recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Аляксандр Іванавіч Снароў** (1966, Лёзна, Віцебская вобласць, Беларуская ССР) — беларускі дзеяч мясцовага кіравання, старшыня Шумілінскага райвыканкама з (2015—2018).

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут па спецыяльнасці «ветэрынарыя». З 1984 па 1986 год служыў у радах Савецкай Арміі. У 1989-м працаваў трэнерам-выкладчыкам па лёгкай атлетыцы ДСШ Віцебскага фізкультурна-спартыўнага таварыства прафсаюзаў. З 1993 па 2000 год Аляксандр Снароў працаваў загадчыкам Лёзненскай участковай ветэрынарнай лячэбніцы Віцебскай вобласці, затым на працягу трох гадоў займаў пасаду дырэктара Лёзненскай раённай ветэрынарнай лабараторыі. З 2003 года — намеснік галоўнага ветэрынарнага ўрача раёна па дыягностыцы захворванняў Лёзненскай раённай ветэрынарнай станцыі, а з 2004 года — першы намеснік начальніка ўпраўлення па жывёлагадоўлі ўпраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Лёзненскага райвыканкама.

З 2006 па 2011 год Аляксандр Снароў узначальваў сельскагаспадарчы філіял «Кляўцы» камунальнага праектна-рамонтна-будаўнічага унітарнага прадпрыемства «Віцебскаблдарбуд», затым працаваў намеснікам генеральнага дырэктара па жывёлагадоўлі ТАА «Руднянскі жывёлагадоўчы комплекс» у Смаленскай вобласці Расіі. У апошні час займаў пасаду дырэктара камунальнага унітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Крынкі» Лёзненскага раёна.

З 24 снежня 2015 да лістапада 2018 гг. старшыня Шумілінскага раённага выканкама.

Зноскі
------
**Дырэ-Дауа** (амх.: ድሬዳዋ) — горад на ўсходзе Эфіопіі. Адзін іх двух гарадоў краіны (разам з Адыс-Абебай) прыраўняны да ўзроўню рэгіёнаў.

Дырэ-Дауа быў заснаваны ў 1902 годзе ў сувязі з пабудовай эфіопска-джыбуційскай чыгункай.
Дырэ-Дауа размешчаны прыкладна за 500 км на ўсход ад Адыс-Абебы, за 150 км ад мяжы з Джыбуці і за 130 км ад мяжы з Самалі, на беразе ракі Дэчату. Вышыня горада над узроўнем мора — 1262 м.

Клімат
------

Клімат горада характарызуецца як трапічны. Сярэдняя гадавая тэмпература складае 24,6 °C. Гадавая норма ападкаў — 637 мм. Самы засушлівы месяц — снежань з нормай 6 мм, а самы дажджлівы — жнівень з нормай 125 мм. Самы цёплы месяц — чэрвень, сярэдняя тэмпература якога складае 27,7 °C, а самы халодны — студзень з сярэдняй тэмпературай 21,2 °C.


| **Клімат Дырэ-Дауа** |
| --- |
| Паказчык | Сту | Лют | Сак | Кра | Май | Чэр | Ліп | Жні | Вер | Кас | Ліс | Сне | Год |
| Сярэдні максімум, °C | 28,0 | 28,9 | 31,0 | 30,8 | 32,4 | 33,7 | 32,8 | 32,2 | 32,3 | 31,7 | 29,6 | 28,2 | 31,0 |
| Сярэдні мінімум, °C | 14,5 | 16,3 | 18,3 | 19,0 | 20,0 | 21,7 | 20,9 | 20,2 | 20,4 | 18,2 | 15,5 | 14,6 | 18,3 |
| Норма ападкаў, мм | 21 | 30 | 70 | 101 | 54 | 28 | 92 | 125 | 71 | 23 | 16 | 6 | 637 |
| *Крыніца: climate-data.org* |

Насельніцтва
------------

Паводле даных Цэнтральнага статыстычнага агенцтва, на 2007 год насельніцтва Дырэ-Дауа складае 341 834 чалавекі, з іх 171 461 мужчына і 170 461 жанчына. Этнічны склад насельніцтва: арома (45,9 %); самалійцы (24,3 %); амхара (20,17 %); гурагэ (4,55 %); тыграі (1,23 %) і харары (1,04 %). 47,95 % насельніцтва лічаць роднай мовай арома; 19,7 % — амхарскую; 26,46 % — самалійскую; 2,78 % — гурагэ і 1,04 % — харары. 70,8 % насельніцтва вызнаюць іслам; 25,71 % — вернікі эфіопскай праваслаўнай царквы; 2,81 % — пратэстанты і 0,43 % — каталікі.

Паводле даных перапісу 1994 года насельніцтва горада налічвала 251 864 чалавека, з іх 127 286 чалавек — мужчыны і 124 578 чалавек — жанчыны. Этнічны склад на той перыяд назіраўся наступны: арома (48 %); амхара (27.7 %); самалійцы (13.9 %); гурагэ (4,5 %); астатнія 5,9 % насельніцтва былі прадстаўнікамі іншых народнасцей. Доля мусульман складала 63,2 %; праваслаўных хрысціян — 34,5 %; пратэстантаў — 1,5 % і каталікоў — 0,7 %; 0,1 % насельніцтва вызнавалі іншыя рэлігіі.

Паводле даных Цэнтральнага статыстычнага агенцтва, на 2004 год 90,76 % насельніцтва Дырэ-Дауа маюць доступ да чыстай пітнай вады.

Зноскі
------

1. ↑  Census 2007 Tables: Dire Dawa Архівавана 14 лістапада 2010. Tables 2.1, 2.5, 3.1, 3.2 and 3.4
2. ↑
3. ↑  «Households by sources of drinking water, safe water sources» CSA Selected Basic Welfare Indicators (accessed 28 January 2009)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дырэ-Дауа
**Луіс Альберта Алехандра Апарысіа Лакалье Поу** (ісп.: Luis Alberto Alejandro Aparicio Lacalle Pou; нар. 11 жніўня 1973, Мантэвідэа) — уругвайскі юрыст, палітык і прэзідэнт Уругвая пасля перамогі на ўсеагульных выбарах у 2019 годзе.

Ранні перыяд жыцця
------------------

Нарадзіўся ў Мантэвідэа ў сям’і будучага прэзідэнта Уругвая Луіса Альберта Лакалье Эрэра і Джуліі Поу. Пачатковую і сярэднюю адукацыю Луіс Альберта Лакалье Поу атрымаў у Брытанскіх школах Мантэвідэа. У 1998 годзе скончыў юрыдычны факультэт Каталіцкага ўніверсітэта Уругвая.

Палітычная кар’ера
------------------

На ўсеагульных выбарах 1999 года быў абраны прадстаўніком дэпартамента Канеланес на тэрмін 2000—2005 гадоў у палату дэпутатаў Уругвая. У 2004 годзе быў пераабраны ў складзе фракцыі эрырыстаў Нацыянальнай партыі, заснаванай яго прадзедам Луісам Альберта дэ Эрэра. У 2009 годзе быў пераабраны трэці раз запар і праслужыў да 2015 года. Кар’ера Луіса Альберта Лакалье Поу падобная да жыццёвага шляху Педра Бардаберы, таксама сына былога прэзідэнта Уругвая, які рушыў услед за сваім бацькам у палітыку.

