**Транспланталогія ва Украіне**

Гісторыя
--------

На працягу першага паўгоддзя 2021 года ўкраінскія медыкі выканалі 126 аперацый па трансплантацыі органаў і было задзейнічана 20 цэнтраў.

Юрыдычныя аспекты
-----------------

У 2018 годзе Вярхоўная Рада Украіны прыняла Закон «Аб прымяненні трансплантацыі анатамічных матэрыялаў чалавеку».

У 2019 годзе ў закон былі ўнесеныя змены, якія спрыялі ўрэгуляванню працэсу перасадкі анатамічных матэрыялаў чалавеку. Пасля гэтага трансплантацыя стала больш распаўсюджаным і вядомым метадам лячэння ва Украіне.

Што было зменена:

* сфарміравана стратэгія развіцця сістэмы трансплантацыі ва Украіне;
* удасканалены загад аб дыягностыцы смерці мозгу;
* узаконеная перасадка органаў у тым ліку ад блізкіх сваякоў.

У канцы 2020 года была ўведзена ў тэставую эксплуатацыю Адзіная дзяржаўная інфармацыйная сістэма трансплантацыі.

У 2020—2021 гадах былі змененыя тарыфы на правядзенне ўсіх відаў трансплантацый.

Была ўрэгуляваная транспарціроўка трансплантатаў.

Кіраванне
---------

Каардынацыя дзейнасці ўдзельнікаў сістэмы трансплантацыі адбываецца спецыялізаванай дзяржаўнай установай «Украінскі цэнтр трансплант-каардынацыі» (ад МААЗ Украіны).

Перасадка ныркі
---------------

### Гісторыя

Ва ўкраінскай транспланталогіі нельга забываць гістарычны вопыт перасадкі ныркі казы чалавеку з тэрмінальнай урэміяй ў 1924 годзе, выкананай знакамітым В. Ф. Война-Ясянецкім (свяціцель Лука) у сібірскай ссылцы. Варта адзначыць, што В. Ф. Война-Ясянецкі быў выпускніком медыцынскага факультэта Кіеўскага ўніверсітэта імя Святога князя Уладзіміра 1903 года.

Упершыню ва Украіне і свеце перасадку ныркі на шыю сабакі Ю. Ю. Вараны прадэманстраваў 28 мая 1930 года ў Харкаве на Усесаюзным з’ездзе фізіёлагаў. Цікава, што некаторыя аўтары, аддавалі прыярытэт у распрацоўцы метаду аўтатрансплантацыі ныркі на шыю сабакам дацэнту Г. М. Шпугу  (руск.) (бел. нягледзячы на ​​тое, што апошні зрабіў перасадку ныркі праз 7 гадоў пасля Ю. Ю. Варанога.

Трансплантацыю ныркі чалавеку таксама ўпершыню ў свеце выканалі ва Украіне. 3 красавіка 1933 года, працуючы галоўным урачом у Херсоне, хірург Юрый Вараны ўпершыню ў свеце выканаў клінічную перасадку трупнай ныркі ў бальніцы Харкава, калі праходзіў там стажыроўку. Аперацыя была праведзена маладой жанчыне пасля спробы самагубства. Яна атруцілася хларыдам ртуці  (руск.) (бел. з-за сямейнай сваркі. У жанчыны развілася вострая хвароба нырак, і хірург вырашыў перасадзіць ёй нырку ад мужа, які памёр ад чэрапна-мазгавой траўмы.

Нырку далучылі да сасудаў сцягна. Праз некалькі гадзін пасля аперацыі нырка зарабіла і вылучыла кропелькі мачы праз свіршч, які склаўся ў скуры. І праз два дні хворая памерла. Гэта адбылося з-за рэакцыі адрыньвання трансплантанта. У той час урачам было яшчэ мала вядома аб гістасумяшчальнасці  (руск.) (бел. — сумяшчальнасці тканак донара і рэцыпіента.

Справаздача аб гэтай аперацыі была апублікаваная ў італьянскім часопісе «Minerva Chirurgica», у якім адзначалася, што нырка ўключылася ў кровазварот і пачала самастойна функцыянаваць. Гэтая перасадка ныркі была першай у гісторыі спробай перасадкі любога цэлага органа чалавеку. хоць першая рэцыпіентка пражыла з новым органам толькі 48 гадзін. Аб выніках даследавання таксама было паведамленне ў іспанскім часопісе «El Siglo Medico» (1936).

У наступныя гады Вараны выканаў яшчэ пяць перасадак ныркі. Ён выкарыстоўваў трансплантацыю як часовую меру — для падтрымання жыцця пацыента, пакуль не запрацуюць яго ўласныя ныркі. На медыцынскім сімпозіуме ў 1950 годзе Вараны апісаў два выпадкі. У адным з іх донарская нырка працавала чатыры дні, у другім — сем. Гэтага было дастаткова, каб пацыенты паправіліся і пасля выпісаліся з бальніцы.

### Сучаснасць

Ва Украіне дзейнічае шэсць цэнтраў трансплантацыі, у якіх выконваюцца аперацыі па трансплантацыі ныркі, печані і сэрца:

1. Аддзяленне трансплантацыі ныркі Харкаўскага абласнога клінічнага цэнтра ўралогіі і нефралогіі імя У. І. Шапавала
2. Аддзяленне трансплантацыі і хранічнага гемадыялізу з ложкамі эндакрыннай хірургіі цэнтра трансплантацыі і хранічнага гемадыялізу та хронічного гемодіалізу з ліжками ендокринної хірургії центру трансплантації та хронічного гемодіалізу КУ «ЗАКЛ» ЗАС (*Запоріжжя*)
3. Аддзяленне хірургіі і трансплантацыі Днепрапятроўскай абласной клінічнай бальніцы імя І. І. Мечнікава  (укр.) (бел.
4. Нацыянальны інстытут хірургіі і транспланталогіі імя А. А. Шалімава  (укр.) (бел.
5. Аддзяленне трансплантацыі і дыялізу Адэскай абласной клінічнай бальніцы  (укр.) (бел.
6. Ковельское гарадское тэрытарыяльнае медыцынскае аб’яднанне

Аддзяленне трансплантацыі Данецкай абласной бальніцы імя М. І. Калініна  (укр.) (бел. не праводзіць аперацыі з 2014 года.

Ва Украіне пераважае трансплантацыя ад жывога донара-сваяка, а трансплантацыя ад трупнага донара ў апошнія гады практычна не практыкуецца. Так, у 2016 годзе былі праведзены толькі дзве аперацыі па перасадцы ныркі ад трупнага донара.

### Дынаміка

Дынаміка аперацый па трансплантацыі нырак з 2019 года:

Перасадка сэрца
---------------

### Гісторыя

Паштовая марка Укрпошты з выявай А. А. Шалімава  (укр.) (бел.
Першая ва на тэрыторыі Украіны аперацыя па перасадцы сэрца была праведзена пад кіраўніцтвам заснавальніка і дырэктара кіеўскага Інстытута хірургіі і транспланталогіі  (укр.) (бел. А. А. Шалімава  (укр.) (бел. але пасля некалькіх аперацый, зробленых на сэрцах, у краіне здарыўся 15-гадовы перапынак.

У 2001 годзе ўкраінскі кардыяхірург Б. М. Тодураў  (укр.) (бел. выканаў першую трансплантацыю сэрца ва Украіне на базе кафедры кардыяхірургіі Нацыянальнага інстытута хірургіі і транспланталогіі імя А. А. Шалімава  (укр.) (бел.. Донарам быў 35-гадовы мужчына, рэцыпіентам 36-гадовы Мікалай Ішчук з Ровенскай вобласці. Аперацыйная брыгада складалася з пяці хірургаў, двух анестэзіёлагаў, урача-перфузіёлага, групы лабарантаў і аперацыйных сясцёр. Аперацыя доўжылася амаль чатыры гадзіны і была праведзена бясплатна. Пацыент з донарскім сэрцам пражыў два тыдні.

Другую аперацыю па трансплантацыі Тодураў зрабіў праз два гады. Харкаўчанін Эдуард Сакалоў з 2003 года жыве з донарскім сэрцам.

Першая аперацыя па перасадцы сэрца падлетку была праведена таксама Тодуравым разам з загадчыкам аддзялення паталогіі міякарда і трансплантацыі органаў і тканак Гаўрыілам Коўтунам і калегамі са Львова ў верасні 2021. Рэцыпіентам стаў 13-гадовы хлопчык.

### Дынаміка

Дынаміка аперацый па трансплантацыі сэрца з 2019 года:

Перасадка лёгкіх
----------------

Аляксандр Юр’евіч Усенка  (укр.) (бел.
12 красавіка 2016 года ў Нацыянальным інстытуце хірургіі і транспланталогіі імя А. А. Шалімава  (укр.) (бел. ўпершыню ва Украіне была праведзена ўнікальная аперацыя па перасадцы ніжніх доляў лёгкіх жывых донараў — бацькі і маці — 29-гадовай жанчыне. У аперацыі ўдзельнічалі больш за 50 спецыялістаў інстытута, яна доўжылася больш за 26 гадзін. Аперацыю праводзіў Аляксандр Юр’евіч Усенка  (укр.) (бел. які ўзначальвае інстытут Шалімава.

