recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Але́г Віто́льдавіч Праляско́ўскі** (нар. 1 кастрычніка 1963, Загорск (цяпер Сергіеў Пасад), РСФСР), беларускі палітычны і дзяржаўны дзеяч, прапагандыст рэжыму Лукашэнкі?!.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і рабочага. У 1985 годзе скончыў Мінскае вышэйшае інжынернае зенітнае ракетнае вучылішча, у 1998 годзе — юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Служыў у Савецкай Арміі, Узброеных сілах РБ.

Працаваў загадчыкам аддзела ў Службе бяспекі Прэзідэнта Беларусі, генеральным дырэктарам БелТА, намеснікам кіраўніка Адміністрацыі прэзідэнта (2003—2007), памочнікам прэзідэнта — начальнікам Галоўнага ідэалагічнага ўпраўлення Адміністрацыі прэзідэнта (2007—2008), дырэктарам Інфармацыйна-аналітычнага цэнтра пры Адміністрацыі прэзідэнта (з 2008), міністр інфармацыі (з 2009).

Уваходзіць у кіраўніцтва грамадскага аб’яднання «Белая Русь».

Санкцыі ЕС
----------

У рамках міжнародных санкцыяў супраць рэжыму Лукашэнкі  (бел. (тар.)) (бел. ў Беларусі пасля здушэння апазіцыі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2010 года Алег Праляскоўскі стаў суб’ектам забароны на паездкі і замарожвання актываў Еўрапейскім Саюзам як частка спіса беларускіх чыноўнікаў, адказных за палітычныя рэпрэсіі, падтасоўку вынікаў галасавання і прапаганду. У сваім рашэнні Еўрапейскі савет назваў Праляскоўскага «адной з асноўных крыніц і галасоў дзяржаўнай прапаганды і ідэалагічнай падтрымкі рэжыму. Яго павысілі да пасады міністра, і з таго часу ён працягваў актыўна прапагандаваць і падтрымліваць дзеянні рэжыму ў адносінах да дэмакратычнай апазіцыі і грамадзянскай супольнасці».

Узнагароды і дасягненні
-----------------------

Прысвоены першы клас служачана дзяржаўнага апарату.

Сям’я
-----

Жанаты. Мае двух дачок.

Зноскі
------

1. ↑  *Алесь Дашчынскі*. Вялікая кадравая пятніца **(нявызн.)**. *Палітыка*.  Радыё «Свабода». Праверана 10 верасня 2010.
2. ↑  Поўны спіс 208 беларускіх чыноўнікаў, якім забаронены ўезд у ЕС  (бел.).  Наша Ніва (11 кастрычніка 2011).
3. ↑  .Council Decision 2012/642/CFSP of 15 October 2012 concerning restrictive measures against Belarus, EUR-Lex  (англ.) (бел. 2012

Спасылкі
--------

* Профіль на праекце «Хто ёсць хто ў РБ»(недаступная спасылка)  (руск.)

| ⛭Міністры інфармацыі Беларусі |
| --- |
| 
* Анатоль Бутэвіч (1992—1994)
* Міхаіл Падгайны (2001—2003)
* Уладзімір Русакевіч (2003—2009)
* Алег Праляскоўскі (2009—2014)
* Лілія Ананіч (2014—2017)
* Алесь Карлюкевіч (2017—2020)
* Ігар Луцкі (2020—2021)
* Уладзімір Пярцоў (з 2021)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 1230154260726624480007 |
**Марсілья** (ісп.: morcilla) — іспанская крывяная каўбаса. Існуе некалькі рэгіянальных рэцэптаў прыгатавання марсільі. Найбольш вядомымі з’яўляюцца бургаская марсілья (ісп. morcilla de Burgos), якую гатуюць з свінчовай крыві, cвінчовага мяса, тлушчу, цыбулі і рысу, а таксама зялёная марсілья (ісп. morcilla de verduras), дзе замест рысу дадаюць цыбулю-парэй. На Канарскіх астравах гатуюць салодкую марсілью (ісп. morcilla dulce) з даданнем разынак, мігдалу і карыцы. Марсілья сустракаецца таксама ў кухнях іншых іспанамоўных краін. Марсілью гатуюць на грылі, смажаць, дадаюць у фасолевы, нутавы або чэчэвічны супы і паэлью і падаюць як тапас.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Марсілья
Кадзеш на карце Сірыі.
**Кадзеш** — значны горад антычнага Леванта каля ракі Аронт, на караванным шляху з Міжрэчча да Фінікіі, Сірыі, Палесціны, Егіпта. Знаходзіўся паміж Дамаскам і Тырам, як вароты ў нізіну.

Разваліны крэпасці Кадзеша знаходзяцца паблізу Тэль-Небі-Менда (34°35′ пн. ш. 36°31′ у. д.HGЯO) на тэрыторыі сучаснай заходняй Сірыі, непадалёк ад мяжы з Ліванам.

Гісторыя
--------

Месца, дзе размяшчаўся Кадзеш, упершыню людзі засялілі ў медным веку.

Назва
-----

З семіцкага кораня *Q-D-S*, што азначае «святы».

Кадзешская бітва
----------------

Каля Кадзеша адбылася знакамітая бітва паміж старажытнымі егіпцянамі фараона Рамзеса II і хетамі.

Канец Кадзеша
-------------

Кадзеш знікае са старонак гісторыі пасля таго, як яго разбурылі народы мора, якія ўварваліся сюды каля 1178 да н.э.

Зноскі
------

1. ↑  Кадзешская бітва Архівавана 11 лістапада 2007.  (англ.)
**Нанкін**, **Наньцзін** (кіт. 南京, піньінь *nánjīng*, літаральна: «Паўднёвая сталіца») — былая сталіца Кітая, порт у нізоўях ракі Янцзы, сталіца правінцыі Цзянсу. Размешчаны ў паўднёвай частцы краіны, за 260 км на паўночны захад ад Шанхая. Буйны прамысловы, навуковы і культурны цэнтр. Насельніцтва — 7.588.900 чалавек (2008).

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 472 да н.э. пад назвай Цзіньлін. Пазней шмат разоў быў перайменаваны: Малін, Цзянье, Цзянькан і інш. Сталіца шэрагу буйных царстваў: Чу (ІІІ ст.), Усходняе Цзінь, Сун, Цы, Лян, Чэнь (IV—VI ст.) і інш:, у 1368—1421 — усяго Кітая. У 1421—1911 цэнтр намесніцтва Цзянань. Тут падпісаны Нанкінскі дагавор 1842. У 1853-64 пад назвай Цяньцзін («нябесная сталіца») быў сталіцай тайпінскай дзяржавы. У 1927-37 і 1946-49 месцазнаходжанне ўрада Кітайскай рэспублікі. У 1937-45 акупіраваны японскімі войскамі.

Гаспадарка
----------

Станкабудаванне, турбінабудаванне, вытворчасць электрарадыёапаратуры, грузавых аўтамашын, сельскагаспадарчае машынабудаванне, металургія, хімічная (асабліва вытворчасць хімічных угнаенняў і сінтэтычных валокнаў), цэментная, тэкстыльная і харчовая прамысловасць.

