recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Бен Адзір** (сапр. імя і прозвішча *Аўраам Разін*; 26 студзеня 1878, Круча, Магілёўская губерня Расійская імперыя, цяпер Круглянскі раён, Магілёўская вобласць, Беларусь — 14 лістапада 1942, Нью-Ёрк) — пісьменнік і грамадскі дзеяч, адзін з актывістаў руху СЯПП.

Адзін з ініцыятараў стварэння і рэдактараў Яўрэйскай (ідыш) энцыклапедыі (выдавалася з 1936 г.). Напачатку ХХ стагоддзя адзін з лідараў партыі сеймістаў-тэрытарыялістаў, пазней «Фрайланд-лігі».

Бен Адзір — заснавальнік штоквартальнага часопіса «На парозе» (ідыш: אויפן שוועל), які выходзіць у ЗША дагэтуль.

Бібліяграфія
------------

* «У віры жыцця і думак», Берлін, 1925

Зноскі
------
**Ганад Бадрыевіч Чарказян** (18 кастрычніка 1946, Ерасхаун, Акцембяранскі раён, Арменія — 7 лістапада 2021, Беларусь; псеўданім **Торнэ Бадр**) — армянскі і курдскі паэт.

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння сярэдняй школы вучыўся ў тэхнічным вучылішчы № 1 у Ерэване (1967—1968). Працаваў токарам на суднарамонтным заводзе ў горадзе Туапсэ Краснадарскага края (1968—1969). Служыў у Савецкай Арміі (1969—1971). Працаваў выхавацелем прафесійна-тэхнічнага вучылішча № 27 у Эчміядзіне (1971—1973, Арменія). З 1973 года жыў і працаваў у Мінску: старшы тэхнік у Беларускім дарожным навукова-даследчым інстытуце, інжынер-сметчык рамонтна-будаўнічага ўпраўлення № 10, начальнік участка рамонтна-будаўнічага ўпраўлення № 15. Завочна скончыў Ерэванскі індустрыяльны тэхнікум (1974), будаўніча-педагагічны факультэт Беларускага політэхнічнага інстытута (1984). З чэрвеня 1982 года — інжынер-тэхнолаг мінскага ўчастка Слонімскай фабрыкі «Гасцінічная мэбля». З 1993 да 2004 года — загадчык аддзела выдавецтва «Мастацкая літаратура».

Творчасць
---------

Першы верш апублікаваў у 1963 г. (часопіс «Пионер», Ерэван). У друку Беларусі выступаў з 1977 г. Пісаў на курдскай і армянскай мовах. У Мінску ў перакладзе на рускую мову выйшлі зборнікі паэзіі «Прочность» (з армянскай, 1980; пераклад Валерыя Ліпневіча), «Цвет доброты» (з курдскай, 1986), «Пространство и время» (з курдскай, 1990), «Обожженные жаворонки» (1992), «Плач» (1994), «Караваны гор» (1996), «Казкі дзеда Ганада» (1996), «Шамдин» (1998), «Камни печали» (1990), «Чаргави» (2001), «Дом дождя» (2001), «Тоска по дому» (2003), «Пум-пур в коляске и другие сказки» (2004), «Опередить смерть» (2005), «Зорная глыбіня» (2005), «Мелодия разлуки» (2006), «Мир под крылом» (2008), «Бяжыць жыцця дарога» (2019), «Дорога на Ушачи» (2020) і іншыя.

Творы Ганада Чарказяна на рускую і беларускую мовы перакладалі Валерый Ліпневіч, Фёдар Яфімаў, Валянцін Тарас, Барыс Крывялевіч, Глеб Артханаў, Рыгор Барадулін, Ала Канапелька, Кастусь Жук, Казімір Камейша, Іван Бурсаў, Анатоль Аўруцін.

Прызнанне
---------

Медаль Францыска Скарыны (2017).

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 373 «Аб узнагароджанні» **(нявызн.)**.  Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь (10 кастрычніка 2017).

Літаратура
----------

* Ганад Бадрыевіч Чарказян // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: js20191049096 · VIAF: 4501154260433424480004 |
Фаўст стварае гамункула ў лабараторыі
Гамункул у сперме, ілюстрацыя з 1694 года
**Гамункул** (лац. *homunculus* — *чалавечак*) — карлік, маленькі чалавечак, якога ў сярэднявеччы спрабавалі стварыць шматлікія алхімікі штучнымі сродкамі (як, напрыклад, філасофскі камень). Гамункул павінен быў вяглядаць як невялікае, зморшчанае дзіця.

Доўгі час стварэнне першага гамункула прыпісвалі алхіміку Арнальдусу з Вілановы, які жыў у XIII стагоддзі. Адзін з найболей вядомых рэцэптаў атрымання гамункула прапанаваў ў XVI стагоддзі алхімік Парацэльс. Алхімік лічыў, што невялікая колькасць чалавечай спермы ў прабірцы пры награванні і некаторых іншых маніпуляцыях (закопванне ў навоз, «магнетызацыі», сутнасць якой канчаткова не зразумелая) робіцца гамнкулам. «Выкормліваўся гамункулус» шляхам дадавання ў колбу невялікай колькасці чалавечай крыві. Час выспявання гамункула, паводле Парацэльса, — сорак дзён, рост гамункула — 11-12 цаляў.

Існавала некалькі поглядаў на працэс стварэння гамункула. У адным з іх выкарыстоўваўся корань мандрагоры, што звязана з павер’ем, нібыта гэтая расліна павінна была вырастаць каля шыбеніцы на месцы падзення спермы павешанага, а затым развівацца ў чалавекападобную істоту.

У культуры гамункул з’яўляецца ў п’есе «Фаўст» Іагана Гётэ. Стварае яго стары мудрэц Вагнер, вучань Фаўста. Гамункул вылучаецца ўнікальным інтэлектам і велізарнай прагай ператварыцца ў чалавечую істоту.

Зноскі
------

1. ↑  Гомункулус // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 4 томах. — СПб. 1907—1909.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 25453261 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гумілеўскі.
**Сяргей Львовіч Гуміле́ўскі** (29 сакавіка 1963, Мінск) — беларускі скульптар

.

Біяграфія
---------

С. Л. Гумілеўскі. Бюст Дж. М. Бернардоні ў Нясвіжскім парку, 1993.
Нарадзіўся 29 сакавіка 1963 года ў Мінску. Бацька — скульптар, народны мастак Беларусі Леў Мікалаевіч Гумілеўскі. У 1987 годзе скончыў ў Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце. З 1994 па 1997 стажыраваўся ў творчых акадэмічных майстэрнях: вучыўся ў Леаніда Давідзенкі, Льва Гумілеўскага, Анатоля Арцімовіча, Міхаіла Савіцкага. Член Беларускага саюза мастакоў (1990).

Працуе ў манументальнай і станкавай скульптуры. Асноўныя творы:

* «Галубка», Цэнтральны батанічны сад, Мінск
* кампазіцыя «Юнацтва», Мінск
* станкавыя працы «Добравешчанне», «Еўфрасіння Полацкая», «Францыск Скарына», «Зорка Венера», «Кветка-лілея» і інш.

