recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Тэке**, **батэке**, **дзінг**, **тыа** — народ групы банту ў памежных раёнах Рэспублікі Конга, Габона і ДРК (нізоўі ракі Касаі, прытокі Кванга, Куілу, Лукеніе). Агульная колькасць — 1,1 млн.чалавек. 

Адносяцца на нергскай расы вялікай негроіднай расы. Гавораць на мове тэке (паўночная тэке). Дыялекты: кан'інгі, джыкіні, тэгэ. Вернікі — каталікі, частка прытрымліваецца традыцыйных вераванняў.

Паселішчы складаюцца з сядзіб палігамных сем'яў і дасягаюць 2,5-5 тысяч чалавек. Традыцыйнае жытло — круглая хаціна. Традыцыйнае адзенне — паясное ў мужчын і жанчын.

Найбольш тыповым з'яўляецца шлюб па абмене, існавалі шлюбы дагаварныя. Працяглы час захоўваліся левірат і сарарат. Традыцыйныя вераванні — культы продкаў і духаў, вядзьмарства. Маюць развіты фальклор (казкі, песні, гістарычныя паданні)

Літаратура
----------

* Народы мира, «Советская энциклопедия», М. 1988 // С.435-436
**Рамуальдас Ражукас** (лат.: Romualds Ražuks, літ.: Romualdas Ražukas, нар. 19 лістапада 1955, Вільнюс) — латвійскі ўрач і палітык літоўскага паходжання. Другі старшыня Народнага фронту Латвіі. Старшыня Юрмальскай гарадской думы (2010) і дэпутат Сёмага (ад «Латвійскага шляху», віцэ-спікер) і Адзінаццатага (ад Партыі рэформаў Затлерса) Сейма Латвіі. Хабілітаваны доктар медыцынскіх навук. Дэпутат Рыжскай думы (1997). Узнагароджаны Ордэнам Трох зорак 4-й ступені і Медалём ордэна Вялікага князя Літоўскага Гядзімінаса 5-й ступені. Пры прэзідэнце Затлэрсе ўзначальваў Кансультатыўны савет нацменшасцяў. З 2005 па 2006 год прадстаўляў НАТА на Паўднёвым Каўказе; у 2011 годзе нядоўгі час узначальваў камісію Сейма па замежных справах.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 13 лютага 2018.
**Ру́дня-Бу́рыцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лоеўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Рудня Бурыцкая.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Холмецкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Лоеўскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Хаткаўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Рамуальд Кропат** (9 сакавіка 1927 , Пружаны — 6 ліпеня 2008, Лодзь) — польскі кінааператар, фатограф і педагог. Дзякуючы яму з’явіўся серыял «Чатыры танкісты і сабака» (1966—1970), фільмы «Ранча Тэхас» (1958), «Чалавек на рэйках» (1957) і шмат іншых.

Біяграфія
---------

Падчас Другой сусветнай вайны ў 1943—1945 гадах працаваў фота-лабарантам у СССР. Па ўсталяванні савецкай ўлады ў Беларусі рэпатрыяваны, пераехаў у Польшчу. Вучыўся ў вышэйшай грамадска-прыродазнаўчай школе ў Гданьску.

У 1950 годзе стаў выпускніком Вышэйшай дзяржаўнай школы кінематографа, тэлебачання і тэатра імя Леона Шылера ў Лодзі.

У пачатку свайго творчага шляху працаваў разам з Куртам Веберам, Тадэвушам Карэцкім, Уладзіславам Нагім, Янам Алейнічкам, Мечыславам Войтам, Адольфам Форбертам, Казімірам Ваўжынякам.

Разам з рэжысёрам Анджэем Мункам працаваў над кінастужкай «Чалавек на рэйках» (1957). Гэты фільм з’яўляецца першым анты-сталінскім фільмам у Цэнтральнай і Усходняй Еўропе, які паказвае ўсю ілжывасць паэтыкі сацыялістычнага рэалізму.

Сумесна з рэжысёрам Конрадам Наленцкім здымаў серыял «Чатыры танкісты і сабака», які стаў самай паспяховай працай у ягонай кар’еры. У 1967 годзе за фільм «Чатыры танкісты і сабака» атрымаў 2 прэміі: Прэмію Міністра народнай культуры і мастацтва першай ступені і Прэмію міністра народнай абароны першай ступені.

У 1960—1970 гадах браў удзел у шматлікіх выстаўках у Польшчы і за мяжой.

Апошняй аператарскай працай у 1976 годзе стаў мультфільм «Калі б Адам быў палякам», разам з Вацлавам Федакам i Янушам Тылманам.

У 1970 і 1980 гадах, на працягу многіх гадоў, працаваў выкладчыкам кафедры кінематаграфіі ў кінашколе Лодзі, з 1978 года выкладаў таксама курс фатаграфіі. Падрыхтаваў шмат аператараў і фатографаў.

Зноскі
------

1. 1 2  Romuald Kropat // e-teatr.pl — 2004.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q9249766'></a>
2. ↑
3. ↑  *(unspecified title)* Праверана 7 лістапада 2021.
4. ↑  Romuald Kropat
5. ↑  Romuald Kropat (1927—2008)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · КиноПоиск · Rotten Tomatoes |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 1019 3676 · NKC: xx0127284 · NUKAT: n2008106023 · VIAF: 160245334 |
|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  **Тэйлар Хол** |
|  |
| *Агульная інфармацыя* |
| **Нарадзіўся** | 14 лістапада 1991(1991-11-14) (31 год)* Калгары, Альберта, Канада
 |
| **Грамадзянства** | * Канада
 |
| **Пазіцыя** | крайні нападнік |
| **Рост** | 185 |
| **Вага** | 91 |
| **Хват** | леварукі ўдар[d] |
| **Драфт НХЛ** | У 2010 годзе абраны пад агульным 1-м нумарам клубам «Эдмантан Ойлерз» |
| Клубная кар’ера\* |
| 2010—2016  |   Эдмантан Ойлерз  |
| 2016—0000  |   Нью-Джэрсі Дэвілз  |
| Міжнародныя медалі |
| **Чэмпіянаты свету** |
| Золата | Чэхія 2015 |
| Золата | Расія 2016 |

У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хол (значэнні).
**Тэйлар Стрба Хол** (англ.: Taylor Strba Hall; нар. 14 лістапада 1991, Калгары, Канада) — прафесійны канадскі хакеіст. Амплуа — левы нападнік.

У 2010 годзе быў абраны на драфце пад агульным першым нумарам камандай «Эдмантан Ойлерз». Да драфта НХЛ гуляў у юніёрскай хакейнай лізе Антарыа за каманду Уінсар Спітфайрз, у складзе якой выйграў два Мемарыяльныя кубкі ў 2009 і 2010 гадах. Пры гэтым быў прызнаны MVP у абодвух розыгрышах. Агентам Хола з’яўляецца былы хакеіст, адзін з лепшых абаронцаў НХЛ усіх часоў, Бобі Ор.

5 ліпеня 2010 года Хол падпісаў свой ​​першы прафесійны кантракт з камандай «Эдмантан Ойлерз».

