**Еўрапейскія каштоўнасці**, або **еўрапеізм** — сукупнасць і сістэма каштоўнасцяў у Еўропе, асноўных прынцыпаў уладкавання сям’і, грамадства і дзяржавы, палітыка-эканамічных, прававых, культурных, этычных і іншых нормаў, якая аб’ядноўвае значную большасць жыхароў Еўропы (і, шырэй, «заходняга свету»), якая служыць асновай іх ідэнтычнасці.

Еўрапейскія каштоўнасці лічыцца фундаментальнай базай Еўрапейскага Саюза (ЕС) і падставай еўрапейскай інтэграцыі.

Пералік
-------

Еўрапейскія каштоўнасці замацаваны як сутнасць у прынятай Саветам Еўропы Еўрапейскай канвенцыі аб абароне правоў чалавека і асноўных свабод. Саветнік генеральнага сакратара Савета Еўропы Аляксандр Гесэль, тым не менш, перакананы, што, калі вядзецца пра еўрапейскія каштоўнасці, усе разумеюць адзін аднаго, хоць кожны і ўкладвае сваё бачанне прадмета.

Кіраўнік Еўрапейскай акадэміі (Берлін) прафесар Эхарт Штратэншультэ падкрэслівае, што ЕС з’яўляецца супольнасцю еўрапейскіх каштоўнасцяў. У артыкуле 2 Дагавора пра Еўрасаюз пасля ўнясення змяненняў, прадугледжаных Лісабонскім дагаворам, гэта сфармулявана наступным чынам:

> 
> 
> *Артыкул 2. Каштоўнасці Саюза.*
> 
> 
> Каштоўнасцямі, на якіх заснаваны Саюз, з’яўляюцца павага чалавечай годнасці, свабоды, дэмакратыі, роўнасці, вяршэнства закона і павага правоў чалавека, уключаючы правы асоб, якія належаць да меншасцяў. Гэтыя каштоўнасці з’яўляюцца агульнымі для сукупнасці дзяржаў-членаў, якія характарызуюцца плюралізмам, недыскрымінацыяй, памяркоўнасцю, справядлівасцю, салідарнасцю і роўнасцю паміж жанчынамі і мужчынамі.
> 
> 
> 

У прэамбуле Хартыі Еўрасаюза па правах чалавека гэтыя каштоўнасці-прынцыпы выкладзены так: прынцып павагі да чалавечай годнасці, прынцып забеспячэння правоў і свабод чалавека і грамадзяніна, прынцып роўнасці, прынцып салідарнасці, прынцып дэмакратыі і прынцып прававой дзяржавы. Падкрэсліваецца, што яны заснаваны на духоўнай, маральнай і гістарычнай спадчыне народаў Еўропы.

Большасць прыхільнікаў канцэпцыі еўрапейскіх каштоўнасцяў адносяць да іх наступнае:

* агульнасць гістарычнага лёсу і спадчыны народаў Еўропы і, шырэй, Захаду;
* права нацый на самавызначэнне;
* парламентарызм, дэмакратычнае ўладкаванне дзяржавы і грамадства, якое ўключае асаблівую ўвагу да захавання правоў меншасцяў, іх падтрымку;
* вяршэнства права, прававую культуру;
* рыначную эканоміку, базаваную на прыватнай уласнасці;
* сацыяльную справядлівасць, абапёртую на сацыяльнае партнёрства;
* прыярытэт правоў чалавека, суверэнітэту асобы над дзяржаўным суверэнітэтам, ліберальны індывідуалізм;
* свецкасць грамадства і культуры, заснаванай, аднак, на хрысціянскай спадчыне;
* талерантнасць і шматкультурнасць.

Ёсць і «аўтаномныя» сістэмы поглядаў на прадмет. Так, старшы даследчык Цэнтра еўрапейскіх палітычных даследаванняў (Брусель), былы пасол Еўрапейскай камісіі ў Расіі, прафесар Майкл Эмерсан прызнае, што ў афіцыйных дакументах Еўрасаюза і Савета Еўропы каштоўнасці вызначаны толькі часткова, і прапануе кіравацца ўласным спісам «дзесяці еўрапейскіх запаведзяў»:

* Дэмакратыя і правы чалавека;
* Чатыры свабоды — агульны рынак, свабоднае перамяшчэнне, пражыванне і занятасць грамадзян;
* Сацыяльнае партнёрства;
* Шматнацыянальнасць, адмаўленне ад нацыяналізму;
* Свецкі мультыкультуралізм;
* Антытаталітарызм і антымілітарызм, але без пацыфізма;
* Шматвектарнасць знешняй і ўнутранай палітыкі;
* Трохузроўневае кіраванне — наднацыянальны, нацыянальны і рэгіянальны ўзроўні;
* Адкрытасць для ўсіх еўрапейскіх дэмакратый;
* Змены, эвалюцыя межаў Еўрасаюза.

Зноскі
------

1. ↑  Общечеловеческие ценности Архівавана 2 кастрычніка 2013. // *Грицанов А. А.* Новейший философский словарь. — м, 1999.
2. 1 2 3 4  *Штратеншульте, Е.* Европейский Союз — просто и понятно. Факты и связи. — Konrad-Adenauer-Stiftung.
3. ↑  *Фомичёва, Е.* Европейские ценности и их кризис Архівавана 4 кастрычніка 2013.. — АНО «Московская школа гражданского просвещения», 13 февраля 2011 года.
4. ↑  Die Grundwerte der Europäischen Union // Artikel 2 EU-Vertrag (Werte der Union) Архівавана 4 кастрычніка 2013.. — EUR-Lex
5. 1 2  Хартия Европейского Союза об основных правах: Комментарий Архівавана 4 кастрычніка 2013. / под ред. д.ю.н. проф. С. Кашкина. — м: Юриспруденция, 2001.
6. 1 2  Charter of fundamental rights of the European Union на сайте europarl.europa.eu
7. ↑  *Эмерсон, М.* Экзистенциональная дилемма Европы // Вестник Европы. — 2005. — № 15.