recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кашалёва.

**Кашалёва** (трансліт.: *Kašaliova*, руск.: Кошелёво) — вёска ў Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Сігневіцкага сельсавета. Размешчана за 25 км ад Бярозы, за 22 км ад чыгуначнай станцыі Бяроза-Картузская.

Гісторыя
--------

У 1890 годзе — фальварак у Чарнякоўскай воласці Пружанскага павета Гродзенскай губерні, які належаў Ігнацію Шэміёту, разам з фальваркам Горак у выкарыстанні памешчыка знаходзілася 2421 дзесяцін зямлі. Паводле перапісу 1897 года фальварак ва ўладанні Ганны Мікульскай.

З 1915 года акупіравана германскімі войскамі, з 1919 года да ліпеня 1920 года і з жніўня 1920 г — войскамі Польшчы. У ліпені—жніўні 1920 года ўстаноўлена савецкая ўлада.

З 1921 года ў складзе Чарнякоўскай гміны Палескага ваяводства Польшчы. З 1926 года ў Равяціцкай, з 1932 — у Сігневіцкай гміне.

З 1939 года ў БССР. З 1940 года вёска ў Пешкаўскім сельсавеце.

У 1941—1944 гг. акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Пасля вызвалення вёскі 22 сакавіка 1945 года былі забіты ворагамі савецкай ўлады адзін з першых старшынь Боркаўскага с/с Я. А. Качаржынскі і савецкія актывісты — бацька і дачка М. Д. і Н. М. Строкі (у 1967 на іх магіле пастаўлены абеліск). З 16 ліпеня 1954 года ў Боркаўскім сельсавеце. У 1970 годзе ў калгасе «Боркі», пачатковая школа (зачынена ў 1993).

Да 17 верасня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Боркаўскага сельсавета.

Планіроўка
----------

Планіровачна складаецца з крыху выгнутай, няшчыльна забудаванай вуліцы, арыентаванай з захаду на паўднёвы ўсход, да яе ў цэнтры з поўначы прымыкае завулак.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**:
	+ 1897 — З двары, 21 жыхар.
* **XX стагоддзе**:
	+ 1940 — 32 двары, 157 жыхароў.
	+ 1959 — 40 гаспадарак, 149 жыхароў.
	+ 1970 — 201 жыхар.
* **XXI стагоддзе**:
	+ 2005 — 35 двароў, 74 жыхары.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU). Сустракаецца таксама варыянт **Ко́шалева**
2. ↑  Решение Брестского областного совета депутатов № 305 от 17 сентября 2013 г. «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Берёзовского, Ивацевичского, Малоритского, Пинского районов Брестской области» Архівавана 1 лютага 2014. (руск.)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2006. — 528 с.: іл. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Сігневіцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Сігневічы |
| Аграгарадкі | Боркі ·  Маравіль ·  Равяцічы |
| Вёскі | Бармуты ·  Вінін ·  Вялікія Лясковічы ·  Галіцы ·  Зарэчча ·  Кашалёва ·  Малыя Лясковічы ·  Мар'янова ·  Мінкі ·  Міхалкі ·  Пешкі ·  Сабалі ·  Свадзьбічы ·  Чарнякава ·  Шлях-Пушча ·  Ястрабель |
**«Качыныя гісторыі»** (англ.: «Duck Tales») — амерыканскі анімацыйны тэлесерыял студыі Уолта Дыснея, заснаваны на коміксах Карла Баркса. Яго поспех адкрыў дарогу такім мультсерыялам як «Чып і Дэйл — бурундучкі-выратавальнічкі», «Цуды на віражах» і «Чорны плашч».

Сусветная прэм’ера серыяла адбылася 18 верасня 1987 года, у выглядзе тэлевізійнага фільма пад назвай «Скарб залатых сонцаў», пасля гэты фільм падзялілі на пяць пілотных серый. Заключная сотая серыя серыяла выйшла ў эфір 28 лістапада 1990 года. А 3 жніўня 1990 года ў кінатэатрах ЗША выйшаў поўнаметражны мультфільм «Качыныя гісторыі».

У 2017 годзе серыял быў перазапушчаны, першы эпізод выйшаў 12 жніўня. Перазапуск адрозніваецца менш дэталізаваным малюнкам, затое вялікай увагай да характараў персанажаў і іх адносін.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чарненка.
**Лілія Васільеўна Чарненка-Бандарэвіч** (нар. 19 чэрвеня 1954, Ашмяншчына, Гродзенская вобласць) — паэтэса, журналіст, культурны дзеяч Украіны. Член Чарнігаўскага медыяклуба, Чарнігаўскага інтэлектуальнага цэнтра. Дыпламант і пераможца ў адной з намінацый абласнога конкурсу «Жанчына года — 99».

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і настаўнікаў. У час вучобы ўдзельнічала ў школьных спектаклях, пісала вершы (друкаваліся ў раённай газеце «Ашмянскі веснік» і абласной «Гродзенская праўда»). Скончыла Ашмянскую СШ № 2 (1970), філалагічны факультэт Гродзенскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя Я. Купалы, з’яўлялася членам літаратурнага аб’яднання «Наднёманскія галасы». З 1974 года настаўніца СШ № 3, пасля выехала ў г. Прылукы Чарнігаўскай вобласці (Украіна).

Творчасць
---------

Сцэнарыст, аўтар і рэжысёр двух фільмаў самадзейнай кінастудыі («Яшчэ не позна», «Дом нашых надзей»). На працягу 2-х гадоў працавала на гарадскім тэлебачанні «Эфір-TV». Аўтар 30 праграм, актуальных рэпартажаў, інтэрв’ю, паэтычных вернісажаў. У 1999 годзе выйшла аповесць аб праблемах дзіцячай і падлеткавай злачыннасці ва Украіне, кніга «Красавік кахання» (на беларускай мове). Выдадзены таксама рускамоўны зборнік вершаў «Прошлогодний дождь», кніга «Жанчына, якая нешта ведае» (2000), мініяцюры на беларускай мове.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Бандарэвіч, Л. На берагах любові: [інтэрв’ю з пісьменніцай, уражэнкай Ашмянскага раёна Ліліяй Васільеўнай Бандарэвіч] / Лілія Бандарэвіч; падрыхтаваў Юрка Голуб // Гродзенская праўда. — 2005. — 27 кастрычніка. — С. 8.
* Каранеўскі, А. Пісьменніца, паэтка, журналіст : [аб сустрэчы з Л. Бандарэвіч -Чарненка] / А. Каранеўскі // Ашмянскі веснік. — 2002. — 16 кастрычніка. — С. 2.
* Лісоўская, А. «Усё часцей мне цяпер не спіцца, на Радзіму хачу я сваю» : [аб сустрэчы з Л. Бандарэвіч -Чарненка ў Гальшанскай дзіцячай бібліятэцы] / А. Лісоўская // Ашмянскі веснік. — 2003. — 20 жніўня. — С. 3.
* Нарадзіліся на Ашмяншчыне. Чарненка-Бандарэвіч Лілія Васільеўна // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Ашмянскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 2003. — С. 572.
* Чарненка-Бандарэвіч Лілія Васільеўна (1954) // Краязнаўчы каляндар Ашмяншчыны на 2014 год / склад. Г. У. Палубінская.— Ашмяны, 2014. — С. 19.
**Сар’янскі парк** — парк пры былой сядзібе Лапацінскіх у аграгарадку Сар’я Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці.

