recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сямён Сцяпа́навіч Іга́еў** (1904, в. Давыдаўка, Сімбірская губерня, цяпер Ульянаўская вобласць — 1958, Гомель) — савецкі гаспадарчы, дзяржаўны і палітычны дзеяч.

Біяграфія
---------

Член УКП(б) з 1926 года.

З 1925 года — на гаспадарчай, грамадскай і палітычнай працы. У 1925—1955 — адказны сакратар Асіповіцкага раённага камітэта ЛКСМ Беларусі, у Палітычным аддзеле саўгаса Капыльскага раёна Беларускай ССР, 1-ы сакратар Капыльскага раённага камітэта КП(б) Беларусі, 1-ы сакратар Слуцкага акруговага камітэта КП(б) Беларусі, 2-гі сакратар Магілёўскага абласнога камітэта КП(б) Беларусі, 1-ы сакратар Беластоцкага абласнога камітэта КП(б) Беларусі, у ЦК УКП(б), 2-гі сакратар Мардоўскага абласнога камітэта УКП(б), прадстаўнік Савета па справах калгасаў пры СМ СССР па Іркуцкай вобласці, загадчык аддзела Гомельскага абласнога камітэта КП Беларусі.

Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання, Вярхоўнага Савета РСФСР 3-га склікання.

Памёр у 1958 годзе.

Спасылкі
--------

* *Тамара Крюченко*. На ковре у Сталина (руск.) (2 лістапада 2011). Праверана 7 лютага 2020.
* Игаев Семён Степанович // Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991 (руск.)

| ⛭ Першыя сакратары Беластоцкага абласнога камітэта Камуністычнай партыі Беларусі |
| --- |
| Сямён Сцяпанавіч Ігаеў (1939—1940) • Мікалай Васілевіч Кісялёў (1940—1941) • Уладзімір Георгіевіч Кудраеў (1941—1944) • Андрэй Пятровіч Эльман (1944) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ралько.
**Іван Дзмітрыевіч Ралько** (21 лістапада 1929, вёска Макраны, Капыльскі раён, Мінская вобласць — 27 снежня 1979) — беларускі літаратуразнавец, крытык, паэт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. У 1951 годзе скончыў Нясвіжскае педагагічнае вучылішча. З 1951 і да пачатку 1957 года працаваў дырэктарам і выкладчыкам беларускай мовы і літаратуры Багушоўскай сямігадовай школы, затым выкладаў рускую мову і літаратуру ў Навамышскай сярэдняй школе Баранавіцкага раёна. У 1958 годзе скончыў завочна філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, у 1961 годзе — аспірантуру пры Інстытуце літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР. Працаваў навуковым супрацоўнікам гэтага інстытута. Кандыдат філалагічных навук. Сябра СП СССР з 1970 года.

Творчасць
---------

У перыядычным друку ў 1951 годзе дэбютаваў вершамі (газета «Чырвоная змена»). Аўтар зборніка паэзіі «Святло зары вячэрняй» (1983). Яго паэзіі ўласцівы зварот да маральна-этычных праблем сучаснасці, любоў да роднай зямлі.

Літаратуразнаўчая дзейнасць
---------------------------

Як крытык і літаратуразнавец выступіў у 1958 годзе. Даследаваў праблемы сучаснай паэзіі, гісторыі і тэорыі беларускага вершаскладання. Асобнымі выданнямі выйшлі працы «Беларускі верш: Старонкі гісторыі і тэорыі» (1969) — першае ў беларускім літаратуразнаўстве гісторыка-тэарэтычнае даследаванне праблем беларускага верша, «Вершаскладанне: Даследаванне і матэрыялы» (1977), «Верш і мова: Праблема тэорыі і гісторыі беларускага верша» (1986).

Перакладаў з украінскай і польскай моў.

Зноскі
------

1. ↑  злілася з в. Чырвоная Дубрава

Літаратура
----------

* *Дэкаоская В. Ю.* Ралько // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
**Вінцэнты Іванавіч Казяк** (нар. 8 жніўня 1943, Куляшы Смаргонскага раёна Гродзенскай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскую вышэйшую партыйную школу, Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут (вучоны аграном).
Працоўную дзейнасць пачаў брыгадзірам паляводчай брыгады калгаса «Шлях камунізму» Смаргонскага раёна Гродзенскай вобласці. Пасля службы ў радах Узброеных Сіл працаваў інструктарам, загадчыкам арганізацыйнага аддзела Смаргонскага райкама КПБ. Быў намеснікам загадчыка аддзела
арганізацыйна-партыйнай работы, другім сакратаром Гродзенскага абкама КПБ, першым сакратаром Шчучынскага райкама КПБ Гродзенскай вобласці.
Займаў пасады старшыні Шчучынскага раённага Савета дэпутатаў, старшыні Шчучынскага райвыканкама, памочніка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь -
галоўнага інспектара па Гродзенскай вобласці.

Выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь дванаццатага склікання. Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання.

Узнагароды
----------

Мае Падзяку Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, «Знак Пашаны», Айчыны ІІІ ступені, трыма медалямі, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міжпарламенцкай Асамблеі дзяржаў — удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  КОЗЯК ВИНЦЕНТЫ ИВАНОВИЧ Архівавана 1 верасня 2019.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юркевіч.

**Іван Данілавіч Юркевіч** (нар. 22 чэрвеня 1902, в. Сяргеевічы, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць — 21 верасня 1991) — беларускі вучоны-геабатанік, фенолаг, лесавод. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1956; член-карэспандэнт з 1953), доктар сельскагаспадарчых навук (1948), прафесар (1949). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1968).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (1930). З 1930 г. выкладчык, асістэнт, дацэнт Беларускага лесатэхнічнага інстытута, адначасова з 1932 г. старшы навуковы супрацоўнік, загадчык сектара, намеснік дырэктара, загадчык кафедры Беларускага НДІ лясной гаспадаркі. З 1953 г. загадчык лабараторыі і дырэктар Інстытута лесу АН БССР, з 1956 г. загадчык лабараторыі Інстытута біялогіі АН БССР, з 1963 г. дырэктар, з 1967 г. загадчык лабараторыі Інстытута эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча АН БССР.

Прэзідэнт Беларускага рэспубліканскага батанічнага таварыства з 1956 года.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Работы па пытаннях лясной, лугавой і балотнай расліннасці, феналогіі, плоданашэння, унутрывідавых формаў драўняных раслін. Распрацаваў геабатанічнае раянаванне Беларусі, даў класіфікацыю тыпаў лясоў, правёў даследаванні па ацэнцы стану і аднаўленні сусветна вядомых беларускіх дуброў. Вывучаў структуру расліннага покрыва, заканамернасці яго размяшчэння на тэрыторыі Беларусі і ахове каштоўнага мясцовага генафонду расліннага покрыва. Сумесна з вучнямі абагульніў найважнейшыя вынікі даследаванняў асноўных фармацый лясоў, распрацаваў прынцыпы і рэгіянальную методыку картаграфавання расліннасці і на гэтай аснове стварыў серыю геабатанічных карт рэспублікі і асобных рэгіёнаў.

### Бібліяграфія

* Библиография научных трудов академика АН БССР И. Д. Юркевича. — Мн. 1977.
* Леса Белорусского Полесья. — Мн. 1977. (разам з М. Ф. Лоўчым і В. С. Гельтманам)
* Сосновые леса Белоруссии. — Мн. 1984. (разам з М. Ф. Лоўчым)

Узнагароды
----------

Дзяржаўная прэмія СССР 1951 года і Дзяржаўная прэмія БССР 1972 года.

Гл. таксама
-----------

* Лідзія Іванаўна Навічыхіна (Юркевіч) — пляменніца Івана Юркевіча

Зноскі
------

1. ↑  International Plant Names Index — 1999.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q922063'></a>
2. ↑  Ivan Danilovich Jurkevich // author citation Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q669585'></a>
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Юркевич Иван Данилович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 712. — 737 с.

Літаратура
----------

* Типы лесов Белорусской ССР. Мн.: Гос. изд-во БССР, 1948.
* Дубравы Белорусской ССР и их восстановление. 2-е изд. Мн.: Изд-во АН БССР, 1960.

Спасылкі
--------

* Іван Данілавіч Юркевіч у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n82072988 · NKC: jx20050908005 · SUDOC: 063873168 · VIAF: 27040851 |
**Ангарэціс** (сапр. **Зігмас Іонавіч Алекса**; 13 чэрвеня 1882, в. Абелупяй  (літ.) (бел. Вілкавішкаўскі раён, Літоўская ССР - 22 мая 1940) — савецкі дзеяч Камуністычнай партыі Літвы і Беларусі. Сябра сацыял-дэмакратычнай партыі Літвы з 1906.

Удзельнік Рэвалюцыі 1905-07. У 1909 арыштаваны, у 1915 сасланы на Ангару (адсюль псеўданім). Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года рэдактар ​​бальшавіцкай газеты «Tiesa» («Праўда»), член Петраградскага камітэта РСДРП(б). Са снежня 1917 намеснік камісара па літоўскіх справах пры Наркамнаце. З лістапада 1918 на падпольнай працы ў Вільні, член ЦК КПЛ. Уваходзіў у склад першага рэвалюцыйнага Савецкага ўрада Літвы. З лютым 1919 г. наркам унутраных спраў Літоўска-Беларускай ССР, з сакавіка член Прэзідыума, у 1920 член Палітбюро ЦК КП (б) ЛіБ. З верасня 1920 года сакратар Замежнага бюро ЦК КПЛ з 1923 член Палітбюро ЦК КПЛ, прадстаўнік КПЛ ў Выканкаме Камінтэрна. У 1926-35 сакратар Інтэрнацыянальнай кантрольнай камісіі Камінтэрна.

Аўтар «Гісторыі рэвалюцыйнага руху і барацьбы працоўных Літвы» (т. 1-2, 1921).

Зноскі
------

1. ↑  Ангаретис Зигмас Ионович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 27 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. 1 2 3 4  Ангаретис // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 19. — 737 с..

Літаратура
----------

* Kęstutis Saldžiūnas. Aleksa-Angarietis, Zigmas. Lietuvių literatūros enciklopedija. Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas. — Vilnius, 2001. — ISBN 9986-513-95-2

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1027129064 · ISNI: 0000 0000 2349 7823 · LCCN: n82156251 · NUKAT: n2012161076 · VIAF: 62902856 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зубовіч.
**Іван Герасімавіч Зубовіч** (1901, Чэрыкаў, Магілёўская губерня — 18 ліпеня 1956, Масква) — савецкі дзяржаўны дзеяч, міністр прамысловасці сродкаў сувязі СССР (1946—1947). Дэпутат Вярхоўнага Савета РСФСР 2 склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў рабочай сям’і. У 1935 г. скончыў Ленінградскі індустрыяльны інстытут. Член ВКП(б) з 1930 г.

У 1935—1938 гг. — На ленінградскіх прадпрыемствах: начальнік цэха, начальнік вытворчасці завода «Электрапрыбор» (1935—1937), дырэктар завода № 210 ім. Казіцкага (1937—1938).

У 1938—1939 гг. — Начальнік 5-га Галоўнага ўпраўлення Наркамата абароннай прамысловасці СССР,

ў 1939—1940 гг. — Начальнік 7-га Галоўнага ўпраўлення Наркамата авіяцыйнай прамысловасці СССР.

З 1940 у Наркамаце (Міністэрстве) электрапрамысловасці СССР:

* у 1940—1941 — намеснік,
* у 1941—1946 — першы намеснік наркама,
* у сакавіку-чэрвені 1946 — намеснік міністра.

У 1946—1947 гг. — Міністр прамысловасці сродкаў сувязі СССР.

У 1946—1949 гг. — Намеснік старшыні Камітэта № 2 (Спецыяльны Камітэт па рэактыўнай тэхніцы) пры СМ СССР.

У 1949—1953 гг. — Намеснік міністра ўзбраення СССР,

ў 1949—1951 гг. — Адначасова начальнік 7-га Галоўнага ўпраўлення. На пасадзе намесніка міністра арганізаваў перабудову значнай часткі радыётэхнічнай прамысловасці на распрацоўку і выпуск апаратуры для ракетнай тэхнікі, стаў ініцыятарам утварэння найбуйнейшых навукова-даследчых арганізацый.

У 1953—1956 гг. — Дырэктар ЦНДІ № 173 Міністэрства абароннай прамысловасці СССР.
**Ангаро-Віцімскі** (сінонім — Баргузінскі) — гранітоідны баталіт, размешчаны ў Забайкаллі — адзін з найбуйнейшых баталітаў Цэнтральнай Азіі. На сучасным эразійным зрэзе ён уяўляе сабой супольнасць шматфазных плутонаў і невялікіх масіваў, плошчай ад 10 да 3400км². Склад гранітоідаў змяняецца ад манцанітаў, кварцавых манцанітаў і гранадыярытаў ранняй фазы, да біятытавых гранітаў і лейкагранітаў позніх фаз.
У цяперашні час у межах баталіта вылучаецца два магматычных комплексы — баргузінскі і зазінскі.

Узрост баталіта на дадзены момант лічыцца познекарбонавым.

Паходжанне баталіта большасць даследчыкаў звязваюць з плаўленнем метамарфічных парод верхняй кары ўздзеяннем прагрэву мантыйным плюмам.
Зала пурпурнага святла (Цзыгуан-Гэ) у Чжуннаньхаі, якая выкарыстоўваецца для дзяржаўных прыёмаў
Від на Паўночнае возера з тэрыторыі Чжуннаньхая
План Чжуннаньхая
**Чжуннаньхай** (кіт. трад. 中南海, піньінь *zhōngnánhǎi*, *«Цэнтральнае і Паўднёвае моры»*) — рукатворнае возера ў Пекіне, якое размешчанае непасрэдна на захад ад Забароненага горада і займае прыкладна такую ж плошчу. Гэты квартал называюць «новым забароненым горадам», паколькі па берагах возера размешчаны штаб-кватэры вышэйшых органаў улады КНР.

