recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Узвышша (значэнні).

**«Узвышша»** — літаратурна-мастацкі часопіс («часопісь літаратуры, мастацтва і крытыкі») у 1927—1931 гадах, створаны сябрамі аднайменнай літаратурнай суполкі.

Лічыцца адным з самых адметных і значных літаратурна-мастацкіх выданняў у гісторыі новай беларускай літаратуры. З 1927 па 1930 год выдаваўся літаратурнай суполкай «Узвышша», а ў 1931 годзе — Беларускім дзяржаўным выдавецтвам у Менску. Усяго было выдадзена 44 нумары часопіса ў 39 кнігах.

Змест
-----

На старонках часопіса друкавалі свае творы, а таксама літаратурна-крытычныя артыкулы Кузьма Чорны, Уладзімір Дубоўка, Кандрат Крапіва, Адам Бабарэка, Змітрок Бядуля, Пятро Глебка, Сяргей Дарожны, Максім Лужанін, Язэп Пушча, Тодар Кляшторны, Лукаш Калюга, Андрэй Мрый і інш. Шматлікія з прадстаўленых у часопісе твораў сталі нацыянальнай класікай (раман «Запіскі Самсона Самасуя» А. Мрыя, аповесці «Лявон Бушмар» К. Чорнага, «Ні госць ні гаспадар» Л. Калюгі, паэма «Кругі» У. Дубоўкі і інш.).

Не меншую цікавасць і значнасць уяўляюць змешчаныя ў выданні літаратуразнаўчыя, крытычныя і моўныя артыкулы, у якіх уздымаліся пытанні і шукаліся спосабы развязання разнастайных праблем (мастацкія канцэпцыі, герой, тэма, форма і інш.), звязаных з вызначэннем напрамкаў развіцця беларускай літаратуры, а таксама распрацоўкай, кадыфікацыяй і нармаваннем беларускай літаратурнай мовы.

Зноскі
------

1. ↑  Літаратурнае аб'яднанне Узвышша: "Узвышша" **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  ПрайдзіСвет. Архівавана з першакрыніцы 3 лістапада 2012. Праверана 15 лістапада 2011.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 658. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Т. 5. Скамарохі — Яшчур. — С. 347. — 703 с. — 10 000 экз.
* Пра час «Узвышша» : матэрыялы навуковых канферэнцый, Узвышаўскіх чытанняў (Мінск, 1999–2002) / Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва, БелНДІ дакументазнаўства і архіўнай справы. — Мінск, 2002. — С. 77.

Спасылкі
--------

* Электронны архіў часопіса на «Беларускай Палічцы» (бел.)
Эрэсун і Эрэсунскі мост
**Э́рэсун** (дацк.: Øresund, шведск.: Öresund), таксама **Зунд** (ням.: Sund) — праліў паміж востравам Зеландыя (Данія) і Скандынаўскім паўвостравам (Швецыя). Разам з іншымі Дацкімі пралівамі злучае Балтыйскае і Паўночнае мора.

У Эрэсуна размешчаны два буйных горада — Капенгаген і Мальмё, звязаныя адзін з адным Эрэсунскім мастом, які складаецца з уласна моста і тунэля.

Праліў ўзнік каля 8000 гадоў таму, калі вызваленая ад цяжару льдоў ледніковага перыяду Скандынаўская пліта пачала нахіляцца, падняўшыся на поўначы і апусціўшыся на поўдні; воды Паўночнага мора размылі перашыек у раёне цяперашняга Эрэсуна і затапілі шырокія нізінныя тэрыторыі, утварыўшы Балтыйскае мора.

Гл. таксама
-----------

* Паўвостраў Сконэ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4216367-5 · LCCN: sh85125362 · NKC: ge631118 · SUDOC: 050626744 · VIAF: 234660631, 1967148574302324430000 |
**Кёнігсбергскі дагавор 1390 года** — пагадненне, падпісанае 26 мая 1390 года падчас грамадзянскай вайны ў ВКЛ 1389—1392 гадоў жамойцкімі нобілямі (баярамі) і прадстаўнікамі Тэўтонскага ордэна. 

Дэлегацыя з 30 або 31 баяраў з сямі жамойцкіх рэгіёнаў (Эйрагола, Kaltinėnai, Кнітува, Kražiai, Medingėnai, Расены, Відукле) прыбыла ў Троіцын дзень. Яны выказаліся ў вернасці да «свайго караля» Вітаўта і гарантавалі свабоду гандлю для крыжакоў у Жамойці. Крыжакі забяспечылі баяраў правізіяй і адзеннем.

Князь Вітаўт Кейстутавіч вёў міжусобіцу са сваім стрыечным братам Ягайлам, вялікім князем літоўскім і каралём польскім. Дзеля таго, каб замацаваць падтрымку крыжакамі ў грамадзянскай вайне, 19 студзеня 1390 года князь Вітаўт падпісаў Луцкі дагавор, паводле якога Жамойць да ракі Нявежыс адыходзіла да Тэўтонскага ордэна. Жамойць была неабходна Ордэну як тэрыторыя, якая геаграфічна злучала яго Прускую зямлю з яго ж Лівонскай зямлёй на поўначы. Падтрымка жамойтаў мела для Вітаўта ключовы характар і была гарантыяй выканання ўмоў Луцкага дагавора. Урэшце, Вітаўт здрадзіў крыжакам, бо замірыўся з Ягайлам у 1392 годзе, падпісаўшы Востраўскае пагадненне. Жамойць адыйшла крыжакам толькі ў 1398 годзе паводле Салінскага дагавора.

Кёнігсбергкая дамова і 30 імён жамойцкіх нобіляў (баяр) з'яўляюцца каштоўнай крыніцай даследвання балтыйскіх уласных імён.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Ivinskis, Zenonas (1988) [1930]. «Vytauto jaunystė ir jo veikimas iki 1392 m.». in Paulius Šležas. Vytautas Didysis. Vilnius: Vyriausioji enciklopedijų redakcija. p. 36. OCLC 25726071.  (літ.)
2. ↑  Ivinskis, Zenonas (1978). Lietuvos istorija iki Vytauto Didžiojo mirties. Rome: Lietuvių katalikų mokslo akademija. p. 306. LCC 79346776  (літ.)
3. ↑  Urban, William (2006). Samogitian Crusade. Chicago: Lithuanian Research and Studies Center. p. 197. ISBN 0-929700-56-2.  (англ.)
4. ↑  Simas Sužiedėlis, ed (1970—1978). «Personal names». Encyclopedia Lituanica. IV. Boston, Massachusetts: Juozas Kapočius. pp. 230. LCC 74-114275  (літ.)
**Поль Гюэ** (3 кастрычніка 1803 — 8 студзеня 1869) — французскі мастак і гравёр.

