recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Таццяна Сапач** (у замужжы — **Дубавец**; 26.8.1962, в. Маркава, Маладзечанскі раён — 27.12.2010) — беларуская журналістка, паэтэса, удзельніца нацыянальна-культурніцкага руху 1980-х і нацыянальна-дэмакратычнага руху 1980-х — пачатку ХХІ стагоддзя.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзілася ў в. Маркава (Маладзечанскі раён).

Студэнткаю журфаку БДУ ўдзельнічала ў Беларускай майстроўні. Прыехала працаваць па размеркаванні ў Гомель, была сярод заснавальнікаў там моладзевай суполкі «Талака». Затым у Мінску на радыёстанцыі «Беларуская маладзёжная», у 1987 стварыла праграму «Альбаросіка», што хутка адгукалася на тагачасныя змены ў грамадстве і імкнулася паскараць іх.

З мужам Сяргеем Дубаўцом пераехала ў Вільню. У час змагання літоўцаў за незалежнасць выходзіла ў радыё- і тэлеэфір, заклікаючы беларусаў Літвы падтрымаць імкненне да выхаду з імперыі. Ад 1991 яна дваццаць гадоў рыхтавала беларускую тэлепраграму «Віленскі сшытак». Супрацоўнічала з Радыё Свабода і радыёстанцыяй «Балтыйскія хвалі», займлася арганізацыяй беларускіх набажэнстваў у віленскай царкве Святога Мікалая.

Загінула ў аўтакатастрофе паблізу г. Алітус, Літва. Пахаваная на радзіме ў в. Маркава.

Творчасць
---------

Як заўважыў пісьменнік Уладзімір Арлоў, у напісаных ёю паэтычных творах будзённае, штохвіліннае, мімалётнае яе талент нязменна ператвараў у нябеснае й касмічнае.

Журналіст і літаратар Ян Максімюк сказаў, што зборнік «Восень» Таццяны Сапач для яго — светлы вястун абнаўлення беларускай паэзіі пасля яе савецкага перыяду, гаючы сыход у прыватнасць, у пачуццёвую інтымнасць.

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 31 мая 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. ↑  Ян Максімюк пра 10 кніг мінулага 30-годзьдзя Архівавана 26 жніўня 2021.

Літаратура
----------

* *Уладзімер Арлоў*. Імёны Свабоды. — 4-е выд. дап. — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2020. — 826 с.: іл. (Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе) ISBN 978-0-929849-83-6

Спасылкі
--------

* Тацяна Сапач. Няхай не пакіне нас Восень. Выканаўца — Васіль Белацаркоўскі (аудыё)
**Снаф** (англ.: Snuff) - раман Чака Паланіка, які быў выдадзены ў 2008 годзе.

Сюжэт
-----

Легендарная порназорка *Касі Райт* завяршае сваю кар'еру. Аднак сысці яна мае намер з такім шыкам і бляскам, якога свет кіна для дарослых яшчэ ня ведаў за ўсё сваё доўгае і вельмі цяжкага існванне. Яна збіраецца заняцца перад камерамі сeксам ні больш ні менш, чым з шасьцюстамі мужчынамі! Спецыяльныя часопісы шалеюць. Начныя праграмы кабельнага тэлебачання робяць заклад - атрымаецца ці не. Запрошаныя паўдзельнічаць аматары з нецярпеннем чакаюць сваёй чаргі, пхаюцца ў цесным вестыбюлі і інтрыгуюць, каб прабіцца наперад. Самыя дасведчаныя асы порна затаілі дыханне. Адлік пайшоў!

| ⛭✰ Чак Паланюк |
| --- |
| Раманы | Байцоўскі клуб (1996) • Ацалелы (1999) • Невідзімкі (1999) • Удушша (2001) • Калыханка (2002) • Дзённік (2003) • Прывіды (2005) • Рэнт: біяграфія Бастэра Кейсі (2007) • Снаф (2008) • Пігмей (2009) • Хто ўсё раскажа (2010) • Праклятая (2011) |
| Дакументальная проза | Уцекачы і валацугі (2003) • Блытаней выдумкі (2004) |
| Экранізацыі твораў | Байцоўскі клуб (1999) • Удушша (2008) |
**Кралендэ́йк** — адміністрацыйны цэнтр вострава Банайрэ. Насельніцтва 3061 чалавек (2006). З’яўляецца камерцыйным цэнтрам Банайрэ і яго галоўным портам. Бачны з мора ўсяго толькі як невялікая група невысокіх будынкаў, афарбаваных ў мяккія пастэльныя колеры, ён, тым не менш, змяшчае большасць урадавых устаноў вострава, а таксама крамы, гасцініцы, рэстараны і бары.

Да асноўных выдатных мясцін адносяцца Форт-Аран, у якім цяпер размешчаны партовы офіс, а таксама прылеглы да яго каменны маяк і Мусе-Банерыяна (Музей Банайрэ), размешчаны адразу за гарадской рысай.


1. ↑  GeoNames — 2005. Праверана 9 ліпеня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>
**Святая Таццяна** (лац.: Tatiana, грэч. Τατιανὴ) — раннехрысціянская мучаніца, якая шануецца праваслаўнай і каталіцкай цэрквамі. Дачка рымскага праконсула, набожнага хрысціяніна, які таемна прыняў хрысціянства. Была страчана ў 225 годзе (па іншых дадзеных у 226 або 230 годзе) пасля адмовы вярнуцца да паганскай веры.

З любові да Ісуса дзяўчына пастанавіла жыць у дзявоцтве. Пасля стала адной з прысвечаных Богу жанчын-дыяканес Рымскай Царквы, якія служылі людзям справамі міласэрнасці.

Паводле царкоўных паданняў, прэфект Рыма Ульміян, даведаўшыся, што Таццяна з'яўляецца хрысціянкай, спачатку спрабаваў угаварыць маладую і вельмі прыгожую дзяўчыну да адступніцтва ад Хрыста, каб зберагчы яе ад смерці. Але Таццяна не адраклася ад хрысціянскай веры. Тады раз'юшаны прэфект загадаў мучыць дзяўчыну рознымі спосабамі, але Бог цудам вяртаў ёй здароўе. Тады Таццяне адсеклі галаву. Разам з дачкой загінуў і бацька, які таксама адважна вызнаў сваю веру ў Хрыста. Усе рымскія салдаты, якія мучылі Таццяну па загадзе ўладаў Рыма, таксама пасля адракліся ад сваёй паганскай веры, пакаяліся і прынялі хрысціянства.

У праваслаўнай царкве дзень памяці адзначаецца 25 студзеня.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Таццяна Рымская**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Даведка РІА |
| Нарматыўны кантроль | SUDOC: 174936400 · VIAF: 305986309 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Баўэр.
**Таццяна Стэфанаўна Баўэр** (13 красавіка 1924, г. Масква — 13 чэрвеня 1944) — удзельніца партызанскага руху на тэрыторыі Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Дачка венгерскага камуніста Стэфана (Іштвана) Сігізмундавіча Баўэра — удзельніка венгерскай рэвалюцыі 1919, які эміграваў у СССР у 1921. Член ВЛКСМ. У 1941 годзе паступіла на гістарычны факультэт МДУ. У кастрычніку 1941 пайшла працаваць на завод «Чырвоны пралетарый».

Выдатна валодала вянгерскай і нямецкай мовамі.

У 1942 добраахвотна пайшла на фронт, разведчыца, медсястра. У пачатку жніўня 1942 года на акупаванай тэрыторыі Беларусі пад імем Таццяны Клімантовіч: вяла выведвальную і дыверсійную працу, распаўсюджвала савецкія газеты, улёткі ў Мінску і Мінскай вобласці, здабывала зброю, боепрыпасы, медыкаменты для партызан. Летам 1944 пад пагрозай арышту павінна была сыйсці да партызан. Загінула ў баі з карнікамі праз некалькі дзён каля вёскі Макаўе Барысаўскага раёна.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Бауэр Татьяна Стефановна // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 46. — 737 с.
2. 1 2 3 4  Бауэр Татьяна Стефановна Архівавана 5 сакавіка 2016.  (руск.)

Літаратура
----------

* Поляновский Макс. Повесть о юной разведчице. М. 1961

Спасылкі
--------

* Помнік Т. С. Баўэр
Будынак Кракаўскай філармоніі (2007)
**Кракаўская філармонія імя Караля Шыманоўскага** (польск.: Filharmonia im. Karola Szymanowskiego w Krakowie) — філармонія ў Кракаве.

Гісторыя
--------

У сваім цяперашнім выглядзе заснавана ў 1945 годзе, 3 лютага 1945 года адбыўся першы канцэрт Кракаўскага філарманічнага аркестра. Імя Караля Шыманоўскага носіць з 1962 года. Будынак філармоніі з'яўляецца помнікам культуры Малапольскага ваяводства: рэгістрацыйны нумар А-706 ад 1 кастрычніка 1986 года.

Нароўні з аркестрам у 1945 годзе ў складзе філармоніі быў утвораны змяшаны хор, які праз пяць гадоў атрымаў прафесійны статус, а ў 1951 годзе ганараваны прэміяй на Першым фестывалі польскай музыкі ў Варшаве. Хор спецыялізуецца на выкананні араторый і іншых вакальна-сімфанічных твораў, аднак удзельнічае і ў запісе оперных спектакляў, і ў працы над саўндтрэкамі — у прыватнасці, хор удзельнічаў у запісе музыкі да фільма «Дракула» Ф. Ф. Копалы (1992).

У 1951 годзе ў складзе філармоніі быў створаны Кракаўскі хор хлопчыкаў. У філармоніі працуе таксама шэраг камерна-інструментальных ансамбляў.

Будынак
-------

Будынак філармоніі быў пабудаваны ў 1931 г. па праекце Юзафа Пакутынскага і па ініцыятыве кракаўскага архібіскупа Адама Стэфана Сапегі як грамадска-рэлігійны цэнтр Каталіцкай царквы. Вялікая канцэртная зала ў яго цяперашнім стане разлічана на 693 гледача. У зале ўсталяваны арган нямецкай фірмы *Johannes Klais Orgelbau* (у 1996 г. замест папярэдняга інструмента, пашкоджанага пажарам у 1991 г.). Для камернага музіцыравання выкарыстоўваюцца дзве іншыя залы — Залатая і Блакітная. У Блакітнай зале 15 кастрычніка 1938 года ўпершыню выступіў са сваімі вершамі малады паэт Караль Вайтыла).

1 кастрычніка 1986 года будынак філармоніі быў унесены ў рэестр помнікаў культуры Малапольскага ваяводства (№ A — 706).

Зноскі
------

1. ↑  Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych — województwo małopolskie

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кракаўская філармонія
* Афіцыйны сайт (польск.) (англ.)


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 12063352 · CiNii: DA1278397X · GND: 5093629-3 · LCCN: n92102962 · NKC: xx0029050 · NLA: 35330135 · SUDOC: 083421750 · VIAF: 136550726 |

 |
**Снарад** — сродак паражэння жывой сілы, матэрыяльнай часткі і ўмацаванняў суперніка, які выстрэльваецца з артылерыйскай гарматы.

Большасць тыпаў сучасных артылерыйскіх снарадаў уяўляюць сабой асіметрычнае металічнае цела з плоскім дном, на якое ціснуць парахавыя газы, якія ўтвараюцца пры згаранні кідальнага зарада. Гэта цела можа быць суцэльным ці пустацелым, абцякальнай ці стрэлападобнай формы, несці карысную нагрузку ці не — усе гэтыя фактары (разам з унутранай будовай) вызначаюцца прызначэннем снарада. Гарматныя снарады канічнай формы былі ўпершыню ўжыты італьянскім артылерыстам Кавалі для вынайдзенай ім наразной гарматы (1845) і з распаўсюдам наразных гармат каля 1860 года цалкам выцеснілі ранейшыя гарматныя ядры. Пасля гэтага, снарады некалькі дзесяцігоддзяў яшчэ падпадзяляліся па інерцыі на «бомбы» і «гранаты», аднак ужо з часоў Першай сусветнай вайны тэрмін «граната» замацаваўся за ручнымі гранатамі і снарадамі для гранатамёта, «бомба» — за авіяцыйнымі бомбамі, а артылерыйскія снарады сталі зваць проста «снарадамі».

Літаратура
----------

* Страла // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11952033b · GND: 4283297-4 · LCCN: sh85057305 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сераброўская.
**Таццяна Сяргееўна Сераброўская** (18 жніўня 1919, Тула) — беларускі тэхнік-будаўнік.

Біяграфія
---------

З 1939 па 1940-ы, 1950 па 1977 гг. працавала тэхнікам-архітэктарам, кіраўніком групы, брыгады архітэктараў у праектных арганізацыях Мінска.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1960 года. Пражываў у Мінску.

Дзейнасць
---------

Удзельнічала ў распрацоўцы праектаў рэканструкцыі і комплекснага капітальнага рамонту школ, дзіцячых дашкольных устаноў, бальніц, жылых дамоў (1950—1977).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Серебровская Татьяна Сергеевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Кракаўская акадэмія мастацтваў імя Яна Матэйкі ў Кракаве** (польск.: Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie) — найстарэйшая мастацкая вышэйшая навучальная ўстанова ў Польшчы.

Гісторыя
--------

Заснавана ў 1818 годзе. Першапачаткова працавала як Школа рысунку і жывапісу пры факультэце літаратуры кракаўскага Ягелонскага ўніверсітэта (заснаваны ў 1364).

Пасля аддзялення ад універсітэта ў 1873, стала Школай вытанчаных мастацтваў, першым дырэктарам якой быў вядомы польскі гістарычны жывапісец Ян Матэйка (1838—1893), які адыграў вялікую ролю ў фарміраванні мастацкай супольнасці Кракава і выхаванні многіх выдатных студэнтаў, якія сталі вядомымі дзеячамі культуру Польшчы. З 1979 года акадэмія носіць яго імя.

Выкладчыкамі і прафесарамі навучальнай установы былі Ф. Цынк, А. Грыдлеўскі, Л. Лефлёр

Пасля смерці Я. Матэйкі, важную ролю ў дзейнасць Школы адыграў рэктар Юліян Фалат, які кіраваў ёю з 1875 па 1909, вядомы мастак-пейзажыст і выдатны рэфарматар, пры якім у 1900 Школа стала Акадэміяй вытанчаных мастацтваў. Ініцыяваў развіццё ў Акадэміі новых творчых плыняў і арганізаваў, акрамя жывапісу, навучанне графіцы і архітэктуры. Запрасіў на педагагічную працу шэраг вядомых майстроў, у тым ліку, Т. Аксянтовіча, В. Вейса, С. Выспянскага, Л. Вычулкоўскага, К. Лашчка, Я. Мальчэўскага, Ю. Мехофера, Ю. Панкевіча, Я. Станіслаўскага і інш.

Факультэты
----------

* дызайну інтэр'ера
* прамысловага дызайну
* графікі
* захавання (кансервацыі) і рэстаўрацыі твораў мастацтва
* жывапісу
* скульптуры

Акрамя таго, пры Акадэміі працуюць міжфакультатыўная кафедра тэорыі і гісторыі мастацтва, курсы замежных моў і фізічнай культуры.

Зноскі
------

1. ↑  З верасня з.г. на 2012-2016 навучальныя гады рэктарам Акадэміі абраны прафесар Станіслаў Табіч

Спасылкі
--------

* Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie Архівавана 22 жніўня 2014. (польск.)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 11074806 · BNF: 129126997 · ISNI: 0000 0001 2196 4755 · LCCN: n86003673 · Microsoft: 2801541844 · NKC: xx0115709 · NUKAT: n95205696 · VIAF: 238951550 · ULAN: 500301003 |

 |
**Салава́т Юла́еў** (башк.: Салауат Юлай улы; 16 чэрвеня 1752, в. Цякеева, цяпер Салавацкі раён, Башкартастан — 8 кастрычніка 1800, Рогервік, цяпер г. Палдыскі, Эстонія) — башкірскі нацыянальны герой, паплечнік Емяльяна Пугачова ў часе сялянскай вайны 1773—1775 гадоў, паэт-імправізатар.

Біяграфія
---------

У кастрычніку 1773 г. мабілізаваны на барацьбу з Емяльянам Пугачовым, але каля Арэнбургу перайшоў на яго бок на чале атрада башкіраў (2 тыс. чалавек). Сабраў атрад у 10 тыс. чалавек, змагаўся пад Арэнбургам, Кунгурам, у 1774 г. заняў Краснаўфімск. Пугачоў надаў яму чын брыгадзіра. 5 снежня 1774 г. Салават Юлаеў узяты ў палон, пасля пакарання бізунамі і клеймавання ў кастрычніку 1775 г. адпраўлены на вечную катаргу ў крэпасць Рогервік на Балтыйскім моры (цяпер горад Палдыскі, Эстонія), дзе памёр. Вершы Салавата Юлаева (ствараліся і перадаваліся ў вуснай форме) заклікалі народ да барацьбы з прыгнятальнікамі, апявалі прыгажосць роднага краю, каханне. У гонар Салават Юлаева названы горад Салават у Башкартастане, яго вобраз адлюстраваны ў творах літаратуры і мастацтва.

Зноскі
------

1. ↑  Bashkir Encyclopedia — Башкирская энциклопедия, 2005. — 4344 с. — ISBN 978-5-88185-053-1<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16271761'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4080157'></a>
2. 1 2  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14). С. 94

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Салават Юлаеў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | GND: 121085546 · ISNI: 0000 0000 5490 5025 · LCCN: n82244684 · SUDOC: 093324529 · VIAF: 47608987 |
**Парк Добельнс** — парк у цэнтры Умеа, Швецыя. Гэта быў першы парк ва Умеа, створаны ў 1865 годзе. Ён названы ў гонар генерал Георга Карл фон Добельна, і помнік яму быў узведзены ў парку ў 1867 годзе. Падрыхтоўка да стварэння парку пачалася ў 1865 годзе, і было вырашана зрабіць сад у англійскім стылі

Парк размешчаны паміж рэзідэнцыяй графства, Остар Кюркагатанам, Старгатанам і Остра Страндгатанам.

Парк быў названы ў якасці гарадскога сада, але пасля таго, як помнік быў узняты ў 1867 годзе, ён атрымаў назву парка Добельнса. У 1888 годзе вялікі пажар знішчыў большую частку парку і многія кусты і дрэвы былі моцна пашкоджаны. Помнік застаўся без пашкоджанняў. У 1897 годзе пачаў працу шырокамаштабны праект па аднаўленні парка.

Зноскі
------

1. 1 2  Fakta Döbelns park **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Umeå Municipality. Архівавана з першакрыніцы 7 красавіка 2014. Праверана 2 May 2014.
2. ↑  *Darwin Porter, Danforth Prince*. Frommer's Sweden **(нявызн.)**. *books.google.com*. Праверана 3 May 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Парк Добельнс на Вікісховішчы |
**Ан Гым Э** (кар.: 안금애, 3 чэрвеня 1980) — паўночнакарэйская дзюдаістка, алімпійская чэмпіёнка 2012 года і віцэ-чэмпіёнка Алімпіяды 2008 года у катэгорыі да 52 кг. Двойчы бронзавы прызёр чэмпіянатаў свету 2005 і 2007 гадоў. Пераможца Азіяцкіх гульняў 2006 года.

Золата Ан Гым Э на Алімпіядзе ў Лондане ў 2012 годзе стала толькі другой перамогай паўночнакарэйскіх дзюдаістаў на Алімпійскіх гульнях за ўсю гісторыю пасля золата Ке Сун Хі ў 1996 годзе ў Атланце.

Зноскі
------

1. ↑  JudoInside.com — 2002. Праверана 28 красавіка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11226978'></a>

Спасылкі
--------

* *Ан Гым Э — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | IFJ · JudoInside · Olympedia · Olympic Channel · TheSports.org |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Неўдах.

**Лявон (Лявонцій Пятровіч) Неўдах** (7 жніўня 1947, вёска Радчыцк, Столінскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі празаік
, паэт

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля сямігодкі вучыўся ў Мінскім політэхнікуме (1962—1963), скончыў Полацкі нафтавы тэхнікум (1966) і факультэт журналістыкі Белдзяржуніверсітэта (1981). У 1967—1969 служыў танкістам у Савецкай Арміі. Пасля дэмабілізацыі працаваў аператарам тэхналагічных установак на Полацкім нафтаперапрацоўчым заводзе (цяпер — ААТ «Нафтан»). У красавіку 1974 быў запрошаны на пасаду карэспандэнта ў наваполацкую гарадскую газету «Химик», з 1995 па 2005 — галоўны рэдактар гэтай газеты. У 1979 прыняты ў Саюз журналістаў СССР. З 1998 — член Саюза беларускіх пісьменнікаў. Член Беларускага ПЭН-цэнтра.

Творчасць
---------

Дэбютаваў вершамі ў наваполацкай гарадской газеце «Химик» у 1972, у рэспубліканскім друку—апавяданнем у 1984 (часопіс «Маладосць»). Аўтар кніг: прозы — «Формула дабрыні» (1989), «Бумеранг» (2003); паэзіі — «Чорнае святло» (1998), «Каханак восені» (2010). Сааўтар кніг «Першыя сцежкі» (1987), «Za bielym sneghom» (1989), «Там, дзе званы Сафіі» (2003), «Ад ніў прыдзвінскіх» (2009) і іншых калектыўных зборнікаў паэзіі і прозы. Перакладаўся на славацкую і рускую мовы.

Заўвагі
-------

Літаратура
----------

* Неўдах Лявон // Пісьменнікі Віцебшчыны. Даведнік. — Віцебск. 2001 — С.56
* Лявон Неўдах // Літаратурная карта Берасцейшчыны / Укл. А.Крэйдзіч. Брэст.2008. С.506-509
* Неўдах Лявонцій Пятровіч // Памяць: гіст-дак. хроніка Полацка. Мн.2002. С.818
* Неўдах Лявонцій Пятровіч // Памяць: гіст-дак. хроніка Столінскага раёна. Мн.2003. С.521
* Сенькавец, У. А. «Боль — пачуццёвая дамінанта творчасці Лявона Неўдаха» // Веснік Брэсцкага ўніверсітэта. Серыя філалагічных навук. № 1(9).2008. С.68-73
**Парк Фарэсталь** — гарадскі парк у сталіцы Чылі горадзе Сант’яга. Парк быў закладзены ў 1905 годзе на меліяраваных землях у даліне ракі Мапоча і знаходзіцца ў гістарычным цэнтры горада, на захад ад Пласа Бакведана і на ўсход ад Культурнага цэнтра Мапоча. З поўначы ён абмежаваны праспектам Санта-Марыя, на поўдні — вуліцай Мерсэд, на захадзе — вуліцай Ісмаэля Вальдэса Вергара. На сваім усходнім канцы парк пераходзіць у парк Бальмаседа, ствараючы амаль суцэльны ўчастак зеляніны ўздоўж ракі Мапоча.

У парку знаходзяцца Нацыянальны музей выяўленчага мастацтва і музыкі і Музей сучаснага мастацтва, насупраць парка на вуліцы Мерсэд знаходзіцца Паласіё Бруна.

Адметнымі асаблівасцямі парка з'яўляюцца яго тры алеі ўсходніх платанаў, а таксама насаджэнні бананавых дрэваў. У парку знаходзяцца помнікі лацінаамерыканскаму паэту Рубену Дарыё, пісьменнікам эпохі вызвалення, а таксама Хрыстафору Калумбу. Амаль кожны дзень тут праходзяць кніжныя кірмашы і культурныя фестывалі, на сцэне адкрытага тэатра ладзяць паказы акцёры.

Спасылкі
--------

Гісторыя парка Фарэсталь на сайце Славутасці Чылі (www.monumentos.cl)
**Ана Алькаідэ** (ісп.: Ana Alcaide, нар. 1976, Мадрыд, Іспанія) — іспанская спявачка і музыкант, якая грае на нікельхарпе, выканаўца музыкі ў стылі Сярэднявечча, сефардскай музыкі і народнай песні.

Біяграфія
---------

Ана Алькаідэ нарадзілася ў Мадрыдзе. З 8 гадоў навучалася ігры на скрыпцы. Скончыла мадрыдскі ўніверсітэт Кампутэнсэ, спецыялізавалася ў галіне біялогіі. Падчас знаходжання ў Швецыі ў рамках праграмы «Эразмус» Ана ўпершыню пазнаёмілася з нікельхарпам або шведскай клавішнай скрыпкай. Пасля вяртання ў Іспанію яна вырашыла сканцэнтравацца на прафесійнай музычнай кар’еры. У наш час Ана жыве і працуе ў Таледа, завочна навучаючыся ў Мальмскай музычнай акадэміі.

Творчасць
---------

У 2006 годзе Ана выпусціла свой першы альбом Viola de Teclas (з ісп. «клавішная скрыпка»). У альбоме Como la Luna y el Sol, які выйшаў праз два гады, яна дэбютавала і як спявачка. Аснову альбома складаюць народныя іспанскія і сефардскія мелодыі.

Цяпер Ана выступае не толькі як салістка, але і ўваходзіць у склад ансамбля Nemo.

Зноскі
------
**Ана фон Зангерсгаўзен** (ням.: Anno von Sangershausen, ? — 1273) — вялікі магістр Тэтонскага ордэна ў 1256—1273.

Біяграфія
---------

Род Ана паходзіў з Цюрынгіі. Назва яго прозвішча паходзіць ад назвы горада Зангерсгаўзен. У 1254 выбраны ландмейстэрам Тэўтонскага ордэна ў Лівоніі. Браў удзел у пабудове замка Мемельбург (Клайпеда). У 1256 ваяваў з літоўцамі і хрысціў Жмудзь. Летам гэтага ж года, у Рыме, выбраны вялікім магістрам ордэна, замест Астэрна.

Падчас яго кіравання ў 1260 у Прусіі і некаторых землях Лівоніі, выбухла народнае паўстанне. Карыстаючася нестабільнасцю Аляксандр Неўскі захапіў Тарту.

Ана фон Зангерсгаўзен адразу арганізаваў дыпламатычнае падарожжа па краінах Еўропы, з мэтай ратавання ад гібелі Тэўтонскага ордэна. Падчас падарожжа здолеў завербаваць рыцараў з Цюрынгіі, Саксоніі, Чэхіі і Аўстрыі, таксама заручыўся падтрымкай рымскага папы і еўрапейскага духавенства.

У 1266 адправіўся з Прусіі ў Палесціну. У гэтым жа годзе войска мамлюкоў асадзіла сталіцу ордэна замак Манфор, але так і не здолела яго захапіць. У 1271 мамлюкі пад камандваннем Бейбарсу захапілі замак. Нягледзячы на гэта, тэўтонцам атрымалася выратаваць свой архіў і скарбы. Сталіца ордэна зноў была перамешчана ў Акру. Вялікі магістр заставаўся тут да 1272. Затым ён вярнуўся ў Германію, каб працягнуць вярбоўку добраахвотнікаў з Цюрынгіі і Мейсена. Аднак у 1273 магістр раптоўна памёр.

Зноскі
------



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Попо фон Астэрна** | **Вялікі магістр Тэўтонскага ордэна**1256 — 1273 | Пераемнік**Хартман фон Гельдрунген** |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 135803179 · NLP: A32367028 · VIAF: 457144782710414940765 |
**Мёша** (руск.: Мёша, татар.: Мишә) — рака ў Татарстане, упадае ў Камскі заліў Куйбышаўскага вадасховішча. Да пабудовы вадасховішча — правы прыток Камы.

Даўжыня ракі 204 км, плошча басейна 4180 км². Рака бярэ пачатак за 2 км на поўнач ад вёскі Шэпшанар Кукмарскага раёна. Працякае па ўзгорыстай раўніне, раздзеленай далінамі шматлікіх прытокаў, бэлькамі і ярамі. У вусцевай частцы мясцовасць парэзана і забалочаная.

Упадае ў Куйбышаўскае вадасховішча ля вёскі Карадулі Лаішаўскага раёна.

Шырыня ракі вагаецца ад 30 м у вярхоўі да 3—4 км, даліна ракі трапецыепадобная. Рэчышча ракі звілістае. Берагі ракі высокія ад 2 да 10 м, стромкія, часам стромкія, у разводдзе моцна размываюцца.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
**Наннамінстэрская кніга** (англ.: Book of Nunnaminster; Лондан, Брытанская бібліятэка, Harley MS 2965) — англасаксонскі малітоўнік IX стагоддзя.

Гісторыя
--------

Яна была напісана ў каралеўстве Мерсіі, з выкарыстаннем «астраўнога» почырку (як на Брытанскіх астравах), звязанага з каралінгскім мінускулам. Верагодна, пазней належала Элсвіце  (англ.) (бел. жонцы Альфрэда Вялікага. Стаіць у адным шэрагу з такімі асобнікамі кніжнага мастацтва, як Сернская кніга  (англ.) (бел. Каралеўскі малітоўнік і Малітоўнік Харлі.

Апісанне
--------

Як і ў Сернскай кнізе, ў ім утрымліваецца апавяданні пра Мукі Хрыстовы з чатырох Евангелляў і збор нелітургічных малітваў, многія з якіх ставяцца да Мук. Наннамінстэрская кніга мае некаторыя агульныя вершы з Сернскай кнігай. Яна ўключае некалькі сюжэтных ініцыялаў.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* British Library Digital Catalogue of Illuminated Manuscripts entry
* More information at Earlier Latin Manuscripts

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4700282-7 · LCCN: no2001060768 · VIAF: 182090455 |
Карта Стэнлі Парк
 **Стэнлі Парк**  (англ.: Stanley Park) — гарадскі парк, размешчаны ў Ванкуверы, найбуйнейшым горадзе канадскай правінцыі Брытанская Калумбія. Парк, які ўяўляе сабой вечназялёны аазіс на мяжы з дзелавым цэнтрам горада, займае плошчу ў 404,9 гектара, што адпавядае палове плошчы Рычманд Парка ў Лондане (Вялікабрытанія) і на 10% больш, чым плошча Цэнтральнага Парку ў Нью-Ёрку. У 1888 годзе парк быў адкрыты Дэвідам Апенгеймерам, які назваў яго ў гонар лорда Фрыдэрыка Артура Стэнлі, 6-га генерал-губернатара Канады.

Парк з'яўляецца адной з галоўных турысцкіх славутасцяў Ванкувера. Па парку пракладзены дарожкі і шпацырныя сцежкі, агульная даўжыня якіх складае 250 км, а самая доўгая з іх працягнулася на 8,8 км па перыметры парку. У парку мноства штучных азёр і сажалак, спартыўных пляцовак і палёў. Парк таксама мае птушыны запаведнік (англ.: sanctuary). Штогод 8 мільёнаў чалавек наведваюць парк.

Спасылкі
--------

* Вэб-старонка Парку Стэнлі  (англ.)

Галерэя
-------

* Лагуна Лагуна
* Заход у парку Стэнлі Заход у парку Стэнлі
* Помнік лорду Стэнлі Помнік лорду Стэнлі
* Дзяўчына ў гідракасцюме Дзяўчына ў гідракасцюме
* Помнік шатландскаму паэту Роберту Бёрнсу Помнік шатландскаму паэту Роберту Бёрнсу
* Мост Лаянс-Гейт «Брама Льва» Мост Лаянс-Гейт «Брама Льва»
* Татэмы Татэмы
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мірановіч.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фінкельштэйн.

**Яўге́н Фё́даравіч Мірано́віч, пры нараджэнні — Анато́ль (Тэвель) Маісе́евіч Фінкельштэ́йн** (7 лістапада 1917, Смілавічы, Ігуменскі павет, цяпер Чэрвеньскі раён, Мінская вобласць — 25 студзеня 1980, Вілейскі раён) — беларускі гаспадарчы дзеяч, заслужаны аграном БССР (1967). Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР (1974—1979), Герой Сацыялістычнай Працы (1972).

Біяграфія
---------

Яўген Мірановіч (Анатоль Фінкельштэйн) нарадзіўся 7 лістапада 1917 года ў мястэчку Смілавічы, цяпер Чэрвеньскі раён, Мінская вобласць ў беднай яўрэйскай сям’і.

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (1936). Працаваў аграномам саўгаса «Вызваленне» Смалявіцкага раёна.

Ад 1939 года ў Чырвонай Арміі. Удзельнік савецка-фінляндскай вайны 1939—1940.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны камандзір партызанскага атрада брыгады імя М. В. Фрунзэ, які дзейнічаў на тэрыторыі Вілейскай вобласці.

Падчас вайны пасля гібелі яго сябра партызана Яўгена Мірановіча Анатоль Фінкельштэйн узяў сабе яго імя прозвішча, выконваючы сваю клятву перад баявым сябрам.

З 1944 года ў Любані працаваў дырэктарам Любанскага спіртзавода, з 1961 — дырэктарам саўгаса «Любань» Вілейскага раёна (пазней — саўгас «Любань» імя 50-годдзя СССР). Пад яго кіраўніцтвам саўгас вырас у буйную шматгаліновую гаспадарку з высокай культурай земляробства і жывёлагадоўлі. За поспехі ў павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак сельскагаспадарчай прадукцыі яму прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы. Узнагароджаны ордэнам Леніна (1966, 1971).

Пахаваны на гарадскіх могілках Вілейкі на вуліцы Першамайскай.

Памяць
------

Імем Мірановіча названа вуліца ў вёсцы Любань Вілейскага раёна.

Зноскі
------

1. 1 2  Памяць. Вілейскі раён. // Мірановіч Яўген Фёдаравіч. — Мн.: БелТА. 2003. — С. 551. — 704 с. — (Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі.). — 3 000 экз. — ISBN 985-6302-56-0.
2. ↑  *Иван Ярошевич:* Славный сын земли смиловичской. Финкельштейн Анатолий (Тевель) Моисеевич   (руск.)// «Раённы веснік», Чэрвень
3. ↑  *Иван Ярошевич:* Славный сын земли смиловичской. Клятва друзей   (руск.)// «Раённы веснік», Чэрвень

Спасылкі
--------

* Мірановіч Яўген Фёдаравіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* У 2018 ГОДЗЕ ВЁСКА ЛЮБАНЬ БУДЗЕ АДЗНАЧАЦЬ 210-ГОДДЗЕ З ЧАСУ СВАЙГО ЗАСНАВАННЯ // peramoga.by

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 308279854 · БАП: 135845 |
**Парк культуры і адпачынку** — парк у г. Бабруйск Магілёўскай вобласці Беларусі. Заснаваны ў 1968 годзе. Плошча парку складае 20 га. Тэрыторыя абмежавана вуліцамі Інтэрнацыянальнай, Фрыдрыха Энгельса, Маскоўскай, Камсамольскай і тэрыторыяй стадыёна імя Аляксандра Пракапенкі.

Расце каля 2,5 тысяч дрэў каля 30 парод: каштан, ліпа, таполя, грэцкі арэх, клён, бяроза, акацыя і інш. Ва ўсходняй яго частцы — помнік падпольшчыкам Вялікай Айчыннай вайны. У 2008 годзе на цэнтральнай алеі да 200-годдзя з дня нарадрэння беларускага класіка ўстаноўлены помнік Вінцэнту Дуніну-Марцінкевічу (скульпт. Леў і Сяргей Гумілеўскія).

На тэрыторыі парку размешчаны кінатэатр «Мір», канцэртная пляцоўка, 2 кафэ, стралковы цір, картадром, працуюць 20 атракцыёнаў. Дзейнічае аматарскі музычны калектыў «Жураўлік». У парку праводзяцца традыцыйныя народныя святы Масленіца, Купалле, конкурсныя, спартыўна-забаўляльныя, канцэртныя праграмы — «Гітара збірае сяброў», «Кірмаш талентаў» і інш.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Бабруйскі парк культуры і адпачынку // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1. — 704 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0496-9.
2. ↑  Бобруйчане увековечили память о В.Дунине-Марцинкевиче в граните и бронзе Архівавана 4 снежня 2008.

Літаратура
----------

* Бабруйскі парк культуры і адпачынку // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1. — 704 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0496-9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Парк Перамогі.

**Парк Перамогі** ці **парк культуры і адпачынку «Перамога»** (афіцыйна — муніцыпальная аўтаномная ўстанова культуры «Парк Перамогі») — парк культуры і адпачынку ў горадзе Валгадонску Растоўскай вобласці, размешчаны ў старой частцы горада.

