recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мінкевіч.

**Франц Адольфавіч Мінкевіч** (1904—1988) — палкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1942).

Біяграфія
---------

Франц Мінкевіч нарадзіўся 1 жніўня 1904 года ў Мінску. Пасля заканчэння сямі класаў школы працаваў на заводзе. У 1924 годзе Мінкевіч быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1930 годзе ён скончыў Маскоўскую артылерыйскую школу, у 1932 годзе — Харкаўскую ваенную авіяцыйную школу летназаў, у 1934 годзе — курсы ўдасканалення штурманаў. З пачатку Вялікай Айчыннай вайны — на яе франтах.

Да канца 1941 года маёр Франц Мінкевіч быў штурманам 750-га дальнебамбардыровачнага авіяпалка АДД СССР  (руск.) (бел.. Да таго часу ён ужо здзейсніў 87 баявых вылетаў на бамбардзіроўку важных стратэгічных аб'ектаў праціўніка, выкід парашутыстаў ў варожы тыл.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 29 сакавіка 1942 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» маёр Франц Мінкевіч быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» за нумарам 683.

У 1947 годзе ў званні палкоўніка Мінкевіч быў звольнены ў запас. Пражываў і працаваў у Адэсе. Памёр 17 студзеня 1988 года, пахаваны на 2-х Хрысціянскіх могілках Адэсы.

Быў таксама узнагароджаны двума ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені і Чырвонай Зоркі, шэрагам медалёў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Франц Адольфавіч Мінкевіч на сайце «Героі краіны»
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза начальствующему составу Военно-воздушных сил Красной Армии» от 29 марта 1942 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1942. — 24 апреля (№ 13 (172)). — С. 1.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. Минск, 1984.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 131261 |
**«Ра́давая рунь»** — часопіс, двухтыднёвы літаратурна-мастацкі дадатак да газеты «Савецкая Беларусь». Выдаваўся з 13 красавіка да 19 чэрвеня 1924 года ў Менску на беларускай мове.

Садзейнічаў творчаму росту маладых пісьменнікаў, кансалідацыі літаратараў розных пакаленняў. Упершыню апублікаваў вершы Янкі Купалы («Крым», «Лясное возера»), творы Якуба Коласа (вершы «Маёвае», «Святы Ян», апавяданне «Ванька Кудлаты»), вершы, аповесці і нарысы Андрэя Александровіча, Адама Бабарэкі, Анатоля Вольнага, Міхайлы Грамыкі, Алеся Гурло, Алеся Дудара, Язэпа Пушчы, Аркадзя Чабора, Міхася Чарота, Нічыпара Чарнушэвіча, Аляксандра Якімовіча і інш. У нарысах Леапольда Родзевіча «Жыццёвае», «Слова аб літаратуры» (пад псеўданімам Л. Жыцень) выявіліся вульгарны сацыялагізм і пагарда да мастацкай спадчыны, адмаўленне мастацка-выхаваўчай каштоўнасці эпічнай паэмы Якуба Коласа «Новая зямля». Апублікаваў рэцэнзію А. Шлюбcкага на брашуру Уладзіміра Пічэты «Белоруский язык как фактор национально–культурный». Часопіс прапагандаваў навукова-тэхнічныя веды, друкаваў тэатральныя рэцэнзіі, нататкі пра творчасць украінскіх пісьменнікаў, змяшчаў хроніку літаратурнага жыцця.

Зноскі
------

1. ↑  Радавая рунь. 1924. № 3-4. С. 20–22.

Літаратура
----------

* Конан, У. «Радавая рунь» / Уладзімір Конан // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 48—49. — ISBN 985-11-0214-8.
**Чжурчжэньская мова** — мова чжурчжэняў, належала да ліку тунгуса-маньчжурскіх моў алтайскай сям'і. Блізкая да маньчжурскай мовы. У 1635 годзе {{нп3|Хунтайцзі|Хун Тайчжы|ru|Хунтайцзи}} перайменаваў народ чжурчжэняў і чжурчжэньскую мову ў *»маньчжурскую"*. Чжурчжэні ў перыяд 1115—1234 гг. мелі сваю дзяржаву («Залатая дзяржава», дынастыя Цзінь), якая займала тэрыторыю {{нп3|Паўночны Кітай|Паўночнага Кітая|ru|Северный Китай}}.

Пісьменства
-----------

Срэбная {{нп3|пайцза||ru|Пайцза}} (даверчая бірка) тысячніка, з тэкстам на чжурчжэньскай мове, знойдзеная на Шайгінскім гарадзішчы каля вёскі {{нп3|Сяргееўка (Партызанскі раён)|Сяргееўкі|ru|Сергеевка (Партизанский район)}} Прыморскага краю
У 1119 годзе з'явілася {{нп3|чжурчжэньскае пісьмо||ru|Чжурчжэньское письмо}}. Кароткія надпісы (часам, асобныя знакі) на чжурчжэньскай мове знаходзілі падчас раскопак на поўдні Прыморскага краю і ў паўночна-ўсходнім Кітаі на гліняных пасудзінах, бронзавых люстэрках і іншых прадметах. Вядома таксама дзевяць надпісаў на стэлах і камянях; самая ранняя - стэла 1185 года ў гонар перамогі чжурчжэняў над кіданямі, самая позняя — {{нп3|Тырская стэла||ru|Тырская стела}} 1413 года.

Чытанне некалькіх сотняў знакаў (графем) чжурчжэньскага пісьма і значэнне запісваных імі слоў вядомыя дзякуючы кітайска-чжурчжэньскаму слоўніку, складзенаму падчас Мінскай дынастыі. Вымаўленне, якое даецца гэтым слоўнікам, аднак, вельмі прыблізнае, паколькі яно перадавалася з дапамогай кітайскага пісьма.

У сілу гістарычных прычын чжурчжэньская мова ўвабрала ў сябе шмат запазычанняў з мангольскай, цюркскай, кітайскай, карэйскай, а таксама, магчыма, іншых моў.

Літаратура
----------

* *Певнов А. М.* Чжурчжэньский язык // Языки мира: Тунгусо-маньчжурские языки. М. 1997. ISBN 5-85759-047-7. Стр. 260—267.
* *Певнов А. М.* Чтение чжурчжэньских письмен / Отв. ред. С. Е. Яхонтов; Российская академия наук, Институт лингвистических исследований. СПб.: «Наука», 2004. 498 С. ISBN 5-02-027006-7 Тираж 300 экз.
* Kane D.  (англ.) (бел. *The Sino-Jurchen Vocabulary of the Bureau of Interpreters* (Китайско-чжурчжэньский словник из Бюро [устных] переводчиков [минской династии]). (Uralic and Altaic Series, Vol. 153). Indiana University, Research Institute for Inner Asian Studies. Bloomington, Indiana, 1989. ISBN 0-933070-23-3.


1. ↑  ШАЙГИНСКОЕ ГОРОДИЩЕ
2. ↑  Kane, стр. 73-74
3. 1 2 3  Певнов (1997)
**Даследаванне даных** — пачатковы этап аналізу даных[en], у ходзе якога выяўляюцца характарыстыкі, выкіды[en] і заканамернасці ў даных з дапамогай статыстычных метадаў і візуалізацыі[en]. Можа праводзіцца як уручную, так і з дапамогай аўтаматызаваных метадаў.

