**Беатус Фендынанда і Санчы** (ісп.: Beato de Fernando I y doña Sancha, вітрына 14-2 у Нацыянальнай бібліятэцы Іспаніі), ілюмінаваны рукапіс-беатус сярэдзіны XI стагоддзя, названы так па імені данатара  (руск.) (бел. Фердынанда I Вялікага  (руск.) (бел. і яго жонкі Санчы Леонскай  (англ.) (бел.. Другія назвы рукапісу *Беатус-дэ-Факунда* (ісп.: Beato de Facundo) па імені перапісчыка  (англ.) (бел. *Беатус Сан-Ісідра-дэ-Леон* (ісп.: Beato de San Isidoro de León) па назве Базілікі Сан-Ісідра-дэ-Леон  (ісп.) (бел. - месца, дзе рукапіс знаходзіўся першапачаткова, або *Другі Беатус Нацыянальнай Бібліятэкі* (ісп.: Segundo Beato de la Biblioteca Nacional) па Нацыянальнай бібліятэцы Іспаніі ў Мадрыдзе, дзе ён захоўваецца ў цяперашні час.

Апісанне
--------

Беатус Фернанда і Санчы змяшчае Каментарый да Апакаліпсіса  (англ.) (бел. ад Беата Ліебанскага. Рукапіс складаецца з 312 фоліа з пергаменту (624 старонкі ў 2 слупка) з 35 радкамі вестгоцкага шрыфта  (укр.) (бел. на кожным і праілюстраваны 98 мініяцюрамі.

Яго мініяцюры працягваюць традыцыі папярэдніх беатусаў, паўтараючы стэрэатыпную схему сімвалізму, з цвёрдым і дакладным малюнкам. Тое, што яго адрознівае, гэта, галоўным чынам, спектр яркіх колераў, асабліва іх выдатна захаваны стан, і вытанчанасць формаў, дзе стылізаваныя фігуры страцілі свой іератызм, а ў малюнку з’явіўся рух, что павялічвае дынамізм выяў. Належыць да так званага *трэцяга стылю* Беатусаў, раманскага  (укр.) (бел. з вялікім інтэрнацыянальным уплывам.

Беатус-дэ-Факунда старанна пакідае структуру мініяцюр Уржэльскага Беатуса, створанага ў Ла-Рыёсе або Леоне ў 975 годзе. Таксама маецца ўплыў Валькавадскага Беатуса, створанага Авека ў 970 годзе, і Беатуса Моргана, напісанага каля 958 года ў масарабскім манастыры Сан-Мігель-дэ-Эскалада  (англ.) (бел. ў Леоне.

Хоць няма ніякіх указанняў акрамя імені перапісчыка (Facundus scripsit), цалкам верагодна, што ён быў створаны ў спецыялізаваным скрыпторыі, які мог знаходзіцца ў Саагуне  (руск.) (бел. ў Леоне.

Гэта самы раскошны сярэднявечны ілюмінаваны рукапіс з мініяцюрамі ў калекцыі Нацыянальнай Бібліятэкі Іспаніі.

Кодэкс быў перапісаны ў Леоне у 1047 майстрам па імені Факунда, лічыцца, што ён працаваў без памочнікаў, паколькі агульны стыль тэксту вытрыманы аднолькавым, у тым ліку і ў буквіцах і загалоўках. Не вядома імя аўтара ілюмінавання, які выканаў сваю задачу пасля завяршэння капіявання тэксту.

Існуе факсімільнае выданне *Беатуса Фернанда і Санчы*, у суправаджэнні тома даследаванняў, выпушчанае іспанскім выдавецтвам M. Moleiro Editor  (англ.) (бел..

Гісторыя
--------

Рыцар, верны і праўдзівы. Нябесныя войскі. Адкр. XIX.
Створаны па замове караля Фернынанда I Вялікага  (руск.) (бел. і яго жонкі Санчы Леонскай  (англ.) (бел. кодэкс, верагодна, захоўваўся ў *Aula regia* да 1063 года, калі ён быў перавезены ў базіліку Святога Іаана Хрысціцеля  (ісп.) (бел. ў Леоне, якую пазней пераасвяцілі ў гонар Ісідора Севільскага.

У чэрвені 1572 года рукапіс па-ранейшаму знаходзіўся ў базіліцы Сан-Ісідра-дэ-Леон  (ісп.) (бел. як сведчыць Амбросіа дэ Маралес  (руск.) (бел.. Але неўзабаве ён стаў пераходзіць з рук у рукі.

У другой палове XVII стагоддзя, рукапіс знаходзіўся ў распараджэнні маркіза дэ Мандэхар  (ісп.) (бел.. У час вайны за іспанскую спадчыну бібліятэка маркізату была захоплена Філіпам V і ў першым дзесяцігоддзі XVIII стагоддзя манускрыпт патрапіў у Нацыянальную бібліятэку Іспаніі. Там у XIX стагоддзі ён атрымаў скураны пераплёт.

Падчас свайго візіту ў Леон Амбросіа дэ Маралес  (руск.) (бел. адзначаў, што там знаходзіўся Валькавадскі Беатус (цяпер у Вальядалідскім універсітэце). Гэта копія амаль напэўна змяшчае першыя пяць фоліа Беатуса Фердынанда і Санчы. Гэта некалькі радаслоўных з адсутнымі мініяцюрамі, якія ніколі не былі намаляваныя.

