recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кульбачанка.
**Віктар Яўгенавіч Кульбачанка** (1962—2007) — беларускі альпініст. Заслужаны майстар спорту РБ. Майстар спорту міжнароднага класа па альпінізме і скалалазанні.

Біяграфія
---------

Віктар Кульбачанка нарадзіўся ў 1962 годзе ў Светлагорску. У 1976 годзе з сям’ёй пераехаў у Жодзіна, дзе ён у 1979-м скончыў СШ № 2, а ў 1985 годзе — Мінскі медыцынскі інстытут па спецыяльнасці «ўрач-гігіеніст».

Займаўся прамысловым альпінізмам.

Жыў у Зеленаградзе разам з жонкай і дачкой Ульянай. У чэрвені 2007 года быў знойдзены мёртвым у падмаскоўным возеры.

Пахаваны ў Жлобіне.

Спартыўныя дасягненні
---------------------

Сваё першае ўзыходжанне здзейсніў у 1981 годзе ў альплагеры «Узункол». Далей былі горы Каўказа, Паміра-Алая, Цянь-Шаня.

Быў урачом у беларуска-югаслаўскай экспедыцыі 1990 года на піку Каржанеўскай. Здзейсніў сем узыходжанняў вышэйшай катэгорыі складанасці ў двойцы.

У 1991 годзе атрымаў званне «Снежны барс» за заваяванне ўсіх «сямітысячнікаў» СССР.

Лепшыя ўзыходжанні: Улу-Кара, Улу-Тау Усходняя ў двойцы, пік Камунізму, пік Перамогі, пік Вольная Іспанія ў двойцы зімой, Канчэнджанга — 1994 год.

18 мая 1998 года стаў першым грамадзянінам Беларусі, які здзейсніў паспяховае ўзыходжанне на гару Эверэст.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Жодинец Виктор Кульбаченко стал первым белорусом, покорившим вершину Эвереста  (руск.)
2. 1 2  Погиб Виктор Кульбаченко  (руск.)
3. ↑  Спіс альпіністаў, якія атрымалі званне «Снежны барс»  (англ.)

Літаратура
----------

* Путь «Снежного барса» : воспоминания и дневники первого белорусского альпиниста, покорившего Эверест / Виктор Кульбаченко. ― Минск, 2008.
* Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2012. — Т. 3, кн. 1. — С. 370.
* Спортивная энциклопедия Беларуси. — Минск, 2005. — С. 245.
* Кто есть кто в Республике Беларусь. Спорт : энциклопедия. — Минск, 1999.

Спасылкі
--------

* Кульбаченко Виктор Евгеньевич  (руск.)
**Гамагенная сістэма** (ад грэч. ὁμός — роўны, аднолькавы; γένω - нараджаць) — аднастайная сістэма, хімічны склад і фізічныя ўласцівасці якой ва ўсіх частках аднолькавыя або змяняюцца бесперапынна, без скокаў (паміж часткамі сістэмы няма паверхняў падзелу). У гамагеннай сістэме з двух і больш хімічных кампанентаў кожны кампанент размеркаваны ў масе іншага ў выглядзе малекул, атамаў, іонаў. Складовыя часткі гамагеннай сістэмы нельга аддзяліць адна ад адной механічным шляхам.

У гамагенных сумесях складовыя часткі нельга выявіць ні візуальна, ні з дапамогай аптычных прыбораў, бо рэчывы знаходзяцца ў раздробненым стане на мікраўзроўні. Гамагеннымі сумесямі з'яўляюцца сумесі любых газаў і сапраўдныя растворы, а таксама сумесі некаторых вадкасцей і цвёрдых рэчываў, напрыклад сплавы.

Гл. таксама
-----------

* Гетэрагенная сістэма
* Тэрмадынамічная фаза

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.5. Мн. 1997, С.9
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гажыч.
**Вітольд Гажыч** (польск.: Witold Gażycz; 4 красавіка 1843 — 1864) — дзяржаўны службовец.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Гажычаў (Гажыцаў) харвацкага або венгерскага паходжання. Нарадзіўся 4 красавіка 1843 г. у Сегенеўшчыне ў сям’і Ежы Гажыча, павятовага маршалка брэсцкага, і Канстанцыі з Якубоўскіх.

Скончыў Варшаўскую гімназію і ў 1861 г. з’ехаў у Санкт-Пецярбург, дзе стаў вольным слухачом імператарскага ўніверсітэта. У час вучобы прымаў актыўны ўдзел у працы польскай студэнцкай арганізацыі «Ogół», галоўнай мэтай якой была дапамога бедным студэнтам-палякам. Тады ж Вітольд пазнаёміўся з Канстанцінам Каліноўскім, які разам з Э. Вярыгам, І. Здановічам, Ф. Зянковічам, Ю. Юндзілам, І. Ямантам належаў да кіруючай групы «Ogóła». Арганізацыя ў той час была падзелена на тры партыі: «белыя», «умераныя» і «чырвоныя». Сам Гажыч належаў да партыі ўмераных. У Пецярбургскім універсітэце брэсцкі шляхціц правучыўся нядоўга і неўзабаве працягнуў сваю адукацыю ў Парыжы.

З пачаткам паўстання 1863 года ён вярнуўся на радзіму, дзе быў прызначаны рэвалюцыйным камісарам Лідскага павета. У жніўні 1863 г. Вітольд Гажыч быў арыштаваны царскімі ўладамі. 14 жніўня 1863 г. арыштаваны Вітольд даў у Вільні сведчанні следчаму Яўрэінаву пра студэнцкія арганізацыі ў Пецярбургскім універсітэце. Гэтых сведчанні маюць вялікае значэнне для вывучэння рэвалюцыйнай дзейнасці Канстанціна Каліноўскага. Вітольд Гажыч асуджаны да 20 гадоў катаргі. Памёр у пачатку 1864 г. у Маскве па дарозе на катаргу.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Александр Ильин, Елена Игнатюк. Повстанцы Гажичи


| ?Вітольд Гажыч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Яўген Гажыч |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Ежы Гажыч |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Вітольд Гажыч |  |  |  |  | Кацярына з Гансоўскіх[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Канстанцыя з Якубоўскіх[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
**Лісіцкае, Лісіца** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Лучайка каля вёскі Лучай.

Плошча 0,85 км². Даўжыня 1,65 км, найбольшая шырыня 0,75 км. Даўжыня берагавой лініі 4,67 км. Найбольшая глыбіня глыбіня 5,1 м, сярэдняя 2,7 м. Плошча вадазбору 6,25 км². Аб'ём вады 2,28 млн м³.  

Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 8—10 м, спадзістыя, разараныя. Паўднёва-заходнія берагі стромкія і тэрасаваныя. Берагі возера пясчаныя і пясчана-галечныя, вышынёй да 0,3 м. Вакол возера часткова забалочаная пойма шырынёй 10—500 м. Дно мае плаўны нахіл да сярэдзіны возера, мелкаводдзе пясчанае, глыбей выслана ілам. Возера эўтрофнае. Зарастае каля 20 % плошчы возера да глыбіні 1,5 м. Шырыня паласы прыбярэжнай надводнай расліннасці да 85 м, месцамі адсутнічае. На захадзе з возера выцякае ручай у возера Лучай. У паўднёва-заходняй частцы пачынаецца канал, злучаючы Лісіцкае з возерам Баб'е.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, карась, плотка, лінь, акунь рачны, джгір. Зарыблялася сазаном.

