recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Пельтыгера гарызантальная** (*Peltigera horizontalis*) — від грыбоў рода Пельтыгера сямейства Пельтыгеравыя.

Апісанне
--------

Слаявіна ліставатая, буйналопасцевая, даўжынёй да 150 мм, часам утварае акруглыя разеткі. Лопасці шырынёй 10—30 мм, з закругленымі канцамі і прыўзнятымі роўнымі, хвалістымі краямі. Слаявіна зверху гладкая, бліскучая, блакітнавата- або карычнявата-шэрая, к цэнтру звычайна стракатая ад сеткі шырокіх карычняватых звіслых жылак, якія зліваюцца ў амаль суцэльны лямец. Рызіны размешчаны пучкамі, радзей у выглядзе шчотачак або вузкіх косак. Апатэцыі шырокаэліптычныя, гарызантальныя, размешчаны на канцах лопасцей

Распаўсюджанне
--------------

Звычайна сустракаецца на глебе, сярод імхоў і лішайнікаў у вільготных месцах.

Пашырэнне: Еўропа, Азія (Кітай, Японія), паўночная і трапічная Афрыка, Паўночная Амерыка (ЗША, Канада), Ньюфаўндленд, Тасманія. Вельмі рэдкі прадстаўнік рэліктавага комплексу субарктычнага перыяду, які расце ў лясных паясах гор і на раўніне. У Беларусі знойдзены ў Гомельскай (Лельчыцкі р-н), Гродзенскай (Свіслацкі р-н) і Мінскай (Лагойскі р-н) абласцях.

Зноскі
------

1. 1 2  Пельтыгера гарызантальная ў Чырвонай кнізе Беларусі(недаступная спасылка)  (руск.)

Спасылкі
--------

* Пельтыгера гарызантальная ў Чырвонай кнізе Беларусі(недаступная спасылка)  (руск.)
* Выявы Архівавана 23 снежня 2010.
* Выявы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · Mycobank · NCBI · Tropicos |
**Эбуроны** (*Eburones*) — старажытнае племя, якое займала ў часы Цэзара міжрэчча Рэйна і Мааса па суседстве з менапіямі. Цэзар прылічвае яго да германцаў, аднак гальскія імёны згаданых ім правадыроў дазваляюць шэрагу навукоўцаў аднесці эбуронаў да ліку кельтаў.

Эбуроны на карце плямёнаў Галіі
Са згадкі эбуронаў у «Запісках пра Гальскую вайну» можна зрабіць выснову, што яны займалі ўсю тэрыторыю бельгійскага Лімбурга і нідэрландскага Лімбурга (у сучасных Бельгіі і Нідэрландах), а таксама прырэйнскія землі аж да Ахена. Пасля гэта вобласць увайшла ў склад рымскай правінцыі Ніжняя Германія.

Паўстанне эбуронаў
------------------

У 54 годзе да н.э. Гай Юлій Цэзар раскватараваў на зіму XIV Парны легіён (легіён і пяць кагорт) пад камандаваннем Кота і Сабінуса ў краіне эбуронаў. Узімку эбуроны паднялі паўстанне супраць рымлян пад камандаваннем Амбрыёрыкса і яго брата. На іх бок перашлі і нервіі. Разам яны напалі на лагер XIV Парнага легіёна і, выбавіўшы салдат з лагера, перабілі іх усіх, агульнай колькасцю да 6 тысяч. У сутычцы быў страчаны сцяг легіёна. Наступны напад на лагер Квінта Тулія Цыцэрона (брата знакамітага аратара) быў перарваны своечасовым умяшаннем Ціта Лабіена.

Не жадаючы губляць людзей у звыклых эбуронам балотах і лясах, Цэзар аддаў іх краіну на рабаванне суседзям, і ў першую чаргу сікамбрам. Услед за гэтым ён аддаў агню ўсе паселішчы эбуронаў, забраў іх скаціну і знішчыў харчовыя прыпасы. Пасля гэтага эбуроны знікаюць з гісторыі, саступаючы месца германскаму племю тунграў.

Зноскі
------

1. ↑  Эбуроны // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
2. ↑  Тунгры // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Падрабязныя звесткі пра эбуронаў з дадаткам карт Архівавана 18 ліпеня 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) · Гранат |
**Пе́ле** (гавай. *Pele*) - гавайская багіня агню, вулканаў, святла і ветру.

Увасабленне
-----------

У казках і міфах гавайцаў Пеле прадстаўлена пераважна як маладая жанчына з доўгімі распушчанымі валасамі. У руках яна трымае *паоа*, чарадзейную палачку, з дапамогай якой выклікае землятрусы. Але можа з'яўляцца ў вобразе непрыгожай старой. Пеле суправаджае белы сабака. 

Часам яе параўноўваюць (але не ўвасабляюць) з вулканам Кілаўэа. Доўгія струмені лавы падобныя на яе валасы, вулканічнае шкло - на яе слёзы, фумаролы - на яе дыханне, выбухі вулкана - на яе голас.

Пеле мае некалькі сталых эпітэтаў: "жанчына, якая паядае зямлю", "тая, што творыць новыя землі", "добрая жанчына". Эпітэт *Ka'ula o Keahi* ("святло вогнішча") адлюстроўвае сакральны сэнс дзейнасці багіні.

Паданні
-------

Існуе некалькі міфаў аб паходжанні Пеле. Найбольш распаўсюджаны кажа, што яна нарадзілася на Таіці у сям'і бога Зямлі, шмат цярпела ад сваёй сястры Намакі, марской багіні, і, нарэшце, перабралася на Гавайскія астравы, дзе распачала актыўную дзейнасць. Паміж Пеле і Намакай зноў адбылася бітва, але Намака вымушана была адступіць. 

Згодна другой версіі, Пеле нарадзілася з зямлі "бліз неба". Яна вандравала ў пошуках мужа Вахіелоа, ад якога нарадзіла дачку Менехуне. 

Часам Пеле ўяўлялася гавайцам як багіня-творца і багіня-разбуральніца. Існуе некалькі легенд аб стварэнні пэўных частак зямлі або разбурэннях, якія яна прыносіць. 

Пеле даволі помслівая - ператварае людзей у дрэвы на схілах вулканаў, але таксама аб'ядноўвае закаханых. Калі яна звяртаецца з запытам да людзей, то лепей выканаць яе патрабаванні. Тыя, хто гэта робіць, атрымоўваюць шчодрыя падзякі. У іншым разе, нясуць пакаранне. Пеле помсціць тым, хто разбурае яе творы. Адміністрацыя нацыянальнага парка вакол вулкана Кілаўэа выкарыстоўвае гэтую легенду, каб напужаць турыстаў, якія штогод вывозяць тысячы кавалкаў лавы.

Спасылкі
--------

* Гісторыя Пеле
* Пеле - багіня агню Архівавана 26 сакавіка 2017.
* Багіня Пеле
**Пельтыге́ра** (*Peltigera*) — род ліставатых лішайнікаў сямейства пельтыгеравых.

Апісанне
--------

Слаявіна буйналопасцевая (дыяметрам 3-30 см). Зверху шэрая або карычневая, пладовыя целы (апатэцыі) размешчаны па краі лопасцяў. Знізу — светлая з жылкамі, на якіх знаходзяцца рызіны (органы прымацавання да субстрату). Сумкі 6-8-споравыя. Споры бясколерныя або карычневыя. Фікабіёнт — водарасць пераважна з роду насток.