Нарадзіўся ў Парыжы. Вучыўся ў Гро і Герэна. Пазнаёміўся з англійскім мастаком Рычардам Парксам Бонінгтанам у майстэрні Гро, дзе ён вучыўся нерэгулярна з 1819 па 1822 год. Прыклад Бонінгтана паўплываў на Гюэ адкінуць неакласіцызм і замест гэтага маляваць пейзажы, заснаваныя на ўважлівым назіранні за прыродай. Брытанскія пейзажныя карціны, выстаўленыя ў Салоне 1824 года, сталі адкрыццём для Гюэ, які сказаў пра працу Канстэбля: «Мабыць, гэта быў першы раз, калі чалавек адчуў свежасць, убачыў раскошную, зялёную прыроду, без чарнаты, грубасці і манеры». Наступныя працы Гюэ спалучалі перайманне англійскага стылю з натхненнем галандскіх і фламандскіх старых майстроў, такіх як Рубенс, Якаб ван Ройсдаль і Мейндэрт Хобема.

Удзельнічаў у Ліпеньскай рэвалюцыі 1830 года і некаторы час пасля гэтага ўдзельнічаў у рэспубліканскай палітыцы. Ён быў узнагароджаны парай сеўрскіх фарфоравых ваз ад караля Луі-Філіпа ў 1844 годзе. Узнагароджаны залатым медалём на Салоне 1848 г. Выстаўляўся на Сусветнай выставе 1855 года, дзе быў узнагароджаны медалём, а таксама выстаўляўся на Міжнароднай выставе 1867 года.

Зноскі
------

1. 1 2  Paul Huet<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Paul Huet — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016. Праверана 25 лютага 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12492506x · GND: 117051764 · ISNI: 0000 0000 8368 1008 · LCCN: n83164596 · NKC: xx0218684 · NLA: 35786416 · NTA: 070569274 · NUKAT: n2020009821 · SUDOC: 034136754 · VIAF: 29636516 · ULAN: 500010823 |

 |
Кёльн Турм з поўдня
Фасад будынка
**Кёльн Турм** - (ням.: Kölnturm) также (ням.: Köln Тurm) — 148,5 мятровы (165,48 з антэнай) офісны небаскроб у горадзе Кёльне, Германія. Ён быў збудаваны на працягу двух гадоў з першага чэрвеня 1999 па 21 лістапада 2001 у раёне горада Кёльн Медыяпарк. Комплекс будынкаў у частцы горада Кёльн-Нойштат-Норд (Köln-Neustadt-Nord) прызначаны для размяшчэння прадпрыемстваў і арганізацый інфармацыйнай сферы і ўключае офісы, залы для кангрэсаў і канферэнцый.

Кёльн Турм - другі па вышыні небаскроб у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія пасля будынка Post Tower у Боне. У агульнагерманскім спісе небаскробаў будынак займае трынаццатае месца. 

На трыццатым паверсе знаходзіцца адкрытая для свабоднага наведвання назіральная пляцоўка з рэстаранам.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кёльн Турм
* Афіцыйны сайт Кёльн Турм
* Старонка Кёльн Турм на skyscraperpage.com
**Бабровіцкае падняцце** — тэктанічная структура ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці, у цэнтральнай частцы Капаткевіцка-Велікаборскай ступені Прыпяцкага прагіну. Па паверхні верхнефаменскай саляноснай тоўшчы пад назвай Заходне-Бабровіцкага выяўлена электраразведачнымі працамі ў 1964 годзе, па падсалявых адкладах — у 1969 годзе сейсмічнымі даследаваннямі.

Па паверхні фундамента і падсалявых дэвонскіх адкладах Бабровіцкае падняцце — монаклінальны блок, абмежаваны на паўднёвым захадзе Гарохаўска-Хобненскім рэгіянальным разломам амплітудай 1000 м, на ўсходзе — Бабровіцкім разломам амплітудай 500 м. Мінімальная адзнака паверхні фундамента ў галаўной частцы блока -2550 м, падсалявых адкладаў — -2000 м. Па паверхні міжсалявых адкладаў вылучаецца асіметрычная брахіантыкліналь, паўднёвае крыло якой ускладнена зонаю адсутнасці міжсалявых адкладў. Памер антыкліналі 13×6 км, амплітуда 300 м, мінімальная адзнака ў скляпенні -1800 м. Па паверхні верхнефаменскай саляноснай тоўшчы падняцце прадстаўлена двума купаламі памерам 3×2 км з мінімальнымі адзнакамі ў скляпенні -700 м і амплітудай 100 м.

Літаратура
----------

* Бабровіцкае падняцце // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
Буржскі сабор
**Буржскі сабор** (Cathédrale Saint-Étienne de Bourges) — кафедральны гатычны сабор Святога Стэфана ў французскім горадзе Бурж. Пачатак будаўніцтва гэтага грандыёзнага будынка датуецца канцом XII стагоддзя, асвячэнне сабора адбылося 13 мая 1324 года, аднак працы над будынкам працягваліся аж да XVI стагоддзя. За сваю ўнікальную архітэктуру, выразныя скульптуры і цудоўныя вітражы XIII стагоддзя ў 1992 годзе сабор быў унесены ў спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Аднесены да ліку помнікаў нацыянальнай спадчыны Францыі.

Гісторыя будаўніцтва
--------------------

Сабор размешчаны ў паўночна-заходняй частцы былога рымскага горада Аварыкум, які даў сховішча першым гальскі хрысціянам. На месцы сённяшняга будынка размяшчаліся, па меншай меры, тры храмы, пабудаваныя ў III, IV і IX стагоддзях. Першы кафедральны сабор XI стагоддзя, сляды якога захаваліся ў крыпце апошняга будынка, быў выкананы ў раманскім стылі.

Дата пачатку будаўніцтва дакладна невядомая, аднак яна размяшчаецца паміж 1183 і 1195 гадамі. Так як усходняя частка сабора выступае за межы старых гарадскіх сцен, то яго будаўніцтва не магло быць пачата да 1183 года - даты, калі быў атрыманы дазвол на іх разбурэнне. 1195 год з'яўляецца датай дакумента, згадваюцца выдаткі на рэканструкцыю папярэдняга раманскага сабора. Заўважым, што даты пачатку будаўніцтва Буржскага сабора і знакамітага Шатрскага сабора практычна супадаюць.

Імёны будаўнікоў Буржскага сабора да нашага часу не дайшлі.

Галерэя
-------

* Заходні фасадЗаходні фасад
* Неф Буржскага сабораНеф Буржскага сабора
* Вітраж, прысвечаны Яну ХрысціцелюВітраж, прысвечаны Яну Хрысціцелю
* Ніжняя частка заходняга фасадаНіжняя частка заходняга фасада
* Раманская разьба паўднёвага парталаРаманская разьба паўднёвага партала
* Ніжняя царкваНіжняя царква

Гл. таксама
-----------

* Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Францыі

Зноскі
------

1. 1 2  base Mérimée — ministère de la Culture, 1978.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q384602'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q68471231'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q809830'></a>
2. 1 2  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
3. ↑

Спасылкі
--------

* Буржскі кафедральны сабор у даведніку Sacred Destinations  (англ.)
* Архівавана 10 снежня 2005.
* Кафедральны сабор на сайце горада Бурж  (англ.)
* Архівавана 19 студзеня 2010.
* Фотаздымкі Буржскага сабора

| Гатычныя саборы Францыі |
| --- |
| 
* Ам’ен
* Бавэ
* Бурж
* Шартр
* Ле-Ман
* Мо
* Парыж
* Рэймс
* Руан
* Страсбур

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Кругасвет · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4069619-4 · LCCN: n84093874 · Mérimée: PA00096656 · VIAF: 230896116 |
**Cirsium heterophyllum** — від травяністых раслін сямейства Астравыя (*Asteraceae*). Відавая назва ад лац.: heterophyllum — «стракаты».

