recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Помнік вызвалення** ці **Курган Славы** — помнік у горадзе Талачыне. Знаходзіцца на шашы Мінск-Масква, каля перасячэння яе з вул. Леніна.

Гісторыя
--------

У канцы чэрвеня 1944 года 19-я гвардзейская танкавая брыгада (камандзір гвардыі палкоўнік Г. А. Пахадзееў) 3-га гвардзейскага корпуса 5-й гвардзейскай танкавай арміі 3-га Беларускага фронту разгарнула наступленне ў напрамку Талачына. Прарваўшы моцную абарону ворага, раніцай 26 чэрвеня танкісты ўварваліся ў горад. На яго вуліцах пачаліся цяжкія баі. 19-я гвардзейская танкавая брыгада знішчыла агнявыя кропкі праціўніка, захапіла важнейшыя аб’екты і да 19 гадзін авалодала Талачыном.

У 1969 годзе ў памяць аб вызваленні Талачына ад нямецкіх войскаў быў пастаўлены помнік — скульптурная група: воін і партызан.

Зноскі
------

1. ↑  ПОМНІК ВЫЗВАЛЕННЯ Ў ТАЛАЧЫНЕ

Літаратура
----------

* Помнік Вызвалення // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал. С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн. 1985. — С. 412.
* Курган Славы / падрыхт.: В. Бірукоў, І. Пікулік // Наша Талачыншчына. — 2009. — 19 верас. — С. 3.
**Лоеўская воласць** — адміністрацыйная адзінка ў складзе Рэчыцкага павета Мінскай губерні Расійскай імперыі, існавала да 1926 года. Адміністрацыйны цэнтр — Лоеў.

Гісторыя
--------

### Пад уладай Расійскай імперыі

У 1864 годзе сяляне воласці адмовіліся ўносіць выкупныя плацяжы, падаткі і выконваць павіннасці. Аднак улады жорстка падавілі супраціўленне сялян. Праз 3 гады сялянскія выступленні ў воласці аднавіліся з-за адмовы плаціць нядоімкі па выкупчых і аброчных плацяжах. Хваляванні былі падаўлены толькі ў маі 1871 года.

### Польская інтэрвенцыя

Напачатку сакавіка 1918 года воласць занялі войскі кайзераўскай Германіі. Савецкая ўлада была ліквідавана, а воласць па дамоўленасці паміж урадамі Германскай імперыі і Украінскай Народнай Рэспублікай, далучана да апошняй. Неўзабаве 25 сакавіка гэтага ж года Радай БНР была прынятая Трэцяя Устаўная грамата, паводле ўмоў якой Рэчыцкі павет склаў адну з заяўленых тэрыторый Беларускай Народнай Рэспублікі, але органы ўлады рэспублікі не разгарнулі дзейнасць з прычыны агульнай неарганізаванасці сярод структур БНР і адмоўнага стаўлення нямецкага франтавога камандавання да ўтварэння БНР. Разам з тым, на фоне Лістападаўскай рэвалюцыі ў Германіі і адклікання нямецкіх войск з Усходняга фронту, воласць зноў апынулася пад савецкай уладай, у складзе Заходняй камуны РСФСР.

Старшыні валрэўкома
-------------------

* Дзмітрый Васілевіч Казека (снежань 1917 — ?)
* Патапаў (20 чэрвеня — 2 ліпеня 1920)
* Д. С. Сулейкін (2 ліпеня 1920 — ?)

Першыя сакратары валаснога камітэта РКП(б)
------------------------------------------

* Андрэй Дзмітрыевіч Пінчук-Адэнскі (1917)

Зноскі
------

1. ↑  Сялянская рэформа 1861 г. на Лоеўшчыне // Памяць... — С. 48—50.
2. ↑  Крестьянское движение в России в 1870—1880 гг.: Сборник документов / Под редакцией П. А. Зайончковского; [Предисловие Н. М. Дружинина]. — М.: Наука, 1968. — 613 с. — С. 104—106.
3. 1 2 3 4  Ермакоў, І. Р. Крупейчанка, В. П. Устанаўленне Савецкай улады / І. Р. Ермакоў, В. П. Крупейчанка // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Лоеўскага раёна / [укладальнікі: В. П. Крупейчанка, Л. В. Календа; Рэдкал.: Г. П. пашкоў (галоўны рэдактар) і інш.; Мастак Э. Э. Жакевіч]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2000. — 588 с.: іл. табл. — С. 62—65. — ISBN 985-11-0176-1.
4. ↑  *Грыцкевіч, А.* Лоеў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1997. — С. 389—390. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
5. ↑  Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласці. — Ф. 135. — Воп. 1. — Спр. 13. — Арк. 25.
**Станіслаў Сільвестр Барэя** (польск.: Stanisław Sylwester Bareja; 5 снежня 1929 — 14 чэрвеня 1987) — польскі рэжысёр, сцэнарыст і акцёр кіно.

Біяграфія
---------

Станіслаў Барэя нарадзіўся ў 1929 годзе ў Варшаве. У 1949 годзе - выпускнік I ліцэя ім. Стэфана Жаромскага. У 1949—1954 вучыўся на рэжысёрскім факультэце Кінашколы ў Лодзі. Адразу здаць дыпломную працу не змог, не была залічана і знятая ў 1958 годзе стужка "Спальванне капялюша".
У 1955-1959 гадах - асістэнт рэжысёра, другі рэжысёр. Дэбютаваў самастойнай працай у 1960 годзе (фільм "Муж сваёй жонкі"). Яго і прадстаўляў пры атрыманні дыплома магістра мастацтваў 24 красавіка 1974 года.

Здымаў, пераважна, камедыі і тэлесерыялы. Неаднаразова выконваў эпізадычныя ролі ва ўласных фільмах.

Жонкай Станіслава Барэі была Ханна Каткоўска-Барэя, крытык-мастацтвазнавец. Ёй належыць аўтарства сюжэту фільма «Шукаемая, якая адшукваецца».

Памёр 14 чэрвеня 1987 года ад інфаркту ў Эсэне. Пахаваны ў Варшаве на Чарнякоўскіх могілках.

Зноскі
------
**Людміла Аляксандраўна Гамуліна** (па мужу **Цурбакова**; 9 кастрычніка 1913, Санкт-Пецярбург — 2 верасня 1969) — беларуская актрыса. Заслужаная артыстка БССР (1961).

Біяграфія
---------

У 1937—1941 гадах у Тэатры юнага гледача БССР, з 1945 года ў Палескім і Пінскім, з 1954 года ў Магілёўскім, з 1955 года ў Гомельскім абласным драматычным тэатрах.

Творчасць
---------

Сярод роляў: Альжбета («Паўлінка» Я. Купалы), Ганна Чыхнюк («Выбачайце, калі ласка!» А. Макаёнка), Шаблова, Уліта («Позняе каханне[ru]», «Лес[ru]» А. Астроўскага), Панова («Любоў Яравая[ru]» К. Транёва[ru]), Маоам Ксідыяс («Інтэрвенцыя» Л. Славіна), Глафіра («Ягор Булычоў і іншыя[ru]» М. Горкага), гаспадыня Ніскавуоры («Каменнае гняздо» Х. Вуаліёкі) і інш.
**Багуслаў Лі́нда** (польск.: Bogusław Linda; нар. 27 чэрвеня 1952, Торунь, Польская Народная Рэспубліка) — польскі акцёр і рэжысёр. Выпускнік Дзяржаўнай вышэйшай тэатральнай школы ў Кракаве, сузаснавальнік і выкладчык варшаўскай кінашколы.

