**Расціслаў Уладзіміравіч**, хроснае імя **Міхаіл** (1038 — 3 лютага 1067) — князь тмутараканскі (1064—1067).

Раннія гады, праблема ўдзела
----------------------------

Адзіны сын наўгародскага князя Уладзіміра Яраславіча. Праз раннюю смерць бацькі, паводле лесвічнага права, Расціслаў не мог разлічваць на старшыя стальцы і мусіў задаволіцца воласцю, якую дадуць старшыя родзічы. Няма пэўнасці які ўдзел атрымаў 15-гадовы Расціслаў па смерці бацькі. В. М. Тацішчаў пад 1052 годам пісаў, што Расціслаў па смерці бацькі застаўся на княжанні ў Ноўгарадзе і Растове. Аднак далей, пад 1064 годам, В. М. Тацішчаў паведамляе ўжо, што Расціслаў у 1052 годзе атрымаў Растова-Суздальскую воласць, а ў 1060 годзе па смерці Ігара Яраславіча быў пераведзены дзядзькамі ва Уладзімір-Валынскую воласць.

Выглядае, аднак, што гэта толькі здагадкі В. М. Тацішчава, бо яго звесткі пярэчаць некаторым летапісам. У Наўгародскім I летапісе малодшага ізводу пад 989 годам запісана, што ў 1054 годзе Растова-Суздальскую воласць паводле тастаменту кіеўскага князя Яраслава Уладзіміравіча атрымаў яго сын Усевалад разам з Пераяслаўскай, Белазерскай валасцямі і Паволжам. «Аповесць мінулых часоў» кажа пра атрыманне Усеваладам толькі Пераяслаўскай воласці. А. Рапаў слушнейшымі лічыць наўгародскія звесткі, бо атрыманне Усеваладам толькі Пераяслаўскай воласці азначала б, што любімы сын быў абдзелены валасцямі — Пераяслаўская воласць мела дужа абмежаваныя памеры і цярпела ад сталых наездаў качэўнікаў.

Таксама зусім не зразумела, чаму Расціслаў мусіў бы атрымаць Уладзімір-Валынскі толькі па смерці Ігара, бо Ігар апошнія тры гады жыцця трымаў не Уладзімір-Валынскі, а Смаленск. Таму звесткі В. М. Тацішчава адносна ўладанняў Расціслава ў 1050-х — пачатку 1060-х гадоў наўрад ці верныя.

Захоп Тмутаракані і смерць
--------------------------

Далей, у «Аповесці мінулых часоў» пад 1064 годам запісана: *«Пабег Расціслаў да Тмутаракані, сын Уладзіміраў, унук Яраславаў і з ім пабеглі Парэй і Вышата, сын Астраміра, ваяводы наўгародскага. І прыйшоў і выгнаў Глеба з Тмутаракані, а сам сеў на яго месца»*. Шэраг летапісаў паведамляе, што Расціслаў бег у Тмутаракань з Ноўгарада, аднак ні адзін з іх, у т.л. наўгародскія, не кажа, што Расціслаў у 1064 годзе трымаў Наўгародскую воласць. Ноўгарад у 1060-я гады трымаў сам вялікі князь Ізяслаў Яраславіч або адзін з яго сыноў. А. Рапаў прапануе версію, магчыма, Расціслаў Уладзіміравіч, які атрымаў ад старэйшых родзічаў нейкую воласць, збіраўся захапіць бацькаў сталец з дапамогай наўгародскіх баяр, але пацярпеў няўдачу і вымушаны быў бегчы на поўдзень.

У 1065 годзе Святаслаў Яраславіч прыйшоў да Тмутаракані, Расціслаў не хацеў ваяваць з дзядзькам пакінуў горад, а Глеб Святаславіч зноў заняў тмутараканскі сталец. Аднак, калі Святаслаў з войскам вярнуўся да Чарнігава, Расціслаў зноў заняў Тмутаракань, а Глеба выслаў да бацькі.

Княжыўшы ў Тмутаракані, Расціслаў заваяваў касогаў і наклаў на іх даніну. Паводле адной з версій, актыўная дзейнасць князя занепакоіла грэкаў, яны паслалі да яго херсанескага катапана, які на піру атруціў Расціслава.

Сям’і і нашчадкі
----------------

Магчыма, Расціслаў быў у Тмутаракані без сям’і. В. М. Тацішчаў у свой час пісаў, што расціславава жонка, даведаўшыся пра смерць мужа, хацела разам з дзецьмі выехаць у Венгрыю да свайго бацькі, але вялікі князь Ізяслаў Яраславіч дзяцей ёй не аддаў, а самой ехаць дазволіў. Звесткі гэтыя, як усе тацішчаўскія, падлягаюць пільнай рэвізіі. Вядома, пасля смерці Расціслава, не магло і весціся пра перадачу Тмутаракані яго дзецям, княства вярнулася ва ўладанне Святаслава Яраславіча.

Заўвагі
-------

1. ↑  Рюрик Ростиславич // *Русский биографический словарь* / под ред. Б. Л. Модзалевский — СПб.: 1918. — Т. 17. — С. 771–772.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21175619'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25892610'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1960551'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4299399'></a>
2. ↑  *В. Р—в* Рюрик // *Энциклопедический словарь* — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1899. — Т. XXVIIа. — С. 510.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4399298'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24489624'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q602358'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19908137'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23892960'></a>
3. 1 2 3 4  Рапов О. Княжеские… С. 68.
4. ↑  Рапов О. Княжеские… С. 68-69.
5. ↑  Рапов О. Княжеские… С. 69.

Літаратура
----------

* *Плахонин А. Г.* Потомство Владимира Ярославича и Волынь // Вестник Удмуртского университета. 2003. Серия «История». — С. 98-107.
* *Рапов О.* Княжеские владения на Руси в X — первой половине XIII в. — М.: Изд-во МГУ, 1977. — 268 с.

| Расціславічы Галіцкія |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   | Рурык |   |   | Расціслаў |   | Іван Бярладнік |   | Расціслаў |   |   |
|   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Уладзімір |   | Васілька |
|   |   |   |   |
|   |   | Расціслаў |   |   | Валадар-Іван |   |   | Уладзімірка |   | Яраслаў Осмамысл |   |   | Алег Настасіч |   |   | Уладзімір-Іван |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Ірына |   |   | Марыя |   |   | Ефрасіння |   |
|   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | NN дачка |   |   | NN дачка |   |   | Вышаслава |   |
|   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Расціслаў-Юрый |   |   |   |   |   |   | NN дачка |
|   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   | Васілька |   |   | Ігар-Іван |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | NN дачка |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |

 |


| ?Расціслаў Уладзіміравіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Святаслаў Ігаравіч |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Яраслаў Уладзіміравіч |  | Уладзімір Святаславіч |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Малуша |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  | Расціслаў Уладзіміравіч |  | Уладзімір Яраславіч |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Эрык Пераможца |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Олаф Шатконунг |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Інгігерда |  |  |  |  | Сігрыд Гордая |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Эстрыд Абадрыцкая |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid |