recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Волах.

**Анатоль Аляксандравіч Волах** (1917, Мінск — 1 кастрычніка 1943) — сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Мар’іна Горка. Мемарыял 8-ай танкавай дывізіі, памятная дошка
Анатоль Волах нарадзіўся ў сям’і чыгуначніка. Пасля заканчэння чыгуначнага ПТВ працаваў на вагонарамонтным заводзе ў Мінску. У 1938 годзе быў прызваны на службу ў Рабоча-Сялянскую Чырвоную армію Ленінскім раённым ваенным камісарыятам Мінска. З 1941 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Прымаў удзел у баях на Паўднёва-Заходнім і Варонежскім франтах. Да жніўня 1943 года сяржант Анатоль Волах быў разведчыкам 12-га асобнага разведбатальёна 2-га танкавага корпуса 40-й арміі Варонежскага фронту. Вызначыўся падчас вызвалення Украінскай ССР.

У жніўні 1943 года падчас адной з разведвальных вылазак Волах захапіў у палон нямецкага афіцэра. 21 жніўня 1943 года ў раёне горада Зянькоў Палтаўскай вобласці ён з групай разведчыкаў атакаваў варожую калону машын, захапіўшы ў палон машыну з афіцэрамі і важнымі штабнымі дакументамі праціўніка. У верасні 1943 года ў ходзе вызвалення горада Лебядзін Сумскай вобласці Волах адным з першых на браневіку ўварваўся ў горад і ўступіў у бой з пераўзыходзячымі войскамі праціўніка. 1 кастрычніка 1943 пры разведцы подступаў да Дняпра Волах загінуў у баі. Пахаваны ў брацкай магіле ў скверы на вуліцы Першагвардзейскай у горадзе Лебядзіне.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 17 лістапада 1943 за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» сяржант Анатоль Волах пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнам Леніна, двума ордэнамі Чырвонай Зоркі і шэрагам медалёў.

У гонар Волаха названа вуліца ў Мінску.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Волох Анатолий Александрович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 123. — 737 с.
2. 1 2 3 4  Анатоль Аляксандравіч Волах на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 261. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382
* *Андреев С. А.* Совершённое ими бессмертно. — Кн. 1. — М.: Высшая школа, 1976.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. — Минск, 1984.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Сан-Хуан** (ісп.: Río San Juan) — дэпартамент у Нікарагуа.

Дэпартамент Сан-Хуан знаходзіцца на крайнім поўдні Нікарагуа і названы па імі ракі Сан-Хуан, даўжынёй у 200 кіламетраў, што цячэ з возера Нікарагуа ля галоўнага горада дэпартамента Сан-Карлас, і ўпадае ў Карыбскае мора ля горада Сан-Хуан-дэль-Нортэ. У паўднёвай частцы дэпартамента таксама праходзіць дзяржаўная мяжа Нікарагуа і Коста-Рыкі. На паўночным захадзе дэпартамент ляжыць ля возера Нікарагуа і ў яго склад уваходзяць таксама 36 астравоў архіпелага Салентынамэ. Ва ўсходняй частцы дэпартамента Сан-Хуан размешчаны вялікі прыродны запаведнік Біярэзерват Індыа-Маіз (Reserva Biológica Indio-Maíz).

Плошча дэпартамента Сан-Хуан складае 7.473 км ². Колькасць насельніцтва - 98.000 чалавек (ацэнка на 2006 год). Шчыльнасць насельніцтва - 13 чал./км ². 70% ад агульнай колькасці жыхароў занятыя ў сельскай гаспадарцы; вырошчваецца пераважна рыс, маіс і бабы. Найбольш буйныя гарады дэпартамента - яго цэнтр Сан-Карлас і Сан-Мігеліта.

У адміністрацыйным плане дэпартамент Сан-Хуан падзяляецца на 6 муніцыпій:

* Сан-Карлас
* Эль-Алмендра
* Эль-Касціла
* Марыта
* Сан-Хуан-дэль-Нортэ
* Сан-Мігеліта
Мапа радыяцыйнага забруджвання ізатопам цэзу-137:

|  |  |
| --- | --- |
|      | «закрытыя» зоны (больш pf 40 Кы/км²) |
|      | зоны пастаяннага кантролю (15—40 Кы/км²) |
|      | зоны пэрыядычнага кантролю (5—15 Кы/км²) |
|      | 1—5 Кы/км² |

**Самасёлы зоны адчужэння (самапасяленцы, вяртанцы)** — зборная назва для цывільнага насельніцтва Чарнобыльскай зоны адчужэння, групы людзей, якія вярнуліся на месцы ранейшага пражывання пасля Чарнобыльскай катастрофы.

Назва
-----

Самасёламі гэтых людзей упершыню пачалі называць журналісты яшчэ з 1980-х гг. Навукоўцы, удзельнікі гісторыка-этнаграфічных экспэдыцый у зону адчужэння, сярод якіх была паэтка Ліна Кастэнка, лічаць такую назву некарэктнай:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Я адразу хацела б папрасіць, каб тых людзей ніхто не называў самасёламі: гэта абразліва, гэта ж іхняя бацькаўшчына. Яны выраслі там і працягваюць жыць пасля аварыі ў сваіх родных будынках — хай забытыя Богам і дзяржавай | "|

Яны называюць гэтых людзей «вяртанцамі» (укр.: повертанці).

Колькасць самасёлаў
-------------------

Нягледзячы на існае заканадаўчае абмежаванне пражывання цывільнага насельніцтва ў зоне адчужэння, усё ж такі значная колькасць эвакуяванага насельніцтва вярнулася да сваіх мясцін пасля высялення 1986 года.

Паводле розных крыніц, агульная колькасць насельніцтва, што вярнулася ў зону адчужэння ў 1986 годзе складае каля 1200 чалавек (са ста тысяч эвакуяваных). Станам на пачатак 2007 года іхняя колькасць складала 314 чалавек.

Колькасць пражываючых у зоне адчужэння, пачынаючы з 1987 года, мае наступную тэндэнцыю:

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **1987** | **1992** | **1995** | **1998** | **1999** | **2001** | **2005** | **2007** |
| больш за 1200 асоб | каля 1000 асоб | 820 асоб | 750 асоб | 612 асоб | 487 асоб | 328 асоб | 314 асоб |

Самасёлы пражываюць не кампактна ў адным сяле альбо горадзе, а з'ўляюцца расселенымі па 11 населеных пунктах зоны адчужэння. Пераважна гэта людзі сталага веку. Сярэдні ўзрост самасёлаў складае 63 гады. Асноўнай прычынай скарачэння колькасці самасёлаў у чарнобыльскай зоне з'яўляецца іх стары ўзрост.

