Не блытаць з рэспублікай у складзе СССР.

**Літоўская Саве́цкая Рэспу́бліка**, таксама вядомая як **Літоўская Саве́цкая Сацыялісты́чная Рэспу́бліка** (літ.: Lietuvos Tarybų Respublika, Lietuvos Tarybų Socialistinė Respublika) — кароткатэрміновае марыянеткавае дзяржаўнае ўтварэнне ў форме савецкай рэспублікі на тэрыторыі сучаснай Літвы, абвешчанай 16 снежня 1918 года часовым рэвалюцыйным урадам на чале з Вінцасам Міцкявічусам-Капсукасам.

Спыніла сваё існаванне 27 лютага 1919 па аб'яднанні з Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікай Беларусі, разам з якой па даручэнні расійскага ўраду была ўтвораная г.зв. Літоўска-Беларуская ССР (у гістарыяграфіі вядомая таксама як *ЛітБел*).

На думку гісторыкаў, незважаючы на намаганні па прадстаўленні ЛСР як нібыта выніку сацыялістычнай рэвалюцыі пры падтрымцы мясцовых жыхароў, рэспубліка насамрэч з'яўлялася прарасійскім марыянетачным палітычным утварэннем, створаным для апраўдання вайны паміж Саветамі і тагачаснай незалежнай Літвой. У сваю чаргу, прадстаўнікі савецкай гістарыяграфіі прытрымлівалася думкі, што прызнанне Савецкай Расіяй савецкай рэспублікі ў Літве разбіла *хлусню імперыялістаў ЗША і Вялікабрытаніі пра драпежныя мэты Расіі ў Балтыцы*. Тым не менш, літоўцы не падтрымалі савецкае ўтварэнне на тэрыторыі краіны, падтрымаўшы ў асноўным незалежную дзяржаву, абвешчаную 16 лютага 1918 літоўскай Тарыбай.

Утварэнне
---------

Германская імперыя атрымала паражэнне ў Першай сусветнай вайне і 11 лістапада 1918 года падпісала Першае Камп'енскае перамір'е, паводле якога краіна пагаджалася на спыненне баявых дзеянняў. Узброеныя сілы Германіі пачалі адступаць ад тэрыторый Обер-Оста. Праз два дні ўрад Савецкай Расіі адмовіўся ад умоў Брэсцкага міру, згодна з якім яна, у прыватнасці, прызнавала незалежнасць Літвы. Савецкае кіраўніцтва пачало наступ на заходнія тэрыторыі былой Расійскай імперыі, дзе былі абвешчаныя новыя незалежныя дзяржавы — Эстонія, Латвія, Літва, Беларусь, Украіна і Польшча. Наступ ажыццяўляўся з мэтай распаўсюджання г.зв. пралетарскай рэвалюцыі і замены мясцовых нацыянальных рухаў стварэннем савецкіх рэспублік. Савецкія сілы рушылі ўслед адыходзячым нямецкім войскам, у выніку чаго напачатку практычна бяскроўна былі заняты цэнтральныя часткі Беларусі, а потым, пад канец снежня 1918 года была дасягнута тэрыторыя сучаснай Літвы.

### Абвяшчэнне

Пачатак актыўнасці камуністаў у Літве адзначаецца з канца лета 1918 года. У перыяд з 1 па 3 кастрычніка ў Вільні, якая на той момант аспрэчвалася ўрадам БНР, адбыўся з'езд з 34 дэлегатаў, на якім было абвешчана стварэнне Камуністычнай партыі Літвы. Першым старшынёй партыі быў абраны Пранас Эйдукевічус. Партыя вырашыла распрацаваць палітычную праграму на ўзор расійскіх бальшавікоў і арганізаваць сацыялістычную рэвалюцыю ў Літве. Гэтыя планы былі інспіраваныя і фінансаваліся расійскім урадам, кантралюючыся камуністычнымі дзеячамі Адольфам Ёфэ і Дзмітрыем Мануільскім. 2 снежня гэтага ж года Міцкявічусам-Капсукасам была пасланая давераная асоба для перадачы 15 млн рублёў на фінансаванне рэвалюцыі, а ўжо 8 снежня Камуністычная партыя Літвы сфарміравала Часовы рэвалюцыйны ўрад з васьмі членаў, лідарам якога стаў сам Міцкявічус-Капсукас. Іншымі яго членамі сталі Зігмас Алекса-Ангарэціс, Сямён Дыманштэйн, Казімір Ціхоўскі, Пранас Свотэліс-Пралетарас, Аляксандрас Якшэвічус, Канстанцінас Керновічус і Іцхак Вейнштэйн. Тым не менш, шэраг сучасных гісторыкаў маюць сумневы пра рэальнасць сустрэчы гэтых дзеячаў у Вільні, як гэта сцвярджалася ў савецкіх гістарычных працах, больш верагоднай зьўляецца тэорыя пра прыход гэтага ўрада разам з Чырвонай арміяй.

