recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Валасяны фалікул** (лац.: folliculus pili, таксама валасяная цыбуліна) — корань воласа разам з каранёвай похвай, якая атачае яго. Да фалікула прымацаваны тлушчавыя залозы, а таксама часам потавая залоза.

Схематычная выява фалікула:  
1. Стрыжань воласа  
2. Паверхня скуры  
3. Скурны тлушч  
4. Валасяны фалікул  
5. Тлушчавая залоза

Будова
------

### Валасяны сасочак

У ніжняй частцы фалікула знаходзіцца даволі вялікае ўтварэнне — валасяны сасочак, утвораны галоўным чынам са злучальныя тканкі і сеткі крывяносных сасудаў. Сасочак кантралюе стан і рост воласа — калі гіне сасочак, гіне і волас, калі ж сасочак ацалеў, на месцы страчанага воласа вырастае новы. Клеткі валасянога сасочка, успрымаючы ўплыў касцявога морфагенетычнага бялку 6, які выдзяляецца тканкавай «нішай» фалікула, набываюць здольнасць індуцыраваць утварэнне новага фалікула, запускаючы дыферэнцыяванне эпідэрмальных ствалавых клетак.

### Валасяная варонка

Лейкападобнае паглыбленне скуры ў месцы, дзе корань воласа пераходзіць у стрыжань. У валасяную варонку адкрываюцца пратокі тлушчавых залоз.

Усе слаі скуры ў разрэзе
### Валасяная мышца

Трохі ніжэй тлушчавай залозы да фалікула прымацавана мышца, якая падымае волас (*musculus arrector pili*) і складаецца з гладкай мускулатуры. Пад уплывам некаторых псіхалагічных фактараў, такіх як лютасць ці ўзрушанасць, а таксама на холадзе, гэта мышца падымае валасы, з-за чаго і пайшоў выраз «валасы дуба сталі».

### Каранёвая похва

Каранёвая похва складаецца з трох слаёў: вонкавага, сярэдняга і кутыкулы. Клеткі ўнутранай каранёвай похвы арагавеюць і ўдзельнічаюць ва ўтварэнні і росце воласа.

### Іншыя структуры

Іншымі кампанентамі валасянога фалікула з'яўляюцца тлушчавыя (іх звычайна 2-3) і потавыя залозы, якія ўтвараюць на паверхні скуры ахоўную плёнку.

Стадыі развіцця фалікула
------------------------

Адрозніваюць тры стадыі развіцця фалікула: анаген (перыяд росту), катаген (пераход ад адной стадыі да іншай) і тэлаген (перыяд спакою). Меркавана валасяны цыкл пачынаецца з катагену. У гэтай стадыі пачынаецца атрафія валасянога сасочка, як следства спыняецца дзяленне клетак валасяной цыбуліны і яны падвяргаюцца арагавенню. За катагенам ідзе кароткая фаза тэлагену. Большасць валасоў, якія выпадаюць, з'яўляюцца тэлагенавымі. Стадыя тэлагену пераходзіць у анагенавую стадыю, якая мае 6 перыядаў развіцця. Пасля завяршэння анагену пачынаецца новы валасяны цыкл.

У норме ў здаровага чалавека 80-90 % валасоў знаходзяцца ў стадыі анагену, 10-15 % у стадыі тэлагену і 1-2 % у катагенавай стадыі.

### Працягласць стадый развіцця

* Валасяное покрыва галавы
	+ анаген — 2-3 гады (часам значна даўжэй)
	+ катаген — 2-3 тыдні
	+ тэлаген — каля 3 месяцаў

* Бровы, вейкі
	+ анаген — 4-5 тыдняў
	+ катаген — 1-2 тыдні
	+ тэлаген —2-3 месяцаў

Гл. таксама
-----------

Хваробы валасянога фалікула
* Фурункул
* Карбункул
* Фалікуліт
* Сікоз
* Піядэрмія

Зноскі
------

1. ↑  Біямалекула.ру: «Новыя падрабязнасці з жыцця валасянога фалікула»
2. ↑  Анатомія воласа

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Валасяны фалікул
**Шапялё́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Заслаўскага раёна Мінскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Шапялі.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Астрашыцка-Гарадоцкага раёна Мінскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Шапялі. 29 кастрычніка 1924 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Лысая Гара, сельсавет перайменаваны ў **Лысагорскі сельсавет**. 21 жніўня 1925 года цэнтр сельсавета вернуты ў вёску Шапялі, сельсавет перайменаваны ў Шапялёўскі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Астрашыцка-Гарадоцкім раёне БССР. З 18 студзеня 1931 года ў Заслаўскім раёне. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Гатовінскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Дакудаўскае балота** — балота на ўсходзе Лідскага раёна Гродзенскай вобласці.

Апісанне
--------

Балота нізіннага (84 %) і верхавога (16 %, галоўным чынам на паўднёвым усходзе) тыпаў у вадазборы рэк Лідзея (прыток Дзітвы) і Нарвы (прыток Нёмана). Плошча 7,8 тыс. га. Глыбіня торфу да 7 м, сярэдняя 2,9 м, ступень раскладання 33,7 %, попельнасць 9 %.

З 1957 для здабычы торфу праводзіцца асушванне адкрытай сеткай паўночнай часткі балота. Пажары 1992—2002 гадоў пакінулі вялікія ўчасткі другасных пасляпажарных згуртаванняў.

Да 2010 года завершаны комплекс мер па гідрарэгуляцыі. На затопленых участках пачала фарміравацца тыповая балотная і водная расліннасць. У перыяд міграцыі тут на працяглы час спыняюцца водна-балотныя птушкі.

Расліннасць
-----------

На асушаных землях вырошчваюць галоўным чынам сеяныя травы. На неасушанай частцы балота расце карлікавая бяроза і хвоя, вярба, асака, журавіны.

Зноскі
------

1. ↑  lida.by Архівавана 25 верасня 2021.
2. ↑  grodnonews.by Архівавана 25 верасня 2021.

