У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Домскі сабор.
**До́мскі сабо́р** (эст.: Toomkirik), цалкам **Сабо́р Свято́й Дзе́вы Мары́і ў Та́ліне** (эст.: Tallinna Neitsi Maarja Piiskoplik Toomkirik) — лютэранскі кафедральны сабор, які знаходзіцца ў старым горадзе Таліна. Прысвечаны Святой Дзеве Марыі.

Домскі сабор — адзін з найстарэйшых храмаў Таліна. Сучасны выгляд набыў пасля некалькіх перабудоў. Вежа сабора пабудаваная ў барочным стылі, а капліцы-прыбудовы — у пазнейшых архітэктурных стылях. Усярэдзіне храму знаходзяцца пахаванні XIII—XVIII стагоддзяў, а таксама розныя дваранскія гербы і эпітафіі, прысвечаныя вядомым асобам XII—XX стагоддзяў.

Гісторыя
--------

Першая драўляная царква на гэтым месцы закладзеная як каталіцкая на пачатку XIII стагоддзя, праўдападобна з заваяваннем Таліна данамі. Дамініканцы, што прыбылі сюды ў 1229 годзе, пачалі будаваць замест драўлянай мураваную царкву. Першыя дакументальныя звесткі пра яе датуюцца 1233 годам, калі ў Рым быў накіраваны ліст з просьбай дазволіць кансекрацыю.

Дамініканцы здолелі пабудаваць толькі муры. Пабудова была скончаная ў 1240 і тады ж асвечаная як кафедральны сабор пад назвай Дзевы Марыі. На пачатку XIV стагоддзя пачалася рэканструкцыя, была пабудаваная новая алтарная частка і сакрысція.

У 1330 пачалася перабудова аднапавярховага будынку да трохпавярховага. Царква пераробленая ў базіліку, даўжыня яе дасягнула 29 метраў. У другой палове XIV стагоддзя былі скончаныя прамавугольныя слупы. На пачатку XV стагоддзя былі завершаныя перакрыцці нефаў.

У 1561 года царква стала лютэранскай.

Пад час вялікага пажару 1684 года была знішчаная вялікая частка дэкору будынку, а таксама вежа над паўднёвым нефам. У 1686 годзе царква была адноўленая да папярэдняга выгляду. Амвон з фігурамі апосталаў (1686) і алтарную карціну (1696) аднавіў эстонскі скульптар Хрысціян Акерман.

У 1778—1779 гг. паводле праекта архітэктара К.Л. Гейста была пабудавана заходняя вежа ў барочным стылі. Два з царкоўных званоў вылітыя ў XVII, яшчэ два — у XVIII стагоддзях. Арган створаны ў 1914 годзе.

У цяперашні час у саборы знаходзіцца рэзідэнцыя архібіскупа Эстонскай евангельскай лютэранскай царквы.

Архітэктура
-----------

Асноўны аб’ём трохнефавы, цэнтральны неф мае працяг у выглядзе алтарнай часткі. З заходняга боку над цэнтральным нефам знаходзіцца царкоўная вежа, што выконвае функцыю званіцы.

Пахаванні
---------

У саборы пахаваныя багата вядомых асоб, сярод якіх французскі шляхціц Понтус дэ ла Гардзі з жонкай Сафіяй Гіленгельм (швед.), пазашлюбнай дачкой шведскага караля Яна III Васы; адмірал Самуэль Грэйг, каханак Кацярыны II; адмірал Іван Крузенштэрн, які зладзіў першую расійскую экспедыцыю вакол свету; багемскі шляхціц Індржых Матыяш Турн, адзін з лідараў пратэстанцкага мяцяжу супраць імператара Фердынанда II.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* «Таллинн». Краткий энциклопедический справочник. — Таллинн: Валгус, 1980.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Домскі сабор (Талін) на Вікісховішчы |

* Эстонская евангельская лютэранская царква Архівавана 31 сакавіка 2008. (эст.) (англ.)

| ⛭Сцяг Таліна Славутасці Таліна |
| --- |
| Храмы | Домскі сабор ·  Манастыр Святой Біргіты ·  Сабор Аляксандра Неўскага ·  Царква прытулку святога Яна ·  Царква Святога Духа ·  Царква Святога Мікалая ·  Царква Святога Мікалая Цудатворцы ·  Царква Святога Іаана ·  Царква Святога Міхаіла ·  Царква Святога Олафа | Герб Таліна |
| Будынкі і збудаванні | Гарадскія сцены ·  Дом Стэнбака ·  Дом эстонскага рыцарства ·  Доўгі Герман ·  Замак Глэна ·  Замак Маар'ямяэ ·  Замак Тоампеа ·  Кадрыёрг ·  Кік-ін-дэ-Кёк ·  Лінахол ·  Ратуша ·  Ратушная аптэка ·  «Тры сястры» ·  Тэлевежа |
| Прырода і паркі | Аэгна ·  Кадрыёрг ·  Лясныя могілкі ·  Могілкі Каламая ·  Могілкі Коплі ·  Могілкі Мыйгу ·  Харку ·  Юлемістэ |
| Культура | Музей Куму ·  Эстонскі гістарычны музей ·  Эстонскі марскі музей ·  Эстонскі музей пад адкрытым небам ·  Таверна Колу ·  Эстонскі мастацкі музей ·  Музей Мікеля ·  Талінскае спеўнае поле ·  Тэатр «Эстонія» ·  Батанічны сад ·  Заапарк |
| Адукацыя | Абсерваторыя ·  Эстонская акадэмія навук ·  Талінскі ўніверсітэт |
| Помнікі | Бронзавы салдат ·  Манумент Перамогі ў Вызваленчай вайне ·  «Русалка» ·  Стары Томас |