recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сакалоўскі.
**Тадэвуш Сакалоўскі** (25 верасня 1905, Жамыслаўль Ашмянскага павета Віленскай губерні — 6 лютага 1943, Мінск) — польскі спартсмен беларускага паходжання. Падпольшчык Другой сусветнай вайны.

Біаграфія
---------

У 1930-я гады служыў у польскай арміі. Актыўна займаўся конным спортам.

У 1932 годзе ён стаў срэбным прызёрам нацыянальнага чэмпіянату Польшчы па конным спорце, у 1935 годзе заваяваў бронзавы медаль, а ў 1936 годзе стаў пераможцам чэмпіянату Польшчы.

У 1936 годзе прыняў ўдзел у Алімпійскіх гульнях у Берліне. Выступаў на кані па мянушцы «Збег».

У верасні 1939 года Тадэвуш Сакалоўскі ў складзе танкава-механізаванай брыгады абараняў Варшаву. Пасля заканчэння актыўных баявых дзеянняў здолеў праз Венгрыю перабрацца ў Францыю, адтуль — у Вялікабрытанію, дзе апынуўся ў спецыяльным ваенным фарміраванні — «Тихотемные». Гэта было свайго роду сакрэтнае элітнае падраздзяленне. Пасля праходжання ў Шатландыі спецыяльнага курса падрыхтоўкі па разведвальнай і дыверсійнай дзейнасці ў ноч на 31 сакавіка 1942 года маёр Тадэвуш Сакалоўскі (Тадэвуш Серафін, псеўданім «Троп» (След)), быў перакінуты на акупаваную тэрыторыю. Тут ён быў прызначаны камандзірам аднаго з аддзяленняў падпольнай арганізацыі «Вахляж» («Веер»), якое размяшчалася ў Мінску. Мэтай арганізацыі з’яўляліся дыверсіі на асноўных чыгуначных лініях ў прыфрантавой паласе.

Пад Ратамкай 9 снежня 1942 года «вахляжаўцаў» затрымалі, бо ў тую ж ноч непадалёку савецкія патрыёты пусцілі пад адхон нямецкі ваенны эшалон, і з самай раніцы акупацыйныя ўлады адшуквалі падпольшчыкаў. Адзін з байцоў не вытрымаў катаванняў і стаў даваць паказанні. На працягу некалькіх дзён немцы затрымалі многіх удзельнікаў арганізацыі, у тым ліку і кіраўніцтва на чале з Сакалоўскім.

6 лютага 1943 года дом, дзе размяшчалася канспіратыўная кватэра, акружылі немцы і паліцаі. У баі арганізатары вызвалення групы Сакалоўскага загінулі. Затым у турме немцы ўчынілі расправу і над арыштаванымі польскімі. Сярод загінулых быў і Тадэвуш Сакалоўскі.

Зноскі
------

1. ↑  Tadeusz Sokołowski // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>
2. ↑
3. ↑  Олимпийские мифы довоенной Беларуси Архівавана 25 ліпеня 2020.
4. ↑  Барьер № 13

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia |
| Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: tadeusz-sokolowski · Sejm-Wielki.pl |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Можджар.
**Тадэвуш Эдвардавіч Можджар** (нар. 1942) — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне дыферэнцыяльных ураўненняў і матэматычнай фізікі. Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1981), дацэнт.

Біяграфія
---------

Скончыў Гродзенскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя Я. Купалы (фізіка-матэматычны факультэт, 1965), Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (аспірантура, 1972).

Працуе ў Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Я. Купалы (1965—1969 і з 1972, асістэнт кафедры вышэйшай матэматыкі, дацэнт кафедры дыферэнцыяльных ураўненняў, кафедры тэорыі функцый і функцыянальнага аналізу, у 1992—1994 і 1995—1998 — дэкан матэматычнага факультэта).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя інтарэсы: дыферэнцыяльныя ўраўненні з выбарчым пераключэннем; матэматычны аналіз; тэорыя функцый комплекснага пераменнага.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Можджэр, Тадэвуш Эдвардавіч (кандыдат фізіка-матэматычных навук; матэматыка; нар. 1942)

Літаратура
----------

* Можджэр Тадэвуш Эдвардавіч // Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага універсітэта імя Янкі Купалы : біябібліяграфічны даведнік. — Гродна, 1999. — С. 359—360

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar800971 |
**Густата́ рачной сеткі** — адзін з гідраграфічных паказчыкаў вадазборнага басейна або тэрыторыі.

З'яўляецца паказчыкам паверхневага сцёку. Вылічваецца як адносіна даўжыні ўсіх рэк басейна або тэрыторыі да плошчы гэтага басейна або тэрыторыі. Вызначаецца ў кіламетрах на квадратны кіламетр (км/км²).

Густата рачной сеткі залежыць ад рэльефу мясцовасці, колькасці атмасферных ападкаў, шчыльнасці паверхні і расліннага покрыва.

Літаратура
----------

* *Галай И. П.* География: термины и понятия: словарь для учащихся и абитуриентов / И. П. Галай, Е. И. Галай. — Мн.: Белакртография, 2011. — С. 53. — 223 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-508-082-5. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лях.

**Лявон Лях** (нар. 1927) — удзельнік беларускага патрыятычнага падполля ў 1946—1947 гг. у Баранавіцкай вобласці, сябра арганізацыі «Чайка».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1927 г. у сялянскай сям'і ў в. Хілімоны Навагрудскага ваяводства ў Польскай Рэспубліцы (пазней — Дзятлаўскі раён Гродзенскай вобласці). У 1945 г. скончыў Навагрудскае педвучылішча. У 1946 г. падчас вучобы ў Баранавіцкім настаўніцкім інстытуце далучыўся да мясцовай групы падпольнай беларускай арганізацыі «Чайка», якая планавала змаганне за беларускія нацыянальныя правы, годнасць, культуру, мову, гісторыю, свабоду і незалежнасць.

У сярэдзіне 1947 г. арганізацыю выкрылі савецкія спецслужбы пасля арыштаў сябраў Саюза вызвалення Беларусі (яны былі выдадзены ўладам Алесем Бажко). Пасля гэтага пачаліся арышты і ўдзельнікаў «Чайкі», бо ў выніку канспірацыйнай памылкі некаторыя сябры «Чайкі» утрымлівалі сувязь з СВБ. Лявон Лях быў арыштаваны органамі МДБ 17 чэрвеня 1947 і засуджаны ў Баранавічах 18 кастрычніка 1947 г. ваенным трыбуналам за садзеянне антысавецкай арганізацыі да 5 гадоў канцлагераў. Пакаранне адбываў у баранавіцкай турме, канцлагерах Комі АССР і Магаданскай вобласці.

3 кастрычніка 1956 г. справу пераглядаў Вярхоўны Суд БССР. Рэабілітаваны ў 1975 г. Пасля вызвалення жыў і працаваў у Салігорску.

