recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гаркаві.

**Аўрам (Альберт) Якаўлевіч Гаркаві** (אברהם אליהו הרכבי‎; 15 лістапада 1835, Навагрудак — 15 сакавіка 1919, Санкт-Пецярбург) — яўрэйскі вучоны-арыенталіст, семітолаг, бібліятэкар.

Біяграфія
---------

Да 22-23 гадоў вывучаў толькі рабінскую літаратуру. Вучыўся ў Валожыне непрацяглы час, у віленскім рабінскім вучылішчы (з 1858) і на Усходнім факультэце Пецярбургскага ўніверсітэта (з 1863). Яшчэ ў вучылішчы пачаў друкаваць нататкі ў газетах «Hakarmel», «Hamelic», «Рассвет». Атрымаў ступені магістра, доктара гісторыі Усходу за працы «Казанні мусульманскіх пісьменнікаў пра славян і рускіх» (1868), «Пра першапачатковае месцазнаходжанне семітаў, індаеўрапейцаў і хамітаў» (1872). У 1868 годзе выехаў за мяжу, слухаў лекцыі па асірыялогіі і клінапісе ў Лепсіуса ў Берліне і Аперта ў Парыжы. Восенню 1870 становіцца дацэнтам у Пецярбургскім універсітэце, быў вымушаны з-за яўрэйскага паходжання пакінуць выкладанне.

3 1872 да канца жыцця загадваў аддзеламі яўрэйскай літаратуры і ўсходніх рукапісаў Публічнай бібліятэкі ў Пецярбургу. Даследаваў і публікаваў рукапісы, складаў вопісы. Працаваў з калекцыяй Фірковіча. Публікаваў (з 1879) серыю помнікаў сярэдневяковай яўрэйскай і караімскай пісьменнасці. Зрабіў падрабязны вопіс усіх яўрэйскіх і араба-яўрэйскіх рукапісаў у бібліятэцы. Творы вучонага прысвечаны гістарычнай геаграфіі поўдня Расійскай імперыі, гісторыі Усходу, яўрэйскай этнаграфіі, палеаграфіі, філалогіі.

Патомны дваранін (1901). Член навуковых таварыстваў (Рускае археалагічнае, Рускае геаграфічнае, Санкт-Пецярбургскае філалагічнае, Маскоўскае таварыства аматараў прыродазнаўства, антрапалогіі і этнаграфіі; Адэскае таварыства гісторыі і археалогіі, парыжскія Société Asiatique і Société des études juives, Deutsche Morgenländische Gesellschaft, Мекіцэ Нірдамім і інш.), член-карэспандэнт Мадрыдскай акадэміі. Узнагароджаны ордэнамі. Уваходзіў у Таварыства па распаўсюджанні асветы сярод яўрэяў у Расіі. Член праўлення пецярбургскай «абшчыны», член гаспадарчага камітэта, габай і вучоны стараста Вялікай харальнай сінагогі.

У пачатку лістапада 1918 на Садовай вуліцы яго збіў грузавік, вучоны атрымаў цяжкія траўмы. Пахаваны на яўрэйскіх могілках у Санкт-Пецярбургу.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *ДГМ.* Гаркави, Авраам (Альберт) Яковлевич // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. — СПб. 1908—1913.
* Гаркаві Аўрам Якаўлевіч // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мн. 1997. — Т. 5. — С. 60
* Пяткевіч, А. Людзі культуры Гродзеншчыны: даведнік. — Гродна, ГрДУ, 2000. — С. 60-61

Спасылкі
--------

* ГАРКАВЫ АЎРАМ ЯКАЎЛЕВІЧ
* Биографический словарь
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Селязнёў.

**Павел Селязнёў** (нар. 11 чэрвеня 2000, Мінск) — беларускі футбаліст, паўабаронца клуба «Смаргонь».

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец «Мінска», у 2017 годзе пачаў выступаць за дубль клуба. У 2018—2019 гадах гуляў за «Мінск» у Юніёрскай лізе УЕФА, таксама з 2018 года стаў часам прыцягвацца да асноўнай каманды. 28 ліпеня 2019 года дэбютаваў за «Мінск» у матчы Кубка Беларусі супраць бабруйскай «Белшыны» (3:1), выйшаўшы на замену ў другім тайме.

У пачатку 2020 года стаў трэніравацца з дзяржынскім «Арсеналам» і ў красавіку падпісаў кантракт з клубам. У дзяржынскай камандзе не меў трывалага месца ў складзе, пераважна выхадзіў на замену. Па выніках сезона 2021 дапамог «Арсеналу» выйсці ў Вышэйшую лігу. Дэбютаваў у Вышэйшай лізе 20 сакавіка 2022 года ў матчы першага тура супраць «Гомеля» (1:2), калі выйшаў на замену ў другім тайме. УЦ далейшым працягваў у асноўным выхадзіць на замену.

У ліпені 2022 года па пагадненні бакоў разарваў кантракт з «Арсеналам» і неўзабаве папоўніў склад «Ліды», дзе замацаваўся ў стартавым складзе. Пакінуў лідскі клуб па заканчэнні сезона 2022.

Са студзеня 2023 года трэніраваўся са «Смаргонню» і ў лютым 2023 года падпісаў кантракт з клубам.

Дасягненні
----------

* Беларусь Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2021

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Дывізіён | Клуб | Краіна | Матчы | Галы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2017 | дубль | Мінск | Беларусь | 16 | 0 |
| 2018 | дубль | Мінск | Беларусь | 13 | 1 |
| 2019 | дубль | Мінск | Беларусь | 27 | 3 |
| 2020 | Д2 | Арсенал | Беларусь | 9 | 0 |
| 2021 | Д2 | Арсенал | Беларусь | 14 | 2 |
| 2022 (1) | Д1 | Арсенал | Беларусь | 10 | 0 |
| 2022 (2) | Д2 | Ліда | Беларусь | 11 | 1 |
|

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  "Арсенал" расторг контракт с Селезневым
4. ↑  Павел Селезнев перешел в "Лиду"
5. ↑  Селезнев пополнил ряды "Сморгони" (руск.). *football.by* (5 лютага 2023). Праверана 5 лютага 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |

| ⛭ Смаргонь |
| --- |
| 
* 1 Лапко (б)
* 2 Дак
* 3 Інтсоен (к)
* 4 Жукаў
* 6 Селязнёў
* 7 Капыціч
* 9 Пашкевіч
* 11 Усеня
* 12 Ахрамчук (б)
* 16 Велясюк (б)
* 20 Коваль
* 23 Горбач
* 25 Аліу
* 27 Гаявы
* 30 Дубіцкі
* 71 Станкевіч
* 77 Аўгусціновіч
* 88 Рассадкін
* 89 Камара
* галоўны трэнер: Ігар Слесарчук

 |
**«Такер і Дэйл супраць зла»** (англ.: Tucker & Dale vs Evil) — канадска-амерыканская чорная камедыя 2010 года. Галоўныя ролі сыгралі Тайлер Лабін і Алан Цьюдзік.

Сюжэт
-----

Група студэнтаў адпраўляецца за горад, каб на ўсю моц адарвацца на выходных: папіць піўка, паплаваць у возеры і падыхаць чыстым паветрам. Але ў першы ж дзень яны сутыкаюцца з неачэсаны фермерамі Такерам і Дэйлам, якія таксама вырашылі як след адцягнуцца на прыродзе. Прыняўшы гэтых з выгляду дзікаватых, але, па сутнасці, бяскрыўдных хлопцаў за злосных мясцовых маньякаў, гараджане вырашаюць даць ім жорсткі адпор.