Зноскі
------

1. ↑  Урядовий кур'єр. 24.04.2010 "Піднімаємо з небуття життя Поліщуків"(недаступная спасылка)
2. ↑  Ліна КОСТЕНКО: «Виколупую з-під льоду свій народ» // Віче 12.03.2010
**Ры Мастэнбрук** (нідэрл.: Hendrika «Rie» Wilhelmina Mastenbroek; 26 лютага 1919, Ротэрдам — 6 лістапада 2003, Ротэрдам) — нідэрландская плыўчыха, 3-разовая алімпійская чэмпіёнка, 3-разовая чэмпіёнка Еўропы, шматразовая чэмпіёнка Галандыі, на працягу кар’еры 9 разоў ўсталёўвала рэкорды свету (6 разоў на спіне, 3 разы вольным стылем).

Біяграфія
---------

Пачала займацца плаваннем ў юным узросце. У 1934 годзе выйграла 3 залатыя ўзнагароды на чэмпіянаце Еўропы. У 1936 годзе на Алімпійскіх гульнях у Берліне, ва ўзросце 17 гадоў, стала трохразовай алімпійскай чэмпіёнкай, выйграўшы заплывы на 100 і 400 метраў вольным стылем, а таксама эстафетны заплыў 4 па 100 метраў вольным стылем. Акрамя трох залатых, ёй удалося заваяваць сярэбраную ўзнагароду ў заплыве на 100 метраў на спіне.

У 1937 годзе, стаўшы інструктарам плавання, яна страціла аматарскі статус спартсмена, што не дазволіла ёй выступаць на міжнародных буйных спаборніцтвах.

У 1968 годзе была ўключана ў Міжнародную залу славы плавання. У 1997 годзе была ўдастоена вышэйшай узнагароды Міжнароднага алімпійскага камітэта — Алімпійскага ордэна. У 1962 годзе з мэтай дабрачыннасці яна прадала адназін з залатых алімпійскіх медалёў.

Памерла ў 2003 годзе ў Ротэрдаме ва ўзросце 84 гадоў.

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* — World Aquatics. Праверана 2 мая 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q189289'></a>
2. 1 2  Hendrika Wilhelmina Mastenbroek // Biografisch Portaal — 2009. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1868372'></a>
3. 1 2  Hendrika Mastenbroek // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
**Анатоль Аляксандравіч Наліваеў** (Абрам Налівай, 1 кастрычніка 1931, Рагачоў) — беларускі мастак, рэстаўратар, музыкант, кантар, тэатральны акцёр, збіральнік і выканаўца яўрэйскай кантарской музыкі. Галоўны герой фільма «Вытокі» рэжысёра Юрыя Гарулёва. Першы дырэктар мінскага музея «Літаратурна-мастацкая гасцёўня імя У. Галубка».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 1 кастрычніка 1931 года ў Рагачове. У 1941 годзе трапіў разам з маці ў яўрэйскае гета, з якога пашанцавала выратавацца. Бацька загінуў на фронце ў 1944.

Пасля вызвалення Беларусі ў 1944 годзе жыў з маці ў Мінску. Пачаў вучыцца ў музычным вучылішчы па класе кларнета. З дзяцінства таксама меў фатаграфічную памяць, што дазволіла яму тайна маляваць разбураную сталіцу (у 1940—1950-я гады фатаграфаваць і замалёўваць Мінск было забаронена). У 1945 годзе ўладкаваўся маляром і паралельна пачаў хадзіць у мастацкую студыю Сяргея Каткова, дзе займаўся 10 год.

Мастак зафіксаваў руіны пасляваеннага Мінска і стварыў галерэю партрэтаў беларускіх пісьменнікаў. Збіральнік старажытнаяўрэйскай песеннай спадчыны.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Кантар і мастак Абрам Налівай (бел.)
2. 1 2  Мир исчезнувший и реальный(недаступная спасылка)
3. ↑  Фильм «Истоки». Режиссер: Юрий Горулев
4. ↑  *Літаратура і мастацтва*. «Пасляваенны Мінск у карцінах Анатоля Наліваева» Архівавана 4 сакавіка 2016.
5. ↑  *СБ—Белаусь сёння*. «Ён маляваў гісторыю»
6. ↑  nn.by
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лагуноўскі.
**Усевалад Антонавіч Лагуноўскі** (4 верасня 1934, Менск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1964 годзе. З 1964 г. — выкладчык Беларускага політэхнічнага інстытута, з 1986 года — Беларускага дзяржаўнага тэатральна-мастацкага інстытута.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1973 года. Член КПСС з 1976 года. Пражывае ў г. Мінск.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: помнікі Аляксандру Матросаву ў в. Чарнушкі[ru] (1978), партызанскіх баз каля возера Нарач (1979), спаленай вёскі Любяльполь (1983), воінам і партызанам у саўгасе «Дуброўка» (1982).

Аўтар вынаходстваў у вобласці архітэктурнага праектавання (АС № 207009), прыбора для малявання перспектыў (1975). Працаваў над пытаннямі педагогікі і мадэлявання архітэктуры.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны сярэбраным (1983) і двума бронзавымі (1975, 1977) медалямі ВДНГ СССР.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Лагуновский Всеволод Антонович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Анатоль Анатольевіч Янец** (нар. 7 жніўня 1950, г. Друскінінкай Літоўскай ССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Працаваў на рабочых пасадах розных прадпрыемстваў Друскінінкая і Вільнюса. У 1969 годзе паступіў у Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут, які скончыў у 1974 годзе.

Працаваў у Бераставіцкім, а затым у Смаргонскім раёнах. У 1980 годзе быў абраны старшынёй калгаса «50 год СССР». З кастрычніка 1987 года па люты 1995 года кіраваў Смаргонскім раёнам на пасадзе старшыні райвыканкама.

Працаваў кіраўніком філіяла АКБ «Прыёрбанк», дырэктарам па знешнеэканамічных сувязях канцэрна «Праінтэкс», дырэктарам ВЭС ТАА «Дарвес».

Зноскі
------

1. ↑  З юбілеем, шаноўны Анатоль Анатольевіч!
**Станіслаў Валэйша** — беларускі грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

З канца 1915 г. адзін з арганізатараў беларускага кааператыву «Раніца» ў Вільні, быў яго віцэ-маршалкам. У 1920 г. фігураваў у спісе «беларускіх работнікаў у Вільні і ваколіцах». Быў сябрам прэзідыуму Віленскай Беларускай рады, сябрам Віленскага БНК, загадчыкам яго юрыдычнага аддзела і старшынёй Рэвізійнай камісіі. З'яўляўся таксама старшынёй рэвізійнай камісіі Беларускага камітэта дапамогі ахвярам вайны, старшынёй Рады старшыняў Беларускага музычна-драматычнага гуртка, уваходзіў у склад Беларускай цэнтральнай школьнай рады.

Падчас парламенцкіх выбараў 1922 г. з'яўляўся старшынёй Беларускага цэнтральнага выбарчага камітэта гораду Вільні.

У пачатку 1920-х гг. — арганізатар і старшыня Беларускага грамадзянскага сабрання ў Вільні, пасля актывіст палянафільскіх арганізацый. Заснаваў г. зв. Беларускі клуб у Вільні, які ў 1925 г. быў закрыты польскімі ўладамі як асяродак азартных гульняў.

19 жніўня 1933 г. у заходнебеларускай газеце «Родны край» згадвалася, што Валэйша «сядзіць у астрозе за крымінальныя праступкі».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кароткі нарыс беларускага пытання. — Мінск: І. П. Логвінаў, 2009. — 396 с. — ISBN 978-985-6901-22-8.
**Клуб падарожнікаў** — савецкая і расійская тэлевізійная праграма, прысвечаная турызму і падарожжам. З 1991 года праграма выхадзіла на Першым канале. Клуб падарожнікаў у тэлевізійным эфіры з 18 сакавіка 1960 года, і спачатку насіў назву «*Клуб кінападарожжаў*». За гэты час выйшла болей 2000 выпускаў. Перадача занесена ў «Кнігу рэкордаў Гінэса» ў сувязі з тым, што з’яўляецца найстарэйшай праграмай расійскага тэлебачання.

Самым першым вядучым праграмы быў Уладзімір Шнейдэраў. Потым, на працягу 30 гадоў, праграму вёў вядомы падарожнік Юрый Сянкевіч. Пасля смерці вядучага праграма была закрыта 5 кастрычніка 2003 года.

Спасылкі
--------

* Вялікія падарожнікі Архівавана 23 кастрычніка 2007.
* Першая застаўкі праграмы Архівавана 24 снежня 2007.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Суднік.

**Станіслаў Вацлававіч Суднік** (24 верасня 1954, в. Сейлавічы, Нясвіжскі раён) — беларускі пісьменнік, журналіст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 24 верасня 1954 года ў в. Сейлавічы Нясвіжскага раёна. Скончыў Мінскае вышэйшае інжынернае зенітна-ракетнае вучылішча (1977), Цвярскую ваенна-камандную акадэмію імя Жукава (завочна). Як прафесійны ваенны служыў у Савецкай арміі, пасля ва Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь.

Знаходзячыся на вайсковай службе ў Казахстане, выдаваў у г. Прыазёрску беларускую газету «Рокаш» (1990—1992). Адначасова спрабаваў сябе ў паэзіі. У 1992 годзе выдаў першы зборнік вершаў. Друкаваўся ў часопісах «Полымя» і «Маладосць».

Пасля звальнення ў запас шмат часу аддае журналісцкай і грамадскай дзейнасці. У 1997 аднавіў у Лідзе выпуск газеты Таварыства беларускай мовы «Наша слова» (раней выходзіла ў Мінску) і з той пары з’яўляецца яе рэдактарам. Ініцыятар стварэння і рэдактар краязнаўчага часопіса «Лідскі летапісец».

Аўтар некалькіх кніг і паэтычных зборнікаў. Член Саюза беларускіх пісьменнікаў з 2001 года.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Старонка Станіслава Судніка
* Станіслаў Суднік прысвяціў сваё жыццё войску і мове Архівавана 5 сакавіка 2016. // Рэгіянальная газета
* Як перад «Дажынкамі» можна скарыстаць досвед лідчан. Інтэрв’ю са Станіславам Суднікам Архівавана 5 сакавіка 2016. // Рэгіянальная газета


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1052661203 · ISNI: 0000 0001 0873 9166 · NUKAT: n2006056343 · VIAF: 16470990 |
**Павел Анатолевіч Калабкоў** (руск.: Па́вел Анато́льевич Колобко́в; нар. 22 верасня 1969, Масква, СССР) — расійскі спартсмен і дзяржаўны дзеяч. Член праўлення — намеснік генеральнага дырэктара ПАТ «Газпрам нафта» з 2 сакавіка 2020 года.

Міністр спорту Расійскай Федэрацыі з 19 кастрычніка 2016 года па 15 студзеня 2020 (выконваючы абавязкі з 8 па 18 мая 2018 і з 15 па 21 студзеня 2020). Сапраўдны дзяржаўны саветнік Расійскай Федэрацыі 2-га класа (2016). Палкоўнік (2004). Фехтавальшчык на шпагах. Алімпійскі чэмпіён (2000). Шасціразовы чэмпіён свету і двухразовы чэмпіён Еўропы.

Зноскі
------



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | EFC · FIE · Olympedia · Olympic Channel · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · OpenSanctions |
**Сацыял-дэмакратычная партыя «Згода»** (лат.: "Saskaņa" sociāldemokrātiskā partija, створана ў красавіку 2010 года) — палітычная партыя Латвіі. Партыя ўтварылася ў выніку зліцця Партыі народнай згоды (лідар Яніс Урбановіч), партыі «Новы цэнтр» (пад кіраўніцтвам Сяргея Даўгаполава) і Сацыял-дэмакратычнай партыі (старшыня Эгілс Руткоўскіс). У кіраванне партыі ўваходзяць: Яніс Урбановіч (старшыня ўправы), намкір парламенцкай фракцыі «Цэнтр згоды» Валерый Агашын, дэпутат 9 Сейма Іван Рыбакоў, кіраўнік СДП Эгіл Руткоўскіс, былы лідар СДП Яніс Матуліс, намстаршыні фракцыі «Цэнтр згоды» ў Рыжскай думе Міхаіл Камянецкі, дэпутат Рыжскай думы Сяргей Даўгаполаў, генеральны сакратар «Новага цэнтра» Айвар Бергерс, а таксама кампазітар і даследнік Арманд Страздс.

У студзені 2011 года да партыі далучылася Даўгаўпілская гарадская партыя.

Зноскі
------

1. ↑  О нас Архівавана 18 кастрычніка 2010.
2. ↑  Даугавпилсская партия влилась в «Согласие»

Спасылкі
--------

* СОГЛАШЕНИЕ о сотрудничестве между Латвийской социал-демократической партией «СОГЛАСИЕ» и Всероссийской политической партией «ЕДИНАЯ РОССИЯ» Архівавана 6 студзеня 2011.
* В Латвии создана новая социал-демократическая партия «Согласие» Архівавана 10 красавіка 2014.
* Съезд Социал-демократической партии «Согласие» Архівавана 10 красавіка 2014.
**Мала-Крастоўскі мост** — аўтадарожны арачны мост цераз Крастоўку ў Петраградскім раёне Санкт-Пецярбурга. Злучае Каменны і Крастоўскі востраў. Адзін з найбольш яркіх прыкладаў архітэктуры мастоў 1960-х гадоў у Ленінградзе. Аб’ект культурнай спадчыны Расіі рэгіянальнага значэння.

Размешчаны па восі праспекта Дынама. Найбліжэйшыя станцыі метрапалітэна — «Крастоўскі востраў» (≈1500 м), «Чкалаўская» (≈1700 м).

З 1836 года мост называўся Крастоўскім або Каменна-Крастоўскім — ад астравоў, якія ён злучаў. З 1860 года мост пачаў называцца Малым Крастоўскім (Вялікім Крастоўскім стаў мост цераз Малую Неўку). З 1920-х гадоў за мостам замацавалася сучасная назва.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Макурдзі** (англ.: Makurdi) — горад у цэнтральнай частцы Нігерыі, на рацэ Бенуэ, прытоку ракі Нігер. Адміністрацыйны цэнтр штата Бенуэ.

Апісанне
--------

Насельніцтва горада складае 319 797 чалавек (2007; 72 тысячы ў 1975).

