recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Нейт** (стар.-ег. *nt*) — старажытнаегіпецкая багіня вайны і палявання.

Іерагліфічнае імя:

Гісторыя
--------

Нейт — адна з найбольш старажытных вядомых егіпецкіх багінь, культ якой узнік яшчэ ў дадынастычны перыяд і быў вядомы ў эпоху Пталемеяў. Найстаражытнейшая атрапаморфная выява Нейт была знойдзена ў пірамідзе Джосера. Яна з’яўлялася багіняй вайны, багіняй тварэння, багіняй-маці, што першай нарадзіла дзіця, і багіняй замагільнага свету, што клапацілася пра душы памерлых і дапамагала апранаць іх.

Звычайна Нейт атаясняюць з ніжнім Егіптам, дзе існаваў яе культавы цэнтр у Саісе. Аднак з 1 тысячагоддзя да н. э. атрыбуты Нейт усё часцей пераходзілі да багінь Ісіды і Хатхор. Старажытныя грэкі атаяснялі яе з багіняй Афінай.

Міфалогія
---------

Нейт фігуравала ў ранніх міфах пра стварэнне сусвету як стваральніца першароднага ўзвышша пасярод вод Нун. Лічылася маці Ра і Амона. У міфе пра Асірыса назірае за яго муміфікацыяй. У міфе пра Хора і Сета абвяшчае, што атрымае Хор пасля перамогі.

Шанаванне
---------

Галоўныя цэнтры шанавання: Саіс, Існа.

Вядомымі атрыбутамі Нейт былі перакрыжаваныя стрэлы, лук і стрэлы, шчыт, ткацкая рама. У магільне Тутанхамона выява Нейт была звязана з выявай змяі, што павінна была ахоўваць нябожчыка. Егіпцяне часцяком звярталіся ў малітвах да багіні як да нябеснай каровы, што раз на год нараджала сонца. Было прынята называць яе вялікай багіняй, маці або бабуляй багоў. Пра жрыц Нейт казалі, што яны адчыняюць усе шляхі.

Спасылкі
--------

* Neith - Ancient History Encyclopedia
* Egyptian Gods: Neith Архівавана 26 студзеня 2014.

| ⛭Рэлігія Старажытнага Егіпта |
| --- |
| Міфалогія | 
* Паганства
* Пантэізм
* Політэізм
* Эманацыя
* Душа
* Дуат
* Нумералогія

 |  |
|  Багі | 
* Амат
* Амон
* Аманет
* Анубіс
* Анукет
* Апоп
* Апіс
* Атон
* Атум
* Бастэт
* Бата
* Бену
* Бэс
* Чатыры сыны Гора
* Геб
* Хапі
* Хатхор
* Хека
* Хекат
* Хор
* Ісіда
* Хепры
* Хнум
* Хонсу
* Кук
* Маахес
* Маат
* Мафдэт
* Менхіт
* Мерытсегер
* Месхенет
* Манту
* Мін
* Мневіс
* Мут
* Нейт
* Нехбет
* Нефертум
* Нефтыда
* Нун
* Нут
* Асірыс
* Пахет
* Птах
* Кебуй
* Ра
* Рэшэп
* Саціс
* Сехмет
* Сакар
* Себек
* Селкет
* Сапду
* Сет
* Сешат
* Шу
* Таўрт
* Тэфнут
* Татэнет
* Тот
* Уаджыт
* Вадж-вер
* Упуаўт
* Васрэт

 |
| Тэксты | 
* *Амдуат*
* *Кнігі дыхання*
* *Кніга пячор*
* *Кніга мёртвых*
* *Кніга Зямлі*
* *Кніга варот*
* *Кніга замагільнага свету*
* *Тэксты пірамід*

 |
| Вераванні | 
* Ахвярапрынашэнне
* Пахавальныя абрады
* Атэнізм
* Пракляцце фараонаў

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | SUDOC: 027608565 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лісаў.
**Аляксандр Генадзевіч Лісаў** (нар. 7 ліпеня 1959, Шчучын) — беларускі мастацтвазнавец.

Біяграфія
---------

У 1981—1986 гадах працаваў настаўнікам сярэдніх школ у Вілейскім раёне Мінскай вобласці. У 1986—2017 гадах працаваў лабарантам, выкладчыкам, старшым выкладчыкам, дацэнтам кафедраў выяўленчага мастацтва, эстэтычнага выхавання і культуры, беларускай літаратуры і культуры, усеагульнай гісторыі і сусветнай культуры мастацка-графічнага факультэта, факультэта беларускай гісторыі і культуры, гістарычнага факультэта, Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава. У 2017—2019 гадах — дацэнт кафедры філасофіі і паліталогіі Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны. У 2019—2023 гадах — загадчык кафедры філасофіі, з 2023 года дацэнт кафедры сацыяльна-гуманітарных дысцыплін Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны.

Член Беларускага саюза мастакоў (2014). Член Таварыства гісторыкаў рускага мастацтва і архітэктуры Усходняй Еўропы (SHERA).

Літаратура
----------

* Сучасныя беларускія краязнаўцы : матэрыялы да слоўніка [Лісаў Аляксандр Генадзьевіч] // Краязнаўчая газета. — 2005. — № 41 (лістап.). — С. 2.
* Півавар, М. В. Лісаў Аляксандр Генадзевіч // Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX — пачатку XXI ст. : біябібліягр. давед. / М. В. Півавар. — Мн. 2010. — С. 187—188.
* Лисов Александр Геннадьевич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Беларусь 2016 = Who is Who in the Republic of Belarus / ред. И. В. Чекалов. — Минск : Энциклопедикс, 2016. — С. 72-73.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 8397154260582024480004 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кулакоў.

**Уладзі́мір Панцяле́евіч Кулако́ў** (12 кастрычніка 1936, в. Шамшы, Жаркоўскі раён, Цвярская вобласць, РСФСР — 24 кастрычніка 2022) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня Віцебскага абласнога выканаўчага камітэта (1984—1994).

Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР 11-га і 12-га скліканняў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 12 кастрычніка 1936 года ў в. Шамшы Жаркоўскага раёна Цвярской вобласці.

Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі і Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут.

Працоўную дзейнасць пачаў ў 1957 годзе галоўным спецыялістам саўгаса «Азярцы» Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці.

З 1958 па 1964 гады працаваў у сельскагаспадарчых органах Гродзенскай вобласці.

З 1964 па 1971 гады быў дырэктарам саўгаса «Малое Мажэйкава» Лідскага раёна Гродзенскай вобласці.

Пасля працаваў дырэктарам рэспубліканскага трэста эксперыментальных баз Міністэрства сельскай гаспадаркі БССР.

З 1978 года — начальнік рэспубліканскага аб’яднання «Сортзернапрам».

З 1981 года — першы намеснік Міністра пладовагароднінай гаспадаркі БССР.

У 1983 годзе абраны першым намеснікам старшыні Віцебскага аблвыканкама.

24 снежня 1984 года абраны старшынёй выканкама Віцебскага абласнога савета народных дэпутатаў. Знаходзіўся на гэтай пасадзе да лістапада 1994 года.

У 1985 годзе дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання. У 1990 годзе пераабраны ў Вярхоўны Савет Беларусі 12-га склікання (балатаваўся па Мёрскай выбарчай акрузе № 153). Быў членам ЦК КПБ.