Прэзідэнцтва
------------

Лакалье ўступіў у пасаду 1 сакавіка 2020 года. Пасля канстытуцыйнай прысягі перад Генеральнай Асамблеяй ён разам з віцэ-прэзідэнтам Беатрыс Архімон праехаў па праспекце Лібертадор на кабрыялеце Ford V8 1937 года выпуску, які належаў яго прадзеду Луісу Альберта дэ Эрэрэ. Парад скончыўся на плошчы Незалежнасці, дзе ён атрымаў прэзідэнцкі пояс ад былога прэзідэнта Табарэ Васкеса.

Лакалье абвясціў падчас сваёй выбарчай кампаніі пра увядзенне пакета ўрадавых мераў праз закон аб тэрміновым разглядзе, прэрагатыва выканаўчай улады ва Уругваі, які дазваляе ёй накіраваць у Генеральную Асамблею законапраект з безапеляцыйным тэрмінам у 90 дзён. Пандэмія каранавіруса затрымала прадстаўленне законапраекта, які афіцыйна ўвайшоў у парламент толькі 23 красавіка 2020 года.
**Ніканор Андрэевіч Лявухін** (4 жніўня 1918, с. Антонаўка, Нова-Тар’яльскі раён, Марый Эл — 27 чэрвеня 1944, Светлагорскі раён, Беларусь) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, гвардыі сяржант. Герой Савецкага Саюза (17.10.1943).

Біяграфія
---------

З сялян. Працаваў у калгасе, бухгалтарам сельпо, на хлебазаводзе. У чырвонай Арміі з 1939 года. У час Вялікай Айчыннай вайны на фронце з сакавіка 1943 года. Вызначыўся пры фарсіраванні Дняпра на поўнач ад Кіева. У ноч на 24 верасня 1943 года камандзір гарматы гв. малодшы сяржант 241-га гв. стралковага палка 75-й гв. стралковай дывізіі 65-й арміі Н. А. Лявухін са сваім разлікам, гарматамі і боепрыпасамі пераправіўся цераз раку, прамой наводкай падбіў варожы танк і самаходную гармату, знішчыў некалькі агнявых кропак гітлераўцаў, што забяспечыла пераправу нашых часцей.

Загінуў 18 чэрвеня 1944 года ў баі каля вёскі Язвін. Пахаваны ў брацкай магіле ў г.п. Парычы, дзе ягоным імем названа вуліца. У Светлагорску на Алеі Герояў усталяваны бюст.

Зноскі
------

1. ↑  Ніканор Андрэевіч Лявухін **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 3 жніўня 2021. Праверана 7 ліпеня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
**Джон Майкл Франкенхаймер** (англ.: John Michael Frankenheimer; 19 лютага 1930, Куінс, Нью-Ёрк — 6 ліпеня 2002, Лос-Анджэлес, Каліфорнія) — амерыканскі кінарэжысёр, лаўрэат 14 розных кінаўзнагарод, аўтар 30 поўнаметражных мастацкіх фільмаў і больш за 50 тэлефільмаў.

Біяграфія
---------

Джон Франкенхаймер нарадзіўся ў Нью-Ёрку ў сям’і яўрэя, які эміграваў з Германіі, Вальтэра Марціна Франкенхаймера і ірландкі Хелен Мары (Шыдзі). Джон быў каталіком.

Джон пачаў цікавіцца кінематографам у раннім узросце, а сур’ёзна задумаўся аб рэжысёрскай кар’еры падчас службы ў ВПС. Неўзабаве ён зьняў свой першы дакумэнтальны фільм. Тады ж ён пачаў вывучаць тэорыю кіно.

Сваю рэжысёрскую кар’еру Франкенхаймер пачаў на тэлеканале CBS. На працягу 1950-х ён стаў рэжысёрам больш за 140 эпізодаў серыялаў «Тэатр 90», «Кульмінацыя!», «Небяспека» і інш. Паступова над тэлевізійнымі праектамі Франкенхаймер стаў працаваць усё менш, і з 1961 гады заняўся выключна поўнаметражнымі мастацкімі фільмамі.

Джон Франкенхаймер памёр ад інсульту ў бальніцы Седарс-Сінайскім медыцынскім цэнтры ва ўзросце 72 гадоў.

Фільмаграфія
------------

* «Выклік»
**Тэлекамунікацыі Рэспублікі Сербскай** (сербск.: Телеком Српске/Telekom Srpske) — галоўная тэлекамунікацыйная кампанія Рэспублікі Сербскай, якая базуецца ў горадзе Баня-Лука. Кантралюецца сербскай структурай Telekom Srbija, з'яўляючыся другім па велічыні іграком на рынку сувязі Босніі і Герцагавіны. Найбуйнейшая кампанія з лістынгам акцый на Баня-Лукскай фондавай біржы, мае рынкавую капіталізацыю каля 540 млн еўра. Таксама вядомая па брэндзе **m: tel**.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Телеком Српске
* Company Overview of Telekomunikacije Republike Srpske a.d. Banja Luka  (англ.)
* All change: Telekom Srpske ups MTEL stake via Cabling stake transfer Архівавана 2 жніўня 2015.  (англ.)
ААТ **«Мазырсельмаш»** (**Мазырскі завод сельскагаспадарчага машынабудавання**) — беларускае прадпрыемства па вытворчасці ацяпляльнага абсталявання (ацяпляльных катлоў, паветра- і воданагравальнікаў і іншага), размешчанае ў горадзе Мазыр Гомельскай вобласці.

Гісторыя
--------

Па даных Беларускай энцыклапедыі, прадпрыемства заснавана ў 1928 годзе як арцель «Молат», па даных афіцыйнага сайта кампаніі і Міністэрства прамысловасці Рэспублікі Беларусь — у 1924 годзе. 

У час Вялікай Айчыннай вайны частка абсталявання была эвакуіравана, прадпрыемства часова спыніла працу. У 1956 годзе арцель ператворана ў ліцейна-механічны завод Міністэрства мясцовай і паліўнай прамысловасці БССР (з 1957 года — у падпарадкаванні ўпраўлення прамысловасці Гомельскага аблвыканкама, з 1963 года — у падпарадкаванні СНХ БССР). У 1965 годзе завод перайменаваны ў Мазырскі ліцейна-механічны завод (сельгасмашын) СНХ БССР, 10 снежня 1965 года ў сувязі са скасаваннем саўнаргасаў увайшоў у склад Міністэрства мясцовай прамысловасці БССР. У 1974—1975 гадах завод перапрафіляваны, ператвораны ў завод машынабудавання для птушкагадоўчых комплексаў і ферм «Мазыр» і перападпарадкаваны Міністэрству машынабудавання для жывёлагадоўлі і кормавытворчасці СССР. У 1980-я гады завод цалкам рэканструяваны. У 1988 годзе ператвораны ў Мазырскі завод сельскагаспадарчага машынабудавання «Мазырсельмаш». Новай вышэйстаячай арганізацыяй стала Міністэрства сельскагаспадарчага і трактарнага машынабудавання СССР. З 1991 года завод падпарадкаваны Дзяржкамітэту Рэспублікі Беларусь па прамысловасці, з 1994 года — Міністэрству прамысловасці Рэспублікі Беларусь. 25 жніўня 2000 года ператвораны ў Рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства. 