Інструменты
-----------

Найбольш распаўсюджаныя мовы праграмаваня для даследавання даных — Python і R. Для візуалізацыі выкарыстоўваюцца такія інструменты, як Microsoft Power BI[en], Qlik[en] і Tableau[en]. Падобныя інструменты даюць магчымаць эфектыўней прэзентаваць вынікі праз інтэрактыўныя візуалізацыі.

Крыніцы
-------

1. 1 2  What is data exploration? (англ.). *TechTarget*. Праверана 13 снежня 2023.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міянсарава.

**Тамара Вартанаўна Міянса́рава** (9 чэрвеня 1913 — 1 кастрычніка 1990) — беларуская піяністка, заслужаная артыстка БССР (1966). Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў (1947).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Маскве. З дзяцінства займалася музыкай, была акампаніятарам танцавальнай студыі. Вучылася ў Стаўрапольскім музычным тэхнікуме і адначасова працавала ў балетнай студыі, драматычным тэатры. Пасля атрымання дыплома аб сярэдняй музычнай адукацыі ў 1931 годзе Тамару Міянсараву накіравалі ў горад Іванава, дзе яна працавала канцэртмайстрам на радыё. У 1932 годзе яе запрасілі на пасаду галоўнага канцэртмайстра ў Ерэванскі тэатр оперы і балета, дзе і працавала да 1944 года. Адначасова вучылася на фартэпіянным факультэце Ерэванскай кансерваторыі па класе прафесара А. Бабасавай. Кансерваторыю скончыла ў 1937 годзе. У 1944 годзе разам з мужам М. І. Дзянісавым прыехала ў Мінск. У 1944—1948 гадах працавала канцэртмайстрам у Беларускім тэатры оперы і балета, у 1948—1985 гадах — канцэртмайстрам-акампаніятарам Дзяржаўнага камітэта Савета Міністраў БССР па тэлебачанні і радыёвяшчанні (сучасная Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь).

Памерла 1 кастрычніка 1990 года. Пахавана ў Мінску на Усходніх могілках .

Творчасць
---------

Т. В. Міянсарава прымала ўдзел у пастаноўцы опер «Алеся» Я. Цікоцкага, «Кастусь Каліноўскі» Д. Лукаса, «Марынка» і «Машэка» Р. Пукста, «Андрэй Касценя» М. Аладава, «Страшны двор» С. Манюшкі. Выступала на канцэртах з такімі вакалістамі, як Л. Аляксеева, Т. Ніжнікава, Н. Ткачэнка, Т. Шышко, М. Дзянісаў, В. Глушакоў, з інструменталістамі А. Астрамецкім, Л. Гарэлікам, М. Шмелькіным і інш. Давала канцэрты ў Маскве, Ленінградзе, Кіеве, Рызе, Вільнюсе, гарадах Закаўказзя і Беларусі. Зрабіла шмат запісаў на тэлебачанні і радыё, грампласцінак. Была і актыўным прапагандыстам музыкі беларускіх кампазітараў, часта з’яўлялася першым выканаўцам іх твораў.

Зноскі
------

1. ↑  Беларусь 1995.
2. 1 2 3 4  Міянсарава Тамара Вартанаўна на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
3. 1 2  Тамара Вартановна Миансарова  (руск.) // Інтэрнэт-газета армян Беларусі «Миасин»

Літаратура
----------

* Міянса́рава Тамара Вартанаўна // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 499. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 494. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

Спасылкі
--------

* Тамара Вартановна Миансарова  (руск.) // Інтэрнэт-газета армян Беларусі «Миасин»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 129541 |
**Пе́нсія** (лац.: pensio — плацеж) — грашовае забеспячэнне са страхавога фонду пасля заканчэння працоўнай дзейнасці. Віды -- працоўная (за выслугу гадоў і заслугі) і сацыяльная (пры дасягненні сталага ўзросту, інваліднасці, страце кармільца). Страхавы пенсіённы фонд можа стварацца з страхавых узносаў наёмных працаўнікоў, працанаймальнікаў і прадпрымальнікаў.

Беларусь
--------

У Беларусі ёсць некалькі відаў пенсій, што рэгулююць асобныя законы

* Закон «Аб пенсіённым забеспячэнні» ад 17 красавіка 1992 г. № 1596-XII
* Закон «Аб пенсіённым забеспячэнні ваеннаслужачых...» ад 17 снежня 1992 г. № 2050-XII
* Закон «Аб сацыяльнай абароне грамадзян, якія пацярпелі ад катастрофы на Чарнобыльскай АЭС, іншых радыяцыйных аварый» ад 6 студзеня 2009 г. № 9-З
* Закон «Аб дзяржаўнай службе ў Рэспубліцы Беларусь» ад 14 чэрвеня 2003 года № 204-З
* Закон «Аб прафесійным пенсіённым страхаванні» ад 5 студзеня 2008 г. № 322-З

У Беларусі выплата пенсій ажыццяўлялася праз пазабюджэтны Фонд сацыяльнай абароны насельніцтва (ФСАН) Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь. Выплата сацыяльных пенсій, прадугледжаных Законам, ажыццяўляецца за кошт сродкаў рэспубліканскага бюджэту.

Зноскі
------

1. ↑  *Генадзь Маслыка.* Пенсія // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах / гал.рэд. Генадзь Пашкоў. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2001. — Т. 12. — С. 268. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0198-2. Архівавана 10 снежня 2015.

Спасылкі
--------

* Фонд сацыяльнай абароны насельніцтва Беларусі Архівавана 10 студзеня 2016. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Макулатура.

**«Макулатура»** — беларускі літаратурны часопіс. Творчы праект, створаны сумесна мастачкай Васілісай Палянінай-Календа і пісьменнікам Сяргеем Календам. Першы нумар пабачыў свет у 2012 годзе. Часопіс быў заснаваны як валанцёрскі і некамерцыйны, вольны і непадцэнзурны праект.

Он-лайн-прэзентацыя часопіса адбылася на партале kyky.org, пазней абмежаваны тыраж на паперы. Матэрыялы ў часопісе можна знайсці і на тарашкевіцы і на наркамаўцы, і на рускай мове.

Зноскі
------

1. ↑  Часопіс «Макулатура» збірае сродкі на новы нумар, Радыё рацыя
2. ↑  Макулатура: электронны часопіс на паперы, generation.by

Спасылкі
--------

* Макулатура на kamunikat.org
* «Макулатура» - адзіны андэграўндны часопіс на Беларусі Архівавана 1 лютага 2021. Другая культура Беларусі
**Уладзімір Бялько** (1911 — 1 мая 1933) — беларускі грамадскі дзеяч. Сябра Камуністычнага саюза моладзі Заходняй Беларусі. Паэт, рэдактар падпольнай газеты «Піянер».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1911 годзе ў в. Мяльканавічы Слонімскага павета Гродзенскай губерні ў Расійскай імперыі.

Пасля падзелу Беларусі паміж СССР і Польшчай у 1921 годзе родная вёска апынулася ў складзе Польшчы. Скончыў у сваёй вёсцы польскую школу. Нядоўга вучыўся ў Віленскай беларускай гімназіі.

