У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Піза (значэнні).

**Пі́за** (італ.: Pisa) — старажытны горад у Італіі, заснаваны этрускамі пры зліцці рэк Аусера (сучасн. Серкіо) і Арно, у 180 годзе да н.э. стаў рымскай калоніяй. У сярэднявеччы Піза зрабілася значным марскім гандлёвым горадам, рака Арно ў той час была суднаходная. Завязаўшы шырокія гандлёвыя сувязі па ўсім Міжземнамор'і, Піза ператварылася ў багатую Пізанскую рэспубліку.

Горад шырока вядома за кошт сваёй вежы, які нахілена ў бок і здаецца нібыта збіраецца паваліцца. У горадзе на 2014 год налічвалася крыху больш за 89 тысяч чалавек, пры гэтым у метраполіі пражывала каля 200 тысяч чалавек. У горадзе знаходзяцца больш за 20 цэркваў, шмат мастоў і палацаў.

Геаграфія
---------

Горад знаходзіцца на вышыні 4 метры над узроўнем мора. Займае плошчу 185 км². У горадзе працякае рака Арно. У ім пражывае 87353 жыхароў (2008). Шчыльнасць насельніцтва 472 чал/км².

### Клімат

Для Пізы, як і для ўсёй цэнтральнай і паўднёвай Італіі, характэрны міжземнаморскі клімат.

| **Клімат**  |
| --- |
| Паказчык | Сту | Лют | Сак | Кра | Май | Чэр | Ліп | Жні | Вер | Кас | Ліс | Сне | Год |
| Абсалютны максімум, °C | 17,6 | 21,0 | 24,0 | 27,9 | 30,9 | 35,0 | 37,8 | 38,8 | 36,2 | 30,2 | 24,0 | 20,4 | 38,8 |
| Сярэдні максімум, °C | 11,4 | 12,6 | 15,2 | 17,8 | 22,2 | 26,0 | 29,4 | 29,5 | 25,7 | 20,9 | 15,3 | 11,8 | 19,82 |
| Сярэдні мінімум, °C | 2,2 | 2,5 | 4,4 | 7,2 | 10,7 | 14,1 | 16,7 | 17,2 | 14,3 | 10,7 | 6,1 | 3,4 | 9,13 |
| Абсалютны мінімум, °C | −13,8 | −8,4 | −8,2 | −3,2 | 2,8 | 5,8 | 8,8 | 8,2 | 3,8 | 0,3 | −7,2 | −7,2 | −13,8 |
| Норма ападкаў, мм | 63,4 | 57,5 | 59,8 | 89,1 | 61,5 | 47,8 | 25,4 | 49,4 | 101,5 | 140,3 | 123,5 | 74,4 | 893,6 |
| *Крыніца: Servizio Meteorologico. Тэмпература і ападкі, 1971-2000.* |

Гісторыя
--------

Знакамітая Пізанская вежа
Да прыходу рымлян, верагодна, мясцовасць сучаснага горада была населена лігурыйцамі. Пасля 180 года да н.э. горад уваходзіў у склад Рымскай рэспублікі і была адной з яе ваенна-марскіх базаў. Аб існаванні Пізанскай епіскапіі вядома з 313 года. У VII стагоддзі праз Пізу адпраўляліся ваенныя экспедыцыі да візантыйскай Равены. Гэтыя напады здзяйсняліся з дапамогаў папы Рыгора I. Піза была адзіным цэнтрам візантыйскай Тасканы, якая мірна перайшла да ўлады лангабардаў. Праз некаторы час Піза стала галоўным портам паўночнай часткі Тырэнскага мора і стала галоўным гандлёвым цэнтрам паміж Тасканай, Корсікай, Сардзініяй і паўднёвымі берагамі Францыі і Іспаніі.

Пасля таго як Карл Вялікі разграміў лангабардаў пад камандаваннем Дэзідэрыя ў 774 годзе, Піза перажывала крызіс, які неўзабаве хутка скончыўся. Палітычна горада стала часткай герцагства Лука. У 860 годзе Піза была захоплена вікінгамі на чале з Б'ёрнам Жалезнабокім. У 930 годзе Піза стала павятовым цэнтрам у межах маркі Тусцыя.

У XII—XIII стагоддзях горад вёў вялікае будаўніцтва ў раманскім стылі, гэта значыць над яго ўпрыгожваннем працавала сямейства таленавітых мастакоў і рамеснікаў Пізы, у гэты час расквітае Пізанская школа жывапісу. Нягледзячы на ​​тое, што пізанскія грамадзяне заручыліся падтрымкай імператараў Свяшчэннай Рымскай імперыі і ўмацавалі свае пазіцыі ў гады крыжовых паходаў, канец залатому веку Пізанскай дзяржаўнасці паклала паражэнне ад генуэзцаў у бітве пры Мелорыі ў 1284 годзе. Прычынай паслаблення марской моцы горада стала заіленаванне ракі Арна. Змена рэчышча ракі канчаткова адрэзала Пізу ад марскога гандлю.

Архітэктура
-----------

У той час як званіца сабору, вядомая як Пізанская вежа, з'яўляецца самым вядомым вобразам гораду. Адным з многіх твораў мастацтва і архітэктуры з'яўляецца гарадская плошча П’яцца дэі Міраколі (італ.: Piazza dei Miracoli — «Плошча цудаў»), якая знаходзіцца на поўначы ад гістарычнага цэнтра горада.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Ізраіль Ака, Ізраіль
* Данія Кольдынг, Данія
* Іспанія Сант’яга-дэ-Кампастэла, Іспанія
* Францыя Анжэ, Францыя
* Палесцінская нацыянальная адміністрацыя Ерыхон, Палесцінская аўтаномія
* Злучаныя Штаты Амерыкі Корал-Гейблс, ЗША
* Германія Уна, Германія
* Італія Кальяры, Італія
* Злучаныя Штаты Амерыкі Акала, ЗША

Вядомыя асобы
-------------

* Фібаначы
* Арацыо Джэнтылескі

Гл. таксама
-----------

* Dictatus papae

Зноскі
------

1. ↑  PISA/S.GIUSTO **(нявызн.)**.  Servizio Meteorologico. Праверана 26 красавіка 2014.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Піза
* Гарадскі партал
* Гістарычны партал Пізы

| Камуны правінцыі Піза |
| --- |
| 
* Арчыяна-Пізана
* Б’енціна
* Буці
* Вальтэра
* Век’яна
* Вікапізана
* Гуардзістала
* Казале-Марытыма
* Кальчы
* Кальчыная
* Капанолі
* Кастэліна-Марытыма
* Кастэльнуова-дзі-Валь-дзі-Чэчына
* Кастэльфранка-дзі-Сота
* Кашына
* Кашыяна-Тэрмэ
* Крэспіна
* К’яні
* Лары
* Ларэнцана
* Лаяціка
* Мантаполі-ін-Валь-д’Арна
* Мантэвердзі-Марытыма
* Мантэкаціні-Валь-дзі-Чэчына
* Мантэскудаё
* Палая
* Памаранчэ
* Пансака
* Пантэдэра
* Печолі
* Піза
* Рыпарбела
* Сан-Джуліяна-Тэрмэ
* Сан-Мініята
* Санта-Крочэ-сул’Арна
* Санта-Лучэ
* Санта-Марыя-а-Мантэ
* Тэрычола
* Фаўлья

 |