**Эмануэль-Жазеф Сіес**, шырока вядомы як **абат Сіес**, *l’abbé Sieyès* (фр.: Emmanuel Joseph Sieyès; 3 мая 1748, Фрэжус — 20 чэрвеня 1836, Парыж) — французскі палітычны дзеяч. Больш правільнае, хоць менш распаўсюджанае вымаўленне — **Сіеес** [sjejɛs].

Біяграфія
---------

Навучаўся ў каталіцкай семінарыі ў Парыжы і па волі родных, супраць уласнага жадання, стаў святаром; быў затым генеральным вікарыем біскупа Шартрскага. У 1788 годзе Сіес з'яўляўся дэпутатам ад духавенства ў правінцыйным сходзе ў Арлеане. Да гэтага часу адносіцца з'яўленне шэрагу брашур, напісаных Сіесам з нагоды склікання Генеральных Штатаў: гэтыя сачыненні Сіеса аказалі вельмі моцны ўплыў на народ, асабліва брашура «*Essai sur les privilèges*» («Эсэ пра прывілеі», 1788) і памфлет «*Qu’est ce que le tiers-état?*» («Што такое трэцяе саслоўе?», сту. 1789), які змяшчаў вядомыя радкі: «*Што такое трэцяе саслоўе? Усё. Чым яно было дагэтуль пры існым парадку? Нічым. Што яно патрабуе? Стаць чым-небудзь*».

Стаўшы дзякуючы гэтым брашурам адным з кіраўнікоў грамадскай думкі ў Францыі, Сіес быў абраны ў Нацыянальны сход у якасці прадстаўніка трэцяга саслоўя ад горада Парыжа. Быў адным з найбольш дзейных членаў нацыянальнага сходу і набыў значны ўплыў, пры гэтым, не быў выдатным аратарам. Ён прыклаў руку да стварэння Нацыянальнай гвардыі, новага размеркавання падаткаў, араганізацыі муніцыпалітэтаў, падзелу тэрыторыі Францыі на дэпартаменты і інш. Ён склаў клятву, якую далі дэпутаты 20 чэрвеня 1789 года, — не разыходзіцца, пакуль Францыі не будзе дадзена новая канстытуцыя; ім жа прапанавана было дэпутатам прыняць для Генеральных Штатаў назву нацыянальнага сходу (17 чэрвеня 1789 года). Брашура Сіеса «*Reconnaissance et exposition des droits de l’homme et du citoyen*» (ліпень 1789 года) стала папярэдніцай «дэкларацыі правоў чалавека».

Адзін з заснавальнікаў Якабінскага клуба, у ліпені 1791 года ён перайшоў у Клуб фельянаў, затым належаў да «балота», якое ўхілялася ад вызначэння сваёй палітычнай пазіцыі. У 1789—1790 гадах выступаў за ўвядзенне маёмаснага цэнзу для ўдзелу ў выбарах. У 1790 годзе Сіес быў пэўны час прэзідэнтам Нацыянальнага сходу. Ад прапанаванай яму ў 1791 годзе пасады канстытуцыйнага парыжскага біскупа Сіес адмовіўся. Абраны ў Канвент, Сіес у студзені 1793 года падаў голас за пакаранне смерцю караля. У час тэрору Сіес не прымаў актыўнага ўдзелу ў палітыцы і здолеў пазбегнуць гільяціны (пазней на пытанне, што ён рабіў у эпоху тэрору, ён адказаў: "Я жыў"). Пасля падзення Рабесп'ера ён стаў членам Камітэта грамадскага выратавання (у 1795 годзе: з 5 сакавіка па 3 ліпеня і са 2 жніўня па 26 кастрычніка — роспуск Канвента) і браў удзел у мірных перамовах, якія адбываліся ў Базелі з Прусіяй і Іспаніяй. У перыяд з 20 красавіка па 04 мая 1795 года займаў пасаду старшыні Канвента. Ад складання канстытуцыі III года Сіес адмовіўся гэтак жа, як і ад уступлення ў Дырэкторыю і ад пасады міністра замежных спраў. Абраны ў Савет пяцісот, ён працаваў у розных камітэтах, а ў 1797 годзе быў прэзідэнтам гэтага савета. У тым жа годзе на жыццё Сіеса быў здзейснены замах абатам Пуль (Poulie), які раніў яго ў руку і ў грудзі.

Сіес быў членам вядомага масонскага ложа «Дзевяць Сясцёр».

