recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Града.

**Града́** (трансліт.: *Hrada*, руск.: Гряда) — вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Людзяневіцкага сельсавета.

На захадзе біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння «Нізоўе Случы».

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 25 км на паўднёвы захад ад Жыткавіч, 9 км ад чыгуначнай станцыі Дзедаўка (на лініі Лунінец — Калінкавічы), 263 км ад Гомелю.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Лунінец — Калінкавічы. Планіроўка складаецца з дугападобнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, да якой з усходу далучаецца просталінейная шыротная вуліца. Забудова драўляная, няшчыльная, сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Заснавана напачатку XX стагоддзя. У 1908 годзе засценак Грады ў Ленінскай воласці Мазырскага павета Мінскай губерні 1 двор, 4 жыхара. У 1917 годзе ў Жыткавіцкай воласці.

У 1931 годзе арганізаваны калгас «Чырвоная Града». У 1930-х гадах у вёску пераселены жыхары найблізкіх сяліб. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў сакавіку 1943 года нямецкія акупанты спалілі вёску. Вызвалена 5 ліпеня 1944 года. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 30 жыхароў. У памяць пра загінулых у 1975 годзе ў цэнтры вёскі ўсталяваны абеліск і 3 пліты з імёнамі загінулых. Паводле перапісу 1959 года цэнтр калгасу «XX партз'езд». Змесцаваны пачатковая школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, крама.

Да 26 верасня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад Браніслаўскага сельсавета.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2004 год — 119 гаспадарак, 317 жыхароў.

### Дынаміка

* 1917 год — 301 жыхар.
* 1921 год — 68 двароў, 335 жыхароў.
* 1925 год — 85 двароў.
* 1940 год — 329 жыхароў.
* 1959 год — 418 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 119 гаспадарак, 317 жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).
2. ↑  «Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295 Архівавана 22 верасня 2019. (руск.)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Людзяневіцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Людзяневічы |
| Вёскі | Беразіна ·  Браніслаў ·  Вільча ·  Вязаў Лес ·  Града ·  Дзедаўка ·  Доўгая Дуброва ·  Загацце ·  Загорбашша ·  Калінаўка ·  Князь-Бор ·  Сялко |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вайна за незалежнасць.

**Вайна за незалежнасць Бангладэш** (бенг.: মুক্তিযুদ্ধ — *Muktijuddho*) — узброены канфлікт паміж Заходнім Пакістанам, Усходнім Пакістанам (гэта значыць, паміж Пакістанам і Бангладэш, якія з’яўляліся на той момант дзвюма часткамі адной краіны) і Індыяй, у выніку якога Усходні Пакістан стаў незалежнай краінай Бангладэш.

Гісторыя
--------

Асноўны артыкул: **Барацьба за статус бенгальскай мовы**
Вайна пачалася 26 сакавіка 1971 года пасля таго, як армейскія падраздзяленні Заходняга Пакістана пачалі ваенную аперацыю «Пражэктар» ва Усходнім Пакістане, накіраваную супраць бенгальскіх мірных жыхароў, студэнтаў і ваенных, якія патрабавалі аддзялення Усходняга Пакістана і ўтварэння на яго тэрыторыі незалежнай дзяржавы. Бенгальцы сфарміравалі «мукці-бахіні» (вызваленчую армію), якая выкарыстоўвала тактыку партызанскай вайны ў барацьбе з арміяй Заходняга Пакістана. Адным з выдатных партызанскіх камандзіраў быў падпалкоўнік-сацыяліст Абу Тахер, акрамя таго для барацьбы з пакістанскімі войскамі вялікія сілы з базай у Паярабагане (Барысал) мабілізаваў мааіст Сірадж Сікдэр. Вызваленчая армія Бангладэш атрымала эканамічную, ваенную і палітычную падтрымку з боку Індыі, што заахвоціла Пакістан да пачатку ваеннай аперацыі «Чынгісхан» на заходняй мяжы з Індыяй, якая стала пачаткам Трэцяй інда-пакістанскай вайны.

16 снежня 1971 года саюзныя войскі індыйскай арміі і «мукці-бахіні» атрымалі канчатковую перамогу над арміяй Заходняга Пакістана. 93 000 пакістанскіх салдат здаліся ў палон, што на той момант было самай буйной капітуляцыяй з часоў Другой сусветнай вайны.

Пасля паражэння ў вайне ў Пакістане была сфарміравана камісія Хамудура Рахмана, якая расследавала ваенныя злачынствы пакістанскага ваеннага рэжыму падчас вайны.

Зноскі
------

1. ↑  Heo 2007, p. 595 Памылка шаблона harvnb: няма якара: CITEREFHeo2007 (даведка)

Літаратура
----------

* Heo, Uk (2007), *Civil wars of the world: major conflicts since World War II, Volume 1*, ABC-CLIO, ISBN 1851099190, <>
* Hamoodur Rahman Commission Report Архівавана 12 лістапада 2009.
* Hamoodur Rahman Commission Report
**Людзвіно́ў** (трансліт.: *Liudzvinoŭ*, руск.: Людвинов) — былая вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Новаялчанскага сельсавета.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары (44 сем'і) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. Ліквідавана 20 жніўня 2008 года.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 38 км на паўднёвы ўсход ад Брагіна, 7 км ад чыгуначнай станцыі Ёлча (на лініі Оўруч — Палтава), 157 км ад Гомеля.

Транспартная сетка
------------------

Побач аўтадарога Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да якой на поўначы далучаецца кароткая, ледзь выгнутая шыротная вуліца. Жылыя хаты драўляныя сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Па пісьмовых крыніцах вядомая з XVIII стагоддзя як вёска ў Рэчыцкім павеце Мінскага ваяводства ВКЛ. Пасля 2-га раздзела Рэчы Паспалітай (1793 год) у складзе Расійскай імперыі. Напачатку XIX стагоддзя падзялілася на 2 паселішчы. Паводле перапісу 1897 года побач была сядзіба, броварны завод, у Ёлчанскай воласці.

У 1932 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны на франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 12 жыхароў вёскі, для ўшанавання іх памяці ў 1967 годзе ў цэнтры вёскі збудаваны абеліск. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Краснае» (цэнтр — вёска Краснае).

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2010 год — жыхароў няма.

### Дынаміка

* 1834 год — у Блізкім Людвінава 43 жыхара, у Далёкім Людвінава 40 жыхароў.
* 1897 год — 7 двароў, 50 жыхароў (паводле перапісу).
* 1959 год — 183 жыхара (паводле перапісу).
* 1986 год — жыхары (44 сем'і) пераселены.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).. Сустракаецца таксама варыянт **Людзвіно́ва, н.**
2. ↑  «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68 Архівавана 17 сакавіка 2018. (руск.)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Віталь Уладзіміравіч Катавіцкі** (нар. 23 жніўня 1956, п. Акцябрскі, Чунскі раён, Іркуцкая вобласць, Расія) — беларускі акцёр і рэжысёр драматычнага тэатра і кіно, педагог. Дацэнт (2009). Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (спецыяльнасць «Акцёрскае мастацтва драматычнага тэатра і кіно», 1979; спецыяльнасць «Рэжысура (драма)», 1987).

Працаваў у Беларускім дзяржаўным маладзёжным тэатры (1989—2001, галоўны рэжысёр), Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў (з 2002, тэатральны факультэт, загадчык кафедры рэжысуры, дацэнт).

Навуковыя інтарэсы: праблемы сучаснага тэатра. Пазапрафесійная дзейнасць: літаратурная творчасць (празаік, паэт), мастак.

Фільмаграфія
------------

* 1990 — Маці ўрагану

Спасылкі
--------

* ВИТАЛИЙ КОТОВИЦКИЙ
**Навагру́дскі парк** — помнік садова-паркавага мастацтва ў г. Навагрудак Гродзенскай вобласці. Створаны ў 1930-я гг. каля Навагрудскіх замкаў. Парк рэгулярна-пейзажны, плошчай 10,2 га. У аснове планіроўкі сістэма радыяльных алей, якія разыходзяцца ад уваходнай пляцоўкі і перасякаюцца некалькімі кальцавымі дарожкамі. Кампазіцыя дапаўняецца маляўнічымі групамі і асобнымі пасадкамі дрэў. Перад уваходам у парк — курган, насыпаны ў гонар А. Міцкевіча. Паводле дэндралагічнага складу парк быў адным з самых багатых на Беларусі (значна пашкоджаны ў Вялікую Айчынную вайну). У ім расло каля 70 экзотаў і дэкаратыўных форм, у т.л. дугласія цісалістая, лістоўніца еўрапейская, піхты, дуб чырвоны і інш. Выкарыстоўваецца як гарадскі парк культуры і адпачынку.

Літаратура
----------

* Навагрудскі парк // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
* Новогрудский парк // Республика Беларусь: Энциклопедия в 6 т. Т. 5.: Минск — Педиатрия / редкол. Г. П. Пашков и др. — Минск: БелЭн, 2007. — 752 с.: ил. — ISBN 978-985-11-0398-6.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**«Белорусская правда»** — агітацыйна-прапагандысцкая газета Палітаддзела Рэвалюцыйнага ваеннага савета Заходняга фронту і Беларускай рэдакцыйнай калегіі ЦК КП(б)ЛіБ. Выдавалася з 17 мая да 17 чэрвеня 1920 г. у Смаленску на рускай мове.

Паводле тактычных меркаванняў выходзіла як орган партызан-камуністаў. Распаўсюджвалася сярод мясцовага насельніцтва на тэрыторыі, акупіраванай польскімі войскамі. Выданне газеты было абумоўлена падрыхтоўкай летняга контрнаступлення РСЧА.

У № 1 гаварылася, што «газета ставіць сваёй задачай усяляк садзейнічаць працоўным Беларусі ў іх барацьбе са сваімі ворагамі, памешчыцкай шляхтай і яе агентамі — польскімі жандарамі і генераламі». Матэрыялы газеты былі скіраваны на ўздым партызанскай барацьбы ў тыле польскіх войск, дапамогу РСЧА, пераможнае наступленне якой забяспечыць аднаўленне савецкай улады і еднасць з Савецкай Расіяй (перадавыя артыкулы «Да працоўных Беларусі», «Без страху напераді», «Дружна наперад і мы пераможамі», «Нашы задачы», прапагандысцкія нарысы «Савецкая ўлада — гэта наша ўлада», «Зямля належыць вольнаму працоўнаму селяніну» і інш.). Друкавала матэрыялы інфармацыйна-інструкцыйнага характару («У лясы», «Як перамагчы», «Як арганізаваць партызанскі атрад», «Дзесяць запаведзяў чырвоных партызан»), нататкі пра ход партызанскай барацьбы пад рубрыкай «Як мы змагаліся за сваю свабоду». На яе старонках змяшчаліся вершы, сатырычныя куплеты пра польскіх акупантаў, словы на матывы вядомых песень «Хопіць крыві, катаванняў, стогнаў», «Партызанская марсельеза» і інш. Агітацыйны кірунак газеты дапаўняўся звесткамі пра зверствы акупантаў і заклікамі да помсты. Кожны нумар заклікаў чытаць і распаўсюджваць «сваю чырвоную газету». Амаль усе публікацыі агітацыйна-палітычнага і інструкцыйнага характару друкаваліся пад псеўданімамі Партызан А. Вольны, Чырвоны партызан, Вольны Беларус, літаратурныя — за подпісамі С. Фірына (псеўд. Батрак Сямён, Фірынюк).

Вядома 4 нумары: ад 17 мая, 31 мая, 7 чэрвеня і 17 чэрвеня 1920 г.

Літаратура
----------

* Сяменчык, М. Я. «Белорусская правда» / М. Я. Сяменчык // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2. — С. 6.
**Леяніс Перэс Эрнандэс** (ісп. Leyanis Pérez Hernández; нар. 2002) — кубінская лёгкаатлетка, якая спецыялізуецца ў трайным скачку, бронзавы прызёр чэмпіянату свету 2023 года.

Скокнуўшы на 14,15 метраў 21 сакавіка 2020 года кубінка прадэманстравала пятнаццаты скачком трайным у свеце ў тым сезоне і першым вынікам сярод юніёрак.

Яна прайшла кваліфікацыю на Алімпійскія гульні 2020 года ў маі 2021 года, скокнуўшы на 14,46 метраў (з дапамогай ветру), а затым на 14,32 метра, аднак у самой Алімпіядзе, прыняўшы ўдзел, нават не выйшла на старт.

На чэмпіянаце свету 2022 года ў Юджыне, Перэс палепшыўшы свой асабісты рэкорд і скокнуўшы на 14,70 метраў заняла выніковае чацвёртае месца.

У 2023 годзе на чэмпіянаце свету ў Будапешце Леяніс заняла трэцяе месца ў трайным скачку з вынікам 14,96 метраў.

Зноскі
------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзянісава.

**Анастасія Валер’еўна Дзянісава** (29 чэрвеня 1993, Мінск) — беларуская арыентыроўшчыца, бронзавы прызёр чэпіяната свету па спартыўным арыентаванні 2016 года.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 29 чэрвеня 1993 года ў Мінску ў сям’і арыентыроўшчыкаў.

У 2011 годзе на Чэмпіянаце Еўропы па спартыўным арыентаванні сярод юнакоў заняла 3 месца на спрынтэрскай дыстанцыі. У 2013 годзе на Чэмпіянаце свету па спартыўным арыентаванні сярод юніёраў заняла 3 месца на спрынтэрскай дыстанцыі. У 2014 годзе на Чэмпіянаце свету па спартыўным арыентаванні сярод студэнтаў заняла 2 месца на спрынтэрскай дыстанцыі.

У 2016 годзе на Чэмпіянаце свету па спартыўным арыентаванні ў г. Стромстад (Швецыя) заняла 3 месца на спрынтэрскай дыстанцыі, 6-е месца на сярэдняй дыстанцыі і 8-е месца на доўгай дыстанцыі, паказаўшы высокі сусветны клас і хуткасную вынослівасць на спрынтэрскай дыстанцыі, а таксама здольнасць падтрымліваць высокую хуткасць і беспамылкова праходзіць сярэднія і доўгія дыстанцыі ў спартыўным арыентаванні.

Зноскі
------

1. ↑  19th World University Orienteering Championships 2014 — SPRINT Results
2. ↑  Nokian Tyres World Orienteering Championships 2016. Official Results Sprint Final

Спасылкі
--------

* Анастасія Дзянісава — персанальная старонка на сайце eventor.orienteering.org
* Anastasia Denisova, first Belarusian WOC medalist Архівавана 5 верасня 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | World Athletics |
**Макарый Канеўскі і Оўруцкі** (1605, Оўруч — 7 (20) верасня 1678) — беларускі і ўкраінскі праваслаўны рэлігійны дзеяч. Архімандрыт Пінскі, Оўруцкі, Пераяслаўскі.

