**Мірнае пагадненне паміж Эфіопіяй і Тыграем** — дагавор паміж федэральным урадам Эфіопіі і ўладамі штата Тыграй аб завяршэнні баявых дзеянняў.

Гісторыя
--------

Асноўны артыкул: **Тыграйскі канфлікт**
Узброенае супрацьстаянне паміж федэральным урадам Эфіопіі і мясцовымі ўладамі рэгіёну Тыграй ўспыхнула 4 лістапада 2020 года. Прычынамі канфлікту сталі даўнія супярэчнасці паміж федэральным урадам Абія Ахмеда Алі і кіруючай штатам партыяй Народны фронт вызвалення Тыграя. Алі з самага пачатку свайго прэм’ерскага тэрміну прыкладаў намаганні для зніжэння ўплыву НФВТ. У адказ партыя ігнаравала асобныя федэральныя акты і ўказанні на тэрыторыі рэгіёну.

У выніку лістападаўскай аперацыі ўрадавая армія Эфіопія змагла выцесніць праціўніка з галоўных гарадоў і аднавіць кантроль над большай часткай Тыграя. Нягледзячы на шэраг буйных паражэнняў НФВТ працягнуў супраціў і нават змог утрымаць некаторыя горныя раёны рэгіёну. Адначасова падчас канфлікту бакі абвінавачвалі тыя ці іншыя замежныя сілы ў прамым удзеле ў вайне, што напаліла палітычную абстаноўку ў гэтай частцы Афрыкі.

У чэрвені 2021 года антыўрадавыя сілы разгортваюць наступленне. Да канцы месяца эфіопскія войскі і іх саюзнікі былі выбіты з часткі цэнтральнага і ўсходняга Тыграя, у тым ліку рэгіянальнай сталіцы Мэкэле. У кастрычніку ўлады распачалі спробу рэваншу за летнія падзеі, але пацярпелі няўдачу. У гэты час тыграйскія паўстанцы кансалідуюцца з іншымі апазіцыйнымі групоўкамі краіны і разгортваюць дзейнасць за межамі рэгіёну. Тым не менш у канцы года ініцыятыва пераходзіць да федэральнай арміі.

Напярэдні
---------

1 верасня 2022 года кіраўніцтва паўстанцаў абвінаваціла ўлады Эфіопіі ў пачатку наступлення на іх пазіцыі на паўночным захадзе Тыграя, а 9 верасня — у наступленні на паўночным усходзе штата. Афрыканскі саюз прапанаваў бакам пад сваёй эгідай перамовы, якія пачаліся 25 кастрычніка ў горадзе Прэторыя (ПАР). Працэс праходзіў пры пасярэдніцтве прэзідэнта Нігерыі Алусегуна Абасанджа, былога прэзідэнта Кеніі Ухуру Кеніята, былога віцэ-прэзідэнта ПАР Фумзіле Мламба-Нгукіа, і пры непасрэдным удзеле міністра замежных спраў і супрацоўніцтва ПАР Наледзі Пандор.

Дагавор
-------

Праз дзевяць дзён перамоваў, 2 лістапада, адбылася цырымонія падпісання пагаднення аб спыненні баявых дзеянняў. Ад эфіопскай дэлегацыі дагавор падпісаў саветнік прэм’ер-міністра па пытаннях нацыянальнай бяспекі Рэдван Хусейн Рамета, а ад Тыграя — прэс-сакратар НФВТ Гетачу Рэда. Дакумент, пацвярджаючы суверэнітэт і тэрытарыяльную цэласнасць Эфіопіі, прадугледжваў спарадкаванае і скаардынаванае раззбраенне бакоў, аднаўленне правапарадку на поўначы дзяржавы, бесперашкодны доступ насельніцтва да гуманітарнай дапамогі. 

Генеральны сакратар ААН Антоніу Гутэрыш павітаў дасягнення дагавора. Наледзі Пандор выказала надзею на доўгатэрміновы мір. Гетачу Рэда адзначыў, што іх боку давялося пайсці на істотныя саступкі, каб «пабудаваць давер». Тыграйцы пацвердзілі прыхільнасць да выканання дамоўленасцяў і «гатоўнасць пакінуць мінулае ў мінулым, каб намеціць новы курс да міру».

У перамовах і падпісанні дагавора не ўдзельнічала Эрытрэя, чые ўзброеныя сілы прымалі актыўны ўдзел у падаўленні паўстання ў Тыграі. Акрамя таго, у працэс не ўключылі прадстаўнікоў ваенізаваных фарміраванняў Фано, якія таксама змагаліся з тыграйскими мяцежнікамі.

Як заявілі ўрад і паўстанцы, пагадненне з’яўляецца толькі першым крокам і запатрабуе ўважлівага маніторынгу за ходам яго выканання, у тым ліку з боку міжнароднай супольнасці. Яны таксама заклікалі паважаць падпісаныя дамоўленасці. Ужо 5—10 лістапада бакі паўторна сустрэліся ў Найробі (Кенія) для абмеркавання і выпрацоўкі падрабязных умоў рэалізацыі міру, уключаючы пытанні раззбраення з улікам сітуацыі з бяспекай на месцах. На сустрэчы была прадстаўлена дарожная карта па забеспячэнні неадкладнага гуманітарнага доступу і аднаўлення паслуг у рэгіёне Тыграй.

Гл. таксама
-----------

* Мірны дагавор паміж Эфіопіяй і Эрытрэяй

Зноскі
------

1. 1 2 3  В МИД ЮАР сообщили о подписании соглашения о прекращении боевых действий на севере Эфиопии
2. 1 2 3  Эфиопия и Тыграй на пути к долгожданному миру
3. ↑  В Эфиопии достигнуто мирное соглашение, которое может положить конец гражданской войне
4. ↑  Эфиопия и Тыграй договорились о прекращении боевых действий
5. ↑  Власти Эфиопии и мятежники из Тыграя согласились положить конец вооруженному конфликту
6. ↑  Переговоры между делегациями федерального правительства Эфиопии и повстанцев штата Тыграй начались в Кении

| ⛭Вайна ў Тыграі |
| --- |
| частка грамадзянскага канфлікту ў Эфіопіі |
| Храналогія | 

|  |  |
| --- | --- |
| 2020 | 
* Напады на базы УС Эфіопіі
* Разня ў Хамеры
* Разня ў Май Кадра
* Баі за Хамеру
* Заламбеская разня
* Ракетны ўдар па Асмэры
* Баі за Мэкэле
* Бамбардзіроўка Вукро
* Разня ў лагеры «Хітсат»
* Масавыя забойствы ў Адыграце
* Масавыя забойствы ў Хаўзэне
* Масавыя забойствы ў Вукро
* Абстрэл Мэкэле
* Разня ў Дэнгелат
* Разня ў Года
* Масавыя забойствы ў Хагерэ Селам
* Масавае забойства ў царкве Марыям Цыён

 |
| 2021 | 
* Разня ў Бора
* Разня ў Дэбано
* Разня ў Махберэ Дэго
* Разня ў Кола Тэмбіен
* Разня ў Замры
* Разня ў Фінарве
* Разня ў Гіра Арас
* Разня ў Гуху
* Аперацыя «Алула»
* Авіяўдар па Тагозе
* «Апошняе наступленне»
* Авіяўдары па Мэкэле
* Авіяўдар па Агбе
* Інцыдэнт у Дэсэ
* Сумеснае наступленне САТ і ВАА

 |
| 2022 | 
* Авіяўдар па Дэдэбіту
* Баі за Шырэ
* Прэторскае мірнае пагадненне

 |
| Іншае | 
* Рэгіянальныя выбары ў Тыграі
* Эфіопа-суданскія сутыкненні
* Мірны працэс
* Удзел Эрытрэі

 |

 |
| Бакі | 
* Узброеныя сілы Эфіопіі
* Узброеныя сілы Эрытрэі
* Пераходны ўрад Тыграя
* Фано
* Народны фронт вызвалення Тыграя
* Сілы абароны Тыграя
* Аб’яднаны фронт эфіопскіх федэралісцкіх і канфедэралісцкіх сіл

 |
| Постаці | 

|  |  |
| --- | --- |
| Урад | 
* Абій Ахмед Алі
* Сахле-Ворк Зеўдэ
* Кенеа Ядэта
* Берхану Джула
* Мулу Нега
* Аданах Абібі
* Абрахам Белай
* Ісаяс Афеворкі
* Філіпас Вальдэяханэс
* Себхат Эфрэм

 |
| Паўстанцы | 
* Дэбрэцыан Гебрэмікаэль
* Фетлворк Гебрэгзіабхер
* Тадэс Верадэ Тэсфай
* Гетачу Рэда
* Себхат Нега
* Абай Велду
* Сеюм Месфін
* Абай Цэхае
* Керыя Ібрагім
* Цадкан Гебрэтэнсэй

 |

 |
| Ваенныя злачынствы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Выпадкі | 
* Масавыя забойствы
* Дэпартацыя эрытрэйцаў
* Сексуальны гвалт

 |
| Праваабаронцы | 
* УВКПЧ
* АКПЧН
* ЭКПЧ
* КРНС
* ЭСПЧ
* АПЧЭ
* Ікана
* Себ Хідры

 |
| Расследаванні | 
* ЭКПЧ і УВКПЧ
* АКПЧН
* МЭКПЧЭ

 |

 |
| Ахвяры | 
* Людскія страты
* Голад
* Цэнтр прыёма бежанцаў «Хамдаят»
* Замежныя наступствы

 |