recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Арлоў.
**Цімафей Мікалаевіч Арлоў** (нар. 15 лютага 1915, в. Вялікае Чавусава, Кетаўскі раён, Курганская вобласць — 26 снежня 1943, в. Стасева, Лёзненскі раён, Віцебская вобласць) — Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1942 года. На фронте з 1941 года. Вызначыўся ў баях за вызваленне Магілёўскай і Віцебскай абласцей. 11 лістапада 1943 года стралковыя падраздзяленні палка, якімі камандаваў намеснік камандзіра палка маёр Ц. М. Арлоў, каля вёскі Чырвоная Слабада Быхаўскага раёна прарвалі лінію варожай абароны, адбілі 12 контратак, знішчылі 500 праціўнікаў. 25 снежня 1943 года ў час прарыву абароны праціўніка перарэзалі чыгунку Віцебск — Смаленск, прарваліся у тыл ворага знішчылі калонну. Ц. М. Арлоў загінуў у гэтым баі.

Пахаваны ў вёскі Стасева Лёзненскага раёна на вайсковых могілках. Імем Ц. М. Арлова названы вуліцы ў Лёзне і горадзе Курган.

Зноскі
------

1. ↑  Яны вызвалялі Лёзненшчыну

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
**Герб Чылі** — адзін з дзяржаўных сімвалаў Чылі. Герб быў прыняты ў 1834 годзе, аўтарам з’яўляецца англічанін Чарлз Вуд Тэйлар (англ.: Charles Wood Taylor).

Геральдычны шчыт з зоркай у нацыянальных колерах Чылі трымаюць андскі кондар (*Vultur gryphus*) справа і южнаандскі алень (*Hippocamelus bisulcus*) злева, якія з’яўляюцца аднымі з сімвалаў Анд, уздоўж якіх працягнулася краіна. Унізе герба размяшчаецца стужка з дэвізам «*Por la Razon o la Fuerza*» («*Па перакананню або пад прымусам*»).

| ⛭Чылі паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Чылі»**
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рагуля.
**Міхась (Міхаіл Васілевіч) Рагуля** (6 жніўня 1914, в. Ачукевічы Навагрудскага павета, цяпер Навагрудскі раён Гродзенскай вобл. — 6 ліпеня 2002) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч.

Біяграфія
---------

Сын беларускага палітычнага дзеяча Васіля Рагулі. У 1933 г. скончыў Навагрудскую беларускую гімназію. Вучыўся ў Варшаўскай палітэхніцы, інжынер па адукацыі. Вясною 1939 г. жыў у Варшаве ды ўваходзіў у кіраўніцтва Асветнага таварыства беларусаў. У 1940-41 г. вучыўся ў Львоўскай палітэхніцы.

Летам 1941 г. вяртаецца ў Беларусь, разам з Усеваладам родзькам едзе ў Віцебск, дзе працуе загадчыкам аддзела культуры і асветы гарадской управы. Член ЦК Беларускай незалежніцкай партыі (мянушка «Чорны»), рэдактар падпольнага «Бюлетэня БНП», удзельнічаў у падрыхтоўцы партыйных праграмы і статута. У 1942-43 г. рэдагаваў дадатак да газеты «Новый путь» — «Беларуская старонка». У жніўні-кастрычніку 1944 — выкладчык у ваеннай школе «Дальвіц».

У канцы 1940-х скончыў палітэхніку ў Мюнхене. У канцы 1948 выключаны са складу Цэнтральнага Камітэту БНП. Стварыў «уласную» партыйную арганізацыю (прыхільную да Рады БНР), старшынёй якой некалькі гадоў з’яўляўся.

З 1950 — у ЗША. Зрабіў кар’еру ў галіне будаўніцтва фабрычных печаў. У 1950-х браў удзел у беларускім грамадскім жыцці, быў сябрам рэдкалегіі газеты «Беларус», пазней адыйшоў ад грамадскай дзейнасці. Пахаваны на беларускім могільніку ў Іст-Брансўіку (штат Нью-Джэрсі).

Зноскі
------

1. ↑  *Сяргей Ёрш*. Вяртаньне БНП. Асобы і дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 25 ліпеня 2019.

Літаратура
----------

* Ёрш С. Вяртаньне БНП. Асобы і дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі.— Менск-Слонім: БГАКЦ, 1998. С. 99;
* Запруднік Я. Сьв. памяці Міхась Рагуля // Беларус, 2002,№ 475, жнівень.
**Міхась Міхайлавіч Пянкрат** (28 жніўня 1918, в. Карпілаўка, цяпер Чэрвеньскі раён, Мінская вобласць — 2001) — беларускі паэт, празаік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Бацькі з 1935 працавалі ў калгасе. У 1937 скончыў Хутарскую сямігодку і паступіў у Смілавіцкі сельскагаспадарчы тэхнікум, дзе атрымаў спецыяльнасць агранома.

Увосень 1939 пайшоў служыць у Чырвоную Армію, удзельнічаў у савецка-фінляндскай вайне (1939—1940), быў цяжка паранены, лячыўся ў шпіталі, у санаторыі г. Есентукі, быў камісаваны. У 1940—1941 працаваў у рэдакцыі рудзенскай раённай газеты «Бальшавіцкі сцяг». З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны да 1942 знаходзіўся ў вёсцы Ведрыца Чэрвеньскага раёна. У 1942 быў сувязным партызанскай брыгады «Красное знамя», якая дзейнічала на Міншчыне. З 1943 перайшоў у брыгаду, ваяваў да злучэння з часцямі Чырвонай Арміі. У 1945 пераехаў у Мінск і працаваў у рэдакцыях рэспубліканскіх газет «Сталінская моладзь» (1945—1947), «Савецкі селянін» («Колхозная правда», «Сельская газета», 1947—1956), у часопісе «Вожык» (1959—1979). Член Саюза пісьменнікаў БССР з 1951.

Творчасць
---------

Першы верш «Песня калгасніцы» апублікаваны ў 1937 у газеце «Чырвоная змена». Многія яго вершы друкаваліся ў газетах «Літаратура і мастацтва», «Піянер Беларусі», «Комсомольская правда», часопісах «Полымя», «Смена», «Крокодил».

Першая кніга — зборнік вершаў «Салаўіны бераг» (1956). Аўтар зборнікаў сатырычных апавяданняў і гумарэсак «Палын і кветкі» (1958), «Не з таго канца» (1959), «Аўтарытэт на колах» (1968), апавяданняў і аповесцей «Шчасце маё» (1962), «Ведрыцкія напевы» (1965), «Любоў у квадраце» (1969), «Прынцыповы пасаг» (апавяданні, вершы і гумарэскі, 1978), «Спатканні і ростані» (выбранае, 1978), «Не астудзі сваё сэрца» (1989). Напісаў кнігі нарысаў «Простыя людзі» (1957), «Чэрвень» (1977), кніжкі апавяданняў для дзяцей «Два Пецькі» (1973), «Двое ў лодцы» (1983).

