recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сюжэт** — сістэма ўзаемазвязаных падзей, паступовае разгортванне якіх раскрывае характары персанажаў і ўвесь змест эпічнага, ліра-эпічнага або драматычнага твора. Паводле М. Горкага, сюжэт — гэта «сувязі, супярэчнасці,
сымпатыі, антыпатыі і ўвогуле ўзаемаадносіны людзей — гісторыі росту і арганізацыі таго ці іншага характару, тыпу». У аснове сюжэту заўсёды ляжыць пэўны жыццёвы канфлікт. З’яўляючыся важным сродкам даследавання з’яў рэчаіснасці ў іх узаемасувязях, прычынна-выніковых адносінах і супярэчнасцях, сюжэт мае канкрэтна-гістарычны характар; у сюжэце выяўляюцца канфлікты, уласцівыя пэўнай нацыі, класу, эпосе.

Вылучаюцца такія элементы сюжэту: экспазіцыя, завязка, развіццё дзеяння, кульмінацыя, развязка і эпілёг (экспазіцыі і эпілога ў творы можа і не быць). Сюжэт цесна звязаны з кампазіцыяй твора, хаця па аб’ёме за яе вузейшы (апрача сюжэту, кампазіцыя аб’ядноўвае г. зв. пазасюжэтныя элементы твора: разгорнутыя апісанні малюнкаў прыроды і быту, аўтарскія развагі, лірычныя адступленні і інш.) Творы лірычныя сюжэту не маюць. Замест логікі разгортвання падзей у іх назіраецца своеасаблівая логіка
выяўлення пачуццяў. Аднак сюжэт прысутнічае ў ліра-эпічных творах паэмах, баладах, байках), у
вершаваных раманах, аповесцях, апавяданнях. Нярэдка ў паэзіі сустракаюцца і сюжэтныя вершы («Лён» Я. Купалы, «У вёсцы», «Страцім — лебедзь» М. Багдановіча і інш.).

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
**Герб Навагрудка** — геральдычны сімвал Навагрудка і Навагрудскага раёна. Герб і сцяг зацверджаны рашэннем Навагрудскага раённага Савета дэпутатаў ад 16 мая 2001 года № 70.

Гісторыя
--------

Выява герба з вялікакняжацкага прывілея 1792 года
Першыя звесткі пра гербы Навагрудка змяшчаюцца ў гербоўніку польскага геральдыста XVI ст. Барташа Папроцкага, у якім гаворыцца, што «ваяводства Наваградскае ўжывае за герб анёла чорнага ў полі чырвоным, горад Наваградак ужывае за герб Пагоню, пры якой ёсць Замак». Праз пэўны час з герба знік замак, i абодва гербы (з чорным анёлам i Пагоняй) пачалі лічыць ваяводскімі. У канцы XVI ст. з гербаў знікае і чорны анёл.

18 сакавіка 1595 караль польскі і вялікі князь літоўскі Жыгімонт Ваза надае новы герб гораду: *«у чырвоным полі постаць арханёла Міхала ў чорным узбраенні з крыламі за спінай; у правай руцэ меч, у левай — шалі»*.

Вытрымка з адпаведнага вялікакняжацкага прывілея:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| ...печати местской на ратуш Архангела Михаила в одной раце меч, а в другой вага. | "|

На пачатку XVIII ст. навагрудскі герб быў дапоўнены змеем-д'яблам. Расійскі варыянт герба, зацверджаны ў 1845 г. у асноўным захаваў гэтую ж кампазіцыю, толькі з некаторымі зменамі (архангел павярнуў меч вастрыём на змея, у якога зніклі крылы).

У 1857 г. Расійскі дэпартамент геральдыкі ўвёў новыя правілы складання зямельных i гарадскіх гербаў, якія прадугледжвалі выкарыстанне знешніх упрыгожанняў. Паводле гэтых правілаў у 1860-х гг. разам з праектамі гербаў больш за дзесятак беларускіх гарадоў быў складзены і новы герб На­ваградка, на якім архангел быў заменены на стылізаванае крыло i руку з мечам.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 16 мая 2001. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад № 74.

Апісанне
--------

Герб Навагрудка ўяўляе сабой барочны шчыт, у чырвоным полі якога Святы Арханёл Міхаіл, які стаіць на зялёнай зямлі у чорным даспеху з крыламі за спіной. У правай руцэ ў яго меч, у левай — шалі.

Гл. таксама
-----------

* Сцяг Навагрудка

Зноскі
------

1. 1 2 3  Пякарскі Анатоль. Навагрудскія гербы  Архівавана 8 верасня 2019. // Спадчына № 5-1993. С. 2-3.
2. ↑  *Цітоў А.* Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5.
3. ↑  Решение сессии Новогрудского районного Совета депутатов от 16 мая 2001 г. № 70.

Літаратура
----------

* *Цітоў А.* Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5.

| ⛭Гербы адзінак Гродзенскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
* Астравец
* Ашмяны
* Бярозаўка
* Ваўкавыск
* Гродна
* Дзятлава
* Іўе
* Ліда
* Масты
* Навагрудак
* Свіслач
* Скідзель
* Слонім
* Смаргонь
* Шчучын

 |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
* Астрына
* Воранава
* Вялікая Бераставіца
* Жалудок
* Зэльва
* Карэлічы
* Краснасельскі
* Любча
* Мір
* Поразава
* Радунь

 |
| Вёскі/Аграгарадкі | 
* Адэльск
* *Воўпа*
* Гальшаны
* *Крэва*
* *Ліпнішкі*
* Цырын

 |
| Раёны | Гродзенскі |
| *Курсівам* пазначаны гербы, якія не маюць афіцыйнага статуса ў сучаснай Беларусі |
**2-я Грамадзянская вуліца** — вуліца ў Чыгуначным раёне горада Гомеля. Адносіцца да жылога масіву Прудок. Мае спецыфічную канфігурацыю, складаючыся з дзвюх паралельных адна адной праезных частак, якія праходзяць ад Гомельскай універсальнай базы да 1-га завулка Крупскай. Забудова базы адносіцца да гэтай жа вуліцы, прылягаючы да чыгуначнай каляіны ў раёне канцавога адрэзка вуліцы Падгорнай. Жылая забудова сядзібнага тыпу месціцца толькі на заходнім баку часткі бліжэйшай да 1-й Грамадзянскай вуліцы. 

Між дзвюма часткамі каля 1-га завулка Крупскай знаходзіцца невялічкі зялёны масіў, за якім ідуць аўтарамонтныя, гандлёвыя і іншага прызначэння будынкі. Усходняя частка ідзе ўзбоч Прудкоўскіх могілак.

Заходняя частка вуліцы вядома пад сваёй назвай, прынамсі, з 1961 г. тады, як усходняя называлася 10-м праездам.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Гомель. Атлас туриста. / Справоч. изд. Ред. Ю. М. Нестеровская. — Минск : РУП «Белкартография», 2019. — С. 15.
2. ↑  Схематический план. Гор. Гомель. [Карты] / Главное управление коммунального хозяйства при СМ БССР. Бюро технической инвентаризации — [Б. м. : б. и.], 1961.
**Мікалай Іванавіч Івуценка** (19 мая 1921, вёска Утра, Чавускі раён, Магілёўская вобласць — 27 красавіка 1945, Германія) — савецкі вайсковец, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, поўны кавалер ордэна Славы, камандзір гарматы 44-га гвардзейск19ага стралковага палка, гвардыі старшына — на момант прадстаўлення да ўзнагароджання ордэнам Славы 1-й ступені.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 19 мая 1921 года ў вёсцы Утра Чавускага раёна Магілёўскай вобласці. Беларус. Член ВКП/КПСС з 1944 года. Быў брыгадзірам у калгасе.

У Чырвонай Арміі з 1940 года. На фронце ў Вялікую Айчынную вайну з верасня 1941 года. Ваяваў на Паўднёва-Заходнім, Сталінградскім, Варонежскім, 3-м і 1-м Украінскіх франтах.

Камандзір 45-міліметровай гарматы 44-га гвардзейскага стралковага палка 15-й гвардзейскай стралковай дывізіі 37-й арміі 3-га Украінскага фронту гвардыі старэйшы сяржант Івуценка 30 студзеня 1944 года ля вёскі Вадзяное выкаціў гармату на прамую наводку і знішчыў гармату, тры кулямёты і каля дваццаці салдат і афіцэраў праціўніка.

Загадам камандзіра 15-й гвардзейскай стралковай дывізіі № 015 ад 13 лютага 1944 года гвардыі старэйшы сяржант Івуценка Мікалай Іванавіч узнагароджаны ордэнам Славы 3-й ступені.

Камандзір гарматы таго ж палка і дывізіі гвардыі старшына Івуценка 12 студзеня 1945 года, удзельнічаючы ў разведцы боем у раёне населенага пункта Шчэглін, прамой наводкай падавіў пяць кулямётных кропак праціўніка.

26 студзеня 1945 года ў баі каля населенага пункта Хальбендорф, ведучы агонь прамой наводкай, падавіў тры станковых кулямёта і знішчыў каля дваццаці салдат праціўніка і тым самым дапамог стралковаму падраздзяленню вырвацца з акружэння.

27 красавіка 1945 года загадам № 034 па 5-й гвардзейскай арміі за мужнасць і адвагу, праяўленыя ў баях, гвардыі старшына Івуценка Мікалай Іванавіч узнагароджаны ордэнам Славы 2-й ступені.

15 красавіка 1945 года пры прарыве варожай абароны ў раёне горада Мускаў Івуценка прыцэльным агнём знішчыў супрацьтанкавую гармату, чатыры станковых кулямёта і вывеў са строю звыш за трыццаць салдат і афіцэраў праціўніка. Паспяхова адбіваючы контратакі праціўніка ў раёне вёскі Мюльрозе, агнём з гарматы пабіў тры кулямёта і да пятнаццаці праціўнікаў.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 мая 1946 года за мужнасць, адвагу і гераізм, гвардыі яфрэйтар Івуценка Мікалай Іванавіч узнагароджаны ордэнам Славы 1-й ступені.

Загінуў у баі 27 красавіка 1945 года. Пахаваны пад Берлінам.

Узнагароджаны трыма ордэнамі Славы, медалём.

Імем Івуценка названая вуліца ў горадзе Чавусы.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Мікалай Іванавіч Івуценка на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* *Долготович Б. Д.* Кавалеры ордена Славы. — Минск, 2006. (руск.)
* Кавалеры ордена Славы трёх степеней: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии Д. С. Сухоруков. — М.: Воениздат, 2000. — 703 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-203-01883-9.

Спасылкі
--------

Николай Иванович Ивутенко на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 134086 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пісарэнка.

**Мікалай Пятровіч Пісарэнка** (11 верасня 1926, в. Ніколіна Балка, Стаўрапольскі край, РСФСР — 22 лютага 2009) — савецкі эканаміст. Доктар эканамічных навук (1977), прафесар (1981), акадэмік Беларускай інжынернай акадэміі (1993), член-карэспандэнт Міжнароднай інжынернай акадэміі (1994).

Біяграфія
---------

У 1943 годзе ў сямнаццацігадовым ўзросце дабраахвотнікам уступіў у шэрагі Савецкай Арміі, дзе праслужыў у званні радавога да мая 1945 года.

Пасля сканчэння бухгалтарскага аддзялення Пяцігорскага кааператыўнага тэхнікума тры гады працаваў галоўным бухгалтарам райспажыўсаюза ў Туркменскім раёне і тры гады — у Качубееўскім раёне Стаўрапольскага краю. Потым па накіраванню Стаўрапольскага краёвага спажыўсаюза яго перавялі на пасаду галоўнага бухгалтара Чаркескага аблспажыўсаюза, дзе пасля ён працаваў намеснікам старшыні ўпраўлення па фінансах.

У 1961 годзе скончыў Усесаюзны завочны інстытут савецкага гандлю па спецыяльнасці «бухгалтар-эканаміст», у 1964 годзе скончыў аспірантуру ў Маскоўскім кааператыўным інстытуце.

З 1966 па 1973 год працаваў у Маскоўскім кааператыўным інстытуце. У 1973—1978 годзе працаваў старшым навуковым супрацоўнікам у Інстытуце эканомікі АН СССР.

У 1978 годзе быў зацверджаны на пасаду прарэктара Маскоўскага кааператыўнага інстытута па Гомельскім філіяле. У 1980 годзе стаў першым рэктарам Гомельскага кааператыўнага інстытута Цэнтрасаюза. З 1996 па 2001 год працаваў у гэтым універсітэце загадчыкам кафедры эканомікі гандлю. Пасля 2001 года працаваў прафесарам гэтай кафедры.

З 17 лістапада 2003 года — галоўны рэдактар навукова-практычнага часопіса «Спажывецкая кааперацыя».

Узнагароды
----------

* Ордэн Дружбы народаў
* Ганаровая грамата Інстытута эканомікі Акадэміі навук СССР
* Ганаровая грамата Праўлення Цэнтрасаюза і Прэзідыума ЦК прафсаюзаў
* Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета Беларускай ССР

За вялікі асабісты ўклад у падрыхтоўку і выхаванне кадраў для спажывецкай кааперацыі яму прысвоена званне «Ганаровы ветэран спажывецкай кааперацыі Беларусі».

Літаратура
----------

Потребительская кооперация(руск.). — 2006. — № 3(14). — С. 4-8.

Спасылкі
--------

* Вучоныя Беларусі. Пісарэнка Мікалай Пятровіч, доктар эканамічных навук  (руск.) (Праверана 6 чэрвеня 2023)



| ⛭Рэктары Беларускага гандлёва-эканамічнага ўніверсітэта спажывецкай кааперацыі‎‎ |
| --- |
| 
* Рыгор Мікалаевіч Румко (1964—1968)
* Іван Іларыёнавіч Парфёнаў (1968—1979)
* Галіна Віталеўна Сянчук (1979)
* Мікалай Пятровіч Пісарэнка (1980—1996)
* Тамара Мікалаеўна Сыраед (1996—2002)
* Ала Аляксандраўна Навумчык (2002—2012)
* Святлана Мікалаеўна Лебедзева (з 2013)

 |
**Сёстры-місіянеркі Святой Сям’і** (лац.: Congregatio Sororum Missionalium a Sacra Familia, абрэвіятура — MSF) — каталіцкая жаночая манаская кангрэгацыя, заснаваная Баляславай Лямент.

Гісторыя
--------

Кангрэгацыя была заснавана Баляславай Марыяй Лямент у Магілёве. Галоўнай мэтай стала распаўсюджванне ідэі аб’яднання ўсходніх хрысціян з Рымска-Каталіцкай царквой (задоўга да Другога Ватыканскага сабора і канцэпцыі экуменізму) і ў той жа час умацаванне каталікоў у веры. У 1907 годзе абшчына пачала дзейнічаць у Санкт-Пецярбургу, дзе сёстры займаліся навучаннем і выхаваннем дзяцей рознага веравызнання і нацыянальнасці. У 1914 годзе епіскап Ян Цепляк афіцыйна зацвердзіў кангрэгацыю.

