**Катастрофа Ту-134А пад Мінскам** — авіякатастрофа, якая адбылася 1 лютага 1985 года ў раёне вёскі Нежаўка (Мінская вобласць).

Ход падзей
----------

Ту-134А Беларускага падраздзялення «Аэрафлота» СССР накіроўваўся з аэрапорта «Мінск-2» ў ленінградскі аэрапорт «Пулкава». Узлёт пачаўся ў 7:55. Праз 6 секунд пасля адрыву ад зямлі на вышыні 35 м і скорасці 325 км/г адбылося рэзкае падзенне абаротаў левага рухавіка Д-30. Экіпаж яго парыраваў, развярнуў самалёт у бок рухавіка, што спыніўся, і працягнуў набіраць вышыню. Праз хвіліну на вышыні 220 м адмовіў правы рухавік Д-30. Спрабуючы захаваць скорасць, камандзір экіпажа пачаў зніжаць самалёт. Пасля выхаду з аблокаў на вышыні 100—200 м самалёт апынуўся над лесам. Пры сутыкненні з дрэвамі самалёт зрабіў прасеку даўжынёй 570 м, распаўся і часткова згарэў.

Катастрофа адбылася каля вёскі Нежаўка за 10 км ад аэрапорта «Мінск-2». Месца здарэння было выяўлена наземнымі пошукавымі групамі праз 3 гадзіны 14 хвілін пасля аварыі. Загінулі тры з шасці членаў экіпажу і 55 пасажыраў (з 74).

Расследаванне
-------------

Падчас стаянкі пры адмоўнай тэмпературы паветра на крылах утварыўся лёд. Пры падрыхтоўцы да палёту самалёт быў спярша абліты гарачай вадой, а пасля апрацаваны вадкасцю «Арктыка». У выніку на пераахалоджаных халодным палівам верхніх панэлях крыла ўтварылася малазаўважная празрыстая корка лёду. Падчас узлёту лёд сарвала паветраная плынь і засмактала ў абодва рухавікі, што выклікала пампаж кампрэсараў, ад чаго яны цалкам былі зруйнаваныя. А праз рэзкае павышэнне тэмпературы ў камерах спальвання былі цалкам зруйнаваныя турбіны.

Сам лёд у рухавіках Д-30 знойдзены не быў, бо праз пажар на месцы катастрофы ўвесь растаў. Вывучэнне прычыны з’яўлення лёду фактычна стала барацьбой паміж канструктарскім бюро Тупалева і Беларускім Упраўленнем грамадзянскай авіяцыі, дзе першы абвінавачваў іншага ў няякасным тэхабслугоўванні, а другі першага — у нізкай надзейнасці рэактыўных рухавікоў.

Хоць супрацьлёдавая сістэма была ўключана, у злучэнні трубаправода да фланца патрубка падачы гарачага паветра ў шкарпэтку паветразаборніка было выяўлена парушэнне герметычнасці, прычынай чаго было выпадзенне часткі пракладкі (таўшчыня 1 мм) у злучэнні. З гэтага паўстала версія, што з-за адмовы часткі дадзенай сістэмы лёд утварыўся на сценках паветразаборнікаў, пасля чаго адарваўся і трапіў у рухавікі. 

Аднак надвор’е ў той дзень не спрыяла ўтварэнню абледзянення, да таго ж даследаванні ў ДзяржНІІ ГА паказалі, што адсутнасць пракладкі толькі нязначна зніжае эфектыўнасць супрацьлёдавай сістэмы. Тады было вырашана праверыць магчымасць траплення ў рухавікі Д-30 лёду з крылаў. Для гэтага ў ДзяржНІІ ГА былі праведзены выпрабаванні з мадэллю самалёта ў аэрадынамічнай трубе, але замест лёду выкарыстоўвалі гарох. Аднак гэтыя выпрабаванні паказалі, што аб’ём лёду, які патрапіў з крылаў у рухавікі Д-30, недастатковы для ўзнікнення пампажу.

Пасля супольных даследаванняў і выпрабаванняў даследча-канструктарскае бюро і ДзяржНДІЭІРАТ назвалі прычынай крушэння ўтварэнне «паліўнага» льду на паверхні кесон-бакаў. Аднак міністр грамадзянскай авіяцыі Б. П. Бугаеў 24 чэрвеня 1985 года даклаў Савету міністраў СССР, што прычыну траплення льду ў рухавікі ўстанавіць немагчыма:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Прычыну траплення лёду ў рухавікі з-за значных іх разбурэнняў усталяваць не прадставілася магчымым… Б. Бугаеў | "|

Асноўнай прычынай аказалася тое, што паліва (8200 кг) пасля аблёту рамонтнага рухавіка за некалькі дзён да АП не было зліта пры перападах тэмператур і марозе па прычыне эканоміі паліва (зніжэння сабекошту авіяперавозкі), што і прывяло да пачатку крышталізацыі яго ў кесонах. Гатовых ангараў для памяшкання судна перад вылетам на пару гадзін яшчэ пакуль не было, па прычыне няскончанага будаўніцтва Нацыянальнага аэрапорта Мінск-2.

