**«Малая падарожная кніжка»** — зборнік, выданы Францыскам Скарынам, мусіў служыць людзям, што па роду сваёй дзейнасці шмат часу праводзілі ў дарозе гэта абумовіла назву і склад, а таксама яго выдавецкі фармат у 1/12 аркуша. У склад зборніка, як сведчыць яго падрабязны змест, Ф. Скарына ў парадку чарговасці планаваў ўключыць: «Псалтыр», «Часасловец», 8 акафістаў і 10 канонаў, «Шасцідневец», Саборнік (уключае сціслыя «Святцы» і «Пасхалію» са звесткамі з астраноміі і грамадзянскага календара, пасляслоўе). Невядома, ці былі ўсе запланаваныя часткі зборніка аб'яднаныя самім выдаўцом у адзіную кнігу і ці быў надрукаваны Скарынам агульны да ўсяго выдання тытульны аркуш з загалоўкам «Малая падарожная кніжка». Слядоў такога тытульнага аркуша не захавалася. Назва зборніка, якая ўжо даўно і трывала ўвайшла ў навуковы ўжытак, аўтарская — так азагаловіў яго сам першадрукар у прыведзеным ім пасля «Пасхаліі» падрабязным змесце. Не ўсе часткі «Малой падарожнай кніжкі» аднолькава зберагліся.

Псалтыр
-------

Гэта 2-ое выданне «Псалтыра» (1522) Ф. Скарынам, яно зроблена ў якасці першай часткі «Малой падарожнай кніжкі» пасля пераезду з чэшскай Прагі ў Вільню. Гэтым выданнем Псалтыра пачалася кнігадрукарская справа ў ВКЛ. Па колькасці захаваўшыхся асобнікаў «Псалтыр» займае першае месца сярод іншых частак займае «Малой падарожнай кніжкі», захаваўся ў 9 асобніках.

Часасловец
----------

Акафісты і каноны
-----------------

### Акафіст імю Ісуса Хрыста

У пададзеным ў «Малой падарожнай кніжцы» змесце Ф. Скарына называе гэты акафіст творам якогасьці Феакціста, у той час як у змешчаным у ім акравершы чытаецца: «*Делал доктор Скоринич Францискус*». Магчыма Ф. Скарына перарабіў чужы тэкст, выкарыстаў акафіст іншага аўтара для складання патрэбнага акраверша. У ленінградскім камплекце выданняў Ф. Скарыны на тытульным аркушы гэтага акафіста пададзена гравюра, у цэнтры якой змешчана багародзіца з Ісусам Хрыстом, а паабапал іх стаяць два анёлы. Пад гравюрай надрукаваны загаловак: «*Починаеться акафіст пресладкому імені господа нашего Ісуса Христа, глаголемы по вся дни*». Тэкст пасляслоўя да гэтага акафіства надрукаваны чырвонай кінаварнай фарбай. Ён адкрываецца гравюрай з надпісам: «*Господь наш Ісус Христос во храме навчаеть законовчителей Іудейских*».

Шасцідневец
-----------

Чацвёртая складовая частка "Малой падарожнай кніжкі" «*Шестодневець кратькій на всу неделю, поченши от суботы, по обычаю всех восточных церквии*». Займае 36 аркушаў друкаванага тэксту, але ні прадмовай, ні пасляслоўем выдаўца не суправаджаецца.

Саборнік
--------

### Святцы

### Пасхалія

Гісторыя вывучэння
------------------

Упершыню ў навуковы ўжытак Малую падарожную кніжку ўвёў І. Добраслаўскі ў 1796 годзе. Добраслаўскі ведаў і пра агульнае пасляслоўе да кнігі, аднак зместу яго ён не раскрыў. У 1813 годзе В. С. Сопікаў апісаў Псалтыр, які ён лічыў самастойным выданнем надрукаваным у Вільне каля 1525 года, а таксама 14 акафістаў і канонаў. У 1825 годзе П. І. Кёпен упершыню назваў Шасцідневец і Саборнік, якія ён, як і Дабраслаўскі, лічыў часткай аднаго выдання. У 1849 годзе І. П. Сахараў  (руск.) (бел. у «Храналогічным роспісе славяна-рускай бібліяграфіі» апісаў у складзе Малой падарожнай кніжкі 16 акафістаў і канонаў, увеўшы ў навуковы абарот раней не вядомы Акафіст і канон Ісусу. У 1878 годзе І. П. Каратаеў у «Апісанні славяна-рускіх кніг, надрукаваных кірылаўскімі літарамі» апісаў выданне як «Малая падарожная кніжка». Адным выданнем лічыў Малую падарожную кніжку і Уладзіміраў. У савецкі час існавалі меркаванні, што кожная з кніжак — асобнае выданне, указваючы на асобную фаліяцыю, выхадныя звесткі і ўласны тытульны ліст. Час выдання меркаваўся 1525 годам, пасля віленскага Апостала 1525 года. Аднак пасля знаходцы ў Капенгагене экзэмпляра поўнай Пасхаліі дата выдання была удакладнена 1522 годам. Да сярэдзіны 1970 гг. выданне называлі «Малая падарожная кніжыца», а ў 1975 годзе пасля працы Ісаевіча ўсталявалася сучасная назва кнігі.

Кнігі Малой падарожнай кніжкі захаваліся ў параўнальна невялікай колькасці: найбольш распаўсюджанымі з'яўляюцца Псалтыр і Часасловец (па 9 экзэмпляраў), самыя рэдкія Канон пакаяльны (2 экз.), Саборнік і Шасцідневец (па 4 экз.), а Пасхалія, як састаўная частка Саборніка, захавалася толькі ў адным капенгагенскім экзэмпляры.

Зноскі
------

1. 1 2  Скарына Ф.: Творы... С. 174—175.
2. 1 2  Скарына Ф.: Творы... С. 179—180.

Літаратура
----------

* *Скарына Ф.* Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт. падрыхт. тэкстаў, камент. слоўнік А. Ф. Коршунава, паказальнікі А. Ф. Коршунава, В. А. Чамярыцкага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1990. — С. 174—175, 179—180. — 207 с.: іл. ISBN 5-343-00151-3.

| ⛭Выданні ✯ ✰ Францыска Скарыны |
| --- |
| Прага | Псалтыр (1517) · Кніга Іова (1517) · Прытчы Саламонавы (1517) · Кніга Ісуса Сірахава (1517) · Еклезіяст (Саборнік) (1517) · Прамудрасць Божая (1517) · Песня Песням (1518) · Кніга Царстваў (1518) · Кніга Ісуса Навіна (1518) · Юдзіф (1519) · Кніга Суддзяў (1519) · Быццё (1519) · Выхад (1519) · Левіт (1519) · Лічбы (1519) · Другі закон (1519) · Руф (1519) · Эсфір (1519) · Плач Ераміі (1519) · Кніга прарока Даніла (1519) |
| Вільня | Малая падарожная кніжка (Псалтыр (1522)) · Апостал (1525) |