recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Пале́скія вясе́ллі»** (руск.: Полесские свадьбы) — беларускі кароткаметражны дакументальны фільм, зняты на кінастудыі «Беларусьфільм» (творчае аб’яднанне «Летапіс») у 1986 годзе.

Сюжэт
-----

Фільм зняты на пяці натуральных вяселлях беларускага Палесся, у тых самабытных вёсках, дзе і сёння жыве старажытны рытуал-парадак, дзякуючы якому вяселле ў народзе — урачыстасць шматпланавая, значная.

Над фільмам працавалі
---------------------

* аўтар сцэнарыя — З. Мажейка
* рэжысёр — Ю. Лысятаў
* аператар — Н. Сідорчанка
* рэдактар — С. Пераверзева
* гукааператар — Л. Вяжневец
* дырэктар фільма — Т. Афанасьева

Аўтарскі калектыў у складзе З. Мажэйка, Н. Савы і А. Шклярэўскага за стварэнне цыкла музычна-этнаграфічных кінафільмаў (у т. л. «Палескія вяселлі») ў 1994 годзе атрымаў Дзяржаўную прэмію Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  1986 - Полесские свадьбы / Палескія вяселлі [дак. фільм] **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  #Этнаўсё. Архівавана з першакрыніцы 21 чэрвеня 2020. Праверана 20 чэрвеня 2020.

Спасылкі
--------

* «Палескія вяселлі» на YouTube
**Ора** (таіц. 'Oro) - палінезійскі бог вайны.

Міфалогія
---------

Лічыўся адным з сыноў Тангароа, жыў на востраве Бора-Бора. Культ Ора ўзнік адносна позна, і яго шырокае распаўсюджанне звязваюць пераважна з дзейнасцю патаемнага святарскага аб'яднання *арыоі*. На астравах Таварыства ён выціснуў больш старажытны культ бога вайны Роа. Гэта тлумачыцца легендай аб каханні паміж Ора і чалавечай жанчынай Ваіраўмаці. Дзеці ад іх шлюбу лічыліся пачынальнікамі некалькіх кіруючых дынастый мясцовых правадыроў. Такім чынам, праз Ора ўсталёўвалася родавая сувязь з самім Тангароа. 

Галоўныя цэнтры шанавання Ора знаходзіліся на астравах Таіці і Раіатэа. На Маркізскіх астравах меў імя Махуі.

Сімвалы
-------

Вясёлка, чырвоны і жоўты колеры.

Літаратура
----------

* Robert D. Craig. "Oro". *Dictionary of Polynesian mythology*. Greenwood Publishing Group (1989), p. 193-194.

Спасылкі
--------

* The Arioi society of Tahiti
* Simon Kooijman, ANCIENT TAHITIAN GOD-FIGURES
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Заходскі сельсавет.
 
**Захо́дскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дрыбінскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Заходы.

Утвораны ў 1928 годзе як **Баброўскі сельсавет** у Расненскім раёне Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Баброва. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Расненскім раёне БССР, з 8 ліпеня 1931 года — у Мсціслаўскім раёне БССР. 5 снежня 1931 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Заходы, сельсавет перайменаваны ў Заходскі. З 12 лютага 1935 года сельсавет у складзе адноўленага Дрыбінскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. У 1939 годзе скасаваны, тэрыторыя далучана да Расненскага сельсавета.

Крыніцы
-------

1. ↑  Пастанова Цэнтральнага Выканаўчага Камітэту і Савету Народных Камісараў БССР Пра зьмену тэрыторыі некаторых раёнаў і сельскіх саветаў і пра пераіменаваньне сельскіх саветаў, вёсак і возера "Князь" ад 5 сьнежня 1931 г. // Збор законаў і загадаў Рабоча-Сялянскага Ўраду Беларускай Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі. — 1931, Аддз. I, № 51.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
*Першы Дзень падзякі*. Карціна Ж. Л. Ферыса  (руск.) (бел.
**Дзень падзякі** (англ.: Thanksgiving Day) — дзяржаўнае свята ў ЗША і Канадзе, адзначаецца ў другі панядзелак кастрычніка ў Канадзе і ў чацвёрты чацвер лістапада ў ЗША. З гэтага дня пачынаецца святочны сезон, які ўключае ў сябе Нараджэнне Хрыстова і працягваецца да Новага года.

Гісторыя
--------

Дзень падзякі першапачаткова быў святам выразы падзякі і ўдзячнасці Богу, а роўна сям'і і сябрам за матэрыяльны дабрабыт і добрае стаўленне. У традыцыйным сэнсе (уласцівым земляробчым культурам пачынаючы з самых старажытных часоў), такое свята на зыходзе восені азначала падзяку нябёсам за багаты ўраджай і за багацце розных пладоў. З тых часоў у ЗША і Канадзе гэтае свята ў значнай ступені страціла свае рэлігійныя карані і стала грамадзянскім, агульнапрынятым і агульнанародным.

Сваімі каранямі гэтае свята сыходзіць у глыб амерыканскай гісторыі, да самых першых перасяленцаў з Англіі, якія прыбылі да берагоў Амерыкі ў 1620 годзе на знакамітым цяпер судне «Мейфлаўэр». Яны высадзіліся пасля цяжкага плавання па штармавым акіяне ў цяперашнім штаце Масачусетс марозным лістападаўскім днём і заснавалі Плімуцкую калонію.

Зноскі
------

1. ↑  Holidays (англ.)(недаступная спасылка).  Embassy of the United States Ottawa, Canada. Архівавана з першакрыніцы 19 красавіка 2013. Праверана 19 красавіка 2013.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Дзень падзякі**

| Федэральныя святы ЗША |
| --- |
| 
Дзень Новага года •
Дзень Марціна Лютэра Кінга •
Прэзідэнцкі дзень •
Дзень памяці •
Дзень незалежнасці •
Дзень Працы •
Дзень Калумба •
Дзень ветэранаў •
Дзень падзякі •
Нараджэнне Хрыстова 
 |
**Міжнародная федэрацыя транспартных рабочых** (англ.: International Transport Workers' Federation, ITF) — міжнародная прафсаюзная арганізацыя, якая аб’ядноўвае шэраг прафсаюзаў рабочых транспарта.

Арганізацыя была заснавана ў 1896 годзе як Міжнародная федэрацыя карабельнай, докерскай і рачной галін. Сваю сучасную назву федэрацыя атрымала ў 1898.

У склад Міжнароднай федэрацыі транспартных рабочых уваходзіць два беларускія прафсаюзы - Беларускі незалежны прафсаюз з Беларускага кангрэса дэмакратычных прафсаюзаў (дзейнасць абодвух арганізацый прыпынена Вярхоўным Судом Беларусі) і Беларускі прафсаюз работнікаў транспарту і камунікацый з Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑  По искам Генерального прокурора прекращена деятельность так называемых независимых профсоюзов (руск.). *Официальный telegram-канал Генеральной прокуратуры Беларуси* (19 ліпеня 2022). Праверана 20 ліпеня 2022.
2. ↑  ITF Affiliates - Belarus

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CiNii: DA10754824 · GND: 2015120-2 · ISNI: 0000 0001 1091 5376 · LCCN: n82235844 · SUDOC: 050786407 · VIAF: 151777288 |

 |
**Рэгіянальныя лініі БЧ** - від рэгіянальнага хуткаснага транспарта ў Беларусі. Першы састаў рэгіянальных ліній адправіўся ў 12:43 па беларускім часе 19 лістапада 2011 года з Брэста. У наш час працуюць 2 лініі: Брэст-Баранавічы-Брэст (818/817) і Баранавічы-Мінск-Баранавічы (820/815). 