Транспарт
---------

Вузел чыгунак і аўтадарог. Порт на р. Янцзы, даступны для марскіх суднаў. Міжнародны аэрапорт.

Навука і культура
-----------------

Філіял Акадэміі навук. Універсітэт. Музеі гістарычны і гарадскі. Абсерваторыя.

Выдатныя мясціны
----------------

Батанічны сад. Архітэктурныя помнікі: «Імператарскі горад» (XIV—XV ст.) з рэгулярнай планіроўкай (у 1400 абнесены крапасной сцяной), каменная пагада Шэліта манастыра Цысясы (Х ст.), частка гарадскіх сцен эпохі дынастыі Мін (XIV—XVII ст.), пахаванні імператараў дынастыі Лян (502—557) і інш. Маўзалей Сунь Ятсена.

Зноскі
------

1. ↑  Seventh National Population Census of the People's Republic of China<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q65059106'></a>
2. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8). — табліца «Адміністрацыйны падзел Кітая»
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4075203-3 · LCCN: n2004021084 · NDL: 00643928 · NKC: ge135262 · VIAF: 150033366 |
**Сядзібна-паркавы ансамбль Швыкоўскіх** — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры сярэдзіны XIX ст. Пабудаваны на паўночнай ускраіне Пружан паводле праекту архітэктара Лянцы. Належала пружанскаму маршалку В. Швыкоўскаму.

Архітэктура
-----------

Палац зімой
Ансамбль сядзібы ўключае мураваную гасподу стылізаванага італьянскага рэнесансу, да якой з боку гораду вядзе шырокая алея, дзве мураваныя афіцыны па баках ад яе і парк пейзажнага тыпу.

Сіметрычная кампазіцыя гасподы складаецца з рознавялікіх аб'ёмаў, аб'яднаных аднапавярховым корпусам. У заходняй частцы — двухпавярховы аб'ём з эркерам, з усходняга боку да яго прылягае квадратная ў плане вежа, з заходняга — аднапавярховая прыбудова з паўкруглай верандай, з паўночнага — трохпавярховы аб'ём. Усходняя частка гасподы — двухпавярховы Г-падобны ў плане корпус, тарэц якога выступае на паўднёвым фасадзе невялікім рызалітам, завершаным шчытом. Усе аб'ёмы маюць пакатыя дахі. З боку паўночнага фасада, арыентаванага на парк, — вялікая тэраса з перакрыццем на дзвюх калонках. Планіроўка анфіладная. Інтэр'ер аздоблены ляпнымі прафіляванымі карнізамі, камінамі і інш.

Парк
----

Парк закладзены ў 2-й пал. XIX ст. Плошча каля 8 га (у гарадскім парку агульнай плошчай 48 га). Пейзажны. Цэнтр кампазіцыі — мураваны сядзібны дом. Перад ім — партэр у выглядзе эліпса, падзелепы на 4 сектары. За домам — разрэджаны дрэвавы масіў з мясцовых лісцевых парод, прарэзаны ў паўночна-заходняй частцы грабавай алеяй. Каля ўсходняй мяжы парку — сажалка і канал да 3 м шырынёй, на беразе якога тры паляны. Ад дома да іх вядзе алея бэзу звычайнага. На партэры растуць ясень ніцы звычайны (узрост каля 80 гадоў) і елка калючая блакітная, веранду абвівае старэйшы ў Беларусі экземпляр пузыраплодніка крутлалістага (дыяметр ствала пры аснове каля 10 см, вышыня больш за 6 м). Да парку далучаецца сад з павільёнам (былая аранжарэя), паблізу якога растуць і пладаносяць старыя экзэмпляры культурнага вінаграду, шаўкоўніцы, арэху грэцкага.

Сучасны стан
------------

У будынку размешчаны музей-сядзiба "Пружанскi палацык". Ансамбль — помнік рэспубліканскага значэння.

Літаратура
----------

* *Анціпаў В.* Пружанскі парк // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сядзібна-паркавы ансамбль Швыкоўскіх (Пружаны)
* Афіцыйны сайт
* Сядзібна-паркавы ансамбль Швыкоўскіх (Пружаны) ў сацыяльнай сетцы «Facebook»
* Сядзібна-паркавы ансамбль Швыкоўскіх (Пружаны) ў сацыяльнай сетцы «Twitter»
* Пружанскі палацык у Instagram
* Сядзібна-паркавы ансамбль Швыкоўскіх на партале Radzima.org
* Сядзіба Швыкоўскіх на партале "Глобус Беларуси"
* Сядзібна-паркавы ансамбль Швыкоўскіх (Пружаны) на сайце «Архіварта»
Чырвоны Бор - запланаваная канцавая станцыя Аўтазаводскай лініі Мінскага метрапалітэна, якая будзе размяшчацца пасля станцыі "Каменная Горка". Адкрыццё плануецца не раней за 2030 год.

Гісторыя
--------

У сувязі з развіццём мікрараёнаў Каменная Горка і Красны Бор было прынята рашэнне пабудаваць пасля станцыі "Каменная Горка" новую станцыю. Спачатку планавалася, што станцыя атрымае назву "Віленская" у сувязі з знаходжаннем побач трасы на Вільнюс, аднак з цягам часу назва ў праектах змянілася на сучасную. Спачатку планавалася адкрыць станцыю разам з першай чаргой Зяленалужскай лініі, аднак зараз можна сустрэць даты 2030-2040.

Знаходжанне
-----------

Станцыя будзе знаходзіцца на перакрыжаванні вуліц Брыкета і Прытыцкага, побач з гіпермаркетам ProStore.



1. ↑  Судьба конечных станций двух первых линий метро: "Шабаны", "Красный Бор", "Смоленская", "Щомыслица" – Денис Блищ. Частное мнение (руск.)  **(нявызн.)**? (2 снежня 2022). Праверана 5 снежня 2023.
**Вя́церскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чашніцкага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Гразіна.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Чарэйскага раёна Барысаўскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Вяцера. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Аршанскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чарэйскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Чашніцкага раёна БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Лепельскай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. У 1939 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Гразіна. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Старасельскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ліндгрэн.

**Армас Ліндгрэн** (фінск.: Armas Lindgren; 28 лістапада 1874, Хяменліна — 3 кастрычніка 1929, Капенгаген, Данія) — фінскі архітэктар, адзін з заснавальнікаў стылю нацыянальны рамантызм у фінскай архітэктуры.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 28 лістапада 1874 г. у горадзе Хяменліна. У 1897 годзе скончыў Політэхнічны інстытут у Хельсінкі. Падчас вучобы ў інстытуце пазнаёміўся з Іозефам Стэнбекам і Карлам Густавам Нюстромам. У 1905 годзе Ліндгрэн стаў кіраўніком архітэктурнай школы ў Хельсінкскім тэхналагічным універсітэце.

Спасылкі
--------

* Армас Ліндгрэн. Музей фінскай архітэктуры  (англ.)
Рэшткі магільняў 3200 — 320 гг. да н. э. у Бахрэйне
**Дыльмун** (шумер.: *𒉌𒌇𒆠, ni.tukki = DILMUNki*) — востраў у Персідскім заліве, узгаданы ў старажытнай месапатамскай міфалогіі і гістарычных дакументах. Шумеры атаяснялі яго з зямлёй, дзе нараджаецца жыццё.

Існуюць розныя навуковыя меркаванні аб лакалізацыі старажытнага Дыльмуна. З канца XIX ст. выказвалася думка, што Дыльмунам трэба лічыць востраў Бахрэйн. У нашы дні афіцыйныя ўлады Бахрэйна называюць Дыльмунам рэшткі старажытнай цывілізацыі канца 4 — сярэдзіны 1 тысячагоддзяў да н. э. адкрытай археолагамі. Рэшткі старажытнага горада Калат-аль-Бахрэйн, унесеныя ў спіс Сусветнай спадчыны, у дакументах ЮНЕСКА таксама названы сталіцай Дыльмуна.

Дыльмунам або часткай Дыльмуна мог быць востраў Файлака ў Кувейце. Падчас раскопак у 1958—1963 гг. дацкія археолагі выявілі на ім камень з выбітым імем бога Анзака, якога шумеры лічылі вярхоўным бажаством дыльмунцаў. Аднак вядома, што гэтага бога таксама шанавалі ў Эламе, так што камень маглі пакінуць выхадцы з гэтай краіны.

Літаратура
----------

* *Kramer, S. N.* The Sumerians: Their History, Culture, and Character / *Samuel Noah Kramer*. — Chicago, London: University of Chicago Press, 1992. ISBN 0-226-45238-7
* *Crawford, H. E.* Dilmun and Its Gulf Neighbours / Harriet E. W. Crawford. — Cambridge: Cambridge University Press, 1998. ISBN 0521586798

Спасылкі
--------

* The Dilmun Civilization: An Important Location for Ancient Mythology and Trade
* Burial Ensembles of Dilmun and Tylos
* Dilmun — Mesopotamian Paradise and Trading Culture on the Persian Gulf
* Dilmun Hall
* Bahrain digs unveil one of oldest civilisations
* Enki in Ancient Literature
* The Sumerian Connection
Сварлівая жонка Тэрмагант на ілюстрацыі XIX ст.
**Тэрмага́нт**, або **Тэрвага́н** (фр.: Tervagaunt, італ.: Trivagante, англ.: Termagant, Teruagant, Teruagaunt) — найменне мусульманскага бажаства ў заходнееўрапейскай сярэднявячнай літаратуры. У эпоху Адраджэння і барока трансфармавалася ў абразлівую мянушку.

Паходжанне
----------

Упершыню слова *Tervagaunt* сустракаецца ў варыянце «Песні пра Раланда», запісаным каля 1100 г. У ёй Тэрмагант атаясняецца з Алахам, узгадваецца рэлігійны закон Тэрваганавы. У познім сярэднявеччы сустракаецца ў іншых творах трубадураў, англійскіх «Кентэрберыйскіх апавяданнях» і рамансе пра Сіра Гая з Варвіка.

Этымалогія слова вельмі спрэчная. Існуе некалькі папулярных варыянтаў тлумачэння яго паходжання:

* Ад старажытнаяўрэйскага слова  *‏אבדון* («пекла»)
* Ад імён антычнага бога Гермеса Трысмегіста або старажытнагерманскага бога Цюра
* Ад паэтычнага наймення Месяца «тройчы народжанага»

Гісторыкі літаратуры звычайна сцвярджаюць, што постаць Тэрмаганта звязана з сярэднявечнымі ўяўленнямі аб мусульманах як паганцах і ідалапаклонніках. Ускосна пра гэта сведчыць тое, што ў аксітанскай літаратуры слова «Мухамед» часам запісвалася як *Bafomet* і атаяснялася з Сатаной. Паэт Асторг д'Аўрыльяк у XIII ст. супрацьпастаўляў хрысціянскую веру ў адзінага Бога мусульманскім уяўленням пра божых спадарожнікаў Бафамета і Тэрвагана.

Абраза
------

Выкарыстанне слова Тэрмагант як абразы звязваецца з англійскай тэатральнай традыцыяй. Напрыклад, у шэкспіраўскім «Гамлеце» галоўны герой жартоўна атаясняе ўласцівасці Тэрмаганта з Ірадам: *I would have such a fellow whipped for o’erdoing Termagant*.

Звычайна найменне Тэрмагант у тэатральных пастаноўках атрымоўваў адмоўны сварлівы герой у доўгай вопратцы і цюрбане, таму гледачы ўспрымалі яго як жанчыну (жаночыя ролі таксама выконваліся мужчынамі). У пазнейшых п'есах XVIII ст. уводзіўся самастойны адмоўны жаночы вобраз з імем або прозвішчам Тэрмагант. Такім чынам, Тэрмагант значыў сварлівую жанчыну.

У нашы дні Тэрмагант выкарыстоўваецца як прыніжальная абраза як да жанчын, так і мужчын, але ўжываецца ў жаночым граматычным родзе.

Зноскі
------

1. ↑  Песнь о Роланде
2. ↑  Hamlet — Folger Digital Texts. ACT 3. SC. 2
3. ↑  John Bell. Bell's British Theatre, Consisting of the Most Esteemed English Plays

Спасылкі
--------

* Termagant — The Art and Popular Culture Encyclopedia
* World Wide Words: Termagant
* Online Etymology Dictionary
**Інгулецкі Ліман** (укр.: Інгулецький Лиман) — поймавае возера ў Херсонскай вобласці Украіны, знаходзіцца за 3 км ад вусця р. Інгулец, з якім злучаецца пратокамі. Даўжыня 3,1 км, шырыня 0,8 км, плошча каля 2,2 км², сярэдняя глыбіня 1 м, максімальная — З м. 

Катлавіна возера авальнай формы. Берагі высокія, крутыя; ёсць невялікія астравы.

Жывіцца пераважна за кошт водаабмену з Інгульцом. Дно ўкрыта пластом цёмна-шэрага мулу магутнасцю да 1 м і ракушачнікам. Сярод воднай расліннасці — трыснёг звычайны, рагоз вузкалісты, чарот азёрны, вадзяны арэх плывучы, сальвінія плывучая. Частка акваторыі ўваходзіць у склад заказніка.

Літаратура
----------

* *Бойко М. Ф.* Інгулецький Лиман // Географічна енциклопедія України: у 3 т. / редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. Т. 2 — К.: «Українська радянська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1990.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Панчанка.

**Вадзім Панчанка** (нар. 28 ліпеня 1978) — беларускі футбольны суддзя.

Клубная кар’ера
---------------

У 1990-х і пачатку 2000-х пагуляў за «Мінск», «Дняпро», «Ведрыч-97», «Вейна», «Хімік».

Як скончыў гульнявую кар’еру, пачаў судзейскую. Напрыклад, у 2012 годзе быў прызнаны найлепшым арбітрам краіны па выніках сезона.

