**Бубі** (ісп. *Bubi*, *Bube*) — карэннае насельніцтва вострава Біёка. Колькасць у Экватарыяльнай Гвінеі- 66 тыс. чал. Акрамя таго, бубі-бежанцы і эмігранты жывуць у суседніх краінах Афрыкі, ЗША і Іспаніі.

Гісторыя
--------

Мяркуецца, што бубі з'явіліся на востраве Біёка з кантынентальнай Афрыкі ў друг. пал. I - перш. пал. II тыс. да н.э. і адносяцца да моўнай групы банту. Згодна паданням, да перасялення іх прымусіла ўварванне ворагаў. Да прыходу еўрапейцаў яны не мелі адзінства. Падзяляліся на 7 (з якіх захавалася толькі 5) тэрытарыяльна-племянных груп. Прычым, розныя групы могуць быць нашчадкамі розных хваль міграцыі з Афрыкі. Паміж рознымі групамі ўспыхвалі частыя ўзаемныя канфлікты, што адлюстравана ў фальклоры бубі.

Назва бубі мае еўрапейскае паходжанне, з'яўляецца ў каланіяльны перыяд. Згодна адной версіі, на жаргоне маракоў яна значыла "няспраўны". Згодна іншай, назва паходзіць ад вітальных слоў саміх бубі або назвы іх лепшых воінаў. Аднак бубі называюць сябе *bechoboche*, *besoboiso*, *bachosboricho*, *bandiobaboncho* (літаральна "жывыя людзі" або "людзі зямлі").

У 1471 г. востраў Біёка быў адкрыты партугальскімі мараплаўцамі і абвешчаны калоніяй Партугаліі. Хаця партугальцы амаль не кантралявалі востраў, бубі пастаянна мелі сутычкі з іншаземцамі, у час якіх многія з іх загінулі. Значная частка тубыльцаў памерла ад эпідэмічных хвароб, прывезеных еўрапейцамі. Гэта вымусіла бубі адысці з узбярэжжа ў горы, дзе ў XVII - XVIII стст. склаліся іх дзяржаўныя фарміраванні на чале вярхоўных правадыроў *батоку*. 

У кан. XVIII ст. партугальцы адмовіліся ад Біёка на карысць Іспаніі. У перш. пал. XIX ст. на востраве знаходзіліся брытанскія ваенныя. Брытанская і іспанская адміністрацыі імкнуліся захаваць аўтаномію абарыгенаў, але сярод іх актыўна працавалі хрысціянскія місіянеры, далучаліся вызваленыя рабы. Хаця бубі прытрымліваліся традыцыйнага права, у кан. XIX - пач. XX ст. з-за злоўжывання з боку правадыроў абшчыннікі пачалі звяртацца ў іспанскія суды. Гэта садзейнічала аслабленню ўлады племянной арыстакратыі. 

Канчатковае зруйнаванне традыцыйнага грамадства бубі адбылося пасля абвяшчэння незалежнасці Экватарыяльнай Гвінеі ў 1968 г. Улады новай дзяржавы разгарнулі жорсткія рэпрэсіі супраць правадыроў і ўладальнікаў зямлі, што прывяло да шырокай эміграцыі бубі ў іншыя краіны. У 1970-ыя гг. там склаўся адзіны нацыяналістычны рух, накіраваны супраць дыктатуры. Пасля яе звяржэння некаторыя нацыяналісты вярнуліся ў Экватарыяльную Гвінею і пачалі актыўна займацца палітыкай і адраджэннем культуры свайго народа. 

* Племянны сцяг бубіПлемянны сцяг бубі
* Сцяг бубі-нацыяналістаўСцяг бубі-нацыяналістаў

Асаблівасці традыцыйнай культуры
--------------------------------

Галоўныя заняткі - сельская гаспадарка (вырошчванне клубняплодаў, кукурузы, алейнай пальмы, гародніны), паляванне на дзікіх жывёл, лоў рыбы, збіральніцтва. Жывёлагадоўля мела дапаможны характар, але свойскія козы з'яўляліся галоўным сродкам абмену. 

Паселішчы *бесэ* будавалі на схілах гор, абаранялі іх шматлікімі абярэгамі. У цэнтры паселішча была плошча для сумесных збораў. Жылі ў драўляных хацінах на шмат пакояў з чатырма кутамі каркаснага тыпу. Жытло правадыроў адасабляліся ад астатніх абшчыннікаў. 

