recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Капенгагенская фондавая біржа** (дацк.: Københavns Fondsbørs) ажыццяўляе гандаль рознымі фінансавымі інструментамі. На ёй гандлююцца каштоўныя паперы (акцыі, аблігацыі), грашовыя інструменты (казначэйскія вэксалі), ф’ючарсы і апцыёны на працэнтныя стаўкі і індэксы, а таксама заключаюцца здзелкі на індэкс курсу акцый.

Біржа ў Капенгагене была заснавана ўказам Крысціяна IV у 1625 года і на працягу 350 гадоў (да 1974 года) займала элегантны будынак са шпілем на востраве Слотсхольмен. У 1996 годзе Капенгагенская фондавая біржа была ператворана ў акцыянернае таварыства. У выніку пераўтварэння 60 % акцый біржы апынулася ва ўладанні членаў біржы і па 20 % — у эмітэнтаў акцый і аблігацый, якія гандлююцца на біржы.

Паколькі Капенгагенская фондавая біржа з’яўляецца ўніверсальнай, на ёй гандлююцца ф’ючарсы і апцыёны. Сярод іх — ф’ючарсы і апцыёны на індэкс KFX і ф’ючарсы і апцыёны на акцыі. Капенгагенская фондавая біржа з’яўляецца шостым/сёмым па велічыні рынкам аблігацый у Еўропе па аб’ёме здзелак і рыначнага кошту аблігацый. Гэты рынак характарызуецца высокай ліквіднасцю дзякуючы наяўнасці на ім дзяржаўных і іпатэчных аблігацый.

Да канца 2000 года на Капенгагенскай фондавай біржы прайшлі лістынг акцыі 235 кампаній (у іх колькасці 10 замежных), што, улічваючы маштаб дацкай эканомікі, варта прызнаць вельмі паспяховым паказчыкам.

Ключавы фондавы індэкс — OMX Copenhagen 20, які ўключае ў сябе 20 найбольш ліквідных папер.

Гл. таксама
-----------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Капенгагенская фондавая біржа

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт біржы

| ⛭NASDAQ OMX Group |
| --- |
| Фондавыя біржы |  Арменія **·**  Капенгаген **·**  First North **·**  Хельсінкі **·**  Ісландыя **·**  NASDAQ **·**  Філадэльфія **·**  Рыга **·**  Стакгольм **·**  Талін **·**  Вільнюс  |
| Фондавыя індэксы |  Copenhagen 20 **·**  Helsinki 25 **·**  Iceland 15 **·**  NASDAQ (Composite **·**  100 **·**  Biotechnology) **·**  Nordic 40 **·** Stockholm 30 |
**Руслан Гунчак** (нар. 9 жніўня 1979) — былы ўкраінскі футбаліст, паўабаронца. Часам таксама гуляў на пазіцыі абаронцы. У цяперашні час з’яўляецца галоўным трэнерам клуба «Валока».

Клубная кар’ера
---------------

Дэбютаваў у чэмпіянаце Украіны (Першая ліга) у 1998 у складзе чарнавіцкай «Букавіны». У 2002—2009 выступаў за клубы ўкраінскай Прэм’ер-лігі. Пасля сезону ў Азербайджане вярнуўся ў «Букавіну», у складзе якой стаў найлепшым бамбардзірам Першай лігі 2010/11.

### «Нафтан»

У лютым 2013 перайшоў у наваполацкі «Нафтан». Хутка стаў адным з лідараў каманды, у адсутнасць Алега Шкабары быў капітанам. Спачатку гуляў на пазіцыі апорнага паўабаронцы, потым апусціўся да цэнтральнага абаронцы.

У снежні 2013 пакінуў клуб у сувязі з заканчэннем кантракта, але неўзабаве вярнуўся ў Наваполацк і ў лютым 2014 падпісаў новы кантракт. У сезоне 2014 працягваў быць асноўным абаронцам навапалачан, па выніках сезону правёў на полі найбольшую колькасць часу сярод усіх ігракоў Вышэйшай лігі. За сезон забіў 7 мячоў (большую частку з пенальці).

У лютым 2015 яшчэ на год падоўжыў кантракт з «Нафтанам». У 2015—2016 заставаўся асноўным цэнтральным абаронцам «Нафтана». У снежні 2016 года прыняў рашэнне аб завяршэнні прафесійнай кар’еры, аднак пазней далучыўся да «Букавіны» ў якасці гуляючага трэнера, правёў у гэтай якасці першую палову 2017 года.

### Апошнія гады

Улетку 2017 года пакінуў «Букавіну», а ў жніўні прыняў прапанову выступаць за аматарскі клуб «Валока» ў чэмпіянаце Чарнавіцкай вобласці. У 2018 годзе згуляў адзін матч за «Крэмінь» (Пістынь) у чэмпіянаце Івана-Франкоўскай вобласці, пасля чаго канчаткова завяршыў кар’еру.

Дасягненні
----------

* Сцяг Украіны Найлепшы бамбардзір Першай лігі чэмпіянату Украіны: 2010/11 (20 галоў)

Зноскі
------

1. ↑  Ruslan Gunchak // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Ruslan Hunchak // FBref.com<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56239490'></a>
3. ↑  Гунчак подписал контракт с «Нафтаном», Керчу подпишет соглашение, Болквадзе покинул клуб
4. ↑  Гунчак, Зюлев, Сучков, Хотов, Шкабара и Демидович продлили соглашения с "Нафтаном"
5. ↑  Защитник "Нафтана" завершил карьеру

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол · ПФЛУ · УАФ |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ільхан (значэнні).
**Ільхан** — тытул вышэйшых кіраўнікоў у цюркскіх і мангольскіх народаў. Упершыню сустракаецца ў крыніцах як тытул Бумына, заснавальніка Цюркскага каганата (552). Найбольш вядомыя носьбіты — мангольскія кіраўнікі дзяржавы Хулагуідаў на Сярэднім Усходзе (XIII—XIV стст.).

Тытул утвораны з цюркскіх слоў *эль/іль* («народ») + *хан* і літаральна азначае «кіраўнік народаў». Больш дакладнае значэнне залежыць ад разумення тэрміна *эль/іль*, які па-рознаму тлумачыцца рознымі даследчыкамі.

Зноскі
------

1. ↑  *Гумилёв Л. Н.* Древние тюрки. — СПб. 2002. — С. 113—115.
2. ↑  *Фёдоров-Давыдов Г. А.* Общественный строй Золотой Орды. — М. 1973. — С. 44—45.

| ⛭Тытулы блізкаўсходніх народаў |
| --- |
| Манархі | 
* Малік
* Падзішах
* Султан
* Халіф
* Шах
* Шахіншах
* Эмір
* Ільхан
* Каган

 |
| Правадыры | 
* Атабек
* Мелік
* Сардар
* Хан

 |
| Саноўнікі | 
* Бей
* Бейлербей
* Бек
* Бекляры-бек
* Валі
* Візір
* Інал
* Кадыяскер
* Каймакам
* Капудан-паша
* Мурза
* Наіб
* Нурадзін
* Паша
* Сю-башы
* Хедзіў

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Universalis |
**Лілія Бусарава** (нар. 1977, Акцябрьск Куйбышаўскай вобласці РСФСР) — беларуская мастачка.

