recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Дунша** (кіт.: 東沙島), або **Пратас** (кіт.: 東沙群島) — каралавы атол на поўначы Паўднёва-Кітайскага мора. Уваходзіць у склад Тайваня. На атол таксама прэтэндуе Кітайская Народная Рэспубліка. Агульная плошча — 1,74 км².

Геаграфія
---------

Атол Дунша месціцца ў 241 км на паўднёвы ўсход ад узбярэжжа кітайскай правінцыі Гуандун, 320 км на паўднёвы ўсход ад Ганконга і ў 426 км на паўднёвы захад ад паўднёвага ўзбярэжжа Тайваня. Уяўляе сабою групу невялікіх астраўкоў і рыфаў, што атачаюць шырокую лагуну (64 га). Сярэдняя тэмпература вагаецца ад 21,7°C у студзені да 29,6°C у ліпені. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 1346,3 мм.

Прырода
-------

Берагі
Адносна невялікая частка сушы, што ўзвышаецца над узроўнем мора, пакрыта хмызнякамі і дрэвамі. Астатняя суша вельмі нізкая, падчас тайфунаў затапляецца, складаецца з белых пясчаных водмеляў. Найбольш каштоўныя абразчыкі флоры — сунічнае дрэва, какосавая пальма, дзікі шпінат. 

Наземная фаўна бедная, прадстаўлена казуркамі, малюскамі і марскімі птушкамі. Значна болей багатая навакольная падводная фаўна. Каралавыя рыфы Дунша насяляюць каля 500 відаў рыб, тут шмат крабаў і ігласкурых. 

У 2007 г. атол Дунша быў абвешчаны нацыянальным паркам, яго прырода знаходзіцца пад аховай.

Гісторыя
--------

Лічыцца, што першая пісьмовая ўзгадка пра атол Дунша з'явілася ў XV ст. у запісах экспедыцыі Чжэн Хэ. У 1712 г. ён быў фармальна далучаны да імперыі Цын. У 1860-я гг. брытанская каланіяльная адміністрацыя Ганконга разглядала план анексіі астравоў для будаўніцтва маяка. 

Кітайскія рыбакі пачалі асвойваць атол у другой палове XIX ст. Яны здабывалі рыбу і водарасці. Аднак у 1907 г. Дунша быў захоплены японскім прамыслоўцам Нісідзава Ёсіхару, які зруйнаваў пабудовы кітайскіх рыбакоў і збіраўся пачаць здабычу фасфатаў. Толькі пасля двухгадовых дыпламатычных перагавораў улады Гуандуна здолелі выкупіць атол за 150 тысяч срэбраных долараў.

Пасля II Сусветнай вайны Дунша ўвайшоў у склад Тайваня. Тут быў размешчаны ваенны гарнізон. Прысутнасць ваенных захоўваецца нягледзячы на абвяшчэнне атола ў 2007 г. нацыянальным паркам.

Спасылкі
--------

* South China Sea Islands
* The Pratas Islands situation looks bad
* 日本學者：東沙群島恐成台灣危機導火線
**Ру́дня**, Ментынь — ручай у Вілейскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Ментынь (басейн Нёмана). Даўжыня 4,5 км. Пачынаецца на паўднёвым усходзе ад вёскі Губы, цячэ пераважна сярод лесу, упадае ў Ментынь за 1,3 км на паўночны ўсход ад вёскі Кузьмічы. Рэчышча на працягу 0,5 км ад вусця каналізаванае.

Крыніца «Святая вада»
На геаграфічных картах ХІХ — першай палове ХХ стагоддзяў назвай «Рудня» пазначана сучаснае русла ракі Ментынь на ўсім працягу.

На левым беразе, за 1,0 км на паўнёвы захад ад вёскі Губы — помнік прыроды мясцовага значэння, крыніца «Святая вада».

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.

Спасылкі
--------

* Общая характеристика речной сети Минской области(недаступная спасылка) (руск.)
**«До́ктар Хто»** (англ.: Doctor Who) ― брытанскі навукова-фантастычны тэлесерыял BBC, які ідзе з перапынкамі з 1963 года. Серыял расказвае аб іншапланетным падарожніку ў часе, вядомым як Доктар. Разам са сваімі спадарожнікамі ён падарожнічае ў часе і прасторы як для выратавання цэлых цывілізацый ці асобных людзей, так і для ўласнага задавальнення.

«Доктар Хто» — самы працяглы навукова-фантастычны серыял усіх часоў і важная частка брытанскай поп-культуры.

Арыгінальны серыял ішоў з 1963 па 1989 год. У 1996 годзе выйшаў тэлевізійны фільм «Доктар Хто», які павінен быў стаць пілотнай серыяй серыяла-прадаўжэння, але дрэнныя рэйтынгі ў Амерыцы сарвалі гэты план. Серыял быў паспяхова адноўлены ў 2005 годзе, пры гэтым нумарацыя сезонаў пачалася нанава. Акрамя таго, існуюць пяць серыялаў-адгалінаванняў: «Торчвуд», «Прыгоды Сары Джэйн», «K-9 і кампанія» (толькі пілотная серыя), аўстралійскі «K-9» і «Клас».

Серыял быў занесены ў Кнігу рэкордаў Гінеса як самы працяглы навукова-фантастычны тэлесерыял у свеце, а таксама як «самы паспяховы» навукова-фантастычны серыял усіх часоў.

Зноскі
------

1. ↑  ICONS. A Portrait of England **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 3 November 2007. Праверана 10 November 2007.
2. ↑  "Dr Who 'longest-running sci-fi'". BBC News. 28 September 2006. Архівавана з арыгінала 25 May 2012. Праверана 30 September 2006.
3. ↑  Miller, Liz Shannon (26 July 2009). "'Doctor Who' honored by Guinness". *Variety*. Архівавана з арыгінала 1 August 2009. Праверана 8 February 2022.

Спасылкі
--------

* doctorwho.tv (англ.) — афіцыйны сайт
* Doctor Who (англ.) на сайце Бі-бі-сі
* Архіваваныя версіі сайтаў: 1963—1996, 2005—2022
* «Доктар Хто» на сайце IMDb: 1963—1989, 1996, с 2005 года

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Доктар Хто
**Саномаўскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Sonoma State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Ронерт-Парк у акрузе Санома ў штаце Каліфорнія, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Гэта адна з найменьшых устаноў сістэмы Каліфарнійскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Вучэльня прапануе 92 праграмы атрымання ступені бакалаўра, 19 праграм атрымання ступені магістра і 11 іншых праграм навучання. Універсітэт афіцыйна з'яўляецца іспанамоўнай установай.

Структура
---------

* Школа мастацтваў і гуманітарных навук
* Школа бізнесу і эканомікі
* Школа адукацыі
* Школа дадатковай і міжнароднай адукацыі
* Школа навук і тэхналогій
* Школа сацыяльных навук

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Каліфорнія

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Сеніца** (славацк.: Senica, ням.: Senitz, венг.: Szenice) — горад у раёне Сеніца Трнаўскага края заходняй Славакіі, размешчаны на рацэ Міява на поўначы Загорскай нізіны побач з Малымі Карпатамі.

Гісторыя
--------

Першыя людзі з’явіліся ў ваколіцах горада яшчэ ў часы палеаліту. У прыгарадзе Сеніцы — Чачове былі знойдзены сляды стаянкі паляўнічых на мамантаў. У Сеніце-Кунаве знойдзена вялікая колькасць працоўнае зброі часоў неаліту. Акрамя таго ў Сеніцы знойдзены сляды кельцкіх і раннеславянскіх паселішчаў.

У XI стагоддзі Сеніца была ўключана ў Галіцкі камітат Венгерскага каралеўства. Упершыню горад згадваецца ў 1256 годзе. З тых часоў належаў розным дваранскім родам. У XVII стагоддзі горад пацярпеў ад турэцкіх войнаў, антыгабсбургскіх паўстанняў, рэфармацыі і контррэфармацыі. У 1746 годзе Сеніца стаў цэнтрам аднаго з раёнаў Нітранскага княства.

З 1918 года ў складзе Чэхаславакіі. Тут пачынаюць засноўвацца шматлікія прадпрыемствы, дзякуючы якім Сеніца становіцца прамысловым цэнтрам Паўночнага Загор’я.

Дэмаграфія
----------

Паводле перапісу 2001 года колькасць насельніцтва горада налічвае 21 253 чалавекі. Нацыянальны склад: 96,40 % — славакі, 1,56 % — чэхі, 0,84 % — цыгане і 0,14; — венгры.

Рэлігійны склад: 47,28 % — рыма-каталікі, 31,18 % — людзі без прыналежнасці да рэлігіі і 17,03 % — лютэране.

Славутасці
----------

* Фарны касцёл
* Лютэранская кірха

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Сербіі Беч, Сербія *(2004)*
* Сцяг Швейцарыі Герцагенбухзэе, Швейцарыя *(2004)*
* Сцяг Польшчы Пултуск, Польшча *(2002)*
* Сцяг Чэхіі Трутнаў, Чэхія *(1998)*
* Сцяг Чэхіі Велке-Паўлаўцы, Чэхія *(2002)*
* Сцяг Чэхіі Годанін, Чэхія
* Сцяг Аўстрыі Гоэнау, Аўстрыя
* Сцяг Аргенціны Санта-Тэкла, Аргенціна

Зноскі
------

1. ↑  Mesto Senica — oficiálne stránky mesta
2. 1 2  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Statistical Office of the Slovak republic. Архівавана з першакрыніцы 16 лістапада 2007. Праверана 27 кастрычніка 2014.
3. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Skgo.org. Архівавана з першакрыніцы 27 верасня 2007. Праверана 27 кастрычніка 2014.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сеніца (Славакія)
* Афіцыйны сайт муніцыпалітэта
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Даўман.
**Анс Эрнеставіч Даўман** (26 лістапада 1885, хутар Крэйпі, Рыжскі павет — 1 жніўня 1920, Брэст) — актыўны дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Латвіі, герой грамадзянскай вайны.

Біяграфія
---------

Помнік у гарадскім пасёлку Обаль
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. З 1904 года КПСС. Удзельнік рэвалюцыі 1905—1907 гадоў. 3 1914 года на франтах Gершай сусветнай вайны. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года член Нарвенскага Савета, пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі старшыня Нарвенскага ВРК.

У час наступлення нямецкіх войск у лютым—сакавіку 1918 года камандзір Нарвенскага партызанскага атрада, камісар Гатчынскай дывізіі. Удзельнік вызвалення Латвіі ад нямецкіх і белагвардзейскіх войск, быў членам РВС арміі Савецкай Латвіі. У жніўні — кастрычніку 1919 года узначальваў абарону Дзвінскага ўмацаванага раёна. 3 кастрычніка 1919 года член РВС 16-й арміі на Беларусі.

3 чэрвеня 1920 года камандзір 10-й стралковай дывізіі, якая вызваляла Чэрвень, Пухавічы, Клецк, Бярозу, Кобрын, Брэст ад польскіх войск.

Анс Даўман загінуў у баі пры фарсіраванні ракі Заходні Буг пад Брэст-Літоўскам 1 жніўня 1920 года. Пахаваны ў Мінску ў Цэнтральным дзіцячым парку імя М. Горкага.

Памяць
------

У 1969 годзе быў усталяваны помнік у г. п. Обаль. Яго імем у 1928 годзе названа вуліца ў Мінску (былая другая Старавіленская), на доме № 1 устаноўлена мемарыяльная дошка. Таксама названы вуліцы ў Нарве і Барысаве. Імя А. Э. Даўмана прысвоена торфапрадпрыемству ў Шумілінскім раёне.

Зноскі
------

1. ↑  Дауман Анс Эрнестович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 25 лютага 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑  ПОМНІК ДАЎМАНУ АНСУ ЭРНЕСТАВІЧУ

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн. 1985. — С. 471.
* Даўман Анс Эрнеставіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : у 6 т. Мінск, 1996. Т. 3. С. 212.
**Се́льскі ста́раста** (руск.: сельский староста) — найніжэйшая службовая асоба сялянскага грамадскага кіравання ў Расійскай імперыі, кіраўнік сельскай грамады.

Паводле дзяржаўнай вясковай рэформы 1830-х — 1850-х гадоў пасада сельскага старасты была ўведзена для паселішчаў казённага сялянства еўрапейскай часткі Расійскай імперыі, пазней у выніку сялянскай рэформы 1861 года таксама ў паселішчах былых панскіх сялян. 

Сельскі стараста выбіраўся сельскім сходам на 3 гады, галоўным чынам з «разважных» і пакорных сялян. Выступаў не толькі як кіраўнік сельскай грамады, але і як найніжэйшая асоба дзяржаўнага кіравання. З патрэбы склікаў сельскі сход, кіраваў абмеркаваннем узнятых на ім пытанняў, быў выканаўцам пастаноў сходу. Сачыў за ўтрыманнем у спраўнасці дарог, мастоў і іншых збудаванняў на землях сельскай грамады, сачыў за захаваннем збожжа ў сельскіх запасных магазінах. Выконваў фіскальныя абавязкі і адміністрацыйна-паліцэйскія функцыі: павінен быў сачыць за спраўнай выплатай сялянамі падаткаў і адбываннем натуральных павіннасцей, «захаваннем добрапрыстойнасці, парадку і бяспекі» на землях грамады. Меў права караць сялян: адпраўляць іх на грамадскія работы ці арыштоўваць на тэрмін да 2-х дзён, аштрафаваць на суму да 1 рубля.

Сельскі стараста наўпрост падпарадкоўваўся валасному старшыні, павінен быў выконваць распараджэнні паліцыі, міравога пасрэдніка, земскага ўчастковага начальніка і ўсіх прызначаных улад у сферы іх ведамства. Разам з валасным старшынёй быў галоўнай апорай улад на вёсцы.

Старасты былі ў дзяржаўных маёнтках і да XIX стагоддзя, а ў панскіх — да 1861 года, але прызначаліся ўладамі і памешчыкам адпаведна, і цалкам падпарадкоўваліся ім.

Крыніцы
-------

1. ↑  ЭГБ 2001, с. 410.

Літаратура
----------

* *Вячаслаў Панюціч.* Стараста сельскі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 410. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.

Спасылкі
--------

* Знак службовы «Сельскі стараста» — Дзяржаўны каталог Музейнага фонду Рэспублікі Беларусь **(нявызн.)**. *dkmf.by*. Праверана 21 студзеня 2024.
* Як судзілі сельскага старасту Сідара Грыцкевіча ў 1910 годзе? **(нявызн.)**. *www.vandra.by*. Праверана 21 студзеня 2024.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Санта-Барбара.
 
**Санта-Барбара** (ісп.: Cantón de Santa Barbara) — кантон № 4 у правінцыі Эрэдзія ў Коста-Рыцы. Адміністрацыйны цэнтр — горад Санта-Барбара. Плошча кантона складае 53,21 км². Насельніцтва — 36 243 чал. (2011 г.).

Кантон мяжуе на поўначы — з кантонам Эрэдзія, на ўсходзе — з кантонам Барва, на поўдні — з кантонам Флорэс, на захадзе — з правінцыяй Алахуэла.

Дыстрыты кантона Санта-Барбара
У склад кантона ўваходзяць 6 дыстрыктаў (раёнаў):

* Пураба
* Сан-Педра
* Сан-Хуан
* Санта-Барбара
* Санта-Дамінга
* Хесус

Кантон Санта-Барбара быў створаны 29 верасня 1882 года.

Тэрыторыя кантона знаходзіцца на вышыні ад 950 м на крайнім паўднёвым захадзе (даліна ракі Сегунда) да 2599 м на паўночным усходзе (гара Гуарары). Гідраграфічная сетка адносіцца да басейна ракі Таркалес, якая ўпадае ў Ціхі акіян.

У кантоне развіта вырошчванне гародніны, кавы і цукровага трыснягу, пашырана жывёлагадоўля.

Галерэя
-------

* Горад Санта-БарбараГорад Санта-Барбара
* Плантацыя кавы ў кантонеПлантацыя кавы ў кантоне
* Дыстрыкт ПурабаДыстрыкт Пураба

Зноскі
------

1. ↑  Вынікі перапісу насельніцтва (2011)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт кантона Санта-Барбара
* Карты кантона Санта-Барбара Архівавана 25 чэрвеня 2014.
**Айнару** (парт.: Ainaro) — горад і падраён ва Усходнім Тыморы.

Геаграфія
---------

Карта падраёна АйнаруКарта падраёна Айнару
Размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы краіны, прыкладна за 60 км да паўднёвага захаду ад сталіцы Усходняга Тымора, горада Дылі, на вышыні 831 м над узроўнем мора. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам аднайменнай акругі.

Насельніцтва
------------

Станам на 2010 год насельніцтва падраёна складала 15 558 чалавек. Найбольш распаўсюджаная мова насельніцтва — мамбай; ужываюцца таксама мовы бунак і кемак. Большасць насельніцтва з’яўляецца каталікамі. Сярэдні ўзрост насельніцтва — 16,6 год.

Эканоміка
---------

Аснову эканомікі горада складае экспарт кавы і сандалавага дрэва.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Злучаныя Штаты Амерыкі Мадысан, ЗША
* Аўстралія Баларат, Аўстралія

Зноскі
------

1. 1 2  Direcção Nacional de Estatística: 2010 Census Wall Chart (English) Архівавана 9 красавіка 2015.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Засімовіч.
**Ігар Сяргеевіч Засімовіч** (нар. 18 чэрвеня 1966, г. Мінск) — беларускі скульптар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1986 годзе Мінскае мастацкае вучылішча, у 1994 годзе — Беларускую акадэмію мастацтваў. У 1994 г. стажыраваўся ў Бад-Гандэрсгайме (Германія).

3 1989 года ўдзельнік мастацкіх выставак. У 1996 г. — камісар пленэру па скульптуры «Размова з камянямі» (Мінск). У 2006 г. — камісар пленэру па гарадской скульптуры ў камені «Мінск-2006».

Член Беларускага саюза мастакоў з 1995 года, член Беларускага саюза дызайнераў з 2006 года.

Жыве і працуе ў Мінску.

Творчасць
---------

Працуе ў манументальна-дэкаратыўнай, станковай і паркавай скульптуры. Матэрыял — камень, бронза, граніт.

Сярод твораў: кампазіцыі «Змяя» (Мінск), «Арфа» (г.п. Астравец Гродзенскай вобласці), «Выкраданне Еўропы» (г. Вільнюс), фантаны ў гарадах Козмін Велікапольскі і Кратошын (Польшча), помнік у гонар з’яўлення абраза Маці Божай Мінскай у Мінску (2015, у сааўтарстве з Дзмітрыем Аганавым і архітэктарам Сяргеем Багласавым).

Творы знаходзяцца ў Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва, Траццякоўскай галерэі (Масква), у прыватных калекцыях Беларусі і за яе межамі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Засімовіч Ігар Сяргеевіч // Сучасная беларуская скульптура. XXI стагоддзе [Выяўленчы матэрыял]: альбом / аўтар тэксту, складанне, пераклад на беларускую мову: К. С. Аксёнава. — Мн.: БелЭн, 2012. — 358 с. — ISBN 978-985-11-0574-4.
2. 1 2 3 4 5  «ТРОГАТелЬная выставка». З 18 мая па 25 ліпеня 2011 года

Літаратура
----------

* Засімовіч Ігар Сяргеевіч // Сучасная беларуская скульптура. XXI стагоддзе [Выяўленчы матэрыял]: альбом / аўтар тэксту, складанне, пераклад на беларускую мову: К. С. Аксёнава. — Мн.: БелЭн, 2012. — 358 с. — ISBN 978-985-11-0574-4.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Ігар Сяргеевіч Засімовіч на Вікісховішчы |

* Ігар Сяргеевіч Засімовіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 134056 |
**Хесус-Марыя** (ісп.: Río Jesús María) — рака ў Коста-Рыцы. Бярэ пачатак на заходнім схіле гор Агуакатэ на вышыні каля 600 м, цячэ ў паўднёва-заходнім напрамку, упадае ў бухту Цівівэс заліва Нікоя. Даўжыня — 41 км. Асноўныя прытокі — рэкі Пайрэ (правы), Мачука (левы).

На рацэ ў сярэдзіне 1840-х быў пабудаваны каменны мост Пуэнтэ-дэ-лас-Дамас. Яго будаўніцтва фінансавалася на грошы багатых жанчын Коста-Рыкі: Далорэс Авеамуна — удавы кіраўніка ўрада Мануэля Фернандэса Чакона, яго залвіцы Херанімы Фернандэс Чакон — удавы кававага магната Марыяна Мантэалегрэ Бустамантэ і яго дачкі Магдаліны дэль Кастыльяа Вільягра — жонкі палітыка і прадпрымальніка Грэгорыё Эскалантэ Нава. Мост з'яўляўся часткай шашы Сан-Хасэ — Пунтарэнас, па якой ажыццяўляўся экспарт кавы. Зараз — нацыянальны помнік.

Спасылкі
--------

* Карта Коста-Рыкі Архівавана 16 чэрвеня 2017.
{\displaystyle {\frac {d\_{1}}{d\_{2}}}={\textrm {const}}}
Акружнасці Апалонія. Кожная блакітная акружнасць перасякае кожную чырвоную пад прамым вуглом. Кожная чырвоная акружнасць праходзіць праз два пункты (C і D) і кожная блакітная акружнасць акружае толькі адзін з гэтых пунктаў
**Акружнасць Апалонія** — геаметрычнае месца пунктаў плоскасці, адносіны адлегласцей ад якіх да двух зададзеных пунктаў — велічыня пастаянная, не роўная адзінцы.

Біпалярныя каардынаты — артаганальная сістэма каардынат на плоскасці, заснаваная на кругах Апалонія.

Няхай на плоскасці дадзены два пункты {\displaystyle A} і {\displaystyle B}. Разгледзім усе пункты {\displaystyle P} гэтай плоскасці, для кожнага з якіх

{\displaystyle {\frac {|PA|}{|PB|}}=k},
дзе {\displaystyle k} — фіксаваны дадатны лік.
Пры {\displaystyle k=1} гэтыя пункты запаўняюць сярэдзінны перпендыкуляр да адрэзка {\displaystyle AB}; у астатніх выпадках дадзенае геаметрычнае месца — акружнасць, якая называецца **акружнасцю Апалонія**.

Крывая пастаяннай рознасці адлегласцей паміж двума пунктамі — гіпербала, пастаяннай сумы — эліпс, пастаяннага здабытку — авал Касіні.

Уласцівасці
-----------

* Радыус акружнасці Апалонія роўны {\displaystyle R={\frac {k}{|k^{2}-1|}}|AB|.}
* Адрэзак {\displaystyle PC} паміж пунктам на акружнасці і пунктам перасячэння акружнасці з прамой {\displaystyle AB} з'яўляецца бісектрысай самога вугла {\displaystyle \angle APB} ці вугла, сумежнага з ім.
* Цэнтр дадзенай акружнасці ляжыць на прамой, якая злучае гэтыя два пункты.

Дадаткі
-------

* Адно з рашэнняў задачы Брахмагупты заснавана на пабудове акружнасці Апалонія.
* Акружнасць Апалонія знаходзіць прымяненне пры рашэнні задачы збліжэння на плоскасці з выкарыстаннем стратэгіі паралельнага збліжэння.

Гл. таксама
-----------

* Эліптычныя каардынаты

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 164746671 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Верамей.
**Мікалай Сцяпанавіч Верамей** (канспіратыўны псеўданім: *Пабядзінскі;* 1898, в. Кавальцы, Віленская губерня, цяпер Маладзечанскі раён Мінскай вобл. — 22 кастрычніка 1937, Хабараўскі край) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, публіцыст.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Невельскай настаўніцкай семінарыі. Працаваў настаўнікам на Маладзечаншчыне. У 1919 уступіў у Камуністычную рабочую партыю Польшчы (КРПП); з 1922 член Беларускай рэвалюцыйнай арганізацыі; з 1923 член КПЗБ. У 1922 выехаў на вучобу ў Чэхаславакію; у 1929 скончыў Пражскі электратэхнічны інстытут. Вярнуўся ў Зах. Беларусь. Удзельнічаў у падрыхтоўцы выбараў у сейм, друкаваў улёткі і іншую нелегальную літаратуру; арганізоўваў беларускія школы. Фактычна знаходзіўся на нелегальным становішчы. У 1930 перапраўлены ў СССР. У 1930 арганізатар і дырэктар Энергетычнага інстытута ў Мінску. З 1931 у Маскве — у польскай секцыі Камінтэрна. Прозвішча «Пабядзінскі» нададзена вясною 1931 з канспіратыўных меркаванняў. Арыштаваны ДПУ БССР 16.8.1933 па справе Беларускага нацыянальнага цэнтра; высланы ў Хабараўскі край (Арцёмаўск), дзе і загінуў. Рэабілітаваны 16.8.1956.

Крыніца
-------

* Верамей Мікалай Сцяпанавіч // Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рамановіч.
**Валянцін Рамановіч** (7 кастрычніка 1911 Карэлічы - Снежань 1945, Вільня) — жывапісец, скульптар і графік, лекар.

Біяграфія
---------

Бацька, Сцяпан Канстанцінавіч, быў настаўнікам-інспектарам Карэліцкага гарадскога вучылішча. Дзед па маці, Георгій Зотаў, быў родам з Масквы, з сям’і іканапісцаў.

Бацьку час ад часу пераводзілі на іншае месца работы, сям’я пераязджала за ім. Так, у чатырохгадовым узросце Валянцін апынуўся на Палессі, а ў 1921-м разам з бацькамі вярнуўся на Навагрудчыну. Вучыўся ў школе вёскі Падкасоўе, на радзіме бацькі, затым — у Карэлічах.

У 1924 годзе пачаў вучыцца ў дзяржаўнай няпоўнай гімназіі імя Адама Міцкевіча ў Навагрудку, пасля заканчэння ў 1930 г. вучыўся на мастацкім факультэце Універсітэта Стэфана Баторыя ў Вільні. Праз чатыры гады скончыў вучобу і здаў экзамен, дзякуючы якому атрымаў права працаваць настаўнікам малявання ў сярэдніх школах. У той жа час ён пачаў вучыцца на медыцынскім факультэце сваёй альма-матэр, а падчас вучобы на трэцім курсе, у кастрычніку 1936 г. пачаў працаваць дэманстратарам на кафедры апісальнай анатоміі, якой кіравалі Міхал Райхер і Вітольд Сільвановіч. Пазней стаў там асістэнтам. Пасля пачатку Другой сусветнай вайны ён знайшоў працу ва ўніверсітэце імя Стэфана Баторыя і з 1 кастрычніка 1939 г. да закрыцця ўніверсітэта 15 снежня чытаў лекцыі па мастацкай анатоміі на мастацкім факультэце прыгожых мастацтваў. Вывучаючы медыцыну, ён працягваў сваю мастацкую працу, ствараючы ксілаграфіі і гравюры на медзі, пісаў пейзажы тэхнікай алею, некаторы час выкарыстоўваў і акватынту.

З 1935 па 1940 год удзельнічаў у археалагічных і кансервацыйных работах на руінах замка ў Троках, якімі кіравалі Ян Бароўскі і Ежы Хопен. У 1936 годзе Валенцій Рамановіч удзельнічаў у 2-й Міжнароднай выставе ксілаграфіі ў Варшаве, дзе выставіў дзве работы. Праз год ён стаў адным з заснавальнікаў «Віленскай групы», з якой выстаўляў свае карціны да 1939 года. У 1940 г. удзельнічаў у археалагічных і кансервацыйных работах у Ковенскім замку. Акрамя кансервацыйных работ, ён ствараў эскізы і малюнкі архітэктуры і яе наваколля.

На падставе сабраных у Троках матэрыялаў, пачынаючы з 1941 г. стварыў т.зв «Троцкі цыкл» першапачаткова павінен быў уключаць шэсць графічных пано, а ў выніку мастак стварыў комплекс з трыццаці дзвюх гравюр, скончыўшы працу над імі ў 1944 годзе.

Яго творы змяшчаліся ў графічнай падпісцы на віленскі часопіс «Słowo» (1934, 1935, 1937 (двойчы), 1939) і «Kurier Wileński» (1940).

У снежні 1944 г. арыштаваны савецкімі ўладамі і ўтрымліваўся ў Лукішскай турме, дзе, хутчэй за ўсё, і загінуў 2 лютага 1945 г.

Жонка мастака — Альдона Рамановічава, у дзявоцтве Небельская (1909—2009), жывапісец і кансерватар.

Калекцыя твораў Валенція Рамановіча знаходзіцца ў Бібліятэцы Універсітэта імя Мікалая Каперніка ў Торуні, яе перадала туды ўдава мастака, мастачка Альдона Рамановіч .

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: walenty-romanowicz · Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2006152250 · VIAF: 96202941, 2872151778260018130003 · ULAN: 500074067 |
**Аль-Мухтадзі Білах ібн Хасанал Болкіях** (дзонг-кэ: ཚེ་རིང་སྟོབས་རྒྱས།) (17 лютага 1974, Бандар-Серы-Бегаван, Бруней) — спадчынны прынц Брунея-Дарусалам з 1998 года, а таксама старэйшы міністр канцылярыі прэм’ер-міністра з мая 2005 года. Таксама займае пасаду намесніка генеральнага інспектара Каралеўскай паліцыі Брунея і з'яўяецца генералам Каралеўскіх узброеных сіл Брунея.

