Не блытаць з Франкфурт-на-Одэры.

**Франкфурт-на-Майне** (ням.: Frankfurt am Main [ˈfʁaŋkfʊɐt am ˈmaɪn] (i)) — пяты паводле велічыні горад Германіі пасля Берліна, Гамбурга, Мюнхена і Кёльна. Адзін з найбуйнейшых фінансавых цэнтраў свету, цэнтр рэгіёна Рэйн-Майн, аднаго з рэгіёнаў Еўропы з найбольш дынамічным развіццём, а таксама найбуйнейшы горад зямлі Гесэн. Дзякуючы свайму цэнтральнаму месцазнаходжанню і міжнароднаму аэрапорту, горад з’яўляецца таксама важным транспартным цэнтрам.

Разам з прыгарадамі колькасць жыхароў г.зв. *Вялікага Франкфурта* складае каля 1,5 млн.

Франкфурт вядомы вялікай колькасцю хмарачосаў, якія адносяцца да вышэйшых у Еўропе.

Сярод жыхароў Франкфурта вельмі шмат іншаземцаў. Каля чвэрці жыхароў не з’яўляюцца грамадзянамі ФРГ.

Назва
-----

Назва горада ўпершыню згадваецца ў адной з грамат у 794 годзе як *Frankonovurd*, што азначае *брод франкаў*. Згодна са старажытнай легендай, кароль франкаў Карл Вялікі, адступаючы са сваімі войскамі ў час вайны з саксамі, выйшаў да ракі Майн. Пры гэтым ён не ведаў, як пераправіцца на другі бок ракі. У гэты час белы алень перайшоў раку ў мелкім месцы, і такім чынам паказаў шлях каралю.

Геаграфія
---------

Горад ляжыць па абодвух баках ракі Майн на паўднёвым усходзе горнага масіву Таўнус у паўднёва-заходняй Германіі. Ён распасціраецца на 23,4 км з захаду на ўсход і на 23,3 км з поўначы на поўдзень. Вышэйшая кропка (212 м над узроўнем мора) ляжыць у раёне *Зэкбах*, ніжэйшая (88 м.) на беразе Майна ў раёне *Зіндлінген*.

Франкфурт знаходзіцца ў адным з цяплейшых рэгіёнаў Германіі. У перыяд з 1971 па 2000 сярэднегадавая тэмпература складала 10,1 °C, сярэднегадавая колькасць ападкаў — 611 мм. Пры гэтым самым цёплым месяцам быў ліпень (19,4 °C), самым халодным — студзень (1,6 °C).

Раёны горада
------------

Горад падзелены на 46 раёнаў (*Ortsteile*), якія ў сваю чаргу падзяляюцца на 118 гарадскіх акруг (*Stadtbezirke*). 46 раёнаў аб’яднаны ў 16 акруг (*Ortsbezirke*) наступным чынам:

