**Вінаград культурны**, **Вінаград**, **Вінаград еўрапейскі** (*Vitis vinifera*) — шматгадовая дрэвавая ліяна сямейства вінаградавых. Мае найбольшае значэнне і пашырэнне ў культуры.

Апісанне
--------

Батанічная ілюстрацыя з кнігі «*Köhler’s Medizinal-Pflanzen*», 1887
Ліяна з доўгімі (3—5 м) тонкімі аднагадовымі парасткамі і магутнай каранёвай сістэмай, якая пранікае на глыбіню да 7 м і больш. Кветкі дробныя, зялёныя, сабраныя ў мяцёлчатае суквецце. Апыленне перакрыжаванае і самаапыленне. Плод — ягада.

Цеплалюбівая і святлалюбная расліна, не выносіць пераўвільгатнення, расце на лёгкіх урадлівых глебах, адчувальны да позніх веснавых і ранніх асенніх замаразкаў.

Ягады вінаграду маюць у сабе глюкозу, цукрозу, арганічныя кіслоты (яблычную, вінную, глюкуронавую, лімонную і інш.), дубільныя рэчывы, амінакіслоты, флаваноіды, антацыяны, вытворныя фенолу, вітаміны групы B, аскарбінавую кіслату, ввтаміны групы D, ферменты, стэарыны, пекцінавыя і мінеральныя рэчывы і элементы і г.д.

Распаўсюджанне
--------------

Культурны вінаград узнік ад дзікага ў працэсе працяглай эвалюцыі, натуральнага і штучнага адбору; існуе больш за 20 тыс. сартоў. Вырошчваюць ва ўсім свеце паміж 20—40° пн.ш. і 35—45° пд.ш. ад 20 да 3000 м над узроўнем мора.

Найбольшыя зборы ў Італіі, Францыі, Іспаніі, ЗША, Кітаі, Турцыі, Іране, Аргенціне, Чылі, ПАР. Ва ўмовах Беларусі цвіце ў чэрвені—ліпені, ягады паспяваюць у канцы жніўня — пачатку верасня.

Выкарыстанне
------------

Вінаград спажываюць свежы, сушаны (разынкі), у выглядзе соку. Выкарыстоўваюць на прыгатаванне дэсертных і дыетычных прадуктаў — кампотаў, варэння, марынаду, жэле, чурчхелы, він і каньякоў, напіткаў.

Ягады вінаграду здаўна выкарыстоўваюць у лекавых і дыетычных мэтах, на гэтым заснаваны цэлы кірунак у тэрапіі — ампелатэрапія. Вінаград аказвае рознабаковае ўздзеянне на арганізм чалавека — мачагоннае, жаўцягоннае, паслабляльнае, агульнаўмацавальнае; паніжае кіслотнасць страўнікавага соку, узмацняе абмен рэчываў, садзейнічае ўтварэнню эрытрацытаў; яго ўжываюць пры знясіленні нервовай сістэмы, пры хранічных бранхітах, нефрытах, анеміі, бранхіяльнай астме, гемароі. Як агульнаўмацавальны сродак сок вінаграду спажываюць пры туберкулёзе, урэтрытах і падагрычных захворваннях, розных астэнічных станах, парушэнні ліпіднага і мінеральнага абмену.

У народнай медыцыне адвар сушанага вінаграду з невялікай колькасцю соку цыбулі прымаюць пры кашлі і ахрыпласці голасу, ягады — пры скурных захворваннях, а парашок сушанага лісця — пры матачных крывацёках. Здробненае лісце вінаграду прыкладваюць да гнойных язваў і ран, каб хутчэй загойваліся, адварам і водным настоем палошчуць горла пры ангіне, а таксама праціраюць пры хваробах скуру.

Агратэхніка
-----------

У натуральных умовах вінаградная лаза ўзбіраецца на самыя высокія дрэвы. У культуры фарміруюцца прыземныя кусты рознай формы.