У 1991—1999 гадах быў старшынёй Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў. 3 21 кастрычніка 1999 года па 5 сакавіка 2007 года з’яўляўся старшынёй Віцебскага абласнога камітэта прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя.

Памёр 24 кастрычніка 2022 года. Пахаваны ў Віцебску на Мазурынскіх могілках.

Узнагароды
----------

* Званне «Ганаровы грамадзянін горада Віцебска» (19 чэрвеня 2019).

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Біяграфія (руск.)
3. ↑  Афіцыйны сайт ЛРСУП «Мажэйкава»  (руск.)Архівавана 2 лютага 2017.
4. ↑  Кіраўніцтва Віцебскай вобласці. Віцебская энцыклапедыя  (руск.)
5. ↑  Сайт Віцебскага абласнога камітэта прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя  (руск.)Архівавана 26 сакавіка 2017.

| ⛭Старшыні Віцебскага абласнога выканаўчага камітэта |
| --- |
| БССР | Ілля Рабцаў (1940—1944) • Ігнат Ярмошанка (1944—1947) • Аляксей Сярмяжка (1947—1949) • Іосіф Кардовіч (1949—1953) • Павел Лознеў (1953—1955) • Мікіта Парашчанка (1955—1959) • Уладзімір Труноў (1959—1963) • Пётр Рубіс (1964—1977) • Іван Шыбека (1977—1984) • Уладзімір Кулакоў (1984—1994) |  |
| Рэспубліка Беларусь | Уладзімір Кулакоў (1984—1994) • Уладзімір Андрэйчанка (1994—2008) • Аляксандр Косінец (2008—2014) • Мікалай Шарснёў (2014—2021) • Аляксандр Субоцін (з 2021) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Комар.

**Міхаіл Антонавіч Комар** (нар. 1951) — беларускі палітык.

Дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання (1990—1995).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1951 годзе.

Працаваў старшынёй выканаўчага камітэта Рагачоўскага раённага Савета народных дэпутатаў, член КПСС.

У 1990 годзе абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання. Балатаваўся па Доўскай выбарчай акрузе № 230.

Да свайго арышту 30 мая 2008 года больш за дзесяць гадоў працаваў генеральным дырэктарам Рагачоўскага малочнакансервавага камбіната.

30 мая 2008 года быў затрыманы упраўленнем КДБ Рэспублікі Беларусь па Гомельскай вобласці па падазрэнні ў крадзяжы шляхам злоўжывання службовымі паўнамоцтвамі, учыненым групай асоб па папярэдняй змове ў асабліва буйным памеры. Ён падазраваўся ў тым, што, уступіўшы ў змову з іншымі асобамі, на працягу 2006—2008 гадоў выкрадаў грашовыя сродкі камбіната. У жніўні 2009 года прыгавораны Гомельскім абласным судом да дзевяці гадоў пазбаўлення волі з канфіскацыяй маёмасці і пазбаўленнем права займаць кіруючыя пасады тэрмінам на 5 гадоў. Прынята рашэнне аб спагнанні з Міхаіла Комара на карысць ААТ «Рагачоўскі МКК» сумы шкоды, прычыненай яго дзеяннямі, у памеры 8,87 млрд. беларускіх рублёў. У лік пагашэння спагнання планавалася звярнуць дзве яго кватэры ў в. Бараўляны Мінскага раёна і вобласці, а таксама кватэру ў Гомелі, на якія падчас дасудовага разбіральніцтва быў накладзены арышт.

Узнагароды
----------

* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга.

Крыніцы
-------

1. 1 2  Гендиректору Рогачевского молочного комбината дали 9 лет с конфискацией
2. ↑  Бывший гендиректор Рогачевского МКК приговорен к 9 годам лишения свободы
3. 1 2  Фиаско директора-орденоносца
|  |
| --- |
| **Ян Худэк** Гарналыжнік |
| **Грамадзянства** |  Канада |
| **Дата нараджэння** | 19 жніўня 1981(1981-08-19) (42 гады) |
| **Месца нараджэння** | Шумперк, Чэхаславакія |
| **Рост** | 183 см |
| **Вага** | 93 кг |
| Кар'ера |
| **Клуб** | Сцяг Канады Banff Alpine Racers |
| **Статус** | спаборнічае |
| Медалі |
| 

|  |
| --- |
| **Алімпійскія гульні** |
| Бронза | Сочы 2014  | супергігант |
| **Чэмпіянат свету** |
| Срэбра | Орэ 2007  | хуткасны спуск |

 |
| **Вынікі** |
| **Кубак свету** |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| **Дэбют у Кубку свету** | 2 лютага 2002 |
| **Перамогі на этапах Кубка свету** | 2 |
| **Лепшае месца ў агульным заліку** | 37 (2007/08) |
| **Хуткасны спуск** | 13 (2007/08) |
| **Камбінацыя/суперкамбінацыя** | няма ачкоў |
| **Супергігант** | 24 (2007/08) |
| **Гіганцкі слалам** | няма ачкоў |
| **Слалам** | няма ачкоў |

 |
| 

|  Пазіцыі на подыуме | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
| **Хуткасны спуск** | 2 | 0 | 1 |
| **Супергігант** | 0 | 1 | 0 |

 |
| **Апошняе абнаўленне: 24 лютага 2012** |

**Ян Худэк** (англ.: Jan Hudec; 19 жніўня 1981, Шумперк) — канадскі гарналыжнік, віцэ-чэмпіён свету 2007 года ў хуткасным спуску, бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 2014 у Сочы ў супергіганце. Спецыяліст хуткасных дысцыплін.

Спартыўная кар'ера
------------------

У Кубку свету Худэк дэбютаваў у 2002 годзе, у лістападзе 2007 года атрымаў сваю першую перамогу на этапе Кубка свету ў хуткасным спуску. Лепшым дасягненнем у агульным заліку Кубка свету з'яўляецца для Худэка 37- е месца ў сезоне 2007/08.

На Алімпіядзе 2010 у Ванкуверы стаў 25-м у хуткасным спуску і 23-м у супергіганце.

Першую алімпійскую ўзнагароду Ян Худэк атрымаў на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014, дзе падзяліў бронзу з амерыканцам Бодэ Мілерам. Ян стаў першым алімпійскім прызёрам сваёй краіны ў гарналыжных спаборніцтвах не ў хуткасным спуску, а таксама першым канадскім гарналыжнікам, які выйграў медаль на Алімпіядзе за апошнія 20 гадоў.

За сваю кар'еру ўдзельнічаў у трох чэмпіянатах свету, заваяваў сярэбраны медаль на чэмпіянаце свету 2007 года ў шведскім Орэ.

Выкарыстоўвае лыжы вытворчасці фірмы Rossignol.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Ян Худэк — статыстыка на сайце FIS (англ.)
* *Ян Худэк — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*
* Афіцыйны сайт Архівавана 13 ліпеня 2011.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жыдкоў.
**Сяргей Анатолевіч Жыдкоў** (нар. 20 сакавіка 1956) — беларускі ваенны ўрач-хірург. Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь (2010).

Біяграфія
---------

У 1973 годзе скончыў 10 класаў і паступіў на лячэбны факультэт Алма-Ацінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута. У 1977 годзе быў прызваны ў рады УС СССР і пераведзены на ваенна-медыцынскі факультэт пры Томскім медыцынскім інстытуце, які скончыў у 1979 годзе з залатым медалём. З 1979 па 1987 год праходзіў службу на розных пасадах у медыцынскай службе вайсковага звяна.