Біяграфія
---------

У 2002 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка, факультэт народнай культуры. Супрацоўнічала з выдавецтвам «Белфакс» па ілюстраванні 5 дзіцячых кніжак, займалася дызайнам аўтарскіх магнітаў і кубкаў у кампаніі «Каляровы Парасон». У 2015 годзе ў межах міжнароднага праекта ў Нідэрландах ілюстравала дзіцячую кніжку «Mama gaat het niet geloven» (бел.: Мама не паверыць). Удзельніца праекта пра 16 знакамітых жанчын Беларусі «Яна была» у межах серыі Гендарны маршрут. Ілюстравала кнігу «Стэфка і народзіны» выдавецтва «Янушкевіч». Удзельніца Міжнароднага фестывалю кніжнай ілюстрацыі і візуальнай літаратуры «Морс» (2019).

Станам на 2024 год мастачка жыве і працуе ў Польшчы.

Творчасць Ліліі Бусаравай уключае ілюстрацыі, кніжны графік, скетчы, лялечніцтва, кераміку, акцыі ў любіцельскім тэатры. Працуе ў тэхніцы акварэль і калаж.

Узнагароды
----------

* Лаўрэатка прэміі Цёткі за мастацкае афармленне кнігі Эдзі Агняцвет «Мой рыжы Бім» (Мастацкая літаратура, 2022).

Крыніцы
-------

1. ↑  Мастацкае журы Прэміі Цёткі назвала найлепш аздобленыя кнігi для дзяцей і падлеткаў **(нявызн.)**.  Беларускі ПЭН-цэнтр (14 ліпеня 2020). Праверана 21 лістапада 2021.
2. ↑  Сталі вядомыя пераможцы Прэміі Цёткі **(нявызн.)**.  Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына» (23 кастрычніка 2020). Праверана 21 лістапада 2021.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | VK · Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
**Вы́бары Прэзідэ́нта Расі́і** прайшлі 17 сакавіка 2024 года. Прэзідэнт абіраецца тэрмінам на 6 гадоў, Уладзімір Пуцін захаваў пасаду.

Палітычны кантэкст
------------------

«Праблема 2024» была звязаная з магчымым пераходам улады ў Расіі пасля заканчэння прэзідэнцкіх паўнамоцтваў Уладзіміра Пуціна. Паводле Кацярыны Шульман ішоў шырокі пошук элітарнага пакту. Старшыня Канстытуцыйнага Суда Расіі Валерый Зоркін прапанаваў змяніць Канстытуцыю, Старшыня Дзяржаўнай Думы Вячаслаў Валодзін прапанаваў пашырыць паўнамоцтвы парламента. Падчас падрыхтоўкі да галасавання па папраўках Пуцін дапусціў свой удзел у выбарах 2024 года. «Праблема 2024» была вырашана.

Да гэтага калі Канстытуцыйны Суд, які ў 1998 годзе забараніў Барысу Ельцыну ісці на трэці прэзідэнцкі тэрмін у падобнай сітуацыі, на гэты раз прыняў супрацьлеглае рашэнне.

Галасаванне
-----------

Галасаванне адбывалася з 15 да 17 сакавіка 2024 года, папярэдне было арганізавана датэрміновае галасаванне.

Кандыдаты
---------

Уладзімір Пуцін і трое іншых кандыдатаў пасля выбараў, 18 сакавіка.
Палітычныя партыі, прадстаўленыя ў Дзярждуме ці заканадаўчых органах не менш як траціны суб’ектаў федэрацыі, могуць вылучаць кандыдатаў без збору подпісаў. Такімі партыямі з’яўляюцца «Адзіная Расія», КПРФ, «Справядлівая Расія» і «Новыя людзі». Было зарэгістравана 4 кандыдаты, у тым ліку Уладзімір Пуцін, як самавылучэнец.

Зноскі
------

1. ↑  Путин допустил участие в выборах президента в 2024 году Архівавана 4 ліпеня 2020..
2. ↑  Как Путин решил «проблему 2024» Архівавана 5 ліпеня 2020..
3. ↑  Конституционный суд признал легитимным обнуление сроков Путина Архівавана 1 ліпеня 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Прэзідэнцкія выбары ў Расіі (2024)

| ⛭Выбары ў Расіі Сцяг Расіі |
| --- |
| Прэзідэнцкія | 1991 **·** 1996 **·** 2000 **·** 2004 **·** 2008 **·** 2012 **·** 2018 **·** 2024 |
| Парламенцкія | 1906 **·** студзень 1907 **·** кастрычнік 1907 **·** 1912 **·** 1917 **·** 1938 **·** 1947 **·** 1951 **·** 1955 **·** 1959 **·** 1963 **·** 1967 **·** 1971 **·** 1975 **·** 1980 **·** 1985 **·** 1990 **·** 1993 **·** 1995 **·** 1999 **·** 2003 **·** 2007 **·** 2011 **·** 2016 **·** 2021 |
| Рэферэндумы | 1991 **·** 1993 **·** 1993 |
**Калектыўная адказнасць** — форма адказнасці, калі за дзеянні, якія здзяйсняюцца адным ці некалькімі членамі групы (сям'і, роду, гаспадарчай арганізацыі, працоўнага калектыву, воінскага падраздзялення, класа або групы ў навучальнай установе, жыхароў аднаго населенага пункта і гэтак далей) нясе якую-небудзь адказнасць уся гэтая група цалкам.

Не варта блытаць з калектыўнай віной, якая выяўляецца ва ўскладанні абавязкаў і пакаранняў на групу ў цэлым, без уліку яе структуры, ролі асобных членаў у групе і іх ўкладу ў дзейнасць групы. Калектыўная віна з'яўляецца ў асноўным палітычным прынцыпам, якія прымяняліся, у прыватнасці, у таталітарных краінах XX стагоддзя (Савецкі Саюз і нацысцкая Германія), калі імі дэпартаваліся цэлыя народы.

Карл Ясперс вылучыў розныя разумення вінаватасці: крымінальная або юрыдычная, палітычная, маральная і метафізічная (адказнасць за «*усякую несправядлівасць у свеце, асабліва за злачынствы, якія здзяйсняюцца ў нашай прысутнасці і з нашага ведама*»). З іх толькі палітычная можа быць калектыўнай: гэта адказнасць за тыя дзеянні дзяржаўных дзеячаў, у якіх апасродкавана ўдзельнічаюць усе грамадзяне.

Ханна Арэнт выразна падзяляе віну і адказнасць. Віну немагчыма распаўсюдзіць на калектыў; больш за тое, такі падыход часта становіцца спосабам самааддачы ад рэальнай размовы пра віну: «*Дзе вінаватыя ўсе, невінаваты ніхто*».

