recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Іры́на Алякса́ндраўна Масляні́цына** (нар. 14 ліпеня 1965, Пачынак, Смаленскай вобласці, РСФСР, СССР) — беларуская журналістка, пісьменніца.

Біяграфія
---------

З 1975 года жыве ў Беларусі. Скончыла факультэт журналістыкі БДУ (1988). Працавала ў газеце «Зара камунізму» (Пружаны, Брэсцкая вобласць). Потым вярнулася ў Мінск. Працавала на беларускім тэлебачанні, загадчыкам аддзела інфармацыі ў газеце «Літаратура і мастацтва» (2010—2012). З 2012 года ў часопісе «Алеся».

Творчасць
---------

Цікавілася жыццяпісамі графаў Чапскіх, значных землеўладальнікаў Койданаўшчыны, вядомых грамадскіх і дзяржаўных дзеячаў XIX—XX стст. Аўтар шэрагу кніг у суаўтарстве з Міколам Багадзяжам.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Масляніцына Ірына Аляксандраўна // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. — Мінск, 2004. — С. 614.

Спасылкі
--------

* Ірына Масляніцына на Палічцы
**Васі́ль Іва́навіч Закурда́еў** (25 снежня 1902 (6 студзеня 1903), г. Санкт-Пецярбург, Расійская імперыя — 24 жніўня 1974, г. Масква) — савецкі дзяржаўны дзеяч, сакратар ЦК КП(б)Б (1949 — 1950), 1-ы сакратар Баранавіцкага абласнога камітэта КП(б)Б (1946—1949), член Цэнтральнай Рэвізійнай Камісіі КПСС (1952—1956), Мардоўскага абласнога камітэта ВКП(б)/КПСС (1951—1958).

Біяграфія
---------

У 1920—1922 гадах — у Чырвонай Арміі, удзельнік грамадзянскай вайны, у 1926 годзе скончыў Пляханаўскі інстытут, у 1926—1928 гадах — інструктар аддзела Усерасійскага ляснога саюза. З 1927 года — у УКП(б), з 1934 года — начальнік палітаддзела МТС у Маскоўскай вобласці.

З сакавіка па лістапад 1940 года — начальнік арганізацыйна-інструктарскага аддзела абласнога камітэта Камуністычнай Партыі (бальшавікоў) Беларусі ў Пінску, у 1940—1941 гадах — намеснік начальніка арганізацыйна-инструкторского аддзела ЦК КП(б)Б, у 1942—1943 гадах — намеснік начальніка Беларускага штаба партызанскага руху Пятра Калініна, пазней начальнік арганізацыйна-інструктарскага аддзела ЦК КП(б)Б.

З ліпеня 1946 па студзень 1949 года — 1-ы сакратар абласнога камітэта КП(б)Б у Баранавічах, з 19 лютага 1949 па 3 чэрвеня 1950 года — сакратар і член бюро ЦК КП(б), у 1950—1951 гадах — слухач курсаў пры ЦК УКП(б).

У 1951 годзе — 2-гі сакратар, а з верасня 1951 па студзень 1958 года — 1-ы сакратар Мардвінскага абласнога камітэта УКП(б)/КПСС.

З 14 кастрычніка 1952 па 14 лютага 1956 года — член Цэнтральнай Рэвізійнай Камісіі КПСС.

З 25 лютага 1956 па 17 кастрычніка 1961 — кандыдат у члены ЦК КПСС, у 1958 — 1959 гадах — намеснік старшыні, а з 17 верасня 1959 па 31 мая 1961 года — старшыня Камітэта Кантролю Савета Міністраў Расійскай РСФСР, затым у адстаўцы.

Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 2, 3 і 4-га скліканняў.

Узнагароды
----------

* Ордэн Леніна

Бібліяграфія
------------

* (рус.)
* http://www.az-libr.ru/index.htm?Люди&70A/b1711f74/index (рус.)

| ⛭ Першыя сакратары Баранавіцкага абласнога камітэта Камуністычнай партыі Беларусі |
| --- |
| Іван Пятровіч Тур (1939—1941) • Аляксандр Іванавіч Савалаў (1941) • Пётр Венядзіктавіч Бандарэнка (1942—1944) • *(падпольны)* Васіль Яфімавіч Чарнышоў (1943—1944) • Іван Пятровіч Тур (1944—1946) • Васіль Іванавіч Закурдаеў (1946—1949) • Васіль Емяльянавіч Самуцін (1949—1950) • Мікалай Пракопавіч Пакроўскі (1950—1952) • Іван Фролавіч Клімаў (1952—1953) • Сяргей Восіпавіч Прытыцкі (1953—1954) |
**Acrolepiidae** — сямейства матылькоў.

Апісанне
--------

Матылі дробных памераў з размахам крылаў 7-18 мм. Галава з пучком атагнутых лускавінак на цемені або на патыліцы, лоб акруглены. Хабаток добра развіты, доўгі, голы. Губныя шчупікі 3-членікавыя, масіўныя, серпападобна выгнутыя ўверх. Вусікі дасягаюць 2/3 — 3/4 даўжыні пярэдняга крыла, тонкія, голыя. Вочкі адсутнічаюць. Пярэднія крылы шырока-ланцэтападобныя, бураватых або буравата-шэрых тонаў, звычайна з бялёсымі і бурымі плямамі або перавязямя. Жылка Sc упіраецца ў кастальны край крыла перад ці адразу за сярэдзінай.

Вусені — аблігатныя эндабіёнты (часцей мінёры) лісця, кветак, пладоў, насення аксамітнікавых (*Amaranthaceae*), паслёнавых (*Solanaceae*), астравых (*Asteraceae*), лілейных (*Liliaceae*), *Smilacaceae*, *Dioscoreaceae*, архідных (*Orchidaceae*), многія віды — монафагі.

У Палеарктыцы 4 роды і 48 відаў, у іх жыццёвым цыкле характэрная зімоўка імага (часта, асабліва ў паўднёвых раёнах).

Роды
----

* *Acrolepia* (Curtis 1838)
* *Acrolepiopsis* (Gaedike, 1970)
* *Digitivalva* (Gaedike, 1970)

Літаратура
----------

* Niels P. Kristensen: *Lepidoptera, moths and butterflies*. In: Maximilian Fischer (Hrsg.): *Handbook of Zoology*. 1. Auflage. Band 4 – Arthropoda: Insecta, Teilband 35, de Gruyter, Berlin, New York 1998, ISBN 3-11-015704-7.
**Aegialitis** — род раслін падсямейства *Staticoideae* сямейства Плюмбагавыя (*Plumbaginaceae*). Уключае ў сябе 2 віды — *Aegialitis annulata* і *Aegialitis rotundifolia*.

Апісанне
--------

Невялікія (*Aegialitis rotundifolia* не вырастае вышэй за 2 м) мангравыя лістападныя кусты-галафіты са сцебламі, пакрытымі лісцем. Простае скурыстае чарашковае лісце з паралельным жылкаваннем, без валасінак, лісты размяшчаюцца па чарзе, спіральна. Кветкі сабраны ў гронкападобныя суквецці, маюць 5 пялёсткаў і тычынак 5. Апыляюцца перапончатакрылымі, лускакрылымі і двухкрылыми насякомымі. Плод — вузкая цыліндрычная раскрывальная каробачка з сітаватым мезакарпіем, падзеленая на пяць сектараў. Насенне — крылаткі.