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тэйлар Хол
* Taylor Hall — статыстыка на The Internet Hockey Database (англ.)
* OHL Player Profile Архівавана 13 лютага 2010.


| Узнагароды і дасягненні |
| --- |
| Папярэднік**Джон Таварэс** | **Першы нумар драфта НХЛ**2010 | Пераемнік**Раян Ньюджэнт-Хопкінс** |
**Рудня-Вараб’ёўка** (руск.: Рудня-Воробьёвка) — вёска ў Гардзееўскім раёне Бранскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Рудневараб’ёўскага сельскага паселішча.

Гісторыя
--------

Заснавана ў сярэдзіне XVIII стагоддзя тутэйшымі землеўладальнікамі Шыраямі як слабада (першапачатковая назва — **Ходзінская Рудня**).

Да Лютаўскай рэвалюцыі вёска ў складзе Суражскага павета Чарнігаўскай губерні. 20 лістапада 1917 года вёска абвяшчалася часткай Севершчыны Украінскай Народнай Рэспублікі. 25 снежня 1917 года вёска ўключана ў склад Украінскай рэспублікі Саветаў.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Аднак да мая 1919 года ў складзе Чарнігаўскай губерні Украінскай ССР, пасля чаго была перададзена ў Гомельскую губерню РСФСР, а пасля ліквідацыі губерні ў 1926 годзе ў Бранскую губерню.

З 1929 года ў складзе Клінцоўскай акругі, а з 1932 года ў Заходняй вобласці, у 1937 годзе перададзена ў склад Арлоўскай вобласці. У 1944 годзе ўвайшла ў склад Бранскай вобласці.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ГКНП 13-012-2011 «Тэхнічная інструкцыя па перадачы найменняў геаграфічных аб’ектаў з рускай мовы на беларускую мову»

| ⛭ Населеныя пункты Гардзееўскага раёна |
| --- |
| Сёлы | 
* Вялікі Бор
* **Гардзееўка**
* Гліннае
* Жоўнец
* Кажаны
* Казарычы
* Кузняцы
* Пярэцін
* Пятрова Буда
* Смяльч
* Стругава Буда
* Тварышына
* Унашава
* Шыраеўка

 |  |
| Вёскі | 
* Алісаўка
* Антонаўка
* Дзмітрыеўка
* Завод-Карэцкі
* Калыбелі
* Малаўдзёбнае
* Міхайлаўка
* Наваселле
* Нежча
* Нованавіцкая
* Паконь
* Папоўка
* Петракаўка
* Рудня-Вараб’ёўка
* Старанавіцкая
* Старая Палана
* Стругаўка
* Удзел
* Фёдараўка 1-я
* Фёдараўка 2-я
* Хармынка
* Чарнетаўка
* Чорны Ручай
* Ямнае

 |
| Пасёлкі | 
* Барэц
* Беліца
* Дуброўка
* Заліпоўе
* Зялёны Клін
* Іпуць
* Крашчэнскі
* Мірны
* Мядзведаўка
* Смелы
* Сугродаўка
* Уладзіміраўка
* Шамры

 |
Бахайскае мора і яго тры залівы
**Баха́йскі заліў** (Бахайва́нь, кіт. трад. 渤海灣, спр. 渤海湾, піньінь *Bóhăiwān*) — заліў у паўночна-заходняй частцы Жоўтага мора ля берагоў Кітая даўжынёй каля 280 км з глыбінямі да 40 м. Ад адкрытага мора аддзелены Шаньдунскім паўвостравам (паўвостравам Шаньдун) з поўдня і Ляадунскім паўвостравам з усходу.

Назва
-----

У кітайскай (і, часта, міжнароднай) тэрміналогіі ўвесь Бахайскі заліў называецца проста «Бахай» (гэта значыць «мора Бо», «Бахайскае мора»); яго заходні ўскраек, які ўразаецца ў сушу да Цяньцзіня, завецца Бахайскім залівам (渤海湾, Бахайвань); паўночная частка, у якую ўпадае Ляахэ — Ляадунскім залівам (Ляадун-вань), а паўднёвая, ля берагоў Шаньдунскага паўвострава — залівам Лайчжоу (莱州湾, Лайчжоу-вань).

Гідралогія
----------

У Бахайскі заліў упадаюць рэкі Хуанхэ, Хайхэ і Ляахэ. Характарызуецца паўсутачнымі прылівамі да 3,5 м.

Замярзае ўзімку ў прыбярэжнай частцы. З 1980 адзначана тэндэнцыя скарачэння перыяду лёдаставу і змяншэння колькасці лёду ў Бахайскім заліве.

Гаспадарчае выкарыстанне
------------------------

У акваторыі заліва вядзецца прамысловае рыбалоўства. На шэльфе выяўлены радовішчы нафты, у прыватнасці — радовішча Луда і група радовішчаў Бачжун.

Гара-востраў Біцзяшань (акруга Цзіньчжоу), у паўночнай частцы Ляадунскага заліва.
На ўзбярэжжы заліва размешчаны порт Тангу, які з’яўляецца аванпортам горада Цяньцзіня. На заліве ж стаіць і курортны горад Ціньхуандаа.

Зноскі
------

1. ↑  zviazda.by

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бахайскі заліў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Ваенная Сыціна · Britannica (онлайн) · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh86002618 · VIAF: 243175262 |
Альманах 1739 года
**Альманах** (ад сяр.-лац. almanachus ад арабскага *аль-манах* «каляндар»): зборнік літаратурных або іншых твораў розных аўтараў, часам сабраных паводле пэўнай адзнакі (тэматычнай, жанравай, ідэйна-мастацкай, тэрытарыяльнай і інш.), звычайна неперыядычны.

У Сярэднявеччы назвай «альманах» азначаліся календары (каляндарныя табліцы) са звесткамі рознага гатунку, пераважна астранамічнымі і астралагічнымі. Такія табліцы былі запазычаны ў арабаў. Пазней альманахі дапаўняліся нататкамі пра гістарычныя падзеі, невялікімі апавяданнямі, анекдотамі, вершамі, і сталі правобразам перыядычнага друку.

Першыя літаратурныя альманахі з’явіліся ў Францыі («Альманах муз», Парыж, 1764—1833).

Гл. таксама
-----------

* Беларус, альманах

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis · Сучаснай Украіны · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11945287b · GND: 4141983-2 · LCCN: sh85003744 · NKC: ph166540 |
**Альмдудлер** (ням.: Almdudler — ад старавенскага «ёдль, які спявае ў Альпах») — папулярны аўстрыйскі газіраваны ліманад на травах. Вырабляецца з 1957 года ў Вене, а з 1994 года па ліцэнзіі і за межамі Аўстрыі ў Германіі, Швейцарыі, Бельгіі і Польшчы. Вядомая гандлёвая марка.

Альмдудлер вырабляецца на сіропе эсэнцыі, якія спеюць ў дубовых бочках. У склад уваходзяць мінеральная вада, цукар, натуральныя араматызатары (травяныя экстракты), фарбавальнік. Таксама выпускаецца альмдудлер-лайт. Альмдудлер ўжываюць як у чыстым выглядзе, так і з іншымі напоямі: півам, чырвоным і белым віном і газіраванай вадой.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт вытворцы
**NOHAB** (Nydqvist & Holm AB) — шведская кампанія, якая размяшчалася ў горадзе Трольхетан і спецыялізавалася на вытворчасці лакаматываў.

