recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вісліца.
**Вісліца** — рака ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці, правы прыток ракі Бобрык 1-ы (басейн Дняпра). Даўжыня 41,8 км. Плошча вадазбору 543 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці каля 2 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,2 ‰.

Асноўныя прытокі
----------------

* **Леваруч**: каналы Ліпнікі і Дабраслаўка.

Агульныя звесткі
----------------

Пачынаецца асушальнай канавай за 2 км на поўдзень ад вёскі Рэчкі, цячэ па заходняй частцы нізіны Прыпяцкае Палессе. Да 1978 г. Вісліца цякла праз возера Пагосцкае, пасля стварэння на яго месцы наліўнога вадасховішча Пагост цячэ па новым рэчышчы (канале), агінаючы вадасховішча з поўдня. Упадае ў Бобрык 1-ы каля вёскі Дубнавічы.

Даліна ў высокай плыні невыразная, паміж вёскамі Юзафіны і Новы Двор трапецападобная, шырынёй 1—3 км. Абалона двухбаковая, шырынёй 0,3—0,7 км. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае (шырыня да 4 м, ніжэй вёскі Новы Двор да 20 м), абвалаванае дамбамі.

Зноскі
------

1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вісконсін (значэнні).
**Вісконсін** (англ.: Wisconsin) — рака ў ЗША, левы прыток Місісіпі. Даўжыня 655 км, плошча басейна 31450 км². Бярэ пачатак з возера В’ю-Дэзер, цячэ па пагорыстай раўніне. Асноўныя прытокі: справа — Рыб, Елаў-Рывер, Барабой, Кікапу, злева — О-Клэр, Пловер. Веснавое разводдзе (сакавік — май). Сярэднегадавы расход вады ў ніжнім цячэнні 250 м³/сек, найбольшы — 2300, самы нізкі — 50 м²/сек. У басейне шмат ГЭС (найбольшая — Гранд-Фрэйзер-Фолс), вадасховішчаў (больш за 20). На Вісконсіне размешчаны гарады: Мерыл, Уоса, Стывенс-Пойнт, Вісконсін-Рапіда.

Спасылкі
--------

* Марк Морган: Справаздача пра раку Вісконсін Архівавана 16 ліпеня 2012.  (англ.)
* Тэорыі паходжання назвы Вісконсіна Архівавана 28 кастрычніка 2005. Wisconsin Historical Society  (англ.)
* Карты ніжняга Вісконсіна  (англ.)
**Епіскап Гурый** (свецкае імя: **Вячаслаў Міхайлавіч Ягораў**; 13 ліпеня 1891, Наўгародская губерня — 12 ліпеня 1965, Сімферопаль) — праваслаўны дзеяч, мітрапаліт.

Біяграфія
---------

Скончыў Санкт-Пецярбургскае Пятроўскае камерцыйнае вучылішча (1911), Санкт-Пецярбургскую духоўную акадэмію са ступенню кандыдата багаслоўя (1917). З 1914 года па 1915 год служыў на фронце братам міласэрнасці. Пастрыжаны ў манашаскі сан (1915), рукапаложаны ў іерадыякана, іераманаха. Прыняты ў брацію Аляксандра-Неўскай лаўры. Узведзены ў сан архімандрыта (1922).

З 1925 года настаяцель Лаўрскай кінавіі, загадчык багаслоўска-пастырскага вучылішча. З 1926 года настаяцель Кіеўскага падвор’я ў Ленінградзе. З 1933 года 1943 год знаходзіўся ў Салавецкім і іншых канцлагерах ГУЛАГа. У 1944 годзе настаяцель Самаркандскага сабора, в.а. сакратара Ташкенцкай епархіі. У 1945 годзе прызначаны намеснікам Свята-Троіцкай Сергіевай лаўры. Узнагароджаны правам нашэння двух крыжоў (1946).

Хіратанісаны ў Маскве 25 жніўня 1946 года ў епіскапа Ташкенцкага і Сярэднеазіяцкага. 25 лютага 1952 года ўзнагароджаны санам архіепіскапа. З 26 студзеня 1953 года архіепіскап Саратаўскі і Сталінградскі, часова кіруючы Астраханскай епархіяй. З 31 ліпеня 1954 года архіепіскап Чарнігаўскі і Нежынскі, з 19 кастрычніка 1955 года Днепрапятроўскі і Запарожскі. 21 мая 1959 года ўзведзены ў сан мітрапаліта і прызначаны на Мінска-Беларускую кафедру. З 19 верасня 1960 года мітрапаліт Ленінградскі і Ладажскі, пастаянны член Свяшчэннага Сінода. З лістапада 1961 года мітрапаліт Сімферопальскі і Крымскі.

Зноскі
------

1. ↑  ГУРЫЙ (ЯГОРАЎ)
Фазавая дыяграма сістэмы Al-Si
**Сілумін** — сплаў алюмінію з крэмніем. Хімічны склад - 4-22% Si, аснова - Al, нязначная колькасць прымешак Fe, Cu, Mn, Ca, Ti, Zn, і некаторых іншых. Сплаў Al-Si (сілуміну) мае найлепшыя ліцейныя ўласцівасці. У падвойных сплавах Al-Si эўтэктыка складаецца з цвёрдага раствора і крышталёў практычна чыстага крэмнію. У легіраваным сілуміне акрамя двайной эўтэктыкі маюцца патройныя і больш складаныя эўтэктыкі. У падвойных сілумінах з павелічэннем утрымання крэмнію да эўтэктычнага складу зніжаецца пластычнасць і павышаецца трываласць.

Літаратура
----------

* Сілумін // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 379—380. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 201784641 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Адамсан.

**Роберт Адамсан** (эст.: Robert Adamson; 16 мая 1928, Смольнікі, Невельскі раён — 10 студзеня 1995, Локса) — эстонскі педагог і дырэктар школы, Герой Сацыялістычнай Працы (1978).

Біяграфія
---------

Роберт Адамсан нарадзіўся ў 1928 годзе ў Смольніках (цяпер адносіцца да Пліскай воласці Невельскага раёна Пскоўскай вобласці) у сялянскай сям’і. У 1937—1941 гадах вучыўся ў пачатковай школе ў Смольніках. У 1943 годзе акупацыйныя нямецкія ўлады эвакуіравалі сям’ю Адамсанаў у Эстонію. У 1944—1950 гадах Роберт вучыўся ў Пыльтсамааскай сярэдняй школе, у 1950—1952 гадах — у Талінскім настаўніцкім інстытуце, скончыўшы яго па спецыяльнасці «настаўнік гісторыі». У 1952—1954 гадах працаваў загадчыкам аддзела адукацыі выканаўчага камітэта Локсаскага раённага Савета дэпутатаў працоўных, у 1953—1956 гадах вучыўся завочна ў Талінскім педагагічным інстытуце імя Эдуарда Вільдэ.

