**Будаўнічая механіка** — гэта сукупнасць навук аб трываласці, калянасці і ўстойлівасці будаўнічых канструкцый.

Асноўнай задачай будаўнічай механікі з’яўляецца распрацоўка метадаў разліку і атрымання дадзеных для надзейнага і эканамічнага праектавання будынкаў і збудаванняў. Для забеспячэння неабходнай надзейнасці збудаванні асноўныя элементы канструкцый павінны мець дастаткова вялікія сячэнні. Эканоміка ж патрабуе, каб расход матэрыялаў, якія ідуць на выраб канструкцый, быў магчыма меншым. Каб звязаць патрабаванні надзейнасці з эканамічнасцю, трэба як мага дакладней вырабіць разлік і строга выконваць у працэсе праектавання, будаўніцтва і эксплуатацыі збудаванні тыя патрабаванні, якія выцякаюць з гэтага разліку.

Доўгі час чалавецтва не мела ў сваім распараджэнні метадаў разліку збудаванняў. Нягледзячы на ​​гэта, атрымоўвалася ўзводзіць грандыёзныя і дасканалыя ў канструктыўным дачыненні да помнікі архітэктуры. Гэта залежала ад таленту дойлідаў, якія інтуітыўна адчувалі працу збудаванняў і ўмелі знаходзіць патрэбныя памеры элементаў. Вялікае значэнне мела таксама назапашванне вопыту будаўніцтва, часам цаной абвальвання няўдалых збудаванняў.

У пачатковы перыяд свайго развіцця будаўнічая механіка злівалася з агульнай механікай. Поспехі механікі, пачынаючы з работ Г. Галілея, стварылі аснову для распрацоўкі разлікаў на трываласць. Самастойна як навука будаўнічая механіка стала развівацца ў першай палове XIX-га стагоддзя ў сувязі пачалі моцна будаўніцтвам мастоў, чыгунак, плацін, судоў, прамысловых будынкаў і высокіх дымавых труб. Адсутнасць метадаў разліку такіх будынкаў не дазваляла ажыццяўляць дастаткова лёгкія і надзейныя канструкцыі.

Значны ўклад у навуку аб трываласці і будаўнічую механіку ўнеслі Галілеа Галілей, Роберт Гук, Леанард Эйлер, Дзмітрый Іванавіч Жураўскі, Віктар Львовіч Кірпічоў, Сцяпан Пракопавіч Цімашэнка, Ісаак Майсеевіч Рабіновіч і іншыя.

Класічнымі часткамі будаўнічай механікі з’яўляюцца:

* Супраціўленне матэрыялаў
* Тэорыя пругкасці
* Тэорыя пластычнасці
* Тэорыя збудаванняў (якая ўключае статыку, дынаміку і ўстойлівасць збудаванняў)

Супраціўленне матэрыялаў пераважна займаецца тэорыяй простага бруса і з’яўляецца дысцыплінай аднолькава важнай як для будаўнічых канструкцый, так і для машынабудавання. Статыка і дынаміка збудаванняў або тэорыя збудаванняў (будаўнічая механіка ў вузкім сэнсе слова) займаецца па перавазе тэорыяй разліку сістэмы брусаў або стрыжняў, якія ўтвараюць збудаванне. Абедзве гэтыя дысцыпліны імкнуцца вырашаць свае задачы, галоўным чынам, параўнальна простымі матэматычнымі метадамі. У сваю чаргу тэорыя пругкасці вылучае на першы план строгасць і дакладнасць сваіх высноў і таму звяртаецца да больш складанага матэматычнаму апарату. Мяжа паміж гэтымі трыма дысцыплінамі не можа быць дакладна акрэслена. Тэорыя пластычнасці займаецца вывучэннем пластычных і пругка-пластычных тэл.

У цяперашні час для вырашэння практычных задач будаўнічай механікі актыўна выкарыстоўваюцца розныя лікавыя метады з ужываннем вылічальнай тэхнікі, у прыватнасці найбольшае распаўсюджванне атрымаў метад канчатковых элементаў.

У будаўнічай механіцы адрозніваюць:

* аднамерныя задачы — разглядаецца залежнасць функцый ад адной прасторавай каардынаты;
* плоскія задачы — рашэнне разглядаецца ў двух вымярэннях;
* прасторавыя задачы — рашэнне разглядаецца ў трох вымярэннях.

Звычайна на практыцы прасторавыя канструкцыі імкнуцца раздзяліць на плоскія элементы, якія разлічыць нашмат лягчэй, аднак гэта не заўсёды магчыма.

Будаўнічая механіка падзяляецца таксама на лінейную і нелінейную. Адрозніваюць геаметрычную і фізічную нелінейнасці. Геаметрычная нелінейнасць ураўненняў будаўнічай механікі ўзнікае пры вялікіх перамяшчэннях і дэфармаваных элементаў, што параўнальна рэдка сустракаецца ў будаўнічых канструкцыях, за выключэннем вантовых. Фізічная нелінейнасць з’яўляецца пры адсутнасці прапарцыйнасці паміж высілкамі і дэфармацыямі, г.зн. пры ўжыванні няпругкіх матэрыялаў. Фізічнай нелінейнасцю валодаюць у той ці іншай ступені ўсе матэрыялы і канструкцыі. Аднак з пэўнай дакладнасцю пры невялікіх намаганнях нелінейныя фізічныя залежнасці замяняюць лінейнымі.

Гэтак жа прынята адрозніваць статычныя і дынамічныя задачы — апошнія ўлічваюць інерцыйныя ўласцівасці канструкцыі і фактар ​​часу.

Будаўнічая механіка падзяляецца таксама на раздзелы, якія адносяцца да разліку канструкцый вызначанага выгляду, а менавіта: стрыжневых канструкцый, у тым ліку ферм, рам, бэлечных сістэм і арак, пласцін і пласціністых сістэм, абалонак, гнуткіх нітак і вантовых сістэм, пругкіх і няпругкіх падстаў, мембран і г. д.

Зноскі
------

1. ↑  Статыку, дынаміку і ўстойлівасць збудаванняў называюць таксама будаўнічай механікай у вузкім сэнсе слова.

| ⛭**Раздзелы механікі** |
| --- |
| Класічная механіка ·  Тэарэтычная механіка ·  Спецыяльная тэорыя адноснасці ·  Агульная тэорыя адноснасці ·  Рэлятывісцкая механіка ·  Квантавая механіка |
| Механіка суцэльных асяроддзяў | Газадынаміка ·  Гідрадынаміка ·  Гідрастатыка |
| Тэорыі | Тэорыя ваганняў ·  Тэорыя ўстойлівасці |
| Прыкладная механіка | Супраціўленне матэрыялаў ·  Будаўнічая механіка ·  Нябесная механіка |

| ⛭Фізіка (эксперыментальная • тэарэтычная) |
| --- |
| Асноўныя раздзелы | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| **Механіка** |
| --- |
| Класічная механіка ·  Тэарэтычная механіка ·  Спецыяльная тэорыя адноснасці ·  Агульная тэорыя адноснасці ·  Рэлятывісцкая механіка ·  Квантавая механіка |
| Механіка суцэльных асяроддзяў | Газадынаміка ·  Гідрадынаміка ·  Гідрастатыка |
| Тэорыі | Тэорыя ваганняў ·  Тэорыя ўстойлівасці |
| Прыкладная механіка | Супраціўленне матэрыялаў ·  Будаўнічая механіка ·  Нябесная механіка |

 |
| 

| **Тэрмадынаміка** |
| --- |
| Раздзелы тэрмадынамікі | Пачаткі тэрмадынамікі ·  Ураўненне стану ·  Тэрмадынамічныя велічыні ·  Тэрмадынамічныя патэнцыялы ·  Тэрмадынамічныя цыклы ·  Фазавыя пераходы |
| Пачаткі тэрмадынамікі | Агульны пачатак тэрмадынамікі ·  Першы пачатак тэрмадынамікі ·  Другі пачатак тэрмадынамікі ·  Трэці пачатак тэрмадынамікі |

 |
| 

| **Электрадынаміка** |
| --- |
| Электрастатыка і Электрадынаміка ·  Магнітастатыка і Магнітадынаміка ·  Рэлятывісцкая электрадынаміка ·  Квантавая электрадынаміка |
| Электрадынаміка суцэльных асяроддзяў | Магнітагідрадынаміка ·  Электрагідрадынаміка |

 |
| 

| **Ваганні і хвалі** |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| **Оптыка** |
| --- |
| Геаметрычная оптыка ·  Фізічная оптыка ·  Хвалевая оптыка ·  Квантавая оптыка ·  Нелінейная оптыка ·  Тэорыя выпускання святла ·  Тэорыя ўзаемадзеяння святла з рэчывам ·  Спектраскапія ·  Лазерная оптыка ·  Фотаметрыя ·  Фізіялагічная оптыка ·  Оптаэлектроніка ·  Аптычныя прылады |
| Сумежныя кірункі | Акустаоптыка ·  Крышталяоптыка |

 |
| 

| **Акустыка** |
| --- |
| Агульная (фізічная) акустыка ·  Геаметрычная акустыка ·  Псіхаакустыка ·  Біяакустыка ·  Электраакустыка ·  Гідраакустыка ·  Ультрагукавая акустыка ·  Квантавая акустыка (акустаэлектроніка) ·  Акустычная фанетыка (Акустыка гаворкі) |
| Прыкладная акустыка | Архітэктурная акустыка (Будаўнічая акустыка) ·  Аэраакустыка ·  Музычная акустыка ·  Акустыка транспарта ·  Медыцынская акустыка ·  Лічбавая акустыка |
| Сумежныя кірункі | Акустаоптыка |

 |
| 

| **Радыёфізіка** |
| --- |
| Класічная радыёфізіка ·  Квантавая радыёфізіка ·  Статыстычная радыёфізіка |

 |

 |

 |
| 

| **Статыстычная фізіка** |
| --- |
| Статыстычная механіка ·  Малекулярная фізіка ·  Фізічная кінетыка |
| Фізіка кандэнсаванага стану | Фізіка цвёрдага цела ·  Фізіка вадкасцей ·  Фізіка атамаў і малекул ·  Фізіка нанаструктур |

 |
| 

| **Квантавая фізіка** |
| --- |
| Квантавая механіка ·  Квантавая тэорыя поля ·  Квантавая статыстыка ·  Квантавая оптыка ·  Квантавая электрадынаміка ·  Квантавая хромадынаміка |

 |
| 

| **Фізіка элементарных часціц** |
| --- |
| Фізіка высокіх энергій ·  Фенаменалогія элементарных часціц |

 |
| 

| **Атамная фізіка** |
| --- |
| Тэорыя атама ·  Атамная спектраскапія ·  Рэнтгенаўская спектраскапія ·  Радыёспектраскапія ·  Фізіка атамных сутыкненняў |

 |
| 

| **Ядзерная фізіка** |
| --- |
| Нейтронная фізіка ·  Фізіка гіпер’ядраў |

 |
| 

| **Тэорыя поля** |
| --- |
| Класічная тэорыя поля ·  Квантавая тэорыя поля |

 |

 |
| Прыкладная фізіка | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| **Хімічная фізіка** |
| --- |
| Тэрмадынаміка газаў ·  Тэрмадынаміка раствораў |

 |
| Фізіка плазмы ·  Фізіка атмасферы ·  Лазерная фізіка |

 |
| Звязаныя навукі | Аграфізіка ·  Фізічная хімія ·  Матэматычная фізіка ·  Астрафізіка ·  Геафізіка ·  Біяфізіка ·  Метралогія ·  Матэрыялазнаўства |
| Гл. таксама | Касмалогія ·  Нелінейная дынаміка |
| Партал «Фізіка» |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 126298732 |