recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Капэла Святога Крыжа** (чэшск.: Kaple svatého Kříže) — капэла ў паўднёва-ўсходняй частцы Другога двара Пражскага Граду.

Капэла была збудавана ў 1756—1764 гадах у стылі барока пражскім архітэктарам італьянскага паходжання Ансельм Марцін Лураго  (ням.) (бел. па праекце Нікола Пакасі  (англ.) (бел. на месцы старых адміністрацыйных пабудоў і каранацыйнай кухні Карла VI, у якой з 1723 года размяшчалася гаўптвахта.

Статуя Св. Пятра
Пасля таго як Фердынанд V адрокся ад трона і пасяліўся ў Пражскім Градзе, пачалася перабудова капэлы ў класіцыстычным стылі, якая доўжылася з 1852 па 1856 гады. Падчас рэканструкцыі ў 1854 годзе на паўночным фасадзе былі ўсталяваны статуі Святых Пятра і Паўла працы Эмануэля Макса  (чэшск.) (бел.. Ад старога будынка захаваліся толькі галоўны алтар працы Іозефа Лаўэрмана, які ўпрыгожваюць скульптуры анёлаў працы Ігнаца Платцэра  (чэшск.) (бел. і *Распяцце*, распісанае Францішка Ксавера Балкі. На бакавых алтарах яго карціны Св. Віт, Св. Вацлаў, Св. Тэрэзія і Св. Францішак. Ля ўваходу ў капэлу стаіць скульптура Св. Яна Непамуцкага Э. Макса.

У пачатку 1960-х гадоў капэлу яе прыстасавалі пад Скарбніцу для экспазіцыі прадметаў са Святавіцкага скарбу  (руск.) (бел. які выстаўляўся тут у перыяд з 1961 па 1990 гады. Пазней у капэле размясціўся інфармацыйны цэнтр для турыстаў.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>

Літаратура
----------

* Stephen Brook, 2003, Przewodnik National Geographic Praga i Czechy, National Geographic, ISBN 83-89019-50-7
* Прага. — Флоренция: Bonechi, 2009. — (Золотая книга). — ISBN 978-88-476-2412-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Капэла Святога Крыжа (Пражскі Град)
* Капелла Св. Креста — Пражский Град (Kaple sv. Kříže — Pražský hrad)
**Фібрыляцыя (або Мігценне) страўнічкаў** — стан, які суправаджаецца адсутнасцю эфектыўнага скарачэння міякарда  (руск.) (бел. страўнічкаў, несумяшчальны з жыццём. Патрабуе неадкладных рэанімацыйных  (руск.) (бел. мерапрыемстваў, уключаючы электрычную дэфібрыляцыю. Пры падрыхтоўцы да яе звычайна праводзяць масаж сэрца  (руск.) (бел. штучнае дыханне  (руск.) (бел..

Зноскі
------

1. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 27 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4296478-7 · Microsoft: 2909066030 |
Падковападобная фібула з выемкавай эмаллю чырвонага колеру з Малышкаўскага гарадзішча, I—III стст. Нацыянальны гістарычны музей Беларусі
**Фібула** (лац.: fibula — шпілька, засцежка) — металічная засцежка для адзення, якая адначасова служыць упрыгожваннем. Пры ўсіх разнастайных зменах формы і ўдасканаленнях, якім фібулы падвергліся на працягу розных эпох, агульны іх тып захаваўся амаль нязменным. Састаўнымі часткамі фібулы з'яўляюцца: іголка, дужка (корпус), жалабок, спружына.

Гісторыя
--------

Плашч на вікінгу зашпілены фібулай
Мода на фібулы змянялася досыць часта. Па фібулах у пахаваннях можна дакладна датаваць эпоху. За гады археалогія выпрацавала дакладную перыядызацыю па фібулах.

Бронзавы век амаль не ведаў фібул; у гэтым стагоддзі, ды і то толькі ў канцы яго, яны былі ва ўжыванні ў Венгрыі, Паўночнай Германіі, Скандынавіі. Пачынаючы з жалезнага веку, фібулы сустракаюцца ўвесь час у большасці месцазнаходжанняў. Фібулы, адкрытыя ў еўрапейскіх месцазнаходжаннях, падзяляюцца Мантэліусам на тры групы: венгра-скандынаўскую, грэчаскую і італійскую.

У Старажытнай Грэцыі жанчыны насілі фібулы як на верхнім (amictus), так і на споднім адзенні (indutus), мужчыны — толькі на верхняй; звычайна часткі адзення (плашчы) мацаваліся на правым плячы, радзей на грудзі, жанчыны ж ужывалі фібулы нярэдка на абодвух плячах.

У Беларусі фібулы вядомы з 3-га тыс. да н.э. існавалі да 13 ст.

Зноскі
------

1. ↑  Спецыяліст па першабытнай археалогіі: Мы адкрываем, паказваны гісторыю з зусім нечаканага боку Архівавана 10 красавіка 2009.

Літаратура
----------

* Архітэктура, выяўленчае і дэкаратыўна-прыкладное мастацтва: Дапаможнік для вучняў / Уклад. Б. А. Лазука. — Мн.: Беларусь, 2001. ISBN 985-01-0124-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фібула
Талісман (1888), Поль Серузье, Музей Арсэ, Парыж
**Група «Набі»** (фр.: Nabis ад стар.-яўр.: נביא — «прарок», «абраны»; назва прапанавана паэтам Анры Казалісам) — французская мастацкая група, заснавана Полем Серузье, існавала ў Парыжы ў 1890—1905 гадах. Набіды, нароўні з імпрэсіяністамі, уяўлялі сабой адзін з галоўных кірункаў мастацтва канца XIX — пачатку XX стагоддзяў.

У групу ўваходзілі такія людзі як Марыс Дэні, П’ер Банар, Поль Рансон, Арыстыд Маёль, Фелікс Валатон, Кер-Ксаўе Русель, Жан Эдуар Вюяр, Поль Серузье і іншыя.

Мастакі-набіды стварылі своеасаблівы варыянт стылю «мадэрн» пад уплывам Поля Гагена і понт-авенскай школы. Іх творчасць блізка да літаратурнага сімвалізму і характарызуецца вяршэнствам каляровага пачатку, дэкаратыўнай абагуленасцю формаў, мяккай музычнасцю рытмаў, плоскасцевай стылізацыяй матываў мастацтва розных народаў: французскага народнага мастацтва, японскай гравюры і італьянскіх прымітывістаў.

Творам Серузье, Дэні, Руселя характэрны рэлігійна-містычныя настроі ў той час як працы Банара і Вюяра маюць інтымна-лірычны лад вобразаў.

Літаратура
----------

* Великие художники, Киев, 2003 г.

Спасылкі
--------

* Група Набі // Аванта+
* Набі // ВСЭ

| ⛭Постімпрэсіянізм |
| --- |
| Канец XIX ст. | Неаімпрэсіянізм ·  Пуантылізм ·  Клуазанізм ·  Сінтэтызм ·  «Набі» ·  Мадэрн |
| Пачатак XX ст. | Фавізм ·  «Сіні вершнік» ·  «Мост» ·  Экспрэсіянізм ·  Кубізм ·  Актывізм |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 2074197-2 · NDL: 00567964 |
**Міхаіл Яўхімавіч Крошнер** (1900, Кіеў — 1942) — беларускі кампазітар
. Заслужаны артыст БССР (1940).

Біяграфія
---------

У 1918—1931 гадах у канцэртных арганізацыях і тэатрах Кіева і Масквы. Скончыў у 1937 годзе Беларускую кансерваторыю па класе кампазіцыі у В. А. Залатарова. У 1933—1938 гадах працаваў у Дзяржаўным тэатры оперы і балета Беларусі.

Творчасць
---------

Аўтар сімфанічных танцаў, рамансаў на вершы Я. Купалы, Я. Коласа, М. Лужаніна, А. С. Пушкіна, хароў, апрацовак беларускіх і яўрэйскіх народных песень.
Аўтар першага нацыянальнага беларускага балета «Салавей» (па аповесці З. Бядулі). У 1939 годзе балет «Салавей» пастаўлены ў Адэскім тэатры оперы і балета. Напісаў таксама музыку да спектакля «Цвей кунімлех» («Два недарэкі») А. Гольдфадэна ў Дзяржаўным яўрэйскім тэатры БССР (1940).

Большая частка творчай спадчыны і сам кампазітар загінулі падчас нямецкай акупацыі Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑  Беларусь, 1995

Літаратура
----------

* Міхаіл Яўхімавіч Крошнер // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 2002. — Т. 1.
* Кро́шнер Міхаіл Яўхімавіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 402. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 132542 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Цікоцкі.

**Міхаіл Яўгенавіч Цікоцкі** (20 лютага 1922, Бабруйск — 24 сакавіка 2012) — беларускі мовазнавец і журналіст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і вядомага кампазітара Я. К. Цікоцкага. У 1933 годзе сям’я пераехала з Бабруйска ў Мінск, дзе Міхаіл скончыў сярэднюю школу. У час Вялікай Айчыннай вайны ваяваў на 1-м, 2-м і 3-м Беларускіх франтах. Летам 1944 года пад Кобрынам быў паранены. Пасля дэмабілізацыі ў 1946 годзе М. Я. Цікоцкі паступіў на факультэт журналістыкі БДУ, які скончыў у 1950 годзе. Працаваў журналістам у рэдакцыях газет «Савецкі селянін» і «Калгасная праўда», часопісе «Вожык». Адначасова вучыўся ў завочнай аспірантуры пры кафедры тэорыі і практыкі савецкай журналістыкі, праз 3 гады абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Публіцыстыка Якуба Коласа». З 1953 года М. Я. Цікоцкі працаваў на факультэце журналістыкі БДУ. У 1972 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Праблемы публіцыстычнага стылю», праз год атрымаў вучонае званне прафесара.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Асноўны навуковы кірунак М. Я. Цікоцкага — стылістыка. Заснавальнік беларускай стылістыкі, аўтар прац па вывучэнні мовы літаратурных класікаў — Я. Коласа, Я. Купалы, К. Чорнага, М. Лужаніна, У. Караткевіча, І. Мележа і інш. Паклаў пачатак стылістыцы публіцыстычных жанраў — аўтар працы «Стылістыка публіцыстычных жанраў», якая застаецца адзінай у сваім родзе.

Узнагароды
----------

* Медаль «За адвагу»
* Медаль «За адвагу»
* Ордэн Айчыннай вайны I ступені.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Да 100-годдзя Міхася Цікоцкага // Літаратура і мастацтва № 8, 25 лютага 2022.
* Іўчанкаў В. Жыццём і словам прысягаючы… // Народная газета. 2007, 2 лют.

Спасылкі
--------

* Умер Михаил Тикоцкий — один из основателей школы белорусской стилистики Архівавана 28 сакавіка 2012 года.  (руск.)
**Нгазіджа** або **Гранд-Камор** (кім. *Ngazidja*, фр.: Grande Comore) — востраў у Мазамбікскім праліве Індыйскага акіяна недалёка ад берага Афрыкі, паміж паўночным Мазамбікам і паўночным Мадагаскарам. Гэта самы вялікі востраў у Саюзе Каморскіх Астравоў. Вялікая частка насельніцтва — камарыцяне (анталаатра). Яго насельніцтва на 2006 год — прыблізна 316 600 жыхароў. Адміністрацыйны цэнтр вострава і сталіца дзяржавы Каморскія Астравы — Мароні. Паводле канстытуцыі 2002 года, востравам кіруе выбраны прэзідэнт, як і іншымі астравамі, з федэральным урадам, што пры гэтым не памяншае ўладу і аўтаномію.

Мароні, сталіца Каморскіх астравоў

| ⛭Сцяг Каморскіх Астравоў Аўтаномныя Каморскія астравы |
| --- |
| Ндзуані (Анжуан) · Нгазіджа (Гранд-Камор) · Мвалі (Махелі) |
На стартавай пляцоўцы.
**«Шэньчжоу-14»** (кіт.: 神舟十四号) — кітайскі пілатуемы касмічны карабель.

Злева направа Цай Сюйчжэ, Чэнь Дун, Лю Ян.
Чэнь Дун, Лю Ян і Цай Сюйчжэ адправіліся на касмічную станцыю 5 чэрвеня 2022 года. Кітай упершыню ў гісторыі нацыянальнай касмічнай праграмы правёў «вочную» ратацыю, калі шэсць касманаўтаў з двух экіпажаў працавалі на арбітальнай станцыі адначасова. Экіпаж «Шэньчжоў-14» прабыў у космасе 183 дні. Для яго камандзіра Чэнь Дуна і першай жанчыны-касманаўта Кітая Лю Ян гэта быў ужо другі палёт у космас, а для іх напарніка Цай Сюйчжэ ​​місія стала дэбютнай. Яны выканалі мноства задач, у тым ліку кантроль за некалькімі збліжэннямі і стыкоўкамі, ажыццяўленне трох выхадаў у адкрыты космас, чытанне навуковай лекцыі ў прамым эфіры і правядзенне шэрагу навукова-тэхнічных эксперыментаў. 4 снежня капсула «Шэньчжоў-14» з касманаўтамі Чэнь Дунам, Лю Ян і Цай Сюйчжэ ​​на борце прызямлілася на пасадачную пляцоўку «Дунфэн» у аўтаномным раёне Унутраная Манголія.

Зноскі
------

1. ↑  zviazda.by
Святкаванне Наўруза ў Курдыстане
**Наўру́з** (ад перс.: نوروز — «новы дзень»), альбо **Міжнародны дзень Наўруз** (21 сакавіка) — свята новага года па астранамічным сонечным календары ў іранскіх і цюрскіх народаў. Наўруз з’яўляецца нацыянальнай традыцыяй, што не мае прамых адносін да ісламскіх звычаяў.

Паходжанне гэтага свята сыходзіць сваімі каранямі ў дапісьмовую эпоху гісторыі чалавецтва. Афіцыйны статус ён набыў у Ахеменідскай імперыі, як рэлігійнае свята зараастрызму. Працягвае адзначацца і пасля арабскіх заваяванняў. У цяперашні час адзначаецца ў дні, на якія прыходзіцца вясновае раўнадзенства.

Варта адзначыць, што Наўруз не святкуецца арабамі. У Турцыі з 1925 па 1991 год афіцыйна святкаванне Наўруза было забаронена. У Сірыі святкаванне Наўруза забаронена да гэтага часу.

30 верасня 2009 года Наўруз быў уключаны ЮНЕСКА ў Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА, з гэтага часу 21 сакавіка абвешчана як *Міжнародны дзень Наўруз*.

Зноскі
------

1. ↑  «Международный день Навруз 21 марта». Артыкул з расійскай версіі сайта ААН.
2. ↑  *Институт научной информации по общественным наукам (Российская академия наук).* Россия и мусульманский мир, Выпуски 1-3. — Институт, 2008.
3. ↑  Артыкул пра Наўруз на афіцыйным сайце  ЮНЕСКА

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Наўруз

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Іраніка · Кругасвет · Праваслаўная · Britannica (онлайн) · Universalis · Даведка РІА |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 17710171b · GND: 4469949-9 · LCCN: sh92003639 |
Ліст 7 Кодэкса Расана. Пурпур ад часу змяніў свой колер. Мініяцюры ілюструюць прытчу пра добрага самарыцяніна
**Пурпурныя пергаментныя рукапісы** (у адзіночным ліку лац.: Codex Purpureus) — разнавіднасць манускрыптаў, выкананых у тэхніцы хрызаграфіі на асаблівым чынам вырабленых гатунках пергаменту (велум), афарбаваных пурпурам, часам з ілюстрацыямі. Усе пурпурныя рукапісы — выключна духоўнага зместу, пераважна гэта Чатырохевангелле, радзей — Септуагінта і (асобна) Псалтыр. Вырабляліся ў эпоху позняй Рымскай імперыі і Візантыі, а таксама на варварскім Захадзе аж да кіравання Карла Вялікага. Першая згадка пра пурпурныя рукапісы ўтрымліваецца ў адным з пасланняў Ераніма Стрыдонскага ад 384 года, у якім ён асуджае багатых хрысціянак, «якія заказваюць сабе спісы Свяшчэннага Пісання золатам па пурпурным пергаменце, адзетыя ў аздобленыя каштоўнасцямі аклады». У Візантыйскай імперыі і варварскіх каралеўствах такія рукапісы вырабляліся для цырыманіяльных мэт па заказу манархаў, часам на пурпурным пергаменце была выканана толькі частка рукапісу.

Да X стагоддзя кнігі, напісаныя залатымі і сярэбранымі чарніламі на пурпурным пергаменце, выходзяць з ужывання, аднак у Італіі, Германіі і Англіі гэта тэхніка выкарыстоўвалася ў афіцыйных дакументах каранаваных асоб. Вядомыя пурпурныя граматы імператараў Свяшчэннай Рымскай імперыі Атона I (962), Атона II (972), Конрада II (1035), Генрыха IV (1074 і 1095 гадоў). У Італіі нават прыватныя граматы маглі вырабляцца ў такой тэхніцы.

Гл. таксама
-----------

* Сіні Каран
* Спіс антычных і візантыйскіх ілюмінаваных рукапісаў
* Спіс гіберна-саксонскіх ілюмінаваных рукапісаў
* Спіс каралінгскіх ілюмінаваных рукапісаў

Зноскі
------

1. ↑  *Добиаш-Рождественская О. А.* История письма в средние века. — М. 1987. — С. 48.
2. ↑  *Needham P.* Twelve Centuries of Bookbindings 400—1600. / Pierpoint Morgan Library; Oxford University Press, 1979. — Р. 21. — ISBN 978-0-19-211580-5.
3. ↑  *Добиаш-Рождественская О. А.* История письма в средние века. — М. 1987. — С. 49.
**Пурытанства** — значная групоўка англійскіх пратэстантаў у XVI і XVII стагоддзях, якія ўключалі англійскіх кальвіністаў, але не абмяжоўваліся імі. Пурытанства ў гэтым сэнсе было заснавана некаторымі выгнаннікамі духавенства падчас панавання Марыі, неўзабаве пасля ўзыходжання Елізаветы I на англійскі сталец у 1558 годзе, у якасці актывістаў руху ў Царкве Англіі. Пазначэнне «пурытанскі» часцяком няправільна выкарыстоўваецца, у прыватнасці, заснаванае на дапушчэнні, што геданізм і пурытанства з'яўляюцца антонімамі. Гістарычна, гэтае слова выкарыстоўваецца ўніжальна, каб ахарактарызаваць групу пратэстанцкіх экстрэмістаў падобных да катараў у Францыі, і ў адпаведнасці з Томасам Фалерам у сваёй «Царкоўнай гісторыі» адносіцца да 1564 года, калі архібіскуп Мэцью Паркер упершыню выкарыстаў яго.

Дзейнасць пурытанаў была строга абмежавана ў Англіі законамі, якія кантралявалі рэлігійную практыку, але іх погляды былі прыняты суполкамі ў Нідэрландах, а затым у Новай Англіі, евангельскім духавенствам у Ірландыі, а затым ва Уэльсе. З часам погляды пурытанаў былі шырока распаўсюджаны сярод грамадства пропаведзямі і як частка сістэмы адукацыі, у прыватнасці, праз некаторыя з каледжаў Кембрыджскага ўніверсітэта.

Зноскі
------

1. ↑  «Puritanism (Lat. purit... - Online Information article about Puritanism (Lat. purit». Архівавана 9 снежня 2010. Encyclopedia.jrank.org.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пурытанства
* Pupitans.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119474412 · LCCN: sh85109193 · NDL: 00570341 · NKC: ph164950 |
Сістэма з некалькіх шківоў
**Раме́нная перада́ча** — механізм для перадачы вярчальнага руху ад аднаго вала другому з дапамогай прываднога рэменя.

Ахоплівае вядучы шкіў (звычайна на вале рухавіка) і вядзёны (на вале рабочага органа). Вызначаецца здольнасцю да перагрузак, плаўнасцю ходу, бясшумнасцю, дазваляе перадаваць вярчэнне на адлегласць да некалькіх дзесяткаў метраў, магутнасць да 30—50 кВт, аднак мае невялікі ККДз, нераўнамернасць вярчэння (з-за праслізгвання), грувасткасць.

Плоскараменная (1), клінараменная (2), круглараменная (3), поліклінавая (3) перадачы 
Віды перадач паводле формы папярочнага сячэння: плоска-, кліна-, круглараменная, паліклінавая, зубчастая. Тыпы паводле канструкцыі: перакрыжаваная, паўперакрыжаваная, з некалькімі вядзёнымі шківамі, з нацяжным ролікам.

Выкарыстоўваецца ў прыводах сельскагаспадарчых машын, станкоў, тэкстыльных машын і інш.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2001

Літаратура
----------

* *Скобейда А. Т. Кузьмин А. В. Макейчик Н. Н.* Детали машин и основы конструирования: Учебн. / Под общ. ред. А. Т. Скойбеды. — Мн.: Вышэйшая школа, 2000. — 3 000 экз. — ISBN 985-06-0081-0.
* Раменная перадача // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 301. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Раменная перадача на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 188850251 |
**Пурасэ** — актыўны стратавулкан вышынёй 4 756 м (толькі ў XX стагоддзі назіралася 12 вывяржэнняў) у правінцыі Каўка ў Калумбіі ў Цэнтральнай кардыльеры.

