recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сант'яга.

**Сант’яга-дэ-Куба** (ісп.: Santiago de Cuba) — горад на Кубе на паўднёвым усходзе вострава. Другі па велічыні кубінскі горад. Насельніцтва 494 тыс. жыхароў (2004). Заснаваны ў 1514 годзе. Да 1556 быў сталіцай. У бухце размешчана крэпасць Сан-Педра-дэ-ла-Рока-дэль-Мора. Станцыя Кубінскай чыгункі.

  

26 ліпеня 1953 Фідэль Кастра з групай рэвалюцыянераў напаў на казармы Манкада, каб захапіць арсенал, пачаўшы барацьбу з Батыстай.

У горадзе ёсць мноства цікавых музеяў, сярод іх — Этнаграфічны музей «Ла-Ісабеліка», палац 1-й канкістадоры Кубы Дыега Веласкеса дэ Куэльяр, пабудаваны ў 1516—1520 (Музей каланіяльнага мастацтва), Муніцыпальны Музей імя Эміліа Бакардзі, Гістарычны музей у знакамітай казарме Манкада, музей-сядзіба Сібаней (дом, дзе сабраліся рэвалюцыянеры Кастра ў 1953), Музей натуральнай гісторыі. Побач з горадам знаходзіцца крэпасць Сан-Педра-дэ-ла-Рока, якая ўваходзіць у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Таксама ў горадзе — два тэатры, Гарадскі сабор, кансерваторыя, універсітэт, шмат кінатэатраў, Маўзалей Хасэ Марці на могілках Сементэрыа Санта-Іфіхенія і інш.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Расіі Санкт-Пецярбург, Расія (1974)

Зноскі
------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4118415-4 · LCCN: n79111458 · NKC: ge507295 · VIAF: 173112970 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лабко.

**Валерый Дзмітрыевіч Лабко** (12 ліпеня 1951, Рава-Руская, Львоўская вобласць, УССР — 7 кастрычніка 2008, Вільнюс, Літва) — беларускі фатограф, крытык, старшыня Саюза фотамастакоў Беларусі, аўтар арыгінальных метадаў і тэхналогій у галіне бяскамернай фатаграфіі.

Прах Валерыя Дзмітрыевіча развеяны на ўзгорку ва Ужупісе.

Правёў дзяцінства ў ваенным гарадку Рава-Руская на мяжы з Польшчай.

Член Саюза дызайнераў (Беларусь, Мінск), супрацоўнік Цэнтра «Творчыя майстэрні», Старшыня Праўлення першага Саюза фотамастакоў Беларусі, куратар выставачных праектаў, аўтар шэрага тэхналогій у галіне праяўлення і друку (часткова апублікаваны ў двух вялікіх раздзелах вялікага энцыклапедычнага даведніка: «Фатаграфія».

У 1990 годзе быў створаны Саюз фотамастакоў БССР (фотаклуб «Мінск» з 1960-х гадоў).
**KADR** — польская кінастудыя. адна з найбуйнейшых польскіх кінастудый, дзяржаўная ўстанова культуры. Створаная 1 мая 1955 года пад назвай Творчае аб’яднанне «Кадр» (польск.: Zespół Filmowy KADR). 30 красавіка 1968 года дзейнасць спыненая, 1 студзеня 1972 года адноўлена пад новай назвай — Кінастудыя «Кадр» (польск.: Studio Filmowe Kadr). З 1955 па 2007 год кіраўніком быў рэжысёр Ежы Каваляровіч. З 2011 года студыяй кіруе рэжысёр Лукаш Барчык.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 11 ліпеня 2012.  (польск.)
* «Кадр»  (польск.) на сайце filmpolski.pl

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no2012041141 · VIAF: 127645577 |
Кітай у сучасных межах.
**Сіналогія** (ад познелацінскага *Sina* - Кітай), або **кітаязнаўства** — комплекс навук, якія вывучаюць гісторыю, эканоміку, палітыку, філасофію, мову, літаратуру, культуру старажытнага і сучаснага Кітая. У Кітаі для навукі пра мінулае гэтай краіны выкарыстоўваецца тэрмін 汉学 (hànxué) або 国学 (guóxué, можа быць перакладзена як «радзімазнаўства»). Першы часцей выкарыстоўваецца ў даследаваннях гісторыі і культуры ханьскага этнасу, другі - іншых нацыянальнасцей, якія жывуць на тэрыторыі Кітая. У Японіі для пазначэння гэтай навукі служыць тэрмін кангаку (汉学, даслоўна «ханьскае вучэнне»).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14).

Спасылкі
--------

* Guoxue
* Torbjörn Lodén, «Swedish Sinology: A Historical Perspective» Архівавана 27 лютага 2007.
* Sinology Project, University of Massachusetts, Amherst Архівавана 21 чэрвеня 2008.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сялява (значэнні).

**Сяля́ва** — ландшафтны заказнік рэспубліканскага значэння ў Беларусі, у Крупскім раёне Мінскай вобласці і Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці.

Заснаваны ў 1993 годзе з мэтай аховы ўнікальнага ландшафтна-азёрнага комплексу з папуляцыямі рэдкіх і знікаючых відаў раслін і жывёл. Плошча 19 261 га, уключае азёры Сялява, Абіда, Худава, Болюцкае, Квеціна, прылеглыя лясы і сельскагаспадарчы ўгоддзі.

Рэльеф буйна- і дробнаўзгорысты з хваліста-марэнна-азёрнымі ландшафтамі Беларускага Паазер’я. У флоры 578 відаў вышэйшых сасудзістых раслін, 27 водарасцей, у т.л. 11 рэдкіх і знікаючых відаў, занесеных у Чырвоную кнігу Беларусі: купальнік горны, баранец звычайны, гайнік цёмна-чырвоны, пярэсна еўрапейская, шпажнік чарапіцавы і інш. Шмат лекавых, дэкаратыўных, кармавых відаў. У фаўне 40 відаў млекакормячых, 142 — птушак, 10 — амфібій, 5 — рэптылій, у т.л. ў Чырвонай кнізе 20 відаў: соня арэшнікавая, барсук, буры мядзведзь, скапа, змеяед вялікі, падворлік малы, паганка малая, бугай вялікі, бугай малы, каршачок, дзербнік, пустальга звычайная. У азёрах прамысловымі з’яўляюцца лешч, шчупак, сом, язь, судак, плотка, гусцяра.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн 2002.

Літаратура
----------

* *Лабанок П. І.* Сяля́ва // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 338. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Особо охраняемые природные территории Беларуси. Исследования : сборник научных статей / Управление делами Президента Республики Беларусь, Государственное природоохранное учреждение «Березинский биосферный заповедник». — С. 247—270. (руск.)

Спасылкі
--------

* Республиканский ландшафтный заказник «Селява» (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 149152 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ахмедава.
**Маліка Мухамедаўна Ахмедава** (1.3.1950, сяло Сайрам  (руск.) (бел. Шымкенцкая вобласць) — узбекская танцоўшчыца і балетмайстар

. Народная артыстка Узбекскай ССР (1984). Скончыла аддзяленне класічнага танца Ташкенцкага харэаграфічнага вучылішча (1968), Ташкенцкі дзяржаўны інстытут сусветных моў  (руск.) (бел. (1972).

