У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сабор Святога Пятра (значэнні).

**Сабор Святога Пятра** (італ.: Basilica di San Pietro; *Базіліка Святога Пятра*) — каталіцкі сабор, які з'яўляецца самай буйной пабудовай Ватыкана і да апошняга часу лічыўся самай вялікай хрысціянскай царквой у свеце. Агульная вышыня сабора складае 136 м. Ніжні ўзровень — Ватыканскія гроты.

Гісторыя
--------

План цырка Нерона і базылікі Святога Пятра, пабудаванай пры Канстанціне I Вялікім
Калісьці на тым месцы, дзе цяпер стаіць сабор св. Пятра, размяшчаліся сады цырка Нерона (ад яго застаўся абеліск з Геліопаля, які да гэтага дня стаіць на плошчы Св. Пятра). Першая базіліка была пабудавана ў 326 годзе, у праўленне першага хрысціянскага імператара Канстанціна. Алтар сабора быў размешчаны над магілай, якая з другога стагоддзя лічылася пахаваннем св. Пятра, які прыняў у 66 годзе мучаніцкую смерць у цырку Нерона. У другім саборы ў 800 годзе Папа Леў III каранаваў Карла імператарам Захаду.

У XV стагоддзі базіліка, якая існавала ўжо адзінаццаць стагоддзяў, пагражала абрынуцца, і пры Мікалаі V яе пачалі пашыраць і перабудоўваць. Кардынальна вырашыў гэтае пытанне Юлій II, Папа Рымскі, які загадаў пабудаваць на месцы старажытнай базілікі вялізны новы сабор, які павінен быў засланіць як язычніцкія храмы, так і існаваўшыя хрысціянскія цэрквы, спрыяючы тым самым ўмацаванню папскай дзяржавы і распаўсюджванню ўплыву каталіцызму.

План сабора Святога Пятра
Амаль усе вялікія архітэктары Італіі па чарзе ўдзельнічалі ў праектаванні і будаўніцтве сабора св. Пятра. У 1506 годзе быў зацверджаны праект архітэктара Даната Брамантэ, у адпаведнасці з якім пачалі ўзводзіць цэнтрычнае збудаванне ў форме грэчаскага крыжа (з роўнымі бакамі). Пасля смерці Брамантэ будаўніцтва ўзначаліў Рафаэль Санці, які вярнуўся да традыцыйнай формы лацінскага крыжа (з падоўжанай чацвёртым бокам), затым Бальдасарэ Перуцы, які спыніўся на цэнтрычным збудаванні, і Антоніа да Сангала, які выбраў базілікальную форму.

Нарэшце, у 1546 г. кіраўніцтва работамі было даручана Мікеланджэла Буанароці. Ён вярнуўся да ідэі центральнакупальнага збудавання, але яго праект прадугледжваў стварэнне многакалоннага ўваходнага порціка з усходняга боку (у самых старажытных базыліках Рыма, як і ў антычных храмах, уваход знаходзіўся з усходняга, а не з заходняга боку). Усе апорныя канструкцыі Мікеланджэла зрабіў больш масіўнымі і вылучыў галоўную прастору. Ён узвёў барабан цэнтральнага купала, але сам купал дабудоўваў ужо пасля яго смерці (1564 г.) Джакама дэла Порта, які надаў яму больш выцягнутыя абрысы. З чатырох малых купалаў, прадугледжаных праектам Мікеланджэла, архітэктар Віньёла ўзвёў толькі два. У найбольшай ступені архітэктурныя формы іменна ў тым выглядзе, як яны былі задуманы Мікеланджэла, захаваліся з алтарнага, заходняга боку.

Від на плошчу св. Пятра з купала сабора
Але на гэтым гісторыя не закончылася. У пачатку XVII ст. па ўказанні Паўла V архітэктар Карла Мадэрна падоўжыў усходнюю галіну крыжа — прыбудаваў да цэнтрычнага будынка трохнефную базілікальную частку, вярнуўшыся такім чынам да формы лацінскага крыжа, і пабудаваў фасад. У выніку купал аказаўся закрыты фасадам, страціў сваё дамінуючае значэнне і ўспрымаецца толькі здалёк, з віа дэла Канчыліяцыёнэ.

Патрабавалася плошча, якая змяшчала б вялікую колькасць вернікаў, якія сцякаліся да сабора, каб атрымаць папскае блаславенне або прыняць удзел у рэлігійных святах. Гэтую задачу выканаў Джавані Ларэнца Берніні, які стварыў ў 1656—1667 гг. плошчу перад саборам — адзін з самых выдатных твораў сусветнай горадабудаўнічай практыкі.

Фасад
-----

Фасад Мадэрна
Святая брама
Вышыня фасада, пабудаванага архітэктарам Мадэрна, 45 м, шырыня — 115 м Атык фасада ўвенчваюць велічэзныя, вышынёй 5,65 м, статуі Хрыста, Іаана Хрысціцеля і адзінаццаці апосталаў (акрамя апостала Пятра). З порціка пяць парталаў вядуць у сабор. Створкі дзвярэй цэнтральнага партала выкананы ў сярэдзіне XV ст. і паходзяць са старой базілікі. Насупраць гэтага партала, над уваходам у порцік, знаходзіцца праслаўленая мазаіка Джота канца XIII ст. «*Навічэла*». Рэльефы крайняга левага партала — «*Брамы смерці*» — створаны ў 1949—1964 гг. вялікім скульптарам Джакома Манцу. Вельмі выразна выява Папы Яна XXIII.

Інтэр'ер
--------

Усярэдзіне сабор паражае і гармоніяй прапорцый, і сваімі велізарнымі памерамі, і багаццем афармлення — тут маса статуй, алтароў, надмагілляў, мноства выдатных твораў мастацтва.

Галерэя
-------

* Св.ЛангінСв.Лангін
* Св.АленаСв.Алена
* Роспіс купалаРоспіс купала
* Шаты над папскім алтаром і магілай Св.ПятраШаты над папскім алтаром і магілай Св.Пятра
* Св.ВеронікаСв.Вероніка
* Св.АндрэйСв.Андрэй

Гл. таксама
-----------

* Грабніца Святога Пятраbeen

Літаратура
----------

1. Baedecker. Rom. Verlag Karl Baedeker.12. Auflage 2002. ISBN 3-87504-125-9
2. *Dorling Kindersley.*Rom.Dorling Verlag GmbH. München. 2008/09 ISBN 978-3-928044-41-7

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сабор Святога Пятра
* Чарцяжы сабора Св. Пятра, праект Мікеланджэла Буанароці Архівавана 22 снежня 2012.

| Папскія рытуалы, сімвалы і цырыманіял |
| --- |
| Герб Ватыкана | 
* Апостальскі палац
* Ватыкан
* Папскі герб
* Канклаў
* Каранацыя
* Святы Прастол
* Інтранізацыя
* Папскі Крыж
* Мітра
* Мацэта
* Палій
* Папамабіль
* Папскія рэгаліі і знакі адрознення
* Пярсцёнак рыбака
* Сабор Святога Пятра
* Плошча Святога Пятра
* Латэранская базіліка
* Сікстынская капэла
* Тыяра
* Фанон
* Камаура
* Habemus Papam
* Sede Vacante
* Sedia Gestatoria
* Vere Papa mortuus est

 |

| ⛭Рымскія базілікі і цэрквы |
| --- |
| Вялікія базілікі | 
* Сан-П’етра-ін-Ватыкана
* Сан-Джавані-ін-Латэрана
* Санта-Марыя-Маджорэ
* Сан-Паола-фуоры-ле-Мура
* Сан-Ларэнца-фуоры-ле-Мура
* Санта-Крочэ-ін-Джэрусалемэ
* Сан-П’етра-ін-Вінколі

 | Сабор Святога Пятра |
| Старажытныя базілікі | 
* Пантэон
* Санці-Косма-э-Даміяна
* Санта-Кастанца
* Санта-Праседэ
* Санта-Пудэнцыяна
* Санта-Сабіна
* Санта-Марыя-Антыква
* Санта-Стэфана-Ратонда

