recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Абелеў.
**Элья Хонанавіч Абелеў** (руск.: Абелев Илья Хононович 3 студзеня 1919, Бабруйск — 10 кастрычніка 1985, Уфа) — расійскі трэнер. Заслужаны трэнер РСФСР. Суддзя рэспубліканскай катэгорыі (1960) па спартыўнай гімнастыцы. Заснавальнік школы спартыўнай гімнастыкі («Дынама») ва Уфе.

Біяграфія
---------

У 1938—1941 гг. трэнер і выкладчык гімнастыкі Бабруйскага гарадскога камітэта па справах фізічнай культуры і спорту. У 1945—1979 гг. трэнер, старэйшы трэнер Башкірскага абласнога савета ФСА «Дынама», адначасова ў 1945—1959 гг. галоўны трэнер зборнай каманды і старшыня Федэрацыі спартыўнай гімнастыкі БАССР. Сярод выхаванцаў Л. Е. Каралёва, а таксама звыш 36 майстроў спорту СССР.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* (недаступная спасылка)
**Касцёл Узвышэння Святога Крыжа** — мураваны каталіцкі храм у аграгарадоку Ахрэмаўцы Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Паркавая, 11-б.

Гісторыя
--------

Праца Напалеона Орды, в. Ахрэмаўцы.
Касцёл пад тытулам Узвышэння Святога Крыжа быў пабудаваны ў 1768 г. фундатарам Юзафам Гілзенам. У 30-я гады ХІХ ст. касцёл быў знішчаныя падчас пажару.

У 1938 г. распачалася падрыхтоўка да будаўніцтва новага касцёла, але ў 1939 г. у сувязі з ваеннымі дзеяннямі яго будаўніцтва не было завершана. У 1947 г. касцёл зачынілі, а пасля і цалкам зруйнаваны.

Новы касцёл пабудаваны ў 1988—2003 гг. з цэглы на месцы старога касцёла.

Архітэктура
-----------

Твор сучаснай сакральнай архітэктуры постмадэрнізму. Вырашаны перакрыжаванымі прамавугольнымі ў плане аб’ёмамі нефа і трансепта; з тыльнага боку далучана прамавугольная апсіда з папярочнай нізкай сакрысціяй. Фасад завершаны двухгранным шчытом, па восі сіметрыі прарэзаны прамавугольным уваходным праёмам і паўкруглай люкарнай над ім, акаймаванымі агульнай рэльефнай аркай. Бакавыя фасады расчлянёны высокаўзнятымі арачнымі аконнымі праёмамі.

Інтэр’ер малітоўнай залы атрымаў суровую трактоўку ў стылі раманскага сярэднявечча: адкрытая цагляная муроўка пазбаўленых архітэктурнага дэкору сцен і адкрытая канструкцыя корабавага скляпення з драўлянымі фермамі. На плоскай алтарнай сцяне навешаны высокі крыж са скульптурай «Укрыжаванне». Уздоўж бакавых сцен навешаны гіпсавыя пано на сюжэты «Крыжовага шляху». Над уваходам антрэсоль хораў.

Зноскі
------

1. ↑  АХРЭМАЎСКІ КАСЦЁЛ УЗВЫШЭННЯ СВЯТОГА КРЫЖА

Літаратура
----------

* Кулагін А. М. Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін.

Спасылкі
--------

* Ахрэмаўцы — парафія Узвышэння Святога Крыжа —
* Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Ахрэмаўцы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)

| ⛭Браслаўскі дэканат |
| --- |
| Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Ахрэмаўцы) ·  Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Браслаў) ·  Касцёл Маці Божай Анёльскай (Замошша) ·  Касцёл Божага Цела (Іказнь) ·  Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Плюсы)  ·  Касцёл Сэрца Ісуса (Слабодка)  ·  Касцёл Святой Тэрэзы ад Дзіцятка Езус (Урбаны) |
**Гутуеўскі востраў** — востраў у дэльце Нявы на тэрыторыі Санкт-Пецярбурга, абмежаваны ракой Екацерынгофкай, Марскім каналам і Фінскім залівам. У паўднёвай частцы вострава знаходзяцца пірсы з прычаламі, Марскі порт, прамысловыя прадпрыемствы. Даўжыня каля 4 км, найбольшая шырыня — больш 1 км, плошча — каля 3 км². Фінская назва Вітсасаары (фін. Vitsasaari — «хмызняковы востраў»). Чыгунка і 2 моста злучаюць востраў з мацерыком.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Касцёл Унебаўзяцця Маці Божай** — каталіцкі храм у горадзе Скідзелі (Гродзенскі раён). Размешчаны ў парку, па адрасе вул. Зарэчная, 40. Занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.

Гісторыя
--------

Касцёл у стылі неаготыкі быў пабудаваны ў 1870-х гадах сям’ёй князёў Чацвярцінскіх на тэрыторыі свайго сядзібнага комплексу, які знаходзіўся на паўночна-ўсходняй ускраіне мястэчка. Да 1939 года быў прыдворным касцёлам гэтай сям’і, Мясцовыя жыхары называлі яго «княжацкі касцёл». Пад тытулам Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі і як капліца святыня далучана да парафіі Кашубінцы.

Падчас вайны быў зачынены. Пасля 1945 года у ім доўгі час размяшчаліся ваенкамат і курсы кіроўцаў. У 1980-х гадах будынак не выкарыстоўваўся. У 1990 годзе прыхаджане касцёла правялі касметычны рамонт будынка. Плябанія, аднапавярховы будынак з чырвонай вонкавай цэглы, была перабудавана пад жылы дом. У 1991 годзе будынак святыні нарэшце вярнулі парафіянам, аб чым сведчыць мемарыяльная дошка пад хорамі. У 1993 годзе ў адбудаванай святыні ўрачыста прайшла першая служба.

Архітэктура
-----------

Прамавугольная ў плане святыня з пяціграннай апсідай. Касцёл каменны з чырвонай цэглы, аднанефны з трохбаковай алтарнай часткай. Галоўны фасад неатынкаваны, фланкаваны дзвюма круглымі вежамі-званіцамі. З паўночнага боку пазней прыбудавана сакрысція. Касцёл накрыты двухсхільным бляшаным дахам з вальмамі над апсідай. Залавы інтэр’ер перакрыты зоркавымі неагатычнымі скляпеннямі. У галоўным алтары ізноў змешчаны тытульны абраз Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі, намаляваны ў 1991.

Перад уваходам у касцёл размяшчаецца тэраса з трынаццаццю прыступкамі. Дзве цагляныя вежы ўпрыгожаны металічнымі крыжамі.

Гл. таксама
-----------

* Касцёл Святога Іосіфа Рамесніка (Скідзель)

Зноскі
------

1. ↑  Касцёл Унебаўзяцця Маці Божай (Скідзель) на сайце Radzima.org
2. ↑  Касцёл Унебаўзяцця Маці Божай (Скідзель) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
3. 1 2  Костел Внебовзятия Божьей Матери в г. Скидель  (руск.)

Спасылкі
--------

* Касцёл Унебаўзяцця Маці Божай (Скідзель) на сайце Radzima.org
* Касцёл Унебаўзяцця Маці Божай (Скідзель) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Костёл Вознесения Девы Марии в Скиделе: шестой выпуск видеопроекта «Нулевой километр» Архівавана 11 ліпеня 2014.  (руск.)
* slowo.grodnensis.by
**Эльмер Нікландэр** (фінск.: Elmer Niklander; 19 студзеня 1890 — 12 лістапада 1942) — фінскі пажарны і лёгкаатлет, алімпійскі чэмпіён.

Эльмер Нікландэр нарадзіўся ў 1890 годзе ў абшчыне Хаўс'ярві. У 1908 годзе прыняў удзел у Алімпійскіх гульнях у Лондане, дзе выступіў у штурханні ядра, кіданні дыска і кіданні дыска ў грэчаскім стылі, але не заваяваў медалёў.

У 1912 годзе, на Алімпійскіх гульнях у Стакгольме, выступаючы за фінскую каманду заваяваў сярэбраны медаль у кіданні дыска правай і левай рукамі і бронзавы — у штурханні ядра правай і левай рукамі (у залік ішоў лепшы вынік).

Пасля здабыцця Фінляндыяй незалежнасці Эльмер Нікландэр выступаў ужо за незалежную Фінляндыю. У 1920 годзе на Алімпійскіх гульнях у Антверпене ён стаў чэмпіёнам у кіданні дыска і заваяваў сярэбраны медаль у штурханні ядра, але ў 1924 годзе на Алімпійскіх гульнях у Парыжы быў у гэтых дысцыплінах ўжо 7-м і 6-м адпаведна.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* *Эльмер Нікландэр — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*
**Эльза́сцы** (саманазва: *Elsässisch*) — карэннае насельніцтва Эльзаса, якое размаўляе на мове нямецкага паходжання. Агульная колькасць у Францыі (2023 г.) — 1 606 000 чалавек.

Вызначэнне
----------

У Францыі эльзасцы разглядаюцца толькі як моўная меншасць французскай нацыі. У Германіі — як этнічныя немцы. Эльзаская мова лічыцца мясцовым дыялектам нямецкай мовы, блізкім да нямецкай мовы Швейцарыі. Народная традыцыйная культура таксама блізкая да нямецкай.

Гісторыя
--------

Эльзас з'яўляўся спрэчнай тэрыторыяй ужо ў часы сярэднявечча. Мяжа паміж германамоўнымі і раманамоўнымі землямі праходзіла па Вагезах. Аднак яна не была выразнай. Групы раманскага насельніцтва жылі і на захад ад горнага масіву. Аснову германамоўнага насельніцтва складалі нашчадкі франкаў і швабаў. Яны размаўлялі на асаблівым дыялекце, адрозным ад распаўсюджаных у Германіі, што было зафіксавана ўжо ў IX ст. 

З XII ст. у Эльзасе назіраўся паступовы пераход ад выкарыстання ў дакументах лацінскай мовы да нямецкай, але канчаткова ён замацаваўся толькі ў перыяд Рэфармацыі, калі нямецкая мова стала мовай набажэнства. Акрамя таго, падчас рэлігійных войн у Францыі сюды перасяляліся французскія пратэстанты. У Страсбуры выдавалі на французскай мове кнігі, адчыняліся франкамоўныя школы. 

У 1648 г. Эльзас увайшоў у склад Францыі, але да Вялікай французскай рэвалюцыі ў ім захоўваліся старыя інстытуты кіравання, падтрымліваліся мясцовыя традыцыі. Насельніцтва Эльзаса актыўна ўдзельнічала ў рэвалюцыйных падзеях, у 1791 г. аказвала супраціўленне прускім і аўстрыйскім войскам. Адукацыя была пераведзена на французскую мову. Эльзасцы служылі ў французскай арміі.

У 1871 - 1918 гг. Эльзас уваходзіў у склад Германіі. Тут праводзілася палітыка асіміляцыі. Школы і газеты сталі нямецкамоўнымі. Было забаронена нават упісваць у дакументы і на надмагільныя знакі імёны на французскай мове. Але ў палітычным жыцці дамінавала апазіцыя цэнтральным германскім уладам. Пасля таго, як Эльзас зноў быў далучаны да Францыі, сюды сталі пераязджаць чыноўнікі з іншых рэгіёнаў, іх праца аплочвалася лепей, чым мясцовых выхадцаў, магчымасць вучыцца па-нямецку значна скарацілася. Гэта прывяло да хвалі незадаволенасці і з'яўлення руху за аўтаномію. Сітуацыя палепшылася толькі пасля II Сусветнай вайны, калі нямецкая мова была часткова дазволена ў мясцовым дакументазвароце. Эльзасцы працягваюць змагацца за культурную аўтаномію.

Зноскі
------

1. ↑  Alsatian

Спасылкі
--------

* Ja! fer unseri Sproch - Elsässer pochen auf ihre Kultur Архівавана 7 сакавіка 2016.
* Histoire de l'Alsace Архівавана 14 мая 2013.
* L'Alsace
* Culture alsacienne et folklore Архівавана 24 чэрвеня 2016.
**Бадгаста́йн** (ням.: Bad Gastein) — абшчына (ням.: Gemeinde) у Аўстрыі, у федэральнай зямлі Зальцбург.

Уваходзіць у склад акругі Санкт-Ёган-ім-Понгаў. Насельніцтва складае 5838 чалавек (на 15 мая 2001 года). Займае плошчу 170,6 км2. Афіцыйны код — *50 403*.

Палітычная сітуацыя
-------------------

Бургамістр абшчыны — Герхард Штайнбауэр (АНП).

Савет прадстаўнікоў абшчыны (ням.: Gemeinderat) складаецца з 25 месцаў.

Размеркаванне месцаў:

* СДПА займае 12 месцаў;
* АНП займае 10 месцаў;
* Партыя ULB займае 2 месца;
* АПС займае 1 месца.

Курорт
------

Размяшчаецца на вышыні 1000 метраў над узроўнем мора. Праславіўся тэрмальнымі крыніцамі, узбагачонымі радонам.

Адкрыты круглы год, але ў зімовы час сюды з’язджаюцца гарналыжнікі. Дзве суседніх камуны, **Бад-Гастайн** і Бад-Хофгастайн, утвараюць адзіную зону для катання, дзе схілы дасягаюць вышыні 2251 метра. Працягласць горналыжных трас складае больш за 250 кіламетраў, а трас для лыжнага бегу — каля 180 кіламетраў. Для сноўбардыстаў ёсць сноўборд-парк Гастайн, хафпайп, фан-парк і траса для бордэркроса.

Гісторыя
--------

У XIX стагоддзі дзякуючы тэрмальным водам Бадгастайн стаў модным курортам, які наведвалі манархі, багатыя грамадзяне і знакамітасці, уключаючы імператрыцу Аўстрыі Лізавету Баварскую, германскага імператара Вільгельма I з яго канцлерам Ота фон Бісмаркам. Лета 1916 і 1923 гадоў у **Бад-Гастайне** правёў Зігмунд Фрэйд.

Масавы турызм пачаўся з часу пабудовы чыгункі ў 1905 годзе.

З пачатку 1960-х курорт стаў губляць сваю папулярнасць, і многія старадаўнія гатэлі ў цяперашні час закрыты і патрабуюць рэканструкцыі.

Спорт
-----

У **Бад-Гастайне** праходзіў чэмпіянат свету па гарналыжным спорце 1958 года, на якім тры золата і адно срэбра выйграў знакаміты аўстрыец Тоні Зайлер. З 2007 года тут праходзіць жаночы тэнісны турнір катэгорыі WTA Gastein Ladies.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 6 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑  Dauersiedlungsraum der Gemeinden Politischen Bezirke und Bundesländer - Gebietsstand 1.1.2018 — Statistics Austria. Праверана 10 сакавіка 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q358870'></a>
3. ↑  Einwohnerzahl 1.1.2018 nach Gemeinden mit Status, Gebietsstand 1.1.2018 — Statistics Austria. Праверана 9 сакавіка 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q358870'></a>
4. ↑  Бадгастайн // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. С. № 212
5. ↑  Перайменаванне Бадгастайн у Бад-Гастайн ў адпаведнасці з Пастановай урада Карынтыі *LGBL. SBG Nr. 137/1995* з 01.01.1997 г. С. 150, радок 50403 *(Änderungen bzw. Festlegungen von Gemeindenamen ab 1945)*  (ням.)

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка  (ням.);
* Сайт курорта  (ням.);
* Фатаграфіі абшчыны Архівавана 14 жніўня 2007.
* Сайт курорта ў Гастайне  (руск.);
* Панарамныя Фатаграфіі курорта Гастайн Архівавана 21 красавіка 2010.
* Аўдыё-гід па Бад-Гастайну Архівавана 2 лістапада 2013.

Гл. таксама
-----------

* Афіцыйны даведнік Аўстрыйскага прадстаўніцтва па турызме
**Котарскі заліў** (сербск.: Бока Которска, італ.: Bocche di Cattaro) — найбуйнейшая бухта на Адрыятычным моры, акружаная тэрыторыяй Чарнагорыі. Часам Котарскі заліў завуць самым паўднёвым фіёрдам Еўропы, аднак гэта сцвярджэнне няслушнае — заліў уяўляе сабой рачны каньён, які пагрузіўся ў мора.

Тэрыторыя вакол Котарскага заліва была заселена яшчэ з часоў антычнасці і захавала мноства сярэднявечных гарадоў. Шматлікія з іх, такія як Котар, Пераст, Рысан, Херцэг-Нові, з'яўляюцца важнымі турыстычнымі цэнтрамі.

Мясцовасць мае велізарнае культурнае і гістарычнае значэнне для чарнагорскага і харвацкага народаў. Рэлігійнае значэнне рэгіёна таксама вялікае: на берагах Котарскага заліва знаходзіцца мноства старадаўніх праваслаўных і каталіцкіх цэркваў, некаторыя з якіх з'яўляюцца месцамі паломніцтва.

Пад рэгіёнам Котарскага заліва прынята разумець тры чарнагорскія муніцыпальныя акругі: Котар, Тыват і Херцэг-Нові.

Літаратура
----------

* Бокке ди Каттаро // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Prof. Lazo M. Kostić, O srpskom karakteru Boke Kotorske, Herceg Novi, 1994.
* Vasko Kostić, Svetosavska ozarenost nevjeste Jadrana, Kult Svetog Save u Boki, Novi Sad, 1999.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Котарскі заліў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4382843-7 · NKC: ge138960 · VIAF: 235203550 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Багушэўская партызанская брыгада.

**Багушэўская партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная ў верасні 1943 года на базе атрада імя Суворава, вылучаннага з 1-й партызанскай брыгады імя К. С. Заслонава, асабовага складу вылучаннага Сенненскай партызанскай брыгадай і з мясцовых жыхароў. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Багушэўскага, Чашніцкага, Лепельскага, Халопеніцкага раёнаў. 29 чэрвеня 1944 года брыгада (651 партызан, 6 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* 1-ы атрад імя Шчорса;
* 2-гі атрад імя Суворава;
* 3-і атрад імя Катоўскага;
* 4-ы атрад імя Чапаева;
* 5-ы атрад імя Варашылава;
* 6-ы атрад імя Лазо.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Я. М. Прахарэнка

### Камісар

* П. М. Шарыпа

### Начальнікі штаба

* В. М. Лаўкоў;
* С. Б. Лісецкі.

Гісторыя
--------

Партызаны праводзілі дыверсіі на чыгунках Віцебск — Орша, Орша — Мінск, на шашы Багушэўск — Сянно і іншых. У лістападзе 1943 года разграмілі нямецкі гарнізон у вёсцы Чудня Багушэўскага раёна. Удзельнічалі ў Лепельскай аперацыі прыкрываючы з усходу ударную лепельскую групоўку. У сакавіку 1944 года ў баях стрымлівалі нямецкае наступленне каля вёсак Уздорнікі, Баркі, Кавельшчына, на рубяжы вёсак Горы — Вяцера Чашніцкага раёна і перакрылі шлях да партызанскага аэрадрома на возеры Ямнае. У маі — чэрвені 1944 года вялі баі з карнікамі, трымалі абарону на лініі вёсак Студзёнка — Баравуха — Сівы Камень, на участку вёсак Маісееўшчына — Старына Халопеніцкага раёна прарвалі нямецкую блакаду. Разам з часцямі Чырвонай Арміі разбілі нямецкія гарнізоны ў вёсках Бабаедава і Заполле Сенненскага раёна. Каля вёскі Чарэя Чашніцкага раёна перарэзалі шлях адступлення праціўніку, што дало магчымасць часцям Чырвонай Арміі захапіць у палон вялікую колькасць гітлераўцаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Грачушына** — археалагічны помнік каля вёскі Грачушына Расонскага раёна Віцебскай вобласці. Уключае два гарадзішчы.

Гарадзішча-1
------------

Вядома з 1867 года. Знаходзіцца за 1,5 км на паўднёвым ўсходзе ад вескі на пагорку. Памер пляцоўкі — 35×37 м, вышыня — 15-20 м. Рэшткаў старажытных умацаванняў няма. У 1956 годзе даследаваў Л. В. Аляксееў, у 1981 годзе — Т. С. Скрыпчанка, у 1974 годзе — Г. В. Штыхаў. Культурны пласт 0,4-0,5 м. Знойдзена ляпная кераміка. Адносіцца да днепра-дзвінскай культуры, датуеццца VII ст. да н. э. — IV ст. н. э. Гарадзішча адносіцца да ранняга жалезнага веку.

Гарадзішча-2
------------

Вядома з 1867 года. Знаходзіцца за 1 км на паўночны ўсход ад вескі ў лесе. Памер пляцоўкі — 35×37 м, вышыня — да 20 м. Прасочваюцца рэшткі вала і рова. У 1949 годзе даследаваў А. Р. Мітрафанаў, у 1974 годзе — Г. В. Штыхаў, у 1981 годзе — Т. С. Скрыпчанка. Культурны пласт 0,4-0,5 м. Знойдзены рэшткі ляпной керамікі. Адносіцца да днепра-дзвінскай культуры, датуецца VII ст. да н. э. — IV ст. н. э. Гарадзішча адносіцца да ранняга жалезнага веку.

