**Кіева-Пячэрская лаўра** — дзяржаўны музейны комплекс у Кіеве (Украіна). Часткова выкарыстоўваецца, як манастыр і рэзідэнцыя кіеўскага мітрапаліта.

Духоўны і інтэлектуальны ўплыў Кіева-Пячэрскай лаўры спрыяў распаўсюджанню праваслаўнай культуры і праваслаўнай веры на Русі.

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 1051 годзе пры Яраславе Мудрым манахам Антоніем, родам з Любеча. Сузаснавальнікамі Пячэрскага манастыра сталі адзін з першых вучняў Антонія — Феадосій. Князь Святаслаў II Яраславіч падарыў манастыру плато над пячорамі, дзе пазней выраслі выдатныя каменныя храмы, упрыгожаныя жывапісам, келлі, крапасныя вежы і іншыя будынкі. З манастыром звязаныя імёны летапісца Нестара (аўтара «Аповесці мінулых гадоў»), мастака Аліпія.

З 1592 па 1688 год быў стаўрапігіяй Канстанцінопальскага Патрыярха; з 1688 года манастыр атрымаў тытул лаўры і стаў «стаўрапігіёнам царскім і патрыяршым Маскоўскім»; у 1786 годзе лаўра была падпарадкавана кіеўскаму мітрапаліту, які стаў яе свяшчэннаархімандрытам.

Ніжняя Лаўра знаходзіцца ў веданні Украінскай Праваслаўнай Царквы (Маскоўскага Патрыярхата), а верхняя Лаўра — у веданні Нацыянальнага Кіева-Пячэрскага гісторыка-культурнага запаведніка. 2 снежня 2022 года зарэгістраваны статут Кіева-Пячэрскай лаўры як манастыра ў складзе Праваслаўнай Царквы Украіны.

Храмы і славутасці
------------------

* Вялікая лаўрская званіца
* Ганназачаццеўская царква
* Дабравешчанская царква
* Званіца на Бліжніх пячорах
* Званіца на Далёкіх пячорах
* Крыжаўзвіжанская царква
* Сабор Успення Прасвятой Багародзіцы
* Трапезная царква прападобных Антонія і Феадосія
* Троіцкая надбрамная царква (Святая брама)
* Царква «Жываносная крыніца»
* Царква і былыя шпітальныя пакоі Мікольскага манастыра
* Царква Раства Прасвятой Багародзіцы
* Царква Спаса на Бераставе
* Царква Уваскрэсення Хрыстовага
* Царква Усіх Святых
* Царква ўсіх прападобных айцоў Пячэрскіх

У Бліжніх і Далёкіх пячорах Лаўры знаходзяцца мошчы ўгоднікаў Божых, таксама ў Лаўры ёсць і пахаванні прыхаджан (напрыклад, магіла Пятра Аркадзевіча Сталыпіна).

Рэлігійны аскетызм кіева-пячэрскага манаства
--------------------------------------------

Кіева-пячэрскае манаства стаяла ля вытокаў рэлігійна-аскетычных памкненняў на Русі. Гэта ідэалогія найбольш поўны выраз знайшла ў Кіева-Пячэрскім патэрыку XII—XIII ст. вядомым цяпер толькі па позніх рэдакцыях.

Ядром зборніка паслужылі два пасланні. Першае з іх — пасланне былога манаха Кіева-Пячэрскага манастыра суздальскага біскупа Семіёна да свайго сябра і настаўніка кіева-пячэрскага манаха Палікарпа. Самім Палікарпам было напісана другое пасланне, якое звернута да архімандрыта Акіндына. Пры стварэнні першапачатковай рэдакцыі да гэтых пасланняў было далучана таксама «Слова аб першых чарнарызцах пячэрскіх» з «Аповесці мінулых гадоў», якія разам склалі асноўную рэдакцыю помніка.

