**Ралф Уолда Эмерсан** , таксама **Ральф Уолда Эмерсан** (англ.: Ralph Waldo Emerson; 25 мая 1803, Бостан — 27 красавіка 1882, Канкорд) — амерыканскі філосаф, паэт і эсэіст; прадстаўнік амерыканскага рамантызму. Яго погляды зрабілі вялікі ўплыў на развіццё амерыканскай філасофскай і эстэтычнай думкі.

Біяграфія
---------

Бацька яго быў унітарыянскім пастарам, пасля смерці якога сям’я доўга бедавала. У 1821 г. Эмерсан скончыў Гарвард, дзе ён вывучаў тэалогію (1825—29). Па заканчэнні ўніверсітэта прыняў духоўны сан і стаў прапаведнікам унітарыянскай царквы Бостана. Быў ліберальным святаром Новай Англіі, але ў 1832 годзе, з абуджэннем «веры ў душу», пакінуў свой прыход.

У 1832—33 падарожнічаў па Францыі, Італіі, Англіі, дзе сустракаўся з С. Т. Колрыджам, У. Вордсвартам, І. Карлайлам, якія паўплывалі на яго светапогляд. У 1836 прымкнуў да трансцэндэнталістаў, заснаваў філасофска-грамадскі «трансцэндэнтальны клуб». У трактаце «Прырода» («Nature», 1836) сцвярджаў, што прырода — праява Вышэйшай сілы, у якой змешчана мудрасць і прыгажосць, а раўнавага дабра і зла нараджае гармонію, што кіруе светам.

Ажаніўшыся ў 1835, пасяліўся ў Канкорд (Масачусетс), хоць геаграфія яго лектарскіх выступленняў ўжо ўключала Канаду, Каліфорнію, Англію і Францыю. Зарабляў на жыццё чытаннем лекцый і да 1850 набыў міжнародную вядомасць. Час ад часу ён перапісваў свае старыя лекцыі, складаючы з іх зборнікі: «Нарысы» (1844), «Прадстаўнікі чалавецтва» (Representative Men, 1850), «Рысы англійскага жыцця» (English Traits, 1856), «Маральная філасофія» (The Conduct of Life, 1860). У 1846 і 1867 выйшлі кнігі яго вершаў.

Памёр Эмерсан ў Канкордзе 27 красавіка 1882 года. Пасмяротна апублікаваныя яго Дзённікі (Journals, 1909—1914).

Светапогляд
-----------

У сваёй першай кнізе «Прырода» (Nature, 1836), у гістарычнай прамове «Амерыканскі вучоны» (American Scholar, 1837), у «Звароце да студэнтаў багаслоўскага факультэта» (Address, 1838), а таксама ў нарысе «Аб даверы да сабе» (Self-Reliance, 1841) ён гаварыў з маладымі дысыдэнтамі свайго часу як бы ад іх імя. "Мы пачынаем жыць, — вучыў ён, — толькі тады, калі пачынаем давяраць сваёй унутранай сіле, "я свайго «я», як адзінаму і дастатковаму сродку супраць усіх жахаў «не я». Тое, што завецца чалавечай прыродай, — толькі знешняя абалонка, кароста звычкі, апускаюцца прыроджаныя сілы чалавека ў ненатуральны сон ".

Прапаведаваў ідэі пра асаблівасці амерыканскай культуры, незалежнасць чалавека ад Бога, аб праве і абавязку кожнага ствараць уласную рэлігію. Яго філасофскія погляды грунтаваліся на супрацьпастаўленні з’яў сутнасці рэчаў, сцвярджэннях аб іх духоўнай прыродзе, аб перавазе духоўных пачаткаў над матэрыяльнымі, даступнасці кожнаму чалавеку высокіх каштоўнасцей і ісцін розуму. Агульныя рысы яго філасофіі — спірытуалізм, перакананне ў існаванні духоўнага адзінства свету і напаўненне чалавечай асобы духам божым.

Этыка Эмерсана мае індывідуалістычны характар, накіравана супраць традыцый і аўтарытэтаў, напоўнена верай у прагрэс і магчымасць удасканалення чалавечай асобы. Яго індывідуалізм станоўча паўплываў на развіццё амерыканскага лібералізму. Сацыяльны ідэалам Эмерсана быў утапічны грамадскі парадак, аснова якога — фермерства і рамёствы.

«Прадстаўнікі чалавецтва» (1850)
Аўтар зборніка эсэ «Доследы» (1841 і 1844), у т.л. «Пра давер да сябе», у якім сфармуляваў прынцып маральнага самаўдасканалення асобы, і серыі біяграфічных нарысаў «Прадстаўнікі чалавецтва» (1850). У эсэ «Шлях жыцця» (1860), «Грамадства і адзінота» (1870) разглядаў пытанні маральнага ідэалу і эстэтычных каштоўнасцей, у эсэ «Пра літаратурную этыку» (1838), «Літаратура і грамадскія мэты» (1875) выказаў погляды на літаратурную творчасць.

Паэтычная творчасць
-------------------

Аўтар паэтычных зборнікаў «Вершы» (1847), «Майскі дзень і іншыя вершы» (1867), «Парнас. Выбраныя творы» (1876), у якіх асаблівую ўвагу аддаваў паэтычнаму сімвалу, сінтаксічнаму паралелізму, рытміцы.

Некаторыя яго паэмы — «Брама» (Brahma), «Дні» (Days), «Снежная бура» (The Snow-Storm) і «Канкордскі гімн» (Concord Hymn) — увайшлі ў класіку амерыканскай літаратуры.

Зноскі
------

1. 1 2  Ralph Waldo Emerson // Internet Speculative Fiction Database — 1995. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2629164'></a>
2. 1 2  Ralph Waldo Emerson // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑  Find a Grave — 1996.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056'></a>
4. ↑  Напісанне імя і прозвішча ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.18. кн.1, Мн. 2004, С.119.

Літаратура
----------

* *Боўш В. І. Бутырчык Г. М.* Эмерсан // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

Спасылкі
--------

* Давер да сябе — pawet.net


| ?Ралф Уолда Эмерсан — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Edward Emerson[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Joseph Emerson[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Rebecca Waldo[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | William Emerson, Sr.[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Samuel Moody[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Mary Moody[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | William Emerson[d] |  |  |  |  |  | Hannah Sewall[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Daniel Bliss[d] |  | Hannah Bliss[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Ралф Уолда Эмерсан |  |  |  |  | Phebe Bliss[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Phebe Bliss[d] |  | Deacon Robert Walker[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  | Ruth Haskins[d] |  | Hannah Upham[d] |  | Hannah Waite[d] |  | Lydia Sargeant[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · International Music Score Library Project · MusicBrainz · Project Gutenberg · Internet Speculative Fiction Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Іраніка · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · American National Biography · Appletons' (1887—1901) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Treccani · Universalis · Настольны · Гранат |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · WeRelate · Geni.com · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10218113 · BIBSYS: 90098815 · BNC: a10418192 · BNE: XX989563 · BNF: 12028408n · CiNii: DA00459930 · CONOR: 16739427 · EGAXA: vtls001506896 · GND: 118530127 · ICCU: CFIV006597 · ISNI: 0000 0001 2100 0403 · LCCN: n78085476 · LNB: 000159424 · NDL: 00438877 · NKC: jn20000601484 · NLA: 35063949 · NLG: 72304 · NLP: A1178779X · NSK: 000068827 · NTA: 068764898 · NUKAT: n93125802 · PTBNP: 30010 · LIBRIS: 169464 · SUDOC: 028451643 · VIAF: 27079964 · ULAN: 500246883 |

 |