recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Аб кульце асобы і яго наступствах** — даклад першага сакратара ЦК КПСС Мікіты Хрушчова на ўнутраным закрытым пасяджэнні 20-га з'езду партыі 25 лютага 1956 года ў маскоўскім Вялікім Крамлёўскім палацы. Грунтаваўся на дадзеных Пракуратуры СССР, КДБ, Цэнтральнай камісіі па пераглядзе спраў на раней асуджаных грамадзян і Камісіі партыйнага кантролю ЦК КПСС. Змяшчаў абвінавачанне папярэдняга кіраўніка партыі Іосіфа Сталіна ў сфабрыкаванні крымінальных спраў аб змовах і ў рэпрэсіях, ад якіх загінулі тысячы людзей. Таксама ў дакладзе адзначалася, што Нямецка-савецкую вайну ўдалося выйграць *насуперак* рашэнням Сталіна: «Калі фашысцкія войскі ўжо ўварваліся.. з Масквы быў загад — на стрэлы не адказваць.. таму, што Сталін.. лічыў, што гэта яшчэ не вайна.. Гэта прывяло да таго, што ў першыя ж гадзіны і дні праціўнік вынішчыў у нашых памежных раёнах вялікую колькасць авіяцыі, артылерыі,.. знішчыў вялікую колькасць нашых ваенных кадраў, дэзарганізаваў кіраванне войскамі, і мы апынуліся не ў стане перагарадзіць яму шлях углыб краіны».

З'езд пастанавіў азнаёміць з дакладам толькі аднапартыйцаў, камсамольцаў і беспартыйных кіраўнікоў, бо Хрушчоў у ім зазначаў: «Гэтае пытанне мы не можам вынесці за межы партыі, а тым больш, у друк». Пасля з'езду замяшанае ў беззаконні Сталіна партыйнае кіраўніцтва вырашыла не друкаваць даклад, бо замест галоснасці мела зацікаўленасць толькі ў спыненні рэпрэсій, ад якіх само цярпела. Пры зачытванні на партыйных сходах у сакавіку 1956 г. яго забаранялася абмяркоўваць і бралася распіска аб неразгалошванні. Аднак у 1956 г. яго надрукавала амерыканская газета «Вашынгтон пост». У СССР даклад упершыню апублікавалі праз 33 гады, у 1989 г. у часопісе «Весткі ЦК КПСС» (руск.: Известия ЦК КПСС).

Зноскі
------

1. ↑  *Ларыса Цімошык.* Культ паасобку // *Звязда* : газета. — 25 лютага 2011. — № 37 (26901). — С. 2. — ISSN 1990-763x.(недаступная спасылка)
2. ↑  *Сяргей Дубавец.* Сакрэтны даклад Хрушчова. — Радыё «Свабода», 26 лютага 2006.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

Лагатып ВікіцытатнікаЛагатып Вікіцытатніка У Вікікрыніцах ёсць тэксты па тэме  
**Аб кульце асобы і яго наступствах**
Мексіканскі заліў
**Мексіканскі заліў** (англ.: Gulf of Mexico, ісп.: Golfo de Me'xico) — шырокая водная прастора, частка Атлантычнага акіяна, абмежаванага з паўночнага захаду, поўначы і ўсходу ўзбярэжжам ЗША (штаты Фларыда, Алабама, Місісіпі, Луізіяна і Тэхас), на поўдні і паўднёвым захадзе — узбярэжжам Мексікі (штаты Тамаўліпас, Веракрус, Табаска, Кампечэ, Юкатан), а таксама Кубай.

Заліў злучаецца з Атлантычным акіянам Фларыдскім і Юкатанскім пралівамі. Дзякуючы параўнальна невялікай шырыні гэтых праліваў прыліўныя з'явы выяўленыя слаба. У Мэксіканскі заліў упадае мноства рэк, уключаючы Місісіпі, Алабаму і Нуэсэс.

Найболей буйныя гарады на ўзбярэжжы — Тампа, Сент-Пецярбург, Пенсакола, Мабіл, Новы Арлеан, Х’юстан.

На шэльфе Мексыканскага заліва засяроджаныя значныя запасы нафты і прыроднага газу; здабыча гэтых карысных выкапняў вядзецца ў асноўным з дапамогай нафтавых платформ.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мексіканскі заліў

| ⛭Моры Атлантычнага акіяна |
| --- |
| Унутраныя моры Еўразіі | 
* Азоўскае
* Мармуровае
* Чорнае

 |
| Міжземнае мора | 
* Адрыятычнае
* Альбаран
* Балеарскае
* Іанічнае
* Кіпрскае
* Крыцкае
* Лігурыйскае
* Тырэнскае
* Эгейскае

 |
| Моры на поўначы Еўропы | 
* Балтыйскае
* Вадэнскае
* Гебрыдскае
* Ірландскае
* Ірмінгера
* Кельцкае
* Паўночнае

 |
| Моры ў Амерыцы | 
* Карыбскае
* Лабрадор
* Мексіканскі заліў1
* Саргасава
* Скоша

 |
| 1 з’яўляецца морам |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 4039059-7 · LCCN: sh85084621 · NKC: ge138166 · LIBRIS: 154017 · SUDOC: 050578758 · VIAF: 172930645 |

 |
**Гіганцкія каменныя галовы альмекаў** — прынамсі сямнаццаць манументальных каменных скульптур у выглядзе чалавечых галоў, зробленых з буйных базальтавых валуноў. Узрост статуй датуецца сама меней да 900 года да н.э. а самі яны лічацца адметным атрыбутам старажытнай мезаамерыканскай цывілізацыі альмекаў. Усе скульптуры малююць галовы сталых мужчын з мясістымі шчокамі, плоскімі насамі і невялікай касавокасцю; іх фізічныя характарыстыкі адпавядаюць тыпу знешнасці, які да цяперашняга часу шырока распаўсюджаны сярод жыхароў Табаска і Веракруса. Заднія часткі помнікаў часта плоскія. Валуны былі прывезены з веракрускіх гор Сьера-дэ-лос-Тукстлас. Улічваючы, што пліты з каменя, якія выкарыстоўваюцца пры іх стварэнні, былі вельмі вялікімі, але пры гэтым былі перамешчаны на вялікія адлегласці, што патрабавала значных чалавечых высілкаў і рэсурсаў, была высунута здагадка, што помнікі ўяўляюць сабой скульптурныя партрэты асобных выдатных альмекскіх кіраўнікоў. Кожная з вядомых скульптур-галоў мае характэрны галаўны ўбор. Галовы ў буйных гарадскіх цэнтрах цывілізацыі альмекаў размешчаны па-рознаму: у лінію або групамі, — але метады і сродкі, якія выкарыстоўваліся для перавозкі каменя да гэтых месцаў, застаюцца незразумелымі.

