Бары Бэрыш на прэс-канферэнцыі Нобелеўскай прэміі ў Стакгольме, Швецыя (снежань 2017 года)
**Бары Кларк Бэрыш** (англ.: Barry Clark Barish; нар. 27 студзеня 1936, Амаха, Небраска) — амерыканскі фізік-эксперыментатар, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы. Заслужаны супрацоўнік Каліфарнійскага тэхналагічнага інстытута і вядучы эксперт па гравітацыйных хвалях.

У 2017 годзе, Бэрыш быў узнагароджаны Нобелеўскай прэміі па фізіцы нароўні з Райнерам Вайсам і Кіпам Торнам «за вырашальны ўклад у дэтэктар LIGO і назіранні гравітацыйных хваль».

У 2018 годз паступіў на факультэт Каліфарнійскага ўніверсітэта, Рыверсайд, стаўшы другім лаўрэатам універсітэта на факультэце.

Нараджэнне і адукацыя
---------------------

Бэрыш нарадзіўся ў Амасе, штат Небраска, у сям’і Лі і Гаральда Бэрыша. Сем’і яго бацькоў былі яўрэямі-імігрантамі з часткі Польшчы, якая цяпер знаходзіцца ў Беларусі. Адразу пасля Другой сусветнай вайны сям’я пераехала ў Лос-Феліз у Лос-Анджэлесе. Вучыўся ў сярэдняй школе Джона Маршала і іншых школах.

Атрымаў ступень бакалаўра фізікі (1957) і доктарскую ступень ступень эксперыментальнай фізікі высокіх энергій (1962) у Каліфарнійскім універсітэце ў Берклі. Далучыўся да Каліфарнійскага тэхналагічнага інстытута ў 1963 годзе ў рамках новых эксперыментальных даследванняў па фізіцы часціц з выкарыстаннем пагранічных паскаральнікаў часціц у нацыянальных лабараторыях. З 1963 па 1966 гады быў навуковым супрацоўнікам, а з 1966 па 1991 гады — дацэнтам, дацэнтам і прафесарам фізікі. З 1991 па 2005 гады быў прафесарам фізікі, а пасля — прафесарам фізікі і заслужаным спецыялістам. З 1984 па 1996 гады быў галоўным даследчыкам групы фізікі высокіх энергій Калтэхэ.

Даследаванні
------------

Спачатку эксперыменты Бэрыша былі праведзены ў Фермілабе з выкарыстаннем сутыкненняў нейтрына высокай энергіі, каб выявіць кваркавую субструктуру нуклонаў. Сярод іншага, гэтыя эксперыменты былі першымі, у якіх назіраўся слабы і нейтральны ток, які з’яўляецца асновай тэорый электраслабога аб’яднання Салама, Глэшоу і Вайнберга.

У 1980 -я гады кіраваў MACRO, эксперыментам у пячоры ў Гран-Саса, Італія, дзе займаўся пошукам экзатычных часціц, званых магнітнымі манаполямі, а таксама вывучаў пранікальныя касмічныя прамяні, у тым ліку вымярэнні нейтрына, якія далі важныя пацверджанні таго, што нейтрына маюць масу і вагаюцца.

У 1991 годзе Бэрыш быў прызнаны прафесарам фізікі Максіна і Рональда Ліндэ ў Каліфарнійскім тэхнічным універсітэце.

У пачатку 1990-х гадоў узначаліў GEM (Gammas, Electrons, Muons), эксперымент, які прайшоў бы на звышправадніковым Суперкалайдары, які быў ухвалены пасля таго, як былы праект L\*, якім кіраваў Сэмюэл Тынг (і Бэрыш як старшыня праўлення па супрацоўніцтве), быў адхілены дырэктарам SSC Роем Швітэрсам. Бэрыш быў прэс-сакратаром GEM.

У 1994 годзе Бэрыш стаў галоўным даследчыкам абсерваторыі гравітацыйна-хвалевага лазернага інтэрферометра (LIGO), а ў 1997 годзе — дырэктарам. Узначаліў гэтыя даследванні шляхам зацвярджэння фінансавання Нацыянальнай навуковай радай NSF у 1994 годзе, пабудовы і ўводу ў эксплуатацыю інтэрферометраў LIGO у Лівінгстане, Лос-Анджэлесе і Хэнфардзе, штат Вашынгтон, у 1997 годзе. Стварыў навуковае супрацоўніцтва LIGO, якое налічвае больш за 1000 супрацоўнікаў па ўсім свеце.

