recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Полацкае вышэйшае піярскае вучылішча** — навучальная ўстанова ордэна піяраў у Полацку ў 1822—1830 гадах, створана на базе пераведзенага сюды паводле імператарскага ўказу ад 28 жніўня 1822 года Віцебскага піярскага вучылішча .

Месцілася ў будынках скасаванай Полацкай езуіцкай акадэміі. Згодна са статутам падзялялася на прыхадское вучылішча, 4-класнае павятовае вучылішча і 3-гадовыя «курсы вышэйшых навук». Ад езуітаў вучылішча перайшлі бібліятэка (больш за 24 тысячы тамоў), фізічны і мінералагічны кабінеты, музей, друкарня.

Выкладанне вялося на польскай мове. У 1823 годзе былі рэктар, прэфект і 13 выкладчыкаў (большасць з іх скончыла Віленскі ўніверсітэт). Каб стварыць асветніцкі цэнтр, падобны да ўніверсітэцкага, была значна пашырана навучальная праграма і ўведзены лекцыі замест звычайных урокаў.

У павятовай вучылішча выкладаліся: закон Божы, польская, лацінская, французская, нямецкая мовы, геаграфія, арыфметыка, асновы геаметрыі, прыродазнаўства, фізіка, маляванне. «Курсы вышэйшых навук» падзяляліся на літаратурныя i матэматычныя аддзяленні, дзе выкладаліся матэматыка, даследчая фізіка, грамадзянскае права, лацінская, грэчаская, польская мовы, гісторыя, маляванне, музыка, фехтаванне, танцы.

Пры вучылішчы дзейнічаў інтэрнат (канвікт) на 40 юнакоў. Вучэльня мела трывалыя сувязі з Віленскім універсітэтам, у канцы 1822 годзе лекцыі па гісторыі тут чытаў прафесар гэтага ўніверсітэта I. Лялевель. У вучылішча дзейнічаў філіял таварыства філаматаў (раскрыты паліцыяй у снежні 1823 года).

Папячыцель Віленскай навучальнай акругі князь А. Чартарыйскі меркаваў надаць вучылішчу афіцыйны статус ліцэя, але ў 1824 годзе ўсходняя Беларусь адышла да Пецярбургскай навучальнай акругі. У 1825—1826 гадах па ініцыятыве візітара прафесара В. Сянкоўскага праведзена рэформа вучылішча: лекцыйная форма выкладання забаронена, у пачатковых класах выкладанне праводзілася на рускай мове, узмацніўся нагляд паліцыі за выхаванцамі і выкладчыкамі.

Пасля стварэння ў 1829 годзе Беларускай навучальнай акругі ўлады пачалі працэс скасавання вучылішча. Летам 1830 года вучэльня была зачынена, а піяры пераведзены ў Вільню.

Літаратура
----------

* Страчаная спадчына / Т. В. Габрусь, А. М. Кулагін, Ю. У. Чантурыя, М. А. Ткачоў: Уклад. Т. В. Габрусь.. — Мн.: Беларусь, 2003. — 351 с. — ISBN 985-01-0415-5.
* *Квитницкая Е. Д.* Белорусские коллегиумы XVIII века. // Архитектурное наследство. — Москва: «Стройиздат», 1972, Выпуск 19.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9.
**Княжацкі палац у Манака** (фр.: Palais de Monaco) — афіцыйная рэзідэнцыя кіраўнікоў Манака з роду Грымальдзі. Палац заснаваны як генуэзская крэпасць у 1191 годзе, затым многа пашыраўся і перабудоўваўся. Пачынальна з канца XIII стагоддзя палац належыць генуэзскаму роду Грымальдзі.

Гісторыя палаца
---------------

Спачатку княства кіравалася ў якасці феадальнага ўладання, з XVII стагоддзі Грымальдзі сталі кіраваць у якасці суверэнных кіраўнікоў Манака, аднак ім прыпадала ўвесь час знаходзіцца ў ненадзейных дыпламатычных дамовах са сваімі мацнейшымі суседзямі. У той час, як іншыя еўрапейскія суверэны будавалі раскошныя палацы ў барочным стылі, развага патрабавала таго, каб палац быў надзейна ўмацаваны. Гэта ўнікальнае патрабаванне для еўрапейскіх палацаў таго часу зрабіла княжацкі палац унікальным архітэктурным аб’ектам для свайго часу. Аднак гэта не перашкодзіла на 20 лет заняць палац французам у канцы XVIII стагоддзя.

Цікавыя факты
-------------

Унікальнасць палаца складаецца яшчэ і ў тым, што ў адрозненне ад астатніх еўрапейскіх палацаў, ён з’яўляўся адзінай рэзідэнцыяй князёў Манака на працягу больш чым сямі стагоддзяў, у сувязі з чым фінансавае і палітычнае становішча дому Грымальдзі непасрэдна адлюстравана ў архітэктуры.

У 1997 Грымальдзі адсвяткавалі ў палацы 700 гадоў свайго кіравання ў Манака. У наш час палац па ранейшаму з’яўляецца княжацкай рэзідэнцыяй.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 30 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 16651932d · LCCN: no2008021247 · VIAF: 134078324 |
Ліяны ў Садзе Макбрайд  (англ.) (бел. на востраве Каўаі
**Полаг лесу** — сукупнасць крон самкнёных дрэў, што месцяцца ў адным або некалькіх ярусах. У простых дрэвастоях лясны полаг утвараецца адным ярусам дрэў, у якім кроны размяшчаюцца прыкладна на адным узроўні з адхіленнем на 10-15 % ад сярэдняй вышыні дрэвастою. Лясны полаг у змешаных і складаных дрэвастоях фармуецца з некалькіх ярусаў.

**Самкнёнасць полагу** — адносіны сумы плошчаў гарызантальных праекцый крон дрэў (без уліку плошчы іх перакрыцця) да агульнай плошчы ўчастка лесу. Выяўляецца ў дзесятых долях адзінкі, адпаведнай поўнай самкнёнасці.

У літаратуры
------------

* «Пад полагам п'янага лесу  (руск.) (бел.» — раман Джэралда Дарэла.

Гл. таксама
-----------

* Разамкнутасць полага (сарамлівасць полага)

Зноскі
------

1. ↑  Лесная энциклопедия / Гл. редактор Г. И. Воробьёв. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — Т. 2. — 631 с. — 100 000 экз.
2. ↑  Терминологический словарь на сайте Рослесхоза **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 2 ліпеня 2015. Праверана 1 сакавіка 2010.
**Княжыцы** — археалагічны помнік каля вёскі Княжыцы Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 0,4 км на захад ад вёскі, на мысе правага берага ракі Дрыса.

Апісанне
--------

Памеры пляцоўкі 90×55 м. З паўночнага боку ўмацавана ровам. Стромкасць схілаў з захаду да 70°, з усходу і поўдня да 50°. У паўднёва-заходняй частцы ёсць насып, магчыма, уезд на гарадзішча, з паўночна-усходняга боку — дарога. Схілы зараслі лесам. Выявіў і абследаваў у 1972 годзе У. Ф. Ісаенка. Раскопкі не праводзіліся.

