**Дабрадзея**, дакладней проста **Мсціславаўна** (хрысціянскае імя незразумела, ці магчыма ў хрышчэнні *Еўпраксія (с грэч. — «дабрабыт»),* пры каранацыі *Зоя*, Сустракаецца таксама *Ірына*) (1-я пал. XII стагоддзя) — дачка вялікага князя кіеўскага Мсціслава Уладзіміравіча і шведскай прынцэсы Хрысціны, унучка Уладзіміра Манамаха і шведскага караля Інгэ I Старэйшага, у 1122 годзе выдадзеная замуж за сваяка візантыйскага імператар Іаана II Камніна, згодна з найбольш распаўсюджанай версіяй — яго старэйшага сына, які насіў імя Аляксей.

Аўтар Густынскага летапіса, не называючы асабістых імёнаў абодвух шлюбаў, паведамляе аб выдачы дачкі Мсціслава «за царэвіча грэцкага, сына Іаана Камніна». (У іншых крыніцах называецца імя Андронік Камнін — так называлі, у прыватнасці, малодшага брата вышэйзгаданага Аляксея).

Імя Мсціславаўны — *Дабрадзея* — прыведзена толькі ў «Гісторыі» В. М. Тацішчава; наколькі яно праўдзіва, незразумела — вядома, што пераважная большасць жаночых імёнаў, якія прыводзяцца Тацішчавым, выдуманыя. Успенскі-малодшы абвяргае меркаванне, што жаночыя імёны на *«дабр-»*, не зафіксаваныя ў сярэднявечных крыніцах «нярэдка бывалі вынікам перакладу іх хрысцільных грэчаскіх імёнаў. Такім чынам, Еўпраксія ператваралася ў дабрадзею і г. д. У рэчаіснасці мы не ведаем ні аднаго выпадку падобнага перакладу на Русі».

Біяграфія
---------

### Шлюб

Як было прынята лічыць, замужжа Мсціславаўны было звязана з апошняй вайной паміж Візантыяй і Руссю, калі Уладзімір Манамах (1116 год) падтрымаў свайго зяця, візантыйскага авантурыста Ілжэ-Дыягена, які выдаваў сябе за Льва, даўно забітага сына імператара Рамана IV Дыягена. У *«Гісторыі Расійскай»* В. Н. Тацішчава (XVIII ст.) пад 1119 годам чытаецца аповед аб заключным этапе руска-візантыйскага супрацьстаяння. Уладзімір быццам бы арганізаваў новы вялікі паход, аднак імператар Аляксей апярэдзіў яго і паслаў да Уладзіміра «вялікае пасольства» з дарамі, сярод якіх былі вянок царскі (будучая «шапка Манамаха»), скіпетр і г п. «і назваўшы яго сабе братам і царом, а пры тым прасіў аб міры». Свет быў заключаны на тым, што ўнучка Уладзіміра, «дачка Мсціслава», павінна была выйсці замуж за сына імператара Аляксея Іаана (будучага імператара). Тым не менш, цяпер момант гісторыкі мяркуюць, што дадзеная гісторыя была складзеная ў XVIII стагоддзі з мэтай тлумачэння з’яўлення на Русі значнай рэгаліі.

Тым не менш, нейкія перамовы мелі месца, і ў 1122 годзе яны ўвянчаліся заключэннем дынастычнага шлюбу: Мсціславаўна стала жонкай сына імператара Іаана — верагодна, Аляксея. Тады ж у Кіеў прыбыў з Візантыі новы мітрапаліт Мікіта (яго папярэднік мітрапаліт Нічыпар памёр у красавіку 1121 года). Гісторыкі адзначаюць «збліжэнне паміж дзвюма краінамі было выклікана аб’ектыўнымі прычынамі, і перш за ўсё пагрозай з боку качэўнікаў — полаўцаў, торкаў і печанегаў. Даследчыкі даўно ўжо звярнулі ўвагу на той факт, што заключэнне руска-візантыйскага дынастычнага Саюза супала па часе з двума важнымі падзеямі ў гісторыі ўзаемаадносін Русі і Візантыі з суседнімі качавымі плямёнамі: выгнаннем з Русі князем Уладзімірам Усеваладавічам торкаў і печанегаў у 1121 годзе і візантыйска-печанежскай вайной 1121—1122 гадоў, якая завяршылася бліскучай перамогай імператара Іаана Камніна».