У 2012 годзе завод пачаў пашырэнне вытворчасці.

Сучасны стан
------------

Станам на 2020 год, кампанія вырабляла паветранагравальнікі і цеплагенератары, воданагравальныя ўстаноўкі, ацяпляльныя катлы, вадагрэйныя калонкі і іншае абсталяванне. На прадпрыемстве занята больш за 300 супрацоўнікаў.

Заўвагі
-------

1. 1 2  *Мазы́рскі заво́д сельскагаспада́рчага машынабудава́ння.* 515 // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
2. ↑  О компании **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 11 мая 2020. Праверана 29 мая 2020.
3. 1 2  Информация на сайте Министерства промышленности Республики Беларусь **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 12 верасня 2020. Праверана 29 мая 2020.
4. ↑  РУП «Мозырьсельмаш» Архівавана 18 верасня 2020. на сайте «Архивы Беларуси» (Фондовый каталог государственных архивов Республики Беларусь)
5. ↑  Первый вице-премьер Владимир Семашко договорился о расширении производства «Мозырьсельмаша» **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 18 жніўня 2012. Праверана 29 мая 2020.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Інфармацыя на сайце Міністэрства прамысловасці Рэспублікі Беларусь Архівавана 12 верасня 2020.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Калягін.
**Алег Аляксеевіч Калягін** (5 жніўня 1961, пас. Гай, Гайскі раён, Арэнбургская вобласць) — прыднястроўскі юрыст і дзяржаўны дзеяч, міністр прыродных рэсурсаў і экалагічнага кантролю ПМР.

Біяграфія
---------

Рускі. У 1983 годзе скончыў юрыдычны факультэт Кішынёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта, у 1993 годзе — аспірантуру Інстытута дзяржавы і права АН Украіны. З лютага 1994 па жнівень 2001 года быў выкладчыкам, дацэнтам, загадчыкам кафедры ПДУ імя Т. Шаўчэнкі. Са жніўня 2001 года быў суддзёй Арбітражнага суда ПМР. У лютым 2007 года прызначаны міністрам прыродных рэсурсаў і экалагічнага кантролю.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Патапава.
**Вольга Васілеўна Патапава** (нар. 24 красавіка 1975, г. Ульянаўск, Расія) - беларускі мовазнавец, спецыяліст у галіне тэарэтычнага мовазнаўства. Кандыдат філалагічных навук (2006).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 24 красавіка 1975 года ва Ульянаўску. Скончыла філалагічны факультэт БДУ па спецыяльнасці "Беларуская мова і літаратура"; у 2005 годзе аспірантуру.

Працуе на кафедры тэарэтычнага і славянскага мовазнаўства філалагічнага факультэта БДУ, дацэнт.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя інтарэсы: кагнітыўная лінгвістыка; этналінгвістыка; лексікаграфія; супастаўляльныя даследаванні славянскіх моў; беларусістыка; багемістыка; славакістыка.
**Лучы́н** (трансліт.: *Lučyn*, руск.: Лучин) — аграгарадок у Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Забалацкага сельсавета.

Знаходзіцца на правым беразе Дняпра, каля аўтадарогі Рагачоў—Жлобін. Цэнтр калгаса. За 8 км на поўдзень ад Рагачова, 113 км ад Гомеля, 5 км ад чыгуначнай станцыі Луцкае.

На 1999 год у Лучыне налічвалася 919 жыхароў, 435 двароў.

Гісторыя
--------

Побач паселішча выяўлены археалагічныя помнікі (гарадзішча і селішча), у тым ліку часоў ранняга сярэднявечча. Некаторыя даследчыкі лічаць, што паселішча можа быць тоеснае Лучыну, гораду Смаленскай зямлі, згаданаму крыніцамі пад 1138, 1172 і 1210-мі гадамі, аднак, у такой версіі ёсць пярэчанні.

Таксама Лучын згаданы ў «Спісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх» (канец 14 — пачатак 15 ст.), але няма пэўнасці якога паселішча датычыць гэта згадка.

У 14—18 ст. у Рагачоўскай воласці Вялікага Княства Літоўскага. Згаданы ў грамаце караля Казіміра ад 1480 года менскаму купцу Церашковічу. У 16 ст. вядомы як сяло Лучын. У 1756 годзе сяло ў Задруцкім войтаўстве Рагачоўскага староства.

З 1793 года ў Расійскай імперыі, у Рагачоўскім павеце Беларускай, з 1802 — Магілёўскай, з 1919 — Гомельскай губерняў.

У 1886 годзе — 672 жыхары, 114 двароў, царква, 2 ветракі.

З 1924 цэнтр сельсавета ў Рагачоўскім раёне Бабруйскай акругі (да 1930), з 1938 у Гомельскай вобласці.

У Вялікую Айчынную вайну нямецка-фашысцкія захопнікі двойчы (у 1941 і 1944) часткова спальвалі Лучын.

У 1972 годзе — 1352 жыхары, 387 двароў.

Да 1 снежня 2009 года Лучын быў цэнтрам аднайменнага сельсавета.

Установы
--------

Сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, аддзяленне сувязі.

Помнікі
-------

* Брацкая магіла савецкіх воінаў.
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.
* Каля вёскі група археалагічных помнікаў Лучын.

Вядомыя асобы
-------------

* Пётр Андрэевіч Пілютаў (1906—1960) — ваенны лётчык, Герой Савецкага Саюза.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).
5. ↑  LVIA, f. 525, ap. 8, b. 745, l. 16v.
6. ↑  «Об изменении административно-территориального устройства Рогачевского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 287 Архівавана 29 кастрычніка 2013. (руск.)
7. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12). — С. 360.

Літаратура
----------

* Лучын (вёска) // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. С. 379—380.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Забалацкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Забалацце |
| Пасёлкі | 
* Альсагорка
* Зялёны Дуб
* Ключы
* Шырокае
* Шырокі Рог

 |
| Аграгарадкі | 
* Лучын

 |
| Вёскі | 
* Асіннікі
* Елкі
* Мінькаў
* Стары Мазалаў

 |
**Спадчынная манархія** — найбольш распаўсюджаны тып манархіі, калі пасада перадаецца ў рамках адной дынастыі згодна з парадкам атрымання пасады ў спадчыну.

Самым часта сустракаемым тыпам спадчыннай манархіі з’яўляецца дынастычная манархія, пры якой улада перадаецца ад бацькі да старэйшага сына. Апроч гэтага на Русі існавала лесвічная сістэма, паводле якой княжацкая ўлада перадавалася ад старэйшых братоў да малодшых.

У цяперашні час да спадчынных манархій належыць большасць манархій свету, у тым ліку Вялікабрытанія, краіны Садружнасці і ўсе еўрапейскія манархіі, акрамя Андоры і Ватыкана.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Спадчынная манархія на Вікісховішчы |
**По́лаўцы**, **кыпчакі**, **куманы** † — народ цюркскай групы часоў сярэднявечча. Упершыню ўзгадваюцца ў рускіх летапісах пад 1054 г. 

