recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Anthocharis gruneri** — дзённы матылёк з сямейства бялянак (*Pieridae*). Адзін з самых рэдкіх відаў бялянак на тэрыторыі былога СССР.

Этымалогія назвы
----------------

Відавы эпітэт дадзены ў гонар О. Грунера (1799—1860) — нямецкага энтамолага, калекцыянера насякомых.

Апісанне
--------

Даўжыня пярэдняга крыла 10-18 мм Размах крылаў 30-35 мм. Асноўны фон крылаў самца крэмавата-белы з жоўтым адценнем некаторых участкаў. Вяршыні пярэдніх крылаў у самца — аранжавыя, у самак — цёмна-шэрыя. Ніжні бок задніх крылаў шэра-зялёны, з белымі плямамі.

Арэал
-----

Албанія, Паўночная Македонія, Балгарыя, Грэцыя, Турцыя, Ізраіль, Сірыя, Іарданія, Паўночны Ірак, Іран, Закаўказзе, Галоўны хрыбет на захадзе і ва ўсходняй частцы Вялікага Каўказа.

Біялогія
--------

Матылькі сустракаюцца на участках з ксерафітнай расліннасцю, па камяністых, закустараных схілах, часта з вапняковымі выхадамі. У гарах падымаецца на вышыні да 2000 метраў над узроўнем мора. Развіваецца ў адным пакаленні, лёт імага назіраецца з красавіка па ліпень (у залежнасці ад вышыні над узроўнем мора. Вусень харчуецца на лісці і насенні, якое развіваецца. Акукліваецца на сухіх сцеблах кармавых раслін. Зімуе кукалка.

Падвіды
-------

* *Anthocharis gruneri gruneri*
* *Anthocharis gruneri armeniaca* Christoph, 1893. Эндэмік Паўднёвага Закаўказзя
* *Anthocharis gruneri macedonica* (Buresch, 1921)
* *Anthocharis gruneri parnassi* (Bernardi, 1970)
* *Anthocharis gruneri fereiduni* (Carbonell et Back, 2009)
* *Anthocharis gruneri eros* (Röber, 1907) Сірыя

Кармавыя расліны вусеняў
------------------------

*Sisymbrium*, *Sisymbrium bilobum*, торбачнік (*Thlaspi*), *Microthlaspi umbellatum*.

Заўвагі па ахове
----------------

Від быў  занесены ў Чырвоную кнігу СССР (1984) як рэдкі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Моргун Д. В. Довгайло К. Е. Рубин Н. И. Солодовников И. А. Плющ И. Г. Дневные бабочки (Hesperioidea и Papilionoidea, Lepidoptera) Восточной Европы. CD определитель, база данных и пакет программ «Lysandra». — Минск, Киев, М.: 2005.
2. 1 2  *Н.И. Кочетова,В.Н. Дыхнов, М.И. Акимушкина,.* Редкие беспозвоночные животные. — Москва: Агропромиздат, 1986. — 208 с. — 180 000 экз.
**Адзінаццаты з'езд КП(б)Б**. Адбыўся 22 — 29 лістапада 1927 у Мінску; 344 дэлегаты з рашаючым і 220 з дарадчым голасам, якія прадстаўлялі 23 735 членаў і 11 392 кандыдаты ў члены партыі.

Парадак дня: даклады аб рабоце ЦК (Д. Я. Сулімаў) і ЦКК ВКП(б) (Д. З. Лебедзь), справаздачы ЦК (В. Г. Кнорын), ЦКК (А. Я. Калнін) і рэвізійнай камісіі КП(б)Б (А. А. Чарнушэвіч); даклады аб асновах 5-гадовага плана развіцця народнай гаспадаркі БССР і СССР (М. М. Галадзед), аб рабоце ў вёсцы (І. П. Рыжоў), аб выніках нацыянальна-культурнага будаўніцтва і палітычна-асветніцкай работы (У. М. Ігнатоўскі); выбары кіруючых органаў КП(б)Б.

З'езд арыентаваў планавыя органы БССР на фарсіраванне тэмпаў індустрыялізацыі, у сельскай гаспадарцы — выкарыстанне розных формаў кааперавання, развіццё калектыўных формаў пры далейшай інтэнсіфікацыі і павышэнні прадукцыйнасці працы. Рэлігія разглядалася як ідэалогія антысавецкіх элементаў. У ажыццяўленні нацыянальнай палітыкі акцэнты зроблены на развіццё нацыянальнай культуры і народнай адукацыі, беларусізацыі. Дагматызавана формула класавага (пралетарскага) інтэрнацыянальнага выхавання, што стварала глебу для сектанцкіх скажэнняў у адносінах да культурнай спадчыны і нацыянальнай культуры.

| ⛭З’езды КП(б)Б і КПБ |
| --- |
| КП(б)Б | 
* I (1918)
* II (1919)
* III (1920)
* IV (1921)
* V (1921)
* VI (1922)
* VII (1923)
* VIII (1924)
* IX (1925)
* X (1927)
* XI (1927)
* XII (1929)
* XIII (1930)
* XIV (1932)
* XV (1934)
* XVI (1937)
* XVII (1938)
* XVIII (1940)
* XIX (1949)
* XX (1952)

 |
| КПБ | 
* XXI (1954)
* XXII (1956)
* XXIII (1959)
* XXIV (1960)
* XXV (1961)
* XXVI (1966)
* XXVII (1971)
* XXVIII (1976)
* XXIX (1981)
* XXX (1986)
* XXXI (1990)
* XXXII (1993)
* XXXIII (1996)
* XXXIV (1997)

 |
**Дачка жалезнага дракона** (англ.: Iron Dragon’s Daughter) — раман амерыканскага пісьменніка Майкла Суэнвіка, апублікаваны ў 1993 г. Нярэдка характарызуецца як постмадэрнісцкі. Спалучае элементы фэнтэзі і навуковай фантастыкі: мадэлюе сусвет, які насяляюць фантастычныя расы (эльфы, кікімары, чэрці, тролі, свіналюдзі), дзе на службе цывілізацыі знаходзяцца і магія, і кібертэхналогіі. Раман можна аднесці да паджанру тэхнафэнтэзі, кіберфэнтэзі, прысутнічаюць элементы стымпанку і «бруднага рэалізму» («чарнухі»). Уваходзіць у цыкл «Жалезныя драконы».

Сюжэт
-----

Колькі дзяўчынка Джэйн сябе памятае, яна жыве і працуе на брудным, выродлівым заводзе па вырабу жалезных драконаў — разумных тэхнічных істот, якіх тут выкарыстоўвалі як ваенную сілу. Гераіню атачаюць прадстаўнікі розных рас — чэрці, свіналюдзі, людзі-крысы і іншыя, — такія ж, па сутнасці, рабы, скрадзеныя, як і яна, са сваіх сусветаў і перанесеныя ў гэты фантастычны сусвет, дзе пануе цынічная, жорсткая цывілізацыя эльфаў. Джэйн — чалавек, яна нарадзілася ў нашым свеце. Аднойчы яна выходзіць на сувязь з разумным жалезным драконам, які, як і яна, імкнецца збегчы з гэтага завода і набыць свабоду…

Факты
-----

У кнізе выкарыстаны сярэднявечны міф, быццам эльфы крадуць чалавечых дзяцей, а замест іх пакідаюць бацькам «падменышаў». Верагодна, аўтар задумаўся, які далейшы лёс чакаў скрадзеных дзяцей, куды іх адносілі эльфы, і ў выніку прыдумаў пачварную, магічна-тэхнагенную цывілізацыю, дзе футурыстычныя машыны суіснавалі з беднасцю, брудам, сацыяльнай няроўнасцю і рэлігійным цемрашальствам.