З 24 снежня 2011 года пачаты рух цягнікоў па маршруту Мінск - Орша. Працягласць руху з Мінска да Оршы складае 2 гадзіны 18 хвілін. Прыпынкі прадугледжаны ў Смалявічах, Жодзіна, Барысаве, Крупках, Талочыне. Час адпраўлення з Мінска – 7.38 і 15.24, прыбыцця ў Оршу – 9.56 і 17.42 адпаведна. З Оршы электрацягнік рэгіянальных ліній адпраўляецца ў 10.10 і 18.46, прыбывае у Мінск – у 12.28 і 21.04. Кошт квітка з Мінску да Оршы складае 11 760 беларускіх рублёў.

Рухомы састаў
-------------

*Асноўны артыкул*: ЭПр
Беларускай чыгункай было закуплена 4 чатырох-вагонных састава для рэгіянальных ліній.

Зноскі
------

1. ↑

Гл. таксама
-----------

* Беларуская чыгунка
* Мінская гарадская электрычка

Спасылкі
--------

* Рэгіянальныя лініі бізнес-класа
Уезд у Варнаўскі тунэль.
**Варнаўскі тунэль** (ням.: Warnowquerung) — тунэль у горадзе Ростак.

Варнаўскі тунэль злучае заходні і ўсходні берагі ракі Варнаў. Збудаванне даўжынёй 790 м было адкрыта 12 верасня 2003 года міністрам транспарту Манфрэдам Штольпэ. Тунэль з’яўляецца пачаткам і адзіным платным участкам аўтабана A19. Пешаходам і веласіпедыстам уезд забаронены.

Тунэль — уласнасць *Warnowquerung GmbH & Co. KG* (50-гадовая канцэсія). Плата з мая па кастрычнік вышэйшая, чым у халодны перыяд.

Пры будаўніцтве была выкарыстана тэхналогія апускання гатовых секцый. Галоўная частка тунэля складаецца з 6 бетонных секцый, якія былі пабудаваны на беразе і пагружаны ў ваду. Кожная з такіх секцый мае даўжыню 120 м. Упершыню падобная тэхналогія была ўжыта пры будаўніцтве тунэля Дэтройт — Уінсар яшчэ ў 1930 годзе.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Сайт Варнаўскага тунэля
* Toll Roads News Архівавана 26 сакавіка 2006.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Варнаўскі тунэль на Вікісховішчы |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Літвінаў.
**Валянцін Аляксандравіч Літвінаў** (22 ліпеня 1915, Гомель) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Варонежскі інжынерна-будаўнічы інстытут у 1940 годзе. Працаваў у Новасібірску, з 1948 года — галоўным канструктарам майстэрні аб’ёмнага праектавання Гомельскага аблпраекта, з 1963 па 1978 г. выкладаў у Беларускім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту, Гомельскім дарожна-будаўнічым тэхнікуме.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1956 года. Пражываў у Гомелі.

Творчасць
---------

Займаўся праектаваннем вялікапралётных стальных фермаў з ліхтарамі пакрыцця запалкавых фабрыкаў у Прыбалтыцы, Нова-Беліцы і рамнага жалезабетоннага падмурка пад турбагенератар (1949), Палаца піянераў у Гомелі (1954—1956), праектаваннем аднаўлення канструкцый купала, шатровых вісячых пірамідальных пакрыццяў і кесонных жалезабетонных перакрыццяў (1956—1958). Аўтар навуковых артыкулаў у часопісах.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Литвинов Валентин Александрович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Кале́ма** (*Collema*) — род лішайнікаў сямейства калемавых.

Біялагічнае апісанне
--------------------

Слаявіна ліставатая, або зрэдку накіпная, без каравога слою, звычайна цёмна-карычневая. Пладовыя целы круглаватыя, у тканцы слаявіны. Сумкі з 8 спорамі.

Арэал
-----

На Беларусі трапляюцца калема вялая (*Collema flaccidum*), калема вязкая (*Collema tenax*) і калема чарнаватая (*Collema nigrescens*).

Экалогія
--------

Растуць на кары дрэў у хвойных і мяшаных лясах. Спараносяць у вільготны перыяд зімой і летам.

Індыкатарныя расліны.

Літаратура
----------

* Калема // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Урублеўскі.

**Яўген Паўлавіч Урублеўскі** (нар. 16 лютага 1952, пгт Тоўстэ, Цярнопальская вобласць, УССР) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі, аздараўленчай і адаптыўнай фізічнай культуры. Доктар педагагічных навук (Расія, 2009; Беларусь, 2010), прафесар (Расія, 2009; Беларусь, 2010).

Біяграфія
---------

Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Фізічнае выхаванне», 1973), Дзяржаўны цэнтральны інстытут фізічнай культуры (аспірантура, 1983), Расійскі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры, спорту і турызму (дактарантура, 2006).

Працаваў у Беларускім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (1974—1981, кафедра фізічнага выхавання і спорту, выкладчык), Смаленскай дзяржаўнай акадэміі фізічнай культуры, спорту і турызму (1983—2009, у 1991—2003 і 2006—2009 — загадчык кафедры тэорыі і методыкі лёгкай атлетыкі), Палескім дзяржаўным універсітэце (2009—2015, загадчык кафедры фізічнай культуры і спорту), Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (з 2015, факультэт фізічнай культуры, у 2015—2017 — кафедра тэорыі і методыкі фізічнай культуры, з 2017 — кафедра спартыўных дысцыплін, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: лёгкая атлетыка; спартыўная трэніроўка; індывідуалізацыя падрыхтоўкі жанчын у спартыўнай дзейнасці. Пазапрафесійная дзейнасць: спартыўныя танцы.

Узнагароды
----------

Знакі «Выдатнік фізічнай культуры і спорту» (Расія, 2000), «За заслугі ў развіцці фізічнай культуры і спорту» (Расія, 2005), медалі «80 гадоў Дзяржкамспорту Расіі» (2003), «Ветэран працы» (Расія, 2009) і інш.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Врублевский Евгений Павлович Доктор педагогических наук, профессор
* ВРУБЛЕВСКИЙ Евгений Павлович
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Максімовіч.

**Барыс Міхайлавіч Максімовіч** (13 снежня 1891, Цвер, Расія — 3 мая 1981) — інжынер шляхоў зносін, спецыяліст у галіне эксплуатацыі чыгунак. Доктар тэхнічных навук (1962), прафесар (1963).

Біяграфія
---------

Скончыў Пецярбургскі інстытут інжынераў шляхоў зносін (1916).

Працаваў на Бесарабскай чыгунцы (1916—1919), у Паўднёвай акрузе шляхоў зносін (Харкаў, з 1921), Туркестанскай акрузе шляхоў зносін (з 1922), Упраўленні Маскоўска-Балтыйска-Беларускай чыгункі (Масква, 1923—1933), Галоўным упраўленні руху Міністэрства шляхоў зносін СССР (з 1943), Усесаюзным цэнтральным навукова-даследчым інстытуце чыгуначнага транспарту (1933—1942, 1949—1955), Маскоўскім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (1955—1963), Беларускім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (1964—1973, прафесар, прафесар-кансультант кафедры «Эксплуатацыя чыгунак»).

Навуковыя інтарэсы: арганізацыя руху паяздоў; прапускная і правазная здольнасць чыгунак у розных умовах эксплуатацыі.