Апісанне
--------

Закладзены ў канцы XVIII стагоддзя. Гэта парк пейзажнага тыпу з элементамі лесапарку. З аднаго боку ён абмежаваны ярам, займае авальны ўчастак на абодвух берагах ракі Сар’янка, праз якую перакінуты мост. У пачатку 1800-х гадоў парк у Сар’і налічваў каля 100 розных дрэў.

Паводле даных вучоных Цэнтральнага батанічнага сада НАН Беларусі, зараз тут налічваецца каля 30 парод розных дрэў: ліпа, клён, ясень, вяз, серабрыстая таполя, лістоўніца польская. Над усім зялёным шатром, што раскінуўся на 15 га, узвышаецца даволі рэдкая ў Беларусі хвоя веймутава. Усе дрэвы тут высокай трываласці. На тэрыторыі парку выяўлены віды расліннасці і жывёльнага свету, якія занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь: першацвет вясновы, пралеска высакародная, жывакост высокі, з птушак — зімародак, аляпка.

Сар’янскі парк закладзены з улікам тутэйшых ландшафтных асаблівасцей. Рака Сар’янка дзеліць парк на дзве часткі, злучаныя паміж сабой пры дапамозе падвеснага моста. Раку падпітваецца крынічнай з ручаёў.

На сённяшні дзень захаваліся парадны партэр, штучныя насыпныя ўзгоркі, жывапісныя паляны, алеі.

* 
* 
* 
*

Літаратура
----------

* Мандрык, І. Сар’янскі парк / І. Мандрык // Віцебскі рабочы. — 1991. — 1 чэрв. — С. 4.
* Хмяльніцкая, Л. На белай Русі ў Сар’і…: (нарыс з гісторыі маёнтка і роду Лапацінскіх) / Л. Хмяльніцкая. — СПб ; Мінск : ВИРД, 2001. — 104 с.
* На берегах Сарьянки // Здесь звезды купаются в чистой воде = Тут зоркі купаюцца ў чыстай вадзе = Thestarsarebathingintheclearwaterhere/ сост. О. В. Молодечкин. — Новополоцк : О. В. Молодечкин, 2008. — С. 32-35.
* Сарья. Агрогородок Сарья. КУПСХП Дриссенский / тэкст У. М. Фёдарава; вершыЛ. Федоровой. — [Б. м. : б. и.], 2011. −63 с.
* Сарьянский парк // Верхнедвинский край / авт.-сост. О. В. Молодечкин; фото В. Л. Соловьев. — Новополоцк : Молодечкин О. В. 2005. — С. 11.
**Кашалот** (*Physeter catodon*) — марское млекакормячае сямейства кашалотавых падатрада зубатых кітоў.

Даўжыня самцоў да 21 м, маса да 100 т, самак — да 15 м, маса да 30 т. Колер ад бурага да цёмна-карычневага. Галава вялікая (да 1/3 даўжыні цела). На верхнясківічных касцях размешчаны спермацэтавы орган (вагой да 6 т). Ён утрымлівае спермацэт, які выкарыстоўвалі пры вытворчасці касметычных крэмаў, памад, мыла. На вузкай ніжняй сківіцы 36-60 зубоў, на верхняй — 2-6 або адсутнічаюць. Спінны плаўнік у выглядзе нізкага гарба, грудныя — шырокія, закругленыя на канцах, хваставы падзелены глыбокай выразкай.

Кашалоты пашыраны ва ўсіх акіянах; самцы мігрыруюць, самкі трымаюцца статкамі ў межах субтрапічнага пояса.

Кормяцца кашалоты галаваногімі малюскамі, рыбай. За кормам ныраюць на глыбіню да 2 км, могуць знаходзіцца пад вадой да 1,5 гадз. У кішэчніку самцоў часам знаходзілі кавалкі амбры масай да 420 кг.
Патомства самкі кашалота даюць раз у 3 гады. Даўжыня нованароджаных да 4,5 м, маса да 1 т. Жывуць кашалоты да 50 гадоў.

3 1985 промысел на кашалотаў забаронены.

Зноскі
------

1. ↑  **Кашалот** у адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.8. Мн. 1999, С.198

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона |
| Таксанамія | CMS · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · SeaLifeBase · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4175504-2 · Microsoft: 2776123653 |
Банкамат
**Банкамат** — праграмна-тэхнічны комплекс, прызначаны для аўтаматызаваных выдачы і прыёму наяўных грашовых сродкаў як з выкарыстаннем плацежных карт, так і без, а таксама выканання іншых аперацый, у тым ліку аплаты тавараў і паслуг, складання дакументаў, якія пацвярджаюць адпаведныя аперацыі.

Найбуйнейшыя вытворцы ў свеце
-----------------------------

* Wincor Nixdorf
* NCR
* Diebold

Гісторыя
--------

Першы банкамат па выдачы наяўных грошай быў усталяваны 27 чэрвеня 1967 у раёне Энфілд на поўначы Лондана (Вялікабрытанія) у аддзяленні брытанскага банка Barclays. Вынаходнікам яго быў шатландзец Джон Шэпард-Баран, які працаваў па замове кампаніі De La Rue — брытанскага вытворцы паперы для грашовых знакаў больш чым 150 краін свету.

Пластыкавых картак у той час не існавала, і для зняцця грошай выкарыстоўваліся адмысловыя ваўчары, якія трэба было загадзя атрымаць у банку. Праз некалькі гадоў іншы шатландзец — Джэймс Гудфелаў — прыдумаў выкарыстоўваць сакрэтны ПІН-код для абароны ад несанкцыянаванага доступу да банкаўскіх рахункаў, а першыя пластыкавыя карткі з магнітнай паласой з’явіліся ў ЗША.


|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Банкамат на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4019894-7 · LCCN: sh85020583, sh85010081 |
**Качыныя** (*Anatidae*) — сямейства вадаплаўных птушак атрада гусепадобных.

Апісанне
--------

Падзяляюцца на 3 падсямействы, 47 родаў, 146 відаў. Пашыраны ўсюды, акрамя Антарктыды. Большасць пералётныя птушкі, ёсць нелятаючыя віды. На Беларусі 2 падсямействы, 34 віды (у т.л. крыжанка, гогаль, лебедзь-шыпун, свіязь, шылахвостка і інш.).

Даўжыня 29—150 см, маса 0,2—13 кг. Дзюба шырокая, краі надцзюб'я і падцзюб'я ўтвараюць цадзільны апарат. Шыя доўгая, цела пранікападобнае, апярэнне шчыльнае, густое, з пухам. Ліняюць 2 разы на год. Крылы доўгія, завостраныя, хвост кароткі. Маюць 4 пальцы, 3 пярэднія злучаны плавальнай перапонкай. Многія качыныя добра ныраюць, здабываюць раслінны і жывёльны корм у вадзе ці на дне вадаёмаў. Харахтэрны палавы дымарфізм.

Манагамы. Гнёзды робяць на зямлі, у расколінах скал, дуплах або норах. Нясуць 2—16 яец. Птушаняты вывадковыя.

Аб'ект спартыўнага і прамысловага палявання.