Горад з’яўляецца транспартным вузлом на скрыжаванні Усходняй чыгуначнай магістралі Порт-Харкорт — Кадуна і аўтадарог. Рачны порт на рацэ Бенуэ. Аўтобуснымі рэйсамі злучаны з навакольнымі гарадамі.

Значны гандлёвы цэнтр сельскагаспадарчага раёна (ямс, кунжут).

У горадзе знаходзіцца паветраная ваенная база Нігерыі. 2 універсітэты: Універсітэт Бенуэ і Cельскагаспадарчы федэральны ўніверсітэт.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Макурдзі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4467928-2 · LCCN: n92102808 · VIAF: 152589227 |
**Мала-Калінкін мост** (таксама *Мала-Калінкінскі мост*) — злучае Каломенскі і Пакроўскі востраў цераз канал Грыбаедава ў Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга.

Размяшчэнне
-----------

Размешчаны ў месцы ўпадзення канала Грыбаедава ў Фантанку, адпаведна па паўночнай (няцотнай) набярэжнай паміж дамамі № 199 і 201. На гэтае ж скрыжаванне выходзіць і Садовая вуліца.

Бліжэйшая станцыя метрапалітэна (2 км) — «Балтыйская».

Гісторыя
--------

Мост атрымаў назву ад Калінкінскай вёскі, якая знаходзілася тут у XVIII стагоддзі .

Пабудаваны ў 1783 інжынерам І. М. Барысавым, адначасова з пабудовай гранітных набярэжных канала. Па канструкцыі быў падобны з ​​Пікалавым мостам і іншымі мастам у ніжнім цячэнні Екацярынінскага канала: трохпралётны драўляны мост, на бутавых, абліцаваных гранітам апорах, з разводным сярэднім пралётам.

У 1808 мост быў рэканструяваны, пры гэтым шырыня маставога палатна павялічылася з 10 м да 16,22 м. Каменныя апоры былі адрамантаваны з разборкай мура ў межах двух шэрагаў гранітнай абліцоўкі з забіўкай дадатковых паль.

У другой палове XIX стагоддзя была праведзена замена сярэдняга разводнага пралёта. У 1908, у сувязі з пракладкай трамвайных рэек, мост быў пашыраны; замест драўляных бэлек былі ўсталяваныя клёпаныя металічныя з чыгуннымі процівагамі; гістарычнае аблічча захаванае. У 1952 і 1970 па праекце архітэктара А. Л. Ротача былі адноўлены таршэры з ліхтарамі і гранітныя абеліскі на рачных апорах. Даўжыня моста 27,7 м, шырыня — 16,22 м.

| Масты цераз канал Грыбаедава |
| --- |
| 
* Трайны, Тэатральны
* Нова-Канюшанны
* Італьянскі пешаходны
* Казанскі
* Банкаўскі пешаходны
* Мучны пешаходны
* Каменны
* Дзямідаў
* Сянны пешаходны
* Какушкін
* Вазнясенскі
* Падзьячаскі
* Львіны пешаходны
* Харламаў
* Нова-Мікольскі
* Чырвонагвардзейскі пешаходны
* Пікалаў
* Магілёўскі
* Аларчын
* Каломенскі пешаходны
* Мала-Калінкін

 |
**Фернанда Вергес Альсага** (ісп.: Fernando Vérgez Alzaga; нар. 1 сакавіка 1945, г. Саламанка, Іспані) — рымска-каталіцкі іерарх, арцыбіскуп. Старшыня Папскай камісіі па справах Дзяржавы Ватыкан і Старшыня ватыканскага Губернатарата. Належыць да Кангрэгацыі Легіянераў Хрыста.

Біяграфія
---------

Пачаў працаваць у Святым Пасадзе 1 жніўня 1972 года: напачатку ў Кангрэгацыі інстытутаў кансэкраванага жыцця, а потым, у красавіку 1984 года, у Папскай радзе па справах свецкіх. У чэрвені 2004 года ён узначаліў адну з секцый Аддзела інтэрнэту Святога Пасаду, а 10 студзеня 2008 года быў прызначаны кіраўніком Ватыканскай дырэкцыі па электрасувязі — адной з некалькіх устаноў, што працуюць пры Губернатараце.

30 жніўня 2013 года Папа Францішак прызначыў Генеральным сакратаром Губернатарата Дзяржавы Ватыкан, а 15 кастрычніка ўзвёў у сан біскупа.

У верасні 2021 года Папа Францішак прызначыў яго новым кіраўніком Губернатарату Дзяржавы Ватыкан.

Зноскі
------

1. ↑  Папа Францішак прызначыў новага кіраўніка Губернатарату Дзяржавы Ватыкан

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1266471286 · VIAF: 1601166237091196380004 |
**Сіндром раздражнёнага кішэчніка** (СРК) — функцыянальны разлад тоўстай кішкі. Сустракаецца пераважна ў 30—40 гадоў найчасцей сярод гараджан.

Прычыны
-------

Немач выклікаецца праз стрэс, хранічную стомленасць, парушэнне ўстойлівага раскладу харчавання, нястачу расліннай клятчаткі ў ежы, ужыванне раздражняльнай ежы (газіраваны напой, кава, спірт і тлустыя стравы), маларухомы лад жыцця, эндакрынныя парушэнні (атлусценне, гіпатэрыёз, цукровы дыябет і дысбактэрыёз).

Праявы
------

Парушэнне праяўляецца праз боль і ўздуцце жывата на трэцюю гадзіну пасля яды і да спаражнення, запор і панос адразу пасля ежы ў першай палове дня, нетрыманне газаў увечары. Адчуваецца бурчанне і пераліванне ў жываце, няпоўнае спаражненне кішэчніка, цяжар і перапаўненне ў эпігастрыі. Адзначаецца ванітаванне, адрыжка, галаўны боль, адчуванне камяку пры глытанні і нястача паветра.

Зноскі
------

1. ↑  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 28 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>
3. ↑  *Святлана Барысенка.* Кішэчнік нешта раздражняе // *Звязда* : Газета. — 22 мая 2013. — № 91 (27456). — С. 8. — ISSN 1990-763x.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зянкевіч.
**Антон Ігнатавіч Зянкевіч** (1888, Дзісна Віленскай губ. цяпер Міёрскі раён Віцебскай вобл. — 1949, Глыбокае) — беларускі каталіцкі святар, грамадскі і культурны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1888 годзе ў Дзісне. Паходзіў з шляхецкай сям’і.

Вучыўся ў Сестранцэвіцкім павятовым вучылішчы ў Пецярбургу. У 1905 паспяхова здаў уступныя экзамены ў Віленскую духоўную каталіцкую семінарыю. Аднак з-за адсутнасці вольных месцаў прыняты ў лік семінарыстаў толькі ўвосень 1907. Падчас вучобы ў Вільні далучыўся да беларускага нацыянальна-культурнага руху. Пасвечаны ў святары 10.6.1911. Потым вывучаў філасофію ў Інсбруку (Аўстрыя). Доктар тэалогіі.

