recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Панарабізм** — грамадска-палітычны ірэндэнтычны рух, накіраваны на кансалідацыю арабаў Блізкага Усходу.

Панарабізм зарадзіўся ў пачатку XX стагоддзя, калі большая частка арабскага свету знаходзілася ў каланіяльнай залежнасці ад Асманскай імперыі, а затым — ад еўрапейскіх дзяржаў. Калыскай панарабізму стаў Аравійскі паўвостраў. У 1916 шэрыф Мекі Хусейн ібн Алі аль-Хашымі заснаваў аб’яднанае арабскае Каралеўства Хіджаз са сталіцай у Джыда, якая была паглынута Недждам і дала пачатак сучаснай Саудаўскай Аравіі. На хвалі арабскай салідарнасці праходзіла таксама барацьба за незалежнасць дзяржаў Паўночнай Афрыкі пасля заканчэння Другой сусветнай вайны. У 1958 годзе Егіпет і Сірыя заснавалі Аб’яднаную Арабскую Рэспубліку, аднак рознагалоссі лідараў прывялі да таго, што дзяржава не праіснавала і трох гадоў.

Панарабская ідэалогія вызнаецца некаторымі палітычнымі партыямі, у прыватнасці, Баас (арабскі сацыялізм). Да найбольш выбітным дзеячам панарабскага руху ставяцца Гамаль Абдэль Насер, Хафез Асад, Садам Хусейн, Ясір Арафат, Муамар Кадафі.

Спасылкі
--------

* Arab Nationalism: Mistaken Identity by Martin Kramer
* Sample chapter from Arab Nationalism in the Twentieth Century by A. Dawisha
* "Pan-Arabism on the March?: Israel Weighs the New Challenge" by Nissim Rejwan
**Борныя угнаенні** — адзін з відаў мікраўгнаенняў, які змяшчае ў якасці мікраэлемента бор. Апошні удзельнічае ў сінтэзе бялкоў і вугляводаў, вугляводным абмене рэчыў і неабходны сельскагаспадарчым раслінам на працягу ўсяго вегетацыйнага перыяду.

Пры недахопе бору ў раслінах парушаюцца рост і развіццё органаў плоданашэння.

У якасці борных угнаенняў ужываюць барат магнію, тэхнічную борную кіслату, буру і інш.

Пад уплывам борных мікраўгнаенняў павышаецца ўраджай цукровых буракоў, бабовых і агароднінных культур, насення лёну. Менш спагадныя на ўнясенне Борна угнаенняў збожжавыя культуры.

Зноскі
------

1. 1 2  Борные удобрения  (руск.)
2. 1 2  Борные удобрения  (руск.)

Літаратура
----------

* Анспок П. И. Микроудобрения, Л. 1978
* Львова И.С, Овчинникова К. Н. Потатуева Ю. А. Агрохимические, технологические и технико-экономические предпосылки развития производства и применения в СССР удобрений, обогащенных микроэлементами, М. 1981
* Состояние и развитие производства минеральных удобрений с микроэлементами, сост. Б. Ф. Федюш-кин, К. Н. Овчинникова, М. 1984. К. Н. Овчинникова.

Спасылкі
--------

* Борные удобрения  (руск.)
* Борные удобрения  (руск.)
**Чырыкагуа**, або **чырыкавэ** (саманазва: *Ch’úúkʾanén*) — народ з групы апачы, карэнныя жыхары ЗША. Жывуць пераважна ў штатах Аклахома і Нью-Мексіка. Агульная колькасць (2000 г.) - 1392 чал.

Чырыкагуа склаліся як канфедэрацыя конных паляўнічых у канцы XVIII ст. Сваю назву атрымалі ад іспанцаў (ісп.: Apaches de Chiricahui, літаральна "апачы гор белага індыка"). Качавалі пераважна на тэрыторыі сучасных Нью-Мексіка, Арызоны і поўначы Мексікі (каля 61 000 км²). Канфедэрацыя складалася з тэрытарыяльных груп. Іх колькасць і назвы стала змяняліся, што адлюстравана ў этнаграфічных даследаваннях розных гадоў. Сутычкі з мексіканцамі, каманчамі і каёва ў першай палове XIX ст. садзейнічалі гуртаванню і адасабленню чальцоў канфедэрацыі ад іншых груп апачы. 

Першапачаткова нейтальна або станоўча адносіліся да міграцыі амерыканскіх перасяленцаў, падтрымлівалі з імі гандлёвыя і ваенныя зносіны. Аднак у 1860 г. адбылося некалькі інцыдэнтаў паміж амерыканскімі здабытчыкамі металаў і індзейцамі. Гэта прывяло да ўзброеных канфліктаў 1861 г. і 1863 г. з арміяй ЗША. Пасля 1877 г. актыўныя ваенныя дзеянні аднавіліся і працягваліся да 1886 г. Іх вынікам стала значнае скарачэнне чальцоў канфедэрацыі і населеных імі зямель. Вялікая група чырыкагуа апынулася ў якасці ваенных нявольнікаў у Аклахоме. У 1912 г. яны атрымалі амністыю ад Кангрэса ЗША. Большасць амніставаных перасялілася ў Нью-Мексіка, але частка засталася ў Аклахоме. 

У нашы дні чырыкагуа з'яўляюцца афіцыйна прызнанай нацыяй з боку федэральных уладаў ЗША, карыстаюцца ўнутранай аўтаноміяй. З 2016 г. адбываецца працэс прыняцця нацыянальнай Канстытуцыі.

Зноскі
------

1. ↑  Chiricahua Apache

Спасылкі
--------

* CHIRICAHUA APACHE NDE NATION Архівавана 2 лютага 2010.
* Cowboys, Aliens, and Chiricahua Apaches
**Бортнае знамя**, **бортны знак**, **кляйно**: знак, азначэнне прыналежнасці борці пэўнаму гаспадару.

Высякалася на ствале борцевага дрэва на ўзроўні вачэй. У аснове кампазіцыі — геаметрычныя фігуры: спалучэнні розных памерам і формай трыкутнікаў, рысак, дужак і інш. Аналагічныя знакі ўжываліся пры межаванні зямлі, лугоў, лесу, азёр, рэчак. Борцевыя знамёны былі своеасаблівымі сямейнымі гербамі, якімі азначалі ўласныя рэчы і прылады працы. Старцы, дзясяцкія і іншыя выбарныя кіраўнікі сялянскіх грамад у 15—17 ст. карысталіся бортнымі знамёнамі замест подпісаў, копнікі — на пастановах копных судоў.

У пач. 1990-х гг. захоўваўся бортны знак на 500-гадовым дубе «Мінтус» каля в. Рашотнікі (Рэчыцкі раён).

Літаратура
----------

* С. Ф. Цярохін. Бортнае знамя // Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя / Рэдкалегія: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. . — Мн.: БелСЭ, 1989. — 575 с. — ISBN 5-85700-014-9. С.83.
**Бортнае права** — сукупнасць норм звычаёвага права, якія рэгламентавалі і рэгулявалі функцыяніраванне бортніцтва на Беларусі. 

Бортнае права грунтавалася на гістарычна выпрацаваным і ўвасобленым у звычаях абагульненым вопыце бортніцтва і падтрымлівалася непахісным аўтарытэтам грамадскай думкі, традыцыйнымі мерамі ўшчування і пакарання. Першапачаткова ў аснове звычаю ляжала табу — розныя забароны і абмежаванні. Успрымаліся яны як непадлеглы сумненню факт і выконваліся без абгрунтавання і абмеркавання, потым — як агульнапрыняты звычай. Усе віды парушэння бортнага права разглядаліся копным судом. Рашэнні капы (дэкрэты), у т. л. і смяротныя прыгаворы, якімі караліся зламысныя пчаладзёры, не падлягалі апеляцыі і былі канчатковымі, выконваліся адразу пасля абвяшчэння прыгавору. Без істотнай юрыдычнай трансфармацыі асноўныя нормы бортнага права беларусаў увайшлі поруч з афіцыйнымі прававымі актамі (агульназемскія, абласныя і валасныя прывілеі, лісты), соймавымі пастановамі (ухвалы, уставы або канстытуцыі) у Статуты ВКЛ 1529, 1566, 1588. Пры вызначэнні меры пакарання прадугледжваўся дыферэнцыраваны падыход, улічваліся характар і цяжар правапарушэння («выхад з права»), памер прычыненай шкоды і наяўнасць намеру і інш. Напрыклад, пашкоджанне бортнага дрэва па неасцярожнасці каралася штрафам у «две копе грошей», а наўмыснае псаванне — у 5-разовым памеры. Злоўленых на месцы злачынства («з лицом поймано») прысуджалі да смерці («на горла»). Нормы бортнага права дзейнічалі і ў беларускім войску. За знішчэнне борцей і крадзеж мёду вайсковыя ўставы, напрыклад, Менскага і Новагародскага соймаў пачатку XVI ст. прадугледжвалі павешанне («на шыбеніцу»). За захоўванме лязіва спаганяўся з вайскоўцаў 1 рубель штрафу (кошт 27 пудоў жыта). Гандаль крадзеным мёдам караўся хлостай (біццё дубцамі) і выгнаннем з войска; выкрытага ў 2-і раз пазбаўлялі жыцця. Увядзенне Статута ВКЛ не спыніла выкарыстанне норм вуснага бортнага права копнымі судамі, узаконенымі дзяржавай. Карысталася ім і афіцыйнае судаводства, калі ў Статуце адсутнічаў неабходны артыкул для інкрымінавання злачынства. Шматвяковае існаванне народнага бортнага права падтрымлівалася прыхільнасцю насельніцтва да сваіх звычаяў і насцярожаным стаўленнем да дзяржаўнага судаводства. На Беларусі Б. бортнае права дзейнічала амаль да канца XVIII ст.

Літаратура
----------

* Цярохін, С. Ф. Бортнае права / С. Ф. Цярохін // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0. — С. 60.
Вусень соўкі на Pelargonium 'citrosum'.
**Шкодны арганізм** — расліна ці жывёла, якая чыніць шкоду чалавеку або яго інтарэсам (напрыклад, у раслінаводстве і жывёлагадоўлі); у шырокім сэнсе — канкурэнт чалавецтва.

**Шкодны арганізм** (у абароне раслін) — паводле Міжнароднай канвенцыі па каранціне і абароне раслін, гэта любы від, раса ці біятып раслін, жывёл або патагенных агентаў, здольны шкодзіць раслінам або раслінным прадуктам (англ.: Pest organism). Шкодныя арганізмы, супраць якіх ажыццяўляюцца ахоўныя або каранцінныя мерапрыемствы, вылучаныя ў групу рэгуляваных шкодных арганізмаў.

У абароне раслін шкодныя арганізмы традыцыйна падзяляюцца на **шкоднікаў** раслін (пазваночных і беспазваночных), узбуджальнікаў **хвароб раслін** і **пустазельныя расліны** (пустазелле).

Першы ў СССР «Спіс шкодных насякомых СССР і сумежных краін» апублікаваны ў 1932 г. пад рэдакцыяй Р. Я. Бей-Біенка і А. А. Штакельберга, які ўтрымліваў звесткі аб 3124 відах фауны. Усерасійскім НДІ абароны раслін Рассельгасакадэміі падрыхтаваныя пералікі асабліва небяспечных і небяспечных шкодных арганізмаў.

Зноскі
------

1. ↑  Miriam-Webster dictionary, accessed 22 August 2012.
2. ↑  pest (vermin) — Encyclopedia Britannica
3. ↑  Международная конвенция по карантину и защите растений (новый пересмотренный текст, принятый на 29-й сессии Конференции ФАО\*, ноябрь 1997 г.
4. ↑  *Вестник защиты растений*, 2010, 4: 73

Літаратура
----------

* Никитин В. В. Сорные растения флоры СССР. Ред. Васильченко И. Т. — Л.: Наука, 1983. 454 с

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4051949-1 · NKC: ph116831 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сонечная вуліца.

**Сонечная вуліца** (трансліт.: *Soniečnaja vulica*, руск.: Солнечная улица) — невялікая вуліца ў Наваполацку.

Апісанне
--------

Размешчана ў паўднёва-ўсходняй частцы горада ў раёне катэджнай забудовы. Цягнецца з паўднёвага захаду на паўночны ўсход ад вуліцы Маладзёжнай у бок берага ракі да вуліцы Вялікай Радужнай. Працягласць вуліцы складае 300 метраў. Рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца. На процілеглым беразе Заходняй Дзвіны знаходзіцца вёска Чарнешчына.

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Чысць.
**Чысць** — балота ў Вілейскім (5000 гектараў) і Маладзечанскім (1500 гектараў) раёнах Мінскай вобласці, у вадазборах рэк Уша і Ілія. 

Балота нізіннага (76 %), вярховага (17 %) і мяшанага (7 %) тыпаў. Плошча 6500 гектараў, у межах прамысловага пакладу 4000 гектараў. Глыбіня торфу да 6,3 метраў, сярэдняя 1,8 метраў. Пасля спынення здабычы торфу на паліва землі рэкультываваныя, перададзены пад сельскагаспадарчае выкарыстанне (ворыва і сенажаць)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рагаўцоў.
**Уладзімір Мітрафанавіч Рагаўцоў** (нар. 3 красавіка 1943, в. Гута, Бялыніцкі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі акцёр. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1980).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1964 годзе. З 1964 года працуе ў Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Я. Купалы.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1965 года.

Творчасць
---------

Выканаўца драматычных і характарных роляў. Яго мастацтву ўласцівы акрэсленасць знешняга малюнка і распрацаванасць характару вобраза, шчырасць і эмацыянальнасць. Найлепшыя ролі ў беларускім рэпертуары: Прокусаў («Верачка» А. Макаёнка), Раман («І змоўклі птушкі» І. Шамякіна), Сцяпан («Людзі на балоце» І. Мележа), Скарына («Напісанае застаецца» А. Петрашкевіча), Красоўскі («Парог» А. Дударава), Максім («Выклік багам» А. Дзялендзіка), айцец Вікенцій («Пеўчыя» Г. Марчука), Ваявода («Князь Вітаўт» А. Дударава). Сярод іншых роляў: Барыс, Мілонаў («Навальніца[ru]», «Лес[ru]» А. Астроўскага), Сорын, Кулыгін («Чайка[ru]», «Тры сястры[ru]» А. Чэхава), Сяргей («У мяцеліцу» Л. Лявонава[ru]), Леанідзік («Мой бедны Марат» А. Арбузава), Цімафей («Традыцыйны збор» В. Розава), Карцаў («Яшчэ раз пра каханне» Э. Радзінскага), Ён («Віват, імператар!» Э. Іанеску), Сямёнаў («Піраміда Хеопса» Ю. Ломаўцава) і інш. Выступае на тэлебачанні з монаспектаклямі, на радыё.

Зняўся ў фільмах «Людзі на балоце», «Трывожнае шчасце», «Плач перапёлкі», «Крыло цішыні», «Чужая бацькаўшчына», «Парашуты на дрэвах», «Помні імя сваё» і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Баравік Р. І.* Рагаўцоў Уладзімір Мітрафанавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
Будынак аўстрыйскага парламента
Зала паседжанняў
**Нацыянальрат** (ням.: Nationalrat, літ. *Нацыянальная Рада*) — ніжняя палата Парламента Аўстрыі. Ён складаецца з 183 членаў, якія абіраюцца прама аўстрыйскімі грамадзянамі на тэрмін 5 год. Права голасу маюць усе аўстрыйскія грамадзяне, пачынаючы з 16 год.

Нацыянальрат выконвае галоўным чынам заканадаўчую функцыю (законапраекты прапануюцца парламентарыямі або Урадам, абмяркоўваюцца парламенцкімі камітэтамі і галасуюцца на пленуме), але таксама кантралюе работу Урада з дапамогай рэзалюцый або вынясеннем вотуму недаверу, пры якім Федэральны прэзідэнт павінны распусціць Урад. Гэта палата таксама адказвае за палітыку Аўстрыі па праектах Еўрасаюза.

Нацыянальрат здольны пераадольваць вета Бундэсрата паўторным галасаваннем па законапраекце ў тым выпадку, калі закон не будзе кранацца паўнамоцтваў федэральных зямель.

Цяперашні склад (выбары 2013)
-----------------------------

| Партыя | Ідэалогія | Месцы |
| --- | --- | --- |
| Сацыял-дэмакратычная партыя Аўстрыі (СДПА) | сацыял-дэмакратыя | 52 |
| Аўстрыйская народная партыя (АНП) | хрысціянская дэмакратыя | 47 |
| Аўстрыйская партыя свабоды (АПС) | нацыянал-кансерватызм | 40 |
| Зялёныя — Зялёная альтэрнатыва (Зялёныя) | зялёная палітыка | 24 |
| Team Stronach | еўраскептыцызм | 11 |
| NEOS — Новая Аўстрыя | лібералізм | 9 |

Літаратура
----------

* Megner, Karl The Austrian Parliament / Karl Megner. — Vienna: Paul Gerin GmbH & Co KG, 2013. — 6 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ісаеў.
**Уладзімір Міхайлавіч Ісаеў** (нар. 27 мая 1954, в. Трылесіна Шклоўскага раёна Магілёўскай вобласці) — беларускі медык і палітык. Намеснік старшыні Беларускай асацыяцыі ўрачоў.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (урач-хірург), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (менеджар сацыяльнай сферы). Працоўную дзейнасць пачаў лабарантам у Нава-Брашчынскай сярэдняй школе. Служыў у радах Узброеных Сіл. Працаваў урачом, загадчыкам хірургічнага аддзялення, намеснікам галоўнага ўрача Полацкай гарадской бальніцы, галоўным урачом Полацкай гарадской паліклінікі, галоўным урачом тэрытарыяльнага медыцынскага аб’яднання горада Полацка.

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь другога і трэцяга скліканняў.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны юбілейным медалём «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, знакам «Выдатнік аховы здароўя»
.

Зноскі
------

1. ↑  ИСАЕВ ВЛАДИМИР МИХАЙЛОВИЧ Архівавана 29 жніўня 2019.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
**Пана́с Мі́рны** (укр.: Панас Мирний) сапраўднае імя **Афанасій Якаўлевіч Рудчанка** (укр.: Панас Якович Рудченко; 13 мая 1849, Міргарад — 28 студзеня 1920, Палтава) — украінскі пісьменнік, драматург, грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і бухгалтара павятовага скарбніцтва ў Міргарадзе Палтаўскай губерні. У сям’і трымаліся патрыярхальных звычаяў, вялі натуральную гаспадарка, шмат працавалі, не грэбавалі сялянамі, хатняй прыслугай, не адгароджвалі ад іх сваіх дзяцей.

Месца нараджэння Панаса Мірнага.Месца нараджэння Панаса Мірнага.
Вучыўся будучы пісьменніку пачатковых школах Міргарада і Гадзяча, за стараннасць і выдатныя поспехі штогод яго ўзнагароджвалі «пахвальнымі лістамі».
У 1862 годзе Панас скончыў Гадзяцкае павятовае вучылішча. З 1863 года пачаў служыць у канцылярыях Гадзяча, Прылук, Міргарада. У вольны ад службы час захапляўся літаратурай, вуснай народнай творчасцю. У 1869, 1879 гадах яго брат Іван Білык друкуе частку сабраных Панасам фальклорных твораў у зборніках «Народныя паўднёварускія казкі». У 1871 годзе Панас перасяліўся ў Палтаву, працаваў у губернскай казне; пісаў вершы, празаічныя творы, у 1872 годзе надрукаваў свой першы верш «Украіна» ў часопісе «Праўда» за подпісам Панас Мірны, у гэтым жа часопісе апублікавана яго першы празаічны твор-апавяданне «Чорт падбіў». Пісьменнік пачынае працу над раманам «Хіба равуць валы, калі яслі поўныя?».

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90568997 · CiNii: DA03975856 · CONOR: 267052387 · GND: 122063082 · ISNI: 0000 0001 1019 8901 · LCCN: n81050295 · LNB: 000218137 · NKC: jn19992000749 · NLA: 35276032 · NLP: A18439007 · NTA: 068060793 · NUKAT: n2006135995 · LIBRIS: 78804 · SUDOC: 083563970 · VIAF: 885380 |

 |
**Нацыянальны ўніверсітэт Кордавы** (ісп.: Universidad Nacional de Córdoba (UNC)) — адзін з найбуйнейшых універсітэтаў Аргенціны. Знаходзіцца ў горадзе Кордава і з'яўляецца найстарэйшым універсітэтам у краіне і чацвёртым па ўзросту ў Амерыцы.

На працягу двух стагоддзяў быў адзіным універсітэтам у Аргенціне, але ў XX ст. саступіў першынство універсітэту Буэнас-Айрэса. Езуіцкі квартал, на тэрыторыі якога размешчаны гістарычныя будынкі універсітэта, - помнік Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Як і астатнія нацыянальныя ўніверсітэты Аргенціны, фінансуецца дзяржавай, але з'яўляецца аўтаномным, аддзеленым ад царквы і дае бясплатнае навучанне. Мае сістэму самакіравання, у якую ўваходзяць прадстаўнікі прафесарскага складу, студэнтаў і аспірантаў.

Гісторыя
--------

Гісторыя універсітэта пачынаецца з 1610 года, калі езуіты заснавалі ў Кордаве Вышэйшую Калегію (лац.: Collegium Maximum), дзе выкладалася філасофія і тэалогія. На базе калегіі ў 1613 годзе быў утвораны ўніверсітэт і бібліятэка. 8 жніўня 1621 Папа Рыгор XV дазволіў універсітэту прысуджаць навуковыя ступені, а 2 лютага 1622 г. гэта рашэнне ратыфікаваў кароль Філіп IV.

Указам ад 2 красавіка 1767 года кароль Іспаніі Карл III выгнаў езуітаў са сваіх уладанняў, пасля чаго ўніверсітэт перайшоў да ордэна францысканцаў. У 1791 годзе ва ўніверсітэце быў утвораны факультэт права.

У 1800 годзе каралеўскім указам універсітэт атрымаў назву «Каралеўскі універсітэт Святога Карла і Маці Божай Мансерат», а таксама статус каралеўскага і папскага. Ва ўніверсітэце пачалі выкладаць матэматыку.

У 1820 годзе губернатар правінцыі Кордава Хуан Баўтыста Бустас даў універсітэту статус правінцыйнага, а ў 1856 годзе ён стаў нацыянальным і атрымаў сваю сучасную назву. У 1860-х гадах у Аргенціне былі праведзены адукацыйныя рэформы, у выніку якіх ва ўніверсітэце Кордавы спынілі выкладанне.

1918 з Універсітэта Кордавы пачалася ўніверсітэцкая рэформа ў Аргенціне, якая ў далейшым распаўсюдзілася на ўвесь кантынент. Галоўнымі прынцыпамі рэформы былі аўтаномія вышэйшых навучальных устаноў, самакіраванне, набліжэнне іх да грамадства, перыядычныя публічныя акрэдытацыі кафедраў і г. д.

У ХХ ст. значна ўзрасла колькасць спецыяльнасцяў і студэнтаў ва ўніверсітэце, ён ператварыўся ў важны даследчы цэнтр краіны.

Зноскі
------

1. ↑  La UNC en cifras — Universidad Nacional de Córdoba

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нацыянальны ўніверсітэт Кордавы
* Афіцыйны сайт (ісп.) (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 0115 2557 · LCCN: n80090111 · Microsoft: 166401450 · NKC: ko2006341758 · VIAF: 150537736 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мігай.
**Сяргей Іванавіч Мігай** (30 мая 1888, Магілёў — 8 снежня 1959) — артыст оперы (барытон), педагог. Народны артыст РСФСР (1939).

Біяграфія
---------

Скончыў Адэскае музычнае вучылішча ў 1911 годзе. Браў урокі ў М. Батыстыні ў час яго гастроляў у Расіі ў 1911—1913 гадах, вучыўся ў Опернай студыі пад кіраўніцтвам К. Станіслаўскага (1918—1920, з 1919 пры Вялікім тэатры ў Маскве). 3 1927 года саліст Вялікага тэатра, з 1924 года Ленінградскага тэатра оперы і балета; выступаў у Маскве і Ленінградзе, з 1941 саліст і кіраўнік вакальнай групы Усесаюзнага радыёкамітэта. 3 1948 выкладаў у Маскоўскай кансерваторыі, з 1952 года прафесар.

Магіла С. І. Мігая
Памёр 8 снежня 1959 года ў Маскве. Пахаваны на Новадзявочых могілках у Ленінградзе.

Творчасць
---------

Меў насычаны голас цёплага тэмбру, вялікага дыяпазону (больш за 2 актавы), дасканала валодаў вакальнай тэхнікай. Сярод лепшых партый: Анегін («Яўген Анегін» П. Чайкоўскага), Мізгір, Гразной («Снягурачка», «Царская нявеста» М. Рымскага-Корсакава), Князь Ігар («Князь Ігар» А. Барадзіна), Дэман («Дэман» А. Рубінштэйна), Рыгалета, Жэрмон, Ды Луна («Рыгалета», «Травіята», «Трубадур» Дж. Вердзі) і інш.

Актыўна ўдзельнічаў у рабоце Магілёўскага літаратурна-музычна-драматычнага гуртка. Аўтар мастацтвазнаўчых і метадычных прац. Сярод вучняў Мігая народны артыст СССР А. Саўчанка.

Памяць
------

У Магілёве імем Сяргея Мігая названы завулак.

Сям’я
-----

У шлюбе з Валянцінай Абрамаўнай Іофэ (1910—1985), доктарам фізіка-матэматычных навук, загадчыцай лабараторыі ў Інстытуце хіміі сілікатаў АН СССР, дачкой акадэміка А. Ф. Іофэ.

Зноскі
------

1. 1 2  Мигай Сергей Иванович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑  Мигай Сергей Иванович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 27 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Літаратура
----------

* Мігай Сяргей Іванавіч // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.
* Гусев П. С.  Н.  Мигай. Л. 1975.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 170318811 · GND: 135405947 · ISNI: 0000 0000 8039 9971 · LCCN: no89001814 · LNB: 000153468 · VIAF: 44494435 · ЗЭКББ: NLB-ar142220 |

 |
Каранаванне прынца Віджая, выява ў пячоры Аджанта
**Віджая** (раней 543 г.да н.э. — 505 да н.э.) — міфічны прабацька сінгалаў, 1-ы кароль Шры-Ланкі.

Асноўная гістарычная крыніца — хроніка «Махавамса» дае гады яго кіравання — каля 543 г. да н.э. — 505 да н.э.. Верагодна, прыбыў у 6 ст.да н.э. у Шры-Ланку з каралеўства Ванга (поўнач Індыі). Яго стасункі з паўбагіняй (якхіні) Кувені параўнаў у 1837 годзе з гісторыяй Адысея з Кіркай выдавец першага англійскага перакладу Джордж Цёрнер. «Махавамса» больш не дае ніякіх дакладных гістарычных звестак, асоба Віджая верагодна не існавала.

Зноскі
------

1. ↑  vgl. Helmut Hoffmann: *Mahānāma: Die Große Chronik — Mahâvamsa.* In: Kindlers neues Literatur-Lexikon [Elektronische Ressource], München 1999. Zitiert nach: Mahanama: *Mahavamsa: die große Chronik Sri Lankas*, übersetzt und erläutert von Alois Payer, 17. Juli 2001. Abgerufen am 24. November 2015

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
**Хваляванні ў Польшчы ў 1970 годзе**, таксама вядомыя як **Снежаньскія падзеі 1970 года** альбо **Масакра на ўзбярэжжы** (польск.: Grudzień 1970, wydarzenia grudniowe, rewolta grudniowa, wypadki grudniowe, masakra na Wybrzeżu) — пратэсты рабочых у Польскай Народнай Рэспубліцы 14–22 снежня 1970 года, пераважна ў Гданьску, Гдыні, Шчэціне і Эльблёнгу, прыдушаныя міліцыяй і арміяй.

12 снежня 1970 года ў Польшчы на падставе «агульнага курсу на замарожванне заработнай платы і абмежаванне спажывання як сродку пераадолення эканамічных цяжкасцей» было абвешчана павелічэнне цэн на прадукты харчавання, прамысловыя тавары і будматэрыялы ў сярэднім на 30 %.

У адказ верфі ў Гданьску і Гдыні першымі абвясцілі аб сваёй забастоўцы 14 снежня 1970 года. Да іх далучыліся прадпрыемствы Эльблёнга, Слупска і Шчэціна. У некаторых выпадках забастоўкі перарасталі ў масавыя беспарадкі. У Гданьску і Шчэціне былі напады на мясцовыя партыйныя камітэты ПАРП, некаторыя крамы і грамадскія будынкі былі моцна пашкоджаны.

Першы сакратар ЦК ПАРП Уладзіслаў Гамулка абвясціў забастоўшчыкаў «контррэвалюцыянерамі» і аддаў загад аб іх разгоне. 17 снежня 1970 года на верфі ў Гданьску адбылося сутыкненне ваеннаслужачых і працаўнікоў верфі, адбыліся яшчэ некалькі сутычак. У выніку жорсткіх сутыкненняў загінуў 41 рабочы (у асноўным моладзь), 2 міліцыянты і 1 вайсковец. Раненні рознай ступені цяжкасці атрымалі 1 164 чалавекі, у тым ліку каля 600 вайскоўцаў і супрацоўнікаў міліцыі.

16 снежня 1980 года ў Гданьску быў усталяваны помнік у памяць аб мірных ахвярах гэтых падзей.
**Нацыянальныя паркі Шапада-дус-Веадэйрус і Эмас** (парт.: Chapada dos Veadeiros, парт.: Parque Nacional das Emas) — аб’ект са спіса Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Бразіліі.

Нацыянальныя паркі Эмас і Шапада-дус-Веадэйрус былі створаны ў 1961 г. для аховы і падтрымання біялагічнай разнастайнасці бразільскай хмызняковай саванны campos cerrados — адной з багацейшых і найстаражытнейшых трапічных экасістэм на планеце Зямля.

Гэты рэгіён насяляюць мноства відаў дзіўных раслін, жывёл і птушак, большасць з якіх з’яўляюцца рэдкімі ці эндэмічнымі. Абодва запаведнікі размешчаны ў Цэнтральнай частцы Бразільскага нагор’я на плато Мату-Гросу. Прыродныя ландшафты Эмас з яго раўнінамі, каньёнамі, рэкамі і вадаспадамі незвычайна маляўнічыя. Яго славутасцямі з’яўляюцца навалы вялізных тэрмітнікаў і буйная папуляцыя гіганцкіх мурашкаедаў.

Шапада-дус-Веадэйрус — адно з нямногіх месцаў на планеце, дзе захаваліся ўчасткі некранутай хмызняковай саванны. Тут зарэгістраваны 1476 відаў раслін, 170 відаў сысуноў, болей за 300 відаў птушак і амаль 50 відаў рыб.

Літаратура
----------

* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.
**«Відзьмо-невідзьмо»** — беларуская культурная тэлевізійная праграма, створаная ў 1992 годзе. Упершыню выйшла ўвосень таго ж года на беларускім тэлебачанні. Аўтар і вядучы — Сяргей Філімонаў, скончыў гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта ў 1981 годзе са спецыяльнасцю «крытыка буржуазнай культуры і прапагандыста навуковага камунізму». Вядучы праграмы распавядае на беларускай мове пра жыццё сусветнага шоу-бізнесу, навінкі кінаіндустрыі, музыкі і пра дзейнасць артыстаў, а таксама культуры розных народаў.

У 2002 годзе кіраўніцтва тэлеканала БТ не працягнула «дагаворныя адносіны» з аўтарамі і спыніла паказ праграмы. Але праграма не зачынілася і знайшла новае супрацоўніцтва са сталічным тэлебачаннем. Апошні выпуск «Відзьмо-невідьмо» выйшаў 24 чэрвеня 2011 года на тэлеканале СТБ.

Ад восені 2012 года «Відзьмо-невідзьмо» выходзіць на тэлеканале Белсат.

Зноскі
------

1. ↑  Беларускія 90-я. Рок адусюль, беларуская мова, бчб на БТ — якім быў шоўбіз і тагачасныя медыя?  (бел.). *Наша Ніва* (4 верасня 2022). Праверана 18 верасня 2022.

Спасылкі
--------

* Відзьмо-нявідзьмо Архівавана 20 верасня 2008.
* Архіў выпускаў на СТБ Архівавана 10 верасня 2013.
* Архіў выпускаў на Белсаце
**Хвастатка вязавая** (*Satyrium w-album*) — дзённы матылёк сямейства блакітніц. Этымалогія лацінскай назвы: *W-album* (з лацінскай) — В-белае; назва была дадзена па адметнай візуальнай прыкмеце — белай перавязі на ніжнім боку задняга крыла.

Апісанне
--------

Даўжыня пярэдняга крыла — 14-16 мм. Крылы зверху бурага колеру. Заднія крылы з ніткападобным хвосцікам, на ніжнім боку шэрага колеру з белай постдыскальнай лініяй, выгнутай ў форме лацінскай літары «W», і з чырвонай субмаргінальнай паласой.

Арэал
-----

Цэнтральная і Усходняя Еўропа, Пярэдняя Азія, Паўднёвы Урал, Забайкалле, Прыамур’е, Прымор’е, паўночны ўсход Кітая, Карэя, Японія. Рэдкі і лакальны ў Прыбалтыцы. Таксама рэдкі і лакальны ў лясной паласе еўрапейскай часткі Расіі.

Сустракаецца на лясных ўзлесках, палянах, лясных высечках, па абочынах дарог, забалочаных і сырых лугах, па берагах рэк і ручаёў. Ва ўмовах Беларусі і Украіны часта прымеркаваны да антрапагенных ландшафтаў: садоў, паркаў, лесапасадак і лесапалос.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776842062 |
**Марака́йба** (ісп.: Maracaibo) — горад на паўночным захадзе Венесуэлы, сталіца штата Сулія.

Насельніцтва — 1,2 млн чал. (2001), другі паводле колькасці насельніцтва (пасля Каракаса) горад краіны.

Горад размешчаны на заходнім беразе вузкага праліва, што злучае Венесуэльскі заліў Карыбскага мора з возерам Маракайба.

Марскі порт. З супрацьлеглым берагам праліва злучаны мостам.

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 1529 годзе нямецкімі каланістамі як Ной-Нюрнберг (ням.: Neu Nürnberg, «Новы Нюрнберг»), але неўзабаве пакінуты. Паўторна заснаваны 20 студзеня 1571 года капітанам Алонса Пачэка пад назвай **Нуэва-Самора** (*Nueva Zamora*), па заканчэнні трохгадовых войнаў з мясцовымі індзейцамі Сапарас, Кірыкірыс, Алілес і Тоас. Да XVII стагоддзя — важны каланіяльны порт, пасля некалькіх нападаў піратаў страціў сваё значэнне. Пасля адкрыцця радовішчаў нафты ў 1917 годзе горад пачаў актыўна развівацца.

Эканоміка
---------

Найбуйнейшы ў Венесуэле нафтаперапрацоўчы цэнтр, нафтаналіўны порт. Вытворчасць будаўнічых матэрыялаў, тэкстылю і харчовых тавараў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Маракайба // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 103. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11969188s · GND: 4100472-3 · LCCN: n79089265 · NKC: ge507287 · SUDOC: 027706818 · VIAF: 155369674 |

 |
**Academi** (да 2010 — **Xe Services LLC**, да 2009 — **Blackwater**) — адна з найвялікшых прыватных ахоўных кампаній ЗША, заснаваная ў 1997 Эрыкам Прынсам і Элам Кларкам. Офісы кампаніі размешчаныя ў Паўночнай Караліне, дзе таксама знаходзіцца цэнтр тактычнай падрыхтоўкі. У цэнтры праводзіцца трэніроўка больш за 40.000 чалавек у год, у асноўным з ЗША або іншых замежных ваенных і паліцэйскіх службаў. У трэніроўку ўваходзяць навыкі выканання ваенных наступальных і абарончых аперацый, а таксама ў меншых маштабах мерапрыемства забеспячэння бяспекі персаналу. Каля 90% прыбыткаў кампаніі паступаюць ад кантрактаў з урадам ЗША. Кампанія Academi з’яўляецца адной з трох найвялікшых прыватных ахоўных кампаній ЗША, якія выконваюць кантракты для ўраду краіны, у прыватнасці ў ваенных аперацыях у Іраку. У кастрычніку 2008 года працаўнікоў кампаніі абвінавацілі ў наўмысных забойствах мірных жыхароў падчас аперацыі ў Іраку, кантрабандзе зброі ды іншых злачынствах.

Цікавыя факты
-------------

* Academi паслужыла прамым прататыпам "прыватнага войска" Ravenwood (*Рэвенвуд*) у тэлесерыяле Jericho.

Гл. таксама
-----------

* Інцыдэнт з «Блэкуотэрам» у Багдадзе

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Academi
* Афіцыйны сайт (англ.)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 7060674 · BNC: a11400134 · BNF: 159322780 · GND: 7569558-3 · LCCN: no2007034951 · NKC: mzk2016908876, mzk2016908873, mzk2016908874 · SUDOC: 118767747 · VIAF: 151643531 |

 |
**About.com** (вымаўляецца *«эбаўт-ком»*) — англамоўны вэб-сайт, онлайнавая крыніца інфармацыі і саветаў для спажыўцоў. У рэйтынгу Nielsen NetRatings ён уваходзіць у верхнюю дзясятку вэб-сайтаў.

Сайт заснаваны ў 1996 годзе. У 2005 годзе быў набыты кампаніяй «The New York Times Company» і з тых часоў належыць Нью-Ёрк таймс.

About.com развіваецца дынамічна, у адпаведнасці з новай інфармацыяй і зменамі інтарэсаў спажыўцоў. About.com падзелены на тэматычныя раздзелы (*topic sites*), якія згрупаваны ў каналы (*channels*) і спецыялізаваны на розных тэмах — ад хатняй гаспадаркі да педыятрыі. Матэрыялы напісаны групай з больш чым 600 журналістаў (на сайце яны завуцца **гідамі** — *Guide*), якія з’яўляюцца экспертамі ў сваёй вобласці. Кожны гід выбірае сабе адну спецыялізацыю і з’яўляецца эксклюзіўным аўтарам для напісання матэрыялаў па гэтай тэме. Змест сайта можа мець формы звычайных артыкулаў, анлайн-курсаў, віктарын, відэа, і да т.п. Гідам выплачваецца асноўная стыпендыя з надбаўкамі ў залежнасці ад трафіку.

Зноскі
------

1. ↑  Alexa Internet — 1996. Праверана 28 лістапада 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q230051'></a>
2. ↑  About.com на сайце aboutmediakit.com

Спасылкі
--------

* Галоўная старонка на about.com Архівавана 23 лютага 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · LinkedIn · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
**Далмабахчэ́** (турэцк.: Dolmabahçe у перакладзе з турэцкага азначае насыпны сад) — палац асманскіх султанаў на еўрапейскім баку Басфора ў Стамбуле на мяжы раёнаў Бешыкташ і Кабаташ.

Будаваўся ў 1842-53 гг. для Абдул-Меджыда I, якога больш не задавольваў сярэднявечны палацавы комплекс Тапкапы і ён жадаў мець палац у стылі барока, здольны пасупернічаць у вытанчанасці з еўрапейскімі рэзідэнцыямі XVIII стагоддзя. У якасці архітэктараў выступалі армяне з сямейства Бальянаў. На ўпрыгожванне Крыштальнай лесвіцы і іншых інтэр’ераў было выкарыстана 14 тон золата, а агульны кошт будаўніцтва перавысіў пяць мільёнаў залатых фунтаў. Сярод асноўных славутасцей — падораная каралевай Вікторыяй жырандоля з багемскага шкла, вагай амаль у пяць тон, і збор карцін Айвазоўскага, якія мастак выканаў па замове султана.

За некалькі дзесяцігоддзяў палацавы комплекс, першапачаткова сціплы па памерах, разросся да таго, што заняў 45 тыс. кв. метраў. У 1889 годзе Абдул-Хамід II перанёс сваю рэзідэнцыю ў новы палац Йылдыз, аднак яго пераемнікі вярнуліся ў Далмабахчэ. Пасля падзення манархіі ў палацы пасяліўся Атацюрк; тут ён і памёр 10 лістапада 1938 года. Палац заставаўся музеем аж да верасня 2007 года, калі турэцкі парламент ізноў вярнуў яму палітычную функцыю, зрабіўшы Далмабахчэ афіцыйнай рэзідэнцыяй прэм’ер-міністра ў Стамбуле.

* Від на палац з боку праліваВід на палац з боку праліва
* Гадзіннікавая вежаГадзіннікавая вежа
* Крыштальная лесвіцаКрыштальная лесвіца
* Ложак, на якім сканаў АтацюркЛожак, на якім сканаў Атацюрк
* Зала паслоўЗала паслоў
* Вялікі салонВялікі салон
* Галоўныя варотыГалоўныя вароты
* Фантан унутры садуФантан унутры саду
* Паўночныя вароты палацаПаўночныя вароты палаца

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт палаца Архівавана 4 сакавіка 2016.
**Стадыё́н** (грэч. στάδιον, «рысталішча») — будынак для спартыўных мэт. Звычайна ўключае вялікае поле і месцы для гледачоў, размешчаныя прыступава вакол поля. Таксама часта ўтрымоўвае дадатковыя пляцоўкі і дапаможныя памяшканні для трэніроўкі і перапранання каманд. Стадыёны выкарыстоўваюцца не толькі для розных відаў спорту на адкрытым паветры (напрыклад, лёгкай атлетыкі і футбола), але таксама для канцэртаў і іншых мерапрыемстваў.

Першымі стадыёнамі былі будынкі ў Старажытнай Грэцыі для правядзення Алімпійскіх гульняў і іншых спартыўных спаборніцтваў. Самы стары вядомы стадыён знаходзіўся ў Алімпіі (Грэцыя). Спачатку стадыён выкарыстоўваўся толькі для змаганняў у бегу; адгэтуль пайшла практыка стандартызацыі памеру поля — 180—200 метраў (адзін стадый, што дало назву самому будынку).

Стадыёны сусвету
----------------

* Уэмблі
* Стадыё Алімпіка
* Стад дэ Франс
* Стадыён Першага мая, (Пхеньян)

Стадыёны Беларусі
-----------------

* Стадыён «Дынама», Мінск
* Стадыён «Цэнтральны», Гомель

Фотагалерэя
-----------

* 
* 
* 
* 
*

Літаратура
----------

* Стадыён // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 128. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Стадыён
* World Stadiums Архівавана 16 сакавіка 2006.
* Stadium Archive
* Супольнасць аб футбольных стадыёнах(недаступная спасылка) // Супольнасць в vk.com (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119773166 · GND: 4182723-5 · LCCN: sh85127212 · NDL: 01072913 · NKC: ph125955 |
**Angor animi** (таксама вядомы як **angina animi** **Хвароба Гэрднер**а, а таксама **angina pectoris sine doloreр**) — у медыцыне сімптом, які вызначаецца наяўнасцю ў хворага *ўспрымання*, што ён фактычна памірае. У большасці выпадкаў *Angor animi* сустракаецца ў пацыентаў, якія пакутуюць на востры каранарны сіндром  (руск.) (бел. (звязаны з сэрцам боль у грудзях), вызваны інфарктам міякарда. Гэты сімптом, аднак, часам сустракаецца ў пацыентаў, якія пакутуюць ад іншых умоў. Феахромацытома  (руск.) (бел. можа таксама вызваць angor animi, які суправаджаецца іншымі сімптомамі, што ўключаюць у сябе галаўны боль, багатае потааддзяленне, пачашчанае сэрцабіцце і характэрны моцны галаўны боль. Іншай яго прычынай можа быць сіндром Іруканджы  (англ.) (бел..

