***Транс*-сплайсінг** — гэта асаблівая форма працэсінгу РНК, пры якой экзоны двух розных першасных РНК транскрыптаў злучаюцца канец да канца і лігіруюцца. Звычайна ён сустракаецца ў эўкарыёт і апасродкаваны сплайсасомай, хоць некаторыя бактэрыі і археі таксама маюць «паўгены» для тРНК.

Генны *транс*-сплайсінг
-----------------------

У той час як падчас «нармальнага» (*цыс-*)сплайсінгу апрацоўваецца адна малекула, *транс*-сплайсінг генеруе адзіны РНК транскрыпт з некалькіх асобных прэ-мРНК. Гэта з’ява можа быць выкарыстана для малекулярнай тэрапіі для барацьбы з прадуктамі мутыраваных генаў. Генны транс-сплайсінг спрыяе зменлівасці ў разнастайнасці РНК і павялічвае складанасць пратэома.

### Анкагенез

У той час як некаторыя злітыя або гібрыдныя транскрыпты ўзнікаюць шляхам*транс*-сплайсінгу ў нармальных клетках чалавека, *транс*-сплайсінг таксама можа быць механізмам стварэння некаторых анкагенных гібрыдных транскрыптаў.

SL *транс*-сплайсінг
--------------------

Зрошчванне лідарнай паслядоўнасці (SL ад англ. spliced leader) *транс*-сплайсінгам выкарыстоўваецца некаторымі мікраарганізмамі, у прыватнасці, кінетапластыдамі для экспрэсіі генаў. У гэтых арганізмах транскрыбіруецца кэпіраваная лідарная РНК, і адначасова гены транскрыбіруюцца ў доўгіх поліцыстронах. Кэпіраваны SL далучаецца да кожнага гена транс-сплайсінгам для стварэння монацыстронных кэпіраваных і поліадэніліраваных транскрыптаў. Гэтыя эўкарыёты выкарыстоўваюць невялікую колькасць інтронаў, а сплайсасома, якой яны валодаюць, дэманструе некаторыя незвычайныя варыяцыі ў зборцы сваёй структуры. Яны таксама валодаюць некалькімі ізаформамі eIF4E, якія выконваюць спецыялізаваную ролю ў кэпінгу. Зрошчаная лідарная паслядоўнасць вельмі кансерватыўная ў ніжэйшых відаў, такіх як трыпанасомы, якія падвяргаюцца транс-сплайсінгу. Нягледзячы на тое, што роля SL у клетцы невядомая, лічыцца, што яна ўдзельнічае ў ініцыяцыі трансляцыі. У *C.elegans* сплайсінг лідарнай паслядоўнасці адбываецца побач з кадонам ініцыяцыі. Некаторыя навукоўцы таксама мяркуюць, што паслядоўнасць неабходная для жыццяздольнасці клетак. У аскарыд SL паслядоўнасць неабходная для транскрыпцыі гена. Таксама яна можа адказваць за ініцыяцыю, лакалізацыю мРНК і ініцыяцыю або тармажэнне трансляцыі.

Некаторыя іншыя эўкарыёты, асабліва сярод дынафлагелят, губак, нематод, кнідарый, грабневікоў, плоскіх чарвей, ракападобных, шчацінкасківічных, калаўратак і тунікат, таксама больш ці менш часта выкарыстоўваюць *транс*- сплайсінг SL.

*Транс*-сплайсінг SL удзельнічае ў раздзяленні поліцыстронных транскрыптаў аперонаў на асобныя 5'-кэпіраваныя мРНК. Гэтая апрацоўка дасягаецца, калі аўтроны *транс-сплайсуюцца* да размешчаных ніжэй няпарных акцэптарных сайтаў, побач з адкрытай рамкай счытвання цыстрона.