Узнагароды
----------

Ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга, «Знак Пашаны» і інш.

Бібліяграфія
------------

* Вопросы теории графика движения и пропускной способности железнодорожных линий : автореферат диссертации … доктора технических наук / Б. М. Максимович. — Москва, 1962.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Максімовіч Барыс Міхайлавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 424—425.
* Максимович Борис Михайлович // Белорусский институт инженеров железнодорожного транспорта : Хроника. События. Люди / П. С. Грунтов, Г. И. Шевчук, В. И. Горбачев. ― Гомель, 1993. — С. 213.
* Ученый-интеллигент : Максимович Борис Михайлович / П. С. Грунтов, В. Г. Кузнецов // Профессора Белорусского государственного университета транспорта. — Гомель, 2003. — С. 131—135 ; фото (с. 130).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ялавы.

**Іван Аляксандравіч Ялавы** (нар. 8 мая 1951, в. Фёдараўка, Навазыбкаўскі раён, Бранская вобласць, Расія) — спецыяліст у галіне эксплуатацыі чыгуначнага транспарту, эканаміст. Доктар эканамічных навук (2005), кандыдат тэхнічных навук (1977), прафесар (2006).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (спецыяльнасць «Эксплуатацыя чыгункі», 1973; аспірантура, 1977).

Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту (з 1977, факультэт кіравання працэсамі перавозак, кафедра «Кіраванне грузавой і камерцыйнай работай», з 1992 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: транспартная лагістыка; транспартныя тарыфы.

Узнагароды
----------

Знакі «Ганаровы чыгуначнік» (2001), «Ганаровы транспартнік» (2008), медаль «За працоўныя заслугі» (2014).

Бібліяграфія
------------

* Формирование эффективных транспортно-технологических систем на основе тарифного регулирования : диссертация … доктора экономических наук : 08.00.05 : защищена 09.06.2004 : утверждена 02.02.2005 / Еловой Иван Александрович. — Гомель, 2003.
* Расчет и оптимизация основных параметров пассажирских технических станций : автореферат диссертации … кандидат технических наук : 05.22.08 / Еловой Иван Александрович. — Новосибирск, 1977.
* Интегрированные логистические системы доставки ресурсов (теория, методология, организация) / И. А. Еловой, И. А. Лебедева. — Минск, 2011.
* Управление потоками в логистических системах мировой экономики / [И. А. Еловой, В. И. Похабов, М. М. Колос]. — Минск, 2006.

Зноскі
------

Літаратура
----------

Еловой Иван Александрович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 495.
Логистик транспортных систем : Еловой Иван Александрович / Т. Власюк // Путь в науку. — Гомель, 2006. — Вып. 3 : Очерки о докторах и профессорах — выпускниках и сотрудниках вузов и НИИ Гомельщины. — С. 92—96.
**Бесканечнае мноства** — мноства элементаў {\displaystyle S}, для якога элементы некаторага ўласнага падмноства {\displaystyle S'\subset S} можна паставіць ва узаемна адназначную адпаведнасць з элементамі {\displaystyle S}. Бесканечнае мноства, элементы якога можна паставіць ва ўзаемна адназначную адпаведнасць з наборам цэлых лікаў называецца злічальна бесканечным. У адваротным выпадку яно называецца незлічона бесканечным.

Прыклады
--------

### Злічальна бесканечныя мноства

Набор усіх цэлых лікаў {\displaystyle \{\dots ,-1,0,1,2,\dots \}} з'яўляецца злічальна бесканечным мноствам. Мноства ўсіх цотных цэлых лікаў таксама з'яўляецца злічальна бесканечным мноствам, нават калі гэта ўласнае падмноства цэлых лікаў.

Мноства ўсіх рацыянальных лікаў з'яўляецца злічальна бесканечным мноствам, паколькі існуе біекцыя на мноства цэлых лікаў.

### Незлічачльна бесканечныя мноства

Мноства ўсіх рэчаісных лікаў уяўляе сабой незлічальна бесканечнае мноства. Мноства ўсіх ірацыянальных лікаў таксама з'яўляецца незлічальна бесканечным мноствам.

Зноскі
------

1. ↑  Weisstein, Eric W. «Infinite Set.» From MathWorld—A Wolfram Web Resource.
2. 1 2 3  *Caldwell, Chris*. The Prime Glossary — Infinite **(нявызн.)**. *primes.utm.edu*. Праверана 29 лістапада 2019.
**Лі́зард** (англ.: Lizard Island) — востраў каля усходняга ўзбярэжжа Квінсленда (Аўстралія). З’яўляецца часткай Вялікага бар’ернага рыфа. Разам з суседнімі малымі астраўкамі складае асобны нацыянальны парк, агульнай плошчай 9,9 км².

Геаграфія
---------

Востраў Лізард знаходзіцца ўсяго за 30 км ад паўночна-ўсходняга ўзбярэжжа Аўстраліі. Утварыўся ў выніку вагання ўзроўню акіяна пасля апошняй ледавіковай эпохі. Аснову сушы складае граніт, на паверхні якога ляжыць пласт асадкавых парод. Найвышэйшы пункт дасягае 359 м. Паўднёвая частка нізкая, абрамлена каралавым рыфам. Рыф, а таксама меншыя астраўкі Палфры, Саўт і Бёрд замыкаюць лагуну, шырынёй болей за 20 км.

Прырода
-------

Болей за палову плошчы вострава Лізард пакрыта лугамі. Сустракаюцца зараснікі эўкаліптаў, акацый, мангры. Найбольш вядомы прадстаўнік фаўны — жоўты варан, дзякуючы якому востраў атрымаў сваё найменне (англ.: Lizard «яшчарка»). На востраве гняздуе 40 відаў птушак.

Ахова
-----

З 1939 года Лізард і суседнія астраўкі маюць статус нацыянальнага парка. У нашы дні тут працуе навукова-даследчая станцыя, арганізаваны курорт. Нягледзячы на гэта, дзейнічаюць жорсткія правілы і абмежаванні для захавання экалагічнай чысціні мясцовай прыроды.

Гісторыя
--------

Аўстралійскія абарыгены здаўна наведвалі Лізард у рытуальных мэтах. У 1770 годзе ён быў адкрыты брытанскай экспедыцыяй на чале з Джэймсам Кукам, які і даў яму сучасную назву.

У XIX стагоддзі востравам зацікавіліся прадпрымальнікі, што збіралі марскія гуркі для далейшага продажу ў Кітай. У 1879 годзе на ім спыніўся прадпрымальнік Роберт Уотсан разам з жонкай Мэры, малым дзіцем і 2 кітайскімі рабочымі. Падчас яго адсутнасці абарыгены здзейснілі напад. Яны забілі кітайцаў, аднак Мэры Уотсан выкарыстала вялікі кацёл у якасці судна і збегла разам з дзіцем на іншы бязлюдны востраў Ховік. З-за адсутнасці вады абодва загінулі, але захаваліся дзённікі смелай жанчыны, якія падрабязна апавядаюць пра сумную гісторыю. На Лізардзе можна ўбачыць хаціну, дзе жыла сям’я Уотсанаў.

