**Чэслаў Не́ман**, сапр. **Чэслаў Юліюш Выджыцкі** (польск.: Czesław Niemen (Czesław Juliusz Wydrzycki); 16 лютага 1939, Старыя Васілішкі, Навагрудскае ваяводства, Польшча, цяпер Шчучынскі раён Беларусі — 17 студзеня 2004, Варшава) — польскі музыка беларускага паходжання.

Жыццё і творчасць
-----------------

Чэслаў Выдрыцкі нарадзіўся ў Старых Васілішках у міжваеннай Польшчы. Бацька быў рымарам, вырабляў вупраж для коней. Акрамя таго, ён шыў боты, ды таксама настройваў розныя інструмэнты (дома было сваё піяніна), даглядаў касцельны арган і часам падмяняў арганіста. Быў заснавальнікам духавога аркестру.

Чэслаў навучаўся ў музыкальнай педагагічнай вучэльні ў Гродна, па класу домры. Як узгадваў яго аднакурснiк і сябра Мiкалай Шышыгін, Чэслаў быў выключна адукаваным чалавекам, але вельмі сумаваў па сваіх Старых Васілішках і часта ездзіў, прапускаючы заняткі. Пасля года навучання быў выключаны з вучэльні.

У 1958 сям’я Выдрыцкіх пераехала ў Гданьск, дзе Чэслаў паступіў у вышэйшую музычную школу. У пачатку 1960-х ён ужо пачаў выступаць на польскай эстрадзе, а ў 1962 стаў удзельнікам ансамбля «Niebiesko-Czarni», дзе быў не толькі вакалістам, але і складаў песні. Група карысталася поспехам як у Польшчы, так і за яе межамі, і нават выступала ў парыжскай «Алімпіі». Менавіта ў гэты перыяд Выдрыцкі ўзяў сабе псеўданім Неман (у гонар ракі Нёман, на якой ён вырас).

Першае прызнанне прыйшло да артыста ў 1964, калі Марлен Дытрых запісала нямецкую версію яго песні *«Czy mnie jeszcze pamiętasz?»*. У 1966 Чэслаў пачаў складаць матэрыял у духу соўл, а для радыёпраграм запісаў некалькі рускіх народных песень.

Калі Неман другі раз трапіў у Парыж, яму давялося выступаць разам з такімі знакамітасцямі як «Spencer Davis Group», «Kinks» і «Pretty Things». З-за мяжы Чэслаў вярнуўся з ідэямі хіпі. Ён адгадаваў доўгія валасы, цалкам змяніў імідж, а яго новыя музычныя прыхільнасці былі пад моцным уплывам *чорнага соўла*.

У пачатку 1967 Неман пайшоў з «Niebiesko-Czarni» і распачаў уласную кар’еру, сабраўшы гурт «Akwarele». Улетку таго жа года Чэслаў выступіў на фестывалі ў Сопаце, дзе зрабіў сенсацыю песняй «Dziwny jest ten świat» (Дзіўны гэты свет). Песня прынесла спеваку першую прэмію. З «Акварэлямі» Неман запісаў тры альбомы (з іх найбольш удалыя першыя два), правёў некалькі тураў і прыняў удзел у шэрагу фестываляў.

У 1969 Чэслаў у цалкам новым асяроддзі стварыў альбом «Niemen Enigmatic», дзе выкарыстаў вершы вядомага польскага паэта Цыпрыяна Норвіда.

У пачатку 1970-х у творчасці музыкі ў адрозненне ад ранніх соўл-арыентаваных прац пачалі пераважаць прагрэсіўныя павевы. Змена стылю запатрабавала і змены суправаджальнага складу, і цяпер каманда артыста, якая складалася з будучых членаў «SBB», звалася проста «Niemen». Новы калектыў шмат гастраляваў у сябе на радзіме, выязджаў у Германію, Чэхаславакію, Фінляндыю і Венгрыю, а таксама стаў удзельнікам цырымоніі адкрыцця XX Летніх Алімпійскіх гульняў у Мюнхене.

У гэты перыяд Чэслаў запісаў для фірмы «CBS» некалькі англамоўных пласцінак. У 1974 Неман сабраў чарговы праект, «Aerolit», з якім выпусціў джаз-рокавы альбом. Новая каманда распалася вельмі хутка, і наступную пласцінку музыка запісваў практычна ў адзіночку. Калі гучанне «Katharsis» было чыста электронным, то праца 1978 «Idee Fixe» з’яўлялася рознапланавай. Тут можна было пачуць і фальклорныя стылізацыі, і электронны авангард, і фанк, і шматузроўневыя імправізацыі. Да канца 1970-х гастрольная дзейнасць артыста моцна скарацілася. Кружэлка «Postscriptum», выпушчаная супраць волі музыкі, як бы падводзіла рысу вялікага этапу яго творчага шляху.