Ён знаходзіцца ў 30 км на паўднёвы ўсход ад горада Папаян у нацыянальным парку Пурасэ, на тэрыторыі якога знаходзяцца вытокі чатырох самых значных рэк Калумбіі (Магдалена, Каўка, Жапура і Патыя).

Аляксандр фон Гумбальт уздымаўся на гару 18 лістапада 1801 года падчас сваёй паездкі па Паўднёвай Амерыцы.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4207632-8 · LCCN: sh92001023 · VIAF: 315527584 |
**Гарохаўскае падняцце** (ад назвы вёскі Гарохаў у Калінкавіцкім раёне) — тэктанічная структура ў Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці, у цэнтральнай частцы Капаткевіцка-Велікаборскай ступені Прыпяцкага прагіну. Па паверхні верхнефаменскай саляноснай тоўшчы пад назвай Суховіцкага выяўлена ў 1959 годзе па дадзеных электраразведкі, па падсалявых адкладах — у 1959 годзе сейсмічнымі даследаваннямі.

Па паверхні фундамента і падсалявых дэвонскіх адкладах Гарохаўскае падняцце — пакатая паўантыкліналь, абмежаваная на поўдні рэгіянальным Гарохаўска-Хобненскім разломам амплітудай 1800 м, на захадзе Бабровіцкім разломам амплітудай 500 м. Крыло складкі ўскладнена малаамплітудным парушэннем. Мінімальныя адзнакі паверхні фундамента ў скляпенні падняцця -3000 м, падсалявых адкладаў -2500 м. Па паверхні міжсалявых адкладаў выдзяляецца невялікая брахіантыкліналь памерам 3,5×1,5 км з мінімальнай адзнакай у скляпенні -1900 м і амплітудай менш за 100 м. Скляпенне яе ссунунта на 5 км на ўсход адносна падсалявога. Па паверхні верхнефаменскай саляноснай тоўшчы выдзяляецца купал памерам 7,5×6,5 км з мінімальнай адзнакай у скляпенні -800 м і амплітудай 300 м. Скляпенне яго ссунута адносна падсалявых адкладаў на 1,5 км на паўночны ўсход.

Літаратура
----------

* Гарохаўскае падняцце // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Белякоў.
**Артур Алегавіч Белякоў** (нар. 20 мая 1993, Гомель) — беларускі спартыўны акрабат. Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа.

Разам з Алёнай Дубінінай выступіў на Чэмпіянаце свету па спартыўнай акрабатыцы 2014 года[en].

Артур Белякоў і Алёна Дубініна на Чэмпіянаце свету па спартыўнай акрабатыцы 2014 года.
На Сусветных гульнях 2017 года ва Уроцлаве ў пары з Вольгай Мельнік заваяваў сярэбраны медаль у мнагабор’і сярод змяшаных пар.

У 2019 годзе на II Еўрапейскіх гульнях у Мінску ў пары з Вольгай Мельнік заваяваў сярэбраны медаль у балансавых практыкаваннях і два бронзавыя медалі ў мнагабор’і і дынамічных практыкаваннях сярод змяшаных пар.

Зноскі
------

1. ↑  Results of the 2014 Acrobatic Gymnastics World Championships **(нявызн.)**.  International Federation of Gymnastics. Праверана July 25, 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIG |
**Святы Іў** (фр.: saint Yves) або **Іў Брэтонскі** ці **Іў з Кермантэна**; (17 кастрычніка 1253 года — 19 мая 1303 года) — святы Рымска-Каталіцкай Царквы, тэрцыярый манаскага ордэна францысканцаў, святы заступнік Брэтані, заступнік бедных, удоў і сірот.

Біяграфія
---------

У 1267 годзе паступіў у Парыжскі ўніверсітэт, у якім вывучаў юрыспрудэнцыю. У 1277 годзе пачаў вывучаць кананічнае права ў Арлеанскім універсітэце. Пасля вяртання ў Брэтань у 1280 годзе атрымаў пасаду епархіяльнага суддзі; у 1284 годзе быў прызначаны мясцовым біскупам выконваць абавязкі суддзі біскупскага суда. Будучы царкоўным суддзёй, абараняў інтарэсы каталіцкай царквы ад дамаганняў свецкай улады. Падчас выканання сваіх абавязкаў ён надаваў асаблівую ўвагу людзям, якія жылі ў нястачы, таму набыў папулярнасць сярод простых людзей, якія называлі яго «адвакатам бедных». Вёў сціплае, аскетычнае жыццё. Арганізоўваў бальніцы, дзіцячыя дамы і прытулкі для бяздомных і бедных. Быў кананізаваны ў 1347 годзе Рымскім Папам Кліментам VI.

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. 1 2  *Schäfer J.* Ivo Helory // Ökumenisches Heiligenlexikon — 1998.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q296584'></a>



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNC: a10526833 · BNE: XX1185159, XX5278755 · BNF: 11964597n · GND: 119075636 · ISNI: 0000 0001 2119 7998 · LCCN: n82029211 · NKC: js20020225022 · NLP: A1668753X · NTA: 088013650 · NUKAT: n2003083121 · SUDOC: 027649008 · VIAF: 8189650 |

 |
**Артанія** — вобласць у Усходняй Еўропе. Згадваеца арабскім географам X ст. Аль-Джанхані разам з іншымі славянскімі землямі — Куявіяй (Кіевам) і Славіяй (Ноўгарадам). Адны гісторыкі атаясамляюць Артанію з Прычарнаморскай Руссю (Тмутаракань); іншыя звязваюць яе з Разаню, якая ўзнікла у землях мардвы. Таксама ёсць меркаванне, што Артанія звязаная з Оршай. Артанію звязваюць таксама з гарадзішчам Плиснеск. Артанія, як і іншыя славянскія аб’яднанні, існавала ў канцы VIII — першай палове IX стст. гэты значыць, задоўга да стварэння Кіеўскай Русі.

Спасылкі
--------

1. ↑  Диба Юрій. Географія початкової русі за східними джерелами
**Савецкая гістарыяграфія** — школа ў гістарыяграфіі, якая склалася ў СССР у перыяд аднапартыйнай палітычнай сістэмы. Галоўнай яе адметнасцю была поўная і непрыхаваная залежнасць ад палітычнага заказу.

Патрэба стварэння свайго ўласнага бачання гістарычнага мінулага ўзнікла ў савецкага палітычнага кіраўніцтва адразу пасля грамадзянскай вайны. Дзеля ажыццяўлення гэтага ўвага кіраўніцтва была звернута на сацыяльна-палітычныя і ідэалагічныя фактары, якія дазвалялі вырашальна ўплываць на характар гістарыяграфічнай сітуацыі, якімі былі: палітыка ў вобласці гуманітарнай адукацыі; стварэнне і кантроль за дзейнасцю цэнтраў гістарычнай навукі, перыядычнага друку і цэнзуры; мэтанакіраваная кадравая і фінансавая палітыка ў дачыненні да ўстаноў гістарычнага профілю і да гісторыкаў, якія непасрэдна выконвалі палітычны заказ кіраўніцтва.

