recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Пачакай мяне, тата»** (англ.: Wait for Me, Daddy) — фатаграфія марша Палка Брытанскай Калумбіі (Стралкоў Герцага Конахта) каля скрыжавання Восьмай вуліцы і праспекта Калумбія (Нью-Уэстмінстэр[ru], Канада), зробленая Клодам П. Дэтлафам 1 кастрычніка 1940 года. Пакуль Клод рабіў здымак, пяцігадовы Уорэн «Уайці» Бернард (англ.: Warren «Whitey» Bernard) уцёк ад сваёй маці да бацькі, радавога Джэка Бернарда (англ.: Jack Bernard), з крыкам *«Пачакай мяне, тата»*. Фатаграфія атрымала шырокую вядомасць, была апублікавана ў «Life», вісела ў кожнай школе Брытанскай Калумбіі падчас вайны і была скарыстана ў выпусках ваенных аблігацый[ru].

Зноскі
------

1. ↑  *Davis, Chuck*. Wait For Me, Daddy **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  The History of Metropolitan Vancouver (2010). Архівавана з першакрыніцы 2 верасня 2012. Праверана 5 верасня 2010.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пачакай мяне, тата
**Anthrax** (з англ. — «сібірская язва») — амерыканскі метал-гурт, які грае трэш-метал, спід-метал, а таксама груў-метал (пазней творчасць). Заснаваны ў 1981 годзе ў Нью-Ёрку. Разам з такімі гуртамі, як Slayer, Metallica і Megadeth, Anthrax уваходзіць у «вялікую чацвёрку трэш-метала».

Чатыры студыйныя альбомы гурта (Among The Living, State of Euphoria, Persistance of Time, Sound of White Noise) і зборнік Attack of The Killer B’s станавіліся «залатымі» ў ЗША. Альбомы калектыва прададзены агульным тыражом больш за 20 мільёнаў копій па ўсім свеце. Гурт шэсць разоў намінаваўся на «Грэмі», пяць з іх — у катэгорыі «Лепшае метал-выкананне».

Зноскі
------

1. ↑  Metal Evolution — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1763472'></a>
**Канцо́на** (італ.: canzone — песня) — сярэдневяковы інтымна-лірычны страфічны (звычайна на 3—7 строфаў) верш са складаным чаргаваннем доўгіх i кароткіх радкоў. У Дантэ, Петраркі, Бакача i інш. канцона сустракаецца выключна ў інтымнай лірыцы. У выніку сам тэрмін падчас ужываецца для назвы прысвечаных жанчыне вершаў, незалежна ад самой іх формы. Такія канцоны ў беларускай паэзіі ёсць ва У. Клішэвіча, М. Кавыля, Э. Акуліна.

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мядзведзеў.
**Гаўрыла Мікалаевіч Мядзведзеў** (14 красавіка 1920, в. Валоўка, Чарнігаўская губерня, УНР — 28 снежня 1979, г. Клінцы) — Герой Савецкага Саюза, удзельнік баёў за вызваленне Ваўкавыска.

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння пачатковай школы працаваў у калгасе брыгадзірам.

У Чырвонай Арміі на сапраўднай ваеннай службе з 1938 па 1940 гады. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Другі раз прызваны ў Чырвоную Армію 10 верасня 1943 года. На фронце з 20 лістапада 1943 года.

Мядзведзеў асабліва вызначыўся ў баях пры вызваленні Гродзенскай вобласці.

14 ліпеня 1944 года у жорсткіх баях за Ваўкавыск, застаўшыся адзін з кулямётнага разліку, адбіў контратаку ворага. У вулічных баях у Ваўкавыску ён кулямётным агнём садзейнічаў поспеху наступу стралковых падраздзяленняў

Пры фарсіраванні ў ліку першых ракі Рось быў паранены, але заставаўся ў страі, працягваючы ўмела камандаваць даручаным яму падраздзяленнем.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі войскамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм Мядзведзеву прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» (№ 8280).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Леніна, ордэнам Славы 3-й ступені, медалём «За адвагу».

Памяць
------

8 мая 2010 года на будынку Альхоўскі школы адбылося адкрыццё мемарыяльнай дошкі Герою Савецкага Саюза Мядзведзеву.

Зноскі
------

1. ↑  6 красавіка 1918 года ў вёсцы Валоўка (цяпер частка вёскі Альхоўка) Клінцоўскага раёна Бранскай вобласці ў сям’і селяніна нарадзіўся ўдзельнік баёў за вызваленне Ваўкавыска МЯДЗВЕДЗЕЎ Гаўрыла Мікалаевіч — камандзір разліку кулямётнай роты 336-га стралковага палка 5-й стралковай Арлоўскай Чырванасцяжнай дывізіі 3-й арміі 2-га Беларускага фронту старшы сяржант, Герой Савецкага Саюза
**Гламерыды** (*Glomeridae*) — сямейства двухпарнаногіх мнаганожак.

Біялагічнае апісанне
--------------------

Даўжыня да 25 мм, цела кароткае і шырокае, укрытае 12 шчыткамі з 17-19 парамі ног. Здольны пры небяспецы скручваецца ў шар. Раздзельнаполыя. Яйцы (па 1-2) адкладваюць ў трэшчыны кары дрэў і глебы. Развіццё працягваецца больш за 3 гады, за гэты час адбываецца 9 лінек, якія бываюць і ў дарослым стане. Жывуць 6-7 гадоў. Кормяцца апалым лісцем, гнілой драўнінай, аленевым памётам. Карысныя, абагачаюць глебу гумусам.

Арэал і экалогія
----------------

Больш за 100 відаў. Пашыраны пераважна ў зонах умеранага клімату. Трапляюцца ў вільготных лісцевых і мяшаных лясах у глебе, лясным подсціле, трухлявых дрэвах, пад імхом. Найбольш вядомыя: гламерыс шасціпалосы (*Glomeris hexasticha*), *Glomeris stellifera*, *Glomeris ornata*. На Беларусі 1 від — гламерыс звязаны (*Glomeris connexa*), трапляецца ў паўднёвай і заходняй частках, занесены ў Чырвоную кнігу.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
**Біенале ў Венецыі** (італ.: Biennale di Venezia) — самая вядомая ў свеце біенале мастацтваў, якая праходзіць у Венецыі пачынаючы з 1895 года.

Гісторыя
--------

Першапачаткова выстаўка дэкаратыўнага мастацтва Італіі. З 1907 — міжнародная. З 1930 патранаж выстаўкі пераходзіць ад муніцыпалітэту да ўраду Італіі.

У 1930 у межах біенале заснаваны Фестываль музыкі, у 1932 — Міжнародны фестываль кіно, у 1934 — Тэатральны фестываль.

З 1968 спынена правядзенне персанальных, а праводзяцца тэматычныя выстаўкі.

У 1975 заснавана Міжнародная выстаўка архітэктуры.