Гісторыя
--------

Кампанія заснавана Антэнарам Нідквістам, Ёханам Магнусам Ліндстромам і Карлам Олафам Хольмам ў 1847 годзе як Трольхетанскі механічны завод. Завод выпускаў турбіны для ГЭС.

У 1865 годзе кампанія выпусціла свой першы паравоз, а ў 1912 годзе з варот завода выйшаў тысячны лакаматыў.

У 1916 годзе кампанія рэарганізавана ў публічную кампанію і стала называцца NOHAB.

У 1950-х NOHAB асвоіла выпуск цеплавозаў па ліцэнзіі амерыканскай кампаніі Electro-Motive Division.

Асноўным пакупніком з'яўляліся Дзяржаўныя чыгункі Даніі.

35 лакаматываў было пастаўлена для чыгунак Нарвегіі.

Кампанія збанкрутавала ў 1979 годзе.
**Альмандын** — самая цвёрдая і самая распаўсюджаная разнавіднасць чырвоных ці чырвона-фіялетавых гранатаў. Колер альмандынаў можа быць вішнёвым, малінавым, фіялетавым і бура-чырвоным. Рэдка сустракаюцца амаль чорныя альмандыны. Інтэнсіўнасць адцення залежыць ад колькасці злучэнняў жалеза. Большай цвёрдасцю ад альмандынаў адрозніваюцца толькі падобныя да іх па афарбоўцы рубіны. Назва мінерала з'яўляецца скажоным словам "Алабанда" - так у Малой Азіі называўся горад, дзе здаўна апрацоўваліся гэтыя камяні.

Галерэя
-------

* 
* у пародзеу пародзе
* 
* 
* 
* у пародзеу пародзе

Гл. таксама
-----------

* Каштоўныя камяні

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Альмандын на Вікісховішчы |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Альманскія балоты.
**Альма́нскія балоты** — ландшафтны заказнік рэспубліканскага значэння ў Столінскім раёне Брэсцкай вобласці. Заснаваны ў 1998 годзе для захавання унікальных ландшафтаў Прыпяцкага Палесся з комплексам рэдкіх і знікаючых відаў жывёл і раслін.

Плошча заказніка складае 94 219 га, уключае поймы р. Сцвіга, Льва і найбольш буйны ў Еўропе суцэльны балотны комплекс (балоты Чырвонае і Гала). Комплексы Палескай правінцыі алювіяльных тэрасаваных, балотных і другасна-ледавіковых ландшафтаў. Глебы тарфяна-балотныя, дзярнова-падзолістыя глеяватыя і інш.

Пад лесам 49,8 % тэрыторыі. У флоры 687 відаў сасудзістых раслін, у т.л. 12 у Чырвонай кнізе: сон лугавы, гарлачык белы, касач сібірскі, шалфей лугавы, сальвінія плывучая, лілея кучаравая і інш. У фаўне 225 відаў насякомых, 12 ў Чырвонай кнізе; 192 віды наземных пазваночных жывёл, у т.л. 31 — у Чырвонай кнізе: рысь, барсук, соня арэшнікавая, няясыць барадатая, вялікі бугай, бусел чорны, змеяед, арлан-белахвост, зімародак звычайны, дзяцел зялёны, чарапаха балотная, мядзянка і інш.

Літаратура
----------

* Альманскія балоты // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
**Наро́дная этымало́гыя** (ням.: Volksetymologie) — спецыфічная моўная з’ява поўнага або частковага пераасэнсавання слова праз адвольнае збліжэнне яго з блізкімі гучаннем словамі. Паняцце ўведзена нямецкім лінгвістам Ферстэманам у 1852 годзе.

З’ява народнай этымалогіі назіраецца не толькі ў народзе, яна адыграла значную ролю і ў канструкцыях гэтак званай навуковай этымалогіі, асабліва там, дзе імкнуліся пераменшыць уплыў іншых моў на сваю, або перабольшыць уплыў сваёй мовы на іншыя. Для першага выпадку характэрна стаўленне ў мінулым расійскіх этымолагаў да цюркскага фонду рускай мовы, для другога — стаўленне ў мінулым нямецкіх этымолагаў да раманскага і ўсходняга фонду міжнароднай тэхнічнай тэрміналогіі. Таму паняцце *народная этымалогія* не вельмі ўдалае, бо абгрунтавана толькі гістарычна. Аднак спробы замяніць яго іншымі паняццямі — *ілжывая этымалогія*, *лексічная асіміляцыя*, *лексічная асацыяцыя*, пакуль поспеху не мелі.

Літаратура
----------

* Народная этымалогія // Беларускі фальклор: Энцыклапедыя. Т. 2. — Мінск, 2006. — С. 229—230.
* *Шор Р.* Народная этимология // Литературная энциклопедия: В 11 т. — М. 1929—1939. Т. 7. — М.: ОГИЗ РСФСР, гос. словарно-энцикл. изд-во «Сов. Энцикл.», 1934. — Стб. 607—608.
Крыж ордэна Алькантара
**Алькантара** — адзін з найстарэйшых духоўных рыцарскіх ордэнаў Іспаніі.

Ордэн Алькантара заснавалі браты дон Суэра і дон Гомес Фернандэс Бар'ентас у 1156 годзе як ваеннае таварыства для абароны супраць маўраў новапабудаванай пагранічнай крэпасці Сан-Хуліан-дэ-Пераль (Перэйра).

Папа Рымскі Аляксандр III 29 снежня 1177 года ўзвёў гэта таварыства ў духоўны рыцарскі ордэн і надаў яму статут Бенедыкта Нурсійскага. Ад караля кастыльскага Фердынанда II ён атрымаў шматлікія льготы, а Папа Цэлесцін III дараваў яму ў 1197 годзе шмат прывілеяў, падпарадкаваў непасрэдна папскаму прастолу і ўсклаў на яго абавязак абараняць хрысціянскую веру і весці вечную вайну з маўрамі.

Альфонса IX у 1218 годзе падарыў ордэну горад Алкантару, ад імя якога ордэн стаў з таго часу называцца і куды ён перанёс сваё месцазнаходжанне. Ён распаўсюдзіўся па ўсёй Іспаніі і ўзбагаціўся, але з прычыны ўнутраных нязгод страціў сілу і ўплыў, пакуль зноў не ўзняўся ў 1479 годзе, у праўленне гросмайстра дон Хуана дэ Суньігі.

Пры Фердынандзе V у 1494 годзе сан гросмайстра быў злучаны з санам іспанскага караля. У 1540 годзе рыцары ордэна былі вызваленыя ад зароку цноты і атрымалі дазвол уступаць у шлюб, а затым далі чатыры зарокі: беднасці, шлюбнай цноты, паслушэнства і абароны вучэння аб бязгрэшным зачацці Марыі.

Да заняцця Іспаніі французамі ў 1808 годзе ордэн валодаў 37 графствамі з 53 гарадамі і вёскамі, з якіх пасля Рэстаўрацыі яму была вернута толькі невялікая частка. Лібералы некалькі разоў скасоўвалі яго, а пры Ізабеле II і Амадэю ён існаваў толькі ў выглядзе ордэна ваенных заслуг.

