recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шанько.
**Іван Шанько** — былы савецкі маёр (паводле некаторых крыніцаў лейтэнант), палкоўнік (паводле некаторых крыніцаў падпалкоўнік) і камандзір Беларускай Народнай Партызанкі, забіты падчас перамоваў з палкоўнікам-дыверсантам Ліньковым у 1943 годзе.

Гісторыя
--------

У 1942 годзе на Палессі, дзякуючы грамадоўцам, удалося аб’яднаць некалькі дзясяткаў патрыятычных атрадаў і суполак у Беларускую Народную Партызанку, галоўны штаб якой ачоліў былы савецкі афіцэр Іван Шанько, камандзір аддзела з Ружаншчыны.

У 1943 Рыгор Лінькоў, пры дапамозе Язэпа Урбановіча, які не падазраваў пра намеры НКУСаўца, з’явіўся са сваімі дэсантнікамі ў раён размяшчэння штаба палкоўніка Івана Шанька і запрасіў яго на перамовы аб пастаўках савецкае зброі. Шанько на гэтую прапанову пагадзіўся.

Верыў Шанько Лінькову і з-за пасярэдніцтва ў перамовах Урбановіча, якога ведалі як былога вучня Віленскай беларускай гімназіі і беларускага патрыёта, хоць і камуніста.

Сустрэча павінная была адбыцца ў Ружанскай пушчы, у лесе, і з кожнага боку, акрамя камандзіра, павінен быў быць яшчэ адзін чалавек. Іван Шанько з’явіўся на ўмоўленае месца ў суправодзе толькі аднаго ад’ютанта — Мікалая Скрундзя. Лінькоў прыбыў з двума дэсантнікамі, што было парушэннем папярэдняй умовы. Ён запрапанаваў Шаньку пагаварыць сам на сам, адыйшоўшы ад сваіх людзей на некалькі дзясяткаў метраў.

Паводле Якуба Харэўскага, які грунтуецца на словах Скрундзя, Лінькоў бесцырымонна зажадаў, каб Шанько падпарадкаваўся яму, як былы савецкі маёр і падпарадкаваў яму атрады. За гэтае прапанаваў яму пасаду свайго памочніка ў кіраўніцтве партызанскім рухам Палесся, вызначаючы сябе як кіраўніка гэтага руху. Калі Шанько адказаў яму, што ні ён асабіста, ні Беларускі партызанскі рух яму, як высланьніку СССР не падпарадкуецца, Лінькоў выхапіў наган і стрэліў у грудзі палкоўніка Шанька.

Ад’ютант Мікалай Скрундзь быў стэрарызаваны НКУСаўцамі і змушаны прыбыць разам з імі ў лагер атрада Шанька і абвесціць, што атаман паляцеў у Маскву на самалёце на перамовы аб зброі, а часовае камандаванне нібыта перадаў аднаму з падстаўленых Ліньковым НКУСаўцаўцаў. Паводле іншай версіі, сам Лінькоў заявіў, што заменіць палкоўніка Шанька.

У культуры
----------

* Мастак Алесь Пушкін намаляваў партрэт Івана Шанька разам з іншымі дзеячамі беларускага супраціву, партрэты якіх выставіў на прыступкі Мастацкага музея ў Мінску на Дзень Незалежнасці ў 2005 годзе. Раней, у 2002 годзе, Алесь Пушкін з партрэтамі беларускіх дзеячаў быў затрыманы каля будынку Дома ўрада на плошчы Незалежнасці.

Зноскі
------

1. 1 2
2. 1 2
3. ↑
4. ↑
5. ↑

Спасылкі
--------

* Пра Беларускую Народную Партызанку (БНП)
* Пра БНП
* Пра Беларускую Партызанку
* Артыкулы на эміграцыі
* Мартыралёг удзельнікаў Беларускае Народнае Партызанкі
**Матоле** (саманазва: *Ni'ekeni*; англ.: Mattole) — атабаскі народ, карэнныя жыхары поўначы Каліфорніі (ЗША). Колькасць у афіцыйнай рэзервацыі (2000 г.) - 29 чал.

Да сярэдзіны XIX ст. насялялі рэкі Матоле і Мядзвежую ў паўночнай Каліфорніі. Займаліся ловам ласасёў, паляваннем і збіральніцтвам. Адзінага аб'яднання ў матоле не было, аднак яны размаўлялі на супольнай мове і адрозніваліся ад іншых індзейцаў Каліфорніі традыцыяй рабіць татуіроўкі на мужчынскіх тварах. Назва **матоле** была дадзена ім суседнімі народамі. 

У 1857 г. у даліне ракі Матоле былі заснаваны земляробчыя гаспадаркі амерыканскіх фермераў, што прывяло да сутычак з тубыльцамі. У 1858 г. матоле пагадзіліся падпісаць мірны дагавор і былі пераселены ў рэзервацыю Мядзвежай ракі, дзе іх нашчадкі жывуць разам з віёт. 

Апошні носьбіт мовы матоле памёр у 1950-я гг.

Спасылкі
--------

* Bear River Band
* Mattole - California Indian Tribes Архівавана 21 кастрычніка 2020.
* ATHAPASKANS, SOUTHERN (Lassik, Mattole, Nongatl, Sinkyone, Wailaki)
* Mattole (Bear River)
Матнакаш.
**Матнакаш** (арм.: մատնաքաշ) — армянскі нацыянальны хлеб з пшанічнай мукі розных гатункаў у форме тоўстай авальнай ці круглай аладкі з эластычным буйнасітаватым мякішам і цвёрдай скарыначкай.

Працэс гатавання
----------------

Матнакаш выпякаецца з дражджавога цеста. Падчас гатавання цеста некалькі разоў абмінаюць і адстаўляюць, каб яно павялічылася ў аб'ёме ў некалькі разоў. На канчатковым этапе гатаванні паверхню цеста змазваюць заваранай у вадзе мукой, расцягваюць да атрымання аладкі круглай ці авальнай формы і пальцамі праводзяць замкнёную лінію, паралельную вонкаваму краю аладкі, і падоўжныя паралельныя лініі па цэнтры. Сама назва «матнакаш» паходзіць ад армянскіх слоў «мат» — палец і «кашэл» — цягнуць, што можна перавесці як «расцягнуты пальцамі».

Матнакаш выпякаюць і ў тонірах (у Нагорным Карабаху, Сюнікскай вобласці), і ў чарэневых печках (пур) (у Лорыйскай вобласці, Тавушскай вобласці). У адрозненне ад лаваша, які не губляе сваіх смакавых якасцей цягам працяглага часу, матнакаш не прызначаны для захоўвання, яго можна захоўваць толькі некалькі дзён.

Зноскі
------

1. ↑  *Irina Petrosian, David Underwood.* Armenian Food: Fact, Fiction & Folklore. — Lulu.com, 2006. — С. 35. — 252 с. — ISBN 1411698657.
2. ↑  *Похлёбкин В.*. Занимательная кулинария (руск.). Архівавана з першакрыніцы 4 верасня 2012. Праверана 27 лістапада 2011.
> «армянскія лаваш і матнакаш»
3. ↑  Хлеб из пшеничной муки, изделия булочные и сдобные
4. ↑  Хлеб из пшеничной муки первого сорта: Архівавана 4 жніўня 2012.
5. ↑  Национальные сорта хлеба
6. ↑  *Irina Petrosian, David Underwood.* Armenian Food: Fact, Fiction & Folklore. — Lulu.com, 2006. — С. 35. — 252 с. — ISBN 1411698657.
> The most prominent feature of matnakash is the drawing that the baker imprints on its surface before placing the dough in the oven.
7. ↑  *Irina Petrosian, David Underwood.* Armenian Food: Fact, Fiction & Folklore. — Lulu.com, 2006. — С. 35. — 252 с. — ISBN 1411698657.
> The name of the popular oval-shaped bread means «drawn by fingers».
8. ↑  *Сергей Александрович Арутюнов, Т. А Воронина.* Традиционная пища как выражение этнического самосознания. — "Наука,", 2001. — 289 с. — ISBN 1411698657.
> В Армении есть и другие виды национального хлеба, например толстые лепешки — матнакаш, блит, бомбы. Их выпекают главным образом в лесных районах, причем как в тонирах, например в Арцахе, Сюнике, так и в подовых печах (пур) — в Лори, Тавуше. Этот хлеб можно хранить только несколько дней, …
**Ёзаф Мігаш** (славацк.: Jozef Migaš; нар. 7 студзеня 1954, Пушаўцы, Чэхаславакія) — славацкі палітык і дыпламат, былы спікер Народнага Савета (1998—2002) і выканаўца абавязкаў прэзідэнта Славакіі разам з Мікулашам Дзурындам (1998—1999).

Біяграфія
---------

Па заканчэнні Кіеўскага нацыянальнага ўніверсітэта імя Тараса Шаўчэнкі працаваў у Славацкай акадэміі навук у Кошыцах, пасля быў выкладчыкам у Вышэйшай школе палітыкі пры Цэнтральным камітэце Камуністычнай партыі Славакіі. У 1989 годзе разам з настроенымі на рэформы камуністамі згуртаваўся вакол Петэра Вейса ў Партыі дэмакратычных левых (SDL). У 1995—1996 гадах — надзвычайны і ўпаўнаважаны пасол Славакіі ва Украіне.

У 1996—2001 гадах узначальваў Партыю дэмакратычных левых (SDL). У 1998—2002 гадах — спікер Народнага Савета разам з Мікулашам Дзурындам. У 2009—2014 гадах — пасол Славакіі ў Расійскай Федэрацыі.

У 2016 годзе Ёзэф Мігаш быў прызначаны паслом Славакіі ў Беларусі. 9 мая 2020 года, нягледзячы на распаўсюджванне COVID-19 у Беларусі, Ёзэф Мігаш узяў удзел ва ўрачыстасцях у Мінску з нагоды заканчэння Другой сусветнай вайны. У МЗС Славакіі палічылі, што пасол парушыў прынцыпы камунікацыі са штаб-кватэрай, не расказаўшы аб намеры. У выніку Ёзэф Мігаш падаў у адстаўку, якая была прынятая. Як распавёў Ёзаф Мігаш прэсе, яго ўдзел у парадзе быў прынцыповай пазіцыяй. Пазней Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка назваў здарэнне міжнародным скандалам, а 15 чэрвеня 2020 падпісаў указ аб узнагароджанні дыпламата ордэнам Скарыны.

З'яўлецца братам Юрая Мігаша, колішняга пасла ў Венгрыі.

Зноскі
------

1. ↑  New government bungles parliamentary protocol **(нявызн.)**. *The Slovak Spectator*. Праверана 13 November 2010.
2. ↑  SLOVAKIA: NEW SPEAKER SAYS SLOVAK PARLIAMENT NEEDS TO REGAIN PUBLIC TRUST **(нявызн.)**. *IPR Strategic Business Information Database*. Праверана 13 November 2010.
3. ↑  *Nový veľvyslanec Migaš mal donášať ŠtB*, spravy.pravda.sk z 19 czerwca 2009  (славацк.)
4. ↑  dennikn.sk
5. ↑  news.tut.by Архівавана 26 верасня 2020.
6. ↑  nashaniva.by
7. ↑  *Veľvyslancom SR v Maďarsku bude zrejme diplomat Juraj Migaš*, sme.sk z 16 lipca 2004  (славацк.)

| Сцяг Славакіі Прэзідэнты Славакіі |
| --- |
| Сцяг Славакіі | 
Міхал Ковач (1993—1998) • Рудальф Шустэр (1999—2004) • Іван Гашпаравіч (2004—2014) • Андрай Кіска (2014-2019) • Зузана Чапутава (2019-)
 |
**Літургія агалошаных**, другая, пасля праскамідыі, частка літургіі візантыйскага чыну. Мае мэтай прыгатаваць тых, якія моляцца, да годнай прысутнасці пры здзяйсненні таемства еўхарыстыі, нагадаць ім пра жыццё і пакуты Хрыста, растлумачыць як і чаму, з пункту гледжання Царквы, былі і могуць быць выратавальнымі жыццё і пакуты Хрыстовы.

Сваю назву атрымала ад таго, што ў старажытнасці пры яе здзяйсненні дапушчалася прысутнасць у храме агалошаных (настаўляемых у веры) — гэта значыць людзей, якія яшчэ толькі рыхтуюцца да прыняцця Крышчэння, а таксама людзей якія каяцца і адлучаных ад прычашчэння. У старажытнасці агалошаныя стаялі ў прытовры і павінны былі пакінуць храм пасля вымаўлення дыяканам слоў: «*Ели́цы оглаше́ннии, изыди́те; оглашеннии, изыдите; елицы оглашеннии, изыдите. Да никто от оглашенных, елицы вернии, паки и паки миром Господу помолимся*», па вымаўленні якіх сканчаецца літургія агалошаных.

| ⛭Літургія ў Праваслаўнай царкве |
| --- |
| Чын літургіі | 
* Літургія Іаана Залатавуста
* Літургія Васіля Вялікага
* Літургія папярэднеасвячоных дароў
* Літургія апостала Якава

 |  |
| Часткі літургіі | 
* Праскамідыя
* Літургія агалошаных
* Літургія верных

 |
| Начынне | 
* Кап’ё
* Дзіскас
* Пацір
* Звяздзіца
* Антымінс
* Ілітон
* Лжыца
* Пакраўцы
* Губка грэцкая

 |
| Рэчывы для літургіі | 
* Просвіра
* Віно
* Вада

 |
**Літоўскі скарб** — грашова-рэчавы дэпазіт, знойдзены каля 1992 года паблізу ўсходняй ускраіны вёскі Літва (Маладзечанскі раён, Мінская вобласць).

Гісторыя
--------

Скарб утоены, пэўна, вельмі паспешна, бо слядоў упакоўкі не выяўлена. Каштоўнасці раскрадзены на месцы знаходкі, выратаваць здолелі толькі невялікую частку скарбу.

Склад
-----

### Манеты

6191 пражскі грош Яна I (1310—1346), Карла I (1346—1378) і Вацлава IV (1378—1419) — Чэхія, манетны двор Кутна-Горы.

### Рэчы

Пояс Вітаўта
* Фрагмент ювелірнага вырабу — дзве полыя сярэбраныя залачоныя пацеркі, нанізаныя на круглага сячэння сярэбраны дрот.
* Паясны гарнітур (г. зв. «Пояс Вітаўта») — полыя сярэбраныя пласціны (гравіроўка, чэрнь, залачэнне) — 2 зорчатыя (16 «промняў»), дэкарыраваныя раслінным арнаментам, выявы птушак і «васіліскаў», 11 круглых з раслінным арнаментам; спражка з наканечнікам, арнаментаваная раслінным арнаментам; 5 злучальных прамавугольных планак. Агульная вага паяснога гарнітура — 805,40 граму, проба серабра — 960°.

Ацэнка
------

Літоўскі скарб — багацейшы з грашовы дэпазітаў XV ст. сярод раней вядомых на землях Вялікага Княства Літоўскага. Самыя аб’ёмныя скарбы пражскіх грошаў знойдзеныя раней, у Літве (в. Шырвінту ў 1981 годзе — 398 грошаў), у Беларусі (Брэст у 1837 годзе — 1034 грошы), ва Украіне (с. Клочкава ў 1887 годзе — 3457 грошаў), даволі сціплыя ў параўнанні з рэшткамі грашовай часткі Літоўскага скарбу.

Паводле меркавання Валянціна Рабцэвіча, пояс — унікальны (у вялікай тарэўтычнай гістарыяграфіі і зборах буйнейшых музеяў свету аналагаў невядома). Пласціны пояса выраблены ў сталіцы Крымскага ханства Кафе (цяпер — Феадосія), спражка з наканечнікам — напэўна, у Італіі (магчыіма ў Генуі).

Гістарычная інтэрпрэтацыя
-------------------------

Паводле меркавання Рабцэвіча, пісьмовыя крыніцы, у прыватнасці паведамленні Генэ, блазна вялікага князя Вітаўта, і хана Менглы-Гірэя, дазваляюць выказаць гіпотэзу, што пояс мог быць падораны Вітаўту Хаджы-Гірэям падчас сустрэчы ў Менску ў жніўні 1428 года. Найбольш імавернай датыроўкай утойвання скарбу Рабцэвічу ўяўляўся «смутны час» (1430—1432) у Вялікім княстве Літоўскім.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  *Рябцевич В.* Клад из деревни… С. 44.

Літаратура
----------

* *Варонін В. А.* Да пытання аб часе і абставінах ухавання грашова-рэчавага скарбу каля вёскі Літва Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці // Studia Numismatica Albaruthenica, t. 1. — Мн. 2011.
* *Ліцкевіч А. У.* «Срэбны каваль» Хацабей з-пад Маладзечна (XV ст.): яшчэ раз пра магчымае паходжанне срэбных паясных набораў са скарбу каля в. Літва // Беларуская даўніна. Вып. 1. 2014. — 186 с. цв. вкл.
* *Рябцевич В.* Клад из деревни Литва в Беларуси. Тезисы // Иконография денег средней и восточной Европы. — Хуменне: Словацкое нумизматическое общество, 2007. — С. 44.
**Літоўскі купецкі двор** існаваў з XV ст. на вул. Ільінка ў Кітай-горадзе як **Старапанскі (Панскі) двор**. 3 1508 года размяшчаўся ў раёне Варварскага крыжа (цяпер вул. Варварка). Тут купцы з Вялікага Княства Літоўскага і Польшчы вялі аптовы і рознічны гандаль сваімі таварамі, для чаго былі створаны Панскі рад і Смаленскі іншаземны суконны рад. У канцы XVI ст. купецкі двор перанесены да царквы Грэбнеўскай Божай Маці (на Лубянскай плошчы), дзе створаны **Панскі новы двор**, або **Літоўскі гасціны двор**. Праіснаваў да другой паловы XVII ст.

Літаратура
----------

* Масква // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
**Шуры́шкарскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальная акруга, з 2005 па 2022 гады — муніцыпальны раён) у Ямала-Ненецкай аўтаномнай акрузе Расіі.

Адміністрацыйны цэнтр — сяло Мужы. Шурышкарскі раён утвораны 10 снежня 1930 года пастановай УЦВК.

Да 1937 года ўваходзіў у склад Асцяка-Вагульскай нацыянальнай акругі.

Геаграфія
---------

Размешчаны на захадзе аўтаномнай акругі. Мяжуе на ўсходзе і поўначы з Прыуральскім раёнам ЯНАА; на поўдні і паўднёвым захадзе — з Ханты-Мансійскай аўтаномнай акругай — Югра, у прыватнасці, з Белаярскім і Бярозаўскім раёнамі ХМАА; а на захадзе — з Рэспублікай Комі, у прыватнасці, з тэрыторыямі, падпарадкаванымі гарадам рэспубліканскага значэння (гарадскімі акругамі) Варкута і Інта.

Плошча тэрыторыі — 54 741 км². Асноўная водная артэрыя — рака Об з яе рукавамі і пратокамі.

Зноскі
------

1. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>

| ⛭Ямала-Ненецкая аўтаномная акруга |
| --- |
| Раёны | 
* Краснасялькупскі
* Надымскі
* Прыуральскі
* Пураўскі
* Тазаўскі
* Шурышкарскі
* Ямальскі

 |  |
| Гарады | 
* Губкінскі
* Лабытнангі
* Мураўленка
* Надым
* Наябрск
* Новы Урэнгой
* **Салехард**
* Тарка-Сале

 |
| Пгт | 
* Запалярны
* Пангады
* Урэнгой
* Харп

 |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | 
* Аксарка
* Краснасялькуп
* Мужы
* Тазаўскі
* Яр-Сале

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n2003047760 · VIAF: 124534021 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Собалева.
**Алена Аляксандраўна Собалева** (нар. 12 мая 1993, Ласосна, Гродзенскі раён, Гродзенская вобласць) — беларуская лёгкаатлетка. Спецыялізуецца ў кіданні молата. Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа.

Дасягненні
----------

На Чэмпіянаце свету сярод юнакоў 2009 года заняла 11 месца з вынікам 50,74.

На Чэмпіянаце Еўропы сярод юніёраў 2011 года ў Таліне заняла 4 месца з вынікам 61,83.

Бронзавая прызёрка Чэмпіяната свету сярод юніёраў 2012 года ў Барселоне з вынікам 67,13.

На Чэмпіянаце Еўропы сярод моладзі 2013 года ў Тамперэ заняла 6 месца з вынікам 66,10.

Пераможца Кубка Еўропы па зімовых кіданнях 2015 года (U-23) ў Лейрыі з вынікам 69,95.

На Камандным чэмпіянаце Еўропы 2015 года ў Чэбаксарах заняла 4 месца з вынікам 72,86. Сярэбраная прызёрка Чэмпіяната Еўропы па лёгкай атлетыцы сярод моладзі 2015 года ў Таліне з вынікам 71,20. На Чэмпіянаце свету 2015 года ў Пекіне заняла 10 месца з вынікам 70,09.

Срэбраная прызёрка чэмпіянату Беларусі 2016 года ў кіданні молата з вынікам 70,43 м.

На Чэмпіянаце Еўропы 2016 года ў Амстэрдаме заняла 15 месца ў кіданні молата з вынікам 66,78 м.

На Летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года ў Рыа-дэ-Жанэйра заняла толькі 20 месца ў кіданні молата з вынікам 67,06 м.

