recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Востраў Святога Паўла** (мальт.: Il-Gżejjer ta 'San Pawl), таксама вядомы як **Селмунет** (мальт.: Selmunett) — плоскі востраў, дакладней два вострава, злучаных дробным пярэсмыкам, якія знаходзяцца ў бухце Св. Паўла ў Мальтыйскім архіпелагу. Ужо некалькі дзесяцігоддзяў востраў з'яўляецца незаселеным, пасля таго як апошні і адзіны фермер пакінуў сваё невялікае жытло на ім.

Згодна з кнігай Дзеянні святых Апосталаў, у 60 г. рымскі намеснік у Юдэі Фелікс адправіў апостала Паўла ў Рым на суд да кесара.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Востраў Святога Паўла**
* Востраў Святога Паўла Архівавана 22 чэрвеня 2012.

| Мальтыйскі архіпелаг |
| --- |
| 
* Мальта
* Гоца
* Коміна
* Камінота
* Дзелімара
* Філфла
* Святога Паўла
* Манаэль
* Грыбная скала

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh99010485 · VIAF: 315139178 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гарэлік.
**Пётр Васілевіч Гарэлік** (15 лютага 1949, в. Кавальцы, Маладзечанскі раён, Мінская вобласць) — беларускі ўрач-хірург. Доктар медыцынскіх навук (1992), прафесар (1994).

Біяграфія
---------

Скончыў Юрацішкаўскае медыцынскае вучылішча, г. п. Юрацішкі, Гродзенская вобласць (1968), Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1974).

Працаваў у Маладзечанскай гарадской бальніцы (1974—1978, урач-хірург), Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 1978, лячэбны факультэт, кафедра гаспітальнай хірургіі, у 1978—1980 — клінічны ардынатар, у 1980—1987 — асістэнт, у 1987—1992 — дацэнт, у 1992—1994 — прафесар, кафедра агульнай хірургіі, у 1994—2005 і з 2010 — загадчык кафедры, у 1998—2010 — рэктар).

Навуковыя інтарэсы: хірургічная гастраэнтэралогія; хірургічная панкрэаталогія; хірургічная гепаталогія.

Узнагароды
----------

Медалі Францыска Скарыны (2002), Свяціцеля Кірылы Тураўскага (2006), ордэн Свяціцеля Кірылы Тураўскага, залаты медаль імя Альберта Швейцэра (1999, 2001), званне «Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь» (2007), знак «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» (2007).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1997. — Т. 5. — С. 79.
* Здравоохранение. — 2019. — № 2. — С. 79-80.

| ⛭Рэктары Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта |
| --- |
| 
* Леанард Супрон (1958—1962)
* Дзмітрый Маслакоў (1962—1998)
* Пётр Гарэлік (1998—2010)
* Віктар Сняжыцкі (2010—2020)
* Алена Краткова (2020—2021)
* Ігар Жук (з 2022)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar648238 |
**Пётр Журавецкі** (1901 — пасля 1985) — каталіцкі артадаксальны святар, біскуп, апостальскі мадэратар, рэлігійны дзеяч беларускага замежжа, удзельнік беларускага хрысціянскага руху XX ст. У 1960-я гады прымаў спробы стварэння альтэрнатыўнай Царквы для беларусаў, арыентаванай на аб'яднанне праваслаўных і католікаў.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся ў 1901 г. ў Раве-Рускай на Галічыне, якая тады ўваходзіла ў склад Аўстра-Венгрыі. Паходзіў з беларускай сям’і, якая пераехала з Брэста. Вучыўся ў Венскай духоўнай семінарыі. З 1925 г. — у ЗША, дзе прадоўжыў тэалагічную адукацыю. Пасвячоны ў святары ў 1932 г. канстанцінопальскім патрыярхам экзархам Афінагорам. Мітру з рук александрыйскага патрыярха экзарха Хрыстафора Кантагеоргія атрымаў у 1942 г. Быў прызначаны адміністратарам «Усходне-Каталіцкай Апостальскай Дыяцэзіі Амерыкі».

У канцы 1940-х гадоў архімандрыт Пётр зблізіўся з некананічнай Святой Праваслаўнай Царквой Хрыста (англ.: Тhe Holy Orthodox Church of Christ), заснаванай іерархамі, якія адышлі ад Экзархата Александрыйскага Патрыярхата ў Амерыцы. У 1950 годзе яна атрымала найменне Святы Праваслаўны Каталіцкі Патрыярхат (англ.: The Holy Orthodox Catholic Patriarchate), а яе мітрапаліт Іосіф Клімовіч прыняў тытул патрыярха ўсяе Амерыкі. Адразу ж адбылося і епіскапскае рукапалажэнне архімандрыта Пятра (Журавецкага).

У 1957 патрыярх Іосіф Клімовіч сышоў на пакой, пасля чаго мітрапаліт Пётр был выбраны другім патрыярхам Святога Праваслаўнага Каталіцкага Патрыярхата. Кафедральным храмам у гэты перыяд з’яўляўся Петрапаўлаўскі сабор у г. Спрынгфілд (Масачусетс).

Да 1959 года Пётр Журавецкі перайшоў у юрысдыкцыю Польскай Старакаталіцкай Царквы ў Амерыцы і Еўропе, дзе стаў суфраганам прымаса архіепіскапа Юзафа Зялёнкі[pl]. Пасля смерці Зялёнкі ў 1961 годзе стаў на чале гэтай рэлігійнай арганізацыі, з тытулам мітрапаліта.

Пасля ўтварэння «Беларускай праваслаўна-каталіцкай субожні» прызначаны апостальскім мадэратарам яе 1-га сінода. Працягваючы знаходжанне ў старакаталіцкай юрысдыкціі, ён паралельна прыняў тут тытул Патрыярха.

У 1964 г. далучыўся да новастворанай Амерыканскай Праваслаўнай Каталіцкай Царквы[en] (англ.: The American Orthodox Catholic Church), заснаванай былым клірыкам Украінскай Грэка-Праваслаўнай Царквы ў Амерыцы (украінскай епархіі Канстанцінопальскага Патрыярхата ў Амерыцы) Вальтэрам Міронам Прафета.

Літаратура
----------

* Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны / Аўтар-укладальнік: Ю. Гарбінскі. — Мн.-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3
* *Слесарев, А. В.* Церковные расколы в белорусской эмиграции: религиозная деятельность митрополита Петра (Журавецкого) и патриарха Владислава (Рыжего-Рыского) / А. В. Слесарев // Труды Минской духовной академии. — 2017. — № 14. — С. 293—314.
**Лю́лька** — выраб дробнай пластыкі XVII — XVIII стст. прызначаны для курэння тытуню.
Вядома таксама пад назвай бел.: піпка.

