recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чарвінскі.

**Лука Лявонцьевіч Чарвінскі** (нар. 19 верасня 1904, в. Вялікае Бахава, цяпер Дубровенскі раён) — беларускі ўрач эпідэміёлаг, арганізатар аховы здароўя.

Біяграфія
---------

Скончыў фельчарска-акушэрскую школу (1925), Мінскі медыцынскі інстытут (1934). Старшы інспектар эпідаўпраўлення Народнага камісарыята аховы здароўя БССР (1935—1938), начальнік санітарна-эпідэміялагічнай станцыі Мінска  (ВД) (бел. (1938—1940). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Начальнік супрацьэпідэмічнага ўпраўлення Народнага камісарыята аховы здароўя БССР (1943—1944). Загадчык Гродзенскім абласным аддзелам аховы здароўя (1944—1949),
галоўны ўрач Гродзенскай абласной санітарна-эпідэміялагічнай станцыі  (ВД) (бел. (1949—1957), урач Гродзенскай гарадской санітарна-эпідэміялагічнай станцыі з 1957 года.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі (1943), медалём «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», медалём «За доблесную працу» (1946), ордэнам «Знак Пашаны» (1948), знакам «Выдатнік аховы здароўя».

Зноскі
------

1. 1 2 3  105 лет со дня рождения Луки Леонтьевича Червинского  (руск.)
2. ↑  ИСТОРИЯ СОЗДАНИЯ И СТАНОВЛЕНИЯ  (руск.)

Літаратура
----------

* Организаторы здравоохранения Республики Беларусь. — Минск, 2002. — С. 278; Руководители санитарно-эпидемиологической службы Республики Беларусь. — Минск, 2001. — С. 22.
**Палац Лакен** (фр.: Château de Laeken, нідэрл.: Kasteel van Laken) — палац-рэзідэнцыя бельгійскай каралеўскай фаміліі ў брусельскім раёне Лакен.

Палац Лакен знаходзіцца на поўначы бельгійскай сталіцы. Быў пабудаваны ў 1781—1785 гадах па загаду Альберта Саксэн-Тэшынскага, штатгальтара Аўстрыйскіх Нідэрландаў у стылі класіцызму.
Раскошныя інтэр’еры палаца ствараліся самымі раскошнымі майстрамі, такімі як Жан Жазеф Шапюі.

З 1815 па 1830 год, падчас існавання Злучанага каралеўства Нідэрланды, палац Лакен быў адной з рэзідэнцый караля Нідэрландаў.

Пасля бельгійскай рэвалюцыі і здабыцця Бельгіяй незалежнасці ён становіцца рэзідэнцыяй бельгійскага караля Леапольда I. Сын Леапольда I, Леапольд II, пашырыў палац і прылеглы парк, а таксама пабудаваў знакамітыя паркавыя аранжарэі Лакена.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 30 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. 1 2 3 4 5 6  Het Koninklijk Kasteel van Laken – Inventaris van het bouwkundig erfgoed Праверана 10 мая 2023.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Лакенскі палац**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNE: XX205401 · LCCN: sh92003314 · VIAF: 316732724 |
«Трэльяж» — малюнак Гюстава Курбэ, 1862.
**Трэльяж** (ад фр.: treillage) — лёгкія, у асноўным драўляныя рашоткі для павойных раслін. Таксама часам трэльяжамі называюць бярсо — тунэлі з раслін на металічным каркасе.

Формы трэльяжоў
---------------

Спачатку трэльяжы былі простымі загародкамі-шырмамі, па якім пускаліся парасткі раслін. Пасля трэльяжы атрымлівалі прастакутныя, арачныя, конусные і іншыя формы. Часам мелі вялізныя памеры і выконваліся ў выглядзе палацавых фасадаў і узбагачаліся калонамі, вазамі і скульптурамі. Пераважна ўпрыгожвалі рэгулярныя паркі і сады.

Трэльяжны арнаментальны матыў на шпалерах — узор Уільяма Морыса.

Зноскі
------

1. ↑  Тимофієнко В. І. Архітектура і монументальне мистецтво: Терміни та поняття / Академія мистецтв України; Інститут проблем сучасного мистецтва. — К. : Видавництво Інституту проблем сучасного мистецтва, 2002. — 472 с. — ISBN 966-96284-0-7.

Спасылкі
--------

* Садова-паркавыя апоры (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шэвалье.

**Трэйсі Шэвалье** (англ.: Tracy Chevalier, нар. 19 кастрычніка 1962; Вашынгтон (акруга Калумбія)) — амерыкана-брытанская пісьменніца, аўтар папулярных гістарычных раманаў. Жыве ў Лондане з мужам і сынам.

Біяграфія
---------

Шэвалье вырасла ў Вашынгтоне і атрымала адукацыю ў добрай (6-ая ў штаце і 151-ая ў краіне) дзяржаўнай сярэдняй школе горада Бетэсда ў штаце Мэрыленд (Bethesda-Chevy Chase High School), скончыла яе ў 1980 г. Пасля атрымання ступені бакалаўра мастацтваў у каледжы Аберліна ў штаце Агая ў 1984 г. яна пераязджае ў Англію, дзе на працягу некалькіх гадоў працуе ў выдавецкай справе — памочнікам рэдактара мастацтвазнаўчай энцыклапедыі выдавецтва «Мак-Мілан» Macmillan’s Dictionary of Art, а затым адным St. James Press.

У 1993 г. яна паступіла на гадавы курс літаратурнага майстэрства Універсітэта Усходняй Англіі (англ.: University of East Anglia), дзе яе выкладчыкамі былі пісьменнікі Малколм Брэдберы і Роўз Трэймэйн.

Кар’ера Трэйсі Шэвалье пачалася з кнігі «Дзева ў блакітным» (The Virgin Blue), але вядомасць прынёс раман «Дзяўчына з жамчужнай завушніцай», сюжэт якога заснаваны на гісторыі стварэння аднайменнага знакамітага палатна нідэрландскага мастака Яна Вермеера. Экранізацыя гэтай кнігі тройчы намінавалася на «Оскар» у 2004. У рамане «Згараючы ярка», апублікаваным у сакавіку 2007, гаворка ідзе пра двух дзяцей, якія жывуць па суседстве з Уільямам Блэйкам у Лондане ў 1792 годзе. Кніга пісьменніцы «Выдатныя стварэнні» распавядае пра палеантолаг-аматара Мэры Энінг, якая жыла ў Англіі ў XIX стагоддзі.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 17 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Tracy Chevalier // Babelio — 2007.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2877812'></a>
3. ↑
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Весялінавіч.

**Лазар Весялінавіч** (сербск.: Лазар Веселиновић; нар. 4 жніўня 1986, Нові-Сад, Сербія, СФРЮ) — сербскі футбаліст, нападнік.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец клуба «Вайводзіна», спачатку выступаў за клубы ніжэйшых сербскіх ліг. У 2009 годзе стаў іграком клуба «Спартак Злацібар Вода», але з-за траўм не здолеў замацавацца. З 2012 года гуляў за клуб «Хайдук», у складзе якога стаў трэцім бамбардзірам чэмпіянату Сербіі сезона 2012/13 і ўвайшоў у склад сімвалічнай зборнай чэмпіянату.