Афіцыйны дакумент аб адабрэнні Святым Прастолам кангрэгацыя атрымала 7 ліпеня 1967 года. Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны генеральны дом Сясцёр Святой Сям’і быў перанесены ў Варшаву.

У 1991 годзе заснавальніца кангрэгацыі была беатыфікавана папай Янам Паўлам II

Дзейнасць
---------

Асноўная дзейнасць кангрэгацыі — работа з хрысціянамі, якія знаходзяцца ў схізме, пераважна з праваслаўнымі. Таксама ажыццяўляюцца місіі ў Афрыцы.

Станам на 2017 год кангрэгацыя налічвае 305 сясцёр у 49 абшчынах у Польшчы, Беларусі, Расіі, Літве, Італіі, ЗША, Кеніі, Танзаніі і Замбіі.

Зноскі
------

1. ↑  Tabella riassuntiva delle beatificazioni avvenute nel corso del pontificato di Giovanni Paolo II (італ.).
2. ↑  Annuaire pontifical. — Vatican: Officina libraria editoria Vaticana, 2017. — P. 1603. — ISBN 978-88-209-9975-9.
3. ↑  Zgromadzenie (польск.). *Zgromadzenie Sióstr Misjonarek Świętej Rodziny*.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт  (польск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Мічурына.

**Вуліца Мічурына** — вуліца ў Чыгуначным раёне горада Гомеля. Адносіцца да жылога масіву Прудок. Праходзіць ад вуліцы 4-я Навасёлкавая да вуліцы Свірыдава. Перасякаецца з вуліцай Каменшчыкава і безназоўным правулкам. Складаецца з індывідуальнай забудовы пераважна сядзібнага тыпу.

З гісторыі
----------

Пачала фарміравацца ў даваенную пару. Да 1957 года называлася Пралетарскай. Цяперашнюю назву атрымала тады ж у сувязі з уніфікацыяй вулічных назваў пасля ўваходжання Прудка ў гарадскія межы Гомеля. Названая ў гонар савецкага біёлага І. У. Мічурына.

Забудоўвалася на ранейшым полі непадалёк ад зарослага балота. Першым пасяленцам старажылы называлі нейкага Антона Цімошку. Будаваліся тут не толькі прудкоўцы, але і выхадцы з іншых мясцовасцей – Чачэрскага раёна, вёсак Вялікія і Малыя Нямкі, Старыя Грамыкі Веткаўскага раёна і інш. Для эканоміі сродкаў перасяленцы перавозілі сюды свае зрубы і цэлыя дамы. Зафіксаваная на нямецкіх авіяфотаздымках 1941 года.

Сучаснасць
----------

На вуліцы знаходзяцца:

* гаражнага тыпу станцыя тэхнічнага абслугоўвання аўтамабіляў (прыватны аўтасэрвіс);
* малітоўны дом царквы евангельскіх хрысціян-баптыстаў «Цярпенне», пры якім працуе нядзельная школа;
* зона адпачынку з сажалкай.

Зноскі
------

1. ↑  Гомель. Атлас туриста. / Справоч. изд. Ред. Ю. М. Нестеровская. — Минск : РУП «Белкартография», 2019. — С. 15.
2. 1 2  Рогалев, А. Ф. Гомель. Страницы истории, формирование улиц, местные тайны и загадки / А. Ф. Рогалев. — Гомель : Барк, 2014. — С. 187.
3. ↑  Нямецкія аэрафотаздымкі Гомеля, 1941 год.
**Рэвалюцыйнае дзеянне** — анарха-камуністычная арганізацыя ў Беларусі.

Згуртавалася ў Мінску ў лютым 2005 года, як беларускі філіял лібертарна-камуністычнага руху «Аўтаномнае Дзеянне» («Аўтаномнае Дзеянне — Беларусь»). 11 красавіка 2010 года «Аўтаномнае Дзеянне — Беларусь» аб'явіла аб сваім выхадзе з АД і змяніла назву на «Рэвалюцыйнае дзеянне» Прытрымліваецца ідэалогіі рэвалюцыйнага анарха-камунізму. Арганізацыя вядзе прапаганду анархісцкіх ідэй у форме выдання ўлетак і брашур, малявання графіці і інш.

У 2016 годзе анархісцкая група «Рэвалюцыйнае дзеянне», а таксама апублікаваныя ў аднаіменнай групе ў сацыяльнай сетцы «ВКонтакте» матэрыялы былі ўключаны ў Рэспубліцы Беларусь у спіс экстрэмісцкіх, а доступ да іх заблакаваны.

У 2021 годзе МУС прызнала інтэрнэт-рэсурсы «Рэвалюцыйнага дзеяння» экстрэмісцкім фарміраваннем. За стварэнне такога фарміравання або ўдзел у ім у Беларусі прадугледжана крымінальная адказнасць.

Зноскі
------

1. ↑  revbel.org
2. ↑  news.21.by(недаступная спасылка)
3. ↑  МВД признало «экстремистскими формированиями» три анархистских интернет‑ресурса (руск.). *Медиазона* (2 лістапада 2021). Праверана 18 студзеня 2022.
4. ↑  БАЖ: Патрабуем спыніць практыку выкарыстання антыэкстрэмісцкага заканадаўства для абмежавання свабоды слова **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Беларуская асацыяцыя журналістаў* (17 лістапада 2021). Архівавана з першакрыніцы 22 снежня 2021. Праверана 22 снежня 2021.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт арганізацыі
**«Прышэ́льцы 2: Калідо́ры ча́су»** (фр.: Les Visiteurs II: Les couloirs du temps) — французсая камедыя рэжысёра Жана-Мары Пуарэ, якая выйшла на экраны ў 1998 годзе. 

Сюжэт фільма з'яўляецца працягам фільма 1993 года «Прышэльцы». Акцёрскі склад застаўся ранейшым, за выключэннем ролі Беатрыс, якую сыграла Мюрыэль Робін замест Валеры Лемерсье.

Сюжэт
-----

Калі граф Дэ Манмірай вяртаўся з мінулага ў першы раз, то замест свайго слугі Жакуя прыхапіў выпадкова яго далёкага сваяка. Сапраўдны Жакуй застаўся ў сучаснасці. Ён не губляе часу дарма: гуляе ў казіно, выдатна праводзіць час са сваёй сяброўкай. У гэты час няшчасны граф Дэ Манмірай не можа ажаніцца са сваёй каханай з-за таго, што адбыліся змены ў часе, якія пацягнула за сабой падмена Жакуя. Граф прыходзіць да высновы, што адзінае выйсце - гэта вярнуцца ў будучыню, каб усё выправіць.

У ролях
-------

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Жан Рэно | граф Годфруа дэ Манмірай  граф Годфруа дэ Манмірай  |
| Крысціян Клаўе | Жакуй / Жакар  Жакуй / Жакар  |
| Мюрыэль Робін | Фрэнегонда / Беатрыс  Фрэнегонда / Беатрыс  |

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Les couloirs du temps: Les visiteurs II на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
Карэльскі перашыек. Паказаны межы паміж СССР і Фінляндыяй да і пасля Савецка-фінскай вайны 1939—1940 гг.
Возера Вуокса
**Карэльскі перашыек** — участак сушы паміж Фінскім залівам і Ладажскім возерам. Паўднёвай мяжой Карэльскага перашыйка лічыцца рака Нява, а паўночная мяжа праходзіць па лініі Выбарг — мяжа Ленінградскай вобласці і Карэліі.

Геаграфічна гэта тэрыторыя прыкладна паміж 61°21’ і 59°46’ паўночнай шыраты і 27°42’ і 31°08’ усходняй даўгаты. З поўначы на поўдзень працягласць перашыйка складае 150—180 км, з захаду на ўсход 55—110 км.

Найвышэйшы пункт Карэльскага перашыйка — гара Ківісюр'я, вышыня якой 203,7 м над узроўнем мора (па даных пачатку XX стагоддзя — 206 м, паводле даных фінскіх даваенных тапографаў — 205 м, паводле даных Вялікай савецкай энцыклапедыі — 201 м), размешчана непадалёк ад мястэчка Наважылава, ва ўрочышчы Каменная гара.

Адміністрацыйна тэрыторыя падзелена паміж Санкт-Пецярбургам (Курортны, Прыморскі, Выбаргскі, Калінінскі, Краснагвардзейскі і Неўскі (правы бераг) раёны Санкт-Пецярбурга) і Ленінградскай вобласцю (Прыазерскі, Выбаргскі і Усевалажскі раёны Ленінградскай вобласці).

Гл. тасама
----------

* Пасёлак Рошчына

Зноскі
------

1. ↑  Д. И. Шитов. Карельский перешеек. Земля неизведанная. Часть 4: Восточный сектор. СПб. 2007. С. 54.
2. ↑   (руск.) Ліст карты **[ P-36-121-В,Г]** **Васкелово**. Маштаб: 1:50 000. Стан мясцовасці на 1986 год. Выданне 1987 г.
3. ↑   (руск.) Ліст карты **P-36-121-В-а,б** **Волчья**. Маштаб: 1 : 25 000. Квадрат 1146-1.
4. ↑  Е. Л. Александрова. Санкт-Петербургская губерния. СПб. 2011. С. 559. ISBN 978-5-904790-09-7
5. ↑   (руск.) Лист карты [ 6700/10-30°-510/20 Raasuli].  Масштаб: 1 : 20 000. Состояние местности на 1933 год. Издание 1934 г.
6. ↑  *Лемболовская возвышенность (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
7. ↑  60°29,32′ пн. ш. 30°11,91′ у. д.HGЯO
8. ↑  Найвышэйшы пункт Карэльскага пярэсмыка **(нявызн.)**. *geocaching.su* (9 ліпеня 2008). Архівавана з першакрыніцы 24 жніўня 2011. Праверана 14 студзеня 2011.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Карэльскі перашыек
* Тапаграфічныя карты — Карэльскі перашыек, маштаб 1: 50 000
**Герб Чэрыкава** — геральдычны сімвал Чэрыкава, нададзены гораду разам з Магдэбургскім правам каралём польскім і вялікім князем літоўскім Уладзіславам Вазам у 1641: *«у блакітным полі сярэбраны мур з трыма вежамі; у цэнтральнай — брама са збройным рыцарам з дзідай у руцэ»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 24 жніўня 2006, адначасна зрабіўся гербам Чэрыкаўскага раёна. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад № 92.

Афіцыйнае апісанне:

> 
> 
> У блакітным полі барочнага шчыта на зялёным ускрайку сярэбраная фартыфікацыя з трыма вежамі, сярэдняя з якіх вышэйшая за бакавыя; у цэнтры сярэдняй вежы — чырвоная брама з сярэбраным рыцарам, узброеным дзідай у правай руцэ.
> 
> 
> 
> *Арыгінальны тэкст* (руск.)  
> 
> *В голубом поле барочного щита на зеленой оконечности серебряная крепость с тремя башнями, средняя из которых выше боковых. В центре средней башни – красные ворота с серебряным рыцарем, вооруженным копьем в правой руке.*
> 
> 
> 
> Зноскі
> ------
> 
> 
> 
> 1. ↑  *Цітоў А.* Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5.
> 2. ↑  Указ президента Республики Беларусь от 24 августа 2006 г. № 526 «Об учреждении официальных геральдических символов административно-территориальных единиц Могилевской области».
> 
> 
> Літаратура
> ----------
> 
> 
> * *Цітоў А.* Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5.
> 
> 
> 
> 
> | ⛭Гербы адзінак Магілёўскай вобласці |
> | --- |
> | Гарады | 
> * Асіповічы
> * Бабруйск
> * Быхаў
> * Бялынічы
> * Горкі
> * Касцюковічы
> * Кіраўск
> * Клімавічы
> * Клічаў
> * Круглае
> * Крычаў
> * Магілёў
> * Мсціслаў
> * Слаўгарад
> * Чавусы
> * Чэрыкаў
> * Шклоў
> 
> 
>  |
> | ПГТ | 
> * Глуск
> * Дрыбін
> * Краснаполле
> * Хоцімск
> 
> 
>  |
> | Раёны | 
> * Асіповіцкі
> * Бабруйскі
> * Быхаўскі
> * Бялыніцкі
> * Глускі
> * Горацкі
> * Дрыбінскі
> * Касцюковіцкі
> * Кіраўскі
> * Клімавіцкі
> * Клічаўскі
> * Краснапольскі
> * Круглянскі
> * Крычаўскі
> * Круглянскі
> * Магілёўскі
> * Мсціслаўскі
> * Слаўгарадскі
> * Хоцімскі
> * Чавускі
> * Чэрыкаўскі
> * Шклоўскі
> 
> 
>  |
> 
> 
> 
>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мятла.
**Пятро Васільевіч Мятла** (1890, в. Кухцінцы Дзісенскага павета Віленскай губерні, злілася з в. Завуцце — 12 жніўня 1936) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч Заходняй Беларусі. Член Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі з 1926.

Біяграфія
---------

У 1906—1910 вучыўся ў Дзісенскім гарадскім вучылішчы, у 1911—1912 на педагагічных курсах у Коўне. Працаваў настаўнікам. У 1914—1917 у арміі. Знаходзіўся сярод юнкераў Аляксееўскага ваеннага вучылішча, якія «выступілі супраць рэвалюцыі і паўстаўшага пралетарыяту». Быў арыштаваны і зняволены ў турму. З канца 1917 да 1921 настаўнічаў. З 1921 у Вільні.

У 1921—1922 працаваў бухгалтарам, загадчыкам аддзела Віленскага саюза кааперацыі. Удзельнічаў у стварэнні нацыянальна-вызваленчых суполак і арганізацый, беларускіх школ у Заходняй Беларусі. У 1922 г. быў выбраны дэпутатам польскага сейма ад беларускай нацыянальнай меншасці. Быў членам Беларускага пасольскага клуба.

Дэпутаты польскага Сейма ад Беларускай сялянска-работніцкай грамады Пятро Мятла, Павел Валошын і Сымон Рак-Міхайлоўскі арыштаваныя ў студзені 1927 г. польскімі ўладамі.
Адзін са стваральнікаў Беларускай сялянска-работніцкай грамады (БСРГ), член яе ЦК. Пасля яе разгрому 16 студзеня 1927 арыштаваны і прыгавораны польскімі ўладамі да 12 гадоў турмы. У 1930 годзе вызвалены з турмы і ў кастрычніку таго ж года пакінуў Польскую Рэспубліку, нелегальна перайшоўшы мяжу з СССР. Працаваў у Камісіі па вывучэнні Заходняй Беларусі пры Прэзідыуме Беларускай акадэміі навук (яе старшыня 1932—1933), у ВСНГ БССР намеснікам начальніка планавання, начальнікам сектара кадраў.