На словы М. Пянкрата П. Ахрыменка і З. Паўлоўскі напісалі песні. Паасобныя творы пісьменніка перакладзеныя на рускую, украінскую, азербайджанскую, грузінскую, літоўскую, таджыкскую, узбекскую, эстонскую мовы.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны 2-й ступені, медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Пянкрат Міхась // Беларускія пісьменнікі: Біябібліягр. слоўн. У 6 т. Т. 5. Пестрак — Сяўрук / Б 43 Ін-т літ. імя Я. Купалы АН Беларусі; Беларус. Энцыкл.; Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны. Пад рэд. А. В. Мальдзіса; Рэдкал.: І. Э. Багдановіч і інш. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 104—105. — 480 с ISBN 5-85700-168-4
* Пянкрат Міхась / Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X.
Схема лізіметрычнай станцыі
**Лізіметр** — прыбор для сачэння за дынамікай і характарам паступлення вільгаці ў глебу, глыбінёй прасочвання вады ў глебу, зменай хімічнага складу глебавых раствораў.

Складаецца з металічнага бака, у якім размяшчаецца глебавы маналіт. Вада, якая прасочваецца праз глебу, збіраецца ў водазаборныя сасуды і вымяраецца мензуркамі. Лізіметры бываюць двух тыпаў: вагавыя і невагавыя (аб'ёмныя).

Першым выкарыстаў лізіметр у 1875 годзе амерыканскі батанік з Масачусетса Эдвард Льюіс Стэртэвант.

Зноскі
------

1. ↑  *Sturtevant E. Lewis (Edward Lewis)* Sturtevant's Notes on Edible Plants. — BiblioBazaar, LLC, 2009. — P. 4

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4036775-7 · Microsoft: 85871539 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Возера Белае.

**Бе́лае возера** — возера ў Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці ў басейне ракі Ясельда за 14 км на паўднёвы ўсход ад горада Бяроза каля горада Белаазёрск.

Плошча паверхні возера 5,06 км², даўжыня 3,2 км, найбольшая шырыня 2 км. Найбольшая глыбіня дасягае 4,9 м.  
Катлавіна Белага возера круглаватая. Схілы катлавіны спадзістыя, берагі забалочаныя. Дно возера плоскае і глеістае. Уздоўж берагоў расце чарот, трыснёг, рдзесты.  
У возера ўпадаюць 4 каналы і выцякае канал у Ясельду.

Возера выкарыстоўваецца ў якасці крыніцы тэхнічнага водазабеспячэння і ахаладжальніка Бярозаўскай ДРЭС.

Літаратура
----------

* Белае возера // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 384. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* Белорусская ССР: краткая энциклопедия. В 5 т. Т. 2 / ред. колл.: П. У. Бровка и др. — Мн.: Гл. ред. Белорус. Сов. Энциклопедии, 1979. — Т. 2. — 768 с. — 50 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Белае возера Архівавана 29 чэрвеня 2012.
* Березовская ГРЭС(недаступная спасылка) (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шаховіч.
**Міхась Шаховіч** (20 лістапада 1953, вёска Сакі, Бельска-Падляшскі павет, Беластоцкае ваяводства, Польшча — 5 чэрвеня 2000, Беласток, Польшча) — беларускі паэт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў агульнаадукацыйны ліцэй з беларускай мовай навучання ў Бельску-Падляшскім (1972), у 1972 г. паступіў на аддзяленне беларускай філалогіі Варшаўскага ўніверсітэта. У 1975 г. перайшоў на завочнае навучанне (скончыў у 1977) і пачаў працаваць журналістам у беларускім штотыднёвіку «Ніва». З 1985 г. — адказны сакратар польскага грамадска-культурнага штомесячніка «Кантрасты». З 1990 г. — кіраўнік выдавецкай суполкі «Сумежжа». Член Саюза польскіх пісьменнікаў з 1985 г. Жыў у Беластоку, дзе і памёр. Пахаваны ў Беластоку на гарадскіх могілках.

Творчасць
---------

Дэбютаваў у 1974 г. на старонках «Нівы» вершам. Піша на беларускай мове. Аўтар зборнікаў паэзіі «Прамінанне» (1978), «Святая ноч» (паэма, з паралельным перакладам на польскую мову, 1979), «Напевы» (паэмы, 1987) і кнігі апавяданняў «Вада ў рэшаце» (1984).

Пад яго рэдакцыяй выйшаў том навуковых прац, прысвечаных польска-беларускім культурным узаемасувязям «Мост праз стагоддзі» (1980).

Літаратура
----------

* Міхась Шаховіч // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.

Спасылкі
--------

* Cmentarz Miejski w Białymstoku. MICHAŁ SZACHOWICZ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: js2008439324 · VIAF: 84281980 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чыгрын.
**Міхась Чыгрын** (1927) — удзельнік беларускага патрыятычнага падполля ў 1946—1947 гг. у Заходняй Беларусі, адзін з заснавальнікаў арганізацыі «Чайка», кіраўнік жыровіцкай групы арганізацыі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1927 г. у ў в. Чамяры (Слонімскі раён) Навагрудскага ваяводства ў Польскай Рэспубліцы (цяпер — Слонімскі раён Гродзенскай вобласці). Вучыўся ў Чамяроўскай школе і Слонімскай настаўніцкай семінарыі. З 1945 г. — студэнт Жыровіцкага сельскагаспадарчага тэхнікуму.

У маі 1946 г. далучыўся да стварэння патрыятычнай сацыял-дэмакратычнай падпольнай беларускай арганізацыі «Чайка», якая планавала змаганне за нацыянальныя правы, годнасць, культуру, мову, гісторыю, свабоду і незалежнасць Беларусі. У тым жа годзе ім была створана група «Чайкі» ў Жыровіцкім сельскагаспадарчым тэхнікуме.

У сярэдзіне 1947 г. «Чайку» выкрылі савецкія спецслужбы пасля арыштаў сябраў Саюза вызвалення Беларусі, якія былі выдадзены ўладам Алесем Бажко. Пасля гэтага пачаліся арышты ўдзельнікаў «Чайкі», бо некаторыя сябры «Чайкі» утрымлівалі сувязь з СВБ у выніку канспірацыйнай памылкі. Міхась Чыгрын быў арыштаваны ў чэрвені 1947 г. органамі МДБ. Да суду ўтрымліваўся ў баранавіцкай турме. Ваенным трыбуналам у Баранавічах на працэсе 16—18 кастрычніка 1947 г. быў засуджаны да 10 гадоў зняволення ў канцлагерах і 3 гадоў пазбаўлення правоў паводле артыкулаў 63-I і 76 КК БССР. Пакаранне адбываў у турмах гарадоў Баранавічы і Воршы, і канцлагерах Інты (Комі АССР). Працаваў машыністам цэнтральнага пад’ёму шахты № 5.

