**Усерасійская фашысцкая партыя (УФП)** (да 1934 года — **Руская фашысцкая партыя**, з 1937 года — **Расійскі фашысцкі саюз**) — палітычная партыя, якая існавала ў 1931—1943 гадах у Кітайскай рэспубліцы і Маньчжоу-го, найбуйнейшая арганізацыя ў асяроддзі рускай эміграцыі, утвораная на Далёкім Усходзе. Утварылася на базе шэрага прафашысцкіх моладзевых арганізацый у асяроддзі рускай эміграцыі ў 1931 годзе ў Харбіне на Далёкім Усходзе, у Маньчжурыі, дзе жыла вялікая руская калонія. Лідар партыі — савецкі эмігрант К. У. Радзаеўскі, заснавальнік рускага фашызму, адзін з кіраўнікоў рускіх эмігрантаў у Маньчжурыі. У 1943 годзе партыя была забаронена японскімі ўладамі, у 1945 годзе Радзаеўскі вярнуўся ў СССР, дзе быў неадкладна арыштаваны, а праз год асуджаны і расстраляны.

Станаўленне партыі
------------------

У канцы 20-х гадоў у сценах юрыдычнага факультэта ў Харбіне група эмігрантаў з ліку студэнтаў і выкладнікаў аб'ядналася ў Рускую фашысцкую арганізацыю пад кіраўніцтвам прафесара Мікалая Нікіфарава. Пазней арганізацыя была ператворана ў **Рускую фашысцкую партыю (РФП)**, стварэнне якой было аформлена 26 мая 1931 года на 1-м з'ездзе Рускіх Фашыстаў, што праходзіў у Харбіне. Генеральным сакратаром Рускай Фашысцкай партыі з'яўляўся К. У. Радзаеўскі.

У 1934 годзе ў Іакахгаме РФП і Усерасійская фашысцкая арганізацыя А. А. Вансяцкага утварылі Усерасійскую фашысцкую партыю (3 красавіка 1934 года быў падпісаны Пратакол № 1, у якім абвяшчалася зліццё РФП і УФА і стварэнне **Усерасійскай фашысцкай партыі (УФП)**). Афіцыйнае афармленне стварэння партыі адбылося 26 красавіка 1934 года на 2-м (аб'яднальным) з'ездзе Расійскіх Фашыстаў, што прайшоў у Харбіне. Радзаеўскі стаў Генеральным сакратаром і намеснікам Старшыні Цэнтральнага выканаўчага камітэта (ЦВК), а Вансяцкі Старшынём ЦВК партыі. У кастрычніку—снежні 1934 года адбыўся разрыў адносін паміж Радзаеўскім і А. А. Вансяцкім.

К. У. Радзаеўскі (у цэнтры са сплеценымі пальцамі) сустракае на харбінскім вакзале А. А. Вансяцкага.

Развіццё партыі, стварэнне даччыных арганізацый
-----------------------------------------------

У 1928 годзе ў Харбіне выйшла кніга Ф. Т. Гарачкіна «Першы рускі фашыст Пётр Аркадзевіч Сталыпін», у якой аўтар, член партыі «праваслаўных рускіх фашыстаў», расказаў, што ўяўляе сабою гэта палітычная плынь і заявіў, што Сталыпін «нават геніяльней сучаснага Беніта Мусаліні. Гэты рускі калос, гэты геніяльны дзяржаўны дзеяч». У Харбіне рускімі фашыстамі была створана «Сталыпінская акадэмія».

У 1934 годзе пад рэдакцыяй К. У. Радзаеўскага выйшла кніга пытанняў і адказаў **«Азбука фашызму»**, перавыдадзеная пасля некалькі разоў.

У 1934 годзе былі створаны даччыныя арганізацыі пры УФП — Расійскі Жаночы Фашысцкі Рух, Саюз Юных Фашыстаў — Авангард, Саюз Юных Фашыстак — Авангард, Саюз Фашысцкіх Малютак, у 1936 годзе быў створаны Саюз Фашысцкай Моладзі.

У сярэдзіне 1930-х гадоў УФП стала самай уплывовай арганізацыяй у Маньчжоу-го. 28 чэрвеня — 7 ліпеня 1935 года ў Харбіне прайшоў 3-і (Сусветны) з'езд Расійскіх Фашыстаў, на якім былі зацверджаны: 3 ліпеня — праграмавыключэння УФП, а 5 ліпеня — статут партыі.

25 кастрычніка 1936 года Вярхоўны Савет УФП (пераназваны ЦВК) зацвердзіў палажэнні «Пра партыйнае вітанне», «Пра партыйны сцяг У. Ф. П.», «Пра Нацыянальны сцяг і Гімн», «Пра партыйны значок У. Ф. П.», «Пра партыйны Сцяг», «Пра партыйную форму і іерархічныя знакі У. Ф. П.», «Пра рэлігійны значок У. Ф. П.». На гэтым жа з'ездзе К. У. Радзаеўскі быў абраны Кіраўніком УФП.

У 1936 годзе Кіраўнік УФП прызначыў на пасаду свайго рэзідэнта ў Еўропе Барыса Тэдлі.

Створаны ў 1936 годзе Вярхоўны савет з'яўлялася «вышэйшым ідэалагічным, праграмным і тактычным органам» арганізацыі. Ён абіраўся З'ездам партыі і дзеяў ад імя З'езда, у перыяд паміж імі (з наступным цверджаннем рашэнняў Вярхоўнага савета З'ездам). Старшынём з'яўляўся Кіраўнік УФП. У кампетэнцыю Вярхоўнага савета ўваходзіла шырокае кола пытанняў. Склад Вярхоўнага савета вызначаўся З'ездам. Новаабраныя члены на першым пасяджэнні Вярхоўнага савета абіралі сакратара і дзвюх віцэ-старшыняў. На паседжаннях маглі быць кандыдаты ў члены Вярхоўнага савета, якія маглі стаць членамі Савета ў выпадку выбыцця (смерці, выняткі 2/3 галасоў Вярхоўнага савета, пераводу ў таемныя члены) каго-небудзь з членаў Вярхоўнага савета. Рашэнні прымаліся большасцю галасоў, Кіраўнік партыі меў права «вета» на любыя рашэнні, з якімі не згодзен, з наступнай дачай тлумачэнняў З'езду. Вярхоўны савет ўтвараў тры камісіі: ідэалагічны савет, заканадаўчы савет і камісію па вывучэнні СССР (у іх склад маглі прыцягвацца спецыялісты, якія не з'яўляюцца членамі Вярхоўнага савета). 31 сакавіка 1939 года было зацверджана Палажэнне № 83 «Пра Вярхоўны Савет Расійскіх Фашыстаў» (Пратакол № 1 Вярхоўнага савета ад 31.03.1939 г.).

Увосень 1936 года члены УФП спрабавалі ўладкаваць падрыўныя акцыі ў СССР. Для гэтага з дапамогай японцаў у СССР былі закінуты некалькі груп членаў УФП (кожная другая група была выяўлена і знішчана пагранічнікамі). Адна група ў складзе 6 чалавек пракрочыла па шпалах 400 км да Чыты і 7 лістапада 1936 года, змяшаўшыся з натоўпам дэманстрантаў, вынялі і раздалі ўлёткі, дзе выкрываліся злачынствы Сталіна. Супрацоўнікі НКУС пазналі пра праведзеную акцыю па раздачы падрыўных матэрыялаў са спазненнем і група шчасна вярнулася ў Маньчжурыю.

Рускі клуб у горадзе Маньчжурыя.
У партыі была свая ўніформа, якая складалася з чорнай кашулі, чорнага кіцеля з залатымі гузікамі са свастыкай, чорнай фуражкі з памяранцавым кантам і свастыкай на цэшцы пасярэдзіне, дзягі з партупеяй, чорных штаноў-галіфэ з памяранцавым кантам і ботаў; на левым рукаве кашулі і кіцелі, ледзь вышэй локцевага згіну, нашывалася памяранцавае кола, аблямаванае белай палосай, з чорнай свастыкай пасярэдзіне. На закаўрашы левай рукі нашываліся партыйныя іерархічныя знакі.

У ліпені 1937 года УФП была пераназвана ў **Расійскі Фашысцкі Саюз (РФС)**. 21—23 студзеня 1939 года ў Харбіне прайшоў 4-ы (апошні) з'езд Расійскіх Фашыстаў. У 1940 — снежні 1941 года адбылося аднаўленне супрацы К. У. Радзаеўскага і А. А. Вансяцкага, перапыненае пачаткам япона-амерыканскай вайны.

У 1943 годзе РФС быў забаронены японцамі, якія панавалі ў акупаванай Маньчжурыі.

Друкаваныя органы, партыйны сцяг, партыйнае вітанне
---------------------------------------------------

У Партыі былі друкаваныя органы — часопіс «Нация» (Шанхай) і газеты «Наш Путь» (Харбін), «Нация» (Шанхай).

УФП мела свой партыйны сцяг. Згодна палажэння № 71 «Пра партыйны сцяг У. Ф. П.», ён уяўляў сабою палатніну з чорнай свастыкай на жоўтым фоне ромба ў белым прамавугольніку. Апроч таго, палажэннем № 72 «Пра Партыйны Сцяг» быў зацверджана Партыйны Сцяг УФП, які ўяўляў сабой «залацістага колеру палатніну, на адным боку якой намалявана Нерукатворнае Аблічча Ратаванніка, а на іншым намаляваны Св. Князь Уладзімір. Краі палатніны аблямаваны чорнай палоскай, на якой з аднаго боку надпісы: „Да воскреснет Бог и расточатся врази Его", „С нами Бог, разумейте языцы и покоряйтеся", а з іншага боку — „С Богом", „Бог, Нация, Труд", „За Родину", „Слава России". У верхніх вуглах выява двухгаловага арла; у ніжніх вуглах выява свастыкі». Сцяг быў асвячоны 24 мая 1935 г. у Харбіне архібіскупам Нестарам і біскупам Дзімітрыем. У § 3 Палажэння гаварылася, што партыйны сцяг ёсць «партыйная святыня, увасабляючая існасць РФП, на якой спачне Боскае дабраславенне»!"". Па становішчы № 69 «Пра партыйнае вітанне» яно складаецца «ва ўзняцці правай рукі ад сэрца да неба з воклічам — „Слава России!"».

Партыйныя значкі
----------------

Партыйный значок УФП.
Рэлігійны значок УФП для праваслаўных з выявай святога Уладзіміра.
Паводле палажэння № 67 «Пра партыйны значок У. Ф. П.», 25.10.1936 г. быў заснаваны партыйны значок, які ўяўляў сабою Расійскі Дзяржаўны герб (залаты Двухгаловы Арол), зацверджаны на вяршыні квадрата. Квадрат акантаваны белай аблямоўкай шырынёю ў 1/8 свайго боку. У сярэдзіне квадрата намалявана чорная свастыка, канцы якой загнуты злева направа (па руху гадзіннікавай стрэлкі). Поле, дзе намалявана свастыка, жоўтага колеру. Значок выраблялі з эмалі і бронзы. Ён меў памеры 38x24 мм. Партыйны значок з'яўляўся графічнай выявай асноўнага лозунга партыі «Бог, Нацыя, Праца!».

Апроч таго, паводле палажэння № 65 «Пра рэлігійны значок У. Ф. П.», кожны фашыст павінен быў насіць рэлігійны значок той рэлігіі, да якой ён прыналежаў. Праект рэлігійнага значка нацыянальна-меньшынственнай арганізацыі павінен быў выпрацоўвацца заснавальнікамі рэлігіі і сцвярджацца Вярхоўным Саветам УФП. Рэлігійным значком Праваслаўных Расійскіх фашыстаў з'яўлялася выява Св. Роўнаапостальнага Князя Уладзіміра на шчыце блакітнага фону, аблямаванага ўладзімірскай стужкай.

Іерархічныя знакі
-----------------

Ва УФП былі іерархічныя знакі. Пастановай № 68 ад 25 кастрычніка 1936 г. Вярхоўны Савет УФП зацвердзіў палажэнні «Пра партыйную форму і іерархічных знаках У. Ф. П.».

Паводле яго на форме членаў УФП насіліся іерархічныя знакі, а члены Расійскага Жаночага Фашысцкага Руху, Саюза Юных Фашыстаў-Авангард, Саюза Юных Фашыстак-Авангард, Саюза Фашысцкіх Малютак мелі тыя ж іерархічныя знакі, што і службовыя асобы УФП, але ступенню ніжэй. Палажэнне мела дадатак з табліцай іерархічных знакаў, у якім паказваліся знакі, адпаведныя пасадзе:

Фонд Супрацькамуністычнай барацьбы
----------------------------------

Марка Фонду наміналам 5 цэнтаў.
Марка Фонду наміналам 10 цэнтаў.
У сярэдзіне 30-х гадоў партыяй быў арганізаваны Фонд Супрацькамуністычнай барацьбы, галоўным заданнем якога быў збор сродкаў для ажыццяўлення скідання камуністычнага рэжыму ў СССР. Збор сродкаў ужыццяўляўся праз продаж літаратуры, выдадзенай Фондам, а таксама праз рэалізацыю марак, выпушчаных Фондам. Ажыццяўляць шыранне літаратуры і марак Фонду абавязвалася ў абавязак членаў партыі і спачувальнікаў.

Гімн партыі
-----------

У партыі быў гімн, выкананы на матыў Праабражэнскага марша, які выяўляў заклік УФП да аб'яднання і абуджэння рускай нацыі:

Рэкламны плакат складанкі песень УФП   
 «С песней к победе!»
  

 Поднимайтесь братья, с нами,  

 Знамя Русское шумит,  

 Над горами, над долами  

 Правда Русская летит.  

  

 С нами те, кто верит в Бога,  

 С нами Русская земля,  

 Мы пробьём себе дорогу  

 К стенам древнего Кремля.  

  

 Крепче бей, наш Русский молот,  

 И рази, как Божий гром…  

 Пусть падёт во прах расколот,  

 Сатанинский совнарком.  

  

 Поднимайтесь братья, с нами,  

 Знамя Русское шумит,  

 Над горами, над долами  

 Правда Русская летит.

Выява ў літаратуры, музыцы і кінематаграфіі
-------------------------------------------

Члены РФП з нарукаўнымі павязкамі ў выглядзе партыйнага сцяга ёсць у тэлевізійным фільме «Усё пачалося ў Харбіне» (1 серыя).

Члены УФП, а таксама яе лідар Радзаеўскі, з'яўляюцца дзейнымі асобамі рамана савецкага пісьменніка Цімафея Чарнова «У тыя дні на Усходзе».

Зноскі
------

1. ↑  Стефан, 1992, с. 75—76
2. ↑  Звезда и свастика, 1994, с. 266—267
3. ↑  Стефан, 1992, с. 190
4. ↑  Никита Михалков на фоне Льва Толстого
5. ↑  *Балмасов С. С.* Белоэмигранты на военной службе в Китае. — М.: Центрполиграф, 2007.
6. ↑  Звезда и свастика, 1994
7. ↑  Центр. архив ФСБ РФ. Следст. дело Н-18765 в отношении Семёнова Г. М. Родзаевского К. В. и др. Т. 17, л.д. 155—166, 169—171.
8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  *К. В. Родзаевский. Завещание Русского фашиста* М. ФЭРИ-В, 2001
9. ↑  Стефан, 1992, с. 201
10. ↑  Стефан, 1992, с. 229-230
11. ↑  Центр. архив ФСБ РФ. Следст. дело Н-18765 в отношении Семёнова Г. М. Родзаевского К. В. и др. Т. 3, л.д. 547.
12. ↑  Стефан, 1992, с. 368—370
13. ↑  Фото партийного значка Архівавана 19 верасня 2014.
14. ↑  John J. Stephan. The Russian Fascists: Tragedy and Farce in Exile, 1925—1945
15. ↑  «Марш Лейб-гвардии Преображенского полка» в исполнении Оркестра штаба Ленинградского военного округа
16. ↑  *Чернов Т. Н.* В те дни на Востоке. // Журнал «Байкал», № 3-6, 1981 г.

Літаратура
----------

* *Аблова Н. Е.* КВЖД и российская эмиграция в Китае. — М.: Русская панорама, 2004. — 432 с. — ISBN 5-93165-119-5.
* Азбука фашизма / Сост. Г. В. Тараданов, при участ. В. В. Кибардина, под ред. и с доп. К. В. Родзаевского. — Харбин: Наш путь, 1935. — 110 с. Архівавана 4 сакавіка 2014.
* *Бобренев В. А. Рязанцев В. Б.* Палачи и жертвы. — М.: Воениздат, 1993. — 379 с.
* *Горячкин Ф.Т.* Первый русский фашист Петр Аркадьевич Столыпин. — Харбин: Меркурий, 1928. — 104 с.
* Звезда и свастика: большевизм и русский фашизм / Общ. ред. сост. и послесл. С. Кулешова. — М.: Терра, 1994. — 320 с. — ISBN 5-85255-589-4.
* История России. XX век: 1894-1939 / Под. ред. А.Б. Зубова. — М.: Астрель: АСТ, 2011. — С. 990. — 1023 с. — ISBN 979-5-17-059362-0 (АСТ), ISBN 979-5-271-23890-1 (Астрель).
* *Марковчин В. В.* Три атамана. — М.: Звонница-МГ, 2003. — 336 с. — ISBN 5-88093-074-2.
* Неотвратимое возмездие / Под ред. С. С. Максимова и М. Е. Карышева. — М.: Воениздат, 1979. — 294 с.
* *Родзаевский К. В.* *Завещание русского фашиста*. — М.: ФЭРИ-В, 2001. — 512 с. — ISBN 5-94138-010-0.
* *Окороков А. В.* Фашизм и русская эмиграция (1920—1945 гг.). — М.: Руссаки, 2002. — 593 с. — ISBN 5-93347063-5.
* *Сидорчик А.* Свастика над Харбином. Как борцы с большевизмом стали русскими фашистами // *Аргументы и факты*. — 26.05.2016.
* *Стефан Д.* Русские фашисты: Трагедия и фарс в эмиграции, 1925—1945. — М.: Слово, 1992. — 441 с. — ISBN 5-85050-314-5.
* *Усов В. Н.* Последний император Китая Пу И (1906—1967). — М.: Олма-пресс, 2003. — 415 с. — ISBN 5-224-04249-6.
* *Фёдоров И.* «Бог, нация, труд» // *Аргументы и факты*. — 20.06.2012. — В. 25 (698).
* *Швыдкой М.* Что страшнее? // *Российская газета*. — 29.05.2013. — № 113 (6089).
* *E. Oberlander.* The All-Russian Fascist Party // *Journal of Contemporary History*. — 1966. — Vol. 1. — P. 158—173.
* *John J. Stephan.* The Russian Fascists: Tragedy and Farce in Exile, 1925—1945. — New York: Harper & Row, 1978. — 450 p. — ISBN 0-06-014099-2.

Спасылкі
--------

* E. Oberlander, 'The All-Russian Fascist Party', *Journal of Contemporary History*, Vol. 1, No. 1. (1966), pp. 158—173
* «Бог, нация, труд» Архівавана 13 студзеня 2013.
* Дальневосточный исход. Фильм 2-ой. Русский Харбин. Ч. 2 (12:00)
* Путь. Дорога, которую мы потеряли. Документальный фильм (28:55)

| ⛭Рускі фашызм у 1930—1940 гады |
| --- |
| Арганізацыі | 
Расійская фашысцкая партыя •
Расійскі жаночы фашысцкі рух •
Саюз фашысцкай моладзі •
Саюз юных фашыстак — Авангард •
Саюз юных фашыстаў — Авангард •
Саюз Фашысцкіх Малютак •
Усерасійская фашысцкая арганізацыя 
 |  |
| Асобы | 
Леў Ахоцін •
Анастасій Вансяцкі •
Міхаіл Маткоўскі •
Арсеній Нясмелаў •
Канстанцін Радзаеўскі •
Барыс Тэдлі •
Канстанцін Сцяклоў 
 |
| Друкаваныя выданні | 
газета «Крошка» •
газета «Наш Путь» •
газета «Нация» •
часопіс «Нация» •
газета «Русский авангард» •
газета «Фашист»
 |
| Працы | 
Тэстамент рускага фашыста |
| Спісы | 
Спіс падсудных працэсу над «сямёнаўцамі»

 |