recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Брытанскі агітацыйны плакат эпохі Першай сусветнай вайны, які заклікае ўступаць у каралеўскую армію
**Брытанская прапаганда ў Першай сусветнай вайне** насіла пераважна антыгерманскі характар. Р. Зульцман адзначае, што менавіта ў гады Першай сусветнай вайны мела месца першае сістэматычнае ўжыванне прапаганды, прычым Германія была агаломшана гэтым фактам.

Самым яскравым прыкладам гэтай прапаганды стала выява раскрыжаванага канадскага салдата, паведамленне пра якога з'явілася ў Times 10 мая 1915 года. Не менш гучнымі былі сфабрыкаваныя сюжэты пра жорсткасць і зверствы нямецкіх салдатаў (стральба па медсёстрах, гвалт над манашкамі, забойства дзяцей, выстралы ў спіну і інш.). Таксама вядомы быў рэпартаж бельгійскай газеты L`Independance belge (ад 17 красавіка 1917), якая выдавалася ў Лондане, пра тое, што немцы перапрацоўваюць трупы сваіх салдатаў на корм для свіней на фабрыцы (ням.: Kadaververwertungsanstalt) у Кобленцы. У той жа дзень англійскія Times і Daily Mirror перадрукавалі гэту навіну. Іншай вядомай фальшыўкай стаў сюжэт пра каталіцкіх святароў, павешаных на звонавых языках у Антверпене.

Нароўні з выдуманымі фактамі, брытанская прапаганда актыўна выкарыстоўвала і рэальныя трагедыі для фарміравання негатыўнага вобраза Германіі (напрыклад, гібель «Лузітаніі» або пакаранне смерцю медсястры Эдыт Кейвел). Для замацавання варварскага вобраза немцаў у брытанскіх СМІ называлі гунамі (англ.: Huns). Апроч «прапаганды жахаў» (дэманізацыі ворага) выкарыстоўвалася і «прапаганда поспехаў», якая прымяншала страты і перабольшвала поспехі ўласных войскаў.

Першапачаткова прапаганда ўздзейнічала на грамадскую думку праз прэсу і на салдатаў праціўніка праз улёткі, якія скідваліся з самалёта. Главой брытанскіх прапагандыстаў быў Лорд Норткліф. Пазней брытанскі ўрад высока ацаніў унёсак брытанскіх прапагандыстаў у перамогу над Германіяй. Поспех прапаганды складаўся не столькі ў дэмаралізацыі праціўніка, колькі ў ізаляцыі Германіі і мабілізацыі сваіх падданых на барацьбу з ворагам. Р. Зульцман заўважыў, што нямецкая прапаганда Гебельса ўлічыла брытанскую прапаганду і выкарыстоўвала яе прыёмы.

Зноскі
------

1. 1 2  Прапаганда як зброя ў вайне
2. ↑  Брытанская антыгерманская прапаганда ў Першай сусветнай вайне
3. ↑  Гімн нянавісці: каноны прапаганды ў Першую сусветную вайну
4. ↑  Англа-германская інфармацыйная вайна ў ЗША гады Першай сусветнай вайны
5. ↑  Першая сусветная: бітвы прапагандыстаў
6. ↑  Першая сусветная вайна: бітва канапавых войскаў Архівавана 22 сакавіка 2015.

Літаратура
----------

* *Стюарт К.* Тайны дома Крю. Английская пропаганда в мировую войну 1914—1918 гг. — М-Л.: Госиздат. Отдел военной литературы, 1928.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Ваенная прапаганда ў Першай сусветнай вайне
**Бум-Бам-Літ** — беларускі творчы літаратурных рух авангардыстаў, які паўстаў у 1995 годзе. Стварыў новы літаратурны і культурны кантэкст у Беларусі 1990-х. Удзельнікі спалучалі розныя формы мастацтва і творчай дзейнасці. З бум-бам-літаўскага асяродку выйшлі пэрформэр-групы «Тэатр псіхічнае неўраўнаважанасці», «Спецбрыгада афрыканскіх братоў», літаратурная суполка «Sсhmerzwerk». У 1998 годзе выхадам калектыўнага зборніка «Тазік беларускі» распачалося выданне кніжнай серыі «Бібліятэка Бум-Бам-Літа».

Сферай дзейнасці ўдзельнікаў руху з’яўляюцца тэатр, журналістыка, арт-праекты, перфоманс. Ёсць шматлікія газетныя, часопісныя артыкулы, даклады ў навуковых канферэнцыях. Рух даследуецца ў шэрагу кандыдацкіх дысертацый. 30 лістапада 2011 года ў межах фестывалю «НЕфармат» быў адзначаны 15-гадовы юбілей «Бум-Бам-Літу».

Зноскі
------

1. ↑  *Юрась Барысевіч*. БУМ-БАМ-ЛІТ: НЕ ПЫТАЙСЯ, ПА КІМ БОМКАЕ ТАЗІК **(нявызн.)**.  pARTisan (11 чэрвеня 2015). Праверана 10 мая 2019.

Спасылкі
--------

* З’яўляецца творчы рух «Бум-Бам-Літ» Архівавана 24 верасня 2019. Мультымедыйны гістарычны праект, прысвечаны беларускім 90-м
* Афіцыйная старонка Бум-Бам-Літ у сацыяльнай сетцы «УКантакце»
**Валерый Уладзіміравіч Абрамук** (нар. 17 жніўня 1952, г. Гродна) — беларускі футбаліст.

Біяграфія
---------

Выхаванец гродзенскіх ДЮСШ і групы падрыхтоўкі пры камандзе майстроў «Хімік» упершыню ў галоўную каманду горада быў запрошаны ў 1969 годзе. Да гэтага паспеў пагуляць за дубль клуба, а таксама ў складзе юнацкай каманды стаць пераможцам другога розыгрышу прыза «Крыштальны мяч». Дэбютаваў у складзе «Нёмана» у першынствах СССР 30 жніўня 1969 у гульні і на працягу 16 сезонаў правёў за гродзенскі клуб 436 каляндарных гульняў, у якіх забіў 52 мяча. Адыграў ва ўсіх матчах першынства СССР у 1979, 1980, 1982, 1983, 1985 1986 і 1987 гадах, прапусціўшы па адной сустрэчы ў 1976, 1977 і 1984 гадах. Восем сезонаў запар у 1979—1986 гадах быў капітанам каманды «Хімік», што з’яўляецца рэкордам гродзенскага футбола.

У складзе «Хіміка» заваяваў першае, другое і трэцяе месцы ў занальных турнірах першынства СССР ў 1980, 1982 і 1983 гадах.

Зноскі
------

1. ↑  17 жніўня 2017 года аднаму з лепшых футбалісту гродзенскага «Хіміка» 70-80-х гадоў Валерыю Уладзіміравічу Абрамуку спаўняецца 65 гадоў!

