**Сутыкненні ў Карабаху 2023 года** (азербайджанскі бок выкарыстоўвае назвы «**ваенная аперацыя**» і «**антытэрарыстычная аперацыя**») — канфлікт паміж узброенымі сіламі Азербайджана з аднаго боку і ўзброенымі фарміраваннямі непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі (НКР) і Арменіі з другога, які пачаўся 19 верасня 2023 года. Сутыкненні завяршыліся спыненнем баявых дзеянняў на ўмовах Азербайджана 20 верасня.

Напярэдадні
-----------

Накіраваным пасля Другой Карабахскай вайны ў Нагорны Карабах расійскім міратворцам у адпаведнасці з умовамі спынення агню 2020 года было даручана прадухіліць аднаўленне канфлікту.

Баявым дзеянням папярэднічала блакада НКР з боку Азербайджана, якая працягваецца ўжо на працягу дзевяці месяцаў.

З 11 па 20 верасня на тэрыторыі Арменіі праходзілі сумесныя з ЗША ваенныя вучэнні міратворцаў «Eagle Partner 2023».

Ход падзей
----------

Раніцай 19 верасня 2023 года Міністэрства абароны Азербайджана афіцыйна паведаміла, што «*ў мэтах спынення шырокамаштабных правакацый у карабахскім эканамічным раёне, раззбраення і вываду фарміраванняў УС Арменіі з нашых тэрыторый, нейтралізацыі іх ваеннай інфраструктуры, забеспячэння бяспекі мірнага насельніцтва, якое вярнулася на вызваленыя ад акупацыі тэрыторыі, грамадзянскіх служачых, задзейнічаных у будаўніча-аднаўленчых работах і нашых вайскоўцаў, а таксама аднаўлення канстытуцыйнага ладу Азербайджанскай Рэспублікі, у рэгіёне пачаты антытэрарыстычныя мерапрыемствы лакальнага характару*». Па армянскіх пазіцыях была прыменена высокадакладная зброя.

Былы дзяржміністр, які знаходзіўся ў Нагорным Карабаху, Рубен Варданян паведаміў аб масіраваным артылерыйскім абстрэле з боку УС Азербайджана.

20 верасня начальнік прэс-службы Мінабароны Азербайджана Анар Эйвазаў паведаміў, што раніцай азербайджанцы знішчылі вайсковую часць праціўніка ў сяле Танашен на поўначы Нагорнага Карабаха і ў якасці трафеяў захапілі шэсць ваенных аўтамабіляў «Урал» з боекамплектамі да мінамётаў і чатыры мінамёты.

Інфармацыйны цэнтр НКР заявіў, што яе ўлады прынялі прапанову расійскіх міратворцаў аб спыненні агню з 13:00 20 верасня 2023 года. У заяве таксама паведамляецца аб поўным раззбраенні арміі Карабаха і вывадзе цяжкай тэхнікі з тэрыторыі непрызнанай рэспублікі і аб тым, што 21 верасня на сустрэчы ў горадзе Еўлах будуць абмяркоўвацца пытанні Баку *«аб рэінтэграцыі, забеспячэнні правоў і бяспекі армян Нагорнага Карабаха, а таксама пытанні забеспячэння жыццядзейнасці насельніцтва Нагорнага Карабаха ў рамках Канстытуцыі Азербайджана»*. Згодна з навіннай стужкай Рускай службы BBC, Міністэрства абароны Азербайджана пацвердзіла гатоўнасць прыпыніць баі, калі НКР здасць усё ўзбраенне і цяжкую тэхніку, вайскоўцы складуць зброю і сыдуць з баявых пазіцый. У НКР, у сваю чаргу, пагадзіліся на гэтыя ўмовы.

Наступствы
----------

Новы віток супрацьстаяння стварыў небяспеку для армянскага насельніцтва Нагорнага Карабаха. Раніцай 25 верасня Арцахскі інфармацыйны штаб паведаміў, што ўсе грамадзяне, якія жадаюць пераехаць у Арменію, могуць пакінуць рэгіён.

28 верасня прэзідэнт Арцаха Самвел Шахрамян падпісаў указ аб спыненні існавання Нагорна-Карабахскай Рэспублікі і роспуску ўсіх яе дзяржаўных устаноў і арганізацый з 1 студзеня 2024 года.

Ахвяры
------

Амбудсмен НКР Гегам Сцепанян паведаміў, што ў першы дзень баявых дзеянняў з боку азербайджан пацярпела 11 мірных жыхароў і 2 загінулі, сярод іх 1 дзіця. 20 верасня ён жа паведаміў аб павелічэнні ахвяр і параненых сярод мірнага насельніцтва. На пачатак дня колькасць параненых вырасла да 35, колькасць загінулых дасягнула 7 чалавек, сярод іх двое дзяцей. Усяго з боку непрызнанай дзяржавы і Арменіі налічвалася 200 загінулых (у т. л. 10 мірных грамадзян) і больш за 400 параненых (у т. л. 40 цывільных асоб).

