recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Лясныя пажары ў Чарнобыльскай зоне адчужэння ў красавіку 2020 года** — буйны лясны пажар, які здарыўся ў красавіку — маі 2020 года ў Чарнобыльскай зоне адчужэння на тэрыторыі Украіны.

Гісторыя
--------

Пажары пачаліся 4 красавіка 2020 года ў Чарнобыльскай зоне адчужэння на тэрыторыі Катоўскага лясніцтва паміж ПГТ Палескае, вёскамі Тарасаў і Владзіміраўка, а затым і ў Жытомірскай вобласці. Маштабны лясны пажар у Чарнобыльскай зоне ўдалося патушыць за 10 сутак, але 16 красавіка з-за моцнага ветру зноў паўстаў адкрыты агонь. Да тушэння былі прыцягнутыя больш за 500 чалавек і больш за 120 адзінак тэхнікі.

На працягу першага тыдня пажар ахапіў тэрыторыі Карагадскага, Катоўскага і Дзянісавецкага лясніцтваў. Пажар нанёс шкоду фауне, флоры і экалогіі. Агнём знішчана частка лясоў, 12 аддаленых вёсак, могілкі. Па стане на 17 красавіка згарэлі тэрыторыі былых вёсак: Лелеў (і база адпачынку «Ізумрудны» зблізку яго), Капачы, Палескае, Грэзля, Рудня-Грэзлянская, Каўшылаўка, Варовічі, Буда-Варовічі, Мартыновіч, Волхаў, Чыстагалоўка. Згарэла тэрыторыя ваеннага гарадка Чарнобыль-2, ад пажару пацярпеў сам горад Чарнобыль, аднак пажар не дасягнуў ЧАЭС.

Па стане на 17 красавіка 2020 года папярэдняя ацэнка плошчы пажараў складала каля 11 500 га. Цалкам усе пажары былі ліквідаваны да сярэдзіны мая.

Заўвагі
-------

1. ↑  Экологи заявили о вторичном радиоактивном загрязнении из-за лесных пожаров в зоне ЧАЭС
2. ↑  Пожежа в Чорнобилі: вогонь приборкують за допомогою авіації (укр.). *MUKACHEVO.NET*. Праверана 13 красавіка 2020.
3. 1 2  Пожежа у Чорнобилі: що знищив вогонь, рівень радіації і які загрози для людей на 17 квітня **(нявызн.)**.  TCH.ua (17 красавіка 2020).
4. ↑  Пожежа не зашкодила ЧАЕС – пресслужба станції (укр.). *Радіо Свобода*. Праверана 15 красавіка 2020.

Спасылкі
--------

* Карта пажараў Чарнобыльскай зоны адчужэння Архівавана 16 красавіка 2020.
* В Европе боятся чернобыльского облака // НГ, 21.04.2020
* Как Украина отравила воздух над всей Европой // Взгляд, 18 апреля 2020
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сляпянка.

**Сле́пня**, **Сляпя́нка** — рака ў Мінску, у басейне Дняпра. 

Даўжыня ракі 17 км. Да 1979 года пачыналася на паўночна-ўсходняй ускраіне горада, у раёне колішняй вёскі Зялёны Луг, упадала ў Чыжоўскае вадасховішча на рацэ Свіслач. У сувязі з уключэннем ракі ў склад Сляпянскай воднай сістэмы пераўтвораная ў каскад 12 невялікіх вадасховішчаў. Уздоўж воднай сістэмы створаныя зялёныя масівы, што паляпшае мікраклімат прылеглых тэрыторый, стварае спрыяльныя ўмовы для адпачынку насельніцтва.

Гісторыя
--------

Паводле назвы ракі атрымалі свае назвы населеныя пункты: Вялікая Слепня, Вялікая Сляпянка, Малая Сляпянка, Слепенька (раён парку імя Чынгіза Айтматава). Акрамя вышэйзгаданых, на рацэ стаялі наступныя населеныя пункты: Зялёны Луг, Падбалоцце, Маляўшчына, Шчотаўка, Грэбелькі.

У раёне Малой Сляпянкі было Сляпянскае возера (Хітрава), на якім у канцы XIX ст. стаяў млын.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* *Jelski A.* Slepnia // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom X: Rukszenice — Sochaczew (польск.). — Warszawa, 1889. — S. 761.

| Рэкі Мінска |
| --- |
| 
* Дражня
* Качынка
* Лошыца
* Мышка
* Няміга
* Пярэспа
* Свіслач
* Сенніца
* Слепня
* Трасцянка
* Цна

 |
**Наньсыху** (кіт. спр. 南四湖, піньінь *Nánsì hú*, літаральна: «Паўднёвыя чатыры возера») — найбуйнейшы прэснаводны вадаём Паўночнага Кітая. Ён працягнуўся на 120 км з поўначы на поўдзень і на 25 км з захаду на ўсход, і мае плошчу 1266 км².

Вадаём Наньсыху размешчаны на мяжы правінцый Шаньдун і Цзянсу, і са старажытных часоў адыгрывае вельмі важную ролю ў эканоміцы краіны, бо праз яго праходзіць Вялікі канал Кітая. Наньсыху першапачаткова складаўся з чатырох асобных азёр:

* Вэйшаньху (кіт. спр. 微山湖, піньінь *Wēishān hú*)
* Душаньху (кіт. спр. 独山湖, піньінь *Dúshān hú*)
* Наньянху (кіт. спр. 南阳湖, піньінь *Nányáng hú*)
* Чжааянху (кіт. спр. 昭阳湖, піньінь *Zhāoyáng hú*)

У 1960-х гадах у выніку меліярацыйных работ чатыры асобных возера сталі адзіным вадаёмам.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 315135209 |
Чатыры прэтарыянскія прэфектуры, паводле *Notitia Dignitatum*, гартуючы 400 н.э.
**Прэтарыянская прэфектура Італіі** (лац.: praefectura praetorio Italiae, поўная назва - praefectura praetorio Italiae, Illyrici et Africae) — таксама вядомая як Прэтарыянская прэфектура Італіі, Ілірыі і Афрыкі. Адна з чатырох прэтарыянскіх прэфектур пазней Рымскай імперыі. Уключала Італьянскі паўвостраў, Заходнія Балканы, Дунайскія правінцыі і частку Паўночнай Афрыкі. Цэнтрам прэфектуры быў Рым, затым Медыялан і, нарэшце, Равена.

Гісторыя
--------

Прэфектура была заснавана пры падзеле Імперыі пасля смерці Канстанціна Вялікага ў 337 годзе. Першапачаткова складалася з наступных дыяцэзій: Афрыка, Італія, Панонія, Дакія і Македонія.

У 356 годзе, з заснаваннем прэтарыянскай прэфектуры Ілірыі, дыяцэзіі Панонія, Дакія і Македонія ўвайшлі ў яе склад.

Пасля падзення Заходняй імперыі ў 476 годзе, прэфектура працягвала існаваць пры Адаакры і Тэадорыху Вялікім, наступныя гоцкія каралі таксама працягвалі выкарыстоўваць рымскае адміністрацыйны падзел. Пасля гоцкіх войн Юстыніяна прэфектура Італіі зноў апынулася ў руках рымлян, але пасля лангабардскага заваявання ў 568 годзе рэшткі рымскай адміністрацыйнай сістэмы паступова зніклі і прэфектура была ператворана ў Равенскі экзархат пры імператары Маўрыкіі.

Спіс вядомых прэфектаў прэторыя Італіі
--------------------------------------

Літаратура
----------

* Bury, John Bagnell (1923). *History of the Later Roman Empire, Volume I, Chapter II*. Macmillan & Co. Ltd.. .

Спасылкі
--------

* Notitia dignitatum
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крук.

**Святлана Крук** (англ.: Svetlana Kruk; нар. 1979) — пераможца першага нацыянальнага конкурсу прыгажосці Міс Беларусь — 1998. Затым яна стала першай віцэ-міс конкурсу «Міс Садружнасць — 1999», увайшла ў дзясятку найлепшых на «Міс Еўропы — 1999» у Ліване. У 2000 годзе змагалася за званне «Міс свету» ў Вялікабрытаніі, яна ўвайшла ў паўфінал — пакуль гэтае самае вялікае дасягненне беларускіх прыгажунь у гэтым конкурсе.

Пасля ўсяго гэтага дзяўчына з чырвоным дыпломам скончыла Гродзенскі педагагічны ўніверсітэт (факультэт прыкладной матэматыкі). Выпускніца Нацыянальнай школы прыгажосці.

Цяпер працуе ў маскоўскім мадэльным агенцтве «President».

Замужам. Жыве ў Маскве.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дзе жыве краса Беларусі? Архівавана 28 ліпеня 2019. (руск.)
* Беларускі на «Міс Сусьвету»: перамога яшчэ наперадзе Архівавана 8 красавіка 2009. (руск.)
**Элеанора Міхайлаўна Сцябля́к** (укр.: Стебляк Елеонора Михайлівна, нар. 25 красавіка 1940, Жытомір) — украінская артыстка балета, педагог. Народная артыстка Украіны (1999). Жонка балетмайстра, галоўнага харэографа Кіеўскага акадэмічнага тэатра імя Т. Р. Шаўчэнкі Анатоля Шэкеры.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 25 красавіка 1940 года ў Жытоміры ў сям’і драматычных акцёраў.

У 1959 годзе скончыла Кіеўскае дзяржаўнае харэаграфічнае вучылішча (клас Наталлі Веракундавай).

З 1959 па 1982 год была артысткай Кіеўскага тэатра оперы і балета імя Т. Р. Шаўчэнкі. Гастралявала з тэатрам у Партугаліі, Швецыі, Даніі, Японіі, Нарвегіі, Румыніі, Італіі, Венгрыі, Германіі і іншых краінах.

У 1974 годзе Элеаноры Міхайлаўне было прысвоена званне Заслужанай артысткі УССР.

У 1981 годзе скончыла балетмайстарскае аддзяленне Маскоўскага тэатральнага інстытута  (руск.) (бел..

З 1982 года працавала балетмайстрам-рэпетытарам Нацыянальнай оперы Украіны.

Як педагог-рэпетытар і балетмайстар рыхтуе партыі з маладымі выканаўцамі. Сярод яе вучняў — вядомая македонская балерына Таня Вуйсыч-Тадароўская.

Творчасць
---------

Балерына лірыка-рамантычнага плана з яркім драматычным талентам. Выявы, створаныя Элеанорай Сцябляк, былі поўныя экспрэсіі, унутранай дынамікі, псіхалагізму.

Сярод партый — Адэта-Адылія («Лебядзінае возера» П. І. Чайкоўскага), Раймонда, Джульета («Рамэа і Джульета» С. С. Пракоф’ева), Кітры («Дон Кіхот» Л. Мінкуса), Фрыгія («Спартак» А. Хачатурана) і іншыя.

У 1971 годзе Элеанора Міхайлаўна Сцябляк знялася на кінастудыі імя Аляксандра Даўжэнкі ў ролі Лесі Украінкі ў мастацкім фільме «Апанаваная».

Узнагароды
----------

* Заслужаная артыстка Украінскай ССР (1974),
* Народная артыстка Украіны (1999).

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президента України від 26 березня 1999 року № 286 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 25 верасня 2018. Праверана 23 красавіка 2018.
2. ↑  Указ Президії Верховної Ради УРСР № 190 // Відомості Верховної Ради УРСР. Том 33. — К.: Рада, 1974 — С. 254
3. ↑  Стебляк Елеонора Михайлівна /Туркевич Василь // Хореографічне мистецтво України в персоналіях: Біобібліографічний довідник / О. В. Бугаєва // Українська біографістика. — 1999. — С.182
4. ↑  Новини кіноекрана. Том 10. Радянська Україна, 1971
Сцяг Іспаніі **Дзяржаўны сцяг Іспаніі** складаецца з трох гарызантальных палос — верхняй і ніжняй чырвонага колеру, сярэдняй жоўтага колеру, шырыня якой у два разы большая за чырвоную. На жоўтай паласе, бліжэй да тронка змешчаная выява герба Іспаніі.
 

Сімвалічнае значэнне колераў гэтага сцяга легенда звязвае з яго паходжаннем. Паводле паддання, адзін з каралёў Арагону пажадаў мець свой сцяг. Аглядаючы розныя праекты сцягоў, ён спыніўся на адным з гладкім залатым полем. Затым ён загадаў падаць кубак свежай крыві жывёл і, акунуўшы ў яго два пальцы, манарх правёў імі па жоўтаму палотнішчу, на якім атрымаліся дзве чырвоныя палосы.

Сцяг Іспаніі ў сучасным выглядзе існуе з 1785 г. калі кароль Карлас III Бурбон загадаў іспанскім ваенным караблям выкарыстоўваць знакі, якія дазваляюць адрозніваць іх ад караблёў іншых дзяржаў — белы марскі штандар Іспаніі, упрыгожаны гербам дома Бурбонаў, лёгка было зблытаць са штандарамі суднаў іншых краін. З тых часоў чырвоны і жоўты колеры традыцыйна асацыіруюцца з Іспаніяй, хоць як дзяржаўныя яны былі прынятыя толькі ў 1927 г.

У 1931 г. была абвешчаная рэспубліка і прыняты новы сцяг у форме гарызантальнага трыкалора з чырвонай, жоўтай і пурпуровай палосамі аднолькавай шырыні. Аднак у 1936 г. ваенны мяцеж генерала Франсіска Франка пакончыў з рэспублікай і аднавіў жоўта-чырвоны сцяг.

Сцяг з малюнкам сучаснага варыянту герба быў афіцыйна ўведзены 19 снежня 1981.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сцяг Іспаніі

| ⛭Краіны Еўропы: Сцягі |
| --- |
| * Азербайджан¹
* Албанія
* Андора
* Аўстрыя
* Балгарыя
* Беларусь
* Бельгія
* Боснія і Герцагавіна
* Ватыкан
* Венгрыя
* Вялікабрытанія
* Германія
* Грузія
* Грэцыя
* Данія
* Ірландыя
* Ісландыя
* Іспанія
* Італія
* Казахстан²
* Кіпр¹
* Латвія
* Літва
* Ліхтэнштэйн
* Люксембург
* Малдова
* Мальта
* Манака
* Нарвегія
* Нідэрланды
* Партугалія
* Паўночная Македонія
* Польшча
* Расія²
* Румынія
* Сан-Марына
* Сербія
* Славакія
* Славенія
* Турцыя²
* Украіна
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чарнагорыя
* Чэхія
* Швейцарыя
* Швецыя
* Эстонія
 |
| Залежныя тэрыторыі |
| * Азорскія астравы
* Аландскія астравы
* Гернсі
* Гібралтар
* Джэрсі
* Востраў Мэн
* Фарэрскія астравы
* Шпіцберген
* Ян-Маен
 |
| Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы |
| * Абхазія¹
* Косава
* Паўднёвая Асеція¹
* Прыднястроўе
 |
| ¹ Часткова або цалкам у Азіі, у залежнасці ад праведзенай мяжы (en)  ² У асноўным у Азіі |
**Грамблінгскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Grambling State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Грамблінг у штаце Луізіяна.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Гэта гістарычна "чорны" ўніверсітэт, дзе традыцыйна пераважную большасць студэнтаў складаюць афраамерыканцы.

Пачатак вучэльні дало жаданне афраамерыканскіх фермераў у сельскай мясцовасці на поўначы Луізіяны даць адукацыю сваім дзецям. 1 лістапада 1901 года адкрылася Прамыслова-сельскагаспадарчая школа для каляровых людзей. Праз чатыры гады школа пераехала на сваё цяперашняе месца і была перайменавана ў Паўночна-Луізіянскую сельскагаспадарча-прамысловую школу. Да 1928 года школа надавала двухгадовыя прафесійныя курсы і дыпломы пасля таго, як стала дзяржаўным малодшым каледжам. Школа пазней была перайменавана ў Луізіанскі негрыцянскі нармальны і прамысловы інстытут. Назва ўстановы была зменена на Грамблінгскі каледж у 1946 годзе ў гонар белага ўладальніка лесапільні, П. Дж. Грамблінга, які ахвяраваў участак зямлі для вучэльні.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі і паслядыпломных студый
* Каледж прафесійных студый

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Луізіяна

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Грамблінгскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 9337 380X · LCCN: n78059572 · Microsoft: 152158401 · VIAF: 137186974 |
**Хвароба руху** (**кінетоз**; народныя назвы — **угойдванне**, **марская хвароба**) — разлад адчуванняў вестыбулярнага апарату праз бачны рух пры адначасным бяздзеянні ног.

Папярэджанне
------------

Унікненню праяваў нядужасці спрыяюць: 1) аэробіка, гайданне на арэлях і гамаку, кулянне, плаванне, практыкаванні на турніку, скокі на батуце і танцы, 2) выспанасць, пазбяганне палення, ужытку спірта, тлустай і венджанай ежы, малочных вырабаў і газіраваных напояў, 3) паглыбленне ў прыемныя ўспаміны і мары аб будучыні, 4) размяшчэнне тварам па ходзе руху, засяроджанасць на нерумомым прадмеце замест мільгатлівага наваколля, пазбяганне чытання, 5) ляжанне на спіне, праслухоўванне лёгкай рытмічнай музыкі, 6) пазбяганне перагрэву, пераахаладжэння, рэзкіх пахаў, 7) глыбокае і рытмічнае дыханне, 8) кіслае пітво і жуйкі.

Прычыны
-------

Узнікненню недамагання спрыяюць частыя перапады хуткасці, рэзкія павароты, спёка, духата.

Праявы
------

Выяўляецца праз адчуванне нястачы паветра, галавакружэнне, моцны халодны пот, празмернае слінааддзяленне, млоснасць, ваніты.

Зноскі
------

1. ↑  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 28 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>
3. ↑  Укачвае? Трэніруйце вестыбулярны апарат // *Звязда* : газета. — 21 чэрвеня 2007. — № 114 (25979). — ISSN 1990-763x.(недаступная спасылка)
4. ↑  *Вольга Цыбульская.* А калі ў дарозе гайданка // *Краіна здароўя*. — 23 ліпеня 2008. — № 36 (92). — С. 7.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* *Вольга Шаўко.* Як перанесці авіяпералёт, паездку ў аўтобусе і падарожжа на параходзе без непрыемнасцей // *Краіна здароўя*. — 11 жніўня 2010. — № 38 (207). — С. 3.(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12154039n · LCCN: sh85087559 · LNB: 000331542 · Microsoft: 2777740769 |
**Ян Сялевіч** (24 чэрвеня 1882, в. Юстынава каля мястэчка Свір (цяпер Мядзельскі раён, Мінская вобласць, Беларусь) — 1943) — каталіцкі святар, пасмяротна ўзнагароджаны Ізраілем ганаровым званнем і медалём «Праведнік народаў свету».

Біяграфія
---------

У 1915 годзе быў святаром у касцёле св. Андрэя ў Кабыльніку Свянцянскага ўезду Віленскай губерні. Пэўны час быў святаром у Варнянах.

У 2000 годзе Ізраільскім мемарыялам «Яд Вашэм» удастоены звання «праведнік народаў свету». Паколькі жывых сваякоў Яна Сялевіча адшукаць не ўдалося, прадстаўнікі мемарыяла «Яд Вашэм» вырашылі перадаць медаль і ганаровы дыплом «Праведніка народаў свету» ў Свірскі школьны музей. 18 снежня 2000 года ў пасольстве Ізраіля адбылася перадача ўзнагароды старшыні Свірскага Савета дэпутатаў Яўгеніі Вайгяніцы. 7 лютага 2001 года ў Свірскім касцёле Св. Мікалая была праведзена Імша, прысвечаная памяці Яна Сялевіча. Імшу правёў ксёндз біскуп Кірыл Клімковіч. На ўрачыстасці прысутнічалі ксяндзы з суседніх парафій. Перад уваходам у касцёл былі размешчаныя стэнды, прысвечаныя памяці праведніка народаў свету. У той жа дзень узнагарода Яна Сялевіча была размешчана ў экспазіцыі школьнага музея.

