recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Крошынскія** — вялікалітоўскі княжацкі род.

Гісторыя
--------

Напэўна, галіна смаленскіх або чарнігаўскіх князёў Рурыкавічаў. Ужывалі герб, у геральдычных творах XVI—XVII ст. называны «Ліхтар», магчыма, мадыфікацыю трызуба Рурыкавічаў. Першы вядомы прадстаўнік роду князь Іван Раманавіч згадваецца ў 1446—1450 гадах. У 2-й палове XV ст. некалькі князёў Крошынскіх мелі вотчыны на ўсходзе Смаленскай зямлі, занятыя ў 1487 годзе войскамі вялікага князя маскоўскага Івана III. Узамен князь Канстанцін Фёдаравіч Крошынскі (? — пасля 1513) атрымаў ад вялікага князя літоўскага Аляксандра ў 1503 годзе «двор» Дубна ў Гарадзенскім павеце да часу вызвалення смаленскіх уладанняў.

Адна з галін роду згасла ў 1561 годзе, другая жыла ў Літве і Жамойці да канца XVII ст.

Вядомыя прадстаўнікі
--------------------

* Канстанцін Фёдаравіч Крошынскі (? — пасля 1513), акольнічы і скарбнік смаленскі.
* Піліп Крошынскі
	+ Іван Піліпавіч Крошынскі (? — каля 1527).
		- Васіль Іванавіч Крошынскі (? — да 1539).
			* Іван Васілевіч Крошынскі (каля 1510—1561), апошні з гэтай галіны Крошынскіх.
	+ Цімафей Піліпавіч Крошынскі (? — каля 1543), акольнічы смаленскі.
		- Іван Цімафеевіч Крошынскі (? — каля 1570), намеснік упіцкі (1546), браслаўскі (1554—1558).

Літаратура
----------

* Крошынскія // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1997. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
* *Сліж Н.* Маёмасныя справы Мар’і Канстанцінаўны Крошынскай у святле яе тастаменту // Studia Historica Europae Orientalis = Исследования по истории Восточной Европы: науч. сб. Вып. 14. — 2021. — С. 151—163.
*Гэты артыкул пра фізічнае паняцце. Пра больш агульнае значэнне тэрміна, гл. артыкул Скаляр*
**Скаля́рная велічыня** (ад лац.: scalaris — ступеністы) у фізіцы — велічыня, кожнае значэнне якой можа быць выражана адным рэчаісным лікам. Гэта значыць скалярная велічыня вызначаецца толькі сваім значэннем, у адрозненне ад вектара, які акрамя значэння мае кірунак. Да скалярных велічынь адносяцца даўжыня, плошча, час, тэмпература і г.д.

Зноскі
------

1. ↑  Паняцце скаляра ў ВСЭ **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 18 ліпеня 2012. Праверана 29 красавіка 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 44663343 |
**Крот еўрапейскі**, **Крот звычайны**, **Крот** (*Talpa europaea*) — млекакормячая жывёла сямейства кратовых. Жыве пад зямлёй у глебе.

Апісанне
--------

Цела (даўжыня 12—15 см, маса 65—92 г.) і галава падоўжаныя. Цела крата моцнае, цыліндрычнай формы. Галава без вушных ракавін сядзіць на кароткай шыі. Маленькія недаразвітыя вочы схаваны ў поўсці. Заднія лапы развіты слаба. Пярэднія (капальныя) лапатападобныя канечнасці крата вывернуты вонкі, з доўгімі пляскатымі кіппюрамі і перапонкай паміж пальцамі. Кароткія плячо і перадплечча схаваны ў тулаве. Моцна развітыя лапатападобныя кісці разграбаюць зямлю, дзякуючы чаму крот хутка перамяшчаецца ў глебе. Вельмі добра развіты нюх.

Поўсць кароткая, аксаміцістая, мяккая, зверху матава-чорная або чорна-бурая з шараватым адценнем, знізу больш светлая. Поўсцевае покрыва не мае напрамку.

Пашырэнне
---------

Насельнік глебы лясной і лесастэпавай зон. Пашыраны ў Еўразіі і Паўночнай Амерыцы. На Беларусі трапляецца ўсюды, часцей у паўночнай і цэнтральнай частках, у месцах з дзярнова-падзолістымі сугліністымі глебамі. Сустракаецца на ўзпесках, высечках, палянах, лугах, палях і агародах, у садах, парках і лясах. Жыве пад зямлёй у норах.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Кратавінне
Аселы від. Пад зямлёй рые норы (жыллёвыя і кармавыя), зямлю выкідвае вонкі. Яго прысутнасць выдаюць выкіды зямлі з падземных галерэй — кратавінне. Гнездавая камера звычайна пад пнямі, кустамі, купінамі на глыбіні да 1,5 м, кармавыя хады на глыбіні 2—50 см. Актыўны ўвесь год, пераважна вясной і ўвосень, раніцай і ўвечары. Характэрны сезонныя міграцыі з аднаго біятопу ў другі.

Корміцца дажджавымі чарвямі, насякомымі і іх лічынкамі. Бываюць выпадкі канібалізму. За адзін раз з'ядае 22, за суткі да 60 грам корму.

Полавая спеласць ва ўзросце 5—6 месяцаў. Спароўванне ў сакавіку — красавіку. Цяжарнасць да 40 сутак (мяркуюць, што ёсць латэнтная фаза). У прыплодзе 1—9 (найчасцей 3—7) дзіцянят. Некаторыя самкі ў канцы лета даюць другі прыплод. Дзіцяняты нараджаюцца сляпымі, голымі, бездапаможнымі, пакідаюць гняздо праз месяц.

Ліняе крот вясной, улетку і ўвосень.

Промысел
--------

Аб'ект промыслу (нарыхтоўка шкурак).

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская навуковая тэрміналогія: слоўнік лясных тэрмінаў. — Мінск: Інбелкульт, 1926. — Т. Вып. 8. — 80 с.

Літаратура
----------

* Біялогія: вучэб. дапам. для 8-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / Л. В. Камлюк, А. С. Шалапёнак; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — 3-е выд. дап. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 222 с.: іл. ISBN 978-985-03-1367-6
* *Фядосаў А.* Крот еўрапейскі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776785083 · NKC: ph115019 |
**Карчо́мскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лоеўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Карчомка.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Лоеўскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Ручаёўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Арол стэпавы** (*Aquila nipalensis*) — драпежная птушка сямейства ястрабіных.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 67-86 см, размах крылаў 175—230 см. Вельмі цёмны, ва ўсіх узростах хвост папярочна-паласаты. Светлыя плямы, якія назіраюцца ў маладых асобін, паступова на працягу амаль 5 гадоў знікаюць.

Голас нагадвае брэх сабакі «хаў-хаў».

