У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Агрэст (значэнні).

**Агрэ́ст**, **Агрэ́ст адхі́лены**, **Аграст** (*Ribes grossularia, Ribes uva-crispa*) — від кветкавых раслін, сямейства Агрэставыя (*Grossulariaceae*), роду Парэчкі (*Ribes*), падроду Агрэст (*Grossularia*), які часам разглядаюць як асобны род: *Grossularia* Mill..

Назва
-----

Лацінская назва паходзіць ад французскага *groseillier à maquereaux* — «парэчкі для макрэлі» (у французскай кухні гатуюць макрэль у агрэставым соусе).

Беларускамоўныя назвы ўключаюць такія, як агрэст адхілены, аграст, агрэст, ягрыст, крыжоўнік, ягрус, ягруст, ягрэст.

Апісанне
--------

Ягаднае шматгадовае кустоўе з парасткамі, пакрытымі шыпамі. Вышыня кустоў 60—120 см. Лісце з тупаватымі зубчастымі лопасцямі. Кветкі зеленаватыя, белыя або чырванаватыя. Суквецці — 1—3-кветныя гронкі на ўкарочаных парастках. Ягады голыя або апушаныя, белыя, жоўтыя, зялёныя, чырвоныя, пурпуровыя. Маюць цукраў 5—12 %, арганічных кіслот 1—2 %, пекцінавыя рэчывы, вітамін С, карацін.

Пашырэнне
---------

Агрэст адхілены на паштовай марцы Беларусі
Дзікі агрэст зрэдку трапляецца па схілах, сярод хмызнякоў. Вырошчваецца ў краінах умеранага клімату. У Беларусі пашыраны агрэст звычайны, ці еўрапейскі — родапачынальнік большасці культурных сартоў. Як ягадная культура вядомы на тэрыторыях усходніх славян з XI стагоддзя. Набыў шырокае распаўсюджанне ў Беларусі ў XIX стагоддзі, калі пачалі культывавацца заходнееўрапейскія сарты.

Агратэхніка
-----------

Пладанасіць пачынае на трэці год. Размнажаецца насеннем, чаранкамі, парасткамі. Добра расце на ахаваных ад халодных вятроў участках з дастаткова вільготнымі, угноенымі сугліністымі глебамі.

### Асноўныя шкоднікі і хваробы

Сярод шкоднікаў пільшчыкі (у тым ліку Pteronidea ribesi і Nematus ribesii), агрэставы пядзенік (*Abraxas grossulariata*), Zophodia grossulariella.

Хваробы: сопкая раса, іржа, антракноз  (руск.) (бел. септарыёз.

### Таксанамія

Від **Агрэст** уваходзіць у род Парэчкі (*Ribes*) сямейства Агрэставыя (*Grossulariaceae*) парадку Каменяломнікакветныя (*Saxifragales*).

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   | яшчэ 14 сямействаў(па Сістэме APG III) |   |
|   |   |   |
|   | парадак **Каменяломнікакветныя** |   |   | від **Агрэст** |
|   |   |   |   |   |
|   | аддзел **Кветкавыя, ці Пакрытанасенныя** |   |   | семейство **Агрэставыя** |   | род **Парэчкі** |   |   |
|   |   |   |   |   |   |
|   | яшчэ 58 парадкаў кветкавых раслін (па Сістэме APG III) |   | яшчэ каля 150 відаў |
|   |   |

Выкарыстанне
------------

Ягады агрэсту
У ежу ідуць ягады круглай ці падоўжанай формы, часам пакрытыя валаскамі. Ягады змяшчаюць да 9 % цукроў (фруктоза і глюкоза), арганічныя кіслоты, мінеральныя рэчывы (фосфар, жалеза, кальцый, да 260 мг% калію, медзь), пектынавыя і дубільныя рэчывы, 30 мг% вітаміну C (не менш чым у лімоне), карацін, вітаміны B1, P, E.

Найбольш традыцыйнымі лічацца гатункі англійскі жоўты (ягады зеленавата-жоўтыя на пачатку выспявання, спелыя ягады маюць бурштынава-жоўты колер), варшаўскі (спелыя ягады маюць чырвоны колер), зялёны бутэлечны (цёмна-зялёныя ягады з чырванавата-карычневымі кропкамі па жылках, не маюць валаскоў). Спажываюць у сырым выглядзе (толькі спелыя, мяккія, з характэрным для гатунку колерам). Прыдатны для гатавання джэмаў, канфіцюраў, жэле, мармеладаў, кампотаў, сочыва, павідла, засушкі (для гатавання лепш падыходзяць недаспелыя, яшчэ цвёрдыя ягады). Сушаны агрэст ужываюць для мясных і рыбных соусаў. Таксама з агрэсту робяць шыпучае віно, наліўкі. У «Літоўскай гаспадыні» згадваецца спосаб захавання агрэсту на зіму. Захаваны агрэст выкарыстоўваюць для пенак: ягады агрэсту вараць у вадзе да мяккасці, праціраюць праз сіта, атрыманым мармеладам запраўляюць пенкі, узбітыя з бялкоў, дадаўшы ваніль.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. 1 2  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 61. — 160 с. — 2 350 экз.
4. ↑  *З. Верас.* Беларуска-польска-расейска-лацінскі ботанічны слоўнік. — Вiльня, Субач 2: Выданне газеты «Голас беларуса», Друкарня С. Бэкэра, 1924.
5. ↑  Беларуская навуковая тэрміналогія: слоўнік лясных тэрмінаў. — Мінск: Інбелкульт, 1926. — Т. Вып. 8. — 80 с.
6. ↑  *З. Верас* Беларуска-польска-расейска-лацінскі ботанічны слоўнік, Выданне газеты «Голас беларуса», Друкарня С. Бэкэра. — Вiльня, Субач 2, 1924.
7. ↑  *Ганчарык М. М.* Беларускія назвы раслін. Праца навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі, т. II і IV. — Горы-Горки, 1927.

Літаратура
----------

* *Анціпаў В. Валузнёў А. Вынаеў Г.* Агрэст // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — С. 33—34. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
* *Белы А.* Агрэст // Праект «Наша ежа»

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Агрэст
* Крыжовник отклонённый: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)
* *Ribes uva-crispa* L. // ИАС «ООПТ России» (руск.)

| ⛭Парэчкі |
| --- |
| Віды | Парэчкі чорныя • Парэчкі чырвоныя • Агрэст • Парэчкі светлыя і іншыя віды |
| Групы сартоў | Спіс сартоў парэчак • Дэкаратыўныя сарты парэчак |
| Кулінарыя | Спіс страў з парэчак • Калядны кекс  (англ.) (бел. • Летні пудынг  (англ.) (бел. • Марынаваныя парэчкі • Парэчкавае варэнне • Парэчкавае віно • Парэчкавае пюрэ • Парэчкавы пірог • Парэчкавы сок  (руск.) (бел. • Царскае варэнне • Чырвоная каша  (руск.) (бел. • Crème de cassis  (англ.) (бел. |
| Шкоднікі і хваробы | Спіс матылёў, якія сілкуюцца на парэчках  (англ.) (бел. • Спіс захворванняў парэчак |
| Вытворчасць і вырошчванне | Спіс краін, якія вырабляюць парэчкі |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4341961-6 · LCCN: sh85055921 · NKC: ph171343, ph500499 |