У ролях
-------

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Алан Цьюдзік | Такер  Такер  |
| Тайлер Лабін | Дэйл  Дэйл  |

Узнагароды
----------

Паводле рэсурса «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 12 кінаўзнагародамі і яшчэ 14 намінацыямі.

Зноскі
------

1. ↑  Tucker & Dale vs Evil (2010) — Awards — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 10 сакавіка 2024.

Спасылкі
--------

* Такер і Дэйл супраць зла на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
**Гірканскі нацыянальны парк** (азерб.: Hirkan Milli Parkı) — створаны ў 2004 на тэрыторый Ленкаранскага раёна і Астарынскага раёна. Плошча 42,797 га (427.97 км²).

Мэта стварэння
--------------

Асноўная мэта стварэння парку — абарона ландшафтаў вільготных субтропікаў, а таксама абарона рэліктавых і эндэмічных відаў раслін.

Флора
-----

З 435 відаў дрэў і хмызнякоў, распаўсюджаных на тэрыторыі Азербайджана, 150 маюцца ў Гірканскіх лясах, у тым ліку занесеныя ў «Чырвоную кнігу» Азербайджана *Buxus hyrcana*, *Parrotia persica* (жалезнае дрэва), *Quercus castaneifolia*, граб (*Carpinus*), *Albizia julibrissin*, *Gleditsia caspica*, *Pyrus hyrcana*, *Ficus carica*, *Diospyros lotus*, вольха (*Alnus*) і іншыя. Для ўключэння гірканскіх лясоў у спіс прыроднай і культурнай спадчыны ЮНЕСКА, дакументы былі перададзеныя ў сакратарыят ЮНЕСКА.

Флора парку ўключае 1900 відаў, у тым ліку 162 эндэмічных, 95 рэдкіх, 38 выміраючых.

Фаўна
-----

З жывёл тут маюцца: леапард (*Panthera pardus*), *Phasianus colchicus talischensis*, *Poecile hyrcanus*, Чорны бусел (*Ciconia nigra*), беркут (*Aquila chrysaetos*), *Pelecanus crispus* і *Marmaronetta angustirostris*.

Глядзіце таксама
----------------

* Спіс нацыянальных паркаў Азербайджана

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Гірканскі нацыянальны парк на Вікісховішчы |

* Афіцыйны сайт Гірканскі нацыянальны парк — Міністэрства экалогіі і прыродных рэсурсаў Азербайджана  (англ.)
* Гірканскі нацыянальны парк — Міністэрства экалогіі і прыродных рэсурсаў Азербайджана Архівавана 26 ліпеня 2011.  (англ.)
* Нацыянальныя паркі Азербайджана Архівавана 5 сакавіка 2016.  (руск.)

| Нацыянальныя паркі Азербайджана |
| --- |
|  | 
Аг-Гёльскі · 
Алтыагаджскі · 
Апшэронскі · 
Гёйгёль · 
Гірканскі · 
Самур-Яламанскі · 
Зангезурскі  · 
Шахдагскі · 
Шырванскі
 |  |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Войцік.
**Віктар Антонавіч Войцік** (3 верасня 1947, Гродна —) — беларускі кампазітар
. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі, лаўрэат прэміi Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі (1995).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую кансерваторыю (1972, клас А. Багатырова). У 1975-76 выкладчык Мінскай спецыяльнай музычнай школы-адзінаццацігодкі, адказны сакратар, з 1976 намеснік старшыні Саюза кампазітараў БССР.

Творчасць
---------

Асноўныя творчыя дасягненні ў кантатна-аратарыяльным, сімфанічным, камерна-інструментальным жанрах. Сярод твораў: араторыі «Памяць Хатыні» (1973) і «Дзень Радзімы» (1977), кантаты «Як камар хадзіў сватацца» (1972) і «Казацкія песні» (1974), 2 сімфоніі (1972, «Каложа»; 1974), сюіта «Забавы» для сімфанічнага аркестра (1974), 2 сюіты і канцэрт (1974) для камернага аркестра; саната і «Арыета» для віяланчэлі і фартэпіяна; саната для 2 цымбалаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Войтик Виктор Антонович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 120. — 737 с.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя. Т. 4. — Мн. 1997. — С. 258.
* Беларусь : энцыкл. давед. — Мн. 1995. — С. 176.
* Картатэка персаналій.
* БД «Беларусь у падзеях i асобах»

Спасылкі
--------

* Бібліяграфія
Электронна-прамянёвая трубка Кукса
**Катоднае выпраменьванне** або **электронны пучок** — патокі электронаў з катода электравакуумнага прыбора (напрыклад, газаразраднай трубкі). Упершыню былі зафіксаваныя ў 1859 годзе нямецкімі фізікамі Юліусам Плюкерам і Іаганам Вільгельмам Хітторфам і былі названыя ў 1876 годзе Ойгенам Гольдштэйнам *Kathodenstrahlen* або катоднымі прамянямі. У 1897 годзе брытанскі фізік Джозеф Джон Томсан паказаў, што катодныя прамяні складаюцца з раней невядомай адмоўна зараджанай часціцы, якую пазней назвалі электронам. 

Нягледзячы на тое, што назва «катоднае выпраменьванне» ўсё яшчэ сустракаецца ў літаратуры, на сённяшні дзень часцей ужываецца тэрмін «электронны пучок». Найбольш распаўсюджаны прыклад выкарыстання катоднага выпраменьвання — гэта электронна-прамянёвыя трубкі (ЭПТ), яны выкарыстоўваюць сфакусаваны пучок электронаў, які адхіляецца электрычнымі або магнітнымі палямі, для фармавання малюнка на экране.

Зноскі
------

1. ↑  90 лет электронному телевидению **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 26 лістапада 2021. Праверана 26 лістапада 2021.
2. ↑  Hawkes P. Advances in Electronics and Electron Physics. — Volume 67. — Academic Press. — p. 183, ISBN 9780080577333
3. ↑  Joseph F. Keithley. The story of electrical and magnetic measurements: from 500 B.C. to the 1940s. — John Wiley and Sons: 1999. — p. 205, ISBN 0-7803-1193-0

Літаратура
----------

* Никеров В. А. Электронные пучки за работой. — М.: Энергоатомиздат, 1988. — 128 с.
* Абрамян Е. А. Интенсивные электронные пучки: физика, техника, применение. — М.: Энергоатомиздат, 1984. — 231 с.
* Алямовский И. В. Электронные пучки и электронные пушки. — М.: Советское радио, 1966. — 231 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4151894-9 · LNB: 000341756 · Microsoft: 95312477 · NDL: 00564140 |
**Лас-Вегас** (англ.: Las Vegas) — горад, цэнтр акругі Сан-Мігель у штаце Нью-Мексіка, ЗША. Некалі два асобных муніцыпалітэта (адзін быў горадам, а другі мястэчкам), абодва называліся Лас-Вегас — Заходні Лас-Вегас («Стары горад») і Усходні Лас-Вегас («Новы горад»); яны падзеленыя ракой і захоўваюць розныя характары і асобныя канкуруючыя школьныя акругі. Нью-Мексіканскі высакагорны ўніверсітэт.

