**Херсане́с Таўры́часкі** (у сярэднія вякі Xерсон, Корсунь) — старажытны горад у Крыме (цяпер у межах г. Севастопаль).

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 422—421 да н.э. грэкамі-перасяленцамі з Гераклеі Пантыйскай. У V—I ст. да н.э. поліс, у I—IV ст. н.э. — арыстакратычная рэспубліка. Насельніцгва горада займалася рыбалоўствам, вінаградарствам, рамяством і гандлем (пераважна хлебам). У IV—III ст. да н.э. пад яго кантролем знаходзіліся гарады Керкінітыда, Калос-Лімен і шэраг умацаванняў. У гэты час горад займаў плошчу каля 27 га, меў акропаль, агору, каля 20 тыс. жыхароў. У канцы II ст. да н.э. каб адбіцца ад скіфаў, горад прызнаў панаванне Пантыйскага царства, 3 63 да н.э. залежаў ад Рыма, з канца IV ст. н.э. — ад Візантыі. Найбольшага росквіту дасягнуў у V — пач. VII ст. калі адноўлены ўмацаванні, пабудаваны буйныя базілікі. У V—XI ст. Херсанес Таўрычаскі — самы вялікі горад Паўночнага Прычарнамор’я, цэнтр распаўсюджвання хрысціянства. У пач. VIII ст. падпарадкаваны хазарамі. У 989 быў захоплены войскамі кіеўскага князя Уладзіміра Святаславіча. Апошні перыяд росквіту — 2-я пал. IX—XII ст.: пашыраны порт, будаваліся новыя храмы, выпускаліся ўласныя грошы. У сярэдзіне XII ст. трапіў пад уладу полаўцаў, з пач. XIII ст. — Трапезундскай імперыі. У 1299 разбураны ханам Нагаем, у канцы XIV ст. — Едыгеем.

Помнікі
-------

Археалагічнымі раскопкамі (пачаты ў 1827, сістэматычныя з 1876) выяўлены муры, вежы, кварталы з дамамі і майстэрнямі, антычны тэатр, больш за 50 хрысціянскіх храмаў (IV—XV ст.), некропаль і інш.; эпіграфічныя помнікі — прысяга херсанесцаў (пач. III ст. да н.э.), дэкрэты ў гонар Дыяфанта (канец II ст. да н.э.), фрагменты жывапісу, мазаікі і інш.

Херсанеская галерэя
-------------------

* БазілікаБазіліка
* БазілікаБазіліка
* Порцік базілікі ў ХерсанесеПорцік базілікі ў Херсанесе
* Узбярэжжа і від на СевастопальУзбярэжжа і від на Севастопаль
* Херсанескі звонХерсанескі звон
* Руіны ХерсанесаРуіны Херсанеса
* Вуліца ў ХерсанесеВуліца ў Херсанесе
* РуіныРуіны
* Базіліка і храм Св. УладзіміраБазіліка і храм Св. Уладзіміра
* Сабор Св. УладзіміраСабор Св. Уладзіміра
* Разваліны сцен ХерсанесаРазваліны сцен Херсанеса

Зноскі
------

1. ↑  Диба Юрій. Корсунські «капища» Володимира Святославовича
2. ↑  Диба Юрій. Інтерпретація Корсунської легенди в будятицькій традиції вшанування Святого джерела

Літаратура
----------

* Херсанес Таўрычаскі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
* Якобсон А. Л. Раннесредневековый Херсонес. М.; Л. 1959;
* Белов Г. Д. Херсонес-Корсунь. Л. 1969;
* Кадеев В. И. Херсонес Таврический: Быт и культура (I—III вв. н.э.). Харьков, 1996;
* Соломоник Э. И. Латинские надписи Херсонеса Таврического. М. 1983;
* Сапрыкин С. Ю. Гераклея Понтийская и Херсонес Таврический М. 1986;
* Зубарь В. М. Павленко Ю. В. Херсонес Таврический и распространение христианства на Руси. Киев, 1988;
* Пальцева Л. А. Херсонес Таврический в V—I вв. до н.э. Л. 1988;
* Византийская Таврика. Киев, 1991;
* Соколов Г. И. Ольвия и Херсонес. М. 1999.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Херсанес Таўрычаскі на Вікісховішчы |

* Нацыянальны запаведнік «Херсанес Таўрычаскі» Архівавана 18 жніўня 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Pauly-Wissowa |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4420982-4 · LCCN: sh85023106 · NKC: ge139065 |