*Angor animi* трэба адрозніваць ад страху смерці  (англ.) (бел. і імкнення да смерці, гэты сімптом ставіцца да пацыента з сапраўднай верай, што ён на самай справе памірае.

Этымалогія
----------

Словазлучэнне паходзіць ад двух лацінскіх тэрмінаў, з якіх яно складзена, а менавіта *angor* і *animi*.

*Angor* ставіцца да вялікай трывогі, бедства або душэўных пакут, якія часта суправаджаюцца хваравітым сцісканнем і сэрцабіццем у верхняй частцы жывата  (руск.) (бел. і ніжняй частцы грудной клеткі.

*Animi* азначае ажыўляючы дух, намер або настрой.

Зноскі
------

1. ↑  ANGOR ANIMI  (руск.)
2. 1 2  angor animi. Online Medical Dictionary. *CancerWeb. Centre for Cancer Education.* Newcastle University. : May 04, 2007)
3. 1 2 3  Gairdner’s disease. Online Medical Dictionary. *CancerWeb. Centre for Cancer Education.* Newcastle University.  (accessed: May 04, 2007)
4. ↑   **(нявызн.)**.
5. 1 2  angor. Dictionary.com. *Dictionary.com Unabridged (v 1.1).* Random House, Inc.  (accessed: May 04, 2007).
6. 1 2  angor. Dictionary.com. *Webster’s Revised Unabridged Dictionary.* MICRA, Inc.  (accessed: May 04, 2007)
7. ↑  animi. Dictionary.com. *Webster’s Revised Unabridged Dictionary.* MICRA, Inc.  (accessed: May 04, 2007)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777693120 |
**Ямантау** — горны масіў у Башкартастане. Шырыня — 3 км, даўжыня — 5 км. Галоўныя вяршыні — Вялікі Ямантау (1640 м) і Малы Ямантау (1510 м). Вяршыня «Вялікі Ямантау» з’яўляецца вышэйшым пунктам Паўднёвага Урала. Знаходзіцца на тэрыторыі Паўднёва-Уральскага запаведніка, размешчаны ў Беларэцкім раёне Башкартастана. Гадавая сума ападкаў складае ад 700 да 1100 мм. Снежнае покрыва складае 80-100 см і ляжыць у сярэднім ад 180 да 205 дзён. Вышынная пояснасць ландшафтаў. Сярэдняя тэмпература студзеня складае −14…−17 °C, ліпеня +9…+16 °C.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ямантау
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Далмацыя.

**Далмацыя** (лац.: Dalmatia) — правінцыя Рымскай імперыі, назва якой, відаць, паходзіць ад назвы ілірыйскага племя далматаў, якое жыло на ўсходнім узбярэжжы Адрыятычнага мора ў 1 тысячагоддзі да н.э.

Гісторыя
--------

Рымская Далмацыя і суседнія раёны
Рэгіён быў паўночнай часткай Ілірыйскага царства з IV стагоддзя да н.э. да пачатку Ілірыйскіх войнаў у 220 годзе да н.э. і 168 годзе да н.э. пасля якіх Рымская рэспубліка стварыла свой пратэктарат на поўдзень ад рэкі Нератва. Вобласць, размешчаная на поўнач ад Нератвы была паступова ўключана ў склад пратэктарата, да афіцыйнага заснавання рымскай правінцыі Ілірык у 32 — 27 гадах да н.э.

З часам Далмацыя становіцца часткай рымскай правінцыі Ілірык. Паміж 6 і 9 гадамі н.э. далматы сумесна з пананійцамі падымаюць серыю мецяжоў, якія былі падушаны, і ўжо ў 10 годзе н.э. Ілірык падзелены на дзве правінцыі Панонію і Далмацыю.

Тэрыторыя Далмацыі ўключала ўсё Дынарскія Альпы і значную частку ўсходняга ўзбярэжжа Адрыятычнага мора. Правінцыя была радзімай рымскага імператара Дыяклетыяна, які пабудаваў палац у Салоне.

Гісторык Тэадор Момзен пісаў у сваёй працы «*Правінцыі Рымскай імперыі*», што ўся Далмацыя была цалкам латынізавана да IV стагоддзя н.э. Пасля падзення Заходняй Рымскай імперыі (у 476), рэгіёнам кіравалі готы, але ўжо ў 535 годзе Юстыніян I далучыў Далмацыю да Візантыйскай імперыі.

Гл. таксама
-----------

* Далмацыя
* Гісторыя Далмацыі
* Рымская правінцыя

Зноскі
------

1. ↑  Thomas Kelly Cheyne and John Sutherland, *BlackEncyclopaedia Biblica: A Critical Dictionary*
2. ↑  C.Michael Hogan, «Diocletian’s Palace», The Megalithic Portal, Andy Burnham ed. Oct 6, 2007

Спасылкі
--------

* croatia-in-english.com — Карта
* euratlas.com — Карта

|  Правінцыі Рымскай імперыі ў 120 годзе |
| --- |
| 
Азія · 
Аквітанія · 
Асірыя · 
Афрыка · 
Ахея · 
Балеары · 
Белгіка · 
Бетыка · 
Брытанія · 
Верхняя Германія · 
Віфінія · 
Галатыя · 
Дакія · 
Далмацыя · 
Егіпет · 
Італія · 
Іўдзея · 
Камяністая Аравія · 
Кападокія · 
Кілікія · 
Кіпр · 
Камагена · 
Корсіка і Сардзінія · 
Коцкія Альпы · 
Крыт і Кірэнаіка · 
Лікаонія · 
Лікія · 
Лугдунская Галія · 
Лузітанія · 
Маўрэтанія · 
Македонія · 
Малая Арменія · 
Мёзія · 
Нарбонская Галія · 
Ніжняя Германія · 
Норык · 
Нумідыя · 
Асраена · 
Памфілія · 
Панонія · 
Пенінскія Альпы · 
Прыморскія Альпы · 
Пісідыя · 
Понт · 
Рэцыя · 
Сірыя · 
Сіцылія · 
Месапатамія · 
Цопк (Сафена) · 
Тараконская Іспанія · 
Фракія · 
Эпір
 |
Протаархімандрыт — пераважна манаскі тытул у Грэка-Каталіцкіх Цэрквах, Армянскай Каталіцкай Царкве і Армянскай Апостальскай Царкве. У візантыйскім і армянскім абрадзе сэнс гэтага сана адрозніваецца.

Протаархімандрыт ЧСВВ Іосіф Руцкі

Візантыйскі абрад
-----------------

У Каталіцкай Царкве візантыйскага абрада протаархімандрытам можа быць толькі прэсвітар. Згодна з Уставамі ўсходнекаталіцкіх ордэнаў, яны не могуць падпарадкоўвацца епіскапу. Галавой манастыра з’яўляецца ігумен; ганаровы ігумен, ці ігумен, якому падпарадкоўваюцца некалькі манастыроў — называецца архімандрытам, а галава ордэна ці кангрэгацыі называецца протаархімандрытам, у падпарадкаванні якога могуць знаходзіцца некалькі ігуменаў і архімандрытаў. Прыкладамі такіх ордэнаў і кангрэгацый з’яўляюцца васіліяне і рэдэмптарысты. Сам протаархімандрыт падпарадкоўваецца ці прадстаяцелю Царквы sui iuris, ці наўпрост Папе.

Але не ўсе грэка-каталіцкія манахі маюць свайго протаархімандрыта. Напрыклад, манахі студытскага ўстава не маюць протаархімандрыта, так як яны не маюць ордэна ці кангрэгацыі, а з’яўляюцца проста манахамі, прытрымліваючыхся студыцкага устава (традыцыйны ўсходні манаскі спосаб арганізацыі). Напрыклад, у Харвацкай Грэка-Каталіцкай Царкве (Крыжывецкая епархія) на стан сакавіка 2021 года знаходзіцца 3 манаха (і 2 кандыдата), якія прытрымліваюцца студыцкага ўстава і ніякім чынам не звязаны з манахамі студытамі Украінскай Грэка-Каталіцкай Царквы ці Мельхіцкай Грэка-Каталіцкай Царквы. Па той ж самай прычыне няма протаархімандрытаў і ў візанта-праваслаўных.

Армянскі абрад
--------------

Армянскі патрыярх-каталікос Кілікіі Грыгор Бедрос XV Агаджанян, які таксама меў тытул протаархімандрыта
У Армянскай Апостальскай і Каталіцкай Царкве служыцелі могуць атрымліваць навуковыя ступені, якія павязаны з царкоўным санам; прысвойваецца толькі чорнаму духавенству і нежанатаму беламу духавенству. Правам прысвойваць навуковыя ступені валодаюць епіскапы, якія маюць тытул вярхоўнага архімандрыта. Навуковыя ступені падпадзяляюцца на:

Вардапет (арм. վարդապէտ, архімандрыт) — адпавядае ступені кандыдата багаслоўскіх навук.

Тцайрагуйн вардапет (арм. ծայրագույն վարդապետ, протаархімандрыт) — адпавядае ступені доктара багаслоўскіх навук.

Такім чынам, у армянскім абрадзе протаархімандрыт звычайна ніяк не звязаны з кіраваннем манахамі і манастырскай арганізацыяй.

Тым, хто атрымлівае тытул протаархімандрыта, па рэзультатах іспыту, экзаменатарамі ўручаецца жазло з двухгаловай змяёй, якое сімвалізуе мудрасць і права тлумачыць слова Божае, выкладаць і прапаведваць.

Спасылкі
--------

* Армянская церковь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
Густав Шрайбер,  
гаўптшарфюрар Вафен-СС
**Гаўптшарфюрар** (ням.: Hauptscharführer — галоўны шарфюрар) — званне ў войсках СС, якое існавала з 1934 па 1945 гады. Адпавядала званню оберфельдфебель у вермахце і было самым высокім унтэр-афіцэрскім званнем ў арганізацыі СС, за выключэннем войскаў СС, дзе існавала адмысловае званне *штурмшарфюрар*.
Званне гаўптшарфюрар стала званнем ў СС пасля рэарганізацыі СС, якая рушыла за Ноччу доўгіх нажоў. Упершыню гэтае званне было прысвоена ў чэрвені 1934, калі яно змяніла старое званне *обертрупфюрар*, якое ўжывалася ў СА.

Знакі адрознення гаўптшарфюрара Вафен-СС
* Пагон
* Пятліцы
* Нарукаўная нашыўка на маскіровачны касцюм

У СС званне гаўптшарфюрар прысвойвалася звычайна выконваючаму абавязкі старшыні ў роце СС, камандзіра трэцяга (часам і другога) узвода ў роце, або было званнем, якое выкарыстоўваліся для асабістага складу унтэр-афіцэрскага рангу, які служыў у штабах СС або службах бяспекі (такіх як гестапа і СД).

Званне гаўптшарфюрар таксама часта выкарыстоўвалася для персаналу канцэнтрацыйных лагераў і асабістага складу айнзацгруп. *Гаўптшарфюрар СС* быў старэйшы, чым *обершарфюрар СС* і малодшы, чым *штурмшарфюрар СС*, за выключэннем Агульных СС, дзе гаўптшарфюрар было малодшым званнем, якое ішло адразу пасля *унтэрштурмфюрар СС*.

У войсках СС гаўптшарфюрар было другім па старшынстве пасля *штурмшарфюрар* званнем унтэр-афіцэраў. Існавала таксама пасада *штабсшарфюрар*, якая адпавядала па сваім крузе абавязкаў пасадзе ротнага або батальённага старшыні Савецкай арміі.

Гл. таксама
-----------

* Корпусныя колеры (Войскі СС)
* Званні і знакі адрознення войскаў СС

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Малодшае званне**Обершарфюрар** | **Званні СС****Гаўптшарфюрар**(CC-Штандартэноберюнкер) | Старэйшае званне**Унтэрштурмфюрар** (*Агульныя СС*)**Штурмшарфюрар** (*Войскі СС*) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ямайка (значэнні).
Паўночная частка Карыбскага басейна. Ямайскі канал выдзелены чырвоным колерам.
**Праліў Ямайка** — праліў у Карыбскім моры паміж астравамі Ямайка і Гаіці. З’яўляецца працягам Наветранага праліва ў напрамку на паўднёвы захад.

Шырыня праліва складае каля 190 км, глыбіня — да 1200 м. Прыкладна ў 55 км да захаду ад Гаіці ў праліве размяшчаецца востраў Наваса — незаселены вапняковы і каралавы востраў плошчай 5,2 км².

Размяшчаючыся ў прыкладна 1 тыс. км на паўночны ўсход ад Панамскага канала, праліў Ямайка з’яўляецца ажыўленым суднаходным шляхам для судоў з Еўропы і ўсходняга ўзбярэжжа ЗША, якія накіроўваюцца ў Ціхі акіян.

Зноскі
------

1. ↑  Jamaica Channel (strait, West Indies) — Britannica Online Encyclopedia
2. ↑  The Oceans Their Physics, Chemistry, and General Biology
3. ↑  CIA World Factbook Архівавана 24 снежня 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
Лагатып кампаніі
**Anhui Gujing Group Co.** — адна з найважнейшых і ключавых кампаній у алкагольнай індустрыі Кітая. Знаходзіцца ў горадзе Баджоў, правінцыі Аньхой, Кітай.

Лікёра-гарэлачная прамысловасць з’яўляецца асноўнай галіной Gujing Group. Яе вядучы прадукт, Gujinggong Liquor, мае багатую гісторыю ў больш чым 1800 гадоў як адзін з васьмі найпрэстыжных кітайскіх лікёраў усіх часоў.

Апроч таго, Gujing Group паспяхова займаецца гасцінічнай індустрыяй і з’яўляецца адной з 20 найбуйнейшых кітайскіх турыстычных кампаній. Асноўная даччыная кампанія Gujing Group, Holiday Inn Hefei, пабудавала першы пяцізоркавы гатэль у правінцыі Аньхой.

Зноскі
------

1. ↑  Gujing liquors (англ.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2016.