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FootballFacts.ru |
Буравая вышка
**Буравая вышка** — збудаванне над свідравінай для пад'ёму і апускання абсадных і буравых труб і буравога інструменту. Забяспечваецца сродкамі механізацыі падымальна-спускальных аперацый і касетай для размяшчэння труб. Бываюць вежавыя (пірамідападобнай формы з 3 або 4 апорамі) і мачтавыя (А-падобныя). Вышыня буравой вышкі залежыць ад праектнай глыбіні свідравіны. Манціруюць з асобных вузлоў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гардон.
**Валерый Сяргеевіч Гардон** (нар. 3 сакавіка 1945, г. Падольск, Маскоўская вобласць, РСФСР) — беларускі вучоны ў галіне матэматыкі і тэхнічнай кібернетыкі. Доктар фізіка-матэматычных навук (1995, Эфектыўныя метады развязання задач тэорыі раскладаў для аднастайных сістэм).

Біяграфія
---------

Скончыў БДУ (1967). Працуе ў Інстытуце тэхнічнай кібернетыкі НАН Беларусі. Навуковыя працы па тэорыі раскладаў і экстрэмальных камбінаторных задач. Распрацаваў эфектыўныя метады развязання задач тэорыі раскладаў для аднастадыйных дэтэрмінаваных сістэм абслугоўвання. Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (1998, у сааўтарстве) — *за цыкл прац «Мадэлі і метады тэорыі раскладаў»*.

Навуковыя працы
---------------

* A Note on Optimal Assignment of Slack Due-Dates in Single-Machine Scheduling // Eur. J.Oper. Res. 1993. V. 70;
* Теория расписаний. Одностадийные системы. М. 1994 (разам з В.Танаевым, Я.Шафранскім);
* Scheduling Theory. Single-Stage Systems. Kluwer Academic Publishers, 1994 (разам з В.Танаевым, Я.Шафранскім).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 5. — С. 60. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зубоўскі.

**Уладзімір Сцяпанавіч Зубоўскі** (нар. 1935, в. Крупка, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі вучоны. Кандыдат сельскагаспадарчых навук.

Біяграфія
---------

У 1955 г. скончыў СШ № 1 г. Мар’іна Горка.
Скончыў Ленінградскі сельскагаспадарчы інстытут (1960). Працаваў у саўгасе, навукова-даследчых інстытутах Мінска і Санкт-Пецербурга, дырэктарам праектна-пашуковага цэнтра аграхімічнай службы "Ленінградскі", у Міністэрстве сельскай гаспадаркі. Аўтар шматлікіх прац па эфектыўнасці сельскагаспадарчай вытворчасці.

Зноскі
------

1. ↑   Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9

Літаратура
----------

Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А.Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. - Мінск : Беларусь, 2003. - 748 с. - 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Супрановіч.

**Мікіта Супрановіч** (нар. 27 лютага 2001, Вілейка) — беларускі футбаліст, абаронца расійскага клуба «Спартак» з Кастрамы.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец ДЮСШ-2 горада Барысава, з 2018 года пачаў выступаць за дубль барысаўскага БАТЭ, на наступны год трывала замацаваўся ў дублі. Дэбютаваў у асноўнай камандзе БАТЭ 29 жніўня 2020 года ў матчы Кубка Беларусі супраць мікашэвіцкага «Граніта» (5:0), калі выйшаў на замену ў другім тайме.

Да сезона 2021 рыхтаваўся з асноўнай камандай барысаўчан. Дэбютаваў у Вышэйшай лізе 14 сакавіка 2021 года ў матчы супраць «Слуцка» (3:0), выйшаўшы на замену ў канцы сустрэчы. У далейшым рэгулярна з’яўляўся на лаўцы запасных у асноўнай камандзе, часам выхадзіў у стартавым складзе.

У студзені 2022 года адправіўся на збор з санкт-пецярбургскім «Зенітам-2», і ў лютым «Зеніт» аформіў арэнду абаронцы ў БАТЭ. За паўгады згуляў за «Зеніт-2» у ФНЛ-2 у чатырох матчах і адзначыўся адным голам. У ліпені 2022 года быў аддадзены ў арэнду ў дзяржынскі «Арсенал». Хутка замацаваўся ў стартавым складзе дзяржынскага клуба.

У снежні 2022 года пасля вяртання з арэнды стаў трэніравацца з БАТЭ, аднак у студзені 2023 года пачаў шукаць новы клуб. У лютым 2023 года на правах арэнды далучыўся да бабруйскай «Белшыны», дзе таксама стаў іграком асновы. Пакінуў бабруйскі клуб у ліпені 2023 года і хутка далучыўся да расійскага «Спартака» з Кастрамы.

Міжнародная кар’ера
-------------------

У кастрычніку 2019 года гуляў за юніёрскую зборную Беларусі (да 19 гадоў) у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Еўропы.

26 сакавіка 2021 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, адгуляўшы ўсе 90 хвілін у таварыскім матчы супраць Арменіі (2:1).

Дасягненні
----------

* Беларусь 02Сярэбраны прызёр Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі: 2021
* Беларусь Уладальнік Кубка Беларусі: 2021

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Дывізіён | Клуб | Краіна | Матчы | Галы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2018 | дубль | БАТЭ | Беларусь | 8 | 0 |
| 2019 | дубль | БАТЭ | Беларусь | 27 | 1 |
| 2020 | дубль | БАТЭ | Беларусь | 26 | 2 |
| 2021 | Д1 | БАТЭ | Беларусь | 4 | 0 |
| 2021/22 (2) | Д3 | Зеніт-2 | Расія | 4 | 1 |
| 2022 (2) | Д1 | Арсенал | Беларусь | 14 | 0 |
| 2023 (1) | Д1 | Белшына | Беларусь | 10 | 0 |
|

Заўвагі
-------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑  "Зенит" арендовал у БАТЭ Супрановича
4. ↑  "Арсенал" арендовал у БАТЭ Супрановича
5. ↑  "Желто-синие" приступили к тренировкам (руск.).  Афіцыйны сайт БАТЭ (19 снежня 2022). Праверана 20 снежня 2022.
6. ↑  Официально: Никита Супранович арендован "Белшиной" у БАТЭ (руск.). *football.by* (23 лютага 2023). Праверана 24 лютага 2023.
7. ↑  Никита Супранович покинул "Белшину" (руск.). *football.by* (6 ліпеня 2023). Праверана 7 ліпеня 2023.
8. ↑  Два белорусских футболиста перешли в "Спартак" из Костромы (Д3) (руск.). *football.by* (14 ліпеня 2023). Праверана 14 ліпеня 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
Рэмбрандт, «Бюст маладой жанчыны», 1634 год.
**Саскія ван Эйленбюрх** (**Эйленбург**; нідэрл.: Saskia van Uylenburgh, МФА: [ˈsɑskijaː vɑn ˈœylə(n)ˌbʏrx]; 2 жніўня 1612, Леўвардэн - 14 чэрвеня 1642, Амстэрдам) — жонка нідэрландскага мастака Рэмбранта ван Рэйна, намаляваная на шматлікіх яго карцінах і малюнках.

Жыццё
-----

Нарадзілася ў Леўвардэне, дачка мясцовага бургамістра, адваката і навукоўца, шляхетнага гараджаніна Ромбертуса ван Эйленбурга. У сям'і было восем дзяцей, з іх чацвёра дачок, Саскія - самая малодшая.