Біяграфія
---------

Скончыў Тэатральную школу ў Кракаве ў 1974 годзе. З 1975 года — акцёр Старога тэатра ў Кракаве, затым працаваў ва Вроцлаўскім польскім тэатры. З 1981 года ў варшаўскіх тэатрах.

На экране дэбютаваў невялікай роляй у фільме «Дагні» (1976). Першыя значныя ролі — анархіст Грызяк у палітычнай драме А. Холанд «Ліхаманка» (1980) і Сен-Жуст у не менш палітычным «Дантане» Анджэя Вайды (1982). Многія фільмы з яго ўдзелам падчас ваеннага становішча ў Польшчы былі забаронены цэнзурай, і імя Лінды надоўга знікае з тытраў польскіх карцін. Пералом адбываецца толькі ў 1987, калі здымаюцца «з паліцы» такія стужкі, як «Выпадак» Кшыштафа Кеслёўскага, «Маці Каралёў» Я. Заорскага, «Самотная жанчына» А. Холанд, «Магнат» Ф. Баёна.

У наступныя гады акцёр актыўна здымаецца ў Польшчы, Венгрыі, Даніі. Найбольш вядомыя фільмы 90-х гадоў — «Кроль» (1991), «Сауна» і «Псы» (1992), «Прыватны горад» (1993), «Псы-2» (1995). У шматлікіх з іх Лінда грае ў нервовай, падкрэслена «амерыканскай» манеры востранегатыўныя ролі «новых гаспадароў жыцця»: гангстараў, паліцыянтаў, бізнэсмэнаў, людзей адзінокіх, жорсткіх, бязлітасных, але, у сутнасці кажучы, псіхалагічна безабаронных. Выключэнне — лірычная роля ў карціне «Тата» (1995). У 1987 годзе зняў кароткаметражны фільм «Канец», а 1990-м — «Сейшэлы», у цэнтры якога — лёс новага «страчанага пакалення» ў цяперашняй Польшчы.

Быў удастоены зоркі ў Алеі Славы ў родным горадзе Торунь.
Брынза
**Бры́нза**, **брындза** (рум.: brânză) — мяккі расольны ферментаваны сыр з авечага малака або сумесі авечага з казіным або каровіным, пашыраны ў Румыніі, Малдавіі, Славакіі, Заходняй Украіне, на поўдні Польшчы.

Змяшчае каля 45 % тлушчу, 2-3 % солі. Дадаецца ў салаты з садавіной, пасту-запраўку да салатаў і г.д. Пры традыцыйным спосабе вырабу са свежага тварагу фармуюцца вялікія кавалкі, якія 10 — 20 дзён даспяваюць на адкрытым паветры, а затым размінаюцца і прасуюцца ў драўляных фасках, з соллю і вялікай колькасцю вады. Ферментацыя адбываецца пад уздзеяннем бактэрый.

У XIX стагоддзі брынзай у Беларусі пачалі называць нарыхтаваны падобным спосабам у запас тварог. У пост, калі малочныя прадукты не спажываліся, добра адціснуты тварог перамешвалі з соллю (у халодную пару года без солі), складалі ў дзежкі, залівалі або закладалі сметанковым маслам, захоўвалі ў халодным месцы. Такая «брынза» была найбольш пашырана ў Цэнтральным і Усходнім Палессі, у іншых рэгіёнах вядомая над назвамі сырніца, масленіца і іншымі. Елі гэтую страву звычайна разагрэтай.

У сучаснай Беларусі расольны ферментаваны сыр пад назвай брынза прамыслова вырабляецца з каровінага малака. Мае кісла-малочны, умерана салёны смак і пах. Змяшчае 50 % тлушчу ў сухім рэчыве, 3,5—4,0 % солі. Мае форму бруска з квадратнай асновай вагай 1,2—1,5 кг. Колер мякаці белы або жаўтаваты. Брынза даспявае ў бочках з расолам каля 20 дзён, пасля чаго ідзе ў рэалізацыю.

Гл. таксама
-----------

* Брынзавыя галушкі
* Ліптаўскі сыр

Літаратура
----------

* *Белы А.* Брынза // Праект «Наша ежа»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph478008 |
Фемы Візантыйскай імперыі ў 1025 годзе.
**Фе́ма** (грэч. θέμα) — назва ваенна-адміністрацыйнай акругі Усходняй Рымскай (Візантыйскай) імперыі пасля эвалюцыйнай змены лацінскай мовы грэчаскай у якасці афіцыйнай і найбольш ужывальнай мовы дзяржавы. Фемы былі створаны ў сярэдзіне VII стагоддзі ўслед за адрыньваннем часткі візантыйскай тэрыторыі арабскімі заваёўнікамі.

Фемамі была заменена правінцыйная сістэма дыяцэзій, усталяваная імператарамі Дыяклетыянам і Канстанцінам I. Першыя фемы былі створаны на аснове лагерных стаянак арміі Усходняй Рымскай імперыі, іх назвы адпавядалі вайсковым часцям, якія былі іх прабацькамі.

Сістэма фемаў дасягнула свайго апагею ў IX—X стст. калі да стварэння новых тэрытарыяльных адзінак прывёў падзел старых і заваяванне новых земляў. Арыгінальная сістэма фемаў падверглася істотным зменам у XI і XII стагоддзях, але тэрмін заставаўся ва ўжытку ў якасці правінцыйнага і фінансавага абмежавання да самага канца імперыі.

Літаратура
----------

* Treadgold, Warren (1997). *A History of the Byzantine State and society*. `{{cite book}}`: Праверце значэнне даты ў: `|year=` (даведка)
* Treadgold, Warren. *Byzantium and Its Armies, 284-1081*.
* Haldon, John F. (1990). *Byzantium in the Seventh Century: The Transformation of a Culture*. Cambridge University Press. ISBN 978-0521319171.
* Haldon, John F. (1999). *Warfare, state and society in the Byzantine world, 565–1204*. Routledge. ISBN 1857284941.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
**Бібліятэка Слонімскага кляштара бернардзінцаў** — бібліятэка, якая існавала пры Слонімскім кляштары бернардзінцаў з XVII стагоддзя да сярэдзіны XIX стагоддзя. Дакументальныя звесткі пра яе паходзяць пачынаючы з 1787 года. Захаваліся інвентарныя спісы кніг бібліятэкі 1798, 1804, 1816, 1820, 1821 і 1822 гадоў. Бібліятэка значна вырасла ў канцы 1820—1830-х гадоў, калі бернардзінцы трымалі школу. У 1820 годзе тут было 948 кніг, у асноўным казанні на польскай мове, працы па тэалогіі, філасофіі, рыторыцы і гісторыі, а ў 1822 годзе — 1766 кніг (яшчэ 17 богаслужэбных кніг захоўвалася ў сакрысціі), у 1830 годзе — 1858 кніг. З захаваных інвентароў вынікае, што кнігазбор бернардзінцаў быў даволі стары, тэаматычна пераважалі прапаведніцкія, аскетычныя творы, працы па рыторыцы і філасофіі. У 1830 годзе ў бібліятэку перайшла літаратура з зачыненага кляштара ў Берасці (791 кніга). У 1838 годзе ў Слонімскім кляштары 2177 кніг, з іх 75 літургічных: антыфанарыі, псалтыры, брэвіярыі, агенды, мшалы (у т.л. «мшал рускі»). У гэты час пераважалі філасофскія працы, лацінскія і польскія казанні, каментарыі Свяшчэннага Пісання, аскетычныя, гістарычныя і палітычныя творы, працы па рыторыцы, граматыцы, паэзіі. Пасля 1845 года ў бібліятэцы 1734 кніга ў 2774 тамах.

Літаратура
----------

* *В. С. Пазднякоў.* Бібліятэка Слонімскага кляштара бернардзінцаў // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1. — 704 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0496-9.
* Pietrzkiewicz I. Biblioteki klasztorów słonimskich w świetle zachowanych inwentarzy XVIII—XIX ww. // Белорусский сборник: Статьи и материалы по истории и культуре Белоруссии. СПб. 2005. Вып. 3.
**Пуцілкавічы**  — курганны могільнік XII—XIV стст. каля в. Пуцілкавічы Ушацкага раёна Віцебскай вобласці.

Апісанне
--------

Раскопкі ў Пуцілкавічах Ф. Л. Вярэнька праводзіў у 1887—1891 гадах. Усяго было раскапана 36 пахаванняў (земляных курганоў і курганоў, абкладзеных камянямі). Сярод знаходак — гліняныя гаршчкі, жалезныя сякеры і нажы, упрыгажэнні, сярэбраны куфічны дырхем, рэшткі тканін (ільняной і золататканай). Асаблівую цікавасць уяўляюць жаночыя ўпрыгажэнні. Гэта бронзавыя бранзалеты, пярсцёнкі, падковападобныя фібулы (зашпількі для адзення), шыйныя грыўні, бразготкі і падвескі ў выглядзе плоскіх стылізаваных конікаў, а таксама разнастайныя пацеркі. Сярод пацерак — рознакаляровыя шкляныя, золаташкляныя, літыя бронзавыя, бурштынавыя, а таксама пацеркі, зробленыя з костачак сліў.

Зноскі
------

1. ↑  КУРГАННЫ МОГІЛЬНІК У ВЁСЦЫ ПУЦІЛКАВІЧЫ **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 28 кастрычніка 2017. Праверана 3 красавіка 2020.

Літаратура
----------

* *Дучыц, Л.* Аб чым расказваюць знаходкі / Л. Дучыц // Патрыёт (Ушачы). — 1990. — 28 жн.
* Упрыгажэнні з курганоў у в. Пуцілкавічы // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Ушацкага раёна / рэдкал. Г. К. Кісялёў [і інш.]. — Мн. 2003. — С. 31.

Спасылкі
--------

* Пуцілкавічы (курганны могільнік) на сайце «Архіварта»
**Спра́ва «сямна́ццаці»** — крымінальны працэс[ru] у Беларусі. Галоўнага фігуранта Канстанціна Вілюгу абвінавацілі ў стварэнні і кіраўніцтве міжнароднай злачыннай арганізацыяй, якая займалася абаротам псіхатропных рэчываў і незаконнай прадпрымальніцкай дзейнасцю са студзеня 2011 года па лістапад 2014 года. Высунута абвінавачванне ва ўцягванні ў незаконную дзейнасць іншых грамадзян (усяго 17 чалавек), сярод якіх — праваахоўнік Канстанцін Дзенісевіч з МУС, а таксама Дзмітрый Верэценскі і Ігар Карыцкі з КДБ.

Суд
---

Мінскі гарадскі суд вынес прысуд 13 снежня 2016 года. Галоўнаму фігуранту Канстанціну Вілюгу прызначана пакаранне ў выглядзе 20 гадоў пазбаўлення волі ва ўмовах ўзмоцненага рэжыму. Былым супрацоўнікам КДБ — Дзмітрыю Верэценскаму — 15 гадоў ўзмоцненага рэжыму, Ігару Карыцкаму — 14 гадоў. Канстанцін Дзенісевіч, у мінулым супрацоўнік МУС, атрымаў 14 гадоў узмоцненага рэжыму.

Зноскі
------

1. ↑  Антон Девятов (13 снежня 2016 в 11:15). "«Дело 17-ти». Суд вынес приговор организатору сети наркодилеров и экс-сотрудникам КГБ и МВД" [руская]. TUT.BY. Архівавана з арыгінала 29 жніўня 2018. Праверана 2019-02-09. `{{cite news}}`: Невядомы параметр `|coauthors=` ігнараваны (прапануецца `|author=`) (даведка); Невядомы параметр `|deadurl=` ігнараваны (прапануецца `|url-status=`) (даведка); Праверце значэнне даты ў: `|date=` (даведка) Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 29 жніўня 2018. Праверана 9 лютага 2019.Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 29 жніўня 2018. Праверана 9 лютага 2019.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* «Дело 17-ти» (руск.) на сайце «Sputnik»
* «Дело 17-ти» Архівавана 23 чэрвеня 2018. (руск.) на сайце «naviny.by»
**Радзівон Валер’евіч Міскевіч** (нар. 22 красавіка 1995, Гродна, Беларусь) — беларускі валейбаліст, нападаючы.

Біяграфія
---------

Выхаванец гродзенскага валейбола. З 2013 года гуляў за мінскі «Будаўнік», у 2016 годдзе падпісаў кантракт з італьянскай «Сорай».

У 2020 годзе падпісаў кантракт з расійскім клубам «Газпрам-Югра» з Сургута.

У складзе зборнай Беларусі валейбаліст станавіўся срэбраным прызёрам Залатой Еўралігі і бронзавым медалістам Кубка Прэтэндэнтаў, быў удзельнікам чэмпіянатаў Еўропы 2015 і 2019 гадоў.

Зноскі
------

1. 1 2  Lega Pallavolo Serie A — 1987.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16571730'></a>
2. ↑  Радзівон Міскевіч: Амбіцый шмат, мне хочацца перамагаць
3. ↑  Міскевіч будзе выступаць за «Газпрам-Югру»

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | WorldofVolley · ЕКВ |
**Кансольная праграма** або **праграма каманднага радка** — камп’ютарная праграма (або ўтыліта), прызначаная для выкарыстання праз тэкставы карыстальніцкі інтэрфейс, напрыклад, тэкставы тэрмінал, інтэрфейс каманднага радка некаторых аперацыйных сістэм (Unix, DOS і г.д.) або тэкставы інтэрфейс, уключаны ў большасць аперацыйных сістэм з графічным інтэрфейсам карыстальніка (GUI), такіх як кансоль Windows у Microsoft Windows, тэрмінал у macOS і xterm у Unix.

Агляд
-----

 FreeDOS edit, тэкставы рэдактар
 Alpine, паштовы кліент
 Irssi, кліент IRC
Карыстальнік звычайна ўзаемадзейнічае з кансольнай праграмай, выкарыстоўваючы толькі клавіятуру і экран дысплея, у адрозненне ад праграм з графічным інтэрфейсам, якія звычайна патрабуюць выкарыстання мышы або іншай паказальнай прылады. Многія кансольныя праграмы, такія як інтэрпрэтатары каманднага радка, з’яўляюцца інструментамі каманднага радка, але таксама існуе мноства праграм з тэкставым інтэрфейсам карыстальніка (англ.: text-based user interface, TUI).