Нарадзіўся ў г. Оўручы на Валыні ў пачатку XVII стагоддзя ва ўкраінскай шляхетнай сям’і: па адных дадзеных Токараўскіх, па іншых — Торскіх. Калі яму было 25 гадоў, пастрыгся ў манахі пад імем Макарыя ў манастыры Унебаўзяцця Найсвяцейшай Багародзіцы ў Оўручы. Неўзабаве стаў іерадыяканам, затым — іераманахам. Некаторы час быў ігуменам Купяціцкага манастыра каля Пінска, у 1659—1660 гадах быў узведзены ў сан архімандрыта і прызначаны настаяцелем Оўруцкага манастыра. Пасля ён быў яго настаяцелем, але, калі абіцель была спустошана палякамі, яго перавялі настаяцелем у Канеўскі манастыр. Макарый, па паданню, прадказаў бедствы, якія спасьцігнуць гэты манастыр і горад: голад, польскае і татарскае нашэсце. У верасні 1678 года горад Канеў і манастыр былі спустошаныя дашчэнту, самога архімандрыта туркі пакаралі смерцю за адмову выдаць ім манастырскія скарбы. Яго астанкі былі знойдзеныя сярод мноства трупаў, у руінах і былі пахаваны ў манастырскай царкве. Падчас перабудовы царквы яны былі знойдзены зноў і 13 (26) мая 1688 года ўрачыста перанесены ў Пераяслаў. У 1942 годзе мошчы былі перанесены ў Траецкую царкву Чаркас, з 1965 года знаходзіліся ў храме ў гонар Раства Прасвятой Багародзіцы ў Чаркасах, а ў 2003 былі перанесеныя ў Міхайлаўскі сабор  (руск.) (бел. Чаркасаў.

26 (13) мая адзначаецца дзень перанясення мошчаў Святога, а 25 мая, 20 чэрвеня і 10 кастрычніка — дзень памяці ўсіх валынскіх святых.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Коваленко Сергій. Токаревський Макарій / Україна під булавою Богдана Хмельницького. Енциклопедія у 3-х томах. Том 3. — Київ: Видавництво «Стікс», 2009.
* http://www.kanevala.narod.ru
* Овруч сторінки історії
* Преподобномученик Макарий Каневский  (руск.)
**Герцагства Мо́дэнскае** (італ.: Ducato di Modena), поўная назва: **Герцагства Мо́дэны і Рэджа** (італ.: Ducato di Modena e Reggio) — маленькая італьянская дзяржава, якая існавала з 1452 па 1859 гады, з перапынкам у 1796 і 1814 гадах, у перыяд рэвалюцыйных і напалеонаўскіх войн.

Герцагства было першапачаткова створана для дому Эстэ, які таксама кіраваў Ферарай да 1597 года.

У 1796 годзе герцагства было занята французскай арміяй Напалеона Банапарта, які стварыў з яе тэрыторыі Цыспаданскую рэспубліку. Апошні герцаг з дому Эстэ, Эрколе III стаў кіраўніком былых аўстрыйскіх тэрыторый на паўднёвым захадзе Германіі (Брэйсгау) і памёр у 1803 годзе. Пасля яго смерці Модэна была перанята яго зяцем, эрцгерцагам Фердынандам Аўстрыйскім-Эсце, дзядзькам імператара Франца II, які быў жанаты з дачкой Эрколе III герцагіні Марыі Беатрычэ Эстэ.

Палац герцагаў Модэнскіх.
З падзеннем напалеонаўскай сістэмы ў Італіі ў 1814 годзе сын Фердынанда Франчэска IV стаў герцагам Модэнскім. Неўзабаве пасля гэтага ён атрымаў у спадчыну тэрыторыі Масы і Карары ад сваёй маці.

Двойчы, у 1831 і 1848 гадах, пад ціскам рэвалюцый герцаг быў вымушаны пакінуць Модэну, але кожны раз манархія была адноўлена зноў. Пасля франка-п'емонцкай вайны супраць Аўстрыі ў 1859 годзе, герцаг быў ізноў вымушаны бегчы — ужо назаўжды. У снежні 1859 года Модэна, аб'яднаўшыся з Тасканай і Пармай, сфармавала Аб’яднаныя правінцыі Цэнтральнай Італіі, якія былі далучаны да Сардзінскага каралеўства ў сакавіку 1860 года.

Правінцыі герцагства перад скасаваннем
--------------------------------------

* Модэна (герцагства Модэнскае);
* Рэджа (герцагства Рэджа);
* Гвастала;
* Фрыньяна;
* Гарфаньяна;
* Луніджана;
* Маса і Карара (герцагства Маса і Карара).

Гл. таксама
-----------

* Гістарычныя дзяржавы Італіі;
* Кіраўнікі Ферары і Модэны.

| ⛭Дзяржавы Італіі (XIX—XX стст.) |
| --- |
| XIX стагоддзе |  Каралеўства Італія •  Італьянская рэспубліка •  Лігурыйская рэспубліка •  Ламбарда-Венецыянскае каралеўства •  Герцагства Лука •  Рэспубліка Лука •  Модэнскае герцагства •  Неапалітанскае каралеўства •  Каралеўства Абедзвюх Сіцылій •  Аб'яднаныя правінцыі Цэнтральнай Італіі •  Пармскае герцагства •  Партэнапейская рэспубліка •  Папская вобласць •  Рымская рэспубліка   Сардзінскае каралеўства   Сан-Марына •  Каралеўства Сіцылія •  Вялікае герцагства Тасканскае •  Цызальпінская рэспубліка •  Каралеўства Этрурыя  |
| XX стагоддзе | Сцяг Каралеўства Італія Каралеўства Італія • Сцяг Італіі Італьянская сацыяльная рэспубліка • Сцяг Італіі Рэспубліка Італія •  Ватыкан •  Сан-Марына |
**Звычайны ранак** (руск.: Обычное утро) або **Звычайная раніца** — рускамоўная пазнавальная і грамадска-палітычная інтэрнэт-тэлеперадача ў фармаце ранішняга шоу, якая выходзіць а 8:00 раніцы (Варшава) па буднях на аднайменным YouTube-канале. Першы выпуск з’явіўся на відэахостынгу YouTube 6 верасня 2022 года. Вядучыя — Канстанцін Каверын і Людміла Міласлаўская, у мінулым вядучыя на беларускім радыё «Unistar»

Адметнай рысай перадачы з’яўляецца элемент ток-шоу, калі да абмеркавання гострых пытанняў далучаецца запрошаны госць. За час існавання перадачы ў эфіры пабывалі палітыкі (Валерый Сахашчык, Павел Латушка, Франак Вячорка, Аліна Коўшык), эканамісты (Дзмітрый Крук, Сяргей Чалы, Яраслаў Раманчук), бізнесмены і IT-спецыялісты (Яўген Чычваркін, Павел Лібер), журналісты (Дарья Чульцова, Аляксандр Класкоўскі, Дзмітрый Гардон, Арцемій Троіцкі), пісьменнікі (Саша Філіпенка), музыканты (Юрый Стыльскі, Маргарыта Ляўчук), палітолагі (Валерый Карбалевіч, Марк Фейгін, Арцём Шрайбман), навукоўцы (Сяргей Бесараб, Андрэй Белавешкін, Андрэй Ажароўскі) і многія іншыя.

Дадаткова
---------

Станам на верасень 2023 года на ютуб-канале шоу было больш за 30 тысяч падпісчыкаў.