Пасля вызвалення працягваў працаваць на шахтах «Інтавуталь» да пенсіі. У Беларусь вярнуўся ў канцы 1980-х. Жыве ў Салігорску.

Зноскі
------

1. ↑   Біяграфія Міхася Чыгрына

Літаратура
----------

* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. ISBN 985-6374-07-3.
**Астэнія** (ад стар.-грэч.: ἀσθένεια — бяссілле, слабасць), **астэнічным стан**, **астэнічны сіндром**, **астэнічная рэакцыя**, **нервова-псіхічнае слабасць** — хваравіты стан, які выяўляецца падвышанай стамляльнасцю і знясіленнем з крайняй няўстойлівасцю настрою, паслабленнем самавалодання, нецярплівасцю, няўседлівасцю, парушэннем сну, стратай здольнасці да доўгага разумовага і фізічнага напружання, непераноснасцю гучных гукаў, яркага святла, рэзкіх пахаў. У хворых таксама назіраюцца раздражняльная слабасць, якая выяўляецца падвышанай узбудлівасцю і хутка надыходзячым услед за ім знясіленнем, афектыўная лабільнасць з перавагай паніжанага настрою з рысамі капрызнасці і незадавальнення, а таксама слязлівасцю.

Гл. таксама
-----------

* Кахексія
* Неўрастэнія
* Раздражняльнасць
* Сіндром хранічнай стомленасці

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11934845m · LCCN: sh85008856 · Microsoft: 2779807640, 2780247198, 2909070790 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пацук (значэнні).
**Міха́сь Пацу́к** (1950, Перароўскі Млынок, Жыткавіцкі раён Гомельскай вобласці — 2004) — беларускі спявак. Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Перароўскі Млынок у шматдзетнай сям’і. Скончыўшы васьмігодку, паступіў у культпрасветвучэльню, а пасля на акцёрскае аддзяленне Тэатральна-мастацкага інстытута. Пасля трэцяга курсу пайшоў працаваць у Дзяржаўны народны хор БССР.

Валодаў каларытным тэнарам. Быў салістам ансамбляў «Харошкі», «Вяселле», «Свята», мастацкім кіраўніком ансамблю «Радавод». Збіраў беларускі фальклор.

Забіты рабаўнікамі яго кватэры. Рабаўнікамі былі знаёмы музыканта і два ягоныя паплечніка. Злачынцы грошай не знайшлі, але забралі з сабой тэхніку і тэлефон з вызначальнікам. Пазней іх пасадзілі на 25, 23 і 12 гадоў турмы адпаведна.

Зноскі
------

1. ↑  *Шалахоўскі, Аляксей*. Міхась Пацук **(нявызн.)**.  Наша Ніва (15 кастрычніка 2004). Праверана 10 чэрвеня 2018.
2. ↑  *dvAlex.*. Беларусские музыканты, которых с нами нет… (руск.). *Культура и отдых*.  Делаем вместе (1 кастрычніка 2017). Праверана 10 чэрвеня 2018.

Літаратура
----------

* *Нина Марадудина.* Он искал себя, а песня нашла его // *Вечерний Минск*. — 25 чэрвеня 1997. — № 118 (8676).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Возера Белае.

**Бе́лае** — возера ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца за 34 км на паўночны ўсход ад горада Астравец, у кіламетры на ўсход ад вёскі Белая Вада. Належыць да Сарачанскай групы азёр.

Возера знаходзіцца ў басейне ракі Сарачанка. Плошча Белага складае 0,34 км². Найбольшая глыбіня возера — 4 м. Даўжыня возера — 0,9 км, найбольшая шырыня — 0,4 км.

У паўночна-заходняй частцы возера злучана пратокай з возерам Клевел, у паўднёва-ўсходняй частцы — з возерам Туравейскае.

Берагі параслі лесам.

Водзяцца: шчупак, акунь, верхаводка, плотка, краснапёрка, ёрш звычайны, карась сярэбраны.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Атлас охотника и рыболова: Гродненская область. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010.

| Сарачанскія азёры |
| --- |
| 
* Баранскае
* Белае
* Вераб’і
* Галадзянка
* Галодна
* Гульбеза
* Ёдзі
* Залаўскае
* Каймін
* Клевел
* Тумскае
* Туравейскае

 |
**Пераво́зскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бярэзінскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Перавоз.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Бярэзінскага раёна Барысаўскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Божына. У 1927 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Перавоз. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Менскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Бярэзінскім раёне БССР. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Бярэзінскім раёне Магілёўскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Багушэвіцкага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Возера Белае.

**Бе́лае возера** — возера ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Чарнагосніца за 16 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Бешанковічы.

Плошча паверхні возера 1,49 км², даўжыня 6,17 км, найбольшая шырыня о,53 км. Найбольшая глыбіня возера дасягае 12,4 м.
Катлавіна возера моцна выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны на ўсходзе вышынёй да 3 метраў, на захадзе да 20 метраў, стромкія. Берагі зліваюцца са схіламі катлавіны, у паўночнай і паўднёвай частках забалочаныя. Дно да глыбіні 4 м пясчанае, глыбей — глеістае.  
Расліннасць распаўсюджана да глыбіні 4 м. У возера ўпадаюць ручаі і выцякае ручай у Астровенскае возера. Плошча вадазбору складае каля 13 км².

Каля возера знаходзяцца вёскі Гарадзец, Забелле, Малыя Паўлавічы.

Літаратура
----------

* Белае возера // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 31. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Белае возера Архівавана 18 лютага 2014.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Лапаціна.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Полацкая вуліца.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Свабоды.
**Вуліца Лапаціна** (руск.: улица Лопатина) — вуліца ў Барысаве, размешчаная ў гістарычным раёне Старабарысаў.

Гісторыя
--------

Вуліца на плане горада 1812 года
Гістарычна частка вуліцы ад рынку на поўнач называлася *Полацкай* па кірунку да горада Полацка, а ад рынку на поўдзень — *Харугвеннай* — ад казённага дома з выстаўленай харугвай, што належала замку. Полацкая вуліца згадваецца ў інвентары 1680 года. У 1800 г. быў распрацаваны праект рэгулярнай перапланіроўкі Барысава, паводле якога ад плошчы разыходзіліся галоўныя вуліцы — Мінская, Полацкая, Лепельская, Маскоўская. П. М. Шпілеўскі адзначаў, што Барысаў мог пахваліцца даволі шырокімі і прамалінейнымі вуліцамі, якія амаль усе сыходзіліся каля рыначнай плошчы. Паводле слоў Шпілеўскага, у час яго знаходжання дарогі на Полацк ужо не было, але захаваліся толькі сляды глухога прасёлка.

