recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Нейтрынныя асцыляцыі** — ператварэнні нейтрына (электроннага, мюоннага або таоннага) у нейтрына іншага віду (пакалення), ці ж у антынейтрына. Тэорыя прадказвае наяўнасць закона перыядычнага змянення імавернасці выяўлення часціцы пэўнага віду ў залежнасці ад ўласнага часу, які прайшоў з моманту стварэння часціцы.

Ідэя нейтрынных асцыляцый была ўпершыню выказана савецка-італьянскім фізікам Б. М. Пантэкорва ў 1957 годзе.

Наяўнасць нейтрынных асцыляцый важна для вырашэння праблемы сонечных нейтрына.

Асцыляцыі ў вакууме
-------------------

Мяркуецца, што такія ператварэнні — следства наяўнасці ў нейтрына масы або (для выпадку ператварэнняў нейтрына ↔ антынейтрына) незахавання лептоннага зарада пры высокіх энергіях.

Стандартная мадэль у першапачатковай версіі не апісвае масы нейтрына і іх асцыляцыі, аднак іх можна ўключыць у гэтую тэорыю з дапамогай параўнальна невялікай мадыфікацыі — ўключэння ў агульны лагранжыян масавага члена і PMNS-матрыцы змешвання нейтрына.

Вакуумныя асцыляцыі выяўленыя для атмасферных, рэактарных і паскаральнікавых нейтрына. Для сонечных нейтрына вакуумныя асцыляцыі могуць быць субдамінантным працэсам, але пакуль існаванне гэтага тыпу асцыляцый для іх не пацверджана, у адрозненне ад асцыляцый у рэчыве (эфект Міхеева — Смірнова — Вольфенштэйна, гл. ніжэй).

Калі маса нейтрына роўная нулю (а яе значэнне пакуль невядома) альбо масы ўсіх тыпаў нейтрына роўныя, то такі працэс, тэарэтычна, не павінен мець месца.

Асцыляцыі ў рэчыве
------------------

Асноўны артыкул: **Эфект Міхеева — Смірнова — Вольфенштэйна**
Нейтрынныя асцыляцыі ў рэчыве абумоўлены наяўнасцю ў нейтрына эфектыўнай масы ў асяроддзі, ненулявой незалежна ад наяўнасці ў нейтрына масы. Такія асцыляцыі рэзка ўзмацняюцца пры руху пучка нейтрына ў рэчыве са шчыльнасцю, якая плаўна змяняецца, ў момант, калі эфектыўныя масы двух тыпаў нейтрына становяцца блізкія адна да аднае (для гэтага неабходна таксама, каб розныя тыпы нейтрына па-рознаму ўзаемадзейнічалі з рэчывам, гэта значыць каб эфектыўныя патэнцыялы нейтрына ў асяроддзі залежалі ад шчыльнасці асяроддзя па-рознаму). Гэты эфект завецца эфектам Міхеева — Смірнова — Вольфенштэйна і лічыцца асноўнай прычынай эксперыментальна знойдзенага недахопу электронных нейтрына ў патоку нейтрына ад Сонца.

Зноскі
------

1. ↑  *Б. Понтекорво. Мезоний и антимезоний.* Журнал экспериментальной и теоретической физики, Т.33, C.549—551 (1957)

Літаратура
----------

* Материалы по физике нейтрино на сайт НИИЯФ МГУ
* *Ю. Г. Куденко*, «Исследование нейтринных осцилляций в ускорительных экспериментах с длинной базой», Успехи физических наук, вып. 6, 2011.
* *С. М. Биленький*, «Массы, смешивание и осцилляции нейтрино», Успехи физических наук 173 1171—1186 (2003)
Грабніца Леапардаў
**Некропаль Мантэроці** — антычны этрускі некропаль каля горада Тарквінія ў Італіі. Уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА нароўні з некропалем у Чэрветэры.

Роспіс у адной з грабніц
Утрымлівае 6000 грабніц, высечаных у скалах. У грабніцах выяўлены каля 200 насценных роспісаў, найстарэйшыя з якіх датуюцца 7 ст. да н. э.

Літаратура
----------

* M. C. M. Lerici (1959). *Prospezioni archeologiche a Tarquinia, La necropoli delle tombe dipinte*, Milán.
* Stendhal. *Las tumbas de Corneto* (Corneto era el nombre dado en el siglo XIX a Tarquinia, la antigua Tarquinii).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Некропаль Мантэроці
* Site de l'Unesco sur la necropole
**Дыяна Версальская** ці **Дыяна-паляўнічая** — мармуровая статуя I ці II стст. да н. э. якая капіруе твор раннеэліністычнага скульптара, магчыма, Леахара (каля 325 г. да н. э.).

Артэміда апранута ў дарыйскі хітон і гіматый. Правай рукой яна рыхтуецца выняць з калчана стралу, левая на галаве аленяня, якое суправаджае яе. Галава павернутая направа, у бок верагоднай здабычы. Скульптуры такога тыпу вядомыя археолагам па раскопках у Лептыс-Магне і Антальі.

Статуя была падорана Папай Паўлам IV каралю Генрыху II з намёкам на яго мэтрэсу, Дыяну дэ Пуацье, і ўстаноўлена каралём у садзе Фантэнбло. Генрых IV загадаў перавезці статую ў «галерэю старажытнасцяў» Луўра; у Фантэнбло яе замяніла маньерысцкая копія. Яшчэ адну копію Людовік XIII адправіў англійскаму каралю ў Віндзорскі замак.

Людовік XIV перанёс «Дыяну» — як лепшы твор антычнай скульптуры ў Францыі — у новапабудаваны Версальскі палац. Прыдворны разьбяр Гіём Кусту зрабіў з яе копію для палаца Марлі. У 1798 годзе скульптура вярнулася ў Луўр, дзе і знаходзіцца дагэтуль.

Літаратура
----------

* Maxime Collignon, *Manual of Mythology, in Relation to Greek Art*, H. Grevel & Co. 1890. Page 94.
* Francis Haskell and Nicholas Penny, 1981. *Taste and the Antique: The Lure of Classical Sculpture 1500—1900* (Yale University Press) Cat. no. 30.
* Martin Robertson, 1975. *A History of Greek Art* (Cambridge University Press) vol. I, pp 460-61

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дыяна Версальская
**Міхаіл Пыско** (нар. 19 сакавіка 1993, Воля-Баранэцка, Львоўская вобласць, Украіна) — украінскі футбаліст, абаронца клуба «Прыкарпацце» з Івана-Франкоўска.

Клубная кар’ера
---------------

Пачынаў займацца футболам у ДЮСШ горада Самбара, дзе трэнерам быў яго бацька. Пазней вучыўся ў львоўскім «ВФК-Карпаты», адкуль у 2011 годзе быў запрошаны ў данецкі «Шахцёр». Гуляў у моладзевым складзе «Шахцёра», дзе быў адным з асноўных абаронцаў, двойчы з камандай атрымліваў перамогу ў моладзевым першынстве Украіны.

Улетку 2014 года на правах арэнды перайшоў у луганскую «Зару», у складзе якой 3 жніўня дэбютаваў у Прэм’ер-лізе ў матчы супраць «Алімпіка» (0:1). Спачатку трывала з’яўляўся ў асноўнай камандзе, але неўзабаве страціў месца ў аснове і стаў выступаць за дубль. У пачатку 2015 года далучыўся да «Гаверла», дзе згуляў толькі ў трох матчах за дубліруючы склад. Улетку 2015 года стаў іграком марыупальскага «Ільічоўца», які перад гэтым пакінуў Прэм'ер-лігу. У сезоне 2015/16 трывала гуляў у асноўным складзе марыупальцаў, але ў сезоне 2016/17 страціў месца ў складзе, і ўзімку пакінуў каманду.