Возера складаецца са злучаных пратокай паўднёвага возера (Наньхай) і цэнтральнага возера (Чжунхай). На поўнач ад Чжуннаньхая ляжыць паўночнае возера (Бэйхай), вакол якога раскінуўся парк Бэйхай  (руск.) (бел.. Адна са славутасцяў азёрнага раёна Пекіна — суперсучасны Нацыянальны цэнтр выканальніцкіх мастацтваў.

У кітайскіх СМІ тэрмін «Чжуннаньхай» усё часцей ужываецца для абазначэння вышэйшага кіраўніцтва КНР (аналагічна таму, як слова «Крэмль» выкарыстоўваецца для абазначэння дзяржаўнай улады Расіі).

Заўвагі
-------

1. ↑  Beijing Journal; Whatever the High Walls Hide, It Isn’t Opulence — New York Times **(нявызн.)**. *query.nytimes.com*.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
**Англа-беларускае таварыства** (АБТ, *Anglo-Byelorussian Society*) — грамадская арганізацыя ў Вялікабрытаніі. Заснавана 16 сакавіка 1954 г. ў Лондане членамі Згуртавання беларусаў у Вялікабрытаніі, дзеячамі беларускай эміграцыі і англійскімі навукоўцамі-беларусістамі для пашырэння ведаў пра Беларусь сярод англічан.

Дзейнасць
---------

Разам з Беларускай бібліятэкай і музеем імя Францішка Скарыны ў Лондане таварыства з’яўляецца цэнтрам беларускага навукова-культурнага жыцця Вялікабрытаніі. У 1965—88 выпускала «The Journal of Byelorussian Studies» («Часопіс беларускіх даследаванняў»), у якім славісты ЗША, Ізраіля, Германіі, Англіі, Польшчы друкавалі артыкулы па гісторыі, палітыцы, культурных праблемах жыцця беларускага народа. 3 1966 АБТ арганізуе штогадовыя курсы лекцый па гісторыі літаратуры і культуры Беларусі. Супрацоўнічае з Асацыяцыяй славістаў універсітэтаў Вялікабрытаніі, Брытанскай Нацыянальнай Асацыяцыяй усходне-еўрапейскіх даследаванняў, удзельнічае ў міжнародных канферэнцыях і кангрэсах славістаў. Выдала кнігі апавяданняў С. Яновіча (1974), «Беларускую граматыку» П. Мэё (1976, на англійскай мове), зборнікі вершаў М. Багдановіча, А. Гаруна, З. Бядулі (1983, на беларускай і англійскай мовах) і інш.

Кіраўнікі АБТ
-------------

**Прэзідэнты:**

* Д. Ормсбі-Гор
* Л. Гарлех
* А. Макмілін

**Старшыні:**

* Оберан Герберт (1965—73)
* Джон Джоліф (1974—80)
* Джым Дынглі (1981—пач. 1990-х і з 2004 па 2014)
* Роўэн Карстэрз
* Васіль Еўдакімаў
* Браян Бэнет (з 2014)

Літаратура
----------

* Гардзіенка Н. Беларусы ў Вялікабрытаніі / пад рэд. А. Гардзіенкі. — Мн,, 2010.
* Ляднёва А. Англа-беларускае таварыства // БелЭн у 18 т. Т. 1. — Мн. 1996.

Спасылкі
--------

* Сайт АБТ Архівавана 3 верасня 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: nb2013012796 · SUDOC: 131901230 · VIAF: 150725864 |
**Афо́гнак** (англ.: Afognak) — востраў у складзе Кадзьякскага архіпелага. Належыць да амерыканскага штата Аляска. Плошча — 1 812,6 км². Насельніцтва (2000 г.) — 169 чалавек.

Геаграфія
---------

Афогнак — другі па плошчы і насельніцтву востраў Кадзьякскага архіпелага. Мае вулканічнае паходжанне. Уваходзіць у зону Ціхаакіянскага вогненнага кальца. Тут часцяком здараюцца землятрусы. Берагі моцна парэзаны фіёрдамі, утворанымі ледавікамі плейстацэнавай эпохі. Для ландшафтаў характэрны скалістыя ўзвышшы. Найвышэйшае ўзвышша дасягае 776 м над узроўнем акіяна.

Прырода
-------

Значную частку вострава займаюць яловыя лясы, лугі, балоты і тундра. Фаўна прадстаўлена шматлікімі птушкамі, грызунамі, лісамі, бурымі мядзведзямі, ластаногімі, ласямі. Каля берагоў сезонна з'яўляюцца кіты. У 1892 г. для захавання мясцовай дзікай прыроды быў створаны дзяржаўны парк.

Асаблівасці культуры
--------------------

Значная частка астравіцян прадстаўлена карэннымі насельнікамі — сугпіят, якія арганізаваны ў аўтаномную абшчыну. Іх продкі пасяліліся на архіпелаге ў 2 тысячагоддзі да н. э. У канцы XVIII ст. востраў практычна спусцеў з-за эпідэмій вірусных захворванняў, выпадкова занесеных расійскімі здабытчыкамі. Зноў пачаў засяляцца толькі пасля 1840-х гг. Многія сучасныя сугпіят спавядаюць праваслаўе.

Эканоміка
---------

Асноўнымі заняткамі насельніцтва з'яўляюцца рыбалоўства, праца ў запаведніку, абслугоўванне турыстаў.

Спасылкі
--------

* Afognak Native Corporation Архівавана 4 снежня 2012.
* Alutiiq Education
* Afognak Island State Park

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85001528 |
**Чжан Цзыі** (нар. 9 лютага 1979, Пекін, Кітай) — кітайская актрыса. Набыла вядомасць дзякуючы галоўнай ролі ў фільме рэжысёра Чжан Імоу «Дарога дадому» (1999). У цяперашні час нараўне з Чжао Вэй, Чжоу Сюнь і Сюй Цзінлэй уваходзіць у чацвёрку найбольш папулярных актрыс Кітая новага часу. Часопіс Time назваў Чжан Цзыі «кітайскім падарункам Галівуду», а People двойчы ўключаў актрысу ў спіс пяцідзесяці найпрыгажэйшых людзей планеты.

У 19 гадоў Чжан Цзыі атрымала ролю ў сусветна вядомага рэжысёра Чжан Імоу ў фільме «Дарога дадому» (1999), які быў удастоены Сярэбранага мядзведзя на Берлінскім кінафестывалі 2000 года і зрабіў актрысу вядомай у Кітаі. Пасля здымак у фільме «Тыгр, які крадзецца, цмок, які стаіўся» (2000) Энга Лі Чжан стала актрысай сусветнага маштабу.

Першай працай Чжан Цзыі ў амерыканскім кіно стаў фільм «Гадзіна пік 2», прычым у гэты час актрыса не валодала англійскай мовай, і Джэкі Чану даводзілася выступаць у ролі перакладчыка. З таго часу яна пачала старанна вывучаць англійскую, займаючыся па пяць гадзін у дзень, і авалодала ім на добрым узроўні.

У 2006 годзе Чжан Цзыі была ў складзе журы асноўнага конкурсу 59-га Канскага кінафестывалю, а праз тры гады была сябрам журы ў конкурсе кароткаметражных фільмаў на 62-м фестывалі.

Зноскі
------

1. ↑  Zhang Ziyi // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Zhang Ziyi // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Sina Weibo · Sina Weibo |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Danish Film Database · Discogs · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) · Notable Names Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 11050955 · BNC: a11883029 · BNE: XX1599512 · BNF: 14241482d · GND: 135389291 · ISNI: 0000 0001 1681 4242 · LCCN: no2004114368 · NKC: xx0040583 · NLA: 41570398 · NLP: A18827093 · NTA: 222374608 · NUKAT: n2009148516 · SUDOC: 061133469 · VIAF: 85555134 |

 |
**Лінейны гарманічны асцылятар** — квантавая сістэма, патэнцыяльная энергія ў якой квадратычна залежыць ад каардынаты:

{\displaystyle U(x)={\frac {m\omega ^{2}x^{2}}{2}}.\qquad \qquad (1)}
Тут *m* — маса часціцы, а *ω* — уласная частата асцылятара.

На мал. 11.1 залежнасць (1) графічна намаляваная. Крывая *U*(*x*) сваёй крутасцю і бясконца вялікай вышынёй нагадвае патэнцыяльную яму. Ніжэй мы ўбачым, што лінейны асцылятар, сапраўды, праяўляе некаторыя ўласцівасці часціцы ў бясконца высокай патэнцыяльнай яме[ru]. Напрыклад, ён мае бясконцую колькасць дыскрэтных узроўняў. Але ў адрозненне ад вертыкальных сценак ямы, патэнцыял асцылятара расце плаўна, і, як вынік, паяўляецца некаторая імавернасць знайсці часціцу досыць далёка ад пачатку каардынат. Плаўная форма патэнцыялу дазваляе асцылятару пры пэўных умовах праяўляць уласцівасці класічнай (не квантавай) часціцы. Для гэтага дастаткова, каб даўжыня хвалі дэ Бройля была менш характэрных памераў вобласці змянення патэнцыялу. У выпадку патэнцыяльнай ямы, альбо патэнцыяльнага бар’ера, такая магчымасць цалкам выключана, бо там патэнцыял змяняецца скачком у адной кропцы. Пяройдзем да колькаснага рашэння задачы.

Напішам аднамернае ўраўненне Шродзінгера з патэнцыяльнай энергіяй (1):

{\displaystyle {\frac {d^{2}\psi }{dx^{2}}}+{\frac {2m}{\hbar ^{2}}}\left(E-{\frac {m\omega ^{2}x^{2}}{2}}\right)\psi =0.\qquad \qquad (2)}
У яго няма натуральных межавых умоў. Дыскрэтныя ўзроўні энергіі атрымліваюцца як следства абмежаванасці хвалевай функцыі *ψ*.

Пераўтворым ураўненне (2): замест каардынаты *x* увядзём безразмерны аргумент

{\displaystyle y={\sqrt {\frac {m\omega }{\hbar }}}\,x,\qquad \qquad (3)}
а замест *E* — безразмерную энергію асцылятара

{\displaystyle \epsilon ={\frac {2E}{\hbar \omega }}.\qquad \qquad (4)}
Лёгка пераканацца, што адваротная велічыня падкаранёвага выраза ў (3) роўная здабытку комптанаўскай даўжыні хвалі электрона ƛc і даўжыні хвалі ƛ = λ/(2*π*) = *c*/*ω*, якая адпавядае ўласнай частаце асцылятара. У новых абазначэннях ураўненне Шродзінгера прымае выгляд:

{\displaystyle \psi ''+(\epsilon -y^{2})\psi =0.\qquad \qquad (5)}

Літаратура
----------

* *Земцов Ю. К. Бычков К. В.* Курс лекций по атомной физике.
**Афонсу I** (парт.: Afonso I), або **Мвемба а Нзінга** (*Mvemba a Nzinga*; каля 1456 г. — 1543 г.) — манарх афрыканскай дзяржавы Каралеўства Конга, адзін прыхільнікаў хрысціянства і шырокіх кантактаў з еўрапейскімі краінамі.

Мвемба а Нзінга, будучы кароль Конга, быў сынам *маніконга* Нзінга Нкуву. Займаў пасаду намесніка паўночна-ўсходняй правінцыі Нсунды. У 1491 г. адным з першых прыняў хрысціянства па рымска-каталіцкім абрадзе і захаваў яму вернасць, калі яго бацька двойчы адракаўся ад новай веры. У 1495 г. запрасіў у Нсунды партугальскіх місіянераў. 

Пасля смерці Нзінга Нкуву ў Мбанза-Конга павінны былі адбыцца выбары *маніконга* з ліку прэтэндэнтаў па лініі маці радай з 3 прадстаўнікоў высакародных сем'яў. Прычым, яны не абавязкова прызначалі старэйшага сына. Найбольш актыўным прэтэндэнтам з'яўляўся яго малодшы брат Пансу а Кітыму. Мвемба а Нзінга быў загадзя папярэджаны сваёй маці пра смерць бацькі і захапіў горад да пачатку выбараў. У Мбанза-Конга адбыліся вулічныя баі паміж прыхільнікамі двух кандыдатаў на трон. Лепей узброеныя прыхільнікі Нзінга Нкуву перамаглі. Ён быў абвешчаны *маніконга*. У афіцыйнай перапісцы з партугальскім каралём называўся як кароль Афонсу I. Канчатковая перамога над супернікамі была атрымана да 1509 г.

Афонсу I абвясціў каталіцызм афіцыйнай рэлігіяй, запрашаў у краіну партугальскіх місіянераў і гандляроў, у тым ліку гандляроў рабамі, адчыніў першую школу для 400 юнакоў. У 1513 г. яго сын Энрыке быў пасвечаны ў Рыме як біскуп Утыкі і стаў першым чарнаскурым іерархам Рымска-Каталіцкай Царквы. Разам з гэтым, Афонсу I абвінавачваўся у забойствах сваякоў, у тым ліку маці. Перажыў некалькі змоў і замахаў на жыццё.

Зноскі
------

1. ↑  Dictionary of African Biography / E. K. Akyeampong, Henry Louis Gates, Jr. — NYC: OUP, 2012. — ISBN 978-0-19-538207-5<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q60'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q561458'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q46002746'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18353479'></a>

Літаратура
----------

* *Орлова, А.* История государства Конго; XVI—XVII века. — М.: Наука, 1968.


| ?Афонсу I (кароль Конга) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Афонсу I |  | Нзінга Нкуву |  | Нкуву а Нтыну[d] |  | Лукені луа Німі |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10221810 · GND: 119534339 · ISNI: 0000 0000 6193 0771 · LCCN: nr96043683 · NTA: 070961409 · SUDOC: 133617653 · VIAF: 88964838, 288600662 |

 |
**Я́канне** — пераход галосных [о], [э] у першым складзе перад націскам пасля мяккіх зычных у [а] (зе́лень — зялё́ны, дзе́нь — дзянё́к). Яканне ўласціва большасці акаючых гаворак беларускай і рускай моў. Акрамя таго, яканне з’яўляецца нормай у беларускай літаратурнай мове.

