**«Затрыманы прывід»** (англ.: Ghost detainee) — абазначэнне ў выканаўчай уладзе ўрада Злучаных Штатаў вязняў, чыя асоба была схавана і не зарэгістравана. Тэрмін узнік падчас прэзідэнцтва Джорджа Буша-малодшага, пры якім Белы дом пачаў вайну з тэрарызмам.

Колькасць
---------

Згодна з мемарандумам швейцарскага сенатара Дыка Марці аб «меркаваных затрыманнях у краінах Савета Еўропы» (2006 г.), амерыканскае Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне (ЦРУ) захапіла каля ста чалавек на еўрапейскай тэрыторыі і пасля выдала іх у краіны, дзе яны маглі падвяргацца катаванням. Гэтая лічба з’яўляецца няпоўнай. Прыкладна столькі ж «затрыманых прывідаў» налічвалася ў саміх ЗША. 

Па словах кіраўніка ЦРУ Майкла Хайдэна, з 2002 па 2007 год амерыканскія спецслужбы захапілі і трымалі пад вартай на сакрэтных аб’ектах за мяжой да 100 чалавек. 

Як паведаміла Ірэн Хан з Amnesty International, на 2004 год ЗША ўтрымлівалі тысячы людзей у Іраку, сотні ў Афганістане і невядомую колькасць у іншых месцах.

Практыка
--------

Напрыканцы 2003 г. грамадскасці стала вядома пра затрыманага, вядомага як Triple X, пра яго дапыталі міністра абароны ЗША Дональда Рамсфельда, аднак генерад ухіляўся ад адказу. Аднак як паведаміў у верасні 2004 г. генерал Пол Дж. Керн, армія супрацоўнічала з ЦРУ ў хаванні дзясяткаў «затрыманых прывідаў» ад Чырвонага Крыжа ў Іраку.

У 2005 годзе выданне Washington Post апублікавала артыкул пра іракскую турму Абу-Грэйб, якую выкарыстоўвалі арміі ЗША і ЦРУ. Згодна з артыкулам, апошняя ў 2003 годзе папрасіла супрацоўнікаў ваеннай разведкі дазволіць ім размясціць «затрыманых прывідаў» на аб’екце і прапанавала падпісаць мемарандум аб узаемаразуменні паміж агенцтвамі. Армія і Міністэрства абароны прызналі, што Злучаныя Штаты трымалі «прывідаў», але заявілі, што гэта было толькі асобнымі інцыдэнтамі

Адным з вядомых «затрыманых прывідаў» з’яўляецца Халід Масры, грамадзянін Германіі, выкрадзены ЦРУ ў Македоніі ў студзені 2004 года. Яго даставілі ў сакрэтную турму ЦРУ ў Афганістане, вядомую як «Саляная яма», для допыту з выкарыстаннем «пашыраных метадаў допыту», якія мелі пад увагай катаванні. У сакавіку амерыканцы прызналі яго невінаватым і ў рэшце рэшт вызвалілі ў маі таго ж года пасля некаторых дадатковых затрымак. Кажуць, што яго выкраданне было выяўлена памылкова. Першапачаткова ўлады Германіі сцвярджалі, што не ведалі пра сітуацыю з Масры. Але 1 чэрвеня 2006 г. BND (нямецкая разведвальная служба) заявіла, што ёй было вядома аб захопе мужчыны за 16 месяцаў да таго, як краіну афіцыйна праінфармавалі аб яго арышце. 

У справаздачы за 2007 г. арганізацыя Human Rights Watch выклала заявы меркаванага затрыманага «прывіда» Марвана Джабура, палесцінца, які быў арыштаваны ў Лахоры, Пакістан, у маі таго ж года. Ён сцвярджаў, што больш за месяц яго ўтрымлівалі ў сакрэтным ізалятары ў Ісламабадзе. Потым Джабурф быў дастаўлены ў турму ЦРУ ў Афганістане, дзе ўтрымліваўся больш за два гады. Падчас зняволення яго катавалі, збівалі, прымушалі не спаць суткамі, больш за месяц трымалі голым і прыкаваным да сцяны.

