recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Дафіна Зэкіры Нушы** (нар. 1 красавіка 1984, Прышціна, СФР Югаславія) — касаварскі кампазітар аркестравай, камернай і харавой музыкі, якая выконвалася ў Еўропе і іншых краінах.

Біяграфія
---------

Зэкіры вучылася ў кансерваторыі Прэнка Якавы ў Прышціне з 1997 па 2002 год. Яна вывучала музыкальную кампазіцыю ў Мендзі Менджыкі ў Прышцінскім універсітэце, які скончыла ў 2007 годзе. Кіраўніком яе магістарскай працы была Яна Андрэеўская ва Універсітэце Святых Кірыла і Мяфодзія ў Скоп’і. Яна атрымала дыплом у 2011 годзе.

У 2009 годзе яна заснавала арганізацыю Косаўскія жанчыны ў музыцы NEO MUSICA і стала членам Міжнароднага ганаровага камітэта Fondazione Adkins Chiti: Donne in Musica.

Яе творы пераважна інструментальныя, пачынаючы з *Quasi Variazione* для фартэпіяна (2000), *Dialog* для скрыпкі і фартэпіяна (2001) і *Atmospheres* для флейты і фартэпіяна (2002). Вакальныя кампазіцыі ўключаюць творы для змешанага хору, такія як *My Mother* на тэкст Пашко Васы (2001), *Odisea* (2008) і *Atmospheres* для хору з аркестрам (2005). Сольныя працы ўключаюць *When You Come* для меца-сапрана і фартэпіяна (2002), на тэкст Байрама Керымі і *O Dismal Bird* для тэнара і фартэпіяна (2009). Пазнейшыя кампазіцыі з яе часоў ва ўніверсітэце ў Скоп’е ўключаюць Варыяцыі для сімфанічнага аркестра (2011), *Disappear* для сола альта (2011), *Memento* для скрыпкі з аркестрам (2010), *Story of Mary* для актора, флейты, скрыпкі, гітары і фартэпіяна (2010), і *All In* для флейты, габоя, сапрана-саксафона і віяланчэлі (2009).

Яе творы гучалі на фестывалі *«Дні македонскай музыкі»* ў 2011 годзе і на фестывалі DAM у Прышціне ў 2010 годзе. Таксама ў 2010 годзе ў Лондане, Вялікабрытанія, *Dream* for solo violin, 2007) прагучала падчас праекта Брытанскага музея *Trade and Travel 1830—2030* у верасні і іншыя творы у Willton’s Music Hall у кастрычніку. У 2009 годзе *Atmospheres* для хору і аркестра атрымалі прэмію Тэадора Фронта ад Міжнароднага альянсу жанчын у музыцы. У пачатку 2012 года новы твор «Варыяцыі для фартэпіяна» атрымаў другую прэмію на косаўскім конкурсе кампазітараў імя Шапэна. На конкурсе, арганізаваным Міністэрствам культуры Косава ў красавіку 2012 года, яе праца *Përreth* («Вакол») атрымала прыз у катэгорыі камернай музыкі.

Зноскі
------

1. ↑  Dam Festival catalogue 2nd,3rd Edition
2. ↑  See  Архівавана 6 верасня 2012 года..
3. ↑  A list of works up to 2008 is available at .
4. ↑  See list of winners at  Архівавана 15 красавіка 2012 года..
5. ↑  Announced at  and .

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
**Музей карабля Ва́за**, таксама **Музей карабля Ва́са** (шведск.: Vasamuseet) — музей у сталіцы Швецыі Стакгольме, які змяшчае карабель XVII стагоддзя Ваза. Размешчаны на востраве Юргордэн. Заснаваны 15 чэрвеня 1990 года і ўваходзіць у групу Дзяржаўных марскіх музеяў Швецыі.

Гісторыя
--------

У 1625 годзе кароль Швецыі Густаў II Адольф загадаў пабудаваць для свайго флоту новы, моцны карабель, які мусіў стаць яго флагманам. У 1627 годзе будаўніцтва 64-гарматнага карабля Vasa, названага ў гонар каралеўскай дынастыі Ваза, было завершана, а 10 жніўня 1628 года карабель адправіўся ў свой першы рэйс. Але ўжо праз прыкладна 1 000 м ён патануў.

25 жніўня 1956 года шведскі гісторык-аматар Андэрс Франсен адшукаў затанулы карабель у раёне Бекгольмскага дока. У 1961 годзе Ваза быў падняты з вады і размешчаны ў часова прыстасаваным для гэтага будынку. У 1986 годзе пачалося будаўніцтва сучаснага будынка музея, які быў урачыста адкрыты 15 чэрвеня 1990 года. У 2013 годзе музей быў перабудаваны і пашыраны.

Наведвальнікі
-------------

Музей карабля Ваза з’яўляецца адным з найбольш папулярных турыстычных атракцыёнаў Швецыі. У 2014 годзе яго наведалі 1 220 000 турыстаў, што ставіць яго на другое месца паводле папулярнасці пасля Скансена.

Галерэя
-------

* Карабель Вазу падымаюць з вады. Востраў Бекгольмен, 1961 годКарабель Вазу падымаюць з вады. Востраў Бекгольмен, 1961 год
* Уваход у музейУваход у музей
* Унутры музеяУнутры музея
* Чарга ў музейЧарга ў музей

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 8 лютага 2015.
2. ↑  KTH hyllar Vasas upptäckare  (паўн.-саам.)
3. ↑  Landets museer lockar fler besökare Архівавана 2 кастрычніка 2015.  (паўн.-саам.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Музей карабля Ваза
* Афіцыйны сайт
* Віртуальнае падарожжа па музеі з панарамай у 360°
**Музей золата ў Перу** (ісп.: Museo Oro del Perú) — музей у горадзе Ліма. З'явіўся на аснове калекцыі Мігеля Мухіка Гало.

Экспазіцыя
----------

На першым і другім паверсе музея прадстаўлена калекцыя зброі. Большасць залатых экспанатаў з некропаля народа Чыму, з поўначы краіны (штат Ламбайеке). Пачатак збірання калекцыі — 1935 год. Экспазіцыю прэзентуюць 8000 прадметаў, зробленых з срэбра і золата. Старажытныя перуанскія майстры выкарыстоўвалі для сваіх вырабаў розныя тэхнікі — каванне, ламініраванне, філігрань, паліроўку. Часам золата змешвалі з плацінай. У экспазіцыі прадстаўлены: залатыя пасмяротныя маскі, дыядэма, навушнікі, наплечнікі, рытуальныя нажы, кераміка, якія адносіцца да культур Чавін, Уары, Мачыка, а таксама туніка, пакрытая тысячай залатых пласцін і насілкі ўпрыгожаныя золатам і срэбрам уладароў Чан-чана. Таксама прадстаўлены залатыя пласціны, каралі, кароны усыпаныя каштоўнымі камянямі, келіхі, кубкі.
**Павел Паўлавіч Скалацкі** (1910—1943) — сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Павел Скалацкий нарадзіўся ў 1910 годзе ў вёсцы Дубовае (цяпер — Калпянскі раён Арлоўскай вобласці). Пасля заканчэння пачатковай школы працаваў у калгасе. У жніўні 1941 года Скалацкі быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З верасня таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

Да верасня 1943 года гвардыі сяржант Павел Скалацкі камандаваў прыладай 37-га гвардзейскага стралковага палка 12-й гвардзейскай стралковай дывізіі 61-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро. 26 верасня 1943 года разлік Скалацкага удзельнічаў у баях у раёне пасёлка Любеч Рыпкынскага раёна Чарнігаўскай вобласці Украінскай ССР, адбіўшы вялікую колькасць нямецкіх контратакаў і знішчыўшы 2 танкі, 2 бронетранспарцёры і вялікую колькасць салдатаў і афіцэраў праціўніка. У ноч з 28 на 29 верасня разлік Скалацкага адным з першых пераправіўся праз Дняпро у раёне вёскі Глушец Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР і знішчыў шэраг агнявых кропак праціўніка. 14 кастрычніка 1943 года Скалацкі загінуў у баі. Пахаваны ў Глушцы.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года гвардыі сяржант Павел Скалацкі пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнам Леніна і медалём.