Пашырэнне
---------

Арэал разарваны, на ўсход ад Чорнага мора да Усходняга Кітая, Індыя. Жыве ў стэпах, паўпустынях і пустынях, у гарах паблізу далін да 2300 м; на зімоўках у Афрыцы — саванны.

Пералётны. Месца зімовак: Ірак, Іран, Ізраіль, паўднёвая частка Аравійскага п-ва, усходняя частка Афрыкі да Паўднёвай Афрыкі. Усходнія папуляцыі часткова аселыя, часткова зімуюць у Індыі, Пакістане і іншых краінах Паўднёвай Азіі. Залятае ў Францыю, Галандыю, Германію, Швецыю, Нарвегію, Фінляндыю, Польшчу, Чэхію, Славакію, Венгрыю, Італію, Грэцыю, б. Югаславію, Румынію.

Стэпавы арол на паштовай марцы Беларусі
На Беларусі вельмі рэдкі залетны від. Адзначаны аднойчы ў чэрвені 2004 года ў Гомельскай вобласці.

Гнездаванне і размнажэнне
-------------------------

Гняздо часцей за ўсё на зямлі (на пагорку альбо кургане); радзей — у руінах пабудоў, на дрэвах і кустах. Круглае, аснова з сухіх галін (часам з прымессю касцей вялікіх жывёл), высцілка з сухіх травяністых раслін, кары, шэрсці і пер’я старых птушак. Дыяметр 0,7-1,3 м. Адна і тая ж пара часта мае 2-3 гнязды.

Яйкі *Aquila nipalensis*
Яйкі 1-3 (рэдка 4 і выключна 5), амаль эліптычныя або ўздутыя, белыя з бурымі плямамі. Памеры ў сярэднім 69,5 х 54,5 мм.

Падвіды
-------

* *A. n. orientalis* — паўднёва-ўсходняя частка еўрапейскай Расіі, на ўсход да возера Байкал і ўсходняга Казахстана;
* *A. n. nipalensis* — Алтай і Тыбет, на ўсходзе да Манчжурыі.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | Avibase · CMS · eBird · EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7528838-2 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ясінскі.
**Юзаф Ясінскі** (2-я палова XVIII стагоддзя — 1833) — медык, антраполаг.

Біяграфія
---------

Скончыў медыцынскую школу ў Гродне, Віленскі ўніверсітэт у 1789 годзе, атрымаў ступень доктара філасофіі, медыцыны і хірургіі.

Працаваў урачом у магнацкім доме Абуховічаў, потым у Навагрудку.

Навуковая дзейнасць
-------------------

У 1810 напісаў кнігу «Антрапалогія пра фізічныя і маральныя ўласцівасці чалавека» (апублікавана ў 1818 у Вільне на польскай мове). Адзін з першых антраполагаў у Беларусі, упершыню выклаў задачы і сутнасць антрапалогіі як вучэння пра чалавека ў цэлым з прыцягваннем дадзеных анатоміі, фізіялогіі, медыцыны, філасофіі. Староннік віленскай эвалюцыйнай школы.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Ясинский Юзеф // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 720. — 737 с.
**Ю́рый Ме́рчынк** (в.-луж.: Jurij Měrćink, вёска Хельна, Лужыца, Германія — Будзішын, Германская Дэмакратычная Рэспубліка) — верхнялужыцкі пісьменнік, журналіст, педагог і першы дырэктар Сербалужыцкага нацыянальнага ўніверсітэта.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 20 мая 1914 года ў сербалужыцкай сялянскай сям'і ў вёсцы Хельна. Вучыўся ў сярэдніх школах ў Радвары і Будзішыне. Сярэднюю адукацыю атрымаў у 1966 годзе. Пасля прыходу да ўлады нацыстаў адмовіўся ўступіць у студэнцкі нацыянал-сацыялістычны саюз, пасля чаго яму забаранілі вучыцца ў Лейпцыгскім універсітэце, і ён паступіў у Пражскі ўніверсітэт, дзе вывучаў германістыку і сарабістыку. Падчас навучання ва ўніверсітэце прымаў актыўны ўдзел у дзейнасці сербалужыцкай студэнцкай арганізацыі «Сербаўка». Удзельнічаў у падпольнай дзейнасці па распаўсюджванню сербалужыцкіх друкаваных выданняў у Германіі. 16 жніўня 1937 года, калі перапраўляў праз чэхаславацка-германскую мяжу ўлёткі для сербалужыцкай культурна-асветнцкай арганізацыі «Домавіна», быў затрыманы нямецкімі памежнікамі. Яго арышт стаў падтавай для нацыстскіх улад забараніць дзейнасць ў Баўтцэне Сербскі дом. Да 1940 года трымаўся ў зняволенні, потым яго адправілі ў канцэнтрацыйны лагер Заксэнхаўзэн.

Пасля Другой сусветнай вайны жыў у Праге, дзе займаўся выданнем сербалужыцкіх часопісаў «Naš puć» і «Naše nowiny». Займаўся грамадскай дзейнасцю сярод лужычанаў, якія жылі ў Праге. Заснаваў чэшскае аддзяленне Домавіны. У 1948 годзе вярнуўся ў Лужыцу. Па 1952 год быў першым дырэктарам новастворанага Сербалужыцкага нацыянальнага ўніверсітэта. Потым выкладаў у Сербалужыцкім педагагічным інстытуце. У 1962 годзе быў адным з арганізатараў Інстытута сербалужыцкага народазнаўства (Institut za serbski ludospyt), які ў 1992 годзе быў пераўтвораны ў Сербалужыцкі інстытут.

Бацька сербалужыцкай пісьменніцы і палітыка Ангелы Стахавай.

Памер 14 сакавіка 1988 года ў Будзішыне, дзе пахаваны на могілках Святога Мікалая.

Творы
-----

У 1961 годзе на аснове сваёй біяграфіі выдаў раман аб жыцці ў канцэнтрацыйным лагеры «Hdyž čerty ćěkaja». У рамках дзейнасці Інстытута сербскага народазнаўства працаваў над стварэннем Нямецка-верхнялужыцкага слоўніка. Пераклаў на верхнялужыцкую мову твор Юліуса Фучыка «Рэпартаж з пятлёй на шыі».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гугнин А. А. Введение в историю серболужицкой словесности и литературы от истоков до наших дней, Российская академия наук, Институт славяноведения и балканистики, научный центр славяно-германских отношений, М. 1997, стр. 160, ISBN 5-7576-0063-2
* Anton Nawka: Dopomnjenki na dobreho přećela. W Rozhledźe 38 (1988), čisło 5, s. 167—168.
* Ben Budar: Za serbstwo so horił: dopomnjenki k 80. posmjertnym narodninam Jurja Měrćinka. W Rozhledźe 44 (1994), čisło 5, s. 198—200.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1221277510 · ISNI: 0000 0000 4683 4896 · LCCN: no2007006032 · NUKAT: n2011170210 · VIAF: 51740192 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Скарэнка.
**Юрый Мікалаевіч Скарэнка** (нар. 18 чэрвеня 1956, г. Чарняхоўск, Калінінградская вобласць, РСФСР) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1978 годзе архітэктурны факультэт БДПА, у 1985 годзе курсы павышэння кваліфікацыі Маскоўскага архітэктурнага інстытута. У 1978—1985 гадах працаваў архітэктарам, старэйшым архітэктарам у «БелНДІПгорадабудаўніцтва», у 1986—1989 гадах старэйшым эксперт-архітэктарам у Дэмакратычнай Рэспубліцы Емен. З 1989 па 1992 — кіраўнік групы ў «БелНДІПгорадабудаўніцтва». З 1992 па 2009 працаваў ва ўласнай майстэрні, распрацоўваючы праекты інтэр’ераў, індывідуальныя жылыя дамы. З 2009 года галоўны архітэктар ЧТУП «Квадра».

