recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Шахцёр** — горнарабочы, які працуе ў шахце.

Статуя шахцёра ў Бруселі

Палітычная актыўнасць
---------------------

У сувязі з цяжкімі і напружанымі ўмовамі працы, палітычная актыўнасць шахцёраў з'яўляецца павышанай.

На працягу XX стагоддзя шахцёрамі было праведзена мноства забастовак з сацыяльнымі і палітычнымі патрабаваннямі. Прыкладамі палітычных забастовак шахцёраў з'яўляюцца забастоўка брытанскіх шахцёраў у 1984-1985 гадах, забастоўка шахцёраў у СССР у 1989 годзе, забастоўка шахцёраў Данбаса (1989-1990-я гады). Прыкладамі сацыяльных забастовак з'яўляюцца хусінскае паўстанне і забастоўка шахцёраў у даліне Жыу (1977).

Для адстойвання сваіх патрабаванняў шахцёры аб'ядноўваюцца ў галіновыя прафсаюзы. Адным іх самых вядомых прафсаюзаў шахцёраў з'яўляецца Нацыянальны саюз гарнякоў з Вялікабрытаніі, які выступаў арганізатарам забастовак у 1984-1985 гадах. У Беларусі шахцёры аб'яднаны ў Беларускі незалежны прафсаюз.

Вядомыя шахцёры
---------------

* Аляксей Рыгоравіч Стаханаў - заснавальнік стаханаўскага руху ў СССР
* Мікіта Аляксеевіч Ізотаў - ініцыятар ізотаўскага руху
* Герберт Кларк Гувер - 31-ы прэзідэнт ЗША, да прэзідэнцтва працаваў шахцёрам

Зноскі
------

1. ↑  Шахцёр у анлайн-слоўніку skarnik.by
2. ↑  Условия труда шахтеров угольных шахт в современных условиях
3. ↑  Анализ условий труда горнорабочих и мероприятия по нормализации пылевого и газового состава атмосферы шахт и рудников
**Гарадская агламерацыя Уэст-Мідлендс** — найбуйнейшая гарадская агламерацыя рэігёна Уэст-Мідлендс, з насельніцтвам больш за два мільёны чалавек. Асноўны горад агламерацыі — Бірмінгем.

Па дадзеных Міністэрства статыстыкі Англіі (Office for National Statistics) у 2001 годзе гарадская агламерацыя Уэст-Мідлендс складалася з 10 населеных пунктаў з агульнай колькасцю насельніцтва 2 284  093 чалавек
.

Спіс населеных пунктаў
----------------------

Населеныя пункты гарадской агламерацыі Уэст-Мідлендс прыведзены ў парадку змяншэння колькасці насельніцтва.

* Бірмінгем 970 892
* Вулвергемптан 251 462
* Дадлі 194 919
* Уолсал 170 994
* Олдбэры/Смэцік 139 855
* Уэст-Бромідж 136 940
* Колдфілд 105 452
* Соліхал 94 753
* Стоўрбрыдж 55 480
* Хэйлсоўэн 55 273

Зноскі
------

1. ↑  Статыстыка па гарадскіх агламерацый 2001 год, стар 26 (pdf) Архівавана 22 ліпеня 2004.

Спасылкі
--------

* цэнтральны офіс статыстыкі
**Найва́ша**, або **Наіва́ша** (суахілі: Naivasha) — прэснаводнае возера ў Кеніі. Адкрыта ў 1883 годзе нямецкім падарожнікам Г. А. Фішэрам.

Плошча паверхні — 139 км². Найбольшая глыбіня — да 20 м. Плошча вадазбору — 3200 км². Найбольшая даўжыня ў сухі сезон — 16,6 км, шырыня — 12,9 км.

Геаграфія
---------

Возера Найваша знаходзіцца ў Рыфтавай даліне ў цэнтральнай частцы Кеніі за 80 км ад Найробі і за 6134,3 км ад Мінска.

Мае тэктанічнае паходжанне. Узнікла ў выніку землятруса каля 10 тыс. гадоў таму. Аднак апошнія даследаванні паказваюць, што нават большыя па глыбіні і аб'ёму азёры ўзнікалі на гэтым месцы таксама ў ранейшыя часы. Землятрусы ў раёне Найвашы здараюцца і ў сучаснасці.

Для возера характэрна сезоннае ваганне ўзроўню вады. Плошча паверхні змяняецца ад 100 км² у сухі сезон да 150 км² у вільготны сезон.

Берагі нізкія, забалочаныя. На возеры ёсць некалькі астраўкоў, якія падчас дажджоў затапляюцца вадой.

Прырода
-------

Возера Найваша — месца, населенае рэдкімі відамі птушак, тут жывуць вадзяныя козы, бегемоты, каля возера сустракаюцца малпы, яшчаркі, афрыканскія свінні і г. д.

Турызм
------

Возера Найваша месціцца на ўзвышшы. Дзякуючы гэтаму навакольны клімат адрозніваецца мяккасцю. Ужо ў XIX ст. на ўсходнім беразе сяліліся выхадцы з Вялікабрытаніі. У наш час Найваша папулярна сярод кенійскіх і іншаземных турыстаў, якія прыязджаюць сюды з Найробі правесці выходныя дні або для наведвання нацыянальнага парка Хэлс-Гейт, які знаходзіцца на поўдзень ад возера.

Пагрозы і ахова
---------------

Прэснай вадой з возера Найваша карыстаюцца для арашэння навакольных парніковых гаспадарак і палеткаў. Каля возера дзейнічае геатэрмальная электрастанцыя. У гэтай сувязі ўзровень вады паступова паніжаецца. Праводзіцца сталы маніторынг воднай паверхні. Для аховы мясцовай прыроды арганізаваны нацыянальны парк.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Африка: энциклопедический справочник. Т. 2. Л—Я / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — С. 216. — 671 с. с илл.
2. ↑  Naivasha Lake Profile

Спасылкі
--------

* У варотах ада Архівавана 27 студзеня 2022.
* Возера Найваша

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh88001715 · VIAF: 315530279 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ягмін.
**Фелікс Ягмін** (польск.: Feliks Jagmin; 1799 — ?) — дзяржаўны службовец.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Ягмінаў герба «Пелікан».

Быў камер-юнкерам імператарскага двара, павятовым маршалкам (1837—1840). У 1850-я гады знаходзіўся пад паліцэйскім наглядам — ці то з прычыны ўдзелу сваёй жонкі ў змове Мераслаўскага, ці то праз уласны ўдзел ў ёй. Удзельнічаў у Крымскай вайне, а затым у час паўстання 1863 года ваяваў побач з Рамуальдам Траўгутам у кобрынскіх лясах.

Сям’я
-----

У шлюбе з Юзэфай з Мержаеўскіх. Іх сыны: Юльян (1840-?), Аўгуст (1840-?) і Фелікс (1842-?) скончылі Брэсцкі кадэцкі корпус. У час паўстання 1863 года Юльян ваяваў у атрадзе Стасюкевіча. Аўгуст таксама прыняў актыўны ўдзел у паўстанні і быў сасланы ў Варонежскую губерню.

Зноскі
------

1. 1 2  Брестский заговор 1846 года
2. ↑  «СВОЙ СРЕДИ ЧУЖИХ, ЧУЖОЙ СРЕДИ СВОИХ» был предводитель дворянства Брестского уезда Павел Антоний Феликс Ягмин(недаступная спасылка)


| ?Фелікс Ягмін — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Каэтан Станіслаў Ягмін[d] |  | Казімір Мікалай Ягмін[d] |  | Андрэй Ягмін[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Фелікс Ягмін |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Даміцэла з Малішэўскіх[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
Псіхрометр гіграметрычны ВИТ-1
**Псіхро́метр** (фд стар.-грэч.: ψυχρός — халодны) — прылада для вымярэння тэмпературы і вільготнасці паветра.

Псіхрометр складаецца з двух тэрмометраў — сухога і вільготнага. Рэзервуар вільготнага тэрмометра абгорнуты тканінай (напрыклад, батыстам) і змочваецца дыстыляванай вадой. Сухі тэрмометр паказвае тэмпературу паветра. Тэмпература, якую паказвае вільготны тэрмометр, залежыць ад хуткасці выпарэння вады. У сувязі са стратамі цеплавой энергіі на выпарэнне, паказанні тэмпературы вільготнага тэрмометра тым ніжэй, чым ніжэй вільготнасць паветра. 

Па паказанням тэрмометраў з дапамогай псіхраметрычных табліц, намаграм, лічыльных лінеек, разлічаных па псіхраметрычнай формуле, вызначаецца пругкасць вадзяной пары і вільготнасць паветра. Пры тэмпературы ніжэй -5 °C з прычыны малага ўтрымання вільгаці ў паветры, для вымярэння вільготнасці выкарыстоўваюцца гігрометры (напрыклад, валасяны).

Існуюць стацыянарныя, аспірацыйныя і дыстанцыйныя псіхрометры.

Зноскі
------

1. ↑  Психрометр(недаступная спасылка) // Вялікая савецкая энцыклапедыя  (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 105. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4 (Т. 13).

Спасылкі
--------

* Психрометр(недаступная спасылка) // Вялікая савецкая энцыклапедыя  (руск.)
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Псіхрометр

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4176286-1 |
**Палац княгіні Любіцы** (сербск.: Конак кнегиње Љубице) — былая рэзідэнцыя жонкі князя Мілаша Абрэнавіча княгіні Любіцы і яе сыноў плошчай 1400 м2. Знаходзіцца ў цэнтры Бялграда на вуліцы Князя Сіма Маркавіча, д.8.

Гісторыя
--------

Будынак пабудаваны ў якасці афіцыйнай княжацкай рэзідэнцыі ў 1829—1830 гадах пад кіраўніцтвам архітэктара Хаджы-Ніколы Жыўкавіча, піянера сербскай архітэктуры. Дом — тыповы прадстаўнік гарадской архітэктуры першай паловы XIX стагоддзя і адносіцца да сербска-балканскага стылю.

З прыходам да ўлады Аляксандра Карагеоргіевіча ў 1842 годзе будынак спачатку служыла ліцэем, а затым касацыйным і апеляцыйным судом, мастацкім музеем, царкоўным музеем, домам для састарэлых, інстытутам па ахове помнікаў культуры Сербіі і ў наш час з'яўляецца часткай Музея горада, дзе праводзяцца выстаўкі. У сутарэннях палаца ёсць вялікая скляпеністая зала, дзе Нацыянальны музей таксама арганізуе выстаўкі. Пастаянную экспазіцыю ў Палацы складае арыгінальная мэбля, выкананая ў балканскіх і іншых стылях таго часу (класіцызм, бідэрмаер, неабарока).

Традыцыйныя элементы архітэктуры максімальна выяўляюцца ва ўнутранай арганізацыі прасторы першага паверху, а таксама канструкцыі даху з выступаючым карнізамі, пакрытымі дахоўкай. Да 1842 года ў ім жылі члены княжацкай сям'і, пасля чаго ён неаднаразова змяняў сваё прызначэнне і гаспадароў. У перыяд 1972—1979 гады ў ім праводзіліся рэстаўрацыйныя працы. Рэстаўрацыя фасада і рэканструкцыя агародж вялася з 2003 па 2004 год.

Зноскі
------

1. ↑  Konak kneginje Ljubice. 22/11/2010 - politika.sr  (серб.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Палац княгіні Любіцы
* Палац княгіні Любіцы - Турыстычная арганізацыя Бялграда Архівавана 13 верасня 2013. (руск.)
* КОНАК КНЕГИЊЕ ЉУБИЦЕ - Музей горада Бялграда Архівавана 10 ліпеня 2012. (серб.)
* КОНАК КЊЕГИЊЕ ЉУБИЦЕ - spomenicikulture (серб.)
* Прынцэса Любіца Архівавана 30 сакавіка 2013. (серб.)
* Споменик културе од изузетног значаја Конак кнегиње Љубице - beogradskonasledje.rs (серб.) (англ.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса.
**Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса** — мураваны каталіцкі храм у в. Пелішча Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Касцёл пабудаваны ў 1934 годзе з цэглы.

У 1923 годзе ў Пелішчы было 157 двароў і 786 жыхароў, з якіх 525 былі каталікамі, 257 — праваслаўныя, 4 — пратэстанты.

20 лютага 1925 годзе дэлегацыя мясцовых каталікоў адправілася ў Вільню ў курыю архібіскупа Віленскага, каб атрымаць дазвол на пабудову касцёлу ў Пелішчы і зацвердзіць праект новай святыні. Праект касцёлу Найсвяцейшага Сэрца Ісуса ў Пелішчы падрыхтаваў берасцейскі архітэктар Вінцэнт Генрык Удавішэўскі.

Восенню 1929 году пачалі звозіць будаўнічыя матэрыялы і закладаць падмуркі храма. 11 мая 1930 году адбылася закладка і ўрачыстае асвячэнне вуглавога каменя касцёлу. 18 лістапада 1934 году новапабудаваны касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса быў урачыста асвечаны.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры стылю мадэрн. Рознавялікія прамавугольны ў плане асноўны аб’ём пад чарапічным дахам, апсіда, дзве бакавыя сакрысціі і вежа-званіца аб’яднаны ў ярусную прасторава-дынамічную кампазіцыю. Званіца завершана фігурнай вежачкай. Архітэктурную выразнасць плоскасным фасадам надае рытм арачных аконных праёмаў і шырокіх лапатак. Уваход аформлены манументальным парталам з картушам у завяршэнні.

У перакрытую драўляным цыліндрычным скляпеннем залу храма раскрыта прастора апсіды. Неатынкаваныя сцены раскрапаваны пілястрамі. Захаваліся барочныя драўляныя скульптуры святых Пятра і Паўла. На хорах быў размешчаны арган аздоблены барочнымі картушамі і скульптурамі анёлаў.

* Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса ў Пелішчы (1934).Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса ў Пелішчы (1934).
* 
* 
* 
* 
* Шата абраза «Ганна і Марыя з Хрыстом». 18 ст.Шата абраза «Ганна і Марыя з Хрыстом». 18 ст.

Гл. таксама
-----------

* Брэсцкі дэканат

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Пелішча)
* [ Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Пелішча)] на сайце Radzima.org
* [ Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Пелішча)] на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Пелішча — парафія Найсвяцейшага Сэрца Ісуса на Catholic.by

| ⛭Брэсцкі дэканат |
| --- |
| Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Брэст) ·  Касцёл Святога Юзафа (Брэст) ·  Касцёл Маці Божай Каралевы (Брэст) ·  Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Воўчын) ·  Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Высокае) ·  Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дамачава) ·  Касцёл Святога Юзафа (Жабінка) ·  Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Камянец) ·  Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Кобрын) ·  Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Маларыта) ·  Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Пелішча) ·  Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Чарнаўчыцы) |
**Бары́с Федасе́евіч Герлава́н** (нар. 25 снежня 1937, с. Мартаноша  (руск.) (бел. Навамыргарадскі раён, Кіраваградская вобласць, УССР) — беларускі мастак. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1977). Народны мастак Беларусі (1990), прафесар.

Біяграфія
---------

Працаваў у Беларускім рэспубліканскім тэатры юнага гледача ў 1960—1961 гадах. З 1962 года працуе ў Нацыянальным тэатры імя Янкі Купалы, у 1976 годзе стаў галоўным мастаком.

У 1966 годзе скончыў аддзяленне сцэнаграфіі Беларускага дзяржаўнага тэатральна-мастацкага інстытута (майстэрня Я. Чамадурава, кіраўнік дыпломнай работы П. Масленнікаў). 

З 1991 года выкладае сцэнаграфію ў Беларускай акадэміі мастацтваў. У 1998 годзе атрымаў званне прафесара.

Творчасць
---------

Aформіў толькі на сцэне купалаўскага тэатра звыш 70 спектакляў. Ён аўтар сцэнаграфіі спектакляў у іншых тэатрах Беларусі, блізкага і далёкага замежжа, лаўрэат шматлікіх міжнародных тэатральных фестываляў. Працы Герлавана адметныя рэалістычнай выразнасцю, вобразнасцю і каларыстычнай меткасцю.

Дзякуючы свайму таленту, Герлаван пры афармленні сцэнічнай прасторы ўзнімаецца да ўзроўню драматурга і рэжысёра, робіцца паўнапраўным сааўтарам драматургічнага твору. Іншы раз яго сцэнаграфія становіцца адным з самых галоўных кампанентаў спектакля і вызначае поспех у гледача. Так было са спектаклямі «Бура  (руск.) (бел.» У. Шэкспіра, «Раскіданае гняздо» Я. Купалы (1972), «Брама неўміручасці» К. Крапівы (1974), «Зацюканы апостал», «Таблетку пад язык», «Святая прастата» (1976) А. Макаёнка, «Апошні шанец» В. Быкава (1974), «Страсці па Аўдзею» У. Бутрамеева, якія ўвайшлі ў залатую скарбонку беларускага тэатральнага мастацтва.

Сярод аформленых ім спектакляў таксама «Жаніцьба Бялугіна» А. Астроўскага і М. Салаўёва  (руск.) (бел. (1963), «Мешчанін у дваранстве  (руск.) (бел.» Мальера (1967), «Што той салдат, што гэты  (руск.) (бел.» Б. Брэхта (1974), «Характары» В. Шукшына (1975), «Аптымістычная трагедыя  (руск.) (бел.» У. Вішнеўскага (1977), «Святая святых» І. Друцэ  (руск.) (бел. (1977), «Чалавек з легенды» І. Ражкова і Я. Шабана (1978), «Ажаніцца — не журыцца» М. Чарота і Далецкіх (1972) у тэатры імя Я. Купалы; «Дзеці аднаго дома» І. Шамякіна (1967) у тэатры юнага гледача.

Прэміі і ўзнагароды
-------------------

* Дзяржаўная прэмія СССР (1985) — *за афармленне спектакляў «Парог» (1983) і «Радавыя» (1984)*;
* дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь (1988) — *за афармленне спектакля «Мудрамер»*;
* прэмія імя Е. Міровіча (1992);
* «Крыштальная Паўлінка» (1997), вышэйшая узнагарода Беларускага саюза тэатральных дзеячаў;
* спецыяльная прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2004) — *за ўклад у выхаванне творчай моладзі*;
* ордэн Францыска Скарыны (2008).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Герлован Борис Федосеевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 145. — 737 с.
2. 1 2 3 4  Архіўная копія **(нявызн.)** (вэб-старонка тэатра)(недаступная спасылка). *Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы*. Архівавана з першакрыніцы 27 ліпеня 2014. Праверана 22 кастрычніка 2014.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хол (значэнні).

**Куінсі Хол** (англ.: Quincy Hall; нар. 31 ліпеня 1998, Канзас-Сіці, Місуры) — амерыканскі лёгкаатлет, які спецыялізуецца ў спрынце, чэмпіён свету ў эстафеце, бронзавы прызёр чэмпіянату свету 2023 года ў бегу на 400 метраў.

Біяграфія
---------

Родам з Канзас-Сіці, штат Місуры. Вучыўся ў паўднёвай сярэдняй школе Рэйтауна, затым праходзіў навучанне ў каледжы Секвай у Каліфорніі. У 2017 годзе стаў чэмпіёнам атлетычнай асацыяцыі Каліфарнійскага каледжа ў індывідуальным заліку як на дыстанцыі 400 м, так і на дыстанцыі 400 м з бар’ерамі.

Будучы студэнтам Універсітэта Паўднёвай Караліны, ён дамогся поспеху ў 2019 годзе, выйграўшы адкрыты чэмпіянат NCAA у бегу на 400 метраў з бар’ерамі. У тым жа годзе ён стаў пераможцам чэмпіянату NACAC U23 у бегу на 400 метраў з бар’ерамі.

У 2023 годзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы, які адбыўся ў Будапешце, амерыканскі атлет, у бегу на 400 метраў, з вынікам 44,37 секунды стаў бронзавым прызёрам чэмпіянату свету. У апошні дзень чэмпіянату ў эстафеце 4 па 400 метраў у складзе ЗША заваяваў залаты медаль.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | World Athletics |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хахракоў.

**Віктар Іванавіч Хахракоў** (руск.: Ви́ктор Ива́нович Хохряко́в; 13 (26) ліпеня 1913, Уфа — 20 верасня 1986(1986-09-20), Масква) — савецкі акцёр, тэатральны рэжысёр, майстар мастацкага слова (чытальнік). Народны артыст СССР (1973). Лаўрэат дзвюх Сталінскіх прэмій (1949, 1951).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 13 (26) ліпеня 1913 года ва Уфе. У 1921—1929 гадах вучыўся ў школе-дзевяцігодцы ва Уфе, адначасова, 1921—1926 гадах — вучань рэквізітара і бутафора ва Уфімскім гарадскім тэатры. У 1926—1927 гадах — кіраўнік драматычнага гуртка і артыст калектыву «Шэрая блуза» Дома работнікаў асветы ва Уфе. У 1929 годзе — артыст дапаможнага складу Башкірскага тэатра ЦСПС і адначасова рахункавод Чураеўскага Гнездавага аб’яднання насенняводчых калгасаў (Бірскі кантон Башкірскай АССР).

У 1929—1933 гадах вучыўся ў Ленінградскім тэхнікуме сцэнічных мастацтваў (цяпер — Расійскі дзяржаўны інстытут сцэнічных мастацтваў) (педагог М. У. Пятроў). У 1933—1940 гадах — акцёр Харкаўскага рускага драматычнага тэатра, у 1940—1953 — Цэнтральнага тэатра транспарту ў Маскве (цяпер — Маскоўскі драматычны тэатр імя М. В. Гогаля).

У 1953—1960 і з 1962 года і да канца жыцця — акцёр і рэжысёр Малога тэатра. У 1960—1962 гадах — акцёр Акцёрскай студыі пры «Масфільме» (цяпер Цэнтр тэатра і кіно пад кіраўніцтвам Мікіты Міхалкова). У Харкаве стаў вядомы як чытальнік на эстрадзе. Шмат працаваў на радыё, браў удзел у дубліраванні замежных фільмаў.

У кіно пачаў здымацца з 1946 года.

У 1974—1975 гадах выкладаў у Вышэйшым тэатральным вучылішчы (інстытут) імя М. С. Шчэпкіна пры Малым тэатры СССР (мастацкі кіраўнік Кіргізскай студыі). Член УКП(б) з 1939 года.