Літаратура
----------

* Помнік археалогіі Гарадзішча // Дзвінская праўда (Верхнядзвінск). — 1999. — 3 жн. — С. 4.
* Ісаенка, У. Ф. Гарадзішча (в. Княжыцы) / У. Ф. Ісаенка // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 169.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Буднікі (значэнні).
**Бу́днікі** — катэгорыя працаўнікоў на Беларусі ў XV — сярэдзіне XIX стагоддзяў, якія працавалі галоўным чынам на будах. Набіраліся пераважна са збяднелых сялян. Некваліфікаваныя буднікі звычайна выпальвалі попел з драўніны пэўных парод і нарыхтоўвалі дровы, клёпку для будных печаў. Кваліфікаваныя буднікі выварвалі з попелу паташ (палівачы і карытнікі), выпальвалі вугаль для кузняў, рабілі бочкі пад паташ, выконвалі дапаможныя работы (кавалі, бондары, цагельнікі і іншыя). За сваю працу буднікі атрымлівалі ардынарый (харчы), адзенне і грашовую плату. Большасць буднікаў мела свае хаты, бяздомныя жылі па месцы працы ў спецыяльных памяшканнях.

Літаратура
----------

* *В. І. Мялешка.* Буднікі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — С. 315. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
* *В. І. Мялешка.* Буднікі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — С. 114. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Клімашэўская.
**Ірына Уладзіміраўна Клімашэўская** (30 жніўня 1928, г. Мінск) — беларуская журналіст, крытык.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і чыгуначніка. Вучылася на аддзяленні журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1949—1952). Была літсупрацоўнікам рэдакцыі газеты «Советская Белоруссия» (1952—1954, 1957—1966). У 1954—1957 гадах вучылася ў Літаратурным інстытуце імя М.Горкага ў Маскве, скончыла яго завочна ў 1960 годзе. Працавала ўласным карэспандэнтам газеты «Советская культура» па Беларускай ССР (1966—1968). У 1969—1979 гадах — літсупрацоўнік бюлетэня «Строительство и архитектура Белоруссии». Член СП СССР з 1964 года.

Творчасць
---------

З першым апавяданнем выступіла ў 1952 годзе. Піша на рускай мове. Аўтар кніжак прозы «Синий Бор» (1960), «Ключики и ключ» (1976), «На долгую память» (1978) і іншыя. Перакладала на рускую мову, выступае як крытык.
**Ірэмель** (башк.: Ирәмәл) — другая па велічыні вяршыня Паўднёвага Урала, размешчаная на паўночным усходзе Беларэцкага раёна Башкартастана і Катаў-Іванаўскага раёна Чалябінскай вобласці Расіі.

Апісанне
--------

Гара ўяўляе сабой двухвяршынны масіў, у склад якога ўваходзяць:

* Вялікі Ірэмель з платопадобнай вяршыняй Кабан, вышыня 1582,3 м;
* Малы Ірэмель, вышыня 1449,4 м.

Вяршыні аддзеленыя седлавінай участкам шырынёй каля 1 км і вышынёй 1200—1250 м.

Працягласць з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад складае 12 км, з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход — 8 км.

Каля падножжа масіва размешчаны вытокі рэк Тыгын, Сіняк, Вялікі Аўняр, Карагайка, якія адносяцца да басейна ракі Белай, якая таксама бярэ свой пачатак паблізу за хрыбтом Аваляк.

Навальнічныя хмары над Вялікім Ірэмелем.Навальнічныя хмары над Вялікім Ірэмелем.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ірэмель
* Красная Книга, флора, фауна и ООПТ Челябинской области и Южного Урала. Иремельское плато Архівавана 4 сакавіка 2016.
* Вершины Каменного Пояса: Названия гор Урала. Глава «Южный Урал»
* Виртуальный Башкортостан. Иремель Архівавана 4 чэрвеня 2016.
Герб Мадагаскара
**Дзяржаўны герб Мадагаскара** быў зацверджаны ў 1959 годзе і выкарыстоўваўся да ўсталявання сацыялістычнага рэжыму Дыдзье Рацыракі ў 1976 г. У 1992 годзе пасля яго падзення быў зноў зацверджаны гербам.

Герб уяўляе сабой жоўты дыск. У цэнтры герба намаляваная схематычная карта вострава (разам з двума дробных астравамі), а ніжэй галава зебу. Колеры, якія выкарыстоўваюцца на гербе - гэта чырвоны, зялёны, жоўты, чорны і белы. За кошт зялёных і чырвоных прамянёў на гербе ён падобны да сонца.

Надпісы на гербе выкананы на малагасійскай мове і азначаюць: REPOBLIKAN'I MADAGASIKARA - Рэспубліка Мадагаскар; TANINDRAZANA - FAHAFAHANA - FANDROSOANA - Радзіма, Свабода, Развіццё.

| ⛭Мадагаскар паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Мадагаскар»**
 |
**Карэтны мост** — аўтадарожны бэлечны мост цераз Абводны канал у Цэнтральным / Фрунзенскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Безыменны востраў і левы бераг Абводнага канала.

Размешчаны ў створы Днепрапятроўскай вуліцы. Побач з мостам знаходзіцца Аўтавакзал. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Амерыканскі мост, ніжэй — Прадцечанскі мост. Бліжэйшая станцыя метрапалітэна — «Абводны канал».

Праектная назва моста была Днепрапятроўскі, ад Днепрапятроўскай вуліцы. Аднак Тапанімічная камісія Санкт-Пецярбурга, палічыўшы варыянт Днепрапятроўскі «нецікавым», прапанавала назваць мост Карэтным, ад былой Карэтнай часткі (гістарычнага раёна, які размяшчаўся тут у XIX стагоддзі). 27 ліпеня 2012 года назва была прысвоена афіцыйна.

| Масты цераз Абводны канал |
| --- |
| 
* Шлісельбургскі
* Французскі
* Атаманскі
* Амерыканскі (чыг.)
* Карэтны
* Прадцечанскі
* Нова-Каменны
* Баравы
* Глазаўскі (разабраны)
* Іпадромны пешаходны
* Царскасельскі чыгуначны (чыг.)
* Рузаўскі
* Мажайскі пешаходны
* Газавы пешаходны
* Масляны пешаходны
* Нова-Маскоўскі
* Варшаўскі
* Мітрафаньеўскі
* Балтыйскі пешаходны
* Нова-Пецяргофскі
* Чырвонакастрычніцкі
* Тараканаўскі пешаходны
* Барысаў пешаходны
* Нова-Калінкін
* Сцяпана Разіна

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Астраўлянка.

**Астраўлянка** — рака ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці, правы прыток ракі Лідзея (басейн Дзітвы).

Даўжыня 8 км. Пачынаецца каля вёскі Гарні, упадае ў Лідзею на паўднёвы ўсход ад вёскі Шайбакі. На ўсім працягу каналізаваная.

Паводле вопісу парафій Лідскага дэканата 1784 года рэчка Астраўлянка пачынаецца каля Астроўлі, цячэ да Траццякоўцаў, каля Ёдкаў цераз яе ёсць брод, і каля Перапечыцаў яна ўпадае ў Лідзейку.

Літаратура
----------

* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азеры, вадасховішчы / Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007. — 480 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рагалевіч.