У перыяд 1—5 студзеня 1919 года Вільня не кантралявалася ні Літвой, ні літоўскімі камуністамі, знаходзячыся пад кантролем мясцовай польскай самаабаронай. Паміж 16 снежня 1918 года і 7 студзеня 1920 года літоўскі камуністычны ўрад знаходзіўся ў Дзвінску.

Пазней, у маніфесце, датаваным 16 снежня, было аб'яўлена пра стварэнне Літоўскай ССР. 19 снежня гэтага ж года маніфест быў апублікаваны ў расійскай газеце «Известия», а потым зачытаны па радыё; праз пяць дзён маніфест быў распаўсюджаны ў Вільні. Праект маніфесту быў падрыхтаваны непасрэдна Міцкявічусам-Капсукасам і змяшчаў у канцы лозунг «Няхай жыве Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка [разам] з Савецкай Літвой!». Канечне маніфест быў адрэдагаваны тагачасным народным камісарам па справах нацыянальнасцей Сталіным і іншымі сябрамі РКП, у выніку чаго лозунг набыў выгляд «Няхай жыве вызваленая савецкая Літва!». Міцкявічус-Капсукас не жадаў устанаўлення незалежнай савецкай рэспублікі, агітуючы супраць сепаратызму; да гэтых ідэй ён прыйшоў пад уплывам Розы Люксембург.

Новаўтвораная ЛСР папрасіла дапамогі з боку РСФСР. 22 снежня РСФСР прызнала незалежнасць савецкай Літвы, у той жа дзень Чырвоная армія авалодала мястэчкамі Езяросы і Свянцяны (на апошняе прэтэндаваў урад БНР), у наступным актыўнасць Часовага ўрада рэзка знізілася, а армія незалежнай Літвы, будучы вельмі маладой, не здолела аказаць супраціву савецкаму наступу. 5 студзеня Чырвоная армія, наўзамен польскай самаабароне, узяла пад кантроль Вільню. Ужо пад канец студзеня гэтага ж года Чырвоная армія кантралявала большую частку Літвы, пакінуўшы пад кантролем незалежнай Літвы толькі рэгіён Жамойці і наваколляў.

У межах савецкага наступу падобныя прарасійскія савецкія ўтварэнні былі створаныя і ў іншых краінах Балтыі (Латвійская Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка, Эстляндская працоўная камуна)

Урад
----

Літоўская Савецкая Рэспубліка з'яўлялася адносна слабым утварэннем, якое было вымушана спадзявацца на дапамогу з боку Расіі. Саветы ў Расіі, як правіла, найбольшую падтрымку мелі серад рабочых на прадпрыемствах, якіх было даволі мала ў Літве. 21 студзеня ўрад РСФСР прадаставіў савецкай Літве крэдыт памерам 100 млн рублёў. Савецкая Літва не здолела стварыць уласнага войска; у лютым 1919 года Міцкявічус-Капсукас накіраваў тэлеграму ў Маскву, у якой паведамлялася, што прызыў літоўцаў у савецкую армію толькі заахвочвае іх да прыходу добраахвотнікамі ў армію Літоўскай Рэспублікі. У той жа час на тэрыторыях, акупаваных Саветамі, былі створаныя рэвалюцыйныя камітэты і саветы на ўзор Расіі.

Савецкае кіраўніцтва патрабавала вялікіх кантрыбуцыяў з боку занятых населеных пунктаў. Так, гораду Панявеж было прадпісана здаць на карысць савецкай улады 1 млн рублёў, Уцяне — 200 тыс, тады як ад кожнага селяніна патрабавалася па 10 рублёў.