У наступным годзе Сіес быў пасланы ў Берлін паўнамоцным міністрам, з даручэннем дамагчыся калі не саюза, дык хоць бы нейтралітэту Прусіі, што яму і ўдалося. Пасля вяртання ў Францыю Сіес быў абраны дырэктарам на месца Рэбеля (у 1799 годзе) і ў час падрыхтоўкі да перавароту 18 брумера стаяў на баку Банапарта, якому аказаў вельмі істотную падтрымку сваім уплывам на дэпутатаў; ён жа склаў праект новай канстытуцыі, істотна, зрэшты, зменены Банапартам. Пасля перавароту Сіес стаў адным з трох часовых консулаў, але не меў ніякай сапраўднай улады. Банапарт прызначыў яго сенатарам і даў яму вельмі прыбытковы дзяржаўны маёнтак Крон (Crosne). Пасля Сіес быў некаторы час прэзідэнтам сената, а ў 1808 годзе атрымаў тытул графа Імперыі. Ён быў таксама членам Французскай акадэміі. Пасля другой рэстаўрацыі Сіес, выгнаны з Францыі як манархазабойца, пасяліўся ў Бруселі і вярнуўся ў Парыж толькі пасля Ліпеньскай рэвалюцыі 1830 года.

Працы
-----

* *Essai sur les privilèges*
* *Qu’est-ce que le Tiers État ?*
* *Vues sur les moyens d’exécution dont les représentants de la France pourront disposer en 1789.*
* *Des Manuscrits de Sieyès. 1773—1799* et «1770-1815», Tome I (576 p.) et II (726 p.), publiés sous la direction de Christine Fauré, avec la collaboration de Jacques Guilhaumou, Jacques Vallier et Françoise Weil, Paris, Champion, 1999 et 2007

Зноскі
------

1. ↑  CERL Thesaurus — Consortium of European Research Libraries.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q60909659'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1127581'></a>
2. ↑  Daniel Ligou, ed. Dictionnaire de la franc-maçonnerie (Paris : Presses Universitaires de France, 1987)
3. ↑  Louis Amiable, Une loge maçonnique d’avant 1789, la loge des Neuf Sœurs (Les Editions Maçonnique de France, Paris 1989)

Літаратура
----------

* Сіес, Сіеес, Сьеес Эмануэль Жазеф // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 372. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Jean-Denis Bredin, *Sieyès. La clé de la Révolution française*, Paris, Éditions de Fallois, 1988.
* Pasquale Pasquino, *Sieyès et l’invention de la constitution en France*, Odile Jacob, 1998.
* Jacques Guilhaumou, *Sieyès et l’ordre de la langue. L’invention de la politique moderne*, Éditions Kimé, 2002.
* Charles Philippe Dijon de Monteton, *Der lange Schatten des Abbé Bonnot de Mably. Divergenzen und Analogien seines Denkens in der Politischen Theorie des Grafen Sieyès*, in: Thiele, U. (ed.): Volkssouveränität und Freiheitsrechte. Emmanuel Joseph Sieyes' Staatsverständnis, Nomos, Baden-Baden, 2009, S. 43-110.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| q: | Эммануэль Сийес у Вікіцытатніку |
| s: | Эммануэль Сийес у Вікікрыніцах |
| commons: | Эммануэль Сийес на Вікісховішчы |

* Notice biographique de l’Académie française Архівавана 13 снежня 2010.
* Notice de l’Assemblée nationale : mandats et fonctions
* Groupe d’études sieyèsiennes
* Textes de Sieyès consultables sur Gallica
* Inventeur du mot sociologie Архівавана 10 лістапада 2013.
* Audiolivre : Siéyès, Qu’est-ce que le Tiers-Etat ?
* Эмануэль-Жазеф Сіес // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Альбер дэ Бамет** | **29-ы Старшыня Нацыянальнага сходу**8 чэрвеня 1790 — 20 чэрвеня 1790 | Пераемнік**Луі Мішэль Лепелецье дэ Сен-Фаржо** |
| Папярэднік**Франсуа-Антуан дэ Буасі д’Англа** | **65-ы Старшыня Канвента**20 красавіка 1795 — 5 мая 1795 | Пераемнік**Тэадор Вернье  (англ.) (бел.** |
| Папярэднік**Поль Барас (в. а..) Філіп Антуан Мерлен дэ Дуэ** | **17-ы Старшыня Дырэкторыі**20 чэрвеня 1799 — 23 верасня 1799 | Пераемнік**Луі Жэром Гае** |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis · Настольны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV11170034 · BIBSYS: 90199153 · BNC: a10157190 · BNE: XX1002134 · BNF: 12041767q · CiNii: DA00662639 · CONOR: 20045923 · GND: 11879714X · ICCU: CFIV079746 · ISNI: 0000 0001 1027 5815 · LCCN: n81071067 · NDL: 00526193 · NKC: jn20020903056 · NLA: 35498828 · NLG: 154459 · NLP: A16761406, A26701844 · NSK: 000556470 · NTA: 068737734 · NUKAT: n97087046 · PTBNP: 101683 · LIBRIS: 368406, 256487 · SUDOC: 028618661 · VIAF: 59101071 · ULAN: 500354570 |

 |