**Ірэна Міхайлаўна Рагале́віч-Дутко́** (1942, в. Літоўе, Жыткавіцкі раён, Гомельская вобласць — 16 ліпеня 2020, Брыджуотэр[en], Нью-Джэрсі) — беларуская мастачка ў эміграцыі.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і Міхаля і Яфіміі Рагалевічаў, у якой было сямёра дзяцей. Пляменніца Н. Кудасавай. З 1944 года разам з бацькамі жыла ў Германіі. З 1950 года ў ЗША, дзе скончыла мастацкую школу ў Ёрку[ru], штат Пенсільванія.

Як дызайнер спецыялізуецца ў графіцы. Малявала таксама алеем, акварэллю. Аформіла шэраг выданняў Беларускага інстытута навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку, брашур, каталогаў, календароў, праспектаў і інш. рэкламнай прадукцыі. Намалявала абразы для беларускай праваслаўнай царквы Св. Еўфрасінні Полацкай у Саўт-Рыверы, ікону Благавешчання для іканастаса царквы імя Жыровіцкай Маці Божай у Хайленд-Парку. Арганізатар і ўдзельнік традыцыйных мастацкіх выставак у г. Саўт-Рывер. Адказвала за мастацкую праграму беларускіх фестываляў у штаце Нью-Джэрсі (1976, 1977, 1979). Член кіраўніцтва Згуртавання беларускіх мастакоў і ўмельцаў у Саўт-Рыверы.

Разам з мужам Мікалаем Дутко яны забяспечылі вёрстку двухмоўнай кнігі Янкі Запрудніка «Беларускія фэстывалі й выстаўкі ў Нью-Джерсі. Палітычная інфармацыя моваю мастацтва (1948—2011 гг)».

Памерла 16 ліпеня 2020 года ў Брыджуотэры[en], штат Нью-Джэрсі. Пахаваная на беларускіх могілках царквы Св. Еўфрасінні Полацкай у Саўт-Рыверы.

Сям’я
-----

У шлюбе з Мікалаем Дутко мела дачку Тамару, у якой двое дзяцей.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  На эміграцыі памерла Ірэна Рагалевіч-Дутко
2. 1 2 3  БелЭн, 2001

Літаратура
----------

* *Ляднёва А. С.* Рагалевіч-Дутко Ірэна Міхайлаўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
**Герб Навабеліцкага раёна** — афіцыйны геральдычны сімвал Навабеліцкага раёна, адзінкі ў складзе горада Гомеля. Герб зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 28 студзеня 2002 года № 81.

Апісанне
--------

У блакітным полі французскага шчыта залатая рысь, якая ляжыць.

Адзін з нямногіх гістарычных гербаў Гомельскай вобласці. Быў «найвысока нададзены» Кацярынай II 16 жніўня 1781 года Беліцы, якая стала па Указу імператрыцы ад 22 сакавіка 1777 года павятовым цэнтрам. З гэтага моманту населены пункт стаў называцца Новай Беліцай.

Рашэнне аб зацвярджэнні герба Навабеліцкага раёна г. Гомеля было прынята Адміністрацыяй Навабеліцкага раёна Гомеля 13 лютага 2001 года.

Гл. таксама
-----------

* Сцяг Навабеліцкага раёна

Зноскі
------

1. ↑  Герб Навабеліцкага раёна Гомеля
**Герб Міра** — герб гарадскога пасёлка Міра. Герб і сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 10 чэрвеня 2002 года № 87.

Апісанне
--------

Іспанскі шчыт падзелены зубчастым поясам. У верхняй частцы ў залатым полі вырастае чорны арол у залатой графскай кароне, унізе ў чырвоным полі сцяны тры паралельныя бэлькі, якія звужаюцца ўніз.

Герб і палажэнне аб ім зацверджаны рашэннямі Карэліцкага раённага выканаўчага камітэта ад 28 мая 2002 года № 344 і раённым Саветам дэпутатаў ад 30 мая 2002 года № 54. Аўтар герба М. М. Елінская, мастак А. У. Леўчык.

Значэнне
--------

Зубчасты падзел герба ва ўмоўнай форме перадае зубчастыя сцены асноўнага архітэктурнага збудавання гарадскога пасёлка і сімвалізуе сабой у першую чаргу замак.

Таксама ў гербе адлюстравана спадчына двух магнацкіх родаў — Ільінічаў і Радзівілаў. У верхняй частцы гербавага поля размешчаны радзівілаўскі арол, у ніжняй — асноўны элемент герба Ільінічаў «Корчак» — тры паралельныя бэлькі, якія звужваюцца ўніз.

Гл. таксама
-----------

* Сцяг Міра

Спасылкі
--------

* Геральдыка г.п. Мір  (бел.). *Афіцыйныя геральдычныя сімвалы Рэспублікі Беларусь*. Праверана 8 чэрвеня 2023.

| ⛭Гербы адзінак Гродзенскай вобласці |
| --- |
| Гарады | Астравец ·  Ашмяны ·  Бярозаўка ·  Ваўкавыск ·  Гродна ·  Дзятлава ·  Іўе ·  Ліда ·  Масты ·  Навагрудак ·  Свіслач ·  Скідзель ·  Слонім ·  Смаргонь ·  Шчучын |  |
| Гарадскія пасёлкі | Астрына ·  Воранава ·  Вялікая Бераставіца ·  Жалудок ·  Зэльва ·  Карэлічы ·  Краснасельскі ·  Любча ·  Мір ·  Поразава ·  Радунь |
| Вёскі/Аграгарадкі | Адэльск ·  Гальшаны ·  Ліпнішкі ·  Цырын |
| Раёны | Гродзенскі |
**Раіса Станкевіч** (23 лістапада 1941, Навагрудак, Генеральная акруга Беларусь, Рэйхскамісарыят Остланд (цяпер — Гродзенская вобласць, Беларусь) — беларуская грамадская дзяячка. Старшыня Задзіночання беларуска-амерыканскай моладзі.

Біяграфія
---------

Дачка Зінаіды і Станіслава Станкевічаў. Выехала з Беларусі разам з бацькамі ў 1944 годзе. Жыла ў Мюнхене, дзе вучылася ў нямецкай школе. У 1958 годзе пераехала ў ЗША, жыве ў Нью-Ёрку. Была выхавальніцай у беларускім дзіцячым садку. У 1973 годзе скончыла прыватны каталіцкі Універсітэт Св. Яна ў Нью-Ёрку са ступенню магістра біяхіміі. Шмат гадоў працавала ў даследчай лабараторыі Слоўн-Катэрынскага цэнтра вывучэння раку ў Нью-Ёрку. З 1970 года належала да Беларуска-амерыканскага рэспубліканскага клуба.

У 1987 годзе скончыла факультэт русістыкі Хантэрскага каледжа Гарадскога ўніверсітэта Нью-Ёрка, абараніўшы магістэрскую дысертацыю на тэму, прысвечаную гісторыі Беларусі пачатку XX ст. З 1988 года член Рады Беларускай Народнай Рэспублікі. З'яўлялася членам Беларуска-амерыканскага задзіночання, уваходзіла ў Галоўную ўправу і кіраўніцтва Нью-Ёркскага аддзела арганізацыі. Прымала ўдзел у якасці госця на 3-й сустрэчы беларусаў Аўстраліі (5—9 студзеня 1979 года; Адэлаіда).