Батанічнае апісанне
-------------------

Мнагалетнік 50-100 (рэдка да 150) см вышынёй. Лісце зялёнае і голае зверху, бела-лямцавае знізу. Прыкаранёвыя лісты буйныя, дасягаюць 4 дм даўжыні і 8 см шырыні. Ліставыя краі з мяккімі калючкамі. Верхняе лісце не мае хвосцікаў, абхопвае ствол сэрцападобнымі асновамі. Кошыкі звычайна адзінкавыя на доўгіх ножках (да 50 мм даўжынёй). Кветкавыя галоўкі дыяметрам 3-5 см. Шматлікія трубчастыя кветкі пурпурова-чырвоныя, радзей бялёсыя, 25-30 мм даўжынёй.

Распаўсюджанне
--------------

Асноўны арэал распасціраецца ад паўночнай Англіі праз Паўночную і Усходнюю Еўропу да Сібіры. Вялікія анклавы размешчаны на Каўказе, у Карпатах, Пірэнеях, Альпах і некаторых краінах Цэнтральна-Германскага нагор’я, раскіданыя ў Ісландыі і Грэнландыі. Насяляе на абочынах дарог, верасовых пустках і вільготных травяністых асяроддзях.

Галерэя
-------

* 
* 
* Батанічная ілюстрацыя Якаба Штурма з кнігі «Deutschlands Flora in Abbildungen», 1796Батанічная ілюстрацыя Якаба Штурма з кнігі «*Deutschlands Flora in Abbildungen*», 1796

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  Dictionary of Botanical Epithets

Спасылкі
--------

* Euro+Med Plantbase  (англ.)
* West Highland Flora Архівавана 20 снежня 2022.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2781082540 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мілер.
**Саламон Танхелевіч Мілер** (22 снежня 1889, г. Кнышын, цяпер Падляскае ваяводства, Польшча — 1 верасня 1937) — дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі.

Біяграфія
---------

У час рэвалюцыі 1905—1907 гадоў камандзір атрада самаабароны ў Беластоку, потым у арміі. У 1910 арыштаваны за арганізацыю салдацкага бунту. З турмы уцёк, эмігрыраваў у ЗША, дзе ўдзельнічаў у левым прафсаюзным руху. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года ў Чырвонай гвардыі, потым у Чырвонай Арміі. З 1919 года член РКП(б), загадчык секцыі па рабоце сярод яўрэйскага насельніцтва Смаленскага гаркома РКП(б).

З 1921 года на падпольнай рабоце ў Заходняй Беларусі, сакратар Беластоцкага акруговага камітэта КПРП. Удзельнік 6-га кангрэса Камінтэрна. З 1923 года член ЦК, з 1926 года член Бюро ЦК КПЗБ. У 1932—1933 гадах узначальваў Краявы сакратарыят ЦК КПЗБ. З 1933 на партыйнай рабоце ў БССР, з 1936 — у Омскай вобласці. Аўтар брашуры «Першыя гады Кампартыі Заходняй Беларусі» (1935, пад псеўданімам І. Р. Валевіч). Скончыў самагубствам.

Літаратура
----------

* Мілер Саламон Танхелевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
Саляныя дыслакацыі Прыпяцкага прагіну
**Бабро́віцкі вал** (ад назвы вёскі Бабровічы ў Калінкавіцкім раёне) — тэктанічная структура ў Петрыкаўскім і Калінкавіцкім раёнах Гомельскай вобласці, у межах Капаткевіцка-Велікаборскай ступені Прыпяцкага прагіну. Вылучаецца па паверхні верхнефаменскай саляноснай тоўшчы. Бабровіцкі вал — адносна невялікі (даўжыня 45 км, шырыня 6 км), уключае Зарэчынскую дыяпіроідную брахіантыкліналь, Камаровіцкае і Бабровіцкае дыяпіроідныя падняцці, ускладненыя ў паўночнай частцы перадданкаўскімі крыптадыяпірамі.

Вал мае складаную форму: пры яго агульнай субшыротнай арыенціроўцы Камаровіцкае і Бабровіцкае падняцці арыентаваны субмерыдыянальна. Амплітуда падняццяў 200—400 м, перавышэнне вала адносна сумежных сінкліналей мяняецца ад 200 да 1000 м і павялічваецца па паверхні галітавай падтоўшчы да 2000 м. Сфарміраваўся ў асноўным у выніку праяўлення саляной тэктонікі ў галітавай падтоўшчы, верхнефаменскай саляноснай тоўшчы ў данкава-лебядзянскі і каменнавугальны час.

Літаратура
----------

* Бабровіцкі вал // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
**Саламон Захаравіч Разоўскі** (руск.: Розовский Соломон Захарович; 1879, Налібакі — 1924, Петраград) — савецкі рэвалюцыйны і палітычны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і дробнага чыноўніка ў Налібаках Віленскай губерні. Ён рана пачаў працоўнае жыццё: у 1896 г. прыехаў у Кіеў і паступіў у пераплётныя майстэрню. Дапытлівага юнака вабілі веды, ён стаў займацца самаадукацыяй і ў 1900 годзе экстэрнам здаў экзамены за курс гімназіі. Неўзабаве за ўдзел у студэнцкай сходцы Разоўскага арыштавалі і пасля шасцітыднёвага заключэння выслалі з Кіева.

Пасяліўшыся ў Луганску, Разоўскі ўладкаваўся на завод. Праз паўгода на заводзе была абвешчаная стачка, Разоўскі прыняў у ёй удзел. Стачку задушылі, і многіх яе ўдзельнікаў звольнілі. У спіс звольненых трапіў і Разоўскі. Давялося пакінуць на некалькі месяцаў горад і з’ехаць у Рыгу. Затым ён вярнуўся ў Луганск і арганізаваў там падпольную групу «Іскра». Але паліцыянты напалі на след рэвалюцыянераў. Разоўскі быў схоплены і адпраўлены ў Екацерынаслаўскую турму. Пасля вызвалення ён паехаў у Мінск, а затым зноў у Рыгу.
  
У Рызе ў 1903 годзе Разоўскі ўступіў у партыю. Будучы студэнтам Рыжскага палітэхнікума, ён быў членам мясцовага партыйнага камітэта. З 1904 года Разоўскаму прыйшлося перайсці на нелегальнае становішча і затым пераехаць у Вільню. Там ён стаў членам Паўночна-Заходняга партыйнага камітэта. Яму даручылі арганізацыю партыйных камітэтаў у Коўна і Віцебску, а таксама ўстанаўленне сувязі з партыйнымі арганізацыямі Прыбалтыкі.