Зноскі
------

1. ↑  Спіс помнікаў археалогіі. Расонскі раён

Літаратура
----------

* Расонскі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 378—395.
* Расонскі раён // Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь / склад.: В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мінск : БЕЛТА, 2009. — С. 201—203.
* Штыхаў, Г. В. Зямля нашых продкаў / Г. В. Штыхаў // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Расонскага раёна / рэдкал.: Б. І. Сачанка [і інш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1994. — С. 22-27.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Юбілейная плошча.

**Юбілейная плошча** — плошча ў Цэнтральным раёне горада Мінска.

Гісторыя
--------

Юбілейная капліца
У 1826 г. у гэтым месцы, тагачаснай ускраіне горада, мінскімі каталікамі быў усталяваны памятны знак у сувязі з 1500-годдзем Нікейскага сабора (325 г.). У памяць аб гэтай падзеі плошча атрымала назву Юбілейнай.

Характарыстыка
--------------

Плошча абмежаваная вуліцамі Кальварыйская, Раманаўская Слабада, Мельнікайтэ, М. Танка, Ракаўская, Сухая. Вакол плошчы размешчаны крамы, жылыя і офісныя будынкі, сярод якіх самы высокі на пачатак 2008 г. будынак Мінска — 24-павярховы будынак вышынёй 90 метраў (пабудаваны ў 1983 годзе). На самой плошчы размяшчаўся кінатэатр «Беларусь» (1961), які быў знесены ў 2005 г.; у верасні 2008 г. на гэтым месцы быў адкрыты першы ў Беларусі кінатэатр-мультыплекс пад той жа назвай. На плошчы размешчаны выхады станцыі метро «Фрунзенская», пабудаванай у 1990 годзе.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Юбілейная плошча (Мінск)
* Юбілейная плошча Архівавана 16 кастрычніка 2011.
* Панарама сучаснага Мінска. Карта Мінска. Гістарычныя месцы Мінска

| Плошчы Мінска |
| --- |
| Плошча Якуба Коласа | 
* Аб’яднаных нацый
* Багушэвіча
* Бангалор
* Бядулі
* Ванеева
* Дзяржаўнага сцяга
* 8 Сакавіка
* Запарожская
* Казінца
* Калініна
* Кастрычніцкая
* Мяснікова
* Незалежнасці
* Парыжскай камуны
* Перамогі
* Прывакзальная
* Свабоды
* Старатраецкая
* Стары Аэрапорт
* Юбілейная
* Якуба Коласа

 | Плошча Незалежнасці |
**Юа́нь**, ці *Дай Юань* (Вялікая Юань) — мангольская дынастыя, якая правіла ў Кітаі ў 13—14 ст. У гістарычнай літаратуры існуюць розныя даты яе праўлення (1271, 1279 ці 1280—1368).

Гісторыя
--------

Заваяванне Кітая пачаў Чынгісхан. Яго пераемнік Угедэй у 1234 г. падпарадкаваў увесь Паўночны Кітай.

У 1250-я гг. Мангольская імперыя распалася на самастойныя дзяржавы; адной з іх стала дзяржава Хубілая (на ханскі прастол уступіў у 1260), у склад якой уваходзілі тэрыторыі ўласна Манголіі і Паўночнага Кітая. У 1271 г. Хубілай даў сваёй дынастыі кітайскую назву Юань. У 1279 г. яго войскі знішчылі кітайскую імперыю Паўднёвая Сун і завяршылі заваяванне Паўднёвага Кітая.

Пасля яго пераемніка Тэмураberu (1295—1307) пачалася барацьба прэтэндэнтаў на прастол: за 1308—32 змянілася 8 імператараў. У час праўлення Тагон-Тэмура (1333—68) у Кітаі пачаліся народныя паўстанні; у выніку паўстання «Чырвоных войск» 1351—68 гг. манголы былі выгнаны і ў 1368 г. заснавана кітайская дынастыя Мін. Пасля звяржэння Юань улада чынгісідаў заняпала і ў Манголіі; адзіная мангольская дзяржава распалася на шэраг ханстваў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Юань // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. С. 198.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая Южакова · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis · Universalis · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4241585-8 · LCCN: sh85024071 · VIAF: 3875150325579210090000 |
Графік кубічнага паліному
**Графікам функцыі** {\displaystyle \ f:X\to Y} называецца падмноства дэкартава здабытку {\displaystyle \ X} на {\displaystyle \ Y} ({\displaystyle G\subset X\times Y}), якая змяшчае ўсе пары (x, y), для якіх f(x)=y.

Калі прасцей, то гэта малюнак, на якім можна ўбачыць як мяняецца значэнне Y у залежнасці ад значэння Х. Як правіла, значэнні X пазначаюць на гарызантальнай прамы, званай воссю абсцыс (x), а значэнне Y на перпендыкулярнай да яе прамой, званай воссю ардынат (y). Гэтыя восі разам ўтвараюць сістэму каардынат. Кожная вось мае кірунак, у якім значэнне адпаведнай каардынаты расце. У кропцы найбольшага значэння малююць стрэлку, якая паказвае гэты кірунак. На кожнай восі робяць адзнакі асобных (ключавых) значэнняў і падпісваюць іх гэтымі значэннямі. Гэта дазваляе прыблізна ацаніць іншыя прамежкавыя значэнні. Кропка з каардынатамі x=0 і y=0 называецца **пачаткам каардынат**.

Гл. таксама
-----------

* Навуковая візуалізацыя

Спасылкі
--------

* Weisstein, Eric W. «Function Graph.» From MathWorld—A Wolfram Web Resource.
* Дынамічныя матэматычныя мадэлі(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 124980491 · NKC: ph946128 |
Здымак НАСА
**Лясныя пажары ў Грэцыі ў жніўні 2007 года** сталі самымі інтэнсіўнымі і разбуральнымі пажарамі ў Грэцыі за апошнія 150 гадоў. Гарачае сухое надвор'е спрыяла стыхійнаму распаўсюджванню агню на значнай тэрыторыі краіны, перш за ўсё ў паўднёвай траціны краіны: на паўвостраве Пелапанес, востраў Эўбея, рэгіёны Атыка, Аркадыя. Урад Грэцыі абвясціў надзвычайнае становішча і правёў эвакуацыю дзясяткаў населеных пунктаў, заклікаў на дапамогу міжнародныя і замежныя арганізацыі, у тым ліку МНС Беларусі і Расіі. У выніку пажараў загінулі 79 чалавек. Агонь разбурыў мноства дамоў, ушчыльную падышоў да археалагічных помнікаў Старажытнай Алімпіі, якія ўсё ж удалося зберагчы. Не выключана, што адной з прычын такой колькасці пажараў сталі наўмысныя падпалы.

Прычыны
-------

Пажар
Прычыны пажару крыюцца ў спалучэнні некалькіх неспрыяльных фактараў (кліматычных, геаграфічных і чалавечых) і да гэтага неаднаразова прыводзілі да пажараў у краіне ў гэтым сезоне.

