**Дональд Дональдавіч Мак-Лэйн** (таксама *Марк Пятровіч Фрэйзер*; нар. *Дональд Дзюарт Мак-Лэйн*, англ.: Donald Duart Maclean; *«Гамер»*; 25 мая 1913, Мэрылебан, Лондан — 7 сакавіка 1983, Масква) — брытанскі дыпламат, які быў таксама агентам савецкай разведкі.

Член Камуністычнай партыі Вялікабрытаніі з 1932 года. Член КПСС з 1956 года. Доктар гістарычных навук.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 25 мая 1913 у сям'і Дональда Мак-Лэйна  (англ.) (бел. (1864—1932) — значнага брытанскага палітычнага дзеяча ад партыі лібералаў, міністра асветы Вялікабрытаніі ў 1931—1932 гадах.

У 1931—1933 гадах вучыўся на факультэце сучасных моў у каледжы Трыніці-Хол Кембрыджа. У 1933—1934 гадах вучыўся ў Лонданскім універсітэце. Спецыяліст па Францыі і Германіі.

Са жніўня 1934 года пры пасярэдніцтве яго студэнцкага прыяцеля Кіма Філбі пачаў супрацоўнічаць з савецкай разведкай, тлумачыў сваё рашэнне ўсведамленнем пагрозы фашызму, якая нарастала.

Пасля сканчэння навучання ва ўніверсітэце яму было настойліва рэкамендавана выйсці з кампартыі і ўладкавацца на службу ў Форын Офіс.

З 1934 года Мак-Лэйн знаходзіўся на дыпламатычнай службе. Яго сувязніком пад канец 1930-х гадоў да пераводу ў Парыж была Кіці Харыс. У 1938 годзе Мак-Лэйн быў прызначаны сакратаром брытанскага пасольства ў Парыжы.

У 1939 годзе падчас працы ў Парыжы пазнаёміўся з амерыканкай Меліндай Марлінг, з якой жаніўся 10 чэрвеня 1940 года.

У 1940 годзе пасля эвакуацыі пасольства Мак-Лэйн быў пераведзены з Парыжа на пасаду сакратара пасольства ў Вашынгтон. Ён таксама кіраваў супольным камітэтам па ядзерных даследаваннях і атрымаў доступ да дакументаў амерыканскай атамнай праграмы. У 1941 годзе Вальтэр Крывіцкі, савецкі перабежчык, паведаміў англійскай разведцы пра існаванне «крата», у яго сведчаннях тэарэтычна можна было апазнаць Мак-Лэйна. У 1944 годзе Мак-Лэйн быў прызначаны першым сакратаром англійскага пасольства ў Вашынгтоне. З 1948 года Мак-Лэйн працаваў саветнікам пасольства ў Каіры. У 1950 годзе атрымаў падвышэнне да кіраўніка Амерыканскага дэпартамента Форын Офіс. Меў доступ да сакрэтнай інфармацыі па ядзернай праграме.

У 1951 годзе Кім Філбі папярэдзіў Мак-Лэйна, што яго і Бёрджэса раскрылі. Мак-Лэйн і Бёрджэс былі нелегальна перапраўлены ў СССР. Па дырэктыве кіраўніка МДБ С. Д. Ігнацьева «з мэтай бяспекі» яны былі адпраўлены ў закрыты для наведання замежнікаў горад Куйбышаў пад імёнамі Марка Пятровіча Фрэйзера (Мак-Лэйна) і Джыма Андрэевіча Эліята (Бёрджэс). Мак-Лэйн пачаў працаваць выкладчыкам англійскай мовы ў мясцовым педінстытуце.

28 ліпеня 1952 года Марк Пятровіч напісаў заяву з просьбай залічыць яго ў штат ВНУ выкладчыкам англійскай мовы. Ён лічыў, што «рускія людзі павінны ведаць англійскую мову, бо хуткая сусветная рэвалюцыя павінна была завяршыцца па-англійску».

C 1955 года Мак-Лэйн жыў у Маскве. З таго ж гады працаваў у часопісе «Міжнароднае жыццё», пісаў пад псеўданімам С. Мадзаеўскі.

Па сведчанні Людмілы Чорнай, першыя гады жыцця ў СССР Мак-Лэйн злоўжываў алкаголем, аднак праз некалькі гадоў здолеў цалкам пераадолець гэтую загану.

З 1961 года да свайго скону Мак-Лэйн працаваў у Інстытуце сусветнай эканомікі і міжнародных адносін АН СССР.
Ім было падрыхтавана некалькі буйных прац па розных праблемах міжнародных адносін. За манаграфію «Знешняя палітыка Англіі пасля Суэца», апублікаваную ў СССР, а таксама ў Англіі і ЗША, яму была прысвоена навуковая ступень доктара гістарычных навук. У 1969 годзе Мак-Лэйн абараніў дысертацыю на тэму «Праблемы знешняй палітыкі Англіі на сучасным этапе».