У 1954 годзе Адамсан быў прызначаны дырэктарам Локсаскай сярэдняй школы, і на гэтай пасадзе працаваў да 1991 года. Быў адным з заснавальнікаў музычнай школы ў Локсе. У 1967 годзе Роберт Адамсан атрымаў званне заслужанага настаўніка Эстонскай ССР.

У 1976—1981 гадах быў членам рэвізійнай камісіі Цэнтральнага Камітэта Кампартыі Эстоніі. Член УЛКСМ з 1949 года, член КПСС з 1955 года. Неаднаразова абіраўся ў склад Хар’юскага і Локсаскага раённага камітэта КП Эстоніі, а таксама дэпутатам Хар’юскага і Локсаскага райсаветаў.

Быў абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР VIII склікання.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 27 чэрвеня 1978 года за вялікія заслугі ў камуністычным выхаванні моладзі Роберту Адамсану было прысуджанае званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Серп і молат». Да гэтага Адамсан узнагароджваўся ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга, медалём і двума Ганаровымі Граматамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
**Маладзечанскі станкабудаўнічы завод** — беларускі вытворца станкоў, заснаваны ў 1947 годзе, размешчаны ў горадзе Маладзечна.

Гісторыя
--------

Завод пачаў сваё развіццё 12 красавіка 1947 года, як «Маладзечанскі ліцейна-механічны завод» і размяшчаўся ў будынку былой настаўніцкай семінарыі. З 1957 года прадпрыемства перайшло да вырабу комплексаў дэталяў для сельскагаспадарчага машынабудавання. З 1958 года завод стаў называцца «Маладзечанскі станкабудаўнічы завод», атрымаўшы заданне спецыялізавацца на выпуску свідравальных станкоў. З 1961 года сталі серыйна выпускацца ўніверсальныя вертыкальна-свідравальныя станкі, спецыяльныя станкі, паўаўтаматы і аўтаматы, станкі з лікавым праграмным кіраваннем і іншыя. У 90-я гады быў засвоены выпуск абсталявання для аўтасервісу і рэдуктараў да сельскагаспадарчай тэхнікі.

У адпаведнасці з пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь № 948 ад 19 кастрычніка 2012 года ААТ «Маладзечанскі станкабудаўнічы завод» увайшоў у склад холдынгу «Бабруйскаграмаш».

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт МСЗ
**Сілы тэрытарыяльнай абароны Узброеных сіл Украіны** (укр.: Сили територіальної оборони Збройних сил України) — асобны род сіл Узброеных сіл Украіны (УСУ), на які ўскладаецца арганізацыя, падрыхтоўка і выкананне задач тэрытарыяльнай абароны.

Непасрэднае кіраўніцтва тэрытарыяльнай абаронай ажыццяўляе Галоўнакамандуючы УСУ праз камандуючага сіл тэрытарыяльнай абароны. 1 студзеня 2022 года, на падставе Закона Украіны «Аб асновах нацыянальнага супраціву» створаны Сілы тэрытарыяльнай абароны. У складзе Сіл тэрытарыяльнай абароны Украіны плануецца арганізаваць 25 брыгад (па адной брыгадзе на рэгіён), якія будуць аб'ядноўваць больш за 150 батальёнаў (адзін батальён на раён ). Фарміраванне падраздзяленняў Сіл тэрытарыяльнай абароны было запланавана завяршыць да 15 лютага 2022 года.

Тэрытарыяльная абарона, нараўне з рухам супраціву і падрыхтоўкай грамадзян Украіны да нацыянальнага супраціву, з'яўляецца складовай часткай Нацыянальнага супраціву на Украіне.

Камандуючы сіл тэрытарыяльнай абароны ВСУ — брыгадны генерал Ю. А. Галушкін .

Зноскі
------

1. ↑  Закон України «Про основи національного спротиву»
2. ↑  Президент призначив командувача Сил територіальної оборони, Укрінформ, 01.01.2022
3. ↑  *Клименко*. Українці готові воювати, – ексклюзивне інтерв'ю командувача Сил тероборони Галушкіна **(нявызн.)**.  24 Канал (18 лютого 2022).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кнаўэр.
**Роальд Эдмундавіч Кнаўэр** (18 снежня 1937, Свярдлоўск — 29 сакавіка 2021, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Уральскі політэхнічны інстытут у Свярдлоўску ў 1961 годзе. Працаваў архітэктарам, галоўным архітэктарам праектаў, начальнікам аддзела ў праектных арганізацыях Алма-Аты, Свярдлоўска.

З 1974 года — намеснік галоўнага архітэктара Мінска, з 1980-га — начальнік майстэрні, з 1986 года — галоўны архітэктар праектаў у Белдзяржпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1965 года. Пражываў у Мінску.

Памёр 29 сакавіка 2021 года. Пахаваны 30 сакавіка.

Творчасць
---------

Запраектаваў у аўтарскім калектыве студыя каляровага тэлебачання ў Свярдлоўску, жылыя дамы серыі ВТ-20, ВТ-21 з убудаванымі памяшканнямі абслугоўвання, крама «Саўле», рэстаран «Алматы», гасцініца і рэстаран «Ала-Тау», кафэ «Батагоз» у Алма-Аце, генплан 4-га мікрараёна з аб’ектамі жылля і культбыту горада нафтавікоў Новы Узень на паўвостраве Мангышлак (1961—1974).

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): рэстаран «Мінск» у Патсдаме (1977), Музей валуноў інстытута геахіміі і геафізікі АН БССР (1979).

Сям’я
-----

Быў у шлюбе з архітэктаркай Галінай Анатолеўнай Кнаўэр (нар. 1937), меў дачку Альбіну Роальдаўну Кнаўэр (нар. 20.04.1965), дызайнерку інтэр'ераў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Кнауэр Роальд Эдмундович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
2. 1 2  ПАМЯТИ МАСТЕРА АРХИТЕКТУРЫ

Літаратура
----------

* Кнауэр Роальд Эдмундович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**«Маладая Італія»** (італ.: Giovine Italia) — італьянская рэвалюцыйная падпольная арганізацыя ў 1831—1834 і 1840—1848 гадах.

