Гэты артыкул пра род; пра носьбітаў прозвішча гл.: Палеалог (значэнні).
**Палеало́гі** (грэч. Παλαιολόγοι) — апошняя і найбольш даўгавечная дынастыя імператараў Візантыі, якая кіравала на працягу двух стагоддзяў — з часу выгнання Міхаілам VIII з Канстанцінопаля крыжакоў у 1261 годзе да ўзяцця Канстанцінопаля туркамі ў 1453 годзе.

Род вядомы з XI стагоддзя. Заснавальнік дынастыі — Міхаіл VIII Палеалог, былы імператар Нікейскай імперыі (1258—1261), які ў 1261 аднавіў заваяваную ў 1204 крыжакамі Візантыю. Асобныя Палеалогі дзялілі паўнату ўлады з прадстаўнікамі роду Кантакузінаў.

Маскоўскі князь Іван III ажаніўся з пляменніцай апошняга імператара Візантыі Канстанціна XI Драгаша — Зояй (Соф’яй)
 Палеалог. Гэтым ён, на думку часткі гісторыкаў, спрабаваў абгрунтаваць свае прэтэнзіі на духоўную і рэлігійную спадчыну Візантыі. Сведчаннем гэтаму з'яўляецца пачатак выкарыстання двухгаловага арла Палеалогаў у якасці герба Маскоўскага княства, а затым і Расіі.

Палеалогі па старэйшай мужчынскай лініі згаслі ў 1502 годзе пасля смерці Андрэя Палеалога, які аддаў (прадаў) свае правы на трон Візантыі Карлу VIII і Фердынанду II Арагонскаму. Прадстаўнікі іншых ліній жывуць дагэтуль

Кіраванне Палеалогаў — перыяд палітычнага і гаспадарчага заняпаду імперыі, захопу (з пачатку 14 ст.) яе тэрыторыі туркамі-асманамі, якія ў маі 1453 узялі Канстанцінопаль, забілі Канстанціна XI і спынілі існаванне Візантыі. У той жа час з кіраваннем Палеалогаў звязаны апошні ўздым візантыйскага мастацтва, вядомы як палеалогаўскае адраджэнне.

Паходжанне і этымалогія
-----------------------

Двухгаловы арол — эмблема дынастыі Палеалогаў (а не ўсёй Візантыйскай імперыі, як прынята лічыць)
Дакладнае паходжанне сямейства Палеалогаў (чыё імя азначае «гандляр старызной»; пасля пераасэнсоўвалася як «старажытны родам»; або «які гаворыць аб старым» ад стар.-грэч.: παλαιóς «старажытны» + λόγος «слова») — невядомае: ёсць здагадкі, што гэта была грэчаская паводле паходжання дынастыя.

Акрамя таго, ёсць здагадкі, што Палеалогі паходзілі з Малой Азіі. Цікава, што двухгаловы арол, герб Палеалогаў, упершыню з’яўляецца менавіта ў гэтым рэгіёне ў якасці сімвала Хецкага царства.

Таксама існуе легенда, якая прыпісвае Палеалогам рымскае паходжанне і сцвярджае, што яны прыехалі ў Візантый (Канстанцінопаль) разам з Канстанцінам Вялікім. Неверагоднасць гэтых ідэй была даказана Шарлем Дзюканжам, але яны працягваюць праскакваць, хоць і ў розных формах, у сучасных даследаваннях. Акрамя таго, існуе вусновая традыцыя сумніўнай дакладнасці, якая сцвярджае, што роднае месца Палеалогаў — італьянскі горад Вітэрба.

Сімволіка
---------

* Сцяг Палеалогаў. Чатыры B ці pyrekvola сімвалізуюць ініцыялы сямейнага дэвізу.Сцяг Палеалогаў. Чатыры *B* ці *pyrekvola* сімвалізуюць ініцыялы сямейнага дэвізу.

Эмблема Палеалогаў у музеі Містры.
Двухгаловы арол на друку Івана III.
Праз цесныя адносіны з еўрапейскімі краінамі і частыя дынастычныя шлюбаы паміж членамі дынастыі Палеалогаў з прадстаўнікамі каралеўскіх дамоў Еўропы, Палеалогі сталі першай візантыйскай імператарскай дынастыяй, якая стала выкарыстоўваць уласную дынастычную сімволіку.

Адным з сімвалаў дынастыі Палеалогаў, вядомым з крыніц XIV і XV стагоддзяў, з’яўляўся залаты прамы крыж у чырвоным полі, які падзяляе поле на чатыры роўныя часткі, у якіх размешчана па залатым завітку, якія выглядаюць як стылізаваныя літары «В» (грэч. πυρέκβολα) і інтэрпрэтуюцца як ініцыялы дэвізу Палеалогаў (Βασιλεὺς Βασιλέων Βασιλεύων Βασιλευόντων, Валадар валадароў, які валадарыць над валадарамі).