1 верасня 1933 арыштаваны ДПУ БССР па справе Беларускага нацыянальнага цэнтра. Пастановай калегіі АДПУ СССР ад 9 студзеня 1934 прыгавораны да вышэйшай меры пакарання, якая заменена 10 гадамі ППЛ. Зняволенне адбываў на будаўніцтве Беламорска-Балтыйскага канала. Памёр у лагеры. Рэабілітаваны 16 жніўня 1956 КДБ пры Савеце Міністраў БССР.

Зноскі
------

1. ↑  Sprawozdanie z życia mniejszości narodowych, IV kwartał 1930, wyd. 1931. — s. 63

Літаратура
----------

* *Адамушка, У.* Мятла Петр Васільевіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — С. 251. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2.
* Мятла Пётр Васілевіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 508. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Пакутнікі Беларусі — Сайт клуба «Спадчына»

  


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 129406 |
**Акадэмія навук і мастацтваў Косава** (алб.: Akademia e Shkencave e Arteve e Kosovës; лац.: Academia Scientiarum et Artium Kosoviensis; сербск.: Академија наука и уметности Косова) — вышэйшая навуковая ўстанова Рэспублікі Косава.

Будынак Акадэміі навук і мастацтваў у Прышціне

Гісторыя і арганізацыя
----------------------

У 1950-я гады ў Косаве ставілася пытанне аб неабходнасці правядзення навуковых даследаванняў, арганізаваных на самым высокім узроўні. У 1953 годзе быў утвораны Інстытут албаналогіі, але ўжо праз 2 гады ён быў зачынены пад ціскам югаслаўскіх уладаў. У 1967 годзе Інстытут албаналогіі быў адроджаны і з таго моманту быў актыўна залучаны ў навуковае і культурнае жыццё рэгіёну.

У 1970-х гадах у Косаве ўзмацніўся нацыянальны рух за прадастаўленне краю свабоды роўнай іншым югаслаўскім рэспублікам. Востра паўстала пытанне аб стварэнні ў Косаве вышэйшай навуковай установы. У 1974 годзе Асамблея Косава стварыла камісію па яе стварэнню. Акадэмія навук і мастацтваў Косава была заснавана 20 снежня 1975 года. Яе першым прэзідэнтам стаў Эсад Мекулі, які лічыцца заснавальнікам сучаснай албанскай паэзіі на тэрыторыі былой Югаславіі. У склад Акадэміі ўваходзяць чатыры аддзяленні: аддзяленне лінгвістыкі і літаратуры, аддзяленне сацыяльных навук, аддзяленне натуральных навук і аддзяленне мастацтваў.

Члены
-----

Стары будынак Акадэміі навук і мастацтваў Косава
У Акадэміі навук і мастацтваў Косава працуе 24 штатных і 11 асацыяваных членаў. Цяперашнім прэзідэнтам навуковай установы з’яўляецца прафесар Хівзі Ісламі, віцэ-прэзідэнтам — прафесар Паязіт Нушы. Ісуф Краснікі — генеральны сакратар Акадэміі навук і мастацтваў Косава. Кіраўніком аддзялення лінгвістыкі і літаратуры служыць паэт і пісьменнік Экрэм Баша, аддзялення сацыяльных навук — гісторык Юсуф Байрактары, аддзялення прыродазнаўчых навук — Фейзулах Краснікі і аддзялення мастацтваў — скульптар Люан Мулікі. Ганаровымі членамі былі або застаюцца такія выбітныя асобы, як албана-амерыканскі нобелеўскі лаўрэат Ферыд Мурад і маці Тэрэза.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 22 снежня 2022.
2. ↑   Праверана 17 студзеня 2023.
3. ↑  Historiku (алб.).  Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës. Праверана 21 сакавіка 2017.
4. ↑  Historical dictionary of Kosova (англ.). — 2004. — ISBN 978-0-8108-5309-6.
5. ↑  Presidency of the Kosova Academy of Sciences and Arts (алб.).  Kosova Academy of Sciences and Arts. Архівавана з першакрыніцы 4 April 2010. Праверана 4 мая 2010.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Акадэміі навук і мастацтваў Косава
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Панчанка.
**Іван Трафімавіч Панчанка** (12 жніўня 1908, Тарапаева, Духаўшчынскі раён, Смаленская вобласць — 2005) — празаік, журналіст. Член СП Беларусі з 1981 года. Пісаў на рускай і беларускай мовах.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Да вайны скончыў 6 класаў. Працоўны шлях пачаў з 14 гадоў — спачатку машыністам лакамабіля на льнозаводзе, потым на камбінаце стандартнага домабудаўніцтва. У 1948—1952 гадах служыў у Савецкай арміі. Тады ж экстэрнам здаў экзамены за сярэднюю школу. Пасля дэмабілізацыі прыехаў у Мінск.

Пісаў вершы, апавяданні. Працаваў у газеце «Советская Белоруссия» (1953—1955). У 1955 гадах у ліку старшынь трыццацітысячнікаў стаў старшынёй калгаса імя Кутузава Стаўбцоўскага раёна Мінскай вобласці, потым старшынёй калгаса «Камсамолец» Юрацішкаўскага раёна Гродзенскай вобласці (1955—1958). Некаторы час быў карэспандэнтам Мінскага абласнога радыё (1959—1960), радыёарганізатарам вузла сувязі, супрацоўнікам шматтыражнай газеты «Белорусский автозаводец» у г. Жодзіне на Беларускім аўтамабільным заводзе (1962—1965), потым загадчыкам аддзела пісем смалявіцкай раённай газеты «Ленінскі заклік». Завочна скончыў факультэт журналістыкі БДУ (1965).

Друкавацца пачаў у 1953 годзе. Нарысы, апавяданні публікаваліся ў газетах «Советская Белоруссия», «Знамя юности», часопісе «Нёман», іншых перыядычных выданнях. У сваіх творах пісьменнік раскрывае духоўны свет рабочага чалавека, працаўнікоў зямлі, іх запатрабаванні (зборнікі нарысаў, апавяданняў «Жодинские богатыри», «Люди высокого долга», «Жодинская хроника», «Порванные струны», «Уйдут метели зимние», «Новые знакомые».

Пахаваны ў г. Смалявічы.

Зноскі
------

1. ↑  ПАНЧАНКА ІВАН ТРАХІМАВІЧ

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
* Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. Т. 4. — Мінск, 1994.
* Тонкая рябина : повесть, рассказы / Иван Панченко. — Минск, 1992.
**Байсангу́р (Байсунгур) Бено́еўскі** (чач.: Бенойн БойсгӀар; 1794, Беной, Чачня — 1861, Хасавюрт, Дагестан) — чачэнскі ваенны XIX стагоддзя, наіб імама Шаміля. Актыўны ўдзельнік Каўказскай вайны 1817—1864. Нацыянальны герой чачэнскага народа.

Біяграфія
---------

Сын селяніна Эды. Пра жыццё да 1830-х вядома вельмі мала. Калі Газі-Мухамад быў абвешчаны імамам, адразу ж далучыўся да яго руху. Увесну 1832 пад Гудэрмесам ў конным баі разбіў ўшчэнт грэбенскі казачы полк, захапіў дзве трафейныя гарматы.