У сяр. 10 ст. перасяліліся з Паўночна-Заходняга Казахстана ў стэпы Паўночнага Прычарнамор'я і Каўказа; у 11 — 15 ст. гэтая тэрыторыя называлася **Палавецкай зямлёй**. У полаўцаў не склалася адзінай дзяржавы, яны мелі асобныя племянныя аб'яднанні (саюзы) на чале з ханамі, займаліся жывёлагадоўляй, былі цесна звязаныя з Харэзмам, Руссю, Візантыяй, Венгрыяй, Балгарыяй. Полаўцы рабілі набегі на Русь; асобныя рускія князі выкарыстоўвалі іх у міжусобнай барацьбе. У 1103 полаўцы былі пераможаныя Уладзімірам Манамахам, часткова адыйшлі ў Грузію. З 12 ст. ізноў узмацнілі набегі на рускія землі. У час нашэсця манголаў на Усходнюю Еўропу (1223) полаўцы былі разбітыя на Паўночным Каўказе ў бітве на р. Калка. Усходнія полаўцы (кыпчакі) уліліся ў мангольскае войска, асімілявалі адносна малалікіх манголаў і пазней склалі асноўную частку насельніцтва Залатой Арды; пазней увайшлі ў склад народнасцяў татараў, казахаў, башкіраў. Непасрэднымі нашчадкамі полаўцаў лічацца кумыкі, балкарцы, карачаеўцы. 

Заходняя група полаўцаў пры нашэсці Батыя адыйшла ў Венгрыю, потым у Балгарыю.

Літаратура
----------

* *Гетаў В. В.* Полаўцы // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 8. Паддубнікі — Рабкі / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1975. — 676 с.: іл. карты. — С.484,485.
* *Кудряшов К. В.* Половецкая степь — М. 1948.
* *Голубовский П.* Печенеги, торки и половцы до нашествия татар — Киев, 1884.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4259173-9 · LCCN: sh85072497 · NKC: ph314836 |
**Касцістыя рыбы** (*Teleostei*) — надатрад прамянёвапёрых рыб.

Каля 40 атрадаў, 420 сямействаў, каля 20 тыс. сучасных відаў. Жывуць амаль ва ўсіх марскіх і прэсных вадаёмах. Вядомы з сярэдняга трыясу (каля 215 млн гадоў назад), з верхняга мелу (каля 80 млн гадоў назад) дамінуюць сярод рыб (больш за 90 % усіх відаў).

Апісанне
--------

Даўжыня ад 7 мм (некаторыя бычкі) да 5 м (меч-рыба, тунцы, самы). Шкілет касцявы, пазванкі амфіцэльныя (дваякаўвагнутыя), луска касцявая — цыклоідная (гладкая) або ктэноідная (з шыпікамі), у некаторых яе няма. Брушныя плаўнікі абдамінальныя (на бруху), таракальныя (на грудзях) або югулярныя (на горле). Хваставы плаўнік звычайна гомацэркальны (раўналопасцевы). У плаўніках калючкі (у вышэйшых касцістых рыб). Плавальны пузыр (бывае недаразвіты) закрыты або праз канал можа быць звязаны са страваводам. Ёсць цыбуліна аорты, артэрыяльны конус захоўваецца толькі ў найбольш старажытных форм.

Раздзельнаполыя, некаторыя гермафрадыты (напр. марскія акуні). Апладненне звычайна вонкавае. Некаторыя касцістыя рыбы жывародныя (напр. галамянка, гамбузія). Расліннаедныя і драпежнікі, ёсць паразіты (напр. некаторыя вугры, сомікі).

Да касцістых належаць амаль усе асноўныя прамысловыя рыбы.

Гл. таксама
-----------

* Весланосыя
* Кефалевыя
* Салеевыя
* Лятучыя рыбы
* Кузаўковыя
* Зялёнавокія
* Balistidae

Зноскі
------



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11962362z · Microsoft: 2780351957 · NKC: ph170606 |
**Пухавіцкая воласць** — адміністрацыйная адзінка ў складзе Ігуменскага павета Мінскай губерні, існавала да 1924 года. Адміністрацыйны цэнтр — мястэчка Пухавічы.

Гісторыя
--------

Карта валасцей Мінскай губерні, 1892 г.
Пухавіцкая воласць утворана пасля 1861 года. У 1880-х гадах уключала 7 сельскіх грамад (Ачыжскае, Берліжскае, Блоньскае, Вугалецкае, Пухавіцкае, Турынскае, Хідрынскае), 26 населеных пунктаў (найбуйнейшыя — Пухавічы, Блонь, Падосава, Турын).

Рынак у Пухавічах, 1910 г.
З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай воласць абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Жыхары Пухавічаў накіроўвалі звароты ў Народны Сакратарыят Беларусі са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (польск.: Gmina Puchowicze; Ігуменскі павет, Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. Скасавана 17 ліпеня 1924 года ў сувязі з утварэннем Менскай акругі і падзелам на раёны.

Насельніцтва
------------

* 1880-я гады — 9459 жыхароў
* 1919 год — 16475 жыхароў

Крыніцы
-------

1. 1 2  Памяць 2003, с. 53.
2. ↑  Вялікі гістарычны атлас Беларусі : у 4 т. / Дзяржаўны камітэт па маёмасці Рэспублікі Беларусь, Рэспубліканскае унітарнае прадпрыемства «Белкартаграфія»; рэдкалегія: В. Л. Насевіч (галоўны рэдактар) [і інш.]. — Т. 4 / [рэд. В.Л. Насевіч]. — Мінск: Белкартаграфія, 2018. — 270 с. іл. — ISBN 978-985-508-476-2. С. 19.
3. ↑  Spis ludności na terenach administrowanych przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich z mapą, Eugenjusz Romer, Lwów-Warszawa, 1919.

Літаратура
----------

* *Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта.* Ігуменскі павет // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — С. 472—473. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
* Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.. — Мінск: Беларусь, 2003. — 749 с. — ISBN 985-01-0251-9.
Праца Роберта Смітсана
**Лэнд-арт** ( англ.: land art мастацтва зямлі) — мастацтва трансфармацыі прыродных аб'ектаў; кірунак сучаснага мастацтва. Як від татальнага мастацтва імкнецца праз пераўтварэнне наблізіць рэальны ландшафт да жывапіснага пейзажу, да аднаўлення страчанай сувязі чалавека з прыродай.

Гісторыя
--------

Узнік у 1960-я гады ў ЗША і краінах Заходняй Еўропы як рэакцыя на экалагічныя праблемы і камерцыялізацыю мастацтва. Першапачаткова творы лэнд-арту ствараліся на т.зв. ускраінных прасторах (пустыні, астравы, аддаленыя ад жылых месцаў вадаёмы і інш.).

Заснавальнікі кірунку (Д. Опенгайм, Р. Лонг, В. дэ Марыя, Р. Смітсан, М. Хейзер) ажыццяўлялі буйнамаштабныя праекты на вялікай прыроднай прасторы: капалі равы, рабілі насыпы, праводзілі на зямлі барозны, лініі вапнай або камянямі і інш. Іх формы часта нагадвалі знакі культур старажытных плямён, якія жылі на гэтай тэрыторыі. Пазней месцамі правядзення падобных акцый сталі пераважна лясныя гушчары, паляны, узбярэжжы рэк і азёр, дзе ствараліся інсталяцыі з прыродных матэрыялаў (ствалы дрэў, лісце, галіны, камяні, дзірван і інш.).

