recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Карчма** — помнік драўлянай народнай архітэктуры XIX стагоддзя з вёскі Хвоева Нясвіжскага раёна Мінскай вобласці. Перанесена ў Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту ў аграгарадку Азярцо, дзе прадстаўлена ў экспазіцыі «Цэнтральная Беларусь».

Гісторыя
--------

Карчма была пабудавана каля дарогі Сноў — Савічы прыкладна ў сярэдзіне XIX ст. У канцы XIX — пачатку XX ст. карчму арандавала ў мясцовага пана яўрэйская сям’я. У сярэдзіне XX стагоддзя ў будынку знаходзілася пачатковая школа.

Архітэктура
-----------

Зрубная пабудова прамавугольная ў плане са складанай унутранай планіроўкай: сені, гасцявы пакой, кухня, падсобнае памяшканне, шынок. Бярвёны зруба часаныя на два канты. Злучэнне вуглоў «у чашку» з астаткам. Дах двухсхільны, накрыты чаротам. Да галоўнага ўваходу вядзе каменны ганак на чатыры прыступкі і з навесам на двух слупах. Прамавугольныя аконныя праёмы ў простых ліштвах.

Літаратура
----------

* Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь: [Даведнік] / склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-6828-35-8.

Спасылкі
--------
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. вуліца Камуністычная.
**Вуліца Камуністычная** — вуліца ў цэнтральнай частцы Брэста. Сфармавалася ў 1930-я гады. Працягласць — 700 метраў, ад вуліцы Энгельса да праспекта Машэрава. У пасляваенныя гады забудавана 2- і 3-х павярховымі дамамі. На рагу з вуліцай Маскоўскай пабудаваны 13-павярховы будынак. З захаду вуліцы знаходзіцца стадыён «Дынама», з усходу — сквер Іконнікава. Перспектыву вуліцы з поўдня і поўначы завяршаюць скверы.

Літаратура
----------

* Коммунистическая улица // Брест : Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. – Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1987. – 408 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Камуністычная вуліца (Брэст)
**Себхат Эфрэм** (тыгрынья: ሰብሓት ኤፍረም: нар 1951, Аба-Рыдаі, Эрытрэя) — міністр энергетыкі і шахт Эрытрэі, былы міністр абароны і былы камандуючы Народна-вызваленчым фронтам Эрытрэі падчас вайны за незалежнасць Эрытрэі.

Себхат скончыў сярэднюю школу ў сярэдняй школе Луэля Меконнена ў Асмэре і пачатковую школу ў Евангелічнай школе ў Асмэра, Эрытрэя. Пазней ён вучыўся ў Адыс-Абебскім універсітэце на працягу двух гадоў, перш чым далучыцца да EPLF у 1972 годзе. Як баец, ён хутка падняўся па службовай лесвіцы ад паліткамісара да члена Выканаўчага камітэта. Себхат Эфрэм займаў пасаду губернатара Асмэры з чэрвеня 1992 па сакавік 1994 года. З сакавіка 1994 года па май 1995 года ён займаў пасаду міністра аховы здароўя. На абедзвюх пасадах ён прыўнёс у гэтыя кабінеты структуру і рэарганізацыю. Пасля сыходу з войска ў чэрвені 1992 года ён вярнуўся ў армію ў маі 1995 года ў званні генерала і быў прызначаны і зацверджаны міністрам абароны. Лічыцца, што ў 1998 годзе ён быў адзіным 4-зоркавы генералам у эрытрэйскі сілах абароны. У 2019 годзе Себхат падвергнуўся замаху на забойства, якое пакінула яго ў крытычным стане, ад якога ён пазней акрыяў.

Зноскі
------

1. ↑  Killion, Tom (1998). *Historical Dictionary of Eritrea*. ISBN 0-8108-3437-5.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Себу (значэнні).
**Себу́** (ісп.: Cebú, себ.: Sugbo) — востраў у цэнтральнай частцы Філіпінскага архіпелага. Галоўны востраў правінцыі Себу.

Плошча вострава складае 4,4 тыс. км², разам з прылеглымі астравамі правінцыі Себу — 5,1 тыс. км². Даўжыня каля 220 км. Рэльеф пераважна горны. Вышыні да 1073 м. Складзены востраў пераважна з дыярытаў і крышталічных сланцаў, перакрытых пясчанікамі, вапнякамі і гліністымі сланцамі. Клімат субэкватарыяльны. Ападкаў выпадае каля 1500 мм за год. У гарах цэнтральнай часткі вострава растуць трапічныя лясы, на ўскрайку — лугі.

На ўсходнім узбярэжжы вострава знаходзіцца горад і порт Себу — галоўны горад правінцыі.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2 3 4 5  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Себу // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 286. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4323998-5 · NDL: 01031825 · VIAF: 123201954, 315128123 |
**Чукоцкі паўвостраў** — паўвостраў на крайнім паўночным усходзе мацерыка Еўразія. Абмываецца Усходне-Сібірскім і Чукоцкім марамі Паўночнага Ледавітага акіяна з поўначы і Берынгавым морам Ціхага акіяна з поўдня. Аддзелены ад Аляскі вузкім Берынгавым пралівам з усходу. Ля ўсходняга ўзбярэжжа паўвострава знаходзіцца востраў Аракамчэчан.

Паўвостраў названы па мясцовым народзе чукчаў, якія пражываюць у асноўным на Чукотцы. На тэрыторыі паўвострава размешчана Чукоцкая аўтаномная акруга, суб’ект Расійскай Федэрацыі. Клімат суровы, на ўзбярэжжах — марскі, ва ўнутраных раёнах — рэзка кантынентальны. Працягласць зімы да 10 месяцаў.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4061114-0 · LCCN: sh85025482 · NKC: ge407653 · VIAF: 239890778 |
**Каспар Нясе́цкі** (31 снежня 1682, Вялікая Польшча — 9 ліпеня 1744) — польскі гісторык, генеалог.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў езуіцкіх навучальных установах у Кракаве, Любліне, Луцку, Кросне, Яраславе. У 1699 годзе ўступіў у ордэн езуітаў, з 1710 года святар. Выкладаў у навучальных установах у Быдгашчы, Хойніцах, Калішы. 3 1715 года прапаведнік у Раве Мазавецкай, Кракаве, Любліне, Калішы, Львове, Краснаставе, з 1724 загадваў у Краснаставе езуіцкай духоўнай семінарыяй і касцелам, з перапынкам у 1740—1741 гадах, калі ўзначальваў шляхецкі канвікт у Сандаміры.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Склаў гербоўнік «Карона польская» (т 1—4, 1728—1743), генеалагічныя артыкулы якога заснаваны на багатым, крытычна апрацаваным архіўным матэрыяле. Праца змяшчае дзяржаўныя гербы Польшчы і ВКЛ, ваяводстваў, спісы манархаў Рэчы Паспалітай, сенатараў, міністраў, маршалкаў Пасольскай ізбы і трыбуналаў. Асноўнае месца адведзена вопісу шляхецкіх гербаў і радаводаў, у т. л. беларускіх родаў. Звесткі некаторых артыкулаў выклікалі судовыя спрэчкі з магнатамі і шляхтай. 3 часам праца набыла аўтарытэт дакументальнай крыніцы і выкарыстоўвалася для пацвярджэння шляхецкіх правоў у расійскай і аўстрыйскай частках былой Рэчы Паспалітай пасля яе падзелаў. У 19 ст. гербоўнік з дапаўненнямі А. Нарушэвіча, I. Красіцкага, I. Лялевеля, звесткамі з іншых крыніц перавыдадзены Я. Н. Баброўскім пад назвай «Польскі гербоўнік» (т 1—10, 1839-1845, перавыдадзены ў 1979).