Апошнія гады жыцця хварэў ракам.

У 1983 годзе Дональд Дональдавіч Мак-Лэйн памёр ад сардэчнага прыступу. Пазней урна з яго парэшткамі была адпраўлена на радзіму, дзе захоўвалася ў сямейным склепе да 1985 года, калі сын Мак-Лэйна Дональд перавёз яе ў ЗША па месцы жыцця сям'і.

Ацэнка ўнёску
-------------

За гады супрацы з савецкай знешняй разведкай Мак-Лэйн перадаў ёй вялікую колькасць зусім сакрэтных дакументальных матэрыялаў, у тым ліку шыфраванае ліставанне МЗС Англіі са сваімі пасольствамі за мяжой, пратаколы пасяджэнняў кабінета міністраў, планы ЗША і Вялікабрытаніі па пытаннях выкарыстаннем атамнай энергіі ў вайсковых мэтах. Яго інфармацыя па гэтай праблематыцы была атрымана ў верасні 1941 года і згуляла важную ролю ў разгортванні аналагічных прац па стварэнні атамнай зброі ў СССР.

Зноскі
------

1. ↑  Donald Maclean // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Donald D. MacLean // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>
3. ↑  Find a Grave — 1996. Праверана 30 жніўня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056'></a>
4. 1 2  Kindred Britain<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q75653886'></a>
5. 1 2 3  *Пётр Черкасов*. Вторая жизнь "Гомера" **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Официальный сайт СВР России*. Москва:  Известия.Ru (21 мая 2003). — «16 июня 1972 года он направляет в дирекцию ИМЭМО заявление следующего содержания: «Прошу впредь числить меня под фамилией Маклэйн Дональд Дональдович». В последний раз подписывается как Фрейзер. 19 июня заместитель директора Института Е. М. Примаков издает приказ, в котором говорится: „Ст. научного сотрудника ФРЕЙЗЕРА Марка Петровича впредь числить под фамилией, именем и отчеством МАКЛЭЙН Дональд Дональдович"»  Архівавана з першакрыніцы 17 верасня 2018. Праверана 19 ліпеня 2017.
6. 1 2  Черная, 2005
7. ↑  Евдокимов, 2003
8. ↑  *Михаил Лейбельман*. Богини разведки XX века **(нявызн.)**. *Kackad.com* (25 чэрвеня 2009). — «Пришлось специально прикрепить к нему Китти. Он ежедневно приносил многие документы, она фотографировала их, и после отправляла в Центр.»  Праверана 19 ліпеня 2017.
9. ↑  Хумарьян, 2004
10. ↑  Кожин, Внукова, 2008
11. 1 2  Кембриджская пятерка **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Самарский государственный университет*. Архівавана з першакрыніцы 19 верасня 2017. Праверана 19 ліпеня 2017.

Спасылкі
--------

* Биография Архівавана 31 мая 2010. на сайте СВР
* *Виктория ГАЛУЗИНСКАЯ*. Заговор посвященных **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 19 ліпеня 2017. Праверана 15 ліпеня 2017.
* *Людмила Чёрная.* Моя бондиада. Дональд Маклэйн // *«Звезда»* : журнал. — 2005. — № 3.
* *Павел Евдокимов.* Настоящий Штирлиц // *«Спецназ России»* : газета. — 2003. — № 02 [77]. Архівавана з першакрыніцы 18 красавіка 2003.
* *С. Г. Хумарьян.* Эта работа - моя жизнь. Исполнилось 25 лет со дня создания музея истории Управления ФСБ РФ по Самарской области («ПБ») // *«Промышленность и бизнес»* : газета. — Самара: 2004. — № 4 [166]. Архівавана з першакрыніцы 27 верасня 2007.
* *Борис Кожин, Светлана Внукова.* Вильям Фишер, Дональд Маклин и другие // *«Волжская коммуна»* : газета. — Самара: 2008. Архівавана з першакрыніцы 17 чэрвеня 2010.
* *Долгополов Н.* От Гомера — Сталину. Разведчик Дон Маклейн выдержал все испытания не только в Англии, но и в СССР // «Российская газета», 26.07.2017

| «Кембрыджская пяцёрка» |
| --- |
| 
Кім Філбі •
Дональд Мак-Лэйн •
Гай Бёрджэс •
Энтані Блант •
Джон Кернкрас
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Notable Names Database · Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90970173 · BNF: 12123149c · CiNii: DA10923965 · GND: 118575961 · GTAA: 128553 · ISNI: 0000 0001 0901 5223, 0000 0003 6855 3384 · LCCN: n86815594 · LNB: 000177073 · NSK: 000316330 · NTA: 074255754 · NUKAT: n2006122962 · SUDOC: 029651794 · VIAF: 52481743 |

 |