recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Неафіт**  (15 кастрычніка 1945, Сафія, Балгарыя — 13 сакавіка 2024) — епіскап Балгарскай Праваслаўнай Царквы; з 2013 года — яе прадстаяцель з тытулам Патрыярха Балгарскага і Мітрапаліта Сафійскага. Свецкае імя — Сямён Дзімітраў.

Пасля завяршэння пачатковай адукацыі восенню 1959 года быў прыняты ў якасці студэнта Сафійскай духоўнай семінарыі ў Чарапішскім манастыры і завяршыў вучобу ў 1965 годзе. У 1971 годзе ён скончыў Сафійскую духоўную акадэмію святога Клімента Ахрыдскага, а затым навучаўся царкоўнаму спеву ў Маскоўскай духоўнай акадэміі.

3 жніўня 1975 года ў Траянскім манастыры ён прыняў манаскі пострыг з імем Неафіт на цырымоніі, якая праходзіла пад наглядам Патрыярха Балгарскага Максіма. У наступным годзе ў тым жа месяцы ён быў пасвечаны ў сан іерадыякана і іераманаха ў царкве Святога Тыдня ў Сафіі. З 1975 года ён быў дырыжорам царкоўнага хору ў Сафіі, а ў 1977 годзе стаў выкладчыкам праваслаўнага спеваў у Сафійскай духоўнай акадэміі.

Ён быў пасвечаны ў сан архімандрыта патрыярхам Максімам 21 лістапада 1977 года ў саборы Святога Тыдня, а епіскапам у 1985 годзе ў Патрыяршым саборы Святога Аляксандра Неўскага. Чатыры гады пазней ён быў прызначаны рэктарам Сафійскай духоўнай акадэміі.

У 1991 годзе быў абраны дэканам адноўленага багаслоўскага факультэта Універсітэта Святога Клімента Ахрыдскага. Пазней ён быў прызначаны галоўным сакратаром Святога Сінода і старшынёй царкоўнага папячыцельства сабора Святога Аляксандра Неўскага.

На царкоўным Савеце, скліканым для абрання новага Патрыярха 24 лютага 2013 года, ён быў абраны Патрыярхам Балгарскай праваслаўнай царквы.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 13 сакавіка 2024.

| Прадстаяцелі Праваслаўных Цэркваў |
| --- |
| 
* Варфаламей I
* Феадор II
* Іаан X
* Феафіл III
* Кірыл
* Ілья II
* Парфірый
* Данііл
* Неафіт
* Хрызастом II
* Еранім II
* Анастасій
* Сава
* Расціслаў
* Ціхан
* Епіфаній

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Праваслаўная |
**Зоя Антонаўна Сядая** - беларускі бібліёграф.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1955 г. бібліятэчны факультэт МДПІ. З таго ж года працавала бібліятэкарам у Дзяржаўнай бібліятэцы БССР імя У. І. Леніна, затым старэйшым бібліёграфам, загадчыцай сектарам даведкава-бібліяграфічнага аддзела, з 1983 г. — загадчыцай аддзелам. Працавала і бібліятэцы да 1985 г.

Выбіралася дэпутатам раённага Савета народных дэпутатаў г. Мінска.

Узнагароды
----------

Узнагароджана медалём «За доблесную працу», граматамі Вярхоўнага Савета БССР, Міністэрства культуры БССР і БРК прафсаюза працаўнікоў культуры, значком «За выдатную працу».
**Цэ́сіна** (трансліт.: *Cesina*, руск.: Цесино) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Навадворскага сельсавета. Месціцца за 8 км на поўдзень ад Мінска, каля шашы Н9034.

Гісторыя
--------

У 1917 годзе маёнтак у Самахвалавіцкай воласці Мінскага павета Мінскай губерні.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў і ў сярэдзіне кастрычніка 1920 года пад акупацыяй Польшчы.

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. З 20 жніўня 1924 года пасёлак у складзе Гатаўскага сельсавета Самахвалавіцкага раёна Менскай акругі. 18 студзеня 1931 года перададзена ў падпарадкаванне Менскага гарсавета. З 26 траўня 1935 года ў Менскім раёне. З 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці.

У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй Германіі, загінулі 10 жыхароў.

Да 5 сакавіка 1959 года Цэсiна ўваходзіла ў склад Гатаўскага сельсавета.

Насельніцтва
------------

* 1917 год — 113 жыхароў
* 1926 год — 22 двары, 107 жыхароў
* 1997 год — 44 гаспадаркі, 96 жыхароў
* 1999 год — 47 чалавек
* 2009 год — 75 чалавек

Іншая інфармацыя
----------------

Каля вёскі месціцца 5-ы дывізіён 15-й зенітнай ракетнай брыгады Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU)
2. ↑  Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 5 сакавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 4.

Літаратура
----------

* Цэсіна // Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 8: Мінская вобласць, кн. 3 / рэдкал.: Т. У. Бялова (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2012. — 624 с.: іл. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-11-0636-9. С. 468

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Цэсіна

| ⛭**Навадворскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Новы Двор |
| Аграгарадкі | Гатава |
| Вёскі | Асееўка ·  Вялікае Сціклева ·  Вялікі Трасцянец ·  Дзергаі ·  Дубкі ·  Ельніца ·  Каралішчавічы ·  Клімавічы ·  Мацавічы ·  Падлоссе ·  Пашкавічы ·  Цэсіна |
**Мі́халаўцы** (саст. руск.: Михайловцы; славацк.: Michalovce, укр.: Михайлівці, ням.: Großmichel, венг.: Nagymihály) — невялікі горад на ўсходзе Славакіі на тэрыторыі Усходнеславацкай нізіны. Насельніцтва каля 40 тыс. чалавек.

Гісторыя
--------

Паводле легенды папярэднікам Міхалаўцаў было легендарнае мястэчка Свіржава на беразе аднайменнай ракі, дзе венгры забілі князя Лабарца. У IX ст. тэрыторыя Земплінскага края ўваходзіла ў склад Вялікай Маравіі, з гэтых часоў захаваліся рэшткі дараманскай ратонды. У XIII ст. тэрыторыя Земпліна ўваходзіла ў склад Каралеўства Венгрыя. Першыя згадкі пра Міхалаўцы датуюцца 1244 годам, дзе згадваецца пра паселішча Міхаль. У 1867 годзе Міхалаўцам быў нададзены статус горада, і ён стаў раённым цэнтрам.

Асаблівасцю Міхалаўцаў з'яўляецца факт, што чвэрць насельніцтва з'яўляюцца праваслаўнымі і ўніятамі.

Дэмаграфія
----------

У 1910 годзе Міхалаўцы налічвалі 6120 жыхароў, з якіх венгры складалі 3792 чалавек, славакі — 1586 чалавек і немцы — 542 чалавекі.

Паводле перапісу 2001 года мястэчка налічвала 39 948 жыхароў. 94,57% насельніцтва складалі славакі, цыгане (2,24%), чэхі (0,73%) і ўкраінцы (0,47%). Рэлігійны склад насельніцтва быў наступным: рыма-каталіцтва (53,92%), грэка-каталіцтва (19,65%), без рэлігійнай прыналежнасці (9,73%) і праваслаўе (5,19%).

