**Тэадора Абіянг Нгема Мбасога** (ісп.: Teodoro Obiang Nguema Mbasogo; нар. 5 чэрвеня 1942, Акаакан, Іспанская Гвінея) — дзяржаўны, ваенны і палітычны дзеяч Экватарыяльнай Гвінеі, прэзідэнт Экватарыяльнай Гвінеі (з 1979 года). Прыйшоў да ўлады ў выніку ваеннага перавароту, зрынуўшы дыктатарскі рэжым свайго роднага дзядзькі — Франсіска Масіяса Нгемы Біёга.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 5 чэрвеня 1942 года ў Акааканэ. Па этнічнай прыналежнасці — фанг. Выхадзец з уплывовага клана Эсангі. Скончыў школу ў Баце. З 1969 года з’яўляўся камандуючым Заходняй ваеннай акругай краіны, а ў 1975 годзе стаў камандуючым Нацыянальнай гвардыі. 8 студзеня 1976 года ён аддаў загад штурмаваць консульства Нігерыі, у выніку чаго 11 чалавек загінулі, а ў снежні таго ж года асабіста арыштаваў больш за сотню грамадзянскіх чыноўнікаў, якія пратэставалі супраць эканамічнай палітыкі яго дзядзькі.

3 жніўня 1979 года падпалкоўнік Тэадора Абіанг узначаліў ваенны пераварот, ажыццёўлены 400 наймітамі з Марока, зрынуўшы пажыццёвага прэзідэнта краіны, свайго роднага дзядзьку — Франсіска Масіяса Нгему. Зрынуты прэзідэнт паўстаў перад судом, які 29 верасня прысудзіў яго да смяротнага пакарання, пасля чаго ён у той жа дзень быў расстраляны. 12 кастрычніка Абіанг стаў новым прэзідэнтам краіны.

У 1981 годзе ён атрымаў воінскае званне палкоўніка. 15 жніўня наступнага года ў краіне прайшоў рэферэндум, па выніках якога была прынятая новая канстытуцыя. Са студзеня 1986 года Тэадора Абіанг адначасова займае таксама пасаду міністра абароны краіны.

У 1991 годзе на шэльфе ў тэрытарыяльных водах Экватарыяльнай Гвінеі былі выяўленыя шырокія запасы нафты. 17 лістапада таго ж года на рэферэндуме была прынятая новая канстытуцыя, якая ўстанавіла шматпартыйную сістэму.

25 лютага 1996 года ў краіне прайшлі прэзідэнцкія выбары, перамогу на якіх атрымаў адзіны кандыдат Тэадора Абіанг Нгема Мбасога, які набраў 97,85 % галасоў. Апазіцыя тады байкатавала выбары. На наступных прэзідэнцкіх выбарах, якія прайшлі 15 снежня 2002 года, ён быў зноў пераабраны, набраўшы 97,1 % галасоў.

У краіне квітнее культ асобы прэзідэнта. У 2003 годзе дзяржаўнае радыё абвясціла, што Тэадора Абіанг Нгема «падобны да Бога на нябёсах» і знаходзіцца «у пастаянным кантакце з Усемагутным», прычым прэзідэнт валодае «усёй уладай над людзьмі і рэчамі». Па дадзеных амерыканскага часопіса «Parade» на 2003 год Тэадора Абіанг Нгема Мбасога займаў шостае месца ў дзесятцы горшых дыктатараў сучаснасці.

Па дадзеных часопіса Forbes у 2006 годзе стан Абіанг ацэньвалася ў 600 млн долараў, а сам ён займаў восьмае месца ў спісе самых багатых кіраўнікоў свету. У 2007 годзе ён прапанаваў унесці змяненне ў канстытуцыю, дадаўшы да іспанскай і французскай трэцюю афіцыйную мову — партугальскую.

  

У 2013 годзе КНДР узнагародзіла Тэадора Абіанг Нгема Мбасога прэміяй імя Кім Чэн Іра.