### «Дынама»

У ліпені 2013 года быў запрыкмечаны селекцыянерамі мінскага «Дынама», якія прыехалі ў Сербію дзеля прагляду аднаклубніка Лазара, Ненада Адамавіча. У выніку Весялінавіч быў арандаваны дынамаўцамі да канца 2013 года з правам выкупу.

У складзе «Дынама» адразу заняў месца асноўнага нападніка, быў прызваны замяніць на гэтай пазіцыі пакінуўшага клуб Касціна Курэлю. У першым жа матчы за «Дынама» (14 ліпеня супраць «Гомеля») вызначыўся голам. Трохі пазней тры галы Весялінавіча дазволілі дынамаўцам па суме двух матчаў прайсці ў Лізе Еўропы харвацкую «Лакаматыву». Але пасля гульня Весялінавіча пайшла на спад, і ў верасні ён ужо перастаў трапляць у асноўны склад. У лістападзе 2013 года вярнуўся на месца асноўнага нападніка.

### «Вайводзіна»

Па заканчэнні сезона «Дынама» намагалася пакінуць Весялінавіча ў сваім складзе, але ў студзені 2014 года ён перайшоў у «Вайводзіну». У складзе «Вайводзіны» стаў уладальнікам Кубка Сербіі. У студзені 2015 года на правах арэнды апынуўся ў карэйскім клубе «Пхохан Стылерс», куды праз год перайшоў на трывалай аснове.

### Апошнія гады

У пачатку 2017 года вярнуўся ў Еўропу, стаўшы іграком венгерскага клуба «Мезёкёвешд». У студзені 2018 года перайшоў у бялградскі «Рад». У маі 2018 года стаў іграком «Пролетара», але неўзабаве быў аддадзены ў арэнду «Борац» (Шайкаш) з рэгіянальнай лігі. Па заканчэнні сезона 2018/19 пакінуў «Пролетар».

Дасягненні
----------

* Беларусь 03Бронзавы прызёр Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2013
* Сербія Уладальнік Кубка Сербіі: 2014

Заўвагі
-------

1. ↑  Lazar Veselinovic // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Лазара Веселиновича не будет в минском "Динамо"
3. ↑  Лазар Веселинович арендован клубом из Южной Кореи

Спасылкі
--------

* Профіль на афіцыйным сайце мінскага «Дынама»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballDatabase.eu · K League · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Прэсбол |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шарашэўскі.
**Ла́зар Веніямі́навіч Шарашэ́ўскі** (укр.: Лазар Веніамінович Шерешевський; 5 студзеня 1926, Кіеў — 15 студзеня 2008, Масква) — расійскі паэт, перакладчык.

Біяграфія
---------

Бацька Лазара Веніямін Аронавіч нарадзіўся ў Навагрудку. Пад канец XIX стагоддзя сям’я дзеда Веніяміна пераехала пад Кіеў. Дзед з боку маці паходзіў з Мазыра, бабуля — з Пінску. У 1938 бацька Лазара быў арыштаваны, а пасля расстраляны.

Лазар навучаўся ў сярэдняй школе № 44 Кіева. У 1930-я належаў да кола маладых кіеўскіх паэтаў, у які ўваходзілі Якаў Хялемскі, Іван Ялагін, Рыталій Заслаўскі, Навум Каржавін.

У пачатку Вялікай Айчыннай вайны эвакуіраваны ў Горкаўскую вобласць, адкуль у 1943, пасля скончыўшы дзевяць класаў сярэдняй школы, пайшоў у Чырвоную армію, удзельнічаў у баявых дзеянняў на Паўночна-Заходнім фронце. У 1944 па даносе быў арыштаваны і па абвінавачанні ў антысавецкай агітацыі прыгавораны да 5 гадоў лагераў з паражэннем у правах. Зняволенне адбываў у Бяскуднікаўскім лагеры (Комі АССР), дзе працаваў на будаўніцтве 501-й Запалярнай дарогі.

Пасля вызвалення жыў у Салехардзе, дзе пазнаёміўся з будучай жонкай. Каб ажаніцца, Геля мусіла выйсці з партыі.

Па смерці Сталіна ў 1953 Шарашэўскія пераехалі ў Горкі, дзе Лазар скончыў гістарычна-філалагічны факультэт Горкаўскага ўніверсітэта (1958).

Працаваў у рэдакцыях, пасля на творчай працы. З 1971 — у Маскве.

Член Саюза пісьменнікаў СССР (1966). Лаўрэат прэміі часопіса «Літва літаратурная» (1980).

Пахаваны ў Маскве на Ваганькаўскіх могілках.

Творчасць
---------

Друкавацца пачаў з 1955 года. Перакладаў на рускую мову вершы Эдуардаса Межалайціса, Юстынаса Марцінкявічуса, Кайсына Куліева, Геворга Эміна, Дэборы Хайкінай.

### Паэзія

* Дороги дальние. Горький, 1958
* Доверие: Стихи. Горький, 1966
* Созвездие весов: Стихи. Горький, 1969
* Преломление. М. 1993
* Да, и я прошагал войной. М. 1995
* Перемещенье сроков: Стихи. М. 1996

### Пераклады

* Шахмурзаев С. Стихи. Нальчик, 1975
* Сулейманов А. С. Симфония гор: Стихи и поэмы. Грозный, 1977
* Межелайтис Э. Пантомима: Стихи. М. 1980

Зноскі
------

1. ↑  *Лазарь Шерешевский.*. Киев далёкий, Киев довоенный (руск.).  Институт иудаики. Праверана 13 жніўня 2012.(недаступная спасылка)
2. ↑  Киевский календарь (руск.). Праверана 13 жніўня 2012.
3. ↑  *Алина Чадаева.* Но жаль того огня… // *Литературная Россия*. — 28 сакавіка 2008. — № 13.
4. 1 2  ШЕРЕШЕВСКИЙ Лазарь Вениаминович (руск.). *Российская еврейская энциклопедия* (30 жніўня 2009). Праверана 13 жніўня 2012.

Літаратура
----------

* «Усмешка бытия». Лазарь Шерешевский: Жизнь и творчество. — М. 2011.

Спасылкі
--------

* Мемуары аўтара пра час, калі ён быў вязнем сралінскага лагера Архівавана 25 кастрычніка 2012. (руск.)
* Век перакладу (руск.)
* А. Чадаева. Но жаль того огня… <Памяти Л. Шерешевского> (руск.)
* Кіеў далёкі, Кіеў даваенны(недаступная спасылка)  (руск.)
* Будоўля № 503 Архівавана 25 кастрычніка 2012.  (руск.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1051679982 · ISNI: 0000 0003 9514 2900 · NTA: 162043880 · VIAF: 289827406 |
**Беліз** размяшчаецца ў Цэнтральнай Амерыцы на паўвостраве Юкатан. Агульная плошча краіны складае каля 22,9 тыс. кв. км. На захадзе і поўначы мяжуе з Мексікай, на поўдні і паўднёвым захадзе — з Гватэмалай. З усходу Беліз абмываецца водамі Карыбскага мора. Агульная плошча краіны складае каля 22,9 тыс. кв. км. Колькасць насельніцтва — 282,5 тыс. чалавек (на 2004 г.).

