recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Музей Беларускага Палесся** — музей у Пінску, размешчаны ў будынку езуіцкага калегіума, па адрасе плошча Леніна, 22.

Гісторыя
--------

Заснаваны 1 ліпеня 1926 года. Адкрыты 5 красавіка 1936 года. З 1940 года — Пінскі гісторыка-краязнаўчы музей, з 1954 года — Пінскі краязнаўчы музей. Паводле рашэння ЦК КПБ ад 1978 года і Міністэрства культуры БССР ад 4 студзеня 1979 года на базе Пінскага краязнаўчага музея створаны *Беларускі дзяржаўны музей сацыялістычнага пераўтварэння Палесся*. Музей размяшчаўся ў доме па вуліцы Леніна, 27.

У 1980 годзе было прынята рашэнне аб поўнай перадачы музею будынка калегіума. 

1 лістапада 1990 года перайменаваны ў Музей Беларускага Палесся.

Экспазіцыя
----------

Сёння ў музеі працуюць часовыя экспазіцыі: «Гісторыя Піншчыны», «Прырода Палесся», «Піншчына ў гады Вялікай Айчыннай вайны» «Рускае мастацтва XIX—XX стст.», «Партрэтны жывапіс XVIII—XIX стст.», «Беларускі жывапіс 1950 — 1980-х гг.», «Промыслы і рамёствы Палесся», «Гарадскі побыт пачатку XX ст.», галерэя партызанскай славы. У фондах музея на 01.07.2012 г. налічвалася 66783 адзінкі асноўнага фонду і 15696 адзінак навукова-дапаможнага фонду. Зараз галоўнымі задачамі супрацоўнікаў музея з’яўляюцца пабудова пастаяннай экспазіцыі, стварэнне электроннага каталога музейных прадметаў, навукова-адукацыйная і выставачная работа.

* Неідэнтыфікаваныя партрэты з палаца Бутрымовічаў
* Дж. Грасі. Партрэт Крысціны РадзівілДж. Грасі. Партрэт Крысціны Радзівіл
* Невядомы мастак XIX ст. Дама ў чырвонай шаліНевядомы мастак XIX ст. Дама ў чырвонай шалі
* Невядомы мастак XVIII ст. Жаночы партрэтНевядомы мастак XVIII ст. Жаночы партрэт
* Невядомы мастак. Галава старогаНевядомы мастак. Галава старога
* Невядомы мастак. Жаночы партрэт (XIX ст.)Невядомы мастак. Жаночы партрэт (XIX ст.)
* Невядомы мастак. Жаночы партрэт (XVIII — пачатак XIX стст.)Невядомы мастак. Жаночы партрэт (XVIII — пачатак XIX стст.)
* Невядомы мастак. Жаночы партрэт (XVII—XVIII стст.)Невядомы мастак. Жаночы партрэт (XVII—XVIII стст.)
* Невядомы мастак. Жаночы партрэт (пачатак XIX ст.)Невядомы мастак. Жаночы партрэт (пачатак XIX ст.)
* Невядомы мастак. Жаночы партрэт (пачатак XVIII ст.)Невядомы мастак. Жаночы партрэт (пачатак XVIII ст.)
* Невядомы мастак. Партрэт невядомага с ордэнам Белага Арла (першая палова — сярэдзіна XVIII ст.)Невядомы мастак. Партрэт невядомага с ордэнам Белага Арла (першая палова — сярэдзіна XVIII ст.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Музей Беларускага Палесся
**Вышэйшая ліга Латвіі** (лат.: Latvijas futbola Virslīga) — серыя спартыўных спаборніцтваў па футболе, які праводзіцца ў Латвіі. Першы чэмпіянат быў праведзены ў 1927 годзе. Арганізацыяй і правядзеннем спаборніцтвы займаецца Латвійская футбольная федэрацыя. Яшчэ адна назва турніру — **Вышэйшая ліга Optibet** (лат.: Optibet Virslīga), бо галоўным спонсарам лігі з 2019 года з’яўляецца прадпрыемства *Optibet*.

Гісторыя
--------

Першы чэмпіянат Латвіі па футболе адбыўся ў 1922 годзе, калі чэмпіёнам стаў рыжскі «Кайзервальд». У 1927 годзе была створана Вышэйшая ліга, а першымі чэмпіёнамі лігі стала ліепайская «Алімпія», якая ўтрымлівала гэты тытул яшчэ два сезона. А ў 1930 і 1931 годзе чэмпіёнам Вышэйшай лігі станавіўся рыжскі ФК.

З 1992 года, калі Латвія вярнула незалежнасць, 13 раз запар чэмпіёнам станавіўся «Сконта», у 2005 годзе серыю перамог перапыніў ліепайскі «Металург». З 2006 па 2008 гады чэмпіёнам з’яўляўся «Вэнтспілс», у 2009 годзе чэмпіёнам стаў ліепайскі «Металург», у 2010 годзе чэмпіёнам у 14-ы раз стаў «Сконта». У 2011 годзе тытул зноў вярнуў «Вэнтспілсу».

### 1991

Некаторыя выданні і публіцысты адносяць чэмпіянат 1991 да паўнавартаснага чэмпіянату Латвіі па футболе. Але, па-першае, незалежнасць была атрымана 22 жніўня 1991 года (а чэмпіянат пачаўся вясной), а, па-другое, усе самыя моцныя каманды ў ім не ўдзельнічалі — рыжская «Пардаўгава» гуляла ў Першай саюзнай лізе, а елгаўскі РАФ — у 6-й зоне Другой лігі.

Фармат
------

10 клубаў Вышэйшай лігі на працягу сезона праводзяць па чатыры гульні з кожным іншым клубам (па дзве гульні дома і ў гасцях) — усяго кожны клуб праводзіць па 36 гульняў, усяго запланавана 180 гульняў. Восем першых па выніках турніру каманд гарантуюць сабе месца ў Вышэйшай лізе. Апошняя каманда вылятае ў Першую лігу, яе месца займае чэмпіён Першай лігі. Яшчэ адно месца разыгрываецца ў пераходных гульнях паміж 9-й камандай Вышэйшай лігі і 2-й камандай Першай лігі.