У час Рэспублікі ў 1873 годзе ордэн Алькантара быў яшчэ раз скасаваны, але зноў адноўлены ў 1875 годзе Альфонсам XII. Ордэнскі знак, які складаецца з 1441 года з зялёнага мальтыйскага крыжа, канцы якога злучаныя залатымі лініямі, носіцца на зялёнай стужцы на шыі, а затканы шоўкам — на фраку і белай мантыі. На гербе ордэна намалявана грушавае дрэва (па-ісп. *peral*) з двума рысамі.

Кавалеры
--------

* Луіс дэ Авіла і Суньіга (1500—1564) — іспанскі дыпламат, военачальнік і гісторык.

Літаратура
----------

* Алкантара, рыцарский орден // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* *Анонимные авторы.*. Испанские средневековые хроники: Хроника Карденьи I. Хроника Карденьи II. Анналы Толедо I. Анналы Толедо II. Анналы Толедо III. **(нявызн.)**.  www.kuprienko.info (А. Скромницкий) (24 жніўня 2011). Архівавана з першакрыніцы 4 снежня 2012. Праверана 17 лістапада 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10925183 · BNE: XX104081 · BNF: 12429555c · GND: 16211823-5 · ISNI: 0000 0001 1956 1818 · LCCN: n81038556 · SUDOC: 033429324 · VIAF: 133306137 |

 |
Ансамбль беларускай народнай музыкі на святкаванні Дня Незалежнасці Украіны ў Данецку
Паштовая марка СССР
**Народная музыка**, **музычны фальклор** — музычна-паэтычнае творчасць народа, неад’емная частка народнай творчасці (фальклору), існуючага, як правіла, у вуснай (бяспісьменнай) форме, якая перадаецца з пакалення ў пакаленне. Паколькі народная музыка вядомая ўсім грамадска-гістарычным фармацыям (як вусным, так і пісьмовым), то яе варта разглядаць не толькі як кампанент народнай творчасці, але і, у шырэйшым сэнсе, як галіна (корань) музычнага мастацтва. Адна з галоўных галін, супрацьпастаўляецца музыцы папулярнай і акадэмічнай.

Жанравая дыферэнцыяцыя
----------------------

Задаўга да ўзнікнення пісьмовых музычных традыцый з розных форм і тыпаў першабытнага сінкрэтызму (абрадавыя дзействы, гульні, песнескокаў у суправаджэнні музычных інструментаў і іншыя) сфармаваліся і развіліся самастойныя жанры музычнага мастацтва — песенныя, інструментальныя, танцавальныя.

Народныя артысты, спевакі і казачнікі
-------------------------------------

У розны час і ў розных краінах носьбітамі народнай музыкі былі не толькі безназоўныя выканаўцы, але і таленавітыя творцы-выканаўцы:

* кабзар
* вагант
* гусляр
* блазан
* лэўтар
* ашуг
* акын
* кюйшы
* бахшы
* аленшы
* гусан
* тагасац
* мествірэ
* клезмер
* хафіз
* аэд
* жанглёр
* менестрэль
* шпільман
* жыршы
* бард
* трубадур
* трувер
* баян

Зноскі
------

1. 1 2  *И. И. Земцовский*. Народная музыка (руск.)(недаступная спасылка).  belcanto.ru (12.01.2011 в 15:03). Архівавана з першакрыніцы 19 студзеня 2012. Праверана 6 снежня 2011.
2. ↑  Народная музыка (руск.)(недаступная спасылка).  .krugosvet.ru. Архівавана з першакрыніцы 17 чэрвеня 2012. Праверана 6 снежня 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX537925 · BNF: 11953379q · GND: 4063854-6 · GTAA: 262912, 262947 · LCCN: sh85049843 · NKC: fd980030, ph122303, ph126703 |

 |
**Nandinia binotata** — драпежнае млекакормячае з падатрадe *Feloidea*, адзіны від у сямействе ***Nandiniidae***, які з'яўляецца, відаць, сястрынскай групай для сямейства Віверавыя, да якога яна ставілася раней.

Знешні выгляд
-------------

Невялікая па памеры: даўжыня цела складае 44-58 см, — але з доўгім (46-62 см) і даволі тоўстым хвастом. Маса цела вагаецца ў межах 1,7—2,1 кг. Абрысамі цела нагадвае котку, але лапы кароткія, з доўгімі выгнутымі кіпцюрамі. Вушы круглявыя і кароткія. Мех кароткі, шарсцісты, валасы маюць жорсткія кончыкі. Афарбоўка воўны цьмяны, звычайна шэры або буры, з рудаватым або каштанавыя адценнем, са смутнымі цёмнымі плямкамі. На спіне часта прысутнічаюць дзве плямы крэмавага колеру, а ў ніжняй часткі спіны і ля аснавання хваста — цёмна-карычневыя плямы. Хвост звычайна цямней цела, упрыгожаны характэрным кольчатым малюнкам. На падэшвах лап паміж 3 і 4 пальцамі маюцца пахкія залозы; унізе жывата — вузкае падоўжнае залозавае поле, якое вылучае бурую вадкасць з моцным пахам.

Распаўсюджанне
--------------

Жыве ў трапічных лясах Экватарыяльнай Афрыкі ад Гвінеі-Бісаў да поўдня Судана, паўночнай Анголы і ўсходніх абласцей Зімбабвэ.

Зноскі
------

1. ↑  Паўлінаў І. Я. Сістэматыка сучасных млекакормячых. — (Зборнік прац Заалагічнага музея МДУ. Тым 47) — 2-е выд. — М.: Выд-ва МДУ, 2006. — С. 206. — 295 с.
**Альмерыйская культура** (варыянты: **ібера-сахарская культура**, **культура Альмера**, **культура Эль-Гарсель**) паўстала на Міжземнаморскім узбярэжжы Іберыйскага паўвострава каля 3000 г. да н. э. пад уплывам франка-іберскіх нашчадкаў кардыяльнай культуры.

Пасля першай міграцыі з усходу каля 4000 г. да н. э. якая дала пачатак культуры пячор, другая хваля, як мяркуецца, сірыйскага паходжання, дала пачатак альмерийской культуры. Хоць гэтая хваля была не занадта шматлікай, культура праіснавала на працягу некалькіх стагоддзяў і аказала істотны ўплыў на мясцовыя культуру і насельніцтва. Пры гэтым буйныя канфлікты адсутнічалі, а носьбіты новай культуры падтрымлівалі пастаянныя сувязі з усходнім Міжземнамор’ем, адкуль яны прыйшлі ў Іспанію. З сабой мігранты прывезлі пліты-ідалы эгейскага тыпу, а таксама калектыўныя пахаванні тыпу толасаў, характэрныя таксама для неалітычнага Кіпра (3700 — 2300 гг. да н. э.).

Нашчадкам альмерыйскай культуры з’яўляецца культура Лос-Мільярэс.

Літаратура
----------

* Монгайт А. Л. Археология Западной Европы. Каменный век. М. 1978.
* Р. Bosch-Gimpera. La Formacion de los Pueblos de Espana. Mexico, 1946.

Спасылкі
--------

* Монгайт А. Л. Археология Западной Европы. Каменный век. М. 1978. С. 302 Архівавана 20 чэрвеня 2013.
* LES ALMERIENS (на французском языке, но есть большое количество иллюстраций)


1. ↑  LES ALMERIENS
«**Ноч даўжынёй у дванаццаць гадоў**» (ісп.: La noche de 12 años) — уругвайскі драматычны фільм 2018 года рэжысёра Альвара Брэхнера[en].