Перыядызацыя гісторыі гістарычнай навукі ў СССР пачала стварацца ў 1960-я гады, калі ствараліся «Очерки истории исторической науки в СССР» (*Гл. таксама*: М. В. Нечкіна), і ў выніку была аснаваная на пяці крытэрыях: 1) выкарыстанне марксісцка-ленінскай метадалогіі; 2) змена праблематыкі даследаванняў; 3) праведзеныя прыёмы даследавання; 4) увядзенне ў навуковы зварот новых крыніцаў; 5) змены ў арганізацыі гістарычнай навукі. Паводле прапанаваных крытэрыяў, савецкія гістарыёграфы падзялілі гісторыю гістарычнай навукі ў СССР на тры перыяды:

1. 1917 — сярэдзіна 1930-х гадоў: станаўленне савецкай гістарычнай навукі, кансалідацыя гісторыкаў на падставе марксісцка-ленінскай метадалогіі;
2. Сярэдзіна 1930-х — сярэдзіна 1950-х гадоў: накапленне даследчыкамі факталагічных ведаў, стварэнне першых абагульняльных працаў;
3. Сярэдзіна 1950-х — 1980-я гады: уздым савецкай гістарычнай навукі.

У позні савецкі і пост-савецкі перыяды пачалі вылучаць 4 асноўныя этапы развіцця савецкай гістарыяграфіі:

1. 1920-я гады.
2. 1930-я — сярэдзіна 1950-х гадоў. Асабліва жорсткі і дырэктыўны кантроль за развіццём гістарыяграфіі. Найвышэйшымі вызначальнікамі навуковага курсу з’яўляюцца, у розныя моманты, І. В. Сталін, М. І. Бухарын, А. А. Жданаў, М. А. Суслаў і інш. у Беларусі таксама В. Г. Кнорын, А. С. Шчэрбакоў, П. К. Панамарэнка і інш.
3. Другая палова 1950-х — 1980-я гады. Час пэўнай лібералізацыі. Дазваляецца выкарыстанне пэўных раней забароненых крыніц.
4. Другая палова 1980-х гадоў.

Літаратура
----------

* Карев Д.… 1990.
* Гістарыяграфія гісторыі Беларусі : дапаможнік па аднайменным курсе для студ. спец. 1 — 21.03.01 — 01 — Гісторыя, 1 — 02.01.02 — 04 — Гісторыя. Замежная мова / В. А. Белазаровіч ; Установа адукацыі «Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы». — Гродна : ГрДУ, 2006. — 345 с. — ISBN 985-417-858-7.
Плошча Тысячагоддзя Віцебска
Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа і Дабравешчанская царква
**Плошча Тысячагоддзя Віцебска** — плошча ў цэнтральнай частцы Віцебска на беразе Заходняй Дзвіны, ля Кіраўскага моста. Пераназваная ў 1974 годзе ў гонар 1000-годдзя горада (першапачатковая назва **Тэатральная**). Ад плошчы бяруць пачатак вуліцы: Замкавая, Калініна, Пушкіна.

На плошчы размешчана Дабравешчанская царква і царква Св. Аляксандра Неўскага. Фасадамі на плошчу Тысячагоддзя Віцебска выходзяць будынкі драматычнага тэатра імя Якуба Коласа, гасцініцы «Віцебск», універмагу.

22 снежня 2000 года на плошчы закладзены мемарыяльны знак з пасланнем нашчадкам.

Плошча знаходзіцца на тэрыторыі былога Ніжняга замка, які існаваў у XIV—XVIII стагоддзях. Утворана ў выніку перапланіроўкі Замкавай вуліцы ў 1950-х гадах.

Літаратура
----------

* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Плошча Тысячагоддзя Віцебска

| Плошчы Віцебска |
| --- |
| 

Замкавая •
Леніна •
Перамогі •
Прывакзальная •
Пралетарская •
Ратушная •
Свабоды •
Смаленская •
Тысячагоддзя Віцебска •
Успенская
 |
**Васальная дзяржава** — дзяржава, якая падпарадкавана іншай дзяржаве, але захоўвае свайго кіраўніка.
Такая дзяржава звычайна пазбаўлена права падтрымліваць дыпламатычныя адносіны і заключаць дагаворы, абмежавана ў іншых відах знешніх адносінах, але захоўвае самастойнае ўнутранае кіраванне з некаторымі абмежаваннямі (напрыклад — права чаканкі манеты).
Кіраўнік васальнай дзяржавы захоўвае статус і тытул, якія былі ў яго да заключэння васальнага дагавора (напрыклад — кароль).

Такая дзяржава з'яўляецца часткай складанай дзяржавы, але не прымае ўдзелу ў адпраўленнях улады вярхоўнай дзяржавы.
Гэтым яно адрозніваецца ад дзяржавы-члена канфедэрацыі.

Гл. таксама
-----------

* Васалітэт
* Марыянеткавая дзяржава
* Асацыяваная дзяржава
* Пратэктарат

Спасылкі
--------

* *Васальная дзяржава* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).
**Чацвертая паліцэйская часць Мінска** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка дарэвалюцыйнага Мінска ў XIX — пачатку XX стст. Яе тэрыторыя ад Першай і Трэцяй паліцэйскіх часцей адасаблялася Свіслаччу, Маскоўска-Брэсцкай чыгункай і Каломенскай вуліцай, а ад Пятай — Маскоўскай вуліцай і рэйкамі Лібава-Роменскай чыгункі.

Утварылася ў сувязі з развіццём Мінску ў паўднёва-заходнім кірунку праз пракладку Маскоўска-Брэсцкага (1871) і Лібава-Роменскага (1873) чыгуначных шляхоў.

Пераважала драўляная хаатычная забудова з мноствам тупіковых вулачак і завулкаў. На прылеглай да Віленскага і Брэсцкага вакзалаў тэрыторыях сустракаліся камяніцы і брукаваныя вуліцы. На тэрыторыі адзінкі размяшчаліся шматлікія фабрыкі, заводы, чыгуначныя майстэрні і аптовыя склады.

Жыхары — прамысловыя працоўныя, чыгуначнікі, дробныя гандляры. Як і жыхары Трэцяй паліцэйскай часці, яны мелі невялікія сады і гароды.

Літаратура
----------

* Шыбека З. В. Шыбека С. Ф. Мінск: Старонкі жыцця дарэв. горада / Пер. з рускай мовы М. Віжа; Прадмова С. М. Станюты. — Мн.: Полымя, 1994.— 341 с. [1] асобн. арк. карт.: іл. ISBN 5-345-00613-X.
**Надгартаннік** (сінонім **храсток надгартанны**; лац.: epiglottis) — эластычны храсток гартані. Мае выгляд тонкага ліста-пласцінкі. Размяшчаецца адразу ж за коранем языка. Пакрыты слізістай абалонкай.

Функцыянальнае прызначэнне
--------------------------

Надгартаннік закрывае ўваход і выхад у гартань падчас акту глытання  (руск.) (бел. тым самым перашкаджаючы трапленню ежы ў дыхальныя шляхі.

* Цягліцы гартані. Выгляд ззаду.Цягліцы гартані. Выгляд ззаду.
* Цягліцы гартані. Выгляд збоку.Цягліцы гартані. Выгляд збоку.
* Уваход у гартань.Уваход у гартань.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Новы · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15536892g · LCCN: sh85044383 · Microsoft: 2778674591, 2909774250 |
**Сепсіс** (стар.-грэч.: σῆψις — *гніенне*) — цяжкі з медыцынскай пункту гледжання стан, выкліканы пападаннем у кроў (неабходна адрозніваць ад паняцця бактэрыемія) і тканкі узбуджальніка інфекцыі чалавека і жывёл, напрыклад, гноеродных мікраарганізмаў і прадуктаў іх жыццядзейнасці - таксінаў. Характарызуецца запаленчым працэсам не ў якім-небудзь асобным органе, а ва ўсім арганізме.

Літаратура
----------

* *Сепсис (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX530115 · BNF: 119650082 · GND: 4181014-4 · LCCN: sh85120119 · Microsoft: 2910601691 · NDL: 00562802 · NKC: ph125488 |

 |
**Вага Пелагіч** (сербск.: Васо Пелагић; 1838, Горні-Жабар — 25 студзеня 1899, Пажаравац) — асманскі і сербскі баснійскі палітычны дзеяч, рэвалюцыйны дэмакрат, сацыяліст-утапіст, удзельнік сацыялістычнага і нацыянальна-вызвольнага руху на тэрыторыі Сербіі і Босніі і Герцагавіны, педагог, народны лекар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і, скончыў найнізкую гімназію, у 1857 годзе паступіў у Белградскую духоўную семінарыю. У 1860 годзе стаў настаўнікам сербска-моўнай пачатковай школы ў Брчко, пры якой заснаваў адну з першых у Босніі сербскіх чытальных залаў.

У 1863 годзе з'ехаў у Расійскую імперыю, дзе паступіў у Маскоўскі ўніверсітэт і вучыўся там два гады, вывучаючы палітычную гісторыю і медыцыну і звядучы знаёмства з рускімі рэвалюцыйнымі дэмакратамі, якія зрабілі вялікі ўплыў на яго светапогляд.

У 1865 годзе вярнуўся ў Боснію, у горад Баня-Лука, дзе заснаваў сербскую праваслаўную семінарыю, што стала адной з першых у Босніі. У семінарыі ён навучаў свае ідэі, у 1867 годзе выдаў у Белградзе «Руковођу за српско-босанске, херцеговачке, старосрбијанске и македонске учитеље». За свае ліберальныя педагагічныя пагляды падпадаў цкаванню з боку прадстаўнікоў розных веравызнанняў у Босніі, аднак стаў архімандрытам. За крытыку асманскага кіравання ў Босніі быў у 1869 годзе высланы ў Малую Азію. У 1871 годзе здолеў бегчы са спасылкі з дапамогай рускіх і праз Канстанцінопаль далез да Сербіі, дзе некаторы час працаваў у грамадстве «Уједињене омладије српске», потым на час з'ехаў у Цэтыне (Чарнагорыя), дзе браў удзел у руху «Дружыне за ослобођење српства». У 1872 годзе ён адправіўся ў Нові-Сад, у 1873 годзе паслядоўна жыў у Грацы, Празе, Трыесце і Цюрыху, у выніку адмовіўшыся ад рэлігійных службаў.

У 1875 годзе прыняў актыўны ўдзел у баснійскім паўстанні супраць асманскага валадарства. Пасля занятку тэрыторыі Босніі аўстра-венгерскімі войскамі ў 1878 годзе выступіў з катэгарычнымі пратэстамі супраць акупацыі. У 1880-х гадах жыў у Сербіі, але з-за прапаганды сацыялістычных ідэй некалькі раз высылаўся ў Балгарыю і Румынію; супрацоўнічаў у газеце *Српски занатлија*. Напачатку 1890-х гадоў быў адным з арганізатараў стварэння ў краіне працоўных і рамесных грамадстваў, з якіх у 1892 годзе паўстала Сацыялістычная партыя Сербіі. У 1895 годзе заснаваў у Белградзе газету «Сацыял-дэмакрат», перакладаў артыкулы сацыялістычнай тэматыкі з балгарскай. У выніку антыўрадавых дзеянняў быў арыштаваны, публічна пазбыты сану і змешчаны ў псіхіятрычную лякарню, а потым у турму, дзе і памёр.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Статья в БСЭ. Архівавана 14 ліпеня 2014.
* Биография (серб.). Архівавана 29 снежня 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12440793q · CONOR: 51997283 · GND: 121419223 · ISNI: 0000 0001 1041 5611 · LCCN: n86044664 · NKC: js2010574693 · NLA: 36087739 · NSK: 000001721 · NUKAT: n02047767 · VIAF: 17315846 |

 |
**Септыма** (лац.: septima — сёмая) — музычны інтэрвал шырынёй у сем ступеней, пазначаецца лічбай 7.

Разнавіднасці септымы
---------------------

*(a) — вялікая септыма, (b) — малая септыма, (c) — павялічаная септыма, (d) — паменшаная септыма*
**1. Вялікая септыма** — інтэрвал у сем ступеней і пяць з паловай тонаў, пазначаецца *в. 7*

**2. Малая септыма** — інтэрвал у сем ступеней і пяць тонаў, пазначаецца *м. 7*

**3. Павялічаная септыма** — інтэрвал у сем ступеней і шэсць тонаў. Пазначаецца *пав. 7*, энгарманічна роўная чыстай актаве, у музыцы практычна не выкарыстоўваецца.

**4. Паменшаная септыма** — інтэрвал у сем ступеней і чатыры з паловай тону, пазначаецца *пам. 7*. Энгарманічна роўная вялікай сексце.

Паменшаная септыма на VII ступені гарманічнага мажору і мінору з’яўляецца *характэрным* інтэрвалам і пераходзіць у чыстую квінту на I ступені (танічная). Таксама можа быць утворана:

* У мажоры на II павышанай і на III (з удзелам II паніжанай) ступенях. У абодвух выпадках рухам аднаго з галасоў на паўтон пераходзіць у малую сексту на III ступені.
* У міноры на IV павышанай і на V (з удзелам IV паніжанай) ступенях. У абодвух выпадках рухам аднаго з галасоў на паўтон пераходзіць у малую сексту на V ступені.

Акустыка септымы
----------------

У натуральным ладзе суадносіны частот крайніх гукаў вялікай і малой септым складаюць адпаведна 8:15 і 5:9.

