**Грэчаскі нацыяналізм** (радзей *элінскі нацыяналізм*) — нацыяналізм грэкаў і грэчаскай культуры. Грэчаскі нацыяналізм, як ідэалогія, узнік і развіваўся ў антычныя часы. У XVIII стагоддзі грэчаскі нацыяналізм стаў буйным палітычным рухам, які выліўся ў Грэчаскую вайну за незалежнасць (1821—1829) супраць Асманскай імперыі. Ён стаў магутным рухам у Грэцыі незадоўга да пачатку і ў час Першай сусветнай вайны. Адным з лідараў нацыяналістычнага руху быў Элефтэрыяс Венізелас, які быў паслядоўнікам Вялікай ідэі і здолеў вызваліць Грэцыю ў час балканскіх войнаў. Пасля Першай сусветнай вайны Венізеласу ўдалося далучыць Ізмір, які затым быў адбіты Турцыяй. Сёння грэчаскі нацыяналізм захоўвае важную ролю ў грэка-турэцкай спрэчцы за Кіпр.

Гісторыя
--------

Стварэнне старажытнагрэчаскіх полісаў служыла ў якасці аднаго з найважнейшых кампанентаў у росце і станаўленні грэчаскага нацыяналізму. У час грэка-персідскіх войнаў у V стагоддзі да н.э. грэчаскі нацыяналізм у цэлым сфарміраваўся, хоць і існаваў галоўным чынам як ідэалогія, а не палітычны рух, таму што некаторыя грэчаскія дзяржавы былі яшчэ ў саюзе з Персідскай імперыяй. Калі Візантыйская імперыя знаходзілася пад уладай дынастыі Палеалогаў (1261—1453), прыйшла новая эра грэчаскага патрыятызму, якая суправаджалася гонарам за Старажытную Грэцыю. Некаторыя выдатныя асобы ў той час таксама прапанавалі змяніць імператарскі тытул з «Басілеуса і самадзержца рымлян» на «Імператар элінаў». Гэты гонар славутым мінулым стаў элементам руху, які прывёў да стварэння сучаснай грэчаскай дзяржавы ў 1830 годзе, пасля чатырох стагоддзяў асманскага кіравання.

Народныя рухі, якія заклікаюць да эназіса (уключэнню разрозненых грэчаскіх маланаселеных тэрыторый у вялікую грэчаскую дзяржаву) прывялі да далучэння Крыта (1908), Іанічных астравоў (1864 г.) і Дадэканеса (1947) (гл.: Парыжскі мірны дагавор з Італіяй (1947)). Заклікі да эназіса былі таксама асаблівасцю палітыкі Кіпра у час брытанскага кіравання. У смутныя міжваенныя гады некаторыя грэчаскія нацыяналісты разглядалі праваслаўных албанцаў, арамунаў і балгараў як супольнасці, якія могуць быць асіміляваны грэчаскай нацыяй. Грэчаскі ірэдэнтызм (Вялікая Ідэя) пацярпеў паражэнне ў перыяд грэка-турэцкай вайны (1919—1922), у час генацыду грэкаў. З тых часоў грэка-турэцкія адносіны характарызуюцца напружанасцю паміж грэчаскімі і турэцкімі нацыяналістамі, кульмінацыяй якой стала турэцкае ўварванне на Кіпр (1974).

Нацыяналізм адыгрываў значную ролю ў грэчаскай палітыцы на працягу першых паўтара стагоддзя існавання грэчаскай дзяржавы. Колішнія і сучасныя нацыяналістычныя партыі ўключаюць:

* Нацыяналістычная партыя  (англ.) (бел. (1865—1913)
* Партыя вальнадумцаў  (англ.) (бел. (1922—1936)
* Грэчаскі заклік  (англ.) (бел. (1951—1955)
* Партыя 4 жніўня  (англ.) (бел. (1965—1977)
* Нацыянальная большасць  (англ.) (бел. (1977—1981)
* Партыя элінізму  (англ.) (бел. (1981—2004)
* Нацыянальны палітычны саюз  (англ.) (бел. (1984—1996)
* Элінскі фронт  (англ.) (бел. (1994—2005)
* Лінія фронту  (англ.) (бел. (1999—2000)
* Патрыятычны альянс  (англ.) (бел. (2004—2007)
* Народны праваслаўны заклік (2000-н.ч.)
* Нацыянальны фронт  (англ.) (бел. (2012-н.ч.)
* Хрысі Аўгі (парламенцкая)
* Незалежныя грэкі (парламенцкая)
* Нацыянальная адзіная асацыяцыя  (англ.) (бел. (актыўная).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Motyl 2001, «Greek Nationalism», pp. 201—203
2. 1 2  Burckhardt 1999, p. 168: «The establishment of these Panhellenic sites, which yet remained exclusively Hellenic, was a very important element in the growth and self-consciousness of Hellenic nationalism; it was uniquely decisive in breaking down enmity between tribes, and remained the most powerful obstacle to fragmentation into mutually hostile poleis.»
3. 1 2  Wilson 2006, «Persian Wars», pp. 555—556.
4. 1 2 3 4  Vasiliev 1952, p. 582.
5. ↑  Cagaptay 2006, p. 161.

Спасылкі
--------

* Burckhardt, Jacob (1999) [1872]. The Greeks and Greek Civilization. New York: St. Martin’s Press. ISBN 978-0-31-224447-7.
* Çaǧaptay, Soner (2006). Islam, Secularism, and Nationalism in Modern Turkey: Who is a Turk?. London and New York: Routledge (Taylor & Francis Group). ISBN 978-0-415-38458-2.
* Motyl, Alexander J. (2001). Encyclopedia of Nationalism, Volume II. London and San Diego: Academic Press. ISBN 978-0-08-054524-0.
* Vasiliev, Aleksandr Aleksandrovich (1952). History of the Byzantine Empire, 324—1453, Volume II. Madison, WI: University of Wisconsin Press. ISBN 978-0-29-980926-3.
* Wilson, Nigel (2006). Encyclopedia of Ancient Greece. New York, NY: Routledge (Taylor & Francis Group). ISBN 978-1-13-678799-7.