**Аляксей фон Яўленскі** (ням. Alexej von Jawlensky; 13 (25) сакавіка 1864, Таржок — 15 сакавіка 1941, Вісбадэн) — руска-нямецкі мастак-экспрэсіяніст. Уваходзіў у групу мастакоў «Сіні вершнік». На працягу 30 гадоў быў у грамадзянскім шлюбе з Марыянай Вяроўкінай.

Біяграфія
---------

Сын гусарскага палкоўніка Ягора Нікіфаравіча Яўленскага (1826—1885) і яго другой жонкі Аляксандры Пятроўны Мядзведзевай, спадчынніцы маёнтка Кузлова ў Вышневалацкім павеце. Брат генерал-маёра Сяргея Яўленскага і пскоўскага губернатара Дзмітрыя Яўленскага. Да 10 гадоў выхоўваўся ў Кузлове. З 1874 г. жыў з маці ў Маскве, вучыўся ў кадэцкім корпусе. Па заканчэнні 3-га Аляксандраўскага ваеннага вучылішча (1887) служыў у 2-м Кранштацкім батальёне паручнікам.

З 25-гадовага ўзросту наведваў вольнаслухачом клас Рэпіна пры Акадэміі мастацтваў у Пецярбургу. У 1896 г. штабс-капітан Яўленскі выйшаў у адстаўку, каб прысвяціць сябе цалкам жывапісу.

У тым жа годзе са сваёй нявестай Марыянай Вяроўкінай пераехаў у Мюнхен, дзе разам з Кандзінскім, Кардоўскім і Грабаром паступіў у мастацкую студыю Антона Ажбэ. У Германіі пачаў называць сябе «фон Яўленскі», каб падкрэсліць высакароднае паходжанне.

На працягу 18 гадоў кватэра Яўленскага і Вяроўкінай у доме № 23 па Гізельштрасэ заставалася адным з цэнтраў рускай калоніі, дзе, акрамя вядомых мастакоў, бывалі Дзягілеў і Ніжынскі, Ганна Паўлава і Элеанора Дузэ. Адышоўшы ад мюнхенскага рэалізму, да 1908 года знаходзіўся пад уплывам ван Гога. Пасля знаёмства ў 1907 годзе з Мацісам і іншымі фавістамі развіў уласны стыль каляровай гамы, захаваны ім да пачатку Першай сусветнай вайны.

У 1894 годзе ў маёнтку генерала Вяроўкіна («Благадаць» каля Коўна) Яўленскі сустрэў выхаванку яго ўладальнікаў — 13-гадовую Алену Незнакомаву (1881—1965), якая пазней знаходзілася ў служэнні ў Марыяны. У 1902 годзе правёў больш за год у Прыбалтыцы, дзе Нязнакомава нарадзіла яму сына Андрэя. Тым не менш Яўленскі не перарываў адносін з Вяроўкінай да 1919 года.

У 1909 годзе ён заснаваў разам з Кандзінскім, Эрбслё, Габрыэле Мюнтэр, Марыянай Вяроўкінай і іншымі «Новае Мюнхенскае мастацкае аб’яднанне», якое папярэднічала «Сіняму вершніку» (групе, якую стварылі Кандзінскі і Франц Марк і да якой цесна прымыкаў сам Яўленскі). Ён выстаўляў свае працы сумесна з працамі мастакоў групы, у тым ліку ў міжнародных «Салонах» Іздэбскага, арганізаваных пры ўдзеле Кандзінскага ў 1909—1911 гадах у шэрагу гарадоў Расіі.

У 1914 г. пасля пачатку вайны, Яўленскаму прыйшлося пакінуць Германію і перасяліцца ў Швейцарыю. Тут ён пачаў свае «Варыяцыі» — цыкл прац, прысвечаны ландшафтнай тэматыцы. Пасля растання з Вяроўкінай пераехаў у 1921 годзе ў Вісбадэн, дзе абвянчаўся з Незнакомавай і пражыў да сваёй смерці.

Зноскі
------

1. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
2. 1 2 3 4
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  RKDartists<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑  Czech National Authority Database Праверана 29 студзеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
5. ↑  Alexej von Jawlensky<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
6. ↑  Alexej von Jawlensky — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q683543'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2256716'></a>
7. 1 2  Jawlensky, Alexej von // SIKART — 2006. Праверана 18 чэрвеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q683543'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2256716'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10046652 · BIBSYS: 90715184 · BNE: XX980155 · BNF: 119599983 · CiNii: DA06055355 · CONOR: 55985507 · GND: 118557157 · ICCU: VEAV018815 · ISNI: 0000 0001 0864 3930 · LCCN: n81128287 · NDL: 00871417 · NKC: xx0153844 · NLA: 35158842 · NLP: A25432357 · NTA: 06940870X · NUKAT: n99011801 · LIBRIS: 353037 · SUDOC: 027593533 · VIAF: 4938694 · ULAN: 500017981 |

 |