Памёр 20 верасня 1986 года ў Маскве. Пахаваны ў Маскве на Ваганькаўскіх могілках.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Віктар Іванавіч Хахракоў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1048667898 · VIAF: 307299232 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Барадзін.

**Іван Фаміч Барадзін** (2 лістапада 1924, в. Шчыткавічы, Старадарожскі раён, Мінская вобласць — ?) — хірург, доктар медыцынскіх навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут у 1954 годзе. Кандыдацкая дысертацыя — «Аператыўнае лячэнне закрытых і адкрытых пераломаў костак у святле аддаленых вынікаў» (1959). Доктарская дысертацыя — «Матэрыялы біяхімічнай характарыстыкі рэгенерацыі касцявой тканіны і лячэнне адзінкавых і множных пераломаў доўгіх трубчастых костак» (1972).

У перыяд 1970—1975 гадах быў дэканам педыятрычнага факультэта БДМУ.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны баявым ордэнам і медалямі, значком «Выдатнік аховы здароўя».

Зноскі
------

1. 1 2

Літаратура
----------

* И. Ф. Бородин: (К 60-летию со дня рождения белорусского хирурга) // Здравоохр. Белоруссии. — 1984. — № 11. — С. 72.

Спасылкі
--------

* Педыятрычны факультэт → Гісторыя
* Бородин Иван Фомич (02.11.1924-) Архівавана 16 красавіка 2017.
**Бен Пацісан** (англ.: Ben Pattison; нар. 15 снежня 2001, Фрымлі, Паўднёва-Усходняя Англія) — брытанскі лёгкаатлет, спецыялізуецца ў бегу на сярэднія дыстанцыі. Бронзавы прызёр чэмпіянату свету 2023 года, бронзавы прызёр Гульняў Садружнасці 2022 года.

Біяграфія
---------

Атрымаў адукацыю ва ўніверсітэце Лафбара. У 2019 годзе заваяваў сярэбраны медаль на чэмпіянаце Еўропы сярод юнакоў да 20 гадоў. Фінішаваў чацвёртым на чэмпіянаце Еўропы 2021 года сярод юнакоў да 23 гадоў, а ў 2022 годзе ўстанавіў асабісты рэкорд — 1:44.6, стаўшы другім самым хуткім брытанскім бегуном у 2022 годзе.

У 2022 годзе Бэн быў адабраны для ўдзелу ў забегу на 800 метраў сярод мужчын на Гульнях Садружнасці 2022 года ў Бірмінгеме, дзе заваяваў бронзавы медаль.

У 2023 годзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы, які адбыўся ў Будапешце, атлет з Англіі, у бегу на 800 метраў, з вынікам 1:44,83 стаў бронзавым прызёрам чэмпіянату свету.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | World Athletics |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сянкевіч.
**Эдуард Іосіфавіч Сянкевіч** (1889, Ашмяны — 1937) — дзяржаўны дзеяч, член Цэнтральнага выканаўчага камітэта Літоўска-Беларускай Рэспублікі.

Біяграфія
---------

Бацька, Іосіф Марцінавіч Сянкевіч — беззямельны селянін, маці — сялянка з Граўжышкоўскай воласці. Гадаваўся ў сваякоў у вёсцы. Да 12 гадоў вучыўся ў прыходскай школе. Затым стаў вучыцца ў майстэрні сталярскай справе, пасля чаго працаваў падмайстрам. Займаўся рэвалюцыйнай дзейнасцю.

У час рэвалюцыі 1905 года быў прызначаны ў баявы атрад. Наведваў гурткі, мітынгі. Уступіў у партыю эсэраў, праз год перайшоў у РСДРП. Быў арыштаваны, зняволены на 3 месяцы ў турму. Пасля вызвалення застаўся без работы, вымушаны быў з’ехаць у Вільню, але, не знайшоўшы работу, вярнуўся ў Ашмяны. Калі пачалася імперыялістычная вайна, апынуўся на фронце ў інжынерных часцях, быў цесляром, старшым цесляром.

У 1917 годзе ў час рэвалюцыі быў выбраны дзесятнікам і дэлегатам на з’езд інжчасцей 5-й арміі. На з’ездзе выбраны членам выканаўчага камітэта дарожна-маставой арганізацыі 5-й арміі, затым — камісарам той жа арганізацыі. У 1918 годзе быў накіраваны ў Вільню, дзе працаваў падпольна па заданні камуністычнай партыі. Быў арыштаваны палякамі, вызваліўся з прыходам чырвоных войск. На з’ездзе Саветаў Літвы, якая пазней аб’ядналася з Беларуссю, выбраны членам ЦВК Літбел.

У 1919 годзе, пасля захопу палякамі Вільні, ЦВК накіраваў яго на работу ў г. Панявежыс Ковенскай губерні. Змагаўся на франтах Грамадзянскай вайны, потым трапіў на службу ў Мінскую гарадскую надзвычайную камісію, затым — зноў на фронт камісарам 3-й брыгады 17-й дывізіі. Праз 10 месяцаў пры пераходзе Латвійскага фронту быў арыштаваны і зняволены ў турму (Рэжыца, Рыга), чакаў смяротнага прыгавору. Пасля заключэння Рыжскага мірнага дагавору быў абменены і накіраваны ў Маскву ў ЦК РКП для справаздачы. Да 1923 года — у асобым аддзеле Заходняга фронту і Беларусі.

Служыў у органах АДПУ—НКУС, узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга (1927).

У 1937 годзе рэпрэсаваны, загінуў 2 верасня 1937 года, рэабілітаваны пасмяротна.

Літаратура
----------

* Сянкевіч Эдуард Іосіфавіч (1889—1937) // Краязнаўчы каляндар Ашмяншчыны на 2014 год / склад. Г. У. Палубінская.— Ашмяны, 2014. — С. 4—5.
* У полымі рэвалюцый : з успамінаў Эдуарда Іосіфавіча Сянкевіча, члена Цэнтральнага выканаўчага камітэта Літоўска-Беларускай Рэспублікі // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Ашмянскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 2003. — С. 168—169.
**Сітуацыйная камедыя** (скарочана — **сіткам**) — тып камедыі, які паўстаў на радыё. Сёння сіткамы сустракаюцца ў асноўным на тэлебачанні. У сіткамах звыкла гуляюць адны і тыя ж героі, якія выступаюць у адным і тым жа асяроддзі, як, напрыклад, дом ці праца.

Аднымі з першых замежных сіткамаў, якія пачалі дэманстравацца па тэлебачанні ў постсавецкіх краінах, былі:

* Дзяжурная аптэка (*Farmacia de guardia*, Іспанія, 1991—1995)
* Сябры (*Friends*, ЗША, 1994—2004)
* Элен і рабяты (*Hélène et les Garçons*, Францыя, 1992—1994)
* Алё, алё! (*Allo 'Allo!*, Вялікабрытанія, 1982—1992)
* Альф (Alf, ЗША, 1986—1990)
* Гары і Хендэрсаны (*Harry and the Hendersons*, ЗША, 1991—1993)
**Shazam** (*шазам*) — бясплатны[en] кросплатформавы праект, які дазваляе карыстальніку па гуку распазнаваць песні. Раней быў даступны толькі камерцыйны праект для мабільных прылад, цяпер ёсць праграмы для iOS, Android, macOS, watchOS[en] і пашырэнне для Google Chrome.