Для пасадкі вінаграду падбіраюць цёплае месца. Кусты садзяць радамі на адлегласці 2,5—3 м, а ў радзе размяшчаюць праз 1,25—1,50 м. Саджанцы перад пасадкай абразаюць, садзяць вясной у ямкі або траншэі. Абрэзку кустоў па гэтай сістэме робяць восенню і вясною. Для падвязкі кустоў ставяць апору: на слупах праз паралельна зямлі нацягваюць дрот.

У першы год пасля пасадкі на маладой расліне трэба вырасціць 2—3 моцныя парасткі. Пры абрэзцы над паверхняй зямлі пакідаюць 3—4 пупышкі. Восенню абразаюць недаспелую частку парасткаў; пасынкі і вусікі прыгінаюць і ўкрываюць на зіму. Вясной на другі год пасля абрэзкі пакідаюць 2 парасткі з 3—4 пупышкамі, а восенню выразаюць слабыя парасткі, недаспелыя часткі парасткаў, пасынкі і вусы. Вясной на трэці год можна пакінуць больш доўгія патоўшчаныя лозы. На кожным з двух сучкоў ніжні парастак абразаюць на 3—4 пупышкі (на сучок замяшчэння), а верхні — на 6—8 пупышак (на пладовую стрэлку). Парасткі, якія вышэй за пладовую стрэлку, выразаюць зусім. Пладовыя стрэлкі прывязваюць да ніжняга дроту шпалеры. Зялёныя парасткі падвязваюць вертыкальна. Калі з адной пупышкі развіваецца некалькі парасткаў, пакідаюць самы моцны. Выкарыстоўваюцца і больш складаныя, адпаведна больш ураджайных формы куста: веерныя, кардомам, высокаштамбавыя.

У вясенне-летні перыяд праводзяць і іншыя аперацыі. Прышчэпку (выдаленне верхавінкі пладаносных парасткаў) робяць да цвіцення або праз 7—10 дзён пасля яго для паляпшэння завязвання ягад. Абразанне (выдаленне верхавінкі зялёных парасткаў над 15—16-м лістом) праводзяць каб лепш выспявалі лаза і ягады. Пасынкі абразаюць па меры іх паяўлення, пакідаюць толькі адзін ліст. Для паскарэння паспявання пладоў і паляпшэння іх якасці праводзяць кальцаванне (кальцавы надрэз або зняцце кольца кары на парастках ніжэй за гронку ў пачатку паспявання ягад), прарэджванне лісця ў зоне размяшчэння гронак у час паспявання ягад, прарэджванне і разрэджванне гронак і г.д.

У перыяд вегетацыі глебу ачышчаюць ад пустазелля. Ва ўмераным клімаце першыя тры гады ўсе сарты вінаграду ўкрываюць на зіму. У далейшым укрываюць зямлёй, яловымі лапкамі, чаротавымі матамі, спецыяльнымі каробкамі толькі незімаўстойлівыя сарты.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 143. — 160 с. — 2 350 экз.
4. ↑  *З. Верас.* Беларуска-польска-расейска-лацінскі ботанічны слоўнік. — Вiльня, Субач 2: Выданне газеты «Голас беларуса», Друкарня С. Бэкэра, 1924.
5. 1 2  Энцыклапедыя сельскага гаспадара. Мн. 1993.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993.

Спасылкі
--------

* Виноград культурный: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)
* Дикие родичи культурных растений. *Vitis vinifera* L. — Виноград культурный.  (руск.) // Праект «Агроэкологический атлас России и сопредельных стран: экономически значимые растения, их болезни, вредители и сорные растения»
* Основные сельскохозяйственные культуры. *Vitis vinifera* L. — Виноград культурный.  (руск.) // Праект «Агроэкологический атлас России и сопредельных стран: экономически значимые растения, их болезни, вредители и сорные растения»

| Сімвалы Арменіі і армян |
| --- |
|  | 
* Абрыкос
* Арагац
* Арарат
* Армянскі крыж
* Арэвахач
* Вінаград
* Гарні
* Гранат
* Дудук
* Дыван
* Звартноц
* Каньяк
* Матэнадаран
* Хачкары
* Храмы
* Эчміядзін

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4065174-5 · NKC: ph125390 |