**Партызанскі атрад атамана Ангела** — баявы атрад узначалены Яўгенам Ангелам. Ангелаўцы сябе называлі **«Чырвоны курань смерці»**.

Перадумовы
----------

Яўген Пятровіч Ангел паходзіў з беднай сям’і, удзельнік Першай сусветнай вайны, прайшоў школу прапаршчыкаў. У 1917 годзе, калі фронт амаль разваліўся, Яўген Пятровіч вярнуўся на Севершчыну, адкуль паходзіў, і арганізаваў атрад паўстанцаў.

Шлях атрада
-----------

Пасля забойства вядомага на Чарнігаўшчыне паўстанца Шэкеры, Ангел падняў паўстанне ў Ічні. Пасля Ічнянскага паўстання да прыходу Дзянікіна Ангел, маючы ўзброеных 1000 чалавек, тэрарызаваў камуністаў і саўработнікаў, рабаваў цягнікі і падрываў лініі.

Атрад Ангела шмат займаўся рабежніцтвам. Падобных рэчаў Уладзімір Вінічэнка, які ўзначальваў Дырэкторыю, дараваць не мог, а сам Ангел, які відавочна быў стыхійным анархістам, аніяк не стрымліваў сваіх людзей у сістэматычных рабаваннях. Выбухнуў канфлікт: кіраўніцтва Дырэкторыі падпісала пастанову на арышт свавольнага атамана. Тады Яўген Пятровіч разарваў усе адносіны з Кіевам і пайшоў у «вольнае плаванне». Ён сапраўды быў таленавітым ваеначальнікам: ангелаўцы зацята білі і белагвардзейцаў, і бальшавікоў. Улюбёнай тактыкай ангелаўцаў сталі партызанскія засады і налёты. Такім чынам, напрыклад, атрад знішчыў злучэнне дзянікінцаў у 50 чалавек, маючы ў бойцы толькі 14.

Але ж неўзабаве канфлікт распачаўся і ў самім «Чырвоным курані смерці». Частка ангелаўцаў заявіла пра падтрымку Дырэкторыі, і перайшла на бок кіеўскай улады. Ангел застаўся з 400 коннікамі, але і з такім невялікім атрадам ён паспяхова граміў Чырвоную армію. Усё гэта выклікала вялікую занепакоенасць старшыні Рэўваенсавета Льва Троцкага: атаман Ангел быў абвешчаны бандытам. У губернскія ЧК паляцелі шыфраваныя арыентоўкі з патрабаваннем неадкладна знішчыць ангелаўцаў.

У 1919 годзе пасланцы Ангела прапаноўвалі Станіславу Булак-Балаховічу хаўрус супраць бальшавікоў, але той ім адмовіў.

Атрад харызматычнага атамана быў ліквідаваны ў снежні 1919 года на Жытоміршчыне. Сам Ангел быў паранены, патрапіў у палон, дзе яго і расстралялі. Але ж ягоныя паплечнікі працягвалі змаганне. ЧК лавіла іх ажно да сярэдзіны дваццатых гадоў.

Галоўнай прычынай паразы Ангелавага «Чырвонага кураня смерці» стала страта даверу мясцовага насельніцтва з-за рабаванняў сялянаў некаторымі паўстанцамі, а таксама занадта памяркоўная пазіцыя Яўгена Пятровіча па гэтым пытанні.

Склад
-----

У атрадзе атамана Ангела былі не толькі ўкраінцы – так, відную ролю адыгрываў Васіль Князевіч з Гомельшчыны, былы падпаручнік царскай арміі, якога Яўген Пятровіч ведаў яшчэ па школе прапаршчыкаў. У атрадзе было і нямала жанчын, якія са зброяй у руках змагаліся з чырвонымі і белымі нароўні з мужчынамі, што прайшлі Першую сусветную.

