**Магдэбург** (i) [ˈmakdəˌbʊʁk] (ніжн.-нямецк. *Meideborg*) — горад у Германіі, сталіца федэральнай зямлі Саксоніі-Ангальт. Знаходзіцца на Эльбе, насельніцтва больш за 232 тысячы чалавек (пачатак 2015), займае 32 месца у спісе найбуйнейшых гарадоў Германіі. 

Упершыню ў дакументах горад упамянуты пад 805 годам. У 968 годзе, у часы валадарства Атона I Вялікага, горад увайшоў у склад Свяшчэннай Рымскай Імперыі. У 1646 годзе бургамістрам горада стаў вядомы фізік і інжынер Ота фон Герыке, дзякуючы якому ў горадзе быў праведзены знакаміты эксперымент з паўшар'ямі, які даказаў наяўнасць ціску паветра. З тых часоў жыхары Магдэбурга называюць яго «горадам Ота».

Геаграфія
---------

Горад пазараённы і знаходзіцца ў цэнтры зямлі Саксонія-Ангальт, на сярэдняй Эльбе, а таксама на самым краі Магдэбургскай бёрды і ўтварае цэнтр Магдэбургскага рэгіёну. У цэнтры горада вышыня над узроўнем мора складае 56 метраў, а найбольшая вышыня ў Магдэбургскім раёне, знаходзіцца ў Гангельсберге (Hängelsberge) на хрыбце Фланца і роўная 123,8 метра. Самая нізкая кропка Магдэбурга роўная 40,6 м над узроўнем мора.

Горад пачынаецца ад заходняга берага Эльбы (для якога характэрна моцнае цячэнне вады), а заканчваецца ў Саборных скалаў (ням. *Domfelsen*), якія складаюцца пераважна з алеўралітаў эпохі чырвонага лежню. Магдэбург адзін з нямногіх гарадоў на Паўночна-Германскай нізіне, які заснаваны паблізу пясчана-каменных асадкавых парод палеазою. Цэнтральная частка горада знаходзіцца на падоўжаным востраве паміж хуткай і ціхай Эльбай, а таксама на плоскім усходнім беразе ракі. Плошча Магдэбургскага муніцыпальнага раёна складае каля 201 км², прытым што даўжыня муніцыпалітэту каля 90 км.

Магдэбург, як і другія тыповыя ўсходне-нямецкія гарады, не мае ярка выражанага прыгарада і таксама не з'яўляецца правільным у цэнтральнай частцы. Аднак, ён дзейнічае як вялікі рухавік развіцця для навакольнай тэрыторыі і таму класіфікуецца як горад рэгіянальнага падпарадкавання. Бліжэйшымі гарадамі з'яўляюцца: 

* Горад Вольфсбург – каля 64 км на паўночны захад ад цэнтра горада;
* Горад Браўншвайг – каля 75 км на захад ад цэнтра горада;
* Горад Гале – каля 75 км на поўдзень ад цэнтра горада;
* Горад Патсдам – каля 105 км на ўсход ад цэнтра горада;
* Горад Берлін – знаходзіцца за 130 км на ўсход ад цэнтра горада.

Эльба перасякае Магдэбург на 21 км у даўжыню. Гідралагічны пункт, які знаходзіцца на ёй, стаіць на 39,74 м над узроўнем мора. Акрамя таго, вакол горада ёсць цэлы шэраг азёр, у тым ліку, напрыклад, возера Салбке (плошча каля 51,7 га) або возера Барлебэ I (каля 103 га) і Барлебэ II (каля 71,9 га).

Сярод 50 найбуйнейшых нямецкіх гарадоў, паводле даследавання ў 1-м квартале 2007 года Магдэбург і Гановер сталі другімі гарадамі ў Германіі паводле велічыні долі дзяржаўных зялёных зон у гарадской мясцовасці.

Панарама горада Магдэбург, якая адкрываецца з даху царквы Святога ІаанаПанарама горада Магдэбург, якая адкрываецца з даху царквы Святога Іаана

### Раёны пад аховай

У наваколлі Магдэбурга знаходзяцца 160 ахоўных месц розных тыпаў: балоты, каньён і раўнінныя лясы, гаі і часткі жывых платоў.

Для абароны прыроды і ландшафту, а таксама для захавання і развіцця асяроддзя пражывання, паблізу Магдэбурга створаны запаведнік Крёйзхорст (ням. *Kreuzhorst*). У сярэдзіне Эльбы знаходзіцца адзін з нямногіх прыродных пойменных лясных комплексаў. У гэтых лясах асноўным дрэвам з'яўляецца дуб. У запаведніку 32 відаў млекакормячых, з якіх 16 знаходзяцца ў Чырвонай Кнізе Саксоніі-Ангальт, а таксама 3 рэптыліі і 12 відаў земнаводных, у тым ліку шэсць знікаючых відаў, 11 відаў рыб, 3000 відаў матылькоў і 168 відаў жукоў. Таксама варта згадаць, што тут ёсць аленевыя жукі і магдэбургскія козы, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення.

Блізкі ад Эльбы біясферны запаведнік з'яўляецца домам для многіх знікаючых відаў жывёл, і мае вялікае экалагічнае значэнне. Ён ахоплівае частку поймы на ўсход ад Магдэбургскай дамбы.

