У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Матарам (значэнні).

| Гісторыя Інданезіі |
| --- |
|    |
| Храналогія |
| Дагістарычныя часы

|  |  |
| --- | --- |
| Пітэкантрап |  1,000,000 да н. э.
 |
| Чалавек флорэскі |  94,000–12,000 да н. э.
 |
| Культура Буні |  400 да н. э.
 |

 |
| Індуісцкія і будысцкія дзяржавы

|  |  |
| --- | --- |
| Дзяржава Салака |  130–362
 |
| Дзяржава Кутай |  350–1605
 |
| Дзяржава Тарума |  358–669
 |
| Дзяржава Калінга |  500-я–600-я
 |
| Дзяржава Мелаю |  600-я 
 |
| Дзяржава Шрывіджая |  600-я–1200-я
 |
| Дзяржава Сайлендра |  800-я–900-я
 |
| Дзяржава Галух |  669–1482
 |
| Дзяржава Сунда |  669–1579
 |
| Дзяржава Матарам |  752–1006
 |
| Дзяржава Балі |  914–1908
 |
| Дзяржава Кахурыпан |  1006–1045
 |
| Дзяржава Кедыры |  1045–1221
 |
| Дзяржава Дхармашрая |  1183–1347
 |
| Дзяржава Сінгасары |  1222–1292
 |
| Дзяржава Маджапахіт |  1293–1500
 |

 |
| Узнікненне ісламскіх дзяржаў

|  |  |
| --- | --- |
| Распаўсюджанне ісламу |  1200–1600
 |
| Султанат Тэрнатэ |  1257–1914
 |
| Султанат Пасай |  1267–1521
 |
| Дзяржава Пагаруюн |  1347–1833
 |
| Султанат Бруней |  1368–1888
 |
| Малакскі султанат |  1400–1511
 |
| Султанат Сулу |  1405–1851
 |
| Чырэбонскі султанат |  1445–1677
 |
| Султанат Дэмак |  1475–1548
 |
| Султанат Ачэх |  1496–1903
 |
| Султанат Бантам |  1526–1813
 |
| Султанат Каліньямат |  1527–1599
 |
| Султанат Матарам |  1500s–1700s
 |
| Султанат Джахор |  1528s–1877
 |
| Султанат Суракарта |  1745–1946
 |
| Султанат Джак'якарта |  1755–1945
 |
| Султанат Сіяк |  1725–1946
 |
| Султанат Дэлі |  1814–1946
 |
| Султанат Рыау-Лінга |  1824–1911
 |

 |
| Хрысціянскае каралеўства

|  |  |
| --- | --- |
| Каралеўства Ларантука[id] |  1600–1904
 |

 |
| Еўрапейская каланізацыя

|  |  |
| --- | --- |
| Партугальская Інданезія |  1512–1850
 |
| Галандская Ост-Індская кампанія |  1602–1800
 |
| Французскі і брытанскі перыяд |  1806–1815
 |
| Галандская Ост-Індыя |  1800–19421945–1950
 |

 |
| Утварэнне Інданезіі

|  |  |
| --- | --- |
| Нацыянальнае абуджэнне |  1908–1942
 |
| Японская акупацыя |  1942–1945
 |
| Вайна за незалежнасць |  1945–1950
 |

 |
| Незалежнасць

|  |  |
| --- | --- |
| Ліберальная дэмакратыя |  1950–1957
 |
| Накіроўваемая дэмакратыя |  1957–1965
 |
| Пераход да Новага парадку |  1965–1966
 |
| Новы парадак |  1966–1998
 |
| Акупацыя Усходняга Тымора |  1975–1999
 |
| Перыяд рэформ |  1998–сёння |

 |
| Па тэмахВалюта ·  Гаспадарка ·  Ваенная гісторыя |
| * Г
* Р
* П
 |

**Матарам** (індан.: Mataram Kuno) — сярэдневяковая яванская дзяржава (716—1016 гг.), адзін з галоўных культурных цэнтраў Паўднёва-Усходняй Азіі.

