Аэрафотаздымак. 1889.
Відэакамеры назірання на Міраж ІІІ. Францыя
Самалёт-разведнік U2. ЗША
**Паветраная разведка** — адзін з відаў ваеннай разведкі. Вядзецца часткамі разведвальнай авіяцыі, разведвальнымі падраздзяленнямі авіяцыйных злучэнняў, усімі экіпажамі, якія выконваюць баявыя задачы, а таксама беспілотнымі лятальнымі апаратамі (самалёты, аўтаматычныя аэрастаты і да т.п.) з мэтай атрымання дадзеных аб суперніку (аб'ектах, сілах і сродках, мясцовасці і да т.п.), неабходных для паспяховага вядзення ваенных дзеянняў усімі відамі ўзброеных сіл і родамі войскаў.

Гісторыя развіцця
-----------------

Першымі лятальнымі апаратамі (ЛА), што ў канцы 50-х гг. 19 стагоддзя былі выкарыстаныя для вядзення паветранай разведкі, былі аэрастаты. У пачатку 20 ст. для паветранай разведкі пачалі шырока выкарыстоўвацца самалёты. У Расіі першы досвед паветранай разведкі з самалётаў быў атрыманы на манеўрах Пецярбургскай, Варшаўскай і Кіеўскай вайсковых акруг у 1911 годзе. У 1912—1913 гг. у 1-й Балканскай вайне расійскі авіяцыйны атрад пад камандаваннем капітана Шчацініна, што дзейнічаў на баку Балгарыі, выконваў задачы паветранай разведкі з фатаграфаваннем прыгонных і палявых збудаванняў.

Як самастойны від разведкі паветраная разведка сфарміравалася ў часы 1-й сусветнай вайны.

У гады Другой сусветнай вайны, 12 % самалёта-вылетаў савецкая авіяцыя здзейсніла з мэтай вядзення паветранай разведкі. З павелічэннем размаху ваенных дзеянняў інтэнсіўнасць паветранай разведкі ўзрастала. У 1941 годзе колькасць самалёта-вылетаў на паветраную разведку склаў 9,2 %, у 1944 годзе павялічыўшыся да 15 %. Паветраная разведка не толькі здабывала дадзеныя аб праціўніку, але дапаўняла і дакументальна ўдакладняла дадзеныя іншых відаў разведкі. Ва ўмовах хутка зменлівай абстаноўкі паветраная разведка часта была адзіным сродкам здабывання звестак аб суперніку для агульнавайсковага і авіяцыйнага камандавання. Напрыклад, зімой 1942—1943 гг. толькі паветранай разведцы ўдалося своечасова раскрыць перакід з Паўночнага Каўказа 2 нямецкіх танкавых дывізій у раён Кацельнікава для дэблакады войскаў, аточаных пад Сталінградам. Пры падрыхтоўцы Вісла-Одэрскай аперацыі 1945 паветраная разведка выявіла за ракой Вісла 7 падрыхтаваных абарончых палос суперніка, эшаланаванах на глыбіню да 500 км, і 6 супрацьтанкавых равоў.

Ва ўзброеных сілах большасці краін асноўнымі сродкамі паветранай разведкі з'яўляецца пілатаваныя і беспілотныя самалёты-разведнікі. Яны здольныя хутка выходзіць на аб'екты разведкі, размешчаных на значнай адлегласці, аглядаць ў кароткі тэрмін вялікія прасторы, здабываць дакладныя разведдадзеныя аб суперніку і аператыўна дастаўляць іх камандаванню (у тым ліку шляхам перадачы з борта самалёта). З мэтай найбольш поўнага і своечасовага забеспячэння баявых дзеянняў паветраная разведка павінна пастаянна ўзаемадзейнічаць з іншымі відамі разведкі.

Паветраная разведка дзеліцца на стратэгічную, аператыўную і тактычную.

**Стратэгічная паветраная разведка** вядзецца з мэтай забеспячэння галоўнага камандавання неабходнымі разведдадзенымі аб стратэгічных аб'ектах суперніка, размешчаных у яго глыбокім тыле.

**Аператыўная паветраная разведка** выконваецца ў інтарэсах камандавання аб'яднанняў (злучэнняў) відаў узброеных сіл і родаў войскаў з мэтай атрымання разведдадзеных, неабходных для падрыхтоўкі і вядзення франтавых і армейскіх аперацый, а таксама аперацый, праведзеных флатамі і ВПС.

Focke-Wulf Fw 189 (Рама)
**Тактычная паветраная разведка** вядзецца ў інтарэсах камандавання злучэнняў і часцей відаў узброеных сіл і родаў войскаў з мэтай забеспячэння іх разведдадзенымі, неабходнымі для арганізацыі і вядзення бою. Асноўныя намаганні тактычнай паветранай разведкі засяроджваюцца на аб'ектах, якія знаходзяцца на полі бою і ў тактычнай глыбіні.