 16 акруг (*Ortsbezirke*) Франкфурта

|   | Акруга (*Ortsbezirk*) | Раёны (*Ortsteile*) | Колькасць жыхароў (2011) |
| --- | --- | --- | --- |
| 1. | Цэнтр І (*Innenstadt I*) | Стары горад (*Altstadt*), Прывакзальны раён (*Bahnhofsviertel*), Галус (*Gallus*), Гутлёйтфіртэль (*Gutleutviertel*), Цэнтр (*Innenstadt*) | 44.183 |
| 2. | Цэнтр ІI (*Innenstadt II*) | Бокенхайм (*Bockenheim*), Вестэнд-Поўнач (*Westend-Nord*), Вестэнд-Поўдзень (*Westend-Süd*) | 57.629 |
| 3. | Цэнтр ІII (*Innenstadt III*) | Нордэнд-Усход (*Nordend-Ost*), Нордэнд-Захад (*Nordend-West*) | 51.671 |
| 4. | Цэнтр ІV (*Innenstadt IV*) | Борнхайм (*Bornheim*), Остэнд (*Ostend*) | 56.723 |
| 5. | Поўдзень (*Süd*) | Аэрапорт (*Flughafen*), Нідэррад (*Niederrad*), Обэррад (*Oberrad*), Заксэнхаўзэн-Поўнач (*Sachsenhausen-Nord*), Заксэнхаўзэн-Поўдзень (*Sachsenhausen-Süd*) | 91.662 |
| 6. | Захад (*West*) | Шванхайм (*Schwanheim*), Грызхайм (*Griesheim*), Нід (*Nied*), Хёхст (*Höchst*), Зіндлінген (*Sindlingen*), Цайльсхайм (*Zeilsheim*), Унтэрлідэрбах (*Unterliederbach*), Зосэнхайм (*Sossenheim*) | 125.057 |
| 7. | Сярэдні Захад (*Mitte-West*) | Хаўзэн (*Hausen*), Праўнхайм (*Praunheim* ), Родэльхайм (*Rödelheim*) | 38.919 |
| 8. | Паўночны Захад (*Nord-West*) | Хедэрхайм (*Heddernheim*), Нідэрурзэль (*Niederursel*) | 35.961 |
| 9. | Сярэдняя Поўнач (*Mitte-Nord*) | Дорнбуш (*Dornbusch*), Эшэрсхайм (*Eschersheim*), Гінхайм (*Ginnheim*) | 49.616 |
| 10. | Паўночны Усход (*Nord-Ost*) | Беркерсхайм (*Berkersheim*), Банамес (*Bonames*), Франкфуртэр Берг (*Frankfurter Berg*), Экенхайм (*Eckenheim*), Пройнгесхайм (*Preungesheim*) | 44.180 |
| 11. | Усход (*Ost*) | Фехенхайм (*Fechenheim*), Рыдэрвальд (*Riederwald*), Зэкбах (*Seckbach*) | 31.068 |
| 12. | Кальбах/Рыдберг (*Kahlbach/Riedberg*) | - | 7.882 |
| 13. | Ніжні Эрленбах (*Nieder-Erlenbach*) | - | 4.583 |
| 14. | Хархайм (*Harheim*) | - | 4.155 |
| 15. | Ніжні Эшбах (*Nieder-Eschbach*) | - | 11.487 |
| 16. | Берген-Энкхайм (*Bergen-Enkheim*) | - | 17.891 |

Гісторыя
--------

Статуя Карла Вялікага перад музеем гісторыі ў Франкфурце
Першыя пасяленні на тэрыторыі сучаснага Франкфурта з’явіліся прыблізна 2000 гадоў да н.э. яшчэ ў каменным веку.

Пасля пераможнага паходу рымскага імператара Даміцыяна ў 83/84 г. н.э. рымляне захапілі рэгіён Таўнус і пабудавалі тут свае ваенныя лагеры. Галоўны з іх знаходзіўся на рацэ Ніда на тэрырыторыі сучаснага раёна Франфурта *Хедэрнхайм*. Каля 260 г. рымляне былі выцеснены з гэтага рэгіёна геманскімі плямёнамі.

Упершыню назва Франкфурт упамінаецца ў сувязі з скліканнем так званага Франкфурцкага Сінода (схода царкоўных прадстаўнікоў Франкскай Імперыі), інцыяванага каралём франкаў Карлам Вялікім у 794 годзе. У 843 годзе, пасля падзелу Франкскай Імперыі, Франкфурт становіцца цэнтрам яе ўсходняй часткі.

У 1152 князь Фрыдрых І Барбароса быў абраны ў Франкфурце германскім каралём, што стала пачаткам традыцыі абрання германскіх каралёў, а пазней і імператараў Свяшчэннай Рымскай Імперыі ў гэтым горадзе аж да 19 века.

У 1848—1949 гадах у Франкфурце ў Паўльскірхе (*Pauluskirche*) адбываюцца паседжанні першага свабодна абранага нямецкага парламента.

Падчас другой сусвенай вайны ў 1943-44 гадах горад быў практычна цалкам разбураны ў выніку налётаў авіяцыі. 26 сакавіка 1945 Франкфурт быў заняты войскамі ЗША.