Наступствы
----------

СМІ БССР апублікавалі афіцыйную заяву Савета Міністраў, дзе ўзгадваўся факт падзення самалёта, наяўнасці ахвяр, правядзення расследавання і выражаліся спачуванні свавякам пацярпелых. Некаторых ахвяр гэтай катастрофы пахавалі на Паўночных могілках пад Мінскам. Некаторыя выжылыя пасажыры атрымалі грашовую кампенсацыю.

З прычыны пададзенай міністрам грамадзянскай авіяцыі тлумачальнай запіскі з самалётамі Ту-134 і іхнімі рухавікамі нічога не праводзілася ў кірунку павышэння надзейнасці ва ўмовах натуральнага абледзянення, і 5 кастрычніка 1989 года аналагічная сітуацыя паўтарылася ў маскоўскім аэрапорце «Унукава». Аднак у апошнім выпадку рухавік самалёту «Ту-134А» адмовіў яшчэ падчас разгону, і ўсё скончылася без ахвяр.

Літаратура
----------

* *Л. Л. Селяков.* Внимание! Топливное обледенение Архівавана 30 студзеня 2010. // Человек, среда, машина.

Спасылкі
--------

* Катастрофа Ту-134А Белорусского УГА в районе а/п Минск-2 (руск.) // Airdisaster.ru
* Авиакатастрофа Ту-134А Белорусского УГА в районе аэропорта Минск-2 (руск.) // Avia.pro
* Катерина Борисевич. «Семь лет жила на кладбище». 35 лет назад минчанка спаслась в авиакатастрофе, но потеряла в ней любимого Архівавана 31 студзеня 2020. // TUT.BY

| ⛭Катастрофы ў Беларусі |
| --- |
| Тэхнагенныя | 
* Патоп на Дубравенцы (1942)
* Выбух на Мінскім радыёзаводзе (1972)
* Чарнобыльская катастрофа (1986)
* Выбух і пажар на заводзе «Пінскдрэў-ДСП» (2010)
* Выбух на Светлагорскім цэлюлозна-кардонным камбінаце (2023)

 |
| Транспартныя | 
* Крушэнне парахода «Надзея» (1919)
* Крушэнне цягніка «Вільня — Мінск» на перагоне «Радашковічы — Заслаўе» (1919)
* Сутыкненне цягнікоў на станцыі «Крыжоўка» (1977)
* Пажар у аўтобусе ў Мінску (1980)
* Падзенне аўтобуса пад Хацежынам (1991)
* Чыгуначная катастрофа ў Барысаве (1997)
* Сутыкненне аўтобусаў у Маларыцкім раёне (2011)
* ДТЗ у Барысаўскім раёне (2020)
* ДТЗ у Смалявіцкім раёне (2023)

 |
| Авіяцыйныя | 
* Катастрофа С-47 пад Маладзечнам (1944)
* Катастрофа Іл-12 у Мінску (1960)
* Сутыкненне Мі-4 пад Ружанамі (1974)
* Катастрофа Ан-24Б пад Мінскам (1979)
* Катастрофа Іл-76 пад Віцебскам (1979)
* Катастрофа Як-42 пад Нароўляй (1982)
* Катастрофа Ту-134А пад Мінскам (1985)
* Катастрофа Міг-25РУ пад Шчучынам (1992)
* Збіццё паветранага шара ў Бярозаўскім раёне (1995)
* Катастрофа Су-27 пад Арабаўшчынай (1996)
* Катастрофа BAe-125 пад Мінскам (2009)
* Катастрофа PZL «Kania» пад Высокім (2009)
* Катастрофа MD-500 пад Мінскам (2010)
* Катастрофа МіГ-29 пад Ганцавічамі (2010)
* Катастрофа Eurocopter AS 355 NP на Пастаўшчыне (2011)
* Катастрофа Мі-24 пад Пружанамі (2011)
* Катастрофа Як-130 у Баранавічах (2021)

 |
| Іншыя | 
* Пажар у Гомелі (1737)
* Пажар у Мінску (1881)
* Пажар у Гродне (1885)
* Пажар ў дзіцячых яслях вёскі Грамошча (1933)
* Пажар у Клубе НКДБ (1946)
* Пажар у вёсцы Буса (1957)
* Выбух у Маладушы (1959)
* Трагедыя на Нямізе (1999)
* Пажар у Казлоўшчынскім псіханеўралагічным доме-інтэрнаце (2003)
* Абвал даху ў Краснапольскай сярэдняй школе (2004)
* Выбух на станцыі метро «Кастрычніцкая» (2011)

 |