Іншым сімвалам Палеалогаў быў двухгаловы арол. Ён часта маляваўся з манаграмай Палеалогаў на грудзі. Пасля шлюбу Соф’і Палеалог і Івана III двухгаловы арол стаў гербам Расійскай дзяржавы.

Візантыйскія імператары
-----------------------

* Міхаіл VIII (1259—1282)
* Андронік II (1282—1328)
* Міхаіл IX (1294—1320)
* Андронік III (1328—1341)
* Іаан V (1341—1391)
* Іаан VI (1347—1354)
* Андронік IV (1376—1379)
* Іаан VII (1390)
* Мануіл II (1391—1425)
* Іаан VIII (1425—1448)
* Канстанцін XI (1449—1453)

Зноскі
------

1. ↑  Міхаіл VIII Палеалог.
2. ↑  Gegai, з. 161–162.
3. ↑  Gegai, з. 161—162.
4. ↑  Палеалогі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
5. 1 2 3  БРОКГАУЗ И ЕФРОН. Палеолог. Палеологи Византийская династия.
6. ↑  Дашков С. Б. Императоры Византии. С. 282.
7. ↑  Earth Views: Turkey-Alaja-Huyuk-Hittite-temple-carving- —.tr, Türkei, Turquía, Turquie, Turq Архівавана 2 чэрвеня 2021..
8. ↑  Глава 14: Палеологи. Закат старой Европы. Иордан Табов. // newchrono.ru Архівавана 3 верасня 2011..
9. ↑  Ottfried Neubecker, *Heraldry - Sources, Symbols and Meaning*, pp.106, Tiger Books International (Twickenham), 1997.
10. ↑  .

Літаратура
----------

* *С. Я.* Палеологи // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Палеалогі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Палеалогі на Вікісховішчы |

* *Палеологи (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі (3-е выданне)
* Пакаленны роспіс Палеалогаў

| Візантыйскія імператары |
| --- |
| Усходняя Рымская імперыя395—476 (да падзення Рыма) | 
* Аркадзій
* Феадосій II
* Маркіян
* Леў I
* Леў II
* Зянон
* Васіліск
* Зянон

 |
| Візантыйская імперыя476—1204(пасля падзення Рыма) | 
* Зянон
* Анастасій I
* Юстын I
* Юстыніян I
* Юстын II
* Тыберый II
* Маўрыкій
* Фока
* Іраклій I
* Іраклій II
* Канстанцін III
* Канстант II
* Канстанцін IV
* Юстыніян II
* Лявонцій
* Тыверый III
* Філіпік
* Анастасій II
* Феадосій III
* Леў III
* Артавазд
* Канстанцін V
* Леў IV
* Канстанцін VI
* Ірына
* Нікіфар I
* Стаўракій
* Міхаіл I
* Леў V
* Міхаіл II
* Феафіл
* Міхаіл III
* Васілій I
* Канстанцін
* Леў VI
* Аляксандр
* Канстанцін VII
* Раман I
* Хрыстафор
* Стэфан
* Канстанцін
* Раман
* Міхаіл
* Раман II
* Васілій II
* Нікіфар II
* Іаан I
* Васілій II
* Канстанцін VIII
* Раман III
* Зоя
* Феадора
* Міхаіл IV
* Міхаіл V
* Канстанцін IX
* Міхаіл VI
* Ісаак I
* Канстанцін X
* Раман IV
* Міхаіл VII
* Нікіфар III
* Аляксей I
* Іаан II
* Мануіл I
* Аляксей II
* Андронік I
* Ісак II
* Аляксей III
* Аляксей IV
* Ісак II
* Аляксей V

 |
| Лацінская імперыя (1204—1261) | 
* Балдуін I Фландрскі
* Генрых I Фландрскі
* П'ер II дэ Куртэнэ
* Іаланта дэ Куртэнэ
* Роберт дэ Куртэнэ
* Балдуін II

 |
| Нікейская імперыя (1205—1261) | 
* Феадор I
* Іаан III
* Феадор II
* Іаан IV
* Міхаіл VIII

 |
| Візантыйская імперыя (1261—1453) | 
* Міхаіл VIII
* Андронік II
* Міхаіл IX
* Андронік III
* Іаан V
* Іаан VI
* Матфей
* Андронік IV
* Мануіл II
* Іаан VII
* Андронік V
* Іаан VIII
* Канстанцін XI (XII)

 |