Уваходзіла ў рэдкалегію газеты «Беларус», была старшынёй рэдкалегіі часопіса «Беларуская моладзь».

Член Адміністрацыйнага камітэта Фундацыі імя І. Любачкі.

Зноскі
------

1. ↑  Гардзіенка, Н. Беларусы ў Аўстраліі: да гісторыі дыяспары / Натальля Гардзіенка; прадм. Івонкі Сурвіллы. — Мінск: Беларускі кнігазбор, 2004. — 466 с. [4] л. іл.: іл. — С. 93. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кн. 3). — ISBN 985-6730-79-1.
2. ↑  Kipel, V. Kipel Z. Belarusian publishing in the West = Беларускі друк на Захадзе: a bibliography / Vitaut Kipel, Zora Kipel; ed. by Jerzy Garbinski, Liavon Yurevich. — New York: Belarus. Inst. of Arts and Sciences, 2006. — XVI, 841, [11] p. — P. 577. — ISBN 83-8919-142-3.

Літаратура
----------

* Гардзіенка, Н. Юрэвіч, Л. Рада БНР, 1970-1982: падзеі і дакументы / Наталля Гардзіенка, Лявон Юрэвіч; Беларускі інстытут навукі й мастацтва. — Мінск: Кнігазбор, 2014. — 299 с. [6] л. іл. партр. факсім.: табл. — С. 171. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кн. 23). — ISBN 978-985-7119-10-3.
* Гардзіенка, Н. Юрэвіч, Л. Рада БНР (1982-1997): Падзеі. Дакументы. Асобы / Наталля Гардзіенка, Лявон Юрэвіч. — Мінск: Кнігазбор, 2015. — 224 с. — С. 47. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кн. 28). — ISBN 978-985-7119-91-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзёмін.

**Дзмітрый Альбертавіч Дзёмін** (14 чэрвеня 1967, Глыбокае — 28 кастрычніка 2020, Петразаводск) — дудар, выкладчык музыкі, майстар традыцыйных інструментаў з Глыбокага. Унук вядомага Глыбоцкага паэта Алеся Дубровіча. Жыў і працаваў у Карэліі (Расія).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў горадзе Глыбокае Віцебскай вобласці (Беларусь). У 1982 годзе скончыў ДМШ № 1, у 1986 годзе — аддзяленне духавых і ўдарных інструментаў Віцебскага музычнага каледжа, у 1991 годзе — кафедру духавых і ўдарных інструментаў Петразаводскай дзяржаўнай кансерваторыі па спецыяльнасці «кларнет». Скончыў ПФ ЛОЛГК па спецыянальнасці «кларнет» (клас дацэнта Г. Г. Валена, 1991). З 1989 года працаваў у Петразаводскай кансерваторыі як майстар па настройцы і рамонту музычных інструментаў. З 2003 года выкладаў на кафедры музыкі фіна-вугорскіх народаў.

У якасці выканаўцы Дзмітрый Дзёмін быў удзельнікам шматлікіх творчых калектываў: нацыянальны ансамбль песні і танца Карэліі «Кантэле», фальклорнага тэатра «Карэльская горніца», фолк-групы «Мюлярыт», фолк-групы Sattuma і інш. Прымаў удзел у падрыхтоўцы выданняў, прысвечаных трыдыцыйным інструментам народаў Карэліі. Рабіў дуды, у тым ліку эстонскую дуду — «торупіл», марыйскую дуду — «шувыр», чувашскі «сарнай» і «шапар», шведзкую «сакпіпу», мардоўскую дуду — «оз пувама». Займаўся адраджэннем іншых традыцыйных інструментаў. Рэканструяваў водзкую дуду (дуду народу водзь, важане — невялікі этнас які жыве пад Санкт-Пецярбургам). Пачаў працу па вырабу копіі Глыбоцкай дуды, але праца была перапыненая раптоўнай смерцю майстра. Шматлікія інструменты захоўваюцца ў музейных калекцыях у Карэліі.

Быў удзельнікам і суарганізатарам міжнароднага фэсту дударскіх рэгіёнаў «Дударскі рэй». Удзельнічаў у ім у 2017, 2018 і 2020 гадах. Прадстаўляў традыцыю эстонскай дуды — торупіл.

Дуда зробленая Дзмітрыем Дзёміным
Трагічна загінуў, выгульваючы сабаку.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  «*Дудары Глыбоцкага краю*» В. Воранаў
3. ↑
4. ↑
5. ↑
Радавы герб Мушацінаў, пакладзены ў аснову дзяржаўнага герба Малдовы
**Мушаты**, або **Мушаціны** — дынастыя гаспадароў Малдаўскага княства ў 1374—1546 гадах. Назва дынастыі адбываецца ад румынскага слова «musat», якое азначае «прыгожы». 

Найбольш выдатнымі гаспадарамі з дынастыі Мушатаў былі Аляксандр I Добры, Стэфан III Вялікі і Пётр IV Рарэш. Апошнім прадстаўніком дынастыі Мушацінаў быў Ільяш Александру. 

Прадстаўнікі роду Мушатаў былі звязаны сувяззю шматлікіх шлюбных саюзаў з родам Басарабаў, які кіраваў у суседняй Валахіі. Некаторыя з наступных малдаўскіх гаспадароў абгрунтоўвалі свае правы на прастол, даказваючы, што яны паходзяць з роду Мушатаў.

Прадстаўнікі
------------

* Косця Мушат
* Пётр I Мушат
* Раман I Мушат
* Стэфан I Мушат
* Юга Бязногі
* Аляксандр I Добры
* Пётр IV Рарэш

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мушаты
* Сямейнае дрэва Мушатаў
**Дуіна** (італ.: Duino, славенск.: Devin) — фрацыёнэ (дробная адміністрацыйная адзінка) на ўзбярэжжы Адрыятычнага мора ў рэгіёне Фрыўлі-Венецыя Джулія на паўночным усходзе Італіі, у складзе камуны Дуйна-Аўрызіна.

Агульная колькасць насельніцтва — 8753 чалавека (4281 мужчын і 4472 жынчыны).

Дуіна вядомае як месца, дзе фізік Людвіг Больцман скончыў жыццё самагубствам, паэт Райнер Марыя Рыльке пісаў Дуінскія элегіі. Гэта таксама месца, дзе адбываецца вядомая славенская народная легееда Lepa Vida.

Два замкі з’яўляюцца галоўнай славутасцю. Ад старэйшага замка XI стагоддзя засталіся толькі руіны, у той час як новым замку дагэтуль жыве каралеўская сям’я і праводзяцца экскурсіі.

З 1982 года Дуіна стала домам для аднаго з Каледжаў аб’яднанага свету — міжнароднай школы, у якой навучаюцца студэнты з 80 краін. З 1994 года у Каледжы навучаюцца і беларусы.