Спасылкі
--------

* Поўны тэкст кнігі (русск)

| ⛭Фэнтэзі |
| --- |
| Паджанры | 
* Эпічнае
* Квэставае
* Лірычные
* Гістарычные
* Тэхнафэнтэзі
* Гумарыстычнае
* Цёмнае
* New Weird
* Меч і магія
* Меч і планета
* Манапанк
* Парамагія
* Гарадское

 |
| Сусветы фэнтэзі | 
* Арда
* Амбер
* Забытыя каралеўствы
* Крын
* Невендаар
* Плоскі свет
* Упарадкаванае
* Хабарыйскі сусвет
* Нарнія
* Земнамор’е
* Торн
* Алагезія
* Анкарыя
* Вестэрас
* Рапгар
* Нью-Кробюзан
* Сармантазара

 |
| Расы | 
* Людзі
* Эльфы
* Гномы
* Оркі
* Хобіты
* Драконы
* Феі
* Дроў
* Гобліны
* Свірфнібліны
* Тытаны
* Тыфлінгі
* Генасі
* Гаргулы
* Драканіды
* Дэвы
* Юань-ці
* Аазімары
* Нагі
* Морлакі
* Огры
* Дану
* Яшчаралюдзі
* Туатаны
* Паўэльфы
* Кедэры
* Паўоркі
* Данмеры
* Альтмеры
* Дрэнеі
* Начныя эльфы
* Эльфы крыві

 |
| Кнігі, серыі | 
* Уладар Пярсцёнкаў
* Хронікі Нарніі
* Хронікі Мяшанкі
* Вядзьмар
* Сага пра Элрыка
* Хронікі Корума
* Дачка жалезнага дракона
* Сага пра кап’ё
* Вакзал страчаных сноў
* Гарменгаст
* Сага аб Дзірце

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | LibraryThing · OCLC |
**Перасяці́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Камарынскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Перасяцінец.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Камарынскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Сцепаноўскага (Новастэфаноўскага) сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Annuario Pontificio** (італ.:  «Пантыфікальны Штогоднік») — статыстычны штогоднік, які выдаецца ў Ватыкане на італьянскай мове з 1912 года царкоўнымі ўладамі Рымска-Каталіцкай Царквы. Annuario Pontificio змяшчае спіс і падрабязную інфармацыю пра ўсіх афіцыйный асоб і тэрытарыяльныя установы Рымска-Каталіцкай Царквы. Annuario Pontificio публікуе падрабязную статыстыку пра кожную адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку за мінулы год. У статыстыцы ўказваецца назва адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі Рымска-Каталіцкай Царквы, ардынарый гэтай царкоўнай структуры, яе афіцыйны адрас і кантактныя даныя, а таксама іншая разнастайная статыстыка, якая тычыцца колькасці духавенства, маснаства і колькасці вернікаў.

Гісторыя
--------

Падобныя статыстычныя даведнікі пад назвай «*Informazioni per l’Anno..»..* нерэгулярна выдаваліся Ватыканам з 1716 па 1859 гг. У 1851 годзе Ватыкан стаў выдаваць даведнік «*Gerarchia di Santa Chiesa Cattolica Apostolica Romana e di ogni rito, con notizie storiche»* з гістарычнымі данымі. У 1860 годзе гэты даведнік стаў звацца «**Annuario Pontificio**». У 1870 годзе выданне Annuario Pontificio перастала выдавацца. У 1872 годзе прыватная друкарня «Tipografia dei fratelli Monaldi» стала неафіцыйна выдаваць статыстычны даведнік «*Gerarchia cattolica e la Corte Pontificia per l’anno*». У 1885 годзе Ватыканская друкарня «*Tipografia Vaticana*» стала выдаваць напаўафіцыйныя статыстычныя даведнікі. З 1899 па 1904 гг. гэтыя даведнікі сталі звацца афіцыйным статыстычным выданнем Ватыкана. У 1904 годзе актам Acta Sanctae Sedis гэтыя даведнікі канчаткова абвешчаны афіцыйным выданнем Святога Прастола. У 1912 годзе гэты штогоднік стаў назвацца «Annuario Pontificio». З 1912 па 1924 гг. ён складаўся толькі са спісы службовых асоб і кароткіх нататкаў пра Ватыканскія кангрэгацыі. З 1940 года Annuario Pontificio выдаецца штогод ватыканскім выдавецтвам «Libreria Editrice Vaticana» і змяшчае падрабязную інфармацыю пра структуры Рымска-Каталіцкай Царквы.

Літаратура
----------

* Annuario Pontificio 2009, Vatican City: Vatican Publishing House, 2009, pp. 2484, ISBN 978-88-209-8191-4

Спасылкі
--------

* Каталог выдавецтва «Libreria Editrice Vaticana»(недаступная спасылка)
**«Дацкія грошы»** альбо **данегельд** (стар.-англ.: danegeld) — пазямельны падатак у сярэднявечнай Англіі, уведзены ў 991 годзе дзеля выплаты выкупу дацкім вікінгамі. Першапачаткова спагнанне «дацкіх грошай» было надзвычайнай мерай, аднак напачатку XI стагоддзя гэты плацёж набыў характар усеагульнага падатку дзеля фінансавання арганізацыі абароны краіны. Пасля нармандскага заваявання Англіі практыка збору «дацкіх грошай» была захавана і стала рэгулярнай. У другой палове XII стагоддзя спагнанне падатку стала эпізадычнай з’явай, а пасля 1194 года спынілася. «Дацкія грошы» лічацца першым прамым падаткам на Брытанскіх астравах і адным з першых у Еўропе.

Літаратура
----------

* Jansson, Sven B. 1980. Runstenar. Stockholm: STF. ISBN 91-7156-015-7

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780040055 |
**Тру́тнаў** (чэшск.: Trutnov, ням.: Trautenau) — горад у Кралавеградзецкім краі Чэхіі, на рацэ Упе, ля падножжа горнага масіва Крконашы. Насельніцтва 30,9 тыс. жых. (2012).

Асноўная галіна прамысловасці горада — тэкстыльная (галоўным чынам, ільняная). Вытворчасць вырабаў са шкла.

Гісторыя
--------

Упершыню згадваецца каля 1260, под сучаснай назвай (першапачаткова — у нямецкім варыянце) — з 1301. З канца XIV стагоддзя знаходзіўся ва ўладанні багемскай каралевы. Вытрымаў усе варожыя атакі; быў узяты толькі Янам Жыжкам у час Гусіцкіх войнаў у 1421 і двойчы (у 1642 і ў 1647) асаджваўся шведамі на працягу Трыццацігадовай вайны. Індустрыялізацыя горада пачалася ў XIX стагоддзі. У 1823 былі створаны палатняная мануфактура і шаўкаткацккая фабрыка. Да 1945 асноўнае насельніцтва горада складалі немцы, у цяперашні час — чэхі.

Славутасці
----------

З архітэктурных помнікаў вартыя ўвагі: адзінаццаціметровая калона ў стылі барока, размешчаная на цэнтральнай плошчы горада; касцёл Нараджэння Дзевы Марыі з 64-метровай вежай і вялізнай крыптай, якая цяпер з'яўляецца канцэртнай залай; скульптурная група, якая адлюстроўвае Яна Непамуцкага і Святое Сямейства.