Сюжэт
-----

1973 год. Уругвай знаходзіцца пад ваеннай дыктатурай. У гэты час на вуліцах краіны з’яўляюцца леварадыкальныя актывісты, якія называюць сябе «*Тупамарас[en]*». Гэтыя маладыя людзі вядуць партызанскую вайну супраць дзейнага ўрада. Аднак сіла і поспех у нейкі момант аказваюцца не на баку актывістаў. І адзін за адным дзевяць сяброў групы «*Тупамарас*» адпраўляюцца за краты. Траім з іх давядзецца правесці наступныя дванаццаць гадоў у няволі. З-за міжнароднага ціску ўлады не могуць проста знішчыць іх, таму яны распачынаюць аперацыю пад дэвізам: «*Калі мы не можам іх забіць, то звядзём іх з розуму*».

Узнагароды
----------

Паводле рэсурса «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 47 узнагародамі і яшчэ 31 намінацыяй на кінапрэміі.

Зноскі
------

1. ↑  La noche de 12 años (2018) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 16 сакавіка 2023.
2. ↑  La noche de 12 años (2018) — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 16 сакавіка 2023.

Спасылкі
--------

* Ноч даўжынёй у дванаццаць гадоў на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AlloCiné · FilmAffinity · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |
**Но́сьбіт мо́вы** - прадстаўнік моўнай супольнасці, які валодае *нормамі* мовы, актыўна выкарыстоўвае гэту мову (якая звычайна з'яўляецца для яго роднай) у разнастайных бытавых, сацыякультурных, прафесійных сферах зносін.

Працы з носьбітамі мовы, а не з тэкстамі прысвечана палявая лінгвістыка.

У прафесійным жаргоне лінгвістаў часта выкарыстоўваюцца англійскія эквіваленты *спікер* (англ.: speaker) ці *нэйціў-спікер* (англ.: native speaker)[*крыніца?*].

Гл. таксама
-----------

* Апошнія носьбіты моў
* Родная мова
* Білінгвізм

Літаратура
----------

* Э. Г. Азимов, А. Н. Щукин. словарь методологических терминов.
Кавун звычайны
**Бахчавыя культуры** — група культурных раслін сямейства гарбузовых якія вырошчваюцца на харчовыя, кармавыя і тэхнічныя мэты.

Да іх належаць кавун, дыня, гарбуз. Паходзяць з трапічных і субтрапічных краін Азіі, Афрыкі і Амерыкі. Вырошчваюць на ўсіх кантынентах. На Беларусі культывуюць гарбузы і іх разнавіднасці — кабачкі і патысоны, на поўдні ў аматарскіх пасевах, часцей у цяпліцах і на ўцепленым грунце, вырошчваюць дыні і кавуны. Найбольш высокія ўраджаі бахчавыя культуры даюць на цалінных землях і аблогах, пасля шматгадовых траў. Бахчу размяшчаюць на багатых перагноем лёгкіх урадлівых глебах. Плады дыні і кавуна спажываюць свежыя, з іх гатуюць кавуновы (нардэк) і дынны (бекмес) мёд, вяленую дыню, варэнне, цукаты і інш. гарбузы спажываюць тушаныя, печаныя, кансерваваныя. Кармавыя кавуны і гарбузы — корм для жывёлы. 3 насення атрымліваюць алей.

* Спелыя кавуныСпелыя кавуны
* Спелыя дыніСпелыя дыні
* Спелыя гарбузыСпелыя гарбузы

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн. 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX529474, XX557774 · BNF: 12567665g · LCCN: sh85083446 · Microsoft: 2910401276 · NDL: 00574048 · NKC: ph134898, ph514323 |

 |
**Генерал-адмірал** — воінскае званне (званне) вышэйшых афіцэраў у ваенна-марскіх сілах некаторых краін. У катэгорыі ваеннаслужачых арміі званню ***генерала-адмірала*** ў Расійскай імперыі адпавядала званне фельдмаршала, у Германіі (1871—1918, 1933—45) — генерал-палкоўнік .

Гісторыя
--------

### Расія

У Расійскай імперыі — вышэйшы ваенны чын (званне) і пасада на флоце, уведзены ў Табелі аб рангах Пятром I ў 1722 годзе, роўна чыну (званню) генерал-фельдмаршала ў сухапутных войсках, а таксама грамадзянскім чынам канцлера і сапраўднага тайнага саветніка I класа. Як пасада яна існуе з 1695 года. 

У гісторыі ВМФ Расійскай імперыі генерал-адміралаў было шэсць; часам спадарожнікі Пятра I таксама дадаюцца ў гэты спіс: Ф. А. Галовін (1700) (таксама першы рускі фельдмаршал ) і Ф. Я. Ляфорт (1695), які насіў гэты тытул, але яго статус незразумелы (гэта тытул ці пасада? ) у канцы ХVII ст. 

* 1708 — граф Фёдар Апраксін (1661—1728)
* 1740 — граф Андрэй Астэрман (1686—1747) (пазбаўлены звання ў 1741)
* 1756 — князь Міхаіл Галіцын (1681—1764) (Не варта блытаць яго са старэйшым братам фельдмаршалам Міхаілам Галіцыным)
* 1762 — Вялікі князь Павел Пятровіч, з 1796 г. імператар Павел I Пятровіч (1754—1801)
* 1831 — Вялікі князь Канстанцін (1827—1892)
* 1883 — Вялікі князь Аляксей Аляксандравіч (1850—1908)

У 1796 годзе граф Іван Чарнышоў (1726—1797) атрымаў званне фельдмаршала па флоту, роўны званню генерала-адмірала. 

### Германія

У германскім флоце (Kriegsmarine) **генерал-адмірал** (ням.: Generaladmiral) — другі самы высокі чын у флоце ніжэй Грос-адмірала, але вышэй адмірала, адпавядаў сухапутнаму званню Генерал-палкоўніка.

Спасылка
--------

* Символика армий России и мира
* Воинские звания
* Воинские звания военнослужащих России и СССР
* Воинские звания
* Звания воинские
* International Encyclopedia of Uniform Insignia around the World (англ.)
**Мултан** (урду: مُلتان, англ.: Multan) — горад у пакістанскай правінцыі Пенджаб.

Гісторыя
--------

Пасля ўзяцця арабамі ў 712 годзе на тры стагоддзі становіцца галоўнай апорай ісламу на тэрыторыі Індыі. У IX стагоддзі ўсходні цэнтр руху карматаў. У 1005 годзе заваяваў Махмуд Газневі.

У сярэднявеччы за Мултан ішла жорсткая барацьба, бо менавіта адсюль пачынаўся Вялікі колавы шлях у Індыю. Горад уваходзіў у склад Дэлійскага султанату і імперыі Маголаў. У 1779 годзе заваяваны афганцамі, у 1818 годзе — сікхамі, у 1849 годзе — англічанамі.

1. ↑  Pakistan’s 10 most populous cities revealed — SAMAA TV, 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q7388622'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Нотр-Дам.