Зноскі
------

1. ↑  Kasper Niesiecki // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>
2. 1 2 3 4 5  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

Літаратура
----------

* Нясецкі Каспар // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Новы |
| Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: kasper-niesiecki · Sejm-Wielki.pl · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10976667 · GND: 13037573X · ISNI: 0000 0001 1594 8492 · LCCN: n82089381 · NKC: js2014849824 · NLA: 36522444 · NUKAT: n96027966 · LIBRIS: 339898 · VIAF: 10950664 |

 |
**Чулышман** — рака ў Рэспубліцы Алтай (Расія).

Чулышман
Від на Чулышман з правага берага
Выцякае з высакагорнага возера Джулукуль на вышыні 2200 м і ўпадае ў Цялецкае возера, з’яўляецца найбуйнейшым яго прытокам. Даўжыня — 241 км, плошча басейна — 16 800 км². Шырыня ў сярэднім цячэнні — 30—50 м, глыбіня — каля метра. Працякае па маланаселеных мясцінах. На Чулышмане размешчаны вёскі Као і Балыкча. Уздоўж ракі, праз гэтыя вёскі, праходзіць аўтамабільная дарога ад вусця Чулышмана да перавала Кату-Ярык і далей — праз сёлы Балыктуюль і Улаган у  Акташ, з выхадам на аўтадарогу М-52 «Чуйскі тракт».

Вада халодная, мутная, з блакітным або зялёным адценнем.

Рака выкарыстоўваецца турыстамі для сплаваў, катэгорыя складанасці V-VI. На рацэ Чулышман, паблізу перавала Кату-Ярык, размяшчаецца некалькі турыстычных баз. У гэтым жа раёне ёсць пешаходны падвесны мост праз Чулышман. Стары мост, пабудаваны ў 1980 годзе, быў знішчаны паводкай вясной 2014 года. Новы мост здадзены ў эксплуатацыю восенню 2015 года.

Зноскі
------

1. ↑  Новости Горного Алтая

Спасылкі
--------

* Інфармацыя для сплаўшчыкаў па Чулышману на сайце skitalets.ru Архівавана 3 кастрычніка 2016.
* Фотаальбом і апісанне падарожжа (Чулышман, Чульча, Целецкага возера)
* Чулышман, справаздачу Іванова Міхаіла Архівавана 13 сакавіка 2013.
Тапачкі **Тапачкі**, таксама **тапкі** або **пантофлі** (ад (італ.: pantofola) — від лёгкага і мяккага хатняга абутку. 

Тапачкі звычайна вырабляюцца з мяккай тканіны, скуры і г. п. Абутак падобнага крою вядомы са старажытных часоў. Некаторыя віды, асабліва прызначаныя для наведвання ванны, басейна і іншых вільготных месцаў, робяцца з гумы або пластыка. Тапачкі могуць мець форму туфляў ці не мець задніка (шлапакі). Падэшва ў іх звычайна тонкая і не падае сур'ёзнай абароны для нагі. У гасцініцах, лазнях і г. п. выкарыстоўваюцца аднаразовыя тапачкі.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 2 : М-Я. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0153-2, С.159
**Матэ Узініч** (харв.: Mate Uzinić, 17 верасня 1967, в. Дубрава каля Оміша) — харвацкі біскуп, які ўзначальвае Дуброўніцкую дыяцэзію з 2011 года.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 17 верасня 1967 года ў Далмацыі, каля Оміша.

Пачатковую адукацыю атрымаў у роднай вёсцы, затым скончыў гімназію пры семінарыі ў Спліце. Пасля праходжання ваеннай службы ў 1986—1987 гадах паступіў на тэалагічны факультэт Спліцкага ўніверсітэта. У 1993 годзе атрымаў ступень бакалаўра. Пасля заканчэння вучобы 27 чэрвеня 1993 года пасвечаны на святара.

Тры гады служыў святаром у прыходах Оміша і наваколляў. У 1996 годзе працягнуў навучанне ў Рыме, у Папскім Латэранскім універсітэце, у 2000 годзе атрымаў ліцэнцыят па кананічным і грамадзянскім праве.

Пасля вяртання ў Харватыю працаваў у Спліцка-Макарскія архідыяцэзіі, з 2001 года быў рэктарам спліцкай семінарыі.

24 студзеня 2011 года Папа Бенедыкт XVI прызначыў Матэ Узініча біскупам дуброўніцкім у сувязі з пераводам біскупа Жэліміра Пуліча на кафедру Задара. Біскупская хіратонія адбылася 19 сакавіка 2011 года. Галоўным кансекратарам быў архібіскуп Марын Барышыч, яму дапамагалі кардынал Ёсіп Бозаніч і архібіскуп Жэлімір Пуліч.

Уваходзіць у склад Канферэнцыі каталіцкіх біскупаў Харватыі.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Біскуп Узініч на сайце Канферэнцыі каталіцкіх біскупаў Харватыі
* Біскуп Узініч на catholic-hierarchy.org
* Біскуп Узініч на www.gcatholic.org
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Курнатоўскі.
**Генрых Аляксандравіч Курнатоўскі** (1809, Брэст — 3 сакавіка 1889) — педагог, рэлігійны дзеяч.

Біяграфія
---------

Паходзіў з кальвінскага шляхецкага роду Курнатоўскіх герба «Ладдзя». Нарадзіўся ў Брэсце ў сям’і кальвінісцкага пастара Аляксандра і Марыяны Сплешчын. У 1827 г. скончыў Слуцкую гімназію. Вывучаў філасофію ў 1827—1832 гг. у Дэрпцкім універсітэце, адзін з заснавальнікаў Акадэмічнай канфедэрацыі «Polonia». На пасадзе настаўніка гісторыі Слуцкай гімназіі з 21 ліпеня 1832 па 21 верасня 1835. настаўніка лацінскай мовы — з 21 верасня 1835 па 2 ліпеня 1857.

У 1857—1859 гг. інспектар школы ў Шаўлях Ковенскай губерні. У 1859—1891 гг. прэзідэнт Евангелічна-рэфармацкага калегіума ў Вільні. У 1861—1863 гг. — дырэктар Віленскай гімназіі. Потым куратар Віленскага рэфармацкага Сінода, удзельнік усіх праведзеных у 1832—1888 гг. Сінодаў. Тытулярны саветнік.