### Клімат

Грэцыя, асабліва паўднёвая, вылучаецца цёплым, сухім кліматам (гл міжземнаморскі клімат), малой колькасцю ападкаў восенню і летам. Тут мала ападкаў, а рэчкі кароткія, нешматлікія і малаводные, большасць з іх перасыхае летам. Лета 2007 года было асабліва засушлівае, тры антыцыклоны з тэмпературамі да 40 °C паспелі прайсці над Грэцыяй за перыяд з чэрвеня па верасень, а ахвярамі эпізадычных пажараў да жніўня сталі 9 чалавек.

### Геаграфія

Як і наогул у Міжземнамор’е, пераважны рэльеф на поўдні рэгіёну — пагоркі і невысокія засушлівыя горы і пласкагор'і (на ўсходзе) з пераважна сухой хмызняковай расліннасцю, у значнай ступені выгаралай да канца лета ад пякучага сонца.

### Надвор'е

У жніўні-кастрычніку ў Грэцыі стаіць сухое цёплае надвор'е. Нават невялікія ветры, якія пачалі дзьмуць з мора спрыялі ўзмацненню пажару і распаўсюджванню дыму. У жніўні 2007 парывы ветру ўзмацніліся, а вільготнасць паветра знізілася да рэкордна нізкага ўзроўню ў 1 %. Падобныя ўмовы стварылі ідэальные перадумовы да бесперашкоднагп разрастання пажару. Дым ад пажару значна панізіў якасць паветра, абцяжарыў дыханне, скараціў бачнасць, у тым ліку ў сталіцы (Афіны).

Арганізацыя
-----------

Урад абвясціў надзвычайнае становішча і эвакуацыю насельніцтва з пацярпелых раёнаў, а таксама звярнуўся за дапамогай да міжнародных арганізацыям.

### Ацэнкі шкоды

Летам 2007 у Грэцыі было зарэгістравана звыш 3 000 ачагоў узгарання. У цэлым пацярпела тэрыторыя плошчай 2 700 кв. км. сярод якіх значную долю складалі каштоўныя аліўкавыя гаі і іншыя сельскагаспадарчыя ўгоддзі. З 2 700 км², 1 500 (55,6 %) склалі дзікія лясы Паўднёвай Грэцыі.

Гл. таксама
-----------

* Каліфарнійскія пажары ў кастрычніку 2007 года  (руск.) (бел..
* Лясныя пажары ў Грэцыі, 2009  (руск.) (бел.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Лясныя пажары ў Грэцыі (2007) на Вікісховішчы |

* Греция в огне лесных пожаров
* СМИ про пожары в Греции
**Бер Лейзеравіч Берлінкоў** або **Барыс Лазаравіч Берлінкоў** (22 лютага 1912, Віцебск, Расійская імперыя — 21 кастрычніка 1996, Нью-Ёрк, ЗША) — беларускі шашачны ігрок, функцыянер, суддзя.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 22 лютага 1912 года ў Віцебску.

У 1933 годзе пераехаў у Мінск. Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці «Інжынер-механік» (1941). Падчас Вялікай Айчыннай вайны працаваў на абарончым заводзе ў Куйбышаве (РСФСР). У 1946 годзе вярнуўся ў Мінск. Працаваў на заводзе імя Чкалава, у спецыяльным канструктарскім бюро № 3 Савета народнай гаспадаркі (пазней Дзяржплана) БССР, на Мінскім гадзіннікавым заводзе. У 1966 годзе апублікаваў працу «Механизация сборочных работ с помощью ручного механизированного инструмента».

У 1993 годзе пераехаў у Нью-Ёрк. Памёр 21 кастрычніка 1996 года.

Спартыўная кар’ера
------------------

Шашкамі пачаў займацца ў 1926 годзе ў Віцебску. Неаднаразова станавіўся чэмпіёнам горада. Па выніках другога малога чэмпіянату СССР (1931) атрымаў першую катэгорыю.

Чэмпіён Беларусі па рускіх шашках (1933), сярэбраны (1936, 1937, 1947, 1949) і бронзавы (1932, 1934, 1950, 1953, 1959) прызёр. Майстар спорту СССР (1962). Удзельнік фіналу XVIII чэмпіянату СССР па рускіх шашках (1957). Бронзавы прызёр першага Усебеларускага турніру па стаклетачных шашках (1953).

Старшыня шашачнай секцыі Беларусі з 6 снежня 1955 года. Суддзя рэспубліканскай катэгорыі па шахматах і шашках. Адзін з аўтараў кнігі «Шашечные партии белорусских мастеров» (1983).

Сям’я
-----

* Брат — Меер Лазаравіч Берлінкоў (1915, Віцебск), савецкі матэматык, з 1947 года выкладаў у Свярдлоўскім горным інстытуце.

Бібліяграфія
------------

* Берлинков Б. Юбилей шашечного телеклуба: [О белорус. клубе Белые и черные" и о ведущем А. В. Рокитницком) — Шашки (Рига), 979, No 2, с. 19
* Берлинков Б. Рокитницкий А. Шашечные партии белорусских мастеров. — Мн.1983.

Спасылкі
--------

* 
*
Кабіна машыніста хуткаснага электрацягніка ICE 3
**Кабіна машыніста** — спецыяльнае асобнае памяшканне на лакаматыве, якое служыць рабочым месцам лакаматыўнай брыгады і ў якім размешчаны органы кіравання, апаратура і прыборы, неабходныя для абслугоўвання сілавы ўстаноўкі (паравы кацёл, дызель) і для рэгулявання працы рухавікоў (паравая машына, цягавыя электрарухавікі). На паравозах кабіну машыніста называюць *будай машыніста*, на маторвагонным рухомым саставе — *постам кіравання*.

Канструкцыя
-----------

Сучасная кабіна машыніста з'яўляецца адным з асноўных вузлоў лакаматыва. У ёй лакаматыўная брыгада праводзіць па некалькі гадзін запар, таму стварэнне для яе неабходных выгод станоўча адбіваецца на бяспецы на чыгуначным транспарце.

Сцены кабіны цяпло - і абсталяваная прыладай чырвонай міпорай, матамі з капронавага валакна або полістырольным пенапластам і абабітыя цвёрдай драўнянавалакністай плітой, папярова-слаістым пластыкам, профільнымі алюмініевымі лістамі. Насціл падлогі кабіны выкананы з фанерных лістоў і пакрыты лінолеўмам. Для доступу да трубаправодаў і правадоў электраправодкі ў падлозе маюцца металічныя лючкі. Для шклення вокнаў выкарыстоўваюцца безаскепкавае шкла (трыплекс). Бакавыя вокны рассоўныя, маюць паваротныя ахоўныя шчыткі (ветрарэзы). У кабіне машыніста звычайна размяшчаецца наступнае абсталяванне:

* Пульт кіравання машыніста, кантролер машыніста.
* Пульт кіравання памочніка машыніста.
* Прыборы кіравання тормазамі: кран машыніста, кран дапаможнага тормазу, блакавальная прылада, кран двайной цягі.
* Клапаны кіравання тыфонам, свістком, пясочніцай.
* Прывад ручнога тормазу.
* Рэгулятар ціску.
* Пражэктар.
* Прыборы бяспекі: АЛСН, скорасцемер, электрапнеўматычны клапан аўтастопу, дадатковыя прылады бяспекі.
* Пульт кіравання радыёстанцыяй.
* Сядзенне машыніста, сядзенне памочніка машыніста.
* Печы ацяплення, каларыфер абдзімання лабавых вокнаў, вентыляцыйныя прылады, кандыцыянер.
* Столевыя свяцільні, лямпы падсвятлення дакументаў і падсветкі вымяральных прыбораў.
* Шклоачышчальнікі, ценявыя шчыткі або шторкі.