Танцавала ва Узбекскім тэатры оперы і балета імя Алішэра Наваі  (руск.) (бел..

Творчасць
---------

Выконваныя танцы адрозніваліся багаццем нацыянальнага каларыту, жыццярадаснасцю, бадзёрасцю і жаноцкасцю. Лепшыя танцы: «Koʻzim shaxloga tushdi», «Tamanno», «Ey dilbari jonon», «Namangan tanavori», «Maqom», «Muhabbat», «Zarafshon malikasi», «Nargiz», «Xayolim senda» va boshqa «Maysaraning ishi», выконвала балетныя партыі ў оперы «Зебуніса» С. Джаліля  (узб.) (бел.. У рэпертуары таксама танцы арабскіх, афганскіх, іспанскіх, турэцкіх, іранскіх, індыйскіх і іншых народаў.

Зняты відэафільм, прысвечаны Ахмедавай «Гэты чароўны свет танца».

У наступныя гады яна працавала балетмайстрам. Гастралявала ў Англіі, Аўстраліі, ЗША, Італіі, Югаславіі, Японіі.

Зноскі
------

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Карта рэгіёнаў на фінскай мове:     Сталічны рэгіён     Вялікі ХельсінкіГл. таксама карту на шведскай мове
**Вялікі Хельсінкі** (фінск.: Suur-Helsinki, шведск.: Storhelsingfors) або **Хельсінкскі рэгіён** (фінск.: Helsingin seutu, шведск.: Helsingforsregionen), а таксама меншы па плошчы **Сталічны рэгіён** (фінск.: Paakaupunkiseutu, шведск.: Huvudstadsregionen) — назвы, якія пазначаюць рэгіёны розных памераў вакол Хельсінкі — сталіцы Фінляндыі.

Яны размяшчаюцца ў паўднёвай частцы краіны, уздоўж Фінскага заліва Балтыйскага мора. Меншы Сталічны рэгіён складаецца з гарадоў Хельсінкі, Эспа, Ванта і Каўніяйнен з агульным насельніцтвам 1 020 166 чалавек (па стане на 31 снежня 2008). Рэгіён з'яўляецца цэнтрам эканомікі, культуры і навукі краіны. 8 з 20 універсітэтаў Фінляндыі, а таксама большасць штаб-кватэр кампаній і ўрадавых устаноў размешчаны ў Вялікім Хельсінкі, акрамя таго, тут знаходзіцца галоўны авіяцыйны хаб краіны — аэрапорт Хельсінкі-Ванта.

Зноскі
------

1. ↑  Паюнен спадзяецца на актыўную ролю дзяржавы ў аб'яднанні гарадоў сталічнага рэгіёна // Сайт тэлерадыёкампаніі *Yleisradio Oy*. *Novosti po-russki*. — 23 жніўня 2013.(Праверана 18 студзеня 2024)
2. ↑  Läänien, maistraattien, kihlakuntien ja kuntien asukaslukutiedot kuukausittain / Länens, magistraternas, häradenas och kommunernas invånarantal månadsvis **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Väestörekisterikeskus / Befolkningsregistercentralen. Архівавана з першакрыніцы 2 снежня 2010. Праверана 13 сакавіка 2009.  (фін.)  (шведск.)

Спасылкі
--------

* Рэгіён Хельсінкі(недаступная спасылка)  (фін.)  (шведск.)  (англ.)
**Канюшынавы семяед** (*Apion apricans*) — від жукоў сямейства *Apionidae*.

Распаўсюджанне
--------------

Распаўсюджаны ў Палеарктыцы. Сустракаюцца на палях, дзе расце канюшына.

Апісанне
--------

Жук з грушападобным целам і доўгай галаватрубкай. Цела чорнай афарбоўкі, даўжынёй 2,2-3,1 мм. Лічынка бязногая, выгнутая, маршчыністая, белая, з цёмна-бурай галавой, даўжынёй 2 мм.

Лад жыцця
---------

Зімуюць дарослыя жукі. Самкі адкладаюць яйцы па адным спачатку ў пупышкі, а затым унутр бутонаў. Пладавітасць адной самкі ў сярэднім 35 яец, прычым асноўная маса яец адкладаецца ў чэрвені ў галоўкі канюшыны, праз 7-12 дзён з яец выходзяць лічынкі, якія развіваюцца 3-4 тыдні. Лічынкі выядаюць змесціва пупышак, а затым завязі бутонаў і кветак. Адна лічынка пашкоджвае 5-11 бутонаў і кветак у галоўцы. На акукленне лічынка залазіць у кветаложа, у якім выгрызае ўнутраную камеру, пашкоджваючы пры гэтым асновы яшчэ 5-10 кветак. Развіццё кукалкі 5-10 дзён.

Харчуюцца лісцем, лісцевымі і кветканоснымі пупышкамі, выгрызаючы ў іх невялікія адтуліны і паглыбленні. Маладыя жукі ў летні перыяд могуць харчавацца лісцем не толькі канюшыны, а частка разлятаецца ў радыусе 2-3 км па ўзлесках, хмызняках, залазяць у павярхоўны пласт глебы і пад апалае лісце і зімуюць. Жукі жывуць 2-3 гады. У выніку пашкоджання генератыўных органаў ураджай насення канюшыны зніжаецца ў сярэднім на 10-15 %.

Важны ўклад у барацьбу з гэтым шкодным відам зрабіў украінскі энтамолаг М. А. Тэленга  (руск.) (бел..

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Karl Wilhelm Harde, Frantisek Severa und Edwin Möhn: *Der Kosmos Käferführer: Die mitteleuropäischen Käfer.* Franckh-Kosmos Verlags-GmbH & Co KG, Stuttgart 2000, ISBN 3-440-06959-1.
* Jiri Zahradnik, Irmgard Jung, Dieter Jung et al.: *Käfer Mittel- und Nordwesteuropas.* Parey, Berlin 1985, ISBN 3-490-27118-1.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | GBIF · iNaturalist · iNaturalist · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776078039 |
**Уладзімір Данілавіч Салончанка** (22 кастрычніка 1922, Краснаярск — 25 чэрвеня 1944, в. Лабейкі, Шумілінскі раён) — Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

У 1939 годзе скончыў 7 класаў Чарнарэчанскай школы, працаваў на Чарнарэчанскай метэастанцыі назіральнікам, а пасля заканчэння трохмесячны курсаў у кастрычніку 1940 года — начальнікам метэастанцыі.

Прызваны ў армію з лістапада 1941 года. Скончыў ваеннае кулямётнае вучылішча. Вызначыўся ў Віцебска-Аршанскай наступальнай аперацыі.

Разам з кулямётнымі разлікамі сваёй роты 24 чэрвеня 1944 года фарсіраваў Заходнюю Дзвіну ля вёскі Лабейкі і, заняўшы абарону, на працягу ўсёй ночы з 24 на 25 чэрвеня адбіваў контратакі праціўніка і быў забіты ў гэтым баі.

Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена пасмяротна 22 ліпеня 1944 года.

Пахаваны ў брацкай магіле вёскі Узрэчча.