У студзені 2017 года быў аддадзены ў арэнду беларускаму клубу «Гомель». У складзе «Гомеля» стаў асноўным левым абаронцам, толькі ў маі і верасні не гуляў з-за траўм. У снежні 2017 года па заканчэнні тэрміну арэнды пакінуў «Гомель» і неўзабаве падпісаў трохгадовы кантракт з клубам украінскай Першай лігі «Рух».

У сакавіку 2019 года перайшоў у «Інгулец», аднак на полі з’яўляўся рэдка. У пачатку 2020 года праходзіў прагляд у «Віцебску», але беспаспяхова. Пазней накіраваўся на прагляд у бабруйскую «Белшыну» і ў сакавіку афіцыйна стаў іграком каманды. Аднак, згуляў за клуб толькі ў адным матчы, пасля чаго заставаўся на лаўцы запасных. У ліпені 2020 года па пагадненні бакоў пакінуў «Белшыну».

У жніўні 2020 года перайшоў у валачыскі «Аграбізнес», дзе часцей заставаўся на лаўцы запасных. У сакавіку 2021 года далучыўся да краматорскага «Авангарда», гуляў там да канца сезона 2020/21. У жніўні 2021 года стаў іграком івана-франкоўскага «Прыкарпацця».

Міжнародная кар’ера
-------------------

Выступаў за юніёрскую і моладзевую зборныя Украіны.

Зноскі
------

1. ↑  Mykhaylo Pysko // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  "Гомель" подписал украинского защитника Пыско
3. ↑  Ситко, Афоаква, Адомако и еще четыре игрока покинули "Гомель"
4. ↑  Экс-защитник "Гомеля" подписал контракт с клубом второго украинского дивизиона
5. ↑  Михаил Пыско покинул ряды ФК «Белшина»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол · ПФЛУ · УАФ |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дыяцэзія (значэнні).
**Дыяцэзія** (лац.: dioecesis ад грэч. διοίκησις — *кіраванне*) — царкоўна-адміністрацыйная тэрытарыяльная адзінка ў Каталіцкай, Англіканскай і некаторых пратэстантскіх цэрквах, на чале якой стаціць біскуп ці архібіскуп.

У грэчаскай Царкве тэрмінам διοίκησις пазначаюць усю тэрыторыю, размешчаную ў юрысдыкцыі той ці іншай памеснай Царквы.

Рымска-каталіцкая царква з XIII стагоддзя заве біскупскі царкоўныя акругі дыяцэзіямі, Англіканская царква, Царква Швецыі і некаторыя іншыя хрысціянскія дэнамінацыі захавалі гэту назву пасля Рэфармацыі. У Рускай праваслаўнай царкве дыяцэзіям адпавядаюць **епархіі** — ад грэч. ἐπαρχία.

| ⛭Каталіцкія тэрытарыяльныя адзінкі |
| --- |
| Ардынарныя | Дыяцэзія ·  Архідыяцэзія ·  Мітраполія |
| Адмысловыя | Апостальская адміністратура ·  Ваенны ардынарыят ·  Тэрытарыяльная прэлатура ·  Тэрытарыяльнае абацтва |
| Місіянерскія | Місія Sui iuris ·  Апостальская прэфектура ·  Апостальскі вікарыят |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ляйкоўскi.
**Міхаіл Міхайлавіч Ляйкоўскi** (нар. 5 лістапада 1922, в. Дзям’янаўка, цяпер Пухавіцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі вучоны, кандыдат медыцынскіх навук (1964), заслужаны ўрач БССР (1976).

Біяграфія
---------

Скончыў Талькаўскую сярэднюю школу (1941), Мінскі медыцынскі інстытут (1950). У 1964 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю.

У гады вайны сувязны партызанскага атрада імя Шчорса 3-яй Мінскай брыгады. На фронце з ліпеня 1944 года. З 30 жніўня 1950 года па 30 сакавіка 1957 года працаваў загадчыкам аддзела аховы здароўя ў Валожынскай цэнтральнай раённай бальніцы.

Жыве ў Валожыне.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Славы III ступені, ордэна Айчыннай вайны I ступені, медалямі. Заслужаны ўрач БССР.

Зноскі
------

1. ↑  ВАЛОЖЫНСКАЯ ЦЭНТРАЛЬНАЯ РАЁННАЯ БАЛЬНІЦА
2. ↑  ВІНШАВАЛІ ЎРАЧЫ ЮБІЛЯРА

Літаратура
----------

* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9
Святы Дыянісій з галавой у руках. Познегатычная скульптура
**Дыянісій Парыжскі** (фр.: Saint Denis, лац.: Dionysius) — хрысціянскі святы III стагоддзя, першы біскуп Парыжа, свяшчэннамучанік.

Біяграфія
---------

Найстарэйшым з захаваных жыццяпісаў святога з'яўляюцца "Страсці святых Дыянісія, Рустіка і Елеўферыя" (лац. Passio SS. Dionysii Rustici et Eleutherii), датаваныя 600 годам. Аб святым Дыянісій згадвае таксама Рыгор Турскі, гісторык і святы VI стагоддзя.

Паводле падання, Дыянісій прапаведаваў хрысціянства ў Рыме, а затым у германскіх землях і ў Іспаніі. Яго суправаджалі прэсвітэр Рустык, святы Рыель і дыякан Елеўферый. Затым Дыянісій і яго паплечнікі пачалі прапаведаваць у Галіі. Дыянісій, паводле падання, стаў першым біскупам Лютэцыі (Парыжа). Падчас пераследу хрысціян паганскімі ўладамі, усе тры прапаведнікі былі схопленыя і кінутыя ў цямніцу. Назаўтра мучанікі былі абезгалоўленыя на вяршыні Манмартра (цяпер у межах Парыжа). Менавіта ў сувязі з пакараннем смерцю трох святых гэтая гара і атрымала сваю сучасную назву (фр. Montmartre – гара мучанікаў). Cвяты Дыянісій узяў сваю галаву, прайшоў з ёй да храма і толькі там упаў мёртвы. Набожная жанчына Катул пахавала рэшткі мучаніка.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Дыянісій Парыжскі на Вікісховішчы |

* The Life, Miracles and Martyrdom of St. Denis (Dionysius, Dennis, Denys) Bishop & Martyr of the Church

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Notable Names Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| Нарматыўны кантроль | GND: 118679740 · ISNI: 0000 0000 9134 5135 · LCCN: n79113975 · NKC: jx20080820002 · VIAF: 133681115 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дыяцэзія (значэнні).
Тэрмін **дыяцэзія** першапачаткова пазначаў гарадскую акругу ў старажытным Рыме — з I стагоддзя да н.э.; пазней, у часы прынцыпата, — частка правінцыі (епархіі); пасля рэформаў Дыяклетыяна, у канцы III стагоддзя — буйную адміністрацыйную адзінку, у склад якой уваходзіла некалькі правінцый. Правінцыі былі размеркаваны па 12 дыяцэзіях , да моманту падзелу імперыі на заходнюю і ўсходнюю ў 395 годзе — 15. Кіраваў дыяцэзіяй (і правінцыямі) вікарый (лац.: vicarius), падпарадкаваны пасля 312 года прэфекту прэторыя. Сістэма дыяцэзій праіснавала ў Візантыйскай імперыі да 630 года, калі быў уведзены падзел на фемы.
**Дыярэ́я** (грэч. δια + ρέω — праз + цекчы, народная назва — **Панос**) — абязводжванне  (англ.) (бел. і страта соляў праз шматразовае вадзяністае спаражненне. Вядзе да знясілення і анеміі. Уяўляе смяротную пагрозу праз парушэнне водна-салявога абмену і водна-электралітнага балансу, што ўплывае на працу сэрца і цэнтральнай нервовай сістэмы.