Паблізу Трутнава — вядомы курорт Янске Лазне.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Трутнаў
* Афіцыйны сайт горада Архівавана 11 снежня 2010. (чэшск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4106925-0 · LCCN: n85308314 · NKC: ge131132 · VIAF: 152518964 |
**Aphananthe aspera** — дрэва, від кветкавых раслін роду Aphananthe.

Арэал
-----

Расце на схілах і стромкіх берагах на вышынях паміж 100 і 1600 метраў. Расце у правінцыях Аньхой, Фуцзянь, Гуандун, Гуансі, Гуйчжоу, Хубэй, Хунань, Цзянсу, Цзянсі, Шэньсі, Шаньдун, Шаньсі, Сычуань, Юньнань, Чжэцзян Кітая і Тайваня. Ён таксама сустракаецца ў Японіі, Карэі і В'етнаме.

Выкарыстанне
------------

Выкарыстоўваецца як дэкаратыўная расліна ў класічных кітайскіх садах. *Aphananthe aspera* — гэта крыніца валокнаў і драўніны, выкарыстоўваецца для вырабу паперы. Лісце, сабранае восенню, выкарыстоўваюць як дробную наждачную паперу для паліроўкі драўніны і аналагічных матэрыялаў.. Са згаданых крыніц незразумела, што дае эфект наждачнай паперы: шурпатасць лісця ці ўтрыманне ў ім абразіўных фіталітаў.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  eflora, 2009
4. ↑  Anon, Nature, August 7 1884, pp 337-338
5. ↑
6. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 19 ліпеня 2017. Праверана 20 чэрвеня 2017.
Сонечнае цунамі
**Хваля Мортана** (англ.: Moreton wave) — «сонечнае цунамі», ударная хваля, якая распаўсюджваецца ў сонечнай кароне з хуткасцю 500-1500 км/с, назіраецца ў асноўным у спектральнай лініі Hα і бачная ў выглядзе дугі, якая рухаецца.

Названая ў гонар амерыканскага астранома Гейла Мортана, які заўважыў яе ў 1959 годзе, працуючы ў сонечнай і астрафізічнай лабараторыі *Lockheed Martin* у горадзе Бербанк (Каліфорнія), шляхам аналізу паслядоўных фатаграфій, зробленых у спектральных лініях альфа-пераходу Балмера.

У 1995 годзе SOHO выявіў іншы від падобных хваль у далёкай ультрафіялетавай частцы спектру і зрабіў назіранні хвалі Мортана, якая рухаецца на вышыні 100 тыс. км. з хуткасцю 250 км/с у лютым 2009 года.

| ⛭Сонца |
| --- |
| Структура | 
* Ядро
* Зона прамяністага пераносу
* Канвекцыйная зона

 | Picture of the Sun on June 7, 1992 (NASA) |
| Атмасфера | 
* Фотасфера
* Храмасфера
* Сонечная карона

 |
| Пашыраная структура | 
* Геліясфера
	+ Геліясферны токавы слой
	+ Мяжа ўдарнай хвалі
* Геліясферная мантыя
* Геліяпаўза
* Галоўная ўдарная хваля

 |
| З'явы на Сонцы | 
* Сонечнае зацьменне
* Сонечная актыўнасць
	+ Сонечныя плямы
	+ Сонечныя ўспышкі
	+ Каранальныя выкіды масы
* Сонечная радыяцыя
	+ Варыяцыі сонечнага выпраменьвання
* Каранальныя дзіркі
* Каранальныя петлі
* Факелы
* Гранулы
* Флокулы
* Пратуберанцы і валокны
* Спікулы
* Супергрануляцыя
* Сонечны вецер
* Хваля Мортана

 |
| Звязаныя тэмы | 
* Сонечная сістэма
* Сонечнае дынама

 |
| **Спектральны клас** G2 |
Друшляк
**Друшляк** (ад ням.: durchschlagen - *прабіваць наскрозь*) — прадмет кухоннай справы ў выглядзе маленькага рондаля або каўша з адтулінамі на дне (а часам і па баках). 

Друшляк шырока выкарыстоўваецца на кухні пры падрыхтоўцы страў. Ён прызначаны для аддзялення вадкасці ад цвёрдых рэчываў, напрыклад, пасля варэння макаронаў, круп, бульбы і інш. Таксама друшляк выкарыстоўваецца для мыцця і прамывання ягад, грыбоў, дробнай садавіны і агародніны, а таксама аддзялення тварогавай сыроваткі.

Часцей за ўсё друшляк вырабляюць з лёгкага металу, напрыклад, алюмінія. Таксама ёсць стальныя друшлякі, пакрытыя эмаллю, і друшлякі з нержавеючай сталі. Часам выкарыстоўваецца і пластмаса, але такія друшлякі не рэкамендуецца ўжываць для працэджвання гарачай прадукцыі.

Часта друшлякі вырабляюцца з адной доўгай ножкай або двума кароткімі вушкамі, размешчанымі на процілеглых баках.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С.427

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Друшляк на Вікісховішчы |
Электрычная станцыя
**Электрычная станцыя**, **электрастанцыя** — прадпрыемства па выпрацоўцы электрычнай энергіі.

Найбольш электраэнергіі ў свеце атрымоўваюць на цеплавых электрычных станцыях, якія выкарыстоўваюць энергію згарання арганічнага паліва. Таксама значную колькасць электрычнай энергіі атрымоўваюць на цеплавых электрычных станцыях, якія выкарыстоўваюць энергію дзялення ядзер цяжкіх элементаў — атамныя электрычныя станцыі (АЭС) і на гідраэлектрастанцыях. У апошні час усё больш распаўсюджваюцца альтэрнатыўныя спосабы атрымання электраэнергіі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119505933 · GND: 4032728-0 · LCCN: sh85041889 · Microsoft: 4311470 · NDL: 00563023 · NKC: ph114462 |

 |
**Дацкая Вест-Індская кампанія**, або **Дацкая Вест-Індская і Гвінейская кампанія** (дацк.: Vestindisk kompagni, Det Vestindisk-Guineiske kompagni) — кампанія, якая займалася эксплуатацыяй і гандлем з дацкімі калоніямі ў Вест-Індыі. Існавала з 1625 па 1754 год.

Кампанія фактычна заснавана ў 1625 годзе, калі галандзец Ян дэ Вілем атрымаў ад дацкага караля ў Капенгагене ліцэнзію на гандаль з Вест-Індыяй, Бразіліяй, Віргініяй і Гвінеяй. 11 сакавіка 1671 года кампанія атрымала каралеўскі прывілей і стала звацца Дацкай Вест-Індскай кампаніяй (з 30 жніўня 1680 года — Дацкай Вест-Індскай і Гвінейскай кампаніяй).

У сферу дзейнасці кампаніі ўваходзіла Дацкая Вест-Індыя — астравы Сент-Томас, Сент-Джон і Сент-Круа ў Карыбскім моры. Астравы пазней былі каланізаваны датчанамі, Сэнт-Томас у 1672 годзе, Сэнт-Джон у 1718 годзе, Сэнт-Круа ў 1733 годзе. Кампанія арганізавана як акцыянернае таварыства, штаб-кватэра знаходзілася ў Капенгагене.

У XVII — пачатку XVIII ст. кампанія квітнела, вяла трохвугольны гандаль — пастаўляла рабоў з Афрыкі і атрымлівала меласу і ром у Вест-Індыі. Кампанія займалася усімі справамі дацкіх вест-індскіх калоній да 1754 года, калі ўрад выкупіў усе акцыі кампаніі і фармальна скасаваў яе, а астравы перайшлі пад нагляд Даходнай Палаты.