Зноскі
------

1. ↑  Гісторыя сезона 1991 года на LFF

Спасылкі
--------

* Сайт Латвійскай футбольнай федэрацыі  (лат.)
* Сайт Лігі Архівавана 17 сакавіка 2018.  (лат.)
* Чэмпіянат Латвіі на сайце «Архіў галоў»  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 313507878 |

| ⛭Вышэйшыя лігі Еўропы (УЕФА) |
| --- |
| Дзеючыя | 
* Азербайджан
* Албанія
* Англія
* Андора
* Арменія
* Аўстрыя
* Балгарыя
* Беларусь
* Бельгія
* Боснія і Герцагавіна
* Венгрыя
* Германія
* Гібралтар
* Грузія
* Грэцыя
* Данія
* Ізраіль
* Ірландыя
* Ісландыя
* Іспанія
* Італія
* Казахстан
* Кіпр
* Косава
* Латвія
* Літва
* Люксембург
* Македонія
* Малдова
* Мальта
* Нарвегія
* Нідэрланды
* Партугалія
* Паўночная Ірландыя
* Польшча
* Расія
* Румынія
* Сан-Марына
* Сербія
* Славакія
* Славенія
* Турцыя
* Украіна
* Уэльс
* Фарэры
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чарнагорыя
* Чэхія
* Шатландыя
* Швейцарыя
* Швецыя
* Эстонія

 |
| Незарэгістраваныя | 
* Востраў Мэн
* Паўночны Кіпр

 |
| Неіснуючыя | 
* Чэхаславакія
* Усходняя Германія
* Сербія і Чарнагорыя
* СССР
* Югаславія

 |
**Музей Вяйнё Аалтанена** (фінск.: Wäinö Aaltosen museo) — калекцыя твораў фінскага скульптара Вяйнё Аалтанена, а таксама калекцыя сучаснага мастацтва. Музей размешчаны ў Турку, на беразе Аўраёкі.

Гісторыя
--------

У сакавіку 1964 года гарадскі савет Турку прыняў рашэнне аб заснаванні ў горадзе музея сучаснага мастацтва на што было атрымана згода Вяйнё Аалтанен, які падарыў гораду частку сваёй асабістай калекцыі.

У кастрычніку 1965 пачалося будаўніцтва сучаснага будынка, спраектаванага сынам Вяйнё Аалтанен — Маці Аалтаненам і яго жонкай Ірмай Аалтанен. Сам скульптар прымаў удзел у праектоўцы ўнутранай прасторы музея.

Музей быў афіцыйна адкрыты 17 верасня 1967 г. і увабраў у сябе калекцыю скульптур і карцін Вяйнё Аалтанен, а таксама калекцыі твораў жывапісу, графікі і скульптуры сучасных фінскіх і замежных майстроў.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Музей Вяйнё Аалтанена**
* Старонка музея Вяйнё Аалтанена Архівавана 17 верасня 2011.  (фін.)

1. ↑   Праверана 30 студзеня 2020.
Музей «Баўбляй»
**«Баўбляй»** — першы музей у Літве (1812), самы малы музей у свеце, размяшчаецца ў вёсцы Біётай (Шылальскі раён, 7 км да поўначы ад г. Скаўдзвіле), з 1962 «Баубляй» — філіял шяуляйскага музея «Аушры» (літ.: «Aušros» muziejus), у 1969 абвешчаны помнікам гісторыі рэспубліканскага значэння.

Пабудаваны ў 1812 г. Дыянісіям Пашкевічам (Дзыянізасам Пошкам) з двух ацалелых і выдаўблёных частак вядомага дуба Баўбліс у якасці скарбонкі для захоўвання старажытнасцей — прыватнага музея. У музеі захоўваліся археалагічныя знаходкі, косткі маманта, старажытная зброя, рыцарскія панцыры, нумізматычная калекцыя, бібліятэтка з 200 кніг, партрэты вядомых навукоўцаў, філосафаў, паэтаў. Музей ад пачатку існавання і да сёнешняга дня наведваюць турысты. Частка збораў музея загінула падчас Першай сусветнай вайны. Цяпер над музеям «Баубляй» узвялі шкляны купал.
**Музей Ванкувера** (англ.: Museum of Vancouver (MOV), раней **Vancouver Museum**) — самы вялікі грамадзянскі музей Канады. Музей Ванкувера быў адкрыты ў 1894 годзе; у 2008 годзе яго канцэпцыя была цалкам перапрацавана. Музей знаходзіцца ў адным будынку з Касмічным цэнтрам імя Макмілана  (англ.) (бел..

Інфармацыя пра музей
--------------------

Музей быў заснаваны Асацыяцыямі мастацтва, навукі і гісторыі Ванкувера і быў адкрыты 17 красавіка 1894 года. Экспазіцыі размяшчаліся ў розных месцах, пакуль музей не здабыў сваё сталае месца ў цэнтры Карнегі  (англ.) (бел. 15 красавіка 1905. У 1968 годзе музей быў пераназваны ў *Музей Стагоддзя Канады* і быў перамешчаны ў будынак, у якім размяшчаецца дагэтуль, а ў 1981 вярнуў сваю ранейшую назву. Увесну 2009 была прадстаўлена новая канцэпцыя музея як адлюстравання горада, яго гісторыі і жыхароў. У 2010 за паспяховае развіццё гэтага новага кірунку музей атрымаў узнагароду ад Канадскай Асацыяцыі Музеяў (Canadian Museums Association).

У зборы музея знаходзяцца розныя артэфакты, сабраныя па ўсім свеце, сярод якіх мумія, набытая ў Егіпце, калекцыі XIX і XX стагоддзяў.

Зноскі
------

1. ↑  "Our detailed History, "Museum of Vancouver online Архівавана 19 ліпеня 2011..
2. 1 2  History of the Museum Архівавана 26 жніўня 2011.

Спасылкі
--------

* museumofvancouver.ca — афіцыйны сайт Музея Ванкувера

  


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1114080519 · NKC: ko2017966066, ko2017966063 · SUDOC: 159632269 · VIAF: 315087388 |
**Музей-сядзіба Г. Р. Дзяржавіна** — асабняк Гаўрыла Раманавіча Дзяржавіна ў Санкт-Пецярбургу, на набярэжнай Фантанкі, 118, па суседстве з Дзяржавінскім завулкам. З 2003 года літаратурна-мемарыяльны музей, філіял Усерасійскага музея А. С. Пушкіна.

Гарадская сядзіба складаецца з асабняка паэта, двух парных флігеляў, невялікага гасцявога корпуса і аранжарэі. Асабняк на Фантанцы і абставіны яго будаўніцтва абыграны ў вершах паэта «Да першага суседа» (1780) і «Да другога суседа» (1791), звернутых да адкупшчыка М. С. Голікава і палкоўніка М. А. Гарноўскага, адпаведна.

У 1846 годзе будынак быў перабудаваны знутры для патрэб Рымска-каталіцкай духоўнай калегіі, фактычна ператварылася ў рэзідэнцыю каталіцкага арцыбіскупа-мітрапаліта. У савецкі час унутры знаходзіліся камунальныя кватэры.

Рашэнне аб музеефікацыі прынята ў 1998 годзе. Інтэр’еры адноўлены ў стылі екацярынінскай эпохі (на аснове вядомых аналагаў) у 2002—2003 гг. (праект інстытута «Ленпроектреставрация»). Першых наведвальнікаў музей прыняў 28 мая 2003 года.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Заву́жальскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Завужаль.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Холмецкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Рэчыцкага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Холмецкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рогаў.
**Міхаіл Сафронавіч Рогаў** (17 кастрычніка 1916 — 25 кастрычніка 1944) — савецкі ваеннаслужачы, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (24 сакавіка 1945 года).