Былі нацыяналізаваныя камерцыйныя ўстановы і буйныя маёнткі, выкарыстанне зямлі было заменена з невялікіх фермерскіх гаспадарак на калектыўнае земляробства. Эканамічныя цяжкасці і недахоп грошай былі прадэманстраваныя дэкрэтам ад студзеня 1919 года, згодна з якім любым фінансавым установам забаранялася плаціць жыхарам сумы звыш за 250 рублёў. Непапулярнасці савецкай улады ў Літве таксама паспрыялі шырокая ўкаранёнасць у літоўцах каталіцызму і нацыяналізму.

Ліквідацыя
----------

Тэрыторыя міжваеннай Літоўскай Рэспублікі і яе тэрытарыяльныя прэтэнзіі да Польшчы.
Паміж 8 і 15 лютага 1919 года літоўскія і нямецкія добраахвотнікі спынілі савецкі наступ, выратаваўшы ад узяцця пад савецкі кантроль тагачасную сталіцу Літоўскай Рэспублікі Каўнас (урадам Літвы сталіцай фармальна лічылася Вільня, аднак абсалютна большую частку свайго існавання ў міжваенны перыяд Літва не кантралявала гэты горад, з прычыны чаго рэальнай сталіцай рэспублікі быў горад Каўнас, які лічыўся часовай сталіцай).

Сутыкнуўшыся з непапулярнасцю савецкай улады ў Літве і пагрозай польскага наступу ў бок Беларусі, савецкае кіраўніцтва вырашыла аб'яднаць беларускую і літоўскую савецкія рэспублікі ў адзіную — Літоўска-Беларускую ССР, на чале якой стаў Міцкявічус-Капсукас, таксама былі аб'яднаныя і камуністычныя партыі абедзвюх ССР. Тым не менш, дадзеныя меры не дапамаглі, і польскія войскі ў красавіку ўзялі Вільню, а потым, у жніўні, і Мінск (гл. польска-савецкая вайна). З-за таго, што Польшча ўзяла пад кантроль амаль увесь цэнтр Беларусі, а ў склад БССР (якая ўвайшла ў склад ЛітБелу) не ўваходзіў усход сучаснай Беларусі, тэрыторыя пад кантролем ЛітБелу скарацілася да вельмі вузкай паласы зямлі між РСФСР і Польшчай у раёне ракі Бярэзіна; у выніку гэтага ЛітБел спыніў сваё існаванне спачатку фактычна, а потым і фармальна.

14 ліпеня 1920 савецкія сілы ўзялі пад кантроль Вільню, але не перадалі яе наваколле і сам горад у рукі Літвы, як гэта было замацавана паводле Маскоўскага дагавора між РСФСР і Літвой, падпісанай дзвюма днямі раней. Замест гэтага Саветы пачалі планаваць звяржэнне ўраду Літоўскай Рэспублікі і аднаўленне савецкага ўрада ў краіне, як гэта было здзейснена з БССР. Тым не менш, Чырвоная армія прайграла бітву пад Варшавай (г.зв. «Цуд на Вісле») і была адкінутая Польшчай, што расцэньваецца некаторымі гісторыкамі як адзін з фактараў выратавання Літвы ад савецкага перавароту.