Разам з бацькам стварыў помнікі Кірылу Тураўскаму ў Гомелі, Янку Купалу ў Маскве, Францішку Багушэвічу ў Смаргоні і інш.

Лаўрэат прэміі Саюзнай Дзяржавы (2010).

Зноскі
------
**Глыбо́чыцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Глыбочыца.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Чачэрскага раёна Гомельскай акругі БССР. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаваных Ветвіцкага і Яцкаўскага сельсаветаў. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чачэрскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 29 кастрычніка 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Матнявіцкага сельсавета, у склад Меркулавіцкага сельсавета перададзены 5 населеных пунктаў (Алёс, Батвінава, Ветвіца, Красніца і Прычалесня). 25 мая 1961 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Роўкавіцкага (5 населеных пунктаў: Заложжа, Куракі, Матнявічы, Ржавец і Рэпішча) і Захарпольскага (5 населеных пунктаў: Брылёва, Глыбочыца, Новая Яцкаўшчына, Пціч і Старая Яцкаўшчына) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 10 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 кастрычніка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 16.
2. ↑  Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 чэрвеня, 13 ліпеня і 10 жніўня 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1961, № 28 (948).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Тадэвуш Ліхота** (нар. 28 мая 1938, г. Ваўкавыск) — польскі дысідэнт часоў ПНР Тадэвуш Ліхота. Удзельнік рабочых пратэстаў у Шчэціне 1970—1971 гадах. Актывіст руху Салідарнасць, член Польскай сацыялістычнай партыі працы. Адзін з арганізатараў страйку супраціву на шчэцінскай суднаверфі імя Варскага 13 снежня 1981 года.

Біяграфія
---------

Скончыў тэхнічную навучэльню. Працаваць пачаў у 18 гадоў — токарам у Шчэціне. У 1957—1961 гадах металург ў Кросна. Затым вярнуўся ў Шчэцін і да 1974 годзе з невялікім перапынкам працаваў на суднаверфі імя Варскага. Кароткі перыяд у 1967—1968 гадах быў аўтамеханікам ў прыватным гаражы.

У снежні 1970 годзе ён прыняў актыўны ўдзел у масавых рабочых пратэстах у Шчэціне. У студзені 1971 годзе далучыўся да страйкавага руху, узначаленага Эдмундам Балукам. Знаходзіўся пад наглядам дзяржбяспекі. Неўзабаве пасля вымушанай эміграцыі Балукі ў 1974 годзе Ліхота вымушаны быў звольніцца з суднаверфі. Працаваў у сферы паслуг, на верф вярнуўся толькі ў 1980 годзе.

У жніўні 1980 года актыўна ўключыўся ў страйкавы рух. Быў адным з лідэраў Салідарнасці ў Шчэціне, паплечнікам Марыяна Юрчыка. Удзельнічаў у I з’ездзе «Салідарнасці». Прафсаюзная арганізацыя суднаверфі імя Варскага займала радыкальныя пазіцыі ў супрацьстаянні з ПАРП, выступала супраць кампрамісаў з урадам ПНР, патрабавала перадачы ўсёй паўнаты ўлады Грамадскай радзе народнай гаспадаркі — прадстаўнічым органам працоўных калектываў.

Нароўні з прафсаюзным рухам, з’яўляўся адным з вядучых актывістаў нелегальнай Польскай сацыялістычнай партыі працы, лідэрам якой з’яўляўся Эдмунд Балука.

У першыя дні ваеннага становішча, 13-15 снежня 1981 года быў сярод арганізатараў забастоўкі на суднаверфі імя Варскага. Падаўленне ажыццяўлялася ўзброенай сілай з ужываннем бронетэхнікі. Быў арыштаваны і паўстаў перад судом паскоранай працэдуры. Быў асуджаны да 3 гадоў 6 месяцаў зняволення.

У 1984 годзе быў вызвалены па амністыі. Супрацоўнічаў з падполлем, распаўсюджваў нелегальныя выданні «KOS», «Tygodnik Mazowsze», «Grot». Неаднаразова затрымліваўся міліцыяй і дзяржбяспекай.

У 1985 эміграваў у Швецыю. Працаваў токарам. З 2003 года на пенсіі.

Зноскі
------

1. ↑  28 мая 1938 г. у Ваўкавыску нарадзіўся польскі дысідэнт часоў ПНР Тадэвуш Ліхота
**Ферацэрый** — гэта сінтэтычны пірафорны сплаў мішметалу, змяшаны з аксідамі жалеза і/або магнію. Пры ўдары па больш цвёрдым матэрыяле гэтая сумесь утварае гарачыя іскры, тэмпература якіх можа дасягаць 3315 °C за кошт хуткага акіслення ў працэсе ўдару па стрыжню. Пры ўдары ўтвараюцца аскепкі, якія падвяргаюцца ўздзеянню кіслароду ў паветры і лёгка загараюцца ад цяпла трэння з-за надзвычай нізкай тэмпературы ўзгарання цэрыя ~170 °C.

З-за гаручасці ферацэрый часцей за ўсе ўжываецца як крыніца запальвання («крэмень») для запальніц. З-за здольнасці ферацэрыю ўзгарацца ў неспрыяльных умовах стрыжні з ферацэрыю звычайна выкарыстоўваюцца ў якасці турыстычных прылад, або прылад для аварыйнага распальвання агню ў наборах для выжывання (агніва).

Літаратура
----------

* Hirch A. Ferrocerium, its manufacture and uses // Iron Age. Chilton Company. −1920 — 106: 575—576
* Reinhardt K. Cerium Mischmetal, Cerium Alloys, and Cerium Compounds // Ullmann’s Encyclopedia of Industrial Chemistry. — 2000. — John Wiley & Sons. doi:10.1002/14356007.a06\_139. ISBN 3527306730.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2781337862 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Варановіч.
**Тадэвуш Валянцінавіч Варановіч** (нар. 1 студзеня 1956, в. Мікольцы Мядзельскага раёна Мінскай вобласці) — беларускі суддзя. Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь. Кандыдат юрыдычных навук.

Біяграфія
---------

У 1981 годзе закончыў юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 2008 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю.

З 1982 года працаваў суддзёй суда Лепельскага раёна і горада Лепеля, суда горада Оршы, Віцебскага абласнога суда, з 1987 года — старшынёй суда Акцябрскага раёна горада Віцебска, суддзёй Віцебскага абласнога суда. У 1995 годзе назначаны старшынёй Віцебскага абласнога суда.

З чэрвеня 2009 года — суддзя Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь. З 2017 года з’яўляецца намеснікам старшыні Рэспубліканскага савета суддзяў.

Унесены ў санкцыйныя спісы краін Балтыі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар больш як 40 навуковых публікацый у галіне канстытуцыйнага і грамадзянскага права, грамадзянскага працэсу і судаўладкавання.

Узнагароды
----------

Мае вышэйшы кваліфікацыйны клас. Узнагароджаны ордэнам Пашаны (2002).

