recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Прыкладныя межы гістарычнай вобласці Кейтнес
**Кейтнес** (шатл. гэл.: Gallaibh — «*зямля нарвежцаў*»; англ.: Caithness ад нарв. «*нос Кейта*») — гістарычная вобласць на крайняй поўначы Шатландыі на ўзбярэжжы праліва Пентленд-Ферт і Паўночнага мора. У наш час гэта тэрыторыя ўваходзіць у склад вобласці Хайленд.

Насельніцтва Кейтнеса малаважнае (каля 25 тыс. чалавек) і сканцэнтравана ў невялікіх сельскіх паселішчах. Гістарычны і культурны цэнтр — невялікі горад Уік на ўсходнім узбярэжжы рэгіёна з развалінамі старадаўняй нарвежскай крэпасці. Кейтнес уяўляе сабой пясчанікавае плато, якое раней было дном дэвонскага Аркадскага возера, якое на паўднёвы захад змяняецца гранітнымі горнымі ўтварэннямі вышынёй да 706 м. Тэрыторыя практычна пазбаўлена лесу, затое мае шмат балот і хмызняковых пустэч.

У старажытнасці тэрыторыю Кейтнеса насялялі старажытна-кельцкія плямёны. Пазней сюды пракраліся пікты, якія, відаць, уключылі Кейтнес у сваё Каралеўства піктаў, якое размяшчалася на тэрыторыі паўночна-ўсходняй Шатландыі. У X стагоддзі сюды пранікаюць нарвежскія вікінгі, якія паступова пачалі асядаць на ўзбярэжжы, выцясняючы пікцкае насельніцтва. У выніку Кейтнес стаў практычна цалкам нарвежскім і стаў падпарадкоўвацца нарвежскім ярлам Аркнейскіх астравоў. Барацьба паміж Нарвегіяй і Шатландыяй за Кейтнес вялася з пераменным поспехам: у 1196 г. ярл Аркнейскі пагадзіўся выплачваць шатландскаму каралю даніну за права валодання Кейтнесам, а ў 1266 г. Перцкім дагаворам Нарвегія прызнала сюзерэнітэт Шатландыі над гэтай тэрыторыяй. Тым не менш яшчэ на працягу некалькіх стагоддзяў улада караля Шатландыі ў Кейтнесе была мінімальнай, насельніцтва працягвала размаўляць на дыялекце нарвежскай мовы і карыстацца нарвежскім правам. Толькі з канца XIV стагоддзя, калі графамі Кейтнеса сталі прадстаўнікі роду Сінклэраў пачынаецца ўключэнне гэтай вобласці ў склад агульнадзяржаўнай адміністрацыі і пранікненне шатландскіх звычаяў і шатландскай мовы.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кейтнес
* Caithness.org (англ.)
* Асаблівасці дыялекту шатландскай мовы, распаўсюджанага ў Кейтнесе Архівавана 4 мая 2015. (англ.)
* Карта Кейтнеса, складзеная Германам Молам у 1732 годзе.(недаступная спасылка) (англ.)

| Гістарычныя вобласці Шатландыі |
| --- |
| 
Ангус · 
Анандэйл · 
Аргайл · 
Арднамурхан · 
Аран · 
Атал · 
Бадэнах · 
Брэдалбейн · 
Б'юкен · 
Б'ют · 
Гарыях · 
Гармаран · 
Гебрыды Знешнія · 
Гебрыды Унутраныя · 
Голуэй · 
Гоўры · 
Кайл · 
Канінгем · 
Карык · 
Кейтнес · 
Кінтайл · 
Кінтайр · 
Клайдсайд · 
Клакмананшыр · 
Ковал · 
Ленакс · 
Лідэсдэйл · 
Лодэрдэйл · 
Лорн · 
Лотыян · 
Лохабер · 
Мар · 
Марч · 
Мернс · 
Ментэйт · 
Морверн · 
Морэй · 
Напдэйл · 
Нітсдэйл · 
Аркнейскія астравы · 
Пертшыр · 
Рос · 
Сазерленд · 
Скай · 
Стэрлінгшыр · 
Стормант · 
Стратэрн · 
Тэвіятдэйл · 
Файф · 
Шэтландскія астравы · 
Эскдэйл · 
Этрыксдэйл
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n84058675 · VIAF: 123202939 |
**Дэ-юрэ** (лац.: de jure, у класічнай лаціне. *de iure*, літаральна — «заснавана на законнасці», «юрыдычна») — лацінскі выраз. Звычайна выкарыстоўваецца як антонім да лацінскага тэрміна дэ-факта.

Тэрміны «дэ-юрэ» і «дэ-факта» выкарыстоўваюцца замест «у прынцыпе» і «на практыцы» адпаведна, пры апісанні палітычнай сітуацыі. Правіла можа існаваць дэ-факта, напрыклад, калі людзі падпарадкоўваюцца дасягнутай дамове ў адсутнасці законаў, якія абавязваюць іх гэта рабіць. Існуе таксама працэс скасавання састарэлага закона (англ.: desuetude), ужывальны, калі практыка, якая дзейнічае дэ-факта, замяняе прыняты дэ-юрэ закон. З іншага боку, практыка можа існаваць дэ-юрэ і пры гэтым не прызнавацца грамадзянамі прававой прасторы краіны.

Лацінскі выраз не варта блытаць з французскім *du jour*, якое азначае «гэтага дня» (напрыклад, «soupe du jour» — «суп дня»).

Гл. таксама
-----------

* Статус-кво
* Дэ-факта

Зноскі
------

1. ↑  Дэ-юрэ // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — С. 367. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Віславух.
**Віктар Віславух** (польск.: Wiktor Wysłouch; 1767 — 1840) — дзяржаўны службовец.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Віславухаў. Нарадзіўся ў сям’і Зянона Віславуха (1727—1805) і Ганараты з Арэшкаў (1742—1785).

Пасля смерці бацькі атрымаў у спадчыну ягоны маёнтак Зяновіль (Ляжайка).

У 1807 годзе выбраны маршалкам Пружанскага павета, займаў пасаду на працягу 5 гадоў.

Памёр у 1840 годзе.

Сям’я
-----

В. Выслаўх быў у шлюбе двойчы. У 1790 з Соф’яй з Асухоўскіх. У 1797 з Альжбетай з Навамейскіх (1780—1823).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Viktar Vislavuch


| ?Віктар Віславух — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Антоні Людвік Віславух[d] |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  | Зянон Казімір Віславух |  |  |  | Марцін Крыштаф Косця Збірагоўскі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Віктар Віславух |  |  |  |  | Яана з Косцяў Збірагоўскіх[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Ганарата з Арэшкаў[d] |  |  |  | Тэадора са Скашэўскіх[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
**Мерыда** (ісп.: Mérida, поўная назва *Santiago de los Caballeros de Mérida*) — горад на захадзе Венесуэлы. Сталіца і найбуйнейшы горад штата Мерыда.
Насельніцтва каля 300 тыс. жыхароў, з прыгарадамі — больш за 500 тыс.
Горад размешчаны ў горнай даліне на вышыні 1630 м паміж хрыбтамі, якія ўваходзяць у горную сістэму Кардыльера-дэ-Мерыда (частка Анд). Месца размяшчэння самай высакагорнай (найвышэйшая кропка 4765 м) і другой па даўжыні ў свеце (12,5 км) канатнай дарогі Teleférico de Mérida, з якой адкрываецца від на пік Балівар.