Аляксей Камнін.
Існуе нявызначанасць з асобай мужа Мсціславаўны. Летапісец называе мужа Манамахавай ўнучкі «царом», гэта значыць імператарам: *«Ведена Мьстиславна в Грекы за царь»*. Традыцыйна лічыцца, што ім быў Аляксей Камнін, пляменнік Аляксея I і сын Іаана II, які быў абвешчаны суправіцелем свайго бацькі, але рана сканаў. Тым не менш, дакладных дадзеных аб яго шлюбе не захавалася: «мяркуюць, што ён быў жанаты двойчы. Першай жонкай яго была Мсціславаўна, а другой — Ката Грузінская, дачка Давіда IV Будаўніка. Пра абедзвюх гэтых жанчын вядома, што яны былі замужам за прадстаўнікамі імператарскай дынастыі, але не вядома, за кім менавіта». У гэтым выпадку, Мсціславаўна павінна была сканаць раней свайго мужа, каб ён паспеў ажаніцца другім шлюбам на грузінскай царэўне, якая, як вядома з Каўказскіх крыніц, была выдадзена замуж у 1136 годзе. Грэчаскія даследчыкі лічаць, што першая жонка Аляксея Ірына можа быць атаясамлена з Мсціславаўнай, хоць указанняў на рускае паходжанне гэтай Ірыны ў грэчаскіх тэкстах не сустракаецца.

Вядома, што ў Аляксея была адзіная дачка па імі Марыя, яе маці магла быць Мсціславаўна.

Аляксей Камнін памёр у 1142 годзе. Яго малодшы брат па імі Андронік памёр увосень таго ж года. Ён быў жанаты на жанчыне па імі Ірына з сям’і *Aineiadissa* і меў шасцярых дзяцей.

Як паказвае аўтар манаграфіі «Жанчыны Старажытнай Русі» Н. Л. Пушкарова, ў 1129 годзе Мсціславаўна нарадзіла дачку. Як лічыцца, калі яе муж памёр, і ўдава пакінула візантыйскі двор, застаўшыся жыць у Канстанцінопалі. З іншага боку, паказваюць: «аб далейшай біяграфіі рускай князёўны ў Візантыі нічога пэўнага сказаць нельга. Спробы прасачыць яе наступны лёс (з імем Зоя, нібыта атрыманых у візантыйскім імператарскім сямействе) заснаваныя на няправільным тлумачэнні крыніц».

Характарыстыка
--------------

Была сучасніцай знакамітай храністкі Ганны Камнінай. Паводле легенды, прасочваецца ў рускай навуцы больш за сто пяцьдзесят гадоў, Мсціславаўна цікавілася медыцынай і яшчэ будучы дзяўчынай, у Кіеве, асвоіла прыёмы лячэння травой. У візантыйскіх храністаў яе захапленне нават выклікала падазрэнні ў дачыненні да вядзьмарства і знахарства: «Візантыйскі храніст Вальсамон сцвярджаў, што „лекары адмовіліся ад яе лячэння" па прычыне яе „маніі да вядзьмарства і знахарства"».