Палітычныя погляды
------------------

Падпісала адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля жорсткіх падаўленняў народных пратэстаў у 2020 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Беларускія алімпійцы ў Рыа-дэ-Жанэйра **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 23 жніўня 2017. Праверана 3 лютага 2019.
2. 1 2 3  Списочный состав национальной и сборной команды Республики Беларусь по лёгкой атлетике на 2017 год Архівавана 15 лютага 2017.
3. ↑  Стало известно, кто подписал открытое письмо спортсменов, выступающих за власть (руск.)(недаступная спасылка) (24 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 24 лістапада 2020. Праверана 24 лістапада 2020.
4. ↑  Подписи **(нявызн.)**. Праверана 8 снежня 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics · МАК |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Красінскі.

**Валяр'ян Красі́нскі** (польск.: Walerian Skorobohaty Krasiński; 1795 — 22 снежня 1855, Эдынбург) — польскі гісторык, публіцыст, палітычны дзеяч.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся на Беларусі. Вызнаваў евангелісцка-рэфармацкую веру. У 1818—1922 гг. вучыўся ў Віленскім універсітэце. 3 1822 г. у Варшаве, ва Урадавай камісіі рэлігійных вызнанняў і грамадскай асветы. 3 1824 годзе камер-юнкер імператарскага двара. Прыняў актыўны ўдзел у паўстанні 1830—1831 гадоў, выступаў за пашырэнне яго на ўсю тэрыторыю ВКЛ і Расійскую імперыю, устанаўленне агульнаславянскай манархіі. У 1831 годзе выехаў у Англію. У эміграцыі займаўся палітычнай дзейнасцю, літаратурнай справай і гістарычнымі даследаваннямі. Галоўная праца — «Гістарычны нарыс узнікнення, развіцця і заняпаду рэфармацыі ў Польшчы і ўплыў, які аказалі ідэйныя дактрыны на літаратуру, мараль і палітычныя адносіны гэтай краіны» (т. 1—2, 1838—1840; на англійскай мове). Кніга перакладзена на французскую і нямецкую мовы. 3 1845 года Валяр'ян Красінскі выкладаў у Кембрыджскім універсітэце. Пад уплывам славяназнаўчых прац П. І. Шафарыка і Ф. Паліцкага ў 1849 годзе выдаў «Лекцыі па рэлігійнай гісторыі славянскіх народаў». У працах «Расія і Еўропа, або Магчымыя вынікі цяперашняй вайны», «Расія, Польшча і Еўропа, або Непазбежныя вынікі цяперашняй вайны» і інш. прысвечаных Крымскай вайне (1853—1856), прапаноўваў англійскаму ўраду планы адраджэння Польскай дзяржавы ў якасці бар'ера ад Расіі.

Выбраная бібліяграфія
---------------------

* Zarys dziejów powstania i upadku reformacji w Polsce. T. 1—2. Warszawa, 1903—05.

Зноскі
------

1. ↑  Walerian Skorobohaty Krasiński
2. ↑   Праверана 30 жніўня 2022.

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В.* Красінскі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 432 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
Абрус на стале
**Абрус**, **настольнік**, **скацерка**, **настольніца**, **стальніца**, **сурвэта** — тканы, вязаны або плецены ў самыя розныя віды і ўзоры выраб, якім засцілаюць стол.

Гісторыя
--------

Меў побытавае, святочнае, сімвалічнае значэнне, абавязкова ўваходзіў у пасаг нявесты. Найбольш, на беларускіх землях, вядомы белы колер абрусаў, але дадаваліся на абрусы і іхныя берагі ці махры і іншыя колеры. У многім стыль абруса блізкі да ручніка, суадносіцца і з народнымі строямі. Вызначаюцца турава-мазырскія, мотальскія, ляхавіцкія, капыльска-клецкія, панямонскія, паазерскія, наддзвінскія і іншыя абрусы матэрыяламі, мясцовай тэхнікай, формай і ўзорам. Некаторыя народныя матывы і вобразы выкарыстоўваюцца і сёння прамысловасцю, якая вырабляе абрусы з ільняных, баваўняных, шаўковых нітак.

Функцыі
-------

Абрус выконвае некалькі функцый:

* абараняе дарагую (з каштоўных парод дрэва, мармуру) паверхню стала ад забруджванняў і пашкоджанняў;
* прыкрывае дэфекты паверхні стала
* з’яўляецца элементам дэкору памяшкання

Зноскі
------

1. ↑  Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя / Рэд.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1989.
2. ↑  Абрус // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1. — 704 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0496-9.

Літаратура
----------

*Герасіменя В.* Абрус // Малая краязнаўчая энцыклапедыя / Ганцавіцкі раённы краязнаўча-інфармацыйны партал — Эл.рэсурс gants-region.info

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 124087407 · GND: 4303039-7 · LCCN: sh85131809 · NKC: ph333389 |
Літоўская нацыянальная бібліятэка імя Марцінаса Мажвідаса
**Літоўская нацыянальная бібліятэка імя Марцінаса Мажвідаса** (літ.: Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka) — адна з найбуйнейшых у краіне бібліятэк. Размяшчаецца ў Вільні на праспекце Гедыміна, 51. На 2 студзеня 2006 года штат складаў 529 работнікаў, з іх 378 прафесійных бібліятэкараў.

Гісторыя
--------

Заснавана ў 1919 годзе ў Каўнасе як Цэнтральная дзяржаўная бібліятэка (Lietuvos Centrinis knygynas), з 1944 года — Цэнтральная дзяржаўная бібліятэка Літоўскай ССР, з 1951 года Дзяржаўная рэспубліканская бібліятэка Літоўскай ССР (Lietuvos TSR centrinė valstybinė biblioteka). У 1963 годзе пераведзена ў Вільню і размешчана ў спецыяльна пабудаваным для яе будынку.

У 1988 годзе бібліятэцы прысвоена імя літоўскага першадрукара Марцінаса Мажвідаса. З 30 мая 1989 года мае назву Літоўская нацыянальная бібліятэка імя Марцінаса Мажвідаса.

| Нацыянальныя бібліятэкі Еўропы |
| --- |
| 

Азербайджан **·** 
Албанія **·** 
Андора **·** 
Арменія **·** 
Аўстрыя **·** 
Балгарыя **·** 
Беларусь **·** 
Бельгія **·** 
Боснія і Герцагавіна **·** 
Ватыкан **·** 
Вялікабрытанія (Брытанія, Уэльс і Шатландыя) **·** 
Венгрыя (імя Сечэні і Дэбрэцэнскага ўніверсітэта) **·** 
Германія (нацыянальная і эканамічная) **·** 
Грузія **·** 
Грэцыя **·** 
Данія **·** 
Ірландыя **·** 
Ісландыя **·** 
Іспанія (Каталонія) **·** 
Італія (Рым і Фларэнцыя) **·** 
Казахстан **·** 
Латвія **·** 
Літва **·** 
Ліхтэнштэйн **·** 
Люксембург **·** 
Македонія **·** 
Малдова **·** 
Мальта **·** 
Манака **·** 
Нарвегія **·** 
Нідэрланды **·** 
Партугалія **·** 
Польшча **·** 
Расія (РНБ і РДБ) **·** 
Румынія **·** 
Сан-Марына **·** 
Сербія **·** 
Славакія **·** 
Славенія **·** 
Турцыя **·** 
Украіна (парламенцкая і імя Вярнадскага) **·** 
Фінляндыя **·** 
Францыя **·** 
Харватыя **·** 
Чарнагорыя **·** 
Чэхія (нацыянальная і тэхнічная) **·** 
Швейцарыя **·** 
Швецыя **·** 
Эстонія
**Еўрапейская бібліятэка**
 |
**Гадзюкавыя** (*Viperidae*) — сямейства ядавігых змей атрада лускаватых.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Сямейства налічвае 11 родаў і каля 60 відаў са складаным ядазубным апаратам.