Зноскі
------

1. ↑  Hugh Thomas, *The Slave Trade*, 1997, Phoenix edition, London 2006, side 172 og 188.

| ⛭Каланіяльныя кампаніі |
| --- |
| Брытанскія  | 
* Маскоўская
* Турэцкая
* Паўночнага мора
* Ост-Індская
* Вірджынская і Плімуцкая
* Афрыканская
* Гудзонава заліва

 |
| Галандскія  | 
* Ост-Індская
* Вест-Індская
* Грэнландская

 |
| Дацкія  | 
* Ост-Індская
* Вест-Індская
* Азіяцкая

 |
| Шведскія  | 
* Паўднёвая
* Ост-Індская
* Вест-Індская
* Афрыканская

 |
| Іншыя | 
* Партугальская Ост-Індская
* Остэндская
* Французская Ост-Індская
* Новай Францыі
* Кампанія Шатландыі

 |
| Познія (XIX стагоддзе) | 
* Расійска-амерыканская
* Паўночна-Заходняя
* Нігерская
* Паўднёва-Афрыканская
* Паўночнага Барнэа
* Новагвінейская
* Джалуіцкая

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 125918153 |
Венецыянскі заліў на карце
**Венецыянскі заліў** (італ.: Golfo di Venezia, харв.: Beneški zaliv) — заліў у паўночнай частцы Адрыятычнага мора паміж дэльтай ракі По ў паўночнай Італіі і паўвостравам Істрыя ў Харватыі. Абмывае берагі Італіі, Славеніі і Харватыі.

Геаграфія
---------

Сярэдняя глыбіня заліва 34 метра. У яго ўпадаюць рэкі Таглімента, Піяў, Адыджэ і Брэнт.

Галоўнымі гарадамі, якія ляжаць на ўзбярэжжы заліва, з'яўляюцца Венецыя, Трыест, Чыёджыя і Пула.

Гісторыя
--------

Венецыянскі заліў, верагодна, атрымаў сваю назву з таго часу, калі Венецыянская рэспубліка атачала большую частку паўночнага Адрыятычнага мора.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.4, Мн. 1997, С.86
**Венералогія** — галіна медыцыны, якая вывучае інфекцыйныя хваробы, якія перадаюцца ў асноўным палавым шляхам, венерычныя хваробы.

Гісторыя
--------

У асобную дысцыпліну з агульнай медыцыны венералогія вылучылася ў канцы 15 стагоддзя, Калі ў Еўропе пачалася пандэмія сіфілісу. Працяглы час сіфіліс і ганарэя лічыліся адным захворваннем, што тлумачыцца недастатковасцю ведаў пра узбуджальнікаў сіфілісу і ганарэі і памылкай англійскага навукоўца канца 18 ст. Дж. Хантэра, які прышчапіў сабе гной ад хворага ганарэяй, які пакутаваў, верагодна, адначасова і ад сіфілісу; на месцы прышчэпкі ўтварылася першасная сіфілома. У 1-й палове 19 ст. сфармавалася французская школа венеролагаў, заснавальнікам якой стаў французскі ўрач Ф. Рыкор. У 1838 годзе для доказу адрознення гэтых хвароб Рыкор правёў доследы на людзях, штучна заразіўшы 600 чалавек сіфілісам і 800 ганарэяй. Пры гэтым Рыкор дапусціў шэраг грубых памылак, сцвярджаючы, напрыклад, што другасныя праявы сіфілісу не заразлівыя, аб'яднаў шанкр мяккі і цвёрды шанкр у адно захворванне. У 1879 заснавальнік брэслаўскай школы венеролагаў А. Нейсер адкрыў ўзбуджальніка ганарэі - ганокок, канчаткова абгрунтаваў самастойнасць гэтага захворвання.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4078768-0 · Microsoft: 2779437838 · NKC: ph127022 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шыла (значэнні).
**Мікола (Мікалай Язэпавіч) Шыла** (1888, мяст. Смаргонь, цяпер райцэнтр Гродзенскай вобл. паводле іншых звестак, Бакшты, цяпер Іўеўскі раён Гродзенскай вобл. — 6 красавіка 1948, Браўншвайг, Германія) — беларускі грамадскі і культурны дзеяч, журналіст, рэдактар.

Біяграфія
---------

Скончыў Маладзечанскую настаўніцкую семінарыю. Падчас вучобы ўдзельнічаў у нелегальным з'ездзе вучняў настаўніцкіх семінарыяў Беларусі, за рэвалюцыйную дзейнасць быў асуджаны ў 1906 і да 1908 адбываў пакаранне ў Мінскай турме. Як сябра БСГ двойчы абіраўся ў яе ЦК. З 1909 супрацоўнічаў з газетай «Наша ніва». Удзельнічаў у рабоце Беларускага музычна-драматычнага гуртка ў Вільні. Падчас вучобы ў Пецярбургу сябра Пецярбургскага таварыства студэнтаў-беларусаў, прымаў удзел у яго культурна-грамадскай рабоце: спяваў у хоры, выступаў у спектаклях, танцаваў, у тым ліку ў трупе І. Буйніцкага. У кастрычніку 1917 дэлегат III з'езда БСГ у Мінску. Удзельнічаў у Першым Усебеларускім з'ездзе (1917). У 1918 сябар Рады БНР. У 1918—1919 настаўнічаў у Будслаўскай беларускай гімназіі. З 1921 зноў у Вільні, удзельнік беларускага руху. Член Беларускага нацыянальнага камітэта. Рэдагаваў газету «Змаганьне» (28.10.1923-31.01.1924), «Голас Беларуса» (14.02.-19.04.1924). Як «зіц-рэдактар» беларускай перыёдыкі шматразова арыштоўваўся польскай адміністрацыяй, сядзеў у Лукішскім астрозе. У 1939 пасля прыходу Чырвонай арміі ў Заходнюю Беларусь, працаваў у рэдакцыі (разам з Максімам Танкам і Натальяй Арсеньевай) у вілейскай абласной газеце "Вілейская праўда" (пазней перайменавана ў "Сялянскую газету"). Падчас Другой сусветнай сусветнай вайны працаваў на культурна-асветнай ніве. Удзельнічаў у Другім Усебеларускім кангрэсе. З 1944 жыў у Германіі. Быў адным з рэдактараў часопіса беларускай эміграцыі «Шляхам жыцця». Пакінуў успаміны, у тым ліку пра А. Гаруна, Я. Купалу, Б. Эпімах-Шыпілу і інш.

Творы
-----

* А што далей? (Кароткі нарыс узаемаадносінаў сярод беларускай эміграцыі). — Браўншвайг, 1948. — 20 с.; [Выд. 2]. — Лёндан: [выдавецтва Хрысьціянскага Аб'еднаньня Беларускіх Работнікаў у Вялікай Брытаніі], 1948. — 16 с.
* Мае сустрэчы / М. Ш. // Шляхам Жыцьця. — 1947. — № 8 (20). — 31 жніўня. — С. 13—15.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2005.
* *Жук-Грышкевіч В.* 25-га сакавіка. Успаміны зь Менску, Будслава, Вільні, Прагі, савецкай турмы. — Таронта, 1978.
* Памёр М. Шыла // Бацькаўшчына. — 1948. — № 12 (15). — 18 красавіка. — С. 4.
* *Хацяновіч А.* Дзе крыжуюцца шляхі// Наша ніва. — № 9(106) −1998, 11 траўня.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 130136 |
Хвалі Мартэно
**Хвалі Мартэно**, **электрафон** (фр.: Ondes Martenot) — монафанічны электронны музычны інструмент, з 7-актаўнай клавіятурай фартэпіяннага тыпу, а таксама ніткай з кольцам, які апранаецца на паказальны палец правай рукі.