Зноскі
------

1. ↑  UWC Adriatic

Спасылкі
--------

* Адрыятычны каледж аб’яднанага свету
* Castello di Duino
Герб Ліберыі **Герб Ліберыі** ўяўляе сабой шчыт, на якім намаляваны карабель XIX-га стагоддзя, які прыбывае ў Ліберыю. Карабель сімвалізуе судны, якія прывозілі вызваленых рабоў з Злучаных Штатаў у Ліберыю. Над шчытом размешчаны разгорнуты скрутак, на якім напісаны нацыянальны дэвіз Ліберыі: «Любоў свабоды прывяла нас сюды» (анг.: The love of liberty brought us here), пад шчытом таксама знаходзіцца скрутак, з афіцыйнай назвай краіны, Рэспубліка Ліберыя (анг.: Republic of Liberia).

Плуг і рыдлёўка ўяўляюць сабой вартасці працы, напружанай працы, з дапамогай якіх нацыя будзе квітнець. Узыход сонца на заднім фоне ўяўляе сабой нараджэнне нацыі. Пальмавае дрэва знайшло адлюстраванне на гербе, бо гэта самая універсальны крыніца харчавання для ліберыйцаў, у канчатковым выніку ўяўляе сабой росквіт.

Белы голуб з пракруткі сімвалізуе дыханне свету.

| ⛭Ліберыя паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Ліберыя»**
 |
**Тамара Мікалаеўна Сыраед** (13 верасня 1940, станіца Паўлаўская, Краснадарскі край, РСФСР) — вучоны-эканаміст, педагог. Кандыдат эканамічных навук (1972), прафесар (1993), рэктар Беларускага гандлёва-эканамічнага ўніверсітэта спажывецкай кааперацыі (1996—2002).

Біяграфія
---------

У 1964 годзе паступіла ў Маскоўскі кааператыўны інстытут. Скончыла інстытут у 1968 годзе па спецыяльнасці «Эканоміка і арганізацыя гандлю і грамадскага харчавання».

У 1968 годзе паступіла ў аспірантуру Маскоўскага кааператыўнага інстытута на кафедры «Фінансы і крэдыт». Абараніла дысертацыю з прысваеннем навуковай ступені кандыдата эканамічных навук у 1972 годзе.

З 1972 года працуе ў Беларускім гандлёва-эканамічным універсітэце спажывецкай кааперацыі. Займала пасады: старшы выкладчык кафедры «Фінансы і крэдыт» (1972—1976), дацэнт кафедры «Эканоміка гандлю» (1976—1977), загадчыка кафедры «Эканомікі гандлю» (1977—1994), першы прарэктар Гомельскага кааператыўнага інстытута (1994—1996), рэктар Гомельскага кааператыўнага інстытута (Беларускі гандлёва-эканамічны ўніверсітэт) (1996—2002), саветнік рэктара (2002—2003), з 2003 года прафесар кафедры «Эканоміка гандлю».

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя працы па эканоміцы гандлю, праблемах цэнаўтварэння і стымулявання працы.

Узнагароды
----------

* Выдатнік савецкай спажывецкай кааперацыі.

Літаратура
----------

* *Міснікова Л. В.* Сыраед Тамара Мікалаеўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 321. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Сыроед Тамара Николаевна

| ⛭Рэктары Беларускага гандлёва-эканамічнага ўніверсітэта спажывецкай кааперацыі‎‎ |
| --- |
| 
* Рыгор Мікалаевіч Румко (1964—1968)
* Іван Іларыёнавіч Парфёнаў (1968—1979)
* Галіна Віталеўна Сянчук (1979)
* Мікалай Пятровіч Пісарэнка (1980—1996)
* Тамара Мікалаеўна Сыраед (1996—2002)
* Ала Аляксандраўна Навумчык (2002—2012)
* Святлана Мікалаеўна Лебедзева (з 2013)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 139034 |
Дыван «Гасымушагы», Карабахскай дывановай школы, Азербайджанскі дыван. Канец XIX стагоддзя.
**Дываны Гасымушагы** — від азербайджанскіх дываноў, належыць да карабахскай дывановай школы, джэбраільскай (Cәbrayıl) групы.

Агульныя звесткі
----------------

Назва гэтага дывана звязана з імем жыхароў вёсак Шамкенд, Арыклі, Кюрдгаджы  (руск.) (бел. Чорман і Шальва, якія размешчаны на поўнач ад Лачына, сучаснага раённага цэнтра ў Азербайджанскай Рэспубліцы.

Раней падобныя дываны ткалі ў вёсцы «Гасымушагы абасы», тут развівалася іх вытворчасць, якая з часам перамясцілася ў навакольныя вёскі. Вытворчасць дывановых вырабаў у гэтых вёсках развівалася на аснове выключна багатай сыравіннай базы і старажытнай гісторыі рамеснай традыцыі. З пункту гледжання наяўнасці неабходных для развіцця гэтага віду рамяства мясцовай воўны і натуральных раслінных фарбавальнікаў, прырода «Гасымушагы абасы» давала насельніцтву выдатныя магчымасці. Дываны прынеслі гэтым вёсках сусветную вядомасць і сёння захоўваюцца ў многіх музеях і калекцыях.

Зноскі
------

1. ↑  Лятиф Керимов. Азербайджанский ковер. Том III. Баку: «Гянджлик», 1983, стр. 221.  (руск.)  (англ.)
2. ↑  *Н. А. Абдуллаева*. Ковровое искусство Азербайджана. — Баку, «Элм», 1971 — стр. 21 Архівавана 9 снежня 2012.  (руск.)

Гл. таксама
-----------

* Азербайджанскі дыван
* Азербайджанскі дзяржаўны музей дывана і народнага прыкладнога мастацтва імя Ляціфа Керымава

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Дываны Гасымушагы на Вікісховішчы |
**Дыверсійная Беларуская партызанская брыгада імя У. І. Леніна** — партызанская брыгада, створаная ў ліпені 1942 года ў савецкім тыле як Беларуская дыверсійная партызанская брыгада асобага прызначэння з партызан, якія выйшлі за лінію фронту, і з асабовага складу, вылучанага 1-й Беларускай і 2-й Беларускай імя П. К. Панамарэнкі партызанскімі брыгадамі. У лістападзе 1942 года брыгадзе было нададзена імя Леніна. Да снежня 1942 года база брыгады знаходзілася ў савецкім тыле, куды атрады перыядычна выходзілі на экіпіроўку. У верасні 1943 года была перадыслацыравана ў Вілейскую вобласць. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Суражскага, Талачынскага, Ушацкага, Докшыцкага, Дунілавіцкага, Пліскага, Глыбоцкага раёнаў. 1 ліпеня 1944 года брыгада (315 партызан, 3 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* 1-ы атрад;
* 2-і атрад;
* 3-і атрад.

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* А. А. Баскакаў (загінуў);
* М. Т. Гарбаценкаў;
* Я. У. Фурсо (выконваў абавязкі).

### Камісары

* В. Д. Лобараў;
* М. Т. Гарбаценкоў;
* Р. Ф. Шастакоў;
* М. З. Умінскі (выконваў абавязкі);
* У. С. Свірыд (загінуў);
* М. Р. Пучкароў.

### Начальнікі штаба

* М. П. Падгорны;
* С. Ф. Сафронаў.

