recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Антоненка.
**Аляксандр Ільіч Антаненка** (нар. 2 кастрычніка 1953, Слаўгарад Магілёўскай вобласці) — беларускі эканаміст і палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Ленінградскі фінансава-эканамічны інстытут імя М. А. Вазнясенскага (эканаміст), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (дзяржаўнае кіраванне нацыянальнай эканомікай).

Служыў у радах Узброеных Сіл. Працаваў майстрам, старшым майстрам механазборачнага ўчастка, начальнікам аддзела працы і заработнай платы Гродзенскага вытворчага аб’яднання па выпуску тэхналагічнай аснасткі. Быў інструктарам прамыслова-транспартнага аддзела Гродзенскага гаркама КПБ, інструктарам аддзела лёгкай прамысловасці і тавараў народнага спажывання, кансультантам сацыяльна-эканамічнага аддзела Гродзенскага абкама КПБ. Працаваў начальнікам інспекцыі дзяржаўнага падатковага камітэта па гораду Гродна, намеснікам начальніка і начальнікам інспекцыі дзяржаўнага падатковага камітэта па Гродзенскай вобласці, начальнікам аддзела Гродзенскага абласнога ўпраўлення акцыянернага ашчаднага банка «Беларусбанк». Займаў пасады загадчыка фінансавага аддзела, старшыні Гродзенскага гарвыканкама.

Выбіраўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. 1 2 3
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва
**Вуліца Чэрскага** (трансліт.: *vulica Čerskaha*, руск.: улица Черского) — вуліца ў паўднёвай частцы горада Верхнядзвінска ў мясцовасці Мікрараён.

Апісанне
--------

Названа ў гонар Яна Чэрскага — навукоўца, географа, геолага, даследчыка Сібіры, удзельніка паўстання 1863—1864 гадоў, які нарадзіўся ў фальварку Свольна недалёка ад Верхнядзвінска (тады — Дрысы). Папярэдняя назва — Жыгулёўская (па назве адной з вёсак у ваколіцах горада).

Пачынаецца ад вул. Савецкай каля будынка раённай дзяржаўнай інспекцыі па насенняводстве, каранціне і ахове раслін і пралягае з поўначы на поўдзень да скрыжавання з 1-м Полацкім завулкам. Працягласць вуліцы складае 450 метраў.

Левы (няцотны) бок вуліцы забудаваны шматкватэрнымі пяціпавярховымі цаглянымі дамамі, пабудаванымі ў сярэдзіне 1970-х гадоў, правы (цотны) бок вуліцы мае прыватную аднапавярховую забудову сядзібнага тыпу, якая сфармавалася пераважна ў 1960-я гады.

Сацыяльныя аб’екты
------------------

* Дзяржаўныя яслі-сад № 2 (вул. Чэрскага, 7)
* У другой палове 1980-х гадоў па адрасе вул. Чэрскага, 5 пачалі будаваць крыты гарадскі басейн, але з-за адсутнасці сродкаў будоўлю ў хуткім часе замарозілі. Праз два дзесяцігоддзі гарадскія ўлады бетонныя падмуркі басейна дэмантавалі і збудавалі на гэтым месцы газаразмеркавальную станцыю. Басейн усё ж пабудавалі, але на іншым месцы ў цэнтры горада.

Помнікі
-------

У 2005 годзе ў пачатку вуліцы да 160-годдзя з дня нараджэння Яна Чэрскага на будынку раённай дзяржаўнай інспекцыі па насенняводстве, каранціне і ахове раслін размясцілі мемарыяльную дошку ў гонар земляка, чыім іменем названая вуліца.

Гл. таксама
-----------

* Ян Чэрскі
* Спіс вуліц Верхнядзвінска

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Вуліца Чэрскага**
Ікасаэдр
**Ікасаэдр** (ад грэч. εἴκοσι «дванаццаць» і грэч. εδρον «грань») — адзін з пяці тыпаў правільных шматграннікаў. Мае 20 граней (трохвугольных), 30 рэбраў і 12 вяршынь (у кожнай вяршыні сыходзяцца 5 рэбраў). 

Калі {\displaystyle a} — даўжыня рабра ікасаэдра, тады яго аб'ём {\displaystyle V={\begin{matrix}{5 \over 12}\end{matrix}}(3+{\sqrt {5}})a^{3}\approx 2.1817a^{3}}.

Ікасаэдр звязаны з дадэкаэдрам: цэнтры граней дадэкаэдра з'яўляюцца вяршынямі ікасаэдра.

Упершыню ікасаэдр пабудаваў Тэатэт (4 ст. да н.э.).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
**Вуліца Халтурына**  (гістарычная назва: *Грудок*) — вуліца ў цэнтральнай частцы г.Брэста. Названа ў 1940 годзе ў гонар Сцяпана Мікалаевіча Халтурына. Працягласць 670 м, ад вуліцы Гогаля да праспекта Машэрава. Пачала фарміравацца ў 1920-я гады драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. Сучаснае архітэктурнае аблічча фарміравалася ў 1970-я гады. Акрамя жылых дамоў на вуліцы знаходзяцца Брэсцкая дзіцячая абласная бальніца, паліклініка (д.№ 12), адзін з карпусоў радзільнага дома (д.№ 27), інтэрнаты, дашкольныя ўстановы.

Літаратура
----------

* Брест : Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. – Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1987. – 408 с.
**Ікі Кіта** (яп.: 北 一輝 *Кіта Ікі*, 3 красавіка 1883, сяло Рецу-Міната, у цяперашні час горад Садо прэфектуры Ніігата — 19 жніўня 1937) — японскі пісьменнік, інтэлектуал і палітычны філосаф, які аказаў вялікі ўплыў на людзей (пераважна ваенных), якія затым узначалілі японскі мілітарызм і кіравалі краінай узыходзячага сонца на працягу Другой сусветнай вайны. Сапраўднае імя — **Тэрудзіра Кіта** (北 輝次郎).

Погляды
-------

Ікі Кіта выступаў за дзяржаўны сацыялізм (вельмі кансерватыўны і вельмі своеасаблівы пасля пераасэнсавання яго Кітай), сумяшчаючы гэтыя перакананні з ультранацыяналізмам. У выніку атрымалася сумесь, якую сучасныя даследчыкі з пэўнымі агаворкамі класіфікуюць як фашызм і нацыянал-бальшавізм. Быў найбуйнейшым ідэолагам акупацыі Японіяй Азіі, хоць і не дажыў да асноўнага этапу апошняй.

Смерць
------

Нацыяналісты ў японскай арміі, якія знаходзіліся пад уплывам ідэй Ікі Кіты, зладзілі няўдалы путч маладых афіцэраў. Іх ідэолаг быў абвінавачаны ва ўдзеле ў змове, судзімы ваенным судом і пакараны смерцю.

Літаратура
----------

* *Савасцееў В. У.* Японский фашист Кита Икки // Очерки истории Японии. От Токугава Иэясу до Хасимото Рютаро. — Уладзівасток: Изд-во Дальневост. ун-та, 2008. — С. 221—230. — 296 с. — 200 экз. — ISBN 978-5-7444-2132-8.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 155573697 · CiNii: DA00459056 · GND: 11910041X · ISNI: 0000 0000 8379 8759 · LCCN: n82013113 · NDL: 00031910 · NKC: xx0090352 · NTA: 071516409 · NUKAT: n2017162488 · SUDOC: 128217707 · VIAF: 47078335 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Падаляка.
**Раман Падаля́ка** (нар. 9 сакавіка 1981, Мінск) — беларускі акцёр.

Біяграфія
---------

У 2002 годзе скончыў тэатральны факультэт Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў па спецыяльнасці «Акцёрскае мастацтва драматычнага тэатра і кіно» (курс народнага артыста Беларусі В. М. Раеўскага). З 2002 года працаваў у Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы.

Пасля масавых фальсіфікацый на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, жорсткага разгону акцый пратэстаў, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, калектыў Купалаўскага тэатра 13 жніўня запатрабаваў спыніць гвалт у дачыненні да мірных грамадзян і выступіў за пералік галасоў з удзелам незалежных назіральнікаў. 17 жніўня ўладамі быў звольнены дырэктар тэатра Павел Латушка. 26 жніўня Раман Падаляка разам з большасцю трупы і іншымі супрацоўнікамі тэатра звольніўся ў знак пратэсту.

Творчасць
---------

Сярод найлепшых роляў: Андрэй («Страсці па Аўдзею» У. Бутрамеева), Эмануэль («Барух-Эмануэль» Д. Плакса), Ратнік («Князь Вітаўт» А. Дударава), Уцякін, Недзім («Саламея» С. Кавалёва), Гайдук («Ідылія» В. Дуніна-Марцінкевіча), Муж, Гаспадар купэ («Мы і ЯНО» А. Аверчанкі), Карл («Эрык XIV[sv]» А. Стрындберга), Студэнт («С. В.» паводле А. Чэхава «Вішнёвы сад»), Іван Цярэшка («Балада пра каханне» В. Быкава), Якаб Рундзіс («Вольга» Л. Руаханен[en]), Тоні («Маці[cs]» К. Чапека).

У бягучым рэпертуары (2020) выконваў ролі: Васіль («Людзі на балоце» паводле І. Мележа), Граф («Пан Тадэвуш» А. Міцкевіча), Барыс Аляксеевіч Трыгорын («Чайка[ru]» А. Чэхава), Ігнат («Дзве душы» М. Гарэцкага), Лука Лукіч Хлопаў («Рэвізор» М. Гогаля), Пан Альберт («Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях» паводле Я. Баршчэўскага).

Зноскі
------

1. 1 2  Раман Падаляка на сайце Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы.
2. ↑  Из Купаловского театра уволены 58 актеров и сотрудников Архівавана 3 верасня 2020.
3. ↑  Раман Падаляка Архівавана 25 лістапада 2020.

Спасылкі
--------

* Раман Падаляка на сайце Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы.
**Вуліца Шніткі** (трансліт.: *Vulica Šnitki*, руск.: Улица Шнитки) — вуліца ў Наваполацку.

Апісанне
--------

Размешчана ў паўночна-заходняй частцы горада ў раёне прамзоны БВК на тэрыторыі былой вёскі Шніткі, якая ўвайшла ў межы Наваполацка ў 1968 годзе і ў выніку дала назву сучаснай вуліцы горада. Сёння ў гэтай цастцы горада размешчаны шматлікія садовыя таварыствы, а таксама аднапавярховая забудова сядзібнага тыпу. Працягласць вуліцы складае каля 660 метраў. Рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца. З цэнтральнай часткі горада грамадскім транспартам да вуліцы можна даехаць аўтобусамі № 8 "Падкасцельцы - БВК" і № 12 "Падкасцельцы - Шніткі".

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------
**Лехтэ Хайнсалу** (эст.: Lehte Hainsalu; нар. 31 кастрычніка 1938, Хааслава, Тартумаа) — эстонская пісьменніца і палітык. З’яўляецца адным з прадстаўнікоў эстонскай грамадскасці, якія падпісалі «Ліст 40». Яна належыць да «Клуба 20 жніўня», які аб’яднаў дэпутатаў Вярхоўнага Савета Эстонскай Рэспублікі 20 жніўня 1991 года ў прыняцці рашэння аб аднаўленні незалежнасці Эстонскай Рэспублікі. Ганаровы грамадзянін Тарту.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 31 кастрычніка 1938 года ў муніцыпалітэце Хааслава, Тартускі павет.

У 1956 годзе скончыла Тартускую сярэднюю школу № 2, а ў 1961 годзе — факультэт гісторыі і вывучэння мовы ў Тартускім дзяржаўным універсітэце па эстонскай філалогіі. З 1958 года з’яўляецца членам Саюза пісьменнікаў Эстоніі. У эпоху Эстонскай ССР Лехтэ Хайнсалу працавала ў газеце «Эдасі», пазней яна працавала на Тартускім машынабудаўнічым заводзе і выкладала сваю родную мову ў некалькіх школах Тарту. Таксама на працягу васьмі гадоў яна працавала ў ETV Tartu і з’яўлялася аўтарам сцэнара некалькіх серыялаў (напрыклад, «Lapsesuu»).

У 1980 годзе апынулася сярод падпісантаў «Ліста сарака». З 1981 па 1990 гады ўзначальвала Тартускае аддзяленне Саюза пісьменнікаў Эстоніі. У 1993—2003 гадах выкладала стылістыку ў Духоўнай акадэміі ў Тарту.

Апублікавала мноства зборнікаў вершаў, раманаў і дзіцячых кніг і атрымала шматлікія літаратурныя прызы.

Зноскі
------

1. ↑  Lehte Sööt // Eesti biograafiline andmebaas ISIK Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25504413'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 125733903 · GND: 129692077 · ISNI: 0000 0000 7834 5165 · LCCN: no91014412 · LNB: 000002778 · SUDOC: 035050837 · VIAF: 19797194 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Глінішча.
**Глі́нішча** — курганны могільнік крывічоў канца IX — пачатку XI стст. каля вёскі Глінішча Полацкага раёна Віцебскай вобласці, на беразе ракі Бяльчанка.

60 паўсферычных курганоў вышынёй 0,9—1,5 м, дыяметрам 6—10 м. 20 курганоў у 1965, 1967 гг. даследаваў Г. В. Штыхаў. Пахавальны абрад — трупаспаленне пад насыпам. Пахаванні адзіночныя, зрэдку парныя. Рэшткі крэмацыі складзены ў грудок. У адным кургане пахавальны абрад — трупапалажэнне галавой на Захад. Знойдзены ляпныя гаршчкі, характэрныя для доўгіх курганоў Полаччыны і Смаленшчыны, ганчарныя пасудзіны, шкляныя пацеркі, бронзавыя пярсцёнкі, плоскае скроневае кальцо з серпападобнымі канцамі, нажы, серп, ланцужок, фрагменты аднабаковага грэбеня, падковападобная спражка, наканечнік стралы і інш.

Літаратура
----------

* *Штыхаў, Г.* Глінішча / Георгій Штыхаў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. — С. 45. — ISBN 985-11-0041-2.
* *Штыхаў, Г. В.* Крывічы. — Мн. 1992.
* *Штыхов, Г. В.* Раскопки курганов под Полоцком // Вопросы истории и археологии. — Мн. 1966.
**Леты** (індан.: Leti) — архіпелаг з 3 астравоў на захадзе Ціхага акіяна. Уваходзіць у склад інданезійскай правінцыі Малуку. Плошча — 750 км². Насельніцтва (2010 г.) — 16 600 чал.