У 1987 годзе паступіў на факультэт кіруючага медыцынскага складу Ваенна-медыцынскай акадэміі па спецыяльнасці «хірургія», які скончыў у 1989 годзе з адзнакай.

З 1989 па 1995 год праходзіў службу на ваенна-медыцынскім факультэце пры Саратаўскім медыцынскім інстытуце, дзе прайшоў шлях ад выкладчыка да начальніка кафедры хірургіі. У 1991 годзе паспяхова абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Хірургічная дапамога і яе аб’ём у ачагу землетрасення».

З 1996 па 2009 гады — начальнік кафедры ваенна-палявой хірургіі ваенна-медыцынскага факультэта ў Беларускім дзяржаўным медыцынскім універсітэце. У 2007 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Асаблівасці дыягностыкі і лячэння экстранных хірургічных захворванняў у хворых пажылога і старэючага ўзросту». У гэтым жа годзе ўдастоены вучонага звання «прафесар».

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар больш за 400 навуковых прац (з іх падручніка «Ваенна-палявая хірургія»), мае 3 аўтарскія пасведчанні на вынаходства. Падрыхтаваны 3 кандыдаты медыцынскіх навук. Член Праўлення Беларускай Асацыяцыі хірургаў.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам «За асабістую мужнасць», 8 медалямі, знакам «Выдатнік аховы здароўя».
За вялікія заслугі ў лячэбнай рабоце прысвоена ганаровае званне «Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь».

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2 3 4 5 6 7  Жидков Сергей Анатольевич Архівавана 5 кастрычніка 2022.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar · Scopus |
| Нарматыўны кантроль | eLibrary.ru: 972091 |
**Каці́чаў** (трансліт.: *Kacičaŭ*, руск.: Катичев) — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Камарынскага сельсавета.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 54 км на паўднёвы ўсход ад Брагіна, 10 км ад чыгуначнай станцыі Ёлча (на лініі Оўруч — Палтава), 172 км ад Гомеля.

Транспартная сістэма
--------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, да якой на поўдні далучаецца завулак. Забудова няшчыльная, драўляная, сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Па пісьмовых крыніцах вядомая з XVIII стагоддзя. У 1811 годзе згадана як вёска ў Рэчыцкім павеце Мінскай губерні, валоданне Ракіцкіх. У 1850 годзе валоданне абшарніка Празора. Паводле перапісу 1897 года вёска Карлаў-Кацічаў. У 1908 годзе ў Ёлчанскай воласці.

З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр Кацічаўскага сельсавета Камарынскага раёна Рэчыцкай акругі. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Чырвоная кветка», працавалі конны млын і гамарня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны на франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 23 жыхара вёскі. У памяць пра загінулых у 1979 годзе ў цэнтры вёскі ўсталяваны абеліск. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Краснае» (цэнтр — вёска Краснае).

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2004 год — 12 гаспадарак, 17 жыхароў.

### Дынаміка

* 1834 год — 12 двароў.
* 1850 год — 105 жыхароў.
* 1897 год — 32 двары, 224 жыхара (паводле перапісу).
* 1908 год — 243 жыхара.
* 1959 год — 234 жыхара (паводле перапісу).
* 2004 год — 12 гаспадарак, 17 жыхароў.
* 2006 год (01.01.2006) — 11 гаспадарак, 15 чалавек, з якіх 1 ва ўзросце да 16 гадоў, 1 — у працаздольным і 13 — старэйшым за працаздольны.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).. Сустракаецца таксама варыянт **Стары́ Каці́чаў**

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Камарынскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Камарын |
| Вёскі | Верхнія Жары ·  Гдзень ·  Іванкі ·  Карлаўка ·  Кацічаў ·  Кірава ·  Ніжнія Жары |
**Брыян Пінтада** (ісп.: Brian Daniel Pintado Álvarez; нар. 29 ліпеня 1995) — эквадорскі лёгкаатлет, спецыяліст па спартыўнай хадзьбе. Выступае за зборную Эквадора па лёгкай атлетыцы, сярэбраны прызёр чэмпіянату свету 2023 года, чэмпіён панамерыканскіх гульняў 2019 года, удзельнік летніх Алімпійскіх гульняў 2016 і 2020 гадоў.

Біяграфія
---------

Брыян Пінтада нарадзіўся 29 ліпеня 1995 года ў горадзе Куэнка.

У 2016 годзе прайшоў адбор на Алімпійскія гульні ў Рыа-дэ-Жанэйра — тут у хадзьбе на 20 км паказаў вынік 1:23:44, размясціўшыся ў выніковым пратаколе спаборніцтваў на 37-м радку.

У 2019 годзе стаў пераможцам у спартыўнай хадзьбе на 20 кіламетраў на Панамерыканскіх гульнях, якія прайшлі ў сталіцы Перу, горадзе Ліме. Дыстанцыю ён пераадолеў за 1:21:51.

Прымаў удзел у Алімпійскіх гульнях 2020 года ў Токіа — у хадзьбе на 20 км з вынікам 1:22:54 стаў дванаццатым.

У 2023 годзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы, які адбыўся ў Будапешце, эквадорскі атлет, у спартыўнай хадзьбе на 35 кіламетраў, з вынікам 2:24:34 і рэкордам кантынента стаў віцэ-чэмпіёнам свету.

Зноскі
------

1. ↑  Brian Pintado // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · World Athletics |
Шатландская рэнесансная столь  (англ.) (бел. з галовамі херувімаў, імперскімі арламі і чартапалохавымі матывамі ў будынку суда Рыдла  (англ.) (бел.
**Размаляваная столь** — гэта столь, пакрытая мастацкім роспісам або жывапісам. Яна звычайна ўпрыгожана фрэскавым жывапісам, мазаікай, пліткамі і іншымі спосабамі ўпрыгажэння паверхняў. Нягледзячы на тое, што яе стварэнне спалучана з тэхнічнымі і тэхналагічнымі цяжкасцямі, яна мае перавагі перад іншымі відамі столяў, таму што ў значнай ступені абаронена ад пашкоджанняў пальцамі і пылам. У мінулым, аднак, паверхня хутчэй цярпела шкоду ад дыму свечак або каміна. Многія гістарычныя будынкі маюць размаляваныя столі. Верагодна, самы вядомы прыклад у свеце — столь Сікстынскай капэлы  (руск.) (бел. створаная Мікеланджэла.

Гл. таксама
-----------

* Падвесная столь  (руск.) (бел.
* Кесонавая столь
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шчорс.
**Барыс Шчорс** (1916 (?) — 6 чэрвеня 1975) — беларускі грамадскі і ваенны дзеяч. Сябра БНП. Брат Мікалая і Ігара Шчорсаў. Беларускі калабарант з нацыстамі ў часы Другой сусветнай вайны.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1916 г. у в. Новы Свержань Мінскага павету ў Расійскай імперыі (сёння — Стаўбцоўскі раён Мінскай вобласці) у сям'і Васіля і Сафіі Шчорсаў. Меў братоў — Мікалая і Ігара.

Скончыў гімназію ў Стаўбцах. У Другую сусветную вайну пасля савецкай акупацыі скончыў у 1940 г. настаўніцкі інстытут у Беластоку. Падчас нямецкай акупацыі быў начальнікам паліцыі ў Барысаве. Далучыўся да падпольнай Беларускай незалежніцкай партыі.