Гісторыя Мерыда
---------------

Першы раз Мерыда была заснаваная нелегальна ў 1558 г. іспанцам Хуанам Радрыгесам Суарэсам, які назваў яе Сант’яга-дэ-Лос-Кабальерас-дэ-Мерыда. З-за адсутнасці дазволу іспанскай кароны на будаўніцтва горада Суарэс быў арыштаваны і адпраўлены ў Багату. Напярэдадні вынясення смяротнага прысуду іспанец знік і схаваўся ў Трухільё (Венесуэла), дзе атрымаў палітычны прытулак. Другі заснавальнік Мерыды, Хуан дэ Мальданада, валодаў неабходным дазволам.
Мерыда, якая знаходзіцца ў атачэнні гор, доўгі час была правінцыйным горадам. За некалькі стагоддзяў здарылася ўсяго некалькі знамянальных падзей: моцны землятрус 1820-га года і двухразовы візіт Сымона Балівара па шляху ў Калумбію і пры вяртанні ў Каракас.

Асаблівасці
-----------

* Мерыда — універсітэцкі горад, дзе вучыцца каля 40 000 студэнтаў.
* У горадзе налічваецца 28 гарадскіх паркаў. Больш, чым у любым іншым горадзе Венесуэлы .
* Кожны год у Мерыдзе праводзіцца фестываль Ферыя дэль Соль.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Аахака-дэ-Хуарэс[d], Мексіка
* Клайпеда, Літва
* Ла-Пас, Балівія
* Мерыда[d], Мексіка
* Мерыда, Мексіка
* Мерыда, Іспанія (1990)

Гл. таксама
-----------

* Мерыдскі дзяржаўны сімфанічны аркестр
* Андскі ўніверсітэт, Венесуэла

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑

Спасылкі
--------

* Merida.gob.ve Архівавана 13 студзеня 2020. (ісп.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4297055-6 · LCCN: n79068670 · NKC: ge502102 · SUDOC: 027435318 · VIAF: 134854676 |
**Трэнчынскі замак** (славацк.: Trenčiansky hrad) — замак у заходняй Славакіі па-над горадам Трэнчын.

Гісторыя
--------

Рымскі надпіс на камні пад замкам
Замак верагодна ўзнік на месцы старога гарадзішча. Першыя аб’екты, жылая вежа і ратонда, былі збудаваныя ў XI ст. У канцы XIII ст. замкам стаў валодаць венгерскі магнат Матуш Чак, які фактычна кантраляваў тэрыторыю цэлай Славакіі. У гэты час замак быў пашыраны і перабудаваны. Пасля смерці Матуша Чака да XV ст. замак належаў венгерскаму каралю. У XV ст. замак стаў маёмасцю Стэфана Запольскага, які пачаў шырокую перабудоўлю ўсяго замка. У 1540—1560 фартыфікацыю замка ўзмацнілі італьянскія архітэктары. У 1790 годзе замак згарэў. У XIX ст. замак быў закансерваваны і пазней былі праведзеныя рэстаўрацыйныя работы. У цяперашні час у замку знаходзіцца Трэнчынскі музей.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Трэнчынскі Град

| Славакія Замкі і палацы Славакіі |
| --- |
| 
* Блатніцкі
* Бойніцкі
* Браціслаўскі
* Будацінскі
* Дзевінскі
* Зніўскі (польск.)
* Ліетаўскі (польск.)
* Лікаўскі (польск.)
* Ліптаўскі (польск.)
* Любаўнянскі
* Муранскі
* Ораўскі
* Паважскі (польск.)
* Пусты (польск.)
* Рэвіштаўскі (польск.)
* Саколі Камень (польск.)
* Сівы Камень (польск.)
* Сітнянскі
* Склабініянскі (польск.)
* Спішскі
* Стрэчнянскі
* Трэнчынскі
* Чабрадскі
* Чэрвены Камень
* Шашаўскі (польск.)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: olak2002112526 · VIAF: 134191267 |
**Хрысціянскі рабочы саюз Фінляндыі** (фінск.: Suomen Kristillisen Työväen Liitto, **SKrTL**; шведск.: Finlands kristliga arbetarförbund) — былая палітычная партыя ў Фінляндыі. Партыю ўзначальваў прамысловы рабочы Анці Каарнэ[en] да 1918 года.

Гісторыя
--------

Партыя была заснавана ў 1906 годзе пасля ўсеагульнай забастоўкі 1905 года[fi]. Яна мела радыкальны хрысціянска-сацыялістычны характар. Праграма партыі была шмат у чым падобная да праграмы Сацыял-дэмакратычнай партыі Фінляндыі, але хрысціянскія сацыялісты не маглі прымірыцца з атэізмам сацыял-дэмакратаў. Партыя мела дэвіз «на падставе хрысціянскай веры вызваліць наш народ ад прыгнёту капіталу».

У першыя гады існавання партыі яна падзялялася на дзве актыўныя групы; група, у якой дамінавалі святары, якія спадзяваліся, што партыя дазволіць ім заваяваць саюзнікаў у барацьбе з атэізмам, і група, якую ўзначальваў Анці Каарнэ, што імкнулася правесці сацыяльныя рэформы на аснове хрысціянскіх прынцыпаў. Аднак неўзабаве фракцыя, заснаваная на духавенстве, была маргіналізавана ў канкурэнцыі за арыентацыю партыі.

На выбарах 1907 года партыя атрымала два месцы ў эдускунце і была прадстаўлена Каарнэ і Мацці Хеленіусам-Сеппяля[en]. Партыя захавала абодва месцы на выбарах 1908 года, але ў 1909 годзе згубіла адно з месцаў. SKrTL захавала адно месца на выбарах у 1910 і 1911 гадах, але страціла сваё парламенцкае прадстаўніцтва на выбарах 1913 года.

На выбарах 1916 года партыя вярнула адно месца, якое яна зноў страціла на выбарах праз год.

У 1917 годзе партыя змяніла назву на **Хрысціянскую рабочую партыю** (фінск.: Kristillinen työväenpuolue). У наступныя гады Хеленіус-Сепяля адыграў важную ролю ў фарміраванні ідэалогіі партыі. Дзейнасць партыі была парушана грамадзянскай вайной у Фінляндыі. Партыя прытрымлівалася палітыкі нейтралітэту ў вайне, што было расцэнена белымі як пераход на бок чырвоных.

Партыя атрымала два месцы ў 1919 годзе, але больш не ўдзельнічала ў выбарах. Партыя была распушчана, калі яе ключавыя лідары далучыліся да сацыял-дэмакратаў.

Крыніцы
-------

1. ↑  Suomen Kristillisen Työväen Liitto — 1997. Праверана 26 мая 2017.
2. 1 2 3 4 5  Ekberg, Henrik, and Vivi-Ann Rehnström. *Uppslagsverket Finland. 2, 2*. Helsingfors: Schildt, 1983. p. 137
3. ↑  Donner, Anders. *Suomi : maa, kansa, valtakunta 1*. Helsinki: Otava, 1923. p. 377
4. ↑  Nousiainen, Jaakko. *Finlands politiska system*. 1966. p. 36
5. 1 2  Björkstrand, Mats. *Det Svenska stiftets tillkomst: en undersökning med särskild hämsyn till de politiska besluten*. Åbo: Åbo Akademis tryckeri, 1998. p. 14
6. ↑  Dieter Nohlen & Philip Stöver (2010) *Elections in Europe: A data handbook*, p611 ISBN 978-3-8329-5609-7
**Унска-Санскі кантон** (басн.: , харв.:  і сербск.: Unsko-sanski kanton, Унско-сански кантон ) — адзін з дзесяці кантонаў, што ўваходзяць у Федэрацыю Босніі і Герцагавіны.