У задуму твора ўключаюцца яго змены пад уздзеяннем атмасферных з’яў, росту раслін і інш. прыродныя працэсы. Твор звычайна ахоплівае вялікую плошчу і цалкам бачны толька з вялікай вышыні.

Найбольш вядомы ўзор лэнд-арта — «Спіральная дамба» Смітсана ў Вялікім Салёным возеры ў ЗША (1970).

Асноўныя прадстаўнікі
---------------------

* Роберт Смітсан
* Рычард Лонг
* Уолтэр дэ Марыя
* Майкл Хейзер
* Яцэк Тыліцкі
* Мікалай Паліскі

Гл. таксама
-----------

* Геогліф

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 391. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9.

| ⛭Напрамкі ў заходнім мастацтве |
| --- |
| Сярэднявечча | 
Раманскі стыль •
Готыка
(Інтэрнацыянальная готыка)
 |
| Новы час | 
Акадэмізм •
Ампір •
Барока •
Маньерызм •
Класіцызм •
Неакласіцызм •
Рэалізм •
Рэнесанс •
Ракако •
Рамантызм •
Сентыменталізм
 |
| Мадэрнізм | 
✰ Прэрафаэліты •
Імпрэсіянізм •
Постімпрэсіянізм •
Мадэрн (ар-нуво) •
Ар-дэко •
Экспрэсіянізм •
Кубізм •
Футурызм •
Абстракцыянізм •
Супрэматызм •
Канструктывізм •
Баўхаус •
Дадаізм •
Сюррэалізм •
Абстрактны экспрэсіянізм •
Лірычная абстракцыя •
Жывапіс каляровага поля
 |
| Сучаснае мастацтва | 
Артэ повера •
Ар брут •
Канцэптуалізм •
Лэнд-арт •
Мінімал арт •
Маладыя брытанскія мастакі •
Постмінімалізм •
Неа-геа •
Неапластыцызм •
Неаэкспрэсіянізм •
Оп-арт •
Поп-арт •
Сац-арт •
Трансавангард •
Стакізм
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сафонаў.

**Анатоль Георгіевіч Сафонаў** (20 верасня 1919, в. Чартан — 24 чэрвеня 1944) — камандзір стралковай роты 1345-га стралковага палка (399-я стралковая дывізія, 48-я армія, 1-ы Беларускі фронт), старшы лейтэнант, Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Анатоль Георгіевіч Сафонаў нарадзіўся 20 верасня 1919 года ў вёсцы Чартан, цяпер Дуванскага раёна Башкірыі, у сялянскай сям’і. Пасля заканчэння Дуванской сямігодкі ў 1935 годзе паступаў у тэхнікум у горадзе Залатавуст, але не быў прыняты па прычыне ўзросту.

Працаваў падлікоўцам на Дуван-Мячэтлінскай МТС, затым рахункаводам. Сям’я вярнулася жыць у Чартан, і Анатоль паступіў на сушзавод рабочым. На заводзе быў абраны сакратаром камсамольскай арганізацыі. Затым перайшоў у Дуванскую МТС бухгалтарам. Без адрыву ад працы. скончыў школу калгаснай моладзі. Пісаў вершы, іграў на баяне.

Дадаў сабе па дакументах 2 гады, каб патрапіць у войска. Таму ва ўзнагародным лісце стаіць год нараджэння — 1919-й. У кастрычніку 1939 года быў прызваны ў пагранічныя войскі на заходнюю мяжу. Служачы ў памежных войсках, Анатоль Сафонаў падае рапарт за рапартам з просьбай адправіць яго ў раён баявых дзеянняў на фінскую вайну. Але не паспеў.

Як выдатніка памежнай службы Анатоля накіравалі вучыцца ў вучылішча ў Маскву, там і застала яго вайна.

З верасня 1942 года Сафонаў служыў у 2-й мотастралковай дывізіі ў Маскве, з жніўня 1942 года прымаў удзел у ваенных дзеяннях у Падмаскоўі і быў паранены.

Пасля лячэння знаходзіцца на службе ў войсках НКВД, у якасці камандзіра ўзвода 7-га мотастралковага палка 2-й мотастралковай дывізіі асаблівага прызначэння.

З красавіка 1944 года ён атрымлівае прызначэнне на Беларускі фронт. Вызначыўся 24 чэрвеня 1944 года пры пераправе войскаў праз раку Друць.

Загінуў 24 чэрвеня 1944 года, пахаваны ў вёсцы Заполле, Рагачоўскага раёна, Гомельскай вобласці БССР.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 23 жніўня 1944 года прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза (23.08.1944);
* ордэн Леніна (23.08.1944);
* ордэн Айчыннай вайны 2-й ступені (01.07.1944).

Зноскі
------

1. ↑  Наградные документы у электронным банку дакументаў «Подзвіг Народа».
2. ↑  Наградные документы у электронным банку дакументаў «Подзвіг Народа».

Літаратура
----------

* Несокрушимые. — Уфа, 1985. / стр. 174—204.
* Славные сыны Башкирии. — Уфа, 1979, кн. 4. / стр. 31-34.
* Башкирская энциклопедия. Гл. ред. М. А. ильгамов; т. 5. П-С. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2009. — 576 с. — ISBN 978-5-88185-072-2.

Спасылкі
--------

* Саткинцы — Героі Савецкага Саюза Архівавана 11 мая 2010..
* Дуванский «Огонёк» (жизнь и подвиг А. Г. Сафонова).
* «Свободное слово». Каким был Герой Советского Союза Анатолий Георгиевич Сафонов?(недаступная спасылка)
* Бюст А. Г. Сафонова.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карнавухаў.
**Марка Лукіч Карнавухаў** (3 лістапада 1900, в. Гор’е, Дрысенскі павет (зараз Верхнядзвінскі раён) — ?) — савецкі военачальнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і сялян. У 1937 годзе скончыў Ваенна-транспартную акадэмію. У Чырвонай Арміі з 1919 года. У ліпені 1919 — чэрвені 1920 гг. на Заходнім фронце — памочнік начальніка, начальнік чыгуначнай станцыі. З 1937 года — начальнік факультэта акадэміі. У Айчынную вайну на Паўднёва-Заходнім, 2-м і 3-м Прыбалтыйскім франтах — камандзір чыгуначнай брыгады. З 1948 года — камандзір злучэння. Генерал-маёр тэхнічных войск (1949).

З 21 ліпеня 1955 года ў адстаўцы. Узнагароджаны ордэнам Леніна, 5 іншымі ордэнамі, медалямі.

Літаратура
----------

* 3. Карнавухаў Марка Лукіч // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя : у 12 т. / рэдкал.: П. У. Броўка [і інш.]. — Мінск, 1972. — Т. 5 : Зуйкі-Кішы. — С. 447.
**Габрыэле Рэйнш** (ням.: Gabriele Reinsch; нар. 23 верасня 1963, Котбус, ГДР) — нямецкая лёгкаатлетка, якая прадстаўляла Германскую Дэмакратычную Рэспубліку ў кіданні дыска.

Біяграфія
---------

Габрыэле пачала сваю спартыўную кар’еру ва ўзросце 14 гадоў, спачатку займалася скачкамі ў вышыню і штурханнем ядра і нават заняла другое месца ў штурханні ядра на юніёрскім чэмпіянаце Еўропы ў 1981 годзе, але ў 1982 годзе вырашыла перайсці на кіданне дыска.