Зноскі
------

1. ↑  Ліст карты N-35-31. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1983 г. (руск.)

Літаратура
----------

* Лісіцкае возера // Блакітны скарб Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал. : Г. П. Пашкоў [і інш.]. — 2007. — С. 254.
* Лісіцкае возера // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз. — С. 190—191.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 26. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
**Галіцы́змы** (фр.: gallicisme ад лац.: Gallicus — «гальскі») — словы (выразы або канструкцыі), запазычаныя з французскай мовы. Тэрмін «галіцызм» не зусім дакладны: большасць запазычанняў з французскай мовы лацінскага (раманскага) паходжання і не маюць ніякага дачынення да мёртвай гальскай мовы.

Асноўная частка галіцызмаў — назвы страў і прадуктаў харчавання («амлет», «пюрэ», «дэсерт»), вопраткі («паліто», «жылет», «манто»). Значны пласт грамадска-палітычнай лексікі («дэкрэт», «патэнт», «камюніке»), ваеннай тэрміналогіі («салют», «батальён», «парашут»), лексікі, звязанай са сферай культуры («антракт», «пейзаж», «рэжысёр»).

Галіцызмы характарыэуюцца: націскам на апошнім складзе («абажу́р», «кабіне́т», «аму́р»); канцавымі націскнымі галоснымі («дасье́», «пары́»); спалучэннямі «ьён», «іён», «ам», «ан», «он», «ён», а таксама «бю», «вю», «мю», «пю», «фю» і інш. («пансіён», «мільён», «раман», «сезон»; «гравюра», «капюшон», «фюзеляж»); канчаткамі «-уар», «-ют», «-яль», «-ент» («будуар», «дэбют», «раяль», «камплімент»); націскнымі суфіксамі «-эр» («-ер», «-ёр»), «-аж» («-яж»), «-анс» («-янс»), «-ант» («інтэр’ер», «акцёр», «макіяж», «альянс»).

Галіцызмы пераважна ўсведамляюцца носьбітамі славянскіх моў як чужародныя элементы і захоўваюць прыкметы свайго паходжання.

Літаратура
----------

* *Дз. В. Дзятко.* Галіцызмы // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2. — 544 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0570-6.
* Булыка М. Лексічныя запазычанні ў беларускай мове XIV—XVIII ст. Мінск, 1980;
* Мальцева Т. А. Французские заимствования в белорусском языке. Минск, 2004;
* Струкава С. М. Лексіка беларускай мовы: гісторыя і сучаснасць. Мінск, 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000230655 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кент (значэнні).

**Кент** (англ.: Kent Peninsula) — буйны паўвостраў на паўночным захадзе Канады.

Геаграфія
---------

Паўвостраў Кент знаходзіцца на поўначы мацерыковай часткі тэрыторыі Нунавут. Да захаду ад паўвострава ляжыць заліў Каранейшэн. На поўначы праліў Дзіс аддзяляе яго ад буйнага вострава Вікторыя. На поўдні праліў Мелвіл і заліў Элу амаль цалкам адразаюць паўвостраў ад мацерыка, з якім ён звязаны толькі вузкім перашыйкам на паўднёвым усходзе. На паўднёвым усходзе абмываецца водамі бухты Лабірынт заліва Куін-Мод. Крайні заходні пункт паўвострава — мыс Фліндэрс (Flinders Cape), крайні паўночны — мыс Аляксандэр (Cape Alexander). Найвышэйшы пункт паўвострава — Маўнт-Джордж (Mt.George) вышынёй 183 метра. Даўжыня паўвострава 112 км, шырыня — 40 км.

Паўвостраў названы Томасам Сімпсанам у гонар Герцагіні Кенцкай, сястры караля Бельгіі Леапольда I і маці каралевы Вялікабрытаніі Вікторыі.

Зноскі
------

1. ↑  Карта Канады ГКГК СССР, 1988 год
2. ↑  National Geographic. Atlas of the World (eighth edition). Western Canada
3. ↑  Encyclopedia Canadiana, Grolier of Canada Limited. Toronto Ottawa Montreal, 1966, Volume 5, page 399
Тэатральны інстытут імя Барыса Шчукіна
**Тэатральны інстытут імя Барыса Шчукіна** — вышэйшая тэатральная навучальная ўстанову Расійскай Федэрацыі пры Дзяржаўным Акадэмічным тэатры імя Яўгена Вахтангава, знаходзіцца ў Маскве. Інстытут рыхтуе спецыялістаў па напрамках «Акцёр драматычнага тэатра і кіно» і «Рэжысёр тэатра».

Гісторыя
--------

Датай заснавання Вучылішча прынята лічыць 23 кастрычніка 1914 года. У гэты дзень Яўген Вахтангаў, вучань Станіслаўскага, правёў першы занятак са студыйцамі, якія ў лістападзе 1913 года арганізавалі аматарскую тэатральную студыю.

У 1917, пасля першай удалай прэм'еры, з'явілася першая назва — Маскоўская драматычная Студыя Я. Б. Вахтангава. У 1920 годзе яна была пераназваная ў III Студыю ММТ — Вахтангаў, які хварэў на рак, жадаючы захаваць студыю, звярнуўся да сваіх настаўнікаў з ММТ і папрасіў узяць яго студыю ў лік студый ММТ.

29 мая 1922 года Вахтангаў пасля працяглай хваробы памёр. Застаўшыся без кіраўніка, у 1926 годзе калектыву ўдалося, абараніўшы будынак і права на творчае жыццё, атрымаць статус Дзяржаўнага тэатра імя Яўгена Вахтангава з пастаянна дзеючай пры ім тэатральнай школай.

Толькі ў 1932 годзе школа атрымала статус сярэдняй тэатральнага навучальнай установы. У 1939 годзе ёй прысвоена імя вялікага рускага акцёра, любімага вучня Вахтангава — Барыса Шчукіна, у 1945 годзе школе нададзены статус вышэйшай навучальнай установы. Насіла назву Вышэйшая тэатральнае вучылішча імя Б. В. Шчукіна.

З 2002 года — Тэатральны інстытут імя Барыса Шчукіна.

Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі
-------------------------------

* Алена Ільінічна Падкамінская
* Міхаіл Мікалаевіч Пташук
* Святлана Віктараўна Хадчанкова

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n2005067982 · NKC: kn20090604003 · VIAF: 262749615 |
| * Г
* Р
* П
Першая лінія |
| --- |
|  умоўныя абазначэнні

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | ТЧ-1 «Райымбек батыр»  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| 
 | 
 |

 |  | Райымбек батыр  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  |  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| 
 | 
 |

 |  | Жыбек Жолы -  Достык  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Алмалы  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Абай  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Байканур  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Тэатр імя М. Аўэзава  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| 
 | 
 |

 |  | Алатау -  Алатау 2  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Сайран  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Масква  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Сары-Арка  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Бауыржан Момышулы  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | *Калкаман (буд.)*  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | *Заходні аўтавакзал (праект)*  |

 |

**«Тэатр імя Мухтара Аўэзава»** (каз.: Мұхтар Әуезов атындағы театры) — станцыя Алма-ацінскага метрапалітэна, якая размешчана на Першай лініі паміж станцыямі «Байканур» і «Алатау». Адкрыццё станцыі адбылося 1 снежня 2011 года ў складзе першага пускавога ўчастка Алма-ацінскага метрапалітэна «Райымбек батыр» — «Алатау».