У міжваенны перыяд савецка-літоўскія адносіны ў асноўным насілі станоўчы характар, аднак праз некалькі месяцаў пасля пачатку Другой сусветнай вайны Савецкі Саюз вырашыў акупаваць дзяржавы Балтыі, у тым ліку і Літву, што было ажыццёўлена ў ліпені 1940 года. Паводле афіцыйнай савецкай прапаганды гэтыя падзеі апісваліся як *аднаўленне савецкай улады рэвалюцыйных мас*. У 1939 годзе яшчэ незалежнай Літве была перададзена Вільня з навакольнымі рэгіёнамі, якая на той момант трапіла са складу Польшчы ў склад БССР, праз год Літве, ужо як рэспубліцы ў складзе СССР, былі перададзены дадатковыя тэрыторыі БССР, у прыватнасці Эйшышкі, Салечнікі, Друскенікі і Гадуцішкі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  *Eidintas, Alfonsas; Vytautas Žalys, Alfred Erich Senn.* Lithuania in European Politics: The Years of the First Republic, 1918–1940. — New York: St. Martin's Press, 1999. — С. 36. — 272 с. — ISBN 0-312-22458-3.
2. 1 2 3 4 5  *Jurgėla, Constantine R.* Lithuania: The Outpost of Freedom. — Valkyrie Press, 1976. — С. 161-165. — ISBN 0-912760-17-6.
3. ↑  *Langstrom, Tarja.* Transformation in Russia and International Law. — Martinus Nijhoff Publishers, 2003. — С. 52. — 494 с. — ISBN 90-04-13754-8.
4. ↑  *Davies, Norman.* Europe: A History. — HarperPerennial, 1998. — С. 934. — ISBN 0-06-097468-0.
5. 1 2 3  *Ališauskas, Kazys.* XV // Lietuvos kariuomenė (1918–1944). — Lietuvių enciklopedija. — Boston, Massachusetts: Lietuvių enciklopedijos leidykla, 1953-1966. — С. 94-99.
6. 1 2 3 4 5 6 7 8  *Čepėnas, Pranas.* II // Naujųjų laikų Lietuvos istorija. — Chicago: Dr. Griniaus fondas, 1986. — С. 318-323. — ISBN 5-89957-012-1.
7. ↑  *White, J. D.* 23 // The Revolution in Lithuania 1918–19. — Soviet Studies, 1971. — Т. 23. — С. 192-193. — ISBN 0038-5859.
8. ↑  *Lesčius, Vytautas.* Lietuvos kariuomenė nepriklausomybės kovose 1918–1920. — Vilnius: Ваенная акадэмія Літвы імя генерала Ёнаса Жэмайціса, 2004. — Т. Lietuvos kariuomenės istorija. — С. 32. — ISBN 9955-423-23-4.
9. ↑  *Kłos, Juliusz.* Kronika powstań polskich 1794—1944. — Wydanie trzecie poprawione po zgonie autora. — Warszawa: Wydawnictwo Kronika, 1994. — С. 345. — 551 с. — ISBN 83-86079-02-9.
10. ↑  *Antanas Drilinga.* Lietuvos Respublikos prezidentai. — Vilnius: Valstybės leidybos centras, 1995. — С. 51. — ISBN 9986-09-055-5.
11. ↑  *White, James D.* 46 // National Communism and World Revolution: The Political Consequences of German Military Withdrawal from the Baltic Area in 1918–19. — Europe–Asia Studies. — 1994. — Т. 8.
12. 1 2  *Eidintas, Alfonsas.* Lietuvos Respublikos prezidentai. — Vilnius: Šviesa, 1991. — С. 36. — ISBN 5-430-01059-6.
13. 1 2 3 4  *Lane, Thomas.* Lithuania: Stepping Westward. — Routledge, 2001. — С. 7-8. — 246 с. — ISBN 0-415-26731-5.
14. ↑  *Lesčius, Vytautas.* Lietuvos kariuomenė nepriklausomybės kovose 1918–1920. — Vilnius: Ваенная акадэмія Літвы імя генерала Ёнаса Жэмайціса, 2004. — С. 29. — ISBN 9955-423-23-4.
15. ↑  *Kvizikevičius, Linas; Saulius Sarcevičius.* 68 // Pinigų cirkuliacijos Lietuvoje bruožai 1915−1919 m.. — Istorija. Lietuvos aukštųjų mokyklų mokslo darbai. — Т. 35.
16. ↑  *Mawdsley, Evan.* The Russian Civil War. — 2007. — С. 118. — 362 с. — ISBN 1-933648-15-5.
17. ↑  *Snyder, Timothy.* The Reconstruction of Nations: Poland, Ukraine, Lithuania, Belarus, 1569–1999. — Yale University Press, 2004. — С. 62-63. — 367 с. — ISBN 0-300-10586-X.
18. ↑  *Senn, Alfred Erich.* 21 // The Formation of the Lithuanian Foreign Office, 1918–1921. — Slavic Review, 1962. — Т. 3. — С. 500-507.