Вярнуўшыся ў родную вёску, днём займаўся сельскай гаспадаркай, а вечарамі праводзіў камсамольскую і беларускую дзейнасць: развешваў лістоўкі, патрабуючы адкрыцця школ на беларускай мове, арганізоўваў розныя культмасавыя беларускія мерапрыемствы. З сябрамі Піліпам Маркевічам і Антонам Бішкурэвічам выдаваў на беларускай мове камуністычную газету «Піянер»: штомесяц наклады каля 100 асобнікаў адбіваліся на шапірографе. Пісаў вершы. За сваю камуністычную і беларускую дзейнасць пераследваўся мясцовымі польскімі ўладамі, якія яго двойчы арыштоўвалі і білі.

Вясной 1933 года да хворага Уладзіміра Бялько прыйшлі паліцыянты, скінулі яго з ложка і доўга білі нагамі. Памёр 1 мая 1933 года ад атрыманых пашкоджанняў. Праз два дні быў пахаваны на мясцовых могілках в. Мяльканавічы.

Памяць
------

* У савецкія часы, пакуль у вёсцы Мяльканавічы існавала школа, школьнікі захоўвалі памяць пра беларускага дзеяча: разам з настаўнікамі даглядалі яго магілу, ускладвалі кветкі.
* У 1980-х гадах на магіле Уладзіміра Бялько была пастаўлена невялікая стэла.
* У 1990-х гадах па рашэнню Слонімскага гарсавета вуліца Жданава ў Слоніме была перайменавана ў вуліцу Уладзіміра Бялько.
* Улетку 2019 года Сяргей Чыгрын знайшоў магілу Уладзіміра Бялько ў занядбаным стане. Неўзабаве валанцёры БРСМ прывялі магілу ў належны стан.

Спасылкі
--------

* Радыё Рацыя. Адшукана магіла заходнебеларускага змагара за беларускія школы
* Радыё Рацыя. Турэмныя шыльды на грудзях беларускіх юнакоў
* Слонімскі Веснік. Волонтеры БРСМ навели порядок на могиле Владимира Белько(недаступная спасылка)
**Гды́ня** — горад на правах павета на поўначы Польшчы ў складзе Паморскага ваяводства, размешчаны на беразе Балтыйскага мора. Горад разам з Гданьскам і Сопатам складае агламерацыю «Труймяста».

Гісторыя
--------

Сухі док у Гдыні
Першая згадка пра горад датуецца 1253 годам, тады гэта было простае рыбацкае селішча, якое знаходзілася ва ўладанні кашубаў.

У 1309—1310 гадах горад заваяваны Тэўтонскім ордэнам, а з цягам часу ўвайшоў у склад Прусіі ў межах Польскага Каралеўства. Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе Гдыня апынулася ў складзе Прусіі, стала часткай Германскай імперыі.

У 1870 годзе насельніцтва горада склала прыблізна 1,200 жыхароў, Гдыня была папулярным турыстычным месцам з развітай сеткай гатэляў, рэстаранаў і кафэ. Пасля Версальскага дагавору горад разам з усёй Усходняй Прусіяй увайшлі ў склад Польскай Рэспублікі. У 1920 годзе ў горадзе будуецца порт.

Падчас Другой сусветнай вайны горад быў акупаваны нямецкімі вайскамі. Адразу пасля пачатку вайны. Гдыня была перайменавана ў **Готэнгафен**, у гонар готаў, старажытнага германскага племені. Гарадскі порт быў ператвораны ў нямецкую-ваенную базу.

Верф была пабудавана ў 1940 годзе. Гдыньскі порт стаў першаснай нямецкай марской базай, і будучы аддалены ад тэатру баявых дзеянняў, даў прытулак большасці з нямецкіх вялікіх караблёў. Але пад час вызвалення горада, порт быў моцна пашкоджаны бамбардзіроўкамі саюзнікаў. У сакавіку 1945 года Гдыня была вызвалена народнымі войскамі і ўключана ў склад Гданьскага ваяводства.

Ураджэнцы
---------

* Галіна Сямдзянава (1947—2011) — беларуская палітык і грамадская дзяячка.

Зноскі
------

1. ↑  Główny Urząd Statystyczny. Baza Demografia. Ludność. Stan, ruch naturalny i wędrówki ludności w I kwartale 2014 r. stan na 31.03.2014.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка  (польск.) (англ.) (шведск.)
* Труймяста
* ChefMoz Dining Guide — Гдыня Архівавана 7 лютага 2006.

| ⛭Паморскае ваяводства |
| --- |
| Гарады на правах павета | Гданьск *(цэнтр)* • Гдыня • Слупск • Сопат | Герб Паморскага ваяводства |
| Паветы | Бытоўскі • Вэйхероўскі • Гданьскі • Картузскі • Касцерскі • Квідзынскі • Лямборскі • Мальбаркскі • Навадворскі • Пуцкі • Слупскі • Старагардскі • Тчэўскі • Хайніцкі • Члухоўскі • Штумскі |
| Цэнтры паветаў | Бытаў • Вэйхерова • Картузы • Касцяжына • Квідзын • Лембарк • Мальбарк • Новы Двур Гданьскі • Прушч Гданьскі • Пуцк • Старогард Гданьскі • Тчэў • Хайніцы • Члухаў • Штум |
| Іншыя гарады | Брусы • Гнеў • Дзежгань • Дэбжна • Жукова • Крыніца Морска • Кэмпіцы • Лэба • Мястка • Новы Стаў • Прабуты • Пэльплін • Румя • Рэда • Скаршэвы • Скурч • Уладыславова • Устка • Хель • Чарна Вода • Чарнэ • Чэрск • Ястарня |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Наша слова.

**«На́ша сло́ва»** — штотыднёвая газета, орган Таварыства беларускай мовы.

Выдавалася з сакавіка 1990 у Мінску як штотыднёвы бюлетэнь. Са студзеня 1991 да красавіка 1997 — штотыднёвая газета. Змяшчала інфармацыйныя, публіцыстычныя, гістарычныя, палемічныя, агітацыйныя і мовазнаўчыя матэрыялы па праблемах беларускай мовы і культуры. 26.9.1997 рэспубліканская рада ТБМ прыняла пастанову аб узнаўленні выдання, якое было даручана Лідскай радзе ТБМ. З лістапада 1997 газета выходзіць у Лідзе як прыватнае штотыднёвае выданне для дзяцей старэйшага ўзросту.

Уваходзіць у склад «Асацыяцыі выдаўцоў рэгіянальнай прэсы „Аб’яднаныя Масмедыі"».

Галоўныя рэдактары
------------------

* Эрнест Васільевіч Ялугін (1991—1997).