З 1939 года востраў мае статус нацыянальнага парка. Тут дзейнічае прыватны марскі курорт.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка
* Даведнік для вандроўнікаў
* Нацыянальны парк

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n99254071, sh97004400 · VIAF: 135056128 |
Вынікі галасавання па партыйных спісамі
**Парламенцкія выбары ў Грузіі** адбыліся 1 кастрычніка 2012 года. Абіралася 150 дэпутатаў Парламента на чатырохгадовы тэрмін. 73 дэпутата былі абраны па мажарытарнай сістэме ў аднамандатных акругах, яшчэ 77 — па прапарцыйнай сістэме па партыйных спісах. Выбары прайшлі па новым выбарчым кодэксе. Да двух відаў галасавання зарэгістравана 16 і 14 партый адпаведна. 19 партыям было адмоўлена ў рэгістрацыі. Да 24 верасня Цэнтравыбаркам зарэгістраваў 2806 кандыдатаў, на адно месца ў аднамандатных акругах прэтэндавалі ад 2 да 10 чалавек. Чакаецца, што новае скліканне парламента будзе засядаць ужо ў Кутаісі.

Па выніках выбараў, у парламент увайшлі прадстаўнікі толькі дзвюх палітычных сіл: «Грузінская мара — Дэмакратычная Грузія» (83 месцы) і «Адзіны нацыянальны рух» (67 месцаў).

Зноскі
------

1. 1 2  GEORGIA. PARLIAMENTARY ELECTIONS 2012. OSCE/ODIHR NEEDS ASSESSMENT MISSION REPORT. 11-15.06.2012.  (англ.)
2. ↑  Qualified Election Subjects Архівавана 27 мая 2013.
3. ↑  Political Parties, Registered for the Parliamentary Elections of October 1, 2012 Архівавана 28 мая 2013.
4. ↑  Political Parties, Refused to be Registered for the Parliamentary Elections of October 1, 2012 Архівавана 27 мая 2013. Цэнтравыбаркам Грузіі  (англ.)
5. ↑  INTERIM REPORT No. 2. 6-19 September 2012
6. ↑  Стала вядома, як размяркуюцца мандаты ў парламенце Грузіі

| Выбары ў Сцяг Грузіі Грузіі |
| --- |
| 
Прэзідэнцкія выбары ў Грузіі
1991 • 1995 • 2000 • 2004 • 2008 • 2013
Парламенцкія выбары ў Грузіі
1990 • 1992 • 1995 • 1999 • 2003 • 2004 • 2008 • 2012 • 2016
Усенародныя рэферэндумы ў Грузіі
31 сакавіка 1991 · 2 лістапада 2003 · 5 студзеня 2008
 |
**Васток** (англ.: Vostok) — невялікі каралавы востраў у Паўднёвай групе астравоў Лайн. Уваходзіць у склад дзяржавы Кірыбаці. Плошча - 24 га. Ненаселены.

Геаграфія
---------

Востраў мае каралавае паходжанне. Выцягнуты на 1400 м з поўначы на поўдзень. Найвышэйшы пункт - усяго 4,6 м. Камяністы пляж ад 20 да 50 м у шырыню. Сталых вадацёкаў няма. Востраў атачае кола каралавага рыфу. 

У цэнтральнай частцы зараснікі дрэваў роду *Pisonia*. Глебы багатыя перагноем. 

Фаўна прадстаўлена марскімі птушкамі, яшчаркамі, казуркамі, крабамі, пацукамі. Добра захаваўся прыродны свет каралавага рыфу.

Гісторыя
--------

Наяўнасць пацукоў можа сведчыць пра тое, што ў мінулым Васток наведвалі палінезійцы або мікранезійцы, але ніякіх іншых прыкмет іх прысутнасці не знойдзена.

Востраў быў адкрыты ў 1820 г. расійскай экспедыцыяй на чале Ф. Ф. Белінсгаўзена і названы руск.: Восток ("усход"). У 1856 г. фармальна абвешчаны тэрыторыяй ЗША. Меркавалася, што амерыканскія кампаніі пачнуць здабываць на востраве гуана, але здабыча так і не пачалася. У 1892 г. уключаны ў склад брытанскай калоніі Астравы Гілберта і Эліс. У 1979 г. стаў часткай незалежнай дзяржавы Кірыбаці.

На востраве перыядычна праводзяцца даследаванні экалогіі мора.

Спасылкі
--------

* VOSTOK ISLAND Архівавана 21 ліпеня 2019.
* Adventures Vostok Island
* Photo Gallery: Southern Line Islands Архівавана 24 мая 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4508626-6 · VIAF: 248269889 |
**Dysphania schraderiana** — від раслін сямейства Аксамітнікавыя (*Amaranthaceae*), распаўсюджаны ў Афрыцы і на Аравійскім паўвостраве; натуралізаваны ў Еўропе.

Апісанне
--------

Аднагадовая травяністая расліна 20-130 см вышынёй. Галоўнае сцябло простае або з невялікай колькасцю рэдкіх бакавых галін, асабліва ля асновы. Расліна зялёная, часам з чырвоным адценнем, коратка залозістая і апушаная паўсюдна, моцна араматычная. Ніжняе і сярэдняе лісце ад эліптычнага да прадаўгаватага ў контуры, пераважна 1-5(8) × 0.5-3(5) см, звычайна тупое на верхавіне, перыстараздзельнае на кожным боку на 3-5 вузкіх тупых дзелек, цэлых або з некалькімі тупымі зубцамі. Лісце ў суквецці падобнае на сцябловае, лопасцевае. Лісточкі калякветніка на спінцы пагоркава-кіляватае, пакрытае сядзячымі залозкамі. Кветкі зеленаватыя або з чырвоным адценнем, 0.5-1 мм у дыяметры. Каляплоднік тонка-плёнкавы, накрыты дробнымі сасцамі. Насенне чорнае ці амаль чорнае, некалькі глянцавае, 0.7-0.8 мм у дыяметры.

Распаўсюджанне
--------------

Распаўсюджаны ў Афрыцы і на Аравійскім паўвостраве; натуралізаваны ў Еўропе, Лесота, ПАР; інтрадукаваны ў Кітаі.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  У многіх класіфікацыях Лебядовыя разглядаюцца як самастойнае сямейства. Сістэмы класіфікацыі APG, заснаваныя на малекулярным аналізе ДНК, уключаюць яго ў склад сямейства Аксамітнікавыя.
4. 1 2  plantsoftheworldonline.org **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 24 лютого 2020.  (англ.)
5. ↑  npgsweb.ars-grin.gov **(нявызн.)**.  (англ.)
6. ↑  bgbm.org **(нявызн.)**.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гройсман.
**Соф’я Гройсман** (нар. 8 сакавіка 1945, г. п. Любча, Навагрудскі раён) — парфумер.

Біяграфія
---------

Яе бацькі пазнаёміліся ў час Другой сусветнай вайны ў партызанскім атрадзе ў лясах Беларусі. У цяжкія пасляваенныя часы сям’я жыла бедна. Пражыўшы некаторы час у Любчы, сям’я Ходаш пераехала ў Навагрудак.

У 1960 годзе Сафія разам з сям’ёй эмігравала ў Польшчу. Там яна атрымала адукацыю і пазнаёмілася са сваім будучым мужам. Атрымаўшы адукацыю хіміка, Сафія марыла ўладкавацца на працу, каб забяспечыць сябе і бацькоў.

У 1965 годзе Сафія разам з роднымі эмігравала ў Амерыку, скарыстаўшыся запрашэннем ад яўрэйскай сям’і, адной з многіх, якіх бацька Сафіі Пётр Ходаш выратаваў з гета падчас вайны.

Працавала ў лабараторыі ў канцэрне IFF (International Flavors&Fragrances), які з’яўляўся адным з лідараў па вытворчасці парфумерных вырабаў і араматызатараў.