Кіева-Пячэрскі патэрык — адзін з узораў жыційнай літаратуры. У простай і немудрагелістай форме разгортваюцца тут сцэны з манастырскага жыцця, зместам якіх з'яўляецца бесперапынная барацьба з целам. Але прастата сюжэтаў тут вельмі ўмоўная, бо ўзноўленыя сітуацыі — гэта значна больш складаныя тэалагічныя па сваім сэнсе пабудовы, у якіх так званая канкрэтыка адыгрывае зусім не галоўную ролю. У апісаннях, якія складаюць Патэрык, праз адмысловы спосаб стварэння вобраза, ён аказваецца не ідэалізацыяй рэальнасці, а, наадварот, канкрэтызацыяй ідэалу, рэальна існага ў сферы абсалютнай духоўнасці.

Адной з цэнтральных ідэй Патэрыка з'яўляецца ідэя аб грэшнасці зямнога і чысціні нябеснага. Аўтары помніка перакананыя ў магчымасці поўнай перамогі духоўнага пачатку, да чаго вядзе адмысловы спосаб зямнога жыцця — манаства. Строга выконваючы статуты і звычаі манастырскага жыцця, можна дасягнуць стану «*выше человеческого в плоти житие ангельское подражающее*». Гэты анёльскі стан патрабуе практычна поўнага прыгнёту ўсіх матэрыяльных патрэб і засяроджвання духоўнага жыцця на боскім сузіранні. Фактычна ўвесь помнік прысвечаны апісанню спроб увасаблення чалавека ў анёльскі вобраз, параметры якога будуюцца на аснове ідэалаў анёльскага чыну, створаных на аснове біблейскіх тэкстаў.

Яскравую карціну барацьбы чалавека са сваім целам дае «Жыціе Феадосія Пячэрскага»: «*Ежай яму быў хлеб сухі, і ваду піў у меру, і капаў пячору сабе, не даючы супакою ні днём, ні ўначы*».

Безумоўны прыярытэт духоўнага над матэрыяльным, скіраванасць на нябеснае і азначэнне зямнога як імгненнага вызначылі асаблівасці маральных уяўленняў кіева-пячэрскага манаства. Жыццё зямное для іх ёсць своеасаблівым паслухмянствам, дадзеным манаху Богам для таго, каб ён змог выявіць адданасць і далучанасць да вышэйшага духоўнага пачатку. Не жыццё, а смерць пасля годнага манаскага жыцця становіцца найвышэйшай каштоўнасцю.

Ідэя пакоры лягла ў аснову манастырскага статута, які строга рэгламентаваў і уніфікаваў усе моманты манаскага жыцця. Статут быў падручнікам жыцця для большасці насельнікаў манастыра; але некаторым, найбольш праведным, быў прыгатаваны лёс подзвігу. Да абраных адносіліся найперш пустэльнікі, якія ўсяляк абмяжоўвалі сябе ў ежы, насілі на сабе цяжкія вярыгі. Героі-праведнікі надзяляюцца ў Патэрыку адмысловай мудрасцю, якой яны адзначаны з самога нараджэння і якая дадзена ім Богам.

Манастырскі статут строга рэгламентаваў, што, калі і колькі варта чытаць. Самастойнае і бескантрольнае чытанне, паводле Патэрыка, вядзе да спакусы д'яблам, як гэта здарылася з манахам, які перастаў маліцца і старанна заняўся чытаннем, «*і ніхто не мог з ім памерацца ў веданні кніг Старога Запавету, ён увесь яго на памяць ведаў. Тварэнне і Апостал жа не жадаў бачыць і іншым не дазваляў гутарыць з ім*».

Адной з фундаментальных праблем Патэрыка з'яўляецца праблема канфлікту дабра і зла. Дабро, як правіла, пераведзена ў форму хрысціянскай набожнасці, пакоры і аскетызму. Зло шматаблічнае. Свет дабра маналітны. Свет зла дробны, розны, не мае выразных абрысаў. Зло квітнее ў княжых палатах і багатых кіеўскіх хатах, і ў сёлах, пранікае яно і ў сцены манастыра, а цэнтральнай постаццю гэтай шматаблічнай выявы зла выступае д'ябал.

