**Сінгапур** — краіна ў Паўднёва-Усходняй Азіі, каля паўднёвага краю Малайскага паўвострава, у 137 км на поўнач ад экватара. Астраўная дзяржава-горад, аддзеленая ад Малайзіі пралівам Джахор, а ад Інданезіі — Сінгапурскім пралівам, складаецца з 63 астравоў. Большасць зямель меліяравана, новыя тэрыторыі адваёўваюцца ў мора; некранутай прыроды амаль не засталося, пры гэтым палова краіны пакрыта зелянінай.

Сінгапур з’яўляецца унітарнай аднапартыйнай парламенцкай рэспублікай з Вэстмінстэрскай сістэмай аднапалатнага парламента. Партыя народнага дзеяння (PAP) выйграла ўсе выбары з 1959 года. Прававая сістэма Сінгапура мае свае фонды ў англійскай сістэме агульнага права, але са змяненнямі. Дэмакратыя і правы чалавека тут моцна парушаюцца. Так, у рэйтынгу свабоды прэсы у 2018 Сінгапур аказаўся паміж Эфіопіяй і Свазілендам, трохі вышэй за Беларусь.

Насельніцтва краіны складае 5,8 млн чалавек, з якіх 3,9 млн нарадзіліся тут і з’яўляюцца грамадзянамі. Імігранты пераважна кітайскага, малайскага і індыйскага паходжання. Краіна высокаўрбанізаваная, 100 % жыхароў — гараджане. У Сінгапуры 4 дзяржаўныя мовы: англійская (першая і афіцыйная), малайская, тамільская і кітайская. Большасць сінгапурцаў двухмоўныя.

Заселены ў II стагоддзі нашай эры, Сінгапур быў часткай розных мясцовых імперый. Сучасны Сінгапур быў заснаваны як гандлёвы цэнтр Ост-Індскай кампаніі сэра Стэмфарда Рафлза ў 1819. Сінгапур аб’яднаўся з іншымі былымі брытанскімі тэрыторыямі для фарміравання Малайзіі ў 1963 годзе, аднак стаў цалкам незалежнай дзяржавай праз два гады пасля аддзялення ад Малайзіі. З тых часоў горад-дзяржава, зрабіўшы краевугольным камянём знешні гандаль і якасную працоўную сілу, дэманстравала значны эканамічны рост, стаўшы адным з чатырох так званых азіяцкіх тыграў. Цягам жыцця аднаго пакалення пад кіраўніцтвам Лі Куан Ю Сінгапур здзейсніў рывок з трэцяга свету ў лік развітых краін.

Сённяшні Сінгапур — сусветны транспартны, гандлёвы, фінансавы, адукацыйны, інавацыйны, тэнналагічны, лагістычны, прамысловы хаб. Гэта трэці вядучы сусветны фінансавы цэнтр, другі па велічыні ў свеце па колькасці казіно і рынку азартных гульняў, і трэці па велічыні ў свеце нафтаперапрацоўчы цэнтр. Порт Сінгапура з’яўляецца адным з пяці самых ажыўленых партоў у свеце; аэрапорт Чангі — адзін з самых сучасных аэрапортаў, а нацыянальны перавозчык Singapore Airlines у 2018 прызнаны лепшымі авіялініямі свету. Сінгапур з’яўляецца лідарам шматлікіх сацыяльна-эканамічных рэйтынгаў, пачынаючы з трэцяга месца па душавым ВУП. Некалькі гадоў запар Сінгапур прызнаецца самай тэхналагічна падрыхтаванай нацыяй свету. Сусветны банк адзначае, што Сінгапур — адна з найзручнейшых для вядзення бізнесу краін. Што тычыцца Сінгапура як горада, то ён прызнаны самым бяспечным і адным з найпрыгажэйшых гарадоў свету.

Сінгапур з’яўляецца сябрам АСЕАН, АЦЭС (у Сінгапуры знаходзіцца штаб-кватэра арганізацыі), Садружнасці нацый, Руху недалучэння. Сінгапурскі пашпарт дазваляе яго ўладальнікам наведаць 188 краін без візы — найлепшы у свеце паказчык пасля Германіі.

Этымалогія
----------

Назва паходзіць ад двух санскрыцкіх словаў: *singa* (леў) і *pura* (горад), і часам Сінгапур называюць *Горадам Ільва*.

Геаграфія
---------

Асноўны артыкул: **Геаграфія Сінгапура**
Дамба Джахор-Сінгапур
Краіна Сінгапур размяшчаецца на востраве Сінгапур (малайская назва — Пулау Уджонг) разам з групай невялікіх прылеглых астравоў, найбольш значнымі з якіх з’яўляюцца астравы Джуронг, Пулаў Тэконг, Пулаў Убін і Сентоса. Плошча Сінгапура складае 721,5 км² (2018 год), яна паступова павялічваецца дзякуючы праграме намыву тэрыторыі, якая дзейнічае з 1960-х гадоў, павялічваецца і колькасць астравоў — цяпер іх 63. Агульны прырост тэрыторыі з пачатку рэалізацыі праграмы склаў 23 %, да 2030 года плануецца прыдбаць яшчэ 45 км² новай зямлі. З іншага боку, некаторыя праекты прыводзяць да зліцця дробных астравоў, гэткім чынам з 7 малых выспачак быў створаны востраў Джуронг.

Marina Bay Sands, Сінгапур
Сінгапур знаходзіцца ў 137 км на поўнач ад экватара, што адпавядае 1 з лішкам градусу пн.ш. Востраў Сінгапур аддзелены ад паўвострава Малака пралівам Джахор шырынёй ледзь больш за 1 км. Берагі праліва злучаны насыпам у паўночнай частцы вострава і мостам у заходняй. На поўдні Сінгапур амываецца цёплымі водамі Малакскага і Сінгапурскага праліваў, якія злучаюць Андаманскае мора з Паўднёвакітайскім, па моры дзяржава мяжуе з астравамі Рыау, што належаць Інданезіі. Большасць астравоў атачаюць каралавыя рыфы.

Геалагічную аснову вострава Сінгапур складаць магматычныя скальныя пароды. У сейсмічных адносінах Сінгапур даволі спакойны, паколькі бліжэйшыя тэктанічныя разломы (Суматранскі і Сунда) праходзяць на бяспечнай адлегласці і землятрусы толькі «гайдаюць», але не разбураюць горад. Вышэйшы пункт вострава — узгорак Букіт-Цімах — мае вышыню 163,6 м над узроўнем мора.

