Святы **Ян Непаму́цкі** (каля 1350, Непамук, Чэхія — 20 сакавіка 1393, Прага) — (чэшск.: Jan Nepomucký), *Ян Непамук* — чэшскі каталіцкі святы, святар, мучанік.

Біяграфія
---------

Ян нарадзіўся прыблізна паміж 1340 м і 1350 м годам у паселішчы Помук (сучасны чэшскі Непамук), недалёка ад манастыра цыстэрцыянскага ордэна каля ўзгорка «Зялёная Гара». У тым месцы, дзе сёння размяшчаецца касцёл Св. Яна Непамуцкага, раней (па вусновых крыніцах) размяшчаўся дом, дзе і нарадзіўся Ян. Бацька Яна — Велфін — быў у 1355—1367 гадах бурмістрам населенага пункта Помук, пра маці нічога невядома. Базавую адукацыю Ян атрымаў у школе пры касцёле Св. Якава.

У 1370 г. ён стаў натарыусам пражскага архібіскупа, у 1380 г. быў пасвечаны ў святары. Пасля атрымання сану працягнуў адукацыю, вывучаў права, у 1381 г. атрымаў ступень бакалаўра ў Празе, а ў 1387 г. у Падуі доктарскую ступень. У 1389 г. Ян быў прызначаны генеральным вікарыем пражскага архібіскупства.

Скульптура Св. Яна Непамуцкага ў пасёлку Велка Добра (Чэхія)

Мучаніцтва
----------

Чэшскі кароль Вацлаў IV (1378—1419) увесь час канфліктаваў з вышэйшым духавенствам краіны, адстойваў прыярытэт свецкай улады і ўмешваўся ва ўнутрыцаркоўныя справы, лічачы пражскае архібіскупства адным з галоўных сваіх апанентаў ва ўнутранай палітыцы.

У 1393 г. па яго загадзе былі схоплены і кінуты ў турму Ян Непамуцкі і два іншых святара. Неўзабаве таварышы Яна былі адпушчаны, а Ян пасля пакутлівых катаванняў быў пакараны — яго кінулі ў мяшку з Карлава моста ва Влтаву. Пэўная прычына, па якой гнеў караля абрынуўся менавіта на Яна Непамуцкага, сапраўды не вядомая. У 1433 г. храністы высунулі здагадку, вельмі верагодную, але дакладна не даказаную, што Ян адмовіўся выкрыць каралю таямніцу споведзі каралевы, духоўнікам якой ён быў.

Паводле падання, у тым самым месцы дзе цела святога пагрузілася ў Влтаву, над вадой узнікла свячэнне ў выглядзе 5 зорак, з тых часоў Непамуцкі выяўляецца з пяццю зоркамі над галавой. Месца, поруч якога Яна скідвалі праз парэнчы, можна ўбачыць па правую руку на шляху па мосце ў бок Мала Страны, гэта месца адзначана ўмураваным у парэнчы моста крыжам і двума меднымі цвікамі непадалёк ад крыжа.

Царква Святога Яна Непамука ў Мюнхене
Помнік Яну Непамуцкаму на Тумскім востраве ва Уроцлаве (Польшча)

Шанаванне
---------

Цела Св. Яна было вынята з Влтавы і пасля пахавана ў кафедральным саборы святога Віта ў Празе.

Шанаванне Яна чэшскімі каталікамі як святога і мучаніка пачалося яшчэ ў XV стагоддзі. Да ліку святых ён быў прылічаны ў 1729 г. Ян Непамуцкі лічыцца нябесным заступнікам спавяданнікаў, а таксама заступнікам Прагі і ўсёй Чэхіі. Памяць у Каталіцкай царкве — 16 мая.

Паломніцкая царква Святога Яна Непамуцкага ў горада Ждзяр-над-Сазавау — аб'ект Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Іканаграфія
-----------

Самая знакамітая статуя святога была створана ў 1683 г. (яшчэ да афіцыйнай кананізацыі) Я. Брокафам для Карлава моста ў Празе. Цяпер арыгінал перанесены ў Нацыянальны музей у Празе (як і большасць скульптур Карлава моста), а на мосце ўстаноўлена дакладная копія.

У XVIII стагоддзі створана вялікая колькасць іконаграфічных цыклаў са сцэнамі з жыцця святога. Самы вядомы знаходзіцца ў Латэранскай базіліцы ў Рыме.

Святы Ян Непамуцкі адлюстроўваецца на абразах з пальмавай галіной і вянком з зорак над галавой.

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 2 сакавіка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. 1 2  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
3. ↑  Saint John of Nepomuk // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
4. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
5. ↑  Паломническая церковь Св. Яна Непомуцкого на Зелёной Горе (город Ждяр-над-Сазавоу) (1994)

Літаратура
----------

* Католическая энциклопедия. Изд. францисканцев. М. 2002.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Ян Непамуцкі**
* St. John Nepomucene (Католическая энциклопедия) (англ.)
* Старонка, прысвечаная Яну Непамуцкаму (чэшск, англ, ням.) Архівавана 11 кастрычніка 2004.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Notable Names Database · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 1535375968005 · CONOR: 24885347 · GND: 118558013 · ISNI: 0000 0001 2212 386X · LCCN: n86094756 · NKC: jn20000728449 · NLA: 61542988 · NUKAT: n98032633 · SUDOC: 034135553 · VIAF: 886145856881622920259, 315532218 · ULAN: 500354376 |

 |