Член Саюза архітэктараў Беларусі, член праўлення.

Творчасць
---------

Аўтар генеральных планаў гарадоў Вілейка (аўтарскі калектыў), Добруш, Мядзел (Беларусь); планаў развіцця Глінкаўскага і Дзямідаўскага раёнаў (Расія); генпланаў г. Эль-Гайда (Емен), ПДП жылых раёнаў гарадоў: Адэн, Шэйх-Асман, Эль-Мукала (Емен); горадабудаўнічага БНіПа Емена (раздзелы транспарту і ПДП); шматлікіх праектаў індывідуальных жылых дамоў і іх інтэр’ераў.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны граматамі за прафесійнае майстэрства, Ганаровай граматай Рэспублікі Емен.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Скоренко Юрий Николаевич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
**Юрый Мар’янавіч Аляксей** (нар. 27 жніўня 1973, Гродна) — беларускі дзяржаўны дзеяч, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі камерцыйны інстытут кіравання (юрыст), Гродзенскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт (эканаміст-менеджар), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (спецыяліст у галіне дзяржаўнага кіравання).

Працоўную дзейнасць пачаў фатографам у Гродзенскім прафесійна-тэхнічным вучылішчы № 74. Працаваў тэхнікам-рэнтгенолагам Гродзенскай абласной клінічнай бальніцы. Служыў у радах Узброеных Сіл. Працаваў дырэктарам па эканамічных пытаннях малой вытворчай фірмы «Імідж», галоўным спецыялістам, начальнікам аддзела патрыятычнага выхавання, спорту і вольнага часу моладзі
Гродзенскага гарадскога камітэта грамадскага аб’яднання «Беларускі патрыятычны саюз моладзі», другім сакратаром Гродзенскага гарадскога камітэта грамадскага аб’яднання «Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі», галоўным спецыялістам, намеснікам загадчыка аддзела культуры Гродзенскага гарвыканкама, галоўным спецыялістам упраўлення інфармацыі і друку, упраўлення ідэалагічнай работы Гродзенскага аблвыканкама, першым сакратаром Гродзенскага абласнога камітэта грамадскага аб’яднання «Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі». Генеральны дырэктар камунальнага ўнітарнага прадпрыемства «Гроднааблкінавідэапракат».

Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны юбілейнымі медалямі «70 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», «70 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Алексей Юрий Марьянович Архівавана 18 жніўня 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ — Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь пятага склікання Архівавана 20 кастрычніка 2021.
**Камаро́віцкае падняцце** (ад назвы вёскі Камаровічы ў Петрыкаўскім раёне) — тэктанічная структура ў Петрыкаўскім і Калінкавіцкім раёнах Гомельскай вобласці, на захадзе Зарэчанскай зоны падняццяў Прыпяцкага прагіну. Выяўлена эектраразведкай у 1959 годзе па паверхні верхнефаменскай саляноснай тоўшчы, у 1969 годзе сейсмаразведкай па падсалявых дэвонскіх адкладах.

Выдзяляецца па паверхні фундамента, падсалявых, міжсалявых і верхнесаляносных дэвонскіх адкладах. Па паверхні фундамента і падсалявых адкладах Камаровіцкае падняцце — паўантыкліналь субшыротнага распасцірання, ускладненая на поўдні і захадзе малаамплітуднымі (да 100 м) разрывамі. Памеры 5×1,5 км. Амплітуда 100 м. Па міжсалявых адкладах Камаровіцкае падняцце — брахіантыкліналь субшыротнага распасцірання, заходняя перыкліналь і паўднёвае крыло якой ускладнены малаамплітуднымі разрывамі. Памеры 5×2,5 км. Амплітуда каля 100 м. Па паверхні солі падняцце — брахіантыкліналь субмерыдыянальнага распасцірання. Памеры 4,5×3 км. Амплітуда 200 м. Па паверхні солі скляпенне Камаровіцкага падняцця ссунута на 0,5 км на захад. Па надсалявых адкладах невыразнае. Залажылася Камаровіцкае падняцце ў сярэднім дэвоне. Рост яго перарываўся ў сямілуцка-яўланаўскі час. Найбольш інтэнсіўна пачало развівацца з лівенскага часу. Сучасны структурны план сфарміраваны пераважна ў лебядзянскі час (позні дэвон) і каменнавугальны.

Літаратура
----------

* Камаровіцкае падняцце // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
**Юрый Мікалаевіч Чарванёў** (нар. 15 студзеня 1958, Баранавічы) — беларускі спартсмен па лёгкай атлетыцы (бар’ерны бег), майстра спорту СССР міжнароднага класа. Вучань заслужанага трэнера і настаўніка Беларусі Уладзіміра Радчанкі.

Біяграфія
---------

Скончыў сярэднюю школу (цяпер — гімназія № 4 г. Баранавічы) i паступiў у Беларускi iнстытут фiзiчнай культуры. Пасля атрымання дыплома ў 1979 годзе працаваў інструктарам Мінскага абласнога савета фізкультурна-спартыўнага аб’яднання «Дынама».

Пасля траўмы i працяглага лячэння давялося пакiнуць лёгкую атлетыку. Зацiкавiўся бiльярдным спортам, пачаў арганiзоўваць чэмпiянаты па бiльярдзе. У 1984—1996 гадах — трэнер каманды спартыўнага таварыства «Дынама». З 2001 года — старшыня судзейскай калегіі міжнароднага камітэта па «Пірамідзе» (більярдны спорт).

З’яўляецца арбітрам міжнароднай катэгорыі па більярднаму спорту, неаднаразова прызначаўся галоўным суддзёй сусветных і кантынентальных форумаў па гэтым віду спорту.