Зноскі
------

1. 1 2  The ISSN portal — Paris: ISSN International Centre, 2005. — ISSN 2073-7033<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12131129'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q70460099'></a>

Спасылкі
--------

* Афіцыйны партал
* «Наша слова» на kamunikat.org
* Асацыяцыя выдаўцоў рэгіянальнай прэсы «Аб’яднаныя Масмедыі» Архівавана 22 красавіка 2016.
«Айсінь Гёро»
**Айсін Гера**, або **Айшин-Гера** (маньчжурск.: *Aisin Gioro*; кіт. 愛新覺羅, піньінь *Àixīn Juéluō*) — чжурчжэньскі (маньчжурскі) шляхецкі род. Яго прадстаўнікі былі імператарамі маньчжурскай дынастыі Цын у Кітай (1616—1912) і Маньчжурскай дзяржавы (1932—1945). Слова «Айсінь» з’яўляецца ўласна назвай роду, што ў перакладзе з маньчжурскага азначае"Залаты". Слова «Гёро» — тапонім, які пазначае месца ў Маньчжурыі, дзе ўпершыню пасяліліся продкі хана Нурхацы (раён у сучаснай акрузе Ілань, правінцыі Хэйлунцзян, КНР). Нурхацы сцвярджаў, што яго род быў звязаны з чжурчжэньскай дынастыяй Цзінь (金 «Залатая», 1115—1234). Пасля разбурэння дынастыі Цын многія члены роду змянілі маньчжурскае прозвішча на кітайскае Цзінь, захаваўшы семантычную лінію. Іншыя назвы — **дынастыя Айсінаў**, **Гёроскія Айсіні**.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Рубель В. А. Історія середньовічного Сходу: Курс лекцій: Навч. посібник. — К. : Либідь, 1997. — 462 с. — ISBN 5-325-00775-0.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh98002292 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Клімовіч.

**Адольф Клімовіч** (1900, вёска Клюшчаны, Свянцянскі пав. Віленская губ.; цяпер Астравецкі раён Гродзенскай вобл. — 24 лістапада 1970) — беларускі грамадскі дзеяч, журналіст, выдавец.

Біяграфія
---------

Удзельнік Беларускай канферэнцыі (1918) у Вільні. Адзін з арганізатараў выдання часопіса «Маладое жыццё». Скончыў у 1921 годзе Віленскую беларускую гімназію, у 1928 годзе — Пражскі ўніверсітэт. Падчас вучобы ў Празе кіраўнік аддзела міжнародных зносін Аб’яднання беларускіх студэнцкіх арганізацый (АБСА), удзельнічаў у міжнародных з’ездах і кангрэсах у Рыме, Жэневе і інш. У 1932—1939 рэдагаваў гаспадарчы часопіс «Самапомач», папулярызаваў ідэі кааперацыі. Дзеяч Беларускай хрысціянскай дэмакратыі. Працаваў у Беларускім інстытуце гаспадаркі і культуры, адначасова выкладаў у Віленскай беларускай настаўніцкай семінарыі.

У снежні 1938 інжынер А. Клімовіч высланы польскімі ўладамі з Вільні як «неанадзейны» элемент. Вярнуўся ў Вільню ў 1939, прымаў удзел у выданні газеты «Беларуская крыніца» (1939-40).

У II сусветную вайну працаваў у Беларускай народнай самапомачы ў Лідзе. У 1952 арыштаваны органамі НКУС. 28.2.1953 ваенным трыбуналам Маскоўскай ваеннай акругі прыгавораны да вышэйшай меры пакарання, у красавіку 1953 расстрэл заменены 25 гадамі лагераў. У 1956 вярнуўся ў Вільню, склаў біяграфічны слоўнік беларускіх культурных і палітычных дзеячаў (рукапіс зберагаецца ў Цэнтральнай навуковай бібліятэцы АН Беларусі).

Пахаваны ў в. Клюшчаны.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1997. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2. — С. 199.
* *Казлоўскі М*. Нашчадак слаўных крывічоў: эцюд да партрэта Адольфа Клімовіча, чалавека і грамадзяніна. — Мінск : Кнігазбор, 2008. — 159 с. — ISBN 978-985-6852-25-4.
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.

Спасылкі
--------

* Адольф Клімовіч — pawet.net
* «Завербаваць Клімовіча …» // gazetaby.com 18 студзеня 2018
**Мікалай Адамавіч Гусак** (нар. 7 студзеня 1940, в. Іванкаўшчына, Мазырскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (1988). Брат А. А. Гусака.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1961 годзе БДУ. 3 1961 года ў Інстытуце фізікі Нацыянальнай АН Беларусі, з 1987 года ў Міжгаліновым інстытуце павышэння кваліфікацыі пры БПА, з 1989 прафесар.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя працы па электраоптыцы і фізіцы паўправаднікоў. Распрацаваў электрааптычныя лінзы з аптычнай сілай, залежнай ад знешняга электрычнага поля, і электрааптычныя дыфлектары для адхілення лазернага пучка.

Творы
-----

* Релаксация заряда в анизотропном полупроводнике в квадрупольном электрическом поле // Ковариантные методы в теоретической физике. Оптика и акустика. Мн. 1986.

Спасылкі
--------

* Старонка на сайце базы даных «Вучоныя Беларусі»
***Oncocera semirubella*** - від дробных молей сямейства {{bt-bellat|Агнёўкі|Pyralidae}}.

Арэал
-----

Сустракаецца ў еўрапейскіх рэгіёнах, у тым ліку на Брытанскіх астравах, і ва Усходняй Азіі (напрыклад, у Кітаі, Японіі, Паўднёвай Карэі і Тайвані).

Апісанне
--------

Размах крылаў 26–30 мм. Імага ляцяць у адным пакаленні з канца чэрвеня па жнівень. Матылька лёгка патрывожыць на кароткіх лугах, ляціць з надыходам змяркання і прыцягваецца святлом і цукрам. 

* Oncocera semirubella♂ *Oncocera semirubella*♂
* Oncocera semirubella♂ △ *Oncocera semirubella*♂ △
* 
* Figs.1, 1a, 1b, 1 c larvae in various stages 1d pupaМал.1, 1a, 1b, 1 c Лічынкі на розных стадыях 1d кукалка

Біялогія
--------

Лічынкі харчуюцца такімі відамі, як {{bt-bellat|рутвіца рагатая|*Lotus corniculatus*}}, {{bt-bellat||*Trifolium repens*}}, {{bt-bellat||*Hippocrepis comosa*}}, прадстаўнікамі родаў *{{bt-bellat|стальнік|Ononis}}* і *{{bt-bellat|люцэрна|Medicago}}*.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме ***Oncocera semirubella***

* waarneming.nl
* Lepidoptera of Belgium
* UKmoths
Цвіценне
Парасткі з бутонамі
**Rhododéndron viscósum** — лістападны куст, від роду *Pentanthera* секцыі *Pentanthera* падсекцыі *Pentanthera* роду рададэндран (*Rhododendron*) сямейства верасовыя (*Ericaceae*).

Выкарыстоўваецца ў якасці дэкаратыўнай садовай расліны і ў селекцыйных праграмах пры стварэнні сартоў зімаўстойлівых лістападных рададэндранаў.

Распаўсюджанне і экалогія
-------------------------

Усходняя частка Паўночнай Амерыкі (Мэн, Паўднёвая Караліна, Пенсільванія, Фларыда, Тэхас, Масачусетс). Расце на балотах, на прыбярэжных раўнінах і забалочаных участках у гарах.

Батанічнае апісанне
-------------------

Лістападны куст вышынёй 1,5-3 м. Крона густая, шырокая. Гадавы прырост 7-8 см.

Галіны нераўнамерна-мутоўкавыя. Маладыя парасткі, асабліва блізу верхавіны, густа пакрытыя дробнымі шчацінкамі. Зімовыя пупышкі яйкападобныя, карычневыя, з 8-12 яйкападобнымі апушанымі лускавінкамі.