Зноскі
------

1. ↑  Солонченко, Владимир Данилович
2. ↑  ПОМНІКІ ГІСТОРЫІ

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
**Мінск стары і новы** — беларускі сеціўны рэсурс, прысвечаны гісторыі Мінска. Аўтар-стваральнік — Уладзімір Валажынскі.

Сайт змяшчае фатаздымкі і апісанні вуліцаў, пляцаў, паркаў, прадмесцяў, помнікаў архітэктуры старога і сучаснага места. Прыведзены спіс пераназванняў вуліцаў; храналогія асноўных мескіх падзеяў; мапы і планы Мінска; славутасці; даведкавая інфармацыя пра музеі, гатэлі. У 2007 годзе на аснове матэрыялаў сайта выйшла кніга з аналагічнай назвай — «Мінск стары і новы».

У 2004 годзе сайт быў адзначаны спецыяльнай намінацыяй аргкамітэта 2-га конкурсу беларускіх кантэнт-праектаў. 4 красавіка 2008 года сайт здабыў гран-пры 6-га штогадовага конкурсу беларускіх кантэнт-праектаў.

Зноскі
------

1. ↑  *Сергей Дмитриев.* Итоги 2-го конкурса контент-проектов // *Компьютерные вести*. — 2004. — № 11.
2. ↑  Участники Конкурса в 2004 году **(нявызн.)**.  TUT.BY. Архівавана з першакрыніцы 12 верасня 2009. Праверана 14 лютага 2021.
3. ↑  Гран-при 6-го конкурса контент-проектов получил сайт "Минск старый и новый" **(нявызн.)**.  IT.TUT.BY (4 красавіка 2008). Архівавана з першакрыніцы 23 мая 2009. Праверана 14 лютага 2021.

Спасылкі
--------

* Галоўная старонка сайта «Мінск стары і новы»
* Галоўная старонка (больш поўная версія) (руск.)
* Горячие линки // *Компьютерные вести*. — 2005. — № 15.
Адсоткавы склад паветра
**Паветра** — сумесь газаў, якія складаюць атмасферу Зямлі.

Паветра складаецца (працэнты па аб'ёме) з:

* азоту N2 — 78,09
* кіслароду O2 — 20,95
* аргону Ar — 0,932
* вуглякіслага газу CO2 — 0,03

У паветры заўсёды прысутнічае невялікая колькасць вадзянога пару, азону, метану, інэртных газаў, цвёрдых і вадкіх рэчываў (пылу) ды інш.

Шчыльнасць сухога паветра ў нармальных умовах — 1,2928 кг/м³. Сярэдняя адносная малекулярная маса — 29.

Паветра шырока выкарыстоўваецца ў шматлікіх прамысловых працэсах у якасці акісляльніка, крыніцы азоту для вытворчасці азотных угнаенняў, крыніцы азоту і кіслароду для вытворчасці гэтых газаў, у якасці ахаладжальнага і асушальнага агенту, сродку гука- і цеплаізаляцыі, у якасці энерганосьбіту ў пнеўматычных машынах.

*Аэра*… (стар.-грэч.: ἀήρ «паветра») — частка складаных словаў са значэннем датычнасці да паветра, напрыклад, аэрастат, аэрацыя.

| Газавыя сумесі для дыхання пры падвышаным ціску |
| --- |
| 
* Геліокс
* Нітрокс
* Сціснутае паветра
* Трымікс

* Экзатычныя дыхальныя сумесі: Аргокс
* Арганокс
* Гідрокс
* Гідрэліокс
* Нэокс
* Неаквад

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis · Universalis · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX524840 · BNF: 11975670b · GND: 4130887-6 · LCCN: sh85002570 · NDL: 00566959 · NKC: ph127303, ph115636 |

 |
**«Асва»** — беларускамоўны гумарыстычна-сатырычны двухтыднёвік, які выдаваўся з 25 сакавіка да 25 жніўня 1934 года ў Вільні. Рэдактарам быў студэнт Універсітэта Стэфана Баторыя Пятро Радзюк, а агульнае кіраўніцтва па заданні Цэнтральнага Камітэта нелегальнай у Польшчы Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі (КПЗБ) ажыццяўляў Васіль Самуцін.

Часопіс працягваў традыцыі закрытых раней польскімі ўладамі часопісаў: «Маланка», «Беларуская газета» і «Літаратурная старонка». Выражаў погляды радыкальна настроенай часткі беларускай нацыянальнай меншасці ў Польшчы, перш за за ўсё сацыяльных нізоў, якая ідэнтыфікавалася з праграмай інтэлігенцыі і моладзі звязанай з КПЗБ. Яго дэклараванай мэтай было «паглыбленне сацыяльнай і нацыянальнай свядомасці працоўных мас». Закранала праблемы эканамічнага крызісу 1930-х гадоў, збяднення вёскі, каментавала пытанні ўнутранай і замежнай палітыкі. Выказвала пратэст развіццю нацыянальнага сацыялізму ў Германіі і «польскага шавінізму». Крытычна адносілася да аграрнай палітыкі польскага ўраду, перш за ўсё да хутарызацыі і «фетышызацыі» аграрнай культуры як панацэі ад усіх праблем вёскі. Уваходзіла ў палеміку з часткай польскай прэсы. Пераважнай формай у часопісе была сатыра, але прысутнічалі таксама і грамадзянская публіцыстыка, вершы, вершаваныя і празаічныя дэкларацыі, групавыя пісьмы працоўных. З часопісам супрацоўнічала група маладых пісьменнікаў ідэалагічна звязаных з левым рухам рабочых і вясковай беднатой.

Агулам выйшла 6 нумароў. Пасля апошняга нумару часопіс быў забаронены польскімі ўладамі, а яго рэдактар і выдавец асуджаны да 6 гадоў зняволення.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Том 1 — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1993. — С. 203. — ISBN 978-5-85700-074-8<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q14271902'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q14271884'></a>
2. 1 2 3 4 5  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы — Мн.: 1996. — С. 22. — 480 с. — ISBN 978-985-11-0061-9<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378134'></a>
3. 1 2 3  ЭГБ 1993, с. 203—204.

Літаратура
----------

* «Асва» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2.

Спасылкі
--------

* Асва // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх
**Элізабэт Дыёр Фол Соу** (нар. 1968) — сенегальская юрыст і дзяржаўны дзеяч. Яна была першай жанчынай-пракурорам Сенегала, прызначанай уладамі Рэспублікі ў суд першай інстанцыі ў Сен-Луі у 1976 годзе. Яна з’яўляецца ганаровым прэзідэнтам Асацыяцыі жанчын-юрыстаў.

Біяграфія
---------

У 1976 годзе Дыёр Фол Соу была прызначаная пракурорам у Сен-Луі. Так яна стала першай жанчынай-пракурорам у гісторыі Сенегала. Яна была нацыянальным дырэктарам па наглядзе за адукацыяй і сацыяльнай абаронай, дырэктарам па юрыдычных пытаннях Санатэл-Оранж  (руск.) (бел. юрысконсультам Міжнароднага крымінальнага трыбунала па Руандзе  (руск.) (бел. галоўным генеральным пракурорам Апеляцыйнага суда крымінальнага суда Руанды і кансультантам для Міжнароднага крымінальнага суда.