Гісторыя
--------

Найбольш раннім сведчаннем існавання старажытнай дзяржавы Матарам з'яўляецца сангальскі надпіс, зроблены на ўсходзе Явы ў 732 г. У ім ўзгадваецца раджа Сана, які кіраваў востравам Ява. Пасля яго смерці адзіная дзяржава распалася, але была аб'яднана раджам Санджая, заснавальнікам новай дынастыі. Асноўным цэнтрам дзяржавы Санджая сталі землі вакол вулкана Мерапі. У раннім сярэднявеччы яны атрымалі назву Матарам. У старажытных надпісах краіна апісваецца як багатая на рыс і золата. Ужо ў VIII ст. асноўнай рэлігіяй з'яўляўся індуізм, вялося будаўніцтва храмаў.

У першай трэці IX ст. заходняя частка Явы апынулася пад кантролем суматранскай дзяржавы Шрывіджая. Дынастыя Сайлендра, што паходзіла ад шрывіджайскіх манархаў, выступала ў якасці магутнага і небяспечнага саперніка дынастыі Санджая. Раджа Ракаі Пікатан (833—856 гг.) ажаніўся з прадстаўніцай дынастыі Сайлендра і прыняў будызм. Яго пераемнікі выкарыстоўвалі тытул махараджа, каб падкрэсліць сваю незалежнасць ад Шрывіджаі. Аднак пасля смерці Ракаі Пікатана адбыўся раскол. Фактычна ў Матараме ўсталяваліся дзве дынастыі, адна з якіх спавядала будызм, другая — індуізм.

У 929 г. з-за вывяржэння вулкана насельніцтва Цэнтральнай Явы масава мігрыравала на ўсход вострава. Там жа замацавалася новая дынастыя матарамскіх раджаў Ісьяна. У надпісе 937 г. узгадваецца нашэсце выхадцаў з Шрывіджаі. У другой палове X ст. адбылося ўзмацненне Матарама. У гэты перыяд пачалася экспансія на суседні Балі. Матарам здолеў умацаваць абарону і нават перайшоў у наступленне супраць Шрывіджаі. У 990—1006 гг. раджа Дхармавангса нават акупаваў землі вакол сучаснага Палембанга. Аднак у выніку гэтая акцыя была жорстка адпомшчана. У 1016 (або ў 1017) г. флот Шрывіджаі нечакана атакаваў сталіцу Матарам і знішчыў Дхармавангсу і яго сям'ю. Смерць манарха прывяла да хуткага заняпаду адзінай дзяржавы.

Сярод уцалелых сваякоў Дхармавансы быў балійскі прынц Эрланга. Ён збег у горы, але ўжо ў 1019 г. вярнуўся ў палітыку і да 1025 г. зноў аб'яднаў землі Ісьяна. Ён заключыў мірнае пагадненне з Шрывіджая і апекаваў як індуізм, так і будызм. Дзяржава Эрлангі з цэнтрам у Кахурыпане праіснавала да яго нечаканага адрачэння ў 1045 г.

Дзяржава і грамадства
---------------------

Сцэна прынясення дара, рэльеф з Прамбанана
Манархі Матарама лічыліся неабмежаванымі ўладарамі. Двор раджы *кадатван* з'яўляўся цэнтрам дзяржаўнай арганізацыі. Важнымі функцыямі манархаў былі рэлігійныя абрады, выданне законаў і суд. Пры двары жылі сваякі раджы. Яны складалі вышэйшы слой высакародных вяльможаў.

Падуладныя тэрыторыі разглядаліся як збор незалежных абшчын *вануа*, дзе інтарэсы раджы былі прадстаўлены дробнымі чыноўнікамі *ракаі* і *самгет*. У X ст. у выніку пабудовы складанай сістэмы ірыгацыі вылучыліся дзяржаўныя землі *сіма*, на якіх вырошчвалі рыс. Сіма за асобны падатак перадаваліся ў карыстанне абшчынам, але кантраляваліся чыноўнікамі, якія ўсё больш нагадвалі памешчыкаў. Кантроль над *сіма* мог перадавацца ад аднога чыноўніка да іншага за грошы. Валоданне *сіма* давалі ім дадатковыя прыбыткі і прывілегіі.