Зноскі
------

1. ↑   Біяграфія Лявона Ляха

Літаратура
----------

* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. ISBN 985-6374-07-3.

Спасылкі
--------

* Лях Леанід Іванавіч (1927)
**Нансенаўская міжнародная арганізацыя па справах бежанцаў** (фр. Office international Nansen pour les Réfugiés) была заснавана Лігай Нацый у 1930 годзе, неўзабаве пасля смерці Фрыцьёфа Нансена, з мэтай працягнуць аказанне дапамогі бежанцам у духу традыцый створанага ім пашпартнага бюро.

Гісторыя
--------

Нансен, ганараваны Нобелеўскай прэміяй міру ў 1922 годзе, перадаў ўзнагароду на дапамогу бежанцам і працягваў працу з бежанцамі да самай смерці ў маі 1930 г. Адразу пасля смерці Нансена Ліга Нацый заснавала Нансенаўскую міжнародную арганізацыю па справах бежанцаў, якая пачала працаваць у Жэневе 1 красавіка 1931 г. Асноўнай задачай арганізацыі было аказанне бежанцам матэрыяльнай дапамогі і палітычнай падтрымкі. Тагачасны прэзідэнт Міжнароднага Камітэта Чырвонага Крыжа — Макс Губер — з 1930 года і па люты 1933 г. адначасова быў першым намеснікам старшыні Нансенаўскай міжнароднай арганізацыі па справах бежанцаў. Новая ўстанова Лігі Нацый адразу сутыкнулася з мноствам праблем. Доўжыўся армяна-турэцкі крызіс запатрабаваў ад нансенаўскай арганізацыі правесці да канца 1935 года перасяленне каля 50 тысяч чалавек — з іх больш за 40 тыс. армян у Сірыю і Ліван, а яшчэ 10 тыс. армян у Ерэван.

Пасля прыходу да ўлады нацыстаў у Германіі ў 1933 годзе рэзка ўскладнілася сітуацыя з бежанцамі і ў Еўропе. Антысеміцкая палітыка нацысцкага рэжыму ў Германіі спарадзіла масавы паток габрэйскіх уцекачоў. У тым жа 1935 г. арганізацыя дапамагла пераезду ў Парагвай каля 4 тысяч чалавек, уцекачоў з Саара пасля таго, як зямлю перадалі Германіі. Аднак на новым месцы бежанцы працягвалі адчуваць цяжкасці з-за таго, што да іх ставіліся насцярожана і яны фактычна выключаліся з эканамічнай жыцця. У гэтых умовах ужо на новым месцы Нансенаўская арганізацыя працягвала выплачваць якія жывуць у нястачы дапаможнікі. Гэтыя грошы ў асноўным паступалі з фонду ў 250 тыс. нарвежскіх крон, якія перадаў Ф. Нансен. У 1938 годзе дапамога была аказана каля 800 тыс. бежанцаў.

| ⛭Нобелеўская прэмія міру |
| --- |
| 
* Арыстыд Брыян / Густаў Штрэземан (1926)
* Фердынанд Эдуард Бюісон / Людвіг Квідэ (1927)
* Фрэнк Білінгс Келаг (1929)
* Натан Сёдэрблюм (1930)
* Джэйн Адамс / Нікалас Мюрэй Батлер (1931)
* Ральф Норман Энджэл (1933)
* Артур Хендэрсан (1934)
* Карл фон Асецкі (1935)
* Карлас Сааведра Ламас (1936)
* Роберт Сэсіл (1937)
* Арганізацыя Нансена (1938)
* МКЧК (1944)
* Кордэл Хал (1945)
* Эмілі Грын Болч / Джон Рэлей Мот (1946)
* Савет Сябраў на службе грамадству / Амерыканскі камітэт Сябраў на службе грамадству (1947)
* Джон Бойд Ор (1949)
* Ральф Банч (1950)

 |
| 
* Поўны пералік
* (1901—1925)
* **(1926—1950)**
* (1951—1975)
* (1976—2000)
* (2001—2025)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 2286 5185 · LCCN: no2006000986 · VIAF: 262605760 |
**Сяргей Уладзіміравіч Камянецкі** (нар. 4 красавіка 1961, Гродна) — беларускі палітык. Палкоўнік.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскае сувораўскае ваеннае вучылішча, Бакінскае вышэйшае агульна-вайсковае каманднае вучылішча (інжынер па рамонту і эксплуатацыі
гусенічных і колавых машын), Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзе (афіцэр з вышэйшай ваеннай адукацыяй), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (эканаміст-міжнароднік).

Працоўную дзейнасць пачаў камандзірам дэсантна-штурмавога ўзвода ў Туркестанскай ваеннай акрузе. Служыў камандзірам дэсантна-штурмавога ўзвода ў Рэспубліцы Афганістан. Працаваў намеснікам ваеннага камісара Кастрычніцкага раённага ваеннага камісарыята горада Гродна, намеснікам ваеннага камісара Гродзенскага гарадскога ваеннага камісарыята, старшынёй гродзенскай абласной арганізацыі «Грамадскае аб’яднанне „Беларускі саюз ветэранаў вайны ў Афганістане"».

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь другога і трэцяга скліканняў.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны двума ордэнамі Чырвонай Зоркі, ордэнам Пашаны, юбілейным медалём «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міжпарламенцкай Асамблеі дзяржаў — удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў, Ганаровай граматай Парламенцкага Сходу Саюза Беларусі і Расіі.

Зноскі
------

1. ↑  КАМЕНЕЦКИЙ СЕРГЕЙ ВЛАДИМИРОВИЧ Архівавана 17 лютага 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Альтона.

**Альтона** (ням.: Áltona) — адзін з 7 раёнаў горада Гамбурга ў Германіі. Размешчаны на правым беразе ракі Эльба. Насельніцтва — каля 248 тыс. жыхароў. У 1640 годзе Альтона была занята датчанамі, іх валадарства працягвалася больш за дзвесце гадоў. Кароль Фрэдэрык III дараваў ёй статус горада, мытныя прывілеі, свабоду паселення і веравызнання. У 1938 годзе Альтона, як і яшчэ некалькі бліжэйшых гарадоў, стала часткай Гамбурга.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 6 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑  GeoNames — 2005.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>
**Ко́рмчыя кні́гі** (ад ст.-слав: кръмьчии — стырнавы, рулявы) — зборнікі царкоўных і свецкіх законаў, якія выкарыстоўваліся пры кіраванні царквой і ў духоўных судах паўднёва- і ўсходнеславянскіх краін.
Аб’ядноўвалі царкоўныя правілы, пастановы ўсяленскіх і памесных сабораў, імператарскія пастановы адносна царквы, вытрымкі з заканадаўчых зборнікаў.

Гісторыя і рэдакцыі
-------------------

Т. зв. *Кормчая 14 тытулаў* без тлумачэнняў (*Старажытнаславянская кормчая*) — пераклад з грэчаскай мовы, зроблены ў Балгарыі ў пачатку 10 ст.
На Русь трапіла ў 11 ст. Найбольш ранні яе спіс — наўгародская Яфрэмаўская кормчая пачатку 12 ст.
Гістарыяграфічныя матэрыялы Кормчай кнігі выкарыстоўваліся пры напісанні рускіх летапісаў, некаторыя іх палажэнні ўключаны ў мясцовыя помнікі царкоўнага права.

У канцы 12 ст. ў Грэцыі складзена асобая рэдакцыя Кормчай кнігі, перакладзеная ў Сербіі ў 1-й палавіне 13 ст. на стараславянскую мову і атрымала назву *Сербскай рэдакцыі*.
Яна змяшчала і новыя заканадаўчыя палажэнні. У 15—16 ст. найбольшае пашырэнне мела на землях ВКЛ і разглядалася як кодэкс права. Мела некалькі спісаў, у т.л. Румянцаўскі (апошняя трэць 15 ст.), Пінскі спіс 1634.
З ВКЛ Сербская рэдакцыя трапіла ў Маскоўскую Русь. Апошняе яе выданне ў 1816.

У 1260—1270-я гады на Русі ўзнікла *Руская рэдакцыя* Кормчай кнігі на аснове больш ранніх рэдакцый з дапаўненнем мясцовых тэкстаў («Закон судны людзям», іншыя юрыдычныя помнікі, манаскія статуты і правілы, гістарычныя і біяграфічныя творы і іншае).
Кормчыя кнігі Рускай рэдакцыі былі пашыраны на ўсёй Русі.

Спісаў Сербскай рэдакцыі Кормчай кнігі на землях Украіны і Беларусі (захавалася больш як 10) было больш, чым спісаў Рускай рэдакцыі (3 экз.), што тлумачыцца яе больш раннім распаўсюджваннем.

Літаратура
----------

* Кормчыя кнігі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. С. 420—421.
* Кормчыя кнігі // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 136—137. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* Кормчая книга // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
**Богдан Задура** (польск.: Bohdan Zadura; 18 лютага 1945) — польскі паэт, празаік, эсэіст, перакладчык з рускай, украінскай, англійскай і венгерскай моў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Пулавах. У 1962 годзе скончыў там ліцэй і тады ж дэбютаваў са сваімі вершамі ў часопісе «Kamena». У 1969 годзе Задура скончыў філасофскі факультэт Варшаўскага ўніверсітэта.

У 70-х гадах пісьменнік працаваў у правінцыйным музеі, адказваў за літаратурную частку тэатра ў Любліне. Супрацоўнічаў з рэдакцыямі часопісаў «Akcent», «Literatura na świecie», «Twórczość». З 2004 года з'яўляецца галоўным рэдактарам апошняга.

З 1968 па 2002 пабачылі свет шаснаццаць зборнікаў паэзіі аўтара. У 2005—2006 г. выйшаў трохтомнік выбраных вершаў Б. Задуры. Апошні зборнік — «Усё» (Wszystko) быў надрукаваны ў 2008 годзе.

Каля дзевяці кніг прозы і эсэістыкі выйшлі з 1968 па 2002 год. У 2005—2007 гадах выходзілі двухтомнікі яго прозы і эсэістыкі.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Труны з Ікеа. Вершы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12123385s · CiNii: DA18026183 · GND: 141333014 · ISNI: 0000 0000 7830 7521 · LCCN: n80164350 · NKC: jo2002152845 · NSK: 000539848 · NTA: 130094293 · NUKAT: n94201973 · SUDOC: 029655048 · VIAF: 61579225 |

 |
**Бязу́еўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Бязуеў.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Рэчыцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Ямпальскага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Рэчыцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Ровенска-Слабадскога сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Богаяўленская царква і манастыр базыльян** — былы помнік архітэктуры XVIII ст. у Лагойску. Знаходзілася на тэрыторыі замка. Пры пабудове была ў юрысдыкцыі Кіеўскай, галіцкай і ўсяе Русі мітраполіі, у 1841 годзе расійскія ўлады зруйнавалі помнік, каб збудаваць на гэтым месцы царкву-мураўёўку. Твор архітэктуры барока.

Гісторыя
--------

Каля 1387 года ў Лагойску заснавалі праваслаўны манастыр Яна Прадцечы, які ў XVII ст. прыняў Берасцейскую унію і атрымаў фундацыю Станіслава і Эвы (з Белазораў) Тышкевічаў з ахвяраваннем фальварка Сялец і 20 тыс. злотых.

У 1752 годзе пры манастыры базыльянаў збудавалі мураваную царкву. Да 1795 года манастыром кіраваў пінскі епіскап Адрыян Бутрымовіч.

Па здушэнні вызвольнага паўстання (1830—1831) расійскія ўлады ў 1834 годзе зачынілі манастыр (паводле іншых звестак у 1836 годзе), а ў 1841 годзе — зруйнавалі старажытную царкву. Неўзабаве на яе месцы збудавалі Свята-Мікалаеўскую царкву.

Архітэктура
-----------

Царква — помнік архітэктуры барока. Гэты быў прамавугольны ў плане будынак з паўкруглай апсідай, які на галоўным фасадзе завяршаўся вежай-званіцай.

Побач з царквой асобна стаяла 4-гранная вежа-званіца, найбольшы звон якой адлілі ў 1755 року з стопу медзі, срэбра і золата. Уверсе на ім змяшчалася выява рукі, якая паказвала на лацінскі надпіс і арнаментальны раслінны пас.

Зноскі
------

1. 1 2  Кулагін, 2008, с. 430
2. ↑  Монастыри восточной и западной традиций, 2002, с. 39
3. ↑  Праваслаўныя храмы на Беларусі, 2001, с. 256

Літаратура
----------

* Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.
* Праваслаўныя храмы на Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; маст. І. І. Бокі. — 2-е выд. — Мінск: БелЭн, 2001. — 328 с. — ISBN 985-11-0190-7.
* *Слюнькова И. Н.* Монастыри восточной и западной традиций: Наследие архитектуры Беларуси (руск.) / Рос. акад. архитектуры и строит. наук. — М.: Прогресс-Традиция, 2002. — 600 с.: ил. — ISBN 5-89826-093-5.
Сетка кракелюра на фарбавым пласце — Джаконда
**Кракелюр** (фр. craquelure) — расколіна пласта фарбы або лаку ў творы жывапісу.

Кракелюры бываюць скразнымі, гэта значыць, праходзяць праз усе пласты фарбы, або могуць узнікнуць толькі ў адным з пластоў; могуць пакрываць усю плоскасць карціны або знаходзіцца толькі ў асобных месцах. Памеры іх могуць вагацца ад амаль непрыкметных, найтонкіх, так званых «валасяных», да вельмі вялікіх.

