**Вестрон** (*Westron*), ці **Усеагульная мова** (*Common Speech*) - у творах Дж. Р. Р. Толкіна родная мова практычна ўсіх народаў заходняга Міжзем'я.

Паходжанне і развіццё
---------------------

Першапачаткова, мовы людзей былі шматлікімі і вельмі разнастайнымі. Частка з іх падверглася ўплыву эльфійскіх моў, іншыя - оркаўскіх і гномьіх моў. Дзякуючы мудрацам Гандаліна захаваліся веды аб таліска — мове народаў Беора, Халет і Хадора, — ад якой развілася адунайская мова жыхароў Нуменара.

Калі нуменорцы пачалі асвойваць заходняе ўзбярэжжа Міжзем'я, стала зразумела, што іх мова цесна звязана з мясцовымі. У выніку іх змяшэння і ўзнікла адзіная мова, пасля названая *вестран*. Ад нуменорскіх застаў і ўмацаванняў вестран распаўсюдзіўся ў глыбіню мацерыка - Эрыядор і прылягаючыя землі (у якіх адбываліся падзеі Хобіта і уладара пярсцёнкаў). Народы Раваніёна, які знаходзіўся па-за Туманнымі гарамі, слаба кантактавалі з нуменорцамі, таму там захаваліся іх уласныя мовы. Таксама вестран амаль не паўплываў на мовы гвайтурым (сінд. Gwathuirim) (продкаў дунладнцаў і народа Белых гор, якія часта змагаліся з Нуменарам.

Пасля гібелі вострава, тыя хто выжылі з ліку Верныз заснавалі ў Міжзем'і каралеўствы Арнор і Гондар. У адрозненні ад таго, як іх суродзічы некалі змагаліся супраць эльфаў, жыхары каралеўстваў засяродзіліся на вывучэнні і выкарыстанні эльфійскіх моў, што прывяло да пэўнага заняпаду Усеагульнай мовы. Пазней, дунэдайн дапоўнілі і ўзбагацілі вестран эльфійскімі запазычаннямі. Больш развітая мова стала мовай гандлю і дыпламатыі на ўсіх землях і гасцінцах каралеўстваў, закранаючы Дэйл і Эрэбар. Нават оркі Саўрана ўжывалі скажоную форму вестрана для зносін паміж сабой.

Згадкі ў творах Толкіна
-----------------------

Тэрмін *вестран* ужываецца як пераклад на англійскую мову арыгінальнай назвы **Аду́ні** (*Adûni*). У сіндарыне яна вядома як **Анну́найд** (сінд. *Annúnaid* ці **Фала́трэн** (сінд. *Falathren*). Альтэрнатыўны тэрмін *Усеагульная мова* перадаецца вестранскім словазлучэннем **Со́вал Фа́рэ** (Sôval Phârë) у тым жа сэнсе.

У "Хобіце" і "Уладары пярсцёнкаў" вестранскія імёны і назвы перакладзены на англійскую мову. Гэта мае сур'ёзныя падставы: імёны ўласныя былі перакладзены для таго, каб найбольш дакладна перадаць сэнс, які яны маюць. Такія імёны і назвы як *Baggins, Bagshot Row, Peregrin, Rivendel* прыведзены не як сапраўдныя вестранскія, а як іх англійскі пераклад у тым жа сэнсе, у якім яны ўжываліся ў вестране.

Імя Мэрыядака Брэндзібака (англ.: Meriadok Brandybuck) верагодна было *Калімак Брандгамба* (*Kalimak Brandgamba*), ці каротка *Калі* (*Kali*), у сэнсе "jolly, merry" ("вясёлы"). Англамоўны варыянт *Meriadok*, ці каротка *Merry*, быў створаны, каб перадаць весялосць імя.

