Паштовая марка БеларусіПаштовая марка Беларусі
**Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь** — афіцыйны дакумент, які змяшчае сістэматызаваныя звесткі пра пэўныя віды жывёл і раслін, што з'яўляюцца рэдкімі або знаходзяцца пад пагрозай знікнення на тэрыторыі Беларусі. Заснавана ў 1979 годзе. Выдае кнігу Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя.

Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь утрымлівае звесткі аб стане віду, характары і ступені пагрозы яго існаванню. Адна з задач Чырвонай кнігі — забяспечыць доступ да інфармацыі аб відах, якія падвяргаюцца найбольш высокай рызыцы знікнення. Адмысловы прававы статус рэдкіх і тых, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення, відаў жывёл і прадстаўнікоў расліннага свету вызначаецца заканадаўствам Рэспублікі Беларусь.

Першае выданне
--------------

У першае выданне (1981) было ўключана 80 відаў жывёл і 85 відаў раслін.

Другое выданне
--------------

У другое выданне (1993) уключана 182 віды жывёл, у тым ліку 14 відаў млекакормячых, 75 відаў птушак, 2 — паўзуноў, 1 — земнаводных, 79 — насякомых, 5 — ракападобных, 1 від двухстворкавых малюскаў. У Чырвонай кнізе змяшчалася 180 відаў раслін, 17 відаў грыбоў, а таксама 17 відаў лішайнікаў.

У 2-е выданне былі дадаткова ўключаны 107 відаў жывёл і 109 відаў раслін і ў той жа час выключаны 2 віды жывёл і 10 відаў раслін, якія паводле новых дадзеных і крытэраў не з'яўляюцца знікаючымі і рэдкімі. Выключаныя былі таксама 3 віды жывёл і 4 віды раслін, раней аднесеных да нулявой катэгорыі («відаць, зніклыя») з прычыны адсутнасці пэўных дадзеных аб стане іх папуляцый і месцаў знаходжання. Гэтыя і іншыя падобныя віды былі ўключаны ў асобны спіс у дадатку да Чырвонай кнігі.

Трэцяе выданне
--------------

Выданне выйшла на рускай мове ў 2006 годзе. Складаецца з двух тамоў: «Жывёлы» і «Расліны». Усяго ўключае 189 відаў жывёл і 274 віды ў томе «Расліны», у тым ліку 173 віды сасудзістых раслін.

Новае выданне нацыянальнай Чырвонай кнігі падрыхтаванае з выкарыстаннем удасканаленых міжнародных падыходаў і крытэраў. Адначасова з гэтым улічвалася рэгіянальная спецыфіка, нацыянальныя прыродаахоўныя прыярытэты і магчымасці для рашэння задач па захаванні відаў. Дадзены падыход заснаваны на ведах аб сучаснай колькасці і распаўсюджванні відаў, тэндэнцыях іх дынамікі, міжнародным прыродаахоўным статуце і значнасці колькасці нацыянальнай папуляцыі ў глабальнай або еўрапейскай адзнацы багацця віду.

Спіс 3-га выдання Чырвонай кнігі Рэспублікі Беларусь падрыхтаваны ў адпаведнасці з «Асноўнымі кірункамі ўжывання крытэраў Чырвонай кнігі МСАП на нацыянальным і рэгіянальным узроўнях», прынятымі Радай Міжнароднага саюза аховы прыроды ў кастрычніку 2000 г. У адпаведнасці з гэтым дакументам крытэры варта ўжываць да дзікіх папуляцый у межах натуральнага арэала і да папуляцый, узніклых у выніку дабраякаснай інтрадукцыі, гэта значыць усяленні відаў у новыя месцы пражывання.

У выніку ўжывання новых універсальных падыходаў пры падрыхтоўцы спісу відаў жывёл для 3-га выдання Чырвонай кнігі Рэспублікі Беларусь адбыліся наступныя змены па групах жывёл: насякомых дададзена 27 відаў, а выключана 36, агульны лік склаў 70 відаў; сысуноў уключана дадаткова 4 віды, 1 від выключаны, агульны лік склаў 17 відаў; птушак дададзена 16 відаў, выключана 19, агульны лік склаў 72 віды; двухстворкавых малюскаў дададзена 2 віды, выключаны 1. Занесеныя 4 віды жабраногіх, якія раней адсутнічалі, і па 1 віду п'явак, ракападобных, павукападобных і амфібій.

У выданні пералік раслін і грыбоў, якія падлягаюць ахове, пашыраны на 60 відаў адносна 2-га выдання. Змены ў спісе ахоўных відаў раслін і грыбоў можна прадставіць наступным чынам: колькасць відаў сасудзінкавых раслін павялічана да 173 (было 156; выключана 24 і дададзены 41 новы від), мохападобных — да 27 відаў (было 15, дададзена 12), водарасцей — да 21 віду (было 9, дададзена 12), лішайнікаў — да 24 відаў (было 17, выключана 4, дададзена 11), грыбоў — да 29 відаў (было 17, выключана 3, дададзена 15). Усяго выключаны 31 і дададзены 91 новы від.

Новыя віды ў кнізе
------------------

Пастанаўленнем міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя ў 2012 годзе ў Чырвоную кнігу Беларусі ўнесена 19 новых відаў дзікарослых раслін і грыбоў: граздоўнік просты (*Botrychium simplex*), касцянец чорны (*Asplenium adiantum-nigrum*), шматраднік Браўна (*Polystichum braunii*), шматраднік шыпаваты (*Polystichum aculeatum*), прастрэл шыракалісты (*Pulsatilla patens*), гарошак зараснікавы (*Vicia dumetorum*), ядранец беспрыкветнічкавы (*Thesium ebracteatum*), надбароднік бязлісты (*Epipogium aphyllum*), офрыс насякоманосная (*‎Ophrys insectifera*), цэфалазіела пяшчотненькая (*Cephaloziella elachista*), дыхлема серпападобная (*Dichelyma falcatum*), некера перыстая (*Neckera pennata*), плагіятэцый хвалісты (*Plagiothecium undulatum*), ажыбвайя прыгожая (*Ojibwaya perpulchra*), смаржок канiчны (*Morchella conica*), звязда земляная (*Geastrum campestre*), павуцiнавiк залацiстаконусападобны (*Cortinarius aureoturbinatus*), павуцiнавiк рэвеневы (*Cortinarius rheubarbarinus*), павуцiнавiк двухколерны (*Cortinarius bicolor*).

Зноскі
------

1. ↑  В Красную книгу Беларуси внесено 19 новых видов дикорастущих растений Архівавана 12 студзеня 2012.  (руск.)
2. ↑  О внесении дополнений в постановление Министерства природных ресурсов и охраны окружающей среды Республики Беларусь от 9 июня 2004 г. № 14

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 12 красавіка 2015.