У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ліра.

**Нікала́ дэ Ліра́**, таксама **Мікалай Ліранскі** (лац.: Nicolaus de Lyra, фр.: Nicolas de Lyre; каля 1270, Ла-Вей-Лір — 23 кастрычніка 1349, Парыж) — французскі багаслоў і прапаведнік, прафесар Парыжскага ўніверсітэта.

Біяграфія
---------

Паводле некаторых звестак, паходзіў з яўрэйскай сям’і, якая прыняла хрышчэнне, аднак сучасныя гісторыкі лічаць гэта выдумкай і звязваюць паходжанне легенды з яго добрым веданнем іўрыта. Вядома, што ў 1291 годзе ён стаў манахам ордэна францысканцаў, жыў у кляштары Вернёй-сюр-Аўр. Неўзабаве быў накіраваны ў Парыж для вывучэння багаслоўскіх навук, у 1307 годзе атрымаў ступень бакалаўра, у 1308 годзе — магістра. У 1309 годзе стаў доктарам Сарбоны, з 1319 па 1324 год — правінцыйным міністрам (святаром) Францыі (Іль-дэ-Франс, паўночнай Пікардыі і Шампані), затым на той жа пасадзе ў Бургундыі. У 1310 годзе прымаў актыўны ўдзел у час працэсу паэтэсы Маргарыты Парэтанскай. У 1330 годзе пераехаў у Парыж, дзе да канца жыцця займаўся багаслоўскімі даследаваннямі, у першую чаргу пытаннямі блажэннага бачання — сумесна з дваццаццю васьмю іншымі багасловамі па загадзе караля Філіпа IV Прыгожага.

Склаў першы падрабязны каментарый да ўсіх кніг Старога і Новага запавету у форме гутарак («*Postilla litteralis super totam Bibliam*»), які ў сярэднія вякі быў распаўсюджаны ў многіх спісах. Пасля вынаходства кнігадрукавання каментарый неаднойчы выпускалі друкарскім спосабам. Выходзілі асобныя выданні каментарыя да ўсёй Бібліі, да Евангелля, да пасланняў апостала Паўла. Вялікім фарматам і ў некалькіх тамах выходзіла «Біблія» з каментарыямі Нікала дэ Ліра на лацінскай мове (1481, Венецыя; 1482—83, 1485, 1487, 1489, 1493, 1497, Нюрнберг), на нямецкай мове (каля 1478, Кёльн, 1494, Любек).

На працягу стагоддзяў сачыненні дэ Ліра служылі неабходным дапаможнікам для багасловаў і прапаведнікаў, што прывяло да з’яўлення прымаўкі «*nisi Lyra lyrasset, totus mundus delyrasset*» (не іграла б Ліра, увесь свет бы шалеў), якую Марцін Лютэр, на якога працы дэ Ліра таксама аказалі вялікі ўплыў і які ў сваіх постылах (пропаведзях) многае запазычаў з яго сачыненняў, замяніў фразай «*si Lyra non lyrasset, Lutherus non saltasset*» (не іграла б Ліра, не скакаў бы Лютэр).

Уплыў на выданні Скарыны
------------------------

Францыск Скарына выкарыстаў яго каментарый пры падрыхтоўцы асобных біблейскіх кніг. П. У. Уладзіміраў лічыў, што каментарый Нікала дэ Ліра з’явіўся крыніцай для правядзення Скарынам паралеляў паміж Старым і Новым запаветам у прадмове да кнігі «Ісус Навін», для супастаўлення асобных навуковых дысцыплін і біблейскіх кніг у агульнай прадмове да ўсёй «Бібліі». Скарына ўслед за Нікала дэ Ліра прыводзіць у назвах кніг і ў прадмовах словы і фразы са старажытна-яўрэйскага тэксту Бібліі з іх перакладамі (у Нікала дэ Ліра — на грэчаскую і лацінскую мовы, у Скарыны — дадаткова і на беларускую мову). Якім выданнем каментарыяў карыстаўся Скарына, пакуль не ўстаноўлена; ёсць меркаванне, што адным з выданняў А. Кобергера.

Зноскі
------

1. ↑  Nicolaus de Lyra // Catalogue of the Library of the Pontifical University of Saint Thomas Aquinas<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96071920'></a>
2. ↑  Nicolaus de Lyra // opac.vatlib.it<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q84353965'></a>
3. ↑  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

Літаратура
----------

* *Я. Л. Неміроўскі.* Нікала дэ Ліра // Францыск Скарына і яго час: Энцыкл. давед. /Беларус. Сав. Энцыклапедыя / Рэдкал. I. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1988. — 608 с. — ISBN 5-85700-003-3.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV11388501, ADV12253303, ADV11388500, ADV10211479, ADV11388507 · BIBSYS: 45030 · BNC: a19338259 · BNE: XX1253605 · BNF: 12044698f · BPN: 61034538 · CONOR: 89756259 · GND: 119238683 · ICCU: BVEV025387 · ISNI: 0000 0001 1035 2569 · LCCN: n81077197 · NKC: ola2002158792 · NLA: 41526065 · NLP: A1266800X, A26121682 · NSK: 000083920 · NTA: 074914413 · NUKAT: n2006000080 · PTBNP: 40769 · LIBRIS: 382150 · SUDOC: 028656571 · VIAF: 95296771 · ULAN: 500330564 |

 |