У 2016 годзе скончыў кар’еру арбітра, але застаўся ў спартыўнай сістэме — працягнуў выконваць абавязкі дырэктара прадстаўніцтва Нацыянальнага алімпійскага камітэта ў Магілёўскай вобласці. У 2018 годзе вярнуўся ў футбол, некаторы час працаваў дырэктарам філіяла Акадэміі брэсцкага «Дынама» ў Александрыі, але там прабыў нядоўга і два гады працаваў начальнікам першай каманды «Дняпра». У кола яго абавязкаў таксама ўваходзіць сустрэча суддзяў, якія абслугоўваюць матчы з удзелам магілёўцаў.

Зноскі
------

1. ↑  Вядомыя суддзі, якія сышлі з белфутбола за апошнія гады — вось дзе яны цяпер (нехта за мяжой, нехта пры АБФФ)
**Развітыя краіны** (англ.: developed countries) характарызуюцца высокім узроўнем жыцця насельніцтва. Развітыя краіны маюць, як правіла, вялікі запас вырабленага капіталу і насельніцтва, якое з большага занята высокаспецыялізаванымі відамі дзейнасці. У гэтай групе краін пражывае каля 15% насельніцтва свету. Развітыя краіны завуць таксама індустрыяльнымі краінамі або індустрыяльна развітымі.

Спіс развітых краін
-------------------

     Краіны, якія кваліфікуюцца СБ і МВФ як краіны з развітай эканомікай у канцы XX - пачатку XXI стст.
У якасці эканамічна развітых краін Міжнародны валютны фонд вылучае дзяржавы:
Аўстралія, Аўстрыя, Бельгія, Грэцыя, Канада, Кіпр, Чэхія, Данія, Фінляндыя, Францыя, Германія, Ісландыя, Ірландыя, Ізраіль, Італія, Японія, Паўднёвая Карэя, Люксембург, Мальта, Нідэрланды, Новая Зеландыя, Нарвегія, Партугалія, Сінгапур, Славакія, Славенія, Іспанія, Швецыя, Швейцарыя, Вялікабрытанія, ЗША.

У больш поўную групу развітых краін уключаюцца таксама Андора, Бермудскія астравы, Фарэрскія астравы, Ватыкан, Ганконг, Тайвань, Ліхтэнштэйн, Манака, Сан-Марына.

Гл. таксама
-----------

* Рынкі ў стадыі развіцця
* Краіна ў стадыі развіцця
* Краіны трэцяга свету
* Залаты мільярд

Зноскі
------

1. ↑  advanced developing countries Архівавана 9 красавіка 2008.
2. ↑

Спасылкі
--------

* Эканамічна развітыя краіны
**Турыстычны клуб «Навука»** — грамадскае аб’яднанне, створанае ў канцы 1960-х гадоў супрацоўнікамі Акадэміі навук БССР, якія прафесійна займаліся спартыўным турызмам. За час існавання турыстычнага клуба яго ўдзельнікамі было пройдзена мноства турыстычных маршрутаў вышэйшых (V—VI) катэгорый складанасці, якія ўключалі паходы па Палярнаму Уралу, Паміру, Цянь-Шаню, хрыбту Чэрскага, архіпелагам астравоў Арктыкі і інш. Таксама ў абавязкі турыстычнага клуба ўваходзіла арганізацыя штогадовых турыстычных злетаў супрацоўнікаў АН БССР.

З-за цяжкасцей, якія ўзніклі ў навуковым асяроддзі пасля распаду СССР (у тым ліку з фінансаваннем), турыстычны клуб прыпыніў сваё існаванне ў сярэдзіне 1994 года.

Узнаўленне дзейнасці
--------------------

У 2014 годзе па ініцыятыве аспірантаў і маладых супрацоўнікаў НАН Беларусі быў праведзены арганізацыйны сход, асноўнай мэтай якога было ўзнаўленне дзейнасці турыстычнага клуба НАН Беларусі. Падчас сходу быў зацверджаны новы статут клуба, выбраны старшыня. Пазней турклуб быў зарэгістраваны ў Рэспубліканскім турысцка-спартыўным звязе (раней Федэрацыя спартыўнага турызму Беларусі). Першымі чальцамі новага турыстычнага клуба сталі 45 супрацоўнікаў з некалькіх арганізацый НАН Беларусі — Інстытута фізікі, Інстытута фізіка-арганічнай хіміі, Інстытута энергетыкі, Аб’яднанага Інстытута энергетычных і ядзерных даследаванняў «Сосны» , Інстытута агульнай і неарганічнай хіміі.

Удзельнікамі ўзноўленага турысцкага клуба за першы год яго існавання былі арганізаваны рэгулярныя трэніроўкі па тэхніцы альпінізму, арганізаваны і праведзены катэгарыйныя паходы па Карпатах, Ліпічанскай пушчы, Сарачанскіх і Блакітных азёрах, праведзена каля 20 некатэгарыйных паходаў па цікавым у рэкрэацыйных адносінах лясным, рачным і азёрным мясцінам Беларусі.

Вядомыя ўдзельнікі турыстычнага клуба «Навука»
----------------------------------------------

* Уладзімір Ільіч Ганапольскі — хімік, кандыдат хімічных навук, майстар спорту СССР, суддзя вышэйшай нацыянальнай катэгорыі
* Вячаслаў Яўгенавіч Абухоў — фізік, майстар спорту СССР, старшыня рэспубліканскай маршрутна-кваліфікацыйнай камісіі па горнаму турызму
* Эла Іванаўна Кавалеўская — матэматык, кандыдат фізіка-матэматычных навук, кандыдат у майстры спорту СССР, эксперт Мінскай гарадской маршрутна-кваліфікацыйнай камісіі

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Владимир Рак; Евгений Дикусар*. Возрождение туристского клуба НАН Беларуси **(нявызн.)**.  Веды №24 (2492) с. 6 (16 красавіка 2014). Архівавана з першакрыніцы 7 сакавіка 2023.
2. ↑  Ушел из жизни мастер спорта СССР по горному и лыжному туризму Владимир Ильич Ганопольский **(нявызн.)**. *sportedu.by*.  Белорусский государственный университет физической культуры. Архівавана з першакрыніцы 6 ліпеня 2018.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Змачынскі.

**Эміль Вікенцьевіч Змачынскі** (14 сакавіка 1889, в. Падзернае, Мінская губерня — 15 сакавіка 1945, Краснаярскі край, СССР) — беларускі вучоны-хімік. Кандыдат хімічных навук (1915).

Біяграфія
---------

Стваральнік і першы загадчык кафедры фармпрэпаратаў, загадчык кафедры арганічнай хіміі Пермскага ўніверсітэта (1925—1928). Загадчык кафедры агульнай і неарганічнай хіміі (1928—1937), стваральнік і першы дэкан хімічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1931, пасля 1934—1936).

Рэпрэсаваны. Загінуў у зняволенні. Рэабілітаваны ў 1957 годзе.

Аўтар прац у галіне неарганічнай хіміі, праблем развіцця хімічнай прамысловасці, даследванняў беларускага торфу.

Бібліяграфія
------------

* Хімізацыя народнай гаспадаркі БССР / Э. В. Змачынскі і М. С. Савіцкі; пад рэдакцыяй В. С. Натансона. — Менск, 1930.

