**Галаўны боль** (лац.: cephalalgia) — распаўсюджаны сімптом разнастайных захворванняў і паталагічных станаў, адчування болю ў вобласці чэрапа. альбо шыі. Мазгавая тканка сама па сабе не адчувальная да болю, таму што ў ёй не змяшчаюцца болевыя рэцэптары. Хутчэй за ўсё, боль выклікана парушэннем болеадчувальных структур вакол мозгу. Некалькі абласцей галавы і шыі ў гэтых структурах дзеляцца на дзве катэгорыі: усярэдзіне чэрапа (крывяносныя сасуды, мазгавыя абалонкі і чарапныя нервы) і па-за чэрапам (надкосніцы чэрапа, мышцы, нервы, артэрыі і вены, падскурныя тканкі, вочы, вушы, прыдаткавыя пазухі носа і слізістыя абалонкі).

Ёсць цэлы шэраг розных сістэм класіфікацыі галаўных боляў. Найбольш шырока прызнанай з’яўляецца сістэма, якая была распрацавана Міжнародным таварыствам галаўнога болю. Лячэнне галаўнога болю залежыць ад асноўнай этыялогіі або прычыны, але звычайна ўключае ў сябе прымяненне анальгетыкаў.

Класіфікацыя
------------

Галаўныя болі найбольш грунтоўна класіфікуюцца *Міжнароднай класіфікацыяй галаўных боляў* (англ.: International Classification of Headache Disorders, ICHD), якая была створана Міжнародным таварыствам галаўнога болю. На сённяшні дзень дзейнай з’яўляецца другая рэдакцыя гэтай класіфікацыі, якая была апублікавана ў 2004 годзе. Гэтая класіфікацыя таксама прынята Сусветнай арганізацыяй аховы здароўя. Таксама існуюць і іншыя сістэмы класіфікацыі. Адна з першых такіх класіфікацыяў была распрацавана ў 1951 годзе. Нацыянальныя інстытуты здароўя ЗША распрацавалі свае класіфікацыі ў 1962 годзе.

### ICHD-2

Асноўны артыкул: **Міжнародная класіфікацыя галаўных боляў**
*Міжнародная класіфікацыя галаўных боляў* (ICHD) з’яўляецца паглыбленай іерархічнай класіфікацыяй галаўных боляў Міжнароднага таварыства галаўнога болю. Яна змяшчае відавочныя дыягнастычныя крытэрыі выяўленняў галаўнога болю. Першы варыянт класіфікацыі, ICHD-1, быў апублікаваны ў 1988 годзе. Цяперашняя рэдакцыя ICHD-2 была апублікавана ў 2004 годзе.

Класіфікацыя выкарыстоўвае лічбавыя коды. Дыягностыка ўключае ў сябе 14 груп галаўнога болю. Першыя чатыры з іх класіфікуюцца як першасныя галаўныя болі, групы з 5 па 12 ёсць другасныя галаўныя болі, чарапныя неўралгіі, цэнтральныя і першасныя болі твару і іншыя галаўныя болі адносяцца да апошніх двух груп.

ICHD-2 класіфікацыя вызначае мігрэні, напружаныя тыпы галаўных боляў, кластарныя галаўныя болі і іншыя болі, звязаныя з трайчастай нервай, у якасці асноўных тыпаў першасных галаўных боляў. Акрамя таго, згодна з той жа класіфікацыяй, галаўныя болі, якія выкліканы з-за раненняў, кашалю, напружання і сексуальнай актыўнасці, таксама класіфікуюцца як першасныя галаўныя болі. Штодзённыя зацятыя галаўныя болі, нараўне з гіпнічным галаўным болем і громападобнымі галаўнымі болямі лічацца першаснымі галаўнымі болямі таксама.