Паводле рашэння суда Ленінскага раёна Мінска ад 21 лютага 2023 года youtube-канал шоу і лагатып прызнаны экстрэмісцкімі матэрыяламі і ўнесены ў Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў, які выпускае Міністэрства інфармацыі Беларусі.

13 верасня 2023 года канал быў заблакаваны сэрвісам Youtube «па тэхнічных прычынах». Каманда праекта адрэагавала на гэта стварэннем альтэрнатыўнага канала.

Крыніцы
-------

1. ↑  «Шрайбман пять раз не мог прийти – в это время он водит ребенка в сад». Знакомьтесь: в беларуском YouTube появилось крутое утреннее шоу с известными ведущими **(нявызн.)**. *citydog.io* (31 кастрычніка 2022). Архівавана з першакрыніцы 1 лістапада 2022.
2. ↑  Канал «Обычное утро» на YouTube признан экстремистскими материалами **(нявызн.)**. *reform.by* (23 лютага 2023). Архівавана з першакрыніцы 7 сакавіка 2023.
3. ↑  Ютуб-канал «Обычное утро» і тыкток-акаўнт Каці Пытлевай прызналі «экстрэмісцкімі» **(нявызн.)**.  Наша ніва (23 лютага 2023). Архівавана з першакрыніцы 27 лютага 2023.
4. ↑  YouTube заблокировал канал «Обычное утро» (руск.).  Наша ніва (13 верасня 2023). Архівавана з першакрыніцы 14 верасня 2023.

Спасылкі
--------

* Канал «Звычайны ранак» на YouTube

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Telegram |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · TikTok · YouTube |
**Эцуа Міёсі** (яп.: 三好鋭郎, нарадзіўся 16 снежня 1939 у Хігасікагаве  (руск.) (бел.) — японскі прадпрымальнік, ганаровы прэзідэнт карпарацыі Swany, якая вырабляе пальчаткі, чамаданы і інвалідныя каляскі; адзін з самых вядомых эсперантыстаў Японіі.

Біяграфія
---------

### Прадпрымальнік

Як прадпрымальнік, Міёсі запатэнтаваў ў 1996 годзе чамадан Walkin'Bag з коламі і доўгай ручкай, за што ў 2007 годзе атрымаў прэмію ад урада за пастаўку тавару на рынак. У 2009 годзе Саюз турызму Хігасікагавы па прапанове Міёсі арганізаваў штогадовую выставу лялек, што праходзіць у кастрычніку: на выставе прадстаўлены лялькі з розных рэгіёнаў свету ў традыцыйных касцюмах. У 2013 годзе патранат над выставай прыняў міністр культуры Польшчы разам з паслом Польшчы ў Японіі. Налічваецца каля 1500 лялек у калекцыі, якую папаўняюць і эсперантысты.

Міёсі з’яўляецца адэптам рэлігійнага руху (секты) Омата, які падтрымлівае распаўсюджванне эсперанта ў свеце, і яго ганаровым членам. Таксама ён з’яўляецца віцэ-прэзідэнтам Асацыяцыі дзіцячага тэатра Кабукі.

### Эсперанта

З 1995 года Міёсі вывучаў эсперанта, пачаўшы фінансава падтрымліваць японскі рух эсперантыстаў «Лебедзь»; з таго ж года з’яўляецца старшынёй рэгіянальнай асацыяцыі эсперантыстаў Хігасікагавы. У 2012 годзе быў заснаваны аднаіменны фонд, накіраваны на развіццё дзейнасці па вывучэнні і авалодванню эсперанта ў Еўрапейскім Саюзе.

У 2002 і 2010 гадах Міёсі пачаў публікаваць рэкламу на эсперанта ў розных часопісах і газетах Еўрапейскага саюза, у тым ліку і ў французскім выданні Le Monde, за што ў 2007 годзе быў узнагароджаны прэміяй Кэндзі Асакі Японскага інстытута эсперанта. З 2007 года — ганаровы член Еўрапейскага саюза Эсперантыстаў, з 2012 года — ганаровы член польскага таварыства «Europa Demokracja Esperanto». Міёсі перакананы, што эсперанта з’яўляецца інструментам, які палягчае зносіны паміж людзьмі розных нцыянальнасцяў: па яго словах, ён вывучаў карэйскую і кітайскую мовы, паколькі выпускаў сваю прадукцыю ў гэтых краінах, і на аснове асабістага вопыту зрабіў выснову, што дзякуючы эсперанта зносіны паміж іншаземцамі значна спросцяцца.

З 2001 года — дырэктар Сусветнага руху федэралістаў, падтрымлівае ўвядзенне эсперанта як другой мовы ў кожным рэгіёне свету. У 2011 годзе узнагароджаны за развіццё польскай культуры і эсперанта ў Польшчы ордэнам Заслуг перад Рэспублікай Польшча 5 ступені. Па прапанове Міёсі ў 2012 годзе ў польскім парламенце былі арганізаваны сімпозіум і выстава «125 гадоў эсперанта».

Зноскі
------

1. ↑  Honoraj membroj  (эсп.)
2. ↑  Etsuo Miyoshi, CEO of Swany Corporation, Receives the Order of Merit from the Republic of Poland for his Efforts in Promoting the Universal Language of Esperanto Архівавана 11 жніўня 2016.  (англ.)
3. ↑  Esperantyści gościli w Parku Świata Архівавана 3 кастрычніка 2016.  (польск.)
4. ↑  125 lat języka esperanto — konferencja i wystawa Архівавана 11 красавіка 2017.  (польск.)
**Макондэ** (саманазва *Maconde*) — усходнеафрыканскі народ, карэнныя жыхары памежных тэрыторый на паўднёвым усходзе Танзаніі і поўначы Мазамбіка. Жывуць таксама ў Кеніі і іншых краінах. Агульная колькасць (2022 г.) — 2 420 400 чалавек.

Гісторыя
--------

Да XVIII — пачатку XIX ст. макондэ насялялі плато Муэда на тэрыторыі сучаснага Мазамбіка. Перасяленне на ўзбярэжжа Індыйскага акіяна і даліны рэк суправаджалася ўсталяваннем кантактаў з суахілі і барацьбой з нгоні.

Сталыя кантакты з еўрапейцамі пачаліся толькі ў пачатку XX ст. Макондэ разам з іншымі ўсходнеафрыканскімі народамі ўдзельнічалі ў барацьбе з германскімі і брытанскімі каланіяльнымі ўладамі. Падчас I сусветнай вайны сярод макондэ адбыўся голад і эпідэміі, якія вымусілі асобныя групы перамяшчацца далей уздоўж узбярэжжа, адна з іх мігрыравала на поўдзень Кеніі.

Культура
--------

Асноўныя заняткі макондэ — сельская гаспадарка, рамяство, на тэрыторыі Мазамбіка важную ролю маюць рыбалоўства і паляванне. Земляробства лічыцца заняткам пераважна жанчын. Макондэ звычайна маюць некалькі палеткаў, на якіх чаргуць пасадкі культур, адзін з палеткаў застаецца пад пар. Такая сістэма ўкаранілася толькі ў сярэдзіне XX ст. пад уплывам еўрапейцаў. Важныя сельскагаспадарчыя культуры — арахіс, бавоўнік, кукуруза і інш. У наш час развіта адыходніцтва, калі мужчыны шукаюць працу на прамысловых прадпрыемствах у гарадах.