У праекце станцыя мела назву «Тулпар».
**Міністэрства паліцыі**, дзяржаўны орган Расійскай імперыі (у 1810—1819 гадах).

Міністэрства было сфармавана пры ператварэнні міністэрстваў у 1810 годзе. Паводле задумцы М. М. Сперанскага, міністэрства паліцыі павінна было ведаць унутранай бяспекай дзяржавы. Пры заснаванні міністэрства паліцыі, якое адбылося 25 чэрвеня 1811 г. яно складалася з трох дэпартаментаў: паліцыі гаспадарчай (справы харчовыя і прыказы грамадскага апякунства), паліцыі выканаўчай і паліцыі медыцынскай, медыцынскага савета і канцылярыі міністра. Канцылярыя міністэрства паліцыі дзялілася на дзве: агульную, прадметамі вядзення якой былі медыцынская і паліцэйская статыстыка і справаводства па паперах, якія паступаюць на імя міністра, і асаблівую, ведавшую справы аб замежніках, па замежных пашпартах, цэнзурную рэвізію і асаблівыя справы. 4 лістапада 1819 года міністэрства паліцыі далучана да міністэрству ўнутраных спраў, а асаблівая канцылярыя міністра зачыненая ў 1826 г. і замест яе заснаванае III аддзяленне Уласнай Я. В. канцылярыі. Міністрам паліцыі были А. Д. Балашоў (1810-1812 і 1819) і С.К. Вязміцінаў (1812-1819).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона |
**Тэатр Пампея** (лац.: Teatrum Pompei) — руіны старажытнарымскага тэатра ў Рыме.

Рэканструкцыя тэатра Пампея
Месцазнаходжанне тэатра Пампея на карце горада,тэатр пазначаны чырвоным
Гней Пампей Вялікі загадаў закласці тэатр пасля свайго трыумфу ў 61 годзе да н.э. будынак быў асвечаны ў 55 годзе да н.э. Тэатр, размешчаны на Марсавым полі, умяшчаў у сябе 40 тысяч гледачоў. Тэатр стаў першым каменным тэатрам у Рыме, месцы для гледачоў і інтэр'ер тэатра былі ўпрыгожаны мармурам. Да тэатра прылягаў порцік Пампея, дзе 15 сакавіка 44 года да н.э. быў забіты Гай Юлій Цэзар, недалёка таксама размяшчалася курыя Пампея, дзе часам праходзілі паседжанні сената.

Ужыта тыповая для рымскай архітэктуры ордарная аркада.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Поль Гіро. Глава 9. Цыркі, тэатры, амфітэатры
3. ↑  Theatrum\_Pompei (англ.). — в Samuel Ball Platner, Thomas Ashby. A topographical dictionary of ancient Rome.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тэатр Пампея
**Зна́кі адро́знення** — знакі на абмундзіраванні (форме адзення, форменнай вопратцы) для абазначэння персанальных воінскіх і спецыяльных званняў, класных чыноў і пасад, і прыналежнасці да віду ўзброеных сіл, роду войскаў, службе або ведамству.

Уключаюць у сябе: пагоны, эпалеты, знакі на галаўных уборах (кукарды) і на пятліцах (эмблемы), нагрудныя і нарукаўныя знакі — гаржеты, гузікі, нашыўкі, лычкі, шэўроны, канты і лампасы, іншыя элементы формы адзення (папаха, аксельбант і г. д.).

Гісторыя з’яўлення знакаў адрознення
------------------------------------

Знакі адрознення — адзін з самых старажытных артэфактаў. На працягу ўсёй гісторыі плямёнаў існавалі асаблівыя сімвалы, якія дазвалялі адрозніць членаў аднаго роду ад іншага. Такія знакі лічыліся святымі, аказвалі нябачную падтрымку, былі свайго роду аб’яднаўчым пачаткам. Акрамя таго, знакі адрознення дапамагалі выбудаваць іерархічную лесвіцу. Пры гэтым знешні выгляд такіх знакаў кардынальна змяняўся на працягу чалавечай гісторыі.

Спачатку сімволіка была далёкая ад сучаснага фармату. Бо першыя знакі адрознення — гэта былі татуіроўкі. Акрамя таго, у розных народнасцяў у якасці знакаў адрознення выкарыстоўваліся пёры, каменныя каралі, ракавінкі і іншыя ўпрыгажэнні, якія дапаўнялі вопратку першабытных людзей.

Калі менавіта гэтыя знакі ператварыліся ў сучасныя нам пагоны, шэўроны, зорачкі і нашыўкі, сказаць складана. Але ўжо ў Старажытным Кітаі сустракаюцца першыя знакі адрознення на вопратцы. Іх насілі грамадзянскія людзі, і яны пазначалі пасады чыноўнікаў.

Прыкладна тады ж з’явіліся правобразы ваенных нашывак. Шырока вядомыя нашыўкі рымскіх легіянераў. У кожнай кагорты або падраздзялення Рымскай імперыі была свая эмблема, якая несла ў сабе вельмі важную для паплечнікаў інфармацыю. Затым такога роду апазнавальныя знакі распаўсюдзіліся па ўсёй Еўропе.

З часам знакі адрознення значна трансфармаваліся.

Так, адной з разнавіднасцяў знакаў адрознення сталі нашыўкі, якія сталі неад’емным элементам прафесійнага, карпаратыўнага і нават цалкам звычайнага адзення. Нашыўкі часта выкарыстоўваюцца ў моладзевай вопратцы. Існуе спецыяльная навука сігнуманістыка, якая займаецца калекцыянаваннем і сістэматызацыяй розных нашывак, а таксама шэраг геральдычных правілаў, паводле якіх складаюцца малюнкі на нашыўках.

Сёння складана ўявіць без тых ці іншых знакаў адрознення пэўныя віды прафесійнага і карпаратыўнага адзення, афіцыйную форму і вопратку спартсменаў і ваеннаслужачых.

Спасылкі
--------

* Знакі адрознення ВС СССР у ВЭС
* *Знакі адрознення (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* старонка «Форма і знакі адрознення» на сайце «Анатомія арміі»
* Знакі адрознення ва ўзброеных сілах ЗША
* Міжнародная энцыклапедыя знакаў адрознення (англ.)
* Рускі калекцыянер. Форум аматараў ваеннага антыкварыяту
* Ваенная геральдыка: знакі адрознення Архівавана 26 кастрычніка 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4319225-7 |
**Вазон** — тып малой архітэктурнай формы, дэкаратыўная ваза, звычайна каменная, металічная або гіпсавая, устаноўленая на адкрытым паветры. Як правіла, вазон не мае ніякага ўтылітарнага прызначэння, але ў некаторых выпадках можа служыць кветнікам. Вазоны шырока выкарыстоўваліся ў еўрапейскай і рускай архітэктуры 18-19 стагоддзяў, пры дэкарыраванні паркаў, грамадскіх пабудоў і багатых дамоў. Шырока выкарыстоўвалі таксама ў 1930-1950-я гады ў СССР, у архітэктуры «Сталінскага ампіру». Вазонамі маглі ўпрыгожваць балюстрады гаўбцоў і адкрытых тэрас, балюстрады, што стаялі паабапал даху будынка, фантаны, парадныя вароты, яны таксама маглі ўсталёўвацца асобна.