Асноўнымі спосабамі вядзення паветранай разведкі ёсць:

* візуальнае назіранне,
* аэрофотаразведка і
* разведка з дапамогай радыёэлектронных сродкаў.

Выбар спосабу вядзення паветранай разведкі залежыць ад выкананай задачы, тыпу ЛА і яго разведвальнага абсталявання, супрацьдзеяння праціўніка, часу сутак і метэаралагічных умоў.

**Візуальнае назіранне** ажыццяўляецца няўзброеным вокам або з дапамогай аптычных прыладаў. Яно дазваляе хутка абследаваць вялікія раёны, атрымаць агульныя дадзеныя аб групоўцы і дзеяннях суперніка, аб'ектах, мясцовасці і надвор'і, неадкладна абагульніць і перадаць здабытыя разведдадзеныя з борта ЛА камандаванню.

**Аэрофотаразведка** выконваецца з дапамогай дзённых і начных аэрафотаапаратаў (планавых, перспектыўных, панарамных). Яна забяспечвае атрыманне найбольш поўных, пэўных і дакладных дадзеных аб войсках суперніка, аб'ектах і мясцовасці.

Паветраная разведка з дапамогай радыёэлектронных сродкаў дзеліцца на

* радыё-,
* радыётэхнічную,
* радыёлакацыйную,
* тэлевізійную.

Для радыёразведкі выкарыстоўваюцца самалётныя радыёпрыёмныя прылады, якія дазваляюць раскрываць змест радыёперадач суперніка, вызначаць склад і дыслакацыю яго сіл, атрымліваць дадзеныя аб іх дзейнасці і намеры.

Пры *радыётэхнічнай разведцы* прымяняюцца прыёма-пеленгацыйныя прылады, якія дазваляюць вызначаць асноўныя тэхнічныя параметры работы сродкаў радыёлакацыі і радыётэлекіравання суперніка, а таксама іх месцазнаходжанне. Яна можа весціся ў любых метэаралагічных умовах днём і ноччу.

*Тэлевізійная разведка* ажыццяўляецца з дапамогай тэлевізійных сістэм, якія маюць у сваім складзе самалётную перадавальную і наземную прыёмную станцыі, што дазваляе назіраць за аб'ектамі і дзеяннямі войскаў праціўніка і сваіх войскаў. Шмат якія  краіны ўкараняюць таксама цеплавыя, лазерныя і іншыя разведвальныя сродкі.

разведдадзеныя, здабытыя паветранай разведкай, паступаюць у выглядзе:

* паведамленняў (па радыё з борта ЛА),
* інфармацыі (ад аўтаматычнай бартавой разведвальнай апаратуры),
* вусных і пісьмовых дакладаў экіпажаў пасля пасадкі ЛА.
* а таксама апрацаваных дакументальных дадзеных аб аб'ектах суперніка (расшыфраваныя фотаздымкі і аэрафільмы, фотаздымкі экранаў індыкатараў самалётных РЛС),

Гл. таксама
-----------

* Аэрафотаздымкі
* Ваенна-паветраныя сілы
* Паветраны бой
* Комплекс «Лад-П» з дыстанцыйна-кіраваным лятальным апаратам тыпу «Пчала»

Літаратура
----------

* Савецкая ваенная энцыклапедыя «ВАВИЛОН — ГРАЖДАНСКАЯ» // = (Советская военная энциклопедия) / Маршал Советского Союза Н. В. Огарков — председатель. — М .: Воениздат, 1979. — Т. 2. — С. 282—283. — ISBN 00101-236. (рус.)
* Воздушная разведка железных дорог. М. 1963;
* Лазарев Б. А. Сизов А. II. Фотографические средства воздушной разведки. Ч. 1. Рига, 1973;
* Маковский В. П. Системы обработки и передачи разведпнформации. Ч. 1. Рига, 1973; Соколов А. Н.
* H о в и к о в А. Ю н у с о в Т. Визуальный поиск наземных целей в сумерках.— «Авиация и космонавтика», 1965, № 12;
* Разведчик надполем боя.— «Авиация и космонавтика», 1965, № 9.

Спасылкі
--------

* Организация и ведение воздушной разведки в период Великой Отечественной войны 1941—1945 гг.(недаступная спасылка)
* Воздушная разведка
* Воздушная разведка. — М.: Воениздат НКО СССР, 1938.
* Воздушная разведка люфтваффе: война глазами немецких летчиков
* Как велась воздушная радиационная разведка Архівавана 12 сакавіка 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11972181w · Microsoft: 185154738 |