recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Антарктычная платформа** — старажытная дакембрыйская тэктанічна стабільная структура зямной кары, якая займае ўсходнюю частку Антарктыды. Адносіцца да платформаў Гандванскай групы. На захадзе абмежавана байкалідамі Трансантарктычных гор. Плошча каля 8 мільёнаў км². Магутнасць зямной кары каля 40 км.

Крышталічны фундамент мае архейскі ўзрост і складзены з парод гранулітавай і амфібалітавай фацый метамарфізму (эндэрбіты, чарнакіты, гнейсы, крыштальныя сланцы), якія прарваны інтрузіямі магматычных парод. Пароды фундамента выходзяць на падледавіковую паверхню ўздоўж узбярэжжа, адкуль паступова апускаюцца ў бок Трансантарктычных гор.

Платформавы чахол пашыраны ў заходняй частцы (магутнасць 3000-4000 м). Пераважаюць рыфейска-ніжнепалеазойскія вулканагенна-асадкавыя пароды (магутнасць да 2000 м), якія ўтвараюць дэпрэсіі на захадзе і аўлакагены на ўсходзе. Верхнепалеазойскія пароды на антарктычнай платформе развіты спарадычна (кангламераты, пясчанікі, каменныя вугалі пермскага ўзросту, агульнай магутнасцю да 1300 м). Верхнюю частку чахла складаюць сярэдняюрскія базальты, магутнасць якіх дасягае 1500 м.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Макгадзікга́дзі** — бяссцёкавая ўпадзіна ў Батсване, Паўднёвая Афрыка.

Размешчана на вышыні каля 900 метраў над узроўнем мора. Большую частку ўпадзіны займаюць салёныя азёры Соа і Нтветвэ, якія ператвараюцца ў сухую пару года ў саланчакі. Макгадзікгадзі — адно з самых вялікіх саляных азёр на Зямлі, займае першае месца ў свеце па запасах паташу. Ва ўпадзіне знаходзіцца дэльта ракі Акаванга.

Калісьці ва ўпадзіне размяшчалася буйное возера, якое пакрывала тэрыторыю звыш 80 000 км² і мела глыбіню 30 метраў. У возера ўпадалі такія рэкі, як Акаванга, Замбезі, Кванда. Пачало высыхаць каля 10 000 гадоў назад.

У Макгадзікгадзі размешчаны нацыянальны парк.

Зноскі
------
**Мікалай Аляксеевіч Ласкуноў** (21 красавіка (4 мая) 1911, вёска Станіславова, Полацкі павет — 11 жніўня 1945) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Станіславова Полацкага павета Віцебскай губерні (цяпер у Шумілінскім раёне, Віцебская вобласць, Беларусь). У Чырвонай Арміі з 1930 г. У 1934 годзе скончыў Кіеўскую ваенную школу сувязі, у 1941 годзе Ваенную акадэмію імя Фрунзэ. 3 1945 года на 2-м Далёкаўсходнім фронце.

Намеснік начальніка аддзела штаба арміі падпалкоўнік М. А. Ласкуноў вызначыўся 11 жніўня 1945 г. З баявым заданнем вылецеў самалётам у злучэнне, якое вяло бой за горад Фуцзінь (Кітай), пры пасадцы самалёт быў падбіты. Цяжка паранены Ласкуноў уручыў загад па прызначэнні, чым забяспечыў вырашэнне задачы па авалоданні вузлом супраціўлення японскіх войск. Памёр ад ран 11.08.1945 г. Пахаваны ў горадзе Фуцзінь.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка»
* ордэн Леніна
* медаль

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ласкуноў Мікалай Аляксеевіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 1999. — Т. 9. — С. 143.

Спасылкі
--------

* Мікалай Аляксеевіч Ласкуноў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Макеле-мбембе** (mókɛlɛ ᵐbɛ́ᵐbɛ на мове лінгала, што азначае "той, хто спыняе плыні рэк") — водная істота (паводле іншых звестак, дух), што, як кажуць легенды тубыльцаў, жыве ў азёрах забалочанай вобласці басейна ракі Конга. Паколькі безумоўных доказаў існавання макеле-мбембе ніхто і ніколі не прад'яўляў, стварэнне лічыцца крыптыдам і вывучаецца крыптазаалогіяй. Аднак, у адрозненні ад большасці крыптыдаў, арэал макеле-мбембе настолькі цяжкапраходны, што ягоныя пошукі будуць працягвацца яшчэ доўга. Макеле-мбембе як дух з'яўляецца аб'ектам вывычэння міфалогіі і фальклору. 

Звесткі аб гіганцкай пачвары ў балотах Конга паступалі ад пігмеяў здаўна, аднак пік папулярнасці макеле-мбембе прыйшоўся на пачатак ХХ стагоддзя ў сувязі з уздымам цікавасці чалавецтва да дыназаўраў. Тады ўсур'ёз меркавалася, што нашчадкі старажытных рэптылій маглі захавацца ў найбольш глухіх кутках Зямлі. Час абрынуў гэтае меркаванне, і, пачынаючы з другой палове ХХ стагоддзя, пошукамі макеле-мбембе займаюцца ўжо толькі прадстаўнікі псеўданавукі крыптазаалогіі і прыхільнікі крэацыянізму. Вялізныя практычна незаселеныя балотныя абшары басейна Конга пакідаюць спадзеў на сустрэчу з макеле-мбембе на дзесяцігоддзі наперад.

Найбольш верагодным месцам жыхарства называюць возера Тэле на поўначы Рэспублікі Конга. Апісанні ж макеле-мбембе вельмі моцна адрозніваюцца адно ад аднаго: часам пігмеі кажуць, што істота мае вялікае цела з доўгай тонкай шыяй і хвастом, апісанні іншых ствараюць вобраз дужа падобны да слана або насарога. Як правіла, мае шэра-карычневы колер.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* African Pygmies Культура і традыцыі пігмеяў басейна ракі Конга.
**Мікала́й Аляксе́евіч Сташанко́ў** (нар. 15 сакавіка 1934, в. Драгелі Руднянскага раёна Смаленскай вобласці) — савецкі беларускі партыйны і дзяржаўны дзеяч, міністр гандлю БССР (1980—1981).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (1957), Акадэмію народнай гаспадаркі (1980).

Працаваў на розных пасадах у гандлёвых арганізацыях і дзяржустановах Віцебска. З 1969 года ў ЦК КПБ намеснік, а з 1971 загадчык аддзела гандлю і бытавога абслугоўвання, у 1980—1981 займаў пасаду міністра гандлю БССР, пасля быў прызначаны намеснікам Міністра гандлю СССР, у 1983—1984 гадах з’яўляўся пастаянным прадстаўніком Савета Міністраў БССР пры Савеце Міністраў СССР. У 1984—1988 працаваў намеснікам загадчыка, затым загадчыкам аддзела гандлю і бытавога абслугоўвання ЦК КПСС. На пенсіі з 1994 года.

Кандыдат у члены ЦК КПБ і ЦК КПСС (1986—1990).

Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР 8—9 скліканняў.

Узнагароды
----------

* два ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга (1976),
* Ордэн Дружбы народаў (1985),
* медалі

Зноскі
------

1. ↑  Сташенков Николай Алексеевич Архівавана 26 ліпеня 2020.