Удзел беларускіх мастакоў
-------------------------

**24 Біенале 1948**.

* Марк Шагал (прадстаўляў Францыю; гран-пры ў раздзеле графікі за афорты да «Мёртвых душ» Мікалая Гогаля)

**49 Біенале 2001**.

* Лявон Тарасевіч (прадстаўляў Польшчу)

**51 Біенале 2005**.
Беларусь прадстаўлена ўпершыню. Існаваў нацыянальны павільён.

Мастакі:

* Ізраіль Басаў
* Руслан Вашкевіч
* Сяргей Войчанка
* Андрэй Задорын
* Наталля Залозная
* Тамара Сакалова
* Леанід Хобатаў
* Ігар Цішын
* Уладзімір Цэслер
* Валерый Шкаруба

Камісар: Энца Фарнара.

**53 Біенале 2009**.
Існаваў нацыянальны павільён.

Мастакі:

* Артур Клінаў

**54 Біенале 2011**.
Існаваў нацыянальны павільён.

Мастакі:

* Артур Клінаў

Гл. таксама
-----------

* Рымская квадрыенале

Куратары: Энца Фарнара, Ларыса Міхневіч, Наталля Шаранговіч.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Венецыянская біенале
* Афіцыйная старонка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CiNii: DA02184447 · GND: 1019502-6 · ISNI: 0000 0001 2369 5528 · LCCN: n80010259 · NKC: kn20070306017 · LIBRIS: 329497 · SUDOC: 026471906 · VIAF: 148377715 |

 |
**Зазоны** — гарадзішча каля вёскі Зазоны Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на паўночна-ўсходняй ускраіне вёскі, злева ад дарогі Браслаў — Даўгаўпілс.

Апісанне
--------

Мясцовая назва Замак. Датуецца канцом 2-га тысячагоддзя да н.э. — X стагоддзем. Размяшчаецца на вяршыні халма-астанца, на вышыні 10—12 м над узроўнем навакольнай мясцовасці. Пляцоўка памерам 40×50 м, без штучных умацаванняў на паверхні.

Адкрыў у канцы XIX стагоддзя Ф. В. Пакроўскі, абследавалі ў 1955 годзе Л. В. Аляксееў, у 1971 годзе М. М. Чарняўскі, у 1995—2000 гадах А. А. Егарэйчанка. 

Культурны пласт 0.5—1.1 м. Знойдзены чатыры глінабітныя ачагі памерамі 0.75—1 м × 0.75—1.4 м, выцягнутыя ланцугом у цэнтральнай частцы пляцоўкі з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход і абкладзеныя падковападобным ці кальцавым гліняным валікам шырынёй да 10 см. У раскопе пераважалі фрагменты слабапрафіляванага посуду культуры ранняй, радзей — рабрыстыя гаршчкі культуры позняй штрыхаванай керамікі. Выяўлены абломкі ляпнога посуду сярэдзіны — 2-й паловы 1-га тысячагоддзя, вырабы з косці (праколкі, тупікі, качадыкі, долаты, наканечнікі дзідаў і стрэл, гарпуны, дзяржанні, амулеты), з каменю (клінавідныя тапары, тачыльныя прылады), адзінкавыя жалезныя вырабы (абломкі тапароў, шылы, нажы, наканечнік дзіды).

Сярод рэдкіх знаходак — бронзавы наканечнік пояса II—III стагоддзяў з крыжападобным заглыбленнем, шматгранная вагавая гірка IX—X стагоддзяў.

Літаратура
----------

* Археалогія Беларусі: энцыклапедыя. У 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — Т. 1: А―К. — 496 с. — ISBN 978-985-11-0354-2. — С. 349.
* Гарадзішча // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл. — С. 148.
**Галаваногія**, або **цэфалаподы** (*Cephalopoda*, ад стар.-грэч. Κεφαλή «галава» і стар-грэч. Πούς «нага») — клас найбольш высокаарганізаваных марскіх малюскаў. 

Характарызуецца двухбаковай сіметрыяй і 8 ці 10 шчупальцамі вакол галавы, што развіліся з «нагі» малюскаў. Галавоногія маюць найбольш дасканалую з беспазваночных крывяносную сістэму і найбольш развітую нервовую сістэму. Вядома звыш 650 сучасных відаў (выкапнёвых відаў налічваюць каля 11 тыс.). Найбольш вядомыя васьміногі, кальмары, каракаціцы.

Апісанне
--------

Даўжыня цела ад 1 см да 18 м (разам са шчупальцамі). Галава і вочы вялікія. Вакол рота 8 або 10 шчупальцаў («рук»), якія з'яўляюцца часткай змененай і перамешчанай на галаву нагі (адсюль назва). Канечнасці з прысоскамі. Тулава ўкрыта мантыяй. Каля шчылінападобнага ўваходу ў мантыйную поласць ёсць мускульны орган — канічная лейка — відазмененая частка нагі. Вада з мантыйнай поласці з сілай выкідваецца праз лейку, і малюскі рухаюцца па прынцыпе ракеты заднім канцом цела наперад. Ракавіна рэдукаваная або адсутнічае (за выключэннем караблікаў).

Пашырэнне
---------

Пашыраны пераважна ў трапічных і субтрапічных морах і акіянах, трапляюцца таксама ва ўмераных і палярньгх водах. Жывуць паблізу берагоў і на вялікіх глыбінях каля дна, сярод камянёў, скал і водарасцей, у тоўшчы вады.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Драпежнікі, бента- і планктафагі.

Раздзельналолыя. 3 дапамогай своеасабліва змененай рухі (гектакатыля) самец пераносіць капсулы (сперматафоры) з палавымі прадуктамі ў мантыйную поласць самкі. Звычайна размнажаюцца раз у жыцці, потым гінуць. Яйцы вялікія, самка прымацоўвае іх да падводных прадметаў.

Ёсць чарнільны мяшок, здольны хутка мяняць афарбоўку цела (ахоўная рэакцыя). Часта маюць органы свячэння.

Промысел
--------

Аб'екты промыслу. Фармацэўтычная сыравіна.

Літаратура
----------

* Галаваногія малюскі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119311349 · GND: 4165260-5 · LCCN: sh85021974 · Microsoft: 2780438927 · NDL: 00573373 · NKC: ph208157 |

 |
**Пётр Рыго́равіч Якаўлевіч** (21 снежня 1911, Віцебск — 1981, Полацк) — беларускі савецкі гаспадарчы, дзяржаўны і палітычны дзеяч, ганаровы грамадзянін горада Полацка (1979).

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1938 года.

З 1928 года — на гаспадарчай, грамадскай і палітычнай працы. У 1928—1971 гадах — рознарабочы, стрэлачнік, праваднік, участковы рэвізор Беларускай чыгункі па Віцебскаму і Полацкаму аддзяленням, другі сакратар Полацкага акруговага камітэта камсамола, першы сакратар Палескага абкама камсамола, у эвакуацыі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, сакратар Палескага падпольнага абкама КП(б)Б, першы сакратар Віцебскага гаркама КПБ, намеснік старшыні Полацкага аблвыканкама, першы сакратар Верхнядзвінскага райкама КПБ, першы сакратар Полацкага гаркама КПБ. Персанальны пенсіянер саюзнага значэння з 1971 года.

Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Беларускай ССР 6-га і 7-га скліканняў. Член ЦК КПБ (1959—1971), член Рэвізійнай камісіі КПБ (1956—1959), дэлегат XXII з’езда КПСС.

Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Кастрычніцкай Рэвалюцыі, Працоўнага Чырвонага Сцяга, Чырвонай Зоркі, «Знак Пашаны», медалямі, пяццю Ганаровымі граматамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР.

Спасылкі
--------

* Якаўлевіч
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ігнатовіч.

**Пётр Рыгоравіч Ігнатовіч** (25 ліпеня 1937, в. Цярэсіна, Бярэзінскі раён, Мінская вобласць — 22 снежня 2022) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1975), прафесар (2003).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскае дзяржаўнае педагагічнае вучылішча імя Н. К. Крупскай (1956), Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1965), Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (аспірантура, 1974).

Працаваў у сельскай школе (Чэрвенскі раён, Мінская вобласць; 1956—1959, настаўнік), Чэрвенскім раённым камітэце ЛКСМБ (сакратар), Чэрвенскім раённым Савеце дэпутатаў працоўных і яго выканаўчы камітэт (начальнік аддзела культуры), Беларускім дзяржаўным інстытуце народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (1975—1981, дацэнт кафедры навуковага камунізму), Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў (з 1981, прафесар кафедры культуралогіі, у 1992—2003 — загадчык кафедры, з 2015 — прафесар кафедры філасофіі і метадалогіі гуманітарных навук, з 2021 — кафедры сацыяльна-гуманітарных дысцыплін).

Навуковыя інтарэсы: сацыяльныя праблемы развіцця беларускага грамадства; беларуская нацыянальная культура; сацыякультурная дзейнасць ва ўмовах трансфармацыі беларускага грамадства; сацыялогія культуры.

Узнагароды
----------

Нагрудны знак «За ўклад у развiццё культуры Беларусi» (2012) і інш.

Бібліяграфія
------------

* Деятельность Компартии Белоруссии по повышению роли клубных учреждений в коммунистическом воспитании трудящихся (1966—1970 гг.) : автореферат диссертации … кандидата исторических наук : 07.00.01 / Игнатович Петр Григорьевич. ― Минск, 1974.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Адданы навуцы аб культуры (да 75-годдзя з дня нараджэння прафесара П. Р. Ігнатовіча) / А. І. Смолік // Веснік Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў. — 2012. — № 1. — С. 149—153.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Балотнікаў.
**Пётр Рыгоравіч Балотнікаў** (8 сакавіка 1930, в. Зіноўкіна, Мардовія— 20 снежня 2013) — расійскі спартсмен (лёгкая атлетыка). Заслужаны майстар спорту СССР (1959).

Скончыў інстытут фізічнай культуры ў Маскве ў 1967 годзе. Алімпійскі чэмпіён (Рым, 1960), чэмпіён Еўропы 1962 года, СССР у 1957-62, 1964, рэкардсмен свету у 1960-63 у бегу на 5 і 10 тысяч метраў. Прэзідэнт Цэнтральнага савета таварыства «Спартак», трэнер-выкладчык да 1993 года.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
**Смаргонскі гісторыка-краязнаўчы музей** — музей Смаргоні. Створаны рашэннем Савета Міністраў БССР у маі 1984 г. Адкрыты для наведвальнікаў у чэрвені 1984 года. Першапачаткова музей быў размешчаны ў помніку архітэктуры ХVІ ст. — былым кальвінскім зборы ў Смаргоні.

На момант адкрыцця ў асноўным фондзе музея налічвалася 254 музейных прадметаў, з іх 183 — экспанаты, якія тычыліся гісторыі ў савецкі перыяд. За 1985 год асноўны фонд музея папоўніўся на 333 экспанаты.

Да канца 1984 г. быў распрацаваны тэматыка-экспазіцыйны план будучай экспазіцыі музея, у студзені 1985 г. заключаны дагавор з ВА «Белрэстаўрацыя» аб стварэнні мастацкага праекта экспазіцыі музея.

У маі 1986 г. Міністэрства культуры прапанавала змяніць профіль музея і замест гісторыка-краязнаўчага стварыць адзіны ў рэспубліцы музей-тэатр «Батлейка». Быў выкананы і зацверджаны праект прыстасавання будынка, пачаўся тэрміновы збор экспанатаў.

П. Южык. «Дзяўчынка ў капелюшы». 1930-я
У кастрычніку 1986 г. МК БССР зноў пераглядае пытанне аб музеі і прымае рашэнне стварыць у Смаргоні музей Беларускага народнага тэатра.

У маі 1987 г. зноў вярнуліся да музея-тэатра «Батлейка» і МК БССР зноў зацвердзіла гэтае рашэнне. Адначасова было ўзгоднена, што экспазіцыя гісторыка-краязнаўчага музея будзе стварацца ў будынку тагачаснага РДК.

У снежні 1987 г. усе праектныя работы былі завершаны.
Былы кальвінскі збор (а праз некаторы час і будынак РДК) перадаюцца каталіцкай абшчыне.

Музей часова, на правах арэнды, пераязджае на другі паверх толькі што пабудаванай крамы.

15.12.1998 г. Смаргонскі райвыканкам прымае рашэнне аб перадачы будынка цалкам на баланс аддзела культуры для яго рэканструкцыі пад музей. З гэтага часу пачынаецца работа па стварэнню экспазіцыі.

19.12.2004 г. навукова-метадычная рада УК «Гродзенскі гісторыка-краязнаўчы музей» зацвердзіла тэматыка-экспазіцыйны план Смаргонскага гісторыка-краязнаўчага музея і прыняла ў цэлым генеральны.

9221 музейны прадмет асноўнага і 4766 — навукова-дапаможнага фондаў.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Смаргонскі гісторыка-краязнаўчы музей на Вікісховішчы |

* У Смаргонскім музеі можна пабачыць сапраўдную мэблю 19 стагоддзя Архівавана 7 лістапада 2013. // «Рэгіянальная газета»
* Смаргонцы рыхтуюць выставу па нумізматыцы і баністыцы, якая яшчэ ніколі не экспанавалася Архівавана 13 лістапада 2013. // «Рэгіянальная газета»
THeMIS UGV 5 генерацыі
**THeMIS** — эстонскі ваенны баявы робат, ці невялікая модульная машына з гусенічным шасі. У яе канструкцыі выкарыстоўваецца гібрыдны прывад, які складаецца з рухавікоў унутранага згарання і электрарухавікоў. Дзякуючы такому рашэнню, машына можа рухацца да 12 гадзін з хуткасцю 20 км/г.

Гісторыя
--------

THeMIS упершыню былі прадстаўленыя ў 2015 годзе. Ён працуе дыстанцыйна пад кіраваннем аператараў. Канструкцыя здольная перавозіць грузы агульнай вагой да 1200 кг. Робат мае прастору паміж гусеніцамі, на якой можа транспартавацца паранены салдат ці розныя віды спецтэхнікі, грузы альбо боепрыпасы. Туды ж апцыянальна можа прымацоўвацца ўстаноўка са зброяй (кулямёт, малакаліберная гармата і іншае) для дыстанцыйнага падаўлення агнявых пунктаў. Машына здольная працаваць на адлегласці да 1,5 км ад аператара. Невялікія памеры робата (115 см у вышыню і 240 см у даўжыню) значна ўскладняюць яго выяўленне праціўнікам.