Лісце яйкападобныя, яйкападобна-эліптычныя або даўгавата-ланцэтападобныя, даўжынёй 2-6 см, шырынёй 0,7-2,0 см, вострыя або тупаватыя, да аснавання клінавата-звужаныя, па краі расніцавыя, зверху цёмна-зялёныя, звычайна голыя, знізу светла-зялёныя, па сярэдняй жылцы пакрытыя дробнымі шчацінкамі. Хвосцікі даўжынёй 1-3 мм, грубаваласістыя.

Кветкі групамі па чатыры, распускаюцца пасля поўнага развіцця лісця. Вяночак белы або ружовы, каля 3 см у дыяметры, варонкападобны, звонку дробназалозісты, з цыліндрычнай, слаба пашыранай дагары трубкай даўжынёй 1,5-2,5 см, прыкладна ў паўтары разы больш доўгай, чым даўгавата-яйкападобныя, завостраныя долі адгіну. Кветаножкі даўжынёй 0,5-1,0 см, апушаныяі залозава-шчаціністыя. Чашачка вельмі маленькая, долі залозава-расніцавыя. Тычынак пяць, яны нашмат даўжэй вяночка, ніткі іх апушаныя на 2⁄3 даўжыні. Завязь шчаціністая і нярэдка залозавая. Слупок даўжэй тычынак, ад аснавання да сярэдзіны пакрыты дробнымі шчаціністымі валасінкамі, блізу лычыкі часам пурпурныя. Водар прыемны, моцны.

Цвіце ў чэрвені — жніўні.

Плады — каробачкі, спеюць у кастрычніку.

У культуры
----------

Від у культуры з 1734. Шырока выкарыстоўваецца ў селекцыі.

Вытрымлівае паніжэнні тэмпературы да −29 °С

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. 1 2  Description of *Rhododendron viscosum* (англ.).  American Rhododendron Society. Праверана 4 лістапада 2013.
4. 1 2 3  *Кондратович Р.* Рододендроны. — Рига: Зинатне, 1981.
5. ↑  *Александрова М.* Аристократы сада: красивоцветущие кустарники. — М.: Фитон+, 1999. — 192 с. — ISBN 5-93457-001-3.
**Ямб** (стар.-грэч.: ἴαμβος — íambos — імя старажытнагрэчаскай багіні непрыстойнага, распуснага вершавання) — 1) трохдольная антычная стапа з двух складоў — кароткага і доўгага, 2) двухскладовая стапа з другім націскным складам, якая ляжыць у аснове аднаго з пяці (ямбічнага) метраў сілаба-танічнай сістэмы вершаскладання. Cамы пашыраны ў сучаснай паэзіі від стапы.

Выкарыстанне ў беларускай паэзіі
--------------------------------

Упершыню тэрмін «ямб» у беларускай літаратуры ўзгадваецца ў кнізе Л. Зізаній «Грамматіка словенска совершенного искусства осми частиі слова…» (Вільня, 1596). З’яўленне вершаў, напісаных ямбам, выклікана зараджэннем і развіццём у беларускай паэзіі сілаба-тонікі («Энеіда навыварат», «Тарас на Парнасе»).

Самы пашыраны ў беларускай паэзіі — *чатырохстопны ямб*:

> 
> Ад пр**а**|дзед**а**ў| спак**о**н| вяк**о**ў  
> 
> Мне з**а**с|тал**а**|ся сп**а**д|чын**а**;  
> 
> Пам**i**ж| сва**i**х| i ч**у**|жак**о**ў  
> 
> Ян**а**| мне л**а**с|кай м**а**т|чын**а**й.  
> 
> 
> 
> (*Я. Купала «Спадчына»*)
> 
> 

Сярод іншых разнавіднасцей ямбу — *двухстопны* («Да вясны» Я. Коласа), *трохстопны* («Аблокі» А. Вялюгіна), *пяцістопны* («Пярэдні край. Чужы. Неразгаданы» А. Пысіна) і г. д. Звычайна ямбам пішуць байкі, ён выкарыстоўваецца ў цвёрдых формах верша: санеце («Санет» («Замёрзла ноччу шпаркая крыніца») М. Багдановіча), актаве («Спроба актавы» Я. Купалы, «Нам разам трыццаць. Мы стаім на кладцы» Н. Гілевіча), а таксама ў белым вершы, якім найчасцей пішуць драматычныя паэмы («Над Бярозай ракой» П. Глебкі). Ямбічныя памеры даюць магчымасць выяўляць самыя розныя думкі і пачуцці, надаюць вершу песеннасць і размоўнасць, плаўнасць і імклівасць.

Ямбам напісаныя паэма Я. Купалы «Магіла льва», вершы «Ворагам Беларушчыны», «Паэтам», «Песня вольнага чалавека», «Песня жней», «Разлад», «Там», «Для Бацькаўшчыны», «Свайму народу», «Госці» і інш.

Зноскі
------

1. 1 2 3  ЭЛМБ 1987.
2. 1 2 3  Янка Купала: Энцыкл. даведнік 1986.

Літаратура
----------

* *А. Майсейчык.* Ямб // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Т. 5. Скамарохі — Яшчур. — С. 685. — 703 с. — 10 000 экз.
* *В. Рагойша.* Артыкул «Ямб» // Янка Купала: Энцыкл. даведнік / Рэдкал.: І.П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мінск: БелСЭ, 1986. — С. 698. — 727 с. — 8 000 экз.
* *В. Рагойша.* Беларускае вершаванне: вучэб.-метадычны дапаможнік. — Мінск: БДУ, 2011.
* *В. Рагойша, М. Менька, Т. Марозава.* Ч. 2 : Паэтыка. Тэорыя літаратурнага працэсу. // Уводзіны ў літаратуразнаўства : вучэб. дапам. : у 2 ч. / пад рэд. праф. В. П. Рагойшы. — Мінск: БДУ, 2012. — ISBN 978–985-518.
Тытульны ліст «Уранаметрыі». З Бібліятэкі Ваенна-марской абсерваторыі ЗША
**«Уранаметрыя»** (лац.: Uranometria) — атлас зорнага неба, складзены Іаганам Баерам. Быў упершыню апублікаваны ў Аўгсбургу (Германія) ў 1603 годзе з поўнай назвай Uranometria: omnium asterismorum continens schemata, nova methodo delineata, aereis laminis expressa (прыкладна, бел.: Уранаметрыя, укладзеная з схемамі ўсіх сузор’яў, нарысаваных паводле новага метаду і выяўленых гравіроўкай на медзяных пласцінах). Само слова «Уранаметрыя» паходзіла ад Ураніі, музы астраноміі, а таксама грэчаскага слова uranos oυρανός, якое азначала неба або нябёсы. Літаральна «Уранаметрыя» перакладаецца як «вымярэнне неба» (параўнайце з «геаметрыяй» — «вымярэнне зямлі»).

Уранаметрыя была першым атласам, які апісваў усю нябесную сферу. Арыгінальнае выданне ўтрымлівала 51 старонку: яны былі выкананыя гравіроўкай на медзяных пласцінах. На першых 48 старонках былі выяўленыя 48 сузор'яў Пталемея, на 49-й — 12 новых сузор'яў на далёкім поўдні, пра якія Пталемей не мог ведаць. Апошнія дзве старонкі змяшчалі планісферы пад загалоўкамі лац.: Synopsis coeli superioris borea і Synopsis coeli inferioris austrina («Агляд паўночнага паўшар'я» і «Агляд паўднёвага паўшар'я»).

