recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У гэтым японскім імі прозвішча (Іта) стаіць перад асабістым імем.
Граф **Іта Сукэюкі** (яп.: 伊東 祐亨, 20 мая 1843 — 16 студзеня 1914) — афіцэр японскага флоту эпохі Мэйдзі.

Біяграфія
---------

Іта Сукэюкі быў сынам самурая княства Сацума, нарадзіўся ў Кагосіме, вывучаў марскую і артылерыйскую справу, у складзе флоту княства Сацума браў удзел у вайне княства Сацума з Англіяй. Да моманту пачатку вайны Басін ён ужо перабраўся ў Эда і пайшоў на службу да тых, хто змагаўся супраць Сёгуната Такугава.

Пасля Рэстаўрацыі Мэйдзі Іта атрымаў званне лейтэнанта і служыў на карвеце «Нісін». Пасля стварэння Імператарскага флоту Японіі (1869) служыў на розных караблях. У 1882 годзе атрымаў званне капітана, 15 чэрвеня 1886 года — контр-адмірала, 12 снежня 1892 года — віцэ-адмірала. З 20 мая 1893 года — Вярхоўны галоўнакамандуючы «Флоту пастаяннай гатовасці» (частка японскага флоту, якая складалася з найбольш сучасных і баяздольных суднаў). Пасля таго, як у 1894 годзе «Флот пастаяннай гатовасці» быў аб’яднаны з «Заходнім флотам» (складаўся з састарэлых суднаў), Іта Сукэюкі стаў першым вярхоўным галоўнакамандуючым «Аб’яднанага флоту» і выйграў барацьбу на мора падчас Япона-кітайскай вайны. 11 мая 1895 года Іта стаў начальнікам Генеральнага штаба Імператарскага флоту Японіі. 5 жніўня 1898 года ён быў ганараваны тытулам *сісяку* (віконта), а 28 верасня 1898 года атрымаў званне адмірала.

Падчас Руска-японскай вайны Іта Сукэюкі працягваў выконваць абавязкі главы Генеральнага штаба Імператарскага флоту. 31 студзеня 1905 года ён атрымаў званне адмірала флоту, а ў 1907 годзе — тытул *хакусяку* (графа); у гэты ж перыяд ён быў узнагароджаны ордэнам Залатога каршуна 1-й ступені і Вышэйшым ордэнам Хрызантэмы з вялікай стужкай.

Іта памёр у 1914 годзе; пахаваны ў храме Каян-дзі ў такійскім спецыяльным раёне Сінагава.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Іта Сукэюкі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 00397176 · VIAF: 260813350 |
**Італа Дэ Дзан** (італ.: Italo De Zan; 1 ліпеня 1925, Сан-Ф’ёр, Італія — 9 сакавіка 2020, Трэвіза, Італія) — італьянскі велагоншчык, пераможца велагонкі Мілан — Турын  (руск.) (бел. 1947 года.

Біяграфія
---------

Прафесійную кар’еру пачаў у 1946 годзе. Абараняў колеры італьянскіх велакаманд Olmo, Lygie-Pirelli, Atala-Pirelli, Stucchi і Vicini. Сярод найбуйнейшых дасягненняў варта адзначыць перамогу на велагонцы Мілан — Турын  (руск.) (бел. (1947), перамогу на 10-м этапе гонак Джыра д’Італія (1948), «бронзу» ў гонцы Джыра дзі Ламбардзія  (руск.) (бел. (1948) і шматлікія перамогі ў гонках класам ніжэй. Завяршыў кар’еру ў 1952 годзе.

Памёр 9 сакавіка 2020 года з-за ускладненняў, выкліканых каронавірусам Covid-19.

Старэйшы брат Італа Дэ Дзана — Даменіка — таксама быў велагоншчыкам, аднак яго вынікі значна больш сціплыя за поспехі малодшага брата.

Зноскі
------

1. ↑  Italo De Zan //
2. ↑  Italo De Zan // Ciclismo llora Italo De Zan, víctima de covid — 2011. Праверана 19 сакавіка 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3979545'></a>
3. ↑  Coronavirus a Treviso, morto Italo De Zan: l'ex campione di ciclismo amico di Coppi e Bartali — Il Mattino, 2020. Праверана 11 сакавіка 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q605734'></a>
4. ↑  Профиль спортсмена. Доменико Де Дзан (англ.).  «Cycle Base». Праверана 23 марта 2020.

Спасылкі
--------

* Профіль  на *Cycling Archives*. (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | CycleBase · Cycling Archives · Mémoire du cyclisme · ProCyclingStats |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
Сцябловая іржа пшаніцы
**Сцябловая іржа раслін**, **Лінейная іржа раслін** — захворванне, выкліканае грыбам віду *Puccinia graminis*.

Асноўную шкоду наносіць збожжавым, у тым ліку пшаніцы, жыту, ячменю, аўсу і многім дзікарослым злакам.

Апісанне
--------

На сцеблах, лісці, каласковых лускавінках утвараюцца падоўжаныя аранжава-бурыя пукатыя ўрэдапустулы з урэдаспорамі, часта яны зліваюцца ў суцэльныя палоскі (лініі) даўжынёй 10-15 см. У канцы вегетацыі з’яўляюцца тэлейтаспоры, якія зімуюць на раслінных рэштках, прарастаюць вясною, утвараючы базідыі. Базідыяспоры пападаюць на барбарыс звычайны (прамежкавая расліна-гаспадар), даюць пачатак новай грыбніцы, дзе фарміруюцца спермагоніі і ацыдыі са спорамі, якія пераносяцца і заражаюць злакі. Пашырэнню хваробы спрыяе цёплае вільготнае надвор’е.

Зноскі
------

1. ↑  Іржа раслін // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.. — С. 417

Літаратура
----------

* Іржа раслін // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.. — С. 417
**Ісідар Германавіч Бары́** (28 снежня 1906 — 1944) — беларускі харавы дырыжор і педагог.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1934 годзе Маскоўскую кансерваторыю. У 1922—1925 гадах кіраваў арганізаваным ім аматарскім хорам у Гомелі. З 1934 года выкладаў у Беларускай кансерваторыі. У 1937—1941 гадах мастацкі кіраўнік хору Беларускай філармоніі.

Творчасць
---------

Валодаў вялікай эмацыянальнасцю, артыстызмам, тонка адчуваў прыроду беларускай народнай песні. Аўтар партызанскіх песень, у т.л. «Баявая партызанская».

Літаратура
----------

* Бары Ісідар Германавіч // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1. — 704 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0496-9.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Голад.
**Лукаш Голад** (18 кастрычніка 1891 — 6 лістапада 1947, Вільня) — праваслаўны святар, рэлігійны і грамадска-культурны дзеяч міжваеннай Заходняй Беларусі, рэдактар і выдавец.

