**Батанічны сад ВДУ імя П. М. Машэрава** — батанічны сад у Віцебску, навучальна-навуковае падраздзяленне Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава.

У 1919 годзе на схілах правага берага ракі Віцьбы на аснове прыватнага парку быў створаны навучальна-паказальны сад.

У 1924 годзе навучальна-паказальны сад перададзены ў ветэрынарны інстытут і рэарганізаваны ў батанічны, які стаў навучальным падраздзяленнем інстытута.

У 1931 годзе батанічны сад ветэрынарнага інстытута рэарганізаваны ў гарадской, а ў 1939 — у Абласны школьны батанічны сад.

Падчас Другой сусветнай вайны сад быў практычна знішчаны. Пасля вызвалення г. Віцебска працы па стварэнні саду пачаліся нанова. У 1948—1950 гг. закладзены новы дэндрарый. У 1953 годзе ў калекцыях саду налічвалася 1600 таксонаў. Гэты час яго найвышэйшага росквіту. Сярод 59 садоў СССР Віцебскі батанічны сад па памерах (7,7 га) стаяў на 31 месцы, па плошчы аранжарэй (700кв.м) — на 12, па колькасці травяністых відаў раслін (1057 відаў і сартоў) — на 12 месцы.

У 1954 годзе Батанічны сад рэарганізуюць у аграбіястанцыю педінстытута. У аграбіястанцыі быў іншы кірунак працы, гэта прывяло да рэзкага зніжэння біяразнастайнасці батанічных калекцый жывых раслін.

У 1979 годзе Міністэрства асветы БССР аднавіла батанічны сад, як навучальнае падраздзяленне педінстытута. Да гэтага часу ў адкрытым грунце захавалася ўсяго 135 відаў раслін (з іх 75 драўняных парод), у старой цяпліцы — 45 відаў трапічнай флоры. Пасля аднаўлення статусу батанічнага саду паступова пачалося нарошчванне калекцый.

У 1990—1992 гг. гаспадарчым спосабам пабудаваны дзве новыя аранжарэі па 100 кв.м. і рэканструявана і пашырана да 90 кв.м. старая цяпліца.

Пасля пераўтварэння ў 1995 годзе педагагічнага інстытута ва ўніверсітэт віцебскі Батанічны сад набыў статус навучальна-навуковага падраздзялення ўніверсітэта. З гэтага часу ідзе планамернае пашырэнне калекцый жывых раслін і павелічэнне іх біяразнастайнасці.

У садзе створаны новыя навучальна-асветныя батанічныя экспазіцыі: 1) ахоўныя і рэдкія расліны; 2) прыбярэжна-водныя расліны; 3) рэзка-араматычныя расліны; 4) дэкаратыўны вадаём і мініальпінарый; 5) новыя віды шматгадовых раслін у кветкаводстве і азеляненні; 6) эвалюцыйная сістэма раслін Акадэміка Тахтаджана; 7) сад ценявых раслін. На аснове гэтых экспазіцый і калекцыйных насаджэнняў сад праводзіць тэматычныя экскурсіі і навучальныя заняткі.

У 2020 годзе ў калекцыях расло больш 2550 відаў, разнавіднасцяў, формаў і сартоў раслін, сабраных з усіх кантынентаў.

Сённяшняя структура батанічнага саду такая: аддзел дэкаратыўна-кветкавых травяністых раслін, аддзел драўняных раслін (дэндрарый), аддзел трапічных і субтрапічных раслін (аранжарэі), экспазіцыйны ўчастак, навучальна-вопытны ўчастак, участак сістэматыкі раслін, насенная лабараторыя і гербарый.

Дадатак
-------

Віцебскі батанічны сад — навучальна-навуковае падраздзяленне ўніверсітэта. Яго сённяшняя структура такая: аддзел дэкаратыўна-кветкавых травяністых раслін, аддзел драўняных раслін (дэндрарый), аддзел трапічных і субтрапічных раслін (аранжарэя і цяпліца), экспазіцыйны ўчастак, навучальна-вопытны ўчастак, участак сістэматыкі раслін, гадавальнік, насенная лабараторыя і гербарый.

У 2020 годзе ў калекцыях расло больш 2550 відаў, разнавіднасцяў, формаў і сартоў.

Аддзел драўняных раслін займае плошчу 1,9 га і налічвае 380 парод, якія адносяцца да 100 родам з 42 сямействаў. Ён складаецца з рэштак паваеннага дэндрарыя, разбітага па геаграфічным прынцыпе (расце 75 відаў, пасаджаных у 1948-50 гг.), і ландшафтнага парку, дзе драўняныя пароды высаджаны ў экспазіцыі. Курыруе калекцыю драўняных раслін саду Ю. І. Высоцкі.

Аддзел дэкаратыўна-кветкавых травяністых раслін размешчаны на 9 калекцыйных участках плошчай 0,54 га. Тут растуць 1509 відаў і сартоў, якія адносяцца да 475 родам з 102 сямействаў. Курыруе калекцыю аддзела І. М. Марозаў.

Аддзел трапічных і субтрапічных раслін (аранжарэя і цяпліца) уключае 667 відаў, сартоў і формаў, якія адносяцца да 213 родам з 84 сямействаў. Калекцыю кактусаў і сукулентаў курыруе В. Л. Ваўкоў. Калекцыю трапічных і субтрапічных раслін — Д. В. Аляксандравіч.

У садзе створаны навучальна-асветныя батанічныя экспазіцыі: 1) ахоўныя і рэдкія расліны; 2) прыбярэжна-водныя расліны; 3) рэзка-араматычныя расліны; 4) дэкаратыўны вадаём і мініальпінарый; 5) новыя віды шматгадовых раслін у кветкаводстве і азеляненні; 6) эвалюцыйная сістэма раслін Акадэміка Тахтаджана; 7) сад ценявых раслін. На аснове гэтых экспазіцый і калекцыйных насаджэнняў сад праводзіць тэматычныя экскурсіі і навучальныя заняткі (тэлефон для даведак: +375 (29) 894-25-12).

Батанічны сад універсітэта падтрымлівае навуковыя сувязі, абменьваецца насеннем, спісамі і каталогамі сваіх раслін з 225 батанічнымі ўстановамі ў 57 краінах свету, ахопліваючы ўсе мацерыкі і геаграфічныя рэгіёны. Інтэнсіўныя сувязі з замежнымі батанічнымі ўстановамі дазволілі саду сабраць багатую калекцыю раслін. Сёння ў Беларусі гэта другая па велічыні калекцыя жывых раслін.

Гадавальнік батанічнага саду рэалізуе арганізацыям і насельніцтву пасадачны матэрыял дэкаратыўных драўняных і кветкавых раслін (больш 100 найменняў новых і перспектыўных сартоў).