**Полк Ко́рпуса ахо́вы паме́жжа «Глыбо́кае»** (польск.: Pułk KOP «Głębokie») — пяхотнае падраздзяленне Корпуса аховы памежжа часоў міжваеннай Польскай Рэспублікі, якое размяшчалася ў Падсвіллі і Глыбокім у 1927—1939 гадах. Полк удзельнічаў у абароне дзяржаўных межаў падчас паходу Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь.

Гісторыя
--------

Восенню 1927 года ў складзе трэцяй памежнай брыгады была ўтворана 3-я паўбрыгада аховы памежжа, камандаванню якой сталі падпарадкоўвацца два памежныя батальёны і два кавалерыйскія эскадроны. Кіраўніцтва паўбрыгады знаходзілася спачатку ў мястэчку Падсвілле, але 15 студзеня наступнага года было перанесена ў Глыбокае, у прадмесце Беразвечча, дзе размясцілася ў будынках былога базыльянскага кляштара.

Улетку 1929 г. у выніку дзеяння правіла, паводле якога адзінкі Корпуса аховы памежжа атрымлівалі назвы згодна з мясцовасцямі іх размяшчэння, трэцяя паўбрыгада была пераназвана ў полк «Глыбокае», які стаў падпарадкоўвацца камандаванню брыгады «Вільна», але склад палка пры гэтым застаўся нязменным. Адміністрацыйна-гаспадарчым аддзелам для падраздзялення стаў сёмы памежны батальён.

З-за падзела 1 сакавіка 1934 г. адзінай кулямётнай роты пры цэнтральнай унтэр-афіцэрскай школе ў складзе палка «Глыбокае» адчынілася падобная ўстанова. Рота складалася з камандавання, гаспадарчай дружыны і двух узводаў для 70 навучэнцаў. Падпарадкоўвалася непасрэдна камандаванню палка, пры гэтым утварала асобную адміністратыўную адзінку, штаб якой дыслакаваўся ў Беразвеччы.

Загадам камандавання ад 23 лютага 1937 года была распачата першая фаза рэканструкцыі Корпуса аховы памежжа «R.3», адным з вынікаў якой стала рэарганізацыя палка «Глыбокае» шляхам уваходжання ў яго склад батальёна «Слабодка» і нядаўна ўтворанага батальёна «Беразвечча», а таксама рэфармаванне кіраўніцтва падраздзялення. Пасля скасавання брыгады «Вільна» полк стаў падпарадкоўвацца непасрэдна камандаванню Корпуса аховы памежжа, а яго склад пашырыўся за кошт уключэння кавалерыйскага эскадрона «Друя» і станцыі паштовых галубоў «Паставы».

У трэцяй дэкадзе сакавіка 1939 г. была праведзена мабілізацыя рэзервовага батальёна «Беразвечча» і трох кавалерыйскіх эскадронаў. 26 жніўня, па сканчэнні мабілізацыі, эскадроны былі ператранспартаваны да чыгуначнай станцыі Русец, на паўночны ўсход ад Велюня, дзе ўвайшлі ў склад кавалерыйскага згуртавання «Фелікс». Батальён «Беразвечча» быў перадыслакаваны ў раён Жыўца і далучыўся да 2-га пяхотнага палка Корпуса аховы памежжа. У красавіку быў мабілізаваны, а пазней — перамешчаны ў раён Аўгустава батальён «Слабодка».

24 жніўня 1939 г. падчас тэрміновай мабілізацыі, памежнае падраздзяленне «Глыбокае» стала асновай для ўтварэння 3-га пяхотнага палка Корпуса аховы памежжа, які быў уключаны ў склад самадзейнай аператыўнай групы «Нараў»  (польск.) (бел..

Пасля завяршэння ўсеагульнай мабілізацыі полк аднавіў сваю дзейнасць пры дапамозе адноўленых батальёнаў «Лужкі» і «Падсвілле», але адзін з батальёнаў — «Слабодка» — так і не быў рэканструяваны. Па ўзнаўленні полк працягнуў ахову дзяржаўнай мяжы з БССР даўжынёй 164.450 км.

### Напад на полк

17 верасня каля 4.00 пачаўся бой паміж палком «Глыбокае» і атакуючай яго групай «Полацк» камдыва Аляксеева, а таксама з падпарадкаванымі ёй аддзеламі памежных войскаў НКУС. На яго левым флангу батальён «Лужкі» маёра Францішка Бенрата падвергся нападу 12-га савецкага аддзела аховы памежжа палкоўніка Бусарава пры падтрымцы танкаў і дыверсантаў. Усе падпарадкаваныя гэтаму батальёну адзінкі абараняліся, але хутка былі знішчаны: 3-я памежная рота гэтага падраздзялення згубіла камандзіраў усіх сваіх стражніцаў, а 1-я і 2-я роты страцілі больш за палову жаўнераў. Камандзір палка аддаў загад рэшткам 1-й і 2-й памежных ротаў, а таксама рэзерву і кіраўніцтву батальёна «Лужкі» апоўдні 17 верасня пакінуць Лужкі і адысці ў бок Вільна. Тое ж самае зрабіў і штаб батальёна «Падсвілле», які панёс меншыя страты асабовага складу, чым «Лужкі».