Ва «Уранаметрыі» ўпершыню былі прынятыя абазначэнні паводле літар грэчаскага алфавіту. Гэтыя абазначэнні, вядомыя як абазначэнні Баера, выкарыстоўваюцца і сёння. Баерам былі прапанаваныя і новыя сузор'і, якія ўваходзяць у склад 88 сучасных сузор'яў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Уранаметрыя
* *Uranometria*, 1603 Архівавана 4 сакавіка 2012. — поўнае лічбавае факсіміле, Linda Hall Library
* Johann Bayer. Uranometria, 1603 Архівавана 16 красавіка 2013.

| ⛭Астранамічныя каталогі |
| --- |
| Гістарычныя | Шы Шэня  • Гіпарха  • Альмагест  • Ас-Суфі  • Аль-Біруні  • Амара Хаяма  • Ат-Тусі  • Гурганскі зідж  • Уранаграфія  • Уранаметрыя  • Тыха Браге  • Галея  • Гевелія  • Джона Флемстыда  • Лакайля  • Месье  • Вольфа |
| Сучасныя | 2MASS  • Abell  • AC  • BD  • C  • CCDM  • CD  • COROT  • CPD  • DDO  • FK4/FK5  • GC  • GCVS  • Gl/GJ  • GSC  • HD  • HIP  • HR  • IC  • IDS  • KIC  • MCG  • NGC  • NHICAT  • NSV  • OGLE  • PD  • PGC  • RCW  • RECONS  • RNGC  • ROSAT  • SAO (CAO)  • SDSS  • STF  • TYC  • UGC  • WDSC |
**Аляксандра (Александрына) Рыгораўна Мураўёва** (руск.: Александра Григорьевна Муравьёва; 1804 — 22 лістапада 1832, Пятроўскі Завод), народжаная графіня Чарнышова, сястра дзекабрыста Захара Чарнышова, жонка дзекабрыста Мікіты Мураўёва, якая паследвала за ім у Сібір.

Біяграфія
---------

Дачка дзейснага таемнага саветніка Рыгора Іванавіча Чарнышова (1762—1831) і Лізаветы Пятроўны Квашнінай-Самарынай (1773—1828). Жонка Мікіты Мураўёва з 22 лютага 1823 года. Калі мужа арыштавалі, чакала трэцяе дзіця. Дазвол следваць за мужам атрымала праз Маскву, бачылася з Аляксандрам Пушкіным, які перадаў ёй свае вершы, адрасаваныя дзекабрыстам «У глыбіні сібірскіх руд…», і пасланне да І. Пушчына — «Мой первый друг, мой друг бесценный…». Прыбыла ў Чыцінскі астрог у лютым 1827 года. Памерла ў Пятроўскім Заводзе. З траіх дзяцей Мураўёвых, якія нарадзіліся ў Сібіры, выжыла толькі дачка Соф'я. Аляксандра Рыгораўна завяшчала пахаваць сябе побач з маці, але на гэта не быў атрыманы дазвол уладаў. Над магілай А. Мараўёвай па жаданні мужа была пабудаваная капліца.

Зноскі
------

1. ↑  Чернышев Захар Григорьевич (декабрист)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Rodovid · genealogics.org |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гусакоў.**Валянцін Кузьміч Гусакоў** (нар. 3 лютага 1933, в. Ужляціна, Шумілінскі раён, Віцебская вобласць — 2010) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі. Доктар біялагічных навук (1975), прафесар (1977). Член-карэспандэнт Расійскай Акадэміі аграрнай адукацыі (1998).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 3 лютага 1933 года ў в. Ужляціна Шумілінскага раёна.

Скончыў у 1959 годзе заатэхнічны факультэт Віцебскага ветэрынарнага інстытута. З 1961 года ў Віцебскай акадэміі ветэрынарнай медыцыны, у 1980–2000 гг. – загадчык кафедры нармальнай і паталагічнай фізіялогіі. 

Памёр у 2010 годзе.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя працы па вывучэнні сакраторна-ферментатыўнай дзейнасці стрававальнага тракту ў розных відаў сельскагаспадарчых жывёл. Заснавальнік і кіраўнік навуковай школы «Фізіялогія стрававання сельскагаспадарчых жывёл і птушак». 

Адзін з аўтараў вучэбнага дапаможніка для сярэдніх сельскагаспадарчых навучальных устаноў «Практыкум па анатоміі і фізіялогіі сельскагаспадарчых жывёл» (1979), даведнікаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Гусакоў Валянцін Кузьміч **(нявызн.)**. *pridvinie.vlib.by*. Праверана 8 студзеня 2024.

Літаратура
----------

* Гусакоў Валянцін Кузьміч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

Спасылкі
--------

* Старонка на сайце базы даных «Вучоныя Беларусі»
**Анабон** (ісп.: Annobón, ад парт.: ano bom «добры год») — востраў у Гвінейскім заліве. Складае правінцыю Анабон дзяржавы Экватарыяльная Гвінея. Агульная плошча — 17,5 км². Насельніцтва — 5008 чал. (2001 г.). Найбуйнейшае паселішча Сан-Антоніа-дэ-Пале знаходзіцца на паўночным узбярэжжы.

Гісторыя
--------

Карта
Анабон адкрыты партугальскім мараплаўцам Дыёгу Кау 1 студзеня 1473 г. Населены беглымі афрыканскімі рабамі.

У 1778 г. перададзены ў валоданне Іспаніі. У 1801 г. іспанцамі было пабудавана ваеннае ўмацаванне. Аднак з-за непаразумення з новымі ўладамі мясцовае насельніцтва паўстала і самастойна кантралявала востраў да сярэдзіны XIX ст. Згодна з дагаворам паміж Іспаніяй і Вялікабрытаніяй, на Анабоне маглі спыняцца брытанскія караблі для папаўнення запасаў прэснай вады.

У 1968 г. востраў увайшоў у склад Экватарыяльнай Гвінеі. У 1973—1979 гг. меў назву **Пагалу**.

У 2010 г. на поўначы Анабона быў адкрыты сучасны аэрапорт.

Прырода
-------

Востраў мае вулканічнае паходжанне, даволі ўзгорысты. Найвышэйшы пункт — гара Кіавеа (598 м).

Клімат экватарыяльны вільготны, што паспрыяла фарміраванню густой сеткі паверхневых вадацёкаў — рэк і ручаёў. Цэнтральную частку займае кратэрнае возера Лага-а-Пот. Анабон размешчаны ў зоне ўздзеяння трапічных цыклонаў.

На поўдзень ад вострава знаходзяцца багатыя радовішчы нафты.

Флора прадстаўлена лясной і саваннай расліннасцю. Жывёльны свет бедны, аднак з вялікай колькасцю эндэмікаў, у тым ліку птушак. На Анабоне створаны арніталагічны запаведнік.

Насельніцтва
------------

Насельніцтва — 5008 чал. (2001 г.). Большасць складаюць анабонцы, якія размаўляюць на анабонскім дыялекце *Fa d’Ambu* партугальскай мовы.

Асноўны занятак — лоў рыбы, якая мігруе да мясцовага ўзбярэжжа ў верасні. Мясцовыя жыхары да нашых дзён карыстаюцца пласкадоннымі лодкамі *каюкас*. Сельская гаспадарка з-за нястачы ўрадлівай глебы развіта горш. Значная частка прадуктаў увозіцца з мацерыка.

