Тэст на адчувальнасць бактэрый да розных антыбіётыкаў. На паверхню кубка Петры, на якім растуць бактэрыі, пакладзены дыскі, прасякнутыя рознымі антыбіётыкамі. Празрыстая зона вакол дыска — рост бактэрый падаўлены дзеяннем антыбіётыка.
**Антыбіётыкі** (ад стар.-грэч.: Ἀντί — anti — супраць, βίος — bios — жыццё) — арганічныя рэчывы, што ўтвараюцца ў мікраарганізмах і ў невялікіх дозах прыгнечваюць жыццядзейнасць іншых мікраарганізмаў, вірусаў і клетак. Да антыбіётыкаў адносяць таксама раслінныя (фітанцыды) і жывёльнага паходжання рэчывы з антымікробным дзеяннем.

Вядома каля 5 тысяч антыбіётыкаў, у медыцынскай практыцы выкарыстоўваецца каля 60. Першы клінічна эфектыўны антыбіётык *пеніцылін* быў адкрыты англійскім мікрабіёлагам А. Флемінгам у 1929 годзе.

Тэрмін *антыбіётык* быў упершыню выкарыстаны ў 1942 годзе Зельманам Ваксманам і яго супрацоўнікамі ў часопісных артыкулах для апісання любога рэчыва, што выпрацоўваецца мікраарганізмам, які з'яўляецца антаганістычным да росту іншых мікраарганізмаў у высокай ступені развядзення. Гэта азначэнне выключала рэчывы, якія забіваюць бактэрыі, але не вырабляюцца мікраарганізмамі (напрыклад, страўнікавы сок). Яно таксама не ўключала сінтэтычныя антыбактэрыйныя злучэнні, такія як сульфаніламіды.

Класіфікацыя
------------

*Паводле хімічнай прыроды* антыбіётыкі належаць да розных груп злучэнняў:

* **вугляродзмяшчальныя** (неаміцын, канаміцын, стрэптаміцын, амінагліказіды і інш. антыбіётыкі групы рыстаміцыну — ванкаміцын),
* **макрацыклічныя лактоны** (эрытраміцын, алеандаміцын, паліены),
* **хіноны і блізкія да іх рэчывы** (тэтрацыкліны, антрацыкліны),
* **пептыды і пепталіды** (пеніцыліны, інтэрферон, граміцыдзін С, сератыцын, цэкрапін, актынаміцыны) і інш.

*Паводле механізма дзеяння* адрозніваюць антыбіётыкі, якія парушаюць сінтэз клетачных абалонак бактэрый (пеніцыліны і інш.), бялкоў (тэтрацыкліны, хлорамфенікол і інш.), нуклеінавых кіслот (проціпухлінныя антыбіётыкі — аліваміцын, рубаміцын, кармінаміцын і інш.), разбураюць цэласнасць цытаплазматычных мембран (паліены) і біяэнергетычных працэсаў (граміцыдзін С).

Антыбіётыкі могуць мець *шырокі* спектр дзеяння (уплываюць на грамдадатныя і грамадмоўныя бактэрыі, напрыклад, тэтрацыкліны) і *вузкі* (актыўныя пераважна да грамдадатных мікробаў, напрыклад, пеніцылін, рыфампіцын).

Гісторыя
--------

Да пачатку 20 стагоддзя лячэнне інфекцый базавалася пераважна на народнай медыцыне. Сумесі з антымікробнымі ўласцівасцямі, якія выкарыстоўваліся ў лячэнні інфекцый, былі апісаны больш за 2000 гадоў таму. Многія старажытныя культуры, у тым ліку аюрведа, старажытныя егіпцяне і старажытныя грэкі, выкарыстоўвалі спецыяльна адабраную цвіль, раслінныя матэрыялы і экстракты для лячэння інфекцый. Больш познія назіранні, праведзеныя ў лабараторыі антыбіёзу паміж мікраарганізмамі, прывяло да адкрыцця прыродных антыбактэрыйных сродкаў, якія выпрацоўваюць мікраарганізмы. Луі Пастэр заўважыў: «Калі б мы маглі ўмяшацца ў назіраемы антаганізм паміж некаторымі бактэрыямі, то гэта дало б найбольшую надзею для тэрапіі».

Выкарыстанне
------------

На лекавыя і гаспадарчыя мэты антыбіётыкі атрымліваюць галоўным чынам мікрабіялагічным сінтэзам на аснове бактэрый і мікраскапічных грыбкоў (пераважна актынаміцэтаў), частку — хімічным сінтэзам або хімічнай мадыфікацыяй прыродных антыбіётыкаў.

Выкарыстоўваюць на лячэнне інфекцыйных хвароб чалавека, жывёл і раслін, для паскарэння росту і развіцця маладняку, як кансерванты, пры вывучэнні тонкіх механізмаў біяхімічных пераўтварэнняў, праблем анкалогіі і функцыянавання жывых клетак.

Зноскі
------

1. ↑  SA Waksman (1947). "What Is an Antibiotic or an Antibiotic Substance?". *Mycologia* **39** (5): 565–569. doi:10.2307/3755196. PMID 20264541.
2. ↑  Lindblad WJ (2008). "Considerations for Determining if a Natural Product Is an Effective Wound-Healing Agent". *International Journal of Lower Extremity Wounds* **7** (2): 75–81. doi:10.1177/1534734608316028. PMID 18483011.
3. ↑  Forrest RD (March 1982). "Early history of wound treatment". *J R Soc Med* **75** (3): 198–205. PMID 7040656.
4. ↑  Wainwright, Milton (1989). "Moulds in ancient and more recent medicine". *Mycologist* **3**: 21. doi:10.1016/S0269-915X(89)80010-2.
5. ↑  Kingston W (June 2008). "Irish contributions to the origins of antibiotics". *Irish journal of medical science* **177** (2): 87–92. doi:10.1007/s11845-008-0139-x. PMID 18347757.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).]

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Антыбіётыкі
* Антыбіётыкі — агульная інфармацыя Архівавана 9 лістапада 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis · Universalis · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX525122 · BNF: 11930914n · GND: 4002257-2 · LCCN: sh85005638 · Microsoft: 501593827, 2909775852 · NDL: 00566685 · NKC: ph118480 |

 |