Большую частку тэрыторыі краіны займае нізінная, месцамі забалочаная раўніна са мноствам азёр і лагун. Найбольш буйныя рэкі — Рыа-Онда і Беліз. На поўдні распасціраюцца горы Мая вышынёй да 1122 м (пік Вікторыя). Гэта самая малазаселеная частка Беліза. Уздоўж узбярэжжа, на адлегласці каля 30 км ад яго, цягнецца Белізскі Бар’ерны рыф.

Клімат Беліза — трапічны пасатны. Сярэдняя месячная тэмпература каля 26°. Паўночна-усходні пасат прыносіць шмат ападкаў. Колькасць іх павялічваецца з поўначы на поўдзень ад 1300 да 3500 мм у год. Сезон дажджоў доўжыцца з мая па ліпень. Ураганы з Карыбскага мора, якія суправаджаюцца ліўнямі і паводкамі, прыносяць краіне цяжкія бедствы.

Каля паловы тэрыторыі краіны пакрываюць вільготныя трапічныя лясы. На паўднёвым захадзе і поўначы Беліза значныя плошчы заняты лістападнымі шыракалістымі і хваёвымі лясамі. Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел — шэсць акруг.

| Краіны Паўночнай Амерыкі: Геаграфія |
| --- |
| 
* Антыгуа і Барбуда
* Багамы
* Барбадас
* Беліз
* Гаіці
* Гватэмала
* Гандурас
* Грэнада
* Дамініка
* Дамініканская Рэспубліка
* Канада
* Коста-Рыка
* Куба
* Мексіка
* Нікарагуа
* Панама
* Сальвадор
* Сент-Люсія
* Сент-Вінсент і Грэнадзіны
* Сент-Кітс і Невіс
* ЗША
* Трынідад і Табага
* Ямайка

 |
| 
* Амерыканскія Віргінскія астравы
* Ангілья
* Аруба
* Бермуды
* Банайрэ
* Брытанскія Віргінскія астравы
* Гвадэлупа
* Грэнландыя
* Кайманавы астравы
* Кліпертан
* Кюрасаа
* Марцініка
* Мантсерат
* Наваса
* Пуэрта-Рыка
* Сен-Бартэльмі
* Сен-Мартэн
* Сен-П’ер і Мікелон
* Сінт-Мартэн
* Цёркс і Кайкас

 |

| ⛭Беліз паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Беліз»**
 |
Карта Замбіі
**Замбія** — краіна з трапічным кліматам без выхаду да мора, размешчаная ў асноўным на плато. Плошча — 752 614 км² і займае 39 месца ў свеце.

Агульная працягласць дзяржаўнай мяжы складае 5664 км.: з Анголай — 1110 км, з Дэмакратычнай Рэспублікай Конга — 1930 км, з Малаві — 837 км, з Мазамбікам — 419 км, з Намібіяй — 233 км, з Танзаніяй — 338 км і з Зімбабве — 797 км.

Басейн працякаючай ўздоўж заходняй і паўднёвай межаў краіны ракі Замбезі займае каля трох чвэрцяў тэрыторыі краіны, астатняя частка адносіцца да басейна ракі Конга. Частка тэрыторыі на паўночным усходзе краіны адносіцца да бяссцёкавага басейна возера Руква, якое знаходзіцца ў Танзаніі. На мяжы Замбіі з Зімбабве на рацэ Замбезі знаходзяцца вадаспады, у той ліку знакаміты вадаспад Вікторыя.


| ⛭Замбія паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Замбія»**
 |
**Акцэ́птар** (ад лац.: acceptor — прынімаючы) — дамешкавы атам у крышталічнай рашотцы, які атрымоўвае на сваю незанятую арбіталь непадзеленую пару электронаў іншага атама з утварэннем хімічнай сувязі. Донарна-акцэптарная хімічная сувязь характэрная для камплексных злучэнняў.

Тыповымі акцэптарамі германія і крэмнія з'яўляюцца бор, алюміній, галій. 

Акцэптарам можа быць дэфект у крышталічнай рашотцы.

Літаратура
----------

* Физический энциклопедический словарь / Гл. ред. А. М. Прохоров. Ред. кол. Д. М. Алексеев, А. М. Бонч-Бруевич, А. С. Боровик и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 18. — 982 с. — 100 000 экз. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4335870-6 · Microsoft: 2900893 |
**Беларускае таварыства** (руск.: Белорусское общество) — групоўка дэнацыяналізаванай інталігенцыі і чыноўнікаў, а таксама прадстаўнікоў заможнай часткі беларускіх сялян, якія арыентаваліся на саюз з царскім урадам, каб з яго дапамогай прыдбаць землі польскіх памешчыкаў. Існавала ў 1908—першай палове 1910-х гадоў. Узнікла ў Вільні на аснове таварыства «Крестьянин». Заснавальнікі Л. М. Саланевіч, П. В. Каранкевіч. Дзейнасць таварыства ўзначальвала праўленне (10 чал.); старшыні Л. М. Саланевіч, П. В. Каранкевіч (з жніўня 1911). Друкаваныя органы — газеты «Белорусская жизнь», «Северо-Западная жизнь», «Белорусский вестник». 

Таварыства стаяла на пазіцыях заходнерусізму, галоўнай задачай лічыла «развіццё ў беларускай народнасці самасвядомасці на асновах рускай дзяржаўнасці». З'яўлялася правадніком шавіністычнай палітыкі царызму на Беларусі, атрымлівала субсідыі ад урадавага адміністрацыйна-бюракратычнага апарату, падтрымлівала сувязі з правымі дэпутатамі 3-й Дзяржаўнай думы. Спрабавала дыскрэдытаваць беларускі нацыянальна-вызваленчы рух, выклікаць рэпрэсіі супраць газеты «Наша ніва». Падтрымлівала сталыпінскую аграрную рэформу. На з'ездзе прадстаўнікоў вёскі Паўночна-Заходняга краю (канец 1908—пачатак 1909, Вільня), скліканым таварыствам сумесна с дэпутатамі Думы, настойвала на больш інтэнсіўным правядзенні хутарызацыі ў Віленскай і Гродзенскай губерняў.

Пры абмеркаванні ў 1909—1910 законапраекта аб увядзенні земства ў заходніх губернях таварыства дамагалася аб'яднання ўсяго «рускага» (беларускага) праваслаўнага насельніцтва з рускімі памешчыкамі на платформе велікадзяржаўнага шавінізму для барацьбы супраць «польскага засілля». Выказвала спачуванні П. А. Сталыпіну ў сувязі з замахам у Кіеве на яго «каштоўнае для Расіі жыццё» (1911). Да пачатку Першай сусветнай вайны сышло з палітычнай арэны.