Біяграфія
---------

Протаіерэй Літоўскай епархіі. Сябра Віленскай праваслаўнай кансісторыі. Прымаў удзел у беларусізацыі царкоўна-рэлігійнага жыцця ў Заходняй Беларусі. Праследаваўся польскімі ўладамі. У 1925 г. асуджаны на 5 месяцаў турмы. Рэдактар і выдавец рэлігійнага часопіса «Праваслаўная Беларусь» (1927—1928). Звязаны з беларускімі праваслаўнымі дзеячамі сенатарам В. Багдановічам і святаром А. Каўшом, якія фінансава падтрымлівалі выданне часопіса. Рашэннем Свяшчэннага Сінода праваслаўнай царквы ў Польшчы пазбаўлены сану святара. У 2-й пал. 1930-х зноў узведзены ў сан. У 1940 г. паводле ўказу мітрапаліта Літоўскага і Віленскага Еліферыя прызначаны прадстаўніком Ковенскага праваслаўнага савета ў Вільні. Пахаваны на праваслаўных могілках у Вільні.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Календарыюм // «Czasopis» № 10/2006.
* Лукаш Голад // Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны / Уклад. Ю. Гарбінскі. — Мінск-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3
	+ LCVA, ф. 51, воп. 7, спр. 716;
	+ Открытое письмо.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Балотны.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Балоцін.
**Ісідар Міхайлавіч Балоцін** (*сапр* **Ізраіль Рувімавіч Балотны**; 8 верасня 1907, Бабруйск — 7 снежня 1961, Мінск) — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар). Народны артыст Беларускай ССР (1944).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі музычны тэхнікум (1930, педагогі В. Цвяткоў і А. Баначыч). Удасканальваў вакальнае і сцэнічнае майстэрства ў Беларускай студыі оперы і балета (1930-33).

Дэбютаваў як оперны спявак у студыйным спектаклі «Залаты пеўнік  (руск.) (бел.» М. Рымскага-Корсакава партыяй Звездачота. Творчы шлях пачынаў у аматарскіх калектывах («Сіняя блуза» ў Бабруйску, 1924-27, і інш.). У 1933-61 гадах — саліст Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі (у Вялікую Айчынную вайну — саліст Свярдлоўскага тэатра  (руск.) (бел. у 1941-42 выступаў на сцэне Вялікага тэатра ў Маскве, уваходзіў у франтавыя канцэртныя брыгады).

Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1947-59 гадах.

Творчасць
---------

Валодаў гібкім выразным голасам, высокай прыроднай музыкальнасцю, пачуццём музычнага стылю. Майстэрства пераўвасаблення дазваляла яму ствараць вобразы самага рознага характару.

Меў у рэпертуары больш за 60 партый. Выканаў партыі ў нацыянальных спектаклях: Саўка («У пушчах Палесся» А. Багатырова), Конрад («Кветка шчасця» А. Туранкова), Сёмка («Алеся» Я. Цікоцкага).

Выконваў лепшыя партыі опернай класікі: Ленскі («Яўген Анегін  (руск.) (бел.» П. Чайкоўскага), Дуброўскі («Дуброўскі» Э. Напраўніка), Юродзівы («Барыс Гадуноў  (руск.) (бел.» М. Мусаргскага), Герцаг («Рыгалета» Д. Вердзі), Альмавіва («Севільскі цырульнік  (руск.) (бел.» Д. Расіні), Надзір («Шукальнікі жэмчугу  (руск.) (бел.» Ж. Бізэ), Вашак («Прададзеная нявеста  (руск.) (бел.» Б. Сметаны), Дамазы («Страшны двор» С. Манюшкі; у гэтай партыі выступіў на сцэне Варшаўскай оперы, 1955).

Ісідар Міхайлавіч Балоцін меў вялікі і рознабаковы камерны рэпертуар, значна месца ў якім належала рамансам беларускіх кампазітараў і беларускім народным песням.

У культуры
----------

Заір Азгур у 1960 годзе стварыў гіпсавы бюст І. Балоціна.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Болотин Исидор Михайлович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 70. — 737 с.
2. ↑  Первый белорусский Фауст Исидор Болотин Архівавана 4 сакавіка 2016.  (руск.)
3. ↑  Болотин Исидор Михайлович Архівавана 31 кастрычніка 2007.  (руск.)
4. ↑  Болотин Исидор Михайлович Архівавана 5 сакавіка 2016.  (руск.)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Ісідар Міхайлавіч Балоцін на Вікісховішчы |

* Первый белорусский Фауст Исидор Болотин Архівавана 4 сакавіка 2016.  (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Плошча Гагарына.

**Плошча Гагарына** (руск.: площадь Гагарина) — плошча ў паўднёвай частцы Магілёва. Размешчана ў Задняпроўскім жылым раёне, у Кастрычніцкім раёне.

Гісторыя
--------

Названая ў 1974 годзе ў гонар Ю. А. Гагарына.

Размяшчэнне
-----------

Утворана на праспекце Шміта ў раёне прымыкання да яго вуліцы Сіманава. Трохвугольная ў плане, выцягнута з поўначы на поўдзень. З паўночнага ўсходу да плошчы прымыкае вуліца Гагарына.

Забудова
--------

Усходні бок фарміруюць 5-, 9-павярховыя, пераважна жылыя, дамы мікрараёна Задняпроўе 1, паўднёва-заходні - кварталы забудовы па вул. Сіманава і Куцепава. З паўночнага захаду да плошчы прымыкаюць аўтазапраўка "Беларуснафта", аўтацэнтр Renault, аўтастаянка.

Транспарт
---------

З'яўляецца разваротным кольцам, адыгрывае важную ролю ў ажыцяўленні транспартнага паведамлення паміж раёнамі горада.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гагарина площадь // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Хет Лоа** (нідэрл.: Paleis Het Loo [ətˈloː]) — летні палац нідэрландскай каралеўскай фаміліі ў Апелдорне. Пабудаваны штатгальтарам Вільгельмам III у 1680-я гады. Знешні выгляд і ўбранне палаца наўмысна сціплыя. Вакол разбіты рэгулярны парк.

Першапачаткова тут стаяў паляўнічы домік герцагаў Гелдэрнскіх. У лістападзе 1684 года прынц Вільгельм Аранскі купіў маёнтак Хет Лоа з намерам пабудаваць тут раскошную паляўнічую рэзідэнцыю. 5 красавіка 1685 года быў складзены першы кантракт, і да верасня таго ж года быў выкананы каменны мур сярэдняй секцыі. У 1686 годзе былі дададзены крылы палаца, звязаныя з асноўным корпусам дзвюма каланадамі, разбіты сады вакол сцен палаца.