Спасылкі
--------

* Список учителей Слуцкой гимназии до 1863 гг.


| ?Генрых Аляксандравіч Курнатоўскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Генрых Аляксандравіч Курнатоўскі |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Савёнак.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Раткевіч.
**Апалонія Савёнак** (дзявочае **Раткевіч**; 8 кастрычніка 1901, Лагойшчына — 10 красавіка 1982, Памона, Нью-Джэрсі, ЗША) — беларускі педагог, пісьменніца.

Біяграфія
---------

Скончыла БДУ. Сябра Краязнаўчага таварыства БДУ. У 1922 годзе пазнаёмілася з будучым мужам Лявонам Савёнкам, які з групай глыбоцкіх настаўнікаў прыехаў у Менск на пачатку першай беларусізацыі.

У 1920—1930-х настаўнічала. Ад 1944 г. — на эміграцыі. У Беларускай гімназіі ў лагерах Остэргофен і Розенгайм у Германіі выкладала беларускую мову і літаратуру, аўтарка некалькіх падручнікаў для дзяцей. Ад пачатку 1950-х жыла ў ЗША, у Нью-Джэрсі.

Аўтарка цікавых успаманаў пра беларускае нацыянальнае жыццё 1920-1930-х гг.

Памёрла 10 красавіка 1982 года. Пахаваная на беларускіх могілках у Іст-Брансвіку (Нью-Джэрсі) побач з мужам.

Сям’я
-----

Жонка Лявона Савёнка. У 1922 г. у іх нарадзіўся сын Лёдзік, а ў 1927 — дачка Зора.

Зноскі
------

1. ↑  Савёнак, Л. Творы / Лявон Савёнак; [укладанне Ціхана Чарнякевіча і Лявона Юрэвіча; уступнае слова Лявона Юрэвіча і Вітаўта Кіпеля; каментарыі Ціхана Чарнякевіча; рэдактар: Ціхан Чарнякевіч]. — Мінск: Лімарыус, 2012. — 350 с. — 200 экз. — ISBN 978-985-6968-26-9 (у пер.).
**Мікалай Іванавіч Накоўнік** (20 мая 1895, в. Накоўнікі, Дрысенскі павет, Віленская губерня — 1975, Ленінград) — беларускі савецкі вучоны. Доктар геолага-мінералагічных навук (1947), прафесар (1952).

Біяграфія
---------

У 1930 годзе скончыў геалагічны факультэт Ленінградскага ўніверсітэта. У перыяд з 1924 года па 1936 год — навуковы супрацоўнік Геалкама-ЦНДГРІ, з 1931 года па 1938 год — асістэнт, дацэнт Ленінградскага горнага інстытута; з 1936 года да 1940 год — старшы навуковы супрацоўнік Геалагічнага інстытута АН СССР.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны (1941—1945) — геолаг Уральскага і Заходне-Сібірскага геалагічнага ўпраўлення. З 1949 года па 1951 год — геолаг Казахскага геалагічнага ўпраўлення. З 1951 года па 1953 год — дацэнт і прафесар, загадчык кафедры петраграфіі Казахскага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1953 года па 1955 год — прафесар Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (геолага-геаграфічны факультэт).

Памёр Мікалай Іванавіч у 1975 годзе ў Ленінградзе.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Праводзіў геалагічныя даследаванні ў Казахстане, на Урале, у Заходняй Сібіры. Адкрыў буйныя радовішчы малібдэна, вальфраму, медзі, кобальту, распрацаваў метадычныя прыёмы вывучэння горных парод.

Мікалай Іванавіч Накоўнік унёс вялікі ўклад у стварэнне мінеральна-сыравіннай базы СССР і Казахстана.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны 2 ордэнамі, медалямі.

Літаратура
----------

* Накоўнік Мікалай Іванавіч // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя : у 12 т. / рэдкал.: П. У. Броўка [і інш.]. — Мінск, 1973. — Т. 7 : Манцякі-Паддубічы. — С. 379.
* Накоўнік Мікалай // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Міёрскага раёна / рэдкал. Г. М. Маняк [і інш.]. — Мн. 1988. — С. 532—534.
**Ордэн «Георгі Дзімітраў»** (балг.: Орден «Георги Димитров») — узнагарода Народнай Рэспублікі Балгарыі. Ордэн быў заснаваны 17 чэрвеня 1950 года ўказам Прэзідыума Народнага сходу і меў адну ступень. Першым яго кавалерам стаў В. Чарвенкаў, міністр-старшыня НРБ у 1950 годзе.

Апісанне
--------

Аўтарам першапачатковага праекта ордэна быў скульптар К. Лазараў. Частковыя змены ў праект унёс мастак-гравёр А. Адабашан. Да 1952 года ордэн вырабляўся ў прыватным атэлье, затым — на Дзяржаўным манетным двары.

У сярэдзіне залатога ордэнскага знака размешчаны медальён чырвонай эмалі з рэльефным бюстам Георгія Дзімітрова звернутым налева. Медальён акружаны белым кантам. У ніжняй частцы ордэна размешчана стужка чырвонай эмалі з надпісам *«ГЕОРГИ ДИМИТРОВ»*. Медальён акружаны дзвюма пшанічнымі снапамі, у верхняй частцы знаходзіцца маленькая пяціканцовая зорка чырвонай эмалі. У ніжняй частцы — серп і молат чырвонай эмалі.

Памеры знака — 45х42 мм. Ордэн меў дзве разнавіднасці: самыя першыя выпускі 1950 года не мелі пяцівугольнай калодкі і мацаваліся да адзення з дапамогай наразнога штыфта ці шпількі. Затым ордэн стаў насіцца на пяцівугольнай калодцы, абцягнутай цёмна-чырвонай стужкай з чырвонымі палоскамі па краях.

Літаратура
----------

* *Петров Т.* Ордени и медали в България. — София. 1998.  (балг.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шымялевіч.
**Міхал Шымялевіч** (польск.: Michał Szymielewicz; 18 кастрычніка 1879, в. Пеляса, цяпер Воранаўскі раён — 11 студзеня 1969) — гісторык, лідскі краязнавец.

Біяграфія
---------

Адукацыю пачаў ў Лідскім павятовым вучылішчы. У 1901 г. працаваў у Лідскай судова-міравой акрузе, канцылярыі з'езду міравых суддзяў, памочнікам сакратара. Як малады гісторык-аматар атрымаў грант ад гістарычнага таварыства для вучобы. У 1905—1908 гадах вучыўся ў Ягелонскім універсітэце ў Кракаве, атрымаўшы гістарычную адукацыю, вярнуўся ў Ліду.

Верагодна першай надрукаванай працай М. Шымялевіча была кніга «Горад Ліда і Лідскі замак» (1905). У 1927 годзе М. Шымялевіч выбіраецца ў Гарадскую раду ад Таварыства беларускай школы. У 1936—1939 гадах быў сябрам рэдакцыйна-выдавецкага камітэта газеты «Лідская зямля» («Ziemia Lidzka»), дзе апублікаваў каля 30-ці краязнаўчых артыкулаў.

У 1940 годзе Міхал Шымялевіч быў вывезены ў Казахстан, ягоны дом у Лідзе быў канфіскаваны. Найвялікшую каштоўнасць меў велізарны архіў гісторыка, адмыслова дасланыя ў Ліду выкладчыкі БДУ з Мінска пачалі займацца апрацоўкай архіва М. Шымялевіча. Архіў згарэў разам з цэнтрам горада ў 1941 годзе.

