recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Гукі, якія выдае самец
**Oophaga pumilio** — маленькая трапічная жаба сямейства Dendrobatidae.

Апісанне
--------

Даўжыня 17-24 мм. Скура адносна гладкая. Спіна ярка-чырвонага колеру з невялікімі чорнымі плямамі. Ногі звычайна чорнага або чорна-сіняга колеру. Жывот чырвонага колеру, часам чырвона-сіняга, карычневага або белага.

Ікру адкладаюцца на лісце групамі па 3-17 яек. Самцы ахоўваюць іх 5-15 дзён, пакуль яны не разаўюцца ў апалонікаў. Затым самка адносіць іх у водаутрымліваючыя пазухі драўняных раслін, такіх як брамеліевыя (*Bromeliaceae*), і пакідае ў гэтых міні-басейнах апалонікаў паасобку. Перыядычна яна вяртаецца да апалонікаў і адкладае неаплодненую ікру, якія служаць апалонікам ежай. Самка ў стане падтрымліваць існаванне да 6 апалонікаў. Праз 6-8 тыдняў, калі жабяняты дасягаюць даўжыні 11 мм, яны пакідаюць ваду.

Дарослыя асобіны сілкуюцца ў асноўным мурашкамі, але ядуць і іншых дробных насякомых і павукоў. Таксіны, якія змяшчаюцца ў мурашках, канцэнтруюцца ў скурных залозах, ператвараючыся ў смяротны яд.

Яркая афарбоўка мае некалькі прызначэнняў. Па-першае, яна папярэджвае драпежнікаў, што амфібія атрутная. Па-другое, яркія самцы абараняюць сваю тэрыторыю мацней, і тым раней рэагуюць на з'яўленне канкурэнта, чым ён ярчэй. Па-трэцяе, самкі выбіраюць больш яркіх самцоў.

Прадстаўнікі віду могуць існаваць толькі ў вільготным асяроддзі. Яны перасоўваюцца ў цені па зямлі або па галінах нізкіх хмызнякоў. Рухомыя і спрытныя жабы робяць кароткія скачкі і толькі ў выключных выпадках спыняюцца і заміраюць на месцы. Прысоскі на пальцах іх лапак дапамагаюць утрымлівацца на раслінах.

Распаўсюджанне
--------------

Сустракаюцца ў трапічных лясах Карыбскага ўзбярэжжа Цэнтральнай Амерыкі, ад Нікарагуа да Панамы, да 960 м ад ўзроўню мора.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* AmphibiaWeb — Dendrobates pumilio

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | AmphibiaWeb · ASW · EOL · GBIF · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мельнікаў.
**Яўген Аляксандравіч Мельнікаў** (нар. 12 лістапада 1950, Сідаравічы Магілёўскага раёна Магілёўскай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскую вышэйшую партыйную школу па спецыяльнасці «вышэйшая партыйнапалітычная адукацыя».

Працоўную дзейнасць пачаў рабочым на Магілёўскім камбінаце сінтэтычных валокнаў. Служыў у радах Узброеных Сіл. Быў сакратаром парткама, намеснікам начальніка, начальнікам таварна-сыравіннай вытворчасці Магілёўскага вытворчага аб’яднання «Хімвалакно». Займаў пасады намесніка старшыні Магілёўскага гарвыканкама, старшыні Магілёўскага абласнога тэлерадыёаб’яднання Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Рэспублікі Беларусь. Працаваў намеснікам дырэктара завода сінтэтычнага валакна, начальнікам упраўлення па ідэалагічнай рабоце і рабоце з персаналам адкрытага акцыянернага таварыства «Магілёўхімвалакно».

Выбіраўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ахрамовіч.

**Генадзь Уладзіміравіч Ахрамовіч** (23 лютага 1965, Марохарава, Жыткавіцкі раён, Гомельская вобласць — 14 сакавіка 2021, Мінск) — беларускі ваенны і дыпламат.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 23 лютага 1965 года ў в. Марохарава Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці.

У 1986 годзе з адзнакай скончыў Кіеўскае вышэйшае ваеннае агульнавайсковае каманднае вучылішча, у 1994 годзе — Маскоўскую ваенна-дыпламатычную акадэмію, у 1996 годзе — навучальныя курсы МЗС ФРГ для маладых дыпламатаў з краін Цэнтральнай і Усходняй Еўропы.

У 1986—1995 гадах — служба ва Узброеных Сілах СССР / Рэспублікі Беларусь. У 1995—1997 гадах — трэці сакратар, першы сакратар упраўлення краін Цэнтральнай і Усходняй Еўропы МЗС Рэспублікі Беларусь. У 1997—2000 гадах — першы сакратар Пасольства Рэспублікі Беларусь у Латвійскай Рэспубліцы. У 2000—2003 гадах — саветнік, намеснік начальніка ўпраўлення двухбаковых адносінаў з краінамі СНД МЗС Рэспублікі Беларусь. У 2003—2009 гадах — Генеральны консул Рэспублікі Беларусь у Даўгаўпілсе (Латвійская Рэспубліка).

У 2009—2015 гадах — пасол па асобых даручэннях МЗС Рэспублікі Беларусь.

З 25 чэрвеня 2015 года па 19 лістапада 2020 года быў Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Азербайджанскай Рэспубліцы.

Валодаў нямецкай і іспанскай мовамі.

Памёр 14 сакавіка 2021 года ад каранавіруснай інфекцыі.

Быў жанаты, меў дачку Таццяну.

Узнагароды
----------

* Ордэн «За службу Радзіме» III ступені,
* Ордэн Пашаны.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президента Республики Беларусь от 19 ноября 2020 г. № 427 «О Г. В. Ахрамовиче»
2. ↑  Умер бывший посол Беларуси в Азербайджане. У него был COVID-19 Архівавана 16 сакавіка 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Эрыксан.

**Хільда Караліна Эрыксан** (шведск.: Hilda Carolina Ericsson; 3 жніўня 1860, Стакгольм, Швецыя — 3 студзеня 1943) — заснавальніца кампаніі электрасувязі Ericsson разам са сваім мужам Ларсам Магнусам Эрыксанам. Яна ўдзельнічала ў тэставанні вынаходстваў і распрацоўцы новых прадуктаў.

Біяграфія
---------

Хільда Эрыксан была адзіным дзіцем Караліны Маргарэты Нільсан і Петэра Сымона Сімансана. Калі яна пазнаёмілася з Ларсам Магнусам Эрыксанам, ёй было 17 гадоў, а яму амаль 31.

Яе бацька паклікаў яго да сябе дадому, каб паправіць арган. Яны пажаніліся праз год, у 1878 годзе, калі ёй споўнілася 18 гадоў, і ў іх было чацвёра дзяцей: Ёхан (1879-), Густаў (1880—1965), Ганна (1881—1967) і Ларс Магнус-малодшы (1892—1921).

У тым жа годзе, калі яны пажаніліся, Ларс Магнус Эрыксан і Карл Юхан Андэрсан, адзін з яго былых калег, заснавалі механічную майстэрню па рамонце тэлефонаў *L. M. Ericsson & Cо* на Дротнінггатан ў Стакгольме.