На панэлі пульта машыніста знаходзяцца кнопкавыя выключальнікі, сігнальныя лямпы і вымяральныя прыборы:

* Вальтметр напружання ў кантактнай сетцы (на электравозах), вальтметр напружання на цягавых электрарухавіках, амперметры току цягавых электрарухавікоў (асобна на кожную секцыю), вальтметр току ўзбуджэння цягавых электрарухавікоў.
* Манометры: галоўнага рэзервуара, ўраўняльнага рэзервуара, тармазной магістралі, тармазных цыліндраў.

На пульце памочніка машыніста знаходзяцца кнопкавыя выключальнікі, вальтметр напружання на акумулятарнай батарэі і ў ланцугах кіравання, манометр ціску сціснутага паветра ў ланцугах электрычных апаратаў.

У кабіне цеплавозаў дадаткова ўстаноўлены вымяральныя прыборы: амперметр напружання цягавага генератара і вальтметр току нагрузкі цягавага генератара, электротермометры тэмпературы вады і масла дызеля, электроманометры ціску масла дызеля.

Гл. таксама
-----------

* Канадская камфортная кабіна

Зноскі
------

1. ↑  Будка // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Юбілейная (значэнні).
**Юбілейная** — гасцініца ў Мінску, размешачаная па праспекце Пераможцаў, 19. Пабудавана ў 1968 годзе па праекце архітэктараў Г. Бенядзіктава і У. Начарава са зборнага жалезабетону. Для будаўніцтва гасцініцы знішчана гарадская мячэць ХІХ стагоддзя.

Архітэктура
-----------

Гасцінічны комплекс складаецца з прамавугольнага ў плане трынаццаці-павярховага жылога корпуса (на 413 месцаў) і прыбудаваных да яго двухпавярховага аб’ёма рэстарана, круглаватага аб’ёму канферэнц-залы і службовых памяшканняў. Архітэктурнае вырашэнне фасадаў заснавана на чаргаванні стужачнага зашклення і міжпаверхавых бетонных паясоў. На 1-м паверсе жылога корпуса знаходзіцца вестыбюль-хол, адміністрацыйныя памяшканні, прасторны ліфтавы хол, за савецкім часам таксама кіёскі сувеніраў і Саюздруку. Планіроўка калідорная, з ліфтавымі холамі і кулуарамі. Адна- і двухпакаёвыя камфартабельныя нумары разлічаны на 1—2 чалавек. У аздобе памяшканняў выкарыстаны сучасныя аддзелачныя матэрыялы: мяккая абіўка, шпона, дэкаратыўная тынкоўка, варсанітавае пакрыццё падлогі, мармур, ракушачнік. Жылы корпус кароткім пераходам звязаны з рэстаранам. У афармленні залы рэстарана выкарыстана мастацкая кераміка, габелены (мастак Г. Гаркуноў), жывапіс (З. Літвінава).

Літаратура
----------

* 233г. Гасцініца «Юбілейная» // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.
**Лясныя рэзерваты паўднёва-ўсходняга атлантычнага ўзбярэжжа** (парт.: Reservas de Mata Atlântica do Sudeste) — аб’ект са спіса Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Бразіліі.

Лясныя масівы, размешчаныя на паўднёвым усходзе Бразіліі, на тэрыторыі штатаў Сан-Паўлу і Парана, з’яўляюцца ўчасткамі атлантычных лясоў, якія найбольш захаваліся ва ўсёй Бразіліі. Для іх аховы ў гэтым рэгіёне створаны больш за 25 лясных рэзерватаў, якія займаюць плошчу каля 1692 тыс. га. Багацце расліннасці гэтага рэгіёна абумоўлена разнастайнасцю яго кліматычных, глебавых і геаграфічных умоў. Амаль усё Атлантычнае ўзбярэжжа абрамлена паласой мангравых зарасляў.

У раёне Бразільскага нагор’я размешчаны трапічныя і субтрапічныя паўлістападныя лясы. Яны складаюцца з вечназялёных шырокалісцевых парод дрэваў. Вільготны лес, які расце на вышыні 900—1300 м над узроўнем мора, — гэта царства ліян і эпіфітаў. Асноўная каштоўнасць атлантычных трапічных лясоў заключаецца ў іх высокай біялагічнай разнастайнасці. Іх насяляюць мноства раслін і жывёл (да 5% відаў усёй сусветнай фаўны і каля 7% відаў сусветнай флоры).

Літаратура
----------

* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Юбілейная плошча.

**Юбілейная плошча** (трансліт.: *Jubiliejnaja plošča*, руск.: Юбилейная площадь) — галоўная і фармальна адзіная плошча горада Верхнядзвінска.

Апісанне
--------

Архітэктурны ансамбль сучаснай Юбілейнай плошчы ў Верхнядзвінску сфармаваўся на працягу 1970—1980-х гадоў калі было вырашана пабудаваць новыя спецыялізаваныя будынкі для раённага выканаўчага камітэта і раённага дома культуры на вольнай ускраіне паміж гістарычным цэнтрам горада і нізменным і часта затапліваемым павадкамі лугам ля берага Дрысы, дзе лукавіна ракі ўтварае вялікі паўвостраў.

У ХХІ ст. на плошчы былі пабудаваныя новы будынак гарадской аўтастанцыі (у паўднёвай частцы плошчы ля скрыжавання вул. Качкара і вул. Ленінградскай), а таксама трохпавярховы шматкватэрны будынак (у заходняй частцы плошчы паміж вул. Ленінградскай і вул. Савецкай). Таксама з захаду і поўначы да плошчы прымыкае драўляная аднапавярховая жылая забудова сядзібнага тыпу.

Плошча па сваёй форме блізкая да прамавугольніка, максімальная шырыня складае амаль 100 метраў, даўжыня — да 200 метраў.

Падчас маштабнай рэканструкцыі ў 2018 годзе ў межах падрыхтоўкі горада да абласных Дажынак на плошчы быў пабудаваны фантан перад уваходам у Дом культуры, а таксама ўсталяваны валун з макетам магчымага выгляду Дрысенскага замку, які знаходзіўся непадалёк. На Каляды на плошчы ўсталёўваецца святочная ялінка.