Зноскі
------

1. ↑  Телеграммы от черносотенных организаций, правых политических партий и других групп населения к О. Б. Столыпиной с выражением соболезнования по поводу убийства Столыпина П. А. [Дело] : сентябрь 1911 г. — 1911. — 148 л.. — (Фонд Столыпин Петр Аркадьевич (1862-1911), Министр внутренних дел, Председатель Совета Министров. Опись № 1). — Л. 125.

Літаратура
----------

* *М. М. Забаўскі*. Беларускае таварыства // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2. — С. 359.
* *А. Цьвікевіч.* «Западно-руссизм»: Нарысы з гісторыі грамадскай мыслі на Беларусі ў XIX і пачатку XX в. / Пасьляслоўе А. Ліса. — 2-е выд. — Мн .: Навука і тэхніка, 1993. — С. 330-332. — 352 с. — 5 000 экз. — ISBN 5-343-01425-9.
**Акцэнт** — вылучэнне гучнасцю (або іншым чынам) пэўнай ноты або долі ў такце.

Ставяцца знакі тактаў як над нотамі (гл. малюнак), так і пад нотамі.

Акцэнт мае два паняцці:

* Сродак вылучэння доляй ў метры;
* Адзін з відаў мелізмаў.

Акцэнт як сродак вылучэння доляй ў метры
----------------------------------------

Акцэнт (4-ы малюнак на выяве) з'яўляецца фундаментальным паняццем ў музыцы, бо менавіта парадак раўнамернага чаргавання акцэнтаваным (моцных і адносна моцных) доляй і неакцентированных (слабых) доляй у метры вызначае каардынатна-часовую сетку, на якую накладваецца рытмічны малюнак любога музычнага твора.

Знак акцэнту ставіцца там, дзе з дапамогай яго неабходна парушыць натуральны парадак моцных, адносна моцных і слабых дзеляў метра, напрыклад, у:

* **Сінкопа** — зрушэнне акцэнту з моцнай долі метра на слабую.
* **Затакт** — парушэнне натуральнага парадку прытрымлівання доляй.

Калі вылучаецца толькі моцная доля, то ставіцца адзін знак. Калі неабходна вылучыць як моцную, так і адносна моцную долю, то вылучаецца адносна моцная доля адным знакам, а моцная — двума, адзін пад адным.

Акцэнт як від мелізму
---------------------

Яны падзяляюцца на (гл. малюнак):

* 1-ы малюнак. Стаката — асобнае і адрывіста выманне гукаў.
* 2-і малюнак. Акцэнтаванае стаката — стаката з мінімальнымі паўзамі паміж гукамі, для яшчэ большага аддзялення гукаў паміж сабой.
* 3. Малюнак. **Аспірацыя** (лац.: aspiratio — удыханне) — павышэнне/паніжэнне самага пачатку ноты.
* 4-ы малюнак. Акцэнт для вылучэння доляй.
* 5-ы малюнак. Вылучэнне доляй у палову сілы акцэнту

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана |
**Мал** (? — каля 946) — князь драўлян 1-й паловы X ст.

Біяграфія
---------

Паводле Васіля Тацішчава, Іаакімаўскі летапіс называў Мала «князем драўлянскім, сынам Ніскініным». Драўляне з 914 года былі залежныя ад Кіева, цэнтральным іх горадам быў Іскарасцень.

У 945 годзе кіеўскі князь Ігар, ужо сабраўшы даніну з драўлян, вырашыў узяць яе яшчэ раз, але асноўную частку адправіў ужо ў Кіеў. Драўляне ўзнялі паўстанне, узначаленае Малам, войска Ігара разбіта, а самога яго прывязалі да дзвюх бяроз, якія выпраміўшыся разарвалі яго на дзве часткі. Ігара, паводле звычаю, пахавалі як належыць князю, а над магілай насыпалі курган. Бліжэйшае сяло ад Ігаравай магілы пазней называлася Магільна (цяпер Паліскэ).

Паводле «Аповесці мінулых гадоў» драўляне паспрабавалі ажаніць Мала з удавой Ігара Вольгай, але ўсе паслы былі забіты, а сама Вольга жорстка расправілася з забойцамі мужа. Іскарасцень быў спалены, а драўлянскія старэйшыны ўзяты ў палон. Магчыма, сярод іх быў і Мал. Магчыма ад яго названы горад Малын у сучаснай Жытомірскай вобласці Украіны.

Дзеці
-----

Гісторыкі лічаць, што дзецьмі Мала маглі быць Малуша, ключніца княгіні Вольгі і маці князя Уладзіміра, і Дабрыня. Хаця і нявольныя, але былі прыдворнымі Вольгі і Святаслава і дасягнулі значных вышынь у арыстакратычнай іерархіі. Дабрыня разам з Уладзімірам быў адпраўлены ў Ноўгарад, туды адпраўлена і Малуша. Ад Дабрыні паходзіць баярскі род, які гісторыкі пазней назвалі Любячанінамі, бо летапіс называе бацькам Малушы Малка Любячаніна. У былінах Дабрыня называецца імем па бацьку Мікіціч і «селянінавічам».

Заўвагі
-------

1. ↑  *В.Н. Татищев*. / ИСТОРИЯ РОССИЙСКАЯ / ЧАСТЬ ПЕРВАЯ / ГЛАВА ЧЕТВЕРТАЯ / ОБ ИСТОРИИ ИОАКИМА, ЕПИСКОПА НОВОГОРОДСКОГО **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  zhurnal.ru. Архівавана з першакрыніцы 15 лютага 2009. Праверана 19 ліпеня 2010.

Літаратура
----------

* Мал // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 548. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

Спасылкі
--------

* Довідник з історії України. За ред. І.Підкови та Р.Шуста.- К.: Генеза, 1993. Архівавана 10 красавіка 2009.
* Анатолий Маркович Членов. По следам Добрыни Архівавана 12 сакавіка 2007.
* Іскоростень Архівавана 13 сакавіка 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Rodovid · Rodovid |
**Радані́т** (ад стар.-грэч.: ῥόδον — ружа) — мінерал падкласа ланцужковых сілікатаў, сілікат марганцу, які ўтварыўся ў асаблівых умовах на кантакце магмы з асадкавымі пародамі, багатымі на марганец.

Крышталізуецца ў трыкліннай сінгоніі. Утварае таблітчастыя крышталі, зярністыя масы, прамяністыя агрэгаты. Колер ад бледнага да ярка ружовага і чырвонага. Шчыльнасць 3,4—3,7 г/см³. Цвёрдасць 5—6,5 па шкале Моаса.

Адасабленні чыстага, мінеральнага раданіту невялікія, і ў каменярэзнай справе выкарыстоўваецца раданітавая парода — арлец, якая складаецца з вялікай колькасці розных марганцавых мінералаў. Колер арляца — ружовы, вішнёва-ружовы або малінавы, часам з пераходам у бураваты. Пры агульнай непразрыстасці гэты камень мае прыемнае прасвечванне, якое надае яму глыбіню і асаблівую сакавітасць тонаў. У суцэльнай масе арляца сустракаюцца незвычайныя прыгожыя «гнёзды» ярка-чырвоныя па колеры, якія нагадваюць рубін. Вонкава таксама падобны да туліту.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2001

Літаратура
----------

* Раданіт // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 205. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Раданіт
* Раданіт у базе webmineral.com (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777336604 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бохан.

**Антон Адольфавіч Бохан** (2 лютага 1915, в. Каўшалёва, Верхнядзвінскі раён) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Віцебскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1945 года. З 1931 у МТС, Шаркаўшчынскім раённым аддзеле НКУС БССР. З ліпеня 1942 камісар партызанскіх атрадаў, у студзені - чэрвені 1944 - Асвейскай партызанскай брыгады імя М. В. Фрунзэ. У 1944-74 на партыйнай і гаспадарчай рабоце ў Полацкай і Віцебскай абласцях.

Зноскі
------

1. 1 2  Бохан Антон Адольфович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 77. — 737 с.
**Уа́** (брэт.: Houad; фр.: Houat) — востраў у Біскайскім заліве на поўдзень ад Брэтонскага паўвострава. Уваходзіць у склад Брэтані (Францыя). Плошча — 2,91 км². Насельніцтва (2008 г.) — 274 чалавекі.

Уа ўяўляе сабою гранітнае плато на поўначы Біскайскага заліва ў 156 км на паўднёвы ўсход ад Брэста. Усходняя частка вострава пакрыта пясчанымі выдмамі. Частка сушы забалочана. Пануе лугавая расліннасць. 

Уа быў населены ўжо ў эпоху неаліта. Выяўлены рэшткі пахаванняў 5 тысячагоддзя да н. э. Старажытныя рымляне называлі востраў гальскай назвай *Siata* («качка»). Сучасая назва з'яўляецца перакладам старой на брэтонскую мову. У VI ст. Святы Гульда заснаваў на Уа кляштар, у якім згодна паданню, правёў свае апошнія дні. Пазней ён быў разбураны вікінгамі і ўзноўлены ў XI ст. У XVI - XVII стст. падвяргаўся нападам англічан і галандцаў.

Пасля Французскай рэвалюцыі ў канцы XVIII ст. тэрыторыя вострава перайшла з маёмасці касцёла ў маёмасць дзяржавы. У 1893 г. атрымаў статус асобнага муніцыпалітэта. Толькі ў 1963 г. астравіцяне атрымалі магчымасць карыстацца электрычнасцю. У нашы дні актыўна развіваецца турызм.

Спасылкі
--------

* Mairie Houat
* Houat and Hoëdic
**Пячы́шчы** (руск.: Печи́щи) — сяло ў Верхнеўслонскім раёне Татарстана. Адміністрацыйны цэнтр Пячышчынскага сельскага паселішча.

Геаграфія
---------

Знаходзіцца ў заходняй частцы Татарстана каля паўночна-заходняй мяжы раённага цэнтра вёскі Верхні Услон на беразе Куйбышаўскага вадасховішча.

Гісторыя
--------

Заснавана каля 1592 года на землях Свіяжскага Траецка-Сергіеўскага манастыра. У дарэвалюцыйны перыяд працаваў найбуйнейшы ў рэгіёне паравы мукамольны млын купца І. П. Аканішнікава. Цяпер працуе хлебакамбінат.

У час Вялікай Айчыннай вайны ў вёсцы жыў у эвакуацыі з 13 лістапада 1941 года па 18 чэрвеня 1942 года народны паэт Беларусі Янка Купала з жонкай. Адсюль ён па выкліку выехаў у Маскву, дзе 28 чэрвеня 1942 года трагічна загінуў.

Зноскі
------

1. ↑  Купаловский год в Печищах
2. ↑  Музей Янки Купалы в селе Печищи
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кудраўцава.
**Вольга Пятроўна Кудраўцава** (9 ліпеня 1910, Мічурынск — ?) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Маскоўскі архітэктурны інстытут у 1941 годзе. Удзельніца Вялікай Айчыннай вайны. Працавала ў праектных арганізацыях Варонежа, Караганды, з 1960 па 1974 гады — галоўным архітэктарам праектаў у Белдзяржпраекце, БелНДІПгорадабудаўніцтва.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1959 года. Член КПСС з 1954 года. Пражывала ў Мінску.

Творчасць
---------

Удзельнічала ў праектаванні аб’ектаў для Обнінска і Дубны (1947), у распрацоўцы генпланаў Варонежа, Май-Кудука, Шахана, Абая (1948—1960), Мазыра, Мазырскага і Рэчыцкага прамвузлоў, праектаў забудовы жылых раёнаў Мазырскага нафтаперагоннага завода (1961—1965), раённых планіровак Гомельскай і Гродзенскай вобласці (1963—1972).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кудрявцева Ольга Петровна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шутава.
**Вольга Паўлаўна Шу́тава** (15 лютага 1944, в. Загародная, Камянецкі раён, Брэсцкая вобласць — 26 лістапада 1999) — беларуская спявачка (альт). Заслужаная артыстка Беларускай ССР (1973).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1944 годзе. Скончыла ў 1972 годзе Усерасійскую творчую майстэрню эстраднага мастацтва ў Маскве. Творчы шлях пачала ў мастацкай самадзейнасці. У 1968—1996 гадах салістка Беларускай філармоніі. Яе творчасці ўласцівы задушэўнасць у перадачы эмацыянальнага зместу песень, у т.л. народных. У рэпертуары пераважалі творы беларускіх і расійскіх кампазітараў, беларускія народныя песні.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Шутава Вольга Паўлаўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
**Украінскае незалежнае інфармацыйнае агенцтва навін** (укр.: Українське незалежне інформаційне агентство новин) — інфармацынае агенцтва Украіны, заснаванае ў сакавіку 1993 года. Штодня распаўсюджвае праз сеціва па 300 фотаздымкаў і 200 тэкставых паведамленняў на ўкраінскай, англійскай і рускай мовах. Агульны абсяг штодзённых навін складае звыш 60 старонак, што разбіваюцца на 6 выпускаў. Двойчы на дзень а 16-ай і 19-ай гадзінах выпускае анонсы падзей. Архіў змяшчае звыш 50 тыс. здымкаў. Уласны карэпандэнт у Беларусі — Павел Шаройка.

Гісторыя
--------

29 жніўня 1991 г. Прэзідыум Вярхоўнай Рады Украіны пастанавіў утварыць на аснове аддзялення саюзнага агенцтва «Навіны» Украінскае незалежнае інфармацыйнае агенцтва навін. 15 сакавіка 1993 г. першы кіраўнік агенцтва народны дэпутат Украіны ад партыі Народны Рух Украіны Міхайла Батог  (укр.) (бел. дамогся яго дзяржаўнага ўліку ў якасці юрыдычнай асобы. У красавіку выйшаў першы выпуск навін. У 1995 г. агенцтва займела аддзел агляду СМІ. 19 красавіка 1999 г. — фотаслужбу. У 2000 г. пачало падаваць навіны праз сеціва. У 2006 г. увайшло ў таварыства з абмежаванай адказнасцю «Галоўрэд-Медыя», што належала дэпутату Вярхоўнай Рады ад партыі «Наша Украіна» Аляксандру Траццякову  (укр.) (бел.. З лютага 2008 г. ладзіць штодзённыя сеціўныя відэа-нарады. У пачатку 2010 г. украінскі прадпрымальнік яўрэйскага паходжання Ігар Каламойскі набыў «Галоўрэд-Медыя» разам з УНІАН.