Біяграфія
---------

Рогаў М. С. беларус па нацыянальнасці, нарадзіўся ў вёсцы Верхняя Алба ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння шасці класаў працаваў у калгасе. У шэрагі Чырвонай Арміі ўступіў у 1939 годзе.

Удзельнічаў у Вялікай Айчыннай вайне з 1941 года. Ваяваў на Паўднёвым, Паўднёва-Заходнім і 2-м Украінскім франтах. Старшыня Рогаў М. С. быў старшынёй эскадрону 223-га кавалерыйскага палка (63-я кавалерыйская дывізія, 5-й гвардзейскі кавалерыйскі корпус, 2-й Украінскі фронт), калі 29 жніўня 1944 года ўдзельнічаў у прарыве значна умацаванай абароны ворага каля горада Ясы. Узначаліўшы добраахвотніцкую групу, якая ўключала, акрамя яго, трох чалавек, Рогаў змог, скрытна абыйшоўшы ўмацаванні праціўніка з флангу і пераадолеўшы міннае поле, атакаваць траншэю ворага, знішчыўшы пры гэтым разлік станковага кулямёта і дот і садзейнічаў паспяховаму руху палка наперад. 24 сакавіка 1945 года Рогаву М. С. было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

25 кастрычніка 1944 года, пры вызваленні Венгрыі, Рагоў загінуў у баі і быў пахаваны ў горадзе Надькала  (руск.) (бел..

Памяць
------

Імем Рогава М. С. названая сярэдняя школа на яго радзіме. У 1967 годзе на будынку гэтай школы ўсталявалі ў гонар Рогава мемарыяльную дошку.

Мемарыяльная дошка Герою Савецкага Саюза М. С. Рогову ўстаноўлена на будынку сельскага дома культуры хутара Заходні Ленінградскага раёна Краснадарскага краю. Тут з 1933 года Міхаіл Рогаў працаваў у калгасе і адсюль пайшоў на фронт. Імя Героя Савецкага Саюза М. С. Рогава носіць мясцовае МБАУ ААШ № 27.

Узнагароды
----------

* Герой Савецкага Саюза (24 сакавіка 1945 года);
* ордэн Леніна.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Герои Советского союза / Пред. ред коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2. Любов — Яршук. — С. 358-359. — 869 с.
2. 1 2 3  Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Гомельская вобласць. — Мн.: БелСЭ, 1985. — С. 173. — 371 с. — 8 000 экз.
3. ↑  Гарады і вёскі Беларусі / Рэдкал. Г. П. Пашкоў і інш.. — Мінск: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2004. — Т. 1, кн. 1. Гомельская вобласць. — С. 424. — 632 с. — ISBN 985-11-0303-9.
4. ↑  ЦАМО, ф. 33, оп. 793756, д. 40 у электронным банку дакументаў «Подзвіг Народа»
5. ↑  МБОУ ООШ № 27 имени М С.

Літаратура
----------

* Рогаў Міхаіл Сафронавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 392. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* Навечно в сердце народном. — Мн. 1984. — С. 437.

Спасылкі
--------

Міхаіл Сафронавіч Рогаў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 134992 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Андрэеўскі сельсавет.
**Андрэ́еўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Андрэеўка.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Рэчыцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Ровенска-Слабадскога сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Гарыхвостка-чарнушка**, **рудахвостка-чарнушка** (*Phoenicurus ochruros*) — птушка сямейства мухалоўкавых.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 14-15 см, размах крылаў 23-26 см. Дарослы самец чорны з белым люстэркам на крыле, у негнездавы перыяд крыху больш светлы і без люстэрка. Самка, маладыя і самец у першым уборы (без люстэрка на крыле) з цёмным, карычнева-бурым нізам цела. Хвост вельмі рухавы, рыжавата-чырвоны. Песня ціхая, аднатонная, нагадвае скрып. Крык — звонкае «ф'юіць-цік-цік».

Пашырэнне
---------

Арэал: Еўропа (акрамя паўночнага ўсходу), Крым, Каўказ, Малая Азія, Блізкі Усход, поўнач Ірана і Ірака, Цэнтральная і Усходняя Азія, паўночны захад Афрыкі. На Беларусі звычайны на гнездаванні від.

Жыве ў гарах да снегавой мяжы, насяляе патрэсканыя скалы паблізу адкрытых месцаў, скалістае ўзбярэжжа, будынкі і руіны; на нізінных тэрыторыях — рознага тыпу прамысловыя пабудовы, будынкі ў гарадах і вёсках.

Папуляцыі з Заходняй і Паўднёвай Еўропы, а таксама з Азіі — аселыя, іншыя — пералётныя. Месца зімовак: Паўднёвая Еўропа і Азія, Аравійскі паўвостраў, Паўночная Афрыка.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Корміцца пераважна насякомымі.

Самка на гняздзе з птушанятамі, Германія
Гняздо ў шчылінах пабудоў і скал, часам у напаўадкрытых штучных гнездавых скрынках, часам займае старыя гнёзды ластавак. Яно вельмі няшчыльнае, заўсёды прыкрытае чым-небудзь зверху (навіс скалы, дах будынка і г.д.). Знешняя частка гнязда з вялікай колькасці карэньчыкаў і сцёблаў раслін, унутраная — з карэньчыкаў, укладзеных па крузе. Багатая высцілка з валосся, шэрсці і пёраў. Гнёзды ў гарах з прымессю вялікай колькасці моху і сухога лісця.

Яйкі (5-6, часам 2-8) крыху падоўжаныя, з тупым вузейшым канцом, белыя, бліскучыя, рэдка з блакітным бляскам або дробнымі карычневымі крапінкамі. Памеры: 19,0 х 14,5 мм.

Падвіды
-------

* *P. o. ochruros* — Малая Азія, Каўказ, паўночныя Іран і Ірак;
* *P. o. gibraltariensis* — Еўропа ад паўднёвай Іспаніі да да Крыма;
* *P. o. atterimus* — Партугалія, паўднёвая Іспанія, паўднёва-заходняя Афрыка;
* *P. o. semirufus* — Блізкі Усход;
* *P. o. phoenicuroides* — Цэнтральная Азія;
* *P. o. rufiventris* — Гімалаі, Тыбет, паўднёва-заходні Кітай.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 349 [1] с. іл.
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Brockhaus |
| Таксанамія | Avibase · eBird · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4159276-1 · LCCN: sh85014608 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Быкаў.

**Міхаіл Сямёнавіч Быкаў** (1922—1991) — падпалкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1946).

Біяграфія
---------

Міхаіл Быкаў нарадзіўся 16 кастрычніка 1922 года ў горадзе Жлобіне (цяпер — Гомельская вобласць Беларусі) у рабочай сям'і. Скончыў дзевяць класаў школы № 6 горада Бабруйска, пасля чаго працаваў слесарам-мантажнікам на аўтабазе, адначасова вучыўся ў аэраклубе. У 1940 годзе быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У тым жа годзе Быкаў скончыў ваенную авіяцыйную школу пілотаў у Адэсе. З чэрвеня 1941 года — на Заходнім, Бранскім, 1-м і 4-м Украінскіх франтах Вялікай Айчыннай вайны. Да красавіка 1945 года капітан Міхаіл Быкаў камандаваў эскадрылляй 571-га штурмавога авіяпалка 224-й штурмавой авіядывізіі 8-га штурмавога авіякорпуса 8-й паветранай арміі 4-га Украінскага фронту.

Да сярэдзіны красавіка 1945 года Быкаў здзейсніў 174 баявыя вылеты, падчас якіх здзейсніў штурмоўку і знішчыў 52 танкі, 40 артылерыйскіх гармат, 12 самалётаў на аэрадромах, 12 складоў з боепрыпасамі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 мая 1946 года капітан Міхаіл Быкаў быў ганараваны высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалю «Залатая Зорка».

Пасля заканчэння войны Быкаў працягнуў службу ў Савецкай Арміі. У 1948 годзе ён прайшоў падрыхтоўку да палётаў у складаных метэаралагічных умовах, у 1952 годзе — скончыў Вышэйшыя лётна-тактычныя курсы. У 1954 годзе ў званні падпалкоўніка Быкаў быў звольнены ў запас. Пражываў у Бабруйску, працаваў інспектарам па кадрах мясцовага дарожна-будаўнічага кіравання. Сканаў 30 красавіка 1991 года.

Быў таксама ўзнагароджаны трыма ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнамі Аляксандра Неўскага, Айчыннай вайны 1-й і 2-й ступеняў, Чырвонай Зоркі, а таксама шэрагам медаляў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Быков Михаил Семёнович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 95. — 737 с.
2. 1 2 3 4 5  Быков Михаил Семёнович (руск.). . Архівавана з першакрыніцы 22 верасня 2012. Праверана 2012-5-23.
3. ↑  Большая биографическая энциклопедия. 2009.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382
* Герои Советского Союза — могилевчане. Минск, 1965. / стр.30-32.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. Минск,1984. / стр.82.

Спасылкі
--------

Міхаіл Сямёнавіч Быкаў на сайце «Героі краіны»
**Міхаіл Сцяпанавіч Бастынец** (1896, г. Пінск — 27 кастрычніка 1954) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Беларусі ў гады Грамадзянскай вайны.

Па заданні Палескага камітэта РСДРП(б) арганізоўваў бальшавіцкія вочкі ў частках Гомельскага гарнізона і ў мінскіх аўтамайстэрні (1917). У 1918 годзе член Палескага падпольнага камітэта РКП(б), Гомельскага падпольнага ВРК і начальнік штаба партызанскіх атрадаў.

Удзельнічаў у распрацоўцы плана вызвалення Гомеля, кіраваў забастоўкай і паўстаннем рабочых горада (28.12.1918 — 5.1.1919) супраць нямецкіх акупантаў. З 1919 года на Заходнім фронце ў Гомельскім пралетарскім батальёне. З 1921 года на партыйнай і гаспадарчай рабоце. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Бастынец Михаил Степанович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 44. — 737 с.
**Томас Бёрберы** (англ.: Thomas Burberry; 27 жніўня 1835 — 4 красавіка 1926) — заснавальнік міжнароднай сеткі Burberry  (руск.) (бел. аднаго з найбуйнейшых швейных прадпрыемстваў Вялікабрытаніі. Таксама вядомы тым, што вынайшаў і запатэнтаваў габардзін.

Біяграфія
---------

Свой першы магазін Томас Бёрберы адкрыў у горадзе Бейзингсток (дзе раней вучыўся ў школе драпіроўшчыкаў) у 1856 годзе — ва ўзросце 21 года.

У 1888 годзе кампанія Burberry, прадставіўшы трывалую, водатрывалую і дыхальную тканіну пад назвай габардзін, аформіла на яе патэнт і стварыла воданепранікальную вопратку ў пачатку наступнага стагоддзя. У 1891 годзе сетка пашырылася, адкрыўшы краму ў Лондане. У 1901 годзе быў распрацаваны лагатып з выявай коннага рыцара і дададзены на адзенне, прызначанае для вольнага часу і спорту, а таксама на плашчы.

У 1911 годзе кампанія Burberry апранула Руаля Амундсена, першага чалавека, які дасягнуў Паўднёвага полюса, і Эрнэста Шэклтана, які ўзначаліў экспедыцыю па перасячэнні Антарктыкі.

У 1914 годзе ваеннае ведамства даручыла кампаніі адаптаваць афіцэрскае паліто для салдат, і пасля вайны яно стала асновай для распрацоўкі такога верхняга адзення, як трэнч  (руск.) (бел..

Томас Бёрберы памёр 4 красавіка 1926 года ва ўзросце 90 гадоў.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Архівавана 21 студзеня 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Оксфардскі біяграфічны |
**Рахіт** (ад грэч. ῥάχις — *пазванічнік*) — хвароба дзяцей ранняга ўзросту (ад 2 месяцаў да года) і маладняку жывёлы, абумоўленая дэфіцытам у арганізме вітаміну D.

Развіваецца ў выніку зніжэння паступлення вітаміну з ежай (кормам) і (або) недастатковасцю яго ўтварэння ў скуры пад уплывам ультрафіялетавых прамянёў. Пры рахіце парушаецца абмен кальцыю і фосфару, шэрагу мікраэлементаў, бялку, адзначаецца недахоп вітамінаў груп B і C.

Захваральнасць больш высокая ў асенне-зімовы перыяд. У дзяцей затрымліваецца развіццё, парушаецца фарміраванне касцей, зніжаецца імунітэт і інш. у выніку парушаецца асанка, бывае малакроўе, карыес і інш.

Лячэнне: ультрафіялетавае апрамяненне скуры, прэпараты вітаміну D.

У жывёлы на рахіт найчасцей хварэюць парасяты, шчаняты, ягняты.

Зноскі
------

1. ↑  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 4 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Энцыклапедычны лексікон · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12259598x · LCCN: sh85113950 · NDL: 00567048 · NKC: ph916387 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Нан (значэнні).

**Нан** (тайск. น่าน) — горад на поўначы Тайланда, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі. Насельніцтва — 20 413 чалавек (2005). Горад размешчаны недалёка ад мяжы з Лаосам на правым беразе ракі Нан. З Бангкокам, размешчаным за 670 км на поўдзень, горад звязваюць авіярэйсы чатыры разы на тыдзень. З суседнімі гарадамі існуюць рэгулярныя аўтобусныя зносіны. У горадзе дзейнічае музей, захаваліся старажытныя будынкі, у тым ліку старыя ваты і гарадская сцяна.

Зноскі
------

1. ↑   — Department of Provincial Administration.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13012489'></a>
2. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15). — карта Тайланда
**Музей «Горадабудаўніцтва і побыт г. Таганрога»** — помнік архітэктуры і культуры ў стылі «мадэрн», пабудаваны ў 1912 годзе. Уваходзіць у склад Таганрогскага дзяржаўнага літаратурнага і гістарычна-архітэктурнага музея-запаведніка.

Апісанне
--------

Музей «Горадабудаўніцтва і побыт г. Таганрога» мае значную архітэктурную каштоўнасць для Таганрога, знаходзіцца ў ажыўленым гарадскім цэнтры. Будынак (раней дом збожжагандляра Я. І. Шаронава) - архітэктурны і культурны помнік у стылі «мадэрн», быў збудаваны ў 1912 годзе, аўтарам праекта быў сябар А. П. Чэхава, акадэмік-архітэктар Ф. В. Шэхтэль.

Асноўны фасад з'яўляецца найвялікай выбітнасцю будынка. Структура помніка пабудавана на асіметрыі. Унікальны ў сваім родзе мазаісты фрыз зроблены з маёлікі, яго кампазіцыя злучае шэраг сюжэтных груп. Падчас вывучэння будынка з'явіліся цверджанні, што пано былі зроблена па эскізах М. Рэрыха, М. Урубеля, В. Васняцова ў Абрамцаўскай майстэрні побач з Масквой. Мазаікі прысвечаны сюжэтам рускіх былін. Асабняк з'яўляецца адзінай у рэгіёне славутасцю, дзе на фасадзе ўжыта манументальнае малярства.

У савецкія часы ў будынку размяшчаліся розныя ўстановы, у 1981 годзе быў адкрыты музей «Горадабудаўніцтва і побыт г. Таганрога». У экспазіцыі пададзены раёны старога Таганрога, старыя фота, паштоўкі, гарадскія планы, узоры мэблевага і дэкаратыўнага мастацтва XVIII—XX стагоддзяў, вырабы з рускага і заходне-еўрапейскага шкла, якія дэманструюць асаблівасці стылю побыту горада з пятроўскіх часоў да цяперашняга часу.

На цокальным паверсе будынка музея «Горадабудаўніцтва і побыт Таганрога» знаходзяцца чатыры выстаўныя залы, у якіх рэгулярна праводзяцца розныя выставы, тэматычныя вечары і іншыя культурныя падзеі.

Зноскі
------

1. ↑  Музей «Градостроительство и быт Таганрога» Официальный портал Правительства Ростовской области
2. ↑  Музей «Градостроительство и быт г. Таганрога» Архівавана 10 лістапада 2017. Министерство культуры Ростовской области
3. ↑  Музей «Градостроительство и быт города Таганрога» ИнфоТаганрог
**Музей-кватэра А. Блока** (Санкт-Пецярбург, вул. Дзекабрыстаў, д. 57) — музей у Санкт-Пецярбургу. Філіял Музея гісторыі Санкт-Пецярбурга.

Музей складаецца з дзвюх частак: мемарыяльнай кватэры на 4-м паверсе (кватэра № 21), створанай на ўнікальных сапраўдных прадметах, якія належалі паэту, і літаратурнай экспазіцыі на 2-м паверсе (кватэра № 23), якая распавядае пра яго жыццё і творчасць.

Музей адкрыты 28 лістапада 1980 года, да стагоддзя з дня нараджэння паэта, у доме, дзе Аляксандр Аляксандравіч Блок пражыў, займаючы паслядоўна, з ліпеня 1912 года да сваёй смерці ў жніўні 1921 года, дзве кватэры.

Пасля смерці паэта яго архіў, бібліятэка і збор асабістых рэчаў захоўваліся яго жонкай — Л. Д. Блок. Пасля яе скону ў 1939 годзе яны былі перададзеныя ў Інстытут рускай літаратуры Акадэміі Навук СССР (Пушкінскі дом), дзе часткова экспанаваліся ў 1960—1970-х гадах.

У 2008 годзе ў кватэры № 21 адбылося адкрыццё экспазіцыі «Блок і яго атачэнне».
**Наначасці́нка** (англ.: nanoparticle) — часцінка, у якой адно ці некалькі вымярэнняў знаходзяцца ў нанамаштабе (таксама сустракаецца азначэнне тэрмінам *nanoparticulate* (літар. «наначасцінкавы»), але звычайна гэтае слова ўжываецца як прыметнік).

Паводле агрэгатнага аб'ёмнага стану, у нанатэхналогіях адмыслова адрозніваюць дым і парашок.

Паводле паходжання, выдзяляюць часцінкі *валавыя*, *сканструктаваныя* і *выпадковыя*. **Ва́лавыя часцінкі** (*bulk particles*): часцінкі, якія выпускаюцца прамысловасцю валавым спосабам. Прыкладамі такіх з'яўляюцца вугляродная чэрнь, дыаксід тытана, дымавы крэмній. **Сканструктаваныя часцінкі** (*engineered nanoparticles*): наначасцінкі, адмыслова распрацаваныя дзеля таго, каб мець пэўныя якасці або пэўную структуру. **Выпадковыя наначасцінкі** (*incidental nanoparticles*): наначасцінкі, створаныя як старонні вынік працэсаў чалавечай або прыроднай дзейнасці, напрыклад, зваркі, абмалоту, тачэння, згарання і інш.

Часам выдзяляюцца г.зв. **звыштонкія часцінкі ці наначасцінкі** (*ultrafine particle*); такі тэрмін ужываецца на перасячэнні сфераў прамысловай вытворчасці і вымярэння забруджання паветра.

Некаторыя геаметрычныя формы наначасцінак маюць адмысловыя назвы: **асікулярная (іголкавая) часцінка** (*acicular particle*, *needle shaped particle*), якая мае форму іголкі; **нанаро́г** (*nanohorn*): конус у нанамаштабе і з скрыўленай воссю; **нанацыбу́ліна (укладзеная наначасцінка)** (*nano-onion*, *nested nanoparticle*), складзеная з канцэнтрычных малекулярных структур-абалонак; рад формаў аб'ядноўваецца назвай нанавалакно (нанавус, нанастрыжань, нанапровад, нанастужка (нанапояс), нанашнур).

Тэрміналогія ў сферы нана-навук і нанатэхналогій станам на канец 2000-х гг. заставалася неканчаткова аформленай. Яе стандартызацыяй займаліся ТК ІСО 229, а таксама розныя нацыянальныя арганізацыі па стандартызацыі. Адной з прапановаў на ўнармаванне нана-тэрміналогіі з'яўляецца тымчасовая Публічная спецыфікацыя PAS 71 Брытанскага інстытуту стандартаў (BSI), выпушчаная ў 2005.

Гл. таксама
-----------

* Дэндрытавая часцінка
* Нанакластэр
* Нанакрышталь
* Нанаядро

Зноскі
------

1. ↑  BSI PAS 71.

Літаратура
----------

* BSI PAS 71:2005. Vocabulary. Nanoparticles. — BSI. ISBN 0 580 45925 X
Міндэльскае зледзяненне (сінім колерам)
**Мі́ндэльскае зледзяне́нне**, або **мідэль** (ням.: Mindel-Kaltzeit, таксама *Mindel-Glazial, Mindel-Komplex*) — раннеплейстацэнавае зледзяненне ў Альпах. Назва паходзіць ад р. Міндэль  (руск.) (бел. прытока Дуная, на тэрыторыі Германіі. Уключае 2 зледзяненні. Тэрмін міндэльскае зледзяненне пашыраны і для скандынаўскага зледзянення. На тэрыторыі Заходняй і Сярэдняй Еўропы адпавядае англійскаму і эльстэрскаму, Польшчы — сакскаму, Расіі — окскаму, Паўночнай Амерыкі — канзаскаму зледзяненням, на тэрыторыі Беларусі — бярэзінскаму зледзяненню.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
**Музей Антаніна Дворжака** (чэшск.: Muzeum Antonína Dvořáka) — музей на вуліцы Ке Карлаву ў горадзе Прага (Чэхія), экспазіцыя якога прысвечана жыццю і творчасці чэшскага кампазітара Антаніна Дворжака (1841—1904). З'яўляецца філіялам Чэшскага музея музыкі[cs], які, у сваю чаргу, з'яўляецца часткай Нацыянальнага музея.

Гісторыя
--------

Музей размешчаны ў будынку былога летняга палаца[cs] графа Яна Вацлава Міхны, таксама вядомым пад назвай «Віла Амерыка». Палацавы комплекс у стылі барока быў пабудаваны па заказе графа ў 1717—1720 гадах архітэктарам Кіліянам Ігнацам Дынцэнхоферам, і ўяўляе сабой галоўны будынак з двума невялікімі павільёнамі па баках, абнесены барочнай чыгуннай агароджай. Дворык перад палацам упрыгожаны скульптурамі пор года, сатыраў і дзвюх барочных ваз. У 1843 годзе палацавы комплекс быў набыты горадам Прагай.

У 1932 годзе па просьбе «Таварыства Антаніна Дворжака» горад перадаў яго для размяшчэння ў ім экспазіцыі, прысвечанага жыццю і творчасці чэшскага кампазітара, хоць сам ён ніколі не наведваў гэты будынак і жыў у іншым месцы.

Экспазіцыя
----------

У збор музея ўваходзіць архіў Антаніна Дворжака, які ўключае нотныя рукапісы, партытуры, асабістую перапіску, малюнкі, фатаграфіі, плакаты, бібліятэку, тэатральныя праграмы і афішы, а таксама асабістыя рэчы кампазітара, напрыклад, гусіныя пёры, якімі ён карыстаўся пры сачыненні музыкі, любімыя музычныя інструменты, плашч і берэт Кембрыджскага ўніверсітэта, атрыманыя ім у 1891 годзе пасля прысваення яму звання ганаровага доктара.

Апроч экспазіцыі, у музеі дзейнічаюць некалькі музычных праграм, якія знаёмяць наведвальнікаў з музычнай спадчынай Антаніна Дворжака і чэшскай музычнай традыцыяй. «Таварыства Антаніна Дворжака» працягвае навуковыя даследаванні ў вобласці творчасці кампазітара, і ў музеі праводзяцца лекцыі і спецыяльныя выстаўкі, прысвечаныя гэтай тэме.

З мая па кастрычнік тут праходзіць цыкл канцэртаў «Дзівосны Дворжак», падчас якіх наведвальнікаў сустракаюць артысты ў касцюмах канца XIX стагоддзя і музыканты Пражскай дзяржаўнай оперы выконваюць сачыненні кампазітара.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Музей Антаніна Дворжака
* Muzeum Antonína Dvořáka - Národní muzeum (чэшск.)
* Antonín Dvořák Museum (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 14847405f · GND: 6049763-4 · ISNI: 0000 0001 2205 5326 · NKC: ko2004175710 · VIAF: 168810976 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Музей Адама Міцкевіча.
**Музей Адама Міцкевіча** (польск.: Muzeum Adama Mickiewicza; турэцк.: Adam Mickiewicz Müzesi)  — музей у Стамбуле, размешчаны ў раёне Беяглу.

Заснаваны ў 1955 г. у памяць аб стагоддзі з дня смерці паэта пры садзейнічанні Літаратурнага музея ў Варшаве. Як вядома, пасля расійскай ссылкі з 1829 г. А. Міцкевіч жыў у Заходняй Еўропе. Але ў час Крымскай вайны ў 1855 г. ён выехаў у Турцыю, дзе ствараў польскія атрады для барацьбы з царскай Расіяй. Памёр раптоўна
ў час эпідэміі халеры ў Стамбуле ў 1855 г. Цела А. Міцкевіча было перавезена і пахавана ў Парыжы.

Музей знаходзіцца ў доме, дзе жыў паэт. Экспазіцыя музея ўключае многія дакументы і матэрыялы, якія расказваюць пра жыццё паэта, яго творчасць, вызваленчую барацьбу польскіх арганізацый. Прадстаўлены фотаздымкі Стамбула таго часу. У музеі знаходзіцца сімвалічная магіла паэта.

Літаратура
----------

* Музеі замежных краін : вучэб. дапам. для студэнтаў гіст. фак. спец. 1-23 01 12 «Музейная справа і ахова гісторыка-культурнай спадчыны (па напрамках)». У 2 ч. Ч. 2. Музеі Азіі, Амерыкі, Аўстраліі, Афрыкі / Л. У. Бярэйшык, А. А. Гужалоўскі. — Мінск : БДУ, 2008. — 247 с. : іл. ISBN 978-985-485-855-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Музей Адама Міцкевіча (Стамбул)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 156644975 |
**Рахіль Львоўна Блюман** (руск.: Рахиль Львовна Блюман; 1888, Магілёў — 1978, Масква) — савецкі музычны педагог, піяністка, грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў музычнай сям’і. У 1917 годзе скончыла Пецярбургскую кансерваторыю па спецыяльнасці «фартэпіяна».

У 1919 годзе арганізавала музычную школу ў Магілёве, была кіраўніком пазашкольнай адукацыі пры Нарадукацыі, прымала актыўны ўдзел у арганізацыі Магілёўскага аддзела Саюза работнікаў мастацтваў. У пачатку 1920-х пераехала ў Маскву, дзе ў 1929 годзе ўзначаліла Акадэмічнае музыкальнае вучылішча пры Маскоўскай Дзяржаўнай кансерваторыіі імя Чайкоўскага і больш за трыццаць гадоў была яго кіраўніком (да 1959 года).

Адначасова з працай у вучылішчы Блюман некаторы час з’яўлялася дэканам вакальнага факультэта Маскоўскай кансерваторыі, паўгода выконвала абавязкі намесніка дырэктара кансерваторыі і каля года была намеснікам старшыні Саюза савецкіх кампазітараў.

Зноскі
------
Лекіф з выявай Тэсея і крыцкага быка. Эдынбургскі вазапісец. Каля 500 года да н. э. 
**Дэкаратыўная размалёўка** — арнаментальныя ці сюжэтныя кампазіцыі, выкананыя фарбамі на розных частках архітэктурных збудаванняў (манументальна-дэкаратыўная размалёўка), рэчах хатняга ўжытку (мэбля, посуд і інш.), ювелірных вырабах, творах мастацкага і сувенірнага прызначэння і інш.; від дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і манументальна-дэкаратыўнага мастацтва.

Жостаўская размалёўка
3 глыбокай старажытнасці ў многіх народаў свету вядома размалёўка па кераміцы, дрэве, метале, лаках і інш. (гл. Жостаўская размалёўка, Мсцёрская мініяцюра, Палехская мініяцюра, Растоўская фініфць, Фядоскінская мініяцюра, Хахламская размалёўка).

Беларусь
--------

На Беларусі манументальна-дэкаратыўная размалёўка вядома з XI ст. (фрэскі на сценах храмаў), з XVI ст. адзін з найбольш пашыраных відаў манументальнага жывапісу. 3 XV ст. вядома размалёўка па шкле (гл. мастацкае шкло), з XVII ст. — батык. У XVIII ст. размалёўкай дэкарыравалі вырабы Свержанскай і Целяханскай фаянсавых мануфактур. Размалёўкай эмалямі па метале і фарфоры (фініфць) аздаблялі дэталі абкладаў кніг, крыжы, літургічны посуд і інш. Здаўна ў побыце беларусаў вядомы пісанкі. 3 канца XIX ст. размалёўка вылучылася ў самастойны від народнага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і народных мастацкіх промыслаў, ёю аздаблялі інтэр’еры жылля, хатняе начынне, мэблю.

Маляваны дыван з млынам. Язэп Драздовіч, 1930-я 
У першай палове XX ст. пашырылася размалёўка па дрэве, паперы, тканіне, шкле (гл. Агоўскія куфры, Агоўская размалёўка, Беларускі народны роспіс на шкле, Давыд-Гарадоцкія куфры, Лідскія куфры, Нарачанска-дзісенскія дываны). 3 другой паловы XX ст. размаляваныя рэчы дэкаратыўна-прыкладнога і сувенірна-мастацкага характару (насценныя пано, кухонныя наборы, куфэркі, цацкі і інш.) выпускаюць прадпрыемствы мастацкай прамысловасці, ствараюць народныя майстры. Манументальна-дэкаратыўная размалёўка пашырана ў інтэр’ерах грамадскіх будынкаў.

Літаратура
----------

* Размалёўка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* Церашчатава В. В. Старажытнабе ларускі манументальны жывапіс XI—XVIII стст. Мн. 1986;
* Сахута Е. М. Говор В. А. Художественные ремесла и промыслы Белоруссии. Мн. 1988;
* Сахута Я. М. Народнае мастацтва Беларусі. Мн. 1997.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Абідаскі спіс.
Абідаскі спіс цароў з храма Рамсеса II
**Абідаскі спіс** або **Абідаская табліца** — пералік імён фараонаў з храма Рамсеса II ў Абідасе. Падобны на такі ж спіс з храма Сеці I, але ў горшым стане. Цяпер ён захоўваецца ў Брытанскім музеі ў Лондане; музей набыў спіс у 1837 годзе.

Спіс быў знойдзены раней за аналаг з храма Сеці ў мясцовасці, якая цяпер называецца Арабат-эль-Мадфуне, на левым беразе Ніла. Рэльеф быў аддзелен ад сцяны Жанам-Франсуа Мимутам (фр.: Jean-François Mimaut), французскім генеральным консулам у Александрыі. Тут, у старажытным храме горада Абту (Абідаса), Рамсес зрабіў надпіс, у яком ён ушаноўвае сваіх продкаў. Усяго было каля пяцідзесяці імён фараонаў, але з іх захавалася не больш за трыццаць. Картушы з імёнамі самога Рамсеса паўтараюцца дваццаць восем разоў. Спіс уяўляе адвольную выбарку са ўсяго рада Рамсесавых папярэднікаў. Меркаванні, якімі кіраваліся пры састаўленні пераліку, дакладна высветліць цяпер амаль немагчыма; пачатак табліцы не захаваўся. Пры пералічэнні продкаў Рамсеса, спіс раптам пераходзіць ад цароў XVIII дынастыі да цароў XII-й, нібы звязваючы гэтыя дынастыі. Далей у спісе ідуць 14 картушаў старажытнейшых фараонаў.

Абідаская табліца дапамагла Жану-Франсуа Шампальёну размясціць фараонаў XVIII дынастыі, а пасля — Карлу Лепсіусу суаднесці цароў з імёнамі Аменемхет і Сенусерт з царамі XII дынастыі Манефона. Спіс быў грунтоўна даследаваны егіптолагамі Шарлем Тэадулам Дэверыа (фр.: Charles-Théodule Deveria) і Эммануэлем Ружэ (фр.: Olivier-Charles-Camille-Emmanuel de Rougé).

Рэканструкцыя Абідаскай табліцы з храма Рамзеса II, выкананая Агюстам Марыетам у 1869-1880 гг.

Гл. таксама
-----------

* Абідаскі спіс цароў (Сеці I)
* Спіс фараонаў

Літаратура
----------

* *Strudwick N.*, Masterpieces of Ancient Egypt. — London: British Museum Press, 2006. — 352 p. — P. 204—205. — ISBN 0-7141-1972-5, ISBN 978-0-7141-1972-4

Спасылкі
--------

* Спіс цароў Егіпта з храма Рамсеса II (фотаздымкі царскага спіса) Архівавана 8 кастрычніка 2012. на сайце Брытанскага музея

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Абідаская табліца на Вікісховішчы |
Музей В. А. Трапініна і маскоўскіх мастакоў яго часу
**Музей В. А. Трапініна і маскоўскіх мастакоў яго часу** — маскоўскі музей у Замоскварэччы, прысвечаны рускаму мастацтву 1-й паловы XIX стагоддзя. Аснову калекцый музея — працы маскоўскага мастака-партрэтыста Васіля Трапініна. Таксама ў экспазіцыі — рускі партрэт XVIII — 1-й пал. XIX стагоддзя (мастакі: Іван Вішнякоў, Аляксей Антропаў, Іван Аргуноў, Фёдар Рокатаў, Дзмітрый Лявіцкі, Уладзімір Баравікоўскі, Арэст Кіпрэнскі, Пётр Сакалоў, Аляксандр Брулоў і іншыя). За 40 гадоў калекцыя музея павялічылася амаль у 10 разоў.

У музеі таксама знаходзіцца вялікая колькасць твораў дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва таго ж часу (фарфор, шкло, бронза, пацеркавае шыццё і інш.).

Музей заснаваны ў 1969 годзе вядомым маскоўскім калекцыянерам Ф. Я. Вішнеўскім, які перадаў гораду свой асабняк і 250 мастацкіх твораў жывапісу, графікі і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. Адкрыццё адбылося 11 лютага 1971 года.
**Кайса Маргарэта Бергквіст** (шведск.: Kajsa Margareta Bergqvist; нар. 12 кастрычніка 1976, Солентуна (камуна), Стакгольм, Швецыя) — шведская чэмпіёнка свету і Еўропы па скачках у вышыню, лаўрэатка Нацыянальнай спартыўнай узнагароды, медаля «Брагдгулд». Пасол добрай волі ЮНІСЕФ.

Рэкорды
-------

Уладальніца сусветнага рэкорду сярод жанчын па скачках у вышыню ў памяшканні — 208 см. Гэты вынік уваходзіць у чацвёрку лепшых скачкоў у вышыню ў гісторыі. Акрамя Кайсы адзнаку 208 см на афіцыйных спаборніцтвах пераадольвалі толькі Стэфка Кастадзінава (якая таксама ўстанавіла сусветны рэкорд 209 см) і Бланка Улашыч. Аднак апошнія дзве спартсменкі дасягнулі гэтых вынікаў на адкрытым стадыёне.

Рост Кайсы — 175 см, вага — 59 кг. Пры такім невысокім для спартсменкі росце яе вынікі асабліва дзіўныя. Для параўнання: рост Стэфкі Кастадзінавай — 180 см, Бланкі Улашыч — 193 см. Кайса валодае нефармальным рэкордам рознасці скачка ў вышыню і росту, які складае 33 см.

Медалі
------

**Алімпійскія гульні**

* Летнія Алімпійскія гульні 2000 — *Бронза*

**Чэмпіянаты свету па лёгкай атлетыцы**

* Эдмантан (2001) — *Бронза*
* Парыж (2003) — *Бронза*
* Хельсінкі (2005) — *Золата*

**Чэмпіянаты свету па лёгкай атлетыцы ў памяшканні**

* Лісабон (2001) — *Золата*
* Бірмінгем (2003) — *Золата*

**Чэмпіянаты Еўропы**

* Мюнхен (2002) — *Золата*
* Гётэбарг (2006) — *Бронза*

**Чэмпіянаты Еўропы ў памяшканні**

* Гент (2000) — *Золата*
* Вена (2002) — *Срэбра*

**Дзяржаўныя ўзнагароды**

* Медаль Яго Вялікасці Караля (Швецыя)

Зноскі
------

1. 1 2 3  Характарыстыка Кайсы Бергквіст на сайце IAAF
2. ↑  Кайса Бергквіст на старонцы Міжнароднага алімпійскага камітэта

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics · МАК · Алімпійскі камітэт Швецыі · Česko-Slovenská filmová databáze · Discogs · Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Brockhaus · Munzinger |
**Музей А. С. Пашкевіч (Цёткі)** — музей, прысвечаны Алаізе Пашкевіч, які знаходзіцца ў г.п. Астрына Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці. Адзіны музей Цёткі ў Беларусі. Музей размешчаны ў памяшканні Астрынскай сярэдняй школы імя А. С. Пашкевіч (Цёткі).

Гісторыя
--------

У 1976 годзе быў арганізаваны літаратурна-краязнаўчы гурток пад кіраўніцтвам настаўніцы Галіны Багумілаўны Пугач, які ставіў сваёй мэтай збор матэрыялаў для музея А. С. Пашкевіч.

15 снежня 1982 года адбылося адкрыццё музея А. С. Пашкевіч (Цёткі) (загад № 49-а ад 8 верасня 1982 года).

З 1996 года кіраўнік музея — Балобан Ала Сямёнаўна, настаўнік беларускай мовы і літаратуры.

У 2006 годзе экспазіцыйна-выставачная плошча музея павялічылася, былі створаны новыя экспазіцыі.

У 1990 годзе музею было прысвоена званне "Выдатны школьны музей".

У 2017 годзе музей А.С.Пашкевіч (Цёткі) заваяваў першае месца на абласным этапе рэспубліканскага конкурсу літаратурных музеяў, які праходзіў у рамках акцыі «Жыву ў Беларусі і тым ганаруся».

У 2020 годзе музею быў прысвоены статус "народны".

Экспазіцыя
----------

Экспазіцыйна-выставачная плошча — 127.4 кв.м. фондасховішча – 12 кв.м. Колькасць экспанатаў усяго – 881, у т.л. асноўнага фонду – 606, дапаможнага – 275.  У музеі чатыры залы. 

Экспазіцыі першай залы прысвечаны жыццю і творчасці таленавітай беларускай паэтэсы, асветніцы і актыўнага дзеяча на ніве беларускай культуры пачатку ХХ ст. Каштоўныя экспанаты распавядаюць пра сям’ю Пашкевічаў, дзяцінства і юнацтва Алаізы, яе рэвалюцыйную і асветніцкую дзейнасць, вучобу і творчасць у Пецярбургу, Львове, Кракаве, Вільні і Мінску. Прадстаўлена мноства фотаздымкаў паэтэсы, яе родных і сяброў, выдатных дзеячаў культуры, якія аказалі ўплыў на станаўленне яе грамадзянскай пазіцыі і літаратурную творчасць. Экспанаты апошняй экспазіцыі расказваюць пра ўшанаванне памяці Цёткі.

Экспазіцыі «Шчучыншчына літаратурная» і «Гродзеншчына літаратурная» другой залы музея «Гучыць яе ліра нанова» знаёмяць наведвальнікаў з пісьменнікамі, выхадцамі з Прынёманскага краю, якія ідуць паэтычнай сцяжынкай, пратаптанай іх славутай зямлячкай. На стэндах размешчаны матэрыялы пра пісьменнікаў Шчучыншчыны, кнігі з аўтографамі аўтараў.

Экспанаты трэцяй, этнаграфічнай залы ствараюць атмасферу таго часу, калі жыла А.С. Пашкевіч. Тут сабраны разнастайныя прылады працы і прадметы побыту сялян канца ХІХ — пачатку ХХ ст.

У чацвёртай зале - экспазіцыя «Тут родзіцца думка за думкай…". Цікавыя матэрыялы расказваюць пра гісторыю развіцця адукацыі ў Астрыне.

Зноскі
------

1. ↑  Карэспандэнт "Звязды" наведала музей Цёткі
2. ↑  Новае інтэрв'ю з дыску "Постаці" — Галіна Пугач(недаступная спасылка)
3. ↑  Музей Цёткі – лепшы ў вобласці
4. ↑

Спасылкі
--------

* «Женщина с живой душой». Реквием для неутомимой Татьяны Алоизы Пашкевич
Абэрак у выкананні ансамбля народнага танца «Mali Gorzowiacy»
**Абэ́рак** (польск.: oberek ад obrót — абарот, вярчэнне) — польскі народны парны танец  (руск.) (бел.. Музычны памер трохдольны, тэмп  (руск.) (бел. хуткі. Аснова харэа-тэхнічны элемент — вярчэнне. Выконваецца ў суправаджэнні інструментальнай музыкі  (руск.) (бел. і жартоўных прыпевак. Зафіксаваны ў другой палове 19 ст. О. Кольбергам  (руск.) (бел. і М. Федароўскім як «шляхетны» танец, пашыраны ў вясковым побыце заходняй Беларусі. Найгрышы да абэрака захоўваюцца ў рэпертуары народных музыкантаў амаль на ўсёй тэрыторыі Беларусі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Абэрак