Вядомы керамічныя (непаліваныя, дымленыя і паліваныя), касцяныя і драўляныя люлькі. Большасць паліваных вырабаў 1-й паловы XVII ст. зроблена з чырвонай гліны і пакрыта зялёнай палівай; яны або не маюць дэкору, або ён вельмі сціплы — у выглядзе ялінак, галінак, кольцаў ці кропак. Для ўпрыгожвання люлькі ўжываліся штампы адмысловай формы. На вырабах XVIII ст. паліва рудая ці карычневая, частка іх пакрыта эмаллю. Люлька таксама рабілі з светлай гліны ці фаянсу. Прывазнымі лічацца белагліняныя галандскія і англійскія люлькі з маналітнымі цыбукамі, выявы якіх часта сустракаюцца на палотнах галандскіх і фландарскіх мастакоў XVII ст. а таксама турэцкія вырабы з тэрыторыі ранейшай Асманскай Імперыі.

Найбольш распаўсюджаным спосабам вытворчасці люлек было іх ручное выцісканне ў двухбаковай гладкай ці арнаментаванай форме. Акрамя таго, яны маглі фармавацца пры дапамозе ганчарнага кола ці шляхам разбярства. Асаблівасці тэхналогіі вытворчасці тытунёвых люлек XVII – XVIII стагоддзяў з’яўляюцца падставай для вылучэння чатырох груп прыкмет гэтых вырабаў: марфалогіі люлькі, складу фармовачнай масы, характару апрацоўкі паверхні, арнаментацыі.

Зноскі
------

1. ↑  *Угрыновіч У. В.* Люлька // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. Т. 3. Карчма — Найгрыш / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Т. 3. — 751 с. — 9 500 экз.

Літаратура
----------

* *Волков И. В.* Частная коллекция «турецких» курительных трубок из Москвы. —  Архівавана 6 кастрычніка 2012..
* *Угрыновіч У. В.* Люлька // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. Т. 3. Карчма — Найгрыш / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Т. 3. — 751 с. — 9 500 экз.
* *Угрыновіч У. Собаль В. Е.* Сувеніры стагоддзяў // Мастацтва Беларусі. — 1984. — № 10. — С.
* *Шаблюк В. У.* Сельскія паселішчы Верхняга Панямоння: XIV—XVIII стст. / В. У. Шаблюк; Акадэмія навук Беларусі, Інстытут гісторыі; Пад рэд. Я. Г. Звяругі. — Мн.: Беларуская навука, 1996. — 118 с. — С. . — ISBN 5-343-01529-8.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Легат.

**Густаў Іванавіч Легат** (20 студзеня (1 лютага) 1837 — 20 жніўня (1 верасня) 1895) — рускі танцоўшчык, балетмайстар і педагог балета. Заснавальнік дынастыі артыстаў балета. Па паходжанні швед. Бацька Мікалая і Сяргея Легат.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Галоўным нямецкім вучылішчы (Петрышуле) з 1852 года. Мастацкую адукацыю атрымаў у балетным аддзяленні Пецярбургскага тэатральнага вучылішча, якое скончыў ў 1857 годзе па класе М. Петыпа. Залічаны салістам у балетную трупу Марыінскага тэатра.

У 1862—1863 гадах працаваў за мяжой.

З 1865 года працуе на сцэне Вялікага тэатра. Аднавіў балет «Мара мастака» Ц. Пуні. З 1869 года стаў першым танцоўшчыкам тэатра. У 1875 годзе быў звольнены з Вялікага тэатра; выкладаў танцы ў Петрышуле з 1879 па 1881 год. Быў зноў прыняты ў Вялікі тэатр у 1882 годзе. У 1885 годзе пераведзены ў Пецярбург.

У 1886 годзе спыніў выступы.

У 1872—1874 гадах і ў апошнія гады жыцця выкладаў у Маскоўскім тэатральным вучылішчы.

Асноўныя ролі
-------------

Густаў Легат быў тэхнічна моцным класічным танцоўшчыкам. Сярод яго партый: мастак Альварэс («Мара мастака» Ц. Пуні і Аросіні), Сандра («Стэла» Ю. Гербера, балетмайстар В. Рэйзінгер), Мельнік («Мельнікі», балетмайстар Ф. Бернадэлі) і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981.- 623 стр. с илл.

Літаратура
----------

* Театральная энциклопедия в 6 т. Гл. ред. П. А. Марков. — М.: Советская энциклопедия.
**Лю́кташ** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Выдрыца, за 8 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы.

Плошча паверхні возера 0,31 км², даўжыня 0,98 км, найбольшая шырыня 0,44 км. Даўжыня берагавой лініі 2,35 км. Найбольшая глыбіня 1,9 м, сярэдняя 1,2 м. Об'ём вады ў возеры 0,37 млн. м³. Плошча вадазбору 1,87 км².  

Катлавіна возера рэшткавага тыпу, выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй ад 3—7 да 10—15 метраў, спадзістыя. Берагі нізкія (да 0,2 м), у паўднёва-заходняй і паўднёва-ўсходняй частках возера сплавінныя. У асобных месцах берагі зліваюцца са схіламі катлавіны. Вакол возера забалочаная і ўкрытая хмызняком пойма шырынёй 50—250 м. Дно плоскае, выслана сапрапелем.  

Возера Люкташ эўтрофнае, слабапраточнае. Цалкам зарастае (эладэя, рдзесты, разак, харавыя водарасці і інш.). З возера выцякае ручай у раку Выдрыца.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, акунь, гусцяра, лінь, плотка, краснапёрка і іншыя віды рыб.

Непадалёку ад возера праходзіць аўтамабільная дарога Р46 (Лепель — Полацк — граніца Расійскай Федэрацыі).

Літаратура
----------

* *Курловіч М. М*. Люкташ // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.3 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Т. 3. — С. 231. — 599 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 29, 59. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
**Нікумаро́ра** (англ.: Nikumaroro) — атол у групе астравоў Фенікс. Належыць дзяржаве Кірыбаці. Плошча - 4,1 км². Незаселены.

Геаграфія
---------

Атол Нікумарора мае каралавае паходжанне. Знаходзіцца ў Ціхім акіяне ў 1523 км на паўднёвы ўсход ад Паўднёвай Таравы, сталіцы Кірыбаці. Даўжыня з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход - 7 км, шырыня - каля 2 км. Атол атачае кола каралавага рыфа. У цэнтры знаходзіцца шырокая лагуна, злучаная з акіянам пратокамі. Клімат экватарыяльны пасатны.

Прырода
-------

Атол Нікумарора — адзін з нешматлікіх сярод астравоў Фенікс, дзе адносна добра захавалася першародная прырода. Большая частка сушы пакрыта лясамі, у якіх сустракаюцца какосавая пальма, хваёвыя расліны, папараці і г. д. Фаўна прадстаўлена шматлікімі птушкамі, у тым ліку пералётнымі, крабамі, пацукамі. У лагуне і навакольных акіянскіх прасторах сустракаюцца рэдкія віды рыб, акулы, дэльфіны. Некаторыя віды рыб у лагуне падчас сухога сезону становяцца атрутнымі для чалавека.

Гісторыя
--------

Атол быў адкрыты ў 1824 г. брытанскімі мараплаўцамі. У 1892 г. далучаны да каланіяльных валоданняў Вялікабрытаніі ў Ціхім акіяне і пераданы ў карыстанне прыватнай кампаніі для вырошчвання какосаў. Аднак камерцыйны праект, які прадугледжваў перасяленне 29 чалавек, быў спынены ўжо ў 1893 г. Няўдала скончылася таксама спроба каланізацыі Нікумарора ў 1938 - 1962 гг. прадпрынятая тунгару з астравоў Гілберта. Нястача пітной вады падчас засухі вымусіла перасяленцаў вярнуцца на радзіму.

Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што незадоўга да свайго знікнення ў 1937 г. на атоле магла спыніцца Амелія Эрхарт. Нікумарора нават мог стаць яе апошнім прыстанкам пасля аварыі самалёта. 

У 1979 г. атол Нікумарора ўвайшоў у склад Кірыбаці.

Спасылкі
--------

* Aerial Tour of Nikumaroro
* Archaeology and the Fate of Amelia Earhart Архівавана 20 верасня 2007.
**Элеанора Іванаўна Валіцкая** (12 жніўня 1928, г. Старыя Дарогі — 20 сакавіка 2019, г. Мінск) — Герой Сацыялістычнай Працы (1976).

Біяграфія
---------

У час Вялікай Айчыннай вайны была вывезена акупантамі на прымусовыя работы ва Усходнюю Прусію. Пасля вызвалення вярнулася на Старадарожчыну.

Працоўную дзейнасць пачала ў 1947 годзе ў калгасе «Сцяг камунізму» у вёсцы Горкі Старадарожскага раёна паляводам, затым звеннявой паляводчай брыгады.

З 1963 года і да выхаду на пенсію працавала ў жывёлагадоўлі: спачатку цялятніцай, затым больш як 30 год аператарам машыннага даення. Неаднаразова была пераможцай у раённым спаборніцтве. Першая ў Старадарожскім раёне дасягнула 4-тысячнага надою малака ад каровы.

Узнагароды
----------

За шматгадовую добрасумленную працу, высокія паказчыкі па надоях малака ў 1976 годзе прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы.

Узнагароджана двума ордэнамі Леніна, ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга, медалямі. Занесена ў Кнігу Народнай Славы раёна.

Заўвагі
-------

1. 1 2  Валицкая Элеонора Ивановна // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 100. — 737 с.
2. 1 2 3 4 5  Валіцкая Элеанора Іванаўна Архівавана 4 верасня 2016.
Каталіцкая капліца ў форме вігвама на востраве Макінак
**Рада трох агнёў** (алган.:  *Niswi-mishkodewin*, англ.: Council of Three Fires) — канфедэрацыя індзейскіх народаў аджыбвэ, атава і патаватомі.

Згодна легендам, Рада трох агнёў узнікла падчас міграцыі часткі алганкінаў з узбярэжжа Атлантычнага акіяна на захад. Месцам заключэння саюза стаў востраў Макінак на возеры Гурон. Некаторыя даследчыкі адносяць час фарміравання канфедэрацыі да канца 1 тысячагоддзя н. э. Ва ўнутраных адносінах найважнейшую ролю адыгрывалі аджыбвэ, якіх называлі старэйшымі братамі і трымальнікамі веры. Атава лічыліся сярэднімі братамі і трымальнікамі гандлю. Патаватомі — малодшымі і трымальнікамі агню. 

У XVIII ст. Рада трох агнёў уваходзіла ў склад Вялікай Заходняй канфедэрацыі, ад імя якой заключала пагадненні з Вялікабрытаніяй і ЗША. 

Фармальна працягвае існаваць у нашы дні.

Літаратура
----------

* Clifton J. A. People of the Three Fires: The Ottawa, Potawatomi, and Ojibway of Michigan. / James A. Clifton, George L. Cornel, James M. McClurken. - The Michigan Indian Press, Grand Rapids Inter-Tribal Council, n.d. ISBN 0-9617707-0-8
**Кормак Эгмундарсан** (ісл.: Kormak Ögmundarson) — ісландскі паэт, скальд сярэдзіны Х стагоддзя.

Жыццё і творчасць
-----------------

Аўтар паэмы ў гонар конунгаў Харальда і Сігурда і шматлікіх каханных песень і саг, з якіх найбольш вядомая, якая носіць яго імя аўтара «Сага пра Кормака», адна з «радавых саг». Кормак быў жаніхом прыгожай Стэйнгерды, але няшчасная выпадковасць перашкодзіла яму прыбыць своечасова, і рассердаваныя бацькі выдалі маладую дзяўчыну за яго суперніка. Стйнгердзе прысвечана большасць каханных песень Кормака. Падчас аднаго з паходаў вікінгаў Кормак загінуў на берагах Шатландыі.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бацян.
**Элеанора Антонаўна Бацян** (нар. 15 чэрвеня 1933, г. Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1952 годзе Мінскі архітэктурна-будаўнічы тэхнікум, у 1959 годзе — Беларускі політэхнічны інстытут. У 1952—1969 гадах у інстытуце «Белдзяржпраект», у 1959—1992 гадах архітэктар, старшы архітэктар, кіраўнік групы, галоўны архітэктар праектаў генпланаў і прамвузлоў у інстытуце «Белпрампраект».

Член Саюза архітэктараў Беларусі з 1963 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя работы: прамысловыя вузлы — Усходні ў Брэсце (1964, у сааўтарстве; прэмія СМ СССР 1977), «Шабаны» (1966) у Мінску, у г. Асіповічы (1978), Магілёве, Рэчыцы, Смаргоні, Лідзе, прамысловыя прадпрыемствы ў раёне Слуцкай шашы (1970); заводы: асфальта-бетонны (1978), буйнапанэльнага домабудавання (1976), санзагатовак (1975) і вытворчая база «Мінскметрабуда» ў прамвузле «Шабаны» ў Мінску, заводы «Рамбудгідрамаш» і жалезабетонных вырабаў у г.п. Коханава (1975), па вытворчасці металічнага парашку ў Маладзечне (1979) і Мінску (1985), электралямпавы ў Брэсце (1980); НДІ парашковай металургіі (1979), будынкі Мінскага навукова-вытворчага аб’яднання «Цэнтр» (1980, будаўніцтва 1988), фабрыка каляровага друку (1978, будаўніцтва 1988, абодва ў сааўт.) у Мінску і інш.

Узнагароды
----------

Узнагароджана граматамі Дзяржбуда БССР, дыпломам Саюза архітэктараў БССР за навукова-вытворчае аб’яднанне «Цэнтр», медалём «Ветэран працы», бронзавым медалём ВДНГ СССР. За праектаванне і будаўніцтва Усходняга прамысловага вузла ў г. Брэсце ў складзе творчага калектыва ўзнагароджана прэміяй Савета Міністраў СССР.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Ботян Элеонора Антоновна
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Ботян Элеонора Антоновна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
3. 1 2 3 4 5  Бацян Элеанора Антонаўна // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Літаратура
----------

* Бацян Элеанора Антонаўна // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Ботян Элеонора Антоновна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Ботян Элеонора Антоновна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Андрэй Лідвартавіч Васільеў** (нар. 3 лютага 1969) — беларускі футбаліст, які гуляў на пазіцыях паўабаронца і абаронца.