Гісторыя
--------

Парк быў закладзены 8 мая 1965 года ў пярэдадне святкавання 20-х угодкаў Перамогі над фашысцкай Германіяй.

|  |
| --- |
| …далей называць плошчу і закладзены парк ля палаца культуры хімікаў, які будуецца, плошчай і паркам «Перамога»… Закласці абеліск на плошчы Перамогі.—*Рашэнне выканкама гарадскога савета Валгадонска ад 8 мая 1965 года* |

Парк быў пашыраны да 16 гектараў. Улетку 1968 года ў парку «Перамогі» пачалося будаванне палаца спорту. Узначаліў будаванне штучнага ледзянога поля галоўны інжынер хімкамбіната Іосіф Міронавіч Балоцін. Меркавалася, што даўжыня будучага палаца спорту складзе 72 метры, шырыня — 36,вышыня — 13 метраў. Ёмістасць лёдавай арэны павінна была скласці 1200 гледачоў. Па планах будаўнікоў, у валгадонцаў з’явілася б магчымасць круглагадовага занятку канькабежным спортам, прагляду выступаў фігурыстаў і ўяўленняў балета на лёду. Аднак хімкамбінат, што курыраваў будаванне і ўжо здаў летась палац культуры, так і не завяршыў праект.

У 1979 годзе выканкам даручыў архітэктару Тарасу Рыгоравічу Бацяноўскаму стварыць праект рэканструкцыі парка, звязаўшы яго адной ідэяй з галоўнай плошчай горада — плошчай Перамогі.

Бацяноўскі Т. Г. працаваў галоўным архітэктарам у горадзе Саратаве, Балакава. У 1974 годзе прыехаў на працу ў г. Валгадонск, дзе пачалося будаванне атамнай электрастанцыі. У 1977 Бацяноўскі быў прызначаны на пасаду галоўнага архітэктара Валгадонска. Апроч парка і плошчы Перамогі, аркі Перамогі, па яго праектах пабудаваны спорт-комплекс «Будаўнік», гасцініца «Валгадонск» і іншыя вядомыя будынкі горада. У 2000 годзе архітэктару было прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада».

У 1980 годзе пачалася рэканструкцыя парка. Увесну 1983 года выканкам зацвердзіў кандыдатуры маці на «Прысады матчынай славы». У спіс увайшлі 11 маці, што выхавалі 5 і больш дзяцей. Прысады былі аформлены скульптарам В. П. Паляковым па праекце архітэктара Т. Р. Бацяноўскага.

22 красавіка 1985 года ў дзень камуністычнага суботніка закладзены «Сад памяці».Усе дрэвы ў гэтым садзе былі пасаджаны сваякамі тых, хто не вярнуўся з вайны. Усяго ў парку было пасаджана больш дзвюх тысяч дрэў. Ля ўвахода мясцуецца пліта-камень з надпісам: «Памяці загінулых ― будзьце заслужаны», упрыгожаная лаўровым вянком. Каля «Саду Памяці» знаходзіцца Паляна гарадоў-герояў, таксама спраектаваная Т. Р. Бацяноўскім.

Зноскі
------

1. ↑  Ботяновский Тарас Григорьевич **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 5 лютага 2017. Праверана 27 лютага 2017.
2. ↑  Памятники площади и парка Победы **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 5 лютага 2017. Праверана 27 лютага 2017.

Літаратура
----------

* *Кукушин В. С.* История архитектуры Нижнего Дона и Приазовья — Ростов-на-Дону: ГинГо, 1996

Спасылкі
--------

* История Волгодонска. Парк «Победа» Архівавана 18 лютага 2017.
* Парк Победы — наши дни Архівавана 4 студзеня 2017.
**.jobs** — агульны дамен верхняга ўзроўню для сайтаў па наборы супрацоўнікаў для кампаній. Зацверджаны ICANN 8 красавіка 2005 года ў рамках другой групы прапаноў па стварэнні новых даменаў першага ўзроўня. Рэгістрацыя пачалася ў канцы таго ж года.

Правілы рэгістрацыі прадугледжваюць праверку заявак на рэгістрацыю, таму рэгістрацыя ў рэжыме рэальнага часу, у адрозненне ад большасці іншых даменаў, немагчымая.

Мяркуецца, што дамен з’яўляецца больш зручным спосабам для тых, хто шукае працу ў той ці іншай кампаніі, чым існуе ў цяперашні час нестандартызаваная разнастайнасць размяшчэнняў падзелу вакансій на карпаратыўных сайтах. Так, напрыклад, у кампаніі Example замест  раздзел вакансій можа размяшчацца па адрасе .

Спасылкі
--------

* Звесткі whois для дамена .jobs на сайце IANA

| ⛭Агульныя дамены верхняга ўзроўню |
| --- |
| Неспансуемыя | .biz ·  .com ·  .edu ·  .gov ·  .info ·  .mil ·  .name ·  .net ·  .org |
| Спансуемыя | .aero ·  .asia ·  .cat ·  .coop ·  .int ·  .jobs ·  .mobi ·  .museum ·  .pro ·  .tel ·  .travel ·  .xxx |
| Інфраструктура | .arpa |
| Прапанаваныя | .eco |
| Выдаленыя | .nato ·  .root |
| Зарэзерваваныя | .example ·  .invalid ·  .localhost ·  .test |
| Псеўда-дамены | .bitnet ·  .csnet ·  .ip ·  .local ·  .onion ·  .exit ·  .uucp  ·  .i2p  ·  .zet |
| Гл. таксама: **Нацыянальныя дамены верхняга ўзроўню ·  Альтэрнатыўныя каранёвыя серверы DNS** |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сядых.

**Юрый Георгіевіч Сядых** (11 чэрвеня 1955, Новачаркаск — 14 верасня 2021) — савецкі лёгкаатлет, кідальнік молата, двухразовы алімпійскі чэмпіён.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 11 чэрвеня 1955 года ў Новачаркаску.

Выхаванец кіеўскай школы кідання молата. На міжнародных спаборніцтвах выступаў за ЦСКА.

У 1976 годзе на алімпійскіх гульнях у Манрэалі заваяваў залаты медаль. У 1978 годзе стаў чэмпіёнам Еўропы. На Алімпіядзе ў Маскве ў 1980 годзе стаў чэмпіёнам. У 1982 годзе зноў стаў чэмпіёнам Еўропы.

Перамог на спаборніцтвах «Дружба-84» у Маскве. У 1988 годзе на алімпійскіх гульнях у Сеуле заваяваў срэбра.

30 жніўня 1986 года Сядых усталяваў пры кідку рэкорд 86,74 м на чэмпіянаце Еўропы ў Штутгарце (ФРГ), які не пабіты да гэтага часу. У тым жа годзе стаў пераможцам Гульняў добрай волі.

Памёр 14 верасня 2021 года.

Зноскі
------

1. ↑  Yury Sedykh // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Yuriy Sedykh // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>
3. 1 2 3  Fichier des personnes décédées Праверана 19 кастрычніка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q80900474'></a>
4. ↑
5. ↑  Умер олимпийский чемпион Седых, мировой рекорд которого до сих пор не побит

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Чырвоны мост.
**Чырвоны мост** — мост у Полацку цераз раку Палату. Па трасе праходзіць вуліца Еўфрасінні Полацкай.