Пасля даследавання, прафінансаванага ЮНІСЕФ, па гарманізацыі сенегальскага заканадаўства ў адпаведнасці з канвенцыямі ААН, Дыёр Фол Соу ўзначаліла каманду юрыстаў, якая распрацавала закон Сенегала 1999 года, які забараняе абразанне жаночых палавых органаў.

З 2001 па 2005 гады Даёр Фол Соу была членам Афрыканскага Камітэта экспертаў па правах і дабрабыту дзяцей.

У 2015 годзе яна стала ганаровым прэзідэнтам аб’яднання журналістаў па гендэру і правах чалавека (Network of journalists in Gender and Human Rights). Дыёр Фол Соу выйшла на пенсію ў 2017 годзе.

Працы
-----

* The Rights of Children in the African Judicial System' («Правы дзяцей у афрыканскай судовай сістэме»), in E. Verhellen (ed.) *Understanding children’s Rights*, University of Ghent, 1996.

Зноскі
------

1. ↑  Dior Fall Sow et les droits des femmes : un combat acharné (фр.). *lepetitjournal.com*. Архівавана з першакрыніцы 16 сакавіка 2020. Праверана 10 сакавіка 2020.
2. ↑  *Samarew*. Dior Fall Sow, 1ère femme procureure : « le jour où j’ai dit non au pouvoir » (фр.). *SAMAREW INFOS* (24 чэрвеня 2019). Архівавана з першакрыніцы 16 сакавіка 2020. Праверана 10 сакавіка 2020.
3. 1 2  PORTRAIT: Me Dior Fall Sow, une pionnière toujours aux aguets Архівавана 16 сакавіка 2020. *Thiey Dakar*, 24 November 2017. Accessed 10 March 2020.
4. ↑  Dior Fall Sow Архівавана 16 сакавіка 2020. ellesolaire.org. Accessed 10 March 2020.
5. ↑  *Murray, Rachel.* Human Rights in Africa: From the OAU to the African Union (англ.). — Cambridge University Press, 2004. — ISBN 978-1-139-45633-3.
6. ↑  Former Members Архівавана 11 сакавіка 2020. ACERWC. Accessed 10 March 2020.
**Бібліятэка Слонімскага кляштара канонікаў латэранскіх** — бібліятэка, якая існавала пры Слонімскім кляштары канонікаў латэранскіх з сярэдзіны XVII стагоддзя да сярэдзіны XIX стагоддзя. Дакументальныя дадзеныя пра бібліятэку паходзяць пачынаючы з пачатку XVIII стагоддзя. У 1704—1706 гадах тут было 293 кнігі ў 316 тамах, пераважалі прапаведніцкія, гістарычныя і аскетычныя творы (асобна пазначаны рукапісы і забароненыя кнігі). Зафіксаваны выдаткі кляштара на пераплётныя работы і закупку кніг, у т.л. пропаведзяў у Кракаве. Хоць з XVIII стагоддзя канонікі трымалі павятовую і парафіяльную школы, кляштарная бібліятэка не вызначалася велічынёй, таму можна меркаваць, што школы трымалі ўласныя бібліятэкі. У 1820 годзе ў бібліятэцы 243 кнігі, у т.л. лацінскіх і польскіх пропаведзяў, аскетычных і антычных твораў. У 1830 годзе было 400 кніг, у 1836 годзе — 779 кніг.

Літаратура
----------

* *В. С. Пазднякоў.* Бібліятэка Слонімскага кляштара канонікаў латэранскіх // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1. — 704 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0496-9.
* Pietrzkiewicz I. Biblioteki klasztorów słonimskich w świetle zachowanych inwentarzy XVIII—XIX ww. // Белорусский сборник: Статьи и материалы по истории и культуре Белоруссии. СПб. 2005. Вып. 3.
**Глыбоцкі Дом рамёстваў** — заснаваны ў 1989 годзе, з'яўляецца найстарэйшым домам рамёстваў у Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

Сёння ў Доме рамёстваў прадстаўлена 11 напрамкаў, сярод якіх разьба і роспіс па дрэве, ганчарства і лепка з гліны, вышыўка, бісерапляценне, выраб беларускай лялькі. Кожны кабінет – свайго роду музей па захаванні народнай творчасці. Неаднаразова майстры прэзентавалі свае вырабы на розных выставах, станавіліся прызёрамі, пераможцамі абласных, рэспубліканскіх, міжнародных конкурсаў Архівавана 25 снежня 2019..

Упершыню ідэя адраджэння традыцыйных рамёстваў выразна прагучала на Глыбоччыне ў сярэдзіне 80-х гадоў мінулага стагоддзя. Тады ж быў створаны і клуб народных майстроў «Крыніца», які ў хуткім часе атрымаў званне народнага. Творчае аб’яднанне, у склад якога ўваходзіла каля 350 мясцовых умельцаў, узначальвала Аліна Юргель.

Праз некалькі гадоў у райцэнтры адкрыўся Дом рамёстваў. Сёння майстры актыўна займаюцца навукова-даследчай працай, напрыклад, па вывучэнні старадаўняй тэхналогіі роспісу па палатне. Майстры займаюцца адраджэннем традыцыі маляваных дываноў, запачаткаваных вядомым рэгіянальным мастаком Язэпам Драздовічам. Таксама праводзіцца праца па рэканструкцыі і адраджэнні вырабу мясцовых традыцыйных строяў, рознага часу, ад глыбоцкай старажытнасці да першай паловы XX ст.

Майстры прымаюць актыўны ўдзел у афармленні ўсіх традыцыйных святаў Глыбокага і Глыбоцкага раёну: Вішнёвага фэсту, Дударскага Рэю, купалля, дажынак, мядовага спасу і інш.

Кіруе творчым калектывам народны майстар Беларусі Святлана Скавырка. У гарадскім пасёлку Падсвілле працуе філіял Дома рамёстваў. У 2010 гадзе пры Доме Рамёстваў адчыніўся салон-крама сувеніраў.

Зноскі
------

1. ↑  Глыбоцкі дом рамёстваў адзначыў 30-гадовы юбілей **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 14 лістапада 2020. Праверана 7 лістапада 2020.

Спасылкі
--------

* Дом рамёстваў, ДУК. Глыбоцкі раён, г. Глыбокае
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жыгар.

**Аляксандр Апанасавіч Жыгар** (15 мая 1915 вёска Вялікае Сяло, Петрыкаўскі раён — 24 кастрычніка 1971) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Палескай вобласці.

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1939 года. З 1932 года на гаспадарчай рабоце, з 1940 года дырэктар Капаткевіцкай МТС. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны пакінуты ў нямецкім тыле: са жніўня 1941 года камісар партызанскага атрада (у кастрычніку 1941 года атрад раздзяліўся на групы, у студзені 1942 года быў адноўлены), камандзір групы, з лютага 1942 года камандзір атрада, у студзені 1943 — сакавіку 1944 года камандаваў 125-й Капаткевіцкай партызанскай брыгады, адначасова член Капаткевіцкага падпольнага РК КП(б)Б. З сакавіка 1944 года знаходзіўся ў распараджэнні БШПР. З 1944 года на савецкай, і адміністрацыйна-гаспадарчай рабоце.

