recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Растваральнік** (ад лацінскага solve, «раствараю») — вадкае, цвёрдае ці газападобнае рэчыва, здольнае раствараць іншыя цвёрдыя, вадкія ці газападобныя рэчывы, якія раствараюцца ў пэўным аб'ёме растваральніка пры зададзенай тэмпературы. Звычайна выкарыстоўваюцца як арганічныя растваральнікі ў хімчыстках (напрыклад, тэтрахлорэтылен), як растваральнікі (напрыклад, талуол, шкіпінар), для выдалення лакаў і клею (ацэтон, метылавы спірт, этылацэтат), у мыйных сродках (цытрусавыя тэрпены), у парфумерыі (этанол) і ў хімічным сінтэзе. Звычайна растваральнік і рэчыва, якое раствараецца ў ім, аднолькавыя па сваёй прыродзе — падобнае раствараецца ў падобным, гэта значыць палярны растваральнік падыходзіць да палярнага рэчыва. Напрыклад вышэйшыя спірты раствараюцца ў ніжэйшых.

Класіфікацыя
------------

Існуюць пэўныя прынцыпы класіфікацыі растваральнікаў. Відавочная якасная класіфікацыя, заснаваная на прыродзе растваральніка:

* арганічны ці неарганічны;
* вадкі і цвёрды;
* апратонны (ні акцэптар, ні донар пратонаў, г.зн. які не валодае ні кіслотнымі, ні асноўнымі ўласцівасцямі), амфіпротны (акцэптар і донар пратонаў, г.зн. валодае і асноўнымі, і кіслотнымі ўласцівасцямі), і пратафільны (які валодае пераважна асноўнымі ўласцівасцямі).

Гл. таксама
-----------

* Раствор
* Растваральнасць
* Дэнатурат

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX527047 · BNF: 11959458g · GND: 4036160-3 · LCCN: sh85124746 · Microsoft: 2780471494 · NDL: 00574251 · NKC: ph125268 |

 |
**Вуліца Царыкава** (былая **Іншагарадняя 2-я**) — вуліца ў паўночна-заходняй частцы горада Гомеля. Названая ў 1952 годзе ў гонар Барыса Андрэевіча Царыкава. Працягласць 1800 м, ад Касманаўтаў праспекта да 8-й Іншагародняй вул. Забудоўвалася з канца 19 ст. індывідуальнымі 1-павярховымі дамамі сядзібнага тыпу. Сучаснае аблічча вуліцы фармуецца з пачатку 1980-х гадоў, калі пачалі ўзводзіць 9-павярховыя жыл (Гомель)ыя дамы ў спалучэнні з іншымі аб'ектамі.

На доме № 3 усталяваная памятная дошка аб назве вуліцы, на д. № 38 — мемарыяльная дошка Царыкаву.
Аўтобусныя маршруты: 6, 11, 25, 25а, 25в, 48.

Перасякае вуліцы
----------------

* Праспект Касманаўтаў
* Кастрычніцкую
* 50 год завада Гомсельмаш
* 3-ую Іншагароднюю
* 4-ую Іншагароднюю
* 5-ую Іншагароднюю
* 6-ую Іншагароднюю
* Азёрную
* 8-ую Іншагароднюю
**Аляскіт** (ад назвы паўвострава Аляска, дзе ўпершыню знойдзены) — інтрузіўная субшчолачная горная парода; граніт, у якім менш за 5 % цемнаколерных мінералаў.

Склад
-----

Складаецца з каліевага палявога шпату (каля 65 %) і кварцу (каля 35 %). Структура крыштальна-зярністая, радзей парфірападобная. Колер мяса-чырвоны, ружовы, белы, светла-шэры. Магматычнага, іншы раз метасаматычнага паходжання. Утварае буйныя масівы.

Здабыча і выкарыстанне
----------------------

Здабываецца галоўным чынам у Канадзе і Японіі. Радовішчы распрацоўваюцца адкрытым спосабам. Выкарыстоўваецца ў вытворчасці шкла, тонкай керамікі, як будаўнічы друз і абліцовачны камень.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 552 с.: іл.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
**Messerschmitt AG** (да 1938 **Bayerische Flugzeuge Werke** (бел.: Баварскія самалётныя заводы) — колішняя германская авіяцыйная кампанія.

Кампанія была створана ў 1926. Спачатку складалася з канструктарскага бюро (начальнік — Вальтэр Рэтэль) і майстэрняў, і размяшчалася ў Аўгсбургу. Кампанія збанкрутавала ў 1931, і яе завод быў куплены кампаніяй Messerschmitt Flugzeugbau GmbH з Бамберга, але нанова ўтворанае таварыства, з цэнтральным офісам у Аўгсбургу, захоўвала ранейшую назву да 1938, калі яно атрымала назву Messerschmitt. Галоўным канструктарам і дырэктарам быў В. Месершміт.

Азначэнні некаторых прадуктаў кампаніі існавалі, у сувязі са зменай назвы, у двух варыянтах, **Bf** і **Me**.

З пашырэннем вытворчасці, і з пазнейшым уваходжаннем у структуру кампаніі вытворчых структур Аўстрыі (гл. Аншлюс), з’явіліся філіялы ў Рэгенсбургу-Пруфунгу, Рэгенсбургу-Обертраўблінгу, Лейпцыгу-Мокаў (належаў кампаніі Erla), Дэліцш і Вінер-Нойштаце (належаў кампаніі WNF).

Пад канец Другой сусветнай вайны вытворчыя магутнасці кампаніі былі разбураны, і кампанія спыніла сваё існаванне з канцом Нацысцкай Германіі (1945).

Адзіная авіяцыйная кампанія часоў Другой сусветнай вайны, якая серыйна выпускала рэактыўныя знішчальнікі і шматмэтавыя самалёты (у параўнанні з дробнымі серыямі Heinkel і іншых).

Вядомыя прадукты: самалёты Bf 108, Bf 109/Me 109, Bf 110/Me 110, Me 410, рэактыўныя самалёты Me 163, Me 262.

Гл. таксама
-----------

* Messerschmitt-Bölkow-Blohm.

Зноскі
------

1. ↑  Messerschmitt AG // 20th Century Press Archives — 1908. Праверана 20 ліпеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36948990'></a>
2. ↑  Messerschmitt AG // 20th Century Press Archives — 1908. Праверана 27 ліпеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36948990'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 16330517-1 |
**Ікі-Бурульскі раён** (руск.: И́ки-Буру́льский район, калм. Ик Буурл район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэспублікі Калмыкія Расійскай Федэрацыі, у межах якой утвораны муніцыпальны раён Ікі-Бурульскае раённае муніцыпальнае ўтварэнне.

Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак Ікі-Бурул.

Геаграфія
---------

Плошча тэрыторыі раёна — 6363 км². Адлегласць ад горада Элісты — 66 км.

Ікі-Бурульскі раён мяжуе:

* на захадзе — з Прыютненскім раёнам і гарадской акругай Эліста;
* на паўночным захадзе — з Цалінным раёнам;
* на поўначы — з Яшкульскім раёнам (п. Таўн-Гашун);
* на ўсходзе — з Чорназямельскім раёнам;
* на поўдні — са Стаўрапольскім краем.

У геаграфічным плане раён уключае тры геамарфалагічныя зоны: большую частку раёна займае паўднёва-ўсходняя частка Ергенінскага ўзвышша, усход і паўночны ўсход раёна займае Прыкаспійская нізіна, паўднёвую ўскраіну — Кума-Маныцкая ўпадзіна.

Асноўныя рэкі — Усходні і Заходні Маныч (на мяжы са Стаўрапольскім краем), Улан-Зуха і іншыя. Большасць рэк раёна летам перасыхае. Асноўныя вадаёмы — возера Лысы Ліман, Чаграйскае вадасховішча.

### Клімат

Клімат рэзка кантынентальны — лета гарачае і вельмі сухое, зіма маласнежная, часам з вялікімі халадамі. Максімальная тэмпература ліпеня — +42 °C, мінімальная тэмпература студзеня — мінус 34—36 °C, сярэдняя тэмпература студзеня — мінус 5—8 °C, сярэдняя тэмпература ліпеня — плюс 23—26 °C. Вегетацыйны перыяд з тэмпературай вышэй за 10 °C працягваецца ад 180 да 213 дзён. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — ад 210 да 340 мм. Сухасць клімату ўзмацняецца з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход.

Заўвагі
-------

1. ↑  АКТМУ Праверана 13 сакавіка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4330203'></a>
2. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>

| ⛭Калмыкія |
| --- |
| Раёны | 
* Акцябрскі
* Гарадавікоўскі
* Ікі-Бурульскі
* Кетчэнераўскі
* Лаганскі
* Маладэрбетаўскі
* Прыютненскі
* Сарпінскі
* Цалінны
* Чорназямельскі
* Юсцінскі
* Яшалцінскі
* Яшкульскі

 |  |
| Гарады | 
* Гарадавікоўск
* Лагань
* **Эліста**

 |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | 
* Вялікі Царын
* Ікі-Бурул
* Камсамольскі
* Кетчэнеры
* Малыя Дэрбеты
* Прыютнае
* Садовае
* Троіцкае
* Цаган Аман
* Яшалта
* Яшкуль

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: no2011013119 · VIAF: 167131834 |
**Казэльныкы** (укр.: Козе́льники) — мясцовасць у Сыхіўскім раёне Львова, якая знаходзіцца паміж вуліц Хутарыўка і Луганскай і праспектам Чырвонай Каліны.

Гісторыя
--------

Рахаўская — галоўная вуліца Казэльнікаў.
Сяло Казэльныкы ўпершыню згадваецца ў 1374 г. 30 верасня 1400 г. у Львове кароль Ягайла сваім прывілеям перадаў сяло львоўскаму манастыру францысканцаў. Вясковая забудова часткова захавалася ў ваколіцах цяперашніх вуліц Беражанскай і Райдужнай.

Паводле перапісу насельніцтва ў 1921 г. у Казэльныках пражываў 841 жыхар, з іх 774 рыма-каталікоў, 30 грэка-каталікоў, 37 юдэяў. Паўночная частка Казэльныкіў (перад чыгункай Львоў-Чарнаўцы) увайшла ў межы горада 11 красавіка 1930 г. Астатнюю тэрыторыю калішняга сяла ўключылі ў склад горад у 1955 г.

Ва ўсходняй частцы Казэльныкіў знаходзілася ўрочышча Дубына паміж цяперашнімі вул. Зялёнай і Пасічнай, якое было ўласнасцю ордэна францысканцаў. У 1930-х гг. манахі прадалі частку сваіх зямель і пабудавалі манастырскі комплекс, які ў савецкія часы ўвайшоў у склад збудаванняў на тэрыторыі завода фрэзерных станкоў (вул. Зялёная, 149). У 1937-1939 гг. пры манастыры пабудавалі па праекце архітэктараў С. Парэмбовіча і Р. Хрыстоўскага ў стылі функцыяналізму касцёл Хрыста Уладара, які быў высвечаны арцыбіскупам Б. Твардоўскім у 1942 г. У 1946 г. храм закрылі і выкарыстоўвалі як склад, а пасля перабудавалі пад адміністрацыйнае памяшканне. Аб ранейшым культавым прызначэнні дома сведчаць рэшткі званіцы над правай часткай фасада.

У савецкі час на тэрыторыі Казэльныкіў пабудавалі некалькі буйных прамысловых прадпрыемстваў (ВА «Палярон», завод фрэзерных станкоў, завод «Электрабытпрыбор», мэблевы камбінат, хімічны завод, домабудаўнічы камбінат), складскіх комплексаў і баз. А паўднёвая частка былой прыгараднай грамады стала ў 1980-х гг. часткай Сыхіўскага жылога масіва. На тэрыторыі былых Казэльныкіў пабудавалі шляхапровад, які спалучае Новы Львоў з гандлёвым комплексам "Шувар". Таксама праз Казэльныкы праходзіць чыгуначная лінія на Ходарыў.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 177-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Украіны на беларускую мову»

| ⛭Мясцовасці Львова |
| --- |
| Галіцкі раён | 
* Цэнтр
* Замкавая гара
* Цытадэль
* Кракаўскае прадмесце
* Сафііўка
* Снопкіў

 | Герб Львова |
| Лычакіўскі раён | 
* Лычакіў
* Вынныкы
* Вэлыкі Крыўчыці
* Знэсіння
* Кайзэрвальд
* Лысынычы
* Маёрыўка
* Пагулянка
* Підбірці
* Прафесарская калонія
* Фылыпіўка
* Цэтнэрыўка
* Шцілерыўка
* Ялівэць
* Пасікы

 |
| Франкіўскі раён | 
* Вулька
* Кастэліўка
* Кульпаркіў
* Новы Світ
* Багданіўка

 |
| Залізнычны раён | 
* Білагоршча
* Жаўтнэвэ
* Лэвандзіўка
* Рудна
* Скнылівак
* Сыгніўка
* Багданіўка
* Клэпарыў

 |
| Шаўчэнкаўскі раён | 
* Брухавычы
* Воля-Гамулэцка
* Вэлыкі Грыбовычы
* Галоска
* Града
* Дубляны
* Завадзіў
* Замарстыніў
* Зарудці
* Зашкіў
* Збоішчы
* Збыранка
* Кам’янка
* Малі Грыбовычы
* Малэхіў
* Підзамчэ
* Підраснэ
* Раснэ
* Раснэ-Рускэ
* Клэпарыў

 |
| Сыхіўскі раён | 
* Сыхіў
* Боднарыўка
* Казэльныкы
* Новы Львоў
* Пірагіўка
* Пэрсэнкіўка
* Пасікы
* Снопкіў

 |
Горныя пікі Аляскінскага хрыбта. Недалёка ад трасы Анкарыдж — Фэрбанкс
**Аляскінскі хрыбет** (англ.: Alaska Range) — адносна вузкі горны хрыбет на поўдні Аляскі, у Ціхаакіянскім поясе Кардыльераў Паўночнай Амерыкі (ЗША). Даўжыня каля 1000 км. Сярэдняя вышыня каля 3000 м, найбольшая — 6191 м (гара Мак-Кінлі, самая высокая вяршыня Паўночнай Амерыкі).

Геаграфія
---------

Хрыбет распасціраецца ад возера Кларк на паўднёвым захадзе да ракі Белай на канадскай тэрыторыі Юкан на паўднёвым усходзе. З’яўляецца часткай Ціхаакіянскага вулканічнага кальца і Дэналійскага разлому, які праходзіць уздоўж паўднёвага краю хрыбта. У самым хрыбце вулканаў няма.

Аляскінскі хрыбет — важны клімата- і водападзел. На паўднёвых увільготненых схілах да вышыні 800 м яловыя лясы, вышэй — вечныя снягі, буйныя ледавікі; на паўночных больш сухіх схілах мяжа лесу павышаецца да 1000—1200 м, вышэй — горныя тундры.

Восевая частка хрыбта складзена з інтрузіўных (пераважна гранадыярытаў), па краях — з асадкавых парод. Схілы стромкія, моцна расчлянёныя.

Самыя высокія вяршыні
---------------------

 Гара Мак-Кінлі ў сонечны дзень
Ледавік на Аляскінскім хрыбце
Мак-Кінлі — вышыня 6194 м

Фаракер — 5304 м
Хантэр — 4442 м
Хэйес — 4216 м
Сільвертроун — 4029 м
Дебара — 3761 м
Хангінгтан — 3730 м
Расэл — 3557 м

Этымалогія назвы
----------------

Назва «Аляскінскі хрыбет» упершыню была ўжыта ў 1869 годзе натуралістам Далам (англ.: W.H. Dall).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А - Аршын / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 1996. - 552 с.: іл.

Спасылкі
--------

* Аляскінскі хрыбет
* Peakware.com Архівавана 12 кастрычніка 2012.
**Авіяцыя СПА** — складовая частка войскаў супрацьпаветранай абароны ўзброеных сіл. У некаторых дзяржавах уваходзіць у склад ВПС.

Знішчальнік-перахопнік F-22 Авіяцыі СПА NORAD  (руск.) (бел. суправаджае Ту-95  (руск.) (бел. ВПС РФ ля ўзбярэжжа Аляскі. 2007 год.

Прызначэнне
-----------

Су-15  (руск.) (бел. — асноўны перахопнік авіяцыі СПА СССР у перыяд з 1960-х па канец 1980-х гадоў. Самалётам дадзенага тыпу быў збіты ў 1983 годзе паўднёвакарэйскі пасажырскі самалёт Боінг 747  (руск.) (бел.
Авіяцыя СПА прызначана для процідзеяння паветрана-касмічнаму суперніку, прыкрыцця груповак узброеных сіл, важных ваенных і дзяржаўных аб’ектаў ад удару авіяцыі праціўніка.

Склад
-----

Уключае ў свой склад знішчальныя авіяцыйныя часці, падраздзяленні самалётаў ДРЛВ, падраздзяленні ваенна-транспартнай авіяцыі, а таксама верталётныя падраздзяленні.

Зноскі
------

1. ↑  Военный энциклопедический словарь (ВЭС), М. ВИ, 1984 г. страница 14
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. вуліца Чэхава.

**Вуліца Чэхава** — вуліца ў Таганрогу. З'яўляецца адной з самых працяглых вуліц горада. Названа ў гонар А. П. Чэхава — рускага пісьменніка, выхадца з Таганрога.

Геаграфія
---------

Вуліца бярэ пачатак ад перакрыжавання вуліц Шаўчэнкі і Грэчаскай побач з марскім портам Таганрога. У сваім пачатку вуліца праходзіць на паўночны захад праз гістарычны цэнтр горада паміж вуліцамі Розы Люксембург і Аляксандраўская да Чырвонай плошчы і Цэнтральнага рынку. Агінаючы іх двума рукавамі, вуліца перасякаецца па чарзе з завулкамі Камсамольскім і Гогалеўскім. Пры скрыжаванні з вуліцай Транспартнай вуліца Чэхава паварочвае на захад, перасякаецца з шэрагам вуліц, такіх як: вуліцы Калініна, Жданаўскай, Ламаносава, Фадзеева і інш. і мае сканчэнне ў новым мікрараёне Таганрога «Прастаквашына».

Працягласць вуліцы — 7850 м.

Нумарацыя дамоў пачынаецца ад вуліцы Шаўчэнкі.

Назвы вуліцы
------------

Ранейшыя назвы вуліцы ў храналагічным парадку — 5-я Падоўжная, Купецкая, Паліцэйская, Аляксандраўская. Аляксандраўскай вуліца звалася ў гонар імператара Аляксандра I з 1862 па 1904 год. Імем пісьменніка вуліца была названа ў 1904 годзе, у год смерці Антона Паўлавіча Чэхава.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  *Киричек М. С.* По ладоням твоих площадей. — Таганрог: Лукоморье, 2007. — С. 34. — ISBN 978-5-902450-13-9.

Спасылкі
--------

* Сайт города;
* Сайт администрации Таганрога Архівавана 20 жніўня 2021.;
* Интерактивная карта города.
**Аманда Ілестэт** (шведск.: Amanda Ilestedt; нар. 17 студзеня 1993, Сёльвесбарг, Блекінгэ) — шведская футбалістка, абаронца, якая выступае за нямецкую «Баварыю» і нацыянальную зборную Швецыі.

Клубная кар’ера
---------------

Аманда Ілестэт пачынала сваю кар’еру футбалісткі, выступаючы за рэзервовую каманду клуба «Мальмё». У сярэдзіне 2009 года яна перайшла ў «Карлскрону». Наступным клубам у яе кар’еры стаў «Русенгард», з якім яна чатыры разы выйгравала нацыянальнае першынство і тройчы станавілася ўладальніцай Суперкубка Швецыі. Перад стартам сезона 2017/2018 Аманда Ілестэт перайшла ў нямецкі «турбіну» з Патсдама.

Міжнародная кар’ера
-------------------

Аманда дэбютавала за галоўную жаночую зборную Швецыі ў пераможным матчы (4:1) супраць каманды Англіі 4 ліпеня 2013 года.

Галоўны трэнер нацыянальнай каманды Піа Сундхагэ выклікала яе для ўдзелу на хатнім чэмпіянаце Еўропы 2013 года, дзе шведкі саступілі ў паўфінале. Ілестэт таксама згуляла на чэмпіянаце свету 2015 года ў Канадзе, дзе яе каманда прайграла немкам у 1/8 фіналу.

Зноскі
------

1. ↑  Amanda Ilestedt // Soccerdonna — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
2. ↑  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>
**Аманат** (каз.: Аманат) — найбуйнейшая прапрэзідэнцкая палітычная партыя ў Рэспубліцы Казахстан. Партыя была створана 19 студзеня 1999 года шляхам пераўтварэння грамадскага штаба ў падтрымку прэзідэнта Нурсултана Назарбаева ў *Рэспубліканскую партыю «Атан»*. У 2006 годзе на пазачарговым з’ездзе партыя была перайменавана ў *Народна-дэмакратычную партыю «Нур Атан»*. У 2013 партыя была пераназваная ў *«Нур Атан»* (з казахскай мовы перакладаецца як «Святло айчыны»). Па прапанове Касым-Жамарта Такаева, у 2022 годзе партыя была перайменаваная ў *«Аманат» (перакладаецца як «запавет продкаў»).*

З заснавання партыі ў 1999 годзе і да 2021 года яе старшынёй быў Нурсултан Назарбаеў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аманат (партыя)
* Афіцыйны сайт «Нур Атан»

1. ↑
2. ↑
3. ↑
Казьма Пруткоў
**Казьма Пятровіч Пруткоў** — літаратурная маска, пад якой у часопісах «Сучаснік», «Іскра» і іншых выступалі ў 50-60-я гады XIX стагоддзя паэты Аляксей Канстанцінавіч Талстой (найбольшы ў колькасным вылічэнні ўклад), браты Аляксей, Уладзімір і Аляксандр Жамчужнікавы (фактычна - іх калектыўны псеўданім), а таксама Пётр Яршоў.

Сатырычныя вершы, афарызмы Казьмы Пруткова і самая яго выява высмейвалі разумовы застой, палітычную «добранамеранасць», парадыравалі літаратурнае эпігонства.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90769771 · BNE: XX991243 · BNF: 13611725b · CiNii: DA02698353 · CONOR: 113957987 · GND: 118742078 · ICCU: BVEV041925 · ISNI: 0000 0001 2138 9535 · LCCN: n83149723 · LNB: 000072489 · NKC: jo2004249886 · NTA: 070355061 · NUKAT: n2008131638 · РДБ: 000080349 · LIBRIS: 344820 · SUDOC: 055823254 · VIAF: 71566967 |

 |
**Багамі́лы**, багумілы — адна з буйнейшых ерэтычных сектаў еўрапейскага сярэднявечча.

Назва паходзіць, верагодна, ад спалучэнняў слоў «Бог» + «мілы», магчыма, ад імя заснавальніка секты балгарскага святара Багаміла.

Узніклі ў Х ст. на Балканах пад уплывам паўлікіянства. У XI ст. рух багамілаў (багамільства) пашырыўся ў Малой Азіі, Італіі, Францыі, дзе на гэтай глебе ўэніклі секты катараў і альбігойцаў. У XIII ст. было 16 цэркваў багамілаў, у т.л. 3 у Францыі, 7 у Італіі; на Балканах — 3 дыяцэзіі (Балгарская, Драгавіцкая, Баснійская); у Малаазійскай Філадэльфіі — біскупства. У XIV ст. існавалі і на Афоне.

Паводле веравучэння, багамілы — нашчадкі маніхейскага дуалізму. Згодна з іх дагматыкай, у свеце існуюць 2 апазіцыйныя сілы — Дабро і Зло (часам прадстаўленыя Белабогам і Чарнабогам). Вярхоўны Бог стварыў нябачны духоўны свет і анёлаў; матэрыяльны свет (зямлю, чалавека) — яго першародны сын Сатанаіл (шатан), які за бунт супраць бацькі бьіў скінуты з неба. Свет заставаўся ва ўладзе шатана, пакуль Бог не паслаў на зямлю другога свайго сына — Хрыста, які адабраў у шатана рэшткі боскай сілы і вярнуўся на неба. Багамілы адмаўлялі Стары Запавет, хрысціянскую царкву і яе таямніцы (сакраманты), асуджалі багацце, выступалі супраць эксплуатацыі.

Падзяляліся на 2 катэгорыі: вышэйшую — дасканалыя і ніжэйшую — вернікі. Лад жыцця дасканалых
быў сурова аскетычны, накіраваны на адыход ад свету зла — матэрыяльнасці.

Барацьба з багамільствам пачалася з Х ст. У ХІ ст. ў Канстанцінопалі спалены лідар іх абшчыны Базыль, у 1180 у Сербіі спалены лідары багамілаў і іх кнігі. У 1237 Папа Рымскі Ганоры III склікаў крыжовы паход супраць баснійскіх багамілаў, але пасля нашэсця татараў на Венгрыю багамільства ў Босніі на 2 стагоддзі ператварылася ў нацыянальную рэлігію. У 1450 кароль Томас загадаў падданым вярнуцца да каталіцкай веры, якую пасля захопу туркамі Босніі (1463) і Герцагавіны (1482) многія змянілі на іслам. Пазней багамільства складалася з асобных сектаў, якія праіснавалі да XVIII ст.

Літаратура
----------

* Дубянецкая І. Багамілы // БелЭн у 18 т. Т. 2. Мн. 1996.
* Obolensky D. The Bogomils: A study in Balkan neomanichaeism. Cambridge, 1948.
* Runciman S. The medieval Manichee: A study of the Christian Dualist Heresy. Cambridge, 1947.

| ⛭Ерасі ў хрысціянстве |
| --- |
| Гнастычныя ерасі | Дакетызм ·  Мікалаіты ·  Адаміты ·  Паўлікіяне ·  Багамілы ·  Катары ·  Альбігойцы ·  Вальдэнсы ·  Лоларды |  |
| Трынітарныя ерасі | Трытэізм ·  Манархіяне (Адапцыяністы) (Савеліянства) ·  Арыянства ·  Анамеі  ·  Македаніянства ·  Агнаіты |
| Хрысталагічныя ерасі | Апалінарызм ·  Монафізіцтва ·  Аўтардакецтва ·  Агнаіты ·  Монафеліцтва ·  Нестарыянства |
| Эклезіялагічныя ерасі | Мантанізм ·  Данатызм ·  Старакаталіцызм ·  Філетызм ·  Седзевакантызм |
| Іншыя ерасі | Хіліязм ·  Псілантрапізм ·  Пелагіянства ·  Арыгенізм ·  Іканаборства ·  Ерась жыдоўствуючых ·  Стрыгольнікі ·  Янсенізм ·  |
**Аманда** (англ.: Amanda, ад лат. у 2-х значэннях: 1) «вартая любові», «якую любяць»; 2) мілая, любімая) — жаночае імя ў англамоўнай культуры.

Паходжанне
----------

Упершыню імя Аманда ўзгадваецца ў 1212 годзе ў запісе аб нараджэнні з Англіі, на працягу пяці наступных стагоддзяў імя было папулярызавана паэтамі і драматургамі.

Распаўсюджанасць
----------------

З 1976 па 1995 год імя Аманда было адным з 10 самых папулярных жаночых імёнаў сярод нованароджаных у ЗША. Імя было найбольш папулярным у 1978—1992 гадах, калі яно займала чацвёртае месца ў рэйтынгу. У 1980 годзе імя было другім найбольш папулярным у краіне. У 2006 годзе імя Аманда займала толькі 102 месца ў рэйтынгу папулярнасці.

Вядомыя носьбіты
----------------

* Аманда Лір, французская спявачка
* Аманда Пламер, амерыканская актрыса
Растварэнне солі ў вадзе
**Раствор** — гамагенная сістэма з двух і больш кампанентаў.

Складаецца з растваральніку, растворанага рэчыва і прадуктаў іхняга ўзаемадзеяння. Адрозніваюць вадкія растворы (напрыклад, марская вада), цвёрдыя (напрыклад, сплавы медзі з золатам), газавыя (напрыклад, паветра). Па наяўнасці электралітычнай дысацыяцыі адрозніваюць два класы раствораў: электраліты і неэлектраліты. Састаў раствораў апісваецца канцэнтрацыямі кампанентаў.

Растваральнасць рэчыва ў растваральніку можа быць абмежаванай, у гэтым выпадку ўтвараецца насычаны раствор і лішак рэчыва аддзяляецца ў сваю фазу. Аднак некаторыя рэчывы раствараюцца ў любых суадносінах. У гэтым выпадку найбольш распаўсюджаны кампанент раствора звычайна называюць растваральнікам, а іншыя рэчывы — растворанымі рэчывамі.

Гл. таксама
-----------

* Эмульсія
* Суспензія
* Гель
* Золь
* Нанадысперсія
* Эўтэктыка
* Цвёрды раствор
* Электралітычная дысацыяцыя
* Канцэнтраваны раствор
* Разведзены раствор
* Насычаны раствор
* Ненасычаны раствор
* Перанасычаны раствор
* Растваральнасць
* Аб’ёмная доля

Зноскі
------

1. ↑  Matti Tiilikainen, Ilkka Virtamo: *Kemia 1*, s. 55-60. WSOY, 1968.

Літаратура
----------

* Streitwieser, Andrew; Heathcock, Clayton H. Kosower, Edward M. (1992). *Introduction to Organic Chemistry* (4th ed. ed.). Macmillan Publishing Company, New York. ISBN 0-02-418170-6. .

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11933294x · GND: 4036159-7 · LCCN: sh85124730 · LNB: 000111847 · Microsoft: 2910384339 · NDL: 00574261 · NKC: ph135904 |

 |
**Аляпка**, таксама **Вадзяны верабей** (*Cinclus cinclus*) — птушка атрада вераб'іных.

Апісанне
--------

Птушка памерам са шпака. Даўжыня цела 19-20 см, маса 50-70 г. Галава і шыя зверху бурыя, спіна і хвост буравата-шэрыя, горла, валляк і грудзі белыя. Хвост кароткі, крылы акруглыя, апярэнне шчыльнае. Апярэнне густое, не мокне ад вады.

Пашырэнне
---------

Арэал разарваны. Пашырэнне: Еўразія, Паўднёва-Заходняя Афрыка. Тэрыторыя Беларусі ў межах арэала віду.

Аселы від. Паўночныя папуляцыi часткова вандроўныя.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Сілкуецца воднымі насякомымі і рачкамі, якіх аляпка збірае на плыткаводдзе, паміж камянёў і пад вадой. Галоўнай асаблівасцю з'яўляюцца здольнасць добра плаваць і ныраць. Прыўздымаючы крылы і спрытна манеўруючы ў струмені вады, птушка быццам «бяжыць» па дне. Пад вадой аляпка можа заставацца да 50 с, прабягаючы за гэты час да 20 м.

Гняздо аляпка ладзіць заўсёды паблізу вады, паміж берагавымі камянямі або ў норах, з моху і сцяблінак травы. Яйкі выседжвае толькі самка, але выкормліваюць птушанят на працягу 20-25 дзён абодва бацькі.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Новы · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph508931 |
**Цэтнэрыўка** (укр.: Це́тнерівка) — мясцовасць у Лычакіўскім раёне Львова, якая размяшчаецца ў раёне сучасных вуліц Чэрэмшыны, Банаха і Цэтнэрыўкі.

Гісторыя
--------

Назва раёна паходзіць ад маёнтка ўладальніка гэтай мясцовасці - бэлзскага ваяводы Ігнацыя Цэтнэра, які ў канцы XVIII ст. стварыў тут парк з экзатычнымі раслінамі, дзе нават працаваў ўласнаручна. Дапамагаў яму ў гэтым французскі архітэктар П'ер Дэні Гібо. У 1787 г. Цэтнэр абмяняў званне бэлзскага ваяводы на аўстрыйскі тытул графа і даслужыўся да пасады маршалка Каралеўства Галіцыі і Ладамерыі ў Аўстрыйскай манархіі. Некаторы час ягоныя нашчадкі падтрымлівалі парк у належным стане, аднак пасля закінулі.

У пачатку ХХ ст. частку Цэтнэрыўкі плошчай 4,5 га выкупіў урад для батанічнага саду Львоўскага ўніверсітэта, затым яго тэрыторыя была павялічана да 16,5 га. Актыўная праца па добраўпарадкаванні саду праводзілася пад кіраўніцтвам прафесара С. Кульчыцкага ў 1920-х гг. У 1927 г. быў пабудаваны адміністрацыйны будынак. У 1970-х гг. пабудавалі аранжарэйны комплекс.

Ад батанічнага саду ўніверсітэта да вул. Лычакіўскай пралягае вул. Чэрэмшыны (ранейшая вул. Цэтнэрыўка), на якой захавалася некалькі цікавых дамоў. Тапонім Цэтнэрыўка захаваўся ў назве вуліцы, якая размешчана на поўдзень ад стадыёна Львоўскага ўніверсітэта фізічнай культуры. Цотная частка вул. Цэтнэрыўка забудавана віламі 1910-1930 гг. Сярод іх - дом №18, які пабудаваў для сябе ў 1930 г. вядомы ў даваенным Львове архітэктар У. Дэрдацкі.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 177-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Украіны на беларускую мову»

| ⛭Мясцовасці Львова |
| --- |
| Галіцкі раён | 
* Цэнтр
* Замкавая гара
* Цытадэль
* Кракаўскае прадмесце
* Сафііўка
* Снопкіў

 | Герб Львова |
| Лычакіўскі раён | 
* Лычакіў
* Вынныкы
* Вэлыкі Крыўчыці
* Знэсіння
* Кайзэрвальд
* Лысынычы
* Маёрыўка
* Пагулянка
* Підбірці
* Прафесарская калонія
* Фылыпіўка
* Цэтнэрыўка
* Шцілерыўка
* Ялівэць
* Пасікы

 |
| Франкіўскі раён | 
* Вулька
* Кастэліўка
* Кульпаркіў
* Новы Світ
* Багданіўка

 |
| Залізнычны раён | 
* Білагоршча
* Жаўтнэвэ
* Лэвандзіўка
* Рудна
* Скнылівак
* Сыгніўка
* Багданіўка
* Клэпарыў

 |
| Шаўчэнкаўскі раён | 
* Брухавычы
* Воля-Гамулэцка
* Вэлыкі Грыбовычы
* Галоска
* Града
* Дубляны
* Завадзіў
* Замарстыніў
* Зарудці
* Зашкіў
* Збоішчы
* Збыранка
* Кам’янка
* Малі Грыбовычы
* Малэхіў
* Підзамчэ
* Підраснэ
* Раснэ
* Раснэ-Рускэ
* Клэпарыў

 |
| Сыхіўскі раён | 
* Сыхіў
* Боднарыўка
* Казэльныкы
* Новы Львоў
* Пірагіўка
* Пэрсэнкіўка
* Пасікы
* Снопкіў

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Яроменка.
**Аляксей Яроменка** — беларускі архітэктар, даследчык архітэктуры.

Біяграфія
---------

У 1989 г. скончыў архітэктурны факультэт Беларускага політэхнічнага інстытута. Пранаваў у ВА «Белрэстаўрацыя», ДПІ «Мінскпраект», творчых майстэрнях пры Саюзе архітэктараў Беларусі.

Жыве ў Мінску.

Творчасць
---------

Большасць работ зроблена ў галіне культавага дойлідства, рэстаўрацыі і рэканструкцыі сакральных аб’ектаў. Аўтар праектаў культавых збудаванняў у Бабруйску, Бараўлянах, в. Браздзечына, Мінску, Слуцку, в. Цэнтральнай, капліцы Божай Міласэрнасці на Паўночных могілках ля вёскі Якубовічы Мінскага раёна і інш. Аўтар праекта аднаўлення касцёла Святога Станіслава ў вёсцы Прасці Нясвіжскага раёна. Займаецца выяўленнем і фіксацыяй руінаў раней не даследаваных культавых аб’ектаў.

Лаўрэат міжнародных і рэспубліканскіх архітэктурных конкурсаў.

Бібліяграфія
------------

* Каталіцкія святыні : Мінска-Магілёўская архідыяцэзія / [працавалі: Б. Лані, У. Трацэўскі ; тэкст і фота А. Яроменкі]. — Мінск : Про Хрысто, 2003. — ISBN 985-6628-38-5

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Кароткая біяграфія пад артыкулам ў часопісе «Наша вера» № 2 (60) 2012
2. ↑  НЕАГОТЫКА: ПАГЛЯДЗІЦЕ, ЯКАЯ КАПЛІЦА МОЖА З'ЯВІЦЦА НА МОГІЛКАХ У МІНСКУ. Чэрвень 9, 2020
3. ↑  Асвячэнне касцёла св. Станіслава адбылося ў вёсцы Прасці

Спасылкі
--------

* Кароткая біяграфія пад артыкулам ў часопісе «Наша вера» № 2 (60) 2012


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 1127 5382 · NUKAT: n2005115158 · VIAF: 311132205 · ЗЭКББ: NLB-ar2692101 |
Герб «Габданк»
«**Габданк**» (польск.: Habdank), або «**Абданк**» (польск.: Abdank), таксама «**Абданец**» (польск.: Abdaniec) — прыватнаўласніцкі герб, вядомы, паводле легендарных звестак, з канца XI—XII стагоддзяў, у Вялікім Княстве Літоўскім — пасля Гарадзельскай уніі 1413 года. Гербам карысталіся каля 300 родаў Беларусі, Украіны, Літвы і Польшчы, у т.л. Бучацкія, Выгоўскія, Гарабурды, Гаштольды, Грамыкі, Канарскія, без варыянтаў — больш за 160 родаў.

Апісанне
--------

У чырвоным полі сярэбраны знак у выглядзе лацінскай літары «W». Клейнод — над прылбіцай з каронай таксама размешчаны знак у выглядзе літары «W» або з выявай пяці пёраў страуса. Мяркуецца, што першапачаткова знак быў падобны на літару М, на мяжы XIII—XIV стагоддзяў ён быў перавернуты. Існуюць варыянты герба з клейнодам у выглядзе паловы залатога льва, які трымае ў лапах такі самы знак, і інш. Герб «Габданк», дзе на знак пастаўлены крыж, атрымаў назву «Сыракомля».

Легенда
-------

Паводле Каспара Нясецкага з нейкіх часоў у гары Вавель, на якой зараз стаіць замак, пасяліўся цмок, і пачаў ён паляваць на жыхароў горада і іх быдла. Напалоханыя гараджане не ведалі што і рабіць. Аднекуль з’явіўся просты чалавек Скуба, які прыдумаў адну хітрасць супраць новага валодара гары. Забіўшы цяля, цела якога начыніў смалой і серай, пакінуў на парозе пячоры, а побач схаваў паходню. Рана згаладаўшы, цмок выйшаў на паляванне і адразу ж кінуўся на прынаду. Тым часам запалены ад скрытага агню тлушч вялікім агнём ахапіў унутранасці цмока, які адразу ж пабег да Віслы запіць вадой, і ўрэшце пачвару разарвала на кавалкі. Князь Крак тады ва ўзнагароду ўдачліваму Скубу надаў першую літару «W» ад назвы гары Вавель (Wawel) у якасці герба.

Зноскі
------

1. 1 2  ЭнцВКЛ, 2005
2. ↑  Paprocki, Bartosz. Herby Rycerstwa Polskiego, 1584, p. 216—229
3. ↑  Niesiecki, Kasper. Herbarz Polski, 1839

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В.* «Габданк» // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 479. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.
* *Цітоў А. К.* «Габданк» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — С. 446. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Габданк (герб)
* Габданк (герб) на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»
* До історії розвитку гербу Абданк (укр.)

| ⛭Гербы Гарадзельскай уніі |
| --- |
| 
* Абданк
* Агоньчык
* Адрованж
* Асорыя
* Багорыя
* Быхава
* Вадвіч
* Вонж
* Гадземба
* Геральт
* Гржымала
* Грыф
* Даленга
* Даліва
* Дзялоша
* Дрыя
* Дэмбна
* Задора
* Зарэмба
* Корчак
* Ладдзя
* Лебедзь
* Ліс
* Ляліва
* Марскі кот
* Навіна
* Налэнч
* Окша
* Першхала
* Побуг
* Помян
* Порай
* Пулкозіц
* Равіч
* Роля
* Свінка
* Суліма
* Сыракомля
* Сякера
* Топач
* Трубы
* Тшаска
* Цёлек
* Шранява
* Яліта
* Яніна
* Ястрабец

 |
**Аляксей Якаўлевіч Чыкін** (1906—1943) — чырвонаармеец Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Аляксей Чыкін нарадзіўся 25 лютага 1906 года на станцыі Нямчынаўка (цяпер — Адзінцоўскай раён Маскоўскай вобласці). Пасля заканчэння пачатковай школы працаваў у калгасе. У лютым 1942 года Чыкін быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З сакавіка таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. У баях быў паранены.

Да верасня 1943 года гвардыі чырвонаармеец Аляксей Чыкін быў сапёрам сапёрнага ўзвода 37-га гвардзейскага стралковага палка 12-й гвардзейскай стралковай дывізіі 61-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Днеяпро Чыкін у ліку першых пераправіўся праз Дняпро у раёне вёскі Глушэц Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР і за кароткі час з таварышамі пабудаваў прыстань, што дазволіла перапраўляць на плацдарм асноўныя сілы. За наступны тыдзень ён здзейсніў 18 рэйсаў праз Дняпро і назад. 4 кастрычніка 1943 года Чыкін атрымаў раненне і ў той жа дзень памёр. Пахаваны ў брацкай магіле ў вёсцы Бярозаўка Рыпкынскага раёна Чарнігаўскай вобласці Украіны.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі чырвонаармеец Аляксей Чыкін пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнамі Леніна і Чырвонай Зоркі.

У гонар Чыкіна названы вуліцы ў Адзінцова і ў вёсцы Смолалігаўка Рыпкынскага раёна.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Аляксей Якаўлевіч Чыкін на сайце «Героі краіны»
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
**Цюле́невы востраў** (руск.: Тюлений остров) — востраў у паўднёва-заходняй частцы Ахоцкага мора. Уваходзіць у склад Сахалінскай вобласці (Расійская Федэрацыя). Плошча — каля 0,053 км².

Цюленевы востраў месціцца за 15,22 км на поўдзень ад паўвострава Цярпення на востраве Сахалін. Уяўляе сабою стромкую скалу з пляскатай вяршыняй, сфарміраваную ў мелавы перыяд, якую атачае пляж. На востраве няма прэснай вады і дрэў. Ён знакаміты як месца, дзе гняздуе і спыняецца каля 110 відаў птушак, а таксама лежбішчам ластаногіх, пераважна марскіх коцікаў.

Адкрыты ў 1643 г. экспедыцыяй Галандскай Ост-Індскай кампаніі. У нашы дні знаходзіцца пад аховай. Прыватнае наведванне забаронена, аднак востраў наведваюць навуковыя экспедыцыі.

Спасылкі
--------

* Остров Тюленей
* Остров Тюлений — как в National Geographic. Невероятно красивый уголок Сахалина переживает бэби-бум
Чарцёж горада Віцебска, 1664 г.
**Чарцёж места Віцебска 1664 года** — дакумент па гісторыі сярэдневяковага Віцебска, захоўваецца ў фондах Расійскага дзяржаўнага архіва старажытных актаў. Выяўлены даследчыкам гісторыі Віцебшчыны А. П. Сапуновым сярод фондаў былога Маскоўскага архіва Міністэрства замежных спраў.

Апісанне
--------

«Чарцёж» выкананы пяром на некалькіх склееных і месцамі падклееных лістах шэра-жоўтай паперы; рэкі Дзвіна і Віцьба размаляваны сіняватай фарбай, а ўзгоркі і яры жоўта-зялёнай. Надпісы зроблены кінаварам. Даўжыня «Чарцяжу» складае 108 см, шырыня — 79 см. На дакуменце знаходзіцца надпіс: «РОГ (г.зн. 173 г. ці 1664 г.) ноября 15, таков чертёж к великому государю к Москве в розряд прислал из Витебска воевода князь Яков Волконского с витебским розсыкальщиком с Ларкою Быковым».

Заўвагі
-------

1. ↑  Абрамова, И. Чертеж Витебска. 17 век / И. Абрамава // Витебский курьер. — 1998. — 17 апр. — С. 3.
**Габелен веку** — габелен, які быў створаны ў 1995 годзе беларускім мастаком Аляксандрам Кішчанкам.

Гісторыя
--------

Задума стварыць «Габелен веку» ўзнікла ў Аляксандра Кішчанкі ў 1991 годзе ў Нью-Ёрку ў час прэзентацыі яго іншай знакамітай працы — габелена «Чарнобыль», падоранага ААН.

Праца над стварэннем «Габелена веку» доўжылася пяць гадоў. Завершаны ў 1995 годзе. Упершыню «Габелен веку» быў прадстаўлены публіцы ў 1996 годзе. Выстаўляўся на публічны паказ толькі некалькі разоў. 16-30 мая 2014 года габелен экспанаваўся ў атрыуме будынка цэнтральнага офіса Банка развіцця ў Мінску (пр. Машэрава, 35).

Апісанне
--------

Палатно вышынёй у шасціпавярховы дом выраблена метадам ручнога ткацтва з воўны. Яго памер: 19×14 метраў, 266 метраў квадратных, вагай 286 кілаграм. У цэнтры сюжэту — супрацьстаянне дабра і зла. На палатне адлюстраваны ключавыя для ўсяго чалавецтва падзеі, а таксама 80 выявы выдатных дзеячаў мінулага ХХ стагоддзя — Коля, Мітэрана, Клінтана, Валенсы, Буша, Сталіна, Чэрчыля, Леніна, Гарбачова, а таксама Ноеў каўчэг, Хрыста і Антыхрыста, Крэмль. У самым версе справа, узвышаючыся над усімі іншымі персанажамі «Габелена веку», выяўлены першы прэзідэнт Рэспублікі Беларусь Аляксандр Лукашэнка. Паводле словаў самога аўтара, месца на габелене было пакінута не для Лукашэнкі, а для чалавека, які ўзначаліць краіну ў 1994 годзе. Асноўная задума мастака быў сканцэнтраваны не ў партрэтах палітычных дзеячаў, а ў цэнтральным сюжэце габелена — інтэрпрэтацыі канфлікту Хрыста і Антыхрыста.

За гэту працу Аляксандру Кішчанку была прысуджана Дзяржаўная прэмія Беларусі, а само палатно было прызнана гісторыка-культурнай каштоўнасцю міжнароднага значэння. У 1999 годзе ўключаны ў Кнігу рэкордаў Гінэса як самы вялікі габелен у свеце.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Кищенко Александр Михайлович
2. 1 2  КРУГОЗОР. Самый большой в мире «Гобелен века» с портретами Хемингуэя, Горбачева и Лукашенко можно увидеть бесплатно в Минске Архівавана 14 мая 2018.
3. ↑  «Гобелен века» гниет невостребованным Архівавана 21 мая 2014.

Спасылкі
--------

* БелТА, З Кнігі рэкордаў Гінеса — у гісторыю крымінальнага свету Архівавана 5 сакавіка 2016.
**Летнія Паралімпійскія гульні 2020** (афіцыйна — **XVI Паралімпійскія летнія гульні**) — мультыспартыўныя спаборніцтвы, якія мелі адбыцца ў Токіа ў 2020 годзе, але былі перанесены на 2021 год з-за ўспышкі каранавіруса. Гульні ўрачыста адкрыліся 24 жніўня 2021 года і працягваліся да 5 верасня. Спаборніцтвы ішлі на тых самых аб'ектах, дзе праходзілі Летнія Алімпійскія гульні 2020. Арганізатары вырашылі праводзіць Гульні без гледачоў па прычыне эпідэміялагічнай сітуацыі.

Цырымонія адкрыцця
------------------

Цырымонія адкрыцця
Цырымонія адкрыцця адбылася на Алімпійскім стадыёне ў Токіа 24 жніўня 2021.

Медальны залік
--------------

Усяго на Паралімпіядзе ў Токіа было разыграна 539 камплектаў узнагарод у 22 відах спорту. Перамогу ў агульным медальным заліку атрымала каманда Кітая, якая заваявала 96 залатых, 60 сярэбраных і 51 бронзавую ўзнагароду. Другой стала зборная Вялікабрытаніі (41-38-45), трэцяй — ЗША (37-36-31), чацвёртай — Расіі (36-33-49). Беларусь на гульнях у шасці відах спорту прадстаўлялі 20 спартсменаў, якія заваявалі сем медалёў.

Гл. таксама
-----------

* Беларусь на летніх Паралімпійскіх гульнях 2020

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  euronews.com
3. ↑  Tokyo Olympics and Paralympics: New dates confirmed for 2021 **(нявызн.)**, *BBC Sport* (30 March 2020).
4. ↑  Агонь Паралімпіяды ў Токіа згашаны на цырымоніі закрыцця Гульняў
5. ↑  ​​Параалімпійскія гульні — вынікі турніра. Спаборніцтвы, дзе ніхто не прайграе

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Летнія Паралімпійскія гульні 2020
* Афіцыйны сайт Архівавана 28 жніўня 2021.

| Летнія Паралімпійскія гульні |
| --- |
| 
Рым 1960 · Токіа 1964 · Тэль-Авіў 1968 · Гейдэльберг 1972 · Таронта 1976 · Арнем 1980 · Сток-Мандэвіль і Нью-Ёрк 1984 · Сеул 1988 · Барселона 1992 · Атланта 1996 · Сідней 2000 · Афіны 2004 · Пекін 2008 · Лондан 2012 · Рыа-дэ-Жанэйра 2016 · Токіа 2020
 |
**Аляксе́й Я́каўлевіч Кійкоў** (17 лютага 1921, в. Калтык, Алтайскі край — ?) — савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч БССР, адзін з кіраўнікоў лесагаспадарчай галіны Беларусі.

Біяграфія
---------

Скончыў Ленінградскі інстытут павышэння кваліфікацыі Міністэрства лясной гаспадаркі СССР (1951), Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПСС (1960).

