Таронта — фінансавы цэнтр Канады
**Канада** — развітая краіна, член Вялікай сямёркі і Вялікай двадцаткі, Арганізацыі эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця (АЭСР). Разам з Мексікай і ЗША — сваім галоўным гандлёвым партнёрам — уваходзіць у зону свабоднага гандлю НАФТА. Таксама Канада з'яўляецца актыўным удзельнікам Садружнасці нацый і Франкафоніі. Канада адрозніваецца найвышэйшымі пазіцыямі ў свеце па ІЧР (12 месца), якасці жыцця, грамадзянскіх правах, эканамічнай свабодзе, ўзроўню адукацыі. Нягледзячы на постіндустрыяльны характар эканомікі, гаспадарка Канады мае выразны сыравінны твар і абапіраецца на мінеральныя, гідраэнергетычныя, лясныя, рыбныя і інш. рэсурсы.

Агульныя асаблівасці і паказчыкі
--------------------------------

Канада — па праву адной з самых багатых краін свету і адной з самых маштабных эканомік (замыкае першую дзясятку краін па намінальным ВУП) — з'яўляецца членам Арганізацыі эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця (АЭСР) і Вялікай сямёркі. Як і ў іншых развітых краінах, у канадскай эканоміцы пераважае сфера паслуг, дзе занята амаль тры чвэрці эканамічна актыўнага насельніцтва. 

Фондавая біржа Таронта Нягледзячы на тое, што ў ХХ стагоддзі рост вытворчасці, горназдабыўной прамысловасці і сектара паслуг ператварыў краіну з пераважна сельскагаспадарчай ў прамысловую і гарадскую, сярод іншых развітых краін свету Канада вылучаецца праз важнасць свайго сыравіннага сектара, у якім лесанарыхтоўка і нафтавая прамысловасць з'яўляюцца самымі прыбытковымі галінамі. Многія гарады на поўначы Канады, дзе ўмовы для вядзення сельскай гаспадаркі неспрыяльныя, існуюць дзякуючы найбліжэйшым шахтам або крыніцам драўніны.

Канада мае змяшаную эканоміку; па індэксе Heritage Foundation яна мае меншую ступень эканамічнай свабоды, чым ЗША, але больш высокую, чым большасць заходнееўрапейскіх краін. Фондавая біржа Таронта з 1500 зарэгістраванымі кампаніямі агульнай капіталізацыяй у 2 трлн долараў — сёмая ў свеце. Эканоміка Канады вельмі шчыльна інтэграваная з гаспадаркай ЗША: на паўднёвага суседа прыходзіцца 75 % канадскага экспарту і 58 — імпарту. У 2015-16 гг.. ВУП Канады падрос усяго на 2 %, за 2017 — на 3 %. Па стане на 2017 год агульнанацыянальны ўзровень беспрацоўя ў Канадзе быў 6,3 %. Правінцыйныя долі беспрацоўя вар'іруюцца ад нізкага ўзроўню (5,8 % у 2009) у Манітобы да 17 % у правінцыі Ньюфаўндленд і Лабрадор. Федэральны доўг Канады ацэньваецца ў 1,6 млрд долараў (амерыканскіх). у 2016-17 гадах у параўнанні з $ 463,7 млрд у 2008-09 гадах.

Найноўшая гісторыя эканомікі
----------------------------

лагатып НАФТА
Эканамічная інтэграцыя з ЗША значна ўзрасла пасля Другой сусветнай вайны, амерыканскія тавары і галасы амерыканскіх СМІ сталі паўсюднымі. Гэта прыцягнула ўвагу канадскіх нацыяналістаў, якія непакояцца аб культурнай і эканамічнай аўтаноміі ў эпоху глабалізацыі.. Пагадненне аб гандлі прадукцыяй аўтамабільнай прамысловасці ад 1965 года адкрыла межы для гандлю аўтамабілямі і камплектуючымі. У 1970-х занепакоенасць з нагоды энергетычнай самадастатковасці і ўдзелу замежнага капіталу ў апрацоўчых сектарах падштурхнула ліберальны ўрад прэм'ер-міністр П'ера Трудо да прыняцця Нацыянальнай энергетычнай праграмы і стварэння Агенцтва па наглядзе за замежнымі інвестыцыямі. У 1980 годзе прэм'ер-міністр Браян Малруні адмяніў Нацыянальную энергетычную праграму і змяніў назву агенцтва па наглядзе за замежнымі інвестыцыямі на «Інвестмент Канада» з мэтай заахвочвання замежных інвестыцый. Канадска-амерыканскае пагадненне аб свабодным гандлі 1988 года ліквідавала тарыфы паміж дзвюма краінамі, а Паўночнаамерыканскае пагадненне аб свабодным гандлі (НАФТА) ў 1992 годзе распаўсюдзілася і на Мексіку. У сярэдзіне 1990-х гадоў ліберальны ўрад на чале з Жанам Крэцьенам пачаў адкладаць штогадовыя бюджэтныя лішкі і стабільна выплаціў дзяржаўны доўг. Глабальны эканамічны крызіс 2008 года выклікаў эканамічны спад, які можа павысіць ўзровень беспрацоўя ў краіне да 10 %. Чысты знешні доўг Канады вырас з $ 40,6 млрд до $ 193,8 млрд у першым квартале 2010 года Камбінаваны федэральны і правінцыйны дэфіцыт у 2009-10 фінансавым годзе можа дасягнуць $ 100 млрд Дэфіцыт федэральнага бюджэту прагназуецца на ўзроўні C $ 49,2 млрд у 2010-11 гадах

Прамысловасць
-------------

### Здабыўная

Канада займае першае месца ў свеце па здабычы калійных солей, цынку і ўрану, а таксама вядучае месца па здабычы такіх металаў як золата, нікель, алюміній і свінец. Радовішчы металаў на Лаўрэнційскім узвышшы распрацоўваюцца ў асноўным адкрытым спосабам. Канада з’яўляецца буйным пастаўшчыком мінеральнай сыравіны ў ЗША і іншыя індустрыяльна развітыя краіны. 

### Энергетыка

Завод кампаніі Syncrude па перапрацоўцы бітумінозных пяскоў, Альберта
Атлантычнае ўзбярэжжа Канады ўтрымлівае велізарныя марскія радовішчы прыроднага газу, а правінцыя Альберта вядомая буйнымі нафтавымі і газавымі рэсурсамі: велізарныя запасы бітумінозных пяскоў ў раёне Атабаска робяць Канаду трэцяй па велічыні ў свеце краінай па запасах нафты (169 млрд тон у 2016) пасля Венесуэлы і Саудаўскай Аравіі. Здабыча нафты вядзецца збольшага на захадзе Канады. Кампанія Syncrude Canada Ltd. займаецца перапрацоўкай бітумінозных пяскоў у правінцыі Альберта, за кошт якіх канада забяспечвае 14 % сваін нафтавых патрэбаў. Па гадавым аб’ёме здабычы прыроднага газу Канада знаходзіцца на 5-м месцы ў свеце (4,3 % сусветнай здабычы у 2016). Канада займае першае месца ў свеце па вытворчасці ўранавага канцэнтрату. Большая частка электраэнергіі (3/5) выпрацоўваецца на ГЭС, 15 % — на АЭС, па 10 % — на газе і вугалі. У Канадзе працуе самая вялікая дзеючая АЭС у сучасным свеце — Брус. Багатая на гідраэнергію Канада не вельмі зацікаўлена ў развіцці альтэрнатыўнай энергетыкі, таму па долі энергіі, атрыманай на ВЭС (1,8 % у 2013), яна саступае большасці развітых краін свету. Частку нафты, прыроднага газу і электраэнергіі Канада экспартуе ў ЗША, з'яўляючыся адной з нямногіх развітых краін-нета-экспарцёрў энерганосьбітаў. 

### Апрацоўчая

Bombardier CSeries CS100 у швейцарскім "убранні"
У Канадзе развіта апрацоўчая прамысловасць, галіны якой сканцэнтраваны на поўдні Антарыа і Квебека.. Аснову апрацоўчай прамысловасці складае машынабудаванне, якое спецыялізуецца на вытворчасці транспартных сродкаў і кантралюецца ў асноўным кампаніямі ЗША. У аўтамабілебудаванні шырокае прадстаўніцтва маюць таксама японскія фірмы. Развіты сельскагаспадарчае і энергетычнае машынабудаванне, вытворчасць абсталявання для горназдабыўной і лясной прамысловасці (Таронта). У Манрэалі (Квебек) базуецца нацыянальная аэракасмічная прамысловасць (кампанія Bombardier Inc. што, дарэчы, акрамя самалётаў выпускае яшчэ цягнікі метро і трамваі). Канада — адзін з вядучых сусветных вытворцаў Hi-Fi і Hi-End кампанентаў, і акустычных сістэм. Металургія працуе на мясцовай сыравіне і прадстаўлена пераважна выплаўкай каляровых металаў (нікелевая, медная і інш.). Чорная металургія — вытворчасць чугуну і сталі — сканцэнтравана ў Прыазер’і (Гамільтан) і на ўзбярэжжы Атлантычнага акіяна. Буйнейшыя нафтаперапрацоўчыя заводы знаходзяцца ў Ванкуверы, Манрэалі, Эдмантане. Канада ўваходзіць у лік буйнейшых экспарцёраў калійных і азотных угнаенняў. Канада — вядучая лесапрамысловая дзяржава свету. Па экспарце піламатэрыялаў і паперы Канада займае 1-е месца ў свеце. Асноўная частка цэлюлозна-папяровай вытворчасці сканцэнтравана паблізу ГЭС на рацэ Святога Лаўрэнція.

Сельская гаспадарка
-------------------

Канола і лён, Саскачэван
Канада з'яўляецца адным з найбуйнейшых сусветных пастаўшчыкоў сельскагаспадарчай прадукцыі; канадскія прэрыі выдатна падыходзяць для вырошвання пшаніцы, кукурзы і іншых збожжавых; прычым экспартная палітыка ў гэтай сферы вызначаецца Канадскай збожжавай камісіяй. Канада ўваходзіць у першую дзясятку краін свету па валавой вытворчасці збожжа. Усё большае распаўсюджанне канолы (канадскага рапсу) выводзіць Канаду ў сусветныя лідары па вытворчасці біяпаліва. Асноўныя вытворцы сельскагаспадарчай прадукцыі — фермерскія гаспадаркі, высокаспецыялізаваныя прадпрыемствы (пераважна збожжавыя і жывёлагадоўчыя з мясной і малочнай спецыялізацыяй). Большая частка апрацоўваемых зямель сканцэнтравана на поўдні, у стэпавай зоне. Тут спецыялізуюцца на збожжавай гаспадарцы, пашавай мясной жывёлагадоўлі і мясашэрснай авечкагадоўлі. У прыазёрных раёнах развіваецца малочная гаспадарка і пладаводства. Вялікае значэнне маюць рэсурсы пушнога звера і прамысловай рыбы (ласось, селядзец, палтус, траска).

Транспарт
---------

У Канадзе развіты ўсе віды транспарту, для яе характэрна значная працягласць транспартных шляхоў. У апошнія дзесяцігоддзі найбольш хуткімі тэмпамі развіваўся аўтамабільны, трубаправодны і авіяцыйны транспарт. Чыгунка дамінуе ва ўнутраных перавозках масавых грузаў. Вялікае значэнне ва ўнутраных грузаперавозках маюць водныя шляхі, перш за ўсё Вялікія азёры і рака Святога Лаўрэнція.

Замежны гандаль
---------------

Канада уваходзіць у дзясятку лідараў сусветнага гандлю. У 2015-16 гг.. Канада дэманстравала адмоўнае гандлёвае сальда (30-45 млрд долараў). У параўнанні з $ 46,9 млрд прафіцыту ў 2008 годзе. гэта вельмі кепскія вынікі. Канада з’яўляецца буйным пастаўшчыком сыравіны і харчавання на сусветны рынак. Акрамя металаў, пшаніцы, электраэнергіі, драўніны, Канама экспартуе аўтамабілі і самалёты. Найбуйнейшымі імпарцёрамі канадскай прадукцыі з'яўляюцца Злучаныя Штаты (74,7 %), Кітай (4,3 %), Вялікабрытанія (2,6 %) і Японія (2,2 %). У 2016 годзе Канада імпартавала тавараў на суму больш за $ 429 млрд. Найбуйнейшымі пастаўшчыкамі ў краіну кляновага ліста былі ЗША (58,3 %), Кітай (10,8 %), Японія (2,6 %), Германія (2,5 %). Імпарт вельмі разнастайны, пераважаюць машыны і абсталяванне, прадукцыя хімічнай прамысловасці, спажывецкія тавары шырокага попыту.

Паводле звестак беларускай статыстыкі аб'ём двухбаковага гандлю паміж Беларуссю і Канадай склаў ў **2012** годзе 69,3 млн. даляраў. Агульны беларускі экспарт у Канаду павялічыўся ў параўнанні з 2011 годам на 21,5 млн. долараў. Канада ў 2012 годзе паставіла ў Беларусь тавараў на 35,3 млн. даляраў. Агульны аб'ём беларускага экспарту *тавараў* ў Канаду за **2017** год склаў 13,3 млн. даляраў ЗША. Гандлёвае сальда было адмоўным і склала 33,8 млн. даляраў. Асноўным артыкулам беларускага экспарту ў 2017 годзе былі азотныя ўгнаенні (42,4 %), мэбля, клееная фанера, вадкасныя помпы, шкловалакно, прылады на вадкіх крышталях, лазеры, прадукты харчавання. Канадскі імпарт у Беларусь па выніках 2017 года склаў 47,1 млн. даляраў ЗША. У нашу краіну пастаўляліся лекавыя сродкі і вакцыны, марожаная рыба, перадаткавыя механізмы машын, абсталявання і транспартных сродкаў, моцныя спіртныя напоі, пілы, дыягнастычныя рэагенты, камп'ютары. Варта зазначыць, што і Беларусь і Канада з'яўляюцца найбуйнейшымі экспарцёрамі калійных солей у свеце. Не могучы паставіць нам калійных соляў, Канада скрыгоча зубамі і раз у некалькі гадоў прывозіць на Мінск-Арэну «Cirque du Soleil». У экспарце *паслуг* — за кошт транспартных і інфармацыйных — Беларусь мае дадатнае сальда (8,9 млн даляраў у 2017 годзе).

Зноскі
------

1. ↑  Employment by Industry **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Statistics Canada (8 студзеня 2009). Архівавана з першакрыніцы 21 жніўня 2011. Праверана 19 кастрычніка 2009.
2. ↑  Easterbrook, WT (March 1995). "Recent Contributions to Economic History: Canada". *Journal of Economic History* (Economic History Society) **19**: 98. .
3. 1 2  Index of Economic Freedom **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  The Heritage Foundation and the Wall Street Journal (2009). Архівавана з першакрыніцы 21 жніўня 2011. Праверана 9 студзеня 2009.
4. ↑
5. ↑  Latest release from Labour Force Survey **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Statistics Canada (6 лістапада 2009). Архівавана з першакрыніцы 21 жніўня 2011. Праверана 18 лістапада 2009.
6. ↑  «Budget fights deficit with freeze on future spending». CTV News. March 4, 2010.
7. ↑  Granatstein, JL (1997). *Yankee Go Home: Canadians and Anti-Americanism*. Toronto: HarperCollins. ISBN 0-00-638541-9. .
8. ↑  Morck, Randall; Tian, Gloria; Yeung, Bernard (2005). "Who owns whom? Economic nationalism and family controlled pyramidal groups in Canada". in Lorraine Eden, Wendy Dobson. *Governance, multinationals, and growth*. Edward Elgar Publishing. p. 50. ISBN 1843769093.
9. ↑  Jenkins, Barbara L (1992). *The paradox of continental production*. Cornell University Press. p. 117. ISBN 0801426766. .
10. ↑  Jean Chrétien **(нявызн.)**, *CBC* (13 ліпеня 2009). Праверана 20 кастрычніка 2009.
11. ↑  *Sturgeon, Jamie*. Jobless rate to peak at 10%: TD **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  National Post (13 сакавіка 2009). Архівавана з першакрыніцы 1 лютага 2010. Праверана 20 кастрычніка 2009.
12. ↑  «Canada’s foreign debt climbs $41-billion Архівавана 19 чэрвеня 2010.». Financial Post. June 17, 2010.
13. ↑  «Why foreign investors can’t get enough of our debt(недаступная спасылка)». Financial Post. January 17, 2010.
14. ↑  «Canada budget tackles deficit, averts election» // Reuters. March 4, 2010
15. ↑
16. ↑  Brown, Charles E (2002). *World energy resources*. Springer. pp. 323, 378–389. ISBN 3540426345. .
17. ↑  *Leacy, FH (ed.)*. Vl-12 **(нявызн.)**.  Statistics Canada (1983). Архівавана з першакрыніцы 21 жніўня 2011. Праверана 18 студзеня 2010.
18. ↑  Latest release **(нявызн.)**.  World Trade Organization (17 красавіка 2008). Архівавана з першакрыніцы 21 жніўня 2011. Праверана 3 ліпеня 2008.
19. ↑  «Canada has first yearly trade deficit since 1975». The Globe and Mail. February 10, 2010.
20. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85019300 |

| ⛭Канада ў тэмах |
| --- |
| Сімвалы | Герб ·  Сцяг ·  Гімн ·  Ад мора да мора ·  Сталіца ·  Кляновы ліст |
| Гісторыя | Акадзія ·  Новая Францыя ·  Брытанская Паўночная Амерыка ·  Правінцыя Канада ·  Канадская канфедэрацыя |
| Палітыка | Карона (Генерал-губернатар ·  Тайны савет) ·  Кабінет (Прэм'ер-міністр) ·  Парламент (Сенат ·  Палата абшчын) ·  Права (Вярхоўны суд) ·  Конная паліцыя ·  Партыі |
| Канстытуцыя | Акты аб БПА ·  Канстытуцыйны акт 1867 ·  Канстытуцыйны акт 1982 ·  Мір, парадак і добрае кіраванне ·  Хартыя правоў і свабод ·  Тлумачэнне ·  Гісторыя |
| Узброеныя сілы | Ваенна-паветраныя сілы ·  Ваенна-марскі флот ·  Сухапутная армія ·  Рэйнджары ·  Званні |
| Геаграфія | Апалачы ·  Скалістыя горы ·  Канадскі шчыт ·  Вялікія азёры ·  Рака Святога Лаўрэнція ·  Канадскі Арктычны архіпелаг ·  Адміністрацыйны падзел
Заходняя Канада (Канадскія прэрыі) ·  Усходняя Канада (Цэнтральная Канада ·  Атлантычная Канада ·  Прыморскія правінцыі) ·  Паўночная Канада |
| Эканоміка | Канадскі долар ·  Банк Канады ·  Фондавая біржа (S&P/TSX 60) ·  Энергетыка ·  Транспарт ·  Турызм ·  |
| Насельніцтва | Канадцы ·  Індзейцы ·  Мовы (Англафоны ·  Франкафоны) ·  Рэлігія ·  Перапіс насельніцтва (2011 ·  2006) ·  100 найбуйнейшых гарадоў |
| Культура | Мастацтва ·  Літаратура ·  Кінематограф ·  Паркі ·  Сусветная спадчына ·  Кухня ·  Святы ·  Спорт (НХЛ) |

| Краіны Паўночнай Амерыкі: Эканоміка |
| --- |
| 
* Антыгуа і Барбуда
* Багамы
* Барбадас
* Беліз
* Гаіці
* Гватэмала
* Гандурас
* Грэнада
* Дамініка
* Дамініканская Рэспубліка
* Канада
* Коста-Рыка
* Куба
* Мексіка
* Нікарагуа
* Панама
* Сальвадор
* Сент-Люсія
* Сент-Вінсент і Грэнадзіны
* Сент-Кітс і Невіс
* ЗША
* Трынідад і Табага
* Ямайка

 |
| 
* Амерыканскія Віргінскія астравы
* Ангілья
* Аруба
* Бермуды
* Банайрэ
* Брытанскія Віргінскія астравы
* Гвадэлупа
* Грэнландыя
* Кайманавы астравы
* Кліпертан
* Кюрасаа
* Марцініка
* Мантсерат
* Наваса
* Пуэрта-Рыка
* Сен-Бартэльмі
* Сен-Мартэн
* Сен-П’ер і Мікелон
* Сінт-Мартэн
* Цёркс і Кайкас

 |