Гучанне
-------

* Малая септыма:

|  |  |
| --- | --- |
| 
C-B

Усходзячая паслядоўнасць

---

*Праблемы з праслухоўваннем?* Дапамога.
 | 
C-D

Зыходзячая паслядоўнасць

---

*Праблемы з праслухоўваннем?* Дапамога.
 |

* Вялікая септыма:

|  |  |
| --- | --- |
| 
C-H

Усходзячая паслядоўнасць

---

*Праблемы з праслухоўваннем?* Дапамога.
 | 
C-Des

Зыходзячая паслядоўнасць

---

*Праблемы з праслухоўваннем?* Дапамога.
 |

| ⛭Музычныя інтэрвалы |
| --- |
| Простыя | Прыма · Секунда · Тэрцыя · Кварта · Квінта · Секста · Септыма · Актава |
| Складовыя | Нона · Дэцыма · Ундэцыма · Дуадэцыма · Тэрцдэцыма · Квартдэцыма · Квінтдэцыма |
| Асаблівыя | Схізма · Дыясхізма · Кома · Дыеса · Ліма · Апатома · Дытон · Паўдытон · Трытон · Ваўчыная квінта · Цэнт · Паўтон · Міліактава |
**Вар'етэ**— від тэатра, у праграму паказаў якога ўваходзіць забаўляльныя нумары тэатральных, музычных і цыркавых жанраў. Уключае аднаактовыя камічныя п'есы, парадыйныя сцэнкі, выступленні спевакоў, чытальнікаў, танцораў, штукароў. Назва паходзіць ад парыжскага тэатра Вар'етэ-Мантансье (заснавана ў 1790 годзе, з 1807 года — тэатр Вар'етэ). Тэатры тыпу вар'етэ былі пашыраны ў гарадах Заходняй Еўропы ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзя. Сярод найбольш вядомых сучасных вар'етэ «Мулен Руж», «Фалі-Бержэр  (руск.) (бел.», «Лідо» (Парыж). У эфектных, багата аформленых пастаноўках вар'етэ ўзнік і развіўся жанр рэвю. Існуюць радыё-, і тэлевар'етэ, у праграмах якіх песні, скетчы і іншыя эстрадныя нумары.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вар’етэ
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вараб'ёў.

**Іван Ціханавіч Вараб’ёў** (19 мая 1920, в. Чырвоная Слабада, Акцябрскі раён —) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

Скончыў БСГА ў 1969. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. З 1946 аграном, з 1951 дырэктар МТС, з 1957 дырэктар саўгаса «Арэса» Акцябрскага раёна, з 1973 кіраўнік раённага міжгаспадарчага аб’яднання па арашэнні.

Званне Героя прысвоена за поспехі ў развіцці жывёлагадоўлі, павелічэнне вытворчасці і нарыхтовак сельскагаспадарчай прадукцыі. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1971-75.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Воробьёв Иван Тихонович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 127. — 737 с.

Спасылкі
--------

* Таленавіты кіраўнік Архівавана 31 мая 2014.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Несцераў.

**Іван Фірсавіч Несцераў** (7 ліпеня 1904 — 24 снежня 1989) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, гвардыі старшы лейтэнант. Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

І. Ф. Несцераў нарадзіўся ў вёсцы Таўкачы (зараз у Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі). З 1924 г. на камсамольскай рабоце ў Таўкачах. Вучыўся ў Маскоўскай горнай акадэміі. У 1939—1940 гг. праходзіў службу ў Чырвонай Арміі. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны зноў прызваны на службу. З чэрвеня 1941 года на Паўднёва-Заходнім, Сталінградскім, Данскім, 2-м і 3-м Украінскіх франтах.

Намеснік камандзіра батальёна па палітычнай частцы 311-га гвардзейскага стралковага Ізмаільскага Чырванасцяжнага палка 108-й гвардзейскай стралковай Мікалаеўскай Чырванасцяжнай дывізіі (46-я армія, 2-і Украінскі фронт) капітан І. Ф. Несцераў вызначыўся пры фарсіраванні ракі Дунай ў ходзе Будапешцкай наступальнай аперацыі ў раёне населенага пункта Эрчы на тэрыторыі Венгрыі.

Пасля вайны І. Ф. Несцераў у запасе. Жыў у горадзе Александрыя (Кіраваградская вобласць Украіны), потым у горадзе Белая Царква Кіеўскай вобласці. Памёр у 1989 годзе.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені
* Ордэн Айчыннай вайны 2-й ступені
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* медалі.

Памяць
------

* Партрэт і імя І. Ф. Несцерава на мемарыяльнай пліце Алеі Герояў у горадзе Шклоў.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 298.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11). — С. 298.

Спасылкі
--------

* Іван Фірсавіч Несцераў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Алякса́ндр Вашко́ўскі** (польск.: Aleksander Waszkowski; 1841, Тарнагруд — 17 лютага 1865, Варшава) — удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў, апошні начальнік Варшавы ў часы паўстання.

Біяграфія
---------

У пачатку 1860-х член Варшаўскай гарадскай адміністрацыі. У лютым 1863 года перадаў паўстанцам партыю зброі і штабных карт, а ў чэрвені таго ж года — зарганізаваў перадачу грашовых сродкаў Часоваму нацыянальнаму ўраду (польск.: Kasа Głównej Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu Królestwa Polskiego) прызначаных для Дзяржаўнага скарбу Расійскай імперыі (3,5 мільёну злотых і 500 тысяч рублёў). Быў апошнім начальнікам гораду Варшава, выконваў свае абавязкі з 10 снежня 1863 па 19 снежня 1864 года. Быў выпадкова арыштаваны 19 снежня 1864 года на вуліцы Выборчай (польск.: Ulica Elektoralna w Warszawie). Ён разумеў, што заняпад паўстанцкага руху незваротны, але, нягледзячы на тое, выдаваў указы, друкаваў адозвы, ствараючы эфект прысутнасці паўстанцкай гарадскай адміністрацыі ў Варшаве. Ён не меў пэўнага месца жыхарства, ночыў у будынку млына ў раёне Солец (польск.: Solcu), днём чытаў газеты ў кавярнях. Свядома не збіраўся выяжджаць з горада.

Пазбаўленне волі адбываў у X павільёне Варшаўскай цытадэлі. Ён быў павешаны 17 лютага 1865 года разам з Эмануілам Шафарыкам. Гэта было апошняе публічнае пакаранне паўстанцаў у Варшаве.

Памяць
------

Табліца ў мурах Варшаўскай цытадэлі на месцы шыбеніцы, на якой у часы нацыянальна-вызваленчага руху і сацыяльных змен гінулі паўстанцы-патрыёты. Табліца згадвае найбольш значных удзельнікаў і кіраўнікоў паўстання, якія былі пакараны смерцю ў Цытадэлі: Агрыпіна Канарскага, Язэпа Пятроўскага, Язэпа Яноўскага і Аляксандра Вашкоўскага
Постаці Вашкоўскага прысвечана апавяданне Уладзіслава Тарлецкага «Dwie głowy ptaka», якое апублікавана ў 1978 годзе ў зборніку апавяданняў, прысвечаных Студзеньскаму паўстанню «Twarze 1863».

У гонар Аляксандра Вашкоўскага названа адна з вуліц Варшавы.

Зноскі
------

1. ↑  Aleksander Waszkowski // NUKAT — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11789729'></a>
2. ↑  Aleksander Waszkowski // MAK<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105192847'></a>
3. ↑  Czech National Authority Database Праверана 15 лютага 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
4. ↑  Kronika powstań polskich 1794—1944, Wydawnictwo Kronika, Warszawa, ISBN 83-86079-02-9, 1994. — s. 256.
5. ↑  Kronika powstań polskich 1794—1944, Wydawnictwo Kronika, Warszawa, ISBN 83-86079-02-9, 1994. — s. 256—258.

