recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аляшкевіч.
**Францішак Аляшкевіч** (4 кастрычніка 1889 — 1943) — каталіцкі святар заходняга абраду, дзеяч беларускага хрысціянскага руху XX стагоддзя, душпастыр.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў в. Дзядолайці Ашмянскага павета Віленскай губерні. Паходзіў з сялянскай сям’і: бацькі — Язэп і Марыяна (з дому Каспяровічаў) Аляшкевічы. У кнізе метрык Сольскага касцёла прозвішча Аляшкевіч запісана як Аляхновіч. Паводле пашпарта і рэвізскіх казак — Аляшкевіч, у іншых дакументах — Ляшкевіч.

У маі 1907 года вытрымаў экзамен на званне аптэкарскага вучня пры экзаменацыйнай камісіі Маскоўскай навучальнай акругі. У 1909—1914 гадах вучыўся ў Віленскай духоўнай каталіцкай семінарыі. На правах сябра ўваходзіў у беларускі гурток студэнтаў семінарыі. Пасвячоны ў святары ў 1914 годзе. Душпастырскую дзейнасць пачаў у тым жа годзе. Працаваў у парафіях Віленскай дыяцэзіі (мястэчка Канстанцінаў Надвілейскага дэканата), пробашчам у мясцовасці Удзял Глыбоцкага дэканата (1917—1939).

Удзельнічаў у працы 1-га з’езда беларускіх каталіцкіх святароў у Мінску (24—25 мая 1917 года). Сябра саюза ксяндзоў-беларусаў. Матэрыяльна падтрымліваў беларускія каталіцкія перыядычныя выданні («Krynica», «Chryścijanskaja Dumka»). У ліку 15 святароў ад імя беларускага каталіцкага духавенства Заходняй Беларусі падпісаў мемарыял, прадстаўлены 19 мая 1925 года на агульнапольскай канферэнцыі біскупаў.

Выступаў за шырокае ўвядзенне беларускай мовы ў дадатковых набажэнствах на заходнебеларускіх абшарах. Звяртаўся да вернікаў з казаннямі на беларускай мове. Прыхільнік Беларускай хрысціянскай дэмакратыі. Памёр у 1943 годзе.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Электронная Энцыкляпэдыя. Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст. Аляшкевіч Францішак **(нявызн.)**.
**Гватэмальскі кетсаль** — грашовая адзінка Гватэмалы. Атрымала сваю назву ў гонар нацыянальнай птушкі квезаль. Уведзена ў 1925 годзе замест ранейшага песа па суадносінах 60 песа = 1 кетсаль.

У звароце знаходзяцца манеты наміналам у 1, 5, 10, 25, 50 сентаво і 1 Кетсаль і банкноты наміналам у 50 сентаво, 1, 5, 10, 20, 50, 100 і 200 кетсаль.

Банкноты
--------

У абароце знаходзяцца банкноты наміналам 50 сентава, 1, 5, 10, 20, 50, 100 і 200 кетсаль розных гадоў выпуску. Банкноты старых узораў выпуску пасля 1948 з'яўляюцца плацежным сродкам, сустракаюцца вельмі рэдка і выключаюцца з абароту па меры зносу. Банкноты наступных серый адрозніваюцца нязначнымі зменамі ў афармленні і прыкметах абароны.
**Гвендалін Гёбель** (англійская: Gwendolyn Göbel; нарадзілася каля 2006 года ў Берліне) — нямецкая кінаактрыса і дзіцячая актрыса.

Фільмаграфія
------------

• 2010: Гётэ (Goethe)

• 2014: Бясплатна 

• 2014: З выгнаннем праз лес

• 2014: Мне ці вам

• 2015: Сын Віннету (Winnetou's Son, Winnetous Sohn)

• 2015: Моцная каманда (тэлесерыял) 

• 2015: Ад імя майго сына

• 2015: СОКО Вісмар (SOKO Wismar)

• 2016: Чык (Tschick)

• 2017: Großstadtrevier (тэлесерыял)

• 2017: Спецыялісты - ад імя ахвяр

• 2017: Цукровы пясок (Zuckersand) 

• 2017 - 2020: Цёмны (Dark) (тэлесерыял, 4 сезоны)

• 2019: Клео (Cleo)

• 2019: Вайна і я

• 2020: Люсі - усё яшчэ працуе

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Filmportal · Internet Movie Database |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1062077652 · VIAF: 311684867 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Эндрус.

**Лансэлот Эндрус** (англ.: Lancelot Andrewes; 1555—25 верасня 1626) — англійскі клірык, біскуп Чычэстэрскі (1605–1609), Ілійскі (1609–1619), Вінчэстэрскі (1619–1626), значны ўдзельнік працы над Бібліяй караля Якава.

Лансэлот Эндрус нарадзіўся ў Лондане і атрымаў адукацыю ў Кэмбрыджы, стаў святаром у 1580 годзе. Палемізуючы з каталіцкімі поглядамі, Эндрус дыстанцыянаваўся і ад пазіцый кальвінізму адносна перадвызначэння, і лічыцца ў гэтым сэнсе перадвеснікам рэформаў Уільяма Лода. Карыстаўся прыхільнасцю караля Якава I і быў сярод ключавых фігур стварэння афіцынага перакладу Святога Пісьма на англійскую мову, так званай Бібліі караля Якава.

Зноскі
------

1. ↑  Lancelot Andrewes // Find a Grave — 1996. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кузьменка.
**Андрэй Віктаравіч Кузьменка** (укр.: Андрій Вікторович Кузьменко), таксама вядомы як **Кузьма** або **Кузьма Скрабін** (*Кузьма*, *Кузьма Скрябін*; 17 жніўня 1968, Самбар, Львоўская вобласць — 2 лютага 2015, каля Лазаваткі, Днепрапятроўская вобласць) — украінскі спявак, прадзюсар, пісьменнік, акцёр, лідар гурту «Скрябін».

Біяграфія
---------

У дзяцінстве сям'я (бацька — інжынер, маці — настаўніца музыкі) пераехала ў Наваяварыўск, Львоўскай вобласці, дзе Андрэй пачынаў свой творчы шлях. Цікавіўся сучаснай замежнай (пераважна англамоўнай) музыкай. Скончыў музычную школу па класе фартэпіяна, пасля службы ў войску скончыў факультэт стаматалогіі. Некаторы час займаўся спортам, быў кандыдатам у майстры спорту па біятлоне. У 1989 годзе стварыў гурт «Скрябін», дзе быў вакалістам, аўтарам тэкстаў песень, часам граў на клавішных. У 1991 годзе прыйшоў першы поспех — гурт заняў трэцяе месца на фестывалі «*Червона рута*» і запісаў першы альбом. У пачатку 1990-х разам з Сяргеем «Шурай» Герай Андрэй на некаторы час пераехаў ў Германію, дзе яны выступалі ў розных клубах. У 1995 годзе група вяртаецца ва Украіну і запісвае альбом «Птаха», які хутка робіцца папулярным. З пачатку 2000-х пачынае актыўна займацца іншымі праектамі ў шоў-бізнэсе: грае ў кіно, з'яўляецца на тэлебачанні ў забаўляльных перадачах. У 2006 годзе выдаў аўтабіяграфічную кнігу «*Я, Побєда і Берлін*». Дапамог стварыць гурт DZIDZIO у 2009 годзе.

Загінуў у выніку аўтамабільнай аварыі раніцай 2 лютага 2015 года, вяртаючыся з канцэрта.

Быў жанаты, ёсць дачка.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Скрябін
* Афіцыйны сайт гурту «Скрябін» Архівавана 7 лютага 2015.
* Афіцыйны блог Андрэя Кузьменкі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · SoundCloud · YouTube |
| Тэматычныя сайты | Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rate Your Music |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| Нарматыўны кантроль | GND: 141609915 · ISNI: 0000 0000 7992 4791 · LCCN: nr2007000788 · NKC: js2018987423, js2018987422 · VIAF: 41806365 |
**Ланцуговыя рэакцыі** — хімічныя і ядзерныя рэакцыі, у якіх з'яўленне актыўнай часціцы (вольнага радыкала або атама ў хімічных, нейтрона ў ядзерных працэсах) выклікае вялікі лік (ланцуг) паслядоўных ператварэнняў неактыўных малекул або ядраў. Свабодныя радыкалы і многія атамы, у адрозненне ад малекул, валодаюць свабоднымі ненасычанымі валентнасцямі (няпарны электронам), што прыводзіць да іх ўзаемадзеяння з зыходнымі малекуламі. Пры сутыкненні вольнага радыкала (R•) з малекулай адбываецца разрыў адной з валентных сувязяў апошняй, і, такім чынам, у выніку рэакцыі утвараецца новы свабодны радыкал, які, у сваю чаргу, рэагуе з другой малекулай - адбываецца ланцуговая рэакцыя.

Да ланцуговых рэакцый (у хіміі) адносяцца працэсы акіслення (гарэнне, выбух), крэкінгу, полімерызацыі і іншыя, шырока ўжываюцца ў хімічнай і нафтавай прамысловасці.

Літаратура
----------

* Хімічны слоўнік навучэнца. Мн. "Народная асвета", 2004, С.136

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4163698-3 · Microsoft: 168931907 · NKC: ph323371 |
**«Рок па вакацыях»** — фестываль беларускай музыкі, які адбываўся штогод у Мінску.

Гісторыя
--------

Узнік на пачатку 1990-х як свята нефармальных зносін пасля летніх вакацый для школьнікаў і студэнтаў, з мэтай паказаць гатоўнасць музыкаў да новага канцэртнага сезону. За гады існавання фестывалю на яго сцэне пабывалі ўсе вядучыя рок-гурты Беларусі. Беларускае тэлебачанне транслявала запісы з канцэртаў.

Першы фестываль адбылося 1 верасня 1993 года. Да 1997 года праходзіў штогод. Затым рушыла ўслед доўгая паўза. З новымі арганізатарамі фестываль адрадзіўся ў 2008 годзе і праводзіўся кожны год. Фінансаванне прымусіла паменшыць маштабы фестывалю — з к/з «Мінск» мерапрыемства перамясцілася ў клуб «Рэактар», дзе прайшлі канцэрты 2009 і 2010 гадоў.

У 2013 годзе фестываль адсвяткаваў 20-годдзе. У юбілейным канцэрце, які прайшоў 13 верасня ў клубе «Цэнтр», прынялі ўдзел: «N.R.M.», «Крама», «Neuro Dubel», «Палац», Кася Камоцкая, «Re1ikt», «Naka», «Зьмяя», Вадзім Курылёў[ru].

У апошнім фестывалі удзельнікамі былі: «Drum Ecstasy», «Akute», «Кассиопея», «No Comment Band», «Yellow Brick Road», «Петля Пристрастия», «ZM99», «Kull Orchestra».

Ацэнкі
------

Рок-князёўна Кася Камоцкая як калумніст «БелаПАН» у 2008 годзе ўспамінала, што фестываль ей падабаўся, таму што ён быў просты і *«людзі пасля лета збіраліся, весяліліся»*.

Зноскі
------

1. ↑  Культовый фестиваль «Рок па вакацыях» (руск.).  TIO.BY. Праверана 14 жніўня 2019.
2. ↑  Фестиваль «Рок па вакацыях» отпразднует 20-летие (руск.).  Брестская газета (11 верасня 2013). Праверана 14 жніўня 2019.
3. ↑  Фестиваль «Рок па вакацыях» (руск.)(недаступная спасылка).  TUT.BY. Архівавана з першакрыніцы 14 жніўня 2019. Праверана 14 жніўня 2019.
4. ↑  *Камоцкая, Кася*. Кася Камоцкая. ШОУ-БІЗ. Салідарны з рок-н-ролам?  (бел.)(недаступная спасылка).  БелаПАН (17 жніўня 2008). Архівавана з першакрыніцы 30 сакавіка 2015. Праверана 3 лютага 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зубкова.

**Антаніна Лявонцьеўна Зубкова** (12 кастрычніка 1920, Разанская губерня — 13 лістапада 1950, Масква) — савецкі штурман пікіруючага бамбавіка, гвардыі капітан, Герой Савецкага Саюза (1945).

Нарадзілася 12 кастрычніка 1920 г. у сяле Семіён Ражскага павета Разанскай губерні ў сялянскай сям’і. Руская.

Пасля заканчэння сярэдняй школы з залатым медалём у 1938 годзе без экзаменаў паступіла на механіка-матэматычны факультэт МДУ. Ва ўніверсітэце была камсоргам вучэбнай групы. Вучылася на адным курсе з іншымі будучымі вядомымі лётчыцамі Вялікай Айчыннай вайны: Еўдакіяй Пасько, Яўгеніяй Рудневай, Кацярынай Рабавай.

Ваявала на франтах Вялікай Айчыннай вайны з красавіка 1943 года, штурман эскадрыллі палка. Удзельнічала ў складзе гэтага палка ў абароне Сталінграда, баях па прарыве Блакітнай лініі на Кубані (у гэты перыяд вайны была ўзнагароджана першым ордэнам — Чырвонай зоркі), затым у Крыме. У далейшым полк пераляцеў на Заходні фронт і вёў наступ у Беларусі, Прыбалтыцы і Усходняй Прусіі.

З 1944 года член УКП(б)/КПСС.

Жыла ў Маскве. Скончыла жыццё самагубствам (паводле іншых звестак — загінула ў аўтакатастрофе) 13 лістапада 1950 года. Пахаваная на Ваганькаўскіх могілках (20 участак).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
**Антаніна Іванаўна Белякова** (15 ліпеня 1927, вёска Бабіна, Краснахолмскі раён, Калінінская вобласць, Расія) — Герой Сацыялістычнай Працы (1978).

З 1970 г. 1-ы сакратар Гродзенскага РК КПБ. Званне Героя прысвоена за поспехі ва Усесаюзным сацыялістычным спаборніцтве, за працоўную доблесць у выкананні планаў і сацыялістычных абавязацельстваў па павелічэнні вытворчасці і продажы дзяржаве прадуктаў земляробства ў 1977 годзе. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР у 1966-1970 гг. Вярхоўнага Савета БССР у 1971-1975 гг. і з 1980 года.

Зноскі
------

1. 1 2  Белякова Антонина Ивановна // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 54. — 737 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Амінаспірты**, амінаалкаголі — аліфатычныя арганічныя злучэнні, якія змяшчаюць —NH2, і —OH групы ля розных атамаў вугляроду ў малекуле. Ніжэйшыя амінаспірты ўяўляюць сабой высокакіпячыя масляністыя вадкасці з уласцівасцямі асноў.

Па ўзаемным размяшчэнні аміна- і гідраксільных груп адрозніваюць 1,2-, 1,3-, 1,4-амінаспірты і т. п.; па ступені замяшчэння амінагрупы амінаспірты, падобна амінам, дзеляць на першасныя, другасныя і трацічныя.

Атрыманне і ўласцівасці
-----------------------

α-Амінаспірты атрымліваюць далучэннем аміяку і амінаў да эпаксідаў, для сінтэзу іншых амінаспіртоў выкарыстоўваюць стандартныя сінтэтычныя метады ўвядзення амін — і гідраксільнай груп.

Для амінаспіртоў характэрныя рэакцыі як спіртоў, так і амінаў, аднак у выпадку блізкага размяшчэння амінавай і гідраксільнай групы з-за ўзаемнага ўплыву іх рэакцыйная здольнасць некалькі паніжаная.

Прымяненне
----------

Амінаспірты, асабліва этаноламін, шырока выкарыстоўваюць у вытворчасці мыйных сродкаў, эмульгатораў, касметычных і лекавых прэпаратаў, а таксама як паглынальнікі кіслых газаў (напрыклад, CO2).

Аминоспирты ў біяхіміі
----------------------

Да амінаспіртоў ставіцца халін, якому належыць важная роля ў абмене рэчываў у чалавека і жывёл; прэпараты халіну ўжываюць для лячэння печані. Некаторыя алкалоіды, напрыклад эфедрын, з'яўляюцца амінаспіртамі, да іх належыць таксама важны гармон адрэналін.
**Міцкевіч на скале Аю-Даг** — карціна Валянціна Ваньковіча, напісаная і ўпершыню выстаўленая ў 1828 годзе на выставе ў Імператарскай Акадэміі мастацтваў у Санкт-Пецярбургу. Гэтая карціна прынесла Ваньковічу вядомасць. Дзякуючы міцкевіцкай тэме Ваньковіч заслужыў ганаровае месца класіка ў польскім, літоўскім і беларускім мастацтве, паколькі апынуўся першым мастаком, які захаваў для нашчадкаў натхнёны вобраз стваральніка «Гражыны», «Свіцязі», «Пана Тадэвуша». Партрэт атрымаў такую ​​папулярнасць, што Ваньковічу давялося выканаць некалькі маляўнічых копій, у тым ліку копію яму замовіў і сам герой карціны. Ваньковіч стварыў і ўдалы вобраз паэта для літаграфіі. Калі ў 1829 г. Ваньковіч вярнуўся ў Мінск, ён лічыўся ўжо вядомым мастаком, аўтарам «Партрэта А. Міцкевіча».

Нагодай для стварэння карціны паслужыў вершаваны цыкл Адама Міцкевіча «Крымскія санеты» (1826) і асабліва васямнаццаты санет «Аюдаг», які пачынаецца радкамі:

|  |
| --- |
| Люблю, зачараваны, Аюдаг, табою
З вяршыні пазіраць, як чорнымі радамі
Ідуць валы, як потым срэбнымі снягамі
Яны ў мільённых пырсках ззяюць над вадою...—Пераклад Ірыны Багдановіч |

Партрэт набыў значэнне маніфесту рамантызму ў беларускім жывапісе. Ваньковіч дасягнуў у ім прафесійнай смеласці і прадэманстраваў непаўторную адоранасць.

Апісанне
--------

Карціна намаляваная свабодным і лёгкім мазком, у адзінай плыні формы. Колеры някідкія і злучаюцца ў далікатныя гамы шматслойнага пісьма.

Фігура Адама Міцкевіча адлюстраваная ў профіль. Ён абапёрся локцем на выступ скалы і прытуліў руку да шчакі. Твар паэта падкрэслены густой фрызурай з завіткамі бакенбардаў. Партрэт пабудаваны на спалучэнні мяккіх, чулых і адначасна рашучых і мужных пачаткаў. Мяккі выгіб шыі пераходзіць у форму жывога падбародка. Вусны шчыльна сцятыя.

Адзенне паэта складае элегантная светлая кашуля, пад каўняром якой і на грудзях павязаны шырокі шаўковы шаль, на плечы накінута каўказская бурка.

На выступе скалы за плячыма паэта паказваецца ліра, што, на думку Яўгена Шунейка, пераўтварае скалу Аю-Даг у міфалагічны Алімп і сімвалізуе талент Адама Міцкевіча.

Цікавыя факты
-------------

Некаторый час карціна захоўвалася ў карціннай галерэі Палацава-паркавага комплексу Манюшкаў у Смілавічах.

Зноскі
------

1. ↑  ВАНЬКОВИЧ, Валентий  (руск.)
2. 1 2  *Буйвал, В.* «MAESTRO ВАЛЕНЦІ» Да 200-годдзя з дня нараджэння Валенція Ваньковіча (1800—1842) // *Наша Вера*. — 2000. — № 1.
3. 1 2  *Шунейка, Я.* На Вяршыні натхнення «Міцкевіч на скале Аюдаг». — Мінск: 1994. — № 7—8. — С. 129—131.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пагоня.
**«Пагоня»** — газета на беларускай мове. Выходзіла з 29 ліпеня па 31 снежня 1920 года як орган Міністэрства беларускіх спраў урада Літвы ў Вільні i Коўне. За час існавання выйшла 18 нумароў. Газета пісала пра падзеі ў Беларусі, на літоўска-польскім фронце, ва Усходняй Еўропе. Трымалася ідэі літоўска-беларускага супрацоўніцтва. Рэдакцыя размяшчалася ў Коўне па вул. Міцкевіча, 13а

Спасылкі
--------

* «Паго́ня» (1920) // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх (літ.: Lietuvos mokslų akademijos Vrublevskių biblioteka (LMAVB). Žygimantų g. 1, LT-01102 Vilnius
* Маркевіч М. Інфармацыя перад усім // Пагоня [Эл. выд.]. — .
**Міцуа Цукахара** (нар. 22 снежня 1947) — японскі гімнаст, пяціразовы алімпійскі чэмпіён, чатырохразовы чэмпіён свету. Бацька гімнаста Наоі Цукахары.

Нарадзіўся ў Токіа; скончыў Японскі ўніверсітэт спартыўнай навукі. У 1968 годзе на Алімпійскіх гульнях у Мехіка стаў уладальнікам залатога медаля. На чэмпіянаце свету 1970 года ён меў два залатыя і два срэбныя медалі. У 1972 годзе зарабіў два залатыя і бронзавы медалі Алімпійскіх гульняў у Мюнхене. У 1974 годзе стаў уладальнікам залатога медаля чэмпіянату свету. У 1976 годзе на Алімпійскіх гульнях у Манрэалі Міцуа Цукахара меў два залатыя, сярэбраны і два бронзавыя медалі. На чэмпіянаце свету 1978 года ён стаў уладальнікам залатога медаля.

Міцуа Цукахара быў віцэ-прэзідэнтам Японскай асацыяцыі гімнастыкі. У 2009 годзе ўрад Японіі ўзнагародзіў яго Медалём Пашаны з пурпуровай стужкай.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | FIG · Olympedia · Olympic Channel · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | CiNii: DA0084319X · ISNI: 0000 0003 7676 8289 · NDL: 00118560 · VIAF: 253474356 |
**Луі Жак Мандэ Дагер** (фр.: Louis Jacques Mandé Daguerre, 18 лістапада 1787 — 10 ліпеня 1851) — французскі мастак, хімік і вынаходнік, адзін з стваральнікаў фатаграфіі.

Біяграфія
---------

Луі Дагер нарадзіўся 18 лістапада 1787 года ў мястэчку Кармей-ан-Парызе у ваколіцах Парыжа. Школьнай адукацыі практычна не атрымаў, у трынаццаць гадоў бацька аддаў яго ў вучні да архітэктара. У 1804 годзе, калі Луі Дагеру споўнілася 16 гадоў, бацька адвёз яго ў Парыж і ўладкаваў вучнем у майстэрню тэатральнага дэкаратара «Гранд Опера» Дэгоці.

Дагер быў таксама вядомы як танцор, канатаходзец, тэатральны мастак. Да моманту прыходу да Дэгоці ён ужо ведаў законы перспектывы, таму дэкаратар і ўзяў яго ў вучні. Прыродны дар мастака адразу вылучыў пастаноўкі Дагера, яго сталі адзначаць крытыкі.

Дагер выкарыстаў камеру абскуру для стварэння дэкарацый, аднак ніяк не мог замацаваць выяву на экране. Дагер правёў велізарную колькасць даследаванняў, эксперыментуючы з хімічнымі рэчывамі, а потым даведаўся пра Нісефора Н’епса, які займаўся прыкладна такімі ж даследаваннямі. Дагер піша яму ліст, і Н’епс прапануе заключыць дамову аб супрацоўніцтве. У канцы 1820-х гадоў разам з Жазефам Н’епсам працаваў над стварэннем метаду фатаграфіі. Дагератыпія была вынайдзена пасля смерці Н’епса пасля 1833 года, практычна выпадкова, як вынік чарговага вопыту.

У 1839 годзе Дагер прадставіў працэс атрымання дагератыпа Французскай акадэміі навук. Пасля гэтага яго імя і яго тэхналогія сталі вядомыя ва ўсім свеце. Імя Н’епса было практычна забыта.

Прынцып Дагера праяўляць з дапамогай ртутных пароў быў арыгінальны і надзейны, і заснаваны, без сумневу, на ведах, атрыманых Дагерам ад Н’епса. Н’епс нічога не зрабіў, каб развіць далей сваё вынаходства пасля 1829 года, роўна як і яго сын Ісідар, які стаў партнёрам Дагера пасля смерці бацькі.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 25 студзеня 2021.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Луі Жак Мандэ Дагер
* Гісторыя развіцця фатаграфіі: Дагер і дагератып Архівавана 25 снежня 2007. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Project Gutenberg · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10118913 · BIBSYS: 2062796 · BNC: a11294917 · BNE: XX1263095 · BNF: 120157730 · CiNii: DA02547697 · CONOR: 69560163 · GND: 118670883 · GTAA: 91173 · ICCU: RAVV028079 · ISNI: 0000 0001 1471 4125 · LCCN: n87136265 · LNB: 000311868 · NDL: 00692529 · NKC: ola2002159084 · NLP: A21215686 · NTA: 069818819 · NUKAT: n2005121614 · LIBRIS: 183121 · SUDOC: 02829243X · VIAF: 44310225 · ULAN: 500022993 |

 |
Пагон Адмірала флота ВМФ СССР
**Пагон** — наплечны знак адрозення на форменным адзенні ваеннаслужачых. Паказваюць персанальныя званні, прыналежнасць да віду Узброенных Сіл (роду войск і інш.).

У арміях ВКЛ і Расіі пагоны былі ўведзены ў сярэдзіне XVIII ст. ва УС СССР — у сярэдзіне XX ст.

Захаваліся ва УС і іншых войсках і вайсковых фарміраваннях Рэспублікі Беларусь

Літаратура
----------

Ваенная Энцыклапедыя Беларусі / Осіпаў В.Ц. Лянькевіч Р.Ч. Бажэнаў Ю.В. і інш.— Мн.: "Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі", 2010. — 1132 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Цецераўкова.
**Валерыя Анатолеўна Цецераўкова** (нар. 7 ліпеня 1956, г. Свярдлоўск, РСФСР) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1979 годзе БПІ. З 1973 года ў інстытуце «БелНДПІэнергапрам», загадчыца групай.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1986 года, пасля член Саюза архітэктараў Беларусі; член клуба «Феліта».

Творчасць
---------

У складзе аўтарскага калектыва праектавала аб’екты энергетыкі: рэканструкцыя Мінскай ЦЭЦ-3; Мінская ЦЭЦ-5; рэканструкцыя Бярозаўскай ДРЭС; рэканструкцыя БелДРЭС, будаўніцтва ЦЭЦ на мясцовых відах паліва ў г. Асіповічы, Міні-ЦЭЦ на мясцовых відах паліва РК «Барань» у г. Барань; рэканструкцыя Гродзенскай ЦЭЦ-2, у Расіі — кацельня Паўночна-Заходняга раёна ў г. Курску; кацельная «Цэнтральная» ў г. Астрахань, ПГУ-ЦЭЦ 450 МВт у г. Яраслаўль.

Узнагароды
----------

Узнагароджана Ганаровай граматай ЦК КПСС, СМ СССР, УЦСПС і ЦК УЛКСМ (1987), Ганаровай граматай Мінэнерга РБ (2007). Ветэран беларускай энергасістэмы (2012).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Тетеревкова Валерия Анатольевна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
**Арберэшы** (алб.: Arbëreshë) — культурная група албанцаў на поўдні Італіі. Размаўляюць на асобныя дыялекце албанскай мовы. Агульная колькасць (2015 г.) - 102 тысячы чал.

Арберэшы — нашчадкі албанцаў, якія перасяляліся на поўдзень Італіі і на Сіцылію ў XV - XVII стст. Пераважна служылі ваеннымі наёмнікамі. Першы выпадак іх запрашэння ў Неапалітанскае каралеўства зафіксаваны ў 1448 г. За службу яны атрымоўвалі зямельныя валоданні, куплялі жытлы ў гарадах, дзе займаліся рамяством і гандлем. Албанскую ідэнтычнасць і мову захавалі пераважна сельскія жыхары. 

Адасабленню ад італьянцаў і захаванню традыцый садзейнічала спавяданне праваслаўя. У XVIII ст. у Калабрыі і на Сіцыліі былі адчынены албанскія праваслаўныя адукацыйныя ўстановы. У наш час большасць вернікаў належаць да парафій розных праваслаўных цэркваў і албанскай грэка-каталіцкай царквы.

Зноскі
------

1. ↑  Arbereshe in Italy

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Арберэшы
* Arberia Архівавана 19 студзеня 2021.
* The History of Albanians in Italy Архівавана 6 кастрычніка 2014.
**Ха́равыя водарасці, харафіты, лучыцы** (*Charophyta*) — аддзел ніжэйшых раслін.

Батанічнае апісанне
-------------------

Шматклетачныя кусцістыя водарасці знешне падобныя да некаторых вышэйшых раслін (рагаліснік, хвошч). Слаявіна вышынёй 20—30 см, часам да 1—2 м, прымацаваная да субстрату рызоідамі. Бакавыя галіны размешчаны кальчакамі на шматклетачных вузлах. Міжвузеллі з адной доўгай клеткі, якая можа абрастаць карой з вузкіх клетак. Абалонкі клетак часам абвапнаваныя. Хларапласты зялёныя, маюць хларафілы a і b, караціноіды, запасное рэчыва — крухмал. Размнажэнне вегетатыўнае і палавое (аагамія).

Пашырэнне
---------

Выдзяляюць 1 клас, 1 парадак, 2 сямействы (нітэлавыя і харавыя), 6 родаў, каля 300 відаў. Пашыраны ўсюды. Паходзяць, магчыма, ад зялёных водарасцей. Вядомы з сілуру. Утвараюць вялікія зараснікі на заіленых і пясчаных грунтах у прэсных вадаёмах і апрэсненых участках мораў. На Беларусі 15 відаў з родаў нітэла (*Nitella*), нітэлопсіс (*Nitelopsis*) і хара (*Chara*).

Значэнне і выкарыстанне
-----------------------

Выкарыстоўваюцца як угнаенне. Гіганцкія клеткі міжвузелляў — аб’ект цыталагічных і фізіялагічных даследаванняў (напрыклад, біяпатэнцыялаў раслін).

Літаратура
----------

* *Міхеева Т.* Харавыя водарасці // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская |
| Таксанамія | APNI · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780982143 |
**Міхр, Мгер, Мхер** (арм.: Միհր ад пехл. Mihr «Мітра») — у старажытнаармянскай міфалогіі бог Сонца, нябеснага святла і справядлівасці. Сын Арамазда, брат Анаіт і Нанэ.

Апісанне
--------

У армянскім эпасе «Сасна црэр» («Давід Сасунскі») ёсць два персанажы з такім імем — Мгер (Міхр) Старэйшы і Міхр Малодшы (унук папярэдняга, сын Давіда Сасунскага). Згодна армянскай міфалагічнай традыцыі Михр здзяйсняе шэраг вычынаў, ваюе з ільвом, які забівае мірных жыхароў, ратуе ад паводкі горад Джазіру, скідаючы ў раку скалу, якая дзеліць яе на рукавы і змагаецца з несправядлівасцю ў свеце. Міхр Малодшы, сустракаючыся са сваім бацькам Давідам, ваюе з ім, не ведаючы, што гэта яго бацька, і перамагае яго. Зняважаны Давід кляне Міхра, выракаючы яго на бяздзетнасць і няшчасце. Міхру, такім чынам, не ўдаецца перамагчы несправядлівасць, зямля перастае трымаць яго і яго каня, і ён гразне ў зямлі. Параіўшыся з магіламі сваіх бацькоў, Міхр чуе іх запавет чакаць наступу справядлівасці ў скале. Міхр б'е па скале мячом, яна расступаецца, упускаючы Міхра і яго каня. Далей, з рознай перыядычнасцю ў залежнасці ад версіі (2 разы ў год ці штосуботу) Міхр выходзіць са скалы і правярае, ці наступіў справядлівы мір. Калі гэта здарыцца, то Міхр зможа пакінуць скалу назаўжды.

Літаратура
----------

* *Абегян М.* История древнеармянской литературы. — Ереван: Издательство АН Арм ССР, 1975. — 3 000 экз.
* *Орбели И.А.* Армянский героический эпос. — Ереван: Издательство АН Арм ССР, 1956.

Спасылкі
--------

* Михр // Мифологическая энциклопеди
**Ян Смекенс** (нідэрл.: Jan Smeekens, нар. 11 лютага 1987, Ралтэ, Нідэрланды) — галандскі канькабежац-спрынтар. Бронзавы прызёр чэмпіянату свету 2011 на дыстанцыі 500 м. Шматразовы чэмпіён Нідэрландаў на дыстанцыі 500 м. Віцэ-чэмпіён Алімпійскіх гульняў 2014 у Сочы на дыстанцыі 500 м.

Спартыўная кар'ера
------------------

На чэмпіянатах Нідэрландаў выступае з 2005 года. У 2008, 2009, 2010, 2012 гадах станавіўся чэмпіёнам Нідэрландаў на дыстанцыі 500 метраў, у 2007 і 2011 — віцэ-чэмпіёнам.

На Алімпійскіх гульнях 2010 года ў Ванкуверы заняў 6-е месца на 500 м.

У 2011 годзе стаў віцэ-чэмпіёнам на чэмпіянаце Нідэрландаў у спрынтарскім мнагабор'і.

На чэмпіянаце свету па асобных дыстанцыях 2011 заняў трэцяе месца на 500 м.

У сезоне 2012/2013 стаў уладальнікам Кубка свету на дыстанцыі 500 метраў. На этапах Кубка свету з 12 забегаў выйграў 7. На чэмпіянаце свету па асобных дыстанцыях заняў трэцяе месца.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Асабісты сайт Архівавана 2 студзеня 2014.
* Статыстыка выступленняў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Speedskatingbase.eu · SpeedSkatingNews.info · SpeedskatingResults.com · SpeedSkatingStats · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
| Нарматыўны кантроль | GTAA: 155207 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аганесян.
**Тацевік Нарайраўна Аганесян** (арм.: Տաթևիկ Նորայրի Հովհաննիսյան; 3 чэрвеня 1955, Ерэван, Арменія) — джазавая спявачка, вакалістка. У 70-80-х гадах XX стагоддзя дамаглася прызнання як лепшая выканаўца джазавых стандартаў, выступіўшы на некалькіх буйных джазавых фэстах. «Эла з Ерэвана» ці «Лэдзі Джаз Савецкага саюза» — так звалі Тацевік Аганесян, якая з’явілася на джазавай сцэне СССР. Тацевік — рэдкі прыклад запатрабаванай джазавай спявачкі СССР на сусветным джазавым рынку.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і музыкантаў, у дзяцінстве выконвала армянскія народныя песні, захапілася джазам, праслухаўшы калекцыю пласцінак брата — акадэмічнага скрыпача.

У 1966 выступала з джаз-аркестрам Армянскага радыё.

У 1974 годзе скончыла дырыжорска-харавое аддзяленне Музычнай вучэльні ім. Мелікяна.

У 1974—1978 выконвала джаз у Дзяржаўным эстрадным аркестры Арменіі Канстанціна Арбеляна (у 1976 выступіла на джазавым фэсце ў Белградзе).

Пасля 1977 года падрыхтавала некалькі джазавых праграм з ансамблямі Ігара Брэля, Тэйта Паўлса, Гунарса Розенберга, з піяністам Мікаэлем Закаранам.

У 1991 годзе эмігравала ў ЗША, а ў канцы XX стагоддзя пачала канцэртаваць у Амерыцы і Еўропе пад імем Datevik.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Datevik Hovanesian
* Личности Архівавана 17 чэрвеня 2018.
* Оганесян Татевик Норайровна
**Хара ломкая** (*Chara globularis*) — від харавых водарасцей.

Апісанне
--------

Расліна кусцістая ад асновы, вышынёй 15-25 см, часам да 60 см і больш, зялёная ці буравата-зялёная з наборам пігментаў, як у вышэйшых раслін, інкруставаная вапнай і тады вельмі ломкая або неінкруставаная. Сцяблы сярэдняй таўшчыні, 300—800 мкм у дыяметры, даволі прамыя. Міжвузеллі звычайна больш ці менш роўныя па даўжыні лісцям або пераўзыходзяць іх у 2 і больш разоў. Кара правільна трохполасная. Шыпы ў крайняй ступені рэдукаваныя, слаба заўважныя. Прыліснікі ў двухрадным вяночку, па 2 пары на кожны ліст, звычайна рудыментарныя. Кальчакі з 6-9 лістоў, умерана распрасцёртыя, больш ці менш роўныя. Лісты 1-1,5 см, радзей да 3 см, паступова патанчаюцца, прамыя або некалькі загнутыя ў бок сцябла, з 6-9 членікаў з карой і 1-2-клетачнага голага канцавога членіка, верхавінкавая клетка кароткая, конусападобная. Лісточкі па 7 вакол ліставых вузлоў.

Аагоніі яйцападобныя ці эліпсоідныя, даўжынёй 800—1050 мкм (без каронкі) і шырынёй 495—700 мкм; спіральныя клеткі ўтвараюць 14-17 звіваў; каронка вышынёй 130—320 мкм і шырынёй 200—375 мкм, прамая, злёгку сыходзіцца або разыходзіцца, з акруглена-конусападобнымі ці прамавугольнымі са скошанай верхавінкай клеткамі. Ааспоры эліпсоідныя, злёгку звужаюцца данізу, даўжынёй 500—720 мкм і шырынёй 345—450 мкм, чорныя, з 12-15 выразнымі рэбрамі. Антэрыдыі 300—500 мкм у дыяметры.

Пашырэнне
---------

Спарадычна сустракаеецца ў розных частках свету, у прэснаводных, пераважна стаячых невялікіх вадаёмах — сажалках, канавах, азёрах і інш. часам пры рэзка кантрасных тэмпературных умовах: у ледзяной вадзе на поўначы Нарвегіі і ў гарачых крыніцах Ісландыі і Елаўстонскага парка (ЗША). На Беларусі адзначаны ў азёрах Чарнова, Нарач, Мястра. Утварае зараснікі.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Аднадомная расліна. Органы палавога размнажэння, мужчынскія і жаночыя, утвараюцца на адной расліне на 3-4 ніжніх ліставых вузлах. Укараняецца з дапамогай шматлікіх тонкіх бясколерных рызоідаў. Вегетатыўнае размнажэнне — укараненнем бакавых парасткаў слаявіны (талома) з іх наступным адчляненнем ад мацярынскай расліны.

Ахова
-----

Від уключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі, у Чырвоны спіс раслін, якія ахоўваюцца ў Польшчы.

Спасылкі
--------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сухадольскі.
**Ян Сухадо́льскі** (польск.: Jan Suchodolski) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага. Скарбнік літоўскі, удзельнік Чатырохгадовага Сойма і паўстання 1794 года.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Сухадольскіх герба «Слепаўрон». Сын Антонія Сухадольскага і Тэрэзы з Быхаўцаў.

У 1790 годзе пры падтрымцы бацькі выбіраецца на другую кадэнцыю Чатырохгадовага Сойма ад Ваўкавыскага павета. У тым жа годзе становіцца скарбнікам літоўскім. Удзельнік паўстання 1794 года. У 1795 годзе ўваходзіў у склад Скарбовай Дэпутацыі Надзвычайнага Урада Вялікага Княства Літоўскага.

Сям’я
-----

Быў жанаты з Тэкляй з Даўнаровічаў. Меў сыноў: Януара, які стаў вядомым мастаком, Райнольда, які стаў паэтам, Валенція, Казіміра і Яцака. А таксама дачок — Марыю і Саламею.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Andrzej Haratym. Suchodolski Antoni // Polski Słownik Biograficzny. Tom XLV/2 W-wa-Krakow 2008, с. 271


| ?Ян Сухадольскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Казімір Сухадольскі[d] |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  | Антоні Сухадольскі |  |  |  | Ян Янушавіч Быхавец[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Антаніна з Пукштаў[d] |  | Самуэль Дабрагост Банавентура Быхавец |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Ян Сухадольскі |  |  |  |  |  |  |  | Крысціна з Войнаў[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Уладзіслаў Тадэвуш Быхавец |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Тэрэза з Быхаўцаў[d] |  |  |  |  |  | Ян Дэнгаф[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Марыяна з Нінеўскіх[d] |  |  | Крысціна з Дэнгафаў[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Ганна з Крышкоўскіх[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
Аўтамабільны тахометр
**Тахометр** (грэч. τάχος — хуткасць + μέτρον) — прылада для вымярэння частаты вярчэння (вуглавой скорасці) дэталей (пераважна валоў) машын і механізмаў. Адрозніваюць тахометры магнітныя, вібрацыйныя, інтэгруючыя (гадзіннікавыя і электронныя), магнітна-індукцыйныя, магнітаэлектрычныя, страбаскапічныя, частотна-іспульсныя, ферадынамічныя, электронна-лічыльныя (лічбавыя), механічныя, гідраўлічныя, пнеўматычныя. Межы вымярэнняў ад 0 да 1 млн аб/мін.

У магнітна-індукцыйных тахометрах адхіленне стрэлкі прапарцыянальнае рознасці вярчальных момантаў на восі ротар і спружыны. На гэтым прынцыпе працуюць авіяцыйныя тахометры, аўтамабільныя спідометры. Сярод механічных найбольш распаўсюджаны цэнтрабежны. Тахометры, заснаваны на змене становішча рухомых мас (ураўнаважаных спружынай) пры вярчэнні. Перамяшчэнні іх прапарцыянальныя скорасці вярчэння. У гідраўлічных тахометрах змена становішча паказчыка залежыць ад ціску вадкасці, які змяняецца прапарцыянальна скорасці вярчэння, тахометры з аўтаматычным запісам паказанняў называецца тахографам.

Літаратура
----------

* Тахометр // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 464. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 27082852 · NKC: ph471339 |
**Ханінгава́нне** (англ.: honing ад *hone* літар. «тачыць») — спосаб размерна-чыставой апрацоўкі (даводкі) паверхняў металічных дэталяў (пераважна сценак адтулін) абразіўнымі брускамі.

Спосаб забяспечвае размерную апрацоўку 1—2 класу дакладнасці і 8—12 класу чысціні паверхні. Ханінгаваннем апрацоўваюць адтуліны дыяметрам 6—1500 мм і даўжынёю 10 мм — 20 м. Робіцца пасля шліфавання, чыставога або прэцізійнага расточвання, разгорткі або працягвання.

Выконваецца на ханінгавальных станках, рабочы інструмент якіх — хон (ханінгавальная галоўка) з абразіўнымі брускамі. Пры апрацоўцы галоўка мае адначасова зваротна-паступальны і вярчальны рух.

Зноскі
------

1. ↑  Звесткі паводле стану на сяр. 1970-х гг.

Літаратура
----------

* Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 11. Футбол — Яя; Дадатак / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1974. — 656 с.: іл. карты. С. 25.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000328301 · Microsoft: 2776715399 |
**Ар’ен Дэйнкер** (нідэрл.: Arjen Duinker; 31 снежня 1956, Дэлфт) — нідэрландскі паэт, празаік і перакладчык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Дэлфце, вывучаў псіхалогію і філасофію ў Амстэрдаме, Гронінгене і Лейдэне. Аўтар раману «Багна» (Het moeras, 1992) і трынаццаці кніг паэзіі, першая з якіх — «Чырвоны бераг» (Rode oever) — выйшла ў 1988 г. Пасля яе пабачылі свет зборнікі «Нязмушаныя вершы» (Losse gedichten, 1990), «Пяскаструйны апарат і іншае» (De gevelreiniger en anderen, 1994), «Гадзіна сноў» (Het uur van de droom, 1996), «Нават калі гэта не так» (Ook al is het niet zo, 1998).

За зборнік «Гісторыя пералічэнняў» (De geschiedenis van een opsomming) у 2001 г. атрымаў прэмію Яна Камперта, за зборнік «Магчыма, чатыры параўнанні» (Misschien vier vergelijkingen) у 2003 г. быў намінаваны на паэтычную прэмію VSB (уручаеца штогод з 1994 г.), атрымаў яе ў наступным годзе за зборнік «Сонца і свет» (De zon en de wereld).

Творы Ар’ена Дэйнкера перакладзеныя на англійскую, французскую, італьянскую, рускую (зборнік «История перечислений», 2006, пер. Юлии Тележко), партугальскую і іншыя мовы. У рамках праекту «Верш на ўвесь свет» (World Poem) адзін з вершаў паэта быў перакладзены на 220 моў. У 2006 выйшаў сумесны зборнік з французскай пісьменніцай Карын Мартэль «І што? Бясконцасць» (En dat? Oneindig / Et cela? L’infini).

Разам з Кейсам Т’Хартам заснаваў «Часопіс са зменлівай назвай» (Tijdschrift met veranderlijke naam) — назва кожнага нумару залежыць ад настрою яго выдаўцоў.

З’яўляецца адным з перакладчыкаў на нідэрландскую мову зборніка вершаў Уолта Уітмэна «Лісце травы».

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Калі табе было за −50… Вершы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14483308c · GND: 136391478 · ISNI: 0000 0000 7842 5130 · LCCN: no94008971 · NSK: 000229404 · NTA: 072399090 · PTBNP: 1188453 · SUDOC: 066964164 · VIAF: 98785909 |

 |
**Хапёр** (руск.: Хопёр) — рака ў Расіі, буйнейшы левы прыток Дона. Працякае па тэрыторыі Пензенскай, Саратаўскай, Варонежскай і Валгаградскай абласцей.

Даўжыня 980 км, плошча басейна 61 100 км². Жыўленне пераважна снегавое. Разводдзе ў красавіку — маі. Найбольшы выдатак вады 2720 м³/с. Замярзае ў снежні, раскрываецца ў канцы сакавіка — пачатку красавіка. У асобныя гады ледастаў няўстойлівы. Шырыня да 100 м, глыбіня да 7 м. Дно пераважна пясчанае; цячэнне хуткае. У даліне Хапра — шмат старыц.

Хапёр бярэ пачатак у цэнтральнай частцы Пензенскай вобласці, у межах Прыволжскага ўзвышша, цячэ па ўзвышанай мясцовасці, упадае ў Дон каля станіцы Усць-Хапёрская.

Найбуйнейшыя прытокі: Варона, Савала (справа), Сярдоба, Бузулук (злева). Хапёр суднаходны (ад горада Новахапёрска ў 323 км ад вусця). На значнай частцы даступны для сплава на байдарках. На рацэ — гарады Балашоў, Барысаглебск, Новахапёрск, Урупінск. У ніжнім цячэнні — Хапёрскі запаведнік. Даліна Хапра з'яўлялася адным з месцаў рассялення данскіх казакаў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 541. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6 (Т. 16).

Спасылкі
--------

* *Хопёр (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
**Ханіяра** (англ.: Honiara) — сталіца Саламонавых Астравоў, адначасова з'яўляецца сталіцай правінцыі Гуадалканал. Колькасць насельніцтва налічвае 54,6 тыс. чалавек. Сталічны статус горад атрымаў у 1976 годзе, калі Саламонавыя астравы атрымалі аўтаномію, а ў 1978 годзе горад стаў сталіцай незалежнай краіны.

Ханіяра з'яўляецца партовым горадам, які знаходзіцца на ўзбярэжжы вострава Гуадалканал, на якім акрамя шырокай узбярэжнай нізіны знаходзіцца самая высокая кропка Саламонавых астравоў — гара Маракамбуру (2330 м).

Клімат у горадзе субэкватарыяльны, спякотны і вільготны. Тэмпература на працягу году амаль не змяняецца і вагаецца вакол +25 °C. Спякотны і вільготны сезон цягнецца са студзеня да красавіка, калі на Саламонавых астравах пануюць паўночна-заходнія мусоны. З красавіка да лістапада надвор'е сухое і больш прахалоднае, дзякуючы паўднёва-ўсходнім пасатам. Ападкаў выпадае каля 2250 мм у год.

Насельніцтва горада складаецца ў асноўным з меланезійцаў. Афіцыйнай мовай з'яўляецца англійская, але жыхары размаўляюць на піджын інгліш — мясцовым дыялекце англійскай мовы.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ханіяра

| ⛭Сталіцы Аўстраліі і Акіяніі |
| --- |
| Сталіцы незалежных дзяржаў | 
* Апія
* Уэлінгтан
* Канбера
* Маджура
* Нгерулмуд
* Нукуалофа
* Палікір
* Порт-Віла
* Порт-Морсбі
* Сува
* Фунафуці
* Ханіяра
* Паўднёвая Тарава
* Ярэн (месцазнаходжанне ўрада; афіцыйна сталіцай не з’яўляецца)

 | Акіянія на карце свету |
| Сталіцы залежных тэрыторый | 
* Аваруа
* Адамстаўн
* Алофі
* Кінгстан
* Мата-Уту
* Нумеа
* Пага-Пага
* Папеэтэ
* Сайпан
* Аганья
* Ханга-Роа

 |
**Хара-Зіра**  (азерб.: Xərə Zirə), або **Була** (азерб.: Bulla) — найбуйнейшы востраў Бакінскага архіпелага ў Каспійскім моры. Уваходзіць у склад Азербайджана. Плошча - 3,5 км². Сталага насельніцтва няма. 

Хара-Зіра знаходзіцца ў 45 км на паўднёвы захад ад горада Баку. Форма вострава ўяўляе сабою плоскі авал, выцягнуты з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Даўжыня - 2,42 км, найбольшая шырыня - 2,23 км. 

Востраў узнік у выніку дзейнасці аднайменнага гразевага вулкана. Найбольшыя вывяржэнні зафіксаваны ў 1857 г. 1859 г. 1940 г. 1947 г. 1959 г. 1960 г. і 1963 г. Берагі пясчаныя. На паўднёвым захадзе і паўночным захадзе вылучаюцца косы. Глебы моцна засоленыя. На востраве амаль няма расліннасці. 

Каля вострава Хара-Зіра вядзецца здабыча газу.

Спасылкі
--------

* National territories
* Bulla Island, Caspian Sea
**Евангелле Барберыні** — гэта ілюстраванае гіберна-саксонскае  (укр.) (бел. рукапіснае Евангелле (Рым, Ватыкан, Апостальская бібліятэка, інвентарны нумар Barberini Lat. 570, таксама вядомае як **Евангелле Вігбальда**), меркавана адносіцца да канца VIII стагоддзя.

Евангелле належыць да групы рукапісаў з Паўднёвай Англіі вядомай як «Тыберыйская група», у якую таксама ўваходзяць Стакгольмскі Залаты Кодэкс, Веспасіянаўскі Псалтыр, Сернская кніга  (англ.) (бел. Беда Тыберыя і Наннамінстэрская кніга.

Гісторыя
--------

Пасля таго, як гэта раскошнае Евангелле было паказана свету пасля пераезду ў Ватыканскую бібліятэку ў 1902 годзе, акадэмічная супольнасць у асноўным ігнаравала яго, пакуль у 2004 годзе яно не стала прадметам доктарскай дысертацыі. Ранейшыя запісы ўключаюць некалькі кароткіх параўнанняў яго іканаграфіі  (руск.) (бел. з іканаграфіямі яго сучаснікаў і безвыніковыя дэбаты адносна месца яго вытворчасці. Былі таксама здагадкі пра калафон, просьбу да чытача маліцца за аднаго Вігбальда  (англ.) (бел. і яго ролю ў забеспячэнні сувязі з канкрэтным гістарычным кантэкстам. Невядома, ці з’яўляецца ён тым самым чалавекам, што і Вігбальд, аўтар «Quaestiones in Octateuchum».

Ілюмінацыя
----------

Евангелле Барберыні змяшчае адну ілюмінаваную табліцу з канонамі  (укр.) (бел. чатыры партрэты евангеліста  (англ.) (бел. і пятнаццаць упрыгожаных ініцыялаў. Кніга прытрымліваецца даволі стандартнага фармату, у якім кожная асобная кніга Евангелля пачынаецца партрэтам аўтара-евангеліста  (англ.) (бел. і вялікім упрыгожаным ініцыялам, або інцыпітам  (укр.) (бел. у пачатку тэксту. Яшчэ адзін вялікі ўпрыгожаны ініцыял, які часта называюць «манаграмай Хрыста», падкрэслівае пачатак апавядання Мацвея пра Уцелаўленне  (руск.) (бел.; іншыя ініцыялы ўстаўлены аналагічным чынам у ключавыя месцы ў іншых тэкстах Евангелля.

Ключом да разумення паходжання Евангелляў Барберыні з’яўляецца дзіўны кантраст паміж двума вельмі рознымі традыцыямі і стылямі жывапісу. З аднаго боку, гэта старанна прадуманыя і мудрагеліста аздобленыя ініцыялы, якія можна чакаць у астраўных рукапісах гэтага перыяду. Тэхнічнае майстэрства гэтых упрыгожванняў знаходзіцца на тым жа ўзроўні  (англ.) (бел. што і ў больш вядомых рукапісах, такіх як Келская кніга або Лічфілдскае Евангелле  (англ.) (бел.. З іншага боку, у афармленні гэтага Евангелля выкарыстана шмат элементаў, якія, імаверна, тут не зусім дарэчныя, таму што яны больш нагадваюць матывы, якія сустракаюцца ў неастраўным або кантынентальным мастацтве, альбо таму, што яны занадта раннія і прадвяшчаюць тэндэнцыі больш позняга, нават раманскага перыяду  (руск.) (бел..

Зноскі
------

1. ↑  *Cultural Interplay in the Eighth Century: The Trier Gospels and the Making of a Scriptorium at Echternach* by Nancy Netzer (Cambridge University Press, 1994)
2. ↑  Brown
Касцёл Святога Збавіцеля ў Празе
**Евангелічная царква чэшскіх братоў** (чэшск.: Českobratrská církev evangelická) — найбуйнейшая кальвінісцка-лютэранская абшчына Чэхіі. Юрыдычна зарэгістравана ў 1918 годзе, пасля распаду Аўстра-Венгрыі, аднак чэшская Рэфармацыя вядзе сваю гісторыю з часоў Яна Гуса.

Гісторыя
--------

Як і ў іншых славянскіх народаў, гісторыя хрысціянства ў Чэхіі пачынаецца з пропаведзі святых Кірыла і Мяфодзія. У XV стагоддзі Чэхія стала радзімай перад-Рэфармацыі, якая ўлілася ў агульны паток еўрапейскай Рэфармацыі XVI стагоддзя. У 1588 годзе чэшскія браты пераклалі Біблію на чэшскую мову. Моцны ўдар па чэшскім пратэстантызме быў нанесены ў гады Трыццацігадовай вайны. Калі ў XVIII стагоддзі пратэстанцтва было легалізавана, у яго засталася невялікая колькасць прыхільнікаў.

Пасля абвяшчэння незалежнай Чэхаславацкай рэспублікі ў 1918 годзе гэтыя плыні заключылі унію, што паклала пачатак Евангельскую царкву чэшскіх братоў. Акрамя аўгсбургскай і гельвецкай традыцый, новы саюз выкарыстоўваў таксама традыцыі чэшскай Рэфармацыі, гусіцкага руху, ультракўістаў і чэшскіх братоў.

Структура
---------

Царква мае сходы на трох узроўнях:

* парафіяльны сход
* сеньяратны сход
* усеагульны сход

Царква падзеленая на 14 сеньяратаў: Пражскі, Подэбрадскі, Паўднёвачэшскі, Заходнечэшскі, Усцецкі, Ліберацкі, Кралёўградскі, Хрудзімскі, Поліцкі, Горацкі, Брненскі, Усходнемараўскі, Мараўскасілезскі і Охранаўскі.

З'яўляецца членам Сусветнага савета цэркваў, Канферэнцыі еўрапейскіх цэркваў, Сусветнай лютэранскай федэрацыі, Сусветнага альянсу рэфармаваных цэркваў і Супольнасці евангельскіх цэркваў Еўропы.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Гадавая справаздача Лютэранскай Сусветнай ФедэрацыіАрхівавана 9 сакавіка 2013.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзюпрэ.

**Луі Максіміліян Дзюпрэ́** (фр.: Louis Dupré, (1697, паміж 1690 і 1697—1774, Парыж) — французскі танцоўшчык, балетмайстар і педагог 18 стагоддзя. Адзін з заснавальнікаў мужчынскага сцэнічнага танца.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў школе пры «Каралеўскай акадэміі музыкі і танца» ў Парыжы («Гранд-Апера»). У 1715—1722 гадах і 1730—1751 гадах саліст гэтага тэатра.

У 1722—1730 гадах працаваў у Варшаве, гастраліраваў у Лондане, Дрэздэне, Вене. Танцаваў у лірычных трагедыях, балетах, операх-балетах, а таксама чыконы і паскаллі. Яго танец вылучаўся грандыёзнасцю, пластычнасцю, высакароднай манерай выканання.

У 1756 годзе запрошаны Г. Ф. Радзівілам у яго прыдворны тэатр у Слуцку, разам з А. Пуціні стаў стваральнікам мясцовага балета, у 1756—1758 гадах выкладаў у Слуцкай балетнай школе, выступаў у Слуцку і ў Белай (Бяла-Падляска, Польшча).

У сакавіку 1758 года пераехаў у Нясвіж, дзе паводле дагавору з М. К. Радзівілам Рыбанькай павінен быў да 1761 года не толькі выступаць на сцэне, пісаць лібрэта і ставіць балеты, але і падрыхтаваць для тэатра 8 дзяцей і вучыць танцам усіх, каго яму дадуць.

Сярод яго вучняў Ж. Ж. Навер, Г. Вестрыс, М. Гардэль.

Балеты
------

* 1748 : *Portrait du Grand Monarque*
* 1749 : *Catilina*
* 1750 : *Le Temple de la fortune*
* 1751 : *Le Génie*
* 1754 : *Les Spectacles du Parnasse*
* 1755 : *La Prospérité*

Зноскі
------

1. ↑  В. М. Красовская. Западноевропейский балетный театр. Очерки истории. — Л.: Искусство, 1981. — 286 с.
2. ↑  CÉSAR — calendrier électronique des spectacles sous l'ancien régime et sous la révolution

Літаратура
----------

* Луі Дзюпрэ // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2002. — Т. 1.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12507648n · GND: 1202789250 · ISNI: 0000 0000 0193 8018 · LCCN: nr99029047 · SUDOC: 147552869 · VIAF: 37023592, 4851466 |

 |