Зноскі
------

1. 1 2  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Statistical Office of the Slovak republic. Архівавана з першакрыніцы 16 лістапада 2007. Праверана 13 лютага 2011.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Міхалаўцы
**Гуменнэ** (славацк.: Humenné, укр.: Гуменне, ням.: Homenau, венг.: Homonna, саст. руск.: Гумённое) — невялікі горад на ўсходзе Славакіі на зліцці рэк Лабарац і Ціраха ля падножжа горнага масіва Вігарлат на мяжы з Украінай. Насельніцтва каля 36 тыс. чалавек.

Гісторыя
--------

Горад упершыню згадваецца ў 1317 годзе як уладанне дваранскай сям'і Другетаў і ў сувязі з засяленнем спаленага татарамі горада перасяленцамі з украінскага Падолля, якія перайшлі сюды разам з князем Фёдарам Карыятавічам. Паступова горад становіцца адным з найважнейшых гарадоў Земпліна. У 1871 годзе ў Гуменнэ з'яўляецца чыгунка, а ў 1889 адкрываецца першая ў Аўстра-Венгерыі гандлёвая акадэмія. Падчас Другой сусветнай вайны горад быў моцна разбураны. У 1956 годзе пачынаецца шырокая рэканструкцыя горада і індустрыялізацыя.

Асаблівасць Гуменне заключаецца ў тым, што пятая частка насельніцтва з'яўляецца праваслаўнымі і ўніятамі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гуменнэ
**Дашагуз** (туркм.: Daşoguz, раней **Ташауз**) — горад на паўночным усходзе Туркменістана, адміністрацыйны цэнтр Дашагузскага велаята. Насельніцтва — 210 тыс. жыхароў (паводле афіцыйных дадзеных на 2004 год). Размешчаны на поўначы Туркменістана, на абодвух берагах канала Шават (ірыгацыйнае адгалінаванне ракі Амудар’я). Знаходзіцца ў экалагічна неспрыяльным раёне Аральскага мора. Адлегласць ад Ашгабада — 630 км, да Нукуса — сталіцы Каракалпакстана 101 км. Горад заснаваны ў 1681 годзе як караван-сарай з на ўскраіне Хівінскага ханства.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n2003107056 · VIAF: 135070417 |
**Марцін Цяплінскі**, **Асорыя** (каля 1802/1810, фальв. Крупава або Цяшэйкава, цяпер Зэльвенскі раён — 3 жніўня 1847; Псеўданімы: *Оssоryja*) — паэт
, празаік
, фалькларыст.

Біяграфія
---------

Выпускнік Варшаўскага кадэцкага корпуса. За ўдзел у паўстанні 1830—1831 гадоў сасланы на Каўказ (1831—1833), пасля цяжкага ранення адпраўлены на радзіму. Выступаў у друку з 1837 на польскай мове. Свае рамантычныя вершаваныя творы і пераклады публікаваў у віленскім альманаху «Biruta» («Бірута»), часопісах «Athenaeum» («Атэнэум»), «Wizerunki i roztrząsania naukowe» («Навуковыя агляды і разважанні»). У томіку альманаха «Biruta» на 1837 год ён змяшчае пераклады чэшскіх і ўкраінскіх народных песень, а на 1838 — «Сербскую баладу» і баладу «Украінец». У 1840-я выдаваў у Варшаве часопіс «Snopek Nadwiślański». Між іншага аўтар аповесцей «Кадэт» (Snopek Nadwiślański, 1844, 13.III), «Нешта тут сабакам смярдзіць» (Athenaeum, 1846, № 3). Збіраў і выкарыстоўваў у сваёй творчасці беларускія паданні, песні, прымаўкі, прыказкі. Падрыхтаваныя да друку 3 тамы «Паэзіі» засталіся ў рукапісе (не выяўлены). Планаваў арганізаваць выданне альманаху «Наднёманскі снапок» («Snopek Nadniemeński»).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Асветнікі зямлі беларускай: Х — пачатак ХХ ст.: энцыкл. давед. — Мінск, 2001. — С. 463.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — С. 195. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
* *Мархель У.* Рэзервы даследавання // ЛіМ, 1987, № 19.
* Мысліцелі і асветнікі Беларусі: энцыкл. даведнік. — Мн. 1995. — С. 593.
* *Хаўстовіч М.* Пісьменнік з-пад Слоніма // XIX стагоддзе: Навукова-літаратурны альманах. Кн. 1. — Мн.: БДУ, 1999.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Т. 5. Скамарохі — Яшчур. — С. 499. — 703 с. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Марцін Цяплінскі на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 178154260634824480000 · БАП: 132347 |
**«Сі́нія васількі́»** — беларуская кніга апавяданняў, напісанная пісьменнікам Іванам Пяшко і выдадзеная ў 2015 годзе.

Апісанне
--------

Апавяданні прысвечаны роднаму краю – Панямонню, ахове прыроды[ru], гісторыям, звязаных з жыццём «*братоў нашых меншых*», самаму бяскрыўднаму паляванню – збору грыбоў.

Выданне
-------

Літаратурна-мастацкае выданне выдадзена гродзенскім выдавецтвам «ЮрСаПрынт», цвёрды пераплёт, 196 старонак, тыраж 300 экземпляраў. Вёрстка — А. Рыжы.

Зноскі
------

1. ↑  ""Сінія васількі: апавяданні", "Надзейка-чарадзейка: казкі"". Выдавецкі дом "Звязда". 19.04.2017 08:34. Праверана 2020-07-05. `{{cite news}}`: Праверце значэнне даты ў: `|date=` (даведка)

Спасылкі
--------

* «Сінія васількі»(недаступная спасылка)
* «Сінія васількі»
**Аромія** (арома: Oromiyaa, амх.: ኦሮሚያ ክልል) — адзін з 11-ці рэгіёнаў (штатаў) Эфіопіі. Адміністрацыйны цэнтр — дэ юрэ Адыс-Абеба, дэ факта Назрэт (Адама). Мяжуе з Кеніяй і Паўднёвым Суданам.

Да XXI стагоддзя адміністрацыйным цэнтрам Ароміі з’яўляўся горад Адыс-Абеба, назва якога на мове арома гучыць як Фінфін. Перанос адміністрацыйнага цэнтра Ароміі ў Адаму выклікаў шматлікія спрэчкі. 10 чэрвеня 2005 года Дэмакратычная Арганізацыя народа Арома, якая з’яўляецца часткай кіруючай кааліцыі ў краіне, заявіла, што мае намер перанесці адміністрацыйнага цэнтра Ароміі назад у Адыс-Абебу.

Зноскі
------
**Генеральнае консульства ГДР у Мінску** — дыпламатычная місія ГДР у Мінску (БССР). Размяшчалася ў будынку па вуліцы Захарава, 26.

Адкрыта 7 красавіка 1972 года. Консульская акруга[uk] ахоплівала тэрыторыю БССР. Функцыі консульства былі вызначаны консульскім дагаворам, заключаным паміж СССР і ГДР 3 верасня 1971 года: садзейнічаць умацаванню сяброўскіх адносін паміж ГДР і СССР, развіццю эканомікі, гандлёвых, культурных, навуковых сувязяў і турызму. У задачы консульства ўваходзіла абарона правоў і інтарэсаў ГДР, яе грамадзян і юрыдычных асоб, назіранне за выкананнем дагавораў і пагадненняў, заключаных паміж СССР і ГДР, выкананне консульскіх, натарыяльных функцый.