Другасныя галаўныя болі класіфікуюцца ў залежнасці ад іх этыялогіі, а не на іх сімптомаў. Паводле ICHD-2 класіфікацыі, асноўныя віды другасных галаўных боляў уключаюць болі, якія выкліканы з-за траўмы галавы альбо шыі, як хлыстовыя траўмы, нутрачарапная гематома, пасля трэпанацыі чэрапа альбо іншыя. Галаўныя болі, выкліканыя чарапнага альбо шыйнага суднавага разладу, як ішэмічны інсульт і транзітарная ішэмічная атака, нетраўматычныя нутрачарапныя кровазліцці, сасудзістыя мальфармацыі альбо артэрыіты, таксама вызначаюцца як другасныя галаўныя болі. Гэты тып галаўнога болю можа таксама быць выкліканы з-за цэрэбральнага вянознага трамбозу або розных нутрачарапных сасудзістых парушэнняў. Іншыя другасныя галаўныя болі ёсць тыя, якія выкліканы ў сувязі з нутрачарапным разладм, якое не з’яўляюцца сасудзістым, як нізкі альбо высокі ціск цэрэбраспінальнай вадкасці, неінфекцыйныя запаленчыя захворванні, нутрачарапныя наватворы, эпілептычны прыступ альбо іншыя віды засмучэнняў і хвароб, якія не звязаны з сасудзістай сеткай цэнтральнай нервовай сістэмы. ICHD-2 класіфікуе галаўныя болі, выкліканыя ўжываннем у ежу пэўных рэчываў, у якасці другасных галаўных боляў таксама. Гэты тып галаўнога болю можа паўстаць у выніку празмернага выкарыстання некаторых лекаў альбо пад уздзеяннем некаторых рэчываў. ВІЧ/СНІД, унутрычарапныя інфекцыі і сістэмныя інфекцыі таксама могуць выклікаць другасныя галаўныя болі. Сістэма класіфікацыі ICHD-2 уключае ў сябе галаўныя болі, звязаныя з парушэннямі гамеастазу ў катэгорыі другасных галаўных боляў. Гэта азначае, што галаўныя болі, выкліканыя дыялізам, высокім крывяным ціскам, гіпатэрыёзам і нават з-за практыкі паста, лічацца другаснымі галаўнымі болямі. Другасныя галаўныя болі, у адпаведнасці з той жа сістэмай класіфікацыі, таксама могуць быць звязаны з пашкоджаннем любога з структур твару, як зубы, сківіцы, скронева-сківічны сустаў. Галаўныя болі могуць быць выкліканы з-за псіхіятрычнага разладу, як саматызацыі альбо псіхозу, яны таксама класіфікуюцца як другасныя галаўныя болі.

ICHD-2 класіфікацыя ставіць чарапныя неўралгіі і іншыя тыпы неўралгіі ў іншую катэгорыю. Згодна з гэтай сістэмай, існуюць 19 відаў неўралгій і галаўных боляў, якія выкліканы з-за розных цэнтральных прычын тварнага болю. Больш за тое, ICHD-2 уключае ў сябе катэгорыю, якая ўтрымлівае ўсе галаўныя болі, якія не могуць быць класіфікаваны.

Нягледзячы на тое, што ICHD-2 з’яўляецца найбольш поўнай сістэмай класіфікацыі галаўнога болю і яна ўключае ў сябе дыягнастычныя крытэрыі некаторых відаў галаўных боляў, у першую чаргу першасных галаўных боляў, яна не заўсёды строга выкарыстоўваецца ў медыцыне і часцяком рашэнні робяцца на меркаванне эксперта.

### NIH

Класіфікацыя NIH складаецца з кароткага вызначэння абмежаванага ліку галаўных боляў. Гэтая сістэма класіфікацыі з’яўляецца больш кароткай і апісвае толькі пяць катэгорый галаўных боляў. У гэтым выпадку першасныя галаўныя болі ёсць тыя, якія не паказваюць арганічных альбо структурных этыялогіяў. Згодна з гэтай класіфікацыяй, галаўныя болі могуць быць сасудзістымі, мышачнымі, цэрвікагенымі, цяглавымі і супрацьзапаленчымі.

Заўвагі
-------

1. ↑  headache на Dorland’s Medical Dictionary
2. ↑  «16.25.100.131» the Headache Classification Subcommittee of the International Headache Society
3. ↑  Brown Mr (September 1951). «The classification and treatment of headache». Med. Clin. North Am. 35 (5): 1485-93. PMID 14862569
4. ↑  Morris Levin, Steven M. Baskin, Marcelo E. Bigal (2008). «*Comprehensive Review of Headache Medicine*». Oxford University Press US. ISBN 0-19-536673-5.
5. ↑  Morris Levin, Steven M. Baskin, Marcelo E. Bigal (2008). *«Comprehensive Review of Headache Medicine»*. Oxford University Press US. p. 60. ISBN 0-19-536673-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Галаўны боль
* Міжнародная класіфікацыя галаўных боляў (ICHD-2) Архівавана 28 лютага 2009.
* Усё аб дыягностыцы: Галаўны боль