Адкрыццё гіганцкіх каменных галоў у Трэс-Сапотэс у XIX стагоддзі дало штуршок да першых археалагічных даследаванняў культуры альмекаў Мэцью Стырлінгам у 1938 годзе. На сённяшні дзень вядома сямнаццаць пацверджаных узораў у чатырох цэнтрах «краіны альмекаў» на ўзбярэжжы Мексіканскага заліва ў Мексіцы. Большасць гіганцкіх галоў былі зроблены са сферычных валуноў, але дзве з Сан-Ларэнца-Ценачтытлан былі зноў выразаны з масіўных каменных тронаў. Акрамя таго, існуе помнік у Такалік-Абаху ў Гватэмале, які ўяўляе сабой трон, які, магчыма, быў выразаны з гіганцкай галавы. Гэта адзіны вядомы іх узор па-за тэрыторыяй «краіны альмекаў».

Вызначыць узрост помнікаў па-ранейшаму цяжка, паколькі многія з іх былі перамешчаны са сваіх першапачатковых месцаў да пачатку археалагічных пошукаў. Большасць галоў былі датаваны раннім дакласічным перыядам (1500—1000 да н.э.), некаторыя — сярэднім дакласічным (1000—400 да н.э.). Самая маленькая з галоў важыць 6 тон, у той час як самая вялікая, па розных ацэнках, — ад 40 да 50 тон, хоць яна была закінута сваімі стваральнікамі і засталася стаяць няскончанай непасрэдна ў каменяломні, дзе і стваралася.

Бібліяграфія
------------

Clewlow, C. William; Richard A. Cowan; James F. O'Connell and Carlos Benemann (October 1967) (PDF). *Colossal Heads of the Olmec Culture*. Contributions of the University of California Archaeological Research Facility. **4**. Berkeley, California, USA: University of California Department of Anthropology.. Retrieved on 2012-12-25.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гіганцкія каменныя галовы альмекаў
**Апаясвальны (апяразальны) лішай** — запаленне нервовых вузлоў (ганглій) і скуры праз заражэнне вірусам вятранкі ў дарослым узросце. Найчасцей здараецца пасля 50 гадоў. У выніку ўскладнення хваробы назіраецца неўралгія, рухальныя парушэнні, зніжэнне адчувальнасці, паніжэнне вастрынні зроку, пагаршэнне слыху і бактэрыяльнае заражэнне (стрэптакок, стафілакок).

Папярэджанне
------------

Хвароба прадухіляецца праз штодзённыя шпацыры на свежым паветры, устойлівы расклад харчавання, штодзённае ўжыванне кісламалочных вырабаў, белага мяса, рыбы (ласось і селядзец) і алею (аліўкавага). Таксама ў харчаванні маюць прысутнічаць арэхі, бабовыя, брокалі, гарбуз, кабачкі, морква, зяленіва, цытрусавыя і зялёная гарбата.

Прычыны
-------

Запаленню спрыяе аслаблены імунітэт, стрэс, цялеснае раненне, пераахаладжэнне, гарманальная і прамянёвая тэрапія, хіміятэрапія пры раку крыві.

Праявы
------

Хвароба пачынаецца з моцнага, калючага болю ў спіне, паясніцы  (англ.) (бел. або ў вобласці рэбраў. Адзначаецца слабасць і млоснасць. Затым на скуры ўзнікаюць невыразныя ружаватыя плямы. Праз суткі на іх месцы з'яўляюцца вадзяністыя пухіры, якія паступова падсыхаюць і ўтвараюць скарынкі. Пры пашырэнні заражэння на трайчасты нерв высыпанні ўзнікаюць на твары, слізістай абалонцы носа і вочным яблыку. Пры распаўсюдзе заражэння на вушы ружаватыя плямы ўзнікаюць на вушной ракавіне і вакол яе, у вонкавым слыхавым праходзе  (англ.) (бел..

Развіццё сыпу па днях| Першы | Другі | Пяты | Шосты |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

Зноскі
------

1. ↑  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 28 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>
3. ↑  *Вольга Кулінковіч.* Апаясвальны лішай // *Краіна здароўя*. — 9 лютага 2011. — № 7 (243). — С. 3.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Апаясвальны лішай

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4158514-8 · LCCN: sh85060456 · Microsoft: 2911105674 · NKC: ph135326 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Магамаеў.

**Абдул Муслім Магаметавіч Магамаеў** (6 (18) верасня 1885, Грозны — 28 ліпеня 1937, Нальчык) — азербайджанскі кампазітар і дырыжор, Заслужаны дзеяч мастацтваў Азербайджанскай ССР (1935), адзін з заснавальнікаў азербайджанскай класічнай музыкі, яго імем названа Азербайджанская дзяржаўная філармонія. Дзед спевака Мусліма Магамаева.

З дзяцінства захапляўся музыкай, удзельнічаў у школьнай музычнай самадзейнасці, граў у аркестры Закаўказскай настаўніцкай семінарыі, там пазнаёміўся з Узеірам Гаджыбекавым, блізкае сяброўства з якім падтрымліваў ўсё жыццё. Пасля заканчэння семінарыі працаваў настаўнікам спачатку на Паўночным Каўказе, а пасля ў Азербайджане, дзе пасля здачы экстэрнам экзаменаў у Тыфліскім настаўніцкім інстытуце жыў у Баку. Там ён увайшоў у склад мясцовай опернай трупы пад кіраўніцтвам Гаджыбекава спачатку ў якасці музыканта, пазней — дырыжора і кіраўніка тэатра. У далейшым займаў адказныя пасады ў Наркамаце асветы Азербайджанскай ССР.

Напісаў дзве оперы — «Шах Ісмаіл» і «Наргіз». У творчасці Магамаева прасочваецца ўплыў нацыянальнага мастацтва Азербайджана, якім ён цікавіўся з ранніх гадоў. Таксама ён з'яўляецца аўтарам каля трохсот сімфанічных апрацовак народных азербайджанскіх танцаў, песень і іншых мелодый.

Памёр 28 ліпеня 1937 года ў Нальчыку ад сухотаў.

Зноскі
------

1. ↑  Muslim Magomayev // Musicalics<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63484499'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · International Music Score Library Project |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | GND: 143458841 · ISNI: 0000 0001 1441 6339 · LCCN: n88061234 · LNB: 000125678 · VIAF: 35343592 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кандраценка.

**Пётр Ягоравіч Кандраценка** (1 студзеня 1923 — 14 сакавіка 1996) — старшы сяржант Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Пётр Кандраценка нарадзіўся 1 студзеня 1923 года ў вёсцы Ажогіна (цяпер Дзямідаўскі раён, Смаленская вобласць). Атрымаў пачатковую адукацыю, пасля працаваў у калгасе. У 1940 годзе прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З чэрвеня 1941 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Да чэрвеня 1944 года сяржант Пётр Кандраценка быў сапёрам 1122-га стралковага палка 334-й стралковай дывізіі 43-й арміі 1-га Прыбалтыйскага фронту. Вызначыўся падчас фарсіравання Заходняй Дзвіны.

У перыяд з 23 па 26 чэрвеня 1944 года Кандраценка удзельнічаў у фарсіраванні Заходняй Дзвіны ў Шумілінскім раёне, зрабіў 4 праходы ва варожых драцяных загародах і мінных палях, асабіста зняў 387 мін, ліквідаваў 1 агнявую кропку, знішчыў 21 нямецкага салдата і афіцэра, яшчэ 24-х узяў у палон.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 ліпеня 1944 года сяржант Пётр Кандраценка быў удастоены звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка».

Пасля заканчэння вайны ў званні старшага сяржанта Кандраценка быў дэмабілізаваны. Пражываў у Віцебску. Памёр у 1994 годзе.

Ганаровы грамадзянін Віцебска. Быў таксама узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны 1-й ступені і шэрагам медалёў.

Крыніцы
-------

1. ↑

Літаратура
----------

* *Долготович Б. Д.* Почётные граждане белорусских городов: биограф. справочник (руск.) / Б. Д. Долготович. — Мн.: Беларусь, 2008. — С. 59—60. — 368 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-01-0784-8.

Спасылкі
--------

* Пётр Ягоравіч Кандраценка на сайце «Героі краіны»
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Паўлс.
**Раймандс Паўлс** (лат.: Raimonds Pauls; нар. 12 студзеня 1936, Рыга) — латышскі кампазітар, піяніст, дырыжор, дзяржаўны дзеяч. Народны артыст Латвіі (1976). Народны артыст СССР (1985). Ганаровы член Латвійскай АН.

Біяграфія
---------

Скончыў Латвійскую кансерваторыю па класе фартэпіяна (1958; кампазіцыі вучыўся ў Я. Іванова, 1962—65), у 1979—83 выкладаў у гэтай кансерваторыі. Лаўрэат 1-га Усесаюзнага конкурсу маладых кампазітараў (1961). 3 1964 мастацкі кіраўнік Рыжскага эстраднага аркесгра, з 1972 вакальна-інсгрументальных ансамбляў «Мода», «Рэмікс», дзіцячага «Зязюлька». 3 1982 галоўны рэдактар музычных перадач і кіраўнік джаз-аркестра Латвійскага радыё, старшыня Дзяржаўнага камітэта Латвіі па культуры. 3 1988 міністр культуры Латвіі, з 1993 саветнік прэзідэнта Латвіі па пытаннях культуры і мастацтва. У 1998—2000 старшыня Новай партыі. Балаціраваўся на пасаду прэзідэнта ў 1999 годзе.

Аўтар 6 мюзіклаў, у т.л. «Сястра Кэры», «Шэрлак Холмс» (паст. абодва 1979), «Лясны лебедзь» (1995), зінгашпіля «Вялікая ўдача» (паст. 1977), 4 балетаў, у т.л. «Кубінскія мелодыі» (паст. 1963), балетных мініяцюр, эстраднай музыкі і папулярных песень (больш як 350), джазавых кампазіцый, адметных пераўтварэннем інтанацый латышскага фальклору, музыкі для тэатра і кіно, апрацовак народных песень і інш. Асаблівую вядомасць кампазітару прынеслі песні «Лісце жоўтае», «Мільён пунсовых руж», «Без мяне» і інш. Прэзідэнт акцыянернага таварыства «Музычны цэнтр «Вернісаж».

Прэміі і ўзнагароды
-------------------

Дзяржаўная прэмія Латвіі (1977).

Зноскі
------

1. ↑  zviazda.by

Літаратура
----------

* Паўлс // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Spotify |
| Тэматычныя сайты | Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · OpenSanctions |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 142144292 · CiNii: DA14227988 · GND: 118855808 · ISNI: 0000 0000 8414 5768 · LCCN: n90703011 · LNB: 000003925 · NKC: js2012739184 · NLP: A27779373 · VIAF: 118211409 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гайко.
**Вольга Уладзіміраўна Гайко** (4 сакавіка 1980 Мінск) — беларуская актрыса балета. Народная артыстка Беларусі (2012). Лаўрэат балетнай прэміі «Філіп Морыс Дэбют» (2002). Лаўрэат прэміі Беларускага прафсаюза работнікаў культуры ў намінацыі «Тэатральнае мастацтва» (2012).

Біяграфія
---------

Выява Вольгі Гайко на памятнай манеце ў гонар 80-годзя Нацыянальнага тэатра оперы і балета
Скончыла Беларускі дзяржаўны харэаграфічны каледж. У 1997 годзе прынята ў Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета.

Творчасць
---------

У рэпертуары: «Дон Кіхот» (Кітры), «Лебядзінае возера» (Адэта — Адылія), «Спячая прыгажуня» (Аўрора і Фея бэзу), «Жызэль» (Жызэль), «Эсмеральда» (Эсмеральда), «Карсар» (Медоры), «Ціль Уленшпігель» (Неле), «Страсці» (Рагнеда), «Кармэн-сюіта» (Кармэн), «Жар-птушка» (Жар-птушка), «Вясна свяшчэнная» (Дзева-выбранніца), «Карміна Бурана» (Каханая і Блудніца), «Марная засцярога» (Ліза), «Макбет» (Лэдзі Макбет), «Спартак» (Фрыгія), «Баядэрка» (Нікія), «Шчаўкунок» (Маша), «Рамэа і Джульета» (Джульета), «Каханне пад вязамі» (Абі), «Бахчысарайскі фантан» (Зарэма), «Трыстан і Ізольда» (Ізольда), «Папялушка» (Фея), «Сільфіда» (Сільфіда), «Тамар» (Тамар), «Шахеразада» (Забеіда), «Пахіта[ru]» (Пахіта), «Беласнежка і сем гномаў» (Мачаха), «Серанада» (Цёмны анёл).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Вольга Гайко на сайце Нацыянальнага тэатра оперы і балета Архівавана 21 чэрвеня 2012.
* Вольга Гайко // Сайт Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балеты Рэспублікі Беларусь
* Лаўрэаты Прэмiі Беларускага прафсаюза работнiкаў культуры ў сферы культуры і мастацтва 2012 года // Газета «Культура», № 41 (1063) 13.10.2012 — 20.10.2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 153280 |
Схема СКМ станам на 2013 год
**Хуткая гарадская чыгунка** (польск.: Szybka Kolej Miejska, SKM) у Труймясце — гарадская электрычка (S-Bahn), якая абслуговае гарады польскай агламерацыі Труймяста. Першапачаткова сістэма аб'ядноўвала Гданьск, Сопат і Гдыню, але пазней яна была падоўжана ў гарады Слупск, Лембарк, Вэйхерова і Тчэў.

Інтэрвал руху на трасе SKM вагаецца ад шасці хвілін да паўгадзіны, у залежнасці ад часу сутак. Рухомы састаў — электрацягнікі, у большасці чатырохвагонныя en57, але сустракаюцца і доўгія, счэпленыя з двух электрацягнікоў.

Кошт праезду вызначаецца зонамі, паміж Гданьскам і Гдыняй — 3 зоны.

Лінія двухкалейная, праходзіць паралельна да чыгуначнай галіны Тчэў — Вэйхерова, з правага боку ў кірунку Гданьск — Гдыня. Паміж асноўнай чыгуначнай галіной і SKM існуюць пераходы.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хуткая гарадская чыгунка ў Труймясце
* Афіцыйны сайт SKM Архівавана 8 мая 2017.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шатэрнік.
**Мікалай Васілевіч Шатэрнік** (11 верасня 1890, вёска Старына, Ігуменскі павет, Мінская губерня, цяпер Чэрвеньскі раён, Мінская вобласць — 2 снежня 1934) — беларускі мовазнавец, краязнавец, педагог.

Біяграфія
---------

У 1914 скончыў Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю. Працаваў настаўнікам на Міншчыне (1914—29). У 1933 скончыў МВПІ. У 1933—34 выкладаў беларускую мову і літаратуру ў Аршанскім педтэхнікуме. Выступаў у друку з артыкуламі на педагагічныя і метадычныя тэмы. Займаўся краязнаўчай работай і збіраннем жывой народнай лексікі на тэрыторыі былога Ігуменскага павета. У выніку М. Шатэрнік уклаў «Краёвы слоўнік Чэрвеншчыны». Памёр ад сухотаў у 1934 годзе.

Творы
-----

* Краёвы слоўнік Чэрвеншчыны. Мн. 1929.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мікалай Васілевіч Шатэрнік
**Артроз** (па-старажытнагрэчаску: ἄρθρον — сустаў) — зношванне ўнутрысустаўнага храстка.

Папярэджанне
------------

Прадухіленню хваробы спрыяе ўстойлівы расклад харчавання, частая змена паставаў цела, змяншэнне працяглага сядзення на кукішках, штодзённая гімнастыка, плаванне, пешыя прагулкі і зручны абутак.

Прычыны
-------

Хваробе спрыяе цяжкая цялесная праца, хірургічная аперацыя на суставе, залішняя вага, плоскаступнёвасць, перагрузка і звышрухавасць сустава, пашкоджанне храстка і астэахандроз.

Праявы
------

Хвароба праяўляецца праз боль у суставах пад канец дня, скаванасць рухаў раніцай і пасля нерухомасці суставаў, хрумст у суставах.

Зноскі
------

1. ↑  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. ↑  *Вольга Цыбульская.* Артроз: не скрыпі, сустаў // *Краіна здароўя*. — 5 снежня 2009. — № 49 (163). — С. 5.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Артроз

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11983343b · GND: 4143132-7 · LCCN: sh85095960 · NDL: 01203435 · NKC: ph118624 |
**«Краёвы слоўнік Мазырскай акругі»** — нявыдадзены слоўнік, падрыхтаваны этнографам А. Крукоўскім у 1927 годзе. Быў страчаны ў гады Другой сусветнай вайны.

Гісторыя
--------

Працу па збіранню вуснай народнай творчасці і матэрыялаў для геаграфічных і дыялектных слоўнікаў А. I. Крукоўскі пачаў у канцы 1926 г. Ён склаў інструкцыю па збіранні матэрыялаў для геаграфічнага слоўніка «Мазыршчына», якая была разаслана ва ўсе раённыя краязнаўчыя таварыствы. Слоўнік павінен быў зафіксаваць і даць поўнае апісанне ўсіх паселішчаў на тэрыторыі Мазырскай акругі, урочышчаў, пагоркаў, нізін, рэк, азёр, сажалак, майстэрняў, лесапільняў, помнікаў і г. д. Праўленне таварыства атрымала 320 апрацаваных у адпаведнасці з інструкцыяй картак, праз год — яшчэ 362. Яшчэ больш масавы характар набыло збіранне матэрыялаў для дыялектнага слоўніка. Пад канец 1927 г. праўленне таварыства мела картатэку, у якую было ўнесена 20 135 дыялектных слоў. А. I. Крукоўскі прыступіў да складання і ў лістападзе 1928 г. слоўнік Мазыршчыны на 10 тысяч слоў паступіў у Слоўнікавую камісію Інстытута беларускай культуры. Друкаванне яго было адкладзена, а рукапіс згубіўся ў час Вялікай Айчыннай вайны.

Зноскі
------

1. ↑  Дзмітрый Дзятко. ПЕРЫЯДЫЗАЦЫЯ ГІСТОРЫІ БЕЛАРУСКАЙ ЛЕКСІКАГРАФІІ XIII — ПАЧАТАК XX СТ. Працяг. Пачатак у № 3, 4 // «Роднае слова» № 6, 2017
2. ↑  Аляксандр Іосіфавіч Крукоўскі﻿

| ⛭Беларускія слоўнікі канца XIX — пачатку XX стагоддзяў |
| --- |
| Слоўнік беларускай гаворкі (1870) ·  *Беларуска-польска-расійскі слоўнік* ·  *Беларускі слоўнік* (1910) ·  Сямімоўны слоўнік (1918) ·  Маскоўска-беларускі слоўнік (1918, 1921) ·  Руска-беларускі слоўнік (1918) ·  Невялікі беларуска-маскоўскі слоўнік (1919, 1921) ·  Слоўнік геамэтрычных і трыганамэтрычных тэрмінаў і сказаў (расійска-беларускі і беларуска-расійскі) (1923) ·  Беларуска-польска-расейска-лацінскі ботанічны слоўнік (1924) ·  Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік (1924) ·  Практычны расійска-беларускі слоўнік (1924, 1926) ·  Беларуска-расійскі слоўнічак (1925, Каспяровіч) ·  Беларуска-расійскі слоўнічак (1925, Гарэцкі) ·  Слоўнік лясных тэрмінаў (1926) ·  Беларуска-расійскі слоўнік (1926) ·  Віцебскі краёвы слоўнік (1927) ·  *Краёвы слоўнік Мазырскай акругі* (1927) ·  Расійска-беларускі слоўнік (1928) ·  Падручны беларуска-польскі слоўнік (1929) ·  Краёвы слоўнік Чэрвеншчыны (1929) ·  *Краёвы слоўнік Калініншчыны (усходняй Магілёўшчыны)* (1925 — 1930-я) |
| *неапублікаваныя слоўнікі* |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Левіна.

**Галіна Леанідаўна Левіна** (нар. 7 чэрвеня 1963, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Дачка архітэктараў Леаніда Левіна і Наталлі Афанасьевай. Скончыла ў 1985 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. З 1985 года працавала ў Беларускім рэстаўрацыйным праектным інстытуце, з 1998 года дырэктар і галоўны архітэктар праектаў УП «Леоле».

У 2014—2017 — намесніца старшыні Саюза беларускіх яўрэйскіх грамадскіх аб’яднанняў і абшчын. У 2017 прэтэндавала на пасаду старшыні, аднак на выбарах саступіла Уладзіміру Чарніцкаму.

Творчасць
---------

Памятны знак на алеі Праведнікаў народаў свету ў Бабруйску
Асноўныя работы (усе ў суаўтарстве): у Мінску — помнік ахвярам мінскага гета «Яма», 2-я чарга комплексу адміністрацыйных будынкаў Міжнароднага агульнаадукацыйнага цэнтра (абодва 2000), адміністрацыйны будынак консульскага аддзела пасольства Германіі (2003), рэканструкцыя брацкай магілы на праспекце Дзяржынскага (2013); мемарыяльны комплекс «Дзецям — ахвярам Вялікай Айчыннай вайны 1941—1945 гадоў» у вёсцы Красны Бераг Жлобінскага раёна (2006); «Алея Праведнікаў народаў свету» (2005) і мемарыяльны знак вязням Бабруйскага гета (абодва ў Бабруйску, 2008), мемарыяльны знак ахвярам Халакосту ў Глуску (2010); рэканструкцыя і добраўпарадкаванне плошчы Давыда ў Давыд-Гарадку Столінскага раёна (2000), рэканструкцыя будынка сінагогі па вуліцы Крапоткіна ў Мінску (2004).

Аўтар праектаў рэканструкцыі помнікаў архітэктуры XVIII—XIX стст. у Мінску, Валожыне, Полацку і іншых гарадах.

Прэміі
------

* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (2002, у аўтарскім калектыве) — *за архітэктурна-манументальны ансамбль забудовы цэнтра г. Давыд-Гарадка з памятным знакам князю Давыду, створаны ў 1998—2000 гадах*.

Заўвагі
-------

1. ↑  *Shustin, Aaron*. В. Рубінчык. КАТЛЕТЫ & МУХІ (55) (англ.)  **(нявызн.)**? (14 мая 2017). Праверана 3 жніўня 2023.

Літаратура
----------

* Левіна Галіна Леанідаўна // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі. — Т. 5. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0495-2.
**Брытні Івет Грайнер** (англ.: Brittney Yevette Griner; нар. 18 кастрычніка 1990, Х’юстан, штат Тэхас, ЗША) — амерыканская прафесійная баскетбалістка, якая выступае за клуб «Фінікс Меркуры» з жаночай Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі.

Кар’ера
-------

У 2012 годзе выйграла чэмпіянат Нацыянальнай асацыяцыі студэнцкага спорту (NCAA) у складзе каманды «Бэйлар Бірс», стаўшы самым выбітным гульцом гэтага баскетбольнага турніру, у 2014 годзе яна стала чэмпіёнкай жаночай НБА ў складзе каманды «Фінікс Меркуры». Двухразовы ўладальнік трох галоўных трафеяў жаночага студэнцкага баскетбола: прыза Джэймса Нейсміта, Маргарэт Уэйд Трофі і ўзнагароды ім. Джона Вудэна. У складзе зборнай ЗША выйграла чэмпіянат свету 2014 года ў Турцыі, Летнія Алімпійскія гульні 2016 года ў Рыа-дэ-Жанейра, чэмпіянат свету 2018 года ў Іспаніі і Летнія Алімпійскія гульні 2020 года Токіа.

Выступала ў Расіі за екацярынбургскі клуб УГМК. Спартсменку затрымалі ў лютым 2022 года. Тады Брытні Грайнер прыляцела ў Расію, і на мытні ў яе рэчах знайшлі забароненае рэчыва — гашышны алей. У пачатку жніўня суд прызнаў Грайнер вінаватай у кантрабандзе наркотыкаў і вынес ёй прысуд у 9 гадоў зняволення, а таксама штраф у 1 мільён расійскіх рублёў. 8 снежня Брытні Грайнер абмянялі на расійскага прадпрымальніка Віктара Бута  (руск.) (бел. які знаходзіўся ў зняволенні ў ЗША. Прэзідэнт ЗША Джо Байдэн пагаварыў з ёй па тэлефоне пасля вызвалення.

У лютым 2023 года Брытні Грайнер падпісала новае пагадненне з клубам жаночай НБА «Фінікс Меркуры».

Зноскі
------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Basketball-Reference.com (ігрок) · Basketball-Reference.com (Еўропа) · Eurobasket.com (ігрок) · Olympedia · RealGM (ігрок) · Sports-Reference.com (каледж) · ФІБА · Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1264230591 · ISNI: 0000 0004 1832 1902 · LCCN: n2013055575 · VIAF: 305197784 |
Карэкцыя міяпіі пры дапамозе дваякаўвагнутай лінзы.
**Блізарукасць** (міяпія; стар.-грэч.: μύω + ὄψις — заплюшчваць + вока) — невыразнае бачанне аддаленых рэчаў праз сыходжанне паралельных прамянёў ад іх перад сятчаткай вока. Найчасцей узнікае ў школьным узросце. Паводле ступені цяжкасці адрозніваюць слабую (да 3 дыёптрыяў), сярэднюю (да 6 дптр) і высокую (звыш 6 дптр). У Беларусі ад немачы пакутуе да 30% школьнікаў. Вядзе да разрыву і адслаення сятчаткі, страты працаздольнасці па зроку.

Папярэджанне
------------

Прадухіленню хваробы спрыяюць заняткі бадмінтонам, лыжным спортам, плаваннем і тэнісам. Харчаванне мусіць мець устойлівы расклад і мае ўключаць абрыкосы, брусніцы, журавіны, кефір, масла, мяса індыка і труса, печань, пятрушку, сыр, таматы, тварог, чарніцы, шпінат і ялавічыну. Падчас зрокавай працы адлегласць ад кнігі да вачэй мае складаць 35 см. Чытаць і пісаць варта толькі седзячы з роўнай паставай спіны і асвятленнем. Таксама варта ўнікаць чытання лежачы на жываце і ў паездцы. На кожныя паўгадзіны зрокавай працы мае прыпадаць 10 хвілін адпачынку без прагляду тэлевізара і сядзення за камп’ютарам. Прагляд тэлеперадач дашкольнікамі варта абмяжоўваць 30 хвілінамі, малодшымі школьнікамі — 1 гадзінай, 5-9-класнікамі — 1,5 гадзіны, старшакласікамі — 2 гадзіны.

Прычыны
-------

Развіццю хваробы спрыяюць стрэс, загрузка зрокавай працай на блізкай адлегласці, алергія.

Праявы
------

Зрок пры блізарукасці
Хвароба праяўляецца ў неабходнасці разглядання на блізкай адлегласці, што стамляе вочы, развівае мышачную і дастасавальную слабасць зрока, разыходную касавокасць і спазмы дастасавання вачэй. У наступным узнікаюць расцяжэнні, дыстрафія, кровазліццё, разрывы і адслаенне сятчаткі.

Гл. таксама
-----------

* Дальназоркасць

Зноскі
------

1. ↑  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 3 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>
3. ↑  *Святлана Барысенка.* Вундэркінды — блізарукія // *Звязда* : газета. — 17 верасня 2010. — № 182 (26790). — С. 6. — ISSN 1990-763x.(недаступная спасылка)
4. ↑  *Людміла Марчанка.* Блізарукасць // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах / Генадзь Пашкоў. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 1996. — Т. 3. — С. 191. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Блізарукасць

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12182153m · GND: 4073911-9 · LCCN: sh85089271 · NDL: 00565874 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ярыгіна.

**Антаніна Васілеўна Ярыгіна** (8 сакавіка 1908, Кіеў — ?) — савецкая ўкраінская балерына, балетмайстар і педагог. Заслужаная артыстка УССР (1951).

Біяграфія
---------

Антаніна Васілеўна Ярыгіна нарадзілася 8 сакавіка 1908 года ў Кіеве.

У 1924 годзе скончыла Кіеўскую балетную студыю педагога Іллі Чысцякова  (укр.) (бел..

У 1929 годзе вучылася ў класе ўдасканалення пры Ленінградскім харэаграфічным вучылішчы (педагогі Агрыпіна Якаўлеўна Ваганава і Л. П. Герт).

У 1926—1946 гадах працавала ў тэатрах оперы і балета гарадоў Адэсы, Кіева (Кіеўская опера, з 1924 па 1932 і з 1936 па 1941 гады), Тбілісі, Харкава (салістка Харкаўскага тэатра оперы і балета імя М. В. Лысенкі, 1923—1926), Львова. Танцу балярыны была ўласцівая акцёрская выразнасць, імклівасць кручэнняў і тэхнічная завершанасць.

У 1954—1965 гадах Антаніна Васілеўна Ярыгіна працавала балетмайстрам Кіеўскага тэатра оперы і балета імя Т. Шаўчэнкі.

У розныя гады Антаніна Васілеўна працавала выкладчыкам Адэскай харэаграфічнай студыі (1932—1935), Кіеўскага харэаграфічнага вучылішча (1946—1951) і Кіеўскага тэатральнага інстытута (1951—1972). Яе вучаніцамі былі балерыны Л. А. Пятрэнка, В. Ф. Каліноўская, Н. Д. Рудэнка і інш.

Творчасць
---------

Сярод вядомых партый Лілея («Лілея» К. Данькевіча), Святлана («Святлана» Д. Клябанава  (руск.) (бел.), Тао Хоа («Чырвоны мак» Р. Гліэра), Кітры («Дон Кіхот» Л. Мінкуса) і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Енциклопедія українознавства : Словникова частина : [в 11 т.] / Наукове товариство імені Шевченка; гол. ред. проф. д-р Володимир Кубійович. — Париж ; Нью-Йорк : Молоде життя ; Львів ; Київ : Глобус, 1955—2003.
* Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981.- 623 стр. с илл.
* Театральная энциклопедия. Том 5. Главная ред. П. А. Марков — М.: Советская энциклопедия, 1967. 1136 стб. с илл.
**Вэнь Тун** (кіт. 文同, піньінь *Wén Tóng*; 1018 —1079) — кітайскі мастак, паэт
, каліграф часоў дынастыі Сун, прадстаўнік руху «вэньжэньхуа» — «жывапіс інтэлектуалаў».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1018 годзе ў г. Юнтай у Цзідуне. Атрымаў хатнюю адукацыю. Прайшоў усе ступені экзаменаў і ў 1049 годзе паспяхова здаў імператарскі экзамен, атрымаўшы вышэйшую навуковую ступень цзіньшы. Ён быў прызначаны губернатарам Хучжоу, дзе правёў большую частку жыцця. Тут ён затаварышаваўся з вядомым паэтам і мастаком Су Шы, а пасля з Мі Фу. Разам яны сталі ўдзельнікамі адмысловага руху «жывапісу інтэлектуалаў». Гэта была разнавіднасць мастацтва, цалкам свабодная ад акадэмічных канонаў. У канцы жыцця — у 1078 годзе — быў выкліканы імператарам Шэнь-цзунам  (руск.) (бел. у сталіцу Кайфэн, дзе атрымаў пасаду юаньвайлана ва ўпраўленні ганаровых тытулаў, а затым стаў цзяалі ў тайных палатах.

Памёр Вэнь Тун у 1079 годзе у Кайфэне.

Мастацтва
---------

Вэнь Тун стаў заснавальнікам асаблівага мастацкага стылю. Да гэтага стылю адносяцца манахромныя выявы бамбука. Менавіта маляванню бамбука прысвечана большасць скруткаў мастака.

Яго каліграфічныя працы на цяперашні час страчаны.

Літаратурная дзейнасць
----------------------

Па большай частцы Вэнь Тун пісаў лірычныя вершы, своеасаблівыя элегіі, якія былі прысвечаны паўсядзённым пытанням, апісанню ўбачанага. Сярод вядомых паэм — «Жыццё ў вёсцы» і «Залацістая малпа» (прысвяціў сваім улюбёнцам).

Заўвагі
-------

1. 1 2  Міжнародны ідэнтыфікатар стандартных найменняў — 2012. Праверана 12 жніўня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q423048'></a>
2. 1 2  Wen Tong // Union List of Artist Names Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
3. 1 2  China Biographical Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13407958'></a>

Літаратура
----------

* Nicole Vandier-Nicolas, Peinture chinoise et tradition lettrée, Éditions du Seuil, 1983, 259 p. (ISBN 2020064405), p. 134, 172, 180, 181, 182, 186 photo 143 page 181


| ?Вэнь Тун — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Вэнь Тун |  | Wen Changhan[d] |  | Wen Tingyun[d] |  | Wen Yanming[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CBDB: 0010173 · GND: 141078383 · ISNI: 0000 0001 2117 7567 · LCCN: nr89003373 · NDL: 00626350 · NTA: 191731897 · SUDOC: 225322870 · VIAF: 2313140 · ULAN: 500328022 |

 |
**Аляксандр Васілевіч Вакульскі** (28 жніўня 1922, с. Калтыманава, Іглінскі раён, Башкартастан — 31 ліпеня 1990, Ізмаіл, Адэская вобласць) — маёр Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Аляксандр Вакульскі нарадзіўся 28 жніўня 1922 года ў сяле Калтыманава (цяпер — Іглінскі раён Башкартастана). Скончыў дзевяць класаў школы, працаваў токарам на Уфімскім маторабудаўнічым заводзе, адначасова вучыўся ва Уфімскім аэраклубе. У красавіку 1941 года Вакульскі быў ​​прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію ўфімскім гарадскім ваенным камісарыятам. Скончыў ваенную авіяцыйную школу пілотаў у Тамбове. З чэрвеня 1943 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Да красавіка 1945 года капітан Аляксандр Вакульскі камандаваў эскадрылляй 949-га штурмавога авіяпалка 211-й штурмавой авіядывізіі 3-й паветранай арміі 3-га Беларускага фронту.

Да красавіка 1945 Вакульскі здзейсніў 95 баявых вылетаў, з іх 77 — кіраваным групы з 2-15 самалётаў на разведку і штурмоўку скапленняў тэхнікі і жывой сілы праціўніка. На сваім штурмавіку асабіста знішчыў каля 280 варожых салдат і афіцэраў, 55 аўтамашын, 16 павозак, 9 артылерыйскіх гармат, 5 танкаў, 12 батарэй зенітнай артылерыі, 5 мінамётных батарэй, 2 склада з боепрыпасамі і 3 — з гаручым, 7 чыгуначных эшалонаў, 3 цыстэрны з палівам. Браў удзел у 17 паветраных баях, падчас якіх яго стрэлак збіў 1 нямецкі самалёт. Толькі з 19 сакавіка па красавік эскадрылля Вакульскага здзейсніла 97 баявых вылетаў, не атрымаўшы пры гэтым страт.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 29 чэрвеня 1945 капітан Аляксандр Вакульскі быў ​​удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» пад нумарам 7469.

У 1946 годзе ў званні маёра Вакульскі быў ​​звольнены ў запас. Скончыў школу вышэйшай лётнай падрыхтоўкі, пасля чаго працаваў у грамадзянскім паветраным флоце з 1946 па 1962. Пражываў у горадзе Ізмаіл Адэскай вобласці, памёр 31 ліпеня 1990.

Быў таксама узнагароджаны трыма ордэнамі Чырвонага Сцяга, двума ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені і адным — 2-й ступені, а таксама шэрагам медалёў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Вакульский Александр Васильевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 100. — 737 с.
2. 1 2 3 4 5  Аляксандр Васілевіч Вакульскі на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382
* *Дриго С. В.* За подвигом — подвиг. — Калининградское кн.изд.1984.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. — Минск, 1984.
* Подвиги Героев Советского Союза — М. 1981.
* Славные сыны Башкирии. Книга 3. — Уфа, 1968.
**Лю Чэн'ю** ({{кітайская|劉承祐||Líu Chéngyòu}}; 28 сакавіка 931 — 2 студзеня 951) - другі і апошні імператар дзяржавы Позняя Хань  (укр.) (бел. перыяду пяці дынастый і дзесяці дзяржаў  (руск.) (бел..

Біяграфія
---------

Лю Чэн'ю было ўсяго 16 гадоў, калі ён атрымаў у спадчыну трон пасля смерці свайго бацькі, імператара Лю Чжыюаня  (укр.) (бел.. Яго кіраванне было адзначана арыштамі і пакараннямі смерцю яго ўплывовых міністраў, што ў канчатковым выніку прывяло да падзення дынастыі. Калі ён знішчыў сям'ю генерала Го Вэя, той з уласным войскам атакаваў сталіцу і забіў імператара, абвясціўшы новую дынастыю — <a typeof="mw:Transclusion" data-mw="{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;нп3&quot;,&quot;href&quot;:&quot;./Шаблон:Нп3&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Позняя Чжоу&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Познюю Чжоу&quot;},&quot;3&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;ru&quot;},&quot;4&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Поздняя Чжоу&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}"></a>.

Дэвіз праўлення
---------------

* Цянью (乾祐) 948-951

Літаратура
----------

* *Старая гісторыя пяці дынастый*, гл. 99, 101, 103, 105
* *Цзы чжы тун цзянь*, гл. 282, 287, 288, 289, 290
**«Пад не́бам Белару́сі»** — беларуская кніга-фотаальбом Анатоля Клешчука, якая была выдадзена па заказе і пры фінансавай падтрымцы Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь выдавецтвам «Беларусь».

Змест
-----

Выхад альбома супаў з адметным часам, які ў Беларусі праходзіў пад знакам Года малой Радзімы. Аўтар альбома — заўзяты вандроўнік па беларускай глыбінцы, шчыра ўлюбёны ў родны край, пажыццёва захоплены прафесіяй, а галоўнае — самім жыццём, якое натхняе і дае шмат падстаў для стварэння маляўнічых кніг, у тым ліку і фотаальбомаў.

Зноскі
------

1. ↑  Інтэрв'ю з аўтарам фотаальбома «Пад небам Беларусі» Анатолем Клешчуком (руск.)(недаступная спасылка).  Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь. Архівавана з першакрыніцы 4 верасня 2021. Праверана 4 верасня 2021.

Спасылкі
--------



* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* «Пад небам Беларусі»
* «Пад небам Беларусі»
* «Пад небам Беларусі» Архівавана 4 верасня 2021.
**Свята-Успенская царква** — праваслаўны храм у в. Бабічы (Клецкі раён). Размешчана на могілках. Помнік народнага дойлідства. Пабудавана ў 1863 г. з драўлянага бруса. Да 1990-х гг. не дзейнічала.

Архітэктура
-----------

Складаецца з двух прамавугольных ў плане рознавялікіх зрубаў малітоўнай залы і апсіды, якія аб'яднаны нешырокімі скошанымі гранямі сцен і агульным двухсхільным дахам. У месцы спалучэння аб'ёмаў дах мае плаўны пераход, што разам са скошанымі сценамі надае будынку прасторавую пластычнасць. Вільчык даху над уваходам завершаны цыбулепадобнай галоўкай. Галоўны ўваход вылучаны ганкам з двухсхільнай на 2 слупах навіссю. Вуглавыя часткі зрубаў аформлены ў выглядзе пілонаў, якія абмяжоўваюць гарызантальна ашаляваныя фасады. Бакавыя фасады члянёны невялікімі прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў простых ліштвах. У інтэр'еры сцены атынкаваны, апсіда вылучана іканастасам простай работы.

Зноскі
------

1. ↑  РДГА, ф.799, воп. 33, спр. 819, арк.114.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007.
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Свята-Успенская царква (Бабічы) на сайце Radzima.org
* Свята-Успенская царква (Бабічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* 
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Успенская царква.
**Свята-Успенская царква** — мураваны праваслаўны храм у вёсцы Бяларучы Лагойскага раёна Мінскай вобласці. Пабудавана ў пачатку XXI стагоддзя.

Гісторыя
--------

Папярэдні храм быў закрыты ў 1920-х гадах пад склад, потым-клуб, у пачатку вайны згарэў.

У 2001 годзе пачата будаўніцтва мураванага храма, у 2002 годзе здзейснена першая літургія.

У 2004 годзе па дабраславенні Высокаправялебнейшага Уладыкі Філарэта пачалося будаванне новай, каменнай царквы, якую сам валадар Філарэт і асвяціў 7 сакавіка 2010 года.

Архітэктар храма Генадзь Іванавіч Чырван.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Свята-Успенская царква (Бяларучы) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)

Спасылкі
--------

* 1-е Лагойскае благачынне
* Свята-Успенская царква (Бяларучы) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
**Свята-Успенская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Гарадзец Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1869 годзе ў традыцыях народнага драўлянага дойлідства з элементамі класіцызму.

Архітэктура
-----------

Аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю фарміруюць прытвор-званіца, бабінец, кубападобная малітоўная зала, прамавугольная апсіда. Васьмігранныя барабаны над прытворам і малітоўнай залай накрыты самкнутымі сферычнымі купаламі з макаўкамі ў завяршэнні. Вертыкальна ашаляваныя фасады прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі з акніцамі.

Інтэр’ер
--------

У інтэр'еры абразы «Святы Мікалай» (19 ст. дошка, алей), «Успенне» (1908 г. дошка, алей), «Хрыстос у пакуце» (канец 19 ст. дошка, алей).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4
Радавы герб Ільінічаў «Корчак»
**Ільінічы** (таксама ўжываецца **Іллінічы**) — шляхецкі род герба «Корчак» у Вялікім Княстве Літоўскім у XV—XVI стагоддзях. Паходжанне роду дакладна не высветлена, магчыма род паходзіў з праваслаўнага баярства Северскай зямлі. У сярэдзіне XV стагоддзя вядомы Яцка Ільініч, які атрымаў ад вялікага князя Казіміра пацвярджэнне «*отчины и дедины*» ў Старадубскім і Радагошчанскім павеце, сяло Пожанку ў Клецкім княстве.

10 ліпеня 1553 года прадстаўніку роду Юрыю Ільінічу нададзены графскі тытул Свяшчэннай Рымскай імперыі. Са смерцю Юрыя Ільініча ў 1569 годзе род згас; усе уладанні, у тым ліку Мірскі замак, перайшлі да Радзівілаў.

Існаваў таксама іншы род Ільінічаў, які вядомы з XVII стагоддзя і быў унесены радаводную кнігу Магілёўскай губерні, аднак яго сувязь з ранейшым родам не ўсталявана.

Літаратура
----------

* *Аляхновіч Р. А.*, *Рыбчонак С. А.*, *Шаланда А. І.* Род Іллінічаў у Вялікім Княстве Літоўскім у XV—XVI стст.: радавод, гербы, уладанні. — Мір: Музей «Замкавы комплекс „Мір"», 2015. — 373 с. іл. карта.
* *Глінскі Я. С.* Рэцэнзія: Род Іллінічаў у Вялікім Княстве Літоўскім у XV—XVI стст.: радавод, гербы, уладанні / Р. А. Аляхновіч, С. А. Рыбчонак, А. І. Шаланда; склад. А. І. Шаланда; навук. рэд. М. Н. Гальпяровіч. — Мір: Музей «Замкавы комплекс „Мір"», 2015. — 374 с.: іл. // Архіварыус, 2015. ― Вып. 13. ― С. 272―276
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
**Філастра́т Старэйшы**, або **Філастра́т з Лемнаса** (стар.-грэч.: Φιλόστρατος ὁ Λήμνιος; каля 190 г. — каля 230 г.) — грэчаскі эліністычны пісьменнік, прадстаўнік позняй («другой») сафістыкі. Значную частку жыцця правёў у Рыме. 

Філастрат — аўтар першай часткі паэмы «Выявы», якая нібы апісвала 64 карціны з галерэі ў Неапалі. Не вядома, ці існавалі карціны на самой справе, ці былі прыдуманы пісьменнікам. Філастрату таксама прыпісваюць аўтарства паэмы «Героіка», прысвечанай удзельнікам Траянскай вайны.

Спасылкі
--------

* Philostratus the Elder, Imagines
* Diana Shaffer Ekphrasis and the Rhetoric of Viewing in Philostratus's Imaginary Museum
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Нос.
Нос судна
Бульбавы нос
**Нос** — пярэдняя частка судна, процілеглая карме. Зроблены такім чынам, каб скараціць да мінімуму супраціўленне вады. Пярэдні ўскраек носа судна называецца фарштэўнем.

Даўней на носе карабля мацаваліся фігурныя ростры.

Корпус судна ў раёне носа мае больш узмоцнены набор, што дае судну магчымасць штармаваць носам да хвалі і ветру і рабіць першы дотык да прычала насавой часткай судна (скулой судна) падчас швартовых аперацый. Таксама, па гэтай прычыне, у выпадку калі судна не можа пазбегнуць сутыкнення з іншым суднам ці з іншымі перашкодамі (скалы, рыфы, плаваючыя прадметы, прычал і да т.п.) пажадана першы ўдар прыняць носам (ці на нос).

Нос бывае прамы, з нахільным фарштэўнем, ледакольны, кліперскі, бульбавы і інш.

Зноскі
------

1. ↑  ВМС для юношества, 1988

Літаратура
----------

* Нос судна // Военно-морской словарь для юношества: Около 10 000 слов (руск.) / Под общ. ред. П. А. Грищука. — 2-е изд.. — М.: ДОСААФ, 1988. — С. 275. — 560 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-7030-0298-2.
* Нос корабля́ (судна) // Военно-морской словарь (руск.) / Гл. ред. Чернавин В. Н.. — М.: Воениздат, 1989. — С. 275. — 511 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00174-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нос (марскі тэрмін)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Ваенная Сыціна · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4228469-7 |
**Мар’яна** (таксама Марыя) **Малі́нская** (відаць, таксама Малевіч) (1767? — ?) — танцоўшчыца.

Біяграфія
---------

Родам з Палесся. Прыгонная падскарбія надворнага літоўскага А.Тызенгаўза. Вучылася ў яго балетных школах у Гродне і Паставах.

У верасні 1778 года ўдзельнічала як салістка ў школьным спектаклі «Балет Вясковы» Г.Петынеці на сцэне Гродзенскага тэатра.

У 1785—1794 гадах у складзе балетнай трупы «Таварыства танцоўшчыкаў яго каралеўскай вялікасці» ў Варшаве, выступала на каралеўскіх сцэнах і ў Нацыянальным тэатры. Была першай танцоўшчыцай, карысталася поспехам у публікі. Выконвала партыі Сіліі («Капітан Сандор на востраве Караліна»), Эляны («Шлюб самнiтаў»), выступала таксама ў балетах «Гілас і Сільвія», «Кора і Алонза, або Дзяўчаты Сонца», «Мірза і Ліндор», «Лукас і Калінета».

У 1795—1797 гадах салістка нямецкага тэатра ў Львове.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
* Малінская // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.