У 12 гадоў згубіла маці, яшчэ праз пяць гадоў - бацьку. Ва ўзросце 21 года яна прыязджае ў Амстэрдам у госці да стрыечнай сястры Алцье, якая была замужам за прапаведнікам Іаганам Карнелісам Сільвіусам. Ён быў знаёмы з Рэмбрантам, які ў 1633 годзе стварыў афорт з яго партрэтам. Відаць, там і пазнаёміліся Рэмбрант і Саскія. 10 чэрвеня 1634 яны абвянчаліся ў амстэрдамскай царкве Аўдэкерк, сведкам быў Іаган Карнеліс Сільвіус. На цырымоніі прысутнічалі стрыечны брат Саскіі Хендрык ван Эйленбург з жонкай Марыяй ван Эйк і сястра Саскіі Тыцыя з мужам.

У 1639 Рэмбрант змог набыць новы дом на вуліцы Сінт-Антонісбрэстрат за 13000 гульдэнаў, куды і пераехаў разам з жонкай (цяпер там размешчаны Дом-музей Рэмбранта). Трое іх дзяцей (Рамбертус і дзве Карнеліі) памерлі неўзабаве пасля нараджэння. 22 верасня 1641 г. быў ахрышчаны іх сын Цітус. У наступным годзе Саскія памерла ва ўзросце 30 гадоў (верагодна, ад туберкулёзу) і была пахавана ў Аўдэкерк.

* «Саскія смяецца » (1633, Дрэздэн).«Саскія смяецца » (1633, Дрэздэн).
* «Саскія чырвоным капялюшы» (1633/1634, Касель).«Саскія чырвоным капялюшы» (1633/1634, Касель).
* «Флора» (1634, С.-Пецярбург).«Флора» (1634, С.-Пецярбург).
* «Блудны сын у карчме» (1635, Дрэздэн).«Блудны сын у карчме» (1635, Дрэздэн).
* «Партрэт Саскіі ў вобразе Флоры» (1641, Дрэздэн).«Партрэт Саскіі ў вобразе Флоры» (1641, Дрэздэн).

Зноскі
------

1. ↑  Saskia van Uylenburgh // FemBio database Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q61356138'></a>
2. 1 2 3 4 5  ECARTICO Праверана 4 ліпеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24694883'></a>
3. ↑  Saskia Uylenburgh — 2009.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1868372'></a>

Спасылкі
--------

* Даныя з амстэрдамскіх архіваў пра сям'ю Рэмбрандта  (гал.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | ECARTICO |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 17772792p · BPN: 09458818, 08231549, 33937229 · GND: 124664555 · GTAA: 227173 · ISNI: 0000 0000 7105 3952 · LCCN: n2001027151 · NLP: A37040030 · NTA: 071386009 · SUDOC: 160437970 · VIAF: 95965196 · ULAN: 500043384 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Уткін.

**Валерый Сцяпанавіч У́ткін** (1 студзеня 1922, сяло Алёшына, Разанская вобласць — 25 чэрвеня 1944, каля вёскі Святое Возера (Рагачоўскі раён)) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (23.08.1944, пасмяротна).

Нарадзіўся ў сяле Алёшына (зараз у Сасаўскім раёне Разанскай вобласці Расіі). Скончыў інструментальна-зварачны тэхнікум і працаваў зваршчыкам на чыгуначнай станцыі ў Маскоўскай вобласці. У чэрвені 1941 г. прызваны ў Чырвоную Армію. Скончыў курсы малодшых лейтэнантаў.

Камандзір стралковай роты 740-га стралковага палка (217-я стралковая Унечская Чырванасцяжная дывізія, 48-я армія, 1-ы Беларускі фронт) старшы лейтэнант В. Уткін вызначыўся ў ходзе Беларускай наступальнай аперацыі. 25 чэрвеня 1844 г. у баях каля вёскі Святое Возера Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці. У час адбіцця контратакі праціўніка, якую падтрымлівалі 5 самаходных артылерыйскіх установак «Фердынанд», В. С. Уткін разам з чырвонаармейцам С. Р. Дрынь са звязкамі процітанкавых гранат кінуліся пад самаходную ўстаноўку і ўзарвалі яе. Астатнія САУ павярнулі назад.

Першапачаткова В. С. Уткін быў пахаваны на могілках у вёсцы Калатоўка Рагачоўскага раёна, у 1957 годзе перапахаваны ў брацкай магіле ў Рагачове. На магіле помнік.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка» (пасмяротна)
* Ордэн Леніна (пасмяротна)
* Два ордэны Чырвонай Зоркі
* Медаль

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 284. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6 (Т. 16).

Спасылкі
--------

* Валерый Сцяпанавіч Уткін на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Уладзімір Сцяпанавіч Бабраўніцкі** (1905, мяст. Койданава, Мінскі павет, Мінская губерня, цяпер Дзяржынск Мінскай вобл. — 1969, Мінск) — беларускі вучоны, дзяржаўны дзеяч, кандыдат навук (1936). Рэктар Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта ў 1938 годзе.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў сямігодку (1923). Сярэднюю адукацыю атрымаў у Мінску. У 1925 паступіў у Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію. У 1929 атрымаў дыплом інжынера лясной гаспадаркі і паступіў у аспірантуру Гомельскага лесатэхнічнага інстытута. З 1932 дацэнт. У жніўні 1934 пераехаў у Мінск, паступіў у аспірантуру БелАН. У 1936 абараніў кандыдацкую дысертацыю. Са студзеня 1938 рэктар БДУ.

Арыштаваны 12.7.1938 на рабоце. Падчас следства прызнаўся ў «шпіянажы і шкодніцтве», потым ад сваіх слоў адмовіўся. 10.3.1940 справа У. Бабраўніцкага была спынена і праз тыдзень яго вызвалілі.

Да 2-й сусветнай вайны дацэнт кафедры арганічнай хіміі БДУ. Падчас вайны ў эвакуацыі (Татарская АССР, Масква). З 1947 зноў у БДУ. Спрабаваў абараніць доктарскую дысертацыю, але ў чэрвені 1952 на сходзе кафедры арганічнай хіміі з-за «адсутнасці неабходных друкаваных прац» не атрымаў рэкамендацыі. У 1955 з шэрагам іншых выкладчыкаў БДУ звольнены «ў сувязі са скарачэннем штатаў».

Памёр у 1969 годзе. Пахаваны на Усходніх могілках разам з жонкай Валянцінай Віктараўнай Бабраўніцкай (1917-2004).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 1 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2004.
	+ Яноўскі А. Зельскі А. Гісторыя Беларускага дзяржаўнага універсітэта ў біяграфіях яго рэктараў. — Мн. 2001. С. 68—77.

| ⛭Рэктары Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта |
| --- |
| Уладзімір Пічэта (1921—1929) ·  Язэп Каранеўскі (1929—1931) ·  Іван Ермакоў (1931—1933) ·  Ананій Дзякаў (1934—1935) ·  Аляксей Кучынскі (1936 — 1937) ·  Нічыпар Бладыка (1937—1937) ·  Ануфрый Андрушчанка (в. а. 1937 — 1938) ·  Уладзімір Бабраўніцкі (1938—1938) ·  Парфён Савіцкі (1938—1946) ·  Уладзімір Тамашэвіч (1946—1949) ·  Іван Чымбург (1949—1952) ·  Канстанцін Лукашоў (1952—1957) ·  Антон Сеўчанка (1957—1972) ·  Усевалад Сікорскі (1972—1978) ·  Уладзімір Белы (1978—1983) ·  Леанід Кісялеўскі (1983—1989) ·  Фёдар Капуцкі (1990—1995) ·  Аляксандр Казулін (1996—2003) ·  Васіль Стражаў (2003—2008) ·  Сяргей Абламейка (2008—2017) · Андрэй Кароль (з 2017) |
**Уладзімір Сцяпанавіч Даўляшэвіч** (14 лістапада 1956, г. Ашмяны — 2018) — беларускі матагоншчык. Майстар спорту СССР па матацыклетным спорце (1981).