9 ліпеня 1988 года на турніры ГДР — Італія, які праходзіў у Нойбрандэнбургу, яна ўстанавіла новы сусветны рэкорд з вынікам 76,80 метра, які перавысіў ранейшае сусветнае дасягненне, устаноўленае чэхаславацкай спартсменкай Здэнкай Шылхавай, на 2,24 метра.

Хоць фактычна рэкорд Рэйнш быў перавышаны Марцінай Хельман 6 верасня 1988 года (у ходзе спроб дыск паляцеў на 76,92 і 78,14 м), але быў дасягнуты на неафіцыйным мерапрыемстве, афіцыйным сусветным рэкордам і да гэтага часу застаецца дасягненне Габрыэле Рэйнш.

Падчас свайго «рэкорднага» сезону спартсменка палепшыла свой асабісты рэкорд на 9,62 м — з 67,18 м (яе асабісты рэкорд у 1987 годзе) да 76,80 метра.

Да 1985 года Рэйнш была членам Котбускага спартыўнага клуба, а ў 1986 годзе перайшла ў патсдамскі ASK. У часы сваёй спартыўнай кар’еры яна мела рост 1,84 м і важыла 88 кг.

Зноскі
------

1. ↑  Gabriele Reinsch // World Athletics database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Track and Field Statistics · World Athletics · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
**Горвальскае выступленне сялян 1905 года** — сялянскае выступленне, якое адбылося ў ходзе рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Расійскай імперыі ў снежні 1905 года ў мястэчку Горваль Рэчыцкага павета Мінскай губерні.

У канцы 1905 года па ініцыятыве агітатараў Усерасійскага сялянскага саюза братоў А. і Ц. Чысцікаў тут была створана арганізацыя гэтага саюза. Яе ўдзельнікі — жыхары мястэчка Л. Козыр, М. і Р. Галашы раз'язджалі па вёсках і агітавалі сялян далучацца да саюза, аб'явіць усеагульны страйк.

19 снежня (1 студзеня 1906) паліцыя зрабіла вобыск у Л. Козыра, пры арышце ён крыкнуў: «Завіце народ!» Вяскоўцы, узброеныя каламі, вызвалілі яго. Пабіты ураднік уцёк, а прыстаў схаваўся ў валасным праўленні. Сяляне вырашылі трымаць у палоне прыстава, пакуль не будуць вызвалены арыштаваныя раней браты Чысцікі.

20 снежня ў валасное праўленне дастаўлены 2 схопленыя жандарскія унтэр-афіцэры. Ураднік, 2 гарадавыя, 10 паліцэйскіх, якія прыбылі з Рэчыцы, вызвалілі прыстава і жандараў, але сяляне пачалі склікаць народ. Да праўлення збеглася амаль усё насельніцтва мястэчка. Натоўп выгнаў урадніка з памагатымі за ваколіцы Горвалі. Мястэчка часова апынулася ў руках паўстанцаў.

Літаратура
----------

* *Шыбека, З.* Горвальскае выступленне сялян 1905 // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск: БелЭн, 1996. — С. 88—89. ISBN 985-11-0041-2.
Айцец **Уільям Джозеф Макей** (1915, Манрэаль — 18 кастрычніка 1995, Тхімпху) — канадскі езуіцкі святар, стваральнік сучаснай сістэмы адукацыі ў Бутане, уключаючы першую вышэйшую школу[en] ({{нп3|каледж Шарубцэ||ru|Колледж Шерубце}}).

Біяграфія
---------

### Раннія гады

Макей далучыўся да езуітаў у 1932 годзе, а ў 1945 годзе быў пасвечаны. У 1946 годзе ён выехаў з Канады ў езуіцкую місію ў Дарджылінг, Індыя. Айцец Макей праслужыў там 17 гадоў, на працягу якіх прымаў удзел у шматлікіх адукацыйных праграмах і быў дырэктарам дзвюх школ. Аднак ён стаў непапулярным у мясцовых уладаў, і ў 1963 годзе яму загадалі пакінуць краіну.

Калі кароль Бутану Джыгме Дорджы Вангчук даведаўся пра неадкладную высылку айца Макея з Індыі, ён запрасіў святара стаць педагогам у Бутане ў рамках праграмы мадэрнізацыі краіны. Айцец Макей прыняў прапанову. У якасці папераджальных мер ён выдаліў усе свае зубы, бо ведаў, што не зможа атрымаць доступ да сучаснай стаматалогіі.

### Жыццё ў Бутане

Айцец Макей прыбыў у Бутан у кастрычніку 1963 года. Езуіты сталі першай афіцыйнай Рымска-каталіцкай місіяй у Бутане. На працягу наступных трох дзесяцігоддзяў айцец Макей не мог звяртаць бутанских грамадзян у хрысціянства, паколькі гэта было забаронена бутанскімі законамі.

Сваю першую школу ён стварыў у Трашыгангу, яна размяшчалася ў закінутым кароўніку і ў ёй вучылася 7 вучняў.

У 1973 годзе айцец Макей быў узнагароджаны Каралеўскім ордэнам Бутана за заслугі ў развіцці адукацыі ў Бутане. У 1985 годзе ён стаў ганаровым грамадзянінам Бутана, а калі ў 1988 годзе езуіцкі ордэн быў выгнаны з Бутана, айцу Макею дазволілі застацца ў краіне.

Пасля яго смерці ў 1995 годзе яго некралог на нацыянальным радыё Бутана працягваўся на працягу 15 хвілін. Нягледзячы на яго пажаданні быць пахаваным у Бутане, езуіты запатрабавалі яго цела, каб пахаваць на сваіх могілках.

Літаратура
----------

* Шаблон:Книга

1. ↑  Иезуит и дракон: жизнь отца Уильяма Маккея **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 20 мая 2011. Праверана 21 чэрвеня 2010.
2. ↑  BRITISH-INDIAN MEDICAL SERVICE OFFICERS IN BHUTANШаблон:Недоступная ссылка
3. ↑  12-я годовщина смерти отца Уильяма Маккея Архівавана 7 ліпеня 2011 года.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шапран.
**Сяргей Уладзіміравіч Шапран** (нар. 11 лютага 1968, г. Рыга, Латвійская ССР) — беларускі журналіст, філолаг, даследчык літаратуры.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 11 лютага 1968 года ў Рызе (Латвія). Скончыў у 1992 годзе аддзяленне рускай мовы і літаратуры філалагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. 

Яшчэ падчас вучобы пачаў займацца журналістыкай, любімы жанр — інтэрв’ю. Друкаваўся ў перыядычных выданнях «Советская молодёжь», «Час», «Суббота» (Рыга); «Знамя юности», «Имя», «Белорусская деловая газета», «Новы Час», у часопісах «Дзеяслоў», «Абажур» і іншых.

У апошнія гады займаецца даследаваннямі жыцця і творчасці Васіля Быкава, Рыгора Барадуліна, Генадзя Бураўкіна, а таксама Уладзіміра Някляева.