Гісторыя
--------

Партызаны праводзілі дыверсіі на чыгунках Полацк — Віцебск, Полацк — Невель, Полацк — Маладзечна. У снежні 1942 — сакавіку 1943 гадоў удзельнічалі ў баях з карнікамі ў Суражскім, Полацкім і Расонскім раёнах. У ліпені 1943 года брыгада правяла рэйды з Суражскага ў Талачынскі, у верасні — у Докшыцкі раёны, у час якіх яны нападалі на гарнізоны, тым ліку ў вёсцы Арэхаўна Ветрынскага раёна. У «рэйкавай вайне» на чыгунцы Полацк — Маладзечна падарвалі і папсавалі больш за 5 тысяч рэек. Са снежня 1943 года ўтрымлівалі лінію абароны па рацэ Бярэзіна. У красавіку — маі 1944 года ў час карнай аперацыі на Полацка-Лепельскую партызанскую зону вялі баі на лініі абароны вёсак Адамова — Бераспонне, вёсак Лісічына — Кублічы, каля возера Медзазол утрымлівалі пераправу цераз Батурынскі мост, вялі баі за вёскі Лясіны, Храмёнкі, Зарубаўшчына Ушацкага раёна. У маі 1944 года разам з іншымі брыгадамі прарвалі блакаду каля вёскі Матырына Ушацкага раёна і выйшлі ў Вілейскую вобласць.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Віннікава.
**Тама́ра Дзмі́трыеўна Ві́ннікава** (руск.: Тамара Дмитриевна Винникова; нар. 13 жніўня 1949, в. Падлужнае, Ізабільненскі раён, Стаўрапольскі край, РСФСР) — беларускі эканаміст, Старшыня Савета Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь (1996—1997); арыштаваная па абвінавачванні ў злоўжыванні службовымі паўнамоцтвамі, з 1997 года ў выгнанні.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі. У 1970—1973 гадах працавала эканамістам у Савеце Нацыянальнага Дзяржаўнага банка СССР у Комі АССР і Нацыянальным бюро Дзяржаўнага банку СССР у БССР. У 1973—1987 гадах працавала ў якасці старшага эканаміста, менеджара, кіраўніка аддзела Мінскага гарадскога Савета Дзяржаўнага банку. У 1988—1990 была кіраўніком аддзела ў Беларускім Нацыянальным банку «Жылсацбанк СССР». З жніўня 1995 года па люты 1996 года атрымала пасаду кіраўніка камерцыйнага акцыянернага банка «Банк Беларусь». З лютага 1996 па студзень 1997 года займала пасаду Старшыні Савета Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь. Неафіцыяльна, ключавы эканамічны дарадца прэзідэнта Аляксандра Лукашенкі.

14 студзеня 1997 года арыштаваная па абвінавачванні ў злоўжыванні службовым становішчам. Праз шэсць месяцаў была абвінавачаная ў крадзяжы актываў, растраце і злоўжыванні службовым становішчам. Першапачаткова арышт адбыўся ва ўнутранай турме КДБ РБ і, затым, пад ціскам урачоў і грамадскасці, была выпушчана пад дамашні арышт. Яна жыла ў сваёй кватэры пад пастаяннай аховай, пакуль не знікла 7 красавіка 1999 г. Са снежня таго ж года пачалі з’яўляцца яе артыкулы, у якіх яна крытыкавала Лукашэнка і апісавала эканамічныя маніпуляцыі, зробленыя, на яе думку, прэзідэнтам і яго асяроддзем. У цяперашні час (2010 г.) пражывае ў Лондане.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Хто ёсць хто ў Беларусі / Навукова-аналітычны цэнтр „Беларуская перспектыва". — Беласток: Podlaski Instytut Wydawniczy, 2000. — 313 с. — (библиотека Центра гражданского образования Польша - Беларусь). — ISBN 83-913780-0-4.

| Старшыні праўлення Нацыянальнага Банка Рэспублікі Беларусь |
| --- |
|  | 
Мікалай Амельяновіч (1991) •
Станіслаў Багданкевіч (1991—1995) •
Тамара Віннікава (1996—1997) •
Генадзь Алейнікаў (1997—1998) •
Пётр Пракаповіч (1998—2011) •
Надзея Ермакова (2011—2014) •
Павел Калаур (з 2014)
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Іваноўскі.
**Дзмітрый Іосіфавіч Іваноўскі** (28 кастрычніка (9 лістапада) 1864, с. Нізы, Пецярбургская губерня — 20 красавіка 1920, Растоў-на-Доне) — расійскі фізіёлаг раслін і мікрабіёлаг, заснавальнік вірусалогіі.

Біяграфія
---------

Скончыў Пецярбургскі ўніверсітэт ў 1888 годзе і быў пакінуты пры кафедры батанікі. Пад кіраўніцтвам А. М. Бекетава, А. С. Фамінцына і X. Я. Гобі вывучаў фізіялогію раслін і мікрабіялогію.

Асістэнт Батанічнай лабараторыі Пецярбургскай АН (з 1890 года), прыват-дацэнт Пецярбургскага (1895—1901), прафесар Варшаўскага (1901—1915) і Данскога (з 1915 года) універсітэтаў.

Памёр 20 красавіка 1920 года ў Растове-на-Доне. Пахаваны на тэрыторыі брацкіх могілак, у яго паўночна-ўсходняй частцы.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Пачаўшы ў 1887 годзе вывучэнне захворванняў тытуню на тэрыторыі Бесарабіі і Нікіцкага батанічнага саду, размежаваў так званыя рябуху і мазаічную хваробу (сумесна з В. В. Полаўцавым). Высветліў (1892), што ўзбуджальнік апошняй, у адрозненне ад бактэрый, нябачны ў мікраскоп пры самым моцным павелічэнні, праходзіць праз фарфоравыя фільтры і не расце на звычайных пажыўных асяроддзях. Выявіў у клетках хворых раслін крышталічныя ўключэнні («крышталі Іваноўскага»), адкрыўшы, такім чынам, асаблівы свет узбуджальнікаў захворванняў небактэрыяльнай і непратазойнай прыроды, названых пасля вірусамі. Іваноўскі разглядаў іх як драбнюткія жывыя арганізмы. Акрамя таго, Іваноўскі апублікаваў працы пра асаблівасці фізіялагічных працэсаў у хворых раслінах, уплыў кіслароду на спіртавое закісанне у дрожджаў, стане хларафілу ў раслінах, яго ўстойлівасці да святла, значэнні караціну і ксантафілу, па глебавай мікрабіялогіі.

Зноскі
------

1. 1 2  Ивановский, Димитрий Иосифович // *Энциклопедический словарь* — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1905. — Т. доп. Iа. — С. 806.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19908137'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q602358'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23892474'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24422181'></a>
2. ↑  Dmitry Ivanovsky // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Treccani · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1089556683 · ISNI: 0000 0000 5850 2426 · NKC: nlk20000090284 · NLP: A30479460 · NUKAT: n2010166939 · VIAF: 84810627 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Іона.
**Іона II Глезна** (? — 1494) — дзеяч праваслаўнай царквы Вялікага Княства Літоўскага.

Біяграфія
---------

Архіепіскап полацкі. Мітрапаліт кіеўскі і ўсяе Русі (1489?—1494, у 1492 зацверджаны канстанцінопальскім патрыярхам). Ад вялікага князя літоўскага Аляксандра ў 1492 годзе атрымаў пацвярджэнне ўсіх правоў, дадзеных духавенству, князям, баярам і шляхце любога веравызнання. Пры Іону II шэраг праваслаўных манастыроў атрымалі ад магнатаў сёлы і зямельныя ўгоддзі.