У Магдэбургу, акрамя таго, ёсць некалькі ахоўных паркаў, такіх як «парк Гётэ» ці «Сад краўца».

### Клімат

Сярэднегадавая колькасць ападкаў у Магдэбургу каля 500 мм, з-за таго, што горад усё яшчэ знаходзіцца ў дажджавым ценю Гарц. Сярэднегадавая тэмпература складае 8,8 °С, як і ў сярэднім па краіне. Самы сухі месяц – люты, а шмат ападкаў выпадае ў чэрвені. Самым цёплым месяцам з'яўляецца ліпень, а самым халодным месяцам года – студзень.

Магдэбург летам

| **Клімат Магдэбурга** |
| --- |
| Паказчык | Сту | Лют | Сак | Кра | Май | Чэр | Ліп | Жні | Вер | Кас | Ліс | Сне | Год |
| Абсалютны максімум, °C | 3,2 | 4,5 | 8,9 | 13,6 | 19,2 | 21,6 | 23,8 | 24,0 | 19,3 | 13,9 | 7,5 | 4,3 | 13,7 |
| Абсалютны мінімум, °C | −2,1 | −2 | 1,0 | 3,4 | 7,8 | 10,8 | 12,6 | 12,4 | 9,5 | 5,5 | 1,7 | −0,6 | 5 |
| Норма ападкаў, мм | 32,2 | 26,8 | 37,9 | 34,5 | 45,4 | 61,4 | 47,7 | 51,2 | 37,6 | 31,9 | 33,8 | 42,5 | 482,9 |
| *Крыніца: DWD; wetterkontor.de* |

### Адміністрацыйны падзел

Горад Магдэбург падзяляецца на 40 раёнаў. Ва ўсіх раёнах ёсць як галоўная адміністрацыя, так і дадатковая.

#### Раёны Магдэбурга

 Адміністрацыйны падзел Магдэбурга на нямецкай мове
* Alt Olvenstedt
* Alte Neustadt
* Altstadt
* Barleber See
* Berliner Chaussee
* Beyendorfer Grund
* Beyendorf-Sohlen
* Brückfeld (früher Friedrichstadt)
* Buckau
* Cracau
* Diesdorf
* Fermersleben
* Gewerbegebiet Nord
* Großer Silberberg
* Herrenkrug
* Hopfengarten
* Industriehafen
* Kannenstieg
* Kreuzhorst
* Leipziger Straße
* Lemsdorf
* Neu Olvenstedt
* Neue Neustadt
* Neustädter Feld
* Neustädter See
* Nordwest («Texas»)
* Ottersleben
* Pechau
* Prester
* Randau-Calenberge
* Reform
* Rothensee
* Salbke
* Stadtfeld Ost (раней Wilhelmstadt)
* Stadtfeld West (раней Wilhelmstadt)
* Sudenburg
* Sülzegrund
* Werder
* Westerhüsen
* Zipkeleben

Гісторыя
--------

### Назва горада

Старымі формамі імя Магдэбург з’яўляюцца словы *Magadoburg* або *Magathaburg*, якімі горад называўся ў X стагоддзі. Асноўная форма назвы вельмі падобная да сучаснай, і вызначае прыметнік «*магутны»* або *«вялікі».* Так горад зваўся з-за крэпасці, якая знаходзілася побач з горадам.

Памятныя мясціны
----------------

* Магдэбургскі сабор

Гарады-пабрацімы
----------------

* Браўншвайг, Германія (8 снежня 1987)
* Гаўр, Францыя
* Даўгаўпілс, Латвія (верасень 2012)[…]
* Запарожжа, Украіна (29 мая 2008)
* Нашвіл, ЗША
* Пернік, Балгарыя
* Радам, Польшча
* Сараева, БіГ
* Харбін, Кітай

Адукацыя і культура
-------------------

* Магдэбургскі ўніверсітэт імя Ота фон Герыке

Вядомыя асобы
-------------

* Георг Філіп Тэлеман (1681—1767) — нямецкі кампазітар, капельмайстар, музычны тэарэтык.
* Ігар Анатолевіч Пасцільны (нар. 1963) — беларускі архітэктар.
* Аляксандр Віктаравіч Шацько (нар. 1963) — беларускі палітык.
* Дзмітрый Жданок (нар. 1988) — беларускі футбаліст.

Зноскі
------

1. ↑  DWD
2. ↑  wetterkontor.de
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑

| ⛭Раёны ў Саксоніі-Ангальт |
| --- |
| Пазараённыя гарады | Гале • Дэсау-Раслау • Магдэбург | Герб Саксоніі-Ангальт |
| Раёны | Ангальт-Бітэрфельд • Бёрдэ • Бургенланд • Вітэнберг • Гарц • Ерыхаў • Зале • Зальцведэль • Зальцланд • Мансфельд-Зюльдгарц • Штэндаль |
| Былыя раёны (1990—2007) | Ангальт-Цэрбст • Ашэрслебен-Штасфурт • Бернбург • Бітэрфельд • Вайсенфельс • Вернігеродэ • Гальберштат • Дэсау • Зангергаўзен • Кведлінбург • Кётэн • Мансфельд • Мерзебург-Кверфурт • Орэ • Шонебек |