Біяграфія
---------

Скончыў сярэднюю школу № 2 у Ашмянах (1974), Ашмянскае СПТВ-18 (1975), Беларускі політэхнічны інстытут (1988).

Служыў у Савецкай арміі (1975—1977). Працаваў вадзіцелем у аўтабазе № 13, інструктарам-метадыстам па спорце ў Ашмянскай аўташколе (1977—1988), дырэктарам спартыўна-тэхнічнага клуба пры раённым аграпрамысловым аб’яднанні (1988—1993), трэнерам па мотаспорце ў Мінскай федэрацыі аўтамотаспорту. Шасціразовы чэмпіён Беларусі, заняў 5-е месца на чэмпіянаце СССР (Кішынёў, 1983). Падрыхтаваў майстроў спорту А. І. Гіруця, С. М. Квяткевіча.

Літаратура
----------

* Даўляшэвіч Уладзімір Сцяпанавіч // Краязнаўчы каляндар Ашмяншчыны на 2016 год / склад. Г. У. Палубінская. — Ашмяны, 2016. — С. 35.
* Спартыўны гонар Ашмяншчыны. Даўляшэвіч Уладзімір Сцяпанавіч // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Ашмянскага раёна/ рэдкал.: Г. К. Кісялёў [і інш.]. — Мн.: БЕЛТА, 2003. — С. 582.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грыцэнка.

**Мікалай Алімпіевіч Грыцэнка** (руск.: Никола́й Оли́мпиевич Грице́нко; 11 (24) ліпеня 1912, Ясінаватая — 8 снежня 1979, Масква) — савецкі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст СССР (1964). Лаўрэат Сталінскай прэміі I ступені (1952) і Дзяржаўнай прэміі РСФСР імя К. С. Станіслаўскага (1970).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся на станцыі Ясінаватай Бахмуцкага павета Екацярынаслаўскай губерні Расійскай імперыі.

У 1926 годзе скончыў сем класаў пачатковай школы ў Ясінаватай, у 1927—1931 гадах вучыўся на будаўнічым аддзяленні Днепрапятроўскага палітэхнікума чыгуначнага транспарту (цяпер Дніпроўскі нацыянальны ўніверсітэт чыгуначнага транспарту). У 1931—1932 гадах працаваў тэхнікам па будынках 2-й дыстанцыі НКШЗ на чыгуначнай станцыі Мушкетава. У 1932—1934 гадах вучыўся ў музычна-драматычным рабфаку і адначасова працаваў канструктарам тэхнічнага аддзела металургічнага завода «Сталь» (цяпер Макееўскі металургічны камбінат) НКЦП у Макееўцы.

У 1934—1935 гадах вучыўся ў Кіеўскім драматычным тэхнікуме пры Музычна-драматычным інстытуце імя М. В. Лысенкі, у 1935—1936 гадах — у вучылішчы пры МХАТ 2-м, у 1936—1937 гадах — у тэатральнай школе пры Цэнтральным тэатры Чырвонай Арміі, у 1937—1940 гадах — у Тэатральным вучылішчы імя Б. В. Шчукіна пры Тэатры імя Я. Вахтангава ў Маскве.

У 1937—1941 гадах і 1942—1979 гадах — акцёр Тэатра імя Я. Вахтангава, дзе стаў адным з вядучых майстроў сцэны.

У 1941—1942 гадах служыў у РСЧА, вучыўся на камандзірскіх курсах у Архангельску, дэмабілізаваны пасля ранення. Пахаваны на Новадзявочых могілках (участак № 2).

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Danish Film Database · Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 7023486 · BNE: XX1641650 · BNF: 14053103s · GND: 173263437 · ISNI: 0000 0000 8394 3338 · LCCN: no2003057058 · NKC: xx0174841 · NUKAT: n2015181205 · SUDOC: 127339213 · VIAF: 74054491 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Залеўскі.
**Уладзімір Сцяпанавіч Залеўскі** (28 студзеня 1941, в. Стараволя, Пружанскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1967 годзе. Працаваў кіраўніком групы архітэктараў у Гроднаграмадзянпраекце, галоўным архітэктарам праектаў у Гродзенскім аддзеле Белкааппраекта, з 1978 года — галоўны спецыяліст па архітэктуры ў Гроднасельбудпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1975 года. Пражываў у г. Гродна.

Творчасць
---------

Гасцініца «Ліда»
Асноўныя працы: гасцініца «Ліда» ў Лідзе (1972), комплекс жылых 9-павярховых дамоў з блокам абслугоўвання ў Шчучыне (1980), універмаг у Карэлічах (1982), мікрараён па вул. Савецкай у Смаргоні (1971), Паўднёва-Усходні жылы раён (1973, у аўтарскім калектыве) і грамадскі цэнтр мікрараёна Дзевятоўка-1 (1986, у аўтарскім калектыве) у Гродне, клуб у в. Гарнастаевічы Свіслацкага раёна (1982), забудова пасёлка Тур’я Шчучынскага раёна (1985).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Залевский Владимир Степанович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Віскулі** — беларуская ўрадавая рэзідэнцыя каля былога хутара Віскулі Пружанскага раёна, у нацыянальным парку Белавежская пушча.

З 7 снежня па 8 снежня 1991 г. у Віскулях адбылася сустрэча найвышэйшых кіраўнікоў Беларусі, Расійскай Федэрацыі і Украіны, якія ад імя сваіх дзяржаў — заснавальніц Саюза ССР канстатавалі, што Савецкі Саюз як суб'ект міжнароднага права і геапалітычная рэальнасць спыняе сваё існаванне, і падпісалі пагадненне аб утварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў.

Назва
-----

Назва "Віскулёў" паходзіць ад назвы аднайменнага хутара. Назва Віскулі, у сваю чаргу, ад балцкага (літоўскага або яцвяжскага) двухасноўнага імені тыпу *Vis-kul'as*. Гэтае імя складаецца з асноў *Vis-* i *Kul-*, што вядомыя ў балцкай антрапаніміі. У Літоўскай Метрыцы згадваецца імя "*Вискулис*".

1. ↑  Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2009. Стар. 104, 163-164.
2. ↑  Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 3 (1440-1498). Užrašymų knyga 3 // Vilnius, 1998. Стар. 32.
**Зялёная зона** — тэрыторыя за межамі гарадской лініі, занятая лясамі, лесапаркамі і інш. зялёнымі насаджэннямі. Выконвае ахоўныя і санітарна-гігіенічныя функцыі і з'яўляецца месцам адпачынку насельніцтва. Лясы зялёнай зоны належаць да лясоў І групы; у іх вылучаюць лесапаркавую частку, дзе дазваляюцца санітарныя і высечкі догляду, і лесагаспадарчую, дзе дазволены лесааднаўленчыя высечкі.