Міхал Шымялевіч цудам выжыў у высылцы. Пасля 1948 года жыў у Сопаце. Напісаў яшчэ некалькі каштоўных прац.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Лаўрэш Л.* Сябар ТБШ Міхал Шымялевіч // «Наша Слова» № 38 (1137), 18 вер. 2013.
* *Лаўрэш Л.* Пра Міхала Шымялевіча: Крэскі да біяграфіі найлепшага гісторыка горада Ліды // Асоба і час: Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 6. / Уклад.: Л. Лаўрэш, А. Фядута. — Мн:, 2015. — С. 133—165.
* *Лаўрэш Л.* Мiхал Шымялевiч. Крэскi да бiяграфii найлепшага гiсторыка горада Лiды // Лідскі летапісец 2016. № 1 (73). — C. 45–58. // на pawet.net
* Міхал Шымялевіч // Лідскі Летапісец № 2(42), 2008. — С. 18-27.
* *Лаўрэш Л.* Гісторык у высылцы: да біяграфіі Міхала Шымялевіча // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Выпуск 8. Уклад.: Аляксандр Фядута. — Мінск. 2018. — C. 136–139.
* *Шымялевіч Міхал.* Высяленне ў Казахстан у 1940 г. значнай часткі жыхароў Лідскага павета // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Выпуск 8. Уклад.: Аляксандр Фядута. — Мінск. 2018. — C. 140–181.
* Шымялевіч Міхал. Збор твораў / укл. Л. Лаўрэш. – Гродна, 2019. // на pawet.net
* *Лаўрэш Л.* Новае пра лепшага лідскага гісторыка XX ст. Міхала Шымялевіча // Лідскі Летапісец. 2021. № 1(93). С. 15-17. // на pawet.net
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Валовіч.
**Міхал Яўстахій Валовіч** (? — 1689) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Валовічаў герба «Багорыя». Нарадзіўся ў сям’і Самуэля Валовіча. Згадваецца у 1645 г. пры падзеле з братамі бацькоўскай маёмасці.

Падстолі ашмянскі ў 1669—1676 гг. слонімскі падкаморы ў 1677—1685 гг. Электар караля польскага і вялікага князя літоўскага Міхала Карыбута Вішнявецкага ў 1669 г.

Памёр у 1689 г. у падымным рэестры Слонімскага павета за 1690 г. згадваюцца яго удава i сын Юрый, падкаморыч слонімскі.

Сям’я
-----

З 1674 года ў шлюбе з княжной Соф’яй Яганнай з Масальскіх, якая згадваецца ў 1695 г. як уладальніца маёнтка Рудзевічы ў Ваўкавыскім павеце.

Літаратура
----------

* 4/3. Міхал Яўстахій // Валовічы ў гісторыі Вялікага княства Літоўскага XV―XVIII стст. / Цэнтр генеалагічных даследаванняў, «Музей "Замкавы комплекс "Мір"» ; [складальнік А. М. Янушкевіч ; навуковы рэдактар А. І. Шаланда]. — Мн.: Медысонт, 2014. — 506 с. — 500 экз. — ISBN 978-985-7085-36-1.


| ?Міхал Яўстахій Валовіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Міхаіл Валовіч |  | Рыгор Грынькавіч Валовіч |  | Грынька Ходкавіч Валовіч |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  | Міхал Яўстахій Валовіч |  | Самуэль Валовіч |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Ян Юр’евіч Глябовіч |  | Юрый Глебавіч Глябовіч |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Гальшка з Глябовічаў[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Фёдар Іванавіч Заслаўскі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Ганна Фёдараўна Заслаўская |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Соф’я Андрэеўна Сангушка[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |
**Скалапендра гіганцкая** (*Scolopendra gigantea*) дасягае даўжыні 26 см, жыве на астравах Ямайка і Трынідад, на поўначы і захадзе Паўднёвай Амерыкі. Вядомыя выпадкі нападу гіганцкай скалапендры на птушак, яшчарак і рапух. Памылкова лічыцца, што ўкус гіганцкай скалапендры смяротны і для чалавека. Асабліва ядавітым з'яўляюцца саміцы.

Знешні выгляд
-------------

Цела складаецца з 21-23 сегментаў медна-рудога або карычневага колеру, кожны з парай ножак яскрава-жоўтага колеру. Адна пара ног ператварылася ў яе ў нагасківіцы з кіпцюркамі, злучанымі з ядавітымі залозамі. А задняя пара — ў спецыяльныя вялікія ногі, што цяляпаюцца ззаду, і дапамагаюць казурцы чапляцца за камякі глебы ў земляных лёхах.
Не блытаць з Чуйскі стэп.
**Чу́йская даліна** — даліна ў сярэднім цячэнні ракі Чу, ад Баамскай цясніны да ўсходняй ускраіны пустыні Муюнкум, у Кыргызстане і Казахстане.

Даўжыня каля 200 км, шырыня ад 15 км на паўднёвым усходзе да 100 км на паўночным захадзе, вышыня ад 500 да 1200 м. Клімат рэзка кантынентальны. Ападкаў 250—400 мм за год. Амаль уся даліна разараная, арашаецца водамі ракі Чу і яе прытокаў.

У даліне канцэнтруюцца пасевы цукровых буракоў, збожжавых культур. Развіта садаводства і вінаградарства. На поўдні даліны знаходзіцца горад Бішкек.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17.

Літаратура
----------

* Чуйская даліна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17). — С. 287.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ясюк.
**Эмануіл Ясюк** (1906, в. Жухавічы (цяпер Карэліцкі раён, Гродзенская вобласць) — 10 снежня 1977, Пасейк, Нью-Джэрсі, ЗША) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч.

Біяграфія
---------

У 1930-х скончыў універсітэт у Льежы (Бельгія) з дыпломам інжынера. Падчас нямецкай акупацыі быў старшынём Стаўбцоўскага раёна. Дэлегат Усебеларускага царкоўнага сабора (жнівень 1942) і Другога Усебеларускага кангрэса. З лета 1944 — на эміграцыі. Выкладаў у гімназіі польскага лагера DP у Рэгенсбургу. Пасля аднаўлення дзейнасці Беларускай цэнтральнай рады ў 1948 — міністр замежных спраў у кабінеце Ю. Сабалеўскага. У 1950 пераехаў у ЗША. Жыў у Пасейку (Нью-Джэрсі, ЗША). Быў саўласнікам кампаніі «Крыс электронікс». Займаўся грамадска-палітычнай дзейнасцю, узначальваў арганізацыю Амерыканскія прыхільнікі БЦР. Быў заснавальнікам арганізацыі беларускіх ветэранаў у Пасейку, віцэ-старшынём Беларускага кангрэсавага камітэта Амерыкі (прадстаўнік БККА у Пасейку), парафіянінам і фундатарам парафіі царквы Св. Ефрасінні Полацкай у Саўт-Рыверы.

Пахаваны на беларускіх могілках у Саўт-Рыверы.