* Вазоны на варотах і на даху дома Энгельгарта  (руск.) (бел. ў Смаленску.Вазоны на варотах і на даху дома Энгельгарта  (руск.) (бел. ў Смаленску.
* Вазоны і скульптуры на балюстрадзе тэрасы палаца ў Баварыі.Вазоны і скульптуры на балюстрадзе тэрасы палаца ў Баварыі.
* Вазон і скульптура на балюстрадзе Цвінгера, Дрэздэн, Германія.Вазон і скульптура на балюстрадзе Цвінгера, Дрэздэн, Германія.
* Вазон-клумба ў парку Лондана.Вазон-клумба ў парку Лондана.

Таксама словам вазон можа называцца кветкавы гаршчок.

Спасылкі
--------

Вазон ў слоўніках
**Саюз лесапрамыслоўцаў Паўночна-Заходняга краю** — рэгіянальнае манапалістычнае аб’яднанне лесапрамыслоўцаў у Расійскай імперыі ў пачатку XX ст. Створаны з мэтай процідзеяння Саюза ўсходне-прускіх лесагандляроў і лесапрамыслоўцаў навязаць расійскім лесаэкспарцёрам свае ўмовы экспарту лесу ў Германскую імперыю. Саюз прадстаўляў інтарэсы лесапрамыслоўцаў Арлоўскай, Валынскай, Віленскай, Гродзенскай, Кіеўскай, Ковенскай, Мінскай, Магілёўскай і іншых губерняў, якія гандлявалі лесам і ляснымі матэрыяламі і транспартаваннем іх па Вісле і Нёмане ў Кёнігсберг, Данцыг, Мемель, Бромберг, Тыльзіт і Торн (Германская імперыя). У 1909 г. аб’ём экспартных паставак Саюза быў больш за 30 млн. залатых руб. Для абароны сваіх інтарэсаў перад германскімі лесаімпартнымі арганізацыямі саюз выступаў за ўсталяванне спецыяльнай гавані ў Юрбургу, заснаванне інстытута прысяжных мершчыкаў, нарміраванне экспарту для Паўночна-Заходняга краю. Саюз вёў перагаворы пра аб’яднанне паміж іншымі рэгіянальнымі арганізацыямі (напр. Саюзам лесапрамыслоўцаў Віцебскай губерні) і стварэнне ўсерасійскага манапалістычнага аб’яднання.

Літаратура
----------

* Довнар-Запольский, М. Народное хозяйство Белоруссии, 1861—1914 гг. — Мн.: Изд-во Госплана БССР, 1926. — 239 с.
* Сяховіч, В. Саюз лесапрамыслоўцаў Паўночна-Заходняга краю / Вадзім Сяховіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 250. — ISBN 985-11-0214-8.
**Вазок** — лёгкія выязныя сані ў беларусаў і іншых славянскіх народаў. Вядомы са старажытных часоў.

Выгляд і форма
--------------

Вазок XVII ст.
Знешні выгляд і форма вазка залежалі ад заможнасці і сацыяльнай прыналежнасці іх уладальнікаў. Утульны, дэкаратыўна аздоблены кузаў меў звычайна козлы для вазніцы, яго абшывалі лубам або тонкімі дошкамі, y заможнай шляхты абівалі знутры сукном, высцілалі футрам, часам вазок быў з закрытым ці паўзакрытым верхам. Сяляне нярэдка замест вазка выкарыстоўвалі развалкі, паверх якіх y задняй частцы мацавалі трохбаковую рашотчатую спінку («драбінку») або плецены паўкош. У сельскай мясцовасці карыстаюцца і ў наш час.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
**Тэатральная заслона** — від драпіроўкі, якая адзяляе сцэну ад глядзельнай залы.

Заслона існавала ўжо ў тэатры Старажытнага Рыма. Пры адкрыцці сцэнічнай пляцоўкі яна апускалася ў спецыяльную шчыліну ў падлозе сцэнічнай пляцоўкі, у канцы прадстаўлення — зноў паднімалася з падлогі. Так як тэатр у Рым прыйшоў з Грэцыі, то такая заслона завецца «грэчаскай», хоць у самой Грэцыі заслона ў тэатры не прымянялася.

Традыцыйна тэксты шматлікіх п’ес завяршаюцца словам «заслона».

Шэраг сучасных тэатраў (напрыклад, «Сатырыкон») працуюць без заслоны.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет |
**Саюз камуністаў Югаславіі** — камуністычная партыя ў Югаславіі, кіруючая партыя ў СФРЮ. Заснавана ў 1919 годзе на ўстаноўчым з’ездзе ў Бялградзе, як **Сацыялістычная рабочая партыя Югаславіі (камуністаў)**. У 1920 годзе партыя была перайменавана ў **Камуністычную партыю Югаславіі** (КПЮ). КПЮ з’яўлялася членам Камуністычнага інтэрнацыянала.

З пачаткам Другой сусветнай вайны партыя прыняла актыўны ўдзел у народна-вызваленчай вайне Югаславіі.

Пасля абвяшчэння Федэратыўнай Народнай Рэспублікі Югаславіі КПЮ атрымала манаполію на ўладу ў Югаславіі, стаўшы тым самым кіруючай і адзінай партыяй у краіне. Камуністычная партыя Югаславіі з’яўлялась членам Камуністычнага інфармацыйнага бюро з 1947 года, але ў сувязі з савецка-югаслаўскім расколам партыя выйшла з арганізацыі.

У 1952 годзе партыя набыла назву **Саюз камуністаў Югаславіі** (СКЮ).

СКЮ была распушчана ў 1990 годзе на 14 з’ездзе партыі з-за супярэчнасцяў паміж сербскай і славенскай дэлегацыяй па пытаннях будучага ўладкавання федэрацыі.

Склад
-----

У склад Саюза камуністаў Югаславіі ўваходзілі наступныя рэгіянальныя камуністычныя партыі:

* Саюз камуністаў Босніі і Герцагавіны
* Саюз камуністаў Македоніі
* Саюз камуністаў Сербіі
* Саюз камуністаў Славеніі
* Саюз камуністаў Харватыі
* Саюз камуністаў Чарнагорыі

Літаратура
----------

* *Севь­ян Д. А..* Из ис­то­рии Сою­за ком­му­ни­стов Юго­сла­вии, 1919–1945. — М. 1982.

