**Апера́ Ле Пелецье** (фр.: Salle Le Peletier / Opéra Le Peletier) — оперны тэатр у Парыжы, які дзейнічаў з 1821 па 1873 год. На працягу свайго існавання тэатр называўся па-рознаму, найбольш важнымі з іх былі: *Тэатр Каралеўскай акадэміі музыкі (1821—1848), Опера Нацыя (1848—1850), Тэатр Нацыянальнай акадэміі музыкі (1850—1852), Тэатр Імператарскай Акадэміі музыкі (1852—1854), Імператарскі оперны тэатр (1854—1870), Нацыянальны оперны тэатр (1870—1873)*.

Тэатр, які знаходзіўся на вуліцы Ле Пелецье, дом № 12, быў спраектаваны і пабудаваны архітэктарам Франсуа Дэбрэ на месцы саду атэля De Choiseul. Зала была разлічана на 1800 месцаў. Асаблівасці канструкцыі забяспечвалі добры гук.

Тэатр быў знішчаны пажарам у ноч з 28 на 29 кастрычніка 1873 года. Пажар працягваўся 24 гадзіны і нанёс вялікі ўрон. Страта будынка паскорыла работы па ўзвядзенні Опера Гарнье, распачатыя ў 1860 годзе. Да 5 студзеня 1875 года, калі быў адкрыты новы тэатр, трупа выступала ў зале Вантадур  (руск.) (бел..

Гісторыя
--------

Пастаноўка оперы Шарля-Сымона Катэля  (руск.) (бел. «Баядэркі  (англ.) (бел.» на адкрыцці зала Парыжскай оперы на вуліцы Ле Пелецье 16 жніўня 1821 года.
Калі пляменнік караля Людовіка XVIII, Шарль-Фердынанд, герцаг Берыйскі  (руск.) (бел. быў зарэзаны ў ноч на 13 лютага 1820 года перад былым тэатрам Парыжскай оперы на вуліцы Рышэлье  (руск.) (бел. (фр.: Salle de la Rue de Richelieu), кароль вырашыў, што тэатр будзе знесены, каб на яго месцы пабудаваць памятную капліцу. Аднак праект пабудовы капліцы так і не быў рэалізаваны з-за рэвалюцыі 1830 года. Сёння фантан Лувуа  (англ.) (бел. на плошчы Лувуа займае месца, дзе павіна была быць пабудавана капліца. Тэатр на вуліцы Рышэлье быў галоўным месцам Парыжскай оперы з 1794 года. Вельмі хутка пасля смерці свайго пляменніка ў лютым 1820 года кароль даручыў архітэктару Франсуа Дэбрэ спраектаваць новы тэатр для оперы на вуліцы Ле Пелецье, праект якога быў завершаны праз год. Падчас будаўніцтва оперныя і балетныя трупы занялі тэатр Фавар і тэатр Лувуа  (англ.) (бел..

Апера Ле Пелецье была ўрачыста адкрыта 16 жніўня 1821 года змешанай пастаноўкай, якая складалася з гімна «Vive Henry VIII», оперы кампазітара Ш.-С. Катэля  (руск.) (бел. «Баядэркі  (англ.) (бел.» і балет балетмайстра П. Гардэля «Вяртанне Зефіра». Нягледзячы на тое, што тэатр павінен быў быць часовым і быў пабудаваны з дрэва і гіпсу, ён працягваў выкарыстоўвацца больш за пяцьдзясят гадоў. Многія з вялікіх опер 19 стагоддзя былі ўпершыню прадстаўлены на яго сцэне, сярод іх: «Вільгельм Тэль  (руск.) (бел.» Дж. Расіні (1829), «Роберт-д’ябал  (руск.) (бел.» Дж. Меербера (1831), «Жыдоўка  (руск.) (бел.» Ф. Галеві  (руск.) (бел. (1835) і «Дон Карлас» Дж. Вердзі (1867).

