recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Dryobalanops aromatica* ў Інстытуце лесу Малайзіі  (англ.) (бел.
**Сарамлівасць кро́ны** (англ.: Crown shyness) — феномен, які назіраецца ў некаторых відаў дрэў, калі кроны поўнасцю развітых дрэў не стыкаюцца, фарміруючы полаг лесу з каналамі-прабеламі. Іншыя назвы — «разамкнутасць полагу», «сарамлівасць полагу», ці «міжкронавая прастора». Назіраецца ў дрэў аднаго віду, аднак зафіксаваны выпадкі між дрэвамі розных відаў.

Навукоўцы не прыйшлі да адзінага меркавання аб дакладных прычынах «сарамлівасцi», хоць у навуковай літаратуры гэты феномен абмяркоўваецца з 1920-х гадоў.

Па адной з версій, высокія тонкія дрэвы ў час моцных вятроў пашкоджваюцца і, каб пазбегнуць сутыкненняў адно з адным, рэагуюць «сарамлівасцю кроны». Эксперыменты выявілі, што дрэвы паступова запаўняюць прабелы між кронамі, калі іх штучна абмежаваць ад сутыкнення з прычыны дзеянні ветру.

Аднак малайзійскі навуковец Фрэнсіс Ын, які даследаваў *Dryobalanops aromatica* ў 1977 годзе, не знайшоў на гэтым дрэве доказаў пашкоджанняў ад трэння і выказаў здагадку, што зверху зоны росту адчувальныя да ўзроўню асветленасці і спыняюць рост пры збліжэнні з іншымі раслінамі.

Іншае тлумачэнне складаецца ў тым, што «сарамлівасць кроны» перашкаджае распаўсюджванню насякомых-мінёраў.

Зноскі
------

1. ↑  Shorea resinosa : Another jigsaw puzzle in the sky (англ.).  Forest Research Institute Malaysia (25 красавіка 2014). Праверана 24 верасня 2015.
2. ↑  An empirical model of crown shyness for lodgepole pine (*Pinus contorta* var. *latifolia* (Engl.) Critch.) in British Columbia // *Forest Ecology and Management*. — 2008. — Vol. 257. — P. 321—331. — DOI:10.1016/j.foreco.2008.09.005
3. ↑  *Thomas P. Packham J.* Ecology of Woodlands and Forests: Description, Dynamics and Diversity. — 26 July 2007. — P. 12. — ISBN 978-0-521-83452-0.
4. ↑  *Putz F. E. Parker G. G. and Archibald R. M.* Mechanical Abrasion and Intercrown Spacing // *American Midland Naturalist*. — 1984. — Vol. 112. — P. 24—28. — DOI:10.2307/2425452
5. 1 2  *Rebertus A. J.* Crown Shyness in a Tropical Cloud Forest Crown shyness in a tropical cloud forest // *Biotropica*. — 1988. — Vol. 20. — P. 338—339. — ISSN 0006-3606.(недаступная спасылка)
6. ↑  Plant Succession on Pago and Witori Volcanoes, New Britain // *Pacific Science*. — 1973. — Vol. 27. — P. 60—268. — ISSN 0030-8870.
7. ↑  TASS III: Simulating the management, growth and yield of complex stands
8. ↑  *Lieffers V.* Crown shyness in maturing boreal forest stands // *SFM Network Research Note Series*. — Vol. 36. — ISSN 1715-0981.
9. ↑  *Ng F.S.P.* Shyness in trees // *Nature Malaysiana*. — 1997. — Vol. 2. — P. 34—37.
10. ↑  Tropical Rain Forest **(нявызн.)**.  Woodland Park Zoo.
**Сігрыд Марыя Жазефіна Інгеборга Рычыса Еўфемія Ульфільд Спарэ** (швед. *Sigrid Maria Josefina Ingeborg Richissa Eufemia Ulfhild Sparre;* 1 верасня 1825, Нюгард — 17 лістапада 1910, Стакгольм) — шведская фрэйліна і дваранка, вядома яе адносінамі з Карлам XV.

Біяграфія
---------

Сігрыд Спарэ была дачкой генерал-маёра барона Сікстэна Дэвіда Спарэ і Сафіі Амаліі Элеаноры Левенгаўпт і стрыечнай сястрой губернатара Кнута Спарэ.

Яна была фрэйлінай каралевы Швецыі Жазефіны ў 1844—1850 гадах і стала вядомай дзякуючы любоўнаму раману з наследным прынцам Карлам. Каралева даручыла свайму каталіцкаму спаведніку Якаву Лорэнцу Студачу сапраць доказы рамана, злавіўшы пару разам. Гэта было дасягнута ў Тулгарнскім палацы ў 1850 годзе, пасля чаго Спарэ страціла становішча і была вымушана пакінуць дво нягледзячы на пратэсты Карла. Гэта прымусовае расстанне са Спарэ нанесла сур’ёзны і працяглы ўрон у адносінах паміж Карлам і яго маці, а таксама замацавала антыпатыю супраць каталіцызму ў Карле. Карл апісаў Сігрыд як сваё адзінае «сапраўднае каханне», а таксама склаў верш, прысвечаны ёй. Пазней ён пракаментаваў брату Сігрыд: «Твая сястра была маім адзіным каханнем — калі б яна стала маёй, я быў бы іншым чалавекам».

У 1852 годзе Сігрыд Спарэ выйшла замуж за камандзіра шляхціца Фрэдрыка Тура Седэрстрома (1808—1886). У яе было тры сыны, і яна стала вядомай сваімі дабрачыннымі намаганнямі падчас знаходжання мужа на пасадзе каменданта Карльскруны (1858-68). У 1850 годзе Карл ажаніўся з прынцэсай Луізай Нідэрландскай, заляцаўся да шляхцянак Стані Экетра і Аўроры Пэйлін і меў адносіны спачатку з Лаурай Берньер, а потым са сваячкай Сігрыд Жазефінай Спарэ.

Зноскі
------

1. ↑  Minnen från senare år, 1888—1898
2. ↑  Hvar 8 dag / Årg. 12 (1910/1911)

Літаратура
----------

* Svenskt biografiskt lexikon
* Ларс Элгклоў: Бернадот. Historien — eller historier — om en familj. Askild & Kärnekull Förlag AB, Стакгольм 1978.ISBN 91-7008-882-9 .
**«Сплачвайце доўг»** (арыг.: «Сплачывайця доўг») — артыкул Вацлава Ластоўскага, прысвечаны далейшаму развіццю беларускай літаратуры. Сваім артыкулам Ластоўскі выклікаў першую дыскусію на гэтую тэму ў Беларусі.

Вацлаў Ластоўскі адным з першых адчуў паварот у грамадскім і культурным жыцці Беларусі пасля рэвалюцыі 1905—1907 гг. і заганнасць плачу і бедавання большасці літаратараў. Так ён, будучы сакратаром *«*Нашай Нівы*»,* змясціў у ёй свой артыкул (№ 26-27), падпісаўшыся псеўданімам «*Юры Верэшчака*».

Рэакцыя
-------

У № 30 «Нашай Нівы» з’явіўся адказ на артыкул Ластоўскага «Чаму плачэ песьня наша? (Атказ Юрцы Верашчаку)», падпісаны псеўданімам «Адзін з „парнасьнікоў"». Некаторыя даследчыкі прыпісваюць гэты артыкул Янку Купалу.