Нягледзячы на ​​тое, што THeMIS кіруецца ўручную аператарам, ён можа, пры неабходнасці, самастойна рухацца за пэўнай асобай або знаходзіць дарогу на мясцовасці.

Гэтыя робаты стаяць на ўзбраенні 14 краін, 7 з якіх з’яўляюцца членамі НАТА, уключаючы Эстонію, Германію, Нідэрланды, Нарвегію, Іспанію, Вялікабрытанію і ЗША.

Зноскі
------

1. ↑  Расія палюе на эстонскага ваеннага робата THeMIS. Тлумачым, у чым яго ўнікальнасць
**Ліпеньскія тэзісы** 1971 года (рум.: Tezele din iulie) — праграма дзеянняў па ўзмацненні ўлады генеральнага сакратара Румынскай камуністычнай партыі, старшыні Дзяржсавета СРР Нікалае Чаўшэску (1965—1989) і замацаванні аўтарытарнага рэжыму ў краіне, якая была прадстаўлена 6 ліпеня 1971 года ў прамове Чаўшэску перад Выканаўчым камітэтам РКП. Вынікамі ажыццяўлення тэзісаў сталі маштабны культ Чаўшэску, істотнае абмежаванне свабоды слова ў параўнанні з першымі гадамі кіравання Чаўшэску, практычна поўная канцэнтрацыя ўлады ў руках дыктатара і яго жонкі Алены, усталяванне жорсткага таталітарнага рэжыму.

Тэзісы
------

Нікалае Чаўшэску ў 1971 годзе наведаў Кітайскую Народную Рэспубліку, КНДР, Паўночны В’етнам і Мангольскую Народную Рэспубліку. Па вяртанні ён выдаў тэзісы, якія змяшчалі 17 прапаноў. Сярод іх: бесперапынны рост «кіруючай ролі» партыі; паляпшэнне партыйнай асветы і масавых палітычных мерапрыемстваў; ўдзел моладзі ў буйных будаўнічых праектах як частка іх «патрыятычнай працы» (muncă patriotică); узмацненне палітыка-ідэалагічнага адукацыі ў школах і ўніверсітэтах, а таксама ў дзіцячых, маладзёжных і студэнцкіх арганізацыях; пашырэнне палітычнай прапаганды на радыё і тэлебачанне, а таксама выдавецтваў, тэатраў і кінатэатраў, оперы, балета, саюзаў мастакоў і г.д. прапаганда «ваяўнічасці, рэвалюцыйнасці» мастацкіх твораў.
**Смаргонскія малочныя прадукты** — прадпрыемства ў Беларусі, у горадзе Смаргонь. Пабудавана ў 1973—1976 гадах.

Спачатку асноўная вытворчасць завода складалася з трох цэхаў: натуральнамалочнага, маслацэха і цэха сухога абястлушчанага малака. У 1985 годзе была праведзена рэканструкцыя маслацэха. У 1991 годзе праведзена рэканструкцыя сушыльнай ўстаноўкі. У 1992 годзе пабудаваны двухузроўневы вытворчы корпус ўчастка вытворчасці тварагу.

У 1996 годзе Смаргонскі завод сухога абястлушчанага малака ператвораны ў ААТ «Смаргонскія малочныя прадукты». З 29 снежня 2011 года ААТ «Смаргонскія малочныя прадукты» рэарганізавана шляхам далучэння да ААТ «Лідскі малочна-кансервавы камбінат» у якасці філіяла.

Літаратура
----------

* Смаргонскі завод сухога абястлушчанага малака // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 50. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
Сербасек
**Сербасек** (харв.: Srbosjek, даслоўна — *Сербарэз*) — ятаган, часцяком прышыты да грубай скураной рукавіцы.
Выкарыстоўваўся харвацкімі ўсташамі. Меў дзяржальню, якая апраналася на руку. «Сербарэзы» не мелі ўстойлівай формы - ад пераробленай касы да якасных фабрычных клінкоў даўжэйшых за 30 сантыметраў.

Новы варыянт «сербасека» быў распрацаваны пасля правядзення харвацкім урадам Антэ Павеліча адмысловага конкурсу па пытанню: які нож варта вырабіць, каб каты маглі забіваць людзей як мага хутчэй і пры гэтым як мага менш стамляліся.

Партыя «сербарэзаў» была вырабленая падчас Другой сусветнай вайны фабрыкай у германскім горадзе Золінген па адмысловай замове харвацкага ўрада. Нажы з гэтай партыі выкарыстоўваліся для масавага забойства сербаў і яўрэяў у канцэнтрацыйным лагеры Ясеновац і іншых месцах. Такі нож меў надпіс «Grawiso» на скураной частцы нажа, і таму часам яго завуць «нож гравіза».

У канцэнтрацыйным лагеры Ясеновац адбываліся спаборніцтвы па хуткасці забойства «сербасекам». Па дадзеных амерыканскага даследніка Говарда Блюму пераможца аднаго з спаборніцтваў Петар Брзіца зарэзаў 1360 сербаў (па іншых дадзеных ён зарэзаў за ноч 1300 сербаў).

Спасылкі
--------

* Archives of the Republic of Srpska Архівавана 9 красавіка 2008.
* **The Vatican's Holocaust — Avro Manhattan** Архівавана 11 верасня 2020.
* Blood and Ashes of Jasenovac by Lordan Zafranovic

Гл. таксама
-----------

* Нацысцкі канцлагер Ясеновац
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тарашкевіч.
**Серафіма Паўлаўна Тарашкевіч** (24 мая 1913, в. Кавалевічы, Пухавіцкі раён — 2000) — Герой Сацыялістычнай Працы (1951)

Біяграфія
---------

У 1929—1941 гг. — палявод, жывёлавод у калгасе «Чырвоны пуцілавец» (в. Кавалевічы).

У 1944—1951 гг. палявод, звеннявая па вырошчванню кок-сагызу з калгасе «Маяк сацыялізму» былога Рудзенскага раёна. З 1951 года ўзначальвала гародніцкае звяно саўгаса «Рудзенскі». Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена за высокія ўраджаі кок-сагызу.

За высокія дасягненні пры гадоўлі гародніны была ўзнагароджана ў 1953 годзе другім Ордэнам Леніна і ў 1954 годзе — трэцім Ордэнам Леніна.

У 1960—1992 гг. — палявод у саўгасе «Рудзенск».

Зноскі
------

1. ↑  www.smolevichi.minsk-region.by/images/data/31-07-201823.doc

Спасылкі
--------

* Герои Социалистического Труда Пуховичского района Архівавана 28 жніўня 2016.
**Солі** — клас хімічных злучэнняў; крышталічныя ў нармальных умовах рэчывы з іённай будовай.

Растваральныя солі з вадой утвараюць растворы электралітаў. Могуць разглядацца як прадукт замяшчэння атамаў вадароду ў кіслаце на атамы металу або гідроксагрупы ў аснове на кіслотны астатак. Утвараюцца шляхам рэакцыі нейтралізацыі паміж кіслатой і асновай, узаемадзеяннем кіслаты з асноўным аксідам, з металам, іншымі рэакцыямі.

