recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Нацыянал-ліберальная партыя.
**Нацыянал-ліберальная партыя** (рум.: Partidul Național Liberal) — кансерватыўная палітычная партыя ў Румыніі. Другая паводле велічыні партыя ў краіне паводле саслоўя на сярэдзіну 2023 года. Лічыцца, што партыя была адноўлена ў сярэдзіне студзеня 1990 года неўзабаве пасля рэвалюцыі 1989 года і звяржэння камуністычнага рэжыму ў Румыніі. Партыя лічыцца пераемніцай буйной палітычнай партыі з такой жа назвай, якая дзеяла ў перыяд з 1875 па 1947 гады ў Каралеўстве Румынія. Грунтуючыся на гэтай гістарычнай спадчыне, яна часта прэзентуе сябе як першую афіцыйна ўтвораную палітычную партыю ў краіне і як найстарэйшую ліберальную партыю ў Еўропе.

Ідэалогія
---------

Партыя афіцыйна прытрымліваецца дактрыны лібералізму ў формах кансерватыўнага лібералізму і ліберальнага кансерватызму, выступаючы за эканамічную і сацыяльную лібералізацыю. Партыя таксама займае праеўрапейскую пазіцыю. У апошнія гады яна больш засяроджваецца на эканамічным лібералізме і мае цягу да пераходу ва ўніверсальную партыю. Акрамя таго, нацыянал-ліберальная партыя таксама падтрымлівае кансерватыўныя ініцыятывы і палітыку, якая скіраваная на маральныя і рэлігійныя аспекты жыцця. У адрозненне ад сваіх заходніх калегаў, партыя мае большыя нацыяналістычныя і традыцыяналісцкія погляды ў сацыяльных пытаннях, як правы ЛГБТ.

Зноскі
------

1. ↑  «Antonescu: La 138 de ani de la înființarea sa destinul PNL este strâns legat de evoluția României și de parcursul european» Архівавана 5 красавіка 2023.. Agerpres.
2. ↑  Caroline Close (2019). «The liberal family ideology: Distinct, but diverse». In Emilie van Haute; Caroline Close (eds.). Liberal Parties in Europe. Taylor & Francis. — С. 344. — ISBN 978-1-351-24549-4.
3. ↑  Nordsieck, Wolfram (2020). «Romania». Parties and Elections in Europe.
4. ↑  «Războiul cultural Est-Vest: De care parte se află Iohannis și PNL?». Deutsche Welle.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт.
**Анатоль Іванавіч Гармаза** (10 лютага 1955, в. Навасады, Дзяржынскі раён, Мінская вобласць) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Закончыў Мінскае мастацкае вучылішча імя А. К. Глебава, у 1987 г. Віцебскі педагагічны інстытут імя Кірава, мастацка-графічны факультэт. З 1978 г. літсупрацоўнік часопіса «Вожык», з 1984 г. па 1995 г. працаваў галоўным мастаком гэтага часопіса, з лістапада 1995 г. шэф-рэдактар газеты «Пікнік». Аформіў шмат кніжак, у тым ліку школьныя падручнікі, персанальныя кнігі карыкатур, кнігі для дзяцей. Друкаваўся ў рэспубліканскіх газетах «Звязда», «Советская Белоруссия», «Белорусская нива», «Беларускі час», а таксама ў замежных выданнях. Удзельнік рэспубліканскіх і замежных выставак, кожны год прымае ўдзел у штогадовай міжнароднай выстаўцы карыкатуры ў Турцыі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гармаза Анатоль Іванавіч // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Дзяржынскага р-на. — Мн.: БелТА, 2004. — С. 614. — 704 c.: іл. — ISBN 985-6302-64-1.
Таджын (посуд)
**Таджын** або **Тажын** (кабіл. *taǧin*) — страва з мяса і гародніны, папулярная ў краінах Магрыба, а таксама спецыяльны посуд для прыгатавання гэтай стравы.

Таджын першапачаткова ўяўляў з сябе масіўны керамічны гаршчок, шчыльна закрыты высокім канічным вечкам. Пры павольным шматгадзінным тушэнні стравы пар, які ўздымаецца, кандэнсуецца ў адносна халоднай верхняй частцы вечка і сцякае ўніз. Дзякуючы сабранай у ніжняй частцы вадкасці ўтвараецца вадзяны затвор, які прадухіляе прапусканне пару і паху ад стравы. Паходжанне такой посуду абумоўлена кліматам: высокай тэмпературай, засушлівасцю і дэфіцытам прэснай вады ў Марока.

Страва
------

*Таджын па-мараканску* гатуюць з буйных кавалкаў мяса ці птушкі на костцы і гародніны (таматаў, бульбы, баклажанаў, цыбулі). У якасці прыправы выкарыстоўваюць розныя вострыя спецыі, мёд, садавіну, ягады. Мяса не абсмажваюць (або злёгку абсмажваюць пасля доўгага тушэння). Гародніну, мяса і прыправы закладваюць у таджын без дадання булёна і тушаць на вельмі слабым агні ва ўласным соку на працягу некалькіх гадзін.

*Таджын па-туніску* падобны да амлету. Мяса або птушку дробна сякуць, змешваюць з загушчальнікамі (фасоляй, нутам, бульбай) і тушаць на слабым агні. Затым дадаюць спецыі, сыр і яйкі, перакладаюць сумесь у глыбокі керамічны гаршчок і запякаюць у печы або духоўцы да ўтварэння хрумсткай скарыначкі.

Галерэя
-------

* Прыгатаванне таджынаПрыгатаванне таджына
* Таджын па-туніскуТаджын па-туніску
* Таджын з аліўкамі і гароднінайТаджын з аліўкамі і гароднінай
* Таджын з морквайТаджын з морквай

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Таджын
**Атол Рокас** (парт.: Atol das Rocas) — атол у Атлантычным акіяне. Уваходзіць у склад бразільскага штата Рыу-Гранды-ду-Норты. Агульная плошча сушы - 0,36 км². Насельніцтва няма. У 2001 г. атол Рокас разам з архіпелагам Фернанду-ды-Наронья ўнесены ў спіс прыродных аб'ектаў сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Геаграфія
---------

Атол Рокас месціцца ў заходняй частцы Атлантычнага акіяна ў 234,6 км на паўночны захад ад мацерыковага ўзбярэжжа Бразіліі. Сфарміраваны на паверхні вулканічнай вяршыні Паўднёва-Атлантычнага хрыбта. Уяўляе сабой кола каралавых рыфаў, што атачаюць шырокую (7,1 км²), але не вельмі глыбокую (да 6 м) лагуну. Даўжыня - 3,47 км, найбольшая шырыня - 2,56 км. Вылучаюцца два невялікія астравы Фарол і Семітэрыя. Найвышэйшы пункт над паверхняй акіяна не перавышае 3 м.

Прырода
-------

Атол Рокас славіцца як месца, населенае 30 рознымі відамі птушак. У навакольных водах сустракаюцца марскія чарапахі, акулы, 24 віды ракападобных. Лагуна атола — важнае месца нераста многіх відаў рыб.