Зноскі
------

1. ↑  Інфармацыйнаму агенцтву УНІАН споўнілася 20 гадоў (укр.).  ТАА «Тэлекрытыка»  (укр.) (бел. (19 сакавіка 2013). Праверана 17 студзеня 2017.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Агляд СМІ Архівавана 10 ліпеня 2014. (укр.)
* Перадаплата (укр.)
* Фотаслужба Архівавана 28 чэрвеня 2014. (укр.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Telegram · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Раманоўская.
**Вольга Раманоўская** (27 лютага 1951, Фергана, Узбекістан — 18 верасня 2013)  — беларуская мастачка.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1974 годзе Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут. Пасля заканчэння інстытута працавала дызайнерам, займалася жывапісам. У мастацкіх выстаўках брала ўдзел з 1981 года. Творы экспанаваліся на шматлікіх гарадскіх i рэспубліканскіх выстаўках.

Сябар Беларускага саюза мастакоў з 1999 года, сябар суполкі «Пагоня».

Памерла 18 верасня 2013 года. Пахавана на Каладзішчанскіх могілках у Мінску.

Сям’я
-----

У шлюбе з мастаком Лявонам Раманоўскім мела дачку Ганну (нар. 1979), таксама мастачку.

Спасылкі
--------

* Вольга Раманоўская(недаступная спасылка)
**Вольга Сільвестраўна Шыкунец** (21 красавіка 1937, в. Беражное, гміна Столін, Столінскі павет, Палескае ваяводства, Польская Рэспубліка — 30 ліпеня 2000, Столінскі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

Біяграфія
---------

Пасля вайны атрымала няпоўную сярэднюю адукацыю ў мясцовай школе і пачала працаваць ільнаводам у калгасе «Новае жыццё». За высокі ўраджай ільну была ўзнагароджана медалём Усесаюзнай сельскагаспадарчай выстаўкі (УСГВ). Пасля замужжа пераехала ў вёску Лядзец Давыд-Гарадоцкага раёна. Там жа ў 1957 годзе пачала працаваць паляводам у мясцовым калгасе імя Леніна, а праз год перайшла даяркай на малочнатаварную ферму.

У 1963 годзе была пераведзена цялятніцай на ферму па адкорме маладняку буйной рагатай жывёлы. Да канца сёмай пяцігодкі (1959—1965) увайшла ў лік перадавых жывёлаводаў раёна і вобласці.

Некалькі разоў прымала ўдзел ва Усесаюзнай сельскагаспадарчай выстаўцы, была ўзнагароджана медалямі і дыпломамі галоўнага выставачнага камітэта.

Працавала ў калгасе імя Леніна да выхаду на заслужаны адпачынак. Была дэпутатам Брэсцкага абласнога, Столінскага раённага і Лядзецкага сельскага Саветаў дэпутатаў працоўных.

Узнагароды
----------

У 1966 годзе за дасягнутыя поспехі ў развіцці жывёлагадоўлі, павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак мяса, малака, яек, воўны і іншай прадукцыі было прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат». Узнагароджана ордэнамі Леніна (1966), «Знак Пашаны» (1973), Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР (1987), медалямі.

Заўвагі
-------

Літаратура
----------

* Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : у 5 т. — Мінск, 1981. — Т. 5. — С. 677.
* Белорусская ССР : краткая энциклопедия : в 5 т. — Минск, 1982. — Т. 5. — С. 692.
* Земные звезды : очерки о Героях Социалистического Труда Брестской области / сост.: П. П. Сутько и др. — Минск, 1978. — С. 351—355.
* Памяць : Столінскі раён : гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі / укладальнік Ю. С. Юркевіч. — Мінск, 2003. — С. 466.
* Сцяганосцы новага, перадавога / склад. У. В. Мацвееў. — Мінск, [1967?]. — С. 286—294.
* Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биографический справочник. — Минск, 2014. — С. 241.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 173740 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Муравіцкі.

**Лука Захаравіч Мураві́цкі** (31 снежня 1917, вёска Доўгае, Салігорскі раён, Мінская вобласць — 30 лістапада 1941) — ваенны лётчык. Герой Савецкага Саюза (1941).

Біяграфія
---------

Беларус. Скончыў Барысаглебскае ваеннае авіяцыйнае вучылішча (1938). У Вялікую Айчынную вайну на фронце з чэрвеня 1941 года. Пілот знішчальнага авіяпалка старшы лейтэнант Муравіцкі суправаджаў транспартныя самалёты ў блакіраваны Ленінград, прыкрываў з паветра разгрузку чыгуначных эшалонаў, збіў 3 самалёты праціўніка. 3 верасня 1941 г на самалёце І-16 тараніў паветранага разведчыка праціўніка. Здзейсніў пасадку на пашкоджаным самалёце. 22 кастрычніка 1941 г за мужнасць і адвагу, праяўленыя ў баях з ворагамі, яму было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. 30 лістапада 1941 камандзір звяна старшы лейтэнант Муравіцкі загінуў у няроўным паветраным баі, на подступах да Ленінграда. Усяго збіў 10 і ў групе 37 самалётаў праціўніка.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11). — С. 28.

Спасылкі
--------

Лука Захаравіч Муравіцкі на сайце «Героі краіны»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лявіцкі.
**Епіскап Іаакім** (свецкае імя: **Іван Акімавіч Лявіцкі**; 11 красавіка 1853, Пятрушкі, Кіеўская губерня — 1921) — праваслаўны дзеяч, архіепіскап.

Біяграфія
---------

Скончыў Кіева-Сафійскае духоўнае вучылішча, Кіеўскую духоўную семінарыю, Кіеўскую духоўную акадэмію са ступенню кандыдата багаслоўя (1879). Са жніўня 1879 года выкладчык Рыжскай духоўнай семінарыі. 24 чэрвеня 1880 года епіскапам Рыжскім і Мітаўскім Філарэтам рукапаложаны ў сан іерэя. Служыў у Рыжскім кафедральным саборы, з’яўляўся законавучыцелем Рыжскага юнкерскага вучылішча, інспектарам Рыжскай духоўнай семінарыі, членам Гісторыка-статыстычнай камісіі па апісанні цэркваў Рыжскай епархіі. 28 чэрвеня 1893 года пастрыжаны ў манаства з імем Іаакім. У 1893—1895 гадах рэктар Рыжскай семінарыі. У 1896 годзе рукапаложаны ў епіскапа Балцкага, вікарыя Камянец-Падольскай епархіі. 