Праграма выкарыстоўвае ўбудаваны мікрафон смартфона або камп’ютара, каб атрымаць кароткі ўзор гуку. Карыстальнік запісвае фрагмент гучання працягласцю 10 секунд, Shazam аналізуе яго, стварае ідэнтыфікатар і шукае адпаведнасць у базе даных з мільёнамі песень. Калі адпаведнасць знойдзена, праграма адпраўляе карыстальніку інфармацыю пра выканаўца, назву песні і альбом. Некаторыя рэалізацыі Shazam уключаюць адпаведныя спасылкі на такія сэрвісы, як iTunes, Apple Music, Spotify або YouTube.

Кампанія Shazam Entertainment Limited заснавана ў 1999 годзе ў Лондане. 24 верасня 2018 года кампанія была набыта Apple за 400 мільёнаў долараў.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  How Shazam Works To Identify (Nearly) Every Song You Throw at It (англ.). *Gizmodo*. Праверана 13 мая 2017.
4. ↑  Singleton, Micah.  Apple confirms it has acquired Shazam(англ.), *The Verge*. Праверана 11 снежня 2017.

Спасылкі
--------

* shazam.com — афіцыйны сайт
**А́ргас** (грэч. Ἄργος) — горад на паўвостраве Пелапанес на поўдні Грэцыі. Адзін з найстаражытнейшых гарадоў Еўропы. Насельніцтва (2001 г.) - 29 228 чал.

Гісторыя
--------

Паселішча на месцы Аргаса ўзнікла ў неалітычную эпоху. Згодна паданню, яго першым уладаром быў Інах, сын Акіяна і багіні мясцовай ракі, які пачаў кіраваць у 1986 г. да н. э. У канцы 2 - пачатку 1 тысячагоддзях да н. э. горад быў заваяваны дарыйцамі. У 669 г. жыхары Аргаса перамаглі спартанцаў і здолелі ўсталяваць кантроль над Алімпіяй. Фейдон, тыран Аргаса, знакаміты тым, што ўвёў у Грэцыі стандарты мер вымярэння і вагі. 

У VI ст. да н. э. Аргас зноў былі ўцягнуты ў барацьбу супраць Спарты. Пасля адной з няўдалых бітваў аргасцы ў знак жалобы ўвялі звычай галіць валасы. У гады Пелапанескіх войн Аргас доўгі час прытрымліваўся нейтралітэту, але ў выніку падтрымаў Афіны, а пазней - Фівы. У 146 г. да н. э. Аргас увайшоў у склад Рымскай дзяржавы.

У 267 г. н. э. і 305 г. н. э. Аргас руйнавалі готы. Але ў другой палове 1 тысячагоддзя - пачатку 2 тысячагоддзя пад уладай Візантыі горад ператварыўся ў буйны гандлёвы і рамесны цэнтр. У 1212 г. пасля васьмігадовай аблогі захоплены крыжакамі, якія на месцы старажытнага акропаля ўзвялі магутны замак. У 1394 г. горад і яго наваколлі былі перададзены пад кантроль Венецыі. У 1397 г. ён быў спустошаны туркамі, большасць жыхароў загінула або трапіла ў рабства. У 1500 г. горад быў далучаны да Асманскай імперыі. Мясцовыя землі былі населены выхадцамі з Албаніі.

У 1821 г. у Аргасе пачаў дзейнічаць першы незалежны агульнагрэчаскі парламент. Пасля вызвалення ад Асманскай імперыі горад увайшоў у склад Грэцыі.

Славутыя мясціны
----------------

* Археалагічны музей, у экспазіцыю якога ўваходзяць знаходкі з 1600 г. да н. э.
* Узвышша Ларыса — найстаражытнейшае месца горада. На ім месцяцца рэшткі рымскіх тэрмаў і антычны тэатр (I ст. н. э.), у якім у 1821 г. адбылося першае паседжанне грэчаскага парламента, а таксама сярэднявечны замак.

Транспарт
---------

Аргас знаходзіцца ў 2 гадзінах язды на аўтобусе з Афінаў. У Аргасе знаходзяцца аўтобусны вакзал і чыгуначная станцыя.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 4 снежня 2018.
* Гісторыя і міфалогія Архівавана 13 сакавіка 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 120111125 · GND: 4079822-7 · NKC: ge847667 · VIAF: 97158790727838852227 |
Беспілотнік «Пошты Расіі» на авіяшоў МАКС-2021.
**ВРТ 300** — беспілотны верталёт, які выстаўляўся на авіяшоў МАКС у 2017 годзе.

Пабудаваны для арктычных лядовых патрулёў падтрымкі бяспечнага марскога суднаходства. Іншы варыянт VRT300, Opticvision, мае павялічаную далёкасць палёту для маніторынгу і дыстанцыйнага зандзіравання.

Цяпер закупляецца для патрэб дастаўкі паштовых адпраўленняў «Поштай Расіі» па тэрыторыі Чукоцкай аўтаномнай акругі.

Спецыфікацыі
------------

* Максімальная ўзлётная вага: 300 кг;
* Максімальная хуткасць: 180 км / ч;
* Радыус працы: 150 км;
* Вага карыснай нагрузка: 70 кг;
* Працягласць палёту: 5 г;
* Максімальная далёкасць сувязі з прамой бачнасцю на вышыні палёту: 100 км.

Заўвагі
-------

1. ↑  «Вертолеты России» в рамках МАКС-2017 впервые представили два прототипа беспилотников VRT300 Архівавана 27 снежня 2017.
2. ↑  «Почта России» подписала соглашение с «Ростехом» о дронах на Чукотке
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ліскоўскі.
**Алег Уладзіслававіч Ліскоўскі** (нар. 1949 —) — беларускі ўрач-псіхіятр. Кандыдат медыцынскіх навук (1981).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1949 годзе, беларус. У 1966 годзе са срэбным медалём скончыў сярэднюю школу ў г. п. Парычы Светлагорскага раёна Гомельскай вобласці.

У 1966 годзе паступіў і ў 1972 г. скончыў Мінскі медыцынскі інстытут. З першага курса інстытута вызначыўся ў выбары будучай прафесіі, займаўся ў студэнцкім навуковым гуртку пры кафедры псіхіятрыі, быў яго старастам.

У 1972—1973 гадах працаваў урачом-псіхіятрам у Брэсцкай абласной псіхіятрычнай бальніцы ў в. Магілёўцы Пружанскага раёна. З 1973 па 1975 служыў у войску, быў пазаштатным псіхіятрам дывізіі.

У 1975—1980 гадах працаваў загадчыкам аддзялення у Рэспубліканскай клінічнай псіхіятрычнай бальніцы. У 1980 годзе быў абраны па конкурсе асістэнтам кафедры псіхіятрыі Мінскага медыцынскага інстытута.

У 1981 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. З мая 1993 года — дацэнт кафедры псіхіятрыі.

Выпускнік Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута (1972). У 1994—1999 — галоўны псіхіятр Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Сфера прафесійных інтарэсаў Ліскоўскага А. У. уключае пытанні псіхіятрыі, наркалогіі, псіхатэрапіі, медыцынскай псіхалогіі, генетыкі.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2  Лисковский, Олег Владиславович (кандидат медицинских наук; род. 1949)  (руск.)
3. 1 2 3 4 5 6  Лисковский Олег Владиславович Архівавана 19 кастрычніка 2022.  (руск.)