Крыніцы
-------

1. ↑  A political chronology of South-East Asia and Oceania / by ed David Lea, Colette Milward. — London: Europa, 2001. — IX, 233 p. — P. 21. — ISBN 978-1857431179.
2. 1 2  The Crown Prince and senior minister at the Prime Minister's Office (англ.). *Ministry of Defence Brunei Darussalam*. Праверана 7 лютага 2024.

Спасылкі
--------

 У Вікіцытатніку ёсць старонка па тэме **Аль-Мухтадзі Болкіях**
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аль-Мухтадзі Болкіях
Хелат іона метала і этылендыямінтэтравоцатнай кіслаты
**Хела́ты, хела́тныя злучэнні,** таксама *унутрыкомплексныя злучэнні* — клас комплексных злучэнняў, у якіх цэнтральны атам (ці іон) звязаны з двума і больш атамамі ліганду, у выніку чаго ўтвараецца некалькі гетэрацыклаў.

Найбольш пашыраны хелаты металаў. Характарызуюцца высокай устойлівасцю. Некаторыя хелатныя злучэнні (хларафіл, гемаглабін, вітамін В12 і інш.) адыгрываюць важную ролю ў працэсах жыццядзейнасці.

Выкарыстоўваюцца пры аналізе і раздзяленні хімічных элементаў, для вывядзення цяжкіх і радыеактыўных металаў з арганізма і інш.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
**Каракарумская шаша** (урду: شاہراہ قراقرم, *Śāharāha qarāqaram*; кіт. упр. 喀喇昆仑公路, піньінь *Kèlǎkūnlún Gōnglù*) або **Каракарумская аўтамабільная дарога** - 1300-кіламетровая высакагорная аўтамабільная дарога, якая перасякае Каракарум праз {{нп3|Хунджараб|Хунджарабскі перавал|ru|Хунджераб}} на вышыні 4693 м. Самая высакагорная міжнародная шаша ў свеце. Будавалася з 1966 па 1986 год па старажытным маршруце Вялікага шаўковага шляху. Выдаткі на пабудову шашы, 806 км якога ляжаць у межах Пакістана, а астатнія 494 км - у СУАР (Кітай), склалі каля трох мільярдаў долараў. Падчас будаўніцтва ад лавін і падзенняў загінула 810 пакістанскіх і 82 кітайскіх рабочых. У зімовы час з-за небяспекі сходу лавін рух па Каракарумскай шашы зачыняецца.

На тэрыторыі Кітая шаша маркіруецца як рэспубліканская траса {{нп3|Гадао 314||ru|Годао 314}}.

Пасля сходу наймацнейшага апоўзня ў студзені 2010 года, які перакрыў рэчышча горнай ракі Хунза, паведамленне па аўтадарозе апынулася перапынена. У выніку перакрыцця вадацёку ўтварылася {{нп3|Завальныя азёры|завальнае возера|ru|Завальные озёра}} {{нп3|Атабад (возера)|Атабад|ru|Аттабад (озеро)}}, паступова затапіла і разбурыла каля 20 км шашы, прылеглыя тэрыторыі і населеныя пункты. Пасажырскія і грузавыя зносіны праз затоплены ўчастак шашы ажыццяўляліся на лодках. У 2015 годзе было завершана будаўніцтва ўчастка шашы працягласцю 24 кіламетры ў абыход возера, які ўключае ў сябе пяць тунэляў агульнай працягласцю 7 кіламетраў, 2 вялікіх і 78 малых мастоў.

Спасылкі
--------

Каракорумское шоссе // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006. (руск.)

Літаратура
----------

* Сарина Сингх, Оуэн Беннетт-Джоунс, Линдси Браун, Джон Мок. *Пакистан и Каракорумское шоссе*. Одинокая Планета, 2004.


1. ↑  Каракорумская автомобильная дорога // Военная энциклопедия / П. С. Грачёв. — Москва: Военное издательство, 1995. — Т. 3. — С. 481. — ISBN 5-203-00748-9.
2. ↑  Китай выделил 6 миллионов долларов на ремонт Каракорумского шоссе // podrobnosti.ua **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 16 сакавіка 2008. Праверана 10 жніўня 2008.
3. ↑  Пакистан и Каракорумское шоссе — Азиатский курьер **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 18 лістапада 2008. Праверана 9 жніўня 2008.
4. ↑  Премьер-министр Наваз открыл тоннели пакистано-китайской дружбы в обход озера Аттабад **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 4 верасня 2020. Праверана 21 студзеня 2022.
Біблія Густава Вазы
**Біблія Густава Вазы** (шведск.: Gustav Vasas bibel, часам *Vasabibeln*, поўная назва *Biblia, Thet är: All then Helgha Scrifft, På Swensko*) — першы поўны пераклад Бібліі на шведскую мову, які быў зроблены ў час кіравання караля Густава Вазы. Пераклад ажыццяўляўся ў два этапы: спачатку, у 1526 быў перакладзены Новы Запавет, а ў 1541 годзе была перакладзена ўся Біблія.

Гісторыя
--------

У 1526 годзе пабачыў свет пераклад Новага Запавету на шведскую мову, зроблены пераважна Лаўрэнціем Андрээ і Олаўсам Петры. У 1541 годзе быў завершаны пераклад усёй Бібліі цалкам, прыкладам для якога паслужыў пераклад 1534 года на нямецкую мову, зроблены Марцінам Лютэрам. У выданні 1541 года быў апрацаваны і пераклад Новага Запавету, які аднак адрозніваўся ад выдання 1526 года зусім нязначна. Для гэтага выдання была створана камісія на чале з архібіскупам Лаўрэнціем Петры. Наступныя выданні на шведскай мове выходілі ў 1618 (Біблія Густава II Адольфа) і ў 1703 годзе (Біблія Карла XII).

Значэнне для шведскай мовы
--------------------------

Біблія Густава Вазы мела настолькі важнае значэнне для развіцця шведскай мовы, што мяжу паміж старажытнашведскай і новашведскай мовай сталі праводзіць па 1526 — годзе выдання перакладу Новага Запавету. У гэтым выданні былі, напрыклад, упершыню ўведзеныя літары Ä і Ö, якія існуюць і ў сучаснай шведскай мове. Цікава, што пераклад 1541 года часам з'яўляецца нават больш архаічным за пераклад 1526 года: напрыклад, у ім выкарстоўваюцца скланенні (якія паступова зніклі са шведскай мовы).

Прыклады
--------

З *«Thet Nyia Testamentit på Swensko»* (1526):
**Мацвей 5:38-42:** *J haffuen hördt, ath thet är sagt / ögha för ögha / och tand för tand / Men iagh sägher idher / athi skolen ey stå thet onda emoot / vthan är thet så någhor slåår tigh wedh thet höghra kinbenet / så wendt honom och thet andra til / Och om någhor wil gå til retta medh tigh / och tagha tin kiortel j frå tigh / lät honom och haffua kåpona medh / Och om någhor nödhgar tigh ena milo / så gack twå medh honom / Geff honom som aff tigh bedhes / och wendt tigh ey j frå honom / som någhot wil läna aff tigh.*

З поўнага перакладу (1541):
*J haffuen hördt, at thet är sagdt, Ögha för ögha, Tand för tand. Men iagh sägher idher, at j skolen icke stå thet onda emoot, Vthan är thet så, at någhor slåår tigh widh thet höghra kindbenet, så wendt honom ock thet andta til. Och om någhor wil gå til retta medh tigh, och tagha tin kiortel jfrå tigh, lät honom ock haffua kåpona medh. Och om någhor nödhgar tigh ena milo, så gack twå medh honom. Giff honom som aff tigh bedhes, och wendt tigh icke jfrå honom, som någhot wil läna aff tigh.*

Па-беларуску:

> Чулі, што сказана: «Вока за вока, зуб за зуб». А Я вам кажу: Не праціўцеся злому; а калі б хто ўдарыў у правую шчаку тваю, настаў яму і другую. І таму, хто хоча з табой судзіцца і кашулю ўзяць, дай яму і плашч. І калі б хто цябе змушаў ісці з ім мілю, ідзі з ім дзве. Калі цябе нехта просіць чаго, дай яму; і не адварочвайся ад таго, хто ў цябе просіць пазычыць.
> 
>

Спасылкі
--------

Лагатып Вікіцытатніка У Вікікрыніцах ёсць тэксты па тэме  
**Біблія Густава Вазы**
ЗРК «Аса-АКМ» (Польшча, 2007)
**Зенітны ракетны комплекс** (ЗРК; араб. سمت‎‎ + італ.: rocchetta + лац.: complex — напрамак + верацяно + спалучэнне) — функцыянальна звязаныя баявыя і тэхнічныя сродкі для знішчэння паветраных цэляў зенітнымі кіруемымі  (англ.) (бел. ракетамі (ЗКР). Ёсць адным з асноўных сродкаў супрацьпаветранай абароны (СПА). Мае пускавую ўстаноўку  (англ.) (бел. сродкі выяўлення, апазнавання, мэтаўказання і кіравання, прылады перавозу і рамонту, крыніцы электрасілкавання. Функцыянальнае і тактычнае звязанне некалькіх ЗРК адзіным загадным пунктам утварае зенітную ракетную сістэму.

ЗРК распрацавалі пры канцы Другой сусветнай вайны. У 1950-я гады паступіў на ўзбраенне ў войскі ЗША і СССР. Адрозніваюць наземныя і карабельныя; далёкага дзеяння (на адлегласці звыш 100 км), сярэдняй (30—100 км) і малой (10—30 км) адлегласці, бліжняга дзеяння (да 10 км); усепагодныя і неўсепагодныя; стацыянарныя і рухомыя (самаходныя, буксавальныя і пераносныя).

Беларусь
--------

Падраздзяленні СПА Узброеных сіл Рэспублікі Беларусь валодаюць ЗРК далёкага дзеяння «С-200»  (англ.) (бел. (С-200В «Вега»), сярэдняй далёкасці «С-300» (С-300П і С-300В), малой далёкасці «Бук» і блізкага дзеяння «Аса» (Аса-АКМ) і «Тор» (Тор-М2).

Зноскі
------

1. ↑  *Зыгмунд Валевач.* Зенітны ракетны комплекс // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах / Генадзь Пашкоў. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1998. — Т. 7. — С. 62. — 608 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0130-3.
2. ↑  *Вячаслаў Будкевіч*. Трэцяя батарэя зенітнага ракетнага комплексу «Тор-М2» паступіла на ўзбраенне ВПС і войскаў СПА Беларусі **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  БелаПАН (4 студзеня 2014). Архівавана з першакрыніцы 22 кастрычніка 2020. Праверана 21 студзеня 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
**Алена Барысаўна Спірыдовіч** (нар. 22 красавіка 1961, Мінск) — дыктар беларускага тэлебачання. Заслужаная артыстка Беларусі (1999).

Біяграфія
---------

Скончыла БДУ (1983). З 1983 года працуе ў Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Беларусі. Вядучая нацыянальных і міжнародных фестываляў: «Славянскі Базар у Віцебску», кінафестываляў краін СНД «Лістапад» (з 1993) і расійскага «Кінатаўр», фестывалю працаўнікоў сяла «Дажынкі», тэлефестывалю песні «На перакрыжаваннях Еўропы» (з 1999), а таксама конкурсу маладых артыстаў эстрады «Зорная ростань».

Узнагароды
----------

* ордэн Францыска Скарыны (2016)

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Спірыдовіч Алена Барысаўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 459. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
**Барыс Карлаф** (англ.: Boris Karloff, сапраўднае імя — **Уільям Генры Прат** (англ.: William Henry Pratt); 23 лістапада 1887, Лондан — 2 лютага 1969, Мідхерст, Заходні Сусекс) — амерыканскі характарны акцёр брытанскага паходжання, больш за ўсё вядомы па ролях у фільмах 1930-50-х гадоў. Агулам у перыяд з 1919 па 1969 год Карлаф сыграў у больш чым 170 фільмах, а таксама ў шматлікіх тэлесерыялах, уключаючы выкананне галоўнай ролі апавядальніка ў тэлесерыяле-анталогіі «Трылер» (1960—1962).

Пачаўшы акцёрскую кар’еру ў 1919 годзе з эпізадычных роляў, у 1920-х гадах Карлаф перабраўся ў Галівуд, дзе прарыў для яго наступіў пасля выхаду фільма «Франкенштэйн» (1931), у якім ён адыграў ролю Пачвары. З таго часу за акцёрам замацавалася амплуа злыдня. Самымі значнымі фільмамі ў кар’еры Карлафа таксама з’яўляюцца «Нявеста Франкенштэйна» (1935) і «Мумія» (1932). За сваю акцёрскую кар’еру Карлаф сыграў мноства роляў у кіно і на тэлебачанні, у тэатры і на радыё, а таксама ўдзельнічаў у запісе дзіцячых пласцінак. Крытыкі называлі акцёра Karloff the Uncanny (Карлаф Жудасны) і The Master of Horror (Майстар Жаху).

За ўклад у развіццё кінематаграфіі і тэлебачання Барыс Карлаф быў узнагароджаны двума зоркамі на галівудскай «Алеі славы».

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* Праверана 15 верасня 2019.
2. 1 2  Boris Karloff // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
3. 1 2  Boris Karloff // Internet Broadway Database — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q31964'></a>
4. ↑  LIBRIS — 2012. Праверана 24 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1798125'></a>
5. 1 2  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847329'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847326'></a>
**Сацыялогія рэлігіі** — галіна сацыялогіі, якая вывучае ўзаемаадносіны паміж рэлігіяй і грамадствам. Сацыялогія рэлігіі вывучае рэлігійныя практыкі, гістарычны досвед узаемадзеяння рэлігіі і грамадства, універсальныя тэмы і ролі рэлігіі ў сацыяльных працэсах. У адрозненне ад філасофіі рэлігіі, сацыялогія рэлігіі не ставіць сваёй мэтай ацэнку рэлігійных перакананняў. Сучасную сацыялогію рэлігіі можна прадставіць, як сукупнасць трох узроўняў ведаў: метадалагічнага, тэарэтычнага і эмпірычнага.

Гісторыя сацыялогіі рэлігіі
---------------------------

Перадумовы ўзнікнення гэтай галіны сацыялогіі былі закладзены ў эпоху французскага Асветніцтва. Да гэтага часу назапасіўся багаты фактаграфічны матэрыял па гісторыі хрысціянства і не еўрапейскіх рэлігій, які патрабаваў парадкавання і асэнсавання. Многія ідэолагі французскага Асветніцтва сфармавалі крытычную цікавасць да рэлігіі як сацыяльнага інстытута. Пазітывісцкая метадалогія Агюста Конта і рацыяналістычная гнасеалогія Імануіла Канта сфарміравалі метадалагічную аснову аналізу рэлігіі.

Заснавальнікамі сучаснай сацыялогіі рэлігіі лічаць Эміля Дзюркгейма, Макса Вебера і Георга Зімеля.

Эміль Дзюркгейм адным з першых пачаў аналіз рэлігіі, у 1897 годзе ён даследаваў самагубствы сярод каталіцкіх і пратэстанцкіх груп насельніцтва, даў апісанне асноўных функцый рэлігійнага рытуалу. Працы Макса Вебера падкрэслілі ўзаемасувязь паміж рэлігійнай верай і эканамічнымі асновамі грамадства, а таксама заклалі аснову тыпалогіі рэлігійных груп і рэлігійнага лідарства. Дзюркгейм таксама вывучаў пытанне аб ранніх формах рэлігіі.

Сучасная сацыялогія рэлігіі засяроджана на такіх пытаннях, як секулярызацыя, грамадзянская рэлігія, а таксама ўзгодненасці рэлігіі ў кантэксце глабалізацыі і мультыкультуралізму.

Гл. таксама
-----------

* Сацыялогія
* Рэлігія
* Філасофія рэлігіі

Зноскі
------

1. 1 2  *Гараджа В. И.* Социология религии. — М.: Наука, 1995. — 223 с. — ISBN 5-02-008184-1.
2. 1 2 3  *Безнюк Д.К.*. Социология религии **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 23 красавіка 2012. Праверана 28 мая 2010.

| ⛭Галіны сацыялогіі |
| --- |
| Гендарная сацыялогія • Матэматычныя метады ў сацыялогіі • Сацыялогія горада • Сацыялогія ведаў • Сацыялогія навуковых ведаў • Сацыялогія навукі • Сацыялогія камунікацый • Сацыялогія культуры • Сацыялогія медыцыны • Сацыялогія моладзі • Сацыялогія адукацыі • Сацыялогія права • Сацыялогія псіхіятрыі • Сацыялогія рэлігіі • Сацыялогія сям’і • Сацыялогія працы • Сацыялогія кіравання • Палітычная сацыялогія • Эканамічная сацыялогія • Экасацыялогія • Этнасацыялогія |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119523366 · LCCN: sh85112587 · Microsoft: 189667701 · NDL: 00572414 · NKC: ph135564 |
**Замак у Рэшалі** — замак у польскім горадзе Рэшаль. У замку месціцца аддзел музея Варміі і Мазур з сядзібай у Ольштыне, а таксама гатэль і рэстаран.

Гісторыя
--------

Першыя згадкі пра драўляную вартаўнічую вежу, пабудаваную тэўтонцамі ў лукавіне ракі Сайна, паходзяць з 1241 года. Раней у гэтым месцы існавала прускае гарадзішча. Паселішча, якое ўзнікла побач ь вартаўнічай вежай, атрымала гарадзкія правы ў 1337 годзе.

У 1350 годзе біскуп Ян І з Майсена пачаў будаўніцтва цаглянай крэпасці. Будаўнічыя работы працягваліся паўстагоддзя. Ад 1355 да 1373 гадоў рэалізацыю праекта працягваў пераемнік Яна І з Майсена — Ян ІІ Стыпроцк. У гэтым пэрыядзе замак атрымаў сваю першапачатковую форму — з аднаго крыла з жылымі памяшканнямі, з астатніх бакоў замкавы двор акружалі муры.

Другі этап прыпадае на часы біскупа Генрыка ІІІ Сарбомэма, які ў новым паўднёвым крыле замку арганізаваў жылыя памяшканні для біскупаў.

На прыканцы XIV і пачатку XV стагоддзяў каля заходняга муру і ўязной брамы былі дабудаваныя новыя часткі. Гэтую форму з невялікімі зменамі замак захаваў па сённяшні дзень. Спачатку ў замку былі яшчэ аркады, але яны былі разбураныя ў 1822 годзе.

Пазнавальнай рысай замку ў з’яўляецца вежа ў паўночна-заходнім куце комплексу. Вежа ў ніжняй частцы квадратная, у верхняй — круглая. У ходзе археалагічных работ у супрацьлеглым куце крэпасці былі выяўленыя падмуркі другой, падобнай вежы. Таксама ў ходзе археалагічных работ высветлілася, што першапачаткова замкавая брама размяшчалася ў паўднёвай сцяне крэпасці і была перанесена пасля таго, як у гэтым месцы былі пабудаваныя жылыя памяшканні.

Аб’ект страціў сваё значэнне ў другой палове XVIII стагоддзя. Дакументы з 1767 года сведчаць, што замкавы комплекс быў моцна пашкоджаны. Да 1795 года замак быў пераўтвораны ў турму.

У пачатку XIX стагоддзя замак двойчы пустошылі пажары. Пасля гэтых трагічных падзеяў ён быў перададзены лютэранскай абшчыне, якая пачала яго рамонт. У выніку гэтых работаў знешні выгляд замку быў дастаткова зменены. Паўднёвая частка замку была перабудаваная ў касцёл. Астатнія часткі замку былі прыстасаваныя для жылых мэтаў.

У міжваенным перыядзе ў замку пачаліся працу па рэканструкцыі, якія з перапынкамі працягваюцца да гэтага часу.

Зноскі
------

1. ↑  Рэшэль — месца пакутаў апошняй ведзьмы ў Эўропе (ФОТА)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 167512589 |
**Культ про́дкаў**: адна з ранейшых формаў рэлігіі, існасць якой — у пакланенні душам памерлых продкаў, якім прыпісваецца магчымасць уплываць на жыццё наступных пакаленняў.

Пад культам продкаў разумеюць не толькі веру або асобныя вераванні ў боскасць продкаў, але і абрады (або цэлыя комплексы абрадаў) іх ушанавання. Звычайна да культу продкаў адносяць і звязаную з ім атрыбутыку, а таксама сістэму паводзін і народнай этыкі. Часта ў навуковай літаратуры культ продкаў тлумачыцца яшчэ шырэй — як наогул клопат пра памерлых, вера ў сямейных заступнікаў.

У гэтым шырокім тлумачэнні культу продкаў ён прысутны ў маральна-паводзінскіх асновах сучаснага чалавека (шанаванне памерлых, наведванне могілак).

Гісторыя
--------

Культ продкаў узнік у першабытнам грамадстве. З развіццём чалавецтва ён граў прыкметную ролю ў палітэістычных рэлігіях старажытных грэкаў, рымлянаў, а таксама праславян.

З пашырэннем вялікіх сусветных рэлігій (хрысціянства, іўдаізм, іслам, будызм) культ продкаў захоўваўся ў народных вераваннях.

У заходняй хрысціянскай традыцыі «Дзень усіх святых» — рэха культу продкаў. У некаторых народаў культ продкаў лёг у аснову нацыянальных рэлігійных сістэм — індуізму, канфуцыянства, сінтаізму.

Ва ўсходніх славян
------------------

Ва ўсходнеславянскіх народаў была шырока распаўсюджанай вера ў шанаванне памёрлых продкаў. Як адзначыў з гэтай нагоды этнограф Дз. Зяленін (1878—1954) у сваёй «Усходнеславянскай этнаграфіі»: «*Магічныя абрады і культ мёртвых наогул выціснулі ва ўсходніх славян даўнейшы культ прыродных сіл*».

З хрысціянізацыяй беларусаў і ўкраінцаў у новых традыцыйных святах і рытуалах захавалася шмат паганскіх рыс, звязаных з даўнейшым славянскім культам продкаў. Яны асабліва адчуваюцца ў калядных павер'ях , у прыватнасці, у шанаванні **дзядоў** (укр. дід, дідух) — раданачальнікаў сям'і, а таксама ў абавязковых памінальных днях пасля Вялікадня — Радаўніцы (**грабкы́, Ра́дуныця, діды́** ва ўкраінцаў).

Зноскі
------

1. ↑  Зеленин Д.К. Восточнославянская этнография, М.:«Наука», 1991, стор. 411
2. ↑  Культура і побут населення України, К.:«Либідь», 1991, С.196.

Літаратура
----------

* Народы мира. Историко-этнографический справочник. М.: Советская Энциклопедия, С. 586.
* Зеленин Д.К. Восточнославянская этнография, М.: Наука, 1991.
* Культура і побут населення України, К.: Либідь, 1991.
* Митрополит Іларіон (Іван Огієнко) Дохристиянські вірування українського народу, К.: Обереги, 1992.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Палац Агінскіх.
**Палац Агінскіх і Патуліцкіх** (польск.: Pałac Ogińskich i Potulickich) — палац у Кракаве па вуліцы Юзафа Пілсудскага, 4. Цяпер у будынку размяшчаецца Найвышэйшая духоўная семінарыя Кракаўскай архідыяцэзіі. Аб’ект занесены ў рэестр нерухомых помнікаў Малапольскага ваяводства.

Гісторыя
--------

Палац пабудаваны ў 1879 годзе паводле праекта Філіпа Пакутынскага. У ім размясцілася сядзіба кракаўскіх верхавых таварыстваў і казіно. У часе Другой сусветнай вайны будынак быў знішчаны бамбардзіроўкай. Руіны палацу разам з тэрыторыяй пасля вайны намаганнямі кардынала Адама Стэфана Сапегі выкупіла Кракаўская архідыяцэзія. Касцёльныя ўлады адбудавалі будынак ў ранейшым выглядзе. Пасля адбудовы ў ім размясцілася духоўная семінарыя, а пасля і Найвышэйшая духоўная семінарыя Кракаўскай архідыяцэзіі.

Зноскі
------

1. 1 2  
*Jan Adamczewski.* Pałac Ogińskich i Potulickich // Mała Encyklopedia Krakowa. — Kraków: Wanda, 1997. — С. 369. — ISBN 83-87023-05-1.
2. 1 2  Dzieje domu przy ul. Piłsudskiego 4 (польск.). *wsd.diecezja.krakow.pl*. Праверана 20 лютага 2011.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Палац Агінскіх і Патуліцкіх (Кракаў)
* Dzieje domu przy ul. Piłsudskiego 4 (strona Wyższego Seminarium Duchownego)(недаступная спасылка)
**Ніжнетагільскі дзяржаўны цырк** — цырк горада Ніжняга Тагіла, размешчаны на Першамайскай вуліцы на паўночным берагу Тагільскай сажалкі ў Ленінскім раёне горада, у цэнтры горада.

Апісанне
--------

Цырк Ніжняга Тагіла, як і большасць цыркаў свету, уяўляе сабою вялікі купалаваты будынак. Ніжнетагільскі цырк адрозніваецца вялікім шырокім купалам з дэкаратыўнай «каронай» на яго вяршыні. Будынак двухпавярховы, мае васьмікантовую форму з доўгай прыбудовай для службовага карыстання (утрымання жывёл, адпачынку людзей і працы адміністрацыі). Парадны ўваход знаходзіцца ў галоўнай частцы будынка і выходзіць да плошчы перад цыркам.

Гісторыя
--------

Упершыню цырк у Ніжнім Тагіле з'явіўся ўлетку 1885 г. калі ў горадзе даваў уяўленні сямейны цырк-шапіто М. Труцы. Відаць, ён быў манапалістам, бо іншыя цыркавыя трупы пачынаюць згадвацца толькі ў пачатку XX ст. калі ў горадзе працавалі часовыя цыркі і цыркі-шапіто антрэпрэнёраў Ф. Ізако, М. Бароўскага, Э. Строкая, У. Камухіна.

Стацыянарны цырк з'явіўся толькі праз некалькі дзесяцігоддзяў, калі ў 1931 г. у Ніжнім Тагіле быў збудаваны каркасна-насыпны ўцеплены будынак цырка. Будаванне цырка вёў Б. Муратаў, які яшчэ шмат гадоў быў яго першым дырэктарам. Памяшканне цырка было цёплым, што дазваляла даваць уяўленні і ўзімку.

Насыпны цырк дзеяў аж да 6 красавіка 1975 г. калі быў пабудаваны новы капітальны будынак. Новы будынак быў спраектаваны архітэктарамі І. Шадрыным, Л. Сягалам, Д. Лявонцьевым і разлічаны на 2 тысячы гледачоў. У ім цырк працуе аж да цяперашняга часу. Дырэктарамі цырка працавалі Ф. Лейцынгер (1975—1978), Э. Эрыц-Пухаў (1978-84), Н. Башкіраў (з 1984). У цырку дэманструюцца не толькі выступы цыркавыя калектывы, але і шоу зорак эстрады. Пры цырку дзее гасцініца для артыстаў.

Спасылкі
--------

* *Сергей Пудовкин*. О первом цирке в Тагиле (руск.)(недаступная спасылка).  Тагильский вариант (29 лістапада 2013). Архівавана з першакрыніцы 2 красавіка 2015. Праверана 2 красавіка 2015.
* Нижнетагильский цирк (руск.).  Росгосцирк. Праверана 23 верасня 2017.(недаступная спасылка)
* Нижнетагильский цирк (руск.).  Энциклопедия циркового и эстрадного искусства. Праверана 17 сакавіка 2014.
**Юрый Давыдавіч Бяльзацкі** (31 снежня 1909, Варшава — 31 жніўня 1963) — беларускі кампазітар
, дырыжор, піяніст.

Біяграфія
---------

Скончыў Варшаўскую кансерваторыю па класах кампазіцыі і дырыжыравання (1934). У Беларусі з 1939 года. У 1940—1947 гадах у Дзяржаўным джаз-аркестры БССР, з 1949 года канцэртмайстар Белдзяржэстрады, у 1958—1961 гадах мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор канцэртна-эстраднага аркестра Беларускага радыё.

Сярод твораў музычная камедыя «Даліна шчасця» (паст. 1957); араторыя «Маёй Радзіме» (1963); Сюіта на тэмы польскіх народных танцаў і Балетная сіюта для сімфанічнага аркестра; Канцэрт для скрыпкі з аркестрам (1955), «Ваенная фантазія», Фантазія на тэмы песень У. Алоўнікава (для эстраднага аркестра), музыка да кінафільмаў «Паўлінка», «Зялёныя агні», «Міколка-паравоз», «Дзяўчынка шукае бацьку», «Каханнем трэба даражыць» (усе ў сааўтарстве), «Наперадзе кругы паварот» і інш.

Вядомыя асобы
-------------

Меў дачку Люцыну, якая ажанілася з беларускім драматургам і тэатразнаўцам Уладзімірам Халіпам.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Жураўлёў Дз.* Бяльзацкі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).