У гонар Скалацкага названая вуліца ў Лоеве.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Скалацкий Павел Павлович (руск.).  AZ Library. Праверана 2014-7-8.
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Навечно в сердце народном. — 3-е изд. доп. и испр. — Минск, 1984. — С. 476.
* *Фролов П. И. Пирогов В. А. Макушев А. Ф.* Боевое созвездие орловцев. — Тула, 1985. — С. 285—286.

Спасылкі
--------

* Павел Паўлавіч Скалацкі на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Максімаў.

**Леў Іо́сіфавіч Максі́маў** (нар. 27 чэрвеня 1928) — беларускі дыпламат. Пастаянны прадстаўнік Рэспублікі Беларусь у ААН (1986—1990).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 27 чэрвеня 1928 года ў горадзе Вязнікі Уладзімірскай вобласці. Скончыў Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных адносін, Беларускі дзяржаўны універсітэт.

З 1951 года на дыпламатычнай працы ў Міністэрстве замежных спраў Беларускай ССР. Працаваў на пасадах кіраўніка Дэпартамента інстытуцыйных арганізацый.

У 1957—1962 гг. — у Дэпартаменце канферэнцыйнага абслугоўвання, Арганізацыя Аб’яднаных Нацый.

У 1972 годзе ў Дэпартаменце тэхнічнага супрацоўніцтва па пытаннях развіцця, затым Дэпартаменце грамадскай інфармацыі. Узначальваў дэлегацыі Беларусі ў ЕОСОК, ЕЭК, Камісіі па правах чалавека і Генеральнай канферэнцыі МАП.

У 1980—1986 гг. — Старшыня беларускай камісіі пры ЮНЕСКА.

У 1980—1986 гг. — намеснік Міністра замежных спраў Беларускай ССР.

У 1986—1990 гг. — Пастаянны Прадстаўнік Беларускай ССР у Арганізацыі Аб’яднаных Нацый.

Зноскі
------

1. ↑  Lev Iosifovich MAKSIMOV

| ⛭Пастаянныя прадстаўнікі БССР і Рэспублікі Беларусь пры Арганізацыі Аб'яднаных Нацый |
| --- |
| Далучэнне да арганізацыі  Адкрыццё пастаяннага прадстаўніцтва | 26 чэрвеня 1945  26 сакавіка 1958 |
| Прадстаўнікі БССР | Феадосій Гразноў (1958—1961) ·  Павел Астапенка (1961—1964) ·  Герадот Чарнушчанка (1964—1967) ·  Віталь Смірноў (1967—1974) ·  Герадот Чарнушчанка (зноў) (1974—1977) ·  Леанід Далгучыц (1977—1980) ·  Анатоль Шэльдаў (1980—1986) ·  Леў Максімаў (1986—1990) ·  Генадзь Бураўкін (1990—1991) |
| Прадстаўнікі Рэспублікі Беларусь | Генадзь Бураўкін (1991—1994) ·  Аляксандр Сычоў (1994—2000) ·  Сяргей Лінг (2000—2002) ·  Андрэй Дапкюнас (2004—2011, 2011—2017) ·  Валянцін Рыбакоў (з 2017) |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Музей незалежнасці** (азерб.: İstiqlal Muzeyi), або **Музей «Істыглал»** — музей, створаны 7 снежня 1919 года ў сталіцы Азербайджанскай Дэмакратычнай Рэспублікі, у горадзе Баку. Вялікую ролю ў стварэнні музея згулялі Г. Мірзаджамалаў і І. М. Агааглы. У музеі былі сабраныя археалагічныя знаходкі, творы мастакоў, асобнікі рэдкіх кніг, прадметы нумізматыкі, ювелірныя ўпрыгажэнні і інш.

Музей размяшчаўся ў будынку парламента АДР (цяпер — будынак Інстытута рукапісаў Нацыянальнай Акадэміі Навук Азербайджана). Адзначаецца, што менавіта тады ў Азербайджане ўпершыню была зроблена спроба стварэння прававога дакумента па арганізацыі і захаванню музейных прадметаў. Музей праіснаваў усяго адзін год і не змог ажыццявіць ўсіх задуманых планаў. Ён быў ліквідаваны ў 1920 годзе, калі ў Азербайджане была ўсталяваная Савецкая ўлада. Матэрыялы, сабраныя ў музеі, сталі асновай для фондаў «Музэкскурс» і Азербайджанскага дзяржаўнага музея.

Стварэнне гэтага музея лічыцца другой спробай стварэння ў Азербайджане музея.1

Заўвагі
-------

1.**↑** Адзначаецца, што спроба стварэння першага музея на тэрыторыі Азербайджана была прадпрынятая Джалілем Мамедкулізадэ ў 1890 годзе, калі ён арганізаваў у школе вёскі Нехрэн (Нахічэванская АР) краязнаўчы музей, у якім былі сабраны матэрыялы, якія распавядаюць пра гісторыю Азербайджана. Архіўныя дакументы сведчаць аб тым, што ў пачатку ХХ стагоддзя ў Баку, пры дырекцыі народных вучылішчаў, меўся педагагічны музей, створаны педагогам А. С. Тхаржэўскім. Гэты музей служыў для навучальных мэтаў, ствараў і дэманстраваў метадычныя і наглядныя дапаможнікі. Ён быў закрыты ў 1920 годзе, пасля стварэння музеяў пры Наркамасветы. Таксама ў архівах былі выяўленыя і дакументы, якія распавядаюць, што Усерасійскае Тэхнічнае Грамадства пры сваім Бакінскім аддзяленні мела невялікі музей, які складаўся з 1500 экспанатаў, падзеленых па 13 аддзелам.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Г. Гафарава.* История музейного дела в Азербайджане (Гісторыя музейнай справы ў Азербайджане) // *часопіс* : Вопросы музеологии (Пытанні музеялогіі). — 2010. Архівавана з першакрыніцы 18 верасня 2014.  (руск.)
**Дзяржаўная навукова-тэхнічная праграма «Ядзерна-фізічныя тэхналогіі для народнай гаспадаркі Беларусі» («Ядзерна-фізічныя тэхналогіі»), 2006-2010**, дзяржаўная праграма, зацверджаная Саветам Міністраў Рэспублікі Беларусь 4 студзеня 2006. 