Петэр фон Гес «Полацкая бітва (1812)»
Атрымаў сваю назву ў памяць пра кровапралітную бітву паміж рускімі і французскімі войскамі, якая адбылася 19—21 кастрычніка ў час Французска-рускай вайны 1812 года. У выніку баёў за адзіны мост цераз Палату, яго драўляны насціл стаў літаральна чырвоным ад крыві.

Падчас Другой сусветнай мост быў знішчаны. У 1946 годзе быў пабудаваны новы высокі драўляны мост. У 1950-х гадах на правым беразе ля маста ўсталявалі мемарыяльную мармуровую пліту ў гонар войскаў, што штурмавалі горад у 1812 годзе.

У 1975 годзе на месцы драўлянага быў пабудаваны новы жалезабетонны мост з узнаўленнем ранейшых элементаў афармлення. Перад мостам устаноўлены памятны знак з тэкстам:

> 
> 
> Цераз гэты мост рускія войскі пад камандаваннем генерала Вітгенштэйна і атрада Пецярбургскага апалчэння пасля бязлітасных баёў 6-8/19-21/кастрычніка 1812 г. увайшлі ў горад і вызвалілі яго ад непрыяцеля, чым паклалі пачатак выгнанню напалеонаўскіх войскаў з беларускай зямлі. З таго часу ў памяць пра загінулых і разлітай крыві гэты мост стаў звацца «ЧЫРВОНЫМ»
> 
> 
> 
> *Арыгінальны тэкст* (руск.)  
> 
> *Через этот мост русские войска под командованием генерала Витгенштейна и отряда Петербургского ополчения после ожесточенных боев 6-8/19-21/октября 1812 г. вошли в город и освободили его от неприятеля, чем положили начало изгнанию наполеоновских войск с белорусской земли. С того времени в память о погибших и пролитой крови этот мост стал называться „КРАСНЫМ"*
> 
> 
> 
> — Фота памятнага знака
> 
> 

Чырвоны мост у пачатку XX стагоддзя

Зноскі
------

1. 1 2 3  История Красного моста в Полоцке: от войны 1812 года через разрушения и перестройки до наших дней **(нявызн.)**.

| ⛭Нацыянальны Полацкі гісторыка-культурны музей-запаведнік |
| --- |
| Помнікі і тэрыторыі | Селішча і Гарадзішча ·  Запалоцце ·  Верхні замак з Сафійскім саборам ·  Ніжні замак з Валам Івана Грознага ·  Спаса-Праабражэнская царква з фрэскамі і падмуркі храма-пахавальні ·  комплекс былога Бельчыцкага (Барысаглебскага) манастыра ·  Домік Пятра I ·  Комплекс былога езуіцкага калегіума з падпорнай сцяной ·  «Цёплая» Еўфрасіннеўская царква ·  Крыжаўздзвіжанскі сабор ·  Комплекс Богаяўленскага манастыра з саборам і брацкай школай ·  Лютэранская кірха ·  Чырвоны мост |
| Музеі | Полацкі дзіцячы музей ·  Полацкі краязнаўчы музей ·  Полацкая мастацкая галерэя ·  Полацкі музей баявой славы ·  Музей беларускага кнігадрукавання ·  Музей гісторыі архітэктуры Сафійскага сабора ·  Музей-кватэра Героя Савецкага Саюза Зінаіды Міхайлаўны Тусналобавай-Марчанка ·  Музей традыцыйнага ручнога ткацтва Паазер’я ·  Полацкі прыродна-экалагічны музей ·  Стацыянарная выстаўка «Прагулка па Ніжне-Пакроўскай» |
**.invalid** — агульны дамен верхняга ўзроўню. Зарэзерваваны Internet Engineering Task Force (англ.: {{{1}}}IETF) у RFC 2606 у чэрвені 1999 года. Не прызначаны для ўсталёўкі ў якасці дамена верхняга ўзроўню ў глабальнай сістэме даменных імёнаў (DNS) ..

Іншыя зарэзерваваныя дамены: .example, .localhost, .test.

Гэты агульны дамен верхняга ўзроўню быў зарэзерваваны для зніжэння верагоднасці канфліктаў і блытаніны. Такім чынам гэта імя можна выкарыстоўваць у дакументацыі або для тэставання.

Дамен верхняга ўзроўню .invalid часам выкарыстоўваецца ў якасці імя дамена ў псеўда-уніфікаваных ідэнтыфікатарах рэсурсу (англ.: {{{1}}} Uniform Resource Identifier — URI) для інфармавання пра памылку пры наборы адрасы або для абароны прыватнага жыцця. Напрыклад, у пратаколе ўстанаўлення сеансу (англ.: {{{1}}} Session Initiation Protocol — SIP) вобласць anonymous.invalid ў SIP URI паказвае на ўтойванне асобы таго, хто тэлефануе .

Заўвагі
-------

1. 1 2  RFC 2606 — Reserved Top Level DNS Names, D. Eastlake, A. Panitz, The Internet Society (June 1999)
2. ↑  RFC 3325, Private Extensions to the Session Intitiation Protocol, C. Jennings, J. Peterson, M. Watson, The Internet Society (November 2002)

| ⛭Агульныя дамены верхняга ўзроўню |
| --- |
| Неспансуемыя | .biz ·  .com ·  .edu ·  .gov ·  .info ·  .mil ·  .name ·  .net ·  .org |
| Спансуемыя | .aero ·  .asia ·  .cat ·  .coop ·  .int ·  .jobs ·  .mobi ·  .museum ·  .pro ·  .tel ·  .travel ·  .xxx |
| Інфраструктура | .arpa |
| Прапанаваныя | .eco |
| Выдаленыя | .nato ·  .root |
| Зарэзерваваныя | .example ·  .invalid ·  .localhost ·  .test |
| Псеўда-дамены | .bitnet ·  .csnet ·  .ip ·  .local ·  .onion ·  .exit ·  .uucp  ·  .i2p  ·  .zet |
| Гл. таксама: **Нацыянальныя дамены верхняга ўзроўню ·  Альтэрнатыўныя каранёвыя серверы DNS** |
Цяга на фасадзе будынка выдзелена жоўтым колерам
**Цяга** або **паясок** — архітэктурны элемент у выглядзе гарызантальнага поясы або выступа. Часам прафіляваную дэкаратыўную цягу называюць гуртам. Цягі выкарыстоўваюцца для расчлянення поля сцяны (напрыклад, для раздзялення паверхаў) і для абрамлення панэляў. Пры тынкавальных работах цягамі называюць любыя прафіляваныя палосы з тынкавальнага раствора, зробленыя з дапамогай працягвання шаблонаў па прамой або крывалінейнай траекторыі.

Тэхналогія
----------

Профіль цягі звычайна складаецца з некалькіх абломаў, матэрыялам служыць тынкоўка або камень. Пры выкарыстанні тынкоўкі, цяга робіцца з дапамогай лякала, якое працягваецца па слою тынкоўкі з выкарыстаннем накіравальных брускоў, адсюль і паходзіць назва.

Гл. таксама
-----------

* Карніз

Заўвагі
-------

1. ↑  Ананьин, Михаил Юрьевич. Основы архитектуры и строительных конструкций: Термины и определения: учебное пособие. Издательство Уральского университета. Екатерининбург, 2016. ISBN 978-5-7996-1885-8. С. 39.
2. ↑  Тяга. // Р. Бекер. История архитектуры. 1913. С. XI.

Літаратура
----------

* *Тяга (в архитектуре) (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Обработка поля стены. // Михаловский И. Б. Архитектурные формы античности. Издательство Академии Архитектуры СССР. Москва. 1949. 248 с.
* Шепелев А.М. Штукатурные работы. Глава IX. Тяги. Учебник для средн. проф.-тех. училищ. 7-е изд. перераб. и доп. М.: Высшая школа, 1973. — 336 с.
* Членение фасадов. А. Браузеветтер. Архитектурные формы гражданских построек. Санкт-Петербург, 1904 г.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779065879 |
| **Ы** |
| --- |
|  |
| **Кірыліца** |
| А | Б | В | Г | Ґ | Д | Ђ |
| Ѓ | Е | (Ѐ) | Ё | Є | Ж | З |
| Ѕ | И | (Ѝ) | І | Ї | Й | Ј |
| К | Л | Љ | М | Н | Њ | О |
| П | Р | С | Т | Ћ | Ќ | У |
| Ў | Ф | Х | Ц | Ч | Џ | Ш |
| Щ | Ъ | Ы | Ь | Э | Ю | Я |
| Гістарычныя літары |
| (Ҁ) | (Ѹ) | Ѡ | (Ѿ) | (Ѻ) | Ѣ | Ꙗ |
| Ѥ | Ꙉ | ІѢ | Ѧ | Ѫ | Ѩ | Ѭ |
| Ѯ | Ѱ | Ѳ | Ѵ | (Ѷ) | Ын | Ꚉ |  |
| Літары неславянскіх моў |
| Ӑ | Ӓ | Ә | Ӛ | Ӕ | Ғ | Ӷ |
| Ҕ | Ӗ | Ҽ | Ҿ | Ӂ | Җ | Ӝ |
| Ҙ | Ӟ | Ӡ | Ӥ | Ӣ | Ӏ | Ҋ |
| Қ | Ҟ | Ҡ | Ӄ | Ҝ | Ԟ | Ӆ |
| Ӎ | Ҥ | Ң | Ӊ | Ӈ | Ӧ | Ө |
| Ӫ | Ҩ | Ҧ | Ҏ | Ҫ | Ҭ | Ӳ |
| Ӱ | Ӯ | Ү | Ұ | Ҳ | Һ | Ҵ |
| Ӵ | Ҷ | Ӌ | Ҹ | Ӹ | Ҍ | Ӭ |  |
| **Заўвага.** Знакі у дужках не маюць статусу (самастойных) літар. |

**Ы, ы** — дваццаць восьмая літара беларускага алфавіта, 29-я літара рускага алфавіта. Паходзіць са стараславянскага алфавіта. З’яўляецца двазнакам. У іншых нацыянальных славянскіх кірылічных алфавітах адсутнічае (у сучасных паўднёваславянскіх мовах старажытныя гукі [ы] і [і] супалі даўно, але літара Ы з сербскага і балгарскага алфавіта была выключаная толькі ў XIX стагоддзі; а ва ўкраінскім алфавіце замест літары Ы выкарыстоўваецца И). Выкарыстоўваецца таксама ў кірылічных пісьмовасцях неславянскіх моў.

Лічбавае значэнне
-----------------

У стараславянскай і царкоўнаславянскай мовах Ы не мае лічбавага значэння.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Настольны |
**Тазаўскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальная акруга, з 2005 па 2021 гады — муніцыпальны раён) у складзе Ямала-Ненецкай аўтаномнай акругі Расійскай Федэрацыі.

Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак Тазаўскі. Раён утвораны 10 снежня 1930 года.

Геаграфія
---------

Размешчаны за Палярным кругам, на паўночным усходзе ЯНАА. Мяжуе з Пураўскім, Надымскім, Краснасялькупскім раёнамі, праз Обскую губу мяжуе з Ямальскім раёнам. На ўсходзе мяжуе з Краснаярскім краем.

Плошча тэрыторыі — 174 343,92 км². Большая частка раёна размяшчаецца на Гыданскім паўвостраве. Паўднёвы захад раёна ахоплівае паўночна-ўсходнюю частку Тазаўскага паўвострава. Акрамя гэтага, да раёна адносяцца прылеглыя астравы Карскага мора: Алені, Шакальскага, Вількіцкага, Неўпакоева, а таксама астравы ў дэльце ракі Таз і Тазаўскай губы.

Важнае транспартнае значэнне ў раёне маюць рэкі і залівы: Таз, Обская губа, Гыданская губа, Тазаўская губа. Навігацыя доўжыцца з ліпеня па верасень.

Самыя буйныя рэкі раёна — Таз, Танама, Месаяха, Юрыбей.

Зноскі
------

1. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>

| ⛭Ямала-Ненецкая аўтаномная акруга |
| --- |
| Раёны | 
* Краснасялькупскі
* Надымскі
* Прыуральскі
* Пураўскі
* Тазаўскі
* Шурышкарскі
* Ямальскі

 |  |
| Гарады | 
* Губкінскі
* Лабытнангі
* Мураўленка
* Надым
* Наябрск
* Новы Урэнгой
* **Салехард**
* Тарка-Сале

 |
| Пгт | 
* Запалярны
* Пангады
* Урэнгой
* Харп

 |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | 
* Аксарка
* Краснасялькуп
* Мужы
* Тазаўскі
* Яр-Сале

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 245908759 |
**Бружмель Каралькова** (*Lonicera korolkowii*) — від роду Бружмель (*Lonicera*) сямейства Бружмелевыя (*Caprifoliaceae*).

Дэкаратыўны куст. Выкарыстоўваецца ў адзіночных і групавых пасадках.

Распаўсюджанне
--------------

Заходні Цянь-Шань і Паміра-Алай.

У гарах на ўзлесках і ў падлеску арэхава-пладовых, лісцяных лясоў, а таксама ў зарасніках кустоў у верхняй частцы лясной зоны, радзей у субальпійскім поясе да вышыні 3000 метраў над узроўнем мора.

Апісанне
--------

Лістападны куст да 3 м вышынёй.

Лісце да 3 см даўжынёй, шырокаяйкападобнае або эліптычнае, востраканцовае, з шырокаклінападобным аснаваннем, блакітна-зялёнае, часцей шызае.

Бутоны светла-чырвоныя. Кветкі ружовыя.

Працягласць цвіцення каля 2 тыдняў.

Плады шарападобныя, ярка-аранжавыя або чырвоныя. Спеюць у канцы жніўня — верасні.

У культуры
----------

У Галоўным батанічным садзе РАН бружмель Каралькова высажваўся двойчы ў 1957 годзе. Частка раслін сабрана на Гісарскім хрыбце, у даліне ракі Варзоб  (руск.) (бел. іншыя асобнікі сабраныя ў Заходнім Цянь-Шані  (руск.) (бел. паблізу вусця Кара-Арчы. Цвіце з канца мая па чэрвень. Пры пасеве пад зіму ўсходы з’яўляюцца вясной. Зацвітае на 3-й год.

У культуры з 1880 года.

Святлалюбная і зімастойкая расліна (кліматычная зона ад 4 да 9). Глеба рн 4,5—8,5.

Размнажаецца насеннем, тронкамі і адводкамі.

Значэнне і выкарыстанне
-----------------------

Дэкаратыўны на працягу ўсяго перыяду вегетацыі.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. 1 2  Жимолость. На сайте Энциклопедия декоративных садовых растений.
4. ↑  Интродукция растений природной флоры СССР. «Наука» М. 1979
5. ↑  Lonicera korolkowii (Honey Rose Honeysuckle) Архівавана 23 чэрвеня 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Tropicos · WFO |