Сцяг ЕАВС на момант заснавання
Карта ЕАВС на момант заснавання ў 1952 годзе
**Еўрапейскае аб'яднанне вуглю і сталі** (скар. **ЕАВС**) — міжнародная арганізацыя, якая аб'ядноўвала каменнавугальную, жалезарудную і металургічную прамысловасці Францыі, ФРГ, Італіі, Бельгіі, Нідэрландаў і Люксембурга і заклала аснову далейшай эканамічнай інтэграцыі ў Еўропе.

Ідэя стварэння ЕАВС упершыню была прапанавана 9 мая 1950 года Раберам Шуманам, міністрам замежных спраў Францыі, у якасці меры стрымання далейшых войнаў паміж Германіяй і Францыяй. Ён заявіў, што гэты крок «стане гарантыяй таго, што якая-небудзь вайна паміж Францыяй і Германіяй не толькі неймаверная, але і немагчымая з матэрыяльных меркаванняў». Для дасягнення мэты Парыжскім дагаворам была заснавана першая еўрапейская наднацыянальная арганізацыя, у якую ўвайшлі не толькі Францыя і ФРГ, але таксама Італія і краіны Бенілюкса: Бельгія, Люксембург і Нідэрланды. У рамках дагавора паміж краінамі ствараўся агульны рынак вуглю і сталі. ЕАВС кіраваўся Вышэйшым кіруючым органам, які кантраляваўся Саветам міністраў, Асамблеяй і незалежным Судом.

Аб'яднанне спыніла існаванне 23 чэрвеня 2002 года ў сувязі з заканчэннем тэрміна дзеяння дагавора.

Інтэграцыйныя працэсы ў паваеннай Еўропе
----------------------------------------

Працэсу інтэграцыі паваеннай Еўропы заміналі нераўнамернасць палітычнага і эканамічнага развіцця розных краін, недавер у стаўленні да Германіі, а таксама англа-французскае суперніцтва за лідарства ў аб'яднанай Еўропе.

Зародкам эканамічнай інтэграцыі Заходняй Еўропы стала Арганізацыя еўрапейскага эканамічнага супрацоўніцтва (АЕЭС), заснаваная ў 1948 г. удзельнікамі плана Маршала. Яна, аднак, размяшчала толькі кардынацыйнымі функцыямі.

У 1949 г. была створана першая еўрапейская палітычная арганізацыя — Савет Еўропы, аднак яго рашэнні насілі толькі рэкамендацыйны характар, а дзейнасць СЕ была абцяжарана халоднай вайной.

У 1950 годзе быў высунуты праект стварэння еўрапейскай наднацыянальнай ваеннай арганізацыі — Еўрапейскай абарончай супольнасці (ЕАС) — нароўні з Еўрапейскай палітычнай супольнасцю. Парыжскі дагавор аб стварэнні ЕАС быў падпісаны міністрамі замежных спраў Бельгіі, Італіі, Люксембурга, Нідэрландаў, Францыі і ФРГ. Гэты дагавор, аднак, у жніўні 1954 г. быў адпрэчаны французскім парламентам.

Значна большы поспех мела інтэграцыя Заходняй Еўропы ў эканамічнай вобласці. Яе ідэйным айцом стаў французскі эканаміст Жан Манэ, генеральны камісар па пытаннях планавання, які падрыхтаваў даклад, пакладзены ў аснову так званай дэкларацыі Шумана.

Дэкларацыя Шумана і ўтварэнне аб'яднання
----------------------------------------

гл. таксама: Дэкларацыя Шумана

9 мая 1950 г. міністр замежных спраў Францыі Рабер Шуман выступіў з дэкларацыяй, у якой заявіў пра рашучасць Францыі распачаць першы крок для будаўніцтва новай Еўропы і прапанаваў Германіі адыграць у гэтай справе сваю ролю. Ён заявіў: «У выніку ўзнікне новая, адзіная і моцная Еўропа, дзе ўзрасце жыццёвы ўзровень насельніцтва, паколькі адбудзецца аб'яднанне вытворчасці і пашырэнне рынку, што прывядзе да зніжэння коштаў…». Шуман заклікаў спыніць доўгачасовае суперніцтва паміж Францыяй і Германіяй, арганізаваць сумесную франка-германскую вытворчасць вуглю і сталі пад кіраваннем Вышэйшага кіруючага органа, падрыхтаваць стварэнне эканамічнай супольнасці, рашэнні кіруючых органаў якога былі б абавязковымі для дзяржаў-членаў.