Дасягненні
----------

У 1980 годзе стаў чэмпіёнам Еўропы ў закрытых памяшканнях (г. Зіндэльфінген, Германія). Двойчы (1980, 1981) быў чэмпіёнам СССР па бегу на 60 і 110 метраў з бар’ерамі. З’яўляецца рэкардсменам Еўропы i свету (1977, 1980). Свой лепшы вынік Юрый Чарванёў паказаў у 1980 годзе — 7,54 секунды. На Алімпіядзе ў маскоўскіх Лужніках з-за застарэлай траўмы заняў толькі 8-е месца.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Черванёв Юрий Николаевич // Спортивная энциклопедия Беларуси. Минск, 2005. С. 470.
* Чарванёў Юрый Мікалаевіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. Мінск, 2003. Т. 17. С. 224.
* Черванёв, Ю. У меня все игроки — любимые / Юрий Черванёв; беседовала Ирина Полевая // Бильярдный мир. 2009. № 1 (21), 3 нояб.
* Колосова, Е. Барановичи — малая родина больших людей / Елена Колосава // Шаг (Барановичи). 2007. № 17. С. 7.
**Юзаф Харытон** (8 лістапада 1912, в. Крупіцы каля Сямятыч, Бельскі павет Гродзенскай губерні — 8 студзеня 1975) — мастак.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў мнагадзетнай сям'і. Пазней матэрыяльнае становішча вымусіла бацькоў пераехаць у в. Тумін, а затым у Высока-Літоўск. Скончыў школу і гімназію ў Высока-Літоўску. У 1928 годзе паступіў у Варшаўскую школу выяўленчых мастацтваў, але праз год спыніў навучанне і на працягу семестру быў вольным слухачом на аддзяленні мастацтва і скульптуры Кракаўскай Акадэміі прыгожых мастацтваў. У 1932 годзе Харытон вярнуўся ў Высока-Літоўск, быў чыноўнікам ў гміне, фатографам, распісваў касцёльныя крыпты.

Падчас 2-й сусветнай вайны дом Юзафа Харытона суседнічаў з гета. Пасля вайны займаўся рэканструкцыяй і роспісам касцёлаў і цэркваў. З сярэдзіны 1950-х гадоў, асэнсаваўшы убачанае ў Высокаўскім гета, мастак стварыў шмат твораў-сведчанняў Халакосту, якія прынеслі яму вядомасць, асабліва за мяжой.

У 1964 годзе пераехаў ў Сямятычы, уступіў у Саюз польскіх мастакоў, займаўся творчасцю. Працаваў інструктарам жывапісу ў павятовым Доме культуры.

Найбольш вядомыя яго карціны «Камянец-Літоўск. Ветракі», «Камянец-Літоўск. Школьная вуліца», «Камянец-Літоўск. Вежа з боку вуліцы Пахілай».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Волкович А.* Высоковский Шагал: штрихи к портрету художника Юзефа Харитона // Брестский курьер № 33, 2007. — С. 22.
* *Мусевіч Г.* Юзэф Харытон — мастак незвычайны // Навіны Камянеччыны, 1 верасня 2007. — С. 7;

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1036492362 · ISNI: 0000 0004 0995 8012 · NUKAT: n2018060218 · VIAF: 304003735 |
**Юрый Мікалаевіч Івахнішын** (3 сакавіка 1949, г. Магадан, РСФСР) — беларускі мастак інтэр’ера.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1971 годзе. З 1971 года ў інстытуце «Мінскпраект», з 1981 года на Мінскім мастацкім камбінаце.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1985 года.

Творчасць
---------

Работам уласцівы ўзгодненасць архітэктурных форм і дэкаратыўнага аздаблення: інтэр’еры інстытута «Мінскпраект» (1972—1973), «Белбыттэхпраекта» і Дома мадэляў № 2 (абодва 1973), Беларускага НДІ меліярацыі і воднай гаспадаркі (1974), гасцініцы і рэстарана «Беларусь» (1974—1976), гасцініцы «Кастрычніцкая» (1975—1981), аўтавакзала «Усходні» (1980—1983), станцый метро «Камсамольская» (1977—1978), «Маскоўская» (1979—1984), Мінскага епархіяльнага ўпраўлення (1984), канцэртнай залы «Мінск» (1986), Палаца Рэспублікі (1988—1998) — усе ў Мінску.

Прэміі
------

* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (2004, у аўтарскім калектыве) — *за комплекснае мастацкае рашэнне інтэр’ераў Палаца Рэспублікі ў г. Мінску*.

Літаратура
----------

* Івахнішын Юрый Мікалаевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
**Лімонная (цытрынавая) кіслата** (2-гідроксі-1,2,3-прапантрыкарбонавая кіслата, 3-гідроксі-3-карбаксіпентандыёвая) (C6H8O7) — трохасноўная карбонавая кіслата.

Крышталічнае рэчыва белага колеру, тэмпература плаўлення 153 °C. Малекулярная маса 192,13 а.а.м. Добра растваральная ў вадзе, растваральная ў этылавым спірце, маларастваральная ў дыэтылавам эфіры. Слабая трохасноўная кіслата. Солі і эфіры лімоннай кіслаты называюцца цытратамі.

Біяхімічная роля
----------------

Лімонная кіслата, з'яўляючыся галоўным прамежкавым прадуктам метабалічнага цыклу трыкарбонавых кіслот, іграе важную ролю ў сістэме біяхімічных рэакцый клетачнага дыхання мноства арганізмаў.

Знаходжанне ў прыродзе
----------------------

Рэчыва надзвычай распаўсюджана ў прыродзе: змяшчаецца ў ягадах, пладах цытрусавых, ігліцы, сцёблах махоркі, асабліва шмат яе ў кітайскім лімонніку і недаспелых лімонах.

Атрыманне
---------

Упершыню лімонная кіслата была выдзелена ў 1784 годзе з соку недаспелага лімона шведскім аптэкарам Карлам Шэеле. У прамысловасці кіслаты атрымліваюць лімоннакіслым браджэннем глюкозы пад уплывам грыбкоў цытраміцэтаў. Таксама лімонную кіслату вылучаюць з расліннай сыравіны — лісця махоркі, сцёблаў бавоўны.

Зноскі
------

1. 1 2  Хімічны слоўнік навучэнца: Дапам. для вучняў / Б. Н. Качаргін, В. М. Макарэўскі, Л. Я. Гарнастаева, В. С. Аранская. — Мн.: Народная асвета, 2003. — С. 139. — 287 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-12-0621-8.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 261. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
* Хімічны слоўнік навучэнца: Дапаможнік для вучняў / Б. Н. Качаргін, В. М. Макарэўскі, Л. Я. Гарнастаева, В. С. Аранская. — Мн.: Народная асвета, 2003. — С. 139. — 287 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-12-0621-8.

Спасылкі
--------

* Інфармацыя на сайце ХиМиК.ру (руск.)
* Інфармацыя на сайце ХиМиК.ру (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Brockhaus · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4148057-0 · LCCN: sh85026216 · Microsoft: 2779032678, 2911146214 · NKC: ph150576 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тарасік.