**Кафедральны сабор Нотр-Дам у горадзе Турнэ** (фр.: Cathédrale Notre-Dame de Tournai) — кафедральны сабор, прысвечаны Маці Божай, у бельгійскім горадзе Турнэ. З'яўляецца біскупскай рэзідэнцыяй (каталіцкае біскупства Турнэ). Cабор у Турнэ ўваходзіць у лік найпрыгажэйшых культавых збудаванняў у Еўропе. Уключаны ў 2000 годзе ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Агульныя звесткі
----------------

План
Сабор мае 5 вежаў (адну цэнтральную і 4 вуглавыя званіцы), збудаваны ў гатычным стылі хор. Вышыня вежаў складае 83 метра. Вышыня будынка — 58 метраў, яго даўжыня — 134 метра, шырыня — 36 метраў.

Гісторыя
--------

Будаўніцтва сабора Нотр-Дам пачалося ў 1110 годзе пасля таго, як у сярэдзіне IX стагоддзя пажар знішчыў біскупскі палац і царкоўны комплекс. Да 1191 года быў пабудаваны ў раманскім стылі асноўны будынак сабора (нава), яго вежы, хор, бакавыя памяшканні. У XIII стагоддзі раманскі хор быў знесены, бо біскуп Гацье дэ Марві планаваў поўную перабудову сабора ў гатычным стылі. Новыя, гатычныя хоры былі пабудаваныя ў 1244-1255, аднак далейшыя работы па перабудове сабора былі прыпыненыя. У 1325 у гатычным стылі былі створаны яшчэ толькі дзве бакавыя капэлы.

19 лютага 2008 сабор абрабаваны: было выкрадзена 13 найкаштоўнейшых прадметаў царкоўнага мастацтва, у тым ліку 8 ​​чараў, 2 біскупскія кольцы і 3 крыжа. У адным з гэтых крыжоў захоўвалася часціца Крыжа Хрыстова, прывезеная ў Сярэднявеччы з Візантыі і з 1205 года знаходзілася ў саборы Божай Маці. Агульны кошт скрадзеных скарбаў ацэньваецца ў 40 мільёнаў еўра.

Гл.таксама
----------

* Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Бельгіі

Зноскі
------

1. 1 2   Праверана 5 мая 2022.
2. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
3. ↑   Праверана 25 кастрычніка 2018.

Літаратура
----------

* Jean Dumoulin et Jacques Pycke La Cathédrale de Tournai, Éditions Casterman, Tournai, (ISBN 2-203-28761-6), 1985

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нотр-Дам (Турнэ)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4224935-1, 16129696-8 · ISNI: 0000 0001 2187 3896 · LCCN: n83200712 · VIAF: 152635811 |
**Мак-Клінтак** (англ.: McClintock Channel) — праліў, які адлучае востраў Вікторыя ад вострава Прынца Уэльскага ў Канадскім Арктычным архіпелагу.

Геаграфія
---------

Праліў Мак-Клінтак размешчаны ў паўночна-заходняй частцы Канады. Берагі праліва цалкам знаходзяцца на тэрыторыі Нунавута. Праліў Мак-Клінтак злучае праліў Вайкаўнт-Мелвіл, размешчаны на поўначы з пралівам Вікторыя на поўдні і залівам Ларсен на паўднёвым усходзе, таксама на паўднёвым усходзе праліў Мак-Клінтак злучаецца з пралівам Франклін. Шырыня праліва вагаецца ад 105 да 209 км, даўжыня праліва роўная 274 км. Глыбіня праліва да 300 м на поўначы і да 120 м на поўдні.

Праліў названы ў гонар вядомага палярнага даследчыка, англійскага адмірала Фрэнсіса Леапольда Клінтака.

Зноскі
------

1. ↑  Geocities.com McClintock Channel
2. ↑  Вялікая савецкая энцыклапедыя Мак-Клінтак (праліў)(недаступная спасылка)
3. ↑  Encyclopedia Canadiana. Toronto-Ottawa-Montreal: Grolier of Canada Limited, Volume 6, p.238.
Вафельнае палатно (павялічана)
**Вафельнае палатно** — баваўняная тэхнічная тканіна, якая мае палатняную форму перапляцення нітак і якая валодае добрымі гіграскапічнымі  (руск.) (бел. ўласцівасцямі. Назву атрымала за аб’ёмны клеткавы малюнак, які аддалена нагадвае знешні выгляд кандытарскіх вырабаў — вафляў  (руск.) (бел..

Вафельнае перапляценне
Першапачаткова было вядома як «турэцкае палатно», паколькі было прыдумана ў Турцыі ў XVIII стагоддзі ў горадзе Бурса.

Знешні выгляд
-------------

Вафельнае палатно адрозніваецца па сваім выглядзе і спосабу вытворчасці. Адрозніваюць суровую тканіну і адбеленую  (руск.) (бел. з адсутнасцю якіх-небудзь прымешак у тканіне. Шчыльнасць вафельнага палатна можа адрознівацца ў межах 120—240 г/м².

Сучаснай прамысловасцю вафельнае палатно вырабляецца трох асноўных відаў:

* *Палатно вафельнае выбеленае*. Мала адрозніваецца ад суровага. Аднак у гэтым відзе палатна прыбіраюць усё смецце, якое трапіла ў яго раней. Палатно адбельваецца.
* *Палатно вафельнае гладкаафарбаванае*. Ручнік доўга адбельваюць, і ў выніку пакрываюць тонкім адзіным пластом фарбы.
* *Палатно вафельнае набіванае*. Галоўнае адрозненне — нераўнамерныя набіваныя малюнкі. Палатно прапускаюць праз спецыяльныя тэхналагічныя валікі.

Выпускаецца звычайна ў выглядзе рулонаў памерам 45×100 см.

Прымяненне
----------

З прычыны сваёй таннасці і добрых гіграскапічных уласцівасцяў шырока ўжываецца ў выглядзе сурвэтак і ручнікоў ва ўстановах сацыяльнага і медыцынскага абслугоўвання, лабараторыях, на вытворчасці (у якасці ануч), а таксама ў побыце.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) |
Нагрудны знак майстра спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа
**Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа** (МСМК) — спартыўнае званне ў Рэспубліцы Беларусь. Прысвойваецца Міністэрствам спорту і турызму Рэспублікі Беларусь па відах спорту, прызнаных у Рэспубліцы Беларусь.

Спартсмену, якому прысвоена спартыўнае званне, выдаюцца пасведчанне аб спартыўным званні і нагрудны знак.

Нормы і патрабаванні, выкананне якіх неабходна для прысваення спартыўнага звання майстра спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа, усталёўваюцца Адзінай спартыўнай класіфікацыяй Рэспублікі Беларусь, зацверджанай Міністэрствам спорту і турызму Рэспублікі Беларусь.

Для прысваення спартыўнага звання МСМК нормы і патрабаванні выконваюцца пры абавязковым удзеле спартсмена ў афіцыйных спаборніцтвах міжнароднага ўзроўню, на якіх ён выступаў за зборную каманду Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Закон Республики Беларусь от 4 января 2014 г. № 125-З «О физической культуре и спорте»

Гл. таксама
-----------

* Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі міжнароднага класа
**Дзмітрый Іванавіч Барашкін** (нар. 1 верасня 1922, в. Шавялі, Лёзненскі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

Удзельнік партызанскага руху ў Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны. З 1944 года рабочы на будаўніцтве, з 1945 года падручны сталявара, у 1947—1972 гадах сталявар Мінскага аўтамабільнага завода. Званне Героя прысвоена за паспяховае выкананне планаў і дасягненне высокіх вытворчых паказчыкаў. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1955—1967 гадах. Ганаровы грамадзянін Мінска (1968).