Перасадка печані
----------------

### Гісторыя

У 1994 годзе прафесар Аляксандр Сямёнавіч Ніканенка ў Запарожскім цэнтры транспланталогіі выканаў першую ва Украіне аперацыю па перасадцы печані ад памерлага донара. Да 2000 года ва Украіне было выканана 7 аперацый па перасадцы печані, 4 з якіх прайшлі паспяхова. У 2001 годзе, прафесары Валерый Феадосьевіч Саенка  (укр.) (бел. і А. Г. Катэнко ўпершыню ў краіне правялі трансплантацыю часткі печані ад жывога сваяка ў Нацыянальным інстытуце хірургіі і транспланталогіі імя А. А. Шалімава  (укр.) (бел..

Юбілейную, сотую аперацыю па перасадцы печані ва Украіне здзейснілі спецыялісты Інстытута імя Шалімава ў 2012 годзе.

### Дынаміка

Дынаміка аперацый па трансплантацыі печані з 2019 года:

Зноскі
------

1. ↑  126 трансплантацій виконано в Україні протягом І півріччя 2021 року (укр.). *moz.gov.ua*. Праверана 21 ліпеня 2021.
2. ↑  За пів року в Україні провели 126 трансплантацій органів (укр.). *www.ukrinform.ua*. Праверана 21 ліпеня 2021.
3. ↑  Українські медики за пів року виконали 126 операцій з трансплантації органів (укр.). *medicine.rayon.in.ua*. Праверана 21 ліпеня 2021.
4. ↑  Про застосування трансплантації анатомічних матеріалів людині (укр.). *Офіційний вебпортал парламенту України*. Праверана 21 ліпеня 2021.
5. ↑  ІПС ЛІГА:ЗАКОН - система пошуку, аналізу та моніторингу нормативно-правової бази. **(нявызн.)**. *ips.ligazakon.net*. Праверана 21 ліпеня 2021.
6. ↑  Проект постанови Кабінету Міністрів України «Деякі питання реалізації Закону України «Про застосування трансплантації анатомічних матеріалів людині» (укр.). *moz.gov.ua*. Праверана 21 ліпеня 2021.
7. ↑  Прийнято новий Закон про трансплантацію (укр.). *European Business Association*. Праверана 21 ліпеня 2021.
8. ↑  Лише за згодою: Рада ухвалила закон про трансплантацію **(нявызн.)**. *Українська правда \_Життя*. Праверана 21 ліпеня 2021.
9. ↑  Пересадка органів в Україні: ви готові до цього? (укр.)  **(нявызн.)**?. *Радіо Свобода*. Праверана 21 ліпеня 2021.
10. ↑  Про деякі питання удосконалення роботи відділень анестезіології та інтенсивної терапії закладів охорони здоров'я (укр.). *Офіційний вебпортал парламенту України*. Праверана 21 ліпеня 2021.
11. ↑  Про затвердження Положення про Єдину державну інформаційну систему трансплантації органів та тканин (укр.). *Офіційний вебпортал парламенту України*. Праверана 21 ліпеня 2021.
12. ↑  Кабінет Міністрів України - Про внесення змін до постанов Кабінету Міністрів України від 18 грудня 2019 р. № 1083 і від 3 березня 2021 р. № 181 (укр.)  **(нявызн.)**?. *www.kmu.gov.ua*. Праверана 21 ліпеня 2021.
13. ↑  *Zaxid.net*. «Органи ваших близьких будуть жити далі» (укр.). *ZAXID.NET*. Праверана 21 ліпеня 2021. (2020)
14. ↑  Кабінет Міністрів України - Про утворення спеціалізованої державної установи "Український центр трансплант-координації" (укр.)  **(нявызн.)**?. *www.kmu.gov.ua*. Праверана 21 ліпеня 2021.
15. ↑  КЛЯП С. И. Ю. Ю.ВОРОНОЙ И ЕГО РОЛЬВ СТАНОВЛЕНИИ ТРАНСПЛАНТОЛОГИИ ПОЧКИ  (руск.)
16. ↑  80 лет назад, 3 апреля 1933 года, украинский хирург Юрий Вороной провел первую в мире операцию по пересадке почки // Факты. № 56 (3795). 29 марта 2013. с. 31.
17. ↑  Михайло Дідовець. Вічне перехрестя Вороних // Деснянська правда, 28 квітня 2011. № 46 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 4 березня 2016. Праверана 30 березня 2013.
18. ↑  Історія медицини. Видатні постаті. Юрій Вороний / Здоров'я України **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 17 жовтня 2018. Праверана 30 березня 2013.
19. ↑  The first publication of the first human kidney transplantation in Spanish journal El Siglo Medico (title page, 1936)
20. ↑  для здійснення трансплантації органів. 21 листопада 2019
21. ↑  24 роки в черзі за ниркою. Чому у Львові так рідко пересаджують органи **(нявызн.)**. *tvoemisto.tv*. Праверана 13 лістапада 2018.
22. ↑  Проблеми та перспективи розвитку системи трансплантації в Україні: що заважає рятувати тисячі українців за допомогою трансплантації? (укр.). *moz.gov.ua*. Праверана 13 лістапада 2018.
23. 1 2 3  В Украине за год увеличилось количество трансплантаций. Сколько человек получили новые органы?  (руск.)
24. ↑  Перша пересадка серця в Україні **(нявызн.)**.
25. ↑  POSTUP/BRAMA - Нове серце **(нявызн.)**. *postup.brama.com*. Праверана 14 верасня 2018.
26. ↑  Едуард Соколов відсвяткував в Інституті серця 15 років життя з донорським серцем **(нявызн.)** (2 жовтня 2018).
27. ↑  ПЕРВАЯ в истории Украины трансплантация сердца ребенку!  (руск.)
28. ↑  Київські медики вперше провели вдалу операцію з пересадки легенів (укр.)(недаступная спасылка). *kiev-ukr.segodnya.ua*. Архівавана з першакрыніцы 29 красавіка 2017. Праверана 26 ліпеня 2018.
29. ↑  В Україні вперше провели операцію з пересадки легенів **(нявызн.)**. *espreso.tv*. Праверана 26 ліпеня 2018.
30. ↑  Spicák, J.  Liver Transplantation in Eastern Europe **(нявызн.)**, *Liver Transplantation* (верасень 2000), стр. 665–669. Праверана 18 ліпеня 2018. Архіўная копія **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2022. Праверана 25 лістапада 2022.
31. ↑  Achievements of Transplantology in Ukraine and in the World (англ.)  **(нявызн.)**?. *stemcellbank.org.ua*. Праверана 18 ліпеня 2018.
32. ↑  Інститут Шалімова пересадив ювілейну печінку(укр.), *ТСН.ua* (28 сакавіка 2012). Праверана 18 ліпеня 2018.

