**Ру́прэхт Мары́я Луі́тпольд Фердына́нд Ві́тэльсбах** (ням.: Rupprecht Maria Luitpold Ferdinand von Wittelsbach; 18 мая 1869, Мюнхен — 2 жніўня 1955, замак Лейтштэцен) — кронпрынц Баварыі, баварскі генерал-фельдмаршал (23 ліпеня 1915 года), прускі генерал-фельдмаршал (1 жніўня 1916 года).

Біяграфія
---------

Старэйшы сын баварскага караля Людвіга III і Марыі Тэрэзіі Аўстрыйскай-Эстэ.

### Вайсковая служба

Партрэт маладого Кронпрынца, 1891 год.
У 1891 годзе ўступіў на абавязковую вайсковую службу обер-лейтэнантам 1-га кавалерыйскага палка; у тым жа годзе — камандзір роты, а з 1895 года — батальёна баварскага лейб-гвардзейскага пяхотнага палка. З 1899 года камандзір 2-га баварскага Кронпрынца пяхотнага палка, з 1900 года — 7-й пяхотнай брыгады, з 1904 года — 1-й баварскай дывізіі, з 1906 года — 1 баварскага вайсковага корпуса.

У сакавіку 1913 года змяніў свайго дзядзьку прынца Леапольда на пасту генерал-інспектары 4-й вайсковай інспекцыі (Баварыя).

### Першая сусветная вайна

З пачаткам вайны, 2 жніўня 1914 года прызначаны камандуючым 6-й арміяй (I, II, III баварскія, XXI вайсковы, I баварскі рэзервовы корпус, 13-я і 14-я баварскія ландверные брыгады; усяго каля 200 тысяч чалавек і 746 гармат), якая разгортвалася ў раёне Курсель — Шато — Салены — Сааргемюндзе — Саарбург.

Апроч таго, Рупрэхту былі падпарадкаваны 8-я, 10-я і гвардзейскія эрзац-дывізіі. У паласе арміі дзейнічаў III кавалерыйскі корпус (7-я і 8-я баварскія кавалерыйскія дывізіі; усяго 12,5 тысяч чалавек і 36 гармат). 4 — 8 верасня правёў у цэлым паспяховы наступ супраць 2-й французскай арміі ў раёне Нансі, але 9 верасня атрымаў загад аб адводзе войскаў і падрыхтоўку для перакідання на поўнач.

15 верасня пачалося перакідванне большай часткі арміі ў раён Мабежа, атрымаў заданне наступаць паўночней Сомы. Паспяхова кіраваў арміяй у Фландрыі, аднак з 20 лістапада пачалося перакідванне часткі сіл яго арміі на Усход і армія была выведзена з бітвы. Падчас наступу саюзнікаў у Шампані, у сакавіку 1915 году супраць VII вайсковага корпуса арміі Рупрэхта была праведзена асобная наступальная аперацыя ў раёне Ніў-Шапель сіламі 1-й англійскай арміі. Нягледзячы на тое, што ў першы ж дзень (7 сакавіка) англійскія войскі ўзялі вёску Ніў-Шапель, аперацыя правалілася і саюзнікі, несучы вялікія страты (каля 13 тысяч чалавек), адступілі. Распрацаваная ў 1915 годзе аперацыя ў Артуа меркавала ўдар па войску Рупрэхта (13 пяхотных дывізій і 810 гармат, у тым ліку 150 цяжкіх) сіламі 10-й французскай і 1-й англійскай армій (30 пяхотных, 8 кавалерыйскіх дывізій, 1727 гармат, у тым ліку 431 цяжкая).

Кронпрынц у войсках. Паштовая картка часоў Першай сусветнай вайны.
Распачатае 9 мая наступленне 10-й французскай арміі развівалася паспяхова, але пасля атрымання патрэбных рэзерваў Рупрэхту да 15 мая атрымалася стабілізаваць сітуацыю; аперацыя англійскай арміі ў раёне Ніў-Шапель правалілася. Усяго падчас аперацыі (май — чэрвень 1915 года) французскія войскі занялі тэрыторыю ў 7 км па фронце і 3-4 км у глыбіню, а англійскія войскі — 6 км па фронце і 0,9 км у глыбіню; страты бакоў склалі: саюзнікі 132 тысяч чалавек, германскія войскі 73 тысячы чалавек. 22 жніўня 1915 года Рупрэхт быў узнагароджаны ордэнам Pour le Merite.

Падчас восеньскага наступу саюзнікаў у Шампані і Артуа (верасень — кастрычнік 1915 года) на войска Рупрэхта зноў наносілі ўдар 1-я англійская і 10-я французская арміі, 30 дывізій і 2350 гармат супраць 13,5 дывізій і 1260 гармат у Рупрэхта. 25 верасня саюзнікі перайшлі ў атаку (пасля 7-дзённай артылерыйскай падрыхтоўкі), але Рупрэхт, які падрыхтаваўся да атакі, аказаў бязлітаснае супраціўленне, здаўшы да канца дня 1-2 лініі акопаў. Атрымаўшы з рэзерву камандавання гвардзейскі корпус, Рупрэхт з дапамогай контратак спыніў наступленне саюзнікаў, прымусіўшы іх 13 — 14 кастрычніка спыніць аперацыю.

У ходзе аперацыі на Соме 28 жніўня 1916 года прызначаны галоўнакамандуючым групы армій «Кронпрынц Рупрэхт» (1-я, 2-я і 6-я арміі) на правым крыле германскага фронту на Захадзе. Кіраваў завяршальнай фазай бітвы. 20 жніўня 1916 года атрымаў дубовыя галіны да ордэна Pour le Merite.

Да пачатку 1917 года група армій складалася з 4-й (генерал Ф. Сікст фон Арнім), 6-й (генерал А. фон Фалькенхаузен) і 2-й (генерал Г. фон Марвіц) арміі і займала фронт ад мора да Суасона. Кіраваў аперацыямі ва Фландрыі (1917 год).

Да пачатку 1918 года склад групы армій папоўніўся 17-м арміяй і яна заняла фронт ад узбярэжжа да Сен-Кантэна. Пры правядзенні германскага наступу ў Пікардыі (21 сакавіка — 5 красавіка) на 17-ю (генерал Ота фон Белаў) і 2-й (генерал Марвіц) арміі ўскладалася нанясенне галоўнага ўдару. Потым узначаліў адыход групоўкі германскіх войскаў з 11 па 21 лістапада.

У 1918 годзе галоўнакамандуючы групай армій «А».

### Пасля вайны

Урачыстае адкрыццё мемарыяла загінулым воінам баварскай арміі. Кронпрынц (справа) і Леапольд Баварскі. Снежань 1924 года.
У 1918 годзе дынастыя Вітэльсбахаў была зрынута з баварскага прастола, і бацька Рупрэхта — Людвіг III — быў змушаны падпісаць адрачэнне. Пасля смерці бацькі Рупрэхт узначаліла каралеўскі дом Вітэльсбахаў.

Лічыўся добрым знатаком вайсковай тэорыі. Аўтар прац па вайсковым мастацтве і мемуараў, у тым ліку «Мае вайсковыя дзённікі» (тт. 1-2,1929). Падчас «Піўнога путчу» нацыстаў, Рупрэхт, які не любіў Людэндорфа, выступіў з кароткай заявай, заклікаўшы да неадкладнага задушэння выступу.

Зноскі
------

1. 1 2  *Lundy D. R.* Rupprecht Kronprinz von Bayern // The Peerage Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
2. 1 2  Rupprecht von Bayern // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>
3. 1 2  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.

Літаратура
----------

* *Залескі К.А.* 100 вялікіх палкаводцаў Першай сусветнай = 100 великих полководцев Первой мировой. — М.: Вече, 2013. — 416 с. — 7 000 экз. — ISBN 978-5-4444-1106-3.
* *Залесский К.А.* Кто был кто в Первой мировой войне. — М.: АСТ, 2003. — 896 с. — 5 000 экз. — ISBN 5-271-06895-1.

| ⛭Сцяг Германіі (1871-1918, 1933-1935) Камандуючыя палявымі арміямі Германскай імперыі ў Першай сусветнай вайне  |
| --- |
| 1-я армія | Аляксандр фон Клюк · Макс фон Фабек · Фрыц фон Белаў · Бруна фон Мудра · Ота фон Белаў · Магнус фон Эберхарт |
| 2-я армія | Карл фон Бюлаў · Фрыц фон Белаў · Макс фон Гальвіц · Георг фон дэр Марвіц · Адольф фон Карлавіц |
| 3-я армія | Макс фон Гаўзен · Карл фон Айнэм |
| 4-я армія | Альбрэхт Вюртэмбергскі · Фрыдрых фон Армін |
| 5-я армія | Кронпрынц Вільгельм · Эвальд фон Лохаў · Макс фон Гальвіц · Георг фон дэр Марвіц |
| 6-я армія | Рупрэхт Баварскі · Людвіг фон Фалькенхаўзен · Ота фон Белаў · Фердынанд фон Куаст |
| 7-я армія | Ёзас фон Хеерынг · Рыхард фон Шуберт · Макс фон Боэн · Магнус фон Эберхарт · Макс фон Боэн |
| 8-я армія | Максіміліян фон Прытвіц · Паўль фон Гіндэнбург · Рыхард фон Шуберт · Герман фон Франсуа · Ота фон Белаў · Фрыдрых фон Шольц · Ота фон Белаў · Макс фон Фабек · Бруна фон Мудра · Фрыдрых фон Шольц · Оскар фон Гуцьер · Гюнтэр фон Кірхбах · Х’юга фон Катэн |
| 9-я армія | Паўль фон Гіндэнбург · Аўгуст фон Макензен · Леапольд Баварскі · Эрых фон Фалькенгайн · Роберт фон Кош · Яганес фон Эбен · Фрыц фон Белаў · Адольф фон Карлавіц |
| 10-я армія | Герман фон Айхгорн · Эрых фон Фалькенгайн |
| 11-я армія | Макс фон Фабек · Аўгуст фон Макензен · Макс фон Гальвіц · Арнольд фон Вінклер · Куна фон Штойбен |
| 12-я армія | Макс фон Гальвіц · Макс фон Фабек |
| 14-я армія | Ота фон Белаў |
| 17-я армія | Ота фон Белаў · Бруна фон Мудра |
| 18-я армія | Оскар фон Гуцьер |
| 19-я армія | Фелікс фон Ботмер · Карл фон Фасбендэр |
| Бугская армія | Аляксандр фон Лінзінген |
| Нёманская армія | Ота фон Белаў |
| Паўднёвая армія | Аляксандр фон Лінзінген · Фелікс фон Ботмер |



| ?Рупрэхт Баварскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Максіміліян I, кароль Баварыі |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Людвіг I |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Аўгуста Вільгельміна Гесэн-Дармштацкая[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Луітпольд Баварскі |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Frederick, Duke of Saxe-Hildburghausen[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Тэрэза Саксонская-Хільдбургхаўзенская[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Duchess Charlotte Georgine of Mecklenburg-Strelitz[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Людвіг III |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Фердынанд III |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Леапольд II[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Марыя-Луіза Бурбон-Сіцылійская[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Archduchess Auguste Ferdinande of Austria[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Prince Maximilian of Saxony[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Princess Maria Anna of Saxony[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Princess Maria Carolina of Parma[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  | Рупрэхт Баварскі |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Ferdinand of Austria-Este[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Francis IV of Modena[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Марыя Беатрычэ д’Эстэ[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Archduke Ferdinand Karl Viktor of Austria-Este[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Віктор Эмануіл I[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Maria Beatrice, Duchess Consort of Modena[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Maria Theresa of Austria-Este[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Марыя Тэрэзія Габсбург-Эстэ[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Леапольд II Габсбург |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Archduke Joseph, Palatine of Hungary[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Марыя Луіза Іспанская[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Елізавета Францыска Марыя Аўстрыйская[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Людвіг Вюртэмбергскі |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Duchess Maria Dorothea of Württemberg[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Henriette of Nassau-Weilburg[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 15029662n, 15827995b · GND: 118791605 · ISNI: 0000 0000 7148 1711 · LCCN: no00100870 · NKC: xx0104849 · NLP: A24678041 · NTA: 200981269 · NUKAT: n2004046404 · SUDOC: 129237434 · VIAF: 57410872 |

 |