**Абду́л-Меджы́д I** (асм. عبد المجيد اول‎ — *Abd ül-Mecîd-i evvel*, турэцк.: Birinci Abdülmecit) (23 красавіка 1823 — 25 чэрвеня 1861) — 31-ы султан Асманскай імперыі, кіруючы ў 1839—1861. Старэйшы сын Махмуда II, спадчыннікам якога ён стаў 2 ліпеня 1839, неўзабаве пасля паражэння турэцкай арміі ад егіпцян у Нізіба (24 чэрвеня 1839).

Рэформы
-------

З дапамогай еўрапейскіх дзяржаў уціхамірыўшы егіпецкага пашу Мухамеда Алі, Абдул-Меджыд, захоплены заходняй культурай, працягнуў рэформы (Танзімат), распачатыя бацькам. Пры ім немусульманам было дазволена служыць у арміі, былі прыняты нацыянальны гімн і сцяг, заканадаўства рэарганізавана па ўзоры французскага кодэкса Напалеона, адбыліся тэхналагічныя ўдасканаленні (з’явілася чыгунка і тэлеграф).

Па савеце Рэшыда Мустафы-пашы ён выдаў 3 лістапада 1839 года знакаміты Хат-і-шэрыф, у якім абяцаў роўнае заступніцтва ўсім асманскім падданым, адмаўляючыся ад старога султанскага права распараджацца іх жыццём і маёмасцю.

У 1840-я гады султан дапамог ірландцам грашыма і хлебам (у тым ліку супраць волі брытанскага ўрада) падчас голаду ў Ірландыі.

Знешняя палітыка. Крымская вайна
--------------------------------

У 1850 годзе Асманская імперыя, падтрыманая Англіяй, адмовілася выдаць дзяржаўных злачынцаў Аўстрыі і Расіі, за што ў 1852 годзе Аўстрыя выцесніла асманаў з Чарнагорыі.

У той жа час у Іерусаліме паміж праваслаўнымі і каталікамі ўзнікла спрэчка з-за святых месцаў. Імператары Мікалай I і Напалеон III умяшаліся ў спрэчку цэркваў. Нарастаючая канфрантацыя прывяла да дыпламатычнага пату і 4 кастрычніка 1853 года Турцыя, скарыстаўшыся падтрымкай Англіі і Францыі, абвясціла вайну Расіі. Так пачалася Крымская вайна. Саюзнікамі імперыі былі Англія і Францыя. Вайна скончылася некаторым паслабленнем рускіх, але ненадоўга: з пачатку 1860-х гадоў яны паступова аднаўлялі ваенны флот і крэпасці на Чорным моры, а пасля 1870 года наогул перасталі выконваць абмежаванні, накладзеныя на іх Парыжскім мірам 1856 года. Асманская імперыя ж наўзамен дастаўленых ёй вайной малаважных выгод павінна была абяцаць саюзнікам дадаць да Хат-і-Хумаюна (18 лютага 1856 г.) новыя рэформы, якія дрэнна карэлявалі з асманскім дзяржаўным ладам.

Далмабахчэ — палац, пабудаваны Абдул-Меджыдам I у 1842—53 гг.
Парыжскі мірны дагавор 30 сакавіка 1856 года, які абяцаў дзяржаве не толькі знешні, але і ўнутраны спакой, не задаволіў ні хрысціян, ні мусульман. У Босніі, Балгарыі і Албаніі адбыліся хваляванні, у Дамаску і Ліване пачалася разня хрысціян.

Апошнія гады
------------

У 1858 годзе было абвешчана пра банкруцтва султанскай казны, а сам Абдул-Меджыд упаў у вачах падданых. Няўдачы зламалі султана. Ён страціў цікавасць да спраў кіравання краінай, усё часцей праводзіў час у адзіноце ў палацы. Юр і п’янства падарвалі яго слабое здароўе.

Султан Абдул-Меджыд сканаў ад сухот 25 чэрвеня 1861 года, пакінуўшы 8 дочак і 6 сыноў, але яго спадчыннікам па асманскіх законах стаў яго брат Абдул-Азіз.

Апошнія чатыры султаны Асманскай імперыі — Мурад V, Абдул-Хамід II, Мехмед V і Мехмед VI — былі сынамі Абдул-Меджыда I ад розных жонак.

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 27 красавіка 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. 1 2  Union List of Artist Names<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
3. ↑  Abdulmecid I // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
4. ↑  Abd ül-Medjid (Abd ül-Medjid I.) // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
5. ↑  Трубецкой А. Крымская война. — М. 2010. — С. 162
6. ↑  Рыжов. К. В. Энциклопедия справочник «Величайшие монархи мира».- 2007 г.

Літаратура
----------

* Абдул-Меджид // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. — СПб. 1908—1913.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Махмуд II** | **Асманскі султан**1839—1861 | Пераемнік**Абдул-Азіз** |

| Султаны Асманскай імперыі |
| --- |
|  | 
Асман I • Архан I • Мурад I • Баязід I • Мехмед I • Мурад II • Мехмед II • Баязід II • Селім I • Сулейман I • Селім II • Мурад III • Мехмед III • Ахмед I • Мустафа I • Асман II • Мурад IV • Ібрагім I • Мехмед IV • Сулейман II • Ахмед II • Мустафа II • Ахмед III • Махмуд I • Асман III • Мустафа III • Абдул-Хамід I • Селім III • Мустафа IV • Махмуд II • Абдул-Меджыд I • Абдул-Азіз • Мурад V • Абдул-Хамід II • Мехмед V • Мехмед VI
 |  |



| ?Абдул-Меджыд I — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Мехмед IV[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Ахмед III[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Абдул-Хамід I[d] |  |  |  |  | Эметулах Рабія Гюльнуш Султан[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Махмуд II |  |  |  |  | Рабія-султан[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Абдул-Меджыд I |  |  |  |  | Накшыдыль-султан[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Безміялем[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Гранат |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 16560906n · GND: 118893106 · ICCU: MUSV000125 · ISNI: 0000 0000 4887 6766 · LCCN: nr98001117 · NLG: 245649 · NTA: 119651475 · PTBNP: 1749888 · SUDOC: 076662004 · VIAF: 35254696 · ULAN: 500281872 |

 |