Сем'і малыя нуклеарныя і пашыраныя. Галавой сям'і заўсёды быў старэйшы мужчына. Адрозніваліся шлюбы, якія заключалі з маладымі цнатлівымі дзяўчатамі, калі жаніх плаціў за нявесту выкуп, і нявеста магла разлічваць на права асабістай маёмасці на пасаг, і шлюбы з удовамі і не цнатлівым дзяўчатамі. У апошнім выпадку, выкуп не выплочваўся, а маёмасць нявесты пераходзіла да жаніха. Сямейныя здрады з боку жанчын жорстка караліся. Мужчыны таксама выплочвалі штраф свойскай жывёлай.

Жанчыны звычайна выконвалі значную частку працы ў сям'і - клапаціліся аб хатняй гаспадарцы, пераносілі грузы, дапамагалі мужчынам у працы на палетках. Пасля нараджэння дзіцяці маладая маці звычайна атрымоўвала падарункі ад суседзяў і сваякоў і на некаторы час вызвалялася ад хатняй працы. Асабліва віталі нараджэнне двайнят. Дзеці лічыліся маёмасцю бацькі. Таму ў выпадку яго смерці, яны пераходзілі ў сям'ю бацькавых сваякоў, у той час як жанчына павінна была вярнуцца да сваіх суродзічаў. Уступленне падлеткаў у дарослае жыццё суправаджалася святам і зменай імя. 

Сярод бубі не было сацыяльнай роўнасці. Вылучаўся пласт правадыроў, становішча якіх перадавалася ў спадчыну ад бацькі да сына або радзей з дазволу абшчыны куплялася. На ніжэйшай ступені стаялі правадыры вёсак, вышэй іх - пэўных раёнаў. У XVII - XVIII стст. вылучыўся клас вярхоўных правадыроў *батоку*, якіх еўрапейцы называлі каралямі. *Батоку* жылі ва ўмацаваных каменных палацах, мелі світу з высакародных правадыроў і бліжэйшых сваякоў. Іх улада была абмежавана саветам правадыроў. Але часцяком *батоку* прымалі важныя рашэнні самастойна. 

Простыя абшчыннікі таксама падзяляліся на некалькі рангаў паводле заняткаў - уласнікаў зямлі, рыбакоў, лекараў, паляўнічых і г. д. Забаранялася ўжываць ежу разам з прадстаўнікамі ніжэйшых рангаў, нават калі яны былі блізкімі сваякамі.

Бубі практыкавалі патрыярхальнае рабства *батакі*. Прычым, рабамі маглі быць іх супляменнікі. Звычайна рабамі станавіліся дзеці (дзяўчаты часцей, чым хлопчыкі), якіх куплялі ў бацькоў. Аднак бубі адрознівалі становішча сваіх рабоў ад жорсткай формы рабства *бапіпі* на плантацыях.

Важную частку жыцця бубі складала вайна. Ваенныя сутычкі паміж рознымі тэрытарыяльна-племяннымі групамі не суціхалі нават у перыяд каланізацыі Біёка еўрапейцамі. Бубі нападалі на маракоў і плантатараў. Звычайная зброя - вострыя дроцікі *бечыка*, якія кідалі ў ворага з засады. Адбываліся і сапраўдныя бітвы паміж апалчэнццамі з розных плямён, якія арганізоўвалі на адкрытай мясцовасці. На вайне дазваляліся хітрасць і падман. Для маладых воінаў важнае значэнне мела набыццё звання героя *боабі*. 

У мінулым шырока распаўсюджаны татуіроўкі і шнараванне цела.

Мова
----

Родная мова бубі адносіцца да моўнай групы банту, падзяляецца на некалькі дыялектаў.

Рэлігія
-------

У нашы дні больш за 98% вернікаў-бубі спавядаюць хрысціянства, аднак захаваліся рэшткі традыцыйных анімістычных вераванняў. У мінулым важную ролю ў грамадстве адыгрывалі святары і лекары *маджыама*. Бубі верылі ў існаванне бога-стваральніка свету і чалавечых душ, аднак не лічылі, што ён стала ўмешваецца ў паўсядзённае жыццё. Большасць абрадаў былі прысвечаны духам продкаў і прыроды.

Зноскі
------

1. ↑  Bube

Спасылкі
--------

* Бубі Фернанда-По Архівавана 2 лютага 2011.
* Гісторыя Экватарыяльнай Гвінеі Архівавана 25 верасня 2012.