Літаратура
----------

* Лисковский Олег Владиславович // Путь в науку. — Гомель, 2008. — Вып. 5 : Очерки о докторах и кандидата наук — уроженцах Гомельщины. — С. 235.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar · Scopus |
| Нарматыўны кантроль | eLibrary.ru: 716158 |
|  |
| --- |
| Адсутнічае элемент Вікіданых |

**Дзяржаўны архіў грамадскіх аб’яднанняў Магілёўскай вобласці** — архіў, размешчаны ў Магілёве. Размешчаны ў будынку Магілёўскага гарвыканкама па Першамайскай вуліцы, 28. Дырэктарка Алена Анатолеўна Набокава.

Гісторыя
--------

У сакавіку 1940 г. быў створаны Магілёўскі абласны партыйны архіў. Да яго стварэння пытаннямі захаванасці дакументаў раённых партыйных арганізацый пры Магілёўскім акруговым камітэце Камуністычнай партыі (бальшавікоў) Беларусі з 1925 г. займаўся гістпартаддзел, а з 1927 г. — партыйны архіў.

У гады Вялікай Айчыннай вайны дакументы архіва былі эвакуяваны ў Тамбоўскую вобласць, пасля яны паступілі ў партыйны архіў ЦК КП(б)Б. Магілёўскі абласны партыйны архіў аднавіў сваю дзейнасць 5 лістапада 1947 года.

У 1982 г. абласны партыйны архіў папоўніўся 60 827 справамі партыйна-камсамольскіх камітэтаў і арганізацый Магілёўскай вобласці за 1918—1941 гг. якія былі перададзены партыйным архівам ЦК КПБ.

У сакавіку 1992 г. на базе Магілёўскага абласнога партыйнага архіва быў створаны Філіял Дзяржаўнага архіва Магілёўскай вобласці ў г. Магілёве.

У верасні 1996 г. ператвораны ў філіял Дзяржаўны архіў грамадскіх аб’яднанняў Магілёўскай вобласці.

Фонды
-----

У архіве захоўваецца 2 750 фонды, 333 873 адзінак захоўвання. Фонды архіва ахопліваюць храналагічны перыяд з 1918 па 1941 гг. і з 1943 г. па цяперашні час, а тэрытарыяльная - колішнюю Магілёўскую акругу і Магілёўскую вобласць.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Установа «Дзяржаўны архіў грамадскіх аб'яднанняў Магілёўскай вобласці»  (бел.). *Дэпартамент па архівах і справаводстве Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь*.
2. ↑  Дзяржаўны архіў грамадскіх аб'яднанняў Магілёўскай вобласці. Характарыстыка фондаў  (бел.). *Дэпартамент па архівах і справаводстве Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь*.
**Герб Маларыты** — сімвал горада Маларыты. Герб зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 6 жніўня 1998 года № 18.

Апісанне
--------

У блакітным полі варажскага шчыта уверсе справа срэбная княжацкая карона, пад якой два дубовыя лісты з трыма жалудамі таго ж металу.

Для герба горада Маларыта выкарыстаны тыя ж эмалі і металы, якія мае гістарычны герб абласнога цэнтра (Брэст), што адпавядае рашэнню Брэсцкага аблвыканкама «Аб распрацоўцы новых і ўзнаўленні гістарычных гербаў вобласці».

Герб і палажэнне аб ім былі зацверджаны рашэннем Маларыцкага раённага выканаўчага камітэта ад 28 ліпеня 1998 года № 564. Аўтары герба член Саюза мастакоў Беларусі У. У. Папсуеў і гісторык А. А. Шпунт.

Крыніцы
-------

1. ↑  Герб Маларыты

| ⛭Гербы населеных пунктаў Брэсцкай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Баранавічы ·  Белаазёрск ·  Брэст ·  Бяроза ·  Высокае ·  Ганцавічы ·  Давыд-Гарадок ·  Драгічын ·  Жабінка ·  Іванава ·  Івацэвічы ·  Каменец ·  Кобрын ·  Косава ·  Лунінец ·  Ляхавічы ·  Маларыта ·  Мікашэвічы ·  Пінск ·  Пружаны ·  Столін |  |
| Гарадскія пасёлкі | Лагішын ·  Ружаны ·  Шарашова
 |
| Вёскі | Багданаўка ·  Бастынь ·  Варацэвічы ·  Вулька 2 ·  Вялікія Чучавічы · Гарадзец ·  Дварэц ·  Дзятлавічы ·  Кажан-Гарадок ·  Лахва ·  Лунін ·  Ляхчыцы ·  Малеч ·  Моладава ·  ‎Рыдзігерава ·  Сінкевічы ·  Чарнаўчыцы
 |
**Адам Ондра** (чэшск.: Adam Ondra; нар. 5 лютага 1993 г. Брно, Чэхія) — чэшскі скалалаз, лепшы на скалах і ў спаборніцтвах у дысцыплінах «цяжкасць» і «боўлдэрынг». Адзіны ўладальнік тытула Чэмпіёна Свету і Кубка Свету ў абедзвюх дысцыплінах, адкрыў новую катэгорыю складанасці маршрутаў 9c і пралез больш за сто 9а. Удзельнік Алімпійскіх гульняў.

У 2007 і ў 2008 гадах ён выйграў першынство свету IFSC у катэгорыі Youth B. Ва ўзросце 16 гадоў прыняў удзел у Кубку Свету IFSC. У 2009 г.ён выйграў Кубак Свету, абышоўшы іспанца Патчы Усобіяга і японца Сачы Ама.

У 2010 годзе ён таксама выйграў Кубак Свету IFSC у аўстрыйца Кіліяна Фішхубера і японца Цукуру Хоры. Ён першы спартсмен у гісторыі, які стаў уладальнікам Кубка Свету адразу ў дзвюх дысцыплінах: цяжкасці і боўлдэрынгу.

У сакавіку 2011 года ў Іспаніі ён паўтарыў рэкорд Патчы Усобіага і стаў другім чалавекам, пралезшым 8с + ансайт. За некалькі дзён ён залез ён на сайт 5 маршрутаў складанасцю 8с +, два з якіх у адзін дзень.

4 кастрычніка 2012 г. Адам Ондра завяршыў свой праект Change ў пячоры Ханшэлерэн у раёне Флатангер у Нарвегіі. Гэта першае праходжанне маршруту меркаванай складанасцю 9b+.

29 кастрычніка 2012 года ён пралез на флэш адзін з самых цяжкіх маршрутаў у цясніну Чырвонай ракі (Red River Gorge’s), Southern Smoke Direct 9а +, ацаніўшы яго складанасць у 9а. Гэта першы выпадак праходжання 9а на флэш. 1 лістапада ён залез на сайт Pure Imagination і The Golden Ticket, абодва маршруты маюць катэгорыю складанасці 9а. Адам Ондра ацаніў іх як 8с+.

7 лютага 2013 г. Ондра пралез маршрут *La Dura Dura* у Аліяне (Іспанія). Гэта стала яго другім праходжаннем маршруту з катэгорыяй складанасці 9b+. Гэты маршрут прабіў Крыс Шарма і працаваў над ім некалькі гадоў, пакуль яны не пачалі лазіць на ім разам. Першапраходжанне заняло ў Адама 9 тыдняў.

9 лютага 2013 года, усяго праз два дні пасля пралазы маршруту La Dura Dura, Ондра стаў другім, хто залез 9b Fight or flight. Першым яго пралез Крыс Шарма ў 2011 годзе. 9 ліпеня 2013 года Адам Ондра стаў другім у гісторыі чалавекам пасля Алекса Мегаса, які пралез 9а на сайт — Cabane au Canada ў Швейцарыі. У жніўні 2013 года ён прайшоў яшчэ два свае маршруты-праекты ў Нарвегіі Move 9b/+ і Iron Curtai 9b.

