recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Уканківі. Агульны выгляд.
**У́канківі** (фінск.: Ukonkivi — камень Ука), або **У́кансаары** (фінск.: Ukonsaari — востраў Ука) — невялікі скалісты востраў, адзін з больш за 3-х тысяч астравоў возера Інары. У старажытнасці быў святыняй саамаў, месцам ахвярапрынашэнняў. Названы імем старца Ука, аднаго з вярхоўных божастваў традыцыйных вераванняў фінаў, карэлаў і саамаў. На інары-саамскай мове востраў завецца **Äijih**.

Знаходзіцца прыкладна за 11 км да паўночнага захаду ад пасёлка Інары. Вышыня вострава — каля 30 м над узроўнем возера, шырыня і даўжыня — адпаведна, 50 і 100 м. Плошча — 0,004 км².

На заходнім баку вострава знаходзіцца ахвярная пячора. У 1873 годзе брытанскі археолаг Артур Джон Эванс знайшоў у пячоры фрагмент срэбных каралёў.

Улетку ад берага возера, дзе размешчаны саамскі музей выставачнага цэнтра Сііда, да вострава ходзіць круізнае судна.

Востраў Уканківі (Укансаары) у ліку кандыдатаў на уключэнне ў Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Фінляндыі. Нацыянальны савет Фінляндыі па старажытнасцях даў кандыдатуру вострава на уключэнне ў Спіс у 1990 годзе па катэгорыі «Культура» і крытэрыях III (як матэрыяльнае сведчанне старажытнай цывілізацыі) і VI (як аб'ект, звязаны з падзеямі або традыцыямі, з ідэямі або вераваннямі).

Зноскі
------

1. 1 2 3  The Holy place of worship of Ukonsaari by the Sami people at Inari (англ.)(Праверана 27 красавіка 2012)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Уканківі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Калінаўка.

**Калі́наўка** (трансліт.: *Kalinaŭka*, руск.: Калиновка) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сваткаўскага сельсавета.

Гісторыя
--------

У 1770 годзе вёска Мядзельскага староства Віленскага ваяводства. У 1868 годзе вёска Мядзельскай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні, побач быў аднайменны *засценак Калінаўка* (з 1940-х вядомы як вёска Сівыя). У 1904 годзе ў вёсцы працавала школа граматы, дзе ў 1896/97 навучальным годзе вучыліся 12 хлопчыкаў. З 1921 года вёска ў складзе гміны Мядзел Дунілавіцкага (з 1925 года Пастаўскага) павета Віленскага ваяводства.

З 12 кастрычніка 1940 года ў Сваткаўскім сельсавеце Мядзельскага раёна Вілейскай, з 20 верасня 1944 года Маладзечанскай абласцей, з 21 мая 1951 года ў Лук’янаўскім, з 1952 года — Сваткаўскім сельсаветах, з 20 студзеня 1960 года ў Мінскай вобласці.

У 1948 годзе створаны калгас імя Калініна. У 1951—1952 гадах вёска — цэнтр узбуйненага калгаса з той жа назвай (3 вёскі), з 1952 года ў калгасе імя Молатава, які 30 ліпеня 1957 года перайменаваны ў калгас «Зара», з 1988 года ў калгасе імя Леніна (цэнтр — вёска Сваткі), з 1994 года ў аграфірме «Зара», з сакавіка 1997 года ў сельскагаспадарчым прадпрыемстве імя М. Танка (цэнтр — Сваткі).

Насельніцтва
------------

* 1770 год — 3 сям’і
* 1868 год — 7 двароў, 66 жыхароў
* 1904 год — 201 жыхар
* 1908 год — 28 двароў, 168 жыхароў
* 1921 год — 28 двароў, 141 жыхар
* 1931 год — 29 двароў, 152 жыхары
* 1940 год — 28 двароў, 147 жыхароў
* 1960 год — 104 жыхары
* 1997 год — 19 двароў, 33 жыхары

Інфраструктура
--------------

Магазін, жывёлагадоўчая ферма.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Kalinówka, wieś rządowa, powiat wilejski, gmina Miadzioł // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom III: Haag — Kępy (польск.). — Warszawa, 1882. — S. 682.

| ⛭**Сваткаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Сваткі |  |
| Вёскі | Альсевічы ·  Андрэйкі ·  Бонда ·  Брусы ·  Даўжані ·  Замашша ·  Калінаўка ·  Кашонаўка ·  Ліпава ·  Лужы ·  Магдуліна ·  Мацкі ·  Наўры ·  Новікі ·  Няверы ·  Памараўшчына ·  Пількаўшчына ·  Рудзевічы ·  Русакі ·  Сівыя ·  Старынкі 1 ·  Старынкі 2 ·  Узла ·  Шкленікова ·  Яжджэнцы |
**Замак у Новым Ясінцы** (польск.: Zamek w Jasińcu Nowym) — рэшткі рыцарскага замка XIII стагоддзя, размешчаны ў в. Новы Ясінец Куяўска-Паморскага ваяводства Польшчы.

Гісторыя
--------

Замак быў пабудаваны на месцы ранейшага прыгранічнага гарадзішча, на гандлёвым шляху, які вёў з феадальнай Польшчы ў Памор’е і Памезанію, размешчанага на паўвостраве. Цвярдыня была рэзідэнцыяй кашталяна Сяроцкага, які ўпершыню згадваецца ў 1264 годзе ў дакуменце паморскага князя Месцвіна II.

У 1773 годзе замак быў прыстасаваны пад евангельскую царкву і прыцярпеў значную перабудову, унутраныя перагародкі былі знесены, верхнія паверхі зняты і будынак накрыты двухсхільным дахам з франтонамі.

У 2003 годзе будынак замка набыў варшаўскі архітэктар Артур Міернік.

Галерэя
-------

* Замак у 2022 годзеЗамак у 2022 годзе
* Замак у 2022 годзеЗамак у 2022 годзе
* Замак у 2022 годзеЗамак у 2022 годзе
* Замак у 2007 годзеЗамак у 2007 годзе

Зноскі
------

1. ↑  Zbigniew Nawrocki. Zamek w Jasińcu Nowym. «Bydgoskie Towarzystwo Naukowe Prace Wydziału Nauk Humanistycznych, seria D, nr 4, Prace Komisji Sztuki II», s. 81-100, 1967. Bydgoszcz (pol.).
2. ↑  Zamek w Nowym Jasińcu niszczał i nadal niszczeje… Czy wkrótce ożyje?

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Замак у Новым Ясінцы
**Замак у Цяханаве** — замак у польскім горадзе Цяханаў, за 100 км на поўнач ад Варшавы.

Гісторыя
--------

Будаўніцтва замку пачалося ў сярэдзіне XIV стагоддзя, калі Мазовія была асобным княствам, якім уладарыў князь Земавіт ІІІ.

Замак пабудаваны на балотах па візантыйскім узоры і ў форме прастакутніка. У склад замкавага комплексу ўваходзілі жылы будынак для рыцараў, які знаходзіўся ля ўязной брамы, дзве вежы і велізарны пусты ўнутраны панадворак.

Пасля перамогі пад Грунвальдам у 1410 годзе, сын Земавіта Януш І пераўтварыў замак у сваю сядзібу. Пашырыў яго жылую частку, выкапаў абаронны роў, а на поўдзень ад замку заснаваў гарадок Цяханаў. Пасля пажару замку ў 1467 годзе адбылася яго разбудова, якую фінансаваў мазавецкі князь Януш ІІ.