Насельніцтва паводле перапісу 2020 года складала 13 166 асоб. Лас-Вегас знаходзіцца за 105 км на ўсход ад Санта-Фэ, за 196 км на паўночны ўсход ад Альбукерке, за 414 км на поўдзень ад Каларада-Спрынгс і за 525 км на поўдзень ад Дэнвера.

Зноскі
------
Фатаграфія даліны Кашміра са спадарожніка.
Даліна Кашміра паказана аранжавым
**Кашмірская даліна** (кашм. कश्मीर वादी) — даліна паміж Гімалаямі і горным ланцугом Пір-Панджал. Яна цалкам знаходзіцца ў межах індыйскай тэрыторыі Джаму і Кашмір. Адміністрацыйны цэнтр даліны — горад Срынагар. Іншыя асноўныя гарады Анантнаг і Барамула.

Джахангір быў уражаны далінай і назваў яе «раем на Зямлі».

У даліне не раз адбываліся сутычкі паміж паўстанцамі і індыйскімі ўзброенымі сіламі.

Характарыстыка
--------------

Плошча даліны — 135 км у даўжыню і 32 км у шырыню, тут працякае рака Джэлам.

Даліна злучаецца з астатняй часткай Індыі праз тунэль Джавахар каля горада Казігунд, а таксама нацыянальнай аўтадарогай 1А з горада Джаму (закрываецца на зіму ў снежны перыяд).

Сярод папулярных турыстычных месцаў у даліне - горналыжныя курорты Гульмарг і Пахалгам, возера Дал, пячоры Амарнатх.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 199. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* Kashmir  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000298570 · VIAF: 239874470 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бакуменка.
**Мікалай Антонавіч Бакуменка** (18 мая 1941, г. Чаркасы, Украіна) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1962 годзе Адэскае мастацкае вучылішча, у 1973 годзе — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Вучыўся ў А. Глебава, А. Бембеля, Г. Мурамцава. Удзельнік мастацкіх выставак з 1972 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1989 года. Жыве ў г. Мінску.

Творчасць
---------

Працуе ў манументальнай і станковай скульптуры. Асноўныя творы: «Манумент Перамогі» ў в. Сычкава Магілёўскай вобласці (у сааўтарстве з П. Цомпелем), помнік воіну-афганцу А. Плаціцыну на могілках у Мінску; скульптурнай кампазіцыі «Узімку», «Бацька Мінай», «Апошні кадр», «Вецер», «На Івана Купалу», «Партрэт У. Корш-Сабліна».

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондах БСМ.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Бакуменка Мікалай Антонавіч // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.
Murtaza Rakhimov, Zeki Velidi Togan, Babich Shaikhzada, Zaynulla Rasulev, Zagir Ismagilov, Galimyan Tagan, Irek Zaripov.

**Башкіры** (башк.: башҡорт) — цюркскі народ, які пражывае на тэрыторыі Расіі ў Рэспубліцы Башкартастан, а таксама ў Чалябінскай, Арэнбургскай, Курганскай, Свярдлоўскай, Самарскай і Саратаўскай абласцях і Пермскім краі. Размаўляюць на башкірскай мове, рускай і татарскай мове. Пермскія і свярдлоўскія башкіры, а таксама башкіры заходняга Башкартастана ўжываюць таксама дыялект, які блізкі да татарскай мовы.

Родаплемянная арганізацыя
-------------------------

Родаплемянная арганізацыя башкір — традыцыйная структура башкірскага грамадства, заснаваная на генеалагічным сваяцтве. Склалася ва ўмовах пераважна паўкачавога, жывёлагадоўчага гаспадарча-культурнага тыпу, была абумоўлена звычаямі і гісторыка-культурнымі традыцыямі.

Асноўнымі родаплемяннымі атрыбуты з’яўляліся тамга, аран, ангон. Гістарычныя падзеі фіксаваліся ў шэжэрэ. Правадыром племені з’яўляўся бей. Органамі самакіравання з’яўляліся народныя сходы (курултай, йыйын) і саветы старэйшын (аксакалаў).

У XVIII—XIX стст. родаплемянная арганізацыя страціла сваё значэнне ў грамадскім жыцці башкір і ў далейшым працягвае існаваць толькі ў сілу традыцый.

Зноскі
------


| Цюркскія народы |
| --- |
| 
* Азербайджанцы
* Алтайцы
* Балкарцы
* Башкіры
* Гагаузы
* Далганы
* Казахі
* Караімы
* Каракалпакі
* Карачаеўцы
* Кашкайцы
* Крымскія татары
* Крымчакі
* Кумыкі
* Кіргізы
* Нагайбакі
* Нагайцы
* Саёты
* Салары
* Сібірскія татары
* Татары
* Тафалары
* Тувінцы
* Туркі
* Туркмены
* Узбекі
* Уйгуры
* Хакасы
* Халаджы
* Цаатан
* Чувашы
* Чулымцы
* Шорцы
* Югуры
* Якуты

 |

| ⛭Нацыянальны склад насельніцтва Беларусі |
| --- |
| 
* **Беларусы**
* Азербайджанцы
* Армяне
* Асеціны
* Грузіны
* Грэкі
* Казахі
* Латышы
* Літоўцы
* Малдаване
* Немцы
* Палякі
* Рускія (Стараверы)
* Сербы
* Таджыкі
* Татары
* Туркмены
* Украінцы
* Цыганы
* Чувашы
* Чэхі і славакі
* Эстонцы
* Яўрэі

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Геаграфічна-статыстычны Расійскай Імперыі · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 135942166 · LCCN: sh85012074 · NDL: 00871116 · NKC: ph907199 |
**Іван Якаўлевіч Сяржантаў** (17 лютага 1919 г. — 29 красавіка 1943 г.) — савецкі лётчык-знішчальнік 9-га гвардзейскага знішчальнага авіяцыйнага палка  (руск.) (бел. (8-я паветраная армія  (руск.) (бел. Паўднёвы фронт), гвардыі лейтэнант. Герой Савецкага Саюза.

За перыяд баявых дзеянняў зрабіў 258 баявых вылетаў, правёў 85 паветраных баёў, збіў асабіста 21 самалёт ворага.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і селяніна  у в. Малыя Якаўлевічы каля горада Орша цяпер Віцебскай вобласці. Беларус.

Бацька памёр рана, і пяцёра дзяцей засталіся без карміцеля. З шасці гадоў Іван пайшоў у падпаскі ў суседнюю вёску, каб зарабіць на падручнікі і з восені пайсці ў школу. Вучыўся ахвотна і добра, а потым зноў наймаўся працаваць пастухом, імкнучыся хоць чым-небудзь дапамагчы маці.

Скончыўшы 7 класаў, у 1937 годзе, паступіў у прафесійна-тэхнічнае вучылішча Аршанскага ільнокамбіната, авалодаў прафесіяй ткача; таксама ў гэтым годзе ён пачаў займацца ў Аршанскім аэраклубе.

У Чырвонай Арміі з 1938 года. Накіраваны ў Адэскую авіяшколу. У чэрвені 1941 года скончыў Чугуеўскае ваеннае авіяцыйнае вучылішча.

Ваяваць пачаў у студзені 1942 года ў 148-м знішчальным авіяпалку ў званні сяржанта. У жніўні 1942 года быў уключаны ў склад 9-га гвардзейскага знішчальнага авіяпалка.