Сафія любіла ставіць эксперыменты. Гэтыя эксперыменты былі такія ўдалыя, што на яе звярнуў увагу вядомы парфумер Эрнст Шыфтан, пратэжэ тагачаснага кіраўніка кампаніі IFF, і для духоў Paris ад Yves Saint Laurent быў абраны водар, створаны Сафіяй. У той перыяд кампаніяй IFF кіравала парфумер Жазэфіна Катапана. Менавіта яна аказала вялікі ўплыў на Сафію і пераканала праз чатыры гады пасля працаўладкавання прайсці парфумерны тэст. Пратэкцыя Жазэфіны Катапана і працавітасць Сафіі дапамаглі ёй стаць адным з парфумераў IFF. У далейшым Сафія Гройсман прайшла шлях да пасады віцэ-прэзідэнта кампаніі IFF.

Узнагароды
----------

Была ўзнагароджана Cosmetics Executive Achieve Award — узнагародай за выдатныя поспехі ў парфумерыі. За сваю кар’еру Сафія атрымала пяць парфумерных аналагаў кінематаграфічнага «Оскара» — FiFi Awards. Газета The New York Times назвала яе «лепшым носам Амерыкі», вядомыя парфумеры свету захапляюцца яе талентам. У 1996 годзе Гройсман атрымала ўзнагароду ад Амерыканскага таварыства парфумераў- Living Legend Award («жывая легенда»). У 1994 і ў 1999 гадах яна таксама была ўдастоена ўзнагарод асацыяцыі жанчын-кіраўнікоў у сферы вытворчасці касметыкі за вялікі ўклад у парфумерную індустрыю.

Зноскі
------

1. ↑  Гройсман Сафія
**Хірургічная карэкцыя пола** лічыцца адзіным прызнаным медыцынай метадам лячэння гендэрнай дысфарыі пры транссексуальнасці.

Хірургічная карэкцыя пола можа быць выканана ў двух варыянтах: FtM (Female to Male), гэта значыць змена жаночага фізічнага пола на мужчынскі і MtF (Male to Female) — з мужчынскага на жаночы. Другі варыянт з'яўляецца больш распаўсюджаным.

Дадзеныя аперацыя заклікана ліквідаваць дысананс паміж фізічным і псіхічным полам у транссэксуалаў. У большасці краін змена дакументаў у транссэксуалаў магчымая толькі пасля хірургічнага ўмяшання. Аднак, напрыклад, акушэрскі або храмасомны пол чалавека змяніць немагчыма, так што поўнай зменай пола хірургічная карэкцыя не з'яўляецца.

Першая ў свеце аперацыя па карэкцыі пола была зроблена ў 1931 годзе Айнеру Вегенеру(англ.) бел. мужу дацкай мастачкі Герды Вегенер(руск.) бел..
**Алег Елісеенкаў** (нар. 21 верасня 1958, Спас-Дземенск, Расія) — беларускі кампазітар, харавы дырыжор, педагог, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. Член грамадскага аб’яднання «Беларускі саюз кампазітараў», уладальнік спецыяльнага дыплома Пастаяннага камітэта Саюзнай дзяржавы за творчае ўвасабленне ідэй дружбы народаў Беларусі і Расіі, а таксама прэміі Саюзнай дзяржавы ў галіне літаратуры і мастацтва за 2015—2016 гады. У 2009 годзе ўказам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь быў узнагароджаны медалём Францыска Скарыны.

Біяграфія
---------

Нрадзіўся ў сям’і настаўніцы і музыканта. Вырас у горадзе Маладзечне, куды бацькі пераехалі ў хуткім часе пасля нараджэння сына. Яго бацька быў адным з першых выкладчыкаў Маладзечанскага музычнага вучылішча.

У 1973 годзе скончыў Маладзечанскае музычнае вучылішча па спецыяльнасці «тэорыя музыкі».

З’яўляўся дацэнтам кафедры мастацтва эстрады Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў, кіраваў студыяй «Гран-пры» Дзяржаўнага канцэртнага аркестра. Адыграў вялікую ролю ў станаўленні маладых выканаўцаў Таццяны Путырскай, Валерыя Дзідзюлі, Дзмітрыя Калдуна, Пятра Ялфімава. Таксама сярод яго выхаванцаў Вера Карэтнікава, Слава Нагорны і група «Ванільнае неба», якая ў 2005 годзе заняла ўсе верхнія радкі хіт-парада Першага нацыянальнага тэлеканала «На скрыжаваннях Еўропы».

Творчасць
---------

Напісаў музыку да песень Андрэя Хлястова «Спасибо тебе», «Ты такая», «Невеста»; Ірыны Дарафеевай «Ветразь кахання»; Алесі «Не потеряй», «Птицы», «Усмешка»; большасці песень з рэпертуару Аляксандра Саладухі.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Белорусский композитор Олег Елисеенков славу притягивает магнитом
* Беларускі кампазітар і прадзюсар Алег Елісеенкаў адзначае 60-годдзе
* Кампазiтар Алег Елiсеенкаў: У нас з жонкай усё агульнае — i радасцi, i нягоды, i грошы
**Асамінеў Цыге** (амх.: አሳምነው ጽጌ; 1958/1959 — 24 чэрвеня 2019) — брыгадны генерал Узброеных сіл Эфіопіі, член Дэмакратычнай партыі Амхара і Гінбот 7. Узначальваў бюро міру і бяспекі рэгіёну Амхара (упраўленне рэгіянальных сіл бяспекі).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сельскай абшчыне Бугна ў канцы 1950-х. Паходзіў з народа амхара.
Стаў радыкальным амхарскім нацыяналістам, атрымаўшы асаблівую папулярнасць сярод часткі моладзі амхара. У 2009-м за ўдзел у арганізацыі дзяржаўнага перавароту пад правадырствам руху «Гінбот 7» быў арыштаваны. Як сцвярджаецца, падчас зняволення яго катавалі, і Асамінеў страціў зрок на адно вока.

З турмы яго вызвалілі ў 2018 годзе, аднавіўшы на ваеннай службе. Адначасна Асамінеў працягваў удзельнічаць у актывізме. Выступаў за большую аўтаномію Амхара і дайшоў да таго, што заклікаў сваіх прадстаўнікоў этнічных груп ўзброіцца і далучыцца да мясцовых апалчэння.

Увесну 2019 года ён быў прызначаны на пасаду кіраўніка рэгіянальных сіл бяспекі штата Амхара.

22 чэрвеня таго ж года разам з вернымі яму апалчэнцамі і сілавікамі паспрабаваў захапіць уладу ў штаце. Аднак путчысты былі разбітыя, а Асамінеў схаваўся. 24 чэрвеня ён быў выяўлены паліцыяй і застрэлены.