Гісторыя
--------

Атол Рокас упершыню быў паказаны на партугальскай карце ў 1502 г. У 1822 г. уключаны ў склад Бразіліі. У 1881 г. на атоле быў пабудаваны маяк, які захоўваецца і ў нашы дні. У 1979 г. атрымаў статус біялагічнага запаведніка. У 2001 г. уключаны ў спіс прыродных аб'ектаў сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Спасылкі
--------

* UNESCO
* THE ROCAS ATOLL, BRAZIL Архівавана 23 верасня 2015.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кулеш.
**Станіслаў Францавіч Кулеш** (16 ліпеня 1960, пас. Беразінскае, Маладзечанскі раён, Мінская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 16 ліпеня 1960 года ў пас. Беразінскае Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці.

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут, інжынер-механік; Акадэмію кіравання пры Кабінеце Міністраў Рэспублікі Беларусь, менеджар-эканаміст.

Служыў у радах Узброеных Сіл. Працаваў майстрам, старшым майстрам, начальнікам торфабрыкетнага завода «Беразінскі», старшынёй Гарадзілаўскага сельскага Савета, намеснікам дырэктара, галоўным механікам торфабрыкетнага завода «Беразінскі», дырэктарам ААТ «Беразінскае».

З'яўляўся дэпутатам Маладзечанскага сельскага, Маладзечанскага раённага Саветаў дэпутатаў, Мінскага абласнога Савета дэпутатаў дваццаць шостага склікання.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае дачку і сына.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)
Дом Аўгуста
Пакой з выявай масак
**Дом Аўгуста** (лац.: Domus Augusti, італ.: casa di Augusto) — дом на ўзгорку Палацін у Рыме, у якім жыў імператар Аўгуст.

Дом быў пабудаваны ў 36 годзе да н. э. і Аўгуст жыў у ім яшчэ да таго як стаў імператарам. У дом уваходзілі пакоі імператара, бібліятэка, пакоі з фрэскамі, якія адлюстроўваюць багіню Кібелу, тэатральныя маскі, гірлянды. Пакоі былі вельмі маленькімі і сціплымі, тады як у частцы дому, якая выкарыстоўвалася для грамадскіх прыёмаў, былі вялікія памяшканні, багата ўпрыгожаныя стука і мармурам. Да дому Аўгуста прылягаў дом яго жонкі Лівіі.

Пасля смерці Аўгуста, дом быў пашыраны ў Domus Tiberiana. Пасля пажару пры Нероне верхнія паверхі дому былі знесены, комплекс будынкаў перабудаваны. У цэнтры арэала на месцы пакланення Боскага Аўгуста — *Sacrarium Divi Augusti* быў пабудаваны храм Цэзараў (*templum Divorum ці aedes Caesarum*) для пакланення імператарскай пары Аўгуста і Лівіі.

Вялікая частка дому на сённяшні дзень разбурана.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом Аўгуста
* Дом Аўгуста


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4285490-8 · VIAF: 237374846 |
**Вера Раманаўна Лінке́віч** (6 ліпеня 1924, Юркевічы, Жыткавіцкі раён, Гомельская вобласць — красавік 2008) — беларускі акушэр-гінеколаг, доктар медыцынскіх навук, прафесар.

Біяграфія
---------

У 1940 годзе скончыла сярэднюю школу, а ў 1948 годзе — лячэбны факультэт Мінскага медыцынскага інстытута.

З 1948 па 1950 гады працавала раённым акушэр-гінеколагам у Пліскай цэнтральнай раённай бальніцы, у 1951—1954 гадах — ардынатар акушэрска-гінекалагічнага аддзялення Полацкай абласной бальніцы імя У. І. Леніна.

З 1954 па 1956 гады — клінічны ардынатар на кафедры акушэрства і гінекалогіі Кішынёўскага медыцынскага інстытута, з 1956 па 1959 год аспірантура, пасля яе заканчэння па 1963 г. працавала асістэнтам той жа кафедры.

У 1962 годзе В. Р. Лінкевіч прысуджана вучоная ступень кандыдата медыцынскіх навук. Тэма кандыдацкай дысертацыі «Развіццё інервацыі жаночых вонкавых палавых органаў».

З 1963 па 1971 гады працавала асістэнтам, затым дацэнтам 1-й кафедры акушэрства і гінекалогіі Беларускага дзяржаўнага інстытута ўдасканалення ўрачоў (БелДІУУ).

У 1971 годзе прысуджана вучоная ступень доктара медыцынскіх навук па дысертацыі «Матэрыялы аб развіцці органаў малога таза жанчыны, развіццё іх інервацыі і значэнне для клінікі».

З 1971 па 1990 гады загадвала 1-й кафедрай акушэрства і гінекалогіі БелДІУУ. У 1972 годзе прысвоена вучонае званне прафесара.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Вынікі навуковых даследаванняў В. Р. Лінкевіч атрымалі шырокае прызнанне не толькі ў Беларусі, але і за мяжой. Матэрыялы кандыдацкай і доктарскай дысертацый, прысвечаных эмбрыялогіі палавых органаў і іх інервацыі, дазволілі абгрунтаваць метады пара- і прэсакральнага ўвядзення лекавых рэчываў з мэтай абязбольвання і паскарэнні родаў, а таксама лячэння запаленчых захворванняў жаночых палавых органаў.

Апублікавала 180 навуковых прац, 2 практычныя кіраўніцтвы для ўрачоў па акушэрстве і гінекалогіі (у сааўтарстве), 5 рацыяналізатарскіх прапаноў. Падрыхтавала 7 кандыдатаў навук.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 1999
2. ↑  Лінкевіч Вера Раманаўна на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

Літаратура
----------

* Лінкевіч Вера Раманаўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 270. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

Спасылкі
--------

* Линкевич, Вера Романовна (доктор медицинских наук; род. 1924)(недаступная спасылка) (руск.) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* Линкевич Верара Романовна (к 80-летию со дня рождения) (руск.) // Сайт Віцебскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 138180 |
**Вера Іосіфаўна Білай** (29 чэрвеня [12 ліпеня] 1908, Нікапаль — 12 чэрвеня 1994, Кіеў) — украінскі батанік-міколаг і фармаколаг, член-карэспандэнт АН УССР (1961—1991). Заслужаны дзеяч навукі УССР (1968).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 29 чэрвеня (12 ліпеня) 1908 года ў мястэчку Нікапаль. У 1924 годзе паступіла ў Крыварожскі сельскагаспадарчы інстытут, які скончыла ў 1929 годзе. З 1935 года працавала ў Інстытуце мікрабіялогіі і вірусалогіі, з 1958 года загадвала аддзелам фізіялогіі грыбоў. Член КПСС з 1942 года. У 1991 годзе, у сувязі з распадам СССР і ліквідацыяй АН УССР, выйшла на пенсію. Памерла 12 чэрвеня 1994 г. у Кіеве. Пахаваная на Байкавых могілках.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Асноўныя навуковыя працы прысвечаны вывучэнню грыбоў, якія ўтвараюць таксіны, якія пашкоджваюць харчовыя і кармавыя прадукты і выклікаюць захворванні жывёл і чалавека, а таксама прыводзяць да разбурэння прамысловых матэрыялаў.