| ⛭ Літва ў тэмах |
| --- |
| Гісторыя | 

|  |  |
| --- | --- |
| Храналогія | Літоўскае княства · Каралеўства Літва · Вялікае Княства Літоўскае · Рэч Паспалітая · Расійская імперыя · Каралеўства Літва (1918) · Літбел · Першая Літоўская рэспубліка · Літоўская ССР · Літоўская рэспубліка |
| Узброеныя сілы | Войска ВКЛ · Войска Літоўскае (1918—1940) |
| Войны | Паходы на Русь · Літоўшчына · Маскоўска-літоўскія войны · Лівонская |
| Дакументы | Статуты ВКЛ |
| Кіраўнікі | Кіраўнікі Літвы |

 |  |
| Сімвалы | Герб · Сцяг · Гімн |
| Палітыка | Прэзідэнт · Сойм · Канстытуцыя · Палітычныя партыі · Знешняя палітыка |
| Узброеныя сілы | Сухапутныя войскі · Ваенна-паветраныя сілы · Ваенна-марскія сілы · Спецслужбы |
| Эканоміка | Валюта · Турызм (Сусветная спадчына) · АЭС · Транспарт · Сельская гаспадарка |
| Геаграфія | Сталіца · Адміністрацыйны падзел · Гарады · Паветы · Самакіраванні · Староствы · Тапонімы |
| Грамадства | Насельніцтва · Мовы (Літоўская мова · Руская мова) · Акадэмія навук · Спорт (Літва на Алімпійскіх гульнях) · Адукацыя · Рэлігія (Праваслаўе ў Літве · Каталіцтва ў Літве) |
| Культура | Кінематограф · Музыка · Літаратура · Тэатры · Фестываль «Be2gether» · Святы · Кухня · Паганская міфалогія · Тэлебачанне |
| Права | Канстытуцыйны суд · Вярхоўны суд · Канстытуцыя · Міністэрства юстыцыі · Статуты Вялікага княства Літоўскага · Прывілей Казіміра |
| Партал «Літва» · Праект «Літва» |

| Дзяржаўныя ўтварэнні перыяду Грамадзянскай вайны ў Расіі і станаўлення СССР (1917—1924) |
| --- |
| Першая сусветная вайна · Лютаўская рэвалюцыя · Кастрычніцкая рэвалюцыя · РСФСР · Грамадзянская вайна · Белы рух · Інтэрвенцыя · Басмацтва · СССР |
| ПоўначПрыбалтыкаБеларусьПольшча | 
* **Савецкія:** Фінляндская Сацыялістычная Рабочая Рэспубліка

* Карэльская працоўная камуна

* Эстляндская працоўная камуна

* Савецкая рэспубліка Найсаара

* Рэспубліка Іскалата

* Латвійская Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка

* Літоўская Савецкая Рэспубліка

* Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Літвы і Беларусі

* **Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка**
* Часовы рэвалюцыйны камітэт Польшчы**Несавецкія:** Архангельская Карэлія

* Алонецкі ўрад

* Паўночная вобласць

* Рэспубліка Паўночная Інгрыя

* Каралеўства Фінляндыя

* **Рэспубліка Фінляндыя**

* Аб’яднанае Балтыйскае герцагства

* Герцагства Курляндскае і Семігальскае

* Урад Паўночна-Заходняй вобласці

* **Латвійская рэспубліка**

* Каралеўства Літва

* **Літоўская рэспубліка**

* Сярэдняя Літва

* Беларуская Народная Рэспубліка

* Каралеўства Польскае
* **Рэспубліка Польшча**

 |   |
| УкраінаБесарабіяКрым | 
* **Савецкія:** Украінская народная рэспубліка Саветаў

* Данецка-Крыварожская савецкая рэспубліка

* Адэская савецкая рэспубліка

* Савецкая сацыялістычная рэспубліка Таўрыды

* Украінская савецкая рэспубліка

* **Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка**

* **Крымская аўтаномная савецкая сацыялістычная рэспубліка**

* Бесарабская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка
* **Малдоўская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка****Несавецкія:** Украінская Народная Рэспубліка

* Украінская дзяржава

* Дырэкторыя

* Махноўшчына

* Малдаўская Дэмакратычная Рэспубліка
* Крымская Народная Рэспубліка

 |
| ДонКубаньПаўночны Каўказ | 
* **Савецкія:** Данская Савецкая Рэспубліка

* Кубанская Савецкая Рэспубліка

* Чарнаморская Савецкая Рэспубліка

* Кубана-Чарнаморская Савецкая Рэспубліка

* Стаўрапальская Савецкая Рэспубліка

* Церская Савецкая Рэспубліка

* Паўночна-Каўказская Савецкая Рэспубліка
* Горская АССР**Несавецкія:** Усевялікае Войска Данское