Гульнявая кар’ера
-----------------

Прафесійная кар’ера гульца распачалася ў 1986 годзе ў клубе «Віцязь» (Віцебск). У 1989 годзе выступаў за клуб «Абутнік», з якім стаў чэмпіёнам БССР. У 1990 вярнуўся ў віцебскі клуб, вядомы на той момант як КІМ. Пасля сыходу з віцебскага клуба ў 1997, яшчэ 4 гады працягваў выступаць за клубы вышэйшай лігі «Дынама-Брэст» і «Тарпеда-Кадзіна». У 2001 годзе правёў сезон у клубе трэцяй лігі «Рудзенск», пасля чаго завяршыў кар’еру.

У 2006 годзе вярнуўся ў футбол і далучыўся да клуба трэцяй лігі «Кобрын», за які правёў 13 матчаў і адзначыўся двума забітымі галамі.

Дасягненні
----------

Зноскі
------

1. ↑  Andrey Vasiljev // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Спасылкі
--------

* 

* Профіль на сайце *transfermarkt.com* (англ.)

* Статыстыка на сайце *National Football Teams* (англ.)

* Статыстыка на сайце *footballfacts.ru* (руск.)

* Профіль на сайце *teams.by* (руск.)
**Процідыябетычныя сродкі**, або **антыдыябетычныя сродкі** — лекавыя сродкі для лячэння цукровага дыябету. Зніжаюць колькасць глюкозы ў крыві. Да іх адносяць прэпараты інсуліну (з падстраўнікавых залоз свойскіх жывёл), цукразніжальныя сінтэтычныя прэпараты. Адрозніваюць прэпараты інсуліну кароткачасовага дзеяння — 6—8 гадзін (просты інсулін, суінсулін), сярэдняй працягласці — 12—18 гадзін (Б-інсулін, суспензія цынк-інсуліну аморфная) і працяглага дзеяння — 24—30 гадзін (суспензія цынк-інсуліну). Ужываюць таксама прэпараты чалавечага інсуліну, які ў параўнанні з жывёльнымі радзей выклікае пабочныя эфекты, напрыкла, хумалог, хумулін, ультратард. Да сінтэтычных процідыябетычных сродкаў адносяць вытворныя сульфанілмачавіны (бугамід, хлорпрапамід, букарбан і інш.) і бігуаніды (напрыклад, глібутыд).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
**Аблай Мбенг** (нар. 19 мая 1992, Ціес, Сенегал) — сенегальскі футбаліст, нападнік саудаўскага клуба «Аль-Арабі» з Унайзы.

Клубная кар’ера
---------------

Першы клуб у кар’еры афрыканскага форварда — «Дыяраф» з сенегальскай сталіцы. У 2013 годзе пераехаў у Габон, дзе выступаў у складзе «Сапена». У сезоне 2013/2014 нападнік стаў найлепшым бамбардзірам чэмпіянату, забіўшы 15 галоў.

У лютым 2015 года Мбенг стаў футбалістам расійскага клуба «Церак» (пазней перайменаваны ў «Ахмат»). Добра пачаўшы выступы ў новым клубе (за 5 першых матчаў забіў 4 галы), пасля выступаў нестабільна, чаргуючы паспяховыя адрэзкі з безвыніковымі. У маі 2019 года падоўжыў кантракт з «Ахматам» на тры гады, аднак у жніўні 2020 года самавольна з’ехаў у Афрыку і не выхадзіў на сувязь з клубам.

У сакавіку 2021 года, дасягнуўшы паразумення з чачэнскім клубам, далучыўся на правах арэнды да мінскага «Дынама». Хутка замацаваўся ў стартавым складзе і стаў асноўным нападнікам мінчан, з 10 галамі стаў найлепшым бамбардзірам каманды ў сезоне, у тым ліку адзначыўся двума хет-трыкамі. У жніўні 2021 года пакінуў стан клуба, а ў кастрычніку 2021 года падпісаў пагадненне з ізраільскім клубам «Макабі» з Петах-Тыквы. Хутка «Дынама» выступіла з афіцыйнай заявай, дзе паведаміла аб тым, што футбаліст у аднабаковым парадку разарваў працоўныя адносіны з грозненскім і мінскім клубамі, што супярэчыць дакументам ФІФА. У выніку, праз некалькі дзён «Макабі» спыніў супрацоўніцтва з футбалістам.

У красавіку 2022 года далучыўся да кувейцкага клуба «Аль-Арабі», а ў чэрвені перабраўся ў «Аль-Арабі» з Саудаўскай Аравіі

Зноскі
------

1. ↑  Ablaye Mbengue // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Минское "Динамо" арендовало у "Ахмата" нападающего Мбенге
3. ↑  "Маккаби" Петах-Тиква объявил о подписании экс-форварда минского "Динамо" Мбенга Архівавана 8 сакавіка 2022.
4. ↑  "Динамо-Минск": Действия Мбенга будет оценивать компетентный орган ФИФА по разрешению споров
5. ↑  "Маккаби" Петах-Тиква расторг контракт с Мбенгом через четыре дня после подписания

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballFacts.ru · Soccerway · Sportbox.ru · teams.by · playmarkerstats.com (ігрок) · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Прэсбол · РПЛ (ігрок) |
**Ара** (арм.: Արա լեռ) — патухлы вулкан у Арменіі, размешчаны ў Арагацотнскай вобласці, паміж рэкамі Раздан і Касах. Вышыня гары над узроўнем мора роўная 2577 метраў. Вулкан мае форму няправільнага конуса са ссечанай вяршыняй і колцападобным кратарам. З карысных выкапняў на гары сустракаюцца андэзітабазальт і андэзіт.

Флора
-----

У падножжа гары распасціраюцца паўпустэльныя, зарослыя палыню, землі. Больш узнёслыя часткі пакрыты стэпамі. На паўночным схіле вулкана сустракаюцца дубовыя гаі і хмызнякі. У цёплую пару года гара пакрываецца пярэстымі прыгожымі колерамі.

Фаўна
-----

На гары сустракаецца мноства жывёл. На камяністых частках вяршыні асабліва шмат атрутных змеяў.

Легенды
-------

Па паданні гара названа імем цара Ара Цудоўнага. Падчас бітвы супраць асірыйскай царыцы Семіраміды Ара размясціў сваё войска ў падножжа Аралера, а царыца заняла пазіцыі на схілах Оціса.

Паводле легенды, гара Аралер ёсць цела Ара Цудоўнага. Здалёк гара падобна на чалавека, які ляжыць з рукамі на грудзі.
  