З восені 1944 г. усе Шчорсы разам з жонкамі апынуліся ў Берліне. Пасля вайны быў камендантам беларускага лагера ў Міхельсдорфе. У Міхельсдорфе памёр бацька Васіль Шчорс (жонка Сафія перажыла яго на 34 гады).

У 1948 г. выйшла пастанова амерыканскіх акупацыйных уладаў, што праца лагераў паступова павінна была згортвацца, а іх насельнікі паступова рыхтавацца да выезду ў іншыя краіны. Выехаў у ЗША, жыў у Саўт-Рыверы. Маці Сафія Шчорс арганізавала ў Саўт-Рыверы нефармальны беларускі дзіцячы сад. Барыс быў адным з стаўпоў беларускага жыцця ў Саўт-Рыверы. У 1951 г. ён узначаліў Беларускае выдавецкае таварыства, узначальваў Беларускі нацыянальны фонд, уваходзіў у склад рэдакцыі саўт-рыверскага часопіса «Беларуская думка». Барыс Шчорс шмат спрычыніўся да арганізацыі харавой і мастацка-выяўленчай дзейнасці ў горадзе, ініцыяваў выдаўніцтва пласцінак хора «Каліна», які доўгія гады паспяхова дзейнічаў у Саўт-Рыверы. Быў прыхільнікам Беларускай Цэнтральнай Рады. У 1968-1972 гг. беларусы Саўт-Рывера пабудавалі асобную царкву, а Барыс Шчорс ініцыяваў узвядзенне каля яе асобнага будынку парафіі пад грамадскія патрэбы і арганізацыю грамадскіх святкаванняў. Такім чынам быў пабудаваны Беларускі грамадскі цэнтр з бібліятэкай і архівам, а таксама памяшканнямі пад парафіяльную школу, у якой ў 1960-я навучалася пад 40 малых беларусаў.

Памёр 6 чэрвеня 1975 г. у Саўт-Рыверы ў ЗША. З прычыны смерці Барыса Шчорса шэраг мерапрыемстваў у Саўт-Рыверы быў адменены, у тым ліку і чарговы Пленум Беларускай Цэнтральнай Рады.

Зноскі
------

1. ↑  *Сяргей Ёрш*. Вяртаньне БНП. Асобы і дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 25 ліпеня 2019.

Спасылкі
--------

* Пантэон Беларусі. Браты Шчорсы Архівавана 2 лютага 2020.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фадзеева.

**Вольга Яфімаўна Фадзеева** (нар. 15 кастрычніка 1978, Мінск) — беларуская і расійская актрыса

.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 15 кастрычніка 1978 года ў Мінску.

Бацькі Вольгі Фадзеевай — артысты балета. Вольга таксама хацела стаць балерынай, але яе не прынялі ў харэаграфічнае вучылішча, яна паступіла ў тэатральны ліцэй.

У сярэдзіне 1990-х гадоў паступіла ў Беларускую акадэмію мастацтваў. Падчас вучобы рэжысёр Барыс Луцэнка запрасіў Вольгу на галоўную жаночую ролю ў спектаклі тэатра імя М. Горкага «Гамлет», дзе адбыўся яе дэбют на тэатральнай сцэне. У 1999 годзе галоўны рэжысёр Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Я. Купалы Валерый Раеўскі запрасіў Вольгу ў тэатр у ліку некалькіх выпускнікоў Акадэміі мастацтваў. З 1999 года працавала ў Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Я. Купалы.

Таксама здымалася ў кіно. Першай работай была эпізадычная роля ў фільме «Зорка Венера» (2000). Вядомасць прынёс серыял «Салдаты», дзе Вольга Фадзеева сыграла галоўную жаночую ролю.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 10 ліпеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>

Спасылкі
--------

* Вольга Фадзеева на rusactors.ru

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · КиноПоиск |
**Бензавоз** (скарачэнне ад*[бензін]*-*[вазіць]*) — тып спецыяльнай тэхнікі, прызначанай для перавозкі нафтапрадуктаў.

Як і ўсе камерцыйныя грузавыя машыны, бензавоз прызначаны для транспарціроўкі грузаў. Іншымі словамі, бензавоз — гэта такі ж аўтамабіль, як і звычайны грузавік, рэжым працы якога і галоўныя патрабаванні да іх эксплуатацыі аналагічныя. Асноўнае, што адрознівае бензавоз ад іншага грузавіка — гэта высокія патрабаванні па яго пажарнай бяспекі. Гэта абумоўліваецца тым, што да іх функцый дадаецца асобная — запраўка АТС, да бензавозы ставяцца і АТЗ, якія ажыццяўляюць запраўку транспарту ў палявых умовах, на вялікім машынным двары або аўтагаспадарцы. У гэтым выпадку выкарыстанне іх проста эканамічна мэтазгодна і абумоўлена асаблівасцю запраўляемся цяжкай тэхнікі. Таму яны даюць магчымасць эканоміць прадпрымальніку, чыя дзейнасць звязана з выкарыстаннем негабарытным тэхнікі. Натуральна, што пры гэтых умовах парк аўтатэхнікі павінен быць вызначана вялікім. Бывае, што без автозаправщика не абысціся, напрыклад, у выпадку аддаленых спажыўцоў, асобных будаўнічых аб'ектаў.

Бензавоз і ўсе элементы, з якіх ён выраблены, павінны быць высокай якасці. Апроч  пажарабяспекі і зносаўстойлівасці, у вялікіх гарадах прад'яўляюць падвышаны патрабаванне да манеўранасці, для якой бензавоз мала прыстасаваны.

Разнавіднасці бензавозаў
------------------------

Аўтацыстэрна — бензавоз з усталяванай на шасі цыстэрнай.

Паўпрычэп-цыстэрна — гэта бензавоз, ёмістасць якога ўстаноўлена на подкатную каляску і аснашчана шворане. Выкарыстоўваецца ў складзе аўтацягнікі з седлавыя цягачы.

Прычэп-цыстэрна — бензавоз, цыстэрна якога ўстаноўлена на самастойнае шасі або восі прычэпа і абсталёўваецца счэпным прыладай.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
Разваліны Фаўнцінскага абацтва
**Парк Стадлі і разваліны Фаўнцінскага абацтва** — аб’ект са спіса Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, размешчаны ў Англіі, графстве Паўночны Ёркшыр.

Цыстэрцыянскае абацтва Фаўнцінз было створана ў 1132 г. на рацэ Скел. Ордэн цыстэрцыянцаў аддзяліўся ад бенедыкцінцаў. Манахі ордэна прытрымліваліся строгага ладу жыцця: апраналіся ў адзенне з грубай неафарбаванай воўны, давалі зарок адзіноты і маўчання.

Адным з першых быў узведзены будынак царквы — просты і строгі па сваёй архітэктуры, які адказвае прынцыпам цыстэрцыянскай беднасці і адмовы ад зямных благаў. Пазней, у канцы 15 ст. да царквы была прыбудавана так званая Вялікая Перпендыкулярная Вежа, незвычайна размешчаная з паўночнай часткі царквы. Астатнія будынкі абацтва болей дэкаратыўныя — разбагацеўшы, ордэн адышоў ад сваіх першапачатковых прынцыпаў. Рэзідэнцыя абата — самы вялікі падобны будынак у Англіі. Частка яго знаходзілася на арках над ракою. Капліца, кухня, трапезная, шматлікія гаспадарчыя пабудовы, дамы, у якіх жылі браты — гэтыя будынкі дазваляюць судзіць аб размаху і былым багацці ордэна цыстэрцыянцаў.