Узнагароды
----------

Атрымаў дыплом Саюза тэатральных дзеячаў (2000), прэмію «За ўнёсак у развіццё беларускай рок-музыкі» (2007). Лаўрэат прэміі імя Алеся Адамовіча за даследаванне «Васіль Быкаў. Гісторыя жыцця ў дакументах, публікацыях, успамінах» (2011).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Шапран Сяргей Уладзіміравіч
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Падалешнік (значэнні).

**Падале́шнік** (*Gyrodon lividus*) — шапкавы базідыяльны грыб сямейства Свінухавыя (*Paxillaceae*).

Апісанне
--------

Пладовае цела грыба — шапка на ножцы. Шапка дыяметрам 3—10 (да 20) см, пляската-пукатая, потым пляскатая, з вострым краем, аксаміцістая, тонка-шаўкавістая або амаль гладкая, сухая, у вільготнае надвор’е клейкая, пясчана-жоўтая, пазней іржава-карычняватая. Мякаць бледна-жоўтая, на зломе сінее, потым бурэе. Гіменафор трубчасты, жаўтаваты, пазней зеленавата-жоўты, пры націсканні сінее, потым бурэе. Трубачкі кароткія, э вуглаватымі лабірынтападобнымі порамі. Ножка вышынёй 3—9 см, патоўшчаная ўверсе, часта выгнутая, мучністая, з узростам гладкая, амаль аднаго колеру з шапкай. Споравы парашок вохрыста-аліўкавы.

Пашырэнне
---------

Пашыраны ў Еўропе. Расце групамі ў светлых лясах, пераважна пад алешынай, на глебе, зрэдку на пнях у жніўні—кастрычніку.

Ядомы ў маладым узросце.

Літаратура
----------

* Падалешнік // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · Mycobank · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2775897861 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Скай (значэнні).
**Скай** (англ.: Isle of Skye, шатл. гэл.: An t-Eilean Sgitheanach) — востраў у архіпелагу Унутраныя Гебрыды на захадзе Шатландыі. Адміністрацыйна адносіцца да вобласці Хайленд.

Геаграфія
---------

Плошча — 1656,25 км², гэта другі па велічыні востраў краіны пасля Льюіс-энд-Гарыс (за выняткам Вялікабрытаніі). Рэльеф мясцовасці гарысты, вышэйшы пункт — 993 м над узроўнем мора (г. Скур-Аласдайр), што робіць востраў трэцім па вышыні сярод Брытанскіх астравоў пасля Вялікабрытаніі і Ірландыі. Клімат вільготны, марскі, з частымі ападкамі ў любую пару года.

Насельніцтва
------------

На Скаі жыве больш за 10 008 жыхароў (2011), гэта 4-ы па населенасці востраў Шатландыі. Найбуйнейшы населены пункт — горад Портры. Скай — адна з нешматлікіх абласцей, дзе гэльская шатландская мова з'яўляецца роднай для значнай часткі насельніцтва, хоць яго значэнне памяншаецца. Калі ў 1900—1910-я гг. гэльская была роднай для больш чым 75 % насельніцтва, у 1971 годзе — прыкладна для паловы насельніцтва, то ў 2001 годзе ўжо для 31 %.

Інфраструктура
--------------

Мост Скай-Брыдж злучае востраў з пасёлкам Кайл-оф-Лохалш у асноўнай частцы краіны.
Аэрадром Бродфард цяпер для рэгулярных рэйсаў не выкарыстоўваецца.

Галерэя
-------

* Скала Олд-Мен-оф-СторСкала Олд-Мен-оф-Стор
* Прыбярэжныя скалы востраваПрыбярэжныя скалы вострава
* Мыс Ніст-ПойнтМыс Ніст-Пойнт

Зноскі
------

1. ↑  Mac an Tàilleir, Iain (2004) 1901—2001 Gaelic in the Census **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 7 снежня 2010. Праверана 18 верасня 2014.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Востраў Скай**
* Востраў Скай Архівавана 11 мая 2009.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзеранок.
**Таццяна Фёдараўна Дзеранок** (1 ліпеня 1920, в. Неглюбка, Веткаўскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі майстар народнага мастацкага ткацтва.

Біяграфія
---------

Жыла і працавала ў в. Неглюбка. У тэхніках закладнога і пераборнага ткацтва вырабляй ручнікі, аздобленыя геаметрычным арнаментам (спалучэнне чырвонага і чорнага колераў на белым фоне), які шчыльнымі палосамі ўкрывае большую частку паверхні вырабаў (гл. Неглюбскія ручнікі). Кіравала з 1979 года гуртком «Юныя ткачыхі» пры Неглюбскай сярэдняй школе.

Зноскі
------

1. ↑  Дзеранок Таццяна Фёдараўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

Літаратура
----------

* Дзеранок Таццяна Фёдараўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

Спасылкі
--------

* Таццяна Фёдараўна Дзеранок на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
**Скалка**  — археалагічны помнік, паселішча перыяду Сярэднявечча каля вёскі Скалка (Светлагорскі раён, Гомельская вобласць).

Апісанне
--------

Помнік займае пляцоўку 3-4-мятровага правага берага р. Бярэзіны і паўднёва-усходняга берага воз. Грэцкае. Паверхня помніка задзернавана. З захаду паселішча абмежавана грунтавой дарогай і сасновым лесам. Культурны слой прасочваецца на працягу 200 м уздоўж берагавой лініі, а ўглыб поймавай тэрасы да 90 м.

Сляды двухслойнага паселішча першай паловы І тыс. н.э. і сярэднявечча выяўлены за 1,5—1,8 км на поўнач ад в. Скалка ва ўрочышчы Грэцкае атрадам аддзела археалогіі Гомельскага абласнога краязнаўчага музея пад кіраўніцтвам А. І. Штыменка ў 1997 годзе.

У 1997 годзе пры выяўленні помніка быў закладзены шурф. Выяўлена 46 фрагментаў ляпной і кружальнай керамікі. Усе прадстаўленыя прыклады ляпной керамікі па сваіх марфалагічных адзнаках: слабапрафіляванасць, наяўнасць рэбрыстых форм, сляды касых насечак па краю венца — датуюцца ў рамках першай паловы І тыс. н.э. і належаць ніжняму гарызонту помніка. Верхні гарызонт паселішча ўстойліва датуецца па фрагментах кружальных вянцоў часам сярэднявечча.

Спасылкі
--------

* Скалка (археалагічны помнік) на сайце «Архіварта»

1. ↑  Паселішча перыяду сярэднявечча, в. Скалка **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 28 студзеня 2022. Праверана 14 ліпеня 2021.
**Вольфія бескаранёвая** (*Wolffia arrhiza*) — від кветкавых раслін сямейства Ароннікавыя (*Araceae*).

Распаўсюджанне
--------------

У прыродзе вольфія бескаранёвая сустракаецца ў трапічных лясах Азіі, Афрыкі, а таксама ў Заходняй і Цэнтральнай Еўропе, Міжземнамор’і і Індыі. Ва Украіне рэдкі від, сустракаецца часцей за ўсё ў вадаёмах лесастэпу.

