**Хікары́я** (саманазва: *Dinde*, літаральна "людзі") — народ з групы апачы, карэнныя жыхары ЗША. Жывуць пераважна ў штаце Нью-Мексіка. Агульная колькасць (2017 г.) - 2900 чал.

Гісторыя
--------

Хікарыя ўяўляюць сабою групу паўднёвых атабаскаў, якая насяляла Каларада і поўнач Нью-Мексіка. Яны падзяляліся на 2 асноўныя фрагменты:

* *Sáidìndé*, што насялялі горную мясцовасць і вялі паўаселы лад жыцця
* *Gu gàhén* — насельнікі паўднёвай часткі Вялікіх раўнін

У апошняй трэці XVIII ст. да іх далучаліся іншыя групы паўднёвых атабаскаў, што выціскаліся са сваіх месцаў пасялення каманчамі і эпідэміямі воспы. Назва **хікарыя** ім была дадзена іспанскімі каланістамі (ісп.: Jicarilla, літаральна "маленькі кошык"), з якімі яны падтрымлівалі прамыя адносіны з сярэдзіны XVII ст. Хікарыя адыгрывалі важную ролю ў гандлёвых адносінах паміж іспанцамі і пуэбла з аднаго боку і паўночнымі індзейскімі плямёнамі з іншага. 

У 1846 г. тэрыторыі, населеныя хікарылья, апынуліся пад кантролем ЗША, урад якіх імкнуўся прыцягнуць да сябе правадыроў і вымусіць індзейцаў асесці на пэўных землях праз сістэму харчовай дапамогі. *Sáidìndé* імкнуліся адмовіцца ад яе шляхам асіміляцыі паміж іспанамоўнымі пасяленцамі, самастойна займаліся земляробствам. *Gu gàhén* адкрыта выступілі супраць абмежавання сваіх тэрыторый. У 1854 г. амерыканская адміністрацыя Нью-Мексіка абвясціла ім вайну і вымусіла падпісаць мірны дагавор. Праводзілася палітыка вылучэння зямельных надзелаў асобным сем'ям для іх пераўтварэння ў земляробаў. 

У 1887 г. была створана асобная рэзервацыя на тэрыторыі Нью-Мексіка. У 1937 г. яна атрымала ўнутраную аўтаномію. Асноўнымі сучаснымі заняткамі з'яўляюцца жывёлагадоўля і здабыча нафты.

Культура
--------

Асноўнымі заняткамі хікарыя здаўна былі паляванне і збіральніцтва. Пад уплывам іспанскіх каланістаў асвоілі конегадоўлю і земляробства. Клопат пра збіранне ядомых раслін і ўраджай звычайна клаўся на жанчын, аднак мужчыны рыхтавалі палеткі для пасеваў, ладзілі ірыгацыйныя збудаванні. З канца XIX ст. актыўна развівалася камерцыйная авечкагадоўля. Традыцыйныя рамёствы — пляценне кошыкаў, выраб керамічных пасудзін і трубак для курэння. 

Хікарыя мелі сталыя паселішчы, якія часам налічвалі ад 150 да 400 жыхароў. Традыцыйныя жытлы — вікіяпы і тыпі. Сезонна вандравалі па Вялікіх раўнінах для гандлю і палявання, пры гэтым арганізоўвалі часовыя малыя паселішчы.

Пераважалі вялікія пашыраныя сем'і. У склад такой сям'і ўваходзілі бацькі, іх дзеці і малыя сем'і дарослых дочак. Апошнія маглі мець асабістую гаспадарку. Адлік сваяцтва вёўся як па мужчынскай, так і жаночай лініях. Большасць мужчын мелі адну жонку, але сустракаліся выпадкі палігініі. Удовам дазвалялася выходзіць замуж пасля перыяда жалобы. Удаўцы павінны былі вытрымаць перыяд бясшлюбнасці. 

Сем'і аб'ядноўваліся ў тэрытарыяльныя абшчыны, а тыя — ў два фрагменты *Sáidìndé* і *Gu gàhén*. Пераход з аднаго ў іншы фрагмент не забараняўся. Пасля перасялення ў рэзервацыю 2 фрагменты занялі розныя яе часткі, так што з цягам часу ўзнікла іх палітычная канкурэнцыя. *Sáidìndé* лічацца прыхільнікамі прагрэсу, а *Gu gàhén* — кансерватарамі. 

Адзінага кіравання да канца XIX ст. не існавала. На чале тэрытарыяльных абшчын стаялі абраныя правадыры. Пазней правадыры прызначаліся амерыканскімі прадстаўнікамі. У 1937 г. пачала дзейнічаць супольная рада абраных прадстаўнікоў.

Хікарыя захоўваюць багаты фальклор. Папулярны святы, што суправаджаюцца спаборніцтвамі ў маляванні на пяску і спевамі.

Рэлігія
-------

Паводле міфалогіі хікарыя, галоўным богам з'яўляецца *Hascin*, народжаны ад саюза Цёмнага Неба і Маці Зямлі. Ён стварыў першых мужчыну і жанчыну, сонца, месяц і жывёл. Хікарыя лічылі сябе адзінымі прамымі нашчадкамі першых людзей, што выйшлі на паверхню зямлі з падземнага свету. Для вернікаў хікарыя з'яўляецца важнай сувязь з зямлёй і жывымі істотамі. Яны вераць, што пры нараджэнні чалавек атрымоўвае сілу адной з іх. Шматлікія цырымоніі звязаны з традыцыямі палявання і ўзроставай ініцыяцыі. Найбольш вядомая з іх — юнацкая эстафета, што арганізоўваецца ўвесну. Вылучаюцца індывідуальныя абрады і тыя, што праводзяцца шаманам. На традыцыйныя рэлігійныя вераванні моцны ўплыў аказвае пеётызм. 

Частка хікарыя спавядае хрысціянства.

Зноскі
------

1. ↑  Apache, Jicarilla in United States
2. ↑  Jicarilla - Religion and Expressive Culture

Спасылкі
--------

* Jicarilla Apache Nation Human Resources
* Jicarilla Encyclopedia of World Cultures
* Jicarilla Apache in the American Southwest

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85070522 |