З 1917 служыў у Дзісенскім дэканаце. У жніўні 1918 удзельнічаў у з’ездзе каталіцкіх святароў Віленшчыны, які прыняў пастанову пра шырокае ўжыванне беларускай мовы ў набажэнствах у касцёле. На пачатку 1920-х служыў у касцёле Святога Стафана  (польск.) (бел. ў Вільні. Выступаў у абарону беларускага святара Міхаіла Пятроўскага, арыштаванага ў 1921 польскімі ўладамі. З 1924 дэкан і пробашч у парафіі Глыбокае. Адзін з 15 беларускіх святароў, якія 19.5.1925 на агульнапольскай канферэнцыі біскупаў выступілі ад імя беларускага духавенства з мемарыялам у справе беларусізацыі нацыянальнага рэлігійнага жыцця. У 1928 прызначаны прэфектам рэлігіі ў Глыбоцкай гімназіі імя Т. Чацкага. У 1931 абраны кансультантам у святарскую сінадальную раду пры Віленскай мітрапалітальнай курыі. Праследваўся польскімі ўладамі.

У гады Другой сусветнай вайны па-ранейшаму ўзначальваў Глыбоцкі дэканат. Нягледзячы на варожыя адносіны і непрыхільнасць мясцовых польскіх каталіцкіх святароў і польскіх вернікаў, шырока выкарыстоўваў беларускую мову ў душпастырскай дзейнасці.

Памёр у 1949 годзе.

Літаратура
----------

* Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны / Уклад. Ю. Гарбінскі. — Мн.- Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3
Пасяджэнне Сынедрыёну, малюнак прыведзены ў энцыклапедыі 1883 года
**Сінедрыён** (іўр.: סַנְהֶדְרִין, грэч. συνέδριον, літаральна "*сядзець разам*", такім чынам "*збор*" або "*савет*") — іўдзейскі савет, які складаўся з дваццаці да дваццаці трох чалавек, выбіраўся з прадстаўнікоў кожнага горада, які ўваходзіў у біблейскія землі Ізраіля. 

Мішна прыводзіць лічбу ў 23 прадстаўнікі. Мінімальны памер савета складаў 10, але яшчэ адзін голас быў патрэбен для прыняцця рашэння (11/10), і паколькі простай большасцю нельга было асудзіць (Зыход 23:2), і таму для дасягнення выніку патрэбны быў яшчэ адзін прадстаўнік (12/10). Нарэшце, суд не павінен быў мець цотную колькасць суддзяў для прадухілення тупікоў, таму іх колькасць складала 23. Сінедрыён мог разглядаць толькі рэлігійныя пытанні. Вялікі Сінедрыён складаўся з старшыні, якога называлі Насі, віцэ-старшыні суда (Aў Бейт-Дын), і 69 агульных членаў. У перыяд Другога Храма, Вялікі Сінедрыён засядаў у зале часаных камянёў у храме ў Іерусаліме. Суд склікаўся штодня, акрамя суботы і святаў. У канцы 3-га стагоддзя, каб пазбегнуць пераследу, рашэнні выпускаліся пад назвай *Бейт Мідраш*.

Апошняе рашэнне сінедрыёну было прынята ў 358 годзе, пасля чаго Сінедрыён быў распушчаны пасля працяглага пераследу з боку Рымскай імперыі. На працягу стагоддзяў прадпрымаліся спробы адрадзіць інстытут Сінедрыёна, напрыклад Вялікі Сінедрыён скліканы Напалеонам Банапартам і сучасныя спробы ў Ізраілі.

Сінедрыён згадваецца ў Евангеллях па адносінах да суду Сінедрыёна Ісуса.
**Капу́сцінскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Кіраўскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Капусціна.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Бабруйскага 2-га раёна Бабруйскай акругі БССР. 24 верасня 1926 года рэарганізаваны ў **Капусцінскі нацыянальны рускі сельсавет**. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Бабруйскага раёна Бабруйскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Бабруйскім раёне БССР. З 12 лютага 1935 года ў складзе Кіраўскага раёна БССР. У 1937 годзе рэарганізаваны ў беларускі сельсавет. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Лешчанскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Партыя народнай волі** (руск.: Партия народной свободы; *ПАРНАС*), раней — Рэспубліканская партыя Расіі — Партыя народнай волі (РПР-ПАРНАС) — расійская правацэнтрысцкая партыя.

Дзейнасць
---------

Партыя створана ў лістападзе 1990 году на базе часткі руху «Дэмакратычная платформа», чые прадстаўнікі пакінулі КПСС з-за нязгоды з большасцю на 28 з’ездзе. 14 сакавіка 1991 года Мінюст РСФСР зарэгістраваў з’яднанне 
з Рэспубліканскай партыяй Расійскай Федэрацыі (РПРФ), якая стала адной з трох першых партый Расіі. Партыя была прадстаўлена ў Дзярждуме чатырох скліканняў (у складзе кааліцый і блокаў). У 2000-х, з’яднаўшыся з шэрагам арганізацый, РПР павялічыла сваю колькасць, уваходзіла ў кааліцыю «Іншая Расія» і брала ўдзел у «Маршах нязгодных». У 2007 годзе партыя была пазбаўленая рэгістрацыі. У 2010 годзе РПР увайшла ў кааліцыю «За Расію без самавольства й карупцыі» (пазней — партыя «ПАРНАС»). У 2013 годзе стала паўнапраўным членам Саюза лібералаў і дэмакратаў за Еўропу.

Дзейнасць у 2010-я гады
-----------------------

У 2011 годзе ЭСПЧ прызнаў незаконным пазбаўленне рэгістрацыі, і з 5 мая 2012 года Мінюст РФ вярнуў партыі ранейшую дзяржрэгістрацыю. У 2010 годзе РПР увайшла ў кааліцыю «За Расію без самавольства й карупцыі» (пазней — партыя «ПАРНАС»). У 2013 годзе стала паўнапраўным членам Саюза лібералаў і дэмакратаў за Еўропу. Потым сябры ПАРНАСА ўступілі ў Рэспубліканскую партыю і 16 чэрвеня 15-ы з’езд з’яднанай апазіцыйнай партыі пераназваў РПР у «РПР-ПАРНАС». 2 жніўня Мінюст выдаў сведчанне з новай назвай, а новыя статут і праграма партыі афіцыйна набылі моц. «РПР-ПАРНАС» — гэта фактычна Партыя народнай волі, а юрыдычна — РПР. Новага ўстаноўчага з’езду і стварэння новай партыі не было, а «РПР» і «РПР-ПАРНАС» — адна і тая ж партыя з тым жа самым рэгістрацыйным нумарам. 5 ліпеня 2015 года на з’ездзе партыі было прынята рашэнне пра скарачэнне назвы да «ПАРНАС».

Кіраўнікі
---------

Старшыня «ПАРНАС» — Міхаіл Касьянаў (да 2015 году з’яўляўся адным з сустаршыняў разам з Уладзімірам Рыжковым і Барысам Нямцовым). Найвышэйшы орган — Федэральны палітычны савет галоўным чынам з рэгіянальных аддзяленняў. Выканаўчы дырэктар партыі — Марыя Яблонская.