Зноскі
------

1. 1 2  Барашкин Дмитрий Иванович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 40. — 737 с.

Літаратура
----------

* Савіцкі А. След пракладае першы. — Мн. 1971
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гіндэнбург.
Дырыжабль «Гіндэнбург»
**LZ 129 «Гіндэнбург»** (ням.: Hindenburg) — цвёрды дырыжабль, пабудаваны ў 1936 годзе ў Германіі. Быў самым вялікім у свеце са створаных да таго часу дырыжабляў (па аб’ёме малаважна саступаў апошняму класічнаму цэпеліну LZ 130 (ням.), 1938). Сваю назву паветраны карабель атрымаў у гонар рэйхспрэзідэнта Германіі Паўля фон Гіндэнбурга.

6 мая 1937 года, завяршаючы чарговы трансатлантычны рэйс, пры выкананні пасадкі на галоўнай паветраплавальнай базе ваенна-марскіх сіл ЗША ў Лейкхерсце напоўнены пажаранебяспечным вадародам «Гіндэнбург» загарэўся і пацярпеў катастрофу, у выніку якой загінула 35 з 97 чалавек, якія знаходзіліся на яго борце, а таксама адзін член наземнай каманды. І хоць па колькасці ахвяр «Гіндэнбург» не з’яўляецца найбуйнейшай катастрофай дырыжабля, гібель гэтага паветранага карабля атрымала вялікі рэзананс.

Зноскі
------

Каментарыі

1. ↑  Рэкорд належыць амерыканскаму цвёрдаму лятучаму дырыжаблю-авіяносцу USS Akron

Літаратура
----------

* *Dick H. G. Robinson D. H.* The golden age of the great passenger airships Graf Zeppelin and Hindenburg. — Washington, D.C.; London: Smithsonian Institution Press, 1985. — 226 p. — ISBN 0-87474-364-8.
* *Tittel L.* LZ 129 „Hindenburg". — 4. überarbeitete Auflage. — Friedrichshafen: Zeppelin-Museum Friedrichshafen, 1997. — 80 S. — ISBN 3-926162-55-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гіндэнбург (дырыжабль)
* Navy Lakehurst Historical Society Архівавана 1 ліпеня 2008. (англ.)
* Airships.net: LZ-129 Hindenburg (англ.)
* Hindenburg Hydrogen Fire (англ.)
* Faces of the Hindenburg (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4348092-5 · LCCN: n50075337 · NKC: ko20191030813 · VIAF: 7155464785802041018 |
**Ордэн Чорнага Арла** (ням.: Schwarzer-Adler-Orden) — вышэйшы прускі ордэн — заснаваны каралём Фрыдрыхам I па выпадку яго каранацыі 18 студзеня 1701 года. Адзін клас. Складаецца са знакаў: крыжа, зоркі і стужкі аранжавага колеру. Вялікі Крыж ордэна таксама насілі на залатым ланцугу.

Пасаду гросмайстрам займаў кароль; сыны караля станавіліся кавалерамі ордэна пры нараджэнні. З замежнікаў ордэн Чорнага Арла дараваўся гасударам і вышэйшым дзяржаўным саноўнікам; нямецкім падданым — за ваенныя і грамадзянскія заслугі. Знакі ордэна: светла-сіні васьміканцовы крыж з 4-ма чорнымі арламі ў вуглах і шыфрам FK на сярэднім шчыце, які надзяваўся на шырокай аранжавай стужцы праз плячо, і васьміканцовая сярэбраная зорка, з чорным арлом на аранжавым полі і дэвізам «Suum cuique».

Выява ордэна была размешчана на дзяржаўным гербе Германскай імперыі.

Знакі ордэна
------------

* Зорка ордэнаЗорка ордэна
* Знак ордэна на ланцугуЗнак ордэна на ланцугу
*

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Орла ордена // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Орден Черного орла, *За заслуги…*, Страница Юрия Яшнева.
Сучасная бытавая электравафельніца
Электравафельніца для гатавання скандынаўскіх вафляў (у форме сэрцаў)
**Вафельніца** (англ.: Waffle iron) — прылада для выпякання вафляў. У сучасных вафельніц, якія вырабляюцца як у бытавым, так і ў прамысловым варыянце, нагрэў адбываецца з дапамогай электрычнага току, таму яны могуць таксама называцца *электравафельніцамі*. Першапачаткова ж нагрэў вафельніцы ажыццяўляўся на адкрытым агні або ў печы, і сама яна прадстаўляла сабой дзве чыгунныя пліты, злучаныя пятлёй адна з адной, да кожнай з якіх была прымацаваная ручка.

Будова
------

Электрапрыбор  (укр.) (бел. складаецца з двух смажыльных пліт, злучаных шарнірна. Нагрэў працоўных паверхняў прыбора ажыццяўляецца за кошт трубчастых электранагравальных элементаў. Шарнірная прылада дазваляе фіксаваць верхнюю частку ў адкрытым стане. Смажыльныя пліты выраблены з алюмінію, паверхня якога пакрыта антыпрыгарным пакрыццём  (укр.) (бел..

Прыбор можа быць абсталяваны тэрмарэгулятарам, што дазваляе змяняць нагрэў пліт у пэўным інтэрвале — звычайна, 200—250 градусаў. Апцыянальна мае таймер, што сігналізуе пра гатоўнасць выпяканай вафлі. Пра гатоўнасць прыбора да працы (нагрэў да працоўнай тэмпературы) можа інфармаваць індыкатар.

Сучасныя вафельніцы здольныя вырабляць вафлі ў выглядзе трубачак і вялікіх гофраў.

Заўвагі
-------


| ⛭Кухонная тэхніка |
| --- |
| Цеплавая апрацоўка ежы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Пліты і печы | Газавая пліта · Індукцыйная пліта · Мікрахвалевая печ · Хлебапечка · Электрычная пліта |
| Аэрагрыль · Барбекю · Вафельніца · Грыль · Кававарка · Рысаварка · Мультыварка · Параварка · Тостар · Фрыцюрніца |

 |
| Механічная апрацоўка ежы | Блэндар · Кавамолка · Кухонны камбайн · Міксер · Мясарубка · Сокавыціскалка |
| Нагрэў і астуджэнне вады | Кіпяцільнік · Кулер · Тэрмапот · Чайнік · Электрычны чайнік |
| Халадзільнае абсталяванне | Інтэрнэт-халадзільнік · Маразільнік · Сумка-халадзільнік · Халадзільнік |
| Дадатковае абсталяванне | Посудамыйная машына |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 125424717 · GND: 4188888-1 · LCCN: sh85144516 |
Ягужынскі П. І.- першы генерал-пракурор Расіі
**Генерал-пракурор** — адна з вышэйшых дзяржаўных пасад у Расійскай імперыі, кіраўнік Урадаўнічага Сената, які назіраў за законнасцю дзейнасці ўрадавых устаноў.