Спасылкі
--------

* Саюз камуністаў Югаславіі Архівавана 21 верасня 2020. — *артыкул у Вялікай расійскай энцыклапедыі*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12172191z · CONOR: 326083939 · GND: 1011060-4 · ISNI: 0000 0001 2289 2271 · LCCN: n80066190 · NKC: ko2005304170, kn20051010047 · SUDOC: 027617483 · VIAF: 134595232 |

 |
**Вазнясенскі праспект** (руск.: Вознесе́нский проспект) — адзін з двух праспектаў, якія ўваходзяць у «перспектыву» Санкт-Пецярбурга, нароўні з Неўскім праспектам. Разам з Гарохавай вуліцай яны ўтвараюць тры прамяні, якія планаваліся П. М. Яропкіным як асноўны ансамбль для забудовы горада на левым беразе Нявы пасля пажараў 1736—1737 гадоў. Усе тры вуліцы праектаваліся «Камісіяй аб Санкт-Пецярбургскім будаўніцтве», створанай у 1737 годзе. Праз год у 1738 годзе праспект атрымаў сваю назву ў гонар царквы Ушэсця Гасподняга, якая да нашага часу не захавалася. Свой пачатак Вазнясенскі праспект бярэ ад Адміралцейскага праспекта, праходзячы праз Ісакіеўскую плошчу, перасякаючы раку Мойку, канал Грыбаедава і сканчаючыся каля ракі Фантанкі. Працяг Вазнясенскага праспекта за Фантанкай — Ізмайлаўскі праспект.
**Тэатр македонскай оперы і балета** (макед.: Македонска опера и балет, МОБ) — дзяржаўны тэатр оперы і балета ў сталіцы Македоніі Скоп’е.

Гісторыя
--------

Оперныя і балетныя трупы пачалі працаваць пад дахам Македонскага нацыянальнага тэатра ў канцы 1940-х гадоў. Першая оперная прэм’ера «Сельскі гонар» П. Масканьі адбылася 9 мая 1947 года, а балетная прэм’ера «Вальпургіева ноч» — 27 студзеня 1949 года.

Да 2004 года Народны тэатр працаваў па так званай «аўстра-венгерскай» схеме, аб’ядноўваючы оперную, драматычную і балетную трупы. У 2004 годзе оперна-балетная трупа вылучылася ў асобную арганізацыю — *«Македонская опера і балет»*. У 2018 годзе назва *«Македонская опера і балет»* была зменена на *«Нацыянальная опера і балет»*, або скарочана *«НОБ»*.

Пасля разбуральнага землятрусу ў 1963 годзе оперныя і балетныя спектаклі праходзілі ў тэатральным цэнтры, а з 1980-х гадоў — у будынку Нацыянальнага тэатра. Пасля раздзялення калектыву оперная і балетная трупы засталіся ў будынку Нацыянальнага тэатра, а драматычная атрымала новыя памяшканні.

Зноскі
------

1. ↑  59 Фестивал Охридско лето/ Ohrid Summer Festival — 12.07-20.08.2019.
2. ↑  59 Фестивал Охридско лето/ Ohrid Summer Festival — 12.07-20.08.2019.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Тэатральная Беларусь (значэнні).
**Тэатральная Беларусь** — двухтомная энцыклапедыя, першы ў гісторыі беларускага народа галіновы даведнік па тэатральным мастацтве. Выдадзена ў 2002—2003 гадах у Мінску выдавецтвам «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі.

Уключае больш за 2 тысячы артыкулаў, прысвечаных народнаму, прафесійнаму, аматарскаму тэатральнаму мастацтву, яго жанрам і формам, акцёрскаму мастацтву, рэжысуры, драматургіі, сцэнаграфіі, навукова-даследчай рабоце ў галіне тэатра. Асвятляюцца тэатральнае жыццё гарадоў, творчасць асобных тэатраў, прыведзены іх храналагічныя рэпертуарныя спісы. Асобныя артыкулы прысвечаны найбольш значным пастаноўкам п'ес, опер, балетаў, аперэт.

У выданні значнае месца адведзена біяграфічным артыкулам пра акцёраў, рэжысёраў, драматургаў, кампазітараў, дырыжораў. Прыведзена найбольш ужывальная тэатральная тэрміналогія, а таксама змешчаны артыкулы па выяўленчым мастацтве, літаратуры, фальклоры, друку, радыё, тэлебачанні і інш. якія маюць адносіны да тэатральнага мастацтва.

У выданні 1,4 тыс. чорна-белых і каляровых ілюстрацый.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 463. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18 Кн. 1).
**Саюз мастакоў СССР** — творчы саюз, які ў часы існавання Савецкага Саюза аб’ядноўваў савецкіх мастакоў і мастацтвазнаўцаў з 1931 па 1992 гады.

Саюз мастакоў пераследваў мэты «стварэння ідэйных, высокамастацкіх твораў мастацтва ўсіх відаў і жанраў і прац па мастацтвазнаўстве, садзейнічанне будаўніцтву камунізму ў СССР, умацаванне сувязі членаў Саюзу мастакоў СССР з практыкай камуністычнага будаўніцтва, развіццё сацыялістычнага па зместу і нацыянальнага па форме мастацтва народаў СССР, зацвярджэнне ідэалаў савецкага патрыятызму і пралетарскага інтэрнацыяналізму ў дзейнасці савецкіх мастакоў».

Кіраўнікі
---------

* Аляксандр Міхайлавіч Герасімаў (1939—1954)
* Канстанцін Фёдаравіч Юон (1957—1958)
* Сяргей Васільевіч Герасімаў (1958—1964)
* Барыс Уладзіміравіч Іагансан (1964—1968)
* Кацярына Фёдараўна Белашова (1968—1971)
* Мікалай Апанасавіч Панамароў (1971—1988)
* Андрэй Уладзіміравіч Васняцоў (1988—1991)

Гл. таксама
-----------

* Саюз мастакоў БССР
**Quercus ithaburensis** — лістападнае дрэва, від сямейства букавых.

Батанічнае апісанне
-------------------

*Quercus ithaburensis* невялікае ці сярэдняе паўвечназялёнае лістападнае дрэва, якое расце да вышыні ў 15 метраў, з круглявай кронай і часта з вузлаватым ствалом і галінамі. Лісце 4-9 см у даўжыню і 2-5 см у шырыню, авальнай формы, з 7 па 10 пар. Яно цёмна-зялёнае, глянцавае зверху і шэрае лямцавае знізу.

Мужчынскія кветкі — каташкі светла-зялёнага колеру даўжынёй да 5 см, а жаночыя кветкі — зусім невялікія, даўжынёй да 0,4 мм, растуць па 3-х на кароткіх пладаножках і апыляюцца ветрам. Цвіценне адбываецца з сакавіка па красавік на большасці арэалу. Жалуды, як правіла, авальныя, да 5 см у даўжыню і 3 см у шырыню, з плюскай, якая ахоплівае прыкладна 1/3 жолуда, з тэрмінам выспявання ў 18 месяцаў, ападаюць з дрэва ў 2-ю восень пасля апылення. Плюска пакрыта доўгіми жорсткіми друзлыми лускавінкамі, якія згорнутыя назад або эвальвентна асабліва ўздоўж краю плюскі
.