У словах іншамоўнага паходжання аканне звычайна не назіраецца: зефір, сервіз.

Беларуская мова
---------------

Для паўночна-ўсходняга дыялекту беларускай мовы, які ўключае полацкую і віцебска-магілёўскую групы гаворак, характэрна дысіміляцыйнае яканне (нароўні з дысіміляцыйным аканнем), у той час як паўднёва-заходні дыялект, які аб’ядноўвае гродзенска-баранавіцкую і слуцка-мазырскую групы гаворак, характарызуецца недысіміляцыйнымі (моцным) яканнем і аканнем.

Гл. таксама
-----------

* Аканне.

Зноскі
------

1. ↑  *Касаткин Л. Л.* Яканье // Русский язык. Энциклопедия / *Ю. Н. Караулов (гл. ред.)*. — 2-е изд. перераб. и доп.. — М.: Большая российская энциклопедия, Дрофа, 1997. — 703 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-85270-248-X.
2. ↑  *Судник М. Р.* Белорусский язык // Лингвистический энциклопедический словарь / Под ред. В. Н. Ярцевой. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — 685 с. — ISBN 5-85270-031-2.

Літаратура
----------

* *Галіна Андарала, Віктар Бекіш, Сяргей Берднік.* Беларуская мова. Вучэбны дапаможнік для пед. ВНУ / Пад рэд. Ларысы Грыгор’евай. — Мінск: Вышэйшая школа, 1994. — 366 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-339-00950-5.
**«Афо́нсу Энры́кіш»** (парт.: Estádio D. Afonso Henriques) — футбольны стадыён у горадзе Гімарайнш, Партугалія. Стадыён належыць муніцыпалітэту горада Гімарайнш і выкарыстоўваецца футбольным клубам «Віторыя Гімарайнш» для правядзення сваіх хатніх матчаў. Размешчана арэна ў цэнтры горада, у некалькіх хвілінах хады ад галоўнай плошчы горада Торал.

Арэна названа ў гонар першага караля Партугаліі Афонсу Энрыкіша, які нарадзіўся ў горадзе Гімарайнш.

Стадыён быў пабудаваны ў 1930 годзе. У 2003 годзе ён быў рэканструяваны і пашыраны да чэмпіянату Еўропы па футболе па праекце архітэктара Эдуарду Гімарайнша. «Афонсу Энрыкіш» умяшчае 30 146 гледачоў, з якіх 452 — VIP-месцы і 120 месцаў для журналістаў. Арэна мае 30 выхадаў, што дазваляе эвакуіраваць 30 000 чалавек за 8 хвілін.

Смерць Міклаша Фехера
---------------------

25 студзеня 2004 года «Бенфіка» прыехала ў Гімарайнш, каб згуляць з мясцовай камандай «Віторыя». Гульня транслявалася ў прамым эфіры, «Бенфіка» вяла з лікам 1:0; Міклаш Фехер, які выйшаў на замену, атрымаў жоўтую картку ў кампенсаваны час і раптам схіліўся сагнуўся ад болю, і затым паваліўся назад на спіну. Ігракі і персанал клуба спрабавалі дапамагчы Фехеру да прыезду хуткай медыцынскай дапамогі, але не змаглі - футбаліст памёр ад гіпертрафічнай кардыяміяпатыі.

Зноскі
------

1. ↑  Avaliação do impacto económico do Euro 2004 (стр. 5) (парт.)
2. ↑  Football stadiums of the world — Stadiums in Portugal  (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | StadiumDB |
**Кванджу́** — шосты па велічыні горад у Паўднёвай Карэі. Кванджу з’яўляецца горадам прамога падначалення, які не ўваходзіць у склад якой-небудзь правінцыі, аднак тут размешчаны ўрад правінцыі Чала-Намдо.

Гісторыя
--------

Горад быў заснаваны ў 57 г. да н.э. Быў адным з адміністрацыйных цэнтраў дзяржавы Пэкчэ. Тут узнік стыль карэйскай паэзіі *каса*.

У 1914 годзе горад быў злучаны з Сеулам чыгункай. Пасля гэтага стала бурна развівацца прамысловасць.

У 1929 годзе, у перыяд японскага каланіяльнага кіравання, канфлікт паміж японскімі і карэйскімі студэнтамі выліўся ў рэгіянальную дэманстрацыю, кульмінацыяй якой стала магутнае паўстанне карэйскага народа супраць японцаў.

У маі 1980 года ў Кванджу адбыліся адно з самых масавых антыўрадавых выступленняў у гісторыі краіны, накіраванае супраць ваеннага ўрада Чон Ду Хвана. Удзельнікі выступлення больш трох сутак кантралявалі горад, высоўваючы да ўлад краіны патрабавання правесці дэмакратызацыю грамадства і пакараць вінаватых у карупцыі высокапастаўленых чыноўнікаў; кіраўніцтва краіны звярнулася да сілы, агульная колькасць ахвяр склала не менш за 100, і па некаторых ацэнках дасягае 2000. Гэты інцыдэнт атрымаў назву «Паўстанне ў Кванджу».

Эканоміка
---------

Добра развіта тэкстыльная прамысловасць, аўтамабілебудаванне, піваварства, вырошчванне рысу.

Транспарт
---------

У Кванджу з 2004 года працуе метрапалітэн.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Тайвань Тайнань, Кітайская Рэспубліка (1968)
* Злучаныя Штаты Амерыкі Сан-Антоніа, ЗША (1981)
* Кітай Гуанчжоу, Кітай (1996)
* Інданезія Медан, Інданезія (1997)
* Японія Сэндай, Японія (2002)
* Беларусь Мінск, Беларусь (2007)
* Бразілія Масеё, Бразілія (2009)
* Расія Нявіннамыск, Расія (2010)

Падзеі
------

У 2012 годзе ў Кванджу прайшла XVII Міжнародная астранамічная алімпіяда. У 2015 годзе ў Кванджу пройдзе летняя Універсіяда.

Гл. таксама
-----------

* Асобыя гарады Карэі

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Кванджу на Вікісховішчы |

* Афіцыйны сайт горада Архівавана 11 лютага 2006.

| ⛭Адміністрацыйны падзел Паўднёвай Карэі |
| --- |
| Горад асобага статусу | Сеул |
| Спецыяльны аўтаномны горад | Сэджон |
| Гарады-метраполіі | 
* Інчхон
* Кванджу
* Пусан
* Тэгу
* Тэджон
* Ульсан

 |
| Рэгіёны | 
* Сталічны рэгіён
* Квандон
	+ Іандон
	+ Іансо
* Хасо
* Ханам
* Іанам
	+ ТКП
	+ ПКН
	+ Паўднёва-Усходні МПР

 |
| Правінцыі | 
* Канван
* Кёнгі
* Паўднёвы Кёнсан
* Паўночны Кёнсан
* Паўднёвая Чала
* Паўночная Чала
* Паўночны Чхунчхон
* Паўночны Чхунчхон

 |
| Асобая аўтаномная правінцыя | 
* Чэджудо

 |
Афорт
**Афорт** (фр.: eau-forte — азотная кіслата, літаральна — «дужая вада»), таксама **аквафортэ** (італ.: acquaforte), медзярыт — разнавіднасць гравюры на метале, тэхніка станковай графікі глыбокага друку, якая дазваляе атрымліваць адбіткі з друкарскіх форм («дошак»), у працэсе стварэння выявы праводзіцца траўленне іх паверхні кіслотамі. Вядомы з пачатку XVI стагоддзя. У тэхніцы афорта працавалі Альбрэхт Дзюрэр, Жак Кало, Рэмбрандт і шматлікія іншыя.

Сучасным майстрамі беларускага афорта з'яўляюцца мастакі Юрый Якавенка ды Сяргей Балянок.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Афорт
Прыклад ксенабіётыкаў (пластмасы)
**Ксенабіётыкі** (ад грэч. ξένος — чужы і βίος - жыццё) — умоўная катэгорыя для абазначэння чужародных для жывых арганізмаў хімічных рэчываў, якія натуральна не ўваходзяць у біятычны кругазварот. Як правіла, павышэнне канцэнтрацыі ксенабіётыкаў у навакольным асяроддзі прама або ўскосна звязана з гаспадарчай дзейнасцю чалавека. Да іх у шэрагу выпадкаў адносяць: пестыцыды, некаторыя мыйныя сродкі (дэтэргенты), радыёнукліды, сінтэтычныя фарбавальнікі, поліараматычныя вуглевадароды і інш. Трапляючы ў навакольнае прыроднае асяроддзе, яны могуць выклікаць павышэнне частаты алергічных рэакцый, гібель арганізмаў, змяніць спадчынныя прыкметы, знізіць імунітэт, парушыць абмен рэчываў, парушыць ход працэсаў у натуральных экасістэмах аж да ўзроўню біясферы ў цэлым.

Вывучэнне ператварэнняў ксенабіётыкаў шляхам дэтаксікацыі і дэградацыі ў жывых арганізмах і ў знешнім асяроддзі важна для арганізацыі санітарна-гігіенічных мерапрыемстваў па ахове прыроды.

Літаратура
----------

* Ксенабіётыкі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 542. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12118592m · GND: 4193155-5 · LCCN: sh85148783 · Microsoft: 115448650, 2910671789 · NKC: ph127503 |
**Ян Цзэнсінь** (кіт.: 楊增新) (1859-7 ліпеня 1928) — палітычны дзеяч Кітая, губернатар Сіньцзян-Уйгурскага аўтаномнага раёна.

Нарадзіўся ў 1859 годзе ў павятовым горадзе Мэнцзы правінцыі Юньнань. У 1889 годзе атрымаў навуковую ступень цзіньшы (进士). Займаў пасаду начальніка адміністрацыі Лінься-Хуэйскай аўтаномнай акругі (чжычжоў, 知州) у правінцыі Ганьсу, вырашаў пытанні кітайскіх уйгураў правінцыі, пазней працаваў дырэктарам вучылішча сухапутных войскаў. Потым пры падтрымцы шычжэншы (布政使, кіраўнік муніцыпалітэта) Ван Шунаня (王树枏) прызначаўся на розныя пасады ў гарадах Аксу, Урумчы, Балікунь.

У 1911 годзе ў Кітаі пачалася Сіньхайская рэвалюцыя супраць маньчжурскай дынастыі Цын. Напярэдадні буржуазнай рэвалюцыі ў Сіньцзяне быў створаны шэраг таемных брацтваў — падпольных рэвалюцыйных антыманьчжурскіх аб'яднанняў, самым моцным з якіх было брацтва Гэлаохуэй (哥老会). Неўзабаве пасля пачатку Сіньхайскай рэвалюцыі паўстанні ўскалыхнулі і Сіньцзян, успыхнуўшы спачатку ў Урумчы, затым у Кульджы і ахапіўшы значную частку рэгіёна. Губернатар Сіньцзяна Юань Дахуа (袁大化) накіраваў цынскае войска ў захоплены паўстанцамі Ілі, дзе ўрадавае войска было разбіта. У 1912 годзе пасля адрачэння ад імператарскага трона апошнім Цынскім імператарам, першым прэзідэнтам Кітайскай Рэспублікі быў абраны Юань Шыкай. Перамена ўлады памяркоўна прывяла да спаду супрацьстаяння ваюючых бакоў ў Сіньцзяне і да пачатку мірных перамоў. Юань Дахуа быў змешчаны з пасады губернатара Сіньцзяна, а на яго месца Юань Шыкай прызначыў Ян Цзэнсіня.

У 1928 годзе Ян Цзэнсінь быў забіты і губернатарскую пасаду Сіньцзяна заняў Цзінь Шужэнь (金樹仁).

Зноскі
------

1. 1 2 3  China Biographical Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13407958'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | CBDB: 0365065, 0076973 · ISNI: 0000 0000 8269 5045 · LCCN: nr94010597 · VIAF: 76196365 |
Афраеўразія і прылеглыя астравы.
**Афраеўразія** (радзей **Афразія** ці **Еўрафразія**) — суперкантынент і найбуйнейшы масіў сушы на Зямлі, які ўключае мацерыкі Афрыку і Еўразію (Еўразія ў сваю чаргу падзяляецца на Азію і Еўропу). Плошча паверхні дасягае 84 980 532 квадратных кіламетраў, на якіх пражывае каля 5,7 мільярдаў чалавек, ці прыблізна 85% насельніцтва Зямлі. Ён таксама вядомы як Стары Свет, у супрацьлегласць Амерыцы, названай Новым Светам. 

Кантынент Афраеўразія згадваўся як Сусветны Востраў: назва, прапанаваная сэрам Хэлфордам Джонам Мак-Кіндэрам у артыкуле "Геаграфічная вось гісторыі". Тэрмін не ўключае немацерыковыя астравы і архіпелагі.

Геалогія
--------

У геалогіі лічыцца, што Афраеўразія стане суперкантынентам, калі Афрыка сутыкнецца з Еўропай. Зрэшты, Афрыка была злучана з Еўразіяй да будаўніцтва Суэцкага канала. Як мяркуецца, гэта адбудзецца праз 600 000 гадоў, калі паўднёвы пункт Іспаніі дасягне Афрыкі. Калі гэта адбудзецца, Міжземнае мора будзе ізалявана ад Атлантычнага акіяна. Канчатковае зліццё Афрыкі і Еўропы, як лічыцца, наступіць праз 70 мільёнаў гадоў, самкнуўшы Міжземнаморскі рэгіён і ўтварыўшы новыя горныя хрыбты ў дадатак да Альпаў.

Падзелы
-------

Звычайна Афраеўразію дзеляць на Афрыку і Еўразію па Суэцкаму каналу, а Еўразію дзеляць на Еўропу і Азію. Але таксама існуе падзел на Еўразію-Паўночную Афрыку і Афрыку на поўдзень ад Сахары паводле культурных і гістарычных прычын.

Цікавыя факты
-------------

Нямецкі архітэктар Герман Зёргель прапанаваў перагарадзіць гідраэлектрычнай дамбай Гібралтарскі праліў і другой меншай дамбай — перакрыць Дарданэлы. У выніку ўзровень вады ў Міжземным моры панізіўся б, а Еўропа і Афрыка ўтварылі б адзін кантынент — **Атлантропу**.