Пад сцягамі Шаміля
------------------

У 1839 даў прысягу вернасці імаму Шамілю. Пасля гэтага быў прызначаны наібам Беноя. Мазунам (намеснікам наіба) стаў брат Байсангура Салтамурад.

У 1842 на чале аддзела горцаў удзельнічаў у Ічкерынскай бітве пад агульным камандаваннем Шуайба Цэнтароеўскага. Быў паранены, надалей узнагароджаны Шамілём медалём за адвагу.

У 1845, удзельнічаючы ў Даргінскай бітве, атрымаў цяжкае раненне і пазбавіўся рукі.

У 1847 царскія войскі атачылі аул Гергебіль у горным Дагестане. Аднавокі і аднарукі Байсангур са сваім аддзелам бэнойцаў абараняў участак абароны ў раёне садоў. Падчас аднаго з штурмаў гарматным ядром яму адарвала нагу. У насталым змярканні беспрытомнага Байсангура падабралі царскія жаўнеры. Палоннага Байсангура пад вялікім канвоем адправілі з Дагестана ў крэпасць Грозную. Па дарозе на калону напалі мюрыды на чале з Салтамурадам і вызвалілі наіба.

Яшчэ да канца не акрыяўшы ад ранаў, прыняў удзел у абароне аула Салты. Аднаногага, аднавокага і аднарукага Байсангура падчас баёў рамянямі прывязвалі да каня.

У 1857—1859 царскія войскі распачалі шырокамаштабны наступ у Чачні і Дагестане. Пабітыя наібы Шаміля адзін за адным здаліся на літасць пераможцаў. Толькі некалькі наібаў, сярод якіх быў і Байсангур, засталіся вернымі Шамілю.

Паўстанне 1860—1861
-------------------

Праз год пасля паланення Шаміля, Байсангур і былыя наібы Шаміля Ума Дуеў і Атабі Атаеў узнялі новае паўстанне ў Чачні. У чэрвені 1860 аддзел Байсангура і Салтамурада нанёс паразу войскам царскага генерал-маёра Мусы Кундухава ў баі каля мястэчка Пхачу. Пасля гэтай бітвы Беной на 8 месяцаў аднавіў сваю незалежнасць ад Расіі.

Згуба
-----

Пасля паразы асноўных сіл паўстанцаў, Байсангур з некалькімі набліжанымі хаваўся ў наваколлях сяла Беной. У адным з баёў пад Байсангурам быў забіты конь і ён патрапіў у палон.

Увесну 1861 Байсангур Беноеўскі быў адданы ваенна-палявому суду і павешаны. Іншыя ўдзельнікі паўстання, у тым ліку сыны Байсангура Алхазур і Тахір, былі сасланыя ў Сібір.

Зноскі
------

1. 1 2  Bajsangur Benoevskij // MAK<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105192847'></a>
2. ↑  *Ш. А. ГАПУРОВ, А. В. БАКАШОВ*. Вестник Академии наук Чеченской Республики. 2010, №1 (12). Архівавана 13 студзеня 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | GND: 116293154X · VIAF: 4375153239464929450004 |
**Кацярына Фёдараўна Савінава** (руск.: Екатери́на Фёдоровна Са́винова; 26 снежня 1926, с. Яльцоўка, Алтайскі край — 25 красавіка 1970, Новасібірск) — савецкая кінаактрыса, заслужаная артыстка РСФСР (1965). Жонка кінарэжысёра Яўгена Ташкова і маці акцёра Андрэя Ташкова.

На працягу свайго нядоўгага жыцця знялася ў прыкладна трох дзясятках кінафільмаў. Яе вострахарактарная, камедыйная здольнасць раскрылася ў галоўнай ролі Фросі Бурлаковай ў фільме «Прыходзьце заўтра…» (1963) і кухаркі Матроны ў фільме «Жаніцьба Бальзамінава» (1964). На I Усесаюзным кінафестывалі ў Ленінградзе (1964) фільм «Прыходзьце заўтра…» прынёс Кацярыне Савінавай прыз «За лепшую жаночую ролю».

Сярод іншых кінакарцін з яе ўдзелам значацца «Кубанскія казакі» (1949); «Вялікая сям’я» (1954), лаўрэат Канскага кінафестывалю ў намінацыі «Лепшы акцёрскі ансамбль» за 1955 год; «Цень ля пірса» (1955) і «Аднойчы цудоўным днём» (1955), дзе яна згуляла галоўныя ролі, і іншыя.

Зноскі
------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990. Праверана 17 ліпеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| Нарматыўны кантроль | GND: 132330253 · LCCN: no2012135745 · VIAF: 8544375 |
**Анаконда** (*Eunectes murinus*) — змяя з падсямейства удаваў (*Boidae*). У старой літаратуры сустракаецца назва вадзяны удаў.

Анаконда насяляе ўсю трапічную частку Паўднёвай Амерыкі да ўсходу ад Анд, а таксама востраў Трынідад.

Гісторыя
--------

Першая частка кнігі «Хроніка Перу», (1553).
У 1553у анаконда ўперныню ўзгадваецца ў літаратуры — у кнізе «Хроніка Перу» Педра С’есы дэ Леона:

> 
> Выходя из города Антиоча в Картахену, когда мы её заселили, капитан Хорхе Робледо и другие обнаружили столько рыбы, что мы убивали палками каких только хотели бы поймать… Кроме того водятся в зарослях очень большие змеи. Я хочу рассказать и поведать кое о чём достоверно известном, хотя я не видел этого [сам], но встречалось много современников, заслуживающих доверия, и вот что это такое: когда по приказу лиценциата Санта-Круса [Santa Cruz] по этой дороге проходил лейтенант Хуан Кресиано [Juan Greciano] в поисках лиценциата Хуана де Вадильо, ведя с собой нескольких испанцев, среди которых шли некий Мануэль де Перальта, Педро де Баррос, и Педро Шимон [entre los cuales iba un Manuel de Peralta y Pedro de Barros y Pedro Ximon], они наткнулись на змею или ужа, настолько большого, что он был длиной 20 футов, и очень толстый. Голова у него светло-красная, и наводящие страх зеленые глаза, и так как тот увидел их, то хотел направиться к ним, но Педро Шимон нанес ему такую рану копьем, что хоть тот и пришёл в [неописуемую] ярость, [все-таки] умер. И они обнаружили в его брюхе целого олененка [тапира?], каким он был, когда его ел; скажу [также], что некоторые голодные испанцы принялись есть олененка и даже часть ужа.— Сьеса де Леон, Педро. Хроника Перу. Часть Первая. Глава IX.
> 
>

Знешні выгляд
-------------

Анаконда — самая масіўная змяя сучаснай сусветнай фауны. Самкі значна буйнейшыя і мацнейшыя за самцоў. існуе мноства раней паступіўшых паведамленняў аб анакондах даўжынёй 9 або 11 метраў, але жывёлы такіх памераў ніколі не былі памераныя.

Вядомы шведскі натураліст Георг Даль у сваёй кнізе «Дикие дороги» (1969; рус. пер. 1972) расказвае пра паімку ім на рацэ Гуябера ў джунглях Калумбіі анаконды даўжыней 8,43 м.

Другі шведскі натураліст Ральф Бломберг у сваёй кнізе «Змеи-гиганты и страшные ящеры», спасылаючыся на даныя Кліфорда Поупа, ўзгадвае экземпляр анаконды даўжынёй 28 футаў, т. е. 8,54 м.

