**Хімія ў Беларусі** — агульны комплекс навуковых устаноў і людзей, якія займаюцца вывучэннем і практычным выкарыстаннем хіміі на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь.

Гісторыя
--------

Першыя звесткі пра хімічную навуку на Беларусі адносяцца да 2-й паловы 18 стагоддзя.

Сістэматычная навукова-даследчая работа пачалася пасля адкрыцця Горы-Горацкай земляробчай школы (1840), асабліва пасля пераўтварэння яе ў Горы-Горацкі земляробчы інстытут (1848). Тут працавалі К. Д. Шміт, які ў 1845 годзе арганізаваў першую на Беларусі хімічную лабараторыю, і І. А. Цютчаў.

Пасля закрыцця інстытута ў 1863 годзе развіццё хіміі на Беларусі спынілася і аднавілася толькі ў 1920-я г. У 1926 годзе пасля рэараганізацыі структуры Інстытута беларускай культуры была зацверджана прыродазнаўчая секцыя, якая мела падсекцыю хіміі, створана хімічная лабараторыя. У 1928 годзе, напярэдадні рэарганізацыі Інбелкульта ў Акадэмію навук, створана кафедра хіміі. У 1930 годзе адкрыты Інстытут хіміі АН Беларусі. Першым яго дырэктарам быў акадэмік У. В. Шкатэлаў. Да 1932 года ў ім праводзіліся аналітычныя работы для Геалагічнага інстытута АН Беларусі.

З 1933 года вяліся хімічныя даследаванні мінеральнай і арганічнай сыравіны, вывучаліся пытанні арганічнага каталізу, адсорбцыі, кінетыкі хімічных рэакцый і будовы высокамалекулярных злучэнняў. Хімічныя даследаванні вяліся таксама на кафедрах арганічнай і неарганічнай хіміі БДУ, на базе якіх у 1930 годзе хімічнае аддзяленне педагагічнага факультэта, рэарганізаванае ў 1931 годзе ў хімічны факультэт.

У 1963 годзе створана Аддзяленне хімічных (з 1970 года хімічных і геалагічных) навук, у склад якога ўвайшлі Інстытут фізіка-арганічнай хіміі, Інстытут агульнай і неарганічнай хіміі, Лабараторыя геахімічных праблем АН Беларусі.

У 1993 годзе ў Мінску адбыўся 15-ы Мендзялееўскі кангрэс па хімічных праблемах экалогіі.

Сучасны стан
------------

Навуковыя даследаванні ў галіне хіміі праводзяцца ў інстытутах Нацыянальнай АН, БДУ, Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце, іншых ВНУ, у лабараторыях прамысловых аб'яднанняў і фірм. Сувязі паміж навуковымі хімічнымі цэнтрамі розных краін ажыццяўляе Міжнародны саюз тэарэтычнай і прыкладной хіміі.

Асноўныя кірункі даследаванняў у 2000-х гг. — аналітычная хімія, арганічная хімія, біяарганічная хімія, калоідная хімія, лесахімія, нафтахімія, хімія высокамалекулярных злучэнняў, хімія торфу, хімія цвёрдага цела і іншыя.

Выдаюцца часопісы «Весці Нацыянальнай АН Беларусі. Серыя хімічных навук» (з 1965); «Вестник БГУ. Серия 2. Химия, биология, география» (з 1969). Сувязі з навуковымі цэнтрамі іншых краін ажыццяўляюцца праз Міжнародны саюз тэарэтычнай і прыкладной хіміі.

Выдатныя асобы
--------------

Найбольш значны ўклад у развіццё і арганізацыю хімічных даследаванняў у Беларусі зрабілі: Ю. А. Альдэкоп, Ф. Г. Асіпенка, А. А. Ахрэм, М. А. Безбародаў, А. С. Вечар, Б. В. Ерафееў, Г. Я. Каба, М. С. Казлоў, У. С. Камароў, Ф. М. Капуцкі, К. М. Караткоў, М. П. Круцько, Ф. А. Лахвіч, А. І. Лесніковіч, І. І. Ліштван, М. А. Майер, М. І. Міцкевіч, М. М. Паўлючэнка, Я. А. Продан, М. А. Прыляжаеў, Я. М. Рахманько, У. С. Салдатаў, В. В. Свірыдаў, Р. Л. Старобінец, В. Ф. Цікавы, І. Р. Цішчанка, М. Ф. Ярмоленка, І. М. Ярмоленка і інш.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, Т.18. Кн.2 2004, p. 523. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFБелЭн,\_Т.18.\_Кн.22004 (даведка)
2. ↑  А. І. Васілеўская. Хімія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17). С. 23.

Літаратура
----------

* А. І. Васілеўская. Хімія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17). С.23.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18. Кн.2: Рэспубліка Беларусь/ Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — 760 с.: іл.

| ⛭Навука ў Беларусі |
| --- |
| Сацыяльна-гуманітарныя навукі | Гісторыя філасофскай думкі ·  Філасофія ·  Сацыялогія ·  Паліталогія ·  Этыка ·  Эстэтыка ·  Рэлігіязнаўства ·  Культуралогія |
| Педагагічныя і псіхалагічныя навукі | Педагогіка ·  Псіхалогія ·  Псіхалогія |
| Гістарычныя навукі | Гістарыяграфія гісторыі Беларусі ·  Гісторыя ·  Археалогія ·  Этналогія ·  Антрапалогія ·  Спецыяльныя гістарычныя дысцыпліны |
| Эканамічныя навукі | Гісторыя эканамічнай думкі ·  Эканоміка ·  Статыстыка ·  Дэмаграфія |
| Філалагічныя навукі | Літаратуразнаўства ·  Мовазнаўства ·  Фалькларыстыка |
| Мастацтвазнаўчыя навукі | Мастацтвазнаўства ·  Музыкаўства ·  Тэатразнаўства ·  Кіназнаўства |
| Матэматычныя навукі | Матэматыка ·  Тэорыя лікаў ·  Алгебра ·  Алгебраічная геаметрыя ·  Геаметрыя ·  Тэорыя апраксімацыі ·  Тэорыя функцый і інтэгральныя ўраўненні ·  Тэорыя звычайных дыферэнцыяльных ураўненняў ·  Матэматычная фізіка ·  Тэорыя аптымальнага кіравання ·  Функцыянальны аналіз ·  Тэорыя імавернасцей і матэматычная статыстыка ·  Тэорыя графаў ·  Даследаванне аперыцый |
| Фізічныя навукі | Фізіка ·  Спектраскапія і люмінесцэнцыя ·  Фізічная оптыка ·  Лазерная фізіка ·  Нелінейная оптыка ·  Радыёфізіка і электроніка ·  Фізіка цвёрдага цела ·  Фізіка паўправаднікоў ·  Фізіка плазмы ·  Ядзерная фізіка ·  Фізіка палёў і элементарных часціц |
| Хімічныя навукі | Хімія |
| Біялагічныя навукі | Акаралогія ·  Анатомія ·  Анатомія раслін ·  Арніталогія · Археазаалогія ·  Біялогія ·  Батаніка (Альгалогія) ·  Біяфізіка ·  Біяхімія ·  Брыялогія ·  Генетыка ·  Гідрабіялогія ·  Гісталогія ·  Мікалогія ·  Мікрабіялогія (Вірусалогія ·  Бактэрыялогія) ·  Паразіталогія |
| Медыцынскія навукі | Медыцына (Алергалогія ·  Ахова здароўя  (руск.) (бел. ·  Кардыялогія · Паталагічная фізіялогія · Транспланталогія ) |