У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Трыўмфальная арка.

**Трыўмфальная арка Ціта** (італ.: Arco di Tito) — аднапралётная арка, размешчаная на старажытнай Свяшчэннай дарозе (Via Sacra) на паўднёвым усходзе ад Рымскага форума. Пабудавана Даміцыянам неўзабаве пасля смерці Ціта ў 81 годзе н.э. у памяць пра ўзяцце Іерусаліма ў 70 годзе н.э. Паслужыла мадэллю для шматлікіх трыўмфальных арак Новага часу.

Існавала таксама іншая, трохпралётная арка Ціта, узведзеная Сенатам у 81 годзе н.э. на ўсходнім ускрайку іпадрома Цыркус Максімус.

Апісанне
--------

Ціт Флавій Веспасіян на квадрызе падчас трыумфу
Шэсце з трафеямі

Вышыня манумента складае 15,4 м, шырыня 13,5 м, глыбіня пралёта 4,75 м, шырыня пралёта — 5,33 м. Пабудаваны з пентэльского мармуру, які здабываецца ў Атыцы.

Паўкалоны, якімі дэкаравана арка, з'яўляюцца першым вядомым прыкладам кампазітнага ордара. У вуглах каля пралёта аркі высечаны чатыры крылатыя Вікторыі. Унутры пралёта знаходзяцца два барэльефы: шэсце з трафеямі, захопленымі ў Іерусаліме (асабліва вылучаецца менора), і імператар Ціт, які кіруе квадрыгай. Статуя Ціта на квадрызе таксама знаходзілася на вяршыні аркі, аднак да нашых дзён не захавалася. На сафіце знаходзіцца барэльеф з выявай апафеозу (здабыцця боскай сутнасці) імператара.

Рэстаўрацыя
-----------

Карціна Каналета (Бернарда Белота), на якой адлюстраваны стан аркі ў 1744
У 1821 годзе пры Папе Піі VII Джузэпэ Валадзье правёў рэстаўрацыю аркі Ціта. Арка ў Сярэднявеччы была ўключана ў крапасную пабудову, прычым значная частка аркі ўжо да гэтага часу была знішчана. Валадзье разабраў познія муры, выявіўшы ўсе рэшткі антычнага перыяду, па якіх яму ўдалося дакладна рэканструяваць першапачатковы выгляд помніка. Гэту рэканструкцыю ён увасобіў у натуры, але пры гэтым для вылучэння сапраўдных частак пабудовы ўсе новыя ўключэнні былі пазначаны двума спосабамі. Па-першае, яны выкананы не з мармуру, як было раней, а з траверціну. Па-другое, рэстаўрацыйным дадаткам нададзены характар некаторага спрашчэння: фусты калон не маюць канелюр, а карнізныя профілі пазбаўлены парэзкі.

Прысвячэнні
-----------

Пасвячальны надпіс
Пасвячальны надпіс на атыку абвяшчае:

SENATVS
POPVLVSQVE·ROMANVS
DIVO·TITO·DIVI·VESPASIANI·F(ILIO)
VESPASIANO·AVGVSTO
*«Сенат і грамадзяне Рыма (прысвячаюць або ўзвялі гэту арку) боскаму Ціту Веспасіяну Аўгусту, сыну боскага Веспасіяна»*

На іншым боку ад старажытнага прысвячэння Пій VII напісаў новае:

INSIGNE · RELIGIONIS · ATQVE · ARTIS · MONVMENTVM
VETVSTATE · FATISCENS
PIVS · SEPTIMVS · PONTIFEX · MAX(IMVS)
NOVIS · OPERIBVS · PRISCVM · EXEMPLAR · IMITANTIBVS
FVLCIRI · SERVARIQVE · IVSSIT
ANNO · SACRI · PRINCIPATVS · EIVS · XXIIII
*«Гэты манумент, выдатны з пазіцый як веры, так і мастацтва, атрухлеў з часам. Пій VII, вялікі пантыфік, новымі працамі па старажытных узорах загадаў умацаваць і захаваць яго. У год Свяшчэннага кіравання 24-ы»*

Зноскі
------

1. ↑  Подъяпольский С. С. и др. Реставрация памятников архитектуры / С. С. Подъяпольский, Г. Б. Бессонов, Л. А. Беляев. — Изд. 2-е. — М.: Стройиздат, 2001. — 288 с. — ISBN 5-274-02240-5 (в пер.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Арка Ціта**
* Arcus\_Titi (англ.). — в Samuel Ball Platner, Thomas Ashby. A topographical dictionary of ancient Rome.
* Арка Ціта, гісторыя і фота Архівавана 9 лістапада 2004. (англ.)

| ⛭Forvm Romanvm — Рымскі Форум |
| --- |
| Храмы | 
* Храм Сатурна
* Храм Дыяскураў
* Храм Весты
* Храм Венеры і Ромы
* Храм Антаніна і Фаўсціны
* Храм Цэзара
* Храм Веспасіяна
* Храм Канкордыі

 |  |
| Трыўмфальныя аркі | 
* Арка Ціта
* Арка Септымія Севера
* Арка Канстанціна
* Арка Тыберыя

 |
| Збудаванні | 
* Базіліка Максенція і Канстанціна
* Базіліка Юлія
* Базіліка Эмілія
* Umbilicus urbis
* Рэгія
* Ростра
* Курыя Юлія
* Табуларый
* Milliarium Aureum
* Lapis Niger
* Возера Курцыя
* Дом вясталак
* Via Sacra
* Мамертынская турма
* Калона Фокі
* Вялікая Клаака

 |