Зноскі
------

1. ↑  Latvia sanctions 101 more Belarus officials
2. ↑  The sanctions of the Government of the Republic in view of the situation in Belarus
3. ↑  Суддзя Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь Варановіч Тадэвуш Валянцінавіч Архівавана 8 кастрычніка 2020.
**Тадэвуш Валянскі** (польск.: Tadeusz Wolański; 17 кастрычніка 1785, Шаўлі — 16 лютага 1865, Рыньск) — польскі гісторык і археолаг, калекцыянер.

Афіцэр напалеонаўскай арміі, удзельнічаў у кампаніі 1812 года, кавалер Ганаровага Легіёну. Пазней жыў у Рыбітвах пад Пакосцяй (Вялікая Польшча).

У навуцы
--------

Займаўся гісторыяй, археалогіяй; быў вядомым калекцыянерам твораў мастацтва, асабліва манет і медалёў, асабліва грэчаскіх і рымскіх, збіраў г.зв. «старажытнасці» тутэйшыя і іншаземныя, мінералы, ракавіны, насякомых (абшырная калекцыя матылёў), птушак. Вядомая была яго вялікая бібліятэка.

Прапагандыст усебаковай падтрымкі для ўсіх польскіх археалагічных збораў.

Пасля яго смерці частку збораў атрымала Кракаўскае навуковае таварыства, а яго «егіпецкія фігуркі» (быццам з па-над Балтыкі), трапілі ў зборы Кракаўскага ўніверсітэта.

Аўтар гіпотэзы пра старажытнае славянскае засяленне земляў ад Балтыйскага да Чорнага мораў, ад Палярнага кругу да Карпатаў, пра славянскае паходжанне помнікаў культуры Персіі, Этрускіі, Егіпту (лучна з клінапісам і тэкстамі зараастрызму), пра славянскае паходжанне этрускаў, пра замацаванне гэтай старажытнай цывілізацыі ў тэкстах, пісаных г.зв. славянскімі рунамі.

Ацэнкі
------

Частка навуковых поглядаў Валянскага ацэньвалася яшчэ пры яго жыцці як фантастычная, а сам Валянскі — як алхімік, масон, славянафіл, шукальнік філасофскага каменю і эліксіру вечнай маладосці. Разам з тым ужо сучаснікамі адзначаліся шматбаковасць яго навуковых заняткаў, яго шчырая захопленасць археалогіяй.

Сям’я
-----

Сын Яна Валянскага, раднага пры двары Станіслава Аўгуста, вядомага даследніка прыроды і алхіміка, і Яны дэ Бух. Хроснік Т. Касцюшкі. Жанаты з Вільгельмінай Шрэтар.

Працы
-----

* *Wolański Tadeusz*. Wyjaśnienie znaczenia napisów na etruskich pomnikach, 1846.

Зноскі
------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 26 красавіка 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. ↑  польск.: krajowe.

Спасылкі
--------

* Joachim Śliwa, Tadeusz Wolański (1785—1865) i zabytki egipskie «znalezione nad Bałtykiem» // Alma Mater. Miesiecznik Uniwersytetu Jagiellonskiego w Krakowie Архівавана 3 ліпеня 2007..
* *Носовский Г. В. Фоменко А. Т.* *«Империя. (Русь, Турция, Китай, Европа, Египет. Новая математическая хронология древности)»*,— М.: Факториал, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2003 (часть 4, глава 15 «Исчезновение загадки этруссков» Архівавана 22 верасня 2007.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны Аўстрыйскай імперыі |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CiNii: DA12956535 · GND: 12265515X · ISNI: 0000 0000 8083 2528 · LCCN: nr90017735 · NLP: A30454335 · NUKAT: n01056712 · РДБ: 000112024, 000112025 · VIAF: 3359971 |

 |
**Тадэвуш Кундзіч** (польск.: Tadeusz Kundzicz; 15 кастрычніка 1747, Крынічын, цяпер Пасваліскі раён, Панявежыскі павет, Літва — 15 студзеня 1829) — рымска-каталіцкі дзеяч, навуковец.

6 жніўня 1772 уступіў у Таварыства Ісуса, 8 снежня 1773 пасвечаны ў ксяндза. У 1768—1771 выкладаў граматыку, геаметрыю і французскую мову, у 1771—1773 французскую мову і сінтаксіс. У 1773—1777 працаваў у абсерваторыі Віленскага ўніверсітэта. У 1777—1780 выкладаў элементарную матэматыку ў Віленскім універсітэце, у 1780—1803 — практычную матэматыку: гідрастатыку, гідраўліку, аэраметрыю, архітэктуру, фартыфікацыю і піратэхніку. Ад 1780 прафесар. У 1794 уваходзіў у Адукацыйную камісію.

У 1803—1807 прэфект віленскае семінарыі. Ад 1796 канцлер віленскай дыяцэзіі, ад 1808 канонік віленскага капітула. 10 ліпеня 1815 прызначаны тытулярным біскупам анастасіёпальскім і біскупам-суфраганам троцкім, кансакраваны 8 мая 1817. У 1815—1822 генеральны вікарый дыяцэзіі.

Зноскі
------

1. ↑  Tadeusz Kundzicz // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>

Спасылкі
--------

* Bishop Tadeusz Kundzicz †


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Ігнат Гоўвалт** | **Біскупы-суфраган Троцкі**1815—1829 | Пераемнік**Ян Цывінскі** |
| Папярэднік**Франчэска Марыя д’Эстэ** | **Біскуп Анастасіёпальскі**1815—1829 | Пераемнік**Анджэла Андрэа Дзатолі** |
Размеркаванне цыган па паветах Румыніі (перапіс 2002).
**Румынскія цыганы** (рум.: ţigani) — агульная назва некалькіх этнаграфічных груп цыганскага паходжання, якія насяляюць тэрыторыю сучаснай рэспублікі Румынія.

Дэмаграфія
----------

Румынскія цыганы (рома) з'яўляюцца найбуйнейшай цыганскай абшчынай Еўропы. Перапіс насельніцтва Румыніі 2002 года зафіксаваў пражыванне ў краіне 535 140 цыган (2,5 % насельніцтва краіны), стаўшы трэцім па велічыні народам Румыніі пасля венграў. Доля і колькасць цыган у Румыніі мае тэндэнцыю да ўзросту за кошт высокага натуральнага прыросту, хоць пасля далучэння краіны да Еўрасаюза міграцыйны адток румынскіх цыган у іншыя краіны Еўропы (Італія, Іспанія, Францыя) рэзка ўзрос, прыводзячы да шараванняў з мясцовым насельніцтвам гэтых краін. Нягледзячы на іншае паходжанне, этнічныя румыны маюць даўнюю гісторыю сацыяльна-культурных сувязей з цыганамі, якія аселі ў ніжнім Падунаўі ў ХIII-ХIV стагоддзях.