Першапачатковыя дэтэктары LIGO дасягнулі канструктыўнай адчувальнасці і ўсталявалі мноства абмежаванняў на астрафізічныя крыніцы. Прапанова Advanced LIGO была распрацавана ў той час, калі Бэрыш быў дырэктарам, і працягваў гуляць вядучую ролю ў LIGO і Advanced LIGO. Першае выяўленне зліцця дзвюх 30 чорных дзір у сонечнай масе было зроблена 14 верасня 2015 года. Гэта стала першым прамым выяўленнем гравітацыйных хваль пасля таго, як яны былі прадказаны Эйнштэйнам у 1916 годзе, і першым у гісторыі назіраннем зліцця пары чорных дзір. З першай прэзентацыяй аб гэтым адкрыцці Бэрыш выступіў перад навуковай аўдыторыяй у CERNе 11 лютага 2016 года, адначасова з публічным абвяшчэннем.

З 2001 па 2002 гады Бэрыш працаваў сустаршынёй падпанэлі Кансультатыўнай групы па фізіцы высокіх энергій, якая распрацавала доўгатэрміновы план для фізікі высокіх энергій ЗША. Узначальваў Камісію часціц і палёў і Камітэт сувязі ЗША пры Міжнародным саюзе чыстай і прыкладной фізікі (IUPAP). У 2002 годзе ўзначаліў справаздачу Камітэта па ацэнцы аб’ектаў па фізіцы і астраноміі нейтрынных аб’ектаў NRC «Нейтрына і за яго межамі».

З 2005 па 2013 гады Бэрыш быў дырэктарам Global Design Effort Міжнароднага лінейнага калайдара (ILC). ILC — гэта найвышэйшы прыярытэтны будучы праект па фізіцы часціц ва ўсім свеце, паколькі абяцае дапоўніць Вялікі адронны калайдэр у CERNе пры вывучэнні энергетычнай шкалы TeV. Гэтыя амбіцыйныя даследванні адназначна каардынуюцца ва ўсім свеце, што ўяўляе сабой важны крок у міжнародным супрацоўніцтве, пачынаючы ад зачацця да праектавання і заканчваючы рэалізацыяй маштабных фізічных праектаў.

Узнагароды
----------

* 2002 — Klopsteg Memorial Award[en]
* 2006 — Ганаровы доктар Балонскага ўніверсітэта
* 2013 — Ганаровы доктар Універсітэта Глазга
* 2016 — Прыз Энрыка Фермі[en]
* 2017 — Прэмія прынцэсы Астурыйскай (даследаванні ў галіне навукі і тэхнікі)
* 2017 — Медаль Генры Дрэйпера
* 2017 — Нобелеўская прэмія па фізіцы

Сям’я
-----

Бары Бэрыш жанаты з Самоан Бэрыш. У іх двое дзяцей, Стэфані Бэрыш і Кенет Бэрыш, і трое ўнукаў, Міла Бэрыш Чэмберлін, Тэа Чэмберлін і Арыэль Бэрыш.