| ⛭Паталогіі нервовай сістэмы, найперш ЦНС (G04–G47, 323–349) |
| --- |
| Запаленне | 

|  |  |
| --- | --- |
| Галаўны мозг | 
* Энцэфаліт
	+ Вірусны
	+ Герпетычны
	+ Лімбічны
	+ Летаргічны
* Трамбоз кавернознага сінуса
* Абсцэс галаўнога мозга
	+ Амёбны

 |
| Спінны мозг | 
* Міэліт: Поліяміэліт
* Дэміэлінізіруючыя захворванні
	+ Папярочны міэліт
* Трапічны спастычны парапарэз
* Эпідуральны абсцэс

 |
| Галаўны і/або спінны мозг | 
* Энцэфаламіэліт
	+ Востры дысемініраваны
	+ Міялгічны
* Менінгаэнцэфаліт

 |

 |
| Галаўны мозг/энцэфалапатыя | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Дэгенератыўныя | 

|  |  |
| --- | --- |
| Экстрапірамідныя ірухальныя разлады | 
* Захворванні базальных гангліяў
	+ Паркінсанізм
		- ✯ Хвароба Паркінсона
		- Постэнцэфалітычны
		- Злаякасны нейралептычны сіндром
	+ Сіндром Галервордэна — Шпатца
	+ Таупатыя
		- Прагрэсіруючы супрануклеарны парэз
	+ Мультысістэмная атрафія
	+ Гемібалізм
	+ Хвароба Хантынгтана
	+ Алівапонтацэрэбелярная атрафія

* Дыскінезія
	+ Дыстанія
		- Дыстанічны статус
		- Спастычная крывашыя
		- Сіндром Межа
		- Блефараспазм
	+ Атэтоз
	+ Харэя
		- Хорэаатэтоз
	+ Міяклонус
		- Міякланічная эпілепсія
	+ Акатызія

* Трэмар
	+ Эсенцыяльны
	+ Інтэнцыйны
* Сіндром турботных ног
* Сіндром цягліцавай скаванасці

 |
| Дэменцыя | 
* Таупатыя
	+ ✯ Хвароба Альцгеймера
		- З раннім пачаткам
	+ Першасная прагрэсіруючая афазія
* Лобна-скроневая дэменцыя/Лобна-скроневая долевая дэгенерацыя
	+ Хвароба Піка
	+ Дэменцыя з цельцамі Леві
* Задняя картыкальная атрафія

* Сасудзістая дэменцыя

 |
| Мітахандрыяльныязахворванні | 
* Сіндром Лея

 |

 |
| Дэміэлінізіруючыя | 
* Аўтаімунныя
	+ Рассеяны склероз
	+ Оптыкаміэліт
	+ Дыфузны міэлінакластычны склероз
* Спадчынныя
	+ Адрэналейкадыстрафія
	+ Хвароба Александэра
	+ Хвароба Кэнэвэна
	+ Хвароба Крабэ
	+ Метахраматычная лейкадыстрафія
	+ Хвароба Пеліцэуса — Мерцбахера
	+ Лейкаэнцэфалапатыя са зніканнем белага рэчыва
	+ Мегалэнцэфалічная лейкаэнцэфалапатыя з субкартыкальнымі кістамі
	+ Сіндром CAMFAK
* Цэнтральны маставы міэліналізіс
* Хвароба Маркіяфавы — Біньямі
* Хвароба Альперса

 |
| Эпізадычныя/параксізмальныя | 

|  |  |
| --- | --- |
| Абмор/эпілепсія | 
* Парцыяльны
* Генералізаваны
* Эпілептычны статус
* Міякланічная эпілепсія

 |
| Галаўны боль | 
* Мігрэнь
	+ Сямейная геміплегічная
* Кластарны галаўны боль
* Тэнзійны галаўны боль

 |
| Цэрэбраваскулярныя | 
* Транзіторная ішэмічная атака
	+ Amaurosis fugax
	+ Транзіторная глабальная амнезія
	+ Вострая афазія