Зноскі
------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рот (значэнні).






**Міхаэль Рот** (ням.: Michael Roth, нар. 24 жніўня 1970 года, Герынген, Гесэн, Германія) — нямецкі палітычны дзеяч, прадстаўнік сацыял-дэмакратычнай партыі Германіі (СДПГ). З 17 снежня 2013 года займае пост дзяржаўнага міністра еўрапейскіх спраў Міністэрства замежных спраў Германіі.

Біяграфія
---------

У 1990 годзе Міхаэль Рот скончыў школу ў Герынгене, у 1991 годзе пачаў навучанне ў Франкфурцкім універсітэце імя Гётэ ў горадзе Франкфурт-на-Майне, які скончыў ў 1997 годзе па спецыяльнасці «паліталогія». Да 1998 года працаваў у цэнтры Заходнеамерыканскіх даследванняў і грамадзянскіх навук Франкфурцкага ўніверсітэта. У перыяд з 2000 па 2002 год працаваў выкладчыкам у інстытуце Ота-Зура ў сферы паліталогіі Свабоднага ўніверсітэта Берліна.

Партыя
------

Рот уступіў у партыю ў 1987 годзе. Першапачаткова ён прымаў удзел у справах Саюза маладых сацыялістаў і сацыялістаў у СДПГ «Юзас». З 1996 па 2015 год быў галоўным у СДПГ у заходнім Гесэне, а з 2001 па 2011 — старшынёй раёна Герсфельд-Ротэнбург. З 2009 па 2014 год займаў пасаду генеральнага сакратара СДПГ Гесэна і прадстаўніка зямлі ў нямецкім парламенце.

Парламент
---------

З 1998 года Рот з'яўляецца членам нямецкага парламента. На выбарах у бундэстаг у 1998 годзе ён упершыню быў выбраны членам парламента ад раёна Герсфельд з 51,7 % галасоў, а ў 2002 годзе яго зноў выбралі, але ўжо як прадстаўніка акругі Вера-Майснер — Герсфельд-Ротэенбург. На наступных выбарах у 2005 годзе ён атрымаў 51,7 % галасоў, а ў 2009 — 40,4.
З 2010 па 2013 ён быў еўрапейскім прадстаўніком парламенцкай групы сацыял-дэмакратаў.

Дзяржаўны міністр Еўропы
------------------------

17 снежня 2013 года Міхаэль Рот стаў дзяржаўным міністрам Еўропы ў Міністэрстве замежных спраў Германіі ў трэцім кабінеце Меркель. Са студзеня 2014 года ён таксама з'яўляецца паўнамочным па справах нямецка-французскага ўзаемадзеяння.
У якасці дзяржаўнага міністра Міхаэль Рот выконвае абавязкі міністра замежных спраў — Зігмар Габрыэль (міністр замежных спраў).

Акрамя іншых спраў ён адказны за знешнія зносіны, бяспеку, узбраенне, а таксама за адносіны з ЗША, Канадай, Магрыбам, Азіяй.

У 2016 годзе ён прыехаў у Беларусь з візітам. У рамках гэтага візіту ён правёў шэраг сустрэч, у тым ліку з беларускімі студэнтамі, дзе адказаў на шматлікія пытанні студэнтаў сталічных універсітэтаў.

Зноскі
------

1. ↑  Stammdaten aller Abgeordneten des Deutschen Bundestages Праверана 13 красавіка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q51850225'></a>
2. ↑  Michael Roth // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 22 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
4. ↑
5. ↑   Праверана 12 ліпеня 2019.
**Рабер Геі** (фр.: Robert Guéï, 6 сакавіка 1941 — 19 верасня 2002) — трэці прэзідэнт Кот-д’Івуара, адстаўны генерал, прадстаўнік народа дан.

Нарадзіўся 6 сакавіка 1941 года ў Кабакуме. Прыйшоў да ўлады ў выніку ваеннага перавароту 24 снежня 1999 года, зрынуўшы папярэдняга прэзідэнта Анры Конана Бед’е. 22 кастрычніка 2000 правёў прэзідэнцкія выбары, на якіх атрымаў перамогу лідар апазіцыі Ларан Гбагбо. Геі спрабаваў сфальсіфікаваць вынікі выбараў, абвясціўшы сябе пераможцам. Але падлог быў настолькі відавочным, што, калі, праз пару дзён, генерал абвясціў сябе прэзідэнтам, па закліку Гбагбо жыхары Абіджана паўсталі і ўзялі штурмам прэзідэнцкі палац. Коштам жыцця некалькіх дзясяткаў чалавек палац быў узяты. Геі збег у горад Гусеса на мяжы з Ліберыяй. 19 верасня 2002 года ён арганізаваў ваенны мяцеж супраць Гбагбо, падчас якога быў забіты разам з міністрам унутраных спраў краіны Эмілем Бога Дуду. Таксама была забітая жонка генерала Роза Дуду Геі (фр.: Rose Doudou Guéï).

Спасылкі
--------

* Биография Роберта Геи на *encyclopedia.com* (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1213449685 · GTAA: 105080 · VIAF: 157160848410908210007 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каас.

**Людвіг Каас** (ням.: Ludwig Kaas; 23 мая 1881, Трыр — 15 красавіка 1952, Рым) — нямецкі рымска-каталіцкім святар, палітычны і рэлігійны дзеяч, старшыня палітычнай Партыі каталіцкага Цэнтра (1928—1933) падчас Веймарскай рэспублікі. Адыграў важную ролю ў заключэнні канкардату паміж Апостальскай Сталіцай і Германскім Рэйхам.

У 1926—1928 гадах быў дэлегатам Лігі Нацый, у 1919—1920 гадах — дэпутат Веймарскага ўстаноўчага сходу, у 1920—1933 гадах — дэпутат рэйхстага.

У 1933 годзе Гітлер правёў перамовы з лідэрам Партыі цэнтра Людвігам Каасам і ўгаварыў яго падтрымаць Закон аб надзвычайных паўнамоцтвах (1933) у абмен на атрыманыя ад канцлера вусныя гарантыі свабоды царквы.

У тым жа годзе пакінуў Германію, адправіўшыся ў Рым, дзе служыў апостальскім пратанатарыем (1934), канонікам сабора святога Пятра ў Ватыкане (1935) і загадчыкам рамесных майстэрняў базілікі (1936). У 1937 годзе супрацоўнічаў у стварэнні энцыклікі Папы рымскага Пія XI Mit brennender Sorge, якая тычылася становішча Касцёла ў Трэцім рэйху, які асуджае нацыянал-сацыялізм і палітыку Германіі пасля прыходу Гітлера да ўлады.

Кіраваў пошукамі грабніцы Святога Пятра, якія ўвянчаліся поспехам у 1950 годзе.

Зноскі
------
**«Абаронцы Брэсцкай крэпасці»** — карціна беларускага мастака Івана Ахрэмчыка (1903—1971), напісаная ў 1957—1958 гадах. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі. Класічны прыклад гістарычнага жывапісу савецкага часу на тэму герояў Вялікай Айчыннай вайны.