У верасні 2016 года галоўны рэдактар ліберыйскай газеты New Democrat быў затрыманы за публікацыю артыкула, які абвінавачвае Тэадора Абіанга Нгема Мбасога ў канібалізме.

У лістападзе 2021 года Тэадора Абіанг Нгема Мбасога быў прызначаны на з’ездзе сваёй партыі кандыдатам на шосты тэрмін на выбарах 2022 года.

### Спробы перавароту

Тэадора Абіанг Нгема Мбасога з четой Абама, 2009 год.
6 сакавіка 2004 года ў аэрапорце Харарэ (Зімбабвэ) уладамі Рэспублікі быў арыштаваны брытанец Сайман Ман, які сустракаў Boeing-727 з 64 пасажырамі, які ляцеў з ПАР. Неўзабаве высветлілася, што пасажыры гэтага самалёта з’яўляюцца наймітамі, якія ляцелі ў Экватарыяльную Гвінею для ўдзелу ў звяржэнні Тэадора Абіанга Нгемы Мбасога. Праз некалькі дзён у самой Экватарыяльнай Гвінеі было арыштавана 15 замежных грамадзян, якія абвінавачваюцца ў спробе звяржэння прэзідэнта краіны, 11 з якіх суд прысудзіў да розных тэрмінаў турэмнага зняволення, 1 памёр падчас следства (па некаторых дадзеных, ад катаванняў), а астатнія былі апраўданыя. У змове апынуўся замяшаны сын Маргарэт Тэтчэр — Марк, які ў 2005 годзе прызнаўся ў аказанні садзейнічання пры набыцці верталёта, які мог выкарыстоўвацца пры ажыццяўленні змовы. Аднак ён адзначыў, што нічога не ведаў пра планы змоўшчыкаў. Арыштаваны ж у Зімбабвэ брытанец таксама заявіў на судзе, што да перавароту мелі дачыненне Іспанія, ЗША і ПАР, а галоўным арганізатарам з’яўляўся ліванскі нафтавы магнат Эліла Каліла.

17 студзеня 2009 года група ўзброеных людзей, пераправіўшыся на лодках на востраў Біёка, атакавалі прэзідэнцкі палац, але падчас перастрэлкі адзін з нападнікаў быў забіты. Спачатку ўлады абвінавацілі ў атацы членаў Руху за вызваленне дэльты Нігера, затым былога лідара апазіцыйнай партыі «Народны саюз» Фаўсціна Онда Эбангу. 21 жніўня 2010 года суд, прызнаўшы вінаватымі ў арганізацыі нападу, а таксама ў тэрарызме і дзяржаўнай здрадзе, прысудзіў да смяротнага пакарання капітана сухапутных войскаў Хасэ Абеса Нсуе Нчаму, яго намесніка Мануэля Ндонг Ансеме, экс-кіраўніка мытні краіны Хакінта Міча Абіангу і супрацоўніка службы бяспекі прэзідэнта Аліпіа Ндонг Асуму. Неўзабаве пасля вынясення прысуду падсудныя былі пакараныя. Тэадора Абіанг Нгема з гэтай нагоды заявіў: «Гэтыя людзі неслі пагрозу мне, маёй сям’і і майму ўраду. Таму судаводства ў дачыненні да іх было хуткім».

У 2017 годзе, імкнучыся засцерагчыся ад уплыву апазіцыі, прэзідэнт перавёў сталіцу ў новы горад у джунглях у глыбіні кантынентальнай часткі краіны — Сьюдад-дэ-ла-Пас.

Прыватнае жыццё
---------------

У цяперашні час Абіянг пакутуе на рак, і разглядаецца пытанне аб яго спадчынніку. Сын прэзідэнта, Тэадор Абіанг-малодшы, больш вядомы пад імем Тэадорын, падазраецца ўладамі ЗША ў карупцыі: ён валодае раскошнай вілай ў Малібу (штат Каліфорнія), якую набыў за 35 млн долараў. Тэадор праз цэнтральны банк Францыі перавёў у 2005—2006 гадах у банкі ЗША буйную суму грошай, якія незаконна прысвоіў раней, падчас працы міністрам сельскай гаспадаркі і лесаперапрацоўчай прамысловасці ва ўрадзе свайго бацькі.

Сям’я і ўлада
-------------

Тэадора Абіанг Нгему Мбасога часта прызначаў на вышэйшыя дзяржаўныя пасады сваіх сваякоў.

* Тэадор Нгема Абіанг Мангу — сын прэзідэнта ад першага шлюбу, у розны час працаваў міністрам лесу, рыбнай гаспадаркі і навакольнага асяроддзя (2001—2003), міністрам інфраструктуры і лесу (2003—2004), а з 2004 года ўзначальвае Міністэрства сельскай гаспадаркі і лесу.
* Габрыэль Мбега Абіанг Ліма — сын прэзідэнта ад другога шлюбу, з’яўляўся дзяржаўным сакратаром па здабыўной прамысловасці і вуглевадародах (2001—2004), затым быў прызначаны намеснікам міністра горназдабыўной прамысловасці, прамысловасці і энергетыкі.
* Антоніа Мба Нгема — малодшы брат прэзідэнта, працаваў генеральным дырэктарам паліцыі, а ў 2004 годзе ён стаў міністрам нацыянальнай абароны.
* Алехандра Эвуна Авона Асангона — дзядзька па бацьку, быў кіраўніком адміністрацыі прэзідэнта ў рангу міністра.
* Дэметрыа Эла Ндонг Нсефуму — дзядзька па бацьку, з 2003 па 2006 гады займаў пасаду першага віцэ-прэм’ера па пытаннях унутранай палітыкі і адначасова міністра транспарту, тэхналогіі, пошт і тэлекамунікацый (2003—2006).
* Хаімэ Абама Авона Нчама — дзядзька па бацьку, выконваў абавязкі міністра інфраструктуры і лесу (2003—2004).
* Рубен Нсуе Маі — стрыечны брат, працаваў міністрам юстыцыі і па справах рэлігіі (2001—2004).
* Крыстабаля Менана Эла — стрыечны брат, у 2001 годзе быў прызначаны міністрам здабыўной прамысловасці і энергетыкі, а ў 2004 годзе — міністрам адукацыі, навукі і спорту.
* Пастар Міча Онда Біле — стрыечны брат, у 2003 годзе стаў міністрам замежных спраў, міжнароднага супрацоўніцтва і сувязяў з франкамоўнымі краінамі.
* Тэрэза Эфа Асангона — стрыечная сястра, узначальвала Міністэрства сацыяльных спраў і па справах жанчын (2001—2004), затым стала паслом Экватарыяльнай Гвінеі на Кубе (з 2006).
* Бальтазар Энгонга Эджа — пляменнік, працаваў міністрам эканомікі Экватарыяльнай Гвінеі (2001—2004).
* Мельхор Эсан Эджа — пляменнік, з’яўляецца дзяржаўным сакратаром па пытаннях казначэйства і бюджэту.

Ключавыя пасады ў дзяржаве атрымалі таксама сваякі жонкі прэзідэнта.

* Марселіна Марселіна Ойна Нтутуму — брат жонкі, у 2001 годзе быў прызначаны міністрам транспарту і сувязі, а ў 2004 годзе першым намеснікам прэм’ер-міністра па пытаннях унутранай палітыцы, застаючыся на гэтай пасадзе да 2006 года.
* Лукас Нгема Эвона Мбанг — брат жонкі, узначальваў міністэрства інфармацыі, культуры і турызму (2001—2003), затым міністэрства па справах моладзі і спорту (2003—2004).
* Францыска Эду Акома — брат жонкі, стаў намеснікам міністра нацыянальнай бяспекі.
* Віктарыана Нчама Нсе Акома — сястра жонкі, працавала дзяржаўным сакратаром па замежных справах (2003).