Памяць
------

Яго імем названа вуліца ў Лепелі.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

Спасылкі
--------

* Жигарь Александр Иванович  (руск.) // Праект «Партызаны Беларусі»
* Жыгар Аляксандр Апанасавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 142763 |
**Саюз кангалезскіх патрыётаў, СКП** (фр.: Union des Patriotes congolais, UPC) — палітычная партыя, а раней узброеная групоўка ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга. Складалася пераважна з прадстаўнікоў народа хема.

Гісторыя
--------

Арганізацыя заснавана Томасам Лубанга ў 2001 годзе. 

Групоўка актыўна ўдзельнічала ў Другой кангалезскай вайне і Ітурыйскім канфлікце. Паводле ацэнак на люты 2003 года, у складзе СКП налічвалася каля 15 000 байцоў. Падчас баявых дзеянняў рух здзейсніў шматлікія напады на мірных жыхароў і іншыя парушэнні правоў чалавека. 

У канцы 2003 года СКП падзяліўся на некалькі фракцый: адна пад кіраўніцтвам Кісемба Бахемукі, другую ўзначаліў Томаса Лубанга, а з трэцяў была ўтворана Партыя за адзінства і захаванне цэласнасці Конга (*Parti pour l'unité et la sauvegarde de l'intégrité du Congo*) на чале з Мандра Панга Кахва. Сілы Лубангі былі мацнейшы ў ваенным плане, бо большая частка апалчэння засталася з менавіта з ім. У 2004 годзе Лубанга і Кахва аб’ядналіся.

У сакавіку 2006 годзе кіраўнік групоўкі Лубанга быў арыштаваны. Ордэр на арышт выдадзены Міжнародным крымінальным судом за меркаванае ваеннае злачынства (выкарыстанне дзяцей-салдат). Баевік быў дастаўлены ў Нідэрланды. Пасля гэтага новым лідарам СКП стаў Боска Нтаганда.

На ўсеагульных выбарах 2006 года рух атрымаў тры месцы ў Нацыянальнай асамблеі.

Заўвагі
-------

1. ↑  Union of Patriotic Congolese (UPC) **(нявызн.)**.  GlobalSecurity.org (1 чэрвеня 2003). Архівавана з першакрыніцы 28 June 2003.
2. 1 2 3  DRC: Who's who in Ituri - militia organisations, leaders **(нявызн.)**.  IRIN humanitarian news and analysis, UN Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (20 красавіка 2005). Архівавана з першакрыніцы 16 March 2012.
3. 1 2 3  "Profile: DR Congo militia leader Thomas Lubanga". *BBC News*. 23 January 2009. Архівавана з арыгінала 31 January 2009.
4. ↑  Profile: DR Congo militia leader Thomas Lubanga **(нявызн.)**. *BBC News*. Праверана 27 ліпеня 2023.
5. 1 2  "DR Congo 'awash' with child soldiers". *BBC News*. 17 February 2003.
6. ↑  Witness Questions Lubanga's Control **(нявызн.)**. *Institute For War & Peace*. Праверана 3 кастрычніка 2023.
7. ↑  D.R. Congo: Army Should Not Appoint War Criminals **(нявызн.)**. *Humans Right Watch*. Праверана 3 кастрычніка 2023.

Спасылкі
--------

* The Curse of Gold: Ch III. Methodology, Human Rights Watch, June 2005
* D.R. Congo: Army Should Not Appoint War Criminals, 14 January 2005
**«Гісторыя Беларусі»** — беларускі аматарскі нямы анімацыйны фільм, прысвечаны гісторыі Беларусі. Сюжэт мультфільма апісвае гістарычны шлях Беларусі, паказваючы важкія падзеі ейнай гісторыі. Аўтар прызнае, што ў нейкай ступені натхняўся мультфільмам «Будзьма беларусамі».

Стварэнне
---------

17 кастрычніка 2015 года на ютубным канале тады яшчэ івацэвіцкага школьніка Арцёма Саяўца «Art's Animations» з’яўляецца кароткаметражны мультфільм «Гісторыя Беларусі» (руск.: Истории Беларуси) працягласцю 3:41, які станам на 3 студзеня 2021 года мае 3.673.110 праглядаў. Аднак аўтар прызнаў шмат якія недаробкі і памылкі (як гістарычныя, так і з анімацыяй). 12 сакавіка 2017 года ён у сваёй суполцы VK аб’яўляе пра старт працы над «Гісторыяй Беларусі», якая мусіла быць больш якаснай.

Цягам стварэння мультфільма аўтар выкладваў у свваёй суполцы «ВКонтакте» здымкі або абрэзаныя сцэнкі з мультфільма. Ужо тады падпісанты адзначалі даволі добрую якасць мультфільма. 28 чэрвеня аўтар агалосіў пра паломку камп’ютара, з-за чаго выпуск мультфільма быў адкладзены. 17 ліпеня ўжо было паведамлена пра працяг працы. На «YouTube» мультфільм з’яўляецца 10 жніўня 2017 року.

Мультфільм
----------

У адрозненне ад першай «Гісторыі Беларусі» (руск.: Истории Беларуси), дзе амаль усё канцэнтравалася на пазітыве, «Гісторыя Беларусі» 2017 года мае больш глыбокае адлюстраванне беларускай мінуўшчыны. Напрыклад, даволі трагічна паказаная сцэна падзелаў Рэчы Паспалітай: чорны фон, жорсткасць.

Станам на 3 студзеня 2021 года мультфільм мае ўжо 6.377.090 праглядаў.

Паводле статыстыкі на студзень 2018 году (тады мультфільм набраў ужо больш за мільён праглядаў): 41% ад усіх праглядаў з Расеі; 11% — Украіна; 8% — Беларусь ; 6% — Польшча; 4% — ЗША, 30% — астатнія краіны.

Некаторыя адсылкі
-----------------

* Сцэна палявання на зубра (5:09—5:30) — «Песня пра зубра» Міколы Гусоўскага.
* Заключальная сцэна (22:34—23:06), у якой над Беларуссю з’яўляецца бусел — «Зямля пад белымі крыламі» Уладзіміра Караткевіча.

Спасылкі
--------

* Паглядзець «Гісторыю Беларусі» (2015) на «YouTube»
* Паглядзець «Гісторыю Беларусі» (2017) на «YouTube»
* Інтэрвію са стваральнікам (2018)
* Гісторыя Беларусі ў жанры Countryballs.
* Орша в Countryballs. — 17.08.2017 14:48.
* Пра мультфільм Архівавана 9 студзеня 2021.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Саар.

**Пратэктарат Саар** — тэрыторыя, якая была аддзелена пасля Другой сусветнай вайны ад Германіі і кіравалася Францыяй, якая разлічвала зрабіць яе буфернай дзяржавай (накшталт Люксембурга). Была вернута ФРГ 1 студзеня 1957 года.

Гісторыя
--------

Пасля Другой сусветнай вайны Саар апынуўся ў французскай зоне акупацыі Германіі. Перад тым як вылучыць тэрыторыю Саара ў асобны пратэктарат, французскія ўлады дадалі да яе 109 муніцыпалітэтаў з Рэйнланд-Пфальц. У сваёй прамове ў Штутгарце 6 верасня 1948 года дзяржсакратар ЗША Дж. Ф. Бірнс растлумачыў, што ЗША не могуць адмовіць Францыі ў задавальненні яе прэтэнзій на Саар, з прычыны таго, што за апошнія 70 гадоў Францыя тройчы падвяргалася нашэсцям з тэрыторыі Германіі. Аднак прамой анексіі Саара Францыяй перашкаджалі артыкулы 2 і 3 Атлантычнай хартыі.

У 1945—1951 гадах Саюзнікі ажыццяўлялі планы дэіндустрыялізацыі Германіі. Выконваючы план Манэ, Францыя імкнулася атрымаць эканамічны кантроль над індустрыяльнымі раёнамі Германіі, якія патрапілі ў яе акупацыйную зону, асабліва Рурскім і Саарскім рэгіёнамі. Аднак ва ўмовах нарастання савецкага і амерыканскага дамінавання ў Еўропе французскі ўрад зрабіў гістарычны крок: у 1950 годзе ў дэкларацыі Шумана было прапанавана аб’яднаць вугальную і сталеліцейную прамысловасць Францыі і Заходняй Германіі. Рэалізацыя гэтай прапановы прывяла да стварэння Еўрапейскага аб’яднання вугалю і сталі (ЕАВС), прадвесніка сучаснага Еўрапейскага саюза. Першым крокам да рэалізацыі плана павінна было стаць вяртанне ўраду ФРГ поўнага кантролю над заходнегерманскай прамысловасцю, аднак Францыя марудзіла з гэтым, спадзеючыся ўмацаваць свой эканамічны ўплыў у рэгіёне.

Пры падпісанні Парыжскіх пагадненняў 1954 года Францыя прапанавала стварыць незалежную дзяржаву «Саарланд» пад заступніцтвам Заходнееўрапейскага саюза. Нягледзячы на тое, што канцлер ФРГ Конрад Адэнаўэр выказаў публічную падтрымку гэтаму плану, на рэферэндуме 23 кастрычніка 1955 года 67,7 % ад тых, хто прымаў удзел у галасаванні (з 96,5 % насельніцтва), адпрэчылі яго, аддаўшы перавагу вяртанню Саара ў склад Германіі.

Падпісаны 27 кастрычніка 1956 года Люксембургскі дагавор пастанавіў, што Саару павінна быць дазволена ўз’яднацца з ФРГ, што і адбылося 1 студзеня 1957 года.

Эканоміка
---------

100 саарскіх франкаў
З 1 чэрвеня 1947 года на тэрыторыі Саара была ў абарачэнні марка Саара, якая замяніла рэйхсмарку па курсе 1:1. Для збліжэння з эканомікай Францыі з 15 лістапада 1947 года на тэрыторыі Саара быў уведзены ў абарачэнне саарскі франк, курс якога быў прыраўнаваны да курсу французскага франка. Марка Саара 15 студзеня 1948 года выйшла з абарачэння ў якасці афіцыйнай валюты. Яна па курсе 20:1 абменьвалася на саарскі франк.

Спорт
-----

Асноўны артыкул: **Саар на Алімпійскіх гульнях**
Саарскія спартсмены выступалі на летніх Алімпійскіх гульнях 1952 года ў Хельсінкі, а зборная Саара па футболе прыняла ўдзел у адборачным турніры чэмпіянату свету па футболу 1954 года. Футбольны клуб «Саарбрукен» удзельнічаў у першым у гісторыі розыгрышы Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў.

Гл. таксама
-----------

* Саар, Ліга Нацый
* Бізонія
* Трызонія
**Павіліца (маруна) трохкветкавая** (*Galium triflorum*) — кветкавая травяністая расліна сямейства марэнавых.

Апісанне
--------

Шматгадовая травяністая расліна з тонкім паўзучым карэнішчам і слабым распасцёртым чатырохгранным сцяблом вышынёй 25-60 см. Лісце буйное, лінейна-ланцэтнае, на верхавінцы каротказавостранае даўжынёй 4-6 і шырынёй да 1 см. Ніжняе і верхняе лісце па 4 у кальчаках, сярэдняе — па 6. Прыкветкавае лісце шылавата-ланцэтнае. Белаватыя кветкі сабраны па 2-3 на доўгіх голых кветаножках у пазушных паўпарасоніках. Плады з двайным ці адным мерыкарпіем, усаджаны доўгімі, белымі, бліскучымі кручкавата-загнутымі валаскамі

Пашырэнне
---------

Паўднёва-барэальны галарктычны від. Арэал ахоплівае Скандынавію, Японію, Кітай, Паўночную Амерыку. Пашырана на паўночным усходзе, у цэнтры Еўрапейскай часткі, Прыбалтыцы, Заходняй і Усходняй Сібіры, на Далёкім Усходзе. У Беларусі дакладна вядомыя адзінакавыя месцазнаходжанні паблізу паўднёвай мяжы арэала. Месцы росту: яловыя і ялова-шыракалістыя лясы.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Цвіце ў чэрвені-жніўні. Размнажаецца насеннем і вегетатыўна.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5
**Краснаўка** — археалагічныя помнікі перыяду мезаліту, стаянка каля вёскі Краснаўка Гомельскай вобласці Беларусі.

Апісанне
--------

Паселішча знаходзіцца на першай надпоймавай тэрасе правага берага ракі Бярэзіна, на 3—4 м вышэй за ўзровень вады.

У 1981 годзе паселішча выявіў і даследаваў У. П. Ксяндзоў. Культурны пласт разбураны ветравой эрозіяй і другасным засяленнем у бронзавым веку. У раскопе плошчай 120 м² на глыбіні 0,1—0,4 м у дробназярністым пяску выяўлены прылады працы, вырабленыя з крэйдавага сожскага крэменю, авальныя скрабкі з адшчэпаў, бакавыя і сярэдзінныя разцы, вастрыі, скоблі, укладышы з пласцін, рэтушоры, рэтушаваныя пласціны і адшчэпы, нуклеусы. Паселішча датуецца VIII—V тыс. да н.э. адносіцца да яніславіцкай культуры.

Зноскі
------

1. ↑  Стаянка перыяду мезаліту, в. Краснаўка **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 28 студзеня 2022. Праверана 12 ліпеня 2021.

Літаратура
----------

Спасылкі
--------

* Краснаўка (стаянка) на сайце «Архіварта»
**J-pop** (/ʤeɪ pɔp/, джэй-поп) — тэрмін, які абазначае сучасную японскую поп-музыку, што сягае каранямі ў заходнюю поп- і рок-музыку. Літара «J» — скарачэнне ад слова «японскі». Тэрмін з'явіўся ў канцы 1980-х гадоў на радыёстанцыі J-WAVE. J-pop можна разглядаць як адзіны музычны жанр, які падраздзяляецца на мноства розных жанраў, у тым ліку J-rock (японскай рок).

Японскія музычныя крамы звычайна дзеляць музыку на 4 паліцы: J-pop, энка (традыцыйная японская балада), класіка і заходняя поп-музыка.

Гісторыя
--------

Тэрмін J-POP ўпершыню з'явіўся ў 1988 годзе на сустрэчы, якую Хідэа Сайта, адміністрацыйны дырэктар радыёстанцыі J-WAVE, праводзіў з прадстаўнікамі японскіх лэйблаў гуказапісу.

