Тыцыян. *«Увядзенне ў храм Прасвятой Багародзіцы»*, 1534—1538
**Увядзенне ў храм Прасвятой Багародзiцы** (грэч. Εἴσοδος τῆς ῾Υπεραγίας Θεοτόκου ἐν τῷ Ναῷ, лац.: Praesentatio S. Mariae in templo) — хрысціянскае свята, заснаванае на позніх апокрыфах аб тым, што бацькі Божай Маці Святы Іаакім і Святая Ганна, выконваючы зарок прысвяціць свайго дзіця Богу, у трохгадовым узросце прывялі сваю дачку Марыю ў Іерусалімскі храм, пры якім яна жыла да сваіх заручын з праведным Іосіфам.

У праваслаўі належыць да ліку дванадзесятых свят. Іерусалімская, Руская, Грузінская, Сербская праваслаўныя цэрквы, а таксама Украінская грэкакаталіцкая царква (у межах Украіны), стараверы і некаторыя іншыя святкуюць Увядзенне 21 лістапада (4 снежня) па юліянскім календары (у XX—XXI стагоддзях 21 лістапада па юліянскім календары адпавядае 4 снежня па грыгарыянскім).

У Рымска-Каталіцкай царкве ў наш час гэты дзень мае статус (ранг) памяці і адзначаецца 21 лістапада па грыгарыянскім календары; у Копцкай царкве — 29 лістапада.

Апісанне падзеі
---------------

Старажытная лесвіца, па якой вернікі ўзыходзілі на Храмавую гару з поўдня. Яна вядзе да Трайной брамы брамы Хульды, праз якую існаваў праход прама на плошчу перад Храмам. Брама цяпер замуравана.
Пра падзеі, якія паслужылі асновай для свята, паведамляюць апокрыфы: «Протаевангелле Якава» (другая палова II стагоддзя) і лацінскае «Евангелле псеўда-Матфея» (IX стагоддзе). Гэтыя крыніцы адрозніваюцца ў дэталях.

Ёсць таксама пазнейшае апавяданне аб Увядзенні, якое вельмі коратка пераказвае Протаевангелле Якава, у Міналогіі Васілія II (канец X стагоддзя). Пачынаючы з IX стагоддзя з'яўляецца шэраг сачыненняў хрысціянскіх аўтараў, якія апавядаюць пра гэту падзею. Гэта сачыненні Георгія Нікамедыйскага, Феафілакта Балгарскага, сачыненне невядомага аўтара (у розных рукапісах падпісанае рознымі імёнамі: Андрэй Крыцкі, Георгій Нікамедыйскі, Яўфімій патрыярх Тырнаўскі), сачыненне, падпісанае імем Германа архіепіскапа Канстанцінопальскага, сачыненне, падпісанае імем Тарасія архіепіскапа Канстанцінопальскага, а таксама сачыненне невядомага, аўтара, уключанае ў Вялікі Сінаксар. Названыя сачыненні былі да сярэдзіны XVI стагоддзя, не толькі перакладзены на славянскую мову, але і сабраны ў адной кнізе. Яны ўнесены мітрапалітам Макарыем у Вялікія Мінеі Чэцці. Акрамя таго, дзве аміліі на Увядзенне напісаў Грыгорый Палама.

Паводле звестак крыніц, калі перад зачаццем Багародзіцы яе маці Святой Ганне з'явіўся анёл і абвясціў, што яна народзіць дзіця, то Ганна дала зарок: «*Калі я нараджу дзіцё мужчынскага ці жаночага полу, аддам яго ў дар Богу майму, і яно будзе служыць Яму ўсё сваё жыццё*».

Ікона «Увядзенне ў храм Прасвятой Багародзіцы», XVI стагоддзе
Калі Марыя дасягнула трохгодовага, бацькі вырашылі выканаць дадзены імі раней зарок, прысвяціць Яе Богу, і накіраваліся ў Іерусалімскі храм:

|  |
| --- |
| 

*І вось споўнілася Дзіцяці тры гады, і сказаў Іаакім: Паклічце бязгрэшных дочак іўдзейскіх, і няхай яны возьмуць свяцільні і будуць стаяць з запаленымі [свяцільнямі], каб Дзіцё не варочалася назад і каб палюбіла Яна ў сэрцы сваім храм Гасподні*.
 |

У Храме Марыю сустрэў першасвятар (праваслаўнае паданне лічыць, што гэта быў Захарыя, бацька Іаана Прадцечы) са мноствам святароў. Бацькі паставілі Марыю на першую прыступку лесвіцы, якая вяла да ўваходу ў Храм. Нягледзячы на Свой узрост, Марыя лёгка пераадолела стромкія прыступкі храма. Па адмысловым адкрыцці, першасвятар увёў яе, як адушаўлёны ківот Божы, у Святая Святых, куды меў права ўваходзіць толькі першасвятар аднойчы ў год на вялікае свята Ачышчэння — гэтым была паказана Яе адмысловая роля ў лёсе чалавецтва. Усе прысутныя ў храме былі здзіўлены незвычайнай падзеяй. Маці Божая, сама не ведаючы таго, з самага свайго нараджэння атрымлівае ласку ў вачах Творцы свету. Ёй наканавана стаць той, хто народзіць Збаўцу ўсяго чалавецтва ад граху, смерці, праклёну. І гэты момант увядзення з'яўляецца прадвесцем гэтай вялікай справы.

Анёл корміць Марыю ў Храме, дэталь іконы, XVI стагоддзе
Паводле Протаевангелля Якава, у Храме Марыя знаходзілася да дванаццаці гадоў, калі па ўказанні анёла святар Захарыя арганізаваў агляд жаніхоў, на якім па посаху, які цудоўна расквітнеў, мужам Марыі быў абраны ўдавец Іосіф.

У вышэйпералічаных хрысціянскіх аўтараў паведамляюцца падрабязнасці жыцця Дзевы Марыі: Марыя жыве ў самым Храме, у Святая Святых, і тут ёй ежу і пітво з нябёсаў, да канца яе знаходжання ў Храме, прыносіць арханёл Гаўрыіл; калі Дзеве Марыі споўнілася 12 гадоў арханёл Гаўрыіл прыносіць Дабравешчанне Марыі, і Дзева Багародзіца пакідае Храм. Гэта апісанне пераказана ў грэчаскіх тэкстах Мінеі, якія перакладзены на царкоўна-славянскую мову і па якіх дагэтуль праводзяцца набажэнствы ў грэчаскіх і праваслаўных цэрквах.

Апакрыфічнае сачыненне «Евангелле Псеўда-Матфея» паведамляе, што «ў час знаходжання Прачыстай Дзевы ў Іерусалімскім храме яна выхоўвалася да 14 гадоў сярод набожных дзеў, у памяшканні па-за Храмам, старанна чытала Свяшчэннае Пісанне, займалася рукадзеллем і ўвесь час малілася і расла ў любові да Бога». «Евангелле Псеўда-Матфея» паведамляе, што Марыя з раніцы да трэцяй гадзіны дня праводзіла час у малітве, затым да дзявятай гадзіны займалася рукадзеллем, а потым ізноў малілася, пакуль ёй не з'яўляўся анёл з ежай.

Еранім Стрыдонскі, згадваючы наведванне Марыі анёлам, аднак паказвае: «*Калі б хто спытаў мяне: як праводзіла часы юнацтва Прасвятая Дзева, я б адказаў яму: гэта вядома Самаму Богу і Арханёлу Гаўрыілу, неадступнаму ахоўніку Яе*».

Майстар Алтара Рэглера. Увядзенне Багародзіцы ў храм, XV стагоддзе

Усталяванне святкавання
-----------------------

Увядзенне ў храм найбольш позняе дванадзесятае свята. Некаторыя даследчыкі звязваюць яго з'яўленне з узвядзеннем Юстыніянам новай Багародзічнай царквы ў Іерусаліме ў 543 годзе. Але гэта версія з'яўляецца толькі гіпотэзай, якая не мае ніякіх дакументальных пацвярджэнняў.

Першыя дакументальныя сведчанні пра з'яўленне свята Увядзення гэта некаторыя календары VIII стагоддзя, у якіх ён пазначаны. Існуюць таксама дзве гаміліі на гэта свята, якія прыпісваюцца патрыярху Герману.

### Праваслаўная царква

Свята паказаны ў некаторых каляндарах VIII стагоддзя, але кароткае яго апісанне сведчыць пра адсутнасць асаблівай урачыстасці яго адзначэння. Першыя гаміліі, прысвечаныя гэтаму святу былі прыпісваюцца канстанцінопальскаму патрыярху Герману († 733), пазнейшыя гаміліі напісаны патрыярхам Тарасіем († 806).

Шырокае распаўсюджванне свята атрымала толькі з IX стагоддзя, стыхіры на літыі, якога напісаны Георгіем Нікамедыйскім, з'яўляюцца і два каноны свята: Георгія Нікамедыйскага і Васілія Пагарыёта, архібіскупа Кесарыйскага. Аднак да XIV стагоддзя не ўваходзіла ў лік дванадзесятых. Пра гэта сведчаць указанні Феадора Прадрома (XII стагоддзе) і Нікіфара Каліста (XIV стагоддзе). Пры гэтым паводле студыйскага і іерусалімскаа Тыпіконаў XI—XIV стагоддзяў увядзенне Багародзіцы ў Храм адзначалася амаль гэтак жа ўрачыста, як і іншыя дванадзесятыя святы. Але ўсё ж нават у Тыпіконах XVII стагоддзя шэраг асаблівасцей службы Увядзення паказваюць, што статус гэтага свята саступае статусу іншых дванадзесятых свят.

Хрысціянскія храмы, асвячоныя ў гонар гэтага свята, называюцца Увядзенскімі.

### Каталіцкая царква

Джота. Увядзенне ў Храм, фрэска ў капэле Скравеньі
Мініяцюра Часаслова герцага Берыйскага, XV стагоддзе
Карціна Фра Карневале, 1467
На Захадзе свята было вядомы з IX стагоддзя ў Сіцыліі, дзе пражывала шмат праваслаўных грэкаў. У XI стагоддзі нарманы, якія захапілі востраў, прынеслі гэта свята ў Англію. Шырокае распаўсюджанне ў Еўропе свята Увядзення атрымала толькі ў другой палове XIV стагоддзя. У 1340 годзе ў адказ на зварот Філіпа дэ Мезьера, канцлера іерусалімскага караля, увесці гэта свята ў Каталіцкай царкве па прыкладзе грэкаў Папа Грыгорый XI дазволіў правядзенне службы Увядзення толькі ў якасці вотыўнай.

У Францыі свята атрымала распаўсюджанне ў XV стагоддзі дзякуючы каралю Карлу V, які ў XIV стагоддзі загадаў праводзіць службу Увядзення ў сваёй прыдворнай капліцы ў Парыжы. У агульны каляндар Рымска-каталіцкай царквы свята Увядзення ўключыў Папа Сікст V у 1585 годзе.

Іканаграфія
-----------

Цэнтрам кампазіцыі ўвядзення Багародзіцы ў храм з'яўляецца фігура Марыі, якая малюецца значна меншай за іншыя фігуры, але пры гэтым яна апранута ў мафорый, які з'яўляецца традыцыйным адзеннем замужніх жанчын. Побач з Марыяй малююцца яе бацькі, якія прывялі яе ў храм. За імі можа малявацца працэсія дзеў, якія суправаджалі Марыю па дарозе з Назарэта ў Іерусалім. У храме, якія сімвалічна адлюстроўваецца якківорый, Дзеву Марыю сустракае святар Захарыя. Трохгадовая Марыя звычайна паводзіць сябе як маленькая разважлівая жанчына — упэўнена пераадольвае 15 вялікіх прыступак лесвіцы, не абарочваючыся назад і выклікаючы захопленае здзіўленне першасвятара, які радасна працягвае да яе рукі. Ступеней 15 — як і псалмоў, якія называюцца ўзыходнымі, іх прамаўлялі паломнікі, якія падымаліся ў храм.

Паводле апакрыфічнага апавядання малюецца лесвіца, па якой трохгадовая Марыя самастойна ўвайшла ў Храм. Дадаткова можа прысутнічаць выява Марыі, якую корміць анёл у храме. На іконах гэта кампазіцыя малюецца асобна.

У Ермініі Дзіянісія Фурнааграфіёта прыводзяцца наступныя ўказанні па напісанні ікон, прысвечаных гэтаму святу:

> 
> 
> У глыбіні храма ў дзвярах з трыма прыступкамі стаіць прарок Захарыя ў іерэйскім аблачэнні, працягнуўшы рукі да прасвятой Марыі, якая, быўшы трох гадоў, узыходзіць па прыступках, працягнуўшы адну ручку да Захарыі, а ў іншай трымаючы свечку. За Ёю Іаакім і Ганна глядзяць адзін на аднаго і паказваюць на Яе, а побач з імі стаяць дзяўчыны са свечкамі. У адной святліцы храма пад прыгожым навесам сядзіць Прасвятая і прымае хлеб ад арханёла Гаўрыіла, які, падаючы Ёй гэту ежу, бласлаўляе Яе.
> 
> 
>

Гл. таксама
-----------

* Вадзенне

Зноскі
------

1. ↑  Православная Энциклопедия. Т. 7, С. 343—348 Введение во храм Пресвятой Богородицы
2. ↑  Catholic Encyclopedia (1913)/Feast of the Presentation of the Blessed Virgin Mary
3. ↑  Гл. Старастыльныя цэрквы
4. ↑  ΜΕΓΑΣ ΣΥΝΑΞΑΡΙΣΤΗΣ
5. ↑  Пролог Архівавана 8 кастрычніка 2014.
6. ↑  Святитель Григорий Палама Беседы (омилии)
7. ↑  «Протаевангелле Якава», 4:3
8. ↑  «Протаевангелле Якава», 7:5
9. ↑  Уваход у Храм Прасвятой Багародзіцы
10. ↑  І. ЗІНЧАНКА. УВЯДЗЕННЕ Ў ХРАМ НАЙСВЯЦЕЙШАЙ БАГАРОДЗІЦЫ Архівавана 4 сакавіка 2016.
11. ↑  «Протаевангелле Якава», 8:3 — 9:9
12. ↑  ΜΕΓΑΣ ΣΥΝΑΞΑΡΙΣΤΗΣ. 21 Νοεμβρίου. Τὰ Εἰσόδια τῆς Θεοτόκου.
13. 1 2  „Евангелие Псевдо-Матфея", VI
14. ↑  Введение во храм Пресвятой Владычицы нашей Богородицы и Приснодевы Марии
15. ↑  Погребняк Н. Введение во Храм Пресвятой Богородицы (Заметки по истории и иконографии праздника) Архівавана 5 лістапада 2014.
16. ↑  PG. 98. col. 292—309, 309—320.
17. 1 2 3 4  Введение во храм Пресвятой Богородицы // Православная энциклопедия. — М.: Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2004. — Т. VII. — С. 343-348. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 5-89572-010-2.
18. ↑  PG. 98. col. 1431
19. ↑  Переводы Богослужебных книг Праздничная минея Введение во храм Пресвятой Богородицы
20. ↑  Иконография праздника Введение во храм Пресвятой Богородицы
21. ↑  Ерминия Дионисия Фурноаграфиота

Літаратура
----------

* Введение во храм Пресвятой Богородицы // Православная Богословская Энциклопедия. Том 3. Издание Петроград. Приложение к духовному журналу «Странник» за 1902 г.
* Введение во храм Пресвятой Богородицы // Православная энциклопедия. — М.: Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2004. — Т. VII. — С. 343-348. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 5-89572-010-2.
* Введение во храм Пресвятой Богородицы. Богослужебные указания для священнослужителей. (Составитель протоиерей Виталий Грищук) — СПб.: Санкт-Петербургская православная духовная академия, 2013 г. (в формате iBooks).
* Міналогій Васілія II 21 лістапада (PG 117 col. 172)
* ВЕЛИКИЕ МИНЕИ ЧЕТЬИ, собранные всероссийским митрополитом Макарием. Ноябрь, дни 17-22. Москва. 1914. стр. 166
* PG 126 col. 130 Феофилакт Болгарский «Λόγος εἰς τὴν ἑορτὴν τὴν Εἴσοδος τῆς ῾Υπεραγίας Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου» («Слово на праздник Введения Пресвятой Госпожи нашей Богородицы»)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Увядзенне ў храм Прасвятой Багародзіцы
* Увядзенне ў храм Прасвятой Уладычыцы нашае Багародзiцы i Вечнадзевы Марыi. Прыход Свята-Петра-Паўлаўскага сабора г. Мінска
* Увядзенне ў храм Прасвятой Багародзіцы на сайце Православие.Ru
* Θησαυρός Δαμασκηνού, υποδιακόνου και Στουδίτου, του Θεσσαλονικέως : Μετά της προσθήκης εν τω τέλει και ετέρων επτά Λόγων ψυχοφελεστάτων, και της εξηγήσεως του Πάτερ ημών. σελ. 195
* De probatis sanctorum historiis. Laurentius Surius. т. 6, 1581. p. 517

| ⛭Дзева Марыя |
| --- |
| Падзеі | Зачацце Багародзіцы • Ражство Прасвятой Багародзіцы • Увядзенне ў храм • Дабравешчанне • Сустрэча Марыі і Лізаветы • Ражство Хрыстова • Уцёкі ў Егіпет • Адшуканне ў храме • Шлюб у Кане Галілейскай • Распяцце Ісуса Хрыста • Узнясенне Гасподняе • Сёмуха • Унебаўзяцце • Узнясенне • Укаранаванне |  |
| Асобы | Святы Іаакім і Святая Ганна • Праведная Лізавета • Іосіф Абручнік • ✯ Ісус Хрыстос • Іаан Багаслоў |
| Месцы і прадметы | Іерусалім • Дом Іаакіма і Ганны (праваслаўны, каталіцкі) • Другі Храм • Назарэт • Дом Багародзіцы ў Ларэта • Горад Іудзін • Крыніца Дзевы Марыі • Віфлеем • Пячора Ражства • Малочная пячора • Матарыя • Эль-Мінья • Кана Галілейская • Дом Багародзіцы ў Эфесе • Дом Іаана Багаслова • Грабніца Багародзіцы • Рыза Багародзіцы • Пояс Прасвятой Багародзіцы • Удзел Багародзіцы |
| Іканаграфія | Праваслаўная • Каталіцкая • Іканаграфія жыція Багародзіцы • Дзева Марыя, якая развязвае вузлы |
| Дагматы і святы | Багародзічныя святы • Бязгрэшнае зачацце Дзевы Марыі • Хвала Прасвятой Багародзіцы • Пакровы Прасвятой Багародзіцы • Сабор Найсвяцейшай Багародзіцы • Найсвяцейшая Дзева Марыя, каралева Польшчы |
| Малітвы | Авэ Марыя • Песня Найсвяцейшай Багародзіцы • Багародзічныя антыфоны • Годна ёсць • Пра Цябе радуецца • Ружанец • Літанія да Найсвяцейшай Дзевы Марыі • Агні Парфенэ |

| ⛭Праваслаўныя святы |
| --- |
| Вялікія | 
Вялікдзень
 |
| Дванадзясятыя | 
Раство Прасвятой Багародзіцы •
Узвіжанне Крыжа Гасподняга •
Увядзенне ў храм Прасвятой Багародзіцы •
Раство Хрыстова •
Хрышчэнне Гасподняе •
Стрэчанне Гасподняе •
Дабравешчанне Прасвятой Багародзіцы •
Уваход Гасподні ў Іерусалім •
Ушэсце Гасподняе •
Дзень Святой Тройцы •
Праабражэнне Гасподняе •
Успенне Прасвятой Багародзіцы
 |
| Недванадзясятыявялікія | 
Пакровы Прасвятой Багародзіцы •
Абразанне Гасподняе •
Раство Іаана Прадцечы •
Памяць святых першавярхоўных апосталаў Пятра і Паўла •
Адсячэнне галавы Іаана Прадцечы
 |
| Сярэднія | 
Навагоддзе •
Сергія Раданежскага •
Іаана Багаслова •
Сабор Прасвятой Багародзіцы •
Сабор Іаана Прадцечы •
Іаана Залатавуста •
Сабор трох свяціцеляў •
Знаходжанне галавы Іаана Прадцечы •
Памяць святых Севастыйскіх мучанікаў •
Мікалая Цудатворца
(зімовы •
вясновы) •
Кірыла і Мяфодзія •
князя Уладзіміра •
Казанскай іконы Маці Божа
 |