Падчас маленства іх дзяцей і яе цяжарнасці Хільда Эрыксан ўдзельнічала ў тэставанні новых прадуктаў і ў распрацоўцы ўласных тэлефонаў — новай вынаходкі ў той час.

Паколькі яна мела лепшую адукацыю, чым яе муж, яна адказвала за фінансы, кліентаў і кіравала пастаўкамі.

Хоць яе ўклад у поспех кампаніі прасочваецца праз шырокую перапіску, якую яна вяла са сваім мужам, яна не была прызнаная пры жыцці, нават наадварот: пасля адкрыцця буйной фабрыкі ў Тулегатане і выпуску 20 000-га тэлефона ўсе супрацоўнікі былі намаляваныя на калектыўнай карціне ў памяць аб гэтай падзеі, але не было ніякай згадкі пра Хільду.

У 1903 годзе муж і жонка пакінулі кампанію (якая ўжо развівалася па ўсім свеце) і купілі ферму ў Альбі, на поўдзень ад Стакгольма. Яны стварылі ўзорную ферму, у якой Хільда адказвала за фінансы, а Ларс Магнус — за сельскагаспадарчыя інавацыі. Калі яна памерла ў 1941 годзе, яе пахавалі побач з мужам на Батчурскіх могілках.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  18600803 Ericsson f. Simonsson, Hilda Karolina // Swedish death index Праверана 2 мая 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10686079'></a>
2. 1 2 3  Hedvig Eleonora kyrkoarkiv, Död- och begravningsböcker, SE/SSA/0006/F I/26 (1938-1946), bildid: 00012496\_00088 — С. 85. Праверана 2 мая 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q64166606'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10478639'></a>
3. ↑  Svanberg, Lena. «Hilda Ericsson». *Ericsson*. Retrieved 12 July 2019.
4. 1 2 3  Hasselgren, Bodil. «Hilda Carolina Ericsson». *Svenskt kvinnobiografiskt lexikon*. Retrieved 12 July 2019.
5. ↑  «Lars Magnus och Hilda Ericsson». *Företagskällan*. Retrieved 12 July 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Марк Фурый Каміл.

**Марк Фурый Каміл** (лац.: Marcus Furius Camillus; каля 26 да н.э. — каля 38 н. э.) — старажытнарымскі военачальнік і палітык часоў імператара Тыберыя.

Біяграфія
---------

З біяграфіі Каміла добра вядомыя два факту. У 8 годзе Каміл дамогся кансулату, а ў 17-18 гады знаходзіўся на пасадзе праконсула Афрыкі. Падчас яго пракансулату ў Афрыцы ўспыхнула паўстанне Такфарыната. Былы салдат рымскіх дапаможных войскаў арганізаваў нумідыйскую армію па рымскім узоры, уступіў у саюз маўрэтанцамі і кініфіямі і пачаў рабаваць рымскія гарады.

Не спужаўшыся колькаснай перавагі праціўніка Каміл выступіў супраць Такфарыната з адным легіёнам, двума коннымі аламі і дапаможнымі лёгкаўзброенымі атрадамі і разбіў варожую войска, адціснуўшы ўцекачоў у пустыню. За гэту славутую перамогу ён быў ганараваны трыўмфальных ушанаванняў. Тацыт у сваіх Аналах ганаруе яго параўнаннем з яго вялікім продкам Маркам Фурыем Камілам. Паколькі ён не меў сур’ёзных палітычных амбіцый, гэта не перашкодзіла яму быць у добрых адносінах з Тыберыем і ўваходзіць у калегію арвальскіх братоў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Марк Фурый Каміл (консул 8 года) (руск.). — біяграфія на сайце ancientrome.ru.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей |
| Генеалогія і некрапалістыка | genealogics.org |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Анашкін.
**Генадзь Уладзіміравіч Анашкін** (17 снежня 1968, Самара) — расійскі ваенны лётчык, Герой Расіі. У жніўні 2008 — камандзір 104-га гвардзейскага Чырванасцяжнага дэсантна-штурмавога палка 76-й гвардзейскай Чарнігаўскай Чырванасцяжнай дэсантна-штурмавой дывізіі, гвардыі палкоўнік.

Біяграфія
---------

Скончыў Разанскае вышэйшае паветрана-дэсантнае каманднае вучылішча (1993), Агульнавайскавую акадэмію Узброеных Сіл РФ (2003). Служыў у паветрана-дэсантных войсках, у 1999—2000 камандаваў парашутна-дэсантным батальёнам у складзе Міратворчых Сіл у Рэспубліцы Боснія і Герцагавіна.

З чэрвеня 2007 года — камандзір 104-га гвардзейскага дэсантна-штурмавога палка 76-й гвардзейскай дэсантна-штурмавой дывізіі (Пскоў). Раніцай 8 жніўня 2008 года полк быў падняты па трывозе, праз некалькі гадзін палкоўнік Анашкін на чале батальённай тактычнай групы выляцеў у Паўночную Асецію, а ў ноч на 9 жніўня група пад яго камандаваннем пачала марш у Паўднёвую Асецію. Да раніцы 9 жніўня дэсантнікі вышлі да ўскраін Цхінвала.

10 жніўня група ў складзе дзвюх парашутна-дэсантных рот на БМД, узмоцненая чатырма самаходнымі ўстаноўкамі «Нона» і 4-мя БТР рушыла ў глыбокі рэйд па тылах грузінскіх войск да горада Горы. На працягу марша падвяргалася атакам грузінскай авіяцыі, зенітнымі сродкамі быў збіты 1 штурмавік. У раёне сяла Хетагурава група была абстраляна грузінскімі танкамі, у гэтым бою праціўнік быў вымушаны адступіць.

Падыйшоўшы да Горы, дэсантнікі раптоўным ударам захапілі грузінскую ваенную базу Вазіяні, гарнізон, які значна пераўзыходзіў па колькасці дэсантнікаў, разбегся, былі захоплены шматлікія трафеі. У выніку дзёрзкага рэйду быў дэзарганізаваны тыл грузінскіх войск, парушана кіраванне, узнікла масавая паніка, без бою была кінута значная колькасць ваеннай тэхнікі і маёмасці. Днём 12 жніўня пасля ўпартага бою была захоплена пануючая вышыня з тэлевышкай, у баі з абараняючымся праціўнікам знішчаная артылерыйская батарэя грузінскай арміі. За перыяд рэйду група страціла 1 вайскоўца загінуўшым і 9 параненых.

За мужнасць і гераічнасць, праяўленыя пры выкананні воінскага доўгу, Указам Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі ад 5 верасня 2008 года гвардыі палкоўніку Анашкіну Генадзю Уладзіміравічу прысвоена званне Героя Расійскай Федэрацыі.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

Генадзь Уладзіміравіч Анашкін на сайце «Героі краіны»

* Мы штурмовали Гори (рассказ командира 104-го десантно-штурмового полка Геннадия Владимировича Анашкина)(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Барлета-Андрыя-Трані** (італ.: Barletta-Andria-Trani) — новая паўночная правінцыя ў вобласці Апулія ў Італіі. Насельніцтва — 390 925 жыхароў. Функцыі адміністрацыйнага цэнтра выконваюцца сумесна гарадамі Барлета, Андрыя і Трані. Створана ў 2004 годзе; першыя выбары ў правінцыйную раду адбыліся 6 і 7 чэрвеня 2009 года.