Вядомыя J-pop-групы і музыкі
----------------------------

* AKB48
* Candies
* Momoiro Clover Z

Галерэя
-------

* Momoiro Clover ZMomoiro Clover Z
* AKB48AKB48
* Berryz KoboBerryz Kobo
* Morning MusumeMorning Musume

Глядзіце таксама
----------------

* K-pop

Зноскі
------

1. ↑  "J-WAVE開局20周年…若年層の圧倒的な支持を受けるラジオ局のこれから" [японская]. Tokyo Shimbun (газета). 30 верасня 2008 г. `{{cite news}}`: Праверце значэнне даты ў: `|date=` (даведка)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | J-pop на Вікісховішчы |
**Расійская сапраўдна-праваслаўная царква** (руск.: Российская истинно-православная церковь) — некананічная юрысдыкцыя, створаная ў 1997 годзе, калі пасля шматлікіх супярэчнасцяў расійская частка Украінскай аўтакефальнай праваслаўнай царквы аддзялілася ад яе і ўтварыла ўласную юрысдыкцыю — Расійскую сапраўдна-праваслаўную царкву. У яе быў прыняты Рафаіл (Пракоп’еў) з прыхільнікамі, які быў зноў узведзены спачатку ў архімандрыта, затым у епіскапа. Таксама да РСПЦ далучыліся епіскапы, якія выйшлі з Расійкай праваслаўнай свабоднай царквы і знаходзіліся па-за якой-небудзь юрысдыкцыяй.

РСПЦ праіснавала нядоўга, у 1999 годзе праз унутраныя супярэчнасці з яе выйшлі шэраг епіскапаў, якія ўтварылі свой сінод Расійскай сапраўдна-праваслаўнай царквы. Затым царкву пакінулі Рафаіл (Пракоп’еў) і Сергій (Маісеенка) якія ўтварылі Сапраўдна-праваслаўную царкву ў Расіі (яна жа Руская саборная сапраўдна-праваслаўная царква). Ліберальныя епіскапы, якія імкнуліся правесці мадэрнізацыю царквы (падобна абнаўленскаму расколу) стварылі Апостальскую праваслаўную царкву. Два епіскапы, якія засталіся ў старой РСПЦ, ператварылі яе ў Сапраўдна-праваслаўную царкву — Маскоўскую мітраполію.

Крыніцы
-------

* Иерархия церквей | Российская Истинно-Православная Церковь **(нявызн.)**. *www.hierarchy.religare.ru*. Праверана 10 лютага 2024.


| ⛭Праваслаўныя цэрквы |
| --- |
| Аўтакефальныя | 
* Албанская
* Александрыйская
* Амерыканская
* Антыяхійская
* Балгарская
* Грузінская
* Іерусалімская
* Кіпрская
* Канстанцінопальская
* Македонская
* Польская
* Румынская
* Руская
* Сербская
* Украінская
* Чэшскіх зямель і Славакіі
* Эладская

 | Праваслаўны крыж |
| Аўтаномныя | 
* Сінайская
* Кітайская
* Фінляндская
* Эстонская
* Японская
* Крыцкая (*паўаўтаномная*)

 |
| Самакіравальныяў складзе РПЦ | 
* Латвійская
* Малдаўская
* РПЦЗ
* Украінская
* Эстонская

 |
| Самакіравальныяў складзе КП | 
Украінская ПЦ ў Канадзе
Украінская ПЦ ў ЗША
Іншыя
Бесарабская
Ахрыдская
 |
| Некананічныяюрысдыкцыі | 
* Апостальская ПЦ
* Беларуская АПЦ
* Катакомбнікі
* Латвійская аўтаномная
* Расійская ПАЦ
* Расійская Праваслаўная Царква
* Расійская Сапраўдна-Праваслаўная Царква
* Руская Праваслаўная Царква ў выгнанні
* Сапраўдна-Праваслаўная Царква ва Украіне
* Стараверы
* Старастыльнікі
	+ Балгарскія
	+ Грэцкія
	+ Румынскія
* Турэцкая ПЦ
* Украінская АПЦ (абноўленая)
* Украінская АПЦ (кананічная)
* Чарнагорская ПЦ
* Абхазская ПЦ

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Світанак.
Світанне ў Празе
Схема світання
Артыкул пра час перад узыходам Сонца. Пра яркую афарбоўку гарызонта гл. Зара.
**Світа́нне**, **світанак** — час перад узыходам Сонца, калі пачынае развідняцца. Звычайна лічыцца, што світанне супадае з пачаткам навігацыйнага змроку і наступае пры знаходжанні Сонца на 12° ніжэй гарызонта. Світанне суправаджаецца з’явамі зары. Пры ясным небе ў сярэдніх шыротах, у прыватнасці на Беларусі, світанне пачынаецца за 1—2 гадзіны да ўзыходу Сонца, пры воблачнасці — пазней. У час світання з-за начнога выхалоджвання адзначаецца самая нізкая тэмпература паветра, магчымы замаразкі.

Вясной і летам у час світання пачынаюць праяўляць актыўнасць дзённыя птушкі і звяры, корміцца рыба, хаваюцца начныя жывёлы.

Літаратура
----------

* Світанне // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Світанне

| ⛭Суткі |
| --- |
| Час сутак | Зара–Світанне–Узыход • Раніца • Поўдзень • Дзень • Вечар • Захад–Змярканне • Ноч • Поўнач |
| Віды сутачнага часу | Сонечныя суткі: 24 гадзіны • Зорныя суткі: 23 гадзіны 56 хвілін 4 секунды |
| Звязаныя артыкулы | Час • Рэжымны час • Тэрмінатар • Палярны дзень • Палярная ноч • Даўгата дня |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 159912088 |
**Старыя хрысціянскія могілкі**, таксама **Старыя могілкі**, **Гарадскія могілкі** — могілкі ў Верхнядзвінску. Знаходзяцца ў цэнтральнай частцы горада паміж ракой Заходняя Дзвіна і вуліцай Савецкай. Старэйшы і буйнейшы некропаль горада.

Могілкі займаюць плошчу каля 17 гектараў і размешчаны на прыродным узгорку (у цэнтры), надпоймавай правабярэжнай тэрасе Дзвіны (заходняя частка) і раўніне ўздоўж вуліцы Савецкай (усходняя частка).

Дакладны час узнікнення могілак невядомы. Самыя старыя з захаваўшыхся падаванняў датуюцца канцом XVIII — пачаткам ХІХ стагоддзя. На той час могілкі знаходзіліся па-за межамі населенага пункта прыкладна за 500 метраў на поўдзень ад жылой забудовы Дрысы. З часам, з-за таго, што развіццё мястэчка (пазней — горада) было абмежавана рэкамі Дзвіна і Дрыса амаль з усіх бакоў, акрамя паўднёвага, могілкі хутка апынуліся аточанымі жылой забудовай. Пэўны час могілкі з’яўляліся фактычна мяжой населенага пункта, за якой пачыналіся Полацкі тракт (на паўднёвы ўсход) і Дзісненскі тракт (на поўдзень узжоўж Дзвіны).