Цвярдыня ў Вялікай-Кладушы
Складаецца з Града Біхача і Града Цазіна, і яшчэ шасці абшчын — Босанска-Крупа,Босанскі-Петравац, Бужым, Вяліка-Кладуша, Ключ, Санскі-Мост. Унска-Санскі кантон на поўначы, захадзе і паўночным усходзе мяжуе з рэгіёнамі Харватыі, якія раней уваходзілі ў склад Рэспублікі Сербская Краіна. На ўсходзе і паўднёвым усходзе з Рэспублікай Сербскай, на поўдні з Герцагбасанскім кантонам Федэрацыі Босніі і Герцагавіны.
Па выніках перапісу насельніцтва 2013 года Унска-Санскі кантон мае 273 261 жыхара са шчыльнасцю 66,25 чал/км², і суадносна па гэтых паказчыках займае чацвертае і сёмае месца сярод кантонаў Босніі і Герцагавіны. У гэты ж час плошча 4 125 км² робіць Унска-Санскі кантон па гэтаму паказчыку другім у Федэрацыі Босніі і Герцагавіны пасля Кантона 10, і складае 15,79% плошчы Федэрацыі, ці 8,10% ўсёй Босніі і Герцагавіны цалкам.

Аўтадарога M5 (Боснія і Герцагавіна) паміж Біхачам і Босанскім-Петраўцам

Геаграфія
---------

Унска-Санскі кантон размешчаны ў паўночна-заходнім куце Босніі і Герцагавіны, адміністрацыйны цэнтр у Біхачы. Тэрыторыя кантона разам з суседнімі абшчынамі ў складзе Рэспублікі Сербскай суадносіцца з гістарычным рэгіёнам Босанская Краіна. Кантон мае выключнае геаграфічнае знаходжанне паблізу калідораў, што злучаюць Заходнюю Еўропу праз Усходняе Міжземнамор’е з Блізкім Ўсходам. Марфалагічная структура кантона ўтворана пераважна пагоркамі ды нізкімі карставымі палямі, алювіальнымі паніжэннямі і катлавінамі, з шматлікімі рачнымі далінамі. Клімат умерана-кантынентальны.

Вадаспад Штрбачкі Бук у Нацыянальным парку Ўна

Насельніцтва
------------

Паводле перапісу 2013 году Унска-Санскі кантон мае 273 261 жыхара са шчыльнасцю 66,25 чал/км², і суадносна па гэтых паказчыках займае чацвертае і сёмае месца сярод дзесяці кантонаў Босніі і Герцагавіны. Таму, нягледзячы на вялікую канцэнтрацыю насельніцтва ў Босанскай-Крупе, Цазіну, Вялікай-Кладушы, кантон адносіцца да рэдканаселеных. 

Дзесяткі тысячаў сербаў у краі былі знішчаны ў гады Другой сусветнай вайны харвацкімі ўсташамі і іх памочнікамі з боку мусульманаў. Масавы зыход сербскага насельніцтва адбыўся ў верасні-кастрычніку 1995 года ў выніку мусульманскага наступу падтрыманага паветранымі бамбардаваннямі ЗША і НАТА. Большасць сербскага насельніцтва застаецца толькі ў абшчыне Босанскі-Петравац.

Склад насельніцтва ў межах сёння існуючага Унска-Санскага кантона:

#### 2013

* Баснійцы — 246 012
* Сербы — 8 452
* Харваты — 5 073
* Іншыя — 13 724

#### 1991

* Мусульмане — 241 511
* Сербы — 67 351
* Харваты — 8 766
* Югаславы — 8 456
* Іншыя — 4 395
**Стул**, або **сту́ла**, у жывой мове часцей **крэ́сла** — мэбля для сядзення аднаго чалавека, мае ножкі і спінку. Аналагічная мэбля без спінкі завецца табурэтам або зэдлікам. Асноўныя часткі стула — *сядзенне* і *спінка*, у тыповым стуле сядзенне абапіраецца на чатыры *ножкі*, часам у канструкцыі ёсць і *падлакотнікі*. Стул большай камфортнасці з падлакотнікамі завецца крэслам (фатэлем). Мэбля для сядзення двух і болей людзей завецца лавай (лаўкай) або канапай. Каб камфортна выцягнуць ногі, часам ужываюць пуфы.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Стул
**Гарміш-Партэнкірхен** (ням.: Garmisch-Partenkirchen) — населены пункт, кірмашовы цэнтр і адміністрацыйны цэнтр аднайменнай акругі ў Баварыі, Германія. Гарналыжны курорт. Пры колькасці насельніцтва 26 тыс. чалавек (2005) Гарміш-Партэнкірхен не мае фармальнага статусу горада.

Геаграфія
---------

Плошча тэрыторыі 206 км². На захадзе мяжуе з федэральнымі землямі Германіі, на ўсходзе — з аўстрыйскай зямлёй Ціроль. Горад знаходзіцца ў даліне, акружаны горнымі масівамі Баварскіх Альпаў. У непасрэднай блізкасці ад горада размяшчаецца найвышэйшая кропка Германіі — гара Цугшпітцэ. Праз горад працякае рака Лойзах (прыток Ізара, басейн Дуная). Гарміш-Партэнкірхен злучаны чыгункай з Мюнхенам і аўстрыйскім Ціролем, праз горы пракладзеная таксама аўтамабільная дарога да Мюнхена.

Значэнне
--------

У Гарміш-Партэнкірхене размяшчаецца Еўрапейскі цэнтр вывучэння бяспекі імя Дж. Маршала (да 1993 — Рускі інстытут Арміі ЗША). Непадалёку ад Маршалаўскага цэнтра знаходзіцца Рэкрэацыйны цэнтр Міністэрства абароны ЗША «Edelweiss Lodge and Resort», дзе адпачываюць ваеннаслужачыя ЗША і іншых краін НАТА і члены іх сем’яў.

Выбітныя ўраджэнцы і жыхары
---------------------------

* Магдалена Нойнер

Зноскі
------


| **Сталіцы зімовых Алімпійскіх гульняў** |
| --- |
|  | 
* **1924:** Шамані
* **1928:** Санкт-Морыц
* **1932:** Лэйк-Плэсід
* **1936:** Гарміш-Партэнкірхен
* **1940:** *Сапара*
* **1944:** *Карціна-д’Ампеца*
* **1948:** Санкт-Морыц
* **1952:** Осла
* **1956:** Карціна-д’Ампеца
* **1960:** Алімпік-Вэлі
* **1964:** Інсбрук
* **1968:** Грэнобль
* **1972:** Сапара
* **1976:** Інсбрук
* **1980:** Лэйк-Плэсід
* **1984:** Сараева
* **1988:** Калгары
* **1992:** Альбервіль
* **1994:** Лілехамер
* **1998:** Нагана
* **2002:** Солт-Лэйк-Сіці
* **2006:** Турын
* **2010:** Ванкувер
* **2014:** Сочы
* **2018:** Пхёнчхан
* **2022:** Пекін

 |
**Сюй Бэйхун** (19 ліпеня 1895 — 26 верасня 1953) — кітайскі жывапісец і графік, адзін з першых кітайскіх мастакоў XX стагоддзя, які аб’яднаў нацыянальныя мастацкія традыцыі з дасягненнямі еўрапейскай жывапісу.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў павеце Ісін правінцыі Цзянсу (Усходні Кітай) у сям’і мастака і паэта Сюй Дачжана. У дзяцінстве Сюй Бэйхун любіў змалёўваць ілюстрацыі да кнігі «Слова пра жывапіс з саду з гарчычнае зерне», кожны раз дзівячыся майстэрству аўтара мастака Жэнь І. Вучыўся ў свайго бацькі Сюй Дачжана ў Шанхаі і ў Парыжы (з 1919) ў П. А. Ж. Даньян-Буўрэ. У 1919 годзе ён вытрымаў экзамен, які даваў права паехаць за казённы кошт вучыцца ў Парыж, у Нацыянальную Вышэйшую Мастацкую школу. За гады вучобы ён авалодаў тэхнікай малявання з натуры, потым ён здзейсніў паездкі ў Германію, Бельгію, Швейцарыю і Італію, дзе знаёміўся з палотнамі вялікіх заходніх майстроў.