24 мая 1897 года прызначаны епіскапам Брэсцкім, вікарыем Літоўскай епархіі. З 23 студзеня 1900 года кіруючы архіерэй заснаванай Гродзенскай епархіі (з тытулам епіскап Гродзенскі і Брэсцкі). Пры Іаакіме ў епархіі быў заснаваны Краснастоцкі жаночы манастыр, пабудаваны сабор у горадзе Брэст, пачалі выходзіць «Гродзенскія епархіяльныя ведамасці», адчынены епархіяльны свячны завод і эмерытальная каса для духавенства, арганізаваны псаломніцкія і педагагічныя курсы для настаўнікаў царкоўных школ. Прымаў меры па адкрыццю ў Гродне духоўнай семінарыі. 

26 лістапада 1903 года прызначаны епіскапам Арэнбургскім і Уральскім (з 1908 года — епіскап Арэнбургскі і Тургайскі). У 1910—1917 гадах епіскап (з 1916 года архіепіскап) Ніжагародскі і Арзамаскі. 

У красавіку 1917 года у сувязі с нязгодай адносна дзейнасці Часовага ўрада па рэарганізацыі Сінода быў адхілены ад кіраўніцтва епархіяй, пэўны час знаходзіўся пад хатнім арыштам. Прымаў удзел ва Усерасійскім Памесным саборы 1917—1918 гадоў.

У 1918 годзе пераехаў у Крым. Па адной з версій у гэтым жа годзе павешаны бальшавікамі на Царскай браме Севастопальскага кафедральнага сабора. Па іншай версіі забіты грабежнікамі ў 1921 годзе недалёка ад Севастопаля.

Зноскі
------

1. ↑  Сінодзік пацярпелых за веру і Царкву Хрыстовую у Гродзенскай епархіі (ХХ стагоддзе)

Літаратура
----------

* Никитин, Д. Иоаким (Левитский) // Православная энциклопедия. Т. XXIII. Москва. 2010. С. 153—154.
* Преосвященный Иоаким // Гродненские епархиальные ведомости. 1904. № 1-2. С. 16 — 21.
* Польский, М. Новые мученики Российские. Минск. 2004. С. 93 — 98.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
**Вольга Сяргееўна Савасцьян** (нар. 20 кастрычніка 1982) — беларуская футбалістка, варатар. Выступала за зборную Беларусі.

Клубная кар’ера
---------------

У чэмпіянаце Беларусі па міні-футболе сярод жаночых камандаў 2003 гады выступала ў складзе «Белкард» (Гродна), прызнана лепшым брамнікам турніру. У 2004 годзе выступаза за гродненскую «Ніву». У наступным сезоне гуляла за «Бабруйчанку».

У 2010 годзе гуляла ў вышэйшай лізе Беларусі за клуб «Вікторыя-86» (Брэст), таксама выходзіла на поле за «Вікторыю» (Воранава). У 2011—2012 гадах была асноўным брамнікам клуба «Ніва-Белкард»/«Нёман» (Гродна).

З пачатку 2013 года гуляла ў вышэйшым дывізіёне Расіі за клуб «Мардовачка» (Саранск).

Зноскі
------

1. 1 2  Soccerdonna — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
2. ↑  Плысов В. Первая «Надежда» // Всё о футболе. — 2003. — 11 марта (№ 9 (204)). — С. 4.
3. ↑  Михаленя А. Вперед и с песней! // Все о футболе. — 2004. — 1 июля (№ 21 (267)). — С. 10.
4. ↑  MORDOVOCHKA VS. DONCHANKA AZOV 3 — 0

Літаратура
----------

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway |
**Варсянкакветныя** (*Dipsacales*) — парадак кветкавых двухсемядольных раслін.

Батанічнае апісанне
-------------------

Уключае невялікія дрэвы, хмызнякі (іншы раз ліяны) ці травы з процілеглымі або (радзей) кальчаковымі, рэдка пачаргова простымі цэльнымі лопасцевымі ці, радзей, перыстымі лістамі, звычайна без прылісткаў або з рудзіментарнымі прылісткамі. Кветкі ў рознага роду суквеццях, звычайна двухполыя, актынаморфныя ці зігаморфныя, 4-5-членныя, са зрослым венчыкам. Долі венчыка чарапітцавыя ці, іншы раз, створкавыя. Тычынкі прымацаваны да трубкі ці зева венчыка, у аднолькавым ліку з долямі венчыка ці ў меншай колькасці. Гінецэй цэнакарпны ці псеўдаманамерны, з 5-2 карпел, са свабоднымі ці больш-менш зрослымі стылодыямі; завязь ніжняя ці, рэдка, паўніжняя, з адным-многімі семязачаткамі ў кожным гняздзе ці ў адзінкавай фертыльнай карпеле. Плады розных тыпаў — раскрывальныя і нераскрывальныя.

Насенне з цэлюлярным (спачатку ўтвараюцца клетачныя абалонкі) эндаспермам.

Гл. таксама
-----------

* Abelia corymbosa

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

Літаратура
----------

* Варсянкакветныя // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | APNI · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Tropicos · WFO · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15640298t · GND: 4341711-5 · LCCN: sh85038234 · Microsoft: 2778170076 · NKC: ph867750 |
**Трэбуксія** (*Treboúxia*) — род непатрабавальных аднаклетачных зялёных водарасцей сямейства Трэбуксіевыя (*Trebouxiaceae*).

Экалогія
--------

Самы вядомы, шырокараспаўсюджаны раслінны кампанент (фотабіёнт) у складзе лішайнікаў, які сустракаецца ў 7-10 тысяч відаў.

Адзінкавыя клеткі водарасці маюць цэнтральны, масіўны, злёгку лопасцевы храматафор.

Гэтыя водарасці здольныя развівацца пры мінімальным асвятленні і існаваць у поўнай цемры, пераходзячы да гетэратрофнага сілкавання. Некаторыя віды сустракаюцца ў вільготных месцах на кары дрэў.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Большой словарь иноязычных слов

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779203743 |
Кранштацкі футшток
**Балтыйская сістэма вышынь** — прынятая ў СССР у 1977 годзе сістэма нармальных вышынь, адлік якіх вядзецца ад нуля Кранштацкага футштока. Ад гэтага пункта адлічваюць вышыні апорных геадэзічных пунктаў, якія замацаваны на мясцовасці рознымі рэперамі і нанесены на карты.

У цяперашні час БСВ выкарыстоўваецца ў Расіі і шэрагу іншых краін СНД.

Нуль Кранштацкага футштока ўяўляе сабой шматгадовы сярэдні ўзровень Балтыйскага мора. Сістэма вышынь ад дадзенага зыходнага пункта стваралася пры дапамозе наземных геадэзічных вымярэнняў, метадамі нівелявання I і II класаў.

Для распаўсюджвання адзінай сістэмы вышынь па тэрыторыі краіны выкарыстоўваецца Дзяржаўная нівелірная сетка (з’яўляецца часткай Дзяржаўнай геадэзічнай сеткі). Галоўнай высотнай асновай сеткі з’яўляюцца нівелірныя сеткі I і II класаў. Акрамя ўстанаўлення Балтыйскай сістэмы вышынь, яны выкарыстоўваюцца для вырашэння навуковых задач: вывучэння змены вышынь зямной паверхні (зямной кары), вызначэння ўзроўню вады мораў і акіянаў і г. д. Як мінімум, кожныя 25 гадоў праводзіцца паўторнае нівеліраванне ўсіх ліній нівелявання I класа і некаторых ліній II класа.
Сафійскі манастыр, 1889—91 гг.
**Полацкі Сафійскі манастыр базыльянаў** — колішні помнік архітэктуры XVIII стагоддзя ў Полацку. Знаходзіўся на правым беразе Дзвіны, на Верхнім Замку. Будаваўся як манастыр для манахаў-базыльянаў Уніяцкай Царквы. Твор архітэктуры віленскага барока.

