recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Эйфелевы мост.

**Эйфелевы мост** — мост праз раку Прут і кантрольна-прапускны пункт паміж Малдовай і Румыніяй. Мост размешчаны паміж горадам Унгень (Малдова) і камунай Унгень (Румынія).

Гісторыя
--------

6 (18) мая 1872 года расійскі дыпламат Іван Аляксеевіч Зіноўеў і міністр замежных спраў Румыніі Георгій Костафору падпісалі пагадненне аб чыгуначных вузлах, якое было ратыфікавана 9 (21) студзеня 1873 года.

Чыгунка Ясы — Унгень была адчынена 1 жніўня 1874 года. У рамках падрыхтоўкі да руска-турэцкай вайны (1877—1878), Расійская імперыя ў 1871 годзе распачала будаўніцтва чыгункі Кішынёў — Карнешты — Унгены (будаўніцтва з 1871 па 1875 гады), якая і была адчынена 1 чэрвеня 1875 года. Унгенская мытня таксама была адкрыта ў 1875 годзе. Участак чыгункі Кішынёў — Карнешты быў адкрыты раней, яшчэ ў 1873 годзе.

У 1876 годзе пасля вясновай паводкі ракі Прут чыгуначны мост, які злучаў Бесарабію і Румынію быў амаль знішчаны. Кіраванне чыгунак запрасіла Гюстава Эйфеля ў Расію, каб перапраектоўваць і перабудаваць мост.

Мост быў адкрыты 9 (21) красавіка 1877 года, усяго за тры дні да пачатку руска-турэцкай вайны. 11 (23) красавіка 1877 года войскі Расіі ўвайшлі ў Румынію праз Унгень і на наступны дзень абвясцілі вайну Асманскай імперыі.

Праз дзесяць гадоў пасля будаўніцтва моста, Эйфель пачаў будаваць Эйфелеву вежу, якія падобная па стылі.

6 мая 1990 года мост быў месцам акцыі, вядомай як «Мост кветак» (рум.: Podul de flori), непасрэдным эфектам якой было спрашчэнне пераходу граніцы паміж Румыніяй і Малдовай. У акцыі прыняло ўдзел каля 1200000 асоб. Сімвалічна, з абодвух бакоў маста, былі раскіданы кветкі, адкуль пайшла назва акцыі.

У чэрвені 1991 года, яшчэ да распаду СССР і атрымання незалежнасці Малдовы, дайшло да другой акцыі, названай «другім мастом кветак», якая прывяла да дагавора, згодна якім жыхары Малдовы маглі без дакументаў пераходзіць у Румынію.

У красавіку 2012 года, незадоўга да 135-годдзя моста, на пасяджэнні мясцовай рады малдоўскага горада Унгень было прапанавана афіцыйна назваць мост, які злучае Малдову і Румынію, «мастом Эйфеля» (рум.: Podul Eiffel).

Зноскі
------

1. ↑  Фредерик Келлог. Дорога к румынской независимости. 1995. С.84
2. ↑  Lucia Bacalu:În topul celor mai importante atracţii turistice, Expresul, 2 красавіка 2012
3. ↑  Марцін Каснкоўскі, Spotkania polsko-mołdawskie: Księga poświęcona pamięci Profesora Janusza Solaka, ст.157–158 Люблін, Episteme, isbn=978-83-62495-28-3}}
4. ↑  Podul de flori (1990 - 1991), Istoria Moldovei, 2018-05-20}}
5. ↑  Ce are în comun podul lui Eiffel din Ungheni cu evenimentele din 7 aprilie 2009], 19-4-2012, Expresul
6. ↑  E oficial! Podul Eiffel — noua denumire a podului feroviar peste Prut din Ungheni|website=Expresul, 20-04-2012

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эйфелевы мост (Унгень)
**Тэрмакарст** — прасадкі зямной паверхні, якія ўтвараюцца пры праталіванні лёдзістых мёрзлых парод і адтайванні падземнага лёду.

Неабходнай умовай развіцця тэрмакарста з’яўляецца наяўнасць падземных льдоў у выглядзе монамінеральных залежаў або тэкстураўтвараючага лёду ў рыхлых адкладаннях. Дастатковай умовай для пачатку развіцця тэрмакарста або прычынай узнікнення тэрмакарста служыць такая змена цеплаабмену на паверхні глебы, пры якім альбо глыбіня сезоннага адтайвання пачынае перавышаць глыбіню залягання падземнага лёду або моцналёдзістых шматгадовамёрзлых парод, альбо адбываецца змена знака сярэднегадавой тэмпературы і пачынаецца шматгадовае адтайванне мерзлых нетраў.

Спасылкі
--------

* *Уваркин Ю. Т. Шарбатян А. А.* Термокарст(недаступная спасылка) // Вялікая савецкая энцыклапедыя  (руск.)
* Сайт Экологического центра «Экосистема»™  (руск.)
**Сонца Перу** (ісп.: Orden El Sol del Perú) — вышэйшая дзяржаўная грамадзянская ўзнагарода Перу. Найстарэйшы грамадзянскі ордэн у Амерыцы.

Гісторыя
--------

**Ордэн Сонца** быў заснаваны 8 кастрычніка 1821 года змагаром за незалежнасць Перу генералам Хасэ Сан-Марцінам пасля ўзяцця Лімы.

Першапачаткова меў тры ступені.

9 сакавіка 1825 года ордэн быў скасаваны па прычыне злоўжыванняў пры ўзнагароджанні ордэнам.

Адноўлены пад назвай **Ордэн Сонца Перу** у 1921 годзе ў гонар стагоддзя здабыцця незалежнасці Перу. Меў чатыры ступені.

У 1937 годзе дададзена пятая ступень.

Класы
-----

Ордэн складаецца з пяці класаў:

1. **Вялікі Крыж** (ісп.: Gran Cruz)
2. **Вялікі афіцэр** (ісп.: Gran Oficial)
3. **Камандор** (ісп.: Comendador)
4. **Афіцэр** (ісп.: Oficial)
5. **Кавалер** (ісп.: Caballero)

| Ордэнскія планкі |
| --- |
| Вялікі крыж | Вялікі афіцэр | Камандор | Афіцэр | Кавалер |
|

Узнагароджанні
--------------

Дыплом аб ўзнагароджанні ордэнам (1926 год)
У розны час ордэнам былі ўзнагароджаны старшыня Прэзідыума Вярхоўнага савета СССР Леанід Ільіч Брэжнеў, канцлер Германіі Ангела Меркель, прэм'ер-міністр Польшчы Дональд Туск, Прэзідэнт Расіі Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў і шматлікія іншыя перуанцы і замежнікі.

Рыцарам Вялікага крыжа ордэна з'яўляецца, у прыватнасці, перуанскі оперны спявак Хуан Дыега Флорэс.

Падчас візіту Крысціны Фернандэс дэ Кіршнер у Перу ў сакавіку 2010 года, яна была ўзнагароджана вышэйшай дзяржаўнай узнагародай краіны — ордэн «Сонца Перу».

Зноскі
------

1. ↑  Discurso del Senor Presidente de la Republica Alan Garcia en ceremonia de condecoracion a tenor Juan Diego Florez  (ісп.)
2. ↑  Перу и Аргентина объявили о взаимной «перезагрузке» (руск.).  сайт newsland.ru. Архівавана з першакрыніцы 22 сакавіка 2012. Праверана 22 ліпеня 2011.

