**Дыега-Гарсія** (англ.: Diego Garcia) - востраў у Індыйскім акіяне, частка архіпелага Чагас. Уваходзіць у склад Брытанскай тэрыторыі ў Індыйскім акіяне. Фактычна кантралюецца ЗША. Плошча сушы - 27,19 км². Насельніцтва (2006 г.) - 4000 чал.

Гісторыя
--------

Пра існаванне Дыега-Гарсія і іншых астравоў Чагас здаўна ведалі жыхары Мальдываў. Пад час экспедыцыі 1512 - 1513 гг. яны былі адкрытыя партугальскім навігатарам Педра дэ Маскарэньясам. 

У 1778 г. астравы фактычна былі анэксіраваны Францыяй. Па загаду французскага губернатара Маўрыкія Дыега-Гарсія быў перададзены ў карыстанне прадпрымальніку Дз. дэ ла Фэю. У 1786 г. калі да вострава падыйшоў англійскі карабель, каб заснаваць тут паселішча, то англічане ўбачылі некалькіх французаў, што жылі ў простых хацінах. Дз. дэ ла Фэй арганізаваў плантацыі какосавай пальмы, для працы на якіх пачаў увозіць афрыканскіх неграў-рабоў. Яны склалі аснову мясцовых тубыльцаў *ілуа* (літаральна "астравіцян"). 

У 1814 г. астравы Чагас і Дыега-Гарсія былі далучаны да Вялікабрытаніі і адміністрацыйна кіраваліся з Маўрыкія. У 1833 г. рабства было адменена. Ніякіх іншых істотных захадаў для далейшага развіцця калоніі брытанскія ўлады не прадпрымалі. 

У 1881 - 1888 гг. праз Дыега-Гарсія праходзіла параходная лінія паміж Суэцам і Аўстраліяй. У 1882 г. кантроль над мясцовымі плантацыямі атрымала прыватная кампанія. У 1942 - 1946 гг. на Дыега-Гарсія размяшчалася часовая брытанская ваенна-марская база. 

У 1965 г. калі Маўрыкій атрымаў незалежнасць, Вялікабрытанія стварыла Брытанскую тэрыторыю ў Індыйскім акіяне. У 1966 г. Вялікабрытанія заключыла дагавор з ЗША, згодна якому перадавала Дыега-Гарсія ў карыстанне ЗША для забеспячэння абароны (першапачаткова да 2016 г. пазней да 2036 г.). У кастрычніку 1971 г. *ілуа* (у 1952 г. іх колькасць дасягала 1142 чал.) атрымалі нязначную фінансавую кампенсацыю і былі прымусова выселены з падставы закрыцця непрыбытковых плантацый. У 2004 г. улады Вялікабрытаніі падцвердзілі забарону на вяртанне карэнных астравіцян.

З 1971 г. востраў кіруецца амерыканскай ваеннай адміністрацыяй. Тут была пабудавана буйная ваенная база, якая абслугоўвае самалёты і караблі. База да Дыега-Гарсія выкарыстоўвалася амерыканцамі ў тым ліку пад час ваенных аперацый у Афганістане (2001–2006 гг.) і Іраке (2003–2006 гг.).

Прырода і геаграфія
-------------------

Востраў уяўляе сабою класічны атол. Знаходзіцца ў 3300 км на ўсход ад узбярэжжа Афрыкі і ў 2200 км на поўдзень ад узбярэжжа Азіі. У цэнтры размешчана лагуна 19 км у даўжыню і 8 км у шырыню, акружаная вузкай паласой надводных каралавых рыфаў. Глыбіня лагуны дасягае 25 м. Агульная плошча атола - 174 кв. км. аднак суша займае толькі 27,19 кв. км. Максімальная вышыня над узроўнем мора - каля 7 м. 

Клімат - трапічны пасатны. На працягу года тэмпература вагаецца ад 29 да 31°C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў - 250 мм у год. Наймацнейшыя дажджы працягваюцца з кастрычніка па люты. Сталых наземных вадатокаў няма. Дыега-Гарсія знаходзіцца ў зоне мінімальнай рызыкі пашкоджання з боку трапічных цыклонаў. 

Нязначную частку вострава займаюць пяшчаныя выдмы і пляжы. Астатняя тэрыторыя знаходзіцца ў карыстанні ці занята насаджэннямі, у тым ліку 12 відамі дрэў, 5 - хмызнякоў, 10 - травянистых раслін, 4 - лоз, 5 - папарацяў. Найбольш распаўсюджаныя расліны - какосавая пальма, махагоніевыя, кенаф і інш. 