Зноскі
------

1. ↑  Ethiopia 'coup ringleader killed'(нявызн.)  (25 чэрвеня 2019).
2. ↑  Shay, Caitlin.  Ethiopian Court Sentences 33 Opposition Members to Life Sentences and Five Leaders to Death **(нявызн.)**, *Human Rights Brief*, *American University, Washington College of Law* (20 January 2010).
3. ↑  Ethiopia: Army and Intelligence Chiefs Replaced **(нявызн.)**, *Tesfa News* (8 June 2018).
4. ↑  *Solomon, Salem*. Analysts Unsure Why General Killed Amhara Region President (англ.) . *Voice of America* (25 чэрвеня 2019).
5. ↑  Gedu Andargachew Resigns; Ambachew Mekonnen Elected Chief Administrator of Amhara Region **(нявызн.)**, *Ezega* (8 March 2019). Праверана 23 June 2019.
6. ↑  Ethiopia Amhara 'coup ringleader on the run' **(нявызн.)**, *BBC News Online*, *BBC Online* (24 June 2019).
7. ↑  Alleged Ethiopian coup mastermind shot dead after 36-hour manhunt **(нявызн.)**. *i24 News*.
**Бамбаванне бамбасховішчы Амірыя** — авіяцыйная атака падчас вайны ў Персідскім заліве, калі 13 лютага 1991 года самалётамі шматнацыянальных сіл у выніку прымянення двух кіраваных бомб было знішчана бамбасховішча ў сталіцы Ірака Багдадзе, размешчанае ў раёне Аль-Амір, у якім загінулі 408 грамадзянскіх асоб.

Бамбасховішча Амірыя было пабудавана ў Багдадзе яшчэ падчас ірана-іракскай вайны, яго памер складаў 5000 квадратных метраў.

13 лютага 1991 года ў 4:30 раніцы два самалёта F-117 скінулі на яго дзве кіраваныя бомбы. Першая бомба прабіла армаваны бетон таўшчынёй больш трох метраў. Праз 4 хвіліны ў бамбасховішча трапіла другая бомба, якая разбурыла цэнтр жыццезабеспячэння бамбасховішча. Людзі загінулі.

У цяперашні час на месцы прытулку размешчаны мемарыял.

Гл. таксама
-----------

* Авіяўдар па міжнародным аэрапорце Багдада 3 студзеня 2020 года

Спасылкі
--------

* Арабский фатализм - Правда.Ру
* *Michael Byers.* War Law: Understanding International Law and Armed Conflict. — Douglas & McIntyre, 2005. — P. 115.
* Boustany, Nora (*Washington Post* Foreign Service). "Bombs Killed Victims as They Slept." *Washington Post*. Thursday February 14, 1991. p. A01.
* *The Battle for Hearts and Minds*, (Washington Post, 1998)
* Human Rights Watch, Needless Deaths In The Gulf War: Civilian Casualties During the Air Campaign and Violations of the Laws of War, 1991.
* Crusade: The Untold Story of the Persian Gulf War, Rick Atkinson, 1993, p. 284-285
* Felicity Arbuthnot, The Ameriya Shelter - St. Valentine's Day Massacre, February 13, 2007.
* John Dear, S.J. Iraq Journal: Notes from a peace delegation to a ravaged land, *Soujourners Magazine*, 1999.
* Riverbend, Dedicated to the Memory of L.A.S. 15 February 2004.
* White House, Crafting Tragedy.
* Scott Peterson, "'Smarter' bombs still hit civilians, *Christian Science Monitor,* 22 October 2002.
* Belgium Nixes War-Crimes Charges Against Bush, Powell, Cheney, Sharon **(нявызн.)** (25 верасня 2003). Праверана 8 сакавіка 2011.
* Hirschhorn, Joel. "Review: ‘Nine Parts of Desire’." *Variety*. September 15, 2005. Retrieved on April 12, 2014.
**«Беларуская царква»** — рэлігійна-гістарычны часопіс.

Выдаваўся ў 1956—1965 гг. у Чыкага (ЗША) ратапрынтным спосабам на беларускай мове з выкарыстаннем лацінкі і кірыліцы адначасова. Выйшла 29 нумароў. Тыраж 200—250 экз. Заснавальнік — Беларускі культурна-рэлігійны цэнтр, які ў сярэдзіне 1950-х гадоў аб'яднаў беларускую эміграцыю вакол царквы Хрыста Спаса (Збаўцы). Дэвіз — «Змагайся за еднасць народа!». Мэта дзейнасці — палітычная незалежнасць беларускай дзяржавы, стварэнне незалежнай грэка-каталіцкай царквы (уніяцкай), барацьбы супраць камуністычнай ідэалогіі. У часопісе пераважалі артыкулы гістарычнага і рэлігійнага зместу. Аўтарам большасці з іх быў вядомы на эміграцыі гісторык В. Пануцэвіч, якому належаць матэрыялы «Беларускай нацыянальная рэвалюцыя і БНР» (№ 8), «Аб нашым нацыянальным імені» (№ 11), «Літоўская метраполія пры Альгердзе і заўзятаяцаркоўная барацьба з Маскоўшчынай за тытулмітрапаліта» і «Хто займаў духоўнае становішча ў Літве…» (№ 16), «Калядкі як этнічны паказальнік усходняй мяжы Беларусі» (№ 6), «Пагоня і крыж Пагоні» (№ 18), «Жаніцьба Ягайлы» (№ 19), «Канстанцін Астрожскі» (№ 23), «Лірнік вясковы» (№ 25, пра У.Сыракомлю) і іншыя. Друкаваліся таксама артыкулы па мовазнаўстве: «Некаторыя заўвагі да мовы Пранцыся Скарыны» (№ 23) Пануцэвіча, «Гаворкі паўднёвага Палесся» М.Волаціча і іншыя; артыкулы гісторыкаў Беларусі, у тым ліку «Пранцысь Багушэвіч і Ян Карловіч» (№ 22 — 23), «Гімназіяльныя гады Пранцыся Багушэвіча» (№ 24), «Дунін-Марцінкевіч і паўстанне 1863 года» (№ 25) Г.Кісялёва. Надрукаваны абразок «Прыйдзі, Хрыстос!» Зоські Верас, казанні святароў царквы Хрыста Спаса «Аб Усяленскіх саборах», Аб арганізацыі царквы" А.Рэшаця, «Беларусы ў святле праўды Божай» Я. Тарасевіча і іншае.

Зноскі
------

1. ↑  Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Том 1: А — Беліца. — С.419 Матрунчык М. А.

Літаратура
----------

* Гарбінскі Ю. Беларускі рэлігійны друк на эміграцыі / Юры Гарбінскі // Запісы = Zapisy. — 2004. — Кніга 27. — С. 65—109.
**Ізяслаў Полацкі** (? — 1270-я) — князь полацкі (1270-я). 

Упершыню згадваецца як полацкі князь разам з іншым Ізяславам — віцебскім князем, у грамаце 1265 г. ад імя Полацкага і Віцебскага княстваў рыжскаму біскупу пра вольны гандаль паміж Полацкам і Рыгай і захаванне міру паміж імі.

> «*Слов(о) Изяслав(а), княз(я) полочьког(о), к еп(иско)пу и к местерю и к всемь вельневицем и ратьманом, всем горожаном: Полотеск Видьбеск одно есть, а воли есми б(о)жии и в Молшелгове. А Изяслав со мною одн. На семь к мне целовати кр(е)ст в правду, любовь имети и мир, как было при первых княз(ья)х полочьскы полочаном видьбляном волное торгованье в Ризе, на Готьскомь бере(ге) и в Любьце. А рубежа не деяти. А кому с кым тяжа, суд дати без перевода. А суженого не посуживати. А где кому годно, ту тяжеться. Поручник(и), и должникы и холопы выдати. А што ся в рать деяло и в рубежех, про то вам не мьщати, ни нам вам мещати. Чего ся есме отступили в Ризе, к тому вам не приискывати ни людей, ни земли, ни воды, ни борти. На семь же целуйте ко мне кр(е)ст, по любьви в правду без всякого извета.*»
> 
> 

Грамата сведчыць, што Ізяслаў дзейнічаў са згоды Войшалка. Верагодна, Ізяслаў заняў полацкі сталец з дапамогаю Войшалка, скінуўшы адтуль вылучэнца Траняты князя Канстанціна.

