**Ахмед Джэмаль-паша** (асман. احمد جمال, тур. *Ahmet Cemal Paşa*) — асманскі ваенны і палітычны дзеяч, адміністратар Сірыі, вядомы ўдзельнік руху младатурак. Шырока вядомы ў арабскім свеце як **Джамал Баша-ас-Сафа**. З’яўляўся асманскім ваенным кіраўніком і адным з удзельнікаў вайсковага трыўмвірата, які кіраваў Асманскай імперыяй падчас Першай cусветнай вайны. Ваенны злачынец.

Біяграфія
---------

Далучыўся да руху младатурак у 1906 г. У 1911 г. быў прызначаны губернатарам Багдада. Вызначыўся падчас балканскіх войнаў, і пасля рэвалюцыі 23 студзеня 1913 г. быў прызначаны ваенным камандзірам і міністрам грамадскіх работ ва ўрадзе Асманскай імперыі. У 1914 г. стаў міністрам ваенна-марскога флоту, на гэтай пасадзе заставаўся да 1918 г. Джэмаль-паша, разам з Таалат-пашой і Энверам-пашой, стаў удзельнікам трыўвірата, які фактычна кіраваў Асманскай імперыяй да яе паразы ў Першай сусветнай вайне ў кастрычніку 1918 года.

Пасля пачатку Першай сусветнай вайны ў ліпені-жніўні 1914 г. Джэмаль зрабіў стаўку на турэцка-французскі саюз і паехаў на перамовы ў Парыж. Францыя, дзякуючы таемным дамоўленасцям з Расійскай імперыяй, якія прадугледжвалі тэрытарыяльныя набыцці Расіі за кошт Турцыі (Заходняя Арменія і Стамбул), не магла гарантаваць тэрытарыяльную цэласнасць турэцкай дзяржавы, што было ўмовай стварэння альянсу. З прычыны гэтага, турэцка-французскія перамовы зайшлі ў тупік, і Джэмаль далучыўся да Таалата і Энвера, выступаючы за ўступленне Турцыі ў ваенны блок Цэнтральных дзяржаў (Германская імперыя і Аўстра-Венгрыя).

Пасля таго, як вайна Асманскай імперыі была абвешчана Антантай 4-5 лістапада 1914 г. у 1915 г. Джэмаль быў прызначаны камандзірам турэцкай арміі, якая дзейнічала супраць брытанскай арміі ў Егіпце. Пасля разгрому турэцкага наступлення, у снежні 1917 г. канчаткова страціў Іерусалім.

З 1916 года ён змагаўся з брытанскім паўстаннем, якое было ініцыявана брытанцамі. Пасля захопу французскіх консульстваў у Бейруце і Дамаску і выяўлення сакрэтных файлаў, якія пацвярджаюць сувязь паміж арабскімі паўстанцамі і англічанамі і французамі, а таксама спісы імёнаў членаў арабскай змовы, ён пачаў масавыя рэпрэсіі элітаў арабскага руху, у тым ліку членаў арабскай арганізацыі «Аль-Фатат». Да канца 1917 г. ён ажыццяўляў са сваіх памяшканняў у Дамаску практычна непадзельную ўладу над паўднёвай часткай Асманскай імперыі. У канцы 1917 года ён вярнуўся ў Стамбул, каб абмежавацца на выкананні сваёй функцыі міністра ваенна-марскога флота.

Пасля паразы і адстаўкі ўрада Таалат-пашы 8 кастрычніка 1918 г. і падпісання 30 кастрычніка пагаднення аб спыненні агню, 2 лістапада 1918 г. Джэмаль разам з сяммю лідарамі партыі Яднанне і прагрэс выехаў у Германію, а потым адправіўся ў Швейцарыю.

Ваенны суд Асманскай імперыі завочна прысудзіў Джемала да расстрэлу за пераслед арабскіх падданых. Джэмаль, жадаючы працягнуць барацьбу з англічанамі, накіраваўся у ў Сярэднюю Азію, дзе ўдзельнічаў у мадэрнізацыі афганскай арміі. Пасля акупацыі Грузіі Чырвонай Арміяй (люты 1921 г.) ён прыбыў у Тбілісі. Там жа, у якасці помсты за генацыд армян, ён быў забіты удзельнікамі армянскай партыі «Дашнакцутюн», у рамках аперацыі «Немезіс».

Яго цела перавезлі ў Эрзурум, дзе і пахавалі.

Фотагалерэя
-----------

1915 г.

Гл. таксама
-----------

* Панцюркізм
* Асманская імперыя
* Энвер-паша

Зноскі
------

1. 1 2  Cemal Pasa // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. 1 2  Ahmed Djemal Pascha // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑  https://www.armenian-genocide.org/Affirmation.237/current\_category.50/affirmation\_detail.html
4. ↑  Findley, Carter Vaughn (2010). «Turkey, Islam, Nationalism, and Modernity». Yale University Press: 215.
5. ↑  Adamec, Ludwig W. (1974). *Afghanistan’s Foreign Affairs to the Mid-Twentieth Century: Relations with the USSR, Germany, and Britain*. Tucson, AZ: University of Arizona Press. p. 70. ISBN 0-81650-459-8.
6. ↑  http://www.hrono.ru/biograf/bio\_d/dzem\_pasha\_ahm.php(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 16753631w · GND: 119311798 · ISNI: 0000 0003 6971 3538 · LCCN: n86007083 · NKC: uk2015860509 · NTA: 072323108 · LIBRIS: 49376 · SUDOC: 066982669 · VIAF: 248387938 |

 |