вільні створаны Скарбовы Трыбунал з тымі ж функцыямі, якому даручана выбраць даўгі ў скарб ВКЛ з правам судзіць даўжнікоў па справах з 1609 г. У склад Скарбовага Трыбунала ўвайшлі падскарбі, 6 сенатараў і прадстаўнікі ад ваяводстваў (некаторых з іх абралі ўжо на сойме, астатнія былі выбраны на мясцовых сойміках). У часы Жыгімонта III Скарбовы Трыбунал склікаўся ў 1613, 1621, 1626, 1629 (двойчы) і 1631 гг. у часы Уладзіслава IV — у 1633, 1634, 1635 і 1647 гг.

У 1726 г. пастановай Гродзенскага сойма частка функцый Скарбовага Трыбунала перададзена Трыбуналу Вялікага княства Літоўскага. Скарбовы Трыбунал скасаваны з утварэннем у 1764 г. Скарбовай камісіі Вялікага княства Літоўскага.

Функцыі
-------

Засядаў Скарбовы Трыбунал ў Вільні, у яго рабоце прымалі ўдзел прадстаўнікі войска. Скарбовы Трыбунал судзіў справы, якія датычылі войска, разглядаў скаргі цывільных на вайскоўцаў і, наадварот, ажыццяўляў канфіскацыю тавараў і інш. Войска давала справазаачу Скарбоваму Трыбуналу па сваіх грашовых даходах і расходах.

Літаратура
----------

* Fіlіpczak-Kocur, A. Skarb litewski za pierwszych dwu Wazów, 1587—1648. — Wrocław, 1994.
* Трыбунал Скарбовы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 527. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
**Міжнародны аэрапорт імя Грэнтлі Адамса** (англ.: Grantley Adams International Airport, ІАТА: BGI, ІКАО: TBPB) — адзіны міжнародны аэрапорт Барбадаса, размешчаны паблізу Брыджтаўна. Аэрапорт мае прамыя зносіны з пунктамі прызначэння ў ЗША, Канадзе, Цэнтральнай Амерыцы і Еўропе. У 2016 годзе аэрапорт быў восьмым па загружанасці аэрапортам у Карыбскім басейне і трэцім па загружанасці аэрапортам на Малых Антыльскіх астравах пасля міжнароднага аэрапорта каралевы Беатрыкс на Арубе і міжнароднага аэрапорта Пуэнт-а-Пітр на Гвадэлупе. Ён таксама застаецца важным паветраным пунктам для пасажыраў круізных суднаў, якія адпраўляюцца і прыбываюць у порт Брыджтаўна.

Гісторыя
--------

Першы зарэгістраваны палёт на Барбадас адбыўся ў 1929 годзе. Самалёт прызямліўся на месцы сённяшняга поля для гольфа Роклі. З 1938 года самалёты пачалі прызямляцца на травяністую паласу ў раёне сучаснага аэрапорта. У 1949 годзе на гэтым месцы быў пабудаваны першы тэрмінал, і аэрапорт атрымаў назву Seawell.

У 1977 аэрапорт упершыню прыняў Канкорд. У 1976 годзе аэрапорт быў перайменаваны ў гонар першага прэм’ер-міністра Барбадаса сэра Грэнтлі Герберта Адамса. У 2000 годзе пачалася мадэрнізацыя аэрапорта.

Зноскі
------
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Санам.

**Санам** — горад у правінцыі Кёнгідо, Паўднёвая Карэя. Санам — тыповы горад-спадарожнік Сеула, складаецца пераважна з жылых кварталаў. Самая густанаселеная частка горада — акруга Пундангу (ці проста Пундан), у якой знаходзіцца мноства вышынных жылых вежаў. У пачатку XXI стагоддзя ўладамі горада быў ініцыяваны рух па наданні Санаму статусу горада прамога падпарадкавання, бо насельніцтва Санама расце досыць хутка і перавысіла 1 млн чалавек. У жніўні 2009 года было прынята рашэнне аб’яднаць Санам з суседнім горадам Ханамам.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7678885-4 · ISNI: 0000 0004 6385 6914 · LCCN: n80153294 · VIAF: 133694125 |
**Конкані**, або **конканцы** (саманазва: *कोंकणी*) — народ на захадзе Індыі. Жывуць пераважна ў Карнатаке, Гоа, Махараштры, Гуджараце, Дамане. Агульная колькасць — каля 2 млн чал.

Конкані з'яўляюцца абарыгенамі рэгіёна Конкан. Болей за 3000 гадоў таму сюды пачалі перасяляцца старажытныя арыі. На аснове іх дыялектаў складваліся літаратурныя пракрыты. Пракрыт *шаўрасені*, якім карысталіся джайны, стаў продкам пісьмовай мовы конкані. Надпісы на ёй вядомы з 1187 г. 

У выніку моўнай асіміляцыі конканскую мову прымалі прадстаўнікі розных груп насельніцтва ўсходняга берага Аравійскага мора. У XVI ст. ад яе адлучылася маратхі. Да XX ст. кола тых, хто паўседзённа карыстаўся конканскай мовай, значна звузілася. Менавіта яны склалі асобны этнас конканцаў. 

У нашы дні няма адзінага тэрытарыяльнага масіва пражывання конканцаў, яны жывуць дысперсна ўздоўж усяго берага і маюць рэгіянальныя назвы. Яны таксама належаць да розных рэлігій і сацыяльных груп, што значна ўскладняе працэс іх яднання. Тым не меней, з канца XX ст. назіраецца адраджэнне цікавасці да конканскай мовы і культуры. У 1987 г. мова конкані атрымала дзяржаўны статус у Гоа.

Вядомыя асобы
-------------

* Фрыда Пінта (нам. 1984) — актрыса кіно.

Спасылкі
--------

* Konkani Heritage Album
* Konkani Cuisine
* Konkani: a language in crisis
* Konkani people identified by language, not caste or religion
* Being Konkani
**Коневыя** (*Equidae*), коні — сямейства няпарнакапытных млекакормячых.

Вядомы з эацэну Паўночнай Амерыкі. Падзяляюцца на 3 падсямействы, 20 родаў. Сучасны 1 род, 8 відаў дзіхіх коней: асёл, зебры (бурчэлава, горная, зебра Грэві), квага, конь Пржавальскага, кулан (анагр), тарпан. Квага і тарпан знішчаны ў канцы XIX — пач. XX ст.

Даўжыня цела дзікіх коней 200—280 см, хваста 40—60 см, вышыня ў карку 110—146 см, маса 120—350 кг. Колер аднатонны, жоўта-шэры або светла-шэры з чорнымі палосамі (зебры). Склад цела лёгкі і стройны. Ногі высокія і тонкія, заканчваюцца найбольш развітым 3-м пальцам (капыт), 2-і і 4-ы рудыментарныя («грыфельныя» костачкі). Валасяное покрыва кароткае, шчыльнае. На шыі кароткая прамастаячая грыва з падоўжаных валасоў. Здольныя да працяглага і хуткага бегу (50—60 км/гадз, кулан — да 75 км/гадз).