Дынаміка колькасці цыган паводле дадзеных перапісаў насельніцтва
----------------------------------------------------------------

|  | цыганы |
| --- | --- |
| 1956 | 104 216 (0,6 %) |
| 1966 | 64 197 (0,3 %) |
| 1977 | 227 398 (1,0 %) |
| 1992 | 409 723 (1,8 %) |
| 2002 | 535 140 (2,4 %) |

Неафіцыйныя крыніцы часта кажуць пра традыцыйна высокі ровень недаўліку колькасці цыган у краіне з пэўных прычын, мяркуючы што рэальная колькасць цыган у Румыніі можа вар'іраваць у межах ад 0,7 да 2,5 млн чал. (ад 3 да 11 % насельніцтва).

Мова
----

Цыганскія мовы і субкультуры пакінулі сляды ў жыцці і побыце румынаў. У сваю чаргу, значная частка цыган Румыніі падпала пад румынізацыю. Цыганскую мову лічаць роднай каля 72 % цыган (галоўным чынам влашскія, радзей балканскія дыялекты), 25 % цыган завуць родным румынскую мову і 3 % іншыя мовы (галоўным чынам венгерскую мову).

З пачатку XXI стагоддзя, дзякуючы высілкам мясцовых асветнікаў (перадусім Г. Сару), міністэрства асветы Румыніі пачало выдаваць падручнікі на цыганскай мове (мова і матэматыка). У падручніках выкарыстоўваецца асераднёная наддыялектная норма на грунце влашскіх дыялектаў.

Зноскі
------

1. ↑
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Робертс.


**Джозеф Джэнкінс Робертс** (15 сакавіка 1809, Вірджынія, ЗША — 24 лютага 1876, Манровія, Ліберыя) — выконваючы абавязкі губернатара з 3 верасня 1841 па 20 студзеня 1842, з 20 студзеня 1842 губернатар Ліберыі. Першы (3 студзеня 1848 — 7 студзеня 1856) і сёмы (1 студзеня 1872 — 3 студзеня 1876) прэзідэнт Ліберыі.

Біяграфія
---------

Джозеф Джэнкінс Робертс нарадзіўся 15 сакавіка 1809 года ў Вірджыніі ў змяшанай афра-еўрапейскай сям’і вольным чалавекам. Дзяцінства правёў у Норфалку (Вірджынія, ЗША), дзе скончыў сярэднюю школу Моры і Норфалкскую акадэмію.

У 1829 годзе яго сям’я пераязджае ў Ліберыю і адкрывае краму ў Манровіі. У 1839 годзе Джозеф Джэнкінс Робертс становіцца лейтэнант-губернатарам (віцэ-губернатарам), а ў 1841 годзе выконваючым абавязкі губернатара, і ў 1842 годзе губернатарам. Застаўся ў гісторыі вядомым як «Бацька Ліберыі». Дапамог Ліберыі атрымаць незалежнасць у 1847 годзе. Пасля абвяшчэння Ліберыі Рэспублікай, стаў яе першым Прэзідэнтам.

Робертс кіраваў краінай да 1856 года, пасля чаго пакінуў свой пост. Аднак у 1871 годзе, у выніку дзяржаўнага перавароту, прэзідэнт Эдвард Джэймс Рой быў скінуты войскамі, лаяльнымі да Рэспубліканскай партыі, бо ён хацеў адмяніць будучыя прэзыдэнцкія выбары. Робертс, лідар Рэспубліканскай партыі, выйграў гэтыя выбары і зноў стаў прэзідэнтам Рэспублікі. Ён быў прэзідэнтам Рэспублікі да 1876 года. Праз месяц, пасля сыходу з пасады прэзідэнта, Джозеф Джэнкінс Робертс памёр.

Зноскі
------

1. 1 2  Joseph Jenkins Roberts // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>

| ⛭Сцяг Ліберыі Прэзідэнты Ліберыі |
| --- |
| 
* Робертс (1848—1856)
* Бенсан (1856—1864)
* Уорнер (1864—1868)
* Пейн (1868—1870)
* Рой (1870—1871)
* Сміт (1871—1872)
* Робертс (*другі раз*, 1872—1876)
* Пейн (*другі раз*, 1876—1878)
* Гардынер (1878—1883)
* Расел (1883—1884)
* Джонсан (1884—1892)
* Чызмен (1892—1896)
* Колмен (1896—1900)
* Гібсан (1900—1904)
* А. Барклей (1904—1912)
* Говард (1912—1920)
* Кінг (1920—1930)
* Э. Барклі (1930—1944)
* Табмен (1944—1971)
* Толберт (1971—1980)
* *Доу* (1980—1986)
* Доу (1986—1990)
* *Соер* (1990—1994)
* *Кпормакпар* (1994—1995)
* *Санкавула* (1995—1996)
* *Перы* (1996—1997)
* Тэйлар (1997—2003)
* Бла (2003)
* *Браянт* (2003—2006)
* Джонсан-Серліф (2006—2018)
* Веа (з 2018)

 | Герб Ліберыі |
| *Курсівам* пазначаны кіраўнікі дзяржавы, якія не займалі пасаду прэзідэнта |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Project Gutenberg |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 6367 0555 · LCCN: n86025962 · NTA: 363898808 · VIAF: 63021631 |
Сталая экспазіцыя ў Цэнтральнай раённай бібліятэцы Глыбокага
**Глыбоцкая цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма** — бібліятэка ў гораде Глыбокае Віцебскай вобласці Беларусі.

Гісторыя бібліятэкі
-------------------

Бібліятэка была заснавана ў лістападзе 1945 года, а ў 1956 годзе была аб'яднаная з гарадской бібліятэкай у раённую. У канцы 1977 года была створана Глыбоцкая цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма. У такі фармаце бібліятэка дзейнічае да гэтага часу.

ДУК «Глыбоцкая цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма» была заснавана ў снежні 1977 года. Яна складаецца з раённай, дзіцячай раённай, дзіцячай гарпасялковай, гарпасялковай бібліятэк, 4 сельскіх бібліятэк-клубаў, 1 сельскай бібліятэкі-музея этнаграфіі, 17 сельскіх бібліятэк. 16 бібліятэк знаходзіцца ў аграгарадках

У бібліятэках Глыбоцкага раёна працуюць 2 клубы для падлеткаў («Нашчадкі», «Равеснік»), 8 клубаў – для дзяцей малодшага і сярэдняга ўзросту («Крынічка», «Ветразь», «Знайкі», «Юныя сябры бібліятэкі», «Лучынка», «Дапытлівыя чамучкі», «Усёзнайкі», «Жураўлік»), дарослыя клубы («Сустрэчы», «Сяброўкі»), аматарскае аб'яднанне «Натхненне».

Кніжны фонд установы культуры ўтрымлівае больш за 60 тыс. экз. друкаванай і электроннай прадукцыі (электронныя дыскі).

Бібліятэка штогод абслугоўвае каля 5 тыс. чалавек.

Пры ўстанове культуры працуе літаратурна-музычная гасціная «Сустрэчы для душы», у рамках якой арганізуюцца сустрэчы з цікавымі людзьмі – народнымі майстрамі, мясцовымі паэтамі і кампазітарамі, «вечары-партрэты», прэм'еры кніг. Для папулярызацыі беларускіх пісьменнікаў праводзяцца тыдні беларускага рамана, гадзіны паэзіі і гадзіны забытай кнігі, літаратурна-музычныя вечары, відэапрэзентацыі.

Прыярытэтнымі напрамкамі працы бібліятэкі з'яўляюцца краязнаўства, патрыятычнае выхаванне моладзі, а таксама маральна-этычнае, эстэтычнае, экалагічнае выхаванне, фарміраванне здаровага ладу жыцця, прафарыентацыя для школьнікаў горада.

У Глыбоцкай бібліятэцы створаны багаты матэрыял па гісторыі горада і раёна, пра вядомых людзей Глыбоччыны: П. Сухога, Я. Драздовіча, І. Буйніцкага, В. Ластоўскага, Н. Мінскага, Т. Даленга-Мастовіча.

У бібліятэцы створаная сталая выстава-экспазіцыя, самая вялікая ў Беларусі калекцыя дударскіх выданняў "Дуда мая ты спеўная". Калекцыя з'яўляецца часткай Дзяржаўнага рэестру кніжных помнікаў Беларусі. У гэтай адмысловай калекцыі сабраныя літаратурныя і папулярна-навуковыя тэксты, прысвечаныя дудзе і дударам. Часткай калекцыі з’яўляюцца выданні не толькі на беларускай, але таксама на іншых мовах. Збор дапаўняюць аўдыязапісы дударскай музыкі, мастацкія творы (карціны, выцінанкі, фігуркі) з вобразам дудара, паштоўкі і іншыя ўнікаты. У калекцыю ўваходзіць, між іншым, зборнік «Шляхам жыцьця» Янкі Купалы (Пецярбург, 1913), у якім пад адной вокладкай сабраныя некалькі вершаў прысвечаных дудзе.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Глыбочына.

**Глыбо́чына** — возера ў Беларусі, у Расонскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дрыса за 14 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, за 1,4 км на поўдзень ад вёскі Парэчча.

Плошча паверхні возера 0,22 км². Найбольшая глыбіня 4,5 м, сярэдняя 2,9 м. Даўжыня 0,9 км, найбольшая шырыня 0,32 км. Даўжыня берагавой лініі 2,98 км.  

Катлавіна возера рэшткавага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй 2—4 м, спадзістыя і пясчаныя. Берагі вышынёй да 0,5 м, забалочаныя, тарфяністыя. Дно плоскае. Каля ўсходняга берага да глыбіні ў 2,5 м дно пясчанае і глеістае. Астатняя частка дна выслана сапрапелем.  

Возера дыстрофнае, слабапраточнае. Упадае меліярацыйны канал і выцякае ручай у возера Сямёненкі. Шырыня палосы надводнай расліннасці 15—30 м. Падводная расліннасць адсутнічае.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, лешч, лінь, плотка, карась і іншыя віды рыб.

Зноскі
------

1. ↑  GeoNames — 2005. Праверана 9 ліпеня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>
2. 1 2  Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.

Літаратура
----------

* Глыбочына // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз. - С. 522.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 12. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
Гірш Ляйбовіч. Партрэт Соф'і Радзівіл
**Соф'я Радзівіл**, народжаная **Рэй** (16 мая 1716 — 1748) — жонка князя Удальрыка Крыштафа Радзівіла.

Біяграфія
---------

### Паходжанне

Дачка Караля Рэя і Марыі з Бжэжыцкіх.

### Сям'я

Першым мужам Соф'і быў кашталян валынскі Ян Пяплоўскі (1710—1739). У шлюбе нарадзілася дачка Тэкля (? — 1774), якая потым стала жонкай Міхала Бялінскага  (польск.) (бел..

1 верасня 1740 года ў Красныставе пабралася другім шлюбам з князем Удальрыкам Крыштафам Радзівілам (1712—1770). Пара дзяцей не мела.

### Продкі

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | Караль Рэй |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | **Соф'я Радзівіл** |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | Марыя з Бжэжыцкіх |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

У мастацтве
-----------

Вядомы партрэт Соф'і Радзівіл, створаны Васілём Клікоўскім, які цяпер захоўваецца ў Львоўскім гістарычным музеі  (руск.) (бел. Другі, партрэт-медзярыт, аўтарства Гірша Ляйбовіча ― ў Нацыянальным музеі ў Варшаве.

Зноскі
------

1. ↑  Zofia Rey(недаступная спасылка)  (польск.)
2. ↑  Portret Zofii z Rejów Radziwiłłowej, żony Udalryka I Krzysztofa Radziwiłła **(нявызн.)**.  Muzeum Narodowe w Warszawie.

Спасылкі
--------

* Zofia Rey(недаступная спасылка)  (польск.)


| ?Соф’я Радзівіл — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Соф’я з Рэяў |  | Караль Рэй[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |
**Алергалогія** (ад грэч. ἄλλος — *іншы, чужы*, ἔργον — *уздзеянне* і Λόγος — *веды, слова, навука*) — раздзел імуналогіі, навука аб прычынах узнікнення, механізмах развіцця, выяўленні, дыягностыцы і лячэнні алергічных рэакцый і алергічных хвароб. Падзяляецца на клінічную і эксперыментальную. Асноўныя задачы алергалогіі — вывучэнне тыпаў алергічных рэакцый, аўтаалергій і распаўсюджвання розных алергенаў (пылавых, хімічных, бактэрыяльных і інш.) у навакольным асяроддзі і інш.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2020008049 · NKC: ph118342 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Завадскі.

**Уладзіслаў Завадскі** (нар. 4 лютага 1996, Самахвалавічы) — беларускі футбаліст, паўабаронца клуба «Фалько» з Чаркасаў.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец «Гарадзеі», у 2015 годзе правёў за клуб адзін матч у Першай лізе. У 2016 годзе выступаў за дубліруючы склад, за які забіў 11 галоў.

У лютым 2017 года пасля прагляду быў арандаваны клубам «Смалявічы-СТІ». У якасці аднаго з асноўных ігракоў каманды дапамог ёй выйсці ў Вышэйшую лігу.

У пачатку 2018 года рыхтаваўся да новага сезона разам з «Гарадзеяй», а ў сакавіку быў аддадзены ў арэнду ў мазырскую «Славію». У ліпені 2018 года па заканчэнні арэнды вярнуўся ў «Гарадзею». Дэбютаваў у Вышэйшай лізе 24 верасня 2018 года ў матчы супраць гродзенскага «Нёмана» (0:2), выйшаўшы на замену ў канцы сустрэчы. ДА канца сезона 2018 яшчэ некалькі разоў згуляў за асноўную каманду, а ў сезоне 2019 заставаўся ў дублі гарадзейцаў, толькі аднойчы выйшаў на замену ў матчы Кубка Беларусі.