Клімат тэрыторыі экватарыяльны, вільготны, з высокімі тэмпературамі на працягу ўсяго года. Сярэдняя гадавая тэмпература 26 °C, а розніца тэмператур самага халоднага (студзень) і самага цёплага (травень) месяцаў не перавышае 1 °C. Сярэдняя гадавая сума ападкаў 2400 мм, размеркаваны яны раўнамерна цягам году (каля 150 мм за месяц), зрэшты, лістапад-студзень за кошт мусонаў удвая вільгатнейшыя.

| **Клімат Сінгапура** |
| --- |
| Паказчык | Сту | Лют | Сак | Кра | Май | Чэр | Ліп | Жні | Вер | Кас | Ліс | Сне | Год |
| Абсалютны максімум, °C | 33,5 | 35,2 | 36,1 | 35,1 | 36,1 | 34,3 | 33,9 | 34 | 34,6 | 34,6 | 34,1 | 33,9 | 36,1 |
| Сярэдні максімум, °C | 29,9 | 31 | 31,4 | 31,7 | 31,7 | 31,5 | 31 | 31,1 | 31,1 | 31,4 | 30,8 | 30 | 31,1 |
| Сярэдняя тэмпература, °C | 26,5 | 27,1 | 27,6 | 28 | 28,3 | 28,3 | 27,9 | 27,9 | 27,8 | 27,7 | 27 | 26,5 | 27,6 |
| Сярэдні мінімум, °C | 24,3 | 24,7 | 25 | 25,4 | 25,8 | 25,7 | 25,2 | 25,2 | 24,9 | 24,8 | 24,4 | 24,1 | 25 |
| Абсалютны мінімум, °C | 21,6 | 21 | 20,2 | 21,4 | 21,8 | 21,5 | 20,5 | 21,1 | 21,2 | 21 | 20 | 20,5 | 20 |
| Норма ападкаў, мм | 248 | 119 | 186 | 170 | 178 | 141 | 174 | 165 | 153 | 159 | 282 | 332 | 2 307 |
| Тэмпература вады, °C | 26 | 27 | 29 | 30 | 31 | 31 | 30 | 30 | 30 | 30 | 28 | 27 | 29 |
| *Крыніца: Надвор'е і клімат, Турыстычны партал* |

Самая доўгая рака краіны (Селатар) мае даўжыню 16 км.

Пальмавая даліна ў Батанічным садзе Сінгапура
Раней на востраве раслі вільготныя трапічныя лясы, але цяпер першародныя лясы амаль цалкам знішчаныя з-за хуткага росту горада, следам знікла бадай што палова аўтэнтычнай флоры і фаўны. Тым не менш, зеляніны на востраве хапае: усцяж вуліц раскінулі свае шаты дрэвы, а на ўзгорку Букіт-Цімах арганізаваны вялікі запаведнік, што займае амаль 10 % вострава. На паўночным усходзе ў забалочанай мясцовасці Сунгей-Булах у 2002 годзе быў створаны запаведнік з мэтай аховы пералётных птушак. Далёка за межамі Паўднёва-Усходняй Азіі вядомы сінгапурскі батанічны сад — першы аб’ект Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Сінгапуры, адзін з трох увогуле і адзіны трапічны батанічны сад у гэтым пачэсным спісе.

З непрыемных экалагічных з’яваў можна адзначыць прыток забруджанага тарфянымі пажарамі паветра з суседняй Суматры, што нярэдка здараецца ў ліпені-кастрычніку і завецца паўднёва-азіяцкай смугой.

Гісторыя
--------

Асноўны артыкул: **Гісторыя Сінгапура**
Упершыню Сінгапуры згаданы ў кітайскіх хроніках яшчэ III ст.н.э..

У сярэднявеччы востраў Сінгапур быў аплотам малайска-інданезійскай імперыі Шрывіджая, з цэнтрам на Суматры, і меў яванскую назву Тэмасек. Тэмасек нейкі час быў важным гандлёвым цэнтрам, але потым прыйшоў у заняпад.

Статуя сэра Стэмфарда Рафлза
У XV—XVI стагоддзях Сінгапур уваходзіў у склад султаната Джахор. У часы малайска-партугальскай вайны ў 1613 годзе Сінгапур падвергнуўся нападу з боку партугальскага войска, невялікае паселішча, што існавала ў той час, было спалена і востраў абязлюдзеў на два стагоддзі, працягваючы намінальна адносіцца да султаната Джахор.

Лі Кван Ю, першы прэм’ер-міністр незалежнага Сінгапура
У 1819 годзе сэр Рафлз, брытанскі губернатар Явы і прадстаўнік Брытанскай Ост-Індыйскай кампаніі, заключыў дагавор з султанам Джахора аб стварэнні ў Сінгапуры гандлёвай зоны з дазволам іміграцыі розных этнічных груп. Рафлз заснаваў тут факторыю Сінгапур. Англічане надавалі востраву вялікае значэнне як важнаму пункту на шляху да Кітая, і неўзабаве вакол факторыі вырас горад — адзін з найбольшых цэнтраў Паўднёва-Усходняй Азіі. Пасля крушэння кампаніі Рафлза у 1859 годзе Сінгапур быў далучаны да Брытанскай Індыі — калоніі Брытанскай імперыі.

Падчас Другой сусветнай вайны Японія захапіла Малайзію і перамагла ў бітве пры Сінгапуры, калі непадрыхтаванае англійскае войска не здолела аказаць супраціў, нягледзячы на сваю значную колькасную перавагу, 15 лютага 1942 года Сінгапур перайшоў пад уладу Японіі да самага паражэння краіны ўзыходзячага сонца ў верасні 1945 года.

У 1959 годзе Сінгапур стаў самакіруючайся дзяржавай у складзе Брытанскай імперыі, пасля выбараў пасаду прэм’ер-міністра заняў Лі Куан Ю. У 1963 годзе па выніках рэферандуму краіна ўвайшла ў склад Малазійскай Федэрацыі разам з Малаем, Сабахам і Саравакам. Аднак 7 жніўня 1965 года ў выніку канфлікту Сінгапур быў выключаны са складу Малайзіі і праз два дні абвясціў аб незалежнасці. Урад Партыі народнага дзеяння (ПНД), напачатку на чале з прэм’ер-міністрам Лі Куан Ю, з лістапада 1990 г. — Го Чок Тонгам, ажыццяўляў палітыку прыцягнення замежнага капіталу і развіцця рыначнай эканомікі, што прывяло да хуткага эканамічнага росту Сінгапура і ператварэння яго да пачатку 1990-х гадоў у адну з найбольш развітых краін Азіі.