Гл. таксама
-----------

* Беларуска-ўсходнегерманскія адносіны

Літаратура
----------

* Генеральное консульство ГДР в Минске // Минск: Энциклопедический справочник (руск.) / Ред. кол.: И. П. Шамякин, И. И. Антонович, Г. Г. Бартошевич и др. — Изд. 2-е, доп. и перераб. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1983. — 467 с.
Манета Мермнадаў, сяр. VI ст. да н.э.
**Мермнады** (лац.: Mermnadae, каля 680 г. да н.э.—546 г. да н.э.) — дынастыя валадароў Старажытнай Лідыі.

Заснавальнікам дынастыі лічыцца Гігес, які захапіў уладу ў нашчадкаў Геракла, што кіравалі Лідыяй 22 пакаленні (каля 505 гадоў). Ён заключыў саюз з Асірыяй і распачаў барацьбу супраць кімерыйцаў. Усяго Лідыяй кіравала 5 валадароў з гэтай дынастыі. Іх галоўным цэнтрам сталі Сарды. Археолагі сведчаць, што менавіта ў VII — VI стст. да н.э. адбываўся імклівы рост гэтага горада.

Найбольшага поспеху дасягнулі апошнія валадары Аліят II і Кроз, якія заваявалі ўвесь захад Малой Азіі. Пасля заняпаду Асірыі, Аліят II здолеў у 585 г. да н.э. спыніць экспансію новай краіны-гегемона Мідыі на захад. Аднак спроба Кроза прасунуцца за раку Галіс выклікала вайну з персідскім уладаром Кірам Вялікім і прывяла да заваявання Лідыі персамі.

Спасылкі
--------

* ancient.eu.com
* livius.org Архівавана 6 сакавіка 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
**«Беларуская газэта»** (**«Менская газэта»** да 5 лютага 1942). Выдавалася з 27 ліпеня 1941 да 28 чэрвеня 1944 у Мінску на беларускай мове пад кантролем нямецкіх акупацыйных улад; самае буйное беларускае антысавецкае перыядычнае выданне ў перыяд Другой сусветнай вайны. Рэдактары А. Сянькевіч, У. Казлоўскі, А. Дземчанка, М. Шкялёнак.

Рэдакцыя «Беларускай газеты» і «Голасу вёскі».   

Сядзяць (злева направа): Уладзіслаў Казлоўскі, Наталля Арсеннева, Аляксей Сянкевіч.  

Стаяць (злева направа): Уладзімір Кушаль, Антон Адамовіч, Караленка. Мінск, снежань 1942 г.
Распаўсюджвалася на тэрыторыі Генеральнай акругі Беларусь. «Беларуская газэта» мела на мэце кансалідацыю беларускага народа на антысавецкай платформе, барацьбу з бальшавізмам, ідэалагічную падтрымку акупацыйнага рэжыму. Вызначалася нацыяналізмам і шавінізмам, нянавісцю да рускіх, палякаў і яўрэяў, імкненнем да стварэння беларускай нацыянальнай ідэалогіі «ўзвышэнства», пошукамі «арыйскіх каранёў» беларускага народа, спробай даказаць яго нібыта гістарычна абумоўленую цягу да Германіі, атаясамліваннем марксізму і сіянізму і інш.

Друкавала прамовы і артыкулы кіраўнікоў нацысцкай Германіі, распараджэнні, звароты і аб'явы акупацыйных улад, агляды нацысцкай прэсы, асвятляла і каменціравала падзеі на франтах Другой сусветнай вайны, міжнароднага становішча, прапагандавала эканамічныя і палітычныя мерапрыемствы акупацыйнай адміністрацыі, усхваляла Трэці Рэйх як ідэальную дзяржаву. Інфармавала пра дзейнасць Беларускай народнай самапомачы, Беларускай краёвай абароны, Беларускай цэнтральнай рады, Саюза беларускай моладзі, ролю і значэнне якіх значна перабольшвала, а любыя іх акцыі з захапленнем каменціравала. Шмат увагі аддавала праблемам моўнай палітыкі, выкладання ў пачатковай школе, падрыхтоўкі настаўніцкіх кадраў, выхавання нацыянальнай самасвядомасці, арганізацыі культурнага жыцця на месцах.

Друкавала папулярныя нарысы па гісторыі і культуры Беларусі, многія з якіх яўна палітызаваныя і блізкія да публіцыстыкі, матэрыялы па гісторыі беларускай эміграцыі, пра беларускія традыцыі і абрады, паходжанне беларускай сімволікі і інш. На старонках газеты змешчаны ўспаміны ўдзельнікаў грамадзянскай вайны, матэрыялы пра сталінскія злачынствы (артыкулы пра Катынскі расстрэл, лагеры НКУС, успаміны Ф. Аляхновіча «У кіпцюрах ГПУ», сведчанні былых вязняў і інш.), творы Н. Арсенневай, Л. Геніюш, М. Зарэцкага, М. Багдановіча, М. Загорскага, літаратурна-крытычныя артыкулы, рэцэнзіі і інш. Шэраг публікацый газеты канца 1943 — пачатку 1944 прасякнуты песімізмам, асуджанасцю, расчараваннем у выбраным шляху. Аднак гэтыя настроі не паўплывалі на антысавецкі кірунак выдання.

Выйшла 272 нумары.

Літаратура
----------

* *С. У. Жумар.* «Беларуская газэта» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2. — С. 370.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Новы шлях.

**«Новы шлях»** — часопіс, выдаваўся ў Рызе ў студзені 1942 — маі 1944 з дазволу германскіх акупацыйных уладаў.

Існавалі два варыянты — на рускай («Новый путь») і беларускай мовах. Матэрыялы агульнапалітычнага характару былі аднолькавыя. Рэдакцыя беларускага варыянту знаходзілася ў Мінску (гал. рэд. У. Сядура). У Рызе выданне рыхтаваў да друку К. Езавітаў. У падрыхтоўцы матэрыялаў удзельнічаў аддзел прэсы рэйхскамісарыята «Остланд».

Часопіс друкаваў агульнапалітычныя і ваенныя агляды, артыкулы, у якіх ухваляліся нямецкі лад жыцця, навука і культура нацысцкай Германіі, нарысы і фотанарысы пра розныя краіны і рэгіёны свету. На старонках часопіса змешчана шмат публікацый пра беларускую народную творчасць, архітэктуру, жывапіс, музыку, тэатр, дзейнасць Беларускага культурнага згуртавання, матэрыялы да юбілеяў і памятных дат, літаратурныя творы беларускіх аўтараў. У рубрыцы «З беларускага жыцця» друкавалася хроніка з гарадоў Беларусі.

Выйшла 45 нумароў.

Літаратура
----------

* *Жумар С.* «Новы шлях» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9. — С. 334.
**Эміль Ганьян** (фр. Émile Gagnan; 11 снежня 1900—27 красавіка 1984) — французскі і канадскі інжынер. У 1943 годзе разам з капітанам Кусто вынайшаў рэгулятар ціску, які выкарыстоўваецца ў лёгкавадалазным абсталяванні (першае выкарыстанне — падчас Вайны на самаробным дыхальным апараце, далей вытворчасць была наладжана на фірме «Аква-ланг»).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Бургундыі (Францыя). У пачатку 1920-х гадоў скончыў тэхнічную школу. Быў наняты ў якасці інжынера па пнеўматычных устаноўках высокага ціску фірмай Air Liquide.