Літаратура
----------

* Соматичні права людини. Хажинський Р. М. // Право і суспільство.- № 6-2 частина 2 / 2015.- С.35-39
* Трансплантологія в Україні відстала від світу на цілу епоху **(нявызн.)**. Праверана 19 серпня 2021.
* О становлении трансплантологии в Украине: юридические аспекты. И. М. Антонян, А. Н. Хвисюк…//«Международный медицинский журнал», 2005, № 2, С.148-151

| ⛭Краіны Еўропы: Транспланталогія |
| --- |
| 
 · Аўстрыя · Азербайджан¹ · Албанія · Андора · Беларусь · Бельгія · Балгарыя · Боснія і Герцагавіна · Ватыкан · Вялікабрытанія · Венгрыя · Германія · Грэцыя · Грузія · Данія · Ірландыя · Ісландыя · Іспанія · Італія · Казахстан² · Кіпр¹ · Латвія · Літва · Ліхтэнштэйн · Люксембург · Мальта · Малдова · Манака · Нідэрланды · Нарвегія · Польшча · Партугалія · Паўночная Македонія · Расія² · Румынія · Сан-Марына · Сербія · Славакія · Славенія · Турцыя² · Украіна · Фінляндыя · Францыя · Харватыя · Чарнагорыя · Чэхія · Швейцарыя · Швецыя · Эстонія
 |
| Залежныя тэрыторыі |
| 
 · Азорскія астравы · Аландскія астравы · Гернсі · Гібралтар · Джэрсі · Востраў Мэн · Фарэрскія астравы · Шпіцберген · Ян-Маен
 |
| Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы |
| 
 · Абхазія¹ · Косава · Нагорны Карабах · Прыднястроўе · Паўднёвая Асеція¹
 |
| ¹ Часткова або цалкам у Азіі, у залежнасці ад праведзенай мяжы  ² У асноўным у Азіі |