Даўжыня да 2 м. Цела рознай афарбоўкі. Галава акругла-трохвугольнай формы, з прытупленай насавой часткай, выразна адмяжоўваецца ад шыі і пакрыта дробнымі шчыткамі. Тулава адносна тоўстае, хвост кароткі. Характэрная асаблівасць — вертыкальная зрэнка. На верхняй сківіцы 1-2 вялікія рухомыя ядавітыя зубы і па 3-5 больш дробных. Ядаправодныя зубы ў стане спакою знаходзяцца ў складзеным становішчы (прыціснуты, канцы накіраваны назад), а пры ўкусе разам з адкрываннем пашчы высоўваюцца ўперад і ўстаюць вертыкальна. Дробныя неядавітыя зубы, якія прыстасаваны для заглытвання забітых ядам ахвяр, размешчаны на нёбных і ніжнясківічных касцях.

Найбольш вядомыя — гюрза, эфа. На Беларусі 1 від — гадзюка звычайная.

Пашырэнне
---------

Прадстаўнікі сямейства пашыраны ў Афрыцы (адкуль, верагодна, паходзяць) і Еўразіі. Насяляюць вільготныя экватарыяльныя лясы, сухія саванны і стэпы, бязводныя пустыні, паўночныя хваёвыя лясы, скалістыя горы да 3000 м над узр. м. Большасць вядзе наземны спосаб жыцця, іншыя жывуць на дрэвах або пад зямлёй.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Актыўныя пераважна прыцемкам і ўначы. Дарослыя кормяцца дробнымі жывёламі, птушкамі, яйцамі, моладзь — насякомымі і членістаногімі. Яйцажывародныя, некаторыя адкладваюць яйцы.

Ахова
-----

4 віды гадзюк знаходзяцца у Чырвонай кнізе МСАП.

Утрыманне ў няволі
------------------

Аб'екты адлову і ўтрымання ў серпентарыях для атрымання змяінага яду.

Зноскі
------

1. 1 2 3   Ананьева Н. Б. Орлов Н. Л. Халиков Р. Г. Даревский И. С. Рябов С. А. Барабанов А. В. Атлас пресмыкающихся Северной Евразии (таксономическое разнообразие, географическое распространение и природоохранный статус). — СПб.: Зоологический институт РАН, 2004. — С. 183. — 1000 экз. — ISBN 5-98092-007-2

Літаратура
----------

* Земнаводныя. Паўзуны: Энцыкл. даведнік. — Мн.: БелЭн, 1996. ISBN 985-11-0067-6
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 121230195 · GND: 4188379-2 · LCCN: sh85143723 · Microsoft: 2779231127 · NKC: ph198737 |
**Апал** — мінерал падкласа гідраксідаў. Мае 1—34 % вады, 65—92 % SiO2, прымесі аксідаў Fe2O3, MgO, CaO і інш.

Назва
-----

Назаа ад лацінскага слова «*opalus*», якое бярэ пачатак ад санскрыцкага «*úpala*», г.зн. «каштоўны камень».

Апісанне
--------

Чысты апал бясколерны, непразрысты, мае афарбоўку блізкую да малочнай або афарбаваны ў няяркія тоны рознымі прымесямі. Па колеру адрозніваюць дзве асноўныя разнавіднасці апалу — белы і чорны. Белы можа быць жаўтаватым, а чорны часцей за ўсё бывае цёмна-шэры або сіні. Прыкметна вар’іруе ступень празрыстасці. Празрыстыя і паўпразрыстыя ўзоры валодаюць апалесцэнцыяй (пералівы колераў), якая ўзнікае дзякуючы рассейванню святла дробнымі часцінкамі.

Аморфны. Рэнтгенаструктурны аналіз і вывучэнне пад электронным мікраскопам выявілі ў апале крышталічныя часцінкі надзвычай малых памераў. Высветлена, што ў аморфным апале ёсць асобныя ўчасткі, якія складаюцца са шчыльна ўпакаваных сферычных часцінак крэменязёму памерам 1500—4000 А.

Бляск васковы, матавы, шкляны, перламутравы, смалісты. Рысы не дае. Зямлістыя рознасці маюць белую рысу. Цвёрдасць 5,5—6,5. Злом ракавісты. Крохкі. Шчыльнасць 1,9—2,3 г/см³.

Утварэнне
---------

Асадкавы, гідратэрмальны. Утварае нацечныя агрэгаты — ааліты, скарынкі, ныркападобныя масы. На тэрыторыі Беларусі трапляецца ў выглядзе цэменту, шкарлупін дыятамей, у мелавых адкладах (сцяжэнні) і інш.

Разнавіднасці
-------------

У залежнасці ад афарбоўкі і характару апалесцэнцыі (вясёлкавых пераліваў колеру) вылучаюць яго разнавіднасці:

* белы апал — светлы, празрысты са светла-блакітнай апалесцэнцыяй;
* чорны апал — чорны, цёмна-фіялетавы, сіні, зялёны, бардовы з чырванаватай апалесцэнцыяй;
* арлекін — з пералівам каляровых плям на чырванаватым фоне;
* вогненны апал — жоўты, чырвоны з вогненнай апалесцэнцыяй;
* гіяліт, або мюлерава шкло — празрысты, чысты, як шкло;
* кахалонг — блакітнавата-белы, фарфорападобны, моцна порысты з перламутравай апалесцэнцыяй;
* гідрафан — шэры, эфект ірызацыі праяўляецца пасля змочвання вадой.

Выкарыстанне
------------

З апалу складаецца дыятаміт, трэпел і апока — сыравіна для вырабу цэменту, напаўняльнікі.

Выкарыстоўваецца як вырабны камень. Вогненны апал — каштоўны камень.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
* Мінералы, горныя пароды і глебы роднага краю: Кн. для настаўніка / У. Фядотаў, А. Цытленак. — Мн.: Нар. асвета, 1987. — 109, [2] c.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Апал на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · У. Даля · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4172602-9 · LCCN: sh85094861 · NDL: 00568903 · NKC: ph433469 |
**Андрэй Аляксеевіч Паўлухін** (нар. 10 снежня 1980, Рагачоў) — беларускі пісьменнік-фантаст.

Біяграфія
---------

З 1980 да 1986 года жыў у Анапе. У 1986 годзе вярнуўся ў Рагачоў. У 1999 годзе паступіў у Магілёўскі бібліятэчны тэхнікум па спецыяльнасці «бібліятэкар-бібліёграф», «тэхнік-тэхнолаг бібліятэчна-інфармацыйных сістэм». Піша на беларускай і рускай мовах у рэчышчы кіберпанку, навуковай фантастыкай і альтэрнатыўнай гісторыі.