Сумесна з Мікалаем Підаплічкам стварыла і ўкараніла ў медыцынскую практыку антыбіётык мікрацыд.

Узнагароды
----------

* Сталінская прэмія 3-й ступені (1952) — за стварэнне і ўкараненне ў медыцынскую практыку новага лекавага прэпарата;
* двойчы ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1954, 1978);
* двойчы ордэн «Знак Пашаны» (1960, 1973);
* ордэн Леніна (1986);
* Заслужаны дзеяч навукі УССР (1968).
«Сандамірскі рокаш». Карціна невядомага мастака XVII ст.
**Рокаш** (польск.: Rokosz) — від узброенай шляхецкай апазіцыі ў Польшчы і Рэчы Паспалітай у XVI—XVII стст. Першапачаткова азначаў з’езд на сейм усёй шляхты, а не толькі яе выбраных прадстаўнікоў. 

Назва паходзіць з Венгрыі, дзе ў пачатку XVI ст. шляхта з’язджалася на сеймы на полі Рокаш каля г. Пешт. Назву «Рокаш» атрымаў з’езд шляхты пад Львовам у 1537 г. (т.зв. «Курыная вайна»), кіраўнікі якога ў дэкрэце сеймавага суда 1538 г. названы ракашанамі. Кароль і магнаты не прызнавалі права ўсёй шляхты на непасрэдны ўдзел у сеймах (за выключэннем элекцыйнага сейма), таму рокаш стаў сінонімам бунту супраць караля. Шляхецкія ідэолагі разглядапі рокаш як «апошнюю абарону вольнай рэспублікі» і інстанцыю, якая можа судзіць караля, міністраў і сенатараў; юрыдычнай асновай рокашу лічылі права на адмову ў паслушэнстве каралю, зафіксаванае ў Генрыкавых артыкулах і Пакта канвента. Характар мяцяжу мелі рокашы М. Зебжыдоўскага 1606—1609 гг. і Е. С. Любамірскага 1665—1666 гг. Шляхта, якая збіралася на рокаш, утварала канфедэрацыі. Пазней ідэя рокашавых сеймаў заменена шляхтай на лозунг збірання т.зв. конных сеймаў.

Літаратура
----------

Пазднякоў, В. Рокаш / Вячаслаў Пазднякоў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8. — С. 119—120.
**Ром** (англ.: Rome) — горад у акрузе Флойд штата Джорджыя ў ЗША.

Назва
-----

Горад атрымаў сваю назву ад Рыма ў Італіі — у час заснавання горада ў Амерыцы было папулярна даваць новым паселішчам назвы, якія былі б сугучныя з назвамі славутых еўрапейскіх гарадоў (у розных штатах ЗША прыблізна тады ж з’явіліся таксама свае Парыж, Масква, Афіны, Санкт-Пецярбург, Сіракузы, Адэса, Варшава і інш.). Але ў той час, як па-англійску напісанне іх назваў цалкам супадае, то па-беларуску назвы гарадоў у ЗША пішуцца ўжо ў адпаведнасці з фанетычным прынцыпам.

Геаграфія
---------

Горад знаходзіцца ў паўночна-заходняй частцы штата Джорджыя, у перадгор’ях Апалачаў, пры зліцці рэк Этова і Устанаўла, якія адначасова ўтвараюць раку Куса.

Дэмаграфія
----------

Паводле перапісу 2010 года ў горадзе жылі 36 303 асобы. Шчыльнасць насельніцтва складала 443 асобы/км². Налічвалася 15 797 жылых дамоў. Расавы склад насельніцтва: 57,4 % белыя, 27,8 % — афраамерыканцы, 1,9 % — азіяты, 0,6 % — карэнныя амерыканцы, 0,2 % — з астравоў Ціхага акіяна, 9,7 % — прадстаўнікі іншых рас, 2,5 % належалі да дзвюх і больш рас. Доля іспанамоўных склала 16,2 % усіх жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  *United States. Bureau of the Census* 2016 U.S. Gazetteer Files — Washington, D.C.: U.S. Census Bureau, 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q32859555'></a>
2. ↑  *United States. Bureau of the Census* 2010 U.S. Gazetteer Files — Washington, D.C.: U.S. Census Bureau, 2010. Праверана 9 ліпеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107569809'></a>
3. ↑  2020 United States Census / пад рэд. Бюро перапісу насельніцтва ЗША Праверана 1 студзеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q637413'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23766566'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n81068041 · VIAF: 128884783 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рэал Мадрыд (значэнні).
**«Рэал Мадрыд»** — іспанскі баскетбольны клуб з горада Мадрыд. З’яўляецца самым тытулаваным клубам Еўропы.

Гісторыя
--------

Клуб быў заснаваны на базе футбольнага клуба ў 1931 годзе, адразу стаўшы грозным супернікам на ўсіх рэгіянальных спаборніцтвах. Мадрыдскі «Рэал» з’яўляецца рэкардсменам па колькасці перамог у такіх турнірах як: Кубак еўрапейскіх чэмпіёнаў (10), чэмпіянат Іспаніі (33), Кубак Іспаніі (27), Кубак уладальнікаў Кубкаў / Сапорты / Кубак Еўропы (5), Міжкантынентальны кубак (5).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n2008022253 · VIAF: 311489276 |
**Мост Гамля** (шведск.: Gamla bron, стары мост) — самы стары мост з захаваўшыхся ва Умеа. Злучае берагі ракі Умэ Эльв, мае даўжыню 301 метраў.

Гісторыя
--------

Перад гэтым ва Умеа не было моста, жыхары перасякалі раку з дапамогай ледавой дарогі ў зімовы перыяд і паромам у іншыя сезоны.

Падчас другой расійскай акупацыі Умеа ў фінскай вайне рускія ў 1809 годзе пабудавалі наплаўны мост з бярвення праз раку. Тым не менш, неўзабаве пасля гэтага ён быў разбураны вясновай паводкай.

Будаўніцтва моста праз раку даўно лічылася занадта дарагім, але губернатар Густаў Мунтэ зацікавіўся пытаннем, калі заняў свой ​​пост у 1856 годзе. Ён даў паўнамоцтвы на даследаванне, дзе мост будзе найбольш прыдатным, каб стварыць прапановы па чарцяжах і падлічыць, у што абыдзецца пабудаванне. Даследаванне паказала, што ў непасрэднай блізкасці ад горада, уверх па цячэнні ракі, дно гэтай ракі было найбольш спрыяльным для ўзвядзення моста. Чаканы кошт моста будзе 65 450 крон. Са спадарожным коштам, агульны кошт будзе 86 000 крон.

Мост быў адкрыты ў 1863 годзе і на працягу доўгага часу вандроўцы павінны былі заплаціць плату за выкарыстанне моста. Праз дзесяцігоддзе пасля будаўніцтва арыгінальныя вырабы з дрэва былі заменены сталлю і ў 1894—1895 гг. мост атрымаў выгляд, які ён мае сёння.

Мост сёння
----------

Сёння мост адкрыты толькі для пешаходаў і веласіпедыстаў. У 2013 годзе былі адзначаны недахопы, ёсць заклік для рамонту.