У 1909 годзе Разоўскі прыехаў у Пецярбург і адразу ўключыўся там у партыйную працу. У 1916 годзе быў абраны партыйным арганізатарам Васілевостраўскага раёна.

Пасля Лютаўскай рэвалюцыі і пераходу партыі на легальнае становішча Разоўскі стаў членам Петраградскай гарадской думы, а таксама членам Пецярбургскага камітэта партыі.

Пасля перамогі Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі працаваў у Народным камісарыяце харчавання.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* РОЗОВСКИЙ Соломон Захарович (1879—1924)  (руск.)
**Навагрудскі езуіцкі калегіум** — установа ордэна езуітаў у Навагрудку, цяпер Гродзенская вобласць. З 1626 года місія, з 1631 — рэзідэнцыя, у 1714—1773 — калегіум.

Сродкі на стварэнне місіі ахвяравалі М. Галаўня, Я. Машынскі, першы кіраўнік місіі Я. Разнавольскі.

У XVII — першай палове XVIII стагоддзяў драўляныя збудаванні калегіума шмат разоў знішчаліся пажарамі. Каля 1754 года пабудаваны мураваны 3-нефавы касцёл, у 1752 — навучальны корпус. Калегіуму падпарадкоўваліся місіі ў Бурдыкаве (Бурдыкоўшчыне?), Варончы, Востраве, Гарадзiшчы, Любчы, Мажэйках, Моладаве, Пачапаве, Слонiме, Шчорсах.

У 1649 годзе ў рэзідэнцыі адкрыты класы граматыкі, у 1653 — паэтыкі і рыторыкі. Пасля пераўтварэння рэзідэнцыі ў калегіум навучальная праграма адпавядала гэтаму тыпу навучальных устаноў, выкладалі таксама матэматыку, геаграфію, гісторыю, французскую мову. Каля 1680 года адкрыта музычная бурса, у 1705 — канвікт (пансіён), у 1721 — аптэка. Была бібліятэка. У XVIII стагоддзі колькасць навучэнцаў складала ад 13 да 51 чалавек. У розны час рэзідэнцыі і калегіуму належала некалькі навакольных маёнткаў.

У 1773 годзе калегіум закрыты, у 1815 касцёл пераабсталяваны пад ратушу.

Вядомыя выпускнікі
------------------

* Станіслаў Незабітоўскі (1641-1717) — дзеяч рэфармацыі ў ВКЛ, мемуарыст.
* Тамаш Жаброўскі (1714-1758) — рымска-каталіцкі дзеяч, матэматык, архітэктар.
* Бенедыкт Дабшэвіч (1722-1799) — філосаф, тэолаг, прадстаўнік эклектычнай філасофіі ў Вялікім Княстве Літоўскім.

Вядомыя выкладчыкі
------------------

* Антоні Адам Скарульскі (1715-1777) — філосаф, асветнік.
* Кароль Вырвіч (1717-1793) — гісторык, географ, педагог.
* Дамінік Рудніцкі (1676-1739) — беларускі і польскі пісьменнік.
* Бенедыкт Дабшэвіч (1722-1799) — філосаф, тэолаг, прадстаўнік эклектычнай філасофіі ў Вялікім Княстве Літоўскім.
* Адам Крупскі (1706-1748) — прадстаўнік філасофіі Асветніцтва ў Вялікім Княстве Літоўскім, эксперт права ў заканадаўстве Вялікага Княства Літоўскага, аўтар школьнага дыялогу.

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В.* Новагародскi езуіцкi калегiум // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 361. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* Рэлігія і царква на Беларусі. — Мн.: БелЭн, 2001. — 368 с.
**Саламон Яфімавіч (Хаймавіч) Нэзлін** (руск.: Незлин Соломон Ефимович; 1892, Калышкі — 8 сакавіка 1990, Ізраіль) — савецкі вучоны ў галіне фтызіятрыі. Доктар медыцынскіх навук (1946), прафесар (1952).

Біяграфія
---------

Скончыў медыцынскі факультэт Юр’еўскага ўніверсітэта (1915). Загадчык губздраўаддзела (1918—1921) і дыспансерамі (1922—1923) у Віцебску. У 1923—1925 гг. у супрацьтуберкулёзным дыспансеры і санаторыі «Высокія горы» у Маскве; арганізатар і загадчык сацыяльна-гігіенічным і дыспансернымі аддзеламі Цэнтральнага інстытута туберкулёзу (1925—1941, 1943—1952) і адначасова інспектар па туберкулёзе ў Наркамздраве РСФСР і СССР. У 1941—1943 гг. намеснік дырэктара Казахскага інстытута сухотаў у Алма-Аце. У 1952—1953 гг. намеснік дырэктара Львоўскага інстытута туберкулёзу. У 1953 годзе знаходзіўся пад следствам па «справе ўрачоў». У 1953—1955 гг. загадчык арганізацыйна-метадычным аддзяленнем Цэнтральнага інстытута экспертызы працаздольнасцi.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Асноўная яго дзейнасць — арганізацыя лячэбнай работы, дыспансерызацыя хворых, арганізацыя дзейнасці процітуберкулёзных устаноў.

С. Я. Незлін узначальваў навукова-практычныя экспедыцыі ў Бурацкую, Башкірскую, Татарскую і Якуцкую аўтаномныя рэспублікі. Ён напісаў каля 330 навуковых прац, сярод якіх 8 манаграфій. Пад кіраўніцтвам С. Я. Незліна было абаронена 20 дысертацый.

Навуковыя працы
---------------

* «Изучение туберкулеза среди национальностей СССР». М. 1930;
* «Режим и лечение туберкулезного больного». М.-Л. 1936;
* «Туберкулез легких в пожилом возрасте». М. 1948;
* «Экспертиза трудоспособности и трудовое устройство больных туберкулезом легких». М, 1960;
* «Противотуберкулезный диспансер». М. 1960.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Незлін Саламон Яфімавіч // Імёны. Асобы. Лёсы: ураджэнцы Віцебшчыны ў далёкім і блізкім замежжы / М. П. Кузьміч, М. І. Сцепаненка. — Мінск : Літаратура і мастацтва, 2012. — С. 204—205.
* Незлін Саламон Яфімавіч // Нашы землякі ў далёкім і блізкім замежжы : біяграфічны даведнік / М. П. Кузьміч, М. І. Сцепаненка. — Віцебск : Віцебская абласная друкарня, 2007. — С. 120—121.
* Незлін Саламон Яфімавіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Лёзненскага раёна / рэдкал.: І. П. Шамякін [і інш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1992. — С. 577—578.

Спасылкі
--------

* Незлин соломон ефимович Архівавана 4 сакавіка 2016.  (руск.)
**Функцыяналізм** (ад лац.: functio — выкананне) — плынь у еўрапейскай, а затым і амерыканскай архітэктуры.