Друкаваўся ў беларускіх («Дзеяслоў», «Беларусь», «ЛіМ», «Маладосць», «Першацвет», «Чырвоная змена», «Свабоднае слова») і расійскіх («Полдень, XXI век», «Золотое перо», «Юный техник», «Новая Россия», «Анапа», CD «Мира фантастики») газетах і часопісах, зборніках («Фантастика-2003/2», «Фантастика-2005/1», «Что там, за дверью?», «Панядзелак», «Настрой», «Золотой Рог», «Славянские колокола»).

Публікацыі
----------

* Белополис (2003)
* Портал (2005)
* Электрычныя сны (2006)
* *Загрузіце сябе ў нябёсы*. Фантастычныя апавяданні. «Дзеяслоў», № 22, 2006
* Время теней (2007)
**«Голос III армии»** — вайсковая газета. Выдавалася ў красавіку — снежня 1917 г. у Полацку на рускай мове. Орган Выканаўчага камітэта арміі. Змяшчала афіцыйныя ўрадавыя дакументы, загады ваеннага камандавання, рэзалюцыі і лісты ад салдат і афіцэраў. Пасля Кастрычнікага перавароту заняла антыбальшавіцкія пазіцыі друкавала адозвы ў абарону Часовага ўрада, выступала за ўмацаванне дэмакратычных сіл вакол Устаноўчага сходу. З-за перавагі сіл на баку правых эсэраў і меншавікоў у армейскім камітэце ў рэдакцыі газеты бальшавікі выйшлі з яе складу і арганізавалі выданне «Известий Военно-революционного комитета III армии». Паводле пастановы III армейскага з’езда, на якім большасць дэлегаатў падтрымала бальшавікоў, выхад газеты спынены.

Літаратура
----------

* Сяменчык, М. «Голос III армии» / Мікола Сяменчык // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 3. – С. 57.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі.
**Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — рымска-каталіцкае сакральнае збудаванне ў Браславе, узведзенае ў 1824 і перабудаванае ў 1897.

Гісторыя
--------

Першыя дакладныя звесткі пра каталіцкую святыню ў Браславе датуюцца XV стагоддзем, калі на Замкавай гары збудавалі драўляны касцёл пад тытулам Маці Божай. Неаднойчы ён знішчаўся пажарамі (апошні раз у 1794).

У 1824 каля падножжа Замкавай гары паўстаў новы мураваны будынак. Аднак з прычыны невялікага памеру гэтай святыні, неўзабаве пачалі ўзводзіць новую, якую завяршылі да 1897.

Падчас гітлераўскай акупацыі Браслава пробашч касцёла Мечыслаў Акрэйц быў расстраляны нацыстамі за аказанне дапамогі яўрэям. У 1950 годзе храм быў зачынены і аддадзены пад збожжасховішча, але ўжо праз два гады вернікі дамагліся вяртання будынка парафіі.

У 1999 г. біскуп новаўтворанай Віцебскай дыяцэзіі Уладзіслаў Блін прызначыў браслаўскі касцёл пад тытулам Нараджэння Маці Божай марыйным санктуарыем Маці Божай Валадаркі азёраў. 22 жніўня 2009 г. арцыбіскуп Кёльнскі кардынал Іахім Мейснер здзейсніў каранацыю папскімі каронамі цудатворнага абраза.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры неараманскага стылю. 3-нефная базіліка. Падоўжаны прамавугольны ў планс аб'ем накрывае 2-схільны дах. Сілуэт галоўнага фасада фармуюць кутнія пінаклі з шпілямі і высунутая наперад ярусная шатровая вежа-званіца, да якой вядуць выкладзеныя з буйных вапняковых блокаў сходы. У муроўцы выкарыстоўваецца мясцовы прыем г. зв. браслаўскай мазаікі.

Інтэр'ер
--------

Галоўны алтар і абраз Маці Божай Браслаўскай
У галоўным алтары тут знаходзіцца цудадзейны абраз Маці Божай Браслаўскай, якую таксама называюць Маці Божай Манастырскай (гэта назва звязана з паходжаннем абраза). На тэрыторыі браслаўскай парафіі быў праваслаўны манастыр, які ўзнік у XV ст. на востраве возера Неспіш. У першай пал. XVII ст. там пасяліліся базыльяне, асабліва шанаваная вернікамі была цудадзейная выява Маці Божай. У 1832 г. ад удару маланкі ўспыхнуў пажар, які знішчыў усе пабудовы, ацалеў толькі абраз Маці Божай. Ён быў змешчаны ў браслаўскім касцёле.

Зноскі
------

1. ↑  *Кулагін А. М.* Каталіцкія храмы на Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; маст. І. І. Бокі. — 2-е выд. — Мн.: БелЭн, 2001.

Літаратура
----------

* *Кулагін А. М.* Каталіцкія храмы на Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; маст. І. І. Бокі. — 2-е выд. — Мн.: БелЭн, 2001.— 216 с.: іл. ISBN 985-11-0199-0.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Браслаў) на Вікісховішчы |

* Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Браслаў) на сайце Catholic.by (бел.)
* Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Браслаў) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Браслаў) на сайце Radzima.org

| ⛭Браслаўскі дэканат |
| --- |
| Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Ахрэмаўцы) ·  Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Браслаў) ·  Касцёл Маці Божай Анёльскай (Замошша) ·  Касцёл Божага Цела (Іказнь) ·  Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Плюсы)  ·  Касцёл Сэрца Ісуса (Слабодка)  ·  Касцёл Святой Тэрэзы ад Дзіцятка Езус (Урбаны) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Богуш.
**Андрэ́й Алякса́ндравіч Бо́гуш** (11 ліпеня 1925 — 21 ліпеня 2009) — беларускі фізік-тэарэтык. Член-карэспандэнт НАН Беларусі (1994). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1988), доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Андрэй Аляксандравіч нарадзіўся ў мястэчку Карэлічы Гродзенскай вобласці. Сярэднюю адукацыю атрымаў у школе рабочай моладзі, атрымаў залаты медаль. У 1947 годзе паступіў на аддзяленне фізікі фізіка-матэматычнага факультэта БДУ. У 1952 годзе скончыў БДУ з чырвоным дыпломам. Пасля гэтага працаваў настаўнікам фізікі СШ № 8 у Магілёве, а з 1953 года — выкладчыкам і пазней старэйшым выкладчыкам фізікі Магілёўскага педагагічнага інстытута. У 1957 годзе Андрэй Аляксандравіч Богуш вырашыў паступіць у аспірантуру Інстытута фізікі АН БССР, кандыдацкую дысертацыю на тэму «Прымяненне каварыянтных метадаў у тэорыі элементарных часціц» абараніў у 1963 годзе. У 1974 годзе Андрэй Аляксандравіч абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Канечныя ператварэнні груп сіметрыі і іх прадстаўленняў у тэорыі элементарных часціц» — першую ў Беларусі ў галіне фізікі элементарных часціц. Аўтар больш як 300 навуковых прац. У 1980 годзе ўзнагароджаны Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР. З 1978 да 2004 узначальваў створаную ім лабараторыю фізікі высокіх энергій. Потым — галоўны навуковы супрацоўнік інстытута. Адначасова з даследчыцкай дзейнасцю з 1961 да 1997 года (з 1976 на пасадзе прафесара) працаваў на кафедры тэарэтычнай фізікі БДУ. Чытаў агульны курс квантавай механікі, спецыяльныя курсы па класічнай тэорыі поля, квантавай электрадынаміцы, тэорыі груп у фізіцы, калібровачнай палявой тэорыі электраслабых узаемадзеянняў. Падрыхтаваў 11 кандыдатаў і 4 дактароў фізіка-матэматычных навук.