Падчас абрання сталіцы ФРГ у 1949, Франкфурт быў спачатку фаварытам, але саступіў Бону з прычыны падтрымкі апошняга Конрадам Адэнаўэрам.

У 1968 у горадзе адчынена першая лінія метро.

У 1998 Франкфурт абраны месцам знаходжання Еўрапейскага Цэнтральнага Банка.

Эканоміка
---------

Франкфурт з’яўляецца буйным фінансавым цэнтрам. Згодна з рознымі аўтарытэтнымі рэйтынгамі ён уваходзіць у дзясятак найважнейшых фінансавых цэнтраў свету. Тут месцяцца Еўрапейскі цэнтральны банк, Бундэсбанк, а таксама штаб-кватэры буйнейшых немецкіх банкаў (сярод іншых Deutsche Bank, Commerzbank, KfW, DZ Bank).

Франкфурцкая фондавая біржа (*ФФБ*) пад кіраўніцтвам Deutsche Börse — галоўная фондавая біржа Германіі. Каля 98 % гандлю акцыямі нямецкіх прапрыемстваў адбываецца на ФФБ і XETRA, электроннай пляцоўцы Deutsche Börse, трэцяй па велічыні фондавай біржы Еўропы пасля *London Stock Exchange* і *NYSE Euronext*.

Акрамя таго ў Франкфурце знаходзяцца нямецкія штаб-кватэры трох асноўных рэйтынгавых агенцтваў: Standard & Poors, Moody’s і Fitch Ratings.

Гарадскія кірмашовыя традыцыі маюць даўнюю гісторыю, а сёння ў Франкфурце праводзяцца буйныя выставачныя мерапрыемствы — Internationale Automobil-Ausstellung (IAA, выстаўка аўтамабільнай індустрыі), Frankfurter Buchmesse (кніжная выстаўка), Ambiente (выстаўка спажывецкіх тавараў), Frankfurt Musikmesse (музычная выстаўка), Achema (хімічная і фармацэўтычная выстаўка).

Палітыка
--------

Выбары ў Гарадскі Савет (*Stadtverordnetenversammlung*) адбываюцца кожныя пяць гадоў. На апошніх выбарах, якія прайшлі 27 сакавіка 2011, бальшыню галасоў атрымалі хрысціянскія дэмакраты (30,5 % галасоў). Другое месца занялі Зялёныя з 25,8 % галасоў.

Обер-бургамістрам (*Oberbürgermeister*) горада з’яўляецца прадстаўнік СПДГ Петэр Фельдман (Peter Feldmann), які на выбарах у сакавіку 2012 перамог у другім туры ХДС-кандыдата Борыса Райна (Boris Rhein), набраўшы 57,4 % галасоў.

Транспарт
---------

Сетка чыгуначнага транспарту
Франкфурт-на-Майне з’яўляецца адным з галоўных транспартных вузлоў Еўропы. Франфурцкі аэрапорт займае па колькасці пасажыраў трэцяе месца ў Еўропе, пасля лонданскага Хітроў і парыжскага Шарль-дэ-Голь. У 2012 годзе праз яго было перавезена 57,5 млн пасажыраў і 2,0 млн тон грузаў. Аэрапорт Франкфурт-Хан (*Frankfurt-Hahn*) знаходзіцца за 120 кіламетраў ад горада ў заходнім кірунку.

Паблізу Франкфурцкага аэрапорту перасякаюцца аўтабаны A 5 (Hattenbacher Dreieck-Basel) і A 3 (Arnheim-Linz). Гэтае скрыжаванне, вядомае пад назвай Франкфурцкі крыж (*Frankfurter Kreuz*), самае ажыўленае ў Германіі (каля 320.000 аўтамабіляў у дзень).

Франкфурцкі галоўны вакзал адзін з найбуйнейшых у Еўропе. Найдаўжэйшы прамы чыгунаны маршрут, праходзячы праз Франкфурт-на-Майне гэта Базель-Масква.