У выніку міжурадавых перамоў і дыскусій быў падрыхтаваны Дагавор аб заснаванні Еўрапейскага аб'яднання вуглю і сталі (ЕАВС). Яго першапачатковымі ўдзельнікамі сталі шэсць дзяржаў: Францыя, ФРГ, Італія, Бельгія, Нідэрланды і Люксембург. Дагавор быў падпісаны 18 красавіка 1951 г. тэрмінам на 50 гадоў і набыў моц 25 ліпеня 1952 г..

У адпаведнасці з Дагаворам, на працягу 1952—1957 гг. быў паступова сфарміраваны агульны рынак вуглю, жалезнай руды, жалезнага лому, сталі, чыгуну і спецыяльных сталяў дзяржаў-удзельнікаў, унутры ЕАВС былі адменены мыты на прадукцыю вуглездабыўнай і металургічнай прамысловасці і колькасныя абмежаванні ў гандлі гэтай прадукцыяй, уведзены адзіныя транспартныя тарыфы на перавозкі вуглю і руды, жалезнага лому і прадукцыі металургічнай прамысловасці.

Ужо да 1955 г. здабыча вуглю ў дзяржавах-членах вырасла да 250 млн тон, а вытворчасці сталі — да 60 млн тон у год.

Гісторыя
--------

З 1 студзеня 1973 г. у ЕАВС увайшлі Вялікабрытанія, Данія і Ірландыя; з 1 студзеня 1981 г. — Грэцыя. Ужо ў 1975 годзе ЕАВС кантраляваў каля 90 % выплаўкі сталі, амаль 100 % здабычы вуглю і 50 % здабычы жалезнай руды ў Заходняй Еўропе.

Еўрапейскае аб'яднанне вуглю і сталі 23 чэрвеня 2002 г. спыніла сваё існаванне ў сувязі з заканчэннем Дагавора аб яго стварэнні, заключаным на 50 гадоў і не падоўжаным бакамі, з прычыны таго, што тэмпы развіцця Еўрапейскіх супольнасцей зрабілі існаванне ЕАВС неактуальным. У гэты дзень у Бруселі быў урачыста спушчаны сцяг ЕАВС.

Інстытуты
---------

У рамках ЕАВС упершыню ў міжнароднае жыццё ўводзіліся элементы наднацыянальнасці праз дэлегаванне дзяржавамі-ўдзельнікамі часткі свайго суверэнітэту.

Асноўныя органы:

1. *Вышэйшы кіруючы орган* фарміраваўся з прадстаўнікоў дзяржаў-удзельніц, але дзейнічаў незалежна ад іх урадаў і атрымаў паўнамоцтвы прымаць рашэнні ў агульных інтарэсах дзяржаў-членаў, абавязковыя для выканання. Члены кіруючых органаў прызначаліся па рэкамендацыях урадаў дзяржаў-членаў і з іх згоды. Аднак яны не павінны былі вынікаць указанням сваіх урадаў, што і забяспечвала наднацыянальны элемент у дзейнасці кіруючых органаў ЕАВС.
2. *Савет міністраў* складаўся з членаў урадаў адпаведных дзяржаў. Менавіта Вышэйшы кіруючы орган і Савет міністраў прымалі ўсе рашэнні ў рамках ЕАВС. Стварэнне нароўні з Вышэйшым кіруючым органам Савета міністраў забяспечвала неабходны баланс паміж нацыянальнымі інтарэсамі і элементамі наднацыянальнасці.

У адпаведнасці з Дагаворам зліцця, падпісаным у Бруселі 8 красавіка 1965 года і якія ўступілі ў сілу 1 ліпеня 1967 года, Вышэйшы кіруючы орган і Савет міністраў ЕАВС, а таксама Камісію і Савет Еўратама змянілі Камісія ЕЭС і Савет ЕЭС. Інстытуты трох еўрапейскіх супольнасцяў (ЕАВС, ЕЭС і Еўратам) такім чынам зліліся разам. Гэты дагавор разглядаецца некаторымі як рэальны пачатак існавання сучаснага Еўрасаюза.