Свайму росквіту манахі былі абавязаны далучэнню да працы свецкіх братоў. Да сярэдзіны 13 ст. абацтва было адным з найбагацейшых у Англіі, быў узведзены цэлы комплекс рэлігійных, жылых і гаспадарчых пабудоваў. Аднак пасля пачаліся цяжкія часы: голад, чума; манахі збяднелі. А ў 1539 г. указ караля паклаў канец усім манастырам у Англіі.

Маёмасць абацтва была продана, новы ўладальнік пачаў будаваць маёнтак, часткова выкарыстоўваючы камень са старых сценаў. У 17-18 стст. вакол быў створаны пейзажны парк у стылі рамантызму — і рэшткі манастыра ідэальна ўпісаліся ў гэты ператвораны ландшафт. Парк Стадлі-Роял стаў узорам новага рамантычнага пейзажу, які паўплываў на паркавае мастацтва іншых краін.

Літаратура
----------

* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

| ⛭Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Вялікабрытаніі |
| --- |
| Англія | 
* Айран-Брыдж
* Бат
* Бленхеймскі палац
* Вэстмінстэрскі палац, Вэстмінстэрскае абацтва і царква Святой Маргарыты
* Горнапрамысловы ландшафт Корнуала і Заходняга Дэвана
* Дарэмскі замак і Дарэмскі сабор
* Кентэрберыйскі сабор, абацтва Святога Аўгусціна і царква Святога Марціна
* ✰ Каралеўскі батанічны сад у К’ю
* Парк Стадлі і разваліны Фаўнцінскага абацтва
* Ліверпульскі порт
* Лонданскі Таўэр
* Вал Адрыяна
* Прыморскі Грынвіч
* Солтэйр
* Стоўнхендж і Эўбюры
* Комплекс фабрык у даліне ракі Дэруэнт
* Юрскае ўзбярэжжа

 |  |
| Паўночная Ірландыя | Дарога гігантаў |
| Уэльс | 
* Акведук Понткісілтэ
* Горнапрамысловы ландшафт Блэнавана
* Замкі Эдуарда I ва Уэльсе

 |
| Шатландыя | 
* Нью-Ланарк
* Помнікі неаліту на Аркнейскіх астравах
* Вал Антаніна
* Сент-Кілда
* Стары і Новы горад у Эдынбургу

 |
| Брытанскіязаморскіятэрыторыі | 
* Сент-Джордж
* Астравы Гоф і Інасесібл
* Трыстан-да-Кунья
* Хендэрсан

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рудзея.

**Рудзе́я**, **Рудзейка** — рака ў Магілёўскім і Чавускім раёнах, правы прыток ракі Раста (басейн Дняпра).

Назва
-----

Назва балцкага паходжання.

Звязана з літоўскім *rudas* «руды, цёмна-жоўты», *raudas* «чырванаваты, чырвоны».

Гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы тыпу *Rudė, Rudesa, Rudija, Rud-upė*.

На ўсходзе старабалцкай тэрыторыі гэты ж балцкі корань *Rud-* з пашыральнікам *-g-* у назве сожскай ракі Рыдага (< \**Raudega*), з пашыральнікам *-m-* — у назвах дняпроўскіх рэк Рудамка, Рудам’я, Рудаманка, дзвінскай ракі Рудамея, ад *\*Raudama*, ад якога і літоўскі гідронім *Raudam-ita*.

Блізкім колерам матываваныя і назвы Сярцея, Сярціслаўка (< *\*Serteja, \*Sertisla*), ад *sartas* «руды, светла-карычневы». Асаблівае засяроджанне такіх «каляровых» рэчак у міжрэччы Дзвіны і Дняпра на захадзе Смаленшчыны, дзе недалёка адна ад адной у Дняпро цякуць Сярцея і Рудамка, а на поўначы ад іх у Дзвіну цякуць Сярцея і Рудамея.

У назве Рудзея пашыральнік *-ej-*, як у водных назвах Асвея, Мярэя, Вярэя. Пашыральнік *-ej-* выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні (*tekėti* «цячы» — *tekėja* «цячэнне»). Блізкія пашыральнікі *-ij-, -uj-* у водных назвах Ілія, Бабруя.

Назва значыць «Рудая (рака)», як і назвы тыпу Сярцея.

Гідраграфія
-----------

Даўжыня 40 км. Плошча вадазбору 318 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,8 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 м/км.
Пачынаецца на паўночнай ускраіне вёскі Макоўня Магілёўскага раёна, вусце ў межах вёскі Цемналессе Чавускага раёна. Асноўны прыток — рака Чарняўка (справа). Цячэ па Аршанска-Магілёўскай раўніне. Даліна трапецападобная, шырынёй 0,2—0,5 км, у асобных месцах да 1 км. Пойма перарывістая, чаргуецца па берагах (шырыня 0,1—0,15 км). Рэчышча на працягу 7,9 км ад вытоку каналізаванае, ніжэй па цячэнню звілістае.

На рацэ вадасховішча Рудзея. Уздоўж ракі населеныя пункты Грыбаны, Макаранцы, Брылі, Гародня, Рудзея і інш.

Заўвагі
-------

1. ↑  Ліст карты N-35-74. Выданне 1982 г. Архівавана 1 мая 2013.
2. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 281—282.
3. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 205.
4. ↑  P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 84.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с. 40 л. ил. (руск.)
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. Ч.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 428. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2012. — С. 17—18, 36, 42—43. — 64 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-173-0. (руск.)
**Мангольская мова** (манг.: Монгол хэл, ) — мова манголаў, дзяржаўная мова Манголіі. Тэрмін можа ўжывацца шырэй: для мангольскай мовы Манголіі і Унутранай Манголіі ў Кітаі, для ўсіх моў мангольскай групы, у гістарычным кантэксце для такіх моў як старажытная агульнамангольская і старапісьмовая мангольская мовы. Агульная колькасць носьбітаў - 5,2 млн чал. (2005 г.)

Надпіс на бензакалонцы на мангольскай мове на аснове кірыліцы: "Шунхлай Оху-ын" (Паліва з Расіі)
Сучасная літаратурная мангольская мова Манголіі складзеная на аснове паўночнага халхаскага дыялекта. Да сяр. ХХ ст. існавала некалькі варыянтаў мангольскай пісьмовасці. Першыя пісьмовыя крыніцы на мангольскай мове вядомыя з ХІІІ ст. Яны складаліся на аснове ўйгурскай літарнай вязі. Акрамя таго, у кан. ХІІІ ст. па запыту хана Хубілая тыбецкі вучоны Пагба-лама склаў "квадратную" пісьмовасць на аснове тыбецкіх літар. У XVII ст. джунгарскі манах Зая распрацаваў асновы ўласна мангольскай пісьмовасці. У XVIII ст. узнік яшчэ адзін варыянт мангольскай пісьмовай мовы – саёмбо. У ХІХ ст. манчжурская адміністрацыя ўводзіла пісьмовую мову на аснове лацініцы. Але пісьмовасць на аснове ўйгурскай вязі заставалася асноўнай да 1941 г. калі быў прыняты алфавіт на аснове кірыліцы.

У апошнія гады сярод моладзі Манголіі і манголаў, што жывуць у іншых краінах, таксама ў побыце распаўсюджаная лацінка. Гэта тлумачыцца недахопам тэхнічна-інфармацыйных прыстасаванняў (сотавых тэлефонаў, камп’ютараў, факсаў і г. д.) з раскладкай на кірыліцы.

Ва Унутранай Манголіі афіцыйна карыстаюцца пісьмовасцю на аснове ўйгурскай літарнай вязі.

Зноскі
------

1. ↑  Estimate from Svantesson *et al.* 2005: 141

Спасылкі
--------

* Мангольская мова на Omniglot

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Новы · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX529806 · BNF: 11977332f · GND: 4114622-0 · LCCN: sh85086824 · LNB: 000048665 · NKC: ph122968 |

 |

| ⛭Мангольскія мовы |
| --- |
| паўночнамангольская група | 

|  |  |
| --- | --- |
| старапісьмовая мангольская | бурацкі ізвод † ·  сярэднемангольская † ·  паўднёвамангольскія дыялекты Кітая |
| заходнемангольская падгрупа | літаратурная айрацкая ·  калмыцкая ·  айрацкая ·  алашанскі дыялект |
| цэнтральнамангольская падгрупа | бурацкая ·  мангольская (дыялекты) |

 |
| паўднёвамангольская група | 

|  |  |
| --- | --- |
| баааньска-дунсянская падгрупа | баааньская ·  дунсянская ·  канцзя |
| мангорская падгрупа | мінхэ ·  хуцзу |
| шыра-югурская |

 |
| магольская група | магольская |
| паўночна-ўсходняя група | даурская ·  кіданьская † |
| сяньбійская група † | сяньбійская † ·  табгацкая † |
| ¹ † — мовы, якія вымерлі, падзяліліся ці змяніліся |
**Ісчыгуаласта і Талампая** (ісп.: Parque provincial de Ischigualasto, ісп.: Talampaya) — даліны на заходняй ускраіне аргенцінскіх гор Сьера-Пампеанас. Аб'екты са спісу Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

На іх тэрыторыі знаходзяцца два аднайменныя Нацыянальныя паркі. З’яўляюцца аднымі з буйнейшых палеанталагічных і археалагічных паркаў у свеце. Плошча — 275 369 га.

Талампая — адзінае месца на планеце Зямля, дзе знойдзены акаменелыя фрагменты ўсіх прадстаўнікоў флоры і фаўны трыясавага перыяду (250—205 млн гадоў таму).

Нацыянальны парк Ісчыгуаласта знаходзіцца ў правінцыі Сан-Хуан і вядомы таксама пад назвай «Лунная даліна». У ім захаваліся акаменеласці дрэваў і жывёл, якія адносяцца да 25 розных родаў. Дзіўным феноменам Ісчыгуаласта з’яўляецца «Згублены горад» — тэрыторыя з мноствам геаметрычных формаў з пяску і каменя.
Фармаванне гэтага дзіўнага ландшафта адбывалася на працягу мільёнаў гадоў пад уплывам вятроў і дажджоў.

На тэрыторыі паркаў знойдзены сляды старажытнай культуры інкаў.

Літаратура
----------

* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.



| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Аргенціне |
| --- |
| 
* Езуіцкія місіі рэгіёна Гуарані: Сан-Ігнасіа-Міні, Санта-Ана, Нуэстра-Сеньёра-дэ-Ларэта і Санта-Марыя-ла-Маёр
* Нацыянальны парк Ігуасу
* Куэва-дэ-лас-Манас
* Паўвостраў Вальдэс
* Ісчыгуаласта і Талампая
* Езуіцкі квартал і місіі Кордавы
* Кебрада-дэ-Умаўака

 | Сцяг Аргенціны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Махорт.
**Таццяна Вячаславаўна Махорт** (нар. 1955) — беларуская ўрач-эндакрынолаг. Доктар медыцынскіх навук (2006), прафесар.

Біяграфія
---------

Скончыла з адзнакай лячэбны факультэт Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута ў 1978 годзе па спецыяльнасці «лячэбная справа». Да 1985 года працавала ўрачом-эндакрынолагам 2-ай гарадской клінічнай бальніцы г. Мінска.

З 1985 года працавала асістэнтам, а з 1990 па 1997 год — дацэнтам 1-ай кафедры ўнутраных хвароб Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта па курсе эндакрыналогіі, з’яўляючыся, па сутнасці, кіраўніком курса.

У перыяд 1997—2003 гады працавала намеснікам дырэктара па навуковай рабоце Навукова-даследчага клінічнага інстытута радыяцыйнай медыцыны і эндакрыналогіі і адначасова выконвала абавязкі загадчыцы лабараторыі цукровага дыябету.

У пэрыяд 1998—2003 гг. выконвала функцыю галоўнага пазаштатнага спецыяліста па эндакрыналогіі Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь.

У 2003 г. у сувязі з рэарганізацыяй Навукова-даследчага інстытута радыяцыйнай медыцыны і эндакрыналогіі была пераведзена на пасаду галоўнага ўрача Рэспубліканскага кансультатыўнага эндакрыналагічнага цэнтра, дзе працавала да 2005 года.

На працягу 2005—2006 гг. — асістэнт кафедры ваенна-палявой тэрапіі Ваенна-медыцынскага факультэта ў БДМУ, з 1 верасня 2006 г. — прафесар 1-ай кафедры ўнутраных хвароб БДМУ. У 2006 годзе абараніла доктарскую дысертацыю на тэму: «Цукровы дыябет тыпу 1 (асаблівасці развіцця, плыні і аптымізацыя медыцынскіх тэхналогій па папярэджанні прагрэсавання захворвання)» па спецыяльнасці 14.00.03 — эндакрыналогія. З 1 верасня 2012 г. — загадчык створанай кафедры эндакрыналогіі Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя інтарэсы: цукровы дыябет 1 і 2 тыпаў; метабалічны сіндром; астэапароз; захворванні шчытападобнай залозы; ёдная недастатковасць у Рэспубліцы Беларусь.

Зноскі
------

1. 1 2
2. 1 2 3  Мохорт, Татьяна Вячеславовна (доктор медицинских наук; род. 1955)  (руск.)
3. 1 2 3 4 5  Мохорт Татьяна Вячеславовна Архівавана 20 кастрычніка 2022.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar · Scopus |
| Нарматыўны кантроль | eLibrary.ru: 707984 |
Lacuna Coil
**«Lacuna Coil»** — італьянская музычная група, створаная ў Мілане ў 1996 годзе. Грае музыку ў стылях «гатычны» і «альтэрнатыўны метал». З’яўляецца адным з найбольш папулярных мэтал-гуртаў Італіі.

Папярэднiя назвы: «Sleep of Right» і «Ethereal». Па словах удзельнікаў гурта, на іх творчасць аказалі сільны ўплыў такія гурты, як «Paradise Lost», «Tiamat», «Septic Flesh» і «Type O Negative».

Гісторыя
--------

Група з’явілася ў 1994 годзе пад назвай *Sleep of Right*, але неўзабаве змяніла назву на *Ethereal*. Калектыў у той час складаўся з вакалісткі Крысціны Скаббіі, гітарыста Клаудыо Лео і ударніка Леанарда Форці. У 1996 годзе група стварыла дэманстрацыйны альбом Ethereal і разаслала яго многім еўрапейскім гуказапісвальным кампаніям. Лепшыя умовы прапанаваў нямецкі лэйбл *Century Media*, з якім пад канец 1997 года быў заключаны кантракт. Пазнаўшы, што назва *Ethereal* ужо выкарыстоўваецца адным грэчаскім гуртам, калектыў змяніл назву на *Lacuna Coil* (што значыць «пустая спіраль»).
Група запісала свой ​​першы паўнавартасны альбом, In a Reverie, у 1999 годзе. У 2002 годзе група выпусціла альбом Comalies, які атрымаў захопленыя водгукі ад прыхільнікаў гоцік-металу з усяго свету. Праз год першы сінгл з гэтага альбома, Heaven's a Lie, стаў часта круціцца на радыё, што дадало групе вядомасці і папулярнасці.

Да 2004 годзе альбом Comalies стаў самым прадаваным CD у гісторыі лэйбла Century Media. У перапынках паміж турамі па Паўночнай Амерыцы і Еўропе група ўдзельнічала ў туры Ozzfest.

Вакалістка гурта, Крысціна Скаббія, таксама нярэдка выступае сольна, у тым ліку з такімі вядомымі рок-калектывамі, як Apocalyptica, Megadeth або After Bridge.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | LiveJournal · Facebook · Myspace · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Deezer · Google Play Music · Instagram · Instagram · Last.fm · Spotify · Tidal · TikTok · Яндэкс Музыка · YouTube |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · Encyclopaedia Metallum · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rate Your Music |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 14254072x · ISNI: 0000 0000 9762 6886 · LCCN: n2004080121 · NKC: xx0145444 · VIAF: 144509931 |
**Саркіс Іванавіч Касьян (Сяргей Іванавіч Касьян)** (сапраўдныя імя і прозвішча **Саркіс Аганесавіч Косян**; 16 [28] студзеня 1876, Шуша, Елізаветпальская губерня — снежань 1937) — армянскі савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч, публіцыст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 16(28) студзеня 1876 года ў горадзе Шуша, у мяшчанскай сям’і. У 1901 паступіў у Лейпцыгскі камерцыйны інстытут, у 1904 закончыў адукацыю на філасофскім факультэце Берлінскага ўніверсітэта. Кандыдат камерцыйных навук, кандыдат філасофскіх навук.

Удзельнік РСДРП з 1905 года. У часы Рэвалюцыі 1905—1907 — адзін са стваральнікаў армянскага бальшавіцкага друка. У 1912‒1914 кіраваў Тбілісскай партыйнай арганізацыяй. У 1917‒1918 рэдагаваў армянскія бальшавіцкія газеты.

У 1918 — удзельнік Каўказскага краявога камітэта РКП(б), удзельнік Тыфліскага бюро Каўказскага краявога камітэта РКП(б). З верасня 1919 — удзельнік Армянскага камітэта РКП(б), удзельнік Армянскага рэўкама.

У студзені 1920 быў адным з арганізатараў і кіраўнікоў 1-й канферэнцыі бальшавіцкай арганізацыі Арменіі. У 1919—1920 старшыня Армянскага камітэта (Арменкама) РКП(б). Дэкларацыя Армрэўкама, якая была напісана Каш’янам, 29 лістапада 1920 года абвясціла звяржэнне дашнакскага ўрада і ўсталяванне Савецкай улады ў Арменіі.

З 29 лістапада 1920 па сакавік 1921 — старшыня Ваенна-рэвалюцыйнага камітэта Арменіі.

Быў дэлегатам 3-га кангрэса Камінтэрна (1921). З ліпеня 1921 па лістапад 1922 — кандыдат у ўдзельнікі Іспальняльнага Камітэта Камуністычнага Інтэрнацыянала. Дэлегат 16-га з’езда ВКП(б) (1930).

З 1924 — рэктар Закаўказскага камуністычнага ўніверсітэта імя 26-ці Бакінскіх камісараў.

Да 1927 — старшыня Савета Нацыянальнасцей ЦВК ЗСФСР.

З 9 красавіка 1927 па 20 лютага 1931 — старшыня ЦВК ЗСФСР.

З ліпеня 1928 па снежань 1930 — старшыня ЦВК Армянскай ССР.

Удзельнік УЦВК, ЦВК СССР.

У 1931—1934 — старшыня Вярхоўнага Суда ЗСФСР.

Арыштаваны, быў расстрэляны ў снежні 1937 года. Рэабілітаваны пасмяротна.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Армянская савецкая энцыклапедыя / пад рэд. Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q164396'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6429958'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718'></a>
2. 1 2  Ով ով է. հայեր / пад рэд. Հ. Այվազյան — Երևան: 2005.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13053761'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1953'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28722393'></a>

Літаратура
----------

* Вялікая Савецкая энцыклапедыя: В 30 т. — 3-е изд. — М. 1969—1978. — Т. 11. — С. 513.
* Даведнік па гісторыі Камуністычнай партыі і Савецкага Саюза 1898—1991
* *Ленін У. І.* Поўны збор сач. — 5-е ізд. — Т. 42. — С. 54. (У тэлеграмме на імя Каш’яна 2 снежня 1920 У. І. Ленін вітаў Савецкую Арменію).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1139011928 · ISNI: 0000 0000 2845 1840 · LCCN: n85018770 · VIAF: 23560713 |
**Сцяг Пенсільваніі** (англ.: Flag of Pennsylvania) - адзін з афіцыйных знакаў амерыканскага штата Пенсільванія.

Гісторыя і апісанне
-------------------

Сцяг Пенсільваніі складаецца з размешчанага на сінім фоне па цэнтры сцяга герба штата. Першы сцяг з выявай герба быў прыняты Генеральнай асамблеяй штата ў 1799 годзе. Падчас грамадзянскай вайны злучэннямі Пенсільваніі выкарыстоўваўся сцяг, падобны да сцяга краіны, але з выявай герба штата ў полі з зоркамі. 13 чэрвеня 1907 года Генеральная асамблея штата пастанавіла выкарыстоўваць у якасці фону сцяга сіні колер. На сённяшні дзень гэта апошняе змяненне сцяга.

### Герб

Першы герб Пенсільваніі, галоўнага элемента сцяга, упершыню з'явіўся ў 1777 годзе на папяровых грошах штата. Яго знешні выгляд амаль супадаў з пячаткай штата. У 1778 годзе Калеб Лоунс (англ.: Caleb Lownes) з Філадэльфіі стварыў новы герб. Ён складаўся з шчыта, на якім былі намаляваны знакі з пячаткі штата: карабель, плуг і снапы пшаніцы; на нашлемніку - арол; па баках шчыта - два вараных каня. Дэвізам герба стала выслоўе «Дабрачыннасць, Свабода і Незалежнасць» (англ.: Virtue, Liberty and Independence). Пад шчытом былі намаляваныя перасякальныя галіны алівы і сцябло кукурузы. Першапачаткова сцёблы кукурузы былі намаляваныя і за коньмі, але ў 1805 годзе яны былі выключаны з герба. У перыяд да 1873 года ў афармленне герба былі ўнесены некаторыя змены, галоўным чынам яны датычыліся колеру і размяшчэння коней. У 1874 годзе легіслатура штата прызначыла камісію для ўстановы афіцыйнага герба. У наступным 1875 годзе камісія абвясціла аб афіцыйным прыняцці амаль нязменным герба, распрацаванага яшчэ Лоунсам амаль стагоддзе таму. Герб, прыняты камісіяй, выкарыстоўваецца на сцягу Пенсільваніі без змен да гэтага часу.