Навуковыя працы
---------------

* *А. А. Богуш*, *Л. Г. Мороз*. Введение в теорию классических полей. — Мн.: Наука и техника, 1968; — М.: УРСС, 2004.
* *А. А. Богуш*. Введение в полевую теорию элементарных частиц. — Мн.: Наука и техника, 1981.
* *А. А. Богуш*. Введение в калибровочную полевую теорию электрослабых взаимодействий. — Мн.: Наука и техника, 1987; — М.: УРСС, 2003.
* *А. А. Богуш*. Очерки по истории физики микромира. — Мн.: Наука и техника, 1990; — М.: УРСС, 2004.

Зноскі
------

1. ↑  Вучоныя Беларусі: Андрэй Аляксандравіч Богуш (Да 75-годдзя з дня нараджэння) // Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя фізіка-матэматычных навук. № 3, 2000 (С. 137—138)

Літаратура
----------

* Андрэй Аляксандравіч Богуш : да 80-годдзя са дня нараджэння / НАН Беларусі, ІФ імя Б. І. Сцяпанава, ЦНБ імя Я.Коласа. — Мн.: Принтлайн, 2005. — 114 с. (руск.)
* Бібліяграфія прац А. А. Богуша. — Мн.: ИФ НАНБ. 2000. — 46 с. (руск.)

Спасылкі
--------

* Андрэй Аляксандравіч Богуш: Даведка на сайце НАН Беларусі
* Андрэй Аляксандравіч Богуш у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
* Андрэй Аляксандравіч Богуш на сайце кафедры тэарэтычнай фізікі БДУ Архівавана 2 лістапада 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | All-Russian Mathematical Portal |
**Каменны мост** (руск.: Ка́менный мост) — аўтадарожны арачны мост цераз канал Грыбаедава ў Адміралцейскім / Цэнтральным раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Казанскі і Спаскі астравы. Гэта адзін з найстарэйшых пецярбургскіх мастоў, якія захаваліся, прыклад мостабудаўнічага мастацтва 1760-х гадоў. Адзін з нямногіх пецярбургскіх мастоў, які за сваю больш чым двухвекавую гісторыю не быў рэканструяваны. З’яўляецца помнікам архітэктуры федэральнага значэння і ахоўваецца дзяржавай. Размешчаны па восі Гарохавай вуліцы. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Мучны мост, ніжэй — Дзямідаў мост. Найбліжэйшая станцыя метрапалітэна (500 м) — «Садовая». 20 жніўня 1739 года масту была прысвоена назва Сярэдні, ад былой назвы Гарохавай вуліцы. Але гэтая назва практычна не выкарыстоўвалася. Сучасная назва вядома з 1769 года.

| Масты цераз канал Грыбаедава |
| --- |
| 
* Трайны, Тэатральны
* Нова-Канюшанны
* Італьянскі пешаходны
* Казанскі
* Банкаўскі пешаходны
* Мучны пешаходны
* Каменны
* Дзямідаў
* Сянны пешаходны
* Какушкін
* Вазнясенскі
* Падзьячаскі
* Львіны пешаходны
* Харламаў
* Нова-Мікольскі
* Чырвонагвардзейскі пешаходны
* Пікалаў
* Магілёўскі
* Аларчын
* Каломенскі пешаходны
* Мала-Калінкін

 |
**Дзяніс Юр’евіч Коўба** (6 верасня 1979, Віцебск, Беларуская ССР — 18 лістапада 2021, Масква) — беларускі футбаліст (паўабаронца) і трэнер. Выступаў за нацыянальную зборную Беларусі (2002—2007).

Кар’ера
-------

Маці — беларуска, бацька — украінец. Пачаў гуляць у футбол у Віцебску. Пасля дзіцяча-юнацкай спартыўнай школы віцебскага «Лакаматыва» гуляў спачатку за дубль, а потым і за асноўны склад каманды. Па парадзе бацькі ў 1998 годзе Коўба з’ехаў ва Украіну, у кіраваградскую «Зорку», выступала тады ў вышэйшай лізе ўкраінскага чэмпіянату.

У канцы чэрвеня 2000 года самарскія «Крылы Саветаў» заключылі з Коўбам двухгадовы кантракт. 27 чэрвеня ён правёў за «Крылы» свой першы матч, выйшаўшы на 75 хвіліне сустрэчы з «Аланіяй» ва Уладзікаўказе замест Сяргея Ігнашэвіча.

10 сакавіка 2007 года Дзяніс Коўба правёў свой 200-ы матч у складзе «Крылаў Саветаў» (ва ўсіх спаборніцтвах), якім стала гульня 1-га тура чэмпіянату Расіі супраць падмаскоўных «Хімкаў».

30 верасня 2007 года ў гульні 25-га тура ў Маскве з «Дынама» згуляў за «Крылы Саветаў» 188 матч у чэмпіянатах Расіі і стаў аднаасобным рэкардсменам самарскага клуба па гэтым паказчыку.

29 ліпеня 2009 года Коўба перайшоў у чэшскую «Спарту», з якой стаў чэмпіёнам Чэхіі. Пазней вярнуўся ў «Крылы Саветаў».

20 снежня 2011 года пакінуў самарскі клуб у сувязі з заканчэннем кантракта. У 2012 годзе гуляў за «Александрыю» і «Хімкі», пасля чаго завяршыў кар’еру.

У сакавіку 2013 года стаў трэнерам-селекцыянерам «Крылаў Саветаў». У другой палове 2017 года вярнуўся ў Беларусь, арганізаваўшы з Віталем Булыгам дзіцячую школу ў Мінску. 

У студзені 2018 года ўвайшоў у трэнерскі штаб «Віцебска». У студзені 2020 года перайшоў на пасаду галоўнага трэнера дубля віцебскага клуба, у 2021 годзе зноў далучыўся да штабу асноўнай каманды. Пакінуў «Віцебск» у ліпені 2021 года. У 2021 годзе ў якасці аматара выступаў таксама за клуб «Гарадоцкія львы» ў Другой лізе.

У лістападзе 2021 года апынуўся ў рэанімацыі маскоўскай інфекцыйнай бальніцы № 2 з дыягназам COVID-19. Памёр 18 лістапада 2021 года.

Зноскі
------

1. ↑  Дзяніс па мянушцы «Каўбой». «Самарскі футбол», 12 сакавіка 2007 года.
2. ↑  Denis Kovba // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
3. ↑  Dzyanis Kowba // FBref.com<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56239490'></a>
4. ↑  Денис Ковба стал тренером-селекционером в «Крыльях Советов»
5. ↑  Булыга и Ковба открыли детскую школу
6. ↑  Николай Вайтюховский: «В тренерский штаб Ясинского войдет Денис Ковба»
7. ↑  Ковба возглавил дубль "Витебска"
8. ↑  Ковба покинул тренерский штаб «Витебска»
9. ↑  Экс-игрок «Крыльев Советов» Денис Ковба госпитализирован с COVID-19
10. ↑  В 42 года ушел из жизни экс-полузащитник сборной Беларуси Денис Ковба

Спасылкі
--------

* Профіль на афіцыйным сайце самарскіх «Крылаў Саветаў»  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | eu-football.info (ігрок) · FBref.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · National Football Teams.com · Soccerway · Sportbox.ru · playmarkerstats.com (ігрок) · playmarkerstats.com (трэнер) · Transfermarkt (ігрок) · Transfermarkt (трэнер) · РПЛ (ігрок) · УАФ · УЕФА |
**Дзяніс Урад** (23 чэрвеня 1991) — афіцэр Генеральнага штабу Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь, палітычны зняволены.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Расонах. У 2014 годзе скончыў факультэт сувязі і аўтаматызаваных сістэм кіравання Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь.