Зноскі
------

1. ↑  ПРАЕКТ «АТЛАНТРОПА» Архівавана 18 снежня 2007.

| Кантыненты |
| --- |
| Мацярыкі | 
Аўстралія •
Антарктыда •
Афрыка •
Еўразія •
Паўночная Амерыка •
Паўднёвая Амерыка
 |
| Часткі свету | 
Афраеўразія (Афрыка •
Еўропа •
Азія) •
Амерыка •
Акіянія
 |
| Старажытныямацерыкі | 
Арктыка •
Кімерыя •
Казахстанія •
Пангея •
Гандвана •
Лаўразія •
Лаўрусія •
Радзінія •
Паноція •
Ур •
Нуна •
Нена •
Ваальбара •
Кенарленд
 |
| Старажытныяплатформы | 
Лаўрэнція •
Балтыка •
Ангарыда •
Паўднёвая Амерыка •
Афрыканская платформа •
Індастан •
Аўстралія •
Антарктыда •
Сіна-Карэя •
Янцзы •
Гіпербарэя •
Тыбет •
Тарым •
Індакітай •
Конга •
Калахары •
Самалі •
Мадагаскар •
Аравія •
Сахара •
Зімбабвэ •
Капвааль •
Пілбара •
Гаўлер •
Юлгран •
Заходняя Еўропа •
Рыа-дэ-Ла-Плата
 |
| Жывёльныяцарствы | 
Арктагея •
Палеагея •
Неагея •
Натагея
 |
**Яўген Аляксеевіч Сялюнін** (? — 2017) — беларускі біятланіст і трэнер па біятлоне. Заслужаны трэнер БССР па біятлоне. Кандыдат педагагічных навук.

Біяграфія
---------

Яўген Аляксеевіч Сялюнін быў адным з першых вучняў легендарнага трэнера Мікалая Сямёнавіча Матасава  (ВД) (бел. уваходзіў у склад зборнай каманды БССР па біятлоне і меў званне майстра спорту. Пасля заканчэння спартыўнай кар’еры з’яўляўся трэнерам зборнай БССР. За асаблівыя заслугі яму было прысвоена званне Заслужанага трэнера БССР па біятлоне. Сярод яго выхаванцаў былі чэмпіён Спартакіяды народаў СССР Вячаслаў Талкачоў  (ВД) (бел. і чэмпіён свету сярод юніёраў Мікалай Правалоцкі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Працаваў на кафедры лыжнага і стралковага спорту Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры, меў вучоную ступень кандыдата педагагічных навук.

### Бібліяграфія

* Оптимизация комплексной подготовки биатлонистов высокой квалификации в годичном цикле тренировки : автореферат диссертации … кандидата педагогических наук : 13.00.04 / Селюнин Евгений Алексеевич. — Киев, 1986.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Руководство и коллектив Белорусской федерации биатлона выражает глубокие соболезнования родным и близким Евгения Алексеевича Селюнина  (руск.)
2. ↑  Селюнин, Евгений Алексеевич (кандидат педагогических наук, физическая культура и спорт)  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Навуменка.
**Віктар Трафімавіч Навуменка** (10 чэрвеня 1946, г.п. Антопаль, Драгічынскі раён — 31 кастрычніка 2001) — беларускі тэатразнавец. Кандыдат мастацтвазнаўства (1993).

Біяграфія
---------

Скончыў Ленінградскі інстытут тэатра, музыкі і кінематаграфіі ў 1974 годзе. Працаваў намеснікам дырэктара Беларускага тэатра імя Я. Купалы, у 1983—1998 у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН Беларусі.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў ‎з 1989 года, член Беларускага саюза літаратурна-мастацкіх крытыкаў з 1997 года.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследчык гістарычнага і сучаснага стану тэатра імя Я. Купалы, акцёрскай і рэжысёрскай творчасці, эканомікі тэатра. Адзін з аўтараў «Гісторыі беларускага тэатра» (т. 3, 1987), зборнікаў «Тэатр і жыццё» (1989), «Тэатр і глядач» (1993). Аўтар сцэнарыя дакументальнага фільма «Антракт» (пра М. Яроменку, 1992, сумесна з Р. Смольскім).

Творы
-----

* Театральный эксперимент в театрах Белоруссии: Проблемы, поиски, решення. Мн. 1990.

Літаратура
----------

* *Т. Я. Гаробчанка.* Навуменка Віктар Трафімавіч // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Марцьянаў.
**Віктар Сямёнавіч Марцьянаў** (7 лістапада 1928, с. Цюменева, Марыінскі раён, Новасібірская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры ў Ленінградзе ў 1945 г. Працаваў у Мінскпраекце, ІБіА Дзяржбуда БССР, з 1975 па 1981 г. — галоўным архітэктарам праектаў у Мінскінжпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1960 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Агароджа Батанічнага сада
Як аўтар і ў складзе аўтарскіх калектываў распрацаваў праекты майстэрняў Мастацкага фонду БССР (1957), карпусы Мінскага педінстытута імя А. М. Горкага (1969), забудовы мікрараёнаў па вул. Пуліхава, Маякоўскага, Казінца, Ангарскай, Крапоткіна (1963—1973), жылых дамоў па Партызанскім праспекце (1963), пуцеправода па вул. Ванеева (1974), праект агароджы Батанічнага саду АН БССР (1973) у Мінску.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мартьянов Виктор Семенович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чэсла.

**Ян Чэ́сла** сапраўдная фамілія — **Га́ндрык-Чэ́сла**, псеўданім — **Боранчанскі**
(в.-луж.: Jan Ćěsla, Jan Handrik-Ćěsla, Borančanski, 16 снежня 1840 вёска Нове-Боранецы, Лужыца, Германія — 11 кастрычніка 1915, Невеклаў, Аўстра-Венгрыя) — урач, доктар медыцыны, сербалужыцкі паэт і перакладчык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 16 снежня 1840 года ў беднай сялянскай сям'і ў сербалужыцкай вёсцы Нове-Боранецы, Лужыца. З 1846 па 1489 гады вучыўся ў сярэдней школе ў Радзіборы, потым — у школе ў Будзішыне, якую скончыў у 1854 годзе, і тады ж паступіў у педагагічнае вучылішча. У 1855 годзе адправіўся вучыцца ў Прагу, дзе паступіў у Маластранскую гімназію і Лужыцкую семінарыю, якія скончыў у 1862 годзе. Свае першыя паэтычныя творы апублікаваў на старонках рукапіснага ілюставанага часопіса «Serb», які выдаваў Міхал Лешава. Потым паступіў на медыцынскі факультэт Карлава універсітэта, падчас вучобы ў якім пазнаёміўся з Пятром Дучманам і Янам Пуркіне, якія натхнілі яго на заняткі літаратурнай дзейнасцю. Быў членам сербалужыцкага студэнцкага брацтва «Сербаўка». У 1873 годзе ўступіў у сербалужыцкую культурна-асветніцкую арганізацыю «Маціца сербская». У 1979 годзе праходзіў урачэбную практыку ў адной з пражскіх бальніц, потым, да самой сваёй смерці працаваў ўрачом у чэшскім горадзе Невеклаў.