Тэатр, плошча якога складала 14 000 квадратных метраў са сцэнай у 104 футы, быў даволі перадавым для свайго часу. 6 лютага 1822 года газ быў упершыню выкарыстаны для асвятлення сцэнічных эфектаў у оперы Нікаля Ізуара  (руск.) (бел. «Аладзін, або Чароўная лямпа». Сцэну і аркестровую яму  (руск.) (бел. можна была прыбіраць, каб ператвараць глядзельную залу ў масіўную залу, дзе можна было ладзіць вялікія балі і іншыя гулянні.

### Балет

Нараўне з балетам Тэатра Яе Вялікасці  (руск.) (бел. ў Лондане, Апера Ле Пелецье стала месцам росквіту рамантычнага балета  (англ.) (бел. а такія балетмайстры, як Жуль Перо, Артур Сен-Леон, Філіпа Тальёні, Жазеф Мазілье, Жан Каралі і Поль Тальёні, паставілі шмат шэдэўраў для балета Парыжскай оперы. Сярод гэтых твораў: «Сільфіда  (англ.) (бел.» (1832), «Жызель  (англ.) (бел.» (1841), «Пахіта  (англ.) (бел.» (1846), «Карсар  (англ.) (бел.» (1856), «Матылёк  (англ.) (бел.» (1860), «Ручай» (1866) і «Капелія» (1870). Сярод вялікіх балерын, якія ўпрыгожылі сцэну ў гэты час, былі Марыя Тальёні, Карлота Грызі, Караліна Разаці, Фані Эльслер, Люсіль Гран і Фані Чэрыта.

* Балет «Жызель  (англ.) (бел.» падчас візіту цара Аляксандра II (4 чэрвеня 1867)Балет «Жызель  (англ.) (бел.» падчас візіту цара Аляксандра II (4 чэрвеня 1867)
* Галоўныя балерыны Парыжскай оперы (па гадзіннікавай стрэлцы зверху злева): Ліз Набле  (руск.) (бел. Марыя Тальёні, Мlle Джулія дэ Варэн  (фр.) (бел. Алексіс Дзюпон  (англ.) (бел. Амелі Легалуа  (англ.) (бел. і Палін Мантэсу  (англ.) (бел. «прэм’ер-суджэты» ў 1831 годзе.Галоўныя балерыны Парыжскай оперы (па гадзіннікавай стрэлцы зверху злева): Ліз Набле  (руск.) (бел. Марыя Тальёні, Мlle Джулія дэ Варэн  (фр.) (бел. Алексіс Дзюпон  (англ.) (бел. Амелі Легалуа  (англ.) (бел. і Палін Мантэсу  (англ.) (бел. «прэм’ер-суджэты» ў 1831 годзе.
* Літаграфія з выявай многіх вядомых танцораў і іх заступнікаў у танцавальный зале (1841)Літаграфія з выявай многіх вядомых танцораў і іх заступнікаў у *танцавальный зале* (1841)

### Шахматы

У 1858 годзе Апера Ле Пелецье стала месцам правядзення адной з самых вядомых гульняў у гісторыі шахмат — Опернай партыі  (руск.) (бел. паміж амерыканскім майстрам Полам Марфі (белыя) і двума французскімі арыстакратамі: герцагам Брансвікскім і графам Ісуарам. Гульня праходзіла ў асабістай ложы герцага падчас выканання «Нормы  (руск.) (бел.» В. Беліні.

### Пажар

У ноч на 29 кастрычніка 1873 года тэатр напаткаў той жа лёс, што і многіх яго папярэднікаў: ён быў знішчаны пажарам, які бушаваў на працягу 27 гадзін і, як мяркуюць, пачаўся з-за інавацыйнага газавага асвятлення ў тэатры. На шчасце, у 1858 годзе імператар Напалеон III наняў грамадзянскага планіроўшчыка барона Асмана для пачатку будаўніцтва другога тэатра для Парыжскай оперы і балета па праекце архітэктара Шарля Гарнье. У 1875 годзе быў урачыста адкрыты новы тэатр, сёння вядомы як опера Гарнье.

Галерэя
-------

* Карціна «Grande Salle» тэатра падчас пастаноўкі балета (1864)Карціна *«Grande Salle»* тэатра падчас пастаноўкі балета (1864)
* Перспектыўны выгляд фасада  на вуліцы Ле Пелецье (каля 1870)Перспектыўны выгляд фасада  на вуліцы Ле Пелецье (каля 1870)
* Літаграфія «Grande Salle» (1854)Літаграфія *«Grande Salle»* (1854)
* План пляцоўкі, план паверху і перспектывы інтэр'еру (1822)План пляцоўкі, план паверху і перспектывы інтэр'еру (1822)
* Закулісная зона (каля 1840)Закулісная зона (каля 1840)

Вядомыя прэм’еры
----------------

### Оперы

* (1826) — «Аблога Карынфа  (англ.) (бел.» Дж. Расіні
* (1827) — «Майсей у Егіпце  (руск.) (бел.» Дж. Расіні
* (1828) — «Нямая з Портычы  (руск.) (бел.» Д. Абера
* (1828) — «Граф Оры  (руск.) (бел.» Дж. Расіні
* (1829) — «Вільгельм Тэль (опера)  (руск.) (бел.» Дж. Расіні
* (1831) — «Роберт-д’ябал (опера)  (руск.) (бел.» Дж. Меербера
* (1833) — «Густаў III  (англ.) (бел.» Д. Абера
* (1835) — «Жыдоўка (опера)  (руск.) (бел.» Ф. Галеві  (руск.) (бел.
* (1836) — «Гугеноты  (руск.) (бел.» Дж. Меербера
* (1836) — «Эсмеральда  (англ.) (бел.» Л. Бертэн  (руск.) (бел.
* (1837) — «Страдэла  (англ.) (бел.» Л. Нідэрмеера  (руск.) (бел.
* (1838) — «Гвіда і Жынеўра  (англ.) (бел.» Ф. Галеві
* (1838) — «Бенвенута Чэліні  (руск.) (бел.» Г. Берліёза
* (1840) — «Мучанікі  (англ.) (бел.» Г. Даніцэці
* (1840) — «Фаварытка  (англ.) (бел.» Г. Даніцэці
* (1841) — «Каралева Кіпра  (англ.) (бел.» Ф. Галеві
* (1843) — «Карл VI  (англ.) (бел.» Ф. Галеві
* (1843) — «Дон Себасцьян  (англ.) (бел.» Г. Даніцэці
* (1844) — «Марыя Сцюарт  (англ.) (бел.» Л. Нідэрмеера
* (1847) — «Іерусалім  (англ.) (бел.» Дж. Вердзі
* (1849) — «Прарок  (англ.) (бел.» Дж. Меербера
* (1851) — «Сафо  (англ.) (бел.» Ш. Гуно
* (1854) — «Крывавая манашка  (англ.) (бел.» Ш. Гуно
* (1857) — «Трубадур» Дж. Вердзі
* (1861) — «Тангейзер  (руск.) (бел.» Р. Вагнера *(версія Парыжскай оперы)*
* (1862) — «Царыца Саўская  (англ.) (бел.» Ш. Гуно
* (1865) — «Афрыканка  (англ.) (бел.» Дж. Меербера
* (1867) — «Дон Карлас» Дж. Вердзі
* (1868) — «Гамлет  (англ.) (бел.» А. Тама
* (1869) — «Фаўст  (англ.) (бел.» Ш. Гуно *(версія Парыжскай оперы)*

### Балеты

* (1828) — «Марная засцярога  (англ.) (бел.», харэаграфія Ж.-П. Амера  (руск.) (бел. на музыку Ф. Герольда  (руск.) (бел..
* (1832) — «Сільфіда  (англ.) (бел.», харэаграфія Філіпа Тальёні на музыку Ж.-М. Шнейцхофера  (руск.) (бел..
* (1836) — «Панна Дуная  (руск.) (бел.», харэаграфія Філіпа Тальёні на музыку А. Адана.
* (1840) — «Закаханы д'ябал  (англ.) (бел.», харэаграфія Ж. Мазілье на музыку Напалеона-Анры Рэбер і Франсуа Бенуа.
* (1841) — «Жызель  (англ.) (бел.», харэаграфія Ж. Каралі і Ж. Перо на музыку А. Адана (дадатковая музыка Ф. Бургмюлера  (руск.) (бел.).
* (1843) — «Перы  (англ.) (бел.», харэаграфія Ж. Каралі на музыку Ф. Бургмюлера  (руск.) (бел..
* (1845) — «Д’ябал у чатыры  (англ.) (бел.», харэаграфія Ж. Мазілье на музыку А. Адана.
* (1846) — «Пахіта  (англ.) (бел.», харэаграфія Ж. Мазілье на музыку Э. Дэльдэвеза.
* (1856) — «Карсар  (англ.) (бел.», харэаграфія Ж. Мазілье на музыку А. Адана.
* (1859) — «Парыжскі рынак  (англ.) (бел.», харэаграфія М. Петыпа на музыку Ц. Пуні.
* (1860) — «Матылёк  (англ.) (бел.», харэаграфія М. Тальёні на музыку Ж. Афенбаха.
* (1866) — «Ручай», харэаграфія А. Сен-Леона на музыку Л. Дэліба і Л. Мінкуса.
* (1870) — «Капелія», харэаграфія А. Сен-Леона на музыку Л. Дэліба.

Зноскі
------

1. 1 2  Mead, Christopher Curtis (1991). *Charles Garnier’s Paris Opera*. Cambridge, Massachusetts: The MIT Press.
2. ↑  Levin, Alicia. «A documentary overview of musical theaters in Paris, 1830—1900» in Fauser 2009, p. 382.
3. ↑  *Paris, Nouveau guide des voyageurs*, p. 240.
4. ↑  Barbier 1995, pp. 34—35.
5. ↑  Pitou 1983, **1**: 38, 44.
6. ↑  Pitou 1990, pp. 758—760.
7. ↑  Simeone 2000, p. 192.
8. ↑  Simeone 2000, pp. 191—192.
9. ↑  *Almanach des spectacles*, J.-N. Barba, 1831 S. 23 (online).
10. ↑  *The Exploits and Triumphs, in Europe, of Paul Morphy, the Chess Champion*, Frederick Edge, D. Appleton and Company, New York (1859) pp. 172—173.
11. ↑  Прэм’ера «Фаўста» Гуно адбылася ў тэатры Лірык у Парыжы 19 сакавіка 1859 года як *«апера камік*» з вусным дыялогам. Рэчытатывы былі дададзены да пастаноўкі ў Страсбургу ў красавіку 1860 года. Упершыню была выканана Парыжскай операй (з даданнем балетнай музыкі) 3 сакавіка 1869 года. Гл. Loewenberg 1978, калонка 939.

Літаратура
----------

* Barbier, Patrick (1995). *Opera in Paris, 1800—1850: A Lively History*. Portland, Oregon: Amadeus Press. ISBN 978-0-931340-83-3.
* Fauser, Annegret, editor; Everist, Mark, editor (2009). *Music, theater, and cultural transfer. Paris, 1830—1914*. Chicago: The University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-23926-2.
* Loewenberg, Alfred (1978). *Annals of Opera 1597—1940* (third edition, revised). Totowa, New Jersey: Rowman and Littlefield. ISBN 978-0-87471-851-5.
* Mead, Christopher Curtis (1991). *Charles Garnier’s Paris Opera*. Cambridge, Massachusetts: The MIT Press. ISBN 978-0-262-13275-6.
* Pitou, Spire (1983). *The Paris Opéra: an encyclopedia of operas, ballets, composers, and performers* (3 volumes). Westport, Connecticut: Greenwood Press. ISBN 978-0-686-46036-7.
* Pitou, Spire (1990). *The Paris Opéra: An Encyclopedia of Operas, Ballets, Composers, and Performers. Growth and Grandeur, 1815—1914*. New York: Greenwood Press. ISBN 9780313262180.
* Simeone, Nigel (2000). *Paris: a musical gazetteer*. Yale University Press. ISBN 978-0-300-08053-7.

Спасылкі
--------

* Opéra National de Paris