Арэал
-----

Расце ў Паўднёва-Усходняй Еўропе, паўднёва-Усходняй Італіі, паўднёвай Албаніі і Грэцыі, і ў паўднёва-заходняй Азіі, ад Турцыі на поўдзень праз Ліван, Ізраіль, Сірыю, і суседнюю Іарданію, дзе з’яўляецца нацыянальным дрэвам.

Сінонімы
--------

Сінаніміка віду ўключае наступныя назвы:

* Quercus aegilops var. ithaburensis
* Quercus aegilops subspecies ithaburensis
* Quercus macrolepis subspecies ithaburensis
* Quercus aegilops L. rejected name
* Quercus agriobalanidea Papaioann.
* Quercus cretica Bald. 1895 not Raulin ex A. DC. 1864
* Quercus echinata Lam.
* Quercus ehrenbergii Kotschy
* Quercus graeca Kotschy
* Quercus hypoleuca Kotschy ex A.DC.
* Quercus macrolepis Kotschy
* Quercus massana Ehrenb. ex Wenz.
* Quercus pyrami Kotschy
* Quercus ungeri Kotschy
* Quercus vallonea Kotschy
* Quercus vallonea A.DC.
* Quercus ventricosa Koehne

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. 1 2  Oaks of the World: *Quercus ithaburensis*
4. 1 2  Wild Flowers of Israel: *Quercus ithaburensis*
5. ↑  Menitsky, Yu.L. (2005). *Oaks of Asia*. Science Publishers ISBN 1-57808-229-3.
6. ↑  Altervista Flora Italiana, *Quercus ithaburensis* Decne. includes many photos
7. ↑  Baldacci, Antonio 1895. Malpighia 9: 351—352 in Italian, as *Quercus cretica*
8. ↑  Decaisne, Joseph 1835. Annales des Sciences Naturelles; Botanique, sér. 2 4: 348—349 description in Latin, commentary in French
9. ↑  Mouterde, Paul 1966. Nouvelle Flore du Liban et de la Syrie 1: 365
10. ↑  The Plant List, *Quercus ithaburensis* Decne.

Спасылкі
--------

* Выява з Flora Palaestina
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мак-Мілан.
**Кенет Мак-Мілан** (англ.: Kenneth MacMillan; 11 снежня 1929, г. Данфермлін, Вялікабрытанія — 29 кастрычніка 1992, Лондан, Вялікабрытанія) — англійскі артыст балета і балетмайстар.

Біяграфія
---------

Кенет Мак-Мілан нарадзіўся ў шатландскім мястэчку Данфермлін. Пасля пераезду ў горад Грэйт Ярмаўт ён пайшоў у сярэднюю школу. Пасля таго, як ён прачытаў у часопісе пра балет, ён зацікавіўся мастацтвам і стаў браць урокі ў Філіса Адамса.

Вучыўся ў балетнай школе трупы «Сэдлерс Уэлсбале» (Лондан). У 1946—1948 гадах саліст гэтай трупы. З 1950-х гадоў балетмайстар, у т.л. у Штутгарцкім балеце, Амерыканскім тэатры балета (Нью-Ёрк), Нямецкай гарадской оперы (Заходні Берлін, 1966—1969).

У 1970—1977 гадах дырэктар, з 1977 года мастацкі кіраўнік Каралеўскага балета Вялікабрытаніі.

Памёр Кенет Мак-Мілан падчас прэм’еры адноўленага ім спектакля «Маерлінг».

Харэаграфія
-----------

У 1965 годзе паставіў балет «Рамэа і Джульета» на музыку Сяргея Пракоф’ева з Марго Фонтэйн і Рудольфам Нурыевым у галоўных ролях.

Балеты «Рамэа і Джульета» С. Пракоф’ева (1965) і «Манон» на музыку Ж. Маснэ (1974) у яго пастаноўцы ідуць на многіх сцэнах свету.

З іншых пастановак: «Канцэртныя танцы», «Агон», «Пацалунак феі» і «Вясна свяшчэнная[ru]» І. Стравінскага, «Трыяда» на музыку Пракоф’ева, «Поры года» на музыку Дж. Вердзі, «Гларыяна» на музыку Б. Брытэна, «Сфінкс» Д. Міё, «Маерлінг» на музыку Ф. Ліста, «Канец дня» на музыку М. Равеля.

Зноскі
------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990. Праверана 16 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. 1 2  Sir Kenneth MacMillan // Internet Broadway Database — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q31964'></a>
3. ↑  Library of Congress Authorities — Library of Congress. Праверана 5 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13219454'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q131454'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 560 с.: іл.

Спасылкі
--------

* Кенет Мак-Мілан на сайце «Internet Broadway Database» (англ.)
* Кенет Мак-Мілан на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Калюжны.
**Віктар Цімафеевіч Калюжны** (7 лютага 1941, Алма-Ата) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1966 годзе Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут. Працаваў у Новасібірску, з 1969 года — у Гомельскіх праектных майстэрнях Белдзіпрагандлю, Белдзіпрагандлі, з 1986 года — галоўны архітэктар праектаў у Гомельсельбудпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1972 года. Пражывае ў Гомелі.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: мікрараёны А-1, А-2, Б-2А ў Новасібірску (1969), крама агародніны па вул. Кірава-Сартавальная (1975), абласная база «Сортнасеннегародніна» па вул. Барыкіна (1976), гандлёвыя цэнтры ў мікрараёнах № 10 (1977), 63 (1986) у Гомелі, кааператыўныя будынкі гандлю ў Лідзе (1978), Рэчыцы (1973), гандлёвы цэнтр  (ВД) (бел. па вуліцы Луначарскага ў Светлагорску (1982).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Калюжный Виктор Тимофеевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Валентыновіч.
**Віктар Янавіч Валентыновіч** (1869 ці 1870, Ілукста, Курляндская губерня, цяпер Латвія — 11 верасня 1933, Кустанай, Казахстан) — беларускі каталіцкі святар.

Біяграфія
---------

З літоўскай шляхецкай сям’і, брат Яна Валентыновіча, таксама святара.

Скончыў Магілёўскую духоўную семінарыю ў Санкт-Пецярбургу. Прыняў сакрамэнт святарства ў 1894 годзе. У 1898 прызначаны пробашчам касцёла Св. Веранікі ў в. Селішча Лепельскага павета Віцебскай губерні. З 1917 года адміністратар парафіі Унебаўзяцця НПМ у Мсціславе Магілёўскай губерні, дэкан Клімавіцка-Мсціслаўскага дэканата. Пасля 1928 года пробашч касцёла Св. Казіміра ў Лагойску Мінскай вобласці.

Арыштаваны 26 жніўня 1930. Асуджаны 3 снежня 1930 асобай нарадай пры АДПУ за «антысавецкую дзейнасць» дa 3 гадоў высылкі ў Казахстан з канфіскацыяй маёмасці. Загінуў у зняволенні. Рэабілітаваны 31.10.1989 пракуратурай Мінскай вобласці. Асабовая справа в. № 28600-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑  Валентыновіч Ян Янавіч, святар. У 1900—1910-я пробашч парафіі Стыглава (тагачасны паштовы адрас: ст. Корсаўка) Люцынскага павета Віцебскай губерні, цяпер Латвія.