Жывёльны свет бедны, прадстаўлены сухапутнымі крабамі, кажанамі, олушамі, фрэгатамі, мадагаскарскімі фодзі і г. д. 

У 2004 г. лагуна Дыега-Гарсія атрымала статус Рамсарскага ўгоддзя (гл. Рамсарская канвенцыя).

Галерэя
-------

* СушаСуша
* Заход сонца (выгляд з мыса Кэнан)Заход сонца (выгляд з мыса Кэнан)
* БушБуш
* Частка лагуныЧастка лагуны
* Сухапутны крабСухапутны краб
* Каралеўскі фрэгатКаралеўскі фрэгат
* Будынак старой плантацыіБудынак старой плантацыі
* ІлуаІлуа
* Амерыканскі авіяносец "Саратога", 1985 г.Амерыканскі авіяносец "Саратога", 1985 г.
* Бамбардзіроўшчык Rockwell B-1 на Дыега-ГарсіяБамбардзіроўшчык Rockwell B-1 на Дыега-Гарсія
* ВучэнніВучэнні
* Прэзідэнт Буш на Дыега-ГарсіяПрэзідэнт Буш на Дыега-Гарсія

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дыега-Гарсія
* Брытанская тэрыторыя ў Індыйскім акіяне (англ.)
* Барацьба карэнных жыхароў за вяртанне (руск.)
* Фатаздымкі

| ⛭ Геастратэгічныя пункты сусветнага акіяна |
| --- |
| Марскіяпралівы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Еўропа | 
* Гібралтарскі
* Дацкія пралівы
* Ірбенскі
* Карскія Вароты
* Керчанскі
* Ла-Манш: Па-дэ-Кале
* Месінскі
* Норт-Мінч
* Отранта
* Святога Георга
* Паўночны
* Чарнаморскія пралівы: Басфор
* Дарданэлы
* Фарэра-Ісландская мяжа

 |
| Амерыка | 
* Берынгаў
* Дрэйка
* Залатыя Вароты
* Магеланаў
* Фларыдскі
* Юкатанскі

 |
| Азія | 
* Баб-эль-Мандэбскі
* Карэйскі
* Лаперуза
* Лусонскі
* Малакскі
* Армузскі
* Сінгапурскі
* Тайванскі

 |
| Астатнія | 
* Мазамбікскі
* Торэсаў

 |

 |  |
| Каналы | 
* Балтыйскі
* Гёта-канал
* Кільскі
* Карынфскі
* Нордзэ-канал
* Панамскі
* Суэцкі
* *Праекты: Нікарагуанскі*
* Тайскі

 |
| Мысы | 
* Горн
* Дзяжнёва
* Добрай Надзеі
* Зялёны
* Іголкавы
* Каньякумары
* Спартэль

 |
| Астравы іархіпелагі | 

|  |  |
| --- | --- |
| Еўропа | 
* Азорскія
* Аландскія
* Балеарскія
* Борнхальм
* Гельгаланд
* Готланд
* Ісландыя
* Кіпр
* Корсіка
* Крыт
* Мадэйра
* Мальта
* Маанзунд
* Мэн
* Нармандскія
* Родас
* Сардзінія
* Сазані
* Сіцылія
* Фарэрскія
* Шпіцберген

 |
| Амерыка | 
* Антыльскія
* Ванкувер
* Гаіці
* Куба
* Ньюфаўндленд
* Пуэрта-Рыка
* Трынідад
* Фалклендскія
* Ямайка

 |
| Азія | 
* Лабуан
* Рукю
* Сахалін
* Сінгапур
* Сакотра
* Суматра
* Тайвань
* Тымор
* Філіпіны
* Хайнань
* Шры-Ланка
* Курыльскія
* Ява

 |
| Афрыка | 
* Біёка
* Дыега-Гарсія
* Узнясення
* Маўрыкій
* Маёта
* Рэюньён
* Сан-Тамэ
* Святой Алены

 |
| Акіянія | 
* Гаваі
* Гуам
* Новая Гвінея
* Самоа
* Саламонавы
* Таіці
* Фіджы

 |

 |
| 
* Геапалітыка
* Ваенная блакада
* Каланіялізм
* Марское права
* Адкрытае мора
* Суднаходства

 |