Зноскі
------

1. ↑  Barry Barish // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Barry Barish // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>
3. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
4. ↑  The Nobel Prize in Physics 2017 **(нявызн.)**.  The Nobel Foundation (3 кастрычніка 2017).
5. ↑  Einstein's waves win Nobel Prize **(нявызн.)** (October 3, 2017).
6. ↑  2017 Nobel Prize in Physics Awarded to LIGO Black Hole Researchers **(нявызн.)** (October 3, 2017).
7. ↑  Learning from Gravitational Waves **(нявызн.)** (October 3, 2017).
8. ↑  Nobel Laureate Barry Barish Joins UC Riverside Faculty(англ.)  **(нявызн.)**?, *UCR Today* .
9. ↑
10. ↑  Interview with Shirley K. Cohen **(нявызн.)**.
11. ↑  A Small-Town Jewish Family's Rebuke of Car Maker Henry Ford **(нявызн.)**.
12. ↑  Hillside Memorial Park Jewish Cemetery in Los Angeles
13. ↑  Marshall High alumnus wins Nobel Prize in Physics **(нявызн.)**.
14. ↑
15. ↑  CALTECH HEP NEWS **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Caltech. Архівавана з першакрыніцы 8 мая 2019. Праверана 12 кастрычніка 2021.
16. ↑  The Nobel Prize in Physics 1979 **(нявызн.)**.  Nobel Foundation.
17. ↑  Cho, Adrian (2006-05-26). "A Quiet Leader Unites Researchers in Drive for the Next Big Machine" (in en). *Science* **312** (5777): 1128–1129. doi:10.1126/science.312.5777.1128. ISSN 0036-8075. PMID 16728609.
18. ↑  Cho (2006-05-26). *A Quiet Leader Unites Researchers in Drive for the Next Big Machine*. pp. 1128–1129. Cho, Adrian (2006-05-26). «A Quiet Leader Unites Researchers in Drive for the Next Big Machine». *Science*. **312** (5777): 1128—1129. doi:10.1126/science.312.5777.1128. ISSN 0036-8075. PMID 16728609. S2CID 40105741.
19. ↑  Michael Riordan; Lillian Hoddeson; Adrienne W. Kolb (November 20, 2015). *Tunnel Visions: The Rise and Fall of the Superconducting Super Collider*. University of Chicago Press. pp. 157–. ISBN 978-0-226-29479-7. .
20. ↑  Observation of Gravitational Waves from a Binary Black Hole Merger, PhysRevLett.116.061102.
21. ↑  New results on the Search for Gravitational Waves **(нявызн.)**.  CERN. Архівавана з першакрыніцы October 12, 2017.
22. ↑  *New results on the Search for Gravitational Waves*.. Retrieved on October 3, 2017.
23. ↑  Subpanel on Long Range Planning for US HEP **(нявызн.)**.  Office of Science.
24. ↑  ILC Global Design Effort **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  LinearCollider.org. Архівавана з першакрыніцы 13 лютага 2013. Праверана 11 лютага 2013.
25. ↑  Barry Barish to lead International Linear Collider design. **(нявызн.)**.  Interactions.org.
26. ↑  UCR Professor's Father Wins Nobel Prize in Physics **(нявызн.)**.  UC Riverside.
27. ↑  We welcome another new PHENIXian: Ariel Dizon Barish **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Brookhaven National Laboratory. Архівавана з першакрыніцы 3 мая 2017. Праверана 12 кастрычніка 2021.

Літаратура
----------

* *Q&A with Nobel laureate Barry Barish*. .
* *Will Nobel Prize overlook master builder of gravitational wave detectors?*. September 26, 2016.
* *A Quiet Leader Unites Researchers in Drive for the Next Big Machine*. May 26, 2006.

Спасылкі
--------

* Barry Barish: The Long Odyssey from Einstein to Gravitational Waves — Popular Science Lecture, The Royal Swedish Academy of Sciences Архівавана 31 кастрычніка 2020.
* Barry Barish: From Einstein to Gravitational Waves and Beyond--2016 Tencent WE Summit
* Einstein, Black Holes and Cosmic Chirps — A Lecture by Barry Barish, Fermilab
* Barry Barish: On the Shoulders of Giants, World Science Festival
* Episode 10 Barry Barish discusses gravitational waves, LIGO, and the scientists who made it happen, TheIHMC
* Fermi Chair, Sapienza Università di Roma
* profile of Barish in UC Riverside magazine Архівавана 27 верасня 2021.

| ⛭Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы ў 2001—2025 гадах |
| --- |
| 
* Корнел / Кетэрле / Віман (2001)
* Дэвіс / Косіба / Джаконі (2002)
* Абрыкосаў / Гінзбург / Легет (2003)
* Грос / Політцэр / Вільчэк (2004)
* Глаўбер / Хол / Хэнш (2005)
* Мазер / Смут (2006)
* Ферт / Грунберг (2007)
* Намбу / Кабаясі / Масукава (2008)
* Каа / Бойл / Сміт (2009)
* Гейм / Навасёлаў (2010)
* Перлмутэр / Шміт / Рыс (2011)
* Арош / Вайнленд (2012)
* Энглер / Хігс (2013)
* Акасакі / Амана / Накамура (2014)
* Мак-Дональд / Кадзіта (2015)
* Холдэйн / Костэрліц / Таўлес (2016)
* Бэрыш / Вайс / Торн (2017)
* Эшкін / Муру / Стрыкленд (2018)
* Піблз / Маёр / Кэлё (2019)
* Пенроўз / Генцэль / Гез (2020)
* Манабэ / Хасельман / Парызі (2021)
* Аспэ / Клаўзер / Цайлінгер (2022)

 |
| 
* Поўны пералік
* (1901—1925)
* (1926—1950)
* (1951—1975)
* (1976—2000)
* **(2001—2025)**

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Матэматычная генеалогія · zbMATH Open |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Кароткая яўрэйская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1140876406 · LCCN: no2011186976 · NKC: xx0230281 · NUKAT: n2014172899 · SUDOC: 157488640 · VIAF: 221201985 |

 |