**Асвейскі** — ландшафтны заказнік рэспубліканскага значэння, утвораны Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь № 4 ад 03.01.2000 года. Знаходзіцца ў паўночнай частцы Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі.

Міжнародны статус аховы
-----------------------

Заказнікі атрымаў статус тэрыторыі, важнай для птушак у 1998 годзе (код — BY001, крытэрыі В2, В3), з 2002 года — водна-балотнага угоддзя міжнароднага значэння (крытэрый 1а).

Апісанне
--------

Тэрыторыя заказніка ўяўляе сабой буйны комплекс азёр, лясоў, пераходных і верхавых балот, нізінных балот адносна мала. Ядром заказніка з'яўляецца возера Асвейскае, якое мае важнае гідралагічнае і кліматаўтвараючае значэнне для вялікага рэгіёна паўночнай часткі Беларусі. Вялікую частку ўгоддзя займаюць верхавыя і пераходныя балоты, якія пакрыты хвойнікамі, бярэзнікамі і алешнікамі. Сярод балот раскіданы нешматлікія мінеральныя астравы. Лясы займаюць каля 30 % агульнай плошчы заказніка, лугі — 6 %, хмызнякамі пакрыта 4 % тэрыторыі.

### Гідраграфія

Гідраграфічная сетка добра развіта і прадстаўлена азёрамі, рэкамі і шматлікімі меліяратыўнымі каналамі. Галоўная водная артэрыя тэрыторыі — рака Свольна, якая адносіцца да басейна Заходняй Дзвіны. Найбольш значным натуральным вадаёмам з'яўляецца возера Асвейскае, плошча якога складае 47,95 км² (пасля Нарачы гэта другі па велічыні прыродны вадаём Беларусі). Возера адносіцца да эўтрофнага тыпу, яно мелкаводнае, сярэдняя глыбіня не перавышае 2 метраў. У яго ўпадаюць некалькі невялікіх рэк і каналаў, аднак прыток вады ў вадаём адбываецца, галоўным чынам, за кошт ападкаў. Апошнія дваццаць гадоў возера інтэнсіўна зарастае надводнай расліннасцю і паступова страчвае сваё значэнне ў якасці рыбапрамысловага вадаёма і месца гнездавання вадаплаўных птушак. Найбольш верагодная прычына такіх змяненняў — зніжэнне ўзроўню вады, якая выцякае з возера па каналу Дзегцяроўка. Для пад'ёму і стабілізацыі ўзроўню вады ў возеры, на гэтым канале было ўзведзена гідратэхнічнае збудаванне са шлюзам-рэгулятарам, загараджальнай дамбай і водападводзячым каналам. Аднак цяпер дамба знаходзіцца ў нездавальняючым тэхнічным стане. Другой верагоднай прычынай зніжэння ўзроўню вады могуць быць вынікі торфараспрацовак, якія праводзіліся недалёка ад возера.

Выкарыстанне
------------

Лесагаспадарчая дзейнасць на тэрыторыі заказніка вядзецца ў рацыянальных памерах. З іншых відаў гаспадарання пераважаюць здабыча торфу, прамысловы і аматарскі збор грыбоў і ягад, рэгламентаванае паляванне. У Асвейскім возеры ёсць значныя запасы сапрапеляў высокай якасці, прыгодных для прамысловай здабычы.

Фаўна
-----

На тэрыторыі заказніка гняздуецца 164 віды птушак, 36 з іх занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі, у тым ліку вялікі бугай (*Botaurus stellaris*), нырок-сівак (*Aythya ferina*), беркут (*Aquila chrysaetos*), скапа (*Pandion haliaetus*).

Возера Асвейскае — буйнейшае ў рэгіёне Паазер'я месца размнажэння і паслягнездавой канцэнтрацыі некаторых паляўнічых відаў вадаплаўных птушак: качкі-крыжанкі (*Anas platyrhynchos*), нырка-сівака (*Aythya ferina*) і лыскі (*Fulica atra*). Акрамя таго, возера і навакольныя тэрыторыі з'яўляюцца месцам пастаяннай канцэнтрацыі водна-балотных відаў птушак у перыяд міграцый вясной і восенню. З млекакормячых, якія сустракаюцца на ТВП, ахове належаць 3 віды: буры мядзведзь (*Ursus arctos*), барсук (*Meles meles*), рысь звычайная (*Lynx lynx*).

