Рыштанская талерка
**Рыштанская кераміка**, або **ішкорская кераміка** ці **іншкоравая кераміка** — від узбекскай керамікі, цэнтрам вытворчасці якой знаходзіцца ў Рыштане Ферганскага вілаету. Адметная рыса — роспіс раслінным арнаментам на бірузова-сінім фоне.

Гісторыя
--------

Ішкоравая кераміка
Імаверна, ганчарны промысел з’явіўся ў ваколіцах сучаснага Рыштана яшчэ да нашай эры. Гэтаму спрыялі багатыя мясцовыя паклады ганчарнай гліны і неабходных мінеральных рэчываў у гарах паблізу. Але ўласная рыштанская тэхніка стала фарміравацца каля XII стагоддзя.

Шырокую вядомасць рыштанскія керамічныя вырабы набылі, дзякуючы Вялікаму шаўковаму шляху, якім кераміка разыходзілася па ўсёй Сярэдняй Азіі.

У XVIII стагоддзі Рыштан стаў галоўным цэнтрам па вытворчасці і экспарту паліванай керамікі ў рэгіёне.

У 1900 годзе на Сусветнай выстаўцы ў Парыжы, рыштанская кераміка атрымала вельмі высокую ацэнку ад знатакоў.

На рубяжы XIX і XX стагоддзяў амаль усё працоўнае насельніцтва Рыштана было датычным ганчарнай вытворчасці.

У савецкі час ганчарныя промыслы набылі артэльны характар.

У XXI стагоддзі ў Рыштане налічваецца ад адной да дзвюх тысяч ганчароў, якія з выкарыстаннем традыцыйных тэхналогій, або сучаснага абсталявання робяць да 5 мільёнаў вырабаў.

Сыравіна
--------

Асноўнай сыравінай з’яўляецца мясцовая чырванаватая гліна, якая пакрываецца глазурамі на аснове кварцу і кварцавага пяску і размалёўваецца мінеральнымі фарбавальнікамі: марганцам, жалезістай глінай, лазурытам і меддзю.

Тэхналогія стварэння
--------------------

Падрыхтаваную сыравіну лепяць у патрэбную форму, напяваючы пры гэтым песні і малітвы. Вылепленую пасудзіну сушаць у залежнасці ад віду вырабу ад 40 дзён да году. Пасля сушкі яе пакрываюць спецыяльным растворам вадкай гліны, каб пасля абпальвання выявіўся ярка-бірузовы колер.

Высушаны посуд абпальваюць пры тэмпературы каля 980—1000 °C. Пры гэтым гліна спякаецца, а пакрыцці распраўляюцца і застываюць.

Рыштанская кераміка распісваецца раслінным арнаментам на фоне сіняга і бірузовага колераў, якія сімвалізуюць неба і горныя рэкі.

На дне вырабу ставіцца кляймо майстра і ў самым канцы посуд яшчэ раз абпальваецца.

Разнастайнасць формаў
---------------------

Рыштанская кераміка адметная вялікай разнастайнасцю формаў і вырабаў. Сярод іх ляганы  (кірг.) (бел. — блюды для плову, касы і шакасы — міскі для супа-шурпы, вялізныя збаны-хумы  (узб.) (бел. для захавання збожжа і алею, маслабойкі, глыбокі посуд з вечкамі для кіслага малака — кашкулок, збаны-афтоба  (руск.) (бел. для абмывання перад малітвай  (руск.) (бел. піялы  (руск.) (бел. збаны-кузача для вады, пасудзіны ў выглядзе фантастычнай птушкі — урдак.

Захаваліся таксама формы посуду, характэрныя толькі для Рыштана. Гэта рытуальны посуд для абмывання рук — даст шу, у выглядзе разгорнутай спадзістай чары на невысокім пустацелым паддоне-рэзервуары для зліву вады.

Сімволіка рыштанскай керамікі
-----------------------------

Арнаменты на рыштанскай кераміцы традыцыйна маюць канцэнтрычную форму, дзе кожная акружнасць мае сэнс. У цэнтры пасудзіны знаходзіцца кропка, якая сімвалізуе нараджэнне чалавека, потым ад цэнтра да краёў дадаюцца арнаменты, якія сімвалізуюць рост чалавека, навучанне, працу, шлюб, з’яўленне дзяцей і ўнукаў. Пасля гэтага паказваецца лінія смерці, але на ёй малюнак не абрываецца, бо майстры бачаць за ёй працяг жыцця лініямі нашчадкаў.

* Рыштанская кераміка. Каса.Рыштанская кераміка. Каса.
* Рыштанская кераміка. КасаРыштанская кераміка. Каса

Музейныя калекцыі
-----------------

Вырабы рыштанскай керамікі захоўваюцца ў многіх узбекскіх музеях. З замежных музеяў яе асобнікі, між іншым, утрымліваюцца ў Музеі Усходу ў Маскве, Музеі этнаграфіі ў Санкт-Пецярбургу, Эрмітажы і іншых.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Итак, часть первая — Керамика Риштана(недаступная спасылка)  (руск.)
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Риштанская керамика — вся жизнь в одной тарелке  (руск.)
3. 1 2  Л. Кузнецова  (руск.) (бел. Альбом «КЕРАМИКА РИШТАНА: традиции и мастера» Вступительная статья и составитель Людмила Кодзаева (Кодзати) Редактор Н. Зиганшина, 2006.

Літаратура
----------

* Л. Кузнецова  (руск.) (бел. Альбом «КЕРАМИКА РИШТАНА: традиции и мастера» Вступительная статья и составитель Людмила Кодзаева (Кодзати) Редактор Н. Зиганшина, 2006

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рыштанская кераміка

| ⛭Кераміка Узбекістана |
| --- |
| Рэгіянальныя стылі | 
* Гіждуванская кераміка
* Рыштанская кераміка
* Самаркандская кераміка
* Ташкенцкая кераміка
* Ургуцкая кераміка
* Харэзмская кераміка

 |