Канчаткова аформіўся ў 1930-я г. Адметныя рысы функцыяналізму: максімальная ўтылітарнасць, перавага практычных функцый, жыццёвых, чалавечых патрэбнасцей у вызначэнні планаў і формаў пабудоў. Сярод асноўных прадстаўнікоў функцыяналізму — Ле Карбюзье, А. Аалта, В. Гропіус, Л. Саліван, якому належыць выказванне «Форму вызначае функцыя»), М. Міс ван дэр Роэ і інш. Спецыфіку агульнага падыходу функцыяналізму да пабудоў дакладна і лаканічна выказаў нямецкі архітэктар Б. Таўт — «Што добра функцыянуе, тое добра і выглядае».

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
* Лаўрэш Леанід. Стыль функцыяналізму ў Лідзе да 1939 г. // НАША СЛОВА № 19 (1170) 7 мая 2014 г.; № 20 (1171) 14 мая 2014 г.; № 21 (1172) 21 мая 2014 г.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Функцыяналізм (архітэктура)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 206629060 · NKC: ph114595 |
Адметная маркіроўка культурных каштоўнасцей, як гэта вызначана Гагскай канвенцыяй аб ахове культурных каштоўнасцей у выпадку ўзброенага канфлікту 1954 года, на будынку Універсітэцкай бібліятэкі Інсбрука (Аўстрыя).
**Культурныя каштоўнасці** ― незаменныя матэрыяльныя і нематэрыяльныя прадметы і творы культуры, якія маюць мастацкую і маёмасную каштоўнасць, універсальную значнасць, а таксама аказванне эстэтычнага, навуковага, і гістарычнага ўздзеяння на чалавека.

Упершыню вызначэнне паняцця *«культурная каштоўнасць»* было сфармулявана ў Гагскай Канвенцыі аб абароне культурных каштоўнасцей у выпадку ўзброенага канфлікту ў 1954 годзе. Дзякуючы дадзенай Канвенцыі гэта паняцце было ўведзена ў міжнародную тэрміналогію. У цяперашні час у кожнай дзяржаве ёсць сваё, нацыянальнае вызначэнне гэтага паняцця, пры гэтым, у адной і той жа краіне ў розных галінах права могуць прымяняцца розныя азначэнні.

Рынак культурных каштоўнасцяў і прадметаў мастацтва з’яўляецца адным са старэйшых інвестыцыйных рынкаў у свеце. Існуе і незаконнае абарачэнне культурных каштоўнасцяў. Барацьба з незаконным абаротам культурных каштоўнасцей можа праводзіцца з дапамогай публічных дзяржаўных рэестраў культурных каштоўнасцей, а таксама стварэннем і распаўсюджваннем кодэксаў прафесійнай этыкі для гандляроў культурнымі каштоўнасцямі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 133190710 · GND: 4139819-1 · LCCN: sh97000183 · LNB: 000068893 |
Ілья Рэпін. «Бурлакі на Волзе», 1870—1873
**Бурлакі** — наёмныя рабочыя ў Расіі XVI — пачатку XX стагоддзяў, якія перамяшчалі рачныя судны ўручную пры дапамозе канатаў і вёслаў. Таксама бурлакамі называлі бяздомныя халастых або ўдовыя бяздзетныя людзі, якія вялі гаспадарку адасоблена.

Бурлацтва было выклікана ростам перавозак пры тэхнічнай недасканаласці рачнога транспарту. Бурлацкая праца з'яўлялася сезоннай. Судны цягнулі па «вялікай вадзе»: увесну і ўвосень. Для выканання заказу бурлакі аб'ядноўваліся ў арцелі. Праца бурлака была вельмі цяжкай і манатоннай. Хуткасць перамяшчэння залежала ад сілы і кірунку ветру. Пры спадарожным ветры на судне падымаўся ветразь, які значна паскараў перамяшчэнне. Вытрымліваць тэмп руху бурлакам дапамагалі песні.

У Расійскай імперыі «сталіцай бурлакаў» з пачатку XIX стагоддзі назвалі горад Рыбінск. У летні час праз Рыбінск праходзіла чацвёртая частка ўсяго расійскага бурлацтва.

На Беларусі працавалі на ўсіх вялікіх рэках: Дняпры, Прыпяці, Нёмане, Бугу, Заходняй Дзвіне, Бярэзіне, a таксама на Дняпроўска-Бугскім і Агінскім каналах. У XVII—XIX стст. бурлацтва на Беларусі стала самастойным і адыходніцкім промыслам. У бурлакі наймаліся мужчыны (зрэдку і жанчыны) з вялікай фізічнай сілай ва ўзросце ад 20 да 50 гадоў.

Узнікненне і пашырэнне параходства ў канцы XIX ст. выцесніла бурлацтва. Некаторы час замест перамяшчэння судна бурлакамі таксама выкарыстоўваўся такі спосаб перамяшчэння, як завоз якараў уверх па цячэнні і падцягванне да іх судна на лябёдцы з коннай ці паравой цягай (гл. кабестан).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
**Бурж** (фр.: Bourges, лац.: Avaricum Biturigum) — галоўны горад дэпартамента Шэр у Францыі, на рацэ Еўры і Берыйскім канале. Гістарычна — сталіца правінцыі Беры і герцагства Берыйскага. Насельніцтва 72480 жыхароў (1999).

Гісторыя
--------

Да прыходу рымлянаў умацаваны Аварык быў адным з найважнейшых гарадоў Галіі, цэнтрам кельцкага племені бітурыгаў. Па некаторых ацэнках паселішча мела каля 40 тысяч жыхароў. У 52 годзе да н.э. Верцынгетарыг мужна абараняў яго ад Юлія Цэзара, падчас аблогі Аварыка. Дыяклетыян зрабіў Аварык сталіцай правінцыі Аквітанія Першая.

Карл Вялікі меў ласку да Буржа і аднавіў яго значэнне як сталіцы Аквітаніі. Горад быў буйным рэлігійным цэнтрам Сярэднявечча; першы буржскі біскуп, святы Урсін, як лічыцца, жыў яшчэ ў III стагоддзі. У палітычным дачыненні сярэднявечны Бурж быў галоўным горадам герцагаў берыйскіх. Такія грамадзяне Буржа, як Жак Кёр, не мелі ў Францыі супернікаў па багаццю.

На зыходзе Стагадовай вайны Карл VII трымаў у 1422—1437 гадах у Буржы свой двор; тут жа ў яго нарадзіўся сын, будучы Людовік XI, які заснаваў у Буржы ўніверсітэт, які праіснаваў да Французскай рэвалюцыі. У гэтым універсітэце выкладаў знакаміты юрыст Куяцый. Менавіта ў Буржы звярнуўся да вучэння Лютэра Жан Кальвін. У 1849 годзе ў Буржы праходзіў палітычны працэс Бланкі, Луі Блана, Распайля і іншых па справе аб майскім замаху 1848 года.