Літаратура
----------

* Подопличко А. П. Торфяные месторождения Белоруссии: генезис, стратиграфия и районирование. — Мн. 1961
* Геохимия озерно-болотного литогенеза. — Мн,. 1971
* Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия. — Мн.: БелСЭ, 1989. ISBN 5-85700-001-7.
Адбітак пальца
**Дактыласкапія** (ад грэч. δάκτυλος — палец і σκοπέω — гляджу, назіраю)— раздзел крыміналістыкі, які вывучае будову скурных узораў рук у мэтах крыміналістычнай ідэнтыфікацыі асобы, крымінальнай рэгістрацыі і вышуку злачынцаў. На далоневай паверхні фаланг пальцаў рук прысутнічаюць рэльефныя папілярныя лініі, будова якіх абумоўлена радамі грабеньчыкавай выступаў скуры, падзеленых баразёнкамі. Гэтыя лініі ўтвараюць складаныя скурныя ўзоры (дугавыя, пецелькавыя і вітковыя), якія маюць наступныя ўласцівасці: індывідуальнасць (разнастайная сукупнасць папілярных ліній, якія ўтвараюць малюнак ўзору паводле іх канфігурацыі, месцазнаходжанні, ўзаемаразмяшчэння, і непаўторная ў іншым ўзоры); адносная ўстойлівасць (нязменнасць знешняй будовы ўзору, які ўзнікае яшчэ ў перыяд перанатальнага развіцця чалавека і захоўваецца на працягу ўсяго жыцця і пасля смерці да раскладання трупа); аднаўляльнасць (пры павярхоўным парушэнні скурнага покрыва папілярныя лініі аднаўляюцца ў ранейшым выглядзе). Усё гэта дазваляе ажыццяўляць: крыміналістычную ідэнтыфікацыю асобы па адбітках пальцаў рук, выяўленых на месцы злачынства; усталяванне злачынца, раней зарэгістраванага як судзімага, з дапамогай дактыласкапічнай рэгістрацыі; ідэнтыфікацыю неапазнанага трупа; вышук асоб, якія прапалі без вестак; усталяванне факту здзяйснення некалькіх злачынстваў адной асобай або аднаго злачынства некалькімі асобамі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дактыласкапія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph180943 |
**Гагі** (*Somateria*) — род сямейства качыных. Аб'ядноўвае 3 віды даволі буйных нырковых качак, якія гняздуюць пераважна на арктычных узбярэжжах і тундры. Усе віды маюць характэрную будову дзюбы ў форме кліну з шырокім кіпцікам, якм займае ўсю вяршыню наддзюбы. 

Большую частку жыцця праводзяць у літаральнай частцы мора, дзе здабываюць сабе ежу на дне. Цудоўныя нырцы, з дапамогай крылаў апускаюцца на глыбіню да 20 м. Харчуюцца малюскамі, ракападобнымі і воднымі бесхрыбтовымі. Лётаюць групамі нізка над паверхняй мора, утвараючы клін альбо чараду. На бераг выходзяць толькі на адпачынак і дзеля размнажэння, углыб мацерыкоў і вялікіх астравоў не залятаюць. Хуткасць у палёце - каля 100 км/гадз.
**Сяргей Пятровіч Прывада** (3 мая 1961, в. Валова Гара, Лепельскі раён — 7 студзеня 2020) — беларускі мастак, графік.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (1984). Член Беларускага саюза мастакоў (1995). Жыў у Наваполацку.

Творчасць
---------

Працаваў у розных графічных тэхніках: эстампе, пастэлі, алоўку, станковым жывапісе.

Сярод работ: графічныя кампазіцыі «Зіма ў горадзе» (1989), «Вёска» (1990), «Цішыня» (1998), «Буслянка над возерам» (2000), «Развітанне з летам» (2003), «Навагодняя ноч» (2004), «Урочышча чорнага бусла» (2008); аўталітаграфіі «Партрэт Ф. Скарыны» (1980), «Партрэт Я. Коласа» (1981), «Беларускі фальклор» (1988); серыі «Помнікі архітэктуры Беларусі» (1983), «Беларускія народныя святы»; цыклы пастэляў «Браслаўшчына» (1991), акварэляў «Полаччына — край азёрны» (1988), «Астравы на далёкіх азёрах» (2004). Аўтар жывапісных палотнаў «Прыдзвінскія камяні» (2008), «Лепельшчына» (2008), «Зімовы вечар» (2009) і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Прывада Сяргей Пятровіч // Мастакі Віцебшчыны

Літаратура
----------

* *Цыбульский, М. Л.* Привадо Сергей Петрович / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 2. — С. 373—374. (руск.)

Спасылкі
--------

* Прывада Сяргей Пятровіч // Мастакі Віцебшчыны
* Прывада Сяргей Пятровіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
Амерыканскі салдат укладвае дарожныя шыпы
**Вожык** (іншыя назвы: паласа з шыпамі, дарожныя шыпы) — прылада для перашкоджання або прыпынку руху колавых транспартных сродкаў праз праколванне іх шын. Як правіла, палосы складаюцца з набору металічных шыпоў, штыроў, зуб’яў або пік, накіраваных уверх. Прызначаныя для праколу і сплюшчвання шын, калі транспартны сродак праходзіць па ніх. Шыпы могуць быць полымі або суцэльнымі. Таксама вожыкамі можа называцца военная загарода часнок.

У некаторых краінах выраб і выкарыстанне «вожыкаў» забаронены з-за выкарыстання іх у забастоўках, беспарадках з-за магчымасці прычынення цяжкіх раненняў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вожык (супрацьаўтамабільная загарода)
* СК: изготовил более тысячи «ежей» для повреждения колес спецтранспорта. Приговор — пять лет колонии
**Шара Мкртычэвіч Тальян** (28 ліпеня 1893 — 7 лістапада 1965) — армянскі спявак (тэнар, затым барытон) і музычна-грамадскі дзеяч. Народны артыст Армянскай ССР (1939). Лаўрэат Сталінскай прэміі другой ступені (1946).

Біяграфія
---------

Ш. М. Тальян нарадзіўся ў Тбілісі, Грузія ў сям'і ашуга Джамалі. Спеву навучаўся ў Г. М. Сюні і С. А. Мелікяна ў духоўнай семінарыі Нерсесян (Тбілісі), а таксама ў Петраградскай кансерваторыі (1916—1918) у С. І. Габелян. Адзін з арганізатараў (1933) і салістаў (да 1954 года) АрмАТОБ імя А. А. Спендыярава. Выканаўца народных, гусанскіх і ашугскіх песень. Складальнік і рэдактар ​​(сумесна з М. Агаянам) зборнікаў песень Саят-Новы (1946, 1963) і Джывані (1955). Дэпутат ВС Армянскай ССР 1-2 скліканняў.

Ш. М. Тальян памёр 7 лістапад 1965 у Ерэване.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Тальян Шара Мкртычевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Семяняка.
**Сяргей Пятровіч Семяняка** (нар. 21 жніўня 1975, в. Бор Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці) — беларускі спартсмен. Майстар спорту Беларусі па лёгкай атлетыцы, Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа. Пяціразовы чэмпіён свету.

Біяграфія
---------

У 1982 годзе пайшоў у 1 клас Бор-Слабадской сярэдняй школы, затым пераведзены ў Маладзечанскі спецшколу-інтэрнат, які скончыў ў 1992 годзе, паступіў у Мар’інагорскі сельскагаспадарчы тэхнікум на агранамічнае аддзяленне.

З 1996 года працаваў у ахове Чэрвенскага рынку і хадзіў на трэніроўкі ў цэнтр алімпійскай падрыхтоўкі па міні-футболе і лёгкай атлетыцы сярод слабавідушчых.

У 1998 годзе залічаны ў Нацыянальную зборную каманду па міні-футболе сярод інвалідаў па зроку. У гэтым жа 1998 годзе каманда стала чэмпіёнам свету на чэмпіянаце ў Бразіліі, а Сяргей Семяняка прызнаны найлепшым гульцом чэмпіянату.

У 1999 годзе адбыўся першы чэмпіянат Еўропы па міні-футболе сярод слабавідушчых. У Мінску каманда заваявала срэбра, а Сяргей Семяняка прызнаны найлепшым гульцом Еўропы, атрымаў званне «Майстар спорту міжнароднага класа».

