**Ксаўе Бетэль** (люкс.: Xavier Bettel; нар. 3 сакавіка 1973 года, Люксембург) — люксембургскі палітык і юрыст, лідар Дэмакратычнай партыі, мэр горада Люксембурга (з 2011 года), Прэм’ер-міністр Люксембурга (з 2013 года).

Біяграфія
---------

Ксаўе Бетэль нарадзіўся ў Люксембургу 3 сакавіка 1973 года. Яго бацька быў мясцовым гандляром віном, а яго маці была францужанкай рускага паходжання, траюраднай пляменніцай Сяргея Рахманінава.

Пасля заканчэння сярэдняй школы, Бетэль атрымаў ступень магістра па грамадскім і еўрапейскім праве і майстар (DEA) па паліталогіі і публічным праве ва ўніверсітэце Нансі II, Францыя. Ён таксама вывучаў марское права і царкоўнае права ва Універсітэце Арыстоцеля ў Салоніках, Грэцыя. Бетэль браў удзел у праграме Erasmus.

Палітычная кар’ера
------------------

### Муніцыпальная палітыка

У 1989 годзе ўступіў у Дэмакратычную партыю Люксембурга.

У 1999 годзе на муніцыпальных выбарах, якія адбыліся ў кастрычніку, Бетэль быў абраны ў Грамадскі савет горада Люксембурга, заняўшы шостае месца ў спісе Дэмакратычнай партыі. 12 ліпеня 2001 года ён атрымаў кваліфікацыю магістра права.

28 лістапада 2005 года пасля муніцыпальных выбараў, у якіх ён заняў чацвёртае месца ў спісе партыі, Бетэль быў прызначаны ў гарадскі ўрад Люксембурга ў якасці намесніка мэра па сацыяльных пытаннях.

Падчас выбараў 9 кастрычніка 2011 года ва ўзросце 38 гадоў Ксаўе Бетэль быў абраны мэрам Люксембурга (з 33,65 % галасоў), прыняўшы прысягу 24 лістапада 2011 года і заняўшы пасаду 1 студзеня 2012 года.

### Нацыянальная палітыка

Бетэль балатаваўся ў Палату дэпутатаў у 1999 годзе, заняўшы 10 месца ў спісе партыі па Цэнтральным рэгіёне пры 7 прахадных, што не дазваляла яму абрацца ў парламент. Аднак Дэмакратычная партыя абагнала на выбарах Сацыялістычную рабочую партыю ў якасці другой па велічыні парламенцкай фракцыі, што прывяло да фарміравання новай кіруючай кааліцыі з Хрысціянска-сацыяльнай народнай партыяй. У выніку частка дэпутатаў адмовіліся ад сваіх месцаў, каб прыняць удзел у працы ўрада, і Бетэль заняў крэсла, якое вызвалілася.

На выбарах у 2004 годзе Бетэль быў абраны ў Палату дэпутатаў, значна ўмацаваўшы свае пазіцыі і заняўшы чацвёртае месца (з пяці абраных членаў Дэмакратычнай партыі). Пераабіраўся ў 2009 годзе.

У 2013 годзе Бетэль быў абраны лідарам Дэмакратычнай партыі з 96,5 % галасоў. На парламенцкіх выбарах таго ж года яго партыя заняла трэцяе месца. 25 кастрычніка Вялікі герцаг Анры даручыў яму весці перамовы па фарміраванні кіруючай кааліцыі і будучага ўрада. 4 снежня 2013 года Бетэль заняў пасаду ў якасці прэм’ер-міністра Люксембурга, узначаліўшы кааліцыю Дэмакратычнай партыі, Сацыялістычнай партыі і Зялёных. Ён таксама займае ва ўрадзе партфелі дзяржаўнага міністра, міністра па сувязі і сродках масавай інфармацыі і міністра культуры.

Бетэль заявіў, што плануе ўзаконіць у Люксембургу аднаполыя шлюбы, замяніць рэлігійнае навучанне ў школе свецкай этыкай і скараціць расходы.

Асабістае жыццё
---------------

Бетэль стаў трэцім у свеце нацыянальным лідарам, які не хаваў сваю гомасексуальную арыентацыю. Раней пасады прэм’ер-міністра дамагліся ў Ісландыі Ёўхана Сігюрдардоўтыр і ў Бельгіі Эліа дзі Рупо. Да гэтага ён быў трэцім дзеючым адкрытым геем-мэрам еўрапейскай сталіцы (пасля Бертрана Дэланаэ ў Парыжы і Клауса Воверайта ў Берліне).

«Мне часта задаюць пытанне, як гэта быць трэцім адкрытым мэрам-геем еўрапейскай сталіцы… Людзі выбіралі нас не за тое, што мы гомасексуалы… а за нашы прафесійныя і асабістыя якасці, — заявіў пасля абрання Бетэль у інтэрв’ю часопісу Têtu. — Выбаршчыкі бачаць, як я выконваю свае абавязкі… іх выбар — гэта прызнанне маёй працы». У маі 2015 года Бетэль узяў шлюб з бельгійскім архітэктарам Гацье Дэстэнеем, з якім быў у грамадзянскім саюзе.

Першы лідар-гей, які пабраўся шлюбам.

Узнагароды
----------

* Кавалер Вялікага крыжа ордэна Дубовай кароны (13 чэрвеня 2014 года)

Зноскі
------

1. ↑  Xavier Bettel // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. 1 2 3  Xavier Bettel, un jeune libéral pressé **(нявызн.)**.  Le Republicain Lorrain. Праверана 12 чэрвеня 2014.
3. ↑  Xavier Bettel, un «fêtard» qui se remarquait **(нявызн.)**.  L'essentiel. Праверана 12 чэрвеня 2014.
4. ↑  «Well-known Erasmus students — inspiring careers». Programma LLP. p. 7. Архівавана 13 снежня 2013.
5. ↑  Мэрам Люксембурга абраны адкрыты гей Ксаўе Бетэль
6. ↑  Xavier Bettel **(нявызн.)**.  Bettel, Xavier: Biographie. Gouvernement du Grand Duché de Luxembourg.. Праверана 12 чэрвеня 2014.
7. 1 2  Прэм’ер-міністрам Люксембурга стане адкрыты гей Ксаўе Бетэль Архівавана 5 лютага 2014.
8. ↑  Europe Luxembourg gets first openly gay PM **(нявызн.)**.  Аljazeera. Праверана 12 чэрвеня 2014.
9. ↑  Xavier Bettel devient le troisième maire gay d’une capitale européenne **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Têtu. Архівавана з першакрыніцы 24 кастрычніка 2014. Праверана 12 чэрвеня 2014.
10. ↑  Внук Сергея Рахманинова, люксембургский премьер Беттель сыграл гей-свадьбу **(нявызн.)**, *NEWSru.com* (15 мая 2015). Праверана 15 мая 2015.
11. ↑  Xavier Bettel honoré par le Grand-Duc

| ⛭Сцяг Люксембурга Прэм’ер-міністры Люксембурга |
| --- |
| XIX стагоддзе | Тэадор-Ігнас дэ ла Фантэн (1848) • Жан-Жак Мадлен Вільмар (1848-1853) • Маціяс Сіманс (1853-1860) • Віктор дэ Тарнако (1860-1867) • Эмануэль Сервэ (1867-1874) • Фелікс дэ Блохаўзен (1874-1885) • Эдуар Тыльжэ (1885-1888) • Поль Эйшэн (1888-1915) |  |
| XX стагоддзе | Маціяс Манжэна (в. а.) • Юбер Лутш (1915-1916) • Віктор Торн (1916-1917) • Леон Каўфман (1917-1918) • Эміль Ройтэр (1918-1925) • П'ер Прум (1925-1926) • Жазеф Беш (1926-1937) • П'ер Дзюпон (1937-1953) • Жазеф Беш (1953-1958) • П'ер Фрыдэн (1958-1959) • П'ер Вернер (1959-1974) • Гастон Торн (1974-1979) • П'ер Вернер (1979-1984) • Жак Сантэр (1984-1995) • Жан-Клод Юнкер (1995-2013) |
| XXI стагоддзе | Ксаўе Бетэль (з 2013) |
| Партал:Палітыка — Люксембург |

| ⛭Еўрапейскі Саюз Еўрапейскі савет |
| --- |
| 
* Спіс сустрэч
* Партыі ('98

* '99

* '00

* '01

* '02

* '03

* '04 (сту—кра)

* '04 (май—сне)

* '05

* '06

* '07

* '08

* '09

* '10

* '11

* '12

* '13 (сту—чэр)

* '13 (ліп—сне)

* '14
* '15)

 |
| 
* Еўрапейскі Саюз Мішэль (**Старшыня Еўрапейскага савета**)
* Еўрапейскі Саюз фон дэр Ляен (Старшыня Еўрапейскай камісіі)

* Аўстрыя Нехамер
* Балгарыя Пяткоў
* Бельгія Дэ Кро
* Венгрыя Орбан
* Германія Шольц
* Грэцыя Міцатакіс
* Данія Фрэдэрыксен
* Ірландыя Марцін
* Іспанія Санчэс
* Італія Мелоні
* Рэспубліка Кіпр Анастасіядыс
* Латвія Карыньш
* Літва Наўседа
* Люксембург Бетэль
* Мальта Абела
* Нідэрланды Рутэ
* Партугалія Кошта
* Польшча Маравецкі
* Румынія Яханіс
* Славакія Одар
* Славенія Голаб
* Фінляндыя Орпа
* Францыя Макрон
* Харватыя Пленкавіч
* Чэхія Фіяла
* Швецыя Крыстэрсан
* Эстонія Калас

 |  |

| ⛭НАТА Лідары краін — членаў НАТА |
| --- |
| 
* НАТА Столтэнберг (Генеральны сакратар НАТА)

* Албанія Рама
* Балгарыя Пяткоў
* Бельгія Дэ Кро
* Венгрыя Орбан
* Вялікабрытанія Сунак
* Германія Шольц
* Грэцыя Міцатакіс
* Данія Фрэдэрыксен
* Злучаныя Штаты Амерыкі Байдэн
* Ісландыя Якабсдоцір
* Іспанія Санчэс
* Італія Мелоні
* Канада Трудо
* Латвія Рынкевічс
* Літва Наўседа
* Люксембург Бетэль
* Нарвегія Сцёрэ
* Нідэрланды Рутэ
* Партугалія Кошта
* Паўночная Македонія Кавачэўскі
* Польшча Дуда
* Румынія Яханіс
* Славакія Хэгер
* Славенія Голаб
* Турцыя Эрдаган
* Францыя Макрон
* Харватыя Пленкавіч
* Чарнагорыя Крывакапіч
* Чэхія Фіяла
* Эстонія Калас

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1106451392 · SUDOC: 19213163X · VIAF: 17146030659135862730 |