У кіраванне Вільгельма аж да яго смерці ў 1702 годзе інтэр'ер і мастацкае афармленне палаца знадворку падвяргаліся паўторным зменам і падфарбоўкам. У 1689 годзе Вільгельм стаў каралём Англіі, і гэта пацягнула пашырэнне палаца Хет Лоа. Паміж 1691 і 1694 гадамі каланады былі заменены чатырма павільёнамі, у якіх размясціліся новыя каралеўскія апартаменты, новая сталовая, доўгая галерэя і капліца. Пасля смерці караля палац у спадчыну атрымаў Вілемам IV (1711—1751), які, як і яго сын, Вілем V (1748—1806), выкарыстоўвалі палац як сваю летнюю рэзідэнцыю.

У 1960 годзе каралева Вільгельміна абвясціла, што пасля яе смерці палац павінен перайсці ва ўласнасць дзяржавы, што і было выканана ў 1962 годзе, пасля таго як каралева памерла ў палацы Хет Лоа. Цяпер, пасля поўнага аднаўлення, у палацы размяшчаюцца нацыянальны музей і бібліятэка, прысвечаныя Аранскаму дому. Тут таксама знаходзіцца музей канцылярыі загадаў каралеўства Нідэрланды (*Museum van de Kanselarij der Nederlandse Orden*).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хет Лоа
* Афіцыйны сайт (гал.)
Мадэль хларапласта
**Хларапласты** — зялёныя пластыды, якія сустракаюцца ў клетках раслін і некаторых бактэрый. З іх дапамогай адбываецца фотасінтэз. Хларапласты ўтрымоўваюць хларафіл. З'яўляюцца дзвухмембраннымі арганеламі. Пад двайнай мембранай маюцца тылакоіды (мембранныя ўтварэнні, у якіх знаходзіцца электронтранспартны ланцуг хларапластаў).

Зялёны колер хларапластаў абумоўлены прысутнасцю ў іх асноўных фотасінтэтычных пігментаў — хларафілаў. Хларапласты ўтрымліваюць таксама дапаможныя пігменты — аранжавыя, жоўтыя або чырвоныя караціноіды.

У раслін у адной клетцы ліста можа знаходзіцца некалькі дзясяткаў хларапластаў, а ў некаторых водарасцей — толькі 1—2 гіганцкія хларапласты (напр. у хларэлы або спірагіры).

Часцей за ўсё хларапласты маюць форму дваякавыпуклай лінзы. Як і для мітахондрый, для хларапластаў характэрна двухмембранная будова. Паміж вонкавай і ўнутранай мембранамі знаходзіцца міжмембранная прастора. Вонкавая мембрана роўная, яна абмяжоўвае хларапласт. Унутраная мембрана ў працэсе развіцця хларапласту ўтварае замкнутыя дыскападобныя ўтварэнні — тылакоіды. Стосікі ляжачых адзін на другім тылакоідаў называюцца гранамі.

У мембранах тылакоідаў размешчаны фотасінтэтычныя пігменты, якія паглынаюць святло, а таксама ферменты, што ўдзельнічаюць у пераўтварэнні энергіі святла.

Унутранае асяроддзе хларапласту — строма. У ёй змешчаны кальцавыя малекулы ДНК, усе тыпы РНК, рыбасомы, запасныя рэчывы (ліпіды, зерні крухмалу) і розныя бялкі, у тым ліку ферменты, якія ўдзельнічаюць у фіксацыі вуглякіслага газу.

Асноўная функцыя хларапластаў — ажыццяўленне фотасінтэзу. Акрамя таго, у іх адбываецца сінтэз АТФ, некаторых ліпідаў і бялкоў.

Хларапласты здольны дзяліцца, дзякуючы чаму іх колькасць у клетцы можа павялічвацца.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
* Біялогія: падруч. для 10-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання / пад рэд. М. Д. Лісава; пер. з рус. мовы В. К. Раманцэвіч. — 3-е выд. — Мн.: Нар. асвета, 2014. ISBN 978-985-03-2169-5

| Арганоіды эўкарыятычнай клеткі |
| --- |
|  | 
Акрасома • Апарат Гольджы • Вакуоля • Везікула • Клетачная мембрана • Клетачная сценка • Лізасома • Меланасома • Міяфібрылы • Мітахондрыя • Пераксісома • Пластыды • Раснічка/Жгуцікі • Рыбасома • Скарачальная вакуоля • Стыгма • Хларапласты • Цэнтрыёль • Цэнтрасома • Цытаплазма • Эндаплазматычны рэтыкулум • Ядро • Ядзерка
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12254729f · GND: 4147821-6 · LCCN: sh85024586 · Microsoft: 69305403, 2910753229 · NDL: 00574347 · NKC: ph119183 |

 |
Тушаныя марскія вушкі з трэпангамі
**Трэпангі** (ад малайскага *tripang* або *trīpang*) — прамысловыя ядомыя галатурыі з родаў *Holothuria*, *Stichopus* і іншых. Як харчовы прадукт выкарыстоўваецца мясістая сценка цела галатурыі. Трэпангаў ловяць у асноўным у краінах Паўднёва-Усходняй Азіі. У Расіі (Прыморскі край) здабываюць Stichopus japonicus.

Літаратура
----------

* Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — М.: Сов. энциклопедия, 1986. — С. 642. — 100 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85137296 |
**Хешван** (іўр.: חֶשְׁוָן) — другі месяц яўрэйскага календара (пры адліку паводле Торы - восьмы). Адпавядае звычайным месяцам кастрычнік або кастрычнік-лістапад. Складаецца з 29 або 30 дзён.

Поўная назва месяца - мархешван - паходзіць з акадскай мовы, і азначае «восьмы месяц». Народная этымалогія інтэрпрэтуе назву месяца як «мар-хешван» (горкі хешван), бо гэта адзіны месяц у яўрэйскім календары, на які не прыпадае ніводная знамянальная падзея або свята.

| ⛭Месяцы яўрэйскага календара |
| --- |
| Нісан ·  Іяр ·  Сіван ·  Тамуз ·  Аў ·  Элул ·  Тышрэй ·  Хешван ·  Кіслеў ·  Тэвет ·  Шват ·  Адар |
**Паджа́бны** (Праран) — востраў у паўднёва-ўсходняй частцы Самарскай лукі насупраць Самары, паміж Каляднай Валожкай і Саратаўскім вадасховішчам. Утварыўся ў 1639 годзе з часткі левабярэжжа ракі Волга (стрэлкі верхняга рукава ракі Самара) у выніку правядзення гідратэхнічных мерапрыемстваў на старажытным рэчышчы Волгі (цяпер — Калядная Валожка) гарнізонам Самарскай крэпасці. Раней насіў назву Цялячы, Пясчаны, Паджабны, Калядны. Сучасную назву атрымаў у 19 стагоддзі: у азёрах вострава вадзілася шмат вадзяных чарапах, якіх жыхары Самары называлі «жабамі».