Месцы вырастання
----------------

Растуць у мангравых балотах на адлогіх берагах Індыйскага і Ціхага акіянаў, якія перыядычна заліваюцца марской вадой, з засоленымі глебамі, у верхняй і сярэдняй зоне прыліўна-адліўнай паласы.

Арэал распасціраецца ад Бенгальскага заліва да Паўночнай Аўстраліі, захопліваючы Вялікі бар'ерны рыф. *Aegialitis annulata* распаўсюджаны ў Інданезіі, на паўночным захадзе і паўночным усходзе Аўстраліі і ў Папуа — Новай Гвінеі.

*Aegialitis rotundifolia* сустракаецца ў Бангладэш, у Індыі, дзе асноўны арэал знаходзіцца ў Сундарбане, а ў штаце Андхра-Прадэш, на Нікабарскіх і Андаманскіх астравах яна сустракаецца радзей. Акрамя таго, яе можна сустрэць у М'янме, Тайландзе, Інданезіі і асобныя ўчасткі на поўначы Суматры.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Aegialitis*: інфармацыя на сайце *GRIN*
4. ↑  Plant Name Details for *Aegialitis* (англ.). *інфармацыя на сайце IPNI*. Праверана 10.09.2016.
5. ↑  Aegialitis annulata R. Br.-1 Aegialitis: інфармацыя на сайце *IPNI* (англ.)
6. ↑  Aegialitis rotundifolia Roxb.-1 Aegialitis: інфармацыя на сайце *IPNI* (англ.)
7. ↑  *Ellison, J. Koedam, N.E. Wang, Y. Primavera, J. Jin Eong, O. Wan-Hong Yong, J. & Ngoc Nam, V.*. *Aegialitis rotundifolia* в Красном списке угрожаемых видов (англ.). *The IUCN Red List of Threatened Species 2010*.  IUCN (26 ліпеня 2010). Праверана 10 верасня 2016.
8. ↑  *Aegialitis*
9. ↑  *Ellison, J. Koedam, N.E. Wang, Y. Primavera, J. Jin Eong, O. Wan-Hong Yong, J. & Ngoc Nam, V.*. *Aegialitis annulata* у Чырвоным спісе відаў пад пагрозай (англ.). *The IUCN Red List of Threatened Species 2010*.  IUCN (26 ліпеня 2010). Праверана 11 кастрычніка 2016.

Літаратура
----------

* *Tomlinson, P. B.* The Botany of Mangroves. — Cambridge University Press, 1994. — 419 p. — ISBN 0-521-25567-8. (англ.) Стар. 310

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · ITIS TSN · NCBI · POWO · Tropicos · WFO · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780475509 |
Мёртвая нематода, забітая грыбам *Harposporium anguillulae*
Ласопадобныя гіфы, верагодна, *Arthrobotrys oligospora*
**Грыбы нематадоідныя**, **Нематафагныя грыбы** — група драпежных грыбоў, якія палююць на нематод. Налічвае каля 160 відаў. Некаторыя развіваюцца ў целе нематод, некаторыя ловяць іх з дапамогай клейкага рэчыва, іншыя развілі ўменне паляваць на іх з дапамогай ласопадобных вырастаў гіфаў. Такія ласо могуць сціскацца, калі ў іх трапляе ахвяра.

Драпежныя віды грыбоў
---------------------

* *Arthrobotrys oligospora*
* *Arthrobotrys superba*
* *Arthrobotrys dactyloides*
* *Dactylaria candida*
* *Monacrosporium cionopagum*

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Philip Jacobs Arthrobotrys oligospora // Nematophagous Fungi: Guide by Philip Jacobs, BRIC-Version, 2002 — URL

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777645053 |
**Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан** — вайсковае пахаванне ў в. Блеўчыцы Капыльскага раёна, размешчанае ў цэнтры вёскі, на перакрыжаванні дарог Цімкавічы — Гулевічы і Блеўчыцы — Быстрыца. Пахаваны 14 воінаў і партызан. Сярод іх — воіны 54-й гвардзейскай стралковай дывізіі, 125-га і 127-га гвардзейскага артылерыйскіх палкоў, 1705-га зенітнага артылерыйскага палка і партызаны 300-й брыгады імя К. Я. Варашылава, якія загінулі ў 1944 г. пры вызваленні раёна ад нямецка-фашысцкіх акупантаў.

У 1965 г. на магіле пастаўлены помнік — скульптура воіна.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* 891. Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Мінская вобласць. Кніга 1. — 284 с.: іл.
**Хендрык Нікалаас Веркман** (нідэрл. Hendrik Nicolaas Werkman; 29 красавіка 1882 ― 10 красавіка 1945) ― галандскі мастак-эксперыментатар і друкар. У перыяд нацысцкай акупацыі (1940-45) арганізаваў падпольную друкарню і быў расстраляны гестапа ў канцы вайны.

Жыццё і творчасць
-----------------

Веркман нарадзіўся ў вёсцы Леенс, якая знаходзіцца ў правінцыі Гронінген. Яго бацькам быў хірург-ветэрынар, які памёр, калі Веркман быў яшчэ ў падлеткавым узросце. Пасля гэтага яго маці пераехала з сям’ёй у Гронінген. У 1908 годзе Веркман заснаваў там друкарню і выдавецтва, дзе ў самыя лепшыя часы працавала каля 20 супрацоўнікаў. Фінансавыя няўдачы прымусілі яго закрыць свае прадпрыемствы ў 1923 годзе, пасля чаго ён пачаў сваю справу нанова, адкрыўшы невялікую майстэрню на гарышчы склада.

Веркман быў членам аб’яднання мастакоў пад назвай «De Ploeg» («Плуг»), для якога ён друкаваў афішы, запрашальныя білеты і каталогі. З 1923 па 1926 год, ён выдаваў свой уласны авангардны часопіс з англійскай назвай «The Next Call» («Наступны званок»), які, як і іншыя выданні таго перыяду, утрымліваў розныя эксперыменты са шрыфтамі, друкаванымі блокамі і іншымі друкаванымі матэрыяламі, якія афармляліся ў выглядзе калажаў. Ён распаўсюджваў свой часопіс, мяняючы яго выпускі на працы іншых авангардных мастакоў і дызайнераў за мяжой, такім чынам застаючыся ў курсе адносна прагрэсіўных тэндэнцый у еўрапейскім мастацтве. Веркман падтрымліваў кантакты з Тэа ван Дусбургам, Куртам Швітэрсам, Лазарам Лісіцкім і Мішэлем Сёфарам, апошні з якіх прадставіў яго працы на выставе ў Парыжы.

Зноскі
------

1. 1 2  Hendrik Nicolaas Werkman<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Hendrik Nicolaas Werkman — 2009.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1868372'></a>
3. 1 2   Праверана 3 мая 2020.
4. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12975584w · BPN: 43990817 · CONOR: 86132067 · GND: 118767062 · GTAA: 168968 · ISNI: 0000 0000 6651 1277 · LCCN: n80008228 · NLA: 35600302 · NTA: 068547994 · NUKAT: n2015095077 · SUDOC: 066955718 · VIAF: 12438566 · ULAN: 500003221 |

 |
**Барсіпа** (араб. بورسيبا‎‎) — помнік археалогіі ў Іраку на месцы старажытнага месапатамскага горада.

Гісторыя
--------

Барсіпа была заснавана ў перыяд трэцяй дынастыі Ура на канале Бурс на поўдзень ад ракі Еўфрат. Ужо ў перыяд кіравання Хамурапі яна ўзгадвалася як частка Вавілонскай дзяржавы, дзе адыгрывала ролю другога па значнасці горада пасля самога Вавілона. Набу, заступнік Барсіпы, стаў адным з найбольш шанаваных багоў Месапатаміі. Мясцовае свята ў гонар Набу і Ташмету супернічала па свайму размаху са святам у гонар Мардука і Сарпаніт у Вавілоне. Паміж Барсіпай і Вавілонам арганізоўвалася сакральная працэсія на чале са статуяй Набу. Такім чынам, лічылася, што бог-сын наведвае свайго бацьку Мардука. У XIX ст. да н. э. у цэнтры горада быў узведзены зікурат Эўрымінанкі, які поруч з храмам Набу з'яўляўся важным сакральным месцам. 

Росквіт Барсіпы прыйшоўся на першую палову 1 тысячагоддзя да н. э. асабліва на гады кіравання Халдзейскай дынастыі. У 484 г. да н. э. горад моцна пацярпеў падчас задушэння персамі паўстання супраць Ксеркса, калі быў разбураны храм Набу. Але ён быў узноўлены і ўзгадваўся нават у сярэдзіне 1 тысячагоддзя н. э. Страбон паведамляў, што ў Барсіпе знаходзілася секта астролагаў. Пазней у ёй месцілася значная яўрэйская абшчына. 

Заняпад горада адбыўся пасля арабскага заваявання Месапатаміі. Рэшткі Эўрымінанкі доўгія стагоддзі прыцягвалі да сябе вандроўнікаў. Некаторыя з іх прымалі іх за рэшткі Вавілонскай вежы.

Археалогія
----------

Французская навуковая экспедыцыя ў Месапатаміі пачала раскопкі на месцы горада ў 1852 г. Аднак канчатковая ідэнтыфікацыя Барсіпы адбылася толькі ў 1854 г. дзякуючы Генры Роўлінсану, які адшукаў сведчанні рэстаўрацыі перыяду Навухаданосара II. У 1980-я гг. аўстрыйскія археолагі выявілі пабудовы 2 тысячагоддзя да н. э.

Археалагічны помнік складаецца з 2 пляцовак-узвышшаў. Найбуйнейшая паўночна-заходняя пляцоўка Ібрагім-Халіл знакаміта знаходкамі гліняных клінапісных таблетак падчас ракопак у XIX ст. Паўднёва-заходняя пляцоўка Бурс уяўляе сабою пагорак з рэшткамі зікурата Эўрымінанкі і храма Набу. У нашы дні вышыня зікурата складае каля 52 м. У перыяд Навухаданосара II яна дасягала прыкладна 70 м. Галоўная вежа Эўрымінанкі калісьці была абліцавана блакітнай кафляй. Для будаўніцтва зікурата і храма выкарыстоўвалася як сырцовая, так і абпаленая цэгла.

Спасылкі
--------

* Borsippa — Encyclopedia.com
* Visiting the Ancient City of Borsippa
* Ancient Iraq: Borsippa — World Monuments Fund
* The Hunt for Cuneiform Tablets: 19th Century Illicit Digs at Borsippa

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Pauly-Wissowa |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 121599845 · GND: 4252597-4 · NKC: ge756394 · SUDOC: 030120144 · VIAF: 240907398, 36144647641689532117 |
**Брацкая магіла савецкіх воінаў і землякам** — вайсковае пахаванне ў в. Халамер’е, Віцебскай вобласці.

Помнік
------

Пахаваны 695 воінаў, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну пры вызваленні раёна. У 1961 годзе пастаўлены помнік — скульптура воіна. У 1975 годзе побач з магілай савецкіх воінаў на ўшанаванне памяці 322 землякоў — жыхароў вёсак Халамерскага сельскага Савета, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну, устаноўлена стэла.

Літаратура
----------

* Брацкая магіла савецкіх воінаў, помнік землякам // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал. С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн. 1985. — С. 221.
**Брацкая магіла савецкіх ваеннапалонных** — вайсковае пахаванне ў г. Барысаў, размешчаны па вул. Чапаева, у скверы каля будынка цэнтральнай бібліятэкі.

Тут пахавана болыш за 10 тыс. чалавек, расстраляных у 1941 г. нямецка-фашысцкімі захопнікамі, якія памерлі ад хвароб і голаду ў Барысаўскім канцлагеры для ваеннапалонных.

У 1967 г. на месцы лагера разбіты мемарыяльны сквер, на магіле пастаўлены помнік (скульптар М. Рыжанкоў; 5,2x3,4 м) — мармуровая стэла на прамавугольным бетонным стылабаце. На франтальнай плоскасці стэлы рэльефныя выявы 6 вязняў лагера, кампазіцыйна аб'яднаных у адзіную групу вакол цэнтральнай фігуры байца. Вобразы абагульненыя. Помнік вырашаны простымі лаканічнымі сродкамі.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Мінская вобласць. Кніга 1. — 284 с.: іл.
Адна з праяў эфекту Прандтля — Глоерта, самалёт F/A-18
Эфект пры старце шатла Атлантыс
Эфект пры выбуху атамнай бомбы Baker

  

**Эфект Прандтля — Глоерта** — з'ява, якая заключаецца ва ўзнікненні аблокі ззаду аб'екта, які рухаецца на калягукавой скорасці ва ўмовах павышанай вільготнасці паветра. Часцей за ўсё назіраецца ў самалётаў. Пры вельмі высокай вільготнасці гэты эфект узнікае таксама пры руху на меншых скарасцях.

Прычына яго ўзнікнення заключаецца ў тым, што самалёт, які ляціць на высокай скорасці, стварае вобласць павышанага ціску паветра наперадзе сябе і вобласць паніжанага ціску ззаду. Пасля пралёта самалёта вобласць паніжанага ціску пачынае запаўняцца навакольным паветрам. Пры гэтым у сілу досыць высокай інерцыі паветраных мас спачатку ўся вобласць нізкага ціску запаўняецца паветрам з бліжэйшых абласцей, прылеглых да вобласці нізкага ціску. Гэты працэс лакальна з'яўляецца адыябатычным працэсам, дзе займаны паветрам аб'ём павялічваецца, а яго тэмпература паніжаецца. Калі вільготнасць паветра досыць вялікая, то тэмпература можа панізіцца да такога значэння, што акажацца ніжэй кропкі расы. Тады змешчаны ў паветры вадзяны пар кандэнсуецца ў выглядзе драбнюткіх кропелек, якія ўтвараюць невялікае воблака.

Па меры таго, як ціск паветра нармалізуецца, тэмпература ў ім выраўноўваецца і зноў становіцца вышэй кропкі расы, і воблака скора раствараецца ў паветры. Звычайна час яго жыцця не перавышае долей секунды. Таму пры палёце самалёта здаецца, што воблака цягнецца за ім — ад таго, што яно пастаянна ўтвараецца адразу ззаду самалёта, а затым знікае.

