У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сублімацыя.Сублімацыйная крывая вадзянога лёду — раўнаважны ўчастак «цвёрдае цела — газ» на фазавай дыяграме вады
**Субліма́цыя**, **узгонка** — пераход рэчыва з цвёрдага стану адразу ў газападобны, абыходзячы вадкі. Паколькі пры узгонцы змяняецца удзельны аб'ём рэчывы і паглынаецца энергія (цеплыня сублімацыі), узгонка з’яўляецца фазавым пераходам першага роду.

Зваротным працэсам з’яўляецца дэсублімацыя. Прыкладам дэсублімацыі з’яўляюцца такія атмасферныя з’явы, як іней на паверхні зямлі і шэрань на ветках дрэў і правадах.

Прыклады узгонкі
----------------

### Сублімацыя ёду

Узгонка характэрна, напрыклад, для элементарнага ёду I2, які пры нармальных умовах не мае вадкай фазы: чорныя з блакітным адлівам крышталі адразу ператвараюцца (сублімуюць) у газападобны малекулярны ёд (медыцынскі «ёд» уяўляе сабой спіртавы раствор).

### Сублімацыя лёду

Добра паддаецца узгонцы лёд, што вызначыла шырокае прымяненне дадзенага працэсу як аднаго са спосабаў сушкі. Пры прамысловай узгонцы спачатку вырабляюць замарозку зыходнага цела, а затым змяшчаюць яго ў вакуумную або запоўненую інэртнымі газамі камеру. Фізічна працэс ўзгонкі працягваецца да таго часу, пакуль канцэнтрацыя вадзяных пар у камеры не дасягне нармальнага для дадзенай тэмпературы ўзроўню, у сувязі з чым залішнія вадзяныя пары пастаянна адпампоўваюць. Узгонка прымяняецца ў хімічнай прамысловасці, у прыватнасці, на вытворчасцях выбуханебяспечных ці выбуховых рэчываў, якія атрымліваюцца аблогай з водных раствораў.

Просты сублімацыйны апарат. Рэчыва, якое ачышчаецца, кандэнсуецца з газавай фазы на «пальцы»-халадзільніку, які ахалоджваецца вадой.   
1 Уваход халоднай вады   
2 Выхад халоднай вады   
3 Вакуум / газ лінія   
4 Сублімацыйная камера   
5 Сублімуемы прадукт  
 6 Сыры матэрыял  
 7 Знешні нагрэў

Прымяненне працэсу
------------------

### Ужыванне сублімацыі ў лабараторнай тэхніцы

На эфекце узгонкі заснаваны адзін са спосабаў ачысткі цвёрдых рэчываў. Пры пэўнай тэмпературы адно з рэчываў у сумесі узганяецца з больш высокай хуткасцю, чым іншае. Пары таго рэчывы, якое ачышчаюць, кандэнсуюць на ахалоджванай паверхні. Прыбор, які ўжываецца для гэтага спосабу ачысткі, называецца субліматар.

### Сублімацыйная сушка

Сублімацыйная сушка (інакш ліяфілізацыя; ліяфільная сушка) (англ. freeze drying або lyophilization) — працэс выдалення растваральніка з замарожаных раствораў, геляў, завісяў і біялагічных аб’ектаў, заснаваны на сублімацыі зацвярдзелага растваральніка (лёду) без утварэння макраколькасці вадкай фазы .

Узгонка таксама выкарыстоўваецца ў харчовай прамысловасці: так, напрыклад, сублімаваную каву атрымліваюць з замарожанага кававага экстракту праз абязводжванне вакуумам. Фрукты пасля сублімавання важаць ў некалькі разоў менш, а аднаўляюцца ў вадзе. Сублімаваныя прадукты значна пераўзыходзяць сушаныя па харчовай каштоўнасці, так як узгонцы паддаецца толькі вада, а пры тэрмічным выпарэнні губляюцца шматлікія карысныя рэчывы. Перад сублімацыяй харчовых прадуктаў выкарыстоўваецца хуткае замарожванне (ад −100 да −190 °C), што прыводзіць да утварэння дробных крышталяў і не разбурае клеткавыя мембраны.

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн, 2002
2. ↑  Сублимационная сушка в словаре нанотехнологических терминов **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 13 мая 2013. Праверана 19 ліпеня 2013.

Літаратура
----------

* Сублімацыя, узгонка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 240. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Скрипов В. П.* Сублимация // Физическая энциклопедия. В 5 т. (руск.) / Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Советская энциклопедия (т. 1—2); Большая Российская энциклопедия (т. 3—5), 1988—1999. — ISBN 5-85270-034-7.

Спасылкі
--------

| ⛭Тэрмадынамічныя станы рэчыва |
| --- |
| Цвёрдае цела | 
* Аморфнае
* Крышталічнае
* Аэрагель
	+ тэмпература плаўлення
	+ сублімацыя

 |
| Вадкасць | 
* Электраліт
* Перагрэтая вадкасць
* Пераахалоджаная вадкасць
* Расплавы
	+ крытычны пункт
	+ тэмпература кіпення

 |
| Газ | Пара |
| Плазма | 
* Электрамагнітная
* Кварк-глюонная
* Глазма

 |
| 

| Гл. таксама |
| --- |
| 
* Звышкрытычная вадкасць
* Выраджанае рэчыва
* Статыстыка Фермі — Дзірака
* Кандэнсат Базэ — Эйнштэйна
* Дзіўная матэрыя
* Ураўненне стану
* Крывая астуджэння
* Квантавая вадкасць
* Тэрмадынамічная фаза
* Фазавы пераход
* Тэорыя катастроф
* Цвёрды гелій
* λ-пункт
* Дысперсныя сістэмы
	+ раствор
	+ калоід
	+ грубадысперсная сістэма
	+ свабоднадысперсная калоідная сістэма
		- дым
		- золі
* Тэрмадынамічныя фазы квантавай вадкасці
	+ звышцякучасць
	+ звышцякучае цвёрдае цела
* Звычайныя і стандартныя ўмовы

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4183913-4 · LCCN: sh85129475 · Microsoft: 47772926, 2910140050 · NKC: ph170671 |