Выбітныя мясціны
----------------

У Буржы захавалася шмат выдатных помнікаў сярэднявечнага мастацтва. Сусветнай славай карыстаецца кафедральны сабор св. Стэфана — адзін з найчыстых узораў гатычнага стылю, пабудаваны ў XIII стагоддзі ўсяго за паўстагоддзе, што па тых часах было вельмі сціснутым тэрмінам. Вітражы сабора — адны з лепшых па захаванасці і якасці выканання. У крыпце — пахавальня герцагаў Берыйскіх. У 1992 г. Буржскі сабор аб’яўлены помнікам Сусветнай спадчыны чалавецтва.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Партугаліі Авейру, Партугалія
* Сцяг Германіі Аўгсбург, Германія
* Сцяг Расіі Іашкар-Ала, Расія
* Сцяг Польшчы Кашалін, Польшча
* Сцяг Іспаніі Паленсія, Іспанія
* Сцяг Вялікабрытаніі Пітэрбора, Вялікабрытанія

Выбітныя ўраджэнцы
------------------

* Берта Марызо
* П’ер Мартэн

Зноскі
------

1. ↑  база даных аб французскіх камунах — Institut national de l'information géographique et forestière. Праверана 26 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1665102'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q20894925'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бурж
* Сайт горада
**Фундж** (араб. الفُنج‎‎), або **Сіна́рскі султанат** (араб. سلطنة سنار‎‎) — назва дзяржавы і кіруючай у ёй дынастыі на тэрыторыі сучаснага Судана ў XVI ст. — XIX ст.

Гісторыя
--------

У канцы XV ст. калі Макурыя і Алодыя, хрысціянскія дзяржавы Нубіі, прыйшлі ў заняпад, уладу на поўначы рэгіёна захапіў Абдала Джамаа, правадыр арабскага племені руфаа, які спрыяў распаўсюджванню іслама. На поўдні рэгіёна ўзмацнілася племя фундж. Яго паходжанне з'яўляецца спрэчным. Пазнейшая традыцыя дзяржавы Фундж сцвярджала, што заснавальнікам племені быў араб аль-Хадж Фарадж аль-Фуні. Сучасныя навукоўцы мяркуюць, што фундж былі тубыльцамі Нубіі або выхадцамі з Паўднёвага Судана. 

Відавочна, фундж спачатку захапілі Алодыю. У 1504 г. яны перамаглі Абдалу Джамаа, што лічыцца пачаткам стварэння іх дзяржавы. У 1523 г. у пісьмовых крыніцах з'явіліся звесткі пра Амару Дунка, першага манарха дзяржавы Фундж. Яму прыпісваецца заснаванне сталіцы Сенар. У 1585 г. фунджская армія спыніла наступ асманаў уздоўж Ніла на поўдзень. Узмацненне адбылося пры султане Адлане I (1606 — 1612 гг.), які ўсталяваў мір з суседняй хрысціянскай Эфіопіяй. Росквітам палітычнай магутнасці стаў перыяд кіравання Бады II (1645 — 1681). Ён імкнуўся пашырыць уплыў Фундж на паўночным усходзе Афрыкі і кантраляваць узбярэжжа Чырвонага мора. 

У 1718 г. нашчадкі Бады II фактычна страцілі ўладу. Іх пераемнікі фармальна адносілі сябе да той жа дынастыі, але паступова страчвалі ўплыў на падданых. Саслабленне дзяржавы адбылося з-за працяглага канфлікта з Эфіопіяй у 1741 — 1773 гг. і гандлёвай канкурэнцыі з суседнім Дарфурскім султанатам. У 1821 г. армія Мухамеда Алі вымусіла апошняга манарха Бады IV перадаць свае землі ў склад Егіпта.

Спасылкі
--------

* The Funj
* FUNJ KINGDOM - Blue Nile state
* The Sudan of the Three Niles: The Funj Chronicle
**Switchblade**  — беспілотны аднаразовы баявы апарат.

Апісанне
--------

Існуюць два варыянты гэтай зброі: Switchblade 300 і Switchblade 600. Першы з іх створаны для высокадакладных атак на жывую сілу праціўніка, другая мадэль беспілотнікаў арыентаваная на знішчэнне танкаў і іншага браніраванага транспарту.

Па сваёй сутнасці Switchblade — гэта аўтаматызаваная кіраваная бомба з камерамі, сістэмай кіравання палётам і выбуховым матэрыялам. Гэтыя беспілотнікі можна запраграмаваць так, каб яны аўтаматычна паражалі цэлі за кіламетры ад месца пуску, прычым яны здольныя рухацца за аб’ектам, дагнаць яго і ліквідаваць.

Switchblade 600 можа трымацца ў паветры да 40 хвілін і наносіць удары на адлегласці да 80 кіламетраў.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  ЗША перададуць Украіне 100 дронаў-камікадзэ «Switchblade». Расказваем пра іх
**«Арга́ны Белару́сі. The organs of Belarus»** — энцыклапедычны даведнік, выдадзены ў 2018 годзе, які змяшчае інфармацыю аб 123 арганах, што захаваліся на тэрыторыі Беларусі.

Анатацыя
--------

Арганы — гучныя сведкі беларускай гісторыі. Змяняліся эпохі, адбываліся лёсавызначальныя падзеі ў жыцці краіны, а гукі аргана працягвалі напаўняць душы беларусаў вялікай духоўнасцю, падштурхоўвалі задумацца аб спрадвечных каштоўнасцях чалавечага жыцця. У багатай музычнай скарбонцы беларусаў — імёны выдатных арганістаў і кампазітараў, арганных майстроў, тых, хто прысвяціў сябе служэнню «каралю музычных інструментаў». У багата ілюстраваным выданні «Арганы Беларусі» змешчана інфармацыя аб 123 арганах, што захаваліся на тэрыторыі нашай краіны, і майстрах, якія іх стваралі, прыводзяцца тэхнічныя характарыстыкі кожнага інструмента. Кніга таксама расказвае пра гісторыю развіцця арганнай культуры на тэрыторыі Беларусі, творцаў арганнай музыкі, сучаснае развіццё арганнага выканальніцкага мастацтва.

Зноскі
------

1. ↑  Арганы Беларусі, 2018
2. ↑  «Арганы Беларусі. The organs of Belarus» (Серыя "Энцыклапедыя рарытэтаў") (руск.)(недаступная спасылка).  Сайт выдавецтва «*Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі*». Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2018. Праверана 20 жніўня 2018.

Літаратура
----------

* Арганы Беларусі. The organs of Belarus / Склад. А.У. Бурдзялёў. — Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2018. — 368 с. — (Энцыклапедыя рарытэтаў). — 700 экз. — ISBN 978-985-11-1068-7.
У фізіцы элементарных часціц **Y базон**, як і X базон, — вельмі масіўная гіпатэтычная элементарная часціца, аналагічная W і Z базонам у Стандартнай мадэлі.

Розныя тэорыі вялікага аб’яднання прадказваюць розныя ўласцівасці Y базона. Ён пераносіць узаемадзеянне паміж кваркамі і лептонамі і мае дробавы электрычны зарад +(1/3)e і тры колеры, як і кваркі. Пад яго дзеяннем кваркі ператвараюцца ў лептоны, маючы перадумовай парушэнне законаў захавання барыённага і лептонных лікаў і, такім чынам, распад пратона.