Літаратура
----------

* *Маракоў, Л.* Валентыновіч Віктар Янавіч // Рэпрэсаваныя каталіцкія духоўныя, кансэкраваныя і свецкія асобы Беларусі (1917—1964) / Леанід Маракоў. — Мінск: Смэлтак, 2009. — С. 80. — 776 с. — ISBN 978-985-6917-12-0.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хансан.

**Ені Хансан** (шведск.: Jenny Hansson, нар. 26 жніўня 1980) — шведская лыжніца, прызёрка этапу Кубка свету. Спецыялізуецца ў дыстанцыйных гонках.

У Кубку свету Хансан дэбютавала ў 2004 годзе, у лістападзе 2008 года адзіны раз у кар’еры трапіла ў тройку лепшых на этапе Кубка свету, у эстафеце. Акрамя гэтага на сённяшні момант мае 1 трапленне ў дзясятку лепшых на этапах Кубка свету, гэтак жа ў эстафеце, у асабістых гонках не паднімалася вышэй за 38-га месца і кубкавых ачкоў не заваёўвала. У сезонах 2008/09 і 2009/10 перамагала ў агульным выніковым заліку марафонскага кубка.

За сваю кар’еру ў чэмпіянатах свету і Алімпійскіх гульнях ўдзелу не прымала. У 2011 годзе перамагла на знакамітым лыжным марафоне Васалопет.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (лыжныя гонкі) · IBU |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Глухаў (значэнні).

**Віктар Якаўлевіч Глухаў** (1939—2018) — беларускі будаўнік і гаспадарчы дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў пасёлку Чырвоны Прыгорак Бялоўскага раёна Кемераўскай вобласці. З 1957 года па 1962 год вучыўся ў Новасібірскім інжынерна-будаўнічым інстытуце на аддзяленні «Водаснабжэнне і каналізацыя», атрымаў прафесію інжынера-будаўніка.

Працаваў на будоўлях Далёкага Усхода. З 1973 года на Гродзенскім домабудаўнічым камбінаце. З 1983 года ўзначаліў яго. У 1988 годзе Гродзенскі ДБК быў пераўтвораны ў праектнае прамыслова-будаўнічае аб’яднанне індустрыяльнага домабудавання «Гроднажылбуд». Са студзеня 1988 года па студзень 1992 года Віктар Глухаў — начальнік праектна-прамысловага будаўнічага аб’яднання індустрыяльнага домабудавання «Гроднажылбуд». Узначальваў яго да 2006 года.

Узнагароды
----------

* Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь
* ордэн Святога роўнаапостальнага князя Уладзіміра III ступені
* ордэн прападобнага Сергія Раданежскага
* занесены ў Кнігу славы горада Гродна (2015)
* імя Глухава прысвоена вуліцы горада Гродна ў мікрараёне Грандзічы

Зноскі
------

1. 1 2 3  Глухов Виктор Яковлевич  (руск.)

Спасылкі
--------

* Глухов Виктор Яковлевич  (руск.)
* Генеральный директор ОАО «Гродножилстрой» Виктор ГЛУХОВ: «Строителям в ХХI веке безработица не грозит»  (руск.)
**Віктар Якаўлевіч Нягрэй** (нар. 3 ліпеня 1948, в. Міхнавічы, Калінкавіцкі раён, Гомельская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне транспарту. Доктар тэхнічных навук (1988), прафесар (1990).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту ў 1971 годзе. З 1974 года ў Беларускім універсітэце транспарту, з 1997 прарэктар.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя працы па прагназаванні транспартных патокаў, узаемадзеянні і комплексным развіцці розных відаў транспарту, бяспецы транспартнай сістэм. Пад кіраўніцтвам Нягрэя выкананы даследаванні па ўдасканаленні схем сартавальных станцый і чыгуначных вузлоў Беларускай чыгункі.

Творы
-----

* Прогнозирование пассажирских потоков. М. 1980 (разам з М. У. Праўдзіным);
* Прогнозирование грузовых потоков. М. 1987 (разам з М. Л. Дыканюком, М. У. Праўдзіным).

Літаратура
----------

* Нягрэй Віктар Якаўлевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
**Ковельская чыгунка** — адна з чыгунак, што існавалі у СССР да 1953 года.

Будаванне чыгункі было пачата ў 1870-я гады. У 1873 годзе была пабудавана лінія Здалбунаў — Роўна — Ковель, 1874 годзе Здалбунаў — Радывыліў — Чырвонае, Львоўская вобласць. У 1877 годзе было скончана будаўніцтва лініі Варшава — Люблін — Ковель. У 1885 годзе пабудавана лінія Лунінец — Сарны — Роўна. У 1902 годзе пабудавана лінія Осткі — Сарны — Ковель, гэта лінія перасекла па станцыі Сарны лінію Роўна — Лунінец.

У 1926—1928 гг лінія Ківерцы — Луцк была падоўжана да Стаянава.

У 1953 годзе Міністэрства шляхоў зносін правяло ўзбуйненне чыгунак. Ковельская чыгунка, што складаецца з Ковельскага, Сарненскага і Здолбунаўскага аддзяленняў, увайшла ў склад Львоўскай чыгункі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Большая Советская Энциклопедия. Гл. ред. Б. А. Введенский, 2-е изд. Т. 21. Кинестезия — Коллизия. 1953. 628 стр. илл.; 52 л. илл. и карт.
Бутаньерка
**Бутаньерка** (фр.: boutonnière — кветка ў пятліцы) — адна або некалькі кветак або бутонаў (звычайна гваздзікі ці ружы) у пятліцы, аксэсуар мужчынскага касцюма.

Цяпер бутаньерку носяць толькі рэдкія індывідуальнасці, якія падкрэсліваюць свой стыль. У часы Французскай рэвалюцыі чырвоны гваздзік у пятліцы дваран, якія ўзыходзілі на эшафот, сімвалізаваў іх бясстрашнасць. Пачынаючы з 40-х гадоў XIX стагоддзя чырвоны гваздзік сталі насіць прадстаўнікі рабочага руху на палітычных дэманстрацыях, так званых маёўках, калі чырвоныя сцягі былі пад забаронай.

У пачатку XX стагоддзя бутаньерка стала апазнавальным знакам бяздзейных дэндзі. Без кветкі ў пятліцы, напрыклад, не з'яўляўся на публіцы Оскар Уайльд. У цяперашні час бутаньерка сустракаецца ў святочным мужчынскім касцюме (напрыклад, на вясельных урачыстасцях, на танцавальных балях).

Спасылкі
--------

* H. Edward Reiley,Carroll L. Shry. Introductory horticulture  (англ.)
Слова «Бусідо» на камяні.
Самурай у даспехах, 1860-я гады.
**Бусід́о** (яп.: 武士道 *бусі-до*, «шлях воіна») — у сярэдневяковай Японіі разнавіднасць напісанага ганаровага кодэксу класа воінаў.

Сярод асноўных прынцыпаў бусідо — абсалютная вернасць свайму сюзерэну, адвага ў баі і пагарда да смерці, павага да праціўніка, выкананне прынятых на сябе абавязкаў і загартоўка духу.