Па меры паляпшэння хуткасці і прастаты выкарыстання графічных праграм з цягам часу выкарыстанне кансольных праграм значна зменшылася, але не знікла. Некаторыя карыстальнікі проста аддаюць перавагу кансольным праграмам, у той час як некаторыя арганізацыі па-ранейшаму спадзяюцца на існуючыя кансольныя праграмы для выканання ключавых задач па апрацоўцы даных.

Магчымасць стварэння кансольных праграм захоўваецца як асаблівасць сучасных асяроддзяў праграмавання, такіх як Visual Studio і .NET Framework на Microsoft Windows. Гэта спрашчае працэс вывучэння новай мовы праграмавання, пазбаўляючы ад складанасці графічнага інтэрфейсу.

Тэкставы інтэрфейс карыстальніка
--------------------------------

### Бібліятэкі

Некалькі бібліятэк даступныя для дапамогі ў распрацоўцы тэкставых інтэрфейсаў карыстальніка.

У сістэмах Unix такімі бібліятэкамі з’яўляюцца ncurses і curses.

У Microsoft Windows прыкладам такой бібліятэкі з’яўляецца conio.h.

Прыклады праграм
----------------

Да кансольных праграм адносяцца кліент электроннай пошты Alpine, аўдыяплэер cmus, IRC-кліент Irssi, вэб-браўзер Lynx, файлавы менеджар Midnight Commander, аўдыяплэер Music on Console, кліент электроннай пошты Mutt, тэкставы рэдактар GNU nano, тэкставы рэдактар ne, RSS-агрэгатар newsbeuter і файлавы менеджар ranger.

Зноскі
------

1. ↑  Oberg, Robert J. (2002). *Introduction to C# Using .NET*. Prentice Hall PTR. ISBN 978-0130418012.

Літаратура
----------

* Richter, Jeffrey (1994). *Advanced Windows NT The Developer's Guide to the Win32 Application Programming Interface*. Microsoft Press. ISBN 978-1556155673.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 84470749 |
**«Правасла́ўны белару́с»** — часопіс. Выдаваўся ў лют.—снеж. 1925 у Варшаве на бел. мове па ініцыятыве Беларус-кага пасольскага клуба. Рэдактар Я.Пачопка, маст. афармленне Я.Драздовіча. Афіцыйна павінен быў асвятляць жыццё правасл. царквы ў Польшчы і Зах. Беларусі. Асн. змест складалі матэрыялы з гісторыі, грамадскага і культ. жыцця Зах. Беларусі, літ. творы. Меў рубрыкі: «Што чуваць у свеце», «Беларускае жыццё», «3 народнай творчасці», «3 гісторыі археалогіі» і інш. Выступаў за ўвядзенне бел. мовы ў навуч. установах, царкве. Змясціў артыкулы, прысвечаныя Ф.Скарыне, Сімяону Полацкаму, Я.Купалу, па гісторыі стараж. Полаччыны І.Палачаніна, пра нар. земляробчыя святы М.Яцкевіча, даследаванне «Месца беларускай мовы сярод моў свету і славянскіх увасобку» І.Савіцкага. Друкаваў вершы Г.Леўчыка, П.Прадухі, С.Свістуна, апавяданні З.Бядулі, Пачопкі, М.Запольскага і інш. Выйшлі 22 нумары.

Літаратура
----------

* *А. С. Ліс.* «Правасла́ўны белару́с» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
**Санкт-Пецярбургскі крэматорый** — крэматорый, размешчаны на паўночным усходзе Санкт-Пецярбурга, у Чырвонагвардзейскім раёне. Адносіцца да Санкт-Пецярбургскага ДУП «Рытуальныя паслугі». Адзіны крэматорый на тэрыторыі Санкт-Пецярбурга і сумежных рэгіёнаў.

Пабудаваны ў 1970—1973 гадах па праекце архітэктараў А. С. Канстанцінава, Д. С. Гольдгара, Н. М. Захар’інай. Размешчаны ў гістарычным раёне Ручаі, па Шафіраўскім праспекце, дом 12. У крэматорыі працуюць 14 печаў, 9 рытуальных залаў (цэнтральны, вялікі, тры сярэднія і чатыры малыя), калумбарый, могілкі, кафэ і медпункт.

На тэрыторыі крэматорыя знаходзіцца рытуальнае агенцтва № 5 (уваходзіць у структуру ТАА «Санкт-Пецярбургская рытуальная кампанія»).

У цяперашні час у крэматорыі спальваюць да 150 трупаў у дзень.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Паўа́каі** (маары: pouākai) або **поўкаі** (*poukai*) — жахлівая вялізная птушка ў міфалогіі[en] маары.

Згодна з некаторымі паданнямі, паўакаі забіваюць і пажыраюць людзей. Міф можа адносіцца да сапраўднага, але цяпер вымерлага арла Хааста[en]: найбуйнейшы з вядомых відаў арлоў, які быў здольны забіць дарослага моа вагой да 230 кілаграмаў і патэнцыйна здольны забіць чалавека.

Гістарычнае тло
---------------

Арлы Хааста (*Hieraaetus moorei*), якія насялялі выключна ўсход і паўночны захад Паўднёвага вострава Новай Зеландыі, вымерлі прыкладна праз дзвесце гадоў пасля прыбыцця першых маары. Арлы намаляваны на ранніх роспісах каменных сховішчаў у Паўднёвым Кентэрберы[en]. Вялікая частка нізіннага асяроддзя пасялення арла была разбурана ў выніку пажару прыблізна ў 1350 годзе нашай эры, а ў выніку ён вымер праз празмернае паляванне на яго, як наўпрост (косткі арла Хааста былі знойдзены ў археалагічных помніках маары), так і ўскосна: яго асноўныя віды здабычы, дзевяць відаў моа і іншыя буйныя птушкі, такія як апторніс[ru], нелятаючыя качкі[en] (*Chenonetta finschi*) і нелятаючыя гусі[en] (*Cnemiornis*), былі знішчаны ў той жа час.

Гл. таксама
-----------

* Хакаўаі
* Народная памяць[en]

Зноскі
------

1. ↑   (англ.) Rodgers, Paul (14 верасня 2009). "Maori legend of man-eating bird is true". *The Independent*. Праверана 14 верасня 2009.
2. ↑   (англ.) Casey, Michael (14 верасня 2009). "Extinct New Zealand eagle may have eaten humans". *ABC News*. Associated Press.
3. ↑   (англ.) Worthy, Trevor H.; Holdaway, Richard N. (2002). *The Lost World of the Moa*. Bloomington, IN: Indiana University Press. pp. 333–334. ISBN 0-253-34034-9.
4. ↑   (англ.) Worthy, Trevor H.; Holdaway, Richard N. (2002). *The Lost World of the Moa*. Bloomington, IN: Indiana University Press. ISBN 0-253-34034-9.
**Цэнтральна-Вашынгтонскі ўніверсітэт** (англ.: Central Washington University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Эленсберг у штаце Вашынгтон, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт афіцыйна лічыцца іспанамоўнай навучальнай установай, і 15% студэнтаў з'яўляюцца іспанамоўнымі. Універсітэт найбольш вядомы сваім даследчым цэнтрам шымпанзэ і Інстытутам камунікацыі шымпанзэ і чалавека.

Структура
---------

* Каледж прыродазнаўчых навук
* Каледж адукацыі і прафесійных студый
* Каледж мастатцваў і гуманітарных навук
* Каледж бізнесу
* Ганаровы каледж

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Вашынгтон

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Belarus.by** — aфіцыйны партал Беларусі для замежных карыстальнікаў. Распачаў сваю працу ў 2006. Стваральнік сайта — БЕЛТА.

Сайт змяшчае інфармацыю пра турыстычныя славутасці (уключна з даведкамі пра візавы рэжым і страхоўкі), гісторыю і культуру Беларусі, а таксама звесткі пра эканамічны патэнцыял і бізнес-магчымасці краіны. На сайце ёсць стужка дзяржаўных навін і фотаздымкі.

26 чэрвеня 2009 ў Нацыянальнай бібліятэцы адбылася афіцыйная прэзентацыя абноўленай версіі партала. На сайце з’явіліся відэаролікі і флэш-анімацыя, стыль падачы інфармацыі стаў менш афіцыйным.

У наш час мае чатыры моўныя версіі — англійскую, беларускую, [[руская мова|рускую і кітайскую]].

Зноскі
------

1. ↑  *Ігар Карней.* Нацыянальны партал пра Беларусь не мае старонкі на беларускай мове // Радыё Свабода, 11 кастрычніка 2006
2. ↑  Краявіды, строі і дранікі на абноўленым партале Belarus.by // Радыё Свабода, 26 чэрвеня 2009

Спасылкі
--------

* Галоўная старонка парталу Архівавана 1 кастрычніка 2023.
**Войшвіл**, або **Войшвілт** (1-я пал. XIV ст. — 1370) — літоўскі баярын.

Магчыма быў княжацкага паходжання. Паходзіў з Упіцкай зямлі, «двор» Войшвіла знаходзіўся напэўна ў Вайшвілчай[lt] (паселішча згадваецца ў 1368, 1398 гадах, ёсць і цяпер). Разам з нейкім Рытам трымаў Лагойскае княства. У 1358 годзе «князі і баяры» Патрыкей, Войшвіл (*Woyszwylt*), Айкша, Алізар і Васка Кірдзеевіч прадстаўлялі літоўскі бок пры ўлагоджанні літоўска-мазавецкіх спрэчак, але на думку некаторых даследчыкаў гэты дагавор пазнейшы фальсіфікат. Кіраваў працэдурай дэмаркацыі літоўска-лівонскай мяжы ў 1350-1360-х гадах. На думку Алега Ліцкевіча, у дагаворы 1358 года Войшвіл прадстаўляў вялікага князя Альгерда. У 1367 годзе князь Уладзімір Альгердавіч «з князямі» Сцірпейкам, Войшвілам (*Waysewist*) і таксама Кейстутам прадстаўлялі літоўскі бок у дагаворы паміж ВКЛ і Ордэнам у Лівоніі ад 7.11.1367 года.

Храніст XV стагоддзя Ян Длугаш лічыў Войшвіла сынам вялікага князя Кейстута, гэту думку пераняла «Хроніка Быхаўца», а затым пазнейшыя храністы Стрыйкоўскі і Бельскі. Таксама сынам вялікага князя Кейстута названы Войшвіл пад 1359 годам у г.зв. уставе Альгерда пра крэваў — фальсіфікаце Тэадора Нарбута. На гэтай падставе, а таксама бо Войшвіл напісаны ў крыніцах сярод «князёў і баяр» блізка да князёў, такога меркавання трымаўся і Юзаф Вольф.

Паводле Германа Вартберга, Войшвіл (*Wezewilte, nobilis satrapa*) загінуў у 1370 годзе ад холаду ў адступленні літоўскага войска пасля паразы пад Рудавай.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  *Ліцкевіч А. У.* Гародня і Гарадзенскі рэгіён у другой палове XIII—XIV ст. назва і межы // Гарадзенскі палімпсест 2012. Людзі даўняй Гародні. XV—XX стст. / Пад рэд. А. Ф. Смаленчука, Н. У. Сліж.-- Гродна, 2013. — ISBN 978-83-7893-136-2 — С. 10-59. — С. 25.
2. ↑  Nowy kodeks dyplomatyczny Mazowsza / Wyd. I. Sułkowska-Kuraś, S. Kuraś. Cz. 3. — Warszawa, 2000. — S. 30, № 24;
3. ↑  Wojtkowiak, Z. Północna granica Litwy w średniowieczu. «Limites inter Litvaniam et Livonia» z 1473 / Z. Wojtkowiak // Poznań-Wilnu. Studia historyków w roku tysiąclecia Państwa Litewskiego. — Poznań: Wyd-wo Poznańskie, 2010. — S. 244.
4. ↑  Dorna, M. Akt delimitacji litewsko-inflanckiej z 7 lipca 1473 roku / M. Dorna // Lituano-Slavica Posnaniensia. — 2013. — № 14. — S. 93.
5. ↑  *Ліцкевіч А. У.* Гародня і Гарадзенскі рэгіён у другой палове XIII—XIV ст. назва і межы // Гарадзенскі палімпсест 2012. Людзі даўняй Гародні. XV—XX стст. / Пад рэд. А. Ф. Смаленчука, Н. У. Сліж.-- Гродна, 2013. — ISBN 978-83-7893-136-2 — С. 10-59. — С. 26.
6. ↑  *Wolff J*. Kniaziowie litewsko-ruscy… — S. 160.
7. ↑  Wartb. S. 96.
**Фісташкавае марожанае** або **марожанае з фісташкамі** — від марожанага, прыгатаваны з выкарыстаннем арэхаў або араматызатараў. Часта мае характэрны зялёны колер, які забяспечваецца фарбавальнікамі. Фісташкі таксама выкарыстоўваюцца як адзін з напальняльнікаў сарбету і марожанага джэлата. Фісташкавае марожанае з'яўляецца адным з пластоў у {{нп3|спумоні||uk|Спумоні}}.

У Дамаску (Сірыя) вырабляецца здробненае марожанае, пакрытае фісташкамі, пад назвай *буза*. Яно мае эластычную тэкстуру з масцікі і *сахлаба* і вядома ва ўсім арабскім свеце. Раён Аль-Міна ў Трыпалі вядомы сваім арабскім марожаным, у тым ліку "ашта" з фісташкамі. 

Фісташкавае марожанае шырока вырабляецца буйнымі амерыканскімі брэндамі.

1. ↑  Brighams Ice Cream® **(нявызн.)**.
2. ↑  Pistachio Pistachio Ice Cream | Ben & Jerry's **(нявызн.)**.
Палетка Нармера. Адваротны і вонкавы бакі.
**«Пліта фараона Нармера»** — найбольш вядомая палетка Дадынастычнага перыяду (каля 3000 г. да н.э.) ў Старажытным Егіпце.

Вышыня 64 см. У змешчаных на ёй рэльефах расказваецца аб аб’яднанні тэрыторый Паўночнага (Ніжняга) і Паўднёвага (Верхняга) Егіпта. Помнік створаны ў выглядзе своеасаблівай пераможнай стэлы. Верхні рэгістр абодвух бакоў палеткі вырашаны аднолькава. Па краях размешчаны два стылізаваных чалавечых твары з рагамі, якія з’яўляюцца сімвалам багіні неба Хатор. Ніжэй выявы падаюцца гарызантальнымі палосамі ў некалькі радоў, дзе адзін эпізод ідзе ўслед за другім, ствараючы ўражанне апавядання.

Галоўнае месца ў рэльефах займае асоба фараона. Яго выява паказваецца значна большай у параўнанні з астатнімі і вызначаецца велічнасцю і манументальнасцю. Галава і ногі цара, адпаведна канону, выяўляюцца ў профіль, а тулава — у фас. Гэта дазволіла невядомаму майстру перадаць адчуванне руху, дынамікі, рашучасці, стварыць выразны вобраз уладара. Яго трактоўка разам з іншымі сюжэтамі, змешчанымі на пліце, надае твору выгляд кнігі. «Пліта фараона Нармера» сведчыць пра ўжо сфарміраваныя ў Дадынастычны перыяд кананічныя выяўленчыя прыёмы, аб іх магчымасці ўвасабляць складаную і мнагастайную рэчаіснасць.

Літаратура
----------

* Лазука, Б. Гісторыя сусветнага мастацтва. Ад старажытных часоў па XVI стагоддзе / Б. А. Лазука. — Мн.: Беларусь, 2010. ISBN 978-985-01-0894-4
* Stan Hendrickx, Narmer Palette Bibliography Архівавана 23 верасня 2017. 2017
* *Narmer Catalog* (Narmer Palette)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Палетка Нармера
Брытанскі музей
**Роберт Смёрк** (англ.: Robert Smirke, 1 кастрычніка 1781 — 18 красавіка 1867, г. Чэлтнем, Англія) — англійскі архітэктар, прадстаўнік класіцызму.

Роберт Смёрк нарадзіўся ў сям'і мастака-партрэтыста Роберта Смёрка. Вывучаў з 1796 года архітэктуру пад кіраўніцтвам класіцыста Джона Соўна, некалькі гадоў наведваў Каралеўскую Акадэмію мастацтваў.

Р. Смёрк будаваў грамадскія будынкі і цэрквы ў стылі позняга класіцызму, пераважна ў Лондане. Яго працамі з'яўляюцца, сярод іншага, будынак і фасад Брытанскага музея (1823-31), Каралеўскі фізічны каледж (цяпер Дом Канады) на Трафальгарскай плошчы (1824-27), будынкі Оксфардскага і Кембрыджскага клубаў на Пэл-Мэл. Р. Смёрк спраектаваў таксама будынкі Каралеўскай Оперы ў Лондане (1808-09, знішчана пажарам у 1867), будынак Каралеўскай пошты (1825-29).

Будынкі, спраектаваныя Смёркам, за межамі брытанскай сталіцы можна бачыць у Глостэры, Херэфордзе, Брысталі і інш. У 1832 годзе архітэктар быў пасвечаны ў рыцары. У 1853 узнагароджаны Залатым медалем Каралеўскага таварыства архітэктараў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Colvin, H.M. (1997). *A Biographical Dictionary of British Architects, 1600-1840*. New Haven: Yale University Press. p. not cited. ISBN 0-300-07207-4. `{{cite book}}`: Шаблон цытавання мае пусты невядомы параметр: `|coauthors=` (даведка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пабудовы Р. Смёрка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Dictionary of National Biography · Universalis · Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate |
| Нарматыўны кантроль | GND: 117435813 · ISNI: 0000 0001 1767 5176 · LCCN: no2007054959 · VIAF: 64784073 · ULAN: 500015984 |
**Каліфарнійскі ўніверсітэт у Рыверсайдзе** (англ.: University of California, Merced) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Рыверсайд у штаце Каліфорнія, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Гэта адна з дзесяці ўстаноў сістэмы Каліфарнійскага ўніверсітэта. Галоўны кампус універсітэта размешчаны на 769 га ў прыгарадзе Рыверсайда з філіялам у 8 га ў Палм-Дэзерт. У 2000 годзе Каліфарнійскі ўніверсітэт у Рыверсайдзе быў класіфікаваны як доктарскі ўніверсітэт з вельмі высокай даследчай актыўнасцю.

Структура
---------

* Каледж інжынерыі
* Каледж сацыяльна-гуманітарных навук і мастацтваў
* Каледж прыродазнаўчых і сельскагаспадарчых навук
* Школа адукацыі
* Школа бізнесу
* Школа медыцыны
* Школа публічнай палітыкі

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Каліфорнія

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
`{{destruir|motivos}}`

Шаблон:Destruir

**Фрыда Торэсбланка** — мексіканска-амерыканская незалежная кіна- і тэлепрадзюсарка, вядомая сваёй працай з Альфонса Куаронам і Гільерма дэль Тора.

Фрыда спрадзюсіравала мноства незалежных фільмаў, у тым ліку «Замах на Рычарда Ніксана[en]» з Шонам Пенам і Наомі Уотс у галоўных ролях, «Танцорка наверсе[en]» Джона Малкавіча з Хаўерам Бардэмам у галоўнай ролі, «Руда і Курсі[en]», «Хронікі[en]», «Замкнёная[en]», «Поўдзень з Гаўдзі[en]» і аскараносны фільм Гільерма дэль Тора «Лабірынт фаўна». У 2010 годзе Фрыда адкрыла сваю прадзюсарскую кампанію «Braven Films», чый першы фільм «Магія, магія[en]» з Майклам Сера ў галоўнай ролі выйшаў у 2013 годзе.

Выбраная фільмаграфія
---------------------

* «Поўдзень з Гаўдзі[en]» (2001)
* «Замах на Рычарда Ніксана[en]» (2004)
* «Хронікі[en]» (2004)
* «Лабірынт фаўна» (2006)
* «Руда і Курсі[en]» (2008)
* «Замкнёная[en]» (2010)
* «Магія, магія[en]» (2013)

Зноскі
------

1. ↑  About Us **(нявызн.)**. *Braven Films*. Праверана 26 кастрычніка 2022.

Спасылкі
--------

* Фрыда Торэсбланка на сайце «*Internet Movie Database*»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Danish Film Database · Internet Movie Database |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царква Святога Кірылы Тураўскага.
**Кафедральны Сабор Святога Кірылы Тураўскага** — праваслаўны мураваны храм Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы ў Нью-Ёрку.

Гісторыя
--------

Будынак царквы быў закладзены ў 1850 годзе. Цягам гадоў ён пераходзіў ад адной канфесіі да іншай, але заўсёды заставаўся хрысціянскім храмам.

Праваслаўная парафія ў Брукліне была арганізаваная ў 1950 годзе ўцекачамі з Беларусі, якія ў канцы 1940-х гадоў згодна з пастановай Кангрэса прыехалі ў Злучаныя Штаты і пасяліліся ў Нью-Ёрку і ягоных ваколіцах. Першым часам Божыя Літургіі адбываліся ў арандаванай залі па вуліцы Ашворд, што ў знаходзіцца ў раёне заходняга Нью-Ёрка ў Брукліне. У 1951 годзе, пасля прыезду епіскапа Васіля, была дасягнутая дамоўленасць з парафіяй Святое Тройцы Карпата-Рускай праваслаўнай царквы. Там пачалі спраўляцца сумесныя Божыя Службы, якія адбываліся да 1956 года. У 1956 годзе, пасля смерці настаяцеля парафіі Святое Тройцы, парафія вымушаны была зноўку здымаць часовыя памяшканьні. Разам з тым быў актывізаваны збор сродкаў і пошук шляхаў набыцця ўласнага будынка.

Кафедральны Сабор Св. Кірылы Тураўскага ў 2011 годзе
У 1957 годзе быў знойдзены і набыты будынак сучаснай катэдры, і 3 лістапада тут адбылася першая служба. 

У 2021 годзе сабору была ахвяраваная копія Крыжа Ефрасінні Полацкай майстра Ігара Вырвіча. Ефрасіннеўскі Крыж пакладзены ў храме, дзе таксама знаходзіцца ікона Святой Ефрасінні з часткаю ейных мошчаў. 25 ліпеня 2021 года Кафедральны Сабор Св. Кірылы Тураўскага наведала дэмакратычны лідар Беларусі Святлана Ціханоўская.

26 сакавіка 2022 года каля будынку царквы адбылося ўрачыстае адкрыццё бюстаў вялікім беларускім дзеячам — Тадэвушу Касцюшку і Кастусю Каліноўскаму. Аўтар бюстаў — скульптар Гэнік Лойка.

Кіраўнікі прыходу
-----------------

* Хведар Данілюк (26 жніўня 1950 — 29 ліпеня 1960)
* Васіль Кендыш (1973—1981)
* Андрэй (Крыт) (1981—1983)
* Ізяслаў (Бруцкі) (2001)
* Святаслаў (Логін) (2005—2006)
* а. Міхаіл
* Святаслаў (Логін) (з 2008)

Зноскі
------

1. ↑  youtube.com
2. ↑  belapc.org
3. ↑  belapc.org
4. ↑  У Нью-Ёрку ўсталявалі бюсты Тадэвушу Касцюшку і Кастусю Каліноўскаму

Спасылкі
--------

* Катэдральны Сабор Сьвятога Кірылы Тураўскага ў Нью Ёрку / Saint Cyril’s of Turau Cathedral
**Энеаліт** (ад лац.: aeneus aeneus медны + грэч. λίθος камень), *халкаліт* (ад грэч. χαλκός медзь + грэч. λίθος камень) — медны век, пераходны перыяд ад каменнага веку да бронзавага веку, калі ўпершыню сталі выкарыстоўваць медныя прылады працы, зброю і ўпрыгожанні. Медныя вырабы з’явіліся ў краінах Старажытнага Усходу ў IV-м тыс. да н.э. у Еўропе ў III — II-м тыс. да н.э. На тэрыторыі Беларусі ў эпоху энеаліту жылі плямёны археалагічнай культуры лейкападобных кубкаў (сярэдзіна IV-га — сярэдзіна III-га тыс. да н.э.) і археалагічная культура шарападобных амфар (сярэдзіна — 2-я палова III-га тыс. да н.э.). Вырабы з медзі ўжываліся паралельна з каменнымі, якія часам пераважалі і нават дасягалі найбольшага росквіту. Лічыцца, што роля энеалітычнага перыяду ў лясной зоне Еўропы малазначная.

Літаратура
----------

* Археология СССР. Свод археологических источников. Выпуск В 1 — 27. Свешников И. К. Культура шаровидных амфор. — М. 1983.
* Археология СССР. Энеолит СССР. — М. 1982.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Медны век

| Перыяды першабытнай гісторыі |
| --- |
| 
Палеаліт • Мезаліт • Неаліт • Медны век • Бронзавы век • Жалезны век
 |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4138001-0 · LCCN: sh85032338 · Microsoft: 120766042 · NKC: ph250074 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кірылава.

**Галіна Мікалаеўна Кірылава** (18 сакавіка 1916, Екацярынбург — 24 чэрвеня 1986, Кіеў) — савецкая артыстка балета, педагог. Народная артыстка УССР (1977). Заслужаная артыстка РСФСР (1940). Лаўрэат Сталінскай прэміі другой ступені (1948).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 5 (18 сакавіка) 1916 года ў Екацярынбурзе.

Пасля заканчэння Ленінградскага харэаграфічнага тэхнікума па класе педагога А. Я. Ваганавай была прынята ў трупу Ленінградскага Малога тэатра оперы і балета, дзе працавала з 1935 па 1942 год (удзельнічала ў спектаклях да 1946 года); у 1942 годзе перайшла ў трупу Ленінградскага тэатра оперы і балета імя С. М. Кірава, дзе танцавала да 1961 года. У 1956—1961 таксама была загадчыцай балетнай трупы.

У 1961—1970 гадах — інспектар па харэаграфічных вучылішчах у аддзеле навучальных устаноў Міністэрства культуры РСФСР. У гэты ж перыяд, з 1962 года, выкладала класічны танец у Маскоўскім харэаграфічным вучылішчы.

З 1972 года Галіна Кірылава — кіраўнік балетнай трупы Тэатра оперы і балета УССР імя Т. Р. Шаўчэнкі (да 1974) і мастацкі кіраўнік Кіеўскага харэаграфічнага вучылішча (да сваёй смерці ў 1986 годзе).

Сярод вучаніц Кірылавай — балерыны Таццяна Таякіна, Ніна Семізорава, Ганна Кушнарова, Таццяна Баравік, Ірына Задаяная і іншыя.

Памерла ў Кіеве 24 чэрвеня 1986 года.

Творчасць
---------

Была класічнай балерынай з ярка выяўленым лірыка-драматычным і камедыйным талентам.

Акцёрская выразнасць і прыроджаная пластычнасць надавалі яе выкананню нязмушанасць і лёгкасць.

Лепшыя камедыйныя ролі стварыла ў балетах, пастаўленных Л. М. Лаўроўскім і Б. А. Фенстэрам  (руск.) (бел.. Сярод партый: Ліза; Беатрычэ («Уяўны жаніх» М. Чулакі), Мар’я-краса («Цудоўная фата» Заранек), Мадлон («Фадэта»), Царыца балю («Арлекінада»), Сванільда («Капелія» Л. Дэліба); Папоўна і Чартоўка («Казка аб попе і работніку яго Балдзе» М. Чулакі), Ніна («Каўказскі палоннік» Б. Асаф’ева) і інш.

Як класічная лірыка-драматычная балерына выканала партыі Адэта — Адылія, Раймонда, Аўрора; Гамзаці («Баядэрка»), Снягурачка («Вясновая казка» на муз. П. І. Чайкоўскага), Параша («Медны вершнік» Р. М. Гліэра) і інш.

Узнагароды
----------

* 1939 — ордэн «Знак Пашаны»
* 1940 — заслужаная артыстка РСФСР
* 1948 — Сталінская прэмія другой ступені — за выкананне партыі Беатрычэ ў балетным спектаклі «Уяўны жаніх» М. І. Чулакі на сцэне ЛМАТОБ (1946).
* 1977 — народная артыстка УССР

Зноскі
------

1. 1 2 3  Галина Кириллова в Энциклопедии современной Украины **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2016. Праверана 20 мая 2017.
2. ↑  сентября 1932 г. 91 страница **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 17 лютага 2022. Праверана 17 лютага 2022.