Анаконда не ядавітая — яе слюна зусім бясшкодная для чалавека, але раны ад зубоў могуць быць балючымі.

Зноскі
------

1. ↑  *Педро де Сьеса де Леон.*. Хроника Перу. Часть Первая. **(нявызн.)**.  www.kuprienko.info (А. Скромницкий) (24 ліпеня 2008). Архівавана з першакрыніцы 9 ліпеня 2012. Праверана 12 лістапада 2012.
2. ↑  Даль Георг. Последняя река. Двадцать лет в дебрях Колумбии
3. ↑  Бломберг Р. Змеи-гиганты и страшные ящеры

Спасылкі
--------

* Джеральд Даррелл. Под пологом пьяного леса. Текст.
* Анаконда // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI · Reptile Database |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чарнышэвіч.

**Хве́дар Іо́сіфавіч Чарнышэ́віч** (пач. 1880, Капыль, цяпер Мінская вобласць — ?) — беларускі паэт, перакладчык. Карыстаўся псеўданімамі *Н. Бурженін*, *Тодар*, *Хведар Таракан*; крыптанімамі *Ф. Ч.*, *Ф.*, *Ч.*, *Тодар Ч.*, *Тодар Ч-віч*, *Ф. Ч-іч*.

Біяграфія
---------

Біяграфічных звестак пра Хведара Чарнышэвіча амаль не захавалася. Вядома, што ён шукаў работу ў вёсках Случчыны, займаўся кравецкай справай. З 1916 года пэўны час працаваў на адным з заводаў Петраграда. З 1919 года жыў каля Нясвіжа.

Творчасць
---------

Злева направа: Хведар Чарнышэвіч, Максім Гарэцкі, Лявон Гмырак
Вершы Хведара Чарнышэвіча пачалі з’яўляцца ў друку ў 1908 годзе. Яны змяшчаліся ў газетах Наша ніва (найбольш актыўна ў 1910—1913 гадах), Беларуская думка, Родная страха, Дзяннніца, часопісах Вольная думка, Маладая Беларусь, календарах. Творы Чарнышэвіча змяшчаў Цішка Гартны ў сваіх рукапісных выданнях Заря, Голос низа, што выпускаліся ў Капылі ў 1910—1911 гадах.

Лірыка паэта разнастайная. У ёй выразна гучалі тэма Бацькаўшчыны, вера ў надыход лепшай будучыні. Многія вершы Чарнышэвіча маюць публіцыстычнае гучанне, заклікаюць беларусаў абудзіцца да свядомага жыцця («Падгудка», «Прачынайся, мой край», «Жыве Беларусь!» і інш.) У ягонай паэзіі выразна гучаць матывы працы, волі, барацьбы за незалежнасць («Песня каваля» і інш.). Ягоная пейзажная лірыка сведчыць пра тонкасць і далікатнасць аўтарскага ўспрыняцця прыроды роднага краю («Зорка», «Вечар», «Сонца ўстае», «Мора», «Бурная ноч», «Веснавая мелодыя»). Актыўна абараняў беларускую мову і літаратуру (верш «Злыдні панурыя, чорныя»). У паэтычнай спадчыне Хведара Чарнышэвіча ёсць вершы, якія можна аднесці да інтымнай лірыкі. Аўтар паэмы «Нявольнік», напісанай у 1918 годзе.

У 1911 годзе пераклаў і пад рэдакцыяй Янкі Купалы выдаў паэму «Кацярына» Тараса Шаўчэнкі.

Паэтычная спадчына Хведара Чарнышэвіча часткова захоўваецца ў аддзеле рукапісаў Цэнтральнай бібліятэкі Акадэміі навук Літвы.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Мельнікава З 1995, с. 260. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFМельнікава\_З1995 (даведка)

Літаратура
----------

* *Мельнікава З.* Чарнышэвіч Хведар // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / рэд. А. Мальдзіс. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1995. — Т. 6. — С. 260—261. — 684 с. — ISBN 985-11-0022-6.

Спасылкі
--------

Лагатып ВікіцытатнікаЛагатып Вікіцытатніка У Вікікрыніцах ёсць тэксты па тэме  
**Хведар Іосіфавіч Чарнышэвіч**
**HK4** — кішэнны пісталет, упершыню прадстаўлены фірмай Heckler & Koch у 1967 годзе. Дзяржаўныя арганізацыі атрымалі 12 000 пісталетаў калібру .32 ACP з пазначэннем P11 і серыйнымі нумарамі ад 40001 да 52400. Адметнасцю стала магчымасць змены ствала (калібру) без складаных інструментаў, і трывалую але лёгкую раму з цвёрда анадаванага алюмініевага сплаву.

Дызайн
------

HK4 - гэта ў асноўным дапрацаваны самазарадны пісталет Mauser HSc. Heckler & Koch былі знаёмыя з дызайнам HSc, паколькі многія з заснавальнікаў кампаніі Heckler & Koch былі супрацоўнікамі кампаніі Mauser-Werke Oberndorf AG да і пасля Другой сусветнай вайны.

Падобна HSc, у HK4 выкарыстоўваецца прамы зваротны механізм з курком падвойнага дзеяння і засцерагальнікам.

Пераключэнне паміж трыма рознымі патронамі цэнтральнага агню (.25 ACP (6,35-мм Браўнінг), .32 ACP (7,65-мм Браўнінг), .380 ACP) патрабуе проста замены ствала, зваротнай спружыны і магазіна. У выпадку перахода пад патроны кальцавага ўзгарання (.22 LR) таксама прадугледжвае аслаблення шрубы на затворнай раме.

Зрэдку дзяржальні вырабляліся з лёгкага металу (дзюралюмінію) ці штампаванай сталі; такія дзяржальні могуць аслабіцца пры выкарыстанні і нечакана зламацца падчас стральбы.

Выпуск
------

Пісталетам HK4 была распачата вытворчасць пісталетаў фірмай Heckler & Koch. Па сваёй базавай структуры і асноўных вытворчых працэсах HK4 заклаў аснову для свайго пераемніка, пісталета H&K P9S .

Дзякуючы высокай якасці вырабу і лёгкай змене калібра HK4 меў даволі вялікі поспех на рынку, хоць і не складаў сур'ёзнай канкурэнцыі больш вядомым пісталетам (напрыклад Walther PP ці PPK). Самым вялікім поспехам HK4 стала прыняцце яго ў якасці службовай зброі мытняй Заходняй Германіі.

Для грамадзянскага рынку было выраблена 26 550 штук (з серыйнымі нумарамі ад 10001 да 36550 ) і 12 400 для паліцыі Заходняй Германіі (з нумарамі ад 40001 да 52400 ). Яшчэ 8700 штук было зроблена для рынку ЗША (з вытворчымі нумарамі ад 001 да 8700  і імпартавана кампаніяй Harrington & Richardson. У 1971 годзе было выраблена 2000 памятных асобнікаў з залатымі памятнымі таблічкамі і куркамі.