Арэал і экалогія
----------------

Род аб’ядноўвае каля 70 відаў. Пашыраны ўсюды, большасць у тропіках і субтропіках Паўднёвага паўшар’я. На тэрыторыі Беларусі 10 відаў, найбольш вядомыя пельтыгера бураватая, пухірыстая (*Peltigera aphthosa*), сабачая (*Peltigera canina*), шматпальцавая (*Peltigera polydactylon*); у Чырвоную кнігу занесена пельтыгера гарызантальная (*Peltigera horizontalis*). Трапляюцца на глебе, каля асновы ствалоў, на пнях у лясах, на лугах.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Пельтигера: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · Mycobank · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777258475 |
**Выбары ў Вярхоўны Савет Беларускай ССР трэццяга склікання** адбыліся 15 лютага 1951 года на тэрыторыі БССР. Праходзілі па аднамандатных акругах па мажарытарнай выбарчай сістэме. Усяго былі абраны 381 дэпутат.

Перадгісторыя
-------------

У 1951 годзе скончыліся паўнамоцтвы Вярхоўнага Савета БССР другога склікання. Новыя выбары праводзіліся згодна з новым Палажэннем аб выбарах ад 14 снежня 1950 года. Гэтае Палажэнне не ўнесла значных змен у парадак правядзення выбараў і нормаў прадстаўніцтва, а характэрызавалася больш дэтальнай рэгламентацыі арганізацыі і правядзення выбараў, прававога становішча выбарчых камісій. У спіс для галасавання ўключаўся толькі адзін кандыдат.

Вынікі
------

Асноўны артыкул: **Спіс дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР 3-га склікання**
У выбарах у Вярхоўны Савет БССР прынялі ўдзел 99,99 % зарэгістраваных выбаршчыкаў. За кандыдатаў блока камуністаў і беспартыйных галасавала 99,92 % выбаршчыкаў, якія ўдзельнічалі ў выбарах. У склад дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР трэццяга склікання былі абраныя 381 дэпутаты, з іх: 31,5 % працоўных, 29,1 % сялян, 39,4 % інтэлігенцыі. 74,6 % дэпутатаў былі членамі або кандыдатамі ў члены КП(б) Б. Сярод дэпутатаў былі 278 беларусаў, 78 рускіх, 14 украінцаў і 11 прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцей. У параўнанні з папярэднім складам Вярхоўнага Савета значна вырас узровень адукацыі. 262 дэпутаты (68,8 %) мелі вышэйшую ці сярэднюю адукацыю. Павялічылася і доля жанчын, яна склала 31 %. 323 абраныя дэпутаты Вярхоўнага Савета былі ўзнагароджаны ордэнамі і медалямі СССР. Сярод іх быў 21 Герой Савецкага Саюза і 14 Герояў Сацыялістычнай Працы.

Зноскі
------

1. ↑  Первая сессия Верховного Совета Белорусской ССР третьего созыва (3—5 апреля 1951 г.). Стенографический отчет. Мн. 1952. С. 16—19.

| ⛭Сцяг БССР Выбары ў Беларускай ССР |
| --- |
| Выбары ў Вярхоўны Савет БССР | 1938 ·  1940 ·  1947 ·  1951 ·  1955 ·  1959 ·  1963 ·  1967 ·  1971 ·  1975 ·  1980 ·  1985 ·  1990 |
**Выбары ў Вярхоўны Савет Беларускай ССР адзінаццатага склікання** адбыліся 24 лютага 1985 года на тэрыторыі БССР. Праходзілі па аднамандатных акругах па мажарытарнай выбарчай сістэме. Усяго былі абраныя 485 дэпутатаў.

Вынікі
------

Асноўны артыкул: **Спіс дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання**
У выбарах у Вярхоўны Савет БССР прынялі ўдзел 7 032 049 зарэгістраваных выбаршчыкаў (99,99 %). За кандыдатаў блока камуністаў і беспартыйных галасавала 99,98 % выбаршчыкаў, якія ўдзельнічалі ў выбарах. Супраць усіх было пададзена 1 230 (0,02 %) галасоў. У склад дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР дзясятага склікання былі абраныя 485 дэпутатаў, у тым ліку 157 працоўных (32,4 %), 88 сялян (18,1 %). Сярод дэпутатаў налічвалася 180 жанчын (37,1 %), 91 (18,4 %) дэпутат быў маладзейшы за 30 гадоў. 328 (67,6 %) дэпутатаў быў членамі або кандыдатамі ў члены КПБ, 71 (14,6 %) камсамольцамі. У параўнанні з папярэднім скліканнем склад дэпутатаў абнавіўся на 78,6 %.

Зноскі
------

1. ↑  Советская Белоруссия, 1985, № 51.

| ⛭Сцяг БССР Выбары ў Беларускай ССР |
| --- |
| Выбары ў Вярхоўны Савет БССР | 1938 ·  1940 ·  1947 ·  1951 ·  1955 ·  1959 ·  1963 ·  1967 ·  1971 ·  1975 ·  1980 ·  1985 ·  1990 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Абязава.
**Сімбіка Гарыфаўна Абязава** (нар. 20 кастрычніка 1924, г. Алатыр, Чувашская АССР) — расійскі і беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Маскоўскі архітэктурны інстытут у 1948 г. Працавала ў Ташгарпраекце, Уздзяржпраекце, Калінінградграмадзянпраекце, Мінскпраекце, з 1968 па 1981 г. — старшым архітэктарам, начальнікам аддзела ГалоўАПУ Мінгарвыканкама.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1956 года (Мінск).

Творчасць
---------

Праекты аднаўлення разбураных будынкаў, забудовы мікрараёнаў у Калінінградзе, Красназнаменску, Светлым (1952—1968). Удзельнічала ў распрацоўцы праектаў лесапаркавага пояса Мінска, вадаахоўнай зоны Вілейска-Мінскай воднай сістэмы (1968—1981).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Абязова Симбика Гарифовна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Сіманіцкі купал** (ад назвы горада вёскі Сіманічы ў Лельчыцкім раёне) — тэктанічная структура ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці, у межах Тураўскай цэнтрыкліналі Прыпяцкага прагіну. Выяўлены сейсмаразведкац па паверхні верхнефаменскай саляноснай тоўшчы. Купал памерам 10×8 км акантураны ізагіпсай -500 м. Сфарміраваўся ў познефаменскі (позні дэвон) час і пазней у працэсе блокавых рухаў і падземнага растварэння солі.

Літаратура
----------

* Сімоніцкі купал // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
**Герусія** (стар.-грэч.: γερουσία ад γέρων — «старац», «старэйшына») — у Старажытнай Грэцыі савет старэйшын у гарадах-дзяржавах пераважна арыстакратычнага ладу; разглядаў важныя дзяржаўныя справы, якія падлягалі затым абмеркаванню ў народным сходзе. Колькасць членаў герусіі — геронтаў — і палітычная роля гэтага органа ўлады ў розных полісах былі рознымі.

Найбольш вядомая герусія ў Спарце, якая складалася з 30 чалавек (28 геронтаў старэйшых за 60 гадоў, якія выбіраліся пажыццёва, і двух цароў); з'яўлялася тут вышэйшым і, мабыць, найстаражытным урадавым органам.