Зноскі
------

1. ↑  Olympedia — 2006. Праверана 2 жніўня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>
2. ↑   Праверана 2 жніўня 2021.
Стаўка Беларускай цэнтральнай рады ў будынку цяперашняга тэатра імя Янкі Купалы, чэрвень 1943 года
**Другі Усебеларускі кангрэс** адбыўся 27 чэрвеня 1944 г. ў Мінску.

Кангрэс быў скліканы па прапанове прэзідэнта Беларускай Цэнтральнай Рады (БЦР) Радаслава Астроўскага з дазволу выконваючага абавязкі генеральнага камісара Беларусі Курта фон Готберга.

Прысутнічала 1039 дэлегатаў, якія прадстаўлялі розныя раёны Беларусі і беларускія згуртаванні за мяжой. Са справаздачамі і рэфератамі на кангрэсе выступілі Радаслаў Астроўскі, Іван Жарскі, Мікалай Шкялёнак, Аўген Калубовіч. Рэзалюцыя кангрэсу мела антырасійскую і антыбальшавіцкую скіраванасць. Апелюючы да пастановы Рады БНР, якая была выражана 25 сакавіка 1918 г. Трэцяй Устаўнай граматай, кангрэс адмаўляў БССР як форму беларускай дзяржаўнасці, абвяшчаў БЦР адзіным праўным прадстаўніком беларускага народу.

У сувязі з набліжэннем савецкіх войск кангрэс праходзіў у спешцы. Яго значэнне было важным у асноўным толькі для БЦР.

Рада БНР не прызнае законным Другі Ўсебеларускі кангрэс.

Гл. таксама
-----------

* Першы Усебеларускі кангрэс

Зноскі
------

1. ↑  Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2. С. 390.

Літаратура
----------

* Новик, Е. К. Качалов, И. Л. Новик, Н. Е. История Беларуси / Под редакцией д. и. н. Е. К. Новика. — Мн.: Вышэйшая школа, 2012. — С. 417—418. — 542 с. — ISBN 978-985-06-2074-3
* Другі Ўсебеларускі Кангрэс
**«RimWorld»** ― навукова-фантастычная камп’ютарная гульня ў жанры сімулятара будаўніцтва і кіравання[ru], распрацаваная і выдадзеная незалежнай[ru] канадскай студыяй «Ludeon Studios». Гульня была ў раннім доступе[ru] з 2013 года, а выпуск адбыўся 17 кастрычніка 2018 года.

Дзеянне адбываецца на невядомай заселенай планеце. Мэта гульні складаецца ў тым, каб пабудаваць у прадстаўленых умовах калонію і выжыць для таго, каб пабудаваць карабель і паляцець, скончыўшы такім чынам гульню. Гульня характарызуецца глыбінёй сімуляцыі, разнастайнасцю гульнявых механік, наяўнасцю працэдурнай генерацыі[ru] гульнявога свету і сюжэту, тэхналагічнага развіцця[ru]. У «RimWorld» маецца падтрымка мадыфікацый[ru].

Гульнявая прэса ў сваёй рэакцыі на выхад «RimWorld» адзначыла разнастайнасць гульнявога працэсу, глыбіню сімуляцыі, крывую навучанні і парог уваходжання. Стрыманых водгукаў ганаравалася графіка, некаторыя нараканні былі выказаны па інтэрфейсе карыстальніка і гукавым афармленні.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑   Праверана 30 кастрычніка 2018.
6. ↑  Review: Rimworld **(нявызн.)**.  Strategy Gamer (18 кастрычніка 2018). Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2020. Праверана 28 кастрычніка 2018.

Спасылкі
--------

* rimworldgame.com (англ.) — афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Metacritic · GameFAQs · Giant Bomb · MobyGames |
Грыб-парасон пярэсты.
**Шапкавыя грыбы**, **шапачкавыя грыбы** ўтвараюць пладовыя целы, падзеленыя на шапачку і ножку. 

Пладовае цела грыба служыць для ўтварэння, аховы і распаўсюджвання мікраскапічных спор, якія неабходны для 
размнажэння. Яны знаходзяцца ў трубачках, на пласцінках, шыпіках або складках ніжняй паверхні шапачкі. Ножка пладовага цела служыць яму апорай. У адных шапачкавых грыбоў (сыраежка, рыжык, баравік, падбярозавік і інш.) споры выспяваюць пад шапачкай адкрыта, у іншых (шампіньён, мухамор, масляк і інш.) яны спачатку ахаваны пакрывалам, якое пазней разрываецца. Пакрывала пасля разрыву пакідае кольца на ножцы, чахол каля яе асновы, махры і лускавінкі на паверхні шапачкі.

Пладовыя целы шапачкавых грыбоў рэдка жывуць больш за тыдзень. Яны ўтвараюць споры і потым загніваюць, радзей засыхаюць або расплываюцца ў слізістую масу. Грыбніца (міцэлій) можа жыць некалькі гадоў.

Утварэнню вялікай колькасці пладовых цел і хуткаму росту грыбоў спрыяюць цяпло і вільгаць. Рэзкія ваганні тэмпературы паветра не спрыяюць развіццю грыбоў, а засуха або залішняя вільгаць могуць выклікаць поўнае спыненне іх росту. Пры неспрыяльных умовах міцэлій можа перайсці ў стадыю спакою: ён страчвае ваду, каб перанесці засуху ці мароз.

Міцэлій многіх шапачкавых грыбоў утварае мікарызу — сімбіёз з каранямі пэўных раслін, аплятаючы іх. Грыб пры такім сімбіёзе атрымлівае ад расліны арганічныя рэчывы, а сам пастаўляе расліне ваду і мінеральныя солі. Большасць грыбоў, якія ўтвараюць мікарызу, без кантакту з каранямі раслін не даюць пладовых цел. 

Шапачкавыя грыбы бываюць ядомымі і ядавітымі.

Літаратура
----------

* Біялогія: вучэб. дапам. для 7-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / В. М. Ціхаміраў і інш.; пад рэд. В. М. Ціхамірава; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 199 с.: іл. ISBN 978-985-03-1340-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) |
**Рухавік унутранага згараньня** (скарочана **РУЗ**) або **тронкавы рухавік** (ад фр. *tronc* — ствол) — тып рухавіка, цеплавой машыны, у якой хімічная энергія паліва (звычайна прымяняецца вадкае альбо газападобнае вуглевадароднае паліва), якое згарае ў рабочай зоне, пераўтвараецца ў механічную работу. Рухавік унутранага згарання ёсць прыстасаваннем, у якім хімічная энергія паліва пераўтвараецца ў карысную механічную працу. Першыя працы рухавіка ўнутранага згарання былі ​​створаны Эцьенам Ленуарам.

Тэрмін рухавік унутранага згарання як правіла, ставіцца да рухавіка, у якім згаранне з перапынкамі, як то чатырохтактнымі і двухтактнымі поршневымі рухавікамі, а таксама да шасцітактнага поршневага рухавіка Ванкеля і ротарнага рухавіка. Другі клас рухавікоў унутранага згарання выкарыстоўваць бесперапыннае гарэнне: газавыя турбіны, рэактыўныя рухавікі і большасць ракетных рухавікоў, кожны з якіх з'яўляюцца рухавіком унутранага згарання паводле таго ж прынцыпу.

Рухавік унутранага згарання даволі моцна адрозніваецца ад рухавіка знешняга згарання, як то паравых рухавікоў або рухавіка Стырлінга, у якіх энергія падаецца працоўнай вадкасцю, якая не змешваецца з забруджанымі прадуктамі гарэння. Працоўнымі вадкасцямі могуць быць паветра, гарачая вада, вада пад ціскам ці нават вадкі натрый, які награваюць у нейкім катле.

Вялікая колькасць розных канструкцыяў для рухавіка ўнутранага згарання былі распрацаваны і пабудаваны з рознымі моцнымі і слабымі бакамі. Рухавікі ўнутранага згарання выкарыстоўваюцца ў якасці крыніцы сілкавання для аўтамабіляў, самалётаў і суднаў.

Гл. таксама
-----------

* Старцёр рухавіка ўнутранага згарання
* Размеркавальны вал

Зноскі
------

1. 1 2  «History of Technology: Internal Combustion engines». Encyclopædia Britannica.

Літаратура
----------

* *Старадзетка Я. А. Драбышэўскі Ч. Б.* Рухаві́к уну́транага згара́ння // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 476. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рухавік унутранага згарання
* Тыпы рухавікоў з анімаванымі малюнкамі
* Аўтамабільныя рухавікі
* Як працуе рухавік. howstuffworks.com

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11932534n · GND: 4062661-1 · LCCN: sh85067314 · Microsoft: 511840579, 2778963718 · NKC: ph116225 |
Зімовы сад Варонежскага заапарка
Зімовы сад.
**Зімовы сад** (ням.: Wintergarten; фр.: jardin d'hiverjardin d'hiver) — ацяплянае памяшканне з натуральным асвятленнем, прызначанае для размяшчэння экзатычных і незімастойкіх, а таксама пакаёвых раслін. Зімовы сад звычайна ўяўляе сабой зашклёнае памяшканне з металічным, алюмініевым, драўляным каркасам або веранду як працяг гасцінай.

Як частка дома, абароненая ад ветру і дажджу шкленнем, зімовы сад увайшоў у моду ўслед за тэхнічным укараненнем хатняга ацяплення, у еўрапейскіх загарадных сядзібах XIX стагоддзя — для размяшчэння на зімовы час садовых пальмаў. У цяперашні час памяшканне, як пераходнае паміж домам і садам, выкарыстоўваецца для адпачынку сям'і c відам на сад або парк.

Зімовы сад не варта блытаць з цяпліцай, якая знаходзіцца па-за домам і прызначана для вырошчвання раслін.

Літаратура
----------

* Словарь Ушакова.
* Ожегов С. И. Словарь русского языка. — М.: Русский язык, 1986. — 798 с.
* Дубынин Н. В. Балкон или лоджия? // Жилищное строительство. — 2007 г. — № 7. — С. 25 — 28, ил.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4066331-0 · LCCN: sh85053080 · Microsoft: 2780390159 |
Лясныя пажары на востраве Маўі, 8 жніўня.
У пачатку жніўня 2023 года на Гаваях (ЗША), пераважна на востраве Маўі, успыхнула серыя лясных пажараў.

У Нацыянальнай метэаралагічнай службе паказалі, што распаўсюджванню пажараў паспрыяў ураган «Дора», які прынёс парывы ветру хуткасцю каля 97 км/г.

Лахайна, пажар 8 жніўня.
Пажарам практычна цалкам знішчаны горад Лахайна на востраве Маўі. Каля 2100 чалавек былі эвакуяваныя. Дарогі ў горад Лахайна зачыненыя, дазволены толькі рух машын хуткай дапамогі.

Мясцовыя бальніцы перапоўненыя хворымі з апёкамі, а таксама людзьмі, якія пакутуюць ад атручвання дымам.

Горад Лахайна пасля пажару, 9 жніўня.
9 жніўня з’явіліся паведамленні аб тым, што некаторыя людзі скокнулі ў акіян, ратуючыся ад полымя, якое хутка распаўсюджваецца. Берагавая ахова ЗША заявіла, што выратавала з вады не менш за дзесяць чалавек.

Прэзідэнт ЗША Джо Байдэн заявіў, што федэральны ўрад накіраваў дапамогу на Гаваі. Ён дадаў, што дэпартамент транспарту працуе над эвакуацыяй турыстаў з Маўі.

Зноскі
------

1. ↑  Лесные пожары на Гавайских островах — bbc.com/russian
2. ↑  Гаваі ў агні — zviazda.by
**Ісідар Нікіфаравіч Барахаў** (Іваноў) (31 студзеня (12 лютага) 1898 — 15 верасня 1938) — савецкі дзяржаўны, грамадска-палітычны дзеяч Якуціі пачатку XX стагоддзя, удзельнік грамадзянскай вайны. Разам з Максімам Амосавым і Платонам Аюнскім стаяў у вытокаў стварэнні Якуцкай АССР у складзе РСФСР.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 31 студзеня (12 лютага) 1898 года ў Харбалахскім наслегу Верхне-вілюйскага ўлуса Якуцкай вобласці у сям’і заможнага селяніна-гавядніка. У 1914 годзе скончыў пачатковую школу ў с. Верхневілюйск. У гады навукі ў настаўніцкай семінарыі ў г. Якуцку знаёміцца з Е. М. Яраслаўскім, займаецца ў яго рэвалюцыйным кружку.

Чалец РСДРП з верасня 1917 года. Сакратар Якуцкага губернскага, Вілюйскага павятовага бюро РКП(б) (1920—1922), старшыня Саўнаркама ЯАССР (1922—1924). Першы сакратар Якуцкага абкама ВКП(б) (1926—1928). Намеснік, потым — кіруючы сектарам Усходняй Сібіры і Далёкага Усходу сельгасаддзела ЦК ВКП(б) (1933—1938). Дэлегат X, XII, XV з’ездаў партыі, абіраўся чальцом ЯЦВК, ЦВК СССР.

Узначальваў якуцкую дэлегацыю на Першым усесаюзным цюркалагічным з’ездзе, які праходзіў у 1926 годзе ў Баку.

У сакавіку 1921 года бярэ ўдзел у X з’ездзе кампартыі ў якасці адзінага прадстаўніка Якуціі, які мае права галасавання (другі дэлегат Платон Аюнскі меў права дарадчага голасу). 1921—1924 гг. працуе сакратаром партыйнага губбюро, старшынём Саўнаркама Якуцкай АССР. У 1926—1928 гг. кіраваў партыйнай арганізацыяй у Якуціі.

1928—1933 гг. вучыўся ў Інстытуце чырвонай прафесуры. Па сканчэнню працаваў у апараце ЦК кіруючым сельскагаспадарчым сектарам Усходняй Сібіры і Далёкага Усходу. Аўтар навуковых прац па эканоміцы Якуціі.

У 1938 годзе рэпрэсаваны па непраўдзівым вінавачанні і 15 верасня гэтага ж года расстраляны ў наваколлі Масквы, на палігоне Камунарка.

Рэабілітаваны 31 кастрычніка 1956 года.

Зноскі
------

1. ↑  Краткий справочник по фондам архивов Национального архива РС(Я) Архівавана 23 сакавіка 2014.
2. ↑  Делегат трех партийных съездов. *Д. Пухов.* Газета «Якутия» 2008 г. 13 февраля, № 27

Спасылкі
--------

* *Пестерев В. И.* История Якутии в лицах. — Якутск: Бичик, 2001. — С. 200—201. — 464 с. — ISBN 5-7696-1606-7.
* Открылась выставка, посвящённая 115-летию Барахова Архівавана 17 студзеня 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 143759892 · ISNI: 0000 0001 1781 6012 · LCCN: no2010108798 · VIAF: 143485161 |