Адрозніваюць солі нейтральныя (або сярэднія), кіслыя, якія ўтрымліваюць незамешчаныя атамы вадароду пры кіслотным астатку (напрыклад, NaHCO3), асноўныя, калі прысутнічаюць незамешчаныя гідроксагрупы (напрыклад, Cu(OH)Cl), двайныя (напрыклад, KCl•MgCl2 = KMgCl3), камплексныя.

Для соляў характэрная растваральнасць у палярных растваральніках, асабліва ў вадзе.

Гідроліз соляў
--------------

Гідроліз працякае, калі катыён або аніён утвораны слабай кіслатой або слабай асновай. Напрыклад, соль KCl утворана моцнай кіслатой і моцнай асновай. Гідролізу не падвяргаецца. Але соль Na2CO3 — падвяргаецца. У гэтым выпадку працякае абарачальны гідроліз.

> Na2CO3 + H2O = NaHCO3 + NaOH
> 
> 

Соль, напрыклад, CuCl2 — тут працякае гідроліз па катыёне.

> CuCl2 + H2O = CuOHCl + HCL
> 
> 

Бывае, напрыклад, абарачальны:  

> Al2S3 3H2O = 2Al(OH)3↓ + 3H2S↑
> 
> 

Гэта значыць, што соль Al2S3 нельга атрымаць у водным растворы; але калі загартаваць сумесь Al і S, то атрымаецца:

> 2Al + 3S = Al2S3
> 
>

Рэакцыі соляў з кіслотамі
-------------------------

1) Моцныя кіслоты выцясняюць слабыя з раствораў іх соляў

>  NaHCO3 + CH3COOH = CH3COONa + CO2↑ + H2O
> 
> 

2) Ёсць некалькі соляў, якія не рэагуюць, напрыклад, з H2SO4 з w(H2SO4) < 30 %.

> CuS + H2SO4разб. ≠
> 
> 

3) Але калі w(H2SO4) > 30 %, то працякае рэакцыя:

> CuS + H2SO4конц. = CuSO4 + SO2↑ + H2O
> 
>

Рэакцыі соляў з асновамі
------------------------

Рэакцыя працякае, калі:  

1) Соль і аснова растваральныя.  

2) У ходзе рэакцыі выпадае асадак, ці выдзяляецца газ.

> CuSO4 + 2NaOH = Cu(OH)2↓ + Na2SO4
> 
> 

> NH4HCO3 + KOH = NH3↑ + KHCO3 + H2O
> 
>

Угнаенні
--------

* KNO3 — асноўнае ўгнаенне. NaNO3 не мае практычнага прымянення з-за сваёй гідраскапічнасці.
* NH4NO3 — другое асноўнае ўгнаенне. Мае 35 % азоту.
* Ca3(PO4)2 — адно з асноўных фосфарных угнаенняў.
* (NH4)2HPO4 + NH4H2PO4 — распаўсюджанае ўгнаенне амафос.

Гл. таксама
-----------

Харчовая соль, каменная соль — галіт.

Літаратура
----------

* *Чарнякова А. П.* Солі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 79. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12098275p · GND: 4051413-4 · LCCN: sh85116900 · Microsoft: 62729978, 2778504721 · NDL: 00561925 · NKC: ph189247 |

 |
**Сербахарвацкая Вікіпедыя** (сербахарв.: Srpskohrvatska Wikipedija, **Харватасербская вікіпедыя**, сербахарв.: hrvatskosrpska Wikipedija) — раздзел Вікіпедыі на сербахарвацкай мове, мове былой Югаславіі.

На чэрвень 2023 года змяшчае 458 271 артыкулаў. Па гэтым паказчыку раздзел знаходзіцца на 31 месцы сярод усіх раздзелаў Вікіпедыі.

Асаблівасці
-----------

У адрозненне ад Сербскай Вікіпедыі, гэты раздзел не ўтрымлівае сістэм пераўтварэння тэксту — тэкст бачны ў тым алфавіце, у якім быў уведзены.
Аўтары самі выбіраюць, пісаць артыкул на кірыліцы ці на лацініцы, а ў апошнім выпадку прытрымвацца сербскай ці харвацкай арфаграфіі.

Падобнае «двухмоўе» прыкметна і на галоўнай старонцы, і ў афармленні нацыянальнага вэб-інтэрфейсу (надпісы на кірыліцы і лацінцы дублююць адзін аднаго), і нават у датах (назвы месяцаў адначасова прыведзены ў дзвюх версіях: славянскія (харвацкія) лацінкай, і лацінскія (сербскія) кірыліцай).

Актыўнасць у раздзеле непрапарцыйна малая колькасці ўдзельнікаў, і значная частка яе зводзіцца да ўзгадненняў розных варыянтаў арфаграфіі ў назвах артыкулаў (стварэнне перанакіраванняў і г. д.).

Гісторыя
--------

Сербахарвацкая Вікіпедыя была заснавана амаль адначасова з сербскай, харвацкай і баснійскай.
Мэтазгоднасць стварэння гэтага раздзела з самага пачатку ставілася пад сумнеў, аднак на той момант раздзел было вырашана ўсёткі развіваць.

Тым не менш, раздзел моцна адстаў у сваім развіцці ад трох больш «спецыфічных», якія выкарыстоўваюць больш вузейшую норму мовы і, магчыма, арыентаваных нацыянальна.
Сербахарвацкі раздзел быў зачынены на кароткі час напачатку 2005 года як неактыўны.

* 7 кастрычніка 2005 года — 1000 артыкулаў.
* 22 ліпеня 2006 года — 5 тыс. артыкулаў.
* 10 красавіка 2007 года — 10 тыс. артыкулаў.
* 4 лістапада 2008 года — 20 тыс. артыкулаў.
* 8 лістапада 2011 года — 50 тыс. артыкулаў.
* 4 ліпеня 2012 года — 60 тыс. артыкулаў.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Актуальная статыстыка: sh:Special:Statistics
3. ↑  sh:Glavna stranica&oldid=5
4. ↑  meta:Requests for new languages/Wikipedia Serbo-Croatian  (англ.)

Спасылкі
--------

* Сербахарвацкая Вікіпедыя (галоўная старонка)
* Сербская Вікіпедыя (галоўная старонка)
* Vecernji.hr: Wikipedia na mala vrata uvodi srpsko-hrvatski jezik Архівавана 14 жніўня 2009.  (харв.)

| ⛭Вікіпедыі на славянскіх мовах |
| --- |
| Усходнія | 
* Руская (Русский)
* Украінская (Українська)
* Беларуская (be:)
* Беларуская (тарашкевіца) (be-x-old:)
* Русінская (Русиньскый)

 |
| Заходнія | 
* Польская (Polski)
* Чэшская (Čeština)
* Славацкая (Slovenčina)
* Верхнялужыцкая (Hornjoserbsce)
* Кашубская (Kaszëbsczi)
* Сілезская (Ślůnski)
* Ніжнялужыцкая (Dolnoserbski)

 |
| Паўднёвыя | 
* Сербская (Српски)
* Сербахарвацкая (Српскохрватски)
* Балгарская (Български)
* Харвацкая (Hrvatski)
* Славенская (Slovenščina)
* Македонская (Македонски)
* Баснійская (Bosanski)
* Стараславянская (Словѣ́ньскъ)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сербін (значэнні).
**Сербін** — няўключаная абшчына акругі Лі штата Тэхас Злучаных Штатаў Амерыкі. Размешчана за 80 км на ўсход ад Остына. Насельніцтва Сербіна складае 90 чалавек (2000).