Загінуў на сваім аэрадроме 29 красавіка 1943 года ў выніку няшчаснага выпадку (памёр ад атручвання). Пахаваны ў горадзе Растоў-на-Доне.

Да моманту гібелі выканаў каля 260 баявых вылетаў. Правёўшы каля 90 паветраных баёў, збіў 14 самалётаў асабіста і 8 у групе (па іншых крыніцах — 13 асабіста і 9 у групе).

Узнагароды
----------

* Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 жніўня 1943 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкім захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм гвардыі лейтэнанту Сержантаву Івану Якаўлевічу пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.
* Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Чырвонага Сцяга, Чырвонай Зоркі, медалямі.

Памяць
------

* Імя Героя носяць вуліцы ў гарадах Орша і Растоў-на-Доне, таксама яно ўвекавечана на мемарыяле растоўскага Парку авіятараў.
* У Якаўлевічскай сярэдняй школе Аршанскага раёна ў пакоі баявой славы Сяржантаву прысвечаны стэнд.

Зноскі
------

1. ↑  Биография И. Я. Сержантова

Літаратура
----------

* Сяржантаў Іван Якаўлевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15). — С. 355.

Спасылкі
--------

Іван Якаўлевіч Сяржантаў на сайце «Героі краіны»

* Сяржантаў Іван Якаўлевіч.
* Д. Я. Зильманович «На крылах Радзімы».
* Героі Савецкага Саюза, удастоеныя звання за подзвігі на Доне Архівавана 20 кастрычніка 2016..
**Элінар Фарджон** (англ.: Eleanor Farjeon; 1881—1965) — англійская дзіцячая пісьменніца. Элінар пісала вершы, апавяданні і аповесці, прытчы і {{нп3|Міракль|міраклі|ru|Миракль}}, песенныя тэксты да оперных спектакляў для дзяцей, але галоўным у яе творчасці быць казка. Таксама на яе рахунку шэраг сатырычных апавяданняў для дарослых.

Біяграфія
---------

Магіла Элінар Фарджон
Элінар Фарджон нарадзілася ў Англіі 13 лютага 1881 года. Яе бацькамі былі англійскі пісьменнік {{нп3|Бенджамен Фарджон||ru|Фарджон, Бенджамен}} і Маргарэт Джэйн (Джэферсан) Фарджон, дачка амерыканскага акцёра {{нп3|Джозэф Джэферсан|Джозэфа Джэферсана|ru|Джефферсон, Джозеф}}. Акрамя Элінар, у сям'і было яшчэ трое хлопчыкаў. У 1912 годзе у часопісе "Панч" яна пачала публікаваць свае вершы пра Лондан, якія ў 1916 годзе былі выдадзены першай асобнай кніжкай пісьменніцы »Дзіцячыя песенькі старога Лондана", пасля неаднаразова перавыдавалася.

Шырокую вядомасць у СССР атрымала дзякуючы перакладу яе казак "Сёмая прынцэса" і "Хачу месяц" (пераклады на рускую мову {{нп3|Вольга Аляксандраўна Варшавер|Вольгі Варшавер|ru|Варшавер, Ольга Александровна}}, {{нп3|Ніна Міхайлаўна Дэмурава|Ніны Дэмуравай|ru|Демурова, Нина Михайловна}} і інш.).

У 1955 годзе Элінар Фарджон была ўзнагароджана за творы для дзяцей медалём Карнегі

У 1956 годзе па рашэнні Міжнароднага савета па дзіцячай і юнацкай літаратуры (IBBY) ЮНЕСКА Э. Фарджон стала першым лаўрэатам прэміі імя Ханса Хрысціяна Андэрсана. Гэтую ўзнагароду неафіцыйна называюць дзіцячай "Нобелеўскай прэміяй».

Элінар памерла на радзіме 5 чэрвеня 1965 года на 85-м годзе жыцця.



1. ↑  Премії-нагороди Г. К. Андерсена **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 10 снежня 2007. Праверана 2 красавіка 2009.
2. ↑  Премия имени Г.-Х. Андерсена **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 26 лютага 2009. Праверана 2 красавіка 2009.
**Хантара Нагаока** (яп.: 長岡 半太郎; 18.8.1865, г. Нагасакі, Японія — 11.12.1950) — японскі фізік, адзін з заснавальнікаў навуковай школы японскіх фізікаў. Член Японскай АН, яе прэзідэнт (1939—48). 

Скончыў Такійскі ўніверсітэт (1887), дзе і працаваў да 1926 года (з 1896 прафесар), адначасова ў 1917—46 у Інстытуце фізічных і хімічных даследаванняў. 

Навуковыя працы па электрычнасці і магнетызме, атамнай фізіцы і спектраскапіі. Прапанаваў мадэль «атама тыпу Сатурна» (дадатна зараджанае ядро, вакол якога верціцца кальцо электронаў; 1904), што лічыцца папярэдніцай планетарнай мадэлі атама Э. Рэзерфорда.

Літаратура
----------

* *А. І. Болсун.* Нагаока // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кароткая.

**Таццяна Пятроўна Кароткая** (нар. 5 студзеня 1951, Анеліна, Талачынскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі філосаф. Кандыдат філасофскіх навук (1978), доктар філасофскіх навук (1997), прафесар філасофскіх навук (2005).

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1973), аспірантуру Інстытута філасофіі і права АН БССР (1976). У 1976—2000 гг. працавала ў Інстытуце філасофіі НАН Беларусі.

З 2000 года — прафесар Беларускага эканамічнага ўніверсітэта.

Даследуе пытанні гісторыі філасофіі, рэлігіязнаўства, праблемы тэарэтыка-метадалагічных асноў фарміравання і станаўлення традыцый рэлігійнай філасофіі і філасофска-рэлігійнага мадэрнізму ў Беларусі ў канцы XIX — пачатку XX стст. даследуе гісторыю і спецыфіку функцыянавання рэлігійных плыняў у Беларусі на сучасным этапе.

Аўтар кніг: «Рэлігійная філасофія ў Беларусі пачатку XX ст.» (1983), «У пошуках новай рацыянальнасці: рэлігійная філасофія ў Расіі канца XIX — пачатку XX ст.» (1994), «Рэлігіязнаўства: рэлігіі ў Беларусі» (2004).

Таксама мае публікацыі ў зборніках і перыядычных выданнях: «Сацыяльныя утопіі» (2005), «Традыцыйныя рэлігіі ў сучаснай Беларусі» (2010), «Стараверства ў Беларусі» (2011), «Праблема творчасці ў сучаснай рэлігійнай свядомасці» (2015), «Стараверства і пратэстантызм: з гісторыі праблемы» (2017), «Духоўнасць як філасофская катэгорыя» (2018) і іншыя.

Літаратура
----------

* Кароткая Таццяна Пятроўна // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск : БелЭн, 1999. — Т. 8 : Канто-Кулі. — С. 90.
* Кароткая Таццяна Пятроўна // Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.] / рэдкал.: У. Ю. Аляксандраў [і інш.]. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 2013. — Т. 4 : З-Л. — С. 384.
* Короткая Татьяна Петровна // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 518.
* Короткая Татьяна Петровна // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.] / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2007. — Т. 4 : Картография-Миноговые. — С. 227.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BIBSYS: 90915436 · LCCN: n85229472 · NUKAT: n97082342 · VIAF: 55596267 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзевятоўскі.
**Алег Анатолевіч Дзевятоўскі** (нар. 18 снежня 1973, Наваполацк) — беларускі спартсмен. Заслужаны майстар спорту Беларусі (2000). З 1990 г. спартсмен-інструктар Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

У 1998 годзе скончыў Полацкі ўніверсітэт. Пераможца першынства Еўропы сярод юнакоў (1990, г. Хандэль, Нідэрланды) у мнагаборстве. Чэмпіён Усесаюзных летніх спартыўных гульняў моладзі (1989, г. Днепрапятроўск, Україна) у фігурным катанні. Бронзавы прызёр чэмпіянату свету (1993, Сінгапур; 2001, г. Рэчэтна, Італія) у мнагаборстве. Чэмпіён IV Сусветных гульняў па неалімпійскім відам спорту (1993, Амстэрдам) у скачках з трампліна і бронзавы прызёр у фігурным катанні. Чэмпіён Еўропы сярод юніёраў (1994, г. Авільяна, Італія) у фігурным катанні. Чэмпіён Еўропы ў камандным заліку (1991, г. Поці, Грузія; 1992, г. Мілан, Італія); у фігурным катанні (2002, г. Рокбрун, Францыя); у мнагаборстве (1998, г. Лінц, Аўстрыя; 2000, Масква; 2002, Рокбрун). Сярэбраны прызёр чэмпіянату Еўропы ў мнагаборстве (1992, Мілан; 1996, Капенгаген; 1999, г. Бург-н-Брэс, Францыя), у камандным заліку (2001, г. Лінкальн, Велікабрытанія; 2002). Бронзавы прызёр у фігурным катанні (1991; 1995, Бург-н-Брэс; 1996; 1999; 2000; 2001); у мнагаборстве (1991; 1993, г. Фішхалм, Аўстрыя); у камандным заліку (1998). Сярэбраны прызёр чэмпіянату СССР (1991) у мнагаборстве і фігурным катанні; бронзавы прызёр у слаламе. Сярэбраны прызёр Спартакіяды народаў СССР (1991) у слаламе, фігурным катанні і мнагаборстве. Бронзавы прызёр Рэйтынгу эліты (2008) у фігурным катанні. Сярэбраны прызёр Кубка міру (2008, г. Гётэборг, Швецыя) у фігурным катанні; этапа Кубка міру (2008, г. Катар ; 2008 Расія) у фігурным катанні. Сярэбраны прызёр Чэмпіянату Еўропы, Афрыкі і Сярэдняга Усходу (2009) у мнагабор’і і фігурным катанні; Кубка Еўропы (2009) у складзе сборнай Беларусі. Бронзавы прызёр Чэмпіянату света (2009, Лос-Анджэлес, ЗША) у фігурным катанні. Сярэбраны прызёр Кубка Еўропы і Афрыкі (2010, г. Талін, Эстонія). У скадзе зборнай Беларусі. Чэмпіён Чэмпіянату свету (2011) у складзе зборнай Беларусі; Кубка Еўропы і Афрыкі (2011) у складзе зборнай Беларусі. Бронзавы прызёр Чэмпіянату свету (2013, г. Лондан, Канада) у фігурным катанні; Чэмпіянату Еўропы (г. Заграб, Харватыя) у фігурным катанні.

Літаратура
----------

* Девятовский Олег Анатольевич // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 354.
* Девятовский Олег Анатольевич // Спортивная энциклопедия Беларуси / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн им. П. Бровки, 2005. — С. 173.
**Аляксандр Яфімавіч Белахвосцікаў** (10 жніўня 1914, Альхавік, Лёзненскі раён - 1943)) - падпольшчык у гады Другой сусветнай вайны ў Вііцебску.

Біяграфія
---------

У 1938 годзе скончыў Беларускі інстытут народнай гаспадаркі ў Мінску. Перад пачаткам вайны працаваў начальнікам сектара планавай камісіі Віцебскага аблвыканкама, пазаштатным сакратаром Кастрычніцкага раённага камітэта ЛКСМБ Віцебска.

З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны па рашэнні Віцебскага гаркама ЛКСМБ быў пакінуты ў Віцебску для падпольнай працы. Быў членам Віцебскага падпольнага гаркама ЛКСМБ. У ліпені 1941 года – маі 1943 года кіраваў разведвальна-дыверсійнай групай.

У маі 1943 года А. Я. Белахвосцікаў быў захоплены нацыстамі і расстраляны. У памяць пра Аляксандра Яфімавіча яго імем названа адна з вуліц Віцебска. У 1968 годзе на доме, дзе ён жыў, усталявана мемарыяльная дошка.

Літаратура
----------

* Белахвосцікаў Аляксандр Яфімавіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. В. Біч [і інш.] ; мастак Э. Э. Жакевіч. – Мінск : БелЭн, 1993. – Т. 1 : А-Беліца. – С. 492.
* Белохвостиков Александр Ефимович // Их именами названы : энциклопедический справочник / редкол.: И. П. Шамякин [и др.]. – Минск : БелСЭ им. П. Бровки, 1987. – С. 62.
**Вэлі-Сіціскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Valley City State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Вэлі-Сіці ў штаце Паўночная Дакота, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Заснаваная ў 1890 годзе як Вэлі-Сіціская нармальная школа, двухгадовы педагагічны каледж, у 1921 годзе яна атрымала права прысвойваць ступені бакалаўра і змяніла назву на Вэлі-Сіціскі дзяржаўны педагагічны каледж. З пашырэннем праграм за межамі педагагічнай адукацыі ў 1963 годзе вучэльня стала Вэлі-Сіціскім дзяржаўным каледжам. У 1986 годзе ён быў перайменаваны ў Паўночна-Дакотскі дзяржаўны ўніверсітэт ва Вэлі-Сіці, а праз год атрымаў сваю цяперашнюю назву.

Універсітэт прапануе больш за 65 праграм бакалаўрыяту і некалькі онлайн-праграм магістратуры, уключаючы ступень магістра адукацыі, магістра мастацтваў у галіне выкладання і магістра навук у галіне бізнес-інфармацыйных сістэм. У 2015 годзе ўніверсітэт выпусціў 302 студэнта — самы вялікі выпуск за яго гісторыю.

Кампус універсітэта значыцца як гістарычны раён у Нацыянальным рэестры гістарычных месцаў ЗША.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Паўночная Дакота

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Twitter |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000000406057753 · LCCN: n90637862 · Microsoft: 205944377 · VIAF: 153735187 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Петрапаўлаўскі.
**Іван Міхайлавіч Петрапаўлаўскі** — духоўны пісьменнік, педагог, гісторык магілёўскай епархіі, этнограф XIX стагоддзя. Вышэйшую адукацыю атрымаў у Казанскай духоўнай акадэміі. Выкладаў у Магілёўскай духоўнай семінарыі. Аўтар артыкулаў «Пра мнагажонства ў старажытных яўрэяў» (1884), «Феадосій Васілевіч, епіскап магілёўскі» (1887), «Гістарычныя звесткі аб стане праваслаўя ў магілёўскай епархіі пасля смерці епіскапа магілёўскага Феадосія Васілевіча з 1678 да 1699 гг.», «Серапіён Палхоўскі, епіскап магілёўскі, 1699—1704 гг.» (абодва 1888), «Сільвестр II, кн. Святаполк Чацвярціскі, епіскап магілёўскі» (1893).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ззянне.

**«Ззя́нне»** (англ.: The Shining) — псіхалагічны фільм жахаў рэжысёра, сцэнарыста і прадзюсара Стэнлі Кубрыка, зняты ў 1980 годзе па матывах аднайменнага рамана Стывена Кінга.

Нягледзячы на ​​мноства негатыўных водгукаў у год выхаду на экраны, «Ззянне», на думку многіх крытыкаў, цяпер з'яўляецца адным з лепшых фільмаў у сваім жанры. Чытачы Entertainment Weekly паставілі фільм на 9-е месца ў спісе самых страшных фільмаў усіх часоў. Па версіі Амерыканскага інстытута кіно, у 2001 годзе «Ззянне» заняў 29-е месца ў спісе «100 самых вострасюжэтных амерыканскіх фільмаў ХХ стагоддзя». У 2003 годзе персанаж Джэк Торанс заняў 25 месца ў падборцы «100 гадоў...100 герояў і злачынцаў». Па версіі Channel 4, у 2003 годзе фільм узначаліў спіс «100 самых страшных фільмаў усіх часоў».

У 2018 годзе фільм быў уключаны ў спіс фільмаў для захавання ў Бібліятэцы Кангрэса ЗША.

Станам на люты 2024 года фільм займаў 65 месца ў рэйтынгу 250 найлепшых фільмаў IMDb.

Сюжэт
-----

Пісьменнік Джэк Торэнс уладкоўваецца зімовым вартаўніком у гатэль, закрыты на мёртвы сезон. Ён збіраецца правесці там пяць месяцаў разам з сям’ёй, працуючы над сваёй новай кнігай. Падчас сумоўя гаспадар гатэля растлумачыў яму, што ён шукае чалавека, які зможа даглядаць будынак у часы міжсезоння. Але гаспадар перасцерагае Джэка, што гэта праца не такая ўжо і простая: гэта месца стала вакантным па той прычыне, што ранейшы супрацоўнік звар’яцеў ад поўнай ізаляцыі і скончыў жыццё самагубствам, пры гэтым забраўшы жыцці і сваіх родных. Але Джэк лічыць, што падобнага не можа здарыцца з ім.

У ролях
-------

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Джэк Нікалсан | Джэк Торанс  Джэк Торанс  |
| Шэлі Дзюваль | Вэндзі Торанс  Вэндзі Торанс  |
| Дэні Лойд | Дэні Торанс  Дэні Торанс  |

Узнагароды
----------

* 1981 — **Прэмія «Сатурн»**
	+ Найлепшая мужчынская роля другога плана (Скэтмэн Крозерс)

Зноскі
------

1. ↑  IMDb.com Trivia for The Shining (англ.)
2. ↑  AFI's 100 Years...100 Thrills **(нявызн.)**.  Амерыканскі інстытут кінамастацтва. Архівавана з першакрыніцы March 28, 2014. Праверана September 26, 2019.
3. ↑  AFI's 100 Years...100 Heroes & Villains **(нявызн.)**.  Амерыканскі інстытут кінамастацтва. Архівавана з першакрыніцы March 28, 2014. Праверана September 26, 2019.
4. ↑  "100 Greatest Scary Moments: Channel 4 Film". *archive.li*. March 9, 2009. Архівавана з арыгінала March 9, 2009. Праверана November 7, 2018.
5. ↑  'Jurassic Park,' 'Shining' added to National Film Registry (англ.).  Associated Press (12 снежня 2018). Архівавана з першакрыніцы 12 снежня 2018. Праверана 12 снежня 2018.

Спасылкі
--------

* The Shining на сайце «Internet Movie Database» (англ.)

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ззянне
**Сіна-Тыбецкія горы**, **Сычуаньскія Альпы**, **Хуандуаньшань** — горы ў Кітаі.

Даўжыня каля 750 км, шырыня да 400 км. Вышыня ад 5000—6500 м на захадзе да 1000—1200 м на ўсходзе, найбольшая вышыня 7590 м (гара Гунгашань).

Утвараюць усходні ўступ Тыбецкага нагор’я, на мяжы з раўнінамі і нізкагор’ямі Усходняга Кітая, з’яўляюцца мяжой Сычуаньскай катлавіны. Падзяляюцца на шэраг субмерыдыянальных хрыбтоў, парэзаных глыбокімі падоўжнымі цяснінамі рэк Салуін, Меконг, Янцзы ў іх верхніх цячэннях (глыбыня ўрэзу да 3000 м). Хрыбты пераважна стромкасхілыя, з рэзкімі скалістымі водападзельнымі грабянямі. Ледавікі.

Горы — частка старажытнай платформы, якая актывізавалася мезазойскімі рухамі; расчлянёна разломамі на шэраг блокаў, складзеных з гнейсаў, крышталічных сланцаў, пясчанікаў, вапнякоў. Перыферыйныя грады, якія далучаюцца да Сычуаньскай катлавіны, складзены з базальтаў і асадкавых тоўшчаў. Горы сейсмічныя. Радовішчы жалезнай руды, золата, медзі.

Субтрапічны клімат заходняй ускраіны Сычуаньскай катлавіны з вышынёй рэзка пераходзіць да кантынентальнага клімату Тыбецкага нагор’я. Каля паўднёвых падножжаў гор — 1200 мм ападкаў (максімум летам), на наветраных схілах — больш за 2000 мм, па меры набліжэння да Тыбецкага нагор’я — да 600 мм за год.

Да вышыні 2000 м субтрапічныя вечназялёныя лясы з эндэмікамі, якія з вышынёй пераходзяць у мяшаныя лясы; у адкрытых на паўднёвых далінах трапляецца ціс. На вышыні 2000—4000 м пераважаюць хвойныя (галоўным чынам піхтавыя, радзей яловыя) лясы, вышэй за 4000 м размешчаны альпійскія лугі і стэпы.

Зноскі
------

1. 1 2 3  БелЭн 2002.

Літаратура
----------

* Сіна-Тыбецкія горы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 395. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Сино-Тибетские горы // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006. (руск.)

| Горныя сістэмы Азіі |
| --- |
|  | 
* Алтай
* Антыліван
* Араканскія горы
* Армянскае нагор’е
* Быранга
* Верхаянскі хрыбет
* Вялікі Каўказ
* Гімалаі
* Гіндукуш
* Гісара-Алай
* Джугджур
* Загрос
* Заходні Саян
* Калымскае нагор’е
* Каракарум
* Каракскае нагор’е
* Куньлунь
* Малы Каўказ
* Маньчжура-Карэйскія горы
* Наньшань
* Памір
* Сіхатэ-Алінь
* Станавое нагор’е
* Таўр
* Туркмена-Харасанскія горы
* Тыбецкае нагор’е
* Цянь-Шань
* Хрыбет Чэрскага
* Урал
* Усходні Саян
* Хамар-Дабан
* Чукоцкае нагор’е
* Чыангшон (Анамскія горы)
* Эльбурс
* Юньнань-Гуйчжоўскае нагор’е

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 315528695 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Яфрэмава.
**Вольга Іванаўна Яфрэмава** (7 верасня 1923, с. Мядзведжае, цяпер с. Краснагвардзейскае Стаўрапольскага края, Расія) — беларускі філосаф і гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1960).

Біяграфія
---------

Скончыла Мінскі педагагічны інстытут у 1947 годзе. З 1947 года ў Інстытуце гісторыі, у 1961—1983 гадах у Інстытуце філасофіі і права АН Беларусі. Вывучае гісторыю грамадскай і сацыялагічнай думкі Беларусі XIX—XX стст.

Творчасць
---------

Адзін з аўтараў калектыўных прац «Гісторыя Беларускай ССР» (т. 2, 1972), «Ідэі гуманізму ў грамадска-палітычнай і філасофскай думцы Беларусі» (1977), «Развіццё марксісцка-ленінскай філасофіі ў БССР (20—70-я гг.)» (1984).

Узнагароды
----------

Дзяржаўная прэмія Беларусі 1984 года за цыкл работ па гісторыі філасофскай і грамадскай думкі Беларусі (апублікаваны ў 1973—1980).

Творы
-----

* Барацьба за перамогу марксісцкіх ідэй у рабочым руху Беларусі (1907—1914 гг.). Мн. 1962;
* Из истории общественной мысли Белоруссии конца XIX — начала XX в. Мн. 1972;
* Газета «Звезда» и ее роль в распространении марксизма в Белоруссии (август—ноябрь 1917 г.). Мн. 1977.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Яфрэмава Вольга Іванаўна // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.
**Уладзімір Іванавіч Бадзягін** (5 сакавіка 1934, Віцебск — 11 лютага 2002) — беларускі спартсмен (пяцібор’е) і трэнер па футболе. Заслужаны трэнер БССР (1982).

Біяграфія
---------

У 1958 годзе скончыў Беларускі інстытут фізічнай культуры. З 1958 года працаваў трэнерам добраахвотнага спартыўнага таварыства «Чырвоны сцяг», з 1960 года — старшы трэнер.

З 1975 года — начальнік футбольнай каманды «Дзвіна» (Віцебск). Адзін з арганізатараў і дырэктар Віцебскай абласной СДЮШАР «Дзвіна». Уладзімір Бадзягін — чэмпіён II Спартакіяды БССР па сучасным пяцібор’і (1956).

Падрыхтаваў больш за 25 футбалістаў у розныя каманды, шэраг гульцоў — у зборныя юнацкія каманды СССР і БССР. Сярод выхаванцаў чэмпіён СССР Г. П. Кандрацьеў.

З 2002 года ў Віцебску праводзіцца Міжнародны юнацкі турнір па футболе памяці У. І. Бадзягіна.

Літаратура
----------

* Бодягин Владимир Иванович // Профессиональные союзы Беларуси : энциклопедия : в 2 т. / редкол.: Л. П. Козик [ и др.]. — Минск, 2011. — Т. 1 : А-М. — С. 330.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карпенка.
**Марыя Іосіфаўна Карпенка** (8 ліпеня 1932, Дзярэчына, Капыльскі раён — 14 снежня 2020) — беларуская пісьменніца, журналіст, грамадскі дзеяч. Заслужаны работнік культуры Беларусі. Пераможца VIII Нацыянальнага конкурсу друкаваных сродкаў масавай інфармацыі «Золотая Литера» (2012).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 8 ліпеня 1932 года ў в. Дзярэчына Капыльскага раёна, у сям’і рабочых. Дзяцінства яе прайшло ў Цімкавічах, дзе ў 1951 годзе закончыла сярэднюю школу. Атрымаўшы дыплом аддзялення журналістыкі філалагічнага факультэта БДУ (1956), працавала ў «Магілёўскай праўдзе» (1956—1971), рэдактарам часопіса «Работніца і сялянка» (1972—1999). Член Камітэта савецкіх жанчын СССР (1972—1991), сакратар Саюза журналістаў Беларусі (1972—1989), першы намеснік старшыні Беларускага Камітэта Міру, член таварыства «Беларусь — Францыя», член праўлення Беларускага Саюза жанчын. Двойчы (1973, 1980 удзельнічала ў рабоце Генеральнай Асамблеі Арганізацыі Аб’яднаных Нацый. Уражанні ад прабывання ў ЗША паслужылі падставай для напісання публіцыстычных нарысаў «Бярозка на Манхэтэне» (1975), «Горкі вецер з Гудзона» (1983). Была выбрана народным дэпутатам СССР (1989—1991). Аўтар кніг «Жанчыны маёй краіны» (1975), «Кожнаму хочацца шчасця» (1977), «Камісарскі сад» (1980).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1999. — Т. 8. — С.95
* Женщины Беларуси = Women of Belarus. / [ред. совет: Р. А. Давидович (пред.) и др.]. — Минск, 2003.
* Кто есть кто в Республике Беларусь. — Минск, 2009. — С.126-127
**«Беларуская газета»** — неафіцыйны орган КПЗБ, які легальна выдаваўся ў Заходняй Беларусі на беларускай мове ў Вільні з 8 чэрвеня 1933 да 30 студзеня 1934, у час т. зв. «жэста ўзаемапавагі» польскіх улад да СССР пасля падпісання ў 1932 годзе пакта аб ненападзе, калі часова на землях Заходняй Беларусі крыху аслаб тэрор. Рэдактар-выдавец А. Карповіч, кіраўнікі — прадстаўнікі ЦК КПЗБ Я. Міско (падп. псеўданім «Лазар», да № 6), В. Таўлай («Васіль»), А. Зубовіч («Юрка»), В. Эпштэйн («Даніла»), С. Бергман.

Прапагандавала сацыялізм, уз'яднанне Заходняй Беларусі з БССР, выступала супраць фашызацыі грамадскага жыцця ў Польшчы, нацыянальнага ўціску, крытыкавала палітыку і дзейнасць беларускай санацыі, Беларускай хрысціянскай дэмакратыі і іншых партый і груповак. Актыўна абараняла інтарэсы працоўных Заходняй Беларусі, пісала пра бяспраўе ў Вільні, забастоўкі беластоцкіх тэкстыльшчыкаў, работу Таварыства беларускай школы і інш.

Вялікую ўвагу аддавала пытанням міжнароднага жыцця, выкрывала нацызм (арт. «У краіне свастыкі», «Гітлер — Еўропа — Мы»), шырока асвятляла судовы працэс над Г. Дзімітровым. У нумарах 8 і 10 мела літаратурныя старонкі. Друкавала творы М. Васілька, П. Граніта, Ф. Грышкевіча, А. Дубровіча, М. Засіма, А. Іверса, В. Канцавога, П. Пестрака, П. Радзюка, М. Танка, В. Таўлая, Я. Чабора, М. Явара і інш. Па ініцыятыве рэдакцыі газета 10 снежня 1932 у Вільні быў скліканы нелегальны з'езд заходнебеларускіх пісьменнікаў, на якім створаны Літаратурны фронт сялянска-рабочых пісьменнікаў Заходняй Беларусі. Разам з тым, у асобных матэрыялах (арт. «Адкрытымі вачыма», 19 студзеня 1934, і інш.), слепа верачы інструкцыям з-за савецкага кардону, апалагетычна ўслаўляючы «шчаслівае» жыццё беларусаў у БССР, «пільную» рэвалюцыйную дзейнасць камуністычнай партыі, «Беларуская газета» скочвалася на артадаксальна-бальшавіцкія пазіцыі, займалася па сутнасці паклёпам на грамадска-палітычных і культурных дзеячаў Заходняй Беларусі I. Дварчаніна, Р. Шырму, С. Рак-Міхайлоўскага, П. Мятлу, А. Гаўрылюка, П. Валошына, М. Бурсевіча, М. Кахановіча і інш. на некаторыя грамадскія арганізацыі, напрыклад, ТБШ, якое быццам бы пэўныя сілы спрабавалі «ўцягнуць... на шлях супрацоўніцтва з паланізатарскімі арганізацыямі».