У пачатку 2020 года трэніраваўся з мазырскай «Славіяй», аднак пераход не адбыўся. Пазней далучыўся да мінскіх «Крумкачоў», з якімі ў лютым падпісаў кантракт. Аднак у камандзе толькі часам выхадзіў на замену. У ліпені 2020 года перабраўся ў «Ашмяны-БДУФК». Гуляў за каманду да канца сезона 2020, пасля чаго яна знялася са спаборніцтваў.

У пачатку 2021 года далучыўся да клуба Другой лігі «Фалько» з Чаркасаў.

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Дывізіён | Клуб | Краіна | Матчы | Галы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2015 | Д2 | Гарадзея | Беларусь | 1 | 0 |
| 2016 | дубль | Гарадзея | Беларусь | 22 | 11 |
| 2017 | Д2 | Смалявічы-СТІ | Беларусь | 25 | 5 |
| 2018 (1) | Д2 | Славія | Беларусь | 12 | 1 |
| 2018 (2) | Д1 | Гарадзея | Беларусь | 4 | 0 |
| 2019 | дубль | Гарадзея | Беларусь | 25 | 4 |
| 2020 (1) | Д2 | Крумкачы | Беларусь | 7 | 0 |
| 2020 (2) | Д2 | Ашмяны-БДУФК | Беларусь | 12 | 0 |
|

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑  "Смолевичи-СТИ" арендовали у "Городеи" Завадского и Карбовского
3. ↑  Завадский перешел в «Славию» на правах аренды
4. ↑  Завадский вернулся в "Городею" по окончании срока аренды в "Славии"
5. ↑  Завадский подписал контракт с "НФК Крумкачы"
6. ↑  Завадский сменил НФК "Крумкачы" на "Ошмяны-БГУФК"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
**Мусульманскае заваяванне Леванта** ( араб. الْـفَـتْـحُ الإٍسْـلامِيُّ لِـلـشَّـام‎‎ , *el-Fethül-İslāmiyyü liş-Şām* ), таксама вядомы як **арабскае заваяванне** Леванту ( араб. الْـفَـتْـحُ الْـعَـرَبِيُّ لِـلـشَّـام‎‎ , *el-Fethül-Arabiyyü liş-Şām* ), адбылася ў першай палове 7 ст.  Гэта было заваяванне рэгіёну, вядомага як Левант або Шаам ( араб. شَـام‎‎ ), пазней стаў ісламскай правінцыяй Білад аш-Шам у рамках ісламскіх заваёваў. Арабскія мусульманскія сілы з'явіліся на паўднёвых межах яшчэ да смерці Мухамеда ў 632 годзе, у выніку чаго ў 629 годзе адбылася бітва пры Мутах, але сапраўднае заваяванне пачалося ў 634 годзе пад кіраўніцтвам яго пераемнікаў, халіфаў Рашыдуна Абу Бакра і Умара ібн Хатаба, з Халідам ібн аль-Валідам у якасці іх найважнейшага военачальніка.

Зноскі
------

1. 1 2  "Syria." Encyclopædia Britannica. 2006. Encyclopædia Britannica Online. 20 October 2006 Syria – Britannica Online Encyclopedia
**Кебнекайсэ** (шведск.: Kebnekaise, ад пн.-саамск.: Giebmegáisi альбо *Giebnegáisi* — «кацёльная вяршыня») — гара ў Скандынаўскіх гарах.

Агульныя звесткі
----------------

Кебнекайсэ знаходзіцца ў Лапландыі, прыкладна ў 150 км на поўнач ад палярнага круга і на захад ад Кіруны. Вяршыня складзена габра і кварцавымі сіенітамі. Мае дзве вяршыні - паўднёвую, пакрытая ледавіком, вышынёй 2106 метраў, і паўночную, вышынёй 2097 метраў.

Кебнекайсэ — найвышэйшая вяршыня Швецыі і Лапландыі (хоць па адноснай вышыні саступае гары Ака). На поўнач ад Кебнекайсэ ў Еўропе няма больш высокіх гор.

Ледавікі, якія пакрываюць вяршыню, на сённяшні дзень маюць тэндэнцыю да раставання. Таму вышыня горы пастаянна змяншаецца, яшчэ некалькі дзясяткаў гадоў назад яна складала 2123 метры над узроўнем мора. Калі раставанне працягнецца тымі ж тэмпамі, паўднёвая вяршыня можа з часам стаць ніжэй паўночнай.

Гара папулярная сярод турыстаў, тут праходзіць мноства альпінісцкіх маршрутаў, каля яе (ад Абіску да Нікалуокта) праходзіць таксама вядомы пешы маршрут Кунгследэн. Акрамя таго, ля падножжа Кебнекайсэ размешчана станцыя Стакгольмскага ўніверсітэта па даследаванню праблем гор.

Зноскі
------

1. ↑  Kebnekaise, Sweden // Peakbagger.com

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0144-3.

Спасылкі
--------

* Фотагалерэя Архівавана 18 кастрычніка 2005. на сайце *m-klueber.de*
* Апісанне ўзыходжання на гару Архівавана 28 верасня 2007. на сайце *fjallklubben.org*  (шведск.) (недаступная спасылка — *гісторыя*)
* Апісанне ўзыходжання на гару Архівавана 16 мая 2011. на сайце *xray.bmc.uu.se*  (англ.)
**Мілое Міло́евіч** (сербск.: Милоје Милојевић; 28 кастрычніка 1884, Бялград — 16 чэрвеня 1946, Бялград) — сербскі кампазітар, музыказнавец, педагог; адзін са стваральнікаў сучаснай сербскай кампазітарскай школы.

Біяграфія
---------

Вучань С. Мокраняца (кампазіцыя), З. Неедлы (музыказнаўства). У 1925—1939 гадах выкладаў у Бялградскім універсітэце, а таксама ў Музычнай акадэміі ў Бялградзе, з 1941 года прафесар. Стваральнік і кіраўнік вакальна-інструментальных ансамбляў педагогаў Сербскай музычнай школы ў 1911 годзе і ўніверсітэта (Collegium Musicum) у 1925 годзе, рэдактар часопіса *«Muzika»* (1928).

Творчасць
---------

У творчасці апіраўся на музычны фальклор. Сярод твораў: сімфанічная паэма «Смерць маці Юговічаў» (1921), лірычная сімфонія для голасу з аркестрам «Баль на лузе» (1939), уверцюра «Даніла і Сіманіда» (1913); камерна-інструментальныя ансамблі; фартэпіянныя п'есы, у т.л. «Мелодыі і рытмы Балкан», хары, рамансы. Аўтар музычна-тэарэтычных прац пра Б. Сметану, Р. Вагнера, Р. Штрауса, Г. Малера, Мокраняца, сербскі музычны фальклор і інш.

Зноскі
------

1. 1 2  Miloje Milojević //  Праверана 9 кастрычніка 2017.
2. 1 2  *Brozović D. Ladan T.* Miloje Milojević // Hrvatska enciklopedija — LZMK, 1999. — 9272 с. — ISBN 978-953-6036-31-8<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1264934'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q429032'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18446'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1789619'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мілое Мілоевіч
**Прылада** або **прыбор** — спецыяльнае прыстасаванне, механізм, снасць, апарат, прызначаныя для выканання пэўнай работы (напрыклад, вымярэння, рэгулявання, кантролю, награвання і г.д.).

