**Вампаноаг** (саманазва: *Wôpanâak*, літаральна "людзі ніжніх земляў") — алганкінскі народ, карэнныя насельнікі ЗША. Агульная колькасць — каля 4 300 чал.

Гісторыя
--------

У XVI - пачатку XVII ст. калі пачаліся кантакты з еўрапейцамі, вампаноаг насялялі паўднёвы ўсход Масачусетса. Яны ўяўлялі сабою канфедэрацыю, якая аб'ядноўвала прыблізна 30 алганкінскіх плямён. Мяркуецца, што ў 1600 г. яна налічвала каля 12 000 чалавек, што жылі ў 40 вёсках. У 1607 - 1615 гг. ваявалі з пенабскот. Кантакты з еўрапейскімі маракамі прывялі да трох хваль эпідэмій у 1614 - 1620 гг. і значнаму скарачэнню насельніцтва, пасля чаго саслабленыя вампаноаг трапілі ў залежнасць ад суседдзяў-нарангасет. У 1614 г. англійскі мараплавец Томас Хант захапіў у палон і продаў у рабства ў Іспанію некалькіх чальцоў прыбярэжнага племені *патуксет*. Адным з іх быў Скванта. 

У 1620 г. на землях *патуксет*, спустошаных эпідэміяй, была заснавана Плімуцкая калонія. У сакавіку 1621 г. Масасойт, вялікі правадыр вампаноаг, заключыў з каланістамі пагадненне, згодна якому тыя атрымоўвалі дазвол на пасяленне і 12 000 акраў зямлі. На першых парах дапамога з боку Масасойта і Скванта адыгрывала значную ролю для выжывання калоніі. Памяць пра гэта захоўваецца ў амерыканскай традыцыі Дня Падзякі. Нарангасет, якія прынялі дамову паміж Масасойтам і заснавальнікамі Плімуцкай калоніі за ваенны саюз, абвясцілі каланістам вайну, аднак былі вымушаны адцягнуць увагу на дзеянні супраць іракезаў і пеквот. У 1632 г. яны напалі на вампаноаг, але Масасойт атрымаў ваенную падтрымку каланістаў, што дазволіла захаваць свабоду яго народа. 

Адносіны паміж вампаноаг і першымі каланістамі таксама мелі адваротны бок. Яны спрыялі працягу распаўсюджвання новых захворванняў, што вялі да далейшага скарачэння насельніцтва. Сярод загінулых ад хвароб быў Скванта. Моцна захварэўшы Масасойт быў выратаваны з дапамогай еўрапейскіх лекаў. Пасля яго смерці ў 1661 г. вялікім правадыром стаў яго другі сын Метакомет, вядомы сярод англійскіх каланістаў як кароль Філіп. Ён здолеў аб'яднаць вакол сябе суседнія плямёны, незадаволеных дзеяннямі каланістаў, а таксама прыцягнуць да змовы частку тых індзейцаў, што ўжо прынялі хрысціянсіва і еўрапейскія звычаі. У 1675 - 1676 гг. адбылася так званая вайна караля Філіпа, у якой вампаноаг і іх вярхоўны правадыр пацярпелі паражэнне. Пасля гэтага іх колькасць скарацілася да 400 чалавек. У лепшым стане знаходзіліся вампаноаг, што жылі на астравах каля кантынентальнага ўзбярэжжа. Яны меней пацярпелі ад эпідэмій і захоўвалі нейтралітэт падчас вайны караля Філіпа. 

У 1660 г. для вампаноаг была створана рэзервацыя плошчай каля 120 км² з правам на самакіраванне. Яно адмянялася ўрадам ЗША у 1788 - 1834 гг. Акрамя таго, захоўваліся аўтаномныя рэзервацыі на астравах. У наш час урад ЗША афіцыйна прызнае 4 племені вампаноаг, якія маюць самакіраванне.

Плямёны вампаноаг
-----------------

Каля 1620 г. канфедэрацыя вампаноаг уключала наступныя плямёны: *агавам*, *анавон*, *асамеекг*, *асавампсет*, *асанет*, астравіцяне, *коаксет*, *каханет*, *канеконарн*, *коаксісет*, *каўмпсусіт*, племя ракі Джонс, *лакускусет*, *матакест*, *матапоісет*, *мунпонсет*, *нукехкуменс*, *намаскет*, *патуксет*, *пёвант*, *пакасет*, *паканакет*, жыхары Солт-Вотэр-Понд, *шавамет*, *шымоа*, *тыспакін*, *татасон*, *цяск*, *уаўчымакут*. 

У наш час прызнаны плямёны *намаскет*, *пакасет*, вампаноаг Херынг-Понд, часткова прызнаны вампаноаг *машпі*.

Традыцыйная культура
--------------------

Да сярэдзіны XVII ст. асноўнымі заняткамі вампаноаг былі рыбалоўства, паляванне, ручное земляробства. Меліся сталыя ўмацаваныя вёскі з доўгімі хацінамі, разлічанымі на вялікую колькасць жыхароў. Каля іх ладзіліся агароды. Аднак большую частку года вампаноаг перамяшчаліся па паляўнічых тэрыторыях і жылі ў часовых вігвамах *вету*. Вопратка шылася са скур дзікіх жывёл і апрацаванай бярозавай кары. Рамяні пляліся з раслінных валокнаў. Карысталіся каноэ, драўлянай булавой, рознымі сякерамі, дзідамі, лукам і стрэламі.

Мова
----

Для вампаноаг з'яўляюцца роднымі некалькі дыялектаў алганкінскай мовы масачусет. Хаця першыя запісы на іх рабіліся ўжо ў XVII ст. у выніку асіміляцыі да канца XX ст. гутарковая мова была страчана. З 1993 г. прыкладаюцца намаганні для яе адраджэння.

Зноскі
------

1. ↑  Wampanoag in United States
2. ↑  WAMPANOAG HISTORY **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 4 ліпеня 2013. Праверана 5 снежня 2016.
3. ↑  Squanto - Folk Hero
4. ↑  Madeleine Johnson, The Pilgrims Should Have Been Thankful for a Spirochete
5. ↑  Metacomet (King Philip's) War **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 6 снежня 2016. Праверана 7 снежня 2016.
6. ↑  WAMPANOAG HISTORY **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 4 ліпеня 2013. Праверана 5 снежня 2016.
7. ↑  WÔPANÂAK LANGUAGE RECLAMATION PROJECT Архівавана 19 лістапада 2015.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вампаноаг
* Wampanoag Tribe of Gay Head
* POCASSET TRIBE OF THE POKANOKET NATION Архівавана 13 лютага 2017.
* Wampanoag Tribe: Facts, Clothes, Food and History