Зноскі
------

1. ↑  Olsson Lars Gunnar, Haugen Susanne, Edlund Lars-Erik, Tedebrand Lars-Göran, ed (2013). *Umeå 1314-2014: 100 berättelser om 700 år*. Skrifter / utgivna av Johan Nordlander-sällskapet, 0348-6664 ; 30. Skellefteå: Artos & Norma. p. 103. libris=14803107. ISBN 9789175806686.
2. 1 2  Steckzén, Birger (1981[1922]). *Umeå stads historia 1588-1888*. Norrländska skrifter, 0349-3202 ; 6 (Facs.-utg. /personreg. har utarbetats av Saga Edstedt och ortreg. av Gun och Kurt Boberg ; med en efterskrift av Erik Thelaus ed.). Umeå: Två förläggare. pp. 339 & 439-441. libris=7753338. ISBN 91-85920-05-3.
3. ↑  *Göransson, Håkan*. Umeås historia 1810—1896 **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Муніцыпалітэт Умеа (9 лютага 2010). Архівавана з першакрыніцы 7 студзеня 2019. Праверана 15 April 2014.
4. ↑  Bro i Umeå måste förstärkas(нявызн.)(недаступная спасылка).  Västerbottens-Kuriren (21 лістапада 2013). Архівавана з першакрыніцы 22 сакавіка 2014. Праверана 15 April 2014.
**Нацыянальны парк Аўюітук** (англ.: Auyuittuq National Park, фр.: Parc national Auyuittuq) — нацыянальны парк Канады, створаны ў 2001 годзе ва ўсходняй частцы тэрыторыі Нунавут на востраве Бафінава Зямля. У перакладзе з інуіцкай мовы назва парку азначае «зямля, якая ніколі не растае». Асноўнай славутасцю парку з’яўляецца мыс Пені-Айс — 6000 км² лёду і снегу. Тэрыторыю парку перасякаюць Арктычныя Кардыльеры.

Геалогія
--------

Самыя старыя скалы на паўвостраве Камберленд у парку Аўюітук сфарміраваны 2,8 млрд гадоў таму ў дакембрыйскі перыяд. Каля 550 млн гадоў таму падчас зараджэння жыцця на Зямлі ўсходняя Арктыка была пад вадой і скалы пакрыліся пластом асадкавых парод. Каля 60 млн гадоў таму рух кантынентаў прывёў да аддзялення вострава Бафінава Зямля ад Грэнландыі, паўвостраў Камберленд падняўся над вадой, а наступная эрозія прыбрала большую частку асадкавых парод. Горныя пікі ў заходняй частцы парку з’яўляюцца вышэйшымі пунктамі як вострава, так і ўсяго канадскага шчыта.

Фотагалерэя
-----------

Нацыянальны парк Аўюітук|  |  |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1051346878 · VIAF: 308719714 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Будар.

**Бен Будар** (в.-луж.: Ben Budar, 28 кастрычніка 1928, вёска Кослаў, Лужыца, Германія — 27 кастрычніка 2011, Хросчыцы, Лужыца, Германія) — верхнялужыцкі пісьменнік, перакладчык і журналіст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 28 кастрычніка 1928 года ў сербалужыцкай сялянскай сям'і ў вёсцы Кослаў. У 1939 годзе скончыў народную школу ў вёсцы Рожэнцэ, пасля чаго навучаўся да 1944 года ў гімназіях у Вюрцбурга і Дрэздэна. У 1944-1945 гадах ваяваў у атрадах Фольксштурма. З 1946 па 1951 год працягнуў навучанне ў розных гімназіях. Экзамен на сярэднюю адукацыю здаў у Вышэйшай сербалужыцкай школе ў Будзішыне. У 1951 годзе паступіў на журналісцкі факультэт універсітэта імя Карла Маркса ў Лейпцыгу, які скончыў у 1954 годзе. З 1954 па 1958 год быў рэдактарам сербалужыцкай газеты «Nowa doba» і сербалужыцкай рэдакцыі на мясцовым радыё. З 1958 па 1976 год працаваў лектарам у сербалужыцкай культурна-асветніцкай арганізацыі «Домавіна». З 1976 года па 1981 год быў кіраўніком Сербалужыцкага народнага ансамбля «Wjelbik» у Будзішыне. З 1981 года па 1990 год працаваў у рэдакцыі часопіса «Rozhlad».

Калі быў на пенсіі, з 1990 года па снежань 2006 года вёў у газеце «Serbske Nowiny» калонку «Swět a cyrkej» (Свет і царква), якая выходзіла кожны аўторак.

Памёр 27 кастрычніка 2011 года ў Кроствіцы. Пахаваны на могілках святога Мікалая ў Будзішыне.

Сачыненні
---------

Займаўся перакладамі з чэшскай і польскай моваў.

Проза
* *Rebel Jan Čuška*, 1955;
* *Mokrowčenjo*, 1956;
* *Jenseits von Oder und Neiße*, 1962;
* *Łużyce, Drezno, Miśnia, Sakska Szwajcaria, Góry Żytawskie, Spreewald, Wydawnictwo Ślask, Katowice*, даведнік, 1975;
* *Ja, kocor Stani*, 1983;
* *Ja, kocoŭr Standa*, 1987;
* *Ja, kocúr Stanislav*, 1989.

Драматургія
* *Jan Čuška*;
* *Chodojta;*
* *Hronow*;
* *Hribowčenjo*.

Узнагароды
----------

* У 1970 годзе быў удастоены прэміі імя Якуба Чышынскага.

Літаратура
----------

* Serbscy spisowaćeljo. Biografije a bibliografije. (1989) Wudawaćel: Koło serbskich spisowaćelow

Спасылкі
--------

* Біяграфія  (верхнялуж.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Біямеханіка.
**Біямеха́ніка** у тэатры — сістэма трэнажу акцёра. Уведзена У. Меерхольдам як эксперыментальны педагагічны метад для дасягнення акцёрам дасканалага, віртуознага валодання сваім целам, рухамі.

Меерхольд лічыў, што творчасць акцёра — творчасць пластычных формаў у прасторы, і таму ён павінен умець арганізаваць і дакладна выкарыстоўваць выразныя сродкі свайго цела. Дапаможныя прадметы да асноўнага курса біямеханікі — фізкультура, акрабатыка, танец, рытміка, бокс, фехтаванне.

Як спецыяльны прадмет выкладалася ў Беларускай драматычнай студыі ў Маскве (1921—1926).

Элементы сістэмы біямеханікі ў працы з акцёрамі пры пастаноўцы спектакляў у тэатрах Беларусі выкарыстоўвалі рэжысёры М. Кавязін, В. Фёдараў, Н. Лойтар, В. Пацехін і інш.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Глейшэр.

**Нацыянальны парк Глейшэр** (англ.: Glacier National Park, МФА: [ˈɡleɪ.si.ɚ ˈnæʃ.nəl pɑːɹk]) размешчаны ў Скалістых гарах, на тэрыторыі амерыканскага штата Мантана, на мяжы з канадскімі правінцыямі Альберта і Брытанская Калумбія. Плошча парку складае 4101 км².