У 2001 годзе на Другім чэмпіянаце Еўропы ў Парыжы прызнаны лепшым гульцом. У 2002 годзе ў Мілане на Другім чэмпіянаце свету па міні-футболе сярод слабавідзяшчых каманда стала чэмпіёнам.

У 2004 годзе на параалімпійскіх гульнях у Афінах заняў чацвёртае месца ў кіданні дзіды і шостае месца ў кіданні дыску.

У 2011 годзе стаў ганаровым грамадзянінам Пухавіцкага раёна.

Спартыўную кар’еру скончыў у 2012 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Знаменитые выпускники Архівавана 31 мая 2019.
2. ↑  Пухавіцкаму раёну — 95!(недаступная спасылка)
**Вожык Сонік** (яп.: ソニック・ザ・ヘッジホッグ *Sonikku za Hejjihoggu*, англ.: Sonic the Hedgehog) — персанаж відэагульняў кампаніі Sega. Зараз Сонік з'яўляецца талісманам карпарацыі Sega, якая выпусціла серыю гульняў, прысвечаных Соніку.
Вожык Сонік — сіні антрапаморфны вожык, што жыве дзесьцi на астравах на Мобіусе (за версіі коміксаў і некаторых мультфільмаў). Ён валодае здольнасцю бегаць на звышгукавых хуткасцях, таму і атрымаў сваю імя (англ.: sonic — гукавы/тое, што мае хуткасць гуку). Варта зазначыць, што паводле версіі коміксаў *Sonic the Hedgehog* выдавецтва *Archie*, сапраўднае імя Соніка — **Вожык О́лджылві Морыс** (англ.: Olgilvie Maurice The Hedgehog).

Сонік замяніў Алекса Кіда, што быў талісманам «Sega» да 1990 года.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AniDB · Giant Bomb |
| Нарматыўны кантроль | BNC: a19771526 · LCCN: no2013127803 · VIAF: 305453116 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Багавіцінавіч.
**Вацлаў Паўлавіч Багавіцінавіч** (? — пасля 1596) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Багавіцінаў (Багавіцінавічаў) герба «Пелікан». Нарадзіўся ў сям’і Паўла Багавіцінавіча.

Харужы валынскі ў 1593—1596 гадах. У 1585 годзе падзяліў Казярады з братам Янам і стрыечным братам Мікалаем Міхайлавічам.

Быў жанаты з княжной Соф’яй Чартарыйскай, дачкой Міхаіла Чартарыйскага[ru]. У 1595 годзе купіў у сваіх шваграў Юрыя і Міхала Чартарыйскіх маёнтак Сталавічы ў Новагародскім павеце, які ў 1596 годзе прадаў М. К. Радзівілу Сіротку.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Валерый Пазднякоў.* Багавіціны // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.


| ?Вацлаў Паўлавіч Багавіцінавіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Вацлаў Паўлавіч Багавіцінавіч |  | Павел Багавіцінавіч[d] |  | Багавіцін Пятровіч Багавіцінавіч |  | Пётр Багавіцінавіч |  | Багавіцін[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Белен (значэнні).
Кляштар еранімітаў
Беленская вежа
**Санта-Марыя-ды-Беле́н** (парт.: Santa Maria de Belém) — раён (фрэгезія) у Партугаліі, уваходзіць у акругу Лісабон. З’яўляецца складовай часткай муніцыпалітэта Лісабон. Знаходзіцца ў складзе буйной гарадской агламерацыі Вялікі Лісабон. Паводле старога адміністрацыйнага падзелу ўваходзіў у правінцыю Эштрэмадура. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны субрэгіён Вялікі Лісабон, які ўваходзіць у Лісабонскі рэгіён. Насельніцтва складае 9752 чалавека на 2001 год. Займае плошчу 3,39 км².

Славутасці:

* Беленская вежа — помнік Сусветнай спадчыны
* Беленскі палац
* Манастыр еранімітаў — помнік Сусветнай спадчыны
* Музей электрычнасці
* Помнік першаадкрывальнікам

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Санта-Марыя-ды-Белен
* Афіцыйная старонка
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Федаровіч.
**Вацлаў Пятровіч Федаровіч** (1848, Магілёў — 1911, Рыга) — краязнавец, калекцыянер, юрыст. Член-карэспандэнт Кракаўскай АН.

Біяграфія
---------

Скончыў юрыдычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта. 3 1872 працаваў адвакатам у Саратаве, Балашове, Царыцыне, Ерэване. 3 1884 жыў і працаваў у Віцебску. Намеснік старшыні Віцебскай вучонай архіўнай камісіі.

Дапамагаў у раскопках археолагам, у т.л. М. Ф. Кусцінскаму, калекцыяніраваў зброю, археалагічныя, нумізматычныя, сфрагістычныя, этнаграфічныя матэрыялы. Набыў у сваю калекцыю матэрыялы віцебскіх калекцыянераў Бергнера і Валковіча. У яго бібліятэцы (больш за 1 тыс. тамоў) былі кнігі па гісторыі Беларусі і Літвы, беларускія і літоўскія выданні 18-19 ст. У 1880-я стварыў у Віцебску прыватны музей, у якім былі сабраны прадметы даўніны, знойдзеныя ім на тэрыторыі Віцебскай, Магілёўскай, Мінскай і Віленскай губерняў.

Публікваў артыкулы па гісторыі ў «Витебских губернских ведомостях». Складальнік і ініцыятар выдання літаратурна-краязнаўчага зборніка «З ваколіц Дзвіны» (Віцебск, 1912).

Памёр у Рызе, пахаваны ў Віцебску каля касцёла св. Антонія (цяпер не існуе).

Пасля рэвалюцыі калекцыя В. Федаровіча была нацыяналізаваная, на яе аснове ў 1923 у Віцебску дзейнічаў Музей мясцовых страражытнасцей. Паводле інвентарнага вопісу за 1923 год, калекцыя складалася з 1972 назваў і ўключала больш за 7000 прадметаў. У гады Вялікай Айчыннай вайны калекцыя знаходзіліся ў Саратаве. Па вайне ў Віцебск вернута толькі частка калекцыі. Цяпер у фондах Віцебскага абласнога краязнаўчага музея захоўваюцца толькі троху больш за 200 прадметаў са збору В. Федаровіча.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X—XIX стст.: Энцыкл. давед. — Мн.: БелЭн, 1995. — 671 с.
* *Масонская коллекция В. Федоровича*  Архівавана 28 студзеня 2012..
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грыгаровіч.

**Дзмітрый Васілевіч Грыгаровіч** (руск.: Дми́трий Васи́льевич Григоро́вич; 19(31) сакавіка 1822 — 22 снежня 1899 (3 студзеня 1900), Пецярбург) — рускі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 19 (31) сакавіка 1822 года ў вёсцы Чэрэмшан (Нікольскае) Стаўрапольскага павета Сімбірскай губерні.

Яго бацька-дваранін быў адстаўным гусарам, служыў аканомам у маці пісьменніка В. А. Салагуба; купіў маёнтак Дулебіна ў Кашырскім павеце Тульскай губерні. Маці — францужанка Сідонія дэ Вармон (прозвішча па першым мужы; у Расіі — Сідонія Пятроўна). Грыгаровіч вырас у выхаванні маці і бабулі, у ранняй маладосці недастаткова добра валодаў рускай мовай, доўга гаварыў з французскім акцэнтам.