Грамадства Матарама падзялялася на чатыры касты. Касты брахманаў, кшатрыяў і вайш'яў не былі колькасна вялікімі. Асноўную частку насельніцтва прадстаўлялі шудры — пераважна сяляне-абшчыннікі. Сельская гаспадарка заставалася асноўнай галіной эканомікі. Даніну дзяржаве і чыноўнікам выплочвалі рысам. Запасы рысу вызначалі дзяржаўны і прыватны дабрабыт. У якасці грошай выкарыстоўваліся залатыя і сярэбраныя зліткі. У абшчынах і пры двары жылі рамеснікі. Таксама ўзгадваюцца прафесіі паляўнічых, салдат, музыкантаў, танцораў, маракоў і нават злодзеяў.

Галоўнымі дзяржаўнымі рэлігіямі былі індуізм і будызм, якія трапілі на Яву з Індыі праз Суматру. У аснове мясцовага індуізма палягаў шываізм. Будызм быў прадстаўлены вучэннем махаяна. Пры храмах меліся школы брахманаў, а таксама абшчыны будысцкіх манахаў. Некаторыя раджы ў канцы жыцця адракаліся ад прастола і праводзілі апошнія гады як пустэльнікі *рышы* або манахі. Разам з гэтым, захоўваліся некаторыя старажытныя анімістычныя вераванні і абрады. Вядома, што пры двары часцяком практыкавалі магію і звярталіся за дапамогай да шматлікіх духаў.

Культура
--------

Статуя Брахмы ў Прамбанане
### Літаратура

Пісьмовая культура дзяржавы Матарам фарміравалася пад моцным ўплывам індыйскай. Першыя вядомыя прысвячальныя надпісы (з VIII ст.) рабіліся на мове санскрыт. Той факт, што санскрыт таксама выкарыстоўваўся для складання імён і геаграфічных назваў, можа сведчыць пра вядзенне на ім дзяржаўная дакументацыі. Аднак менавіта ў перыяд існавання Матарам з'явілася старажытнаяванская мова каві. Першы вядомы надпіс на ёй быў зроблены ў 856 г. У IX ст. распаўсюдзілася форма паэтычных чатырохрадкоўяў *какавін*. Большасць знойдзеных твораў *какавін* — перакладная рэлігійная і эпічная літаратура. На старажытнаяванскую мову была перакладзена паэма «Рамаяна».

### Архітэктура

Пад уплывам індыйскіх узораў, на Яве ў перыяд дамінавання дзяржавы Матарам пачалося будаўніцтва *канды* — манументальных аднапакаёвых свяцілішчаў з купалападобным навершам. Яны складаюць аснову храмавага індуісцкага комплекса Прамбанан. На землях, што кантраляваліся будысцкай дынастыяй Сайлендра, была ўзведзена вялізарная ступа Барабудур. Акрамя таго, знойдзены іншыя храмавыя пабудовы і магільні. У старажытных прысвячальных надпісах узгадваюцца пабудовы ў форме лінгамаў.

### Выяўленчае мастацтва

Важнае месца ў аздабленні манументальных пабудоў адыгрывалі скульптурныя кампазіцыі і барэльефы. Звычайна яны адлюстроўвалі рэлігійныя сімвалы і сцэны з рэлігійных і эпічных тэкстаў. Аднак мастацкія творы таксама засноўваліся на асабістым вопыце стваральнікаў, таму дэманстравалі мясцовае жыццё, у тым ліку звычаі, вопратку, жывёльны і раслінны свет. Археолагамі знойдзены бронзавыя культавыя статуэткі, залатыя посуд і упрыгожванні.

Гл. таксама
-----------

* Султанат Матарам

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Матарам на Вікісховішчы |

* MATARAM KUNO (OLD MATARAM) KINGDOM OR MEDANG KINGDOM, CENTRAL JAVA, INDONESIA
* THE STORY OF MATARAM KINGDOM
* The Mataram Kingdom & Royal Palaces Архівавана 21 верасня 2010.
* The Sanskritization of Jawa