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі Полацкая вуліца не раз змяняла сваю назву, у тым ліку называлася *вуліцай Свабоды*.

* Вуліца на плане горада пачатку XIX ст.Вуліца на плане горада пачатку XIX ст.
* Вуліца на плане горада 1810 годаВуліца на плане горада 1810 года
* Вуліца на плане горада 1810 годаВуліца на плане горада 1810 года
* Вуліца на плане горада 1830 годаВуліца на плане горада 1830 года
* Вуліцы Свабоды і Полацкая на плане горада 1925 годаВуліцы Свабоды і Полацкая на плане горада 1925 года
* Турэмная і Полацкая вуліцы на нямецкім плане горада 1941 годаТурэмная і Полацкая вуліцы на нямецкім плане горада 1941 года

Забудова
--------

* № 32 — будынак былога казначэйства (1807) — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 613Г000003шыфр 613Г000003
* № 34 — Васкрасенскі сабор (1874) са званіцай (1907) — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 612Г000004шыфр 612Г000004

Зноскі
------

1. 1 2 3  АЗБУКА ИСТОРИИ БОРИСОВСКИХ УЛИЦ: к 90-летию Борисовского района Архівавана 21 снежня 2022.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вуліца Лапаціна (Барысаў)
Вадалей XII ст. з начыння Каложскай царквы
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. вадалей.
**Акваманіл** (ад лац.: aqua — вада, і manus — рука), або **вадалей** — пасудзіна з вадой, якая ужывалася ў Сярэднявеччы для абмыцця рук святароў падчас набажэнства, а таксама ў побыце феадальных кругоў, галоўным чынам на балях. Металічныя, пераважна бронзавыя акваманілы мелі выгляд розных рэальных ці фантастычных жывёл, вершнікаў, галоў людзей і да т.п. Яны былі полы ўнутры, з адтулінай у пашчы для зліву вады, а ручкай мог служыць выгнуты хвост. Вадаліў выкананы ў тэхніцы полага ліцця, з-за чаго яго сценкі надзвычай тонкія, а сам посуд - незвычайна лёгкі.

Вадалеі на старажытнарускіх землях з'яўляюцца заходнееўрапейскім імпартам і датуюцца XII—XIII стст.

Літаратура
----------

* *Магалінскі І. У.* Вырабы з каляровых металаў гаспадарчага і бытавога прызначэння з тэрыторыі Полацка (X—XVII стст.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Акваманіл

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Pauly-Wissowa |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15851950j · GND: 4142836-5 · LCCN: sh2006000916 · SUDOC: 127275703 |
Кангламерат з вокісламі жалеза ў якасці цэменту
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кангламерат.
**Кангламерат** (лац.: conglomeratus) — асадкавая горная парода, якая складаецца з акатанных аскепкаў (жвіру) рознага складу, велічыні і формы, сцэментаваных глінай, вапнай, крэмнезёмам і інш. Утвараецца ў выніку размыву і пераадкладання больш старажытных горных парод.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Universalis · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 106804226 · NKC: ph319505 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Назарава.
**Ганна Піліпаўна Назарава** (15 мая 1921, Аграгарадок Шацк, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць - 12 верасня 2000) — беларускі гаспадарчы дзеяч. Герой Сацыялістычнай Працы (1960).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў вёсцы Яснае каля Шацка. Бацька Піліп Васільевіч Бадытчык быў простым цесляром, маці Алена Якаўлеўна — калгасніцай.

Удзельніца Вялікай Айчыннай вайны, санінструктар стралковага батальёна. З 1945 г. на гаспадарчай працы на Гродзеншчыне, з 1952 г. старшыня калгаса «1 Мая» Жалудоцкага раёна. А ў 1971—1974 гг. намеснік дырэктара Шчучынскага хлебапрыёмнага прадпрыемства Гродзенскай вобласці. Член ЦК КПБ (1959—1960).

Узнагароды
----------

Званне Героя прысвоена ў 1960 годзе за высокія вытворчыя паказчыкі. Узнагароджана ордэнам Леніна (1960),ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, Айчыннай Вайны 1-й ступені (1985), Чырвонай Зоркі, медалямі.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Назарова Анна Филипповна **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Пухавіцкі раённы выканкам. Архівавана з першакрыніцы 28 жніўня 2016.
3. ↑  Назарова Анна Филипповна // *Белорусская ССР. Краткая энциклопедия*. — Мн.: Белорусская советская энциклопедия, 1982. — Т. 5. — С. 446.

Літаратура
----------

* Твои Герои, Гродненщина. — Мн. Беларусь, 1977

Спасылкі
--------

* Назарава, Ганна Піліпаўна

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Стрыгалёў.

**Міхась Стрыгалёў** (*Міхаіл Лаўрэнцьевіч Стрыгалёў* 25 мая 1938, вёска Недайка, Буда-Кашалёўскі раён, Гомельская вобласць — 22 снежня 2005) — беларускі паэт і перакладчык. Бацька А. М. Стрыгалёва.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння Недайскай сярэдняй школы (1955) год працаваў у мясцовым калгасе імя Ф. Энгельса. Скончыў энергетычны факультэт Беларускага політэхнічнага інстытута (1961). Быў старшым інжынерам-электрамеханікам вайсковай часці (Уральская ваенная акруга, 1961—1965), інжынерам трэста «Уралмантажаўтаматыка», старшым інжынерам лабараторыі трэста «Пермгаррамбуд» у Пярмі (1965—1969). Скончыў завочна Літаратурны інстытут імя Горкага ў Маскве (1969). Працаваў літаратурным кансультантам Пермскай абласной пісьменніцкай арганізацыі СП РСФСР (1970—1971), загадчыкам фальклорна-выдавецкага аддзела пермскага Дома народнай творчасці (1971—1972), рэдактарам шматтыражнай газеты трэста «Будтэрмаізаляцыя» «За коммунистический труд». З 1978 года жыў у Барысаве. У 1980—1982 гадах — сцэнарыст кінастудыі «Беларусьфільм». З 1980 года кіраваў літаратурным аб’яднаннем «Бярэзіна» пры барысаўскай аб’яднанай газеце «Камуністычная праца». 

Член Саюза пісьменнікаў СССР, Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1988 года.