Сем’і фарміруюцца па матрылінейнаму прынцыпу, адлік сваяцтва вядзецца па жаночай лініі. Пасля жаніцьбы мужчына перасяляецца ў дом жонкі. Распаўсюджана палігінія. Жанатыя на некалькіх жонках мужчыны звычайна жывуць у гаспадарцы кожнай па чарзе. У выпадку адыходніцтва заводзяць часовую сям’ю ў горадзе. Сем’і фарміруюць сваяцкія супольнасці *літава* на чале з правадыром *мвеньекаэ*. Акрамя таго, існуюць буйныя тэрытарыяльныя супольнасці *чырамба* на чале з правадыром *мкулунгва*.

Макондэ знакаміты як выдатныя разьбяры па дрэве і кавалі. Рытуальны характар маюць мужчынскія танцы *мдзіму* і *мапіка*.

* Вёска макондэ, фота 1967 г.Вёска макондэ, фота 1967 г.
* Рамеснік макондэРамеснік макондэ
* Маска макондэМаска макондэ
* Разьбяная скульптура макондэРазьбяная скульптура макондэ

Мова
----

Мова макондэ належыць да групы банту. Вылучаецца некалькі дыялектаў. На поўначы Мазамбіка мова макондэ выкарыстоўваецца як рэгіянальная.

Рэлігія
-------

Традыцыйныя рэлігійныя рытуалы накіраваны на шанаванне продкаў. Распаўсюджана вера ў шматлікіх духаў. Большасць вернікаў макондэ спавядаюць іслам.

Зноскі
------

1. ↑  Makonde

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Макондэ
* A BLOG ABOUT THE MAKONDE PEOPLE OF MOZAMBIQUE AND TANZANIA
* Makonde — Introduction
* Elias Jengo, Background of the Makonde sculpture
* Makonde Tribe of Africa
* Makonde Art

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 122615506 · LCCN: sh85079999 · SUDOC: 031392288 |
**Malacocarpus crithmifolius** — від шматгадовых кустоў сямейства *Zygophyllaceae*.

Батанічнае апісанне
-------------------

Вышынёй да 1 м, з бялёсай карой. Сцёблы тонкія, галінастыя, раскіданыя, лісце ланцэтнае, часам разрэзанае. Лісты шчыльныя, сакавітыя (даўжынёй 2-3 см), размешчаныя чаргавана, падзеленыя на дзве часткі. Кветкі адзінкавыя, размешчаны на доўгім кветканосе (даўжынёй 1,5-2 см), жоўтыя, з 5 крывяністымі тычынкамі. Вырошчваецца з насення. Цвіце ў красавіку — маі, плоданасіць у маі — чэрвені. Плод — сакавітая, круглявая, трохгнёздавая ягада (дыяметрам 6-10 мм), чырвонага колеру.

Выкарыстанне
------------

Плады ядомыя, з іх вараць варэнне. Сок багаты вітамінам С і карацінам.

Ахова
-----

Malacocarpus crithmifolius — рэдкая рэліктавая расліна. Паколькі арэал распаўсюджання з кожным годам скарачаецца, ён ахоўваецца і занесены ў Чырвоную кнігу Казахстана.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  «Қазақстан Энциклопедиясы»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
**Ме́ер І́цкавіч Кац** (18 сакавіка 1923, сяло Міхайлаўка Валынскай губерні, цяпер Хорашыўскі раён Жытомірскай вобласці — 18 лютага 2003, Ізраіль) — савецкі гаспадарчы і дзяржаўны дзеяч. Герой Сацыялістычнай Працы (1966), старшыня калгаса імя Чырвонай Арміі (цяпер СПК «Альгоўскае») Віцебскага раёна Віцебскай вобласці. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР адзінаццатага склікання, дэлегат ΧΧIV з'езда КПБ.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сяле Міхайлаўка, цяпер Хорашыўскі раён Жытомірскай вобласці. Член КПСС з 1952 года.

Працоўную дзейнасць пачаў у 1938 годзе аўтаслесарам. З 1941 года — шафёр у Омску. З 1947 года на розных пасадах у будаўнічых арганізацыях Віцебска. З 1958 года быў старшынёй аднаго з самых перадавых калгасаў у Савецкім Саюзе. Дэпутат Савета Нацыянальнасцяў Вярхоўнага Савета СССР 11 склікання (1984—1989) ад Беларускай ССР.
Член Рэвізійнай камісіі КПБ у 1982—1990 гадах.

З 1990 года жыў у Ізраілі.

Узнагароды
----------

* Герой Сацыялістычнай Працы (1966 год)
* ордэн Леніна (двойчы),
* ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі,
* ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга,
* ордэн Дружбы народаў.

Сачыненні
---------

* Першыя крокі спецыялізацыі. — Мн. 1963.
* Растут хлеба высокие. — Мн. 1967.
* Трудом всего достигнешь. — Мн. 1968.

Памяць
------

У 2007 годзе адкрыта мемарыяльная дошка, прысвечаная М. І. Кацу. Таксама ў 2007 годзе прынята рашэнне назваць адну з вуліц галоўнай сядзібы Альгова імем кіраўніка прадпрыемства.

Зноскі
------

1. ↑  Депутаты Верховного Совета СССР XI-го созыва 1984−1989
2. ↑  В «Ольговском» установили мемориальную доску памяти Мейера Каца

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Архідыяцэзія Врхбосны**, поўная назва **Архідыяцэзія Врхбосны (Сараева)** (басн.: Vrhbosanska (Sarajevska) nadbiskupija, лац.: Archidioecesis Vrhbosnensis o Seraiensis) — каталіцкая архідыяцэзія лацінскага абраду ў Босніі і Герцагавіне з цэнтрам у горадзе Сараева. Адзіная архідыяцэзія краіны, гістарычна найстарэйшая і найважнейшая каталіцкая дыяцэзія Босніі. Врхбосна — гістарычная назва горада Сараева.

Гісторыя
--------

     Архідыяцэзія Врхбосны
]]
Дыяцэзія ў Врхбосне заснавана ў VII стагоддзі, верагодна, у ранні перыяд залежала ад Салоны (Спліта). У XIII—XIV стагоддзях, калі Боснія ператварылася ў моцнае славянскае каралеўства (перыядычна залежнае ад Венгрыі, перыядычна незалежнае), дыяцэзія Врхбосны ўзмацніла сваё значэнне. У другой палове XV стагоддзя Боснія і Герцагавіна патрапіла пад турэцкую ўладу. Пачалася масавая ісламізацыя насельніцтва, але частка мясцовага насельніцтва засталася хрысціянамі. Пасля вызвалення ад турак склалася карціна этна-канфесійнага размежавання насельніцтва краіны на тры групы: баснійцы-мусульмане, праваслаўныя сербы і каталікі-харваты. Паводле даных аўстрыйскага перапісу 1879 года, насельніцтва на 42,88 % складалася з праваслаўных, на 38,75 % з мусульман і на 18,08 % з каталікоў.

У 1881 годзе дыяцэзія Врхбосны атрымала статус архідыяцэзіі.

Баснійская вайна 1992—1995 гадоў прывяла да істотнай змены этна-канфесійнай карціны: у прыватнасці, працэнт каталікоў і ў краіне ў цэлым, і ў архідыяцэзіі Врхбосны рэзка зменшыўся з-за масавай міграцыі баснійскіх харватаў у незалежную Харватыю. У 1990 годзе колькасць каталікоў у архідыяцэзіі Врхбосны перавышала 527 тысяч чалавек, тады як цяпер іх каля 215 тысяч, больш чым у два разу менш.