Расколіны, г.зв. парушэнні цэласнасці пласта фарбы, лаку або грунта, маюць розны характар ​​і малюнак, і наўпрост залежаць ад прычын узнікнення. Часцей за ўсё такімі прычынамі з'яўляюцца парушэнні тэхналогіі падрыхтоўчага і, уласна, жывапіснага працэсаў: выбар і падрыхтоўка асновы, падрыхтоўка грунта і фарбаў, няправільнае нанясенне маляўнічых пластоў (напрыклад, калі ў алейным жывапісе наносіцца новы пласт на непрасохлы ўнутры пласт).

Акрамя таго, прычынай ўзнікнення кракелюраў бывае і недастаткова прафесійна выкананая рэстаўрацыя твора.

З'яўленне расколін на творах жывапісу не з'яўляецца непазбежным і абавязковым.

У іканапісе, дзе, у асноўным, выкарыстоўваецца тэмпера, добрая падрыхтоўка ляўкаса, адносна малая таўшчыня пласта фарбы і асаблівасці прасыхання эмульсійнага злучальніка (жаўток курынага яйка) часткова засцерагаюць пласта фарбы ад парэпання.

Літаратура
----------

* Кракелюр // БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн. 1999, С.445-446

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кракелюр
**Бо́дрычы, абадрыты**: племя палабскіх славян, што засяляла ўзбярэжжа Балтыйскага мора ў ніжнім цячэнні р. Лабы (Эльбы).

Займаліся земляробствам, рыбалоўствам, рамёствамі і інш. Вялікія гарады (Велеград, Старград і інш.) гандлявалі з землямі Русі, Германіі, Скандынавіі.

З 8 ст. паводле паведамленняў хронік, бодрычы ўзначальвалі саюз плямёнаў, у які, між іншым, уваходзілі вагры, палабы і інш. У 8—9 ст. бодрычы, у саюзе з франкамі, ваявалі супраць саксаў і датчанаў. З 10 ст. пасля распаду дзяржавы Каралінгаў, бодрычы змагаліся супраць германскіх феадалаў. У 11 ст. бодрычы ўзначалілі вялікае аб'яднанне суседніх славянскіх плямёнаў — Вендскую дзяржаву, якая існавала амаль стагоддзе. У 2-й пал. 12 ст. былі заваяваныя нямецкімі феадаламі, пазней анямечаныя.

Літаратура
----------

* Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 2. Афіны — Ведрыч / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1970. — 640 с.: іл. карты.
**Корынскі кляштар** (ням.: Kloster Chorin) — былое цыстэрцыянскае абацтва паблізу мястэчка Корын за 6 км на поўнач ад Эберсвальдэ ў Барніме федэральнай зямлі Брандэнбург.

Кляштар заснаваны ў 1258 годзе брандэнбургскімі маркграфамі пад назвай Марыензэе. Абацтва знаходзілася на мяжы ўладанняў Асканіяў і зямель палабскіх славян. Секулярызаваны ў 1542 годзе.

Яскравы ўзор цаглянай готыкі, помнік архітэктуры і месца правядзення культурных мерапрыемстваў, у прыватнасці, штогадовага фестывалю «Корынскае музычнае лета», які праводзіцца з 1964 года.

Паводле адной з версій, назва Корын мае славянскае паходжанне і роднасная слову «хворы».

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **кляштар Корын**
* Корынскі кляштар bei www.cistercensi.info Архівавана 8 верасня 2009.



1. 1 2  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
**Інстыту́т беларусаве́ды імя́ Льва Сапе́гі** — навукова-культурная арганізацыя беларускай эміграцыі ў Іспаніі, якая дзейнічала ў 1952—1960 гадах пры Цэнтры абмену еўрапейскай культуры ў Мадрыдзе. Старшыня — прынц Тодар Ляскарыс Камнена, арганізацыйную працу вёў Уладзіслаў Рыжы-Рыжскі. Асноўныя кірункі дзейнасці: развіццё і пашырэнне навуковых даследаванняў па гісторыі і сучаснасці беларускай дзяржавы, прапаганда ведаў пра Беларусь сярод народаў Іспаніі і Заходняй Еўропы. Для працы запрашаліся беларускія навукоўцы, якія друкавалі вынікі сваіх распрацовак у іспанскім часопісе «Oriente» («Усход»).

Зноскі
------

1. ↑  *А. С. Ляднёва.* Інстытут беларусаведы імя Льва Сапегі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — С. 266.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 7. — 608 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0130-3.
**Цеплата́ фа́завага перахо́ду** — колькасць цеплаты, якую неабходна перадаць рэчыву (ці адвесці ад яго) пры раўнаважным ізабарна-ізатэрмічным пераходзе рэчыва з адной фазы ў другую (фазавым пераходзе І роду — кіпенні, плаўленні, крышталізацыі, паліморфным ператварэнні і інш.). Існаванне цеплаты фазавага пераходу абумоўлена рознымі значэннямі энергій сувязі рэчыва ў адпаведных фазах.

Для фазавага пераходу ІІ роду цеплата вазавага пераходу раўна нулю. Раўнаважны фазавы пераход пры дадзеным ціску адбываецца пры пастаяннай тэмпературы — тэмпературы фазавага пераходу. Цеплата фазавага пераходу роўная здабытку тэмпературы фазавага пераходу на рознасць энтрапій у дзвюх фазах, паміж якімі адбываецца пераход.

Адрозніваюць *удзельную* і *мольную* (малярную) цеплаты фазавага пераходу, аднесеныя адпаведна да адзінкі масы і адзінкі колькасці рэчыва (1 моль).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
**Малат'я** (турэцк.: Malatya), горад на ўсходзе Турцыі, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Малат'я. Заснаваны хетамі пад назвай Мелід, сучасны горад забудоўваецца па суседству з гістарычным паселішчам з 1838.

Вырабы з абрыкоса на гарадскім рынку
Горад славуты сваімі абрыкосавымі гаямі і вырабамі з абрыкоса (каля 10-15 % сусветнай вытворчасці і больш за 50 % адпаведнай прадукцыі Турцыі).

Малат'я — радзіма двух з дзесяці прэзідэнтаў Турцыі:
Ісмета Інёню (2-га прэзідэнта краіны) і Тургута Озала (8-га прэзідэнта), а таксама іншых славутых людзей Асманскай імперыі і Турцыі.

У 576 годзе візантыйцы перамаглі персаў бліз Мелітэны.
**Церабуньскі замак** — колішні замак князёў Шуйскіх, пабудаваны прыкладна ў другой палове XVII ст. на невысокай выспе, утворанай вусцем р. Лясная пры ўпадзенні яе ў р. Буг, ва ўрочышчы Старое селішча (цяпер Брэсцкі раён).