Зноскі
------

1. ↑  Teodoro Obiang Nguema Mbasogo // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. ↑  Teodoro Obiang Nguema Mbasogo // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>
3. 1 2
4. ↑
5. ↑
6. 1 2 3  Кто есть кто в мировой политике. — М.: Политиздат, 1990. — С. 324. — ISBN 5-250-00513-6.
7. ↑  Екатерина Адамова, Кирилл Новиков, Антон Парыгин, Максим Сухманский, Анна Черникова (2003-09-01). "Все мировые лидеры". Журнал «Власть».`{{cite news}}`: Папярэджанні CS1: розныя назвы: authors list (link)(недаступная спасылка)
8. ↑  "Elections in Equatorial Guinea" [англійская]. AFRICAN ELECTIONS DATABASE. Архівавана з арыгінала 2011-03-16. Праверана 2011-01-26.
9. ↑  Лукашенко и Туркменбаши вошли в десятку худших диктаторов современности **(нявызн.)**. *NEWSru.com* (11 сакавіка 2003). Архівавана з першакрыніцы 11 сакавіка 2012. Праверана 26 студзеня 2011.
10. ↑  *Кирилл Комаров*. Богатые правители **(нявызн.)**. *ВЗГЛЯД.РУ* (5 мая 2006). Архівавана з першакрыніцы 15 мая 2021. Праверана 4 мая 2020.
11. ↑  Премию Ким Чен Ира присудили президенту Экваториальной Гвинеи **(нявызн.)**. *Lenta.ru* (1 жніўня 2013). Архівавана з першакрыніцы 26 мая 2021. Праверана 4 мая 2020.
12. ↑  Liberia editor detained over 'cannibal' African leader story (англ.) (15 верасня 2016). Архівавана з першакрыніцы 16 верасня 2016. Праверана 17 верасня 2016.
13. ↑  *Наргиз Асадова* Железный Марк // *Коммерсантъ* : газета. — 2004. — № 158. — С. 11.
14. 1 2 3  Сергей Карамаев (2005-01-14). "Самые убедительные победы на президентских выборах. Топ-10". "Лента.Ру". Архівавана з арыгінала 2021-05-15. Праверана 2020-05-04.
15. ↑  *Наргиз Асадова* Сын Маргарет Тэтчер купил неправильный вертолет // *Коммерсантъ* : газета. — 2005. — № 4. — С. 11.
16. 1 2  В Экваториальной Гвинее приговорили к смерти организаторов попытки переворота **(нявызн.)**. *Лента.Ру* (23 жніўня 2010). Архівавана з першакрыніцы 15 мая 2021. Праверана 4 мая 2020.
17. ↑  В Экваториальной Гвинее подтвердили казнь мятежников **(нявызн.)**.  Русская служба Би-би-си (28 жніўня 2010).
18. ↑  Экваториальная Гвинея признала факт казни мятежных офицеров **(нявызн.)**. *Газета.Ru* (28 жніўня 2010). Архівавана з першакрыніцы 2 верасня 2010. Праверана 27 студзеня 2011.
19. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14  "Президенты с самым большим стажем и их семьи. Топ-10". Газета «Коммерсантъ». 2005-03-02.

Спасылкі
--------

* *Alexander Smoltczyk*. Rich in Oil, Poor in Human Rights. Torture and Poverty in Equatorial Guinea (англ.). *Spiegel International*.  Spiegel (28 жніўня 2006). Праверана 8 снежня 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNC: a10804298 · BNE: XX1050940 · BNF: 12502026g · GND: 1162144823 · ISNI: 0000 0000 5473 5054 · LCCN: n84175007 · NTA: 329028855 · LIBRIS: 289807 · SUDOC: 034244980 · VIAF: 2452394 |

 |