Зноскі
------

1. ↑  Древний мир: В 2 кн. Кн. 2. ЛЯ — Google Books
2. ↑  Школьная энциклопедия "Русс&#10 …
**Gynaephora selenitica** — матылёк з сямейства ваўнянак (*Lymantriidae*). Лакальны і нячасты леса-лугавы ксерамезафільны від.

Апісанне
--------

Адрозніваецца ярка выяўленым палавым дымарфізмам. Размах крылаў самцоў да 30-35 мм, у самак да 40 мм, чые крылы прыкметна больш выцягнутыя. Пярэднія крылы стракатыя, светла-карычневага колеру, з плямістым малюнкам, які утвораны цёмна-бурымі палосамі і бялёсымі плямамі, асабліва вылучаецца светлая паўмесяцовая пляма ў цэнтральным вочку. Заднія крылы аднатоннага цёмна-бурага колеру ў самца і светла-бурага колеру ў самкі. Вусень чорнага колеру, з 5 жаўтлява-шэрымі, зверху чорнымі шчотачкамі і трыма чорнымі пэндзлікамі валасінак.

* 
* ♂♂
* ♀♀

Арэал
-----

У еўрапейскай частцы Расіі ў лясной паласе і лесастэпе, у Сярэдняй Еўропе, на поўнач да 63° пн. ш. Фінляндыя, лакальна ў Прыбалтыцы, на Карэльскім пярэсмыку. Адзіная знаходка ў Сібіры — з Цюменскай вобласці.

Спосаб жыцця
------------

Дае адно пакаленне за год і лётае з мая па чэрвень. Матылі засяляюць праграваемыя і сухія лясныя ўзлескі, асабліва па паўднёвых схілах пагоркаў. Імага жывуць некалькі сутак. Самцы актыўна лётаюць днём, шукаючы маларухомых самак. Спарванне звычайна адбываецца адразу ж пасля выхаду самкі з кукалкі. Самка адкладае некалькі дзесяткаў яек, пакрываючы кладку чорнымі валасінкамі. У малодшым узросце вусені сілкуюцца бабовымі (канюшына, чына і інш.), у старэйшых узростах — на маладых драўняна-хмызняковых раслінах, часта на дрэвах роду вярба, бярозе, дубе, рабіне, яблыні, ліпе, клёне і хмызняках з верасовых. Таксама зарэгістравана харчаванне іглічнымі: лістоўніца, хвоя, елка. Восенню гусеніцы сыходзяць на зімоўку ў глебу.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дзянісенкі (значэнні).

**Дзяні́сенкі** — археалагічны помнік: курганны могільнік крывічоў у Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. За 500 м на паўднёвы ўсход ад вёскі, на беразе возера Лісна.

Складаецца з 2 частак: у паўднёвай — 29 курганоў, у паўночнай — 13. Курганы круглыя вышынёй 0,4 — 1 м, дыяметрам 5 — 12 м. У 1974 г. 9 насыпаў даследавала Зоя Сяргеева. Ва ўсіх даследаваных курганах зафіксавана перадмацерыковая попельная праслойка. Пахавальны абрад — трупапалажэнне на мацерыку (у чатырох курганах) і ў падкурганных ямах (у пяці). 

Былі знойдзены жалезны утулкавы наканечнік дзіды з пяром рамбічнага сячэння, 3 нажы, падковападобная фібула са спіральнымі канцамі, галаўны вянок са спіралей і пласцін, бронзавыя крыжападобныя падвескі, паясныя кольцы, лірападобная спражка, пярсцёнкі з бронзавага дроту, шкляныя пацеркі. 

Посуд ляпны і кругавы. Ляпныя пасудзіны (2) выцягнутыя, у адной венчык прамы, у другой злёгку адагнуты, адзін гаршчок арнаментаваны уздоўж шыйкі. Ганчарная пасудзіна прысадзістая, тулава з круглаватымі бакамі, венчык рэзка адагнуты вонкі. У курганах з трупапалажэннем на мацерыку выяўлены знаходкі X — XI стст. у курганах з трупапалажэннем у падкурганных ямах — XI — XII стст.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
* *Дучыц, Л. У.* Дзянісенкі / Л. У. Дучыц // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 222. — ISBN 5-85700-077-7.
* *Сергеева, З. М.* Денисенские курганы на Витебщине / З. М. Сергеева // Краткие сообщения о докладах и полевых исследованиях института археологии АН СССР. — 1986. — Вып. 187. — С. 75 — 80: ил.
* *Сергеева З. М.* Работы в Витебской области / З. М. Сергеева // Археологические открытия 1981 года / АН СССР, Ин-т археологии; [Отв. ред. Б. А. Рыбаков]. — М.: Наука, 193. — 579 с. — С. 359 — 360.
**Герхард фон Грэфеніц** (19 верасня 1934, Шыльдэ, раён Прыгніц — 20 жніўня 1983, каля Хабкерна ў Траўбахталі, Швейцарыя) — нямецкі мастак-кінетык, прадстаўнік оп-арта з ранняй кампутарнай графікі.

Жыццё і праца
-------------

Герхард фон Грэфеніц вырас у сям’і раённага адміністратара, быў малодшым з чатырох братоў. У 1955—1956 гадах вывучаў эканоміку ва ўніверсітэце Франкфурта-на-Майне, а з 1956 па 1961 — мастацтва ў Акадэміі прыгожых мастацтваў у Мюнхене. У 1959—60 гадах рэдактар ​​часопіса «Нота». У 1962 годзе фон Грэфеніц стаў сузаснавальнікам міжнароднага руху nouvelle tendance (Новая тэндэнцыя). З 1970 года жыў і працаваў у Амстэрдаме.

Першымі яго работамі ў 1959 годзе былі манахромныя рэльефы. З 1960 года рушыла ўслед праектаванне кінетычных аб’ектаў. У 1962 годзе фон Грэвеніц пачаў упершыню выкарыстоўваць новыя тэхнічныя магчымасці камп’ютэрнай графікі і ствараць серыю геаметрычна ўпарадкаваных сеткавых структур у якасці друкаванай графікі. У 1968 г. Герхард фон Грэфеніц быў прадстаўлены трыма аб’ектамі на 4-й выставе дакументаў у Каселі.

Займаўся феноменамі ўспрымання. Большасць яго графікі створана ў тэхніцы трафарэтнага друку. У сваёй ранняй графіцы ён разглядаў адносіны паміж формай і колерам, лініяй і паверхняй. У сваіх кінетычных аб’ектах ён паказаў сувязі паміж структурай і рухам, супадзеннем і парадкам. Загінуў у авіякатастрофе ў Швейцарыі 20 жніўня 1983 года.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 22 жніўня 2017.
2. 1 2  Gerhard von Graevenitz — 2009.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1868372'></a>
3. ↑  RKDartists Праверана 26 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑  Union List of Artist Names — 2016. Праверана 6 ліпеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
**Інсбрук** (ням.: Innsbruck) — горад на захадзе Аўстрыі, сталіца федэральнай зямлі Ціроль.

Фізіка-геаграфічная характарыстыка
----------------------------------

### Геаграфічнае становішча

Інсбрук знаходзіцца на беразе ракі Ін у цэнтры Усходніх Альпаў, у даліне ля падножжа хрыбта Карвендэль.

Эканоміка
---------

### Транспарт

Гарадскі транспарт прадстаўлены трамваем і аўтобусамі. Апошняя тралейбусная лінія была ліквідавана ў 2007 годзе. Было вырашана зрабіць стаўку на далейшае развіццё трамвайнай сістэмы.

У горадзе ёсць міжнародны аэрапорт Кранебітэн.

Чыгуначная станцыя Заходні вакзал з’яўляецца адной са станцый сістэмы цірольскага S-Bahn.

Насельніцтва
------------

| Год | 1900 | 1951 | 1961 | 1971 | 1981 | 1991 | 2001 | 2007 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Насельніцтва | 49,727 | 95,055 | 100,959 | 116,104 | 117,287 | 118,112 | 113,392 | 117,916 |

Славутасці і адукацыя
---------------------

Залаты дах
У горадзе знаходзяцца 11 цэркваў (у францысканскай ці прыдворнай — мармуровы кенатаф імператара Максіміліяна I), 5 манастыроў, езуіцкі калегіум, Фердынандэум ці Цірольскі нацыянальны музей, замак Амбрас. Інсбрукскі ўніверсітэт.

Спорт
-----

Гарады-пабрацімы
----------------

Сцяг Германіі Фрайбург, Германія (1963)   

Сцяг Францыі Грэнобль, Францыя (1963)   

Сцяг Босніі і Герцагавіны Сараева, Боснія і Герцагавіна (1980)   

Сцяг Даніі Ольбарг, Данія (1982)   

Сцяг Грузіі Тбілісі, Грузія (1982)   

Сцяг ЗША  Новы Арлеан, ЗША (1995)   

Сцяг Польшчы Кракаў, Польшча (1998)

Панарама Інсбрука

Зноскі
------

1. ↑  Willi neuer Bürgermeister von Innsbruck / Hrsg.: Österreichischer Rundfunk — 2018. Праверана 3 лютага 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q262386'></a>
2. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 3 лютага 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
3. ↑  Statistik Austria , City of Innsbruck Website

Літаратура
----------

* Weltgeschichte-Daten Fakten Bilder- Georg Westermann Verlag; Braunschweig 1987- ISBN 3-07-509036-0
* Zoller, «Geschichte und Denkw ürdigkeiten der Stadt Innsbruck» (І. 1816-25);
* B. Weber, «Innsbruck und seine Umgebungen» (І. 1838);
* Probst, «Geschichte der Universität zu Innsbruck» (І. 1869);
* Erler, «Innsbruck» (3-е выд. І. 1880);

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Інсбрук
**Інле** (бірм.: အင်း) — прэснаводнае возера ў М’янме, другое па плошчы ў краіне. Агульная плошча паверхні — 116 км².

Прырода
-------

Возера Інле месціцца на поўдні Шанскага нагор’я. Лічыцца, што возера сфарміравалася ў выніку паступовага размывання шматлікімі рэчкамі і ручаямі вапняковай паверхні. Узровень вады сезонна змяняецца. Падчас мусонаў глыбіня можа дасягаць 3,7 м.

Заходні і паўночны берагі нізкія, пакрытыя зараснікамі, утрымоўваюць тарфяныя адкладанні. На паўночна-ўсходнім беразе ёсць гарачая крыніца са шчолачнай вадой.

Возера насяляюць 35 відаў рыб (17 з іх — эндэмікі), 45 відаў слімакоў (30 эндэмікаў), 1 эндэмічны від крабаў. Эндэмічны від карпа з’яўляецца важным відам для здабычы. Увосені на возеры спыняецца каля 20 000 пералётных гарбатак. Акрамя таго, на берагах гняздуе рэдкі від журава.

* 
* 
* 
*

Культура
--------

Берагі возера Інле насяляе народ інтха, які будуе свае вёскі на па́лях на плыткаводных участках. Галоўным транспартным сродкам з’яўляюцца лодкі. Інтха займаюцца рыбалоўствам, а таксама ствараюць плавучыя агароды. У нашы дні ў навакольных паселішчах таксама жывуць шаны, карэны і прадстаўнікі іншых народаў. Большасць вернікаў спавядае будызм у форме Тхеравада. Храмы і ступы будуюцца з пясчаніку, які здабываюць каля возера.

Інле — важная турыстычная славутасць М’янмы.

Ахова
-----

У 2003 г. возера Інле было абвешчана паркам спадчыны АСЕАН. Водна-балотныя ўгоддзі (5 797,6 га) трапілі ў 2004 г. пад ахову Рамсарскай канвенцыі. У 2015 г. возера трапіла ў спіс біясферных рэзерватаў ЮНЕСКА.

Спасылкі
--------

* Inlay Lake Ramsar Site
* INTRODUCTORY ACCOUNT OF THE INLE LAKE
* Inle Lake Wildlife Sanctuary — People, nature and culture in a unique wetland
* https://www.twobirdsbreakingfree.com/ultimate-guide-to-inle-lake
* Thin MM, Sacchi E, Setti M. Hydrological processes at Inle Lake (Southern Shan State, Myanmar) inferred from hydrochemical, mineralogical and isotopic data. Isotopes Environ Health Stud. 2016 Aug-Oct;52(4-5):455-67

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 150390490 · GND: 1156814081 · LCCN: sh98003191 · VIAF: 315138067, 18152561562315442166 |
**Алена Барсук** (1930 — ?) — дзяячка беларускага нацыянальнага супраціву, сябра глыбоцкай групы беларускай моладзевай падпольнай паваеннай арганізацыі Саюз беларускіх патрыётаў (СБП). Сястра Тамары Барсук і Ларысы Барсук. .

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1930 г. у в. Барсукі (Віленскае ваяводства, Польская Рэспубліка). Вучылася ў Шкунціцкай школе, потым у Глыбоцкім педагагічным вучылішчы. У 1946 г. далучылася да нелегальнай беларускай арганізацыі «За Беларусь», якая пазней улілася да Саюза беларускіх патрыётаў: студэнты вырашылі папулярызаваць беларускую мову і культуру, ідэю незалежнасці Беларусі. 25 сакавіка 1946 г. разам з іншымі сябрамі СБП прымала прысягу на вернасць беларускаму народу.

У лютым 1947 года савецкія спецслужбы пачалі арышты ўдзельнікаў арганізацыі: да пастаўскай групы ўвайшоў афіцэр МДБ Алег Стахоўскі, які падштурхоўваў да тэрарызму, выдаваўшы сябе за ўдзельніка антысавецкай арганізацыі. Праз тое з 9 лютага Алена пераходзіць на нелегальнае становішча. Вясной 1947 г. была арыштаваная падчас верагоднай спробы выезду ў Польшчу на станцыі Навадруцак каля Глыбокага.

Падчас судовага працэсу ў Полацку (11—12 лістапада 1947) асуджана да 10 гадоў папраўча-працоўных работ у савецкіх канцлагерах. Этапавана ў Азёрны канцлагер МДБ Іркуцкай вобласці (Тайшэт).

Вызвалена ў 1955 г. Дата і месца смерці невядомыя.

Зноскі
------

1. ↑   Біяграфія Алены Барсук

Літаратура
----------

* Гарт. З успамінаў пра Саюз Беларускіх Патрыётаў. Мн. 1997. С. 38, 224, 227, 229, 236, 283, 317, 319, 340.
* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. ISBN 985-6374-07-3.