Беларусь
--------

На Беларусі зялёныя вылучаюцца паводле пастаноў урада рэспублікі. Першыя створаны ў 1945 годзе вакол гарадоў Асіповічы, Бабруйск, Баранавічы, Барысаў, Брэст, Вілейка, Віцебск, Гомель, Гродна, Ліда, Мазыр, Маладзечна і Мінск. Агульная плошча зялёных зон склала 1,246 млн га (1994). Самая вялякія вакол Мінска, яе радыус складае да 80 км. Каля абласных цэнтраў зялёныя зоны радыусам да 30 км, раённых — 10 км. Праекты зялёных зон распрацоўваюцца БелНДІ праблем горадабудаўніцтва.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
Не блытаць з Маркам Эміліем Эміліянам, узурпатарам у 253 г..

**Луцый Мусій Эміліян** (лац.: Lucius Mussius Aemilianus; пам. 261 ці 262) — рымскі ўзурпатар.

Мусій Эміліян верагодна меў італійскія карані. Належаў да вершніцкага саслоўю. Ён быў афіцэрам Рымскай арміі пры Філіпе Арабе і Валяр'яне. У 247 годзе быў «пракуратарам абедзвюх гаваняў» (лац.: procurator portus utriusque Ostiae (247 г.)) у Осціі. Пазней ён стаў прэфектам правінцыі Егіпет, дзе адказваў за выкананне Валерыянавых законаў супраць хрысціян.

Ён падтрымаў паўстанне Макрыяна супраць Галіена (260—261). Пасля паражэння Макрыяна, верагодна, сам абвясціў сябе імператарам. Галіен паслаў вайскавода Аўрэлія Феадота супраць Эміліяна. Пасля кароткай барацьбы Эміліян быў пераможаны (да 30 сакавіка 262), схоплены і, пазней, задушаны ў турме.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* «Usurpers in Egypt: Mussius Aemilianus and Memor», in Körner, Christian, «Usurpers under Gallienus», *De Imperatoribus Romanis*
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Звераў.
**Васіль Адрэеевіч Звераў** (20 ліпеня 1923, в. Вялікае Кутунава, Скопiнскі раён, Разанская вобласць — 13 кастрычніка 1971, Баранавічы) — Герой Савецкага Саюза, дэпутат Вярхоўнага Савета БССР.

Біяграфія
---------

У Чырвонай Арміі з 1941 года, на фронце з 1942 года. Удзельнік вызвалення Украіны, Беларусі, Польшчы, Германіі, фарсіраваў 36 рэк. Вясной 1945 года пераплыў раку Одэр, захапіў катар ворага і пераправіў на ім савецкіх дэсантнікаў на варожы бераг.

Званне Героя Савецкага Саюза атрымаў 29 чэрвеня 1945 года. Пасля вайны жыў у горадзе Баранавiчы, працаваў на мясакамбiнаце. З 1947 года па 1951 год быў дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР.

На могілках у 1972 годзе на магіле ўстаноўлены помнік — мармуровая прамавугольная чорнага колеру пліта з фотаздымкам, выявай зоркі, лаўравай галінкі і надпісам: «Герой Савецкага Саюза Звераў Васілій Андрэевіч. 20.07.1923-13.10.1971 г.».

Зноскі
------

1. ↑  Зверев, Василий Андреевич
2. ↑  Воiнскія пахаванні ў г. Баранавічы. Праект «Нк» да Дня Перамогі Архівавана 26 сакавіка 2020.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лявонаў.
**Васіль Антонавіч Лявонаў** (23 красавіка 1889, Варонеж, Расійская імперыя — 4 верасня 1972) — беларускі вучоны ў галіне педыятрыі. Адзін з заснавальнікаў педыятрыі ў Беларусі. Доктар медыцынскіх навук (1924). Прафесар (1924). Акадэмік Акадэміі навук БССР (1941). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1939).

Біяграфія
---------

Скончыў Ваенна-медыцынскую акадэмію (1914). У 1914—1918 гг. — ваенны ўрач, у 1918—1921 — клінічны ардынатар, затым асістэнт дзіцячай клінікі Варонежскага ўніверсітэта. У 1921—1924 гг. — прафесар кафедры дзіцячых хвароб медыцынскага факультэта Смаленскага ўніверсітэта. З 1924 г. прафесар, загадчык кафедры дзіцячых хвароб медыцынскага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, затым Мінскага медыцынскага інстытута, у 1931—1940 гг. дэкан і намеснік дырэктара Мінскага медыцынскага інстытута. У 1940—1947 гг. віцэ-прэзідэнт АН БССР. Адначасова ў 1941—1944 гг. загадчык кафедры Горкаўскага і Новасібірскага медыцынскіх інстытутаў. З 1944 г. зноў загадчык кафедры дзіцячых хвароб Мінскага медыцынскага інстытута, адначасова ў 1957—1971 гг. загадчык Сектара геранталогіі АН БССР. У 1947—1956 гг. член Прэзідыума АН БССР. У 1946—1954 гг. дэпутат Вярхоўнага Савета БССР .

Навуковая і арганізацыйная дзейнасць
------------------------------------

Адзін з заснавальнікаў педыятрыі ў Беларусі. Даследаванні прысвечаны умоўным следавым рэфлексам ў дзяцей, пранікальнасці сценак сасудаў галаўнога мозгу, ўзбагачэнню мікраэлементамі прадуктаў харчавання расліннага і жывёльнага паходжання, эпідэмічнага і сухотнага менінгіту дзяцей.

Заснавальнік і першы кіраўнік Таварыства дзіцячых урачоў БССР (1932—1972). Заснавальнік і першы кіраўнік кафедры дзіцячых хвароб медыцынскага факультэта БДУ, затым Мінскага медыцынскага інстытута (1924—1968). Заснавальнік і першы дэкан факультэта аховы мацярынства і дзяцінства Мінскага медыцынскага інстытута (1931—1940). Заснавальнік і першы загадчык Сектара геранталогіі АН БССР (1958—1972).

Бібліяграфія
------------

Аўтар больш 110 навуковых прац, 4 манаграфій. Асноўныя працы:

* Материалы к изучению условных следовых рефлексов у детей. 1926.
* Условные рефлексы у детей-рахитиков. 1928.
* О содержании кобальта в крови и некоторых органах у детей. 1953.
* Некоторые вопросы патологии детского возраста : [сборник статей] / Белорус. о-во дет. врачей. 1967.
* Цинк в организме человека и животных. 1971 (совм. с Т. Л. Дубиной).

Зноскі
------

1. 1 2 3
2. ↑
3. ↑  Легенченко Марина Ивановна (руск.) // Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт
4. ↑  Павлова Майя (Майна) Петровна (29.04.1929- ) (руск.) // Сайт Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта

Спасылкі
--------

* Васіль Антонавіч Лявонаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: nlk20010101099 · VIAF: 84833247 · ЗЭКББ: NLB-ar117200 |
**Бундэсрат Аўстрыі** альбо **Федэральны савет** (ням.: Bundesrat) — другая палата Парламента Аўстрыі, якая прадстаўляе дзевяць зямель Аўстрыі (Bundesländer) на федэральным узроўні. У рамках двухпалатнага заканадаўчага органа Аўстрыі разам з Нацыянальратам (Нацыянальны савет) яе можна параўнаць з верхняй палатай альбо сенатам. Фактычна Бундэсрат значна менш магутны, чым Нацыянальрат. Нягледзячы на тое, што Федэральны савет павінен адобрыць кожны новы закон, які прымае ніжняя палата, Нацыянальны савет у большасці выпадкаў можа адхіліць адмовы Бундэсрата.