* Гара Ара-лерГара Ара-лер
* Царква «Куйс Варвара» ў гары АрагацЦарква «Куйс Варвара» ў гары Арагац
* Царква «Куйс Варвара»Царква «Куйс Варвара»
* Пралеска на гарыПралеска на гары

Гл. таксама
-----------

* Горы Арменіі
* Вулканы Арменіі

Зноскі
------

1. ↑  Гора Аралер Архівавана 11 мая 2011.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ара лер
**Пругкая дэфармацыя** — змена формы і памераў цела пад уздзеяннем знешніх сіл, якая знікае пасля ўстаранення ўздзеяння. Падпарадкоўваецца закону Гука.

Раздзел фізікі, які вывучае пругкія дэфармацыі, называецца тэорыяй пругкасці.

Пры пругкай дэфармацыі яе велічыня не залежыць ад перадгісторыі і цалкам вызначаецца механічнымі напружаннямі, гэта значыць з’яўляецца адназначнай функцыяй ад напружанняў. Для большасці рэчываў гэтую залежнасць можна з вялікай дакладнасцю лічыць прамой прапарцыйнасцю. Пры гэтым пругкая дэфармацыя апісваецца законам Гука. Найбольшае напружанне, пры якім справядлівы закон Гука, называецца мяжой прапарцыйнасці.

Некаторыя рэчывы (металы, каучукі) могуць перажываць вялікую пругкую дэфармацыю, у той час як у іншых (кераміка, прэсаваныя матэрыялы) нават мінімальная дэфармацыя перастае быць пругкай.

Максімальнае механічнае напружанне, пры якім дэфармацыя яшчэ застаецца пругкай, называецца мяжой цякучасці. Вышэй гэтай мяжы дэфармацыя робіцца пластычнай.

Пругкія дэфармацыі могуць змяняцца перыядычна з часам (пругкія ваганні). Працэс распаўсюджвання пругкіх ваганняў у асяроддзі называюць пругкімі хвалямі.

Гл. таксама
-----------

* Сіла пругкасці

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Літаратура
----------

* *Бойко В. С. Гарбер Р. И. Косевич А. М.* Обратимая пластичность кристаллов. — М.: Наука, 1991. — 280 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Золата (значэнні).
**Золата** — незакончаны раман Ядвігіна Ш. напісаны ім у 1920 годзе. Адзін з першых твораў буйнога эпічнага жанру ў беларускай літаратуры.

Раман «Золата» ўпершыню быў апублікаваны ў газеце «Беларус».

Апісанне
--------

Раман спалучае ў сабе рэалістычныя, рамантычныя і дэтэктыўныя прыёмы і сродкі і раскрывае тэму ўлады грошай, іх згубнага ўплыву на чалавека. Падзеі ў рамане адбываюцца на Беларусі пасля адмены прыгоннага права.

Цэнтральнымі героямі з'яўляюцца Мікола Стрончык, яго дачка Зося, Васіль Дубінскі, Прузына Салянічышка, Алёкса Гуронак, карчмар Лейба. Сюжэт твора будуецца вакол дэманічнай па натуры Зосі. Яна кахае Алёксу, якога бацькі хочуць ажаніць з багатай Прузынай. Люта ненавідзячы сваю саперніцу, Зося робіць закаханага ў яе Васіля Дубінскага забойцам Прузыны (яе кінулі ў калодзеж). Падазроным жа ў злачынстве аказаўся не Васіль, а Алёкса, які з-за гэтага вымушаны эмігрыраваць у Амерыку.

Зося ў хуткім часе выходзіць замуж за Васіля, сумеснае жыццё для якога становіцца невыносным, трагічным. У стане афекту (калі нованароджаную дачку назвалі Прузынаю) ён кідаецца ў калодзеж. Самагубства Васіля ўспрымаецца як божае пакаранне, помста за заўчасную смерць дзяўчыны. У рамане перавага аддаецца сюжэту, дзеянню, меладраматычным сцэнам, а не псіхалагічнаму раскрыццю вобразаў, раскрыццю сацыяльна-класавых канфліктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Гісторыя беларускай літаратуры: XIX — пачатак XX ст.: Падруч. для філал. фак. пед. ВНУ / І. Э. Багдановіч, У. В. Гніламёдаў, Л. С. Голубева і інш.; Пад агул. рэд. М. А. Лазарука, А. А. Семяновіча. — 2-е выд. дапрац.. — Мн.: Выш. шк. 1998. — С. 418. — 560 с. — 7 000 экз. — ISBN 985-06-0304-6.
**Разальба Кар’ера** (італ. Rosalba Carriera, 7 кастрычніка 1675, К’ёджа — 15 красавіка 1757, Венецыя) — італьянская мастачка, жывапісец, малявальшчыца пастэллю і мініяцюрыстка венецыянскай школы.

Біяграфія і творчасць
---------------------

Дачка каруначніцы. Па здагадцы шэрагу даследчыкаў, вучылася ў сваёй маці і пачынала як дэкаратар табакерак са слановай косткі (якія прызначаліся для продажу турыстам); адсюль — яе цікавасць да партрэтнай мініяцюры.

Ва ўзросце 25 гадоў за свае працы была абрана ў гільдыю мастакоў і Акадэмію Святога Лукі ў Рыме. У 1716 годзе пазнаёмілася ў Венецыі з буйным фінансістам і знакамітым калекцыянерам П’ерам Кроза і па яго парадзе ў сакавіку 1720 года разам з сям’ёй пераехала ў Парыж, дзе яе пастэлі мелі вялізны поспех, стаўшы адным з імпульсаў для мастацтва ракако. У французскай сталіцы атрымала заказ на 36 партрэтаў членаў каралеўскай сям’і (у тым ліку напісала партрэт юнага Людовіка XV — адну з лепшых сваіх работ). У Парыжы яна вяла дзённікі і шырокую перапіску, пазнаёмілася з Вато, напісала яго партрэт. Яе вучнем у Парыжы стаў самы яркі прадстаўнік ракако ў шведскім жывапісе Густаф Лундберг. У тым жа годзе была абрана членам Французскай Каралеўскай Акадэміі жывапісу; у наступным (1721) годзе вярнулася ў Венецыю, у свой дом на Вялікім Канале. У 1730 годзе Кар’ера пакінула Венецыю, 6 месяцаў працавала ў Вене, пры двары імператара Карла VI, яе патрона. Вучаніцай Кар’еры ў Вене была дачка Карла VI, будучая імператрыца Марыя Тэрэзія.

Працы Кар’еры былі незвычайна папулярныя ў Еўропе пры манаршых дварах і ў шляхты, сакрэт гэтага поспеху зразумелы, — усе яе партрэты выкананы найдалікатнага зачаравання, яе персанажы — усмешлівыя, прыгожыя (і вельмі перабольшаны), іх унутраны свет поўны тонкага зачаравання, жаноцкасці, лёгкасці.

Да 1750-х гадоў мастачка страціла зрок: дзве аперацыі па выдаленні катаракты не дапамаглі, і мастачка да канца дзён засталася сляпой. У XIX і пачатку XX стагоддзі на хвалі фемінісцкага руху былі створаны некалькі яе біяграфій.

З яе сястрой Анжэлай Кар’еры быў жанаты мастак Джавані Антоніа Пелегрыні.

Зноскі
------

1. 1 2  Rosalba Giovanna Carriera<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Rosalba Carriera — 2008.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18558540'></a>
3. ↑  *Dr. Constant v. Wurzbach* Carriera, Rosalba // *Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich*: *enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt haben* — Wien: 1856. — Т. 2. — S. 294.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25856'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q665807'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q88568767'></a>
4. 1 2
5. 1 2
6. 1 2 3 4 5
7. 1 2 3 4  *(unspecified title)* — ISBN 9788417492908
**Гры́чынскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Грычына.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Самахвалавіцкага раёна Мінскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Самахвалавіцкім раёне БССР. 18 студзеня 1931 года ўключаны ў гарадскую рысу горада Мінска. З 26 мая 1935 года ў складзе Мінскага раёна. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. З 4 лютага 1939 года ў складзе Дзяржынскага раёна. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Фаніпальскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
Тэрыторыя мора Скоша на карце паўднёвага паўшар’я
**Мора Скоша** (англ.: Scotia Sea) — міжастраўное мора паміж астравамі Паўднёвая Георгія, Паўднёвымі Сандвічавымі і Паўднёвымі Аркнейскімі.

Большая частка мора ляжыць у межах Атлантычнага акіяна, меншая — у межах Паўднёвага акіяна. На захадзе злучаецца пралівам Дрэйка з Ціхім акіянам. Плошча звыш 1,3 млн км². Глыбіні перавышаюць 5 тысяч метраў. З’яўляецца найглыбейшым паводле сярэдняй глыбіні морам у свеце. Максімальная глыбіня 6022 м. Сярэдняя тэмпература вады на паверхні ад 6 °C да −1 °C. Салёнасць каля 34 ‰.

У асноўным знаходзіцца ў субпалярных шыротах. Воды ўмераных шырот пануюць толькі ў яго паўночна-заходняй частцы, у сярэдняй — пераважаюць паўднёвыя палярныя воды Антарктычнай цыркумпалярнай плыні, а ў паўднёва-ўсходнюю частку з поўдня паступае яшчэ халаднейшая вада з мора Уэдэла. Над морам пануюць моцныя заходнія вятры, часта здараюцца штормы. З’яўляецца адным з галоўных раёнаў зараджэння антарктычных айсбергаў, таму яны тут вельмі частыя.

У моры велізарная колькасць крыля, якая служыць кормам для рыб, марскіх птушак і вусатых кітоў. Развіта рыбная лоўля. Названа ў 1932 годзе па назве экспедыцыйнага судна «Скотыя» шатландскай антарктычнай экспедыцыі У. Бруса.


| ⛭Моры Атлантычнага акіяна |
| --- |
| Унутраныя моры Еўразіі | 
* Азоўскае
* Мармуровае
* Чорнае

 |
| Міжземнае мора | 
* Адрыятычнае
* Альбаран
* Балеарскае
* Іанічнае
* Кіпрскае
* Крыцкае
* Лігурыйскае
* Тырэнскае
* Эгейскае

 |
| Моры на поўначы Еўропы | 
* Балтыйскае
* Вадэнскае
* Гебрыдскае
* Ірландскае
* Ірмінгера
* Кельцкае
* Паўночнае

 |
| Моры ў Амерыцы | 
* Карыбскае
* Лабрадор
* Мексіканскі заліў1
* Саргасава
* Скоша

 |
| 1 з’яўляецца морам |

| ⛭Моры Паўднёвага акіяна |
| --- |
| Амундсена | Белінсгаўзена | Дэйвіса | Дзюрвіля | Касманаўтаў | Лазарава | Моўсана | Рысер-Ларсена | Роса | Скоша | Садружнасці | Сомава | Уэдэла |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85118801 · VIAF: 242713372 |
Схема з праекта зон аховы гісторыка-культурных каштоўнасцей у Вістычах. Зона аховы ландшафту пазначана зялёным колерам.
**Зона аховы ландшафту** — зона аховы нерухомай матэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасці, неабходная для захавання і (або) рэгенерацыі ландшафту.
Зона аховы ландшафту ўключае прыроднае асяроддзе гісторыка-культурнай каштоўнасці, у тым ліку рэльеф, якое ўздзейнічае на цэласнасць успрымання гісторыка-культурнай каштоўнасці.

Літаратура
----------

* Рэкамендацыі па складзе і парадку распрацоўкі праектаў зон аховы нерухомых матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сеўбітаў.
**Мікалай Васілевіч Сеўбітаў** (8 ліпеня 1947, Новамаскоўск, Тульская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскі архітэктурны інстытут у 1971 годзе. Працаваў старшым архітэктарам, галоўным архітэктарам праектаў у праектных арганізацыях Яраслаўля. З 1978 г. — кіраўнік групы архітэктараў у Мінскпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1977 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

У Яраслаўлі ім запраектаваны 300-кватэрны жылы дом у Паўночным жылым раёне, навучальны корпус медыцынскага інстытута.

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): блок грамадскага харчавання аэрапорта «Мінск-2» (1981), лабараторыя экспертна-крыміналістычных даследаванняў УУС Мінгарвыканкама (1985).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Севбитов Николай Васильевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бісьер.

**Ражэ Бісьер** (фр.: Roger Bissière; 22 верасня 1886, Вільрэаль, Лот і Гарона, Францыя — 2 снежня 1964, Буасьерэт, Ло, Францыя) — французскі жывапісец, які належаў да нефігуратыўнага кірунку Парыжскай школы (лірычная абстракцыя).

Біяграфія і творчасць
---------------------

Сын натарыуса. З 1898 вучыўся ў ліцэі-інтэрнаце горада Каор, з 1902 года — у ліцэі Мішэля Мантэня ў Бардо, куды пераехаў працаваць бацька. З 1903 года пачаў займацца жывапісам. У 1904—1905 гадах працаваў у Алжыры, дапамагаў мастаку-арыенталісту Жоржу-Антуану Рошграсу. З 1905 года, пасля вяртання ў Францыю, наведваў Школу выяўленчых мастацтваў у Бардо, затым у Парыжы, дзе быў вучнем Габрыэля Фер’е. Пабываў у Рыме і Лондане. Пісаў эсэ пра жывапіс для розных газет. З 1914 года ўдзельнічаў у калектыўных выставах у Салоне незалежных, Восеньскім салоне, зблізіўся з Андрэ Лотам, Жоржам Бракам, Хуанам Грысам. У гэты перыяд выпрабаваў уплыў кубізму. У 1920 годзе апублікаваў манаграфію пра Брака, артыкулы пра Цадкіна, Сёра, Энгра, Каро. У 1921 годзе ў парыжскай галерэі Поля Розенберга адбылася яго першая персанальная выстава. З 1923 года выкладаў жывапіс і малюнак у акадэміі Рансана, у 1934 годзе адкрыў у ім майстэрню фрэскавага жывапісу, якую наведвалі Альфрэд Манесье, Вера Пагава і інш. Выпрабаваў уплыў Паўля Клее.

