**Іаган Генрых Песталоці** (ням.: Johann Heinrich Pestalozzi, 12 студзеня 1746, Цюрых, Швейцарыя — 17 лютага 1827, Бруг) — швейцарскі педагог, адзін з заснавальнікаў дыдактыкі пачатковага навучання.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыў 2 курсы калегіума Каралінум. Захапіўшыся педагагічнымі ідэямі выдатных мысліцеляў сучаснасці, ва ўласным маёнтку Нойгоф арганізаваў 1774—80 «Установу для бедных», тут ён наважыўся рэалізаваць ідэю аб усебаковым і гарманічным развіцці чалавека. У 1798—99 узначальваў прытулак для сірот у Станцы, у 1800—04 — інстытуты ў Бургдорфе і ў 1805—25 у Івердоне.

Аўтар шматлікіх педагагічных і літаратурных твораў, у т.л. «Лінгард і Гертруда» (1781—87), «Як Гертруда вучыць сваіх дзяцей» (1801), «Пісьмо да сябра пра знаходжанне ў Станцы» (1799), трактата «Лебядзіная песня» (1826) і інш.

Канцэпцыя навучання і выхавання
-------------------------------

У сваім светапоглядзе спалучаў ідэі французскіх асветнікаў, у асноўным Ж.-Ж. Русо, з тэорыямі нямецкіх філосафаў Г. Лейбніца, І. Канта, І. Г. Фіхтэ і інш. Яго тэорыя выхавання была заснавана на перакананні, што «чалавек можа наблізіцца да дасканаласці толькі шляхам гарманічнага развіцця ўсіх яго здольнасцей».

Паводле Песталоці, выхаванне павінна быць прыродазгодным (улічваць прыроду дзіцяці і закладзеныя ў ім задаткі). Для ажыццяўлення гэтай мэты неабходна адшукаць такі метад і форму выхавання, «у якой развіццё чалавецтва вызначаецца сутнасцю самой прыроды», супадае з натуральным імкненнем дзіцяці да ўсебаковай дзейнасці. Гэтую форму ён бачыў у сістэме элементарнай асветы, якая б арганічна злучала разумовае, маральнае, фізічнае і працоўнае выхаванне.

Важнай задачай выхавання лічыў развіццё ў дзяцей высокіх маральных пачуццяў, фарміраванне маральнай свядомасці і перакананняў. Навучанне імкнуўся будаваць на псіхалагічнай аснове (пачуццёвым пазнанні), выкладаў ідэю развіццёвага навучання (К. Ушынскі назваў яе «вялікім адкрыццём Песталоці»). Сфармуляваў дыдактычныя прынцыпы паслядоўнасці ў навучанні, адстойваў прынцып сістэматычнасці, вялікае значэнне надаваў нагляднасці. Прыхільнік злучэння навучання і працоўнай актыўнасці.

Сваё вучэнне ён супрацьпастаўляў той ганарыстай «псеўданавуковай балбатні» афіцыйнай педагогікі, якая дэфармавала свядомасць дзяцей, пазбаўляючы іх магчымасці выявіць свае здольнасці. Сапраўдны дэмакрат, ён адмяжоўваўся ад такой «навукі»: «Я не жадаў і не жадаю вучыць свет ніякаму мастацтву і ніякай навуцы, я іх не ведаю; але я жадаў і жадаю паўсюдна палегчыць народу вывучэнне азоў усіх мастацтваў і навук, а закінутым усімі і асуджаным на здзічэнне здольнасцям бедных і слабых жадаю адкрыць подступы да мастацтва, якія з'яўляюцца подступамі да чалавечнасці». Яго ідэі паўплывалі на развіццё дыдактыкі і педагогікі.

Творы
-----

1. «Споведзь»,
2. «Вольны час пустэльніка» (1780),
3. «Лінгард і Гертруда» (1781-87),
4. «Пісьмо да сябра пра знаходжанне ў Станцы» (1799),
5. «Як Гертруда вучыць сваіх дзяцей» (1801),
6. «Памятная запіска аб семінарыі ў кантоне Во» (1806),
7. «Лебядзіная песня» (1826).

Ушанаванне памяці
-----------------

Памятны медаль Песталоці
* У гонар Песталоці названая Дзіцячая вёска Песталоці (Троген, Швейцарыя).
* Да 100-годдзя з дня смерці Песталоці Фрыдрыхам-Вільгельмам Хернляйнам быў створаны памятны медаль.

Зноскі
------

1. 1 2  Johann Heinrich Pestalozzi // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. 1 2  Johann Heinrich Pestalozzi // Theaterlexikon der Schweiz / Hrsg.: A. Kotte Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16509116'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2416247'></a>
3. 1 2  Песталоцци Иоганн Генрих // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
4. ↑   Праверана 2 красавіка 2023.
5. ↑  Напісанне імя і прозвішча **Іаган Генрых Песталоці** ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.12. Мн. 2001, С.329.

Літаратура
----------

* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1998. ISBN 985-11-0108-7

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Іаган Генрых Песталоці на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Notable Names Database · Treccani · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10134728 · BIBSYS: 90345123 · BNC: a10136897 · BNE: XX886666 · BNF: 12388114h · CiNii: DA00470853 · CONOR: 42817635 · GND: 118592912 · GTAA: 141346 · ICCU: PARV526971 · ISNI: 0000 0001 2118 0061 · LCCN: n80038414 · LNB: 000004452 · NDL: 00452583 · NKC: jn20000401964 · NLA: 35418595 · NLG: 60943 · NLP: A11808780 · NTA: 068654413 · NUKAT: n98042486 · LIBRIS: 251027 · SUDOC: 032956010 · VIAF: 2554551 |

 |