У фізіцы, **плазмон** — квазічасціца, якая адпавядае квантаванню плазменных ваганняў, якія прадстаўляюць сабой калектыўныя ваганні свабоднага электроннага газу.

Тлумачэнне
----------

Плазмоны адыгрываюць вялікую ролю ў аптычных уласцівасцях металаў. Святло з частатой ніжэй плазменнай частаты адлюстроўваецца, таму што электроны ў метале экрануюць электрычнае поле светлавой электрамагнітнай хвалі. Святло з частатой вышэй плазменнай частаты праходзіць, таму што электроны не могуць дастаткова хутка адказаць, каб экраніраваць яго. У большасці металаў плазменная частата знаходзіцца ў ультрафіялетавай вобласці спектра, што робіць іх бліскучымі ў бачным дыяпазоне. У легіраваных паўправадніках плазменная частата знаходзіцца звычайна ў ультрафіялетавай вобласці.

Энергію плазмонаў можна ацаніць у мадэлі амаль свабодных электронаў як:

{\displaystyle E\_{p}=\hbar \omega \_{p}=\hbar e{\sqrt {\frac {n}{m\varepsilon \_{0}}}},}
дзе *n* — шчыльнасць валентных электронаў, *e* — элементарны зарад, *m* — маса электрона і ε0 — электрычная пастаянная.

Паверхневыя плазмоны (плазмоны, абмежаваныя паверхнямі) моцна ўзаемадзейнічаюць са святлом, прыводзячы да ўтварэння палярытонаў. Яны гуляюць ролю ў паверхневым ўзмацненні раманаўскага рассейвання святла і ў тлумачэнні анамалій у дыфракцыі металаў. Паверхневы плазмонны рэзананс выкарыстоўваецца ў біяхіміі, каб вызначаць прысутнасць малекул на паверхні.

Лакалізаваны паверхневы плазмон прысутнічае ў дробных металічных часціцах (наначасціцах), такіх як золата або серабро. Пры досыць малых памерах часціц (дыяметр часціцы меншы чым даўжыня хвалі электрамагнітнага выпраменьвання), іх можна разглядаць як вагальныя дыполі. Паглынутая энергія электрамагнітнага выпраменьвання можа істотна награваць наначасціцы.

Магчымае выкарыстанне
---------------------

Плазмоны разглядаюцца як сродак перадачы інфармацыі ў камп'ютарных чыпах, бо правады для плазмонаў могуць быць нашмат танчэйшыя, чым звычайныя правады, і могуць падтрымліваць нашмат вышэйшыя частоты (у рэжыме 100 ТГц, у той час як звычайным правадам уласцівыя вялікія страты пры 10 ГГц). Яны былі таксама прапанаваны як сродак для літаграфіі і мікраскапіі высокага разрознення з-за іх надзвычай малых даўжынь хваль. Абодва гэтыя прымяненні з поспехам былі прадэманстраваны ў лабараторыях.

Таксама плазмоны можна выкарыстоўваць для генерацыі выпраменьвання ў структурах, якія называюцца спазерамі.

Зноскі
------

1. ↑  *A. O. Govorov, H. H. Richardson.* Generating heat with metal nanoparticles. Архівавана з першакрыніцы 10 ліпеня 2010. doi:10.1016/S1748-0132(07)70017-8.

Спасылкі
--------

* Архівавана 2 сакавіка 2006.
* Архівавана 23 красавіка 2003.
* Архівавана 17 студзеня 2006.
* Plasmonic computer chips move closer
* Progress at Stanford for use in computers Архівавана 23 лютага 2007.
* Slashdot: A Plasmonic Revolution for Computer Chips?
* A Microscope from Flatland *Physical Review Focus*, January 24 2005
* n:en:Invisibility shield gets blueprint

| ⛭Часціцы ў фізіцы |
| --- |
| Элементарныячасціцы | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ферміёны | 

|  |  |
| --- | --- |
| Кваркі | 
* u
* d
* c
* s
* t
* b

 |
| Лептоны | 
* e−
* e+
* μ−
\* μ+
* τ−
\* τ+
* νe
\* νe
* νμ
\* νμ
* ντ
\* ντ

 |

 |
| Базоны | 

|  |  |
| --- | --- |
| Калібровачныя базоны | 
* γ
* g
* W-базон
* Z-базон

 |
| Базоны Хігса | H0 |

 |
| Іншыя | Ду́хі |
| Гіпатэтычныя | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Суперпартнёры | 

|  |  |
| --- | --- |
| Гейджына | 
* Чарджына
* Глюіна
* Гравіціна
* Нейтраліна

 |
| Іншыя | 
* Аксіна
* Хігсіна
* Сферміён

 |

 |
| Іншыя | 
* A0
* Дылатон
* G
* J
* Тахіён
* X
* Y
* W’
* Z’
* Стэрыльнае нейтрына

 |

 |

 |
| Састаўныячасціцы | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Адроны | 

|  |  |
| --- | --- |
| Барыёны / Гіпероны | 
* Нуклоны (p+
* p
* n0
* n)
* Δ
* Λ
* Σ
* Ξ
* Ω

 |
| Мезоны / Кварконіі | 
* π
* ρ
* η
* η′
* φ
* ω
* J/ψ
* ϒ
* θ
* K
* B
* D
* T

 |

 |
| Іншыя | 
* Атамныя ядры (α)
* Атамы
* Экзатычныя атамы (Пазітроній
* Мюоній
* Кварконій)
* Малекулы

 |
| Гіпатэтычныя | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Экзатычныя адроны | 

|  |  |
| --- | --- |
| Экзатычныя барыёны | 
* Дыбарыён
* Пентакварк

 |
| Экзатычныя мезоны | 
* Глюбол
* Тэтракварк

 |

 |
| Іншыя | 
* Мезонная малекула
* Памерон

 |

 |

 |
| Квазічасціцы | 
* Салітон Давыдава
* Эксітон
* Біэксітон
* Магнон
* Фанон
* Плазмон
* Палярытон
* Палярон
* Прымесон
* Ратон
* Біратон
* Дзірка
* Электрон
* Купераўская пара
* Арбітон
* Фазон
* Флуктуон
* Эніён

 |
| Спісы | 
* спіс часціц
* спіс квазічасціц
* спіс барыёнаў
* спіс мезонаў
* Гісторыя адкрыцця часціц

 |