Чарговым пэрыядам росквіту цяханаўскага замку былі часы каралевы Боны, якая спрабавала адрамантаваць замкавы комплекс. У заходніх мурах была наладжаная новая брама, вежы былі падыхтаваныя для выкарыстаньня агнястрэльнай зброі, а жылая частка замку атрымала рэнэсансавы выгляд.

Падчас Шведскага патопу і падзелаў Рэчы Паспалітай, у замку адбыліся велізарныя знішчэнні. Комплекс паступова страчваў абароннае значэнне. Замак, асабліва яго жылая частка, быў часткова разабраны, а цагліны выкарыстаныя да будаўніцтва піваварнага заводу ў недалёкай Апінагуры.

У 1920 годзе ля замкавых мураў былі расстраляныя здраднікі, якія супрацоўнічалі з Чырвонай Арміяй. Падчас Другой сусветнай вайны немцы забівалі тут габрэяў, а ў 1942 годзе на замку павесілі чатырох жаўнераў Арміі Краёвай.

У 2005 годзе быў абвешчаны конкурс на рэканструкцыю комплексу. Аўтары ідэі імкнуліся да ажыўлення аб’екту і павелічэньня яго функцыянальнасьці, каб можна было ў ім арганізоўваць выставы, музэйныя ўрокі й іншыя мерапрыемствы. У 2013 годзе рэканструяваны замак быў здадзены ў эксплёатацыю.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑  Шукаеш жонкі? — наведай замак у Цяханаве (ФОТА)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Уй.

**Уй** (руск.: Уй, башк.: Уй, каз.: Үй) — рака ў Чалябінскай вобласці Расіі (вярхоўі ў Башкартастане), часткова працякае па мяжы Чалябінскай і Курганскай абласцей з Казахстанам, левы прыток р. Табол (басейн Обі). Даўжыня 462 км, плошча басейна 34400 км². Бярэ пачатак на ўсходнім схіле Паўднёвага Урала, цячэ па Зауральскім плато, у нізоўях па Заходне-Сібірскай раўніне. У басейне шмат бяссцёкавых азёраў. Жыўленне пераважна снегавое. Сярэдні расход вады за 213 км ад вусця каля 13 м³/с. Замярзае ў лістападзе, раскрываецца ў красавіку. Воды выкарыстоўваюцца для водазабеспячэння і арашэння. На рацэ Уй — г. Троіцк; 3 вадасховішчы.
**Замак у Дыбаве** (польск.: Zamek Dybów) — рэшткі сярэднявечнага мураванага замка XV стагоддзя на тэрыторыі г. Торунь Куяўска-Паморскага ваяводства Польшчы.

Гісторыя
--------

Замак быў узведзены пасля 1424 года па рашэнні караля Уладзіслава Ягелончыка на мяжы Каралеўства Польскага з Тэўтонскім ордэнам, як мытная станцыя на шляху да Торуня і як рэзідэнцыя польскага караля.

У 1656 годзе, падчас шведска-польскіх войнаў, замак быў спалены шведамі.

У XVIII стагоддзі замкам валодаў род Дэмбскіх, які пасля падзелаў Рэчы Паспалітай адкрылі там вінакурны завод.

* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Замак у Дыбаве
* Zamek Dybowski (Dybów)
**Гаструляцыя** адбываецца, калі аднаслаёвая бластула, выварачваецца ўнутр.  
**Эктадэрма - блакітны.   
Эндадэрма - зялёны.  
 Бластацэль - жоўты.  
 Першасная кішка - фіялетавы.**
**Гаструляцыя** — складаны працэс морфагенетычных змяненняў, які суправаджаецца размнажэннем, ростам, накіраваным перамяшчэннем і дыферэнцыроўкай клетак, у выніку чаго ўтвараюцца зародкавыя лісткі (эктадэрма, мезадэрма і энтадэрма) - крыніцы зародкаў тканак і органаў. Другі пасля драбнення этап антагенезу. Пры гаструляцыі адбываецца перасоўванне клеткавых мас з утварэннем з бластулы двухслаёвага або трохслаёвага зародка - гаструлы.

Тып бластулы вызначае спосаб гаструляцыі.

Зародак на гэтай стадыі складаецца з відавочна падзеленых пластоў клетак - зародкавых лісткоў: вонкавага (эктадэрма) і ўнутранага (энтадэрма).

У мнагаклетачных жывёл, акрамя кішачнаполасцевых, паралельна з гаструляцыяй ці, як у ланцэтніка, услед за ёй узнікае і трэці зародкавы лісток - мезадэрма, які ўяўляе сабой сукупнасць клеткавых элементаў, размешчаных паміж эктадэрмай і эндадэрмай. З прычыны з'яўлення мезадэрмы зародак становіцца трохслаёвым.

У многіх груп жывёл менавіта на стадыі гаструляцыі з'яўляюцца першыя прыкметы дыферэнцыявання. Дыферэнцоўка (дыферэнцыяцыя) - працэс узнікнення і нарастання структурных і функцыянальных адрозненняў паміж асобнымі клеткамі і часткамі зародка.

З эктадэрмы утвараецца нервовая сістэма, органы пачуццяў, эпітэлій скуры, эмаль зубоў; з энтадэрмы - эпітэлій сярэдняй кішкі, стрававальныя залозы, эпітэлій жабраў і лёгкіх; з мезадэрмы - цягліцавая тканка, злучальная тканка, крывяносная сістэма, ныркі, палавыя залозы і інш.

У розных груп жывёл адны і тыя ж зародкавыя лісткі даюць пачатак адным і тым жа органам і тканкам.

Гл. таксама
-----------

* Гаструла

| ⛭Эмбрыягенез |
| --- |
| Біялогія развіцця |
| Стадыі | Зігота • Морула • Бластула (Арганізмы: Дыплабласты • Трыплабласты) • Бластацыста • Гаструла • Нейрула • Эмбрыён |
| Працэсы | Драбненне яйка • Бластуляцыя • Гаструляцыя (дэламінацыя, інвагінацыя, іміграцыя, эпібалія) • Нейруляцыя • Арганагенез |
| Зародкавыя лісткі | Эктадэрма • Энтадэрма • Мезадэрма |
| Дыферэнцыяванне клетак | Бластамер • Эмбрыябласт • Трафабласт • Эпібласт • Гіпабласт |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12261762r · GND: 4297661-3 · LCCN: sh85053502 · Microsoft: 129536746 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Энгельса.
**Вуліца Энгельса** — вуліца ў цэнтральнай частцы Брэста. Працягласць каля 500 м — ад плошчы Леніна да вуліцы Наганава Названа ў гонар Фрыдрыха Энгельса. Гістарычныя назвы — Ваяводская і сквер Э. Ажэшка (1921—1939), вуліца імя Энгельса (1939—1941), Блюмэнштрасэ (ням. — Кветкавая, 1941—1944), з 1944 г. — зноў Энгельса. Забудоўвалася ў 1920-х гг. у пасляваенны перыяд рэканструявалася і добраўпарадкоўвалася.

У забудове вуліцы пераважаюць 1-павярховыя дамы-асабнякі. На левым боку пабудаваны 9-павярховы жылы дом. Да гэтага боку вуліцы прымыкае абласны грамадскі культурны цэнтр. На правым боку — будынак Брэсцкага гарадскога выканаўчага камітэта (вул. Энгельса, 3), сквер.

На доме № 12 — мемарыяльная дошка ў гонар Героя Савецкага Саюза Мікалая Цімафеевіча Сушанава — удзельніка Арлоўска-Курскай бітвы, фарсіравання Дняпра, кавалера ордэнаў Леніна, Чырвонага Сцяга, Чырвонай Зоркі і некалькіх медалёў. У 1943—1944 гг. ён ваяваў у тыле ворага ў складзе Брэсцкага партызанскага злучэння і камандаваў дыверсійнай ротай.

З усходу перспектыву вуліцы замыкае помнік Леніну, з захаду — СШ № 9. На вуліцы Энгельса таксама размяшчаюцца ТАА «Буг-1 Лізінг», КУМПП «Брэсцкая гарадская ЖКГ».

Літаратура
----------

* Брест : Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. – Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1987. – 408 с.
**Гастраэзафагеальная рэфлюксная хвароба (ГЭРХ)** — наяўнасць тыповых сімптомаў або пашкоджанняў слізістай абалонкі стрававода, выкліканых паталагічным закідам страўнікавага змесціва ў стрававод з прычыны парушэння функцыі ніжняй страваводнай сціскальніцы. Этыялогія шматфактарная. ГЭРХ можа м.інш. паўстаць пры склерадэрміі, цукровым дыябеце, алкагольнай полінейрапатыі ці гарманальных парушэннях, а таксама з прычыны прыёму прэпаратаў, якія паніжаюць тонус ніжняй страваводнай сціскальніцы (аральныя кантрацэптывы, нітраты, блакатары кальцыевых каналаў, метылаксантыны, β2-міметыкі, антыхалінергічныя прэпараты). Узнікненню ГЭРБ спрыяе грыжа страваводнай адтуліны дыяфрагмы, цяжарнасць і затлусценне.

Клінічны вобраз
---------------


1. ↑  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 28 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Адылаў.
**Сабір Рахімавіч Адылаў** (узб.: Sobir Rahimovich Odilov; 1 сакавіка 1932, Ташкент — 18 ліпеня 2002, Ташкент) — узбекскі, савецкі архітэктар

. Народны архітэктар СССР (1981), галоўны архітэктар Ташкента (1970—1986). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1975).

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння ў 1955 годзе архітэктурнага факультэта сярэдне-азіяцкага політэхнічнага інстытута (САПІ) у Ташкенце (цяпер Ташкенцкі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт), працаваў галоўным архітэктарам Алмалыка  (руск.) (бел. (1955—1961) і Ташкенцкай вобласці Узбекістана (1962—1966), затым — галоўны архітэктар Ташкента (1970—1984, 1990—1991).

Намеснік старшыні Камітэта па будаўніцтве Узбекскай ССР (1975—1985, 1990—1991). Загадчык аддзела (1986), дырэктар (1989) Узбекскага навукова-даследчага і праектнага інстытута рэстаўрацыі помнікаў культуры.

Аўтар і суаўтар праектаў забудовы цэнтра Ташкента, Андыжана, Джызака (1970, 1980), больш за 80 праектаў прасторава-жылой забудовы і помнікаў ва Узбекістане, у прыватнасці:

* будынак Палаца дружбы народаў імя У. І. Леніна  (руск.) (бел. (1977)
* будынак Вярхоўнага Савета Узбекскай ССР (1979),
* архітэктурнай часткі помніка У. І. Леніну на цэнтральнай плошчы Ташкента  (руск.) (бел. (1974), Ю. А. Гагарыну  (руск.) (бел. (1979) і іншых у Ташкенце.

Быў кіраўніком аўтарскіх калектываў архітэктараў усіх станцый Ташкенцкага метрапалітэна.

Унёс вялікі ўклад у распрацоўку архітэктурнага і манументальнага мастацтва, рашэнне складаных горадабудаўнічых задач Узбекістана.

Памерці 18 ліпеня 2002 года ў Ташкенце.

Узнагароды і званні
-------------------

* Заслужаны будаўнік Узбекскай ССР (1967)
* Народны архітэктар СССР  (руск.) (бел. (1981)
* Дзяржаўная прэмія СССР (1975) — за архітэктурна-планіровачнае рашэнне цэнтра Ташкента
* Ордэн Дружбы народаў

Зноскі
------

1. ↑  Подземное чудо Ташкента. **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 28 снежня 2014.

Спасылкі
--------

* Сабір Рахімавіч Адылаў Архівавана 6 студзеня 2020.
**«Хіршландэнскі воін»** — высечаная з пясчаніку статуя голага воіна ў чалавечы рост, якая была знойдзена археолагамі ў 1963 годзе пры раскопках Хіршландэнскага могільніка гальштацкай культуры ў Дзітцынгене (Швабія). Датуецца VI ст. да н. э. Больш раннія статуі ў чалавечы рост на поўнач ад Альпаў невядомыя. Экспануецца ў Старым Штутгарцкім замку.

Апісанне
--------

Франтальнай статычнай паставай і грубымі формамі статуя воіна нагадвае старажытнагрэчаскіх курасаў. Да пахавання статуя, верагодна, доўгі час стаяла пад адкрытым небам: рысы асобы дрэнна адрозныя (магчыма, паказана пасмяротная маска), ступні не захаваліся, галава была пахаваная асобна. Атрыбуты тыповыя для кельтаў жалезнага века: рука сціскае бронзавы кінжал, на шыі — торквес, на галаве — капялюш з бяросты.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Piceni.* Popolo d'Europa. — Roma: Edizioni de Luca, 1999.
* *Sabine Rieckhoff  (ням.) (бел. Jörg Biel  (ням.) (бел. et al.* Die Kelten in Deutschland. — Stuttgart: Theiss, 2001. — ISBN 3806213674.
Адзін з механізмаў гаструляцыі — інвагінацыя  *1 — бластула,   
2 — гаструла.*
**Гаструла** (новалат. gastrula, ад стар.-грэч.: γαστήρ — страўнік, чэрава) — адна з стадый зародкавага развіцця мнагаклетачных жывёл. Зародак на стадыі гаструлы мае двухслаёвую сценку і поласць (гастрацэль), стасуецца з вонкавым асяроддзем пры дапамозе адтуліны — бластапора. Вонкавая сценка называецца эктадэрма, унутраная — энтадэрма. Гэта першасныя зародкавыя лісткі. У склад энтадэрмы, радзей эктадэрмы спачатку ўваходзіць і матэрыял сярэдняга лістка — мезадэрмы. Да канца гаструляцыі мезадэрма вылучаецца ў самастойны пласт, і зародак ператвараецца з двухслаёвы ў трохслаёвы.

Пераход ад бластулы да гаструлы ў розных жывёл адбываецца па-рознаму.

На стадыі гаструлы могуць быць ужо выяўленыя некаторыя адрозненні ва ўласцівасцях зародкавых лісткоў, якія папярэднічаюць іх марфалагічнаму дыферэнцыяванню. Адрозненні ў будове зародкаў розных жывёл на гэтай стадыі развіцця абумоўлены як тыпам будовы іх яек, так і розным ладам жыцця зародкаў. У большасці жывёл зародак стадыю гаструлы праходзіць у яйкавых абалонках або ў целе маці; у некаторых гідроідаў гаструла — свабодная лічынка.

| ⛭Эмбрыягенез |
| --- |
| Біялогія развіцця |
| Стадыі | Зігота • Морула • Бластула (Арганізмы: Дыплабласты • Трыплабласты) • Бластацыста • Гаструла • Нейрула • Эмбрыён |
| Працэсы | Драбненне яйка • Бластуляцыя • Гаструляцыя (дэламінацыя, інвагінацыя, іміграцыя, эпібалія) • Нейруляцыя • Арганагенез |
| Зародкавыя лісткі | Эктадэрма • Энтадэрма • Мезадэрма |
| Дыферэнцыяванне клетак | Бластамер • Эмбрыябласт • Трафабласт • Эпібласт • Гіпабласт |
**Вуліца Якубовіча** (руск.: Улица Якубо́вича) — вуліца ў гістарычным цэнтры Санкт-Пецярбурга ад Ісакіеўскай плошчы да плошчы Працы.

20 красавіка 1738 года прысвоена найменне Адміралцейская вуліца (уключаючы сучасны Адміралцейскі праспект), названая ад Адміралцейскага канала. З 1776 года называлася Вялікая вуліца. Паралельна існавалі назвы Вялікі праспект, Нова-Ісакіеўская вуліца, Вялікая Ісакіеўская вуліца, Новаісакіеўская вуліца. З 1874 года замацавалася назва Новая Ісакіеўская вуліца.

6 кастрычніка 1923 года перайменавана ў вуліцу дзекабрыста Якубовіча, у памяць дзекабрыста А. І. Якубовіча (1792—1845). З 1925 года з’яўляецца сучасны варыянт напісання — вуліца Якубовіча.

У XVIII стагоддзі па трасе вуліцы праходзіў Масцярскі канал (адгалінаванне Адміралцейскага канала, засыпаны ў 1797—1798 гадах). У 1782—1789 гадах пабудаваны дом № 12 (Паштамт). У 1804—1807 гадах збудаваныя манеж, казармы і стайні Коннагвардзейскага палка (дома № 1 і № 3).

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Вёска Хірышэнь** (рум.: Hirişeni) — вёска ў Тэленешцкам раёне Малдовы. Належыць да вёсак, якія не ўтвараюць камуну.

Гісторыя
--------

Раней у вёсцы знаходзілася старадаўняя драўляная царква. Да пачатку XXI стагоддзя яна стала разбурацца, і яе перанеслі ў кішынёўскі Музей вёскі.

Старадаўняя драўляная царква вёскі Хірышэнь, пабудаваная ў 1642 годзе

Геаграфія
---------

Вёска размешчана на вышыні 91 метраў над узроўнем мора.

Насельніцтва
------------

Па дадзеных перапісу насельніцтва 2004 года, у вёсцы Хірышэнь пражывае 1768 чалавек (880 мужчын, 888 жанчын).

Этнічны склад вёскі:

| Нацыянальнасць | Колькасць жыхароў | Працэнтны склад |
| --- | --- | --- |
| малдаване | 1750 | 98.98 |
| румыны | 16 | 0.9 |
| украінцы | 1 | 0.06 |
| рускія | 1 | 0.06 |
| **Усяго** | 1768 | 100 % |

Спасылкі
--------

* Метрычныя кнігі вёскі Гірышэны

Зноскі
------

1. ↑  2014 Moldovan census — 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12739149'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Якуба Коласа.

**Вуліца Якуба Коласа** (трансліт.: *vulica Jakuba Kolasa*, руск.: улица Якуба Коласа) — вуліца ў Наваполацку, названая ў гонар Якуба Коласа.

Апісанне
--------

Размешчана ва ўсходняй частцы горада (5-ы, 6-ы, 7-ы, 9-ы мікрараёны) і цягнецца з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход ад вуліцы Калініна да вуліцы Генова ўздоўж Заходняй Дзвіны. Працягласць вуліцы складае каля 4,2 км (адна з самых працяглых у горадзе). Забудова правага (верхняга) боку вуліцы — тыповая, пераважна панэльная, у асноўным у 9 паверхаў. З левага (ніжняга) боку да вуліцы прымыкае пойма Заходняй Дзвіны, засаджаная дрэвамі і кустарнікамі, якія ўтвараюць пойменны парк. Рэгулярны рух грамадскага транспарту па вуліцы адсутнічае.

Сацыяльныя аб’екты
------------------

* школа № 12
* школа № 14
* № 12 — Палац дзяцей і моладзі.
* № 46 — гасцініца «Дружба»[d] (не працуе; 1981—1983, архітэктар А. Караткоў). Будынак пабудаваны як Навучальна-вытворчы камбінат Упраўлення нафтаправода «Дружба».
* № 48 — гасцініца «Нафтан».
* № 52 — Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса.
* Праваслаўная царква ў гонар нараджэння Св. Яна Хрысціцеля

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------

1. ↑  Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Эпіцэнтр і зона тэктанічнага разлому.
Мастацкае ўяўленне пра падзеі. Гравюра на медзі 1755 года.
**Лісабонскае землетрасенне** — землетрасенне сілай 11 балаў MMI Int. і магчымай магнітудай да 9,0, з эпіцэнтрам у Атлантычным акіяне, якое адбылося 1 лістапада 1755 года каля 200 км ЗПнЗ ад мыса Сен-Вінсент (36,000° N; 11,000° W). Гэта было першае ў гісторыі землетрасенне, якое назіралася і шырока абмяркоўвалася вучонымі.

Назва атрыманая па моцных разбурэннях сталіцы Партугаліі, Лісабону. У выніку катаклізму і наступных пажараў загінула да 60 тыс. чалавек.

Тры асноўныя штуршкі адбыліся на працягу 9:30—9:40 і выклікалі моцныя разбурэнні і мясцовыя змены рэльефу, а таксама моцныя цунамі (6 м вышыні ў Лісабоне, да 15 м і нават да 30 м у паўднёвай Партугаліі, да 5,5 м у Іспаніі, да 3 м у Англіі, да 4,5 м на Анцільскіх астравах). Штуршкі выклікалі разбурэнні ў Марока, былі адчутыя ў Францыі, Швейцарыі, Паўночнай Італіі, і ўсхвалявалі ваду ў азёрах Брытаніі, Германскіх Альпаў, Паўднёвай Скандынавіі, некаторых фіёрдаў Нарвегіі і лохаў Шатландыі.

Літаратура
----------

* База звестак NGDC
* Jan T. Kozak, Charles D. James. Historical Depictions of the 1755 Lisbon Earthquake. — У Сеціве Архівавана 4 снежня 2003.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2003006416 |
**Белая сава́**, або **палярная сава** (*Bubo scandiacus* ці *Nyctea scandiaca*) — птушка роду Пугачы (*Bubo*) сямейства Савіныя (*Strigidae*).

Апісанне
--------

Даўжыня цела 56—65 см, размах крылаў 140—166 см, маса 1,4—2,5 кг. Самкі большыя за самцоў. Апярэнне белае з мноствам каштанаватых плямак альбо папярочных палосак. Самцы больш светлыя, чым самкі, зрэдку зусім белыя. Дзюба і кіпцюры чорныя. Радужына ярка-жоўтая.

Пашырэнне
---------

Сава белая на паштовай марцы Беларусі
Пашырана кругапалярна, хракатэрна для Арктыкі і Субарктыкі: у тундрах Еўразіі, Паўночнай Амерыкі і на астравах Паўночнага Ледавітага акіяна.

Вандроўная птушка. У гнездавы перыяд селіцца ў арктычнай тундры (асабліва на схілах узгоркаў непадалёк ад вадаёмаў, а таксама паблізу ўзбярэжжаў); у Нарвегіі даходзіць да 1500 м над узроўнем мора. Пасля гнездавання адлятае ў стэпы, палі, балоты (з групамі дрэў), рачныя даліны, парослыя кустамі, марскія ўзбярэжжы (асабліва пакрытыя невысокім лесам), населеныя пункты. На тэрыторыі Беларусі вельмі рэдкі залётны ўзімку від.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Корміцца мышападобнымі грузынамі, птушкамі, зайцамі. Лятае і палюе ўдзень, часта лунае.

Гняздо робіць на сухім схіле ўзгорка, земляным або скалістым пагорку, у ямцы без высцілкі або з вельмі невялікай колькасцю раслінных рэшткаў.

Яйкі (4—10, часам 2—15) акруглыя або авальныя, белыя.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · CMS · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4179841-7 |
**Гаста** лац.: hasta) — у шырокім сэнсе — старажытнарымская, першапачаткова сабінская, дзіда. Значэнне назвы, як і шэрагу іншых выглядаў рымскай зброі, у розныя перыяды было розным.

Рымскі паэт III ст. да н.э. Эній згадвае гасту ў яе агульнараспаўсюджаным значэнні — як кідальная зброя, ад якога атрымалі сваю назву гастаты, хоць дзіда трыярыяў таксама звалася «hasta». Але да часу Палібія гастаты былі ўзброены ўжо пілумамі, назва якіх таксама неадназначна. Пад гастай («hasta velitaris») разумеўся таксама дроцік лёгкае пяхоты. Пазбаўленне салдат гасты азначала іх разжалаванне ў веліты. На сённяшні дзень лічыцца, што спачатку рымляне былі ўзброены цяжкімі ўдарнымі дзідамі, якія мабыць і былі ўласна гастамі, а пазней сталі пераўзбройвацца лёгкімі кідальнымі (пілумамі, гезамі і інш.) — спачатку гастаты ў IV ці III ст. да н.э. потым Прынцыпы да канца III у. і трыярыі ў канцы II ці пачатку I ст. да н.э.

Фецыялы сімвалічна кідалі скрываўленую гасту на варожую тэрыторыю для абвяшчэння вайны. Адмысловая гаста без наканечніка («hasta pura» — літар. «чыстая») у раннюю эпоху была рымскай баявой ўзнагародай, якая прысуджалася таксама прыміпілам пасля завяршэння службы. Была яшчэ «celibaris hasta» — дзіда, якой быў забіты пераможаны гладыятар і якая ужывалася, як паведамляе Авідзій, па традыцыі для абразання валасоў нявесты. На грамадскім гандлі ўваткнутая ў зямлю гаста сімвалічна аб'яўляла пачатак угодаў («subhastationes») і таксама па звычаі стаяла перад судом цэнтумвіраў («hasta centumviralis»).

Літаратура
----------

* Гаста // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) |

| ⛭Еўрапейская дрэўкавая зброя |
| --- |
| Колючая | 
* Гаста
* Дзіда
* Піка
* Пратазан
* Рагаціна
* Рунка
* Сарыса
* Эспантон

 |  |
| Сякучая | 
* Бярдыш
* Баявая сякера
* Барадападобная сякера
* Бродэкс
* Валашка
* Лахаберакст
* Баявая каса
* Кельт
* Сякера
* Сагарыс
* Сякерка-чакан
* Францыска

 |
| Колюча-сякучая | 
* Алебарда
* Вульж
* Глефа
* Асадны нож
* Аблогавы нож
* Пальма
* Полэкс
* Соўня

 |
| Ударна-дробячая | 
* Баявы молат
* Буздыган
* Булава
* Клявец
* Шматлопасцевая булава
* Моргенштэрн
* Пярнач
* Чакан
* Шастапёр

 |
| Кідальная | 
* Дроцік
* Джыд
* Суліца
* Пілум

 |
| Іншая | 
* Багор
* Бярдыш-ружжо
* Баявыя вілкі
* Гвізарма
* Мэнкетчэр
* Шведскае пяро

 |
| *Шаблон не ўключае паляўнічую зброю, а таксама дрэўкавую зброю іншых рэгіёнаў свету* |
**Саванскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Savannah State University) — вышэйшая навучальная ўстанова ў ЗША са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў горадзе Савана, штат Джорджыя.

Асаблівасці
-----------

Гэта дзяржаўны гістарычна «чорны» ўніверсітэт, найстарэйшы такі ўніверсітэт у штаце.

Гістарычна «чорныя» каледжы і ўніверсітэты з’яўляюцца вышэйшымі навучальнымі ўстановамі ў ЗША, якія былі створаны Законам аб грамадзянскіх правах 1964 года з намерам у першую чаргу абслугоўваць афраамерыканцаў. Большасць гэтых устаноў былі заснаваныя ў эпоху Рэканструкцыі і сканцэнтраваны на Поўдні ЗША. У перыяд расавай сегрэгацыі ў ЗША большасць амерыканскіх вышэйшых навучальных устаноў абслугоўвалі пераважна белых студэнтаў, а афраамерыканцы былі істотна абмежаваны ў правах. Пазней некаторыя ўніверсітэты, або пасля пашырэння ўключэння чарнаскурых людзей і афраамерыканцаў у свае ўстановы, або атрымання статусу ўстановы, якая абслугоўвае меншасці, сталі пераважна «чорнымі» ўстановамі.

Структура
---------

* Каледж бізнес-адміністравання
* Каледж навук і тэхналогій
* Каледж вольных мастацтваў і сацыяльных навук
* Педагагічны каледж

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Джорджыя

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Саванскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўніверсітэта

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 0395 1215 · LCCN: no96014099 · Microsoft: 159289790 · VIAF: 138674758 |
**Жван** (укр.: Жван) — рака ва Украіне ў межах Барскага, Магілёў-Падольскага і Мураванакурылавецкага раёнаў Вінніцкай вобласці. Левы прыток Днястра. Даўжыня 48 км, Плошча вадазбору басейна 570 км². Нахіл ракі 4,3 м/км. Даліна V-вобразная, шырынёй 0,5-0,8 км. Пойма двухбаковая, шырынёй ад 30 да 200 м. Рэчышча месцамі парогамі, шырынёй ад 0,5-1 м да 5-12 м, глыбінёй 0,3-1,8 м, на плёсе да 4 м. Звычайная расход вады 0,4-1,2 м³/с. Выкарыстоўваецца для водазабеспячэння, арашэння, рыбаводства, рэкрэацыі. Пабудаваныя сажалкі. Уздоўж берагоў — водаахоўныя насаджэнні.

Літаратура
----------

* *«Каталог річок України»* — Видавництво АН УРСР, Київ, 1957.
* Географічна енциклопедія України : у 3 т. / редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. — К. : «Українська радянська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1989.
* Żwan // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIV: Worowo — Żyżyn (польск.). — Warszawa, 1895. — S. 870.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Жван
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ларсен.

**Ліса Ларсен** (швед. Lisa Larsen; нар. 25 снежня 1990 года, Стакгольм) — шведская лыжніца, прызёрка этапу Кубка свету, шматразовая прызёрка чэмпіянату свету сярод моладзі. Спецыялізуецца ў дыстанцыйных гонках.

У Кубку свету Ларсен дэбютавала ў 2009 годзе, у лістападзе 2012 года адзіны раз у кар’еры трапіла ў тройку лепшых на этапе Кубка свету, у эстафеце. Акрамя гэтага на сённяшні момант мае 3 трапленні ў дзясятку лепшых на этапах Кубка свету, 2 у камандных гонках і 1 у асабістых. Лепшым дасягненнем Ларсен у агульным выніковым заліку Кубка свету з’яўляецца 84-е месца ў сезоне 2009-10.

За сваю кар’еру ў чэмпіянатах свету і Алімпійскіх гульнях удзелу пакуль не прымала. У перыяд з 2008 па 2010 гады заваёўвала 3 сярэбраныя і 2 бронзавыя медалі на моладзевых чэмпіянатах свету.
**Паўднёва-Усходні Сулаве́сі** (індан.: Sulawesi Tenggara) — правінцыя на паўднёвым усходзе вострава Сулавесі ў Інданезіі. Плошча - 38 140 км². Насельніцтва (2014 г.) - 2 417 962 чал. Адміністрацыйны цэнтр — Кендары.

Геаграфія
---------

Правінцыя Паўднёва-Усходні Сулавесі займае паўднёва-усходнюю ўскраіну вострава Сулавесі, а таксама бліжнія астравы Бутон, Вавоні, Кабаэна, Муна, Туканг-Бесі і інш. Значная частка тэрыторыі пакрыта гарамі і пагоркамі, на схілах якіх захаваліся першародныя лясы з рэдкімі відамі флоры і фаўны. На поўдні вылучаецца рэгіён з вапняковымі глебамі і саваннамі. Каля ўзбярэжжа Сулавесі і астравоў шмат каралавых рыфаў.

На поўначы Паўднёва-Усходняга Сулавесі здабываюць нікель. На ўсходзе ад вострава Сулавесі вядзецца здабыча нафты іншаземнымі кампаніямі. На востраве Бутон маюцца багатыя запасы высокаякаснага прыроднага асфальта.

Клімат субэкватарыяльны пасатны, у гарах пераходны да ўмеранага. Сярэдняя гадавая тэмпература амаль не змяняецца на працягу года і ў нізінах трымаецца каля +28 °C. Найбольш вільготныя месяцы прыпадаюць на лістапад — сакавік.

Гісторыя
--------

У XIV ст. на востраве Бутон склалася асобная дзяржава, заснаваная дынастыяй яванскага паходжання. У 1542 г. яе валадары прынялі іслам і тытул султанаў. У 1667 г. Бутонскі султанат трапіў у залежнасць ад Нідэрландаў. У 1950 г. увайшоў у склад незалежнай Інданезіі. У 1964 г. была сфарміравана правінцыя Паўднёва-Усходні Сулавесі.

Насельніцтва
------------

Рост насельніцтва ў Паўднёва-Усходнім Сулавесі:

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1971 | 1980 | 1990 | 1995 | 2000 | 2010 | 2014 |
| 714 120 | 942 302 | 1 349 619 | 1 586 917 | 1 821 284 | 2 232 586 | 2 417 962 |

Этнічны склад насельніцтва правінцыі стракаты, прадстаўлены бугамі, бітунгцамі, муна, баджа, талакі. Большасць вернікаў спавядае іслам.

Эканоміка
---------

Эканоміка правінцыі Паўднёва-Усходні Сулавесі залежыць ад экспарту сырой нафты. Асноўныя спажыўцы — Кітай і Нідэрланды. Большасць насельніцтва займаецца сельскай гаспадаркай, накіраванай пераважна на спажыванне. Таварны характар маюць плантацыі дрэў, якія даюць каштоўную драўніну. У гарадах працуюць дробныя прадпрыемствы пераважна харчовага прызначэння.

Зноскі
------

1. ↑  Badan Pusat Statistik

Спасылкі
--------

* Provinsi Sulawesi Tenggara Архівавана 1 ліпеня 2010.
* Southeast Sulawesi Province
* Southeast Sulawesi Tourism Travel Guide Архівавана 4 ліпеня 2014.

| Правінцыі Інданезіі |
| --- |
| Суматра | 
* Ачэх
* Бангка-Белітунг
* Бенгкулу
* Джамбі
* Лампунг
* Рыау
* Астравы Рыау
* Заходняя Суматра
* Паўночная Суматра
* Паўднёвая Суматра

 |
| Ява | 
* Джакарта
* Джак’якарта
* Бантэн
* Усходняя Ява
* Заходняя Ява
* Цэнтральная Ява

 |
| Калімантан | 
* Заходні Калімантан
* Цэнтральны Калімантан
* Паўднёвы Калімантан
* Усходні Калімантан
* Паўночны Калімантан

 |
| Малыя Зондскія астравы | 
* Балі
* Заходняя Нуса-Тэнгара
* Усходняя Нуса-Тэнгара

 |
| Сулавесі | 
* Заходні Сулавесі
* Паўночны Сулавесі
* Цэнтральны Сулавесі
* Паўднёвы Сулавесі
* Паўднёва-Усходні Сулавесі
* Гарантала

 |
| Малукскія астравы і Папуа | 
* Малуку
* Паўночнае Малуку
* Заходняе Папуа
* Папуа

 |
**Лявонцій Пятровіч Фурса** (9 снежня 1934, г. Свіслач — 3 лістапада 2020) — беларускі трэнер зборнай каманды Рэспублікі Беларусь па вольнай барацьбе, заслужаны трэнер БССР, майстар спорту СССР, Ганаровы грамадзянін горада Гродна.

Біяграфія
---------

У 1953 годзе скончыў сярэднюю школу і ў гэтым жа годзе паступіў у Беларускі інстытут фізічнай культуры .

Усю сваю працоўную дзейнасць прысвяціў падрыхтоўцы спартсменаў. Сярод яго выхаванцаў 5 заслужаных трэнераў БССР, больш за 100 майстроў спорту па вольнай барацьбе, 2 удзельніка Алімпійскіх гульняў.

Штогод у горадзе Гродна праводзіцца Міжнародны турнір па вольнай барацьбе на прызы Ганаровага грамадзяніна горада — Л. П. Фурсы.

Зноскі
------

1. ↑  Турнір па вольнай барацьбе на прызы Лявонція Пятровіча Фурсы Архівавана 7 студзеня 2022.

Спасылкі
--------

* Фурса Леонтий Петрович

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 143934 |
**Сабінаў** (венг.: Kisszeben, ням.: Zeben, лац.: Cibinium) — невялікі горад на ўсходзе Славакіі. Знаходзіцца прыкладна за 20 км ад Прэшава і за 55 км ад Кошыцаў. Насельніцтва — 12 378 чалавек.

Гісторыя
--------

Першыя пісьмовыя згадкі пра горад датуюцца 1248 годам. Да прыходу нямецкіх пасяленцаў у сярэдзіне XIII стагоддзя Сабінаў быў населены вылучна славакамі. У 1299 годзе Сабінаў атрымаў гарадскія правы і ў 1405 годзе каралём Жыгімонтам Люксембургскім быў абвешчаны вольным каралеўскім горадам. У XV стагоддзі горад далучыўся да Пентапалітаны — альянсу пяці гарадоў на паўночным усходзе Венгерскага каралеўства (Бардзеёў, Левача, Кошыцы, Прэшаў і Сабінаў). XVI—XVII стагоддзі сталі перыядам буйнога сацыяльнага і эканамічнага росквіту, за чым паследвалі гады рэцэсіі. У 1740 годзе піярыстамі тут была заснавана сярэдняя школа. Гісторыя Сабінава вельмі падобная да гісторыі іншых мястэчак гэтага рэгіёна.

Дэмаграфія
----------

Паводле перапісу 1910 года колькасць насельніцтва горада налічвала 3 288 чалавек: 1640 славакаў, 1168 венграў, 341 немец і 120 цыганаў.

Паводле перапісу 2001 года колькасць насельніцтва горада налічвала 12 290 чалавек. Нацыянальны склад: 90,62 % — славакі, 6,40 % — цыганы, 0,48 % — чэхі і 0,14 % — русіны. Рэлігійны склад: 70,48 % — рыма-каталікі, 10,53 % — грэка-католікі, 5,14 % — людзі без прыналежнасці да рэлігіі і 4,16 % — лютэране.

Славутасці
----------

* Гатычны касцёл Св. Яна Хрысціцеля
* Лютэранская кірха
* Уніяцкая царква
* Праваслаўная царква
* Ратуша

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Чэхіі Собеслаў (Чэхія)

Зноскі
------

1. 1 2  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Statistical Office of the Slovak republic. Архівавана з першакрыніцы 16 лістапада 2007. Праверана 21 кастрычніка 2014.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сабінаў
* Афіцыйны сайт
**Паўднёва-Уральскі дзяржаўны прыродны запаведнік** — расійскі дзяржаўны запаведнік, размешчаны ў цэнтральнай, найбольш высокай частцы Паўднёвага Урала на тэрыторыі Беларэцкага раёна Башкартастана і Чалябінскай вобласці Расіі.

Гісторыя
--------

Запаведнік створаны 1 чэрвеня 1979 года для захавання ўнікальных прыродных комплексаў Паўднёвага Урала: горна-тайговых экасістэм, ялова-піхтавых лясоў, высакагорных раслінных супольнасцяў і балот.

У 1970—80-я гады праз тэрыторыю запаведніка былі пракладзены лініі электраперадач і газаправод. У 1990 годзе была пабудавана аўтамагістраль Уфа—Беларэцк, якая перасекла запаведнік на 46 кіламетровым участку ад п. Равець да в. Карталі.

Геаграфія
---------

Агульная плошча запаведніка — 252,8 тысяч га. Каля 90 % тэрыторыі запаведніка ляжыць у Башкартастане, а на тэрыторыі Катаў-Іванаўскага раёна Чалябінскай вобласці знаходзіцца ўчастак плошчай 2,404 тысяч га.

На тэрыторыі запаведніка размешчаны некалькі горных хрыбтоў — Машак, Зігальга, Нары, Кумардак і Ямантау (1640 м, самая высокая гара Паўднёвага Урала). Рэкі — Інзер, Малы Інзер, Юрузань, Цюльмень, Равець, Катаў, Нура і іншыя.

Літаратура
----------

* Алибаев Ф. Южно-Уральский государственный природный заповедник / Ф. Алибаев // Ватандаш. — 2002. — № 9. — С. 184—185.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
**Алена Канстанцінаўна Лябецкая** (2(15).7.1903, хутар Лягуцева, Слонімскі павет, Гродзенская губерня, цяпер Слонімскі раён — 28.1.1982) — беларускі палітычны і грамадскі дзеяч, мемуарыстка.

Актывістка Таварыства беларускай школы ў Заходняй Беларусі. З лістапада 1927 года сакратар Слонімскай акруговай управы ТБШ. За сваю дзейнасць арыштавана польскімі ўладамі ў 1928 годзе. У 1929 г. дэлегат 1-га антыфашысцкага кангрэса ў Берліне; дэлегат Еўрапейскага сялянскага кангрэса. Зноў арыштавана ў лютым 1930 года; асуджана на 6 гадоў зняволення. З 1933 года ў выніку абмену палітвязнямі ў БССР. Працавала ў ЦК Міжнароднай арганізацыі дапамогі барацьбітам рэвалюцыі Беларусі. Арыштавана НКУС і зняволена 14.10.1937. У пасляваенны час пісала ўспаміны.

Творы
-----

* Дзейнасць гурткоў «Таварыства беларускай школы» // У суровыя гады падполля. Мн. 1958;
* Иного пути не было // Вильнюсское подполье. — Вильнюс, 1966.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
**Алена Львоўна Шушунова** (руск.: Еле́на Льво́вна Шушуно́ва; 23 красавіка 1969, Ленінград — 16 жніўня 2018, Санкт-Пецярбург) — савецкая гімнастка, двухразовая алімпійская чэмпіёнка, неаднаразовая чэмпіёнка свету, Еўропы і СССР, уладальніца Кубка свету і Кубка СССР, пераможца Гульняў Добрай волі (1986). Заслужаны майстар спорту СССР (1985). Стрыечная сястра паэтэсы Ларысы Шушуновай.

Біяграфія
---------

Скончыла Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры імя П. Ф. Лесгафта (1991). Трэніравалася пад кіраўніцтвам Г. М. Рубцова, Т. Н. Ятчанка, В. Н. Гаўрычэнкава. Усталявала абсалютны рэкорд на Сусветнай універсіядзе ў 1987 годзе, выйграўшы ўсе шэсць залатых медалёў. Узнагароджана ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга (1989) і медалём «За працоўную адзнаку» (1985).

Пражывала ў Санкт-Пецярбургу, працавала ў гарадскім камітэце па фізічнай культуры і спорце.

У 2005 годзе была ўключана ў Міжнародную яўрэйскую спартыўную залу славы. Памерла 16 жніўня 2018 года ад ускладнення пасля пнеўманіі ва ўзросце 49 гадоў. Пахаваная ў Санкт-Пецярбургу на Багаслоўскіх могілках.

Зноскі
------

1. ↑


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIG · Olympedia · Olympic Channel · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Munzinger |
Рэгіён Усходняя Анатолія
**Паўднёва-Усходняя Анатолія** (турэцк.: Güneydoğu Anadolu Bölgesi), адзін з сямі рэгіёнаў Турцыі, першы з рэгіёнаў, вызначаных Першым геаграфічным кангрэсам у Анкары ў 1941. Усходняя Анатолія мае найбольшую вышыню над узроўнем мора, найбольшую плошчу і найменшую шчыльнасць насельніцтва сярод іншых рэгіёнаў краіны. 

Правінцыі рэгіёна Усходняя Анатолія
Рэгіён складаецца з 9 правінцый:

* Правінцыя Адыяман
* Правінцыя Батман
* Правінцыя Дыярбакыр
* Правінцыя Газіянтэп
* Правінцыя Кіліс
* Правінцыя Мардзін
* Правінцыя Шанлыурфа
* Правінцыя Сіірт
* Правінцыя Шырнак

| Рэгіёны Турцыі |
| --- |
|  | 
Чарнаморскі • Мармуроваморскі • Эгейскі • Міжземнаморскі • Цэнтральная Анатолія • Усходняя Анатолія • Паўднёва-Усходняя Анатолія
 |
**Сабіна Думба** (швед. Sabina Ddumba, нар. 23 лютага 1994, Стакгольм) — шведская спявачка.

Біяграфія
---------

Бацькі Сабіны родам з Уганды. Яна вырасла ў мястэчку Фісксэтра, прыгарадзе Стакгольма, і наведвала хрысціянскую царкоўную школу ў Сёдэрмальме. У пачатковай школе пачала спяваць у хоры, а ў 14 гадоў уступіла ў хор Tensta Gospel Choir.

У 2012 годзе Сабіна прыняла ўдзел у шведскай версіі тэлеперадачы X Factor.

У 2014 годзе выпусціла дэбютны сінгл «Scarred for Life», у 2015 годзе рушыў услед другі сінгл «Effortless» і трэці — «Not Too Young». Восенню 2017 года Думба выпусціла дэбютны альбом «Homeward Bound». Сінгл «Effortless» гучыць у 19 эпізодзе 13 сезону серыяла Анатомія страсці.

29 лістапада 2014 года ўзяла ўдзел у музычнай перадачы Moraeus med mera. 25 лютага 2015 года выступіць у музычнай цырымоніі Grammisgalan.

Восенню 2017 года ўдзельнічала ў тэлеперадачы Så mycket bättre, дзе была адзначана за нестандартнае выкананне песень іншых артыстаў. Яе версія песні Uno Svenningsson «Vågorna» адной з самых папулярных песень праграмы на стрымінг-сэрвісе Spotify.

Сабіна выканала бэк-вакал у песні Кэці Перы «Walking On Air» і ў песнях шведскай спявачкі Ені Уілсан (Jenny Wilson), таксама супрацоўнічала з шведскімі музыкантамі Mohammed Ali, Looptroop Rockers, Adam Kanyama і Lorentz & Sakarias.

Сабіна падпісаная на амерыканскі лэйбл Warner Brothers.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сабіна Думба
**Паўднёваэстонскія дыялекты**, або **паўднёваэстонская мова** — дыялектная група, на гаворках якой размаўляюць эстонцы на поўдні Эстоніі (Вырумаа, Тартумаа, Пылвамаа, Валгамаа, Вільяндзімаа). Традыцыйна лічыцца дыялектам у складзе эстонскай мовы, але ў нашыя часы ўсё часцей лічыцца асобнай эстонскай мовай.

Межы паміж паўночнаэстонскімі і паўднёваэстонскімі гаворкамі праходзяць па рацэ Эмайыгі і паўночным беразе возера Выртс’ярв.

Уключае ў сябе гаворкі выру, сету, тарту, мулгі, лудзінскія і краснагародскія дыялекты.

Гісторыя
--------

Паўднёваэстонскія дыялекты.
У 17—19 стагоддзях літаратура паўднёвай Эстоніі развівалася на аснове тартускіх і паўночнавырускіх гаворак. У канцы 17 стагоддзя быў выдадзены пераклад на гэту мову Новага Запавету.

У канцы 19 стагоддзя паўднёваэстонскія гаворкі выйшлі з ужытку з-за пранікнення ў Эстонію праваліберальных ідэй, згодна з якімі ў краіне мае быць адзіная дзяржаўная нацыянальная мова. З 1980-х гадоў ідзе актыўнае адраджэнне мовы, існуе вырускі інстытут.

Прыклад мовы
------------

Па-эстонску: Kõik inimesed sünnivad vabadena ja võrdsetena oma väärikuselt ja õigustelt. Neile on antud mõistus ja südametunnistus ja nende suhtumist üksteisesse peab kandma vendluse vaim.

Па-паўднёваэстонску: Kõik inemiseq sünnüseq avvo ja õiguisi poolõst ütesugumaidsis. Näile om annõt mudsu ja süämetunnistus ja nä piät ütstõõsõga vele muudu läbi käümä.

Па-беларуску: Усе людзі нараджаюцца вольнымі і роўнымі ў сваёй годнасці і правах. Яны надзелены розумам і сумленнем і павінны ставіцца адзін да аднаго ў духу братэрства.

Зноскі
------

1. ↑  Võro Instituut (англ.),  (эст.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Language Policy in Estonia Архівавана 16 лютага 2012. (англ.)
* На поддержку языка и культуры Южной Эстонии выделено 2 миллиона крон (на русском и эстонском языках) // Finugor.ru Архівавана 5 сакавіка 2016. (руск.)

| ⛭Фіна-ўгорскія мовы |
| --- |
| Пермскія | 
* комі • комі-пярмяцкая (комі-язьвінская*) • удмурцкая*

 |
| Фіна-волжскія | 
* марыйскія: лугава-ўсходняя марыйская • горнамарыйская • паўночна-заходняя марыйская
* мардоўскія: макшанская • эрзянская
* вымерлі: мяранская † • мяшчэрская † • мурамская †

 |
| Прыбалтыйска-фінскія | 
* вепская • водская (*кравінскі †*) • іжорская • карэльская (*цвярскі карэльскі* • *лівікоўскі дыялект* • *людыкоўскі дыялект*) • ліўская † • фінская (*квенская • меянкіелі*) • эстонская (*паўднёваэстонскі* • *вырускі*)

 |
| Саамскія | 
* бабінская † • інары • яканьгская • кімі † • кільдзінская • колта • луле • пітэ • паўночнасаамская • умэ • паўднёвасаамская

 |
| Венгерскія | 
* венгерская

 |
| Обска-ўгорскія | 
* мансійская • хантыйская

 |
| **†** — мёртвыя мовы |
**Гвідабальда II дэла Роверэ** (італ.: Guidobaldo II Della Rovere, 2 красавіка 1514, Урбіна - 28 верасня 1574) — герцаг Урбіна.

Біяграфія
---------

Гвідабальда II быў сынам герцага Урбінскага Франчэска Марыя I дэла Роверэ і яго жонкі, Элеаноры Ганзага. У 1532 Гвідабальда ўдзельнічаў ва ўсеагульным аглядзе войскаў Венецыянскай рэспублікі, галоўнакамандуючым якімі ў той час быў яго бацька. У 1534 жэніцца з Джуліяй Варана, дачкой сіньёра Камерына. Гэты шлюб служыў у першую чаргу палітычным мэтам - а менавіта, распаўсюджванню ўплыву герцагаў Урбіна на Сярэднюю Італію (у прыватнасці - на вобласць Маркэ). У герцага і Джуліі нарадзілася дачка Віргінія Фельтрыя дэла Роверэ (1544-1571, замужам у першым шлюбе за Федэрыка Барамеа (у 1560-1562), у другім шлюбе (з 1569) - за Фердынанда Арсіні, герцагам Гравіна). У 1546 Гвідабальда становіцца камандуючым венецыянскімі войскамі.

У 1547 году Джулія Варана памерла. У 1548 Гвідабальда II ўступае ў шлюб другі раз - з Віторыяй Фарнезэ, дачкой герцага Пармскага П'ера-Луіджы II Фарнезэ. У гэтай сям'і нарадзіўся спадчыннік Гвідабальда, Франчэска Марыя II дэла Роверэ, а таксама дзве дачкі:

* *Ізабела дэла Роверэ*, замужам за Нікола Сансеверына, князем Бісіньяна,
* *Лавінія Фельтрыя дэла Роверэ*, замужам за Альфонса Фелічэ д'Авалас, князем Франкавіла.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Bicchierai. *Lettere d'illustri capitani mai stampate*. 1854, Firenze;
* P. Litta. *Famiglie celebri italiane*. 1834, Milano.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Іспанскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Geni.com · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5236262 · BNF: 13621725j · GND: 122504992 · ICCU: BVEV067964 · ISNI: 0000 0000 6655 1498 · LCCN: no2001055679 · NTA: 287743896 · NUKAT: n2015056895 · SUDOC: 126668698 · VIAF: 69106530 |

 |