Дзяржаўны лад і палітыка
------------------------

Асноўны артыкул: **Дзяржаўны лад Сінгапура**
Сінгапур — рэспубліка з парламенцкай формай праўлення. Член брытанскай Садружнасці. Кіраўнік дзяржавы — прэзідэнт, які выбіраецца на прамых усеагульных выбарах тэрмінам на 6 гадоў. Пасада прэзідэнта з’яўляецца ў большай ступені цырыманіяльнай, хоць змены канстытуцыі 1991 года пашырылі спіс вета, якія можа накласці прэзідэнт.

Заканадаўчую ўладу ажыццяўляе аднапалатны парламент, які выбіраецца на 5 гадоў.

Выканаўчая ўлада належыць ураду на чале з прэм’ер-міністрам. З 2004 года пасаду займае Лі Сяньлун, сын першага прэм’ера Лі Куан Ю. Ён з’яўляецца ўсяго трэцім кіраўніком Сінгапура за 60-гадовую гісторыю і паслядоўна працягвае палітыку папярэднікаў. Сінгапур застаецца аўтарытарнай дзяржавай, займаючы апошнія месцы ў рэйтынгах розных свабодаў (слова, друку…).

### Знешняя палітыка Сінгапура

Асноўны артыкул: **Знешняя палітыка Сінгапура**
Сінгапур падтрымлівае дыпламатычныя адносіны з 186 краінамі свету, хоць у многіх з іх няма яго амбасадаў. Прадстаўніцтва Сінгапура знаходзяцца ў Брунеі, Камбоджы, КНР, Індыі, Ізраілі, Японіі, Паўднёвай Карэі, Лаосе, Малайзіі, М’янме, Філіпінах, Саудаўскай Аравіі, Тайландзе і В’етнаме. У пасольстве Паўночнай Карэі працуюць сінгапурцы.

Палітыку адрознівае абарончая дактрына (у адпаведнасці з геаграфічным становішчам), недавер з боку Малайзіі і Інданезіі па гістарычных прычынах і ўспрыманне Сінгапура «маленькай чырвоным плямай ў моры зеляніны», паводле словах прэзідэнта Інданезіі, Бухарудзіна Юсуфа Хабіба.

Паводле відавочных прычын, найбольш важнымі з’яўляюцца адносіны з Інданезіяй і Малайзіяй, нягледзячы на цяжкае аддзяленне ад другой і інданезійска-малайзійскую канфрантацыю 1963—1966 гадоў, дзе Інданезія выступала супраць стварэння Малайзіі.
Сінгапур мае добрыя адносіны са Злучаным Каралеўствам, з якім заключыў Пяць абарончых дамоваў (таксама з Малайзіяй, Аўстраліяй і Новай Зеландыяй). Добрыя адносіны падтрымліваюцца і са Злучанымі Штатамі Амерыкі: ЗША разглядаюцца як стабілізуючая сіла ў процівагу рэгіянальным дзяржавам.

Сінгапур з’яўляецца прыхільнікам канцэпцыі паўднёва-ўсходнеазіяцкага рэгіяналізму і грае актыўную ролю ў Асацыяцыі Паўднёва-Усходняй Азіі (АСЕАН) як заснавальнік гэтай арганізацыі. З’яўляецца членам форуму Азіяцка-Ціхаакіянскае эканамічнае супрацоўніцтва (АЦЭС), сакратарыят якога знаходзіцца ў Сінгапуры. З’яўляецца сябрам Брытанскай Садружнасці і Руху недалучэння.

### Адносіны з Беларуссю

21 сакавіка 2013 упершыню ў гісторыі з прэзідэнтам Сінгапура сустрэўся Аляксандр Лукашэнка. Беларускі лідар адзначыў, што «Сінгапур з’яўляецца ідэальнай пляцоўкай для прасоўвання беларускай прадукцыі ў Азіяцка-Ціхаакіянскі рэгіён».. У Сінгапуры ўжо функцыянуе офіс ЗАТ «Беларуская калійная кампанія», праз які забяспечваюцца пастаўкі калійных угнаенняў з Беларусі ў Паўднёва-Усходнюю Азію на сотні мільёнаў даляраў штогод.

Адміністрацыйны падзел
----------------------

Рэгіёны Сінгапура
Сінгапур падзелены на 5 рэгіёнаў і 55 раёнаў:

1. Цэнтральны рэгіён
2. Паўночны рэгіён
3. Паўночна-Усходні рэгіён
4. Усходні рэгіён
5. Заходні рэгіён.

Насельніцтва
------------

Асноўны артыкул: **Насельніцтва Сінгапура**
Полава-ўзроставая піраміда, 2016
Абсалютная большасць сінгапурцаў жывуць на востраве Сінгапур, на астатніх астравах пастаянна пражываюць ўсяго некалькі тысяч чалавек. Не маючы ні сельскай, ні прыроднай мясцовасці, Сінгапур з’яўляецца адной з самых шчыльназаселеных краін свету, саступаючы толькі Манака, і максімальны ўзровень урбанізацыі — 100 %. З-за недахопу зямлі ў Сінгапуры, у адрозненне ад іншых развітых краін, не атрымала развіцця катэджная забудова. 80 % насельніцтва жывуць у шматпавярховых дамах.

У Сінгапуры з часу набыцця незалежнасці назіраецца няўхільны і хуткі прырост насельніцтва. У 2017 лічба прыросту склала 1,82 %, і пасля гэтай амаль што «афрыканскай» лічбы будзе дзіўна пачуць, што на адну жанчыну сярод грамадзян Сінгапура прыходзіцца ўсяго 0,8 дзіцяці (апошняе месца ў свеце). Справа ў тым, што больш чым на дзве траціны прырост забяспечаны міграцыйным прытокам. Каля 43 % сучаснага насельніцтва краіны нарадзіліся за мяжою. Таксама ў Сінгапуры адзін з самых нізкіх у свеце паказчыкаў смяротнасці (3,5 на тысячу), што звязана з перавагай насельніцтва ў працаздольным узросце і высокай працягласцю жыцця (85 гадоў, трэцяе месца ў свеце). Узрост сярэднестатыстычнага сінгапурца — 34,6 гадоў.