Архіпелаг месціцца ў 36,61 км на паўночны ўсход ад вострава Тымор, у 500 км на паўднёвы захад ад Амбона, адміністрацыйнага цэнтра правінцыі Малуку, у 2301 км на паўднёвы ўсход ад Джакарты, сталіцы Інданезіі. Узнік у выніку тэктанічнай субдукцыі. Астравы Леты і Моа пагорыстыя. Найвышэйшы пункт — гара Ватумермера (375 м) знаходзіцца на востраве Моа. Востраў Лакор даволі плоскі.

Астравы населены аднайменным народам аўстранезійскага паходжання, блізкім па мове і культуры да тубыльцаў Усходняга Тымора і Бабара. Асноўныя гаспадарчыя заняткі — сельская гаспадарка і рыбалоўства.

Спасылкі
--------

* Kepulauan Letti
* Andriko Noto Susanto, KACANG LAGA : Si biji Besar dari Pulau Letti
* RAYMOND KENNEDY, HyperWar: "Islands and Peoples of the Indies"
* History of Maluku Архівавана 14 чэрвеня 2016.
* Meet the Letis Архівавана 2 жніўня 2015.
**Казья́нкаўскі манетны скарб** — манетны скарб, знойдзены ў 1973 годзе каля вёскі Каз’янкі Полацкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. З'яўляецца адным з буйнейшых грашовых скарбаў, знойдзеных на тэрыторыі Усходняй Еўропы.

Скарб ухаваны ў 940-я гады. Складаецца з загорнутых у бяросту куфіцкіх дырхемаў Арабскага халіфата. З іх захавалася 7588 манет эміраў Саманідаў, Сафарыдаў, халіфаў Абасідаў, волжскай Балгарыі і імітацыі манет Саманідаў і Абасідаў.

Скарб захоўваецца ў Полацкім краязнаўчым музеі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

Спасылкі
--------

* Козьянковский клад арабских куфических дирхамов IX—X веков из музейного собрания Национального Полоцкого историко-культурного музея-заповедника (руск.)
* АндораАндора
* ГерманіяГерманія
* ЛітваЛітва
* Востраў МэнВостраў Мэн
* ПольшчаПольшча
* РасіяРасія
* ФранцыяФранцыя
* ЯпоніяЯпонія

**Аўтамабі́льны нумар** — міжнароднае вызначэнне прыналежнасці аўтамабіля да краіны (напрыклад, BY — Беларусь, PL — Польшча, RUS — Расія, LV — Латвія, USA — Злучаныя Штаты, D — Германія, A — Аўстрыя i г.д.)

Першапачаткова прыналежнасць аўтамабіля вызначалася наклейкамі на вокнах, але цяпер, паступова, усе краіны пераходзяць на вызначэнне на аўтамабільных нумарах.

Гл.таксама
----------

* Нумарныя знакі ў Беларусі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аўтамабільныя нумары

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1060408449 · LCCN: sh85010163 · NDL: 00574687 · NKC: ph398846 |
**Аўтамагістраль Градзішка — Баня-Лука** — аўтамагістраль у Босніі і Герцагавіне, што звязвае горад Градзішка з Баня-Лукой і з'яўляецца часткай еўрапейскай аўтамагістралі E661. Магістраль уключае 4 развязкі і два тунэлі. Развязкі (або так званыя «петлі»): Махаўлянская Пятля, Пятля Крнэце, Пятля Берэка і Пятля Чатрня. На Махаўлянскай Пятлі, адкрытай для руху 15 мая 2012, плануецца зрабіць дадатковы з'езд на Добай. На Пятлі Крнэце адгаліноўваецца дарога на Александровац, на завесы Берэка - шлях на Новую Таполю. На пятлі Чатрня ёсць адгалінаванне на магістраль з Босанскі Дубіца да Градзішкі. Тунэлі называюцца Клашніцэ (Klašnice) і Лакташы (Laktaši).

Будаўніцтва
-----------

Будаўніцтва аўтамагістралі пачалося 8 верасня 2004 года. Меркавалася, што будаўніцтва павінна завяршыцца ў 2008 годзе, але частка дарогі даўжынёй 5,6 км, які ідзе ад Клашніцы (Klašnica) да Махаўляна (Mahovljana), была адкрыта ў канцы 2011 года. Адрэзак ля Босанскі Градзішкі (Bosanske Gradiške) даўжынёй 26,5 км, адкрыты 30 лістапада 2011-га.

Махаўлянская пятля
------------------

На Махаўлянскай пятлі, адкрытай 15 мая 2012, планавалася дадаць з'езд на дарогу да Добая. Даўжыня развязкі 7360 м, плошча 1,5 км². На будаўніцтва выдаткавана 30 000 м³ бетону, 40 000 тон асфальту, 3 000 тон сталі, 600 000 м³ склаў аб'ём выемкі і насыпы глеб, даўжыня платоў - 15 км. Каштарыс будаўніцтва склаў 15 млн еўра. Будаўніцтвам займаліся чэшская кампанія OHL ŽS з Брно і *Niskogradnja* з Лакташы. Будаўніцтва працягвалася з сакавіка 2010 года да лета 2012-га.

Назва
-----

З-за палітычных рознагалоссяў паміж двума суб'ектамі краіны, гэта значыць паміж Федэрацыяй Босніі і Герцагавіны і Рэспублікай Сербскай, аўтамагістралі не было прадастаўлена адпаведнага нумара згодна з наменклатурай. Магчыма, яна атрымае назву A2, хоць такі нумар ужо выкарыстоўваецца для магістралі, якая будуецца паміж Брчко і Тузлай. На дадзены момант шаша мае тую ж назву, што і міжнародны еўрапейскі аўташлях E661.

Плата за праезд
---------------

З 16 сакавіка 2015 праезд платны, складае 2-10 KM, (1-5 еўра)

Фотагалерэя
-----------

* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Модерни ауто-пут пуштен у саобраћај(нявызн.)(недаступная спасылка).  Глас Српске (30. 11. 2011.). Архівавана з першакрыніцы 18 жніўня 2016. Праверана 15. 7. 2012..
2. 1 2 3 4 5 6  = 65319 Mahovljanska petlja puštena u promet **(нявызн.)**.  Radio-televizija Republike Srpske (15. 7. 2012.). Праверана 15. 7. 2012..

Спасылкі
--------

* Radio televizija Republike Srpske: Otvorena dionica autoceste Mahovljani — Gradiška  (серб.)
* Tijana Veselinović, Blic online: Srpski povezana s Europom, 1. decembra 2011.
* JP Autoputovi Republike Srpske
* Informacije u autoputevima i brzim cestama u Bosni i Hercegovini
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чадовіч.
**Аляксандр Іванавіч Чадовіч** (19 студзеня 1952, ст. Прасвет, Курганскі раён, Курганская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1981 годзе БПІ, у 1983 годзе — Маскоўскі архітэктурны інстытут. 3 1973 у інстытуце «Мінскпраект» (з 1980 галоўны архітэктар праектаў), з 1990 адначасова кіраўнік персанальнай творчай майстэрні Саюза архітэктараў Беларусі.

У 1996—2003 гадах галоўны архітэктар Мінска. Пасля стаў віцэ-прэзідэнтам маскоўскага ААТ «МТЗ „Рубін"» па архітэктуры.