Літаратура
----------

* Іона II // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Рускі біяграфічны |
**Тамара Мікалаеўна Трыпуціна** (нар. 1 чэрвеня 1947, в. Гай, Круглянскі раён) — беларуская мовазнаўца. Кандыдат філалагічных навук, дацэнт.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў в. Гай (Круглянскі раён). Скончыла 7 класаў Круглянскай СШ у 1961 г. У 1965 г. скончыла Мінскі тэхнікум лёгкай прамысловасці, у 1972 г. — Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя М. Горкага.

Да 1967 г. працавала ў аддзеле тэхнічнага кантролю на Мінскім вытворчым абутковым аб’яднанні «Прамень». З 1975 г. на кафедры беларускага мовазнаўства Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта: асістэнт, старшы выкладчык. Кандыдат філалагічных навук з 1977 г. З 1984 г. дацэнт кафедры беларускага мовазнаўства Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта. Выкладала курс сучаснай беларускай мовы, спецкурс «Мова мастацкага слова», стылістыку беларускай мовы.

Працы
-----

З’яўляецца аўтарам больш як 50 навуковых прац:

* «Моўныя адзінкі і кантэкст»,
* «Аналіз слова і фразаўжывання ў мастацкім тэксце»,
* «Мова мастацкага твора: вучэбна-метадычны дапаможнік»,
* «Аналіз слова і фразеаўжывання ў мастацкім тэксце» (з нарыса пра мову Янкі Брыля),

аўтарэферата «Анализ языка произведений Я.Брыля и русского их перевода» і інш.

Зноскі
------

1. ↑
Галісійская пальёса ў вёсцы Себрэйра, Галісія.
**Пальёса** (галіс.: palloza) — традыцыйны тып жылога збудавання з элементамі ўмацавання ў вёсках Галісіі (Іспанія). Пальёсы ўласцівыя пераважна для наваколля Сера-дос-Анкарэс (Serra dos Ancares).

Гісторыя
--------

Мяркуецца, што пальёсы ў Галісіі паходзяць ад старажытных кельцкіх збудаванняў, і выражаюць кельцкае паходжанне галісійцаў. Пальёсы будаваліся яшчэ ў Сярэднявеччы і ўжываліся як жытло яшчэ ў 1970-я гг.

Галісійская вёска Пьярнеда (Piornedo), вядомае сваімі пальёсамі, зараз цалкам ператворана ў этнаграфічны музей. Як узор — «Дом Сеста» — прыватны сямейны музей пальёсы, гаспадар якога сам апошнім нарадзіўся тут у 1964 годзе і жыў разам з сям’ёй да 1970-х гг.

Канструкцыя
-----------

Канструкцыя каменная, форма ў плане круглая ці авальная. Дыяметр 10—20 м, вышыня — 4-5 м. Накрываецца канічнай страхою з саломы на драўляным каркасе, які прызначаўся для затрымання снегу. Будынак мае толькі адныя дзверы і не мае вокнаў (або мае вельмі малую аконную адтуліну).

Звычайна пальёса аднакамерная, але ў вялікіх будоўлях часам рабілі два пакоі — большы для жытла, меншы — для ўтрымання жывёлы.

Літаратура
----------

* Галисийцы // Народы мира. Историко-этнографический справочник, М.: «Советская энциклопедия», 1988, С.130  (руск.)
* Падрабязнае апісанне і планіроўка пальёсы Архівавана 25 снежня 2007.  (галіс.)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Пальёса на Вікісховішчы |

* Выявы і інфармацыя пра «Дом Сеста» («Casa do Sesto») — прыватны сямейны музей у Пьярнеда (па-англійску, па-галісійску, па-іспанску)
* Выявы і інфармацыя пра этнаграфічны парк у Себрэйра  (англ.)  (ісп.)  (галіс.)
* Турыстычная інфармацыя пра Лос-Анкарэс Архівавана 23 чэрвеня 2006.  (англ.)
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Шылава.

**Шы́лава** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дружнянка, за 15 км у напрамку на поўдзень ад горада Браслаў, каля вёскі Замошша. Знаходзіцца на тэрыторыі Нацыянальнага парка «Браслаўскія азёры».

Плошча паверхні возера 0,19 км². Даўжыня 1,24 км, найбольшая шырыня 0,26 км, даўжыня берагавой лініі 2,9 км. Найбольшая глыбіня возера 11,8 м, сярэдняя 5,3 м. Аб'ём вады 1,01 млн. м³. Плошча вадазбору 11,6 км².  

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, серпападобнай формы, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй ад 2—5 да 10—12 м, складзеныя з пяскоў і супескаў. Берагі зліваюцца са схіламі катлавіны (усходнія берагі нізкія). Дно возера карытападобнай формы. Глыбіні да 2 м займаюць каля 26 % плошчы возера. Дно да глыбіні 2 м пясчанае, глыбей выслана сапрапелем.  

Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Упадае ручай і выцякае ручай у возера Золва. Расліннасць пашыраецца да глыбіні 3 м і займае палосу шырынёй да 25 м уздоўж берага.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, акунь, лінь, плотка, язь, мянтуз і іншыя віды рыб.

Каля возера (праз вёску Замошша) пралягае аўтамабільная дарога Н2167.

Літаратура
----------

* *Уласаў Б. П.* Шылава // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Т. 5. — 583 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 16. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Белкіна.
**Тамара Аляксееўна Белкіна** (нар. 14 кастрычніка 1952, Магілёў) — беларускі журналіст і палітык.

Біяграфія
---------

Скончыла Магілёўскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. А. Куляшова, настаўнік рускай мовы і літаратуры.

Працоўную дзейнасць пачала старшай піянерважатай сярэдняй школы № 4 горада Магілёва. Працавала карэспандэнтам чавускай раённай газеты «Іскра», сакратаром камітэта камсамола Магілёўскага будаўнічага тэхнікума, галоўным рэдактарам гарадской светлавой газеты «Вячэрні Магілёў». Займала пасады галоўнага інспектара па Магілёўскай вобласці Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь,
начальніка галоўнага ўпраўлення міжпарламенцкіх сувязей Сакратарыята Парламенцкага Сходу Саюза Беларусі і Расіі
ў горадзе Маскве, першага сакратара Пасольства Рэспублікі Беларусь у Расійскай Федэрацыі ў горадзе Краснадары. Была галоўным саветнікам старшыні Мінскага аблвыканкама, начальнікам аддзела па ідэалагічнай рабоце дзяржаўнай
установы матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Выбіраўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Зноскі
------

1. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва
**Чылійцы** (ісп.: Los chilenos) — народ, асноўнае насельніцтва Чылі. Колькасць — звыш 11 млн, з іх у Чылі 11 млн.чалавек, 200 тыс.чалавек жыве ў суседніх раёнах Аргенціны, невялікія групы — у іншых краінах Амерыкі, у Еўропе і Аўстраліі. Антрапалагічна надзвычай неаднародныя. Фізічнае аблічча чылійцаў фарміруецца ў выніку змяшання прадстаўнікоў вялікай еўрапеоіднай расы і амерыканскай расы, пераходныя, метысныя формы пераважаюць. Гавораць на лацінаамерыканскім варыянце іспанскай мовы. Вернікі — каталікі.

