**Фіны** (саманазва «суомалайсэт» фінск.: suomalaiset) — народ у Паўночнай Еўропе, асноўнае насельніцтва Фінляндыі.

Тэрыторыя пражывання і колькасць
--------------------------------

Агульная колькасць фінаў — каля 5,5 мільёнаў чалавек, у тым ліку ў Фінляндыі — 4,83 мільёнаў (93 % насельніцтва дзяржавы). Фіны жывуць таксама ў ЗША — каля 300 тыс. чалавек, у Швецыі — звыш 100 тыс. чалавек, Канадзе звыш 50 тыс. чалавек, Нарвегіі — 20 тыс. чалавек, Эстоніі — 16,6 тыс. чалавек (бл. 3 % насельніцтва дзяржавы), у Расіі 7,8 тыс. ва Украіне — каля 1 тыс. фінаў.

Мова і рэлігія
--------------

Фіны размаўляюць фінскай мовай, якая належыць да ўграфінскіх моў. Сярод фінаў таксама разпаўсюджаная шведская мова. Пісьменнасць на аснове лацінкі.

Сярод фінаў-вернікаў збольшага лютэраны.

Гісторыя
--------

Асноўны артыкул: **Гісторыя Фінляндыі**
Паходжанне фінаў звязанае з старажытнымі прыбалтыйска-фінскімі плямёнамі, якія ў 2-м тысячагодзі до н.э. праніклі на тэрыторыю сучаснай Фінляндыі, а да VIII стагоддзя засялілі яе большую частку, адзясніўшы карэннае саамскае насельніцтва на поўнач.

Асноўнымі плямёнамі даўніх фінаў былі **сумь** (суомі) і **емь** (хяме), акрамя таго на этнагенез фінаў значна паўплывалі карэлы, якіх асіміліравалі фіны. Шведы і рускія, насупраць, імкнуліся інкарпараваць фінаў у сваі грамадства, — ў прыватнасці трывалы час Заходняя Фінляндыя належала Швецыі (з ХII—ХIII стагодзь пачаліся захопніцтва фінскіх зямель), тады як Усходняя Фінляндыя была ўключаная (часткова застаецца і цяпер) да складу расійскай дзяржавы. У 1809 годзе Фінляндыя атрымала аўтаномію ў Расійскай імперыі (Фінляндскае аўтаномнае вялікае княства).

Незалежнасць Фінляндыя, як Беларусь (БНР) і Украіна (УНР) здабыла ў 1917 годзе, але больш яе так і не ўтраціла.

Эпас і фальклор фінаў
---------------------

Найбольш вядомы ў свеце фінскі народны эпас Калевала (укладзены з народных рун Еліасам Лёнратам у першай палове ХІХ ст.).

У фінаў вельмі багаты фальклор, асобным жанрам якога ёсць руны — від пясеннай творчасці, вершаваныя адмысловым рітмам сказанні. Пашыраная таксама неказковая проза — бывальшчыны, легенды і паданні пра нячыстых, розных вядзьмароў і чарцей.

Выбітныя фіны
-------------

* Франс Эміль Сіланпяя — Нобелеўскі лаўрэат па літаратуры

| ⛭Фіна-ўгорскія народы |
| --- |
| Волжскія | 
**марыйцы** (горныя і лугова-ўсходнія (лугавыя і ўсходнія) ·  кастрамскія ·  паўночна-заходнія) •
**мардва** (каратаі ·  мокша ·  церуханы ·  шокша ·  эрзя)
Плямёны:
мера •
мешчара •
мурама •
буртасы
 |
| Пермскія | 
**комі-зыряны** (іжамцы ·  язьвінцы ·  верхневычагодцы ·  ніжневычагодцы ·  вымічы ·  пячорцы ·  прылузцы ·  сысольцы ·  удорцы)
**комі-пермякі** (зюздзінцы ·  язьвінцы) •
**удмурты** •
**бесярмяны**
 |
| Прыбалтыйска-фінскія | 
**вепсы** •
**водзь** •
**іжора** •
**карэлы** (лівікі ·  людыкі ·  цвярскія карэлы ·  фінскія карэлы) •
**лівы** •
**фіны** (інгерманландскія фіны (*савакоты* ·  *эўрамейсы*) ·  квены ·  лясныя фіны) • 
**эстонцы** (выру ·  сету)•
Плямёны:
чудзь •
чудзь завалоцкая •
сумь •
емь •
карэла •
весь
 |
| Саамы | 
**саамы** (колты; саамы ў
Нарвегіі •
Расіі •
Фінляндыі •
Швецыі)
 |
| Угорскія | 
**венгры** (секеі ·  ясы ·  чангошы ·  мадзьярабы) •
**мансі** •
**ханты**
 |