Цікавыя факты
-------------

Паводле апытання, праведзенага ў 2001 годзе Вексілалагічнай Асацыяцыяй ЗША, сцяг Пенсільваніі размясціўся толькі на 57 месцы сярод 72 сцягоў штатаў ЗША, тэрыторый ЗША і канадскіх правінцый.

| ≛ Сцягі штатаў ЗША |
| --- |
| Штаты | 
Агая · 
Аёва · 
Айдаха · 
Аклахома · 
Алабама · 
Аляска · 
Арканзас · 
Арызона · 
Арэгон · 
Ваёмінг · 
Вашынгтон · 
Вермонт · 
Віргінія · 
Вісконсін · 
Гаваі · 
Джорджыя · 
Дэлавэр · 
Заходняя Віргінія · 
Ілінойс · 
Індыяна · 
Каларада · 
Каліфорнія · 
Канектыкут · 
Канзас · 
Кентукі · 
Луізіяна · 
Мантана · 
Масачусетс · 
Мінесота · 
Місісіпі · 
Місуры · 
Мічыган · 
Мэн · 
Мэрыленд · 
Небраска · 
Невада · 
Нью-Гэмпшыр · 
Нью-Джэрсі · 
Нью-Ёрк · 
Нью-Мексіка · 
Паўднёвая Дакота · 
Паўднёвая Караліна · 
Паўночная Дакота · 
Паўночная Караліна · 
Пенсільванія · 
Род-Айленд · 
Тэнесі · 
Тэхас · 
Фларыда · 
Юта
 |  |
| Федэральная акруга | Акруга Калумбія |
| Астраўныя тэрыторыі | Амерыканскае Самоа ·  Гуам ·  Паўночныя Марыянскія астравы ·  Пуэрта-Рыка ·  Амерыканскія Віргінскія астравы |
| Гл. таксама | Сцяг Канфедэратыўных Штатаў Амерыкі |
Малагасійская мова арабскімі літарамі
**Малагасійская мова** (*Fiteny malagasy*) — родная мова малагасійцаў, дзяржаўная мова Мадагаскара.

Гісторыя
--------

Асаблівасці фарміравання сучаснай малагасійскай мовы шчыльна звязаны з гісторыяй саміх малагасійцаў.

Малагасійская мова не падобна на суседнія афрыканскія мовы. Паходзіць з Паўднёва-Усходняй Азіі і адносіцца да малайска-палінезійскай групы аўстранезійскіх моў. Найбольшае падабенства мае з мовамі, распаўсюджанымі на поўдні вострава Калімантан.

З эпохі сярэднявечча малагасійская мова зведала ўплывы арабскай і моў банту. У Новы час — еўрапейскіх моў, у першую чаргу партугальскай, англійскай і асабліва французскай. У 1658 г. быў складзены першы французска-малагасійскі слоўнік.

Сучасная адзіная літаратурная мова пачала фарміравацца ў XIX ст. з узнікненнем малагасійскай дзяржавы. У 1960 г. яна стала дзяржаўнай.

Дыялекты
--------

Размоўная мова мае каля 20 дыялектаў, з якіх вылучаюць толькі 2 буйныя — усходні, характэрны для мерына, і заходні, распаўсюджаны ў тым ліку сярод сакалава. Яны адрозніваюцца галоўным чынам вымаўленнем некаторых гукаў і канчаткамі слоў.

Пісьмовасць
-----------

Малагасійская пісьмовая мова была складзена прыкладна ў XV ст. на аснове арабскай графікі. У асноўным на ёй пісаліся астралагічныя і рэлігійныя тэксты.

У 1823 г. быў зацверджаны малагасійскі алфавіт на аснове лацінкі. Ён налічвае 21 літару: *a, b, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, r, s, t, v, y, z*. У 1835 г. на ім была выдадзена першая кніга — Біблія. Зараз шырока выкарыстоўваецца ў дзяржаўных установах, сродках масавай інфармацыі, літаратуры і г. д.

Кароткі размоўнік
-----------------

| Малагасійская мова | Беларуская мова |
| --- | --- |
| Eny | Так |
| Tsia | Не |
| Manahoana | Прывітанне |
| Veloma | Да пабачэння |
| Asafady | Калі ласка |
| Misaotra | Дзякуй |
| Iza moa kay no anaranao? | Як тваё імя? |
| Ny anarako dia Mikalaj | Мяне завуць Мікалай |
| Any Etazonia Belarosia | Я з Беларусі |
| Tiako ianao | Я цябе кахаю |
| Miarà amiko | Пайшлі са мной |
| Inona ity? | Што гэта? |
| Miombon-kevitra aminao aho | Згода! |
| Aza manahy! | Не хвалюйся |
| Hoatrinona kay ito? | Колькі гэта каштуе? |
| Lafo | Дорага |
| Mora | Танна |
| Mbola vao mijerijery! | Мне трэба толькі паглядзець |
| Mila manao fampiharana fotsiny aho | Толькі хацеў паспрабаваць |

Спасылкі
--------

* Малагасійская мова на сайце omniglot
* Уводзіны ў малагасійскую мову Архівавана 19 чэрвеня 2012.
* Малагасійская мова Мадагаскара

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX547422 · BNF: 11940612b · GND: 4100041-9 · LCCN: sh85080023 · LNB: 000201213 · Microsoft: 2778431546 · NKC: ph658049 · SUDOC: 027343677 |

 |
**Тагальская мова** (саманазва **тагалаг** - Tagalog [tɐˈɡaːloɡ]) — адна з асноўных моў Рэспублікі Філіпіны. Адносіцца да буйнейшых філіпінскіх моў па колькасці носьбітаў. Належыць да філіпінскай зоны аўстранезійскай сям'і моў. Першым даступным у Еўропе дакументам аб тагальскай мове з'яўляюцца запісы італьянца Антоніа Пігафеты.

Тагальская мова, як і яе стандартызаваны варыянт *філіпіна*, — дзяржаўная мова Рэспублікі Філіпіны. З'яўляецца вядучай мовай дзяржаўных сродкаў масавай інфармацыі на Філіпінах. Гэта таксама галоўная мова выкладання ў агульнаадукацыйнай сістэме краіны. Статус мовы афіцыйных дакументаў яна ў цяперашні час дзеліць з англійскай мовай, да 1987 г. таксама і з іспанскай мовай. Тагалог з'яўляецца мовай шырокіх зносін, або лінгва-франка, на ўсім Філіпінскім архіпелагу, а таксама ў філіпінскіх абшчынах за мяжой. Аднак, хоць у названых сферах тагальская мова адыгрывае вядучую ролю, у сферах дзяржаўнага кіравання і бізнесу перавага аддаецца англійскай мове, нават пры абмежаваным валоданні ёй.

Зноскі
------

1. ↑  Philippine Census, 2000. Table 11. Household Population by Ethnicity, Sex and Region: 2000
2. ↑  Філіпінскія мовы (англ.) у праекце Ethnologue: Languages of the World.

Спасылкі
--------

Вікіпедыя

Вікіпедыя мае **раздзел**, напісаны  

***Unang Pahina тагальскай***