Мецэнацтва Фердынанда і Санчы
-----------------------------

Беатус 14-2 Нацыянальнай бібліятэкі Іспаніі — гэта адзіны рукапіс гэтага жанру, які не быў скапіяваны для манастыра ў X або XI стагоддзях. Яго фундатарамі былі манарх Фердынанд I і яго жонка Санча, пад чыім валадараннем адбылося ўз’яднанне Леона і Кастыліі ў 1037 годзе, якія заказалі гэты твор сярод шэрагу іншых, што выклікалі рэлігійную і палітычную цікавасць.

Смерць Бермуда III  (руск.) (бел. сына Альфонса V, перанесла правы на сталец Леона да яго сястры Санчы, і, такім чынам, і натуральным чынам да яе мужа Фердынанда. Іх сын, Санча  (руск.) (бел. атрымаў у спадчыну карону Кастыліі.

У Леоне Фердынанда ўсталяваў цэнтр сваёй улады, і горад атрымаў збудаванні і скарбы, якія ствараліся за кошт фінансаў ад уварвання сваіх войскаў на поўдзень ад Дуэры і да Каімбры. Валадаранне Фердынанда I было накіраванае на аднаўленне культуры Каралеўства Леон, пасля паўстагоддзя заняпаду ад разбурэння Аль-Мансурам  (руск.) (бел. і ўзяло за базу раманскі стыль.

Зняволенне Звера і ілжэпрарока. Адкр. XIX.
У 1063 маўрытанскаму каралю Севільі навязалі мір, які акрамя даніны ўключаў у сябе дастаўку моцаў Святой Хусты  (ісп.) (бел.. Але каралеўскія эмісары не здолелі знайці рэшткі святой і вырашылі ўзяць Святога Ісідора. Яго рэшткі змясцілі ў старажытным храме  (ісп.) (бел. манастыра Святога Іаана Хрысціцеля, які каралі аднавілі з выкарыстаннем матэрыялаў, больш цвёрдых, чым тыя, якія выкарыстоўваліся пры Альфонса V і, магчыма, дадалі каралеўскі пантэон  (ісп.) (бел. які стаў асновай таго, што рэалізавала пазней яго дачка Урака  (руск.) (бел..

З нагоды асвячэння, каралі ахвяравалі значныя творы раскошных мастацтваў, прадукты працы нанятых каронай майстроў мініяцюры і разьбы па слановай косці  (англ.) (бел.: распяцце са слановай косці  (англ.) (бел. каўчэг са слановай косці і золата  (ісп.) (бел. каб захоўваць мошчы Святога Іаана Хрысціцеля і Святога Пелагія  (руск.) (бел. іншыя каштоўныя рэчы захаваліся толькі ў запісах аб ахвяраванні і, магчыма, Беатус таксама быў сярод падарункаў. Творы ювеліраў і разьбяроў  (англ.) (бел. паказваюць уплыў атонаў  (укр.) (бел. што тлумачыцца сувязямі паміж Леонам і клюнійцамі  (руск.) (бел. якія падтрымлівалі кароль Фердынанд I і абат Гуга  (руск.) (бел..

Акрамя Альфонса III, які арганізаваў каралеўскую бібліятэку, ні адзін астурыйскі манарх не заказваў рукапісы, пакуль гэта не зрабілі Фердынанда I і Sancha, дзякуючы фундатарству якіх з’явіліся Беатус і Дзённік  (ісп.) (бел. што захоўваецца ва Універсітэце Сант’яга-дэ-Кампастэла.

Цалкам магчыма, што роля каралевы ва ўсіх гэтых заказах была дастаткова вялікай. Згадкі ў лабірынце Беатуса, і яе партрэт на мініяцюры фоліа 6 Дзённіка сведчаць аб яе актыўным удзеле ў культурнай палітыцы Фердынанда. Санча не пагадзілася на легітымацыю кароны Леона для свайго мужа, але была яму добрым паплечнікам і пераканала ў мэтазгоднасці быць пахаваным у Леоне, а не ў Оньі  (руск.) (бел. або Арлансе  (англ.) (бел..

Як вынік, Фердынанда, чалавек глыбока рэлігійны, адчуваючы сябе хворым у Валенсіі, папрасіў быць дастаўленым у Леон, куды прыбыў 24 снежня 1065 года. Ён неадкладна наведаў Сан-Ісідра-дэ-Леон, дзе маліўся і наведаў калядную ютрань з манахамі. Праз два дні ён даверыўся Богу, павольна пазбавіўся ад атрыбутаў свайго праўлення, мантыі і кароны, і пасля двухдзённага пакаяння памёр, пакінуўшы бясцэнную спадчыну.

Іншы Беатус Нацыянальнай бібліятэкі
-----------------------------------

Носіць умоўнае абазначэнне **Vitr. 14-1**, і, верагодна, быў скапіяваны паміж 930 і 950. З’яўляецца адным з самых старых захаваных Беатусаў. Быў створаны, верагодна, у Каралеўстве Леон. У XVI стагоддзі знаходзіўся ў Сан-Мільян-дэ-Суса  (ісп.) (бел. і менавіта таму вядомы пад назвай Эміліянскі рукапіс.

Кодэкс сапсаваны, не хапае каля 18 лістоў у пачатку і столькі ж у канцы.

Зноскі
------

1. ↑  Иератизм  (руск.)

Літаратура
----------

* Bozal, Valeriano  (ісп.) (бел. (1991). *Historia del Arte en España*. Madrid: Ediciones Istmo. ISBN 84-7090-025-0.
* *Beato de Fernando I y doña Sancha* en la Biblioteca Nacional de España.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Беатус Фердынанда і Санчы на Вікісховішчы |

* Página del *Beato de Fernando I y doña Sancha* en la web de M. Moleiro Editor  (ісп.)
* De Arte Románico: Libros Iluminados: Los Beatos  (ісп.)