Літаратура
----------

* Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981.- 623 стр. с илл.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
**Сарапікі** (ісп.: Río Sarapiquí) — рака ў Коста-Рыцы, у правінцыі Эрэдзія, правы прыток ракі Сан-Хуан. Бярэ пачатак у Цэнтральнай Кардыльеры, ля паўночнага падножжа вулкана Барва на вышыні 2 500 м. Даўжыня ракі — 85 км. Цячэ з поўдня на поўнач, упадае ў раку Сан-Хуан. Рака дала назву кантону Сарапікі, па якім цячэ. У даліне ракі знаходзяцца шматлікія фермерскія гаспадаркі, на плантацыях якіх вырошчваюць ананасы, бананы, каву, цукровы трыснёг. У мінулым рака была асноўным экспартным шляхам, па якім ажыццяўляўся вываз тавараў з Цэнтральнай Коста-Рыкі. Пасля будаўніцтва чыгункі перавозкі па ёй заняпалі.

Асноўныя прытокі — рэкі Пуэрта-В'еха, Сусіё (правыя), рака Тора (левы).

Зноскі
------

1. ↑  Alonso Trejos (1991). «Geografía ilustrada de Costa Rica»  (ісп.)

Спасылкі
--------

* Costa Rica: Illustrated Geography (1996) — Alonso Trejos — ISBN 9977540632 , ISBN 978-9977540634  (ісп.)
* Карта Коста-Рыкі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 315132293 |
**Бібліятэка Будслаўскага кляштара бернардзінцаў** - бібліятэка, якая існавала пры Будслаўскім кляштары бернардзінцаў у сярэдзіне 17 — сярэдзіне 19 ст. Найбольш ранні ўладальніцкі запіс на кнізе з б-кі датуецца 1652 годам. У канцы 18 — пач. 19 ст. складалася з 2 частак: адна прызначалася для набажэнства, другая для студэнтаў (пры кляштары ў 1731—97 дзейнічала школа маральнай тэалогіі і рыторыкі, у 1793 адкрыта 2-класная пачатковая школа, працавала муз. школа, быў створаны аркестр для суправаджэння богаслужэння ў касцёле). Кнігазбор уключаў выданні на польскай і лацінскай мовах па маральнай тэалогіі, аскетыцы, біблеістыцы, літургічныя кнігі. У б-цы былі таксама выданні па геаграфіі, гісторыі, юрыспрудэнцыі, медыцыне. Асобна былі вылучаны харальныя кнігі. Л-ра для навучання — творы Цыцэрона, падручнікі па рыторыцы, слоўнікі — камплектавалася ў колькасці 3—9 асобнікаў. Пераважалі выданні 18 ст. меліся і 16—17 ст. Значная частка кніг была надрукавана ў бел. друкарнях у Нясвіжы, Полацку, Вільні; шмат было польскіх выданняў і выданняў з інш. еўрапейскіх краін — Італіі, Германіі і г.д. Кожны асобнік пазначаўся надпісам, які сведчыў аб яго прыналежнасці да кнігазбору Будслаўскага кляштара: «...Ніс ІіЬег зресіаі ... СопуепШ$ Вік1еп$і$». Рукапісны каталог б-кі 1796, які захоўваецца ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі, уключае 596 выданняў. Вядомы акты візітаў кляштара за 1817, 1819, 1822, 1837 і 1841 (захоўваюцца ў б-цы Вільнюскага ун-та), дзе зафіксаваны склад б-кі, які вагаецца ад 786 (у 1819) да 1065 экз. (у 1822). Пасля зачынення кляштара ў 1852 кнігазбор захоўваўся ў Будслаўскім касцёле да сярэдзіны 20 ст. У 1961 б-ка вывезена ў Мінск і падзелена паміж Дзярж. гіст. музеем (цяпер Нац. гіст. музей Беларусі) і Дзярж. б-кай БССР (цяпер Нац. б-ка Беларусі). Кнігі з кляштарнай калекцыі сустракаюцца ў прыватных кнігазборах.

Літаратура
----------

* Барабаш Н. Книги из исторических белорусских собраний в фондах Национального музея истории и культуры Беларуси // Музей на мяжы стагоддзяў: традыцыйнае і новае ў канцэптуальных падыходах: матэрыялы навук.-практ. канф. (11 — 12снеж. 1997 г.). Мінск, 1998.

Т.І.Рошчына.
Нягледзячы на самавітыя інвестыцыі з боку рэспублік былой Югаславіі, Косава было найболей беднай правінцыяй гэтай краіны. У 90-я гады з-за сталых міжнародных санкцый і этнічных канфліктаў у краіне былі эканамічныя крызісы. У цяперашні час эканоміка края знаходзіцца ў жаласным стане: большасць шахт, горна-ўзбагачальных камбінатаў і перапрацоўчых прадпрыемстваў не працуюць. У заняпадзе знаходзіцца нават асноўная галіна эканомікі — сельская гаспадарка, некалі развітая вельмі добра.
У 2000—2001 гадах ВУП краіны сур’ёзна павялічыўся, але гэты рост змяніўся спадам 2002—2004 гадоў, калі ВУП памяншаўся. На дадзены момант прырост ВУП краіны складае крыху больш за 3 % штогод. У той жа час больш за 70 % ВУП складае сектар паслуг. Інфляцыя невысокая, што падтрымліваецца вельмі высокім (каля 50 %) узроўнем беспрацоўя. Але калі б 40 або 50 адсоткаў касавараў былі беспрацоўнымі і не мелі крыніцы прыбытку, людзі ў краі галадалі б паўсюдна. Але яны не галадаюць. Косава выглядае і пачуваецца як бедны рэгіён Еўропы, а не як краіна трэцяга свету або былога Савецкага Саюза. Паказчыкі беспрацоўя высокія — дзве траціны моладзі не маюць працы — таму што сектар «шэрай» эканомікі велізарны. Аднак шмат хто працуе за мяжой і пасылае грошы пакінутым на радзіме сем’ям. Цэлыя пакаленні касавараў працавалі ў якасці гастарбайтараў у розных частках Еўропы. Сёння іх пенсіі і грашовая дапамога — значны фундуш у падтрымку Косава.

| ⛭Косава паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Косава|Партал «Рэспубліка Косава|Косава»**
 |

| ⛭Краіны Еўропы: Эканоміка |
| --- |
| * Азербайджан¹
* Албанія
* Андора
* Аўстрыя
* Балгарыя
* Беларусь
* Бельгія
* Боснія і Герцагавіна
* Ватыкан
* Венгрыя
* Вялікабрытанія
* Германія
* Грузія
* Грэцыя
* Данія
* Ірландыя
* Ісландыя
* Іспанія
* Італія
* Казахстан²
* Кіпр¹
* Латвія
* Літва
* Ліхтэнштэйн
* Люксембург
* Малдова
* Мальта
* Манака
* Нарвегія
* Нідэрланды
* Партугалія
* Паўночная Македонія
* Польшча
* Расія²
* Румынія
* Сан-Марына
* Сербія
* Славакія
* Славенія
* Турцыя²
* Украіна
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чарнагорыя
* Чэхія
* Швейцарыя
* Швецыя
* Эстонія
 |
| Залежныя тэрыторыі |
| * Азорскія астравы
* Аландскія астравы
* Гернсі
* Гібралтар
* Джэрсі
* Востраў Мэн
* Фарэрскія астравы
* Шпіцберген
* Ян-Маен
 |
| Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы |
| * Абхазія¹
* Косава
* Паўднёвая Асеція¹
* Прыднястроўе
 |
| ¹ Часткова або цалкам у Азіі, у залежнасці ад праведзенай мяжы (en)  ² У асноўным у Азіі |