Археалагічна да гэтага часу не даследаваўся, хоць ёсць усе падставы меркаваць, што на ўзбярэжжы Валожкі існавала буйная стаянка старажытных людзей (мяркуючы па рэштках вогнішчаў).

Цяпер востраў падзелены пратокамі на больш дробныя астравы. На востраве знаходзіцца 12 азёр. Самае буйное — возера Зялёненькае. Плошча, якую займаюць лясы (пераважна — сасновыя бары), складае 1881 га. На востраве шырока прадстаўлены раслінны і жывёльны свет, асобныя віды ўключаны ў Чырвоную Кнігу. Славіцца грыбамі і рыбалкай. Унікальны мікраклімат вострава, абумоўлены лесастэпавым ландшафтам на пясчанай глебе і навакольнай воднай прасторай.

Адміністрацыйна адносіцца да Самарскага раёна. Згодна з Генпланам горада Самара з'яўляецца рэкрэацыйнай зонай. На востраве адсутнічаюць інжынерныя камунікацыі (цэнтралізаванае водазабеспячэнне, каналізацыя, ачышчальныя збудаванні, газазабеспячэнне, тэлефонная сувязь), за выключэннем электразабеспячэння.

На востраве размешчаны базы адпачынку, дачы, дом рыбака. У летні перыяд тры прыстані Самарскага рачнога порта — Проран, Сярэдні пляж і Ніжні пляж — абслугоўваюць пасажырскія рачныя перавозкі. Узімку — судны на паветранай падушцы. У ледастаў і крыгаход — транспартная сувязь з востравам фактычна адсутнічае.
У летне-асенні перыяд востраў актыўна наведваецца турыстамі і адпачывальнікамі.

Спасылкі
--------

* Сайт, прысвечаны востраву
Трэцяе пасланне святога апостала Паўла да карынфян - апакрыфічнае пасланне, адрасаванае братам, якія жывуць у суполцы грэцкага горада Карынф. Аўтарам, магчыма, з'яўляецца вышэйзгаданы апостал, аднак пацвярджэнняў гэтаму няма. Пасланне складаецца з сарака вершаў і выдаецца ў старой арфаграфіі, калі замест «Ісус» там пішацца: «Иесус». Тэкст паслання змяшчае настаўленне братам і па характары нагадвае кананічныя пасланні. Царквой гэтая кніга не прызнаецца і ў богаслужэнні не выкарыстоўваецца. Улічваючы тое, што тэхнічна пасланні 1 і 2 павінны быць на 2 і 3 месцах, (бо Павел на самай справе напісаў ліст у Карынф перад першым пасланнем, як відаць з 1-ы да карынфян 5:9) то трэцяе пасланне, адпаведна, павінна быць чацвёртым. Аднак,некаторыя лічаць, што Павел спасылаецца на папярэдні раздзел паслання, а таму ніякай розніцы ў нумарацыі вышэйзгаданых тэкстаў не павінна існаваць. Трэцяе пасланне да Карынфян і Запаветы дванаццаці патрыярхаў некалі лічыліся часткай армянскай праваслаўнай Бібліі, але ў сучасных выданнях больш не друкуюцца.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Александровіч.
**Лукаш Антоній Александровіч** (польск.: Łukasz Antoni Aleksandrowicz; 1684 — 1763) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Александровічаў герба «Александровіч».

Лідскі скарбнік у 1710—1713 гадах, стольнік у 1713—1714 гадах, падстараста ў 1713—1720 гадах, харунжы ў 1714—1749 гадах, з 1733 г. — маршалак каптуровых судоў. Выбіраўся паслом на соймы 1718, 1722 і 1738 гадах, таксама ён быў паслом на элекцыйным сойме 1733 года.

Сям’я
-----

Жанаты з Канстанцыяй з Александровічаў (пам. 1749), дачкой наваградскага кашталяна.

Зноскі
------

1. 1 2  Лаўрэш Леанід.Горад Яго Каралеўскай Мосці Ліда ў другой палове XVII і ў XVIІІ стагоддзях // Лідскі Летапісец 2016. № 4(76). С. 28-51.


| ?Лукаш Антоній Александровіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Лукаш Антоній Александровіч |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |

 |
**Хетафэ** (ісп.: Getafe) — горад у цэнтральнай частцы Іспаніі, размяшчаецца на поўдні аўтаномнай супольнасці Мадрыд, у 13 кіламетрах ад іспанскай сталіцы. Заступнікам горада лічыцца Маці Божая дэ лос Анхелес.

Гісторыя
--------

Прысутнасць людзей у гэтым рэгіёне ўзыходзіць да ніжняга палеаліту. Панаванне рымлян у вобласці Хетафэ пачалося з II стагоддзя да н.э. Гэты раён быў пасля захоплены шэрагам германскіх плямёнаў, як тот свевамі, вандаламі і вестготамі, а таксама аланамі, якія маюць індаеўрапейскае паходжанне.

У VIII стагоддзі Хетафэ быў захоплены маўрамі. У 1085 годзе кароль Альфонса VI адаваяваў вёску. У 1326 годзе жыхары вёскі пераехалі бліжэй да каралеўскай дарозе, якая злучае Мадрыд і Таледа, у выніку стварыўшы новы горад, Хетафэ. У тым жа стагоддзі ў горадзе быў пабудаваны манастыр Ла-Магдалена, які аднак быў знішчаны праз некалькі стагоддзяў.

У перыяд з 1808 па 1812 гады Хетафэ быў акупаваны напалеонаўскімі войскамі.

Геаграфія
---------

Хетафэ знаходзіцца ў паўднёвай зоне аўтаномнай супольнасці Мадрыд, на паўднёвым-захадзе Еўропы на Пірэнейскім паўвостраве.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Філіпін Хетафэ, Філіпіны
* Сцяг Сахарскай Арабскай Дэмакратычнай Рэспублікі Даіра, Заходняя Сахара
* Сцяг Кубы Гуанабакоа, Куба

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хетафэ
* Афіцыйны сайт
**Лукас Клапфер** (ням.: Lukas Klapfer; нар. 25 снежня 1985, Айзенерц) — аўстрыйскі дваяборац, трохразовы бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў (2014 і 2018), двухразовы бронзавы медаліст чэмпіянатаў свету ў камандным першынстве.

У Кубку свету Клапфер дэбютаваў 29 студзеня 2005 года, у студзені 2009 года ўпершыню трапіў у тройку найлепшых на этапе Кубка свету, у каманднай гонцы. Усяго на сённяшні момант мае 4 трапленні ў тройку найлепшых на этапах Кубка свету, 1 у асабістых спаборніцтвах і 3 у камандных. Найлепшым дасягненнем у выніковым заліку Кубка свету для Клапфера з’яўляецца 14-е месца ў сезоне 2008/09.

На Алімпіядзе 2014 года ў Сочы стаў 12-м у турніры на нармальным трампліне + 10 км, 15-м у спаборніцтвах на вялікім трампліне + 10 км, і заваяваў бронзавы медаль у камандных спаборніцтвах.

За сваю кар’еру ўдзельнічаў у двух чэмпіянатах свету, найлепшы вынік 5-е месца ў каманднай гонцы на чэмпіянаце свету 2013 года.

На Алімпійскіх гульнях у Пхёнчхане ў дваябор’і (нармальны трамплін + 10 км) ён паказаў трэці вынік, саступіўшы пераможцу 18,1 секунды і заваяваў бронзавы медаль.

Зноскі
------

1. ↑  FIS database Праверана 26 красавіка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q212928'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105753098'></a>
2. ↑  Lukas KLAPFER // Міжнародная федэрацыя лыжнага спорту — 1924.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q212928'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Тэматычныя сайты | FIS (лыжнае дваябор’е) · Olympedia · Olympic Channel · МАК |
**Хжонхаў** (польск.: Chrząchów) — вёска на паўднёвым усходзе Польшчы, ў гміне Каньскаволя, Пулаўскага павета, Люблінскага ваяводства. Хжонхаў стаіць на рацэ Кураўцы, непадалёк ад вёскі Кураў. Насельніцтва вёскі Хжонхаў складае 736 жыхароў (2005).

Паводле легенды, назва вёскі паходзіць ад рохкання дзікаў.

Вёска была ўпершыню згадана ў 1430. У 1795, пасля Трэцяга падзела Рэчы Паспалітай, Хжонхаў перайшоў пад кіраўніцтва Аўстрыі; з 1815 увайшоў у склад Царства Польскага. Падчас Першай Сусветнай вайны быў знішчаны аўстрыйскімі войскамі. Падчас Другой Сусветнай вайны (10 верасня 1939) стаў ахвярай нямецкай бамбардыроўкі.

Цяпер у вёсцы знаходзяцца 160 невялікіх фермаў і хат, невялікі каталіцкі касцёл, пачатковая школа, пошта і дзве крамы.
Кейн-Бейсін, Нунавут, Канада.     Нунавут     Грэнландыя     Паўночна-заходнія тэрыторыі

**Басейн Кейна** (англ.: Kane Basin) — мора ў Паўночным Ледавітым акіяне, якое падзяляе паўночны захад Грэнландыі і востраў Элсмір і злучае мора Бафіна з морам Лінкальна.

Мора з'яўляецца часткай праліва Нарэса, агульнай даўжынёй звыш 180 км. У самым вузкім месцы яго шырыня складае каля 40 км.

Сваю назва мора атрымала ў гонар амерыканскага палярнага даследчыка Ілайшы Кента Кейна, які ў 1860-я гг. даследаваў гэты раён у пошуках Джона Франкліна. У 1964 годзе дацкім і канадскім урадам было канчаткова ўрэгулявана яго найменне.

Басейн Кейна знаходзіцца далёка на поўначы, удалечыні ад цёплых цячэнняў, таму нават у летнія часы навігацыю могуць забяспечыць толькі ледаколы.

Зноскі
------


* Todos los nombres geograficos han sido obtenidos de los mapas de «The Atlas of Canada», disponible en:  Архівавана 2 верасня 2008.. Las distancias han sido obtenidas directamente de Google Earth.
* Los datos sobre la expedicion de Elisha Kent Kane provienen de *Three years of Arctic service; an account of the Lady Franklin bay expedition of 1881-84, and the attainment of the farthest north*, de Adolphus Washington Greely (1844—1935), publicado en 1894. (pag. 7-8).

Бібліяграфія
------------

* The Royal Navy in Polar Exploration from Franklin to Scott, E C Coleman 2006 (Tempus Publishing)
* Cold Regions Research and Engineering Laboratory (U.S.). *Radar Imagery of Arctic Pack Ice Kane Basin to North Pole*. Hanover, N.H.: The Division, 1968.
* Hobbs, William Herbert. *Discovery and Exploration Within the Area to the West of the Kane Basin*. 1939.
* Kravitz, Joseph. *Sediments and Sediment Processes in Kane Basin, a High Arctic Glacial Marine Basin*. [Boulder, Colo.?]: University of Colorado, Institute of Arctic and Alpine Research, 1982.
* Marentette, Kris Allen. *Late Quaternary Paleoceanography in Kane Basin, Canada and Greenland*. Ottawa: National Library of Canada, 1989. ISBN 0-315-43760-X
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мілаград (значэнні).

**Мілагра́д** — комплекс археалагічных помнікаў мілаградскай культуры і зарубінецкай культуры ў Беларусі, каля вёскі Мілаград Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці.

Гарадзішча IV ст. да н.э. — II ст. трохвугольнае ў плане, з селішчам.

Выявіў А. Д. Каваленя (1935), даследавалі Ю. У. Кухарэнка (1952), В. М. Мельнікоўская (1955, 1957—1958, 1961). Выяўлены рэшткі жытлаў слупавой канструкцыі, слупавыя і гаспадарчыя ямы, фрагменты мілаградскага і зарубінецкага посуду, 2 бронзавыя трохвугольныя падвескі, 6 бранзалетападобных кольцаў, бронзавыя і жалезныя позналатэнскія фібулы, 2 бронзавыя званочкі, каменная зерняцёрка, жалезныя сярпы, тыглі, льячкі, гліняныя прасліцы, грузілы і інш. Ад гарадзішча атрымала назву мілаградская культура.

Селішча даследавала В. М. Мельнікоўская (1955). Выяўлены рэшткі жытлаў, фрагменты познемілаградскай керамікі і адзінкавыя абломкі зарубінецкага посуду.

Зноскі
------

1. 1 2  Беларусь, 1995

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
* Мілагра́д // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 482. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
Інтэр'ер Вілы Каліба
**Віла Каліба** (польск.: Willa Koliba) — філіял Татраўскага музея, які знаходзіцца ў горадзе Закапанэ Малапольскага ваяводства, Польшча. Першы будынак закапанскага стылю, які спраектаваў польскі архітэктар і пісьменнік Станіслаў Віткевіч. Знаходзіцца на вуліцы Касцеліска, 18. Будынак уваходзіць у склад турыстычнага маршруту «Шлях драўлянай архітэктуры  (руск.) (бел.». Помнік культуры Малапольскага ваяводства.

Гісторыя
--------

Будынак быў пабудаваны ў 1893 годзе. Яго назва паходзіць ад дыялектнага гуральскага слова «Koliba», якое азначае пастушы будан. Віла была пабудавана для землеўладальніка Зыгмунта Гнатоўскага, які першапачаткова хацеў пабудаваць простую гуральскую хату, каб размясціць у ёй сваю этнаграфічную калекцыю. Аднак, план будаўніцтва быў зменены Станіславам Віткевічам, які дадаў да будынка асобную заходнюю частку, на першым паверсе якой размясціў гасціную і спальню, а на другім паверсе — яшчэ адну спальню і пакой для прыслугі. У 1901 годзе да будынка была дададзеная яшчэ адна невялікая прыбудова.

2 мая 1983 года будынак быў унесены ў рэестр помнікаў культуры Малапольскага ваяводства пад рэгістрацыйным нумарам *А-346*.

Са снежня 1993 года ў будынку быў арганізаваны Музей закапанскага стылю імя Станіслава Віткевіча, які стаў філіялам Татраўскага музея.

Зноскі
------

1. ↑  Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych — województwo małopolskie(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Stanisława Witkiewicza styl zakopiański Teresa Jabłońska, wydawnictwo BOSZ, 2008, ISBN 978-83-7576-029-3
**Русі́зм** — слова або выраз, запазычаныя з рускай мовы. Русізм уваходзіць у склад іншай мовы, асвойваецца ёю і становіцца элементам яе сістэмы; можа быць толькі фактам маўлення. Русізмам называюць само слова і яго асобныя структурныя элементы (гукі, словаўтваральныя марфемы і інш.). У адпаведнасці з гэтым вылучаюць русізмы лексічныя, фанетычныя, граматычныя, словаўтваральныя.

У беларускай мове
-----------------

Русізмы як запазычанні шырока прадстаўлены ў беларускай мове, што абумоўлена структурнай блізкасцю абедзвюх моў. У беларускай мове сярод запазычанняў з рускай мовы вылучаюць непасрэдна русізмы і словы, запазычаныя з іншых моў праз пасрэдніцтва рускай. Ужыванне русізмаў у маўленні абумоўлена інтэрферэнцыяй або мэтавай устаноўкай носьбіта мовы. Найчасцей русізмы назіраюцца як факты інтэрферэнцыі ў вусным маўленні беларуска-рускіх білінгваў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Білінгвізм // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах / Генадзь Пашкоў. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — Т. 13. — С. 457. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4.
**Вялікі Зелянчук** — рака на Паўночным Каўказе, левы прыток Кубані. Даўжыня ракі — 158 км, ад вытоку ракі Псыж больш за 180 км, плошча вадазбору 2730 км². Працякае па тэрыторыі Карачаева-Чаркесіі, Стаўрапольскага і Краснадарскага краёў. Бярэ пачатак ад вытокаў — Псыш, Кызгыча і Архыза з паўночных схілаў Галоўнага Каўказскага хрыбта. У вярхоўях знаходзіцца пасёлак Архыз, які з’яўляецца месцам адпачынку і паломніцтва турыстаў. На левым беразе размешчана адна з частак Тэбердзінскага запаведніка. У сяле Ніжні Архыз знаходзіцца помнік архітэктуры Архызскае гарадзішча, непадалёк ад сяла знаходзіцца абсерваторыя Расійскай акадэміі навук.

Зноскі
------

1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
2. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8). — карта Карачаева-Чаркесіі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Томах.
**Мадэст Іванавіч Томах** (20 мая 1908, ст. Мікітаўка, Данецкая вобласць — 31 студзеня 1980) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Ленінградскі інстытут інжынераў камунальнага будаўніцтва ў 1937 годзе. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Працаваў у Белдзяржпраекце, галоўным архітэктарам, начальнікам Гомельскага і Магілёўскага абласных аддзелаў архітэктуры, з 1965 па 1970 г. — намеснікам начальніка, начальнікам аддзела планіроўкі ў Белдзяржпраекце.

Член КПСС з 1929 года. Член Саюза архітэктараў СССР з 1937 года. З 1949 па 1955 г. — старшыня СА БССР.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): генпланы Магілёва, Завакзальнага раёна Менска (1937), Рэчыцы, пасёлкаў шаўковага камбіната і аўтазавода ў Магілёве (1940), Жодзінскага завода дарожных машын і жылога пасёлка (1952), заводаў швейных машын і аўтаклаўнай цэглы ў Оршы, вапнавых у Крычаве, Клімавічах (1953—1960), прамвузлы ў Баранавічах, Віцебску, Гомелі, Гродна, Мінску, Мазыры, Слуцку (1965—1970).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі (1945), Граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1949).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Томах Модест Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Вялікі Казацкі завулак** — завулак у Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга. Праходзіць ад Гарохавай вуліцы да Загараднага праспекта. Назва *Казацкі завулак* вядомая з 1795 года, яна была дадзена ад змешчанага тут Данскога казацкага падворка.

У 1821—1846 гады існавала найменне Крывы завулак (звязана з канфігурацыяй праезду). Адначасова выкарыстоўваліся назвы Казацкі Крывы завулак, 1-ы Казацкі завулак.

Сучасная назва Вялікі Казацкі завулак дадзена 7 сакавіка 1880 года.

З 3 студзеня 1925 года па 7 ліпеня 1993 года завулак сумесна з Малым Казацкім завулкам называўся *завулак Ільіча* ў гонар У. І. Леніна.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Вялікі Куяльнік** (укр.: Великий Куяльник) — рака ў Адэскай вобласці Украіны. Даўжыня ракі — 150 км, плошча вадазборнага басейна — 1860 км².

Вялікі Куяльнік бярэ пачатак на паўднёва-ўсходніх схілах Падольскага ўзвышша, паблізу Падольска і працякае па тэрыторыі Падольскага, Ананьеўскага, Шыраеўскага і Іванаўскага раёнаў Адэскай вобласці. Упадае ў Куяльніцкі ліман, які аддзелены ад Чорнага мора перасыпам. На лімане, у межах Адэсы, размешчаны Куяльніцкі курорт. На рацэ размешчаны пасёлкі Далінскае, Шыраева, Іванаўка.

Жыўленне снегавое, летам мялее, часам перасыхае, у халодныя зімы перамярзае. У Вялікі Куяльнік упадае каля 40 малых рэк сумарнай працягласцю каля 280 км.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вялікі Камень.

**Вялікі камень**, **Чортаў камень** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння, самы вялікі валун Беларусі. За 400 метраў на паўночны захад ад вёскі Горкі Шумілінскага раёна Віцебскай вобласці, за 400 метраў ад аўтадарогі Шуміліна-Бешанковічы. Ахоўны статус нададзены ў 1963 годзе.

Апісанне
--------

Ружовы граніт рапаківі з авоідамі палявога шпату, які складае 60-65 % граніту. У склад уваходзіць таксама кварц (20-30 %), астатнія 5-10 % прыпадаюць на біятыт, мускавіт, рагавую падманку. Цёмна-карычневага колеру, па форме нагадвае гіганцкі прас. Даўжыня 11 метраў, шырыня 5,6 метра, бачная вышыня 2,8 метра. Шурф глыбінёй 3 м не дасягнуў падэшвы каменя. Па матэрыялах Інстытута геалогіі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі дакладная вага — 292 тоны. Пад уздзеяннем сонца, вады, ветру, перападу тэмператур Вялікі камень паступова разбураецца. У папярочным напрамку трэшчына, зарослая мхом i
лішайнікам. 3 паўднёвага боку ад валуна адколата 0,5 м³.

Прынесены ў час апошняга абледзянення 18 тысяч гадоў таму з Выбаргскага масіву Балтыйскага шчыта. Так Вялікі камень аказаўся на тэрыторыі сучаснага Шумілінскага раёна, асеў каля цяперашняй вёскі Горкі, што за 17 км на поўдзень ад Шуміліна.

Паданне
-------

А. А. Мартыненка ў кнізе «Незапатрабаваныя скарбы. Па запісках лагернага ўрача» ў раздзеле «Віцебск. Шуміліна. Вялікі камень» піша, быццам адзін яўрэй з Віцебска, схаваў у трыццаці кроках ад каменя шкатулку з дабром усіх сваіх продкаў.

Галерэя
-------

* 
* 
*

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Вялікі Камень // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
2. ↑  Культавыя і гістарычныя валуны Беларусі / [А. К. Карабанаў, В. Ф. Вінакураў, Л. У. Дучыц і інш.]; Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут прыродакарыстання. — Мінск: Беларуская навука, 2011. — 235 с. — ISBN 978-985-08-1295-7.

Літаратура
----------

* Вялікі Камень // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
* Вялікі камень // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
* Волаты // Ляўкоў, Э. А. Маўклівыя сведкі мінуўшчыны / Э. А. Ляўкоў. — Мн. 1992. — С. 25-31.
* Вялікі камень // Ахоўныя прыродныя тэрыторыі і помнікі прыроды Беларусі / рэд.-склад.: В. К. Мазоўка, Н. М. Сямашка. — Мн. 1985. — С. 47.
* Наша Шуміліншчына // Гісторыка-краязнаўчы курс / Шуміліназнаўства / уклад.: В. А. Адляшчук.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вялікі Камень (Шумілінскі раён)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крафт.

**Рут Крафт** (ням.: Ruth Kraft; сапраўднае імя — **Рут Бусеніус**; 3 лютага 1920, Шыльдаў — 8 ліпеня 2015, Берлін) — нямецкая пісьменніца.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і бізнэсоўца ў прускай правінцыі Саксонія (сёння Вольная дзяржава Саксонія). Яе бабуля і дзядуля, а потым і бацькі кіравалі крамай. Два гады вучылася ў ліцэі імя Катарыны фон Бора, скончыла камерцыйнае вучылішча, працавала бухгалтарам. У 1938 годзе яна ўступіла ў НСДАП.

З 1 сакавіка 1940 г. працавала ў аддзеле аэрадынамікі Даследчага цэнтра палігона Пенемюндэ. У 1943 годзе яна стала грамадзянскім супрацоўнікам камандавання Штэцінскай ваеннай акругі. З прасоўваннем Усходняга фронту пераехала на захад Германіі — у Рэндсбург.

Пасля заканчэння вайны Рут Крафт вярнулася дадому, пачала пісаць, працавала на маладзёжным радыё Лейпцыгскага вяшчання «Mitteldeutscher Rundfunk» з вясны 1946 года. Тут яна напіала першыя літаратурныя творы для моладзі. З 1946 па 1953 гады была выпушчана серыя дзіцячых кніг.

Рут Крафт выйшла замуж за радыёрэжысёра і акцёра Ганса Бусэніуса ў 1949 г. з якім у яе нарадзіліся сын Рэнэ ў 1951 г. і дачка Інес у 1955 г. Пасля яго прызначэння лектарам па драматургіі DEFA сям’я пераехала ў Патсдам-Бабельсберг у 1953 годзе. Яна таксама мела дом для адпачынку ў Арэншупе. Пазней яна жыла ў Цёўтэне больш за 40 гадоў да 2008 года.

Спадчына Крафта ўключае раманы, кнігі для дзяцей і моладзі, сцэнарыі і радыёспектаклі.

На беларускую мову яе раман «Востраў без маяка» пераклаў Уладзімір Антонавіч Папковіч.

Зноскі
------

1. 1 2  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царква Святой Ганны.
**Царква Святой Ганны** — мураваны праваслаўны храм у аграгарадку Аношкі Нясвіжскага раёна Мінскай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры паселішча.

Гісторыя
--------

Храм быў асвячоны ў 2001 годзе. Першым настаяцелем храма стаў іерэй Дыянісій Пясецкі. У 2008 годзе ў храме быў праведзены капітальны рамонт фасада. У лістападзе 2015 года храм набыў набор з 4-х званоў.

Архітэктура
-----------

Пабудавана з цэглы. Вырашана прамавугольным аб’ёмам, накрытым 2-ярусным 2-схільным дахам і завершаным цыбулепадобным купалам. Прамавугольная апсіда накрыта вальмавым дахам. Фасады расчлянёны прамавугольнымі ўрубнымі аконнымі праёмамі.

Зноскі
------

1. ↑  Царква Святой Ганны (Аношкі) Архівавана 26 кастрычніка 2019.
2. ↑  Ганнінская царква

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Царква Святой Ганны (Аношкі) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Царква ў імя прападобнай Ефрасінні Полацкай** — праваслаўны храм, знаходзіцца ў вёсцы Бароўка (Верхнядзвінскі раён, Віцебская вобласць). Пабудавана ў 1840 г. з цэглы.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры позняга класіцызму. Вырашана працяглым прамавугольным аб’ёмам з бакавымі рызалітамі, накрытымі крыжападобным пакатым дахам, завершаным глухім 8-гранным шатровым драўляным барабанам з макаўкай. Да фасада далучана 3-ярусная 4-гранная званіца-прытвор, накрытая самкнутым сферычным купалам з макаўкай. Атынкаваныя фасады арытмічна члянёны арачнымі і прамавугольнымі аконнымі праёмамі і нішамі-экседрамі, крапаваны вуглавымі лапаткамі і парадковымі фрызамі, рустоўкай. Уваход накрыты паўкруглым казырком.

Літаратура
----------

* Царква ў імя прападобнай Еўфрасінні Полацкай // Кулагін, А.М. Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А.М. Кулагін. – Мн. 2007. – С. 38–39.

Спасылкі
--------

* Здымкі на Radzima.org
* Бароўка на «Глобусе Беларусі»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царква Святога Паўла.
Званіца
**Царква Святога Паўла** — колішняя дамініканская царква, якая цяпер з'яўляецца дзеючай мячэццю ў сучасным раёне Беяглу на паўночным узбярэжжы заліва Залаты Рог.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў канстанцінопальскім прадмесці Галата ў 1233 годзе. Вылучалася сярод забудовы, якая атачала яе, сваёй квадратнай званіцай, больш уласцівай для гатычных храмаў Італіі. На працягу наступных стагоддзяў заставалася ў руках генуэзскіх купцоў, многія з якіх пахаваны ў яго крыпце.

У 1407 годзе была абноўлена на сродкі, вылучаныя Папам Рымскім. У 1475 годзе звернута ў мячэць (без якога-небудзь быць архітэктурнага ўмяшання), а ў 1492 годзе перададзена ў распараджэнне выгнаных з Іспаніі маўраў, адкуль і паходзіць сучасная назва — Арабская мячэць («**Арап-джамі**»).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква Святога Паўла (Канстанцінопаль)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ільін.
**Юрый Іванавіч Ільін** (нар. 21 жніўня 1962, г. Рагачоў) — адмірал, старшыня генштабу Узброеных Сілаў Украіны, кіраўнік Ваенна-марскімі сіламі Украіны да 2014.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскае сувораўскае ваеннае вучылішча у 1979 годзе, Адэская вышэйшае артылерыйнае каманднае вучылішча імя М. В. Фрунзы ў 1983 годзе, факультэт падрыхтоўкі спецыялістаў аператыўна-стратэгічнага ўзроўня Нацыянальнага ўніверсітэта абароны Украіны ў 2010 годзе.

Пасля самаадхілення збеглага прэзідэнта Віктара Януковіча ад выканання сваіх канстытуцыйных абавязкаў Юрый Ільін не прызнаў легітымнасць в.а. прэзідэнта Аляксандра Турчынава і лічыў сваё звальненне незаконным. Пасля анэксіі Расіяй Аўтаномнай Рэспублікі Крым застаўся ў Крыме. Па словах былога міністра абароны Цянюха, ён тройчы пераконваў выдаць яго Расіі. У верасні 2014 года Генпракуратура Украіны распачала супраць Ільіна крымінальную справу па артыкуле «дэзерцірства».

Зноскі
------

1. ↑  Беларусь нарадзіла, Украіна прыняла: знакамітыя ўкраінцы, якія пабачылі свет на радзіме Арастовіча
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царква Святой Ганны.
**Царква Святой Ганны** — праваслаўны храм у вёсцы Задваране Свіслацкага раёна Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца на паўднёвай ускраіне вёскі. У некаторых крыніцах царкву адносяць да колішняга маёнтка Харашэвічы.

Гісторыя
--------

Праект перабудовы царквы
Пабудавана ў 1790 годзе з цэглы. Па іншых звестках, храм пабудаваў памешчык Якім Мікалаевіч Булгарын у 1770-х гадах. А. М. Кулагін у манаграфіі «Праваслаўныя храмы Беларусі» адносіць узвядзенне царквы да 1-й паловы XIX стагоддзя.

У 1877 годзе інжынер Леанард Кржыжаноўскі выканаў абмерныя чарцяжы царквы. У 1880 годзе архітэктар Пётр Залатароў прадставіў праект перабудовы царквы і спраектаваў іканастас для яе.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры позняга класіцызму. Вырашана прамавугольным у плане аб’ёмам, які ўступам пераходзіць у паўкруглую апсіду з бакавой нізкай рызніцай. Да фасада дабудавана трох’ярусная чатырохгранная званіца, завершаная макаўкай; 2-і ярус вырашаны 4-калонным прысценным порцікам з трохвугольным франтонам. Макаўкай завершаны і двухсхільны дах над алтарнай часткай. Фасады расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Свято-Аннинская церковь д. Хорошевичи Архівавана 28 лістапада 2021.  (руск.)
2. ↑  Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі ў г. Гродне. ф.9 7. воп. 2. д. 26, с. 15
3. ↑  *Кулагин А. Н.* Архивные сведения о гродненских зодчих XIX — начала XX веков // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі. Выпуск 23. — Мінск, «Права і эканоміка». — 2017. — С. 47—48
4. ↑  *Кулагин А. Н.* Гродненские зодчие XIX — начала XX веков (новые архивные изыскания). // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі. Выпуск 22. — Мінск, «Права і эканоміка». — 2017. — С. 80

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. — С. 405. — 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква Святой Ганны (Задваране)
* Царква Святой Ганны (Задваране) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Царква Святой Ганны (Задваране) на сайце Radzima.org
*
**Царква Святога Пятра ў Гамбургу** (Петрыкірхэ, ням.: Hauptkirche Sankt Petri Hamburg — «галоўная царква Святога Пятра») — пратэстанцкая царква ў раёне Альтштат (Мітэ) горада Гамбург, размешчаная на вуліцы Бергштрасэ; найстарэйшая прыхадская царква горада, уваходзіць у спіс пяці «галоўных» гарадскіх храмаў; вежа-званіца мае вышыню 132 метра — на вышыні 123 метра размешчана назіральная пляцоўка, на якую вядзе лесвіца ў 544 прыступкі. Сучасны будынак стаіць на месцы драўлянага храма пачатку XI стагоддзя: у 1195 годзе царква ўпершыню згадваецца ў дакументах як «ecclesia forensis» (рынкавая царква). Помнік архітэктуры.

Зноскі
------

1. ↑  Hamburg monument list / пад рэд. DSH Agency Праверана 13 чэрвеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96314750'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1188483'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква Святога Пятра (Гамбург)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4335629-1 · LCCN: n84158632 · VIAF: 123207909 |
**Свята-Георгіеўская царква** — праваслаўны храм у г. Лепель Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

На могілках. Пабудавана ў 1900 годзе з цэглы. Прыпісная да царквы ў імя святой мучаніцы Параскевы Пятніцы.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры неарускага стылю. Вырашана кампактным прамавугольным у плане аб’ёмам пад двухсхільным дахам, завершаным па цэнтры цыбулепадобным купалам на васьмігранным барабане. Фасад крапаваны трайной аркатурай уваходнага праёму і бакавых нішаў, размежаваных кароткімі паўкалонкамі-дынькамі і аб’яднаных злучанымі арачнымі архівольтамі. Бакавыя фасады расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі, аб’яднанымі гарызантальнай цягай з арачнымі архівольтамі над імі. Цаглянай муроўкай выкладзены карнізы і рэльефныя крыжы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Свята-Георгіеўская царква (Лепель) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* [ Свята-Георгіеўская царква (Лепель)] на сайце Radzima.org
* [ Свята-Георгіеўская царква (Лепель)] на сайце Глобус Беларусі (руск.)