Гл. таксама
-----------

* Еўрапейскі саюз
* Энергетычная палітыка Еўрапейскага саюза
* Еўратам

Зноскі
------

1. ↑  Еўрапейскае аб'яднанне вуглю і сталі (руск.)(недаступная спасылка).  Вялікая савецкая энцыклапедыя. Архівавана з першакрыніцы 21 чэрвеня 2012. Праверана 2012-12-2.
2. ↑  Дзень Еўропы — свята яднання і свету(руск.) // *Еўрабюлетэнь*. — 2010. — № 3 (8). — С. 2.

| ⛭ Еўрапейскі Саюз у тэмах |
| --- |
| Гісторыя | 

|  |  |
| --- | --- |
| Храналогія | Да 1945 **·**  1945–1957 **·**  1958–1972 **·**  1973–1993 **·**  1993–2004 **·**  2004–цяперашні час |
| Папярэднікі | Еўрапейскае аб’яднанне вугалю і сталі (1951–2002) **·**  Еўрапейская эканамічная супольнасць (1958–1993) **·**  ЕЎРАТАМ (1958–цяперашні час) **·**  Еўрапейскія супольнасці (1967–1993) ·  Храналогія эвалюцыі ЕС |

 |
| Кіраванне | 

|  |  |
| --- | --- |
| Інстытуты | Парламент **·**  Камісія **·**  Еўрапейскі савет **·**  Савет міністраў **·**  Суд Еўрапейскага саюза **·**  Цэнтральны банк **·**  Падліковая палата |
| Агенцтвы | Еўраюст **·**  Еўрапал **·**  Фронтэкс **·**  Навакольнае асяроддзе **·**  Рэканструкцыя **·**  Прафілактыка і кантроль захворванняў  **·**  Еўрастат |

 |
| Палітыка | Выбары **·**  Акруга Еўрапейскага парламента **·**  Фракцыі Еўрапейскага парламента **·**  Палітычныя партыі **·**  Пашырэнне (1995 **·** 2004 **·** 2007 **·** далейшае) **·**  Інтэграцыя **·**  Пра-Еўрапеізм **·**  Еўраскептыцызм **·**  Знешняя палітыка **·**  Еўраміф |
| Права | Acquis **·**  Закон аб канкурэнцыі **·**  Закон аб аўтарскім праве **·**  Дырэктыва **·** Часопіс **·**  Унутраны рынак (Перамяшчэнне працоўнай сілы) **·**  Заканадаўчая працэдура **·**  Пастанова **·**  Шэнгенскае пагадненне **·**  Хартыя па правах чалавека **·**  Дагаворы (выключэнні) **·**  Умацаванне супрацоўніцтва |
| Геаграфія | Межы **·**  Крайнія пункты **·**  Найбуйнейшыя гарады **·**  Найбуйнейшыя агламерацыі **·**  Дзяржавы-члены **·**  Асобыя тэрыторыі **·**  Рэгіёны |
| Эканоміка | Валюты **·**  Адзіная сельскагаспадарчая палітыка **·**  Бюджэт **·**  Еўра **·**  Цэнтральны банк **·**  Інвестыцыйны банк **·**  Інвестыцыйны фонд **·**  Еўразона **·**  Энергія **·**  Рэгіянальная палітыка **·**  Транспарт (Спадарожнікавая сістэма Галілеа) |
| Культура | Грамадзянства (Пашпарт) **·**  Насельніцтва **·**  Пасведчанне кіроўцы **·**  Утварэнне **·**  Інстытут інавацый і тэхналогіі **·**  Мовы **·**  СМІ **·**  Рэлігія **·**  Спорт **·**  Сімвалы **·**  Статыстыка **·**  Інтэрнэт |
| Спісы |  Агенцтвы **·**  Саветы **·**  Дырэктывы **·**  Палітычныя партыі **·**  Старшыня **·**  NUTS рэгіёны **·**  Самыя высокія будынкі **·**  Аўтамабільныя нумарныя знакі **·**  Абрэвіятура і жаргон |
| Тэорыя | Наддзяржаўнасць **·**  Міждзяржаўнасць **·**  Наднацыянальны саюз **·**  Еўропа розных хуткасцяў **·** Еўрасфера |
| **Партал**  **·**  **Праект** |