Прыклад
-------

Прыклад рэакцыі з удзелам Y базона:

{\displaystyle u+d\rightarrow Y\rightarrow {\bar {\nu }}\_{e}+{\bar {d}}}
У гэтым працэсе два кваркі (u-кварк і d-кварк) ператвараюцца ў d-антыкварк і лептон — электроннае антынейтрына.

Спасылкі
--------

* Архівавана 11 кастрычніка 2006.
* Архівавана 6 сакавіка 2005.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Раства-Багародзіцкая царква.
**Свята-Раства-Багародзіцкая царква** — праваслаўны храм у в. Вылазы Пінскага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Знаходзіцца ў цэнтры вёскі. Пабудавана ў 1787 г. з дрэва на месцы храма, адзначанага ў акце 1681 г. паводле якога намеснік Кіеўскай мітраполіі Кліменцій Трызна дазволіў памешчыкам вылазскім і іх суседзям пабудаваць праваслаўную царкву Ражджаства Багародзіцы і святога велікамучаніка Георгія. У сярэдзіне 19 ст. асобна ад царквы з паўднёвага заходу пастаўлена двух’ярусная зрубна-каркасная званіца пад шатровым гонтавым дахам.

Архітэктура
-----------

Помнік народнага дойлідства. Невялікі храм вырашаны прамавугольным зрубам з пяцігранным апсідным прырубам. Да сярэдзіны 19 ст. быў бабінец са званіцай з арыгінальным спалучэннем шатровых дахаў, галоўны з якіх завершаны звонападобным купалам на васьмігранным барабане, а апсіда — макаўкай. На фоне гарызантальнай шалёўкі сцен вылучаюцца прамавугольныя аконныя праёмы ў ліштвах з трохвугольнымі сандрыкамі, цокальная частка вертыкальна ашалявана.

Інтэр’ер
--------

Унутры аб’яднаныя агульнай плоскай столлю зала і апсіда спалучаюцца шырокім прасветам і размежаваны драўляным іканастасам.

Зноскі
------

1. ↑  РДГА, ф. 799, воп. 33, спр. 817, арк. 35.
2. ↑  Собрание древних актов и грамот городов Вильны, Ковна, Трок. Мн. 1848. С. ХLIII.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Вылазы)
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Вылазы) на сайце Radzima.org
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Вылазы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Вылазы) на сайце «Архіварта»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сідаровіч.

**Абрам Аронавіч Мацкоўскі** (20 чэрвеня 1917, г. Клімавічы, Магілёўская губерня — 12 лістапада 1978) — Герой Сацыялістычнай Працы (1976)].

Біяграфія
---------

Скончыў толькі 9 класаў, рана пачаў працоўную дзейнасць. З 1933 года — машыніст на пладова-ягадным заводзе, мадэльшчык на мэблевай фабрыцы ў Клімавічах.

У 1937 годзе быў прызваны ў Чырвоную армію. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Дзейнічаў на Сталінградскім, Карэльскім, Паўночным франтах у пражэктарных падраздзяленнях. У 1944 годзе прыняты ў ВКП(б). Вайну скончыў у званні лейтэнанта. З 1947 года настаўнік Чэрніхаўскай сярэдняй школы, дырэктар Гарадзішчанскай электрастанцыі Баранавіцкага раёна.

У 1957 годзе быў абраны старшынёй калгаса «Перамога» Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці.

За высокія паказчыкі ў сельскагаспадарчай вытворчасці калгас «Перамога» быў узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга (1967). Калгас стаў пастаянным удзельнікам ВДНГ СССР. Шэраг калгаснікаў атрымалі ордэны і медалі. Брыгадзір паляводчай брыгады Аляксандр Мітрафанавіч Бабко ўдастоены звання Героя Сацыялістычнай Працы (1972). У 1973 годзе Героем Сацыялістычнай Працы стала Лілія Сямёнаўна Кучук, звенневая льнаводчага звяна.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 27 снежня 1976 года за поспехі ў выкананні планаў і сацыялістычных абавязацельстваў па павелічэнні вытворчасці і продажу дзяржаве сельскагаспадарчых прадуктаў прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Серп и Молот».

Аўтар кнігі пра свой калгас «Кузнецы своего счастья» (1968), пісаў артыкулы пра вопыт работы ў газеты і часопісы. Вёў вялікую грамадскую дзейнасць. Выбіраўся членам Брэсцкага абкама і Баранавіцкага райкама КПБ, депутатам мясцовых Саветаў народных дэпутатаў. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1971—1975).

Пахаваны на могілках в. Крошын. Імем героя названы вуліцы ў аг. Крошын і п. Жамчужным.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі «За оборону Сталинграда», ордэнамі Кастрычніцкай Рэвалюцыі, Працоўнага Чырвонага Сцяга (1967), «Знак Почёта», Ганаровымі граматамі Вярхоўнага Савета БССР (1967, 1977). Заслужаны работнік сельскай гаспадаркі Беларускай ССР (1973).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мацковский Абрам Аронович // Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биографический справочник. Минск, 2014. С 152—153.
* Мацковский Абрам Аронович // Регионы Беларуси : энциклопедия. Минск, 2009. Т. 1, кн. 2. С. 82.
* Мацкоўскі Абрам Аронавіч // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка горада Баранавічы і Баранавіцкага раёна // Г. К. Кісялёў (галоўны рэдактар), Р. Б. Венцэль, М. К. Дзёмін і інш. (рэдкал.), М. І. Бернат (укладальнік). — Мн. БЕЛТА, 2000. — 736 с.: іл. ISBN 985-6302-28-5. — С. 597.
* Мацковский Абрам Аронович // Их именами названы… : энциклопедический справочник. Минск, 1987. С. 411—412.
* Мацковский Абрам Аронович // Белорусская ССР : краткая энциклопедия : в 5 т. Минск, 1982. Т. 5. С. 415.
* Мацкоўскі Абрам Аронавіч // Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : у 5 т. Мінск, 1981. Т. 5. С. 415.

Спасылкі
--------

* Абрам Аронавіч Мацкоўскі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Раства-Багародзіцкая царква.
**Свята-Раства-Багародзіцкая царква** — драўляны праваслаўны храм у вёсцы Пліса Смалявіцкага раёна Мінскай вобласці, помнік архтэктуры мадэрна.

Гісторыя
--------

Размешчана на могілках. Пабудавана ў 1905 годзе з дрэва замест храма, які ўзгадваецца ў 1880 годзе. З’яўлялася прыпісной да смалявіцкай Свята-Мікалаеўскай царквы. Рэканструявана ў канцы XX стагоддзя.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры стылю мадэрн. Вырашана падоўжна-восевай трохзрубнай кампазіцыяй з двухсхільнымі рознавялікімі прыступкамі нарастаючымі да цэнтра дахамі ганка, бабінца, малітоўнай залы, апсіды. Архітэктурны эфект будынка дасягаецца дынамічным і рытмічным нарастаннем да цэнтра кампазіцыі трохвугольных франтонаў двухсхільных дахаў. Дамінуе цэнтральны зруб, вільчык даху якога па цэнтры завершаны чацверыковай шатровай вежачкай. Гарызантальна ашаляваныя сцены прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Перад храмам пастаўлена вежападобная чатырохгранная званіца пад шатровым пакрыццём.