У 1928 годзе Сюй Бэйхун вярнуўся ў Кітай, дзе па запрашэнні заняў пасаду прафесара кафедры жывапісу ў Цэнтральным універсітэце ў Нанкіне. Пазней заняў пасаду дэкана Мастацкага факультэта Пекінскага ўніверсітэта. Ён выступаў за рэформу мастацкага выкладання, за ўвядзенне ў навучальны курс заходне-еўрапейскай тэхнікі жывапісу. Паводле яго запрашэнні прафесарам Нанкінскім універсітэта быў прызначаны таксама Цы Байшы. На 30-я гады прыходзіцца першы Кульмінацыйны перыяд у творчасці Сюй Бэйхуна. У 1934 наведаў СССР. У гады Кітайскай Народнай Рэспублікі Сюй Бэйхун займаў пасаду рэктара Цэнтральнай акадэміі мастацтваў у Пекіне (1949-53) і старшыні Усекітайскай асацыяцыі дзеячаў літаратуры і мастацтва, выхаваў плеяду мастакоў новага Кітая.

Памёр ад інсульту ў 1953 годзе. Пасля смерці ў яго доме ў Пекіне адкрыты музей.

Зноскі
------

1. 1 2  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Xu Beihong // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  Chinees // NMVW-collection website Праверана 16 студзеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q80851728'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Сюй Бэйхун на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90395760 · BNE: XX5054980 · BNF: 14943484s · CALIS: n2004072794 · CiNii: DA15243163 · GND: 129410829 · ISNI: 0000 0000 8070 100X · LCCN: n81058326 · LNB: 000313205 · NDL: 00623934 · NLC: 000235275 · NKC: jn20000701747 · NLA: 36730811 · NLP: a0000003035955 · NTA: 153232374, 237698064 · SUDOC: 130456764, 231682131 · VIAF: 28149543 · ULAN: 500328342 |

 |
**ЗАТ «Валагодскі электрамеханічны завод»** (***ЗАТ «ВЭМЗ»***) - вытворчае прадпрыемства размешчанае ў горадзе Волагда (Расія). Завод спецыялізуецца на выпуску камплектных трансфарматарных падстанцый, высакавольтнага і нізкавольтнага электраабсталявання.

Гісторыя
--------

Завод заснаваны ў 1946 годзе на базе электрамеханічнай майстэрні (створанай па загадзе «Галоўсельэлектра» НКЗ СССР №114 ад 16.02.1946). Прадпрыемства пераўтворана ў завод па загадзе Дзяржкамітэта па энергетыцы і электрыфікацыі СССР № 69 ад 19.03.1965. 

Валагодскі ЭМЗ уваходзіў у склад трэста «Верхневалжсксельэлектрасецьбуд». 

Ў 1993 годзе у выніку праведзенай прыватызацыі дзяржаўнае прадпрыемства «Валагодскі ЭМЗ» пераўтворыцца ў акцыянернае таварыства.

Прадукцыя
---------

Прадукцыя ВЭМЗ на выставе-кірмашы «Свой дом»
Па стане на 2010 год завод вырабляе наступную электратэхнічную прадукцыю:

* Камплектны трансфарматарныя падстанцыі на намінальнае напружанне 10 кВ
* Камеры зборныя аднабаковага абслугоўвання (КСА-366, КСА-393)
* Раз'яднальнік высакавольтныя (серыя РВ)
* Выключальнікі нагрузкі (серыя ВН-10)
* Панэлі размеркавальных шчытоў (серыя ЩО-70)
* Рубільнікі (серыі РПС, РБ, РПБ, РП-5, Р3545, Р-2515, РПЦ)
* Пераключальнікі (серыя ПБ)

Вытворчыя цэхі
--------------

* Электрашчытавой цэх
* Механічны цэх
* Энергамеханічны аддзел
Пастаянная спрэчка на тэму **геаграфі́чнага цэ́нтра Еўро́пы** пачалася ў XVIII стагоддзі і працягваецца да сёння. Розныя погляды асноўваюцца на вылічэннях, якія залежаць ад межаў (найдалей пакладзеных пунктаў Еўропы) і на розных спосабах вылічэння канчатковых вынікаў.

Камень са знакам «Цэнтр Еўропы» ў Сухаволі
Так, у 1775 годзе польскі каралеўскі картограф і астраном Шыман Саберайскі вызначыў месца, дзе перасякаюцца лініі, што звязваюць самыя далёкія пункты Еўропы. Згодна з яго вылічэннямі, цэнтр Еўропы знаходзіцца ў мясцовасці Сухаволя (Польшча). З гэтай нагоды там усталяваны памятны камень.

Манумент «Геаграфічны цэнтр Еўропы» ў Літве
Паводле разлікаў Французскага нацыянальнага геаграфічнага інстытута, зробленых у 1989 годзе, на поўнач ад Вільні, недалёка ад вёскі Пурнушкес  (літ.) (бел. знаходзіцца пункт, ад якога роўная колькасць кіламетраў аддзяляе любую ўскраіну Старога Свету. 1 мая 2004 года, у гонар уступлення Літвы ў ЕС, ля шашы Вільня — Малетай быў адкрыты манумент работы скульптара Гедзімінаса Якубоніса — калона з белага мармуру, увянчаная каронай з залатымі пяціканцовымі зоркамі.

Знак «Геаграфічны цэнтр Еўропы» ў Полацку

У 2000 беларускія навукоўцы і супрацоўнікі РУП «Белкосмааэрагеадэзія» абнародавалі разлікі, паводле якіх геаграфічны цэнтр Еўропы размешчаны ў Віцебскай вобласці, паблізу возера Шо, умоўны пункт — ля берага возера Івесь у аднайменным пасёлку. Для разлікаў выкарыстоўвалася камп’ютарная праграма, якую адмыслова распрацавалі. Еўропу прынялі за адзінае цэлае, уключыўшы акваторыі Белага і Балтыйскага мораў, Вялікабрытанію, Ірландыю і іншыя астраўныя землі. Атрыманую ў выніку прастору пакрылі інтэгральнай сеткай і па ёй вылічылі цэнтральны пункт. У 2008 г. сталі вядомыя паўторныя разлікі, паводле іх цэнтр Еўропы знаходзіцца на 55º30´ пн.ш. і 28º48´ у.д. у горадзе Полацку. Памятны знак «Геаграфічны цэнтр Еўропы» адкрыўся ў Полацку 30 мая 2008 года.