Асноўныя мэты праграмы — выкананне комплексу падрыхтоўчых работ, якія забяспечваюць будаўніцтва АЭС у 2010; распрацоўка новых і ўдасканаленне існуючых ядзерна-фізічных, радыяцыйных і ізатопных тэхналогій для выкарыстання іх у народнай гаспадарцы Беларусі. 

Задачамі праграмы з'яўляюцца: 

1. Распрацоўка і ўвод у дзеянне 18 першачарговых нарматыўных дакументаў: 

* патрабаванні да размяшчэння АЭС (3 дакументы);
* патрабаванні да забеспячэння якасці (4 дакументы);
* кіраўніцтва па абгрунтаванню экалагічнай бяспекі АЭС (1 дакумент);
* правілы забеспячэння ядзернай бяспекі АЭС (6 дакументаў);
* патрабаванні да забеспячэння бяспекі і ўздзеяння на навакольнае асяроддзе (1 дакумент);
* патрабаванні да ліцэнзавання і экспертызы дакументаў, што абгрунтоўваюць бяспеку ядзерных установак (2 дакументы);
* палажэнні аб падборы, падрыхтоўцы і допуску да работы персаналу АЭС (1 дакумент).

2. Распрацоўка якасных і колькасных крытэрыяў і патрабаванняў, у адпаведнасці з якімі канкрэтны праект АЭС можа быць рэкамендаваны для будаўніцтва ў Рэспубліцы Беларусь — распрацоўка: 

* зводнага тома «Тлумачальнай запіскі да выбару пляцоўкі размяшчэння АЭС»,
* справаздачы па ўплыву АЭС на навакольнае асяроддзе;
* папярэдняй справаздачы забеспячэння бяспекі АЭС.

3. Распрацоўка праекта Закона «Аб выкарыстанні атамнай энергіі».

Праграма складаецца з трох падпраграм: 

* «Ядзерная энергетыка»
* «Распрацоўка і ўкараненне спецыяльных тэхналогій ачысткі і захоўвання радыеактыўных адходаў»
* «Распрацоўка і ўкараненне ізатопных тэхналогій у народнай гаспадарцы».

Дзяржаўныя заказчыкі — Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь і Нацыянальная акадэмія навук Беларусі. 

Галаўная арганізацыя - выканаўца праграмы — дзяржаўная навуковая ўстанова «Аб'яднаны інстытут энергетычных і ядзерных даследаванняў – Сосны» Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

У выкананні праграмы будуць удзельнічаць больш за 20 устаноў і арганізацый НАН Беларусі, Міністэрства энергетыкі, Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва, Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя, Міністэрства адукацыі. 

Аб'ёмы фінансавання на 2006—2010 — 10 530 млн. руб.
**Музей гістарычных каштоўнасцяў Украіны** змяшчае адну з найбагацейшых калекцый залатых вырабаў у краінах СНД. Музей з'яўляецца своеасаблівым каштоўным летапісам Украіны ад эпохі бронзы да сучаснасці. У 2015 годзе Міністэрства Украіны прыняло рашэнне ліквідаваць музей (загадам Міністэрства культуры Украіны № 844 ад 27.10.2015).

Гісторыя
--------

Скіфская пектараль

Экспанаты
---------

Быў адкрыты для наведвальнікаў 4 студзеня 1969 года на тэрыторыі Кіева-Пячэрскай лаўры ў будынку XVIII ст. былой манастырскай пякарні, пабудаванай па праекце украінскага архітэктара Сцяпана Каўніра (па прозвішчы архітэктара будынак называецца Каўніраўскім корпусам).

Экспанаты
---------

Асноўны фонд музея налічвае 56 тысяч прадметаў археалогіі і бытавога мастацтва з каштоўных камянёў і металаў, якія паступілі ў музей з фондаў Кіеўскага гістарычнага музея, Мастацкага музея, Усеўкраінскага музея яўрэйскай культуры, Інстытута археалогіі НАН Украіны, а таксама іншых украінскіх музеяў і прыватных калекцый.

Экспанаты, прадстаўленыя ў музеі, уключаюць знакамітыя скарбы магільных курганоў «Гайманава магіла», «Тоўстая магіла», «Агуз» — скіфскіх пахаванняў, стварэнне якіх датуюць IV стагоддзем да нашай эры. Шэдэўр калекцыі — знакамітая скіфская залатая пектараль, знойдзеная ў пахаванні Тоўстая магіла.

Спасылкі
--------

* Аб музеі на сайце Кіева-Пячэрскага гісторыка-культурнага запаведніка(недаступная спасылка)
* Сайт Музея гістарычных каштоўнасцяў Украіны (укр.)
* Оксана Ганіна. Київський музей історичних коштовностей. Київ, Мистецтво, 1974. Архівавана 1 снежня 2016.
**Дзяржа́ўны акадэмі́чны наро́дны арке́стр Рэспу́блікі Белару́сь імя́ Іо́сіфа Жыно́віча** — аркестр у Беларусі.

Гісторыя
--------

Артысты Дзяржаўнага ансамблю народных інструментаў БССР. Рыгор Самохін у цэнтры, Іосіф Жыновіч першы злева ў другім шэрагу. 1940
Плакат Беларускага дзяржаўнага ансамбля народных інструментаў. 1931
Пачаў дзейнасць у Мінску ў 1930 годзе як Беларускі дзяржаўны ансамбль народных інструментаў, створаны на аснове ансамбля народных інструментаў Беларускага музычнага тэхнікума (1928). Першым мастацкім кіраўніком у 1930—1935 гадах з'яўляўся Дз. Захар, з 1946 мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор І. Жыновіч, з 1975 — М. Казінец. У 1937 годзе ператвораны ў Аркестр беларускіх народных інструментаў у складзе Беларускай філармоніі, з 1948 года назва Дзяржаўны народны аркестр БССР, імя І. Жыновіча з 1974 года, акадэмічны з 1987 года.

Рэпертуар
---------

Аркестр унікальны па складзе інструментаў і па гучанні. Асноўнае месца належыць беларускім цымбалам, уключае таксама дудкі і ліры, баяны, флейты, габоі, кларнеты, групу ўдарных. У рэпертуары больш за 1000 арыгінальных твораў і пералажэнняў беларускіх кампазітараў, у т. л. У. Алоўнікава, А. Багатырова, Я. Глебава, Я. Дзягцярыка, І. Жыновіча, Э. Зарыцкага, В. Іванова, С. Картэса, У. Кур’яна, А. Мдывані, В. Помазава, Ю. Семянякі, Дз. Смольскага, Р. Суруса, К. Цесакова, Я. Цікоцкага, М. Чуркіна і інш. , кампазітараў-класікаў, сучасных замежных аўтараў.

Выступленні
-----------

З аркестрам выступалі майстры беларускай сцэны Л. Александроўская, Л. Аляксеева, З. Бабій, І. Балоцін, М. Ворвулеў, С. Данілюк, М. Дзянісаў, С. Друкер, B. Малькова, Р. Млодак, Т. Ніжнікава, І. Пятроў, І. Сарокін, Н. Ткачэнка, а таксама спевакі Расіі, Украіны, Заходняй Еўропы і інш. Калектыў гастраліруе за мяжой, удзельнік шматлікіх фестываляў і конкурсаў. У розны час у аркестры працавалі цымбалісты А. Астрамецкі, В. Бурковіч, С. Навіцкі, Х. Шмелькін, М. Шмелькін і інш. ; працуюць (1997) салісты А. Курмакін, С. Лясун, А. Рудкоўскі.