У 8 гадоў яго адвезлі ў Маскву, дзе ён вучыўся ў Маскоўскай гімназіі (1831—1832) і прабыў каля 3 гадоў у французскім пансіёне «Манігеці». Па заканчэнні яго ў 1836 годзе паступіў у Санкт-Пецярбургскае інжынернае вучылішча, у якім правучыўся да 1840 года і пазнаёміўся з Ф. М. Дастаеўскім, які абудзіў у ім цягу да літаратуры. Схільнасці да ваеннай кар’еры не меў; сышоў з вучылішча пасля сур’ёзнай правіны: на вуліцы ня аддаў гонар вялікаму князю Міхаілу Паўлавічу. Пазней перавёўся ў Акадэмію мастацтваў, дзе пазнаёміўся з Тарасам Шаўчэнкам.

У 1858—1859 гадах Грыгаровіч па даручэнні марскога міністэрства здзейсніў падарожжа вакол Еўропы і апісаў яго ў шэрагу нарысаў, якія носяць агульную назву «Карабель Рэтвізан».

Памёр 22 снежня 1899 (3 студзеня 1900) (па іншых звестках 26 снежня) у Пецярбургу.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Большая российская энциклопедия — М.: Большая российская энциклопедия, 2004. Праверана 17 кастрычніка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1768199'></a>
2. ↑  Григорович Дмитрий Васильевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 25 лютага 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рулёва.
**Ларыса Ільінічна Рулёва** (15 лютага 1952, Мінск) — беларускі тэатральны мастак.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1975 годзе. 3 1980 года мастак, з 1993 года галоўны мастак Беларускага рэспубліканскага тэатра юнага гледача.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1984‎ года.

Творчасць
---------

Мастацкі густ, здольнасць дакладна адчуць стылістыку спектакля і зрабіць яго зрокавы вобраз выразным і відовішчным вызначаюць яе лепшыя работы. Сярод іх сцэнаграфія спектакляў: «Як гартавалася сталь» паводле М. Астроўскага (1981), «Нечаканыя госці» Э. Нізюрскага[en] (1988), «Падонкі» Я. Главацкага[ru] (1989), «Пінская шляхта» В. Дуніна-Марцінкевіча (1995), «Шчаслівыя жабракі» паводле К. Гоцы (1997), «Антыгона» паводле Ж. Ануя і Сафокла (1998). Чарадзейны свет з яркімі маляўнічымі фарбамі ўласцівы казачным пастаноўкам: «Бембі[ru]» паводле Ф. Зальтэна (1979), «Кот у ботах[ru]» паводле Ш. Перо (1981), «Рыгорка — Ясная зорка» А. Вярцінскага (1986), «Ноч на Івана Купалу» Ю. Куліка (1995), «Голы кароль» Я. Шварца (1996), «Ніхто не паверыць» паводле Я. Экхольма[ru] (1997), «Сястра мая русалачка» Л. Разумоўскай[ru] (1999), «Дарога на Віфлеем» С. Кавалёва (2000), «Рыцар сонца» П. Васючэнкі (2002).

Афармляла асобныя спектаклі ў тэатрах Масквы, Кіева, Кішынёва, Рыгі.

Літаратура
----------

* *Дз. У. Стэльмах.* Рулёва Ларыса Ільінічна // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.
* Сцегаў Н. Гэты сур’ёзны свет казкі… // Мастацтва Беларусі. 1983. № 8;
* Сачанка Г. Казачны пачатак // Маладосць. 1984. № 10.
Вожык у клетцы, адзін са мноства варыянтаў.Вожык у клетцы, адзін са мноства варыянтаў.
Два Вожыка на выстаўцы.Два Вожыка на выстаўцы.

**Вожык у клетцы** (чэшск.: Ježek v kleci) — механічная галаваломка, папулярная ў Чэхіі, займае цэнтральнае месца ў кнізе *Таямніца галаваломкі* (*Zahada hlavolamu*) «Трушчобнай трылогіі» прыгодніцкіх апавяданняў Яраслава Фоглара. Галаваломка складаецца з невялікага шарыка, якія знаходзіцца ў цыліндры з адтулінамі розных памераў, і з якога тырчаць шыпы рознай даўжыні. Сутнасць галаваломкі складаецца ў тым, каб выцягнуць шарык (вожыка) з цыліндру (клеткі).

Гл. таксама
-----------

* Таямніца галаваломкі
* Яраслаў Фоглар

Спасылкі
--------

* Сайт пра галаваломку Вожык у клетцы  (чэшск.)
* У Чэхіі вожыкаў не мучаць  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Краснабай (значэнні).

**Ларыса Аляксееўна Краснабай** (25 красавіка 1948, Пружаны, Брэсцкая вобласць — 26 лютага 1996, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1971 годзе. З 1971 года — архітэктар, старшы архітэктар у Мінскграмадзянпраекце. 

Член Саюза архітэктараў СССР з 1976 года. Пражывала ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): ПДП цэнтра Барысава і жылой зоны, якая прылягае да вул. Гагарына (1976), тэхнічныя праекты мікрараёнаў № 2 (1976), 5 (1979), 3 (1982) па вул. Гагарына і мікрараёна па вул. Нармандыя-Нёман (1978) у Барысаве, праект парку ў Салігорску (1980).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Краснобай Лариса Алексеевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Траецкая царква, пабудаваная на месцы Любуцка пры Пятры I
**Любуцк** (руск.: Любутск, Любуцк, Любутеск) — старажытнарускі горад, які знаходзіўся на правым беразе Акі за 4 км ніжэй упадзення ў яе Дугны (цяпер — с. Троіцкае Калужскай вобласці). З XIV ст. належаў Вялікаму Княству Літоўскаму, быў яго перадавой крэпасцю. Назва горада паходзіць ад ручая Любуча, які працякаў з паўночнага і ўсходняга боку. Згадваецца ў летапісным Спісе рускіх гарадоў блізкіх і далёкіх.

Да далучэння да Вялікага Княства Літоўскага Любуцк знаходзіўся ў складзе Бранскага княства. Любуцк згадваецца ў 1372 годзе, калі вялікі князь літоўскі Альгерд, аб'яднаўшыся з войскам вял.кн. цвярскога Міхаіла Аляксандравіча, выступіў супраць вялікага князя маскоўскага Дзмітрыя Іванавіча, якому ўдалося спыніць яго войска каля Любуцка. У 1396 годзе Любуцк уваходзіў у склад Вялікага Княства Літоўскага. Яго наваколлі разарыў разанскі князь Алег Іванавіч, за што ўвосень гэтага ж года вялікі князь літоўскі Вітаўт спустошыў Разанскае княства. У 1402 годзе разанскі князь Радаслаў Ольгавіч збіраўся заваяваць Бранск, але яго сустрэлі пад Любуцкам літоўскія князі Лугвен і Аляксандр Патрыкеевіч, якія разбілі разанскае войска, а князя ўзялі ў палон. 

