recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Каморскі франк** (фр.: franc comorien, араб. فرنك قمري‎‎, код ISO 4217: *KMF*) — афіцыйная валюта Каморскіх астравоў. Франк дзеліцца на 100 сантымаў, але ў наш час яны выйшлі з абарачэння.

Французскі франк прыйшоў у Каморскія астравы разам з усталяваннем тут французскага пратэктарату ў 1886 годзе. У 1891 годзе султан Саід Алі Анжуанскі ўвёў уласныя франкі, якія абарачаліся паралельна з французскай валютай. У 1912 годзе Каморы сталі мадагаскарскай правінцыяй, французскія грошы ўжываліся да 1925 года.

1 ліпеня 1925 года французскі ўрад згадзіўся на стварэнне Мадагаскарскага Банку са штаб-кватэрай у Парыжы, якому дазвалялася выпусціць у абарачэнне валюту для Мадагаскарскай калоніі. Малагасійскі франк абарачаўся ў калоніі разам з французскім да 1943 года. З 1945 года малагасійскі франк пачаў называцца «малагасійскі і каморскі франк».

У 1960 годзе Мадагаскар атрымаў незалежнасць, увёўшы ўласную валюту. У 1979 годзе ўрад Камораў падпісаў грашовае пагадненне з Францыяй, згодна з якім каморская валюта мела фіксаваны курс да французскага франка.

У сярэдзіне 90-х г.г. каморскі франк быў значна дэвальваваны ў адносінах да французскага франка, а пасля пераходу Францыі на еўра курс каморскага франка да еўра быў зафіксаваны на ўзроўні 491,96775 каморскіх франкаў да 1 еўра.

| ⛭Валюты Афрыкі |
| --- |
| Поўнач | Алжырскі дынар ·  Егіпецкі фунт ·  Лівійскі дынар ·  Маўрытанская угія ·  Мараканскі дырхам ·  Суданскі фунт ·  Туніскі дынар |
| Цэнтр | Ангольская кванза ·  Бурундзійскі франк ·  Франк КФА ·  Кангалезскі франк ·  Руандыйскі франк |
| Захад | Эскуда Каба-Вердэ ·  Гамбійскі даласі ·  Ганскі седзі ·  Гвінейскі франк ·  Ліберыйскі долар ·  Нігерыйская найра ·  Добра Сан-Тамэ і Прынсіпі ·  Леонэ Сьера-Леонэ ·  Франк КФА |
| Усход | Каморскі франк ·  Джыбуційскі франк ·  Эрытрэйская накфа ·  Эфіопскі быр ·  Кенійскі шылінг ·  Сейшэльская рупія ·  Самалійскі шылінг ·  Самалілендскі шылінг ·  Танзанійскі шылінг ·  Угандыйскі шылінг ·  Паўднёвасуданскі фунт |
| Поўдзень | Батсванская пула ·  Лоці Лесота ·  Малавійская квача ·  Малагасійскі арыяры ·  Маўрыкійская рупія ·  Мазамбікскі мецікал ·  Долар Намібіі ·  Фунт Святой Алены ·  Паўднёваафрыканскі ранд ·  Свазілендскі лілангені ·  Замбійская квача |
Рунічны камень з вёскі Рок
**Рунічны камень** — валун з выразаным на ім рунічным надпісам. 

Хоць найбольшая колькасць рунічных камянёў пакінулі пасля сабе вікінгі IX—XI стагоддзяў, найбольш старажытныя рунічныя камяні датуюцца IV стагоддзем, найбольш познія — XIX. Большасць рунічных камянёў знаходзяцца ў Скандынавіі, астатнія рассеяны па месцах, якія наведваліся скандынавамі ў эпоху вікінгаў (у тым ліку па Дняпры аж да вострава Беразань).

На рунічныя камяні часта наносіліся выявы, але іх не варта блытаць з чыста карціннымі камянямі, дзе былі толькі выявы.

Прыклады
--------

* Рокскі руніцкі камень
* Кенсінгтонскі рунічны камень
* Рунные камяні ў Елінгу
* Інгваравы камяні

Славянскія аналагі
------------------

* Барысавы камяні
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мёрдак.

**Кіт Ру́перт Мёрдак** (англ.: Keith Rupert Murdoch; нар. 11 сакавіка 1931, Мельбурн, Аўстралія) — аўстралійскі і амерыканскі прадпрымальнік, медыямагнат, уладальнік СМІ, кінакампаній і выдавецтваў у ЗША, Аўстраліі, Еўропе, Лацінскай Амерыцы і Азіі. Заснавальнік, старшыня рады і CEO холдынгавых кампаній News Corp і 21st Century Fox.

Пасля смерці бацькі ў 1952 годзе Мёрдак узяў на сябе кіраўніцтва невялікай газетай у Адэлаідзе «The News», якая належала яго бацьку. У 1950-я і 1960-я гады Мёрдак набыў шэраг газет у Аўстраліі і Новай Зеландыі, перш чым у 1969 годзе пашырыцца на Вялікабрытанію, купіўшы «News of the World», брацкае выданне «The Sun». У 1974 годзе Мёрдак пераехаў у Нью-Ёрк, каб выйсці на рынак ЗША; тым не менш, ён захаваў інтарэсы ў Аўстраліі і Вялікабрытаніі. У 1981 годзе Мёрдак купіў «The Times», а ў 1985 годзе стаў натуралізаваным грамадзянінам ЗША, адмовіўшыся ад свайго аўстралійскага грамадзянства, каб задаволіць юрыдычнае патрабаванне аб валоданні тэлевізійнай сеткай ЗША.

У 1986 годзе, імкнучыся ўкараніць новыя электронныя выдавецкія тэхналогіі, Мёрдак кансалідаваў свае брытанскія друкарні ў Лондане, што выклікала разлютаваныя працоўныя спрэчкі. Яго холдынгавая кампанія News Corporation набыла 20th Century Fox (1985), HarperCollins (1989) і «The Wall Street Journal» (2007). У 1990 годзе Мёрдак заснаваў брытанскую тэлекампанію Sky і на працягу 1990-х пашырыў сваю дзейнасць на азіяцкія сеткі і амерыканскае тэлебачанне. Да 2000 года «News Corporation» Мёрдака валодала больш за 800 кампаніямі ў больш за 50 краінах з чыстым коштам больш 5 мільярдаў долараў.

У ліпені 2011 года Мёрдак сутыкнуўся з абвінавачваннямі ў тым, што супрацоўнікі яго кампаній, у тым ліку «News of the World», якая належыць News Corporation, рэгулярна ўзломваюць тэлефоны знакамітасцей, членаў каралеўскай сям’і і шараговых грамадзян. Мёрдак сутыкнуўся з паліцэйскімі і ўрадавымі расследаваннямі хабарніцтва і карупцыі з боку брытанскага ўрада і расследаваннямі ФБР у ЗША. 21 ліпеня 2012 года Мёрдак сышоў з пасады дырэктара News International.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 17 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Rupert Murdoch // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
3. ↑
4. ↑
5. 1 2  Kindred Britain<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q75653886'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Кругасвет · Лентапедыя · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Даведка РІА · Энцыклапедыя ТАСС |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5138176 · BNF: 12302370f · GND: 118892401 · ISNI: 0000 0001 1476 4923 · LCCN: n83219772 · NDL: 00621187 · NKC: xx0005520 · NLP: A28686615 · NTA: 071967249 · NUKAT: n2003063538 · SUDOC: 031893996 · VIAF: 85338033 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рунь .
**«Рунь»** — штотыднёвы ілюстраваны літаратурна-мастацкі часопіс. Выходзіў з 2 мая да 4 ліпеня 1920 года на беларускай мове ў Мінску. Рэдактар Я. Луцэвіч, выдавец В. Іваноўскі. Лічыўся пераемнікам выдання «Беларускае жыццё».

Тэматыка
--------

Кірунак яго выявіўся ў артыкулах і нататках па сацыяльна-палітычных праблемах, у вершах, апавяданнях, нарысах, «малых» жанрах драматургіі і ў літаратурна-мастацкай публіцыстыцы. Выступаў за нацыянальнае самавызначэнне беларускага народа, усебаковае развіццё яго эканомікі і культуры. Актыўны ўдэел у выданні прымалі Л. Родзевіч, М. Кудзелька, мастак Я. Драздовіч, супрацоўнікі беларускага тэатра і грамадскіх культурна-асветніцкіх устаноў. Апублікаваў шэраг мастацкіх твораў, у т.л. вершы А. Гаруна, М. Чарота, К. Буйло, У. Жылкі, А. Петрашкевіча, М. Краўцова, апавяданні і артыкулы М. Багдановіча, 3. Бядулі, І. Піліпава, Л. Родзевіча і інш. Змясціў даследаванні Я. Карскага, Ф. Аляхновіча, У. Ігнатоўскага, І. Гердэра. Надрукаваў рэцэнзіі на творы М. Гарэцкага, на аглядныя артыкулы пра беларускіх пісьменнікаў, фатаграфіі пісьменнікаў і тэатральных дзеячаў і малюнкі беларускіх краявідаў, помнікаў гісторыі і культуры.

У № 5—8 часопіса была ўпершыню надрукаваная п’еса Я. Купалы «Прымакі».

Зноскі
------

1. ↑  Турук, с.67

Літаратура
----------

* Конан, У. «Рунь» / Уладзімір Конан // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8. — С. 133.
**Паддуб’е** — археалагічны помнік, гарадзішча V стагоддзе да н.э. — V стагоддзе н.э. каля в. Паддуб’е Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

Апісанне
--------

Мясцовая назва — Гарадок.

За 2 км на ўсход ад вёскі, на полі.

Вышыня над навакольнай мясцовасцю 4-5 м. Пляцоўка авальная, памерам 160 х 80 м, выцягнута з поўначы на поўдзень, пашкоджана ямамі, зарасла хмызняком. Умацавана ровам глыбынёй да 2 м, шырынёй 2,5 — 4 м і валам вышынёй 1 — 1,5 м. Уваходы на гарадзішча шырынёй 2 — 4,5 м знаходзіліся з паўднёвага і паўночна-ўсходняга бакоў.

Даследаванні
------------

Выяўлена ў 1965 годзе Л. Д. Побаль, у 1985 годзе абследавала Т. С. Бубенька. Раскопкі не праводзіліся.

Літаратура
----------

* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9
**Ларэта Кулашы** (алб.: Loreta Kullashi; нар. 20 мая 1999, Хельсінкі) — шведская футбалістка косаўскага паходжання, нападаючая, якая выступае за шведскі клуб «Эскільстуна Юнайтэд» і жаночую зборную Швецыі.

Ларэта Кулаші нарадзілася ў сям’і косаўскіх албанцаў. Яе сям’я пераехала ў Швецыю з Фінляндыі, калі Ларэце было пяць гадоў, і яна вырасла ў Хальмстадзе. Яна пачала займацца футболам у моладзевай сістэме мясцовага клуба «Снёстарп Нюхем» і перайшла ў АІК летам 2011 года. Яна дэбютавала за гэты клуб у 15-гадовым узросце, у чвэрцьфінальным матчы Кубка Швецыі супраць «Умеа» 29 сакавіка 2015 года.

Ларэта Кулашы правяла шэсць матчаў у 2015 годзе ў Дамалсвенскане з АІК, але ў наступным годзе яна гуляла больш прыкметную ролю ў камандзе. У 2016 годзе яна забіла 15 галоў у 20 матчах Элітэтан (другая па значнасці жаночая футбольная ліга Швецыі) або 20 галоў у 23 матчах ва ўсім спаборніцтвах. У студзеня 2017 года Кулашы спрабавала сябе ў англійскім клубе «Манчэстэр Сіці», але ў канчатковым выніку зноў падпісала кантракт з АІК, разлічаны на сезон 2017 года. У ліпені таго ж года яна перайшла ў клуб Дамалсвенскана «Эскільстуна Юнайтэд».

У сваім дэбютным выступе за «Эскільстуна Юнайтэд» забіла два галы ў хатнім матчы, што завяршыўся разгромнай перамогай з лікам 4:0 над «ІФ Лімхамн Бункефло». Яе навыкі былі высока ацэнены аднаклубніцай Алівіяй Скуг і яе новым трэнерам за яе здольнасці да дрыблінгу.

Зноскі
------

1. ↑  Loreta Kullashi // Soccerdonna — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
2. ↑
3. ↑  Soccerdonna — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FBref.com · soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway · svenskfotboll.se · worldfootball.net (ігрок) · УЕФА |
Фінбош
**Фінбош** (афр.: fynbos) — тып хмызняковай расліннасці, пераважны на тэрыторыі Капскай вобласці ПАР, самага багатага відамі фларыстычнага царства планеты. Займае плошчу 46 000 км². Падобны, але менш разнастайны відамі тып расліннасці сустракаецца ў Міжземнамор'і (дзе ён называецца маквіс), цэнтральным Чылі, паўднёвым усходзе і паўднёвым захадзе Аўстраліі, у амерыканскім штаце Каліфорнія, дзе як і ў месцах вырастання фінбоша пераважае міжземнаморскі клімат (субтропікі).

Гісторыя
--------

Такую назву фінбошу далі першыя галандскія перасяленцы Капскай калоніі. Так яны назвалі незвычайную для Нідэрландаў расліннасць, якая пераважала ў раёне Кейптаўна. На мове афрыкаанс слова «фінбош» азначае «дробны хмызняк» або «дробналессе».

Геаграфія
---------

Як і сама Капская вобласць, фінбош, які ўваходзіць у яе склад цягнецца ў прыбярэжнай паласе шырынёй 100—200 км уздоўж узбярэжжа Атлантычнага і Індыйскага акіянаў ад г. Кланвільям на захадзе да Порт-Элізабэт на ўсходзе, займаючы 50 % плошчы Капскай вобласці і змяшчае 80 % яе відаў раслін. Відавая разнастайнасць зніжаецца па меры руху з захаду на ўсход вобласці. Фінбош змяшчае да 9000 відаў раслін, 6200 з якіх — эндэмікі, і з'яўляецца самым разнастайным біёмам свету. Да прыкладу, толькі ў раёне Кейптаўна і Сталовай гары сустракаецца 2200 відаў раслін, гэта значыць больш, чым ва ўсёй Вялікабрытаніі ці Галандыі (1400 відаў). Фінбош займае толькі 6 % тэрыторыі Паўднёва-Афрыканскай рэспублікі і 0,5 % тэрыторыі Афрыкі, але ў ім расце каля 20 % афрыканскіх відаў раслін.

Батаніка
--------

Як і маквіс, фінбош складаецца пераважна з вечназялёных жорсткалісцевых раслін, якія халадастойкія зімой і жарастойкія летам. Дамінуюць віды з сямействаў пратэйныя (*Proteaceae*), верасовыя (*Ericaceae*), *Restionaceae*. Распаўсюджаныя гладыёлусы (*Gladiolus*), лілейныя (*Liliaceae*) (у тым ліку *Lachenalia*). Маецца больш за 1400 відаў цыбульных раслін.

Біяабнаўленне
-------------

З пункту гледжання чалавека, кусты фінбоша надзвычай пажаранебяспечныя, аднак агонь для фінбоша — натуральная крыніца абнаўлення расліннасці і ўзбагачэння глебы мінераламі, неабходнымі для прарастання новага насення. У апошні час фінбош моцна пакутуе ад уздзеяння чалавека, у тым ліку ад акліматызаваных відаў тыпу хвоі і акацыі. Для абароны фінбоша ў многіх месцах створаны запаведнікі.

Гл. таксама
-----------

* Верасовая пустка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 144051257 · GND: 4304216-8 · LCCN: sh91006260 |
**Рыгор Якаўлевіч Ліберзон** (16 ліпеня 1903, г. Севастопаль  — 22 снежня 1966) — урач-неўролаг. Доктар медыцынскіх навук (1941), прафесар. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Скончыў Казанскі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Ульянава-Леніна (1926), Дзяржаўны інстытут па вывучэнню мозга імя У. М. Бехцерава, г. Ленінград (аспірантура, 1935).

Працаваў у Крымскай абласной бальніцы (1926—1928, ардынатар); Дзяржаўным інстытуце фізічных метадаў лячэння імя І. М. Сечанова, Севастопаль (1928—1932, асістэнт клінікі нервовых хвароб); 2-гім Ленінградскім медыцынскім інстытуце (1935—1940, дацэнт кафедры неўралогіі); Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава (1940—1942, дацэнт кафедры нервовых хвароб); служыў ў радах Савецкай Арміі на медыцынскіх пасадах (1942—1947); Мангольскім універсітэце, г. Улан-Батар (1947—1950, загадчык кафедры нервовых хвароб); Чэлябінскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1950—1952, загадчык кафедры нервовых хвароб); Благавешчанскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1956—1961, загадчык кафедры неўрапаталогіі і псіхіятрыі); Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1961—1966, загадчык кафедры неўрапаталогіі).

Навуковыя інтарэсы: марфалагічныя змены пры сасудзістай паталогіі галаўнога мозга.

Узнагароды
----------

Медалі «За абарону Ленінграда», «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», значок «Отличнику здравоохранения».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кровоизлияние в мозг при гипертонической болезни : патоморфология и некоторые вопросы клиники / Либерзон Г. Я. ― Благовещенск, 1962.
* Либерзон Григорий Яковлевич // Профессора и доктора наук Гродненского государственного медицинского университета, [1958―2013 / В. А. Снежицкий, Е. М. Тищенко]. — Гродно, 2013. — С. 130.
* Либерзон Григорий Яковлевич // 50 лет Гродненскому государственному медицинскому университету: события и биографии / П. В. Гарелик, Е. М. Тищенко. — Гродно, 2008. — С. 251. (Год смерці 1965 памылковы.)
Выраз «Я кахаю цябе» на розных мовах свету. Парыж, «Сцяна кахання», 2012
**Мо́ва** — сродак абмену інфармацыяй у працэсе зносін паміж людзьмі; сістэма знакаў, якія з’яўляюцца абазначэннямі элементаў інфармацыі, што замацоўваюць вынікі пазнання. Мова — натуральная знакавая сістэма, галоўны сродак камунікацыі і мыслення ў чалавечай супольнасці. Пры разглядзе мыслення як аўтакамунікацыі (зносін індывіда з ім самім) мова вызначаецца як сродак камунікацыі ў найшырэйшым сацыяльным сэнсе.

Мова служыць сродкам чалавечых зносін, мыслення, развіцця культуры і здольная выявіць усю сукупнасць ведаў, вераванняў і ўяўленняў чалавека аб свеце і аб сабе самім. Узнікае і існуе ў грамадстве для забеспячэння патрэб сувязі паміж яго членамі. Як феномен духоўнай культуры, мова ў сваім гістарычным развіцці і функцыянаванні абумоўлена ўсёй сукупнасцю працэсаў матэрыяльнай і духоўнай вытворчасці, грамадскіх адносін людзей. Мовы няма без грамадства, і грамадства няма без мовы.

Асноўныя функцыі мовы: камунікатыўная (абмен інфармацыяй), кагнітыўная (пазнанне); рэгулятыўная (уздзеянне адрасанта на іншых людзей); намінатыўная (абазначэнне), эматыўная (выражэнне эмоцый); метамоўная (тлумачэнне незразумелых слоў і выказванняў); магічная (зварот адрасанта да вышэйшых сіл, напр. у малітвах) і інш. **Камунікацыйная функцыя** робіць магчымымі калектыўную працу і афармленне калектыўнага досведу, абмен інфармацыяй між людзьмі ў грамадстве. **Намінацыйная функцыя** стварае магчымасць афармлення паняццяў праз моўныя адзінкі, атрымання інфармацыі праз навакольную рэчаіснасць.

Структурна мова з’яўляецца сістэмай моўных адзінак і правіл іх спалучэння. Таксама адрозніваюць моўныя элементы, якія маюць уласнае значэнне (лексемы і марфемы), і элементы, якія такога значэння не маюць (фанемы). Заканамернасці паходжання і існавання моўнай сістэмы наогул і асобных этнічных моўных сістэм вывучаюцца мовазнаўствам.

Формы мовы — дыялект (як разнавіднасць мовы, сродак зносін людзей, звязаных цеснай тэрытарыяльнай, сацыяльнай ці прафесійнай агульнасцю) і літаратурная мова, якая з’яўляецца паказчыкам развіцця і багацця культуры таго ці іншага этнасу.

Гл. таксама
-----------

* Класіфікацыя моў
* Літаратурная мова
* Мовазнаўства
* Штучная мова
* Гаваркія жывёлы
* Закон Ціпфа

Літаратура
----------

* *Мартынаў В.* Мова // БелСЭ. У 12 т. Т. 7. — Мн: БелЭн, 1973. — с. 283.
* *Мартынаў В.* Мова // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва. У 5 т. Т. 3. — Мн: БелЭн, 1986. — с. 655.
* Мова // Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
* *Рагаўцоў В.* Мовы свету: Энцыклапедычны даведнік — Магілёў: УА «МДУ імя А.Куляшова», 2009. — 290 с. ISBN 978-985-480-506-1

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мова

Лагатып ВікіслоўнікіЛагатып Вікіслоўнікі У Вікіслоўніку ёсць артыкул **«мова»**
**Юрыдычная сіла** (англ.: juridical power) — уласцівасць афіцыйнага дакумента, якая нададзена яму дзеючым заканадаўствам або кампетэнцыяй органа, які яго выдаў. Юрыдычная сіла азначае дастасавальнасць закона ці іншага юрыдычнага дакумента ў пэўны час на пэўнай тэрыторыі.