Літаратура
----------

* Stefan Król, *Cytadela Warszawska*, Książka i Wiedza, Warszawa 1978, s. 138.  (польск.)
* Praca zbiorowa pod redakcją Grażyny Kieniewiczowej i Aliny Sokołowskiej *Od Agrykoli do Żywnego. Mały słownik patronów ulic warszawskich* Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza Warszawa 1968 s. 184  (польск.)
* *Вашкоўскі Аляксандр* у Internetowa encyklopedia PWN(недаступная спасылка)  (польск.)
* *Вашкоўскі Аляксандр* у Encyklopedia WIEM Архівавана 20 верасня 2011.  (польск.)
* *Вашкоўскі Аляксандр* у Encyklopedia Internautica  (польск.)
**Стараверскія могілкі** — могілкі ў Полацку, размешчаны ў раёне Грамы, па вуліцы Суворава, недалёка ад чыгуначнага вакзала. Ад пачатку Грамы былі вёскай старавераў, што збеглі ад гвалту ў Расіі ў XVII—XVIII стагоддзях.

Васьміканцовы крыж
Могілкі захавалі стараверскі выгляд з характэрнымі васьміканцовымі крыжамі, стрэшкамі над імі.

Найбольшую цікаўнасць можа выклікаць надмагільны помнік Даніле Парфенавічу (†09.07.1909) і Ірыне Мяленьцеўне (†27.10.1901) Сіманавым у выглядзе каплічкі. Падобныя помнікі стаялі раней на Чырвоных і Ксавераўскіх могілках, але цалкам захаваўся толькі гэты. Старэйшае з захаваных пахаваньняў належыць Міхаілу Данілавічу Чарнышову, які памёр 28.03.1879 г.

На могілках пахаваныя вайскоўцы 51, 47, 90 дывізій 22-га стралковага корпуса і 51 гвардзейскай дывізіі 23-га стралковага корпуса 6-й гвардзейскай арміі[ru] 1-га Прыбалтыйскага фронту, што загінулі пры штурме цэнтра Полацка 2-4 ліпеня 1944 г. На магіле ў 1952 г. усталяваны помнік.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Міхась Баўтовіч. Полацкія могілкі на сайце Radzima.org

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Стараверскія могілкі (Полацк)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хомчанка.

**Аляксандр Васільевіч Хомчанка** (нар. 23 сакавіка 1957, в. Свяцілавічы, Веткаўскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі фізік-оптык. Доктар фізіка-матэматычных навук (2004), дацэнт (2008).

Біяграфія
---------

Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Фізіка», 1979).

Працаваў у Магілёўскам аддзяленні Інстытута фізікі Акадэміі навук Беларусі (1981—1992, старшы навуковы супрацоўнік), Інстытуце прыкладной оптыкі НАН Беларусі (г. Магілёў; 1992—2004, вучоны сакратар), Беларуска-Расійскім універсітэце (з 2005, электратэхнічны факультэт, кафедра «Фізіка», загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: кагерэнтная і нелінейная оптыка; спектраскапія тонкіх плёнак; аптычнае прыборабудаванне; інтэгральная оптыка; оптыка тонкіх плёнак і нанаразмерных структур; методыка выкладання фізікі ў вышэйшай школе.

Бібліяграфія
------------

Волноводная спектроскопия тонких пленок : диссертация … доктора физико-математических наук : 01.04.05 : защищена 05.11.2003 : утверждена 28.04.2004 / Хомченко Александр Васильевич. — Могилев, 2003.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Хомченко Александр Васильевич // Профессорско-преподавательский состав ММИ — МГТУ — Белорусско-Российского университета (1961—2006). ― Могилев, 2009. — С. 246—247.
Дваранскі гвардзеец у парадным уборы
Дваранскі гвардзеец у службовым уборы
**Дваранская Гвардыя** (італ.: Guardia Nobile) - адна з трох гвардый Ватыкана. Дваранская гвардыя была сфарміравана Папай Рымскім Піем VII у 1801 як полк цяжкай конніцы. Першапачаткова, полк быў абавязаны забяспечваць эскорт для Папы Рымскага і іншых старэйшых князёў Царквы, і місій у межах Папскай вобласці па волі Папы Рымскага. Адной з іх першых галоўных абавязкаў павінна было быць суправаджэнне Пія VII у Парыж на каранацыю Напалеона Банапарта. З аб'яднаннем Італіі і ліквідацыяй Папскай вобласці ў 1870, дваранская гвардыя стала корпусам прыдворнай гвардыі.

Корпус быў добраахвотніцкім — яго членам не плацілі за іх службу, і яны павінны былі самі аплачваць экіпіроўку. Камандуючы корпуса зваўся **капітанам**, ранг якога быў эквівалентны генералу ў італьянскай арміі. Адна са значных пазіцый у межах корпуса была пасада **Спадчыннага Сцяганосца**, які быў адказны несці штандар Рымска-каталіцкай царквы.

Дваранская гвардыя з'яўлялася на публіцы толькі, калі Папа Рымскі браў удзел у публічных дзействах; калі Папа Рымскі аддаляўся, яго суправаджала дваранская гвардыя. У перыяд вакансіі Святога Прастола, корпус знаходзіўся на службе Калегіі кардыналаў.

Дваранская гвардыя была скасавана Папай Рымскім Паўлам VI у 1970 як частка царкоўных рэформаў пасля Другога Ватыканскага Сабора.

Гл. таксама
-----------

* Швейцарская гвардыя
* Палацінская гвардыя

| Скасаваныя ведамствы, пасады і тытулы Рымскай курыі |
| --- |
| 
Свяшчэнная Кангрэгацыя абрадаў •
Свяшчэнная Кангрэгацыя сабора •
Свяшчэнная Кангрэгацыя цырыманіялу •
Свяшчэнная Кангрэгацыя надзвычайных царкоўных спраў •
Свяшчэнная Кангрэгацыя аховы здароўя •
Свяшчэнная Кангрэгацыя Царкоўнага імунітэту •
Свяшчэнная Кангрэгацыя меж •
Апостальская канцылярыя •
Апостальская Датарыя •
Сакратарыят брэвэ князям і лацінскіх лістоў •
Палацінская гвардыя •
Дваранская гвардыя •
Папскія зуавы •
Канцлер Рымска-каталіцкай царквы •
Маршал Святой Рымскай Царквы і Свяшчэннага Канклава •
Папскі шталмайстар •
Таемны камергер •
Камерленга Калегіі кардыналаў
 |
**Старагардская ратуша** — неарэнесансная ратуша ў г. Старогард Гданьскі ў Польшчы.

Гісторыя
--------

Была пабудавана ў канцы ХІХ стагоддзя, на старых падмурках XIV стагоддзя былой ратушы, што была на гэтым месцы. Да 1919 года перад ратушай стаяў помнік прускаму каралю Фрыдрыху Вільгельму.

У 1921—1939 гадах насупраць ратушы рос сімвалічны дуб адраджэння.

У пасляваенны час, з 1945 па 1990 гады, побач з ратушай знаходзіўся помнік польскім і савецкім воінам.

У 1960 годзе ля былога фантана пасадзілі два «Тысячагадовыя Дубы».

Галерэя
-------

* 
* 
* 
*

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Ratusz Miejski
* RATUSZ W STAROGARDZIE GDAŃSKIM