Зноскі
------

1. ↑  Рагуля, Б. Беларускае студэнцтва на чужыне / Барыс Рагуля. — 2-е выд. выпраўленае і дапоўненае. — Мн.: Беларускі кнігазбор, 2006. — 188 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кн. 10). — ISBN 985-504-048-1. — С. 107.

Літаратура
----------

* Вэтэраны. Сьвятой памяці Эмануэль Ясюк // Беларус. — 1978. — № 250. — Люты. — С. 4.
* *Гардзіенка, А.* Беларускі кангрэсавы камітэт Амерыкі (БККА) / Алег Гардзіенка; Беларускі інстытут навукі і мастацтва. — Смаленск: [б. в.], 2009. — 423 с. [6] л. іл. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кн. 16). — С. 27, 410.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
**Мікалай Іванавіч Шляга** (1 мая 1935, вёска Перадрэйка, Мазырскі раён, Гомельская вобласць — 25 чэрвеня 2004, Масква) — дзеяч беларускай дыяспары ў Расіі, генерал-палкоўнік (1990).

Біяграфія
---------

Скончыўшы ваенна-аўтамабільнае вучылішча ў горадзе Калінкавічы (Гомельская вобласць, Беларусь), Мікалай Шляга выкладаў у аўташколе 50-й гвардзейскай мотастралковай дывізіі. У Групе Савецкіх войскаў у ГДР служыў памочнікам начальніка палітаддзела. Па вяртанні з Германіі памочнік начальніка палітычнага аддзела 28-й арміі, зампаліт 293-га Гвардзейскага мотастралковага палка, намеснік, а затым начальнік палітаддзела 28-й гвардзейскай танкавай дывізіі.
З 1976 г. працаваў у Маскве, у ЦК КПСС, на пасады інструктара аддзела адміністрацыйных органаў, загадчыка сектара Узброеных Сіл СССР. Праз 8 гадоў па ўласнай просьбе Мікалай Іванавіч быў камандзіраваны на практычную работу ў войска. У 1987 г. яго адклікалі назад у Маскву, у ЦК КПСС. Але неўзабаве, па просьбе Міністэрства абароны, Шляга быў накіраваны ў войскі начальнікам Галоўнага палітычнага ўпраўлення Савецкай Арміі і Ваенна-Марскога Флоту ў званні генерал-палкоўніка. За бездакорную службу ўзнагароджаны чатырма ордэнамі і больш чым 20 медалямі.

У 1991 г. пасля дэпалітызацыя Узброеных сіл па ўласным жаданні пайшоў у запас. Кіраваў акцыянерным таварыствам па падрыхтоўцы кіруючых кадраў, працаваў намеснікам генеральнага дырэктара Цэнтра навучальных інфармацыйных тэхналогій Расіі, намеснікам генеральнага дырэктара ААТ «Межолимпинвест». Вольны час аддаваў грамадскай рабоце, звязанай з беларускім зямляцтвам. У 1998 г. быў абраны старшынёй савета Рэгіянальнай нацыянальна-культурнай аўтаноміі «Беларусы Масквы».

Памёр М. І. Шляга 25 чэрвеня 2004 г. пахаваны на Траекураўскіх могілках у Маскве.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8 (т. 17)

Спасылкі
--------

* Шляга Николай Иванович (01.05.1935—25.06.2004) (руск.) // Сайт Федэральнай нацыянальна-культурнай аўтаноміі (ФНКА) «Беларусы Расіі»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Янчык.
**Мікалай Іванавіч Янчык** (22 кастрычніка 1947, г.п. Старобін, Салігорскі раён, Мінская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1971 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут. Працаваў у Магілёўграмадзянпраекце, Белжылпраекце, з 1986 года — інжынер будтрэста № 17 у Магілёве.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1975 года. Пражывае ў г. Магілёў.

Творчасць
---------

Будынак Кустовага інфармацыйна-вылічальнага цэнтра Мінжылкамгаса БССР
Асноўныя працы: інжынерна-бытавы корпус ПКТІАМ (1974), перапрацоўка фасадаў паўторна прымяняльных жылых дамоў (1976—1981), помнік ахвярам фашызму на Лупалаўскіх могілках (1976, у аўтарскім калектыве), жылы комплекс па вул. Якубоўскага (1977—1978), жылы дом на Юбілейным бульвары (1978—1979), будынак КІВЦа[d] Мінжылкамунгаса БССР па вуліцы Дзяржынскага (1985) у Магілёве.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны дыпломамі I ступені на VIII Усесаюзным аглядзе маладых архітэктараў (1981), III ступені на VII Усесаюзным аглядзе маладых архітэктараў (1976).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Янчик Николай Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бай.

**Бай** (**Бой**, **Буй**) — легендарны князь беларусаў, родапачынальнік тых плямёнаў, з якіх утварылася насельніцтва сучаснай Беларусі.

Змест легенды
-------------

Бай з'явіўся на Зямлі, калі свет толькі зачынаўся. Спачатку не было нічога, толькі адна вада, пасярод якой стаяў валун. Аднойчы Пярун пачаў кідаць маланкі ў гэты камень і выбіў тры яскаркі: белую, жоўтую і чырвоную. Як упалі яны ў ваду, усё ў свеце скаламуцілася. А як зноў пасвятлела, то аказалася, што вада ад зямлі адасобілася. На зямлі ўзніклі жывёлы і людзі. Адным з першых быў Бай, які стаў князем, меў шмат жонак і дзяцей. Перад смерцю Бай раздаў сынам спадчыну, а аднаму — Белаполю — аддаў двух сабак, якіх звалі Стаўры і Гаўры, і загад: колькі зямлі яны за дзень прабягуць, столькі дастанецца Белаполю. Сын злавіў дзвюх птушак — адну з паўднёвага мора, а другую з заходняга — і выпусціў, а сабакі пабеглі за імі. Па слядах гэтых сабак пацяклі дзве буйнейшыя беларускія рэчкі — Дзвіна і Дняпро.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Міфалогія беларусаў: энцыклапедычны слоўнік / склад. І. Клімковіч, В. Аўтушка; навук. рэд. Т. Валодзіна, С. Санько. — Мн.: Беларусь, 2011. — 607 с.: іл.
Герб Алжыра **Эмбле́ма Алжы́ра** — пячатка, якую выкарыстоўвае урад, яна эквівалентная гербам у іншых дзяржавах. Сучасная выява эмблемы была прынята пасля 1976 і адрозніваецца ад папярэдняй выявы паўмесяцам, які прысутнічае і на сцягу Алжыра і з'яўляецца сімвалам ісламу. Надпіс, які атачае эмблему на арабскай, азначае: "Народная дэмакратычная рэспубліка Алжыр", араб. الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية.

Пад узыходзячым сонцам намаляваная рука Фацімы (дачкі прарока Мухамеда). Рука Фацімы з'яўляецца традыцыйным сімвалам рэгіёну. Узыходзячае сонца сімвалізуе новую эру. Астатнія сімвалы адносяцца да сельскай гаспадаркі і прамысловасці, адлюстроўваючы заводы вакол гор і будынкі, якія сімвалізуюць сельскую гаспадарку. Гара прадстаўляе горы Атлас.

| ⛭Алжыр паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Алжыр»**
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кудраўцаў.
**Мікалай Іванавіч Кудраўцаў** (1827 — 1874) — грамадзянскі інжынер, архітэктар.