Геаграфія
---------

Барлетта-Андрыя-Трані мяжуе на паўночным захадзе з правінцыяй Фоджа, на паўднёвым усходзе з правінцыяй Бары, на паўночным усходзе выходзіць да Адрыятычнага мора і на поўдні мяжуе з правінцыяй Патэнца рэгіёна Базіліката.

Плошча правінцыі — 1543 км², рэльеф — у асноўным узгорыстая раўніна. Уключае паўднёвую частку даліны ракі Офанта і поўнач гістарычнай вобласці Тэра-дзі-Бары. Працягласць берагавой лініі каля 45 км, берагі на поўначы пераважна пясчаныя (да горада Барлета), нізкія і скалістыя ў раёне Трані і Бішэлье. Самы высокі пункт правінцыі — гара Монтэ-Кача (*Monte Caccia*; 679 м) на карставым плато Мурджэ.

Зноскі
------


| Камуны правінцыі Барлета-Андрыя-Трані |
| --- |
| Герб | 
* Андрыя
* Барлета
* Бішэлье
* Каноза-дзі-Пулья
* Маргерыта-дзі-Савоя
* Мінервіна-Мурджэ
* Сан-Фердзінанда-дзі-Пулья
* Спінаццола
* Трані
* Трынітаполі

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 7819291-2 · VIAF: 144487353 |
**Барму́ты** (трансліт.: *Barmuty*, руск.: Бармуты) — вёска ў Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Сігневіцкага сельсавета. Размешчана за 15 км ад Бярозы, за 13 км ад чыгуначнай станцыі Бяроза-Картузская.

Гісторыя
--------

Узгадваецца пад назвай Бармутовічы ў 1563 годзе ў Дабучынскай воласці Кобрынскай эканоміі, у абшары двара Блудзенскага і Блудзенскага войтаўства.

У канцы XIX ст. ў Равяціцкай воласці Пружанскага павета Гродзенскай губерні. Вяскоўцы былі аб'яднаны ў Бармуцкае сельскае таварыства і ў 1890 годзе апрацоўвалі 500 дзес. зямлі, дзейнічаў хлебазапасны магазін.

З 1915 года вёска акупіравана германскімі войскамі, з 1919 года да ліпеня 1920 года і з жніўня 1920 года — войскамі Польшчы. У ліпеня—жніўні 1920 года на кароткі час устаноўлена савецкая ўлада.

З 1921 года ў складзе Польшчы. З 1924 года вёска ў Равяціцкай гміне Пружанскага павета Палескага ваяводства, 26 будынкаў. У сярэдзіне 1920-х гг. у ёй былі створаны камсамольская арганізацыя, гурток «Грамады». 27 лютага 1932 года далучана да Малецкай гміны.

З 1939 года ў БССР. З 1940 года вёска ў Равяціцкім сельсавеце. У 1941—1944 гг. акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Ад рук фашыстаў загінулі 26 жыхароў вёскі, не вярнуліся з фронту 13 воінаў-землякоў.

З 16 ліпеня 1954 года ў Сігневіцкім сельсавеце. У 1970 годзе ў калгасе «Запаветы Леніна».

Планіроўка
----------

Планіровачна складаецца з дугападобнай вуліцы з двухбаковай забудовай, арыентаванай з поўначы на поўдзень.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**:
	+ 1897 — 58 двароў, 336 жыхароў.
* **XX стагоддзе**:
	+ 1905 — 204 жыхары.
	+ 1924 — 179 жыхароў.
	+ 1940 — 75 двароў, 405 жыхароў.
	+ 1959 — 79 двароў, 262 жыхары.
	+ 1970 — 175 жыхароў.
* **XXI стагоддзе**:
	+ 2005 — 17 двароў, 26 жыхароў.

Славутасці
----------

* У цэнтры вёскі пахаваны савецкія грамадзяне, якіх загубілі фашысцкія акупанты ў 1942—44 гг.; на іх магіле ў 1967 годзе пастаўлены абеліск.
* Абеліск на магіле М. Я. Вячоркі (1948; па іншых звестках, 1958).

Вядомыя асобыя
--------------

* Марцін Якаўлевіч Вячорка — грамадскі дзеяч, вязень канцлагера Картуз-Бяроза, дзе быў закатаваны.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2006. — 528 с.: іл. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Сігневіцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Сігневічы |
| Аграгарадкі | Боркі ·  Маравіль ·  Равяцічы |
| Вёскі | Бармуты ·  Вінін ·  Вялікія Лясковічы ·  Галіцы ·  Зарэчча ·  Кашалёва ·  Малыя Лясковічы ·  Мар'янова ·  Мінкі ·  Міхалкі ·  Пешкі ·  Сабалі ·  Свадзьбічы ·  Чарнякава ·  Шлях-Пушча ·  Ястрабель |
**Генадзь Фёдаравіч Ласута** (нар. 10 кастрычніка 1969, г.п. Лельчыцы, Гомельская вобласць) — генерал-маёр унутранай службы. Кандыдат сельскагаспадарчых навук.

Біяграфія
---------

У 1992 годзе скончыў Санкт-Пецярбургскае вышэйшае ваеннае інжынернае будаўнічае Чырванасцяжнае вучылішча імя генерала арміі А. М. Камароўскага па спецыяльнасці «Будаўніцтва і эксплуатацыя будынкаў і збудаванняў».

Чэрвень 1992 года — жнівень 1994 года — намеснік начальніка 1993-й асобнай марской інжынернай службы Чырванасцяжнага Чарнаморскага флоту.

Жнівень 1994 года — люты 1995 года — інжынер выпрабавальнай пажарнай лабараторыі УВПС УУС Гомельскага аблвыканкама.

Люты 1995 года — красавік 1996 года — інспектар інспекцыі ДПН ваенізаванай пажарнай службы Савецкага раёна г. Гомеля УВПС УУС Гомельскага аблвыканкама.

Красавік 1996 года — снежань 1999 года — старшы інжынер, старшы навуковы супрацоўнік НПЦ Гомельскага абласнога УВПС МУС Рэспублікі Беларусь.

Снежань 1999 года — лістапад 2002 годв — намеснік начальніка аддзела ДПН Гомельскага абласнога ўпраўлення МНС Рэспублікі Беларусь.

Лістапад 2002 года — сакавік 2003 года — намеснік начальніка Гомельскага абласнога кіравання МНС Рэспублікі Беларусь — начальнік АДПН.

Сакавік 2003 года — красавік 2005 года — намеснік начальніка ўстановы «Гомельскае абласное кіраванне МНС Рэспублікі Беларусь» — начальнік аддзела ДПН.

Красавік 2005 года — красавік 2006 года — начальнік установы «Гомельскае абласное ўпраўленне МНС Рэспублікі Беларусь».

Красавік 2006 года — кастрычнік 2009 года — начальнік дзяржаўнай установы адукацыі «Камандна-інжынерны інстытут» МНС Рэспублікі Беларусь.

Кастрычнік 2009 года па цяперашні час — намеснік Міністра па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  ЛАСУТА ГЕНАДЗIЙ ФЁДАРАВІЧ(недаступная спасылка)


| ⛭Начальнікі Універсітэта грамадзянскай абароны МНС Рэспублікі Беларусь |
| --- |
| 
* Аляксей Захаравіч Казачэнка (1933—1937)
* Сямён Іванавіч Герасімаў (1937—1939)
* Генух Залмовіч Лапатухін (1939—1941)
* Андрэй Данілавіч Аляшкевіч (1944—1948)
* Аляксандр Мікалаевіч Шахваростаў (1948—1953)
* Апалінарыя Платонавіч Уткін (1953—1959)
* Павел Акімавіч Бранавец (1959—1971)
* Віктар Адамавіч Лубінскі (1971—1973)
* Аляксандр Якаўлевіч Рубчэня (1973—1981)
* Барыс Леанідавіч Кулакоўскі (1981—1984)
* Уладзімір Клаўдзіевіч Вараб’ёў (1984—2005)
* Генадзь Фёдаравіч Ласута (2006—2009)
* Іван Іванавіч Палявода (з 2009)

 |
**Транслакацыя** — тып храмасомных мутацый, пры якіх адбываецца перанос участка храмасомы на негамалагічную храмасому. Аснова транслакацыі — абмен негамалагічнымі ўчасткамі храмасом (незакончаная рэкамбінацыя).

Асобна вылучаюць *рэцыпрокныя транслакацыі*, пры якіх адбываецца ўзаемны абмен участкамі паміж храмасомамі, і *Робертсанаўскія транслакацыі*, або цэнтрычныя зліцці, пры якіх адбываецца зліццё акрацэнтрычных храмасом з поўнай або частковай стратай матэрыялу кароткіх плячэй.

Транслакацыі, таксама як і іншыя храмасомныя перабудовы, іграюць ролю ў відаўтварэнні, у зніжэнні фертыльнасці, у анкалагічных і прыроджаных спадчынных захворваннях. Розныя транслакацыі ў саматычных клетках прыводзяць да развіцця лімфы, сарком, лейкозаў. Грубыя транслакацыі прыводзяць да зніжэння жыццяздольнасці клеткі і ўсяго арганізма.

Выяўляюцца цытагенетычнымі метадамі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

| ⛭Храмасомы |
| --- |
| Асноўнае | 
* Карыятып
* Плоіднасць
* Меёз
* Мітоз

 |
| Класіфікацыя | 
* Аўтасома
* Ганасома
* Мікрахрамасома
* Палітэнная храмасома
* Храмасомы тыпу лямпавых шчотак

 |
| Структура | 

|  |  |
| --- | --- |
| Храматыды | 
* Кагезін
* Сястрынскі храматыдны абмен

 |
| Тэламеры | Тэламераза |
| Цэнтрамера | Кінетахор |
| Храмацін | 
* Эўхраматын
* Гетэрахраматын

 |
| Нуклеасома | 
* Гістоны: H1
* H2A
* H2B
* H3
* H4

 |

 |
| Парушэнні | 
* Транслакацыя
* Дуплікацыя
* Дэлецыя
* Інверсія
* Анеўплаідыя
* Поліплаідыя
* Амфідыплоіды

 |
**Трансмісі́ўныя хваро́бы** (лац.: transmissio — *пераход, перадача*) — інфекцыйныя хваробы чалавека, сельскагаспадарчых і дзікіх жывёл, перадача ўзбуджальнікаў якіх адбываецца пры ўдзеле крывасосных членістаногіх.

Налічваецца больш за 200 трансмісіўных хвароб, у т.л. малярыя, тулярэмія, чума, сонная хвароба, эпідэмічны сыпны тыф і іншыя.

**Пераносчыкі** трансміміўных хвароб — вошы, блохі, кляшчы, клапы, камары і іншыя.

**Узбуджальнікі**: вірусы, бактэрыі, прасцейшыя.

Класіфікацыя
------------

Большасць трансмісіўных хвароб — прыродна-ачаговыя, сезонныя. Сярод іх вылучаюць антрапазаанозы, заанозы. Для чалавека і жывёл падзяляюцца на

* *аблігатна-трансмісіўныя* (узбуджальнікі перадаюцца толькі пераносчыкамі, напрыклад, малярыя, інфекцыйная анемія коней),
* *факультатыўна-трансмісіўныя* (узбуджальнікі перадаюцца перасносчыкамі і праз ежу, паветра, воду, анпрыклад, сібірская язва, тулярэмія).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Транскрыпцыя.
**Транскры́пцыя** — пералажэнне музычнага твора (аранжыроўка) для іншага, чым гэта прадугледжана арыгіналам, інструмента, голасу, выканальніцкага складу; вольная віртуозная апрацоўка твора. Адыгрывае важную ролю ў станаўленні і развіцці інструментальнай музыкі нацыянальных культур.

Гісторыя
--------

Транскрыпцыя з'явілася ў 16—17 стагоддзях як пералажэнне нотных тэкстаў для выканання на іншых інструментах.

Росквіт транскрыпцыі ў 18 стагоддзі звязаны з творчасцю І. С. Баха (клавірныя транскрыпцыі канцэртаў А. Вівальдзі), у 19 стагоддзі — Ф. Ліста (канцэртныя транскрыпцыі для фартэпіяна 9 сімфоній Л. Бетховена, песень Ф. Шуберта, урыўкаў з опер В. А. Моцарта, Дж. Вердзі).

Істотнае развіццё набыла аркестравая транскрыпцыя, стваральнікі якой звычайна ўносілі ў яе ўласны творчы элемент (Моцарт перааркестраваў оперы Г. Ф. Гендэля, Г. Берліёз — К. В. Глюка, М. Рымскі-Корсакаў і Дз. Шастаковіч — М. Мусаргскага).

### На Беларусі

Сярод беларускіх кампазітараў і музыкантаў-выканаўцаў да транскрыпцыі звярталіся А. Клумаў (фартэпіянная сюіта на тэмы з балета «Гаянэ» А. Хачатурана), Я. Глебаў (пералажэнні для скрыпкі і фартэпіяна, кларнета і фартэпіяна фрагментаў з уласных балетаў і сімфоній), Дз. Камінскі (творы Г. Вагнера, Б. Сметаны, І. Стравінскага), І. Алоўнікаў (фартэпіянная транскрыпцыя на тэмы з балетаў Глебава, Г. Вагнера) і інш.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
**Бабі́навіцкі** — ландшафтны заказнік рэспубліканскага значэння ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці. Заснаваны ў 1998 годзе для аховы унікальных ландшафтаў з асабліва каштоўнымі і эталоннымі лясамі і папуляцыямі рэдкіх і знікаючых відаў раслін і жывёл. Плошча заказніка складае 10 547 га.

Ландшафты з паверхневым заляганнем азёрна-ледавіковых пяскоў і супескаў (75 %) ці ўзвышаныя платопадобныя, з заляганнем азёрна-ледавіковых суглінкаў і глін (25 %). Рэльеф плоскі, месцамі бугрысты, з рачнымі далінамі і лагчынамі, дзюнамі, камавымі і марэннымі ўзгоркамі. Глебы дзярнова-слабападзолістыя, пясчаныя, супясчаныя, сугліністыя і інш. 

Лясы (хваёвыя, яловыя, бярозавыя) займаюць 94 % тэрыторыі. Шмат поймавых і сухадольных лугоў. У флоры каля 500 відаў вышэйшых сасудзістых раслін, з іх 11 у Чырвонай кнізе: луннік ажываючы, ятрышнік мужчынскі, шпажнік чарапіцавы, лінея паўночная, званочак шыракалісты і інш. У фаўне 145 відаў надземных пазваночных, з іх 11 у Чырвонай кнізе: буры мядзведзь, рысь, кулон вялікі, пугач, сыч дамавы, сплюшка, бусел чорны і інш.

Літаратура
----------

* Бабінавіцкі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бабінец, значэнні.
**Бабінец** — пярэдняя частка культавага збудавання, прызначаная для жанчын, з’яўляўся часткаю асноўнага аб’ёму пад хорамі. Часам бабінцам называлі прыбудову да храма з боку галоўнага фасаду, над якой узводзілі званіцу — крухту.

На Беларусі вядомы з 11—12 ст. (Сафійскі сабор і Спаса-Праабражэнская царква ў Полацку). Пашыраны ў архітэктуры культавых пабудоў 15—18 ст. як частка аб’ёму над хорамі (цэрквы ў в. Мураванка Шчучынскага, Сынковічы Зэльвенскага раёнаў Гродзенскай вобласці, касцёлы ў в. Дзераўная Стаўбцоўскага раёна Мінскай вобласці, Ішкалдзь Баранавіцкага pаёна) або самастойны аб’ём, злучаны прамавугольным ці арачным праёмам з асноўным (цэрквы ў в. Яглевічы Івацэвіцкага, Здзітава Жабінкаўскага раёнаў Брэсцкай вобласці). У кампазіцыі бабінец часам вылучаюць асобным верхам ці вежай-званіцай (цэрквы ў в. Вяжное Пружанскага, Рубель Столінскага раёнаў Брэсцкай вобласці).

Гл. таксама
-----------

* Нартэкс

Літаратура
----------

* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн. 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8
**Луіджы Капелі** (у старых рускіх крыніцах звычайна *Алаізій Капелли*, лац.: Aloisius Ludovicus Cappelli, італ.: Aloisio Luigi Cappelli; 1776-1838) — італьянскі юрыст і філолаг, прафесар Пізанскага і Віленскага універсітэтаў.

Біяграфія
---------

Родам з Пістоі. З 1797 па 1801 гады ён займаў кафедру грамадзянскага і кананічнага права ў Пізанскім універсітэце, пакінуўшы якую, займаў пасаду чыноўніка ў Фларэнцыі і Вальтэры. У 1804 годзе Капелі заняў кафедру грамадзянскага і крымінальнага права ў Віленскім універсітэце, пачынаючы з 1808 года выкладаў рускую мову і літаратуру (стаўшы першым прафесарам гэтых дысцыплін у рэгіёне), а з 1813 года — чытаў ва ўніверсітэце і Віленскай духоўнай семінарыі лекцыі па кананічным праве.

Лекцыі Алаізія Капелі, якія ён чытаў на лацінскай мове, адрозніваліся ліберальным характарам, чым прыцягвалі студэнтаў. Мітрапаліт Іосіф Сямашка распавядаў у сваіх нататках, што Капелі на лекцыях па кананічнаму праву «сістэматычна і з нейкай асалодай пераследваў самымі з'едлівымі сарказмамі злоўжывання рымскага духавенства, у асаблівасці багатых прэлатаў».

Алаізій Капелі двойчы быў дэканам факультэта славесных навук і прыгожых мастацтваў (1811-1817 і 1827-1832) і пасля закрыцця Віленскага ўніверсітэта выкладаў кананічнае права ў Віленскай рымска-каталіцкай акадэміі.

Пры вяртанні ў Італію ў 1838 годзе атрымаў у падарунак свой партрэт, адлітаграфаваны студэнтамі на ўласныя сродкі.

Публікацыі
----------

Алаіза Капелі апублікаваў лекцыю аб крыніцах і падставах каталіцкага права і «Manuale juris canonici», а таксама некалькі кніг і брашур па грамадзянскім, крымінальным і кананічным праве на лацінскай і італьянскай мовах.

Акрамя правазнаўчых твораў апублікаваў таксама вершаванае прывітанне «На вяртанне Яго Імператарскай Вялікасці Аляксандра I з Парыжа» (італ.: Per ritorno da Parigi della S. C. M. di Alessandro I; 1814) і лекцыю «Петрарка як паэт, філолаг і мараліст» (польск.: Petrarch uważany jako poeta, filolog i moralista; 1816, у перакладзе з французскай на польскую). Перапісваўся са сваім земляком Себасцьяна Чампі.

Зноскі
------

1. 1 2  Catalog of the German National Library Праверана 31 мая 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23833686'></a>
2. ↑  «Dziennik Wilenski», 1815 год
3. ↑  Вильно, 1819 год

Літаратура
----------

* Капелли, Алоизий // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Капелли, Алоизий // Русский биографический словарь : в 25-ти томах. — СПб.—М. 1896—1918. (руск.)
**Сент-Олбанс** (англ.: St Albans) — горад у Вялікабрытаніі, які размяшчаецца ў графстве Хартфардшыр у паўднёва-ўсходняй частцы Англіі. Горад размешчаны на адлегласці 31 км на поўнач ад цэнтральнай частцы Лондана. Гэта быў першы буйны горад на старой рымскай дарозе Уотлінг-стрыт для падарожнікаў, якія едуць на поўнач.

Гісторыя
--------

Тэрыторыю сучаснага горада раней насялялі кельцкія плямёны. Рымскі горад Верламіян, другі па велічыні горад у Рымскай Брытаніі пасля Ландыніума (сучасны Лондан), быў пабудаваны побач з сучасным горадам у даліне ракі Вер. Пасля сыходу рымлян горад знаходзіўся ў складзе Мерсіі.

Сярэднявечны горад вырас на ўзгорку на ўсход ад бенедыктанскага абацтва Сент-Олбанс. У гэтым месцы, паводле легенд, быў забіты першы брытанскі хрысціянскі мучанік Святы Олбан да 324 года. Менавіта ў Сент-Олбансе размяшчалася галоўнае абацтва ў Англіі.

У царкве Св. Міхаіла знаходзяцца помнік і магіла знакамітага Фрэнсіса Бекана, які меў тытул барона Веруламскага і віконта Сент-Олбанса.

Транспарт
---------

Горад мае дзве чыгуначныя станцыі.

Культура
--------

Сент-Олбанс мае насычанае культурнае жыццё, у месцы рэгулярна праводзяцца оперныя канцэртамі і ладзяцца тэатральныя пастаноўкі.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Італія Фана, Італія
* Венгрыя Ньірэдзьхаза, Венгрыя
* Францыя Невер, Францыя
* Данія Одэнсэ, Данія
* Германія Вормс, Германія
* Бангладэш Сілхет, Бангладэш

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сент-Олбанс
* Афіцыйны сайт
* Сент-Олбанс на сайце Domesday Book
* Музеі горада
**Бармалеева вуліца** — вуліца ў Петраградскім раёне Санкт-Пецярбурга ад Вялікай Пушкарскай вуліцы да Чкалаўскага і Левашоўскага праспектаў. З 1804 па 1817 год вуліца мела другую назву — 16-я вуліца.

15 снежня 1952 года вуліца была перайменавана ў Сумскую, але 4 студзеня 1954 года ёй была вернута гістарычная назва — Бармалеева вуліца.

Назва вуліцы паслужыла асновай для стварэння мастаком М. В. Дабужынскім выявы страшнага разбойніка Бармалея, які стаў героем аднайменнай казкі К. І. Чукоўскага (а таксама некаторых варыянтаў яго казкі «Айбаліт», і пазней — фільма «Айбаліт-66»). Рух па вуліцы — аднабаковы, у напрамку ад Левашоўскага праспекта да Вялікай Пушкарскай вуліцы.

Бліжэйшая станцыя метро — «Петраградская».

Па Бармалеевай вуліцы пралягаюць маршруты тралейбуса № 34 і камерцыйнага аўтобуса К-369.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Албанская партыя працы** (алб.: Partia e Punës e Shqipërisë) — кіруючая партыя ў Народнай Сацыялістычнай Рэспубліцы Албанія ў 1945—1990 гадах. Была створана ў лістападзе 1941 года як *Камуністычная партыя Албаніі*. У 1948 годзе на з’ездзе партыя была перайменавана ў *Албанскую партыю працы*. Партыя была адхіленая ад улады масавымі пратэстамі ў пачатку 1990-х гадоў. У 1991 годзе афіцыйна адмовілася ад марксізму-ленінізму, прыняла ідэалогію дэмакратычнага сацыялізму і ператворана ў Сацыялістычную партыю Албаніі.

Кіраўніцтва
-----------

Галоўнай кіруючай пасадай у партыі з’яўлялася пасада першага сакратара Цэнтральнага камітэта. За 50-гадовую гісторыю партыі гэту пасаду займалі толькі два чалавекі:

* Энвер Ходжа (1941—1985)
* Раміз Алія (1985—1991)

Спасылкі
--------

* Дакументы Албанскай партыі працы

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 118778946 · ISNI: 0000 0001 0721 6216 · LCCN: n80066187 · NKC: kn20010711016 · SUDOC: 080489486 · VIAF: 129002509 |

 |
**Адольф Тыдэманд** (нарв. Adolph Tidemand; 14 жніўня 1814, Мандал — 25 жніўня 1876, Осла) — нарвежскі мастак, прадстаўнік рамантызму і рэалізму ў жывапісе.

Біяграфія
---------

А. Тыдэманд нарадзіўся ў сям’і мытніка. Вучыўся маляванню спачатку ў прыватнага настаўніка, затым у Осла і ў Капенгагене (1832-37). З 1833 г. наведваў Каралеўскую акадэмію мастацтваў у Капенгагене. У 1835 г. арганізуе сваю першую выставу ў сценах Акадэміі. У 1837-41 гадах працягвае навучанне ў Дзюсельдорфе. Работы, створаныя ў канцы 1830-х — пачатку 1840-х гадоў, паступова заваёўваюць яму прызнанне як майстру жывапісу ў Германіі, Даніі, Швецыі і Нарвегіі.

У 1841 годзе А. Тыдэманд, разам з братам Эмілем, з’яжджае ў Італію, удасканальваць свой мастацкі стыль. 1842-45 гады ён праводзіць у вандроўках па Нарвегіі, падчас якіх піша некалькі палотнаў. У 1845 годзе Тыдэманд жэніцца з Клаўдзіяй Егер і, разам з жонкай, з’язджае ў Дзюсельдорф. У 1850-я гады мастак атрымлівае мноства заказаў, у тым ліку і ад караля Швецыі і Нарвегіі Оскара II (серыя «Сялянская жыццё» для замка Оскарсхал, 1852 год). У 1867 годзе мастак удзельнічае ў Сусветнай выставе ў Парыжы. З 1869 года — ганаровы прафесар мастацтваў Дзюсельдорфскай акадэміі.

А. Тыдэманд вядомы як мастак-рэаліст, які не баяўся ставіць у сваіх працах вострыя сацыяльна-крытычныя пытанні. Таксама аўтар палотнаў, прысвечаных гістарычнай тэматыцы, пейзажам, майстар партрэта. Больш за 100 карцін, напісаных А. Тыдэмандам, захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Осла.

Зноскі
------

1. 1 2  Adolph Tidemand<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3362041'></a>
2. ↑  Adolphe Tidemand // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  Adolph Tidemand<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. 1 2 3 4  Norsk kunstnerleksikon — *(untranslated)*.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q746368'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11992482'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11992497'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90216727 · BNF: 149685104 · CONOR: 34993251 · GND: 119146215 · ISNI: 0000 0001 2118 6498 · LCCN: n82117540 · NTA: 120204177 · NUKAT: n2018280189 · LIBRIS: 232438 · SUDOC: 035366532 · VIAF: 4986647 · ULAN: 500007117 |

 |
***Opisthokonta*** — вялікая група эўкарыётаў, якае ўключае царствы грыбоў і жывёл, а таксама роднасныя ім эўкарыятычныя мікраарганізмы, што адносіліся да царства пратыстаў.

Манафілія таксона пацверджана генетычнымі і ультраструктурнымі даследаваннямі. Агульнай рысай усіх *Opisthokonta* з'яўляецца тое, што жгуціканосныя клеткі, такія як сперматазоіды большасці жывёл і споры хітрыдыяміцэтаў, перамяшчаюцца пры дапамозе аднаго задняга жгуціка — гэта і дало групе назву. У адрозненне ад іх, іншыя эўкарыёты перамяшчаюцца з дапамогай аднаго ці некалькіх пярэдніх жгуцікаў.

Адна з таксанамічных класіфікацый:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Opisthokonta | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Holomycota | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Cristidiscoidea |
|  |
|  | Fungi |
|  |

 |
|  |
| Holozoa | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ichthyosporea |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Corallochytrea |
|  |
| Filozoa | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Filasterea |
|  |
| Choanozoa | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Animalia |
|  |
|  | Choanoflagellatea |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

Зноскі
------

1. ↑  Torruella, Guifré; Mendoza, Alex de; Grau-Bové, Xavier; Antó, Meritxell; Chaplin, Mark A.; Campo, Javier del; Eme, Laura; Pérez-Cordón, Gregorio;  *et al*. (2015). "Phylogenomics Reveals Convergent Evolution of Lifestyles in Close Relatives of Animals and Fungi". *Current Biology* **25** (18): 2404–2410. doi:10.1016/j.cub.2015.07.053. PMID 26365255.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780678629 |
Дырыжыруе Гектар Берліёз. Шарж Гранвіля
**Дырыжор** (ад лац.: dirigio — накіроўваю, кірую) — чалавек, які кіруе падрыхтоўкай твора да выканання (праводзіць рэпетыцыі) і кіруе выкананнем твора (дырыжыруе) аркестрам, хорам, ансамблем, у прыватнасці опернай або балетнай трупай і г. д. Акрамя рытму, дырыжор перадае аркестру дынамічныя эфекты (узмацненне і паслабленне гуку), паскарэння, запавольвання і спыненне руху, а таксама паказвае, калі якому інструмента ўступаць. Ён забяспечвае ансамблю стройнасць і тэхнічную дасканаласць выканання. Яго задачай з’яўляецца паказаць з дапамогай кіруемага ім калектыву выканаўцаў свае мастацкія намеры, сваё разуменне твора (інтэрпрэтацыю).

Дырыжор перадае свае задумы з дапамогай адмысловай сістэмы прыёмаў — мануальнай тэхнікі, выразу твару, погляду і г.д.. Пры дырыжыраванні аркестрам дырыжоры выкарыстоўваюць, як правіла, спецыяльную **дырыжорскую палачку**.

Мастацтва кіравання музычным калектывам (аркестрам, хорам і г.д.) падчас вывучэння, падрыхтоўкі і выканання музычнага твора называецца **дырыжыраванне**.

Гл. таксама
-----------

* Рэжысёр
* Хормайстар

Літаратура
----------

* Юцевич Ю. Є. Музика. Словник-довідник. — Тернопіль: «Навчальна книга — Богдан» 2003 р. ISBN 966-7924-10-6
* Короткий енциклопедичний словник з культури. — К.: Україна, 2003. ISBN 966-524-105-2

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дырыжор

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX527032 · BNF: 119339162 · GND: 4012434-4 · LCCN: sh85030810 · NDL: 00570964 · NKC: ph119473, ph703758 |

 |
**Дыссацыяльны разлад асобы**; **антысацыяльны разлад асобы**; **сацыяпатыя**; састар. **Разлад асобы тыпу эмацыйна тупых**; састар. **Антысацыяльная псіхапатыя**; састар. **Псіхапатыя** — разлад асобы, які характарызуецца ігнараваннем сацыяльных нормаў, імпульсіўнасцю, агрэсіўнасцю і вельмі абмежаванай здольнасцю фармаваць прыхільнасці. Першапачаткова тэрмін «псіхапатыя» датычыўся толькі гэтага разладу асобы.

Зноскі
------

1. ↑  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 27 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Клява.
**Антон Францавіч Клява** (нар. 24 лістапада 1933 в. Малая Капліца Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці) — Герой Сацыялістычнай Працы.

Біяграфія
---------

У 1957 годзе скончыў Мурованскае вучылішча механізацыі сельскай гаспадаркі па спецыяльнасці «трактарыст-машыніст». У 1957—1958 гадах — трактарыст Гродзенскай МТС. З 1958 года па 1976 год — трактарыст, звеннявы механізаванага звяна канчатковай прадукцыі ў калгасе «Расія» Гродзенскага раёна. З 1976 года — трактарыст калгаса «Прынёманскі» Гродзенскага раёна. З 2003 года — трактарыст вучэбна-вопытнага сельскагаспадарчага вытворчага кааператыва «Путрышкі» Гродзенскага раёна.

Узнагароды
----------

За поспехі ў павелічэнні вытворчасці і нарыхтоўцы збожжавых і кармавых культур прысвоена званне «Герой Сацыялістычнай Працы» з уручэннем ордэна Леніна (1966), узнагароджаны медалём «За доблесную працу» (1970).

На падставе Палажэння аб парадку прысваення звання «Ганаровы грамадзянін Гродзенскага раёна», рашэннем Гродзенскага раённага Савета дэпутатаў ад 1 кастрычніка 2008 года Кляве Антону Францавічу прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін Гродзенскага раёна».

Зноскі
------

1. ↑  Ганаровыя грамадзяне Архівавана 4 лістапада 2020.
**Дыстанцыйнае навучанне** — узаемадзеянне настаўніка і вучняў паміж сабой на адлегласці, якое адлюстроўвае ўсе уласцівыя вучэбнаму працэсу кампаненты (мэты, змест, метады, арганізацыйныя формы, сродкі навучання) і рэалізуецца спецыфічнымі сродкамі інтэрнэт-тэхналогій або іншымі сродкамі, якія прадугледжваюць інтэрактыўнасць.

Прымяненне
----------

Дыстанцыйныя адукацыйныя тэхналогіі з выкарыстаннем Інтэрнэту прымяняюцца як для асваення асобных курсаў павышэння кваліфікацыі карыстальнікаў, так і для атрымання вышэйшай адукацыі. Можна вылучыць наступныя асноўныя формы дыстанцыйнага навучання: У рэжыме онлайн і ў рэжыме афлайн. Навучанне праз Інтэрнэт валодае пералiкам істотных пераваг:

Гнуткасць-студэнты могуць атрымліваць адукацыю ў зручны ім час і ў зручным месцы;

Дальнадзейнасць-навучэнцы не абмежаваны адлегласцю і могуць вучыцца па-за залежнасці ад месца пражывання;

Эканамічнасць-значна скарачаюцца выдаткі на далёкія паездкі да месца навучання.

Зноскі
------

1. ↑  Теория и практика дистанционного обучения: Учеб. пособие для студ. высш. пед. учебн. заведений / Е. С. Полат, М. Ю. Бухаркина, М. В. Моисеева; Под ред. Е. С. Полат // М.: Издательский центр «Академия», 2004. — 416 с.- стр. 17
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Канадская · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX529137 · BNF: 11951948m · GND: 4016867-0 · LCCN: sh85038507 · LNB: 000055348 · Microsoft: 503872463 · NKC: ph119487 · SUDOC: 027491528, 040845842 |

 |
**Ураўненні сумяшчальнасці дэфармацый** — матэматычныя ўраўненні, якія выражаюць адзін з асноватворных прынцыпаў механікі суцэльных асяроддзяў — прынцып сумяшчальнасці дэфармацый. Сутнасць апошняга заключаецца ў тым, што кампаненты тэнзара дэфармацыі павінны падпарадкоўвацца ўраўненню сумяшчальнасці, бо ў адваротным выпадку разглядаемае цела не будзе з’яўляцца суцэльным асяроддзем. Ураўненні сумяшчальнасці дэфармацый часта называюць *тоеснасцямі Сен-Венана[ru]*.

Матэматычны выраз прынцыпу
--------------------------

Матэматычна абмежаванні накладваюцца на тэнзар дэфармацыі. У залежнасці ад сітуацыі могуць выкарыстоўвацца тэнзар дэфармацыі Кашы—Грына

{\displaystyle E\_{ij}={\frac {1}{2}}\left({\frac {\partial u\_{i}}{\partial x\_{j}}}+{\frac {\partial u\_{j}}{\partial x\_{i}}}+\sum \limits \_{l}{\frac {\partial u\_{l}}{\partial x\_{i}}}{\frac {\partial u\_{l}}{\partial x\_{j}}}\right),}
тэнзар дэфармацый Альманзі

{\displaystyle A\_{ij}={\frac {1}{2}}\left({\frac {\partial u\_{i}}{\partial x\_{j}}}+{\frac {\partial u\_{j}}{\partial x\_{i}}}-\sum \limits \_{l}{\frac {\partial u\_{l}}{\partial x\_{i}}}{\frac {\partial u\_{l}}{\partial x\_{j}}}\right),}
ці тэнзар малых дэфармацый

{\displaystyle \varepsilon \_{ij}={\frac {1}{2}}\left({\frac {\partial u\_{i}}{\partial x\_{j}}}+{\frac {\partial u\_{j}}{\partial x\_{i}}}\right).}
Тры кампаненты поля зрушэнняў звязаныя з 6 кампанентамі тэнзара дэфармацый. Для таго, каб гэтая сістэма ўраўненняў мела рашэнне, адназначнае ў замкнёнай адназвязнай вобласці, неабходна і дастаткова, каб выконваліся наступныя ўраўненні

{\displaystyle \nabla \times E\times \nabla =0,}
{\displaystyle \nabla \times A\times \nabla =0,}
{\displaystyle \nabla \times \varepsilon \times \nabla =0.}

Зноскі
------

1. ↑  Сопротивление материалов (Биргер И. А.)

| ⛭**Раздзелы механікі** |
| --- |
| Класічная механіка ·  Тэарэтычная механіка ·  Спецыяльная тэорыя адноснасці ·  Агульная тэорыя адноснасці ·  Рэлятывісцкая механіка ·  Квантавая механіка |
| Механіка суцэльных асяроддзяў | Газадынаміка ·  Гідрадынаміка ·  Гідрастатыка |
| Тэорыі | Тэорыя ваганняў ·  Тэорыя ўстойлівасці |
| Прыкладная механіка | Супраціўленне матэрыялаў ·  Будаўнічая механіка ·  Нябесная механіка |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бяляеў.
**Генадзь Якаўлевіч Бяляеў** (нар. 25 кастрычніка 1939, в. Старое Сяло, Віцебскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі машынабудавання. Кандыдат тэхнічных навук (1975), дацэнт (1978), прафесар (1998). Член-карэспандэнт Міжнароднай акадэміі тэхнічнай адукацыі (1995), Беларускай інжынернай акадэміі (2000).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Металарэзныя станкі і інструменты», 1968).

Працаваў у Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1968, машынабудаўнічы факультэт, кафедра «Тэхналогія машынабудавання», прафесар, у 1976—2004 — дэкан факультэта).

Навуковыя інтарэсы: абразіўнае зношванне матэрыялаў; тэхналогія лазернай плазменнай і газаплазменнай апрацоўкі матэрыялаў.

Узнагароды
----------

Медалі «За асваенне цалінных зямель», «Ветэран працы», значкі «Выдатнік вышэйшай школы СССР», «Вынаходнік СССР», «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь», вышэйшы знак Міністэрства адукацыі ГДР «За супрацоўніцтва ў галіне адукацыі».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Исследование абразивного изнашивания самофлюсующихся твердых сплавов : автореферат диссертации … кандидата технических наук : 05.02.08 / Беляев Геннадий Яковлевич. — Минск, 1975
**Албанская мова** (*gjuha shqipe* [ˈɟuha ˈʃcipɛ] або *shqip* [ʃcip]) — мова албанцаў уласна Албаніі, Грэцыі, Паўночнай Македоніі, Сербіі (у асноўным Косава), Чарнагорыі, Ніжняй Італіі і Сіцыліі;

Мае некалькі дыялектаў, з якіх паўночныя, т. зв. *гегскія*, больш старажытнага паходжання, што выяўляецца ў захаванні гука «н», тады як у іншых гаворках ён перайшоў у «р», хоць у той жа час прыпадабненне «nd» і «mb» гукам «nn» і «mm», a таксама часта сустракаемая назалізацыя галосных «y» і «а» носяць на сабе адбітак пазнейшай эпохі. Гаворкі, якія ўжываюцца на поўдзень ад ракі Шкумб, носяць агульную назву *тоскскіх*; тым жа характарам у істотных рысах адрозніваюцца албанскія гаворкі Грэцыі і Італіі. Да пачатку ХХ ст. літаратурная албанская мова засноўваўся на тоскскіх дыялектах, з ХХ ст. перавагу атрымліваюць *гегскія* дыялекты, распаўсюджаныя на поўначы Албаніі і ў Косава.

Лік гаворачых — каля 6 млн. чалавек.

Распаўсюджанасць албанскай мовы
На думку рада лінгвістаў, на роднаснай албанскай мове гаварылі старажытныя ілірыйцы. Амаль да XIX ст. ёю ніхто навукова не займаўся, і было дакладна не вядома, да якой моўнай групы яна належыць. Нарэшце было вызначана, што яна ўваходзіць у індаеўрапейскую сям'ю моў, хоць гістарычна вывучаць яе вельмі цяжка па той прычыне, што вельмі складана аддзяліць карэнныя албанскія словы і формы ад велізарнай колькасці запазычаных слоў з грэчаскай, лацінскай, раманскіх, турэцкай і славянскіх моў.

Пісьменнасць
------------

На пісьме ў албанскай мове з 1908 года выкарыстоўваецца варыянт лацінскага алфавіта з дыякрытычнымі знакамі. Раней, у XIX ст. прадпрымаліся спробы стварыць арыгінальнае пісьмо (т. зв. «эльбасанскі алфавіт» і «алфавіт Бютакук’е»).

*Сучасны албанскі алфавіт*

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A a | B b | C c | C c | D d | Dh dh | E e | Ё ё |
| F f | G g | Gj gj | H h | I i | J j | K k | L l |
| Ll ll | M m | N n | Nj nj | O o | P p | Q q | R r |
| Rr rr | S s | Sh sh | T t | Th th | U u | V v | X x |
| Xh xh | Y y | Z z | Zh zh |

Зноскі
------

1. ↑  *Crystal D.* The Cambridge Encyclopedia of Language — Выдавецтва Кембрыджскага ўніверсітэта, 1987. — С. 300. — ISBN 978-0-521-42443-1<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q471550'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q912887'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23306977'></a>

Вікіпедыя

Вікіпедыя мае **раздзел**, напісаны  

***Faqja Kryesore албанскай***


| ⛭Індаеўрапейскія мовы |
| --- |
| Прамова | 
Праіндаеўрапейская мова
 |
| Групы моў | 
Анаталійскія мовы
Балтыйскія мовы
Індаарыйскія мовы
Італійскія мовы
Іранскія мовы
Германскія мовы
Кельцкія мовы
Славянскія мовы
Тахарскія мовы
 |
| Іншыя | 
* Албанская мова
* Армянская мова
* Грэчаская мова

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX535969 · BNF: 11943929m · GND: 4112482-0 · LCCN: sh85003198 · Microsoft: 2777860245 · NDL: 00560329 · NKC: ph118339 |

 |