Замак меў тры паверхі, пабудаваны з каменю і цэглы. Яго абкружалі валы і глыбокія равы, якія захаваліся да Другой сусветнай вайны. Унутраная аздоба замка невядома. У пачатку XIX ст. замак і маёнтак Шуйскіх перайшлі да графа Ксаверыя Грабоўскага. Гісторыя замкавай рэзідэнцыі князёў Шуйскіх была ў свой час акутана шматлікімі легендамі і таямніцамі, якія бралі свой пачатак яшчэ з XVII ст. калі ў 1609 г. князь Ян Шуйскі пабудаваў прыкладна за 1,5 км ад замка царкву. Паступова каля царквы пачалі будавацца перасяленцы, і ў XIX ст. тут узнікла вёска, якая атрымала назву Кацельня-Баярская. Царква мела падзямельныя скляпы, дзе больш за 200 гадоў хавалі продкаў Шуйскіх. У царкве знаходзілася старадаўняя ікона ў гонар Пакровы Божай Маці. Справа і злева ад яе былі змешчаны партрэты князёў Шуйскіх. Падзямеллі замкавай рэзідэнцыі Шуйскіх і царквы злучаліся падземным паўтаракіламетровым мураваным ходам.

Новы гаспадар Церабунскага маёнтка граф Ксаверы Грабоўскі ў 1862 г. загадаў разабраць замак Шуйскіх і зачыніць падземны ход. Замак разабралі да самых падмуркаў, якія яшчэ існавалі да Другой сусветнай вайны. Апошнімі гаспадарамі маёнтка былі нашчадкі роду Юльяна Нямцэвіча.

Літаратура
----------

* Церабунь // Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы) / Л. М. Несцярчук. — Мн.: БЕЛТА, 2002. — С. 30. — 336 с. — ISBN 985-6302-37-4.
**Пушкінскі раён** (руск.: Пу́шкинский райо́н) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Санкт-Пецярбурга, размешчаная ў паўднёвай частцы горада.
Сваю назву раён атрымаў па месцазнаходжанні адміністрацыйнага цэнтра, горада Пушкіна, які таксама з’яўляецца і найбуйнейшым яго населеным пунктам. Сам раён займае тэрыторыю ў 239,95 км², саступаючы па плошчы толькі Курортнаму раёну.

Пушкінскі раён утвораны 5 чэрвеня 1938 года ў выніку рэарганізацыі гарадскога савета ў горадзе Пушкіне ў раённы савет з непасрэдным падпарадкаваннем Ленгарсавету. 25 ліпеня 1953 года пасля скасавання Паўлаўскага раёна Ленінградскай вобласці Кузьмінскі, Маскоўска-Славянскі, Цярлеўскі сельсаветы былі перададзеныя ў падпарадкаванне Пушкінскаму райсавету. 21 чэрвеня 1958 года быў утвораны рабочы пасёлак Шушары з падначаленнем Пушкінскаму райсавету, Маскоўска-Славянскі сельсавет ліквідаваны. 26 сакавіка 1959 года горад Паўлаўск перададзены ў падпарадкаванне Пушкінскаму райсавету. 2 красавіка 1959 года былі ўтвораны рабочыя пасёлкі Аляксандраўская і Цярлева з падначаленнем Пушкінскаму райсавету.

У 1995 годзе на тэрыторыі горада Паўлаўск утвораны самастойны Паўлаўскі раён Санкт-Пецярбурга. У 2005 годзе тэрыторыя Паўлаўскага раёна была зноў уключана ў склад Пушкінскага раёна.

1. ↑
**Свята-Мікалаеўская царква** — былы праваслаўны храм у в. Данілавічы Веткаўскага раёна Гомельскай вобласці.

Гісторыя
--------

Царква знаходзілася ў цэнтры вёскі. Пабудавана ў 1926 г. з дрэва. 19 сакавіка 2006 г. царква згарэла, на яе месцы пабудаваны новы цагляны храм.

Архітэктура
-----------

Вырашана ў рэтраспектыўна-рускім стылі. Кананічную аб'ёмна-прасторавую кампазіцыю складаюць званіца-прытвор, кароткі бабінец, кубападобная малітоўная зала, пяцігранная апсіда з бакавымі рызніцамі. Над цэнтральным зрубам узведзены магутны васьмігранны шатровы барабан, завершаны, як і шацёр двух'яруснай званіцы (васьмярык на чацверыку), цыбулепадобнымі галоўкамі. Гарызантальна ашаляваныя фасады прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Уваход аформлены двухслуповым ганкам пад двухсхільным пакрыццём.

Інтэр'ер
--------

У інтэр'еры Абразы 19 ст. «Благавешчанне», «Каранаванне Марыі», «Маці Божая Траяручыца», «Спас Вялікі Архірэй», «Спас», «Святы Мікалай» і «Цуд Георгія аб змеі» (дошка, алей).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Свята-Мікалаеўская царква (Данілавічы) на сайце Radzima.org
* Свята-Мікалаеўская царква (Данілавічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Царква і праваслаўны прыход Свяціцеля Мікалая на сайце Radzima.net
*
**Церабе́еўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лоеўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Церабееўка.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Холмецкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Лоеўскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Ліпнякоўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Мікалаеўская царква.
**Бабініцкая Свята-Мікалаеўская царква** — страчаны праваслаўны храм у аграгарадку Бабінічы Віцебскага раёна.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1841 годзе ў рускім архітэктурным стылі ў в. Бабінічы. Твор народнага драўлянага дойлідства. Страчана ў 1930-х.

Архітэктура
-----------

Даўжыня з трох'яруснай званіцай 9½ сажня, найбольшая шырыня 4 2/3 сажня, вышыня малітоўнай залы 3 сажні, вышыня званіцы 6 сажняў. Храм вянчалі дзве галавы — адна на купале над малітоўнай залай, другая на званіцы. Фасады чляніліся 9 прамавугольнымі і 2 паўкруглымі вокнамі і 4 на васьмігранным барабане купала. Мастацка-дэкаратыўным акцэнтам інтэр'ера з'яўляўся іканастас даўжынёй 2 сажні 2 аршыны і вышынёй 3 сажні. Пры храме ў 1899 г. пабудавана аднакласная царкоўнапрыходская школа — драўляны абшыты цёсам і крыты жалезам будынак на 16 акон памерамі 10х4 сажні, вышынёй 2 сажні. Па архіўных звестках, у вёсцы была яшчэ адна драўляная Свята-Мікалаеўская царква і драўляны малітоўны дом (пабудаваны ў 1910 г.), дах якога быў упрыгожаны па цэнтры цыбульчатай галоўкай. Галоўка лунала і над званіцай.

