**Кры́мскія тата́ры** (саманазва: *qırımtatarlar, qırımlar*) — цюркамоўны народ, які насяляе Крым. У выніку міграцыйных працэсаў і прымусовага перасялення ў савецкі час буйныя абшчыны крымскіх татар узніклі ў краінах Цэнтральнай Азіі, Румыніі, Балгарыі, Турцыі і г. д. Агульная колькасць (на 2013 г.) — 452 тысячы чал.

Крымскія татары адыгралі значную ролю ў фарміраванні беларускіх татар. У 2009 годзе ў Беларусі жыло 12 чалавек, якія вызначалі сваю тоеснасць як крымскія татары.

Рассяленне
----------

Пражываюць у асноўным у Крыме (каля 253 тыс. у 2001 г) і прылеглых раёнах Украіны, а таксама ў Турцыі, Румыніі (20,3 тыс. у 2011 годзе), Узбекістане (90 тыс. ацэнкі ад 10 тыс. у 2000 г. да 100 тыс.), Расіі (2449 у 2010 г. у асноўным у Краснадарскім краі), Балгарыі (3 тыс.).

Мова
----

Размаўляюць на крымскататарскай мове.

Этнагенез
---------

Этнагенез крымскіх татар праходзіў незалежна ад волжскіх татар.

Крымскія татары сфарміраваліся як народ у Крыме і з'яўляюцца нашчадкамі розных народаў, якія мігравалі на тэрыторыю паўвострава. Асноўныя этнічныя групы, якія засялялі ў розныя часы Крым і якія прынялі ўдзел у фарміраванні крымскага народа — гэта таўры, скіфы, сарматы, аланы, булгары (протабалгары), грэкі, готы, хазары, печанегі, полаўцы, італьянцы, чаркесы, малаазійскія туркі.

Пасля прыняцця ханам Узбекам ісламу ў якасці дзяржаўнай рэлігіі, мусульманства стала актыўна распаўсюджвацца ў Крыме.

У выніку перавагі на тэрыторыі паўвострава атрымаў імя «татары» палавецкамоўнага насельніцтва і ісламскай рэлігіі пачаліся працэсы асіміляцыі і кансалідацыі стракатага этнічнага кангламерату ў адзіную крымскую нацыю. На працягу некалькіх стагоддзяў склалася сучаснае нацыянальнае аблічча крымскіх татараў і крымскататарская мова на аснове палавецкай мовы.

Крымскататарскі народ складаецца з трох субэтнасаў: таты (цэнтральны Крым), ялыбойцы (паўднёвы бераг Крыма) і нагаі (стэпавы Крым). Гэтыя субэтнасы размаўляюць на розных дыялектах крымскататарскай мовы, якія належаць да розных груп цюркскай сям'і.

Зноскі
------

1. ↑  Tatar, Crimean
2. ↑  belstat.gov.by
3. ↑  Про кількість та склад населення Автономної Республіки Крим за підсумками Всеукраїнського перепису населення 2001 року (укр.).  Державний комітет статистики України. Праверана 3 мая 2017.
4. ↑  Архіўная копія (рум.)(недаступная спасылка).  Institutul naţional de statistică. Архівавана з першакрыніцы 17 ліпеня 2013. Праверана 1 мая 2018.
5. ↑  Этнический атлас Узбекистана. — Институт «Открытое общество» - Фонд содействия - Узбекистан, 2002. — С. 206. — ISBN 5-862800-10-7.
6. ↑  *Kuzio, T.* Crimean Tatars Divide Ukraine and Russia // *Eurasia Daily Monitor*. — 2009. — Vol. 6. — № 121.
7. ↑  Всероссийская перепись населения 2010 г. (руск.).  Демоскоп weekly. Праверана 3 мая 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Крымскія татары на Вікісховішчы |


| Цюркскія народы |
| --- |
| 
* Азербайджанцы
* Алтайцы
* Балкарцы
* Башкіры
* Гагаузы
* Далганы
* Казахі
* Караімы
* Каракалпакі
* Карачаеўцы
* Кашкайцы
* Крымскія татары
* Крымчакі
* Кумыкі
* Кіргізы
* Нагайбакі
* Нагайцы
* Саёты
* Салары
* Сібірскія татары
* Татары
* Тафалары
* Тувінцы
* Туркі
* Туркмены
* Узбекі
* Уйгуры
* Хакасы
* Халаджы
* Цаатан
* Чувашы
* Чулымцы
* Шорцы
* Югуры
* Якуты

 |