Асобныя нумары і артыкулы газеты канфіскоўваліся ўладамі Польшчы. На 17-м нумары забаронена. Найбольш актыўныя супрацоўнікі газеты Дубровіч, Карповіч, Міско, Таўлай, Чабор арыштаваны і пасля 2-гадовага следства засуджаны.

Літаратура
----------

* *Саламевіч І. У.* «Беларуская газета» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2.

Спасылкі
--------

* Беларуская газэта // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх
* Судовы працэс 1936 г. па справе 'Беларускай газеты', 'Асвы', 'Літаратурнай старонкі'
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кома (значэнні).

**Кома** (італ.: Como) — возера на поўначы Італіі.

Размешчана каля падножжа Альпаў, на вышыні 198 м. Плошча 146 км², даўжыня 50 км (у сярэдняй частцы падзяляецца на два басейны), шырыня 4,5 км, глыбіня да 410 м. Катлавіна тэктоніка-ледавіковага паходжання. Берагі высокія, скалістыя. Праз возера працякае рака Ада, прыток ракі По на поўначы ўпадае рака Мера.

На працягу многіх стагоддзяў Ліерна была самым эксклюзіўным месцам на ўсім возеры Кома, якое наведвалі каралі, імператрыцы, княжацкія сем'і, і дзе самыя важныя менеджэры і мільярды ў свеце куплялі дом, у тым ліку сусветны прэзідэнт Мэрсэдэс. Рыцарскі ордэн быў заснаваны ў Ліернскай царкве, што дазволіла нараджэнне каралеўскага дома каралёў Італіі, Савойі. Ліерна - гэта месца на возеры Кома з самым прыгожым жыццём з усяго возера Кома і месца, найбольш прадстаўленае мастакамі з усёй Еўропы на працягу многіх стагоддзяў, якое валодае чароўнай атмасферай. Месца вельмі прыватнае, вілы схаваныя, і нават Джорджу Клуні гадамі не ўдалося купіць вілу, якая прапануе больш за 100 мільёнаў еўра. Часта кажуць, што жыхары Ліерны заплацілі за тое, што Ліерна стагоддзямі не з'яўлялася на геаграфічных картах возера Кома. У Ліерне вельмі цяжка спыніцца, таму што наўмысна няма месцаў для паркоўкі, і прыехаць можна толькі на лодцы, выбраўшы, хто прыедзе. Раскошныя вілы ў Ліерне бясцэнныя і з'яўляюцца адным з найвялікшых сімвалаў статусу ў свеце.

Рыбалоўства, суднаходства. Кліматычныя курорты: Кома, Лека, Беладжа, Менаджа, Коліка, Чэрнобьё, Лена, Арджэньё Донга, Фаджэта-Лар'ё і інш. Каля Сала-Камачына і Асучча размешчаны адзіны востраў возера — Камачына.

Панарама

Зноскі
------

1. ↑  Возера Кома (Італія) Архівавана 30 красавіка 2019.

Літаратура
----------

* Pensa P. Noi gente dl Lario, Cairoli editore, Como, 1982.
* Macadam, Alta (1997). Blue Guide. Northern Italy: from the Alps to Bologna. London: A & C Black. ISBN 0-7136-4294-7.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5646899 · BNF: 12093717p · GND: 4090516-0 · LCCN: sh86002522 · NKC: ge384457 · NLG: 225815 · SUDOC: 029275792 · VIAF: 238374560 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гардзей.
**Андрэй Валер’евіч Гардзей** (нар. 20 жніўня 1986, г. Ашмяны) - беларускі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 20 жніўня 1986 года ў Ашмянах. У 2008 годзе скончыў Гродзенскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт, у 2013 - Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь. З 2008 года працаваў галоўным заатэхнікам СВК "Прыгранічны", затым - галоўным заатэхнікам аддзела арганізацыі вытворчасці ўпраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Ашмянскага райвыканкама. З 2012 па 2016 год узначальваў Ашмянскую раённую інспекцыю прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя. У 2016-2020 гадах працаваў у структурных падраздзяленнях Дэпартамента па гуманітарнай дзейнасці Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

17 жніўня 2020 года прызначаны першым намеснікам старшыні - начальнікам упраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Ашмянскага раённага выканаўчага камітэта.

Зноскі
------
**Статуя Марка Аўрэлія** — бронзавая старажытнарымская статуя, якая знаходзіцца ў Рыме ў Палацца Нуова Капіталійскіх музеяў. Была створана ў 160—180-я гады.

Гісторыя
--------

Першапачаткова пазалочаная конная статуя Марка Аўрэлія была ўстаноўлена на схіле Капітолія насупраць Рымскага форума. Гэта адзіная конная статуя, ацалелая з антычнасці, паколькі ў Сярэднявечча лічылася, што яна адлюстроўвае імператара Канстанціна I Вялікага, якога хрысціянская царква кананізавала як "святога роўнаапостальнага".

У XII стагоддзі статую перанеслі на плошчу Латэрана. У XV стагоддзі ватыканскі бібліятэкар Барталамеа Плаціна параўнаў выявы на манетах і распазнаў асобу вершніка. У 1538 годзе яе змясцілі на Капітоліі па распараджэнні Папы Паўла III.

Апісанне
--------

Галава статуі 
Статуя з правага боку
Арыгінал статуі ў Капіталійскім музеі
Статуя толькі ў два разы перавышае натуральную велічыню і вельмі простая па задуме і кампазіцыі. Манументальны характар твора і жэст аратара, якім імператар звяртаецца да войска, гаворыць пра тое, што гэта трыўмфальны помнік, узведзены ў гонар перамогі. Пад паднятым капытом каня раней знаходзілася скульптура звязанага варвара. Разам з тым Марк Аўрэлій намаляваны як філосаф-мысляр. На ім туніка, пад якой кароткі салдацкі плашч (лац.: paludamentum), на аголеных нагах — сандалі. Твар Марка Аўрэлія, несумнеўна, індывідуальны, са скуламі, што трохі выступаюць, і выпуклымі вачамі, некалькі ідэалізаваны. Густыя курчавыя валасы і даволі доўгая барада пададзены глыбока ўрэзанымі, буйнымі завіткамі. Галава злёгку нахілена наперад, вусны шчыльна сціснуты. Вочы, як і на іншых партрэтах, напаўпрычыненыя верхнімі стагоддзямі.

Пастамент для статуі зрабіў Мікеланджэла; на ім напісана: «ex humiliore loco in area capitoliam».

Зноскі
------

1. 1 2  Make Lists, Not War — 2013.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q97309629'></a>
2. ↑  Sandrart.net Праверана 22 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17298559'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a>
3. ↑   Н.Н. Бритова, Н.М. Лосева, Н.А. Сидорова. РИМСКИЙ СКУЛЬПТУРНЫЙ ПОРТРЕТ. М. «Искусство», 1975, с. 64, илл. 105.

Літаратура
----------

* *Siebler M.* Römische Kunst. — Köln: Taschen GmbH, 2005. — С. 72. — ISBN 978-3-8228-5451-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Конная статуя Марка Аўрэлія
* 
* Архівавана 5 студзеня 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 7509691-2 · LCCN: n2013008694 · VIAF: 296779617 |