Літаратура
----------

* Кулагін, А. М. Страчаная архітэктурная спадчына / А. М. Кулагін // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебскага раёна / Рэдкалегія: А. П. Красоўскі і інш.; Уклад. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Маст. літ. 2004. — 772 с.: іл. — С. 714.

Спасылкі
--------


* Свята-Мікалаеўская царква (Бабінічы) на сайце Radzima.org
**Гміна Церабяжоў** (польск.: Gmina Terebieżów) — вясковая гміна ў міжваеннай Польшчы, якая ўваходзіла ў склад Столінскага павета Палескага ваяводства. Сядзіба была размешчана ў Церабяжове.

Гісторыя
--------

Першапачаткова гміна ўтворана ў складзе Пінскага павета. 7 лістапада 1920 года гміна была далучана да ўтворанага Лунінецкага павета, які быў пад уладай Упраўлення прыфрантавых і этапных тэрыторый. 19 лютага 1921 года разам з усім Лунінецкім паветам увайшла ў Палескае ваяводства. З 1 студзеня 1923 года гміна ўвайшла ў склад новаўтворанага Столінскага павета. 18 красавіка 1928 года гміна скасавана, тэрыторыя гміны далучана да гмін Столін і Высоцк.

Населенныя пункты
-----------------

Згодна з першым перапісам насельніцтва Польшчы, які прайшоў 30 верасня 1921 года, у гміне налічваліся 32 населеныя пункты.

Зноскі
------

1. ↑  Dz. Urz. ZTPiE z 1920 r. Nr 3, poz. 25
2. ↑  Dz.U. z 1922 r. nr 116, poz. 1051(недаступная спасылка)
3. ↑  Dz.U. z 1928 r. nr 46, poz. 452(недаступная спасылка)

| ⛭Столінскі павет (1923—1939) |
| --- |
| Гарады | 
* Высоцк
* Гарадная
* Давыд-Гарадок
* Столін

 |
| Вясковыя гміны | 
* Бярозавае
* Высоцк
* Давыд-Гарадок
* Плотніца
* Радчыцк
* Столін
* Хорск
* Церабяжоў

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Уэлс.

**Джон Крыстафер Уэлс** (англ.: John Christofer Wells. *John C. Wells*; 11 сакавіка 1939, Бутл, Ланкашыр, Англія) — брытанскі лігвіст, фанетыст, выкладчык эсперанта. Ганаровы доктар Універсітэтскага каледжа Лондана.

Біяграфія
---------

Яго маці была англічанкай, а бацька паходзіў з Паўднёвай Афрыкі. У Джона Уэлса было двое малодшых братоў. Ва ўзросце 16 гадоў Уэлс вывучыў эсперанта.

Паступіў у Трыніці-каледж Кембрыджскага ўніверсітэта, у 1960 годзе атрымаў там ступень бакалаўра, а ў 1964 — магістра. Таксама вучыўся ва Ўніверсітэтскім каледжы Лондана, дзе ў 1962 годзе атрымаў ступень магістра, а ў 1971 — доктарскую ступень.

Яго найбольш вядомыя публікацыі *Accents of English*, *The Sounds of the IPA*, *Lingvistikaj Aspektoj de Esperanto*, і слоўнік вымаўленняў *Longman Pronunciation Dictionary*. Ён з'яўляецца аўтарам англійска-эсперантскага слоўніка і вынаходнікам фанетычнага алфавіта ASCII X-SAMPA.

Прэзідэнт Сусветнай эсперанта-асацыяцыі (1985—1995), Міжнароднай фанетычнай асацыяцыі (2003—2007). Да 2006 года працаваў ва Ўніверсітэтскім каледжы Лондана.

Зноскі
------

1. ↑  John C. Wells // MAK<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105192847'></a>
2. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
3. ↑  J C Wells - personal history Архівавана 5 снежня 2008.

Спасылкі
--------

* John C. Wells's homepage(недаступная спасылка).
* John C. wells's phonetic blog, Архіў
* John C. Wells ў сацыяльнай сетцы «Twitter».


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | ORCID |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12195865g · CiNii: DA01001610 · GND: 130455350 · ISNI: 0000 0001 1081 2545 · LCCN: n50002831 · NDL: 01165266 · NKC: jn20000605560 · NLP: A37767227 · NTA: 068839677 · NUKAT: n98021385 · SUDOC: 030569729 · VIAF: 108685154 |

 |
**Косаўскія албанцы** (алб.: Shqiptarët e Kosovës) — субэтнічная група албанцаў, асноўнае насельніцтва Косава. У Рэспубліцы Косава (2011 г.) косаўскае албанскае насельніцтва складае 1 616 869 чалавек. Косаўскія албанцы таксама жывуць у Турцыі, Германіі, Албаніі і іншых краінах. Іх агульная колькасць перавышае 2 млн чалавек.

У дачыненні да косаўскіх албанцаў часцяком выкарыстоўваецца паняцце **касавары** (алб.: kosovarë). Аднак яно таксама можа значыць прадстаўнікоў іншых этнічных груп Косава.

Гл. таксама
-----------

* Ашкалі
* Гараны

Зноскі
------

1. ↑  Minority Communities in the 2011 Kosovo Census Results: Analysis and Recommendations

Спасылкі
--------

* KOSOVO HISTORY
* Kosovo — History and Culture
* Kosovar Centre for Security Studies - QKSS
* A difficult question for Kosovars: Who are we?
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Мікалаеўская царква.
**Свята-Мікалаеўская царква** - праваслаўны храм у в. Браздзецкая Слабада Чашніцкага раёна Віцебскай вобласці.

Пабудавана з цэглы ў 1-й палове XIX стагоддзя. Да 1990-х гг. выкарыстоўвалася як калгасны склад.

Архітэктура
-----------

Інтэр'ер
Помнік архітэктуры позняга класіцызму. У аснове кампазіцыі крыжова-купальны аб'ём, да якога далучана 3-ярусная 4-гранная шатровая званіца, завершаная макаўкай. Сяродкрыжжа завяршае магутны цыліндрычны барабан, завершаны купалам (не захаваўся). Фасады расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі з трохвугольнымі сандрыкамі, пілястрамі.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А.М. Кулагін, З.Э. Герасімовіч, У.П. Свентахоўскі. - Мн. БелЭн, 2007.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Свята-Мікалаеўская царква (Браздзецкая Слабада) на сайце Radzima.org
* Свята-Мікалаеўская царква (Браздзецкая Слабада) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Джон Кернкрас** (англ.: John Cairncross; 25 ліпеня 1913 — 8 кастрычніка 1995) — афіцэр брытанскай разведкі ў час Другой сусветнай вайны, які працаваў таксама на савецкую разведку. Да 1990 лічыўся імаверным пятым членам «Кембрыджскай пяцёркі», пакуль яго не выкрыў савецкі перабежчык Алег Гардзіеўскі.