У тым жа 1265 г. таксама ў повязі з пагадненнем паміж Полацкам і Рыгай, згадваецца Гердзень. Некаторыя даследчыкі лічаць, што ў Полацку адначасова магло быць некалькі князёў. Іншыя, што згадванне ў грамаце двух Ізяславаў ёсць памылкаю перапісчыка — абодва Ізяславы ў гэтай грамаце адна і тая асоба, гэта значыць віцебскі князь, а полацкім быў Гердзень. Але, відаць, больш слушнае меркаванне, заснаванае на вышэйзгаданай грамаце, дзе Гердзень названы проста князем, не князем Полацка. Калі прыняць гэтую заўвагу, то развязваецца гэтае даўняе пытанне.

Пра паходжанне і асобу Ізяслава ёсць некалькі версій. Паводле адной з іх, Ізяслаў тоесны Ізяславу Новагародскаму згаданаму разам з Міндоўгам у 1235 г. некаторыя даследчыкі атаясамліваюць яго з Ізяславам Свіслацкім, іншыя атаясамліваюць Ізяслава Свілацкага з Ізяславам Новагародскім. Такім чынам, магчыма, Ізяслаў Полацкі, Ізяслаў Новагародскі і Ізяслаў Свіслацкі — адна і тая асоба. Паводле найбольш распаўсюджанай версіі, Ізяслаў паходзіў з роду віцебскіх князёў — Васількавічаў.

Зноскі
------

1. ↑  Полоцкие грамоты XIII - начала XVI в. / Сост. А.Л. Хорошкевич. 4.1. М. 1977. С.36-37.
2. ↑  "*Молшелгове*" — памылка пазнейшага перапісчыка, бо ў нямецкамоўнай копіі граматы імя Войшалка напісана правільна.
3. ↑  Данилевич В.Е. Очерки истории Полоцкой земли до конца XIV ст. - К. 1896. С. 141-146.
4. ↑  Александров Д.Н. Володихин Д.М. Борьба за Полоцк между Литвой и Русью в XII-XVI веках. // Отв.редактор: академик В.Л. Янин. М.: Аванта+ 1994. С.37.
**Анатацыйны пераклад** — від скарочанага пісьмовага перакладу. Меншы па аб'ёму інфармацыі за рэфератыўны пераклад Як піша пра яго беларускі перакладазнаўца В. С. Сляповіч, такі пераклад "не перавышае аднаго абзаца; часам ён можа быць абмежаваны двума-трыма сказамі. У такім выпадку задача перакладчыка толькі ў тым, каб перадаць сутнасць тэксту.

Нярэдка выкарыстоўваецца для знаёмства з інфармацыяй увогуле. Распаўсюджаны ў форме анатацый на міжнародных мовах да навуковых артыкулаў і тэзісаў навуковых прамоў, апублікаваных у зборах.

Зноскі
------

1. ↑  Слепович В. С. Курс перевода. Русский-английский. Мн.: "ТэтраСистемс", 2001, с. 5

Гл. таксама
-----------

* Паслядоўны пераклад
* Сінхронны пераклад
* Поўны пісьмовы пераклад
* Літаратурны пераклад
* Мастацкі пераклад
* Літаральны пераклад
* Аўтарскі пераклад
* Рэфератыўны пераклад
* Тэхнічны пераклад
* Юрыдычны пераклад
* Эквірытмічны пераклад
* Ручны сканар-перакладчык
* Машынны пераклад
**Звыча́йны дроб** – дроб, прадстаўлены ў выглядзе {\displaystyle {\frac {a}{b}}}, дзе a – лічнік; b – назоўнік дробу.

Непасрэдна з вызначэння рацыянальнага ліка вынікае, што любы рацыянальны лік можна прадставіць звычайным дробам.

Звычайны дроб называюць правільным, калі яго лічнік меншы за назоўнік. Калі ж лічнік роўны або большы за назоўнік, дроб называюць няправільным. Няправільны дроб можна прадставіць цэлым або змешаным лікам. Напрыклад,

{\displaystyle {\frac {8}{4}}=2}

{\displaystyle {\frac {9}{5}}=1{\frac {4}{5}}}

З вызначэння дробу і ўласцівасцяў аперацый памнажэння і дзялення вынікае, што

{\displaystyle {\frac {ac}{bc}}={\frac {a}{b}}}

Гэта значыць, што калі лічнік і назоўнік звычайнага дробу маюць агульны дзельнік, то іх можна скараціць на гэты дзельнік, гэта значыць падзяліць на яго і лічнік, і назоўнік, каб атрымаць менш грувасткі запіс дробу. Напрыклад:

{\displaystyle {\frac {16}{28}}={\frac {4\cdot 4}{7\cdot 4}}={\frac {4}{7}}}
**Андская котка** (*Leopardus jacobitus* альбо *Oreailurus jacobita*) — паўднёваамерыканскі від сямейства каціных (*Felidae*). З-за пражывання ў адносна цяжкадасяжных рэгіёнах Анд навуковыя звесткі пра яе даволі сціслыя, першыя відэакадры андскай коткі з’явіліся толькі пасля 2000 года.

Знешнасць
---------

Андская котка знешне моцна нагадвае пампаскую котку, якая жыве ў тым жа рэгіёне. Адрозненні абодвух відаў да гэтага часу з’яўляюцца аб’ектам навуковых даследаванняў, у распараджэнні навукоўцаў ёсць толькі лічаныя асобнікі з музеяў. Даўжыня цела каля 70 см, даўжыня хваста — 45 см, вага — ад 4 да 7 кг. Поўсць даволі доўгая для абароны ад халадоў, афарбоўка шэра-карычневая з чорнымі плямамі. На хвасце чорны кольцападобны ўзор.

Арэал
-----

Андская котка з’яўляецца самым рэдкім відам каціных ў Паўднёвай Амерыцы. Часцей за ўсё яна сустракаецца ў Андах, дзе яе арэал распасціраецца ад паўднёвага Перу праз паўднёвы захад Балівіі да паўночнага захаду Аргенціны. Аддае перавагу жыццю на вялікай вышыні ад 3000 да 5000 м над узроўнем мора.

Сілкаванне
----------

Андская котка, верагодна, сілкуецца дробнымі сысунамі.

Статус аховы
------------

Навукоўцы мяркуюць, што колькасць папуляцыі андскіх котак вельмі невялікая. Па гэтай прычыне андскія коткі пералічаныя ў Вашынгтонскай канвенцыі па абароне відаў. Канвенцыя забараняе ўсякі гандаль прадуктамі, вырабленымі з андскіх котак. Забарона датычыцца продажу ўжо выкарыстаных прадуктаў.

Сістэматыка
-----------

У многіх навуковых працах андская котка вылучаецца ў асобны род *Oreailurus*. Больш новыя сістэматыкі, напрыклад паводле Уілсана і Рыдара (2005), адносяць яе да тыгровых котак (*Leopardus*), да якіх адносіцца і ацэлот.

Літаратура
----------

* D. E. Wilson und D. M. Reeder: *Mammal Species of the World*. Johns Hopkins University Press, 2005. ISBN 0-8018-8221-4
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Некрашэвіч.