Зноскі
------

1. ↑  Podlasie: przewodnik / Tadeusz Glinka; et al. — Warszawa, 2000. ISBN 83-7200-591-5
2. ↑  news.tut.by Архівавана 1 ліпеня 2018.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Геаграфічны цэнтр Еўропы
* Матрыца цэнтра Еўропы
* Як у Полацку знайшлі цэнтр Еўропы(недаступная спасылка)
Узаемадзеянне электрычнага поля з атамам паводле дыэлектрычнага ўзору
**Дыэлектрык** (грэч. διά + ἤλεκτρον — праз + бурштын) — рэчыва, якое амаль не праводзіць электрычны ток і можа палярызавацца  (англ.) (бел. ў знешнім электрычным полі. Асноўныя ўласцівасці: дыэлектрычная пранікальнасць, дыэлектрычная ўспрымальнасць і электрычная трываласць (прабой дыэлектрыкаў  (англ.) (бел.).

Віды
----

Дыэлектрыкі бываюць цвёрдыя (бурштын, слюда, шкло і эбаніт), вадкія (вада і трансфарматарнае масла  (англ.) (бел.) і газападобныя (усе газы). Падзяляюцца на непалярныя (малекулы маюць сіметрычную будову і цэнтры цяжару дадатных і адмоўных зарадаў супадаюць), палярныя (малекулы пры адсутнасці знешняга электрычнага поля маюць адрозны ад 0 дыпольны момант) і іонныя крышталі (крышталічная рашотка з правільным чаргаваннем іонаў розных знакаў і ўтварэннем 2 іонных падрашотак). Адпаведна адрозніваюць электронную (дэфармацыйную), арыентацыйную (дыпольную) і іонную палярызацыю. Механізмы палярызавання залежаць ад віду хімічнай сувязі.

Выкарыстанне
------------

У тэхніцы дыэлектрыкі выкарыстоўваюцца ў якасці электраізаляцыйных  (англ.) (бел. матэрыялаў. У кандэнсатарах служаць для павелічэння ёмістасці. У паўправадніковай электроніцы выкарыстоўваюцца дыэлектрычныя стужкі (аморфныя, шклопадобныя і палімерныя) для ўтварэння структур метал-дыэлектрык-метал і метал-дыэлектрык-паўправаднік. На аснове кантактаў у выглядзе тонкага слоя, які падзяляе 2 звышправаднікі кантакты Джозефсана), створаныя маламагутныя звышвысокачастотныя генератары  (англ.) (бел. хуткадзейныя элементы памяці вылічальных прылад і квантавыя інтэрферометры.

Беларусь
--------

У Беларусі даследванні фізічных уласцівасцей дыэлектрыкаў пачаліся ў 1935 годзе ў Беларускім політэхнічным інстытуце Міхаіл Безбародаў). З 1959 г. вядуцца ў Інстытуце фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑  *Аляксандр Шэлег.* Дыэлектрыкі // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах / Генадзь Пашкоў. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1998. — Т. 6. — С. 305. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0.

Спасылкі
--------

* *Дыэлектрык (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

| ⛭Матэрыялы паводле электраправодных уласцівасцей |
| --- |
| 
* Дыэлектрык
* Паўправаднік
* Праваднік
* Звышправаднік

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 135767844 · GND: 4149716-8 · LCCN: sh85037791 · Microsoft: 133386390 · NDL: 00574419 · NKC: ph370269 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Падгайская.
**Вольга Сяргееўна Падгайская** (нар. 21 сакавіка 1981, горад Караганда, Казахстан) — беларуская кампазітарка, арганістка.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1981 годзе ў казахстанскай Карагандзе. У 1996 годзе разам з сям’ёй пераехала ў Ліду. Паступіла ў Лідскае музычнае вучылішча на аддзяленне музыказнаўства. У 2005 годзе скончыла Беларускую дзяржаўную акадэмію музыкі па класе кампазіцыі (прафесар В. Кузняцоў) і па класе аргана (старэйшы выкладчык У. Неўдах). У 2008 г. скончыла асістэнтуру-стажыроўку па класе «арган».

Член Беларускага саюза кампазітараў з 2007 года, член Беларускага саюза музычных дзеячаў.

Працуе выкладчыкам па класе аргана ў Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі, а таксама настаўнікам музычна-тэарэтычных дысцыплін і кіраўніком ансамбля юных кампазітараў «Фрыдэрыкі» ў Дзіцячай музычнай школе мастацтваў № 3 імя Фрыдэрыка Шапена ў г. Мінску.

Пасля ад’езду працуе ў музычнай школе ў Польшчы.

Творчасць
---------

Аўтар шматлікіх музычных твораў для аргана (больш дзесяці твораў для аргана сола і каля дваццаці твораў для аргана з салістам ці ансамблем), оперы, сімфанічных, вакальна-сімфанічных, камерна-інструментальных, вакальна-інструментальных сачыненняў музыкі да драматычных спектакляў, нямых фільмаў.

Вядзе актыўную канцэртную і гастрольную дзейнасць. Удзельнічае ў канцэртах, міжнародных фестывалях, форумах. Прапагандуе музыку сучасных беларускіх і замежных кампазітараў. Аўтар музыказнаўчых артыкулаў у навукова-даследчых кнігах, часопісах і дысертацыях.

Адна з арганізатараў міжнароднага фестывалю нямога кіно і сучаснай музыкі «КИНЕМО». Апошні твор для аргана, які напісала і выканала ў Беларусі, «Бах гуляе» (2021).

Сімфанічны твор «Неба Марыі», які яна прысвяціла Марыі Калеснікавай, выконваўся на Бетховенскім фестывалі ў нямецкім Боне.

Увосень 2023 года ў Лондане ў будынку Барбікан-тэатра адбылася сусветная прэм’ера оперы «Дзікае паляванне караля Стаха» па аднаіменной аповесці Уладзіміра Караткевіча, якую Вольга Падгайская напісала для беларускага Свабоднага тэтра.

Узнагароды
----------

Стыпендыят Спецыяльнага фонду Прэзідэнта па падтрымцы таленавітай моладзі (2000). Лаўрэат Міжнароднага фестывалю арганістаў (Санкт-Пецярбург, 2004), Міжнароднага конкурсу кампазітараў імя А. Пятрова (Санкт-Пецярбург, 2010). Стыпендыят прэміі «GaudePolonia» Міністэрства культуры Рэспублікі Польшча (Варшава, 2016).

Спасылкі
--------

* Подгайская Ольга (композитор, орган)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Панарына.

**Вольга Юр'еўна Панарына** (нар. 16 верасня 1985) — беларуская прафесійная велагоншчыца, чэмпіёнка свету 2011 года. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2011).

3 кастрычніка 2011 г. падчас спаборніцтваў Кубка Беларусі Вольга Панарына на велатрэку «Мінск-Арэна» перасягнула нацыянальны рэкорд у гіце на 500 метраў з месца, пераадолеўшы дыстанцыю за 33,168 секунды, што на 0,128 секунды лепш сусветнага рэкорду, усталяванага літоўкай Сімоны Крупескайтэ на чэмпіянаце свету ў польскім Прушкаве.

5 лістапада 2011 на стартавым этапе Кубка свету, які праходзіў на велатрэку «Сары-Арка» ў Астане, у кваліфікацыйным заездзе спрынту — гонцы на 200 м з ходу — Панарына паўтарыла сусветны рэкорд Сімоны Крупескайтэ (10,793 сек.).

