recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Будова атмасферы

**Трапапаўза** (ад грэч. τροπος — паварот, змяненне і παῦσις - прыпынак) — пераходны слой атмасферы Зямлі паміж трапасферай і стратасферай магутнасцю 1 – 2 км, дзе тэмпература з вышынёй не змяняецца (ізатэрмія).

У зямной атмасферы трапапаўза размешчана на вышынях ад 8-12 км (над узроўнем мора) у палярных раёнах і да 16-18 км над экватарам. Вышыня трапапаўзы залежыць таксама ад пары года (улетку трапапаўза размешчана вышэй, чым узімку) і цыкланічнай дзейнасці (у цыклонах яна ніжэй, а ў антыцыклоне - вышэй).

Трапапаўза адыгравае важную ролю ў цыркуляцыйных і тэрмадынамічных працэсах трапасферы і стратасферы. Яна затрымлівае і перашкаджае пераносу аэразолей і вадзяной пары ад зямной паверхні ў стратасферу. Тут фарміруюцца воблакі верхняга ярусу. Трапапаўза абмяжоўвае развіццё кучава-дажджавых воблакаў, іх пранікненне ў стратасферу і надае ім форму накавальні. У межах трапапаўзы ўзнікаюць струйныя струмені. Адначасова трапапаўза з’яўляецца бар’ерам пранікнення азону са стратасферы ў трапасферу.

Трапапаўза з’яўляецца таксама слоем мінімальнай тэмпературы, дзе ўраўнаважваецца паступленне і расход праменнай энергіі. У тропіках трапапаўза высокая і халодная, у напрамку да палюсоў яе вышыня паступова памяншаецца і яна становіцца цяплей.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).
* *Каўрыга П. А.* Метэаралогія і кліматалогія. Вуч. дапаможнік для студэнтаў геагр. фак. — Мн: БДУ, 2004. — 185 с.: іл.

| ⛭Атмасфера Зямлі |
| --- |
| Стратыфікацыя атмасферы | Трапасфера • Стратасфера • Мезасфера • Тэрмасфера• Трапапаўза • Стратапаўза • Мезапаўза • Тэрмапаўза |  |
| Іншае | Азонавы слой • Лінія Кармана • Турбапаўза • Іанасфера • Узровень экзабазы • Экзасфера |
**Шацкі нацыянальны прыродны парк** (укр.: Шацький національний природний парк) — нацыянальны парк у Валынскай вобласці Украіны.

Створаны 28 снежня 1983 года для аховы рэдкіх прыродных комплексаў у раёне Шацкіх азёр.

Агульная плошча парка — 489,77 км², з якіх ва ўласнасці парка знаходзіцца 188,10 км². Занаванне парка: запаведная зона — 51,449 км², зона рэгулюемай рэкрэацыі — 129,711 км², зона стацыянарнай рэкрэацыі — 9,78 км², гаспадарчая зона — 298,83 км².

Агульная колькасць відаў раслін, якія растуць на тэрыторыі парка, — 789, з якіх 32 занесены ў Чырвоную кнігу Украіны. На тэрыторыі парка жывуць 33 віда жывёл, якія занесены ў Чырвоную кнігу Украіны.

Спасылкі
--------

* Шацкі біясферны рэзерват Архівавана 2 ліпеня 2015.  (укр.)
* Шацкі нацыянальны прыродны парк на сайце ukrainainkognita.org.ua Архівавана 6 чэрвеня 2010.  (укр.)
**Транспіра́цыя** (ад лац.: trans і лац.: spiro — дыхаю, выдыхаю) — фізіялагічнае выпарэнне вады раслінай.

Вусцейка ліста тамата пад электронным мікраскопам
Галоўны орган транспірацыі — ліст, што выпарае ваду праз вусцейкі (*вусцейкавыя транспірацыі*), часткова можа адбываецца праз кутыкулу (*кутыкулярная транспірацыя*; яе інтэнсіўнасць у 10—20 разоў ніжэйшая).

Інтэнсіўнасць транспірацыі вызначаецца колькасцю вады (у грамах, якая траціцца раслінай на адзінку яе паверхні (1 см², 1 м²), або на 1 г сырой масы за гадзіну. Залежыць ад асветленасці, тэмпературы і вільготнасці паветра, скорасці ветру, колькасці вады ў расліне.

Разам з каранёвым ціскам забяспечвае пастаянны ток вады праз карані, сцёблы і лісце з глебы ў атмасферу, рэгулюе водны і тэмпературны рэжым расліны, прадухіляе перагрэў лісця.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз. — С. 97.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 157517311 · NDL: 00575039 |
**Трацейскі (арбітражны) суд** — суд, які выбіраецца па ўзгадненні бакоў для вырашэння імі спрэчак цывільна-прававога і гаспадарчага характару. У залежнасці ад суб’ектаў спрэчных праваадносін адрозніваюць: *суды для вырашэння спрэчак паміж фізічнымі асобамі* і *суды для вырашэння спрэчак паміж юрыдычнымі асобамі*.

У Рэспубліцы Беларусь міжнародны трацейскі суд створаны ў 1999 годзе.

Трацейскім судом з’яўляецца арганізацыя, якая не ўваходзіць у судовую сістэму Рэспублікі Беларусь, якая ствараецца для вырашэння спрэчак у выглядзе пастаянна дзеючага трацейскага суда або трацейскага суда, які ўтвараецца па пагадненні бакоў для рашэння канкрэтнай спрэчкі.

Зноскі
------

1. ↑  ЗАКОН РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ 18 июля 2011 года № 301-З

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Шаньён.
**Жак Шаньён** (фр.: Jacques Chagnon; нар. 28 жніўня 1952, Манрэаль) — квебекскі палітык, дэпутат ад акругі Уэстмаўнт-Сен-Луі, старшыня Нацыянальнага сходу Квебека з 2011 г..

Ва ўрадзе Жана Шарэ займаў пасаду міністра грамадскай бяспекі. Праявіў сябе падчас Окскага крызісу ў Канесатаке ў выніку ваяўнічых дзеянняў правадыра магаўкаў Джэймса Габрыэля. Пазбавіўшыся міністэрскага партфеля, працягваў уваходзіць ва ўрад Шарэ. У 2006 годзе прысутнічаў разам з прэм'ер-міністрам правінцыі, калі той выражаў спагаду ахвярам стральбы ў каледжы Доўсан.

Зноскі
------

1. ↑  Jacques Chagnon accède à la présidence de l'Assemblée nationale // *Radio-Canada*. — 2011. — № 5.

Спасылкі
--------

* 


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 7669 3764 · VIAF: 105634998 |
**Шацкія азёры** (укр.: Шацькі озера) — група з больш чым 30 азёр у Любамльскім і Шацкім раёнах Валынскай вобласці, у міжрэччы Прыпяці і Заходняга Буга. Шацкія азёры размешчаны сярод лясных масіваў, у якіх пабудавана вялікая колькасць санаторыяў і лагераў адпачынку. Для аховы рэдкіх прыродных комплексаў у раёне Шацкіх азёр у 1983 годзе створаны Шацкі нацыянальны прыродны парк плошчай 32 500 га.

Літаратура
----------

**Pazynych V.**
Ukraine (EN, Draft). The temporal and space relations between the
Polissia kettle lakes, parabolic dunes and their analogues in www.academia.edu/7778155/\_EN\_Draft\_The\_temporal\_and\_space\_relations\_between\_the\_Polissia\_kettle\_lakes\_parabolic\_dunes\_and\_their\_analogues\_in\_North\_America
Палац у Кносе. Фрагмент забудовы. XVI ст. да н. э.
**Кнос** (грэч. Κνωσσός) — старажытны горад на в-ве Крыт, адзін з найважнейшых цэнтраў эгейскай культуры.

Паселішча на месцы Кноса існавала з часоў неаліту; яно павялічылася ў раннемінойскі перыяд (каля 3000 — 2000 да н.э.), каля 2200 ці 2000 да н.э. Кнос стаў сталіцай магутнага царства. Найвышэйшы ўздым яго прыпадае на познамінойскі перыяд (каля 1600 — каля 1470 да н.э.), калі яго цары сталі вярхоўнымі правіцелямі магутнай дзяржавы са значнай цэнтралізацыяй кіраўніцтва і гаспадарчага жыцця.

Кноскі палац
------------

Асноўны артыкул: **Кноскі палац**
Інтэр'ер залы палаца ў Кносе з роспісам у «марскім стылі». XVI — пач. XV ст. да н.э.
Пры археалагічных даследаваннях выяўлены жылыя пабудовы, палацы, прылады вытворчасці, зброя, побытавыя рэчы, т.зв. архіў Кноскага палаца (таблічкі са складовым пісьмом).

Іншыя археалагічныя аб'екты
---------------------------

У Кносе пры археалагічных раскопках выяўлены таксама Малы палац, Царская віла, т.зв. караван-сарай, рэшткі каменных жылых дамоў 1-й пал. ІІ тыс. да н.э. На ўскраіне горада — манументальныя грабніцы (у т.л. т.зв. Храмавая грабніца, каля 1700—1450 да н.э.) і могілкі.

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн. 1999, С.364

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Кнос на Вікісховішчы |
**Кноке-Хейст** (нідэрл.: Knokke-Heist) — горад у Бельгіі, марскі курорт.

Геаграфія
---------

Пляж і ўзбярэжжа
Горад Кноке-Хейст знаходзіцца на крайняй поўначы Бельгіі, на мяжы з нідэрландскай правінцыяй Зеландыя. Горад ляжыць на ўзбярэжжы Паўночнага мора. Адміністрацыйна ўваходзіць у акругу Бругэ правінцыі Заходняя Фландрыя рэгіёна Фландрыя. Плошча горада складае 56,44 км². Колькасць насельніцтва складае 34.026 чалавек (на 1 студзеня 2008 года). Шчыльнасць насельніцтва — 603 чал./км². Кноке-Хейст складаецца з 6 гарадскіх раёнаў.

Горад вядомы сваім цудоўным 12-кіламетравым пляжам і пясчанымі дзюнамі на беразе мора. На ўсходзе Кнокке-Хейста знаходзіцца прыродны запаведнік Звін, велічынёй у 150 гектараў, дзе жывуць і выводят птушанят рэдкія марскія птушкі. Тут ж знаходзіцца і папіліянары (нідэрл.: vlindertuin) — заказнік для больш за 400 відаў матылькоў.

Кноке-Хейст з’яўляецца папулярным месцам адпачынку ля жыхароў Бельгіі, Нідэрландаў і паўночна-заходняй Германіі.

Транспарт
---------

Вакзал
Чыгуначным звязвае Кноке-Хейст з Брусэлем, Бругэ і іншымі гарадамі Бельгіі. Аўтобусныя лініі галоўным вобразам з Бругэ. Паўночны канечны пункт Берагавога трамвая.

Асобы
-----

* У горадзе жыў і памёр Карней Хейманс, лаўрэатка Нобелевской прэміі ў вобласці фізіялогіі і медыцыны за 1938 год.
* Тут нарадзіўся Ганс Вермеерс, бельгійскі кампазітар і дырыжор.

Зноскі
------

1. ↑  Wettelijke Bevolking per gemeente op 1 januari 2018 — Statbel. Праверана 9 сакавіка 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12480'></a>
2. 1 2  Crossroad Bank of Enterprises<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1479660'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16626729'></a>

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · LinkedIn · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4338757-3 · VIAF: 129080275 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Памяць (значэнні).
**«Памяць»** — мемарыял у Мінску, размешчаны па праспекце Дзяржынскага, насупраць могілак Пятроўшчына.

Гісторыя
--------

У брацкай магіле пахаваны 35 савецкіх воінаў, якія загінулі пры абароне Мінска ў гады Вялікай Айчыннай вайны. У 1941 і 1944 гадах мясцовыя жыхары ўпотай хавалі воінаў каля дарогі, на сваіх падворках, у палях. Пасля вайны целы эксгумавалі і перапахавалі ў брацкай магіле.

Пошукавая праца па высвятленні імёнаў салдат была распачата яшчэ ў 1980 годзе настаўнікамі і навучэнцамі СШ № 67 сталіцы. Школьнікі пад кіраўніцтвам педагогаў запісвалі ўспаміны жыхароў в. Пятроўшчына, накіроўвалі запыты ў архівы, пісалі лісты па тых адрасах, якія былі знойдзены ў медальёнах.

У 1981 годзе на магіле была пастаўлена стэла са словамі: *«Слава героям Вялікай Айчыннай вайны 1941—1945 гг.»*.

Па меры пошуку было высветлена 11 імёнаў пахаваных салдатаў. У 1991 годзе на месцы стэлы быў пастаўлены гранітны помнік з залатой зоркай і надпісам: *«Яны ваявалі за Радзіму»*. Былі выбіты высветленыя імёны і прозвішчы байцоў. Але да сённяшняга дня застаюцца невядомымі імёны яшчэ 24 салдат.

У 2013 годзе па ініцыятыве кіраўніцтва адміністрацыі Маскоўскага раёна г. Мінска, за кошт добраахвотных ахвяраванняў прадпрыемстваў, арганізацый і жыхароў раёна праведзена рэканструкцыя мемарыяльнага комплексу. Цалкам зменена яго архітэктурнае і мастацкае афармленне. Аўтарам ідэі рэканструкцыі выступіў архітэктар Леанід Левін. Над стварэннем помніка працавалі архітэктары Галіна Левіна і Аляксандр Капылоў, скульптар Аляксандр Шапо. Помнік быў адкрыты 7 лістапада.

Апісанне
--------

На магіле размешчаны 11 зорак, на якіх напісаныя імёны загінулых воінаў, а таксама стэлу памяці 24 невядомых салдат. Побач з абеліскам і алеяй з зорак пастаўлена скульптурная кампазіцыя ў выглядзе пажылой жанчыны, якая сядзіць каля помніка, сціснуўшы ў руках салдацкую пілотку, як сімвал матак, якія не дачакаліся сваіх сыноў з вайны і смуткуюць каля іх магілак. А Чорная пліта-п’едэстал аб’ядноўвае ўсе элементы мемарыяла-скульптуры: маці, салдацкую пірамідку і зоркі. За зоркамі пасаджаны адзінаццаць чырвоных арабін.

Зноскі
------

1. ↑  В торжественной обстановке состоялось открытие после реконструкции мемориала «Память» — братской могилы на проспекте Дзержинского. Архівавана 10 красавіка 2021.
2. 1 2 3 4  Немые воспоминания: какие мемориалы и памятники в Минске посвящены событиям Великой Отечественной Архівавана 17 красавіка 2021.
3. 1 2 3  …І адзінаццаць арабін № 47 (1121) 23.11.2013 — 29.11.2013 г

Спасылкі
--------

* Мемориал «Память» — братская могила на проспекте Дзержинского 07.02.2021 Архівавана 1 сакавіка 2021. // Мінск стары і новы
Трахіт
**Трахіт** (грэч. trachys — «шурпаты, няроўны») — эфузіўная сярэдняя горная парода шчолачнага шэрагу (SiO2 52—65 %). Галоўным кампанентам з'яўляецца каліевы палявы шпат, які пераважае над кіслым плагіяклазам; з цёмнаколерных мінералаў прысутнічаюць у невялікай колькасці біятыт, а таксама амфібол і піраксен.

Колер — шаравата-белы, шэры, ружовы, жоўты або карычняваты. Структура — парфіравая, скрытакрыштлічная. Тэкстура — сітаватая, флюідальная. Удзельная вага 2,5 г/см³.

Форма залягання — патокі, купалы, шчытападобнай вулканы, невялікія гіпабісальня інтрузіі і дайкі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 122642921 · GND: 4728053-0 · LCCN: sh85136440 · Microsoft: 36723533 · NKC: ph170589 |
**Кулебра** (ісп.: Culebra) — востраў у Карыбскім моры ў 28,5 км на ўсход ад Пуэрта-Рыка, у склад якога ўваходзіць. Плошча - 28 км² (разам з суседнімі невялікімі аставамі — 30,1 км²). Насельніцтва - 1818 чал. (2010 г.)

Кулебра ўяўляе сабою нізкую латку сушы, якая з'яўляецца паверхняй старажытнага падводнага вулкана. Частка паверхні сфарміравана караламі. Найбольшая вышыня — 198,1 м. На востраве няма сталых крыніц прэснай вады. Яна дастаўляецца з Пуэрта-Рыка. Клімат трапічны пасатны. Сярэдняя гадавая тэмпература вагаецца ад +24°C да +28°C. Улетку здараюцца ўраганы. 

Значная частка вострава Кулебра (6,35 км²), а таксама суседнія астравы з'яўляюцца запаведнікам. Востраў насяляюць марскія птушкі, крабы, чарапахі, рэдкія віды яшчарак. Кожны год на ім спыняюцца каля 50 тысяч пералётных птушак. 

Востраў быў адкрыты Х. Калумбам у 1493 г. У 1880 г. быў каланізаваны выхадцамі з Пуэрта Рыка і В’екеса. У 1903 г. па ініцыятыве Тэадора Рузвельта створаны марскі запаведнік. У нашы дні на востраве Кулебра развіваецца турызм.

Спасылкі
--------

* Culebra, Puerto Rico - The Island Travel Guide
* Culebra Island Guide
* Culebra Island National Wildlife Refuge
* Culebra - UNEP ISLANDS Web Site Архівавана 7 верасня 2006.
**Джыралама дзі Тамаза Селары (Лівіцані) з Карпі** (іт. Girolamo da Carpi; 1501, Ферара — 1 жніўня 1556, Ферара) — ферарскі жывапісец і архітэктар пераходнага перыяду ад эпохі Адраджэння да маньерызму. Прыдворны мастак кіраўнікоў Ферары і Мадэны. Прадстаўнік ферарскай школы жывапісу.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і прыдворнага мастака і дэкаратара Тамаза да Карпі, у якога атрымаў першыя ўрокі жывапісу. У далейшым — вучань Гарафала.

Ва ўзросце дваццаці гадоў пакінуў Ферару і перабраўся на працу ў Балонню. У раннім перыядзе сваёй творчасці стварыў шэраг рэлігійных карцін, якія захаваліся ў цэрквах Балонні («Пакланенне вешчуноў», «Містычныя заручыны Св. Кацярыны» і інш.).

Акрамя Ферары і Балонні, жыў і працаваў у Мадэне і Парме, дзе пазнаёміўся з творчасцю Карэджа. Ствараў таксама ў Рыме, дзе трапіў пад уплыў рымскага маньерызму ў стылі Джуліа Рамана.

Доўгі час быў пры двары ферарскіх герцагаў д’Эстэ, дзе працаваў як жывапісец (фрэскі і партрэты) і як архітэктар.

У 1549 годзе па рэкамендацыі кардынала Іпаліта д’Эстэ быў запрошаны ў Рым. Пры Паўле III Джыралама ўзначальваў архітэктурныя работы ў папскіх палацах. Пазней з-за рознагалоссяў з папам Юліем III вярнуўся ў Ферару, дзе і памёр.

Зноскі
------

1. ↑  Міжнародны ідэнтыфікатар стандартных найменняў — 2012. Праверана 13 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q423048'></a>
2. ↑  Girolamo Da Carpi // Carpi, Girolamo da // *Benezit Dictionary of Artists* — OUP, 2017. — ISBN 978-0-19-977378-7 — doi:10.1093/BENZ/9780199773787.ARTICLE.B00032625 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q104017367'></a>
3. ↑  Union List of Artist Names — 2019. Праверана 21 мая 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
Юныя спарафіты моху *Tortula muralis*. У мохаў дамінуе стадыя гаметафіту, на якім і вырастае сцяблінка спарафіта са спарангіем.
**Спарафі́т** — дыплоідная мнагаклетачная фаза ў жыццёвым цыкле раслін і водарасцей, якая развіваецца з аплодненай яйцаклеткі, або зіготы і выпрацоўвае споры.

На спарафіце ў спецыяльных органах — спарангіях — у выніку меёзу развіваюцца гаплоідныя споры. У многіх раслін (рознаспоравыя дзярозы і рознаспоравыя папараці, а таксама голанасенныя і кветкавыя) спарангіі дзеляцца на два тыпы: макра-і мікраспарангіі. Макраспарангіі выпрацоўваюць макраспоры, а мікраспарангіі — мікраспоры. З макраспор развіваюцца жаночыя гаметафіты, а з мікраспор — мужчынскія.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Спарафіт // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 98. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 181485312 |
**Джыралама Джэнга** (іт. Gerolamo Genga; 1476, Урбіна — 11 ліпеня 1551, Урбіна) — італьянскі мастак і архітэктар. Належыць да мастакоў Высокага Адраджэння і ранняга маньерызму.

Жыццё і кар’ера
---------------

Дженга нарадзіўся недалёка ад Урбіна. Паводле біяграфіі Джорджа Вазары, да трынаццаці гадоў Джэнга быў адпраўлены ў вучні да Лукі Сіньёрэлі. Пасля гэтага ён тры гады працаваў з П’етра Перуджына ў кампаніі з Рафаэлем. Затым працаваў у Фларэнцыі і Сіене (дзе ўпрыгожваў палац Петручы каля 1508 года) разам з Ціматэа Віці, у Сіене ён пісаў розныя кампазіцыі для Пандольфа Петручы мясцовага дзяржаўнага дзеяча.

Вярнуўшыся ва Урбіна, ён быў наняты герцагам Гвідабальда да Монтэфельтра для ўпрыгожвання свайго палаца і прадэманстраваў незвычайную схільнасць да ўпрыгожвальніцтва, пазней ён запісаны як адзін з аўтараў упрыгожванняў для пахавання герцага ў 1508 годзе. З Урбіна ён адправіўся ў Рым, дзе напісаў адзін са сваіх шэдэўраў «Уваскрэсенне» для царквы Санта-Кацярына-да-Сіена.

Франчэска Марыя I дэла Ровер, спадчыннік роду Мантэфельтра, запрасіў Джэнга і даручыў яму выканаць работы звязаныя з яго шлюбам з Элеанорай Ганзага ў 1509 годзе. Аднак неўзабаве гэты герцаг быў выгнаны папам Львом Х, і Джэнга рушыў услед за ім у Мантую.

Калі Дэла Ровер перабраўся ў Пезара, ён даручыў Джэнга перабудаваць былы замак у прыгарадную вілу, вядомую як Віла Імперыяле, працы былі завершаны ў 1530 годзе. Для фрэскавага аздаблення інтэр’еру Джэнга наняў некалькі буйных мастакоў-маньерыстаў, у тым ліку Франчэска Мензокі, Аньёла Бранзіна, Доса Досі і Рафаэле Коле.

Зноскі
------

1. ↑  Dizionario Biografico degli Italiani — 1960. Праверана 29 студзеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1128537'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Brockhaus · Catholic (1997—…) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4841428 · BNF: 149623673 · GND: 118716808 · ISNI: 0000 0001 1609 5495 · LCCN: n83220007 · NTA: 070494126 · SUDOC: 132250985 · VIAF: 24871954 · ULAN: 500005411 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чырвінскі.
**Віталь Станіслававіч Чырвінскі** (нар. 15 мая 1968, Мінск) — беларускі ваенны гісторык. Падпалкоўнік запасу. Галоўны гісторык Міністэрства абароны Беларусі.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

У 1992 годзе скончыў Бакінскае вышэйшае агульнавайсковае каманднае вучылішча. Пасля выпуску накіраваны ў Беларусь, службу праходзіў у мотастралковых, танкавых і выведных падраздзяленнях. Падпалкоўнік.

У апошнія гады службы вырашыў паступіць на гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка, які скончыў у 2010 годзе. Афіцэра заўважылі ў галоўным ваенным ведамстве Беларусі, дзе акурат бракавала прафесійных ваенных гісторыкаў, запрасіўшы на пасаду начальніка групы ваенна-гістарычнага і геральдычнага забеспячэння ваенна-навуковага камітэта Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Вялікую маральную падтрымку і павагу адчуваў пасля сваіх выступаў па-беларуску. Беларускамоўны афіцэр для многіх быў нейкім адкрыццём, але хутчэй прыемным. | "|

Працаваў старшым выкладчыкам кафедры тактыкі ў Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь. 29 кастрычніка 2020 года быў вымушаны звольніцца з акадэміі. Кіраўніцтва акадэміі пачало аказваць на яго ціск, пагражаючы звальненнем пасля таго, як ён быў заўважаны на дазволеным пікеце Святланы Ціханоўскай у час перадвыбарнай кампаніі ў жніўні таго ж года. Пасля яму выгаворвалі за тое, што ён быццам бы крычаў з балкона «Жыве Беларусь!» і за размешчаныя на вокнах уласнай кватэры белыя лісткі паперы (сімвал падтрымкі пратэстоўцаў).

Навукова-даследчыцкая дзейнасць
-------------------------------

Аўтар шэрагу артыкулаў па ваеннай гісторыі Беларусі і ваенных дзеячаў. Выдаў кнігу «Беларусь у войнах» (2016).

У кнізе «Беларусь у войнах Расійскай імперыі» (2019) прадставіў ваенна-біяграфічны агляд аднаго з вырашальных перыядаў беларускай гісторыі. Праз кароткія цытаты, успаміны сучаснікаў і апісанне знешнасці аўтар імкнецца ажывіць гістарычныя партрэты прадстаўнікоў расійскага генералітэту, ваенных вучоных, вынаходнікаў і паўстанцкіх камандзіраў. Значную частку кнігі займаюць падзеі паўстанняў 1831 і 1863 гадоў: сотні бітваў, баёў і сутычак паўстанцаў Літвы-Беларусі з урадавымі войскамі, узаемны тэрор і трагічныя лёсы камандзіраў паўстанцкіх атрадаў.

Зноскі
------

1. ↑  Марозаў, 2022
2. 1 2  Выкладчык Вайсковай акадэміі: Наш старажытны герб «Пагоня» мае безумоўна ваенны складнік. 04 чэрвень 2018
3. ↑  «Даскакаліся. У вас на вокнах аркушы белай паперы!» Звольнены выкладчык Вайсковай акадэміі

Літаратура
----------

* ЧЫРВІНСКІ Віталь Станіслававіч // Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага : біябібліяграфічны даведнік / С. П. Марозаў. — Гродна-Каўнас: ЮрСаПрынт, 2022. — 290 с. — ISBN 978-985-7257-57-7, 978-609-96340-1-2.

Выбраная бібліяграфія
---------------------

* Беларусь у войнах: асобы і падзеі / Віталь Чырвінскі. — Мінск : Харвест, 2016. — 399 с. іл. карты — ISBN 978-985-18-3886-4
* Беларусь у войнах Расійскай імперыі: асобы і падзеі / Віталь Чырвінскі. — Мінск: Харвест, 2019. — 448 с. : іл. — ISBN 978-985-18-4543-5
**Банкаўскі веснік** — інфармацыйнае выданне, часопіс Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь. Выходзіць з красавіка 1992 года ў Мінску на беларускай і рускай мовах. Публікуе законы, пастановы, указы і іншыя дакументы Прэзідэнта, Вярхоўнага Савета і Кабінета Мінстраў Беларусі, нарматыўныя акты Нацыянальнага банка па пытаннях фінансава-банкаўскай дзейнасці, агляды, кансультацыі спецыялістаў і іншае.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
**«Корань усіх бедаў?»**  (англ.: The Root of All Evil?) — дакументальны фільм аб рэлігіі, які разглядае рэлігію крытычна. Вядучы і сцэнарыст Рычард Докінз ставіць пад сумнеў карыснасць і рацыянальнасць рэлігіі. Гутарыць з шэрагам як радыкальных (Юсуф Аль-Хатаб, Тэд Хагард) так і ўмераных (Рычард Харыс, Гершэль Глюк) рэлігійных дзеячаў, з атэістамі ў амерыканскай глыбінцы і з прадстаўнікамі навуковай супольнасці.

Сюжэт
-----

### Частка першая. Бог як ілюзія.

Наведванне Лурда, інтэрв'ю са святаром аб меркаваных цудоўных вылячэннях. Супастаўленне навукі і рэлігіі; іх тлумачэння разнастайнасці жыцця. Візіт у Каларада-Спрынгс, размова з пастарам Г Хагардом аб эвалюцыі, гутарка з групай няверуючых аб іх становішчы ў ЗША. Наведванне Ерусаліма: адлюстраванне рэлігійнага канфлікту вакол Храмавай гары, гутарка з прыняўшым іслам яўрэем з ЗША, які востра крытыкуе заходняе грамадства за амаральнасць. Дэманстрацыя немэтазгоднасці рэлігіі з прымяненнем аналогіі з імбрыкам Расэла.

### Частка другая. Вірус веры.

Докінз абмяркоўвае ролю веры ў адукацыі з равінам Г. Глюкам і настаўнікам-крэацыяністам Хоксам. Гутаркі з псіхолагам Дж. Майтан і пастарам. К. Робертсам пра ўплыў на дзяцей страху перад пеклам. Крытыка Бібліі як асновы для маралі; інтэрв'ю з М. Брэям, прыхільнікам смяротнага пакарання за пралюбадзейства. Гутарка з Р. Харысам, умераным англіканінам. Гутаркі аб нерэлігійнай маралі і зацвярджэнне Докинзам плённасці атэізму і навуковага бачання свету.

Спасылкі
--------

* Фільм (руск.)

| ⛭Рычард Докінз |
| --- |
| Публікацыі | 
* Эгаістычны ген (1976)
* Пашыраны фенатып (1982)
* Вірусы мозгу (1993)
* Сляпы гадзіншчык (1986)
* Рака, якая цячэ з раю (1995)
* Узыходзячы на пік неверагоднага (1996)
* Расплятаючы вясёлку (1998)
* Служка дзябла (2003)
* Апавяданне продка (2004)
* Бог як ілюзія (2006)
* Самае грандыёзнае шоу на Зямлі: Доказы эвалюцыі (2009)
* Магія рэальнасці (2011)
* Густ да цудаў (2013)

 |
| Дакументальныяфільмы | 
* Nice Guys finish First (1987)
* Growing Up in the Universe (1991)
* Корань усіх бедаў? (2006)
* Ворагі розуму (2007)
* Геній Чарлза Дарвіна (2008)
* Пагроза рэлігійных школаў
* Секс, смерць і сэнс жыцця (2012)
* Няверуючыя (2013)

 |
| Крытыка | 
* Бог Докінза: Гены, мемы і сэнс жыцця
* Анёл Дарвіна
* Памылковы погляд Докінза

 |
| Гл. таксама | 
* Меметыка
* Боінг-747 да палёту гатовы
* Рычард Докінз: як адзін навуковец змяніў наш лад думак
* The Oxford Book of Modern Science Writing
* Докінз супраць Гулда
* Фонд Рычарда Докінза ў падтрымку розума і навукі

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |
**«Любоў да трох цукербрынаў»** (руск.: Любовь к трём цукербринам) — дванаццаты раман Віктара Пялевіна, які выйшаў у выдавецтве «Эксмо» і паступіў у продаж 9 верасня 2014 года. Першы тыраж — 70 000 экзэмпляраў. Адначасова з папяровай версіяй выйшла і аўдыёверсія (агучванне — Сяргей Чанішвілі, выдавец — Выдавецкі дом «Союз»).

Назва
-----

У назве рамана відавочная алюзія на ф'ябу «Любоў да трох апельсінаў» — казачную п'есу, напісаную Карла Гоцы ў 1760 годзе. Сам тэрмін «цукербрын» утвораны як сінтэз імёнаў двух гігантаў сучаснай web-індустрыі — Сяргея Брына і Марка Цукерберга.

Сюжэт
-----

У прэс-рэлізе паведамлялася, што новая кніга Пялевіна — гэта «дынамічная элегія нашага дня, прасякнутая горыччу расчараванняў і парадаксальнасцю высноў». Сярод «трэндаў», закранутых у ёй, — Facebook, Google, Украіна, талерантнасць, культ спажывання, інтэрнэт-залежнасць, інфармацыйнае рабства і тэрарызм. Дзеянне рамана адбываецца ў сучаснасці і ў аддаленай будучыні. Будучыня антыўтапічная і вялікую частку часу прысвечана знаходжанню галоўнага героя ў віртуальнай рэальнасці.

Асноўным героем рамана з'яўляецца «тэхнічны выратавальнік свету». У рамане ён называецца Кіклоп. Вядома, ён не першы і не апошні такі прадстаўнік, які жыве на зямлі. За ўсю гісторыю нашага існавання яны хадзілі сярод нас і назіралі за тым, што адбываецца. І для такіх як Кіклоп існавалі жорсткія правілы, у рамках якіх яны павінны былі дзейнічаць. Правілы не маглі памяняцца, нягледзячы на ​​іх дзіўнае трактаванне. Нават калі ім было нешта не даспадобы (зыходзячы з асабістага ўспрымання дабра і зла), Кіклопы не маглі скарыстацца сілай толькі зыходзячы з уласных памкненняў.

Цікавыя факты
-------------

Філасофскія роздумы герояў праходзяць на фоне папулярнай мабільнай гульні Angry Birds.

У сюжэце кнігі згаданыя Майдан у сталіцы Украіны, Крымскі паўвостраў і знойдзены пасля ўцёкаў Януковіча залаты батон.

Зноскі
------

1. ↑  Виктор Пелевин выпускает «Любовь к трём цукербринам»
2. ↑  Виктор Пелевин выпускает «Любовь к трём цукербринам» / Союз (руск.).  www.soyuz.ru. Праверана 28 студзеня 2020.
3. ↑  Новая книга Пелевина выйдет в сентябре (руск.).  snob.ru. Праверана 28 студзеня 2020.
4. 1 2  Книга: «Любовь к трем цукербринам», Виктор Пелевин **(нявызн.)**.  newslab.ru. Праверана 28 студзеня 2020.

Літаратура
----------

* Красиков В.И. (2017). "'Нелегальная вечность': философские аллюзии в конструировании реальностей в романе 'Любовь к трем цукербринам' В. Пелевина" (in ru). *Litera* (3): 71–79. doi:10.25136/2409-8698.2017.3.22848. ISSN 2409-8698. .
* Цветкова О.И. (2017). "Традиции жанра антиутопии в романе В. Пелевина "Любовь к трем цукербринам"". *Ученые записки Новгородского государственного университета* (4 (12)). .
**Бабаўнянскі парк** — помнік садова-паркавага мастацтва. Створаны ў канцы 19 — пачатку 20 ст. ў в. Бабоўня Капыльскага раёна Мінскай вобласці.

Апісанне
--------

Плошча каля 9 га. Парк амаль квадратнай формы з роўным рэльефам. 3 трох бакоў акружаны ровам і суцэльнымі пасадкамі, з захаду — сістэмай вадаёмаў. Планіроўка рэгулярная. У цэнтры стаяў сядзібны дом (не захаваўся). 3 поўначы да яго прымыкаў пладовы сад, з поўдня — партэр з сажалкай і пладовымі садамі вакол яе (збярогся часткова).

У парку растуць лістоўніца еўрапейская (*Larix decidua*), дуб звычайны пірамідальны (*Quercus robur*), каштан конскі васьмітычынкавы (*Aesculus flava*), явар (*Acer pseudoplatanus*) і яго пурпуралістая форма, вярба ломкая шарападобная (*Salix fragilis*). Парк значна пашкоджаны.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн. 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

Спасылкі
--------

* Бабаўнянскі парк на сайце Radzima.org
* Бабаўнянскі парк на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Анры Жак Эдуар Эвенполь** (фр.: Henri Evenepoel; 3 кастрычніка 1872, Ніца, Францыя — 27 снежня 1899, Парыж, Францыя) — французскі жывапісец, малявальшчык і гравёр бельгійскага паходжання, большасць работ якога былі выкананы ў фавісцкім стылі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Ніцы ў бельгійскай сям’і. Праходзіў навучанне спачатку ў акадэміі мастацтваў у Сен-Жос-тэн-Нодэ, а потым — у Бельгійскай Каралеўскай Акадэміі прыгожых мастацтваў у Бруселі, дзе вывучаў жывапіс і дэкаратыўна-прыкладное мастацтва.

У 1892 годзе пасяліўся ў Парыжы. Даваў урокі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, потым працаваў у атэлье Гюстава Маро, які пазнаёміў маладога мастака з фавістамі Анры Мацісам і Жоржам Руо. Неўзабаве дзякуючы ім Эвенполь захапіўся гэтым напрамкам у жывапісе.

Мастацкі дэбют Эвенполя ў Парыжскім салоне адбыўся ў 1894 годзе, дзе быў прадстаўлены партрэт яго кузіны Луізы. У наступным годзе, удзельнічаючы ў выставе на Марсавым полі, ён прадставіў ужо чатыры партрэты. Пасля Эвенеполь рэгулярна выстаўляўся на Марсавым полі да сваёй смерці.

Зімой 1897—1898 гадоў Эвенполь знаходзіўся ў Алжыры. У гэты ж перыяд — са снежня 1897 па студзень 1898 года — у Бруселі праходзіла яго першая персанальная выстава. Часцей за ўсё сярод работ жывапісца сустракаліся партрэты членаў яго сям’і, а таксама сяброў — партрэт быў яго любімым жанрам. У карцінах Эвенепула адчуваўся ўплыў Эдуара Манэ і Джэймса Уістлера, а парыжскага перыяду — таксама Анры дэ Тулуз-Латрэка і Жан-Луі Фарэна. Яго раннія палотны выконваліся ў цёмных танах, з часам Эвенполь перайшоў да больш яркай, смелай палітры.

Апроч жывапісных партрэтаў, Эвенполь маляваў плакаты, графічныя малюнкі, літаграфіі. Памёр ва ўзросце 27 гадоў у Парыжы ў 1899 годзе.

Зноскі
------

1. 1 2  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Henri Jacques Édouard Evenepoel // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑  Henri Jacques Édouard Evenepoel // *Benezit Dictionary of Artists* — OUP, 2018. — ISBN 978-0-19-977378-7 — doi:10.1093/BENZ/9780199773787.ARTICLE.B00060403<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q104069839'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
4. ↑  Henri Evenepoel // Photographers’ Identities Catalog Праверана 19 снежня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23892012'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q219555'></a>
5. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Якімчук.

**Любоў Якімчук** (укр.: Любаў Якімчук; нар. 19 лістапада 1985, Пэрвамайск, Луганская вобласць) — украінская паэтэса, сцэнарыст, калумніст.

Біяграфія
---------

Нарадзілася на Луганшчыне. Скончыла Луганскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі (2008) і магістарскую праграму «Тэорыя, гісторыя літаратуры і параўнальнае літаратуразнаўства» Нацыянальнага ўніверсітэта «Кіева-Магілянская акадэмія» (2011). З 2003 па 2008 год належала да Літаратурнай групоўкі «СТАН».

Аўтар зборніка паэзіі «як МОДА» (2009) і «Абрыкосы Данбаса» (2015). Лаўрэат шматлікіх літаратурных узнагарод, у тым ліку Міжнародную славянскую паэтычную прэмію, прэмію імя Багдана-Ігара Антоніча і інш.

2010 г. — стыпендыят праграмы Міністра культуры і нацыянальнай спадчыны Рэспублікі Польшча «Gaude Polonia».

Вершы перакладзены на англійскую, нямецкую, рускую, шведскую, французскую, польскую, літоўскую, іўрыт, славацкую, харвацкую, славенскую, беларускую, румынскую, сербскую і інш. Вершы Любові былі апублікаваны ў часопісах Украіны, ЗША, Швецыі, Германіі, Вялікай Брытаніі, Польшчы, Ізраіля, Літвы, Сербіі, Румыніі, Беларусі і інш.

Якімчук таксама з’яўляецца перформерам у музычна-паэтычным дуэце з украінскім імправізуючым кантрабасістам Маркам Токарам, іх праекты ўключаюць «Абрыкосы Данбаса» і «Жанчына, дым і небяспечныя прадметы». Яе паэзіі выконвае вядомая спявачка Мар’яна Садоўская (Кёльн), а таксама маладая спявачка Алеся Здаравецкая (Дублін).

У 2015 годзе украінскі часопіс «Новы час» назваў Любоў Якімчук адной са ста самых уплывовых людзей культуры ва Украіне.

Зноскі
------
**Вазнясенскі мост** (руск.: Вознесе́нский мост) — аўтадарожны рамны мост цераз канал Грыбаедава ў Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Казанскі і Спаскі астравы. Мост перасякае канал Грыбаедава па восі Вазнясенскага праспекта. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Какушкін мост, ніжэй — Падзьячаскі мост. Бліжэйшыя станцыі метрапалітэна (600 м) — «Садовая», «Сянная плошча», «Спаская».

Мост атрымаў сваю назву 20 жніўня 1739 года ад Вазнясенскай царквы, збудаванай побач з мостам у 1760-х гадах па праекце А. Рынальдзі і разбуранай у 1936 годзе.

| Масты цераз канал Грыбаедава |
| --- |
| 
* Трайны, Тэатральны
* Нова-Канюшанны
* Італьянскі пешаходны
* Казанскі
* Банкаўскі пешаходны
* Мучны пешаходны
* Каменны
* Дзямідаў
* Сянны пешаходны
* Какушкін
* Вазнясенскі
* Падзьячаскі
* Львіны пешаходны
* Харламаў
* Нова-Мікольскі
* Чырвонагвардзейскі пешаходны
* Пікалаў
* Магілёўскі
* Аларчын
* Каломенскі пешаходны
* Мала-Калінкін

 |
**Лаўракветныя** (*Laurales*) — парадак кветкавых двухдольных раслін. Уключае дрэвы ці кусты, іншы раз драўняныя ліяны, рэдка бязлістыя паразітныя травы.

Апісанне
--------

Лісты чарговыя ці супраціўныя або кальчаковыя, цэльныя ці іншы раз лопасцевыя, рэдка пальчатаскладаныя; сасуды звычайна маюцца, з лесвічнай ці простай перфарацыяй, рэдка ксілема бессасудзістая. Кветкі спіральныя, спірацыклічныя ці, часцей, цыклічныя, двухполыя ці, радзей, аднаполыя, звычайна ў цымозных ці батрычных суквеццях, большая частка з больш ці менш развітым гіпантыем (кветкавай трубкай) звычайна чашападобнай формы, утвораным зрастаннем асноў членаў калякветніка і тычынкавых ніцей. Калякветнік цыклічны, часта 3-членны ці спіральны, звычайна невыразна дыферэн-цыраваны на чашалісцікі і пялёсткі. Андрацэй з 3, 5, многіх тычынак, цыклічны ці спіральны. Тычынкі больш ці менш стужкападобныя, або, часцей, дыферэнцыраваны на ніць і пыльнік. Мікраспарагенез сукцэсіўны ці сімультанны. Пылковыя зерні 2-клетачныя ці, рэдка, 3-клетачныя, 1-кальпатныя ці 2-кальпатныя. Гінецэй большай часткай апакарпны ці сінкарпны з ніжняй завяззю. У кожнай карпеле і ў кож-ным гняздзе завязі з адным семязачаткам. Семязачаткі бітэгмальныя (двухпокрыўныя) ці, рэдка, унітэгмальныя (аднапокрыўныя), красіну-цэлятныя (з моцна развітым нуцэлусам). Эндасперм цэлюлярны (клетачны) ці, іншы раз, нуклеарны (шмат’ядзерны). Плады розных тыпаў. Насенне з маленькім зародкам ці, часцей, зародак сярэдніх або буйных памераў з 3–4 семядолямі; эндасперм добра развіты ці насенне без эндасперма.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

Літаратура
----------

* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях / Л. М. Сапегін. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Загор'е.
Разваліны замка Бранч у Сеніцы 
**Загор'е** (славацк.: Záhorie, ням.: (windische) Marchauen, венг.: Erdőhát) — гістарычная вобласць Славакіі, размешчаная на крайнім захадзе краіны, паміж Белымі і Малымі Карпатамі, Маравіяй і Аўстрыяй. У наш час Загор'е падзелена на 4 адміністрацыйныя раёны — Малацкі, Сеніца, Скаліца і Міява. У Загор'е ўваходзіць таксама раён Браціслава IV.

Назва «Загор'е» паходзіць ад факту, што яно аддзелена ад астатняй Славакіі Малымі Карпатамі, у той час як частка на процілеглым баку Малых Карпат называецца «Падгор'е».

Тут склалася свая самабытная культура і адасобленыя загорскія гаворкі заходнеславацкага дыялекту, якія маюць шэраг моўных рыс, падобных да ўсходнемараўскіх (марава-славацкіх) дыялектаў (якія з'яўляюцца натуральным працягам заходнеславацкага дыялектнага арэала), так і да чэшскай мовы.

Краявід Борскай нізіны з Малых Карпат

Геаграфія
---------

Большая частка тэрыторыі Загор'я размешчана на тэрыторыі Борскай нізіны і Хвойніцкага ўзвышша, якія з'яўляюцца часткай Венскага басейна.

Найбольш буйныя рэкі — Морава і Міява. На ўсходзе і паўначы размешчаны Белыя і Малыя Карпаты.

Найважнейшыя гарады рэгіёна: Малацкі, Ступава, Сеніца, Скаліца, Голіч, Міява.

Гл. таксама
-----------

* Ландшафтны запаведнік Загор'е

Зноскі
------

1. ↑  *Лифанов К. В.* Диалектология словацкого языка: Учебное пособие. — М.: Инфра-М, 2012. — С. 18. — ISBN 978-5-16-005518-3.
2. ↑  *Лифанов К. В.* Диалектология словацкого языка: Учебное пособие. — М.: Инфра-М, 2012. — С. 46—47. — ISBN 978-5-16-005518-3.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Загор’е (Славакія)
* Загорскі Інфармацыйны Сервер Архівавана 5 кастрычніка 2013.
Спароўванне львоў
**Спароўванне,** спарава́нне — у заалогіі злучэнне дзвюх асобін («капуляцыя») у палавым акце, якое служыць узнаўленню.

Пры спараванні сперма адной асобіны пранікае ўнутр іншай, дзе апладняе адну ці некалькі яйцаклетак. Апладненне яйцаклетак, якое адбываецца па-за арганізмам асобіны і без блізкага цялеснага кантакту, як гэта сустракаецца, напрыклад, у рыб, не трапляе пад вызначэнне спаравання. Спароўванне можа адбывацца як паміж асобінамі процілеглага полу, так і паміж гермафрадытамі.

Спароўванне божых каровак
Спароўванне з'яўляецца следствам інстынкту, сексуальнай цягі і адпаведных раздражняльнікаў, такіх як вылучэнне палавых сакрэтаў, шлюбны танец ці напуханне палавых органаў самак.

Спараванне сельскагаспадарчых жывёл і жывёл-кампаньёнаў можна называць «злучка».

Гл. таксама
-----------

* Капуляцыя

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
Спарангій цвільнага грыба роду *Mucor* са спелымі спорамі
**Спарангій** — орган, які вырабляе споры ў водарасцей, раслін, грыбоў.

У рознаспоравых раслін спарангій, які вырабляе мікраспоры, завецца мікраспарангіем, які вырабляе макраспоры — макраспарангіем ці мегаспарангіем.

У раслін спарангіі развіваюцца на спарафіце, у шматклеткавых спаравікоў — на спаразоях.

Гл. таксама
-----------

* Гаметангій

Літаратура
----------

* Спара́нгій // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 98. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Спарангій

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 128905523, 2910260937 |
Лаўровы ліст
Лаўровы ліст у пакеце
**Лаўровы ліст** — зборная назва лісця лаўра высакароднага (*Laurus nobilis*), якое ўжываюць у кулінарыі як духмяную прыправу. З гатовых страў лісце вымаюць, бо яно цвёрдае. У кулінарыі таксама ўжываюць лаўровы ліст, змелены ў парашок.

Лаўровы ліст таксама лекавы сродак, які мае заспакаяльныя, мачагонныя і супрацьгіпертанічныя ўласцівасці.

Лаўровы ліст нельга захоўваць больш за год, бо ён страчвае водар і набывае гаркату.

Заўвагі
-------

1. ↑  Лавровый лист // *Краткая энциклопедия домашнего хозяйства*. — М.: Государственное Научное издательство «Большая Советская энциклопедия», 1959.
2. ↑  Лаўровы ліст у народнай медыцыне Архівавана 8 лістапада 2014.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лаўровы ліст

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Тынвальд** (англ.: Tynwald, мэнск.: Tinvaal) — парламент Вострава Мэн.

Тынвальд, адзін з найстарэйшых парламентаў у свеце, быў утвораны ў 979 годзе, размяшчаецца ў сталіцы Вострава Мэн горадзе Дугласе. Складаецца з 35 дэпутатаў.

Кіраўніком парламента з’яўляецца Старшыня, якога выбіраюць члены Тынвальда. Фармальна ён зацвярджаецца на пасаду прадстаўніком брытанскага манарха — лейтэнант-губернатарам, які прызначаецца кожныя пяць гадоў, але ўжо некалькі стагоддзяў не было выпадкаў адмовы. Прэзідэнт Тынвальда з’яўляецца дэ-факта кіраўніком вострава (дэ-юрэ «Лордам/Лэдзі вострава» застаецца манарх Вялікабрытаніі). Парламент займаецца пытаннямі знешняй і ўнутранай палітыкі.

У 1979 годзе пры святкаванні тысячагоддзя Тынвальда адбылося юбілейнае ўрачыстае пасяджэнне Тынвальда, якое праходзіла пад старшынствам Лэдзі Мэна Лізаветы II.

Тынвальд складаецца з дзвюх палат: ніжняй — Палаты ключоў, якую абіраюць прамым усеагульным галасаваннем, і верхняй палаты — Заканадаўчага савета, члены якога выбіраюцца ніжняй палатай. Распрацоўкай законаў займаецца ў асноўным ніжняя палата, а верхняя іх зацвярджае. Зацверджаны абедзвюма палатамі закон павінен быць прадстаўлены для зацвярджэння Лорду вострава Мэн або лейтэнант-губернатару для атрымання каралеўскай санкцыі. Зрэшты, калі верхняя палата не зацвердзіць закон або ўнясе непажаданыя папраўкі, ніжняя палата мае права прадставіць закон для каралеўскай санкцыі без адабрэння Заканадаўчага савета; ў сілу гэтага палітычная вага верхняй палаты не вельмі вялікая.

Паміж 1706 і 1874 гадамі Палата ключоў засядала ў будынку ў Каслтаўне, былой сталіцы вострава Мэн.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Тынвальда

| Сцяг Вострава Мэн Востраў Мэн у тэмах |
| --- |
| Герб • Сцяг • Гімн • Дзяржаўны лад • Канстытуцыя • Парламент • Адміністрацыйны падзел • Геаграфія • Населеныя пункты • Сталіца • Насельніцтва • Мовы • Гісторыя (Хронікі Мэна • каралі • лорды) • Эканоміка (банкі) • Валюта • Культура • Архітэктура • Рэлігія • Кінематограф • Літаратура • Музыка • Святы • Спорт • Транспарт (аэрапорт • чыгункі • аўтадарогі) • Турызм • Пошта (гісторыя і маркі) • Інтэрнэт (.im) • Знешняя палітыка |  |


| ⛭Краіны Еўропы: Парламенты |
| --- |
| * Азербайджан¹
* Албанія
* Андора
* Аўстрыя
* Балгарыя
* Беларусь
* Бельгія
* Боснія і Герцагавіна
* Ватыкан
* Венгрыя
* Вялікабрытанія
* Германія
* Грузія
* Грэцыя
* Данія
* Ірландыя
* Ісландыя
* Іспанія
* Італія
* Казахстан²
* Кіпр¹
* Латвія
* Літва
* Ліхтэнштэйн
* Люксембург
* Малдова
* Мальта
* Манака
* Нарвегія
* Нідэрланды
* Партугалія
* Паўночная Македонія
* Польшча
* Расія²
* Румынія
* Сан-Марына
* Сербія
* Славакія
* Славенія
* Турцыя²
* Украіна
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чарнагорыя
* Чэхія
* Швейцарыя
* Швецыя
* Эстонія
 |
| Залежныя тэрыторыі |
| * Азорскія астравы
* Аландскія астравы
* Гернсі
* Гібралтар
* Джэрсі
* Востраў Мэн
* Фарэрскія астравы
* Шпіцберген
* Ян-Маен
 |
| Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы |
| * Абхазія¹
* Косава
* Паўднёвая Асеція¹
* Прыднястроўе
 |
| ¹ Часткова або цалкам у Азіі, у залежнасці ад праведзенай мяжы (en)  ² У асноўным у Азіі |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сямашка.
**Любоў Лаўраўна Сямашка**, нар. **Васюковіч** (1901, Мінск — 1982) — беларуская оперная спявачка

 і педагог.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Мінску ў сям'і праваслаўнага святара Лаўра Пятровіча Васюкевіча і яго жонкі Кацярыны Паўлаўны. Бацьку Любові растралялі ў 1926 годзе, што адбілася і на лёсе яго дачкі. Рэабілітавалі Лаўра Васюковіча толькі 24 ліпеня 1992 года, ужо пасля смерці яго дачкі.

Біяграфія
---------

У 1930-я гады Л. Сямашка паспяхова пачынала сваю сольную кар’еру спявачкі на
сцэне Дзяржаўнага тэатра оперы і балета ў Мінску; валодала адметным лірыка-каларатурным сапрана, выконваючы вядучыя партыі ў спектаклях тады яшчэ зусім маладога опернага калектыву, разам з ўзыходзячай «зоркай» таго часу Ларысай Александроўскай. Партыя Мікаэлы ў оперы «Кармэн» Жоржа Бізэ, Марфы — у «Царскай нявесце  (руск.) (бел.» і «Шамаханскай царыцы  (руск.) (бел.» М. Рымскага-Корсакава.

Працуючы ў Мінску, Любоў Лаўраўна пазнаёмілася са сваім будучым мужам, Міхаілам Мар’янавічам Сямашкам, сынам прафесароў Маскоўскай кансерваторыі Мар’янам Рамуальдавічам і Валянцінай Антонаўнай Сямашкамі.

З-за таго, что Любоў Лаўраўна лічылася дачкой ворага народа, працягваць працу артысткай оперы не было магчыма, таму яна разам з мужам пераехала ў 1941 годзе ў Вілейку, дзе працавала педагогам у мясцовай музычнай школе. Сярод яе вучняў была будучая беларуская кампазітарка Валянціна Сярых.

Сям'я
-----

Муж Міхаіл Мар'янавіч Сямашка, дачка Ірына, унук Міхаіл.

Зноскі
------

1. ↑  Сямашка, Любоў Лаўраўна (артыстка оперы ; 1901—1982)(недаступная спасылка)
2. 1 2 3  Главный учитель моей жизни  (руск.)
3. ↑  Вялейская музычная школа ў гэтым годзе адсвяткуе 60 гадоў(недаступная спасылка)
4. ↑  Валянціна Васільеўна Сярых

Літаратура
----------

* Тэатральная Беларусь: Энцыкл. Т.2. С.396.
* БД «Беларусь у падзеях i асобах»

Спасылкі
--------

* Главный учитель моей жизни  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Баннава.
**Любоў Пятроўна Баннава** (нар. 24 кастрычніка 1953, Новасібірск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1975 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. З 1983 года — старшы архітэктар у Белпрампраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): прафілакторый у гаспадарцы «Баравое» (1980), заводы жалезабетонных вырабаў у Мазыры, даследча-механічны УНДІТІМЖ у Дзяржынску (1979—1982).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Баннова Любовь Петровна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Тын (значэнні).

**Тын** (чэшск.: Týn, ням.: Ungelt) — унутраны двор, размешчаны адразу за Старамесцкай плошчай у гістарычным цэнтры Старэ-Места Прагі. У раннім Сярэднявеччы быў купецкім цэнтрам умацаваным сценамі і ровам. Ахова патрабавала расходаў, таму за ўваход спаганялася мыта (ням.: ungelt). З XI стагоддзя ўсе купцы, якія прыязджалі ў Прагу, былі абавязаны сабрацца ў Тыне.

З XIV стагоддзя вакол Тына будаваліся жылыя дамы. У 1774 годзе тут адкрылася мытня, акрамя таго ў Тыне знаходзілася бальніца і касцёл. У сучаснай Празе гістарычны аб'ект складаюць 18 дамоў, размешчаныя паміж Тынскім храмам і касцёлам Святога Якава Старэйшага (чэш.).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Тын (Прага)**