Пасада генерал-пракурора заснавана Пятром I 12 студзеня 1722 года. Яе папярэднікам, але з меншымі паўнамоцтвамі, была пасада генерал-рэвізора, якая існавала ў 1715—1718 гадах. Першым генерал-пракурорам быў прызначаны П. І. Ягужынскі. Генерал-пракурор першапачаткова з’яўляўся часткай сенацкай канцылярыі і ведаў сенацкім справаводствам; адначасова кіраваў пракуратурай, якая складалася з трохступеністай сістэмы кантролю над Сенатам і ўсімі адміністрацыйнымі і судовымі ўстановамі, — як цэнтральнымі, так і мясцовымі. Памагатым генерал-пракурора ў Сенаце з’яўляўся обер-пракурор. Кантроль за дзейнасцю органаў улады ажыццяўляўся праз падначаленых — пракурораў і фіскалаў.

Становішча і абавязкі генерал-пракурора неадначасова карэктаваліся. Пры рэформе дзяржаўнага кіравання, прадпрынятай Аляксандрам I, з 1802 года пасада кіраўніка Сената была злучана з пасадай міністра юстыцыі і набыла свой канчатковы круг абавязкаў: генерал-пракурор з’яўляўся начальнікам пракуратуры і канцылярыі Сената, а таксама карыстаўся правам нагляду за дзейнасцю службовых асоб усяго судовага ведамства. Без істотных змен пасада генерал-пракурора існавала да лютаўскай рэвалюцыі 1917 года.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Курдзін.
**Дзмітрый Іванавіч Курдзін** (псеўданімы: *А.Сапёлка*; *Антон Сапёлка*; 1 (13) кастрычніка 1899, в. Дзмітрычукі, Каменскі павет, Пензенская губерня, цяпер Каменскі раён, Пензенская вобласць, Расія — 12 снежня 1937, Віцебск, НКУС) — беларускі драматург, паэт.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Саратаўскім ветэрынарным інстытуце, які скончыў у 1925 годзе. Накіраваны ў Беларусь. Служыў ваенным ветэрынарным урачом у Менску, потым у Віцебску. Выкладаў у Віцебскім ветэрынарным інстытуце.

Член Саюза пісьменнікаў БССР з 1934 года.

Арыштаваны 12 жніўня 1937 года; расстраляны. Рэабілітаваны ў 1957 годзе.

Творчасць
---------

Літаратурную дзейнасць пачаў як паэт, выступіўшы з вершамі ў перыядычным друку ў 1925 года. Пісаў на рускай і беларускай мовах. Сапраўдную літаратурную вядомасць К. прынесла п’еса «Міжбур’е», якая ўпершыню была пастаўлена ў 1929 годзе Е. Міровічам у БДТ-1. П’есу з поспехам ставілі тэатры Масквы, Ленінграда, Баку, Смаленска, Ульянаўска, Саратава і інш. У 1932 была пастаўлена яго п’еса «Контратака», у 1934 — «Чалавек вырашае» (БДТ-2). Аўтар п’ес «Азеляненне цэха» (1935) і «Алюр. Тры крыжы».

Творы
-----

* У бліндажы: Апавяданне // ЛіМ. 1934. 6 крас.;
* Міжбур’е: П’еса. Другі акт // Хрэстаматыя па гісторыі беларускага тэатра і драматургіі. Т. 2. Мн. 1975.

Літаратура
----------

* Курдзін Дзмітрый Іванавіч // Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
* Хомчанка В. І. І сніўся яму белы конь… // ЛіМ. 1986. 14 лістап.;
* БП, т. 3.

Спасылкі
--------

* Дзмітрый Іванавіч Курдзін на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
Нагрудны знак майстра спорту Рэспублікі Беларусь
**Майстар спорту Рэспублікі Беларусь** (МС) — спартыўнае званне ў Рэспубліцы Беларусь. Прысвойваецца Міністэрствам спорту і турызму Рэспублікі Беларусь па відах спорту, прызнаных у Рэспубліцы Беларусь.

Спартсмену, якому прысвоена спартыўнае званне, выдаюцца пасведчанне аб спартыўным званні і нагрудны знак.

Нормы і патрабаванні, выкананне якіх неабходна для прысваення спартыўнага звання майстра спорту Рэспублікі Беларусь, усталёўваюцца Адзінай спартыўнай класіфікацыяй Рэспублікі Беларусь (АСК), зацверджанай Міністэрствам спорту і турызму Рэспублікі Беларусь.

Спартыўныя званні прысвойваюцца спартсменам — грамадзянам Рэспублікі Беларусь пры выкананні імі устаноўленых АСК нормаў на афіцыйных спартыўных спаборніцтвах, за выключэннем спартыўных спаборніцтваў, якія праводзяцца сярод ветэранаў.

Разрадныя нормы і разрадныя патрабаванні ўсталёўваюцца з улікам асаблівасцяў развіцця віду спорту, полу, узросту спартсменаў і вызначаюцца паказчыкамі, прадугледжанымі Адзінай спартыўнай класіфікацыяй Рэспублікі Беларусь па віду спорту.

Асобам з інваліднасцю прысвойваецца асобнае спартыўнае званне — майстар спорту Рэспублікі Беларусь сярод інвалідаў.

Зноскі
------

1. ↑  Закон Республики Беларусь от 4 января 2014 г. № 125-З «О физической культуре и спорте»
2. ↑  Единая спортивная классификация Республики Беларусь 2013—2016 гг. Архівавана 20 верасня 2018.

Гл. таксама
-----------

* Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа
* Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі
**Гінухцы** (гінух.: *гьинухъес*) — малалікая этнічная група, адзін з карэнных народаў Дагестана. У рамках расійскіх перапісаў насельніцтва традыцыйна вылучаюцца як субэтнас у складзе аварскага народа, нягледзячы на тое што самі яны лічаць сябе самастойным народам, а іх мова — гінухская — значна адрозніваецца ад аварскай.

Этнонім «гінухцы» паходзіць ад назвы сяла Генух, якая, у сваю чаргу, утворана ад слова *гьину* 'дарога, сцежка' (*гьинухъ* — 'пры дарозе'). Такое ж паходжанне маюць назвы гінухцаў у мовах іх суседзяў: бежцінцы называюць іх *гьинухъаса*, цэзы — *гьинузи*.

Рассяленне
----------

Па дадзеных перапісу насельніцтва 2010 года, у Расіі пражываюць 443 гінухцы. Тэрыторыя традыцыйнага рассялення гінухцаў уключае толькі адзін населены пункт — сяло Генух у Цунцінскім раёне на паўднёвым захадзе Рэспублікі Дагестан, у гэтым сяле і пражывае абсалютная большасць прадстаўнікоў гэтага народа. Некалькі дзясяткаў гінухскіх сем'яў пражываюць у іншых месцах — у тым ліку ў раўніннай частцы Дагестана (Кізлярскі раён), у Махачкале і іншых буйных гарадах Расіі.

Зноскі
------

1. ↑  A grammar of Hinuq — Diana Forker  (англ.)
2. ↑  Языки Российской Федерации и соседних государств. Энциклопедия в 3-х томах. М: Наука, 1997. Т. 1. С. 290.  (руск.)
3. ↑  Национальный состав населения Российской Федерации — demoscope.ru  (руск.)