Падчас акупацыі Францыі займаўся працамі па стварэнні клапана-рэгулятара для сілкавання аўтамабільных рухавікоў вадародам (бензін тады быў вельмі дарагі, і яго спрабавалі масава замяніць вадародам). Выпадкова пазнаёміўся з Кусто, які спрабаваў стварыць аўтаматычны рэгулятар падачы паветра для вадалазнага рыштунку. Аб’яднаўшы свае напрацоўкі, Кусто і Ганьян у 1943 годзе стварылі лёгкавадалазны дыхальны апарат, які актыўна выпрабоўваўся ў ваколіцах Тулузы на працягу 1943—1945 гг. таемна ад італьянскіх акупацыйных улад. Апарат быў названы Scaphandre Autonome і аквалангам, пасля ў Францыі была заснавана фірма па вытворчасці аквалангаў, названая «Aqualung», якая выпусціла першы апарат у 1946 годзе. Насуперак ходкай памылцы, менавіта фірму назвалі ад назвы дыхальнага апарата, а не наадварот, само слова «акваланг» было прыдумана ў 1943 годзе. Праз год Эміль Ганьян з сям’ёй эміграваў у Манрэаль (Канада), дзе паступіў на працу ў кампанію Canadian Liquid Air Ltd. Там ён заснаваў лабараторыю і працягнуў займацца распрацоўкай абсталявання для падводнага плавання. Ён вынайшаў шмат сучасных тэхналогій для падводнага плавання.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рагнеда.
**«Рагнеда»** — опера ў 5 дзеяннях, напісаная ў 1863—1865 гадах рускім кампазітарам Аляксандрам Сяровым, лібрэта Аляксандра Сярова і Дзмітрыя Аверкіева. Аверкіеў таксама напісаў тэксты і да папярэдняй оперы кампазітара,  *Юдзіф*. Прэм’ера *Рагнеды* адбылася ў Санкт-Пецярбургу, у Марыінскім тэатры, 27 кастрычніка (8 лістапада) 1865 года пры ўдзеле Канстанціна Лядава.

Гісторыя стварэння
------------------

Па задуме кампазітара сцэнарый заснаваны на рамане *Аскольдава магіла* (1833) Міхаіла Загоскіна і думе *Рагнеда* (каля 1825) Кандрата Рылеева.
Опера з’яўляецца свайго роду працягам вельмі паспяховага зінгшпіля Аляксея Вярстоўскага  *Аскольдава магіла* (1835), які ўбачыў свет як раз за год да дэбюту знакамітай оперы Глінкі *Жыццё за цара*. Не менш патрыятычная, чым гэтыя два творы, *Рагнеда* ў сваім сюжэце спалучае эпізоды жыцця галоўнай гераіні і хрысціянізацыі Русі, ажыццёўленай у канцы X стагоддзя вялікім князем Уладзімірам Святаславічам.

 М. І. Сарыёці — Краснае сонейка, Марыінскі тэатр, 1865 год.
Натхнёны поспехам сваёй папярэдняй оперы (*Юдзіф*), кампазітар працаваў з захапленнем, і да канца 1863 года прадставіў на суд музычнай грамадскасці некалькі буйных фрагментаў, якія прагучалі ў канцэртным выкананні вясной 1864 года. Улетку 1865 года Сяроў завяршыў працу над партытурай. Па маштабнасці дзеянні і сіле музычнага ўспрымання *Рагнеда* патрабавала сцэнічнага ўвасаблення не менш грандыёзнага, чым оперы Джакама Меербера.

Сцэнічнае ўвасабленне
---------------------

Прэм’ера спектакля адбылася 27 кастрычніка 1865 года ў Марыінскім тэатры Санкт-Пецярбурга (дырыжыраваў Канстанцін Лядаў). Афішы Вялікага тэатра ў Маскве паведамілі пра спектаклі толькі ў наступным, 1866 годзе.

У пецярбургскай прэм’еры партыю Уладзіміра Чырвонае Сонейка выконваў Міхаіл Сарыёці. Выканаўца галоўнай партыі (сапрана), якая замяняла ў прэм’ерным спектаклі паехаўшую ў Маскву бліскучую Валянціну Біянкі, не задавальняла кампазітара. Таму ў 1966 годзе Сяроў запрасіў знакамітую спявачку-кантральта Дар’ю Лявонаву. У наступных пастаноўках оперы партыю Рагнеды традыцыйна выконвалі мецца-сапрана.

Прэм’ера мела велізарны поспех, і на працягу многіх гадоў, нават пасля заходу Расійскай імперыі, опера заставалася надзвычай папулярнай і запатрабаванай на айчыннай і замежнай сцэне.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | International Music Score Library Project |
| Нарматыўны кантроль | GND: 117500958X · VIAF: 1496154741632853110002, 137154381062030292709 |
**Эн Эліят** (англ.: Anne Elliot) — літаратурны персанаж, галоўная гераіня апошняга рамана Джэйн Осцін «Перакананне».

У 19 гадоў Эн Эліят пераканалі разарваць заручыны з Фрэдэрыкам Уэнтвартам, маладым перспектыўным лейтэнантам каралеўскага флота, але простым чалавекам без багацця, і яна так і не выйшла замуж. Самотная, нялюбая ганарыстаму і прэтэнцыёзнаму бацьку і старэйшай сястры, яна вядзе сумнае жыццё векавухі. Сямю гадамі пазней, у верасні 1814 года, малады чалавек, якога яна ніколі не забывала, вяртаецца ў Англію. На флоце ён прасунуўся па службе і разбагацеў. Першыя сустрэчы Эн і Фрэдэрыка балючыя. Ён захаваў уяўленне пра яе як пра чалавека, які занадта лёгка паддаецца ўплыву, і яна ясна бачыць, што ён усё яшчэ злы на яе. Але ў свае 27 гадоў яна пасталела і здабыла дастатковую незалежнасць ад сям’і і сацыяльнага кола, каб самой выбіраць сяброў і сваю будучыню.

Пасмяротна выдадзены раман Джэйн Осцін прадстаўляе партрэт незалежнай, разумнай і меланхалічнай жанчыны, чуйнай і ўважлівай да навакольных, якая зноў набывае ўпэўненасць у сабе, калі ёй даецца другі шанец здабыць шчасце. Гэтае шчасце зусім не падобнае на шчасце іншых гераінь Осцін, бо яна выходзіць замуж не за землеўладальніка ці святара, а за капітана карабля. Яна будзе «*ганарыцца тым, што стала жонкай марака*», але пры гэтым зазнае трывогі і нягоды гэтага стану. Эн Эліят лічыцца самай разважлівай і адказнай осцінаўскай гераіняй, і чытач асаблівым чынам пасвячаецца ў яе думкі, якія адрозніваюцца дакладнасцю і праніклівасцю, чаго не было ў гераінь папярэдніх раманаў.

Ролю Эн Эліят у тэле- і кінаадаптацыях выконвалі Дафна Слейтэр[en] (1960), Эн Фёрбэнк[en] (1971), Аманда Рут[en] (1995), Салі Хокінс (2007), Дакота Джонсан?! (2022).

Крыніцы
-------

1. ↑  Lydia Martin 2007, p. 205

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: no2015080870 · VIAF: 316561491 |

| ⛭Джэйн Осцін |
| --- |
| Сям’я і блізкія | 
* Кэтрын Хабек
* Фрэнсіс Осцін
* Касандра Осцін
* Томас Лефрой
* Чарлз Осцін

 |
| Раманы | 
* Розум і пачуцці (1811)
* Пыха і перадузятасць (1813)
* Мэнсфілд-парк (1814)
* Эма (1815)
* Нортэнгерскае абацтва (1817)
* Перакананне (1817)

 |
| Другарадныя працы | 
* Лэдзі Сьюзан
* Сэндытан (не завершаны)
* Уотсаны (не завершаны)

 |
| Раннія творы | 
* Каханне і сяброўства
* Цудоўная Касандра
* Гісторыя Англіі
* Тры сястры

 |
| Персанажы | 
* Фіцуільям Дарсі
* Элізабэт Бэнэт
* Элінар Дэшвуд
* Марыяна Дэшвуд
* Эдвард Фэрарс
* Джон Уілабі
* Палкоўнік Брэндан
* Эн Эліят
* Фрэдэрык Уэнтварт
* Фані Прайс
* Эдмунд Бертрам
* Марыя Бертрам
* Томас Бертрам
* Генры Кроўфард
* Мэры Кроўфард
* Эма Вудхаўс
* Джордж Найтлі

 |
| **Экранізацыі твораў Джэйн Осцін** |
**Устойлівае развіццё** (англ.: sustainable development) — агульная канцэпцыя аб неабходнасці дасягнення балансу паміж задавальненнем бягучых патрэбаў чалавецтва і абаронай інтарэсаў будучых пакаленняў, уключаючы іх патрэбы ў бяспечным і здаровым навакольным асяроддзі, правы на прыродную і культурную спадчыну. 

Сусветная камісія па навакольным асяроддзі і развіцці (англ.: World Commission on Environment and Development (WCED) вызначае гэтую дэфініцыю як «развіццё, якое задавальняе патрэбы цяперашняга пакалення без шкоды для магчымасці будучых пакаленняў задавальняць свае ўласныя патрэбы».

Агульная характарыстыка
-----------------------

Шэраг тэарэтыкаў і прыхільнікаў ўстойлівага развіцця лічаць яго найбольш перспектыўнай ідэалогіі ХХІ стагоддзя і нават усяго трэцяга тысячагоддзя, якая, з паглыбленнем навуковай абгрунтаванасці, выцесніць ўсе існуючыя светапоглядныя ідэалогіі як такія, якія з'яўляюцца фрагментарнымі, няздольнымі забяспечыць збалансаванае развіццё цывілізацыі.

Устойлівае развіццё - гэта кіраванае сістэматычна развіццё. Асновай яго кіравальнасці з'яўляецца сістэмны падыход і сучасныя інфармацыйныя тэхналогіі, якія дазваляюць вельмі хутка мадэляваць розныя варыянты напрамкаў развіцця, з высокай дакладнасцю прагназаваць іх вынікі і выбраць найбольш аптымальны. Варта адзначыць, што дасягненне аптымальнага варыянту развіцця дэкларуюць шэраг краін, у кожнай краіны свой шлях развіцця. У адных гэты шлях толькі пачынаецца, у іншых ужо пачаўся, трэція ўжо сталі на шлях устойлівага эканамічнага развіцця (ЗША, Японія, краіны Еўрапейскага саюза)».

Парадыгма
---------

Парадыгма ўстойлівага развіцця змяшчае патрабаванні да абароны навакольнага асяроддзя, прыроднай і культурнай спадчыны, сацыяльнай справядлівасці, адсутнасці расавай і нацыянальнай дыскрымінацыі і накіравана на павышэнне ўзроўню жыцця людзей. У краінах, дзе на дзяржаўным узроўні гэтыя патрабаванні ігнаруюцца, у паняцце ўстойлівага развіцця спрабуюць укласці «зручны» для ўладаў змест, выхалашчваючы сапраўдны.

Так, напрыклад, у Беларусі тэрмін «устойлівае развіццё» часта ўжываюць для вызначэння толькі няўхільнага росту эканамічных паказчыкаў краіны, яе рэгіёнаў, гарадоў і асобных галін эканомікі. Часам да гэтага дадаюць ажыццяўленне бессістэмных мерапрыемстваў па захаванні навакольнага асяроддзя і паляпшэнню санітарных умоў пражывання і працы людзей. Такое тлумачэнне тэрміна з'яўляецца не толькі грубай памылкай, але і яго прафанацыяй.

Заўвагі
-------

1. ↑  Даклад Міжнароднай камісіі па навакольным асяроддзі і развіцці (WCED)
**Кліентэла** (лац.: clientēla, p.-Le) — форма сацыяльнай залежнасці ў Старажытным Рыме: узаемныя прававыя, сацыяльныя і эканамічныя абавязацельствы паміж плебеямі і патрыцыямі. Узыходзіць да часоў распаду радавога ладу.

Кліентэла мела асаблівае значэнне ў перыяд Рэспублікі, прычым кліенцкія абавязацельствы часцяком перадаваліся ў спадчыну. Традыцыйна кліенты суправаджалі свайго патрона на Форуме, падтрымлівалі яго на выбарах і служылі на вайне пад яго кіраўніцтвам. Пры гэтым патрон абавязваўся абараняць сваіх кліентаў у выпадку судовых працэсаў, ці выкупляць членаў іх сем'яў, якія трапілі ў залежнасць, падтрымліваць іх мінімальныя жыццёвыя патрэбы.

Разнавіднасцю кліентэлы былі адносіны паміж дзеячамі мастацтва і іх заступнікамі. Яскравым прыкладам з'яўляецца паэт-сатырык Марцыял.

Кліентэла была таксама юрыдычнай катэгорыяй у адносінах паміж Рымскай рэспублікай і залежнымі і саюзнымі дзяржавамі.

Літаратура
----------

* Клентэла́ // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 336. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis · Швейцарскі гістарычны · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 13318930n · GND: 4323377-6 · LCCN: sh85098774 · Microsoft: 2781035477 · NKC: ph810329 |
**Зялёныя агні** — чорна-белая сацыяльна-псіхалагічная дарама кінастудыі «Беларусьфільм». Прэм'ера адбылася 5 красавіка 1956 года. Сцэнарый: Аркадзь Маўзон. Рэжысёры: Сяргей Сплашноў і Іосіф Шульман. мастак Юрый Аляксандравіч Булычоў. Кампазітары: Дзмітрый Раманавіч Камінскі і Юрый Давыдавіч Бяльзацкі.

Дзеянне адбываецца на адным з чыгуначных вузлоў Беларусі. Малады машыніст грузавога цягніка Сяргей Чобур на свой страх і рызыку здзяйсняе першы рэйс з перавышэннем вагавой нормы. Падчас паездкі выяўляецца няспраўнасць машыны. Заняўшыся на хаду рамонтам, брыгада дапускае парушэнне правілаў тэхнічнай эксплуатацыі, і Чобура здымаюць з працы. Пры актыўным удзеле начальніка палітаддзела Якушава вопыт Чобура ўдаецца паспяхова паўтарыць, і Сяргея вяртаюць на паравоз. Гэтай акалічнасці больш за ўсё радуюцца дзве дзяўчыны-чыгуначніцы — інжынер Людміла і дыспетчар Аксана…

Літаратура
----------

* *Игорь Авдеев*, *Лариса Зайцева* Все белорусские фильмы : каталог-справочник. Игровое кино (1926—1970). — Минск: Беларуская навука, 2001. — Т. 1. — 240 с. — ISBN 985-08-0023-2
**Міністэрства Расійскай Федэрацыі па справах грамадзянскай абароны, надзвычайных сітуацыях і ліквідацыі наступстваў стыхійных бедстваў** (руск.: Министерство Российской Федерации по делам гражданской обороны, чрезвычайным ситуациям и ликвидации последствий стихийных бедствий), таксама **МНС Расіі** (руск.: МЧС России) — федэральнае міністэрства, якое мае падведамныя аварыйна-выратавальныя і супрацьпажарную службы. З’яўляецца федэральным органам выканаўчай улады, якія ажыццяўляюць функцыі па выпрацоўцы і рэалізацыі дзяржаўнай палітыкі, нарматыўна-прававым рэгуляванні, а таксама па наглядзе і кантролі ў галіне грамадзянскай абароны, абароны насельніцтва і тэрыторый ад надзвычайных сітуацый прыроднага і тэхнагеннага характару, забеспячэння пажарнай бяспекі і бяспекі людзей на водных аб'ектах. Ставіцца да дзяржаўных ваенізаваных арганізацый, якія маюць права набываць баявую ручную стралковую і іншую зброю.

У МНС уваходзіць Федэральная супрацьпажарная служба Дзяржаўнай супрацьпажарнай службы.

У МНС Расіі прадугледжана як дзяржаўная грамадзянская, так і ваенная служба.

МНС Расіі ажыццяўляе каля 25 % ад агульнай колькасці ўсіх праверак у краіне.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президента Российской Федерации от 11 июля 2004 г. № 868 «Вопросы Министерства Российской Федерации по делам гражданской обороны, чрезвычайным ситуациям и ликвидации последствий стихийных бедствий»
2. ↑  Об оружии **(нявызн.)**.  pravo.gov.ru. Праверана 30 ліпеня 2019.
3. ↑  Официальный сайт МЧС России Архівавана 25 лютага 2020.
4. ↑  МЧС усилит надзорную деятельность за рисками (руск.).  Российская газета. Праверана 25 снежня 2019.

Спасылкі
--------

* mchs.gov.ru — афіцыйны сайт
**Глеб Анатолевіч Отчык** (нар. 20 чэрвеня 1983, г. Гомель) - беларускі мастак манументальна-дэкаратыўнага мастацтва.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 20 чэрвеня 1983 года ў Гомелі ў сям'і мастакоў Анатоля і Таццяны Отчыкаў.

Скончыў у 2007 годзе аддзяленне манументальна-дэкаратыўнага жывапісу Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў. Вучыўся ў Віктара Альшэўскага. У 2018 годзе прайшоў павышэнне кваліфікацыі па педагагічнай дзейнасці ў Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя Максіма Танка.

З 2009 года выкладае на кафедры малюнка, жывапісу і скульптуры Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў, з 2019 года дацэнт.

Удзельнік мастацкіх выставак з 1998 года, у тым ліку 121 рэспубліканскай, 58 міжнародных, 10 персанальных выставак. З 2013 года арганізатар і ўдзельнік, куратар 36 міжнародных пленэраў з удзелам калегаў з Расіі.

Член Беларускага саюза мастакоў з 2008 года, з 2019 года старшыня. Ганаровы замежны член Расійскай акадэміі мастацтваў (2022).

Творчасць
---------

Асноўныя працы ў станковым жывапісе: «Браслаўскія легенды», «Неспадзяваная сустрэча», «Падарожжа чырвонага», «Песня пра зубра», «З глыбіні стагоддзяў». Мярод манументальных твораў афармленне адной з зал Палаца Незалежнасці ў Мінску (2013), роспіс храма ў гонар Святых Казьмы і Даміяна ў вёсцы Вішнева Мінскай вобласці (2014–2015, у суаўтарстве), мастацкае афармленне Пасольства Казахстана ў Рэспубліцы Беларусь і Пасольства Рэспублікі Беларусь у Азербайджане (2016), дэкаратыўны рэльеф у Рэспубліканскім клінічным медыцынскім цэнтры Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2017), мастацкае афармленне экспазіцыйных зал Слуцкага краязнаўчага музея (2018), стварэнне архітэктурна-мастацкага рашэння новага будынка Нацыянальнага гістарычнага музея Рэспублікі Беларусь (2019), выкананне эскізаў і аўтарскі кантроль за дэкарыраваннем у тэхніцы сграфіта пры рэканструкцыі Старога замка ў Гродне (2020–2021).

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Нацыянальным цэнтры сучаснага мастацтва Беларусі, Музеі гісторыі Мінска, Гомельскім палацава-паркавым ансамблі, Слуцкім краязнаўчым музеі, музеі Казахскай Народнай Рэспублікі.

Узнагароды
----------

Лаўрэат Першай нацыянальнай прэміі ў галіне манументальна-дэкаратыўнага мастацтва (2014), лаўрэат спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь за духоўнае адраджэнне (2015), лаўрэат Еўразійскай прэміі ў галіне выяўленчага мастацтва (2016), лаўрэат Нацыянальнай прэміі ў галіне выяўленчага мастацтва (2017), узнагароджаны медалём Францыска Скарыны (2021).

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  ОТЧИК Глеб Анатольевич **(нявызн.)**. *rah.ru*. Праверана 3 сакавіка 2024.
**«Герой працы»** — раённая газета Шумілінскага раёна Віцебскай вобласці. Выдаецца 1932 года. Заснавальнікі: Шумілінскі раённы выканаўчы камітэт і Шумілінскі раённы Савет дэпутатаў.

Гісторыя
--------

Гісторыя газеты пачалася 24 студзеня 1932 года, калі ўбачыў свет першы нумар газеты «Ленінскі шлях» Сіроцінскага райкама КПБ і райвыканкама. Пазней назва газеты змянялася: «Сталінскі сцяг», «Запаветы Ільіча».

У 1962 годзе Сіроцінскі раён быў ліквідаваны і газета не выдавалася. З 1966 года, пасля аднаўлення раёна, газета носіць назву «Герой працы».

У ліпені 2010 года быў створаны афіцыйны сайт газеты.

Узнагароды
----------

Газеты была ўзнагароджана Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР. Калектыў мае Дыплом I ступені за актыўны ўдзел у конкурсе па асвятленні пытанняў аховы прыроды, Ганаровыя граматы Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь за 2002 год, праўлення Савецкага фонду міру за 1984 год, Беларускага аддзялення Фонду міру за 1988, 2001 гады, на яго рахунку нямала падзяк і ўзнагарод за творчыя поспехі.

Рэдактары
---------

* Алена Пятрова

Зноскі
------

1. ↑  Шумілінская раённая газета "Герой працы" **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 28 сакавіка 2020. Праверана 28 сакавіка 2020.

Літаратура
----------

* "Герой працы"// Сродкі масавай інфармацыі Віцебскай вобласці / тэкст Л.Д. Мышленка. - Віцебск, 2003. – С. 23-24.
* "Герой працы" - 75. Гісторыя. Сённяшні дзень // Герой працы (Шумiлiна). - 2007. - 19 студз. - С. 4-5.
* Шостак, Я. І газета мае сваю біяграфію / Я. Шостак // Герой працы (Шуміліна). - 2001. - 11 верас. - С. 2.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Васкрасенская царква.
**Васкрасенская царква** — праваслаўны храм у в. Альманы (Столінскі раён). Размешчана ў цэнтры вёскі. Твор архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю.

Пабудавана ў 1888—1893 гг. з дрэва на месцы храма першай паловы 19 ст.

Архітэктура
-----------

Царская брама. Другая палова 17 ст. МСБК НАН
Царква вырашана кананічнай чатырохчасткавай падоўжана-восевай кампазіцыяй: прытвор-званіца (два васьмерыкі на чацверыку), прамавугольны бабінец, кубападобная малітоўная зала, прамавугольная апсіда. Сілуэт храма фарміруюць макаўка над шатром званіцы, цыбулепадобная галоўка на двух'ярусным васьмігранным барабане над шатровым з заломам дахам малітоўнай залы, вальмавае пакрыццё апсіды. Гарызантальна ашаляваныя фасады апяразаны шырынкавымі фрызамі і вуглавымі лапаткамі, расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў разных ліштвах і брусамі-сцяжкамі ў прасценках. Тры ўваходы вылучаны двухслуповымі ганкамі пад двухсхільнымі пакрыццямі.

Унутры малітоўная зала перакрыта корабавым драўляным скляпеннем, апсіда вылучана трох'ярусным іканастасам і двума ківотамі.

Зноскі
------

1. ↑  Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии архимандритом Николаем. Спб. 1864.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Васкрасенская царква (Альманы)
* Васкрасенская царква (Альманы) на сайце Radzima.org
* Васкрасенская царква (Альманы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Арханёл Міхаіл** — скульптура ў Мінску, размешчаная на плошчы Незалежнасці, перад будынкам Чырвонага касцёла.

Гісторыя
--------

Скульптура была асвечаная 27 верасня 1996 года, у дзень каталіцкага свята Арханёла Міхаіла, кардыналам Казімірам Свёнтакам і прадстаўніком папы Яна Паўла II. Усталяванне скульптуры было прымеркаванае да першага ў гісторыі краіны сіноду Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі і Пінскай дыяцэзіі, інаўгурацыя якога адбылася 28 верасня. У гонар гэтай падзеі перад касцёлам была ўсталяваная бронзавая скульптура Святога Міхала Арханёла. Аўтары твора — скульптар Ігар Голубеў, які працаваў над скульптурай у 1994—1996 гг, і А. Багдановіч.

Апісанне
--------

Твор мае алегарычна-сімвалічны характар. Бронзавая скульптурная кампазіцыя (вышыня 4,5 м, дыяметр 3 м, вага каля 3 тон) прадстаўляе кіраўніка нябеснага войска ў момант яго перамогі над варожай сілай: Міхаіл Арханёл з узнятымі ўгору крыламі працінае дзідам ашчэраную пастку крылатага цмока. Імклівы рух Арханёла з гнеўным рашучым тварам, «усхваляваныя» пасмы яго валасоў і расхінутыя крылы, перадсмяротныя звівы зрынутай пачвары, надаюць кампазіцыі надзвычайны дынамізм і экспрэсію. На п’едэстале скульптуры надпіс: *«Абаронцам Бога, веры, хрысьціянства»*.

Са старажытнасці Архістратыг Міхаіл лічыўся апекуном Беларусі і абаронцам яе шматпакутнага народа. Яго перамога — сімвал перамогі Дабра над Злом.

Каментарыі
----------

1. ↑  Надпіс выкананы паводле класічнага правапісу.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Тамара Габрусь. Творы манументальнага мастацтва ў гістарычным цэнтры Менска
2. 1 2  Гісторыя парафіі. Касцёл Святога Сымона і Святой Алены
3. ↑  Культурнае жыццё Беларусі. Выпускі 1-5; 9-12. 1996
**Радаво́дныя кні́гі** ў Расіі — рукапісныя, пазней друкаваныя зводы радаводаў (генеалагічных запісаў пра паходжанне, роднасныя сувязі і службу продкаў) сем’яў свецкіх феадалаў Расійскай дзяржавы, якія складаліся з 1540-х гг.

У XVI—XVII стст. утрымлівалі радаводы княжацкіх і баярскіх родаў, чые прадстаўнікі займалі вышэйшыя пасады ў дзяржаўным і ваенным апараце. Найбольш вядомы «Гасудараў радасловец  (руск.) (бел.» 1555—1556 гг. Пасля адмены месніцтва ў 1682 годзе створана Палата радаводных спраў для складання радаводных кніг расійскага дваранства. Гэтая палата шляхам дапаўнення «Гасударава радаслоўца» стварыла Аксамітную кнігу. Пасля выдання Даравальнай граматы дваранству  (руск.) (бел. 1785 года дваранскія сходы  (руск.) (бел. губерняў, у т.л. беларускіх, складалі радаводныя кнігі па сваіх губернях. У іх запісвалі дваран, якія валодалі ў губерні нерухомасцю; тых, чые продкі валодалі на тэрыторыі губерні маёнткамі; асоб, якія мелі выслужанае дваранства і дваранства замежнага паходжання (у любой губерні па жаданні).

Губернскія радаводныя кнігі падзяляліся на 6 частак. У 1-ю частку запісвалі роды сапраўднага (пачатак радаводу не раней за 1685) і набілітаванага дваранства; у 2-ю — роды выслужанага дваранства ваеннай службай; у 3-ю — роды выслужанага дваранства цывільнай службай або атрыманнем ордэна, які прыносіў дваранскі статус; у 4-ю — роды замежнага паходжання; у 5-ю — тытулаваныя роды; у 6-ю — старажытныя дваранскія роды, чый радавод пачынаўся раней 1685.

З сярэдзіны 19 ст. асобныя аўтары складалі радаводныя кнігі расійскіх княжацкіх і дваранскіх родаў, якія ў адрозненне ад традыцыйных радаводных кніг былі не справаводнымі дакументамі, а навуковымі даследаваннямі.

Літаратура
----------

* Радаводныя кнігі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лоша.

**Ло́ша** — рака ў Ашмянскім і Астравецкім раёнах Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Ашмянка (басейн Віліі).

Назва
-----

Назва ракі Лоша балцка-літоўскага паходжання. Рэчкі з такімі назвамі і на ўсходзе старабалцкай тэрыторыі (у басейнах Сажа, Прыпяці, Дзясны, Бярэзіны).

Як і назвы літоўскіх рэк тыпу *Laš-upis*, рачная назва Лоша могжа быць звязаная або з літоўскім *lašas* «кропля», *lašėti* «капаць», *lašmuo* «месца ў возеры, дзе ўцякае ці выцякае рэчка», або з літоўскім *lašis* «ласось», *lašėti* «блішчэць». Дакладна з першым значэннем звязаная назва літоўскай ракі *Lašmuo*.

Пры гэтым сама балцкая назва ласося вытворная ад значэння «капаць», бо матываваная блішчэннем, стракатасцю — «заплямленасцю» лускі, што мае на сабе чырванавата-карычневыя плямы.

Назва Лоша магла значыць як «Ціхаплынная (рака)», так і «Ласасіная (рака)» або нават «Блішчастая (рака)».

Гідраграфія
-----------

Даўжыня 55 км. Плошча вадазбору 455 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 3,9 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,34 ‰. Пачынаецца за 1,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Ваўкоўшчына Ашмянскага раёна, у вярхоўі цячэ па паўночных схілах Ашмянскага ўзвышша, далей праз невялікія лясныя масівы. Упадае ў Ашмянку на паўднёвы захад ад вёскі Зарэчча Астравецкага раёна. Прытокі — Кавалёўка, Камар, ручай Упель (злева). Даліна да вёскі Лоша невыразная, ніжэй трапецападобная; яе шырыня 200—300 м, паміж аграгарадком Палушы і горадам Астравец — да 1 км. Пойма двухбаковая, пераважная шырыня 100—150 м. Рэчышча на працягу 12 км ад вытоку каналізаванае, на астатнім працягу звілістае. Берагі стромкія, у вярхоўі абрывістыя. У горадзе Астравец сажалка (плошча 0,16 км²), на ўсход ад яго ў маляўнічай мясціне — Янаўскае вадасховішча.

Заўвагі
-------

1. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 194.
2. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182.
3. ↑  В. Н. Топоров. Прусский язык. L. Москва, 1990. С. 109.
4. ↑  Агульная характарыстыка рачной сеткі Гродзенскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
**«Дзяўчына спяшаецца на спатканне»** — поўнаметражная чорна-белая бытавая камедыя, пастаўленая Міхаілам Вернерам і рэжысёрам-дэбютантам Сяргеем Сідзялёвым. Прэм’ера адбылася 23 жніўня 1936 года. У 1987 годзе фільм быў пераагучаны.

Сюжэт
-----

Масква, 1936 год. Прафесар Леанід Сяргеевіч Фёдараў і служачы-абуткавік «Маскааппрамсаюза» (у іншым эпізодзе фільма назва арганізацыі гучыць ужо як «Маскустскуррамутак») Мікалай Мікалаевіч Гураў, пакінуўшы сваіх жонак у Маскве, адпраўляюцца на курорт у Есентукі. Абодва забыліся дома пашпарты, і жонкі ідуць на пошту, каб іх выслаць. Дзяўчына-экспедытар на пошце, афармляючы бандэролі, адначасова дамаўлялася праз тэлефон пра спатканне і пераблытала канверты. У выніку Гураў атрымаў пашпарт прафесара Фёдарава, а прафесар — абуткавіка. Пасля масы камедыйных непаразуменняў усё высвятляецца з прыездам на курорт жонак пацярпелых.

Акцёры і ролі
-------------

* Барыс Петкер — прафесар Фёдараў
* Міхаіл Растоўцаў — Гураў
* Марыя Барабанава — дзяўчына-экспедытар на пошце
* Вера Страшнёва — жонка Гурава
* Яўгенія Плюта — Вера Мікалаеўна, жонка Фёдарава
* Аляксандр Беніямінаў тэлеграфіст

Літаратура
----------

* *Игорь Авдеев*, *Лариса Зайцева* Все белорусские фильмы : каталог-справочник. Игровое кино (1926-1970). — Минск: Беларуская навука, 2001. — Т. 1. — 240 с. — ISBN 985-08-0023-2

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Чырвоны Кастрычнік.

**Чырвоны Кастрычнік** — раённая газета Акцябрскага раёна Гомельскай вобласці. Першы нумар выйшаў 29 снежня 1939 года.

Першы рэдактар — Юрый Бенціонавіч Шляфер. Наборшчыцай газеты стала мясцовая жыхарка Ніна Кандратовіч. Першапачаткова рэдакцыйна-паліграфічны калектыў складаўся з сямі чалавек. Пачатак гісторыі газеты быў даволі ўдалым: газета адлюстроўвала жыццё раёна, расказвала пра складанасці працы землякоў і іх дасягненні, карысталася павагай у насельніцтва. У накірунках працы даваеннай газеты старажылы падкрэслівалі станоўчую ролю ва ўладкаванні жыцця мясцовых жыхароў. Атрымаўшы ад слаўнага партызанскага атрада сваю назву, газета «Чырвоны Кастрычнік» па тону выкладання тэм адпавядала яе баявому духу і настрою, садзейнічала палітычнай актыўнасці сялян.

Напачатку вайны газета ўзяла на сябе не толькі прапагандысцкія, але і арганізатарскія функцыі — весці за сабой[*крыніца?*]. Выходзіла зменшаным фарматам. Рэдагаваць газету было даручана былому работніку райкома партыі Філімону Камоцкаму. Газета-партызанка нагадвала лістоўку. Увесну, прыкладна ў красавіку 1942 года, «раёнка» выйшла пад назвай «Народны мсцівец» як орган падпольнага райкама КП(б)Б і райсавета дэпутатаў працоўных.

Адразу пасля вызвалення раёна адрадзілася і рэдакцыя, якую ўзначаліла былая настаўніца і партызанка Вольга Гарасімаўна Яраш.

З верасня 1948 г. па верасень 1953 г. рэдактарам газеты «Чырвоны Кастрычнік» быў Сямён Цімафеевіч Малаковіч. На змену яму прыйшоў Аляксандр Міхайлавіч Ярмаліцкі, які працаваў на гэтай пасадзе з верасня 1953 па кастрычнік 1954 года. Далей па верасень 1958 рэдактарам газеты быў Амялян Іванавіч Карклін.

Пасляваенная газета насіла трохі змененую назву «Чырвоны Окцябр». Раёнка мела аб'ём у палову фармата «Праўды». З 1946 года ў эфіры загучала раённае радыё, якое праз два гады было рэарганізавана. Цікавым фактам у гісторыі друку раёна стала з'яўленне ў пачатку 1958 шматтыражнай газеты «Савецкай Парэчча» як органа партыйнай, прафсаюзнай і камсамольскай арганізацыі саўгаса «Парэчча». Газета выходзіла два разы на месяц накладам 1000 асобнікаў. Раённая газета таксама мела наклад каля тысячы асобнікаў.

З кастрычніка 1958 па люты 1962 рэдакцыяй раённай газеты «Чырвоны Кастрычнік» кіраваў Іван Віктаравіч Анкудовіч. З канца 1966 года газета пачала выходзіць пасля кароткага перапынку пад рэдактарствам Вадзіма Трыфанавіч Цішкевіча.

З 1970 года да пачатку 1999 года рэдактар газеты — Віктар Аляксандравіч Лоўгач, член Саюза пісьменнікаў Беларусі. Са студзеня 1999 года да верасня 2002 года на пасадзе выконваючага абавязкі рэдактара газеты «Чырвоны Кастрычнік» працаваў Георгій Кірылавіч Кундас. Пасля яго сыходу на заслужаны адпачынак з 2002 года па 2007 год рэдакцыю ўзначаліла Ала Сямёнаўна Фядосенка. У жніўні 2007 года яе змяніла Валянціна Уладзіміраўна Шлапакова.

На 2012 год газета «Чырвоны Кастрычнік» выходзіць два разы на тыдзень накладам больш за 2,5 тысячы асобнікаў. У склад рэдакцыі ўваходзіць і раённае радыёвяшчанне.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Афіцыйны сайт (руск.)