Гісторыя
--------

Заснавана ў 1831 годзе Дж. Мадзіні ў Марселі. Галоўнай мэтай арганізацыі было вызваленне Італіі ад іншаземнай няволі і стварэнне Італьянскай рэспублікі. Да сярэдзіны 1832 года падпольныя аддзяленні «Маладой Італіі» былі, як правіла, не вялікія. У іх уваходзілі па 200—300 чалавек, а часам і па 20—30 чалавек. Аднак у Мілане колькасць членаў «Маладой Італіі» ў маі 1833 года перавышала 3 тыс. чалавек. У друкарні, якая была схавана ў закінутых каменяломнях каля Марселя Дж. Мадзіні выдаваў часопіс «Маладая Італія», які тайна перапраўляў у Італію. Практычная дзейнасць «Маладой Італіі» звялася да арганізацыі змоў, якія, як лічыў Дж. Мадзіні павінны стаць штуршком да агульнаітальянскай рэвалюцыі. Пасля няўдалай спробы ў 1833—1834 гг. падняць паўстанне ў П'емонце і Савоі «Маладая Італія» была разгромлена. Толькі ў адным П'емонце было пакарана смерцю 12 чалавек. Яшчэ 14 чалавек, у тым ліку і Дж. Мадзіні, былі прысуджаны да смерці завочна. Мела шанцы на поспех паднятае «Маладой Італіяй» у 1837 годзе паўстанне на Сіцыліі, але яно было падушана. 94 удзельнікі паўстання былі павешаны. Паўстанні і змовы, у якіх удзельнічалі члены «Маладой Італіі», не сустракаючы падтрымкі народных мас, нязменна сканчаліся няўдачай, нягледзячы на гераічнасць іх удзельнікаў. У сакавіку 1848 года «Маладая Італія» была рэарганізавана і спыніла існаванне пад гэтыя імем.

Спасылкі
--------

* *«Маладая Італія»* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі (3-е выданне)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шчадрын.

**Сільвестр Феадосьевіч Шчадрын** (руск.: Сильве́стр Феодо́сиевич Щедри́н; 1791—1830) — рускі жывапісец, пейзажыст.

Біяграфія
---------

Сільвестр Шчадрын нарадзіўся ў Санкт-Пецярбургу 2 (13) лютага 1791 года. Бацька — Феадосій Фёдаравіч Шчадрын, вядомы скульптар, рэктар Акадэміі мастацтваў, прафесар класа скульптуры. Брат — архітэктар Апалон Шчадрын, дзядзька — вядомы ў XVIII стагоддзі пейзажыст Сямён Фёдаравіч Шчадрын.

Паступіў у 1800 годзе ў Акадэмію мастацтваў. Сільвестр павінен быў абраць род мастацтва, ён збіраўся запісацца ў пейзажны клас свайго дзядзькі, прафесара акадэміі Сямёна Фёдаравіча Шчадрына, аднак той незадоўга да гэтага часу памёр (1 [13] верасня 1804), і з 1806 года малады мастак спецыялізаваўся ў галіне пейзажнага жывапісу пад кіраўніцтвам прафесара M. M. Іванова, да якога перайшоў пейзажны клас.

У 1811 годзе ён скончыў Акадэмію, напісаўшы дыпломную карціну «Від з Пятроўскага вострава» (па зададзенай праграме: «Прыморскі горад ці паселішча ўдалечыні, а на першым плане статак рагатай жывёлы»), за якую атрымаў Вялікі залаты медаль, што давала права на «пенсіянерства» за мяжой. З-за вайны 1812 паездка была адкладзеная, і малады мастак адправіўся ў Італію толькі ў 1818 годзе.

У гэтай краіне ён і застаўся да канца сваіх дзён. Памёр у Сарэнта 27 кастрычніка (8 лістапада) 1830 года.

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 27 мая 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. 1 2  Щедрин Сильвестр Феодосиевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
3. ↑  Silvestr Fedosievich Shchedrin // Shchedrin, Silvestr Fedosievich // *Benezit Dictionary of Artists* — OUP, 2017. — ISBN 978-0-19-977378-7 — doi:10.1093/BENZ/9780199773787.ARTICLE.B00038059 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q104022155'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
**Чыгуначны перагон** — ўчастак чыгуначнай лініі, які злучае сумежныя раздзельныя пункты.

Перагоны падпадзяляюцца на адно-, двух - і шматпутныя. Маюць цотны і няцотны кірунак. Падзяляюцца на блок-вучасткі таблічкамі-падзельнікамі («пікеты») або прахаднымі святлафорамі (раней семафорамі). Даўжыня перагону, яго тып залежыць ад значнасці, загружанасці і эфектыўнасці выкарыстання. Перагон з'яўляецца складнікам часткай дыстанцый пуці (або пуцявая частка, ПЧ) і менавіта на перагоне адбываецца змена кіравання чыгункамі і дыспетчарскіх участкаў.

Аднапутны перагон
-----------------

Перагон, які складаецца з аднаго пуці, дзеліцца на блок-ўчасткі прахаднымі святлафорамі пры аўтаматычнай блакіроўкі (АБСА) і ўяўляе сабой адзіны блок-вучастак пры паўаўтаматычнай блакіроўкі (ПАБ). Недахоп такога перагону ў тым, што рух па ім выконваецца адначасова толькі ў адзін бок. Толькі пасля зыходу цягніка пры ПАБ або цягнікоў пры АБСА з перагону на станцыю (раз'езд) на гэты ж перагон можна адправіць цягнік (цягніка) сустрэчнага напрамку. Паміж аднапутнымм перагонамі ладзяць раз'езды або невялікія абгонныя пункты ў выглядзе паўстанкаў. Звычайна аднапутныя перагоны ладзяць на малазагружаных участках чыгункі, для прамысловых патрэб, для руху толькі грузавых цягнікоў паміж грузавымі і сартавальнымі станцыямі, альбо жа для ажыццяўлення прыгарадных перавозак паблізу сельскіх населеных пунктаў. Звычайна аднапутныя перагоны неэлектрыфікаваны, і рух цягнікоў ажыццяўляецца пад цеплавознай і часам паравознай цягай. Існуюць таксама і электрыфікаваныя ўчасткі перагонаў.

Двухпутны перагон
-----------------

Самы часта выкарыстоўваны тып перагону ў многіх краінах свету. Зрэдку на кароткіх участках шляху выкарыстоўваецца падвойная сістэма напрамкаў або так званае двухбаковае блакаванне. На досыць доўгіх перагонах могуць знаходзіцца столькі цягнікоў, на колькі блок-участкаў дзеліцца перагон. Перагоны дзеляцца на блок-участкі з дапамогай устаноўкі прахадных святлафораў на аднолькавай адлегласці адзін ад аднаго, прыкладна 2 кіламетры.

Межы
----

Мяжой паміж раздзельнымі пунктамі і перагонамі з'яўляюцца выразна устаноўленыя межы раздзельных пунктаў:

* на аднапутных вучастках — ўваходныя святлафоры раздзельных пунктаў;
* на двухпутных участках па кожнаму ў асобнасці галоўнага пуці — з аднаго боку — уваходны светлафор, з другога сігнальны знак «Мяжа станцыі»;
* на двухпутных вучастках, абсталяваных двухбаковай аўтаблакіроўкай, межамі з абодвух бакоў па кожнаму ў асобнасці галоўнага пуці з'яўляюцца ўваходныя святлафоры.

