**Дом Урангеля** — будынак у Растове-на-Доне, пабудаваны ў 1885 годзе па праекце архітэктара М. А. Дарашэнкі. У гэтым доме правёў дзіцячыя і юнацкія гады адзін з галоўных кіраўнікоў Белага руху Пётр Мікалаевіч Урангель. Дом Урангеля мае статус аб'екта культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння. У наш час будынак знаходзіцца ў дрэнным стане і мае патрэбу ў рэстаўрацыі.

Гісторыя
--------

Асабняк у Казанскім (цяпер Газетным) завулку быў пабудаваны ў 1885 годзе па праекце архітэктара Мікалая Аляксандравіча Дарашэнкі. Дом перш прыналежаў розным уладальнікам, але неўзабаве яго выкупіў барон Мікалай Ягоравіч Урангель. У асабняку жыла ўся сям'я Урангеляў. Мікалай Ягоравіч быў навуковым мастацтвазнаўцам, пісьменнікам і калекцыянерам антыкварыяту. Яго жонка Марыя Дзмітрыеўна вядомая як ініцыятар адкрыцця першай растоўскай жаночай нядзельнай школы. Іх старэйшы сын Пётр Мікалаевіч Урангель стаў адным з лідараў Белага руху ў гады Грамадзянскай вайны.

Пасля прыходу савецкай улады будынак быў нацыяналізаваны і ў ім размясціўся дзіцячы сад № 68 «Агеньчык». У 1990-х гадах дзіцячы сад быў зачынены і з тых часоў будынак знаходзіўся ў запусценні. Пастановай Кіраўніка Адміністрацыі Растоўскай вобласці № 411 ад 9 кастрычніка 1998 года дом Урангеля быў узяты пад дзяржаўную ахову як аб'ект культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння. У 2006 годзе пуставалы будынак быў бязвыплатна перададзены Растоўскай епархіі у арэнду з умовай правядзення прац па яго аднаўленні. Епархія планавала правесці рэстаўрацыю будынка і ўладкаваць у ім асветніцкі цэнтр і музей. У 2011 годзе ў доме планавалася стварэнне музея А. І. Салжаніцына, экспазіцыя якога была б прысвечана эпосе, сугучнай абодвум дзеячам. Аднак знайсці сродкі на рэстаўрацыю дома Урангеля ў Растоўскай епархіі не змаглі. Толькі ў 2012 годзе быў заменены дах і ўсталяваны часовыя шклопакеты. У цэлым і агульным за мінулыя шэсць гадоў будынак прыйшоў у вельмі жаласны стан. У верасні 2011 года ля будынка была праведзена грамадская акцыя па прыцягненні ўвагі да стану архітэктурнага помніка. У сакавіку 2013 года Растоўская епархія прадала дом Урангеля за 9 мільёнаў рублёў. На выручаныя сродкі Епархія правяла рэстаўрацыю сабора Раства Найсвяцейшай Багародзіцы. Новым уласнікам будынка стала ТАА «Кіраванне механізаванню».

У 2015 годзе на нарадзе гарадской адміністрацыі падымалася пытанне пра знос дома і ўзвядзенне яго копіі на ранейшым месцы. Аднаўленне помніка архітэктуры ацэньвалася ў 130 млн рублёў, пабудова копіі — толькі ў 20. Ідэя зносу будынка была наважна скрытыкавана прадстаўнікамі грамадскасці.

У 2016 годзе планавалася правесці рэканструкцыю будынка і ўладкаваць у ім моладзевы клуб. Па папярэдніх ацэнках выдатку на рэканструкцыю павінны былі скласці каля 115 мільёнаў рублёў.

Пасля рэстаўрацыі дом павінны будзе стаць музеем Урангеля. Па словах Сяргея Горбаня, кіраўніка адміністрацыі горада Растоў-на-Доне, рэстаўрацыйныя працы, найхутчэй, павінны будуць быць праведзены фундатарам, а гарадскія ўлады арандуюць адрамантаваны будынак, у якім будзе экспазіцыя, прысвечаная генералу і перыяду гісторыі канца XIX — пачатку XX стагоддзя. На думку ўлад, гэта магло б паслужыць на карысць гораду ў плане яго прывабнасці для турыстаў.

Па стане на пачатак 2017 года, будынак так і не быў канчаткова адрэстаўраваны і, больш таго, пацярпеў ад акту вандалізму.

Зноскі
------

1. 1 2  Ростовская епархия продала дом Врангеля **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Новая газета (8 сакавіка 2013). Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2016. Праверана 15 верасня 2013.
2. 1 2  *Ирина Ароян*. Детский сад мой и Врангеля **(нявызн.)**.  Московский комсомолец (27 сакавіка 2013). Праверана 15 верасня 2013.
3. 1 2  Ростов-на-Дону (объекты культурного наследия регионального значения) **(нявызн.)**.  Официальный портал Правительства Ростовской области. Праверана 15 верасня 2013.
4. 1 2 3 4 5  Епархия продала домик Врангеля в Ростове-на-Дону **(нявызн.)**.  РИА Новости (6 сакавіка 2013). Праверана 15 верасня 2013.
5. 1 2  Дом барона Врангеля: красота не спасла?(руск.). Праверана 30 студзеня 2017.
6. ↑  *Владимир Левендорский*. Печальный юбилей **(нявызн.)**.  voopiik-don.ru. Праверана 15 верасня 2013.
7. ↑  В доме Врангеля — музей Солженицына // *Наше время* {{{выданне}}} : газета. — Ростов: 2011. — 23 декабря. — № 623.
8. ↑  *Админ*. «Красота спасёт красоту».(нявызн.).  voopiik-don.ru. Праверана 30 студзеня 2017.
9. ↑  правды», Александр СТЕПАНОВ | Сайт «Комсомольской.  Старинному особняку баронов Врангелей в центре Ростова грозит снос(руск.), *KP.RU - сайт «Комсомольской правды»* (13 лютага 2015). Праверана 30 студзеня 2017.
10. ↑  *Алексей Сакунов*. Новый собственник дома Врангеля в Ростове хочет сделать в нём молодёжный клуб **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  donnews.ru (26 чэрвеня 2013). Архівавана з першакрыніцы 30 красавіка 2013. Праверана 15 верасня 2013.
11. ↑  Репортер, Городской.  В отреставрированном доме Врангеля откроют музей(руск.)  **(нявызн.)**?, *Городской репортер – новости Ростова-на-Дону* (14 верасня 2015). Праверана 30 студзеня 2017.
12. ↑  Дом Врангеля в Ростове восстановят в 2016 году **(нявызн.)**.  www.rostov.aif.ru. Праверана 30 студзеня 2017.
13. ↑  В Ростове восстановят дом Врангеля(руск.)  **(нявызн.)**?, *Большой Ростов*. Праверана 30 студзеня 2017.
14. ↑  Вандальная надпись появилась на Доме Врангеля в Ростове(руск.), *Priнvet-Rostov.ru - Главные новости Ростова и Ростовской области*. Праверана 30 студзеня 2017.
15. ↑  Вандалы в Ростове захватили Дом Врангеля и потребовали насилия над детьми (руск.).  bloknot-rostov.ru. Праверана 30 студзеня 2017.