Спасылкі
--------

* СТАШЕНКОВ НИКОЛАЙ АЛЕКСЕЕВИЧ(руск.) // *Белорусский государственный экономический университет в биографиях преподавателей и выпускников. 75 лет (1933—2008)*. — Мн.: БГЭУ, 2008. — С. 308. — ISBN 978-985-484-515-9.
**Мікалай Анатольевіч Жгун** (нар. 2 лістапада 1956, в. Вуглы Капыльскага раёна Мінскай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга політэхнічны інстытут (інжынер-выкладчык машынабудаўнічых дысцыплін), Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт (эканоміка і кіраванне народнай гаспадаркай).

Працоўную дзейнасць пачаў слесарам-рамонтнікам на Мінскім прыборабудаўнічым заводзе імя У. І. Леніна. Працаваў выкладчыкам агульнатэхнічных дысцыплін, загадчыкам механіка-тэхналагічнага аддзялення, намеснікам дырэктара па вучэбнай рабоце, дырэктарам установы адукацыі «Маладзечанскі дзяржаўны політэхнічны каледж».

Выбіраўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Антаніна Яўгенаўна Хатэнка** (28 красавіка 1956, вёска Зенькаўцы, Зэльвенскі раён, Гродзенская вобласць) — беларуская паэтэса.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзілася ў сям’і настаўніка. Скончыла пружанскую школу-інтэрнат (зараз — СШ № 4). Скончыла філалагічны факультэт БДУ (1978). Працавала настаўніцай беларускай, рускай мовы і літаратуры ў Задор’еўскай сярэдняй школе. Праз год вярнулася ў Мінск, працавала ў кнігарні «Палітычная кніга» (1979-81), карэктарам, малодшым рэдактарам выдавецтва «Народная асвета» (1982-85).

Творчасць
---------

Першай вядомай спробай паэзіі быў гімн гораду Пружаны. Аўтар кніг «Здзічэлае рэха вясны», «Зніч крыжовых дарог», «Чалавек на далоні Сусвету» і інш.

Лаўрэат прэміі імя Міхася Стральцова «за вернасць класічным літаратурным традыцыям, тэматычнае і вобразнае багацце мовы, папулярызацыю паэтычнымі сродкамі народных звычаяў і абрадаў». Прэмія ўручана ёй 14 лютага 2022 года ў дзень народзінаў патрона, па ўмовах яе выдаецца новая кніга лаўрэата «Вербніца».

У прасторы кнігі «Вербніца» (2022) сышліся ў сугучча яркія, эмацыйна вострыя вершы і глыбокія, роздумныя творы. Паэзія, проза, эсэістыка на-поўна выяўляюць эстэтыку і духоўныя каштоўнасці пакалення, якому выпала жыць і ствараць на сумежжы эпох. Адметнасць мастацкага стылю, вобразнае, метафарычнае асэнсаванне гэткіх філасофскіх катэгорый, як жыццё і смерць, плыннасць зямнога быцця і вечнасць, святло і цемра, дабро і ліха, ствараюць непаўторны ўзор аўтарскіх здагадак, адкрыццяў, азоранняў у дарозе пазнання сябе ў свеце і свету ў сабе.

Зноскі
------

1. ↑  t.me/lit\_bel
2. ↑  knihi.by

Літаратура
----------

* Антаніна Яўгенаўна Хатэнка // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Антаніна Яўгенаўна Хатэнка
* Антаніна Яўгенаўна Хатэнка на «Беларускай Палічцы» (бел.)
* Антаніна Хатэнка. Выбраныя вершы. Выканаўца В. Белацаркоўcкi (аудыё)
**Дзяржаўны сцяг Гаяны** — адзін з дзяржаўных сімвалаў Гаяны, прыняты 26 мая 1966 года.

Апісанне
--------

На зялёным полі (сімвалізуе прыроду і сельскую гаспадарку Гаяны) трохвугольнік чырвонага колеру (упартасць і дынамічны характар ​​народа ў будаўніцтве незалежнай дзяржавы) з чорнай акантоўкай (стойкасць народа краіны перад цяжкасцямі) ля асновы сцяга, упісаны ў трохвугольнік жоўтага колеру (багацце мінеральных рэсурсаў) з белай акантоўкай (рэкі і водныя рэсурсы краіны), які сімвалізуе стралу.

Сцягі Брытанскай Гвіяны
-----------------------

* 1875 — 1906 1875 — 1906
* 1906 — 8 снежня 1954 1906 — 8 снежня 1954
* 8 снежня 1954 — 26 мая 1966 8 снежня 1954 — 26 мая 1966

| Краіны Паўднёвай Амерыкі: Сцягі |
| --- |
| 
Аргенціна ·  Балівія ·  Бразілія ·  Венесуэла ·  Гаяна ·  Калумбія ·  Парагвай ·  Перу ·  Сурынам ·  Уругвай ·  Чылі ·  Эквадор
 |
| 
Фалклендскія астравы ·  Французская Гвіяна ·  Паўднёвая Георгія і Паўднёвыя Сандвічавы астравы
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міхед.
**Антон Іванавіч Міхед** (нар. 16 чэрвеня 1938, в. Навасёлкі, Уздзенскі раён, Мінская вобласць, БССР) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1961 годзе Беларускі політэхнічны інстытут, у 1971 годзе аспірант-завочнік кафедры горадабудаўніцтва БПІ. У 1961—1965 гадах архітэктар, кіраўнік групы інстытута «Аблпраект» у Гродне, у 1965—1968 гадах кіраўнік групы, галоўны архітэктар праектаў інстытута «Мінскпраект»; у 1968—1969 гадах галоўны архітэктар праектаў, галоўны архітэктар аддзела інстытута «Белмясцпрампраект». У 1969—1999 гадах галоўны архітэктар праектаў «Саюзмашпраекта», адзін з вядучых спецыялістаў інстытута ў вобласці праектавання вытворчых комплексаў і заводаў ваенна-прамысловай галіны СССР, у т.л. аб’ектаў строгай сакрэтнасці. З 1999 года дырэктар «Творчай майстэрні архітэктара Міхеда А. І.».

Член Саюза архітэктараў з 1968 года. Пражывае ў г. Мінск.

Хварэе на хваробу Альцгеймера. 10 ліпеня 2013 года згубіўся на станцыі метро «Кастрычніцкая» ў Мінску, быў знойдзены 11 ліпеня ў 9-й гарадской бальніцы, куды паступіў у той дзень.

Творчасць
---------

Будынак Гродзенскага аблвыканкама
Аўтар і сааўтар наступных праектаў: плошча галоўнага ўваходу парку імя Горкага ў Мінску (1960); адміністрацыйны будынак аблвыканкама г. Гродна (1963—1964); група 9-павярховых жылых дамоў па вул. Захарава ў Мінску (1966—1967); блок 9-павярховых жылых дамоў па вул. Пуліхава ў Мінску (1967—1968); касавы павільён стадыёна «Дынама» ў Мінску (1966—1967); плошча завода п/я 75 у Мінску (1966); завод ганчарных вырабаў у Радашковічах (1969); прыборабудаўнічы комплекс у Рагачове (1969—1972); прыборабудаўнічы завод у Смаргоні (1970); прыборабудаўнічы комплекс у Волагдзе, Расія (1971—1974); прыборабудаўнічы комплекс у Растове, Расія (1971—1974); прыборабудаўнічы комплекс у Сонечнагорску (1972—1973); корпус заводакіраўніцтва ў Барнауле (1973).