Творчасць
---------

Асноўныя работы: будынак бібліятэкі № 11 у Мінску (1980; прэмія Ленінскага камсамола Беларусі 1982), грамадска-культурны цэнтр на XII Сусветным фестывалі моладзі і студэнтаў у Маскве (1985), Дом палітычнай асветы (1988), будынак выканкама Савета народных дэпутатаў Цэнтральнага раёна (1990; усе ў сааўтарстве), мемарыял ахвярам трагедыі на Нямізе (1999, у сааўтарстве з архітэктарамі Святланай Барысовіч, Людмілай Жлоба і скульптарам Генадзем Буралкіным) у Мінску.

Зноскі
------

1. ↑  Грядет очередное уплотнение: на этот раз недовольны жители квартала возле Комаровки Архівавана 13 красавіка 2021.
2. ↑  Итоги ХІІ Республиканского смотра-конкурса
3. ↑  Открытие мемориала жертвам трагедии на Немиге (руск.).  БДГ Деловая Газета (30 мая 2002). Архівавана з першакрыніцы 11.3.2016.

Літаратура
----------

* Чадовіч Аляксандр Іванавіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
Казюкі ў Вільні 2003
**Казюкі** (польск.: Kaziuk, літ.: Kaziuko mugė) — традыцыйны штогадовы кірмаш вырабаў народных промыслаў у Літве, праходзіць з пачатку XVII стагоддзя ў Вільні, на галоўнай плошчы горада і прылеглых вуліцах. Кірмаш ладзіцца ў дзень памяці святога Казіміра 4 сакавіка і ў найбліжэйшыя да яго выходныя дні. 

Сама назва ад імя Казімір — *Казюк* (польск.: Kaziuk, літ.: Kaziukas).

Першапачаткова з XVII стагоддзя кірмаш праходзіў на Кафедральнай плошчы, з 1901 года — на Лукішскім, пазней фактычна ў некалькіх месцах горада. Тут можна сустрэць шмат цікавага прыкладнога і народнага мастацтва. 

Казюкі сталі папулярнымі ў іншых гарадах сучаснай Літвы, а таксама ў Гродна ў Беларусі.
Ад нядаўняга часу Казюкі ладзяцца ў многіх польскіх гарадах (напрыклад у Познані, Шчэціне), у нядзелю пасля 4 сакавіка, па ініцыятыве палякаў, былых жыхароў Вільні і нашчадкаў.

Зноскі
------

1. ↑  «Казюкі» ў Гродна — дзясяты раз // Радыё Свабода
2. ↑  Kaziuk Wileński w niedzielę w Poznaniu – artykuł w Gazecie Wyborczej na temat XV Kaziuka Wileńskiego na Starym Rynku w Poznaniu
3. ↑  Łzy wzruszenia polały się obficie, www.mmszczecin.pl

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Казюкі
* Казюкас-2010: даспехі і фаер-шоу(Праверана 10 студзеня 2012)
**Аўтагенацыд** (ад грэч. αὐτός — сам, грэч. γένος — род, племя і лац.: caedo — забіваю), **унутраны генацыд** — дзеянні, скіраваныя на наўмыснае знішчэнне грамадзян якой-небудзь краіны, здзейсненыя іх уласным урадам або іншымі суайчыннікамі.

Дадзены тэрмін быў уведзены ва ўжытак у другой палове 1970-х гадоў для характарыстыкі генацыду ў Камбоджы, ажыццёўленага камуністычным рэжымам «чырвоных кхмераў» у 1975—1979 гадах. Менавіта скіраванасць на грамадзян уласнай краіны (або на свой народ) адрознівае аўтагенацыд (напрыклад, армян ці асірыйцаў) ад «вонкавага» генацыду, скіраванага на жыхароў акупаваных тэрыторый (напрыклад, яўрэяў і славян на захопленых Германіяй падчас Другой сусветнай вайны тэрыторыях).

Зноскі
------

1. ↑  MSN Encarta — Dictionary — autogenocide definition Архівавана 28 жніўня 2009.. 2009-10-31.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Васілеўскі.
**Фёдар Аляксандравіч Васілеўскі** (1858 — ?) — расійскі і беларускі медык і арганізатар аховы здароўя часоў Расійскай імперыі.

Біяграфія
---------

Скончыў універсітэт у 1881 годзе, спецыялізаваўся на хірургіі і ўнутраных хваробах.

На 1902 год згаданы памочнікам пскоўскага губернскага ўрачэбнага інспектара.

У 1905—1906 выконваў абавязкі інспектара ўрачэбнай управы Мінскай губерні.

Зноскі
------

1. 1 2  Российский медицинский список, 1902. С. 49  (руск.)
2. ↑  Памятная кніжка Мінскай губерні за 1905 год

| Мінскія губернскія ўрачэбныя інспектары |
| --- |
| Герб Мінскай губерні | 
* Данііл Спасовіч (1832—1865)
* Мікалай Берг (1865—1870)
* Карл Дзіберг (1872—1890)
* Арыстарх Смірноў (1891—1892)
* Павел Пятроў (1893—1904)
* Фёдар Васілеўскі (1905—1906)
* Сяргей Урванцоў (1907—1917)

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Расцяробы.
**Расцяробы** — нізіннае балота ў Петрыкаўскім і Акцябрскім раёнах, у вадазборы р. Пціч. Плошча 2 тысячы га, у межах прамысловага паклада 1,3 тысячы га. Глыбіня торфу да 4,7 м, сярэдняя 1,9 м, ступень распаду 41 %, попельнасць 17 %. Станам на 1984 год запасы торфу складалі 4,5 млн т. Вялася невялікая здабыча торфу на ўгнаенне. На балоце асушана дрэнажом 810 га і адкрытай сеткай 600 га, выкарыстоўваецца пераважна пад сенажаць. Неасушаныя плошчы пад трыснягом, чаротам, часткова асокамі.

У 2022 г. якая-небудзь інфармацыя аб балоце ці тарфяніку з такой назвай адсутнічае.

Зноскі
------

1. ↑  База даных "Тарфянікі Беларусі"

Літаратура
----------

* Расцяробы // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
**Фёдар Аляксандравіч Дамаценка** (7 кастрычніка 1957, Новаўзенскі раён, Саратаўская вобласць, РСФСР) — беларускі топ-менеджар у галіне аўтамабілебудавання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 7 кастрычніка 1957 года ў саўгазе Горкарэчанскі Новаўзенскага раёна Саратаўскай вобласці РСФСР.

Пачаў сваю працоўную дзейнасць у 1975 годзе ў якасці трактарыста саўгаса «Дзюрскі» Новаўзенскага раёна Саратаўскай вобласці. Пасля службы ў радах Савецкай Арміі ў 1977 годзе паступіў у Мінскі радыётэхнічны інстытут, пасля заканчэння якога ў 1983 годзе працягнуў сваю працоўную дзейнасць на Беларускім аўтамабільным заводзе, дзе прайшоў шлях ад інжынера-электроніка і начальніка бюро да першага намесніка генеральнага дырэктара ВА «БелАЗ» — РУП «БелАЗ» па тэхнічных пытаннях і развіццю — галоўнага інжынера ВА «БелАЗ» — РУП «БелАЗ».

Аўтар 18 рацыяналізатарскіх прапаноў аб змене канструкцый прамысловых робатаў і станкоў з ЛПК, што павысіла іх надзейнасць і мела вялікі эканамічны эфект. Мае два патэнты на вынаходніцтва ў вобласці радыёэлектронікі, выдадзеныя Нацыянальным цэнтрам інтэлектуальнай уласнасці Рэспублікі Беларусь.

3 верасня 2010 года прызначаны старшынёй Маладзечанскага раённага выканаўчага камітэта.

У 2013 годзе скончыў Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Дзяржаўнае і мясцовае кіраванне».

28 лютага 2013 года прызначаны памочнікам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — галоўным інспектарам па г. Мінску.

Са жніўня 2014 года па 2019 год працаваў генеральным дырэктарам ААТ «Мінскі трактарны завод».

Жанаты. Мае двух дзяцей.

Зноскі
------

1. ↑  Президент Беларуси принял кадровые решения
2. ↑  Лукашенко назначил Брылева, Домотенко и Лиса помощниками Президента Беларуси
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Раманюк.

**Фёдар Аляксеевіч Раманюк** (нар. 28 красавіка 1952, в. Доўгі, Пружанскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі вучоны ў галіне электраэнергетыкі. Член-карэспандэнт (2014), доктар тэхнічных навук (1999), прафесар (2001). Выдатнік энергетыкі Рэспублікі Беларусь (1995). Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь (2012). Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь (2017).

Біяграфія
---------

У 1971 годзе скончыў Маладзечанскі палітэхнікум.

З адзнакай скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1978).

З 1978 года ў Беларускім політэхнічным інстытуце, з 1984 года дацэнт, з 1997 года намеснік прарэктара па навуковай рабоце, з 2001 года прарэктар па навуковай рабоце, з 2002 года прарэктар па навуковай і вытворчай дзейнасці, з 2010 года прарэктар па навуковай і інавацыйнай працы, з 2016 года прафесар.

З 2016 года галоўны рэдактар міжнароднага навукова-тэхнічнага часопіса «Весці вышэйшых вучэбных устаноў і энергетычных аб’яднанняў СНД. Энергетыка».

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі» (2011).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя працы прысвечаны развіццю асноў пабудовы мікрапрацэсарных сістэм абароны і аўтаматыкі электраўстановак, а таксама іх матэматычнаму мадэляванню для даследавання паводзін метадам вылічальнага эксперыменту. Стварыў новыя высокаэфектыўныя спосабы вызначэння інфармацыйных параметраў ўваходных сігналаў у мікрапрацэсарных абаронах і сістэмах аўтаматыкі, распрацаваў такія прылады для практычнай рэалізацыі, што паслужыла асновай арганізацыі іх вытворчасці ў Рэспубліцы.

Аўтар больш за 210 навуковых і метадычных прац, у тым ліку 5 манаграфій, 5 вучэбных дапаможнікаў, больш за 25 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў.

### Бібліяграфія

* Информационное обес печение вычислительного эксперимента в релейной защите и автоматике энергосистем. Минск, 1998 (в соавт.).
* Теория и практика инженерного эксперимента. Минск, 2007 (в соавт.).
* Математическое моделирование коммутационных режимов в электроустановках с трансформаторами. Минск, 2013 (в соавт.).
* Кто есть кто: Д-ра наук, проф. заслуж. деятели науки К87 и лауреаты премий Бел. гос. политехи, акад.: Справочник. / Редакционная коллегия: М. И. Демчук (председатель), Б. М. Хрустелёв, И. П. Филонов, М. И. Стрелюк, Ф. А. Романюк, Ю. В. Кравцов — Мн.: Ураджай, 2000. — 164 с. — ISBN 985-04-0294-6.

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 9 ліпеня 2021.
2. ↑  РАМАНЮК Фёдар Аляксеевіч

Літаратура
----------

* Раманюк Фёдар Аляксеевіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 443.
* Романюк Федор Алексеевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 6. — С. 496.
* Романюк Федор Алексеевич // Кто есть кто : доктора наук, профессора, заслуженные деятели науки и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник. — Минск, 2000. — C. 159—160.

Спасылкі
--------

* Фёдар Аляксеевіч Раманюк у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: BNTU-ar3687 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Цандэр.

**Ёнас Густаў Вільгельм Цандэр** (шведск.: Jonas Gustav Vilhelm Zander, 29 сакавіка 1835, Стакгольм - 17 чэрвеня 1920, там жа) — шведскі фізіятэрапеўт, заснавальнік механатэрапіі, акадэмік Шведскай акадэміі навук (1896).

Медыцынскую адукацыю атрымаў ва ўніверсітэце Упсалы (1855-60). У 1865 заснаваў першы ў свеце медыка-механічны інстытут для аднаўлення функцый суставаў і цягліц пасля траўматычных пашкоджанняў і лячэння хвароб абмену рэчываў з дапамогай актыўна-пасіўных практыкаванняў. Сканструяваў для гэтага дзясяткі апаратаў, дзеянне якіх заснавана на прынцыпе рычага.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Dr. Gustav Zander Архівавана 27 жніўня 2012. — Studio Uma - Health and Wellness. (англ.)
ЗАЗ — найбуйнейшы вытворца легкавых аўтамабіляў ва Украіне
КрАЗ — адзіны вытворца грузавікоў ва Украіне
**Аўтамабі́льная прамысло́васць ва Украі́не**  — галіна эканомікі Украіны.

Аўтамабільная прамысловасць Украіны — гэта тэрмін, які ахоплівае шырокі спектр кампаній і арганізацый у гісторыі ўкраінскай дзяржавы, якія ўдзельнічаюць у праектаванні, распрацоўцы, вытворчасці, маркетынгу і прадажах легкавых аўтамабіляў, лёгкіх камерцыйных аўтамабіляў, грузавых аўтамабіляў і аўтобусаў, прычэпаў, матацыклаў, мапедаў, спецыяльнай і вайсковай аўтамабільнай тэхнікі, запчастак і камплектуючых для аўтамабіляў, матацыклаў і мапедаў.

Гісторыя
--------

Аўтамабілебудаванне ва Украіне прадстаўлена вытворчасцю грузавых, легкавых аўтамабіляў і аўтобусаў. Да 1991 г. да аўтамабілебудаўнічага комплексу ўваходзілі 4 аўтамабільныя заводы:

* Для вытворчасці легкавых аўтамабіляў — Запарожскі і Луцкі,
* Для вытворчасці грузавікоў — Крамянчуцкі аўтазавод;
* Для вытворчасці аўтобусаў — Львоўскі аўтобусны завод.

Праектная гадавая магутнасць іх складала: Запарожскага (ЗАЗ) 300-350 тыс. штук, Луцкага аўтамабільнага (ЛуАЗ) — 17 тыс. Крамянчуцкага (КрАЗ) — 35 тыс. і Львоўскага аўтобуснага (ЛАЗ) — 16 тыс. аўтобусаў. Аўтамабілебудаўнічыя заводы абслугоўвалі больш за 60 прадпрыемстваў Украіны, якія выпускалі камплектуючыя, і больш за 300 прадпрыемстваў розных галін Саюза ССР. У найлепшыя часы (1985 г.) АўтаЗАЗ выпускаў каля 160 тыс. аўтамабіляў, Луцкі аўтамабільны (ЛУАЗ) больш за 10 тыс. КрАЗ больш за 30 тыс. і ЛАЗ больш за 15 тыс. аўтобусаў.

Вытворцы
--------

КрАЗ-6322
Škoda Octavia (Еўракар)
**Дзеючыя**:

* Крэмэнчуцкі аўтамабільны завод (КрАЗ)
* Запарожскі аўтамабільны завод (ЗАЗ)
* Еўракар
* Карпарацыя "Богдан"
* Карпарацыя "Эталон"
* Канцэрн "Электрон"

**Нядзеючыя**:

* Луцкі аўтамабільны завод (ЛуАЗ)
* Львоўскі аўтобусны завод (ЛАЗ)
* Крамянчуцкі аўтазборачны завод (КраСЗ)
* Анто-Рус

Гл. таксама
-----------

* Аўтамабільная прамысловасць Беларусі
* Аўтамабільная прамысловасць Сербіі

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт ЗАЗа
* Афіцыйны сайт УкрАВТО Архівавана 1 лістапада 2017.
* Афіцыйны сайт «Богдан»
* Афіцыйны сайт ElectronMash Архівавана 7 снежня 2017.
* Афіцыйны сайт ElectronTrans Архівавана 26 кастрычніка 2017.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Усольцаў.
**Аляксандр Іванавіч Усольцаў** (нар. 21 верасня 1961, г. Анжэра-Суджанск, Кемераўская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1984 годзе Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут імя Куйбышава (выкладчыкі Б. І. Аглы, А. А. Праваторава, В. І. Сазонаў). Працаваў у 1984—1989 гадах у праектным інстытуце «Кемеравагарпраект»; з 1989 года ў інстытуце «Гомельпраект».

Член Беларускага саюза архітэктараў з 2000 года.

Творчасць
---------

Асноўныя творчыя працы: ПДП цэнтра г. Анжэра-Суджанска Кемераўскай вобласці (1986, сааўтар С. І. Ковыраў); генеральны план мікрараёна 1а ў тэхнаполісе «Паўночны» ў Маскве (1992, сааўтар С. І. Ковыраў);; праект забудовы п. Навагорск Маскоўскай вобласці (1996—1999, сааўтар В. У. Бельцюкоў, С. І. Ковыраў, Н. М. Барабанава, Л. А. Верхалат); басейн у САК «Сонечны бераг» (2004—2006); пяціпавярховы жылы дом у 20-м мікрараёне г. Гомеля (2005—2007); вяслярная база на 30 лодак у г. Калінкавічы Гомельскай вобласці (2006—2007).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Дыпломам на Рэспубліканскім аглядзе-конкурсе на лепшы архітэктурны твор I ступені ў намінацыі «горадабудаўніцтва» за «Забудову пасёлка Навагорск, г. Хімкі, Маскоўскай вобл.» (1999); Дыпломам лаўрэата ў намінацыі «Грамадскія комплексы, будынкі і збудаванні» за рэалізаваны праект «Плавальны басейн у САК Сонечны бераг» (2005); Дыпломам лаўрэата за рэалізацыю аб’екта «Рэканструкцыя вакзальнага комплексу станцыі Жлобін» (2005).

Зноскі
------

1. 1 2  Ковырев Сергей Иванович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
2. ↑  Усольцев Александр Иванович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)

Літаратура
----------

* Усольцев Александр Иванович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
Аўтазак на шасі МАЗ-4370
Фургон на шасі МАЗ-5336 для перавозкі асабовага саставу АМАП. У СМІ часта называецца «аўтазакам» з-за выкарыстання для перавозкі затрыманых на масавых акцыях
**Аўтазак** (руск.: автомобиль для заключенных) — спецыяльны аўтамабіль на базе грузавога аўтамабіля, аўтобуса ці мікрааўтобуса, абсталяваны для перавозкі падазраваных і абвінавачаных (спецкантынгента) ва ўмовах, якія выключаюць парушэнне устаноўленага рэжыму ўтрымання, у тым ліку здзяйсненне ўцёкаў. У Беларусі і некаторых іншых краінах аўтазакі выкарыстоўваюцца для барацьбы з апазіцыяй і як сродак запалохвання насельніцтва.

Зноскі
------

1. ↑  МВД продает автозаки. Что это вообще за машина и почему ее нельзя так называть? (руск.).  onliner.by (17 чэрвеня 2020). Праверана 14 ліпеня 2020.
2. ↑  ФОТАФАКТ: На Каляды каля архікатэдральнага касьцёла дзяжурыў аўтазак

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аўтазак
Найвялікшы вулкан Карчаткі - Ключаўская Сопка (4750 м)
**Вулканы Камчаткі** - вулканы ва ўсходняй частцы Расіі на паўвостраве Камчатка, частка Ціхаакіянскага вулканічнага вогненага кальца.

Сусветная спадчына ЮНЕСКА
-------------------------

«Вулканы Камчаткі», як спадчына ЮНЕСКА, сталіся ў 1996 годзе, спіс якіх ў 2001 годзе быў пашыраны. У намінацыі «Вулканы Камчаткі» уключаныя біясферны запаведнік і федэральны заказнік, якія характарызуюцца ўнікальнай разнастайнасцю біялагічных відаў і маляўнічымі ландшафтамі. Камітэт ЮНЭСКА уключыў Вулканы Камчаткі ў якасці аднаго з найбольш яркіх прыкладаў вулканічных рэгіёнаў свету, які змяшчае высокую шчыльнасць актыўных вулканаў, мноства розных тыпаў і шырокі спектр вулканічных асаблівасцяў.

Характарыстыка
--------------

Вызначыць дакладную колькасць вулканаў, размешчаных на Камчацкім паўвостраве, цяжка. У розных крыніцах згадваецца ад некалькіх сотняў, да больш чым тысячы вулканаў. Для вулканаў Камчаткі характэрна вялікая разнастайнасць формаў і памераў, яны фармаваліся ў розныя геалагічныя эпохі і ў цяперашні час праяўляюць актыўнасць у рознай ступені. Некаторыя вулканы з'яўляюцца дзеючымі. У цяперашні час сярод вулканаў Камчаткі налічваецца каля 29 дзеючых.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
**Аўтамабільныя дарогі федэральнага значэння** — найважнейшыя аўтамабільныя дарогі Расіі. Аўтамабільныя дарогі федэральнага значэння знаходзяцца ва ўласнасці Расійскай Федэрацыі і фінансуюцца за кошт федэральнага бюджэту, iншых прадугледжаных заканадаўствам Расійскай Федэрацыі крыніц фінансавання, а таксама сродкаў юрыдычных асоб і фізічных асоб, у тым ліку сродкаў, прыцягнутых у парадку і на ўмовах, якія прадугледжаны заканадаўствам Расійскай Федэрацыі аб канцэсійных пагадненнях.

Ранейшы афіцыйны пералік аўтамабільных дарог федэральнага значэння быў усталяваны Пастановай Урада РСФСР ад 1991/12/24 № 62 (са змяненнямі і дапаўненнямі). З 17 лістапада 2010 года ўступіў у дзеянне новы пералік аўтамабільных дарог агульнага карыстання федэральнага значэння, зацверджаны Пастановай Урада РФ ад 17.11.2010 № 928, які ўсталяваў для часткі дарог новыя нумары і назвы, якія адрозніваюцца ад нумароў і найменняў, выкарыстаных у ранейшым пераліку. Разам з імі да канца 2017 года маглі выкарыстоўвацца ранейшыя нумары і назвы. Ранейшы пералік федэральных дарог страціў сілу з 1 студзеня 2018 года, і з гэтага часу павінны выкарыстоўвацца толькі новыя нумары і назвы аўтамабільных дарог федэральнага значэння. Таксама знік падзел на «магістральныя» і «іншыя» дарогі.