Спасылкі
--------

* Востраў Анабон
* Ахова птушак вострава Анабон Архівавана 28 мая 2020.
* Надвор’е

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4075810-2 · LCCN: n84195960 · LIBRIS: 139489 · SUDOC: 05028844X · VIAF: 144301194 |
**Піры́хій** (грэч. πυρρίχιος) — стапа ў антычнай (метрычнай) сістэме вершаскладання з двух кароткіх складоў. У сілаба-тоніцы пірыхіем называюць пропуск у якой-небудзь двухскладовай стапе (ямбе ці харэі) аднаго метрычнага націску. Пірыхіі ў адрозненне ад спандэяў сустракаюцца ў вершах вельмі часта. Па сутнасці ў вершы нялёгка знайсці «чысты» двухскладовы памер без пірыхіяў, якія могуць быць на самых розных месцах у радку (апрача апошняй стапы).

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пушкін.
**Пушкін** (руск.: Пушкин, да 1918 — *Царскае Сяло*, з 1918 па 1937 — *Дзецкае Сяло*) — горад у складзе Пушкінскага раёна горада федэральнага значэння Санкт-Пецярбурга і яго ўнутрыгарадскае муніцыпальнае ўтварэнне, у 1936 годзе быў перададзены ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Ленінграда. Буйны турыстычны, навуковы, навучальны і ваенна-прамысловы цэнтр. Уключаны ў спіс помнікаў, якія ахоўваюцца ЮНЕСКА, у складзе аб’екта «Гістарычны цэнтр Санкт-Пецярбурга і звязаныя з ім комплексы помнікаў».

Насельніцтва — 112 978 чал. (2021).

Праз горад праходзіць чыгуначная лінія Санкт-Пецярбург — Віцебск, на яго тэрыторыі размешчаны чыгуначная станцыя Царскае Сяло і прыпыначны пункт Дзецкасельскі. Адлегласць паміж Віцебскім вакзалам Санкт-Пецярбурга і Царскім Сялом — 23 км. Паштамт Санкт-Пецярбурга і аддзяленне сувязі № 1 Пушкіна размешчаны на адлегласці 24 км па прамой. Горад размешчаны ў межах Прынеўскай нізіны.

Загарадная імператарская рэзідэнцыя Царскае Сяло была заснавана ў 1710 годзе; горад — з 1808 года. У горадзе знаходзіцца музей-запаведнік «Царскае Сяло» — помнік горадабудаўнічага мастацтва і палацава-паркавы ансамбль XVIII — пачатку XX стагоддзя.

Радзіма дзеяча народнай асветы, археолага, педагога, краязнаўца Мікалая Пятровіча Авенарыуса.

Назвы горада
------------

* Са́рская М́ыза — 1710 — канец 1710-х
* Са́рскае Сяло́ — канец 1710-х — жнівень 1724
* Дабраве́шчанскае — жнівень — верасень 1724
* Са́рскае Сяло́ — верасень 1724 — 1780-я
* Ца́рскае Сяло́ — 1780-я — 1917
* у 1808 — 1820-х — адначасова Сафі́я
* Салда́цкае Сяло́ — кастрычнік 1917—1918
* Дзе́цкае Сяло́ (імя Урыцкага) — 1918—1937

Палацы і паркі
--------------

Палацы і паркі Царскага Сяла ўваходзяць у склад Дзяржаўнага мастацка-архітэктрунага палацава-паркавага музея запаведніка «Царскае Сяло» (акрамя Асобнага і Буфернага паркаў). Крымская калона, Марэйская калона.

### Палацы

* Аляксандраўскі палац
* Баболаўскі палац
* Екацярынінскі палац
* Запасны (Уладзімірскі) палац
* Палац княгіні Палей

### Паркі

* Аляксандраўскі парк
* Баболаўскі парк
* Екацярынінскі парк
* Асобны (Ніжні) парк
* Буферны парк

Вядомыя асобы
-------------

* Мікалай Пятровіч Авенарыус (1834—1903) — дзеяч народнай асветы, археолаг, педагог, краязнавец.
* Іаанна Дзмітрыеўна Хлопіна (1905-?) — урач-патолагаанатом. Доктар медыцынскіх навук (1955), прафесар (1956).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пушкін (горад)

| ⛭Гарады ў складзе Санкт-Пецярбурга |
| --- |
| Гарады гарадскогападпарадкавання | 
* Зеленагорск
* Колпіна
* Кранштат
* Краснае Сяло
* Ламаносаў
* Паўлаўск
* Пецяргоф
* Пушкін
* Сестрарэцк

 |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4103454-5 · LCCN: n81053831 · NKC: ge139365 · VIAF: 140727552 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вольскі.

**Мікалай Вольскі** (1762 — 1803, Беласток) — літаратар, гісторык, камергер Станіслава Аўгуста Панятоўскага.

Біяграфія
---------

Працаваў бібліятэкарам у бібліятэцы І. Храптовіча, наведваў літаратурныя сустрэчы пры двары Станіслава Аўгуста ў Гродне (1795—1797). З 1800 прымаў удзел у працы «Таварыства сяброў навукі  (польск.) (бел.» ў Варшаве. З’яўляўся сябрам камісіі па ўкладанню цывільных і крымінальных правоў.

У канцы жыцця быў шамбелянам Станіслава Аўгуста Панятоўскага, які яго вельмі любіў і паважаў. Пасля смерці апошняга караля выехаў з Пецярбурга ў Беласток, дзе жыў у палацы Браніцкіх у пані Кракаўскай.

Сябра ложы «Шчаслівага Вызвалення» ў Нясвіжы, масон 2-й ст. у 1818, 4-й ст. і майстар абрадаў у 1820; сябра ніжэйшага капітула «Святыні Спакою» ў Нясвіжы, масон 4-й ст. у 1820; ганаровы сябра ложы Святога Уладзіслава Ягайлы ў Слуцку з 1818, масон 4-й ст. у 1820.

Творчасць
---------

Аўтар вершаў, перакладаў і прац па гісторыі. У працы «Прамова…, якая змяшчае заўвагі пра першасную гісторыю свету» (Вільня, 1784; на польскай мове) адлюстраваны асветніцкія погляды на прыроду чалавека і натуральнае права  (руск.) (бел. ёсць элементы матэрыялістычнага разумення ролі эканамічных адносін у гісторыі, аднак у цэлым пазіцыя аўтара была ідэалістычнай. Быў прыхільнікам моцнай каралеўскай улады, выступаў супраць рэвалюцыйных, «якабінскіх» ідэй (напрыклад, супраць Г. Калантая і іншых).

Творчасць Вольскага прасякнута ўмерана асветніцкай ідэалогіяй.

Творы
-----

* Мова, якая надае ўвагу старажытнаму Егіпту, Асірыі, Медыі і Персіі. — Вільна, 1784;
* Пусты дзень, альбо Жаніцьба Фігаро, пераклад з Бомаршэ. — Варшава, 1786;
* Дзве ночы, альбо Розмыслы пра зорную справу, паэма надрукавана ў часопісе «Варшаўскі дзённік» (1804, усё на польскай мове);

У рукапісным выглядзе захаваўся дзённік, у якім па просьбе караля Вольскі апісаў ягоныя апошнія гады жыцця.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Вольский Николай // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 125. — 737 с.
2. 1 2 3 4  Швед 2007.