У левай частцы інструмента размешчана кнопка, якая грае ролю смычка. Для атрымання гуку музыканту неабходна націснуць клавішу на клавіятуры альбо нацягнуць нітку да адпаведнай пазіцыі і націснуць левую кнопку. Сіла націску на яе кіруе атакай і гучнасцю. Побач ёсць пераключальнік рэжымаў кіравання (пры дапамозе клавіятуры або ніткі) і пераключальнікі тэмбру.

Сканструяваны ў 1920-х гадах у Францыі Морысам Мартэно.

Аліўе Месіян напісаў «Нявыдадзеныя лісткі» для хваль Мартэно і фартэпіяна, дзе хвалі Мартэно выкарыстоўваюцца як падгалосак вядучаму інструменту - фартэпіяна.

Спасылкі
--------

* Christine Ott — ondes Martenot composer homepage
* Thomas Bloch — ondes Martenot concertist homepage
Пропаліс
**Про́паліс** (грэч. πρόπολις); **пчаліны клей, вуза** — прадукт апрацоўкі пчоламі смалістых рэчываў, якія яны збіраюць з пупышак, лісця, галінак, кары лісцевых і хвойных дрэў, кустоў, траў і дастаюць з абалонкі зерняў пылку.

Мае зеленаваты або карычневы колер, часам з чырванаватым або жаўтаватым адценнем. У пропалісе 50—55 % раслінных смол, каля 30 % воску, да 15 % эфірных алеяў. Акрамя гэтага, у яго склад уваходзяць розныя мікраэлементы, вугляводы і інш. Пчолы выкарыстоўваюць пропаліс для абсталявання гнязда, падтрымання ў ім належных санітарных умоў, рэгулявання вентыляцыі, памяншэння лятка, замуроўвання шчылін. 

Асноўная якасць пропалісу — яго высокае антымікробнае дзеянне. Таму ён выкарыстоўваецца ў медыцыне для лячэння скурных, туберкулёзных захворванняў і захворванняў верхніх дыхальных шляхоў, грыбковых і запаленчых захворванняў слізістай абалонкі рота і інш. Працяглае захоўванне пропалісу нязначна змяняе яго хімічны састаў, не парушаючы антымікробных уласцівасцей.

Пропаліс здабываюць, саскрабаючы яго са сценак вулляў, брускоў рамак, сталяніц, анучы. Захоўваюць у цёмным памяшканні.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя сельскага гаспадара — Мн.: БелЭн, 1993.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 40. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4 (Т. 13).

Спасылкі
--------

* Прополис Архівавана 17 жніўня 2014. // Вялікая савецкая энцыклапедыя  (руск.)
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пропаліс

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11940219n · GND: 4047488-4 · LCCN: sh85107536 · Microsoft: 2780488879 · NKC: ph124649 |
**Венерн** (шведск.: Vänern) — возера ў паўднёвай частцы Швецыі ў рэгіёне Гёталанд на тэрыторыі трох правінцый — Дальсланда, Вермланда і Вестэргетланда.

Венерн — найбуйнейшае возера Швецыі і трэцяе па плошчы ў Еўропе пасля Ладажскага і Анежскага азёр. Плошча паверхні 5650 км², аб'ём вады 153 км³, даўжыня каля 140 км, максімальная шырыня каля 80 км, сярэдняя глыбіня 27 м, найбольшая глыбіня 106 м, вышыня над узроўнем мора 44 м. Плошча вадазборнага басейна каля 46,8 тыс. км². Берагі возера пераважна нізкія. Ледастаў на Венерне — са снежня да красавіка, няўстойлівы. На возеры шмат астравоў.

У возера ўпадаюць больш за 30 рэк (буйнейшая з іх Клар-Эльвен) і выцякае Гёта-Эльв.

Літаратура
----------

* *Венерн (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Венерн

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85142048 · LIBRIS: 162805 · VIAF: 316748189 |
**Швейная прамысловасць** — галіна лёгкай прамысловасці, прадпрыемствы якой займаюцца пашывам верхняга адзення (мужчынскага, жаночага, дзіцячага), бялізны, прадметаў жаночага туалету, галаўных убораў, вырабаў тэхнічнага прызначэння. У сваім размяшчэнні арыентуецца на працоўныя рэсурсы і раёны спажывання прадукцыі (буйныя гарады), з'яўляецца адной з пашыраных галін прамысловасці.

Найбольш развітую швейную прамысловасць маюць ЗША, Японія, Вялікабрытанія, Францыя, Кітай, Італія, Германія, Расія і інш.

Беларусь
--------

Пашыў швейных вырабаў на Беларусі пачаўся ў 17 ст. але пераважала саматужная вытворчасць, асабліва на вёсцы. Толькі ў гарадах, такіх як Мінск, Віцебск, Гомель і інш. існавалі невялікія майстэрні па пашыве швейных вырабаў. Буйная швейная прамысловасць на Беларусі пачала стварацца ў 1930-я гг. калі былі пабудаваны буйныя прадпрыемствы: фабрыкі «Сцяг індустрыялізацыі» ў Віцебску, імя Крупскай у Мінску, імя Валадарскага ў Магілёве, «Камітэрн» у Гомелі і інш.

На 2003 на Беларусі дзейнічала больш за 250 прадпрыемстваў швейнай прамысловасці. Сярод іх ёсць буйныя прадпрыемствы, якія спецыялізуюцца на пэўных швейных вырабах, напрыклад, «Камінтэрн» у Гомелі, «Сцяг індустрыялізацыі» ў Віцебску, «Мілавіца» і «Прагрэс» у Мінску, «Калінка» ў Салігорску, «Эліз» у Дзяржынску, «Вяснянка» ў Магілёве, Бабруйская фабрыка мастацкіх вырабаў, Магілёўская фабрыка мастацкіх вырабаў і інш. Швейныя вырабы выпускаюць таксама некаторыя раённыя камбінаты кааператыўнай прам-сці, швейныя майстэрні ў месцах зняволення, асобныя індывідуальныя прадпрыемствы. Дзейнічаюць сумесныя прадпрыемствы («Джэрсі» ў Брэсце, «Гартэн» у Баранавічах і інш.).

На долю швейнай прамысловасці на Беларусі ў 2001 прыпадала 1,5 % выпуску ўсёй прамысловай прадукцыі, 1 % асноўных вытворчых фондаў і 5,2 % прамыслова-вытворчага персаналу, 33,9 % усяго прыбытку, атрыманага лёгкай прамысловасцю; рэнтабельнасць вытворчасці склала 11,1 %.