Напачатку XV ст. на некаторы час Любуцк патрапіў у залежнасць ад Вялікага княства Маскоўскага. Аднак, напэўна, падчас вайны маскоўска-літоўскай вайны 1406-1408 гадоў горад зноў далучаны да Вялікага Княства Літоўскага і стаў цэнтрам на­месніцтва. У 1460 годзе Любуцк згадваецца як пункт, якога дасягнуў хан Ахмат падчас руху па літоўскіх землях да Масквы. У 1473 годзе маскоўскі ваявода Бяклемішаў хадзіў на любуцкія воласці. У адказ любучане напалі на маскоўскага князя Сямёна Адоеўскага і забілі яго. У жніўні 1492 годзе маскоўскі ваявода князь Фёдар Цялепня-Абаленскі захапіў Любуцк, спаліў яго і адвёў у палон каля 1,5 тыс. жыхароў. Напачатку вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1500-1503 гадоў Любуцк быў захоплены маскоўскімі войскамі Якава Захар'іна і ў 1503 годзе паводле шасцігадовага перамір'я прызнаны Літвой за Масквой.

Іван III завяшчаў яго сыну Андрэю. У XVI ст. Любуцк перастаў быць крэпасцю на Ацэ і робіцца пасадам. У запісе 1566 года Любуцк згадваюць ужо як гарадзішча. На заходнім баку гарадзішча захаваўся вал вышынёй да 30 м і даўжынёй больш за 100 м.

Гл. таксама
-----------

* Любуцкі дагавор
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Верамейчык.
**Ларыса Антонаўна Верамейчык** (нар. 12 чэрвеня 1951, г. Ашмяны, Гродзенская вобласць) — беларускі вучоны-аграхімік, доктар сельскагаспадарчых навук (2009), прафесар (2009).

Біяграфія
---------

У 1973 годзе скончыла факультэт аграхіміі і глебазнаўства Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі.

Працавала інжынерам-глебазнаўцам у Беларускім лесаўпарадкавальным прадпрыемстве (1973—1981), у БелНДІ глебазнаўства і аграхіміі (1984—1986), у Беларускім дзяржаўным аграрным тэхнічным універсітэце (1986—2010). З 2010 года — прафесар кафедры эканомікі прадпрыемстваў Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Вобласць навуковых інтарэсаў: аграхімія; глебазнаўства; экалогія; удасканаленне механізму развіцця прадпрыемстваў цяплічнага агародніцтва ва ўмовах інавацыйнай эканомікі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Верамейчык Ларыса Антонаўна // Краязнаўчы каляндар на 2021 год/ склад. І..К. Шчадрын. — Гродна, 2020. — С.30.
* Верамейчык Ларыса Антонаўна // Краязнаўчы каляндар Ашмяншчыны на 2021 год/ склад. Г. У. Палубінская. — Ашмяны, 2020. — С.24.
**Эвальд Карлавіч О́кас** (эст.: Evald Okas; 15 лістапада (28 лістапада) 1915, Рэвель, Расійская імперыя — 30 красавіка 2011, Талін, Эстонія) — эстонскі мастак. Народны мастак СССР (1963). Правадзейны член АМ СССР (1975). Герой Сацыялістычнай Працы (1985). Лаўрэат пяці Дзяржаўных прэміі Эстоніі (1947, 1948, 1950, 1959, 1965).

Біяграфія
---------

Вучыўся у 1938—1941 гадах у Вышэйшым мастацкім вучылішчы ў Таліне. З 1944 года выкладаў у Эстонскім мастацкім інстытуце, з 1954 года прафесар.

Творчасць
---------

Творам уласцівы вастрыня тыпізацыі, драматызм апавядальнасці, дынаміка кампазіцыі: «Вайна ў Махтрэ» (1958), «„Тыгр" гарыць» (1973), «На будоўлі электрастанцыі» (1977). Аўтар графічных серый «Сланцавая прамысловасць Эстонскай ССР» (1959), «Калевіпоэг» (1961), «Японія», «Індыя» (абедзве 1965), «Уражанні пра Галандыю, Бельгію і Люксембург» (1968), «Горад» (1974).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

Эвальд Окас на сайце «Героі краіны»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Есьман.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лебедзева.
**Ларыса Аляксандраўна Е́сьман** (у дзявоцтве **Ле́бедзева**; 11 сакавіка 1936, Менск — 2017) — беларускі архітэктар. Жонка архітэктара Ігара Іванавіча Есьмана.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 11 сакавіка 1936 года ў Мінску ў сям’і журналіста Аляксандра Пятровіча Лебедзева і студэнткі Інстытута народнай гаспадаркі Тамары Пятроўны Бялевіч. Дзядуля па матчынай лініі Пётр Несцеравіч Бялевіч працаваў начальнікам дыстанцыі на Лібава-Роменскай чыгунцы, а бабуля Марыя Вікенцьеўна — аперацыйнай медсястрой у 3-й клінічнай бальніцы г. Мінска. Пасля заканчэння ў 1953 г. сярэдняй школы № 21 Ларыса паступіла і ў 1959 г. скончыла архітэктурнае аддзяленне будаўнічага факультэта Беларускага політэхнічнага інстытута (выкладычыкі У. А. Кароль, Г. У. Заборскі, В. І. Гусеў, У. М. Вараксін, Н. М. Макляцова, Н. Я. Трахтэнберг). У час вучобы ў інстытуце сустрэла свайго будучага мужа Ігара Іванавіча Есьмана.

3 1959 года ў інстытуце «Мінскпраект» (старшы архітэктар, кіраўнік групы, галоўны архітэктар праектаў) .

Член Саюза архітэктараў СССР з 1966 года. Пражывала ў Мінску.

18 мая 2016 года ў Беларускім дзяржаўным архіве навукова-тэхнічнай дакументацыі адбылося адкрыццё выстаўкі дакументы з фондаў архіва, прысвечанай 80-годдзю з дня нараджэння Ларысы Есьман.

Творчасць
---------

Асноўныя работы: генплан Мінска на 1980 (1961—1963, карэкціроўка ў 1971) і 2000 (1982, абодва ў сааўтарстве); праекты дэталёвых планіровак жылых раёнаў Серабранка (1965), Паўднёвы Захад-1 (1974), па вул. Савецкіх пагранічнікаў — пр. Дзяржынскага (1976—1977), Паркавай магістралі (1979—1980), Уручча (1982), Дворышча (1983), Шабаны (1984), Сухарава (1985), Лошыца (1988), Новы Двор (1989, усе ў сааўтарстве).

Л. А. Есьман працавала над «Праектам дэталёвай планіроўкі цэнтра горада Мінска» (1978—1983), «Гісторыка-архітэктурным апорным планам» (1991) і «Схемай ахоўных зон помнікаў гісторыі, культуры, архітэктуры і прыроды» (1991—1993), удзельнічала ў складанні «Схемы размяшчэння культавых аб’ектаў розных канфесій у г. Мінску» (1992).

Узнагароды
----------

У 1985 г. аўтарскаму калектыву майстэрні за распрацоўку «Генеральнага плана г. Мінска да 2000 г.» прысуджана прэмія Савета Міністраў СССР].

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Новости отрасли 20 мая 2016 Архівавана 27 мая 2016.
2. ↑  MEMORIUM
3. 1 2 3  Есьман Ларыса Аляксандраўна // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
4. 1 2 3  Есьман Лариса Александровна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Есьман Ларыса Аляксандраўна // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Есьман Лариса Александровна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ярмоліна.

**Ларыса Аляксандраўна Ярмоліна** (23 лістапада 1900, г. Мазыр, цяпер Гомельская вобласць — 20 лютага 1984) — беларуская актрыса, тэатральны дзеяч. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1949).

Біяграфія
---------

Сцэнічную дзейнасць пачала ў 1920 годзе. У 1924—1944 актрыса БДТ-1. З 1944 года дырэктар Рэспубліканскага дома народнай творчасці, у 1952—1957 гадах Дзяржаўнай харавой капэлы Беларусі.

Творчасць
---------

Характарная актрыса. Лепшыя сцэнічныя вобразы вызначаліся выразнасцю, дакладнасцю знешняга малюнка: Ядвіга («Салавей» З. Бядулі), Кацярына Жарнасек («Кацярына Жарнасек» М. Клімковіча), Любоў («Апошнія» М. Горкага), Люсіль («Мяшчанін у дваранах» Мальера).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ярмоліна Ларыса Аляксандраўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Леснякова.
**Лідзія Анатолеўна Леснякова** (нар. 9 снежня 1982, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 2002 годзе мастацкі каледж № 26 у г. Мінску, у 2007 годзе архітэктурны факультэт БНТУ на кафедры «Дызайн архітэктурнага асяроддзя», спецыялізацыя — урбадызайн.

Працоўную дзейнасць пачала ў 2003 старэйшым тэхнікам-архітэктарам, затым архітэктарам УП «ТМ архітэктара Л. А. Нардштэйн» і паралельна з 2007 выконвала работы па дагаворах падраду ў «ТМ архітэктара Г. Р. Штэйнмана». З 2010 года архітэктар у ДП «МГІ добраўпарадкавання і гарадскога дызайну»; з 2011 года архітэктар УП «ART de Vita»; з 2012 — архітэктар 1-й катэгорыі ў ТАА «СіціБудСэрвіс»

Член Беларускага саюза архітэктараў і Беларускага саюза дызайнераў (2010).

Узнагароды
----------

Стыпендыят спецыяльнага фонду Прэзідэнта РБ па падтрымцы таленавітай моладзі. Узнагароджана медалём «Таленты Беларусі» (2000).

Літаратура
----------

* Леснякова Лидия Анатольевна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
**Лідзія Аляксандраўна Вакулоўская** (20 лютага 1926, Сноўск, Чарнігаўская вобласць, УССР — 28 жніўня 1991, Шчорс (былы Сноўск), Чарнігаўская вобласць, Украіна) — празаік, сцэнарыст, у другой палове 1960-х пераследавалася і трапляла пад цэнзурныя рэпрэсіі.

Біяграфія
---------

У 1945 годзе скончыла сярэднюю школу, пасля паступіла ў Кіеўскую школу кінаакцёраў, пасля закрыцця школы ў 1948 годзе перавялася на рускае аддзяленне акцёрскага факультэта Кіеўскага тэатральнага інстытута. Па заканчэнні атрымала накіраванне ў Адэскі тэатр рускай драмы (1952). У 1954 пераехала на Чукотку, з гэтага часу пачала выступаць у друку, працавала ў рэдакцыі газеты «Заря Севера», потым у Калінінградзе ў газеце «Калининградская правда». У 1963 па яе сцэнарыі пастаўленая камедыя «Лушка» на Кіеўскай кінастудыі.

Член СП СССР з 1963 года, у беларускай пісьменніцкай арганізацыі з 1965 года.

У сувязі з пераводам мужа Сяргея Вінаградава на новую работу ў 1965 апынулася ў Мінску, перайшла на творчую працу. У Беларусі пачала друкавацца з 1966 у часопісе «Нёман»: апавяданні «В пургу» (1966), «Таюнэ» (1967). На кінастудыі «Беларусьфільм» выйшаў фільм «Саша-Сашачка» (1966) паводле яе сцэнарыя.

На кватэры Вакулоўскай рэгулярна збіралася вольнадумная інтэлігенцыя Мінска. Як высветлілася пазней, у гэты своеасаблівы клуб пранік агент КДБ Зоя Б.

З 1967 года пераследвалася КДБ, трапіла пад цэнзурныя рэпрэсіі, пачала раскручвацца «справа Вакулоўскай». Пісьменніцу абвінавачвалі ў спробах перадаць на Захад для публікацыі свае творы, распаўсюджванні забароненай літаратуры, закліках да тэрору і антысавецкай прапагандзе. Пётр Машэраў, выступаючы на партактыве, з гэтай нагоды заявіў, што «кампетэнтныя органы ўскрылі антысавецкі нарыў», што з «асобамі, якія рэгулярна наведвалі кватэру члена Саюза пісьменнікаў Л.Вакулоўскай, дзе сістэматычна наладжваліся п'янкі і вяліся злобныя антысавецкія размовы», пачалі праводзіцца прафілактычныя размовы. З лістападу 1967 года сябры і калегі В. (у тым ліку Валянцін Тарас) таксама дапытваліся ў КДБ і доўгі час пераследваліся.

У 1988 годзе Вакулоўская напісала кнігу пра сталінскія рэпрэсіі «Вольфрам - металл твёрдый».

Літаратура
----------

* Беларускія пісьменьнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. Т. 1. — Менск, 1992. С. 500-501;
* Тарас В. На острове воспоминаний // Нёман. 1998, № 5. С. 83-95.
* Дэмакратычная апазыцыя Беларусі (1956—1991). Даведнік, slounik.org

Спасылкі
--------

* Імёны Свабоды: Лідзія Вакулоўская

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |



1. 1 2  Вакуловская Лидия Александровна //
**Лідзія Аляксееўна Белазёрава** (укр.: Лідія Олексіївна Бєлозьорова; 31 сакавіка 1945, Херсон — 15 лютага 2022, Вінніца) — украінская актрыса тэатра і кіно, Народная артыстка Украіны (1993).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 31 сакавіка 1945 года ў Херсоне. Дзявочае прозвішча — Вакула.

У 1968 годзе скончыла Кіеўскі дзяржаўны інстытут тэатральнага мастацтва імя І. Карпенкі-Карага. З 1964 года — актрыса Херсонскага музычна-драматычнага тэатра. У 1968—1969 гадах — актрыса Ровенскага абласнога украінскага драматычнага тэатра. У 1969—1972 гадах — актрыса Львоўскага ўкраінскага драматычнага тэатра імя М. Занькавецкай.

З 1972 года і да канца жыцця — актрыса Вінніцкага абласнога музычна-драматычнага тэатра імя М. Садоўскага. На сцэне Вінніцкага тэатра сыграла больш за 100 роляў.

Памерла 15 лютага 2022 года ў Вінніцы. Развітанне з актрысай адбылося 17 лютага на сцэне Вінніцкага тэатра імя М. Садоўскага.

Ролі ў кіно
-----------

* 1971 — Вясёлыя Жабакрычы (рэжысёр Віктар Іваноў) — Парася.
* 1972 — Зніклая грамата — жонка казака Васіля, Ведзьма, Імператрыца
* 1973 — Дзед левага крайняга — эпізод
* 1975 — Простыя клопаты (рэжысёр Ісак Шмарук) — Таісія
* 2005 — Вяртанне Мухтара-2 / Сабака.гі | 9 серыя — суседка Ігара
* 2007 — Вяртанне Мухтара-2 4 сезон / Кіназорка | 3 серыя — Анастасія Сяргееўна
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Капыловіч.
**Мікола Капыловіч**, поўнае імя **Мікалай Фаміч Капыловіч** (нар. 10 ліпеня 1937, Астражанка, Лельчыцкі раён, Гомельская вобласць — 24 лютага 2000, Маладзечна Мінскай вобласці) — беларускі празаік

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў Астражанскую сярэднюю школу (1956), працаваў загадчыкам сельскага клуба, інструктарам Лельчыцкага райкама камсамола. У 1958 г. паступіў на філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. На апошнім курсе вучобу сумяшчаў з работаю на Беларускім радыё ў якасці рэдактара Галоўнай рэдакцыі літаратурна-драматычных перадач. Пасля заканчэння ўніверсітэта (1963) выкладаў беларускую мову і літаратуру ў Цудзенішскай сярэдняй школе Ашмянскага раёна. У 1964—1967 гадах — рэдактар выдавецтва «Беларусь». Працаваў літаратурным сакратаром газеты «Звязда», рэдактарам у Дзяржаўным камітэце Савета Міністраў па друку, у выдавецтвах «Навука і тэхніка», «Мастацкая літаратура». У 1989—1990 гадах — загадчык аддзела пісьмаў газеты «Маяк Палесся» Брагінскага раёна. З 1983 года жыў у Маладзечне.

Творчасць
---------

У рэспубліканскім друку ўпершыню выступіў у 1960 годзе. Аўтар зборнікаў аповесцей і апавяданняў «Скрозь жывуць людзі» (1968), «Засада» (1979), «Дні ціхай восені» (1981), «Чужы сваяк» (1987).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* Творы
* Старонка на сайце Маладзечанскай цэнтральнай раённай бібліятэкі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Воранаў.

**Мікола (Мікалай Гаўрылавіч) Воранаў** (нар. 13 снежня 1936, вёска Віры, Гарадоцкі раён, Віцебская вобласць) — беларускі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння сямігодкі працаваў у леспрамгасе, Задзвінскай МТС, служыў у ВМФ на Балтыцы. Пасля дэмабілізацыі супрацоўнічаў у суражскай, аршанскай, сенненскай раённых газетах, незадоўга да выхаду на пенсію — у шаркаўшчынскай раённай газеце «Кліч Радзімы».

Літаратурнай працай пачаў займацца ў 1952 годзе. Яго вершы і замалёўкі друкаваліся ў часопісе «Советский моряк», газетах «Страж Балтыкі», «Советский флот».

Першае апавяданне «Прымак» апублікавана ў 1963 годзе ў газеце «Віцебскі рабочы». Выйшлі зборнікі апавяданняў і аповесцей «Ветраны дзень» (1976), «Перад адлігай» (1984). У часопісе «Маладосць» надрукаваны аповесці «Завея», «Вадалазы», у тыднёвіку «Літаратура і мастацтва» — апавяданні «Чалавек з дарогі», «Цёплая восень», «Раннія замаразкі», «Суседзі» і іншыя.

Апавяданні Міколы Воранава перакладаліся на балгарскую, рускую, украінскую, чувашскую мовы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
* Воранаў Мікола // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / пад рэд. А. В. Мальдзіса. — Мн. 1993. — Т. 2. — С. 50-52.
**Мікола Нікан** (3 студзеня 1908, Варшава — 16 чэрвеня 1999) — грамадскі дзеяч беларускай эміграцыі, педагог.

Біяграфія
---------

Скончыў Свіслацкую гімназію (1928) і вышэйшыя курсы ў Варшаве (пасля 1931). Настаўнічаў. У пачатку II сусветнай вайны мабілізаваны ў польскую армію, трапіў у Вільню. У 1939 быў арыштаваны савецкімі ўладамі і высланы ў Варкуту. У 1942 г. далучыўся да арміі Андэрса. У шэрагах 2-га Польскага корпуса прайшоў праз Сірыю, Егіпет, удзельнічаў у ваенных дзеяннях у Італіі. У 1947 ў Англіі дэмабілізаваўся ў рангу капітана. Адзін з заснавальнікаў і кіраўнікоў Згуртавання беларусаў Вялікай Брытаніі, ініцыятар куплі ў Лондане будынка для Беларускага дома.

3 канца 1951 ў Аўстраліі, да 1968 працаваў на нафтаперапрацоўчым камбінаце. Быў сакратаром Згуртавання беларусаў у Вікторыі. Адзін з заснавальнікаў і кіраўнікоў Беларускага цэнтральнага камітэта (БЦК) у Вікторыі. Доўгі час быў прадстаўніком БЦК у Камітэце паняволеных народаў. Ініцыятар стварэння і шматгадовы кіраўнік беларускай вячэрняй школы і беларускай бібліятэкі ў Мельбурне, выкладаў беларускую мову і геаграфію. Быў адным з ініцыятараў набыцця Беларускага дому, падтрымаў ідэю арганізацыі Сустрэч беларусаў Аўстраліі. Доўгія гады распаўсюджваў беларускую прэсу ў штаце Вікторыя і быў сталым карэспандэнтам з Мельбурна для розных эміграцыйных выданняў. Карэспандэнт газеты «Беларус» (Нью-Ёрк) па Аўстраліі. Ініцыятар склікання Першага сусветнага з'езда беларускай эміграцыі (1948) і Першай сустрэчы беларусаў Аўстраліі (1976). Намеснік старшыні Рады БНР па Аўстраліі. Член кіраўніцтва Сусветнага аб'яднання беларускай эміграцыі (рэферэнт архіва і дакументацыі). Пахаваны на могільніку Фоўкнэр Меморыял Парк каля Мельбурна.

Зноскі
------

1. ↑  *Гардзіенка Н.* Могілкі як частка мемарыяльнай культуры беларускай эміграцыі. — academia.edu.

Літаратура
----------

* Гардзіенка Н. Беларусы ў Аўстраліі: да гісторыі дыяспары / Натальля Гардзіенка; Прадмова І. Сурвіллы. — Мн.: Беларускі кнігазбор, 2004. — 468 с. [4] арк. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 3).
* Гардзіенка Н. Беларусы ў Вялікабрытаніі / Наталля Гардзіенка; пад рэд. А. Гардзіенкі. — Мн.: Медысонт, 2010. — 620 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; кн.18). ISBN 978-985-6887-63-8
**Мікола Пачкаеў** (нар. 1973, Мінск) — беларускі грамадскі дзеяч у Вялікабрытаніі. Старшыня Згуртавання Беларусаў у Вялікабрытаніі, заступнік Старшыні Рады БНР.

Біяграфія
---------

Скончыў сярэднюю школу № 4 у Мінску (1990), у 1990 годзе паступіў на беларускамоўную плынь гістарычнага факультэта Белдзяржуніверсітэта, з 1992 на аддзяленні (пазней факультэце) міжнародных адносін, у 1994—1995 ва Уітан (*Wheaton*) каледжы (ЗША), выпускнік БДУ 1996 г. У 1996—1997 на магістрскай праграме ў Цэнтральна-Еўрапейскім універсітэце (Будапешт, Венгрыя), у 1997—1998 на магістрскай праграме ва ўніверсітэце Кембрыджа (Вялікабрытанія), далей таксама на доктарскай праграме.

Удзельнік акцый Беларускага Народнага Фронту з 1989 года, назіральнік ад Партыі БНФ падчас прэзідэнцкіх выбараў 1994 года, у 1997 член Маладзёвай Фракцыі БНФ, заснавальнага камітэта і ўдзельнік устаноўчага сойму Маладога Фронту, абраны членам Сойму БНФ і Партыі БНФ, член Міжнароднай Камісіі, член дэлегацыі БНФ на кансультацыях для перамоў з уладамі за пасярэдніцтвам АБСЕ ў 1999—2000 г. у 1996—1997 г. прадстаўнік Партыі БНФ у Венгрыі, у 1997—2006 г. прадстаўнік Партыі БНФ у Вялікабрытаніі.

Стала ў Вялікабрытаніі з 2000 года, працуе тэхнічным перакладчыкам, аналітыкам міжнароднай палітычнай рызыкі і інвестыцыйнага клімату. Аўтар артыкулаў у «Нашай Ніве», «Спадчыне», «Архэ», «Нашым Слове», «Навінах БНФ», «Вялікае княства Літоўскае: энцыклапедыя», «Belarusian Review» і іншых шматлікіх рэпартажаў з Вялікабрытаніі для беларускай службы «Радыё Свабода» (2001—2006). Даў інтэрв’ю ў кнізе «Беларуская нацыянальная ідэя» (2020).

Сакратар Згуртавання Беларусаў у Вялікабрытаніі ў 2003—2004 гг. абраны намеснікам старшыні ЗБВБ у 2004 г. пераабраны ў 2005—2010 гг. З 2013 года — старшыня.

Член Рады БНР (з 2005 г.), Заступнік старшыні Рады БНР (з 2016 г.)

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Медалём да стагоддзя БНР.

Зноскі
------

1. 1 2  Гардзіенка Наталля. Беларусы ў Вялікабрытаніі. — Мінск: Медысонт, 2010. стар. 554.
2. ↑  Згуртаванне беларусаў Вялікабрытаніі ўзначаліў Мікола Пачкаеў Архівавана 17 сакавіка 2018.
3. ↑
4. ↑  У НЬЮ-ЁРКУ ПРАЙШЛА СЕСІЯ РАДЫ БНР — Афіцыйны сайт Рады БНР, 21.3.2016
5. ↑  УРУЧЭННІ МЕДАЛЁЎ ДА СТАГОДДЗЯ БНР У ВІЛЬНІ 22-23 ЛІСТАПАДА 2019 Г. — Афіцыйны сайт Рады БНР, 27.11.2019

Літаратура
----------

* *Гардзіенка Наталля*. Беларусы ў Вялікабрытаніі. — Мінск: Медысонт, 2010.
* Мікола Пачкаеў, «Навіны БНФ», № 8 (87) 9 верасня 2005, стар. 12.

Спасылкі
--------

* «Актуальная нацыянальная ідэя сёння — адстаяць незалежнасць краіны» — інтэрв’ю для Еўрарадыё, 31/10/2019
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Цыбоўскі.
**Часлаў Цыбоўскі** (1 студзеня 1932 — 7 жніўня 1978) — сябра мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падполля, належаў да смаргонскай групы арганізацыі. Малодшы брат Леакадзіі Цыбоўскай.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 1 студзеня 1932 г. у Смаргоні Ашмянскага павету Віленскага ваяводства ў Польскай Рэспубліцы (цяпер Гродзенская вобласць). 

Вучыўся ў Смаргонскай сярэдняй школе. Восенню 1949 г. разам з сястрой і іншымі вучнымі далучыўся да мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падпольнага вучнёўскага руху. Моладзевая арганізацыя, кіраўніком якой быў Расціслаў Лапіцкі, у асноўным займалася распаўсюджваннем антысавецкіх улётак, але ў будучыні планавалася перайсці і да больш актыўных дзеянняў. У хаце бацькоў Леакадзіі і Часлава Цыбоўскіх адбываліся рэгулярныя сходы вучняў-падпольшчыкаў. 

Арыштаваны ў лютым 1950 г. Летам таго ж году прыгавораны да расстрэлу ваенным трыбуналам Беларускай ваеннай акругі за прыналежнасць да мядзельска-смаргонскай падпольнай арганізацыі, аднак, як малалетняму, гэтае пакаранне было заменена на 25 гадоў зняволення ў канцлагерах. Тэрмін адбываў на мядзяных рудніках Джэзказгана ў Казахстане, нейкі час разам з Юзафам Качэргай і Канстанцінам Іваноўскім.

У сярэдзіне 50-х гадоў вярнуўся ў Смаргонь з падарваным здароўем і неўзабаве выехаў у Польшчу. 

Памёр 7 жніўня 1978 г. Пахаваны ў Дзяржоневе.

Зноскі
------

1. ↑   Біяграфія Часлава Цыбоўскага

Літаратура
----------

* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. — ISBN 985-6374-07-3.
* Чарняўскі Міхась. Ня бойцеся ахвяраў і пакут. — Вільня, 2006. — ISBN 978-9857-0620-58.
* Чарняўскі М. М. Да гісторыі Мядзельска-Смаргонскага вучнёўскага падполля // Палітычныя рэпрэсіі на Беларусі ў ХХ стагоддзі: Матэрыялы нав.-практ. канферэнцыі (Менск, 27—28 лютага 1998 г.). Мн. 1998.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Смол.
**Эбігейл Нола-Мары Смол** (нар. 3 жніўня 1998, Канзас-Сіці, штат Місуры, ЗША) — паўднёваафрыканская футбалістка, абаронца жаночай футбольнай каманды «Дынама-БДУФК (Мінск)».

Біяграфія
---------

У горадзе Канзас-сіці пачынала сваю футбольную кар’еру ў камандзе «Kansas City Athletics-Vardar».

Выступала ў складзе UMKC «Kangaroos» (University of Missouri Kansas City). Каманда з’яўляецца ўдзельніцай амерыканскага студэнцкага чэмпіянату, які праводзіцца NCAA — Нацыянальнай калегіяльнай спартыўнай асацыяцыяй — і выступае ў Вышэйшым дывізіёне сярод жаночых каманд.

У ліпені 2020 года падпісала кантракт зклубам «Дынама-БДУФК».

Зноскі
------

1. 1 2 3  Soccerdonna — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
2. ↑  Эбігейл Нола-Мары Cмол — футбалістка « Дынама-БДУФК» Архівавана 21 мая 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | soccerdonna.de (ігрок) |