Браў удзел у афармленні Парыжскай міжнароднай выставы 1937 года. Удзельнічаў у калектыўных выставах групы «Сведчанне». З 1939 года пасяліўся ў Буасьерэт, дзе атрымаў у спадчыну ад сваёй маці невялікі стары дом. Пустэльнікам пражыў тут гады вайны. З 1944 года зноў удзельнічаў у выставах. Займаўся габеленавым мастацтвам. У 1950 годзе быў аперыраваны з нагоды глаўкомы абодвух вачэй. З 1951 рэгулярна выстаўляўся ў парыжскай галерэі Жанны Бюшэ. Ілюстраваў Францыска Асізскага (1954). Удзельнічаў у біенале ў Сан-Паўлу (1955), першых трох касельскіх documenta. Займаўся вітражным мастацтвам у цэрквах Швейцарыі і Францыі, у прыватнасці, распрацаваў вітражы для Мецкага сабора.

Сын — Марк-Антуан Бісьер (нар. у 1926), мастак, вядомы пад псеўданімам Louttre.B.

Зноскі
------

1. 1 2  Roger Bissière<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Roger Bissière — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12215566h · CiNii: DA1522468X · GND: 119286165 · ISNI: 0000 0001 1762 2023 · LCCN: n50026219 · NTA: 070309582 · PTBNP: 1572432 · SUDOC: 028634535 · VIAF: 49275774 · ULAN: 500021487 |

 |
**«Ultra-Music»** — незалежны музычны праект, які распавядае аб жыцці беларускай і сусветнай музычнай сцэны. Публікаваў свежыя музычныя навіны, агляды музычных падзей, фота- і відэарэпартажы з канцэртаў і фестываляў, рэцэнзіі на новыя альбомы. Сайт даваў простым наведвальнікам магчымасць абмеркаваць музычныя падзеі, а маладым музыкам — пляцоўку для прэзентацыі сваёй творчасці.

На 12 год працы пасля маштабнага рэдызайну сайт прыпыніў дзейнасць, але захаваў архів, бо, па словах стваральніка Вячаслава Радзівонава, *«мы дасягнулі столі развіцця ва ўмовах адсутнасці фінансавання»*. Заснавальнік партала падаўся ў броварства, а галоўны рэдактар ​Аляксандр Чарнуха перайшоў працаваць на сайт «Onliner.by».

Гл. таксама
-----------

* Ultra-Music Awards  (руск.) (бел.

Зноскі
------

1. ↑  Карпицкая, Катерина (2011). "Пациент скорее мёртв, чем жив" (in ru). *Read Me* **2 (2)**: 28–30.. Retrieved on 2019-09-15.
2. ↑  Интервью ultra-music.com (руск.).  Троiца (17.09.2013 г.). Праверана 23 жніўня 2019.
3. 1 2  *Горбаш, Леша; Кашликов, Антон; palasatka*. Вспомнить все: таймлайн беларусской музыки 2010–2019 (руск.).  34mag (26 снежня 2019). Архівавана з першакрыніцы 30 снежня 2019. Праверана 30 снежня 2019.

Спасылкі
--------



* ultra-music.com — афіцыйны сайт «Ultra-music.com»
**«Ukrainische Rundschau»** (укр.: «Украінскі агляд») — украінскі штомесячны часопіс (працяг газеты «Ruthenische Revue»), які выходзіў у 1905—1915 гг. на нямецкай мове ў Вене. Прызначаўся для іншаземных дыпламатычных і культурных колаў.

Выдаўцом часопіса быў В. Яворскі, галоўным рэдактарам Уладзімір Кушнір, рэдактарам — В. Туранскі (1908—1909 гг.). Да канца 1908 г. рэдакцыя знаходзілася ў Вене на Фрауэнфельдэрштрасэ, 2, пасля чаго пераехала на Гёкегасэ, 24. У 1913—1914 гг. рэдакцыя размяшчалася на Хенегасэ, 27, потым на Херстхёферштрасэ, 68.

Аб’ём часопіса звычайна складаў 35 — 47 старонак, у першай палове 1908 г. даходзіў да 56 — 64 старонак. Кошт за нумар — 70 гелераў.

З сакавіка 1908 г. на вокладцы стала пастаянна друкавацца этнаграфічная карта Украіны.

Літаратура
----------

* Енциклопедія українознавства: Словникова частина: [в 11 т.] / Наукове товариство імені Шевченка; гол. ред. проф. д-р Володимир Кубійович. — Париж — Нью-Йорк — Львів — Київ: Молоде життя — Глобус, 1993—2003.
Баскет — штучны гай пры замку Амбуаз
Баскет у Версалі
**Баске́т** (фр.: bosquet ад італ.: boschetto — лясок, гаёк) — дэкаратыўная група дрэў або кустоў, густа пасаджаных вакол невялікага замкнёнага ўчастка геаметрычнай формы і падстрыжаных у выглядзе высокіх роўных сценак (шпалер). Ствараюцца ў парках, батанічных садах, дэндрарыях. У зялёных сценках баскета часам выразаюць спецыяльныя нішы для скульптур або малых архітэктурных формаў. У еўрапейскім садова-паркавым мастацтве пашыраны з XVI—XVIII стст.

На Беларусі вядомы ў парках XVIII ст. (Дубайскі парк, сядзібна-паркавы комплекс Хадкевічаў у вёсцы Вялікае Мажэйкава). Элементы баскета выкарыстоўваюцца ў сучасным садова-паркавым мастацтве.

Літаратура
----------

* Баскет // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1175425478 |
**Універсітэт Каід-і Азама** — публічны ўніверсітэт у Ісламабадзе, Пакістан.

Гэта адзін з лепшых дзяржаўных універсітэтаў Пакістана. Быў заснаваны пад назвай Ісламабадскі ўніверсітэт у 1965 годзе. Зульфікар Алі Бхута (тады міністр замежных спраў, пазней прэм’ер-міністр) атрымаў грошы на адкрыццё ўніверсітэта ад урада ЗША.

Універсітэт падтрымлівае навуковае супрацоўніцтва з шэрагам ВНУ ў ЗША, Еўропе і Паўднёвай Азіі. Паводле рэйтынгу Вышэйшай адукацыйнай камісіі, па стану на 2006 год займаў 1-е месца сярод вышэйшых навучальных устаноў Пакістана. Мае 4 факультэты: прыродазнаўчых, сацыяльных, біялагічных і медыцынскіх навук.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 2215 1297 · LCCN: n79004258 · Microsoft: 12469534 · NKC: ko2007411624 · VIAF: 123653590 |
**Лабковэ** (укр.: Лобкове) — вёска ва Украіне, ў Стэпагорскай пасялковай абшчыне Васільеўскага раёна Запарожскай вобласці. На 2001 год насельніцтва складала 99 чалавек.