Аб’екты
-------

* Кааператыўная вуліца, 1 — будынак  (ВД) (бел. Верхнядзвінскага райвыканкама (архітэктар В. Кірылаў).
* Аўтастанцыя
* Раённы дом культуры (РДК)

* Юбілейная плошча сёння
* АўтастанцыяАўтастанцыя
* ФантанФантан
* Шматкватэрны жылы домШматкватэрны жылы дом
* Раённы цэнтр культурыРаённы цэнтр культуры

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Верхнядзвінска

Зноскі
------

1. ↑  Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Юбілейная плошча (Верхнядзвінск)**
**Склератыніёзы** — захворванні раслін, што выклікаюцца грыбамі, у цыкле развіцця якіх маюцца склероцыі.

Склератынія склерацыйная (*Sclerotinia sclerotiorum*) на фасолі
Найбольш шкоднымі з’яўляюцца белыя гнілі агуркоў, морквы, пятрушкі, лубіну, фасолі, рапсу і іншых культур, рак канюшыны. Таксама пашыраны (у тым ліку на тэрыторыі Беларусі) склератыніёзы азімых збожжавых культур, якія выклікае склератынія злакавая.

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Склератыніёзы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 462—463. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Склеротиниоз. Как он появляется и как с ним бороться // Агровестник  (руск.)
**Мясцовы пузыр** (уключае Сонца і Мірцам — β Вялікага Пса) і **Пузыра I** (уключае Антарэс)
3D-выява **Мясцовага пузыра** (Белы) з прылеглым Мясцовым міжзорным воблакам (ружовы) і часткай **Пузыра I** (зялёны).
**Мясцовы пузыр** — вобласць разрэджанага гарачага газу няправільнай формы ў міжзорным асяроддзі ўнутры рукава Арыёна ў нашай Галактыцы. Ён цягнецца прынамсі на 300 св. гадоў і складаецца з нейтральнага вадароду са шчыльнасцю прыкладна 1/10 ад сярэдняй шчыльнасці міжзорнага асяроддзя, якое, у сваю чаргу, складае 0,5 атама ў кубічным сантыметры. Гарачы разрэджаны газ выпраменьвае ў рэнтгенаўскім дыяпазоне. Мясцовы пузыр утварыўся ў выніку выбуху некалькіх звышновых (па разліках 3—6, і нават больш), якія выбухнулі ад 2 да 4 млн гадоў назад. Рэшткай аднаго з кандыдатаў у такія звышновыя з'яўляецца Гемінга — пульсар у сузор'і Блізнят.

Сонечная сістэма праходзіць скрозь вобласць Мясцовага пузыра апошнія 5 ці нават 10 млн гадоў. У наш час яна праходзіць скрозь Мясцовае міжзорнае воблака (ММВ) — невялікі больш шчыльны ўчастак унутры Мясцовага пузыра. Гэта міжзорнае воблака ўтварылася там, дзе злучаюцца Мясцовы пузыр і Пузыр I. Шчыльнасць газу ўнутры ММВ — 0,1 атамаў у кубічным сантыметры. Мясцовы пузыр мае прадаўгаватую форму. Ён прыўздымаецца над галактычным дыскам, і з-за таго, што ён удзельнічае ў галактычным вярчэнні, яго форма становіцца падобнай на пясочнага гадзінніка.

Да Мясцовага пузыра таксама прылягаюць іншыя пузыры, гэта значыць вобласці з паніжанай шчыльнасцю міжзорнага газу, злучаныя тунэлямі. Пузыр I утварыўся выбухамі звышновых і зорнымі ветрамі зорак, якія ўваходзяць у зорную асацыяцыю Скарпіёна-Цэнтаўра, і знаходзіцца ў 500 св. гадах ад Сонца. Таксама існуе яшчэ 2 пузыры: Пузыр II і Пузыр III.

Гл. таксама
-----------

* Пояс Гулда
* Рукаў Арыёна
* Рукаў Персея
* Спіс найбліжэйшых зорак

Зноскі
------

1. ↑  Randall K. Smith, Donald P. Cox, 2001, The Astrophysical Journal, 134 283—309, 2001(недаступная спасылка) Multiple Supernova Remnant Models of the Local Bubble and the Soft X-Ray Background
2. ↑  Jesus Maiz-Apellaniz, 2001, The Astrophysical Journal, 560:L83-L86, 2001 October 10(недаступная спасылка) The Origin of the Local Bubble
3. 1 2  Local Chimney and Superbubbles, Solstation.com

Спасылкі
--------

* 3D карта Млечнага Шляху і Рукава Арыёна (англ.)

| ⛭Месцазнаходжанне ✯ Зямлі ў касмічнай прасторы |
| --- |
| ✯ Зямля → Сонечная сістэма → Мясцовае міжзорнае воблака → Мясцовы пузыр → Пояс Гулда → Рукаў Арыёна → Млечны Шлях → Падгрупа Млечнага Шляху → Мясцовая група → Мясцовае звышскопішча галактык → Ланіякея → Комплекс звышскопішчаў Рыб-Кіта → Назіраны Сусвет → Сусвет →? Мультысусвет |
| Знак «→» азначае «ўваходзіць у склад» ці «з'яўляецца часткай» |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776073818 |
Дзве тыповыя пласцінкі: левая - ваяр, па баках ад яго — два шчытаносцы
**Бенінская бронза** — калекцыя з больш чым 1000 латуневых пласцінак з выявамі з каралеўскага палаца каралеўства Бенін. Назва двойчы зманлівая — не толькі з-за матэрыялу, але і таму, што межы сярэднявечнага каралеўства не супадалі з межамі сучасных дзяржаў, і палац знаходзіўся на тэрыторыі сучаснай Нігерыі, а не суседняга Беніна.

Пласцінкі былі захопленыя брытанскімі войскамі падчас бенінскай карнай экспедыцыі 1897 года і перададзены ў Форын Офіс. Каля 200 прадметаў былі пазней перададзены ў Брытанскі музей, астатнія разышліся па прыватных калекцыях.

«Бронзавыя» (гэта значыць латуневыя) вырабы адлюстроўваюць шэраг сцэн, у тым ліку выявы жывёл, рыб, людзей і сцэны прыдворнага жыцця. Выявы адлітыя парамі, хоць кожны выраб вырабляўся індывідуальна. Мяркуецца, што першапачаткова гэтыя латуневыя ўпрыгажэнні былі прымацаваны да сцен і слупоў палаца, пры гэтым некаторыя з іх служылі як навучанні па прыдворнаму пратаколу для гасцей двара.

Бронзавыя вырабы з Нігерыі выклікалі ў Еўропе вялікую цікавасць да афрыканскай культуры. На думку гісторыкаў, яны былі адлітыя ў 13-16 стагоддзях.

Нігерыя, на тэрыторыі якой знаходзілася значная частка Каралеўства Бенін, у 1950-1970-я гады выкупіла ў Брытанскага музея каля 50 прадметаў і пастаянна звяртаецца з просьбай аб вяртанні астатніх.