Трэніруецца пад кіраўніцтвам расійскага спецыяліста Станіслава Салаўёва.

Удзельніца Алімпійскіх гульняў 2012 года ў спрынце і кейрыне.

Зноскі
------

1. ↑  Беларускія алімпійцы ў Лондане Прессбол

Спасылкі
--------

Вольга Панарына (у цэнтры) — чэмпіёнка свету 2011 года.
* *Вольга Панарына — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*
* Профіль на афіцыйным сайце летніх Алімпійскіх гульняў 2012 года  (англ.)
* Вынікі на cyclingarchives.com
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сьера-Невада.

**Сьера-Невада** (ісп.: Sierra Nevada — «снежны хрыбет») — горны хрыбет на поўдні Пірэнейскага паўвострава, частка Кардыльеры-Бетыкі. Знаходзіцца на тэрыторыі Андалусіі, Іспанія. Самая высокая кропка — гара Муласен, 3478 м.

Геаграфія
---------

Даўжыня хрыбта каля 80 км, шырыня — ад 15 да 30 км. Распасціраецца з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Значная частка хрыбта мае вышыню больш за 3 тыс. м. На гары Муласен знаходзіўся самы паўднёвы у Еўропе ледавік Караль-дэ-ла Велета, які растаў у 1913 годзе.

Ад паўднёвага схілу хрыбта адыходзяць некалькі адгор'яў, падзеленых рачнымі цяснінамі — горная краіна Альпухара. На больш стромкім паўночным хрыбце бярэ пачатак Хеніль (прыток Гвадалквівіра).

Геалогія
--------

Хрыбет Сьера-Невада быў сфармаваны ў альпійскі арагенез, у працэсе якога таксама сфармаваліся еўрапейскія Альпы і горы Атлас на захадзе паўночнай Афрыкі. Сённяшняе аблічча горы набылі ў трацічны перыяд (ад 65 да 1,8 млн гадоў назад) пры сутыкненні Афрыканскай і Еўразійскай кантынентальных пліт.

Хрыбет складзены даламітамі, вапнякамі і крышталічнымі сланцамі. Каля горада Алькіфе — радовішча жалезных руд.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Сьера-Невада Архівавана 11 мая 2008.  (ісп.)
* Sierra Nevada, Spain Архівавана 1 кастрычніка 2006. NASA Earth Observatory
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свіслацкі раён (значэнні).
 
**Сві́слацкі раё́н** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924 — 1931 гадах. Цэнтр — вёска Свіслач.

Гісторыя
--------

Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Бабруйскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Свіслач. 20 жніўня 1924 года падзелены на 9 сельсаветаў: Велікакаменіцкі (Велікакаменскі), Віркаўскі, Востраўскі, Касьянскі (Кассёўскі), Пагарэльскі, Свіслацкі, Сялібскі, Халуйскі, Якшыцкі. 24 верасня 1926 года скасаваны Велікакаменіцкі (Велікакаменскі) і Халуйскі сельсаветы, утвораны Градзянкаўскі (Градзянскі) і Яноўскі нацыянальны польскі сельсаветы. У 1927 годзе ўтвораны Ліпеньскі сельсавет. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 8 ліпеня 1931 года раён скасаваны: Віркаўскі, Востраўскі, Сялібскі, Якшыцкі сельсаветы далучаны да Клічаўскага раёна, Градзянкаўскі (Градзянскі), Касьянскі (Кассёўскі), Ліпеньскі, Пагарэльскі, Свіслацкі, Яноўскі нацыянальны польскі сельсаветы — да Асіповіцкага раёна.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
* КАК ЭТО БЫЛО Всего семь лет… (руск.).  Асіповіцкі край (7 лютага 2012).

| ⛭Бабруйская акруга (1924—1930) |
| --- |
| Цэнтр | **Бабруйск** |
| Раёны | Асіповіцкі · Бабруйскі 1-ы (да 1927) · Бабруйскі 2-і · Буда-Кашалёўскі (да 1927) · Гарадзецкі (да 1927) · Глускі · Жлобінскі · Клічаўскі · Любанскі (з 1927) · Парыцкі · Рагачоўскі · Слуцкі (з 1927) · Старадарожскі (з 1927) · Старобінскі (з 1927) · Стрэшынскі (да 1927) · Свіслацкі · Чырвонаслабодскі (з 1927) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рапуха.
**Рапухі сапраўдныя** (*Bufonidae*) — сямейства бясхвостых земнаводных.

Апісанне
--------

Даўжыня дарослых асобін да 25 см. Тулава звычайна шырокае, грузнае, канечнасці кароткія. Зубы ў большасці часткова або цалкам рэдукаваныя. Рапухі роду *Bufo* маюць гарызантальную зрэнку, пальцы задніх канечнасцей часткова звязаны плавальнай перапонкай. За вачамі — буйныя ядавітыя залозы (паратыды), а па ўсёй спіне — дробныя. Скура, якая змяшчае шматлікія атрутныя залозы, мае гузаватую будову.

Пашырэнне
---------

Вядомы з позняга мезазою (каля 140 млн г. назад). Уключаюць больш за 400 відаў. Пашыраны на ўсіх мацерыках, акрамя Антарктыды і Аўстраліі. Найбольш вялікі род — уласна рапухі (*Bufo*) — каля 200 відаў.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Рапухі — пераважна наземныя жывёлы. Актыўныя ў змроку. Кормяцца дробнымі беспазваночнымі.

Большасць размнажаецца ў вадаёмах, некаторыя на сушы; ёсць яйцажывародныя і жывародныя віды.

Ахова
-----

6 відаў рапух знаходзяцца ў Чырвонай кнізе МСАП. На Беларусі сустракаюцца 3 віды: рапуха зялёная (*Bufo viridis*); рапуха шэрая, або звычайная (*B. bufo*); рапуха чаротная (*В. calamita*), занесена ў Чырвоную кнігу Беларусі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Земнаводныя. Паўзуны: Энцыклапедычны даведнік. — Мн. БелЭн, 1996. ISBN 985-11-0067-6
* *Пікулік М. М.* Навошта нам амфібіі? — Мн.: Навука і тэхніка, 1992. ISBN 5-343-00383-4
* *Петрыкаў А. М.* Рапухі сапраўдныя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 309—310. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | ASW · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 122483607 · GND: 4165797-4 · LCCN: sh85017662 · NDL: 01134541 · NKC: ph116061 |
**Втачнік** (славацк.: Vtáčnik) — горны масіў у цэнтральнай Славакіі вулканічнага паходжання, частка Славацкага Страдагор’я. Найвышэйшы пункт — гара Втачнік (1346 м). Втачнік падзяляецца на чатыры часткі:

* Высокі Втачнік
* Нізкі Втачнік
* Жупкаўска Бразда
* Рай

На тэрыторыі Втачніка знаходзіцца частка ахоўваемай прыроднай вобласці Понітрэ. Больш за палову тэрыторыі пакрыта пераважна дубова-букавымі лясамі, на схіле гары Втачнік знаходзіцца рэліктавы піхтавы гай, астатняе ў асноўным горныя лугі. Втачнік знаходзіцца ў басейнах рэкаў Грон і Нітра. Акрамя ахоўваемай прыроднай вобласці Понітрэ, на тэрыторыі Втачніка знаходзяцца меншыя ахоўваемыя рэзервацыі, напрыклад, Бухлаў-Жарнаў, Вялікі Врх, Кліча, Вялікая Скала і інш.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Втачнік
Фасад Санта Пудэнцыяна з гербамі Папы Яна Паўла II, злева яе тытулярыя кардынал а Іаахіма Майснер архібіскупа Кёльна.
**Тытулярная царква** (лац.: titulus ecclesiae) у рымска-каталіцкай царкве адна з цэркваў Рыма да якой прызначаецца кардынал.
У паганскія часы *titulus* азначаў надпіс на камяні. Пазней, у дачыненні да цэркваў у Рыме, *titulus* — адны з найбагацейшых ранніх хрысціянскіх цэркваў (усе разам вядомыя як «*tituli*») пабудаваны вакол мяжы горада Рыма, якія былі прыпісаны патронам, чые імёны часта іх ідэнтыфікавалі: "Яны атрымалі назву *tituli*, ад імя заснавальніка або ўладальніка, які трымаў уласнасць пад апекай для Касцёла. "Найбольш старажытны тэкст, які спасылаецца на *titulus* гэтага віду — IV стагоддзя на абарону Афанасія Вялікага супраць арыян. Да канца V стагоддзя Liber Pontificalis прызначыў 25 *tituli*. Яшчэ тры былі дададзеныя ў XII стагоддзі. У рымскім каталіцызме, уладальнік адной з гэтых цэркваў «тытулярны». Такімі ўладальнікамі былі спачатку традыцыйна карэнныя рымляне (высокага сацыяльнага становішча) у дамах якіх і збіраліся першыя хрысціяне (лац.: domus ecclesiae). Першая царква ў Рыме, якая мела тытулярнага неітальянца была Санці Куатра Каранаці: Дзітрых Трырскі быў прызначаны тытулярным у 975 Папам Рымскім Бенедыктам VII. Але базіліка была першапачаткова *Titulus Aemilianae*, маючы сваю назву ад яе заснавальніцы, ва ўласнасці якой несумненна знаходзілася вялікая Рымская віла, чые асновы сталі царквой і чыя зала прыёмаў стала царкоўнай базілікай. Сёння, кожнаму члену Калегіі кардыналаў у сане кардынала-прэсвітара прызначана тытулярная царква. Кардынальства развілося ад старэйшага духавенства ў Рымскай дыяцэзіі (7 біскупаў прыгарадных гарадоў, 14 дыяканаў дыяцэзіі, святары / прэсвітары рымскіх парафій) і вакол яе. Паколькі Калегія інтэрнацыялізавалася, кожнаму кардыналу давалі *titulus*, робячы яго ганаровым членам рымскага духавенства. Сёння, кардыналы-прэсвітары маюць свабодныя патронскія адносіны са сваімі тытулярнымі цэрквамі (імёны і гербы напісаны на мемарыяльнай дошцы ў царкве, і атрымліваюць грошы для падтрымання і рэстаўрацыі сваіх цэркваў), але яны больш не ўдзельнічаюць у фактычным кіраванні прыходамі. (Аналагічна, кардыналам-біскупам даюць ганаровы тытул на адну з субурбікарных дыяцэзій, а кардыналам-дыяканам, якіх сёння значна больш лічбы чатырнаццаць, даюцца падобныя адносіны з цэрквамі сваіх дыяканаў).

Гл. таксама
-----------

Спіс тытулярных цэркваў

Зноскі
------

1. ↑  *Каталіцкая Энцыклапедыя* 1908:

Спасылкі
--------

* Каталіцкая энцыклапедыя (англ.: )
* Спіс Тытулярных цэркваў (англ.: )
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рыклін.

**Дзмітрый Барысавіч Рыклін** (нар. 6 снежня 1972, Віцебск) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі і першаснай апрацоўкі тэкстыльных матэрыялаў і сыравіны. Доктар тэхнічных навук (Расія, 2007; Беларусь, 2008), прафесар (2013).

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Тэхналогія машынабудавання», 1995; аспірантура «Тэхналогія тэкстыльных матэрыялаў», 1998; дактарантура, 2007).

Працаваў у Віцебскім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (з 1995, мастацка-тэхналагічны факультэт, кафедра «Прадзенне натуральных і хімічных валокнаў», прафесар; з 2015 — факультэт вытворчых тэхналогій, кафедра «Тэхналогія тэкстыльных матэрыялаў», загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: вытворчасць неаднародных тэкстыльных нітак; прагназаванне ўласцівасцей тэкстыльных матэрыялаў.

Узнагароды
----------

Ганаровая грамата Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў (2015).

Бібліяграфія
------------

* Технологические и теоретические основы производства многокомпонентной пряжи и комбинированных нитей : диссертация … доктора технических наук : 05.19.02 : защищена 31.05.2007 : утверждена 14.12.2007 / Рыклин Дмитрий Борисович. — Витебск, 2007.
* Моделирование технологических процессов переработки неоднородных волокнистых смесей / Рыклин Д. Б. — Витебск, 2006.
* Технология и оборудование для приготовления волокнистого настила : учебное пособие / Рыклин Д. Б. — Витебск, 2010.
* Технология и оборудование для производства волокнистой ленты : учебное пособие / Д. Б. Рыклин. — Витебск, 2008.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Рыклин Дмитрий Борисович
* Рыклин Дмитрий Борисович
**Паўднёвае Патагонскае ледніковае плато** (ісп.: Campo de hielo Patagónico Sur) — горна-покрыўны ледавіковы комплекс у Патагонскіх Кардыльерах (Чылі і Аргенціна), паміж 48°15' — 51°20' паўднёвай шыраты і 73° — 74°15' заходняй даўгаты.

Працягласць з поўначы на поўдзень складае 360 км, шырыня — ад 40 да 90 км. Плошча — каля 12 000 км². Пераважныя вышыні — 1500 м. Сярод лёду падымаюцца нунатакі (скалістыя вяршыні, якія выступаюць над паверхняй ледавіка) і горы. Найвышэйшы пункт — гара Бертран (3270 м). Вышыня фірнавай лініі памяншаецца ад 1200 м на поўначы да 650 м на поўдні. На ўзроўні ледавіковага плато выпадае 7000—8000 мм ападкаў у год. Шыротная бязлёдавая дэпрэсія супраць возера Архенціна падзяляе ледавіковае плато на дзве часткі — вялікую паўночную і невялікую паўднёвую.

З плато сцякаюць вывадныя ледавікі, многія на заходнім боку заканчваюцца ў фіёрдах, на ўсходнім — у азёрах (О’Хігінс, В’едма, Архенціна). Найбуйнейшыя вывадныя ледавікі: *Грэве*, *Бруген*, *Гуілардзі*, *Амалія* (цякуць на захад); *Хорхе-Маўнт* (на поўнач); *О’Хігінс*, *В’едма*, *Упсала*, *Перыта-Марэна*, *Грэй*, *Ціндаль* (на ўсход).

Літаратура
----------

* Южное Патагонское ледниковое плато  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 315137696 |
**Свентакшыскія горы** (польск.: Góry Świętokrzyskie — «горы Святога Крыжа») — горны хрыбет у Польшчы, найбольш высокая частка Келецка-Сандамірскага ўзвышша.

Працягласць хрыбта складае каля 80 км. Найвышэйшы пункт — гара Лысіца (612 м). Горы складзеныя кварцытамі, граўвакамі, пясчанікамі і вапнякамі, часта перакрытымі друзлымі (у прыватнасці, марэннымі) адкладамі. Пераважае ўзгорыста-градавы рэльеф. Ля падножжаў гор растуць дубовыя і хваёвыя, на схілах — букавыя і піхтавыя лясы.