Бундэсрат Аўстрыі займае месца ў будынку аўстрыйскага парламента ў Вене, у канклаве былога пакоя Палаты лордаў (*Herrenhaus*) Імператарскага савета (*Reichsrat*).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Васільеў.

**Васіль Аляксеевіч Васільеў** (3 студзеня 1908, г. п. Іванішчы  (руск.) (бел. Гусь-Хрустальны раён, Уладзімірская вобласць — ?) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Пінскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

З 1931 года ў Чырвонай Арміі. У 1941 удзельнік абароны Беластока, Ваўкавыска, Слоніма. З сакавіка 1942 года камандзір партызанскай групы, атрада, у красавіку 1943 — ліпені 1944 — партызанскай брыгады імя У. І. Леніна.

У 1944-68 на партыйнай, савецкай і гаспадарчай рабоце ў Пінску.

Зноскі
------

1. 1 2 3
2. 1 2 3  Васильев Василий Алексеевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 104. — 737 с.
**Бунт на Хеймаркет** - мірная дэманстрацыя рабочых, якая адбылася 4 мая 1886 года на плошчы Хеймаркет у Чыкага, ЗША.

1 мая чыкагскія рабочыя, анархісты і прафсаюзныя актывісты арганізавалі забастоўку, у якой удзельнічала 40 тысяч чалавек. Мэтай забастоўкі было ўсталяванне васьмігадзіннага рабочага дня. Пасля першамайскага страйку на адным з заводаў Чыкага былі звольненыя 1,5 тысячы рабочых. Абураныя працоўныя абвясцілі яшчэ адну забастоўку. Праз два дні на завод прыбылі штрэйкбрэхеры. Іх сустрэлі мітынгам ля прахадной, але паліцыя разагнала яго, выкарыстоўваючы зброю. Чатыры чалавекі былі забітыя, дзесяткі параненыя.

Абураныя актам паліцэйскага гвалту, страйкоўцы арганізавалі дэманстрацыю на плошчы Хеймаркет 4 мая. Над дэманстрацыі адбылася як мяркуецца правакацыя, у выніку якой у натоўп паліцэйскіх была кінута бомба. У выніку адзін паліцэйскі загінуў. Паліцыя стала страляць у натоўп і ў выніку сілавым метадам разагнала мітынг.

Арганізатары мітынгу, у ліку якіх былі Аўгуст Спіс, Луіс Лінг і Альберт Парсанс, былі арыштаваныя. Судовы працэс над імі пачаўся 21 чэрвеня 1886 года. Працэс над арганізатарамі быў завершаны 11 лістапада 1887 года. Суд прысудзіў пяцёх арганізатараў мітынгу да смяротнага пакарання, трох - да пажыццёвага зняволення.

У памяць пра бунт на плошчы Хеймаркет Сацыялістычны інтэрнацыянал прыняў рашэнне аб правядзенні штогадовых дэманстрацый 1 мая. У далейшым гэты дзень быў абвешчаны міжнародным днём салідарнасці рабочых.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Бунт на Хеймаркет на Вікісховішчы |

* A short history of May Day  (англ.)
* Haymarket Riot  (англ.)
* Haymarket and May Day  (англ.)
* The Haymarket Riot and Trial:An Account  (англ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Матусевіч.
**Васіль Анатолевіч Матусевіч** (руск.: Матусевич Василий Анатольевич; 20 жніўня 1960 — 25 снежня 2017) — беларускі футбольны трэнер. Працаваў галоўным трэнерам клуба «Вікторыя» з Мар’інай Горкі.

Клубная кар’ера
---------------

У 1990-я гады гуляў у міні-футбол за мар’інагорскі «Алімп».

Трэнерская кар’ера
------------------

Працаваць у Пухавіцкай ДЮСШ дзіцячым трэнерам па футболе.

У 2015 годзе, калі мар’інагорская «Вікторыя» пасля доўгага перапынку заявілася ў Другую лігу чэмпіянату Беларусі, стаў галоўным трэнерам каманды. У 2016 годзе памяняўся пасадамі са сваім памочнікам Гіяй Панчулідзэ і стаў яго асістэнтам. У 2017 годзе зноў узначаліў каманду.

Памёр у снежні 2017 года.

Зноскі
------

1. ↑  Кто играл, кто забивал Архівавана 4 снежня 2016.
2. ↑  Умер главный тренер «Виктории» Василий Матусевич

Спасылкі
--------

* Старонка на сайце БФФ(недаступная спасылка)
* Інтэрв’ю з Васілём Матусевічам(недаступная спасылка)
* 2-я лига. Сезон-2017. От кризиса до финиша
**Тупіча́ны** (трансліт.: *Tupičany*, руск.: Тупичаны) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Воўпаўскага сельсавета.

Гісторыя
--------

Напэўна, паселішча на гэтым месцы было прынамсі з XI ст. -- селішча XI—XIV ст. выяўлена на паўднёва-ўсходніх ускраінах Тупічан.

На мяжы XVI—XVII ст. належала Станіславу Лапатэцкаму, па яго смерці прывілей на Тупічаны Ваўкавыскага павета ў 1614 годзе атрымаў Фрыдэрык Сапега.

У 1737 годзе ў Воўпаўскім старостве, 14 валок зямлі.

У 1796 годзе належала графу Плятэру, 55 сялян і 15 татарскіх сем’яў.

У 1836 годзе дзяржаўная вёска, 18 двароў, 165 жыхароў.

У 1940—1954 гадах цэнтр Тупічанскага сельсавета.

Насельніцтва
------------

* 1737 год — 14 валок
* 1836 год — 18 двароў, 165 жыхароў
* 2004 год — 53 двары, 115 жыхароў.

Селішча
-------

Селішча XI—XIV ст. -- помнік археалогіі (шыфр 413В000119). Выяўлена на паўднёва-ўсходніх ускраінах вёскі. Памерам каля 0,75 га. У 1958 годзе даследавана Фрыдай Гурэвіч. У 1960 годзе Міхаіл Чарняўскі ў выдзіманні пясчанай дзюны знайшоў ляпную кераміку з дамешкай жарствы ў гліне, пакрытую лёгкай штрыхоўкай. У 1973 годзе селішча абследаваў Яраслаў Звяруга. Матэрыялы абследавання знаходзяцца ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі. Плошча 46,35 га(?), працягласць межаў — 5 029 метраў(?).

