**Сха** — рака ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Бярэзіна (басейн Дняпра).

Даўжыня 80 км. Плошча вадазбору 577 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 3,9 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,5 ‰.

Назва
-----

Назва балцкага паходжання.

Захаваная форма назвы Сха мяркуецца змененай з цягам часу, як і роднасная ёй назва ракі Ісга (таксама ў басейне Бярэзіны, прыток гайненскай Цны). У назве Ісга пачатковы галосны *І-* другаснага і пазнейшага паходжання.

Абедзве назвы зводзяцца да агульнай ім прамежкавай формы *\*Сга* (фрыкатыўнае *г* дало пазней форму Сха). Далей да *\*Зьга* (з выбухным *ґ*), ад балцкага *\*Zĭgā*.

Далей да балцкага \**žei*- / \**ži*- «гарэць; свяціць, ззяць», ад якога латышскае *zīt* «світаць, віднець», *zaigs* «зіхоткі» (\**žei*-, *-g-*), літоўскае *žibus* «зіхоткі» (\**ži*-, *-b-*).

Літоўскія гідранімічныя аналагі — назвы тыпу *Žiba, Žiegas, Žied-upė, Žyd-a-upis*. «Зіхоткія» водныя назвы ў балцкай гідраніміі на ўсходзе — Лучоса (на старой балцкай тэрыторыі тройчы), Свіцязь (двойчы).

Ад таго ж балцкага кораня таксама азёрныя назвы Жыд-возера (у басейне Прыпяці) і \**Zeitō*, ад якой назва нёманскай ракі *Zietela* (> Дзятлаўка). Гэтыя назвы, рачныя і азёрныя, значаць «Блішчастае (возера)», «Блішчастая (рака)» і матываваныя «блішчастасцю» воднай паверхні.

На Бярэзіне (як і на Сажы) Ул. Тапаровым адзначалася адмысловая канцэнтрацыя балцкіх гідронімаў.

Асноўныя прытокі
----------------

**Справа**: Глініца, Бродня. **Злева**: Неманіца

Гідраграфія
-----------

Пачынаецца за 0,5 км на ўсход ад вёскі Міхайлава, вусце ў горадзе Барысаў. Рака цячэ па Верхнебярэзінскай раўніне. Замярзае ў сярэдзіне — канцы снежня, крыгалом у канцы сакавіка. Рака выкарыстоўваецца як водапрыёмнік меліярацыйных сістэм.

Даліна да ўпадзення ракі Глініца невыразная, ніжэй скрынкападобная, шырынёй 0,3—0,4 км, месцамі 1—2 км. Схілы спадзістыя і ўмерана стромкія (вышыня 15—20 м), парэзаны ярамі і далінамі прытокаў. Характэрны шматлікія выхады грунтовых водаў. Пойма двухбаковая, зрэдку чаргуецца па берагах або адсутнічае; шырыня яе ў вярхоўі каля 0,1 км, у месцы ўпадзення Неманіцы 0,9 км, у нізоўі зліваецца з далінай Бярэзіны. Паверхня роўная, месцамі забалочаная і перасечаная меліярацыйнымі каналамі. У разводдзе затапляецца на глыбіню 0,3—0,5 м тэрмінам да 5—10 сутак.

Рэчышча ад вытоку на працягу 12,5 км каналізаванае, ніжэй моцназвілістае, шырынёй 6—12 м. Берагі стромкія і абрывістыя. Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў пачатку красавіка, найбольшая вышыня над межанным узроўнем 1,7 м.

Зноскі
------

1. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 189—190.
2. ↑  *S. Karaliūnas.* Iš baltų kalbų puodininkystės terminijos istorijos // Lietuvių kalbotyros klausimai. XVI. 1975. С. 137—141.
3. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 400, 401.

Літаратура
----------

* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1–2. – Л. 1971.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с. 40 л. ил. (руск.)
* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.

| ⛭Бярэзіна |
| --- |
| Левыя прытокі | 
* Ала
* Бобр
* Брусята
* Вір
* Вужніца
* Выдрыца
* Вялікая Рэчка
* Гуцянка
* Ельніца
* Жартайка
* Клява
* Крапівенка
* Манча
* Мужанка
* Нача
* Ольса
* Сха
* Чарніца

 |
| Правыя прытокі | 
* Бродня
* Брожа
* Ваўчанка
* Гайна
* Гулянка
* Дзяражына
* Жорнаўка
* Каменка
* Крапівінка
* Мажанка
* Мрай
* Недалька
* Палоза
* Пліса
* Пянтрыца
* Рова
* Рудзянка
* Сведзь
* Свіслач
* Студзёнка
* Уса
* Уша
* Чапа

 |