Зноскі
------

1. ↑  Мінюст Расіі
2. ↑  Верховный суд в пятницу решит судьбу Республиканской партии России «РИА Новости»
3. ↑  на фотографиях -

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Партыя народнай свабоды
* Сайт ПАРНАС
* rprf.ru — старая старонка ПАРНАС 2011 год
* ПАРНАС на старонцы Мінюсту Расіі Архівавана 13 лістапада 2017.
	+ Статут ПАРНАС Архівавана 5 лістапада 2017.
* ПАРНАС на старонцы Мінюсту Расіі Архівавана 23 верасня 2014.

| ⛭Палітычныя партыі Расіі |
| --- |
| Партыі, прадстаўленыя ў Дзяржаўнай думе | 
* Адзіная Расія (343/2830)
* КПРФ (42/460)
* ЛДПР (39/212)
* Справядлівая Расія (23/314)
* Радзіма (1/20)
* Грамадзянская платформа (1/13)

 |
| Партыі, прадстаўленыя ў рэгіянальных парламентах | 
* Патрыёты Расіі (33)
* Яблоко (11)
* Партыя пенсіянераў (6)
* Партыя Росту (6)
* Камуністы Расіі (2)
* Зялёныя (4)
* Камуністычная партыя сацыяльнай справядлівасці (1)
* ПАРНАС (1)
* За жанчын Расіі (1)
* Грамадзянская сіла (1)

 |
Material design
**Матэрыяльны дызайн** — дызайн праграмнага забеспячэння і праграм аперацыйнай сістэмы Android ад кампаніі Google. Упершыню прадстаўлены на канферэнцыі Google I/O 25 чэрвеня 2014 года. Ідэя дызайну заключаецца ў праграмах, якія адкрываюцца і згортваюцца як карты, выкарыстоўваючы эфекты ценяў. Па ідэі дызайнераў Google, праграмы не павінны мець вострых кутоў, карты павінны перамыкацца паміж сабой плаўна і амаль што незаўважна.

Праграмы на аснове матэрыяльнага дызайну
----------------------------------------

Матэрыяльны дызайн паўнацэнна выкарыстоўваецца ў аперацыйных сістэмах Android 5.0, Android 5.1, Android 6.0 і ў некаторых праграмах Android 4.1; 4.2; 4.3 і 4.4.
У якасці прыкладаў праграм у новым дызайне можна адзначыць мабільныя праграмы:

* Google Play
* Gmail
* YouTube
* Google+
* Hangouts

Гл. таксама
-----------

* Android Lollipop
* Android Marshmallow
* Google

Зноскі
------

1. ↑  Material Design
2. ↑  Material design with Polymer Архівавана 20 жніўня 2014.

Спасылкі
--------

* Сайт
**Лука Карлеварыс** або **Лукас Карлеварэс** (Luca Carlevaris, 20 студзеня 1663 — 12 лютага 1730) — італьянскі жывапісец, архітэктар і гравёр венецыянскай школы эпохі барока, майстар ведуты.

Карлеварыс Лука нарадзіўся 20 студзеня 1663 года ў горадзе Удзінэ на паўночным усходзе Італіі ў сям’і архітэктара і жывапісца Джавані Леанарда. У шаснаццаць гадоў ён страціў бацьку і пераехаў у Венецыю, дзе да таго часу пражывала яго сястра Касандра.

Выбар месцам жыхарства быў не выпадковы: набліжаўся залаты век у развіцці жывапісу Італіі, і адным з яе цэнтраў была Венецыя. Менавіта па гэтай прычыне гэты горад і быў выбраны месцам жыхарства маладым мастаком.

Ён пасяліўся паблізу плошчы Зенобіа (Palazzo Zenobio), што ў далейшым адыграла немалаважную ролю ў яго кар’еры. Побач з плошчай знаходзіўся палац багатай арыстакратычнай сям’і Зенобіа, вядомай сваёй любоўю да мастацтва і якая ўпрыгожвала свой палац працамі венецыянскіх мастакоў. На маладога і таленавітага Луку Карлеварыса звярнулі ўвагу, і неўзабаве ён набыў багатага і ўплывовага апекуна. Дзякуючы гэтай падзеі ён атрымаў сваё другое імя — «Лука Са’Зенобіа».

У 1685—1690-х гадах наведвае Рым, дзе імкнецца ўдасканальваць сваё майстэрства. У час навучання ў Луіджы Ванвітэлі, які выкладаў у той час у Рыме жывапіс ведуты, Лука адчувае ўплыў работ Дж. Паніні. У 1698 годзе ён вяртаецца ў Венецыю і стварае працы пад уражаннем сваіх настаўнікаў.

Зноскі
------

1. ↑  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  *Wilson J.* Luca Carlevaris [Carlevarijs] // Carlevaris [Carlevarijs], Luca // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2018. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T014097<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q103896044'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q810196'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56691875'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21431157'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая нарвежская · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV11414362 · BNF: 149711812 · CONOR: 206044259 · GND: 11929169X · ICCU: VEAV011254 · ISNI: 0000 0000 8023 3525 · LCCN: nr90028261 · NKC: mzk2009528454 · NLA: 35297599 · NTA: 070383774 · NUKAT: n2010166905 · SUDOC: 164450068 · VIAF: 39650171 · ULAN: 500032454 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Званае.

**Зва́нае** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці (на мяжы з Гарадоцкім раёнам) ў басейне ракі Свіна́.

Плошча паверхні возера 0,35 км², даўжыня 1,06 км, найбольшая шырыня 0,52 км. Сярэдняя глыбіня каля 3,7 м, найбольшая дасягае 5 метраў. Аб'ём вады ў возеры складае 1,28 млн. м³. Вадазбор плошчай 13,4 км спадзістахвалісты і дробнаўзгорысты.  
Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны маюць вышыню ад 1—2 да 5—8 метраў, складзеныя з пяскоў і суглінкаў. Берагі нізкія і пясчаныя, у паўднёвай частцы возера тарфяністыя і забалочаныя. Мелкаводдзе да глыбіні 1—1,5 м пясчанае. Да глыбіні 3,5 м дно выслана апясчаненым ілам, глыбей — крэменязёмістым сапрапелем.  
Возера эўтрофнае, малапраточнае. Упадаюць 2 ручаі, выцякае ручай у возера Грыбна. Зарастае слаба. Падводная расліннасць распаўсюджана да глыбіні 1,1—1,8 м, месцамі да 2 м (гарлачыкі). Надводная расліннасць займае паласу ўздоўж берага шырынёй ад 3 да 25 метраў.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, лешч, плотка, краснапёрка, лінь і іншыя віды рыб.