Частка швейных вырабаў ідзе на экспарт. У 2001 годзе экспарт верхняга жаночага адзення склаў 62,9 млн дол. у т.л. ў Расію 21,2 млн, у ЗША 14,6 млн, у Германію 7,1 млн, на Віргінскія астравы 6,9 млн, у Нідэрланды 5,3 млн; іншага жаночага адзення — 36,6 млн дол. у т.л. ў ЗША 14,3 млн, у Германію 9,4 млн, у Нідэрланды 5,4 млн, у Расію 3,6 млн дол.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
**«Вестник Народного комиссариата просвещения»** — часопіс, орган Наркамата асветы БССР. Выдаваўся з кастрычніка 1921 да лістапада 1922 гг. у Менску на рускай мове, меў асобны аддзел на беларускай мове. У 1921 г. надрукаваны 2 нумары, у 1922 г. выходзіў штомесяц або раз у 2 месяцы здвоенымі нумарамі. Асвятляў пытанні ліквідацыі непісьменнасці, правядзення школьнай рэформы, развіцця асветы, вышэйшай школы, беларускай культуры, гісторыі, літаратуры, мовы. Надрукаваны артыкулы У. Пічэты «*Навейшая гісторыя Беларусі ў замежнай гісторыка-палітычнай літаратуры*» (1921, № 1), «*Новыя работы па гісторыі Беларусі*» (1921, № 2, 1922, № 1 — 4), «*Менскае таварыства гісторыі і старажытнасцей*» (1921, № 2), «*М.Багдановіч як гісторык беларускага адраджэння*» (1922, № 5, 6), У.Ігнатоўскага «*Наркамат асветы Беларусі і беларуская культура*» (1921, № 1), «*Беларускае культурна-нацыянальнае пытанне ў БССР*» (1922, № 2 — 4), Я. Коласа «*Цені прошлага*» (1922, № 1 – 6), З. Бядулі «*Батлейка*» (1922, № № 3 – 4) і «Беларускі тэатр» (1922, № 5 – 6), рэцэнзія Я.Карскага на працу М. Янчука «*Нарысы па гісторыі беларускай літаратуры. Старадаўні перыяд*» (1922, № 9 – 10).

Літаратуры
----------

* Грамовіч, У.У. «Вестник Народного комиссариата просвещения» / У.У.Грамовіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 2. Беліцк — Гімн / БелЭн; Рэдкал.: Б.І.Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э.Э.Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. — 537 с.: іл. – С. 253. — ISBN 5-85700-142-0.
Швейная машына «Singer»
**Швейная машына** (у побыце **швейная машынка**) — тэхнічнае абсталяванне для злучэння і аздаблення матэрыялаў метадам шыцця. Швейныя машыны прымяняюцца ў швейнай, трыкатажнай, абутковай і іншых галінах лёгкай прамысловасці, а таксама ў побыце.

Швейныя машыны выпускаюцца з ручным, нажным і электрычным прывадам.

Фарміраванне сцежкі швейнай машынкай чоўнавага шыўка
Швейная машына дазваляе злучаць у хатніх умовах дэталі з тканіны нітачнай строчкай, весці іх аддзелку і ўпрыгожванне, прышываць гузікі, абкідваць петлі і г. д. Швейныя машыны бываюць 3 класаў. На швейнай машыне класа 2М можна сшываць дэталі адзення адналінейнай чаўночнай строчкай, замацоўваць строчкі ў пачатку і ў канцы шва, шыць вырабы паралельнымі строчкамі, прышываць карункі або тасьму да вырабаў, падшываць краі вырабаў запашывачным швом, прышываць аплікацыі, цыраваць, вышываць. На швейнай машыне класа 132 дадаткова можна абкідваць петлі, прышываць гузікі, рабіць гладзевую строчку, рэльефную строчку, абкідваць краі і сшываць устык зігзагападобнай строчкай. На швейнай машыне класа 142 можна выконваць вышэй пералічаныя работы, а таксама спецыяльныя і дэкаратыўныя строчкі.

Фастрыгава́льная машына — від швейных машын для часовага змацавання дэталяў швейных вырабаў. Утварае ланцуговыя строчкі (з даўжынёй шыўка да 9 мм), якія лёгка распускаюцца. Выпускаюцца спецыялізаваныя фастрыгавальныя машыны: для абкідання борта, для фастрыгавання (наметкі) парусіны і інш.

Важнае значэнне мае наладка швейнай машыны перад эксплуатацыяй (рэгуляванне велічыні шыўкоў, ціску націскной лапкі, нацяжэнне верхняй і ніжняй нітак, вышыні зубцоў рухавіка тканіны пад іголкавай пласцінкай), а таксама своечасовая змазка яе працуючых вузлоў.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Швейная машына

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4135461-8 · LCCN: sh85120545 · NDL: 00567720 · NKC: ph127800 |
**Пратапанк** — тэрмін, якім абазначаецца цэлы шэраг выканаўцаў з 1950-х па 1970-я гады, якія так ці інакш апярэдзілі ў сваіх творах панк-рок, які з’явіўся ў 1974 годзе. Фактычна протапанк не з’яўляецца жанрам рок-музыкі ў поўным сэнсе гэтага слова, бо розныя яго прадстаўнікі могуць значна адрознівацца ў музычным плане.

На працягу ўсіх трох дзесяцігоддзяў значная частка протапанку была прадстаўлена рок-н-рольнымі выканаўцамі. Велізарную ролю ў развіцці протапанку ў 1960-я гады сыграў гаражны рок[en]. У 1970-я значная частка прота-панкавых артыстаў належала да такіх жанраў, як глэм-рок, паб-рок[en], краўт-рок.

Зноскі
------

1. ↑  Will Success Spoil The Frut? by Dave Marsh, Creem magazine, May 1971 Архівавана 23 чэрвеня 2003 года. (англ.)

Спасылкі
--------
**Медрэсэ Баракхан** (узб.: Barakhan Madrasah) — рэлігійны комплекс у Ташкенце. Быў сфармаваны на працягу XVI стагоддзя з будынкаў, якія былі пабудаваныя ў розны час. Комплекс складаецца з маўзалею і ханакі.

Маўзалей быў пабудаваны першым, ён знаходзіцца ва ўсходняй частцы сенняшняга комплексу.

Другім быў двухкупальны маўзалей — ханака, пабудаваны ў 1530 годзе ў гонар кіраўніка Ташкента Суюнчходжа-хан. У сярэдзіне XVI-га стагоддзя, комплекс, перабудаваны ў медрэсэ, быў названы па імя кіраўніка таго часу, Наўруз Ахмед-хана, па мянушцы Баракхан. Мастацкае афармленне партала медрэсэ Баракхан не характэрна для Ташкента. Яго скляпенне выкананы ў выглядзе нішы — калаб-коры; тымпаны і апоры ўпрыгожаны разьбянымі цаглінамі і рознай мазаікай. Імя майстра, які аднавіў колаб-коры у 1955-63 гг. — Уста Шырын Мурадаў.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
*

Спасылкі
--------

Медрэсэ Баракхан
**«Вестник комитета Западного фронта Всероссийского земского союза»** — штодзённая газета. Выдавалася з 1916 да 10(23) студзеня 1918 гг. у Мінску на рускай мове. Распаўсюджвалася сярод служачых мясцовых органаў Усерасійскага земскага саюза. Узнімала праблемы забеспячэння франтавікоў харчаваннем, прадметамі штодзённага ўжытку, медыцынскай дапамогай. Рэдакцыя выступала за беспартыйнасць у працы па абслугоўванні фронту, процістаяла спробам ператварыць газету ў інструмент палітычнай барацьбы (артыкул «Ці патрэбна палітыка Земсаюзу ў бягучы момант», 1917, 28 кастрычніка). У сувязі з рэарганізацыяй камітэта Земсаюза пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 г. газеты з 17(30) лістапада 1917 г. называлася «Известия комитета объединенных работников Земсоюза и Западногоо фронта», з 19 снежня 1917 г. — «Известия комитета объединенных работников и временного управления Земсоюза Западного фронта». У апошні склад рэдкалегіі ўваходзілі Я. Бейлін, Штэнберг, Толаў. Выданне спынена ў сувязі са скасаваннем камітэта Земсаюзу.