Біяграфія
---------

### Адукацыя

Нарадзіўся ў 1827 годзе. Паступіў у 1842 годзе ў Пецярбургскае будаўнічае вучылішча, якое скончыў у 1851 годзе з чынам калежскага рэгістратара.

### Прафесійная дзейнасць

Быў прызначаны на службу архітэктарскім памочнікам у пензенскую будаўнічую і дарожную камісію, а праз чатыры гады быў пераведзены ў Архангельскую губерню. У 1865 годзе, за пераўтварэннем камісій, пакінуты па-за штатам і прылічаны да Тэхнічна-будаўнічага камітэта  (руск.) (бел..

З 25 студзеня 1865 года быў малодшым архітэктарам віцебскага губернскага праўлення.

У 1868 годзе М. Кудраўцаў атрымаў месца малодшага архітэктара будаўнічага аддзялення вяцкага, а ў 1871 годзе — архангельскага губернскага праўлення. У 1872 годзе ён зноў прылічыўся да Тэхнічна-будаўнічага камітэта і праз год прызначаны малодшым інжынерам пскоўскага губернскага праўлення.

У 1874 годзе выйшаў у адстаўку, а ў жніўні таго ж года памёр.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892 с. 172  (руск.)
2. ↑  Памятная книжка Витебской губернии на 1867 год  (руск.)

Спасылкі
--------

* Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892 с. 172  (руск.)
Размяшчэнне базілікі да пажару
**Базіліка Порцыя** (лац.: Basilica Porcia) — першая базіліка ў Рыме, якая некалі знаходзілася на форуме.

Базіліку пабудаваў цэнзар Марк Порцый Катон Старэйшы на дзяржаўныя грошы ў 184 годзе да н.э. Будынак знаходзіўся заходней курыі на ўчастку, набытым Катонам і забудаваным крамамі і дзвюма прыватнымі дамамі. Базіліка згарэла ў 52 годзе да н.э. разам з курыяй і была, магчыма, цалкам знішчана, бо пазней пра яе нічога не згадваецца.

Зноскі
------

1. ↑  Basilicae (англ.). — в Samuel Ball Platner, Thomas Ashby. A topographical dictionary of ancient Rome.

Літаратура
----------

* Filippo Coarelli, Guida archeologica di Roma, Verona, Arnoldo Mondadori Editore, 1984.
**ААТ «Гроднапрамбуд»** — беларуская будаўнічая кампанія, якая размешчана ў Гродна. Размешчана па адрасе праспект Касманаўтаў, 52.

Гісторыя
--------

З’яўляецца правапераемнікам арэнднай будаўніча-мантажнай фірмы «Гроднапрамбуд», ператворанай з вытворча-мантажнага аб’яднання «Гроднапрамбуд», утворанага ў выніку рэарганізацыі трэста № 11 у 1978 годзе. Вытворчая дзейнасць вядзецца з кастрычніка 1944 году, калі быў створаны абласны будаўнічы трэст для аднаўлення народнай гаспадаркі Рэспублікі пасля вайны.

За 70 год дзейнасці на будаўнічым рынку пабудавана больш за дзве тысячы аб’ектаў прамысловага прызначэння, жыллёвага, сферы адукацыі, спорту і медыцыны. Прыярытэтным напрамкам з’яўлялася прамысловае будаўніцтва. Былі пабудаваны такія гіганты хімічнай індустрыі, як ААТ «Гродна Азот» і ААТ «Гроднахімвалакно», тонкасуконны камбінат, завод такарных патронаў, завод аўтаагрэгатаў, Гродзенскі гармалзавод, ЦЭЦ-2. Сіламі падраздзяленняў таварыства пабудаваныя дзесяткі жылых дамоў у горадзе і ў вёсцы, школ, дзіцячых садкоў, аб'ектаў аховы здароўя, спартыўных збудаванняў.

У 2005 годзе створана праектна-тэхнічнае кіраванне, у 2006 годзе ПСУ «Спецстроймонтаж», у 2008 годзе СУ «Спецэнерго», у 2012 годзе да таварыства далучаны вытворчы ўчастак ПУ «Свіслацкая фабрыка лазовай мэблі», у 2013 годзе для працы на аб’ектах Беларускай АЭС і інфраструктуры горада Астраўца там было створана будаўнічае ўпраўленне «Гроднапрамбуд-Атам».

### Аб’екты

* Гродзенская ГЭС на рацэ Нёман
* Будаўніцтва сумесна з Кітайскай кампаніяй "CITIC" тэхналагічнай лініі па вытворчасці клінкеру «сухім спосабам» на ААТ «Краснасельскбудматэрыялы»
* Сумесна швейцарска-беларускае прадпрыемства па вытворчасці чыгуначнага і пасажырскага электратранспарту ў горадзе Фаніпаль
* Рэканструкцыя аэравакзальнага комплексу «Нацыянальны аэрапорт Мінск»
* Будаўніцтва Беларускай АЭС і горада энергетыкаў у горадзе Астраўцы.

Зноскі
------

1. ↑  Гроднапрамбуд (руск.)(недаступная спасылка).  TUT.BY. Архівавана з першакрыніцы 6 верасня 2018. Праверана 20 кастрычніка 2018.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйны сайт Архівавана 18 кастрычніка 2018.
**Гром** — гукавая з'ява ў атмасферы, суправаджае разрад маланкі. Гром уяўляе сабой ваганні паветра пад уплывам вельмі хуткага падвышэння ціску на шляху маланкі, з прычыны награвання прыблізна да 30 000 ° C. Раскаты грому ўзнікаюць з-за таго, што маланка мае значную даўжыню і гук ад розных яе участкаў даходзіць да вуха назіральніка не адначасова; акрамя таго грому спрыяе адлюстраванне гуку ад аблокаў, а таксама таму, што з-за рэфракцыі гукавая хваля распаўсюджваецца па розных шляхах і прыходзіць з рознымі запазненнямі, акрамя таго сам разрад адбываецца не імгненна.

Гучнасць грукату грому можа дасягаць 120 дэцыбел.

Гром у міфалогіі і рэлігіі
--------------------------

У розных рэлігіях і міфалогіях лічылася, што гром, гэта адна з праяў гневу багоў. Такіх богаў часта звалі грамавержцамі.

Найбольш вядомыя багі-грамавержцы:

* Зеўс (Грэчаская міфалогія)
* Ваагн (Армянская міфалогія)
* Юпітэр (Рымская міфалогія)
* Тор (Скандынаўская міфалогія)
* Лэйгун (Кітайская міфалогія)
* Ука (Фінская міфалогія)
* Райдзін (Японская міфалогія)
* Хаса (Мексіканская міфалогія)
* Пярун (Славянская міфалогія)
* Індра (Індуізм)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4424804-0 · LCCN: sh85135113 · Microsoft: 206554765 |
**Юрый Міхайлавіч Брайдэр** (8 студзеня 1948, Орша — 8 лютага 2007, Мінск) — беларускі пісьменнік-фантаст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Оршы, а ўсё сваё жыцце пражыў у Дзяржынску. Скончыў Мінскі тэхнікум сувязі.