Скончыўшы Кембрыджскі ўніверсітэт, Кернкрас прыйшоў на працу ў Форын Офіс. У 1937 годзе ён уступіў у Камуністычную партыю Вялікабрытаніі. У 1942 годзе паступіў у MІ-6, дзе меў доступ да шыфравальнай тэхнікі. Працуючы ў сакрэтным разведцэнтры Блэчлі-парк, ён здабываў інфармацыю, якую перадаваў у СССР.

Алег Гардзіеўскі: «шатландзец Джон Кернкрас быў у контрразведцы і меў шмат матэрыялаў-перахопаў нямецкіх паведамленняў. І хоць англічане самі перадавалі ваенную інфармацыю Савецкаму Саюзу, але частку, якую яны не хацелі перадаваць, перадавалі сакрэтна Кернкрас і залучаны ім агент у аддзеле перахопу Леа Лонг».

Паводле думкі брытанскай разведкі, менавіта дадзеныя, перададзеныя Кернкрасам пра амерыканскія і брытанскія даследаванні ў вобласці ядзернага ўзбраення, ляглі ў аснову савецкай ядзернай праграмы.

Пасля таго як у 1951 годзе контрразведка MI5 прадставіла доказы, Кернкрас прызнаўся, што працаваў на СССР. Тым не менш, ён не быў пакараны ў крымінальным парадку, што пазней прывяло да вінавачання ўрада ў тым, што яно хавала сваю ролю таемнага суўдзельніка. Асоба пятага чалавека з «кембрыджскай пяцёркі» заставалася недаказанай да 1990 года, калі перабежчык з КДБ Алег Гардзіеўскі паказаў на Кернкраса.

Пасля сваіх прызнанняў Кернкрас пераехаў у Рым, дзе працаваў у Харчовай і сельскагаспадарчай арганізацыі ААН аж да сваёй адстаўкі. Потым ён з'ехаў на поўдзень Францыі, дзе памёр у 1995 годзе.

Гл. таксама
-----------

* Блэчлі-парк
* Крыптааналіз «Энігмы»
* Праграма «Ультра»

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 31 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. ↑  Джон Кернкросс **(нявызн.)**.  Служба внешней разведки Российской Федерации. Архівавана з першакрыніцы 21 лютага 2012. Праверана 2010-8-8.
3. ↑  Штирлиц(недаступная спасылка)
4. ↑  The Cambridge spy ring // *Бі-бі-сі*. — BBC News, 13 сентября 1999.

| «Кембрыджская пяцёрка» |
| --- |
| 
Кім Філбі •
Дональд Мак-Лэйн •
Гай Бёрджэс •
Энтані Блант •
Джон Кернкрас
 |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Universalis · Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 124175232 · CiNii: DA0566038X · GND: 119356546 · ISNI: 0000 0001 1639 4938 · LCCN: n50032857 · LNB: 000262819 · NTA: 06785432X · NUKAT: n2004254352 · SUDOC: 033294852 · VIAF: 276443616 |

 |
Сухапарнік у разрэзе
У паравоза Ов сухапарнік прыкметна выступае над катлом, саступаючы па вышыні толькі дымавой трубе
**Сухапарнік** (**паравы каўпак**) — элемент паравога катла паравоза. Усталёўваецца ў верхняй частцы катла і нароўні з дымавой трубой з’яўляецца адным з самых яго прыкметных выступаючых элементаў. Сухапарнік аддзяляе пар ад вадзяных кропель і часціц шумавіння.

Так як назапашванне («акумуляванне») пары ў сухапарніку дазваляла дадаткова павысіць магутнасць паравоза пры руху па зацяжным пад’ёмам, то аб’ём сухапарніка стараліся зрабіць адносна вялікім, у асноўным, за кошт павелічэння вышыні (у паравозаў О яго вышыня складае 1050 мм). Аднак у сувязі з тым, што з павелічэннем магутнасці паравоза павялічваюцца памеры паравога катла, то для ўпісвання ў габарыт, вышыню каўпака зніжаюць (у ФД яго вышыня складае ўжо 565 мм, а ў АА — 240 мм), адначасова з гэтым павялічваючы яго дыяметр.

У дачыненні да пары, якая ўтвараецца ў катле сухапарнік з’яўляецца парасепаратарам, абараняючы машыну ад зносу трапляе ў выглядзе ўзважаных часціц шумавіннем. Для парасушэння (ачысткі паступаючай пары ад часціц кіпячай вадкасці) ў каўпаку размяшчаюць спецыяльныя паросушители: сеткавы, інэрцыйныя, вібрацыйныя і гэтак далей. На некаторых паравозах сухапарнікі ўсталёўваліся ў пярэдняй частцы катла (Э), што дазваляла паменшыць вільготнасць пары, на іншых — у цэнтральнай частцы (О, Ш), што дазваляла знізіць залежнасць аб’ёму сухопарника ад ваганняў вады ў катле. Пасля аналагічную схему ўстаноўкі сталі ўжываць і на савецкіх чыгунках. Таксама часам паравы каўпак можна зблытаць з пажыўным каўпаком, які усталёўваецца перад паравым і служыць для паскарэння выпарэння вады. Пажыўныя каўпакі ўжываліся на многіх паравозах сярэдняй магутнасці (напрыклад, Эм). На больш магутных паравозах іх, як правіла, не ўсталёўвалі.

Сухапарнікі сустракаюцца не толькі на паравозах, але і на іншых парагенеруючых агрэгатах, дзе прымяненне больш складанага парасепаратара немэтазгодна ці немагчыма па прычыне габарытных памераў.

Літаратура
----------

* Цилиндрическая часть котла // Курс паровозов. Устройство и работа паровозов и техника их ремонта. — Москва: Государственное транспортное железнодорожное издательство, 1937. — Т. 1. — С. 108—113.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Мікалаеўская царква.
**Свята-Мікалаеўская царква** — праваслаўны храм у в. Воўчын Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці. У цэнтры вёскі, абкружана бутавай агароджай.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 18 ст. перабудавана ў 1841 годзе. У 1903 годзе ўзведзена драўляная царкоўнапрыходская школа. Прыпісная могілкавая Уладзімірская капліца.