Аналагічна былі перакладзены імёны Перыгрына Тука (*Peregrin Took*) i Сэмуайза Гэмджы (*Samwise Gamgee*), арыгінальныя імёны якіх былі *Разанур Тук (Razanur Tûc)* і *Баназір Галбасі (Banazir Galbasi)* адпаведна. Арыгінальнае імя Фрода Бэгінса на хобітскім дыялекце вестрана гучала як *Маура Лабінгі (Maura Labingi)*.

Геаграфічныя назвы былі таксама перакладзены з вестрана на англійскую мову: напрыклад, *Рывендэл* (Rivendell) быў перакладам назвы *Карнінгул (Karningul)*, а *Бэг Энд (Karningul)* - *Лабін-нэк (Labin-nec)*.

Структура
---------

Аб вестране вядома не так ужо і шмат. Толкін практычна паўсюль пераклаў яе на англійскую мову. Некаторыя словы згадваюцца ў дадатках да "Уладара пярсцёнкаў", параўнальна болей - у Народах Міжзем'я.

Спасылкі
--------

* Westron - the Common Speech  (англ.)
* Вестран - Усеагульная мова  (руск.)

| ⛭Штучныя мовы (спіс) |
| --- |
| Натуральная мова • Штучная мова • Планавая мова • Сацыялізаваная мова • Міжнародныя дапаможныя мовы • Апрыёрная мова • Апастэрыёрная мова • Гіпасхематычныя мовы • Гіперсхематычныя мовы • Універсальная мова • Схематызм*Інтэрлінгвістыка* |
| Планавыя | ад’юванта • акцыдэнталь • Бэйсік-інгліш • будзінас • глоса • інтэрглоса • інтэрлінгва • космас • лаціна-сінэ-флексіонэ • lingua catolica • лінгва франка нова • міжславянская мова • раманід • словіа • універсалглот • універсаль • унітарыё • уропі • folkspraak |
| Выдуманыя | баронн • Brithenig • вавілон 17 • венэдык • ларымін • надсат • навамоўе • speedtalk • Старэйшая Мова |
| Філасофскіяі лагічныя | AUI • ыфкуіл • лінкас • лаглан • ложбан • такіпона • сона |
| Планавыя | ро • сальрэсоль • эльюндзі |
| Выдуманыя | аварын • адунаік • валарын • вестран • гаа'улдская • квэнья • клінган • кхуздул • на’ві • рамерыйскія • роханская·сіндарын • таліска • тэлерын · чорная мова • Мова Эльдараў |
| Іерагліфічныя | локас • Злэнга • бліс |
| Планавыя | валапюк • Lingua Ignota • іда • нэа • неўтраль • навіяль • АМО • эсперанціда • (прота-)эсперанта |
| Выдуманыя | Атлантыйская мова • Боская мова • чатлана-пацакская |
| Персоны | 
Дж. К. Браўн •
Э. дэ Валь •
А. М. Волкаў •
О. Есперсен •
Л. Заменгоф •
А. Кірхгоф •
Дж. Кіхада •
А. В. Колегаў •
Ю. Крыжаніч •
С. Ланг •
Ч. К. Огдэн •
М. Окранд •
Ота Юкіо •
Дж. Пеана •
Ж. Піро •
Дж. Салманазар •
А. Сапкоўскі •
А. Сірайт •
Ж. Сюдр •
Дж. Р. Р. Толкін •
П. Фромер •
Хільдэгарда Бінгенская •
М. Шлеер • Н. В. Юшманаў |
| Арганізацыі | Акадэмія валапюка • Акадэмія інтэрлінгвы • Акадэмія эсперанта • Інстытут клінгана • Інстытут лаглана |


| ⛭Мовы Міжзем'я |
| --- |
| Мовы эльфаў | Аварын ·  Квэнья ·  Нандарын ·  Сіндарын ·  Тэлерын |
| Мовы людзей | Адунаік ·  Вестран ·  Роханская мова ·  Таліска |
| Іншыя | Валарын ·  Кхуздул ·  Чорная мова ·  Мова энтаў |