Свентакшыскія горы

Літаратура
----------

* Свентакшыскія горы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 249. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4073386-5 · LCCN: sh85131202 · NKC: ge311612 · VIAF: 242993780 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Барадаўка.
**Станіслаў Пятровіч Барадаўка** (нар. 21 жніўня 1956, г. Бабруйск, Магілёўская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

У 1978 годзе скончыў Беларускі політэхнічны інстытут, у 1999 годзе — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Працоўны шлях пачаў з пасады майстра Глускага раёна электрычных сетак Бабруйскага прадпрыемства электрычных сетак РЭУ «Магілёўэнерга» ў г. Бабруйску. Далей займаў пасаду начальніка Бабруйскага сельскага РЭС Бабруйскага прадпрыемства электрычных сетак «Магілёўэнерга». У 1986—1995 гг. працаваў старшынёй прафсаюзнага камітэта Бабруйскага прадпрыемства электрычных сетак «Магілёўэнерга», намеснікам дырэктара і галоўным інжынерам Бабруйскіх электрычных сетак.

У 1995—2001 гадах старшыня Ленінскага райвыканкама г. Бабруйска, затым главой Адміністрацыі Ленінскага раёна г. Бабруйска. У 2001—2008 гадах працаваў дырэктарам філіяла РУП «Магілёўэнерга» Бабруйскія электрычныя сеткі. З 3 студзеня 2008 года быў генеральным дырэктарам Рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Магілёўэнерга».

З 8 снежня 2009 года Старшыня Магілёўскага гарадскога выканаўчага камітэта. 15 красавіка 2013 года сышоў у адстаўку.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Бородавко Станислав Петрович
2. ↑  В Могилеве новый руководитель городской администрации(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Бородавко Станислав Петрович

| ⛭Старшыні Магілёўскага гарадскога выканаўчага камітэта |
| --- |
| БССР | 
* Аляксандр Іваноў (1937—1938)
* Данііл Астраў (1939—1941)
* Мікалай Каралёў (1944—1953)
* Кірыл Казлоў (1953—1959)
* Георгій Мануйла (1962—1969)
* Юрый Сцепанішэўскі (1969—1980)
* Аляксандр Пятроў (1980—1981)
* Анатоль Станкевіч (1981—1988)
* Дзмітрый Сівіцкі (1988—1990)

 |  |
| Рэспубліка Беларусь | 
* Сяргей Габрусеў (1990—1993)
* Генадзь Зайцаў (1993—1994)
* Дзмітрый Сівіцкі (1994—1999)
* Міхаіл Красноў (1999—2002)
* Віктар Шорыкаў (2002—2009)
* Станіслаў Барадаўка (2009—2013)
* Уладзімір Цумараў (2013—2022)
* Аляксандр Студнеў (з 2022)

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ітатыая.

**Нацыянальны парк Ітатыая** (парт.: Parque Nacional do Itatiaia) — найстарэйшы нацыянальны парк Бразіліі. Заснаваны 14 чэрвеня 1937 г. на падставе Федэральнага Дэкрэта 1713, падпісанага прэзідэнтам Жэтуліу Варгаса. У цяперашні час плошча парку складае каля 300 км². Парк размешчаны ў гарыстай мясцовасці на стыку штатаў Мінас-Жэрайс і Рыа-дэ-Жанэйра, на яго тэрыторыі знаходзяцца адны з самых высокіх горных вяршыняў Бразіліі. З-за гэтага парк валодае багатай і разнастайнай флорай і фаўнай, а таксама адрозніваецца вялікай разнастайнасцю клімату.

Назва «Ітатыая» паходзіць з мовы тупі і азначае «скалы з шматлікімі кропкамі». Нацыянальны парк Ітатыая знаходзіцца ў горнай сістэме Сера-да-Мантыкейра, вышэйшая кропка парку, Агульяс-Неграс, знаходзіцца на вышыні 2878 м над узроўнем мора. Парк адкрыты для турыстаў і падзелены на дзве тэрыторыі, верхнюю і ніжнюю. Уезд на ніжнюю тэрыторыю знаходзіцца непасрэдна каля горада Ітатыая. На ніжняй тэрыторыі знаходзіцца інфармацыйны цэнтр з музеем. Верхняя тэрыторыя не звязаная з ніжняй аўтамабільнай дарогай, і даступная праз іншы ўезд. З верхняй тэрыторыі пачынаецца сцежка для ўздыму на Агульяс-Неграс.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нацыянальны парк Ітатыая
* Афіцыйны сайт парку (парт.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7645382-0 · LCCN: sh85069051 · VIAF: 9734159820930114000005 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Форт-Уільям.

Від форта Уільям у 1807 годзе
**Форт-Уільям** (англ.: Fort William) — брытанская крэпасць, якая дала пачатак гораду Калькута. Побач з ёй раскінуўся самы вялікі гарадскі парк — Майдан.

З будаўніцтва ўмацаванняў на Хуглі, адным з рукавоў дэльты Ганга, пачынаецца гісторыя Калькуты. Стары Форт-Уільям быў пабудаваны ў 1696—1706 гадах на сродкі Брытанскай Ост-Індскай кампаніі як першапачатковая апора брытанскага валадарства ў Індыі. Названы ў гонар караля Вільгельма III.

19 чэрвеня 1756 года бенгальскі наваб Сірадж уд-Даўла захапіў брытанскую крэпасць і пераназваў яе ў **Алінагар**. У тую ж ноч, з 19 на 20 чэрвеня, у «чорнай яме» было закатавана мноства англічан з ліку палонных, у тым ліку і параненыя.

Пасля бітвы пры Плесі форт быў адваяваны Робертам Клайвам і ў 1758—1781 гадах значна пашыраны на выпадак новага нападу. Гэты новы форт мае форму васьмівугольніка. У 1762—1764 гады працамі кіраваў малады швейцарскі інжынер Палье. Стары форт быў прыстасаваны пад мытню.

У 1772 годзе ў Форт-Уільяме было заснавана Бенгальскае прэзідэнцтва на чале з Уорэнам Гастынгсам.

У 1800 годзе генерал-губернатар Індыі лорд Рычард Уэлслі заснаваў у Форт-Уільяме навучальны і навуковы цэнтр усходазнаўства, які меў дваякую мэту: распаўсюджваць сярод тубыльцаў еўрапейскую адукаванасць і пазнаёміць агентаў Ост-Індскай кампаніі з мовамі, літаратурай, гісторыяй і правамі тых краін, якімі кампанія павінна была кіраваць. Першым яго дырэктарам стаў шатландскі святар, багаслоў, прапаведнік і місіянер Клаўдзій Б'юкенен. Да 1830 года Каледж Форт-Уільяма быў адным з найбольш уплывовых навуковых цэнтраў у Паўночнай Індыі.

Да 1833 года крэпасць заставалася рэзідэнцыяй генерал-губернатара Індыі. У наш час выкарыстоўваецца для патрэб індыйскай арміі.

Зноскі
------

1. ↑  Букэнэн, Клавдий // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
2. ↑  Buchanan, Claudius — артыкул у Энцыклапедыі Брытаніка (англ.)
3. ↑  Каледж Форт-Уільяма Архівавана 28 ліпеня 2012 года. у Банглапедыі