У рамках падобнага разумення дабра і зла апісваецца і барацьба з нячысцікамі манахаў-праведнікаў, для якіх гэтая барацьба была асноўным подзвігам. Вызваленне ад уплыву матэрыяльнага свету ёсць для манаха найперш вызваленне ад улады нячысціка: «*Трэба было вызваліцца ад цела, ад света, які апынуўся ва ўладзе д'ябальскіх полчышчаў, і каб атрымаць тыя месцы на небе, якія прызначаліся для людзей божых, варта ўжо тут стаць светлымі зямнымі анёламі або нябеснымі людзьмі, гэта значыць зрабіцца манахамі або аскетамі, якія ненавідзяць свет і ўзвышаюць боскі пачатак — дух*».

Гл. таксама
-----------

* Феадосій Пячэрскі
* Серапіён Уладзімірскі

Зноскі
------

1. ↑  Лавра // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
2. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 27 лістапада 2012. Праверана 17 мая 2014.

Літаратура
----------

* Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі. У 6 т. Т. 1. Эпоха Сярэднявечча / рэд. кал.: В. Евароўскі і інш.; Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т філасофіі. — Мн.: Беларус. навука, 2008. — 578 с. ISBN 978-985-08-0967-4
* Кіева-Пячэрская лаўра // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. С. 248—249.
* *Кивлицкий Е. А.* Киево-Печерская лавра // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Кіева-Пячэрскай Лаўры
* Кіеўска-Пячэрская лаўра ў Юркавым куточку(недаступная спасылка)

| ⛭Славутасці Кіева |
| --- |
| Храмы і манастыры | 
* Андрэеўская царква
* Выдубіцкі манастыр
* Вялікая харальная сінагога
* Галасееўскі манастыр
* Галіцкая сінагога
* Дзесяцінная царква
* Караімская кенаса
* Касцёл Святога Аляксандра
* Касцёл Святога Мікалая
* Кіева-Пячэрская лаўра
* Кінаеўскі манастыр
* Кірылаўская царква
* Мікола-Ціхвінскі манастыр
* Міхайлаўскі Залатаверхі манастыр
* Мячэць Ар-Рахма
* Пакроўская царква
* Пакроўскі манастыр
* Панцеляймонаўскі сабор
* Сафійскі сабор
* Сінагога Бродскага
* Увядзенскі манастыр
* Уладзімірскі сабор
* Флораўскі манастыр
* Царква Багародзіцы Пірагошчы
* Царква Раства Хрыстова
* Царква Святога Мікалая на Аскольдавай магіле
* Царква Святога Мікалая Прыціска
* Царква Святой Кацярыны

 | Герб Кіева |
| Мемарыялы і некропалі | 
* Аскольдава магіла
* Бабін Яр
* Байкавыя могілкі
* Быкіўня
* Мемарыял ахвяр Галадамору
* Мемарыял Вечнай Славы
* Нацыянальны музей гісторыі Украіны ў Другой сусветнай вайне
* Чарнобыльскі мемарыял

 |
| Плошчы і вуліцы | 
* Алея Герояў Нябеснай Сотні
* Андрэеўскі спуск
* Банкавая вуліца
* Бесарабская плошча
* Браварскі праспект
* Бульвар Лесі Украінкі
* Бульвар Тараса Шаўчэнкі
* Вуліца Алеся Ганчара
* Вуліца Антановіча
* Вуліца Багдана Хмяльніцкага
* Борычаў Ток
* Вуліца Грушэўскага
* Вуліца Івана Мазепы
* Вуліца Сагайдачнага
* Вуліца Саксаганскага
* Вуліца Шота Руставелі
* Яраславаў Вал
* Вялікая Васількоўская вуліца
* Вялікая Жытомірская вуліца
* Еўрапейская плошча
* Інстытуцкая вуліца
* Кантрактовая плошча
* Львоўская плошча
* Майдан Незалежнасці
* Міхайлаўская плошча
* Набярэжна-Хрэшчаціцкая вуліца
* Паветрафлоцкі праспект
* Паштовая плошча
* Плошча Івана Франка
* Плошча Льва Талстога
* Плошча Перамогі
* Плошча Славы
* Праразная вуліца
* Праспект Мікалая Бажана
* Праспект Перамогі
* Сафійская плошча
* Уладзімірская вуліца
* Уладзімірскі спуск
* Хрэшчатык
* Шаўкавічная вуліца