Заўвагі
-------

1. 1 2  Коллективная ответственность - не коллективная вина – DW (руск.). *dw.com* (23 студзеня 2015). Архівавана з першакрыніцы 6 жніўня 2023. Праверана 6 жніўня 2023.
2. 1 2 3  Россияне виновны в войне против Украины? Или ответственны, но не виновны? Николай Эппле разбирает эти категории — и напоминает, в чем разница (руск.). *Meduza*. Архівавана з першакрыніцы 16 красавіка 2023. Праверана 6 жніўня 2023.
3. ↑  Karl Jaspers. Postwar development of thought, Britannica

Літаратура
----------

*
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бусько.
**Міко́ла (Мікалай Іосіфавіч) Бусько** (нар. 30 верасня 1940, в. Пагарэлка, Карэліцкі раён, Баранавіцкая вобласць, пам. 18 чэрвеня 2023) — беларускі паэт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 30 верасня 1940 года ў вёсцы Пагарэлка ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння Турэцкай сярэдняй школы Карэліцкага раёна ў 1959—1962 гадах служыў у войску. У 1962 годзе скончыў Баранавіцкі тэхнікум лёгкай прамысловасці, а ў 1967 годзе — выяўленчы факультэт Маскоўскага завочнага народнага ўніверсітэта мастацтваў. У 1963—1965 гадах працаваў рабочым на лесагандлёвай базе. У 1965—1967 гадах быў афарміцелем у Доме афіцэраў, у 1967—1976 гадах — на мясакамбінаце, з 1976 года — афарміцель аўтобуснага парка ў Баранавічах. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1989 года.

Творчасць
---------

Першыя вершы апублікаваў у 1970 годзе ў раённым друку. Член Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1989 года. Вершы друкаваў у часопісах «Полымя», «Беларусь», «Маладосць», газеце «Літаратура і мастацтва», а таксама ў калектыўных зборніках «Дзень паэзіі», «Паэзія Берасцейшчыны». Аўтар кнігі паэзіі «У Нёмна на плячах» (1986), «Ад галінкі да сучка — тэлефон у павучка» (1993), «Сузор’е Шаляў» (1995), «Шасцікрылец Хмарагон» (1997). Цяпер піша і рыхтуе да выдання прозу.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — 22 000 экз. — ISBN 5-340-00709-X.. С. 76
2. 1 2  Мікола Бусько(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar2231170 |
**Рамуальд Адамавіч Муклевіч** (25 лістапада 1890, мястэчка Супрасль Гродзенскай губерні — 9 лютага 1938) — савецкі ваенны і ваенна-марскі дзеяч, арганізатар абароннай прамысловасці.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў мястэчку Супрасль Гродзенскай губерні ў сям'і польскага рабочага-тэкстыльшчыка. У 1906 годзе ўступіў у РСДРП, бальшавік. У 1907 — 1909 гадах сакратар Беластоцкага, а ў 1911 годзе Лодзінскага камітэтаў РСДРП. 1912 годзе прызваны на флот. Веў актыўную рэвалюцыйную працу сярод матросаў. Пасля заканчэння школы матарыст ў Кранштадзе (1915 год) знаходзіўся пры ей унтэр-афіцэрам.

Удзельнік Лютаўскай і Кастрычніцкай рэвалюцый, штурму Зімовага палаца. Член Петраградскага Савета і Ваеннай арганізацыі пры ЦК РСДРП.

Падчас Грамадзянскай вайны быў камісарам штаба 16-й арміі, штабу Заходняга фронту. З красавіка 1921 года — член Рэўваенсавета Заходняга фронту. У 1922 — 1925 гадах камісар Ваеннай акадэміі РСЧА. З жніўня 1926 года — начальнік Ваенна-Марскіх Сіл РСЧА, член РВС СССР. Удзельнічаў у распрацоўцы планаў развіцця ВМФ, выданні першага Баявога статута ВМС РСЧА і Карабельнага статута. З 1931 года — інспектар ВМС РСЧА. З 1934 года — начальнік Галоўнага кіравання суднабудаўнічай прамысловасці, з канца 1936 г. — намеснік наркама абароннай прамысловасці. Член ЦВК і УЦВК шэрагу скліканняў.

Арышт і смерць
--------------

28 мая 1937 года арыштаваны. Па сведчанні А. М. Тупалева, які змяшчаўся ў 1937 годзе з Муклевічам ў адной камеры ўнутранай турмы НКУС СССР, апошні распавеў яму, што ў выніку прымянення мер фізічнага ўздзеяння абгаварыў сябе і шэраг іншых ні ў чым не вінаватых асоб. 8 лютага 1938 года прыгавораны да смяротнага пакарання. Расстраляны на наступны дзень на Камунарцы. 26 мая 1956 года рэабілітаваны.

Узнагароды
----------

* Ордэн Чырвонага Сцяга (20.02.1928)

Крыніцы
-------

1. ↑  Муклевич Ромуальд Адамович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑  Сувениров 1998, с. 205.
3. ↑  Сувениров 1998, с. 490.
4. ↑  ПРИКАЗ РЕВОЛЮЦИОННОГО ВОЕННОГО СОВЕТА СОЮЗА СОВЕТСКИХ СОЦИАЛИСТИЧЕСКИХ РЕСПУБЛИК по личному составу армии № 103. 23 февраля 1928 года. Москва. — М: Центральная Типография НКВМ, 1928. — 1 с. — 400 экз.

Літаратура
----------

* *Звягинцев В. Е.* Трибунал для флагманов. — М.: ТЕРРА—Книжный клуб, 2007. — 576 с. — (Двуликая Клио: Версии и факты). — ISBN 978-5-275-01518-8.
* *Кузнецов Н. Г.* Человек с горячим сердцем // *Октябрь*. — М.: Правда, 1966. — № 1. — С. 193—195.
* *Сувениров О. Ф.* Трагедия РККА 1937—1938. — М.: ТЕРРА, 1998. — 528 с. — ISBN 5-300-02220-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: romuald-muklewicz · Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2015182596 · VIAF: 315946958 · БАП: 132654 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пушкоў.
**Іва́н Васі́левіч Пушко́ў** (16 лютага 1918, в. Трэскіна, Тамбоўская вобласць — 1986, Гродна) — беларускі мастак. Член Саюза мастакоў СССР. Спецыялізаваўся на лірычных пейзажах, тэматычных карцінах.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 16 лютага 1918 года ў в. Трэскіна (цяпер — Тамбоўская вобласць Расіі).

З 1933 па 1938 гады вучыўся ў Пензенскім мастацкім вучылішчы імя К. А. Савіцкага. Пасля вайны праходзіў ваенную службу ў Гродне, а з 1946 года, калі яго дэмабілізавалі, працягваў займацца мастацтвам. Пад уплывам перажытага ў часы Вялікай Айчыннай вайны стварыў некалькі батальных палотнаў: «Кавалерыйская атака», «Пераслед ворага», «Фарсіраванне Нёмана». Але асноўны напрамак карцін мастака гэта пейзаж. У пейзажным стылі напісаныя цэлыя серыі палотнаў: «Зямля беларуская», «Край Прынёманскі», «Поры года», «Нёман каля Каложскай царквы», «Нёман. Крэйдавая гара», «Нёман каля Замкавай гары», «Навакольнае Гродна», «Нёманскія перспектывы», «Рака Котра», «Рака Ваўпянка». Мастак таксама шмат працуе і над гістарычнымі кампазіцыямі: «Адам Міцкевіч і Аляксандр Пушкін у Пецярбургу», «Пушкін і Міцкевіч у Падмаскоўі», «Адам Міцкевіч і Тамаш Зан на Свіцязі», «Алаіза Цётка і Эліза Ажэшка».

Больш за 60 твораў Пушкова знаходзяцца ў мастацкіх і гістарычных музеях Беларусі, у тым ліку 12 — у Дзяржаўным мастацкім музеі. Яго пейзажныя палотны ўпрыгожваюць прыватныя калекцыі не толькі ў нашай краіне, але і за яе межамі — у Германіі, Ізраілі, Японіі.

Іван Васільевіч заснаваў Гродзенскую абласную арганізацыю Саюза мастакоў Беларусі, якой кіраваў 26 гадоў, стварыў мастацка-вытворчыя майстэрні. Выбіраўся членам праўлення Саюза мастакоў Беларусі, Саюза мастакоў СССР, дэлегатам з’ездаў мастакоў СССР.

З 1946 года і да сваёй смерці ў ліпені 1986 года жыў у горадзе Гродна.

Узнагароды
----------

* Заслужаны дзеяч культуры БССР — за вялікі ўклад у развіццё і прапаганду выяўленчага мастацтва, актыўны ўдзел у грамадскім жыцці і выхаванні моладзі;
* ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1979).

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* 1960 — Іван Васілевіч Пушкоў [Выяўленчы матэрыял]: [буклет] / рэдактар М. Гуціеў; складальнік А. Васілеўская У сводным электронным каталозе библиотек Беларуси
* 1961 — Беларускі жывапіс [Выяўленчы матэрыял]: [камплект рэпрадукцый / аўтар суправаджальнага тэксту] П. П. Нікіфараў; мастацкі рэдактар М. Гуціеў
* 1968 — І. В. Пушкоў: Жывапіс: Выстаўка твораў, прысвечаная 50-годдзю з дня нараджэння: Каталог
* 1983 — Іван Васільевіч Пушкоў / [Аўтар тэксту Барыс Крэпак]

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar2504154 |
**Баткен** кірг.: Баткен — горад у Кыргызстане, адміністрацыйны цэнтр Баткенскай вобласці і раёна. Размешчаны на паўднёвым захадзе Кыргызстана, прыблізна за 240 км на захад ад Оша.
Сяло Баткен было ўтворана ў красавіку 1934 года, як раённы цэнтр аднайменнага Баткенскага раёна. У 1999 годзе для павышэння эфектыўнасці кіравання гэтых земляў пасля шэрагу нападаў баевікоў з трох заходніх раёнаў Ошскай вобласці была ўтворана Баткенская вобласць з адміністрацыйным цэнтрам Баткен.

З сувязі з гэтым сялу Баткен у 2000 годзе быў нададзены статус горада, першым мэрам горада прызначаны Султанаў Мамасыдык Мамадзіевіч. Насельніцтва сяла ў 2000 годзе складала 10987 чалавек. У 2001 годзе гораду былі падпарадкаваны 3 прыгарадныя вёскі.

У верасні 2022 года ў наваколлях горада адбыліся памежныя сутыкненні.

Зноскі
------
**Дзімі́тар Та́леў Пятроў Палісламаў** (балг.: Димитър Талев Петров Палисламов) — балгарскі пісьменнік і журналіст. Нарадзіўся ў 1898 годзе ў горадзе Прылепе ў Македоніі. Закончыў Сафійскі ўніверсітэт і з сярэдзіны 1920-х займаўся літаратурнай дзейнасцю, доўгі час быў журналістам у папулярных газетах «Македония[bg]» і «Зора[bg]» (бел.: золак, досвітак). Пасля перавароту 9 верасня[bg] 1944 года і ўстанаўлення таталітарнага камуністычнага рэжыму ў краіне, быў абвешчаны «вялікабалгарскім шавіністам» і правёў некалькі гадоў у турмах і канцлагерах. Пасля вызвалення быў пакрысе рэабілітаваны рэжымам і да сваёй смерці ў 1966 годзе выдаў шэраг гістарычных раманаў, сярод якіх «Прэспанская тэтралогія» — «Жалезная свяцільня» (балг.: Железният светилник), «Прэспанскія званы» (балг.: Преспанските камбани), «Дзень Іллі» (балг.: Илинден) і «Я чую вашыя галасы» (балг.: Гласовете ви чувам) — што набылі яму вялікую славу і зацвердзілі яго як аднаго з класікаў балгарскай літаратуры.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Дзімітар Талеў на Вікісховішчы |
**Даўят**, або **Даўял** (Давъѧтъ, Довъѧлъ у розных спісах) — князь літоўскі.

Згаданы аднойчы Галіцка-Валынскім летапісам у дагаворы 1219 года паміж галіцка-валынскімі і літоўскімі князямі. Даўят названы другім, а яго брат Вілікаіл («*братъ Довъяловъ Виликаилъ*») — пятым, з пяці старэйшых літоўскіх князёў, якія разам з шаснаццаццю іншымі літоўскімі, жамойцкімі і дзяволтаўскімі князямі, а таксама Рушкавічамі і Булевічамі заключылі мір з галіцка-валынскімі князямі Данілам і Васілька Раманавічамі.

> «*Въ лѣто 6723 [1215]. Божиимъ повелениемь прислаша князи Литовьскии к великой княгини Романовѣ и Данилови и Василкови, миръ дающе. Быху же имена литовьскихъ князей се: старѣшей Живинъбудъ, **Давъятъ**, Довъспрункъ, братъ его Мидогъ, братъ **Довъяловъ** Виликаилъ. А жемотьскыи князи: Ерьдивилъ, Выкынтъ, а Рушьковичевъ — Кинтибуть, Вонибут, Бутовить, Вижѣикъ, и сынъ его Вишлий, Китений. Пликосова, а се Булевичи — Вишимут, егоже уби Миндого тъ, и жену его поялъ, и братью его побилъ, Едивила, Спрудѣйка, А се князи из Дяволтвы: Юдьки, Пукѣикъ, Бикши, Ликиикъ. Си же вси миръ даша князю Данилови и Василку, и бѣ земля покойна*».
> 
> 

Імаверна, памёр пасля 1219 года, калі галіцкі князь Даніла Раманавіч паслаў літоўцаў на чале з Міндоўгам разам з Ізяславам Наваградскім ваяваць супраць Конрада Мазавецкага.

На думку Вячаслава Насевіча, Даўят і Вілікаіл маглі быць сынамі аднаго са старэйшых братоў Жывібунда.

Гл. таксама
-----------

* Даўгерутэ

Крыніцы
-------

1. 1 2  *Грушевський М.* Хронологія подій Галицько-Волинського літопису Архівавана 4 сакавіка 2016. // Записки Наукового товариства ім. Шевченка. — Львів, 1901. — Т. 41. — С. 16.
2. 1 2  Галицко-волынская летопись Архівавана 9 сакавіка 2012..
3. ↑  Насевіч 1993, Табл. 2.

Літаратура
----------

* *Насевіч В.* Генеалагічныя табліцы старадаўніх княжацкіх і магнацкіх беларускіх родаў 12-18 стагоддзяў. — Мінск: БелЭн, 1993.
**Джой Джэгедэ** (нар. 16 снежня 1991, Нігерыя) — нігерыйская футбалістка, паўабаронца. Выступала за зборную Нігерыі.

Біяграфія
---------

У 10 гадоў пачала гуляць у футбол. Стала вядомай у 2010 годзе, як капітан нацыянальнай зборнай, калі каманда прашла ў фінал спаборніцтва, стаўшы першай афрыканскай камандай, якая выйшла ў фінал любога турніру, арганізаванага ФІФА. Гуляла за нацыянальную зборную чэмпіянаце свету па футболе сярод жанчын у 2008 годзе.

У 2013 годзе падпісала кантракт з бабруйскай «Бабруйчанкай».

У 2019 годзе скончыла прафесійную кар’еру футбалісткі. Выйграла 9 трафеяў за 12 гадоў у «Дэльта Куінс».

Зноскі
------

1. ↑  Joy Jegede // Soccerdonna — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
2. ↑  Soccerdonna — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
3. ↑  Nigerian world cup star retires from football **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 1 чэрвеня 2023. Праверана 1 чэрвеня 2023.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway |
Паўночнаеўрапейскі трайны стык Трэрыксрэсэт
Трайны стык на Рэйне ў Базэлі
**Трайны стык** — геаграфічны пункт, у якім сустракаюцца тры граніцы аднолькавага тыпу (трох дзяржаў, трох адміністрацыйных адзінак і г.д.). Найбольш вядомымі зяўляюцца тыя трайныя стыкі, якія існуюць даўно, або тыя, дзе праходзяць граніцы істотна розных культур, трыфініі или трыпойнты (trifinia, tripoint). У такіх месцах звычайна ўсталёўваюць сцягі краін, ці адпаведна, адміністрацыйных адзінак, або памятныя знакі. З 196 дзяржаваў, што існуюць сёння на Зямлі, 135 маюць трайныя стыкі, а ўсяго такіх стыкаў налічваецца 159.

У Беларусі 4 трыфініі: Тры сястры (UA-BY-RU), Курган сяброўства (BY-RU-LV), Людвінава (BY-LV-LT), Мары́ха (BY-PL-LT), Буг (BY-UA-PL).

Прыклады
--------

* Курган Дружбы — Беларусь, Расія, Латвія
* Тры сястры — Беларусь, Расія, Украіна
* Людзвінова — Беларусь, Літва, Латвія
* Трэрыксрэсэт — Швецыя, Фінляндыя, Нарвегія
* Драйлэндэрэк — Германія, Швейцарыя, Францыя
* Шэнген — Германія, Францыя, Люксембург

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Трайны стык на Вікісховішчы |
**Sinar Mas Center** — звышвысокі небаскроб у кітайскім горадзе Шанхай, у гістарычным раёне Хункоу, у паўночнай частцы набярэжнай Бунд, побач з Міжнародным круізным тэрміналам. Пабудаваны ў 2017 годзе ў стылі мадэрнізму, на пачатак 2020 года з’яўляўся пятым па вышыні будынкам горада, 57-м па вышыні будынкам Кітая, 67-м — Азіі і 110-м — свету.

Будаўніцтва комплексу пачалося ў 2009 годзе як частка маштабнай рэканструкцыі раёна ўздоўж ракі Хуанпу, але потым спынілася. Праект галоўнай вежы быў зменены, будаўнічыя работы аднавіліся ў 2013 годзе і завяршыліся на пачатку 2017 года. Архітэктарамі Sinar Mas Center выступілі амерыканская фірма Skidmore, Owings \u0026 Merrill і Усходне-Кітайскі архітэктурны праектна-даследчы інстытут, уладальнікам з’яўляецца інданезійскі шматпрофільны холдынг Sinar Mas Group. 65-павярховая офісная вежа дасягае ў вышыню 320 метраў.
**Спораўская полька** — парна-гуртавы побытавы танец, які склаўся і практыкуецца па сёння ў в. Спорава Бярозаўскага раёна Брэсцкай вобласці.

Апісанне
--------

Спораўская полька мае больш чым стогадовую гісторыю і адметная шэрагам характэрных асаблівасцяў. Танец вылучаецца павольнасцю рухаў пар, якая, аднак, не ўплывае на яго рытмічнасць і гуллівы характар. У класічным разуменні полька надзелена шматлікімі скачковымі элементамі, але пры выкананні менавіта спораўскай полькі ўдзельнікі амаль не адрываюць ногі ад падлогі. Каманды (аб’явы), якія гучаць ад аднога з танцораў ці ад вядучага, азначаюць розныя элементы полькі. Колькасць каманд неабмежаваная, але пачынаецца ад дванаццаці, што падкрэслівае шматфігурнасць танца. Пэўнага парадку, у якім ідуць гэтыя аб’явы, няма, гэта робіць спораўскую польку сапраўдным танцам-гульнёй. Ён заўсёды суправаджаецца жыццярадаснай музыкай. Ні адно свята ці ўрачыстая цырымонія ў Спораве не абыходзяць бокам выкананне мясцовай полькі, якая з’яўляецца адметнай рысай мерапрыемстваў.

Традыцыя сёння
--------------

Мясцовая танцавальная традыцыя «Спораўская полька» актыўна захоўваецца і перадаецца жыхарамі вёскі. Амаль усе вяскоўцы, у тым ліку моладзь, валодаюць майстэрствам яе выканання. Вялікую ролю ў папулярызацыі традыцыі выконвае фальклорна-этнаграфічны ансамбль "Жураўка" і дзіцячы гурт "Жаўручкі". Дзякуючы павазе да сваёй спадчыны з боку мясцовай супольнасці, спораўская полька не толькі існуе па сённяшні дзень, але і мае вялікі патэнцыял далейшай перадачы ад пакалення да пакалення.

Прызнанне традыцыі
------------------

У 2014 г. Спораўская полька па рашэнню Беларускай рэспубліканскай навукова-метадычнай рады па пытаннях гісторыка-культурнай спадчыны пры Міністэрстве культуры Рэспублікі Беларусь была ўнесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як нематэрыяльная гісторыка-культурная каштоўнасць (шыфр 13Б0000076).

Літаратура
----------

• Жывая спадчына Беларусі: інвентар нематэрыяльнай культурнай спадчыны: 

• Побытавы танец «Спораўская полька»//Банк звестак аб гісторыка-культурнай спадчыне Рэспублікі Беларусь:
**BGaming** пастаўшчык праграмнага забеспячэння для індустрыі iGaming.
 Кампанія была заснавана ў 2018 годзе Іванам Монцікам.  Кіраўнік - Марына Астраўцова.

Гісторыя
--------

Асноўная частка каманды пачала працаваць у 2013 годзе ў статусе дэпартамента групы Softswiss, у 2018 годзе перерасла ў самастойную адзінку і заснавала кампанію пад вядомай назвай BGaming.

У 2019 годзе BGaming распрацавала функцыю Provably Fair - сістэму праверкі, якая дазваляе карыстальнікам правяраць выпадковасць вынікаў : алгарытм, заснаваны на крыптаграфіі, які можа быць прааналізаваны і правераны на справядлівасць з боку пастаўшчыка кантэнту або пастаўшчыка паслуг.

У сакавіку 2021 года BGaming атрымала ліцэнзію MGA.

Як сцвярджае iGaming Business у чэрвені 2022 года, партфоліо студыі ўключала 80 прадуктаў, якія былі прадстаўлены ў 700 праектах.

Грамадская дзейнасць
--------------------

У маі 2021 года BGaming выпусціла гульню ў супрацоўніцтве з Сусветнай баксёрскай асацыяцыяй. Студыя ахвяравала частку даходаў, атрыманых ад WBC Ring of Riches, WBC Cares - дабрачыннаму фонду Сусветнага баксёрскага савета.

Студыя таксама падтрымлівае ініцыятывы па захаванні дзікай прыроды. Каманда ахвяруе частку даходаў ад гульні Aloha King Elvis у фонд Save the Frogs.

Зноскі
------


1. 1 2  BGaming integrates Crypto SNACK currency to its igaming Portfolio **(нявызн.)**. *igamingbusiness*.  IGB. Праверана 22 November 2022.
2. ↑  «Можно забыть на полгода-год об инвестициях в Беларусь»: айтишники о перспективах бизнеса в стране **(нявызн.)**. *Forbes*.  AO «АС Рус Медиа». Праверана 22 November 2022.
3. 1 2  «Я выросла вместе с компанией» — эта девушка ворвалась в ИТ и делает хитовые продукты для индустрии развлечений **(нявызн.)**. *Probusiness*.  Анна Мажуть, «Про бизнес». Праверана 22 November 2022.
4. ↑  BGaming: The new Provably Fair feature ‘comes from our history’ **(нявызн.)**. *Sportbeats*.  Sports Community Limited. Праверана 22 November 2022.
5. ↑  Provably Fair vs RNG: Make the best choice for your gambling site **(нявызн.)**. *Yogonet*.  YOGONET S.A.. Праверана 22 November 2022.
6. ↑  BGaming granted MGA licence **(нявызн.)**. *Gamblinginsider*.  Gambling Insider. Праверана 22 November 2022.
7. ↑  Is The WBC Ring Of Riches Slot As Fascinating As Real Boxing? **(нявызн.)**. *Mediareferee*.  Media Referee. Праверана 22 November 2022.
8. ↑  BGaming donates part of revenue from new game to protect frog population **(нявызн.)**. *Yogonet*.  YOGONET S.A.. Праверана 22 November 2022.
9. ↑  BGaming Commits to Support Save the Frogs Charity Organization **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Goodluckmate*.  YOGONET S.A. Архівавана з першакрыніцы 22 лістапада 2022. Праверана 22 November 2022.
**Віктар Антонавіч Сырыца**  (5 сакавіка 1953, в. Сладобка, Нясвіжскі раён — 9 лістапада 2015, Баранавічы) — дзеяч нацыянальна-дэмакратычнага руху Беларусі, педагог, гісторык, краязнаўца.

Біяграфія
---------

Віктар Сырыца нарадзіўся 5 сакавіка 1953 года ў вёсцы Слабодка Нясвіжскага раёна.

У 1979 г. скончыў Мінскі педагагічны інстытут па спецыяльнасці «Гісторыя і замежная (француская) мова».

Далейшы яго лёс і дзейнасць былі звязаны з г.Баранавічы, дзе працаваў настаўнікам гісторыі ў сярэдніх школах № 6, № 8, № 20, у недзяржаўным эканоміка-юрыдычным каледжы. Пасля звальнення па палітычных матывах у 2006 годзе працаваў рэпетытарам.

З 1994 па 2001 год — сябра Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі «Народная Грамада», неаднаразова ўдзельнічаў у выбарах у гарадскі, абласны Саветы дэпутатаў.

З 1996 да 2015 года Віктар Сырыца з’яўляўся кіраўніком Баранавіцкай гарадской арганізацыі грамадскага аб’яднання «Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны».

Як краязнаўца і гісторык, Сырыца шмат друкаваўся ў прэсе.

Віктар Сырыца на ўрачыстым мерапрыемстве ў Мілавідах
Ініцыятар і арганізатар гістарычных чытанняў да 100-годдзя пачатку Першай сусветнай вайны, святаў, фэстаў (у тым ліку фэсту 2 червеня 2013 года ў гонар 150-х угодкаў Мілавідскай бітвы 1863 года), віктарын. Даследваў гісторыю паўстання 1863 года ў Баранавіцкім краі.

Адзін з ініцыятараў устаноўкі памятнага знака Палонкаўскай бітвы 1660 года.

Адзін з ініцыятараў перадачы «Люблю наш край» на баранавіцкім радыё.
Вялікім дасягненнем Віктара Сырыцы стала аднаўленне пад яго кіраўніцтвам дома-сядзібы ТБМ у аграгарадку Русіно, што знаходзіцца ў прыгарадзе Баранавічаў.

За сваю грамадска-палітычную дзейнасць неаднаразова падвяргаўся рэспрэсіям з боку ўладаў у 2013—2015 гадах.

У 2016 годзе рашэннем Рады Руху «За Свабоду» заснаваная прэмія імя Віктара Сырыцы. Ёй узганароўваюцца аўтары найлепшых рэгіянальных ініцыятываў па папулярызацыі беларушчыны.

Зноскі
------

1. ↑  gymn3.baranovichi.edu.by
2. ↑  charter97.org
3. ↑  novychas.online
4. ↑  polskieradio.pl

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-977124 |
**Спо́рава** (трансліт.: *Sporava*, руск.: Спорово) — аграгарадок у Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр Спораўскага сельсавета. Месціцца на паўночна-заходнім беразе Спораўскага возера, за 33 кіламетры на паўднёвы ўсход ад горада Бяроза, за 135 кіламетраў ад Брэста, за 8 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Белаазёрск.

Гісторыя
--------

Перад Вялікай Айчыннай вайной у вёсцы жыло 1017 чалавек у 226 дварах. У 1941—1944 гадах гітлераўцамі было спалена 224 дамы, забіта 4 чалавекі.

У 1940—1988 гадах цэнтр Здзітаўскага сельсавета.

Насельніцтва
------------

* 1359 жыхароў, 440 двароў (2001)

Інфраструктура
--------------

* Сярэдняя школа
* Палац культуры
* Амбулаторыя
* Аптэка
* Аддзяленне сувязі

Каля вёскі 2 стаянкі эпохі неаліту.

Славутасці
----------

Свята-Ануфрыеўская царква — мураваны праваслаўны храм.

### Нематэрыяльная спадчына

20 сакавіка 2023 года традыцыйнаму роспісу на шкле ў горадзе Бярозе, аграгарадку Спораве, аграгарадку Стрыгінь Бярозаўскага раёна і горадзе Пружаны, вёсцы Слабудка, вёсцы Новыя Засімавічы Пружанскага раёна быў нададзены статус нематэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасці Беларусі.

Спораўская полька — парна-гуртавы побытавы танец, які практыкуецца па сёння.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU). Сустракаецца таксама варыянт **Спо́раў, м.**
2. 1 2  Спорово // База данных «Белорусские деревни, сожженные в годы Великой Отечественной войны»  (руск.)
3. ↑  БелЭн 2002.
4. ↑  Традыцыйны роспіс па шкле і ткацтва «кажушком» атрымалі статус гісторыка-культурных каштоўнасцей **(нявызн.)**.  heritage.gov.by (3 красавіка 2023).

Літаратура
----------

* Спорава // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 119. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Спорава
**Сабор Праабражэння Гасподняга** — каталіцкі сабор у горадзе Новасібірску. Сабор мае статус кафедральнага ў Праабражэнскай дыяцэзіі (з цэнтрам у Новасібірску), якую ўзначальвае біскуп Іосіф Верт. Размешчаны па адрасе: вуліца М. Горкага, д. 100.