Літаратура
----------

* Дзяржаўны акадэмічны народны аркестр Рэспублікі Беларусь імя І.І.Жыновіча // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кракалёў.
**Павел Паўлавіч Кракалёў** (1 красавіка 1936, г. Порхаў, Пскоўская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1955 годзе Харкаўскі архітэктурна-будаўнічы тэхнікум, у 1961 годзе Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут. Працаваў у Новасібірскім філіяле Дзіпраавіяпрама, з 1966 года — галоўны архітэктар праектаў, кіраўнік майстэрні Мінскпраекта.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1965 года. Член КПСС з 1976 года. Пражывае ў г. Мінск.

Творчасць
---------

Будынак Інстытута меліярацыі
Дом мод-2 і будынак інстытута Белпобыттэхпраекта з боку Юбілейнай плошчы
Будынак Мінскпраекта па вуліцы Берсана
Асноўныя працы: будынак НДІ меліярацыі і воднай гаспадаркі (1974), новыя карпусы будынка ЦК КПБ (1975—1984), вытворчая база будуправы «Саюзмантажлегмаш» (1976) у Мінску, праект аднаўлення і рэканструкцыі сядзібы І. Я. Рэпіна — Здраўнёва Віцебскай вобласці (1983); у аўтарскім калектыве: будынак Мінскпраекта (1975), комплекс будынкаў Дома мод і Белбыттэхпраекта (1981), 9-павярховыя жылыя дамы па праспект Ракасоўскага і вуліцы Пляханава (1973—1982), будынак партархіва (1986).

Узнагароды
----------

1—2-я прэміі на міжрэспубліканскім конкурсе за праект помніка беларускім і літоўскім партызанам (1970).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кракалев Павел Павлович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дубовік.
**Леў Антонавіч Дубовік** (30 лістапада 1940, г. Драгічын, Брэсцкая вобласць, БССР — 31 сакавіка 2016) — дзяржаўны дзеяч Беларусі, спецыяліст у галіне энергетыкі, заслужаны энергетык Беларусі.

Біяграфія
---------

У 1962 годзе скончыў Беларускі політэхнічны інстытут, атрымаў прафесію інжынера-электрыка. Працаваў на інжынерных і кіруючых пасадах ва ўпраўленнях энергетыкі Магілёўскай і Брэсцкай абласцей.

З 1987 года ў Белгалоўэнерга, з 1989 года — намеснік начальніка. З 1993 года — намеснік Міністра энергетыкі Рэспублікі Беларусь, старшыня Камітэта па энергазберажэнні і энергетычным наглядзе пры Савеце Міністраў Беларусі. Ініцыятар і стваральнік энергазберажэння як кірунку ў эканоміцы Рэспублікі Беларусь.

З 1995 года — намеснік міністра паліва і энергетыкі Беларусі, старшыня Камітэта па энергазберажэнні і энергетычным наглядзе Міністэрства паліва і энергетыкі Беларусі. У 1997—2001 гадах — старшыня Дзяржаўнага камітэта па энергазберажэнні і энергетычным наглядзе Беларусі.

З 2001 года — старшыня Камітэта па энергаэфектыўнасці пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь. У сакавіку 2002 года быў абраны членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь ад Брэсцкай вобласці (за яго падалі галасы 88,1 % ад прыняўшых у галасаванні дэпутатаў). Член Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі па рэгіянальнай палітыцы.

З 2006 года — намеснік старшыні Дзяржаўнага камітэта па стандартызацыі — дырэктар Дэпартамента па энергаэфектыўнасці Дзяржаўнага камітэта па стандартызацыі Рэспублікі Беларусь. Заслужаны энергетык Беларусі (2006). З 2011 года — член Экспертнага савета па праектах дзяржаўных праграм (секцыя па энергетыцы і энергаэфектыўнасці).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Дубовик Лев Антонович // Республика Беларусь : энциклопедия : в 7 т. Минск, 2006. Т. 3. С. 456.
* Дубовик, Л. А. Выступление председателя комитета по энергоэффективности при Совете Министров Республики Беларусь Л. А. Дубовика : [печатается в изложении со стенограммы коллегии Минэнерго] / Л. А. Дубовик // Энергетика Беларуси. 2006. 13 февраля (№ 4).
* Дубовик, Л. А. Электричество плюс тепло — экономная парочка : [о Республиканской программе энергосбережения на 2006—2010 гг.: рассказ председателя Комитета по энергоэффективности при Совете Министров Беларуси] / Л. А. Дубовик; [записал Юрий Бествицкий] // Рэспубліка. 2006. 1 лютага.
* Дубовик, Л. А. Свои источники — не самоцель : [беседа с председателем Комитета по энергоэффективности при Совете Министров Беларуси об использовании возобновляемых источников энергии в Беларуси] // Л. А. Дубовик; записал Дмитрий Синенко // Народная газета. 2006. 5 студзеня.
* Дубовик, Л. А. О работе по энергосбережению в Республике Беларусь / Л. А. Дубовик // Городское хозяйство. 2003. № 12. С. 2-6.
**Дасі́я** (грэч. δασεῖα, ад стар.-грэч.: δασύ πνεῦμα; лац.: spiritus asper), **густое прыдыханне** — надрадковы дыякрытычны знак, які выкарыстоўваўся ў Грэцыі з позняй антычнасці (уведзены навукоўцамі александрыйскай школы) да рэформаў канца XX стагоддзя, а таксама пэўны час і ў кірылічным царкоўнаславянскім пісьме. Першапачаткова выглядаў як левая палова літары **H** (**├**), пазней ператварыўся ў L-падобны кручок, яшчэ пазней (у грэчаскім курсіве) — у нешта падобнае да «**(**» ці да надлітарнай перавернутай коскі (напрыклад: **ἁ**); у гэтым апошнім выглядзе патрапіў у славянскае пісьмо (аднак у некаторых найстаражытных помніках сустракаецца і ў першапачатковай форме).

У старажытнагрэчаскай мове абазначаў «густое прыдыханне», **h**-падобны прыгук перад галоснымі ў пачатку словы (адсюль часта паходзіць пачатковае **h-** у латынізаваных формах грэчаскіх імёнаў і інтэрнацыяналізмаў, накшталт *Homer, Helena, hexametron, hippodromos* і да т.п.). Часам таксама прыдыханне пры літары ро, што ў лацінцы дае спалучэнне **rh**: *rho, myrrha* і да т.п.

У грэчаскім пісьме дасія (як і псіла) можа спалучацца са знакамі націску.

У славянскім пісьме густое прыдыханне сустракалася досыць рэдка і паступова выйшла з ужывання; аднак да сярэдзіны XVII стагоддзя, асабліва ва ўкраінскіх выданнях, праводзіліся спробы паказваць розніцу двух грэчаскіх прыдыханняў у запазычанняў, перш за ўсё ва ўласных імёнах. Водгаласам гэтай сістэмы з’яўляецца правіла, якое часам згадваецца, але ў рэальнай друкарскай практыцы не адлюстроўваецца: «густое [прыдыханне] пішацца ў замежных словах, якія пачынаюцца з іжыцы».