Вольфія бескаранёвая любіць стаячую ваду, напрыклад, маленькае возера; у непрыдатных для яе ўмовах не размножваецца. Праточная вада пагібельная для яе

Апісанне
--------

Гэты від з’яўляецца найменшай кветкавай раслінай ў свеце. Расліна прадстаўляе сабой малюсенькія эліпсападобныя ліспападобныя ўтварэнні, памеры якіх не перавышаюць 1 мм. Вольфія бескаранёвая, як вынікае з назвы, не патрабуе каранёвай сістэмы і жыве на паверхні вады.

Размнажэнне
-----------

Пры спрыяльных умовах вольфія вельмі хутка размнажаецца дзяленнем. Даччыная расліна адгаліноўваецца ад бацькоўскай і, пасля развіцця, адпраўляецца ў свабоднае плаванне. Матчына расліна пасля размнажэння гіне. Вельмі рэдка можна назіраць цвіценне вольфіі бескаранёвай.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 143. — 160 с. — 2 350 экз.

Спасылкі
--------

* Jepson Manual Treatment
* USDA Plants Profile

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777582716 |
**Руслан Болаў** (нар. 7 мая 1994, Нальчык) — расійскі футбаліст, нападнік казахстанскага клуба «Акжэтпес» з Какшэтаў.

Клубная кар’ера
---------------

Нарадзіўся ў Нальчыку і пачынаў займацца футболам у мясцовай школе. З 2010 года выступаў за моладзевую каманду нальчыкскага «Спартака». 17 ліпеня 2011 года ў кубкавым матчы з уладзімірскім «Тарпеда» дэбютаваў у асноўнай камандзе, а 18 сакавіка 2012 года ў матчы з самарскімі «Крыламі Саветаў» дэбютаваў у Прэм’ер-лізе.

У ліпені 2013 года падпісаў кантракт з «Краснадар», дзе выступаў за рэзервовую і другую каманды. У лютым 2014 года на правах арэнды вярнуўся ў нальчыкскі «Спартак», а ў сезоне 2014/15, пасля таго як «Спартак» зняўся з Першынства ФНЛ, быў арандаваны астраханскім «Валгаром», дзе правёў два гады. Сезон 2016/17 правёў у варонежскім «Факеле», а ў сезоне 2017/18 разам з курскім «Авангардам» дайшоў да фіналу Кубка Расіі. У ліпені 2018 года, канчаткова пакінуўшы «Краснадар», стаў іграком клуба «Хімкі».

У сакавіку 2019 года падпісаў кантракт з беларускім клубам «Гомель». Стаў асноўным нападнікам гомельскага клуба, з 9 галамі стаў другім бамбардзірам каманды ў сезоне 2019, але не здолеў выратаваць яе ад вылету ў Першую лігу. У студзені 2020 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Гомель».

У лютым 2020 года далучыўся да ўзбекскага клуба «Наўбахор» з Намангана, а ў сакавіку 2021 года перайшоў у «Акжэтпес» з Першай лігі Казахстана.

Міжнародная кар’ера
-------------------

Выступаў за юнацкія і моладзевую зборную Расіі.

Дасягненні
----------

* Пераможца Першай лігі Казахстана: 2022

Зноскі
------

1. ↑  Ruslan Bolov // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  "Гомель" подписал российского нападающего
3. ↑  14 футболистов покинули "Гомель"
4. ↑  Экс-футболист "Гомеля" Болов перешел в узбекский "Новбахор"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Soccerway · Sportbox.ru · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Vesti.kz · worldfootball.net (ігрок) · Прэсбол · РПЛ (ігрок) |
**«Прадзюсары»** (англ.: The Producers) — амерыканскі музычны камедыйны фільм, зняты Сьюзан Строман паводле сцэнарыя Мела Брукса і Томаса Міяна. Экранізацыя аднайменнага брадвейскага мюзікла 2001 года, створанага на аснове аднайменнага фільма 1968 года. Галоўныя ролі выканалі Нейтан Лейн, Мэцью Бродэрык, Ума Турман, Уіл Ферэл, Гэры Біч, Роджэр Барт і Джон Ловіц.

Фільм быў выпушчаны ў абмежаваным пракаце ў ЗША 16 снежня 2005 года, і выйшаў у шырокім пракаце 25 снежня. Ён атрымаў змешаныя водгукі ад крытыкаў і не меў камерцыйнага поспеху, зарабіўшы ў сусветным пракаце толькі 38 мільёнаў долараў пры бюджэце ў памеры 45 мільёнаў долараў.

Сюжэт
-----

Нью-Ёрк, 1959 год. Тэатральны прадзюсар Макс Біялысток, імя якога ўсяго некалькі гадоў таму грымела па ўсім свеце і з’яўлялася сінонімам поспеху, заграз у няўдачах і правалах, якія ідуць адзін за адным.

Але выпадковасць зводзіць яго са сціплым бухгалтарам Леа Блюмам, і яны тут жа вынаходзяць «схему» — браць крэдыт пад пастаноўку загадзя правальнага шоў і прысвойваць невыдаткаванае. І вось першы праект — «Вясна для Гітлера» паводле п’есы былога нацыста Франца Лібкінда, рэжысёрам якога будзе багемны Роджэр дэ Бры са шведскай секс-бомбай Улай у галоўнай ролі. Засталося толькі дачакацца рэакцыі гледачоў…

Акцёры і ролі
-------------

* Нейтан Лейн — Макс Біялысток
* Мэцью Бродэрык — Леапольд «Леа» Блюм
* Ума Турман — Ула Інга тор Хансен Бэнсан Янсен Тален Халлен Свадэн Свансан
* Уіл Ферэл — Франц Лібкінд
**Якаў Ягоравіч Касалапаў** (1 мая 1934, Орша — 8 ліпеня 1982) — беларускі кампазітар.

Біяграфія
---------

У 1966 г. скончыў Беларускую кансерваторыю (клас А. Багатырова). Выкладаў музычна-тэарэтычныя дысцыпліны ў Віцебскім музычным вучылішчы. Працаваў у розных жанрах. Значную ўвагу аддаваў музыцы для народных інструментаў, харавой, дзіцячай. Адметнасць яго стылю — актыўная распрацоўка музычнага фальклору Віцебшчыны.

Аўтар вакальна-сімфанічнай паэмы «Белавежа» (словы Я. Пушчы, 1966), кантаты «Нараджэнне дзяржавы» (словы П. Макаля, М. Калачынскага, М. Хведаровіча, А. Бачылы, 1967), п’есы «Успенская горка» (1968) для сімфанічнага аркестра, фантазіі на тэму беларускай народнай песні для камернага аркестра (1971), «Беларускай уверцюры» для аркестра народных інструментаў (1971), цыкла апрацовак беларускіх народных песень «Аршанскі вяночак» (1979) для фартэпіяна і інш. Пісаў таксама музыку да тэатральных пастановак.

Памёр 8 ліпеня 1982 года.

Літаратура
----------

* Касалапаў Якаў Ягоравіч // Кампазітары Беларусі / Т. Г. Мдзівані, Р. І. Сергіенка. — Мінск : Беларусь, 1997. — С. 134—136.
* Касалапаў Якаў Ягоравіч // Памяць: Орша. Аршанскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]; склад. Т. Г. Ігнацьева [і інш.]; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2000. — Кн. 2. — С. 430.
* Косолапов Я. Е. // Союз композиторов БССР : краткий биобиблиографический справочник / Д. Н. Журавлев. — Минск : Беларусь, 1978. — С. 122—126.