**Субкаманда́нтэ Інсурхе́нтэ Ма́ркас** (ісп.: Subcomandante Insurgente Marcos) — левы мексіканскі палітык, пісьменнік, філосаф, лідар і ідэолаг руху сапатыстаў, кіраўнік САНВ (1994—2014), аўтар больш за 200 эсэ і 21 кнігі.

Імя
---

Мяркуюць, што сапраўднае імя субкамандантэ — Рафаэль Себасцьян Гільен Вісэнтэ (ісп.: Rafael Sebastián Guillén Vicente), але сам ён гэта абвяргаў, сцвярджаючы, што «Маркас нарадзіўся 1 студзеня 1994 года» (дзень пачатку індзейскага паўстання). Маркас — сапраўднае імя аднаго з памерлага сябра субкамандантэ. Лідар сапатыстаў заявіў, што таго, кім ён быў у пачатку 80-х, «больш не існуе», таму яго былое імя «не мае ніякага значэння».

Біяграфія
---------

### Да 1994

Мексіканскі ўрад сцвярджаў, што Маркас наведваў езуіцкую школу ў Тампіка, дзе ён азнаёміўся з тэалогіяй вызвалення. Вышэйшую адукацыю атрымаў у Нацыянальным аўтаномным універсітэце Мексікі, пасля чаго атрымаў званне прафесара філасофіі ў сумежным універсітэце UAM.

У 1983 годзе Маркас адправіўся ў горы Ч’япас, каб пераканаць бедных індзейцаў майя арганізаваць і запусціць пралетарскую ревалюцыю супраць мексіканскай буржуазіі і федэральнага ўрада. Выслухаўшы яго прапанову, жыхары Ч’япаса «проста глядзелі на яго», а пасля адказалі, што яны не гарадскія рабочыя.

Ходзяць чуткі, што Маркас пакінуў Радзіму ў сярэдзіне 1980-х гадоў, з’ехаўшы ў Нікарагуа, каб служыць у сандыністаў пад псеўданімам *El Mejicano*. У канцы 1989 года Маркас вярнуўся ў Мексіку, каб дапамагчы стварыць «Сапатысцкай Арміі Нацыянальнага Вызвалення» (СВНВ) пры падтрымцы сандыністаў і сальвадорскага левага партызанскага атрада ФНВФМ.

### САНВ

Зімой 1994 пачалося індзейскае паўстанне ў мексіканскім штаце Ч’япас, якое рух сапатыстаў падтрымаў. Аднак урад хутка здушыў мяцеж, а САНВ прыйшлося ненадоўга залегчы на ​​дно.

У красавіку 2001 Субкамандантэ Маркас узначаліў мірны паход на Мехіка.

У чэрвені 2005 года ў рамках прэзідэнцкай кампаніі Маркас анансаваў «Іншую кампанію». Сапатысты не збіраліся вылучаць або падтрымліваць каго-небудзь з кандыдатаў на прэзідэнцкі пост, замест гэтага яны вылучылі патрабаванні прыняцця новай канстытуцыі, у якой былі б замацаваны агульнанацыянальная ўласнасць на натуральныя багацці Мексікі і аўтаномныя правы для 57 карэнных этнасаў.

У кастрычніку 2007 года Субкамандантэ Маркас праводзіць сустрэчу з прадстаўнікамі індзейскіх народаў Мексікі. Ён заявіў, што гэтае мерапрыемства прымеркавана да 515-годдзя ўварвання на зямлі індзейцаў, якія затым падвергнуліся «капіталістычнай псуты і эксплуатацыі».

У ліпені 2012 года Энрыке Пенья Ньета быў абраны прэзідэнтам Мексікі. Новы кіраўнік дзяржавы працягнуў праамерыканскую палітыку сваіх папярэднікаў. Сапатысты правялі пратэстныя акцыі ў штаце Ч’япас супраць новай улады. Сярод дэманстрантаў быў Субкамандантэ Маркас.

### Сыход з САНВ

У маі 2014 года ў заяве «Паміж святлом і ценем», размешчаным на сайту САНВ, субкамандантэ Маркас заявіў, што пакідае арганізацыю, сказаўшы, што «голас Сапатысцкай арміі нацыянальнага вызвалення больш не з’яўляецца маім голасам», патлумачыўшы гэта рашэнне «ўнутранымі зменамі» ў руху. Ён заявіў, што «мы вырашылі, што сёння Маркаса больш не існуе», дадаўшы, што гэта было яго апошняе паведамленне ў якасці лідара арміі і аспрэчыўшы чуткі пра сваю хваробу, сказаў, што яго місія — пракласці шлях для новага пакалення, якому трэба будзе з гэтага часу гаварыць ад імя арміі.

Творчасць
---------

Творчасць Субкамандантэ накіравана, па большай частцы, на барацьбу з неалібералізмам. Вельмі часта ў сваіх эсэ ён выкарыстоўвае іронію, прыпавесці і паэтычныя прыёмы, а таксама стыль магічнага рэалізму. Палітычная філасофія Маркаса, якую называюць таксама неасапатызмам, можа быць ахарактарызаваная як сумяшчэнне асноўных прынцыпаў марксізму і анархізму.

Вядомыя кнігі
-------------

* Субкамандантэ Маркас. Іншая рэвалюцыя. Сапатысты супраць новага сусветнага парадку. М .: Гілея, 2002. — (Гадзіна «Ч». Сучасная сусветная антыбуржуазная думка.). ISBN 5-87987-019-7
* Субкамандантэ Маркас. Чацвёртая сусветная вайна Архівавана 23 ліпеня 2012.. Екацерынбург: Ультра. Культура, 2005. — («Жизнь Zaпрещённых Людей»). ISBN 5-9681-0029-X

Зноскі
------

1. ↑  Rafael Guillen Vicente // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  *Gabriel García Márquez y Roberto Pombo*. Habla Marcos **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Cambio (Ciudad de México) (25 Mar 2001). Архівавана з першакрыніцы 3 чэрвеня 2012. Праверана 29 красавіка 2018. A discussion of Marcos’s background and views. Marcos says his parents were both schoolteachers and mentions early influences of Cervantes and García Lorca.
3. ↑  quoted in «First World, Ha! Ha! Ha! The Zapatista Challenge» Interview: Subcomandante Marcos, by Medea Benjamin. City Lights Books, San Francisco 1994. p. 70.
4. ↑  Norrell, Brenda. «Zapatistas Select Yaqui to Host Intercontinental Summit in Mexico.» *Narco News*
5. ↑
6. ↑  Лідар сапатыстаў пакідае рух| РИА Новости(недаступная спасылка)
7. ↑
8. ↑

Спасылкі
--------

* Субкамандантэ Маркас

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Notable Names Database |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 2126814 · BNC: a11690033 · BNE: XX822092 · BNF: 12470277q · CiNii: DA11093896 · GND: 119292114 · ICCU: CFIV160376 · ISNI: 0000 0001 2124 2656 · LCCN: n94070644 · NDL: 00954072 · NKC: xx0166447 · NLG: 79671 · NTA: 215809475 · SUDOC: 033891753 · VIAF: 23830820 |

 |