Аўтар шэрагу артыкулаў пра неабходнасць захавання і аднаўленні архітэктурна-горадабудаўнічага асяроддзя гістарычнага цэнтра г. Гродна як аднаго з найважнейшых аб’ектаў нацыянальнага і культурнага здабытку краіны.

Узнагароды
----------

Ветэран працы.

Зноскі
------

1. ↑  В Минске пропал 75-летний пенсионер, страдающий болезнью Альцгеймера Архівавана 23 кастрычніка 2019.
2. ↑  Жив Михед Антон Иванович, 75 лет …

Літаратура
----------

* Михед Антон Иванович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Михед Антон Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Вялікае Існа** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 12 км на паўднёвы захад ад Ушачаў, каля вёскі Гарадзец.

Возера знаходзіцца ў басейне ракі Ушача, якая працякае праз возера. Плошча возера Белае складае 0,3 км². Найбольшая глыбіня возера — 11 м. Даўжыня возера — 1 км, найбольшая шырыня — 0,44 км. Даўжыня берагавой лініі — 2,52 км. Аб'ём вады ў возеры складае 1,54 млн м³, плошча вадазбору возера — 186 км².

Схілы катлавіны возера маюць вышыню да 20 м, знаходзяцца пад лесам. Берагі возера нізкія, месцамі забалочаныя. На паўднёвым усходзе берагі тарфяністыя, параслі хмызняком.

Дно выдаёма высланае глеем. На поўначы, усходзе і ў літаральнай зоне ёсць пясчаныя адкладанні.

Расліннасць у возера пашыраная да глыбіні 3,5 м.

У Вялікае Існа ўпадаюць 3 ручаі, адзін з іх — з возера Звонь.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі. — Мн.:БелЭн, 1994.
**Антон Іванавіч Марэцкі** (13 чэрвеня 1936, в. Андрыеўшчына) — філосаф. Кандыдат філасофскіх навук (1979).

Скончыў Мінскае педагагічнае вучылішча імя Крупскай (1956), Мінскі педагагічны інстытут імя Горкага (1964). У 1964—1966 г. выкладчык Аршанскага педагагічнага тэхнікума, у 1966—1969 гг. аспірант кафедры філасофіі Мінскага педагагічнага інстытута імя Горкага. У 1971 годзе абараніў дысертацыю на тэму «Інтэрнацыянальная існасць савецкага патрыятызму». З 1975 г. дацэнт кафедры філасофіі Беларускага ўніверсітэта культуры, дэкан факультэта. Аўтар шэрагу навуковых прац.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Марэцкі Антон Іванавіч. // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 607.
**Атлет** (ад стар.-грэч.: athlo — памкненне, прыз за перамогу) — паняцце, якое ўжываецца ў некалькіх сэнсах — у шырокім сэнсе: як сінонім слова спартсмен, любы ўдзельнік спартыўных спаборніцтваў; у вузейшым сэнсе: любы, хто на аматарскім ці прафесійным узроўні займаецца лёгкай ці цяжкай атлетыкай. Ужываецца найбольш часта ў сілавых відах спорту.

Слова «атлет» часам мае таксама маральную нагрузку. Некаторыя аўтары, якія пішуць на тэмы сілавога спорту, маюць на ўвазе, што спартсмены, якія выкарыстоўваюць хімічныя сродкі, стэроіды, допінг і іншыя, не з'яўляюцца атлетамі, і што атлетамі з'яўляюцца толькі некаторыя з «натуральных» спартсменаў.

Па-за спартыўным кантэкстам «атлетам» завуць мускулістага, моцнага, добра складзенага чалавека.

Спасылкі
--------

* Атлет // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (11-th) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11933850z, 11965039b · GND: 4056399-6, 4137547-6 · LCCN: sh85009135 · NKC: ph125942, ph221999 |
**Сцяг Гамбурга** — афіцыйны сімвал горада Гамбург у Германіі. Уяўляе сабой чырвонае палотнішча з суадносінамі бакоў 3:5 з белым замкам з трыма вежамі — гербавай фігурай Гамбурга. Сцяг паўторна прыняты ў 1834 на аснове герба Гамбурга, аднак сцягі падобнага дызайну горад выкарыстоўваў і раней, да страты суверэнітэту ў 1806. Пры гэтым сустракаліся розныя каляровыя рашэнні, у тым ліку чырвоны замак на белым фоне. Першыя вядомыя выявы замка з трыма вежамі як сімвала Гамбурга з’яўляюцца на пячатках 1241 года.

Апісаны асноўны варыянт сцяга можа выкарыстоўвацца як урадавымі ўстановамі, так і недзяржаўнымі арганізацыямі і грамадзянамі. Апроч яго існуе ўрадавы сцяг, які выкарыстоўваецца выключна сенатам Гамбурга. На ім у чырвоным полі замест замка намаляваны цалкам вялікі герб Гамбурга. Гэты сцяг быў уведзены 8 кастрычніка 1897 года і пацверджаны 6 чэрвеня 1952 года.

Марскі сцяг Гамбурга
Існуе таксама марскі сцяг з белым замкам і сінім якарам, які выкарыстоўваецца на суднах, што належаць гораду, і ва ўстановах, звязаных з мараплаўствам.

Зноскі
------

1. ↑  *Альфред Знамиеровский.* Флаги. Всемирная энциклопедия. — Эксмо. — М. 2009. — С. 143. — 256 с. — ISBN 978-5-699-32161-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сцяг Гамбурга

| Сцягі Германіі |
| --- |
| Сцягі зямель Германіі | 
* Баварыя
* Бадэн-Вюртэмберг
* Берлін
* Брандэнбург
* Брэмен
* Гамбург
* Гесэн
* Мекленбург-Пярэдняя Памеранія
* Ніжняя Саксонія
* Рэйнланд-Пфальц
* Саар
* Саксонія
* Саксонія-Ангальт
* Паўночны Рэйн-Вестфалія
* Цюрынгія
* Шлезвіг-Гольштэйн

 | Сцяг Германіі |
| Гістарычныя сцягі | 
* Германская імперыя
* Веймарская рэспубліка
* Трэці рэйх
* Германская Дэмакратычная Рэспубліка

 |
**Натуральная гаспадарка** — самадастатковы тып гаспадаркі, які накіраваны толькі на задавальненне ўласных патрэб (не на продаж). Усё неабходнае вырабляецца ўнутры гаспадарчай адзінкі, пры гэтым не ўзнікае патрэбы ў рынку. Натуральная гаспадарка процілегла таварнай вытворчасці.

Вырошчванне бабовых у Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга (правінцыя Паўночнае Ківу)
Галоўнымі рысамі натуральнай гаспадаркі з’яўляюцца нязначнасць яе ўдзелу ў міжрэгіянальным падзеле працы, аж да эканамічнай ізаляванасці ад знешняга свету (аўтаркія) пры самазабеспячэнні сродкамі вытворчасці і працоўнай сілай, якая дазваляе задавальняць усе (амаль усе) патрэбы за кошт уласных рэсурсаў.

Развіццё прадукцыйных сіл грамадства і паглыбленне міжрэгіянальнага падзелу працы аб’ектыўна падрыхтоўваюць умовы для замены натуральнай гаспадаркі таварнай, дзе спецыялізацыя вытворцаў на вырабе аднаго якога-небудзь тавару развіваецца, ахопліваючы ўсё больш шырокія тэрыторыі.

У рабаўладальніцкім грамадстве і пры феадалізме натуральная гаспадарка заставалася пануючай, нягледзячы на развіццё абмену і таварна-грашовых адносін. У феадальным грамадстве панаванне натуральнай гаспадаркі служыць адной з перадумоў захавання феадальнай раздробненасці.

Натуральная гаспадарка да гэтага часу захавалася ў эканамічна адсталых раёнах зямнога шара (Азія, Афрыка, Лацінская Амерыка), дзе да каланізацыі іх еўрапейцамі панавалі родаплемянныя або феадальныя адносіны. У краінах, якія вызваліліся ад каланіяльнай залежнасці, у сярэдзіне XX стагоддзя 50-60 % насельніцтва было занята ў натуральнай або паўнатуральнай гаспадарцы.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Новы · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119823313 · LCCN: sh85129537 · Microsoft: 99021626 · SUDOC: 027875032 |
**Атлас** (стар.-грэч.: Ἄτλας) — чацвёрты па аддаленасці ад планеты натуральны спадарожнік Сатурна, вядомы таксама як **Сатурн XV**.

Адкрыццё
--------

Быў знойдзены 12 кастрычніка 1980 года астраномам Рычардам Дж. Тэрылам на фотаздымках з касмічнага апарата «Вояджэр-1», атрымаў часовае абазначэнне S/1980 S 28. У 1983 годзе ён атрымаў афіцыйнае назву ў гонар тытана Атланта (або Атласа) са старажытнагрэчаскай міфалогіі.

Арбіта
------

Атлас здзяйсняе поўны абарот вакол Сатурна за 14 гадзін і 36 хвілін на адлегласці 137670 км, прычым яго арбіта праходзіць проста па экватары. Нахіл арбіты 0,009 ° да экватара Сатурна, эксцэнтрысітэт арбіты 0,0012. Атлас з'яўляецца спадарожнікам-«пастухом», уздзейнічаючы сваёй гравітацыяй на знешні край кольца A. Акрамя гэтага, у 2004 годзе на яго арбіце было выяўлена тонкае кольца R/2004 S 1.

Фізічныя характарыстыкі
-----------------------

На здымках касмічнага апарата «Касіні», зробленых у чэрвені 2005 года, відаць, што Атлас шырэй на экватары, чым на полюсах. Як мяркуецца, гэта выклікана тым, што спадарожнік сабраў часціцы кольца вакол свайго экватара. Памеры Атласа 37 × 34 × 27 км. Шчыльнасць складае 0,63 г/см³, што паказвае на тое, што спадарожнік складаецца ў асноўным з лёду. Альбеда складае 0,4. Зорная велічыня +18,1 m.

| ⛭Спадарожнікі Сатурна |
| --- |
| Спадарожнікі-пастухі | 
*S/2009 S 1* · Пан · Дафніс · Атлас · Праметэй · Пандора
**Суарбітальныя:** Эпіметэй · Янус
**Кольца G:** Эгеон
 |
| Унутраныя буйныя(і іх траянскія спадарожнікі) | Мімас · Энцэлад · Тэфія (Тэлеста · Каліпса) · Дыёна (Алена · Полідэўк) |
| Алкіяніды | Мефона · Анфа · Палена |
| Знешнія буйныя | Рэя · ✯ Тытан · Гіперыён · Япет |
| Нерэгулярныя | 
**Эскімоская (інуіцкая) група:** Ківіёк · Іджырак · Паліяк · Сіярнак · Таркек
**Нарвежская група:** Феба · Скады · *S/2007 S 2* · Скол · *S/2004 S 13* · Грэйп · Гіракін · Мундыльфары · Ярнсакса · *S/2006 S 1* · *S/2004 S 17* · Нарві · Бергельмір · Эгір · Сутунг · *S/2004 S 12* · Бестла · Фарбаўці · Хаці · *S/2004 S 7* · Трум · *S/2007 S 3* · *S/2006 S 3* · Сурт · Кары · Фенрыр · Імір · Логі · Форн’ёт
**Гальская група:** Альбіёрыкс · Бефінд · Эрыпа · Тарвас |
| Гл. таксама: Кольца Сатурна ∅ |
**«Наука та наукознавство» — «Наука и науковедение» — «Science and Science of Science»** (*«Навука і навуказнаўства»*) — міжнародны часопіс, які выдаецца з 1993 года Цэнтрам даследаванняў навукова-тэхнічнага патэнцыялу і гісторыі навукі імя Г. М. Даброва НАН Украіны. Часопіс створаны на базе рэспубліканскага міжведамаснага навуковага зборніка «Навуказнаўства і інфарматыка» («Наукознавство та інформатика»), які выдаваўся Цэнтрам з 1970 па 1992 гг.

У рэдакцыйную калегію часопіса ўваходзяць спецыялісты Украіны, Расіі, Вялікабрытаніі, Кітая, ЗША, Венгрыі. Галоўны рэдактар — Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Украіны, д.э.н. прафесар Б. А. Маліцкі. Намеснікі галоўнага рэдактара — д.э.н. прафесар В. П. Салаўёў і д.ф.-м.н. прафесар Ю. А. Храмаў.

Артыкулы могуць публікавацца на трох мовах: ўкраінскім, рускай і англійскай.

Мэта часопіса — асвятленне развіцця навукі і наукознаўства ў гістарычным, сучасным і перспектыўным аспектах; раскрыццё ўплыву навукі на эканоміку, культуру, адукацыю і іншыя сферы жыцця; аналіз сацыяльных, экалагічных, ваенных і іншых аспектаў навуковых даследаванняў; распрацоўка праблем дзяржаўнай навукова-тэхнічнай і інавацыйнай палітыкі; ініцыяванне дыскусій у навуковай і грамадскай асяроддзі адносна стану навукі і яе магчымасцяў вырашаць надзённыя праблемы.

Часопіс арыентуецца на розныя групы чытачоў: як спецыялістаў па даследаванні навукі (наукознаўцаў, арганізатараў навукі, філосафаў і гісторыкаў навукі), так і шырокага кола чытачоў.

**Асноўнае прадметнае поле публікацый часопіса**:

* навука ў жыцці людзей і грамадства;
* вынікі наукознаўчых даследаванняў;
* вынікі даследаванняў у галіне гісторыі і філасофіі навукі.

**Пастаянныя рубрыкі часопіса**:

* навука, тэхналогіі і інавацыі ў сучасным свеце;
* праблемы развіцця навукова-тэхнічнага патэнцыялу і яго ўзаемадзеяння з эканомікай, сістэмай адукацыі і культурай;
* гарызонты развіцця навукі (з мінулага, праз сучаснасць у будучыню);
* праца навуказнаўцы і гісторыка навукі (асноўныя навуковыя працы, дысертацыйныя даследаванні, рэцэнзіі, агляд профільных навуковых часопісаў;
* з гісторыі вынаходстваў і адкрыццяў;
* Украіна ў сусветным кантэксце, храналогія асноўных падзей у навукова-арганізацыйнай жыцця ўкраінскай навукі.