Спіс дарог федэральнага значэння
--------------------------------

М1 «Беларусь» Масква — Смаленск да мяжы з Беларуссю (на Мінск, Брэст, Варшава)

М2 «Крым» Масква — да мяжы з Украінай (на Харкаў, Запарожжа, Сімферопаль, Севастопаль)

М3 «Украіна» Масква — Калуга — Бранск — Сеўск да мяжы з Украінай (на Кіеў)

М4 «Дон» Масква — Багародзіцкая — Яфрэмаў — Ялец — Задонск — Растоў-на-Доне — Краснадар — Новарасійск.

М6 «Каспій» Масква — Тамбоў — Валгаград — Астрахань; пераназваная ў Р22

М7 «Волга» Масква — Уладзімір — Ніжні Ноўгарад — Казань — Уфа

М8 «Халмагоры»: Масква — Яраслаўль — Волагда — Архангельск, уваход у горад Кастрама

М9 «Балтыя» Масква — Валакаламск — да мяжы з Латвіяй

М10 «Расія» Масква — Цвер — Вялікі Ноўгарад — Санкт-Пецярбург, заезд у гарады Цвер і Ноўгарад

М10 / А181 «Скандынавія»: Санкт-Пецярбург — да мяжы з Фінляндыяй; таксама пазначаецца A181

М11 Масква — Санкт-Пецярбург, аўтамагістраль пад будаўніцтва

М18 «Кола» Санкт-Пецярбург — Петразаводск — Мурманск — Печанга да мяжы з Нарвегіяй; пераназваныя ў P21

М29 «Каўказ» Краснадар — Чачня — Дагестан — да мяжы з Азербайджанам (на Баку); пераназваная ў P217

М52 «Чуйскі тракт» Новасібірск — да мяжы з Манголіяй; пераназваная ў P256

М56 Якуцк — Скавародзіна маршруце М58 «Амур»; пераназваная ў A360

М56 «Калыма» Магадан — Якуцк; пераназваная ў P504

М58 «Амур» Чыта — Хабараўск; пераназваная ў P297

М60 «Усуры» Хабараўск — Уладзівасток; пераназваная ў A370

А119 «Вятка»» Чабаксары — Сыктыўкар, заезд у горад Кіраў; пераназваная ў P176
Генрых VIII Цюдар
**Роспуск манастыроў** (англ.: Dissolution of the Monasteries) — працэс секулярызацыі манастыроў, які адбываўся пры каралю Генрыху VIII. Адна з галоўных гістарычных падзей у гісторыі Англіі XVI стагоддзя.

З пачаткам Англійскай Рэфармацыі ў 1530-я гады Генрых VIII пачаў працэс ліквідацыі манастыроў і перадачы кляштарнай маёмасці ва ўласнасць каралеўскага дома Цюдараў. Згодна з Актам, прынятым у 1536 годзе, ліквідацыі падлягалі ўсе манастыры са штогадовым даходам менш за 200 фунтаў стэрлінгаў. Да 1540 года каля 800 манастыроў у Англіі былі зачыненыя, а больш за 10 тысяч манахаў пазбавіліся сродкаў да існавання. Таксама былі зачыненыя манастырскія школы.

Савецкі медыявіст А. М. Савін паказаў, што ў выніку секулярызацыі большая частка манастырскіх зямель трапіла ў рукі так званага «новага дваранства». Цікава, што ў сваёй працы «Англійская секулярызацыя» (1906) Савін, як адзначае Я. А. Касмінскі, паказаў, што «манастыры былі гультаяватымі гаспадарамі, якія жылі галоўным чынам за кошт рэнтаў. Яны імкнуліся пераважна да вышэйшых і сярэдніх класаў грамадства і адыгрывалі нікчэмную ролю як установы сацыяльнага забеспячэння».

Манастыры Ірландыі і Уэльса таксама пацярпелі, але ў меншай ступені, а Шатландыя ў той час была асобным каралеўствам.

Перыяд роспуску манастыроў суправаджаўся жорсткімі рэпрэсіямі, у прыватнасці, былі пакараныя Джон Фішар і Томас Мор. Абодва спачатку былі прысуджаныя да кваліфікаванага пакарання праз павешанне, трыбушэнне і чвартаванне, але кароль, відаць, баючыся, што пакараных успрымуць за мучанікаў, замяніў дадзены спосаб звычайным абезгалоўліваннем.

Руіны многіх манастыроў у цяперашні час з'яўляюцца нацыянальнымі помнікамі Вялікабрытаніі.

* Разбураныя абацтвы
* Абацтва ГластанбэрыАбацтва Гластанбэры
* 
* 
* 
* Абацтва ТорнтанАбацтва Торнтан

Зноскі
------

1. ↑  Роспуск монастырей Архівавана 4 сакавіка 2016. // Оксфордская Иллюстрированная Энциклопедия Всемирная история (с 1800 г.
2. ↑  Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
3. ↑  http://www.ras.ru/FStorage/download.aspx?
4. ↑  Энциклопедия «Кругосвет». Генрих VIII
5. ↑  Штекли А. Э. Истоки тоталитаризма: виновен ли Томас Мор? // Анархия и власть. — М. 1992.

Літаратура
----------

* Савин А. Н. Английская секуляризация М.1906
* Bernard, G. W. "The Dissolution of the Monasteries, "History (2011) 96#324 pp 390—409 online; argues that religious motives were more important than the king's greed
* Fauske, Christopher J. "The Last Divine Office: Henry VIII and the Dissolution of the Monasteries, "Anglican and Episcopal History (2011) 80 #4
* Bradshaw, Brendan (1974). The Dissolution of the Religious Orders in Ireland under Henry VIII. London: Cambridge University Press.
* Duffy, Eamon (1992). The Stripping of the Altars: Traditional Religion in England, 1400—1580. New Haven, Connecticut: Yale University Press. ISBN 0-300-06076-9.
* Dickens, A. G. (1989). The English Reformation (2nd ed.). London: B. T. Batsford.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Калыма (значэнні).

**Федэра́льная аўтамабі́льная даро́га «Калыма́»** (**Калымская траса**, **Калымскі тракт**) — дзеючая аўтадарога федэральнага значэння ў Расіі паміж Якуцкам і Магаданам. Працягласць 2032 км, з якіх 1197 км на тэрыторыі Якуціі, 835 км — Магаданскай вобласці.

Гісторыя
--------

Дарога ў 1938 годзе
У сувязі з развіццём горназдабыўной прамысловасці ў 1920-х гадах, у Якуціі і на Калыме Савецкая дзяржава пачала ствараць сетку мясцовых дарог. У лістападзе 1931 года быў створаны «Дальбуд» — «Дзяржаўны трэст па прамысловым і дарожным будаўніцтве ў раёне Верхняй Калымы», адной з задач якога стала пабудова аўтадарогі ад Магадана да Усць-Неры і адгалінавання на Якуцк з выкарыстаннем працы зняволеных Поўначусходлага. Улетку 1932 года вязнямі і вольнанаёмнымі спецыялістамі былі ўведзены ў эксплуатацыю першыя 30 км дарогі і 90 км зімніка. Астатнія 1042 км да Усць-Неры будаваліся да 1953 года.

У канцы 1941 года пачалася праца над «Хандыгскай трасай», якая вядзе да Якуцку праз пасёлак Хандыга.

11 ліпеня 2003 года аўтамагістраль «Калыма» стала на 13 км даўжэй. Яе працягнулі да будынка паштамта ў цэнтры Якуцка.

| Магістральныя дарогі федэральнага значэння Расіі |
| --- |
|  | 
* М1 «Беларусь»
* М2 «Крым»
* М3 «Украіна»
* М4 «Дон»
* М5 «Урал»
* М6 «Каспій»
* М7 «Волга»
* М8 «Халмагоры»
* М9 «Балтыя»
* М10 «Скандынавія, Расія»
* М11 «Нарва»
* М18 «Кола»
* М19
* М20 «Пскоў»
* М29 «Каўказ»
* М51 «Байкал»
* М52 «Чуйскі тракт»
* М53 «Байкал»
* М54 «Енісей»
* М55 «Байкал»
* М56 «Лена»
* М56 «Калыма»
* М58 «Амур»
* М60 «Усуры»
* «Усход» *(будаўніцтва замарожана)*
* Р176 «Вятка»

 |  |
Вулканічная бомба, «выкінутая» вулканам Кілаўэа ў 1983 годзе.
Вулканічная бомба, знойдзеная ў Чэхіі.
Вулканічная бомба, у Штроне, Рэйнланд-Пфальц, Германія, дыяметрам 5 метраў і масай 120 тон. Гэта было выклікана вывяржэннем вулкана ў 8300 годзе да нашай эры.
**Вулканічная бомба** — камяк лавы, выкінуты падчас вывяржэння ў вадкім або пластычным стане. Атрымоўвае у палёце тую ці іншую форму. Памеры вулканічнай бомбы ад 1 см да 7 м у даўжыню. Асноўнымі формамі вулканічных бомб з'яўляюцца: ляпёшкападобная - характэрная для вельмі вадкіх лаў, камякі якіх, падаючы на ​​зямлю, плюшчацца ў аладку; кручаная, веацянападобная, грушападобная, шаравая, стужкападобная і іншыя - для малавязкіх базальтавых лаў, якія цвярдзеюць і прымаюць названыя формы ў палёце; круглявыя або няправільна-шматгранныя камякі лавы, пакрытыя сеткай трэшчынак (вулканічныя бомбы тыпу хлебнай скарынкі) - для глейкіх кіслых і андэзітавых лаў.

Літаратура
----------

* Вулканическая бомба // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вулканічная бомба

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 191591705 |
**Ён Огмюндсан** (ісл.: Jón Ögmundsson; 1052—1121) — ісландскі біскуп і мясцовашанаваны святы. У 1106 годзе ён заснаваў дыяцэзію ў Хоўлары на поўначы Ісландыі і служыў там біскупам да сваёй смерці.

Ён змагаўся за рэлігійную чысціню і паставіў перад сабой задачу выкараніць усе рэшткі язычніцтва. Яго дзейнасць закранула і назвы дзён тыдня. Так, «одынсдагр» (дзень Одзіна) стаў «мідвік'юдагурам» (дзень сярэдзіны тыдня), а дні Тыра і Тора сталі проста трэцім днём і пятым днём адпаведна. Назвы дзён, уведзеныя Ёнам, дагэтуль ужываюцца ў Ісландыі.

Ён Огмюндсан быў абвешчаны мясцовым святым біскупскім дэкрэтам у ісландскім парламенце, які выконваў функцыі сінода, у 1200 годзе. Сёння, разам са Святым Торлакам ён з'яўляецца адным са святых патронаў каталікоў Ісландыі.

Зноскі
------

1. ↑  helgi Jón Ögmundsson // Faceted Application of Subject Terminology Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3294867'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q846596'></a>

Літаратура
----------

* Gunnar Karlsson (2000). *Iceland’s 1100 Years : History of a Marginal Society*. London: C. Hurst & Co. ISBN 1-85065-420-4.
* Уннар Арнасон. Кем был Йон Огмюндссон? (Unnar Árnason. *Hver var Jón Ögmundsson?*)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Праваслаўная |
| Нарматыўны кантроль | GND: 118558218 · ISNI: 0000 0000 7858 369X · LCCN: nr97026948 · VIAF: 71298023 |
**Цэфалозія стужкавая** (*Cephalozia catenulata*) — від пячоначных імхоў сямейства Цэфалозіевыя.

Апісанне
--------

Дзярновінкі дробныя, ад зялёных да бурых. Сцябло даўжынёй 0,5-1,0 см, ляжачае, разгалінаванае, з коса прымацаваным лісцем, ад квадратных да шырокаяйкападобных. Каробачка на ножцы, авальная, чырвона-бурая, раскрываецца 4-ма створкамі.

Арэал
-----

Еўропа ад арктычнай да широкаліставай зоны, Каўказ, Малая Азія, Далёкі Усход, Японія, Паўночная Амерыка. У Беларусі сустракаецца па ўсёй тэрыторыі зрэдку. Расце ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці, Камянецкім раёне Брэсцкай вобл. Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці, Крупскім і Мядзельскім раёнах Мінскай вобласці.

Ахова
-----

Упершыню ўключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі. Ахоўваецца ў Літве.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Цэфалозія стужкавая ў Чырвонай кнізе Беларусі Архівавана 4 сакавіка 2016.  (руск.)

Спасылкі
--------

* Цэфалозія стужкавая ў Чырвонай кнізе Беларусі Архівавана 4 сакавіка 2016.  (руск.)
* Выява

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · The Plant List · Tropicos · WFO |
**Жаночая рыфма** — разнавіднасць рыфмы, пры якой націск падае на перадапошні склад зрыфмаваных словаў. Гэтая рыфма надзвычай частая ў беларускай народнай паэзіі. У выніку ўплыву на беларускую вершатворчасць народнай паэзіі, а таксама польскай паэзіі і польскай мовы з яе пастаянным націскам на перадапошнім складзе жаночая рыфма стала ледзь не выключным відам
рыфмы ў беларускім сілабічным вершы:

А хто бяды не зна́е,
Хай у мяне спыта́е.
Я з бядою начава́ла,
Дык я бяду распазна́ла.
Жаночая рыфма шырока распаўсюджаная ў сучаснай беларускай паэзіі. Гэтай рыфмай напісаная амаль уся паэма Я. Коласа «Новая зямля».

Гл. таксама
-----------

* Мужчынская рыфма

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
**Дом Капцелева** — колішні будынак у Магілёве, які размяшчаўся на рагу вуліц Першамайскай (былым Дняпроўскім праспекце) і Лазарэнкі (былой Віленскай), на паўночным боку Тэатральнай плошчы. Меў адрас вуліца Першамайская № 20. Цяпер яго месца займае тратуар перад абласной філармоніяй. З поўдня да дома прымыкаў гатэль «Францыя» (таксама знішчаны).

Частка дома ў сакавіку 1918 года
Паводле Ведамасці аб вызначэнні нерухомай маёмасці за студзень 1919 г. належаў Мікалаю Патапавічу Капцелеву і Марыі Патапаўне Бако. Мураваны двухпавярховы будынак з падвалам плошчай 246 квадратных сажняў. На першым паверсе знаходзіліся: кватэра занята пад аптэку Магілёўскага губернскага аддзела народнай аховы здароўя. Другую кватэру займаў Сімон Ісакавіч Малькензон. Другі паверх заняты пад канцылярыю Акружнога аддзела па запісу актаў грамадзянскага стану.

Дом згарэў у час абароны Магілёва ў 1941 годзе. Ацалелыя сцены знесены пасля вайны.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом Капцелева
* Дзьячкоў А. У. АД ВІКТАРА ГАЛЫНСКАГА І ПЯТРА ЯЦЫНЫ ДА ДОМА ДВАРАНСТВА І ГАТЭЛЯ «БРЫСТОЛЬ»