Гісторыя
--------

Абарона Брэсцкай крэпасці адбывалася ў першыя дні вайны. Нацысты планавалі за адну ноч захапіць крэпасць, але абарона вялася некалькі месяцаў вельмі высокай цаной — цаной чалавечага жыцця. Сярод абаронцаў крэпасці былі і жанчыны, і дзеці. Абарона вялася бесперапынна і дзень і ноч. Салдаты змянялі адзін аднаго ля кулямётаў і амбразур. Толькі пасля выхаду ў 1957 годзе дакументальнай аповесці Сяргея Смірнова «Брэсцкая крэпасць» і мастацкага фільма Канстанціна Сіманава «Бессмяротны гарнізон», дзе былі сабраны звесткі пра падзеі чэрвеня-ліпеня 1941 года і паказаны подзвіг абаронцаў, Брэсцкая крэпасць становіцца сімвалам непарушнай стойкасці савецкага народа і важным сімвалам афіцыйнай патрыятычнай прапаганды.

Апісанне
--------

Іван Ахрэмчык у сваім палатне стварае вобраз непахісных герояў у цёмных казематах крэпасці, іх няшмат, але яны неверагодна рашучыя і гатовыя на ўсё, дзеля абароны Радзімы. На пярэднім плане — жанчыны бінтуюць параненага воіна — тэма трагедыі вайны, яе ахвяр і цяжкіх выпрабаванняў. Кампазіцыя пабудавана па класічных акадэмічных правілах гістарычнага жанру. Героі выяўлены ў поўны рост у актыўным дзеянні, што стварае адчуванне датычнасці і прысутнасці з сюжэтам карціны.

Зноскі
------

1. 1 2 3  І. Ахрэмчык. Абаронцы Брэсцкай крэпасці. 1957—1958 Архівавана 5 лютага 2022.. Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь
**Майнацкі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Minot State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Майнат у штаце Паўночная Дакота, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Вучэльня была заснавана ў 1913 годзе як Майнацкая нармальная школа, двухгадовая школа, прызначаная для падрыхтоўкі настаўнікаў для работы ў паўночна-заходняй частцы штата. У 1924 годзе Майнацкая нармальная школа пачала выдаваць дыпломы бакалаўра, што запатрабавала змены назвы на Майнацкі дзяржаўны педагагічны каледж. З часам спектр акадэмічных прапаноў пашырыўся. У 1964 годзе назва вучэльні была скарочаная да Майнацкі дзяржаўны каледж, а ў 1980-я гады каледж стаў універсітэтам.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі і навук пра здароўе

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Паўночная Дакота

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Майнацкі дзяржаўны ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 0683 7563 · LCCN: n88117044 · Microsoft: 92063915 · VIAF: 127947694 |
**Андрэй Мікалаевіч Ланькоў** (руск.: Андре́й Никола́евич Ланько́в; нар. 26 ліпеня 1963, Ленінград, РСФСР) — савецкі і расійскі ўсходазнаўца-карэязнаўца і публіцыст. Кандыдат гістарычных навук, прафесар.

Біяграфія
---------

У 1986 годзе скончыў Усходні факультэт Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1989 годзе скончыў аспірантуру пры ўсходнім факультэце, абараніўшы дысертацыю па сярэднявечнай гісторыі Карэі на тэму «Партыі» і палітычная барацьба ў Карэі XVI—XVIII стагоддзяў. У 1989—1992 гадах выкладаў карэйскую мову і гісторыю Карэі на ўсходнім факультэце ЛДУ/СПбДУ.

У 1992—1996 гадах працаваў у Паўднёвай Карэі. З 1996 года па 2004 год выкладаў карэйскую мову і гісторыю ў Аўстралійскім нацыянальным універсітэце ў Канберы. У наш час ізноў працуе ў Паўднёвай Карэі, у сеульскім універсітэце Кунмін (кар. 국민대교), дзе атрымаў пасаду прафесара.

Да канца 2017 года рэгулярна публікаваўся ў якасці аглядальніка і каментатара ў англамоўнай паўднёвакарэйскай газеце «Карэя таймс».

Прыкладна з 2018 года з’яўляецца дырэктарам і калумністам сайта NK News, прысвечанаму навінам пра КНДР.

Зноскі
------

1. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
**Віцебская духоўная семінарыя імя святых роўнаапостальных Кірыла і Мяфодзія** — вышэйшая спецыяльная навучальная ўстанова Беларускай Праваслаўнай Царквы ў горадзе Віцебску.

Гісторыя
--------

У адпаведнасці з указам імператара Аляксандра I, падпісаным 16 снежня 1806 года, у горадзе Полацку прадпісвалася адкрыць «Беларускую духоўную семінарыю». З 1856 года семінарыя знаходзіцца ў горадзе Віцебску. 2 мая 1918 года ў Віцебскай духоўнай семінарыі адбыўся апошні выпуск, пасля чаго семінарыя была закрыта. 

У 1996 годзе згодна рашэнню сінода Беларускай Праваслаўнай Царквы было адроджана Віцебскае духоўнае вучылішча, якое рыхтавала рэгентаў-псаломшчыкаў. У 1997 годзе пры вучылішчы адкрыта багаслоўска-педагагічнае аддзяленне.

У 2001 годзе пры Віцебскім духоўным вучылішчы было адкрыта багаслоўска-пастырскае аддзяленне, асноўнай мэтай якога стала падрыхтоўка будучых святароў.

У 2011 годзе рашэннем Свяшчэннага Сінода (журнал № 59 ад 30 мая) багаслоўска-пастырскае аддзяленне Віцебскага духоўнага вучылішча было пераўтворана ў духоўную семінарыю. Статут семінарыі зарэгістраваны Упаўнаважаным па справах рэлігій і нацыянальнасцяў Рэспублікі Беларусь (№ 185 ад 15 ліпеня 2011 года).

Рэктары
-------

* Арсень (Івашчанка) (1871—1872)
* Канстанцін (Булычоў) (1896—1900)
* Дзімітрый (Драздоў) (с 30 мая 2011)

Зноскі
------

1. ↑  ВІЦЕБСКАЯ ДУХОЎНАЯ СЕМІНАРЫЯ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 121151352063052601979 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сяржаніна.
**Ірына Іванаўна Сяржаніна** (5 снежня 1967, Любань, Мінская вобласць — 18 верасня 1993, недалёка ад Гайнаўкі (польск.: Hajnówka), Падляскае ваяводства, Польшча) — беларуская мастачка.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 5 снежня ў 1967 годзе ў Любані. Бацькі — Іван Міхайлавіч і Людміла Іванаўна Сяржаніны. Праз два гады сям’я Сяржаніных пераязджае з Любані ў Салігорск.

У 1983 годзе паступае ў Мінскае мастацкае вучылішча імя А. К. Глебава. Пасля заканчэння вяртаецца ў Салігорск, дзе на працягу года працуе ў школе выкладчыцай выяўленчага мастацтва.

У 1988 годзе паступае ў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут на аддзяленне жывапісу (кіраўнік групы А. І. Казак). У 1989 годзе выходзіць замуж за Руслана Вашкевіча. У 1990 годзе ў іх нараджаецца сын Арсеній. Пасля 2-х гадоў сумеснага сямейнага жыцця Ірына Сяржаніна і Руслан Вашкевіч разыходзяцца.

