***«Вока свету»*** - гэта фэнтэзійны раман амерыканскага пісьменніка Роберта Джордана, першая кніга серыі *«Кола часу»*. Ён быў апублікаваны Tor Books і выпушчаны 15 студзеня 1990 года. Пасля першай публікацыі *«Вока свету»* складалася з аднаго пралогу і 53 раздзелаў, з дадатковым пралогам, які дадаў аўтар пасля перавыданне. Кніга мела як і камерцыйны поспех так і сярод крытыкаў. Крытыкі высока ацанілі тон, тэмы і падабенства з *«Уладаром пярсцёнкаў»* (хаця некаторыя і крытыкавалі за гэта).

2 студзеня 2002 года *«Вока свету»* было перавыдадзена ў выглядзе дзвюх асобных кніг, прызначаных для моладзі, з большым тэкстам і некалькімі ілюстрацыямі. Гэта былі *From the Two Rivers* і *To Blight*. Першы ўключаў дадатковы пралог пад назвай «Крумкачы», прысвечаны Эгуін аль'Вэрэ. Амерыканская бібліятэчная асацыяцыя ўнесла *"Вока свету"* ў спіс папулярных кніг у мяккай вокладцы для маладых людзей у 2003 годзе. 

Пасля выхаду тэлесерыяла *«Кола часу»* *«Вока свету»* ў студзені 2022 года трапіла ў спіс бестселераў "The New York Times" у катэгорыі масавага рынку  і заняла першае месца ў спісе аўдыяфантастыкі.

Сюжэт
-----

*Вока свету* круціцца вакол галоўных герояў Ранда аль'Тора, Мэтрым (Мэта) Котана, Пэрына Айбары, Эгуін аль'Вэры і Найніў аль'Меары, пасля таго як іх роднае мястэчка Поле Эмонда нечакана атакавалі тролакі (салдаты антаганіста) і Мірдраал/Фэйд (падобны да нежыці афіцэр, які камандуе тролакамі), які мае намер захапіць Ранда, Мэта і Пэрына. Каб выратаваць сваю вёску ад далейшых нападаў, Рэнд, Мэт, Пэрын і Эгуін бягуць з яе ў суправаджэнні Айз Седай Мойрэйн Дамадрэд, яе вартаўніка Аль'Лана Мандрагорана і барда Тома Мерыліна, а пазней да іх далучылася "Мудрая" Найніў аль’Меара. Пераследуючыся ўсё большай колькасцю тролакаў і мірдраала, падарожнікі знаходзяць прытулак у закінутым горадзе Шадар Лагот, дзе Мэт выкрадае пракляты кінжал, заражаючыся такім чынам ад злоснага Машадара. Падчас уцёкаў з горада падарожнікі разлучаюцца; Рэнд, Мэт і Том едуць на лодцы да Беламосця, дзе Том застаецца, дазваляючы Рэнду і Мэту збегчы ад Мірдраала. У Кэмліне Рэнд сябруе з Агірам па імені Лоял. Спрабуючы зірнуць на нядаўна захопленага Ілжывага Цмока, Ранд сябруе з Элейн Траканд, спадкаемцай прастола Андора, і яе братамі Гаўінам Тракандам і Галадам Дамадрэдам. Затым Рэнд паўстае перад каралевай Моргазай, яе дарадцай Айз Седай, Элайдай і генерал-капітанам гвардыі Каралевы Гарэтам Брын, пасля чаго быў вызвалены без прад'яўлення абвінавачанняў, нягледзячы на сур'ёзныя выказванні Элайды адносна Ранда.

Асобна ад Ранда і Мэта, Пэрын і Эгуін трапляюць у Кэмлін, з дапамогай Эліаса Мачэра, чалавека, які можа тэлепатычна размаўляць з ваўкамі і які сцвярджае, што Пэрын можа рабіць тое ж самае. Трое сутыкаюцца з Дзяцьмі Святла, на працягу невялікай бойкі Пэрын забівае дваіх жаўнераў за смерць ваўка, які імкнуўся абараніць Пэрына і Эгуін, з-за гэтага быў прысуджаны да смерці Дзяцьмі Святла. Мойрэйн, Лан і Найніў ратуюць Эгуін і Пэрына, пасля чаго, яны ўз'ядналіся з Рандам і Мэтам. Пасля гэтага Мойрэйн вырашае, што Мэт павінен адправіцца ў Тар Валон, цэнтр улады Айз Седай, каб пераадолець уплыў Шадара Лагота.

Лоял папярэджвае Мойрэйн аб пагрозе Воку Свету, крыніцы Сайдзіна, некранутага ўплывам Цёмнага, што пацвярджаецца яркімі і трывожнымі снамі Мэта, Рэнда і Пэрына. Вока Свету абаронена Сомештай ( Зялёным чалавекам ) і змяшчае адну з сямі пячатак на турме Цёмнага, сцяг Цмока Льюса Тэрына Тэламона і Рог Валера. На мяжы цывілізаванага свету група ўваходзіць у Землі Заняпаду (забруджаная вобласць пад кантролем Цёмнага), каб абараніць Вока. Пасля пагоні яны сустракаюць Зялёнага Чалавека, і той паказвае Вока. Затым групе супрацьстаяць Адрачоныя Агінор і Бальтамель. Калі пачынаецца бітва, Бальтамель і Зялёны чалавек забіваюць адзін аднаго. Неўзабаве пасля гэтага Ранд перамагае Агінора і выкарыстоўвае Вока, каб знішчыць армію тролакаў і перамагчы Ба'альзамона. У выніку Мойрэйн робіць выснову, што Ранд - гэта адроджаны цмок, але яе меркаванне і ўсе іншыя падрабязнасці фінальнай бітвы хаваюцца ад усіх членаў групы мужчынскага полу, акрамя Лана.

Галоўныя героі
--------------

 

* **Ранд аль’Тор:** пастух з *Двурэчча*, сам таго не ведаючы, Адроджаны Цмок. Ён быў адным з трох хлопцаў, якія, па здагадцы Мойрэйн, маглі быць адроджаным цмокам. Ён, Мэт і Пэрын лічацца *та'верэнамі*. Ён можа накіроўваць саідзін і прадэманстраваў гэта, несвядома вылечыўшы Белу (свайго каня), калі яны ўцякалі ад Мурдраала і Троллокаў. Ён таксама выратаваў сілы Фал Дара з дапамогай сваіх сноў. Ён (прыёмны) сын Тома і Кары ал'Тор. Падчас дзянняў кнігі яны з Мэтам былі аддзеленыя ад астатняй групы. Яго апісваюць як чалавека з шэрымі вачыма і" рудаватымі "валасамі і надзвычай упартага.
* **Мэтрым «Мэт» Котан**: пастух з *Двурэчча*, гарэза, якога большасць лічыць ненадзейным, за выключэннем яго сяброў. Ён быў адным з трох хлопцаў, якія, на думку Мойрэйн, маглі быць адроджаным цмокам. Ён, Ранд і Пэрын лічацца *та'верэнамі*. Яго та'верен функцыянуе такім чынам, каб прыносіць яму поспех.
* **Пэрын Айбара**: Каваль з *Двурэчча*. Ён быў адным з трох хлопцаў, якія, па здагадцы Мойрэйн, маглі быць адроджаным цмокам. Ён "Брат-Воўк", той, хто можа мець зносіны з ваўкамі, а таксама набываць некаторыя з іх здольнасцяў. Ён, Ранд і Мэт лічацца *та'верэнамі*. Ён і Эгуін былі аддзеленыя ад астатняй групы падчас дзянняў кнігі, але пазней сустрэліся з імі зноў. З-за таго, што ён брат-воўк, у яго" бліскучыя залацістыя "вочы, якія свецяцца ў цемры, а таксама ён "марудлівы", бо не хоча прычыняць шкоды іншым.
* **Эгуін аль’Вэрэ**: жанчына з *Двурэчча*, вучаніца Найніў аль’Меара, "Мудрай", і якая мае блізкія адносіны з Рандам аль'Торам, Мэтрымам Коутонам і Пэрынам Айбарай. Мойрэйн абрала яе для навучання ў Тар Валон, таму што ў яе ёсць "іскра", якая дазваляе ёй накіроўваць сілу. Яна і Пэрын былі аддзеленыя ад астатняй групы падчас кнігі, але пазней сустрэліся з імі зноў. Яе апісваюць як уладальніцу "велізарных карых вачэй" і цёмных валасоў.
* **Найніў аль’Меара**: жанчына з *Двурэчча*,"Мудрая" Поля Эмонда, самая маладая з калі-небудзь абраных Мудрых. Яна сыходзіць, каб вярнуць Ранда, Пэрына, Мэта і Эгуін у вёску, але адпраўляецца з імі, як толькі разумее, што не можа пераканаць іх, як і тое, што яна можа накіроўваць сілу. Яна, Мойрэйн і Лан аддзеленыя ад астатняй групы. За гэты час у яе пачынаюць развівацца пачуцці да Лану. Яе апісваюць як жанчыну з запальчывым характарам і асабліва упартую.

Тэмы і алюзіі
-------------

Роберт Джордан заявіў, што ён свядома збіраўся ўспомніць Шыр Міжзем'я ў першых раздзелах *«Вока свету»* ва *«Уладары пярсцёнкаў»* Дж. Р. Р. Толкіна.  Нягледзячы на падабенства, гэтыя два творы адрозніваюцца і тэматыкай. Напрыклад, і Джордан, і Толкін стваралі апавяданні, якія даследавалі моц. Аднак *Вока Свету* абмяркоўваў, як яго можна разгарнуць, у той час як *Уладар пярсцёнкаў* быў больш засяроджаны на яго адмове.  Ранду трэба было валодаць сваёй сілай, каб ён мог паспяхова весці вайну з Цёмным. Гэтая тэма супрацьлеглая імкненню Фрода знішчыць пярсцёнак Саўрана, крыніцу велізарнай сілы, якая таксама разбэшчвала свайго ўладальніка.

Прыняцце
--------

The Great American Read PBS назвала *Вока Свету* «адным з самых любімых раманаў Амерыкі», заняўшы 62-е месца ў іх спісе 100 лепшых.

Спасылкі
--------

1. ↑  2003 Popular Paperbacks for Young Adults **(нявызн.)**.  American Library Association (30 ліпеня 2007). Праверана 13 May 2019.
2. ↑  Mass Market Books - Best Sellers - Books **(нявызн.)**. *The New York Times* (1 снежня 2021). Праверана 8 студзеня 2022.
3. ↑  Audio Fiction Books - Best Sellers - Books **(нявызн.)**. *The New York Times* (1 снежня 2021). Праверана 8 студзеня 2022.
4. ↑  *An Interview with Robert Jordan (from Crossroads of Twilight Prologue)*. Tor Books. 2002. pp. 134. ISBN 0-7432-4493-1.
5. ↑  *The Greenwood Encyclopedia of Science Fiction and Fantasy: Themes, Works, and Wonders, Volume 3*. Greenwood Press. 2005. pp. 1026. ISBN 0-313-32952-4.
6. ↑  PBS.org The Eye of the World / Robert Jordan **(нявызн.)**. *www.pbs.org*.