Літаратура
----------

* *Швед, В. В.* Вольскі Мікалай // Масоны і ложы на землях Беларусі (канец XVIII — першая чвэрць XIX ст.) : біябібліягр. слоўн.. — Гродна: ГрДУ, 2007. — 275 с. — ISBN 978-985-417-866-0.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000000389408653 · NUKAT: n2012216798 · VIAF: 282791741 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Апіяні.

**Андрэа Апіяні** (іт. Andrea Appiani; 1754 — 1817) — італьянскі неакласічны мастак.

Біяграфія
---------

Андрэа Апіяні нарадзіўся ў Мілане ў сям’і доктара. Бацька Андрэа спадзяваўся, што сын пойдзе па яго слядах, але той паступіў у прыватную акадэмію мастака Карла Марыі Джудзічы, дзе два гады (1783—1784) вывучаў малюнак і капіраваў гравюры. Затым Апіяні працягнуў адукацыю ў класе фрэскавага жывапісу ў міланскай Акадэміі Амбразіяна пад кіраўніцтвам Джорджа Антоніа дэ Медычы. Здзейсніў паездку ў Фларэнцыю, пазнаёміўся там з працамі Джуліяна Трабалезі і Марціна Кнолера, і Балонню, дзе асаблівую ўвагу звярнуў на творы Даменікіна. Вывучаў антычную скульптуру і жывапіс Рафаэля і Менгса ў Рыме і Неапалі. Наведаўшы Парму ў 1795 годзе, пазнаёміўся з жывапісам Карэджа. Пастаянна працаваў у Мілане 1792 года.

У 1796 годзе Андрэа Апіяні быў прызначаны камісарам па справах выяўленчых мастацтваў Цызальпінскай рэспублікі. На гэтай пасадзе ён кіраваў міланскай Акадэміяй мастацтваў і галерэяй Брэра. Выконваў замовы Напалеона — пісаў партрэты і алегорыі, якія ўслаўлялі імператара і яго ваеначальнікаў. Яго творы (1796) упрыгожваюць купал Сент-Мэры-Селсу, у Мілане і сцены і столі замка намесніка эрцгерцага Фердынанда. Сярод яго вучняў былі Анджэла Манцічэлі і Джузэпэ Босі.

Андрэа Апіяні памёр у Мілане 23 траўня 1817 года.

Зноскі
------

1. 1 2  Andrea (I) Appiani<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Andrea Appiani // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 15 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
4. ↑  Andrea Appiani The Elder — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
**Язэп Малецкі** (12 студзеня 1906, в. Якужы, Мёрскі раён, Беларусь — 6 чэрвеня 1982, Аўстралія) — беларускі грамадскі дзеяч, рэдактар і выдавец; урач.

Біяграфія
---------

Закончыў гімназію імя Стэфана Баторыя ў Друі, атрымаў вышэйшую медыцынскую адукацыю ў Віленскім універсітэце. Са студэнцкіх гадоў прымаў удзел у беларускім культурным і нацыянальным руху, член Віленскага Беларускага нацыянальнага камітэта. Працаваў урачом з 1935 г. перад вайной спецыялізаваўся па акушэрстве і гінекалогіі ў Варшаве. З пачатку вайны вярнуўся ў Вільню, працаваў у Віленскім беларускім камітэце. Потым працаваў у Гродне, кіраваў медыцынскай школай у Баранавічах. Быў намеснікам прэзідэнта БЦР на Вілейскую акругу. Затым вымушаная эміграцыя; спачатку ў Заходнюю Германію, з 1949 г. — у Аўстралію.

У Германіі стаў ініцыятарам і галоўным арганізатарам «Аб’яднання беларускіх лекараў на чужыне», рэдагаваў часопіс «Медычная думка». У Аўстраліі быў сябрам першай управы Беларускага аб’яднання ў Новым Паўднёвым Уэльсе (у 1960—1961 гадах — яго старшыня), дапамагаў у выданні месячніка «Новае жыццё ў Сіднеі». Адзін з дырэктараў Беларускага культурна-грамадскага клуба ў Сіднеі. Старшыня аўстралійскага сектару Рады БНР. Адзін з ініцыятараў стварэння і старшыня Федэральнай рады беларускіх арганізацый у Аўстраліі (ФРБАА). Узначальваў ФРБАА ў 1979—1980 гадах. Друкаваў успаміны, медыцынскія публіцыстычныя артыкулы. Выдаў аўтабіяграфічную кнігу «Пад знакам Пагоні» (Таронта, 1976).

Памёр 6 чэрвеня 1982 года ў Сіднеі, пахаваны на могілках Роквуд.

Зноскі
------

1. ↑  Радыё Рацыя. 115 гадоў з дня нараджэння Язэпа Малецкага **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 12 студзеня 2021. Праверана 17 студзеня 2021.

Літаратура
----------

* Гардзіенка, Н. Беларусы ў Аўстраліі: да гісторыі дыяспары / Натальля Гардзіенка; Прадмова І.Сурвіллы. — Мн.: Беларускі кнігазбор, 2004. — 468 с. [4] арк. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 3).
* Малецкі Язэп // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Міёрскага раёна / рэдкал. Г. Маняк і інш. — Мн. 1988. — С. 531.

Спасылкі
--------

* knihi.com

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NUKAT: n98023693 |
**Яўген Анатолевіч Соцікаў** (нар. 15 лістапада 1933, в. Шмакі, Быхаўскі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі празаік, публіцыст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 15 лістапада 1933 года ў вёсцы Шмакі Быхаўскага раёна ў сям’і настаўніка. У 1935 г. у сувязі з пераводам бацькі на работу дырэктарам раённай калгаснай школы, сям’я пераехала ў Лагойск. У час Вялікай Айчыннай вайны разам з маці і сястрой Святланай быў вывезены на работу ў Францыю, затым Германію. Скончыў Мінскі політэхнічны тэхнікум і Ленінградскі політэхнічны інстытут. Пяцьдзясят гадоў працаваў на Магілёўскім металургічным заводзе імя А. Ф. Мяснікова. 

Член Магілёўскага абласнога аддзялення праўладнага Саюза пісьменнікаў Беларусі.

Жыве ў Магілёве.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны дыпломам Саюза пісьменнікаў Беларусі.

Бібліяграфія
------------

* "Люди и годы" (Магілёў, 2002 г.)
* "Страшно вспоминать" (Магілёў, 2004 г.)
* "Следы моей Судьбы" (Магілёў, 2007 г.)
* "Люди и годы – 80" (Мінск, 2012 г.)
* "Война глазами детей" (Магілёў, 2012 г.)
* "Никола Тесла" (2016)
* "Вселенная вчера, сегодня, завтра" (2016)
* "Энергетика от костра к плазме" (2020)

Зноскі
------

1. 1 2 3  Таленты ад роднай зямлi **(нявызн.)**. *catalog.library.mogilev.by*. Праверана 8 студзеня 2024.
2. ↑  Могилевское областное отделение | Общественное объединение "Союз писателей Беларуси" (руск.). *old.oo-spb.by*. Праверана 3 студзеня 2024.