Мноства каталіцкіх храмаў у архідыяцэзіі было разбурана падчас баявых дзеянняў, пасля заканчэння вайны іх аднаўленне было галоўнай задачай архідыяцэзіі.

Статыстыка
----------

Паводле даных на 2004 год, у архідыяцэзіі налічвалася 215 000 каталікоў (11 % насельніцтва), 324 святары і 148 прыходаў. Кафедральным саборам дыяцэзіі з’яўляецца Сабор Найсвяцейшага Сэрца Ісуса ў Сараева. З 1990 года архідыяцэзію ўзначальвае кардынал Вінка Пуліч. Дапаможны біскуп — Пера Судар.

Мітраполіі Врхбосны падпарадкаваны дыяцэзіі Баня-Лукі, Мостар-Дуўна, а таксама дыяцэзія Скоп'е ў суседняй Паўночнай Македоніі.

Гл. таксама
-----------

* Каталіцтва ў Босніі і Герцагавіне

Зноскі
------

1. 1 2  Статыстыка архідыяцэзіі на catholic-hierarchy.org

Спасылкі
--------

* «Archdiocese of Serajevo» //Catholic Encyclopedia (1913)  (англ.)
* Статыстыка на gcatholic.com
* Статыстыка дыяцэзіі на catholic-hierarchy.org
**Батальён імя Мацьяша Ракашы** (венг.: Rákosi Mátyás Zászlóalj, ісп.: Batallón Mátyás Rákosi) — венгерскі пяхотны батальён Інтэрбрыгад, які ўдзельнічаў у грамадзянскай вайне ў Іспаніі і ўваходзіў у склад XIII польскай інтэрбрыгады. Заступнікам батальёна быў вядомы венгерскі палітычны дзеяч, сакратар ЦК Кампартыі Венгрыі Мацьяш Ракашы (1945—1948), прысуджаны ў 1935 годзе да пажыццёвага зняволення ў катаржнай турме.

Гісторыя
--------

Утвораны ў канцы 1936 года афіцыйна пад імем *51-га батальёна Народнай рэспубліканскай арміі*. З 12 красавіка па 27 мая 1937-га нёс службу ў 27-й пяхотнай дывізіі імя Карла Маркса, а з 4 жніўня складаўся ў 150-й інтэрбрыгадзе. Пасля яе рэарганізацыі ў XIII інтэбрыгаду працягнуў удзел у баях як частка XIII інтэрбрыгады да 23 верасня 1938 года.

За гады вайны ўдзельнічаў у Брунецкай і Арагонскай аперацыях, бітвах пры Бельчытэ і Эбра. У сакавіку 1938 г. пачаў абарону Каталоніі, якую не спыняў аж да самага канца грамадзянскай вайны. Нягледзячы на ​​афіцыйны роспуск 24 верасня, асобныя салдаты батальёна працягвалі аказваць супраціў фалангістам з 26 студзеня па 9 лютага 1939 года. У сакавіку было афіцыйна абвешчана аб канчатковым роспуску батальёна.

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* Акаш Гевесі † (25 красавіка — 12 чэрвеня 1937)
* Міхай «Чапаеў» Салваі (28 жніўня 1937—— 24 верасня 1938)

### Палітрукі

* Дзьёрдзь Вайсбрум † (25 красавіка — 14 мая 1937, 12 чэрвеня  — 2 красавіка 1938)
* Імрэ Тар † (14 мая — 12 чэрвеня 1937)
* Хайме «Хішпан» Вільядроза (2 красавіка — 24 верасня 1938)

Спасылкі
--------

* Garibaldi Les Brigades Internacionals — Batallons  (катал.)  (ісп.)
**Маннік складчаты** (*Glyceria notata*) — від раслін сямейства Метлюжковыя (*Poaceae*), распаўсюджаны ў Еўропе, заходняй Паўночнай Афрыцы, Заходняй і Цэнтральнай Азіі.

Апісанне
--------

Шматгадовая травяністая расліна. Сцёблы растуць пучкамі або адзінкавыя, якія ляжаць, даўжынёй 30-75 (100) см; укараненне ніжніх вузлоў. Ліставыя похвы трубчастыя для большай часткі іх даўжыні, гладкія; аголеныя на паверхні. Лігула 2-8 мм даўжынёй; тупая. Ліставыя пласціны зялёныя або шэра-зялёныя, плоскія або складзеныя ўздоўж, 5-30 см × 3-14 мм; паверхні шурпатыя, зверху або з абодвух бакоў грубыя; палі шурпатыя; вяршыня вострая. Суквецце — адкрытая, ланцэтная або прадаўгаватая мяцёлка, 10-45 см даўжынёй. Першасныя галіны разгалістыя мяцёлкі, простыя, 3-12 см даўжынёй. Каласкі ўзыходзячыя, адзінкавыя. Кветачкі шаравата-зялёныя ці пурпурныя. Пылавікоў 3; 1-1.5 мм даўжынёй. Зярняўкі эліпсоідныя, 2 мм даўжынёй. 2n = 40.

Распаўсюджанне
--------------

Распаўсюджаны ў Еўропе, заходняй Паўночнай Афрыцы, Заходняй і Цэнтральнай Азіі; натуралізаваны ў Аўстраліі.

Ва Украіне від насяляе берагі вадаёмаў, балоты, багністыя лугі — даліны буйных рэк Дуная, Днястра, Паўночнага Буга і Дняпра — рэдка.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 61. — 160 с. — 2 350 экз. - у крыніцы пад назвай Glyceria plicata (Fr.) Fr.
4. 1 2  *Мойсієнко, І. І.* Флора північного Причорномор'я // *Дисертація на здобуття наукового ступеня доктора біологічних наук. Додатки*. — 2011.
5. 1 2  plantsoftheworldonline.org **(нявызн.)**.  (англ.)
6. ↑  efloras.org **(нявызн.)**.  (англ.)
7. ↑  bgbm.org **(нявызн.)**.  (англ.)
8. ↑  npgsweb.ars-grin.gov **(нявызн.)**.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
**Джанмарка Тамберы** (італ.: Gianmarco Tamberi; нар. 1 чэрвеня 1992, Чывітанова-Марке, Марке) — італьянскі лёгкаатлет, скакун у вышыню. Нароўні з Мутазам Эса Баршымам стаў чэмпіёнам Алімпійскіх гульняў 2020 у Токіа. Упершыню ў гісторыі ў спаборніцтвах па скачках у вышыню на Алімпійскіх гульнях чэмпіёнамі сталі два спартсмены.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў камуне Чывітанова-Марке. Яго бацька Марка Тамберы ў мінулым таксама быў скакуном у вышыню, на Алімпіядзе 1980 гады заняў 15-е месца. Да прыходу ў лёгкую атлетыку ў 2009 годзе займаўся баскетболам, дзе гуляў за каманду Stamura Basket Ancon. У Джанмарка ёсць старэйшы брат Джанлука Тамберы, які займаўся кіданнем дзіды.

Зноскі
------

1. ↑  Gianmarco Tamberi // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>
2. ↑
3. ↑
4. 1 2

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Diamond League · Olympedia · Olympic Channel · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics · Італьянская федэрацыя лёгкай атлетыкі · МАК · Алімпійскі камітэт Італіі |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
**Дагу́ Перынчэ́к** (нар. 17 чэрвеня 1942) — турэцкі палітык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1942 годзе ў Газіянтэпе ў сям’і Садыка Перынчэка і яго жонкі Лебібе Алджайту. Скончыў пачатковую школу Анкара Сарар, ліцэй Атацюрка і старэйшую школу Бахчэліўлер Дэнеме. Вучыўся ў Інстытуце імя Гётэ (Германія), але кінуў яго і паступіў на юрыдычны факультэт Анкарскага ўніверсітэта. Пасля заканчэння ўніверсітэта чытаў лекцыі па публічнам праве. Пазней атрымаў доктарскую ступень у Інстытуце Ота Зура.