Літаратура
----------

* Сяменчык, М.Я. «Вестник Комитета Западного фронта Всероссийского земского союза» / М.Я.Сяменчык // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 2. Беліцк — Гімн / БелЭн; Рэдкал.: Б.І.Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э.Э.Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. — 537 с.: іл. – С. 253. — ISBN 5-85700-142-0.
Від на Шыльёнскі замак. Наваколлі Ньёна
**Швейцарская** ці **Ваацкая рыўера** — умоўная назва паласы прыбярэжных курортаў, размешчаных уздоўж паўночнага берага  Жэнеўскага возера на тэрыторыі кантона Во (паўднёвы бераг з Танонам належыць  Францыі). У вузкім сэнсе пад Рыўерай разумеюць толькі курорты на паўночным усходзе возера, на ўсход ад  Лазаны.

Альпы абараняюць яе ад халодных паўночных вятроў, таму мікраклімат носіць амаль субтрапічны характар і набярэжныя часта пасаджаны пальмамі, а навакольныя пагоракі аддадзены пад вінаграднікі. Тэрасныя вінаграднікі Лаво ўваходзяць у спіс аб'ектаў сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Швейцарыі. На возеры шмат вадаплаўных птушак (чайкі, нырцы, лебедзі, качкі).

Неафіцыйная сталіца швейцарскай Рыўеры — невялікае мястэчка Мантро ля ўсходняга ўзбярэжжа возера. Іншыя курорты — Вевэ,  Вільнёў, Лютры, Ньён, Верн’е; паміж імі размешчаны больш дробныя гарады і вёскі. Адносна недалёка знаходзяцца горналыжныя курорты — Вілар, Лезэн, Шамперы.
Сцыфоідныя медузы з атрада Rhizostomeae
**Меду́зы** — асобіны палавога пакалення кішачнаполасцевых жывёл, якія свабодна плаваюць.

Характэрны для сцыфоідных і многіх гідроідных. Некаторыя сцыфоідныя (стаўрамедузы) жывуць на дне, прымацаваныя да субстрату. Пашыраны ў морах, часам у прэсных водах. Медузы ўзнікаюць пры адпачкаванні ад прымацаваных да субстрату асобін бясполага пакалення — паліпаў. У некаторых гідроідных (трахіліды) і сцыфоідных чаргаванне пакаленняў страчана, медуза развіваецца з яйца.

Дыяметр ад некалькіх міліметраў да 2,3 м. Медузам уласціва гетэрапалярная радыяльна-восевая сіметрыя. Цела паўпразрыстае, у форме парасона або звона; па краях шчупальцы (даўжынёй да 30 м), у некаторых з жыгучымі клеткамі, і органы пачуццяў. Ротавая адтуліна ў сярэдзіне ніжняга боку парасона. Рухаюцца рэактыўным спосабам (выкідваюць ваду з поласці парасона). Кормяцца планктонам. Раздзельнаполыя. Палавыя прадукты выкідваюць у ваду, дзе яны апладняюцца і развіваюцца.

Літаратура
----------

* Медузы // БЭ ў 18 т. Т. 10. Мн. 2000.
Схема пабудовы французскага шчыта з суадносінамі шырыні да вышыні 7: 8, прынятая ў еўрапейскай геральдыцы
**Французскі шчыт** — адна з асноўных формаў геральдычнага шчыта, якая выкарыстоўваецца ў геральдыцы. Уяўляе сабой прамавугольнік з найбольшым завастрэннем у сярэдняй ніжняй частцы. Суадносіны шырыні і вышыні складаюць 8:9, суадносіны верхняга і ніжняга палёў па вертыкальнай восі роўныя 1.0:1.0. Ніжнія вуглы шчыта — акруглыя.

У параўнанні з іншымі геральдычнымі шчытамі мае найбольшую плошчу для запаўнення, таму што форма іншых шчытоў больш складаная. У сувязі з гэтым французскі шчыт выкарыстоўваецца часцей, чым іншыя шчыты. Структурна ўяўляюць сабою выяву галоўнай эмблемы на фоне шчыта французскага тыпу дзяржаўныя гербы Германіі, Чэхіі, Польшчы, Албаніі, Грэцыі, Румыніі, Расіі, а таксама герб былой Югаславіі.

Форма шчыта ў геральдыцы асаблівага значэння не мае, таму што адзін і той жа герб можа быць намаляваны ў рознай стылістычнай манеры з выкарыстаннем розных формаў шчыта і пры гэтым заставацца нязменным з геральдычнага пункта гледжання.

* Герб ГерманііГерб Германіі
* Герб ЧэхііГерб Чэхіі
* Герб ПольшчыГерб Польшчы
* Герб РасііГерб Расіі

Гісторыя
--------

Французскі шчыт быў тыповым для ўсіх гарадоў Расійскай імперыі XIX стагоддзя. Французскія шчыты засталіся ў гербаў Расійскай Федэрацыі і часткова Беларусі. Таксама гербы, якія выкарыстоўвалі французскі шчыт, былі ў гарадоў Усходняй Украіны ў XIX—XX стст. Цяпер для муніцыпальных і тэрытарыяльных гербаў Украіны па рэкамендацыях Украінскага геральдычнага таварыства замест французскага выкарыстоўваецца іспанскі шчыт, які выкарыстоўваўся ў гербах украінскіх гарадоў у ранні перыяд у XIV—XVII стст.

* Герб Масквы на французскім шчыцеГерб Масквы на французскім шчыце
* Герб Віцебскай губерні Расійскай імперыіГерб Віцебскай губерні Расійскай імперыі
* Сучасны герб Віцебскай вобласціСучасны герб Віцебскай вобласці
* Герб Кіева, перыяду Расійскай імперыі на французскім шчыцеГерб Кіева, перыяду Расійскай імперыі на французскім шчыце

Зноскі
------

1. ↑  Крыніца: Форма геральдычных шчытоў **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 2 снежня 2012. Праверана 14 верасня 2015.
2. ↑  Пётра Васілеўскі. Зорны кантэкст для «Пагоні», альбо дзяржаўны герб як візітоўка нацыі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Французскі шчыт
**Протаіерэй** — (ад грэч. πρωτος «першы» і грэч. Ἱερεύς «жрэц») — сан, які даецца асобе белага духавенства як узнагарода ў Рускай праваслаўнай царкве і іншых праваслаўных цэрквах. Існуе таксама ў Каталіцтве (Каталіцкая Царква Візантыйскага абраду, Усходняя Каталіцкая Царква).

Протаіерэй звычайна яўляецца настаяцелем храма, але можа быць і звычайным клірыкам. Пасвячэнне ў протаіерэя здзяйсняе архірэй праз чын хіратэсіі.

У Маскоўскім Патрыярхаце протаіерэйства даецца не раней чым праз 5 гадоў пасля ўзнагароджання нагрудным крыжам ці праз 10 гадоў пасля хіратоніі (пасвячэння ў Сакрамент Святарства) пры ўмове прызначэння на кіруючую пасаду. Ва ўрачыстай або афіцыйнай прамовы да протаіерэю прынята звяртацца «Ваша Высокапрападобнасць». У той жа час выкарыстанне эпітэта «вялебны» («высокапрападобный») у звароце да прадстаўніка духавенства яўляецца каталіцкай традыцыяй. Раней зварот да протаіерэю насіл форму «Ваше Высокоблагаславенне» і цяпер практычна не ўжываецца.