Літаратурная дзейнасць
----------------------

Першыя паэтычныя творы стаў публікаваць з 1961 года на старонках рукапіснай ілюстраванай газеты «Serb», якую выдавалі сербалужыцкія студэнты, якія вучыліся ў Праге. На яго літатратурную творчасць паўплываў србалужыцкі паэт Гандрый Зэйлер. З 1862 года стаў публікаваць свае літаратурныя творы ў чэшскіх літаратурных часопісах «Lumír» і «Hlas» і сербалужыцкім літаратурным часопісе «Łužičan», дзе была апублікаваная большая частка з яго твораў. Быў адным з самых актыўных аўтараў гэтага часопіса. Ужываў псеўданім «Боранчанскі», які паходзіў ад назвы яго роднай вёскі.

Падчас пражывання ў Праге займаўся перакладамі з чэшскай мовы. У 1862 годзе перклаў драму «Рогавін Штырырагач» (Rohowin Štyrirohač) Вацлава Кліцперы, якая была пастаўлена 2 кастрычніка 1862 года на сцэне будзішынскага тэатра і стала першай п'есай, пастаўленай на верхнялужыцкай мове. У 1862 годзе пераклаў на верхнялужыцкую мову кнігу Бажэны Немцавай «Wowka». У 1868 годзе выдаў рамантычную паэму «Kral Přibysław» (Кароль Пшыбыслаў), у якой апісаў барацьбу лужыцкіх сербаў за нацыяналную незалежнасць супраць германскіх плямёнаў.

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. ↑  Гугнин А. А. Введение в историю серболужицкой словесности и литературы от истоков до наших дней, стр. 112
3. ↑  Jan Ćěsla: Rohowin Štyrirohač. (Předsłowo k předstajenju wot Jakuba Buka.) W: Časopis Towaŕstwa Maćicy Serbskeje. Zwjazk 15 (1862), čo. 2, str. 65—86.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шчэцька.
**Віктар Уладзіміравіч Шчэцька** (18 верасня 1955, в. Растаў, Акцябрскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 18 верасня 1955 года ў в. Растаў Акцябрскага раёна Гомельскай вобласці.

Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава па спецыяльнасці «Планаванне сельскай гаспадаркі».

Працаваў старшым эканамістам Акцябрскай міжкалгаснай будаўнічай арганізацыі Гомельскай вобласці; галоўным эканамістам калгаса імя Кірава Глускага раёна Магілёўскай вобласці; галоўным эканамістам, намеснікам старшыні калгаса «Дружба» Глускага раёна; старшынёй калгаса імя Чапаева Глускага раёна; старшынёй Глускага раённага Савета дэпутатаў; старшынёй Глускага раённага выканаўчага камітэта; старшынёй Асіповіцкага раённага выканаўчага камітэта; памочнікам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — галоўным інспектарам па Гомельскай вобласці; першым намеснікам старшыні, намеснікам старшыні Мінскага абласнога выканаўчага камітэта.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае сына і дачку.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)
**Стара-Пецяргофскі праспект** — праспект у Санк-Пецярбургу, злучае Стара-Калінкін мост цераз раку Фантанку з плошчай Стачак. Перасякае Абводны канал. Нова-Калінкін мост злучае дзве яго часткі.

Гісторыя
--------

У XVIII стагоддзі вуліцу адносілі да Екацерынгофскай вуліцы (праспект Рымскага-Корсакава), да Пецяргофскай дарогі (праспект Стачак). У 1776 годзе з’явілася назва Ліфляндскі праспект або Ліфляндская вуліца (ад ракі Фантанкі да будучага Абводнага канала) у гонар часткі горада, якая называлася Ліфляндскае прадмесце. З 1784 года Пецяргофская першпектыва, з 1798 года Пецяргофскі праспект да 1922 года, з сярэдзіны XIX стагоддзя Стары Пецяргофскі або Стара-Пецяргофскі.

З 3 лістапада 1922 года атрымоўвае назву праспект Юнага пралетарыя (з 1917 года ў доме 28 размяшчаўся культурна-асветніцкі клуб рабочай моладзі Нарвскага раёна). З 31 кастрычніка 1933 года праспект Газа (у гонар І. І. Газа, які жыў у доме 42).

4 кастрычніка 1991 года была вернута назва Стара-Пецяргофскі праспект.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ганна (значэнні).
**Га́нна** (польск.: Hanna) — вёска ў Польшчы, на рацэ Ганцы, за 19 км на поўнач ад Уладавы і за 83 км на паўночны ўсход ад Любліна. Уваходзіць у склад Уладаўскага павета Люблінскага ваяводства, сядзіба вясковай гміны Ганна.

Назва
-----

Паводле мясцовага падання, сваю назву вёска атрымала ад імя каралевы і вялікай княгіні Ганны, якая тут спынялася ў час падарожжа на Русь.

Гісторыя
--------

### Вялікае Княства Літоўскае

Першы пісьмовы ўспамін пра Ганну датуецца 1546 годам, калі Багдан Багавіцін надаў ёй магдэбургскае права. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў мястэчка ўвайшло ў Берасцейскі павет Берасцейскага ваяводства.

У XVII стагоддзе Ганна ўвайшла ў склад Нясвіжскай ардынацыі князёў Радзівілаў. У 1739 годзе тут была пабудавана царква, фундаваная ў 1750 годзе Геранімам Фларыянам Радзівілам.

### Пад уладай Расійскай імперыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Ганна апынулася ў складзе Расійскай імперыі, ва Уладаўскім павеце Сядлецкай губерні. Гэта адарвала мястэчка ад губерняў з пераважна беларускім насельніцтвам. 20 сакавіка 1821 года расійскія ўлады панізілі афіцыйны статус мястэчка да вёскі. На 1827 год тут было 73 будынкі.

У часы Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе Ганну занялі нямецкія войскі.

### Найноўшы час

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Ганна апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі. З пачаткам Другой сусветнай вайны ў 1939 годзе Ганну занялі войскі Трэцяга Рэйха.

У 1944 годзе Ганну занялі савецкія войскі, пасля чаго яе зноў перадалі Польшчы.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: 1827 год — 427 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 719 чал.

Славутасці
----------

* Царква Святых Апосталаў Пятра і Паўла (1739)

Галерэя
-------

* Краявіды Ганны
* Царква да рэканструкцыіЦарква да рэканструкцыі
* Званіца пры царквеЗваніца пры царкве
* Капліца пры царквеКапліца пры царкве
* Могілкавая капліцаМогілкавая капліца

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 236-2010 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Рэспублікі Польшча на беларускую мову». Гл. польска-беларускую практычную транскрыпцыю.
2. ↑  Rodecki F.B. Obraz jeograficzno-statystyczny Królestwa Polskiego. — Warszawa: Drukarnia Antoniego Gałęzowskiego i Kompanii, 1830.
3. ↑  Kraszewski K. Hanna // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom III: Haag — Kępy (польск.). — Warszawa, 1882. S. 27.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ганна (Люблінскае ваяводства)