Коневыя пашыраны ў Азіі і Афрыцы (у Еўропе знішчаны да канца ХІХ ст.). Жывуць у стэпах, саваннах, пустынях і паўпустынях, на пласкагор'ях. Трымаюцца невялікімі табунамі.

Кормяцца расліннасцю. Нараджаюць 1, зрэдку 2 жарабят.

Эвалюцыя коневых вывучана У. А. Кавалеўскім.

Літаратура
----------

* Каліноўскі П. Коневыя // БЭ ў 18 т. Т. 8. Мн. 1999.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Новы · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX541870 · BNF: 12041637h · GND: 4045508-7 · LCCN: sh85044536 · Microsoft: 2776203634 · NKC: ph121921 |

 |
**Свята-Мікалаеўская царква** — мураваны праваслаўны храм у пасёлку Энергетыкаў Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры пасёлка.

Гісторыя
--------

Грамада зарэгістравана ў 1997 годзе. У 2003 годзе быў закладзены падмурак асноўнага храма. Пры прыходзе была створана нядзельная школа і дзіцячы тэатр.

У траўні 2013 года былі ўсталяваны купалы і ўзведзены крыжы на асноўным храме.

Архітэктура
-----------

Пабудавана з сілікатнай цэглы.

Вырашана прамавугольным у плане аб'ёмам пад 2-схільным дахам, завершаным па цэнтры цыбулепадобнай галоўкай. Да фасада дабудаваны ніжэйшы прамавугольны прытвор. Фасады рытмічна расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў чырвонацагляных ліштвах.

Зноскі
------

1. ↑  Свята-Мікалаеўская царква (Энергетыкаў) Архівавана 23 кастрычніка 2019.
2. ↑  Мікалаеўская царква Архівавана 23 студзеня 2021.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Свята-Мікалаеўская царква (Энергетыкаў) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Мікалаеўская царква.
**Свята-Мікалаеўская царква** — мураваны праваслаўны храм у горадзе Чэрвені Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Будаўніцтва храма пачалося ў 1993 годзе па багаслаўленні Высокаправялебнейшага Мітрапаліта Філарэта. Асноўныя будаўнічыя працы былі скончаны ў 2003 годзе. 28 снежня 2003 года адбылося асвячэнне храма Высокаправялебнейшым Мітрапалітам Філарэтам Патрыяршым Экзархам усяе Беларусі.

Архітэктура
-----------

Знаходзіцца на вуліцы Мякоўскага, 2. Вырашана 4-часткавай падоўжна-восевай кампазіцыяй: прытвор-званіца, кароткая трапезная, кубападобная малітоўная зала, паўкруглая апсіда з бакавымі рызніцамі. У сілуэце пануюць 5-купалле 2-яруснай малітоўнай залы і шацёр над 8-гранным ярусам званіцы, макаўка над канічным дахам апсіды. Фасады расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі, крапаваны лапаткамі. Уваход вырашаны 2-слуповым арачным рундуком пад 2-схільным пакрыццём.

Зноскі
------

1. ↑  Храмы Чэрвеньскага благачыння  (руск.)
2. ↑  Свята-Мікалаеўская царква Архівавана 7 красавіка 2022. на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Свята-Мікалаеўская царква (Чэрвень) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Царква Святога Міхаіла Архангела** — праваслаўны храм у в. Ізабелін (Ваўкавыскі раён). Помнік архітэктуры барока. Пабудаваная ў другой палове XVIII ст. як касцёл (з 1863 г. царква).

Царква, каля 1900

Архітэктура
-----------

Прамавугольны ў плане мураваны аб’ём накрыты двухсхільным дахам. У трохвугольны франтон галоўнага фасада «ўрэзана» аднаярусная чацверыковая званіца з шатровым верхам і цыбулепадобнай галоўкай у завяршэнні. Пазбаўленыя дэкору плоскасныя фасады рытмічна расчлянёны лучковымі аконнымі праёмамі і буйнымі лапаткамі, апяразаны нескладанага профілю карнізам. Уваход арганізаваны праз нізкі драўляны прытвор (1924 г.), які парушае стылявое адзінства будынку. У сцяне вузкага скляпеністага ўваходу сходы на другі ярус — памяшканне хораў, якія расчынены ў залу лучковай аркай з балюстрадай. Алтарнае памяшканне вылучанае ў агульнай прасторы зала дугамі бакавых капітальных сцен.

Інтэр’ер
--------

Абразы 18 ст.: «Зняцце з крыжа», «Параскева Шматпакутніца», «Укрыжаванне» (1796, мастак Антоній Лукашэвіч), «Тайная вячэра», «Спас Нерукатворны», «Уваскрасенне».

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Міхайлаўская царква (Ізабелін)
* Свята-Міхайлаўская царква (Ізабелін) на сайце Radzima.org
* Свята-Міхайлаўская царква (Ізабелін) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Міхайлаўская царква.

**Свята-Міхайлаўская царква** — мураваны праваслаўны храм у в. Бародзічы Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

У 1766 годзе ў Бародзічах упершыню ўзгадваецца царква. У 1791 годзе тут быў збудаваны новы храм. Службы праводзіліся ў храме да 1960 года. У 1966 годзе царкоўны будынак разабралі для будаўніцтва школьнай спортзалы ў суседнім сяле Грушава.

У 1992 годзе было вырашына адбудаваць царкву на месцы папярэдняга драўлянага храма. Царква была асвячона ў ліпені 2000 года.

Архітэктура
-----------

Твор архітэктуры ў стылізаваных формах старажытнарускага царкоўнага дойлідства. Вырашана па канону 4-часткавага праваслаўнага храма падоўжна-восевай аб’ёмна прасторавай кампазіцыі: 2-ярусная (васьмярык на чацверыку) званіца над прытворам, працяглая прамавугольная ў плане малітоўная зала, 2-схільны дах над якой завершаны цыбулепадобным купалам на 8-гранным барабане. 2-слуповы ганак завершаны 3-лопасцевым франтонам.

Трайныя прамавугольныя аконныя праёмы на бакавых фасадах дэкарыраваны трохвугольны-мі сандрыкамі і адзначаны такімі ж зломамі даху.

Зноскі
------

1. ↑  Міхайлаўская царква

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Свята-Міхайлаўская царква (Бародзічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Міхайлаўская царква.
**Свята-Міхайлаўская царква** — праваслаўны храм у горадзе Жодзіна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1991 г. на месцы аднайменнага храма 1864 г.

Архітэктура
-----------

У аснову архітэктурна-стылёвай трактоўкі храма пакладзены традыцыі царкоўнага дойлідства Рускай Поўначы. Архітэктурная выразнасць храма дасягаецца аб'ёмна-кампазіцыйнымі сродкамі — дынаміічным і рытмічным нарастаннем прамавугольных зрубаў прытвора, бабінца, малітоўнай залы, апсіды. Але ў аснове прасторавай дынамікі — рытм 2-гранных шчытоў 2-схільных дахаў, цэнтральны з якіх пасярэдзіне завершаны цыбулепадобнай галоўкай на гранёнай шыі. Больш дэкарыравана і канструкцыйна лёгка вырашаны 3 уваходныя ганкі пад 2-схільнымі навісямі на разных стойках і з балюстраднымі агароджамі. Храм упрыгожаны абразом «Маці Божая ахвяр Чарнобыля» (мастак А. Марачкін).

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 31 снежня 2022.

Спасылкі
--------

* Свята-Міхайлаўская царква (Жодзіна) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рашфор (значэнні).
**Рашфо́р** (фр.: Rochefort) — гандлёвы порт у французскім дэпартаменце Прыморская Шаранта, на правым беразе ракі Шаранта, за 16 км ад яе ўпадзення ў Біскайскі заліў і вострава Іль-д’Экс з цытадэллю, фортам і маяком.

Гісторыя
--------

Рашфор — класічны прыклад «новага горада», пабудаванага ў эпоху абсалютызму з рацыянальных прычын. Не жадаючы ствараць буйны цэнтр суднабудавання ў мяцежнай Ла-Рашелі (вядомай сваімі гугеноцкімі сімпатыямі), першы міністр Кальбер пераканаў Людовіка XIV у неабходнасці будаўніцтва ў вусце Шаранты новага горада-порта.

Рашфор пачаў будавацца ў 1666 годзе па прынцыпах класіцызму (прамыя шырокія вуліцы і бульвары). За ўзвядзеннем арсенала і ўмацаванняў, у тым ліку на Іль-д’Экс і прылеглых астравах заліва, назіраў асабіста Вабан. Сярод пабудоў таго часу — канатная фабрыка, якая ў XVII стагоддзі лічылася самым доўгім будынкам у Еўропе.

Умацаванне Рашфора працягнулася і пры Напалеоне, які пабудаваў побач з Іль-д’Экс знакаміты форт Баяр. Па іроніі лёсу, менавіта ў гэтых водах Напалеону прыйшлося капітуляваць па заканчэнні Ста дзён (гэта адбылося на борце англійскага карабля «Белерафонт»).

Багатай гісторыі Рашфора як ваеннага порта прысвечаны мясцовы музей мора. Гэта родны горад пісьменніка П’ера Лаці, які нярэдка згадвае Рашфор у сваіх творах. У 1900 годзе было скончана будаўніцтва наватарскага моста-транспарцёра («лятучага парома») праз Шаранту.

У Рашфоры адбываецца дзеянне мюзікла Жака Дэмі «Дзяўчыны з Рашфора» (1967) з Катрын Дэнёў, Франсуазай Дарлеак, Мішэлем Пікалі і Джынам Келі.

Насельніцтва
------------

Насельніцтва камуны на 2010 год складала 25 140 чалавек.

Колькасць насельніцтва па гадах.  
(Крыніца: INSEE)| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2010 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 28 648 | 29 226 | 28 155 | 26 167 | 25 561 | 25 775 | 25 140 |

Вядомыя асобы
-------------

* Рэнэ Прымевэр Лесон (1794—1849) — французскі ўрач і натураліст
* П’ер Лоці (1850—1923) — пісьменнік; у яго доме створаны музей

Зноскі
------

1. ↑  база даных аб французскіх камунах — Institut national de l'information géographique et forestière. Праверана 26 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1665102'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q20894925'></a>
2. ↑  Sandre<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1520862'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рашфор

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
| Тэматычныя сайты | INSEE |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 15249160b · GND: 4235624-6 · ISNI: 0000 0001 2156 7223 · LCCN: n81071956 · NKC: ge1151511 · SUDOC: 061283894 · VIAF: 129904479 |

 |
**Cапраўднасць** (англ.: truth, *topness*) — флейварны (водарны) квантавы лік, уласцівы T-кваркам. Звычайна пазначаецца T. Тэрмін выкарыстоўваецца рэдка, бо складаных часціц, якія змяшчаюць t-кварк, не выяўлена. У англамоўнай тэрміналогіі часцей выкарыстоўваецца тэрмін topness, чым truth, аднак агульнапрынятага беларускага эквівалента для topness няма.

Паводле пагаднення, T-кварк мае *T* = 1, а ў T-антыкварка *T* = -1. Cапраўднасць складаных часціц, якія змяшчаюць T-кварк, роўная розніцы колькасці T-кваркаў і T-антыкваркаў.

Cапраўднасць, як і ўсе іншыя водарныя квантавыя лікі, захоўваецца ў моцным і электрамагнітным узаемадзеяннях, але не захоўваецца пры слабым узаемадзеянні.

Спасылкі
--------

* Фізічная энцыклапедыя, артыкул Кварки.
* *K. Nakamura* et al. *(Particle Data Group)*. PDGLive Particle Summary 'Quarks (u, d, s, c, b, t, b', t', Free)' **(нявызн.)**.  Particle Data Group (2011). Архівавана з першакрыніцы 19 сакавіка 2012. Праверана 8 жніўня 2011.

Гл. таксама
-----------

* Хараство
**Эпідэмія ліхаманкі Эбола ў Заходняй Афрыцы** пачалася ў Гвінеі ў лютым 2014 года і працягваецца дагэтуль, яна выйшла за межы краіны і распаўсюдзілася на Ліберыю і Сьера-Леонэ, а таксама, патэнцыйна на Малі. Выпадак унікальны тым, што эпідэмія гэтай ліхаманкі пачалася ў Заходняй Афрыцы ўпершыню, з прычыны чаго ўрачы ў закранутых краінах не маюць вопыту барацьбы з ёй, а сярод насельніцтва магчымыя ўзнікненне панікі і распаўсюджанне дэзінфармацыі. Розныя міжнародныя арганізацыі, у тым ліку Цэнтр па кантролі і прафілактыцы захворванняў ЗША, Еўрапейская камісія і Эканамічная супольнасць заходнеафрыканскіх дзяржаў, накіравалі сродкі і персанал, каб дапамагчы гвінейскаму ўраду супрацьстаяць эпідэміі. Паводле слоў Кэйдзі Фукуды (англ.), генеральнага дырэктара СААЗ па бяспецы ў вобласці аховы здароўя, гэта ўспышка — наймацнейшая з усіх успышак ліхаманкі Эбола ў іх практыцы.

Зноскі
------

1. 1 2  *Ася Горина*. Рекордная вспышка лихорадки Эбола озадачила врачей **(нявызн.)**.  VESTI.RU (10 красавіка 2014). Праверана 13 красавіка 2014.

Спасылкі
--------

* World Health Organization Outbreak Updates Архівавана 24 красавіка 2015.
* Ebola Spreads to Guinea Capital Архівавана 30 чэрвеня 2014.
* Mali on Alert over Ebola Архівавана 30 чэрвеня 2014.
**«Казка пра Зорнага хлопчыка»** — двухсерыйны тэлевізійны музычны фільм-казка па матывах твораў Оскара Уайльда. На экраны кінастужка з’явілася 6 студзеня 1984 года. Рэжысёр: Леанід Нячаеў.

Сюжэт
-----

Як і ранейшы фільм «Зорны хлопчык» (1957 год), «Казка пра Зорнага хлопчыка» была знята па матывах дзвюх розных казак Уайльда, «Хлопчык-зорка» і «Дзень нараджэння Інфанты». Аднак у сюжэт, у адрозненне ад першай экранізацыі, унесены больш значныя змены, у прыватнасці, дададзены навукова-фантастычныя элементы і цалкам выключаная магія.

Іншапланецяне з далёкага сузор’я даўно жывуць рацыянальным жыццём, «вызвалілі» сябе ад усялякіх пачуццяў і эмоцый, адчуваюць дзіўны ўплыў невядомай энергіі. Гэтай энергіяй аказваецца святло любові, што ідзе ад егера з планеты Зямля, які назірае за сузор’ем. Прымаецца рашэнне паслаць на Зямлю дзіця «апошняй мадэлі» — будучага чалавека з халодным сэрцам. Але, як аказалася, матчына прывязанасць да сына не згасла канчаткова, і маці кідаецца ўслед за сынам на Зямлю. У гэты момант егер, які ўсё яшчэ назірае за небам, бачыць, як з неба падае зорка, і на месцы яе падзення знаходзіць хлопчыка. Егер бярэ яго да сябе на выхаванне. Праходзіць дзесяць гадоў. Маці хлопчыка, туляючыся па зямлі ў безвыніковых пошуках, ператвараецца ў жабрачку. Хлопчык за гэты час вырастае вельмі прыгожым і здольным, але залішне самаўпэўненым (яго называюць Зорка, але зусім не з-за паходжання, пра гэта доўга час ніхто не ведае, акрамя егера і сябра егера, а з-за яскравасці яго талентаў і, вядома, дзівоснай прыгажосці). Аднойчы варажбітка кажа яму, што ён нарадзіўся пад іншым сонцам і што маці яго шукае. Нарэшце, сустрэўшыся з маці і ўбачыўшы, што яна жабрачка, Зорка адрынвае яе, а затым сыходзіць з вёскі, дзе вырас, каб знайсці сваю сапраўдную маці. Аднак нягоды шляху, а больш за ўсё — новы сябар Зоркі, вясёлы хлопчык-гарбун. Гісторыя яго жыцця без маці, у лесе, далёка ад людзей, прымушаюць Зорку па-новаму зірнуць на тое, што ён зрабіў, раскаяцца ў сваім жорсткім ўчынку і цяпер ужо шукаць хай жабрачку, але менавіта тую, што прыходзіла за ім. У рэшце рэшт хлопчык з зорак адхіляе прыгажосць каралеўскай дачккі дзеля свайго сябра-гарбуна, знаходзіць маці і нават гатовы ахвяраваць сабой, каб абараніць яе. Справядлівы кароль, даведаўшыся пра дрэнныя паводзіны інфанты, умешваецца ў тое, што адбываецца. Іншапланецяне, якія назіралі ўсё, што адбываецца з Зоркай, ужо настолькі прасякнуты жывымі сапраўднымі пачуццямі, што шчыра плачуць і радуюцца шчасліваму фіналу.

Літаратура
----------

* *Игорь Авдеев*, *Лариса Зайцева* Все белорусские фильмы : каталог-справочник. Игровое кино (1971—1983). — Минск: Беларуская навука, 2000. — Т. 2. — 299 с. — ISBN 985-08-0023-2

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database |
**Валянціна Паўлаўна Бу́лава** (23 сакавіка 1941, в. Капцэвічы, Петрыкаўскі раён) — намеснік старшыні Вярхоўнага Савета БССР з 1980 г. Герой Сацыялістычнай Працы (1984).

Член КПСС з 1964 года. З 1959 г. рабочая Капцэвіцкага агароднінасушыльнага завода, з 1964 г. прадзільшчыца Баранавіцкага баваўняна-папяровага камбіната. Член рэвізійнай камісіі КПБ ў 1971—1976 гг. член Цэнтральнай рэвізійнай камісіі КПСС у 1976—1981 гг.

У канцы 1970-х яна была прызнана лепшай прадзільшчыцай краіны, перамогшы ва Усесаюзным сацыялістычным спаборніцтве і стаўшы лаўрэатам Дзяржаўнай прэміі СССР. У 1984 годзе за выдатныя дасягненні ў працы Валянціна Булава удастоена высокага звання Героя Сацыялістычнай Працы.

Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР у 1974—1979 гг, Вярхоўнага Савета БССР з 1980 г. Дзяржаўная прэмія СССР 1975 года.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Булова Валентина Павловна // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 90. — 737 с.
2. ↑  Нити истории(недаступная спасылка)  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мыслівец.

**Валянціна Пятроўна Мыслівец** (нар. 10 сакавіка 1918, вёска Ачыжа, Ігуменскі павет, Мінская губерня, РСФСР — 24 жніўня 2011, вёска Дабрынёва, Дзяржынскі раён, Мінская вобласьць, Беларусь) — даярка Дзяржынскай дзяржплемстанцыі Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці, Беларуская ССР. Герой Сацыялістычнай Працы (1966). Дэпутат Вярхоўнага Савета Беларускай ССР 7-га склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1918 годзе ў сялянскай сям’і ў вёсцы Ачыжа (сёння Чэрвенскі раён, Мінская вобласць). Пасля заканчэння Вялікай Айчыннай вайны працавала з верасня 1945 года ў калгасе імя Леніна і з красавіка 1950 па май 1986 года — рознарабочай, даяркай на Дзяржынскай дзяржплемстанцыі (дзяржплемстанцыя «Шыкатавічы») Дзяржынскага раёна.

Адна з першых у раёне дасягнула рубеж у пяць тысяч кілаграмаў малака з кожнай фуражнай каровы. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 сакавіка 1966 года за дасягнутыя поспехі ў развіцці жывёлагадоўлі, павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак мяса, малака, яек, воўны і іншай прадукцыі ўдастоена звання Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат».

У 1967 годзе ўступіла ў КПСС. Абіралася дэпутатам Вярхоўнага Савета Беларускай ССР (1967—1971).

Пасля выхаду на пенсію ў 1986 годзе жыла ў вёсцы Дабрынёва Дзяржынскага раёна, дзе памерла ў 2011 годзе.

