| Пачаткі тэрмадынамікі |
| --- |
| * Нулявы
* Першы
* Другі
* Трэці
 |

**Другі пачатак тэрмадынамікі**, ці **другі закон тэрмадынамікі** — палажэнне, якое ўстанаўлівае накіраванасць і ўмовы працякання ўсіх тэрмадынамічных працэсаў.

Сутнасць
--------

У першым законе тэрмадынамікі сцвярджаецца, што цеплыня можа ператварацца ў работу, а работа ў цеплыню, аднак нічога не гаворыцца пра ўмовы, пры якіх магчыма такое ператварэнне, і зусім не асветлена пытанне пра скіраванасць тэрмадынамічнага працэсу.

Напрыклад, калі ёсць два целы, тэмпературы якіх розныя, то першаму закону тэрмадынамікі не супярэчыць пераход цеплыні ад халоднага цела да нагрэтага. У сапраўднасці такая сітуацыя не магчыма без задзейнічання дадатковай работы. Самаадвольнае ператварэнне, відавочна, ніякай дадатковай кампенсацыі не патрабуе. Гэта аснова аднаго з фундаметальных законаў Прыроды, які атрымаў назву другога пачатку тэрмадынамікі.

Фармулёўкі
----------

Энтрапія сістэмы самаадвольна ўзрастае (імкнецца да найбольш імавернага стану), калі зняць унутраныя абмежаванні
У аснову фармулёвак другога пачатку тэрмадынамікі пакладзены пастулаты, г.зн. палажэнні, якія не патрабуюць доказаў і з'яўляюцца вынікам вопытаў. Найбольш вядомыя фармулёўкі:

**Р. Клаўзіус (1822—1888)**:

* Цеплыня не можа сама сабой пераходзіць ад халоднага цела да гарачага.

**У. Томсан (лорд Кельвін) (1824—1907)**:

* Цеплыню цела немагчыма ператварыць у работу толькі за кошт ахаладжэння гэтага цела.

**В. Оствальд (1853—1932):**

* Немагчыма стварыць вечны рухавік другога роду.

**Л. Больцман (1844—1906):**

* Прырода імкнецца ад станаў менш імаверных да станаў больш імаверных.

**С. Карно (1837—1894):**

* Для пераводу цеплыні ў работу неабходна наяўнасць, акрамя крыніцы цеплыні, ахаладжальніка больш нізкай тэмпературы, гэта значыць неабходны тэмпературны перепад. (гл. цыкл Карно).

Матэматычная мадэль
-------------------

На практыцы, каб матэматычна разлічваць змены, што адбыліся ў тэрмадынамічным працэсе, ўводзяць паняцце энтрапіі, як меры незваротнасці працэсу (гл. асноўны артыкул энтрапія). Тады другі пачатак тэрмадынамікі прымае выгляд:

* {\displaystyle dS\geq \ 0,}

Для цыклаў запіс другога пачатку тэрмадынамікі носіць назву *інтэграла Клаўзіуса* і мае наступны выгляд:

* {\displaystyle \oint \_{}{\frac {\delta Q}{T}}\geq \ 0\,\,},

Знак роўнасці ў першай і другой формулах адпавядае зваротным працэсам, знак няроўнасці — незваротным.

Высновы
-------

З аналізу другога пачатку тэрмадынамікі паўстаюць наступныя высновы:

* Самаадвольныя (натуральныя) працэсы незваротныя.

* Энергія ізаляванай сістэмы дэградуе (пераходзіць са стану з высокім патэнцыялам да стану з нізкім патэнцыялам энергавыкарыстання).

* Энтрапія ізаляванай сістэмы імкнецца да максімума.

Апошняе выказванне ляжыць у аснове тэорыі аб цеплавой смерці Сусвету.

Тэорыя аб цеплавой смерці Сусвету
---------------------------------

*Гл. асноўны артыкул* Цеплавая смерць Сусвету
Упершыню выснову аб цеплавой смерці Сусвету выказаў яшчэ ў 1852 годзе У. Томпсан (Кельвін). Згодна гэтай тэорыі, якая грунтуецца на другім законе тэрмадынамікі, энтрапія Сусвету імкнецца да стану з максімумам (як і энтрапія любой ізаляванай сістэмы). На практыцы гэта значыць, што ўсе віды сусветнай энергіі пяройдуць у энергію цеплавога руху, якая будзе раўнамерна размеркавана па ўсім Сусвеце, пасля гэтага абсалютна ўсе тэрмадынамічные працэсы павінны закончыцца. Такі стан адпавядаў бы цеплавой смерці Сусвету.

Гл. таксама
-----------

* Энтрапія
* Цеплавая смерць Сусвету
* Вечны рухавік
* Цыкл Карно

Зноскі
------

1. ↑  Вечным рухавіком другога роду называюць машыну, якая б магла, быўшы аднойчы запушчанай, ператвараць у работу ўсю падведзеную да яе цеплыню, гэта значыць мець каэфіцыент карыснага дзеяння 100 працэнтаў.

Літаратура
----------

* Бурдаков В. П. Термодинамика — Москва: Дрофа, 2009. ч.1. 479 с.
* Жилко В. В. Лавриненко А. В. Маркович Л. Г. Физика — Минск: Народная асвета, 2002, 382 с.