Грамадскі транспарт горада ўключае прыгарадныя цягнікі (*S-Bahn*), метро (*U-Bahn*), аўтобусныя і трамвайныя лініі.

Адукацыя
--------

У Франкфурце знаходзяцца два ўніверсітэта і шмат спецыялізаваных адукацыйных і навукова-даследчых устаноў.

### Універсітэт імя Гётэ

Найстарэйшая і самая вядомая вышэйшая навучальная ўстанова горада — Універсітэт імя Гётэ (*Goethe-Universität Frankfurt am Main*), чыя кампусы размешчаны ў раёнах Бокенхайм, Вестэнд і Рыдберг. У раёне Нідэррад знаходзіцца ўніверсітэцкі шпіталь. Акрамя таго ў Вестэндзе размяшчаецца прэстыжная бізнес-школа ўніверсітэта.

### Універсітэт прыкладных навук

Франкфурцкі ўніверсітэт прыкладных навук (*Frankfurt University of Applied Sciences*; да чэрвеня 2014 — *Fachhochschule Frankfurt am Main*) створаны ў 1971 годзе ў выніку рэарганізацыі раней існавалых навучальных устаноў. Прапануе навучанне па розных кірунках — мастацтва, прыродазнаўчыя навукі, інжынерная справа і юрыспрудэнцыя.

Культура
--------

### Mузеі

У Франкфурце ёсць каля 60 музеяў і выстаў, якія знаходзяцца пераважна па абодвух берагах Майна. На т.зв. Музейным беразе (раён Заксэнхаўзэн на поўдні Франкфурта) месцяцца наступныя музеі: Штэдэль (*Städel*), Лібігхаўз (*Liebieghaus*), Музей камунікацыі (*Museum für Kommunikation*; былы Музей Пошты), Нямецкі архітэктурны музей (*Deutsches Architekturmuseum*), Нямецкі музей фільмаў (*Deutsches Filmmuseum*), Музей сусветных культур (*Museum der Weltkulturen*), а таксама Музей прыкладнога мастацтва (Museum für Angewandte Kunst). Штогод, пачынаючы з 1988 года, у апапошнія выходныя жніўня тут адбываецца Свята Музейнага берага (*Museumsuferfest*). Кожны год больш за тры мільёна чалавек наведваюць гэты фэст, падчас якога музеі адкрыты да позняй ночы і адна картка дазваляе ўваход ва ўсе музеі-ўдзельнікі. Пры гэтым уздоўж Майна на шматлікіх сцэнах адбываюцца музычныя і танцавальныя прадстаўленні, у кіёсках прадаюцца тавары рамесленага вырабу, ювелірныя ўпрыгажэнні і вопратка, пад адкрытым небам праходзяць выстаўкі мастакоў.

Музеі Франкфурта можна падзяліць на наступныя катэгорыі:

Галоўныя *мастацкія музеі і галерэі* ўключаюць акрамя Штэдэля і Музея прыкладнога мастацтва выстаўку Шырн (*Schirn*).

Да *гістарычных музеяў* адносяцца Франкфуртскі гістарычны музей (*Historisches Museum*), Яўрэйскі музей (*Jüdisches Museum*) і Археалагічны музей (*Archäologisches Museum*).

Да катэгорыі *Тэхнічныя музеі* належаць паміж іншага вышэйзгаданы Музей камунікацыі, музей Experiminta і Музей транспарту (*Verkehrsmuseum Frankfurt am Main*).

Катэгорыя *Прыродазнаўчыя музеі* ўключае перад усім сусветна вядомы Зенкенбергскі прыродазнаўчы музей (*Senckenberg Naturmuseum*).

Спорт
-----

У Франкфурце размяшчаюцца розныя спартыўныя каманды і клубы:

* Eintracht Frankfurt, футбол (Бундэсліга)
* FSV Frankfurt, футбол, (2-я Бундэсліга)
* Rot-Weiss Frankfurt, футбол (Оберліга Гесэн)
* 1. FFC Frankfurt, жаночы футбол (Бундэсліга)
* Frankfurt Lions, хакей (Оберліга)
* Fraport Skyliners, баскетбол (Бундэсліга)
* Frankfurter RG Germania 1869, адзін з найбуйнейшых і найстарэйшых нямецкіх вяслярных клубаў

Значныя спартыўныя мерапрыемствы, якія адбываюцца штогод:

* Frankfurt-City-Triathlon, спаборніцтвы па трыятлону ў жніўні
* Frankfurt-Marathon, гарадскі марафон у кастрычніку
* Rund um den Finanzplatz Eschborn-Frankfurt (Вакол фінансавай пляцоўкі Эшборн-Франкфурт), велагонка
* Ironman Germany, спаборніцтвы па трыятлону ў ліпені
* JPMorgan Chase Corporate Challenge, спаборніцтвы па бегу
* Frankfurter City-Halbmarathon, паўмарафон у сакавіку
* Hessen tanzt (Гесен танчыць), буйны турнір спартыўных танцаў

Асноўныя спартыўныя збудаванні Франкфурта:

* Commerzbank-Arena, футбольны стадыён
* Frankfurter Volksbank Stadion, футбольны і лёгкаатлетычны стадыён
* Fraport Arena, баскетбольная і гандбольная зала
* Лядовы каток
* Іпадром Нідэррад

У Франкфурце снаходзяцца штаб-кватэры нямецкага Нацыянальнага алімпійскага камітэта і Нямецкага футбольнага саюза.

Варта ўбачыць
-------------

### Небаскробы Франкфурта

Commerzbank Tower
Асноўны артыкул: **Спіс самых высокіх будынкаў Франкфурта-на-Майне**
Франкфурт-на-Майне, як ніякі іншы горад Еўропы, адметны вялікай колькасцю небаскробаў, якія будуюцца ў горадзе з 50-х гадоў 20-га стогоддзя. З гэтай прычыны Франкфурт часта называюць *Mainhattan* (гэта назва нагадвае Манхэтан у Нью-Ёрку).

|  | Назва будынка | Вышыня (м.) | Год пабудовы | Колькасць паверхаў |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | Commerzbank Tower | 259 | 1997 | 63 |
| 2. | Messeturm | 257 | 1990 | 70 |
| 3. | Westend Tower (DZ Bank) | 208 | 1993 | 53 |
| 4. | Maintower | 200 | 2000 | 55 |
| 4. | Tower 185 | 200 | 2011 | 55 |
| 6. | Trianon (DekaBank) | 186 | 1993 | 47 |
| 7. | Новы будынак Еўрапейскага цэнтральнага банка | 185 | 2014 | 46 |
| 8. | Opernturm | 170 | 2009 | 42 |
| 8. | Taunusturm | 170 | 2014 | 40 |
| 10. | Silver Tower | 166 | 1978 | 32 |

### Старая Опера

Старая Опера ў Франкфурце
Былы оперны тэатр выкарыстоўваецца сёння як канцэртная зала і месца правядзення святочных мерапрыемстваў. Будынак Старай Оперы (*Alte Oper*) ў стылі неа-рэнесанс, спраектаваны берлінскім архітэктарам Рыхардам Люкэ (*Richard Lucae*), быў адчынены ў 1880. На адкрыцці прысутнічаў імператар Вільгельм І, які адзначыў: «У Берліне я б сабе такога дазволіць не змог». Будаўніцтва была фінансавана жыхарамі горада і каштавала 6,8 млн залатых марак. У 1937 тут адбылася прэм’ера оперы «Карміна Бурана» Карла Орфа. У сакавіку 1944 будынак быў моцна разбураны ў выніку бамбардзіроўкі з паветра. Пасля шматгадовых дэбатаў будынак быў адноўлены і зноў адчынены ў 1981. На фасадзе будынка знаходзіцца надпіс: «Праўдзіваму, прыгожаму, добраму».

### Галоўны вакзал

Франкфурцкі галоўны вакзал
Франкфурцкі галоўны вакзал — адзін з найбуйнейшых і найбольш важных у Германіі.