У № 38 артыкуле «Ешчэ аб сплачываньню доўгу» крытык Лявон Гмырак, звярнуўшыся да «Гістарычных лістоў» (руск.: «Исторических писем») рускага філосафа Пятра Лаўрова, які сфармуляваў тэзу пра «*вялікі, неаплачаны доўг, каторы трэба звярнуць*» абабранаму простаму люду, пагадзіўся з Вацлавам Ластоўскім.

Гэтая нашаніўская дыскусія стала часткай эсэ «Развагі і думкі» Максіма Гарэцкага ў «Велікоднай пісанцы на 1914 год».

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускай літаратуры XX стагодцзя: у 4 т. Архівавана 6 сакавіка 2022. Т. 1 / Нац. акад. навук Беларусі. Ін-т літаратуры імя Я. Купалы. Мн.: Беларуская навука, 1999. 583 с.

| ⛭Вацлаў Ластоўскі |
| --- |
| Творы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Гісторыя | 
* Кароткая гісторыя Беларусі (1910)
* Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі (1926)

 |
| Публіцыстыка | 
* Сплачвайце доўг (1913)
* Што трэба ведаць кажнаму беларусу (1918)

 |
| Аповесці | 
* ‎Прыгоды Панаса і Тараса (1912)
* Лабірынты (1923)

 |
| Мовазнаўства | Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік (1924) |

 |  |
| Выданні | 
* Наша Ніва
* Гоман
* Крывічанін
* Крывіч

 |
| Арганізацыі | 
* Хрысціянская злучнасць
* Выдавецтва
* Урад БНР
* Сувязь нацыянальна-дзяржаўнага вызвалення Беларусі

 |
| Памяць | Дуб |
| Звязанае | Вянок |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Споры.

**Спо́ры** — возера ў Беларусі, у Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзіцца ў 5 км на паўднёвы захад ад Паставаў каля вёскі Шыркі. Належыць да групы Пастаўскіх азёр.

Знаходзіцца ў басейне ракі Мядзелка. Плошча возера складае 0,7 км². Найбольшая глыбіня возера 20,8 м, сярэдняя 4,2 м. Даўжыня Спораў складае 1,45 км, найбольшая шырыня 0,84 км. Даўжыня берагавой лініі 4,89 км. Аб’ём вады ў возеры складае 3,38 м³, плошча вадазбору 48 км².

Катлавіна возера эварзійнага тыпу. Схілы катлавіны маюць вышыню 10—20 метраў. На поўначы і захадзе схілы парослыя лесам, на паўднёвым усходзе і ўсходзе разараныя.  

Заходняя частка возера глыбакаводная, усходняя — мелкаводная, з плоскім дном. Прыблізна ў цэнтры возера паміж глыбокай і мелкаводнай часткамі размяшчаецца востраў, плошча якога складае 0,015 км². У возеры ёсць 3 вялікія затокі. Берагі нізкія, вышынёй 0,2—0,3 м, пакрытыя хмызняком, месцамі зліваюцца з схіламі катлавіны. Месцамі вакол возера забалочаная пойма шырынёй 5—8 метраў. Мелкаводдзе пясчанае, глыбакаводная зона высланая глеем.  

Возера эўтрофнае, праточнае. Зарастае да глыбіні 4,5—5,2 м. Праз возера цячэ рака Спорыца і злучае яго з азёрамі Світка і Задзеўскае. Упадае ручай Варонаўка. Таксама з возера Споркі (Малыя Споры) ўпадае ручай.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, акунь, плотка, сом, лінь, мянтуз і іншыя віды рыб.

Зноскі
------

1. ↑  Ліст карты N-35-30. Выданне 1986 года. Стан мясцовасці на 1982 год. (руск.)
2. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Споры // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 120. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Міронаў В. В.* Споры // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Витебская область. Поставский район: карта. — Мн.: Белкартография, 2007. — Доп.тираж 3 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» (руск.)
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  (руск.)

| Пастаўскія азёры |
| --- |
| 
* Варанец
* Глодава
* Доўжа
* Светлае
* Світа
* Світка
* Споры
* Чэцверць

 |
**Спліт** (англ.: split, split record; даслоўна: *расшчапленне*) — музычны альбом (грампласцінка, кампакт-дыск, самотнік, сінгл і г.д.), на якім прадстаўлены кампазіцыі дзвюх (рэдка больш) розных выканаўцаў. Спліт-альбом адрозніваецца ад зборніка тым, што ўключае некалькі песень кожнага выканаўцы, а не 1–2 песні ад многіх выканаўцаў.

З пачатку 1980-х гадоў спліты актыўна выкарыстоўваліся незалежнымі лэйбламі і гуртамі, якія граюць панк-рок, хардкор і інды-рок.

На Беларусі
-----------

Прыкладам на Беларусі можа быць спліт-альбом «Split Before, Together Now» ад гуртоў «Hair Peace Salon» і «Jitters».

Зноскі
------

1. ↑  *Finn, Craig.*. The Faith and Void: the glorious Dischord of 1980s harDCore punk (англ.). *The Guardian* (27 кастрычніка 2011). Архівавана з першакрыніцы 13 лютага 2012. Праверана 23 студзеня 2012.
2. ↑  *Ju*. Hair Peace Salon отвечают на вопросы в преддверии выхода сплита с группой Jitters (руск.)(недаступная спасылка).  xlam.by (20 кастрычніка 2008). Архівавана з першакрыніцы 24 красавіка 2017. Праверана 16 снежня 2018.
**Тэрмадына́міка нераўнава́жных працэ́саў**, **нераўнава́жная тэрмадына́міка**, ці **тэрмадына́міка неабарача́льных працэ́саў** — агульная тэорыя макраскапічнага апісання нераўнаважных працэсаў.

Асноўная задача нераўнаважнай тэрмадынамікі — колькаснае вывучэнне нераўнаважных працэсаў для станаў, якія мала адрозніваюцца ад раўнаважных, напрыклад, вызначэнне залежнасці канцэнтрацыі кампанентаў, скорасці, напрамку і іншых параметраў такога працэсу ад знешніх умоў.

На нераўнаважнай тэрмадынаміцы грунтуюцца даследаванні адкрытых сістэм (хімічных і біялагічных, у т.л. жывых арганізмаў), яна дазваляе тлумачыць многія нераўнаважныя з’явы ў гідрагазадынаміцы, электрычных правадніках, напрыклад, тэрмаэлектрычныя з'явы, гальванамагнітныя з'явы, тэрмагальванамагнітныя з’явы.

Неабарачальныя працэсы на аснове тэрмадынамічных меркаванняў вывучаў У. Томсан (лорд Кельвін). Іх паслядоўнае даследаванне пачаў Л. Онсагер.
Як самастойная навука тэрмадынаміка нераўнаважных працэсаў пачала развівацца ў працах І. Р. Прыгожына і нідэрландскага фізіка С. Р. дэ Гроата[de].

Сістэмы, у якіх працякаюць нераўнаважныя працэсы, разглядаюцца як суцэльныя асяроддзі, а іх параметры стану — як палявыя пераменныя (неперарыўныя функцыі геаметрычных каардынат і часу).
Пры макраскапічным апісанні працэсаў лічаць, што такія сістэмы складаюцца з элементарных аб’ёмаў, кожны з якіх характарызуецца параметрамі стану (тэмпературай, ціскам і іншымі), якія залежаць ад каардынат і часу.

Для колькаснага апісання працэсаў састаўляюцца ўраўненні балансу для элементарных аб’ёмаў на аснове законаў захавання энергіі, імпульсу і масы, а таксама састаўлення ўраўнення балансу энтрапіі і фенаменалагічных ураўненняў працэсаў пераносу, якія звязваюць патокі і тэрмадынамічныя сілы (гл. з'явы пераносу).

Метады нераўнаважнай тэрмадынамікі дазваляюць сфармуляваць для нераўнаважных працэсаў першы і другі законы тэрмадынамікі ў лакальнай форме, атрымаць на аснове агульных прынцыпаў поўную сістэму ўраўненняў пераносу[en] (ураўненняў гідрадынамікі, цеплаправоднасці і дыфузіі) для простых і складаных сістэм з улікам хімічных рэакцый, фазавых ператварэнняў, электрамагнітных сіл і іншых знешніх уздзеянняў.

На Беларусі даследаванні па праблемах тэрмадынамікі нераўнаважных працэсаў пачаты ў 1956 у Інстытуце цепла- і масаабмену НАН Беларусі пад кіраўніцтвам А. В. Лыкава і Т. Л. Перэльмана.

Літаратура
----------

* Тэрмадынаміка нераўнаважных працэсаў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. С. 134.
* Пригожин И. Введение в термодинамику необратимых процессов: Пер. с англ. М. 1960.
* Лыков А. В. Михайлов Ю. А. Теория тепло- и массопереноса. М.; Л. 1963.
* Гроот С. Р. де, Мазур П. Неравновесная термодинамика: Пер. с англ. 1964.
* Зубарев Д. Н. Неравновесная статистическая термодинамика. М. 1971.
* Дьярмати И. Неравновесная термодинамика: Пер. с англ. М. 1974.

Спасылкі
--------

* *Термодинамика неравновесных процессов* — артыкул з Фізічнай энцыклапедыі
**Сігулдскі сярэдневяковы замак** (лат.: Siguldas viduslaiku pils), вядомы ў сярэднявеччы як **замак Зэгевольд** — адзін з замкаў у Сігулдзе, Латвія, пабудаваны крыжакамі.

Гісторыя
--------

Замак быў пабудаваны ў 1207—1209 гадах, па загадзе магістра Ордэна мечаносцаў Вена фон Рорбаха на тэрыторыі аднаго з былых ліўскіх паселішчаў на беразе ракі Гаўі. У 1345 годзе замак быў часова захоплены вялікім князям літоўскім Альгердам. У 1558 годзе быў пашкоджаны войскам Івана Грознага. З 1562 года ў складзе Інфлянтаў.

Падчас Вайны Рэчы Паспалітай са Швецыяй моцна пашкоджаны. У 1627 годзе шведскі кароль Густаў II Адольф  перадаў замак у валоданне Акселя Уксеншэрны. Падчас Вялікай Паўночнай вайны замак быў канчаткова разбураны. Пасля яе — ужо ў складзе Расійскай імперыі — замак змяніў некалькі гаспадароў, і ў рэшце рэшт, перайшоў ва ўладанне роду фон Борхаў. У другой палове XIX стагоддзя гаспадыней замка становіцца Вольга Крапоткіна (у дзявоцтве фон Борх), і праз яе замак перайшоў да роду Крапоткіных, якія валодалі ім да абвяшчэння незалежнасці Латвіі.

Гл. таксама
-----------

* Сігулдскі замак
* Турайдскі замак

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Турыстычны сайт Сігулды Архівавана 11 ліпеня 2012.
**Санет** (англ.: sonetto — песенька) — адна з так званых цвёрдых форм лірычнай паэзіі. З'явіўся ў Італіі ў XIII стагоддзі, першыя санеты стварыў Гвітонэ Дарэца, найбольшую вядомасць набылі санеты Франчэска Петраркі.

Санет складаецца з 14 радкоў па 11 складаў у кожным, са строгай рытмічнай і лагічнай структурай. Вылучаюць некалькі асобных форм санета. **Італьянскі санет** складаецца з дзвюх частак: першая з васьмі радкоў (у ёй фармулюецца праблема твора), другая з шасці (вырашэнне праблемы). Парадак рыфмаў — *a-b-a-b a-b-b-a c-d-e-c-d-e* (ці *c-d-c-c-d-c*), 9-ы радок вылучаецца інтанацыйна. Нязначна адрозніваецца ад яго **французскі санет** са схемай *a-b-b-a a-b-b-a c-d-d c-e-e*. У Англіі XVI стагоддзя склалася альтэрнатыўная форма санета (вядомая як **«шэкспіраў санет»**) з рыфмамі *a-b-a-b c-d-c-d e-f-e-f g-g*. У паэзіі мадэрнізму санетамі часта называюцца вершы з чатырнаццаці радкоў больш вольнай структуры.

Санет з'яўляецца базай для больш буйной вершаванай формы — **вянку санетаў** (15 санетаў, у санетах з 2-га па 14-ы першы радок супадае з апошнім радком папярэдняга санету, 15-ы санет — **магістрал** — складаецца з запісаных па парадку першых радкоў 1-га — 14-га санетаў).

У беларускай літаратуры першы ўжыў форму санета Янка Купала (выдаваліся асобнай кнігай), затым да гэтай цвёрдай формы звярнуўся Максім Багдановіч.

Зноскі
------

1. ↑  Encyclopaedia Britannica
2. ↑  The sonnet: poetic form Архівавана 23 чэрвеня 2017.
**Спеў** (вака́л) — вакальнае мастацтва. Выкладаецца ў музычных навучальных установах у якасці асобнай навучальнай дысцыпіны.

Паходжанне спеву звязана з імкненнем чалавека выказаць свой настрой у гуках голасу. Паступова развіваючыся, спеў становіцца прадметам адмысловага мастацтва. Словы, дзякуючы спеву, набываюць большы рэльеф. Тэкст у злучэнні са спевам аказвае асабліва моцнае, захапляльнае ўздзеянне. Для спеву як мастацтва, неабходныя правільная, натуральная пастаноўка голасу і тэхнічнае вакальнае развіццё.

Спеў ужываецца не толькі ў солавым, але і ў сумесным выкананні (дуэт, трыа, квартэт, квінтэт, хор, ансамбль). Спеў выйграе ў музыцы меладычнай, якая дае магчымасць спеваку перадаваць музычны матэрыял вольна, не робячы над голасам занадта вялікіх высілкаў, не стамляючы яго прыёмамі, неўласцівымі яго натуры. Музыка для спеву не павінна насіць у сабе характару інструментальнага, гэта значыць не павінна заключаць у сабе прыёмаў, больш прыдатных да інструмента, чым да голасу.

У варунках сучаснай музычнай індустрыі пад вакалам таксама разумеецца любое голаснае выкананне музычнага твору: ад меладычнага рамансу да сцэнічных енкаў і крыкаў. У англійскай навуковай тэрміналогіі ўжыванне панятку больш шырокае: тут «вакалам» можа звацца любое чалавечае маўленне голасам.

Жанры спеву:

* оперны
* камерны — канцэртнае выкананне арыяў, рамансаў, песень

Стылі спеву:

* пявучы — кантылена
* дэкламацыйны — рэчытатыў
* каларатурны

Спеў без слоў — вакаліз.

Гл. таксама
-----------

* Опера

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Спеў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis · Гранат |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119590947 · GND: 4020470-4 · LCCN: sh85122827 · LNB: 000111999 · Microsoft: 44819458 · NKC: ph127679 |

 |
**«Грамада»** — нелегальнае беларускае выдавецтва, якое існавала ў Санкт-Пецярбургу ў 1906—1907.

Выдавала агітацыйную літаратуру (арыгінальную і перакладную) рэвалюцыйнага зместу. Арганізоўвалі выдавецкую дзейнасць Антон Грыневіч, Вацлаў Іваноўскі.

Захавалася 6 брашур, у тым ліку: «Як мужыку палепшыць сваё жыццё» (лацінкай і кірыліцай), «Чы будзе для ўсіх зямлі?», «Што такое свабода?», «Забастоўка» (лацінкай), «Гутарка аб тым, куды мужыцкія грошы ідуць».

Дзейнасць выдавецтва спынена царскай цэнзурай.

Зноскі
------


Александровіч С. Х. Пуцявіны роднага слова Мн. 1971. С. 142, 154—155.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Грамада (значэнні).
**«Грамада»** — газета, орган Беларускай сацыялістычнай грамады (БСГ). Выдавалася з 1 мая да 11 чэрвеня 1917 у Мінску на беларускай мове. Рэдактар А. Смоліч. Змяшчала інфармацыйныя матэрыялы, давала ацэнку грамадска-палітычных падзей у краіне, абмяркоўвала пытанні сацыялістычнага светаўпарадкавання, будучага дзяржаўнага будаўніцтва, асновы духоўнага жыцця народа. Пісала пра сацыяльна-палітычныя прычыны вайны, пра падзеі на фронце, заклікала да міру. Публікавала матэрыялы пра культурнае жыццё ў Мінску, асобныя творы З. Бядулі, Л. Родзевіча, з запісаў А. Сержпутоўскага, рэвалюцыйныя песні. Выйшлі 4 нумары.

Літаратура
----------

* Ліс А. Цяжкая дарога свабоды. Мн. 1992.
* *А. С. Ліс.* «Грамада» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
**Санкт-Пецярбургская дзяржаўная Тэатральная бібліятэка** (руск.: Санкт-Петербургская государственная Театральная библиотека, вуліца Дойліда Росі, 2) — найстарэйшая тэатральная бібліятэка Расіі. Заснавана ў 1756 годзе як бібліятэка расійскага Прыдворнага тэатра. У гады Вялікай Айчыннай вайны не спыняла працу. У фондах (1990) каля 490 тыс. адзінак захоўвання. Бібліятэка мае зборы літаратуры па гісторыі і тэорыі тэатра, рукапісныя матэрыялы (дзённікі, пісьмы, фонд «Руская драматургія»), калекцыю балетных лібрэта, фонды труп французскіх і нямецкіх тэатраў, драматычнай цэнзуры, архівы дзеячоў рускай сцэны, эскізы спектакляў, калекцыю газетных выразак. У бібліятэцы 2 чытальныя залы на 50 месцаў. Вядзе даведкава-бібліяграфічную працу па пытаннях тэатра і драматургіі.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Жэрэмі Малерб** (фр.: Jérémy Malherbe; нар. 15 сакавіка 1991, Страсбур, Францыя) — французскі футбаліст, брамнік.

Клубная кар’ера
---------------

Пасля навучання ў акадэміі «Нансі» ў 2010 годзе далучыўся да «Грэнобля», у складзе якога 1 кастрычніка 2010 года дэбютаваў у Лізе 2, выйшаўшы на замену ў канцы матча з «Ванам». Пасля выстпулення за «Гап» далучыўся да «Рэймса», дзе на працягу трох сезонаў быў рэзервовым брамнікам. У сезоне 2015/16 быў асноўным брамнікам клуба другога бельгійскага дывізіёна «Руселарэ», правёў без замен усе матчы і быў прызнаны найлепшым брамнікам турніру. У другой палове 2016 года падтрымліваў форму ў родным Страсбуры.

У студзені 2017 года прыбыў на прагляд у беларускі клуб «Дынама» з Брэста і неўзабаве падпісаў кантракт. З пачатку сезона 2017 стаў асноўным брамнікам брэстчан, дапамог камандзе выйграць Кубак Беларусі, адбіўшы вырашальны пасляматчавы пенальці ў фінальнай сустрэчы супраць «Шахцёра». Пасля матча супраць «Слуцка» (17 верасня), у якім з-за памылкі Малерба «Дынама» саступіла 0:1, перастаў трапляць у склад. У лістападзе 2017 годзе было абвешчана аб зыходзе французскага брамніка з «Дынама».

У студзені 2018 года стаў іграком шатландскага клуба «Данды», аднак па заканчэнні сезона ў маі таго ж года пакінуў каманду, так і не згуляўшы ў шатландскім Прэм’ершыпе. У чэрвені 2018 года далучыўся да грэчаскага клуба «Паніёніяс». Па выніках сезона 2019/20 «Паніёніяс» пакінуў грэчаскую Суперлігу, пасля чаго Малерб завяршыў кар’еру.

Дасягненні
----------

* Беларусь Уладальнік Кубка Беларусі: 2017

Зноскі
------

1. ↑  Jérémy Malherbe // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Jérémy Malherbe // As — Madrid: Grupo PRISA, 1967.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2807'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1466106'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q719880'></a>
3. ↑  Голкипер Жереми Малерб стал игроком брестского "Динамо"
4. ↑  Жереми Малерб покинул брестское "Динамо"
5. ↑  Малерб стал игроком "Данди"
6. ↑  Экс-вратарь брестского «Динамо» Жереми Малерб покинул «Данди», ни разу не сыграв в шотландском Премьершипе
7. ↑  Бывший вратарь брестского «Динамо» Малерб стал игроком «Паниониса»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AS.com · by.tribuna.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · L’Équipe · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Альхоўка.

**Альхо́ўка** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці, за 15 км на паўночны захад ад горада Мёры, за 2 км на паўночны захад ад вёскі Запалассе, у басейне ракі Вята.

Плошча паверхні 0,06 км². Даўжыня 0,35 км, найбольшая шырыня 0,2 км. Даўжыня берагавой лініі 1,15 км.

Схілы катлавіны на поўначы і ўсходзе вышынёй 15—18 м, на поўдні 8 м, у верхняй частцы часткова разараныя. Шырыня поймы ад 10 м на захадзе да 100 м на ўсходзе, пад лугам, хмызняком. На паўднёвым захадзе выцякае ручай у возера Запалоссе.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.

Спасылкі
--------

* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» Архівавана 17 мая 2017.
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» Архівавана 6 сакавіка 2016.
**Бо́зе-ва́дкасць** — квантавая вадкасць з часціц (ці квазічасціц) з нулявым або цэлалікавым спінам (базонаў). Падпарадкоўваецца статыстыцы Бозе—Эйнштэйна.

Да Бозе-вадкасцей адносяцца, напрыклад, вадкі гелій 4Не, які пры тэмпературах, блізкіх да абсалютнага нуля, можа перайсці ў стан звышцякучасці; сукупнасць купераўскіх пар электронаў, утварэнне якіх прыводзіць да звышправоднасці.

Гл. таксама
-----------

* Квантавая вадкасць

Літаратура
----------

* Бозе-вадкасць // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. С. 205.
* *Бозе-жидкость* — артыкул з Фізічнай энцыклапедыі
**Купяціцкі Увядзенскі манастыр** — праваслаўны манастыр, які існаваў у 1628—1817 у вёсцы Купяцічы.

Гісторыя
--------

Заснаваны Апалоніяй Войнай з Валовічаў i Васілём Копцем як праваслаўны манастыр пры старадаўняй царкве Увядзення Багародзіцы ў храм. Яго святыняй быў абраз Маці Божай у выглядзе меднага крыжа-энкалпіёна, знойдзенага 15 лістапада 1182 (дата вылічана мітрапалітам кіеўскім Яўгенам Балхавіцінавым у 1-й палове 19 ст.) у Купяцічах, паводле царкоўнай легенды, пры дзівосных абставінах.

У сярэдзіне 17 ст. абраз перанесены ў Сафійскі сабор у Кіеве. Першыя манахі прыйшлі ў Купяціцкі манастыр у 1629 з Віленскага Свята-Духава манастыра. У 1740-я манастыр стаў уніяцкім. Пасля 1743 далучаны да Пінскага Богаяўленскага манастыра. У 1817 зачынены. Драўляныя будынкі не зберагліся.

Вядомыя жыхары
--------------

* у 1630-я ў манастыры жыў вядомы рэлігійны дзеяч і пісьменнік Афанасій Філіповіч, які ў сваіх творах усхваляў купяціцкі абраз як галоўную праваслаўную святыню Рэчы Паспалітай.
* у 1650-я ігуменам манастыра быў беларускі і ўкраінскі праваслаўны дзеяч Макарый Канеўскі

Літаратура
----------

* Рэлігія і царква на Беларусі: Энцыкл. давед. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоўі інш.; Маст. А. А. Глекаў. — Мн.; БелЭн, 2001. — С. 173—174. — 368 с.
Першае друкарскае з'яўленне знака роўнасці ў кнізе Роберта Рэкарда ў 1557 годзе (запісана ўраўненне {\displaystyle 14x+15=71})
**Ураўненне**, **раўнанне** — матэматычны запіс задачы аб адшуканні значэнняў аргументаў, пры якіх значэнні дзвюх зададзеных функцый роўныя.

Уяўляе сабой роўнасць выгляду {\displaystyle f(x,...)=g(x,...)} або {\displaystyle f(x,...)=0}, дзе f і g — функцыі (у агульным выпадку — вектарныя) аднаго ці некалькі аргументаў, а таксама задача па знаходжанні такіх значэнняў аргументаў, пры якіх дасягаецца гэтая роўнасць. На магчымыя значэнні аргументаў могуць быць накладзеныя дадатковыя ўмовы.

«Аргументы» (часам называюцца «зменнымі») у выпадку ўраўнення называюць «невядомымі».

Значэнні невядомых, пры якіх гэтая роўнасць дасягаецца, называюцца развязкамі або каранямі дадзенага ўраўнення. Пра карані гавораць, што яны задавальняюць дадзенаму ўраўненню.

Развязаць ураўненне азначае знайсці мноства ўсіх яго рашэнняў (каранёў).

Прыклады ўраўненняў
-------------------

* {\displaystyle x=1}
* {\displaystyle 1/x=1/x}

Гл. таксама
-----------

* Лінейнае ўраўненне
* Квадратнае ўраўненне
* Кубічнае ўраўненне
* Алгебраічнае ўраўненне

Зноскі
------

1. ↑  Літ.: Русско-белорусский математический словарь. Мн. 1993, С.204.: **Раўнанне**. Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы. Мн.:БелЭн, 2002. С.694: **Ураўненне**
2. ↑  БЭ ў 18 т. Т. 16. Мн. 2003.
**«Урачысты шлюб Марыі Клементыны Сабескай з Якабам ІІІ Сцюартам»** — гістарычная карціна невядомага мастака XVIII стагоддзя, верагодна, са збораў Нясвіжскага замка. Месцазнаходжанне невядома. Памер карціны — 230 × 135 см.

Гісторыя
--------

Карціна з такім сюжэтам адсутнічае ў інвентарах Нясвіжскага замка ХІХ ст. Магчыма, для тагачасных складальнікаў не быў зразумелы змест палатна і твор запісалі як невядомы. Аднак нельга адкідаць версію, што гэта або больш позняя копія, або карціна прывезена з іншага палаца. Твор пазначаны ў каталогу 1928 г. і ў вопісе, складзеным у 1939 г. Захаваўся фотаздымак у Інстытуце мастацтва Польскай акадэміі навук. Памеры палатна даволі вялікія — 230×135.

Апісанне
--------

На творы адлюстраваны момант, калі прынц Джэймс Фрэнсіс Эдуард Сцюарт[ru], прэтэндэнт на англійскі трон пад імем Якаб ІІІ, бярэ ў жонкі Марыю Клементыну Сабескую[ru]. Падзея адбылася 3 верасня 1719 г. у капліцы епіскапскага палаца ў Монтэф’ясконэ[ru].

Урачысты шлюб Марыі Клементыны Сабескай з Якабам III Сцюартам. Агасціна Масучы[en], 1735. Шатландская нацыянальная партрэтная галерэя
У Шатландскай нацыянальнай партрэтнай галерэі знаходзяцца вельмі падобныя творы: карціна алеем аўтарства Агасціна Масучы[en], гравюра Антоніа Фрыза паводле вышэй згаданага сюжэта Агасціна Масучы. Нясвіжская карціна адрозніваецца ў дэталях і ў параўнанні з шатландскай меншая памерамі. Гэта, безумоўна, капійны твор, напісаны менш вытанчана і па ранейшаму ўзору. На жаль, адсутнасць карціны з галерэі Нясвіжскага замка не дазваляе ўпэўнена сказаць, што паслужыла мастаку асновай для стварэння копіі: алейны арыгінал або гравюра.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Лёс фамільных скарбаў магнацкіх родаў Беларусі : зборнік матэрыялаў Міжнароднай навуковай канферэнцыі «Лёс фамільных скарбаў магнацкіх родаў Беларусі» (Нясвіж, 10 лістапада 2020 г.) і Міжнароднага навуковага семінара «Крыпта князёў Радзівілаў у Нясвіжы: гісторыя, сучасны стан, даследаванні, перспектывы выкарыстання» (Нясвіж, 4 кастрычніка 2019 г.)/ уклад. У. У. Караленак, С. М. Клімаў. — Нясвіж : Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж», 2020. 380 с. [16] л. іл.: іл. ISBN 978-985-904-826-5.
**Свірскія азёры** (**Свірская група азёр**) — група азёр на паўночным захадзе Беларусі, у Нарачана-Вілейскай нізіне, на тэрыторыі Вілейскага і Мядзельскага раёнаў Мінскай вобласці. Адносяцца да басейна ракі Страча (прыток Віліі).

У Свірскую групу ўваходзяць наступныя азёры:

* Свір
* Вішнеўскае
* Свірнішча
* Глухое
* Тушча

і інш.

Азёры размешчаны ў доўгай, выцягнутай амаль на 25 км з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход лагчыне ў шырокім міжпагоркавым паніжэнні. З захаду ўшчыльную прылягаюць высокія (да 25 м) схілы Свірскай грады, пакатыя ўсходнія схілы прадстаўлены адгор'ямі Канстанцінаўскай грады. Возера Вішнеўскае праз раку Смолка мае сцёк у возера Свір, з якога выцякае рака Свірыца, якая ўпадае ў Страчу. Азёры Свірнішча і Глухое маюць сцёк у раку Свірыцу праз каналізаваны ручай.

Азёры і навакольная тэрыторыя ўваходзяць у нацыянальны парк «Нарачанскі»

Зноскі
------

1. 1 2  Азёры Нацыянальнага парка «Нарачанскі»(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Азёры Нацыянальнага парка «Нарачанскі»(недаступная спасылка)

| Свірскія азёры |
| --- |
| 
* Вішнеўскае
* Глухое
* Свір
* Свірнішча

 |
**Гашпар Кортэ-Рэал** (парт.: Gaspar Corte-Real; каля 1450 — магчыма 1501 гг.) — партугальскі мараплавец. Адзін з першых еўрапейскіх даследчыкаў Паўночнай Амерыкі.

Быў трэцім малодшым сынам Жуана Ваш Кортэ-Рэала, губернатара вострава Тэрсейра. Выконваў абавязкі губернатара ў 1488 г. і 1497 г.

У 1500 г. атрымаў ад Мануэла I дазвол на экспедыцыю ў паўночна-заходнюю Атлантыку, якая цікавала партугальскага караля ў сувязі з адкрыццямі Джона Кабата. У экспедыцыі на трох суднах прымалі ўдзел Мігел Кортэ-Рэал, яго старэйшы брат, а таксама вядомыя жыхары Тэрсейры. Вынікам вандроўкі 1500 — 1501 гг. стала адкрыццё паўднёвай часткі Грэнландыі, на якую партугальцы не высадзіліся з-за айсбергаў. Былі даследаваны лясістыя берагі сучаснай Канады, па меркаванню даследчыкаў Ньюфаўндленд і Лабрадор. Пры гэтым у палон было захоплена 57 тубыльцаў. Падчас экспедыцыі караблі разышліся, і ў Партугалію вярнулася толькі 2. Карабель з Гашспарам і Мігелам Кортэ-Рэаламі знік.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Gaspar Corte Real Архівавана 7 жніўня 2016.
* Biography — CORTE-REAL, GASPAR
* Gaspar Corte Real — Elizabethan Era
* The Portuguese Explorers — Newfoundland and Labrador

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Канадская · Малы Бракгаўза і Эфрона · Appletons' (1887—1901) · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 13365625X · ISNI: 0000 0000 7882 2849 · LCCN: n97009524 · SUDOC: 157783391 · VIAF: 104451167 |
**Ру́дня-Нісі́мкавіцкі нацыянальны польскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёна БССР. Цэнтр — вёска Рудня Нісімкавіцкая.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года **Рудня-Нісімкавіцкі сельсавет** у складзе Свяцілавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Чачэрскага раёна. 30 снежня 1927 года рэарганізаваны ў Рудня-Нісімкавіцкі нацыянальны польскі сельсавет. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чачэрскім раёне БССР. 29 кастрычніка 1934 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Нісімкавіцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Сцыцінастрома духмяная** (*Scytinostroma odoratum*) — рэдкі від грыбоў сямейства Лахнакладыевыя. Сустракаецца ва ўмераных лясах паўночнага паўшар'я.

Абараняецца ў Польшчы.

Апісанне
--------

Пладовае цела распрасцёртае, ад крэмавага да бледна-бурага, край прырастае. Гіменафор гладкі або пакрыты буграми. У пладовым целе маюцца вілачкава-разгалінаваныя гіфы шырынёй 0,8-2 мкм і цысціды памерам 18-50 × 3-6 мкм з зярністым змесцівам. Гіфы без пражак. Базідыі 20-50' 4-6 мкм. Споры эліптычныя, 5,5-8,5 '3-5 мкм.

Пашырэнне
---------

Пашырэнне: Еўропа, Азія, Паўночная Амерыка. На Беларусі адзначаны ў Віцебскай, Гомельскай і Магілёўскай абласцях. Сустракаецца ў дубовых, грабавых, хваёвых лясах. Расце і ўтварае пладовыя целы як сапратроф на валежнай драўніне лісцевых парод дрэў (вольха чорная, бяроза, граб звычайны) і хвойных. У заходняй частцы Еўропы адзначаецца пераважна на хвойных дрэвах. 

Пладовыя целы з'яўляюцца ў чэрвені — жніўні. Грыб выклікае белую гніль драўніны.

Зноскі
------

1. ↑  Scytinostroma odoratum Архівавана 5 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Сцыцінастрома духмяная ў Чырвонай кнізе Беларусі(недаступная спасылка)
**Сцепаніда Піліпаўна Ільючык** (1 жніўня 1912, в. Скібічы , Кобрынскі павет, Гомельская губерня — 18 чэрвеня 2000) — беларускі жывёлавод, Герой Сацыялістычнай Працы (1966). Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1955—1963).

Біяграфія
---------

Бацькі памерлі, калі дзяўчынцы было два гады, яе апекавала дванаццацігадовая сястра Марыя. У 1925 годзе старэйшая сястра выйшла замуж, а малодшая паехала ў Драгічын, дзе служыла па найму, нянчыла дзяцей. У 1929 годзе выйшла замуж за Трафіма Ільючыка, маладыя пачалі займацца земляробствам у асабістай гаспадарцы.

У 1949 годзе ў Скібічах пачалася калектывізацыя, быў арганізаваны калгас, сям’я Ільючыкаў уступае ў яго адной з першых. Спачатку працавала ў паляводстве, а потым ёй прапанавалі заняцца жывёлагадоўляй. У 1950—1963 гадах — свінарка сельгасарцелі імя Жданава Драгічынскага раёна. Ужо ў 1953 годзе на раённай сельскагаспадарчай выставе была ўзнагароджана дыпломам. Дасягнула значных поспехаў у павышэнні прадукцыйнасці жывёлагадоўлі, пазней яе перадавы вопыт быў абагулены ў асобнай брашуры. 

Двойчы выбіралася дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР ІV і V скліканняў (1955—1959; 1959—1963).

Пасля выхаду на пенсію жыла ў Драгічыне.

Узнагароды
----------

Указам Прэзідіума Вярхоўнага Савета СССР 18 студзеня 1958 года прысвоена ганаровае званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат». Узнагароду атрымала 23 студзеня 1958 года ў зале пасяджэнняў Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР з рук Першага сакратара ЦК КПСС М. С. Хрушчова.

У 1955—1958 гадах была ўдзельнікам ВДНГ СССР, дзе ўзнагароджана сярэбранымі (1955; 1956; 1957) і залатым (1958) медалямі. Неаднаразова яе прэміравалі каштоўнымі падарункамі (у т. л. швейнай машынкай) за перамогу ў сацыялістычным спаборніцтве. За 1957 год атрымала за свае працадні каля 3 тон зерня, 7 000 рублёў і ў якасці дадатковай аплаты 180 кг свініны.

Узнагароджана медалём Мацярынства ІІ ступені (1947), а 10 мая 1950 года — ордэнам «Матчына Слава».

З 1968 года з’яўлялася персанальным пенсіянерам саюзнага значэння.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ильючик Степанида Филипповна // Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биогр. справочник. Минск, 2014. С. 104.
* Ільючык Сцепаніда Піліпаўна // Памяць. Драгічынскі раён : гіст.-дакум. хроніка. Мінск, 1997. С. 409.
* Ильючик Степанида Филипповна // Белорусская ССР : краткая энциклопедия : в 5 т. Минск, 1982. Т. 5. С. 257.
* Ільючык Сцепаніда Піліпаўна // Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : у 5 т. Мінск, 1981. Т. 5. С. 255.
* Ільючык Сцепаніда Піліпаўна // Беларуская савецкая энцыклапедыя : у 12 т. Мінск, 1972. Т. 5. С. 68.
**Сцэны ля мора** (*A Scene At The Sea*, *あの夏、いちばん静かな海*) — фільм рэжысёра Такесі Кітана (Японія, 1991)

Сюжэт
-----

У час працы глуханямы прыбіральнік Шыгару знаходзіць паламаную дошку для віндсерфінгу. Ён рамантуе яе і разам з сяброўкай ідзе на пляж, дзе спрабуе катацца. Спачатку ў яго не атрымліваецца нават узняцца на дошку, іншыя спартмены пацяшаюцца, гледзячы на яго. Шыгару пачынае хадзіць на пляж штодня. Аднойчы ў час катання ягоная дошка ламаецца. Шыгару купляе другую дошку, траціць на гэта ўвесь заробак. Гледзячы на ўпартасць Шыгару, спартсмены пачынаюць паважаць яго. Уладальнік крамы, дзе Шыгару набыў дошку, аднойчы прапануе яму ўдзельнічаць у спаборніцтве па віндсерфінгу. Шыгару разам з сяброўкай едзе на спаборніцтва, аднак не выступае на ім. Тым часам ён ужо робіць пэўныя поспехі ў любым занятку. Увесь час праводзіць на пляжы, закідвае працу. На другім спаборніцтве яго адзначаюць кубкам. Пасля гэтага, ён у непагадзь ідзе на пляж і не вяртаецца.

Акцёры
------

* Шыгару — Клод Мэкі
* Ягоная сяброўка — Хірока Ашыма

Здымачная група
---------------

* Рэжысёр, сцэнарыст — Такесі Кітана
* Прадзюсар — Масаюкі Моры
* Кампазітар — Дзё Хісаісі

Зноскі
------

1. 1 2   Праверана 1 мая 2016.
2. ↑   Праверана 1 мая 2016.
3. 1 2   Праверана 1 мая 2016.
4. ↑  выгрузка даных Freebase — Google.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q648625'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15241312'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1453477'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Эгіда.
Эгіда з галавой Медузы на статуі *«Афіна Лемнія»*
**Эгі́да**, або **эгі́д** (стар.-грэч.: αἰγίς, «бура, віхар») — шчыт Зеўса, паводле некаторых паданняў, зроблены Гефестам са шкуры міфічнай казы Амалфеі; лічылася, што гэтым шчытом Зеўс уздымае грозныя буры. У цэнтры шчыта была прымацавана адсечаная галава гаргоны Медузы. Эгіях (стар.-грэч.: αἰγίοχος, літар. «які носіць эгіду») — *Шчытатрымальнік*, адзін з эпітэтаў Зеўса.

Часам эгіда надавалася ў якасці атрыбуту таксама Апалону і Афіне.

Выраз *«пад эгідай»* азначае знаходзіцца пад заступніцтвам, абаронай якога-небудзь асобы або дзейнічаць у рамках якой-небудзь установы, арганізацыі ці прадпрыемства. Напрыклад, футбольныя клубныя турніры праводзяцца пад эгідай УЕФА, ЮНІСЕФ дзейнічае пад эгідай ААН і да т.п.

Эгіда Афіны
-----------

Галава Медузы замацавана на эгідзе на плячы. *Амфара Андакіда.*
У апісаннях статуй Афіны слова *«эгіда»* з замацаванай галавой Медузы, як правіла, адносіцца не да круглага шчыта, а да даспеха-аплечча, якое надзяваецца на цела і сапраўды часам выглядае зробленым з казінай шкуры. Гэта дазваляе зрабіць здагадку, што насамрэч гэта слова першапачаткова не з'яўлялася назвай шчыта.

Літаратура
----------

* Эгида // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эгіда
* Меркаванне Герадота Архівавана 13 кастрычніка 2007.
* What was the aegis? (Эгіда на манетах)
* Эгіда ваяўніцы Афіны (Галіна Росі)
**Карл Станіслававіч Куркевіч** (17 кастрычніка 1926, Мазыр, Гомельская вобласць, Беларуская ССР — 19 сакавіка 2002, Рыга, Латвія) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, поўны кавалер ордэна Славы.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 17 кастрычніка 1926 года ў горадзе Мазыр Гомельскай вобласці ў сям'і служачага. Беларус. У 1941 годзе скончыў 7 класаў сярэдняй школы.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнічаў у партызанскім руху, ваяваў у складзе партызанскага атрада імя Громава 64-й партызанскай брыгады. У арміі і на фронце з чэрвеня 1944 года на пасадзе аўтаматчыка роты аўтаматчыкаў 515-га стралковага палка. Удзельнічаў у вызваленні Беларусі і Польшчы, у Берлінскай аперацыі.

Радавы К. С. Куркевіч 4 студзеня 1945 года падчас адбіцця атакі праціўніка ў ваколіцах горада Франкфурт-на-Одэры меткім агнём знішчыў 15 ворагаў. Загадам камандзіра 134-й стралковай дывізіі № 0614 ад 20 студзеня 1945 года ўзнагароджаны ордэнам Славы 3-й ступені.

У ноч на 26 студзеня 1945 года К. С. Куркевіч, дзейнічаючы ў складзе групы захопу на паўночна-заходняй ускраіне горада Франкфурт, імклівым кідком пераадолеў аддкрытую мясцовасць, уварваўся ў дом, дваіх праціўнікаў знішчыў, а дваіх узяў у палон і даставіў у штаб палка. 9 сакавіка 1945 года загадам па 69-й арміі ўзнагароджаны ордэнам Славы 2-й ступені.

19 красавіка 1945 года, адбіваючы контратаку ворага ў раёне населенага пункта Дэберын, агнём з аўтамата ліквідаваў 18 салдатаў. 20 красавіка 1945 года, вядучы за сабой таварышаў, у раёне вышыні 62,0 падняўся ў атаку і ў ходзе бою знішчыў 13 праціўнікаў, а дваіх захапіў у палон.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 мая 1945 года радавы Куркевіч Карл Станіслававіч узнагароджаны ордэнам Славы 1-й ступені.

У 1950 годзе старшыня К. С. Куркевіч дэмабілізаваны. Жыў у горадзе Рыга. Працаваў інструктарам вытворчага навучання на Рыжскім тэкстыльным камбінаце. Памер 19 сакавіка 2002 года.

Узнагароды
----------

* Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі;
* Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені;
* Ордэн Славы 1-й, 2-й, 3-й ступені;
* медалі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Карл Станіслававіч Куркевіч на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
* *Долготович Б. Д.* Кавалеры ордена Славы. Минск, 2006.
* Кавалеры ордена Славы трёх степеней: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии Д. С. Сухоруков. — М.: Воениздат, 2000. — 703 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-203-01883-9.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. Минск, 1984.
* *Рощин И. И.* Солдатская слава. Книга 6 М. 1982.
* Слава солдатская. Рига, 1970.

Спасылкі
--------

Карл Станиславович Куркевич на сайце «Героі краіны»
**Фёкла Фёдараўна Струй** (1916, Дзісна, Полацкая вобласць, БССР — ?) — беларускі дзяржаўны дзеяч, дэпутат Вярхоўнага Савета БССР ад Дзіснянскай акругі. Член ВКП (б).

Біяграфія
---------

Са снежня 1942 года была партызанкай у Вялікую Айчынную вайну, пасля ранення і абмаражэння перанесла ампутацыю ног, у пасляваенны час працавала намесніцаю старшыні і старшынёй Дзісенскага гарсавета.

Узнагароджана медалём «Партызану Айчыннай вайны» I ступені

Зноскі
------

1. ↑  Каляндар памятных дат Міёрскага раёна
2. ↑  Струй Фекла Федоровна

Спасылкі
--------

* Спіс дэпутатаў, выбраных у Вярхоўны Савет Беларускай ССР ад заходніх абласцей БССР // Звязда. — Мн.: 1940. — № 72.
Сярэбраная тэтрадрахма Бар-Кохбы. Аверс:Іерусалімскі Храм, фасад з узыходнай зоркай, надпіс «Шыман». Рэверс: lulav  (англ.) (бел. тэкст: «за свабоду Іерусаліма»
Сярэбраны зуз (дэнарый) Бар-Кохбы. Аверс: Трубы, акружаныя надпісам «За свабоду Іерусаліма». Рэверс: Ліра, па кругу надпіс «Другі год свабоды Ізраіля»
**Шымон Бар-Кохба** (іўр.: שמעון בר כוכבא з арамейскага — Шымон сын зоркі) — правадыр паўстання іўдзеяў супраць рымлян пры імператары Адрыяне, у 131—135 гг. н.э.

Біяграфія
---------

На працягу 115—118 гадоў іўдзеі тры разы беспаспяхова спрабавалі пакласці канец рымскаму панаванню; нарэшце, у 130 г. неадкладна пасля ад'езду Адрыяна з Сірыі, падрыхтаванае ўпотай паўстанне пачалося зноў — і на чале руху стаў Бар-Кохба.

Сапраўднае яго імя было Шымон Бен-Касіба. Яму далі мянушку Бар-Кохба, гэта значыць «сын зоркі», паколькі старажытнае месіянскае прароцтва Білама (Лік. 24:17) пра зорку, якая ўзыходзіць ад Якава, павінна была, паводле меркавання яго прыхільнікаў, споўніццца на ім. Вядомы таксама пад абразлівым імем Бар-Казіва, ці Бар-Косба (па-арамейску «сын хлусні»), якое далі яму, відавочна, яго праціўнікі ці тыя, хто расчараваўся ў ім пасля паражэння паўстання. Спачатку Бар-Кохба змагаўся з вялікім поспехам супраць рымлян, якія прымушаны былі нават пакінуць Іерусалім, так што ён быў абвешчаны царом і стаў чаканіць манету.

Вайна перайшла па-за межы ўласна Ізраіля; 50 гарадоў і шмат вёсак перайшлі пад уладу паўстанцаў, якіх падтрымліваў таксама знакаміты рабі Аківа са сваімі вучнямі. Калі з'явіўся палкаводзец Адрыяна Юлій Север, паўстанцы перайшлі да абароны і Іерусалім паў. Пасля гэтага Бар-Кохба схаваўся ў крэпасці Бейтар — і ў жніўні 135 года абложаныя былі голадам вымушаны здацца. Сам жа Бар-Кохба загінуў ад укусу змяі.

Сотні тысяч (каля 580 000) іўдзеяў загінулі ў гэтай барацьбе, многія, сярод якіх быў рабі Аківа, былі пакараны смерцю і раскрыжаваны, жорсткія пакаранні сталі вынікам спробы іўдзеяў вярнуць сабе палітычную незалежнасць.

Зноскі
------

1. ↑  Encyclopædia Britannica<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Бар-Кохба, Симон // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
3. ↑  Артыкул «*Бар-Кохбы паўстанне*» у Электроннай яўрэйскай энцыклапедыі

Літаратура
----------

* Бар-Кохба // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. — СПб. 1908—1913.
* Бар-Кохба, Симон // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Вавілонскі Талмуд, трактат Гітын 52
* Дыян Касій, 69 глава
* Мюнтэр, «Der jüdische Krieg unter den Kaisern Trajan und Hadrian» (Альтона, 1821).

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Шымон Бар-Кохба на Вікісховішчы |

* Артыкул «*Бар-Кохбы паўстанне*» у Электроннай яўрэйскай энцыклапедыі
* *Шымон Бар-Кохба (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Бар-Кохба(недаступная спасылка) — артыкул з Энцыклапедыі «Рэлігія»
* Бар-Кохба — артыкул з Праваслаўнай энцыклапедыі
**Тонэ** — рака ў Японіі, працякае па тэрыторыі рэгіёну Канто. Даўжыня ракі невялікая - 322 кіламетры, аднак яна з'яўляецца другой па даўжыні японскай ракой. Лічыцца адной з трох найвялікшых рэк Японіі, дзве іншыя - Ёсіно на востраве Сікоку і Цікуго на востраве Кюсю. Выток ракі знаходзіцца на гары Омінакамі на мяжы прэфектур Гума і Ніігата. Рака збірае прытокі і ўпадае галоўным рэчышчам ў Ціхі акіян недалёка ад горада Цёсі, яе рукаў Эда ўпадае ў Такійскі заліў. Даўжыня ракі - 322 км, плошча басейна - 15.760 км².

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тонэ
**Тонгерэн** (нідэрл.: Tongeren, МФА: [ˈtɔŋərə(n)]; фр.: Tongres, ням.: Tongern) — найстаражытны горад Бельгіі, які ў часы Цэзара быў цэнтрам германскага племя тунграў, а ў раннім Сярэднявеччы — графства Хеспенгау, калыскі каралеўскага дому Капетынгаў. Стаіць на рацэ Екер на паўночны захад ад Льежа (сучасная правінцыя Лімбург). Нас. — 29,7 тыс. жых. (2006).

У 57-54 гг. да н.э. Тонгерэн (вядомы на латыні як Atuatuca Tungrorum) становіцца цэнтрам паўстання эбуронаў пад правадырствам Амбіёрыкса, якому ў горадзе пастаўлены помнік. Ён заставаўся буйным цэнтрам пры Меравінгах, нягледзячы на спусташэнні Атылам (451), салічнымі франкамі і нарманамі. Горад быў нядрэнна ўмацаваны; дагэтуль захаваліся фрагменты рымскіх сцен.

Рэлігійнае значэнне Тонгерэна было асабліва вялікім у раннім Сярэднявеччы. Менавіта тут узнікла ў IV стагоддзі першае ў гэтых краях біскупства, на чале якога стаяў Св. Сервацый Маастрыхцкі. Гэты прэлат перанёс цэнтр біскупства ўверх па цячэнні ў Маастрыхт. Пазней яно вырасла ў Льежскае біскупства, адным з галоўных цэнтраў якога ў Сярэднявеччы заставаўся Тонгерэн. Пасля спусташэння брабанцамі (1212) і французамі (1677) Тонгерэн губляе ранейшае значэнне.

Першае месца сярод помнікаў даўніны займае гатычная базіліка Тонгерэнскай Маці Божай, пабудаваная ў гатычным стылі XIII стагоддзя. Бефруа і кляштар бегінак разам з аналагічнымі бельгійскімі пабудовамі ўключаны ў спіс Сусветнай спадчыны. Кельта-рымскія старажытнасці Тонгерэна выстаўлены ў мясцовым археалагічным музеі.

* Помнік АмбіёрыксуПомнік Амбіёрыксу
* Тонгерэнская базілікаТонгерэнская базіліка
* Інтэр'ер базілікіІнтэр'ер базілікі
* Скульптурная групаСкульптурная група

Зноскі
------

1. 1 2  Crossroad Bank of Enterprises<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1479660'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16626729'></a>