**Adenium** — каўдэкснаформны  (укр.) (бел. род раслін сямейства кутровыя (*Apocynaceae*).

Назва
-----

*Adenium obesum* у натуральных умовах, Танзанія
*Adenium arabicum*
*Adenium multiflorum*
*Adenium boehmianum* у натуральных умовах, Паўднёвая Афрыка
*Adenium obesum* у культуры
*Adenium oleifolium*
Быў упершыню выяўлены еўрапейскімі даследчыкамі Джоханам Ромерам і Джозэфам Шульцам на тэрыторыі Адэны (араб. Oddaejn‎‎ — ранейшая назва Емена) і атрымаў назву па месцы свайго росту. Народныя назвы — «пустынная ружа», «няшчырая азалія», «няправільны баабаб», «нага слана».

Сістэматыка
-----------

У залежнасці ад аўтараў, род або з’яўляецца манатыпным, прадстаўленым адным відам — *Adenium obesum* з некалькімі падвідамі, або мае каля дзесяці асобных відаў.

Каўдэкс, што павялічваецца з узростам, і шматлікія прыгожыя кветкі робяць расліну вельмі дэкаратыўнай. З-за гэтага выведзена шмат яе сартоў з разнастайнымі формамі і кветкамі кветак.

Апісанне
--------

Кусты або невялікія дрэвы ад 1 да 5 метраў вышынёй. Мае патоўшчаныя ў ніжняй частцы сакавітыя сцёблы. Чарговае цэльнакрайняе лісце размешчана пучкамі на верхавінах парасткаў на кароткіх хвосціках. Кветкі — з доўгай кветкавай трубкай лейкападобнай формы сабраны ў суквецці. Колер кветак: белы, ружовы, чырвоны. Сок расліны атрутны. Сок *Adenium boehmianum* усё яшчэ выкарыстоўваецца бушменамі Намібіі для атручвання стрэл пры паляванні на жывёл.

Род Adenium блізкі да роду *Pachypodium* — асноўнае адрозненне складаецца ў тым, што галіны і ствалы прадстаўнікоў апошняга роду пакрытыя моцнымі шыпамі.

Распаўсюджанне
--------------

Распаўсюджаныя ў засушлівых абласцях Афрыкі, на Аравійскім паўвостраве, востраве Сакотра.

Умовы росту
-----------

Умовы росту вельмі суровыя — засушлівыя, часта камяністыя паўпустыні Афрыкі з невялікім перыядам дажджоў, калі расліны і запасаюцца вільгаццю ў каўдэксе на перыяд засухі.

Утрыманне ў культуры
--------------------

Расліны святлалюбныя. Узімку ўтрымліваюць амаль у сухасці пры тэмпературы не ніжэй 15 °C, паліў толькі ў выпадку ўсыхання каўдэкса, які пры гэтым становіцца мяккім. Улетку паліў багаты. Увесь цёплы перыяд, пакуль тэмпература не апускаецца ніжэй 15 °C, расліны пажадана ўтрымліваць на свежым паветры ў сонечным месцы. Землясумесь павінна быць паветра- і вільгацепранікальнай, складаецца з лісцяной і дзярновай глебы з даданнем буйназярністага пяску. Размнажаюць пераважна насеннем, часам сцябловымі тронкамі, таксама прышчапляюць на 1,5 гадовы алеандр.

Прадстаўнікі роду паспяхова культывуюцца ў вільготных тропіках — В’етнаме, Тайландзе, Індыі, Малайзіі, Філіпінах. Там вытворцы эксперыментуюць, скрыжоўваць, выводзяць усё новыя сарты і распаўсюджваюць гэтыя расліны ў іншыя краіны і нават на іншыя кантыненты.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. 1 2  Звесткі пра род *Adenium* у базе даных *Index Nominum Genericorum* Міжнароднай асацыяцыі па таксанаміі раслін (IATP). (англ.)
4. ↑  Адениум боехмианум (*Adenium boehmianum*) на сайті «Адениумы» Архівавана 28 вересня 2013.  (руск.)

Літаратура
----------

* Rowley, G. 1999. *Pachypodium* & *Adenium*. Cactus File 5: 1-79.
* Plaizier, A. C. 1980. A revision of *Adenium* Roem. and Schult. and of Diplorhynchus Welw. ex Fic. and Hiern (Apocynaceae). Meded. Landbouwhoogeschool. 80-12:1-40.
* Bailey, L.H. & E.Z. Bailey. 1976. Hortus Third I—XIV, 1-1290. MacMillan, New York.
* *Марія Цвєткова.* Нова енциклопедія кімнатних рослин. Найповніша інформація для всіх: початківців, впевнених у собі, досвідчених квітникарів. — Харків: Школа, 2013. — С. 156. — 215 с. — ISBN 978-966-429-165-8. Архівавана 4 сакавіка 2016.  (укр.)

Спасылкі
--------

* Широбокова Д. Н. Нікітіна В. В. Гайдаржи М. М. Баглай К. М. Кактуси та інші сукулентні рослини. — К. : Українські пропілеї, 2003. — 110 с. — ISBN 966-7015-28-9.
* *А. А. Буренков*. Адениум: секреты ухода **(нявызн.)**. *Украинский сайт о кактусах и кактусоводах* (4 красавіка 2012). Архівавана з першакрыніцы 27 січня 2021. Праверана 24.12.2017.  (руск.)
* Сергей Архиповский. Адениумы // Український сайт про кактуси та кактусистів  (руск.)
* *Adenium* на сайті «Germplasm Resources Information Network» (GRIN) Міністерства сільського господарства США  (англ.)
* *Adenium* на сайті «The Plant List»  (англ.)
* Архівавана {{{2}}}.
* *Adenium* на сайті «Desert-tropicals» Архівавана {{{2}}}.  (англ.)
* Архівавана {{{2}}}.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777473311 |