Нарматыўныя прававыя акты дзейнічаюць ад моманту ўступлення ў сілу да моманту страты сілы. Пры гэтым яны маюць сілу толькі на тэрыторыі дзяржавы, або асобных адміністрацыйных тэрытарыяльных адзінак. Па ступені дастасавальнасці акты падзяляюцца на законы і падзаконныя акты, юрыдычная сіла апошніх ніжэй. Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь мае вышэйшую юрыдычную сілу.

Уступленне ў сілу
-----------------

Уступленне ў сілу — прадугледжаны нормамі права (заканадаўствам) парадак надання закону юрыдычнай сілы, г.зн. нарматыўна-прававы акт становіцца дзеючай крыніцай права.

Дэкрэты Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь і законы Рэспублікі Беларусь уступаюць у сілу праз дзесяць дзён пасля іх афіцыйнага апублікавання, калі ў гэтых актах не ўстаноўлены іншы тэрмін.

Указы Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, пастановы Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь і іншыя нарматыўныя прававыя акты, за выключэннем дэкрэтаў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь і законаў Рэспублікі Беларусь, а таксама пастаноў палат Парламента, ўступаюць у сілу з дня ўключэння іх у Нацыянальны рэестр прававых актаў Рэспублікі Беларусь, калі ў гэтых актах не ўстаноўлены іншы тэрмін.

Пастановы палат Парламента — Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь уступаюць у сілу з моманту прыняцця, калі іншае не прадугледжана ў саміх пастановах.

Нарматыўныя прававыя акты, якія датычацца правоў, свабод і абавязкаў грамадзян, уступаюць у сілу толькі пасля іх афіцыйнага апублікавання. Пры гэтым нарматыўныя прававыя акты публікуюцца пасля ўключэння іх у Нацыянальны рэестр прававых актаў Рэспублікі Беларусь, калі іншае не прадугледжана Законам аб нарматыўных прававых актах Рэспублікі Беларусь ад 10 студзеня 2000 г. № 361-3.

Страта сілы
-----------

Страта нарматыўным актам юрыдычнай сілы адбываецца ў наступных абставінах:

а) заканчэнне тэрміну, калі нарматыўны акт выдадзены на пэўны тэрмін;

б) прамая адмена дадзенага акта іншым актам, выдадзеным кампетэнтным праватворчым органам;

в) фактычная адмена (замена), калі кампетэнтным органам выдаецца новы нарматыўны акт, які ўстанаўлівае па гэтым пытанні новыя правілы паводзін; ў гэтым выпадку юрыдычныя нормы, якія дзейнічалі раней, губляюць сілу з дня ўвядзення ў дзеянне новага акта.

Зваротная сіла
--------------

Зваротная сіла — дзеянне закона ці іншай нормы права ў дачыненні да падзей, якія мелі месца да ўступлення закона ў сілу. Зваротная сіла закона звычайна ўжываецца ў адносінах паміж дзяржавай і індывідамі, прычым робіцца гэта ў інтарэсах індывідаў. Прыкладамі прымянення зваротнай сілы закона з’яўляюцца пенсійнае заканадаўства і нормы крымінальнага права, якія ліквідуюць або змякчаюць адказнасць за раней учыненае злачынства. Тым не менш, Канстытуцыямі многіх краін прымяненне зваротнай сілы закона прама забаронена, перш за ўсё, у крымінальным праве, у выпадках устанаўлення адказнасці, якая раней не існавала або ўзмацнення адказнасці, якая існавала раней.
**Фінансавы дырэктар** (**CFO** англ.: Chief Financial Officer) — адзін з вышэйшых кіраванцаў кампаніі, адказны за кіраванне фінансавымі патокамі бізнесу, за фінансавае планаванне і справаздачнасць. Вызначае фінансавую палітыку арганізацыі, распрацоўвае і ажыццяўляе меры па забеспячэнні яе фінансавай устойлівасці. Кіруе працай па кіраванні фінансамі зыходзячы са стратэгічных мэт і перспектыў развіцця арганізацыі, па вызначэнню крыніц фінансавання з улікам рыначнай кан’юнктуры. У тыповай схеме кіравання кампаніяй займае пасаду віцэ-прэзідэнта па фінансах і падсправаздачны прэзідэнту кампаніі ці генеральнаму дырэктару. Часта з’яўляецца членам савета дырэктараў.
**Фінансавы крызіс** — рэзкае памяншэнне кошту якіх-небудзь фінансавых інструментаў. На працягу XIX і XX стагоддзяў большасць фінансавых крызісаў асацыявалася з банкаўскімі крызісамі. Найбольш вядомым крызісам гэтага роду быў пачатак Вялікай дэпрэсіі. Тэрмін таксама часта ўжываецца ў дачыненні да сітуацыі на фондавых рынках, калі лопаюцца так званыя "эканамічныя бурбалкі".

«Фінансавы крызіс» у бытавым разуменні - адсутнасць грошай, цяжкасці з наяўнымі.

Фінансавыя крызісы Беларусі
---------------------------

* Фінансавы крызіс 2011 года ў Беларусі

Гл. таксама
-----------

* Эканамічны крызіс
* Фінансавы крызіс у ЗША
* Сусветны фінансавы крызіс, 2008—2011

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12074245c · GND: 7635855-0 · LCCN: sh89002668 · Microsoft: 2778300220 · NKC: ph257893 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Івашчанка.
**Юрый Іванавіч Івашчанка** (нар. 2 чэрвеня 1943, Новасібірск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1968 годзе. Працаваў галоўным архітэктарам Светлагорска, з 1972 года — старшы архітэктар, галоўны архітэктар праектаў Белдзяржпраекта.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1979 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: вытворчы будынак Аўтарампрампраекта па вул. Чарнышэўскага (1978), жылы дом па вул. Сурганава (1979) у Мінску, 12-павярховыя буйнапанэльныя жылыя дамы па вул. Маскоўскай у Брэсце (1982, з У. П. Пушкіным), жылыя дамы па вуліцах Я. Коласа, Макаёнка, Бурдзейнага, Філімонава ў Мінску. Удзельнічаў у стварэнні Рэспубліканскага каталога індустрыяльных вырабаў, яго базіснай наменклатуры, у распрацоўцы асобных серый буйнапанэльных жылых дамоў; серый 152 5-, 9-павярховых жылых дамоў і блок-секцый для Гомеля (1975—1979, бронзавы медаль ВДНГ СССР, 1985), 90 буйнапанэльных жылых дамоў і блок-секцый для Брэста, Гродна і іншых гарадоў БССР (1975—1980, бронзавы медаль ВДНГ СССР, 1983), у развіцці і ўдасканаленні базавай серыі 90 для малых, сярэдніх, буйных гарадоў БССР (1982—1989, бронзавы медаль ВДНГ СССР, 1986).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны дыпломам I ступені на рэспубліканскім аглядзе-конкурсе за лепшы праект года (1986). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (2000).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Иващенко Юрий Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
2. 1 2  Картина дня: итоги проверки Вооруженных Сил, безвиз для космонавтов и температурный рекорд столетия

Літаратура
----------

* Иващенко Юрий Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Псіхрафі́ты** — расліны, якія растуць на вільготных і халодных глебах.