**Уладзімір Пятровіч Тарасік** (нар. 20 мая 1938) — беларускі гаспадарчы дзеяч у галіне будаўніцтва. Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь (1998).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў в. Велікаполле Чэрвеньскага раёна ў сялянскай сям’і. Бацька быў інвалідам Вялікай Айчыннай вайны.

Спрабаваў паступіць у Беларускі політэхнічны інстытут, на будаўнічы факультэт, але не прайшоў па конкурсе, таму паступіў у тэхнічнае вучылішча № 2 г. Мінска на спецыяльнасць «брыгадзір слесараў-мантажнікаў». Пасля гэтага працягнуў вучобу ў Мінскім архітэктурна-будаўнічым тэхнікуме, які скончыў у 1960 годзе, атрымаўшы дыплом па спецыяльнасці «тэхнік-будаўнік».

Пасля службы ў арміі паступіў у Мінскі політэхнічны інстытут на дзённае аддзяленне будаўнічага факультэта. Скончыўшы першы курс, перавёўся на вячэрняе аддзяленне і пачаў працаваць у ордэна Леніна будаўнічым трэсце № 5 на заводзе жалезабетонных вырабаў. Паднімаўся ўверх па службовай лесвіцы: майстар, старшы майстар, начальнік вытворчага аддзела. Калектыў вылучыў Уладзіміра Тарасіка на пасаду сакратара партыйнага камітэта будтрэста № 5, дзе ён таксама змог добра праявіць сябе, паколькі ў хуткім часе (у 1972 годзе) быў запрошаны на пасаду інструктара аддзела будаўніцтва і гарадской гаспадаркі ЦК КПБ. У сакавіку 1979 года на бюро ЦК КПБ Уладзімір Тарасік быў зацверджаны на пасаду намесніка Міністра сельскага будаўніцтва БССР.

З студзеня 1986 года па ліпень 1996 года Уладзімір Тарасік працаваў намеснікам старшыні праўлення Белсельбуда, у 1996—2002 гадах — намеснікам генеральнага дырэктара аб’яднання «Мінскаблсельбуд» і аб’яднання «Спецсельбуд».

З лістапада 2002 года Уладзімір Пятровіч Тарасік — намеснік выканаўчага дырэктара Саюза будаўнікоў, а з ліпеня 2005 года — выканаўчы дырэктар Саюза.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны», медалём «За доблесную працу», Залатым медалём ВДНГ СССР, Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР, знакам «Ганаровы будаўнік» Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва, знакам «Будаўнічая слава» Расійскага саюза будаўнікоў. Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Владимиру Тарасику — 75!  (руск.)

Спасылкі
--------

* Владимиру Тарасику — 75!  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Абрамовіч.
**Юрый Мікалаевіч Абрамовіч** (нар. 20 кастрычніка 1948, г.п. Гарадзея, Нясвіжскі раён, Мінская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1971 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут. Працаваў у Магілёўграмадзянпраекце, з 1977 года — кіраўнік групы архітэктараў, намеснік начальніка аддзела Белдзіпрасельгаса.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1975 года. Пражывае ў г. Мінску.

Творчасць
---------

Аўтар генпланаў цяплічных камбінатаў у калгасе імя Арджанікідзэ Смалявіцкага, саўгасе «Бярэзіна» Бабруйскага раёнаў, у Светлагорску, генплана вытворчага комплексу на 108 тыс. свіней у Камянецкім раёне (1975—1980).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Абрамович Юрий Николаевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Юзаф Ксаверы Э́льснер** (польск.: Józef Ksawery Elsner, 1 чэрвеня 1769, г. Гродкаў, Польшча — 18 красавіка 1854) — польскі кампазітар, дырыжор, педагог. Паслядоўнік традыцый венскай класічнай школы, прадстаўнік ранняга польскага рамантызму.

Біяграфія
---------

Быў пеўчым у касцёле ў Вроцлаве, дзе атрымаў музычную адукацыю.

З 1792 года — дырыжор аркестра Нямецкага опернага тэатра ў Львове, з 1799 года — дырэктар «Tэатра Нарадовага» ў Варшаве.

У 1823 годзе кампазітар быў узнагароджаны ордэнам Святога Станіслава.

У 1824—1831 гадах — прафесар Варшаўскага ўніверсітэта, адначасова з 1826 года — кіраўнік Галоўнай музычнай школы.

Заснавальнік Кансерваторыі музыкі і дэкламацыі ў 1821 годзе ў Варшаве.

Упершыню ў гісторыі польскай оперы ў тэмах сваіх твораў выкарыстаў нацыянальны музычны фальклор: оперы «Ведзьмы з Лысай гары, ці Лешак Белы» (паст. 1809), «Кароль Лакетэк, ці Віслічанкі» (паст. 1818).

Сярод іншых твораў: культавая музыка, 3 араторыі, 55 кантат, 3 месы для салістаў, хору і аркестра, 5 сімфоній, камерна-інструментальныя ансамблі, творы для фартэпіяна, хары (каля 100 xаралаў), музыка для драматычнага тэатра і інш.

Аўтар тэарэтычных прац. Рэдактар і выдавец зборнікаў польскіх народных песень, інструментальных твораў.

Сярод знакамітых вучняў — Ф.Шапэн і Ігнацы Фелікс Дабжынскі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Камароўка.

**Камаро́ўка** (трансліт.: *Kamaroŭka*, руск.: Комаровка) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Тамашоўскага сельсавета. Размешчана за 66 км на поўдзень ад Брэста, на захадзе — р. Заходні Буг і дзяржаўная граніца з Польшчай. Аўтадарогай звязана з Брэстам.

Гісторыя
--------

Паводле пісьмовых крыніц вядома з XVI стагоддзя як сяло ў Берасцейскім павеце Троцкага, з 1566 года — Берасцейскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Маёмасць праваслаўнай царквы. У 1580 годзе ўласнасць М. Казярадскага.

У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні, уваходзіла ў склад маёнтка Прыбарава. У 1861 годзе ў Прыбараўскай воласці. Належала графу Замойскаму. У ліпені 1862 года ў вёсцы адбыліся сялянскія хваляванні. Сяляне адмовіліся выконваць згонную павіннасць і плаціць чынш грашыма або хлебам. У 1890 годзе ў вёсцы зямля належала сельскагаспадарчай абшчыне, якая мела 149 дзес. зямлі. Працавала царкоўна-прыходская школа, у якой вучыўся 31 хлопчык.

У 1905 годзе ў Прыбараўскай воласці. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Прыбараўскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр Камароўскага сельсавета ў Дамачаўскім раёне. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 40 вяскоўцаў.

У 1954 годзе Камароўскі сельсавет перайменаваны ў Тамашоўскі, у 1956 годзе аднесены да Брэсцкага раёна.