**Адрас рэдакцыі**: 01032, Кіеў-32, бульвар Тараса Шаўчэнкі, 60.

**Сайт выдаўца**: 

**Архівы нумароў**:

* ,
* .
Сцяг руху за свабодную Французскую Гвіяну
**Сцяг Французскай Гвіяны** — сцяг заморскага рэгіёна Францыі, размешчанага ў Паўднёвай Амерыцы — гэта белае поле, на якім размешчаны лагатып з жоўтай пяціканцовай зоркай у сінім полі над аранжавай фігурай у жоўтай лодцы ў зялёным полі, над двума аранжавымі лініямі хваль. Над лагатыпам надпіс *GUYANE* і *LA RÉGION*.

Рух за свабодную Французскую Гвіяну аспрэчвае выкарыстанне ўласнага нацыянальнага сцяга.

| Краіны Паўднёвай Амерыкі: Сцягі |
| --- |
| 
Аргенціна ·  Балівія ·  Бразілія ·  Венесуэла ·  Гаяна ·  Калумбія ·  Парагвай ·  Перу ·  Сурынам ·  Уругвай ·  Чылі ·  Эквадор
 |
| 
Фалклендскія астравы ·  Французская Гвіяна ·  Паўднёвая Георгія і Паўднёвыя Сандвічавы астравы
 |
**Мікалай Аляксеевіч Халяўка** (1916—1998) — сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Мікалай Халяўка  нарадзіўся 23 снежня 1916 года ў вёсцы Івакі (цяпер — Добрушскі раён Гомельскай вобласці Беларусі). Пасля заканчэння трох класаў школы працаваў спачатку ў калгасе, потым у міліцыі. У 1937 годзе Халяўка быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З пачатку Вялікай Айчыннай вайны — на яе франтах.

Да снежня 1944 года гвардыі сяржант Мікалай Халяўка быў зараджальшчыкам самаходнай артылерыйскай устаноўкі 108-га гвардзейскага самаходнага артылерыйскага палка 18-й арміі  (руск.) (бел. 4-га Украінскага фронту. Вызначыўся падчас вызвалення Ужгарада. 2 снежня 1944 года Халяўка асабіста закідаў гранатамі дзот які перашкаджаў наступленню пяхоты, знішчыўшы некалькі варожых салдат і захапіўшы яшчэ двух у палон.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года гвардыі сяржант Мікалай Халяўка быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка».

Пасля заканчэння вайны Халяўка быў дэмабілізаваны. Жыў на радзіме, працаваў у калгасе.

Быў таксама узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны 1-й ступені і шэрагам медалёў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Холявкин Николай Алексеевич (руск.).  AZ Library. Праверана 2014-9-17.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. — Минск, 1984. — С. 552—553.
Іранскія каралі I тысячагоддзя да н.э. знойдзеныя пры раскопках у Гілянe
**Арыі**, або **арыйцы** — група індаеўрапейскіх народаў, якая, паводле шырока прынятай сярод вучоных тэорыі, насяляла ў Бронзавым веку стэпы Еўразіі і перасялілася ў 2 тыс. да н.э. на тэрыторыю сучаснага Ірана і Індыі. Да сяр. 20 ст. гэты тэрмін таксама выкарыстоўваўся для пазначэння праіндаеўрапейцаў, бо доўгі час лічыўся іх саманазвай, а таксама для пазначэння сучасных індаеўрапейскіх народаў. Паняцце ужываецца ў расалагічным, лінгвістычным і этналагічным сэнсах.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Іраніка · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 00560321 · NKC: ph116837 |
**Арыярат X Эўсеб Філадэльф** — цар Кападокіі.

Арыярат X быў сынам цара Кападокіі Арыябарзана II. У выніку змовы ў 52/51 годзе да н.э. яго спадчыннікам стаў яго старэйшы сын Арыябарзан III. Гай Юлій Цэзар у 47 годзе да н.э. наладзіў адносіны з Кападокіяй. Ён, магчыма, узвёў Арыярата на прастол у 42 годзе да н.э. пасля забойства Арыябарзана Гаем Касіем Лонгінам. Арыярат стаў царом, але яго правы аспрэчваў нейкі Архелай. 

Пасля таго, як забойцы Цэзара былі разбіты ў бітве пры Філіпах (кастрычнік 42 годзе да н.э.) трыумвірамі Актавіянам і Маркам Антоніем, апошняму ў валоданне дасталіся ўсходнія правінцыі пасля перадзелу тэрыторыі Рымскай дзяржавы трыумвіратам. 

Марк Антоній зрынуў Арыярата ў 36 годзе да н.э. і пасля няўдалай армянскай вайны ўзвёў на прастол Архелая.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Benedikt Niese: Ariarathes 10). In: Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft (RE). Band II,1, Stuttgart 1895, Sp. 820—821.

| ⛭Цары Кападокіі |
| --- |
| Арыяртыды | Арыярат I ·  Арыярат II ·  Арыярамн ·  Арыярат III ·  Арыярат IV Эўсеб ·  Арыярат V Філапатр ·  Арыярат VI Эпіфан ·  Арыярат VII Філаметар  ·  Арыярат VIII ·  Арыярат IX |
| Арыябарзаніды | Арыябарзан I Філароман ·  Арыябарзан II Філапатр ·  Арыябарзан III ·  Арыярат X ·  Архелай |
**Чашніцкая гімназія** (да 2004 года — **Чашніцкая СШ № 2**) — дзяржаўная ўстанова адукацыі ў Чашніках. Знаходзіцца па адрасе вул. Ленінская, д.8.

Гісторыя
--------

Да Вялікай Айчыннай вайны ў Чашніках была адна беларускамоўная сярэдняя школа. Пасля вызвалення, восенню 1944 года была адкрыта сярэдняя школа № 2 з рускай мовай навучання. У ліпені 1945 года здадзены першы будынак СШ № 2.

У 1946 годзе ў школы быў 1 выпускнік, у 1947 — 9, у 1948—1950 — па 24, у 1951 — 16 выпускнікоў.

У 1951/1952 навучальным годзе ў школе 505 вучняў, поўны камплект вучняў ад 1-га да 10-га класаў. Заняткі праводзілі ў 4 будынках. Частка настаўнікаў гэтага часу былі ўдзельнікамі Вялікай Айчыннай вайны, мелі ўзнагароды. Сярод іх І. П. Чэклін, А. К. Непляховіч, Н. А. Кажамячанка, Я. І. Белавусава і іншыя.

У 1961 годзе раённы выканаўчы камітэт прыняў рашэнне пра будаўніцтва новага будынку Чашніцкай СШ № 2. 13 лютага 1963 года школа пераехала ў новы будынак, дзе цяпер і знаходзіцца Чашніцкая гімназія. У 1970-я гады школа пераходзіць на кабінетную сістэму.

У 1980-я гады ў школе каля 1050 вучняў і 70 настаўнікаў. У школе дзейнічалі піянерская і камсамольская арганізацыя, спартыўныя секцыі. У 2001 годзе школа прыняла ў 5 клас першых гімназістаў.

Сучаснасць
----------

16 ліпеня 2004 года школа рашэннем Чашніцкага раённага савета дэпутатаў набыла статус гімназіі. Станам на 2017 год ў гімназіі 255 вучняў і 35 настаўнікаў. Дырэктар — Святлана Віктараўна Лізука.

Навучэнцы гімназіі бяруць удзел ў розных алімпіядах.

У гімназіі вядзецца дашкольнае навучанне. Для дзяцей 4-5 гадоў працуюць групы «Пазнайка» («Свет літар», «Рашайка», «Цуд-ручкі»). Для хлопчыкаў і дзяўчынак 5-6 гадоў арганізавана «Школа будучага першакласніка» («Счытайка», «Чытайка», «Развівайка»). Дзецям 9-10 гадоў прапануюць «Школу будучага гімназіста» («Разумная дыктоўка», «Сучасная англійская», «Матэматыка»).

Зноскі
------

1. ↑  *Ирина Торбина.*. Ещё одна олимпиада **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Belsmi.by (28 декабря 2015). Архівавана з першакрыніцы 29 верасня 2017.
2. ↑  Гимназия предлагает **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Чырвоны прамень (15 ноября 2016). Архівавана з першакрыніцы 28 верасня 2017.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка Чашніцкай гімназіі Архівавана 28 верасня 2017.
**Бергамотная** — сорт грушы селекцыі Беларускага НДІ пладаводства.

Апісанне
--------

Выведзены скрыжаваннем сартоў Сапяжанка і Дуля остзейская. На Беларусі пашырана ў прысядзібным садаводстве. Дрэва моцнарослае, крона акруглая, густая. Сорт зімаўстойлівы, высокаўраджайны, мала пашкоджваецца хваробамі. Плоданашэнне пачынае на б—7-ы год. Плады сярэдняй велічыні (110—120 г), шарападобныя, злёгку сплясканыя. Скурка светла-жоўтая з малінавым румянцам. Мякаць белая, рыхлая, сакаўная, салодкая, добрага смаку. Спажывецкая спеласць настае ў сярэдзіне жніўня.

Удзел у іншых сартах
--------------------

Груша 'Бергамотная' была выкарыстана пры стварэнні сорта 'Перун'.

Зноскі
------

1. ↑  Сорт груш 'Перун'

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
**Чашнік** (ад слова «чаша», польск.: cześnik, лац.: pocillator) — прыдворная пасада і чын у гаспадарцы XIII ст. — XVIII ст. прадстаўнік вышэйшай княжацкай адміністрацыі ў Кіеўскай Русі. Прыслужваў князям, царам на святочных абедах. Адказны за бяспеку і здароўе (сачыў, каб не атруцілі князя ворагі). Чашнік кіраваў ведамствам у гаспадарцы князя, якая займалася пчалярствам і варэннем мёду. І яны мелі розныя рангі:

* чашнік караля Кароны (польск.: cześnik koronny);
* чашнік вялікага князя літоўскага (польск.: cześnik litewski);
* чашнік земскі (польск.: cześnik ziemski);
* прыдворны чыноўнік на Русі, у Вялікім Княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай (канца XV ст. — пачатку XVIII ст.), у вядзенні якога знаходзіліся піцейныя склепа;
* манах, кіраваўшы ў кляштарах напоямі і віннымі скляпамі.

У адпаведнасці з іерархіі ў 1768 г. яго становішча ў Кароне над лоўчым і под падстоліям. У Вялікім Княстве Літоўскім паміж гараднічым і падчашым.

У чашніка засяроджваліся таксама адміністрацыйнае і судовае кіраванне палацавымі вёскамі, якія былі населены бортнікамі (бортніцкія пчалаводы). Чашнікі належалі да вышэйшага пласту феадалаў і былі бліжэйшымі сваякамі князя.

Пасада памочніка і намесніка чашніка — падчашы.

Літаратура
----------

* «Тлумачний словник української мови», укл. Василь Яременко і Оксана Сліпушко, вид. «Аконіт», м. Київ, 2000 р. ISBN 966-7173-02-X, том 4 (Р-Я), с. 807;
* «Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов», г. Вильна, 1865—1915 гг. том I—XXXIX;
* «Большая энциклопедия Кирилла и Мефодия», 2005 г;
* Яфрэмав Т. Ф. «Новы тлумачальны словаўтваральны слоўнік рускай мовы».
Манах у скуф'і.
**Ску́ф'я** — пазабогаслужэбны галаўны ўбор праваслаўных і ўніяцкіх манахаў, святароў, архіерэяў. Уяўляе сабой мяккую шапачку чорнага або фіялетавага колеру, якая пакрывае галаву да броваў і пашытую так, што складкі апранутай скуф'і ўтвараюць над галавой знак крыжа. У цяперашні час манахі і архіерэі носяць скуф'ю ў пазаслужэбны час, святарам з белага духавенства богаслужэбная фіялетавая скуф'я даецца ў знак узнагароды.

Літаратура
----------

* *Завальнюк У. М.* Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — Мінск, Изд-во Гревцова, 2013. — 808 с. ISBN 978-985-6954-73-6.

| Аблачэнне праваслаўнага і грэка-каталіцкага духавенства |
| --- |
|  | 
* Амафор
* Аналаў
* Арар
* Епітрахіль
* Камілаўка
* Клабук
* Крыж
* Куколь
* Мантыя
* Мітра
* Набедранік
* Нанедранік
* Падраснік
* Падрызнік
* Паліца
* Параман
* Поручы
* Пояс
* Раса
* Сакас
* Скуф’я
* Фелонь
* Хітон

 |  |
**Чашніцкія баі** — баі паміж Чашніцкай партызанскай брыгадай «Дубава» 19—22 студзеня 1943 года, Смаленскім партызанкім палком 19—21 кастрычніка 1943 года і нямецкім гарнізонам гарадскога пасёлка Чашнікі.

Бой у студзені 1943 года
------------------------

План разгрому гарнізона ў гарадскім пасёлку Чашнікі, які налічваў каля 300 чалавек, быў распрацаваны ў студзені 1943 года камандаваннем Чашніцкай брыгады. У яго ажыццяўленні ўдзельнічалі 1-ы, 2-гі і 3-і атрады брыгады (320 чалавек).

19 студзеня партызаны блакіравалі Чашнікі і на працягу трох дзён абстрэльвалі гарадскі пасёлак з гарматы. 22 студзеня на дапамогу абложанаму гарнізону з вёскі Бачэйкава Бешанковіцкага раёна выйшла падмацаванне. Партызаны, якія кантралявалі шашу Бачэйкава — Чашнікі, узарвалі мост цераз раку Ула на поўнач ад вёскі Іванск Чашніцкага раёна і завязалі з акупантамі бой, які працягваўся дзве гадзіны. З-за перавагі сіл праціўніка з наступленнем цемнаты партызаны адышлі ў распалажэнне брыгады. У выніку трохдзённых баёў партызаны забілі і паранілі больш за 100 гітлераўцаў, захапілі трафеі, знішчылі льнозавод і пякарню.

Бой у кастрычніку 1943 года
---------------------------

Бой у кастрычніку 1943 года з’яўляўся часткай Лепельскай аперацыі, якая праводзілася пад камандаваннем сакратара Чашніцкага падпольнага райкама КП(б)Б генерал-маёра Ф. Ф. Дуброўскага ў адпаведнасці з указаннем ЦК КП(б)Б і загадам ЦШПР у мэтах садзеяння наступленню Чырвонай Арміі. Смаленскаму партызанскаму палку па плану аперацыі ставілася задача авалодаць Чашніцкім гарнізонам (каля 700 чалавек, абсталяваны 4 лініямі ўмацаванняў і дзотамі). У ноч на 20 кастрычніка партызанскі полк атакаваў праціўніка і выбіў яго з займаемых пазіцый. Нямецкі гарнізон заняў цагляныя будынкі касцёла, бальніцы, школы, дома культуры, потым на працягу дня немцы арганізавалі 4 контратакі, якія былі адбіты партызанамі. У ноч на 21 кастрычніка партызаны зноў атакавалі праціўніка. Бой працягваўся ўвесь дзень. Да абложанага гарнізона з горада Сянно падышло падмацаванне. У партызан скончыліся боепрыпасы, і яны пад прыкрыццём дымавой заслоны адышлі, страціўшы ў гэтым баі 27 чалавек забітымі.

У 1965 годзе ў горадзе Чашнікі на брацкай магіле партызан, якія загінулі ў кастрычніку 1943 года, быў пастаўлены помнік.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *М. Ф. Шумейка.* Чашніцкія баі // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 628-629. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Высокае.

**Высо́кае** — возера ў Беларусі, у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дрысвята, якая працякае праз возера. Знаходзіцца за 26 км на паўднёвы захад ад горада Браслаў, каля аграгарадка Богіна. Належыць да групы Рычана-Дрысвяцкіх азёр.

Плошча возера Высокае складае 1,42 км². Найбольшая глыбіня возера 8,9 м, сярэдняя 4,1 м. Даўжыня возера — 3,52 км, найбольшая шырыня — 0,6 км. Даўжыня берагавой лініі 9,45 км. Аб’ём вады ў возеры складае 5,18 млн м³, плошча вадазбору — 845 км².

Катлавіна возера складанага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны маюць вышыню 9—15 м, спадзістыя, разараныя. У ніжняй частцы схілы парослыя хмызняком. Берагі вадаёма нізкія, вышынёй да 0,1 м, знаходзяцца пад хмызняком. На ўсходзе берагі зліваюцца з схіламі катлавіны. Дно возера мае складаную будову: упадзіны чаргуюцца з водмелямі. Дно высланае пяском, глеем, глінай. На возеры 3 астравы агульнай плошчай 0,03 км². Шырыня паласы прыбярэжнай надводнай расліннасці складае 5—30 м, возера зарастае да глыбіні 3 м. Падводная расліннасць пашыраецца да адлегласці 20—210 м ад берага. Возера эўтрофнае, праточнае.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, карп, карась, плотка, акунь, лінь, мянтуз і іншыя рыбы.

Зноскі
------

1. ↑  Решение Браславского районного Совета депутатов от 30.12.2010 № 60 «О преобразовании сельских населенных пунктов в агрогородки»

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 16. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
Прапагандысцкі малюнак высокай ісландскай: Ісландцы, від істот, якія займаюцца ачысткай мовы.
**Высокая ісландская** (Háfrónska) — гэта ультрапурыстычная форма сучаснай ісландскай мовы. Сваю назва яна атрымала ад «høgnorsk» (высокая нарвежская) — кансерватыўнай формы нарвежскай мовы. Слова «frónska» з'яўляецца вытворным ад «frón» — паэтычнай назвы Ісландыі, якая была адным з імёнаў Зямлі і фігуруе ў эпічнай прозе Эда. Акцэнт у высокай ісландскай зроблены на «málgjörhreinsun» (ультра-пурызм) — самую крайнюю форму моўнага пурызму. Прэзідэнтам моўнага руху за высокую ісландскую з'яўляецца Петур Торстэнсан. Афіцыйнага статусу мова не мае.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Высокая ісландская
Найбольш бачныя прадстаўнікі руху «Маладая Германія»
**Маладая Германія** (ням.: Junges Deutschland) — палітычны і літаратурны рух у Германіі XIX стагоддзя.

Тайнае таварыства
-----------------

Тайнае рэвалюцыйнае таварыства было створана заснавальнікам Маладой Італіі Джузэпэ Мадзіні і Карлам Тэадорам Батам у Швейцарыі ў 1834. Першапачаткова насіла назву «Новая Германія». Таварыства займалася нелегальнай рэвалюцыйнай прапагандай у Германіі. Масавая высылка нямецкіх эмігрантаў са Швейцарыі летам 1836 прывяла да распаду таварыства.

У 1845 таварыства «Маладая Германія» было адноўлена ў Швейцарыі; яго члены ўдзельнічалі ў паўстаннях у Паўднёва-Заходняй Германіі падчас Рэвалюцыі 1848—1849. У 1850 канчаткова распалася.

Літаратурная група
------------------

«Маладой Германіяй» таксама называлася група нямецкіх пісьменнікаў ліберальна-рэвалюцыйнага кірунку. Лідарамі Маладой Германіі спачатку лічыліся Бёрнэ і Гейнэ. У супрацьлегласць рамантыкам 10-х і 20-х гадоў, прасякнутым вузкім нямецкім патрыятызмам, Маладая Германія схілялася перад Францыяю, яе палітчыным жыццём і літаратурай; наўрад ці калі-небудзь яднанне абедзвюх нацый было больш цесным. Парыж быў месцам паломніцтва для нямецкіх радыкалаў, раманамі Бальзака і асабліва Жорж Санд зачытвалася нямецкая інтэлігенцыя, а ў больш цесныя колы пракладвалі сабе шлях ідэі французскага сенсіманізму.

Двухбаковавострая іронія Гейнэ хутка вымусіла Маладую Германію адмовіцца ад яго саюзніцтва; найбольш выдатным байцом яе цяпер стаў Гуцкаў, які падняў цэлую буру сваімі першымі смелымі раманамі, накіраванымі супраць абмежаванняў сумлення і «цела».

Маладая Германія ыбла раскрытыкавана з боку Вольфганга Мендэля, які вінаваціў яе ў касмапалітызме, у рэвалюцыйнай прапагандзе, няверы і амаральнасці. Штуршком да крытыкі паслужыла публікацыя рамана Гуцкава «Валі, якая сумняваецца». У 1835 годзе сейм Германскага Саюза ў Франкфурце абвясціў пра суровыя меры: творы Маладой Германіі — нават будучыя — былі забаронены, выдаўцам і кнігапрадаўцам былі прыстрашаны, колькасць дазволеных у Германіі замежных часопісаў скарочана. Савет у сваім распараджэнні назваў 5 найбольш небяспечных пісьменнікаў Маладой Германіі: Гейнэ, Лаўбэ, Гуцкава, Мунта і Вінбарга  (англ.) (бел. бачачы ў іх правадыроў рэвалюцыйнага руху.

Пазней да «Маладой Германіі» далучыліся яшчэ Г. Маркграф, Э. Вількам, Г. Кюнэ, А. Юнг. Да пачатку 1840-х гадоў рух «Маладая Германія», пазітыўная праграма якога была расплывістай і нявыразнай, перастала існаваць.

Літаратура
----------

* Wehl, «Das Junge Deutschland» (Гамбург, 1886);
* Брандес, «Литература XIX в.» (т. VI, «М. Германия»);
* Proelss, «Das Junge Deutschland» (Штутгарт, 1892);
* А. Шахов, «Очерки литературного движения в первую половину XIX в.» (СПб. 1894);
* Е. Утин, «Политич. литература в Германии» («Вестн. Европы», 1870);
* Е. Р. «Из истории немецкой литературы XIX в.» («Русская мысль», 1891, изложение L. Salomone, «Gesch. d. deutsch. Nationallit. des XIX Jahrh.»).
**Дзяржаўны сцяг Калумбіі** быў прыняты 26 лістапада 1861 года. Уяўляе сабой гарызантальны трыкалор жоўтага, сіняга і чырвонага колераў. Жоўтая паласа займае верхнюю палову прасторы сцяга, сіняя і чырвоная займаюць па чвэрці прасторы.

Сімвалізм і дызайн
------------------

Гарызантальныя лініі (зверху ўніз) жоўтага, сіняга і чырвонага колераў маюць прапорцыі 2:1:1. Падобна сцягу Эквадора, ён узяў пачатак ад сцяга Вялікай Калумбіі, які адрозніваецца ад большасці трыкалораў (як гарызантальных, так і вертыкальных) тым, што мае палосы не роўнага памеру. (Венесуэла, чый сцяг таксама ўзяў пачатак ад яго, пайшла па класічным шляху, параўнаваўшы памер палос).

Афіцыйна замацаваных колеравых значэнняў не ўстаноўлена, аднак рэкамендуецца выкарыстоўваць наступныя:

| Мадэль | Жоўты | Сіні | Чырвоны |
| --- | --- | --- | --- |
| Пантон | 116 | 287 | 186 |
| RGB | 252-209-22 | 0-56-147 | 206-17-38 |
| CMYK | C0-M17.1-Y91.3-K0 | C100-M61.9-Y0-K42.4 | C0-M91.7-Y81.6-K19.2 |
| HEX | #FCD116 | #003893 | #CE1126 |

У адпаведнасці з сучасным тлумачэннем, колеры азначаюць:

* **Жоўты**: уяўляе ўсё золата калумбійскай зямлі.
* **Сіні**: уяўляе ўсе моры калумбійскіх берагоў.
* **Чырвоны**: уяўляе ўсю кроў, разлітую на палях бітваў героямі, якія абаранілі незалежнасць Калумбіі.

Існуюць таксама і некалькі іншыя тлумачэнні колераў, напрыклад: «жоўты — сонца і зямля Калумбіі, сіні — вада, якае дае жыццё людзям, чырвоны — колер разлітай крыві людзей, якія абаранілі незалежнасць Калумбіі».

Хоць форма сцяга не ўрэгулявана законам, звычайна ён прадстаўлены ў традыцыйнай прапорцыі 2:3.

| ⛭Калумбія паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Калумбія»**
 |

| Краіны Паўднёвай Амерыкі: Сцягі |
| --- |
| 
Аргенціна ·  Балівія ·  Бразілія ·  Венесуэла ·  Гаяна ·  Калумбія ·  Парагвай ·  Перу ·  Сурынам ·  Уругвай ·  Чылі ·  Эквадор
 |
| 
Фалклендскія астравы ·  Французская Гвіяна ·  Паўднёвая Георгія і Паўднёвыя Сандвічавы астравы
 |
**Хальгейр Брэндэн** (нарв. Hallgeir Brenden; 10 лютага 1929, Трусіль — 21 верасня 2007, Лілехамер) — нарвежскі лыжнік, двухразовы алімпійскі чэмпіён.

На Алімпіядзе-1952 у Осла заваяваў золата ў гонцы на 18 км і срэбра ў эстафеце.

На Алімпіядзе-1956 у Карціна-д’Ампеца стаў алімпійскім чэмпіёнам у гонцы на 15 км, акрамя таго, быў 14-м у гонцы на 30 км і 4-м у эстафеце.

На Алімпіядзе-1960 у Скво-Велі заваяваў срэбра ў эстафеце, а таксама заняў 12-е месца ў гонцы на 15 км, 9-е месца ў гонцы на 30 км і 9-е месца ў гонцы на 50 км.

Лепшы вынік на чэмпіянатах свету, 4-е месца ў эстафетах чэмпіянатах 1954, 1958 і 1962 гадоў.

Акрамя лыжных гонак паспяхова выступаў у лёгкаатлетычных турнірах, спецыялізуючыся ў бегу на 3000 метраў з перашкодамі. У 1953 і 1954 годзе ён два разы запар перамагаў у гэтай дысцыпліне на чэмпіянатах Нарвегіі, і стаў першым нарвежцам, якія паказалі вынік лепш 9 хвілін.

У родным горадзе яму ў 2002 годзе быў адкрыты помнік.

Зноскі
------

1. 1 2 3   Праверана 5 снежня 2018.
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (лыжныя гонкі) · Olympedia · Track and Field Statistics |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 136148995746759750587 |
**Хальказі́н, халькацыт, медны блішчак** (стар.-грэч.: χαλκός — медзь;) — мінерал, сульфід медзі Сu2S; адна з асноўных састаўных частак медных руд (змяшчае да 80 % медзі). 

Крохкі. Непразрысты. Утварае свінцова-шэрыя суцэльныя масы, зерні, налёты, скарынкі. Паходжанне яго гіпергеннае, радзей гідратэрмальнае. Утрыманне медзі (Сu) — 79,8 %, серы (S) — 20,2 %, прымешкі серабра, жалеза, кобальту, нікелю, мыш'яку, золата.

Крышталізуецца ў манакліннай сінганіі. Вядомы ў 2 паліморфных мадыфікацыях — рамбічнай і гексаганальнай. Колер свінцова-шэры да чорнага. Бляск металічны. Цвёрдасць — 2—3 па шкале Моаса; шчыльнасць — 5,5—5,8 г/см³. Раствараецца ў азотнай кіслаце.

Выкарыстоўваецца для выплаўлення медзі. У Беларусі трапляецца ў гнейсах і гранітоідах крышталічнага фундамента.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 533. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6 (Т. 16).
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Т. 5. — С. 228. — 583 с. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* Хальказін у базе webmineral.com  (англ.)
* ХАЛЬКОЦИТ  // Энцыклапедыя Кругасвет  (руск.)
* КаталогМинералов.Ru  (руск.)
* *Халькозин (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хальказін
**«Дрэ́ва»** (укр.: Дре́во) — гурт сяла Крачкіўка (Палтаўшчына, Украіна), вядомы далёка за межамі Украіны сваёй унікальнай тэхнікай шматгалосся, упершыню сабраўся ў 1958 г. Цяпер выступае ўжо яго трэці склад. Удзельніцы «Дрэва» выконваюць даўнія (ХVIII-XIX стст.) песні Палтаўшчыны, а таксама песні, складзеныя ці дапоўненыя імі самімі. Да апошніх належыць песня «Соловею-канарею», калісьці пачутая па радыё найстарэйшаю ўдзельніцаю гурта — Галінай Папко. Песня ёй вельмі спадабалася, і, не маючы магчымасці знайсці арыгінальны тэкст, Галіна Якімаўна дапоўніла яе сваімі словамі, а таксама расклала для «Дрэва» на тры галасы.

Песні «Ой там на горі» і «Та косив батько, косив я» ў выкананні гурта гучаць у мультфільме «Жыў-быў пёс».