*Гл. таксама*: прыладабудаванне, вымяральныя прылады.

У шырэйшым сэнсе «прыладай» (адз. л.) могуць называць наогул усякае прыстасаванне для выканання нейкай работы або дзеяння (прылады працы, прылады вытворчасці, сельскагаспадарчыя прылады), а «прыборам» (адз. л.) або «прыладамі» (мн. л.) могуць называць набор або камплект прадметаў для выканання аднаго працэсу, напрамку работ (напрыклад, чарнільны або сталовы прыбор, рыбалоўныя або спартыўныя прылады).

У Беларускай савецкай энцыклапедыі (1969—1975) гэты тэрмін у яго вузкім значэнні даецца толькі як «прылада», у Руска-беларускім політэхнічным слоўніку (1997—1998), складзеным у Інстытуце мовазнаўства НАН РБ — выключна як «прыбор»; у Тлумачальным слоўніку беларускай мовы (4-е выд. 2005), складзеным у Інстытуце мовазнаўства, і ў Беларускай энцыклапедыі (1990-я — 2000-я гг.) тэрміны «прылада» і «прыбор» даюцца як раўназначныя, але вытворныя тэрміны даюцца толькі для варыянту «прыбор».

Зноскі
------

1. ↑  ТСБМ-2005, С.508,513; БелСЭ, Т.8, С.598,599; БелЭн, Т.13, С.55,69.

Літаратура
----------

* Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 8. Паддубнікі — Рабкі / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1975. — 676 с.: іл. карты.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* Тлумачальны слоўнік беларускай мовы. — 4-е выд. — Мн.: БелЭн, 2005.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 00574708 |
Будынак агенцтва
**Галоўнае кіраўніцтва паліцыі** (яп.: 警察庁, けいさつちょう, keːsat͡su̥ t͡ɕoː; англ.: National Police Agency)  — урадавы орган у Японіі, які ажыццяўляе заканадаўчы кантроль над сіламі японскай паліцыі. Адмысловы орган дзяржаўнага камітэта грамадскай бяспекі. Заснавана ў 1954 годзе. Ажыццяўляе кіраўніцтва праз кіраўнікоў префектурных аддзяленняў паліцыі. Пры кіраўніцтве дзейнічаюць Паліцэйская акадэмія Японіі, Навуковы інстытут паліцыі і Штаб паліцыі імператарскага палаца.

Гл. таксама
-----------

* Паліцыя Японіі

Літаратура
----------

Управление полиции Японии // Энциклопедия Ниппоника: в 26 т. 2-е издание. — Токио: Сёгаккан, 1994—1997.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт  (яп.)
Катэр на паветранай падушцы Хівус-10 на беразе Карскага мора.
**Карскае мора** — ускраіннае мора Паўночнага Ледавітага акіяна. Назва мора паходзіць ад назвы ракі Кара, якая ўпадае ў яго.

Фізіка-геаграфічнае становішча
------------------------------

Мора абмежавана паўночным узбярэжжам Еўразіі і астравамі: Новая Зямля, Зямля Франца-Іосіфа, Паўночная Зямля, Гейберга. У паўночнай частцы мора знаходзіцца Зямля Візэ — востраў, адкрыты тэарэтычна ў 1924 годзе. Таксама ў мора знаходзяцца астравы Арктычнага інстытута, астравы Весцяў ЦВК.

Мора размешчана пераважна на шэльфе. Шмат астравоў. Пераважаюць глыбіні 50—100 метраў, найбольшая глыбіня 620 метраў. Плошча 893 400 км².

У моры ўпадаюць паўнаводныя рэкі: Об, Енісей, таму салёнасць моцна вагаецца.

Карскае мора — адно з самых халодных мораў Расіі, толькі каля вусцяў рэк тэмпература вады летам вышэй 0 °C. Частыя туманы і штормы. Вялікую частку года мора пакрыта льдамі.

У моры шмат рыбы: сігналы, голец, камбала і інш.
Залівы: Байдарацкая губа.
Галоўны порт — Дыксан. Праз Карскае мора праходзіць Паўночны марскі шлях.

У 1965—1988 гадах у Карскім моры затопленыя шэсць ядзерных рэактараў савецкіх атамных падводных лодак і ўтылізаваныя дзесяць іншых ядзерных рэактараў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

| ⛭Моры Паўночнага Ледавітага акіяна |
| --- |
| 
* Баранцава
* Бафіна
* Белае
* Бофарта
* Вандэля
* Грэнландскае
* Гудзонаў заліў1
* Густава-Адольфа
* Карскае
* Лапцевых
* Лінкальна
* Нарвежскае
* Пячорскае2
* Усходне-Сібірскае
* Чукоцкае

 |
| 1 — Па гідралагічнаму, гідрахімічнаму і інш. рэжымах адносіцца да мораў  2 — Паўднёва-ўсходняя частка Баранцава мора |

 

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX458954 · GND: 4419146-7 · VIAF: 315526915 |
**Нацкая аперацыя** — падрыў 277-м партызанскім атрадам чыгуначнага маста цераз раку Нача на лініі Барысаў — Крупкі 9 верасня 1942 года.

Перадумовы
----------

Мост цераз раку Нача за 8 кіламетраў на захад ад станцыі Крупкі меў стратэгічнае значэнне на чыгуначнай магістралі Мінск — Орша. Яго ахоўваў нямецкі гарнізон колькасцю каля 70 чалавек. Буйныя гарнізоны праціўніка знаходзіліся на найбліжэйшых станцыях Крупкі, Барысаў, Бобр, у вёсцы Нача. Аперацыя была праведзена ў ноч на 9 верасня 1942 года паводле загада Клічаўскага аператыўнага цэнтра.

Бой
---

Падрыхтавалі план і кіравалі аперацыяй камандзір атрада С. А. Мазур і камісар І. З. Ізох. Пад агнявым прыкрыццём партызаны атакавалі і знішчылі ахову маста, заклалі ўзрыўчатку і ўзарвалі яго. У ходзе аперацыі партызаны пусцілі пад адхон састаў з падмацаваннем, якое спяшалася на дапамогу ахове маста. Адначасова партызаны разграмілі ў вёсцы Нача атрад карнікаў. Агнём баявой аховы было сустрэта і адкінута падмацаванне (30 чалавек), якое было паслана акупантамі з гарадскога пасёлка Крупкі. У выніку аперацыі рух на гэтай магістралі быў перапынены на 6 сутак.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* М. У. Філімоненкаў // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 381. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Суур-Мунамягі** (эст.: Suur Munamägi) — самы высокі пункт Эстоніі (і Балтыйскіх краін), вышынёй 318 метраў над узроўнем мора. Знаходзіцца каля вёскі Хаан'я, павет Вырумаа ў паўднёва-ўсходняй частцы Эстоніі, непадалёку ад мяжы з Латвіяй і Расіяй. Мясцовасць вакол вяршыні - узвышша Хаан'я - у асноўным узгорыстая.