Творчасць
---------

У 1991 годзе яна аднаўляе вучобу ў Беларускай акадэміі мастацтваў. Вучыцца ў А. Маціевіча, А. Марачкіна і інш. Шэраг твораў гэтага перыяду выяўляе выразную накіраванасць творчых пошукаў у бок захаплення пластыкай колеру. Шмат творчых ідэй з’яўляецца падчас студэнцкіх летніх практык у розных месцах Беларусі. Адно з іх — мястэчка Свір (Мядзельскі раён) яна наведвае ўлетку 1992 года ў складзе групы, якую ўзначальвае А. І. Казак. Разам з тым яна актыўна прымае ўдзел у розных творчых праектах і выставах: канферэнцыя студэнцка-навуковай творчасці, выстаўка ў складзе творчай суполкі «Пагоня» (1992).

Летам 1993 года яна вырашае зноў паехаць у Свір. За кароткі тэрмін (каля аднаго месяца) яна стварае серыю краявідаў, якія вылучаюцца выразнай своеасаблівай стылістыкай і мастацкімі якасцямі, уласцівымі сталаму майстру.

На працягу лета яна праводзіць актыўную творчую дзейнасць, падчас якой ёй паступае прапанова паказаць свае творы за мяжой. Так яна прымае ўдзел у выставах у Германіі (Лейпцыг) і Польшчы. У Польшчы (Белавежа) яна таксама на працягу двух тыдняў удзельнічае ў міжнародным пленэры. 18 верасня, вяртаючыся дадому на аўтамабілі, каля польска-беларускай мяжы па віне кіроўцы яна трапіла ў аварыю і загінула. Разам з ёй загінула і мастачка з Брэста Святлана Падаляк.

Пахавана на могілках у вёсцы Дубеі каля Салігорска.

Памяць
------

Восенню і зімою 1993 года ў Мінску былі праведзены дзве пасмяротныя персанальныя выстаўкі яе твораў. Працы знаходзяцца ў Мастацкім музеі Беларусі, прыватных калекцыях і ва ўласнасці сям’і І. Сяржанінай. Месцазнаходжанне часткі твораў невядома.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ірына Каранеўская, Надзея Кароткіна. Ёй споўнілася б дваццаць шэсць… «Літаратура і Мастацтва», № 50(3720) 17.12.1993
* Алег Маціевіч. Суладна духоўнаму стану. «Мастацтва», 4/1994
* Яўген Шунейка. Свабода — усвядомленая каштоўнасць. «Мастацтва», 4/1994
* А. Панасенко. Пусть осуществятся планы «Салігорскі веснік», 3.06.1995
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Эры.

**Э́ры** (фр.: Ériés, Nation du Chat) — індзейскі народ, які ў XVII ст. насяляў рэгіён на поўдзень ад азёр Эры і Антарыа.

Гісторыя
--------

Першая пісьмовая ўзгадка пра эры з'явілася ў рапартах французскіх вандроўнікаў, якія сутыкнуліся з прадстаўнікамі гэтага народа ў 1615 г. каля Ніягарскага вадаспада. Назва паходзіць ад іракезскага наймення *Erielhonan* ("доўгі хвост"). Гуроны называлі эры словам *Yenresh* ("кугуары"). У французскіх дакументах таксама вядомы як *Nation du Chat* ("нацыя ката").

Мяркуюць, што эры складалі канфедэрацыю некалькіх плямён. Размаўлялі на мове, блізкай да мовы гуронаў. Займаліся земляробствам і паляваннем. Жылі ў 19 вёсках. Французы ацэньвалі агульную колькасць эры ад 4000 да 15000 чалавек. Іракезы лічылі эры вялікімі воінамі, апавядалі, быццам бы тыя выкарыстоўвалі супраць іх атручаныя стрэлы. 

Эры не мелі прамых гандлёвых зносін з французскімі, галандскімі або шведскімі каланістамі, а таму амаль не карысталіся агнястрэльнай зброяй. У 1635 г. яны пацярпелі паражэнне ад алганкінаў. У 1651 г. яны прынялі бежанцаў нейтраль і гуронаў, што ратаваліся ад іракезаў, аднак ператварылі іх у рабоў. Іракезы запатрабавалі выдаць ім бежанцаў. Адмова эры прывяла да доўгіх перамоў. У 1653 г. адзін з прадстаўнікоў міратворчай дэлегацыі эры забіў правадыра сенека, пасля чаго разгарнулася вайна 1654 - 1656 гг. у якой эры былі пераможаны іракезамі. 

Французскія картографы працягвалі паказваць эры на сваіх картах да 1670 г. пакуль падчас экспедыцыі не было высветлена, што іх землі назаўсёды пакінутыя. У XVIII ст. іх занялі гуроны.

Гл. таксама
-----------

* Масачусет
* Маскутэн
* Нейтраль
* Саскуэханцы
* Тыанантаты
* Венро

Спасылкі
--------

* ERIE HISTORY
* The Erie Indians, Avon, Ohio Архівавана 16 сакавіка 2017.
* The Erie People - Native Cultures Of North America
* ERIE INDIANS - The Encyclopedia of Cleveland History
* Erie Indian History

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85044624 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сэрвач.

**Сэ́рвач** — возера ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці на мяжы з Глыбоцкім раёнам.

Знаходзіцца ў басейне ракі Сэрвач (выцякае з возера), за 18 км на паўночны захад ад горада Докшыцы, каля вёсак Вешняе і Шантараўшчына, на тэрыторыі гідралагічнага заказніка Сэрвач.

Плошча паверхні возера 4,55 км². Найбольшая глыбіня 5,2 м. Даўжыня 3,83 км. Найбольшая шырыня 2,89 км. Даўжыня берагавой лініі 12,9 км. Аб'ём вады 12,9 млн. м³. Плошча вадазбору 51,8 км². Вадазбор складзены з марэнных суглінкаў і супескаў, паблізу возера забалочаны.

Катлавіна возера рэшткавага тыпу, выцягнутая з захаду на ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 1—З м, разараныя, на 3 невыразныя. Берагі нізкія, месцамі сплавінныя. Пойма забалочаная, пад хмызняком, на захадзе пераходзіць у забалочаную, парослую лесам нізіну. Дно выслана сапрапелем, на поўначы — торфам; мелкаводдзе пясчанае. Шырыня паласы прыбярэжнай надводнай расліннасці 15—120 м, пашырана да глыбіні 1,5—2 м.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, плотка, карась, акунь, лінь і іншыя віды рыб.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 329. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Т. 5. — 583 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 26. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
**Македонская кухня** — частка балканскай кухні, з’яўляецца традыцыйнай кухняй у Паўночнай Македоніі. Моцны ўплыў аказалі кухні Міжземнамор’я і Блізкага Усходу, а таксама іншых суседніх краін. Цёплы і вільготны клімат Паўночнай Македоніі забяспечвае выдатныя ўмовы для росту гародніны, садавіны і зеляніны. Македонская кухня адрозніваецца разнастайнасцю і якасцю малочных прадуктаў, вінаў і алкагольных напояў, напрыклад, ракіі.