Такія расліны прыстасаваліся нізкай тэмпературы паветра і тэмпературы глебы, працяглай зімы і кароткага вегетацыйнага перыяду, невялікай колькасці ападкаў, адносна высокай вільготнасці паветра, паніжанага забеспячэння пажыўнымі рэчывамі з глебы. Звычайна гэта расліны высокіх шырот і высакагор’яў. Размнажаюцца звычайна вегетатыўна.

Да псіхрафітаў, напрыклад, адносяцца некаторыя водарасці і лішайнікі, дрыяда васьміпялёсткавая, кедравы сланік, рададэндран камчацкі.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13.

Літаратура
----------

* Псіхрафіты // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 105. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* Психрофиты // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
* *Быков Б. А.* Геоботанический словарь. — Изд. 2-е, переработ. и доп. — Алма-Ата: Наука, 1973. — 216 с. — 6000 экз. (руск.)
**Касцёл Адшукання Святога Крыжа і кляштар кармелітаў босых** (літ.: ntalieptės Šv. Kryžiaus Atradimo bažnyčia) — рымска-каталіцкі сакральны комплекс ў мястэчку Анталіепце (Анталепты) Зарасайскага раёна, Літва.

Гісторыя
--------

Касцёл да і пасля расійскай перабудовы
Кляштар у Анталептах Вількамірскага павета заснаваны ўладальнікам мястэчка кашталянам інфлянцкім Янам Міхаілам Струцінскім з сынам Юзафам у 1734—1738 гг. Касцёл быў асвечаны ў гонах Святога Крыжа ў 1763 годзе.

Кляштарны корпус пабудаваны ў першай пал. 19 ст. Пасля паўстання 1830—1831 гг. кляштар зачынены, касцёл у 1846—1850 перароблены пад царкву, з 1918 зноў касцёл.

Архітэктура
-----------

Касцёл уяўляе сабой храм зальнага тыпу ў стылі позняга барока. Асноўны аб'ём прамавугольны ў плане, да яго прымыкае больш нізкі прэсбітэрый з трохграннай алтарнай апсідай, да якой, у сваю чаргу, па галоўвай восі далучаецца прамавугольная яшчэ ніжэйшая сакрысція, так што храм моцна выцягнуты ў даўжыню. На галоўным фасадзе дзве чатырохярусныя вежы, паміж якімі фігурны франтон. Над прэсбітэрыем на другім паверсе ўладкавана капліца, у якую вядуць сходы. Пад касцёлам прасторная крыпта, якая масіўнымі слупамі падзяляецца на тры нефы.

Каля касцёла размешчаны мураваны двухпавяховы жылы корпус.

Літаратура
----------

* Lietuvos architektūros istorija. Vilnius, 1994. T. 2. P. 139—140.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Касцёл Адшукання Святога Крыжа і кляштар кармелітаў (Анталіепце)
* Касцёл Адшукання Святога Крыжа і кляштар кармелітаў (Анталіепце) на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»
**Касцёл** — каталіцкі храм у в. Белае Полацкага раёна. Невялікі драўляны храм знаходзіўся сярод вясковай забудовы.

Пабудаваны ў пачатку XIX стагоддзя, у архіўных дакументах адзначаецца пад 1841 г.

Архітэктура
-----------

Архітэктура храма мела рысы правінцыяльнага класіцызму. Уяўляў сабой прамавугольны ў плане зруб пад двухсхільным дахам, без асабліва вылучанай апсіды. На фасадзе 4 прысценныя іанічныя драўляныя калоны з трохвугольным франтонам у завяршэнні вылучалі галоўны ўваход. У тымпане франтона была размешчана драўляная скульптура «Укрыжаванне». Гарызантальна ашаляваныя фасады чляніліся высока ўзнятымі прамавугольнымі аконнымі праёмамі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Касцёл // Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — С. 387. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.

Літаратура
----------

* Касцёл // Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — С. 387. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі.
**Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — мураваны каталіцкі храм у г. Дзісна Мёрскага раёна Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

У 1630 г. шляхціц Полацкага ваяводства Крыштаф Малкевіч-Хялчоўскі запрасіў у Дзісну айцоў францішканцаў, пабудаваў для іх кляштар з касцёлам і званіцай. Гэта былі драўляныя будынкі, узнесеныя на беразе Дзвіны. Пасля ён падараваў ім маёнтак Клімоўшчыну.

У 1773 г. на месцы драўлянага касцёла францішканцы пабудавалі новы касцёл пад тытулам Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Панны Марыі.

У 1831 г. касцёл ліквідавалі, а законнікі былі вымушаны пакінуць горад. У 1839 г. святыню вярнулі вернікам як парафіяльную, а ў 1851 г. яна была кансэкравана біскупам Жылінскім.

Падчас пажару 1882 г. касцёл быў значна пашкоджаны, аднак ужо ў 1883 г. адбудаваны і асвечаны кс. Пятром Валіцкім.

У 1938 г. касцёл зноў прынялі францішканцы, але праз год іх праца была спынена савецкай уладай, а кс. Валяр’ян Міхно арыштаваны.

На пачатку ліпеня 1941 г. калі нямецкія войскі дайшлі да Дзвіны і там адбываліся ваенныя дзеянні, згарэлі плябанія, званіца і касцёльны дах.

Пасля вайны католікі Дзісны хацелі адбудаваць святыню, але ўлады не далі на гэта дазволу. У 1958 г. вайскоўцы ўзарвалі касцёл разам з пахаваннямі, якія знаходзіліся пад падлогай. Засталіся толькі тры сцяны, пярэдняя сцяна была разбураная.

У 80-я гады католікі Дзісны зрабілі прыбудоўку да паўднёвай сцяны, і такім чынам утварылася капліца ў закрыстыі былога касцёла. На могілках ў 1990-я гг. пабудавана каталіцкая капліца, на месцы папярэдняй.

У траўні 2007 г. у касцёле адбываліся вялікія будаўнічыя работы. На 2016 г. касцёл меў усе сцены, быў адноўлены дах і вокны. Тры крыжы на фасадзе асвяціў Віцебскі біскуп Уладзіслаў Блін. Пачаты ўнутраныя работы.

Архітэктура
-----------

Мураваная святыня мае памер 35х16 м і сцены таўшчынёю 1,5 м.

* 1901-19171901-1917
* 19181918
* 19361936
* 1919-19391919-1939
* 19361936
* 19361936

Гл. таксама
-----------

* Мёрскі дэканат

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Дзісна — парафія Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Панны Марыі на Catholic.by

| ⛭Мёрскі дэканат |
| --- |
| Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Вята) ·  Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзісна) ·  Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Друя) ·  Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Ідолта) ·  Касцёл Хрыста Валадара Сусвету (Лявонпаль) ·  Касцёл Узнясення Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мёры)  ·  Касцёл Маці Божай Фацімскай (Павяцце)  ·  Касцёл Сэрца Ісуса (Пераброддзе) |
**Касцёл Апекі Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — колішні драўляны каталіцкі храм у вёсцы Глыбачцы (колішняя вёска Рукшаніцы) Ушацкага раёна.

Гісторыя
--------

Першы парафіяльны драўляны касцёл існаваў з 1774 года (ксёндз Стафан Леановіч). У 1804 годзе намаганнямі парафіян і ксяндза Аляксандра Якубоўскага пастаўлены новы драўляны храм. Калісьці тут была езуіцкая місія, потым сяліліся дамініканцы. У 1912 годзе налічвалася 607 парафіян. Храм зруйнаваны ў 1939 годзе.

Архітэктура
-----------

Хоры і арган касцёла
Архітэктура крыжова-купальнага храма мела народна-этнаграфічны характар і рысы стылю барока. 

Галоўны фасад фланкіравалі дзве трохярусныя чацверыковыя шатровыя вежы, якія завяршаліся макаўкамі і мелі паміж сабой двухгранны шчыт. Ярусы вежаў вылучаліся шырокімі гонтавымі адлівамі. Цэнтральны восьмігранны зруб завяршаўся адкрытым у інтэр’еры шатром з цыбульчатай галоўкай на восьмігранным барабане. 

Ніжэйшыя бакавыя прамавугольныя прырубы пад двухсхільнымі дахамі і трохгранная апсіда з бакавымі сакрысціямі надавалі кампазіцыі будынка барочную яруснасць і аб’ёмную поліганальнасць. 3 вертыкалізмам кампазіцыі храма кантраставала гарызантальная шалёўка фасадаў, на фоне якой вылучаліся прамавугольныя вокны і брусы-сцяжкі.

Галоўны ўваход вылучаўся трохвугольным франтонам, над якім фасад быў прарэзаны акном хораў і ўмацоўваўся брусамі-сцяжкамі. Мастацкімі рарытэтамі інтэр’ера з’яўляліся разная драўляная скульптура Хрыста і старажытны арган з бубнамі і званочкамі старажытнай работы з разьбой у стылі барока. Галерэя хораў раскрывалася ў залу ступеньчатай аркай і мела парапет, філёнгі якога запаўняла алейная размалёўка з выявамі музычных інструментаў. У апсідзе стаяў 2-калонны драўляны алтар, адмежаваны ад малітоўнай залы жалезнай рашоткай у выглядзе атычнай аркатуры.

Літаратура
----------

* З матэрыяльнай і духоўнай спадчыны. Архітэктурная спадчына Ушаччыны // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Ушацкага раёна / рэдкал. Г. К. Кісялёў [і інш.]. — Мн. 2003. — С. 559—566.
* Касцёл Апекі Найсвяцейшай Дзевы Марыі // Кулагін, А. М. Каталіцкія храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін. — Мн. 2000. — С. 195.
* Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5. — С. 451—452.
**Каньён Белага Дрына** (алб.: *Gryka e Drinit të Bardhë*; сербск.: Kanjon Belog Drima, Кањон Белог Дрима) — невялікі каньён, размешчаны на паўднёвым захадзе Косава. Праз каньён праходзіць рака Белы Дрын. Каньён параўнальна кароткі, усяго каля 900 метраў даўжынёй і глыбінёй 45 метраў. Ля ўваходу ў каньён знаходзіцца мост Фшайт, стары асманскі мост, які прыцягвае дайвераў з усіх балканскіх краін. Каньён ракі Белы Дрын, дзякуючы яго гідралагічным і геамарфалагічным каштоўнасцям, у 1986 годзе быў узяты пад юрыдычную ахову як помнік прыроды.

Геаграфія
---------

Каньён Белага Дрына размешчаны побач з мастом Фшайт недалёка ад вёскі Зрзе (муніцыпалітэта Араховац) у дарогі Джаковіца — Прызран. Каньён быў сфармаваны ў неагенавых перыяд. Яго фарміраванне было абумоўлена шматлікімі тэктанічнымі падзеямі. Яр мае тыповыя рысы каньёна і ўтрымлівае мноства карбанатных утварэнняў.

Турызм
------

 Каньён, від з моста Фшайт
Падчас працяглага геамарфалагічнага працэсу рака Белы Дрын сфармавала каньён паміж двума вапняковымі пародамі, стварыўшы вельмі прывабны і цікавы каньён для даследчыкаў і наведвальнікаў. Размешчаны побач з галоўнай дарогай, якая злучае Джакаву і Прызран, Каньён Белага Дрына наведвае вялікая колькасць замежных турыстаў, а таксама мясцовых жыхароў. Адзіны аркавы мост Фшайт над каньёнам уяўляе сабой яшчэ адну важную турыстычную славутасць у гэтым раёне. Штогод праводзіцца конкурс «Скачкі з моста», у якім бяруць удзел шматлікія рэгіянальныя спартсмены. І мост, і каньён юрыдычна ахоўваюцца з 1986 года. Паверхня ахоўнай зоны складае 199 га, і яна належыць муніцыпалітэтам Араховац (124,96 га) і Джакава (73,86).

Побач з мостам ёсць дзве скалы, вядомыя як «Арліная скала» (Shkëmbi i Shqiponjës) і «Скала Скандэрбега» (Shkëmbi i Skenderbeut), на якой намалявана гравюра албанскага шляхціца XV стагоддзя Георга Кастрыёці Скандэрбега. Партрэт Скандэрбега быў напісаны на скале ў 1968 годзе Мексідам Івейшы з нагоды 500-годдзя яго смерці.

У верхнім канцы каньёна вы знаходзіцца рэстаран, дзе можна паесці свежалоўленай рыбы з ракі Белы Дрын.

Галерэя
-------

* Лодка ля маста Фшайт і каньёнаЛодка ля маста Фшайт і каньёна
* Мост ФшайтМост Фшайт
* Замарожаная рака Дрын і каньён, выгляд з моста ў студзеніЗамарожаная рака Дрын і каньён, выгляд з моста ў студзені
* Каньён выгляд з паўночна-заходняй часткіКаньён выгляд з паўночна-заходняй часткі

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 5 студзеня 2015.
2. ↑   Архівавана 15 красавіка 2016.
3. ↑   Архівавана 9 мая 2016.
4. ↑   Архівавана 3 сакавіка 2016.
5. ↑   Архівавана 4 сакавіка 2016.
**Каньскаво́ля** (польск.: Końskowola), вёска і колішні горад (1532—1870) у Польшчы, адм. цэнтр гміны Каньскаволя ў Пулаўскім павеце Любельскага ваяводства. Месціцца над ракой Куро́ўка, за 5 км на У ад Пулаваў, 10 км на З ад Ку́рава і 42 км ад Любліна. Праз вёску праходзіць аўтадарога нумар 12 і чыгуначная лінія E-20.

Вёска была заснаваная каля канца 14 ст. не раней за 1392. Гарадскія правы атрыманыя ў 1532, і страчаныя ў 1870 пасля адміністрацыйнай рэформы. У наш час вёска-спадарожнік Пулаваў. Аднак, жыхары не жадаюць далучэння вёскі да гораду, і ў сакавіку 2006 выступілі з ініцыятывай вяртання гарадскіх правоў.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ціхаміраў.

**Уладзімір Андрэвіч Ціхамраў** (11 ліпеня 1921, вёска Запруддзе, Мелянкоўскі раён, Уладзімірская вобласць — 6 чэрвеня 1976) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Магілёўскай і Мінскай абласцей. Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Скончыў Харкаўскае ваеннае вучылішча. На фронце з 1941 года, у баях за Нясвіж быў цяжка паранены, трапіў у палон. Уцёк з лагера смеці, арганізаваў у Чэрвеньскім раёне партызанскую групу, з мая 1942 года — атрад, быў камандзірам гэтага атрада. У сакавіку 1942 — ліпені 1944 гадоў быў камандзірам 12-й кавалерыйскай партызанскай брыгады імя І. В. Сталіна. Удзельнік разгрому Квантунскай арміі Японіі (1945). З 1948 года жыў у Мінску.

Памяць
------

Яго імем названа вуліца ў г. п. Чырвоная Слабада Чэрвеньскага раёна.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.



1. 1 2
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Галай.
**Пелагея Іванаўна Галай** (14 кастрычніка 1915, в. Арлёва, Любанскі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1951).

У 1936-41 на будаўніцтве ў Мінску. З 1944 калгасніца, звеннявая, брыгадзір па вырошчванню кок-сагызу (1949-51), з 1959 загадчык птушкафермай у калгасе «Чырвоная змена» Любанскага раёна. Званне Героя прысвоена за атрыманне вялікіх ураджаеў кок-сагызу.

Узнагароды
----------

Узнагароджана двума ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, медалямі.

Зноскі
------

1. 1 2  Галай Пелагея Ивановна // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 134. — 737 с.
2. ↑  Галай Пелагея Іванаўна

Спасылкі
--------

* Галай Пелагея Іванаўна
**Сядзібны комплекс Завер’е** — сядзіба ў вёске Завер’е, Браслаўскі раён, Віцебская вобласць.

Гісторыя
--------

Рэшткі парка
Пабудаваны ў канцы ХVІІ стагоддзя і значна пашыраны ў XIX ст.

Уладальнікамі палаца былі даволі багатыя дваране Мірскія. Будынак размяшчаўся на пагорку. Ніжэй, з боку галоўнага фасада, быў разбіты невялікі парк. Тут меліся штучны вадаём, скульптуры. Заходні аднапавярховы фасад быў вырашаны ў неагатычным стылі. Уваход аздабляў гатычны аркадны порцік з ляпнымі гербамі ўладальнікаў маёнтка. Супрацьлеглы фасад пасля перабудовы набыў рысы класіцызму.

Па яго цэнтры была ўзведзена авальная бальная зала з чатырохкалонным порцікам, упрыгожаным фрызам з трыгліфамі. Частку пакояў палаца аздабляла разьба з дрэва ў гатычным стылі. Непадалёку ад палаца знаходзілася капліца, аранжэрэя, шэраг гаспадарчых пабудоў.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Літаратура
----------

* Матэрыяльная і духоўная спадчына Браслаўскага краю // Памяць: Браслаўскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: К. В. Велічковіч [і інш.]; уклад. К. С. Шыдлоўскі; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Паліграфафармленне, 1998. — С. 601—616.
* Сядзібны комплекс Завер’е // Архітэктурная спадчына Браслаўшчыны : гістарычна-архітэктурны нарыс / К. С. Шыдлоўскі. — Мінск : Полымя, 1996. — С. 116—120.
**Псіхічны разлад** (Псіхалагічны разлад) — у шырокім сэнсе — стан псіхікі, адрозны ад нармальнага / здаровага. Аднак гэты тэрмін можа мець больш прыватнае значэнне ў такіх галінах, як юрыспрудэнцыя, псіхіятрыя і псіхалогія.

Прадстаўленні пра тое, што з'яўляецца, а што не з'яўляецца псіхічным разладам, мяняюцца разам з развіццём навукі. Напрыклад, соцыяфобія яшчэ пару дзесяцігоддзяў таму не лічылася псіхічным разладам, а людзі, якія пакутвалі ад гэтай хваробы, лічыліся проста асабліва сарамлівымі. І наадварот, гомасексуальнасць некалькі дзесяцігоддзяў таму лічылася псіхічным разладам, які патрабаваў лячэння, а паводле сучаснага Міжнароднага класіфікатара хвароб 10-га перагляду сама па сабе сексуальная арыентацыя як разлад разглядацца не можа — толькі псіхалагічныя праблемы, якія ўзнікаюць у сувязі з ёй (F66), класіфікуюцца як хваробы.

Гл. таксама
-----------

* Дыссацыяльны разлад асобы
* Біпалярны афектыўны разлад

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX525721 · BNF: 11942041r · GND: 4047686-8 · LCCN: sh85083643 · LNB: 000075073 · Microsoft: 2780875785 · NKC: ph119647 |

 |

1. 1 2 3  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 4 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Казлоўскі.
**Ігар Міхайлавіч Казлоўскі** (нар. 1956, г. Гродна) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1960 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут (выкладчык  Латан). У 1983—1988 гадах намеснік галоўнага архітэктара г. Гродна па ландшафце; у 1988—1992 гадах архітэктар у гродзенскім філіяле інстытута «Белспецпраектрэстаўрацыя»; у 1992—2004 гадах працаваў у інстытуце «Гроднаграмадзянпраект»; з 2004 года галоўны архітэктар праектаў у ААТ «Гроднажылбуд».

Член Беларускага саюза архітэктараў з 1995 года.

Узнагароды
----------

Лаўрэат прэміі Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь імя У. А. Караля за праект комплекснага добраўпарадкавання гістарычнага цэнтра г. Навагрудка (1999) як лепшую працу ў галіне тэрытарыяльнага развіцця, горадабудаўніцтва і архітэктуры.

Творчасць
---------

Касцёл Маці Божай Тройчы Цудоўнай ў г. Масты
Касцёл Святога Іосіфа Рамесніка ў Скідзелі
Касцёл Найсвяцейшага Збавіцеля ў мікрараёне Дзевятоўка
Асноўныя працы: рэгенерацыя гістарычнага цэнтра г. Гродна; комплекснае добраўпарадкаванне гістарычнага цэнтра г. Навагрудка; рэканструкцыя і добраўпарадкаванне цэнтра г. Смаргонь да 500-годдзя горада; комплексная рэканструкцыя цэнтра г. п. Мір; касцёл Маці Божай Тройчы Цудоўнай ў г. Масты (у сааўтарстве з А. Штэнам); касцёл Святога Іосіфа Рамесніка ў г. Скідзель; касцёл в. Субачы Ваўкавыскага раёна; рэканструкцыя хрысцільні Свята-Пакроўскага сабора; група жылых і адміністрацыйных будынкаў па вул. В. Траецкая; рэканструкцыя будынка па вул. Дамініканская, 10, рэканструкцыя будынка па вул. Віленская, 1 пад адміністрацыйна-бытавое; мікрараён па вул. Вясенняй, адміністрацыйныя будынкі па вул. Пушкіна № 8, 9; касцёл Найсвяцейшага Збавіцеля ў мікрараёне Дзевятоўка (2000-я, у сааўтарстве з А. Штэнам, Т. Чорнай)  — усе ў Гродне.

Зноскі
------

1. 1 2  Козловский Игорь Михайлович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
2. ↑  Александр Штен. Свобода для творчества. // Архитектура и строительство № 3 (169) 2005 г.
3. ↑  Т. В. Габрусь. Актуальныя сродкі архітэктурна-мастацкай выразнасці сучасных каталіцкіх храмаў

Літаратура
----------

* Козловский Игорь Михайлович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кузняцоў.
**Ігар Мікалаевіч Кузняцоў** (нар. 3 ліпеня 1956, Маладзечна, Маладзечанская вобласць, БССР) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, гісторык, выкладчык. Кандыдат гістарычных навук, дацэнт. Прадстаўнік міжнароднага праваабрончага таварыства «Мемарыял» у Беларусі. На 1988 г. меў воінскае званне падпалкоўніка.

Біяграфія
---------

Скончыў 42-ю сярэднюю школу ў Мінску. У 1977 годзе скончыў Данецкае ваенна-палітычнае вучылішча (Украінская ССР, СССР). Затым служыў ва Уруччы ў Мінску. У 1985 годзе паступіў у Маскоўскую ваенна-гуманітарную акадэмію на ваенна-педагагічны факультэт. Пасля сканчэння 5 гадоў выкладаў у Томскім вышэйшым камандным вучылішчы сувязі (РСФСР, СССР). Завочна паступіў у аспірантуру Томскага ўніверсітэта, дзе ў 1992 годзе абараніў дысертацыю «Масавыя рэпрэсіі ў 1930-я гады і рэабілітацыя ахвяр тэрору».

Спасылкі
--------

* *Максім Гацак*. Кузняцоў: гісторыя паўтараецца **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Telegraf.by (27 кастрычніка 2011). Архівавана з першакрыніцы 3 чэрвеня 2015. Праверана 12 красавіка 2014.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кароль (значэнні).

**І́гар Міха́йлавіч Каро́ль** (нар. 4 ліпеня 1938, Чырвоны Сцяг, Смалявіцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі отарыналарынголаг, доктар медыцынскіх навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і служачых. Скончыў Уздзенскую сярэднюю школу (1955) і лячэбны факультэт Мінскага медыцынскага інстытута (1961). Служыў у Савецкай Арміі (1961—1966).

Працаваў отарыналарынголагам у Мінску 5-й гарадской клінічнай бальніцы, 1966—1972 гг.; старшым навуковым супрацоўнікам, загадчыкам аддзела, намеснікам дырэктара па АСК БелНДІСГІ, 1972—1974 гг.; старшым выкладчыкам, загадчыкам кафедры спартыўнай медыцыны, дацэнтам Беларускага інстытута фізічнай культуры, 1974—1979 гг.; урачом ЛОР-аддзялення Мінскай абласной клінічнай бальніцы, 1979—1981 гг. У 1981 г. абраны асістэнтам кафедры отарыналарынгалогіі БелДІУУ, у 1990 г. зацверджаны ў званні і пасады дацэнта, а ў 1993 годзе — прафесара той жа кафедры. Кандыдат медыцынскіх навук (1971), доктар медыцынскіх навук (1991), прафесар (1993).

Член-карэспандэнт нямецкага таварыства отарыналарынгалогіі, хірургаў галавы і шыі (Бон), член Міжнароднай Акадэміі отарыналарынгалогіі — хірургаў галавы-шыі.

Аўтар больш за 100 навуковых публікацый, шэрагу вынаходніцтваў і рацыяналізатарскіх прапаноў, суаўтар дзвюх манаграфій.

Заўвагі
-------

Літаратура
----------

* Кароль Ігар Міхайлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 89. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
Тэрыторыі, населеныя юрукамі ў Анатоліі
Пастух
**Юру́кі** (ёрю́кі; (турэцк.: Yörük(ler) [ёруклер], таксама *Yürük(ler)* [юруклер], літар. «моцны, ваяўнічы») — туркі, якія вядуць качавы лад жыцця, звязаны з адгоннай жывёлагадоўляй (пераважна авечкагадоўляй) у процівагу больш аселым цюркамоўным групам.

У вузейшым гістарычным кантэксце пад юрукамі разумеюць групы качавых цюркскіх плямёнаў агузскай групы, якія вылучыліся з туркменскага этнаса, які толькі фармураваўся, і рушылі за Захад — у Персію, а затым у Візантыю, дзе нашэсці турак-сельджукаў, а затым і турак-асманаў прывялі да знікнення грэчаскай дзяржаўнасці. Качавыя юрукі, якія канчаткова прынялі іслам у Персіі, былі асновай магутнасці канійскіх, а затым і асманскіх султанаў. Ведучы качавы лад жыцця, юрукі станавіліся дэрвішамі — прапаведнікамі ісламу, часта сумяшчаючы гэту функцыю з роляй газі — воінаў свяшчэннай вайны, газавата, супраць няслушных.

Паводле адной з версій, слова юрук паходзіць ад турэцкага дзеяслова «*yürümek*» [юрумек] (ісці, прасоўвацца). Патрапіўшы на Балканы ў сярэдзіне XIV стагоддзя разам з асманскімі ваеннымі фарміраваннямі, цюркамоўныя юрукі масамі сяліліся ўздоўж асноўных транспартных шляхоў (Фракія, Дабруджа). Многія працягвалі захоўваць качавы ці паўкачавы лад жыцця, асабліва юрукі Пінда, якія качавалі ў раёне сучаснага Казані, Грэцыя.

З-за таго, што лад жыцця юрукаў быў у шмат падобны на лад жыцця такіх раманскіх народаў як арамуны і мегленарумыны, гэтыя групы збліжаюцца. Частка мегленарумынаў прымае іслам, з-за чаго пазней дэпартуецца (1923) у Турцыю разам з юрукамі (Грэка-турэцкі абмен насельніцтвам).

У сучаснай Турцыі, асабліва ў яе слабаразвітай у прамысловым і сацыяльным планах ўсходняй і паўднёва-ўсходняй частках (горы Таўр, унутраная Анатолія, Армянскае нагор’е), захоўваюцца групы юрукаў, якія вядуць традыцыйны паўкачавы лад жыцця.

Гл. таксама
-----------

* Туркмены
* Кашкайцы
* Каракачаны — качавыя плямёны сучаснай Грэцыі
* Зейбекі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Юрукі**

| Цюркскія народы |
| --- |
| 
* Азербайджанцы
* Алтайцы
* Балкарцы
* Башкіры
* Гагаузы
* Далганы
* Казахі
* Караімы
* Каракалпакі
* Карачаеўцы
* Кашкайцы
* Крымскія татары
* Крымчакі
* Кумыкі
* Кіргізы
* Нагайбакі
* Нагайцы
* Саёты
* Салары
* Сібірскія татары
* Татары
* Тафалары
* Тувінцы
* Туркі
* Туркмены
* Узбекі
* Уйгуры
* Хакасы
* Халаджы
* Цаатан
* Чувашы
* Чулымцы
* Шорцы
* Югуры
* Якуты

 |