Зноскі
------

1. ↑  Викисловарь: пикет II

Літаратура
----------

* Железнодорожный транспорт: энциклопедия / гл. ред. Н. С. Конарев. — М.: Большая российская энциклопедия, 1994. — 559 с. — ISBN 5-85270-115-7.
* Правілы тэхнічнай эксплуатацыі (ПТЭ) чыгунак Расійскай Федэрацыі
**Зілур Рахман** (бенг.: জিল্লুর রহমান; 9 мая 1929 — 20 сакавіка 2013) — бангладэшскі палітычны і дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і адваката. Атрымаў адукацыю на гістарычным і юрыдычным факультэтах Універсітэта Дакі. У 1952 годзе далучыўся да бенгальскага вызваленчага руха. У 1970 годзе быў абраны ў парламент Пакістана, часткай якога тады з’яўляўся Бангладэш. Быў актыўным супрацоўнікам непрызнанага нацыянальнага ўрада Бангладэш.

Пасля абвяшчэння незалежнасці краіны працягнуў удзел у палітыцы, быў генеральным сакратаром «Лігі Авамі». Член парламента Бангладэш з 1973 года. Пасля забойства прэзідэнта Муджыбура Рахмана трапіў пад рэпрэсіі з боку новага ваеннага кіраўніцтва краіны.

Займаў міністэрскія пасады ва ўрадзе «Лігі Авамі» пад кіраўніцтвам Шэйх Хасіны Вазед у 1996—2001 гадах. Пасля вяртання яе да ўлады ў 2009 годзе стаў прэзідэнтам Бангладэш (ён з’яўляўся адзіным зарэгістраваным кандыдатам на выбарах і быў абвешчаны прэзідэнтам 12 лютага 2009 года без правядзення галасавання).

Быў жанаты з актывісткай «Авамі Ліг», забітай тэрарыстамі ў 2004 годзе. Памёр 20 сакавіка 2013 года ў адной з сінгапурскіх бальніц. Незадоўга да смерці быў шпіталізаваны з-за праблем з дыханнем.

Зноскі
------

1. ↑  President Zillur Rahman dies after illness|bbc.co.uk/news

| Бангладэш Прэзідэнты Бангладэш |
| --- |
|  | 
* Муджыбур Рахман
* Саід Назрул Іслам (в. а.)
* Абу Саед Чоудхуры
* Мухамед Махамадула
* Муджыбур Рахман
* Хундакар Муштак Ахмед
* Абу Садат Мухамед Саем
* Зія Зіяур Рахман
* Абдус Сатар
* Ахсануддзін Чоудхуры
* Хусейн Махамад Эршад
* Шахабуддзін Ахмед (в. а.)
* Абдур Рахман Бісвас
* Шахабуддзін Ахмед
* Бадруддоза Чоудхуры
* Джаміруддзізі Сіркар (в. а.)
* Яджуддзін Ахмед
* Зілур Рахман
* Абдул Хамід

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 4625 7178 · LCCN: n2015230167 · NUKAT: n2018284803 · VIAF: 41145304914678610844 |
«Маніфест камуністычнай партыі» — арыгінал

**«Маніфест камуністычнай партыі»** (ням.: Das Manifest der Kommunistischen Partei) — праца Карла Маркса і Фрыдрыха Энгельса, у якой яны дэкларуюць і абгрунтоўваюць мэты, задачы і метады барацьбы зараджаюцца камуністычных арганізацый і партый. Аўтары абвяшчаюць непазбежнасць гібелі капіталізму ад рук пралетарыяту. Маніфест пачынаецца словамі: «Прывід блукае па Еўропе - прывід камунізму», а сканчаецца знакамітым гістарычным лозунгам: «Пралетары ўсіх краін, злучайцеся!». 

Упершыню выдадзены 21 лютага 1848. Перавыдаваўся шмат разоў, у тым ліку і пры жыцці аўтараў, аднак змены не ўносіліся. У прадмове да нямецкага выдання 1872 года Ф. Энгельс адзначаў: «Аднак "Маніфест" з'яўляецца гістарычным дакументам, змяняць які мы ўжо не лічым сябе ў праве».
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Цвірко.
**Зігфрыд Рамуальдавіч Цвірко** (нар. 9 сакавіка 1953; в. Цвіркі, Стаўбцоўскі раён, Мінская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1974 годзе БПІ. У 1974—1980 гадах архітэктар, вядучы архітэктар інстытута «Белпрампраект»; у 1960—1992 гадах кіраўнік групы, галоўны архітэктар праекта, галоўны архітэктар інстытута «Белсельбудпраект»; у 1992—1995 гадах кіраўнік творчай майстэрні пры Саюзе архітэктараў БССР; у 1995—1996 гадах начальнік упраўлення архітэктуры і горадабудаўніцтва Маладзечанскага гарвыканкама; у 1996—1997 гадах намеснік дырэктара па архітэктуры НВП «АРК»; у 1997 годзе начальнік ПКА ААТ «Забудова», у 1997—2004 гадах галоўны архітэктар праекта ПВДП «Белжылпраект», у 2004—2006 гадах галоўны архітэктар праекта ЗАТ «БудаФТ»; у 2006—2007 гадах намеснік дырэктара па архітэктуры ТАА «Белграндпраект»; у 2007—2009 гадах намеснік дырэктара па архітэктуры «Творчай майстэрні Корбута А І.»; у 2010—2011 гадах галоўны архітэктар праектаў ППУП «Сапоюр»; з 2012 года намеснік дырэктара па праектаванні ТАА «Берліс».

Член Беларускага саюза архітэктараў з 1978 года.

Пражывае ў Мінску па вуліцы Кахоўскай, 23.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскіх калектывах): праект прамысловага вузла ў г. Стоўбцы; схемы ўпарадкавання забудовы прамраёнаў «Чэпіна» і «Лучоса» ў г. Віцебску, прамраёна «Ласосна» ў г. Гродна (1974-1980); праект завода ЖБВ і ККД у п. Краснае Мінскай вобласці, праекты жылых сядзібных дамоў з маналітнага бетону для будаўніцтва ў сельскай мясцовасці, праект пасёлка вучгаса Горацкай сельскагаспадарчай акадэміі (1980-86); праекты для капрамонту і рэканструкцыі жылых і грамадскіх будынкаў (1997—2004); праект шмат’яруснай аўтастаянкі з убудаванымі адміністрацыйна-гандлёвымі памяшканнямі па вул. Алібегава ў з Мінску (2007—2009); праект вытворчых будынкаў завода ПУП «ADANI» у г Мінску, праект завода рэнтгенатэхнічнай тэхнікі ЗАТ «АДАНІ Тэхноладжыс» у Мінскім раёне (2012-13).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны бронзавым (1986) за праект аднакватэрнага трохпакаёвага мансарднага жылога дому і сярэбраным (1988) медалямі ВДНГ СССР.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Цвирко Зигфрид Ромуальдович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Цвирко Зигфрид Ромуальдович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Паравая машына
**Парасілавая ўстаноўка**, **ПСУ** — цеплавы рухавік, у якім рабочае цела мае фазывая пераўтварэнні.