Гл. таксама
-----------

* Маранка
* Мандарынка

Літаратура
----------

* Качыныя // БелЭн у 18 т. Т. 13. — Мн. 2003.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX536191 · BNF: 120768058 · GND: 4152334-9 · LCCN: sh85004827 · LNB: 000117058 · Microsoft: 2781348932 · NDL: 00562236 · NKC: ph269135 |

 |
**Банкаўская сістэма Азербайджана** — Двухступеністая банкаўская сістэма Рэспублікі Азербайджан, рэгуляваная законам «Аб банках».

Дзейнасць
---------

Цэнтральнай фігурай у банкаўскім справе (банкінгу) Азербайджана з'яўляецца Цэнтральны банк Азербайджанскай Рэспублікі, які забяспечвае наяўнасць грашовай масы, якая знаходзіцца ў абароце ў краіне, а таксама рэгулюе дзейнасць камерцыйных банкаў краіны. Цэнтральным банкам Азербайджана кіруе Праўленне банка, якое складаецца з сямі членаў. Члены Праўлення прызначаюцца тэрмінам на 5 гадоў. Цэнтральны банк падсправаздачны толькі Прэзідэнту Азербайджанскай Рэспублікі.

У Азербайджане існуюць таксама каля 70 замежных і мясцовых банкаў. З чатырох дзяржаўных банкаў, найбуйнейшым з'яўляецца Міжнародны банк Азербайджана, заснаваны ў 1992 годзе. Сярод замежных банкаў прысутнічаюць Standard Bank, Unibank, DemirBank, AG Bank і іншыя.

Бакінская фондавай біржы была адкрыта ў 2001 годзе гандлёвае месца для кароткатэрміновых казначэйскіх аблігацый і звычайных акцый прыватызаваных дзяржаўных прадпрыемстваў. Біржа мае гандлёвую залу з 30 працоўных месцаў, якія дазваляюць праводзіць таргі па каштоўных паперах любога віду, таксама мае ўласны дэпазітарый. Заснавальнікамі Бакінскай біржы сталі 16 найбуйнейшых банкаў Азербайджана, дзве фінансавыя кампаніі і Стамбульскай фондавай біржы.

У сакавіку 2014 года агенцтва Fitch ацаніла сітуацыю ў банкаўскім сектары Азербайджана як «у цэлым стабільную».

Гл.таксама
----------

* Спіс банкаў Азербайджана
* Азербайджанскі манат

Зноскі
------

1. ↑  Barnett, Ryan.  Fitch: Azerbaijan banking sector "broadly stable" **(нявызн.)** (12 сакавіка 2014). Праверана 20 March 2014.  (англ.)
2. ↑  RPT-Fitch Affirms Five Azerbaijan Privately-Owned Banks **(нявызн.)** (11 сакавіка 2014). Праверана 20 March 2014. Архіўная копія **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 19 сакавіка 2014. Праверана 5 студзеня 2017.  (англ.)

Спасылкі
--------

* Банкаўская сістэма Азербайджана  (руск.)
* Банкаўскі сектар Азербайджана: стаўка на рост капіталізацыі Архівавана 9 чэрвеня 2016.  (руск.)
* Fitch аб банкаўскім сектары Азербайджана Архівавана 9 чэрвеня 2016.  (руск.)
**Красная Грыва** — колішнія мясцовасць пад Гомелем, якая ўключала ў сябе дарогу з вёскі Валатава ў кірунку сенажацей, поплава і балота на ім, што знаходзіліся на месцы будучага мікрараёна Мельнікаў Луг.

Па ўсім відаць, уяўляла сабой у дарожнай частцы выцягнутую граду ў пойме Сожа, якая разумелася намінатарамі як «красная», г. зн. «прыгожая».

Перыяд з’яўлення, бытавання і знікнення назвы з ужытку невядомы. Дакладная лакалізацыя, як дарогі, так і балота, адсутнічае. Магчыма, часткова супадала з дарогай на Прудок, вядомай з ваенна-тапаграфічнай карты 1855 г.

Зноскі
------

1. ↑  Рогалев, А.Ф. Топонимический словарь Гомеля и Гомельского района [Текст] / А. Ф. Рогалев. — Гомель : Барк, 2012. — С. 123-124.
2. ↑  Трехверсная военно-топографическая карта [Мінская і Магілёўская губрені], 1855 г. — Лист 9.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Валчэцкі.
**Леанід Паўлавіч Валчэ́цкі** (18 верасня 1913, в. Даўгінава, цяпер Вілейскі раён, Мінская вобласць — 30 кастрычніка 1991) — беларускі тэатральны дзеяч. Заслужаны дзеяч культуры БССР (1963).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1931 годзе Мінскі педагагічны тэхнікум, а ў 1933 годзе тэатральную студыю пры Беларускім дзяржаўным тэатры ў Віцебску, дзе працаваў з 1931 года. У 1951—1974 гадах дырэктар Брэсцкага абласнога драматычнага тэатра імя Ленінскага камсамола Беларусі.

Аўтар кнігі «Гады, спектаклі, ролі…» (1974), артыкулаў па праблемах тэатра.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Валчэцкі Леанід Паўлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
**Трафарэт** (італ.: traforetto літар. «з дзіркамі») — пласціна з металу, пластмасы, кардону або пад. у якой прарэзаны малюнак або надпіс дзеля запаўнення фарбай. Ужываецца ў малярстве, для вытворчасці надпісаў на плакатах, тары і пад.

Таксама такім словам азначаецца аднойчы прыняты ўзор, якому следуюць бяздумна. Сінонім аналагічнага сэнсу слова шаблон.

Гл.таксама
----------

* Шаўкаграфія.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11981253w · GND: 4348437-2 · LCCN: sh85127936 |
**Леанід Ніканоравіч Сечка** (нар. 1 студзеня 1948, в. Картынічы Лельчыцкага раёна Гомельскай вобласці) — беларускі біёлаг, педагог, грамадскі дзеяч. Кандыдат педагагічных навук, дацэнт (1980).

Біяграфія
---------

Скончыў і працаваў прарэктарам Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Быў старшынёй Гомельскага гарадскога Савета народных дэпутатаў.

Выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь дванаццатага трынаццатага скліканняў, прызначаўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання.

Аўтар зборніка вершаў і прозы.

Літаратура
----------

* Кто есть кто в Республике Беларусь. — Минск, 1999.
* Асноўныя праблемы агульнай дыдактыкі : дапаможнік / Л. Н. Сечка. — Мінск, 1998.
**Леанід Мікалаевіч Апанасюк** (8 студзеня 1956, в. Партызанская, Хойніцкі раён, Гомельская вобласць — 24 чэрвеня 2021) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 8 студзеня 1956 года ў в. Партызанская Хойніцкага раёна Гомельскай вобласці.

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію, заатэхнік.

Працаваў галоўным заатэхнікам, старшынёй калгаса «Чырвоная Армія» Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці; старшынёй камітэта па сельскай гаспадарцы і харчаванні Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта; старшынёй Жлобінскага раённага выканаўчага камітэта.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Узнагароды
----------

* Медаль «За працоўныя заслугі» (4 кастрычніка 1999 года)

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае дваіх дзяцей.