Батальёны палка ў выніку страты заставаў пачалі адступаць у кірунку Глыбокага. Камандаванне падраздзялення яшчэ раніцай пакінула Беразвечча і адышло ў напрамку Мосара і Відзаў. Каля 19.00 кіраўніцтва палка і батальён «Падсвілле» аб’ядналіся з рэшткамі батальёна «Лужкі», пасля чаго працягнулі рух. Уначы памежнікі напаткалі савецкія танкі, і пасля непрацяглага бою афіцэры палка трапілі ў палон. На наступны дзень ацалелыя часткі «Глыбокага» сабраліся ў Мосары і працягнулі адступленне да мяжы з Латвіяй, аднак на падыходзе да Глыбокага ў выніку раптоўнага сутыкнення з падраздзяленнямі 5-й стралковай дывізіі палкоўніка Кузьмы Галіцкага 30 польскіх жаўнераў былі ўзяты ў палон, а астатняя частка палка апынулася разрозненай.

* Батальён на старых здымках
* Рота «Цвеціна» палка «Глыбокае»Рота «Цвеціна» палка «Глыбокае»
* Казармы роты «Цвеціна» палка «Глыбокае»Казармы роты «Цвеціна» палка «Глыбокае»
* Станцыя паштовых галубоў у ПаставахСтанцыя паштовых галубоў у Паставах
* Адкрыццё помніка Юзафу Пілсудскаму ў батальёне «Лужкі», 1932 г.Адкрыццё помніка Юзафу Пілсудскаму ў батальёне «Лужкі», 1932 г.

Структура
---------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| * Камандаванне палка
* Кавалерыйскі эскадрон «Друя»
* Кавалерыйскі эскадрон «Лужкі»
* Кавалерыйскі эскадрон «Падсвілле»
* Рэзервовы батальён «Беразвечча»
* Станцыя паштовых галубоў «Паставы»
* Метэаралагічны пост
* Дзісненская паўбрыгада народнай абароны
 | * 5-ы памежны батальён «Лужкі»
	+ Камандаванне батальёна
	+ Рэзервовая рота
	+ Кулямётная рота
	+ Узвод сувязі
	+ 1 памежная рота «Малашкі»
	+ 2 памежная рота «Цвеціна»
	+ 3 памежная рота «Лявонпаль»
 | * 7-ы памежны батальён «Падсвілле»
	+ Камандаванне батальёнам
	+ Рэзервовая рота
	+ Кулямётная рота
	+ Узвод сувязі
	+ 1 памежная рота «Крыжоўка»
	+ 2 памежная рота «Празарокі»
	+ 3 памежная рота «Дзіўнікі»
 | * 19-ы памежны батальён «Слабодка»
	+ Камандаванне батальёнам
	+ Рэзервовая рота
	+ Кулямётная рота
	+ Узвод сувязі
	+ 1 памежная рота «Друя»
	+ 2 памежная рота «Дундзеры»
	+ 3 памежная рота «Мяжаны»
 |  |

Кіраўніцтва
-----------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Камандзіры палка
* 1927 — верасень 1931 — падпалкоўнік дыпламаваны Уладзіслаў Зубаш-Каліньскі
* кастрычнік 1931 — студзень 1934 — палкоўнік дыпламаваны Зыгмунт Богуш-Шышко
* студзень 1934 — 23 лістапада 1938 — палкоўнік дыпаламаваны Люцыян Янішэўскі
* 13 лютага 1939 — жнівень 1939 — палкоўнік Здзіслаў Аляксандр Заячкоўскі
* жнівень 1939 — верасень 1939 — падпалкоўнік Ян Святкоўскі
 | Штат палка ў чэрвені 1939 года
* Камандзір — палкоўнік Здзіслаў Аляксандр Заячкоўскі
* Намеснік камандзіра — падпалкоўнік Ян Святкоўскі
* Ад’ютант — капітан Стэфан Казлоўскі
* Камандзір сувязі — капітан Зыгмунт Аўгуст Тамашэўскі
* Камандзір эскадрона «Лужкі» — ротмістр Геліадор Рамашкевіч
* Камандзір эскадрона «Падсвілле» — ротмістр Здзіслаў Антоні Бараноўскі
* Камандзір эскадрона «Друя» — ротмістр Гвідон Саломан
 |  |

Крыніцы
-------

1. ↑  Ляховіч 1967, с. 49.
2. ↑  Zarządzenie w sprawie reorganizacji brygad KOP 1929.
3. ↑  Прохвіч I 1994, с. 157.
4. 1 2  Прохвіч II 1994, с. 8.
5. 1 2  Прохвіч 2003, с. 165.
6. 1 2  Прохвіч 2003, с. 181.
7. ↑  Цыган 2006, с. 91.
8. ↑  Цыган 2006, с. 93.
9. ↑  Прохвіч 2000.
10. 1 2  Прохвіч 2003, с. 224.
11. ↑  Цыган 2006, с. 94.
12. ↑  Канстанкевіч, Прохвіч, Руткевіч 2003, с. 35.
13. 1 2  Вішнеўская, Проміньская 2013, с. 12.
14. ↑  Поляк, Прохвіч, Яблонаўскі, Янкоўскі 2001, с. 663.

Літаратура
----------

* Zarządzenie organizacyjne dowódcy Korpusu Ochrony Pogranicza w sprawie reorganizacji brygad KOP nr L.dz. KOP 1025/tjn./og.org./29 z 6 lipca 1929 roku. — 1929.
* *Анджэй Канстанкевіч, Ежы Прохвіч, Ян Руткевіч.* Korpus Ochrony Pogranicza 1924—1939. — Варшава: Barwa i Broń, 2003. — ISBN 978-83-900217-9-9.
* *Багуслаў Поляк, Ежы Прохвіч, Марэк Яблонаўскі, Уладзімір Янкоўскі.* O niepodległą i granice. Korpus Ochrony Pogranicza 1924—1939. Wybór dokumentów. — Варшава—Пултуск: Wyższa Szkoła Humanistyczna w Pułtusku. Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, 2001. — ISBN 83-88067-48-8.
* *Віктар Крыштаф Цыган.* Kresy we krwi. Obrona północno-wschodniej Polski we wrześniu 1939. — Варшава: Espadon Publishing, 2006. — ISBN 978-83-60786-00-0.
* *Ежы Прохвіч.* Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część I. Powstanie i przemiany organizacyjne KOP do 1939 r.. — «Wojskowy Przegląd Historyczny», №3 (149)/1994. — Варшава: Czasopisma Wojskowe, 1994. — С. 148—160. — ISBN 0043-7182.
* *Ежы Прохвіч.* Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część II. Przemiany organizacyjne i przygotowania wojenne KOP w 1939 roku. — «Wojskowy Przegląd Historyczny», №4 (150)/1994. — Варшава: Czasopisma Wojskowe, 1994. — ISBN 0043-7182.
* *Ежы Прохвіч.* Formacje Korpusu Ochrony Pogranicza w 1939 roku. — Варшава: Wydawnictwo Neriton, 2003. — ISBN 83-88973-58-4.
* *Ежы Прохвіч.* Walki oddziałów KOP na obszarach północno-wschodniej Polski. — Беласток: Беларускі Гістарычны Зборнік, 2000. — ISBN 1232-7468. Архівавана 5 сакавіка 2016.
* *Івона Вішнеўская, Катажына Проміньская.* Wstęp do inwentarza zespołu archiwalnego „Brygada Korpusu Ochrony Pogranicza «Wilno»". — Шчэцін: Archiwum Straży Granicznej, 2013.
* *Ян Ляховіч.* Bitwa 3-go Pułku Piechoty Korpusu Ochrony Pogranicza (3 P.P. K.O.P.) z wojskami sowieckimi we wrześniu 1939 roku. — Лондан: Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, 1967.

| ⛭Дзейнасць Корпуса аховы памежжа на тэрыторыі Беларусі |
| --- |
| Брыгады | 
* Вілейка
* Вільна
* Гродна
* Навагрудак
* Палессе

 |
| Палкі | 
* Валожын
* Вілейка
* Вільна
* Глыбокае
* Сноў

 |
| Батальёны | 
* Беразвечча
* Будслаў
* Валожын
* Вілейка
* Давыд-Гарадок
* Івянец
* Клецк
* Краснае
* Лужкі
* Людвікова
* Падсвілле
* Сінкевічы
* Слабодка
* Слабодка II
* Сноў
* Стоўбцы

 |
| Кавалерыя*(эскадроны)* | 
* Будслаў
* Ганцавічы
* Друя
* Івянец
* Лужкі
* Клецк
* Краснае
* Падсвілле
* Стоўбцы

 |
| Артылерыя | Клецк |
| Сапёры | 
* Вілейка
* Гродна
* Столін
* Стоўбцы

 |
| Выведка | 
* Валожын
* Вілейка
* Глыбокае
* Лахва
* Слабодка
* Стоўбцы

 |
| Роты | 
* Альгомель
* Альковічы
* Бакшты
* Брыцкія
* Вайткевічы
* Глыбокае
* Гняздзілава
* Даўгінава
* Дзіўнікі
* Докшыцы
* Друя
* Дубрава
* Жаброўшчына
* Коласава
* Колькі
* Крыжоўка
* Ленін
* Любянец
* Лявонпаль
* Марцінкавічы
* Мікалаеўшчына
* Мяжаны
* Празарокі
* Пярэвалакі
* Пясчанікі
* Ракаў
* Раховічы
* Рубяжэвічы
* Сейлавічы
* Смолічы
* Стасеўшчына
* Хомінка
* Хутары Мярлінскія

 |