Па гадзіннікавай стрэлцы, пачынаючы з левага верхняга фота «чатыры вершніка» атэізму: Рычард Докінз, Крыстафер Хітчэнс, Дэніэл Дэнет, Сэм Харыс
**Новы атэізм** (англ.: New atheism) — умоўная назва сістэмы поглядаў шэрагу навукоўцаў, філосафаў і грамадскіх дзеячаў, у аснове якой ляжаць ўяўленне аб рэлігіі як пра хваробу сучаснага грамадства, з якой трэба актыўна змагацца, і абвяржэнне базавых палажэнняў рэлігіі (напрыклад, аб існаванні бога) з дапамогай навуковага метаду.

Гісторыя
--------

«Новы атэізм» разглядаецца як адказ на рост рэлігійнага фундаменталізму па ўсім свеце, у прыватнасці — на тэракты 11 верасня 2001 года ў ЗША, учыненыя ісламістамі, і распаўсюджванне рэлігійнасці ў ЗША, дзе ўплывовыя хрысціянскія абшчыны выступаюць за выкладанне ў школах крэацыянізму, забарону аднаполых шлюбаў і абмежаванне даследавання ствалавых клетак.

У 2005 годзе публіцыст Сэм Харыс выпусціў кнігу «Канец веры», якая стала бестселерам. Яе галоўным прадметам быў уплыў ісламу на тэракты 11 верасня, аднак Харыс бачыў корань бед не ў ісламе як такім, а ў прыродзе рэлігіі. У 2006 годзе былі выдадзеныя «Ліст да хрысціянскай нацыі» Харыса, «Разбурэнне заклёну» філосафа Дэніэла Днета і «Бог як ілюзія» брытанскага этолога Рычарда Докінза, якая стала адным з галоўных бестселераў года ў ЗША; у 2007 годзе — «Бог не каханне» Крыстафера Хітчэнса і «Бог: няўдалая гіпотэза» Віктара Стэнджэра. Гэтыя кнігі былі выдадзеныя ў буйных выдавецтвах і атрымалі шырокае асвятленне ў СМІ. У 2006 годзе журналіст Wired Гэры Вулф абвясціў пра надыход «новага атэізму». Докінза, Харыса, Денета і Хітченса назвалі «чатырма вершнікамі» атэізму; гэта мянушка, першапачаткова дадзеная супернікамі «новых» атэістаў, прыжылась.

Ідэі
----

Докінз і Стенджер разглядаюць існаванне Бога як навуковую гіпотэзу, якая можа быць праверана стандартнымі навуковымі метадамі, у прыватнасці фальсіфікавана. Абодва аўтары прыходзяць да высновы аб тым, што існаванне Бога абвяргаецца лагічна. Акрамя таго, усе падзеі, якія адбываюцца ў свеце, у тым ліку ўзнікненне жыцця і праца свядомасці чалавека, могуць быць растлумачаны з пазіцый навукі.

«Новыя» атэісты разглядаюць рэлігію не проста як зман, але як зло, з якім неабходна актыўна змагацца. Як зло яны разглядаюць і талерантнасць да рэлігіі. Харыс асабліва адзначаў, што небяспечныя не толькі найбольш агрэсіўныя фундаменталісцкія формы рэлігіі, але і «ўмераная» рэлігійнасць, якая з'яўляецца, па сутнасці, першым крокам да таго ж фундаменталізму. Згаджаючыся з тым, што рэлігія існавала на працягу чалавечай гісторыі ў сілу аб'ектыўных прычын — кагнітыўных установак чалавека, — Харыс сцвярджае, што чалавецтву пад сілу адмовіцца ад рэлігіі гэтак жа, як яно, з цягам гісторыі, адмовілася ад іншых састарэлых практык, такіх, як рабства. Пазіцыя Дэнета некалькі адрозніваецца ад абсалютнага непрымання рэлігіі Харысам і Докінзам: Дэнет дапускае існаванне ў чалавека некаторых апрыёрных установак, якія з'яўляюцца для чалавека сакральнымі і прымаюцца на веру, але распаўсюджвае іх толькі на пытанні этыкі.

Крытыка
-------

«Новы атэізм» крытыкуецца з боку хрысціянскіх багасловаў. Так, Алістэр Макграт выдаў кнігу «Докінз як ілюзія», цалкам прысвечаную палеміцы з Докінзам.

«Новых» атэістаў папракаюць у тым, што яны не прапаноўваюць нічога новага ў змястоўнай крытыцы рэлігіі, а іх навізна складаецца толькі ў агрэсіўнай публічнай пазіцыі, кампаніі ў мас-медыя і публікацыі ў вядучых выдавецтвах.

На думку каталіцкага багаслова Джона Хота, «новыя» атэісты недастаткова паслядоўныя ў параўнанні з «класічнымі» атэістамі, такімі як Маркс, Камю або Ніцшэ: у той час як атэісты мінулага ўсведамлялі, што адмена рэлігіі будзе пачаткам новай эры, «новыя» атэісты, на думку Хота, «знаходзяцца ў памылцы, што пасля знікнення рэлігіі можна будзе жыць па-старому».