Механізм
--------

Транс-сплайсінгу характэрна злучэнне двух асобных экзонаў транскрыбіраваных РНК. Сігналам для такога сплайсінгу з’яўляецца аўтрон на 5'-канцы мРНК пры адсутнасці функцыянальнага 5'-сайта сплайсінгу вышэй па ланцугу. Калі 5'-аўтрона сплайсіраваны, 5'-сайт сплайсінгу лідарнай РНК разгаліноўваецца да аўтрона і ўтварае прамежкавую структуру. Гэты этап прыводзіць да свабоднага SL экзона. Затым экзон злучаецца з першым экзонам на прэ-мРНК, і прамежкавы прадукт вызваляецца. Транс-сплайсінг адрозніваецца ад цыс-сплайсінгу тым, што на прэ-мРНК няма 5'-сайта сплайсінгу. Замест гэтага 5'-сайт сплайсінгу забяспечваецца паслядоўнасцю SL.

Транс-сплайсінг паміж сэнсавымі і антысэнсавымі ланцугамі
---------------------------------------------------------

У выніку працэсу транскрыпцыі, якому падвяргаецца сэнсавы ланцуг, утвараецца прэ-мРНК, якая камплементарна сэнсаваму ланцугу. Антысэнсавы ланцуг таксама транскрыбіруецца, у выніку чаго ўтвараецца камплементарны ланцуг прэ-мРНК. Экзоны двух транскрыптаў злучаюцца з фармаваннем хімернай мРНК.

Альтэрнатыўны транс-сплайсінг
-----------------------------

Альтэрнатыўны транс-сплайсінг падраздзяляецца на ўнутрыгенны і міжгенны транс-сплайсінг. Унутрыгенны транс-сплайсінг прыводзіць да дубліравання экзонаў у прэ-мРНК. Міжгенны транс-сплайсінг характарызуецца зрошчваннем разам экзонаў, утвораных з прэ-мРНК двух розных генаў, што прыводзіць да трансгеннай мРНК.

Гл. таксама
-----------

* Хімера (малекулярная біялогія)

Крыніцы
-------

1. 1 2 3  Lei Q, Li C, Zuo Z, Huang C, Cheng H, Zhou R (March 2016). "Evolutionary Insights into RNA trans-Splicing in Vertebrates". *Genome Biology and Evolution*. **8** (3): 562–77. doi:10.1093/gbe/evw025. PMC 4824033. PMID 26966239.
2. ↑  Iwasaki R, Kiuchi H, Ihara M, Mori T, Kawakami M, Ueda H (July 2009). "Trans-splicing as a novel method to rapidly produce antibody fusion proteins". *Biochemical and Biophysical Research Communications*. **384** (3): 316–21. doi:10.1016/j.bbrc.2009.04.122. PMID 19409879.
3. ↑  Lasda, Erika L.; Blumenthal, Thomas (2011). "Trans-splicing". *WIREs RNA* [англійская]. **2** (3): 417–434. doi:10.1002/wrna.71. ISSN 1757-7012. PMID 21957027. S2CID 209567118.
4. ↑  Li H, Wang J, Mor G, Sklar J (September 2008). "A neoplastic gene fusion mimics trans-splicing of RNAs in normal human cells". *Science*. **321** (5894): 1357–61. Bibcode:2008Sci...321.1357L. doi:10.1126/science.1156725. PMID 18772439. S2CID 13605087.
5. ↑  Li H, Wang J, Mor G, Sklar J (September 2008). "A neoplastic gene fusion mimics trans-splicing of RNAs in normal human cells". *Science*. **321** (5894): 1357–61. Bibcode:2008Sci...321.1357L. doi:10.1126/science.1156725. PMID 18772439. S2CID 13605087.
6. ↑  Liang XH, Haritan A, Uliel S, Michaeli S (October 2003). "trans and cis splicing in trypanosomatids: mechanism, factors, and regulation". *Eukaryotic Cell*. **2** (5): 830–40. doi:10.1128/EC.2.5.830-840.2003. PMC 219355. PMID 14555465.
7. 1 2  Liang XH, Haritan A, Uliel S, Michaeli S (October 2003). "trans and cis splicing in trypanosomatids: mechanism, factors, and regulation". *Eukaryotic Cell*. **2** (5): 830–40. doi:10.1128/EC.2.5.830-840.2003. PMC 219355. PMID 14555465.
8. ↑  Günzl A (August 2010). "The pre-mRNA splicing machinery of trypanosomes: complex or simplified?". *Eukaryotic Cell*. **9** (8): 1159–70. doi:10.1128/EC.00113-10. PMC 2918933. PMID 20581293.
9. ↑  Freire ER, Sturm NR, Campbell DA, de Melo Neto OP (October 2017). "The Role of Cytoplasmic mRNA Cap-Binding Protein Complexes in Trypanosoma brucei and Other Trypanosomatids". *Pathogens*. **6** (4): 55. doi:10.3390/pathogens6040055. PMC 5750579. PMID 29077018.
10. 1 2  Girard, Lisa R.; Fiedler, Tristan J.; Harris, Todd W.; Carvalho, Felicia; Antoshechkin, Igor; Han, Michael; Sternberg, Paul W.; Stein, Lincoln D.; Chalfie, Martin (January 2007). "WormBook: the online review of Caenorhabditis elegans biology". *Nucleic Acids Research*. **35** (Database issue): D472–475. doi:10.1093/nar/gkl894. ISSN 1362-4962. PMC 1669767. PMID 17099225.
11. ↑  Lasda EL, Blumenthal T (2011-05-01). "Trans-splicing". *Wiley Interdisciplinary Reviews: RNA*. **2** (3): 417–34. doi:10.1002/wrna.71. PMID 21957027. S2CID 209567118.
12. ↑  Clayton, Christine E. (2002-04-15). "Life without transcriptional control? From fly to man and back again". *The EMBO Journal* [англійская]. **21** (8): 1881–1888. doi:10.1093/emboj/21.8.1881. ISSN 1460-2075. PMC 125970. PMID 11953307.
13. 1 2  Blumenthal, Thomas; Gleason, Kathy Seggerson (February 2003). "*Caenorhabditis elegans* operons: form and function". *Nature Reviews Genetics* [англійская]. **4** (2): 110–118. doi:10.1038/nrg995. ISSN 1471-0056. PMID 12560808. S2CID 9864778.
14. ↑  Lei, Quan; Li, Cong; Zuo, Zhixiang; Huang, Chunhua; Cheng, Hanhua; Zhou, Rongjia (March 2016). "Evolutionary Insights into RNA trans-Splicing in Vertebrates". *Genome Biology and Evolution* [англійская]. **8** (3): 562–577. doi:10.1093/gbe/evw025. ISSN 1759-6653. PMC 4824033. PMID 26966239.
15. ↑  Horiuchi, Takayuki; Aigaki, Toshiro (February 2006). "Alternative trans-splicing: a novel mode of pre-mRNA processing". *Biology of the Cell*. **98** (2): 135–140. doi:10.1042/bc20050002. ISSN 0248-4900. PMID 16417469. S2CID 10335534.

Дадатковая літаратура
---------------------

* Dixon RJ, Eperon IC, Samani NJ (January 2007). "Complementary intron sequence motifs associated with human exon repetition: a role for intragenic, inter-transcript interactions in gene expression". *Bioinformatics*. **23** (2): 150–5. doi:10.1093/bioinformatics/btl575. PMID 17105720.
* Yang Y, Walsh CE (December 2005). "Spliceosome-mediated RNA trans-splicing". *Molecular Therapy*. **12** (6): 1006–12. doi:10.1016/j.ymthe.2005.09.006. PMID 16226059.
* Coady TH, Shababi M, Tullis GE, Lorson CL (August 2007). "Restoration of SMN function: delivery of a trans-splicing RNA re-directs SMN2 pre-mRNA splicing". *Molecular Therapy*. **15** (8): 1471–8. doi:10.1038/sj.mt.6300222. PMID 17551501.
* Wally V, Murauer EM, Bauer JW (August 2012). "Spliceosome-mediated trans-splicing: the therapeutic cut and paste". *The Journal of Investigative Dermatology*. **132** (8): 1959–66. doi:10.1038/jid.2012.101. PMID 22495179.