**Чорная мова** (англ.: Black Speech) — адна з моў Міжзем'я ў творах Дж. Р. Р. Толкіна. З'яўляўся штучнай мовай, створанай Саўранам для сваіх слуг замест шматлікіх дыялектаў оркаў і іншых падначаленых плямёнаў. Існавала архаічная "высокая" форма мовы, якой карысталіся назгулы, і больш спрошчаная, якой карысталася армія Барад-Дура. Многія словы з чорнай мовы перайшлі ў мовы оркаў, хаця сама мова сярод оркаў не прыжылася.

Чорная мова была заснавана на мове валарын, таму што гэта была родная мова Саўрона. Але таксама было магчыма, што яна заснавана на квэнья. Здаецца, што гэта мова не мела пісьменства, і з-за таго Саўрон выкарыстаў тэнгвар з некаторымі зменамі, каб зрабіць надпіс на Пярсцёнку Усеўладдзя.
Саўрон стварыў чорную мову так, каб яна была найбольш непрыемнай і немілагучнай, сам Толкін не любіў пісаць на чорнай мове (паводле Толкіна, некалі ён атрымаў ліст ад прыхільніка яго твораў, ліст утрымліваў таксама шклянку, на якой быў надпіс з Пярсцёнка на чорнай мове; Толкін гаварыў, што не любіць гэтую шклянку і карыстаецца ёй як попельніцай).

З-за гэтага, пра чорную мову вядома менш, чым пра іншыя мовы з твораў Толкіна. Добрыя асобы пазбягаюць размаўляць на ёй, таму што чорная мова прыцягвае ўвагу вока Саўрона. У адрозненні ад моў эльфаў на чорнай мове не існуе паэм ці песень, толькі надпіс на Пярсцёнку Усеўладдзя. З-за гэтага вядомы слоўнік мовы занадта малы для выкарыстання ў паўсядзённым жыцці.
Калі Пітэр Джэксан здымаў серыял паводле рамана Уладар Пярсцёнкаў, лінгвіст Дэвід Сало выкарыстаў нешматлікія вядомыя словы з чорнай мовы каб зрабіць мову на якой будуць размаўляць у фільме.

Прыклад
-------

Прыклад высокай чорнай мовы - надпіс на Пярсцёнку Усеўладдзя:

*Ash nazg durbatulûk,*
*ash nazg gimbatul,*
*ash nazg thratulûk,*
*agh burzum-ishi krimpatul.*
Што ў перакладзе на англійскую мову значыць:

*One Ring to rule them all,*
*One Ring to find them,*
*One Ring to bring them all*
*and in the Darkness bind them.*
Што перакладаецца так:

*Адзін пярсцёнак скорыць іх,*
*Адзін збярэ іх,*
*Адзін іх прыцягне*
*і ў чорны ланцуг скуе іх,*
ці так:

*Каб усіх адшукаць, склікаць разам*
*і адзінаю чорнай воляй скаваць...*
Таксама чорная мова сустракаецца ў імёнах і размовах оркаў, напрыклад "гхаш" (што значыць - агонь), "тарк" - лаянка на Углука, аднаго з мордарскіх оркаў.

Наступнае развіццё
------------------

Ідэя атрымала развіццё ў апокрыфе Наталлі Васільевай і Наталлі Някрасавай "Чорная кніга Арды" (высокая мова Цемры, вынайдзеная імі, не мае ніякіх адносін да Чорнай мовы, як і іх напрацоўкі па мовах оркаў).

Аналогіі з рэальнага свету
--------------------------

Паводле думкі гісторыка-усходаведа Аляксандра Неміроўскага, дадзеная мова з'яўляецца хурытскай мовай. Прынамсі, не выклікае ніякіх сумневаў эргатыўны склад гэтай мовы.

Спасылкі
--------

* [http:www.uib.no/People/hnoft/orkish.htm Orkish and the Black Speech - base language por base purposes]
* Мова Оркаў і Чорная Мова - нізкая мова дзеля нізкіх мэтаў
* Black Speech analysis by Craig Daniel

| ⛭Штучныя мовы (спіс) |
| --- |
| Натуральная мова • Штучная мова • Планавая мова • Сацыялізаваная мова • Міжнародныя дапаможныя мовы • Апрыёрная мова • Апастэрыёрная мова • Гіпасхематычныя мовы • Гіперсхематычныя мовы • Універсальная мова • Схематызм*Інтэрлінгвістыка* |
| Планавыя | ад’юванта • акцыдэнталь • Бэйсік-інгліш • будзінас • глоса • інтэрглоса • інтэрлінгва • космас • лаціна-сінэ-флексіонэ • lingua catolica • лінгва франка нова • міжславянская мова • раманід • словіа • універсалглот • універсаль • унітарыё • уропі • folkspraak |
| Выдуманыя | баронн • Brithenig • вавілон 17 • венэдык • ларымін • надсат • навамоўе • speedtalk • Старэйшая Мова |
| Філасофскіяі лагічныя | AUI • ыфкуіл • лінкас • лаглан • ложбан • такіпона • сона |
| Планавыя | ро • сальрэсоль • эльюндзі |
| Выдуманыя | аварын • адунаік • валарын • вестран • гаа'улдская • квэнья • клінган • кхуздул • на’ві • рамерыйскія • роханская·сіндарын • таліска • тэлерын · чорная мова • Мова Эльдараў |
| Іерагліфічныя | локас • Злэнга • бліс |
| Планавыя | валапюк • Lingua Ignota • іда • нэа • неўтраль • навіяль • АМО • эсперанціда • (прота-)эсперанта |
| Выдуманыя | Атлантыйская мова • Боская мова • чатлана-пацакская |
| Персоны | 
Дж. К. Браўн •
Э. дэ Валь •
А. М. Волкаў •
О. Есперсен •
Л. Заменгоф •
А. Кірхгоф •
Дж. Кіхада •
А. В. Колегаў •
Ю. Крыжаніч •
С. Ланг •
Ч. К. Огдэн •
М. Окранд •
Ота Юкіо •
Дж. Пеана •
Ж. Піро •
Дж. Салманазар •
А. Сапкоўскі •
А. Сірайт •
Ж. Сюдр •
Дж. Р. Р. Толкін •
П. Фромер •
Хільдэгарда Бінгенская •
М. Шлеер • Н. В. Юшманаў |
| Арганізацыі | Акадэмія валапюка • Акадэмія інтэрлінгвы • Акадэмія эсперанта • Інстытут клінгана • Інстытут лаглана |


| ⛭Мовы Міжзем'я |
| --- |
| Мовы эльфаў | Аварын ·  Квэнья ·  Нандарын ·  Сіндарын ·  Тэлерын |
| Мовы людзей | Адунаік ·  Вестран ·  Роханская мова ·  Таліска |
| Іншыя | Валарын ·  Кхуздул ·  Чорная мова ·  Мова энтаў |