**Думузі** (шум. 𒌉𒍣𒉺𒇻, літаральна «бездакорны малады»), таксама вядомы як **Тамуз** (іўр.: תַּמּוּז) — міфічны валадар старажытнага шумерскага горада Бад-тыбіра, бог урадлівасці і змены пор году на старажытным Блізкім Усходзе.

Шумерская міфалогія
-------------------

Шумеры лічылі Думузі адным з валадароў горада Бад-тыбіра, які кіраваў да сусветнага патопа, таму мяркуецца, што яго культ першасна нарадзіўся на поўдні Месапатаміі і меў глыбокія старажытныя карані. У пісьмовых крыніцах ён прасочваецца з сярэдзіны 3 тысячагоддзя да н. э. Думузі — герой некалькіх эпічных паданняў. У першым, прысвечаным шлюбу Інаны, ён выступае ў якасці пастуха, які разам з земляробам Энкімду, заляцаецца перад маладой багіняй. Інане болей падабаецца земляроб, але Думузі з дапамогай яе брата Уту ўпэўнівае дзяўчыну выбраць яго. У канцы падання Думузі і Энкімду прыміраюцца і абменьваюцца падарункамі.

У эпічным цыкле пра сашэсце Інаны ў замагільны свет Думузі называецца ўжо яе мужам, а яе думкі прасякнуты эратычнымі ўспамінамі пра яго. Пасля вяртання Інаны на зямлю, за ёю прыходзяць замагільныя дэманы *галу*. Яны гатовы схапіць не Інану, а каго-небудзь наўзамен. Інана супраць таго, каб *галу* забралі яе блізкіх спадарожнікаў, якія сумавалі падчас яе часовай смерці. Аднак яна пагаджаецца, калі дэманы знаходзяць Думузі, што адпачывае пад дрэвам. Яны хапаюць яго і зацягваюць у замагілле. Сіртур і Гештынана, маці і сястра Думузі, а потым і сама Інана сумуюць без яго. Муха паказвае багіне месца пахавання яе мужа. Яна забірае яго, а ў замагіллі застаецца Гештынана. Тым не меней, палову года з восені Думузі вымушаны праводзіць у замагільным свеце, а потым зноў мяняцца з Гештынанай.

У многіх шумерскіх гарадах штогадовае вяртанне Думузі адзначалася асобным веснавым святам, шэсцямі, рытуальным сукупленнем валадароў са жрыцамі Інаны.

Пасляшумерскія традыцыі
-----------------------

У 2 тысячагоддзі да н. э. культ Думузі распаўсюдзіўся ў Вавілоніі і Асірыі, але яго характар змяніўся з пастырскага на земляробчы. Падобна на тое, што ў Асірыі ён разглядаўся як моц зерня, а яго смерць — як памол збожжа новага ўраджаю. У VII ст. да н. э. свята ў гонар Думузі арганізоўвалася ў чэрвені — ліпені. Пры гэтым рытуальнае цела маладога бога клалі на пастамент і машчылі сумяссю раслінных рэчываў і мёду.

У вавілонскім календары меўся асобны месяц тамуз. Ён пачынаўся адразу пасля летняга сонцастаяння. Другі дзень месяца адзначаўся аплакваннем Думузі, а пасля шаснаццатага дня на працягу 3 дзён праводзіліся пахавальныя шэсці. Месяц з назвай тамуз захаваўся ў яўрэйскім і арабскім календарах.

Культ Думузі—Тамуза быў вядомы і сярод іншых народаў Блізкага Усходу. Так, у старазапаветнай кнізе прарока Езекііля ўзгадваюцца жанчыны, якія «плачуць па Тамузе» каля Іерусалімскага Храма. Згодна арабскаму пісьменніку Ібн-аль-Надзіму (X ст.), у яго час рытуальнае аплакванне Тамуза існавала ў Сірыі.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Думузі (бог) на Вікісховішчы |

* Tammuz — New World Encyclopedia
* The Dying-and-Rising Gods: Dumuzi
* The Death of Dumuzi — Mesopotamian Gods & Kings
* Inana’s descent to the nether world
* Кніга прарока Езэкііля, 8:14

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 11866638X · LCCN: sh2008003017 · SUDOC: 078024196 · VIAF: 15563352, 173642407 |