Будаўніцтва пачалося вясной 1992 года. Першую імшу ў саборы падчас будаўніцтва здзейсніў Прадстаўнік Св. Прастола ў РФ арцыбіскупам Франчэска Каласуона ў кастрычніку 1994 года. З Вербніцы 1996 года набажэнствы пачалі рэгулярна здзяйсняцца ў ніжнім храме, а з Калядаў 1996 — у асноўнай частцы сабора. Канчаткова будаўніцтва было завершана ўлетку 1997 года. Урачыстае асвячэнне адбылося 10 жніўня 1997 года, узначальваў абрад біскуп І. Верт, у асвячэнні сабора прынялі ўдзел Апостальскі нунцый у РФ арцыбіскуп Джон Букоўскі, генерал Таварыства Езуса Петэр-Ханс Кольвенбах, а таксама 10 розных кс. тысячы прыхаджан і паломнікаў.

Архітэктура сабора спалучае ў сабе элементы мадэрна са стылізаванымі формамі раманскага і гатычнага стылю.

29 жніўня 2013 года былі асвечаны вітражы, якія паказваюць цуд у Кане Галілейскай, Тайную Вячэру, Вадохрышча Хрыста і Сашэсце Святога Духа.
| ⛭Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай 1792 года |
| --- |
| 
Опса •
Стоўбцы •
Мір •
Барушкаўцы •
Зэльва •
Зяленцы •
Войшкі •
Дубенка •
Крамень •
Брэст •
Маркушаў •

---

Канстытуцыя 3 мая •
Ордэн «Virtuti Militari» •
Таргавіцкая канфедэрацыя

---

Другі падзел Рэчы Паспалітай •
 |

**Бітва пад Крэменем** — бітва 24 ліпеня 1792 года паміж рускай і літоўскай арміямі падчас вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1792 года.

Бітва
-----

Літоўская армія галоўнакамандуючага пад кіраўніцтвам Міхаіла Забелы пасля адыходу з Бельска перайшла 19 ліпеня праз Буг пад Граннем. Маючы намер спыніць расійскую армію генерал-аншэфа М. М. Крачэтнікава на лініі Буга, Забела ўстаў каля Дзярбаў, каля 3,5 км ад Крэменя. Калі 22 ліпеня на дапамогу арміі Забелы прыбыў атрад Бушэўскага, літоўская армія дасягнула стану 12000 салдат і 12 гармат. У той жа дзень для таго, каб прарвацца праз Буг, пад Пярлеевым стаў авангард арміі Крачэтнікава колькасцю 4500 салдат і 12 гармат, якім камандаваў генерал-маёр Фёдар Дзянісаў. У той жа час, генерал-паручнік князь Юрый Далгарукаў, маючы 3000 салдат, збіраўся перасекчы Буг каля Драгічыну і атакаваць правае крыло арміі Забелы. Каб пазбегнуць акружэння, 23 ліпеня адправіўся ў Драгічын з 2000 салдат генерал-лейтэнант Павел Ежы Грабоўскі. Калі ён убачыў, што рускія здолелі прабіцца да левага берага, вярнуліся ў лагер. Далгарукаў адмовіўся ад намеру напасці на польскае крыло, у той час як Дзянісаў 24 ліпеня, перабіўшы літоўскіх ахоўнікаў каля Грана, авалодаў пантонным мастом. Пасля праходжання праз Буг Дзянісаў пасля артпадрыхтоўкі пачаў рушыць на літоўскія сілы. Забыло ўдалося ўрэгуляваць сітуацыю і адціснуць Дзянісава ад ракі, затым ён размясціў свае войскі ў дзве лініі і заблакаваў рускім праход.

Калі рускія падышлі да літоўскіх пазіцый, Забела адкрыў агонь і напаў на ўсім фронце. Дзянісаў спрабаваў прарвацца на правым крыле літоўскай арміі, але літоўская кавалерыя контратакай адкінула расійскія войскі. Дзянісаў своечасова вырашыў адыйсці, тым самым выратаваць свае войскі ад знішчэння. З-за хуткага адыходу расійскіх войскаў літоўская кавалерыя не здолела адрэзаць ім дарогу да моста.

У бітве, якая доўжылася з 5:00 да 7:00, літоўскае войска страціла каля 100 чалавек, а расійскія войскі — каля 250 чалавек. Маючы колькасную перавагу, Забела здолеў выцягнуць Дзянісава ў засаду, аднак ён не змог знішчыць яго, бо расійскі палкаводзец занадта хутка ўбачыў небяспеку і загадаў неадкладна адступаць. У 19:00 Забела атрымаў паведамленне пра марш Далгарукава з Драгічына і таму пачаў адступаць да Венграва.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Mała Encyklopedia Wojskowa, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1967, Wydanie I, Tom 2
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Круцько.

**Алена Аляксееўна Круцько** (нар. 28 мая 1958, Караганда Казахскай ССР) — беларускі ўрач і дзяржаўны дзеяч, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыла Карагандзінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут, урач акушэр-гінеколаг.

Працавала ўрачом-інтэрнам па акушэрстве-гінекалогіі Кустанайскага радзільнага дома (Казахская ССР), урачом акушэрам-гінеколагам жаночай кансультацыі, загадчыкам гінекалагічнага аддзялення, загадчыкам радзільнага аддзялення Кустанайскай раённай бальніцы, урачом-гінеколагам Васілевіцкай гарадской бальніцы Рэчыцкага тэрытарыяльнага медыцынскага аб’яднання Гомельскай вобласці, намеснікам галоўнага ўрача па лячэбных пытаннях Касцюковіцкай раённай бальніцы, выконваючым абавязкі галоўнага ўрача ўстановы аховы здароўя «Кіраўская цэнтральная раённая бальніца» Магілёўскай вобласці.

Галоўны ўрач установы аховы здароўя «Кіраўская цэнтральная раённая бальніца».

Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана медалём «За працоўныя заслугі», юбілейнымі медалямі «70 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», «70 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, ганаровымі граматамі Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь, упраўлення аховы здароўя Магілёўскага аблвыканкама і абкама прафсаюза работнікаў аховы здароўя, Кіраўскага райвыканкама, Магілёўскага аблвыканкама.

Крыніцы
-------

1. ↑  Круцько Алена Аляксеяўна Архівавана 18 жніўня 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ — Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь пятага склікання Архівавана 20 кастрычніка 2021.
**Ліверпульскі ўніверсітэт** — універсітэт Ліверпула, быў заснаваны ў 1881 годзе як універсітэцкі каледж.

У 1884 годзе ён стаў аддзяленнем федэральнага Універсітэта Вікторыі. Затым, у 1903 годзе ён становіцца незалежным універсітэтам з правам прысваення ўласнай вучонай ступені і атрымлівае назву Ліверпульскі ўніверсітэт. Адзін з «універсітэтаў з чырвонай цэглы», заснаваных першапачаткова як прамысловыя каледжы. У цяперашні час уваходзіць у Групу Расел 20 лепшых універсітэтаў Вялікабрытаніі.

Сярод выпускнікоў 8 лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі ў галіне навукі, медыцыны і міру: урач сэр Рональд Рос, фізік прафесар Чарлз Баркла, фізіёлаг сэр Чарлз Шэрынгтан, фізік сэр Джэймс Чэдвік, хімік сэр Роберт Робінсан, фізіёлаг Гар Гобінд Харана, фізіёлаг Родні Портэр і фізік Джозеф Ротблат.