* Кубанская Народная Рэспубліка

* Горская Рэспубліка

* Рэспубліка Саюза Горцаў Паўночнага Каўказа
* Паўночна-Каўказскі эмірат

 |
| ПаволжаУралСібірДалёкі Усход | 
* **Савецкія:** Татара-Башкірская Савецкая Рэспубліка

* Аўтаномная Башкірская Савецкая Рэспубліка

* Татарская Савецкая Рэспубліка

* **Башкірская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка**

* **Татарская аўтаномная савецкая сацыялістычная рэспубліка**

* Воцкая аўтаномная вобласць

* Чувашская аўтаномная вобласць

* Калмыцкая аўтаномная вобласць

* Марыйская аўтаномная вобласць

* Аўтаномная вобласць немцаў Паволжа

* Аўтаномная савецкая сацыялістычная рэспубліка немцаў Паволжа

* **Якуцкая аўтаномная савецкая сацыялістычная рэспубліка**

* Усурыйская рэспубліка
* Далёкаўсходняя рэспубліка**Несавецкія:** Ідэль-Урал

* Камус

* Часовы абласны ўрад Урала

* Часовы Сібірскі ўрад

* Часовы ўрад аўтаномнай Сібіры

* Уфімская дырэкторыя

* Омская дырэкторыя

* Расійская дзяржава

* Дыктатура Вярхоўнага кіраўніка Расіі

* Палітычны цэнтр (Іркуцк)

* Часовае якуцкае абласное народнае кіраванне

* Прыамурскі земскі край («Чорны буфер»)

* Украінская рэспубліка Далёкага Усходу
* Расійская Усходняя Ускраіна

 |
| Закаўказзе | 
* **Савецкія:** **Армянская савецкая сацыялістычная рэспубліка**

* Бакінская камуна

* Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Абхазія

* **Азербайджанская сацыялістычная савецкая рэспубліка**

* Муганская Савецкая Рэспубліка

* Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Грузія

* Паўднёва-Асецінская аўтаномная вобласць

* Закаўказская Сацыялістычная Федэратыўная Савецкая Рэспубліка

* **Аджарская аўтаномная савецкая сацыялістычная рэспубліка**

* Нахічэванская савецкая рэспубліка
* **Нахічэванская аўтаномная савецкая сацыялістычная рэспубліка****Несавецкія:** Адміністрацыя Заходняй Арменіі

* Рэспубліка Паўночна-Заходняга Каўказа

* Закаўказскі камісарыят

* Закаўказская Дэмакратычная Федэратыўная Рэспубліка

* Рэспубліка Горная Арменія

* Рэспубліка Арменіі

* Дыктатура Цэнтракаспія

* Азербайджанская Дэмакратычная Рэспубліка

* Араская рэспубліка

* Часовая ваенная дыктатура Мугані

* Муганская дыктатура
* Грузінская Дэмакратычная Рэспубліка

 |
| Сярэдняя Азія | 
* **Савецкія:** Туркестанская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка

* Кыргызская аўтаномная савецкая сацыялістычная рэспубліка

* Кара-Кыргызская аўтаномная вобласць

* Бухарская Народная Савецкая Рэспубліка

* Харэзмская народная савецкая рэспубліка
* Харэзмская сацыялістычная савецкая рэспубліка**Несавецкія:** Алашская аўтаномія

* Бухарскі эмірат

* Хівінскае ханства
* Какандская аўтаномія

 |
| Утварэнніза межаміэкс-імперыі | 
* **Савецкія:** Галіцкая Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка

* Персідская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка

* **Тувінская народная рэспубліка**

* Баварская Савецкая Рэспубліка

* Эльзаская савецкая рэспубліка

* Венгерская Савецкая Рэспубліка

* Славацкая Савецкая Рэспубліка

* Савецкі Лімерык
* Тарнобжагская рэспубліка**Несавецкія:** Заходне-Украінская Народная Рэспубліка

* Заходне-Лемкаўская рэспубліка

* Рэспубліка Каманча
* Вонкавая Манголія (дыктатура Унгерна)

 |
| **Паўтлустым** шрыфтам вылучаныя дзяржаўныя ўтварэнні, якія апынуліся стабільнымі і перажылі гэты перыяд.У выпадках адсутнасці ўсталяванай анзвы тэрыторый даюцца назвы органаў улады, якія кантралявалі іх. |