Існуе распаўсюджаная памылка, што ўзнікненне воблака з-за эфекту Прандтля — Глоерта азначае, што менавіта ў гэты момант самалёт пераадольвае «гукавы бар'ер». Праява гэтага эфекту залежыць ад суадносін паміж скорасцю самалёта, вільготнасцю паветра і тэмпературай апошняга. Ва ўмовах нармальнай або злёгку павышанай вільготнасці воблака ўтвараецца толькі пры вялікіх скарасцях, блізкіх да скорасці гуку. У той жа час пры палётах на малой вышыні і ва ўмовах вельмі высокай вільготнасці (напрыклад, над акіянам) гэты эфект можна назіраць і пры скарасцях, значна меншых скорасці гуку. Часам гэта з'ява назіраецца ў хуткіх аўтамабіляў.

Эфект названы ў гонар нямецкага фізіка Людвіга Прандтля і англійскага фізіка Германа Глоерта.

Гл. таксама
-----------

* Гукавы бар’ер

Спасылкі
--------

* «Кандэнсацыя ў эфекце Прандтля — Глоерта», артыкул М. Крамера у Галерэі механікі цякучых асяроддзяў.
* Галерэя фотаздымкаў эфекту Прандтля — Глоерта са спасылкамі і іншай інфармацыяй.
**Брацкая магіла** — вайсковае пахаванне ў в. Узляны, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць.

Гісторыя
--------

Пахаваны 81 воінаў і партызан, якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Сярод загінулых — воіны 48-й арміі 1-га Беларускага фронту, загінулыя ў ліпені 1944 года, пры вызваленні вёскі ад нямецкіх войскаў.

Помнік
------

У 1969 годзе на магіле ўсталяваны помнік — скульптура война і стэла. Бетонная скульптура война вышынёй 5 м, на пастаменце вышынёй 1,5 м, падставай 1,5×1,5 м. Стэла вышынёй 1,4 м, падставай 3×0,4 м, на якой выбіты тэкст і імёны паўшых: *«Вечная память воинам и партизанам, погибшим в борьбе с фашистскими захватчиками в годы Великой Отечественной войны 1941—1945 г.г. и фамилии павших»*.

Зноскі
------

1. ↑  ИСТОРИКО-КУЛЬТУРНЫЕ ЦЕННОСТИ ПУХОВИЧСКОГО РАЙОНА Архівавана 20 ліпеня 2020.

Літаратура
----------

* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фядотава.
**Ірына Аляксандраўна Фядотава** (1968, в. Садкі, Капыльскі раён) — беларуская спартсменка-паралімпійка. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь, член зборнай каманды Беларусі па галболе.

Біяграфія
---------

У 1986 годзе закончыла спецыяльную школу № 2 у горадзе Маладзечна і ўладкавалася на працу ў Слуцку рабочай на прыватнае ўнітарнае прадпрыемства «Ямпаль-Слуцк» грамадскага аб'яднання «Беларускае таварыства інвалідаў па зроку». Там Ірына пачала актыўна займацца спортам. У 1990 годзе І. А. Фядотава разам з інструктарам па спорце прадпрыемства «Ямпаль-Слуцк» Л. У. Гундзіловіч у Мінску на чэмпіянаце па веласпорце сярод людзей са слабым зрокам у розных намінацыях заваявала залатыя, сярэбраныя і бронзавыя медалі.

У сярэдзіне 1990-х гадоў Ірыну Фядотаву запрасілі ў Беларускую федэрацыю інваліднага спорту і прапанавалі трэніравацца ў майстра спорту С. А. Плашчынскага. На чэмпіянаце Еўропы ў Швейцарыі ў 2001 годзе І. А. Фядотава ў велагонках на тандэмах  (англ.) (бел. заваявала залаты і тры сярэбраныя медалі, на чэмпіянаце свету ў Германіі ў 2002 годзе — два залатыя медалі. Чэмпіянат Еўропы (Чэхія, 2003 год) — чатыры залатыя медалі; чэмпіянат Еўропы (Галандыя, 2005 год) — залаты, сярэбраны і бронзавы медалі; чэмпіянат свету (Швейцарыя, 2006 год) — бронзавы медаль; чэмпіянат свету (Францыя, 2007 год) — два залатыя медалі.

У 2000 годзе Ірына Аляксандраўна Фядотава стала двухразовай чэмпіёнкай ХІ летніх Паралімпійскіх гульняў па веласпорту  (англ.) (бел. ў Сіднеі (Аўстралія). У 2004 годзе ўдзельнічала ў ХІІ летніх Паралімпійскіх гульнях у Афінах (Грэцыя). У 2008 годзе  (англ.) (бел. на ХІІІ летніх Паралімпійскіх гульнях у Пекіне (Кітай) І. А. Фядотава стала ўладальніцай залатога і сярэбранага медалёў.

На 2011 год працавала спартсменам-інструктарам Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь. Была ўключана ў склад нацыянальнай каманды па велатандэме для ўдзелу ў летніх Паралімпійскіх гульнях 2012 года ў Вялікабрытаніі.

Ганаровая грамадзянка горада Слуцка.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Ірына Аляксандраўна Фядотава Архівавана 3 жніўня 2016.

Спасылкі
--------

* Ірына Аляксандраўна Фядотава Архівавана 3 жніўня 2016.
* ЛУЧШИЕ СПОРТСМЕНЫ ОО «БЕЛТИЗ»  (руск.)
**Эфект Зе́емана** — з'ява расшчаплення энергетычных узроўняў атамаў, малекул і крышталёў у знешнім магнітным полі, якая выклікае расшчапленне спектральных ліній у спектрах выпраменьвання і паглынання рэчываў, змешчаных у магнітнае поле. Адкрыты П. Зееманам у 1896 годзе.

Калі атам знаходзіцца ў аднародным магнітным полі напружанасцю *H*, то спектральная лінія з даўжынёй хвалі λ, якую ён выпраменьвае, расшчапляецца на некалькі кампанент, у найпрасцейшым выпадку — на лініі λ - Δλ, λ, λ + Δλ.

Адлегласць паміж крайнімі палярызаванымі кампанентамі:

2Δλ = 9,4×10-13 *g* λ2 *H*

Тут λ — даўжыня хвалі ў ангстрэмах, *H* — напружанасць магнітнага поля ў эрстэдах, *g* — каэфіцыент (фактар Ландэ), які разлічваецца асобна для кожнай спектральнай лініі.

З назіранняў эфекту Зеемана ўдалося вымераць магнітныя полі Сонца і многіх зорак. Таксама эфект Зеемана выкарыстоўваецца для вывучэння структуры рэчываў.

**Тэорыя складанага эфекта Зе́емана**

Усе атамы, якія маюць адзін выпраменьвальны электрон, а таксама нейтральныя атамы першай групы перыядычнай сістэмы ў слабым магнітным полі даюць складаны эфект Зеемана. У выпадку простага эфекту, як вядома, атрымліваецца тры лініі пры назіранні ў кірунку, перпендыкулярным да поля, і дзве - пры назіранні ўздоўж поля. Велічыня зрушэння пры гэтым выяўляецца формулай Лорэнца .

{\displaystyle \bigtriangleup \nu ={\frac {e\hbar }{2\mu c^{2}}}\mathbb {H} }

Вопыт паказаў, што такое расшчапленне даюць толькі лініі, якія не маюць тонкай структуры (так званыя синглеты); для дублетаў і ліній з больш складаным расшчапленнем (трыплет і г.д.) атрымліваецца, як правіла, складаны эфект: агульная колькасць кампанентаў аказваецца вялікай і прытым цотнай, а велічыні расшчаплення не супадаюць з нармальным лорэнцавым расшчапленнем.

Мае месца выдатны закон: *велічыня зрушэння ў складаным эфекце заўсёды складае рацыянальную дроб нармальнага лорэнцава зрушэння*; напрыклад, калі пазначыць нармальнае зрушэнне праз {\displaystyle \nu \_{L}}, то кампаненты расшчаплення галоўнай серыі такія: 

{\displaystyle ^{2}S\_{1/2}-^{2}P\_{1/2}:\pm ^{2}/\_{3}\nu \_{L},\pm ^{4}/\_{3}\nu \_{L};}

{\displaystyle ^{2}S\_{1/2}-^{2}P\_{1/2}:\pm ^{2}/\_{3}\nu \_{L},\pm ^{3}/\_{3}\nu \_{L},\pm ^{5}/\_{3}\nu \_{L};}

Як бачна, ва ўсіх выпадках назоўнік дробу адзін і той жа, менавіта 3.

Гл. таксама
-----------

* Эфект Штарка
* Атамная арбіталь
* Эфект Пашэна-Бака

Зноскі
------

1. ↑  *Болсун А. Н.* Краткий словарь физических терминов / Сост. А. И. Болсун. — Мн.: Вышэйшая школа, 1979. — С. 130. — 416 с. — 30 000 экз.
2. ↑  *Шпольский Э. В.* Основы квантовой механики и строение электронной оболочки атома / сост. Шпольский Э. В. — Москва "Наука": Главная редакция физико-математической литературы, 1984. — С. 304. — 434 с. — 21 500 экз.

Літаратура
----------

* Краткий словарь физических терминов / Сост. А. И. Болсун. — Мн.: Вышэйшая школа, 1979. — С. 130. — 416 с. — 30 000 экз. (руск.)
* Основы квантовой механики и строение электронной оболочки атома / сост. Шпольский Э. В. — Москва: Главная редакция физико-математической литературы "Наука", 1984. — С. 304. — 434 с. — 21 500 экз. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карвацкі.
**То́маш Карва́цкі** (польск.: Tomasz Karwacki; 14 верасня 1708, Унешаў, Вармія — 1779, Вільня) — езуіт.

Са шляхецкага роду Карвацкіх, пляменнік Станіслава, брат Людовіка Францішка, Мацея, дзядзька Станіслава.

Уступіў у ордэн езуітаў 22 жніўня 1726 года, стаў ксяндзом 11 лістапада 1737 у Лагішыне, прафесар рыторыкі ў Гродна (1739—1740), місіянер лотаўскі з фундацыі Гільзена ў Дынабургу (1743—1758), супер'ёр у Ілукшце (1760—1761), рэктар у Коўне (1761—1765), прафесар маральнай тэалогіі ў Дынабургу (1767—1768), інструктар III прабацыі ў Вільні (1768—1772) і правінцыял Закона (1772—1773). Пасля скасавння закону жыў у Вільні.


1. ↑  Tomasz Karwacki //
**Эфе́кт Мёсба́ўэра** — рэзананснае выпрамяненне і паглынанне гама-квантаў атамнымі ядрамі.

Адкрыты ў 1958 годзе Р. Л. Мёсбаўэрам.

Выкарыстоўваецца пры вывучэнні ўнутраных электрычных і магнітных палёў у крышталях, ваганняў атамаў крышталічнай рашоткі, пры правядзенні хімічнага аналізу і іншым. З'яўляецца самым дакладным метадам вымярэння энергіі электрамагнітнага выпрамянення, напрыклад, з дапамогай эфекта Мёсбаўэра вызначана гравітацыйнае чырвонае зрушэнне частаты фатонаў, прадказанае тэорыяй адноснасці.

Назіраецца для ядраў з малымі (да 150 кэВ) энергіямі ўзбуджэння, напрыклад, для жалеза-57, волава-119, цынку-67, ірыдыю-191; адпаведныя лініі выпрамянення маюць амаль натуральную шырыню.

Пры выпрамяненні (ці паглынанні) гама-кванта свабоднае ядро набывае пэўны імпульс і адпаведную энергію аддачы. Значэнне гэтай энергіі істотна перавышае шырыню лініі выпрамянення, а імавернасць рэзананснага паглынання малая.
Эфект Мёсбаўэра ўзнікае, калі імпульс аддачы перадаецца ўсяму крышталю як цэламу, у выніку чаго энергія на аддачу не выдаткоўваецца і энергетычны спектр выпрамянення (паглынання) мае вузкую лінію, энергія якой роўная энергіі адпаведнага пераходу.

Літаратура
----------

* Мёсбаўэра эфект // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. С. 329.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Строй (значэнні).
Разгорнуты строй у дзве шарэнгі. Англа-савецкі парад у Тэгеране ў верасні 1941 года
Паходны строй караблёў
Паходная калона бронетранспарцёраў. Вяртанне савецкіх воінаў-інтэрнацыяналістаў з Афганістана. Туркменістан, Кушка
**Строй** — вызначанае статутам размяшчэнне ваеннаслужачых, вайсковых падраздзяленнеў і часцей для іх сумесных дзеянняў у пешым парадку і на машынах.

Строй забяспечвае хуткае перамяшчэнне войскаў і кіраванне імі. У строі выдзяляюць фронт, тыльны бок, флангі, шырыню і глыбіню. Аснову строю складаюць шарэнгі і лініі машын. Ваеннаслужачыя, падраздзяленні, часці, машыны размяшчаюцца на ўстаноўленых дыстанцыях і інтэрвалах.

Строі падзяляюцца на аднашарэнгавыя і двухшарэнгавыя, паходныя, разгорнутыя, самкнутыя і разамкнутыя, калоны, лініі машын. Строй караблёў: кільватар, пеленг і інш. Строй самалётаў: калона, ромб, змейка і інш.

Заўвагі
-------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* *Фамін С. А.* Строй // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 205. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Строй // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб.: Типография М. О. Вольфа, 1880—1882. (руск.)

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Строй (ваенная справа)
* Строй, шеренга, фланг, фронт, тыльная сторона строя, интервал, дистанция, ширина строя, глубина строя, двухшереножный строй, ряд // Армия-инфо  (руск.)(Праверана 28 мая 2023)
* Строи и управление ими // Военно-патриотический клуб «Армеец»  (руск.)(Праверана 28 мая 2023)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Ваенная Сыціна |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лапцэвіч.
**Валерый Міхайлавіч Лапцэвіч** (20 студзеня 1939, Менск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1961 годзе. Працаваў у Белпрампраекце, з 1974 па 1980 г. — галоўны інжынер у Белдзіпрагандлі.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1972 года. Член КПСС з 1972 года. Пражывае ў г. Мінск.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): заводы электравымяральных прыбораў у Віцебску (1968), карданных валаў у Гродне (1975), інжынерны корпус завода халадзільнікаў у Мінску (1972), блок цэха № 2 БелАЗа ў Жодзіне (1982), філіял Мінскага маторнага завода ў Стоўбцах (1986), манумент «Курган Славы».

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1972), дыпломам і прэміяй СА СССР за інжынерны корпус завода халадзільнікаў у Мінску (1978).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Лапцевич Валерий Михайлович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Эфе́кт Шо́ткі** — павелічэнне шчыльнасці току насычэння тэрмаэлектроннай эмісіі пры павелічэнні напружанасці знешняга электрычнага поля, накіраванага ад анода да катода.

Тэорыя эфекту Шоткі для металаў створана нямецкім вучоным Вальтэрам Шоткі (1914).

Пры адсутнасці знешняга электрычнага поля залежнасць патэнцыяльнай энергіі электрона ў вакууме ад адлегласці да паверхні металічнага катода мае форму гіпербалы (а не прамавугольнай ступенькі). Гэта абумоўлена сіламі электрастатычнага прыцяжэння (сіламі люстранога відарыса): электрон, які знаходзіцца ў вакууме на адлегласці *x**c* ад катода, узаемадзейнічае з ім так, быццам у катодзе на адлегласці *x**c* ад яго паверхні знаходзіцца засяроджаны дадатны зарад, роўны па модулі зараду электрона.

Пры стварэнні знешняй крыніцай рознасці электрычных патэнцыялаў паміж катодам і анодам работа выхаду электронаў з металу ў вакуум памяншаецца.

Эфект Шоткі праяўляецца пры працяканні току праз кантакт метал-паўправаднік (дыёд Шоткі). На аснове эфекту Шоткі даследуюцца ўласцівасці паверхні катода.

Літаратура
----------

* Шоткі эфект // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — С. 453. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
* Шоттки эффект // Физическая энциклопедия. В 5 т. Т. 5: Стробоскопические приборы — Яркость (руск.) / Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Большая российская энциклопедия, 1999. — 692 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85270-101-7. — С. 467—468.
* *Модинос А.* Авто-, термо- и вторично-электронная эмиссионная спектроскопия: Пер. с англ. М. 1990.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 98009336 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Новікава.

**Ірына Аляксандраўна Новікава** (нар. 3 жніўня 1956, г. Каўнас, Літва) — беларускі ўрач алерголаг-імунолаг. Доктар медыцынскіх навук (2002), дацэнт (2003), прафесар (2008).

Біяграфія
---------

Скончыла Віцебскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (спецыяльнасць «Лячэбная справа», 1979; аспірантура, спецыяльнасць «Алергалогія, імуналогія», 1985).

Працавала ў Віцебскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1979—2004, ЦНДЛ, старшы лабарант, старшы навуковы супрацоўнік; кафедра клінічнай лабараторнай дыягностыкі, асістэнт, дацэнт, прафесар); Гомельскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 2004; медыка-дыягнастычны факультэт, у 2004—2006 — дэкан факультэта, кафедра клінічнай лабараторнай дыягностыкі, алергалогіі і імуналогіі, з 2004 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: імуналагічная дыягностыка; імунакарыгіруючая тэрапія.

Узнагароды
----------

Знак «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» (2008), Ганаровая грамата Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь (2015), Грамата Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь (2016).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Новикова Ирина Александровна Доктор медицинских наук
**Валерый Бахно** (нар. 28 чэрвеня 1971, Мікашэвічы) — беларускі футбаліст (паўабаронца) і трэнер. У 2003—2018 гадах з’яўляўся галоўным трэнерам мікашэвіцкага «Граніта».

Клубная кар’ера
---------------

Пачынаў кар’еру ў Расіі, потым гуляў у Беларусі за мікашэвіцкі «Граніт» і салігорскі «Шахцёр». У 2000—2001 гадах выступаў у Літве і Польшчы, пасля вярнуўся ў склад «Граніта», у якім і завяршыў кар’еру іграка ўвосень 2006 года.

Трэнерская кар’ера
------------------

Яшчэ з 1997 года стаў працаваць гуляючым трэнерам мікашэвіцкага «Граніта», з перапынкамі на легіянерскі перыяд кар’еры. Увосень 2006 года завяршыў кар’еру іграка і сканцэнтраваўся на трэнерскай працы. Па выніках сезона 2007 вывеў «Граніт» у Вышэйшую лігу, з якой клуб вылецеў праз два гады. У 2014 годзе «Граніт» перамог у Першай лізе і зноў атрымаў месца ў элітным дывізіёне, дзе ў 2015 годзе заняў пятае месца, але праз год зноў апынуўся ў Першай лізе.

У ліпені 2018 года Валерый Бахно саступіў пасаду галоўнага трэнера свайму памочніку Алегу Сідарэнкаву, сам застаўся старшым трэнерам каманды. У студзені 2019 года стала вядома, што Бахно пераехаў жыць у Польшчу.

У ліпені 2019 года вярнуўся на пасаду галоўнага трэнера «Граніта», аднак у хуткім часе зноў пакінуў клуб. Асеўшы ў Польшчы, стаў там дзіцячым трэнерам.

Трэнерскія дасягненні
---------------------

* Беларусь Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2014

Зноскі
------

1. ↑  Сидоренков сменил Бохно на посту главного тренера "Гранита"
2. ↑  Бранфилов назначен главным тренером «Гранита», бывший тренер клуба Валерий Бохно уехал жить в Польшу
3. ↑  Валерий Бохно вернулся на пост главного тренера "Гранита"
4. ↑  Кривой Рог, Ереван, Пятигорск, Уфа. Где работают белорусские тренеры

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (трэнер) · Прэсбол |
**Дрожджы** — група аднаклетачных мікраскапічных грыбоў, у якіх адсутнічае сапраўдны міцэлій.

Вядома каля 500 відаў, што належаць да 3 класаў — аскаміцэты, базідыяльныя грыбы і недасканалыя грыбы (дэйтэраміцэты). Пашыраны ў глебе, прадуктах, у раслін, жывёл і чалавека.

Клеткі дражджэй шарападобнай, авальнай або цыліндрычнай формы, бясколерныя ці пігментаваныя, нерухомыя, даўжынёю 5—10 мкм і больш. Размнажаюцца пераважна пачкаваннем, некаторыя віды — дзяленнем.

Дрожджы ўдзельнічаюць у кругавароце рэчываў у глебе, фарміраванні яе структуры і ўрадлівасці. Многія выклікаюць спіртавое браджэнне. Багатыя бялком, вітамінамі групы B.

Грануляваныя сухія актыўныя дрожджы — прадукт для хлебапячэння
Выкарыстоўваюцца ў вінаробстве, піваварэнні, хлебапячэнні, сельскай гаспадарцы (кармавыя дрожджы); піўныя дрожджы — у медыцыне пры гіпавітамінозе B1, парушэннях абмену рэчываў, фурункулёзе і інш. Патагенныя формы дражджэй выклікаюць хваробы чалавека і жывёл — бластамікозы, кандыдамікозы.

Гл. таксама
-----------

* Цукровыя грыбы

Літаратура
----------

* Красільнікаў А. Дрожджы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85149060 · Microsoft: 2779222958, 2910767685 · NDL: 00566076 · NKC: ph122058 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Холад.

**Валерый Міхайлавіч Холад** (8 лютага 1937, Віцебск) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі. Доктар біялагічных навук (1974). Прафесар (1977).