Гісторыя
--------

Тэхаскі музей культурнай спадчыны вендаў
Рубленая хатка першых лужыцкіх перасяленцаў на тэрыторыі лютэранскай царквы Святога Паўла
У лютэранскай царкве Святога Паўла
Першапачаткова населены пункт быў заснаваны пад назвай Лоу-Пін-Оак (*Low Pin Oak*) лужыцкімі сербамі, якія перасяліліся ў Тэхас ў сярэдзіне 1850-х гадоў. Пазней назва была зменена на Сербін — у адпаведнасці з саманазвай лужыцкасербскага народа.

Самая буйная дыяспара лужычанаў ў ЗША атбарылася ў Тэхасе, выкарыстоўваючы Сербін як «матчыну калонію». Да 20 верасня 1854 каля 550 лужыцкіх сербаў з лютэранскіх абшчын Прусіі і Саксоніі пад кіраўніцтвам пастара Джона Кіліяна з’ехалі ў Тэхас. Па прыбыцці ў Тэхас жыхары Сербіна станавіліся членамі лютэранскага саюза «Лютэранская царква — Місурыйскі сінод». Лютэранская царква святога Паўла, пабудаваная ў 1871 годзе, уяўляе сабой ўзор тыповай лужыцкай архітэктуры, кафедра прапаведніка размешчана на балконе царквы.

Славутасці
----------

На тэрыторыі царквы Святога Паўла ў Сербіне размешчаны Тэхаскі музей культурнай спадчыны лужычанаў. Займаючы тры незалежных будынка, уключаючы ранейшую прыходскую школу Святога Паўла, музей таксама мае два вонкавых экспаната — гэта непашкоджаная драўляная хаціна і частка дома з планіроўкай ў стылі догтрат.

Зноскі
------

1. ↑  Serbin, TX. The Handbook of Texas Online

Спасылкі
--------

* Serbin, Texas from TexasEscapes.com
* Serbin, Texas. *Handbook of Texas Online* Texas State Historical Association.
* Wends. *Handbook of Texas Online* Texas State Historical Association.
* St. Paul Lutheran Church, Serbin, TX
* Texas Wendish Heritage Society
* Worldwide Wendish Connection

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n85170329 · VIAF: 145484091 |
**Сербалужыцкі інстытут** (в.-луж.: Serbski institut, ням.: Sorbisches Institut) — назва навуковай установы, якая знаходзіцца ў горадзе Баўтцэн, Германія. Займаецца вывучэннем лужыцкіх моў і даследаваннямі па гісторыі, культуры і грамадскаму жыццю лужычанаў. Інстытут збірае і архівуе матэрыялы, прысвечаныя сарабістыке і прадстаўляе іх для публічнага вывучэння і распаўсюджвання лужыцкай культуры.

Гісторыя
--------

Інстытут быў створаны ў 1992 годзе на аснове Інстытута сербалужыцкага народазнаўства (Institut za serbski ludospyt), які быў створаны 1 мая 1951 года ў Баўтцэне па ініцыятыве лужыцкага прафесара Павола Навотнага. 1 жніўня 1952 года Інстытут сербалужыцкага народазнаўства увайшоў у склад Нямецкай акадэміі (з 1972 года — акадэмія навук ГДР).

Адміністрацыя Сербалужыцкага інстытута размяшчаецца ў Баўтцэне. У Котбусе знаходзіцца філіял навуковай установы. Штатнае распісанне складаецца з 15 пасадаў навуковых супрацоўнікаў і 11 пасадаў навукова-тэхнічнага і адміністрацыйнага персаналу. Супрацоўнікі Сербалужыцкага інстытута выкладаюць у розных вышэйшых навучальных установах у Германіі і за мяжой. Інстытут супрацоўнічае з Інстытутам сарабістыкі Лейпцыгскага ўніверсітэта.

У інстытуце дзейнічае Сербалужыцкая цэнтральная бібліятэка і Сербскі архіў.

Сербалужыцкі інстытут выдае з 1952 года дзве навуковыя серыі, навуковае перыядычнае выданне «Lětopis», якое цяпер выходзіць два разы на год, а таксама выданне «Schriften des sorbischen Instituts/Spisy serbskeho instituta» (да 2012 года выдадзена 56 тамоў).

Цяпер дырэктарам Сербалужыцкага інстытута з'яўляецца лужыцкі прафесар Гаўке Бартельс

Дырэктары
---------

* Павал Новатны (1951—1977)
* Мерчын Каспер (1977—1990)
* Гельмут Фаска (1990—1992)
* Дзітрых Шолта (1992—2014)
* Гаўке Бартэльс (з 2018 года)

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Сербалужыцкага інстытута (верхнялуж.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 2238 5296 · LCCN: no93008549 · NKC: mzk2002157133, mzk2003204447 · SUDOC: 027961028 · VIAF: 172120102 |
Герб «Тры каўкі»
Графскі герб
**Борхі** — шляхецкі род герба «Тры каўкі». Паводле родавага падання, паходзілі з Італіі, пасля перасяліліся ў Вестфалію, з 15 ст. вядомы ў Інфлянтах, дзе валодалі маёнткамі Варкляны, Прэлі і інш. (цяпер у Латвіі). Карысталіся графскім тытулам, які нанава падараваны ў 1783 годзе імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі і ў 1839 годзе прызнаны ў Расійскай імперыі.

Літаратура
----------

* *Валерый Пазднякоў.* Борхі // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Борхі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
**Эканомія** (грэч. *oikonomia кіраванне гаспадаркай*) — сталовы маёнтак, від дзяржаўнага зямельнага ўладання ў ВКЛ.

Вылучаны на падставе соймавай канстытуцыі 1589 «Ардынацыя аб каралеўскіх прыбытках Вялікага княства Літоўскага» з каралеўскіх і велікакняжацкіх уладанняў для задавальнення патрэб двара манарха і прыдворнага скарбу. Мелі ўласнае адміністрацыйна-гаспадарчае кіраванне, падначаленае надворнаму падскарбію ВКЛ. У адрозненне ад іншых каралеўскіх ўладанняў эканоміі не перадаваліся старостам. На Беларусі існавалі Берасцейская эканомія, Віцебская эканомія, Гарадзенская эканомія, Кобрынская эканомія, Магілёўская эканомія, у Літве — Аліцкая эканомія, Шаўліская эканомія. Для кантролю за станам эканомій у іх праводзіліся люстрацыі. Падзяляліся на войтаўствы, ключы, губерні, лясніцтвы. Пасля далучэння Беларусі і Літвы да Расійскай імперыі ў канцы XVIII ст. эканоміі перайшлі ў царскую казну, некаторыя падараваны прыватным асобам. У XVIII ст. у ВКЛ некаторыя староствы таксама называліся эканоміямі (Полацкая эканомія, Віцебская, Слонімская і інш.).