Найстаражытны знак дасія (**├**) лёг у аснову літарна-лінейнай дасійнай натацыі IX—X стагоддзяў, якой былі запісаны першыя ў Еўропе ўзоры шматгалоснай музыкі.

У Юнікодзе дасія прысутнічае з кодам U+0314 для грэчаскага алфавіта і U+0485 для кірыліцы. Акрамя таго, асобныя коды адведзены шэрагу маналітных сімвалаў для грэчаскіх літар з гэтым знакам.

Зноскі
------

1. ↑  А. І. ГРУША. БЕЛАРУСКАЯ КІРЫЛІЧНАЯ ПАЛЕАГРАФІЯ
2. ↑  B. A. Van Groningen, «Short manual of Greek palaeography», Leiden, 1955, стар. 51—52.
3. ↑  Архимандрит д-р Атанасий Бончев, «Църковнославянска граматика и речник на църковнославянския език», София: Синодално издателство, 1952, стр. 13.
**Леў Іосіфавіч Петражыцкі** (польск.: Leon Petrażycki; 13 красавіка 1867, маёнтак Калантаёва, Віцебская губерня-15 мая 1931) — польскі і расійскі прававед і сацыёлаг, адзін з найбуйнейшых прадстаўнікоў псіхалагічнай школы права.

Біяграфія
---------

Скончыў юрыдычны факультэт Кіеўскага універсітэта і семінарыю, заснаваную ў Берліне з мэтай падрыхтоўкі прафесараў рымскага права для Расіі. Доктар юрыдычных навук з 1857. У 1898-1918 кіраваў кафедрай энцыклапедыі і філасофіі права ў Пецярбургскім універсітэце. Актыўна ўдзельнічаў у акадэмічным саюзе і партыі Народнай свабоды; быў дэпутатам 1-й Дзяржаўнай думы і за падпісанне Выбаргскай адозвы быў прыгавораны да трох месяцаў турэмнага зняволення.

3 1918 года узначальваў кафедру сацыялогіі Варшаўскага ўніверсітэта. Памёр у Варшаве. 

У сваіх творах па тэорыі і філасофіі права Петражыцкі падзяляў права на інтуітыўнае і пазітыўнае. Да апошняга ён адносіў права, якое пануе ў гэты час у грамадстве, а частку яго, што прызнаецца дзяржавай, называў афіцыйным правам. Замест падзелу на прыватнае і публічнае права Петражыцкі прапанаваў адрозніваць сацыяльна-службовае права, або права цэнтралізацыі, звязанае з уяўленнем пра грамадскае служэнне, і права дэцэнтралізацыі, свабоднае ад ідэі сацыяльнага служэння. Адсюль вынікала асаблівае значэнне той звычайнай палітыкі права, якая заклікана ачысціць псіхалогію людзей ад антысацыяльных схільнасцей і накіроўваць іх паводзіны ў бок агульнага дабра. Менавіта палітыка права можа весці чалавецтва ў тым кірунку, куды яно рухаецца бессвядома, эмпірычна. Паводле Петражыцкага, дзяржава, як і ўсе іншыя грамадскія адносіны, служыць праву, г. зн. агульнаму дабру, забяспечвае ажыццяўленне пэўнай сістэмы прававых норм і змяняецца ў адпаведнасці з яе патрэбнасцямі.

Зноскі
------

1. ↑  Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑
3. 1 2  Петражицкий Лев Иосифович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
4. ↑  Leon Petrazycki // Internet Philosophy Ontology project Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6023365'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Чысцік.
**Чы́сцік** — біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Заснаваны ў 1979 годзе для захавання ў прыродным стане месцаў росту журавін. Плошча заказніка складае 300 га.

Размешчаны на балотным масіве пераходнага тыпу Жукоўскае. Узгорыста-хвалістая азёрна-ледавіковая нізіна з камамі і забалочанымі азёрнымі катлавінамі. Глебы дзярнова-падзолістыя забалочаныя і тарфяна-балотныя, глыбіня торфу да 5 м, у сярэднім 1,94 м.

Хваёва-кусцікава-сфагнавыя фітацэнозы з перавагай журавін. У Чырвонай кнізе рагулькі высокія, тафільдыя чашачкавая, марошка прысадзістая, гарычка крыжападобная.

Літаратура
----------

* Чысцік // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
Пчала ў працэсе апылення
**Апыленне** — перанос пылку з тычынак на рыльца песціка (у кветкавых раслін) або з пыльнікаў на семязачатак (у голанасенных).

Тыпы апылення
-------------

Расліны бываюць самаапыляльныя і перакрыжаванаапыляльныя. Перакрыжаванае апыленне ажыццяўляецца з дапамогай насякомых, ветру, вады. Самаапыленне можа адбывацца ў адкрытых і закрытых кветках. Абодва тыпы апылення ў жыцці раслін маюць важнае значэнне, паколькі садзейнічаюць размнажэнню — утварэнню насення і пладоў.

Літаратура
----------

* Біялогія: вучэб. дапам. для 7-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / пад рэд. В. М. Ціхамірава; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 199 с.: іл. ISBN 978-985-03-1340-9

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11972141n · GND: 4007211-3 · LCCN: sh85104524 · Microsoft: 168197293 · NDL: 00577192 · NKC: ph232598 |

 |
**Аптэкарскі мост** — аўтадарожны мост камбінаванай сістэмы цераз Карпаўку ў Петраградскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Петраградскі і Аптэкарскі востраў. Другі па шырыні мост у Санкт-Пецярбургу пасля Сіняга моста.
Размешчаны ля вытоку Карпаўкі, утварае перадмостную плошчу гренадзерскага моста, злучаючы Петраградскую, Аптэкарскую набярэжныя, вуліцу Чапаева і набярэжную Карпаўкі. Побач з мостам размешчаны Батанічны сад БІН РАН. Ніжэй па плыцячэнні знаходзіцца Петрапаўлаўскі мост. Бліжэйшая станцыя метрапалітэна — «Выбаргская».

Назва моста вядомая з 1798 года і паходзіць ад Аптэкарскага агарода, які існаваў у XVIII стагоддзі на месцы Батанічнага саду.

| Масты цераз Карпаўку |
| --- |
| 
* Аптэкарскі
* Петрапаўлаўскі
* Сілін
* Геслероўскі
* Карпаўскі
* Барачны
* Маладзёжны

 |
**Персідскія паслы ў караля Эфіопіі** — карціна Францішка Смуглевіча, напісаная каля 1785 года. Захоўваецца ў Літоўскім мастацкім музеі  (руск.) (бел..

Сюжэт
-----

Пры стварэнні карціны Ф. Смуглевіч натхняўся сюжэтам з Гісторыі  (руск.) (бел. Герадота. На ёй паказаны момант, калі пасланцы персідскага кіраўніка Камбіза II наведваюць цара Эфіопіі з патрабаваннем скарыцца іх уладару. Паслы прынеслі з сабой падарункі: пурпурнае адзенне, залатыя ланцуг і брошку, скрыню з алебастру, якая змяшчае бальзам, і амфары віна.