Інфраструктура
--------------

У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Камароўка» (цэнтр — аг. Тамашоўка). Ёсць клуб і бібліятэка.

Насельніцтва
------------

* 50 двароў (1861)
* 140 двароў, 854 жыхары (1876)
* 116 двароў, 656 жыхароў (1897)
* 690 жыхароў (1905)
* 52 двары, 310 жыхароў (1921)
* 130 двароў, 540 жыхароў (1940)
* 819 жыхароў (1959)
* 780 жыхароў (1970)
* 213 гаспадарак, 463 жыхары (1997)
* 195 гаспадарак, 427 жыхароў (2005)

Славутасці
----------

* Магіла ахвяр фашызму (1942) — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 113Д000093шыфр 113Д000093

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Пётр Ільіч Клімук, лётчык-касманаўт, генерал-маёр авіацыі, двойчы Герой Савецкага Саюза

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Тамашоўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Тамашоўка |  |
| Вёскі | Камароўка ·  Орхава ·  Прыбарава ·  Рыцец ·  Селяхі ·  Харсы |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хадаровіч.

**Уладзімір Паўлавіч Хадаровіч** (нар. 27 жніўня 1947, Слуцк, Мінская вобласць) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 27 жніўня 1947 года ў Слуцку. З другой паловы 1950-х гадоў жыве ў Мінску. Скончыў у 1967 годзе Мінскае мастацкае вучылішча, у 1977 годзе — аддзяленне жывапісу Беларускага дзяржаўнага тэатральна-мастацкага інстытута. Вучыўся ў А. Бараноўскага. У выстаўках удзельнічае з 1977 года.

У 1985—1989 гг. працаваў кіраўніком студыі выяўленчага мастацтва СШ № 75 г. Мінска. У 1996—1997 гадах выкладаў на кафедры жывапісу Беларускай акадэміі мастацтваў.

Сябра Беларускага саюза мастакоў з 1988 года.

Творчасць
---------

Працуе пераважна ў жанры нацюрморта. Яго творы адметныя кампазіцыйнай завершанасцю, нацыянальным характарам і каларытам, пабудаваным на згарманізаваных колеравых адценнях з перавагай серабрыстага, часам залацістага: «Хлеб», «Лён» (абодва 1987), «Народная скульптура», «Вясковы нацюрморт» (абодва 1988), «Травы майго дзяцінства» (1989), «Нацюрморт з яблыкамі», «На Каляды», «Слыннаму беларускаму вестуну прысвячаю», «Памяці Францыска Скарыны» (усе 1990), «Нацюрморт з сотамі» (1991), «Бацькава скрыпка» (1998). «Лета», «Старадрукі» (абодва 2000), «Нацюрморт з клубніцамі і шыпшынай» (2001), «Вясна. Вясковы нацюрморт» (2003).

Работы мастака знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Музеі сучаснага мастацтва, фондах БСМ, Магілёўскім абласным мастацкім музеі імя П. Масленікава, шэрагу іншых дзяржаўных, грамадскіх і прыватных збораў рэспублікі і іншых краін.

Сям’я
-----

Мае сына Паўла (нар. 1987), таксама мастака.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Хадаровіч Уладзімір Паўлавіч // Ціткоўскі І. А. «Мастакі Случчыны» (Слуцк. 2006)
2. ↑  БелЭн, 2003

Літаратура
----------

* *І. Л. Чэбан.* Хадаровіч Уладзімір Паўлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

Спасылкі
--------

* Хадаровіч Уладзімір Паўлавіч // Ціткоўскі І. А. «Мастакі Случчыны» (Слуцк. 2006)
**Юрый Мікалаевіч Хлопаў** (5 красавіка 1921, пас. Епіфань, Тульская вобласць, Расія) — беларускі спецыяліст у галіне радыёэлектронных сродкаў. Доктар тэхнічных навук (1964), прафесар (1967). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскі інстытут інжынераў сувязі (кваліфікацыя «Інжынер-электрык», 1942).

Працаваў у службах ў г. Мыцішчы, Маскоўская вобласць (1945—1975, інжынер, старшы навуковы супрацоўнік, начальнік лабараторыі, начальнік аддзела; у 1945—1951 — Цэнтральны навукова-даследчы інстытут сувязі; у 1951—1956 — в/ч № 77989; у 1956—1975 — 22-гі Цэнтральны навукова-даследчы выпрабавальны інстытут і в/ч № 67947); Мінскім радыётэхнічным інстытуце (1980—1987, загадчык кафедры канструявання і вытворчасці радыёэлектроннай апаратуры).

Навуковыя інтарэсы: канструяванне і вытворчасць радыёэлектроннай апаратуры. 9 аўтарскіх пасведчанняў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Хлопов Юрий Николаевич // Белорусский государственный университет информатики и радиоэлектроники: история в биографиях ректоров, ученых, удостоенных почетных званий, лауреатов премий, профессоров, докторов наук : 40 лет (1964—2004). ― Минск, 2004. — С. 394—395.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзем’яновіч.
**Уладзі́мір Пятро́віч Дзем’яно́віч** (15 красавіка 1938, в. Асташын Навагрудскага павета — 2006) — беларускі дзяржаўны дзеяч, міністр гандлю БССР (1990—1991).

Біяграфія
---------

Скончыў Навагрудскі гандлёва-эканамічны каледж (1957), Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя. В. У. Куйбышава (1965).

З 1957 года працаваў прадаўцом Баранавіцкага гархарчапрамгандлю, праходзіў службу ў радах Савецкай Арміі.

Пасля заканчэння інстытута ў 1965 годзе працаваў у апараце Міністэрства гандлю БССР інспектарам, старшым інспектарам, намеснікам начальніка ўпраўлення арганізацыі гандлю. З 1971 года быў прызначаны намеснікам, а з мая 1975 года начальнікам упраўлення гандлю Мінскага гарвыканкама.

З верасні 1979 года быў прызначаны начальнікам упраўлення гандлю Мінскага аблвыканкама, у сакавіку 1983 года пастановай Савета Міністраў БССР прызначаны на пасаду намесніка міністра гандлю БССР.

У лістападзе 1988 года быў прызначаны начальнікам аддзела гандлю Дзяржплана БССР і зацверджаны членам Дзяржплана БССР.

Пастановай Вярхоўнага Савета БССР ад 25 ліпеня 1990 года №179 XII быў абраны і зацверджаны Міністрам гандлю БССР. Праз год падаў у адстаўку і да 26 верасня 1995 заставаўся намеснікам Міністра гандлю Рэспублікі Беларусь. Да свайго выхаду на пенсію ў сакавіку 2001 года ўзначальваў «Гандлёвы Дом на Нямізе».