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).
2. ↑  Семянчук, 2014, с. 390

Літаратура
----------

* *Семянчук Г. М.* Чарлёна — двор Сапегаў над Нёманам у XVI—XVII стст. // *Магнацкі двор і сацыяльнае ўзаемадзеянне (XV—XVIII стст.) : зборнік навуковых прац* / Установа "Музей «Замкавы комплекс „Мір"»"; пад рэд. А. М. Янушкевіча. — Мн.: Медысонт, 2014. — С. 372—394.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Воўпаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Воўпа |
| Вёскі | Аляксандраўка ·  Бабры ·  Гледнявічы ·  Длугапаль ·  Замасцяны ·  Кавалі ·  Палаўкі ·  Тупічаны |
**Альбо́мная лі́рыка** — жанр інтымнай паэзіі XVIII—XIX стст. прызначанай для прыватнага карыстання.

Альбомныя вершы вызначаліся камернасцю гучання, драбнатэм'ем, невысокім мастацкім узроўнем. Зрэдку сярод іх сустракаліся і творы выдатных майстроў слова — А. Пушкіна, М. Лермантава, М. Някрасава
і інш. Адной з жанравых разнавіднасцей альбомнай лірыкі з'яўляецца мадрыгал, невялікі верш-камплімент, прысвечаны жанчыне. У беларускай паэзіі альбомная лірыка не атрымала пашырэння. Нават у адзіным вядомым «Альбоме» (1858—1863) А. Вярыгі-Дарэўскага змешчаныя не ўласна альбомныя вершы, а творы з больш або менш выразным грамадзянскім гучаннем. Сёння тэрмін
«альбомная лірыка» ўжываецца для характарыстыкі вузка інтымнай паэзіі, пазбаўленай грамадзянскага гучання.

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
**Бярозавыя крывалесссі** — падзоны тайговай зоны, пераходная да зоны тундраў, а таксама адзін з тыпаў горна-ляснога пояса.

Бярозавыя крывалессі як падзоны тайговай зоны сустракаецца ў асноўным у прыакіянічных раёнах — у прыватнасці, у Фенаскандыі і на Камчатцы. У драўняным ярусе Фенаскандыі, напрыклад, у Мурманскай вобласці, пераважае Бяроза Чарапанава (Betula pubescens subsp. tortuosa, syn. Betula pubescens subsp. czerepanovii) — падвід Бярозы пушыстай (*Betula pubescens*), пры гэтым расліны могуць мець форму прамаствольнага, крываствольнага або шматствольнага дрэва, дрэва са ствалом шаблепадобнай формы, высокага кустоўя, «дрэва ў спадніцы». У тундравай зоне Мурманскай вобласці фрагменты бярозавага крывалесся сустракаюцца ў асноўным у далінах рэк і ручаёў, у іншых месцах, абароненых ад ветру.

У Мурманскай вобласці найбольш шырока распаўсюджаныя наступныя тыпы бярозавага крывалесся:

* кусцікава-лішайнікавыя (напрыклад, багноўкава-кладоніевыя),
* травяна-кусцікавыя (кізілава-чарнічныя),
* рознатраўныя.

На Паўночным Каўказе горныя бярозавыя крывалессі складаюцца пераважна з *Betula litwinowii*; у бярозавых крывалессях тут сустракаюцца таксама чаромха звычайная (*Prunus padus*), брэднік (*Salix caprea*), *Salix kusnetzowii*, *Rhododendron caucasicum*.

Зноскі
------

1. ↑  *Betula pubescens subsp. czerepanovii (N.I.Orlova) Hämet-Ahti*: інфармацыя на сайце *GRIN*(англ.)(Праверана 27 студзеня 2011)
2. ↑  Березовые криволесья // Кольская энциклопедия  (руск.) (бел.. В 5-и т. Т. 1. А — Д / Гл. ред. А. А. Киселёв. — Санкт-Петербург: ИС, 2008. — С. 321.
3. ↑  *Амирханов А. М. и др.* Цейское ущелье. Растительный мир (Праверана 27 студзеня 2011)(Праверана 27 студзеня 2011)

Спасылкі
--------

* Криволесье // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)(Праверана 26 студзеня 2010)
|  |
| --- |
|  |
| Чашачка сенполіі (*Saintpaulia*) складаецца з пяці зелянява-карычневых чашалісцікаў |

**Чашачка** або **падвяночак** (лац.: cályx) — сукупнасць чашалісцікаў, часцей за ўсё афарбаваных у зялёны колер, якія ўтвараюць адзін ці некалькі вонкавых кругоў падвойнага калякветніка. Колькасць чашалісцікаў у кветцы вар'іруе ад дзвюх (сямейства макавых), да нявызначанай колькасці (сямейства чайных), але ў большасці двухдольных іх часцей чатыры або пяць.

Функцыі
-------

Асноўнай функцыяй чашачкі з'яўляецца абарона частак кветкі на ранніх этапах яе фармавання; менавіта таму вонкавыя пакровы бутона да яго распускання ў кветак з падвойным калякветнікам утворана чашачка. Пры распусканні кветкі ці падчас цвіцення чашачка часам адпадае (сямейства макавыя) ці адгінаецца і становіцца малапрыкметнай.

Нярэдка па завяршэнні цвіцення чашачка здольная відазмяняцца, набываючы пры гэтым новыя функцыі, галоўным чынам звязаныя з распаўсюджваннем пладоў і насення. Напрыклад, у ясноткавых чашачка служыць ёмішчам для дробнага плода, а ў астравых ператвараецца ў хохлік (папус), які спрыяе пераносу пладоў ветрам. Часам на чашачцы маюцца характэрныя вышчарбленыя шчацінкі, якімі плады чапляюцца за поўсць жывёл і адзежу людзей і разносяцца.

Чашачка, як правіла, зялёная, але часам набывае яркую афарбоўку і выконвае функцыю вяночка, які ў гэтым выпадку нярэдка рэдукаваны да нектарнікаў (рагулькі, аканіт, марознік). У некаторых выпадках чашачка слаба развітая (парасонавыя, складанакветныя, валяр'янавыя).

Чашачка ў формуле кветкі
------------------------

У формуле кветкі характарыстыка чашачкі стаіць пасля ўказання на сіметрыю кветкі і пазначаецца літарным выразам Ca (лац.: calyx) ці K побач з якім лічбамі ўказваецца колькасць элементаў, напрыклад: Ca5 — калякветнік падвойнай: чашачка з 5 чашалісцікаў. Калі чашалісцікі зрастаюцца, то ў формуле кветкі колькасць элементаў, што зрастаюцца, бярэцца ў дужкі, напрыклад: Ca(5).

Літаратура
----------

* Чашачка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
* Биологический энциклопедический словарь / Гл. редактор М. С. Гиляров. — М: «Большая Российская энциклопедия», 2003. — С. 709. — ISBN 5-85270-252-8
* *Яковлев Г. П. Челомбитько В. А.* Ботаника: Учебник для вузов / Под ред. Р. В. Камелина. — СПб: СпецЛит, из-во СПХФА, 2003. — С. 188—189. — ISBN 5-299-00237-8
* *Андреева И. И. Родман Л. С.* Ботаника. — М: КолосС, 2005. — С. 325—326. — ISBN 5-9535-0114-1
* *Барабанов Е. И. Зайчикова С. Г.* Ботаника: учебник для студ. высш. учеб. заведений. — М: Изд. центр «Академия», 2006. — С. 193—194. — ISBN 5-7695-2656-4

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лісоўчыцы (значэнні).
**Лісоўчыцы** — археалагічныя помнікі — курганныя могільнікі каля в. Лісоўчыцы Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці.