Пры набажэнствах (за выключэннем святой Літургіі) святары (іярэі, протаіерэі, іераманахі) — над падраснікам і расы апранаюць фелонь (шату) і епітрахіль.

Літаратура
----------

* Даль В. И. Толковый словарь живого великорусского языка. — М.: Рус. яз. 2000. — Т. 3. — С. 394. — ISBN 5-200-02794-2.
* Словник іншомовних слів, Київ, 1985. — с. 334, с. 690.

| ⛭Праваслаўны клір |
| --- |
| Святары | 

|  |  |
| --- | --- |
| Епіскапы | 
* Вікарый
* Епіскап (Архірэй)
* Архіепіскап
* Экзарх
* Мітрапаліт
* Патрыярх

 |
| Святары | 
* Іераманах
* Ігумен
* Архімандрыт
* Іерэй
* Прэсвітар
* Протаіерэй
* Протапрэсвітар

 |
| Дыяканы | 
* Дыякан
* Іерадыякан
* Протадыякан
* Архідыякан

 |

 |
| Царкоўныя служкі | 
* Алтарнік
* Іпадыякан
* Псаломшчык
* Дзяк
* Еклісіярх

 |
**«Весткі з Непала»** (руск.: Вести из Непала) — ранняе апавяданне расійскага пісьменніка Віктара Пялевіна, якое ўвайшло ў зборнікі «Сіні ліхтар» і «Жоўтая страла».

Змест
-----

Апавяданне пачынаецца з апісання звычайнай працоўнай раніцы Любачкі, інжынера па рацыяналізацыі ў тралейбусным парку. Яна скача з дзвярэй тралейбуса, які адпраўляецца, прама ў лужыну і ідзе на працу. Паступова ўкрадваюцца дэталі, якія прымушаюць сумнявацца ў рэалістычнасці дзеяння, а таксама нагнятаецца цяжкі настрой апавядання. Напрыклад, Любачка сустракае двух незнаёмцаў у начных кашулях, адзін з якіх на пытанне «Ці холадна ім?» адказвае, што ім усё гэта сніцца. На стале стаяць зробленыя з чэрапаў чары з прыліплымі да сценак чаінкамі. Затым над галавой Любачкі пралятае «перапончатакрылае стварэнне» памерам з вялікага сабаку. Потым у кішэні сваёй ватоўкі Любачка выяўляе памятку пра «шматаблічны Катманду», якая распавядае пра райскае жыццё ў Непале. У рэшце рэшт, падчас вытворчага сходу адкрываецца горкая ісціна — гэта першы дзень герояў апавядання пасля смерці ў парадыйным замагільным свеце, калі, паводле праваслаўнай дагматыцы, пачынаюцца так званыя паветраныя пакуты — героі адчуваюць прыкладна тое ж, што і пры жыцці. Апавяданне заканчваецца, як і пачынаецца, — магчыма, пад уплывам апавяданняў У. У. Набокава, аднаго з любімых пісьменнікаў Пялевіна. Чорная паласа на белай кофтачцы гераіні аказваецца следам ад пратэктара. Усвядоміўшы ўласную смерць, Любачка кідаецца да дзвярэй, але тыя аказваюцца дзвярыма тралейбуса, які адпраўляецца.

У апавяданні «Весткі з Непала» аўтар іранізуе над савецкай рэчаіснасцю, якая стала для герояў жахлівым сном, блізкім да пекла. З самага пачатку гаворыцца пра безвыходнасць становішча людзей у гэтым свеце. Ісціна пра тое, што героі знаходзяцца ўжо у іншым свеце, падаецца ў выглядзе палітінфармацыі вуснамі дыктара па радыё.

Публікацыя
----------

Апавяданне ўпершыню апублікавана ў складзе першага аўтарскага зборніка Пялевіна «Сіні ліхтар» (1991).

Зноскі
------

1. ↑  В. Пелевин. Синий фонарь. М.: Текст, 1991, стр. 125.
2. ↑  В. Пелевин. Желтая стрела. М.: Вагриус, 1998, стр. 171.
3. ↑  История русской литературы ХХ века. В 4 кн. Кн. 4. 1970-2000 годы под ред. Л. Ф. Алексеевой. М.: Высшая школа, 2008. — С. 79
4. 1 2  *Щучкина Т. В.* Циклическое единство малой прозы В. Пелевина (сборник рассказов «Синий фонарь») // Вестник Санкт-Петербургского университета. Язык и литература. 2009.
5. ↑  Радуга. 2001. — С. 132.

Літаратура
----------

* *Ивченко О. А.* Интертекстуальный анализ рассказа В. Пелевина «Вести из Непала» // Мова i культура. Т. 7. 2004.
Медбрат уводзіць пацыенту глюкозу праз нос (Англія, 1943 г.)
**Медыцынская сястра** (медсястра, даўней *міласэрная сястра*; м.р. медыцынскі брат, медбрат) — памочніца ўрача або фельчара, спецыяліст з сярэдняй медыцынскай адукацыяй.

Прафесія прадугледжвае наяўнасць ведаў: як аказваць першую медыка-санітарную дапамогу ў паліклініцы, амбулаторыі ці на даму, выконваць лячэбна-дыягнастычныя працэдуры і ажыццяўляць індывідуальны догляд, праводзіць рэабілітацыйныя і адаптацыйныя мерапрыемствы хранічным хворым, састарэлым і інвалідам, абследаваць пацыентаў падчас агульнай дыспансерызацыі. Медсёстры і фельчары могуць таксама ажыццяўляць самастойны прыём пацыентаў у паліклініках, афтальмалагічных, эндакрыналагічных і оталарынгалагічных кабінетах, праводзіць прафілактычны прыём дзяцей ранняга ўзросту, выконваць візіты на дом, аказваць даўрачэбную дапамогу пры неадкладных станах, ажыццяўляць навучанне ў школах бранхіяльнай астмы, цукровага дыябету і артэрыяльнай гіпертэнзіі.

Медсястра даглядае за нованароджаным (Лондан, 2006 г.)
Медсястра дыягнастуе хворага (Інданезія, 2009 г.)
У 1860 годзе ў Лондане (Англія) Флорэнс Найцінгейл заснавала першую сястрынскую школу. Яна перавярнула погляды грамадства на ролю медсястры ў сістэме аховы здароўя, неяк сказала: *«Медсястра — гэта ногі хворага, вочы аслеплага, апора дзіцяці і старому, крыніца ведаў і ўпэўненасці для маладой маці, вусны тых, хто надта слабы або паглыблены ў сябе, каб размаўляць»*.

У 1997 годзе ў Беларусі пачало работу грамадскае аб’яднанне «Асацыяцыя медыцынскіх сясцёр», якое на 2012 год налічвала амаль 4 тысячы спецыялістаў з сярэдняй медыцынскай адукацыяй.

Зноскі
------

1. ↑  Нона ЗАГАРОДНАЯ: «Неўзабаве будзе прэстыжна гаварыць аб тым, што ты — фельчарка або акушэрка»

Спасылкі
--------

* Нона ЗАГАРОДНАЯ: «Неўзабаве будзе прэстыжна гаварыць аб тым, што ты — фельчарка або акушэрка» — гутарыла Святлана Барысенка, «Звязда», 12.5.2012

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14494305s · GND: 4165516-3, 4032826-0 · LCCN: sh85093349 · LNB: 000071318 · NDL: 00564876 · NKC: ph137872 |

 |