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В.* ЭнцВКЛ, 2006.
Крыж на сцягу Сербскай праваслаўнай царквы
**Сербскі крыж** (сербск.: Српски крст) — сімвал Сербіі, сербскага народа і Сербскай праваслаўнай царквы. З’яўляецца грэчаскім (роўнабаковым) крыжам, па баках якога намаляваны чатыры стылізаваных  *Ͻ*  і *С*-падобных крэсіва.

Правобраз сербскага крыжа на сцягу дынастыі Палеолагаў
Такая форма крыжа першапачаткова выкарыстоўвалася ў Візантыйскай імперыі; ў візантыйскім варыянце замест сербскіх крэсіва на сцягу было чатыры літары Β (віта), якія азначалі візантыйскі дэвіз «Βασιλεὺς Βασιλέων, Βασιλεύων Βασιλευόντων» («Цар цароў, які валадарыць над царамі»). Аднак у сучаснай Сербіі чатыры крэсіва часам тлумачацца як чатыры літары С, і такім чынам, як дэвіз «Само склада Србина спасава» («Толькі адзінства выратуе сербаў»).

Герб Сацыялістычнай Рэспублікі Сербія
Сербскі крыж прысутнічае на гербе и сцягу Сербіі, а таксама сцягу Сербскай праваслаўнай царквы. На гербу Сацыялістычнай Рэспублікі Сербія былі намаляваны чатыры крэсіва без крыжа.

Сербская крыж часам вышываюць на верхняй частцы чарнагорскіх кап.

Гл. таксама
-----------

* Герб Сербіі
* Сцяг Сербіі
**Навалацкія пагоркі** знаходзяцца ля хутара Навалака Мёрскага раёна за 5,5 км на поўдзень ад Пераброддзя і за 10 км на і паўднёвы захад ад Міёр.

Апісанне
--------

Даўжыня 1 км, шырыня 900 м, вышыня над узроўнем мора 171,3 м, бачная — 32 м.

Гэта канцова-марэнныя пагоркі, што ўтварыліся 14-15 тысяч гадоў таму ў часы браслаўскай стадыі паазёрскага зледзянення ў выніку памнажальнай дзейнасці ледавіковага покрыва і яго расталых водаў з марэнных супескаў, суглінкаў, алеўрытаў, грубых пяскоў.

Паданне
-------

Існуе паданне пра гару, насыпаную паміж вёскамі Мурашкі і Навалака шведскім войскам, і ў ёй знаходзіцца склеп, дзе пахаваны начальнік войска з рэчамі.

Літаратура
----------

* Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Міёрскага раёна / рэдкал. Г. М. Маняк [і інш.]. — Мн. 1998. — С. 39-40.
**Се́рбская аўтано́мная во́бласць Захо́дняя Славо́нія** (сербск.: SAO Zapadna Slavonija або **САВ Заходняя Славонія** — самаабвешчаны сербскі аўтаномны край (вобласць) у Харватыі. Была створана 12 жніўня 1991. 5 студзеня 1992 ўвайшла ў склад Рэспублікі Сербская Краіна.

Гісторыя
--------

Неўзабаве пасля абвяшчэння САВ Заходняя Славонія, у гэтым рэгіёне адбыліся сутыкненні паміж атрадамі харвацкіх спецвойскаў і сербамі, якія пражываюць у гэтым раёне. Летам 1991 года Харватыя накіравала ў Заходнюю Славонію некалькі сфармаваных армейскіх брыгадаў, а ў верасні яны атакавалі казармы Югаслаўскай Народнай Арміі. Затым армія разгарнула наступленне на Заходнюю Славонію і да кастрычніка здолела заняць Акучаны, Ясэновац і частку Пакраца, дзе большасць насельніцтва складалі сербы. Пры гэтым гэтыя гарады пакінула мноства харватаў. 31 кастрычніка 1991 харвацкія войскі пачалі дзве аперацыі, Аткос 10 — захоп Белагоры і Оркан 91 — захоп Дарувара і большасць сербаў пакінулі занятыя харватамі тэрыторыі. Славонскі праваслаўны цэнтр у Пакраце быў знішчаны. Пры гэтым вайсковыя злачынствы былі здзейсненыя з абодвух бакоў.

Даруварскае пагадненне
----------------------

18 лютага 1993 харвацкія і мясцовыя сербскія лідары падпісалі Даруварскае пагадненне. Пагадненне трымалася ў таямніцы і было накіраванае на нармалізацыю жыцця для мясцовых жыхароў на лініі фронта. Але Кнінскі ўрад даведаўся пра ўгоду і арыштаваў сербаў-падпісантаў.

Заходняя Славонія была занятая харвацкай арміяй ў маі 1995 р. пры гэтым загінула мноства цывільных сербаў, астатнія (ад 15 да 18 тысячаў) былі вымушаныя ратавацца ўцёкамі. У адплату за гэта Мілан Мартыч ажыццявіў ракетны абстрэл Загрэба.

Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
------------------------------------

Тэрыторыя Заходняй Славоніі пад аховай Арганізацыі Аб'яднаных Нацый ўключала ў сябе чатыры муніцыпальных утварэнняў: Акучані, Пакрац, Дарувар і Грубішна-Поле. Арміяй Рэспублікі Сербскай Краіны кантраляваліся Акучані і Пакрац.

Зноскі
------

1. ↑  Hrvatski memorijalno-dokumentacijski centar Domovinskog rata Архівавана 11 чэрвеня 2008.

Літаратура
----------

* Jović, Dejan (2009). *Yugoslavia: A State that Withered Away*. Purdue University Press. .
* Петровић, Илија (1994). *Српско национално вијеће Славоније, Барање и Западног Срема*. Нови Сад: Цветник. .
* Петровић, Илија (1996). *Од вијећа до републике: Славонија, Барања и Западни Срем*. Нови Сад: Цветник. .
* Радишић, Драган (2002). *Хронологија догађаја на простору претходне Југославије 1990-1995*. Бања Лука: Глас српски. .
* Štrbac, Savo (2015). *Gone with the Storm: A Chronicle of Ethnic Cleansing of Serbs from Croatia*. Knin, Banja Luka, Beograd: Grafid, DIC Veritas. .

Спасылкі
--------

* Карта, што паказвае тэрыторыю Заходняй Славоніі, кантраляваную сербскімі сіламі (зялёны) і тэрыторыю Заходняй Славоніі, пад аховай ААН (памяранцавы)(недаступная спасылка)
**Навальніца-Z1** (руск.: Гроза-Z1) — беларуская мабільная сістэма абароны аб’ектаў ад беспілотных лятальных апаратаў. Распрацавана «КБ Радар» у рамках спецыяльнай серыі сродкаў і комплексаў для барацьбы з дронамі «Навальніца».

Гісторыя
--------

7 верасня 2020 года  Дзяржкамваенпрам Рэспублікі Беларусь заявіў, што «КБ Радар» распрацаваў і наладзіў серыйную вытворчасць комплексаў процідзеяння мультыкоптэрам Навальніца-Z1, прызначанага для абароны яхт, караблёў і іншых марскіх, а таксама наземных аб’ектаў ад несанкцыянаванага ўварвання дронаў, якія могуць выкарыстоўвацца для ажыццяўлення фота- і відэаздымкі прыватнага жыцця або камерцыйнай дзейнасці, а таксама дастаўкі небяспечных прадметаў, у тым ліку выбуховых прылад. Пазней яе ўсталявалі на пікап, тым самым дазволіўшы комплексу змагацца з варожымі апаратамі на хаду. Упершыню шырокай публіцы Навальніца-Z1 была прадстаўлена 23 чэрвеня 2021 года падчас выставы  MILEX-2021 у Мінску.