У 1936—1941 на працы ў Краснаярскім краі. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1942—1949 гадах працуе на дрэваапрацоўчых прадпрыемствах у Расіі, Мастах і Барысаве. З 1951 года дырэктар Барысаўскага дрэваапрацоўчага камбіната «Камінтэрн». З 1953 года старшыня Барысаўскага гарвыканкама, пасля 1-ы сакратар Барысаўскага гаркама КП(б)Б. 

З 1960 года намеснік загадчыка прамыслова-транспартнага аддзела ЦК КП(б)Б. З 11 студзеня 1963 па 10 снежня 1964 года 2-гі сакратар Магілёўскага прамысловага абкама КП(б)Б. 

З 12 снежня 1964 па кастрычнік 1965 года працаваў начальнікам Упраўлення лясной, цэлюлозна-папяровай і дрэваапрацоўчай прамысловасцю СНГ БССР. З 21 лістапада 1965 па 11 жніўня 1968 года — міністр лясной, цэлюлозна-папяровай і дрэваапрацоўчай прамысловасці БССР, пасля перайменавання міністэрства міністр лясной і дрэваапрацоўчай прамысловасці БССР. 

З 1985 года — навуковы супрацоўнік Беларускага тэхналагічнага інстытута імя С. М. Кірава. 

Заслужаны работнік прамысловасці БССР.

Спасылкі
--------

* Борисовская центральная районная библиотека. Знаменитые земляки  (руск.)
**Цюленевы** (руск.: Тюлений остров) — востраў у паўночна-заходняй частцы Каспійскага мора. Уваходзіць у склад Рэспублікі Дагестан (Расійская Федэрацыя). Плошча не перавышае 18 км².

Гісторыя
--------

На картах Расіі востраў упершыню з’явіўся ў 1817 г. пад назвай Цюленевай банкі. У 1823 г. былі складзены абрысы сушы і кароткае апісанне. У канцы XIX ст. для рыбакоў была ўзведзена праваслаўная капліца.

У першай палове XX ст. на востраве дзейнічаў рыбны завод, было пабудавана паселішча. Узімку вялася здабыча цюленяў. У 1958 г. пачалося азеляненне. Аднак з-за падвышэння ўзроўня Каспія і паніжэння рыбалоўных рэсурсаў паселішча было ліквідавана.

У наш час на востраве працуе метэаралагічная станцыя, вядзецца выпас авечак і коз. Насельніцтва складае ўсяго некалькі чалавек.

Геаграфія
---------

Востраў нагадвае абрысамі трохвугольнік. Даўжыня да 5 км, шырыня да 2 км. Аднак памеры і знешні выгляд моцна залежаць ад узроўню Каспійскага мора. Знаходзіцца за 161 км на поўнач ад Махачкалы і 1782 км на паўднёвы ўсход ад Мінска.

Цюленевы востраў нізінны, складзены пясчанымі наносамі і бітымі ракавінамі. Паўднёва-усходнюю частку займаюць пясчаныя выдмы, якія дасягаюць 2 — 2,5 м у вышыню. Заходняя частка ўзвышаная. На ёй сустракаюцца крыніцы пітной вады. Астатнія землі занятыя засоленымі лугамі. Падчас штормаў яны часцяком затапляюцца морам.

Клімат умераны засушлівы. Сярэдняя тэмпература студзеня −1,2° C, ліпеня 25,7° C.

Прырода
-------

Прырода вострава даволі бедная. Каля ўсходняга ўзбярэжжа растуць травы. На заходнім беразе — вербы. Аднак раслінам пагражае статак хатняй жывёлы, якую трымаюць мясцовыя прадпрымальнікі. Фаўна — каспійскія цюлені, грызуны, лісы, вожыкі. Востраў з’яўляецца месцам адпачынку пералётных птушак. Шмат чапль, пеліканаў, гарбатак і г. д.

Абмяркоўваецца магчымасць уключэння Цюленевага вострава ў склад Дагестанскага запаведніка.

Галерэя
-------

* МетэастанцыяМетэастанцыя
* Руіны рыбзаводаРуіны рыбзавода
* Маяк на востравеМаяк на востраве
* Могільнік і клубМогільнік і клуб

Спасылкі
--------

* Остров Тюлений
* Остров Тюлений и его обитатели
* Влияние современных климатических изменений на ландшафты Каспийского острова Тюлений
**Луі Ларан Габрыель дэ Мартылье** (фр. Louis Laurent Gabriel de Mortillet, 29 жніўня 1821 — 25 верасня 1898) — французскі антраполаг і археолаг, адзін з заснавальнікаў сучаснай навуковай археалогіі, стваральнік класіфікацыі каменнага веку; адзін з заснавальнікаў французскай школы антрапалогіі.

Нарадзіўся ў Мелане. Атрымаў адукацыю ў езуіцкім каллеж Шамберы і ў Парыжскай кансерваторыі. Па адукацыі — інжынер-геолаг. З 1847 года — уладальнік «La Revue independante». Удзельнік рэвалюцыі 1848 года, паплечнік П’ера-Жазефа Прудона. Пасля разгрому ў 1849 годзе радыкальна-дэмакратычнага руху быў прыгавораны да двух гадоў турмы і бег у Жэневу, затым пасяліўся ў П’емонце (у Савоі).

Да таго Мартылье займаўся натуральнай гісторыяй, пераважна канхіялогіяй, асабліва наземнымі і прэснаводнымі смаўжамі. У эміграцыі ўзяўся за складанне геалагічнай карты Савоі, якая засталася нявыдадзенай, а таксама працаваў на збудаванні Ламбарда-Венецкай чыгункі. Адкрыццё ў гэты час (1854) у Швейцарыі палевых паселішчаў прыцягнула яго ўвагу да першабытнай археалогіі. У 1858 годзе ён даследаваў рэшткі палевых паселішчаў.

Вярнуўшыся ў 1864 годзе ў Францыю па амністыі, паступіў на службу ў Сен-Жэрменскі музей, дзе арганізаваў аддзел дагістарычных старажытнасцяў (Мартылье ўзначальваў гэты аддзел да 1885 года, калі быў абраны дэпутатам Нацыянальнага сходу). У 1864 годзе ён заснаваў першы археалагічны часопіс «Matériaux pour l’histoire naturelle et primitive de l’homme» («Матэрыялы па першабытнай гісторыі чалавека»); чатыры гады рэдагаваў яго і змясціў шмат сваіх артыкулаў і нататак па дагістарычнай археалогіі. У 1865 годзе, на з’ездзе Італьянскага таварыства прыродазнаўцаў у Спецыі, Мартылье прапанаваў заснаваць міжнародныя кангрэсы антрапалогіі і дагістарычнай археалогіі; у 1867 годзе адбыўся першы кангрэс у Парыжы. Разам з Полем Брака стаяў ля вытокаў французскай антрапалагічнай школы.

З 1875 года ён — прафесар дагістарычнай гісторыі ў Антрапалагічнай школе.

Памёр у Сен-Жэрмен-ан-Ле, мэрам якога быў доўгі час.

Зноскі
------

1. 1 2  Louis, Laurent, Gabriel De Mortillet // Sycomore / Assemblée nationale Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193582'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15271528'></a>
2. 1 2  Gabriel Mortillet // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑   Праверана 30 жніўня 2017.
4. ↑   Праверана 30 жніўня 2019.