Дадзенае вышэй азначэнне не агаворвае, якое менавіта фазавае пераўтварэнне ажыццяўляецца ў ПСУ, але ў сучасных устаноўках ажыццяўляецца фазавы пераход пара - вадкасць. У якасці рабочага цела могуць выкарыстоўвацца розныя рэчыва, якія ў дыяпазоне тэмператур і ціскаў, пры якіх працуе дадзенная машына, можа існаваць як у вадкасным, так і ў параабразным выглядзе. Але з-за шэрага прычын (найперш бяспечнасць і таннасць) найчасцей выкарыстоўваецца вада.

ПСУ складаецца з аднаго або групы паравых катлоў, з аднаго або некалькі паравых рухавікоў (паравая машына, паравая турбіна), а таксама мае розныя дапаможныя прыстасаванні. Паршнявая паравая машына з'явілася раней за паратурбінныя ўстаноўкі і доўгі час шырока выкарыстоўвалася ў розных сферах чалавечай дзейнасці. Але на пачатку 20 стагоддзя яна была выцеснена паршнявымі рухавікамі ўнутранага згарання і электрарухавікамі. Сёння ў асноўным выкарыстоўваюцца паратурбінныя ўстаноўкі для вытворчасці электраэнергіі.

Літаратура
----------

* *Хрусталёв Б. М. Несенчук А. П. Романюк В. Н.* Техническая термодинамика. Часть 2. — Мн.: УП «Технопринт», 2004. (руск.)

Спасылкі
--------

* Вялікая савецкая энцыклапедыя (па-руску)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11966647v · GND: 4010992-6 · LCCN: sh85127673 · Microsoft: 2776377115 · NDL: 00575025 · NKC: ph123975 |

 |
**Чыгіры́нкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Кіраўскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Чыгірынка.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Чачэвіцкага раёна Магілёўскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чачэвіцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Быхаўскага раёна, з 12 лютага 1935 года ў складзе Кіраўскага раёна. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Стайкаўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Мапунгу́бвэ** (афр.: Mapungubwe) — нацыянальны парк у ПАР на месцы старажытнага горада здабытчыкаў золата. Агульная плошча - 104 800 га. Запаведная зона - 28 169 га.

Гісторыя
--------

Карта гары Мапунгубвэ
Мапунгубвэ — гара, на якой у 1932 г. былі знойдзены рэшткі вялікага паселішча XI - XIII стст. Параўнанне з археалагічнымі знаходкамі ў Вялікім Зімбабвэ паказала, што яно з'яўлялася найбольш раннім з вядомых гарадоў сярэднявечных здабытчыкаў золата ў Паўднёвай Афрыцы. Лічыцца, што яго заснавальнікамі былі шона. Паселішча Мапунгубвэ было добра ўмацавана. Захаваліся наскальныя малюнкі, рэшткі жытлаў і майстэрняў. Акрамя золата яго насельнікі здабывалі і апрацоўвалі жалеза. Каля 1270 г. яны па невядомых прычынах пакінулі гару і перасяліліся на поўнач ад Лімпопа.

Ахова
-----

У 1995 г. быў створаны нацыянальны парк Мапунгубвэ. У 2003 г. ён унесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мапунгубвэ
* Афіцыйны сайт
* Сайт ЮНЕСКА
* Гісторыя
* Цывілізацыя шона Архівавана 26 жніўня 2016.



| ⛭Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў ПАР |
| --- |
| 
* Астраблема Урэдэфорт
* Водна-балотны раён Ісімангалісіо
* Культурны і батанічны ландшафт Рыхтэрсфельдскага запаведніка
* Культурны ландшафт Мапунгубвэ
* Роббенэйланд
* Ахоўныя тэрыторыі Капскай фларыстычнай вобласці
* Парк Дракенсберг
* Калыска чалавецтва

 |  |
**Сільвестр Балтрама́йціс** (21 кастрычніка 1841, Манкішкяй  (літ.) (бел. Радзівілішкаўскі раён — 1918 (?)) — літоўскі і беларускі бібліёграф.

У 1869—1918 працаваў у Пецярбургскай публічнай бібліятэцы, дзе рыхтаваў бібліяграфічныя выданні. Асноўная праца Балтрамайціса — «Зборнік бібліяграфічных матэрыялаў для геаграфіі, гісторыі, гісторыі права, статыстыкі і этнаграфіі Літвы. З дадаткам спісу літоўскіх і старажытнарускіх кніг з 1533 па 1903» (2-е выд. Спб. 1904). Першае выданне (1891) ахоплівала перыяд з 1553 да 1891, другое з 1553 да 1903.

Лічыў цэнтральныя і заходнія землі Беларусі гістарычнай Літвой. Таму ў «Зборнік…» улучаныя гістарычна-этнаграфічныя нарысы пра беларускія гарады і ласелішчы, у тым ліку пра Мінск, літаратура пра народныя промыслы, беларускія старажытнасці, старадрукі і іншае.

Амаль палова зборніка — спіс кніг па беларусазнаўству (Я. Чачота, П. В. Баброўскі, А. Г. Кіркора, Я. П. Тышкевіча, К. П. Тышкевіча, У. Сыракомлі, Я. Ф. Карскага, М. В. Каяловіча, П. М. Шпілеўскага, М. К. Любаўскага, А. П. Сапунова, М. В. Без-Карніловіча, П. М. Жуковіча, П. В. Шэйна, А. М. Семянтоўскага-Курыла, М. Янчука і іншых).

Зноскі
------

1. ↑  Silvestras Baltramaitis // NUKAT — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11789729'></a>
2. 1 2 3  Балтрамайтис Сильвестр // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 38. — 737 с.
3. 1 2  Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 103854192 · ISNI: 0000 0000 0003 0630 · LCCN: no2013047309 · LNB: 000123608 · NTA: 119584573 · NUKAT: n2012219906 · SUDOC: 243957203 · VIAF: 51678623 |

 |
**Паратуберкулёз**, **Паратуберкулёзны энтэрыт**, **хвароба Іонэ** — хранічная інфекцыйная хвароба жывёл. Пашырана ў многіх краінах, у тым ліку на Беларусі. Перадаецца праз харч, ваду, гной і іншае. Крыніцы інфекцыі — хворыя жывёлы і бактэрыяносьбіты. Хварэюць буйная рагатая жывёла, радзей іншыя жвачныя. Пра паратуберкулёзе пагаршаецца апетыт, настае вяласць, анемія слізістых абалонак, панос, змардаванне.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Чыж (значэнні).
**Чыж** (*Carduelis spinus*) — адзін з відаў пеўчых птушак з сямейства Уюрковыя (*Fringillidae*), атрада вераб'інападобныя.

Апісанне
--------

Даўжыня цела складае каля 12 см, размах крылаў 20—23 см, маса 12—14 г.

Агульная афарбоўка зелянява-жоўтага або аліўкава-зялёнага колеру, з няяснымі цёмнымі плямамі, знізу — з жоўтымі плямамі. Пёры чорныя, пачаткі рулявых і большай часткі махавых — жоўтыя. Дзюба шэрая.

Пашырэнне
---------

Распаўсюджаны ў Еўразіі. Арэал разарваны: Еўропа (акрамя паўднёва-заходняй i крайняй паўночнай частак), Крым, Каўказ, Малая Азія, цэнтральная і паўднёвая частка Заходняй Азіі, Далёкі Усход да Сахаліна і Японіі. Насяляе вільготныя хвойныя дрэвастоі, асабліва яловыя, а таксама піхтавыя i лістоўнічныя, радзей змяшаныя лясы з прымессю елак; увосень і ўзімку — участкі вольхаў, асабліва ўздоўж вадацёкаў. У Татрах даходзіць да 1400—1600 м, у Швейцарыі — да 1200—1800 м над узроўнем мора. Аселы, часткова пералётны від. Часам здараюцца інвазіі.

Чыжоў часта трымаюць у хатніх умовах, у клетках, дзеля іх песень.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гняздо ладзіць на вышыні больш за 8 м ад зямлі, у развілцы гарызантальна адыходзячых ад ствала галінаў (часцей за ўсё елак, радзей соснаў, піхтаў або бяроз), далёка ад ствала, зверху гняздо добра прыкрытае звіслымі галінамі. Яно невялікае, шарападобнае, з моцна сплеценых паміж сабой галінак хваёвых дрэў, карэньчыкаў, сухой травы, верасу, раслінных валокнаў і моху, прымацаваных павуцінай. Унутраная частка складаецца з кавалкаў лішайнікаў, пераплеценых павуцінай і расліннымі ніцямі. Высцілка з шэрсці, расліннага пуху, валосся i невялікіх пёраў.

Яйкі (4—5, часам 3—6) падоўжаныя, з завостраным вузейшым канцом, белыя з блакітнаватым або зеленаватым адценнем. Плямкі іржавага, пурпуровага, карычнева-чырвонага, цёмна-бардовага або чорна-карычневага колеру. Глыбокія плямкі больш дробныя і светлыя, іржавыя, чырванавата-фіялетавыя; паверхневыя — больш рэдкія, часта сканцэнтраваныя на шырэйшым канцы.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. — ISBN 83-01-13187-X

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Гранат |
| Таксанамія | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 131968290 · GND: 7766313-5 · Microsoft: 2911130843 |
**«Зігота»** (англ.: Zygote) ― канадскі навукова-фантастычны кароткаметражны фільм жахаў, зняты на «Oats Studios[en]» рэжысёрам Нілам Бломкампам[en]. Рэліз адбыўся 12 ліпеня 2017 года.

Сюжэт
-----

Дваццаць гадоў таму некалькі вялікіх астэроідаў, багатых мінераламі, урэзаліся ў поўнач Канады і Расіі. На аддаленай заставе здабычы, якая кіруецца «Cerberus Minerals» на Паўночна-Заходніх тэрыторыях, быў знойдзены анамальны крыштальны іншапланетны аб’ект, апісаны як «кварц» з аднаго з астэроідаў. Кварц разумны, кагнітыўна ўздзейнічае на людзей, перадаючы гігабайты інфармацыі праз усплёскі святла, уплываючы на ​​іх, засвойвае арганізмы, каб стварыць прыдатнае цела для свайго пражывання. Адзін з супрацоўнікаў, пацярпелых ад святла («Холбрук»), выкарыстаў органы жывёлы для стварэння такога арганізма, перш чым прыступіць да стварэння большай істоты з целаў шматлікіх памерлых супрацоўнікаў. Істота забіла яго і ў рэшце рэшт усіх, акрамя двух з 98 супрацоўнікаў, паглынаючы целы і ўспаміны астатніх несінтэтычных людзей.

Двое тых, хто выжыў, ахоўнік Джон Куін і сінтэтычны рабочы Барклі рыхтуюцца адправіцца да ўмацаванага карпаратыўнага аб’екта заставы, калі ў іх скончылася ежа і вада. Куін, аслеплены сустрэчай з іншапланетным святлом, навучае Барклі, як карыстацца сваёй вінтоўкай. Двое трапляюць у карпаратыўны адсек, але за імі ўважліва сочыць істота, якая ўвабрала ў сябе неабходныя біяметрычныя дадзеныя, каб таксама атрымаць доступ. Схаваўшыся на кухні, Куін адмаўляецца ісці далей, занепакоены тым, што іншапланетны ўплыў, калі ён глядзеў на святло, скампраметаваў яго. Ён паказвае Барклі, што яна не сінтэтычная, а сірата, набытая кампаніяй у якасці больш таннай альтэрнатывы сінтэтычнай працы, і адразае сабе палец, каб яна атрымала неабходную біяметрыю для ўваходу ў карпаратыўны бункер. Затым яго забівае істота, якая ўбірае ў сябе яго веды пра тое, куды накіроўваецца Барклі.

Барклі ў канчатковым выніку трапляе ў бункер, пакуль яе пераследуе істота, але адбіткі пальцаў Куіна не маюць дастатковых дазволаў для ўваходу. Сутыкнуўшыся з істотай, яна адкрывае агонь і ненадоўга выводзіць яе з актыўнага ладу, затым адразае некалькі рук ад яе цела, адна рука належыць былому фінансаваму дырэктару, што дае ёй доступ. Траўмаваная істота прыходзіць у прытомнасць звонку і спрабуе выламаць дзверы, Барклі абдумвае свой наступны крок.

Зноскі
------

1. ↑  'District 9' director reveals backstory of 'Zygote' flesh-monster **(нявызн.)**.  Inverse[en] (14 ліпеня 2017). Праверана 10 сакавіка 2022.
2. ↑  ‘Zygote’: Dakota Fanning Fights for Her Life in Neill Blomkamp’s Sci-Fi Short About a Monster Made Out of Men — Watch **(нявызн.)**.  IndieWire[en] (13 ліпеня 2017). Праверана 10 сакавіка 2022.
3. ↑  Watch Neill Blomkamp’s Creepy Sci-Fi Short ‘Zygote’ Starring Dakota Fanning **(нявызн.)**.  Collider[en] (12 ліпеня 2017). Праверана 10 сакавіка 2022.
4. ↑  Neill Blomkamp is Next Turning Either ‘Firebase’ or ‘Zygote’ into Feature Film **(нявызн.)**.  Bloody Disgusting[en] (12 студзеня 2018). Праверана 10 сакавіка 2022.