Апісанне
--------

Комплекс уключае ў сябе прыёма-перадаючы модуль і модуль кіравання.

Навальніца-Z1 аўтаматычна кантралюе частоты, на якіх працуюць найбольш распаўсюджаныя БПЛА. Пры з’яўленні дронаў комплекс распазнае іх сігналы і аўтаматычна душыць каналы кіравання, перадачы даных, а таксама навігацыю. У выніку ўздзеяння яны альбо падаюць, альбо ажыццяўляюць вымушаную пасадку, альбо ляцяць «дадому». Акрамя таго, важнай вартасцю сістэмы з’яўляецца магчымасць пастаноўкі дэзынфармацыйных перашкод навігацыі для стварэння беспалётнай зоны для БПЛА. Сістэма можа быць устаноўлена на любы аўтамабільнае шасі, што дазваляе павысіць яе мабільнасць і забяспечыць хуткую дастаўку да месца прымянення. Работа па супрацьдзеянні беспілотнікам можа весціся як на стаянцы, так і падчас руху, што дазваляе абараняць не толькі стацыянарныя аб’екты, але і забяспечваць бяспеку транспартных калон. Вонкава комплекс неадрозны ад стандартнага радыёабсталявання, што дазваляе яго карыстальнікам забяспечваць сваю бяспеку, не прыцягваючы залішняй увагі. 

Далёкасць выяўлення дронаў — да 2 км, далёкасць падаўлення каналаў кіравання і перадачы дадзеных — не менш за 500 м, далёкасць падаўлення навігацыі — не менш за 2 км, вышыня падаўлення — 1,3 км, далёкасць пастаноўкі дэзынфармацыйных перашкод навігацыі — да 10 км. Навальніца-Z1 кантралюе частоты 430—436, 860—870, 920—928, 1130—1370, 2280—2600 і 5725—5850 Мгц.

Зноскі
------

1. 1 2 3  ОАО «КБ Радар» разработало и наладило серийное производство комплекса противодействия мультикоптерам «Гроза-Z1» Архівавана 29 чэрвеня 2021. // Государственный военно-промышленный комитет Республики Беларусь, 7 сентября 2020.
2. ↑  На MILEX прадставяць "забойцу" беспілотнікаў беларускай распрацоўкі - відэа // Sputnik Belarus, 21 чэрвеня 2021.
3. 1 2 3  Гроза беспилотников «Гроза-Z1» будет представлена ОАО «КБ Радар» на выставке «MILEX-2021» // Официальный сайт выставки MILEX-2021, 17 июня 2021.
4. 1 2  Гроза-Z1 но сайте Белвнешпромсервиса
**Клаусталь-Цэлерфельд** (ням.: Clausthal-Zellerfeld) — горад у Германіі, размешчаны на тэрыторыі федэральнай зямлі Ніжняя Саксонія.

Сучасны горад першапачаткова складаўся з двух асобных населеных пунктаў, якія былі аб’яднаны ў 1924 годзе. Клаусталь добра вядомы старым тэхнічным універсітэтам і яго пышнымі будынкамі, у той час як Цэлерфельд з’яўляецца тыповым курортам для турыстаў і зімовых спартсменаў. Клаусталь-Цэлерфельд — самы вялікі горад у гэтым раёне, які размешчаны ў гарах, а не на раўніне.

Здабыча карысных выкапняў у гэтым раёне пачалася ў XVI стагоддзі. Здабыча карысных выкапняў спынілася ў 1930 годзе, паколькі запасы руды былі вычарпаныя. Сёння ў ваколіцах захаваліся буйныя рэшткі шахт, некаторыя з якіх у цяперашні час з’яўляюцца музеямі. Вялікі будынак вакзала і 70 іншых будынкаў у горадзе былі разбураны ў выніку паветранага налёту 7 кастрычніка 1944 года. Чыгуначная лінія была закрыта ў 1976 годзе. У былым вакзале, які быў адноўлены ў 1961—1963 гадах пасля разбурэння ў 1944 годзе, сёння знаходзіцца пункт турыстычнай інфармацыі і муніцыпальная бібліятэка.

Адукацыя і навука
-----------------

* Клаустальскі тэхнічны ўніверсітэт

Зноскі
------

1. ↑  Alle politisch selbständigen Gemeinden mit ausgewählten Merkmalen am 31.12.2018 (4. Quartal) — Federal Statistical Office. Праверана 10 сакавіка 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q764739'></a>
2. ↑  register of German municipalities (4th quarter 2022) — DESTATIS, 2023. Праверана 12 лютага 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q764739'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q116783074'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14512782c · GND: 4010268-3 · LCCN: n50051152 · NKC: ge761028 · SUDOC: 126576661 · VIAF: 155906953 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Корсак.
**Глеб Астаф’евіч Корсак** (каля 1450 — каля 1511) — землеўласнік.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Корсакаў ўласнага герба «Корсак».

Валодаў маёнткамі Забор’е, Залессе (Залессе-Астроўна), Азерцы, Перадол, Псуя, Удзел і інш. ў Полацкім ваяводстве, якія пазней падзялілі яго сыны Васіль (? — да 1528), пачынальнік удзельскай галіны Корсакаў; Іван (каля 1480—1552), гараднічы полацкі; Ян (каля 1485—1555), падваявода полацкі; Андрэй (каля 1490 — да 1533), заснавальнік залеска-астровенскай галіны; Сямён (? — ?) і Астафій (каля 1500 — пасля 1563), род якога згас у першай чвэрці 17 ст.

Паводле попісу войска ВКЛ 1528 з іх маёнткаў належала ставіць 86 коннікаў, яшчэ 23 ставіла ўдава Глеба Настасся, што паходзіла з Савічаў-Корсакаў.

Літаратура
----------

* *Вячаслаў Насевіч.* Корсакі // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх


| ?Глеб Астаф’евіч Корсак — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Глеб Астаф’евіч Корсак |  | Астафей Корсак[d] |  | Васіль Корсак |  | Дзмітрый Корсак[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
**Сонечны ўдар** — пераграванне арганізма ў выніку прамога дзеяння сонечных прамянёў на галаву. Адрозніваецца ад агульнага перагравання арганізма — цеплавога ўдару. Вылучаюць 3 ступені сонечнага ўдару: лёгкая, сярэдняя, цяжкая. Сімптомы: галаўны боль, моташнасць, ірвота, тэмпература цела да 42° і вышэй, часты пульс і дыханне, вялікая страта вады, солей, парушэнне функцый нырак, страта прытомнасці, сутаргі. Лячэнне: ахалоджванне цела, цень, удыханне кіслароду, медыкаментознае.

Літаратура
----------

* *Семяненя І. М.* Со́нечны ўдар // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 85. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2910101815 |