Спасылкі
--------

* Africa Reparations Movement | Campaign for the return of the Benin Bronzes Архівавана 5 жніўня 2005.
* African Art Museum — Nigeria
* Edoworld Benin Bronze
**Піліп Ягоравіч Жгіроў** (1911—1998) — генерал-маёр Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Піліп Жгіроў нарадзіўся 29 кастрычніка (па новаму стылю — 11 снежня 1911 года ў вёсцы Гута
(цяпер — Рагачоўскі раён Гомельскай вобласці). Пасля заканчэння вучэбна-кааператыўнага камбіната ў Бабруйску працаваў у калгасе. У 1933 годзе Жгіроў быў прызваны на службу ў Чырвоную Армію. У 1939 годзе скончыў Маскоўскае ваеннае пяхотнае вучылішча. Удзельнічаў у баях на Халхін-Голе. З кастрычніка 1942 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Прыймаў удзел у баях на Сталінградскім, Данскім, Бранскім, Цэнтральным, і 1-ым Беларускім франтах. Да верасня 1943 года гвардыі маёр Піліп Жгіроў быў начальнікам штаба 221-а стралковага палка 77-й гвардзейскай стралковай дывізіі 61-й арміі Цэнтральнага фронта. Вызначыўся ў ходзе бітвы за Дняпро.

У ноч з 27 на 28 верасня 1943 года полк Жгірова дзякуючы дакладнай і зладжанай дзейнасці штаба, які ён узначальваў паспяхова пераправіўся пад масіраваным варожым агнём праз Дняпро у раёне вёскі Вялле Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР. Полк паспяхова захапіў плацдарм на заходнім беразе Дняпра і прайшоў шэсць кіламетраў наперад.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за «узорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і паказаныя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі маёр Піліп Жгіроў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» за нумарам 2946.

Са студзеня 1944 года Жгіроў камандаваў 218-м стралковым палком. Пасля заканчэння вайны ён працягнуў службу ў Савецкай Арміі. У 1947 годз ён скончыў Ваенную акадэмію імя Фрунзэ, у 1955 годзе — Ваенную акадэмію Генеральнага штаба. У 1963 годзе у званні гвардыі генерал-маёра Жгіроў быў звольнены ў запас. Пражываў у Санкт-Пецярбургу. Памер 20 студзеня 1998 года, пахаваны на Багаслоўскіх могілках Санкт-Пецярбурга.

Быў таксама ўзнагароджаны трымя ордэнамі Чырвонгага Сцяга, ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені і Чырвонай Зоркі, шэрагам медалёў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Піліп Ерафеевіч Жгіроў на сайце «Героі краіны»
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. — Минск, 1984.
**Лясны неаліт** — лакальная разнавіднасць неаліту, характэрная для лясной зоны Усходняй Еўропы. Адрозніваецца кансерватызмам, захаваннем «перажытачных» рысаў мезаліту і адсутнасцю «бурных» формаў неалітычнай рэвалюцыі, характэрных для стэпавага ці класічнага неаліту (пераходу да вытворчых формаў гаспадаркі, з'яўленне пісьменнасці і протагарадоў). У лясным неаліце захоўваецца вядучая роля палявання і рыбалоўства, а таксама выкарыстанне каменных прылад працы, аднак з'яўляецца кераміка і аселыя паселішчы рыбаловаў, якія складаюцца з зямлянак.

Прыклады ляснога неаліту
------------------------

* Верхняволжская культура
* Валасоўская культура
* Днепра-данецкая культура
* Льялаўская культура
* Нарвская культура

Зноскі
------

1. ↑  Цвярскі край у эпоху неаліту Архівавана 4 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Неаліт у сістэме перыядызацыі каменнага веку Архівавана 21 лістапада 2013.
* Лясны неаліт еўрапейскай часткі Расіі
Склероцый грыба *Physarum polycephalum*
**Склеро́цый** (ад грэч. σκληρά — жорсткі) — шматклетачны вегетатыўны орган грыба, які знаходзіцца ў спакоі.

Склероцый ўтвораны круглым, шарападобным або няправільнай формы шчыльным спляценнем гіфаў, часта з цёмным верхам і белым асяродкам. Памеры ад долей міліметра да 2 сантыметраў і больш. З’яўляецца пры надыходзе неспрыяльных знешніх умоў і прызначаны для захавання грыба. У некаторых грыбоў (батрыціс, склератынія, спарыння і інш.) склероцый з’яўляецца адной са стадый развіцця.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Склероцый // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 463. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Склероций // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85118738 · Microsoft: 2778740152 |
**Філіп Аляксеевіч Гупінец** (18 кастрычніка 1910 — 16 верасня 1981) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, камандзір кулямётнага разліку 280-га стралковага палка, малодшы сяржант, поўны кавалер ордэна Славы.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 5 (18) кастрычніка 1910 года ў вёсцы Воўчын (цяпер Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці). Беларус. Скончыў пачатковую сярэднюю школу. З 1922 года працаваў па найму ў памешчыка. У 1931—1933 гадах служыў у польскай арміі. У 1935 годзе за палітычную дзейнасць быў асуджаны судом буржуазнай Польшчы да 5 гадоў пазбаўлення волі. З 1939 года працаваў трактарыстам Высокаўскай машынна-трактарнай станцыі Брэсцкай вобласці.

У арміі са жніўня 1944 года. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны з верасня 1944 года. Ваяваў на 1-м Беларускім фронце.

Наводчык станковага кулямёта 280-га стралковага палка 185-й стралковай дывізіі радавы Ф. А. Гупінец разам з разлікам 26 студзеня 1945 года ў баі за населены пункт Задке падавіў 2 агнявыя кропкі і 12 праціўнікаў, забяспечыўшы прасоўванне нашай пяхоты. За мужнасць і гераізм, праяўленыя ў баях, загадам № 021 па 185-й стралковай дывізіі ад 4 лютага 1945 г. узнагароджаны ордэнам Славы 3-й ступені.

20 сакавіка 1945 года на подступах да ракі Одэр знішчыў 2 агнявыя кропкі і звыш 20 праціўнікаў. У ліку першых у палку выйшаў да ракі Одэр у раёне горада Штэцін. За мужнасць і гераізм, праяўленыя ў баях, загадам № 017 па 47-й арміі ад 12 красавіка 1945 года узнагароджаны ордэнам Славы 2-й ступені.

Кулямётны разлік малодшага сяржанта Ф. А. Гупінца 20 красавіка 1945 года ў вулічным баі ў горадзе Бернал падавіў 2 агнявыя кропкі, адбіў контратаку, знішчыўшы 17 праціўнікаў.

За мужнасць і гераізм, праяўленыя ў баях, Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 мая 1946 года малодшы сяржант Гупінец Філіп Аляксеевіч узнагароджаны ордэнам Славы 1-й ступені.

У кастрычніку 1945 года малодшы сяржант Ф. А. Гупінец дэмабілізаваны. Вярнуўся на радзіму. Працаваў трактарыстам, старшынёй калгаса. Памёр 16 верасня 1981 года.

Узнагароджаны ардэнамі Славы 3-х ступеняў, медалямі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Піліп Аляксеевіч Гупінец на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* *Долготович Б. Д.* Кавалеры ордена Славы. Минск, 2006
* Кавалеры ордена Славы трёх степеней: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии Д. С. Сухоруков. — М.: Воениздат, 2000. — 703 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-203-01883-9.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. Минск, 1984

Спасылкі
--------

Филипп Алексеевич Гупинец на сайце «Героі краіны»