Мадэль Ulorin Vex, апранутая ў касцюм у стылі постапакаліптычнага стымпанку, распрацаваны Kato.
**Стымпа́нк**, або **парапа́нк** — кірунак навуковай фантастыкі, які мадэлюе выдуманую цывілізацыю, што засвоіла ў дасканаласці механіку і тэхналогіі паравых машын. Як правіла, стымпанк мае на ўвазе альтэрнатыўны варыянт развіцця чалавецтва з выяўленай агульнай стылізацыяй пад эпоху віктарыянскай Англіі (другая палова XIX стагоддзя) і эпоху ранняга капіталізму з характэрным гарадскім пейзажам і кантрасным сацыяльным расслаеннем. Магчыма, аднак, і наяўнасць у творах стымпанку большай ці меншай долі элементаў фэнтэзі.

Да «*панкаўскіх*» кампанентаў стымпанку ставіцца асаблівы акцэнт на сапраўднай чалавечай прыродзе, якая кіруецца нізкімі запаламі — пажадлівасцю, гневам, ганарыстасцю, сквапнасцю і зайздрасцю. Агульны стыль стымпанку часцяком выглядае цынічным (груба-адкрытым) і песімістычным (антыўтапічным), аднак, дзякуючы камічным магчымасцям рэтрастылістыкі і альтэрнатыўнай гісторыі, шырока распаўсюджаныя і гумарыстычныя, парадыйныя матывы.

Скульптура павука ў стылі стымпанк, аўтар — Daniel Proulx
Тым не менш існуе нямала твораў з процілеглай скіраванасцю — рамантыка, драматызм высокіх пачуццяў, нават элементы ўтопіі.

Рэаліі стымпанкавай стылістыкі — «*старадаўнія*» аўтамабілі, лакаматывы, тэлефоны і т. р. анахранічна ўпісаныя ў больш (або менш) «*старадаўні*» антураж, лятаючыя караблі-дырыжаблі, механічныя робаты — часам уваходзяць у знарочыста казачныя і нават дзіцячыя творы.

У цяперашні час у грамадскім асяроддзі і масавай культуры назіраюцца з’явы, якія дазваляюць казаць аб стымпанку як пра субкультуру, якая фарміруецца. Стыль «*стымпанк*» усё шырэй распаўсюджваецца ў графіку, ілюстрацыі, скульптуры, дызайне і нават у сферы камп’ютарных гульняў.

Папярэднікі стымпанку
---------------------

Жнівеньскі выпуск (1927 г.) часопісу *Amazing Stories*, з малюнкамі па творах Герберта Уэлса
У якасці «сыравіны» дзеля фантазіі аўтары стымпанку выкарыстоўваюць творчасць пісьменнікаў-фантастаў, мастакоў, вынаходнікаў, а таксама фальсіфікатараў XIX ст.

* Герберт Уэлс — англійскі пісьменнік-фантаст (1866—1946);
* Жуль Верн (1828—1905) — французскі пісьменнік, аўтар прыгодніцкай літаратуры і фантастыкі;
* Альбер Рабіда (1848—1926) — французскі пісьменнік і мастак, аўтар футурыстычных твораў;

Прадстаўнікі жанру
------------------

Фотаздымак са стымпанкаўскімі касцюмамі і дэкарацыямі
* Чайна Мьевіль
* Гордан Далквіст
* Брус Стэрлінг — твор «Машына адрозненняў» (1992) стаў фактычна маніфестам стымпанку — аналагічна як «Нейрамант» Уільяма Гібсана паклаў пачатак жанру кіберпанк.
* Хаяо Міядзакі
* Майкл Муркок (цыкл твораў пра Освальда Бастейбла)
* Вадзім Панаў
* Філіп Пулман
* Лемані Снікет
* Брэд Сільберлінг

Парамагія
---------

Парамагія — жанр, які ўтвараецца на скрыжаванні стымпанку і фэнтэзі; верагодна, з’яўляецца відам тэхнафэнтэзі. Мадэлюе сусветы, у якіх паравыя тэхналогія суіснуюць с магіяй і расамі, тыповымі дзеля фэнтэзійнай літаратуры (эльфы, гномы, оркі і інш). Прыклады: «Вялікі эліпс» Полы Волскі, «Вакзал страчаных сноў» Чайны Мьевіля, «Месяц гоблінаў» і «Машына гномаў» Тэрэзы Эджэртан, камп’ютарня гульня «Arcanum».