Па меншай меры 39 затрыманых, якія ў той ці іншы час утрымліваліся ЦРУ ў таемных месцах зняволення, абвешчаны зніклымі. Такая лічба была названа ў справаздачы Off Record, сумесна апублікаванай 7 чэрвеня 2007 года шасцю вядучымі праваабарончымі групамі, у тым ліку Amnesty International, Цэнтрам канстытуцыйных правоў, Цэнтрам правоў чалавека і глабальнай справядлівасці і Human Rights Watch .

Крытыка
-------

Amnesty International і іншыя няўрадавыя арганізацыі раскрытыкавалі гэтую практыку як неналежную і незаконную. Як адзначалася, зняволеныя не мелі кантактаў з інспектарамі, праваабаронцамі і нават сваімі сем’ямі. 

У маі 2005 года Ірэн Хан з Amnesty International заклікала ўрад ЗША альбо вызваліць зняволеных, альбо абвінаваціць іх і прыцягніуць да адказнасці ў належным парадку.

Зноскі
------

1. ↑  The "Taguba Report" On Treatment Of Abu Ghraib Prisoners In Iraq: ARTICLE 15-6 INVESTIGATION OF THE 800th MILITARY POLICE BRIGADE, May 2004, *Findlaw*
2. ↑  "Information memorandum II on the alleged secret detentions in Council of Europe states, reported by Dick Marty" Архівавана 24 мая 2006 года. *BBC*, January 22, 2006
3. ↑  "CIA Chief Defends Detention of Suspects" Архівавана 21 кастрычніка 2007 года. Associated Press, *New York Sun*, September 7, 2007
4. 1 2 3  *Amnesty International Report 2005* Архівавана 31 мая 2005 года. Irene Khan, Speech at Foreign Press Association, *Amnesty International*, 25 May 2005
5. ↑  Pound, Edward T. "Hiding a Bad Guy Named Triple X" Архівавана 24 мая 2011 года. *U.S. News & World Report*, June 21, 2004
6. ↑  Russell Adkins.  Generals: CIA hid Abu Ghraib detainees from Red Cross **(нявызн.)**, *The Jurist* (September 9, 2004). Праверана 23 студзеня 2007.
7. ↑  Josh White, "Army, CIA Agreed on 'Ghost' Prisoners" [{{{1}}} Архівавана] {{{2}}}. *Washington Post*, March 10, 2005
8. ↑  "German Spy Agency Admits Mishandling Abduction Case", *The New York Times*, June 2, 2006
9. ↑  Human Rights Watch, *Ghost Prisoner: Two Years in Secret CIA Detention* Архівавана 16 верасня 2007 года. February 2007
10. ↑  "*Off the Record* List" Архівавана 14 чэрвеня 2007 года.
11. ↑  "US holding at least 39 detainees in secret prisons" Архівавана 9 чэрвеня 2007 года. *Jurist,* June 7, 2007

Спасылкі
--------

* UN Secret Detention Report Asks, "Where Are The CIA Ghost Prisoners?" Andy Worthington, January 29, 2010
* Behind the Wire: An Update to Ending Secret Detentions (2005) Архівавана 21 чэрвеня 2010 года. Human Rights First

| ⛭ Сакрэтныя турмы ЦРУ |
| --- |
| Турмы | 
* Афганістан Солт-Піт
* Кэмп-Эгерс
* Куба Гуантанама
* Сунічныя палі
* Пені-Лейн
* Кэмп-Ноу
* Марока Тэмара
* Айн-Ауда
* Польшча Старэ-Кейкуты
* Шчытна-Шыманы
* Румынія 57-я авіябаза
* Бухарэст
* Літва Антавілей

 |
| Вязні | 
* Саудаўская Аравія Абу Зубайда
* Мустафа аль-Хаўсаві
* Хасан бін Аташ
* Абд ар-Рахім аль-Нашыры
* Емен Абдул аль-Салам аль-Хілаль
* Мусаб Амар Алі аль-Мудвані
* Іарданія Джаміль аль-Бана
* Ірак Бішэр Амін Халіль аль-Раві
* Алжыр Лаід Саідзі
* Эфіопія Біньям Махамед
* Кувейт Халед аль-Масры
* Афганістан Гуль Рахман
* Пакістан Халід Шэйх Махамед
* Маўрытанія Махамед Ульд Слахі
* Судан Самі аль-Хадж

 |
| Іншае | 
* Пашыраныя метады допыту
* Затрыманы прывід
* Катаванне вадой
* Надзвычайная выдача
* Гібель вязняў у Гуантанама (2006)

 |