У 1968 годзе прымаў удзел у чарговай спробе адкрыцця часопіса «Aydınlık». Адзін з заснавальнікаў рэвалюцыйнай рабоча-сялянскай партыі Турцыі.
21 сакавіка 2008 года быў арыштаваны як адзін з падазраваных па справе «Эргенекон». 5 жніўня 2013 года быў прысуджаны да пажыццёвага зняволення. У сакавіку 2014 года прысуд адменены.

### Арышт у Швейцарыі

Падчас сваіх візітаў у Швейцарыю Перынчэк неаднаразова называў генацыд армян «вялікай міжнароднай хлуснёй». У сакавіку 2007 года ён быў прызнаны швейцарскім судом вінаватым у расавай дыскрымінацыі і прысуджаны да 90 дзён турэмнага зняволення і штрафу ў памеры тры тысячы швейцарскіх франкаў. Перынчэк падаў апеляцыю, але Федэральны суд Швейцарыі прызнаў прысуд законным. Пасля гэтага была пададзеная скарга ў ЕСПЧ. У снежні 2013 года ніжняя палата суда ЕСПЧ прызнала, што Швейцарыя парушыла права Дагу Перынчэка на свабоду выказвання. Урад Швейцарыі аспрэчыў гэта рашэнне, але Вялікая Палата суда ЕСПЧ прызнала рашэнне законным.

### Асабістае жыццё

Жанаты. Чацвёра дзяцей, дзве дачкі, Зейнеп і Кіраз, і два сыны, Джан і Мехмет Бару.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2 3 4  Biography
3. ↑  Ayik, Zafer.  Perincek: 'I am the architect of the struggle against the Mafia-Gladio dictatorship' **(нявызн.)**, *Turkish Daily News* (26 лістапада 1996).(недаступная спасылка) See «Who is Perincek?»
4. ↑  Турэцкі суд вынес прысуды па справе «Эргенекон»
5. ↑  Эрдаган знайшоў тлумачэнне таго, чаму вызвалілі падсудных па справе «Эргенекона»
6. ↑  Akkoc, Raziye (15 October 2015). «Right to deny Armenian genocide upheld by European court in to blow Amal Clooney». *Daily Telegraph*
7. ↑  Conviction for denial of Armenia genocide - humanrights.ch **(нявызн.)**.  humanrights.ch (12 студзеня 2011). Праверана 4 красавіка 2014.
8. ↑  Court confirms verdict against Perinçek Архівавана 24 лютага 2021. SwissInfo, December 19,2007
9. 1 2  European Court confirmsPerinçek's right to freedom of speech **(нявызн.)**.  Swissinfo.
10. ↑  Arman, Ayşe.  En yakışıklı bilimsel sosyalist **(нявызн.)**, *Hürriyet* (10 чэрвеня 2001). Праверана 7 жніўня 2008.
11. ↑  Perinçek: Hz. Muhammed büyük devrim lideri **(нявызн.)**, *НТВ-MSNBC* (17 ліпеня 2007). Праверана 7 жніўня 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | X |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 135739917 · GND: 122033515 · ISNI: 0000 0000 8096 8732 · LCCN: n88617605 · NTA: 072144181 · SUDOC: 053441346 · VIAF: 17390584 |

 |

| Кандыдаты на пост Прэзідэнта Турцыі (2018) |
| --- |
| 
Мераль Акшэнер · 
Селахацін Дэмірташ · 
Мухарэм Інджэ · 
Тэмель Карамалааглу · 
Дагу Перынчэк · 
Рэджэп Эрдаган
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Геваргян.

**Ара́ (Ара́ік) Гра́ч'евіч Геваргя́н** (арм.: Արա (Արայիկ) Գևորգյան; нар. 22 студзеня 1973, Кахцрашэн, Армянская ССР) — савецкі і армянскі барэц вольнага стылю, шматразовы чэмпіён Арменіі, чэмпіён Еўропы (1997), трохразовы чэмпіён свету (1995, 1997, 1998). Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1991). Заслужаны майстар спорту Арменіі (1995).

Біяграфія
---------

Ара Геваргян нарадзіўся 22 студзеня 1973 года ў сяле Кахцрашэн Арташацкага раёна Армянскай ССР. Пачаў займацца барацьбой у 1984 годзе пад кіраўніцтвам Разіка Галецяна. На мяжы 1980-х і 1990-х гадоў уваходзіў у склад юніёрскай зборнай СССР, у 1991 годзе стаў чэмпіёнам Еўропы ва ўзроставай катэгорыі да 18 гадоў. З 1992 года прыцягваўся ў моладзевую каманду Арменіі, а з 1993 – у нацыянальную зборную гэтай краіны. Найболей паспяхова Ара Геваргян выступаў у сярэдзіне і другой палове 1990-х гадоў. У 1995, 1997 і 1998 гадах ён тройчы заваёўваў званне чэмпіёна свету, а ў 1997 годзе выйграваў таксама чэмпіянат Еўропы. Дзякуючы гэтым поспехам ён лічыўся адным з галоўных фаварытаў на Алімпійскіх гульнях у Атланце і Сіднеі, але не змог заняць на гэтых спаборніцтвах прызавое месца.

У 2001 годзе перайшоў у цяжэйшую вагавую катэгорыю. Не дасягнуўшы ў ёй высокіх вынікаў, завяршыў міжнародную спартыўную кар'еру пасля ўдзелу ў Алімпійскіх гульнях у Афінах. У 2005—2008 гадах выступаў за клубы нямецкай барацьбітаўскай бундэслігі «Aalen 05» і «Witten 07».

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Архівавана 23 студзеня 2013.
* Архівавана 10 лістапада 2012.
* Архівавана 11 лютага 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Аб’яднаны свет барацьбы |
**Масатора Кавана** (нар. 23 кастрычніка 1998, Хюга, Міядзакі) — японскі лёгкаатлет, спецыяліст па спартыўнай хадзьбе. Прадстаўляе зборную Японіі па лёгкай атлетыцы, пераможца чэмпіянатаў свету 2022 і 2023 гадоў, удзельнік летніх Алімпійскіх гульняў 2020 года.

Біяграфія
---------

Масатора Кавана нарадзіўся 23 кастрычніка 1998 года ў Хюга.

Удзельнічаў у Алімпійскіх гульнях 2020 года ў Токіа — фінішаваў шостым у хадзьбе на 50 км з вынікам 3:51:56.

На чэмпіянаце свету 2022 года ў ЗША стаў сярэбраным прызёрам у спрынце на 35 кіламетраў. Дыстанцыю пераадолелі за 2:23:15.

У 2023 годзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы, які праходзіў у Будапешце, японская спартсменка стала бронзавым прызёрам чэмпіянату свету ў спартыўнай хадзьбе на 35 кіламетраў з вынікам 2:25:12 і лепшым асабістым часам сезон.

Зноскі
------

1. 1 2 3

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · TheSports.org · Tilastopaja · World Athletics |
**Валерый Віктаравіч Драчэўскі** (нар. 1954) — беларускі футбольны і міні-футбальны трэнер, старшы выкладчык кафедры спорту БНТУ.