Чылійская народнасць пачала фарміравацца ў перыяд заваявання іспанцамі цэнтральных раёнаў Чылі (ад паўднёвай мяжы Атакамы да ракі Бія-Бія) у сярэдзіне 16 стагоддзя. Да канкісты тут жылі земляробчыя плямёны індзейцаў пікунчэ і дыягітаў (300—500 тыс.чал.). Іспанамоўныя чылійцы сфарміраваліся ад змяшэння індзейцаў з імігрантамі з Еўропы — іспанцамі, а з 2-й паловы 19 стагоддзя і з выхадцамі з іншых краін. За каланіяльныя часы з Еўропы ў Чылі перасялілася 50-70 тыс.чал. У 1843 годзе іспанамоўнае насельніцтва складала 1,5 млн.чал. Этнічнай асіміляцыі індзейцаў спрыяла страта імі былой этнічнай самасвядомасці ва ўмовах рэзкага ламання традыцыйнай культуры.

Літаратура
----------

* Народы мира, «Советская энциклопедия», М. 1988

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12411692q, 15722924f · LCCN: sh85023926 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пракаповіч.
**Тамара Мікалаеўна Пракаповіч** (нар. 28 жніўня 1950, г. Чэрвень, Мінская вобласць)  — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1972 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. Усю сваю прафесійную дзейнасць прысвяціла горадабудаўніцтву, працуючы ў «БелНДІПгорадабудаўніцтва».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1979 года. Пражывала ў Мінску.

Творчасць
---------

У аўтарскіх калектывах, а таксама пад яе кіраўніцтвам як галоўнага архітэктара праектаў (з 1990) выканана вялікая колькасць праектаў рознага горадабудаўнічага ўзроўню: праекты раённых планіровак раёнаў і абласцей, генеральныя планы гарадоў, дэталёвыя планы, праекты забудовы (архітэктурныя праекты) мікрараёнаў і кварталаў. Асноўныя працы: генеральныя планы Віцебска, г.п. Мір (1979), Бабруйска, Слуцка, Смаргоні (1985), Крычава, Горак, Беразіна, Лоева, Кармы, Брагіна, Касцюковічаў (1985), Суража Бранскай вобласці і інш.; дэталёвыя планы з праектамі рэгенерацыі гістарычнай забудовы цэнтра Віцебска, цэнтральнай часткі Бабруйска, гісторыка-культурнай каштоўнасці «Бабруйская крэпасць», цэнтральнай часткі г. Сураж Бранскай вобласці; дэталёвы план цэнтра (1986) Касцюковічаў; дэталёвыя планы раёнаў новага будаўніцтва: «Білева» і «Лучоса» ў Віцебску, Прыбярэзінскага (1980), Крывы Крук (1981) «Кісялевічы» ў Бабруйску, у Паўночнага прамвузла і па Віцебскім праспекце (1984) у Магілёве, Паўднёва-Усходняга раёна ў Горках, Усходняга жылога раёна ў Бабруйску і інш.; дэталёвыя планы раёнаў сядзібнай забудовы: «Альгова» ў Віцебску, Паўночнага раёна ў Смаргоні, Паўднёвага раёна ў Касцюковічах; праекты забудовы (архітэктурныя праекты): МЖК (маладзёжна-жылы комплекс), мікрараёны 5-А і 5-Б, Заходні, квартал 4.1 у Бабруйску, часткі Паўночнага жылога раёна ў Смаргоні, ПРП раёнаў Наўгародскай вобласці (1976, у аўтарскім калектыве).

Літаратура
----------

* Прокопович Тамара Николаевна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Прокопович Тамара Николаевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Пальчыкавыя гульні** — гэта агульнапрынятая назва заняткаў на развіццё дробнай маторыкі ў дзяцей.

Апісанне
--------

Як правіла, пальчыкавыя гульні суправаджаюцца рыфмаванымі гісторыямі ці казкамі, каб занятак быў цікавы для дзіцяці.

Адной з самых вядомых забавак для пальчыкавай гульні з'яўляецца «Сарока».

*Сарока, сарока,  

Кашку варыла  

Дзетак карміла,  

Усім дала, а гэтаму — не дала,  

Ён ваду не насіў,  

Печку не тапіў,  

Кашку не варыў -  

Няма яму нічога.*
Рухі ў пальчыкавых гульнях моцна вар'іруюцца ў залежнасці ад узросту дзіцяці. Калі ў 6-7 месяцаў большасць дзеянняў вырабляе дарослы, пагладжваючы далоні і пальцы маляняці, то к тром гадам дзіця цалкам здольны паказваць пальцамі складаныя жэсты, самастойна распавядаючы пры гэтым тэкст гісторыі.

Значэнне
--------

Сувязь пальцавай маторыкі і маўленчай функцыі была пацверджана даследчыкамі Інстытута фізіялогіі дзяцей і падлеткаў. У ліку даследнікаў можна назваць А. В. Антакову-Фаміну, М. І. Каольцову, Е. І. Ісеніну.

Пальчыкавыя гульні развіваюць дробную маторыку, а яе развіццё стымулюе развіццё некаторых зон галаўнога мозгу, у прыватнасці маўленчых цэнтраў. Развіццё дробнай маторыки рыхтуе рукі дзіцяці да разнастайных дзеянняў у будучыні: малявання, пісьма, розным маніпуляцыям з прадметамі і т. д.

Заняткі пальчыкавымі гульнямі спрыяюць пашырэнню слоўнікавага запасу, а калі верш не прамаўляць, а напяваць — то і музычнага слыху.

Гарманізацыя рухаў цела, дробнай маторыкі рук і органаў гаворкі спрыяе фармаванню правільнага вымаўлення, дапамагае пазбавіцца ад манатоннасці гаворкі, нармалізаваць яе тэмп, вучыць выкананню маўленчых паўзаў, змяншае псіхічную напругу.

Таксама заняткі пальчыкавымі гульнямі дапамагаюць дасягнуць цеснага кантакту, у тым ліку і тактыльнага, паміж дарослым і дзіцем, што дадатна адбіваецца на далейшых адносінах паміж імі і, нарэшце, такія заняткі, як правіла, вельмі падабаюцца малянятам.

Зноскі
------

1. ↑  Антакова-Фомина Л. В. «Стимуляция развития речи у детей раннего возраста путём тренировки движений пальцев рук» (Тезисы докладов 24-го Всесоюзного совещания по проблемам ВНД), М. 1974
2. ↑  Пальчыкавыя гульні

Літаратура
----------

* Бейліна А. Бейлін В. Сілюк В. Пальчыкавыя гульні // Пралеска. 1994. № 7.
* Антакова-Фомина Л. В. «Стимуляция развития речи у детей раннего возраста путём тренировки движений пальцев рук» (Тезисы докладов 24-го Всесоюзного совещания по проблемам ВНД), М. 1974
* Кольцова М. М. «Двигательная активность и развитие функций мозга ребенка», М.1973
* Савина Л. П. «Пальчиковая гимнастика для развития речи дошкольников», Москва, Издательство «Родничок», 1999