Зноскі
------

1. 1 2 3
2. ↑  Апанасюк Леанід Мікалаевіч **(нявызн.)**. *Узнагароды Беларусі*. Праверана 4 верасня 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь Архівавана 4 сакавіка 2016. (бел.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Трафальгар (значэнні).
**Трафальгар** (араб. رأس الطرف الأغر‎‎) — мыс на іспанскім беразе Атлантычнага акіяна (Коста-дэ-ла-Лус), недалёка ад г. Кадыса і Гібралтарскага праліва. Назва мае арабскае паходжанне. Сучаснае вымаўленне трохі адрозніваецца ад спрадвечнага — 'Tarf al-Gharb' (араб. طرف الغرب‎‎), што азначае «заходні мыс».

21 кастрычніка 1805 года ля мыса Трафальгар адбылася Трафальгарская бітва, у якім флот Вялікабрытаніі знішчыў аб’яднаныя Напалеонам флоты Іспаніі і Францыі.

На мысе ў 1860 годзе быў пабудаваны маяк (ісп.: faro de Cabo Trafalgar), які мае вышыню 34 метра і ўзвышаецца над морам на 51 м.
**Oecophoridae** — сямейства молепадобных матылькоў, якое ўключае ў сябе больш чым 7000 відаў.

Апісанне
--------

Матылькі невялікія, з размахам крылаў 8-20 мм, радзей да 30 мм. Крылы адносна шырокія, афарбоўка разнастайная ад яркай са складаным малюнкам да сціплай, аднатоннай. У нешматлікіх відаў самкі з рэдукаванымі крыламі Максілярныя шчупікі вельмі маленькія, непрыкметныя. Ніжнягубныя шчупікі звычайна добра развітыя, 3-членікавыя, дугападобна выгнутыя ўверх, радзей прамыя. Пярэднія крылы з 13 жылкамі, рэдка з 12. Заднія крылы з 10 жылкамі, акрамя роду *Endrosis*, віды якога маюць 9 жылак.

Матылі лётаюць у прыцемках і ноччу, і толькі нешматлікія віды актыўныя днём. Большасць прадстаўнікоў сямейства сустракаюцца ў лясах, асабліва шыракалістых, прадстаўнікі шэрагу падсямействаў аддаюць перавагу стэпам і паўпустыням. Як правіла, у год развіваецца толькі 1 пакаленне.

Вусені вядуць схаваны спосаб жыцця, харчуючыся адмерлай драўнінай і лубам пад карой старых дрэў, лішайнікамі або расліннымі рэшткамі ў лясной падсцілцы. Прадстаўнікі шэрагу падсямействаў харчуюцца зялёным лісцем драўняна-кустовых і травяністых раслін.

Падсямействы
------------

Падсямемейства *Depressariinae*, якое разглядалася раней раней у складзе *Oecophoridae*, нядаўна выдзелена ў асобнае сямейства.

* *Autostichinae*
* *Hypertrophinae*
* *Oecophorinae*
* *Stathmopodinae*
* *Stenomatinae*
* *Xyloryctinae*

Зноскі
------

1. ↑  (Синев, 1992)

Літаратура
----------

* N. P. Kristensen: *Lepidoptera, Moths and Butterflies, 1: Evolution, Systematics, and Biogeography. Handbuch der Zoologie 4 (35)* S. 405, — Walter de Gruyter. Berlin, New York 2003, ISBN 3-11-015704-7.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777244540 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лаўроўскі.
**Леанід Міхайлавіч Лаўроўскі** (сапраўднае прозвішча — *Іваноў*; 1905— 1967) — савецкі артыст балета, балетмайстар, харэограф і педагог. Народны артыст СССР (1965). Лаўрэат трох Сталінскіх прэмій (1946, 1947, 1950).

Біяграфія
---------

Леанід Міхайлавіч Іваноў нарадзіўся 5 (18) чэрвеня 1905 у Санкт — Пецярбургу. З 1922 па заканчэнні Петраградскага харэаграфічнага вучылішча артыст ЛАТОБ імя С. М. Кірава. З 1927 займаецца балетмайстарскай дзейнасцю. У 1935—1938 гадах — мастацкі кіраўнік балетнай трупы ЛМАТОБ, у 1938—1944 гадах -ЛАТОБ імя С. М. Кірава, у 1942—1943 гадах — АрмАТОБ імя А. А. Спендыярава (Ерэван). У 1944—1964 гадах — галоўны балетмайстар ДАВТ. У 1964—1967 гадах — прафесар МАХУ. У 1948—1967 гадах выкладаў у ГІТІСе (з 1952 года — прафесар). Арганізаваў першую ў краіне трупу «Балет на лёдзе» (1959) (у 1959—1964 — галоўны балетмайстар). Л. М. Лаўроўскі памёр 27 лістапада 1967 года, (па іншых крыніцах — 26 лістапада), падчас гастроляў у Парыжы. Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках (участак № 3).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4
2. 1 2 3  Лавровский Леонид Михайлович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 25 лютага 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
3. ↑  Library of Congress Authorities — Library of Congress. Праверана 20 верасня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13219454'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q131454'></a>
Беларуская антэкліза
**Бабаўнянскі выступ** — найбольш прыўзняты блок Беларускай антэклізы ў яе цэнтральнай скляпеністай частцы.

Выцягнуты ў субшыротным напрамку ад Навагрудка да Капыля. Даўжыня 110 км, шырыня — 20-50 км. Назва ад вёскі Бабоўня ў Капыльскім раёне.

Крышталічны фундамент на адзнаках ад -50 да +103 м. На поўдні абмежаваны Паўночна-Прыпяцкім краявым разломам, на ўсходзе і на паўночным усходзе Налібоцкім разломам аддзяляецца ад Бабруйскага пахаванага выступу, Аршанскай упадзіны і Валожынскага грабена; на захадзе мяжуе з Мастоўска-Дзятлаўскім блокам Цэнтральнабеларускага масіву.

Платформавы чахол у межах Бабаўнянскага выступу складзены з фрагментаў палескай серыі сярэдняга рыфею (пінская світа), вендскіх адкладаў (вільчанская, валынская і валдайская серыі) і тоўшчы мелавых, палеагенавых, неагенавых і антрапагенавых адкладаў, якія іх перакрываюць. Магутнасць платформавага чахла 90—350 м. Рыфейскія і вендскія адклады захаваліся фрагментарна на схілах выступу, найбольш поўна на ўсходніх і паўднёва-ўсходніх схілах, на заходніх — пераважна адклады валынскай і нізоў валдайскай серый. Антрапагенавыя адклады з перарывам залягаюць на рыфейскіх, вендскіх і мелавых, а ў цэнтральнай частцы выступу — непасрэдна на пародах фундамента.

Актыўнае фарміраванне Бабаўнянскага выступу звязана з герцынскім этапам развіцця. Для неатэктанічнай стадыі характэрны актыўныя дадатныя рухі.

Літаратура
----------

* *Шкуратаў Д.* Бабаўнянскі выступ // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
**Луцкі аўтамабільны завод**, **ЛуАЗ** — савецкі і, пазней, украінскі вытворца калёснай аўтамабільнай тэхнікі, які знаходзіцца ў горадзе Луцк.

Гісторыя
--------

Асноўнай мадэллю, якая выпускалася заводам ЛуАЗ, быў ЛуАЗ 969М. Першая версія гэтага аўтамабіля, ЛуАЗ 969-А, выпускалася на заводах ЗАЗ. Аднак праз некалькі гадоў ЗАЗ перанёс вытворчасць гэтых маленькіх джыпаў менавіта ў Луцк. Рухавік мадэлі 969-А паходзіў з аўтамабіля ЗАЗ-965, меў 900 см3 і толькі 30 конскіх сілаў магутнасці, аднак у адрозненне ад ЗАЗ-965, рухавік размяшчаўся спераду, уздоўж восі аўтамабіля і ў пары быў з 4-ступнёвай механічнай каробкай перадач разам з рэдуктарам. На базе гэтай мадэлі было створана некалькі версій, прычым найбольш цікавай з іх з'яўляецца ЛуАЗ-967 – амфібія, прызначаная ў асноўным для вайскоўцаў.

У 1979 годзе была спыненая вытворчасць мадэлі 969-А і заменена мадэллю 969-М Валынь. Яна адрознівалася ад папярэдняй змененым пярэднім рамянём і рухавіком аб'ёмам 1200 см3 з максімальнай магутнасцю, павялічанай на 4 конскія сілы, да 34 конскіх сіл. Гэтая мадэль экспартавалася за мяжу ў 1980-я гады. У экспартнай версіі выкарыстоўваўся рухавік аб'ёмам 1100 см3 ад «Ford Fiesta».

У пачатку 1990-х гадоў рухавік быў заменены новым рухавіком вытворчасці ЗАЗ аб'ёмам 1100 см3 і магутнасцю 53 конскія сілы, які таксама выкарыстоўваўся на аўтамабілях «Таўрыя». Таксама была зменена назва мадэлі з 969М на 1302. На базе легкавой мадэлі 1302 быў створаны ў 1991 годзе таксама пікап ЛуАЗ-13021.

У 1989 годзе быў створаны прататып ЛуАЗ Прота з рухавіком мадэлі 1302 і пластыкавым кузавам. Ён быў створаны ў дызайн-студыі ў Ленінградзе. Ён так ніколі і не ўвайшоў у вытворчасць.

На базе мадэлі 1302 з'явіліся мадэлі 1302 Фарос, абсталяваныя рухавіком вытворчасці «Lombardini» магутнасцю 36 конскіх сіл і амфібія ЛуАЗ-1901 Геолаг, абсталяваная ў дызельным рухавіком вытворчасці «Lombardini», якая стымулявала б усе тры восі.

У 1994 годзе была прадстаўлена новая мадэль — ЛуАЗ-1301. Гэты аўтамабіль меў зусім новы кузаў, аднак тэхнічная база засталася ранейшай. У 2002 годзе быў прадстаўлены мадэрнізаваны прататып гэтай мадэлі, аднак з-за недахопу грошай, састарэлай канструкцыі і нізкага попыту на гэтую мадэль было вырашана не ўводзіць яе ў вытворчасць. Гэты прататып быў распрацаваны непасрэдна на заводзе ў Луцку і ў прынцыпе мала чым адрозніваўся ад ЛуАЗ Прота, распрацаванага ў 1989 годзе.

У цяперашні час на Луцкім заводзе выпускаюцца (або дакладней мантуюцца) аўтамабілі «Lada», «Kia» і «Hyundai». Ад вытворчасці аўтамабіляў сваёй распрацоўкі адмовіліся.

| ⛭Аўтамабілебудаўнічыя прадпрыемствы Савецкага Саюза |
| --- |
| РСФСР | 
* АЗЛК
* БЗКЦ
* ВАЗ
* ГАЗ
* ЗІЛ
* Іж
* КамАЗ
* КАўЗ
* ЛіАЗ
* ПАЗ
* СМЗ
* УАЗ
* УралАЗ
* ЯАЗ

 |  |
| Украінская ССР | 
* ЗАЗ
* КрАЗ
* ЛАЗ
* ЛуАЗ

 |
| Беларуская ССР | 
* БелАЗ
* МАЗ
* МаАЗ

 |
| Латвійская ССР | 
* РАФ

 |
| Армянская ССР | 
* ЕрАЗ

 |
| Грузінская ССР | 
* КАЗ

 |
**Тэмпературны каэфіцыент электрычнага супраціўлення** - велічыня, роўная адноснай змене электрычнага супраціўлення ўчастка электрычнага ланцугу або удзельнага супраціўлення рэчывы пры змене тэмпературы на адзінку.

{\displaystyle \alpha ={\frac {1}{R}}{\frac {dR}{dT}}}
Тэмпературны каэфіцыент супраціўлення характарызуе залежнасць электрычнага супраціўлення ад тэмпературы і вымяраецца ў Кельвінах ў мінус першай ступені (K-1).

Таксама часта ўжываецца тэрмін «тэмпературны каэфіцыент праводнасці». Ён роўны адваротнаму значэнню каэфіцыента супраціўлення.

Для большасці **металаў** тэмпературны каэфіцыент супраціўлення дадатны: іх супраціўленне расце з ростам тэмпературы з прычыны рассейвання электронаў на фанонаў (цеплавых ваганнях крышталічнай рашоткі).

Для **паўправаднікоў** без прымешак ён адмоўны (супраціўленне з ростам тэмпературы падае), паколькі пры павышэнні тэмпературы усё большая колькасць электронаў пераходзіць у зону праводнасці, адпаведна павялічваецца і канцэнтрацыя дзірак. Якасна такі ж характар ​​(і па тых жа прычынах) мае тэмпературная залежнасць супраціўлення цвёрдых і непалярных вадкіх **дыэлектрыкаў**. Палярныя вадкасці памяншаюць сваё ўдзельнае супраціў з ростам тэмпературы больш рэзка з прычыны росту ступені дысацыяцыі і памяншэння глейкасці.

Тэмпературная залежнасць супраціўлення металічных сплаваў, газаў, легіраваных паўправаднікоў і электралітаў носіць больш складаны характар.

Існуюць сплавы (канстантан, манганін), якія маюць вельмі малы тэмпературны каэфіцыент супраціўлення, гэта значыць іх супраціўленне вельмі слаба залежыць ад тэмпературы. Гэтыя сплавы прымяняюцца ў электравымяральнай апаратуры.

Гл. таксама
-----------

* Электрычнае супраціўленне

Спасылкі
--------

* Как влияет нагрев на величину сопротивления

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 16643434 |
**Фрэдэрыксхаўн** (дацк.: Frederikshavn) — горад у вобласці Паўночная Ютландыя Даніі, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай камуны.
Размешчаны на поўначы паўвострава Ютландыя на беразе праліва Катэгат.

Насельніцтва — 23 636 чалавек (1 студзеня 2006). Статус гандлёвага горада і сваю сучасную назву ў гонар Фрэдэрыка VI горад атрымаў у 1818 годзе. Паром злучае горад з Нарвегіяй (Осла) і Швецыяй (Гётэбарг), востравам Лесё. Важны рыбалоўны і грузавы порт.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15536553r · GND: 4292644-0 · LCCN: n81103411 · SUDOC: 16631806X · VIAF: 151282439 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Эме.
**Фрэдэрык Тэадор Эме** (? — 1818) — беларускі медык-хірург, уролаг. Фактычны заснавальнік хірургічнай і уралагічнай навукі ў Беларусі.

Біяграфія
---------

У 1773 годзе правёў у Нясвіжы дзве аперацыі: адну па выдаленні лістападобнай пухліны, другую — па выдаленні камянёў урэтры, якія выклікаюць гангрэнізацыю машонкі. Сваім вопытам па іх правядзенні Ф. Т. Эме падзяліўся ў двух працах «Назіранне над левай жаночай малочнай залозай, часткова паражанай на рак … які паўтара года прычыняў невыносныя болі і быў пасечаны 19 мая 1773 года» і «Апісанне каменя, які знаходзіўся ва ўрэтры 22 гады і пасечанага ў Нясвіжы 9 лютага 1773 года Фрэдэрыкам Тэадорам Эме, практыкам медыцыны, хірургіі і акушэрства, з гравюрамі», якія выйшлі на польскай мове ў нясвіжскай друкарні.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Фредерик Теодор Эме Архівавана 2 сакавіка 2019.  (руск.)

Літаратура
----------

* Грицкевич, В. П. С факелом Гиппократа: Из истории белорусской медицины / В. П. Грицкевич. — Минск : Наука и техника, 1987. — С. 136.
**Тэмрукскі заліў** (руск.: Темрюкский залив) — заліў каля паўднёва-ўсходняга берага Азоўскага мора. Адміністрацыйна ўваходзіць у Краснадарскі край Расіі.

Размешчаны паміж мысамі Каменны і Ачуеўскі. Адкрыты да поўначы, удаецца ў мацярык на 27 км. Шырыня каля ўваходу 60 км. Глыбіня да 11 м.

У заліў упадае асноўнае рэчышча ракі Кубань. Ля вусця Кубані размяшчаюцца плыткія Курчанскі і Ахтанізаўскі ліманы. Паблізу вусця Кубані знаходзіцца горад Тэмрук. Таксама на заліве размешчаны населеныя пункты Прыазоўскі, Кучугуры, Галубіцкая і інш. Бераг нізінны, парослы чаротам. У паўднёва-заходняй частцы заліва размешчаны востраў Пясчаны.

З сярэдзіны студзеня па сакавік замярзае. У заліве развіта рыбалоўства.

Зноскі
------

1. ↑  карта Краснадарскага края — Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
Прага, вежа сабора Святога Віта, Ларэта, Чэрнінскі палац.
**Чэрнінскі палац** (англ.: Сerninsky palace) — выдатны ўзор палаца ранняга барока Прагі. Знаходзіцца ў Градчанах.

Праект Берніні
--------------

Нечаканасцю з'яўляецца тое, што да палаца ў Празе мае дачыненне Крысціна, каралева Швецыі. Падчас знаходжання ў Рыме яна кантактавала з архітэктарам Ларэнца Берніні і выказала жаданне мець палац па яго праекце. Берніні зрабіў эскіз. Але палац так ніколі ў Рыме і не пабудавалі.

Эскіз Берніні не знік. Калі пасол імператара аўстрыйскага ў Празе надумаў пабудаваць сабе палац, выкарысталі эскіз Берніні. Заказчыкам быў Гумпрэхт Ян Чэрнін з Худэніц. Сучасная назва палаца пайшла ад прозвішча Чэрнін.

Будаўніцтва і архітэктары
-------------------------

Ларэнца Берніні ў Празе не быў. Будаваць палац даручылі таленавітаму італьянцу Франчэска Караці, які быў зоркай вышэйшага ўзроўня сярод архітэктараў Прагі таго часу. На жаль, дабудаваць палац яму не атрымалася.

З 1683 года будаўніцтвам займаліся архітэктары Даменіка Росі і Джавані Аліпрандзі. Дабудаваў палац толькі архітэктар Францішак Канька ў 1720 годзе. Даўжыня параднага фасада палаца дасягала 150 метраў і перавышае даўжыню сабора Святога Віта.

18 стагоддзе было неспрыяльным для палаца — яго прыстасавалі пад шпіталь і бальніцу. Пасля артылерыйскага абстрэлу прускім войскам і знаходжання ў Празе акупацыйнай арміі французаў — палац быў пашкоджаны. Рамонт даручылі архітэктару Ансельма Лурага, які пабудаваў у палацавым садзе і аранжарэю. У 1851 годзе аўстрыйцы зрабілі ў палацы казарму.

Толькі ў 20 ст. на палац паглядзелі як на скарб. Архітэктар Павел Янак адрамантаваў будынак і зрабіў неабходную дабудову для размяшчэння ў памяшканнях Міністэрства замежных спраў.

Скарбы мастацтва ў палацы
-------------------------

Чэрнінскі палац. Цяпер Міністэрства замежных спраў Чэхіі
Нягледзячы на разбурэнні, у палацы захаваліся роспісы на 1-м паверсе, роспіс «Пагібель тытанаў» мастака Вацлава Райнера на параднай лесвіцы, плафоны на столях 2-га паверху.

Палац мае чатыры шэрага вокнаў. Працяглы, хоць і некалькі манатонны фасад удала ўпрыгожаны рустам 1-га паверху і велічнымі паўкалонамі. Цэнтральны ўваход вылучыў М. Канька, зрабіўшы эфектны балкон. Будынак таксама не меў рызалітаў і быў пабудаваны адзіным блокам, які звернуты да славутай пражскай Ларэты.

Зноскі
------

1. 1 2  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>

Літаратура
----------

* Jaroslava Staňková, Jiří Štursa, Svatopluk Voděra: *Pražská architektura, významné stavby jedenácti století*, Praha, 1991, ISBN 80-900209-6-8
* KOŠNÁŘ, Julius. Staropražské pověsti a legendy. Praha : Vincentinum, 1933. - kapitola O Černínském paláci, s. 166-168.

Спасылкі
--------

* virtual show
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Чэрнінскі палац**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LNB: 000079206 |
Фрэйр
**Фрэйр** (таксама **Фрэй**, стар.-сканд.: Freyr), таксама Інгві (першапачаткова азначала «гаспадар») — у германа-скандынаўскай міфалогіі бог урадлівасці і лета. Паходзіць з роду ванаў, сын вана Ньёрда і веліканкі Скадзі. Бацька Фрэйра Ньёрд, у сваю чаргу — прыёмны сын Одзіна, пакінуты ванамі ў Асгардзе закладнікам пасля заключэння міру паміж асамі і ванамі. Сястра-блізня Фрэйра — Фрэя.

Фрэйру падуладна сонечнае святло, ён пасылае людзям багатыя ўраджаі. Фрэйр мала саступае ў прыгажосці самому Бальдру і такі ж добры, як яго бацька Ньёрд. Ён не любіць войнаў і сварак і заступаецца за мір на зямлі як паміж асобнымі людзьмі, так і паміж цэлымі народамі. Свяшчэнным жывёлам Фрэйра з'яўляецца кабан. У легендах згадваецца, што Фрэйр атрымаў ад Дваліна карабель Скідбладнір, а ад Сіндры — вепрука Гулінбурсці.

З імем Фрэйра звязана назва дня тыдня пятніцы ў мовах германскай групы (англ.: Friday, ням.: Freitag і г.д.).

Ад імя Фрэйра **Інгві** ўтвораны шматлікія германскія імёны: Інгвар, Інгмар, Інгеборга, Інгрыд і інш.

Інгві — родапачынальнік дынастыі Інглінгаў.

Зноскі
------

1. ↑  *Фрэйр (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фрэйр
* Фрей, в мифологии // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

| Ваны |
| --- |
| 
Ньёрд ·  Фрэйр ·  Фрэя ·  Гульвейг
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 118703110 · LCCN: sh95009899 · VIAF: 52483986 |
Розныя віды сальсы і чыпсы начас
**Сальса** (ісп.: salsa) — тыповы мексіканскі соус. Часцей за ўсё сальса вырабляецца з дробна нарэзаных таматаў або таматыльі (адзін з відаў фізалісу) і/або чылі, пепяроні, цыбулі, часнаку з даданнем чорнага перцу. Таксама магчыма прыгатаванне сальсы з іншых, часта нязвыклых для нашага рэгіёну, прадуктаў (напрыклад, спалучэнне цыбулі і фейхаа).

Сальсу часта падаюць у якасці дыпу да тартыльі або такі, але звычайна соус варыцца пры даданні ў іншыя стравы. Выключэнне складае тыповы соус сальса «піка дэ гальа» (*pico de gallo*), чые інгрэдыенты змешваюцца і падаюцца выключна ў сырым выглядзе.

Два віда сальсы: salsa verde і salsa roja
Pico de gallo

| ⛭Таматы |
| --- |
| Сарты | Спіс сартоў тамату звычайнага  (англ.) (бел. • Бычынае сэрца  (укр.) (бел. • Тамат чэры  (руск.) (бел. |
| Кулінарыя | Спіс страў з тамату  (англ.) (бел. • Вяленыя таматы  (руск.) (бел. • Гаспача  (руск.) (бел. • Капрэзэ • Марынаваныя таматы  (руск.) (бел. • Сальмарэха  (руск.) (бел. • Смажаныя зялёныя таматы  (руск.) (бел. • Таматнае пюрэ  (руск.) (бел. • Таматны сок • Таматны суп  (руск.) (бел. • Фатуш  (руск.) (бел. |
| Смакавыя дадаткі | Кетчуп • Сальса • Таматная паста • Таматны джэм  (англ.) (бел. |
| Шкоднікі і хваробы | Спіс захворванняў тамату |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
**Бельканта**, **Bel canto** — італьянскі стыль песні (перакл. «гожыя гукі», «гожыя песні»), пеўся па ўсёй Еўропе ў XVIII сагоддзі, за выключэннем Францыі. 

Стыль усталёўваў патрэбнасць ў кантролі паветра, хуткасці, дынамічнай гнуткасці, прыгажосці вакалу і віртуозным бляскам. Ён ствараў падзел у Оперы і служыў зброяй у дуэлі паміж кастратамі і жанчынамі-спявачкамі. Гэты стыль рэзка падзяляў музычныя элементы ў Опернай драмы. Наступная эра дэкламацыяйнага спявання сцвярджала, што *bel canto* ёсць больш функцыянальным чым прыгожым, што ён імкнуўся выклікаць толькі энтузіазм у гледачоў. Але як віртуознасць, так і лірычная прыгажосць зараз шануюцца, таму прынцыпы *bel canto* вывучаюцца ў сучасных школах спявання.

Бібліяграфія
------------

Duey, Phillip A. Bel Canto and Its Golden Age (1951; repr. 1980); Grout, Donald J. Short History of Opera, 3d ed. (1987); Heriot, Angus, The Castrati in Opera (1956; repr. 1974)

| Оперныя тэрміны |
| --- |
|  | 
Арыета ·  Арыёза ·  Арыя ·  Арыя да капо ·  Бельканта ·  Выхадная арыя ·  Дэкламацыйныя спевы ·  Дзіва ·  Інтэрмецца ·  Кабалета ·  Каваціна ·  Кастраты-спевакі ·  Каларатура ·  Кампрымарыё ·  Ламента ·  Лейтматыў ·  Лібрэта ·  Меладрама ·  Мецца вочэ ·  Прымадонна ·  Рэчытатыў ·  Рулада ·  Тэсітура ·  Фіярытура
 |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12647670t · GND: 4132234-4 · LCCN: sh85012927 · NKC: ph543375 |
**Валерый Георгіевіч Прышчапёнак** (15 лістапада 1921, г. Омск, Расія — 7 лістапада 2000) — беларускі спявак (барытон). Заслужаны артыст Беларусі (1971).

Гісторыя
--------

Нарадзіўся ў 1921 годзе ў Омску. Скончыў у 1955 годзе Беларускую кансерваторыю. З 1955 года саліст ансамбля песні і танца БВА, у 1956—1958 і ў 1968—1981 гадах саліст хору Беларускага тэлебачання і радыё, у 1958—1968 — Дзяржтэлерадыё Беларусі.

Творчасць
---------

Рэпертуар складаўся з песень і рамансаў беларускіх кампазітараў, беларускіх народных песень. Выканаў партыі Паўла, Андрэя, Шата ў радыёмантажах опер «Павел Карчагін» П. Падкавырава, «Андрэй Касценя» М. Аладава, аперэты «Алазанская даліна» Ю. Бяльзацкага.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Прышчапёнак Валерый Георгіевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Раманоўскі.
**Валерый Георгіевіч Раманоўскі** (нар. 17 красавіка 1961, в. Новы Двор, Свіслацкі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (2001, Праблема цэнтра і фокуса і біфуркацыі малых лімітавых цыклаў для аналітычных дынамічных сістэм).

Біяграфія
---------

Скончыў ЛДУ (1983). Працаваў у БДУІР. Навуковыя працы па якаснай тэорыі дыферэнцыяльных раўнанняў. Распрацаваў эфектыўныя метады вылічэння фокусных велічынь і ўмоваў ізахроннасці для паліномных сістэм дыферэнцыяльных раўнанняў у выпадку ўяўных каранёў характарыстычнага раўнання. З 2000 года ва ўніверсітэце г. Марыбар, Славенія.

Навуковыя працы
---------------

* Условия центра для кубической системы с четырьмя комплексными параметрами // ДУ. 1995. Т. 31, № 6;
* О цикличности состояния равновесия одной кубической системы // ДУ. 1996. Т. 32, № 6;
* Some properties of the WKB-series // Journal of Physics A. 2000. V. 33 (разам з М.Робнікам).

Спасылкі
--------

* Через науку стать частью космоса(недаступная спасылка)  (руск.)
Каралеўскі выставачны цэнтр
**Каралеўскі выставачны цэнтр і Карлтанскія сады** (англ.: Royal Exhibition Building) — будынак і сады вакол яго ў Мельбурне (Аўстралія), аб'ект са спісу Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Карлтанскія сады
Будынак плошчай 12 тыс. м², спраектаваны аўстралійскім архітэктарам Джозефам Рыдам для правядзення міжнародных выстаў 1880 і 1888 гадоў у Мельбурне. Грандыёзная пабудова спалучае элементы візантыйскага і раманскага стыляў. Падобных інтэрнацыянальных выстаў у 1851—1915 гадах было праведзена каля 50 па ўсім свеце, гэтыя важныя падзеі эпохі, якія ўплылі на развіццё сучаснага свету, — першыя прыклады глабалізацыі.

Будынак Каралеўскай выставы ў Аўстраліі — адзіны прыклад падобнай архітэктуры, які захаваўся да нашых дзён. 9 мая 1901 года ў будынку Каралеўскай выставы прайшло першае пасяджэнне парламента краіны, якое было прымеркавана да атрымання незалежнасці ад Вялікабрытаніі.

Будынак акружаюць вядомыя сады Карлтан, спраектаваныя архітэктарам і ландшафтным дызайнерам Эдвардам Батэманам. Іх плошча — 26 га. Гэта ўнікальны для Аўстраліі батанічны сад, які змяшчае сотні відаў разнастайных дрэваў і хмызнякоў.

Літаратура
----------

* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.



| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Аўстраліі і Акіяніі |
| --- |
| 
**Аўстралія**:
Вялікі бар’ерны рыф ·  НП Какаду ·  Уіландра ·  Лорд-Хаў і
Болс-Пірамід ·  Дзікая прырода Тасманіі ·  Дажджавыя лясы ўсходняга ўзбярэжжа ·  Улуру-Ката Цьюта ·  Вільготныя тропікі Квінслэнда ·  Заліў Шарк ·  Востраў Фрэйзер ·  Рыверслей і Наракорт ·  Востраў Херд і астравы Мак-Доналд ·  Востраў Макуоры ·  Вялікія Блакітныя горы ·  Пурнулулу ·  Каралеўскі выставачны цэнтр і Карлтанскія сады ·  Сіднейскі оперны тэатр
**Акіянія**:
Бар’ерны рыф Новай Каледоніі ·  Атол Бікіні · Гавайскія вулканы ·  Галапагас ·  Востраў Рапануі ·  Востраў Какос ·  Старажытнае земляробчае паселішча Кук ·  Нан-Мадол  · Новазеландскія субантарктычныя астравы ·  Тэ-Вахіпунаму ·  Нацыянальны парк Тангарыра ·  Востраў Хендэрсан ·  Іст-Рэнел ·  Нацыянальны марскі парк «Папаханаўмакуакеа» · Астравы Фенікс
 |  |
**Каралеўская Афрыканская кампанія** (англ.: Royal African Company) — англійская гандлёвая кампанія, якая існавала з 1660 па 1752 год. Першапачаткова называлася: «Кампанія каралеўскіх прадпрымальнікаў, гандлёвых з Афрыкай» (англ.: Company of Royal Adventurers Trading to Africa). Валодала факторыямі на заходнім беразе афрыканскага кантынента. Асноўная крыніца даходаў — трохвугольны рабагандаль (у перыяд з 1672 па 1689 гады кампаніяй было рэалізавана каля 100 тысяч рабоў). Вела таксама здабычу золата (па мясцовасці капалень атрымала сваю назву англійская залатая манета — гінея).

| ⛭Каланіяльныя кампаніі |
| --- |
| Брытанскія  | 
* Маскоўская
* Турэцкая
* Паўночнага мора
* Ост-Індская
* Вірджынская і Плімуцкая
* Афрыканская
* Гудзонава заліва

 |
| Галандскія  | 
* Ост-Індская
* Вест-Індская
* Грэнландская

 |
| Дацкія  | 
* Ост-Індская
* Вест-Індская
* Азіяцкая

 |
| Шведскія  | 
* Паўднёвая
* Ост-Індская
* Вест-Індская
* Афрыканская

 |
| Іншыя | 
* Партугальская Ост-Індская
* Остэндская
* Французская Ост-Індская
* Новай Францыі
* Кампанія Шатландыі

 |
| Познія (XIX стагоддзе) | 
* Расійска-амерыканская
* Паўночна-Заходняя
* Нігерская
* Паўднёва-Афрыканская
* Паўночнага Барнэа
* Новагвінейская
* Джалуіцкая

 |
**Каралевіч/каралеўна** — афіцыйны арыстакратычны тытул у манархічнай Рэчы Паспалітай і Каралеўстве Польскім, дзеці пануючых каралёў польскіх.

Значэнне таксама мае на ўвазе дзяцей замежных манархаў. Непасрэднымі калегамі каралевіча ў іншых манархічных сем’ях адпаведна лічацца такія пасады, як інфант, прынц каралеўскай крыві  (польск.) (бел..

Слова можна сустрэць у дакументах ВКЛ XV стагоддзя (загад каралевіча Казіміра жамойцкаму старосце Кантоўту; 14 красавіка 1441 г. Вільня). Каралевіч Уладзіслаў у 1617—18 гадах з войскамі хадзіў у паход  (руск.) (бел. на Маскоўскае царства.

Ужыванне ў культуры
-------------------

Ужываецца таксама, у прыватнасці, у народных песнях («Ах, лялён рана, каралеўна ўстала»), паданнях і казках: «Каралевіч, які нічога не баяўся» (Браты Грым), «Каралевіч, чараўнік і ягоная дачка» (беларуская народная казка), «Аб каралевічу-чараўніку» (беларуская народная казка). У сучаснай беларускай літаратуры — у фэнтэзійна-прыгодніцкай трылогіі Алега Грушэцкага «Рыцар Янка і каралеўна Мілана».

Беларускім этнографам Еўдакімам Раманавым у Быхаўскім павеце Магілёўскай губерні ў XIX стагоддзі быў запісаны карагод (гульня) «У каралевіча». Ён гэта апісваў такім чынам:

> 
> 
> Для гульні ў каралевіча дзяўчыны становяцца ў кружок. У сярэдзіну кружка ўпускаецца царскі сын, ці каралевіч,— дзяўчына, якой даецца шапка ў рукі. Ходзячы вакол царскага сына дзяўчыны спяваюць:  
> 
> «*Цароў сын, каралевіч, Пры гораду ходзіць. Пры гораду ходзіць. Шапку ў руках носіць, А шапачку носіць, Нівест выглідаіць…*»  
> .
> 
> 
> Дзяўчына, якая стаіць у крузе, выбірае адну з сябровак і цалуе яе. Тая бярэ ў яе шапку і сама ідзе ў круг. Гульня працягваецца, пакуль усё не пабываюць каралевічам.

Карагод «У каралевіча» у 1922 годзе выкарыстоўваў К. Алексютовіч у п’есе Е. Міровіча «Машэка». Тэкст песні ў п’есе быў зменены, а карагод быў значна тэатралізаваны.

Гл. таксама
-----------

* Прынц

Зноскі
------

1. ↑  Гісторыя Беларусі IX-XVIII стагоддзяў. Першакрыніцы **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 14 лістапада 2010. Праверана 7 лютага 2015.
2. ↑  *Анатоль Грыцкевіч*. Погляд у гісторыю **(нявызн.)**. Праверана 7 лютага 2015.
3. ↑  Калядныя і шчадроўскія песні // Зімовыя песні. Калядкі і шчадроўкі. — Мн.: Навука і тэхніка, АН БССР, Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору, 1975. — С. 229. — 736 с. — (Беларуская народная творчасць). — 5 000 экз.
4. ↑  *Пераклад: Міхась Пазнякоў*. Каралевіч, які нічога не баяўся **(нявызн.)**.  Беларуская Палічка. Праверана 11 студзеня 2015.
5. ↑  Каралевіч, чараўнік і ягоная дачка // Беларускія казкі. — Мюнхен, 1957.
6. ↑  Аб каралевічу-чараўніку **(нявызн.)**. Праверана 7 лютага 2015.
7. 1 2  Хороводы **(нявызн.)**. Праверана 7 лютага 2015.