Паводле стану на 2021 год год меў чын капітана, служыў сувязістам у Генеральным штабе Узброеных сіл Рэспублікі Беларусь.

Арыштаваны 15 сакавіка 2021 года пасля таго як 14 сакавіка, паводле інфармацыі СМІ, сфатаграфаваў і адправіў тэлеграм-каналу «Нехта» сакрэтны ліст ад міністра ўнутраных спраў Івана Кубракова міністру абароны Віктару Хрэніну, у якім Кубракоў незаконна прасіў напярэдадні Дня Волі прыцягнуць 3725 вайскоўцаў для аховы аб’ектаў у Мінску. Удзел вайскоўцаў у ахове аб’ектаў дазволіў бы сканцэнтраваць сілы МУС на супрацьстаянні пратэстам. Утрымліваўся ў СІЗА КДБ («Амерыканцы»).

29 красавіка прызнаны палітычным зняволеным з боку беларускіх праваабаронцаў.

31 сакавіка 2021 года кадры з допыту Урада былі паказаныя ў прапагандысцкім фільме «Манкурты» на падкантрольным рэжыму Лукашэнкі тэлеканале «АНТ».

14 мая 2021 года пакараны 18 гадамі зняволення паводле ч. 2 арт. 356 КК («Здрада дзяржаве, учыненая асобай, на якую распаўсюджваецца статус вайскоўца»). Вырак вынес суддзя Аляксандр Лупіновіч пасля разгляду справы ў закрытым рэжыме.

30 чэрвеня 2021 года шэфства над палітычным зняволеным узяў Енс Гаер, дэпутат Еўрапейскага парламента.

Сям’я
-----

Жонка — Ірына Урад, мае сына.

Зноскі
------

1. 1 2  ДЗЯНІС УРАД капітан Генштаба Узброеных Сіл — Праваабарончы цэнтр «Вясна»
2. ↑  «Не вытрымаў ад таго, што адбываецца ў краіне». Справа капітана Генштабу стала рэкорднай паводле хуткасці прысуду — Белсат, 18.05.2021
3. ↑  Капітан Генштаба Дзяніс Урад прызнаны палітвязнем — Белсат, 29.04.2021
4. ↑  ОНТ подтвердило подлинность письма Кубракова Хренину: задержан капитан Генштаба [АНТ пацвердзіла сапраўднасць ліста Кубракова Хрэніну: затрыманы капітан Генштаба] — Reform.by, 31.03.2021  (руск.)
5. ↑  Палітвязень Дзяніс Урад пакараны 18 гадамі пазбаўлення волі — Белсат, 14.05.2021
6. ↑  Irish and German MPs adopt three political prisoners from Belarus (англ.).  Libereco — Partnership for Human Rights (30 чэрвеня 2021). Архівавана з першакрыніцы 5 ліпеня 2021. Праверана 5 ліпеня 2021.
7. ↑  У Леаніда Судаленкі, Дзяніса Івашына, Дзяніса Урада і яшчэ 6 палітвязняў з'явіліся "хросныя" **(нявызн.)**.  Праваабарончы цэнтр «Вясна» (30 чэрвеня 2021). Архівавана з першакрыніцы 10 ліпеня 2021. Праверана 10 верасня 2021.

Спасылкі
--------

* Старонка Дзяніса Урада на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»
**Чэмпіянат свету па сучасным пяцібор’і 2021 года** — 60-ы чэмпіянат свету па сучасным пяцібор’і (пентатлоне), які прайшоў з 7 па 13 чэрвеня 2021 года ў Каіры (Егіпет). Заключны адборачны старт на Алімпійскія гульні.

Выбар месца правядзення
-----------------------

6 верасня 2019 года выканаўчы савет Міжнароднага саюза сучаснага пяцібор’я прыняў рашэнне аб правядзенні чэмпіяната свету ў Мінску.

22 студзеня 2021 года Беларускі фонд спартыўнай салідарнасці заклікаў Міжнародны саюз сучаснага пяцібор’я не праводзіць чэмпіянат свету ў Беларусі па прычыне палітыкі ўрада, стаўленне да дэманстрантаў і відавочнае парушэнне правоў чалавека ў Беларусі. Прэзідэнт МССП заявіў, што *«палітычны ціск ёсць, без сумненняў. Але мы не дазволім паўплываць яму на нашае рашэнне. Прымем правільнае рашэнне пасля таго, як ўзважым усе аргументы»*. У гэты жа дзень, выканаўчы савет UIPM пазбавіў права Мінск праводзіць спаборніцтвы з-за нестабільнай сітуацыі ў Беларусі.

26 студзеня 2021 года стала вядома, што Чэмпіянат свету прыме сталіца Егіпта, горад Каір з 7 па 13 чэрвеня.

Вынікі
------

Беларускія спартсменкі Ірына Прасняцова і Вольга Сілкіна заваявалі «золата» турніру ў эстафеце. Перамогу ім прынесла сума ў 1395 балаў.

Настасся Пракапенка таксама заваявала залаты медаль на планетарным першынстве. Вынік пераможніцы — 1353 балы. Для беларускай спартсменкі гэты другая перамога на чэмпіянатах свету.

Зноскі
------

1. ↑  Минск в 2021 году примет чемпионат мира по современному пятиборью (руск.). *БелТА* (6 верасня 2019). Праверана 18 студзеня 2021.
2. ↑  Sviatlana Tsikhanouskaya on IIHF decision: 'Justice has been served' (англ.). *Deutsche Welle* (20 студзеня 2021). Праверана 22 студзеня 2021.
3. ↑  Минск лишился права проведения ЧМ по современному пятиборью (руск.). *Deutsche Welle* (22 студзеня 2021). Праверана 24 студзеня 2021.
4. ↑  uipmworld.org
5. ↑  zviazda.by

| ⛭Чэмпіянаты свету па сучасным пяцібор’і |
| --- |
| 
* 1949
* 1950
* 1951
* 1953
* 1954
* 1955
* 1957
* 1958
* 1959
* 1961
* 1962
* 1963
* 1965
* 1966
* 1967
* 1969
* 1970
* 1971
* 1973
* 1974
* 1975
* 1977
* 1978
* 1979
* 1980
* 1981
* 1982
* 1983
* 1984
* 1985
* 1986
* 1987
* 1988
* 1989
* 1990
* 1991
* 1992
* 1993
* 1994
* 1995
* 1996
* 1997
* 1998
* 1999
* 2000
* 2001
* 2002
* 2003
* 2004
* 2005
* 2006
* 2007
* 2008
* 2009
* 2010
* 2011
* 2012
* 2013
* 2014
* 2015
* 2016
* 2017
* 2018
* 2019
* 2021

 |  |