Спасылкі
--------

* Ордэн Сонцы на сайце «Свет узнагарод»
* Узнагароды Перу на афіцыйным сайце Міністэрства замежных спраў Перу  (ісп.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грыбко.
**Ірына Леанідаўна Грыбко** (нар. 1964, г. Мінск) — беларускі гісторык, педагог.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1964 годзе ў Мінску. Беларуска. Пасля паспяховага заканчэння ў 1988 годзе гістарычнага факультэта Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага ўніверсітэта працавала выкладчыцай кафедры гуманітарных дысцыплін Мінскага радыётэхнічнага інстытута. З 1996 года, пасля заканчэння аспірантуры БДУ — выкладчыца, затым старэйшы выкладчык кафедры гісторыі Беларусі новага і найноўшага часу гістарычнага факультэта БДУ, з лістапада 2009 г. — на кафедры гісторыі Беларусі старажытнага часу і сярэднявечча. Скончыла ў 2010 годзе Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы па спецыяльнасці «Культуралогія».

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследуе пытанні культуры, сацыяльнай і палітычнай гісторыі Беларусі XIX — пачала XX стагоддзя, гісторыю грамадскіх арганізацый і інстытутаў самакіравання. Мае больш за 70 навуковых прац.

Узнагароды
----------

Узнагароджана Прэміяй Спецыяльнага фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2006), дыпломамі Камітэта па адукацыі Мінгарвыканкама (2009, 2010), Падзякай рэктара Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (2014).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Ирина Леонидовна Грибко **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 31 мая 2023. Праверана 8 жніўня 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar |
| Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-626382 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Алод.
**Алод** (*ням.: Allod, фр.: alodis ад al — поўны і od — уладанне*) — паводле сярэдневяковых законаў, вылучанае ў поўную ўлада феадальнае зямельнае ўладанне.

Першапачаткова алод быў непадзельнай і неадчужальнай уласнасцю вялікай сям'і, паступова, з павелічэннем маёмаснага расслаення і вылучэннем малой сям'і з вялікай, алод становіцца ўладаннем спачатку малой сям'і, а затым (да канца VI — пачатку VII стагоддзя), прыватным.
Гаспадар алода мае бязмежную ўладу ў сваіх землях, але не мае права пакідаць свае ўладанні без ведама сеньёра. З развіццём феадальных адносін большая частка дробных алодаў ператварылася ў залежныя сялянскія ўладанні, алоды буйных і сярэдніх землеўладальнікаў — у бенефіцыі і феоды.

Найважнейшымі крыніцамі з'яўляюцца: «Салічная праўда», «Эдыкт Хільперыка караля». У «Салічнай праўдзе» артыкулы пра алод тычацца галоўным чынам права пераходу яго ў спадчыну.

Гл. таксама
-----------

* Цэнзіва
* Вотчына
* Бокленд
* Фолкленд

Зноскі
------

1. ↑  Советский энциклопедический словарь — М.: Советская энциклопедия, 1985

Спасылкі
--------

* Аллод // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119829114 · GND: 4141971-6 · LCCN: sh85003701 |
**Праклён фашызму** — мемарыяльны комплекс каля в. Дабрунь Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 2 км ад вёскі, каля шашы Бягомль — Докшыцы.

Гісторыя
--------

22 мая 1943 года падчас правядзення карнай аперацыі гітлераўцы спалілі вёску Шунеўка разам з яе жыхарамі (67 чалавек). Пасля вайны яна не адрадзілася.

У знак ушанавання памяці аб загінуўшых жыхарах в. Шунеўка і іншых вёсак Докшыцкага раёна ў гады Другой сусветнай вайны 3 ліпеня 1983 года быў утвораны на месцы вёскі мемарыяльны комплекс.

У 2010 годзе мемарыяльны комплекс быў рэканструяваны.

Апісанне
--------

План-схема былой вёскі
Цэнтральны манумент мемарыяла — бронзавая фігура жанчыны вышынёй 4,75 м, якая стаіць з узнятымі ў праклёне рукамі ў праёме стылізаванай брамы. Да абламанага канца гарызантальнай перакладзіны брамы прымацаваны 3 званы, 2 з якіх звоняць, трэці расколаты як сімвал таго, што на Докшыччыне і Бягомльшчыне загінуў кожны трэці жыхар — больш за 20 тысяч чалавек.

Непадалёку ад цэнтральнага манумента бетонны зруб калодзежа, куды гітлераўцы кінулі жывымі дзяцей і настаўніцу. На ім бронзавая выява прабітага і абпаленага паветранага змея з імёнамі загінуўшых дзяцей, які сімвалізуе абарванае вайной дзяцінства.

На месцы былых сялянскіх сядзіб 22 мемарыяльныя знакі — падмуркі, над кожным з якіх трохпрыступкавы ганак, на верхніх прыступках бронзавыя кампазіцыі ў форме языкоў полымя з імёнамі былых гаспадароў — сімвал вечнай памяці пра тых, хто загінуў.

Скульптуру «Праклён фашызму» стварылі народны мастак А. Анікейчык, архітэктары Ю. Градаў і Л. Левін.

Літаратура
----------

* Мемарыяльны комплекс «Праклён фашызму» // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 257.
* Падбярэзкая, Т. Не галасы людзей чуваць, а жалобныя званы звіняць / Т. Падбярэзкая // Родныя вытокі (Докшыцы). — 2013. — 29 мая. — С. 1.
* «Праклён фашызму» // Памяць: Докшыцкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2004. — С. 291.
Чырвоным пазначана месца перавязвання (ці выдалення фрагмента ў гэтым месцы) семявывадных пратокаў
**Вазэктамія** (лац.: Vas — сасуд, пратока + эктамія) — хірургічная аперацыя, пры якой ажыцяўляецца перавязка ці выдаленне фрагмента семявыводных пратокаў (лац.: Vas deferens) у мужчын (самцоў). Гэта аперацыя прыводзіць да стэрыльнасці (няздольнасці мець нашчадства) пры захаванні палавых функцый. У мужчыны (самца) пасля вазэктаміі захоўваюцца палавыя паводзіны: лібіда, эрэкцыя, эякуляцыя. Але паколькі семявыводныя пратокі становяцца непраходныя, то ў эякуляце адсутнічаюць сперматазоіды. Вонкавы выгляд спермы звычайны. Яечкі захоўваюць свае функцыі. Вазэктамію выкарыстоўваюць у якасці радыкальнага сродку кантрацэпцыі. У медыцыне звычайна рэкамендуецца мужчынам, якія маюць дзецей і вырашылі адмовіцца ад дзіцянараджэння ў будучыні. У ветэрынарыі выкарыстоўваюць для стэрылізацыі самцоў вандроўных сабак, якія, захоўваючы палавыя паводзіны, блакіруюць кантакт маладых нестэрылізаваных самцоў з самкамі, тым самым перашкаджаючы павелічэнню колькасці вандроўных сабак.