Літаратура
----------

* Rigg, J. Anthony (1968) "A comparative history of the libraries of Manchester and Liverpool Universities up to 1903", in: Saunders, W. L. ed. *University and Research Library Studies: some contributions from the University of Sheffield Post-graduate School of Librarianship and Information Science*. Oxford: Pergamon Press, 1968

Спасылкі
--------

* Афіцыйны вэб-сайт   (англ.)
**Рэспубліка Заір** (фр.: République du Zaїre) — дзяржава ў Цэнтральнай Афрыцы, якая існавала ў 1971—1997 гадах на месцы сучаснай Дэмакратычнай Рэспублікі Конга. На працягу ўсяго часу кіраўніком краіны быў Мабуту Сесе Секо.

Гісторыя
--------

У 1960 годзе Бельгійскае Конга атрымала незалежнасць. Утворана Рэспубліка Конга (пазней — Дэмакратычная Рэспубліка Конга). Маладая дзяржава неадкладна была ўцягнута ў грамадзянскую вайну. У 1965 годзе, па заканчэнні крызіснага перыяду, прэзідэнтам стаў Мабуту Сесе Секо, які ў красавіку 1971 года переназваў дзяржаву ў Заір.

У 1996—1997 гадах у краіне адбылася новая грамадзянская вайна. Мабуту быў зрынуты, а да ўлады прыйшоў Жазеф Кабіла, пераназваўшы Заір у ДР Конга.

Унутраны лад
------------

Паводле канстытуцыі 1967 года, кіраўнік дзяржавы і ўрада — прэзідэнт, які выбіраецца насельніцтвам на 7 гадоў. Ён меў права прызначаць і ссоўваць членаў урада, усіх ваенных і грамадзянскіх службовых асоб, быў вярхоўным галоўнакамандуючым узброенымі сіламі і паліцыяй і іншае. Вышэйшы орган заканадаўчай улады — аднапалатны Нацыянальны сход з 420 дэпутатаў, якія выбіраліся ўсеагульнымі і прамымі выбарамі пры таемным галасаванні на 5 гадоў. Выбары праводзіліся па адзіных спісах кандыдатаў, якія выстаўліся ў кожнай выбарчай акрузе кіруючай партыяй. Урад — Савет Міністраў — быў адказны толькі перад прэзідэнтам. Судовую сістэму складалі Вярхоўны суд, Апеляцыйны суд, акруговыя, паліцэйскія і міравыя суды. Асаблівы судовы орган — Канстытуцыйны суд з 9 членаў, прызначаных прэзідэнтам.

У адміністрацыйным дачыненні Заір падзяляўся на 9 правінцый. Горад Кіншаса, сталіца краіны, з прыгарадамі выдзелены ў асобную адміністрацыйную адзінку і прыроўнены да правінцыі. На чале правінцый стаялі губернатары, у гарадах і гарадскіх камунах — бургамістры, прызначаныя губернатарам. Бургамістры буйных гарадоў прызначаліся прэзідэнтам, члены гарадскіх і камунальных саветаў — губернатарам з ліку дзяржаўных служачых і партыйных работнікаў. У сельскіх камунах кіраванне ажыццяўлялася традыцыйнымі правадырамі плямёнаў.

Спасылкі
--------

* Заір на Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Конга на Вялікай расійскай энцыклапедыі

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1090526040 · ISNI: 0000000106741211 · LCCN: n80061025 · NKC: ge968091 · PTBNP: 309402 · SUDOC: 028082818 · VIAF: 155858392 |

 |
**Амфіцэлія** (*Amphicoelias* ад грэч. *amphi* — «з двух бакоў» і *koilos* — «пусты, увагнуты») — род траваедных дыназаўраў з групы заўрапод. Уключае два віды: *A. altus* і *A. fragillimus*.

Апісанне
--------

Выява пазванка з працы Э. Копа
*A. fragillimus* апісаны па адзіным фрагменце пазванка (які разбурыўся неўзабаве пасля ачысткі і не захаваўся дагэтуль — захаваўся толькі малюнак), таму памеры і нават само існаванне гэтага дыназаўра выклікае сумневы.

Калі амфіцэлія ўсё ж апісана правільна, то яе даўжыня, паводле разлікаў, складала ад 40 да 62 метраў, а маса — да 155 тон. Тады гэта не толькі самы буйны дыназаўр за ўвесь час іх існаванні, але і самае буйная з вядомых жывёл (буйней можа быць толькі сейсмазаўр, аднак яго памеры і маса таксама ўсё яшчэ застаюцца прадметам навуковых спрэчак). Амфіцэлія амаль у два разы даўжэйшая за блакітнага кіта і на 10 метраў даўжэйшая за сейсмазаўра, які стаіць на другім месцы. Аднак высунуты здагадкі пра існаванне больш масіўных дыназаўраў (напрыклад, брухаткаязаўра, які жыў у мелавым перыядзе).

*A. altus* дасягаў больш сціплых памераў, каля 25 метраў.

У 2010 годзе была прадстаўлена праца Henry Galiano і Raimund Albersdorfer, у якой апісваўся новы від — *Amphicoelias «brontodiplodocus»*. Знаходкі былі зроблены ў фармацыі Морысан у басейне ракі Бігхарн. Новыя знаходкі, паводле меркавання даследчыкаў, з’яўляюцца пераканаўчымі доказамі, што роды *Diplodocus* і *Barosaurus* з’яўляюцца сінонімамі роду *Amphicoelias*. Акрамя таго, палавы дымарфізм у знойдзеных узорах паказвае, што апатазаўр і суперзаўр таксама з’яўляюцца сінонімамі *Amphicoelias*.

Параўнанне: амфіцэлія (цёмна-чырвоная), дыпладок (зялёны), аргенціназаўр (фіялетавы), заўрапасейдон (светла-сіні), суперзаўр (аранжавы)

Зноскі
------

1. 1 2  Carpenter, K. (2006). «Biggest of the big: a critical re-evaluation of the mega-sauropod *Amphicoelias fragillimus*.» In Foster, J.R. and Lucas, S.G. eds. 2006, *Paleontology and Geology of the Upper Jurassic Morrison Formation.* New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin **36**: 131—138.
2. ↑  Paul, G.S. (1994a). «Big sauropods — really, really big sauropods.» *The Dinosaur Report*, The Dinosaur Society, Fall, p. 12-13.
3. ↑  Полная энциклопедия динозавров (старонка 77 — «тытаны сярод тытанаў»)
4. ↑  Henry Galiano and Raimund Albersdorfer, 2010. Amphicoelias «brontodiplodocus» A New Sauropod, from The Morrison Formation, Big Horn Basin, Wyoming, with Taxonomic Reevaluation of Diplodocus, Apatosaurus, Barosaurus and Other Genera.

Літаратура
----------

* Cope, E. D. (1878a). «On the Vertebrata of the Dakota Epoch of Colorado.» *Proceedings of the American Philosophical Society,* 17: 233—247.
* Cope, E. D. (1878b). «A new species of *Amphicoelias.»* *American Naturalist,* 12: 563—564. (адсканаваная копія артыкула)

Спасылкі
--------

* *Amphicoelias* на сайце DinoData.
* *Найвелізарны з гіганцкіх*(недаступная спасылка) на Dino-Millennium.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779366268 |