Сфарміравалася на аснове элементаў канфуцыянства, светапогляду будыйскай секты дзэн і сінтаізму. У наш час бусідо аказвае ўплыў на этыку японцаў.

Літаратура
----------

* Бусідо // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4191641-4 · LCCN: sh85018252 · NDL: 00561090 · NKC: ph165775 |
1. Украінскі шчыт
     2. Ковельскі выступ
     3. Валына-Падольская пліта
     4. Карпацкая складкавая вобласць
     5. Заходне-Еўрапейская платформа
     6. Дняпроўска-Данецкая ўпадзіна
     7. Варонежскі крышталічны масіў
     8. Данецкая складкавая вобласць
     9. Прычарнаморская ўпадзіна
     10. Скіфская пліта
     11. Крымская складкавая вобласць

**Ковельскі выступ** (укр.: Ковельський виступ) — тэктанічная структура на крайнім паўночным захадзе Украіны, у межах Валынскай вобласці.

З’яўляецца выступам крышталічнага фундамента Усходне-Еўрапейскай платформы, расчлянёным разрывамі на блокі. Аддзелены сістэмаю разрыўных парушэнняў. Глыбіня залягання яго паверхні — ад 1,2 км на поўдні да 2 км на захадзе (на поўдзень ад Уладзімір-Валынскага разлому яна на 2,6 км большая, чым у Ковельскага выступу).

Асадкавы чахол мае 2 структурныя паверхі. Ніжні, складзены дыслакаванымі тэрыгеннымі асадкавымі пародамі верхняга пратэразою — ніжняга палеазою, нарошчваецца на захад за кошт каменнавугальных і юрскіх адкладаў. Верхні ляжыць на размытай паверхні ніжняга і ўтвораны монаклінальнымі тоўшчамі мелава-мергельных парод верхнямелавога ўзросту. Суцэльны антрапагенавы чахол прадстаўлены водна-ледавіковымі пясчана-гліністымі адкладамі, перакрытымі марэнай на Валынскай градзе.

У рэльефе Ковельскі выступ адпавядае паўднёва-заходняй частцы Палескай нізіны, ускладнены Валынскай градой.

Літаратура
----------

* *Глушко В. В.* Ковельський виступ // Географічна енциклопедія України: В 3-х т. / Ред-кол.: О. М. Маринич (відповід. ред.) та ін. — К.: «Українська Радянська Енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1990. — Т. 2: З — О. — 480 с.: іл. — ISBN 5-88500-012-3 (т. 2)  (укр.)
**Ковенскі замак**, або **Каўнаскі замак** (літ.: Kauno pilis) — сярэдневяковы замак у літоўскім горадзе Каўнасе. Пабудаваны ў стратэгічна важным месцы — зліцці рэк Нёмана і Нярыса як апорны пункт у абароне супраць Тэўтонскага ордэна. У наш час захавалася каля траціны замка з дзвюма вежамі. Сёння ў замку размешчаны невялікі музей.

Гісторыя
--------

Каўнаскі замак у XIX стагоддзі. Малюнак Напалеона Орды
Паводле даных археалагічных даследаванняў яго будаўніцтва адносіцца да сярэдзіны XIV стагоддзя.
Упершыню згадваецца ў «Новай прускай хроніцы» Віганда фон Марбурга пад 1361 годам у сувязі з разведвальнай экспедыцыяй крыжакоў. У наступным годзе Тэўтонскі ордэн аблажыў замак і пасля зацятай барацьбы ўзяў яго і разбурыў. Напачатку XV стагоддзя замак быў адбудаваны Вітаўтам. У сярэдзіне XVI стагоддзя ў круглай вежы замка быў збудаваны бастыён. У першай палове XVII стагоддзя Нярыс падмыў паўночную сцяну замка: у 1611 годзе абвалілася адна вежа, а ў 30-я гады XVII стагоддзя была змыта паўночная частка замка.

Каўнаскі замак да рэканструкцыі
З 1950-х праводзіцца даследаванне і кансервацыя рэшткаў замка. Быў адноўлены дах і ў круглай вежы замка пачаў дзейнічаць цэнтр турыстычнай інфармацыі. У 2010 годзе пачалася рэканструкцыя замка, была адноўлена верхняя частка вежы і зроблены новы конусападобны дах У верхняй частцы вежы і каронай.

Архітэктура
-----------

Каўнаскі замак пасля рэканструкцыі
Kaunas Castle 04.JPG
Каўнаскі замак зведаў 3 этапы рэвалюцыі: першапачаткова ён уяўляў сабой наўпрост квадрат абведзены праслам мураванай сцяны, на ўзор крыжацкіх лагэрбургаў. Галоўны мур па перыметры абкружаў дадатковы больш нізкі мур-цвінгер.

Музейная экпазіцыя ў замку
Пры Вітаўце замак быў значна мадэрнізаваны: падвышаны сцены, па вуглах замкавай сцяны былі ўзведзены па чарзе цыліндрычныя і квадратныя фланкіруючыя вежы. Замак быў пераўтвораны ў дасканалую кастэль.

Апошнім этапам стала будаўніцтва паўкруглага артылерыйскага бастыёна вакол адной з вежаў.

Гл. таксама
-----------

* Ковенская крэпасць

Літаратура
----------

* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ковенскі замак
Сюды перасылаецца запыт «Двунакіраванае пісьмо». На гэту тэму патрэбны асобны артыкул.
Гортынскія законы — прыклад тэксту, запісанага бустрафедонам.
**Бустрафедо́н** (ад стар.-грэч.: βοῦς — бык і στρέφω — паварочваю) — спосаб пісьма, пры якім напрамак пісьма чаргуецца ў залежнасці ад цотнасці радка, гэта значыць калі першы радок пішацца справа налева, то другі — злева направа, трэці — ізноў справа налева і г.д. Гэты рух нагадвае рух быка з плугам на полі. Пры змене напрамку пісьма літары пісаліся люстрана.

Бустрафедон сустракаецца ў помніках лувійскага, паўднёвааравійскага, этрускага, грэчаскага, малаазійскіх і іншых відаў пісьма.

Гл. таксама
-----------

* SATOR
* Стайхедон[en]

Літаратура
----------

* Бустрофедон // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бустрафедон

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 121726456 |
**«Код 8»** (англ.: Code 8) ― амерыкана-канадскі кароткаметражны навукова-фантастычны баявік 2016 года рэжысёра Джэфа Чана, сцэнарый напісаны ў суаўтарстве Чана з Крысам Парэ. З Робі Амелам[en], Стывенам Амелам[en] і Сон Кангам[en] у галоўных ролях фільм быў разгорнуты ў поўнаметражны праект пад назвай «Код 8[en]».

Фільм уяўляе сабой футурыстычнае бачанне, дзеянне якога адбываецца ў свеце, дзе 4 % насельніцтва нараджаюцца з нейкімі звышнатуральнымі здольнасцямі. Замест таго, каб быць супергероямі-мільярдэрамі, большасць *«спецыялістаў»* жыве ў галечы і звяртаецца да злачынстваў, прымушаючы паліцыю станавіцца больш мілітарызаванай.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑   *Code 8 ― Short Film (2016)*. Праверана 14 красавіка 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database |