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут (1959). Працаваў ветэрынарным урачом у Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці, з 1960 г. працуе ў Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны, асістэнт, дацэнт, з 1966 г. загадчык кафедры хіміі.

Даследуе праблемы клінічнай біяхіміі сельскагаспадарчых жывёл. Аўтар больш як 120 навуковых прац, у тым ліку манаграфіі «Бялкі сывараткі крыві ў клінічнай і эксперыментальнай ветэрынарыі», «Даведніка па ветэрынарнай біяхіміі», атрымаў 2 аўтарскія пасведчанні на вынаходніцтвы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Холад Валерый Міхайлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — С. 44. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
**Бары́с Фё́даравіч Звінагро́дскі** (руск.: Борис Фёдорович Звиногродский; 14 сакавіка 1896, Артвін, Кутаіская губерня Расійскай імперыі, цяпер Турцыя — 29 верасня 1982) — беларускі мастак-жывапісец. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1956).

Біяграфія
---------

Вучыўся жывапісу з 1905 года ў майстэрні С. І. Васількоўскага[ru] ў Харкаве, затым у Маскве ў майстэрнях Е. А. Агафонава (1905—1909) і П. І. Келіна[ru] (1909—1913). У 1916/17−1918 гадах навучаўся ў Санкт-Пецярбургскім інстытуце жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Я. Рэпіна, у 1918—1920 — у Маскоўскай пралетарскай мастацкай студыі.

З 1925 года жыў і працаваў у Гомелі. Выкладаў у Гомелі; у сярэдняй школе (1919—1929), тэхнікуме (1930—1939), мастацкай студыі ў Палацы культуры чыгуначнікаў (1949—1958). Галоўны мастак Беларускага тэатра лялек (1938—1941, 1945—1949).

Сябра Беларускай асацыяцыі мастакоў (з 1929). Член Саюза мастакоў СССР.

Творчасць
---------

Спецыялізаваўся на пейзажах. Удзельнічаў у выставах з 1925 года.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
Аб'ёмная схема, агульны план і від збоку
**KV3** — грабніца, якая прызначалася для пахавання невядомага навуцы сына фараона Рамсеса III з XX дынастыі Новага царства (XII стагоддзе да н.э.), размешчаная ў егіпецкай Даліне Цароў, у фіванскім некропалі на заходнім беразе Ніла, насупраць Луксора. Няскончаны стан некалькіх памяшканняў грабніцы разам з беднымі археалагічнымі знаходкамі сведчыць пра тое, што грабніца не выкарыстоўвалася па прызначэнні. Па некаторых здагадках грабніца першапачаткова прызначалася для спадчынніка Рамсеса III, будучага фараона Рамсеса IV, але той пачаў будаваць сваю ўласную грабніцу, вядомую як KV2, неўзабаве пасля пачатку свайго кіравання.

Уваход у грабніцу.

Археалагічныя даследаванні
--------------------------

Ёсць доказы таго, што грабніца ў візантыйскі перыяд выкарыстоўвалася ў якасці хрысціянскай капліцы. Хоць яна была вядомая з антычных часоў, старанна даследавана яна была толькі ў 1912 годзе археолагам Гары Бёртанам, працы фінансаваліся багатым амерыканскім юрыстам Тэадорам Мантгомеры Дэвісам.

Зноскі
------

1. 1 2  KV 3 (Son of Rameses III) — Theban Mapping Project, accessed July 15, 2009 Архівавана 5 жніўня 2012.

Спасылкі
--------

* Апісанне грабніцы KV3 Архівавана 5 жніўня 2012. / Фіванскі картаграфічны праект (Theban Mapping Project)  (англ.)
* Бібліяграфія для грабніцы KV3 Архівавана 8 снежня 2013. / Фіванскі картаграфічны праект.

| ⛭Даліна Цароў |
| --- |
| Грабніцы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Усходняядаліна | KV1[ru] ·  KV2[ru] ·  KV3 ·  KV4[ru] ·  KV5[ru] ·  KV6[ru] ·  KV7[ru] ·  KV8[ru] ·  KV9[ru] ·  KV10[ru] ·  KV11[ru] ·  KV12[ru] ·  KV13[ru] ·  KV14[ru] ·  KV15[ru] ·  KV16[ru] ·  KV17[ru] ·  KV18[en] ·  KV19[en] ·  KV20[en] ·  KV21[ru] ·  KV22[en] ·  KV23[en] ·  KV24[en] ·  KV25[en] ·  KV26[en] ·  KV27[en] ·  KV28[en] ·  KV29[en] ·  KV30[en] ·  KV31[en] ·  KV32[ru] ·  KV33[en] ·  KV34 ·  KV35[ru] ·  KV36[en] ·  KV37[en] ·  KV38[en] ·  KV39[en] ·  KV40[ru] ·  KV41[en] ·  KV42[en] ·  KV43[en] ·  KV44[en] ·  KV45[en] ·  KV46[ru] ·  KV47[en] ·  KV48[en] ·  KV49[en] ·  KV50–KV52[ru] ·  KV53[en] ·  KV54[en] ·  KV55[en] ·  KV56[ru] ·  KV57[ru] ·  KV58[en] ·  KV59[en] ·  KV60[en] ·  KV61[en] ·  KV62[ru] ·  KV63[ru] ·  KV64[en] ·  KV65[en] |
| Заходняядаліна | WV22[en] ·  WV23[en] ·  WV24[de] ·  WV25[en] |

 |
| Даследаванні[en] | Тэадор М. Дэвіс[ru] · Amarna Royal Tombs Project[en] · Theban Mapping Project[en] · Джон Ромер[en] |
| Гл. таксама | Спіс грабніц у Даліне Цароў[ru] · Малыя грабніцы Даліны Цароў[en] · Даліна Царыц[ru] · Грабніца TT-320[ru] |
**Дрніш** (харв.: Drnis) — горад у Харватыі, у Шыбенска-Кнінскай жупаніі. Насельніцтва — 3 332 чалавекі ў самім горадзе і 8 595 чалавек у адміністрацыйным раёне з цэнтрам у Дрнішы (2001). 91 % насельніцтва — харваты. Знаходзіцца ў гарыстым рэгіёне за 20 км ад Адрыятычнага ўзбярэжжа. Праз горад працякае невялікая рэчка Чыкола, прыток Кркі.

Праз Дрніш праходзіць аўтадарога Шыбенік — Кнін, а таксама дарога на Сінь (50 кіламетраў). У горадзе ёсць станцыя на чыгунцы Спліт — Кнін — Заграб.

1. 1 2  Register of spatial units of the State Geodetic Administration of the Republic of Croatia<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q119585703'></a>
2. ↑  2021 Croatian census: population data by age, sex, settlement<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q118496886'></a>
**Ручаёвая стронга**, **фарэль** (*Salmo trutta morpha fario*) — рыба сямейства ласасёвых, прэснаводная форма марской прахадной рыбы — кумжы. Народная назва *пстронга*.