Загінулі некалькі расійскіх ваеннаслужачых з міратворчага кантынгента.

Рэакцыя
-------

МЗС Расіі ў асобе афіцыйнага прадстаўніка Марыі Захаравай заявіла, што Масква глыбока ўстрывожана рэзкай эскалацыяй сітуацыі ў Карабаху, і заклікае бакі спыніць ваенныя дзеянні і вярнуцца да дыпламатычнага ўрэгулявання. Паводле Крамля, Баку паведаміў пра запланаванае наступленне за некалькі хвілін да яго пачатку.

Старшыня Еўрапейскага савета Шарль Мішэль заявіў: «*ваенныя дзеянні Азербайджана павінны быць неадкладна спыненыя, каб забяспечыць сапраўдны дыялог паміж Баку і карабахскімі армянамі*».

Вярхоўны прадстаўнік Саюза па замежных справах і палітыцы бяспекі Жазэп Барэль заявіў, што ЕС асуджае ваенную эскалацыю ўздоўж лініі судакранання і ў іншых месцах Карабаха і заклікаў Азербайджан неадкладна спыніць ваенныя дзеянні

У МЗС Францыі рашуча асудзілі пачатак баявых дзеянняў з боку УС Азербайджана, заявіўшы, што ніводная падстава не можа апраўдаць ваенную аперацыю ў Нагорным Карабаху. Таксама было заяўлена, што Парыж заклікае да тэрміновага сходу Савета Бяспекі ААН

Заўвагі
-------

1. ↑  «Третья Карабахская» по плану Запада: Армия Армении не вмешается? — реакция пабликов (руск.). *EurAsia Daily*. Праверана 19.09.2023.
2. ↑  *Tim Lister, Gianluca Mezzofiore, Christian Edwards, Anna Chernova and Nick Paton Walsh*. Azerbaijan launches operation against Armenian forces in Nagorno-Karabakh (англ.). *CNN* (20 верасня 2023).
3. ↑  Azerbaijan launches operation against Nagorno-Karabakh and demands surrender
4. ↑  *Momen Zellmi*. Armenia to Host Joint U.S.-Armenian Military Exercise Eagle Partner 2023 (англ.). *BNN* (6 верасня 2023).
5. ↑  Азербайджан начал военную операцию в Нагорном Карабахе (руск.). *EurAsia Daily*. Праверана 19.09.2023.
6. ↑  Рубен Варданян сообщил о массированном обстреле Нагорного Карабаха (руск.). *Интерфакс*. Праверана 19.09.2023.
7. ↑  Азербайджан отчитался об уничтожении воинской части в Карабахе **(нявызн.)**.  Кавказский узел (20 верасня 2023). Праверана 20 верасня 2023.
8. ↑  *Pietromarchi, Virginia*. Armenia, Azerbaijan reach ceasefire on Nagorno-Karabakh conflict: Reports (англ.). *www.aljazeera.com*. Праверана 20 верасня 2023.
9. ↑  Лидеры непризнанной Нагорно-Карабахской республики объявили о сложении оружия
10. ↑  В Нагорном Карабахе заявили о прекращении огня
11. ↑  Азербайджан подтверждает условия прекращения огня
12. ↑  Արցախից ՀՀ տեղափոխվել ցանկացող բոլոր քաղաքացիները կունենան այդ հնարավորությունը. Արցախի շտաբ (арм.). *news.am* (26 верасня 2023). Праверана 25 верасня 2023.
13. ↑  Власти непризнанного Карабаха объявили о скором прекращении существования республики (руск.). *BBC News Русская служба* (28 верасня 2023). Праверана 28 верасня 2023.
14. ↑  Омбудсмен Нагорного Карабаха сообщил о двух погибших мирных жителях (руск.). *РБК*. Праверана 19.09.2023.
15. ↑  Возросло число погибших мирных жителей в Нагорном Карабахе **(нявызн.)**.  Кавказский узел (20 верасня 2023). Праверана 20 верасня 2023.
16. ↑  Омбудсмен заявил о 200 погибших в Нагорном Карабахе
17. ↑  МИД: Россия глубоко встревожена резкой эскалацией ситуации в Карабахе (руск.). *News.ru*. Праверана 19.09.2023.
18. ↑  Захарова: Баку сообщил Москве об "операции" за несколько минут до ее начала (руск.). *ria.ru*. Праверана 19.09.2023.
19. ↑  Azerbaijan: Statement by the High Representative on the military escalation
20. ↑  Opération militaire azerbaïdjanaise au Haut-Karabagh (19 septembre 2023)