### Манускрыпт «Аліма»

Як паказваў айчынны даследчык (1900-я гады) у Бібліятэцы Лаўрэнціяна (Фларэнцыя) захаваўся медыцынскі манускрыпт на грэцкай мове, азагалоўлены *«Аліма» (Мазі)*. Некаторымі даследчыкамі ён прыпісваецца аўтарству Мсціславаўны, у такім выпадку, ён з’яўляецца першым медыцынскім творам, напісаным рускай жанчынай. (Гэтай версіі прытрымліваўся рускі гісторык, які знайшоў гэты рукапіс у бібліятэцы ў канцы мінулага стагоддзя X. М. Лопараў). Спасылкі на прыёмы і падыходы лячэння паказваюць на знаёмства аўтара тэксту з працамі Гіпакрата і Авіцэны.

Манускрыпт мае пяць частак:

1. разглядаюцца агульныя правілы асабістай гігіены і пытанні догляду за дзіцем, лячэння дзіцячых хвароб, прысутнічаюць дадзеныя аб тэмпераментах чалавека — сангвінічным, халерычным, флегматычным і меланхалічным.
2. апісваецца гігіена шлюбных адносін, перыяду цяжарнасці і радавога перыяду.
3. прысвечана гігіене харчавання, характарызуюцца «халодныя» і «цёплыя» ўласцівасці прадуктаў. Да «халодных» прадуктаў аднесена міртавы алей, да"цёплых" — мёд, віно, мяса і інш. Тут жа выкладзены асновы і рэцэпты дыетычнага харчавання.
4. аб вонкавых хваробах; змяшчае рэкамендацыі па ўжыванні мазяў пры лячэнні скурных захворванняў, а таксама зубнога болю.
5. прысвечана лячэбнаму масажу, у тым ліку пры лячэнні сардэчных і страўнікавых захворванняў..

Зноскі
------

1. ↑  «Ирина, дочь Мстислава, была женой Алексея» — Sturdza (1999), p. 276.
2. ↑  (ПСРЛ. Т. 40. С. 76)
3. 1 2 3  Profile of Alexios Komnenos and his daughter in «Medieval Lands» by Charles Cawley
4. ↑  Baumgarten (1927), p. 25, цитирует Byzantina Chronika IX, pp. 418-46, and XI, pp. 73-98
5. 1 2 3 4  А. Ю. Карпов. Перенесение перста св. Иоанна Крестителя на Русь в контексте византийской политики Владимира Мономаха
6. ↑  (Βαρζός Κ. Ἡ γενεαλογία τῶν Κομνηνῶν. Θεσσαλονίκη, 1984. T. 1. Σ. 343)
7. 1 2  Наталья Пушкарева. «Женщины древней Руси»

Літаратура
----------

* Попадмитриу С. *Брак русской княжны Мстиславны-Добродеи с греческим царевичем Алексеем Комниным*, т. 11 (1-2). — Византийский временник, 1904
* Лопарев Х. *Брак Мстиславны (1122) /*/ Византийский временник. Т. 9. СПб. 1902. С. 418—445
* Лопарев Х. *Русская княжна Евпраксия Мстиславна (XII в.) как вероятный автор медицинского сочинения* // Сборники в честь А. И. Соболевского. СПб. 1905. С. 1- 14.
* Пушкарева Н. Л. «Женщины Древней Руси». М.: Мысль, 1989.


| ?Дабрадзея — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Яраслаў Уладзіміравіч |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Усевалад Яраславіч |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Інгігерда |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Уладзімір Манамах |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Канстанцін IX Манамах |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Манамахіня[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Марыя Склірэна[d] |  |
|  |  | Мсціслаў Уладзіміравіч |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Годвін Уэсэкскі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Гаральд II Годвінсан |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Гіта Уэсекская |  |  |  |  | Гіта Торкельдоцір[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Дабрадзея |  |  |  |  |  | Эдгіта Лебядзіная шыя[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Рагнвальд Ульфсан |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Стэнкіль |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Астрыд Ньяльсдоцір |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Інгэ I Старэйшы |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Хрысціна Інгесдотэр |  |  |  |  |  | Эймунд Стары |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Хелена |  |  | Інгамодэр |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Астрыд Ньяльсдоцір |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Кругасвет |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Rodovid |