Працаваць у службе «Ахова» раённага аддзела ўнутраных спраў. Даслужыўся да звання маёра міліцыі і выйшаў у адстаўку.

Творчасць
---------

Першая спроба пісаць была зроблена яшчэ ў дзяцінстве. Першымі апавяданнямі былі «Нарушитель» і «Индейка». Друкаваўся ў газеце «Знамя юности», часопісах «Рабочая змена», «Неман».

У 1987 годзе разам з Мікалаем Чадовічам выпусціў кнігу «Пасёлак на краю Галактыкі», якая была ўдастоена прэміі Ленінскага камсамола Беларусі. У творах Ю. Брайдэра і М. Чадовіча спалучаюцца інтарэс да парадаксальнага сюжэту, жыццевая назіральнасць пісьменнікаў-рэалістаў, талент сатырыкаў.

Неаднаразова з’яўляўся ўдзельнікам семінараў пісьменнікаў-фантастаў у Санкт-Пецярбурзе, Ялце, Краснаярску. Многія творы пісьменніка трапілі ў спіс намінантаў на літаратурныя прэміі ў вобласці фантастыкі «Бронзовая улитка», «Интерпрескон», «Странник».

Кнігі Ю. Брайдэра выходзяць тыражамі 12-15 тысяч экзэмпляраў. Яны пераведзены на многія мовы свету.

Узнагароды
----------

У 1994 годзе за кнігу «Стрэлы Перуна з раздзяляючымі боегалоўкамі» у Прыднястроўі яны атрымалі першую прэмію.

З 1996 года з’яўляўся членам журы прэстыжнага кангрэса фантастаў Расіі «Странник». Ён з’яўляецца лаўрэатам прэміі «Меч Руматы» за раман «Между плахой и секирой» (1998). У 2003 годзе на міжнародным фестывалі фантастыкі «Звездный мост — 2003» яго раман «Гвоздь в башке» стаў лаурэатам у намінацыі «Крупная форма», ён быў лепшым сярод 94 раманаў; на 8 кангрэсе фантастаў Расіі гэты раман атрымаў прэмію «Меч в зеркале». У гэтым жа годзе перамог у конкурсе «Эпіграма-Ф».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Баландин, Р. К. Параллельные миры: Гл.3. : Обретённый и утраченный рай / Р. К. Баландин // Что там, за горизонтом.- Мн.: Эридан, 1995.-С. 140—158.
* Брайдер Юрий Михайлович // Энциклопедия фантастики / Под ред. В.Гакова.- Мн.: ИКО «Галаксиас», 1995.- С.95.
* Шитик, В. Н. Галактика у каждого своя : вечно новые «вечные вопросы» / В. Н. Шитик // Что там, за горизонтом.- Мн.: Эридан, 1995.- С.7-16.
* Целеш, Л. Знакаміты фантаст-зямляк / Лявон Целеш // Літаратура і мастацтва.-2010.-№ 16.-С. 15.
* Марчук, Р. Творца з Дзяржынска / Раіса Марчук // Літаратура і мастацтва.-2011.-№ 45.-С. 12.
**Базіліка Сан-Ларэнца-Маджорэ** (італ.: Basilica di San Lorenzo Maggiore) — міланскі храм, збудаваны ў памяць пра Святога Лаўрэнція не пазней канца IV стагоддзя, мабыць, яшчэ пры Амвросіі Медыяланскім. Верхняя частка з купалам перабудавана ў XVI стагоддзі, але ад першапачатковага храма засталіся агульнае архітэктурнае рашэнне, старажытны баптыстэрый і раманская званіца XII стагоддзя. У капліцы Св. Аквіліна захавалася некалькі познеантычных мазаік. Вакол базілікі ўстаноўлены помнікі Лазару (1728) і Канстанціну Вялікаму, а таксама некалькі старажытнарымскіх калон, якія ацалелі ад тэрм імператара Максіміяна (III стагоддзе)

* Франтон, прыбудаваны ў 1894 г.Франтон, прыбудаваны ў 1894 г.
* Капэла св. Іпаліта (V стагоддзе)Капэла св. Іпаліта (V стагоддзе)
* Раннехрысціянскія мазаікі ў капэле св. Аквіліна (кан. IV стагоддзя)Раннехрысціянскія мазаікі ў капэле св. Аквіліна (кан. IV стагоддзя)

Зноскі
------

1. ↑  SIRBeC<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q111178821'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Базіліка Сан-Ларэнца-Маджорэ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 160617436 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тарасік.
**Уладзімір Пятровіч Тара́сік** (нар. 1 верасня 1936, в. Дзешчанка, Уздзенскі раён, Мінская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне праектавання аўтамабільнага транспарту. Доктар тэхнічных навук (1984), прафесар (1986). Заслужаны вынаходнік Беларусі (1998).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1960 годзе Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі. З 1971 года ў Магілёўскім тэхнічным універсітэце (з 1984 загадчык кафедры).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя працы па тэорыі руху аўтамабіля, праектаванні гідрамеханічных перадач. Распрацаваў матэматычныя мадэлі колавых і гусенічных самаходных машын; метадалогію сінтэзу алгарытмаў адаптыўных інтэлектуальных сістэм кіравання энергетычнымі рэжымамі аўтатранспартных сродкаў. Адзін з распрацоўшчыкаў велікагрузнага аўтасамазвала БелАЗ-540.

Апублікаваў больш 250 навуковых прац, у тым ліку 3 падручнікі, 2 навучальных дапаможнікі, 4 манаграфіі, сааўтар Энцыклапедыі «Машынабудаванне» (том IV-15. Колавыя і гусенічныя машыны). Атрымаў больш за 120 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў на вынаходствы, многія з якіх укаранёныя ў вытворчасць.

Падрыхтаваў 16 кандыдатаў тэхнічных навук і аднаго доктара тэхнічных навук.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі «За асваенне цалінных зямель» (1958), «За доблесную працу» (1970), Граматай Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь (1992).

Творы
-----

* Проектирование колесных тягово-транспортных машин. Мн. 1984;
* Математическое моделирование технических систем. Мн. 1997.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Біяграфія на сайце БРУ
* Тарасік Уладзімір Пятровіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 141864 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Стаянне на Угры.

**«Стаянне на Угры» (1480)** — баявыя дзеянні паміж Вялікай Ардой і Вялікім Княствам Маскоўскім, якія завяршыліся ўзброеным стаяннем войск абодвух бакоў на процілеглых берагах ракі Угры ў кастрычніку 1480 года. Праз шэраг прычын, вальная бітва не адбылася, а татарскае войска адступіла і вярнулася ў Арду. Падзеі паклалі фармальны канец залежнасці Вялікага Княства Маскоўскага. У Расіі 1480 год лічыцца годам заканчэння мангола-татарскага іга.