Да апоўняй чвэрці ХХ стагоддзя на пагорку ў цэнтры могілак існавала драўлялая праваслаўная царква, пабудаваная ў ХІХ стагоддзі ў традыцыях беларускага драўлянага дойлідства, якая ў савецкія часы не выкарыстоўвалася. Храм меў высокую страху з дранкі альбо гонты, з двума крутымі скатамі. У 1990 годзе царква была разабрана на бярвенні, перавезена ў мястэчка Асвея, дзе была адноўлена і сёння лічыцца самым паўночным храмам Беларусі.

Захавалася ўваходная брама з паўцыркульным праёмам ля паўнона-ўсходняга кута, пабудаваная з чырвонай цэглы ў ХІХ стагоддзі ў неараманскім стылі. Вянчае браму праваслаўны крыж, усталяваны ўжо ў ХХІ стагоддзі. Таксама часткова захавалася цэнтральная алея могілак, якая вяла ад брамы да царквы.

Асноўная маса пахаванняў маркіравана як хрысціянскія: праваслаўныя, каталіцкія, лютэранскія і інш. (маюць адпаведны крыж), сустракаюцца пахаванні без пазначэння канфесійнай прыналежнасці ці маркіраваныя пяціканцовай зоркай.

Да канца ХХ стагоддзя гэта былі асноўныя (акрамя Яўрэйскіх) могілкі горада. Са з’яўленнем новых гарадскіх камунальных могілак у лясным масіве паміж вёскамі Яніна і Бялькоўчына на паўночны ўсход ад горада могілкі на беразе Дзвіны пачалі пазначаць «старымі» ці «гарадскімі».

Гл. таксама
-----------

* Яўрэйскія могілкі (Верхнядзвінск)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Уладзімір Міхайлавіч Дубадзелаў** (нар. 26 красавіка 1964) — беларускі баскетбольны трэнер, суддзя.

Біяграфія
---------

У 1985 годзе скончыў факультэт фізічнай культуры Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «фізічнае выхаванне, фізічная культура». У 1988—2011 гадах старшы выкладчык, трэнер зборнай універсітэта па баскетболе Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Францыска Скарыны.

C 1999 па 2006 год працаваў трэнерам каманды БК «Спартак-Кандытар», у 2001—2003 гадах быў галоўным трэнерам.

Спасылкі
--------

* Тренер по баскетболу в Познани
* Судьи в поле — Дубоделов Владимир Михайлович
**«Вестник Минского губернского земства»** — часопіс. Выдаваўся ў 1914 — 1915 гг. у Мінску на рускай мове. У 1914 г. выйшла 12 нумароў, у 1915 г. — 8. Адказны рэдактар Б.М. Самойленка. Асвятляў дзейнасць губернскіх і павятовых земстваў, пытанні сельскай гаспадаркі, меліярацыі, лясной справы, эканамічнага жыцця губерні. Змяшчаў хроніку, распараджэнні ўрада і Сената па земскіх справах. Змясціў кароткі агляд дзейнасці Мінскага земства за 3 гады (1914, № 3 — 4), матэрыялы пра 1-ы з’езд земскіх урачоў і прадстаўнікоў земстваў Мінскай губерні (1914, № 10), нарыс «Кароткая характарыстыка Палесся» (1914, № 12).

Літаратура
----------

* «Вестник Минского губернского земства» // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2. — 544 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0570-6.
* Самуэль, С.П. «Вестник Минского губернского земства» / С.П.Самуэль // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 2. Беліцк — Гімн / БелЭн; Рэдкал.: Б.І.Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э.Э.Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. — 537 с.: іл. – С. 253. — ISBN 5-85700-142-0.
**Ашмянскі веснік** — раённая газета Ашмянскага раёна Гродзенскай вобласці. Выдаецца з 1939 года. Заснавальнікі газеты — Ашмянскі раённы выканаўчы камітэт, раённы Савет дэпутатаў і калектыў рэдакцыі.

Гісторыя
--------

Першы нумар раённай газеты «Знамя свабоды» выйшаў 21 кастрычніка 1939 года на беларускай мове, надрукаваны ў ашмянскай друкарні, якая была створана яшчэ ў канцы ХІХ ст. і размяшчалася на вуліцы Пілсудскага (цяпер вуліца Савецкая). Першапачаткова — орган упраўлення Ашмянскага павета і г. Ашмяны, потым — орган павятовага камітэта КП(б)Б і павятовага выканаўчага камітэта. З 5 лютага 1940 года — орган РК КП(б)Б і райвыканкама. Апошні даваенны нумар выйшаў 19 чэрвеня 1941 года.

З 23 жніўеня 1943 года па 10 чэрвень 1944 года рэдакцыя працавала ў нелегальных умовах (выпускаліся газета «Знамя свабоды» — орган Ашмянскага падпольнага райкама партыі і партызанскай брыгады імя Гастэлы — і лістоўкі). Рэдактарам з’яўляўся Уладзімір Аляксандравіч Бабарыкін.

У пасляваенны час рэдакцыя размяшчалася на вул. Барунскай, з 1992 г. у Доме Саветаў.

Пасля вызвалення раёна газета аднавіла сваю дзейнасць пад той жа назвай. У 1944—1946 гадах і ў 1952—1977 гадах пры рэдакцыі знаходзілася і друкарня (потым стала самастойнай узбуйненай). Апошні плоскадрукаваны нумар газеты ў Ашмянскай друкарні выйшаў 15 верасня 1987 года, пасля чаго газета пачала друкавацца ў г. Маладзечна афсетным спосабам, з 1993 года у Лідзе. З 2019 года друкуецца ў ГАУПП «Гродзенская друкарня».

З 30 студзеня 1954 года газета друкавалася на 4 палосах і выходзіла 3 разы ў тыдзень. З канца 1990-х гадоў — на 12 палосах 2 разы ў тыдзень.

З 1962 года назва газеты «Красное знамя», з 1991 года «Ашмянскі веснік».

Рэдактары
---------

У даваенны перыяд рэдактарамі газеты былі:

* Макар Аляксандравіч Лабаты (кастрычнік 1939 — красавік 1940)
* Васіль Сямёнавіч Іваноўскі
* Антон Венедзіктавіч Яблонскі

У пасляваенны час рэдагавалі:

* Уладзімір Аляксандравіч Бабарыкін (1943—1960)
* Я. І. Карабок (1960—1962, 1963—1968)
* А. А. Грышкевіч (1962—1963),
* Ю. І. Нікалаеў (1969—2005)
* Г. М. Давідовіч (2005—2018)
* Людміла Леанідаўна Рыбік (са снежня 2018)

Літаратура
----------

* Беліцкая, А. 80 год — разам! / Аліна Беліцкая // Ашмянскі веснік. — 2019. — 6 снежня (№ 93). — С. 8.Аб мерапрыемстве да 80-гадовага юбілею раённай газеты «Ашмянскі весні».
* Летапісцы даваеннай гісторыі // Памяць: гіст.-дакум. хроніка Ашмянскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 2003. — С. 24-249.
* Раёнка паведамляла: па старонках газеты «Знамя свободы» за 1939—1940 гг. // Памяць: гіст.-дакум. хроніка Ашмянскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 2003. — С. 249—258.
* Рэдакцыя раённай газеты // Памяць: гіст.-дак. хроніка Ашмянскага раёна. — Мн. 2003. — C.518-519.