Архітэктура
-----------

Царква з боку апсіды
Помнік архітэктуры з рысамі барока і рэтраспектыўна-рускага стылю. Вырашана прамавугольным зрубам пад двухсхільным дахам, па цэнтры якога ўзведзена цыбулепадобная галоўка. Над нізкім прытворам надбудавана трох'ярусная (2 васьмерыкі на чацверыку) шатровая званіца, завершаная макаўкай. З усходу прыбудавана прамавугольная ў плане апсіда пад вальмавым дахам і нізкая рызніца. Фасады члянёны арачнымі аконнымі праёмамі і лапаткамі ў прасценках і на скругленых вуглах. Барочная аснова храма праглядаецца ў пластычнай трактоўцы аб'ёмаў, вытанчаных архітэктурных абломах, магутным канструкцыйным рашэнні. «Рускі стыль» прыўнёс элементы драўлянай царкоўнай архітэктуры.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Свята-Мікалаеўская царква (Воўчын) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Мікалаеўская царква (Воўчын) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Мікалаеўская царква (Воўчын) на сайце Radzima.org
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Мікалаеўская царква.
**Свята-Мікалаеўская царква** — праваслаўны храм у горадзе Васілевічы Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці.

Гісторыя
--------

Першыя згадванні аб васілевіцкай Свята-Мікалаеўскай царкве ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі адносяцца да 1784 года. Тады царква была уніяцкай і ўваходзіла ў склад Глускага грэка-каталіцкага дэканата. Царква ў той час прыйшла ў заняпад і была дрэнна прыстасавана да багаслужэнняў. Не было сэнсу займацца яе рамонтам. У 1806 годзе Васілевічы атрымалі дазвол на будаўніцтва царквы.

Свята-Мікалаеўская царква, пабудаваная на сродкі прыхаджан, адкрыла свае дзверы перад вернікамі ў 1825 годзе. Гэта быў драўляны, крыжападобны ў плане будынак, з адным адкрытым купалам, унутранай плошчай каля 20 сажаняў. Званіца, пабудаваная асобна ад царквы мела чатыры званы, вагой 16,5, 5, 3 і 1 пуд. У царкве быў унікальны іканастас: абразы святочнага, апостальскага і прароцкага цыклаў былі напісаныя непасрэдна на драўляным шчыце іканастаса. Гэта значыць, што кожны абраз быў выкананы не на асобнай дошцы ці палатне, што з’яўляецца найбольш распаўсюджаным, а на самой аснове алтарнай агароджы. Сярод захавўшыхся беларускіх іканастасаў такіх прыкладаў няма. Выканаў іконы мастак Стэфан Сулкоўскі, імя якога толькі нядаўна было вернута з нябыту.

Малюнак іканастаса царквы Св. Мікалая м. Васілевічы Рэчыцкага павета. Паміж 1840 і 1843 гадамі.
Побач з царквой знаходзіўся цвінтар. Царква да нашага часу не захавалася (згарэла ў 1920 годзе), але месца, дзе яна знаходзілася, у памяці людзей захавалася і мае назву «царкавішча».

Зямельны надзел царквы складаў 50 дзесяцін, фактычна гэта была ўласнасць святара. Ён таксама меў лепшы сенакос ва ўрочышчы Ліпкі да 25 дзесяцін. Акрамя гэтага 40 га зямлі святара арандавала чыгунка, за што ён атрымліваў арэндную плату.

У царкоўны прыход, акрамя жыхароў Васілевіч, уваходзілі жыхары вёсак Навінкі, Залатая Дуброва, Галоўкі, Бабічы, Кабылеў. У 1879 годзе сярод прыхаджан было 1578 мужчын і 1644 жанчыны, а ў 1901 годзе — адпаведна 2981 і 2672.

З 1938 па 1944 гады царквы ў Васілевічах не існавала. У 1946 годзе праваслаўнай грамадзе быў перададзены будынак былога ткацкага цэха.

У 1992 годзе распачата будаўніцтва новага мураванага храма. У 1996 годзе архіепіскап Арыстарх асвяціў новазбудаваны храм.

Зноскі
------

1. ↑  Храм cвятителя Николая Чудотворца, г. Васильевичи

Літаратура
----------

*Сергеева, В. А.* Василевичи. История местечка, которое так и не стало городом. — Гомель: ОДО «Барк», 2020. — 156 с. — 315 экз. — ISBN 978-985-7213-23-8.

Спасылкі
--------

* Свята-Мікалаеўская царква (Васілевічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Піскароўскія мемарыяльныя могілкі** размешчаны на паўночным усходзе Санкт-Пецярбурга, адно з месцаў масавых пахаванняў ахвяр блакады Ленінграда і воінаў Ленінградскага фронту. На могілках узведзены мемарыял загінулым.

Піскароўскія могілкі заснаваны ў 1939 годзе на паўночнай украіне Ленінграда і былі названы па назве вёскі Піскароўка.

У 1941—1944 гады стала месцам масавых пахаванняў. У брацкіх магілах пахаваны ахвяры блакады Ленінграда і воіны Ленінградскага фронту (усяго каля 470 тысяч чалавек; па іншых дадзеных, 520 тысяч чалавек — 470 тысяч блакаднікаў і 50 тысяч вайскоўцаў). Найбольшая колькасць памерлых прыйшлося на зіму 1941—1942 гг. (15 лютага 1942 года дастаўлена для пахавання на могілках 8452 памерлых, 19 лютага — 5569, 20 лютага — 10043). На Піскароўскіх мемарыяльных могілках таксама пахавана больш за 10 вайскоўцаў, у тым ліку і былых, 28-й асобнай штрафной роты, 28-га асобнага штрафнога батальёна Ленінградскага фронту, 42 арміі і 14-га асобнага штрафнога батальёна, якія памерлі ад ран і хвароб у шпіталях у 1942—1945 гадах.

У лютым 1945 года быў праведзены конкурс на праект мемарыяла ленінградцаў, якія загінулі ў час блакады. У 1956 годзе на плошчы звыш 26 гектараў пачалося будаўніцтва мемарыяльнага комплексу па праекце архітэктараў А. В. Васільева і Я. А. Левінсона. Мемарыял быў адкрыты 9 мая 1960 года, у пятнаццатую гадавіну Перамогі савецкага народа ў Вялікай Айчыннай вайне. Вечны агонь быў запалены ад агню на Марсавым полі.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1  (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Мікалаеўская царква.
**Свята-Мікалаеўская царква** — праваслаўны храм у в. Камень Пінскага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Знаходзіцца на могілках, на ўзвышаным левым беразе р. Бобрык. Пабудавана ў 1779 г. Прыпісная да Кірыла-Мяфодзіеўскага прыхода в. Пагост-Загародскі.

Архітэктура
-----------

Помнік народнага драўлянага дойлідства. Прамавугольны, пастаўлены на дубовыя слупы зруб злучаецца з пяціграннай апсідай і трох'яруснай (васьмярык на 2 чацверыках) шатровай з макаўкай званіцай. двухсхільны гонтавы дах адмежаваны ад вальмавага пакрыцця апсіды. Знадворку царква ашалявана.

Зноскі
------

1. ↑  РДГА, ф. 799, воп. 33, спр. 817, арк. 109.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Свята-Мікалаеўская царква (Камень) на сайце Radzima.org
* Свята-Мікалаеўская царква (Камень) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*