Утвараў адзіны архітэктурны ансамбль з саборнай царквой Святой Соф’і. У пачатку XX стагоддзя ўлады Расійскай імперыі зруйнавалі манастырскія карпусы.

Гісторыя
--------

Уніяцкі Сафійскі манастыр у Полацку існаваў пры царкве Святой Соф’і з XVII стагоддзя. У сярэдзіне XVIII стагоддзя побач з адноўленай царквой архітэктар Ян Глаўбіц збудаваў манументальны манастырскі корпус.

Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год) манастыр працягваў дзейнічаць. Аднак па скасаванні Берасцейскай уніі ў 1839 годзе ўлады Расійскай імперыі гвалтоўна адабралі манастыр у Святога Прастола і перадалі ў валоданне Маскоўскаму патрыярхату.

Пазней будынкі манастыра прыйшлі ў заняпад і ў пачатку XX стагоддзя (да 1912 года) расійскія ўлады знішчылі помнік.

Галерэя
-------

### Гістарычная графіка

* Старая графіка
* 25.07.1812 г.25.07.1812 г.
* 25.07.1812 г.25.07.1812 г.
* 1812 г.1812 г.
* 1844 г.1844 г.

* 1893 г.1893 г.
* 1898 г.1898 г.
* Н. Орда, 1875 г.Н. Орда, 1875 г.
* Паводле Н. Орды, 1880 г.Паводле Н. Орды, 1880 г.

### Гістарычныя здымкі

* Старыя здымкі
* 1889—91 гг.1889—91 гг.
* 1903 г.1903 г.
* 1905 г.1905 г.
* 1910 г.1910 г.

* 1910 г.1910 г.
* 1910 г.1910 г.
* 1910 г.1910 г.
* 1910 г.1910 г.

* травень 1910 г.травень 1910 г.
* 1911 г.1911 г.
* 1912  г.1912 г.
* Паштоўка 1915 г.Паштоўка 1915 г.

* Паштоўка 1915 г.Паштоўка 1915 г.
* Паштоўка 1916 г.Паштоўка 1916 г.
* Паштоўка 1916 г.Паштоўка 1916 г.
* Паштоўка 1916 г.Паштоўка 1916 г.

Зноскі
------

1. ↑  Полацкія манастыры // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т.. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя. С. 456.

Літаратура
----------

* Полацкія манастыры // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 456. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
**Home Children** — праграма дзіцячай прымусовай міграцыі. Заснавана Эні Макферсан у 1869 годзе. Больш за 100000 дзяцей былі адпраўлены са Злучанага Каралеўства ў Аўстралію, Канаду, Новую Зеландыю і Паўднёвую Афрыку.

Аўстралія выбачылася за ўдзел у Home Children; ў лютым 2010 года прэм'ер-міністр Вялікабрытаніі Гордан Браўн афіцыйна выбачыўся перад сем’ямі дзяцей, якія пацярпелі. 16 лістапада 2009 года, канадскі міністр іміграцыі Джэйсан Кені заявіў, што Канада не будзе прасіць прабачэння ў дзяцей-мігрантаў.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Канадская |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh97005598 |
**Сафі (Сафія) Рыбінг** (шведск.: Sofie Ribbing; 6 сакавіка 1835 - 7 снежня 1894) — шведская мастачка Дзюсельдорфскай школы, спецыялізавалася на партрэтах і жанравых сцэнах.

Біяграфія
---------

*Карціна «Маляванне хлопчыкаў» (1864)*
Нарадзілася 6 сакавіка 1835 года ў мястэчку Адэлёф муніцыпалітэта Транас ў сям'і Пера Арвіда Рыбінга (*Per Arvid Ribbing*) і яго жонкі Караліны Аўгусты Эрэкроны (*Carolina Augusta Ehrencrona*). Яе бацька быў старшынёй мясцовага акруговага суда.

Калі дзяўчынцы было чатыры гады, уся сям'я пераехала ў прыход побач з Ёнчэпінгам. З 1850 года Сафі вучылася ў Каралеўскай акадэміі вольных мастацтваў, а затым працягнула навучанне ў Дзюсельдорфскай Акадэміі мастацтваў у Карла Зона, які пасля стаў прэзідэнтам Акадэміі.

Пазней яна накіравалася ў Парыж і працавала ў студыі Жана-Батыста Цісье, затым працягнула навучанне ў Бруселі ў мастака і гравёра Луі Гале.

У 1860-х гадах у Сафі Рыбінг была студыя ў Капенгагене. У 1866 годзе пад заступніцтвам Гале яна ўпершыню правяла паказ сваіх работ у брусельскім салоне. У тым жа годзе яна паспяхова ўдзельнічала ў Стакгольме на прамысловай выставе. Пазней здзейсніла працяглыя паездкі ў Лондан, дзе правяла выставы ў 1872 і 1888 гадах, і наведала Гаагу. Таксама некаторы час яна правяла ў Рыме са сваёй сяброўкай, мастачкай Агнес Бёр'есан.

Работы мастачкі можна ўбачыць у замку Фрэдэрыксборг, Нацыянальным музеі Швецыі, Гётэбаргскім мастацкім музеі, а таксама ў Нацыянальнай галерэі Нарвегіі.

Памерла 7 снежня 1894 года ў Осла падчас наведвання Нарвегіі. Замужам не была.

У 2016 годзе Савет па нацыянальнай спадчыне Швецыі (*Riksantikvarieämbetet*) абраў карціну Сафі Рыбінг — «Маляванне хлопчыкаў» (*1864*) — як адзін з твораў, якія прадстаўляюць Швецыю на фестывалі «*Europeana 280*» — святкаванні агульнай мастацкай спадчыны Еўропы.

Галерэя
-------

* Партрэтны эцюд;*Партрэтны эцюд*;
* Аўтапартрэт;*Аўтапартрэт*;
* Пастух;*Пастух*;
* Партрэт Арнольдзіны Вільгельміны Стратенус (1833-1898);*Партрэт Арнольдзіны Вільгельміны Стратенус (1833-1898)*;

Літаратура
----------

* *Carin Österberg і іншыя*. Svenska kvinnor: föregångare, nyskapare. Lund: Signum 1990, ISBN 91-87896-03-6.

Спасылкі
--------

* Sophie Amalia Ribbing  (англ.)
* Nordisk familjebok - Sofia Amalia Ribbing  (шведск.)

Зноскі
------

1. 1 2  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Sophie Ribbing // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  Union List of Artist Names — 2008. Праверана 21 мая 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 6705 8523 · LIBRIS: 298700 · VIAF: 36903238 · ULAN: 500090215 |