Творчасць
---------

У друку выступіў упершыню ў 1956 годзе (шматтыражная газета Беларускага політэхнічнага інстытута «Советский инженер», верш «Ну и погодка»). Пісаў на рускай, беларускай мовах. У Пермі выйшлі зборнікі паэзіі «Хмель» (1966), «Цвет времени» (1971), калектыўны зборнік перакладаў «Четыре ветра: Поэзия народов Прикамья» (1970), у Мінску — кнігі паэзіі «Белая Русь» (1967), «Ростань» (1974), «Чырвоныя казармы» (1978), «Кола фартуны» (1981), «Дзевяты кардон» (вершы і паэма, 1990), «Третья стража» (1999); пасля смерці — «Яшчэ да снегу» (2008), «Белый монах» (2012). Пераклаў на рускую мову (сумесна з А. Стрыгалёвым) кнігу М. Мятлiцкага «Бабчын» (1997).

Перакладаў на беларускую з комі-пермяцкай і рускай моў. Пісаў для дзяцей.

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн, 2002
2. 1 2  Стрыгалёў Міхась (Міхаіл Лаўрэнцьевіч) на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

Літаратура
----------

* Стрыгалёў Міхась (Міхаіл Лаўрэнцьевіч) // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 214. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Стрыгалёў Міхаіл Лаўрэнцьевіч // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Буда-Кашалёўскага раёна. У 2 кн. Кн. 2-я. — Мн.: БЕЛТА, 2002. — С. 417—418.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 4584 1795 · LCCN: no98124908 · VIAF: 24226003 · БАП: 137673 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Клебановіч.
**Міхась Клебановіч** (Міхаіл Іванавіч; нар. 14 сакавіка 1934, вёска Грэск, Слуцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі пісьменнік. Заслужаны работнік культуры Беларусі (1985).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Пасля заканчэння аддзялення журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1957) працаваў рэдактарам на Беларускім тэлебачанні. У 1967 г. пераведзены ў галоўную рэдакцыю па вытворчасці тэлевізійных фільмаў, у 1972 г. прызначаны сябрам рэдакцыйна-сцэнарнай калегіі гэтай рэдакцыі, з 1977 г. — галоўны рэдактар сцэнарна-рэдакцыйнай калегіі Беларускага тэлебачання.

Творчасць
---------

Празаічныя творы пачаў пісаць у канцы 60-х гг. У 1971 г. часопіс «Полымя» змясціў першую падборку апавяданняў. Аўтар кнігі апавяданняў і аповесцей «Ранішняе сонца» (1981). Асноўная творчая праца звязана з тэлебачаннем. У 1960 г. пастаўлена п'еса «Аплявуха». Знята некалькі дакументальных фільмаў. Тэлефільм «Размова пра зямлю» (пастаўлены ў 1971) адзначаны прызам на III Усесаюзным фестывалі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
**Міхась Шэка** (1 студзеня 1926 — 8 лістапада 1991; Джыланг, Аўстралія) — беларускі грамадскі дзеяч, маёр БКА.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Меў тэхнічную асвету і прафесію інжынера. Быў лейтэнантам, пазней маёрам БКА. У час Другой сусветнай вайны апынуўся ў Германіі.

Па сканчэнні вайны выкладаў англійскую мову ў беларускай гімназіі ў Ватэнштэце. У 1950 годзе пераехаў у Аўстралію. Першыя гады жыў у Мельбурне, актыўна ўдзельнічаў у грамадскім жыцці беларусаў Аўстраліі. Сябра аддзела Беларускага аб’яднання ў Вікторыі, удзельнік рэдакцыйнай калегіі часопіса «Новае жыцьцё». У 1958 годзе пераехаў з сям’ёй у Джыланг (за 100 км ад Мельбурна). Аднак, дарма што дыстанцыя, ён падтрымліваў кантакты з беларускімі арганізацыямі. Сябра беларускага цэнтральнага камітэта ў Вікторыі, удзельнік Кааператыва беларускага дому.

У 1980-х гадах сыйшоў на пенсію і зноў стаў актыўным удзельнікам беларускіх дзеяў. У 1983—1985 гадах — старшыня выканаўчага камітэта Федэральнай рады беларускіх арганізацый у Аўстраліі. Ініцыятар выдання бюлетэня ФРБАА. У 1989 годзе пераклаў і выдаў «Катэхізіс праваслаўнай царквы». Пахаваны ў Джылангу на тамтэйшых могілках.

Спасылкі
--------

* Шэка Міхась(бел. (тар.)) // *Запісы*. — Нью-Ёрк — Менск: БІНіМ, 2014. — № 37. — С. 250.
**Міхась Чавускі** (сапр.: *Майсей Моталевіч Чавускі*, 25 снежня 1904, вёска Шапілава, Жлобінскі раён, Гомельская вобласць — 1 ліпеня 1984) — беларускі празаік, драматург.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і вясковага шаўца. З 1917 г. — наборшчык у друкарні ў Жлобіне, з 1924 г. — у Мінску. Служыў у пагранічных войсках (1926—1928). Працаваў у Белспажыўсаюзе, рэдагаваў газету палітаддзела Плешчаніцкай МТС, мінскую сельскую раённую газету, быў інструктарам ЦК КПБ, адказным кіраўніком і галоўным рэдактарам БелТА. У 1934—1937 гг. вучыўся завочна ў Камуністычным інстытуце журналістыкі ў Ленінградзе. У час Вялікай Айчыннай вайны — адказны рэдактар газеты-плаката «Раздавім фашысцкую гадзіну» (1941—1943), затым — сатырычнай газеты Вілейскага абкама «Партызанскае слова» (1943). У пасляваенныя гады — намеснік старшыні Камітэта па радыёвяшчанні пры СНК БССР (1944—1947), галоўны рэдактар, потым загадчык аддзела фельетонаў часопіса «Вожык» (1947—1961), дырэктар Бюро прапаганды мастацкай літаратуры СП БССР (1964—1970). Сябра СП СССР з 1957 г.

Творчасць
---------

З артыкуламі ў рэспубліканскім друку пачаў выступаць у 1937 г. Выдаў зборнікі апавяданняў, фельетонаў, аднаактовак і сцэнак «Крытычны момант» (1954), «Індык на курорце» (1960), «Рука руку мые» (1964), «Чаму ж не смяяцца?» (1969), «Стрэляны Вераб'ёў» (1976), дакументальную аповесць «Фарбамі гневу» (1975, дапоўненае выданне ў 1978).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Міхась Чавускі // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
**5-я Клятнянская партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная ў сакавіку 1943 года на базе партызанскіх атрадаў «Бясстрашы», арганізаванага ў ліпені 1941 і «За Савецкую Беларусь», арганізаванага ў красавіку 1942 года. брыгада дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Арлоўскай вобласці РСФСР, Касцюковіцкага і Хоцімскага раёнаў БССР. 29 верасня 1943 года брыгада (1488 партызан, 4 батальёны) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* 1-ы батальён;
* 2-і батальён;
* 3-і батальён;
* 4-ы батальён.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* А. М. Яромін.