Зноскі
------

1. ↑  РДГА, ф. 799, воп. 33, спр. 820, арк. 107.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Мінская вобласць. Кніга 2. — 308 с.: іл.
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Пліса) на сайце Radzima.org
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Пліса) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Свята-Раства-Багародзіцкая царква** — праваслаўны храм у в. Ляхавічы Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1883 годзе з дрэва замест старой царквы паводле праекта, зацверджанага 7 лютага 1874 года.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры сінадальнага напрамку рэтраспектыўна-рускага стылю. Развітая па падоўжнай планіровачнай восі аб'ёмна-прасторавая кампазіцыя складаецца з прамавугольных у плане прытвора-званіцы, бабінца, малітоўнай залы з бакавымі прыдзеламі, апсіды з бакавымі рызніцамі. Будынак мае 2 вертыкальныя, завершаныя цыбулепадобнымі галоўкамі дамінанты: трох'ярусную шатровую званіцу і васьмігранны светлавы барабан з шатром над цэнтральным аб'ёмам. Гарызантальна ашаляваныя сцены прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў фігурных ліштвах, люкарнамі (у рызніцах).

Інтэр'ер
--------

«Арханёл Міхал». Другая палова XVIII ст. МСБК НАН
У інтэр'еры апсіда вылучана драўляным іканастасам. Абразы 19 ст.: «Маці Божая Адзігітрыя» і «Спас Пантакратар» (1836, мастак Юзаф Камінскі), «Троіца новазапаветная», «Маці Божая з дзіцем», «Спас Пантакратар», (1837), «Праабражэнне», «Ражджаство Багародзіцы», «Маці Божая Аранта» (у разным ківоце 18 ст.), «Святы Павел» (1957), «Кірыл і Мяфодзій». «Васіль Вялікі», «Іаан Златавуст», «Зняцце з крыжа».

Зноскі
------

1. ↑  НГАБ у г. Гродна, ф.8. Воп.2, спр. 386, арк.70, 135.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Ляхавічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Ляхавічы) на сайце Radzima.org
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Тоба (значэнні).
**Тоба** (індан.: Toba) — возера на востраве Суматра ў Інданезіі. З’яўляецца найбуйнейшым возерам вулканічнага паходжання.

Геаграфія
---------

Возера Тоба знаходзіцца ў горнай частцы вострава Суматра, у зоне субдукцыі (напаўзання тэктанічных пліт, гл. Тэктоніка пліт) на вышыні 905 м над узроўнем мора. Для дадзенай мясцовасці характэрна сейсмічная актыўнасць. Значныя землятрусы адбываліся ў 1892, 1916, 1920—1922 і 1987 гг.

Сфарміравалася на месцы катастрафічнага вулканічнага вывяржэння, якое адбылося 73±4 тыс. гадоў таму. Займае плошчу 1103 км² (каля 100 км у даўжыню і 30 км у шырыню). Найбольшая глыбіня — 529 м. Плошча вадазбору — 3440 км². На возеры размешчаны востраў Самасір. З Тоба выцякае рака Асахан.

Культура
--------

Узбярэжжа возера Тоба былі асвоены чалавекам сучаснага тыпу каля 45 тыс. гадоў таму, хаця маглі мецца ранейшыя пасяленні да вулканічнага вывяржэння. У наш час наваколлі возера насяляе субэтнічная група батакаў, якая спавядае хрысціянства. Згодна паданню, усе батакі паходзяць з гары Букіт-Пусук на заходняй ускраіне Тобы.

Вакол Тобы і на востраве Самасір захаваліся традыцыйныя драўляныя хаціны батакаў з увагнутымі дахамі і ўпрыгожанымі рэззю франтонамі. У мінулым вёскі ў раёне возера былі акружаныя ровам і зараснікамі бамбука. Свабодным заставаўся толькі адзін уезд, які маглі ў любы момант перакрыць. Абарончая планіроўка вуліц заўважна і ў нашы дні.

Эканоміка
---------

Возера Тоба адно з самых прывабных месцаў для турыстаў, якія прыязджаюць у Інданезію. Мясцовыя жыхары займаюцца сельскай гаспадаркай, вырошчваюць на ўрадлівых землях рыс і гародніну. На востраве Самасір існуе буйная ферма па гадоўлі рыбы.

Галерэя
-------

* Агульны выглядАгульны выгляд
* УзбярэжжаУзбярэжжа
* Батакскія жанчыны, пач. XX ст.Батакскія жанчыны, пач. XX ст.
* Вёска батакаўВёска батакаў

Спасылкі
--------

 Lake Toba даведнік на сайце *Wikivoyage*

* DANAU TOBA (LAKE TOBA) Архівавана 3 сакавіка 2009.
* Toba, Sumatra, Indonesia Архівавана 8 лютага 2009.
* Lake Danau Toba, Sumatra Indonesia Архівавана 8 сакавіка 2012.
* Batak Toba Houses

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 315528470 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Раства-Багародзіцкая царква.
**Свята-Раства-Багародзіцкая царква** — праваслаўны храм, які знаходзіцца на паўночна-ўсходняй ускраіне вёскі в. Міжэвічы Слонімскага раёна.

Гісторыя
--------

Царква ў пачатку XX ст.
Пабудавана ў 1867 годзе з дрэва. Царква — помнік народнага драўлянага дойлідства.

Архітэктура
-----------

Двухзрубная пабудова: прамавугольны ў плане асноўны аб’ём з трохграннай алтарнай часткай і бабінец з двух’яруснай званіцай (васьмярык на васьмерыку), завершанай цыбулепадобнай галоўкай. Асноўны аб’ём накрыты двухсхільным дахам з вальмамі над алтарнай часткай. Фасады рытмічна падзелены слупамі-сцяжкамі і паўцыркульнымі аконнымі праёмамі ў простых ліштвах.

Інтэр’ер
--------

Мастацка-дэкаратыўны акцэнт інтэр'ера — драўляны іканастас. Шануецца абраз «Маці Божая», які ў храме з часу яго пабудовы. Маецца фератрон пачаіку 19 ст. «Маці Божая Балезная» і «Георгій Перамоганосец», «Пакроў» (2-я палавіна 19 ст.) .

Званіца
-------

Уваход на агароджаны ўчастак царквы праз драўляную двух’ярусную надваротную званіцу, якая размешчана аўтаномна на падоўжанай восі царквы. Канструкцыя званіцы каркасная. Агульныя дэталі дэкору (паўцыркульныя праёмы, шалёўка сцен) аб’ядноўваюць яе з царквой у адзіны архітэктурны ансамбль.

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Слонімскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 2004.— 752 с. — стар. 678.
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Міжэвічы) на Вікісховішчы |

* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Міжэвічы) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Міжэвічы) на сайце Radzima.org
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Міжэвічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*