Папярэджанне
------------

Узнікненне хваробы прадухіляюць праз мыццё рук перад ядой і пасля наведвання прыбіральні, ужыццё толькі гатаванай і бутыляванай пітной вады замест вады з крана, мыццё садавіны і гародніны, пазбяганне прыёму сапсаванай ежы, ужыццё толькі зваранай і ачышчанай ежы.

Прычыны
-------

Хваробу выклікае заражэнне кішэчніка бактэрыяй і вірусам, дысбактэрыёз  (англ.) (бел. брудныя рукі пасля наведвання прыбіральні і перад прыгатаваннем ежы, ужыццё пераважна грубай расліннай ежы, харчовая алергія, атручанне, неўроз, хваляванне і страх.

Праявы
------

Хвароба выяўляецца праз частае вадкае спаражненне, боль у жываце, метэарызм, млоснасць і ваніты.

Зноскі
------

1. ↑  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. ↑  *Вольга Цыбульская.* Далікатная праблема: дыярэя // *Краіна здароўя*. — 3 снежня 2008. — № 54 (110). — С. 7.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дыярэя

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119403386 · GND: 4070636-9 · LCCN: sh85037604 · NDL: 00562417 · NKC: ph124733 |
**Расонскі Мох** — балота вярховага (52 %), нізіннага (40 %) і пераходнага (8 %) тыпаў на захад ад Расонаў у Расонскім раёне, у вадазборы возера Расоны. Мае значныя запасы гідролізнай сыравіны. Уваходзіць у склад Расонскай базы гідролізнай сыравіны. Плошча балота складае 1,4 тыс. га, у межах прамысловага паклада 1,1 тыс. га. Глыбіня торфу да 5,1 м, сярэдняя 3,2 м, ступень распаду вярховага торфу 20—24 %, нізіннага 31—35, пераходнага 15 %, попельнасць адпаведна 3—8, 10 і 5 %. На 1 студзеня 1984 запасы торфу 6,1 млн т. На 13 % плошчы балота ёсць падсцілачны торф. Месцамі трапляецца сапрапель. Балота ў натуральным стане пад рэдкім хваёвым лесам.

Літаратура
----------

* Расонскі Мох // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
**Дыяпазон электрамагнітнага выпрамяне́ння**, **дыяпазон хваляў** — умоўны інтэрвал частот (і адпаведных ім даўжыняў хваляў) электрамагнітнага выпрамянення, які выдзяляецца паводле пэўных фізічных характарыстык выпрамянення.

Гукавыя частоты
---------------

У акустыцы і гукатэхніцы частоты 20—20000 Гц, якія супадаюць з слыхавым дыяпазонам чалавека, вядомыя як **гукавы́я частоты**. Частоты 20—200 кГц вызначаюцца як **ультрагук**, а ніжэй за 20 Гц як **інфрагук**.

Радыёчастоты
------------

Частоты вышэй за 3 кГц (даўжыня хвалі менш за 100 км, **вельмі нізкія частоты**, **мірыяметровыя хвалі** або **звышдоўгія хвалі**) і ніжэй за Гц]] (даўжыня хвалі больш за 0,1 мм, **гіпервысокія частоты**, **дэцыміліметровыя хвалі** або **субміліметровыя хвалі**) складаюць дыяпазоны **радыёчастот** або **радыёдыяпазоны**, і ў міжнародным рэгламенце радыёсувязі займаюць дыяпазоны 4—12. Частоты ад 30 МГц да 300 ГГц (рэгламентныя дыяпазоны 8—11) называюць **ультракароткімі хвалямі**.

Дыяпазоны радыёчастот дзеля розных сфер выкарыстання размяркоўваюцца згодна з міжнароднымі пагадненнямі.

Аптычны дыяпазон
----------------

У фізіцы выдзяляецца **аптычны дыяпазон**, з даўжынёй хвалі 1×10−3 — 1×10−9 м (1 мм — 2×10−3 мкм).

Часткай аптычнага з'яўляецца бачны чалавечым вокам **светлавы дыяпазон** або **бачны дыяпазон** (4—7×10−7 м або 400—750 нм або 4000—7500 ангстрэмаў; Гл.далей: святло). У сваю чаргу, у склад светлавога часам улучаюць таксама **інфрачырвоны дыяпазон** (больш за 750 нм) і **ультрафіялетавы дыяпазон** (менш за 400 нм).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ферт.

**Ферт-оф-Клайд** (англ.: Firth of Clyde, шатл. гэл.: Linne Chluaidh, скотс: Firth o Clyde) — заліў Ірландскага мора каля заходніх берагоў Шатландыі. Аддзелены ад Атлантычнага акіяна паўвостравам Кінтайр. Шырыня заліва каля ўваходу — 42 км. У верхняй частцы ўтварае фіёрды Лох-Файн, Лох-Стрывен, Лох-Лонг, Гер-Лох і іншыя. У заліў упадае рака Клайд, якая праз канал злучае яго з залівам Ферт-оф-Форт.

У заліве размешчана некалькі астравоў, самыя буйныя — Аран і Б'ют.

Ферт-оф-Клайд абмывае тэрыторыі абласцей Аргайл-энд-Б'ют, Паўночны Эршыр і Паўднёвы Эршыр. Найбольш значныя населеныя пункты, размешчаныя на берагах заліва:

* Ардрасан
* Бродык
* Герван
* Грынак
* Дамбартан
* Данун
* Кэмпбелтаўн
* Кардрас
* Прэстуік
* Рэнфру
* Ротсей
* Трун
* Хеленсбара
* Эр

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ферт-оф-Клайд
«Дыярыуш» прападобнага Апанаса
«**Дыярыуш Афанасія Філіповіча**» (рус.: *Діаріушъ*) — публіцыстычны звод (паводле М. Дабрыніна — аўтабіяграфічная палемічная аповесць, паводле С. Гараніна — споведзь-пропаведзь) берасцейскага ігумена Афанасія Філіповіча, які складаецца з сямнаццаці інфармацыйных фрагментаў, два з якіх напісаныя пасля смерці святара. Тэкст самога Афанасія складаецца з дзесяці самастойных твораў, напісаных у 1638—1646 гадах і аб’яднаных пяццю ўстаўкамі.

У ім аб’яднаныя ў адно цэлае дарожныя і тлумачальныя запіскі аўтара, яго ўспаміны, дзённікі і аўтабіяграфічны нарыс аб пражытым і перажытым, легенды і містычныя прывіды, пасланні і лісты А. Філіповіча, яго выкрывальныя прамовы, канспектыўныя накіды асобных артыкулаў, філасофскія трактаты багаслоўскага характару, вершы, прысвечаныя барацьбе, і нават напеў гімнападобнага канта — аднаго з найбольш ранніх нотных запісаў у беларускай музыцы.