Карыстальнікі
-------------

* Албанія
* Венесуэла
* Германія: Customs, various police forces
* Катар
* Марока
* Сербія
* Уругвай

Спасылкі
--------

1. ↑  Heckler & Koch's 1st Handgun: The HK4 : (англ.). *Guns.com*. Праверана 5 лістапада 2022.
2. 1 2 3  HKPRO: The HK4 Pistol **(нявызн.)**. *www.hkpro.com*. Архівавана з першакрыніцы 11 August 2008. Праверана 12 January 2022.
3. ↑  H&K HK4 Annex **(нявызн.)**.
4. 1 2 3
5. ↑  HK-4 **(нявызн.)** (22 кастрычніка 2010).
**Аўкштайцкі нацыянальны парк** (літ.: Aukštaitijos nacionalinis parkas) — нацыянальны парк на паўночным-усходзе Літвы, за 100 км на поўнач ад Вільнюса. Гэта самы стары з літоўскіх нацыянальных паркаў, быў заснаваны ў 1974 годзе. Першапачаткова ён быў названы Нацыянальным паркам Літоўскай ССР, каб падкрэсліць, што гэта першы падобны парк у рэспубліцы. У 1991 годзе былі заснаваны яшчэ 4 паркі і ўсе паркі былі названыя па этнаграфічных назвах рэгіёнаў Літвы. Тады парк атрымаў назву Аўкштайцкага.

Тэрыторыя парку складае 405,7 км². Каля 50 % плошчы прыпадае на Ігналінскі раён. На Уцянскі і Швянчоніскі раёны прыходзіцца па 25 %. Каля 2,1 % тэрыторыі складае строга ахоўваемая зона. У гэтую зону доступ магчымы толькі ў суправаджэнні служачага парку. У парку сустракаюцца 64 віды раслін, 8 відаў грыбоў, 48 відаў птушак, якія ўключаны ў Чырвоную кнігу Літвы. Парк славіцца сваёй біяразнастайнасцю — 59 % усіх відаў раслін, якія сустракаюцца ў Літве, можна адшукаць у парку, які займае менш за 1 % тэрыторыі краіны.

Прырода
-------

Выгляд з пагорка Ладакальніс
Музей вулляў у Сціпейкяй
Сярод лясоў і пагоркаў парку раскіданы 126 азёраў, вялікая частка якіх злучана сеткай ручаёў і маленькіх рэчак. Яны папулярныя ў якасці месца для воднага турызму на каяках. Парк быў заснаваны больш за 30 гадоў таму і інфраструктура для воднага турызму ўжо дастаткова развітая. Ёсць дастаткова шмат месцаў, дзе можна ўзяць напракат лодку ці каяк, а таксама спыніцца на ноч. Азёры займаюць 59,30 км² (або 15,5 %) тэрыторыі парку. Тут знаходзяцца і найбуйнейшае з літоўскіх азёраў — возера Крэтуонас (8,29 км²), самае глыбокае — возера Таўрагнас (60,5 м). 14 азёраў маюць плошчу больш за 1 квадратны кіламетр кожнае, плошча 6 азёраў знаходзіцца паміж 0,5 і 1 км² і 35 азёраў — паміж 50 і 5 га. Астатнія азёры маюць плошчу менш за 5 га, некаторыя з іх паступова ператвараюцца ў балоты.

На возеры Балуошас ёсць 7 астравоў, на адным з якіх ёсць ўласнае азярцо. Невялікі ручай выцякае з гэтага азярца ў Балуошас — гэта адзінае возера ў возеры ў Літве. Найбуйнейшая рака ў парку — Жэймяна (22 км ракі працякае па тэрыторыі парку, а агульная даўжыня дасягае 114 км), якая ўпадае ў Нярыс. Усе рэкі і азёры парку належаць да басейна Жэймяны.

Адзін з самых найпрыгажэйшых відаў у парку — від з пагорка Ладакальніс, адкуль бачныя шэсць азёр. Пагорак з'яўляецца помнікам прыроды.

Вёскі
-----

У парку налічваецца 116 вёсак, у якіх пастаянна пражывае каля 2300 чалавек. Першыя вёскі згадваюцца ў XIV стагоддзі (сталіца Літвы Вільня ўпершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах у 1323 г.).

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка
* Сайт вёскі Палуше Архівавана 25 сакавіка 2018.
**Рубаі́** — чатырохрадковік у паэзіі народаў Блізкага і Сярэдняга Усходу з рыфмоўкай ааба (радзей — аааа). Вершаваны памер рубаі разнастайны, можа мець больш за 20 варыянтаў. Вершы гэтыя вызначаюцца паглыбленай філасофскай развагай, лірычным роздумам. Лепшым майстрам рубаі лічыцца персідска-таджыкскі паэт Амар Хаям (XI ст.).

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
Шата абраза «Маці Божая Адзігітрыя» з Прачысценскай царквы ў Шарашове. Метал, чаканка, гравіроўска, залачэнне, шкло. 1750—1800. НММ
**Абкла́д** — дэкаратыўная аздоба пераплёту рукапісных і друкаваных кніг ці абразоў.

Найчасцей абклад рабілі з пазалочанай медзі або серабра, арнаментавалі чаканкай, філігранню, чарненнем, эмалямі, упрыгожвалі каштоўнымі камянямі. Існавалі абклады таксама з дрэва, мастацкіх тканін, якія закрывалі адзенне, галаўныя ўборы (такія абклады называюцца «шата»), радзей — фон на абразах.

На Беларусі значнымі мастацкімі цэнтрамі, дзе ствараліся абклады, былі Вільня, Магілёў, Мінск, Пінск, Слуцк і інш. Іх рабілі беларускія майстры Максім Сямёнаў (Куцень), Фёдар Мікулаеў і іншыя, якія працавалі ў Залатой і Сярэбранай палатах Маскоўскага Крамля.

Кніжны абклад
-------------

Асноўны артыкул: **Каштоўны абклад**
Узнікненне кніжных абкладаў са слановай косці адносяць да VII—VIII стст. металічных — да IX—X стст.

Вядомыя раскошныя абклады кніг  (укр.) (бел. з выкарыстаннем металічных дэталяў з золата або срэбра, каштоўных камянёў, слановай косці, часцей у дадатак да больш звычайных пераплётных  (руск.) (бел. матэрыялаў для вокладак, такіх, як скура, аксаміт ці іншая тканіна.

Абклад іконы
------------

Асноўны артыкул: **Абклад іконы**
Абклад — дэкаратыўная аздоба абразоў.

Найчасцей абклад рабілі з пазалочанай медзі або серабра, арнаментавалі чаканкай, філігранню, чарненнем, эмалямі, упрыгожвалі каштоўнымі камянямі. Існавалі абклады таксама з дрэва, мастацкіх тканін, якія закрывалі адзенне, галаўныя ўборы (такія абклады называюцца «шата»), радзей — фон на абразах.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Абклад // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Літаратура
----------

* *Ярашэвіч А. А.* Абкла́д // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — С. 24. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
* *Лазука Б. А.* Слоўнік тэрмінаў: Архітэктура, выяўл. і дэкаратыўн.-прыклад. мастацтва: Дапам. для вучняў. — Мн.: Беларусь, 2001. — 158 с.
* *Герасіменя В.* Абклад // Малая краязнаўчая энцыклапедыя / Ганцавіцкі раённы краязнаўча-інфармацыйны партал — Эл.рэсурс gants-region.info
* Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі XII—XVIII стагоддзяў / Скл. Н. Ф. Высоцкая. — Мінск: Беларусь, 1984. — 236 с.: ил. — 30 000 экз.
* Абкла́д // Тлумачальны слоўнік беларускай мовы: У 5-ці т / АН БССР, Інстытут мовазнаўства імя Я. Коласа. — Мн.: БелЭн, 1977—1984.
* Оклад // Краткий словарь терминов изобразительного искусства / Под. общ. редакцией Г. Г. Обухова — М.: Советский художник, 1961. — С. 108. — 192 с. — 15 000 экз. (руск.)