Літаратура
----------

* Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. У 5-і т. Т.2 / Рэд. кал.: П. У. Броўка і інш. — Мн.: Гал. рэд. БелСЭ, 1979. — Т. 2. — 752 с. — 15 000 экз.
* Витебская область: Общегеографический атлас / Ред. И. Н. Шлык. — Мн.: РУП «Белкартография», 2008. — С. 18. — 36 с. — 5 000 экз. — ISBN 978-985-508-049-8. (руск.)
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 22. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
* Республика Беларусь. Витебская область. Полоцкий район: карта / Ред. В. А. Змачинская. — Мн.: Белкартография, 2012. — 5 000 экз. (руск.)
**Левыя эсэры**, *Партыя левых сацыялістаў-рэвалюцыянераў (інтэрнацыяналістаў)* — партыя сацыялістычнага кірунку ў Расіі ў 1917 — 1923 гг. З пачатку 1-й сусветнай вайны існавалі як плынь, з лета 1917 г. — як фракцыя ў партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў (эсэраў); як самастойная партыя аформіліся на сваім першым з’ездзе 19 — 28 лістапада (2 — 11 снежня) 1917 г. у Петраградзе. Яе лідары: Б. Д. Камкоў  (руск.) (бел. М. А. Натансон  (руск.) (бел. М. А. Спірыдонава  (руск.) (бел. і інш. Цэнтральны друкаваны орган — газета «Знамя труда» (1917 — 1918 гг.). У ліпені 1918 г. 80 тысяч членаў. Выступалі за неадкладную перадачу зямлі сялянам, за выхад Расіі з 1-й сусветнай вайны, супраць кааліцыі з кадэтамі. Удзельнічалі ў Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 г. галасавалі за дэкрэты 2-га Усерасійскага з’езда Саветаў, увайшлі ў ВЦВК (30 членаў), аднак адмовіліся ўвайсці ў савецкі ўрад (СНК), патрабуючы стварыць кааліцыйны ўрад з прадстаўнікоў сацыялістычных партый. З лістапада 1917 г. на пазіцыі левых эсэраў перайшла большасць эсэраўскіх арганізацый Беларусі. У студзені 1918 г. левыя эсэры ўвайшлі ў СНК (7 чалавек). Выступалі супраць Брэсцкага міру 1918 г. а пасля яго ратыфікацыі (сакавік 1918 г.) выйшлі з СНК. Асуджалі палітыку бальшавікоў у адносінах да сярэдняга і заможнага сялянства, на сваім 2-м з’ездзе (красавік 1918 г.) афіцыйна заявілі аб разрыве з імі. Улетку 1918 г. адбыўся леваэсэраўскі мяцеж  (руск.) (бел. у Маскве (6 — 7 ліпеня), выступленні ў іншых месцах, у тым ліку ў Оршы і Сянне (5 — 6 жніўня), якія былі падаўлены. 5-ы Усерасійскі з’езд Саветаў 9 ліпеня 1918 г. выключыў левых эсэраў са складу Саветаў, дзесяткі тысяч радавых членаў пакінулі партыю. У верасні 1918 г. з левых эсэраў вылучыліся партыі «народнікаў-камуністаў» і «рэвалюцыйных камуністаў», якія ў 1920 г. увайшлі ў РКП(б). Большая частка леваэсэраўскіх кіраўнікоў, у т.л. Спірыдонава, А.А.Ізмайловіч і іншыя працягвалі змагацца супраць бальшавікоў у падполлі. Страціўшы ўплыў на масы, левыя эсэры ў 1923 г. самаліквідаваліся.

Літаратура
----------

* Литвин, А.Л. Овруцкий, Л.М. Левые эсеры: программа и тактика: (Некоторые вопросы). — Казань, 1992.
* Малашко, А.М. К вопросу об оформлении однопартийной системы в СССР. — Мн. 1969.
* Фельштинский, Ю. Крушение мировой революции. Брестский мир, октябрь 1917 — ноябрь 1918. — М. 1992.
|

**Ане́жская губа** (**Анежскі заліў**) — заліў Белага мора, размешчаны на паўднёвым захадзе ад Архангельска (Расія).
Даўжыня 185 км, шырыня 50—100 км, глыбіня да 36 м (у сярэднім 16 м), выцягнуты з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Упадаюць рэкі: Анега, Кем, Керэт і інш. Вышыня прыліваў да 2,72 м, пакрыты лёдам на працягу 185 дзён у годзе. Шмат астравоў, большасць з іх бязлесныя, пакрытыя тундрай з карлікавай бярозай. Самы буйны і вядомы архіпелаг заліва — Салавецкія астравы, дзе размешчаны Салавецкі манастыр. На востраве Кій недалёка ад вусця Анегі размешчаны Анежскі Хросны манастыр. Іншыя буйныя астравы — Мягостраў, Кандостраў, Хедостраў. Заліў звязаны Беламорска-Балтыйскім каналам з Балтыйскім морам.

На ўзбярэжжы гарады і парты: Анега, Кем, Беламорск.

Літаратура
----------

* Географический энциклопедический словарь: Географические названия / Гл. ред А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 319. — 538 с. — 100 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* *Онежская губа (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партэр.
Партэры ў Версалі
**Партэ́р** (фр.: parterre ад *раr* на + *terre* зямля) — у садова-паркавым мастацтве — адкрытая частка саду ці парку на роўнай мясцовасці з газонамі, кветнікамі, вадаёмамі, бардзюрамі з кустоў. На партэры часта размяшчаюць фантаны, скульптуру, курціны, асобныя дрэвы. 

Кенсінгтонскі палац на гравюры Яна Кіпа, Britannia Illustrata, 1707/08
Характэрны рэгулярным паркам XVII—XVIII стст. (у Версалі, Петрадварцы). Больш свабодныя па абрысах партэры ў пейзажных парках, звычайна ў выглядзе лужкоў (паркі Стоу ў Англіі, у Паўлаўску). У выглядзе партэра вырашаліся барочныя парадныя двары — курданёры перад галоўным фасадам палаца або сядзібнага дома.

На Беларусі пашырыліся ў XVII—XVIII стст. у рэгулярных парках, т.зв. італьянскіх садах, уяўлялі сабой прамавугольныя ўчасткі, акаймаваныя алеямі са шпалерамі (Альбінскі палацава-паркавы ансамбль); у XIX — пач. XX ст. выкарыстоўваліся ў кампазіцыях пейзажных паркаў, напрыклад, у Гомелі і Нясвіжы). Партэры шырока выкарыстоўваюцца ў ландшафтнай архітэктуры і азеляненні пры стварэнні буйных горадабудаўнічых ансамбляў - партэры на плошчах Незалежнасці і Перамогі ў Мінску і інш.

Літаратура
----------

* Партэр. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Партэр (садова-паркавае мастацтва)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лука.

**Лука́** (трансліт.: *Luka*, руск.: Лука) — вёска ў Столінскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Глінкаўскага сельсавета. Размешчаны за 4 км на паўднёвы захад ад Глінкі, за 9 км на паўночны ўсход ад Гарадной, за 21 км на захад ад Століна, 225 км ад Брэста, 24 км ад чыгуначнай станцыі Гарынь на лініі Лунінец — Сарны. Транспартныя сувязі па аўтадарозе Гарадная — Глінка. 158 гаспадарак, 403 жыхары (2005).

