**«Правапіс беларускай мовы»** (1934) — нарматыўныя (1934—1958) правапіс і граматыка беларускай мовы, выдадзеныя ў 1934 годзе ў Менску асобнай кнігай 100 тыс. тыражом пад рэдакцыяй Андрэя Александровіча для рэформавання беларускай граматыкі (1933)

Правапіс уключаў шэраг палажэнняў забароненага праекту рэформы Правапіснай камісіі Некрашэвіча (1930), але дадаткова ўтрымліваў і змяненні ў граматыцы.

Быў узмоцнены марфалагічны прынцып будовы граматыкі, у параўнанні з граматыкай Тарашкевіча (1918). Шэраг правілаў быў спрошчаны і ўпарадкаваны.

Правапіс слоў замежнага паходжання быў прыведзены ў большую адпаведнасць з правіламі беларускай фанетыкі, але прынцып акання, хоць і пашыраны, быў вельмі абмежавана распаўсюджаны на «э»/«е». Дадаткова былі ўведзены палітычна матываваныя выняткі (г.зв. «словы інтэрнацыянальнага рэвалюцыйнага паходжання», напр. *комуніст*, *большэвік* і пад.)

Ацэнкі
------

Правапіс выклікаў шмат пытанняў і нават пратэстаў у БССР.

Шэраг правілаў, напрыклад, ужывання вялікіх літар, напісання слоў разам, асобна ці праз злучок, некаторыя формы форма- і словазмянення, быў сфармуляваны на ўзор адпаведных правілаў рускай арфаграфіі.

Некаторыя арфаграфічныя правілы не маглі забяспечыць прынцыпу аднолькавага напісання, былі ўведзены надуманыя, штучныя правілы, якія не адпавядалі літаратурнаму вымаўленню, былі недакладнымі ў фармулёўках, не пашыраліся на ўсю лексіку.

У газеце «Звязда» была адкрытая (1938) шырокая дыскусія па далейшых кірунках развіцця беларускай граматыкі і правапісу. Выказацца па гэтых пытаннях заклікала сваіх чытачоў газета «Советская Белоруссия». Гэтая дыскусія, а пазней і акадэмічнае абмеркаванне, была працягнута пасля вайны (гл. Гісторыя беларускай мовы ў 1950-х гг.), і мела вынікам яшчэ адну рэформу беларускай граматыкі (1957).

Гэты правапіс быў катэгарычна не прыняты часткай тагачаснай грамадскасці і пераважнай большасцю заходнебеларускай і пасляваеннай эмігранцкай супольнасці. У крытыцы (якая ўзыходзіць да публікацыі Яна Станкевіча, «Зьмена граматыкі беларускага языка ў БСРР», Вільня, 1936) усе змяненні абвяшчаліся русіфікацыйнымі, а мэты рэформы — несапраўднымі, апроч пункту пра «скасаванне штучных бар’ераў паміж рускай і беларускай мовамі», які, разам з крытыкай «русіфікацыйных» змяненняў, агучваўся і трактаваўся ў далейшым як намер «наблізіць беларускую мову да рускай». Такі кірунак крытыкі, з падкрэсленнем ідэалагічнага аспекту, быў працягнуты ў 1990—2000 гг. шэрагам аўтараў (Л. Лыч, В. Вячорка, Н. Баршчэўская).

Гл. таксама
-----------

* Грамадская камісія (1993)
* Альтэрнатыўны правапіс беларускай мовы (2005)

Зноскі
------

1. ↑  [Станкевіч 1936]…
2. ↑  Паводле [Станкевіч 1936].
3. ↑  Сучасная беларуская мова…, С…

| ⛭Беларуская мова |
| --- |
| Гісторыя | Старабеларуская мова • ✰✰ Беларускі лемантар 1906 • Беларуская граматыка Тарашкевіча 1918 • Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі 1926 • Беларуская граматыка Тарашкевіча 1929 • Беларускі правапіс 1930 • Беларускі правапіс 1933 • Рэформа 1934 года • Рэформа 1959 года • Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі 2008 года • Русіфікацыя |
| Дыялекты | Паўночна-ўсходні дыялект • Паўднёва-заходні дыялект • Сярэднебеларускія гаворкі • Заходнепалескія гаворкі • Трасянка |
| Літаратурныя мовы | Старабеларуская літаратурна-пісьмовая мова • Сучасная беларуская літаратурная мова |
| Правапісы | Акадэмічны • Тарашкевіца • Дзеясловіца |
| Сістэмы пісьма | Кірыліца (Палеаграфія) • Лацінка • Арабіца |
| Раманізацыя | Інструкцыя па транслітарацыі (2007) • BGN/PCGN раманізацыя беларускай мовы • ISO 9 |