Гісторыя
--------

На пагорку было 5 вежаў. Першая была пабудавана ў 1812 годзе.

Другая вежа з'явілася ў 1870 годзе, дзякуючы мясцоваму карчмару. Вежа была 8 метраў вышынёй і карысталася папулярнасцю сярод мясцовых жыхароў з-за карчмы.

Трэцяя вежа была пабудавана пры тым жа будынку як другая вежа. Яе вышыня склала 12 метраў.

Чацвёртую вежу пабудавалі ў 1925 годзе, калі Эстонія стала незалежнай дзяржавай. Будаўніцтва доўжылася 3 месяцы, а вышыня вежы была 17 метраў. Затым павет Вырумаа сваімі сіламі зрабіў пад'езды для людзей, ачысціў лес і ўсталяваў лаўкі перад вежай. Цырыманіяльнае адкрыццё чацвёртай вежы прайшло 19 ліпеня 1925 года. 

Сучасная вежа
Будаўніцтва новай, пятай, вежы з жалезабетону пачалося ў 1939 годзе. Вышыня вежы была 25,7 метраў. Яна была пабудавана з 36.000 цаглін і 80 тон цэменту. Вежа была скончаная ў тым жа годзе, у чэрвені, але Цырыманіяльнае адкрыццё было адкладзена з-за пачатку Другой сусветнай вайны. У час вайны вежа пацярпела не моцна, і рамонт быў зроблены ў 1955 годзе. Цяпер вышыня вежы складала 29,1 метр. Радыус агляду з вышыні 346,7 метраў складае 50 кіламетраў.

Праект рэстаўрацыі вежы пачаўся ў 1998 годзе воласцю Хаан'я. Тоомас Рэйн выканаў яго за 1999-2000 г. У 2002 годзе была спраектаваная і скончаная ў наступным годзе сістэма трубаправода вежы. Асноўныя рэстаўрацыйныя работы на Суур-Мунамяги вяліся З жніўня 2004 па ліпень 2005: была абноўлена аглядная вежа, былі пабудаваны ліфт вежы і шкляное кафэ, былі пераробленыя пад'езды да вежы, а таксама зроблена асвятленне пешаходных зон і вежы. 

24 ліпеня 2005 адбылося ўрачыстае адкрыццё абноўленай аглядальнай вежы Суур-Мунамягі.

Спасылкі
--------

* Вэб-сайт Суур-МунамягіАрхівавана 12 лютага 2012.
* Галерэя вежыАрхівавана 20 верасня 2015.
**Анатоль Іванавіч Белавус** (нар. 1 студзеня 1951, в. Драбушова, Бешанковіцкі раён, Віцебская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне мікраэлектронікі. Член-карэспандэнт НАН Беларусі (2014), доктар тэхнічных навук (1999), прафесар (2001). Заслужаны вынаходнік Рэспублікі Беларусь (2001).

Біяграфія
---------

У 1973 годзе скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут. З 1973 года працаваў у спецыяльным канструктарскім тэхналагічным бюро вытворчага аб’яднання «Інтэграл». У 2017 годзе стаў намесніка генеральнага дырэктара ААТ «Інтэграл».

Навуковая дзейнасць
-------------------

Работы ў галіне мікраэлектронікі, інфарматыкі і інфармацыйна-камунікацыйных тэхналогій, ЗВЧ-радыёэлектронікі і бесправадной сувязі, кібербяспекі. Распрацаваў і рэалізаваў на практыцы метады праектавання складанафункцыянальных хуткадзейных мікрасхем з падвышанай надзейнасцю і нізкім энергаспажываннем, метады праектавання спецыялізаваных мікрасхем для бартавых электронных сістэм кіравання касмічных спадарожнікаў, балістычных ракет, крылатых ракет, у тым ліку метады праектавання мікрасхем, устойлівых да ўздзеяння радыяцыі. Даследаваў фізічныя механізмы ўздзеяння касмічнай радыяцыі і экстрэмальных тэмператур на мікрасхемы і паўправадніковыя прыборы, прызначаныя для працы ва ўмовах блізкага і далёкага космасу. Распрацаваў комплекс тэарэтычных і практычных метадаў праектавання базавых элементаў тэлекамунікацыйных прылад, адметнай прыкметай якіх з’яўляецца звышвысокая хуткасць апрацоўкі дадзеных, метады праектавання сістэм лічбавай апрацоўкі радыёлакацыйных сігналаў на аснове мікрапрацэсарных камплектаў. Даследаваў фізічныя механізмы і алгарытмы працы, праграмныя рашэнні, механізмы актывацыі, шляхі і спосабы ўкаранення ў мікрасхемы сістэм адказнага і стратэгічнага прызначэння праграмных і апаратных траянаў — тэхналагічнага базісу кіберзброі.

Аўтар больш за 400 навуковых прац, у тым ліку 26 манаграфій, больш за 30 вучэбна-метадычных дапаможнікаў і брашур, больш за 140 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў.

### Бібліяграфія

* Основы схемотехники микроэлектронных устройств. — М. 2012 (в соавт.).
* Полупроводниковая силовая электроника. — М. 2013 (в соавт.).
* Космическая электроника : в 2 кн. — М. 2015 (в соавт.; перевод на англ.: Boston ; London, 2017).

Узнагароды
----------

* Медаль «За працоўную доблесць» (1983);
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь (1998, разам з В. А. Сокалам, В. А. Емяльянавым, Ф. Ф. Камаровым, Э. Ф. Лабановічам, А. В. Сіліным) — *за цыкл работ «Распрацоўка новых метадаў праектавання і развіццё фізіка-тэхналагічных асноў стварэння высокіх тэхналогій вытворчасці канкурэнтаздольных мікраэлектронных вырабаў»*;
* Прэмія Міністэрства прамысловасці Рэспублікі Беларусь (2002) за навукова-даследчыя і доследна-канструктарскія работы па стварэнні і серыйнаму асваенню мікраэлектронных вырабаў.

Зноскі
------

1. ↑  БЕЛАВУС Анатоль Іванавіч

Спасылкі
--------

* Белавус Анатоль Іванавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* Анатоль Іванавіч Белавус у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 141032 |
**Таджы** — горад у Іраку. Размешчаны ў мухафазе Салах-эд-Дын на рацэ Тыгр прыкладна за 27 км на поўнач ад Багдада.

Насельніцтва — 143 794 чалавек, пераважна мусульмане-суніты.

Горад знаходзіцца ў суніцкім трохвугольніку, пры Садаме Хусейне ў горадзе знаходзілася база Рэспубліканскай гвардыі Ірака, выраблялася хімічная зброя. У Таджы была найбуйнейшая групоўка іракскіх танкаў, а таксама ваенны аэрадром.

У ходзе наступлення кааліцыйных сіл у Іраку горад з яго ваеннай базай перайшлі пад амерыканскае кіраванне. У ходзе Іракскай вайны Таджы выкарыстоўваецца ўжо як амерыканская ваенная база.