У тэкст Дыярыуша уваходзяць творы: «Гісторыя падарожжа ў Маскву», «Першая супліка», «Тлумачальная запіска суду духоўнай кансісторыі», «Навіны прававерным пажаданыя…», «Падмурак непарадку рымскага касцёла», «Трэцяя супліка», «Падрыхтоўка да суда», «Парада каралю», «Пра царкоўны фундамент», «Прычыны ўчынку». У дадатку змешчаны творы, напісаныя пасля смерці А, Філіповіча манахамі берасцейскага Сімяонаўскага манастыра: «Пра слаўную смерць… Афанасія Філіповіча» і «Надгробак Афанасію Філіповічу».

«Дыярыуш» А. Філіповіча напісаны ў пераходны і пераломны для рэлігійнай барацьбы час і стаіць на памежжы палемічнай і мемуарнай літаратуры. Твор вызначаецца адкрытай тэндэнцыйнасцю, палітычнай і рэлігійнай завостранасцю, пафаснасцю, насычанасцю грамадска-палітычным зместам і агітацыйнасцю. У «Дыярыушы» спалучаюцца элементы барока, гатычнай паэтыкі і рэалізму, неаднародная кампазіцыя і мова твору — месцамі амаль размоўная, месцамі ўскладнёная і заблытаная са шматлікімі паланізмамі і стараславянізмамі.

На беларускую мову «Дыярыуш» перакладалі Івана Саверчанка (Роднае слова, № 1, 2003) і С. Вераціла (Полымя, № 1, 2002).

Зноскі
------

1. 1 2  *Дабрынін М. К.* Беларуская літаратура. Старажытны перыяд. Мн. 1952. — С. 220.
2. ↑  Хрысціянства і беларуская культура: Матэрыялы III Міжнар. кангрэса беларусістаў «Беларуская культура ў дыялогу цывілізацый» (Мінск, 21-25 мая, 4-7 снежня 2000 г.) / Рэдкал.: Л. Уладыкоўская-Канапланік (гал. рэд.) і інш. — Мн.: «Беларускі кнігазбор», 2001. — С. 98—99. — 208 с.
3. 1 2 3  Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Том 1. Даўняя літаратура XI — першай паловы XVIII стагоддзя. — Мінск. Беларуская навука. 2006. С. 595—611
4. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Нацыянальная бібліятэка Беларусі. Архівавана з першакрыніцы 23 кастрычніка 2013. Праверана 9 чэрвеня 2014.

Спасылкі
--------

Лагатып ВікіцытатнікаЛагатып Вікіцытатніка У Вікікрыніцах ёсць тэксты па тэме  
**Дыярыуш Філіповіча**

* Старабеларускі арыгінал Архівавана 14 мая 2013. «Дыярыуша»
* Беларускі пераклад
**Санкт-Пецярбургскі аўтобус** — сістэма аўтобуснага руху ў Санкт-Пецярбургу. Рэгулярны аўтобусны рух у Ленінградзе адкрыўся 24 снежня 1926 года. Траса першага маршруту праходзіла ад Галоўнага штаба па Неўскім праспекце, вуліцы Гогаля, вуліцы Дзяржынскага, Загарадным праспекце, Звянігародскай вуліцы, вуліцы Марата, Неўскім праспекце да Маскоўскага вакзала. Курсіравалі 5 машын. У канцы 1980-х гадоў штодня на гарадскія магістралі выходзілі 3200 аўтобусаў, якія абслугоўвалі каля 200 маршрутаў. Першы аўтобусны парк створаны ў 1926 годзе на Канюшаннай плошчы. У 1990-я гады аўтобусны рух абслугоўвалі 7 паркаў.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Пентланды́т** — мінерал класа сульфідаў, сульфід жалеза і нікелю, жалеза-нікелевы калчадан (Fe, Ni)9S8. Адкрыты ў 1856 годзе. Назва ў гонар англійскага падарожніка і натураліста Д. Б. Пентленда (англ.: J. B. Pentland).

Крышталізуецца ў кубічнай сінгоніі. Колер светлы бронзава-жоўты. Цвёрдасць 3—4 па шкале Моаса. Шчыльнасць 4500—5200 кг/м³. Бляск шкляны. Раствараецца ў азотнай кіслаце. Сустракаецца ў выглядзе ўкрапанікаў і зярністых агрэгатаў у радовішчах сульфідных руд. Генетычна звязаны з асноўнымі і ультраасноўнымі вывергнутымі горнымі пародамі. Асноўны мінерал нікелевых руд.

Зноскі
------

1. 1 2  Пентландит // Каталог Минералов (руск.)

Літаратура
----------

* *Дамінікоўская Д.А.* Пентландыт // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* Пентландит // Каталог Минералов (руск.)
* Pentlandite Mineral Data // Mineralogy Database (англ.)
* Пентландит // Кристаллов.net (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Пентландыт на Вікісховішчы |
**Пеніцы́л** (*Penicillium*) — род недасканалых грыбоў сямейства *Trichocomaceae*. 

Каля 250 відаў. Пашыраны ўсюды, большасць ва ўмеранай зоне. Сапратрофы і паразіты. Выклікаюць псаванне прадуктаў, разам з іншымі грыбамі ўтвараюць плесені на глебавых і іншых субстратах.

Міцэлій шматклетачны, галінасты, бясколерны, апушчаны ў субстрат ці ўтварае на яго паверхні калоніі шэра-эеленавата-блакітнага колеру. Канідыяносцы разгалінаваныя, у выглядзе простых або складаных гроначак. Канідыі аднаклетачныя, рознай формы і афарбоўкі.

Прадуцэнты антыбіётыкаў, ферментаў і арганічных кіслот. Для атрымання пеніцылінаў выкарыстоўваюць пеніцыл залацісты і адзначаны, у сыраварэнні — *Penicillium camamberti* і *Penicillium саseicolum*.

Літаратура
----------

* Бельская С. Пеніцыл // БЭ ў 18 т. Т. 12. Мн. 2001.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · Mycobank · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 123615851 · GND: 4174714-8 · LCCN: sh85099403 · Microsoft: 2777484150 · NKC: ph1010258 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Целешаў.

**Яўген Міхайлавіч Це́лешаў** (19 красавіка 1923 — 29 сакавіка 1997) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, камандзір аддзялення сувязі 835-га стралковага палка 237-й стралковай дывізіі 40-й арміі Варонежскага фронту. Герой Савецкага Саюза (23.10.1943).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 19 красавіка 1923 года ў пасёлку Забайкал (цяпер — Талачынскага раёна Віцебскай вобласці). Пасля заканчэння пяці класаў працаваў у калгасе.

У Чырвонай Арміі з 1941 года. У гады Вялікай Айчыннай вайны з мая 1942 на Варонежскім і 1-м Украінскім франтах. Камандзір аддзялення сувязі 835-га стралковага палка сяржант Я. М. Целешаў вызначыўся ноч на 23 верасня 1943 года ў баях у на паўднёвым захадзе ад Кіева. Аддзяленне пад яго камандаваннем фарсіравала Дняпро, наладзіла сувязь з камандзірам палка, захапіла плацдарм і ўтрымлівала яго да падыходу падмацавання, адбіўшы 10 контратак праціўніка.

Пасля заканчэння вайны працягнуў службу ў арміі. У 1947 годзе скончыў Кіеўскае ваеннае вучылішча сувязі. З 1960 г. падпалкоўнік Я. М. Целешаў ў запасе.

Жыў у Мінску, працаваў у школе № 82.