Спасылкі
--------



* «Зігота» на «Фэндом»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
**Паратурбавоз** — лакаматыў, у якасці рухавіка на яком устаноўлена паравая турбіна. Нягледзячы на здавалась бы, відавочныя перавагі ў выглядзе высокага ККД, эканамічнасці і магчымасці выкарыстання таннага нізкасортнага паліва, гэты тып лакаматыва, нягледзячы на некалькі часам адносна паспяховых спроб будавання, распачатых канструктарамі розных краін (раннія спробы адносяцца да пачатку XX стагоддзя, апошнія — да сярэдзіны 1950-х гадоў) не атрымаў сколькі-небудзь заметнага распаўсюджвання на сетцы чыгунак свету.

| ⛭Тыпы лакаматываў |
| --- |
| 
* атамавоз
* газатурбавоз
* гіравоз
* дызелявоз
* духаход
* матавоз
	+ тракмабіль
* паравоз
	+ пасажырскі
	+ таварны
	+ манеўровы
	+ ваенны
	+ сучленены
	+ сістэмы Шэя
	+ танк-паравоз
	+ бестопачны
	+ «шагаючы»
* паратурбавоз
* параэлектравоз
* рэактыўны лакаматыў
* цеплавоз
	+ манеўровы
* цеплапаравоз
* электравоз
	+ прамысловы
	+ кантактна-акумулятарны
	+ цягавы агрэгат
	+ «кракадзіл»
* электрапаравоз
* электрацеплавоз

 |
| дробным шрыфтам у дужках прыведзены спецыфічныя разнавіднасці адпаведных тыпаў лакаматываў |
**Віктар Бекша** (нар. 29 красавіка 1975) — беларускі валейбаліст і трэнер. Трэнер мужчынскай зборнай Беларусі па валейболе.

Біяграфія
---------

Пачаў займацца валейболам у 1984 годзе ў гродзенскай абласной школе алімпійскага рэзерву ім. А.Сапегі. Першым трэнерам быў Уладзімір Мікалаевіч Мядзведзеў.

У 1991 годзе пачынаў і правёў вялікую частку кар’еры ў «Камунальніку» з Гродна. У 2000—2001 гадах выступаў за «Нордгаўзен» (Германія).

З 2008 года выступаў за «Металург-БЕЛА» (Магілёў), дзе ў 2009 годзе завяршыў кар’еру гульца.

Кар’еру трэнера распачаў у гродзенскім «Камунальніку», з якім стаў прызёрам чэмпіянату Беларусі і ўладальнікам Кубка краіны ў 2011 годзе. Уваходзіў у трэнерскі штаб нацыянальнай каманды пад кіраўніцтвам расійскага спецыяліста Віктара Сідзельнікава, а таксама з’яўляўся галоўным трэнерам моладзевай зборнай Беларусі. У 2015—2017 гадах узначальваў салігорскі «Шахцёр», які ў красавіку 2017 года стаў чэмпіёнам Беларусі. Да пераезду ў Салігорск ён працаваў у Казахстане з «Таразам», разам з якім выйграў суперкубак гэтай краіны.

У кастрычніку 2017 года быў прызначыны на пасаду галоўнага трэнера мужчынскай зборнай Беларусі па валейболе.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Главным тренером мужской сборной Беларуси по волейболу назначен наставник «Шахтера» Виктор Бекша

Спасылкі
--------

* Віктар Бекша на

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · LinkedIn |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | ЕКВ |
**Казуліцкія баі** паміж савецкімі партызанскімі атрадамі Клічаўскай ваенна-аператыўнай групы (Клічаўская ВАГ) і нямецкім гарнізонам у в. Казулічы Кіраўскага раёна ў кастрычніку 1943 года і чэрвені 1944 года. Праводзіліся пад кіраўніцтвам штаба Клічаўскай ВАГ.

Гарнізон (каля 80 паліцэйскіх, 642-і і 2 роты 161-га паліцэйскіх батальёнаў) праводзіў карныя аперацыі супраць савецкіх партызан і цывільнага насельніцтва ў Кіраўскім і Клічаўскім раёнах, ахоўваў шашэйную дарогу Магілёў—Бабруйск.

Бой у кастрычніку 1943 года
---------------------------

Напярэдадні аперацыі партызаны перакрылі засадамі дарогі на в. Казулічы, сканцэнтраваліся ў лесе на поўначы ад в. Кострычы. 

Ноччу 7 кастрычніка яны падышлі да перадавых пастоў і пры падтрымцы мінамётных батарэй падняліся ў атаку. За 1,5 гадзіны бою партызаны падавілі агонь мінамётаў і артылерыйскія гарматы, знішчылі і захапілі ў палон 169 чалавек, штабныя дакументы, шмат зброі і боепрыпасаў, перасоўную радыёстанцыю і абмундзіраванне.

Бой у чэрвені 1944 года
-----------------------

У 1-й палове чэрвеня 1944 года партызаны 277-га палка ў другі раз разграмілі гарнізон. За некалькі гадзін начнога бою яны знішчылі больш за 150 чалавек, узарвалі 2 дзоты, ружэйна-рамонтную майстэрню, 4 склады, 4 аўтамашыны, захапілі зброю.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Казуліцкія баі 1943, 1944 // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — С. 435. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
* Казуліцкія баі 1943, 1944 // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1997. — С. 13. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
* Козак, К. И. Германские и коллаборационистские потери на территории Беларуси в годы Великой Отечественной войны (1941—1944): анализ и итоги / К. И. Козак. — Минск: Логвинов И. П. 2012. — 373 с.: ил. табл. — С. 305. — ISBN 978-985-6991-10-6.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ягадніцкі.
**Віктар Васілевіч Ягадні́цкі** (нар. 5 лістапада 1936, в. Раманаўка, Семяціцкі раён, Беластоцкая вобласць, цяпер Польшча) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1961 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. Галоўны архітэктар г. Джэзказган (Казахстан; 1961—1966), галоўны архітэктар праектаў, галоўны архітэктар майстэрні Закарпацкага філіяла Дзіпраграда г. Ужгарад (1966—1971), кіраўнік групы ў інстытуце «Мінскпраект» (1971—1974), з 1974 года начальнік Упраўлення па будаўніцтве і архітэктуры Віцебскага аблвыканкама.

Пасля працаваў галоўным спецыялістам па архітэктуры ў інстытутах «Віцебскграмадзянпраект», «Віцебсксельбудпраект», выкладаў у Віцебскім дзяржаўным тэхнічным каледжы.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1966 года. Старшыня Віцебскай абласной арганізацыі Саюза архітэктараў БССР. Член КПСС з 1975 года. Пражывае ў г. Віцебск.

