**Амежнік** (*Oenánthe*) — род травяністых раслін сямейства Парасонавыя (*Umbelliferae*). Уключае ў сябе некалькі відаў, якія змяшчаюць моцныя нейратаксіны, а таксама віды, якія выкарыстоўваюцца ў якасці рэзкіх затавак.

Батанічнае апісанне
-------------------

Амежнік вадзяны (*Oenanthe aquatica*). Батанічная ілюстрацыя з кнігі О. В. Тамэ «*Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz*», 1885
Водныя і балотныя расліны. Сцёблы часта пагружаныя ў ваду, часта са ўздутымі міжвузеллямі. Карані са ўздуццямі або з клубянькамі. Лісце аднойчы — тройчы пальчата-рассечанае, часам недаразвітае, падводнае лісце — больш рассечанае.

Складаныя парасонікі з белымі кветкамі, канчатковыя або пазухавыя. Абгортка можа прысутнічаць. Чашачка з вострых чашалісцікаў, пры плоданашэнні звычайна не ападае.

Плод цыліндрычны, зваротнаканічна-яйкападобны або шарападобны, звужаецца да канцоў або расплюшчаны.

Выкарыстанне
------------

*Oenanthe javanica* у кухнях народаў Азіі выкарыстоўваецца ў якасці гародніны і прыправы да самых розных страў. Можа выкарыстоўвацца ў свежым і прыгатаваным выглядзе, часам кансервуецца. У старажытным Кітаі расліна лічылася далікатэснай. У Японіі вядома ў культуры з сярэдзіны VIII стагоддзя. З 1975 года вырошчваецца ў штаце Антарыё. Выведзена некалькі сартоў, якія адрозніваюцца формай афарбоўкай лісця і хвосцікаў. Багаты вітамінам A, кальцыем і жалезам, таксама змяшчае прыкметнае колькасць рыбафлавіну.

Таксама выкарыстоўваецца як фунгіцыдны і бактэрыцыдна сродак.

Таксічнасць
-----------

*Oenanthe crocata* і некаторыя іншыя віды роду ўтрымліваюць моцныя нейратаксіны. Даследаванні паказалі, што гліколь энантатаксін аказваецца больш таксічным для мышэй, чым цыкутатаксин — асноўнае атрутнае рэчыва, якое змяшчаецца ў цыкуце ядавітай (*Cicuta virosa*). ЛД50 для мышэй — менш за 1 мг/кг. Таксама ў расліне ўтрымліваюцца параўнальна слаба атрутныя спірт энантэтол і кетон энантэтон, у той час як у цыкуце кетонавага яду не выяўлена.

Першы сімптом атручвання — ваніты, затым могуць рушыць услед галюцынацыі, канвульсіі, пачашчэнне дыхання, трызм, цягліцавыя спазмы, пры цяжкіх атручваннях — рабдаміёліз, праз некалькі гадзін магчымы лятальны зыход.

Арэал
-----

Большасць відаў вядома з розных рэгіёнаў Старога Свету (Еўразія, Паўночная Афрыка), *Oenanthe sarmentosa* расце на паўночным захадзе Паўночнай Амерыкі, *Oenanthe pringlei* — у Мексіцы.

Віды
----

Па інфармацыі базы дадзеных *The Plant List*, род уключае 28 відаў:

* Oenanthe aquatica (L.) Poir. 1798 — Амежнік вадзяны
* Oenanthe banatica Heuff. 1854
* Oenanthe benghalensis Benth. & Hook.f.
* Oenanthe crocata L. 1753
* Oenanthe fistulosa L. 1753 — Амежнік дудкаваты
* Oenanthe fluviatilis (Bab.) Coleman, 1844
* Oenanthe foucaudii Tess.
* Oenanthe globulosa L. 1753
* Oenanthe hookeri C.B.Clarke
* Oenanthe javanica (Blume) DC.
* Oenanthe lachenalii C.C.Gmel. 1805
* Oenanthe laciniata Zoll.
* Oenanthe linearis Wall. ex DC.
* Oenanthe lisae Moris, 1835
* Oenanthe mildbraedii H.Wolff, 1912
* Oenanthe millefolia Janka, 1872
* Oenanthe montis-khortiati Soldano, 1991
* Oenanthe palustris (Chiov.) C.Norman, 1933
* Oenanthe peucedanifolia Pollich, 1776
* Oenanthe pimpinelloides L. 1753
* Oenanthe procumbens (H.Wolff) C.Norman
* Oenanthe prolifera L. 1753
* Oenanthe pteridifolia Lowe
* Oenanthe sarmentosa C.Presl ex DC. 1830
* Oenanthe silaifolia M.Bieb. 1819
* Oenanthe thomsonii C.B.Clarke, 1879
* Oenanthe uhligii (H.Wolff) C.Norman
* Oenanthe virgata Poir. 1798

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  Sp. pl. 1:254. 1753
4. ↑  Звесткі пра род *Oenanthe* у базе даных *Index Nominum Genericorum* Міжнароднай асацыяцыі па таксанаміі раслін (IATP). (англ.)
5. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 88. — 160 с. — 2 350 экз.
6. ↑  *Cook, C.D.K.* Water Plants of the World. — The Hague, 1974. — P. 129. — 561 p. — ISBN 90-6193-024-3.
7. ↑  *Hanelt, P.* Mansfeld's Encyclopedia of Agricultural and Horticultural Crops. — Berlin, 2001. — P. 1297—1298. — ISBN 3-540-41017-1.
8. ↑  *Simoons, F.J.* Food in China, a Cultural and Historical Inquiry. — Boca Raton, 1990. — P. 167. — 559 p. — ISBN 0-8493-8804-X.
9. ↑  *Burrows, G.E.; Tyrl, R.J.* Toxic Plants of North America. — 2nd ed.. — Hoboken, 2013. — P. 63. — 1383 p. — ISBN 0-8138-2034-0.
10. ↑  *Hopkins, P.M.; Ellis, F.R.* {{{загаловак}}}. — Cambridge, New York, 1996. — P. 253. — 286 p. — ISBN 0-521-44381-4.
11. ↑  *Abrams, L.; Ferris, R.S.* An Illustrated Flora of the Pacific States. — 1951. — Vol. III. — P. 238. — 874 p. — ISBN 0-8047-0005-2.
12. ↑  *Oenanthe* (англ.).  The Plant List. Version 1.1. (19 верасня 2013). Праверана 1 кастрычніка 2016.

Літаратура
----------

* Анненков Н.  (руск.) (бел. Ботанический словарь, Спб, 1878
* Омежник // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Новы |
| Таксанамія | APNI · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Tropicos · WFO · WoRMS · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776350651 |