Узнагароды
----------

* Ордэн «Знак Пашаны»,
* Медаль «Ветэран працы»,
* двума Ганаровымі граматамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР, ганаровай узнагародай Мінгандлю «Бронзавы Меркурый», бронзавым медалём ВДНГ СССР.

Зноскі
------

1. ↑  Постановление Верховного Совета Республики Беларусь от 25 июля 1990 г. №179-XII «О назначении Министра торговли Белорусской ССР»

Спасылкі
--------

* ДЕМЬЯНОВИЧ ВЛАДИМИР ПЕТРОВИЧ(руск.) // *Белорусский государственный экономический университет в биографиях преподавателей и выпускников. 75 лет (1933—2008)*. — Мн.: БГЭУ, 2008. — С. 245. — ISBN 978-985-484-515-9.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Карчоўскі сельсавет.
**Карчо́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хойніцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Карчоў.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Хойніцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. Цэнтр — вёска Карчовае. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Гарошкаўскага сельсавета. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў складзе Хойніцкага раёна БССР. У 1938 годзе вёска Карчовае перайменавана ў Карчоў. З 20 лютага 1938 года ў складзе Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — у складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Забалацкага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Тапту́ха** — традыцыйная рыбалоўная прылада ў славянскіх народаў. На Беларусі мае таксама мясцовыя назвы *таптун, кош, баўтуха, сетка, сак*.

Апісанне
--------

Таптуха з’яўляецца рухомай лоўчай прыладай. Вырабляецца з драўляных прутой або сеткі. Уяўляе сабой кош у выглядзе паўконуса. У Беларусі існавалі некалькі відаў таптух: выкарыстоўвалі зробленую з прутоў, сеткавую на драўляным каркасе і сеткавую на абручах. 

Таптуха, плеценая з прутоў, верагодна, з’яўляецца найбольш старажытнай. Уяўляла сабой кош, зроблены ў форме паўконуса, часта мела палку-ручку, што мацавалася ў 2 месцах да ўваходнага абруча. Часам замест палкі прывязвалі вяроўку (адным канцом да ўваходнага абруча, другім — у месцы, дзе сыходзіліся падоўжаныя пруты).

Сеткавая на драўляным каркасе таптуха па форме падобна да плеценай. Яе каркас складаўся з уваходнага абруча ў форме паўкруга і прымацаваных да яго прутоў, канцы якіх сыходзіліся. 

Сеткавая на абручах таптуха найбольш дасканалая па канструкцыі і зручнейшая ў эксплуатацыі. Яе аснову складалі толькі абручы: першы ў форме паўкруга, наступныя 4—6 — круглыя (пры набліжэнні да глухога канца сеткавага мяшка іх памеры памяншаліся). Пастаянная форма снасці захоўвалася з дапамогай дугападобнай ручкі, адзін канец якой прымацоўвалі да ўваходнага абруча, другі — да глухога канца сеткавага мяшка.

Выкарыстанне
------------

Выкарыстоўвалася для лоўлі рыбы ў зарослых месцах вадаёмаў невялікай глыбіні. Таптуху прыціскалі да дна і боўтаючы нагамі ці шастом, заганялі рыбу ў пастку. Лоўля рыбы гэтай прылады вядома па ўсёй Беларусі. Найбольш пашырана сеткавая таптуха на каркасе. Плеценая і сеткавая на абручах таптухі характэрны для рыбалоўства Палесся. Таптуха вядома і ў іншых славянскіх народаў: украінцаў, палякаў і інш. У наш час лоўля ёй забароненая.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).
* Таптуха // Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя / Рэдкалегія: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. . — Мн.: БелСЭ, 1989. — 575 с. — ISBN 5-85700-014-9.
**Эштэ́ван да Га́ма** (парт.: Estêvão da Gama; каля 1505 — 1576) — партугальскі мараплавец і ваенны дзеяч, губернатар Партугальскай Індыі ў 1540—1542 гадах.

Другі сын вялікага мараплаўца Васка да Гамы і Катарыны ды Атаіды. Названы быў, верагодна, у гонар дзеда па бацькаўскай лініі, партугальскага рыцара Эштэвана да Гамы (1430—1497)

У 1524 годзе, калі яго бацька адправіўся ў Індыю, віцэ-каралём якой ён быў прызначаны, Эштэван суправаджаў яго на пасадзе камандуючага флотам. Затым, ужо ў 1529 годзе, атрымаў прызначэнне ў крэпасць Сан-Жоржы-да-Міна (цяпер Эльміна) у якасці губернатара партугальскай калоніі на Залатым Беразе. Там ён правёў некалькі гадоў, а пасля гэтага замяніў свайго брата Паўлу на пасадзе губернатара Малакі.

У 1540 годзе памёр губернатар Партугальскай Індыі Гарсія ды Наронья, і на яго месца кароль прызначыў Эштэвана да Гаму, які да таго часу меў вялікі вопыт як у адміністрацыйных справах, так і ў ваенных. Пад кіраўніцтвам новага губернатара ў Гоа была падрыхтавана флатылія для рэйду ў Чырвонае мора. 31 снежня 1540 года армада Эштэвана да Гамы выйшла з Гоа і 27 студзеня 1541 года дасягнула Адэна. Партугальцам удалося правесці некалькі паспяховых марскіх баёў і прасунуцца да самага Суэца, аднак спроба штурму турэцкай марской базы не прынесла поспеху. На зваротным шляху, у порце Масаўа, быў высаджаны на сушу атрад з 400 воінаў і 130 рабоў пад камандаваннем малодшага брата губернатара, Крыштована да Гамы, які павінен быў накіравацца на дапамогу імператару Эфіопіі. Крыштован да Гама загінуў у гэтым паходзе ў 1542 годзе, але ў цэлым місія яго атрада ўвянчалася поспехам.

У 1542 годзе Эштэван да Гама, перадаўшы паўнамоцтвы Мартыну Афонсу ды Соза, вярнуўся ў Партугалію, дзе стаў губернатарам Лісабона.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Архівавана 24 лістапада 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1189964546 · ISNI: 0000 0001 2334 5501 · LCCN: no2011116998 · VIAF: 173089289 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Камуна.
Карта з абазначэннем меж усіх 36 568 камун Францыі
**Камуна** (фр.: commune ад лац.: communia — супольнасць) у Францыі — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка самага ніжняга структурнага ўзроўня (за выключэннем такіх камун, як Парыж, Марсель і Ліён). У шэрагу іншых краін французскай камуне адпавядаюць муніцыпалітэты, прыходы і т. п. Камуны могуць значна адрознівацца адзін ад аднаго па колькасці насельніцтва. Так, камуны — гэта і шматмільённы Парыж, і вёска з дзесяццю жыхарамі.