Геаграфія
---------

Вёска Лабковэ размешчана за 52 км ад абласнога цэнтра і за 19 км ад раённага цэнтра, на правым беразе ракі Янчэкрак, ніжэй па цячэнні на адлегласці 1,5 км размешчана вёска Кам’янскэ. Побач пралягае аўтамабільная дарога тэрытарыяльнага значэння Т 0812. Працягласць межаў вёскі з поўначы на поўдзень складае 2 км 659 м. Самая блізкая чыгуначная станцыя Таўрыйск (за 19 км).

Гісторыя
--------

Вёска заснавана ў 1892 годзе. У 1942 годзе вёска пазначана на карце РСЧА.

12 чэрвеня 2020 года, у ходзе дэцэнтралізацыі, вёска ўвайшла ў склад Стэпагорскай пасялковай абшчыны. Да гэтага органам мясцовага самакіравання быў Пяціхацкі сельскі савет.

З пачатку расійскага ўварвання ва Украіну вёска была часова акупавана расійскай арміяй.

11 чэрвеня 2023 года Узброеныя Сілы Украіны вызвалілі вёску ад расійскіх войск. Па паведамленням старшыні Стэпагорскай пасялковай абшчыны Ірыны Кандрацюк, у вёсцы мясцовых жыхароў не засталося пасля акупацыі расійскімі войскамі. Да расійскага ўварвання ў вёсцы пражывала каля 70 жыхароў і яны амаль усе з’ехалі падчас акупацыі. Заставаліся вельмі працяглы час толькі сем чалавек, але яны таксама з’ехалі.

Зноскі
------

1. ↑  Село Лобкове: онлайн путівник Лобковим (англ.). *travels.in.ua*. Праверана 11 чэрвеня 2023.
2. ↑  Карта села Лобкове, Василівський район **(нявызн.)**. *zp.2ua.org*. Праверана 11 чэрвеня 2023.
3. ↑  Мапи РСЧА **(нявызн.)**. *www.etomesto.ru*. Праверана 11 чэрвеня 2023.  (руск.)
4. ↑  Кабінет Міністрів України — Про визначення адміністративних центрів та затвердження територій територіальних громад Закарпатської області (укр.)  **(нявызн.)**?. *www.kmu.gov.ua*. Праверана 11 чэрвеня 2023.
5. ↑  На Запорізькому напрямку звільнили три населені пункти **(нявызн.)**. *suspilne.media* (12 чэрвеня 2023).
6. ↑  ТСН **(нявызн.)** (12 червня 2023).

Спасылкі
--------

* Надвор’е ў вёсцы Лабковэ Архівавана 20 грудня 2011.
Старая Сербія (1913)
**Старая Сербія** (сербск.: Стара Србија) — гістарычны тэрмін, шырока распаўсюджаны ў сербскай, дарэвалюцыйнай рускай і еўрапейскай гістарыяграфіі. Упершыню быў, хутчэй за ўсё, сфармуляваны Вукам Караджычам у 1810—1820-я гг.

Гэтым тэрмінам прынята пазначаць тэрыторыю сярэдневяковай сербскай дзяржавы перыяду дынастыі Няманічаў (канец XII—XIV ст.), якая не ўвайшла ў склад аўтаномнага сербскага княства пры яго стварэнні ў 1812—1833 гг.

У сербскай культурнай традыцыі тэрмін «Старая Сербія» мае яркую палітычную афарбоўку, паколькі на працягу ўсяго XIX стагоддзя з дапамогай яго акрэслівалі тую тэрыторыю, якую Сербія павінна рана ці позна вызваліць ад улады Асманскай імперыі.

Па выніках Берлінскага міру 1878 г. Сербія атрымала паўночныя раёны Старой Сербіі, аднак большая частка яе тэрыторыі, уключаючы Косава, Мятохію, Санджак і Вардарскую Македонію, заставалася пад уладай Порты аж да Першай балканскай вайны 1912 г. Пры гэтым паўднёва-заходнія і часткова нават цэнтральныя раёны Старой Сербіі (напрыклад, Печ і Дзечані) адышлі ў 1912 г. да саюзнай Чарнагорыі.

Пазней у рамках Каралеўства СХС (Югаславіі) і СФР Югаславіі ўнутраныя межы рэгіёна неаднаразова змяняліся, і ў выніку тэрыторыя Старой Сербіі была падзелена паміж рэспублікамі Сербія і Македонія. Пры гэтым, адны з ключавых з пункту гледжання гісторыка-культурнага значэння раёнаў Старой Сербіі былі аб'яднаны ў аўтаномны край Косава і Мятохія ў складзе Рэспублікі Сербіі.

Пасля распаду СФРЮ, які прывёў да стварэння ў 1992 г. незалежнай Македонскай дзяржавы, а таксама пасля фактычнага аддзялення ў лютым 2008 г. Косава і Мятохіі, 2/3 тэрыторыі Старой Сербіі зноў апынулася па-за межамі сучаснай сербскай дзяржавы.

Варта таксама адзначыць, што некаторыя раёны Старой Сербіі, не ўдалося далучыць да Сербіі і ў перыяд яе найбольшага тэрытарыяльнага пашырэння ў 1918—1991 гг. Гэта тычыцца, у прыватнасці, Шкодэра, які, паводле рашэння Лонданскай канферэнцыі вялікіх дзяржаў, у 1913 г. быў перададзены Албаніі, а таксама той часткі гістарычнай вобласці Македонія, якая ў 1913 г. адышла да Грэцыі.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Старая Сербія
**Універсітэт Калькуты** (бенг.: কলিকাতা বিশ্ববিদ্যালয়, англ.: University of Calcutta) — адзін з найстарэйшых і найбуйнейшых універсітэтаў Індыі. Заснаваны ў 24 студзеня 1857 года ў горадзе Калькута — сталіцы Брытанскай Індыі. У Калькуцкі ўніверсітэт увайшлі таксама каледжы: прэзідэнцкі (заснаваны ў 1855 годзе), санскрыту (заснаваны у 1824 годзе), імя Бехтуна (заснаваны ў 1949 годзе), каледж Дэўтана (заснаваны ў 1823 годзе, даваў адукацыю юнакам з хрысціянскіх сем’яў), «Да Марцін’ер» (заснаваны ў 1836 годзе генералам К. Марцінам) і інш.

Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі
-------------------------------

* Шацьендранат Бозе
* Сацьяджыт Рай
* Чандрасекхара Венката Раман
* Амарція Сен
* Рам Баран Ядаў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12435612m · CiNii: DA06854224 · ISNI: 0000 0001 0664 9773 · LCCN: n79141198 · Microsoft: 106542073 · NKC: ko2003183569 · SUDOC: 033495106 · VIAF: 138271792 |

 |