### Камісары

* С. І. Сядоў;
* П. С. Кляцко.

### Начальнік штаба

* М. Г. Мураўеў.

Гісторыя
--------

У лютым — ліпені 1943 года партызаны правялі больш за 100 баёў. 18 лістапада 1942 года разграмілі чыгуначную станцыю Журбін. У студзені 1943 вялі баі з карнікамі за выхад з блакады. У красавіку разбілі ахову маста цераз раку Сураў на дарозе Хоцімск — Касцюковічы. У жніўні і верасні 1943 года на чыгуначным участку Камунары — Журбін — Сураж падарвалі больш за 1,5 тысячы рэек. Разам з часцямі Чырвонай Арміі вялі баі супраць нямецкіх груп на дарозе Чэрыкаў — Краснаполле.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Кангеан** (індан.: Kepulauan Kangean) — архіпелаг на поўначы Балійскага мора. Уваходзіць у склад інданезійскай правінцыі Усходняя Ява. Плошча — 668 км². Насельніцтва (2010 г.) — 123 367 чал.

Геаграфія
---------

Архіпелаг Кангеан месціцца ў 120 км на ўсход ад вострава Мадура і ў 120 км на поўнач ад Балі. Складаецца прыкладна з 63 астравоў і астраўкоў. Найбуйнейшым з іх з'яўляецца Кангеан (431,37 км²). 

Архіпелаг узнік у выніку ваганняў ўзроўню акіяна пасля заканчэння апошняга ледавіковага перыяда. Суша мае вулканічнае паходжанне. Берагі нізкія, часцяком з каралавымі рыфамі. Найвышэйшы пункт — 364 м. На многіх астравах адчуваецца недахоп крыніц пітной вады. 

З 1993 г. каля архіпелага здабываюць прыродны газ. 

Клімат экватарыяльны, засушлівы. Сярэднегадавая тэмпература трымаецца каля +25°C.

Прырода
-------

Пераважае расліннасць саваннага тыпу. Агульная плошча лясоў — каля 36 326,1 га. У мінулым на астравах сустракаліся алені, кракадзілы і леапарды. У нашы дні фаўна прадстаўлена шматлікімі птушкамі, казуркамі, марскімі чарапахамі.

Культура
--------

Фота 1920 г.
Большую частку насельніцтва складаюць кангеанцы, асобны этнас, блізкі па мове і культуры да мадурцаў. Іх асноўнымі заняткамі здаўна былі рыбалоўства, гандаль драўнінай і земляробства. Вырошчваюць рыс, какосы, гародніну. Акрамя таго, на ўзбярэжжы традыцыйна сяліліся баджа. Асноўная рэлігія — іслам.

Кангеан вядомы пародай пеўняў з надзвычай звонкімі галасамі. У мінулым іх выявы выразалі на стрэхах хацін. Нават у нашы дні распаўсюджаны народныя святы, што ўключаюць тэатральныя пастановы, танцы *панкі*, конныя спаборніцтвы, адзінаборства *гелок-гелок*. Кухня знакаміта смажанымі на вогнішчы рыбай, малюскамі і мясам, прыпраўленымі кіславатай вельмі вострай падлівай.

Спасылкі
--------

* KANGEAN ISLAND
* Kangean Islands, Madura Strait
* Kangean Archipelago, Indonesia Water Needs Архівавана 22 чэрвеня 2019.
* Pulau Kangean, Surga Tersembunyi di Madura Архівавана 22 чэрвеня 2019.
**Лаўрукевіч Ганна Мікалаеўна** (нар. 23 верасня 1953, в. Аргелаўшчына, Капыльскі раён, Мінская вобласць — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня Салігорскага гарвыканкама (1997—2003), дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь чацвёртага склікання.

Біяграфія
---------

### Адукацыя

У 1968 годзе скончыла 8 класаў у Доктаравічскай сярэдняй школе.

Скончыла Слуцкае медыцынскае вучылішча, Валагоцкі малочны інстытут (інжынер-тэхнолаг), Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (эканаміст-менеджар), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Дзяржаўнае кіраванне».

### Кар’ера

Працавала аперацыйнай медсястрой Беларускай рэспубліканскай станцыі пералівання крыві, медсястрой Дзятлаўскай бальніцы Гродненскай вобласці, апаратчыкам хімводаачысткі Нарачанскага масларобнага сыраробнага заводу, інжынерам-хімікам, тэхнолагам, начальнікам цэха, галоўным тэхнолагам, галоўным інжынерам Слуцкага сыраробнага камбіната, дырэктарам Салігорскага гармалзавода, генеральным дырэктарам Мінскага ВА «Мяса-малако», старшынёй Салігорскага гарвыканкама (1997—2003), генеральным дырэктарам Дзяржаўнага аб’яднання «Белбыт» (2003—2008).

Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі чацвёртага склікання — Старшыня Пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па працы, сацыяльнай абароне, справах ветэранаў і інвалідаў (Салігорская сельская выбарчая акруга № 76).

### Узнагароды

З’яўляецца Ганаровым грамадзянінам горада Салігорска (2003), Ганаровай казачкай Краснадарскага края.

* Медаль «За працоўныя заслугі» (2000)
* Ордэн Святой роўнаапостальнай Вялікай Княгіні Вольгі ІІІ ступені
* Медаль Саюзнай дзяржавы «За супрацоўніцтва»
* Нагрудны знака «Выдатнік бытавога абслугоўвання»
* Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь
* Ганаровая грамата Нацыянальнага Сходу Рэспублікі Беларусь.

### Асабістае жыццё

Замужам, мае дачку.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

Спасылкі
--------

* Палата представителей Национального собрания Республики Беларусь: Лаврукевич Анна Николаевна}(недаступная спасылка)
5,45×39 мм
**5,45×39 мм** — прамежкавы (аўтаматны) патрон, прыняты на ўзбраенне войскаў СССР у 1974 годзе, разам з аўтаматам АК-74.

| Маркіроўка
  | Маса патрона/кулі, г
  | Даўжыня патрона, мм
  | Пачатковая хуткасць, м/с
  | Дульная энергія, Дж
  | Кучнасць (R50 на 100 м), см
  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 5,45×39 7Н6
  | 10,5/3,43
  | 57
  | 880
  | 1328
  | 2,5
  |
| 5,45×39 7Н10
  | 10,7/3,62
  | 57
  | 880
  | 1400
  | 3
  |
| 5,45×39 7Н22
  | 10,75/3,68
  | 57
  | 890
  | 1430
  | 3
  |
| 5,45×39 7У1
  | ??/5,2
  | ?
  | 303
  | 239
  | ?
  |
| 5,45×39 7Х3
  | 6,6/—
  | 56,8
  | —
  | —
  | —
  |

Наменклатура патронаў 5,45×39
-----------------------------

### 5,45 ПС (7Н6)

Патрон са звычайнай куляй у стальным сярдэчніку. Нягледзячы на тое што гэта звычайны (немадэрнізаваны) патрон, ён выдае амаль лепшыя паказчыкі па кучнасці (на дыстанцыі да 50 м) сярод патронаў 5,45×39

### 5,45 ПП (7Н10)

Патрон з куляй падвышанай прабівальнасці (абазначэнне ПП) са сталёвым тэрмаўмацаваным стрыжнем. Прыняты на ўзбраенне арміі Расіі ў 1994 годзе. Куля не афарбавана, фіялетавы лак герметызатара. Маса патрона — 10,8 г; маса кулі — 3,62—3,74 г; маса стрыжня (Сталь 70, 75) — 1,72—1,80 г; пачатковая хуткасць кулі — 860—880 м/с. З 1992 года дзеля эканоміі свінцу і падвышэння прабіўнога дзеяння кулі, патрон 7Н10 стаў стандартным. 

### 5,45 7Х3

Халасты патрон прызначаны для імітацыі гукавога эфекту стральбы з усіх відаў штатнай зброі пад патроны калібру 5,45 мм. Патрон выкарыстоўваецца з накрутнай дульнай утулкай, якая забяспечвае ціск парахавых газаў, патрэбны для працы аўтаматыкі зброі і разбурэння пластыкавага імітатара кулі. Халасты патрон рыхтуецца пластыкавым імітатарам кулі, які пры праходжанні канала ствала разбураецца ў дульнай утулцы. Маса патрона — 6,6 г; маса пустой пластмасавай кулі — 0,22-0,26 г; зарад пораху - 0,24 г.

Літаратура
----------

* Федосеев С.Л. Оружие современной пехоты: иллюстрированный справочник. Часть 1 / С.Л. Федосеев. — М.: ООО «Издательство Астрель»: ООО «Издательство АСТ», 2001.

Спасылкі
--------

* Современное стрелковое оружие Архівавана 19 чэрвеня 2010.
* Стрелок Архівавана 17 лютага 2010.
* Характэрыстыкі патрона на сайце Барнаўльскага станкабудаўнічага завода Архівавана 18 красавіка 2010.
**Канда́а** (в’етн.: Côn Đảo) — архіпелаг на поўдні В’етнама. Уключае 16 астравоў агульнай плошчай 75,15 км². Насельніцтва (2010 г.) — 6 000 чал.

Геаграфія і прырода
-------------------

16 астравоў Кандаа знаходзяцца на поўдні В’етнама прыкладна ў 82 км на паўднёвы ўсход ад дэльты ракі Меконг. Самы вялікі востраў Кансон займае плошчу 51,52 км². Астравы маюць вулканічнае паходжанне, пакрыты высокімі гарамі. Найвышэйшы пункт (гара Святога Крыжа на востраве Кансон) — 2001 м.

Клімат трапічны пасатны. З мая да лістапада цягнецца сезон мусонаў, сухі сезон — са снежня да красавіка. Сярэднегадавая тэмпература — +26,9 °C.

На схілах гор захаваліся трапічныя лясы. Усяго налічваецца 882 віды лясных раслін. На берагах размножваюцца марскія чарапахі. На сушы гняздуе шмат птушак. Адзіны эндэмічны від — невялікая лясная яшчарка. Для захавання прыроды астравоў Кандаа ў 1984 г. быў створаны нацыянальны парк.

Гісторыя
--------

Да XVIII ст. архіпелаг Кандаа фармальна ўваходзіў у склад кхмерскай дзяржавы. Лічыцца, што ў 1294 г. каля аднаго з астравоў праплываў Марка Пола. На астравах таксама спыняліся рыбакі і гандляры з Малайзіі, дзяржавы Чампа і В’етнама. Сучасная назва паходзіць ад аўстранезійскага слова *Кундур* (літаральна «патаемны»).

У 1702—1704 гг. тут існавала факторыя Англійскай Ост-Індскай кампаніі. Яна была разрабавана ў выніку паўстання наёмных салдат з Сулавесі, а сам архіпелаг трапіў у склад В’етнама.

Згодна Сайгонскаму дагавору 1862 г. архіпелаг быў захоплены Францыяй. На ім дзейнічала турма для выхадцаў з Індакітая, у якой да сярэдзіны XX ст. памерла каля 20 тысяч вязняў.

У 1955 г. архіпелаг далучаны да В’етнама.

Эканоміка
---------

Астравы злучаны марскім і авіяцыйным транспартам з астатняй тэрыторыяй В’етнама. Асноўнымі галінамі эканомікі з’яўляюцца турызм і звязаная з ім сфера абслугоўвання. Берагі Кандаа папулярны сярод прыхільнікаў дайвінгу.

Спасылкі
--------

* Con Dao даведнік на сайце *Wikivoyage*
* condaopark.com.vn
* condaoexplorer.com
**Міхась Тулейка** (8 верасня 1915 — 6 сакавіка 1998) — беларускі грамадскі і вайсковы дзеяч. Афіцэр БКА, сябра БНП, БНС і БАЗА.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 8 верасня 1915 г. у Нясвіжы Слуцкага павета Мінскай губерні ў Расійскай імперыі. У 1936 г. скончыў Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю, пасля чаго адразу быў забраны ў Войска Польскае на падрыхтоўчыя курсы афіцэраў. У 1937 г. пачаў працаваць настаўнікам у Нясвіжы, пазней — у Снове.

З пачаткам Другой сусветнай вайны у 1939 г. быў зноў мабілізаваны ў Войска Польскае, паранены ў баях пад Варшаваю. Пасля зноў працаваў настаўнікам у Нясвіжы, потым заступнікам дырэктара Нясвіжскай настаўніцкай семінарыі. Пазней працаваў у Баранавіцкай настаўніцкай семінарыі. Кіраваў камітэтам Беларускай народнай самапомачы на Баранавіцкую акругу. Быў дэлегатам Другога Усебеларускага кангрэсу. Далучыўся да падпольнай Беларускай незалежніцкай партыі, удзельнічаў у нарадах актыву БНП у Мінску. Ад 1944 г. — на эміграцыі. У Берліне ў 1944 г. у рангу афіцэра быў далучаны да кадравага батальёна, што фармаваўся ў школе на вуліцы Lychenerstrasse, аднак калі батальён быў ужо сфармаваны на пачатку 1945 г. у Баварыі, яго туды не паслалі. Займаўся вярбоўкай добраахвотнікаў у беларускае войска.