 |
| Сярэднявечныя базілікі | 
* Санта-Марыя-ін-Касмедзін
* Санта-Марыя-ін-Трастэверэ
* Санта-Марыя-ін-Арачэлі
* Санта-Марыя-сопра-Мінерва
* Санта-Марыя-дзі-Мансерата
* Сан-Клементэ
* Санта-Чэчылія-ін-Трастэверэ
* Сан-Барталамеа
* Сан-Джорджыа-ін-Велабро
* Санта-Франчэска-Рамана
* Санта-Марыя-ін-Віа-Лата
* Санці-Апастолі
* Санці-Куатра-Каранаці

 |
| Цэрквы Новага часу | 
* Санта-Марыя дэль Попала
* Санта-Марыя-дэла-Пачэ
* Сан-П’етра-ін-Манторыа
* Сант-Агасціна
* Сан-Луіджы-дэі-Франчэзі
* Санта-Марыя-дэльі-Анджэлі-э-дэі-Марціры
* Трыніта-дэі-Монці
* Іль-Джэзу
* Санта-Сусана
* Санта-Марыя-дэла-Віторыа
* Сант-Іньяцыа
* Сант-Андрэа-дэла-Вале
* Сант-Алесіа
* Сант-Аньезе-ін-Агонэ
* Сант-Андрэа-аль-Квірынале
* Санта-Марыя-дэла-Канчэцыёнэ
* Сан-Франчэска-а-Рыпа
* Сан-Карла але Куатра Фантанэ
* Сан-Марчэла-аль-Корса
* Абацтва Трэ Фантанэ
* Сан-Себасцьяна-фуоры-ле-Мура

 |
| Сучасныя цэрквы | 
* Юбілейная царква

 |

| ⛭Славутасці Рыма |
| --- |
| Раёны і кварталы | гл. **Гарадскія акругі Рыма** |  |
| Вуліцы і плошчы | Іспанская лесвіца ·  Кампа дэі Фіёры ·  П'яцца Барберыні ·  П’яцца-дэль-Попала ·  П'яцца дзі Спанья ·  П'яцца Навона ·  Святая лесвіца |
| Грамадскія будынкі і збудаванні | Рымскі метрапалітэн (Лінія A ·  Лінія B) ·  Чынечыта |
| Палацы і рэзідэнцыі | Віла Баргезэ ·  Віла Медычы ·  Віла Фарнезіна ·  Квірынальскі палац ·  Латэранскі палац ·  Палацца Барберыні ·  Палацца Венецыя ·  Палацца Фарнезэ ·  Палац сенатараў |
| Музеі і помнікі | Вітарыяна ·  Замак Святога Анёла ·  Капіталійскія музеі ·  Калона Фокі ·  Нацыянальная галерэя сучаснага мастацтва |
| Храмы і манастыры | гл. **Храмы Рыма** |
| Паркі, мемарыялы і могілкі | Катакомбы ·  Рымскія ўзгоркі |
| Масты | гл. **Масты Рыма** |
| Фантаны | Фантан Баркача ·  Фантан Трэві ·  Фантан Трытона ·  Фантан чарапах ·  Фантан Чатырох рэк ·  Чатыры фантана |
| Старажытны Рым | Аква Вірга ·  Арка Канстанціна ·  ✰ Апіева дарога ·  Імператарскі форум ·  Капіталійская ваўчыца ·  Калізей ·  Калона Антаніна Пія ·  Калона Марка Аўрэлія ·  Калона Траяна ·  Марсава поле ·  Пантэон ·  Порцік Актавіі ·  Піраміда Цэсція ·  Рымскі форум ·  Сцяна Аўрэліяна ·  Тэатр Марцэла ·  Тэрмы Каракалы ·  Храм Ромула ·  Вялікі цырк |
| Ватыкан | Апостальскі палац ·  Пінакатэка Ватыкана ·  Плошча Святога Пятра ·  Сіксцінская капэла ·  Сабор Святога Пятра ·  Папская швейцарская гвардыя
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Universalis · Гранат |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV12372026 · BNE: XX92233 · GND: 4076822-3 · ISNI: 0000000085215588 · LCCN: n81013646 · LNB: 000200258 · NKC: kn20050506020 · NLA: 35223155 · SUDOC: 25598541X · VIAF: 123088347 |

 |