Апісанне
--------

Цела стройнае, тарпедападобнае, шчыльна ўкрытае дробнай луской (уздоўж бакавой лініі 115-130 лускавінак). Афарбоўка стракатая: спіна і бакі бура-зялёныя, ніз цела белаваты, плаўнікі цёмныя, на верхняй палове цела і на спінным плаўніку мноства цёмных, чырвоных і аранжавых плямак. Спінны плаўнік размешчаны пасярэдзіне цела, мае 3-5 простых і 9-11 разгалінаваных промняў, за ім, бліжэй да хваста, — тлушчавы плаўнічок без касцявых промняў. Хваставы плаўнік моцны, раўналопасцевы. Рот вялікі, з мноствам зубоў.

Звычайныя памеры стронгі ручаёвай: даўжыня 25-35 см, маса 200-500 г, вельмі рэдка да 2 кг.

Пашырэнне
---------

Стронга ручаёвая на паштовай марцы Беларусі
Жыве ў рэчках і ручаях басейна Балтыйскага мора, у вярхоўях некаторых прытокаў Волгі і Дняпра. У Беларусі трапляецца ў прытоках Немана і Віліі, у басейне Дняпра — у Гайне, Волме, Вячы, вярхоўі Свіслачы і ў іншых рэчках, якія сцякаюць з усходняга схілу Мінскага ўзвышша; рэдкі від, які знаходзіцца пад пагрозай знікнення.

Аселая рыба. Насяляе вярховыя ўчасткі рэк і ручаёў з чыстай халоднай вадой. Трымаецца паблізу абрывістых берагоў, вадападаў, крыніц, у месцах, дзе берагі густа параслі дрэвамі і кустамі. У пошуках корму вандруе ўверх па цячэнню. Трымаецца паасобку, актыўная пераважна на змярканні і ноччу, удзень хаваецца пад навіслымі берагамі, карчамі, у зарасніках і іншых укрыццях.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Корміцца дробнымі ракападобнымі, малюскамі, рыбай, лічынкамі вадзяных насякомых. 

Полавая спеласць настае ва ўзросце 3-4 гадоў. Нерастуе ў лістападзе-снежні на мелкаводных участках з хуткай плынню і буйназярністым пясчаным ці камяніста-галечным дном. Ікра буйная, адкладваецца ў грунт і ўкрываецца галькай і пяском. Плоднасць ад 200 да 5 тыс. ікрынак. Развіццё ікры доўжыцца да вясны. Лічынкі доўгі час застаюцца на месцы і толькі праз 4-5 тыдняў маляўкі выходзяць са сховішчаў. Корміцца стронга дробнымі ракападобнымі, а таксама трапіўшымі ў ваду насякомымі і іх лічынкамі. Буйная стронга можа карміцца і дробнай рыбай (гальяны, бычкі-падкаменшчыкі) і апалонікамі. Пад канец першага года моладзь дасягае даўжыні 10-12 см і болей.

Промысел і развядзенне
----------------------

Прывабны аб'ект аматарскага рыбалоўства. У шэрагу краін разводзяць і вырошчваюць у спецыяльных гаспадарках.

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. — ISBN 5-85700-095-5.
* *Плюта М. В.* Стро́нгі, фарэлі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 206. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4124597-0 |
**Барыс Эмануілавіч Гелер** (10 кастрычніка 1926, Мінск — жнівень 2009) — беларускі інжынер-хімік-тэхнолаг. Доктар тэхнічных навук (1966), прафесар (1967).

Біяграфія
---------

Скончыщ Іванаўскі хіміка-тэхналагічны інстытут (спецыяльнасць «Хімічная тэхналогія штучных валокнаў», 1948).

Працаваў у Усесаюзным навукова-даследчым інстытуце штучнага валакна (Серпухаўскі філіял, 1948—1956, навуковы супрацоўнік; Калінінскі філіял, 1956—1959, начальнік лабараторыі поліакрылнітрыльных валокнаў), Ташкенцкім інстытуце тэкстыльнай і лёгкай прамысловасці (1959—1984, загадчык кафедры хімічнай тэхналогіі высокамалекулярных злучэнняў), Магілёўскім дзяржаўным універсітэце харчавання (з 1985, загадчык кафедры «Хімічная тэхналогія высокамалекулярных злучэнняў», з 2000 — прафесар кафедры).

Навуковыя інтарэсы: фізіка-хімія плёнка- і валокнаўтвараючых палімераў; тэарэтычныя асновы тэхналогіі хімічных валокнаў; фізічная і фізіка-хімічная мадыфікацыя валокнаў. Пазапрафесійная дзейнасць: літаратурная творчасць (паэт).

Узнагароды
----------

Падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2007) і інш.

Бібліяграфія
------------

* О некоторых закономерностях формования карбоцепных волокон по мокрому способу : автореферат диссертации … доктора технических наук / Геллер Б. Э. — Ташкент, 1964.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гелер Барыс Эмануілавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1997. — Т. 5. — С. 139.
* Геллер Борис Эммануилович // 40 лет Могилевскому государственному университету продовольствия. — Минск, 2013. — С. 94 : фото.
* Геллер Борис Эммануилович // Кто есть кто в Республике Беларусь. — Минск, 2004. — С. 66.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хесін.
**Барыс Якаўлевіч Хесін** (28 ліпеня 1945, в. Сафронава, Борскі раён, Горкаўская вобласць, РСФСР) — беларускі жывапісец.

Біяграфія
---------

Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута ў 1967 годзе.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1995 года.

Творчасць
---------

Працуе ў станковым жывапісе і графіцы, пераважна ў тэхніках тэмперы і акварэлі. Асноўныя творы: «Слаўны горад Полацк» (1969), «Раніца» (1971), «Стары Віцебск» (1974), «Дзвіна» (1978), «Зімовы пейзаж» (1990), «Восень» (1993), «Вечар», «Стары Полацк» (абодва 1994), «Віцебск. У канцы зімы» (1999), нацюрморты. Работы вылучаюцца пластычнай лёгкасцю, складанай рытмікай кампазіцыі, выразнай дынамікай ліній з сакавітымі плямамі колеру.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
**Кура́йскі хрыбет** — горны хрыбет на Усходнім Алтаі, Кош-Агацкі раён, Рэспубліка Алтай, водападзел рэк Башкаус і Чуя. Працягласць хрыбта каля 140 км, максімальная вышыня — 3446 м, вяршыня Вярхоўе Арталыка. На поўдні хрыбет мяжуе з Чуйскім і Курайскім стэпам. На ўсходзе прымыкае да хрыбта Чыхачова, з захаду аддзелены ад Айгулацкага хрыбта далінай ракі Чыбітка. Складзены метамарфічнымі пародамі. На паўднёвым схіле выходзяць кантынентальныя друзлыя асадкі палеагену і неагену. Паўночны схіл ніжэй гольцавай зоны пакрыты субальпійскімі лугамі і лісцевымі лясамі, паўднёвы — стэпавай расліннасцю.
**Патраўка** — страва польскай і беларускай кухні, накшталт рагу або соусу з белага мяса (кураціны, цяляціны, маладой бараніны) або з гародніны.

Парэзанае досыць дужымі кавалкамі мяса варыцца ў невялікай колькасці булёну з гародніны, запраўляецца пасероўкай з цыбулі і мукі, часам дадаткова яшчэ смятанай, яечнымі жаўткамі. У найбольш складаных версіях ў патраўку дадаюцца мускатны арэх, спаржа, шампіньёны, ракавыя шэйкі, крэветкі і іншае.

Літаратура
----------

* *Белы А.* Патраўка // Праект «Наша ежа»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |