**Саборныя лісты** або ***Лісты апосталаў*** - сем кніг Новага Запавету, якія, у адрозненні ад лістоў апостала Паўла, звернуты не да канкрэтных адрасатаў, а да ўсіх хрысціян. Звычайна паводле візантыйскай традыцыі змяшчаюцца пасля кнігі Дзеянняў апосталаў, аднак паводле заходняй традыцыі могуць размяшчацца пасля Ліста да Яўрэяў.

**Спіс саборных лістоў**| Беларускаяназва | Грэчаская (кайнэ)назва | Лацінскаяназва | Скарачэнне | Мова арыгінала |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Бел. | Поўн. | Мін. |
| Ліст Якава | Ἐπιστολή Ἰακώβου
  | Epistula Iacobi
  | Як
  | Jas
  | Ja
  | Грэчаская (Кайнэ) |
| Першы ліст Пятра | Πέτρου Αʹ
  | Epistula I Petri
  | 1 Пет, 1 Пт
  | 1 Pet
  | 1P
  | Грэчаская (Кайнэ) |
| Другі ліст Пятра | Πέτρου Βʹ
  | Epistula II Petri
  | 2 Пет, 2 Пт
  | 2 Pet
  | 2P
  | Грэчаская (Кайнэ) |
| Першы ліст Яна | Ἰωάννου Αʹ
  | Epistula I Ioannis
  | 1 Ян
  | 1 Jn
  | 1J, 1Jn
  | Грэчаская (Кайнэ) |
| Другі ліст Яна | Ἰωάννου Βʹ
  | Epistula II Ioannis
  | 2 Ян
  | 2 Jn
  | 2J, 2Jn
  | Грэчаская (Кайнэ) |
| Трэці ліст Яна | Ἰωάννου Γʹ
  | Epistula III Ioannis
  | 3 Ян
  | 3 Jn
  | 3J, 3Jn
  | Грэчаская (Кайнэ) |
| Ліст Іуды | Ἐπιστολή Ἰούδα
  | Epistula Iudae
  | Іуд, Юда
  | Jude
  | J
  | Грэчаская (Кайнэ) |

Паходжанне назвы
----------------

У гістарычным кантэксце слова «саборны», верагодна, азначала, што лісты былі адрасаваныя агульнай царкве, а не асобным асобным кангрэгацыям або асобам, як у Лістах апостала Паўла. Аднак Другі ліст Яна і Трэці ліст Яна, здаецца, супярэчаць гэтаму пункту гледжання, таму што іх адрасы адпаведна да "абранай пані", аб якой многія мяркуюць, што гэта сама царква, і "Гая", пра якога было шмат спекуляцый, але мала пераканаўчых доказаў ягонай асобы. Таму некаторыя гісторыкі лічаць, што пазначэнне *"саборны"* быў першапачаткова прыменены толькі да Першага ліст Яна, а пазней пашырыўся на ўсе іншыя пасланні, напісаныя не Паўлам.

Aўтарства
---------

Тры з сямі лістоў ананімныя і традыцыйна прыпісваюцца Іаану, сыну Зевядзея і аднаму з дванаццаці апосталаў Ісуса. 

Два з лістоў сцвярджаюць, што іх напісаў Сымон Пётр, адзін з дванаццаці апосталаў Ісуса. Таму іх традыцыйна называлі Пятроўскімі лістамі. Аднак большасць сучасных навукоўцаў пагаджаюцца, што Другі ліст Пятра, верагодна, не быў напісаны Пятром, а быў напісана ў пачатку 2 стагоддзя, праз доўгі час пасля смерці Пятра.

У адным пасланні аўтар называе сябе Якавам (Ἰάκωβος *Iákobos*). Невядома, які гэта Якаў. Ёсць некалькі розных традыцыйных хрысціянскіх інтэрпрэтацый іншых тэкстаў Новага Запавету, у якіх згадваецца Якаў, брат Ісуса. Аднак большасць сучасных навукоўцаў схільныя адмаўляцца ад гэтага меркавання, бо сам аўтар не паказвае ніякіх сямейных адносін з Ісусам. Падобная праблема ўзнікае і ў Лісце Іуды (Ἰούδας *Ioudas*): пісьменнік называе сябе братам Якава (ἀδελφὸς δὲ Ἰακώβου *adelphos de Iakóbou*), але незразумела, які гэта менавіта Якаў.

Зноскі
------

1. ↑  Глядзіце таксама Скарачэнні назваў біблейскіх кніг.
2. 1 2   Encarta-encyclopedie Winkler Prins (1993–2002) s.v. "katholieke brieven". Microsoft Corporation/Het Spectrum.
3. 1 2   Ehrman, Bart D. (2003). Lost Christianities: The Battles for Scripture and the Faiths We Never Knew. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0195141832

| ⛭Кнігі Новага Запавету |
| --- |
| Евангеллі | 
* Паводле Матфея
* Паводле Марка
* Паводле Лукі
* Паводле Іаана

 |
| Гістарычныя кнігі | 
* Дзеянні Святых Апосталаў

 |
| Лісты апостала Паўла да цэркваў | 
* Да Рымлян
* 1-ы да Карынфянаў
* 2-і да Карынфянаў
* Да Галатаў
* Да Эфесянаў
* Да Філіпійцаў
* Да Каласянаў
* 1-ы да Фесаланікійцаў
* 2-і да Фесаланікійцаў

 |
| Пастырскія лісты апостала Паўла | 
* 1-ы да Цімафея
* 2-і да Цімафея
* Да Ціта
* Да Філімона

 |
| Іншыя лісты | 
* Да Яўрэяў

 |
| Лісты апосталаў, або Саборныя лісты | 
* Якава
* Першы ліст Пятра
* Другі ліст Пятра
* Першы ліст Яна
* Другі ліст Яна
* Трэці ліст Яна
* Іуды

 |
| Апакаліптычныя кнігі | 
* Адкрыццё Яна Багаслова

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 209999945 |