Але эфіопскі цар задумвае хітрасць. Ён дае персам лук і загадвае перадаць іх уладару прапанову толькі тады ісці вайной на Куш, калі ўласнаруч здолее гэты лук нацягнуць. А да таго часу персы павінны дзякаваць сваіх багоў, што думка пра паход на чужыну не перасякае розумы эфіопскіх сыноў.

Апісанне
--------

На карціне лук ужо ў руках персідскага пасланца. Пры гэтым ігнаруючы падарункі, зваленыя ля яго ног, цар Эфіопіі гоніць сваіх гасцей прэч, паказваючы рукой убок. Як і другая вядомая карціна Ф. Смуглевіча — «Скіфскія паслы ў Дарыя» — гэта палатно заахвочвае права народаў на незалежнасць і змагарства за сваю свабоду. Гэты сюжэт быў актуальным для сучаснікаў Смуглевіча, паколькі ствараў алюзіі пра адносіны Рэчы Паспалітай са сваімі краінамі-суседкамі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Pranciškus Smuglevičius. Persų pasiuntiniai pas etiopų karalių(недаступная спасылка)  (літ.)
2. 1 2 3 4  Persian Envoys before the King of Ethiopia. Franciszek Smuglewicz  (англ.)
3. ↑  *Rūta Janonienė, Tojana Račiūnaitė, Marius Iršėnas, Adomas Butrimas*. The Lithuanian Millenium: History, Art and Culture, VDA leidykla, 1.6.2015. С. 692, С. 291-292
Унітарны выстрал з кумулятыўным снарадам у разрэзе
**Кумулятыўны эфект**, **кумуляцыя**, **эфект Манро** (анг. Munroe effect) — узмацненне дзеяння выбуху шляхам яго канцэнтрацыі ў зададзеным кірунку, дасягаецца ўжываннем зарада з выманнем, процілеглай да месцазнаходжання дэтанатара і звернутай у бок аб'екта атакі. Кумулятыўнае выманне, звычайна канічнай формы, пакрываецца металічным абліцоўваннем, таўшчыня якога можа вагацца ад доляў міліметра да некалькіх міліметраў.

Кумулятыўны эфект ўжываецца ў даследчых мэтах (магчымасць дасягнення вялікіх хуткасцяў рэчыва - да 90 км/с), у горнай справе, у ваеннай справе (бранябойныя снарады).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 20. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
**Асаднікі** — польскія ваенныя і цывільныя каланісты з цэнтральных раёнаў краіны, якім урад міжваеннай Польшчы выдзяляў землі на тэрыторыі Заходняй Беларусі і Заходняй Украіны.

У польскай, чэшскай, славацкай, украінскай, верхненелужыцкай мовах «асада» азначае пасяленне, сядзібу, калонію. У беларускай з гэтым коранем ёсць толькі паняцце «асадныя сяляне» і «асада» -- плата гэтых сялян за карыстанне зямлёй.

Асадніцтва ў міжваннай Польшчы — адметны феномен XX ст. пачалося Законам ад снежня 1920 годзе пра надзяленне зямлёй салдат, якія асабліва вызначыліся ў вайне супраць бальшавікоў. Асаднікаў надзялялі ўчасткамі зямлі па некалькі дзясяткаў гектараў пераважна ўздоўж савецка-польскай мяжы. Асаднікі мелі зброю і аб'ядноўваліся ў «Саюз былых абаронцаў усходніх ускраін», выконвалі паліцэйскія, адміністрацыйныя і антыдыверсійныя функцыі. Агулам у Заходняй Беларусі было каля 9000 гаспадарак асаднікаў. Мэта акцыі — змяніць этнічны склад насельніцтва ў памежных раёнах, паланізаваць мясцовых беларусаў, адгарадзіцца ад Савецкага Саюза надзейнай сцяной карэнных палякаў.

У сярэдзіне 1920-х гадоў маёнткі асаднікаў палілі беларускія сяляне.

Зноскі
------

1. ↑  Кізіма С. А.…

Літаратура
----------

* *Кізіма С. А. Лянцэвіч В. М. Самахвалаў Дз. С.* Гісторыя Беларусі: Курс лекцый. — Мн.: Выд-ва МІК, 2003. — 91 с.
* Stobniak-Smogorzewska J. Kresowe osadnictwo wojskowe 1920—1945. — Warszawa, RYTM, 2003, ISBN 83-7399-006-2

Спасылкі
--------

* *Кастусь Бандарук*. Асаднік **(нявызн.)**. *Слоўнік свабоды*. Праверана 25 жніўня 2011.
**Кумасі** (англ.: Kumasi) — горад у цэнтральнай частцы Ганы, другі па велічыні пасля сталіцы краіны Акра. Насельніцтва — 1.517.000 чалавек, з прыгарадамі — 2,5 млн. (2005). Адміністрацыйны цэнтр вобласці Ашанці.

Абслугоўваецца аэрапортам «Кумасі». Вузел чыгунак і аўтадарог.

Мясціны ў гэтым месцы вядомыя яшчэ з эпохі неаліту, але статус горада Кумаси атрымаў з 1615 года, калі стаў цэнтрам Імперыі Ашанці.

У горадзе знаходзіцца адзін з наймацнейшых футбольных клубаў Афрыкі «Асантэ Катако».

Памятныя мясціны
----------------

* Метадысцкі сабор Уэслі

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Кумасі на Вікісховішчы |
**Марыя Піеціля Хольмнер** (швед. Maria Pietilä Holmner, нар. 25 ліпеня 1986 года, Умеа) — шведская гарналыжніца, шасціразовы прызёр чэмпіянатаў свету (чатыры разы ў камандным першынстве і па разе ў слаламе і гіганцкім слаламе). Спецыялістка слаламных дысцыплін.

У Кубку свету Піеціля Хольмнер дэбютавала ў 2002 годзе, у лістападзе 2008 года першы раз трапіла ў тройку лепшых на этапе Кубка свету ў слаламе. Лепшым дасягненнем Піеціля Хольмнер ў агульным заліку Кубка свету з’яўляецца 7-е месца ў сезоне 2013/14.

На Алімпіядзе-2006 у Турыне стала 21-й у слаламе і 10-й у гіганцкім слаламе.

На Алімпіядзе-2010 у Ванкуверы стартавала ў двух дысцыплінах: гіганцкі слалам — 24-е месца, слалам — 4-е месца (0,32 сек пройгрышу трэцяга месца).

За сваю кар’еру ўдзельнічала ў пяці чэмпіянатах свету, на якіх заваявала чатыры ўзнагароды.

У канцы лістапада 2010 года выйграла свой першы ў кар’еры этап Кубка свету, перамогшы ў слаламе ў амерыканскім Аспене. Цікава, што Марыя паказала лепшы час у абедзвюх спробах слалама.
**Марыя Пятроўна Макса́кава** (руск.: Мария Петровна Макса́кова; народжаная Сідарава, 26 сакавіка (8 красавіка) 1902, Астрахань — 11 жніўня 1974, Масква) — савецкая оперная спявачка (лірычнае меца-сапрана), педагог, публіцыст; народная артыстка СССР (1971), лаўрэат трох Сталінскіх прэмій I ступені (1946, 1949, 1951).

Біяграфія
---------

М. П. Максакава нарадзілася 26 сакавіка (8 красавіка) 1902 года ў Астрахані, у сям’і служачага, саратаўскага мешчаніна Пятра Сідарава і астраханскай мяшчанкі Людмілы Барысаўны.

Спявала ў царкоўным хоры, затым вучылася вакалу ў Астраханскім музычным вучылішчы (цяпер Астраханскі музычны каледж імя М. П. Мусаргскага) у В. Н. Барадзіна. У 1919 годзе ў Чырвоным Яры адбыўся дэбют сямнаццацігадовай спявачкі, дзе яна выканала партыю Вольгі ў оперы «Яўген Анегін» П. І. Чайкоўскага. Станаўленне спявачкі адбывалася ў опернай трупе Астраханскага дзяржаўнага тэатра оперы і балета пад кіраўніцтвам М. К. Максакава — настаўніка і мужа.

У канцэртным рэпертуары спявачкі — рамансы П. І. Чайкоўскага, вакальныя цыклы Р. Шумана, творы савецкіх кампазітараў, рускія народныя песні. Часта выступала з Дзяржаўным рускім народным аркестрам ім. Н. П. Осіпава.

Адна з першых прадстаўнікоў савецкага мастацтва за мяжой, гастралявала ў Турцыі (1935), Польшчы (1936), Фінляндыі (1950), ГДР (1968-69).

Выкладала вакальнае мастацтва ў ГІТІСе, дзе была дацэнтам. Узначальвала Народную пеўчую школу ў Маскве.

Зноскі
------

1. ↑  Максакова Мария Петровна // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
**Марыя Рамера Менесес** (13 студзеня 1902, Гранада, Нікарагуа — 7 ліпеня 1977, Нікарагуа) — благаслаўлёная салезіянка, званая апосталам Коста-Рыкі.

Біяграфія
---------

Калі мела 12 гадоў, захварэла на рэўматызм, а яе хуткае выздараўленне прызнана цудам. Адчуваючы пакліканне, ўступае ў кангрэгацыю Дачок Марыі Успамогі Хрысціянам. У 1931 годзе адпраўляецца працаваць ў Сан-Хасэ ў Коста-Рыцы. Там клапацілася аб бедных дзецях і вучыла катэхізісу.

Заснавала спецыяльную вёску для бедных сем’яў, даючы кожнаму з іх свой уласны дом. Дзякуючы яе намаганням у вёсцы быў пабудаваны касцёл у гонар Дзевы Марыі. 2 ліпеня 1977 года яна вярнулася да сясцёр на радзіме, дзе і памерла ад сардэчнага прыступу ва ўзросце 75 гадоў. Праз тыдзень яе цела прывезлі ў Коста-Рыку, дзе ўрачыста і пахавалі.

Беатыфікаваў Папа Ян Павел II 14 красавіка 2002 года.

Зноскі
------

1. 1 2  María Romero Meneses // GCatholic.org — 1997.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25932135'></a>
2. ↑  Св. Ян Боско і бл. Марыя Рамэра сталі апекунамі СДМ-2019 у Панаме(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 13284396X · ISNI: 0000 0000 2857 0866 · LCCN: n91056486 · SUDOC: 136475205 · VIAF: 28242833 |
Рознакаляровае чарніла і ручка з устаўным пяром
 Гелевае чарніла
**Чарніла** — водны раствор якога-небудзь каляровага рэчыва, прызначанага для пісання.

Доўгі час (з найстаражытнейшых часоў да сярэдзіны XIX стагоддзя) чарніла было асобным ад пісчага інструмента матэрыялам для пісьма — яно захоўвалася ў спецыяльнай ёмістасці, чарніліцы, куды той, хто пісаў, мачаў кончык пяра ці расшчэпленай трысціны.

У наш час з чарнілам часцей за ўсё сутыкаюцца пры працы з пячаткамі і штампамі, механічнымі самапісцамі, пры пісьме аўтаручкамі. Асобна варта згадаць выяўленчае мастацтва і дызайнерскія працы, дзе чарніла можна выкарыстоўваць для многіх тэхнік рысунку і адціскання штампаў.

Да нашага часу таксама выкарыстоўваецца пры афармленні асабліва важных дакументаў, напрыклад, у органах улады і ў натарыяце, чарніла для пісьма пяром, прыгатаванае па адмысловых рэцэптах.

У беларускай мове слова *чарніла* паходзіць ад слова *чорны* (як і ў шэрагу іншых моў: грэч. Μελάνη, фінск.: musta, шведск.: bläck), але гэта слова вельмі рана падверглася дээтымалагізацыі: з даўніх часоў вядома чарніла розных колераў.

Зноскі
------

1. ↑  Хоць ужо ў старажытным Егіпце былі правобразы сучасных аўтаручак, якія ўключалі ў сябе металічны трубчасты рэзервуар для чарніла і расшчэпленую трысціну замест пяра, аднак тады былі зроблены толькі адзінкавыя, «падарункавыя» экзэмпляры.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чарніла

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11963465h · GND: 4185528-0 · LCCN: sh85066453 · NDL: 00564135 · NKC: ph202182 |
**Марыя Тэрэза Манкідзян** (26 красавіка 1876, Керала, Індыя — 8 чэрвеня 1926) — індыйская законніца-містык. Каталіцкая святая, называюць апосталам сям’і.

Біяграфія
---------

На пачатку ХХ стагоддзя заснавала Кангрэгацыю сясцёр Святой Сям’і, якая была афіцыйна зацверджана ў 1914 годзе. Яе малітоўнае жыццё характарызавалася частымі экстазамі, падчас якіх яна часам левітавала над зямлёй. У 1909 годзе сястра атрымала стыгматы, пасля чаго таксама пачала пакутаваць ад дэманічных нападаў.

Законніцы гэтай супольнасці спалучаюць малітоўнае кантэмпляцыйнае жыццё з дабрачыннасцю: клапоцяцца пра хворых і паміраючых, пра бедныя сем’і, займаюцца выхаваннем дзяўчынак у прытулках. На працягу апошняга стагоддзя колькасць кляштараў кангрэгацыі павялічылася да 176 па ўсім свеце. У іх жыве і моліцца каля 1500 сясцёр.

13 кастрычніка 2019 года папа Францішак абвясціць яе святой.

Зноскі
------

1. 1 2  *Schäfer J.* Mariam Thresia Chiramel Mankidiyan // Ökumenisches Heiligenlexikon — 1998.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q296584'></a>
2. 1 2  Mariam Thresia Chiramel Mankidiyan // GCatholic.org — 1997.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25932135'></a>
3. ↑  13 кастрычніка падчас урачыстай Імшы, якую папа Францішак цэлебраваў на ватыканскай плошчы св. Пятра, пяць благаслаўлёных былі абвешчаны святымі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BAV: ADV11369391 · GND: 120192543 · ISNI: 0000 0000 6149 2978 · LCCN: n89298711 · VIAF: 69753824 |
Тэадор Шасерыо «Туалет Эсфір»
**Эсфір**, **Эсфер** — асоба біблейскай гісторыі, паводле Бібліі, дачка Амінавада з Веніямінава пакалення.

Біяграфія
---------

Першапачаткова мела яўрэйскае імя Гадаса, была сваячкай і выхаванкай набожнага іудзея Мардахея, які жыў у Сузах і аднойчы выратаваў жыццё персідскаму цару. Калі цар выбіраў сабе новую жонку, яго выбар паў на Гадасу, якая атрымала новае імя — Эсфір, што ў перакладзе з персідскай мовы азначае Зорка. Узвышэнне пры двары іўдзейкі выклікала зайздрасць і злосць некаторых прыдворных цара, асабліва Амана, уладалюбівага, гордага і дэспатычнага царскага любімца. Раззлаваны тым, што Мардахей адносіўся да яго без рабалепства, Аман вырашыў знішчыць не толькі Мардахея, але і ўсіх іудзеяў у Персідскім царстве, і дабіваўся ад цара згоды на выданне такога карнага ўказа. Калі пра гэта даведаўся Мардахей, ён патрабаваў ад Эсфіры, каб яна заступілася перад царом за свой народ. Мужная Эсфір пад страхам згубіць не толькі сваё становішча, але і ўласнае жыццё, насуперак строгаму прыдворнаму этыкету з'явілася без запрашэння да цара і пераканала яго наведаць падрыхтаваны ёю пір, у час якога звярнулася да цара з просьбай аб абароне. Калі цар даведаўся пра сутнасць просьбы Эсфіры, ён загадаў павесіць свайго любімда Амана на той шыбеніцы, якая была падрыхтавана для Мардахея, і выдаў новы загад аб праве іудзеяў на самаабарону. Некаторыя даследчыкі Бібліі бачылі ў кнізе «Эсфір» адлюстраванне не сапраўднай гісторыі, а свайго роду прыпавесць або гістарычную аповесць і сцвярджалі, што яна сваім зместам, падрабязным апісаннем быту і абставін, некаторых гістарычных рэалій адносіцца да часоў панавання Ксеркса і што сапраўднае імя гэтага цара Агасвер.

Зноскі
------

1. ↑  Скарына Ф.: Творы… С. 171—172.

Літаратура
----------

* *Скарына Ф.* Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт. падрыхт. тэкстаў, камент. слоўнік А. Ф. Коршунава, паказальнікі А. Ф. Коршунава, В. А. Чамярыцкага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1990. — С. 171—172. — 207 с.: іл. ISBN 5-343-00151-3.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эсфір (дачка Амінавада)
* Артыкул «*Эсфір*» у Электроннай яўрэйскай энцыклапедыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Treccani |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | GND: 118682431 · LCCN: n79109094 · VIAF: 37710366, 21151776733018010498, 30821086 |
**Музей малой Бацькаўшчыны ў Студзіводах** (польск.: Muzeum Małej Ojczyzny w Studziwodach) — прыватны гістарычна-этнаграфічны музей-скансен у Студзіводах, заснаваны ў 1993 годзе Дарафеем Фіёнікам.

Сталая экспазіцыя размяшчаецца ў драўлянай хаце беларускай сям’і Кандрацюкоў, збудаванай у 1925 годзе, і ў мяшчанскай хаце 1823 года, перанесенай у 2003 з вуліцы Панятоўскага ў цэнтр Бельску Падляскага. Таксама ў склад скансену ўваходзіць клець 1935 года.

У музеі ладзяцца часовыя выстаўкі, майстроўні народнай творчасці, традыцыйнага падляскага спеву і танцу, выдаюцца кнігі і краязнаўчы штоквартальнік «Бельскі гостінець». Штогод на тэрыторыі музея ладзіцца фестываль «Там по маёвуй росі».

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка  (польск.)
* Музей малой Бацькаўшчыны (Бельск Падляскі) ў сацыяльнай сетцы «Facebook»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1118653475 · LCCN: n2017025908 · NUKAT: n2014022582 · VIAF: 300552228 |
**Эсхін** (стар.-грэч.: Αἰσχίνης; 389 да н.э. — 314 да н.э.) — старажытнагрэчаскі дзяржаўны дзеяч, адзін з дзесяці атычных аратараў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Афінах, бацькі былі паважанымі людзьмі, хаця і небагатымі. Бацька Атрамет быў настаўнікам пісьма, маці Глаўкатэа дапамагала ў рэлігійных абрадах для бедных. Спачатку Эсхін быў памагатым бацькі ў школе, затым спрабаваў сябе ў акцёрстве, пасля вызначыўся ў войску, быў службоўцам, у тым ліку ў буле. Удзельнічаў у некалькіх ваенных кампаніях, праявіў сябе ў якасці выдатнага арганізатара і аратара. Пасля аблогі Алінфа быў у складзе пасольства ў Пелапанесе, дзе арганізаваў кампанію супраць Філіпа Македонскага.

Вясной 347 г. да н. э. Эсхін сваім выступам на сходзе з дзесяці тысяч чалавек у Мегалопалісе ў Аркадзіі заахвоціў іх аб’яднацца і выступіць супраць Філіпа. Улетку 347 г. да н. э. ён быў удзельнікам мірнага пасольства да Філіпа і пераканаў яго прыняць прапановы паслоў. Яго марудлівасць падчас другога пасольства (346 г. да н. э.), закліканага ратыфікаваць мірнае пагадненне, выклікала абурэнне ў Дэмасфена і Цімарха, стала падставай для абвінавачанняў у здрадзе. Эсхін паказаў сябе выдатным аратарам і абвергнуў усе абвінавачванні Дэмасфена (першая прамова Эсхіна). У 343 г. да н.э. Дэмасфен аднавіў наступленне, і Эсхін зноў адказаў бліскучай прамовай (другая прамова Эсхіна).

У сваю чаргу Эсхін высунуў супраць Дэмасфена некалькі сур’ёзных абвінавачанняў (трэцяя прамова), але гэтым разам Дэмасфен атрымаў перамогу. Каб пазбегнуць выплаты вялікага штрафу, Эсхін адправіўся ў выгнанне на Родас, адкрыў школу рыторыкі, пазней пераехаў на Самас, дзе памёр у семдзясят чатыры гады.

Тры прамовы Эсхіна, якія ў старажытнасці называлі «Тры грацыі», захаваліся.

Захаваўся таксама зборнік з 12 фіктыўных лістоў Эсхіна, складзены ў позняй антычнасці.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Pauly-Wissowa · Treccani · Настольны · Гранат |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV12637266 · BIBSYS: 90053738 · BNC: a1047741x · BNE: XX918426 · BNF: 11992011v · CiNii: DA01471341 · CONOR: 73893219 · GND: 118637622 · ICCU: IEIV016152 · ISNI: 0000 0003 7471 8595 · LCCN: n82032653 · NDL: 001120573 · NKC: jn19981000050 · NLA: 35001562 · NLG: 14405 · NLP: A11922412 · NSK: 000716409 · NTA: 069646309 · PTBNP: 76863, 254732 · LIBRIS: 257065 · SUDOC: 027995259 · VIAF: 161234357, 99158790743338852796, 399159474307027662213, 281792276, 1026159474065927660953, 373145857921423020175, 4700168049041338410005 |

 |