Не варта блытаць вазэктамію з кастрацыяй: пры вазэктаміі яечкі захоўваюць свае функцыі.

| Метады кантрацэпцыі |
| --- |
| Натуральныя метады кантрацэпцыі | 
* Тэмпературны метад
* Цэрвікальны метад
* Сімптатэрмальны метад
* Каляндарны метад
* Перапынены палавы акт
* Метад лактацыйнай аменарэі

 |  |
| Бар’ерныя метады | 
* Прэзерватыў
* Жаночы прэзерватыў
* Дыяфрагма
* Маткавы каўпачок

 |
| Гарманальная кантрацэпцыя | 
* Камбінаваныя аральныя кантрацэптывы
* Міні-пілі
* Гарманальныя ін’екцыі
* Гарманальныя імплантаты
* Гарманальнае кольца
* Гарманальны пластыр
* Гарманальная унутрыматачная спіраль
* Посткаітальная кантрацэпцыя

 |
| Хімічныя метады | 
* Сперміцыды
* Медзьзмяшчальная ўнутрыматачная спіраль

 |
| Хірургічныя метады | 
* Стэрылізацыя мужчыны
* Стэрылізацыя жанчыны

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грыбко.
**Аляксандр Уладзіміравіч Грыбко** (нар. 21 лістапада 1959, в. Капланцы, Бярэзінскі раён - 29 мая 2022, Брэст) — беларускі географ, спецыяліст у галіне геамарфалогіі і палеагеаграфіі. Кандыдат геаграфічных навук (1989).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 21 лістапада 1959 г. у в. Капланцы Бярэзінскага раёна.

У 1982 годзе скончыў Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя М. Горкага па спецыяльнасці «геаграфія і біялогія», у 1987 годзе — аспірантуру пры Маскоўскім дзяржаўным універсітэце імя М. У. Ламаносава. Абараніў кандыдацкую дысертацыю ў 1989 годзе.

З 1988 года працаваў на геаграфічным факультэце БрДУ. У 1993—1996 гадах — загадчык кафедры геаграфіі, у 1996—2006 гадах  — загадчык кафедры фізічнай геаграфіі і аховы прыроды, у 2006-2015 гадах  – дацэнт кафедры фізічнай геаграфіі, у 2015 - 2022 гадах  – дацэнт кафедры геаграфіі і прыродакарыстання. Усе дысцыпліны выкладаў па-беларуску.

У 2000—2006 г. — намеснік рэдактара навуковага выдання «Брэсцкі геаграфічны веснік».

Памёр 29 мая 2022 года.

Грамадская дзейнасць
--------------------

Актыўна займаўся грамадскай прыродаахоўнай дзейнасцю. У 1999—2013 гадах — старшыня Брэсцкага абласнога аддзела Беларускага геаграфічнага таварыства.

Сябра Беларускай сацыял-дэмакратычнай Грамады з 1992 год. Балатаваўся ў Вярхоўны Савет і мясцовыя органы ўлады ў 1990-х гадах. З’яўляўся старшынёй Маскоўскай раённай арганізацыі БСДП г. Брэста. Пасля 2001 года адышоў ад актыўнай палічнай дзейнасці і сканцэнтраваўся на выкладчыцкай і навуковай працы.

Навуковая дзейнасць
-------------------

З’яўляецца аўтарам (суаўтарам) больш за 70 навуковых і вучэбна-метадычных работ, у тым ліку: калектыўных манаграфій — «Антрапагеннае забруджванне навакольнага асяроддзя тэрыторыі Беларусі і Брэсцкай вобласці» (1995), «Асоба ахоўныя прыродныя тэрыторыі Брэсцкай вобласці» (1997), «Potencjalne zagrożenia środowiska w obszarże prżygranicżnym Polski i Białorusi» (2008); калектыўных навучальных дапаможнікаў: «Геаграфія Брэсцкай вобласці» (2002), «Лабараторны практыкум па агульным землязнаўстве» (2010), «Методыка фізіка-геаграфічных даследаванняў» (2011).

З 1995 па 2006 г.г. з’яўляўся кіраўніком 2 дзяржбюджэтных навуковых і 7 гаспадарчых дагаворных навуковых тэм, у тым ліку дзяржбюджэтнай тэмы: «Геаэкалагічная і сацыяльна-эканамічная ацэнка якасці навакольнага асяроддзя адміністрацыйных тэрытарыяльных адзінак Брэсцкай вобласці» (№ дзяржрэгістрацыі 2001513) міжвузаўскай праграмы «Прыродна-гаспадарчыя рэгіёны»).

У 2012—2013 г.г. — кіраўнік сумеснага з Берлінскім універсітэтам імя А. Гумбальта навуковага праекта: «Эаловы рэльеф Брэсцкага Палесся».

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Грибко Александр Владимирович. Кандидат географических наук, доцент
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Пайшоў з жыцця сябра БСДП, дацэнт, кандыдат навук Аляксандр Грыбко.
3. ↑  Прэзідыум Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі (Грамады) паведамляе, што раптоўна памёр Аляксандр Уладзіміравіч ГРЫБКО

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar |
| Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2010120993 · ЗЭКББ: NLB-ar2827492 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Варвашэня.
**Іва́н Дзяні́савіч Варвашэ́ня** (31 снежня 1904, в. Быстрыца, Капыльскі раён — 4 сакавіка 1957) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў камуністычнага падполля і партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1927 года. Скончыў Маскоўскі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту  (руск.) (бел. ў 1934 годзе. У 1939-41 загадчык аддзела, сакратар па транспарце Мінскага абкама КП(б)Б.

У час Вялікай Айчыннай вайны з 21 ліпеня 1941 года па май 1943 сакратар Мінскага падпольнага абкама КП(б)Б і адначасова са жніўня 1942 па красавік 1943 г. сакратар Слуцкага падпольнага межрайкама КП(б)Б, камісар партызанскага злучэння Слуцкай зоны.

З 1944 года сакратар Мінскага абкама, з 1950 1-ы сакратар Мінскага ГК КПБ. Кандыдат у члены ЦК КПБ ў 1949-52, член ЦК КПБ ў 1952-56. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР з 1947.

Магіла Івана Варвашэні
Пахаваны на Вайсковых могілках Мінска.

Памяць
------

Яго імем названа вуліца ў Мінску (спачатку так называўся сучасны праспект Машэрава на ўчастку ад праспекта Незалежнасці да вуліцы Старажоўскай).

Зноскі
------

1. 1 2  Варвашеня Иван Денисович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 25 лютага 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑  Варвашеня Иван Денисович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 19. — 737 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бабак.

**Рэната Уладзіміраўна Бабак** (укр.: Рена́та Володи́мирівна Баба́к; 4 лютага 1934, Харкаў — 31 снежня 2003, ЗША) — украінская оперная спявачка (меца-сапрана), педагог.

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння ў 1961 годзе Кіеўскай кансерваторыі (клас прафесара Д. Г. Еўтушэнка) дэбютавала на сцэне Кіеўскай оперы ў партыі Кармэн.

У 1961—1963 гадах спявала на сцэне Львоўскага опернага тэатра.

Са снежня 1963 па 1973 — салістка Вялікага тэатра ў Маскве. У лістападзе 1973 г. папрасіла палітычнага прытулку ў Італіі. Пазней жыла ў ЗША і Канадзе. Да 1986 года паспяхова гастралявала ў Амерыцы і Еўропе.

Каля 20 гадоў была дэканам опернага факультэта Вашынгтонскай кансерваторыі, узначальвала оперную студыю, дзе паставіла некалькі опер: «Запарожац за Дунаем», «Кармэн», «Яўген Анегін», «Гензель і Грэтэль», сцэны з опер Гершвіна.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 2197 4876 · LCCN: n78023419 · VIAF: 77566958 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Атраховіч.
**Алена Ігараўна Атраховіч** (нар. 13 лістапада 1955, Мінск) — беларускі мастацтвазнавец. Кандыдат мастацтвазнаўства, дацэнт. Вучоны сакратар Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і Ігара Кандратавіча і Зоі Мікалаеўны Атраховічаў. Унучка беларускага пісьменніка Кандрата Крапівы. Скончыла ў 1981 годзе Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут, у 1983 годзе аспірантуру Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору Нацыянальнай Акадэміі навук Беларусі. Вучылася ў А. Занеўскага, Л. Міронавай, П. Семчанкі.

Член Саюза мастакоў Беларусі з 1991 года.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Асноўныя работы: манаграфія «Уладзімір Крукоўскі», артыкулы «Образ и слово в плакате», «Плакат — диалог», «Журнал и графика», «Шрифт как предмет искусства».

Зноскі
------

1. 1 2 3  АТРАХОВІЧ А. І. **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 29 студзеня 2022. Праверана 25 кастрычніка 2020.

Спасылкі
--------

* АТРАХОВІЧ А. І. Архівавана 29 студзеня 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-143261 |
**Тэатр фон Краля** (эст.: Von Krahli Teater) — тэатр драмы ў Таліне (Эстонія).

Створаны ў 1992 годзе на базе трупы, якую ўзначальвае рэжысёр Пеэтэр Ялакас. Першы ў Эстоніі прыватны тэатр, заснаваны пасля аднаўлення ў 1991 годзе яе незалежнасці. Хаця афіцыйнай датай заснавання тэатра лічыцца 1992 год, трупа пад кіраўніцтвам Пеэтэра Ялакаса ўтварылася раней. Будынак тэатра, дзе апроч спектакляў таксама праходзяць канцэрты, знаходзіцца ў Старым горадзе Таліна на вуліцы Ратаскаэву.

Кіраўнік тэатра — Пеэтэр Ялакас (нар. 1961).

З 2003 года пры тэатры дзейнічае Акадэмія фон Краля (эст.: Von Krahli Akadeemia), якая ладзіць лекцыі, дыспуты і сустрэчы з рэжысёрамі і акцёрамі. У 2007 годзе тэатрам сумесна з Вільяндзіскай Акадэміяй культуры Тартускага ўніверсітэта арганізавана акцёрская школа.

Літаратура
----------

* Tallinna entsüklopeedia [Encyclopedia of Tallinn]. Volume II (N-Ü) (in Estonian). Eesti Entsüklopeediakirjastuse AS. 2004. p. 337.

| ⛭Тэатры Таліна |
| --- |
| 
* Нацыянальная опера «Эстонія»
* Эстонскі драматычны тэатр
* Талінскі гарадскі тэатр
* Эстонскі лялечны тэатр
* Рускі тэатр Эстоніі
* Тэатр фон Краля

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n2017070025 · VIAF: 2403151172695339210006 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Герасімчык.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Журко.
**Ірына Аляксандраўна Герасімчык** (дзявоцкае прозвішча **Журко**; нар. 1977, г. Навагрудак, Гродзенская вобласць) — беларускі мовазнавец. Кандыдат філалагічных навук (2003), дацэнт.

Біяграфія
---------

У 1999 годзе скончыла філалагічны факультэт Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы па спецыяльнасці «Беларуская мова і літаратура». У 1999—2002 гадах праходзіла падрыхтоўку ў аспірантуры на кафедры агульнага і тэарэтычнага мовазнаўства Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы па спецыяльнасці «беларуская мова». Навуковы кіраўнік — доктар філалагічных навук, прафесар М. А. Даніловіч.

У 2003 г. абараніла кандыдацкую дысертацыю па тэме «Фразеалагічныя паронімы сучаснай беларускай літаратурнай мовы».

У 2005—2008 гадах — старшы выкладчык кафедры рускай мовы ГрДУ імя Янкі Купалы; з 2008 года — старшы выкладчык, дацэнт кафедры журналістыкі факультэта гісторыі, камунікацыі і турызму ГрДУ. Выкладае курсы «Гісторыя беларускай журналістыкі», «Сучасная беларуская мова», «Стылістыка», «Гісторыя журналістыкі Гродзеншчыны», «Рэгіянальны і гарадскі брэндынг», «Планаванне і арганізацыя рэкламнай кампаніі», «СМІ як сацыякультурны феномен», «Карпаратыўныя СМІ».

Навуковая дзейнасць
-------------------

Асноўныя кірункі навуковых даследаванняў: медыялінгвістыка, стылістыка, беларуская фразеалогія і парэміялогія, гісторыя журналістыкі.

Аўтар 24 навуковых артыкулаў (з іх 2 замежныя публікацыі).

Бібліяграфія
------------

* Нацыянальна-прэцэдэнтны феномен «людзьмі звацца» ў сучаснай беларускай інфармацыйнай прасторы // Рэспубліканскія Купалаўскія чытанні: зб. навук. прац. Гродна, 20-21 красавіка 2012 г. / ГрДУ; рэдкал.: І. В. Жук (адк. рэд.) [і інш.]. — Гродна: ТАА «ЮрСаПрынт», 2013. — С. 197—202.
* Карпаратыўнае выданне як інструмент фарміравання карпаратыўнай культуры // Корпоративная пресса в системе СМИ Республики Беларусь: традиции, опыт, пути развития: материалы Респ. науч.-практ. конф. Мінск, 1-2 ноября 2013 г. / редкол.: С. В. Дубовик (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Изд. центр БГУ, 2014. — С. 41-45.
* «Праўду кажа тая прыказка». Функцыянаванне парэміялагічных адзінак у журналісцкім тэксце // Роднае слова. — 2013. — № 12. — С. 31-33.
* Пословица как функционально-смысловой элемент в публицистическом тексте // Мова і культура: науковий журнал. — Вып. 16. — К.: Видавничий дім Дмитра Бураго, 2013. — Т. ІІІ (165). — С. 283—289.

Зноскі
------

1. ↑  NUKAT — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11789729'></a>
2. 1 2 3 4 5  Герасімчык Ірына Аляксандраўна

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2017030018 |
**Азых** (азерб.: Azıx), **Азох** (арм.: Ազոխ) — сяло ў Хаджавендскім раёне Азербайджана.

У перыяд з 1992 па 2020 год кантралявалася непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікай. З лістапада 2020 года населены пункт вярнуўся пад кантроль Азербайджана, аднак НКР працягвае прэтэндаваць на гэты населены пункт і прылеглую тэрыторыю.

Гісторыя
--------

У савецкія часы сяло Азых ўваходзіла ў склад Азыхскага сельсавета Гадруцкага раёна Нагорна-Карабахскай аўтаномнай вобласці Азербайджанскай ССР.

У выніку Карабахскай вайны ў жніўні 1993 года перайшло пад кантроль непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі і згодна з яе адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзелам увайшло ў склад Гадруцкага раёна.

9 лістапада 2020 года прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў абвясціў аб узяцці азербайджанскай арміяй пад кантроль вёскі Азых. 12 лістапада Міністэрства абароны Азербайджана апублікавала кадры, на якіх, як сцвярджае, захавана сяло Азых пад кантролем Азербайджана.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

Спасылкі
--------

* World Gazetteer(недаступная спасылка) — World-Gazetteer.com  (англ.)
* Population of Nagorno-Karabakh Republic (2005) Архівавана 2 сакавіка 2011. (арм.) (англ.) (руск.)

| Гадруцкі раён НКР |
| --- |
| 
* **Адміністрацыйны цэнтр:** Гадрут **Сёлы:** Азох
* Айгестан
* Айкаван
* Акаку
* Акнахбюр
* Араджамух
* Аракел
* Арташэн
* Арэвашат
* Ахер
* Банадзор
* Ванк
* Вардашат
* Гахлу
* Джраберд
* Джракус
* Дзарагюх
* Драхтык
* Кармракуч
* Кюратах
* Марыямадзор
* Махрэнес
* Мелікашэн
* Мец Тахлар
* Нарашэн
* Плетанц
* Сараландж
* Сарыншэн
* Спітакашэн
* Тахасер
* Тахут
* Тох
* Тумі
* Ухтадзор
* Хандзадзор
* Хін Тахлар
* Хцаберд
* Цакоты
* Цакуры
* Цамдзор
* Цахкаванк
* Цор
* Цяк

 |  |
**Герой Чачэнскай Рэспублікі** — вышэйшае званне Чачэнскай Рэспублікі (другая па значнасці Узнагарода Рэспублікі), якую прысвойванае Кіраўнік Чачэнскай Рэспублікі за выдатныя заслугі перад Чачэнскай Рэспублікай і яе народам, звязаныя са здзяйсненнем геройскага подзвігу.

Гісторыя
--------

Узнагарода была заснавана Кіраўніком Чачэнскай Рэспублікі Рамзанам Кадыравым 31 кастрычніка 2022 года з мэтай узнагароджання выхадцаў з Чачні ў расійска-ўкраінскай вайне.

Апісанне
--------

Медаль «Герой Чачэнскай Рэспублікі» уяўляе сабой васьміканцовую залатую зорку з выпуклымі гранёнымі прамянямі і рэльефнай выявай чачэнскага арнаменту. Зорка абрамлена выпуклым буртам шырынёй 0,5 мм адлегласць паміж канцамі прамянёў зоркі 35 мм. Вуглы васьміканцовай зоркі інкруставаны ізумрудамі дыяметрам 1,25 мм. На адным баку васьміканцовай зоркі размешчаны круглы медальён дыяметрам 25 мм, у цэнтры якога намаляваны рэльефны паўмесяц і пяціканцовая зорка. Памер паўмесяца 15 мм, памер зоркі 4,4 мм. Медальён акружаны аблямоўкай зялёнага колеру шырынёй 2,7 мм і абмежаваны выпуклым борцікам з двух бакоў. На аблямоўцы размешчаны выпуклы надпіс залацістага колеру: па верхняй частцы «КЪОНАХ», па ніжняй частцы — «АЛЛАХ 1У АКБАР АХМАТ-СИЛА».

На адваротным баку падвойная аблямоўка, вонкавая шырынёй 0,8 мм, унутраная шырынёй 0,5 мм, адлегласць паміж імі 0,6 мм. У цэнтры па гарызанталі ў тры радкі размешчана выпуклы надпіс «ГЕРОЙ ЧЕЧЕНСКОЙ РЕСПУБЛИКИ». У ніжняй частцы гравіруецца парадкавы нумар медаля і проба золата.

Медаль пры дапамозе вушка і кальца злучаецца з прамавугольнай калодкай вышынёй 27 мм і шырынёй 30 мм. Калодка абцягнутая муаравай стужкай кветак Дзяржаўнага сцяга Чачэнскай Рэспублікі. Шырыня стужкі 24 мм. На адваротным баку калодкі размешчана бяспечная шпілька для мацавання медаля да адзення.

Вага медаля 65-70 грам.

Медаль «Герой Чачэнскай Рэспублікі» вырабляецца з золата 750-й пробы.

Узнагароджанне
--------------

Згодна з палажэннем аб званні Героя Чачэнскай Рэспублікі ўзнагароджанаму ўручаецца:

* знак асаблівага адрознення — медаль «Герой Чачэнскай Рэспублікі»;
* грамата аб прысваенні звання Героя Чачэнскай Рэспублікі.

Героі Чачэнскай Рэспублікі карыстаюцца льготамі, усталяванымі заканадаўствам Чачэнскай Рэспублікі.

Медаль «Герой Чачэнскай Рэспублікі» носіцца на левым баку грудзей, і размяшчаецца вышэй за ўсіх узнагарод, але ніжэй за медаль «Залатая Зорка» Героя Расійскай Федэрацыі.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Главы Чеченской Республики от 30 декабря 2020 года № 246 «О мерах по совершенствованию наградной системы Чеченской Республики» **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 3 красавіка 2022. Праверана 9 красавіка 2023.
2. ↑  Указ Главы Чеченской Республики от 31 октября 2022 года № 214 "Об установлении звания Героя Чеченской Республики и учреждении знака особого отличия — медали «Герой Чеченской Республики»(недаступная спасылка)
**Чорны грыф** (*Aegypius monachus*) — драпежная птушка з атраду сокалападобных (*Falconiformes*) сямейства грыфавых (*Accipitridae*). З’яўляецца другой па велічыні драпежнай птушкай Еўропы пасля барадача (*Gypaetus barbatus*).

Апісанне
--------

Птушка даўжынёй звыш аднаго метра, некалькі большая за белагаловага сіпа (*Gyps fulvus*). Маса цела чорнага грыфа дасягае 7-12 кілаграмаў. Размах крылаў — ад 250 да 295 сантыметраў. Пер’е манатоннага цемна-карычневага колеру, якое здалечыні здаецца чорным. Вакол кароткай, голай, карычневата-ружовай шыі цёмная пер’евая манішка. Крылы шырокія, хвост мае лёгкую клінападобную форму.

Пашырэнне
---------

Распаўсюджаны ў Паўднёвай Еўропе і Цэнтральнай Азіі. Сёння сустракаецца ад Іспаніі праз Балеарскія астравы, Балканы, Пярэднюю Азію і Паўночную Індыю да Паўднёвай Сібіры, Паўночнага Кітаю і Манголіі. У тым ліку сустракаецца і ў Беларусі.

Гняздзіцца пераважна ў дзікіх горных лясах, у Еўропе сустракаецца амаль выключна на Іберыйскім паўвостраве, на Маёрцы і ў паўднёвай частцы Балканаў. Таксама ўпадабаныя месцы чорных грыфаў берагі азёраў і рэк, бо там заўсёды ёсць пажытак.

Паўднёва-заходнія папуляцыі аселыя, качуюць, а паўночна-ўсходнія — пералётныя. Пад час качовак залятаюць на поўнач ад межаў арэала (у Вялікабрытанію, Бельгію, Данію, Фінляндыю, Францыю, Галандыю, Германію, Польшчу, Латвію, Эстонію, Чэхію, Славакію, Венгрыю, Аўстрыю, Швейцарыю, Румынію, Беларусь, Малдову).

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гняздо часцей на дрэвах, радзей на скальных выступах, адзіночна (пара ад пары на адлегласці ў 750—1500 м), радзей у свабодных калоніях (гняздо ад гнязда на адлегласці каля 100 м), часцей за ўсё, каля верхняй мяжы лясоў; з тоўстых і сухіх галін (пераважна хвойных дрэў); высцілка з галінак, кары, моху, каранёў і травы (часта з прымессю шэрсці). Новае гняздо мае дыяметр 130—150 см, старое — 150—250 см.

Яйка
Яйка звычайна 1 (вельмі рэдка 2), асіметрычнае, з мноствам нерэгулярных, іржавых мазкоў (на тупым канцы) на брудна-белым або светла-бурым фоне. Памеры: 88,5 х 66,5 мм.

Заўвагі
-------

1. ↑  Чорны грыф-птушка самавітага палёту
2. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 21 красавіка 2015. Праверана 13 ліпеня 2014.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

Спасылкі
--------

* Сайт Мінскага заапарку: Чорны грыф Архівавана 24 жніўня 2007.
* Сяргей Харэўскі: Звяры-суайчыннікі Архівавана 4 лістапада 2006.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · CMS · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7750105-6 |
**Дзяржаўны ўніверсітэт імя Ф. Т. Нікалса** (англ.: Nicholls State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Цібада у штаце Луізіяна.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Першапачаткова заснаваны як малодшы каледж, універсітэт названы ў гонар Фрэнсіса Т. Нікалса, былога губернатара Луізіяны, члена Вярхоўнага суда штата і генерала арміі Канфедэрацыі падчас Грамадзянскай вайны ў ЗША.

Кампус плошчай 1,16 км2, які калісьці быў часткай плантацыі Акадыя, знаходзіцца прыкладна ў 80 км на паўднёвы захад ад Новага Арлеана і ў 97 км на паўднёвы ўсход ад Батан-Руж. Самае старое збудаванне ўніверсітэта было завершана ў 1948 годзе і знаходзіцца ў Нацыянальным рэестры гістарычных месцаў ЗША.

Універсітэт знаходзіцца ў геаграфічных межах дэльты ракі Місісіпі і недалёка ад самой ракі і яе прытокаў, водна-балотных угоддзяў Луізіяны і Мексіканскага заліва.

Структура
---------

* Каледж навук і тэхналогій
* Каледж бізнес-адміністравання
* Каледж адукацыі і паводніцкіх навук
* Каледж медсястрынства
* Каледж вольных мастацтваў
* Універсітэцкі каледж
* Аспірантура

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Луізіяна

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дзяржаўны ўніверсітэт імя Ф. Т. Нікалса
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 9473 1066 · LCCN: n78012431 · Microsoft: 47209331 · VIAF: 139531683 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзем'яновіч.

**Аляксандр Мікалаевіч Дзем'яновіч** (нар. 8 жніўня 1985, Мінск, Беларуская ССР, СССР) — беларускі барэц грэка-рымскага стылю. Майстар спорту Беларусі. Чэмпіён Беларусі 2010, 2012 і 2016 гадоў, бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы 2014 года.

Біяграфія
---------

На ранніх этапах праходзіў падрыхтоўку ў СДЮШАР-7 г. Мінска

Бронзавы прызёр міжнароднага турніру «Мемарыял Вацлава Пытлясінскага» 2010 года. 

Чэмпіён Беларусі 2010 і 2012 гадоў у вагавай катэгорыі да 74 кг.

На Чэмпіянаце свету 2013 года ў вагавай катэгорыі да 74 кг заняў толькі 30-е месца. У тым жа годзе летняй Універсіядзе ў Казані прайграў у чвэрцьфінале. Сярэбраны прызёр Чэмпіянату Беларусі 2013 года ў Лідзе. На Чэмпіянаце Еўропы 2013 года заняў 5-е месца.

У 2014 годзе на Чэмпіянаце свету ў вагавай катэгорыі да 71 кг заняў 5-е месца. У тым жа годзе стаў бронзавым прызёрам Чэмпіянату Еўропы. Сярэбраны прызёр Чэмпіянату Беларусі 2014 года ў Брэсце ў вагавай катэгорыі да 75 кг. 

Сярэбраны прызёр Чэмпіянату Беларусі 2015 года ў Лідзе. Чэмпіён Беларусі 2016 года.

Скончыў Беларускі інстытут правазнаўства па спецыяльнасці «юрыст».

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Демьянович Александр Николаевич(недаступная спасылка)
* Александр Демьянович (греко-римская борьба)
Мораўскае княства пазначана ружовай фарбай.

**Мо́раўскае кня́ства** — княства, якое знаходзілася на тэрыторыях сённяшніх паўднёвай Маравіі, паўночна-ўсходняй Аўстрыі і заходняй Славакіі. Духоўным цэнтрам і цэнтрам улады была «*Моравія*» (найхутчэй, сучасная вёска Мікулчыцы ў Чэхіі). Першая згадка Мораванаў датуецца 822 г. у сувязі з удзелам *паслоў Мораванаў* (лац.: legati Marvanorum) на сойме ў Франкфурту.

Гісторыя
--------

На тэрыторыях паўднёвай Маравіі і заходняй Славакіі мяркуецца сталае існаванне ў мінулым абшчын, якія прымалі ўдзел ва ўтварэнні Дзяржавы Само. Уварванне авараў дапамагло Карлу Вялікаму ў 791 г. накіраваць войска ажно да рэгіёнаў сучаснай Чэхіі і Маравіі. Змяненне меж Франкскай дзяржавы пакінула значны ўплыў на жыццё славян, якія трапілі пад уплыў Рэгенсбургскага, Пасаўскага і Зальцбургскага біскупстваў.

Першым вядомым князем быў Моймір I, які ў 833 г. пачаў паход на Нітранскае княства, выгнаў яго кіраўніка Прыбіну і стварыў такім чынам Вялікую Маравію.

Гл. таксама
-----------

* Нітранскае княства
* Вялікая Маравія

Спасылкі
--------

* Гісторыя Вялікай Маравіі Архівавана 26 лістапада 2013.
**Scania AB** — шведскі вытворца грузавых аўтамабіляў, аўтобусаў і індустрыяльных і марскіх рухавікоў. Штаб-кватэра размяшчаецца ў горадзе Сёдэртэлье, Швецыя. Вытворчасць знаходзіцца ў Швецыі, Францыі, Галандыі, Аргенціне, Бразіліі, Польшчы і Расіі.

Гісторыя
--------

11 снежня 1891 года, была ўтворана Vagnfabriks-Aktiebolaget I Södertelge — VABIS. Гэты дзень прынята адзначаць як дату заснавання кампаніі Scania.

У 1900 годзе у Мальмё была заснавана фабрыка Maskinfabriksaktiebolaget Scania («ТАА Машынабудаўнічы завод у Сконе") па вытворчасці ровараў. У хуткім часе Scania таксама пачынае вырабляць аўтамабілі і грузавікі. У 1901 годзе з'явіўся першы легкавы аўтамабіль Scania, а ў 1902 годзе — быў сабраны першы грузавы аўтамабіль.

У 1911 годзе адбылося зліццё Scania і Vabis. У сакавіку 1911 года шведскія заводы Vagnfabriks-Aktiebolaget з горада Сёдэртэлье і Scania Maskinfabriks AB з горада Мальмё аб'ядналіся ў акцыянернае таварыства AB Scania-Vabis са штаб-кватэрай у Мальмё.

У 1929 годзе кампанія спыніла выпуск легкавых аўтамабіляў.

У 1969 годзе адбылося зліццё Scania-Vabis са шведскім вытворцаў авіятэхнікі і аўтамабіляў SAAB, што прывяло да стварэння канцэрна Saab-Scania.

У 1995 годзе Scania зноў стала незалежнай кампаніяй.

У 2006 годзе буйны пакет акцый Scania набывае вытворца цяжкіх грузавікоў — MAN SE, а ў 2008 канцэрн Volkswagen стаў асноўным уладальнікам Scania.

Уласнікі і кіраўніцтва
----------------------

Найбуйнейшыя акцыянеры на кастрычнік 2011 года: Volkswagen AG (70,94%), MAN (17,37%).

Дзейнасць
---------

У 2005 Scania выпусціла 52567 грузавікоў і 5816 аўтобусаў. Выручка за гэты год склала $ 7,97, чысты прыбытак - $ 587 млн.

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 21 чэрвеня 2012.
2. ↑

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14).

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Scania на Вікісховішчы |

* Афіцыйны сайт  (англ.)
* Хроніка: 100 гадоў Scania-Vabis

| Volkswagen Group |
| --- |
| 
* Audi
* Bentley
* Bugatti
* Lamborghini
* MAN
* Scania
* SEAT
* Škoda
* Volkswagen

 |
**Канферэнцыя Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па праблемах навакольнага асяроддзя чалавека** (таксама вядомая як **Стакгольмская канферэнцыя**) — міжнародная канферэнцыя, якая прайшла пад эгідай Арганізацыі Аб’яднаных Нацый у Стакгольме, Швецыя 5-16 чэрвеня 1972 года. Гэта была першая буйная канферэнцыяй ААН па міжнародных праблемах аховы навакольнага асяроддзя, якая адзначыла паваротны момант у развіцці міжнароднай экалагічнай палітыкі.

Калі Генеральная асамблея ААН вырашыла склікаць Стакгольмскую канферэнцыю, па ініцыятыве ўрада Швецыі, Генеральны сакратар ААН У Тан запрасіў Морыса Стронга ў якасці Генеральнага сакратара канферэнцыі.

Канферэнцыя была адкрыта шведскім прэм’ер-міністрам Улафам Пальмэ і генеральным сакратаром Куртам Вальдхаймам, каб абмеркаваць глабальны стан навакольнага асяроддзя. Прысутнічалі прадстаўнікі 113 краін, 19 міжурадавых агенцтваў, і больш чым 400 міжурадавых і няўрадавых арганізацый, канферэнцыя была шырока прызнана пачаткам сучаснай палітыкі ў галіне экалогіі і асведчанасці грамадскасці аб глабальных праблемах аховы навакольнага асяроддзя.

На канферэнцыі была ўзгодненая дэкларацыя, якая змяшчае 26 прынцыпаў адносна навакольнага асяроддзя і развіцця; план дзеянняў з 109 рэкамендацыямі, і рэзалюцыяй.

Некаторыя сцвярджаюць, што гэтая канферэнцыя, і што яшчэ больш важна навуковыя канферэнцыі, папярэднія гэтай, аказала рэальны ўплыў на экалагічную палітыку Еўрапейскага эканамічнай супольнасці (якае пазней стане Еўрапейскім саюзам). Напрыклад, у 1973 ЕС стварыў Упраўленне аховы навакольнага асяроддзя і аховы спажыўцоў, і склаў першую праграму акцый у абарону навакольнага асяроддзя. Такі павышаны інтарэс і даследчае супрацоўніцтва магчымае праклалі шлях да далейшага разумення глабальнага пацяплення, якое прывяло да такіх пагадненняў як Кіёцкі пратакол.

Зноскі
------

1. 1 2 3  John Baylis, Steve Smith. 2005. The Globalization of World Politics (3rd ed). Oxford. Oxford University Press. P.454-455
2. ↑  Björn-Ola Linnér and Henrik Selin The Thirty Year Quest for Sustainability: The Legacy of the 1972 UN Conference on the Human Environment, Paper presented at Annual Convention of International Studies Association, Portland, Oregon, USA, 25 February — 1 March, 2003, as part of the panel «Institutions and the Production of Knowledge for Environmental Governance» (co-author Henrik Selin).p. 3

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1018474-0 · VIAF: 167879890 |
**«Шкілеты, якія змагаюцца за цела павешанага»** — карціна бельгійскага мастака-сімваліста Джэймса Энсара, напісаная алеем у 1891 годзе, якая знаходзіцца ў калекцыі Каралеўскага музея выяўленчых мастацтваў Антверпена[en].

Твор адлюстроўвае сцэнічную драму, у якой два шкілеты ў масках і жаночым адзенні змагаюцца традыцыйнай жаночай зброяй — венікам і парасонам. За імі вісіць мёртвае цела, апісанае як «*civet*», французскае апісанне рагу з зайца. У абодвух крылах статысты ў масках і з нажамі назіраюць за боем. Няшчыльная сетка злучае цела з ваюючымі.

Адна жанчынаненавісніцкая інтэрпрэтацыя твора заключаецца ў тым, што дзве сварачыя жанчыны прадстаўляюць жонку і каханку Энсара, а ён — бездапаможнае цела, за якое яны змагаюцца. Альтэрнатыўная, больш андрагінная інтэрпрэтацыя заключаецца ў тым, што сварлівая пара ўяўляе азлобленае меркаванне Энсара пра сваіх крытыкаў, дзе ён зноў бяссільны прыз; людзі ў крылах у гэтым выпадку будуць прадстаўляць грамадскасць, некаторыя за, а некаторыя супраць яго мастацтва.

Гл. таксама
-----------

* Спіс карцін Джэймса Энсара[en]

Зноскі
------

1. 1 2 3   Праверана 3 снежня 2015.
2. 1 2   Праверана 22 чэрвеня 2019.
3. ↑   Праверана 3 снежня 2015.
4. ↑  Skeletons fighting for the Body of a hanged Man **(нявызн.)**.  James Ensor online museum. Праверана 25 жніўня 2020.(недаступная спасылка)
5. ↑  Skeletons Fighting Over a Hanged Man **(нявызн.)**.  Byron's Muse. Праверана 25 жніўня 2020.

Спасылкі
--------

* Frans Vandewalle, Flickr

| ⛭Джэймс Энсар |
| --- |
| Карціны | Шкілеты, якія змагаюцца за цела павешанага (1891) • Смерць і маскі (1897)  |
**Джафна** (там.: யாழ்ப்பாணம், сінгальск.: යාපනය) — горад на поўначы Шры-Ланкі, адміністрацыйны цэнтр Паўночнай правінцыі.

Гісторыя
--------

Горад мае вельмі старажытную гісторыю, ён згадваецца ў такім старажытным тэксце, як «Махавамса».

У канцы XX — пачатку XXI стст. горад апынуўся ў цэнтры грамадзянскай вайны, у выніку чаго моцна пацярпеў.

Насельніцтва
------------

Гістарычна ў Джафне жылі людзі розных веравызнанняў, аднак у выніку этнічных «чыстак», праведзеных у 1990-х гадах групоўкай «Тыгры вызвалення Таміл-Ілама», мусульмане былі выгнаныя з горада. У цяперашні час горад населены ў асноўным таміламі, 85 % якіх з’яўляюцца індуістамі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Панамарэнка.

**Яўген Генадзевіч Панамарэнка** (нар. 18 студзеня 1981, Бабруйск, Магілёўская вобласць, БССР) — беларускі вучоны ў галіне энергетыкі. Кандыдат тэхнічных навук (2010), дацэнт (2012).

Біяграфія
---------

У 1998 годзе скончыў СШ № 22 горада Бабруйска, потым у 2003 годзе — Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Электрычныя станцыі».

З 2003 па 2006 год навучаўся ў аспірантуры БНТУ. У той жа час сумяшчаў навуковую і педагагічную дзейнасць на кафедры «Электрычныя станцыі».

З 2006 года — асістэнт кафедры «Электрычныя станцыі», з 2009 года — старэйшы выкладчык кафедры, з 2010 года — дацэнт.

У 2010 годзе абараніў дысертацыю на суісканне навуковай ступені кандыдата тэхнічных навук.

У 2012 годзе было прысвоена навуковае званне дацэнта па спецыяльнасці «Электраэнергетыка».

У 2014—2017 гадах — намеснік дэкана энергетычнага факультэта.

У 2017—2018 гадах — навуковы сакратар філіяла БНТУ «Навукова-даследчы політэхнічны інстытут».

З 5 снежня 2018 года — дэкан энергетычнага факультэта БНТУ.

Навуковая дзейнасць
-------------------

З’яўляецца аўтарам больш за сем дзясяткаў друкаваных прац, у тым ліку трох навучальных і навучальна-метадычных дапаможнікаў.

Спасылкі
--------

* BNTU.BY — Персоналии Пономаренко Евгений Геннадьевич
**«Ліда»** — беларускі міні-футбольны клуб з Ліды.

Гісторыя
--------

У чэрвені 2019 года стала вядома, што новае кіраўніцтва «Лідсельмаша» адмовілася ад фінансавання лідскага МФК «Лідсельмаша», што прывяло да яго ліквідацыі. Летам 2020 года было прынята рашэння аб адраджэнні міні-футбола ў горадзе ў выглядзе каманды «Ліда». На месца галоўнага трэнера запрасілі Віктара Канстанцінавіча Тарчылу, былога трэнера МФК «Лідсельмаша», але, правёўшы два матчы, ён пакінуў клуб.

У сезоне 2021/2022 «Ліда» заняла 12 месца, прайграўшы 21 гульню з 24. У наступным сезоне Вышэйшай лігі каманда ўдзелу не прыняла.

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Ліга | Г | В | Н | П | Галы | А | М | Кубак | Заўвагі |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2020/21 | Чэмпіянат Беларусі | 22 | 4 | 3 | 15 | 55-119 | 15 | 10 |  |  |
| 2021/22 | Чэмпіянат Беларусі | 24 | 2 | 1 | 21 | 40-150 | 7 | 12 |  |  |

Трэнеры
-------

* Віктар Тарчыла (2020)
* Нікалаз Зэдэлашвілі (2020—2021)
* Аляксандр Уладзіміравіч Кавалёў

Зноскі
------

1. ↑  Виктор Тарчило уехал из Лиды: «Жизнь такова, что многое зависит от условий работы»

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт клуба Архівавана 26 снежня 2021.
* ЛИДА (ЛИДА)
* Высшая лига по мини-футболу вернется в Лиду! Команда под руководством Виктора Тарчило уже провела первую тренировку Архівавана 26 снежня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | VK |
Хрышчэнне балгар, мініяцюра з Манасіеўскага летапіса, ХІV ст.
Хрышчэнне Барыса I — мініяцюра з летапісу Іаана Скіліцы.
**Хрышчэнне Балгарыі** — працэс распаўсюджвання хрысціянства ў Балгарыі, які быў ініцыяваны ў 864 годзе.

Балгарская дзяржава ўтварылася ў 681 годзе на паўночнай мяжы хрысціянскай Візантыі. Асноўным насельніцтвам новай дзяржавы сталі качавыя балгары, уцягнутыя ў працэс феадалізацыі, і славяне. Для інтэграцыі грамадства неабходна была ідэалогія ўніфікацыі. Ініцыятарам хрышчэння стаў балгарскі хан Барыс, які прыняў імя Міхаіл. Непасрэднай нагодай хрышчэння стаў голад 863 года, за якім рушыла ўслед уварванне візантыйскай арміі Варды. Умовай дапамогі стала хрышчэнне знаці, якое здзейсніў патрыярх Фоцій. Тым не менш, качавая арыстакратыя падняла антыхрысціянскі мяцеж, але пацярпела паражэнне. Хан Барыс пакараў смерцю членаў 52 сямействаў. Сярод пакараных смерцю быў і яго сын. Хан Барыс стаў усяляк спрыяць місіі Кірыла і Мяфодзія па асвеце славян. У Балгарыі было ўведзена кірылічнае пісьмо, пачалося будаўніцтва хрысціянскіх цэркваў. Адным з першых значных святых стаў Клімент Охрыдскі.

Значэнне
--------

Рускі гісторык В. Н. Тацішчаў разглядаў хрышчэнне Балгарыі ў кантэксце агульнага распаўсюджвання хрысціянства сярод славян. Станаўленне Балгарыі хрысціянскай краінай паўплывала на Хрышчэнне Русі ў наступным стагоддзі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хрышчэнне Балгарыі
* Як балгарскія ханы аб'ядноўвалі балгарскі народ. Хрысціянізацыя Балгарыі
* Хрышчэнне балгараў. Балгарская патрыяршая царква
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Морыс.

**Глен Эдвард Морыс** (англ.: Glenn Edward Morris, 18 чэрвеня 1912, Дэнвер — 31 студзеня 1974, Пала-Альта, Каліфорнія) — амерыканскі лёгкаатлет (дзесяцібор’е), чэмпіён летніх Алімпійскіх гульняў 1936 года ў Берліне, рэкардсмен свету. Таксама вядомы як акцёр, які сыграў ролю Тарзана ў фільме «Помста Тарзана».

Біяграфія
---------

У 1934 годзе скончыў Універсітэт Каларада, пасля чаго Глен Морыс працаваў у Форт-Колінз на паўстаўкі памочнікам футбольнага трэнера. У красавіку 1936 года ён пабіў рэкорд ЗША ў дзесяцібор’і ў спаборніцтвах у Канзасе. Праз два месяцы ён выйграў алімпійскія адборачныя спаборніцтвы з новым сусветным рэкордам (7875).

На летніх Алімпійскіх гульнях 1936 года ў Берліне Морыс стаў алімпійскім чэмпіёнам, адначасна усталяваўшы сусветны рэкорд (7900 ачкоў) і апярэдзіўшы двух сваіх суайчыннікаў — Боба Кларка (7601) і Джэка Паркера (7275). Гэта былі апошнія спаборніцтвы па дзесяцібор’і, у якіх ён прыняў удзел. У тым жа годзе Морыс быў удастоены прыза Джэймса Салівана.

З кастрычніка 1936 года Морыс працаваў у кампаніі NBC дыктарам. У 1938 годзе зняўся ў трох фільмах. Сярод яго роляў была і галоўная роля ў фільме «Помста Тарзана». У 1940 годзе ён гуляў у амерыканскі футбол у камандзе «Дэтройт Лайонс». Падчас Другой сусветнай вайны быў ваенным-марскім афіцэрам, нёс службу ў Ціхім акіяне, быў цяжка паранены. Пасля завяршэння службы, з прычыны ранення яму было цяжка знайсці працу. Памёр у галечы.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Tilastopaja · Track and Field Statistics · AllMovie · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | American National Biography · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1691441 · BNF: 14692422h · GND: 129843237 · ISNI: 0000 0000 6323 0736 · LCCN: n92054773 · SUDOC: 244400814 · VIAF: 45392873 |

 |