* Інсульт
	+ Сіндром сярэдняй мазгавой артэрыі
	+ Сіндром пярэдняй мазгавой артэрыі
	+ Сіндром задняй мазгавой артэрыі
	+ Сіндром Фовіля
	+ Сіндром Міяра — Гюблера
	+ Сіндром Валенберга
	+ Сіндром Вебера
	+ Лакунарны інсульт

 |
| Разлады сну | 
* Бессань
* Гіперсамнія
* Апноэ ў сне
	+ Абструктыўнае
	+ Сіндром Ундзіны
* Наркалепсія
* Катаплексія
* Сіндром Клейне — Левіна
* Разлад цыркадных рытмаў сну
	+ Разлад ранняга надыходу фазы сну
	+ Разлад затрымкі фазы сну
	+ Разлад сну, абумоўлены не 24-гадзінным цыклам сну — няспання
	+ Дэсінхраноз

 |

 |
| Спіннамазгавая вадкасць | 
* Унутрычарапная гіпертэнзія
	+ Гідрацэфалія/Гідрацэфалія пры нармальным ціску
	+ Харыёідпапілома
	+ Ідыяпатычная ўнутрычарапная гіпертэнзія
* Ацёк мозга
* Унутрычарапная гіпатэнзія

 |
| Іншыя | 
* Дыслакацыя мозга
* Сіндром Рэя
* Пячоначная энцэфалапатыя
* Таксічная энцэфалапатыя
* Энцэфалапатыя Хасімота

 |

 |
| Спінны мозг/міэлапатыя | 
* Сірынгаміэлія
* Сірынгабульбія
* Сіндром Морвана
* Сасудзістая міэлапатыя
	+ Сіндром Фуа — Алажуаніна
* Кампрэсія спіннога мозга

 |
| Галаўны і/абоспінны мозг | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Дэгенератыўныя | 

|  |  |
| --- | --- |
| Спінацэрэбелярная атаксія | 
* Атаксія Фрыдрэйха
* Атаксія-тэлеангіэктазія

 |
| Хвароба рухальнага нейрона | 
* Толькі верхні рухальны нейрон:
	+ Першасны латэральны склероз
	+ Псеўдабульбарны сіндром
	+ Спадчынная спастычная параплегія

* Толькі ніжні рухальны нейрон:
	+ Дыстальныя спадчынныя рухальныя нейрапатыі
	+ Спінальныя цягліцавыя атрафіі
		- Спінальная цягліцавая атрафія
		- Спінальная і бульбарная цягліцавая атрафія
		- X-счэпленая спінальная цягліцавая атрафія тыпу 2
		- Дыстальная спінальная цягліцавая атрафія тыпу 1
		- Прыроджаная дыстальная спінальная цягліцавая атрафія
		- Понтацэрэбелярная гіпаплазія
		- Спінальная цягліцавая атрафія з перавагай ніжніх канцавін
		- Спінальная цягліцавая атрафія з прагрэсіруючай міякланічнай эпілепсіяй
	+ Прагрэсіруючая цягліцавая атрафія
	+ Прагрэсіруючы бульбарны параліч
		- Хвароба Фацыа — Ландэ
		- Інфантыльны прагрэсіруючы бульбарны параліч

* Абодва рухальныя нейроны:
	+ Бакавы аміятрафічны склероз

 |

 |

 |

| Асноўныя сімптомы захворванняў |
| --- |
|  | 
* Атаксія
* Ляксы
* Боль жывата
* Боль галавы
* Боль вуха
* Боль у ваколіцы грудной клеткі
* Ахрыпласць
* Ікаўка
* Парушэнні адчувальнасці
* Сутаргі
* Удушша
* Дысфагія
* Дыспепсія
* Гінекамастыя
* ЛНП
* Кашаль
* Сэрцабіццё
* Гематурыя
* Крываплюцце
* Парушэнні мочаспускання
* Парэзы і паралюшы
* Нудзі і ваніты
* Набраканне
* Парушэнні дыхання
* Менінгіяльныя сімптомы
* Смага
* Цыяноз
* Дыхальныя шумы
* Парушэнні свядомасці
* Сверб
* Павялічэнне лімфавузлоў
* Асцыт
* Зацвердзь
* Завароты галавы
* Жаўтачка

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4032416-3 · LCCN: sh85059488 · NDL: 00574966 · NKC: ph118959 |