Творчасць
---------

Аўтавакзал «Усходні»
Асноўныя работы: рэстаран «Верхавіна» ў Кіеве (1967), гасцініца «Дружба» (1971), музей народнага дойлідства ў г. Ужгарад (1969), аўтавакзал «Усходні» у Мінску (1982, у сааўтарстве), Дом Саветаў[d] у Глыбокім (1979, у сааўтарстве з І. Панамаровым, Р. Махмутавым), помнік Віцебскія «вароты» (1977, з У. І. Чарняўскім), Помнік вызваліцелям у Оршы (1978), Музей партызанскай славы ў пас. Ушачы Віцебскай вобласці (1983), піянерскі лагер у Шумілінскім раёне (1980), помнік А. С. Пушкіну (1989, І. Казак), помнік дзецям Шмырова (Бацька Мінай) у г.п. Сураж (1984), помнік Ефрасінні Полацкай у дворыку БДУ (1999, скульптар Ігар Голубеў).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны сярэбраным медалём ВДНГ СССР (1978).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Ягадніцкі Віктар Васілевіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
2. ↑  Ушел мудрец, наставник, вожак…
3. 1 2 3 4 5  Ягодницкий Виктор Васильевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
4. ↑  *Г. І. Дулеба.* 100. Помнік вызваліцелям // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл.

Літаратура
----------

* Ягадніцкі Віктар Васілевіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Ягодницкий Виктор Васильевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Спасылкі
--------

* Ушел мудрец, наставник, вожак…

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar1617255 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Герасімаў.
**Віктар Васільевіч Герасімаў** (нар. 16 студзеня 1950, в. Вэрбы Ныжнёсірагозскага раёна Херсонскай вобласці Украінскай ССР) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Адэскі політэхнічны інстытут (інжынер-механік), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (менеджар-эканаміст).

Працоўную дзейнасць пачаў інжынерам-тэхнолагам чыгуналіцейнага цэха. Працаваў майстрам, інжынерам-канструктарам, механікам, старшым інжынерам-тэхнолагам, начальнікам тэхбюро, намеснікам начальніка цэха Бабруйскага машынабудаўнічага завода імя У. І. Леніна. Быў загадчыкам прамыслова-транспартнага аддзела Першамайскага райкама КПБ горада Бабруйска, загадчыкам прамыслова-транспартнага аддзела Бабруйскага гаркама КПБ, сакратаром парткама вытворчага аб’яднання «Бабруйскшына». Займаў пасады намесніка дырэктара Бабруйскага машынабудаўнічага завода імя У. І. Леніна, намесніка старшыні Бабруйскага гарвыканкама, дырэктара адкрытага акцыянернага таварыства «Бабруйскі машынабудаўнічы завод».

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання.

Узнагароды
----------

Мае Падзяку Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Узнагароджаны ордэнам Пашаны, юбілейнымі медалямі «60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Парламенцкага Сходу Саюза Беларусі і Расіі, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  ГЕРАСИМОВ ВИКТОР ВАСИЛЬЕВИЧ Архівавана 26 жніўня 2019.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
**Цэліякія** — дыспепсія глютэну праз нястачу стрававальных ферментаў. Вымагае пажыццёвага выключэння з ежы аўса, жыта, пшаніцы, ячменя і вырабаў з гэтымі злакамі (булённыя кубікі, віскі, гарэлка, кансервы, карамель, кетчуп, кілбаса, крабавыя палачкі, маянез, мясныя і рыбныя паўфабрыкаты, паштэт, піва, растваральная кава, сасіскі, таматная паста і шакаладныя цукеркі з начынкай). Ускладненне хваробы выклікае знясіленне, страўнікава-кішачны крывацёк і развіццё ракавай пухліны, што ўяўляе смяротную пагрозу. Ад хваробы пакутуе каля 1 % насельніцтва Зямлі.

Прычыны
-------

Хваробе спрыяе нервовае ўзрушанне, інфекцыя і хірургічная аперацыя ў брушной поласці.

Праявы
------

Хвароба на пачатку суправаджаецца разладам стрававання, метэарызмам і болем у жываце. Затым дадаюцца слабасць, страта вагі, зніжэнне апетыту, раздражняльнасць, пагаршэнне памяці, боль у суставах, высып на скуры, запаленне дзяснаў і расколіны на вуснах.

Зноскі
------

1. ↑  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 28 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>
3. ↑  *Вольга Цыбульская.* Цэліякія: калі кішэчнік не ў парадку // *Краіна здароўя*. — 26 верасня 2009. — № 38 (150). — С. 5.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Цэліякія на Вікісховішчы |

* Фонд таварыства хворых на цэліякію — The Celiac Disease Foundation
* Celiac.com

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX527838 · BNF: 12128642j · GND: 4191006-0 · LCCN: sh85021632 · Microsoft: 2910797729 · NKC: ph119088 |

 |
**Шаўл Юдзіч Валь** (Саўл Кацнеленбоген) (Вал, Вол, Saul Wahl) — паводле падання літоўскіх яўрэяў, быў абраны на адну ноч польскім каралём, пасля смерці Стэфана Баторыя. 

Валь сапраўды жыў у Брэсце ў часы Жыгімонта III, які любіў яго, у 1589 годзе дазволіў яму звацца каралеўскім слугой і выдаў па хадайніцтве Валя некалькі ільгот («прывілеяў») для яўрэяў Літвы. Валь пабудаваў у Брэсце сінагогу і змясціў у ёй надпіс: «Шаўл Юдзіч, які мае ўладу, паставіў гэтую сінагогу ў памяць жонкі сваёй Дворы". Гэты надпіс і мог паслужыць крыніцай легенды.

Каро у сваім "Interregnum Polens im J. 1587" дапушчае магчымасць, што п'яная шляхта жартам магла на адну ноч выбраць багатага і ўшанаванага усімі габрэя Валя польскім каралём. Паводле легенды, Валь на працягу кароткачасовага свайго валадарання выдаў некалькі прывілеяў для яўрэяў Польшчы. Па меркаванні прафесара Бершадскага, Валь ў легендзе адлюстроўвае вобраз Жыгімонта III, які надзяліў ў рэчаіснасці яўрэяў тым, што легенда прыпісвае Валю. Нашчадкам гэтага Валя лічыцца барон дэ Вормс, статс-сакратар ў кабінеце лорда Солсберы.

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 17 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. ↑  Catalog of the German National Library Праверана 2 мая 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23833686'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | GND: 134193814 · ISNI: 0000 0001 1748 226X · LCCN: n96082014 · NTA: 304586390 · VIAF: 18950995 |