У 1980-х Неман эксперыментаваў з электроннымі гукамі, а потым захапіўся камп’ютарнай графікай. Перад тым, як знікнуць з поля зроку на доўгі час, Неман выступіў на канцэрце «Old Rock Meeting», прысвечаным 25-годдзю польскага року, і ў 1989 выпусціў альбом «Terra Deflorata».

Магіла Немена на Павонзках 17 студзеня 2004 Чэслаў Неман памёр ад раку. Пахаваны на Паванзкоўскіх могілках у Варшаве. У апошнюю дарогу артыста праводзілі найбліжэйшыя родныя, сябры, прадстаўнікі ўладаў і фанаты. Урну з рэшткамі Немана пахавалі ў катакомбах.

Калі пачыналася пахаванне, з ініцыятывы Радыётройкі на ўсіх радыёстанцыях Польшчы загучала найбольш вядомая песня з рэпертуару Чэслава Немана «Дзіўны гэты свет».

Дыскаграфія
-----------

* 1967 *Dziwny jest ten świat (LP)*
* 1968 *Sukces (LP)*
* 1969 *Czy mnie jeszcze pamiętasz? (LP)*
* 1970 *Enigmatic (LP)*
* 1971 *Niemen (2 LP, tzw. «Czerwony Album»)*
* 1972 *Strange is This World (LP, wyd.RFN)*
* 1973 *Ode to Venus (LP, wyd. RFN)*
* 1973 *Niemen Vol. 1 i Niemen Vol. 2 (2 LP, tzw. «Marionetki»)*
* 1973 *Russische Lieder (LP, wyd. RFN)*
* 1974 *Mourner’s Rhapsody (LP, wyd. RFN, Wielka Brytania, USA)*
* 1975 *Niemen Aerolit (LP)*
* 1976 *Katharsis (LP, całkowicie elektroniczna muzyka)*
* 1978 *Idee Fixe (2 LP + SP)*
* 1979 *The Best Of Niemen (LP)*
* 1980 *Postscriptum (LP)*
* 1982 *Przeprowadzka (MC)*
* 1989 *Terra Deflorata (LP)*
* 1991 *Terra Deflorata (wersja rozszerzona)* (CD)
* 1991 *Gwiazdy mocnego uderzenia: Czesław Niemen (LP)*
* 1993 *Mouner’s Rhapsody (wersja poprawiona i uzupełniona)* (CD, wyd. USA)
* 1995 *Sen o Warszawie (CD)*
* 2001 *Czas jak rzeka (CD)*
* 2001 *spodchmurykapelusza (CD)*
* 2002 *od początku I (6 CD)*
* 2003 *od początku II (6 CD)*
* 2007 *41 Potencjometrów Pana Jana*

Зноскі
------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990. Праверана 12 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. 1 2  Czesław Niemen // Encyclopaedia Metallum — 2002. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q938726'></a>
3. ↑  выгрузка даных Freebase — Google.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q648625'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15241312'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1453477'></a>
4. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 31 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
5. ↑  Карневіч М. Чэслаў Неман вучыўся ў Гродне(недаступная спасылка) // Биржа Информации № 325, 29.04.2004.

Літаратура
----------

* *Даўлашэвіч І.* Там кожны дзень — гэта скарб Архівавана 5 студзеня 2009. // Лідскі летапісец № 27-28.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чэслаў Неман
* Сяргей Дубавец. Чэслаў Немэн. Перадача «Вострая Брама» // «Радыё Свабода», эфір 26 Студзеня 2004
* Т. Кавэцкая. Дзіўны сьвет Чэслава Немэна // Наша Нiва 16 сакавiка 2007
* Палякі даводзяць да ладу родны дом Чэслава Немэна — Беларуская служба Радыё «Свабода»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Deezer · Яндэкс Музыка |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Česko-Slovenská filmová databáze · Discogs · Discogs · Filmportal · Encyclopaedia Metallum · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz · Rate Your Music |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · IPSB: czeslaw-niemen-wlasciwie-wydrzycki-piosenkarz-wiesz · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 167729656 · GND: 130255645 · ISNI: 0000000110596731, 0000000368578602 · LCCN: nr97035383 · LNB: 000152004 · NKC: jo2004213703 · NUKAT: n00048491 · SUDOC: 175187908 · VIAF: 44207058 |

 |