**Вірусы мозгу** (англ.: Viruses of the Mind) — нарыс брытанскага эвалюцыйнага біёлага Рычарда Докінза, упершыню быў апублікаваны ў кнізе *«Dennett and His Critics: Demystifying Mind»* (1993). Першапачаткова Докінз напісаў нарыс у 1991 годзе і выступіў з ім на лекцыі ў гуманістычным цэнтры Конвей Хол 6 лістапада 1992 года. У нарысе разглядаецца, як рэлігію можна разглядаць як мем, ідэю, якую Докінз раней выказваў у сваёй кнізе «Эгаістычны ген» (1976). Докінз аналізуе распаўсюджванне рэлігійных ідэй і паводзін як меметычны вірус, аналагічна распаўсюджванню біялагічных і камп’ютарных вірусаў. Нарыс пазней быў апублікаваны ў «Служцы Д’ябла» (2003), дадаткова яго ідэі вывучаюцца ў тэлевізійнай праграме «Корань усіх бедаў?» (2006).

Змест
-----

Докінз дае вызначэнне «сімптомам» заражэння «вірусам рэлігіі», прыводзіць прыклады для большасці з іх, і спрабуе вызначыць сувязь паміж элементамі рэлігіі і яе значэннем для выжывання (выкладзеная Завахі канцэпцыя гандыкапа ў палавым адборы, прымяняецца да вернікаў). Докінз апісвае рэлігійныя вераванні як «паразітаў мозгу» і як «Яны ператвараюцца ў сукупнасці, дастаткова стабільныя, каб атрымаць агульную назву, напрыклад „каталіцызм" ці „вудуізм"»

Докінз мяркуе, што рэлігійная вера ў «хворага на веру» звычайна паказвае наступныя элементы:

* Узнікае нейкае глыбокае ўнутраннае перакананне, што нешта ёсць сапраўднае, ці правільнае, ці дабрадзейнае: перакананне, якое, відаць, не мае нічога, ні доказу, ні прычыны, але якое, тым не менш, вернік адчувае для сябе цалкам пераканаўчым і правільным.
* Звычайна вернік стварае пазітыўную сілу, каб вера была моцнай і непахіснай, нягледзячы на тое, што яна не грунтуецца на доказах.
* Існуе пераканне, што «таямніца» *сама па сабе* з’яўляецца добрай справай; вера ў тое, што не варта разгадваць таямніцы, а атрымліваць асалоду ад іх невырашальнасці.
* Могуць узнікаць нецярпімыя паводзіны да іншых вераванняў, якія ў крайніх выпадках могуць прыводзіць да забойстваў іх прыхільнікаў. Вернікі могуць быць аднолькава жорсткімі да адступнікаў ці ерэтыкоў, нават калі тыя прытрымліваюцца толькі трохі іншай версіі веры.
* Канкрэтныя перакананні, якіх трымаецца вернік, не маюць нічога агульнага з доказамі, і падобныя да перакананняў яго бацькоў.
* Калі вернік — з’яўляецца адным з рэдкіх выключэнняў, і прытрымліваецца іншай, чым яго бацькі рэлігіі, патлумачыць гэта магчыма культурнай перадачай ад харызматычнага лідара.
* Унутранныя адчуванні «хворага на веру» могуць нагадваць звязаныя звычайна с сексуальным пачуццём.

Докінз падкрэслівае сваё сцвярджэнне, што рэлігійныя праяўленні распаўсюджваюцца не ў выніку доказаў у іх падтрымку, а звычайна шляхам культурнай перадачы, у большасці ад бацькоў ці харызматычных асоб. Ён называе гэта «эпідэміялогіяй, а не доказамі». Далей Докінз адрознівае гэты спосаб ад распаўсюджвання навуковых ідэй, якія, на яго думку, стрымліваюцца патрабаваннем адпавядаць вызначаным вартасцям станадартнай метадалогіі: «праверка, доказная падтрымка, дакладнасць, колькаснасць, паслядоўнасць, міжсуб’ектыўнасць, паўтаральнасць, універсальнасць, прагрэсіўнасць, незалежнасць ад культурнага асяроддзя і гэтак далей». Ён падкрэслівае, што вера «распаўсюджваецца, нягледзячы на поўную адсутнасць кожнай з гэтых вартасцей».

Крытыка
-------

Ідэя аб тым, што паняцці «Бог» і «вера» з’яўляюцца вірусамі розуму выклікала некалькі варожую крытыку, у тым ліку з боку Джона Боўкера, які сцвярджаў, што ацэнка Докінзам рэлігіі і яе ідэі далёкая ад рэальнага стану рэчаў, і нават калі паняцце «Бог» было б проста мемам, то гэта не прывяло нас да вышэйапісанай сітуацыі.

Хрысціянскі тэолаг Алістэр Макграт таксама крытычна пракаментаваў твор Докінза, сказаўшы, што «мемам няма месца ў сур’ёзнай навуковым творы», і што існуюць пераканаўчыя доказы таго, што такія ідэі не распаўсюджваюцца выпадкова, а з’яўляюцца вынікам наўмысных дзеянняў, і што ідэі такой эвалюцыі больш падобныя на ідэі ламаркізму, чым дарвінізму, і што няма ніякіх доказаў (у тым ліку і ў артыкуле), што эпідэміялагічная мадэль добра тлумачыць распаўсюджванне рэлігійных ідэй.

Гл. таксама
-----------

* Атэізм
* Бог
* Эвалюцыя

Зноскі
------

1. ↑  Твор напісаны сумесна с псіхіятрам Quinton Deeley і апублікаваны пад назвай *Is God a Virus?*. Цытата прыведзена на стар. 73.
2. ↑  *Dawkins’s God: Genes, Memes and the Meaning of Life* p. 125 quoting Simon Conway Morris is support
3. ↑  *Dawkins’s God* p. 126
4. ↑  *Dawkins’s God* p. 127
5. ↑  *Dawkins’s God* (pp. 137—138)

Спасылкі
--------

* *Viruses of the Mind* Alt URL

| ⛭Рычард Докінз |
| --- |
| Публікацыі | 
* Эгаістычны ген (1976)
* Пашыраны фенатып (1982)
* Вірусы мозгу (1993)
* Сляпы гадзіншчык (1986)
* Рака, якая цячэ з раю (1995)
* Узыходзячы на пік неверагоднага (1996)
* Расплятаючы вясёлку (1998)
* Служка дзябла (2003)
* Апавяданне продка (2004)
* Бог як ілюзія (2006)
* Самае грандыёзнае шоу на Зямлі: Доказы эвалюцыі (2009)
* Магія рэальнасці (2011)
* Густ да цудаў (2013)

 |
| Дакументальныяфільмы | 
* Nice Guys finish First (1987)
* Growing Up in the Universe (1991)
* Корань усіх бедаў? (2006)
* Ворагі розуму (2007)
* Геній Чарлза Дарвіна (2008)
* Пагроза рэлігійных школаў
* Секс, смерць і сэнс жыцця (2012)
* Няверуючыя (2013)

 |
| Крытыка | 
* Бог Докінза: Гены, мемы і сэнс жыцця
* Анёл Дарвіна
* Памылковы погляд Докінза

 |
| Гл. таксама | 
* Меметыка
* Боінг-747 да палёту гатовы
* Рычард Докінз: як адзін навуковец змяніў наш лад думак
* The Oxford Book of Modern Science Writing
* Докінз супраць Гулда
* Фонд Рычарда Докінза ў падтрымку розума і навукі

 |