**Айсіньгёро Ісінь, вялікі князь Гун** (кіт. трад. 愛新覺羅·奕訢, 恭親王, 11 студзеня 1833 — 29 мая 1898) — маньчжурскі арыстакрат, дзяржаўны дзеяч Цынскай імперыі.

Біяграфія
---------

Ісінь быў шостым сынам імператара Айсіньгёро Мяньніна  (руск.) (бел. які кіраваў пад дэвізам «Даагуан», яго маці была манголкай з роду Барджыгін; яна не мела тытула «імператрыцы», а была толькі «наложніцай».

Пасля смерці імператара ў 1850 годзе быў апублікаваны яго сакрэтны ўказ аб спадчыннасці прастолу. Спадчыннікам стаў Айсіньгёро Ічжу (старэйшы зводны брат Ісіня), які ўзяў дэвіз праўлення «Сяньфэн», а Ісінь атрымаў тытул «вялікі князь Гун»; маці Ісіня атрымала тытул «удава наложніца» (у 1855 годзе пасмяротна была ўдастоена тытула «імператрыцы»).

Падчас Другой Опіумнай вайны у 1860 годзе, калі англа-французскія войскі падышлі да Пекіна, імператар збег у Горны прытулак ад летняй спёкі, а Ісіня пакінуў весці перамовы. Брытанскі і французскі паслы запатрабавалі, каб вялікі князь Гун да 23 кастрычніка прыняў умовы міру, пагражаючы ў адваротным выпадку спаліць Імператарскі палац у Пекіне. Пад уплывам рускага Пасланца Ігнацьева ён пагадзіўся падпісаць трактаты з Вялікабрытаніяй (24 кастрычніка) і Францыяй (25 кастрычніка). Каб хутчэй выдаліць замежныя войскі са сталіцы, імператар даслаў свае ратыфікацыі загадзя. 14 лістапада, у падзяку за выратаванне графам Ігнацьевым Пекіна ад разрабавання англа-французскімі войскамі, Айсіньгёро Ісінь ад імя цынскай імперыі падпісаў з Расіяй Дагавор аб мяжы па Амуру і Усуры  (руск.) (бел..

22 жніўня 1861 года імператар памёр. Трон атрымаў у спадчыну яго пяцігадовы сын Цзайчунь, які кіраваў пад дэвізам «Тунчжы», які быў народжаны ад Каштоўнай наложніцы І. Нябожчык імператар перад смерцю прызначыў для кіравання дзяржавай у перыяд непаўналецця сына рэгенцкі савет з шасці прыдворных і двух князёў, старэйшым у якім быў князь Айсіньгёро Сушунь. У лістападзе 1861 вялікі князь Гун увайшоў у змову з каштоўнай наложніцай І, і ў выніку палацавага перавароту Сушунь быў пакараны, двум князям прыйшлося здзейсніць самагубства, а прыдворных з рэгенцкага савета пазбавілі ўлады. Новымі сарэгентамі сталі каштоўная наложніца І (якая змяніла тытул на «ўдава імператрыца Цысі») і ўдава імператрыца Цыань, а Ісінь быў прызначаны Князем-рэгентам.

Вялікі князь Гун стаў кіраваць найважнейшымі справамі дзяржавы, і вызначаў дзяржаўную палітыку на працягу наступных двух дзясяткаў гадоў. У прыватнасці, у 1861 годзе ён заснаваў і ўзначаліў Цзунлі ямэнь  (руск.) (бел. які стаў дэ-факта цынскім Міністэрствам замежных спраў, а ў 1862 годзе заснаваў Тунвэньгуань  (руск.) (бел. у якім кітайскія студэнты вывучалі замежныя мовы і заходнія навукі. Айсиньгёро Ісінь быў ініцыятарам і правадніком курсу рэформаў, вядомага як «Рух самаўзмацнення  (руск.) (бел.».

Уплывовасць вялікага князя пахіснулася, калі ў 1869 годзе ён, пры падтрымцы ўдовай імператрыцы Цыань, пакараў смерцю Ань Дэхая  (руск.) (бел. аднаго з любімых еўнухаў Цысі, баючыся ўзмацнення іх уплыву, які традыцыйна лічыўся прыкметай дынастычнага заняпаду. У 1884 годзе Айсіньгёро Ісінь быў абвінавачаны ў непачцівых паводзінах у прысутнасці ўдовай імператрыцы і зрушаны з пасады. Свой век ён дажываў у сваёй пекінскай рэзідэнцыі.

Зноскі
------

1. ↑  Gong Qinwang // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Union List of Artist Names — 2014. Праверана 21 мая 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
3. ↑  Бутаков Александр Михайлович, барон Тизенгаузен Александр Евгеньевич, Опиумные войны. Обзор войн европейцев против Китая в 1840—1842, 1856—1858, 1859 и 1860 годах


| ?Айсіньгёро Ісінь — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Юнчжэн[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Цяньлун |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Empress Xiaoshengxian[d] |  |
|  |  | Цзяцын |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Міньнін |  |  |  |  | Сяаічунь |  | Wei Qingtai[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Айсіньгёро Ісінь |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Empress Xiaojingcheng[d] |  |  | Empress Xiaoshurui[d] |  | Xitala Heerjinge[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CBDB: 0054729 · GND: 1042219869 · ISNI: 0000 0000 6922 7386 · LCCN: n86057384 · NTA: 153078197 · VIAF: 35932691 · ULAN: 500355302 |

 |