Насельніцтва краіны вельмі разнастайнае ў этнічным плане. Паводле перапісу 2002 года, этнічны склад:

* кітайцы — 76,8 %
* малайцы — 13,9 % (сюды адносяцца і малайцы, і інданезійцы)
* індусы — 7,9 % (пакістанцы, індыйцы, бангладэшцы, шры-ланкійцы)
* іншыя — 1,4 %.

Паводле апытання аб мове, на якой сінгапурцы размаўляюць дома (2015), на першым месцы — кітайская (34,9 % на мандарынскай кітайскай, 12,2 — на іншых гаворках), на другім — англійская (35 %), на трэцім малайская (10 %), на чацвёртым — тамільская (3,3 %). Усе чатыры самыя папулярныя мовы ў Сінгапуры з’яўляюцца афіцыйнымі. Размоўная англійская моцна адрозніваецца ад літаратурнай і мае назву «сінгліш» (ад singapore english). Гэтая лінгвістычная з’ява не ўхваляецца ўрадам.

Будысцкі храм і музей у сэрцы Чанатауна
Рэлігійны склад насельніцтва (дадзеныя на 2015) таксама разнастайны:

* будысты — 33,2 %
* хрысціяне — 18,8 %
* атэісты — 18,5 %
* мусульмане — 13,9 %
* тааісты — 10 %
* індуісты — 5 %
* іншыя — 1,6 %.

Доля будыстаў у ХХІ ст. паступова скарачаецца, вага хрысціян і атэістаў узрастае. Pew Research Center назваў краіну самай канфесійна-стракатай нацыяй.

Пасля нацыянальных канфліктаў 1960-х гадоў урад стаў больш уважліва ставіцца да міжнацыянальных праблемаў і абвясціў прынцып гармоніі, якому падпарадкоўваюцца сістэма адукацыі, жыллёвая сфера, войска і іншыя дзяржаўныя ўстановы. З 1970-х гадоў міжнацыянальныя канфлікты спыніліся. У мэтах садзейнічання сацыяльнай згуртаванасці 21 ліпеня штогод святкуецца Дзень расавай гармоніі.

Эканоміка
---------

Асноўны артыкул: **Эканоміка Сінгапура**
Гатэль Marina Bay Sands
Пасля набыцця незалежнасці ў 1965 годзе пазбаўлены рэсурсаў Сінгапур зрабіў стаўку на кваліфікаваныя кадры, замежныя інвестыцыі, экспарт і зручнасць геаграфічнага становішча — і эканоміка дзяржавы-вострава адразу пайшла ўгoру. Разам з Ганконгам, Тайванем і Паўднёвай Карэяй Сінгапур быў аднесены да ліку Азіяцкіх тыграў, але «горад ільва» здолеў апярэдзіць астатнюю тройку, дэманструючы ў 1965—1995 штогадовы прырост ВУП у 6 %. У ХХI ст. хоць тэмпы росту эканомікі крыху запаволіліся, Сінгапур застаецца верным сабе ў сваім паспяховым развіцці. Нават крызісны 2009 выклікаў рэцэсію ўсяго ў −0,6 %, а ўсе 2010-я ВУП расце на 2-4 % штогод. Змяншэнне тэмпаў росту эканомікі тлумачыцца тым, што Сінгапур увайшоў у групу развітых краін і ў пэўным сэнсе дарос да «эканамічнай столі». Праблема, якая чакае эканоміку вострава, — непазбежнае старэнне насельніцтва.

Дынамічная, арыентаваная на экспарт, рынкавая эканоміка Сінгапура надзіва адкрытая і свабодная ад карупцыі. Нізкія падаткі, стабільныя цэны і неймаверны душавы ВУП — усё гэта прыцягвае глабальных інвестараў, у першую чаргу, да сваіх сектараў высакатэхналагічнай прамысловасці і фінансавых паслуг. Узровень беспрацоўя вельмі нізкі (2,2 % у 2017).

Эканоміка моцна залежыць ад сферы паслуг, доля якой у ВУП складае 75,2 % (2017), прамысловасць — 24,8 %. Высакатэхналагічная прамысловасць стварае большую частку сінгапурскага экспарту: гэта найноўшая электроніка, медыцынскае і аптычнае абсталяванне, лекі, нафтапрадукты, прадукцыя хімічнай прамысловасці.Сельская гаспадарка не вядзецца.

Хоць гандлёвыя адносіны Сінгапура прасціраюцца па ўсім свеце, асаблівую ўвагу горад-дзяржава надае сувязям з партнёрамі па рэгіёне. У 2015 годзе Сінгапур разам з іншымі членамі АСЕАН стварыў Эканамічную супольнасць АСЕАН. Для Сінгапура характэрны ўстойлівы дадатны гандлёвы баланс (+ 56 млрд долараў у 2016 годзе). Каля 30 % сінгапурскага *экспарту* прыходзіцца на Кітай, Ганконг і Тайвань. Наступныя партнёры — Малайзія (10,6 %), Інданезія (7,8 %), ЗША (6,7 %), Японія і Паўднёвая Карэя (па 4,5 %). Структура *імпарту* амаль тая самая, за выняткам таго, што сярод важных партнёраў паўстаюць Саудаўская Аравія, ААЭ, Кувейт і Катар — нафта- і газаэкспарцёры. Іх сумарная доля складае 7 %.

Порт Сінгапура з’яўляецца адным з пяці самых ажыўленых партоў у свеце; аэрапорт Чангі — адзін з самых сучасных аэрапортаў, а нацыянальны перавозчык Singapore Airlines у 2018 прызнаны лепшымі авіялініямі свету.

Вядомыя асобы
-------------

* Лі Куан Ю — сінгапурскі палітык і рэфарматар
* Т. Тан (нар. у 1940) — сінгапурскі палітык, банкір і матэматык

Панарама начнога Сінгапура, 2011

Гл. таксама
-----------

* Дыснейленд са смяротным пакараннем

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑   Архівавана 10 чэрвеня 2020.
4. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 17 верасня 2018. Праверана 27 жніўня 2018.
5. ↑  Singapore Missions Worldwide **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Ministry of Foreign Affairs, Singapore (10 жніўня 2012). Архівавана з першакрыніцы 10 красавіка 2007. Праверана 18 студзеня 2015.
6. ↑  "President unhappy with Singapore, says AWSJ". The Straits Times. 5 August 1998.
7. ↑
8. 1 2 3   Архівавана 12 красавіка 2019.
9. ↑
10. ↑

Літаратура
----------

* Сінгапур // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 396—397. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сінгапур
* Афіцыйны партал урада Рэспублікі Сінгапур

| ⛭Сінгапур паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

Кухня
**Партал «Сінгапур»**
 |

| ⛭Сучасныя гарады-дзяржавы |
| --- |
| Незалежныя дзяржавы | Сцяг Ватыкана Ватыкан • Сцяг Манака Манака • Сцяг Сінгапура Сінгапур |
| Часткова аўтаномныя | Сцяг Ганконга Ганконг (Кіт.) • Сцяг Гібралтарa Гібралтар (Брыт.) • Сцяг Макао Макаа (Кіт.) |


| ⛭Вялікабрытанія Заморскія тэрыторыі Брытанскай імперыі |
| --- |
| Умоўныя абазначэнні: залежныя тэрыторыі цяперашняй Вялікабрытаніі пазначаны **паўтлустым** шрыфтам, члены Садружнасці нацый — *курсівам*, каралеўствы Садружнасці падкрэслены.Страчаныя да пачатку перыяду дэкаланізацыі (1947) тэрыторыі пазначаны цёмна-зялёным колерам. |
| 

| Еўропа і Міжземнамор’е |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|     | 
* з 1066 **Гернсі**1,2
* з 1066 **Джэрсі**1,2
* 1171—1541 Лордства Ірландыя
* з 1346 **Востраў Мэн**1
* 1541—1801 Ірландыя ва уніі
* 1708—1757 Менорка

 | 
* з 1713 **Гібралтар**
* 1763—1782 Менорка
* 1798—1802 Менорка
* 1800—1813 Пратэктарат Мальта
* 1801—1922 Вялікабрытанія і Ірландыя
* 1813—1964 *Мальта*3

 | 
* 1807—1890 Гельгаланд
* 1809—1864 Іанічныя астравы
* 1878—1960 *Кіпр*
* 1921—1922 Паўднёвая Ірландыя
* 1921—1937 Ірландская Свабодная дзяржава (цяпер *Ірландыя*)4

 | 
* з 1921 **Паўночная Ірландыя**
* 1945—1949 Акупацыйная зона у Германіі
* 1945—1949 Акупацыйная зона у Аўстрыі
* з 1960 **Акратыры і Дэкелія**

 |

 |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|     | 
1 Каронныя землі брытанскай манархіі, якія не ўваходзяць у Вялікабрытанію.2 У 1940—1945 пад акупацыяй Трэцяга Рэйха.
 | 
3 Пазней выйшла з ліку каралеўстваў Садружнасці, захаваўшы членства ў ім.4 У 1949 выйшла з Садружнасці.
 |

 |

 |

 |
| 

| Паўночная Амерыка |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|     | 
* 1583—1907 Ньюфаўндленд
* 1607—1776 Вірджынія
* з 1619 **Бермудскія астравы**
* 1620—1691 Плімуцкая калонія
* 1622—1691 Мэн
* 1629—1691 Калонія Масачусетс-Бей
* 1632—1776 Мэрыленд
* 1635—1644 С'йбрук
* 1636—1776 Канектыкут
* 1636—1776 Род-Айленд
* 1638—1665 Нью-Хейвен
* 1663—1712 Караліна

 | 
* 1664—1783 Нью-Ёрк
* 1665—1686 Нью-Джэрсі
* 1670—1870 Зямля Руперта
* 1674—1702 Усходняя Джэрсі
* 1674—1702 Заходняя Джэрсі
* 1680—1686 Нью-Гэмпшыр
* 1681—1783 Пенсільванія
* 1686—1689 Новая Англія
* 1689—1783 Нью-Гэмпшыр
* 1691—1780 Масачусетс
* 1701—1776 Дэлавэр
* 1702—1776 Нью-Джэрсі

 | 
* 1712—1776 Паўночная Караліна
* 1712—1776 Паўднёвая Караліна
* 1713—1867 Новая Шатландыя
* 1732—1776 Джорджыя
* 1759—1867 Нью-Брансуік
* 1763—1873 Востраў Прынца Эдуарда
* 1763—1791 Квебек
* 1763—1783 Усходняя Фларыда
* 1763—1783 Заходняя Фларыда
* 1776 Трынаццаць калоній
* 1791—1841 Верхняя Канада
* 1791—1841 Ніжняя Канада

 | 
* 1815—1858 Акруга Новая Каледонія
* 1818—1846 Калумбія/Арэгон1
* 1841—1867 Правінцыя Канада
* 1849—1866 Ванкувер
* 1853—1863 А-вы Каралевы Шарлоты
* 1858—1866 Брытанская Калумбія
* 1859—1870 Паўночна-Заходняя тэрыторыя
* 1862—1863 Тэрыторыя Стыкін
* 1866—1871 Ванкувер і Брыт. Калумбія
* 1867—1931 *Канадская канфедэрацыя*2
* 1907—1949 Дамініён Ньюфаўндленд

 |

 |
| 1 Саўладанне са ЗША.2 Пасля 1931 — дамініён Канада. |

 |
| 

| Лацінская Амерыка, астравы Карыбскага басейна і Паўднёвай Атлантыкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|     | 
* 1605—1979 *Сент-Люсія*
* 1623—1883 Сент-Кітс
* 1624—1966 *Барбадас*
* 1625—1650 Востраў Святога крыжа
* 1627—1779 Сент-Вінсент
* 1627—1816 Падветраныя астравы
* 1628—1883 Невіс
* 1632—1782 Мантсерат
* 1632—1860 Антыгуа
* 1643—1860 Астравы Бэй
* з 1650 **Ангілья**
* 1651—1667 Уілагбіленд (Сурынам)1

 | 
* 1655—1859 Бераг Маскітаў
* 1655—1962 *Ямайка*
* з 1658 **Востраў Святой Алены**2
* з 1666 **Брытанскія Віргінскія астравы**
* 1666—1860 Барбуда
* з 1670 **Кайманавы астравы**
* 1650—1973 *Багамскія астравы*
* 1630—1641 Востраў Правідэнс
* 1670—1689 Астравы Сент-Эндру і Правідэнс
* 1762—1779 Грэнада

 | 
* 1763—1778 Дамініка
* 1763—1888 Табага
* 1775—1908 Паўднёвая Джорджыя
* з 1783 **Мантсерат**
* 1783—1974 *Грэнада*
* 1783—1979 *Сент-Вінсент і Грэнадзіны*
* 1783—1978 *Дамініка*
* з 1783 **Цёркс і Кайкас**
* 1797—1888 Трынідад
* з 1815 **Востраў Узнясення**2
* з 1816 **Трыстан-да-Кунья**2

 | 
* 1814—1966 Брыт. Гвіяна (*Гаяна*)3
* 1833—1958 Наветраныя астравы
* 1833—1958 Падветраныя астравы
* з 1833 **Фалклендскія астравы**4
* 1860—1981 *Антыгуа і Барбуда*
* 1862—1981 Брытанскі Гандурас (*Беліз*)
* 1882—1983 *Сент-Кітс і Невіс*
* 1888—1962 *Трынідад і Табага*
* з 1908 **Паўднёвая Джорджыя і Паўднёвыя Сандвічавы Астравы**4
* 1958—1962 Федэрацыя Вест-Індыі

 |

 |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|     | 
1 Акрамя таго знаходзіўся пад акупацыяй Вялікабрытаніі ў 1795—1802 і ў 1802—1815.2 Уваходзіць у склад залежнай тэрыторыі Астравы Святой Алены, Узнясення і Трыстан-да-Кунья.
 | 
3 З 1970 перастала быць каралеўствам Садружнасці, захаваўшы членства ў ім.4 Знаходзіліся пад акупацыяй Аргенціны ў 1982; прыналежнасць аспрэчваецца ёй з 1816.
 |

 |

 |

 |
| 

| Афрыка |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|     | 
* 1661—1702 Востраў Джэймс
* 1765—1816 Сенегамбія
* 1787—1961 *Сьера-Леонэ*1
* 1794—1976 *Сейшэльскія астравы*
* 1795—1803 Капская калонія
* 1806—1910 Капская калонія
* 1807—1814 Мадэйра
* 1810—1968 *Маўрыкій*1
* 1810—1965 Чагас
* 1816—1965 *Гамбія*2
* 1834—1839 Сакотра
* 1843—1910 Наталь
* 1861—1906 Калонія Лагас

 | 
* 1868—1966 Басуталенд (*Лесота*)
* 1867—1957 Залаты бераг (*Гана*)1
* 1877—1881 Рэспубліка Трансвааль
* 1878—1910 Уолфіш-Бей
* 1881—1900 Пратэктарат Ойл-Рыверс
* 1882—1922 Султанат Егіпет
* 1884—1960 Брытанскі Самаліленд
* 1885—1895 Калонія Бечуаналенд
* 1885—1966 Пратэктарат Бечуаналенд (*Батсвана*)
* 1887—1897 Зулуленд
* 1889—1924 Баратселанд
* 1890—1962 *Уганда*1

 | 
* 1890—1963 Занзібар
* 1890—1895 Вітуленд
* 1891—1907 Брыт. Цэнтральная Афрыка
* 1895—1920 Брыт. Усходняя Афрыка
* 1899—1956 Англа-Егіпецкі Судан
* 1900—1914 Паўночная Нігерыя
* 1900—1914 Паўднёвая Нігерыя
* 1900—1910 Калонія Аранжавай ракі
* 1900—1910 Трансвааль
* 1902—1968 *Свазіленд*
* 1907—1964 Ньясаленд (*Малаві*)1
* 1910—1931 *Паўднёва-Афрыканскі Саюз*1
* 1914—1960 *Нігерыя*1

 | 
* 1915—1931 Паўднёва-заходняя Афрыка3
* 1916—1956 Брытанскі Тогаленд3
* 1922—1961 Брытанскі Камерун3
* 1920—1963 *Кенія*1
* 1922—1961 Танганьіка3
* 1923—1965 Паўднёвая Радэзія
* 1924—1964 Паўночная Радэзія (*Замбія*)
* 1953—1963 Федэрацыя Радэзіі і Ньясаленда
* з 1965 **Брытанская тэрыторыя ў Індыйскім акіяне**
* 1979—1980 Паўд. Радэзія (*Зімбабвэ*)4

 |

 |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|     | 
1 Пазней выйшла/выйшаў з ліку каралеўстваў Садружнасці, захаваўшы членства ў ім.2 З 1970 перастала быць каралеўствам Садружнасці, у 2013 выйшла з Садружнасці.
 | 
3 Па мандату Лігі Нацый.4 У 2003 выйшла з Садружнасці.
 |

 |

 |

 |
| 

| Азія |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|     | 
* 1640—1858 Мадраскае прэзідэнцтва
* 1685—1824 Бенкулен
* 1687—1858 Бамбейскае прэзідэнцтва
* 1690—1858 Бенгальскае прэзідэнцтва
* 1702—1705 Пула-Кондар
* 1721—1949 Туземныя княствы Індыі
* 1762—1764 Маніла і Кавітэ
* 1786—1826 Пенанг
* 1789—1796 Вялікі Андаман
* 1796—1948 Цэйлон (*Шры-Ланка*)1
* 1812—1814 Бангка
* 1812—1824 Белітунг
* 1819—1826 Сінгапур
* 1820—1971 Дамоўны Аман (ААЭ)
* 1820—1971 Бахрэйн

 | 
* 1824—1948 Бірма2
* 1826—1946 Стрэйтс Сетлментс2
* 1839—1963 Калонія Адэн
* 1839—1842 Афганістан (акупацыя)
* 1841—1997 Ганконг2
* 1841—1946 Каралеўства Саравак2
* 1848—1890 Лабуан
* 1858—1947 Брытанская Індыя (*Індыя*1, *Пакістан*1, М’янма, *Бангладэш*)
* 1858—1872 Андаманскія і Нікабарскія астравы2
* 1861—1947 Сікім
* 1873—1896 Негры-Сембілан
* 1874—1896 Селангор
* 1874—1896 Перак

 | 
* 1879—1919 Афганістан (пратэктарат)
* 1881—1963 Пратэктарат Сяўба. Барнеа2
* 1887—1896 Паханг
* 1886—1963 Пратэктарат Адэн
* 1887—1965 *Мальдыўскія астравы*
* 1888—1984 *Бруней*2
* 1891—1971 Маскат і Аман (Аман)
* 1895—1946 Федэраваныя малайскія дзяржавы2
* 1898—1930 Вэйхай
* 1899—1961 Кувейт
* 1904—1948 Джахор
* 1910—1949 Бутан
* 1909—1946 Нефедэраваныя малайскія дзяржавы3

 | 
* 1916—1971 Катар
* 1920—1932 Месапатамія4
* 1920—1948 Палесціна4
* 1921—1946 Трансіарданія4
* 1946—1963 Калонія Паўночнае Барнеа
* 1946—1963 Калонія Саравак
* 1946—1963 *Сінгапур*
* 1946—1948 Малайскі Саюз
* 1947—1950 Індыйскі Саюз
* 1948—1972 Дамініён Цэйлон
* 1948—1957 Малайская Федэрацыя (*Малайзія*)
* 1962—1967 Федэрацыя Паўднёвай Аравіі
* 1963—1967 Пратэктарат Паўднёвай Аравіі

 |

 |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|     | 
1 Пазней выйшла/выйшаў з ліку каралеўстваў Садружнасці, захаваўшы членства ў ім.2 У 1941—1945 пад акупацыяй Японскай імперыі.
 | 
3 У 1942—1945 у складзе Тайланда.4 Па мандату Лігі Нацый.
 |

 |

 |

 |
| 

| Аўстралія, Акіянія і Антарктыка |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|     | 
* 1788—1901 Новы Паўднёвы Уэльс
* 1788—1901 Востраў Норфалк
* 1803—1901 Зямля Ван-Дымена / Тасманія
* 1807—1863 Астравы Окленд
* 1824—1980 Новыя Гебрыды1 (*Вануату*)
* 1826—1901 Заходняя Аўстралія
* 1829—1832 Калонія Суон-Рывер
* 1836—1901 Паўднёвая Аўстралія
* з 1838 **Астравы Піткэрн**
* 1839—1907 Калонія Новая Зеландыя
* 1841—1933 Зямля Вікторыі

 | 
* 1851—1901 Калонія Вікторыя
* 1857—1955 Какосавыя астравы (Кілінг)
* 1859—1901 Квінсленд
* 1874—1970 *Фіджы*2
* 1877—1976 Брытанскія заходне-ціхаакіянскія тэрыторыі
* 1878—1931 Астравы Ашмар
* 1884—1902 Брытанская Новая Гвінея3 (*Папуа — Новая Гвінея*)
* 1888—1893 Раратонга
* 1888—1958 Востраў Ражства2

 | 
* 1889—1926 Астравы Юніён
* 1892—1976 Астравы Гілберта і Эліс3 (*Кірыбаці* і *Тувалу*)
* 1893—1901 Федэрацыя астравоў Кука
* 1893—1978 Брытанскія Саламонавы астравы3 (*Саламонавы астравы*)
* 1900—1970 *Тонга*
* 1900—1901 Востраў Савідж
* 1901—1942 *Аўстралійскі Саюз*
* 1907—1953 *Дамініён Новая Зеландыя*
* 1908—1962 Паўднёвыя Шэтландскія астравы5

 | 
* 1908—1962 Паўднёвыя Аркнейскія астравы5
* 1908—1962 Зямля Грэяма5
* 1909—1931 Астравы Карцье
* 1910—1947 Востраў Херд і астравы Мак-Доналд
* 1923 Залежная тэрыторыя Роса
* 1923—1968 Науру3,6
* 1930—1933 Зямля Эндэрбі
* 1939—1979 А-вы Кантон і Эндэрберы3
* з 1962 **Брытанская антарктычная тэрыторыя**5

 |

 |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|     | 
1 Саўладанне з Францыяй з 1906.2 З 1987 перасталі быць каралеўствам Садружнасці, у 2006 выключаны з Садружнасці.3 У 1942—1945 пад акупацыяй Японскай імперыі.
 | 
4 Саўладанне са ЗША.5 З 1961 тэрытарыяльныя прэтэнзіі замарожаны паводле Дагавора аб Антарктыцы.6 Пад кіраваннем Вялікабрытаніі, Аўстраліі і Новай Зеландыі па мандату Лігі Нацый.
 |

 |

 |

 |
| У спісы не ўключаны тэрыторыі, якія акупаваліся Брытанскай імперыяй падчас Другой сусветнай вайны. |

| ⛭Садружнасць нацый |
| --- |
| Члены | 
* Антыгуа і Барбуда
* Аўстралія
* Багамы
* Бангладэш
* Барбадас
* Батсвана
* Беліз
* Бруней
* Вануату
* Вялікабрытанія
* Гамбія
* Гана
* Гаяна
* Грэнада
* Дамініка
* Замбія
* Індыя
* Камерун
* Канада
* Кенія
* Кіпр
* Кірыбаці
* Лесота
* Мазамбік
* Малаві
* Малайзія
* Мальдывы
* Мальта
* Маўрыкій
* Намібія
* Науру
* Нігерыя
* Новая Зеландыя
* Пакістан
* Папуа — Новая Гвінея
* ПАР
* Руанда
* Саламонавы Астравы
* Самоа
* Сейшэльскія Астравы
* Сент-Вінсент і Грэнадзіны
* Сент-Кітс і Невіс
* Сент-Люсія
* Сінгапур
* Сьера-Леонэ
* Танзанія
* Тонга
* Трынідад і Табага
* Тувалу
* Уганда
* Фіджы1
* Шры-Ланка
* Эсваціні
* Ямайка

 |
| Былыя члены | 
* Зімбабвэ
* Ірландыя

 |
| 1 Членства прыпынена |

| ⛭Сталіцы Азіі |
| --- |
| Залежныя тэрыторыі і часткова прызнаныя дзяржавы пазначаны *курсівам* |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Паўночная і Цэнтральная Азія | Паўднёвая Азія | Паўднёва-Усходняя Азія | Заходняя і Паўднёва-Заходняя Азія |
| 
* **Астана**, Казахстан\*
* **Ашгабат**, Туркменістан
* **Бішкек**, Кыргызстан
* **Душанбэ**, Таджыкістан
* **Масква**, Расія\*
* **Ташкент**, Узбекістан

**Усходняя Азія**
* **Ганконг**, *Ганконг* (Кітай)
* **Макаа**, *Макаа* (Кітай)
* **Пекін**, Кітай
* **Пхеньян**, Паўночная Карэя
* **Сеул**, Паўднёвая Карэя
* **Тайбэй**, *Тайвань*
* **Токіа**, Японія
* **Улан-Батар**, Манголія

 | 
* **Дака**, Бангладэш
* **Дыега-Гарсія**, *БТІА* (Брыт.)
* **Ісламабад**, Пакістан
* **Катманду**, Непал
* **Мале**, Мальдывы
* **Нью-Дэлі**, Індыя
* **Тхімпху**, Бутан
* **Шры-Джаявардэнепура-Котэ**, Шры-Ланка

 | 
* **Бангкок**, Тайланд
* **Бандар-Серы-Бегаван**, Бруней
* **В’енцьян**, Лаос
* **Джакарта**, Інданезія\*
* **Дылі**, Усходні Тымор
* **Куала-Лумпур**, Малайзія
* **Маніла**, Філіпіны
* **Нейп’іда**, М’янма
* **Пнампень**, Камбоджа
* **Порт-Морсбі**, Папуа — Новая Гвінея
* **Сінгапур**, Сінгапур
* **Уэст-Айленд**, *Какосавыя астравы* (Аўстралія)
* **Флаінг-Фіш-Коўв**, *Востраў Каляд* (Аўстралія)
* **Ханой**, В’етнам

 | 
* **Абу-Дабі**, Аб’яднаныя Арабскія Эміраты
* **Аман**, Іарданія
* **Анкара**, Турцыя\*
* **Багдад**, Ірак
* **Баку**, Азербайджан\*
* **Бейрут**, Ліван
* **Дамаск**, Сірыя
* **Доха**, Катар
* **Епіскопі**, *Акратыры і Дэкелія* (Брыт.)
* **Ерэван**, Арменія\*
* **Іерусалім**, Ізраіль **†**
* **Усходні Іерусалім**, *Палесціна* **†**
* **Кабул**, Афганістан

 | 
* **Каір**, Егіпет\*
* **Кувейт**, Кувейт
* **Манама**, Бахрэйн
* **Маскат**, Аман
* **Нікасія**, Кіпр\*
* **Паўночная Нікасія**, *Паўночны Кіпр*\*
* **Сана**, Емен
* **Сухумі**, *Абхазія***\***
* **Сцепанакерт**, *Нагорны Карабах*\*
* **Тбілісі**, Грузія\*
* **Тэгеран**, Іран
* **Цхінвалі**, *Паўднёвая Асеція*\*
* **Эр-Рыяд**, Саудаўская Аравія

 |

 |
| **\***Транскантынентальныя краіны.**†** Абедзве краіны, Ізраіль і Палесціна, лічаць Іерусалім сваёй сталіцайbeen. Тэль-Авіў з’яўляецца месцам усіх замежных пасольстваў у Ізраілі; Рамала з’яўляецца адміністрацыйным месцам Палесцінскай аўтаноміі. |

| Краіны Азіі |
| --- |
|  | 
Аб’яднаныя Арабскія Эміраты ·  Азербайджан² ·  Аман ·  Арменія ·  Афганістан ·  Бангладэш ·  Бахрэйн ·  Бруней ·  Бутан ·  В’етнам ·  Грузія² ·  Егіпет¹ ·  Емен ·  Іарданія ·  Ізраіль ·  ✯ Інданезія ·  Індыя ·  Ірак ·  Іран ·  Казахстан² ·  Камбоджа ·  Катар ·  Кіпр ·  Кітай ·  Кувейт ·  Кыргызстан ·  Лаос ·  Ліван ·  Малайзія ·  Мальдывы ·  Манголія ·  М’янма ·  Непал ·  Пакістан ·  Паўднёвая Карэя ·  Паўночная Карэя ·  Расія² ·  Саудаўская Аравія ·  Сінгапур ·  Сірыя ·  Таджыкістан ·  Тайланд ·  Туркменістан ·  Турцыя² ·  Узбекістан ·  Усходні Тымор ·  Філіпіны ·  Шры-Ланка ·  Японія

---

**Дзяржавы і краі са спрэчным статусам**:
Абхазія ·  Азад Кашмір ·  Вазірыстан  ·  Дзяржава Ва ·  Дзяржава Шан ·  Заходні бераг ракі Іардан ·  Іракскі Курдыстан ·  Нагорна-Карабахская Рэспубліка ·  Палесцінская аўтаномія ·  Паўднёвая Асеція ·  Паўночны Кіпр ·  Тайвань

---

**Залежныя тэрыторыі**:
Акратыры і Дэкелія (Брыт.) ·  Брытанская тэрыторыя ў Індыйскім акіяне ·  Ганконг (Кітай) ·  Какосавыя астравы (Аўстр.) ·  Востраў Каляд (Аўстр.) ·  Макаа (Кітай) 
¹ У асноўным у Афрыцы  ² Часткова ў Еўропе
 |

| ⛭АСЕАН |
| --- |
| Члены | Сцяг Брунея Бруней • Сцяг В'етнама В'етнам • ✯ Сцяг Інданезіі Інданезія • Сцяг Камбоджы Камбоджа • Сцяг Лаоса Лаос • Сцяг Малайзіі Малайзія • Сцяг М'янмы М'янма • Сцяг Сінгапура Сінгапур • Сцяг Тайланда Тайланд • Сцяг Філіпін Філіпіны |
| Кандыдаты | Сцяг Бангладэш Бангладэш • Сцяг Папуа - Новай Гвінеі Папуа — Новая Гвінея • Сцяг Усходняга Тымора Усходні Тымор |
| Сімволіка | Сцяг • Эмблема • Гімн |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb · DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Кругасвет · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis · Швейцарскі гістарычны · Гранат |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX450835 · BNF: 11865542f · CiNii: DA02072374 · GND: 4055089-8 · ISNI: 0000000121851814 · LCCN: n79059023 · NDL: 00571024 · NKC: ge130813 · NLA: 35501559 · NSK: 000163028 · SUDOC: 026400960 · VIAF: 151204333 |

 |