Гл. таксама
-----------

* Стоўнпанк
* Сандалпанк
* Мідлпанк
* Клокпанк
* Дызельпанк
* Кіберпанк
* Біяпанк
* Нанапанк
* Манапанк

Зноскі
------

1. ↑  *Kaye, Marco*. Mom, Dad, I'm Into Steampunk **(нявызн.)**(недаступная спасылка) (25 ліпеня 2008). Архівавана з першакрыніцы 4 жніўня 2008. Праверана 5 жніўня 2015.
2. ↑  СТИМПАНК: ЧТО ЭТО ТАКОЕ

Літаратура
----------

* *Clockwork worlds*, Ричард Д. Эрлих и Томас П. Данн (1983). ISBN 0-313-23026-9
* The Steampunk issue of Nova Express, Volume 2, Issue 2, Winter 1988
* *The Encyclopedia of Fantastic Victoriana* Джесс Невинс, MonkeyBrain (2005). ISBN 1-932265-15-5
* *Fiction 2000: cyberpunk and the future of narrative*, Джордж Слессер и Том Шиппи (1992). ISBN 0-8203-1425-0
* *Science fiction after 1900*, Брукс Лэндон (2002). ISBN 0-415-93888-0
* *Science fiction before 1900*, Пол К. Элкон (1994). ISBN 0-8057-0952-5
* *Victorian science fiction in the UK*, Дарко Свэн (1983). ISBN 0-8161-8435-6
* *Worlds enough and time*, Гэри Вестфаль, Джордж Слессер, и Дэвид Либи (2002). ISBN 0-313-31706-2
* *Louis la Lune*, Элбан Гуллемос (2006). ISBN 2-226-16675-0

Спасылкі
--------

* Стимпанк в кинематографе Архівавана 20 снежня 2014.
* Жанры: Стимпанк. Статья в журнале Мир Фантастики.
* Журнал Популярная механика: Паровые панки: Стим-история Архівавана 27 снежня 2013.

| ⛭Навуковая фантастыка |
| --- |
| Асноўныя паняцці | 
Вызначэнне •
Гісторыя •
Навуковы раман •
Залаты век •
Новая хваля
 |  |
| Паджанры | 
Альтэрнатыўная гісторыя •
Антыўтопія •
Апакаліптыка •
Баявая фантастыка •
Кіберпанк •
Космаопера •
Манапанк •
Меч і планета •
Навуковае фэнтэзі •
Планетарная фантастыка •
Постапакаліптыка •
Прыгодніцкая НФ •
Сацыяльная НФ •
Спекулятыўная фантастыка •
Стымпанк •
Цвёрдая НФ •
Тэхнафэнтэзі •
Паміраючая Зямля •
Хронафантастыка •
Гумарыстычная фантастыка
 |
| Тэмы | 
Будучыня •
Уварванне прышэльцаў •
Гіперпрастора •
Іншапланецяне •
Штучны інтэлект •
Паралельныя светы •
Першы кантакт •
Робаты •
Секс •
Тэрафармаванне •
Трансгуманізм
 |
| Медыя | 
**Выданні:**
Спіс раманаў •
Спіс апавяданняў •
Часопісы •
**Фільмы:**
Гісторыя фільмаў
 |
| Культура | 
Канвенты •
Лабараторыя фантастыкі •
Свет фантастыкі •
Прэмія Неб'юла •
Прэмія Х'юга •
Фэндом •
фэнзін •
ISFDB •
Worldcon
 |
| Блізкія жанры | 
Гатычны раман •
Магічны рэалізм •
Казкі •
Жахі
(Зомбі-хорар •
Класічны хорар •
Лаўкрафтаўскія •
Сплатэрпанк) •
Фэнтэзі
 |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 167428539 · GND: 7839890-3 · LCCN: sh2009010578 · Microsoft: 2777785535 · SUDOC: 176786171 |