**Жанна Вацлаваўна Некрашэвіч-Кароткая** (нар. 14 красавіка 1972) — беларуская мовазнавец і літаратуразнавец. Доктар філалагічных навук (2012).

Біяграфія
---------

Закончыла філалагічны факультэт БДУ і аспірантуру пры кафедры гісторыі беларускай літаратуры. У 1999 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю па тэме «Драматургія Францішкі Уршулі Радзівіл», а ў 2012 — доктарскую дысертацыю па тэме «Лацінамоўны ліра-эпас у полілінгвістычнай літаратуры Беларусі XVI—XVII ст.».

Працавала старшым выкладчыкам кафедры гісторыі беларускай літаратуры БДУ (1995—2001), загадчыцай кафедры класічнай і славянскай філалогіі Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта і дацэнтам кафедры раманскай і класічнай філалогіі (2001—2004). З 2005 года была дацэнтам, пазней — прафесарам кафедры сучасных замежных моў факультэта міжнародных адносін БДУ.

Цяпер працуе ў асноўным за межамі Беларусі (Ольдэнбург, Познань).

Творчасць
---------

Даследуе творы старажытнай беларускай літаратуры, пераважна помнікі лацінскай паэзіі эпохі Рэнесансу і ранняга барока.

Перакладае з лацінскай, польскай, царкоўнаславянскай і старабеларускай моў.

Аўтар больш за 140 публікацый па гісторыі беларускай літаратуры ХІ—ХІХ стст.

Аўтар кніг «Нясвіжская Мельпамена: Драматургія Францішкі Уршулі Радзівіл» (2002), «Беларуская лацінамоўная паэзія: ранні рэнесанс» (2009), «Беларуская лацінамоўная паэзія: позні рэнесанс і ранняе Барока» (2011), «Шматмоўная літаратура Беларусі ў кантэксце актуальных літаратуразнаўчых канцэпцый» (2015), укладальніца кнігі «Ян Вісліцкі. Пруская вайна» (2005), суаўтар акадэмічнай «Гісторыі беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў» (т. 1, 2006).

Пераклала на беларускую мову з лацінскай паэмы «Пруская вайна» Яна Вісліцкага, «Радзівіліяда» Яна Радвана, большасць вершаваных твораў Міколы Гусоўскага (у т. л. у сааўтарстве з Ірынай Шкурдзюк), з польскай — асобныя творы Францішкі Уршулі з Вішнявецкіх Радзівіл, раман «Арлалёты і Падканвойны, або Полацкая шляхта» Вайніслава Казіміра Сулімы-Савіча-Заблоцкага (разам з Вольгай Макрак) і інш.

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: js20191030383 · VIAF: 245062033 · WorldCat VIAF: 245062033 |
Выбух шатла «Чэленджэр»
**Катастрофа шатла «Чэленджэр»** адбылася 28 студзеня 1986 года. Касмічны карабель «Чэленджэр» місіі STS-51L падарваўся на 73-й секундзе палёту, што прывяло да згубы ўсіх семярых членаў экіпажа. Шатл разбурыўся ў 11:39 EST (16:39 UTC, 19:39 MSK) над Атлантычным акіянам каля ўзбярэжжа цэнтральнай часткі паўвострава Фларыда, ЗША.

Прычына катастрофы
------------------

Разбурэнне лятальнага апарата было выклікана пашкоджаннем ушчыльняльнага кальца правага цвёрдапаліўнага паскаральніка пры старце. Пашкоджанне кальца стала прычынай прарыву швоў паскаральніка, услед за чым гарачыя газы высокага ціску прадраліся з цвёрдапаліўнага рухавіка вонкі, трапілі ў прылеглыя канструкцыі паскаральніка і дасягнулі вонкавага паліўнага бака. Гэта прывяло да падзелу хваставога мацавання правага цвёрдапаліўнага паскаральніка і разбурэння канструкцыі вонкавага паліўнага бака. Пад уздзеяннем аэрадынамічных нагрузак разбурыўся і арбітэр.

Раследванне катастрофы
----------------------

У выніку працяглай пошукава-выратавальнай аперацыі, з дна акіяна былі падняты шматлікія фрагменты карабля, у тым ліку і адсек экіпажа. Хоць дакладны час згубы экіпажа невядомы, высвятлілася, што некаторым яго членам удалося выжыць пры асноўным выбуху. Аднак шатл не быў абсталяваны сістэмай аварыйнага пакідання, і астранаўты не перажылі сутыкненні адсека з паверхняй акіяна.
Пасля катастрофы праграма шатлаў была згорнутая на 32 месяцы. Для расследавання крушэння прэзідэнтам ЗША Рональдам Рэйганам была прызначана адмысловая камісія пад кіраўніцтвам дзяржаўнага сакратара Уільяма Роджэрса. Камісія прыйшла да высновы, што вызначальнымі фактарамі, якія прывялі да катастрофы, паслужылі карпаратыўная культура і працэдура прыняцця рашэнняў НАСА. Кіраўнікі НАСА з 1977 года ведалі пра патэнцыйна небяспечныя дэфекты ўшчыльняльных кольцаў, якія пастаўляюцца падрадчыкам *Morton Thiokol*, аднак яны не звярталі на гэта належнай увагі. Яны таксама занядбалі папярэджаннямі канструктараў пра небяспеку запуску карабля ва ўмовах нізкіх тэмператур той раніцы і не рапартавалі начальству пра гэтыя асцярогі. Камісія Роджэрса прад’явіла НАСА дзевяць рэкамендацый, якія неабходна было выканаць для ўзнаўлення палётаў шатлаў.

За запускам назірала мноства гледачоў, бо сярод экіпажа на караблі знаходзілася Крыста Маколіф, першы ўдзельнік праекта «Настаўнік у космасе». Сродкі масавай інфармацыі асвятлялі катастрофу з небывалай маштабнасцю: адно з даследаванняў паказала, што 85 % апытаных амерыканцаў даведаліся пра крушэнне праз гадзіну пасля яго. Катастрофа стала аб’ектам мноства абмеркаванняў у галіне бяспекі палётаў. На аснове гэтых падзей у 1990 годзе была знятая тэлестужка «Чэленджэр».

Зноскі
------



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | American National Biography · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2001008441 |
**Кіру́нак ве́тра** — адзін з паказчыкаў паветра. Метэаралагічны кірунак ветру паказваецца азімутам пункта, адкуль дзьме вецер; але аэранавігацыйны кірунак ветра — куды дзьме, такім чынам адрозненне складае 180°.

Дзеля вымярэньня кірунку ветра выкарыстоўваюць розныя прылады, якія нагадваюць ветрапаказчыкі і флюгеры. Гэтыя прылады працуюць паводле прынцыпу руху пры самых мінімальных павевах ветра. Флюгер паказвае пераважны кірунак ветра — ягоная хваставая частка накіравана ў бок, у які дзьме вецер.

| * Г
* Р
* П
сонца Надвор’е дождж |
| --- |
| Поры года | 
* Зіма
* Вясна
* Лета
* Восень

 |
| Атмасферныя ападкі | 
* Галалёдзіца
* Град
* Дождж
* Імжа
* Крупка
* Лівень
* Раса
* Снег
* Шэрань

 |
| Прагноз і дзённік надвор’я | 
* Воблачнасць
* Вільготнасць паветра (абсалютная і адносная)
* Ціск
* Тэмпература паветра
* Напрамак ветру

 |
| Пагодныя з’явы | 
* Вецер
* Навальніца
* Тарнада
* Ураган
* Шторм

 |