Памяць
У горадзе Дзяржынск на Алеі Герояў усталяваны памятны знак, прысвечаны Валянціне Мыслівец.

Узнагароды
----------

* Герой Сацыялістычнай Працы — указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 сакавіка 1966 года
* Ордэн Леніна
* Ганаровы грамадзянін Дзяржынскага раёна (1996)

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* В. Халадкоў, Слава знаходзіць годных //, Праца, талент, доблесць.: У 2-х ч. ч. 2 / [Склад. Е. Э. Павлюць, Б. І. Сушкевіч, В. В. Шарпило].— Мн.: Беларусь, 1981. с. 56-58
* А. І. Валахановіч, А. М. Кулагін, Дзержинщина: мінулае і сучаснасць(недаступная спасылка), Мінск, Навука і тэхніка, 1986
* Біяграфічныя звесткі// Мінскі абласны выканаўчы камітэт
**Валянціна Трафімаўна Шырокава** (нар. 5 жніўня 1948) — беларускі педагог. Заслужаны настаўнік Рэспублікі Беларусь (2015), Ганаровы грамадзянін горада Віцебска (2016).

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння Гомельскага дзяржуніверсітэта працавала настаўнікам рускай мовы і літаратуры, намеснікам дырэктара па выхаваўчай працы ў СШ № 33 г. Віцебска, затым інспектарам гарадскога аддзела адукацыі. З 1982 па 1984 год працавала ў Германіі, выкладала рускую мову ў школе. За працу ў сістэме адукацыі ГДР ўзнагароджана медалём І. Гердэра. Пасля вяртання ў Віцебск працавала намеснікам дырэктара ў Інстытуце павышэння кваліфікацыі.

З 1994 па 2019 год Валянціна Трафімаўна ўзначальвала ДУА «Гімназія № 1 г. Віцебска», якая адкрылася ў 1991 годзе на базе СШ № 15. Гэта была першая гімназія ў Віцебску, адна з першых у Віцебскай вобласці і Беларусі.
**Валянціна Уладзіміраўна Абразова** (29 сакавіка 1957, Асінторф, Дубровенскі раён, Віцебская вобласць, Беларусь) — біятланістка, трэнер па біятлоне. Майстар спорту СССР міжнароднага класа.

Біяграфія
---------

У 1980 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры (БДУФК), кафедру лыжнага і стралковага спорту.

На першым у гісторыі чэмпіянаце СССР сярод жанчын у сакавіку 1979 года ў горадзе Губаха Пермскай вобласці заваявала два бронзавыя медалі — у спрынце на дыстанцыі 5 км і ў эстафеце 3х5 км у складзе зборнай Беларускай ССР.

У 1989 годзе стала пераможцай каманднай гонкі, упершыню праведзенай у рамках чэмпіянату СССР, разам з ёй пераможцамі сталі Галіна і Алена Баймаковы і Венера Чарнышова.

Пасля заканчэння спарціўнай кар’еры перайшла на трэнерскую працу. Працуе трэнерам-выкладчыкам у СДЮСШАР па біятлоне г. Нефцеюганска.

Зноскі
------

1. ↑  Абразова Валянціна Уладзіміраўна

Літаратура
----------

* Кундзікаў, А. Спартыўная слава і гонар Дубровеншчыны / А. Кундзікаў // Памяць: Дубровенскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: А. Я. Гаўруцікаў [і інш.]; уклад.: А. Я. Гаўруцікаў, Р. П. Кахноўская; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Паліграфафармленне, 1997. — Кн. 1. — С. 516—517.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Свінарэнка.
**Валянціна Уладзіміраўна Свінарэнка** (нар. 15 красавіка 1959, с. Парафіеўка, Кэгычыўскі раён, Харкаўская вобласць, Украіна) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1981 годзе архітэктурны факультэт Палтаўскага інжынерна-будаўнічага інстытута. У 1981—1999 гадах працавала архітэктарам, вядучым архітэктарам, галоўным архітэктарам праектаў інстытута «Магілёўграмадзянпраект». З 1999 года займалася праектаваннем аб’ектаў як індывідуальны прадпрымальнік. З 2010 года працуе галоўным архітэктарам праектаў у ЗАТ «Будпраектінвест».

Член Беларускага саюза архітэктараў з 1989 года.

Пражывае ў Магілёве па вул. Арлоўскага, 15а.

Творчасць
---------

Аўтар праектаў: 152-кватэрны жылы дом 3-га жылога комплексу па пр. Шміта; 40-кватэрны жылы дом па вул. Арлоўскага; 72-кватэрны жылы дом № 13 з убудавана-прыбудаванымі памяшканнямі грамадскага прызначэння па вул. Арлоўскага — усе ў Магілёве; адміністрацыйны будынак раённага аддзела ФСЗН па вул. Кірава ў г. Кіраўску; вытворча-гаспадарчы блок з памяшканнямі для інкасацыі па вул. 30 гадоў Перамогі ў г. Магілёве; 40-кватэрны жылы дом па вул. Вакзальнай; адміністрацыйны будынак Магілёўскага абласнога ўпраўлення ФСЗН з убудавана-прыбудаваным памяшканнем па вул. Першамайскай; рэканструкцыя пажарнага дэпо па завулку Пажарным, 6 — усе ў Магілёве, рэканструкцыя будынка ААТ «Белаграпрамбанк» у Бялынічах.

Сям'я
-----

У шлюбе з архітэктарам Уладзімірам Свінарэнкам.

Літаратура
----------

* Свинаренко Валентина Владимировна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
**Свята-Мікалаеўскі сабор** — праваслаўны храм у горадзе Добрушы Гомельскай вобласці. Знаходзіцца на вуліцы князя Паскевіча, 58.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў 1995 годзе з цэглы.

Архітэктура
-----------

Уяўляе сабой стылізаваную трактоўку крыжова-купальнага храма 2-й паловы XIX стагоддзя. Аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю складаюць прытвор-званіца (васьмярык на чацверыку), трапезная, кубападобная малітоўная зала з бакавымі прыдзеламі, апсіда. Сілуэт храма фарміруюць цыбулепадобныя купалы з макаўкамі над 8-граннымі барабанамі цэнтральнага аб’ёму і званіца. Хрысцільны храм у імя святога архангела Міхаіла. Маецца шыты бісерам абраз канца XIX стагоддзя «Маці Божая Казанская».

Зноскі
------

1. ↑  Мікалаеўская царква Архівавана 5 жніўня 2020.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Свята-Мікалаеўскі сабор (Добруш) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Міхайлаўская царква.
**Свята-Міхайлаўская царква** — праваслаўны храм у імя святого архангела Міхаіла ў в. Восаўцы Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1780 годзе з дрэва на ўсходняй ускраіне вёскі. Каля царквы пастаўлена 2-ярусная чацверыковая шатровая званіца-брама.

Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.

Архітэктура
-----------

Помнік народнага дойлідства. Кампазіцыя будынка складаецца з 3 прамавугольных зрубаў прытвора, малітоўнай залы і апсіды, якія накрыты агульным дахам з хвалямі і трохвугольнымі застрэшкамі ў месцы іх злучэння. Над галоўным фасадам вільчык даху завершаны 8-гранным светлавым барабанам з купалам. Вертыкальна ашаляваныя сцены прарэзаны арачнымі аконнымі праёмамі. У малітоўную залу выступае вузкая галерэя хораў з парапетам цяслярскай работы.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007.

Спасылкі
--------

* Свята-Міхайлаўская царква (Восаўцы) на сайце Radzima.org
* Свята-Міхайлаўская царква (Восаўцы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Міхайлаўская царква (Восаўцы) на сайце «Архіварта»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шчадрына.
**Валянціна Ніканораўна Шчадрына́** (28 мая 1927, в. Вербавічы, Нараўлянскі раён, Гомельская вобласць — 27 снежня 2008) — расійская перакладчыца. Заслужаны работнік культуры Беларусі (1977).

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1951 годзе БДУ. Працавала ў беларускіх і расійскіх выдавецтвах, перыядычным друку, настаўнічала. У 1968—1987 гадах у сакратарыяце праўлення Саюза пісьменнікаў СССР, кансультант па беларускай літаратуры.

Пераклады
---------

Друкуецца з 1961 года. На рускую мову пераклала творы: «Кастры завірухі» Л. Арабей (1970), «Пачакай, затрымайся…» А. Васілевіч (1972), «Халады ў пачатку вясны» (1973) і «Дзень перад святам» (1980) А. Кудраўца, «Белы камень» А. Асіпенкі (1974), «Каласы пад сярпом тваім» (1974, 1979), «Сівая легенда» (1981), «Дзікае паляванне караля Стаха» (1983, 1990) і «Чорны замак Альшанскі» (1984) У. Караткевіча, «Чорныя буслы» Л. Гаўрылкіна, «Порт прызначэння» А. Крыгі, «Найдорф» І. Пташнікава (усе 1977), «Дажынкі» М. Тычыны (1981), «Ранішнія сны» М. Гіля, «Адзін дождж на ўсіх» М. Кацюшэнкі, «Рукі на кляновым лісце» Я. Скрыгана (усе 1985), «Стронга» У. Ягоўдзіка (1987), «Белыя брады» Х. Лялько, «У крутаверці дзён» Р. Семашкевіча (абодва 1989), асобныя апавяданні і аповесці В. Быкава, В. Віткі, B. Коўтун, М. Купрэева, У. Рубанава, І. Чыгрынава і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Щедрина Валентина Никаноровна //

Літаратура
----------

* Шчадрына Валянціна Ніканораўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
**Хрызантэма** (*Chrysanthemum*) — род кветкавых раслін сямейства складанакветныя (астравых). Каля 5 відаў. Пашыраны пераважна ў краінах Міжземнамор'я. На Беларусі як дэкаратыўныя расліны культывуюцца хрызантэмы: хрызантэма кіляватая (*Chrysanthemum carinatum*), хрызантэма пасяўная (*Chrysanthemum segetum*) і хрызантэма ўвенчатая (*Chrysanthemum coronarium*).

Апісанне
--------

Аднагадовыя травяністыя расліны вышынёй да 1 м. Сцёблы галінастыя. Лісце чаргаванае, перыста-раздзельнае, суцэльнакрайняе або зубчастае. Суквецце — кошык, краявыя кветкі ў ім язычковыя, двух- ці трохколерныя. Плод — сямянка. Шматгадовыя віды (каля 200) з буйнымі махровымі суквеццямі таксама называюць хрызантэмамі, іх адносяць да роду *Dendranthenum*, які пашыраны ва ўмераным поясе Еўразіі. У Кітаі і Японіі вырошчваюцца як дэкаратыўную, лекавую і гароднінную культуру з 6-5 ст. да н.э. у Еўропе — з 17 стагоддзя. Маюць больш 5000 сартоў і форм.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8 (т. 17)
Панэльная хрушчоўка ў Томску
**Дамы хрушчоўскай пабудовы** (гутарковая назва — «**хрушчоўкі**») — савецкія тыпавыя серыі жылых дамоў, якія масава будаваліся ў СССР з канца 1950-х па пачатку 1980-х гг. Назва звязана з М. С. Хрушчовым, у часы знаходжання якога на пасадзе кіраўніка СССР была пабудавана большасць гэтых дамоў. Адносяцца да архітэктуры функцыяналізму. Большасць хрушчовак узводзілася як часовае жыллё. Аднак пасля, з-за недастатковага аб'ёму будаўніцтва жылля, тэрмін іх выкарыстання пастаянна павялічваўся. Хрушчоўкі, у параўнанні са шматкватэрнымі дамамі, якія будаваліся раней, мелі кватэры меншых памераў, архітэктура дамоў была функцыянальнай і пазбаўленая «архітэктурных празмернасцяў», уласцівых савецкім будынкам больш ранніх гадоў.

Гісторыя
--------

Маштабны пераход на новыя, прагрэсіўныя рашэнні ў галіне будаўніцтва пачаўся з Пастановы ЦК КПСС і Савета Міністраў СССР ад 19 жніўня 1954 года «Аб развіцці вытворчасці зборных жалезабетонных канструкцый і дэталяў для будаўніцтва», якім прадугледжвалася пабудова 402 заводаў зборных жалезабетонных канструкцый і арганізацыя вырабу дэталяў на 200 пляцоўках палігоннага тыпу.

Першыя хрушчоўкі пабудавалі ў сціснутыя тэрміны ў 1956—1958 гадах вакол падмаскоўнай вёскі Чаромушкі (паміж сучаснымі вуліцамі Грымаў, Шверніка, Дзмітрыя Ульянава і праспектам 60-годдзя Кастрычніка); шаснаццаць эксперыментальных чатырохпавярховых дамоў мелі ў асноўным па чатыры пад'езды і былі расстаўленыя ў адпаведнасці са старанна прадуманым планам спецыялістаў па азеляненні і ландшафтных архітэктараў.

Будаўніцтва «хрушчовак» працягвалася з 1957 па 1985 гады. Першая дапрацоўка праектаў хрушчовак была праведзена ў 1963—64 гадах. Будаўніцтва новых мадыфікацый пачалося пасля адстаўкі Хрушчова ў другой палове 1960-х, таму такія дамы адносяць да ранніх «брэжневак». У палепшаных мадыфікацыях з'явіліся паасобныя санвузлы, ізаляваныя пакоі ў двухпакаёвых кватэрах, павялічылася колькасць шматпакаёвых кватэр, з'явіліся дамы падвышанай паверхавасці з ліфтам і смеццеправодам.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хрушчоўка
**Хрустан** (*Charadrius morinellus*) — дробны кулік, птушка сямейства сяўцовых.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 20-27 см, размах крылаў 45-51 см. У гнездавы перыяд у абодвух полаў на грудзях тонкая белая паласа паміж шэра-карычневымі грудзьмі і рудым жыватом. Белыя шчака і брыво. Самка крыху большая за самца. У негнездавы час і маладыя светла-карычнявата-шэрыя са светлым падбрушшам.

Пашырэнне
---------

Арэал разарваны, лакальна сустракаецца ў Паўднёвай і Цэнтральнай Еўропе, Шатландыі, Скандынавіі, на Урале, у Паўночнай і Цэнтральнай Азіі. Пералётны. Месцы зімовак: басейн Міжземнага мора, Блізкі Усход (ад Марока да Ірака), Аравійскі п-аў, Паўночная Афрыка. На Беларусі вельмі рэдкі, выпадкова залётны пад час міграцый від.

Гняздуе ў гарах, вышэй мяжы лесу на голых скалах з купінамі скупой альпійскай расліннасці. У тундры — на ўзвышшах у камяністых раёнах. У паслягнездавы перыяд трымаецца паблізу ўзбярэжжаў, у плоскіх, адкрытых, без дрэў тэрыторыях, у стэпах з нізкай, моцна згрызенай расліннасцю або на салёных глебах, на чэзлых пасевах і ў нізінных стэпах.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Сілкуецца насякомымі і іншымі беспазваночнымі, галоўным чынам жукамі, мухамі, чарвякамі і слімакамі.

Гняздо ў ямцы, высланай мохам, лішайнікамі і сцёбламі травяністай расліннасці (на дне часта сухое лісце кусцікаў), каля каменя або купіны расліннасці.

Яйка *Charadrius morinellus*
Яйкі (звычайна 3, часам 2-4) авальныя, афарбоўка зменлівая: цялеснага колеру, аліўкава-карычневыя, аліўкава-зялёныя, шэра-аліўкавыя, чырвона-карычневыя альбо карычняватыя з цёмна-карычневымі або чырвона-карычневымі паверхневымі вялікімі плямамі і глыбокімі нешматлікімі і шэрымі.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85039147 |
Вагон метро 81-717 у электрадэпо Ізмайлава
**Электрадэпо Метрапалітэну** (**метрадэпо**) — транспартнае прадпрыемства, якое забяспечвае прафілактычнае абслугоўванне, рамонт, экіпіроўку і захоўванне рухомага саставу.

Схема
-----

На тэрыторыі метродепо размяшчаюцца галоўны і адміністрацыйны корпуса, рухдэпо, майстэрні, малярная, кампрэсарная, 
электрападстанцый і гэтак далей. У галоўным корпусе размешчаны:

* адстойнай-рамонтныя пралёты - кожны з іх уключае 4-5 шляхоў, якія прызначаны для адстою саставаў і вагонаў. Для магчымасці правядзення аглядаў і прафілактычных рамонтаў падвагоннага абсталявання, на большасці шляхоў размешчаны назіральныя канавы глыбінёй каля 1,4 м (адносна ўзроўню галоўкі рэек);
* цэх бягучага рамонту - абсталяваны маставымі і разваротных-кансольнымі кранамі, станцыйными дамкратамі, прызначанымі для ўздымкі вагонаў і выкату калясак;
* вытворчыя майстэрнi - служаць для рамонту аўтаматычных прылад, электрычных, механічных і пнеўматычных прыбораў і абсталявання;
* акумулятарная;
* камера мыйкі і ачысткі саставаў.

Па ўмовах электрабяспецы, ўнутры будынка размясціць кантактныя рэйкі на тым жа ўзроўні, што і на перагонах, нельга. Таму яго размяшчаюць на вышыні не менш за 4 метраў. Падача высокага напружання (825 У) на вагон ажыццяўляецца праз спецыяльныя кабелі (вуды), якія перасоўваюцца па кантактнай рэйкі з дапамогай адмысловай перасоўнай карэткі. На іншым канцы вуд размешчаны гнездавыя раздымы, напрананыя на спецыяльны кантактны палец рэйкавага токапрымача. Падачу высокага напружання ў кантактныя рэйкі можа ажыццяўляць толькі дзяжурны па дэпо. Для папярэджання аб падачы высокага напружання, усе шляхі абсталяваны светлавой і гукавой сігналізацыяй, а рэйкавыя токапрымачы дадаткова агароджваюць з дапамогай спецыяльных кажухоў.

* Від на электрадэпо «Магілёўскае» ў МінскуВід на электрадэпо «Магілёўскае» ў Мінску
* Від на электрадэпо «Харкаўскае» у КіевеВід на электрадэпо «Харкаўскае» у Кіеве
* Вагоны тыпу Ем у электрадэпо «Аўтава», Санкт-ПецярбургВагоны тыпу Ем у электрадэпо «Аўтава», Санкт-Пецярбург

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Электрадэпо метрапалітэна на Вікісховішчы |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Міхайлаўская царква.
**Свята-Міхайлаўская царква** — мураваны праваслаўны храм у в. Дзяніскавічы Ганцавіцкага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца на вул. Міра, 39а.

Гісторыя
--------

У 1786 годзе была пабудавана драўляная Петра-Паўлоўская царква. У 1842 годзе стараннем князя Льва Радзівіла была пабудавана новая царква.

17 лютага 1944 года царква згарэла.

26 чэрвеня 1995 года была зарэгістравана рэлігійная грамада, першыя набажэнствы праходзілі ў часовай дамавой царкве. У 2009 годзе быў закладзены падмурак новага храма, і распачалося будаўніцтва новага мураванага храма. 1 чэрвеня 2013 года архіепіскапам Пінскім і Лунінецскім Стэфанам быў асвячоны новы храм.

Зноскі
------

1. ↑  Ганцевичское благочиние **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 5 снежня 2019. Праверана 6 снежня 2019.
2. ↑  Приход храма Святого Архангела Михаила д.Денисковичи Ганцевичского района
Макет Мсціслаўскага замчышча ў Мсціслаўскім раённым гісторыка-археалагічным музеі
**Мсціслаўскі замак** — замак, які існаваў y 14—18 стст. y г. Мсціслаў. Размяшчаўся на пляцоўцы гарадзішча Замкавая гара 12—13 ст. на высокім правым беразе р. Віхра.

Апісанне
--------

Замак абкружалі шырокія (60—100 м) і глыбокія (больш за 25 м) яры і кальцавы вал, вышынёй з усходняга і паўднёвага бакоў 6—7 м, шырынёй ў аснове 15—18 м. На вяршыні стаялі зрубныя абарончыя канструкцыі — гародні, шмат’ярусная вежа і ўязная брама. Перыметр замкавых умацаванняў перавышаў 800 м. Высокі мост на палях злучаў замак з горадам. 

На самым высокім узгорку замка, дзе раней праходзіла вуліца, ўзвышалася драўляная васьмівугольная вежа-данжон дыяметрам 14—15 м, пабудаваная ў XIV—XV ст. У ніжнім ярусе вежы размяшчаўся храм. Данжон у Мсціславе з'яўляецца ўнікальны і пакуль адзіным ва ўсёй Усходняй Еўропы драўляным абарончым збудаваннем вежавага тыпу. Пад вежай-данжонам, пабудаванай з яловых бярвёнаў, ускрыта дубовая абарончая пабудова сярэдзіны XIII ст. якая складалася з трохсценных зрубаў.

Гісторыя
--------

Мсціслаўскі замак лічыўся важнейшым стратэгічным замкам Пасожжа на мяжы ВКЛ і Маскоўскай дзяржавы, таму перажыў шмат аблог і войнаў. У 1389 на працягу 11 дзён яго асаджала войска смаленскага князя Святаслава Іванавіча. У перыяд міжусобнай вайны 1432—1439 гадоў паміж вялікім князем літоўскім Свідрыгайлам і Жыгімонтам Кейстутавічам Мсціслаўскі замак адзіны на Беларусі, які не паддаўся войску апошняга і вытрымаў трохтыднёвую аблогу. У 1500, 1502, 1508 (двойчы) і 1514 быў абложаны маскоўскімі войскамі. Пасля надання г. Мсціславу ў 1634 магдэбургскага права замак яшчэ больш умацавалі.

Фрэска «Штурм мсціслаўскага замка маскоўскім войскам князя Трубяцкога ў 1654 г.». Здымак 1912 г.
У час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—67 y ліпені 1654 маскоўскія войскі акружылі Мсціслаў і замак. У выніку 4 штурмаў 22 ліпеня замак быў узяты і спалены, a большасць абаронцаў забіта. Стратэгічная важнасць Мсціслаўскага замка спрыяла хуткаму яго аднаўленню. У 1660 паводле загаду цара Мсціслаўскі замак зноў спалены, a 46 яго абаронцаў сасланы ў Яраслаўль. У 1676 сейм Рэчы Паспалітай прыняў рашэнне аднавіць замак. У час Паўночнай вайны 1700—21 Мсціслаўскі замак узарваны ў жніўні 1708 адступаючым войскам Пятра I. Адноўлены, існаваў да 1772 (год далучэння Мсціслава да Расійскай імперыі).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Мсціслаўскі замак // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
2. ↑  Археалогія Беларусі. У 4 т. — Мн.: Беларуская навука.

Літаратура
----------

* Мсціслаўскі замак // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
* Мсцісла́ўскі за́мак // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 501. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
**Мсціслаўскі крыж-энкалпіён** — бронзавы крыж-энкалпіён 1230-х гг. знойдзены ў Мсціславе. На крыжы змешчаны надпіс «Пресвятая богородица, помогай!». Крыжы гэтага тыпу, адлітыя ў стандартнай форме, вядомы ў сотнях экземпляраў. Майстар зрабіў памылкі ў тэксце і забыўся выразаць іх у люстэркавым адлюстраванні.

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
**Мугаджары** — горы ў Казахстане, паўднёвы працяг Урала. Даўжыня з поўначы на поўдзень 200 кіламетраў. Вышыня да 657 метраў (гара Вялікі Бактыбай). Пачынаюцца на поўначы як вузкі горны краж, што падзяляецца на 2 амаль паралельныя хрыбты, паміж якімі размяшчаецца слабахвалістая Алабанская катлавіна шырынёй 15-20 км. Хрыбты ў некаторых месцах злучаюцца невялікімі кражамі. Паўднёвая частка Зхаодняга хрыбта найбольш высокая, моцна расчлянёная. Усходны хрыбет — ланцуг згладжаных сопак, расчлянёных прытокамі ракі Іргіз. Складзены з кварцытаў, гранітаў, псячанікаў. Радовішчы хрому, медзі, фасфарытаў.

Дзярнова-злакавыя, злакава-палыновыя сэпы і паўпустыні.

Літаратура
----------

* Мугаджары // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 542. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мугаджары

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Новы · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 315528139 |
**Новакулі́т**, **арканзаскі камень, крамяністы сланец** — асадкавая горная парода.

Шчыльная крамяністая парода белага колеру з аднастайнай крыптакрысталічнай структурай. Складаецца з агрэгатаў хаатычна арыентаваных зерняў кварцу блізкіх памераў з добра вызначанымі межамі паміж імі. Утвараецца з крэменязёму пры вулканічных працэсах.

Выкарыстоўваецца ў якасці тонкага абразіўнага (тасыльнага) каменя, у т.л. у ювелірнай справе.

Буйнейшыя радовішчы новакуліту знаходзяцца ў ЗША.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11). — С. 360.

Спасылкі
--------

* НОВАКУЛИТ (АРКАНЗАССКИЙ КАМЕНЬ) // Геологический словарь: в 2-х томах. — М.: Недра. Под редакцией К. Н. Паффенгольца и др.. 1978. (руск.)
* Novaculite (Silica Stone) // Arkansas Geological Survey Архівавана 3 верасня 2016. (англ.)
**Карнеол**, або **сердалі́к** — мінерал, чырванавата-ружовая, жоўта-чырвоная ці аранжавая-чырвоная разнавіднасць халцэдону. Ювелірна-вырабны камень.

Назва
-----

Назва мінерала звязана з афарбоўкай каменя (ад лац.: Cornus — ягада кізіла), а 'сердалік' — ад грэчаскай назвы гэтага каменя σαρδόνυξ.

Уласцівасці
-----------

Асаблівасці афарбоўкі абумоўлены складам і характарам размеркавання прымешак, у якасці галоўнага хромафора выступае мінерал гематыт, які знаходзіцца ў карнеоле ў выглядзе тонкадысперсных раўнамерна распыленых мікрачасціц. Прасвечвае ў тонкіх сколах.

Фізіка-хімічныя ўласцівасці мінерала супадаюць з уласцівасцямі халцэдона.

Радовішчы
---------

У Індыі (Гуджарат) у ЗША (штат Мантана). Масіў Карадаг у Крыму. З Індыі паступаюць самыя прыгожыя гатункі каменя — пасля працяглага знаходжання на святле колер з карычняватага пераходзіць у густы аранжава-чырвоны. Радовішчы таксама ў Бразіліі, Уругваі, у Забайкаллі (Расія).

Літаратура
----------

* Сердалік, карнеол // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 349. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Карнеол на Вікісховішчы |

* Карнеол у базе мінералаў (англ.)
* *Сердолик (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Артыкул на сайце «Мир минералов» Архівавана 26 лютага 2014.  (руск.)