Курганны могільнік — 1
----------------------

Курганны могільнік знаходзіцца за 1,6 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, каля хутара Кушнерука, злева ад дарогі на в. Кашчэнікі. 10 насыпаў вышынёй 0,3—0,5 м, дыяметрам 4—6 м. Большая частка насыпаў на ўзвышшы, за 50 м на паўднёвы ўсход ад адзінкавых курганоў каля хутара. Пашкоджаны ямамі. Некаторыя курганы па контуры абкладзены камянямі. Вядомы з 1895 года, абследавала ў 1980, 1985, даследавала ў 1981 гадах два курганы Т. М. Каробушкіна. Пахавальны абрад — трупапалажэнне (у адным з частковым спаленнем) на гарызонце галавой на захад, рукі ўздоўж тулава. Знойдзены абпалены жалезны прадмет, падобны на вастрыё двухшыпнай стралы, каваныя цвікі (відавочна, ад труны). Датуецца XI ст.

Курганны могільнік — 2
----------------------

Курганны могільнік знаходзіцца за 1,6 км ад вёскі, злева ад дарогі на в. Перкавічы. Захаваліся 2 курганы вышынёй 0,3—0,6 м, дыяметрам 4,3 і 5,9 м. Абкладзены камянямі. Даследаваў у 1960 годзе І. В. Біруля. Пахавальны абрад — трупапалажэнне галавой на захад. Знойдзены 2 жалезныя прадметы дугападобнай формы.

Курганны могільнік — 3
----------------------

Курганны могільнік знаходзіцца за 1,1 км на поўдзень ад вёскі, ва ўрочышчы Пяцічна Гара. 4 насыпы вышынёй 0,2—0,3 м, дыяметрам 4—6 м. Раней былі абкладзены камянямі, папсаваны землянымі работамі. Раскопкі не праводзіліся.

Літаратура
----------

* Каробушкіна, Т. М. Лісоўчыцы / Т. М. Каробушкіна // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 21. — ISBN 978-985-11-0354-2.
* Коробушкина, Т. Н. Исследования курганов в бассейне Буга // Археологические открытия 1981 года / Институт археологии Академии наук СССР; [Отв. ред. Б. А. Рыбаков]. — М.: Наука, 1983. — 517 с.: ил. — С.
**Чаяпхум** (тайск. ชัยภูมิ) — правінцыя ў паўночна-ўсходняй частцы Тайланда. Адміністрацыйны цэнтр — горад Чаяпхум. Плошча правінцыі — 12 698 км², насельніцтва 2010 год — 1 137 357 чалавек (2019). На поўначы і ўсходзе мяжуе з правінцыяй Кханкэн, на поўдні — з правінцыямі Накхонратчасіма і Лапбуры, на захадзе — з правінцыяй Пхетчабун. Правінцыя падзяляецца на 16 ампхэ.

Усход правінцыі займае плато Карат, на захадзе працягваецца хрыбет Пхетчабун (з вышынямі да 1222 м). Асноўная рака — Чы.

На тэрыторыі правінцыі знаходзяцца 4 нацыянальныя паркі: Тат Тон, Саі Тонг, Па Хін Нгам і Фу Лаенха.

Зноскі
------

1. ↑   — Department of Provincial Administration.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13012489'></a>
2. ↑  ทำเนียบท้องที่ พุทธศักราช 2546 เล่ม 1 — กระทรวงมหาดไทย, 2003. — С. 85.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23793867'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q640365'></a>
**Марыя Элена Віейра да Сілва** (парт.: Maria Helena Vieira da Silva, 13 чэрвеня 1908, Лісабон — 6 сакавіка 1992, Парыж) — французская мастачка партугальскага паходжання.

Біяграфія
---------

Дачка дыпламата, жыла з сям’ёй у Францыі, Швейцарыі, Вялікабрытаніі. З адзінаццацігадовага ўзросту вучылася жывапісу ў Лісабонскай мастацкай акадэміі. У 1928 годзе разам з маці прыехала ў Парыж, пазнаёмілася з Мацісам, Пікаса, Бракам, Дзюфі, Утрыло, Мандрыянам, Дзюшанам, сюррэалістамі (Міро, Эрнстам). Брала ўрокі жывапісу ў Фернана Лежэ, скульптуры — у Антуана Бурдэля, займалася габеленым мастацтвам, керамікай, кніжным афармленнем (ілюстравала кнігі Рэнэ Шара). У тым жа 1928 годзе зблізілася з выхадцам з Венгрыі, мастаком Арпадам Сенешам і ў 1930 годзе выйшла за яго замуж. Займалася ў Ражэ Бісьера ў Акадэміі Рансана. Першая персанальная выстава адбылася ў парыжскай галерэі Жанны Бюшэ (1932), у 1935 і 1936 гадах — у Лісабоне. Пасля нацысцкага ўварвання ў Францыю Віейра да Сілва і Сенеш — яна як страціла партугальскае грамадзянства, ён як габрэй — жылі на правах апатрыдаў у Партугаліі, а з 1940 года — у Бразіліі. Пасля вайны Віейра да Сілва вярнулася ў Францыю, і ў 1956 годзе яна і Сенеш атрымалі французскае грамадзянства.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 22 жніўня 2017.
2. ↑  Maria Elena Vieira da Silva<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. 1 2  Fundació Apel·les Fenosa — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23499414'></a>
4. ↑  RKDartists Праверана 26 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
5. ↑  Maria Helena Vieira da Silva — 2008.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18558540'></a>
6. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
**Нойзі́длер** (ням.: Neusiedlersee; венг.: Fertő tó; харв.: Nežidersko jezero, Niuzaljsko jezero) — адзінае ў Еўропе стэпавае возера, знаходзіцца ў Аўстрыі і Венгрыі. З'яўляецца аб'ектам са спісу Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Яго даўжыня 33 км, шырыня каля 12 км. Возера акружае шырокая паласа чароту, што стварае добрыя ўмовы для мноства жывёл і рэдкіх птушак. З поўдня і паўднёвага ўсходу возера ахоплівае нацыянальны парк Зеевінкель, яго плошча 9,7 га. Па возеры праходзіць мяжа Аўстрыі з Венгрыяй, таму парк мае міжнародны статус.

Возера сілкуецца падземнымі крыніцамі і мае непастаянны характар. У залежнасці ад напрамку ветра і канцэнтрацыі солі ўзровень вады пастаянна мяняецца, і возера можа нават высыхаць.

Дзякуючы невялікай адлегласці ад Вены да возера, яго называюць Венскім, і сюды любяць прыязджаць на адпачынак жыхары сталіцы. На яго берагах знаходзяцца замкі, сёлы, манастыры, вінаграднікі, сустракаюцца антычныя помнікі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нойзідлер

Літаратура
----------

* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Аўстрыі |
| --- |
|  | 
Гістарычны цэнтр Зальцбурга ·  Палац і сады Шонбрун ·  Гальштат-Дахштайн у Зальцкамергуце ·  Чыгунка Земерынг ·  Гістарычны цэнтр Граца і замак Эгенберг ·  Вобласць Вахау ·  Возера Нойзідлер-Зэ ·  Гістарычны цэнтр Вены
 |  |

1. ↑