 |
| Аб'екты інфраструктуры | 
* Аэрапорт «Кіеў-Барыспаль»
* Аэрапорт «Кіеў-Жуляны»
* Чыгуначны вакзал
* Кіеўскі метрапалітэн
* Кіеўскі рачны вакзал
* Кіеўскі фунікулёр
* Кіеўскі цэнтральны аўтавакзал
* Мост Клічка
* Мост Патона

 |
| Гістарычныя будынкі | 
* Асабняк Аршаўскага
* Асабняк Бярэцці
* Асабняк Зайцава
* Асабняк Кавалеўскага
* Асабняк Мікалая Цярэшчанкі
* Асабняк Палякова
* Асабняк Фёдара Цярэшчанкі
* Будынак Офісу прэзідэнта Украіны
* Будынак Вярхоўнай Рады Украіны
* Будынак Кабінета Міністраў Украіны
* Будынак Нацыянальнага банка Украіны
* Будынак Сыроткіна
* Будынак Ягімоўскага
* Будынкі Нацыянальнага выставачнага цэнтру Украіны
* Дача Хрушчова
* Дом з хімерамі
* Дом Ікскул-Хільдэнбанда
* Дом мітрапаліта
* Дом Падгорскіх
* Дом Трубяцкіх
* Замак Рычарда
* Кастрычніцкі палац
* Клоўскі палац
* Маёнтак Лібермана
* Марыінскі палац
* Палац «Украіна»
* Палац генерал-губернатара
* Палац Магілёўцава
* Сядзіба Гальперына
* Сядзіба Мурашка

 |

| Лаўры Рускай праваслаўнай царквы паводле гадоў прысваення статусу |
| --- |
| 
Кіева-Пячэрская лаўра (1688) • Троіца-Сергіева лаўра (1742) • Аляксандра-Неўская лаўра (1797) • Святагорская лаўра (2004)
 |

| ⛭Кіева-Пячэрская лаўра |
| --- |
| Храмы | Успенскі сабор ·  Троіцкая надбрамная царква ·  Трапезная царква ·  Царква Усіх Святых ·  Царква Спаса на Бераставе ·  Крыжаўздзвіжанская царква ·  Царква Раства Прасвятой Багародзіцы ·  Ганназачаццеўская царква ·  Уваскрасенская царква ·  «Усіх прападобных Айцоў Пячэрскіх» ·  Жываноснай крыніцы ·  Мікольская царква1 |  |
| Званіцы | Вялікая званіца ·  Званіца на Бліжніх пячорах ·  Званіца на Дальніх пячорах |
| Збудаванні | Бліжнія пячоры ·  Дальнія пячоры ·  Умацаванні ·  Дебаскетаўская сцяна ·  Клоўскі палац ·  Коўніраўскі корпус |
| Установы | Духоўная акадэмія ·  Іканапісная майстэрня ·  Друкарня |
| Музеі, бібліятэкі | Музей кнігі і друкарства ·  Музей гістарычных каштоўнасцей ·  Музей дэкаратыўнага мастацтва ·  Кіева-Пячэрскі гісторыка-культурны запаведнік ·  Нацыянальная гістарычная бібліятэка Украіны |
| 1Не дзейнічае. |

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ва Украіне |
| --- |
| 
* Сафійскі сабор у Кіеве
* Кіева-Пячэрская лаўра
* Гістарычны цэнтр Львова
* Дуга Струвэ
* Некранутыя букавыя лясы Карпатаў
* Рэзідэнцыя мітрапалітаў Букавіны і Далмацыі
* Драўляныя цэрквы карпацкага рэгіёна Польшчы і Украіны
* Херсанес Таўрычаскі

 |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны · Даведка ТАСС |
| Нарматыўны кантроль | GND: 16316753-9 · LCCN: n79045762 · SUDOC: 140191348 · VIAF: 207274866 |