Біяаграфія
----------

Працаваў трэнерам па футболе ў ДЮСШАР № 5 г. Мінска. За час працы ДЮСШАР № 5 браў удзел у якасці другога трэнера ў чэмпіянаце Еўропы па футболе, дзе зборная каманда Беларусь U-16 заняла 8 месца (Ірландыя). За падрыхтоўку выхаванцаў, якія сталі ўдзельнікамі чэмпіянату свету па футболе c 1994 па 1998 год яму была прысвоена Вышэйшая кваліфікацыйная катэгорыя трэнера. Неаднаразова запрашалі трэнерам для падрыхтоўкі моладзевай зборнай каманды Беларусь па міні-футболе.

У 1998 годзе ўзначаліваў МФК «Сімург». З 1999 года працуе ў БНТУ, дзе з 2000 года з’яўляецца галоўным трэнерам каманды па міні-футболе «Дынама-БНТУ».

Двойчы ўзначальваў студэнцкія зборныя каманды Беларусь на чэмпіянатах свету сярод студэнцкіх камандаў у 2014 годзе (Іспанія) і ў 2018 годзе (Казахстан).

Спасылкі
--------

* «Когда мы выходим на игры за БНТУ, под руководством Валерия Викторовича, мы всегда настраиваемся только на победу»
Зікурат у Уры (Паўднёвы Ірак), сучасны выгляд
**Зікура́т** — культавае збудаванне, характэрнае для старажытных Месапатаміі і Ірана.

Асаблівасці
-----------

**Зікурат** уяўляў сабою масіўную шмат'ярусную ступеністую канструкцыю, якая складалася з некалькіх паралелепіпедападобных суцэльных платформаў, звязаных лесвіцамі і пандусамі. На платформе верхняга яруса ўзводзіўся храм. Унутры верхняга яруса меліся памяшканні для жрацоў і, магчыма, іх слуг. Найлепш вывучаныя зікураты Месапатаміі. Яны будаваліся з сырой глінянай цэглы, арміраваліся трыснягом, звонку абкладваліся абпаленай цэглай, упрыгожваліся рознымі колерамі.

У нізіннай мясцовасці зікураты выглядалі як штучныя ўзвышшы, адкуль і паходзіць іх назва (у старажытнасеміцкіх акадскай, вавілонскай, асірыйскай мовах гэтае слова звязана з паняццямі "узвышша" і "вяршыня"). Каля зікуратаў узводзіліся іншыя культавыя пабудовы. Вакол іх раслі гарады. Падчас паводак і ваенных дзеянняў збудаванні маглі разбурацца, таму іх стала паднаўлялі і перабудоўвалі.

Гісторыя
--------

Першая вядомая пісьмовая ўзгадка пра зікураты была астаўлена Герадотам. Археолагамі яны пачалі даследвацца толькі ў XIX ст. У большасці выпадкаў верхнія тэрасы і храмавыя пабудовы не захаваліся, таму рэканструкцыя звычайна абапіраецца на пісьмовыя крыніцы.

Першыя шматступенныя збудаванні пачалі ўзводзіцца на поўдні Месапатаміі шумерамі ў канцы IV тысячагоддзя да н. э. У гэтай сувязі выказвалася думка, што іх першасным прызначэннем з’яўлялася абарона храмаў ад рэгулярных паводак, характэрных для міжрэчча Тыгру і Еўфрату. Аднак былі знойдзены зікураты, якія будаваліся прыкладна ў той жа час на Іранскім плато, дзе паводкі здараюцца рэдка, і, напрыклад, сіялкскія зікураты месцяцца на вяршынях узгор'яў. Такім чынам, незвычайная форма шматступенных збудаванняў тлумачыцца рэлігійнай функцыяй сувязі зямлі і неба. З самага пачатку зікураты з’яўляліся не толькі культавымі, але і адміністрацыйнымі цэнтрамі.

Традыцыя будавання зікуратаў таксама вядома ў Акадзе, Вавілоне, Асірыі і Эламе. Найвялікшым лічыцца зікурат Этэменанкі ў Вавілоне. Відавочна, ён стаў правобразам біблейскай Вавілонскай вежы.

Літаратура
----------

* Зікурат // Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад. Дубянецкі Э. — Мн.: БелЭн, 2003. — ISBN 985-11-0277-6
* Frankfort H. The Art and Architecture of the Ancient Orient. - The Yale University Press, 1996
**Уамба** — горад у Анголе, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Уамба.

Размешчаны ў 600 км на паўдневы ўсход ад Луанды, паблізу гары Мока (2619 м), на вышыні 1721 м над узроўнем мора. Насельніцтва горада па ацэнкавых дадзеных 2013 года складае 375 225 чалавек.

На месцы горада здаўна існавала невялікае паселішча. Афіцыйна горад быў заснаваны 8 жніўня 1912 года. У 1928 годзе горад быў перайменаваны ў *Новы Лісабон* (парт.: Nova Lisboa). У канцы 1940-х было абвешчана аб пераносе адміністрацыйнага цэнтра Анголы з Луанды ў Новы Лісабон, але ніякіх дзеянняў па пераносе не было зроблена, і цэнтр застаўся ў Луандзе. Пасля здабыцця незалежнасці Анголай у 1975 годзе, гораду была вернута ранейшая назва — Уамба (1977 год). У гады Грамадзянскай вайны горад быў апорным пунктам мяцежнага руху УНІТА і адзін час — штаб-кватэрай яго кіраўніка Жонаша Савімбі. У 1993 годзе Уамба падвергнуўся моцным разбурэнням у ходзе Вайны 55 дзён. Аднаўленчыя работы працягваюцца па гэты дзень. Да цяперашняга часу адрамантаваная і запушчаная стратэгічна важная Бенгельская чыгунка, якая злучае акіянскі порт Лабіту з тэрыторыяй Дэмакратычнай Рэспублікі Конга і якая праходзіць праз Уамба.

У Уамба нарадзіўся вядомы ангольскі пісьменнік Жазэ Эдуарда Агуалуза.

Клімат
------


| **Клімат Уамба** |
| --- |
| Паказчык | Сту | Лют | Сак | Кра | Май | Чэр | Ліп | Жні | Вер | Кас | Ліс | Сне | Год |
| Сярэдні максімум, °C | 24,9 | 25,1 | 24,7 | 25,3 | 25,3 | 24,2 | 24,8 | 27,1 | 28,6 | 27,0 | 25,2 | 24,9 | 25,6 |
| Сярэдняя тэмпература, °C | 19,5 | 19,0 | 19,5 | 19,4 | 17,9 | 15,9 | 16,4 | 18,6 | 20,7 | 20,4 | 19,6 | 19,6 | 18,9 |
| Сярэдні мінімум, °C | 14,1 | 13,9 | 14,2 | 13,5 | 10,5 | 7,7 | 7,9 | 10,1 | 12,8 | 13,9 | 14,0 | 14,3 | 12,2 |
| Норма ападкаў, мм | 211 | 158 | 231 | 157 | 18 | 0 | 0 | 2 | 18 | 121 | 206 | 244 | 1 366 |
| *Крыніца:*  |

Зноскі
------

1. ↑  Huambo, Angola Page (англ.).  Fallingrain Global Gazetteer. Праверана 27 студзеня 2014.(англ.) .  Fallingrain Global Gazetteer. Праверана 27 студзеня 2014.
2. ↑  World Gazetteer: Huambo — profile of geographical entity including name variants

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Уамба

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n85203743 · NKC: ge1192104 · VIAF: 127874589 |