Зноскі
------

1. 1 2  *Hooper, Simon*. The rise of the 'New Atheists' **(нявызн.)**.  CNN (9 ноября 2006). Архівавана з першакрыніцы 13 снежня 2012. Праверана 12 кастрычніка 2012.
2. 1 2  The Oxford Handbook of the Sociology of Religion. — Oxford Handbooks Online, 2009. — P. 331. — 848 p. — ISBN 9780199279791.
3. ↑  *Phil Zuckerman.* Atheism and Secularity. — ABC-CLIO, 2009. — P. 13. — 514 p. — ISBN 9780313351822.
4. 1 2  *Phil Zuckerman.* Atheism and Secularity. — ABC-CLIO, 2009. — P. 14. — 514 p. — ISBN 9780313351822.
5. 1 2  *Том Флинн*. Why I Don’t Believe in the New Atheism **(нявызн.)**.  Совет по светскому гуманизму (30 ліпеня 2010). Архівавана з першакрыніцы 13 снежня 2012. Праверана 15 кастрычніка 2012.
6. 1 2 3  *Wolf, Gary* The Church of the Non-Believers // *Wired*. — 2006. — В. 14.11.
7. ↑  *Phil Zuckerman.* Atheism and Secularity. — ABC-CLIO, 2009. — P. 15. — 514 p. — ISBN 9780313351822.
8. ↑  *Phil Zuckerman.* Atheism and Secularity. — ABC-CLIO, 2009. — P. 16. — 514 p. — ISBN 9780313351822.

Літаратура
----------

* *Слепцова В. В.* Безграничная вера в скепсис // *НГ-Религии*. — 05.03.2014.
* *Слепцова В. В.* Особенности критики религии С. Харрисом // *Религиоведение*. — 2014. — № 4. — С. 101-111.
* *Слепцова В. В.* Особенности «нового атеизма» // Религия и общество-8: сборник научных статей / под общ. ред.: В. В. Старостенко, О. В. Дьяченко. — Могилёв: МГУ имени А. А. Кулешова, 2014. — С. 164—166.
* *Слепцова В. В.* Критические оценки «нового атеизма» в среде англо-американских атеистов, агностиков, секуляристов и гуманистов // Становление классического зарубежного теоретического религиоведения в XIX — первой половине XX века. Сборник материалов научной конференции с международным участием / ред. В. В. Барашков, Д. С. Дамте, С. А. Панин. — М.: Эдитус, 2015. — С. 105-112.
* *Слепцова В. В.* Перспективы развития „нового атеизма" // *Исторические, философские, политические и юридические науки, культурология и искусствоведение. Вопросы теории и практики*. — Тамбов: Грамота, 2015. — № 12 (62): в 4-х ч. Ч. IV. — С. 167-171. — ISSN 1997-292X. Архівавана з першакрыніцы 24 лістапада 2019.
* *Слепцова В. В.* «Новый атеизм» как феномен современного свободомыслия // *Вестник Московского университета. Сер. 7.Философия*. — 2015. — № 1. — С. 107—118.
* *Слепцова В. В.* Философские истоки и специфические черты «нового атеизма» // *Религиоведение*. — 2015. — № 3. — С. 77-85.
* *Слепцова В. В.* Теологическая критика «нового атеизма» // *Вестник ПСТГУ. Серия I: Богословие. Философия. Религиоведение*. — 2016. — В. 3 (65). — С. 112–125.
* *Слепцова В. В.* „Новый атеизм" как феномен современного западного свободомыслия. — М.: Московский государственный университет имени М. В. Ломоносова, 2016.
* *Шохин В. К.* В чём всё-таки новизна «Нового атеизма»? // *Вестник ПСТГУ. Серия 1: Богословие. Философия. Религиоведение*. — 2016. — В. 3 (65). — С. 149-157.

| ⛭Атэізм |
| --- |
| Крытыка рэлігіі | 
* Пастафарыянства
* Чайнік Расела
* Нябачны ружовы аднарог
* Капімізм
* Разумнае падзенне
* Дыскардыянізм
* Парадокс усемагутнасці
* Навуковы атэізм
* Новы атэізм
* Царква НедаМудраца

 |
| Падобныя плыні | 
* Агнастыцызм
* Агнастычны аіэізм
* Агнастычны тэізм
* Антыклерыкалізм
* Антытэізм
* Атамізм
* Ігнастыцызм
* Лаіцызм
* Лакаята
* Матэрыялізм
* Нетэізм
* Пазітывізм
* Рацыяналізм
* Свецкі гуманізм
* Сільны і слабы атэізм
* Скептыцызм
* Тэалагічны нонкагнітывізм
* Нірышваранда

 |
| Крытыка атэізма | 
* Крытыка эвалюцыянізма
* Навуковы крэацыянізм

 |
| Творы | 
* Апгрэйд малпы
* Атэістычны слоўнік
* Бог як ілюзія
* Няўдалая гіпотэза
* Вірусы мозгу
* Забаўная біблія
* Майстры ілюзій. Як ідэі пераўтвараюць нас у рабоў
* Мы — гэта наш мозг. Ад маткі да Альцгеймера
* Настольная кніга атэіста
* Аб метадзе
* Песня Арфіста
* Трактат атэалогіі

 |
| Грамадства:Канфлікты | 
* Дыскрымінацыя атэістаў
* Рэлігійная нецярплівасць
* Карыкатурны скандал
* Справа Шрайбер

 |
| Грамадства:Прагрэс | 
* Секулярызацыя
* Навукова-тэхнічная рэвалюцыя
* Свабода веравызнання
* Правы чалавека

 |
| Грамадства: рух | 
* Атэістычная дзяржава
* Папулярызацыя навукі
* Рэкламная кампанія
* Атэізм у Арменіі
* Атэізм у Беларусі
* Атэізм у Казахстане
* Атэізм у Расіі
* Саюз ваяўнічых бязбожнікаў
* Саюз ваяўнічых бязбожнікаў БССР
* Інстытут навуковага атэізма
* Ліст дзесяці акадэмікаў
* American Atheists

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780708794 |