Літаратура
----------

* «Стая́нне на Угры́» 1480 // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 184. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Стаянне на Угры (1480)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
**«Забаўляльная прылада на аснове электронна-прамянёвай трубкі»** (англ.: cathode ray tube amusement device) ― першая ў гісторыі электронная гульня з вывадам выявы на экран электронна-прамянёвай трубкі[en]. Томас Т. Голдсміт — малодшы[en] і Эстл Рэй Ман (англ.: Estle Ray Mann) вынайшлі гэтую прыладу ў 1947 годзе, натхніўшыся экранамі радараў, распрацоўкай якіх яны займаліся падчас Другой сусветнай вайны.

Прылада заснавана на аналагавых электронных кампанентах з механічнымі органамі кіравання. У ёй няма лічбавай электронікі, выкананай праграмы і запамінальнай прылады. Гульнявы ​​працэс грунтуецца на кіраванні рухам прамяня асцылаграфічнай электронна-прамянёвай трубкі[ru] і яго расфакусоўкай у патрэбны момант часу для *«паразы»* мэт, намаляваных на празрыстай накладцы, якая змяшчаецца на экран. З-за адсутнасці растравага малюнка, характэрнага для відэаманітораў і тэлевізараў, дадзеная прылада звычайна не разглядаецца як відэагульня, хоць і з’яўляецца першай вядомай гульнёй з вывадам выявы на экран электронна-прамянёвай трубкі.

25 студзеня 1947 года аўтары вынаходкі падалі заяўку на патэнт, які быў імі атрыманы 14 снежня 1948 года. Аднак у масавую вытворчасць і продаж апарат не паступіў.

Зноскі
------

1. ↑  *Хорев Тимур* От лампочек до наших дней: история графики в играх // *Лучшие компьютерные игры* : журнал. — 2011. — № 3 (112). Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2020.

Спасылкі
--------
**Лядскі бой** — бой партызан атрада «Камсамол» 1-й Мінскай партызанскай брыгады супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў у вёсцы Ляды Смалявіцкага раёна 28 студзеня 1943 года.

Перадумовы
----------

Аперацыя па разгрому гарнізона ў вёсцы Ляды была падрыхтавана камандзірам партызанскага атрада «Камсамол» П. С. Вараб’ёвым. Партызанскія разведчыкі захапілі ў палон начальнік каравула Лядскага гарнізона, які згадзіўся правесці партызан за паласу аховы.

Бой
---

У ноч на 28 лютага 1943 года група разведчыкаў атрада пад камандаваннем А. Г. Шацкава зняла вартавых і акружыла каравульнае памяшканне. Другая група партызан на чале з камандзірам атрада Вараб’ёвым і камісарам П. А. Марозавым пранікла ў нямецкую казарму і захапіла ўсю зброю (8 ручных кулямётаў, 19 вінтовак і вялікую колькасць боепрыпасаў). Праз 30 хвілін супраціўленне праціўніка было задушана. У баі было забіта 8 гітлераўцаў, 17 узята ў палон, 2 партызаны былі паранены.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* У. С. Пасэ // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**ААТ «Гроднажылбуд»** — беларуская будаўнічая кампанія, якая размешчана ў Гродна.

Гісторыя
--------

Гродзенскі ДБК створаны 20 студзеня 1966 года, калі загадам Міністэрства будаўніцтва БССР № 39, ён быў арганізацыйна сфармаваны на базе будаўніча-мантажнага ўчастка СУ-50, участка аздобных работ СУ-52, ўпраўлення механізацыі № 138 і цэха ККД завода жалезабетонных вырабаў № 10. У штат зноў створанага камбіната ўвайшлі 56 працоўных розных прафесій, 44 маляра, 35 цесляроў, 2 машыніста вежавых кранаў. Інжынерна-тэхнічных работнікаў было сем чалавек.

У 1988 годзе домабудаўнічы камбінат быў ператвораны ў праектна-прамыслова-будаўнічую фірму «Гроднажылбуд». У 2001 годзе — у адкрытае акцыянернае таварыства «Гроднажылбуд». Узводзіліся жылыя дамы 3-х серый.

З 2001 года «Гроднажылбуд» працуе ў Падмаскоўі. У горадзе Віднае ўведзены ў эксплуатацыю 6 дамоў, у г. Горкі Ленінскія — 2 дамы, у пас. Валадарскага — 3 дома. Агульная плошча ўводу ў Падмаскоўі склала 101 049 метраў квадратных жылля. У 2001 годзе аб'ёмы БМР складалі 8,5 млн. дол. ЗША, у 2006 годзе — 62 млн. дол. ЗША, за 2007 год асвоена 97 млн. дол. ЗША.

Генеральны дырэктар ААТ «Гроднажылбуд» — Алег Іванавіч Ушкевіч.

Зноскі
------

1. ↑  ГродноЖилСтрой (руск.).  Flatfy.by. Праверана 20 кастрычніка 2018.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйны сайт
**Эштаоль** (іўр.: יער אשתאול) — лясны масіў у Ізраілі.

Лес размешчаны на поўнач ад горада Бейт-Шэмэша, з'яўляецца адным з найбуйнейшых лясных участкаў у Ізраілі.

Пасаджаны пры непасрэднай падтрымцы Таварыства аховы прыроды і «Керэн Каемет ле-Ісраэль», які працягвае пашыраць яго. Пасадкі дрэў арганізуюцца кожны год.

Месцы для адпачынку
-------------------

У лесе растуць сасна Алепская, кіпарысы. З'яўляецца папулярным месцам адпачынку.

У лесе Эштаоль ёсць 8-кіламетровая пешаходная сцежка, якая з'яўляецца часткай значна буйнейшай Ізраільскай нацыянальнай сцежкі, а таксама шматлікія жывапісныя віды.

У лесе ёсць зона адпачынку, названая ў гонар Бернарда А'Хігінса, першага лідэра незалежнай Чылі. Яго выява выгравіравана на адным баку гіганцкай манеты, убудаванай у скалу на гэтым месцы.

Пляц лесу складае 12 000 дунам (12 км²).

Зноскі
------

1. 1 2  Eshtaol Forest (англ.). *Keren Kayemeth LeIsrael Jewish National Fund*. Праверана 26 лютага 2020.
2. ↑  Chilean hero hides in Israeli forest(англ.), *Jerusalem Post* (31 студзеня 2007).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Эштаоль**
* Эштаоль (раздзел) (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 1335149068355565730003 |
**Громаўскія могілкі** — стараверскія могілкі ў Маскоўскім раёне Санкт-Пецярбурга.

Могілкі займаюць частку квартала, абмежаванага вуліцамі Стараверская і Ялцінская (частка Мітрафаньеўскай транспартнай звязкі — дублёрам Маскоўскага праспекта). Адрас: Стараверская вуліца, 6

Громаўскія могілкі былі адкрыты ў 1835 годзе на зямлі, ахвяраванай купцом-мільянерам Ф. Р. Громавым, у гонар якога і былі названы. Да 1917 года належала стараабрадцам-папоўцам Белакрыніцкай згоды. З 1939 года могілкі закрытыя для пахаванняў.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1