Бок
---

І атаман Ангел, і ягоныя паплечнікі былі зацятымі ворагамі і рэстаўрацыі Расійскай імперыі, і савецкай улады. Яны храбра біліся з атрадамі дзянікінцаў і чырвонаармейцаў нават тады, калі ворагаў было значна больш. Але палітычныя сімпатыі атамана былі надта ўжо непаслядоўнымі. Спярша Яўген Пятровіч падтрымаў гетмана Паўла Скарападскага, аднак неўзабаве перайшоў на бок яго ворагаў — Дырэкторыі. Але Сямён Пятлюра з Уладзімірам Вінічэнкам таксама сталі для Ангела ворагамі. Імаверна, гэта звязана з тым, што змаганне з белымі і чырвонымі ў ангелаўцаў арганічна спалучалася з рабаваннем простага народу, за шчасце якога яны і змагаліся.

Спасылкі
--------

* *Уладзіслаў Ахроменка.* Справы 1923 г. «Атаман Ангел, вялікі і жахлівы» (беларуская мова) // *Беларускае Радыё Рацыя*.

| ⛭Беларускі антысавецкі супраціў (1918—1933) |
| --- |
| Камандоўцы | 
* Станіслаў Булак-Балаховіч
* Люцыян Жалігоўскі
* Лукаш Семянюк
* Юрка Моніч
* Атаман Дзяргач
* Атаман Грач
* Атаман Шаўчэнка
* Ян Мацэлі
* Антон Сокал-Кутылоўскі
* Павал Жаўрыд
* Антон Бахенскі

 |  |
| Расія Белы рух | 
* Пінска-Валынскі добраахвотны батальён
* Руская народная добраахвотніцкая армія

 |
| Польшча Польшча | 
* Беларуская вайсковая камісія
* Самаабарона Літвы і Беларусі
* Польска-беларускае таварыства
* Часовы беларускі нацыянальны камітэт1-я беларуска-літоўская дывізія
* 2-я беларуска-літоўская дывізія

 |
| Літва Літва | Беларускі асобны батальён |
| Беларусь БНР | 
* Рада БНР
* Беларускі палітычны камітэт
* Рада Случчыны
* Войска БНР1-ы Менскі беларускі полк
* Беларуская дывізія
* Асобны атрад БНР
* Слуцкая брыгада

 |
| Партызанка | 
* «Зялёны дуб»
* Саюз Абароны Радзімы і Свабоды
* Брацтва рускай праўды
* Партызанскі атрад імя Махно
* Ангелаўцы
* Півенцы
* «Белая Світка»

 |
| Паўстанніі выступы | 
* Менскія падзеі (1918)
* Аршанскае паўстанне (1918)
* Вяліжскае паўстанне (1918)
* Парэцкае паўстанне (1918)
* Прапойскае паўстанне (1919)
* Гомельскае паўстанне (1919)
* Мірскае паўстанне (1919)
* Барысаўскае паўстанне (1919)
* Дабранскае паўстанне (1919)
* Нясвіжскае паўстанне (1919)
* Браслаўска-Дзісенскае паўстанне (1919)
* Койданаўскае паўстанне (1920)
* Мсціслаўская сялянская дэманстрацыя (1921)
* Слуцкі збройны чын (1921)
* Панькоўска-Будаўскае паўстанне (1929)
* Бешанковіцкае паўстанне (1930)
* Першы барысаўскі галодны бунт (1932)
* Другі барысаўскі галодны бунт (1933)

 |
| Вядомыя акцыі | 
* Бітва за Вільню (1918)
* Абарона Крыма (1920)
* Варшаўская бітва (1920)
* Бітва за Кобрын (1920)
* Бітва на Нёмане (1920)
* Палескі паход (1920)
* Напад на цягнік каля Слаўнае (1923)

 |
| Іншае | 
* Кастрычніцкая рэвалюцыя на Беларусі
* Беларусь у польска-савецкай вайне
* Савецкая акупацыя БеларусіТам, дзе яшчэ змагаюцца
* Беларусь мяцежная
* Антыбальшавіцкія паўстанні і партызанская барацьба на Беларусі

 |