Памёр 29 сакавіка 1997 года. Пахаваны у Мінску на Чыжоўскіх могілках.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені
* медалі

Літаратура
----------

* Навечно в сердце народном: Справочник / Главный ред. И. П. Шамякин. — 3-е изд. испр. и доп.. — МН: БелСЭ, 1984. — 607 с. — 65 000 экз.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал. Г.П. Пашкоў і інш. — МН: БелЭн, 2003. — Т. 15. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0279-2 (Т. 17).

Спасылкі
--------

Яўген Міхайлавіч Целешаў на сайце «Героі краіны»

* Целешаў Я. М.(недаступная спасылка) // ДУ «Віцебская абласная бібліятэка імя В. І. Леніна».

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Яўген Рагачэўскі** (укр. Євген Рогачевський) — украінскі музыкант, гітарыст гурту «Воплі Відоплясова», былы ўдзельнік кіеўскага гурту "Иіцкій Аун".

Біяграфія
---------

У пачатку 90-х, у Кіеве існаваў гурт "Иіцкій Аун", у якім Яўген быў гітарыстам а таксама галоўнай творчай адзінкай. Нягледзячы на цяжкія часы і адсутнасць якіх-небудзь перспектыў, калектыў быў даволі вядомы сярод кіеўскіх нефармалаў. Сама назва — "Иіцкій Аун» — гэта загавор, паўночных народаў, які яны часта выкарыстоўваюць на паляванні.

У той жа час з Францыі вярнуліся «Воплі Відоплясова». Французы, якія складалі палову калектыву, не захацелі заставацца ў Украіне, таму легендарны калектыў існаваў у разабраным стане, складаючыся толькі з Скрыпкі і Піпы. Перад музыкамі паўстала пытанне пошуку новых гітарыста і ўдарніка.

Нехта з знаёмых параіў Алегу наведаць выступ самабытнага кіеўскага калектыву, з незвычайнаю назвай "Иіцкій Аун". Там Скрыпка і убачыў упершыню Рагачэўскага, і пазнаёміўшыся, ён прапанаваў яму далучыцца да іх з Піпай. Такім чынам Яўген Рагачэўскі стаў гітарыстам абноўленага складу ВВ, дзе гуляе ўжо амаль 20 гадоў.

Часам у Яўгена, з'яўлялася жаданне перазапісаць і выдаць напрацоўкі сваёй маладосці пачатку 90-х. У рэшце рэшт, у 2006 годзе, кампанія "Moon records" выдала аднайменны двухдыскавы альбом — кампіляцыю «Иіцкій Аун». Туды патрапілі як старыя так і адносна новыя творы музыканта. 

| ⛭Воплі Відоплясова |
| --- |
| 
* **Алег Скрыпка**
* **Сяргей Сахно**
* **Яўген Рагачэўскі**
* **Аляксей Мельчанка**

* Юрый Здарэнка
* Аляксандр Піпа

 |
| Дыскаграфія | 

|  |  |
| --- | --- |
| Студыйныя альбомы | 
* Країна мрій
* Музіка
* Хвилі Амура
* Файно
* Були деньки
* Чудовий світ

 |
| Сінглы | 
* Музіка, сінгл
* Любов
* Мамай
* Гімн-Славень України
* Ладо
* Чіо Чіо Сан
* Відпустка

 |
| Іншыя альбомы, складанкі, рэміксы | 
* Або або
* Закустика
* В.В. на сцені фестивалю РОК-СІЧ
* День нароDJення
* Найкраще
* Хай живе ВВ
* Перший концерт в Москві
* Зв’язок
* Танці
* Hey, O.K.!

 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лецка.
**Яўген Рыгоравіч Лецка** (нар. 20 красавіка 1944, в. Пабрэззе, Навагрудскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі пісьменнік, крытык, літаратуразнавец. Кандыдат філалагічных навук (1980).

Біяграфія
---------

Скончыў БДУ (1968). Працаваў на заводзе, настаўнікам, карэспандэнтам радыёвяшчання. 3 1971 у Інстытуце літаратуры АН Беларусі, з 1986 у выдавецтве «Мастацкая літаратура», з 1997 дырэктар выдавецтва «Бацькаўшчына».

Друкуецца з 1968. Даследуе мастацкую адметнасць, стыль сучасных беларускіх празаікаў, узаемадзеянне літаратуры і чытача (зборнік «Выхаваўчая роля літаратуры», 1980). У аповесцях «Па цаліку» (1977), «Дарога ў два канцы» (1981) выяўляецца псіхалагізм, выразнасць малюнка характараў, добрае адчуванне мовы. Складальнік літаратуразнаўчага зборніка «Вобраз» (1981), зборнікаў апавяданняў маладых беларускіх пісьменнікаў «Цяпло на першацвет» (1985), «Акно ў зялёны сад» (1988), кніг твораў М. Дзяшкевіча (1991), Л. Калюгі (1992), А. Мрыя (1993) і інш.

Старшыня Аргкамітэта (1989-90) і Рады (1990-93) Згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына».

Бібліяграфія
------------

* Беларуская літаратура за гады савецкай улады. Мн. 1973;
* Вялікая Айчынная вайна ў беларускай прозе. Мн. 1979;
* Хараство і боль жыцця: Нарыс творчасці Вячаслава Адамчыка. Мн. 1985.
**Оскар Паціёрэк** (ням.: і славенск.: Oskar Potiorek; 20 лістапада 1853, Бад-Блайберг, Карынтыя — 17 снежня 1933, Клагенфурт) — аўстра-венгерскі военачальнік, фельдцэйхмайстар (30 кастрычніка 1908 года). У 1911—1914 гадах — аўстра-венгерскі намеснік Босніі і Герцагавіны, удзельнік Першай сусветнай вайны.

Біяграфія
---------

Оскар Паціёрэк скончыў Тэхнічную ваенную акадэмію ў 1867 годзе і Акадэмію Генеральнага штаба Аўстра-Венгрыі. C 1879 года служыў у Генштабе, у 1886 годзе стаў працаваць у аператыўным бюро, у 1892 годзе стаў яго шэфам; з 1902 года намеснік начальніка Генштаба.

З 1898 года камандаваў 64-й пяхотнай брыгадай. З 1907 года камандзір III армейскага корпуса (Грац). З 1910 года інспектар арміі, з 1911 года старшыня зямельнага ўрада Босніі і Герцагавіны і інспектар арміі са штабам у Сараева, намеснік Босніі і Герцагавіны.

28 чэрвеня 1914 года Паціёрэк быў пасажырам у машыне, якая везла эрцгерцага Франца Фердынанда, і прысутнічаў пры забойстве эрцгерцага, прычым пасля забойца Гаўрыла Прынцып сцвярджаў, што куля, якой была забітая жонка эрцгерцага Сафія, прызначалася менавіта Паціёрэку. Пасля забойства, як намеснік Босніі і Герцагавіны, санкцыянаваў сербскія пагромы ў Сараеве.

З пачаткам вайны Паціёрэк быў прызначаны галоўнакамандуючым узброенымі сіламі на Балканах і камандуючым 6-й аўстра-венгерскай арміяй. Паціёрэк паказаў сябе некампетэнтным палкаводцам і, нягледзячы на тое, што ў яго распараджэнні была армія мацней сербскай, не здолеў у кароткі тэрмін разграміць сербскую армію. Асабліва цяжкімі былі для аўстрыйцаў паразы ў бітвах у гары Цэр і Калубары. 27 снежня 1914 года Оскар Паціёрэк быў звольнены ў адстаўку, на яго месца прызначаны эрцгерцаг Яўген Аўстрыйскі. Пасля вайны Паціёрэк з’ехаў у Аўстрыю, дзе і пражыў астатнія гады жыцця.