Да Вялікай французскай рэвалюцыі камун не было, іх ролю збольшага выконвалі царкоўныя прыходы, лік якіх складаў парадку 60 000. На пачатак 2004 г. у Францыі налічвалася 36 782 камуны, у тым ліку 36 568 — у метраполіі і 214 — на заморскіх тэрыторыях. Сярэдняя плошча камуны ў метраполіі складае 14,88 км², сярэдняе медыяннае значэнне — 10,73 км². Сярэдняе медыяннае насельніцтва камуны — 380 чалавек.

У кожнай камуне ёсць мэр і муніцыпальны савет. Паўнамоцтвы гэтых суб'ектаў не залежаць ад колькасці насельніцтва камуны. У Парыжы, Марселі і Ліёне камуны падпадзяляюцца на муніцыпальныя акругі.

Гл. таксама
-----------

* Спісы камун Францыі
* Мясцовае самакіраванне ў Францыі
**Яшчарка порсткая** (*Lacerta agilis*) — від паўзуноў сямейства сапраўдных яшчарак.

Апісанне
--------

Назву атрымала за хуткія і імпульсіўныя рухі. Мае зграбнае, гнуткае тулава, добра выяўленую шыю і доўгі ломкі хвост. Даўжыня цела 6-9 см, разам з хвастом 14-22 см, маса 7-25 г. Маляўкі афарбаваны зверху ў карычневыя і буравата-шэрыя тоны, уздоўж хрыбта праходзяць 1-2 цёмныя палоскі, якія абкружаны вузкімі светлымі, іншы раз перарывістымі лініямі. У працэсе росту малюнак мяняецца. Цёмныя спінныя палосы нібы распадаюцца на асобныя плямы, па баках цела звычайна добра відаць шмат дробных плямак у цёмнай акантоўцы. Выражаны палавы дымарфізм: самцы, асабліва вясной у перыяд размнажэння, маюць ярка-зялёную афарбоўку, самкі — жаўтавата-карычневую, карычневабурую або буравата-шэрую. Афарбоўка ніжняй часткі цела самцоў зеленаватага адцення, у самак — матава-белага або злёгку блакітнага. У самцоў на брушку звычайна праступаюць цёмныя плямкі і крапіны.

Пашырэнне
---------

Порсткая яшчарка пашырана ў Еўразіі ад Паўднёвай Англіі, Усходняй Францыі і паўночнай часткі Балканскага паўвострава на захадзе да Паўночнага Прыбайкалля і Паўднёвага Забайкалля на ўсходзе. На поўначы межы арэала дасягаюць 60° пн.ш. на паўднёвым усходзе даходзіць да паўночнага захаду Манголіі і заходняй часткі Кітая, на поўдні — да паўночнага ўсходу Турцыі. Від сустракаецца ў розных прыродных зонах (умеранага і часткова субтрапічнага паясоў): лясной, лесастэпавай, стэпавай і паўпустыннай. У Беларусі порсткая яшчарка дастаткова раўнамерна трапляецца на ўсёй тэрыторыі.

Насяляе звычайна адкрытыя, добра прагрэтыя ўзлескі, паляны, высечкі, прасекі, лугі, абочыны дарог, сухадольныя і пойменныя лугі. Аддае перавагу пагранічным участкам хваёвых лясоў і адкрытым біятопам. Нярэдка яна сустракаецца на нізінных лугах, якія мяжуюць з лясамі і вярховымі балотамі, на вільготных участках поймаў азёр і рэк, у алешніках.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Кормяцца порсткія яшчаркі ў асноўным рознымі насякомымі, а таксама іншымі дробнымі беспазваночнымі (павукі, чарвякі, малюскі, ракападобныя, мнаганожкі).

Сутачная актыўнасць порсткай яшчаркі залежыць ад кліматычных умоў. У добрае сонечнае надвор'е яшчаркі маюць высокую рухавасць і манеўранасць.

Самка ў залежнасці ад памераў цела адкладвае ад 4 да 14 яек у спецыяльную ямку. Клопаты пра патомства порсткая яшчарка не праяўляе.

Літаратура
----------

* Земнаводныя. Паўзуны: Энцыклапедычны даведнік. — Мн. БелЭн, 1996. ISBN 985-11-0067-6

Спасылкі
--------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Reptile Database |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4190553-2 · LCCN: sh85073811 |
**Я́шкульскі раён** (руск.: Я́шкульский райо́н, калм. Яшкулин район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэспублікі Калмыкія Расійскай Федэрацыі, у межах якой утвораны муніцыпальны раён Я́шкульскае раённае муніцыпальнае ўтварэнне.

Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак Яшкуль.

Геаграфія
---------

Плошча тэрыторыі раёна — 11769 км². Раён мяжуе на захадзе з Цалінным раёнам, на поўначы — з Кетчэнераўскім і Юсцінскім раёнамі, на ўсходзе — з Астраханскай вобласцю, на паўднёвым усходзе і поўдні — з Чорназемельскім раёнам, на паўднёвым захадзе — з Ікі-Бурульскім раёнам. Адлегласць ад раённага цэнтра да г. Эліста — 93 км. Па тэрыторыі раёна праходзіць федэральная аўтадарога Р216 (Астрахань — Эліста), рэгіянальныя аўтадарогі Яшкуль — Камсамольскі — Артэзіян, Ута — Цаган Аман.

Раён знаходзіцца ў зоне паўпустыняў, практычна цалкам у межах Прыкаспійскай нізіны. Паўднёвы захад раёна часткова размешчаны на ўсходніх схілах Ергенінскага ўзвышша.

Гідраграфічная сетка на тэрыторыі Яшкульскага раёна развіта вельмі слаба. Рэкі Яшкульскага раёна адносяцца да катэгорыі малых рэк Калмыкіі і яны прадстаўлены вадацёкамі ўсходняга схілу Ергенінскага ўзвышша. У паўднёва-заходняй частцы раёна з захаду на ўсход працякаюць рэчкі Яшкуль, Эліста, Бурата-Сала, Улан-Зуха, якія належаць да бяссцёкавых басейнаў і летам перасыхаюць, утвараючы асобныя плёсы.

Заўвагі
-------

1. ↑  АКТМУ Праверана 13 сакавіка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4330203'></a>
2. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>

| ⛭Калмыкія |
| --- |
| Раёны | 
* Акцябрскі
* Гарадавікоўскі
* Ікі-Бурульскі
* Кетчэнераўскі
* Лаганскі
* Маладэрбетаўскі
* Прыютненскі
* Сарпінскі
* Цалінны
* Чорназямельскі
* Юсцінскі
* Яшалцінскі
* Яшкульскі

 |  |
| Гарады | 
* Гарадавікоўск
* Лагань
* **Эліста**

 |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | 
* Вялікі Царын
* Ікі-Бурул
* Камсамольскі
* Кетчэнеры
* Малыя Дэрбеты
* Прыютнае
* Садовае
* Троіцкае
* Цаган Аман
* Яшалта
* Яшкуль

 |