### Іхціяфаўна

У азёрах заказніка сустракаюцца наступныя віды рыб: шчупак звычайны (*Esox lucius*), плотка (*Rutilus rutilus*), лешч (*Abramis brama*), верхаводка (*Alburnus alburnus*), гусцяра (*Blicca bjoerkna*), краснапёрка (*Scardinius erythrophthalmus*), карась звычайны (*Carassius carassius*), карась сярэбраны (*Carassius auratus*), сазан (*Cyprinus carpio*), карп (*Cyprinus carpio carpio*), лінь (*Tinca tinca*), язь (*Leuciscus idus*), жэрах (*Aspius aspius*), акунь звычайны (*Perca fluviatilis*), звычайны джгір (*Gymnocephalus cernuus*), судак (*Lucioperca lucioperca*), сом (*Silurus glanis*), мянтуз (*Lota lota*), вугор (*Anguilla anguilla*), уюн звычайны (*Misgurnus fossilis*).

Флора
-----

З рэдкіх раслін, якія сустракаюцца на тэрыторыі заказніка, трэба адзначыць гібрыдныя формы вольхі чорнай (*Alnus glutinosa*) і шэрай (*Alnus incana*), высокаствольныя формы бярозы карэльскай (*Betula pendula var. carelica*), буйныя папуляцыі гарлачыка жоўтага малога (*Nuphar pumila*), а таксама рэліктавую насякомаедную расліну — альдраванду пухіраватую (*Aldrovanda vesiculosa*). Увогуле, у заказніку выяўлена 16 відаў раслін, якія занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі.

### Неспрыяльныя фактары

* Антрапагенная эўтрафікацыя возера Асвейскае, якая выклікана сцёкамі вады з сельгасугоддзяў і торфараспрацовак, камунальна-бытавых прадпрыемстваў, жывёлагадоўчых ферм.
* Парушэнне гідралагічнага рэжыму ў выніку дзейнасці торфапрадпрыемства.
* Памяншэнне ўзроўню вады ў возеры вядзе да змен яе якасных паказчыкаў, хуткаму зарастанню возера, змяншэнню рыбапрадукцыйнасці, зніжэнню яго значэння для вадаплаўных птушак.
* Прамысловае рыбалоўства магло стаць адной з прычын памяншэння запасаў рыбы ў возеры.

Краявід на ўсход ад в. Гарадзілавічы
### Меры аховы

У студзені 2009 пачаліся работы па рэнатуралізацыі парушанага тарфянога балота Асвейскае. Аднавіць гідралагічны рэжым тэрыторыі плануецца шляхам каскаднага перакрыцця перамычкамі асушальнай сеткі. За 3 месяцы работ праектам прадугледжана будаўніцтва 11 перамычак на дрэнажных каналах, а таксама стварэнне сістэмы плыткіх вадаёмаў з рэгуляванай глыбінёй вады.

Мерапрыемствы ажыццяўляюцца ў рамках праекту ПРААН і Глябальнага экалягічнага фонду (ГЭФ) «Рэнатуралізацыя і ўстойлівае кіраванне тарфянымі балотамі дзеля перадухілення дэградацыі земляў, змянення клімату і забеспячэння захавання глябальна значнай біялягічнай разнастайнасці», выканаўчым агенцтвам якога з'яўляецца Міністэрства лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Заказник «Освейский» (руск.)
2. 1 2 3  Асвея Архівавана 10 лістапада 2011.
3. ↑  У рамках праекту ПРААН-ГЭФ распачатае аднаўленьне балота Асьвейскае(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Скарбы прыроды Беларусі — Treasures of Belarusian Nature: Тэрыторыі, якія маюць міжнар. значэнне для захавання біял разнастайнасці /аўт. тэксту і фота А. В. Казулін [і інш]. — 2-ое выд. перапрац. дап. — Мн.: Беларусь, 2005. — 215 с. — Паводле эл. рэсурса ptushki.org

Спасылкі
--------

* Сайт ГА "Ахова птушак Бацькаўшчыны"