Зноскі
------

1. 1 2  *Brozović D. Ladan T.* Oskar von Potiorek // Hrvatska enciklopedija — LZMK, 1999. — 9272 с. — ISBN 978-953-6036-31-8<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1264934'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q429032'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18446'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1789619'></a>

Літаратура
----------

* Anton Kreuzer, Kärntner Biographische Skizzen, Klagenfurt, Kärntner Druck und Verlagsgesellschaft, 1995. ISBN 3-85391-128-5.
* H. P. Willmott, La prima guerra mondiale, Mondadori, 2006.
* Rudolf Jeřábek: Potiorek. General im Schatten von Sarajevo. Styria, Graz/ Köln 1991 г. ISBN 3-222-12067-6.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12293780s · CONOR: 274105187 · GND: 119044749 · ISNI: 0000 0000 5537 510X · LCCN: n92070827 · NKC: jn20000701436 · VIAF: 25404096 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міцкевіч.
**Яўге́н Пятро́віч Міцке́віч** (руск.: Евгений Петрович Мицкевич; 24 снежня 1893, Клэвань, цяпер Ровенская вобласць, Украіна — 19 лютага 1959, Масква) — савецкі выведнік, палкоўнік (1943). У органах УНК—АДПУ—НКУС з 1924 года.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 24 снежня 1893 года ў Клэвані ў сялянскай сям’і, украінец. 

У войску з 1915 года. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года сябра палкавога камітэта і Рэчыцкага Савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў. Увосень кіраўнік батальёна 257 палка, кіраваў задушэннем мецяжоў у Рэчыцы. Сябра РСДРП(б) з верасня 1917 года. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі камісар юстыцыі Рэчыцкага Савета. У студзені 1918 года кіраваў атрадам Чырвонай гвардыі ў барацьбе з корпусам Доўбар-Мусніцкага. З снежня 1918 года старшыня Рэчыцкага павятовага ВРК, з сакавіка 1919 — выканкама Саветаў. У часе савецка-польскай вайны 1920 года камандзір палка, пазней камісар Рэчыцкага павета.

У 1924 годзе скончыў эканамічнае аддзяленне Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У тым жа годзе прыняты на працу ў Замежны аддзел АДПУ.

У 1925 годзе на нелегальнай рабоце ў Германіі, кіруе стварэннем агентурнай сеткі ў Гамбургу. У лістападзе 1927 года ў Італіі кіруе групай нелегальных работнікаў у Рыме, дзе знаходзіцца да 1930 года. У 1931—1933 гадах у Вялікабрытаніі.

У 1934 годзе ў ЗША, потым у Кітаі. Арганізоўвае нелегальную выведвальную работу па Японіі і супраць белагвардзейскай антысавецкай дзейнасці. У 1937 годзе вяртаецца ў ЗША і больш за год кіруе нелегальнай рэзентурай.

У 1939—1941 гадах у розных падраздзяленнях НКУС. У жніўні 1941 года вяртаецца ў знешнюю выведку. Кіруе работай аднаго з аддзелаў выведкі. У 1944 годзе на рабоце ў Італіі, кіруе групай выведнікаў-нелегалаў. Па завяршэнні камандзіроўкі працуе кіраўніком аддзела знешняй выведкі.

У 1948—1953 гадах — кіраўнік кафедры выведвальнай школы КДБ. У 1953 годзе сышоў у адстаўку. Памёр у 1959 годзе.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Леніна, двума ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнамі Айчыннай вайны 1 ступені і Знак пашаны, медалямі і знакам Ганаровы чэкіст.

Памяць
------

Імем Яўгена Міцкевіча названыя вуліца і завулак у Рэчыцы.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  *Служба внешней разведки Российской Федерации*. Мицкевич Евгений Петрович (руск.).  svr.gov.ru. Архівавана з першакрыніцы 7-4-2019. Праверана 7-4-2019.

Спасылкі
--------

* *Кадровый состав органов государственной безопасности СССР*. Мицкевич, Евгений Петрович (руск.).  nkvd.memo.ru. Архівавана з першакрыніцы 7-4-2019. Праверана 7-4-2019.
Абазначэнне арміі NATO
**А́рмія** (ням.: Armee, англ.: Army), аператыўнае аб’яднанне пэўных відаў узброеных сіл некаторых дзяржаў. Складаецца з некалькіх злучэнняў і часцей розных родаў войскаў. Выконвае аператыўныя задачы ў ходзе баявых дзеянняў. У залежнасці ад прыналежнасці да віду ўзброеных сіл, баявога складу і характару вырашаемых задач у гісторыі будаўніцтва ўзброеных сіл вядомыя арміі: агульнавайсковыя (ва ўзброеных сілах замежных дзяржаў — палявыя), танкавыя, паветраныя, СПА і іншыя. Армія мае прысвоены ёй нумар (напрыклад, 7-я палявая, 5-я танкавая, 16-я паветраная, 3-я армія СПА) або найменне (Рэйнская, Далёкаўсходняя, Прыморская і г. д.).

Камандаванне
------------

Камандаванне арміяй звычайна ажыццяўляе камандуючы ў званні генерал-палкоўніка. У якасці першага памочніка выступае начальнік штаба.

Зноскі
------

1. ↑  СВЭ, 1976

Літаратура
----------

* Армія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — С. 495. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
* Армия, воинское объединение // А — Бюро военных комиссаров / [под общ. ред. А. А. Гречко]. — М.: Военное издательство Министерства обороны СССР, 1976. — С. 255—257. — (Советская военная энциклопедия)..

| ⛭Сучасная іерархія ваенных фарміраванняў |
| --- |
| Падраздзяленні | 
* пост
* звяно
* аддзяленне/экіпаж/разлік
* узвод
* рота/батарэя/эскадрылля
* батальён/дывізіён

 |
| Часці | 
* асобная рота/эскадрылля
* асобны батальён/дывізіён/дывізіён караблёў
* полк

 |
| Злучэнні | 
* брыгада/брыгада караблёў
* дывізія/дывізія караблёў
* корпус

 |
| Аб’яднанні | 
* эскадра
* аператыўная эскадра
* армія
* група армій
* аператыўны флот
* фронт/акруга (група)/флот
* тэатр ваенных дзеянняў
* войскі (сілы)
* узброеныя сілы

 |
**Ізмайлаўскі праспект** (руск.: Изма́йловский проспект) — праспект у гістарычным раёне Роты Адміралцейскага адміністрацыйнага раёна Санкт-Пецярбурга. Мерыдыянальная радыяльная магістраль на Безыменным востраве. Праходзіць ад набярэжнай ракі Фантанкі да набярэжнай Абводнага канала. Працягвае на поўдзень Вазнясенскі праспект. Паралельны Лермантаўскаму і Маскоўскаму праспектам. З канца XVIII стагоддзя вядомая назва Ізмайлаўскі праспект. Паралельна існавала назва Вялікі Ізмайлаўскі праспект.

З 6 кастрычніка 1923 года па 13 студзеня 1944 года насіў назву праспект Чырвоных Камандзіраў.
**Яўген Міхайлавіч Харытоненка** (16 ліпеня 1920, Крапыўныцкы, Украіна — 19 лістапада 1998) — беларускі жывапісец, педагог.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1953 годзе Кіеўскі мастацкі інстытут. У 1955—1957 гадах выкладаў у Мінскім мастацкім вучылішчы, у 1969—1994 гадах у Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1957 года.

Творчасць
---------

Працаваў пераважна ў жанрах партрэта, нацюрморта, пейзажа. Яго работы вылучаюцца тонкім пачуццём колеру, дасканаласцю мастацкіх форм, вытанчанасцю малюнка, багатымі тонавымі градацыямі. Сярод работ: «Студэнтка» (1967), «На родных прасторах. Янка Купала» (1968), партрэты беларускіх мастакоў А. Анікейчыка (1976), В. Шаранговіча (1980), У. Басалыгі (1983); актрыс А. Клімавай (1976, 1978), Л. Давідовіч (1978), Н. Галеевай (1982); М. Танка (1983) і інш. пісьменнікаў; дзіцячыя партрэты «Пеначка» (1960), «Школьніца» (1968), «Ганначка» (1982), «Салдаткі» (1995); пейзажы «Восень. Сонечны дзень» (1954), «Хата ў Кісялях» (1955), «Вясна» (1962), «Ваколіца» (1967), «На Полаччыне» (1976), «Зіма прыйшла» (1980) і інш. тэматычныя карціны «Няскораныя» (1964), трыпціх «Неспакойныя сэрцы» (1965—1967) і нацюрморты.

Літаратура
----------

* *Салавей Л. Ф.* Харытоненка Яўген Міхайлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
**Анжаліка Пятроўна Кацюга** (нар. 25 мая 1970, Мінск, БССР) — беларуская канькабежка. Прызёр чэмпіянатаў свету ў спрынтэрскім мнагабор'і і на дыстанцыі 500 метраў. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2002).

Біяграфія
---------

Выступала на чэмпіянатах свету па спрынце з 1995 года.

На Алімпійскіх гульнях 1998 года ў Нагана заняла 16-е месца на дыстанцыі 500 метраў і 25-е на дыстанцыі 1000 метраў.

У 2002 годзе стала бронзавым прызёрам чэмпіянату свету ў спрынтэрскім мнагабор'і.

На Алімпійскіх гульнях 2002 года ў Солт-Лэйк-Сіці стала пятай на 500 м і 12-га на 1000 м.

У 2003 годзе заняла 3-е месца на чэмпіянаце свету па асобных дыстанцыі на 500 м. Праз год стала другой на 500 м.

У 2005 годзе стала другой на чэмпіянаце свету па спрынце.

У верасні 2005 года прэс-служба ISU абвясціла, што ў лютаўскіх пробах крыві спартсменкі узятых на фінале Кубка свету ў Херэнвене выяўленыя сляды анабалічных стэроідаў і Кацюга была дыскваліфікаваная на два гады, а таксама пазбаўленая перамогі на 500 м на гэтым этапе. Беларуская федэрацыя падавала пратэст, які дазволіў Кацюга прыняць удзел на першых стартах у сезоне 2005/2006, аднак пазней дыскваліфікацыя была пацверджана і Кацюга не змагла ўдзельнічаць на Алімпіядзе 2006 у Турыне.

Пасля дыскваліфікацыі стала трэнерам беларускай зборнай.

У 2009 годзе зноў прыняла ўдзел у чэмпіянаце свету па асобных дыстанцыях, заняўшы 21-е месца на дыстанцыі 500 м і 23-е на 1000 м.

Зноскі
------

1. ↑  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>

Спасылкі
--------

* Статыстыка выступаў
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Васілёнак.

**Яўген Пятровіч Васілёнак** (26 снежня 1917, Орша — 23 верасня 1973) — беларускі пісьменнік, празаік, драматург, публіцыст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і чыгуначніка. Сярэднюю адукацыю атрымаў у Аршанскай чыгуначнай школе. У 1934—1935 гадах вучыўся ў Магілёўскім педагагічным інстытуце на літаратурным факультэце. Працаваў у рэдакцыях раённых і гарадскіх газет Шклова, Барысава, Багушэўска, Оршы.

У 1943—1945 гадах прызваны ў рады Савецкай Арміі. У 1945—1948 гадах — карэспандэнт маскоўскай газеты «Гудок  (руск.) (бел.», у 1958—1966 гадах — галоўны рэдактар часопіса «Нёман». Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1953 г.

Творчасць
---------

У друку спачатку апублікаваў вершы (1935), потым прозу (1939). Аўтар п’есы «Каралеўскі гамбіт». У сваіх творах апісвае чалавека як псіхалагічны феномен гэтага свету, са сваімі ўнікальнымі асаблівасцямі, інтарэсамі і поглядамі.

Бібліяграфія
------------

* «Зялёныя агні» (1954)
* «Выпадковы прыпынак» (1957)
* «Розныя дарогі» (1957)
* «На перагоне» (1973)
* Выбраныя творы ў 2 тамах (1977).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Василёнок Евгений Петрович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 103. — 737 с.
**Ізбішча** — археалагічны помнік, складаецца з курганнага могільніка і селішча.

**Курганны могільнік** X — пачатку XII ст. — на поўдзень ад вёскі Ізбішча (Лагойскі раён, Мінская вобласць), на беразе ракі Дзвінаса. Цягнецца паласой (400х80 м) паралельна селішчу, налічваў звыш 120 насыпаў. Вызначана некалькі відаў пахавальнага абраду: крэмацыя, інгумацыя (дамінуючы) з шырокім выкарыстаннем падкурганных ямаў, кенатафы. Характарызуецца шырокім выкарыстаннем агню і вялікай колькасці камянёў, наяўнасцю вялікай колькасці бытавой керамікі ў пахаваннях, а таксама жалезных сякер ў мужчынскіх пахаваннях і шкляных пацерак — у жаночых, арыентацыяй значнай колькасці памерлых галавой на поўнач.

**Селішча** 2-й чвэрці 1-га тысячагоддзя — за 2 км на паўднёвы захад ад вёскі, ва ўрочышчы Калысаўка, 30-50 м ад могільніка, на правым беразе ракі Дзвінаса. Памеры 300х150 м. Выяўлены рэшткі печаў, выкладзеных з каменю, ачагі, гаспадарчыя ямы, кераміка банцараўскай культуры і культуры доўгіх курганоў паўночнай Беларусі. Найбольшая колькасць матэрыялаў датуецца X—XI ст. Належала полацкім крывічам.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
**Армія Людова** (польск.: Armia Ludowa) — падпольная ўзброеная арганізацыя Польскай рабочай партыі, утвораная з пераўтварэння Гвардыі Людовай, дзейнічала ў акупаванай Польшчы, створаная з мэтай узброенай барацьбы супраць нямецкіх акупантаў паводле дэкрэта Краявой Рады ад 1 студзеня , 1944 і фармальна падпарадкоўваўся гэтай Радзе. Галоўнакамандуючым Арміі Людовай стаў генэрал Міхал Роля-Жымерскі, начальнікам Генэральнага штабу — Францішак Юзьвяк, былы камэндант Гвардыі Людовай.

Баявая дзейнасць
----------------

Галоўныя баявыя намаганні ў мэтах падтрымкі Чырвонай Арміі ў тыле савецка-германскага фронту накіравала на разбурэнне камунікацый у раёне акупаванай Польшчы, камунікацый праціўніка. Акрамя таго, яна наносіла ўдары па акупацыйнаму тэрарыстычнаму апарату (абарона мірнага насельніцтва ад перасяленняў), ладзіла дыверсіі ў эканоміцы, змагалася супраць пацыфікацыі і антыпартызанскіх экспедыцый. Найбуйнейшай такой аперацыяй стала атака 12 снежня 1944 г. аддзела Я. Галкі, псеўд. «Kędziora» ў лагеры ў Бычках каля Скерневіц і вызваленне 160 вязняў. Найбуйнейшай акцыяй у рабоце па адабранні зброі ў праціўніка стаў напад 23 сакавіка 1944 г. рэйдавых груп на склад зброі ў Марках пад Варшавай і захоп 200 вінтовак, 10 аўтаматаў і 2 ручных кулямётаў, а таксама дзесяткаў тыс. патронаў.

17 лютага 1944 г. асобая баявая група пры Галоўным штабе Арміі Людовай пад камандаваннем падпалкоўніка Ежы Фанковіча, які правёў акцыю па атрыманні архіва Урадавай дэлегацыі ў Польшчы на ​​Познаньскай вул. 12, паводле Інстытуту нацыянальнай памяці, адзін з удзельнікаў акцыі быў афіцэрам гестапа, але невядома, ці ведалі пра гэта іншыя ўдзельнікі. У выніку адчувальная падпольная сетка Арміі Краёвай была зламана, а Армія Людова атрымала дадзеныя аб даваенных паліцэйскіх агентах у шэрагах камуністычнага руху.

Аж да вызвалення войскі Арміі Людовай вялі цяжкія баі з нацысцкай паліцыяй, войскамі СС і вермахта, якія спрабавалі ўціхамірыць сваю глыбінку, а да канца студзеня 1945 г. змагаліся з адступаючымі рэшткамі нацыстаў, раскіданымі па лясах. Страты Арміі Людовай склалі каля 8 тыс. забітымі і арыштаванымі.

Разам з польскімі салдатамі ў складзе Арміі Людовай былі і савецкія грамадзяне. Арміі Людовай мела пастаянныя цесныя сувязі з савецкімі партызанамі і іх штабамі на Украіне і Беларусі.

Зноскі
------
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Анжу.
Анжу на карце Францыі
**Анжу́** (фр.: Anjou) — гістарычная вобласць на захадзе Францыі, у ніжнім цячэнні Луары. Па тэрыторыі прыблізна адпавядае сучаснаму дэпартаменту Мэн і Луара.

Гісторыя
--------

У антычнасці мясцовасць насяляла гальскае племя *Андаў* (Andes), якое пасля заваявання Галіі Юліем Цэзарам атрымала назву *Андэкавы* (Andecavi). Пасля прыходу франкаў тут сфармавалася графства Анжу.

У 1154 г. граф Анжуйскі, васал французскага караля, заняў англійскі прастол пад імем Генрых II, паклаўшы пачатак каралеўскай дынастыі Плантагенетаў.

Гл. таксама
-----------

* Замак Мансаро
* Мансаро
* Спіс графаў і герцагаў Анжуйскіх
* графства Анжу
* Анжуйская дынастыя

Спасылкі
--------

* Анжу, провинция // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Данілевіч.
**Анатоль Аляксандравіч Даніле́віч**  (нар. 25 жніўня 1951, в. Янушкавічы, Лагойскі раён, Мінская вобласць) — кандыдат юрыдычных навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 25 жніўня 1951 года ў в. Янушкавічы Лагойскага раёна Мінская вобласці.

У 1974 г. скончыў юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1974 па 1975 г. працаваў памочнікам дэкана юрыдычнага факультэта БДУ, з 1975 па 1979 г. — выкладчыкам кафедры крымінальнага працэсу. У 1979—1982 г. — аспірант кафедры крымінальнага працэсу.

У 1982 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Основы теории и профессиональной культуры судебных прений».

У 1982—1992 гг. — выкладчык, дацэнт кафедры крымінальнага працэсу і пракурорскага нагляду, з 1992 г. — намеснік дэкана юрыдычнага факультэта па завочнай форме навучання для асоб, якія атрымліваюсь другую вышэйшую адукацыю, з 1994 г. — загадчык кафедры крымінальнага працэсу і пракурорскага нагляду юрыдычнага факультэта БДУ.

Даследуе пытанні тэорыі і практыкі судовай прамовы, тэорыі законнасці пракурорскага нагляду. Навуковыя дасягненні знайшлі адлюстраванне больш чым у 180 навуковых працах.

Узнагароды
----------

* Вучонае званне прафесара (2006)
* Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь (2000)
* Узнагароджаны нагрудным знакам «Выдатнік адукацыі» Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2006)
* Заслужаны работнік БДУ (2011)

Бібліяграфія
------------

* Судоустройство: учебник. Минск, 2002, 2010 (у суаўт.)
* Практикум по уголовному процессу: учеб. пособие. Минск, 2003 (у суаўт.), 2010 (у суаўт.)
* Поддержание государственного обвинения. Судебные речи. Минск, 2004 (у суаўт.)

Зноскі
------

1. 1 2   Юрыдычны факультэт. Гісторыя. Сучаснасць. Імёны / рэдсавет : С. А. Балашэнка (старш.) і інш. ; рэдкал. : С. А. Балашэнка (адк. рэд.), А. В. Шыдлоўскі (нам. адк. рэд.) [і інш.]. — Мінск : БДУ, 2015. — 263 с. : іл.
2. ↑   Юрыдычны факультэт. Гісторыя. Сучаснасць. Імёны / Адк. рэд. С. А. Балашэнка. — Мн.:БДУ, 2004. — 134 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Галай.
**Оскар Міхайлавіч Галай** (11 красавіка 1889, г. Ваўкавыск — 1963) — кінарэжысёр.

Біяграфія
---------

У 1909 годзе скончыў Брэст-Літоўскае камерцыйнае вучылішча. У 1909—1910 гадах працаваў тэатральным дэкаратарам. У 1913 годзе скончыў Пецярбургскае тэатральнае вучылішча Літаратурна-мастацкага таварыства (рэжысёрскае аддзяленьне) і працаваў памочнікам рэжысёра на кінафабрыцы Бахаравай. У 1913—1914 гадах навучаўся ў Парыжскай Акадэміі мастацтваў. У 1915—1926 гадах служыў у войску і адначасова працаваў рэжысёрам шэрагу тэатраў і кіраўніком мастацкіх гурткоў.

У 1926—1929 гадах — рэжысёр фабрыкі «Совкино» у Ленінградзе, у 1930—1933 гадах — «Союзкино». Першыя фільмы зняў у тандэме з аператарам М. А. Гальперам. У 1933—1946 гадах — рэжысёр кінастудыі «Лентехфильм», з 1946 года на студыі «Леннаучфильм».

Рэжысёр шматлікіх навукова-папулярных фільмаў.

Фільмаграфія
------------

* 1928 — Жалезны конь (пра механізацыю сялянскай працы на вёсцы)
* 1928 — Касая лінія (аб барацьбе з п’янствам і прагуламі у працоўным побыце)
* 1929 — Бунт бабуль (аб пераадоленні нацыянальнай розні)
* 1930 — Тварам да твара (іншая назва «Камандзір снягоў» — пра шкодніцкую дзейнасць былога белагвардзейца на пасадзе тэхнічнага дырэктара трэста па нарыхтоўцы пушніны)
* 1931 — Сакрэт (аб імкненні завадской моладзі рацыяналізаваць вытворчасць)

Зноскі
------

1. ↑  У гэты дзень 11 красавіка 1889 года ў Ваўкавыску нарадзіўся савецкі кінарэжысёр Оскар Міхайлавіч ГАЛАЙ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |