Гэтая партытура для арыі «Дай мне паплакаць» (*Lascia ch’io pianga*) Г. Гендэля паказвае просты акампанемент для рэчытатыва; большую частку часу basso continuo (ніжняя частка басовага ключа) грае паўноты і цэлыя ноты пад рэчытатыўнай партыяй вакаліста.
Рэчытатыў з кантаты «Прачынайцеся, кліча голас да нас» (ням.: Wachet auf, ruft uns die Stimme) І. С. Баха.
**Рэчытаты́ў** (італ.: recitativo ад італ.: recitare) дэкламаваць) — тып вакальнай, радзей інструментальнай мелодыкі, якая ўвасабляе інтанацыі, рытміку і агульную структуру натуральнай гаворкі, захоўваючы фіксаваны музычны строй; таксама назва раздзела ў оперы ў XVII — XIX стагоддзях, які папярэднічаў арыі (А. Скарлаці, І. С. Бах, В. А. Моцарт, Дж. Вердзі і інш.). Рэчытатыў адрозніваюцца паводле моўнага прататыпу.

У фальклоры розных народаў — гэта абрадавыя песні, плачы-галашэнні і інш.

У старажытнай культавай музыцы была пашырана псалмодыя  (руск.) (бел.. Аднаўленне яе асаблівасцей сустракаецца і ў оперы («Аіда» Дж. Вердзі).

Кампазітарамі неапалітанскай опернай школы  (руск.) (бел. (А. Скарлаці і інш.) распрацаваны два тыпы рэчытатыву:

* **secco** («сухі», перадаваў інтанацыі бытавой мовы),
* **accompagnato** («акампаніраваны», арыентаваўся на эмацыянальную аратарскую ці тэатральную мову).

Рэчытатыў у інструментальнай музыцы паявіўся пад уплывам оперы (Ф. Банпорці  (руск.) (бел. Дж. Тарэлі, І. Кунаў і інш.). Пазней семантычныя магчымасці інструментальнага рэчытатыва ўзбагачаліся за кошт пераўтварэння ім новых інтанацыйных прататыпаў — культавай псалмодыі, фальклорнага рэчытатыва, кантрастнай і медытатыўнай унутранай мовы.

У XIX стагоддзі індывідуалізацыя кампазітараскіх стыляў адбілася і на оперным рэчытатыве (А. Барадзін, Р. Вагнер, Дж. Вердзі, М. Глінка, А. Даргамыжскі, М. Мусаргскі, П. Чайкоўскі і інш.). М. Рымскі-Корсакаў выкарыстоўваў таксама «сказавы» і «былінны» тыпы рэчытатыва.

У XX стагоддзі з’явіліся асаблівыя формы рэчытатыву (А. Берг  (руск.) (бел. М. Гнесін  (руск.) (бел. А. Шонберг і інш.): «музычнае чытанне» (*Sprechtstimme*) і «гаворкападобныя спевы» (*Sprechgesang*).

У беларускай музыцы рэчытатыў прадстаўлены ў сольных і ансамблевых нумарах першых беларускіх опер (быў невыразны, часам пераважаў дэкламацыйны пачатак). Багатыя магчымасці рэчытатыва ў операх А. Багатырова, С. Картэса, Ю. Семянякі, Дз. Смольскага, А. Туранкова, Я. Цікоцкага, дзе ён гнутка адлюстроўвае эмацыянальны стан герояў, адценні розных сітуацый у працэсе развіцця дзеяння.

У беларускіх операх XX стагоддзя рэчытатыў нярэдка напісаны ў стылі рускай класікі XIX стагоддзя з захаваннем традыцыйных форм: рэчытатыўныя сцэны, аб’яднання рэчытатыва з наступнай арыяй ці арыёза («Кветка шчасця» А. Туранкова, паст. 1937; «У пушчах Палесся» А. Багатырова, паст. 1939). Выкарыстоўваецца і сучасны паводле стылю і форм рэчытатыў («Джардана Бруна» С. Картэса, паст.1977).

Магчымасці інструментальнага рэчытатыва шырока выкарыстаны ў беларускай сімфанічнай музыцы.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 2 : М-Я. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0153-2, С.336—337
2. 1 2 3  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Рэчытатыў // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.

| Оперныя тэрміны |
| --- |
|  | 
Арыета ·  Арыёза ·  Арыя ·  Арыя да капо ·  Бельканта ·  Выхадная арыя ·  Дэкламацыйныя спевы ·  Дзіва ·  Інтэрмецца ·  Кабалета ·  Каваціна ·  Кастраты-спевакі ·  Каларатура ·  Кампрымарыё ·  Ламента ·  Лейтматыў ·  Лібрэта ·  Меладрама ·  Мецца вочэ ·  Прымадонна ·  Рэчытатыў ·  Рулада ·  Тэсітура ·  Фіярытура
 |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4177973-3 · LCCN: sh92004498 · Microsoft: 2778805603 · NDL: 00575053 |