Першыя людзі пачалі жыць на тэрыторыі сучаснага парку каля 10 000 гадоў таму. На момант прыходу сюды еўрапейцаў, на землях на захад ад кантынентальнага водападзелу пераважалі салішы, а на ўсход - чарнаногія. Нацыянальны парк быў заснаваны 11 мая 1910 года. Амаль адразу пасля стварэння парку пачынае актыўна развівацца яго інфраструктура, якая ўключае гатэлі, шале, аўтамабільныя дарогі і інш. У парку Глейшэр больш 130 азёр, якія маюць назву; найбуйнейшым з іх з'яўляецца возера Мак-Дональд. Па дадзеных на 2010 год у парку Глейшэр 37 ледавікоў. Навукоўцы сцвярджаюць, што калі сённяшнія тэндэнцыі раставання захаваюцца, то ўсе гэтыя ледавікі цалкам знікнуць ужо да 2020 годзе. На поўначы Глейшэр мяжуе з канадскім нацыянальным паркам Уотэртан-Лейкс; разам гэтыя дзве прыродаахоўныя тэрыторыі вядомыя як парк свету Уотэртан-Глейшэр. У 1976 Глейшэр быў прызнаны біясферным запаведнікам, а ў 1995 годзе абодва паркі былі разам прызнаныя аб'ектам Сусветнай спадчыны.

На тэрыторыі нацыянальнага парку расце 1132 віды раслін. Таксама, тут жывуць 62 віды млекакормячых, 260 відаў птушак, 6 відаў земнаводных, 3 віды паўзуноў і 23 віды прэснаводных рыб. Шырока распаўсюджаны такія буйныя сысуны, як грызлі, барыбал, снежная каза, канадская рысь, лось, таўстарог, воўк, расамаха і інш. Падчас лясных пажараў ў 2003 годзе пацярпела больш за 10% ад агульнай плошчы парку.

| Нацыянальныя паркі ЗША |
| --- |
| 



















 | 
Айл-Роял •
Акадыя •
Амерыканскае Самоа •
Аркі •
Біг-Бенд •
Біскейн •
Брайс-Каньён •
Бэдлендс •
Вёрджын-Айлендс •
Вояджэрс •
Гавайскія вулканы •
Гейтс-оф-тэ-Арктык •
Горы Гвадэлупэ •
Глейшэр •
Глейшэр-Бей •
Гранд-Каньён •
Гранд-Тытан •
Грэйт-Бейсін •
Грэйт-Смоўкі-Маўнтынс •
Грэйт-Санд-Дзьюнс •
Дэналі •
Джошуа-Тры •
Даліна Смерці •
Драй-Тартугас •
Заян •
Елаўстонскі нацыянальны парк •
Іасеміцкі нацыянальны парк •
Каяхога-Валі •
Каньянлендс •
Капітал-Рыф •
Карлсбадскія пячоры •
Катмай •
Кенай-Ф'ёрдс •
Кінгс-Каньён •
Кобук-Валі •
Конгары •
Ласен-Волканік •
Меса-Вердэ •
Мамантава пячора •
Маўнт-Рэйнір •
Норт-Каскейдс •
Возера Кларк •
Возера Крэйтэр •
Алімпік •
Астравы Чанел •
Петрыфайд-Форэст •
Рангел — Сент-Элаяс •
Рэдвуд •
Рокі-Маўнтын •
Сагуара •
Секвоя •
Тэадор Рузвельт •
Уінд-Кейв •
Халеакала •
Хот-Спрынгс •
Чорны Каньён Ганісана •
Шэнандоа •
Эверглейдс •
Паркі і рэзерваты Клуэйн, Рангел — Сент-Элаяс, Глейшэр-Бей і Татшэншыні-Алсек (сумесна з Канадай)
 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ган.
**Ган** (груз. განი, мрглавані: Ⴂ, нусхуры: ⴂ, мхедрулі: გ, МФА: [g]) — трэцяя літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «3». Беларускі адпаведнік — літара г. Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае g.

* Ган мхедруліГан мхедрулі
* Ган мрглаваніГан мрглавані
* Ган нусхурыГан нусхуры

Юнікод
------

У Юнікодзе:

* Ⴂ : U+10A2
* გ : U+10D2

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ган (літара)

| ⛭Грузінскае пісьмо |
| --- |
| Графіка | ა · ბ · გ · დ · ე · ვ · ზ · თ · ი · კ · ლ · მ · ნ · ო · პ · ჟ · რ · ს · ტ · უ · ფ · ქ · ღ · ყ · შ · ჩ · ც · ძ · წ · ჭ · ხ · ჯ · ჰ |
| Дадатковыя літары | ჶ · ჷ · ჸ · ჹ · ჺ |
| Архаічныя літары | ჱ · ჲ · ჳ · ჴ · ჵ |
**Аі-Аіс Рыхтэрсвельд** (англ.: ǀAi-ǀAis/Richtersveld) — нацыянальны парк на поўдні Намібіі і паўночным захадзе ПАР. Утвораны ў 2003 г. Займае тэрыторыю 6 045 км².

Каньён ракі Фіш
---------------

Большую частку нацыянальнага парка Аі-Аіс Рыхтэрсвельд займае каньён у ніжнім цячэнні ракі Фіш (5 900 км²). Яго даўжыня дасягае 161 км, а глыбіня — да 550 м. Ён сфарміраваўся каля 500 млн гадоў таму ў вільготную геалагічную эпоху ў выніку як воднай эрозіі, так і зрухаў зямной кары. Для каньёна характэрны разнастайныя скальныя фарміраванні. У раёне каньёна знаходзяцца гарачыя крыніцы.

Прырода
-------

Для нацыянальнага парка храктэрны пустынныя, паўпустынныя і стэпавыя травяністыя ландшафты. Сустракаюцца 1600 відаў раслін, у тым ліку каля 100 відаў эндэмікаў. Тэрыторыю парка насяляюць антылопы, малпы, леапарды, каракалы і іншыя рэдкія жывёлы.

Турызм
------

Аі-Аіс Рыхтэрсвельд — важная турыстычная славутасць Намібіі і ПАР. Уезд на тэрыторыі Намібіі. Для турыстаў пракладзены тры машруты ўздоўж ракі Фіш, арганізуецца скальны марафон. Для наведвання парка патрабуецца пісьмовы дазвол. Улетку наведванне парка забаронена з-за высокай тэмпературы паветра і скарачэння ўзроўню вады ў рацэ.

Спасылкі
--------

* /Ai/Ais - Richtersveld Transfrontier Park(недаступная спасылка)
* Fish River Canyon
* Greater Fish River Canyon Landscape
**Бурайда** (араб. بريدة‎‎‎) — горад у цэнтральнай частцы Саудаўскай Аравіі. Адміністрацыйны цэнтр правінцыі Эль-Касім. Размешчаны на вышыні 607 м над узроўнем мора. Насельніцтва — 378 422 чалавекі (паводле звестак перапісу 2004 года). Большасць будынкаў у горадзе — глінабітныя, гэтак жа, як і ў іншых гарадах Неджда. Аэрапорт, які выконвае як унутраныя, так і міжнародныя рэйсы. Бурайда злучана са сталіцай краіны, Эр-Рыядам, трасай даўжынёй 317 км. Універсітэт.

Зноскі
------

1. ↑  تعداد السكان والمساكن — General Authority for Statistics. Праверана 12 ліпеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q20423308'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4806487-7 · LCCN: n89239511 · SUDOC: 200635891 · VIAF: 142018858 |
**Біялагічны музей** (фінск.: Biologinen museo) — музей натуральнай прыроды, размешчаны побач з узгоркам Сампаліна ў Турку.

Гісторыя
--------

Музей быў заснаваны 15 ліпеня 1907 г. на ахвяраванні віцэ-консула Швецыі ў Турку Альфрэда Якабсана і яго жонкі Хелены. Драўляная віла, у якой размясціліся экспазіцыі музея, спраектаваная архітэктарам Аляксандрам Нюстромам і пабудавана ў стылі нацыянальнага рамантызму.

Першапачаткова ў музеі было дзесяць дыярам, якія адлюстроўвалі разнастайнасць прыроды Фінляндыі: марское ўзбярэжжа Балтыйскага архіпелага, лес у летні і зімовы час, заліўныя лугі, суровы ландшафт Лапландыі. Аўтар дыярам — вядомы шведскі натураліст і таксідэрміст Густаў Колтхаф.

У цяперашні час у экспазіцыі музея — 13 дыярам з відамі жывой прыроды Фінляндыі, у якіх размешчаны пудзіла 31 віда млекакормячых і амаль 150 відаў птушак.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Біялагічны музей у Турку**

1. ↑   Праверана 30 студзеня 2020.
Бурая іржа на пшаніцы
**Бурая іржа пшаніцы**, **Лісцевая іржа пшаніцы** — захворванне, выкліканае грыбам віду *Puccinia recondita*.

Апісанне
--------

Захворванне часцей развіваецца на лісці. Урэдапустулы дробныя, круглыя. Увесь жыццёвы цыкл паразіт праходзіць на асноўнай расліне-гаспадары — азімай пшаніцы. Зімуе ва ўрэдастадыі.

Зноскі
------

1. ↑  ЭПБ, 1983

Літаратура
----------

* Іржа раслін // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — С. 417. — 575 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
| Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IRMNG · Mycobank · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778975149 |
**Нацыянальны парк Ніякола-Коба** (фр.: Parc National du Niokolo Koba PNNK) — нацыянальны парк на паўночным усходзе Сенегала, у міжрэччы Гамбіі і Ніякола-Коба. Заснаваны ў 1954 годзе з мэтай аховы прыродных ландшафтаў. Плошча каля 900 тыс. га. Ландшафт з град пясчаныхх пагоркаў, высакатраўных саваннаў, балот, галерэйных лясоў. У фаўне афрыканскі слон, бегемот, бародавачнік, жырафа, буйвал, некалькі відаў антылоп, леў, леапард, гіена, рэптыліі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4812684 · BNF: 16182929h · GND: 4117894-4 · LCCN: sh98007980 · SUDOC: 075558564 · VIAF: 170024670 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пацэвіч.
**Сяргей Лявонцьевіч Пацэвіч** (нар. 18 студзеня 1959, в. Суткі Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут (інжынер), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Працаваў інжынерам-тэхнолагам Гродзенскага завода аўтамагнітол, дырэктарам культурна-вытворчага малога прадпрыемства «АРТ», намеснікам дырэктара фірмы «ВІСТ», дырэктарам Гродзенскай камерцыйнай базы, намеснікам генеральнага дырэктара, выконваючым абавязкі генеральнага дырэктара адкрытага акцыянернага таварыства «Гроднаоптгандаль», намеснікам генеральнага дырэктара, першым намеснікам генеральнага дырэктара абласнога аб’яднанага вытворча-камерцыйнага ўнітарнага прадпрыемства «Гроднаместпрам», кіраўніком адміністрацыі Кастрычніцкага раёна г. Гродна, начальнікам галоўнага ўпраўлення арганізацыйна-кадравай работы Гродзенскага аблвыканкама.

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

Узнагароды
----------

Мае Падзяку Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Узнагароджаны Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, юбілейнымі медалямі.

Зноскі
------

1. ↑  Пацэвіч Сяргей Лявонцьевіч
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Піліпенка.

**Уладзімір Аляксандравіч Піліпенка** (нар. 18 ліпеня 1949, Мазыр, Гомельская вобласць) — беларускі фізік. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2000). Доктар тэхнічных навук (1991), прафесар (1995).

Біяграфія
---------

Скончыў Белдзяржуніверсітэт (1971).

З 1971 года інжынер, начальнік аддзела навукова-даследчага канструктарска-тэхналагічнага ўнітарнага прадпрыемства «Белмікрасістэмы» НВА «Інтэграл». З 1996 года намеснік дырэктара Дзяржаўнага цэнтра «Белмікрааналіз» НВА «Інтэграл».

Навуковая дзейнасць
-------------------

Выканаў даследаванні ў галіне кіраванай мадыфікацыі уласцівасцяў паўправаднікоў, тонкіх плёнак металаў і дыэлектрыкаў. Выявіў эфекты, якія прыводзяць да паскарэння працэсаў мадыфікацыі ўласцівасцяў розных матэрыялаў пад уздзеяннем светлавых імпульсаў і прапанаваў механізмы іх узнікнення: падваенне каэфіцыента дыфузіі прымешак і адсутнасць эфекту адцяснення базы эмітэрам пры цвердафазнай рэкрышталізацыі иённалегіраваных слаёў крэмнія; фарміраванне раўнаважкай, тэрмастабільнай структуры легіраваных плёнак алюмінія і іх кантакту да крэмнію; аднастадыйнае фарміраванне дісіліцыда тытана. Распрацаваў метады разліку тэмпературных рэжымаў і вызначыў аптымальныя ўмовы, якія забяспечваюць мінімізацыю такіх высілкаў. Ажыццявіў мадэляванне працэсаў фарміравання розных тонкаплёнкавых сістэм з ужываннем хуткай тэрмічнай апрацоўкі: гетэравання, аплаўлення лёгкаплаўкіх шклоў, рэкрышталізацыі плёнак алюмінія, дыфузійнага сінтэзу сіліцыдаў розных металаў і інш распрацаваў тэхналогію стварэння інтэгральных мікрасхем на базе хуткіх тэрмічных апрацовак.

Аўтар каля 260 навуковых прац, у тым ліку 7 манаграфій, 40 вынаходстваў.

### Бібліяграфія

* Физические основы быстрой термообработки. Создание многоуровневой металлизации. Мн.: БГУ, 2000 (в соавт.).
* Физические основы быстрой термообработки. Геттерирование, отжиг ионолегированных слоев, БТО в технологии СБИС. Мн.: БГУ, 2001 (в соавт.).
* Физические основы быстрой термообработки. Отжиг поликристаллического кремния, диэлектрических пленок, очистка поверхности и эпитаксия. Мн. 2002 (в соавт.).
* Быстрые термообработки в технологии. СБИС. Мн.: Изд. центр БГУ, 2004.

Зноскі
------

1. ↑  ПІЛІПЕНКА Уладзімір Аляксандравіч

Спасылкі
--------

* Уладзімір Аляксандравіч Піліпенка ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
**Біяпаліме́ры** — прыродныя высокамалекулярныя злучэнні, якія з'яўляюцца структурнай асновай усіх жывых арганізмаў. Забяспечваюць іх нармальную жыццядзейнасць, выконваюць розныя біялагічныя функцыі.

Да асноўных біяпалімераў належаць бялкі, нуклеінавыя кіслоты, поліцукрыды.

Існуюць таксама *змешаныя біяпалімеры*:

* ліпапратэіды (комлексы бялкоў і ліпідаў),
* глікапратэіны (злучэнні, у якіх аліга- ці поліцукрыдныя ланцугі звязаны з пептыднымі),
* ліпаполіцукрыды.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
**Калектыўныя сілы аператыўнага рэагавання Арганізацыі Дагавора аб калектыўнай бяспецы**, сумесныя ваенныя сілы краін-удзельнікаў АДКБ. Мяркуецца, што Калектыўныя сілы аператыўнага рэагавання будуць у стане сталай гатовасці для процідзеяння надзвычайным сітуацыям, а таксама ваеннай агрэсіі, тэрарызму, арганізаванай злачыннасці і наркатрафіку. Краіны-удзельніцы: Расія (8 тыс. чалавек), Арменія, Беларусь (5 тыс. чалавек), Казахстан (4 тыс. чалавек), Кіргізія, Узбекістан, Таджыкістан.

Ад Расіі ў склад КСАР уваходзяць 98-я гвардзейская паветрана-дэсантная дывізія (Іванава) і 31-я гвардзейская дэсантна-штурмавая брыгада (Ульянаўск), ад Казахстана — 37-я Дэсантна-штурмавая брыгада Аэрамабільных войскаў (Талдыкарган) і Батальён марской пяхоты, ад Беларусі — брыгада спецназа Узброеных сіл РБ, ад Арменіі, Кіргізіі і Таджыкістана — па 1 батальёну.

Таксама ў склад КСАР уваходзяць атрады спецпадраздзяленняў МУС, МНС і органў дзяржбяспекі краін-удзельніц.

Плануецца, што ваенная кампанента КСАР павінна складацца са злучэнняў і частак сталай баявой гатовасці. Яны будуць здольныя да мабільнага перакідання ў любую кропку зоны адказнасці АДКБ.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ляпёшкін.
**Уладзі́мір Алякса́ндравіч Ляпё́шкін** (нар. 5 сакавіка 1927, Пачалма, Пензенская губерня) — савецкі беларускі партыйны дзеяч, сакратар ЦК КПБ (1983—1990).

Біяграфія
---------

Скончыў Куйбышаўскі авіяцыйны інстытут (1951).

У 1951—1955 гадах працаваў на авіярамонтных майстэрнях г. Архангельска. З 1956 года ў Мінску — майстар авіярамонтнай базы грамадзянскага паветранага флоту. З 1956 года працаваў на Мінскім трактарным заводзе. З 1963 года — загадчык аддзела Мінскага абкама КПБ, з 1966 года сакратар, другі сакратар Мінскага гаркама КПБ. З 1974 года — першы сакратар Мінскага гаркама КПБ, з 1983 да 1990 года — сакратар ЦК КПБ.

Кандыдат у члены ЦК КПБ (1971—1976), член ЦК КПБ (1976—1987). Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР (1974—1978).

Літаратура
----------

* Лепёшкин Владимир Александрович // МИНСК — ГОРОД-ГЕРОЙ. Справочник / Гл. ред. П. У. Бровка. — Мн.: Главная редакция Белорусской Советской Энциклопедии. — С. 306. — 384 с. — 90 000 экз.
**Біярыц** (фр.: Biarritz) — горад на паўднёвым захадзе Францыі, у дэпартаменце Атлантычныя Пірэнеі, рэгіён Новая Аквітанія. Размешчаны ўздоўж Берагу Баскаў (фр. côte Basque) на мысе святога Мартэна (Saint-Martin) і практычна ўшчыльную прымыкае да гарадоў Англет і Баёна. Насельніцтва 33600 жыхароў (2006). Раскошны прыморскі кліматычны і бальнеялагічны курорт. Фешэнэбельны курорт, месца адпачынку і лячэння каралеўскіх асоб, прэзідэнтаў і іншых высокапастаўленых асоб.

У чатырох кіламетрах ад горада аэрапорт, які злучае горад з многімі гарадамі Францыі і Еўропы. У трох кіламетрах ад цэнтра горада чыгуначны вакзал, час у дарозе да Парыжа на хуткасным цягніку TGV складае 5 гадзін.

Гістарычна Біярыц — горад баскаў, ён размешчаны на баскскіх землях (фр. Pays basque), яго назва мае басконскае паходжанне.

Гісторыя
--------

У 840 годзе на землях Гасконі з’явіліся вікінгі. Яны рассяліліся на даволі шырокай тэрыторыі, у тым ліку і на тым месцы, дзе зараз размешчаны Біярыц. Іх прыцягнулі выдатныя магчымасці палявання на кітоў. Пасля ваеннага паражэння ў 982 годзе іх нашчадкі яшчэ доўга заставаліся на гэтых землях. Яны працягвалі кітовы промысел. Жылі вельмі адасоблена, ім катэгарычна забаранялася ўступаць у змешаныя шлюбы. Такога роду абшчыны мелі месца ў Гасконі і Навары. Канчаткова асіміляваліся яны толькі да пачатку XX стагоддзя. Біярыц заўсёды жыў акіянам. Спачатку гэта быў промысел рыбы і кітоў, але пазней, пачынаючы з XVIII стагоддзя, дзякуючы карыснасці для здароўя мясцовага паветра і вады, па рэкамэндацыі лекараў тут з’явіліся першыя адпачывальнікі і курортнікі.

Сапраўдную папулярнасць Біярыцу ў XIX стагоддзі прынес імператар Напалеон III, які адпачываў тут са сваім дваром. Каралева Вікторыя была ў Біярыцы ў 1889 годзе, а з 1906 года горад стаў любімым месцам адпачынку Эдуарда VII. Любіў бываць тут і кароль Іспаніі Альфонса XIII.

Славутасці
----------

З архітэктурных славутасцяў горада варта адзначыць царкву Святой Яўгеніі (па-французску: Église Sainte Eugénie). Яна была пабудаваная ў візантыйскім стылі ў 1864 годзе па распараджэнні імператрыцы Яўгеніі. Прыцягвае турыстаў імператарская капэла і царква Сен-Мартэн, пабудаваная ў XII стагоддзі і адноўленая ў XVI стагоддзі. Раскошны Атэль-дзю-Пале таксама ўзведзены дзякуючы распараджэнню імператрыцы ў 1854 годзе.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Іксель[d], Бельгія (1958)
* Агаста, ЗША (1992)
* Кашкайш[d], Партугалія (1986)
* Сарагоса, Іспанія (1977)
* Херэс-дэ-ла-Франтэра, Іспанія (1997)

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Jumelages Праверана 28 студзеня 2023.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Біярыц
* (фр.) (англ.)
* (фр.)
* (фр.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | INSEE · DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 152699452 · GND: 4360356-7 · LCCN: n81055238 · NKC: ge638230 · VIAF: 135506384 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бохан.
**Сяргей Мікалаевіч Бохан** (8 студзеня 1956, Орша, Віцебская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 8 студзеня 1956 года ў г. Оршы Віцебскай вобласці.

Скончыў Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту, інжынер шляхоў зносін — механік.

Працоўную дзейнасць пачаў дзяжурным памочнікам начальніка дэзпрамстанцыі ў г. Орша. Служыў у радах Узброеных Сіл. Працаваў майстрам лакаматыўнага дэпо Віцебск, начальнікам лакаматыўных дэпо Полацк, Віцебск Віцебскага аддзялення Беларускай чыгункі, намеснікам начальніка Віцебскага аддзялення Беларускай чыгункі.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны знакамі «Ганароваму чыгуначніку», «Выдатнік Беларускай чыгункі».

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае сына.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Прэс.

**Тамара Натанаўна Прэс** (10 мая 1937, Харкаў, УССР — 26 красавіка 2021, Масква, Расія) — савецкая лёгкаатлетка, кідальніца дыска і штурхальніца ядра, трохразовая алімпійская чэмпіёнка, рэкардсменка свету. Заслужаны майстар спорту СССР (1960). Неаднаразовая чэмпіёнка Еўропы (3 разы ў 1958 і 1962) і СССР (16 разоў у 1958—1966).

Узнагароджана ордэнам Леніна, ордэнам «Знак Пашаны» і Ордэнам Дружбы, ордэнам Агенцтва бяспекі «Альфа» «За актыўны ўдзел у працы Асацыяцыі ветэранаў падраздзяленні „Антытэрор — Альфа"».

Біяграфія
---------

Лёгкай атлетыкай Тамара, а потым і яе малодшая сястра Ірына, пачалі займацца ў Самаркандзе, куды яны эвакуіраваліся з бацькамі Цыляй Уладзіміраўнай Шэрман (1916—?), касіркай, і Натанам Ісакавічам Прэсам (1911—1942). Харкава ў пачатку вайны. Бацька па прыбыцці ва Узбекістан быў прызваны ў армію і загінуў на фронце 3 жніўня 1942 года ў раёне вёскі Ханіна Калінінскай вобласці.

Тамара была дзяўчынкай рослай з ярка выяўленымі атлетычнымі дадзенымі, што ў хуткім часе заўважыў вядомы трэнер па лёгкай атлетыцы Уладзімір Панцеляймонавіч Бесякерных, пад яго кіраўніцтвам Тамара Натанаўна стала чэмпіёнкай Узбекістана ў кіданні дыска. Аднак, разумеючы, што для далейшага ўдасканалення патрэбны будуць іншыя ўмовы, чым у іх у Самаркандзе, Бяссекерных напісаў ліст Аляксееву з просьбай узяць шэфства над маладой спартсменкай. Першыя сур’ёзныя поспехі прыйшлі да Тамары Натанаўны ў 1958 годзе, яна ўпершыню перамагла на чэмпіянаце СССР і ў дыску, і ў ядры, выйграла чэмпіянат Еўропы ў кіданні дыска з вынікам 53,32 м. Пазней яна 11 разоў абнаўляла сусветныя рэкорды, палепшыўшы за 10 гадоў. свае дасягненні: у кіданні дыска з 53,32 м да 59,70 м, а ў штурханні ядра з 17,25 м да 19,59 м.

У 1960 годзе на алімпійскіх гульнях у Рыме яна ўпершыню стала алімпійскай чэмпіёнкай у штурханні ядра, з вынікам 17,32 м. У Японію ў 1964 годзе Тамара Натанаўна ехала ў якасці фаварыта, з пятай спробы (з вынікам 57,27 м) здолела вырваць перамогу ў нямецкай дыскаболкі Інгрыд Лоц, апярэдзіўшы яе на 6 сантыметраў. Не менш упартая барацьба разгарнулася і ў бітве за золата ў штурханні ядра паміж Прэс і іншай прадстаўніцай ГДР — Рэнатэ Гарыш-Кульмбергер. І тым не менш Тамара здолела адолець суперніцу, усталяваўшы новы алімпійскі рэкорд — 18,14 м.

Скончыла Ленінградскі інжынерна-будаўнічы інстытут (1962) і Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПСС (1967). Член КПСС з 1962 года. Пасля заканчэння спартыўнай кар’еры Тамара Прэс займалася трэнерскай і навуковай работай.

1. 1 2  Пресс Тамара Натановна // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑  Tamara Press // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
3. ↑  Ушла из жизни олимпийская чемпионка Тамара Пресс
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дудараў.
**Уладзімір Аляксеевіч Дудараў** (нар. 1977, Магілёў) — беларускі палітык, дзеяч мясцовага кіравання.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся ў 1977 годзе ў Магілёве. У 2001 годзе скончыў Магілёўскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт.

Працаваў тэхнікам у Магілёўскім машынабудаўнічым інстытуце; прайшоў службу ва Узброеных Сілах Рэспублікі Беларусь; працаваў ахоўнікам крамы «Пасад»; вадзіцелем Беларускага ўпраўлення дзяржаўнага ветэрынарнага нагляду на дзяржграніцы і транспарце Мінсельгасхарча; служыў у органах Магілёўскага абласнога ўпраўлення Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь; з'яўляўся дырэктарам таварыства з дадатковай адказнасцю «Эксперт-строй»; інжынерам вытворчага тэхнічнага аддзела будаўнічага рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Магілёўскі домабудаўнічы камбінат»; вядучым рэферэнтам агульнага аддзела Магілёўскага аблвыканкама; вядучым спецыялістам агульнага аддзела ўпраўлення справамі Магілёўскага аблвыканкама; галоўным спецыялістам Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў.

Са жніўня 2010 года — начальнік аддзела будаўніцтва Магілёўскага гарадскога выканаўчага камітэта. У 2018 годзе быў прызначаны намеснікам старшыні Магілёўскага гарвыканкама, курыраваў пытанні будаўніцтва і жыллёва-камунальнай гаспадаркі. У кастрычніку 2019 года пакінуў гэтую пасаду.

Каардынатар ініцыятыўнай групы Віктара Бабарыкі па Магілёўскай вобласці на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года. Быў затрыманы і зняволены 11 чэрвеня 2020 года. Прадстаўнікі беларускіх праваабарончых арганізацыяй прызналі Уладзіміра Дударава палітычным зняволеным. 20 верасня 2021 года Дудараву далі 7,5 года калоніі ўзмоцненага рэжыму.

Зноскі
------

1. ↑  spring96.org
2. ↑  Паплечніку Бабарыкі, экс-намесніку старшыні Магілёўскага гарвыканкама далі 7,5 года калоніі **(нявызн.)**. *Новы Час* (21 верасня 2021).