**Савара**, або **саора**, **сора** (хіндзі: सवरा, सबरा) — аўстраазіяцкі народ у Паўднёвай Азіі. Жывуць пераважна ў індыйскіх штатах Адыша і Андхра-Прадэш. Невялікія групы ёсць у Бангладэш і Непале. Агульная колькасць (2021 г.) — 986 700 чалавек

Гісторыя
--------

Савара з'яўляюцца прадстаўнікамі паўднёвай групы аўстраазіяцкіх народаў, што насяляюць Паўднёвую Азію. Згодна розным гіпотэзам, іх продкі перасяліліся з Паўднёва-Усходняй Азіі ў каменным або медным вяках. На пэўным этапе свайго развіцця савара былі адарваны ад асноўнага масіва аўстраазіятаў і апынуліся ў пагорыстай лясной мясцовасці ў атачэнні індаеўрапейскіх і дравідамоўных народаў, што паўплывала на іх культуру. 

Савара захоўвалі незалежнасць да 1864 — 1866 гг. калі яны былі падпарадкаваны брытанцамі і ўключаны ў склад Брытанскай Індыі. Пасля абвяшчэння незалежнасці Індыі савара атрымалі статус племянной супольнасці, які гарантуе аўтаномію, палёгкі ў атрыманні сацыяльнай дапамогі і адукацыі.

Культура
--------

Жытло
Традыцыйным заняткам савара здаўна з'яўлялася падсечнае земляробства. У летні сезон (красавік — чэрвень) яны вырубаюць лясныя надзелы, каб у сезон мусонаў зрабіць пасевы і ўзімку сабраць ураджай. Савара вырошчваюць рыс, проса, гародніну, займаюцца збіральніцтвам ядомых раслін вакол ворыўных зямель. Аднак такі спосаб гаспадарання хутка высільвае глебу, таму праз год або два земляроб вымушаны пераходзіць на новае месца. У нашы дні гэта выклікае спрэчкі з дэпартаментам аховы лясоў. Таму частка савара была вымушана перасяліцца на раўніны і апрацоўваць зямлю падобна іншым сялянам. Галоўнай культурай на раўнінах стаў рыс. Ён складае аснову паўседзённай ежы. Савара амаль не ўжываюць малочныя прадукты, хаця ўжываюць рыбу і мяса. Раней распаўсюджанае паляванне стала дадатковым заняткам. 

У мінулым большасць прадметаў хатняга начыння і прыладаў працы вырабляліся сямейнымі майстрамі. У нашы дні яны звычайна купляюцца на рынку. У сваю чаргу, савара гандлююць лішкамі проса і дзікімі тамарындамі, папулярнымі для прыгатавання кары.

Многія савара працуюць наёмнымі рабочымі, у тым ліку ў сельскай гаспадарцы. Прынята ствараць вясковыя групы рабочых *ансір*, якія наймаюцца разам, самастойна размяркоўваюць заробкі і пры патрэбе — гуртам абараняюць супольныя правы. 

Народная вопратка складаецца з доўгай белай тканіны, што абгортваецца вакол цела. Мужчыны часам яе ўпрыгожваюць чырвонымі махрамі. Жанчыны таксама носяць сукенкі, ўпрыгожваюцца каралямі з бісеру, бранзалетамі з раслінных валокнаў, металічнымі званочкамі і праколкамі для носу.

Асноўны тып паселішча — вёска, што складаецца з кварталаў, населеных родавымі аб'яднаннямі *бірында*. Для сядзіб характэрна лінейная планіроўка. Жытлы аднакамерныя, пабудаваныя з каменю і тынкаваныя глінай, крытыя саламяным дахам. Акрамя асноўнага жытла, савара маюць невялікія жылыя пабудовы каля апрацоўваемых палеткаў, дзе яны жывуць падчас сяўбы і збору ўраджая. 

*Бірында* з'яўляецца асноўнай сацыяльнай злучнасцю, якая аб'ядноўвае сваякоў трох пакаленняў па мужчынскай лініі. Яны падзяляюцца на малыя нуклеарныя сем'і. Хлопчыкі пасля сталення звычайна застаюцца жыць у роднай *бірында*, а дзяўчаты пераходзяць у злучнасць будучага мужа. Прыняты выкуп за нявесту. Багатыя мужчыны могуць мець дзве і болей жонак. Жанчыны маюць права на сваю маёмасць, у тым ліку зямельную. Дом і значную частку сямейнай маёмасці ўспадкоўвае малодшы сын. На яго кладзецца клопат пра старых бацькоў. Фармальна вёскамі кіруе выбраная сельская рада *панчаят* (у мінулым — *бісара*) на чале старасты *гаманг*. У рэчаіснасці, усе пасады размяркоўваюцца паміж *бірында* і перадаюцца ад бацькі да сына. 

У фальклоры савара важную ролю адыгрывае імправізацыя: складанне казак, вершаў і песень, музычных рытмаў, танцавальных рухаў і г. д.

Мова
----

Родная мова савара мае аўстраазіяцкае паходжанне, аднак у лексіцы назіраецца шмат словаў, запазычаных з одыя і тэлугу. У 1966 г. рэлігійны дзеяч Мангей Гаманга склаў для яе пісьмовасць *саранг сампенг*.

Рэлігія
-------

Савара вераць, што ў кожнага прадмета або істоты ёсць дух *кінтунг*. Духі прыроды, сонца і зямлі вартыя шанавання. Калі *кінтунг* чалавека пакідае свайго носьбіта, то ператвараецца ў дух памерлага *сонум*, што можа як дапамагаць, так і шкодзіць жывым. Напрыклад, вызываць хваробу. Для яго задавальнення прыносяць у ахвяры жывёл. Калі дух прымае ахвяру, то хвароба адступае. Лічыцца, што духі продкаў жывуць каля апрацоўваемых сямейных надзелаў. Разам з гэтым, маецца ўяўленне пра падземны свет памерлых.

Рэлігійныя абрады, лекаванне і зносіны з духамі арганізуюць шаманы. Імі могуць стаць як мужчыны, так і жанчыны. Савара ўпэўненыя ў тым, што ў юнацтве *кінтунг* шамана спускаецца ў свет памерлых, дзе заключае шлюб з высокапастаўленым *сонум*. Менавіта гэта сувязь дае яму асаблівыя ўласцівасці. Рэчаісны шлюб можа выклікаць незадаволенасць тагасветных «мужа» або «жонкі», таму жанчыны-шаманы часцяком адмаўляюцца ад сваёй практыкі на доўгі час, каб не сапсаваць здароўе зямнога мужа. Мужчыны радзей робяць такія перапынкі.

Зноскі
------

1. ↑  Saora

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Савара (народ) на Вікісховішчы |

* Sora — Encyclopedia.com
* Ethno Medicine and Curative Practices of Savara Tribe in India
* Genetic studies on the Savara and Jatapu Tribes of Andhra Pradesh, India
* The Sora Language Архівавана 4 лютага 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85117750 |