Пасля Другой сусветнай вайны вучыўся ў Мюнхенскім універсітэце UNRRA і Украінскім вольным універсітэце ў Рэгенсбургу. Заснавальнік Беларускага студэнцкага згуртавання. У 1949 г. выехаў у ЗША. Быў абраны першым старшынём Згуртавання беларуска-амерыканскай моладзі. Уваходзіў у рэдакцыйную калегію часопіса «Віці». Зарганізаваў першы беларускі скаўтынгавы атрад у Амерыцы. Сябра Беларуска-амерыканскага задзіночання, пэўны час кіраваў Нью-ёркскім і Нью-джэрсійскім аддзеламі арганізацыі. Найбольш часу аддаваў працы на пасадзе старшыні парафіяльнай рады БАПЦ у Брукліне, быў рэгентам хору. Пазней, пераехаўшы ў Нью-Джэрсі, працягваў сваю грамадска-рэлігійную дзейнасць у Хайленд-Парку.

Памёр 6 сакавіка 1998 г. у Нью-Джэрсі, ЗША.

Зноскі
------

1. ↑  *Наталля Гардзіенка*. Эміграцыйная гісторыя ў асобах. 8 верасня. Апанас (Мартас), Міхась Тулейка **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 12.01.2020.
2. ↑  *Сяргей Ёрш*. Вяртаньне БНП. Асобы і дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 25 ліпеня 2019.
**Кангрэгацыя**, ці **Свяшчэнная Кангрэгацыя** (лац.: Sacrum Congregatio) — установа, якая ўваходзіць у склад Рымскай курыі, якая з'яўляецца цэнтральным органам кіравання Рымска-каталіцкай Царквой і Ватыканам. Рымскія Кангрэгацыі — своеасаблівыя ватыканскія «міністэрствы», галоўныя ведамствы курыі.

Упершыню Кангрэгацыі створаны ў XVI стагоддзі, але толькі ў апостальскай канстытуцыі *Immensa*, выпушчанай Папам Сікстам V, яны сталі цэнтральнымі органамі кіравання Рымскай курыі. Першапачаткова іх было пятнаццаць, але паступова іх колькасць павялічалася да дваццаці. У 1908, Папа Рымскі Пій X, выпусціў апостальскую канстытуцыю *Sapienti consilio*, у якой скараціў колькасць кангрэгацый да дванаццаці. У 1967—1968 Папа Павел VI, скараціў іх да дзевяці. Гэта колькасць існуе і сёння.

Да 1983 Кангрэгацыі насілі назву Свяшчэнныя. Але Папа Ян Павел II, скасаваў гэту назву. На чале Кангрэгацыі стаіць прэфект, якому дапамагаюць сакратар ці віцэ-прэфект, у сане тытулярнага архібіскупа ці біскупа. Таксама ёсць пасада намесніка сакратара. У кожнай кангрэгацыі ёсць свой зацверджаны штат супрацоўнікаў. Пасада прэфекта кангрэгацыі — кардынальская, гэта значыць прэфект, які ўзначальвае Кангрэгацыю, заўсёды кардынал, за рэдкім выключэннем.

Кангрэгацыі Рымскай курыі, на сённяшні дзень:

* Кангрэгацыя дактрыны веры;
* Кангрэгацыя па справах біскупаў;
* Кангрэгацыя па справах духавенства;
* Кангрэгацыя па справах усходніх цэркваў;
* Кангрэгацыя евангелізацыі народаў;
* Кангрэгацыя каталіцкай адукацыі;
* Кангрэгацыя па кананізацыі святых;
* Кангрэгацыя набажэнства і дысцыпліны таінстваў;
* Кангрэгацыя інстытутаў духоўнага жыцця і таварыстваў апостальскага жыцця.

Гістарычныя ці скасаваныя кангрэгацыі
-------------------------------------

* Свяшчэнная Кангрэгацыя цырыманіялу;
* Свяшчэнная Кангрэгацыя абрадаў;
* Свяшчэнная Кангрэгацыя надзвычайных царкоўных спраў;
* Свяшчэнная Кангрэгацыя сабора;
* Свяшчэнная Кангрэгацыя аховы здароўя.

Спасылкі
--------

* Рымская курыя — кангрэгацыі;
* Рымскія кангрэгацыі — артыкул у Каталіцкай энцыклапедыі.
**«Дочкі»** — беларуская народная казка. Запісана Эмай Дмахоўскай у вёсцы Сеняжыцы Навагрудскага павета.

Сюжэт
-----

Дзед з бабаю мелі па дочцы. Бабіна — дрэнна выхаваная — дрэнна ставілася да дзедавай. І тая папрасіла дзеда, каб той адпусціў яе з дома на пошукі шчасця. І дзед адвозіць яе на мяжу, дае верацяно і пакідае. Дзяўчына пачынае прасці, але верацяно раптам улятае ад яе. Тая кідаецца даганяць яго і забягае гэтак аж на «той» свет. Там дзяўчына пачаргова сустракае яблыню і грушу (якія просяць абтрасці іх), карову (якая просіць падаіць), парсюка (які просіць закалоць яго і пачаставацца салам, а рэштку пакінуць яму) і цеста ў рэжцы (якое просіць замясіць і спекчы яго, пакаштаваць, а рэшту пакінуць яму самому). Затым дзяўчына сустракае хату, дзе наймаецца ў служкі да старой ведзьмы, але таемна забірае ў яе частку грошаў і кідаецца бегчы дадому. На зваротным шляху яблыня, груша, карова, парсюк і цеста дапамагаюць ёй выратавацца ад ведзьмы. Цікава адзначыць тое, што зарэзаны дзяўчынай парсюк і спечанае цеста зноў паўстаюць жывымі і цэлымі, што, у прынцыпе, упісваецца ў законы чароўнай казкі.

Дзяўчына вярнулася дамоў з вялікімі грашыма і пачала ездзіць у карэце. Бабіна дачка пазайздросціла ёй і таксама накіравалася на мяжу прасці. Трапіўшы на «той» свет, яна адмаўляе ў дапамозе ўсім істотам, якіх сустракала яе зводная сястра. Таму, калі яна, забраўшы частку ведзьміных грошаў, вяртаецца дадому, тыя не дапамагаюць ёй, я ведзьма яе забівае.

Літатарута
----------

Беларускі казачны эпас / Склад. і ўступ. артыкул У. В. Анічэнка. — Мінск : Выдавецтва БДУ, 1976. — 206 с.