Сярод мясных прадуктаў дамінуюць ялавічына, бараніна і курыца. Свініна рэдка выкарыстоўваецца (не толькі мусульманскай меншасцю, але і хрысціянскай большасцю).

Таўча граўча і Масціка лічацца нацыянальнай стравай і напоем Паўночнай Македоніі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2010012513 |
**Гарадскі транспарт ў Сважэндзы** — грамадскі транспарту ў горадзе і гміне Сважэндзы, якая функцыянуе з 1991 года. У цяперашні час грамадскі транспарт у Сважэндзы перавозіць каля 3 млн пасажыраў штогод. 

Абслугоўвае пасажыраў ААТ «Сважэндзскае камунальнае прадпрыемства», а таксама МПК Познань (маршрутныя лініі 173 і 425), Транском Чарвонак (маршрутныя лініі 323 і 398), маршрутныя лініі якіх пралягаюць праз гміну. Акрамя таго, адну лінію абслугоўваюць Камунальная служба Кляшчэва — маршрутная лінія 489 і «Marco Polo» — маршрутная лінія Слупца—Познань.

Гісторыя
--------

Гісторыя грамадскага транспарту ў Сважэндзы пачалася ў 1991 годзе, калі горад Сважэндз пераняў ад МПК Познань 3 маршрутныя лініі (104, 112 і 123), якія злучалі Сважэндз з Познанню. У 1992—2011 гадах грамадскі транспарт абсугоўвала ААТ «Wiraż-Bus», а з 1 студзеня 2012 года па 31 снежня 2016 года — Служба камунальнай гаспадаркі ў Сважэндзы. З 1 студзеня 2017 года грамадскі транспарт пачало абслугоўваць ААТ «Сважэндзскае камунальнае прадпрыемства».

Аўтобусны парк
--------------

| Тып | Экспуатацыя | Колькасць |
| --- | --- | --- |
| Volvo B10Ma | 1997—2021 | **1** |
| Volvo B10L | 1998—2021 | **2** |
| Volvo B10BLE 6x2 | 2000—2021 | **3** |
| Volvo 7000A | з 2001 | **2** |
| Volvo 7000 | з 2002 | **1** |
| Solaris Urbino 12 | з 2008 | **8** |
| Solaris nUrbino 12 Hybrid | з 2017 | **11** |
| Solaris Urbino 15 | з 2005 | **5** |
| Solaris Urbino 18 | з 2004 | **4** |
| Solaris Urbino 18 hybrid | з 2019 | **1** |
| Solaris Urbino 18 hybrid | з 2021 | **3** |
| Isuzu Citibus | з 2017 | **2** |
| Усе транспартныя сродкі | **37** |

Спасылкі
--------

* [Афіцыйная старонка перавозчыка ]
* [Схема руху ]
* [Расклад ]

1. 1 2  Operator (польск.). *Oficjalna strona Urzędu Miasta i Gminy w Swarzędzu*. Праверана 16 снежня 2023.
2. ↑  O nas (польск.). *Wiraż-Bus Sp. z o.o.*. Праверана 16 снежня 2023.
| Пакаленні Ізраіля |
| --- |
| **Пакаленні*** Рувім
* Сімяон
* Левій
* Іуда
* Дан
* Нефілім
* Гад
* Асір
* Ісахар
* Зевулон
* Іосіф
	+ Манасія
	+ Ефраім
* Веніямін
 |
| **Звязаныя тэмы*** Пакаленні Ізраіля
* Удзелы пакаленняў Ізраіля
* Дзесяць згубленых пакаленняў
 |
| * глядзець
* размовы
* правіць
 |

**Веніямінава пакаленне** — паводле Бібліі, паходзіла ад малодшага і апошняга сына патрыярха Якава і яго любімай жонкі Рахілі, для якой нараджэнне гэтага сына мела смяротны зыход, таму бацька называў яго «*сынам смутку*», а часцей «*сынам сваёй старасці*». Як адзінага роднага брата па маці Веніяміна вельмі любіў Іосіф. Калі Вевіямін пакідаў Егіпет, яму было крыху больш трыццаці гадоў, ён меў ужо дзесяць сыноў. За час свайго саракагадовага падарожжа па сінайскіх пустынях яго род, дзякуючы сваёй высокай пладавітасці вырас да 45,6 тыс. чалавек. Пры падзеле Палесціны яму дасталася невялікая, але затое цэнтральная і пладаносная мясціна на поўнач ад Іерусаліма побач з Іудзіным пакаленнем і зямельнымі абшарамі Ефраімавага і Манасіевага пакаленняў. Гэта пакаленне вылучалася надзвычайнай ваяўнічасцю і мужнасцю. 3 яго асяроддзя, паводле біблейскага падання, выйшаў першы ізраільскі цар Саул. Веніямінава пакаленне валодала вялікімі воінскімі сіламі і прымала ўдзел у стварэнні самастойнага Іудзейскага царства. Пасля сямідзесяцігадовага вавілонскага палону яно разам з іудзеямі складала галоўную частку яўрэйскага насельніцтва. Менавіта з гэтага пакалення хрысціянская традыцыя выводзіць паходжанне апостала Паўла.

Зноскі
------

1. ↑  Скарына Ф. Творы:… С. 166—167.

Літаратура
----------

* *Скарына Ф.* Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт. падрыхт. тэкстаў, камент. слоўнік А. Ф. Коршунава, паказальнікі А. Ф. Коршунава, В. А. Чамярыцкага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1990. — С. 166—167. — 207 с.: іл. ISBN 5-343-00151-3.
**Варэнне** (ці **сочыва**) — від дэсерту, атрыманы ў выніку варэння садавіны, ягад або, радзей, гародніны з цукрам з мэтай кансервавання. Варэнне дадаюць у тарты, пірожныя, ёгурты, гарбату, намазваюць на хлеб або ядуць лыжкай. У адрозненне ад джэмаў, павідла, канфіцюру і жэле, варэнне гатуецца такім чынам, каб інгрэдыенты захоўвалі сваю форму.

З гатовага варэння здымаюць плеўку і гарачым разліваюць у апараныя гарачыя слоікі, якія пасля гэтага закрываюць і перагортваюць уверх дном для астуджэння.

Віды варэння
------------

Варэнне бывае як вадкім (кампот), так і густым (мармелад). Таксама існуе варэнне-пяціхвілінка.

*Варэнне-пяціхвілінка* — разнавіднасць варэння з часам варэння 5 хвілін. Яго можна гатаваць з розных ягад: маліны, абрыкосаў, суніц, чарніц.

Варэнне-пяціхвілінку таксама можна варыць у 3 этапы, кожны па 5 хвілін.

Гл. таксама
-----------

* Павідла
* Джэм
* Канфіцюр
* Мармелад

Зноскі
------

1. ↑  Малиновая пятиминутка **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 6 снежня 2012. Праверана 7 сакавіка 2013.
2. 1 2  Варенье пятиминутка // Чудо-повар
3. ↑  Клубничное варенье «пятиминутка» // Чудо Печка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона |