recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Падарожжа на Месяц»** (фр.: Le Voyage dans la Lune) — першы навукова-фантастычны фільм у гісторыі кінематографа. Кароткаметражная фарсавая камедыя, якая парадыруе сюжэты раманаў Жуля Верна «З гарматы на Месяц» і Герберта Уэлса «Першыя людзі на Месяцы». Пастаўлена рэжысёрам Жоржам Мельесам па ўласным сцэнарыі, на створаных ім дэкарацыях, на яго прыватнай студыі і сіламі яго акцёрскай трупы.

Сюжэт
-----

Вучоны робіць у Акадэміі даклад аб магчымасці палёту на Месяц. Пасля бурных дыскусій вырашана адправіць на Месяц экспедыцыю, для якой будуецца касмічны карабель у выглядзе снарада, які запускаецца ў космас стрэлам з велізарнай гарматы. Снарад падае на Месяц. Акадэмікі выходзяць на паверхню Месяца, мілуюцца на Зямлю і кладуцца спаць. Раніцай яны ідуць даследаваць знойдзеную пячору, дзе сустракаюць селенітаў-скакуноў (у фільме іх гралі прафесійныя акрабаты). Расправіўшыся з селенітамі пры дапамозе парасонаў, навукоўцы вырашаюць вярнуцца на Зямлю, садзяцца ў снарад, пасля чаго апошні акадэмік спіхвае снарад з края Месяца і сам заскоквае следам. Снарад падае ў акіян і шчасна даплывае да гавані. Падарожнікаў з пашанай сустракаюць суайчыннікі.

Зноскі
------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990. Праверана 29 красавіка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>

Спасылкі
--------

* **Падарожжа на Месяц (Uni Music), 00:12:43, 1902 на YouTube**
* Бясплатна запампаваць гэты фільм з інтэрнэт-архіва
* Падарожжа на Месяц на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 165236688 · GND: 7676786-3 · LCCN: n2010042645 · NLA: 35899617 · SUDOC: 15676556X · VIAF: 183034850 |

 |
**Сабор Святых Міхаіла і Гудулы** (фр.: Cathédrale Saints-Michel-et-Gudule de Bruxelles, нідэрл.: Kathedraal van Sint-Michiel en Sint-Goedele, лац.: Cathedralis Sancti Michaelis et Gudulae Bruxellis) — сабор у Бруселі, у Бельгіі. Адзін з найяскравых прадстаўнікоў гатычнай архітэктуры.

Гісторыя
--------

Эскіз сабора Леона ван Дываета, 1943 
Ламберт II (нідэрл.: Lambert II van Leuven), граф Лёвена, у 1047 годзе перавёз мошчы святой Гудулы ў царкву Святога Міхаіла і заснаваў капітул пры ёй. Пасля гэтага замацавалася назва «царква Святых Міхаіла і Гудулы», якая пасля развілася ў «Сабор Святых Міхаіла і Гудулы». Святыя гэтага сабора таксама з’яўляюцца святымі заступнікамі сталіцы Бельгіі. У 1200 годзе Генрых I Брабанцкі арганізаваў рэстаўрацыю храма, а ў 1226 годзе Генрых II Брабанцкі вырашыў змяніць стыль пабудовы на гатычны, працы па будаўніцтве хораў працягваліся з 1226 па 1276 гады. Да 1450 года будаўніцтва фасада галоўным чынам было завершана, а да 1485 года скончана і ўнутранае аздабленне.

У 1983—1999 гадах праводзіліся рэстаўрацыйныя працы. У 1995 годзе сабор наведаў Ян Павел II. У 1999 годзе ў саборы адбыўся шлюб герцага Брабанцкага Філіпа і герцагіні Брабанцкай Мацільды, а ў 2003 годзе -прынца Ларана Бельгійскага і прынцэсы Клер Коамбс.

Дэталі экстэр'ера

Архітэктура
-----------

Даўжыня сабора складае 114 метраў. Экстэр'ер будынка ўяўляе сабой сіметрычную гатычную кампазіцыю з дзвюма вежамі. Унутры кожнай вежы ёсць доўгія лесвіцы, якія выходзяць на тэрасу вышынёй 64 метра.

Галоўны фасад сабора мае чатыры ўваходы з трыма спічастымі парталамі і скульптурамі святых над імі. Ён быў пабудаваны архітэктарам Янам ван Рэйсбрукам, аўтарам брусельскай ратушы. Дзверы ўпрыгожаны каванымі рэльефамі. Над цэнтральным уваходам змешчаны велізарны вітраж.

Інтэр’ер
--------

Інтэр'ер сабора
Вітраж Жана-Баптыста Капраньера
У саборы знаходзяцца каштоўныя вітражы, створаныя ў XVI стагоддзі Янам Хакам, XVIII і XIX стагоддзі Жанам-Баптыстам Капраньерам. Неф сабора ўпрыгожаны калонамі з ажурнымі капітэлямі і статуямі святых, лавы ў ім маюць цёмнакарычневы адценне, якое кантрастуе са светлай залай. У саборы маецца арган. У саборы таксама знаходзіцца маўзалей бельгійскага нацыянальнага героя Фрэдэрыка дэ Меродэ (фр.: Frédéric de Mérode).

Літаратура
----------

* Histoire du règne de Charles-Quint en Belgique, Volume 5, Par Alexandre Henne
* Raymond van Schoubroeck, Hans-Günther Schneider: *Kathedrale St. Michael und St. Gudula, Brüssel.* Kunstführer Nr. 2463, Verlag Schnell & Steiner, Regensburg 2003, ISBN 3-7954-6342-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Брусельскі сабор**
* Афіцыйны сайт сабора Святых Міхаіла і Гудулы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n2015011599 · VIAF: 256880969, 143227583 |
**Арэхаўскі канал** — меліярацыйны канал у Беларусі, у Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці. Левы прыток Дняпроўска-Бугскага канала. Пабудаваны ў 1905—1910 гг. рэканструяваны ў 1973 г. Даўжыня 34 км. Пачынаецца з возера Арэхавец на тэрыторыі Валынскай вобласці (Украіна), вусце на паўночным захадзе ад в. Выгада (Кобрынскі раён). Прытокі: каналы Лелікаўскі, Церабовіцкі, Дзівінскі (злева), Павіцценскі і Травінскі (справа).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн. 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8
* Беларусь. Брестская обласць. Кобринский район: карта. Кобрин: План / Ред В. А. Змачинская. — Мн.: Белкартография, 2013. — 3 000 экз. (руск.)
**Арачная брама** (італ.: Porta all'Arco) — этруская брама III-II стст. да н.э. у Вальтэры

Архітэктура
-----------

Арачная брама мае пралёт шырынёй 4 м. Як і сцены горада  (італ.) (бел. і арка складзена з туфу, прафіляваныя імпосты вычасаны з траверціну. Скульптурныя галовы (пратомы) вычасаны непасрэдна на блоках самой аркі і адзначаюць яе замок і пяты.

Літаратура
----------

* Кауфман С. А. Николаев И. С. Цирес А. Г.Блаватский В. Д. Всеобщая история архитектуры, том. II, книга 2. М.: Издательство академии архитектуры СССР, 1948.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Арачная брама (Вальтэра)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чадовіч.

**Станіслаў Уладзіміравіч Чадовіч** (нар. 24 жніўня 1992, Магілёў, Магілёўская вобласць, Беларусь) — беларускі цяжкаатлет. Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа. Сярэбраны прызёр чэмпіянату Еўропы 2014 года, чэмпіён Еўропы сярод моладзі 2014 года.

Біяграфія
---------

Сярэбраны прызёр Чэмпіянату Еўропы сярод юнакоў 2009 года ў Эйлаце ў вагавай катэгорыі да 50 кг, паказаўшы ў суме вынік 235 кг — 107 кг у рыўку і 128 кг у штуршку.

Чэмпіён Еўропы сярод юніёраў 2010 года ў Лімасоле ў вагавай катэгорыі да 56 кг, паказаўшы ў суме вынік 257 кг — 117 кг у рыўку і 140 кг у штуршку.

На Чэмпіянаце Еўропы 2011 года ў Казані ў вагавай катэгорыі да 56 кг заняў 5-месца з сумарным вынікам 254 кг — 118 кг у рыўку і 134 кг у штуршку. У тым жа годзе стаў сярэбраным прызёрам Чэмпіянату Еўропы сярод юніёраў у Бухарэсце ў вагавай катэгорыі да 56 кг, паказаўшы ў суме вынік 254 кг — 117 кг у рыўку і 137 кг у штуршку.

На Чэмпіянаце Еўропы сярод юніёраў 2012 года ў вагавай катэгорыі да 62 кг заняў 4-месца з сумарным вынікам 275 кг — 127 кг у рыўку (другое месца) і 148 кг у штуршку. У тым жа годзе стаў чэмпіёнам Беларусі ў вагавай катэгорыі да 62 кг з сумарным вынікам 289 кг — 133 кг у рыўку (першае месца) і 156 кг у штуршку (першае месца).

Сярэбраны прызёр Чэмпіянату Еўропы сярод моладзі 2013 года ў вагавай катэгорыі да 62 кг, паказаўшы ў суме вынік 281 кг — 131 кг у рыўку (першае месца) і 150 кг у штуршку (другое месца).

Сярэбраны прызёр Чэмпіянату Еўропы 2014 года ў Тэль-Авіве ў вагавай катэгорыі да 62 кг, паказаўшы ў суме вынік 293 кг — 135 кг у рыўку (трэцяе месца) і 158 кг у штуршку (трэцяе месца). У тым жа годзе на Чэмпіянаце свету ў вагавай катэгорыі да 62 кг заняў 6-е месца з сумарным вынікам 296 кг — 137 кг у рыўку (пятае месца) і 159 кг у штуршку (сёмае месца). Чэмпіён Еўропы сярод моладзі 2014 года ў вагавай катэгорыі да 62 кг з сумарным вынікам 290 кг — 132 кг у рыўку (першае месца) і 158 кг у штуршку (першае месца).

На Чэмпіянаце свету 2015 года ў вагавай катэгорыі да 62 кг заняў толькі 8-е месца, паказаўшы ў суме вынік 322 кг — 142 кг у рыўку і 180 кг у штуршку.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Станислав Чадович (тяжелая атлетика)
* Профіль IWF Архівавана 16 жніўня 2012.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Акуліч.

**Станіслаў Феліксавіч Акуліч** (10 красавіка 1934, в. Юзафова, Смалявіцкі раён) — беларускі рабочы-электрамантажнік, Герой Сацыялістычнай Працы (1981). Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1971—1975), член ЦК КПБ (з 1981).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1934 годзе ў в. Юзафова (Смалявіцкі раён).

Працоўную дзейнасць пачаў у 1951 годзе як вучань электрамантажніка. У 1951—1953 электраманцёр Мінскага вытворча-мантажнага ўпраўлення. З 1953 па 1956 гады служыў у Савецкай Арміі. У 1956—1966 — электраманцёр трэста «Белэнергамантаж». У 1966—1976 — брыгадзір электраманцёраў Домабудаўнічага камбіната № 1. З 1976 года — брыгадзір электрамантажнікаў спецыялізаванага ўпраўлення № 206 (СУ-206) Мінскага вытворчага аб’яднання індустрыяльнага домабудавання. Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена за вытворчыя поспехі ў выкананні заданняў 10-й пяцігодкі (1976—1980) — брыгада з дзевяці чалавек пад яго кіраўніцтвам змантавала электраправодку ў 8150 кватэрах і 7 буйных магазінах. Дэлегат XXVI з’езда КПСС. Затым кіраваў брыгадай, працаваў электрамантажнікам СУ-206 ААТ «МАПІД».

З 2004 года на пенсіі. Жыве ў Мінску. Ганаровы жыхар Фрунзенскага раёна Мінска (з 2008).

Зноскі
------

1. ↑  т. 5. Биографический справочник. — Мн: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — 29 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Квадратная мышца паясніцы** (лац.: Musculus quadratus lumborum) парная, плоская, чатырохвугольная; пачынаецца з задняй часткі падуздышнага грэбня, падуздышна-паяснічнай звязкі і на папярочных адростках I-IV паяснічных пазванкоў. Прымацоўваецца да медыяльнага краю XII рабра і да папярочных адросткаў I-IV паяснічных пазванкоў.

Функцыя
-------

Пры двухбаковым скарачэнні спрыяе ўтрыманню тулава ў вертыкальным становішчы. Пры аднабаковым скарачэнні разам з цягліцай, якае выпрамляе тулава, і цягліцамі бакавой сценкі жывата нахіляе пазваночнік у свой бок, цягне ўніз XII рабро.

Інервацыя
---------

Цягліцавыя галіны паяснічнага спляцення (Th12, L1-L5)

Кровазабеспячэнне
-----------------

Падраберная, паяснічныя, падуздышна-паяснічная артэрыі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* М. Р. Сапин, Билич Г. Л.  (руск.) (бел. Анатомия человека: учебник в 3 т. — М.: ГЭОТАР-Медия, 2007. — Т. 1. — 608 с. ISBN 978-5-9704-0600-7 (т. 1)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2781359432 |
**Араўка́рыя** (*Araucaria*) — род голанасенных раслін сямейства араўкарыевых.

Апісанне
--------

Хвойныя, пераважна двухдомныя дрэвы, звычайна з плоскай ларасоналадобнай кронай, вышынёй да 60—75 м і дыяметрам ствала да 2,5 м. Галінкі кальчакаватыя, гарызантальна распасцёртыя. Кара тоўстая, баразнаватая, смалістая. Лісце размешчана спіральна, плоскае, скурыстае, ад ланцэта- да шырокаяйцападобнага, часам іголкападобнае, даўжынёй 4—10 см. Мікрастробілы («мужчынскія шышкі») цыліндрычныя, буйныя — даўжынёй да 20—25 см і дыяметрам да 4—5 см. Жаночыя шышкі авальныя, дыяметр 7—35 см. Насенне арэхападобнае, з крыльчатай лускавінкай.

Пашырэнне
---------

Каля 18 відаў. Пашыраны ў Паўднёвай Амерыцы, Аўстраліі, на астравах Ціхага акіяна. Найбольш вядомыя араўкарыя высокая, чылійская і бразіпьская (у т.л. культывуюцца як дэкаратыўныя на Чарнаморскім узбярэжжы Каўказа і Крыма). На Беларусі араўкарыю высокую вырошчваюць у пакоях і аранжарэях.

Выкарыстанне
------------

Драўніна выкарыстоўваецца ў будаўніцтве, на выраб мэблі, музычных інструментаў, паперы і інш. смала — як лекавы сродак. Насенне ў некаторых відаў ядомае.

Літаратура
----------

* Араўкарыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
Не блытаць з квазарам — асабліва магутным і далёкім актыўным ядром галактыкі.

Арбіты Квавара і Плутона — від з экліптыкі
Арбіты Квавара (сіняя) і Плутона (чырвоная) — від у плане
**Квавар** (🝾, англ.: Quaoar) — аб’ект поясу Койпера Сонечнай сістэмы.

Назва паходзіць ад імя стваральнай сілы племя Тонгва з басейну Лос-Анжэлес.

Дыяметр: верагодна ~1250 км (каля ½ плутонавых). Маса: —. Перыяд вярчэння: —. Арбітальны перыяд: ~288 г. Адлегласць ад Сонца: ~42 а.а, экс.арбіты: —, нахіл арбіты: —. Альбеда: 12 %. Нахіл восі вярчэння: ~7.9°.

Відавочна, аб’ект збольшага акруглы, і складаецца пераважна са скальных парод і лёду.

Квавар і яго спадарожнік Вейват
Аб’ект быў заўважаны на фатаграфіях М. Браунам, Ч. Трухільё з Лабараторыі рэактыўнага руху 4.6.2002, пра адкрыццё паведамлена ў кастрычніку 2002. Цікава, што Ч. Коваль у пошуках дзесятай планеты сфатаграфаваў Квавар яшчэ ў пач. 1980-х, але не адрозніў яго ад зорак. Аднак, яго здымкі былі выкарыстаны адкрывальнікамі, і арбіта Квавара вядомая лепей за арбіты іншых АПК.

Адметнасці
----------

Найбольшы вядомы (да 2004) аб’ект поясу Койпера.

Зноскі
------

1. ↑  Неафіцыйная назва.
2. ↑  Пакуль не класіфікаваны.
3. 1 2 3  Huge Mini-World Found in Outer Solar System // SPACE.COM
4. ↑  Scientists Find Another Huge Mini-World in Outer Solar System // SPACE.COM
5. ↑  Discovery: Largest Solar System Object Since Pluto // SPACE.COM
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шчарбачэня.

**Станіслаў Рыгоравіч Шчарбачэ́ня** (5 сакавіка 1985, Бабруйск, Магілёўская вобласць, БССР, СССР)  — беларускі вясляр. Майстар спорту міжнароднага класа па акадэмічным веславанні. Чэмпіён свету сярод моладзі 2005, 2006, 2007 гадоў, чэмпіён свету 2012 года.

Біяграфія
---------

Сярэбраны прызёр Чэмпіянату свету сярод юніёраў 2001 года ў расхіннай чацвёрцы. На Чэмпіянаце свету сярод юніёраў 2002 года ў расхіннай двойцы з Віталём Белым і 2003 года ў парнай чацвёрцы заняў чацвёртае месца.

Прымаў удзел ў летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года ў Афінах, дзе ў парнай чацвёрцы заняў шостае месца.

Чэмпіён свету сярод моладзі 2005 года ў парнай чацвёрцы. На Чэмпіянаце свету ў тым жа годзе ў парнай чацвёрцы заняў толькі 12-е месца.

Чэмпіён свету сярод моладзі 2006 года ў парнай двойцы з Дзянісам Мігалем. На Чэмпіянаце свету ў тым жа годзе ў парнай чацвёрцы заняў толькі 11-е месца.

Бронзавы прызёр Чэмпіянату Еўропы 2007 года ў парнай чацвёрцы. У тым жа годзе на Чэмпіянаце свету ў парнай двойцы з Дзянісам Мігалем заняў 5-е месца. Чэмпіён свету сярод моладзі 2007 года ў парнай двойцы з Дзянісам Мігалем.

На Чэмпіянаце Еўропы 2008 года ў парнай двойцы з Дзянісам Мігалем заняў 9-е месца. Прымаў удзел ў летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года ў Пекіне, дзе ў парнай двойцы з Дзянісам Мігалем заняў 7-е месца.

Сярэбраны прызёр Чэмпіянату Еўропы 2009 года ў парнай чацвёрцы. На Чэмпіянаце свету ў тым жа годзе ў парнай двойцы з Дзянісам Мігалем заняў толькі 14-е месца. На Чэмпіянаце Еўропы 2010 года ў парнай двойцы з Дзянісам Мігалем заняў 12-е месца.

Сярэбраны прызёр Чэмпіянату Еўропы 2011 года ў расхіннай чацвёрцы. У тым жа годзе на Чэмпіянаце свету ў расхіннай чацвёрцы заняў 9-е месца.

На Чэмпіянаце Еўропы 2012 года ў расхіннай чацвёрцы заняў 5-е месца. У тым жа годзе стаў чэмпіёнам свету ў двойцы з рулявым з Аляксандрам Казубоўскім і Пятром Пятрынічам. Прымаў удзел ў летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года ў Лондане, дзе ў расхіннай чацвёрцы заняў 7-е месца.

На Чэмпіянаце свету 2013 года ў расхіннай чацвёрцы заняў 7-е месца. На Чэмпіянаце Еўропы ў тым жа годзе ў васьмёрцы з рулявым заняў 5-е месца.

На Чэмпіянаце Еўропы 2014 года ў адзіночцы заняў 4-е месца. У тым жа годзе на Чэмпіянаце свету ў адзіночцы заняў 7-е месца.

На Чэмпіянатах Еўропы і свету 2015 года ў адзіночцы заняў 7-ыя месцы.

На Чэмпіянаце Еўропы 2016 года ў адзіночцы заняў 5-е месца.

Зноскі
------

1. ↑  Stanislau Shcharbachenia Праверана 8 сакавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21008628'></a>
2. ↑  Stanislav Shcherbachenya Праверана 31 студзеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18002875'></a>

Спасылкі
--------

* *Станіслаў Рыгоравіч Шчарбачэня — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*
* Станіслаў Рыгоравіч Шчарбачэня — профіль на сайце FISA (англ.)
* Станіслаў Шчарбачэня (акадэмічнае веславанне)
Статуя квадрыгі на Брандэнбургскіх варотах
Квадрыга Святога Марка
**Квадрыга** — антычная двухколавая калясніца з чатырма запрэжанымі канямі. Часта выкарыстоўвалася ў Старажытным Рыме ў гонках ці ў трыўмфальных шэсцях. Захавалася нямала выяў, барэльефаў і статуй з квадрыгамі.

Гісторыя
--------

Гонкі на лёгкіх квадрыгах праводзіліся ў Старажытнай Грэцыі на Алімпійскіх і Немейскіх гульнях. Апісанні гэтых спаборніцтваў змяшчаюцца ў Гамера, Вергілія і іншых антычных аўтараў.

Масіўнымі квадрыгамі карысталіся імператары і палкаводцы-пераможцы ў старажытнарымскіх цырках падчас трыумфаў, а таксама для рэлігійных і ваенных шэсцяў.

Выявы квадрыг захаваліся на мностве помнікаў старажытнасці, асабліва на барэльефах і манетах. Бронзавыя коні Святога Марка знайшлі сабе нямала перайманняў у новы час, напрыклад, у трыумфальных арках. Дагэтуль квадрыга застаецца папулярным скульптурным матывам.

Вядомыя квадрыгі
----------------

* Квадрыга на Брандэнбургскіх варотах у Берліне
* Квадрыга Апалона на будынку Вялікага тэатра ў Маскве
* Дэльфійскі вознік
* Квадрыга Святога Марка

Літаратура
----------

* Ulrike Krenzlin, Johann Gottfried Schadow: *Die Quadriga: Vom preußischen Symbol zum Denkmal der Nation*, Frankfurt am Main 1991.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Квадрыга
Станцыя «Мір» над Зямлёю.
**Арбіта́льная ста́нцыя** — касмічны апарат, які працяглы час функцыянуе на арбіце штучнага спадарожніка Зямлі або іншай планеты ці яе спадарожніка. Можа дзейнічаць у пілатуемым (з экіпажам касманаўтаў) і аўтаматычным рэжымах.

Першая ў свеце эксперыментальная арбітальная станцыя была створана 16 студзеня 1969 года на арбіце стыкоўкай караблёў «Саюз-4» і «Саюз-5»; доўгачасовая савецкая арбітальная станцыя «Салют» выведзена на арбіту 19 красавіка 1971 года; у ЗША арбітальная станцыя «Скайлэб» была запушчана 14 мая 1973 года; з 20 лютага 1986 па 23 сакавіка 2001 года дзейнічала арбітальная станцыя «Мір».

Арбітальная станцыя дастаўляецца на арбіту 2 спосабамі:

* цалкам збіраецца на Зямлі і выводзіцца на арбіту ракетай-носьбітам (маса і габарыты арбітальнай станцыі абмежаваны энергетычнымі магчымасцямі ракеты);
* зборка ажыццяўляецца на арбіце з элементаў, якія дастаўляюцца ракетамі-носьбітамі ці транспартнымі караблямі, што дае магчымасць ствараць арбітальныя станцыі неабходнай масы, аб'ёму і канфігурацыі, у працэсе эксплуатацыі мяняць яе прызначэнне і спецыялізацыю. Найбольш важная праблема пры стварэнні арбітальнай станцыі — стыкоўка на арбіце.

Канструкцыі арбітальных станцый прадугледжваюць вырашэнне праблем пераадольвання працяглага ўздзеяння бязважкасці на арганізм чалавека, аховы ад радыяцыі і мікраметэарытаў, забеспячэння надзейнасці і дастатковага рэсурсу працы бартавых сістэм і інш.

Арбітальныя станцыі выкарыстоўваюцца для даследавання каляземнай (каляпланетнай) касмічнай прасторы і планеты Зямлі з арбіты штучнага спадарожніка; правядзення метэаралагічных і астранамічных назіранняў, медыка-біялагічных і тэхнічных эксперыментаў, ваеннай разведкі і іншага, могуць служыць базай для зборкі і запуску цяжкіх міжпланетных касмічных караблёў.

Літаратура
----------

* Арбітальная станцыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — С. 458. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Арбітальная станцыя

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb · Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX527311 · BNF: 11977600n · GND: 4048597-3 · LCCN: sh85125961 · NDL: 01072370 · NKC: ph135519 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гермафрадыт.
**Гермафрадытызм**, двухполавасць, бісексуалізм — наяўнасць прыкмет мужчынскага і жаночага полу ў аднаго арганізма. Бывае натуральны і анамальны.

Натуральны гермафрадытызм
-------------------------

Натуральны гермафрадытызм уласцівы вышэйшым і ніжэйшым раслінам (аднадомнасць, гоматалізм) і беспазваночным жывёлам (чэрві, малюскі, ракападобныя і інш.). Пры гэтым у арганізме адначасова ўтвараюцца яйцы і сперматазоіды. Здольнасцю да апладнення валодаюць абодва віды палавых клетак або адзін з іх.

Анамальны гермафрадытызм
------------------------

Анамальны гермафрадытызм — прыроджаная, у большасці выпадкаў генетычна абумоўленая паталогія, што ўзнікае пры парушэнні развіцця палавых залоз і іх гарманальнай дзейнасці. Назіраецца ў чалавека і жывёл. Можа быць сапраўдны (наяўнасць палавых залоз абодвух полаў) і несапраўдны (псеўдагермафрадытызм), калі палавыя залозы сфарміраваны правільна, па мужчынскім або жаночым тыпе, але вонкавыя палавыя органы маюць прыкметы двухполавасці.

У чалавека сапраўдны гермафрадытызм трапляецца рэдка; характэрна наяўнасць яечніка і яечак або змешанай залозы, часцей мужчынскі набор палавых храмасом (46 XV). Другасныя палавыя прыкметы, як правіла, маюць элементы абодвух полаў. Гермафрадытызм несапраўдны бывае вонкавы і ўнутраны. Пры вонкавым мужчынскім гермафрадытызме ёсць мужчынскія палавыя залозы, а вонкавыя палавыя органы падобныя да жаночых; пры ўнутраным — побач з яечнікамі, недаразвітай прадстацельнай залозай і семявымі пузыркамі могуць быць матка і матачныя трубы. Зрэдку трапляюцца выпадкі жаночага несапраўднага гермафрадытызму, калі сфарміраваны яечнікі, а вонкавыя палавыя органы і другасныя палавыя прыкметы развіваюцца па мужчынскім тыпе. Лячэнне гермафрадытызму: аператыўная змена полу. Дзетанараджэнне немагчыма.

Літаратура
----------

* Саўчанка М. Гермафрадытызм // БелЭн у 18 т. Т. 5. - Мн. 1997.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX529165 · BNF: 11953395z · GND: 4117739-3 · NKC: ph137959 |
Папірус з Евангеллем паводле Марыі
**«Евангелле паводле Марыі»** — апакрыфічны тэкст, напісаны ў II стагоддзі на копцкай мове, знойдзены ў Каіры ў 1850 годзе доктарам Карлам Райнхартам  (англ.) (бел. але ўпершыню апублікаваны толькі ў 1955 годзе.

Гэты тэкст з'яўляецца ў Берлінскім кодэксе (рукапісная кніга Ахміма). Рукапіс змяшчае ўрыўкі трох тэкстаў: уласна «Евангелле паводле Марыі» (Магдаліны), «Апокрыф Іаана» і сафію Ісуса Хрыста («Пістыс Сафія»). У манускрыпце Евангелля паводле Марыі, адзіная версія якога была знойдзена менавіта ў рукапісе Ахміма, адсутнічаюць старонкі з першай па шостую і з 11-й па 14-ю.

Спасылкі
--------

* «Евангелле паводле Марыі»
* «Евангелле паводле Марыі» на biblicalstudies.ru (з падрабязным уступным артыкулам) Архівавана 17 красавіка 2015.

| ⛭Марыя Магдаліна |
| --- |
| Асноўныя падзеі | Памазанне Ісуса мірай • Уваскрашэнне Лазара • Распяцце Ісуса Хрыста • Пахаванне Хрыста • Жонкі-міраносіцы • Не кранай Мяне |  |
| Сумежныя персанажы | Марфа і Марыя • Лазар з Віфаніі • Марыя Егіпецкая |
| Іншае | Евангелле паводле Марыі • Святы Грааль |
| У масавай культуры | «Код да Вінчы» • «Апошняя спакуса Хрыста» • «Ісус Хрыстос — суперзорка» |
**Герой Савецкага Саюза Ф. А. Смалячкоў**  — бронзавая скульптура беларускага скульптара Заіра Азгура (1908—1995), створаная ў 1943 годзе. З'яўляецца часткай збору Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі ў Мінску. Памер скульптуры — 97×60×33 см.

У часы Вялікай Айчыннай вайны скулыпурны партрэт стаў практычна адзіным жанрам, у якім працавалі тагачасныя беларускія майстры. У гэты час 3аір Азгур стварае вялікую колькасць работ, у якіх прадстаюць розныя людзі — Героі Савецкага Саюза, баявыя генералы і афіцэры, простыя салдаты, партызаны.

Пластычныя рашэнні, якія ён выбірае, не заўсёды маюць накіраванасць да ўвасаблення гераічнага ў вобразах, але гэта зусім не ўплывае на іх мастацкія вартасці, глыбіню характарыстык, часам звяртаючыся да кантрастнага супастаўлення знешне празаічна трактаванага вобраза, паказанага антуражу і значнасці ўнутранага свету мадэлі. Вялікая колькасць выкананых скульптарам у гады вайны работ не магла не адбіцца на іх мастацкім узроўні, прыводзіла ў шэрагу выпадкаў да павярхоўнай апісальнасці, некаторай жанравасці.

У 1943 годзе Заір Азгур стварыў партрэт Героя Савецкага Саюза, беларускага снайпера Фядосія Смалячкова, які за час вайны знішчыў 125 ворагаў, на якіх затраціў 126 патронаў. Для барацьбы з ім і яго вучнямі нацысты стварылі спецыяльныя падрадзяленні. У студзені 1942 года ён загінуў у баі.

Скульптура была зроблена паводле фотаздымка, партрэт атрымаўся поўны жыццёвай выразнасці. Твар юнака, ягоная цёплая ўсмешка ёсць люстрам душы беларуса. Паводле меркавання мастацтвазнаўца Валерыя Буйвала, пластычны партрэт Фядосія Смалячкова з'яўляецца найвышэйшым дасягненнем і сапраўдным творчым поспехам у супярэчлівай і кан'юнктурнай творчасці скульптара Заіра Азгура.

Скульптура стала адным з першых твораў, якія ў 1940-я гады паступілі у збор сучаснага беларускага мастацтва Дзяржаўнай мастацкай галерэі БССР.

Зноскі
------

1. ↑  *Дробаў Л. Н.* Сучасны беларускі партрэт: жывапіс, скульптура, графіка. — Мн.: «Беларусь», 1982. — 196 с.
2. 1 2  Мастацкая культура Беларусі Архівавана 14 мая 2018.
3. 1 2  Абарона Табрука. (Подзьвіг дзядоў. 1939—1945)
4. ↑  Национальный художественный музей Республики Беларусь Архівавана 22 лістапада 2016.
**Ге́рніцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Старыя Гернікі.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Шчучынскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 25 лютага 1961 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Касцянеўскага (7 населеных пунктаў: вёскі Вялікае Сяло, Карабкі, Моцеўцы, Навумаўцы, Новыя Гернікі, Пільчукі і Старыя Гернікі) і Лядскага (12 населеных пунктаў: вёскі Амбілеўцы, Калечыцы, Краснае, Ляшчанка, Сагайдакі, Салагубаўцы, Старадворцы, хутары Дубняк, Куверкі, Растоўшчына, Трынаколь і Тэльмоўшчына) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 19 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 25 лютага 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1961, № 18 (938).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Евангельска-лютэранская царква ў Рэспубліцы Беларусь** (ЕЛЦРБ) — лютэранская грамада ў Беларусі, што з'явілася ў выніку адгалінавання ад Евангельска-лютэранскай царквы ў Расіі, Украіне, Казахстане і Сярэдняй Азіі ў 2000 годзе.

Гісторыя
--------

Першая евангельская царква ў Беларусі была заснавана ў Брэсце ў 1553. Пад канец XVI стагоддзя ў Вялікім Княстве існавала каля 10 лютэранскіх парафій. Пасля Другой сусветнай вайны ўсе лютэранскія прыходы былі ліквідаваны.

Першая лютэранская грамада ў Рэспубліцы Беларусь пасля падзення савецкай улады атрымала рэгістрацыю ў 1993 годзе. Да 1998 самаарганізацыя лютэранскіх суполак у розных мясцовасцях адбывалася практычна ізалявана. Некаторыя далучыліся да ELKRAS, астатнія дзейнічалі цалкам незалежна. Улетку 1999 ELKRAS прызначыла пастара Леаніда Цвікі (Віцебск) епіскапскім візітатарам у Беларусі.

Лютэранская кірха ў Гродна
2 снежня 2000 года ў Віцебску адбыўся ўстаноўчы Сінод Беларускай евангельска-лютэранскай царквы. 11 сакавіка 2001 Цвікі быў рукапакладзены епіскапам. ELKRAS выступіла з асуджэннем стварэння ЕЛЦРБ, з-за чаго дзве (з 13) лютэранскіх грамадаў не ўвайшлі ў склад ЕЛЦРБ, застаўшыся ў ELKRAS. У 2002 годзе канфлікт між Кансісторыяй і епіскапам скончыўся адхіленнем апошняга ад служэння ў царкве. Царква перайшла на кансістарыяльнае кіраванне, і быў абраны в. а. епіскапа. 27 верасня 2003 года чатыры грамады «нямецкай традыцыі» абвясцілі пра непадпарадкаванне Кансісторыі і стварылі «Каардынацыйны савет ЕЛЦРБ для абароны законных правоў і інтарэсаў уцісканых суполак і святароў ЕЛЦРБ» (яшчэ адна грамада, полацкая, таксама выйшла з ЕЛЦРБ, аднак удзелу ў Каардынацыйнай савеце не брала). 9 кастрычніка 2004 года ў Лідзе гэтыя суполкі зладзілі Устаноўчы Сінод і стварылі Самастойную евангеліцка-лютэранскую царкву. На 2013 у складзе СЕЛЦ РБ знаходзілася адзінаццаць суполак. Царква кансерватыўная, не прызнае жаночага святарства.

На 2011 год адзіны гістарычны лютэранскі храм у Беларусі знаходзіўся ў Гродна (настаяцель Уладзімір Татарнікаў).

Іерархія
--------

**Епіскап ЕЛЦРБ:**

1. Леанід Цвікі[d] (11 сакавіка 2001 — 1 мая 2005)
2. Кастусь Мардзвінцаў (1 мая 2005 — в.а. епіскапа)

**Прадстаяцель СЕЛЦ РБ:**

1. Сяргей Гейль (2004—2006)
2. Уладзімір Меерсон (2006)

Структура
---------

ЕЛЦБР падзеленая на чатыры царкоўныя акругі на чале з суперінтэндэнтамі: Віцебскую, Гомельскую, Гродзенскую і Магілёўскую. У склад кожнай акругі ўваходзіць 2-3 парафіі.

Зноскі
------

1. ↑  Архіўная копія (руск.)(недаступная спасылка).  Самастойная евангеліцка-лютэранская царква ў Рэспубліцы Беларусь. Архівавана з першакрыніцы 2 чэрвеня 2015. Праверана 28 кастрычніка 2014.
2. ↑  Лютэранская кірха ў Гродна напярэдадні татальнай рэканструкцыі **(нявызн.)**.  Белтэлерадыёкампанія. Праверана 25 красавіка 2013.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Самастойная евангеліцка-лютэранская царква ў Рэспубліцы Беларусь Архівавана 1 чэрвеня 2015. (руск.)
**Герой Савецкага Саюза** — вышэйшая ступень адрознення СССР, ганаровае званне, якога ўдастойвалі за здзяйсненне подзвігу ці выдатных заслуг падчас баявых дзеянняў, а таксама, у якасці выключэння, і ў мірны час.

Званне ўпершыню ўстаноўлена Пастановай ЦВК СССР ад 16 красавіка 1934, дадатковы знак узнагароды для Героя Савецкага Саюза — медаль «Залатая Зорка» — заснаваны Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 1 жніўня 1939. У адпаведнасці з Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 14 мая 1973 разам з медалём «Залатая Зорка» герою ўручаліся таксама ордэн Леніна (вышэйшая ўзнагарода СССР) і грамата Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР.

Шматразовыя героі
-----------------

* Чатырохразовыя Героі Савецкага Саюза
* Тройчы Героі Савецкага Саюза
* Двойчы Героі Савецкага Саюза

Гл. таксама
-----------

* Спіс Герояў Савецкага Саюза, Беларусь

Спасылкі
--------

* Белорусы — Герои Советского Союза Архівавана 7 сакавіка 2010.
* 504 героя СССР, жизнь которых связана с Беларусью(недаступная спасылка)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Арэхаўна.

**Арэхаўна** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 5 км на паўночны ўсход ад Ушачаў, каля вёскі Арэхаўна.

Возера знаходзіцца ў басейне ракі Крашанка, якая працякае праз возера. Плошча Арэхаўна складае 0,17 км². Найбольшая глыбіня возера — 4,4 м. Даўжыня возера — 0,53 км, найбольшая шырыня — 0,45 км. Даўжыня берагавой лініі — 1,59 км. Аб'ём вады ў возеры складае 0,39 млн. м³, плошча вадазбору возера — 91,78 км².

Катлавіна возера мае круглаватую форму, знаходзіцца сярод разаранай тэрыторыі.

Каля возера праз вёску Арэхаўна праходзіць аўтамабільная дарога Р113.

Літаратура
----------

* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азеры, вадасховішчы / Маст.: Ю.А. Тарэеў, У.І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 29. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Арэхаўскае, значэнні.

**Арэ́хаўскае возера** — возера ў Беларусі, якое размешчана ў Маларыцкім раёне Брэсцкай вобласці, у басейне ракі Маларыта, за 17 км на паўднёвы-захад ад горада Маларыта.

Плошча паверхні 4,6 км², даўжыня 5,2 км, найбольшая шырыня 2,1 км, найбольшая глыбіня 2,1 м. Плошча вадазбору 291 км².

Катлавіна плоская, сподкападобная, тыпу азёр-разліваў, выцягнутая з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Берагавая лінія (даўжыня 10,6 км) слабазвілістая. Берагі нізкія, забалочаныя, на поўначы і паўночным захадзе сплавінныя. На усходзе марэнныя ўзгоркі вышынёй да 3—4 м. Прыбярэжная частка падводнай катлавіны выслана заіленым пяском, астатняя — груба- і тонкадэтрытавымі сапрапелямі. Моцна зарастае. Расліннасць уздоўж берагоў утварае паласу шырынёй 150—200 м, каля заходніх і паўночна-заходніх берагоў развіваецца сплавіна. Мінералізацыя вады да 100 мг/л. Возера дыстрофнага тыпу, слабапраточнае. Каналамі злучана з ракой Маларыта і возерам Олтушскае. У выніку меліярацыі ўзровень возера знізіўся на 1,5 м.

Водзяцца лінь, карась, шчупак, язь, плотка.

Вадазбор нізінны, з дзюннымі градамі і марэннымі ўзгоркамі, пераважна разараны. На паўднёва-ўсходнім беразе возера вёска Арэхава (Маларыцкі раён).

Літаратура
----------

* Арэхаўскае возера // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2). — С. 15.
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз. — С. 133.

1. ↑  GeoNames — 2005. Праверана 9 ліпеня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>
**Заезны двор** — будынак у Вялікай Бераставіцы Гродзенскай вобласці, размешчаны па вул. Чырвонаармейскай, 10.

Пабудаваны ў другой палове XIX стагоддзя з дрэва. Цяпер жылы дом.

Архітэктура
-----------

Помнік грамадзянскай архітэктуры з рысамі народнага драўлянага дойлідства. П-падобны ў плане аднапавярховы будынак на бутавым фундаменце, накрыты двухсхільным дахам. Сцены ўмацаваны вертыкальнымі сцяжкамі, члянёны прамавугольнымі вокнамі. Галоўны фасад ашаляваны, завершаны высокім трохвугольным шчытом, дэкарыраваным фігурнай шалёўкай. Да тыльнага фасада прымыкае гаспадарчы корпус, які ўтварае замкнёны ўнутраны двор.

Літаратура
----------

* *А. М. Кулагін.* 220. Заезны двор // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Гродзенская вобласць. — 371 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Евангелле Ады** (Трыр, гарадская бібліятэка, Кодэкс 22) — каралінгскі  (укр.) (бел. евангелістарый канца VIII — пачатку IX стагоддзя. Рукапіс захоўваецца ў гарадской бібліятэцы горада Трыр, Германія.

Апісанне
--------

Манускрыпт змяшчае прысвячэнне сястры Карла I Вялікага Адзе, адкуль і атрымаў сваю назву. Кніга напісана на вялені (пергаменце з цялячай скуры) каралінгскім мінускулам і мае памер 14,5 на 9,625 цаляў. Манускрыпт *Евангелле Ады* з’яўляецца адным з групы ілюмінаваных манускрыптаў, створаны колам скрыпторыяў, якое сучаснымі навукоўцамі называецца «школай Ады  (ням.) (бел.». Іншыя кнігі школы Ады, якія захаваліся да нашага часу, уключаюць Евангелле Гадэскалька, Залаты кодэкс з Лорша, Евангелістарый Святога Медара Суасонскага, Залатое Евангелле Харлі і Каранацыйнае Евангелле  (руск.) (бел.; усяго да гэтай школы прылічаюць 10 манускрыптаў.

Ілюмінацыі манускрыпта ўключаюць багата ілюстраваную першую старонку Евангелля ад Матфея і партрэты евангелістаў Матфея, Марка і Лукі. У ілюмінаціях прасочваецца ўплыў астраўнога  (укр.) (бел. італьянскага і візантыйскага  (укр.) (бел. мастацтва. Партрэты евангелістаў выкананы ў класічным антычным стылі, характэрным для Каралінгскага Адраджэння.

У 1499 годзе манускрыпт атрымаў багатую залатую вокладку, у якую ўключана Арлінае камеа Позняй Антычнасці, якое адлюстроўвае сям’ю імператара Канстанціна.

Зноскі
------

1. ↑  Орлине камео інтерпретується в контексті діяльності Костянтина згідно з роботою Пола Стефенсона «Constantine, Roman Emperor, Christian Victor», 2010:126fand bibliography.

Спасылкі
--------

* Выява Матфея з Евангелля Ады
**«Евангелле Вучыцельнае»** — помнік старажытнабеларускага кнігадрукавання, першае на Беларусі друкаванае евангелле. Выдадзена І. Фёдаравым і П. Мсціслаўцам у 1569 у Заблудаве на царкоўнаславянскай мове. Вядома больш за 40 экзэмпляраў. «Евангелле вучыцельнае» неаднаразова перавыдавалася.

Змест
-----

Евангелле акрамя біблейскага тэксту змяшчае творы візантыйскай, балгарскай і старажытнарускай пісьменнасці, у тым ліку «Слова на ўшэсце» Кірылы Тураўскага. Мае прадмову, напісаную гетманам ВКЛ Р. Хадкевічам.

Апісанне
--------

Надрукавана фарматам у аркуш (407 аркушаў) з выкарыстаннем паўустаўнага шрыфту маскоўскага выдання «Апосталу  (руск.) (бел.». У аздобе спалучаны рысы маскоўскага і беларускага кнігадрукавання: тытульны ліст, гравюры з выявай герба Хадкевіча (мяркуюць, што выканаў Мсціславец), 3 застаўкі, 6 канцовак, 2 ініцыялы, 77 ламбардаў (дробных ініцыялаў). Застаўкі выкананы ў так званым старадрукарскім стылі (спалучэнне адлюстраванняў акантавага ліста, кедравых шышак, граната і іншае) белымі лініямі па чорным фоне (двойчы) і чорнымі па белым.

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.6, Мн. 1998, С.368

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Евангелле Вучыцельнае
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Арэшак (значэнні).
Арэшкі грэчкі звычайнай (*Fagopyrum esculentum*) Moench
**Арэ́шак** (лац.: nucula) — аднанасенны плод з цвёрдым сухім каляплоднікам, які не зрастаецца з насеннем і не раскрываецца. Развіваецца з аднаго пладалісціка. Можа быць часткай складанага плода, напрыклад, асобны плодзік шматарэшка казяльцу. Часам арэшкам называюць і інш. дробныя арэшкападобныя плады, напрыклад плады дымніцы, грэчкі, агурочнікавых, ясноткавых, малачаевых.

Літаратура
----------

* Арэшак // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* *Орешек (плод) (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Treccani |
Тэлевізар «Гарызонт-206».
**«Гарызонт-206»** — беларускі савецкі тэлевізійны прыёмнік чорна-белай выявы[en], які з 1973 года выпускала Мінскае вытворчае аб’яднанне «Гарызонт».

Апісанне
--------

Тэлевізар забяспечвае прыём на любым з 12-ці каналаў МВ дыяпазону, а пры ўсталёўцы блока СКД-1 і ў ДМВ дыяпазоне. Мадэль сканструяваная з асіметрычным размяшчэннем экрана. Правая верхняя частка пярэдняй і бакавой панэлі выканана ў выглядзе рашотак, за якімі размешчаны два гучнагаварыцеля 3ГД-38Е і 2ГД-36. На пярэдняй панэлі размешчаны ручкі гучнасці, яркасці, кантраснасці, налады ДМВ, перамыкач MB-ДМВ, выключальнік сеткі, ручка ПТК і індыкатар сеткі. Канструкцыя прадугледжвае зручны доступ да дэталяў і лямпаў. Шасі вертыкальнае, круціцца, палягчаючы рамонт. Ззаду апарат зачынены пластмасавай сценкай з вентыляцыйнымі адтулінамі. Усе платы апарата выкананы друкаваным спосабам і размешчаны на шасі. Маюцца гнёзды для запісу гуку на магнітафон і праслухоўвання яго галаўнымі тэлефонамі пры адключанай АС. У мадэлі маецца магчымасць дыстанцыйнага кіравання гучнасцю і яркасцю правадным пультам; АПЧГ, АПЧіФ, стабілізацыя памеру малюнка. Параметры тэлевізара аналагічныя уніфікаваным мадэлям УЛПТ-61. Габарыты тэлевізара 700х510х410 мм. Вага 36 кг. Рознічны кошт 296 рублёў.

Зноскі
------

1. ↑  Горизонт-206 (руск.)(недаступная спасылка).  Отечественная Радиотехника ХХ века. Архівавана з першакрыніцы 28 чэрвеня 2020. Праверана 27 чэрвеня 2020.
2. ↑  Горизонт-206 (руск.).  Справочник содержания драгметаллов. Праверана 27 чэрвеня 2020.
3. ↑  Горизонт 206 (руск.).  Справочник содержания драгметаллов. Праверана 27 чэрвеня 2020.
4. ↑  Горизонт 206 (руск.).  Ретротехника. Праверана 27 чэрвеня 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Телевизор "Горизонт-206"(недаступная спасылка) (руск.)
**Гарыхвостка звычайная**, **звычайная рудахвостка** (*Phoenicurus phoenicurus*) — невялікая пеўчая птушка з сямейства мухалоўкавых.

Апісанне
--------

Птушка памерам 12-15 см, размах крылаў 20,5-24 см. Самец у гнездавы перыяд з белым ілбом, чорным горлам і бакамі галавы, рудымі грудзьмі і цёмна-шэра-блакітным верхам цела. У негнездавы перыяд чорны колер робіцца больш светлым, а белая пляма на лбе амаль знікае. Самка зверху карычнева-шэрая, знізу жаўтавата-карычневая. Маладыя падобныя да самкі, але плямістыя). Увесь год абодва полы з характэрным, іржавым і вельмі рухавым хвастом. Птушка характэрна паторгвае хвастом, пасля чаго ненадоўга замірае. Голас: кароткі флейтавы спеў, які пачынаецца высокім і дзвюма больш нізкімі тонамі.

Пашырэнне
---------

Арэал: Еўропа, Азія да возера Байкал, Каўказ, Блізкі Усход, Іран, Ірак, Паўночна-Заходняя Афрыка. На Беларусі нешматлікі на гнездаванні пералётны і транзітн мігрыруючы від.

Жыве ў лясах, лесапарках і радзей у лесастэпах. Біятоп: рознага тыпу лясы з сярэдняй вільготнасцю і добра развітым падростам, старыя дуплістыя дрэвы; акрамя таго, групы дрэў сярод палёў, паркі са скаламі, мурамі, ярамі, дрэвастоі каля рэк і ручаёў, пасадкі ўздоўж дарог, сады з лісцевымі дрэвамі. У Фенаскандыі дасягае 700 м, у Судэтах — 1300 м, Татрах — 1400 м, Альпах — 2000 над у.м.

Пералётыы від. Месцы зімовак: трапічная Афрыка, Аравійскі паўвостраў.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Сілкуецца пераважна насякомымі, часам (у халодны час) ягадамі, таму прылёт і адлёт рудахвосткі залежыць ад наяўнасці корму. Бліжэй да красавіка, калі становіцца цёпла, птушкі паступова засяляюць свае ўчасткі. У гэты час яны спяваюць ўвесь светлавы дзень і нават ноччу.

Гняздо ладзіць у дупле (як у штучным, так і ў натуральным), а таксама ў шчылінах будынкаў, пераважна драўляных, радзей (на поўначы арэала) — у ярах, на зямлі паміж каранямі дрэў або пад скаламі. Знешняя частка яго з няшчыльна ўкладзеных завялых лістоў; унутраная — з моху і карэньчыкаў раслін. Высцілка з няшчыльна ўкладзеных невялічкіх пёраў, воўны і шэрсці.

Яйкі (5-7, часам 3-10) з вострым вузейшым канцом, блакітныя.

Падвіды
-------

* *P. p. phoenicurus* — Еўропа, паўн. Афрыка, цэнтральная Азія;
* *P. р. samamisicus* – Каўказ, Крым, усходняя Турцыя, Блізкі Усход;
* *P. p. algeriensis* — паўночна-заходняя Афрыка, паўднёвая Іспанія.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Таксанамія | Avibase · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4155982-4 |
**"Евангелле Напрастольнае"** - помнік старажытнабеларускага кнігадрукавання. Выдадзена П. Мсціслаўцам у 1575 г. у Вільні на царкоўнаславянскай мове.

Апісанне
--------

Надрукавана фарматам у аркуш буйным шрыфтам, які спалучае рысы паўустава рускіх і беларускіх рукапісаў. "Евангелле напрастольнае" – асобны тып кнігі, своеасаблівы фаліянт з гравіраваным франтыспісам (выявы евангелістаў Іаана, Лукі, Матфея, Марка; мяркуюць, што ксілаграфіі з выявамі евангелістаў зрабіў Мсціславец), якія выкананы ў маньерысцкім стылі і вызначаюцца дэкаратыўнасцю. У трактоўцы фону, што складаецца з архіэктурных дэталей, раслінных матываў, стылізаваных выяў жывёл і іншае, спалучаны рысы готыкі і рэнесансу. Змешчана таксама 11 заставак і 4 ініцыялы. Застаўкі нагадваюць так званы старадрукарскі арнамент (адлюстраванні акантавага ліста, кедравых шышак, граната і іншае), іх узор выкананы чорнымі лініямі па белым фоне. Выкананыя на высокім для таго часу ўзроўні тэхнікі гравіравання дрэварыты, застаўкі, ініцыялы, а таксама шрыфт з’явіліся ўзорам для шматлікіх выданняў беларускіх, рускіх і украінскіх друкарняў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6), С. 368.
**Гарыці** (ісп.: Isla Gorriti) — востраў паблізу паўднёвага ўзбярэжжа Уругвая.

Геаграфія
---------

Водны спорт на востраве
Выгляд на востраў Гарыці з узбярэжжа
Востраў размешчаны ў заліве Мальданада эстуарыя Ла-Плата ў 2 км ад горада Пунта-дэль-Эстэ, паблізу месца зліцця эстуарыя з Атлантычным акіянам. Адміністрацыйна адносіцца да дэпартамента Мальданада.

Даўжыня вострава — 1,7 км, максімальная шырыня — 700 м, мінімальная шырыня — 160 м, плошча 21 га. У заходняй частцы вострава ёсць глыбокі заліў Плая Хонда, дзе на працягу лета збіраецца шмат яхт і маторных лодак і праводзяцца марскія рэгаты. Турыстычныя лодкі заходзяць у порт Пуэрта-Касын на ўсходнім беразе. На поўначы вострава знаходзіцца пляж Пуэрта-Хардзін. Маецца невялікі рэстаран і некалькі гасцініц. Востраў з’яўляецца папулярнам месцам адпачынку турыстаў і мясцовых жыхароў.

Гісторыя
--------

Востраў адкрыты ў 1516 г. іспанскім мораплаўцам Хуанам Дыясам дэ Солісам. На востраве захаваліся рэшткі абарончых умацаванняў, якія былі пабудаваны ў першай палове XVIII ст. для супрацьдзеяння партугальскай каланізацыі. Будаўніцтвам кіраваў іспанскі камандор Франсіска Гарыці, які быў на той час кіраўніком Мантэвідэа. У гонар яго востраў і атрымаў сваю назву. У 1806 г. крэпасць была разбурана англічанамі. Пад канец XIX ст. моцны пажар знішчыў усю расліннасць на востраве, зараз большая частка тэрыторыі вострава засаджана прыморскай сасной. У цяперашні час востраў абвешчаны нацыянальнай гістарычнай спадчынай.

Спасылкі
--------

* Востраў Гарыці  (ісп.)
* Puntaweb - Isla Gorriti
«**Евангелле паводле Пілата**» (фр.: L'Évangile selon Pilate) — другі раман французскага пісьменніка Эрыка-Эманюэля Шміта, апублікаваны ў 2000 годзе. Тэатральная адаптацыя рамана мае назву «Мае евангеллі» (Mes évangiles).

Сюжэт
-----

Частка першая. У Гефсіманскім садзе Ісус разважае аб мінулых падзеях свайго жыцця і сваім цяперашнім становішчы, асабліва засяроджваючыся ў думках на тым, што мусіць здарыцца наступным ранкам. Калі рымскія салдаты прыйдуць па яго, распрацаваная з Іудам Іскарыётам задума па распаўсюджанні Божага слова стане ажыццяўляцца. Але Ісус сумняваецца: ці насампраўдзе ён сын Божы?

Частка другая. Рымскі прэфект Понцій Пілат расказвае ў лістах да свайго брата хаду даручанага яму раследавання па пошуку зніклага цела ўкрыжаванага чалавека па імені Ешуа.

Беларускія пераклады
--------------------

На беларускую мову раман перакладзены Андрэем Хадановічам у 2012 годзе.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Eric-Emmanuel Schmitt: L’Evangile selon Pilate, A. Michel, Paris 2000, ISBN 2-226-11674-5
* Шміт, Э.-Э. Евангелле паводле Пілата: раман / пераклад з французскай мовы Андрэя Хадановіча. — Мінск: Зміцер Колас, 2012. — 205 с — (Littera scripta)

Спасылкі
--------

* А. Хадановіч пра раман «Евангелле паводле Пілата» // YouTube