Гісторыя
--------

У 17 стагоддзі ўрочышча Луку сярод балота Марочнага ў мяшчан Гарадной набыў нячатаўскі войт Кігір. Урочышча Лука згадваецца як уласнасць мяшчан у інвентары мястэчка Гарадное 1747 года. У 1899—1904 стараста мяшчанскай управы мястэчка Гарадное Есіп Андрэевіч Пешка праводзіў актыўнае асушэнне забалочаных земляў вакол мястэчка, у т. л. у Луцэ.

У 1909 фальварак Церабяжоўскай воласці Пінскага павета Мінскай губерні, 1 двор, 5 жыхароў. Належаў Есіпу Пешку.

У 1921 годзе ў складзе Польшчы, фальварак Церабяжоўскай гміны Лунінецкага павета Палескага ваяводства, 1 двор, 3 жыхары. У 1920—1930-х, у сувязі з перанаселенасцю Гарадной, было праведзена асушэнне земляў у Луцэ. Адбылася камасацыя, гэта значыць нарэзка хутароў. На новыя землі пераехала багата сем'яў з Гарадной. Паводле карты Польскага ваеннага геаграфічнага інстытута ў 1925 — 30 двароў.

З 1939 года ў складзе БССР, вёска. Паводле перапісу 1959 г. 472 жыхары. 11 жніўня 1959 года перададзена са складу Гарадноўскага сельсавета ў склад Глінкаўскага сельсавета. У Лукенскай школе ў 1958—1960 пачынаў працаваць настаўнікам вядомы фалькларыст Васіль Ліцьвінка.

У 1980 р. 646 жыхароў. Базавая школа, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, крама. На 1 студзеня 2002 р. 164 гаспадаркі, 435 жыхароў, у складзе калгасу «1 Мая».

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)
2. 1 2  Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 4, кн. 2. Брэсцкая вобласць / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. С. 583.
3. ↑  НГАБ. Ф. 120, воп. 1, спр. 2921, арк. 3-23зв.
4. ↑  НГАБ. Ф. 27, воп. 6, спр. 54
5. ↑  Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 жніўня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 10.

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 4, кн. 2. Брэсцкая вобласць / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — 608 с.: іл. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-11-0388-7.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Фільм «Брацкая свяча» пра Луку і лукенцаў

| ⛭**Глінкаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Глінка |
| Вёскі | Зубкова ·  Лука ·  Першамайск |
| Хутары | Столінскі |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кандратовіч.
**Лука Лукіч Кандрато́віч** (17 кастрычніка 1866, Мінск — не раней за 1918) — расійскі ваенны дзеяч, генерал-маёр, член Украінскай Народнай Рады.

Біяграфія
---------

Скончыў 3-е Аляксандраўскае вайсковае вучылішча (Масква, 1887), Мікалаеўскую акадэмію Генеральнага штаба (Санкт-Пецярбург, 1895, на выдатна). Палкоўнікам удзельнічаў у руска-японскай вайне 1904—1905 гадоў. У гады Першай сусветнай вайны — генерал-маёр, загадчык 1шай пяхотнай дывізіі.

Удзельнік Першага і Другога Украінскіх Вайсковых з’ездаў у 1917 годзе. На апошнім быў выбраны ў Украінскі генеральны вайсковы камітэт, дзе узначаліў камісію спецслужбаў.

На пачатку 1918 года выехаў у Ташкент, дзе узначаліў антысавецкую Туркестанскую вайсковую арганізацыю. Далейшы лёс невядомы.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Біяграфія на сайце Руская армія у Вялікай вайне — рус.
**Анж Жак Габрыэль** (фр.: Ange-Jacques Gabriel; 23 кастрычніка 1698, Парыж — 4 студзеня 1782, Парыж) — французскі архітэктар, меў чын Першага каралеўскага архітэктара.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў свайго бацькі Жака Габрыэля V, архітэктара асабняка Пейрана дэ Мора (Peyrenc de Moras) (цяпер Музей Радэна), і ўнук архітэктара Жака IV Габрыэля. З 1742 першы архітэктар караля і прэзідэнт Акадэміі архітэктуры. Адзін з заснавальнікаў класіцызму XVIII стагоддзя.

Габрыэль ў Версалі
------------------

У сваіх працах у Версалі (рэканструкцыя інтэр'ераў палаца і перабудова яго паўночнага крыла, названага пасля крылом Габрыэля, 1735-74; палацавы тэатр, 1763-70) Габрыэль супрацьпаставіў падкрэсленай рэпрэзентатыўнасці архітэктуры XVII стагоддзя і дэкору ракако рацыянальнасць планіроўкі, лагічную яснасць, прастату і выразнасць форм, вытанчанасць стрыманага аздаблення. Гарманічны, вытанчаны па прапорцыях Малы Трыянон (1762-64), пабудаваны Габрыэлем ў парку Версаля, азначаў пераход ад арыстакратычнага палаца да інтымнага асабняка.

Габрыэль ў Парыжы
-----------------

Звязаная з гарадскімі магістралямі планіроўка і адкрытая да Сены забудова плошчы Людовіка XV (цяпер плошча Згоды) у Парыжы (1753-75) з'явілася важным этапам у асэнсаванні архітэктурнага ансамбля як арганічнай часткі прасторавай кампазіцыі горада. Ваенную школу будаваў у 1751-75 гады.

Зноскі
------

1. ↑  RKDartists Праверана 15 кастрычніка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>

Літаратура
----------

* Gromort G. Jacques-Ange Gabriel, sa vie, son oeuvre, P. 1933.
**Заапарк Гізы** — адзін з самых вялікіх заалагічны садоў Егіпта. Размешчаны ў горадзе Каір. Гэта адна з адзіных азелянёных тэрыторый у горадзе, уключаючы парк Каіра. Заапарк займае прыкладную плошчу ў 100 акраў. На яго тэрыторыі ўтрымліваецца мноства выміраючых відаў жывёл мясцовай фауны. Маецца «Дом рэптылій» і цэнтр пудзілаў жывёл. У парку збудаваны падвесны мост, спраектаваны Густавам Эйфелем *(Gustave Eiffel).* Для даступнасці наведвання адзінага зялёнага кутка беднымі жыхарамі Каіра, уваходная плата ў заапарк нязначная і сабраныя грошы зусім не пакрываюць выдаткі на абслугоўванне ўстановы. Галоўная мэта заапарка складаецца ў тым, каб пацешыць гараджан і госцяў, замест таго, каб навучаць і прапагандаваць веды сярод насельніцтва — аднак, мноства рэдкіх відаў жывёльнага свету, якія змяшчаюцца ў заапарку Гізы, паспяхова размножваюцца.

Гл. таксама
-----------

* Гіза
* Каір
* Александрыйскі заапарк

Зноскі
------

1. 1 2  Changes Underway At Giza Zoo **(нявызн.)**. *redorbit.com*.  redOrbit. Праверана 18 September 2010.

Спасылкі
--------

* Птушыны грып у заапарку
* Заапарк Гізы Архівавана 4 чэрвеня 2007.
* Даты Архівавана 30 верасня 2007.
* Дата рэгістрацыі Архівавана 8 лютага 2006.
* Інфармацыя пра заапарк