Тупіковы вакзал быў адчынены ў 1888 годзе і з’яўляецца сёння, з 350.000 падарожнікамі і наведвальнікамі штодзень, трэцім паводле пасажыраабароту вакзалам пасля вакзалаў у Гамбургу і Мюнхене (па 450.000 падарожнікаў і наведвальнікаў). Будаўніцтва вакзала цягнулася пяць гадоў. Да 1915 года, калі быў пабудаваны вакзал у Лейпцыгу, гэта быў найбуйнейшы вакзальны будынак у Еўропе. Даўжыня будынка сёння 270 м (у 1888 годзе — 210 м), вышыня 30 м. Вялізная зала з платформамі (усяго 24 пуці) падзелена сёння пяццю нефамі (першапачаткова тры нефа і 18 пуцей). Фасад будынка ў стылі неарэнесасу ўпрыгожваюць ляпныя фігуры. Пад вакзалам знаходзяцца падземныя станцыі метро і прыгарадных цягнікоў.

### Стары горад

Гістарычны стары горад знаходзіцца на беразе Майна. Пасля амаль поўнага разбурэння праз авіяўдары ў час Другой сусветнай вайны частка будынкаў была адноўлена. Галоўнымі славутасцямі старога горада з’яўляюцца Імператарскі сабор (*Kaiserdom*), плошча Ромерберг (*Römerberg*), царква Св. Паўла (*Paulskirche*), а таксама дом, у якім нарадзіўся Іаган Вольфганг фон Гётэ (*Goethe-Haus*).

Імператарскі сабор Св. Варфаламея — гэта самы вялікі храм Франкфурта-на-Майне, пабудаваны паміж 1250 і 1514 гадамі, дзе раней праводзіліся цырымоніі каранацыі імператараў Свяшчэннай Рымскай імперыі. Перад саборам знаходзіцца Археалагічны сад (*Archäologische Garten*) з раскопкамі рымскага перыяду, а таксама перыяду Каралінгаў.

Ля цэнтральнай плошчы гораду Ромерберг знаходзіцца ратуша (Ромер), пабудаваная ў 14 стагоддзі, і Старая царква Св. Мікалая. На балконе ратушы звычайна святкуюцца перамогі мясцовых спартыўных каманд, а таксама чэмпіянаты па футболу.

У царкве Св. Паўла праходзілі ў 1948/1949 гг. паседжанні Нацыянальнага сходу, першага свабодна абранага нямецкага парламента.

### Мосты праз Майн

Абодва берагі Майна становяцца ўсё больш прывабным раёнам Франкфурта. Гэтаму садзейнічаюць праекты па развіццю музейнай набярэжнай і рэканструкцыі берагавых збудаванняў, будаўніцтва новага мікрараёна ў былым Заходнім порце а таксама архітэктурна прэтэнцыёзныя мосты праз Майн. *Alte Brücke* (Стары мост), які ўпершыню згадваецца ў 1222 годзе, лічыўся на працягу стагоддзяў самай важнай пабудовай горада. *Eiserner Steg* (Жалезны мост), адкрыты ў 1869 годзе пешаходны мост, з’яўляецца адной са славутасцей горада. Від з аднаго з мостаў на Стары горад і небаскробы часта выкарыстоўваецца ў сродках масавай інфармацыі ў якасці ілюстрацыі для сюжэтаў з Франкфурта.

У апошнія гады на ўсход ад цэнтра горада на паўночным і паўднёвым берагах Майна з’явіліся два вялікія пляжныя начныя клубы. Таксама на беразе Майна знаходзіцца *Gerbermühle* — папулярны турыстычны рэстаран, які ўвайшоў у гіторыю літаратуры як месца сустрэч Гётэ з Марыянай фон Віллемер, аўстрыйскай актрысай і танцоўшчыцай.

### Заксэнхаўзен

Раён Заксэнхаўзен, які знаходзіцца на паўднёвым беразе Майна, упершыню згадваецца ў 1192 годзе. З часоў Сярэднявечча тут жылі галоўным чынам рыбакі, сельскагаспадарчыя рабочыя і рамеснікі. З 18-га і 19-га стагоддзя тут таксама ўсё больш сяліліся заможныя жыхары. З гэтага часу Заксэнхаўзен становіцца папулярным раёнам са збалансаваным спалучэннем рознічнага гандлю і рэстаранаў. Сёння акрамя добра вядомых сваім яблачным віном і традыцыйнай кухняй рэстаранаў, такіх як *Wagner* і *Gemaltes Haus*, тут таксама знаходзяцца сучасныя кактэйль-бары

Архітэктурнай дамінантай Заксэнхаўзэна з’яўляецца царква *Dreikönigskirche*, пабудаваная ў 1875—1881 гадах. Уздоўж Майна ляжыць т.зв. Музейны бераг, дзе месцяцца галоўныя музеі Франкфурта. Кожную другую суботу тут таксама адбываецца азін з найбуйнейшых блашыных рынкаў Германіі .

Сродкі масавай інфармацыі
-------------------------

У Франкфурце выдаюцца две шматтыражныя нямецкія газеты — ліберальна-кансерватыўная *Франкфуртэр Альгемайнэ Цайтунг* (*Frankfurter Allgemeine Zeitung*) і левалібеальная Франкфуртэр Рундшаў (*Frankfurter Rundschau*). Таксама тут знаходзяцца цэнтральныя нямецкія прадстаўніцтва агенстваў навін Асашыэйтэд Прэс (*Associated Press*) і Ройтэрс (*Reuters*).

Кулінарыя
---------

* Яблачнае віно (*Apfelwein*)
* Зялёны соус (*Grüne Sauce*)
* Ручны сыр з музыкай (*Handkäs mit Musik*)
* Франкфурцкія сасіскі (*Frankfurter Würstchen*)
* Рабрынкі з кіслай капустай (*Rippchen mit Kraut*)

Адметныя асобы
--------------

* Тэадор Адорна — нямецкі філосаф і сацыёлаг, адзін з галоўных прадстаўнікоў Крытычнай грамадскай тэорыі, нарадзіўся ў Франкфурце ў 1903 годзе. З 1921 па 1924 ён вывучаў у Франкфурцкім універсітэце філасофію, сацыялогію, псіхалогію і музыку. З 1949 па 1969 (пасля вяртання з эміграцыі) Адорна выкладаў у гэтай навучальнай установе філасофію і сацыялогію. Ён таксама кіраваў Інстытутам сацыяльных даследванняў пры ўніверсітэце. Погляды Адорна мелі вялікі ўплыў на нямецкае студэнцтва ў 60-х гадах 20-га стагоддзя.
* Васіль Быкаў — вядомы беларускі пісьменнік, жыў і працаваў у Франкфурце з 2001 па 2002 ў рамках праекту *Гарады прытулку*, атрымаўшы запрашэнне ад Ведамства Мультыкультурных Спраў і Франкфурцкага Кніжнага Кірмашу .
* Іаган Вольфганг фон Гётэ — нямецкі паэт, грамадскі дзеяч і прыродазнаўца. Нарадзіўся і вырас у Франкфурце. У 1971 г. пасля заканчэння вучобы ў Страсбурге, Гётэ адчыніў у Франкфурце адвакатскую кантору, якая праіснавала да яго ад’езду ў Веймар у 1775 г. У гэты перыяд ён напісаў сярод іншага раман *Пакуты маладога Вертэра* (1774).
* Барыс Кіт — беларускі грамадскі дзеяч, настаўнік, матэматык, вядомы фізік, канструктар амерыканскай ракетнай тэхнікі. Жыў у Франкфурце з 1972 г. «Мне вельмі падабаецца тут. У сэрцы я ж еўрапеец» — сказаў Б. Кіт на імпрэзе, прысвечанай яго 100-гадоваму юбілею .
* Майер Амшэль Ротшыльд — заснавальнік вядомага аднайменнага франкфуртскага банка.
* Ганна Франк — нямецкая дзяўчынка яўрэйскага паходжання, якая пасля прыхода Гітлера да ўлады хавалась ад нацысткага тэрору разам з сям’ёй у Нідэрландах. Аўтар сусветна вядомага *Дзённіка Ганны Франк* — дакумента, які аблічае нацызм. Ганна Франк нараділась у Франкфурце і жыла там да 1933 г.
* Эрых Фром — нямецка-амерыканскі філосаф і псіхааналітык. Нарадзіўся і жыў у Франкфурце да сваёй эміграцыі ў ЗША ў 1934 г. Кіраўнік сацыяльна-псіхалагічнага аддзела франкфуртскага Інстытута сацыяльных даследванняў з 1930 па 1934.
* Ота Ган — нямецкі хімік. Выхадзец з Франкфуту адкрыў у 1938 г. разам з Лізэ Майтнер і Фрыдрыхам Штрасманам расшчапленне ўрана. Атрымаў у 1944 г. Нобелеўскую прэмію.
* Артур Шапенгаўэр — нямецкі філосаф. Пераехаў у 1833 з Берліна, дзе ў гэты час пачалась эпідэмія халеры, у Франкфурт і жыў тут да сваёй смерці ў 1860. У сваім дзённіке Шапенгаўэр так апісвае прычыны выбара Франкфурта: «Здаровы клімат. Прыгожыя мясціны. Прыемнасці вялікіх гарадоў. Лепшая чытальня. Прыродна-гістарычны музей. Лешыя тэатры, опера і канцэрты. Больш англічан. Лепшыя кавярні. Нядрэннае надвор’е. Зэнкенбергская бібліятэка. Няма паводак.»
* Роланд Кох — нямецкі палітык.
* Фрыдрых Вёлер — нямецкі хімік.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Францыі Ліён (Францыя) (з 1960)
* Сцяг Вялікабрытаніі Бірмінгем (Вялікабрытанія) (з 1966)
* Сцяг Італіі Мілан (Італія) (з 1971)
* Сцяг Егіпта Каір (Егіпет) (з 1979)
* Сцяг Ізраіля Тэль-Авіў (Ізраіль) (з 1980)
* Сцяг Кітая Гуанчжоу (Кітай) (з 1988)
* Сцяг Канады Таронта (Канада) (з 1989)
* Сцяг Венгрыі Будапешт (Венгрыя) (з 1990)
* Сцяг Чэхіі Прага (Чэхія) (з 1990)
* Сцяг Германіі Лейпцыг (Германія) (з 1991)
* Сцяг Нікарагуа Гранада (Нікарагуа) (з 1991)
* Сцяг Польшчы Кракаў (Польшча) (1991)
* Сцяг ААЭ Дубай (Аб’яднаныя Арабскія Эміраты) (з 2002)
* Сцяг Індыі Чэнаі (Індыя) (з 2005)
* Сцяг Пакістана Ісламабад (Пакістан)

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Xinhua-Dow Jones International Financial Centers Development Index 2012 **(нявызн.)** (PDF; 1,5 MB).  Xinhua and Dow Jones.
3. ↑  The Global Financial Centres Index 12.5 **(нявызн.)** (PDF; 137 kB)(недаступная спасылка).  Long Finance (1 студзеня 2013). Архівавана з першакрыніцы 23 студзеня 2013.
4. ↑
5. ↑
6. ↑   Архівавана 23 ліпеня 2007.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Франкфурт-на-Майне на Вікісховішчы |

* Афіцыйны сайт Архівавана 8 красавіка 2007.
* Інфармацыя для турыстаў
* Стары Франкфурт Архівавана 5 снежня 2006.
* Інфармацыйны партал
* Блог аб Франкфурце Архівавана 31 сакавіка 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (9-th) · Britannica (онлайн) · Universalis · Швейцарскі гістарычны · Гранат |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 11000840 · BNF: 11864186q · GND: 4018118-2 · ISNI: 0000 0001 2185 8098 · LCCN: n79149017 · NKC: ge129155 · NLA: 35944560 · NLG: 177433 · NSK: 000586616 · PTBNP: 1254730 · SUDOC: 026383993 · VIAF: 151720959 |

 |