Спасылкі
--------

* Біяграфія Алены Барсук на старонцы Леаніда Маракова

Гл. таксама
-----------

* Саюз беларускіх патрыётаў
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Радзюк.
**Алена Васілеўна Радзюк** (нар. 20 ліпеня 1952, г. Бабруйск, Магілёўская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1976 годзе БПІ (выкладчыкі В. І. Анікін, А. П. і А. А. Воінавы, У. А. і Ю. У. Чантурыі).
Працуе ў інстытуце «Гомельграмадзянпраект» з 1976 года.

Член БСА з 2000 года.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: 18-ці павярховы жылы дом № 1 у мікрараёне № 52 г. Гомеля (2005, заканчэнне будаўніцтва ў 2009); 18-ці павярховы жылы дом № 1 у мікрараёне № 20 (2005, заканчэнне будаўніцтва ў 2009); 18-ці павярховы жылы дом па вул. Галавацкага ў мікрараёне № 16 г. Гомеля (2006) у Гомелі; будынак суда Рэчыцкага раёна (2007, заканчэнне будаўніцтва ў 2009); рэканструкцыя адміністрацыйнага будынка ЧКУП «Ірына-сэрвіс» па вул. Гагарына, 6 пад гасцініцу (2008, заканчэнне будаўніцтва 2009).

Літаратура
----------

* Радюк Елена Васильевна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гайдуліс.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Луцэнка.
**Алена Андрэеўна Гайду́ліс** (**Луцэнка-Гайдуліс**; 27 ліпеня 1943, в. Складанцы, Воранаўскі раён, Гродзенская вобласць — 6 ліпеня 2009, Гродна) — беларуская актрыса. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1988).

Біяграфія
---------

З сялянскай сям’і. Калі бацькі не стала, у 1945 годзе сям’я пераехала на радзіму маці ў Калугу. Тут скончыла СШ і два гады працавала мантажніцай на заводзе, дзе арганізавала калектыў мастацкай самадзейнасці, удзельнічала ў канцэртах. У 1963 годзе скончыла студыю пры Калужскім абласным драматычным тэатры, дзе і пачала сваю творчую дзейнасць. У 1963—1970 гадах — актрыса гэтага тэатра.

Завочна скончыла ў 1968 годзе Дзяржаўны інстытут тэатральнага мастацтва ў Маскве (курс М. А. Пажыткова і Н. С. Міхоэлс). Працавала ў тэатрах Калугі, Новакузнецка (1970—1973), Табольска (1975—1978). У 1973—1975 і 1983—2009 гадах у Гродзенскім, у 1978—1983 гадах у Магілёўскім абласных драматычных тэатрах.

Памёрла 6 ліпеня 2009 года ў Гродне.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1965 года.

Творчасць
---------

Актрыса шырокага творчага дыяпазону. Сярод роляў: Дама («Тутэйшыя» Я. Купалы), Мальвіна («Несцерка» В. Вольскага), Імператрыца Аляксандра Фёдараўна («Змова імператрыцы» А. К. Талстога і П. Шчогалева), Валянціна Андронаўна («Заўтра была вайна» паводле Б. Васільева), Валянціна («Зоркі на ранішнім небе» А. Галіна), Мірандаліна («Гаспадыня гасцініцы[ru]» К. Гальдоні), Марыя Сцюарт (аднайменная п’еса Ф. Шылера), Марта («Хто баіцца Вірджыніі Вулф?[ru]» Э. Олбі).

Узнагароды
----------

Алена Андрэеўна Гайдуліс за сваё жыццё шматразова была адзначана ганаровымі граматамі за заслугі перад тэатрам. У 1988 годзе ёй было прысвоена званне Заслужанага артыста БССР.

У 1997 годзе за вялікі ўклад у развіццё тэатральнага мастацтва была ўзнагароджана медалём Францыска Скарыны.

У 2001 годзе на фестывалі нацыянальнай драматургіі ў г. Бабруйску стала ўладальніцай прыза за найлепшую жаночую ролю. У 2003 годзе адзначана прэміяй імя Ігната Буйніцкага і прызам «Натхненне» за таленавітае і шматгранае супрацоўніцтва на сцэне Гродзенскага абласнога драматычнага тэатра.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  ЛУЦЭНКА-ГАЙДУЛІС АЛЕНА АНДРЭЕЎНА(недаступная спасылка)
2. 1 2  БелЭн, 1997

Літаратура
----------

* Гайдуліс Алена Андрэеўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar163500 · БАП: 136964 |
«**Апакаліпсіс**» (англ.: Apocalypto) — мастацкі фільм 2006 года рэжысёра Мэла Гібсана.

Сюжэт
-----

Невялічкая вёсачка, закінутая ў джунглях, падвяргаецца нападу суседняга племя, якое рабуе хаціны мясцовых жыхароў, забірае жанчын і дзяцей, а мужчын выкарыстоўвае для ахвярапрынашэнняў. Маладому паляўнічаму па імені Лапа Ягуара ўдаецца выратаваць цяжарную жонку і маленькага сына ад расправы, схаваўшы іх у земляной яме. Сам жа ён трапляе ў палон да захопнікаў, якія вядуць яго ў горад мая, каб там забіць. Дарогай яны сустракаюць хворую дзяўчынку, якая адзіная ў сваім племені засталася ў жывых пасля эпідэміі. Упаўшы ў транс, яна прадказвае хуткую гібель усёй цывілізацыі індзейцаў.

Героя прыводзяць на месца расправы, дзе ўжо сабраўся натоўп гараджан. Пачынаецца рытуал ахвярапрынашэння богу Кукулькану: людзям жыўцом вырываюць сэрца, адсякаюць галаву і скідваюць з лесвіц піраміды. Гэтая доля чакае і Лапу Ягуара, аднак адбываецца сонечнае зацьменне і сярод мясцовых жыхароў усчынаецца перапалох. Палонных, што засталіся ў жывых, вырашаюць нібыта адпусціць за межы горада, дзе іх усё адно чакае гібель ад дзідаў і стрэл мая. Паляўнічы спрабуе ўцячы, але зноў аказваецца акружаны ворагамі. Цяпер канец яго ўжо дакладна прадвызначаны, аднак нечакана на даляглядзе з’яўляюцца караблі канкістадораў — у страху праследавацелі забываюцца на сваю ахвяру. Скарыстаўшыся момантам, Лапа Ягуара збягае. Ён вяртаецца ў вёску, дзе вызваляе жонку і сына з земляной ямы.

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 9 кінаўзнагародамі і яшчэ 23 намінацыямі.

Зноскі
------

1. 1 2   Праверана 6 студзеня 2016.
2. 1 2 3   Праверана 6 студзеня 2016.
3. 1 2   Праверана 6 студзеня 2016.
4. ↑   Праверана 6 студзеня 2016.
5. ↑   Праверана 6 студзеня 2016.
6. ↑   Праверана 6 студзеня 2016.
7. ↑
8. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 14 красавіка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
9. ↑  Apocalypto (2006) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 11 лістапада 2020.
10. ↑  Apocalypto — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 11 лістапада 2020.

Спасылкі
--------

* Апакаліпсіс на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Box Office Mojo · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Metacritic · Rotten Tomatoes · The American Film Institute Catalog of Motion Pictures |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX4987301 · BNF: 155096894 · LCCN: no2007027116 · VIAF: 222763046 |
**Апагей** (ад *апа*... + ge Зямля) — 1) найбольш аддалены ад Зямлі пункт арбіты, напрыклад, Месяца або штучнага спадарожніка Зямлі.
Кропка апагею прама процілеглая кропцы перыгея, бо абедзве гэтыя кропкі - канцы лініі апсіды, і змяняюць сваё палажэнне са змяненнем палажэння лініі апсіды. Такім чынам, змяненне напрамку лініі апагею, напрыклад, Месяца непасрэдна атрымліваецца са змяненнем палажэння перыгея яе арбіты. Што тычыцца адлегласці пункту апагею, то змена гэтай адлегласці залежыць ад зменаў эксцэнтрысітэта месяцавай арбіты і яе вялікай восі. 2) У пераносным сэнсе апагей - найвышэйшая ступень, росквіт дзейнасці, творчасці, вядомасці

Літаратура
----------

* Апагей // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1. — Мн. 1996. — С. 411.
**Андрэй Аляксандравіч Кунец** (7 снежня 1995 года, Мазыр) — беларускі спявак, удзельнік і прызёр рэспубліканскіх і міжнародных конкурсаў, сярэбраны прызёр Дзіцячага конкурсу песні Еўрабачанне 2006 (129 балаў).

Творчая дзейнасць
-----------------

Андрэй Кунец з'яўляецца сярэбраным прызёрам Дзіцячага конкурсу песні Еўрабачанне 2006, лаўрэатам I Міжнароднага маладзёжнага фестывалю-карнавалу «Арфей у Італіі-2008» ва ўзроставай групе 10 - 12 гадоў. На фестывалі выканаў песні «Беларусь мая», «Новы дзень», а таксама англамоўную версію кампазіцыі "Сябруюць усе" (і атрымаў статуэтку пазалочанай ноты, упрыгожанай хрусталікам Свароўскі). У студзені 2010 года Андрэй выпусціў свой ​​дэбютны альбом «Новы дзень»..

У 2008 годзе выканаў ролю *Агеньчыка* ў навагоднім мюзікле.

Перамогі
--------

* Срэбны прызёр Дзіцячага конкурсу песні Еўрабачанне 2006
* Гран-пры на Славянскім базары ў Віцебску, 2007 год
* Заняў першае месца на I Міжнародным маладзёжным фестывалі-карнавале «Арфей у Італіі-2008»
* «Дружба народаў» — Гран-пры (Кайзерслаўтэрн)
* «Зямля пад белымі крыламі» — 1-е месца (Мазыр)
* «Залатая пчолка» — Гран-пры (Клімавічы)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кузняцоў.

**Андрэй Аляксандравіч Кузняцоў** (27 лютага 1970, Віцебск) — беларускі спецыяліст у галіне радыёэлектронікі, матэрыялазнаўства вытворчасцей тэкстыльнай і лёгкай прамысловасці. Доктар тэхнічных навук (2008), дацэнт (2005).

Біяграфія
---------

Скончыў Ваенны інжынерна-касмічны інстытут імя А. Ф. Мажайскага, г. Санкт-Пецярбург (спецыяльнасць «Радыёэлектронныя сродкі», кваліфікацыя «Інжынер радыёэлектроннай тэхнікі», 1992), Маскоўскі дзяржаўны тэкстыльны ўніверсітэт імя А. М. Касыгіна (дактарантура, 2007).

Працуе ў Віцебскім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (з 1993, механіка-тэхналагічны факультэт, кафедра фізікі, прафесар, з 2011 — кафедра аўтаматызацыі тэхналагічных працэсаў і вытворчасцей, загадчык кафедры, з чэрвеня 2016 — рэктар).

Навуковыя інтарэсы: метады і сродкі ацэнкі і прагназавання паказчыкаў якасці вырабаў і матэрыялаў лёгкай і тэкстыльнай прамысловасці.

Узнагароды
----------

Грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2014), стыпендыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2009), ганаровая грамата Віцебскага абласнога выканаўчага камітэта (2015).

Зноскі
------

1. ↑  Кузняцоў, Андрэй Аляксандравіч (доктар тэхнічных навук ; нар. 1970)
2. ↑  Кузнецов Андрей Александрович – ректор Витебского государственного технологического университета Архівавана 21 студзеня 2021.

| ⛭Рэктары Віцебскага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта‎ |
| --- |
| Сцяпан Еўдакімавіч Савіцкі (1965—1988) ·  Аляксандр Сяргеевіч Ключнікаў (1988—1993) ·  Валерый Сцяпанавіч Башметаў (1993—2016) ·  Андрэй Аляксандравіч Кузняцоў (з 2016) |
Абазначэнне аддзялення NATO
**Аддзяленне** — першаснае (ніжэйшае) тактычнае падраздзяленне ва ўзброеных сілах большасці дзяржаў.

Складаецца з 6—12 чалавек на чале з камандзірам (сяржантам, старшыной). Звычайна ўваходзіць у склад узвода. Адпаведнікамі аддзялення ў іншых родах войскаў з'яўляюцца экіпаж танка ці самалёта ў танкавых войсках ці авіяцыі, разлік гарматы ў артылерыі. На ваенных караблях аддзяленне аб'ядноўвае асабовы склад адной ваеннай спецыяльнасці, і звычайна ўваходзіць у склад каманды.

Таксама *аддзяленне* — першасная (ніжэйшая) арганізацыйная адзінка ў штабах, ваенна-навучальных установах, установах і інш. напрыклад, аддзяленне кадраў або страявое аддзяленне.

Літаратура
----------

* Военный энциклопедический словарь, 1983. — 863 с. : 30 л. ил. — С. 527.

| ⛭Сучасная іерархія ваенных фарміраванняў |
| --- |
| Падраздзяленні | 
* пост
* звяно
* аддзяленне/экіпаж/разлік
* узвод
* рота/батарэя/эскадрылля
* батальён/дывізіён

 |
| Часці | 
* асобная рота/эскадрылля
* асобны батальён/дывізіён/дывізіён караблёў
* полк

 |
| Злучэнні | 
* брыгада/брыгада караблёў
* дывізія/дывізія караблёў
* корпус

 |
| Аб’яднанні | 
* эскадра
* аператыўная эскадра
* армія
* група армій
* аператыўны флот
* фронт/акруга (група)/флот
* тэатр ваенных дзеянняў
* войскі (сілы)
* узброеныя сілы

 |
**Аддзел кіраўніцтва правінцыямі Літвы** (польск.: Wydział zarządzający prowincjami Litwy) — орган кіравання паўстаннем 1863—1864 гг. у Літве і на Беларусі. Створаны ў сакавіку 1863 г. у Вільні замест скасаванага Часовага правінцыянальнага ўрада Літвы і Беларусі. Узнік у выніку змовы памешчыцкай групоўкі «Белых» з камісарам варшаўскага паўстанцкага ўрада ў Літве і на Беларусі. У склад аддзела ўвайшлі «Белыя»: Якуб Гейштар (1827–1897), старшыня, Аляксандр Уладзіслававіч Аскерка (1830–1911), Францішак Дамінікавіч Далеўскі (1825–1904), Ігнат Юзафавіч-Мікалаевіч Лапацінскі (1822–1882), Антон Паўлавіч Яленскі (1818–1874). 27 лютага 1863 г. аддзел абвясціў несапраўднымі ўсе мандаты Часовага ўрада. «Белыя» імкнуліся звузіць сацыяльную базу паўстання, паставіць на камандныя пасады сваіх аднадумцаў. Аддзел выдаваў загады і адозвы (у тым ліку маніфест да беларускіх сялян ад 3 мая 1863 г. на беларускай мове), газеты. У канцы мая — пачатку чэрвеня 1863 г. Аскерка, Далеўскі і Яленскі арыштаваны, замест іх уведзены прадстаўнікі «чырвоных» Вінцэнт-Канстанцін Каліноўскі і Уладзіслаў Малахоўскі, намаганнямі якіх выдадзены дакументы радыкальнага характару, у тым ліку «Прыказ… да народу зямлі літоўскай і беларускай» (11 чэрвеня 1863 г.), № 7 «Мужыцкай праўды». 26 чэрвеня 1863 Аддзел кіраўніцтва правінцыямі Літвы перайменаваны ў Выканаўчы аддзел Літвы.

Літаратура
----------

* Смирнов, А.Ф. Восстание 1863 года в Литве и Белоруссии / А.Ф. Смирнов. – М. : АН СССР, 1963. – 392 с.
* Лазутка, С.А. Революционная ситуация в Литве, 1859–1862 / С.А. Лазутка. – М. : Высшая школа, 1961. – 260 с.
* Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861–1862 гг.: материалы и документы / гл. ред. : С. Кеневич. – М. : Наука, 1964. – 707 с.
* Восстание в Литве и Белоруссии 1863–1864 гг.: материалы и документы / гл. ред. : С. Кеневич. – М. : Наука, 1965. – 586 с.
* Gieysztor, J. Pamiętniki Jakóba Gieysztora z lat 1857–1865 : w 2 t. / J. Gieysztor ; przedmowa i przypisy prof. T. Korzona. – Wilno : Nakładem Tow. Udz. "Kurjer Litewski", 1913. – T. 1. – 422 s.
* Gieysztor, J. Pamiętniki Jakóba Gieysztora z lat 1857–1865 : w 2 t. / J. Gieysztor ; przedmowa i przypisy prof. T. Korzona. – Wilno : Nakładem Tow. Udz. "Kurjer Litewski", 1913. – T. 2. – 384 s.
* Ramotowska, F. Tajemnie państwo polskie w powstaniu styczniowym 1863–1864: struktura organizacyjna : w 2 cz. / F. Ramotowska. – Warzsawa : DiG, 1999–2000. – Cz. 1. – 1999. – 727 s.
**Інжынерны корпус** — корпус Мінскага завода халадзільнікаў, размешачаны па праспекце Пераможцаў, 45. Пабудаваны ў 1975 годзе па праекце архітэктараў І. Боўта, М. Буйлавай, А. Ганчарова.

Архітэктура
-----------

Дванаццаціпавярховы прамавугольны ў плане будынак пастаўлены перпендыкулярна да транспартнай магістралі, на самым высокім участку рэльефу. Будынак актыўна ўдзельнічае ў стварэнні сілуэта забудовы праспекта Пераможцаў.

Кампазіцыя фасадаў заснавана на рытме вертыкальных алюмініевых рэбраў на ўсю вышыню будынка. Зашкленне стужачнае.

Корпус (злева) пасля мадэрнізацыі фасадаў
У архітэктурным вырашэнні ўлічаны характар вытворчасці гэтага прадпрыемства. Дынаміку корпуса ўзмацняе аб’ём лесвічна-ліфтавага вузла ў тарцовай частцы. Навясныя міжпаверхавыя панелі абліцаваны металічнымі штампаванымі дэталямі, якія імітуюць крышталь. Метал унутры і звонку пакрыты белай эмаллю. Матыў крышталю, ільдзінак выкарыстаны таксама ў выяве рэкламнага знака. У афармленні фасадаў і інтэр’ераў выкарыстаны граніт, шэры і ружовы туф. Планіроўка паверхаў ідэнтычная. Паабапал калідораў знаходзяцца службовыя памяшканні, кабінеты, лабараторыі. Інжынерны корпус звязаны з вытворчымі карпусамі аднапавярховым аб’ёмам, дзе размешчаны вестыбюль з гардэробам, фае, канферэнц-залы і блок абслугоўвання.

Літаратура
----------

* 233з. Інжынерны корпус завода халадзільнікаў // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Куль.

**Райманд Куль** (эст.: Raimund Kull; 3 кастрычніка 1882, Нарва — 10 кастрычніка 1942, Талін) — эстонскі дырыжор і музычны педагог.

Біяграфія
---------

Скончыў музычную школу ў Нарве. Іграў у духавым аркестры Уладзімірскага палка ў Санкт-Пецярбургу, у гарадскім тэатры Нарвы. У 1906 годзе скончыў з адзнакай Санкт-Пецярбургскую кансерваторыю па класе трамбона ў Франца Цюрнера, займаўся таксама ў класе валторны Яна Тама. У 1903 годзе дэбютаваў як дырыжор з музыкантамі эстонскай школы ў Пецярбургу. З 1909 года працаваў дырыжорам у Казані, потым у Баку.

У 1912—1920 гадах галоўны дырыжор опернага тэатра «Эстонія», у далейшым у розныя гады адзін з яго дырыжораў, некаторы час — музычны кіраўнік. Сярод найважнейшых пастановак Куля ў Талінскай оперы — «Травіята» Вердзі і «Дачка палка» Даніцэці (абедзве 1916), «Вольны стралок» Вебера (1920); на думку сучаснага крытыка, з імем Куля звязана пастаноўка на талінскай сцэне найважнейшых твораў сусветнага опернага рэпертуару.

У 1918—1927 гадах Куль кіраваў аркестрам Ваенна-марскіх сіл Эстоніі, гастраляваў з гэтым калектывам у Рызе, Будапешце, Варшаве. У 1934—1939 гадах Куль быў пастаянным дырыжорам Сімфанічнага аркестра Эстонскага радыё.

З 1929 года Куль вёў у Талінскай кансерваторыі клас трамбона.

Зноскі
------

1. ↑  Raimund Kull // Eesti biograafiline andmebaas ISIK Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25504413'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1112087370 · VIAF: 5574149544603100490000, 997147270726635700000 |
**Ёзеф Ізраэлс** або **Ісраэлс** (нідэрл.: Jozef Israëls; 27 студзеня 1824, Гронінген — 12 жніўня 1911, Гаага) — галандскі жанравы жывапісец, кіраўнік рэалістычнай Гаагскай школы жывапісу.

Біяграфія
---------

Родам з яўрэйскай сям’і, быў выхаваны ў строгіх рэлігійных традыцыях і рыхтаваўся стаць равінам. З ранняга дзяцінства ён выяўляў вялікую мастацкую і музычную здольнасць. Працуючы ў бацькі ў мяняльнай краме, Ёсеф Ізраэлс у вольны час капіяваў гравюры і пісаў фарбамі пад кіраўніцтвам Ван-Бюіса і Ван-Віхерана. Яго першыя спробы ў жывапісе, «Яўрэй» і «Прадавец гліняных люлек», звярнулі на сябе ўвагу нейкага Віта, які пераканаў бацьку Ізраэлса адправіць сына вучыцца жывапісу ў Амстэрдам.

Вучыўся ў Я. А. Круземана ў Амстэрдаме, затым у Ф.-Э. Піко ў Парыжы; першапачаткова прысвяціў сябе гістарычнаму жывапісу, але пасля перайшоў да бытавога жывапісу, адлюстроўваючы пераважна сямейнае жыццё галандцаў і побыт іх маракоў.

Найбольш цікавыя яго працы: «Маці, якая здаравее», «Бедныя вёскі», «Хворая», «Адзін на свеце».

Сын Ёсефа, Ісак — таксама стаў жанравым жывапісцам.

Зноскі
------

1. ↑  Jozef Israëls<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Jozef Israëls — 2009.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1868372'></a>
3. ↑  RKDartists Праверана 26 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑   Праверана 12 кастрычніка 2018.
**Ё́зеф Зо́ненфе́льс** (ням.: Joseph Freiherr von Sonnenfels; 1732—1817) — аўстрыйскі юрыст.

У 1775 г. у Цюрыху з’явілася яго брашура «*Ueber Abschaffung der Tortur*», якая выйшла затым у 1782 г. у Нюрнбергу ў выпраўленым і дапоўненым выглядзе. Кніга пакінула моцнае ўражанне на імператрыцу Марыю Тэрэзію — і катаванні ў Аўстрыі былі скасаваныя.

Найважнейшай працай Зоненфельса прынята лічыць яго кнігу «*Grundsätze der Polizei-Handlungs— und Finanzwissenschaft*», якая вытрымала 8 выданняў (першае з’явілася ў Вене ў 1765—1776 гг. а восьмае — там жа ў 1819—1822 гг.). Кніга Зоненфельса да паловы 1840-х гадоў служыла агульнапрынятым дапаможнікам для вывучэння палітычных навук. Прадстаўнік камералізму, у сваіх эканамічных поглядах Зоненфельс быў рашучым прыхільнікам школы Кенэ; з гэтага пункту гледжання яго кніга не прынесла нічога прынцыпова новага ў навуку.

У галіне дзяржаўнага права Зоненфельс быў прыхільнікам асветнага абсалютызму. Ідэя падзялення ўлады, якая ўсё больш і больш заваёўвала сабе месца ў працах выдатных французскіх і англійскіх пісьменнікаў тых часоў, засталася для яго абсалютна незразумелай; канстытуцыйныя тэорыі былі яму прамым чынам антыпатычныя, таму ён часта спрабаваў паўставаць супраць іх у сваім дапаможніку.

Немалую заслугу Зоненфельса складае значнае паляпшэнне мовы: яго форма апавядання выгадна адрознівалася ад навуковых трактатаў тых часоў яснасцю і сціснутым стылем. З іншых яго твораў найбольш вядомыя: «*Abhandlung von der Theuerung in den Hauptstädten und den Mitteln derselben abzuhelfen*» (Лейпцыг, 1769); «*Ueber Wucher und Wuchergesetze*» (Bена, 1789); «*Ueber die Stimmenmehrheit bei Kriminalurtheilen*» (1808). Поўны збор твораў быў выдадзены ў Вене ў 1783—1787 гг. Зоненфельс прымаў вельмі актыўны ўдзел у стварэнні аўстрыйскага крымінальнага ўлажэння 1803 г.

Зноскі
------

1. ↑  Joseph von Sonnenfels //  Праверана 9 кастрычніка 2017.
2. 1 2 3  *Dr. Constant v. Wurzbach* Sonnenfels, Joseph von // *Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich*: *enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt haben* — Wien: 1856. — Т. 35. — S. 317.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25856'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q665807'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90646905'></a>
3. ↑   Праверана 26 студзеня 2022.
4. ↑  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны Аўстрыйскай імперыі · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (онлайн) · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 2030468 · BNE: XX1755202 · BNF: 12113593r, 16941369d · CiNii: DA0161461X · CONOR: 59511907 · GND: 118615610 · ISNI: 0000 0001 1025 220X · LCCN: n84218449 · NKC: xx0021402 · NLA: 35709363 · NLP: A36242032 · NSK: 000186038 · NTA: 071299920 · NUKAT: n2006096835 · SUDOC: 103527621 · VIAF: 39408735 |

 |
**«Голас адыга»** (адыг.: Адыгэ макъ) — грамадска-палітычная газета на адыгейскай мове, якая выдаецца з 1923 года ў рэспубліцы Адыгеі. Выходзіць пяць разоў на тыдзень, бягучы тыраж газеты складае 4000 экзэмпляраў.

У 1926 годзе атрымала назву «ᴀdәг̌e pseuⱪ» (Адыгейскае жыццё), потым называлася «Гъупчъэ-Уат» (Серп і молат), «Калгас быракъ» (Калгаснае жыццё), «Социалистическэ адыгі». Спачатку газета некалькі гадоў выходзіла з арабскім алфавітам, з 1927 — на лацінцы, а з 1938 — на кірыліцы. Першапачаткова выдавалася ў Краснадары, а з 1936 года — у Майкопе.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 8 жніўня 2017. (на адыгейскай, рускай мовах)
**«Голас Часу»** — грамадска-палітычная газета Маларыцкага раёна.

Гісторыя
--------

Газета выдаецца з 2 жніўня 1945 года. Першы нумар выйшаў пад назвай «Сцяг Перамогі» (руск.: Знамя Победы). Рэдакцыя знаходзілася ў будынку райкама партыі на вуліцы Несенюка. Мэтай газеты было інфармаванне насельніцтва пра падзеі ў раёне і краіне, асвятленье жыцця ў горадзе і вёсцы. Першы нумар набіралі ўручную Вольга Мікітычна Самойлава і Вера Іванаўна Камянчук. Яны прапрацавалі ў тыпаграфіі шмат гадоў, унёсшы вялікі ўклад у развіццё і паліграфічнае афармленне газеты.

З 1953 года газета мяняе сваю назву на беларускую «Сцяг Перамогі».

У 1962 годзе газета закрываецца з-за скасавання Маларыцкага раёна. Аднак ужо ў 1965 годзе раён аднаўляецца, а газета пачынае выходзіць пад назвай «Сельскае жыццё». Газета выдавалася пад гэтым назовам да 1991 года.

2 студзеня 1991 года газета была перайменаваная ў «Голас Часу».

Са студзеня 2010 года газета мае ўласны вэб-сайт па адрасе «malorita.by». У верасні 2017 года адбыўся рэдызайн вэб-сайта.

Сёння газета выдаецца два разы на тыдзень: у сераду — аб’ёмам 8 старонак і ў суботу аб’ёмам — 12 старонак.

Рэдактары
---------

Першым рэдактам быў В. Бяляеў. Потым газэту рэдагавалі К. Паноў, М. Смолін, Дз. Нікалаеў, П. Сусікаў, І. Налівайка. З 1965 года газету рэдагавалі У. Макарэвіч, Н. Салавей, І. Герашчанка, А. Тунчык, Н. Рымач, У. Шпарла, У. Захарэвіч, У. Мігалевіч, Н. Свіцюк.

Узнагароды
----------

У 1989 годзе райгазета за актыўны ўдзел ва Усесаюзным конкурсе імя Ульянавай на найлепшую пастаноўку масавай працы, творчую ініцыятыву і вялікі ўнёсак у працу з грамадскімі карэспандэнтамі Кіраўніцтвам саюза журналістаў БССР узнагароджаная ганаровай граматай.

Спасылкі
--------

* Гісторыя газеты
* Пра сайт