Гісторыя выратавання яўрэйскай сям’і
------------------------------------

У гады Вялікай Айчыннай вайны Ян Селевіч выратаваў ад гібелі Гірша Барадоўскага (Цві Абрабовіча) разам з яго мамай. Пасля прыходу гітлераўцаў у г. Вільні, былі арыштаваныя Бацька Гірша і яго старэйшы брат Арые. Праз некаторы час яны былі расстраляны ў Панарскіх лясах. У верасні 1941 года маладога Гірша разам з мамай і старэнькай бабуляй размясцілі ў гета. Бабуля не змагла вынесці ўмоў жыцця ў гета і неўзабаве памерла. У лістападзе 1941 года маці разам з сынам змаглі ўцячы з гета. Пасля пакутніцкіх скітанняў яны дабраліся да Варнян (40 км ад Вільні) і звярнуліся за дапамогай да ксяндза Яна Селевіча. Ён стаў хаваць уцекачоў у дамах у сваіх вернікаў, якія жылі ў невялікіх вёсках паміж мястэчкамі Варняны і Свір. Кожны раз ён суправаджаў гэту сям’ю, пакуль не знайшоўся пастаянны прытулак. Улетку 1944 года савецкія войскі вызвалілі тэрыторыю Беларусі і сям’я Барадоўскіх выехала ў Францыю. У Парыжы Гірш скончыў опернае аддзяленне рускай кансерваторыі імя С.Рахманінава. Пазней пазнаёміўся і ажаніўся з францужанкай Дэніз. У гады вайны таксама выратавалася яго сястра Міра, якая жыве ў Ізраілі.

У 1992 годзе Гірш прыехаў у Беларусь з мэтай адшукаць Яна Селевіча. Падчас паездкі ён даведаўся, што Ян Селевіч памёр яшчэ ў 1943 годзе падчас Святой Імшы. Пахаваны Ян Селевіч быў на каталіцкіх могілках у м. Свір.

Зноскі
------

1. ↑  "Парафія касцёла Святога Георгія (Юрыя) ў в. Варняны

Спасылкі
--------

* Навіны 18 сьнежня 2000 г.
**Яўген Бартніцкі**, сапр.: **Сяргей Уладзіміравіч Сурыновіч** (13 красавіка 1976, в. Лугамавічы, Іўеўскі раён) — беларускі біблеіст, доктар біблейскага багаслоўя, беларускі паэт, каталіцкі святар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і настаўнікаў. З 1993 года вучыўся ў Гродзенскай духоўнай семінарыі, з 1997 у Пецярбургскай духоўнай семінарыі, якую скончыў у 2000 годзе. У 1999—2000 гадах рэдагаваў газету «Krynica» Таварыства беларусаў Санкт-Пецярбурга. Застаўся ў Расіі, служыў на Каўказе, Урале (Перм), у Калінінградзе. З 2002 года выкладаў беларускую мову ў Пермскім дзяржаўным педуніверсітэце. Абараніў працу па тэалогіі ў Латэранскім універсітэце ў Рыме, магістр тэалогіі. Служыў у Віцебску як пробашч парафіі Святога Духа (да 2008), пробашчам парафіі Божага Провіду ў Слабодцы Браслаўскага раёна. Цяпер служыць пробашчам парафіі Святой Троіцы ў Друі Браслаўскага раёна. У 2019 годзе ва Універсітэце кардынала Стэфана Вышынскага ў Варшаве (Польшча) абараніў доктарскую дысертацыю. Абароненая праца была напісана на кафедры экзегетыкі Новага Запавету тэалагічнага факультэта Інстытута біблійных навук на тэму: «Прынцыпы ўтварэння антрапонімаў і тапонімаў у перакладах Новага Запавету на сучасную беларускую мову».

Творчасць
---------

Дэбютаваў вершаванай містэрыяй для дзяцей «Батлейка» («Дыялог», 1998). Аўтар зборнікаў паэзіі «Летуценнік» (1999), «Пакліканне» (2000). Больш за 50 публікацый у беларускім друку, вершы Я. Бартніцкага друкаваліся ў часопісах «Дыялог», «Беларусь», у газетах «Наша слова», «Голас Радзімы», «Царква».

Жывапісец. Вучань Міраславы Казанцавай — рускай мастачкі (натуралізм). 13 красавіка 2006 года адбылася перашая персанальная выстаўка жывапісу. Арганізатар Друйскага мастацкага пленэру.

Зноскі
------

1. ↑  *Наша Ніва* Ксёндз Сяргей Сурыновіч абараніў у Польшчы доктарскую дысертацыю па перакладах Новага запавету на беларускую. — 2019.
2. ↑  Кс. Сяргей Сурыновіч абараніў у Польшчы доктарскую дысертацыю па біблійнай тэалогіі. — 2019.
3. ↑  *Ніна Шчарбачэвіч* На «Скарынэры» ў Друі створана 150 новых работ. — 2017. Архівавана з першакрыніцы 6 мая 2021.

Літаратура
----------

* Паэзія // Ave Maria № 11(90), 2002;
* Дубраўскі Ф. Убачыць сляды творцы // Ave Maria № 7-8(159—160), 2008;
* Тачоны А. На «праваслаўных землях» // Наша ніва № 34, 2002;

Спасылкі
--------

* Вершы Я. Бартніцкага
**«Следства вялі…»** (руск.: Следствие вели…) — цыкл дакументальных перадач пра самыя «гучныя» злачынствы, здзейсненыя ў СССР. Разам з тым у іранічным ключы ў перадачах распавядалася пра звычайнае жыццё савецкіх грамадзян. Перадачы транслююцца на тэлеканале НТВ пачынаючы з 20 студзеня 2006 года. Агулам выйшла 372 выпускі.

Асобныя выпускі перадачы прысвечаныя знакамітым злачынствам, надзвычайным здарэнням і злачынцам. Выпуск 27 ад 17 лістапада 2006 года «Забіць рэфарматара!» прысвечаны гібелі П. М. Машэрава.

Гл. таксама
-----------

* СССР
* Леанід Канеўскі
* НТВ-Беларусь

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
**Мінога ўкраінская** (*Eudontomyzon mariae*) — від непаразітычных міног, сустракаецца толькі ў прэснай вадзе.

Апісанне
--------

Цела вугрападобнае, голае. Даўжыня 14-20, зрэдку да 23 см, маса да 17 г. Самкі, як правіла, некалькі таўшчэйшыя і масіўней за самцоў. Афарбоўка тулава шэрая, жывот святлейшы.

Усе зубы завостраныя: па краях верхняй губной пласцінкі размяшчаюцца 2 зубы, на ніжняй 5-9, па баках па 3-4 слабаразвітых, як правіла, адна-, радзей двухвяршынных. Па перыферыі прысмоктвальнай лейкі шмат дробных вонкавых губных зубоў, якія размешчаны радамі.

Пашырэне
--------

Шырока распаўсюджана ў рэках басейна Чорнага мора. Нйбольш вядомы від непаразітычных міног у Еўропе.

Сустракаецца ў басейнах Дуная, Нёмана, Днястра, Дняпра, Дона, Кубані, рэках чарнаморскага ўзбярэжжа паміж Наварасійскам і Батумі. Месцы рассялення: пераважна прытокі вялікіх рэк, участкі з праточнай чыстай вадой і пясчаным, часта заіленым, радзей з галечна-пясчаным дном.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Міногі ля нерастовай ямы
Палавой спеласці дасягае праз 6-7 мес. пасля метамарфоза. Да часу нерасту цела кароціцца. У Дняпры пераднераставыя асобіны маюць даўжыню 15,5-20,5 см, а тыя, што нерестуюць — ад 13,5 да 17,5 см. У большасці рэк нераст адбываецца ў красавіку-траўні, калі вада выграваецца да 11-16 °С. Размнажаюцца міногі на плыні, на невялікай глыбіні (каля 20 см). Грунт — пясок і галька. Самец робіць паглыбленне на дне дыяметрам 5-10 см, затым прысмоктваецца ротавай варонкай да патыліцы самкі і абвівае яе. У гэты момант адбываецца апладненне. Нераст звычайна бывае ў сонечнае надвор'е. Пладавітасць моцна адрозніваецца ў розных рэках, але ў цэлым вагаецца ад 2 да 7 тыс. ікрынак. Дыяметр іх ад 0,7 да 1,6 мм. Неўзабаве пасля адкладкі ікры вытворцы гінуць.

Лічынкі (пескарыйкі) пастаянна жывуць у глеіста-пясчаным грунце, у зацішных участках, сярод заіленых карчакоў, пад змытымі з берага кавалкамі дзірвана; сілкуюцца дыятомавымі водарасцямі і дэтрытам, дробнымі беспазваночнымі. Лічынкавы перыяд працягваецца 5-6 гадоў, пасля на працягу позняй восені і зімы лічынкі ператвараюцца ў дарослых асобін (метамарфоз займае каля 4-5 тыдняў). Падчас метамарфоза ў глотцы фармуецца коркавы цяж, які зачыняе праход у стрававод, кішэчнік значна атрафуецца. У дарослым стане мінога не харчуецца.

Промысел
--------

Лічынкі міногі ўкраінскай выкарыстоўваюцца рыбакамі пры лоўлі драпежных рыб як прынада.

Ахова
-----

Занесена ў Чырвоную кнігу Украіны і Расіі.

Літаратура
----------

```
*Жукаў П.* Мінога ўкраінская // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз.
```

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777378174 · NKC: ph115301 |
Гонта
**Гонта** (польск.: gont), або **дранка**, **драніцы** — драўляны матэрыял для пакрыцця даху і сцен у форме невялікіх тонкіх дошчачак, востра саструганых з аднаго боку і з пазам з другога. Робіцца з яловай, хваёвай, асінавай і інш. драўніны, даўжынёй звычайна 50—60 см, шырынёй каля 10 см. Дах з гонты служыць 25—35 гадоў. Вядома ва ўсёй Еўропе.

Беларусь
--------

Званіца ў Шарашове з гонтавым дахам
У Беларусі гонта вядома з даўніх часоў, рабілася ўручную (радыяльным расколваннем), пазней — на механізаваных станках (распілоўваннем). Гонтай крылі дахі ўсіх тыпаў будынкаў. Дошчачкі ўваходзілі адна ў адну і прыбіваліся да дахаў. Кожны верхні рад гонты перакрываў ніжэйшы, таму пакрыццё атрымлівалася шматслойнае — да 4 слаёў (касцёл у Койданаве, XVIII ст.). Часам гонту ніжняга, навіслага над карнізам рада рабілі завостранымі, што ўпрыгожвала дах (сядзібны дом у Борках, званіцы ў Белагрудзе і Шарашове, касцёл[*удакладніць*] у Жытомлі).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
* Гонт // Лесная энциклопедия: В 2-х т. / Гл. ред. Воробьёв Г. И.; Ред. кол.: Анушин Н. А. Атрохин В. Г. Виноградов В. Н. и др. — М.: Сов. энциклопедия, 1985. — Т. 1. — С. 211. — 563 с. (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гонта

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4137594-4 · NKC: ph939785 |
MG-34 — першы серыйны адзіны кулямёт
**Адзіны кулямёт** — канцэпцыя ўніверсальнага кулямёта, які можа быць адначасова як і лёгкім ручным кулямётам, што выкарыстоўваецца з сошак, так і станкавага (што выкарыстоўваецца са станка), і кулямёта для ўсталявання на бронетэхніку. Канцэпцыя адзінага кулямёта была распрацаваная пад час Першай сусветнай вайны як адзін са спосабаў палягчэння забеспячэння і навучання войскаў.

Першым адзіным кулямётам, прынятым на ўзбраенне войска, быў нямецкі MG-34, потым MG-42.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Адзіны кулямёт
**IBM Bluemix** — гэта воблачная платформа як сэрвіс (PaaS), распрацаваная IBM. Яна падтрымлівае некалькі праграмных моў і шэраг службаў, а таксама мае інтэграванае асяроддзе (DevOps) для стварэння, выканання, разгортвання і кіравання дадаткам у воблаку. Bluemix заснаваны на Cloud Foundry адкрытай тэхналогіі і працуе на архітэктуры SoftLayer. Bluemix падтрымлівае некалькі праграмных моў, у тым ліку Java, Node.js, Go, PHP, Python, Ruby Sinatra, Ruby on Rails і можа быць пашыраны для падтрымкі іншых праграмных моў, такіх як Scala, за конт выкарыстання buildpacks.

IBM Bluemix была створана камандай праграмістаў, якія знаходзіліся ў розных частках свету, за 18 месяцаў ад першапачатковай канцэпцыі да агульнадаступнага прылажэння. Аб зьўяленні бэта-версіі было абвешчана ў лютым 2014 года, і яна стала даступна ў чэрвені.

Зноскі
------

1. ↑  Каталог IBM Bluemix **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2016. Праверана 26 красавіка 2015.
2. ↑  What are the languages supported by BlueMix Архівавана 4 лістапада 2014.
3. ↑  Is the Scala language supported in BlueMix Архівавана 4 лістапада 2014.
4. ↑  Bring your buildpack **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 26 красавіка 2015. Праверана 26 красавіка 2015.
5. ↑  The best way to develop new ideas at work
6. ↑  IBM Invests $1B to Deliver Unique Platform-as-a-Service Capabilities to Connect Enterprise Data and Applications to the Cloud

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт(недаступная спасылка)
**Лотэ Капецкі** (нар. 10 лістапада 1995, Румст) — бельгійская велагоншчыца на трэку і шашы, залаты прызёр чэмпіянатаў свету па трэку і двухразовы прызёр чэмпіянатаў Еўропы.

Першага поспеху ў кар’еры дабілася ў 2012 годзе, калі заваявала бронзавы медаль у індывідуальнай гонцы на час на юніёрскім чэмпіянаце Еўропы па шашы ў Гусе. На праведзеным праз год чэмпіянаце Еўропы на трэку выйграла тры медалі: золата ў індывідуальнай гонцы праследавання і гонцы па ачках і бронзу ў каманднай гонцы праследавання. У 2016 годзе заваявала свае першыя медалі ў элітнай катэгорыі, выйграўшы Мэдысан і заняўшы трэцяе месца ў омніуме на чэмпіянаце Еўропы ў Іўліне. Разам з Жальен Д’Хур яна таксама выйграла Мэдысан на чэмпіянаце свету 2017 года ў Ганконгу.

Зноскі
------

1. ↑  Lotte KOPECKY //
2. ↑   Праверана 23 лістапада 2022.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Нобель.

**Но́бель** — возера у пойме ракі Прыпяць у Зарэчненскім раёне Ровенскай вобласці Украіны. Знаходзіцца за 4,77 км ад дзяржаўнай мяжы Украіны з Беларуссю.

Плошча паверхні 4,99 км², даўжыня 3,2 км, шырыня да 2,5 км. Найбольшая глыбіня 10 м. Празрыстасць вады да 2 м. Падзелена на два плёсы паўвостравам, які працягваецца з поўначы на поўдзень, і на якім знаходзіцца вёска Нобель, заходняя частка больш авальная. Катлавіна мае неправільную сэрцападобную ў плане форму. Берагі і дно пясчаныя. На возеры маюцца 4 востравы.

Жыўленне возера адбываецца за кошт водаабмену з Прыпяццю, якая ўпадае ў яго ўсходнюю частку з поўначы і выцякае з поўдня. Каля возера сяло Нобэль.

У возеры водзяцца карась, лінь, шчупак, акунь, сом і іншыя віды рыб.

Зноскі
------

1. ↑  Озеро Нобель. Локницкая сельская община, Варашский район, Ровненская область

Літаратура
----------

* Географічна енциклопедія України: в 3-х томах / Редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. — К.: «Українська радянська енциклопедія» імені М. П. Бажана, 1989.
* Ліст карты M-35-04. Выданне 1990 года. Стан мясцовасці на 1986 год. (руск.)
Марцін Лютэр Кінг
Барак Абама, прэзідэнт ЗША
**Афраамерыканцы** (англ.: African American) — жыхары ЗША, якія належаць да экватарыяльнай расы і маюць поўнае або частковае афрыканскае паходжанне. Слова ўвайшло ў англійскую мову ЗША пасля таго, як у афіцыйных колах краіны стала пераважаць меркаванне аб некарэктнасці назвы негры (англ.: Negro) і абразлівае нігеры (лац.: Nigger). Распаўсюджана таксама нейтральнае абазначэнне «чорныя» (Black people).

У шырокім сэнсе слова, «афраамерыканцы» — усе чарнаскурыя грамадзяне ЗША, якія адпаведным чынам вызначаюць сваю расавую прыналежнасць. Аднак, як правіла, пад «афраамерыканцам» маюцца на ўвазе выхадцы з Афрыкі (нашчадкі рабоў і даўніх мігрантаў), якія жывуць у ЗША на працягу шэрагу пакаленняў і якія з’яўляюцца носьбітамі асаблівай субкультуры. У цяперашні час афраамерыканцы — самая заможная група чарнаскурых на планеце пры сярэднім даходзе на душу каля 25 000 долараў у год на чалавека, хоць гэта значна ніжэй сярэднеамерыканскага паказчыка (40 000).

Некаторыя вядомыя афраамерыканцы
--------------------------------

* Барак Абама — палітык, прэзідэнт ЗША
* Марцін Лютэр Кінг — грамадскі дзеяч
* Опра Уінфры — тэлевядучая
* Камала Харыс — палітык
* Эдзі Мёрфі — актор
* Майкл Джэксан — спявак
* Сціві Уандэр — спявак
* Пол Лорэнс Данбар — пісьменнік

Гл. таксама
-----------

* Кванзаа
* Эбанікс

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4576466 · BNF: 119768348 · GND: 7506235-5 · LCCN: sh85001932 · Microsoft: 2909777860 · NCL: 015858846 · NKC: ph117317, ph673586 |

 |
**Міжнародны фестываль-конкурс "Выбар года" ў Беларусь** з'яўляецца агульнанацыянальным праектам, які штогод вызначае і ў далейшым папулярызуе найбольш якасныя і вядомыя тавары і паслугі на беларускім рынку. Пачатак дзейнасці - 2002 год. Фестываль-конкурс"Выбар года" ахоплівае практычна ўсе прадстаўленыя на рынку гандлёвыя маркі.

Медаль "Выбор года"Медаль "Выбар года" Мэтай праекта з'яўляецца комплексная ацэнка якасці і папулярнасці пэўнага тавару / паслугі сярод спажывец, а таксама экспертаў-прафесіяналаў з мэтай выяўлення лідараў года ў канкрэтнай намінацыі.

Праект ініцыяваны кампаніяй Fеstivals International (USA) і European Marketing Foundation (Еўрапейскі фонд сацыяльных даследаванняў, Брусель, Бельгія) пры European Chamber of Commerce Industry and Trade (Brussels) (Еўрапейская Гандлёвая Палата, Брусель).

Методыка вызначэння пераможцаў
------------------------------

* **40% агульнага бала** складае вынік апытання спажывецкіх пераваг з дапамогай прамога анкетаванне.
* **30% агульнага бала** - меркаванне экспертнай рады, а менавіта прадстаўнікоў дзяржаўных і грамадскіх арганізацый. З прычыны сваёй кампетэнтнасці і дасведчанасці ў пэўных сферах, могуць даваць ацэнкі, якія адрозніваюцца ад думка спажывец.
* **15% агульнага бала** - ацэнка Рэкламныя агенцтвы. На гэтым этапе ідзе аналіз рэкламнай актыўнасці кампаній-удзельнікаў.
* **10% агульнага бала** - меркаванне высокага журы (афіцыйныя асобы Беларусі, прадстаўнікі СМІ, медыйныя асобы, пісьменнікі)
* **5%** - меркаванне аргкамітэта фестывалю.

Афіцыйная цырымонія ўзнагароджання.
-----------------------------------

Цырымонія ўзнагароджання праходзіць ва ўрачыстай абстаноўцы. Вядучыя цырымоніі абвяшчаюць пераможцаў і запрашаюць на сцэну для афіцыйнага ўручэння медаля "Выбар года". Працэс ўзнагароджання суправаджаецца фота і відэаздымкай, а таксама прамой трансляцыяй на канал у Youtube.

Ў 2016 годзе ў гонар 15-гадовага юбілею фестывалю-конкурсу "Выбар года", быў запрошаны заслужаны артыст РСФСР Міхаіл Баярскі. У сваім час сярод запрошаных артыстаў фігуравалі: Тэа, Саша Нэма, Дзядзька Ваня, Ганна Шаркунова, Юрый Селязнёў, Віталь Варанко і іншыя.

1. ↑  Выбор года в Беларуси **(нявызн.)**.  Выбор года в Беларуси. Архівавана з першакрыніцы 20 верасня 2017. Праверана 20 верасня 2017.
2. ↑  Методика определения победителей | Выбор года в Беларуси **(нявызн.)**.  Выбор года в Беларуси. Архівавана з першакрыніцы 21 верасня 2017. Праверана 22 верасня 2017.
3. ↑  *Выбор года Беларусь*. Выбор года - 15 лет побед! **(нявызн.)** (16 студзеня 2017). Архівавана з першакрыніцы 5 верасня 2020. Праверана 20 верасня 2017.
Джаўхар у Ратхамборы, малюнак 1825 г.)
**Джаўхар**(хіндзі: जौहर) — звычай масавага самазабойства жанчын (часам дзяцей і старых) сярод некаторых груп насельніцтва Паўднёвай Азіі.

Джаўхар уяўляў сабою масавае самазабойства жанчын падчас вайны, калі войска праціўніка атрымоўвала перамогу або ў выніку вестак пра смерць мужа на полі боя. Адзін з першых вядомых выпадкаў адбыўся ў 1232 г. падчас аблогі мусульманамі раджпуцкай крэпасці Гваліёр. Некаторыя гісторыкі лічаць, што звесткі антычных аўтараў пра масавае самазабойства паўночнаіндыйскага народа агалосаў падчас паходу Аляксандра Македонскага таксама можна лічыць джаўхар. Найбольшы па маштабах выпадак адбыўся ў Джайсалмеры ў 1294 г. калі 24 тысячы жанчын скончылі жыццё самагубствам. Апошнія вядомыя джаўхар былі занатаваны падчас войн першай паловы XVIII ст. 

Найчасцей гэты звычай практыкавалі раджпуты, хаця вядомы адзінкавыя выпадкі самазабойстваў сярод жанчын маголаў і прадстаўнікоў паўднёвых індыйскіх каст. Некаторыя даследчыкі лічаць джаўхар формай саці, але звычайна яго тлумачаць імкненнем жанчын захаваць сваю годнасць пасля паражэння і недатыкальнасць з боку ворагаў.

Гл. таксама
-----------

* Пупутан
* Харакіры

Спасылкі
--------

* Jauhar — The History of Collective Self Immolation during War in India
* A wrong sense of honour: The disturbing glorification of jauhar in Padmini’s Chittorgarh
* The Saga of Three Jauhars at Chittorgarh Архівавана 13 мая 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Віктар Андрэевіч Дарвішаў** (2 лістапада 1897, г. Прылукі, Украіна — 12 кастрычніка 1951) — расійскі і беларускі рэжысёр.

Біяграфія
---------

Працаваў у тэатрах Расіі. У 1933-38 гадах мастацкі кіраўнік Беларускага дзяржаўнага тэатра-2. Імкнуўся спалучаць у творчасці тэатра тагачасную савецкую драматургію з беларускай нацыянальнай драматургіяй і рускай класікай. Сярод пастановак у БДТ-2: «Байцы» Б. Рамашова (1934), «Любоў Яравая» К. Транёва, «Беспасажніца» А. Астроўскага, «Вайна вайне» і «У пушчах Палесся» Якуба Коласа (1937).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
**Клуб Сяргея Алейнікава** — адзін з трох ганаровых клубаў, заснаваны рэдакцыяй газеты "Прессбол" (разам з клубам бамбардзіраў і клубам "сухіх" варатароў). Уключае футбалістаў, якія сыгралі 500 і больш матчаў на вышэйшым узроўні. Названы ў гонар выбітнага айчыннага футбаліста Сяргея Алейнікава, які першы сыграў гэту колькасць матчаў у прафесійным футболе.

Умовы ўключэння
---------------

У клуб уключаюцца футбалісты, якія сыгралі 500 і больш матчаў у:
1) вышэйшых лігах (дывізіёны 1) чэмпіянатаў Беларусі, СССР і замежных краін;
2) у розыгрышах Кубкаў Беларусі, СССР і іншых краін на ўсіх стадыях (у Англіі, Францыі і Японіі — яшчэ і ў Кубках ліг);
3) у складзе нацыянальнай, алімпійскай і маладзёжнай зборных Беларусі і СССР;
4) у еўрапейскіх клубных кубкавых турнірах (Кубак чемпіёнаў/Ліга чэмпіёнаў, Кубак УЕФА/Лігі Еўропы УЕФА, Кубку кубкаў і Кубак Інтэртота) у складзе беларускіх (з 1992 года), савецкіх (да 1992 года) і замежных клубаў;
5) у Суперкубках Беларусі, СССР і іншых краін.

Склад клуба
-----------

На студзень 2023 года ў клуб уваходзяць:

* Аляксандр Глеб (731 матч)
* Аляксандр Юрэвіч (709)
* Ігар Стасевіч (660)
* Дзмітрый Ліхтаровіч (651)
* Сяргей Гурэнка (615)
* Станіслаў Драгун (605)
* Раман Васілюк (597)
* Аляксандр Шагойка (591)
* Віталь Радзівонаў (582)
* Аляксандр Кульчы (578)
* Валянцін Бялькевіч (576)
* Аляксей Панкавец (562)
* Цімафей Калачоў (555)
* Сяргей Алейнікаў (554)
* Алег Страхановіч (545)
* Алег Вераціла (540)
* Аляксандр Бычанок (539)
* Сяргей Кісляк (539)
* Сяргей Амельянчук (535)
* Ігар Ражкоў (523)
* Максім Бардачоў (521)
* Генадзь Блізнюк (518)
* Андрэй Зыгмантовіч (518)
* Аляксандр Паўлаў (517)
* Павел Рыбак (515)
* Дзмітрый Камароўскі (512)
* Максім Скавыш (510)
* Сяргей Крывец (504)
* Андрэй Лявончык (504)
* Арцём Канцавы (502)

Найбліжэйшым кандыдатам на ўступленне з’яўляецца Аляксандр Мартыновіч — 493 матчы.

Зноскі
------

1. ↑  Клуб Сергея Алейникова. Драгун в топ-6 (руск.)(недаступная спасылка). *pressball.by* (9 студзеня 2023). Архівавана з першакрыніцы 13 студзеня 2023. Праверана 13 студзеня 2023.

Спасылкі
--------

* Клуб Сергея Алейникова. Их цель — курс "500"
**Dievs, svētī Latviju** (бел.: Божа, блаславі Латвію; праслухаць гімн (i)) — нацыянальны гімн Латвіі. Словы й музыка: Карліс Баўманіс.

Тэкст гімна
-----------

Dievs, svētī Latviju,  

Mūs’ dārgo tēviju,  

Svētī jel Latviju,  

Ak, svētī jel to!  

  

Kur latvju meitas zied,  

Kur latvju dēli dzied,  

Laid mums tur laimē diet,  

Mūs’ Latvijā!

Пераклад
--------

Божа, блаславі Латвію,  

Нашу дарагую бацькаўшчыну,  

Блаславі Латвію,  

Ах, блаславі яе!  

  

Дзе квітнеюць дочкі латышоў,  

Дзе спяваюць сыны латышоў,  

Дай нам ісці туды, да яе ў шчасці,  

Да нашай Латвіі!

Гісторыя
--------

**Dievs, svētī Latviju** з'явіўся у 70-х гадах 19 стагоддзя падчас нацыянальнага адраджэння ў Латвіі. Карліс Баўманіс быў першым латышскім кампазітарам, які ужыў у словах песні слова «Латвія», якое тады было новым паняццем, створаным для адзначэння ўсіх зямель, населеных латышамі. Слова «Латвія» было народжанае латышскім нацыянальным адраджэннем, накіраваным супраць царскіх улад Расійскай імперыі, таму хутка слова было забароненае (як «Беларусь», «Літва» і іншыя), а ў тэксце песні замененае на больш агульнае і нейтральнае «Балтыя». Песня была ўпершыню выкананая падчас першага Фестывалю песень у Рызе, у чэрвені 1873. 18 лістапада 1918 года, у дзень абвяшчэння Латышскай Рэспублікі, **Dievs, sveti Latviju** стаўся нацыянальным гімнам.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гімн Латвіі
* Афіцыйны запіс Архівавана 10 красавіка 2005. (націсніце на словы: Kārļa Baumaņa komponēto mūziku)
* Латвійскі гімн — MP3 версія Архівавана 25 кастрычніка 2005.

| ⛭Краіны Еўропы: Гімны |
| --- |
| * Азербайджан¹
* Албанія
* Андора
* Аўстрыя
* Балгарыя
* Беларусь
* Бельгія
* Боснія і Герцагавіна
* Ватыкан
* Венгрыя
* Вялікабрытанія
* Германія
* Грузія
* Грэцыя
* Данія
* Ірландыя
* Ісландыя
* Іспанія
* Італія
* Казахстан²
* Кіпр¹
* Латвія
* Літва
* Ліхтэнштэйн
* Люксембург
* Малдова
* Мальта
* Манака
* Нарвегія
* Нідэрланды
* Партугалія
* Паўночная Македонія
* Польшча
* Расія²
* Румынія
* Сан-Марына
* Сербія
* Славакія
* Славенія
* Турцыя²
* Украіна
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чарнагорыя
* Чэхія
* Швейцарыя
* Швецыя
* Эстонія
 |
| Залежныя тэрыторыі |
| * Азорскія астравы
* Аландскія астравы
* Гернсі
* Гібралтар
* Джэрсі
* Востраў Мэн
* Фарэрскія астравы
* Шпіцберген
* Ян-Маен
 |
| Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы |
| * Абхазія¹
* Косава
* Паўднёвая Асеція¹
* Прыднястроўе
 |
| ¹ Часткова або цалкам у Азіі, у залежнасці ад праведзенай мяжы (en)  ² У асноўным у Азіі |
Лагатып трансгуманізму (адзін з варыянтаў)
**Трансгуманізм** — рацыянальны, заснаваны на асэнсаванні дасягненняў і перспектыў навукі, светапогляд, які прызнае магчымасць і пажаданасць фундаментальных змен у стане чалавека з дапамогай перадавых тэхналогій з мэтай ліквідаваць пакуты, старэнне і смерць і значна ўзмацніць разумовыя, псіхалагічныя і фізічныя здольнасці чалавека.

Асноўнымі палажэннямі трансгуманістычнай дактрыны з’яўляюцца: ідэя чалавека як незавершанай і недасканалай істоты; неабходнасць пастаяннага індывідуальнага і відавага самаўдасканалення; падтрымка навукова-тэхнічнага прагрэсу і вялікая ўвага да яго сацыяльных наступстваў; дапушчальнасць выкарыстання тэхналагічных спосабаў для пераходу ў новае, «постчалавечае» існаванне.

Трансгуманісты лічаць, што дзякуючы паскарэнню навукова-тэхнічнага прагрэсу, чалавецтва выходзіць на новы этап свайго развіцця. Характэрнымі рысамі гэтага этапу стануць: паўнавартасны штучны розум (альбо звышрозум); новыя інструменты пазнання, якія аб’яднаюць штучны інтэлект з новымі відамі інтэрфейсаў; стварэнне з дапамогай нанатэхналогіі дастатковай колькасці рэсурсаў для кожнага чалавека і прадастаўленне асобе поўнага кантролю над біяхімічнымі працэсамі ў целе, што дазволіць пазбавіцца хвароб.

Прыхільнікі трансгуманізму ўсведамляюць і вялікую патэнцыяльную небяспеку сучасных тэхналогій, некіруемае развіццё якіх можа пагражаць выжыванню чалавека як біялагічнага віда. Найбольш прымальным, хаця і радыкальным, выхадам з гэтай сітуацыі ім прадстаўляецца трансгуманістычны пераход да эвалюцыйна новага віда. Пры гэтым будзе адбывацца ўмацаванне стабільнасці біяплатформы (чалавечага цела), у тым ліку павышэнне незалежнасці гэтай біяплатформы ад фактару часу.

Сутнасна трансгуманізм супрацьстаіць біякансерватызму і закранае ключавыя аспекты біяэтыкі, што выклікае стрыманае і насцярожанае стаўленне да трансгуманізму з боку грамадства. Некаторыя даследчыкі лічаць, што ва ўмовах хуткага развіцця біяінфарматыкі ў эпоху бурнага прагрэсу інфармацыйных тэхналогій цэнтральным пытаннем заходняй дэмакратыі стане права новай фармуліроўкі канцэпцыі індывідуальнага біялагічнага існавання.

З 1998 дзейнічае Сусветная трансгуманістычная асацыяцыя. Існуе Расійскі трансгуманістычны рух, удзельнікі якога лічаць сябе прадаўжальнікамі справы К.Цыялкоўскага, В.Вярнадскага, Н.Фёдарава і іншых прадстаўнікоў рускага касмізму і прапагандуюць ідэі навуковага імарталізму і трансгуманізму, а таксама новыя даследаванні і тэхналогіі, якія дазволяць кожнаму пераадолець натуральныя межы свайго розуму, цела і жыцця.

Спасылкі
--------

* World Transhumanist Association — Сусветная трансгуманістычная асацыяцыя (на англійскай мове)
* Extropy Institute — Інстытут экстрапіі (на англійскай мове)
* РТД секция Российского философского Общества РАН — Расійскі трансгуманістычны рух (на рускай мове)
* «Независимая Газета» — «Дзе канчаецца смерць і пачынаецца жыццё» (на рускай мове)
**Гімн Андоры** — кампазіцыя «*El Gran Carlemany*» («*Карл Вялікі*»).

Аўтар слоў — Жоан Бэнльош і Віво (*Joan Benlloch i Vivo*) (1864—1926). Аўтар музыкі — Энрык Марфань Бонс (*Enric Marfany Bons*) (1871—1942). Афіцыйна ў якасці гімну — з 1914 года.

Афіцыйны тэкст на каталонскай мове
----------------------------------

El gran Carlemany, mon Pare dels alarbs em deslliurà,  

I del cel vida em donà de Meritxell, la gran Mare,  

Princesa nasquí i Pubilla entre dues nacions neutral  

Sols resto l'única filla de l’imperi Carlemany.  

Creient i lluire onze segles, creient i lliure vull ser.  

¡Siguin els furs mos tutors i mos Prínceps defensors! ¡I mos Prínceps defensors!

Кастыльскі пераклад
-------------------

El gran Carlomagno, mi padre, me liberó de los árabes,  

Y del cielo vida me dará de Meritxell, la gran Madre,  

Princesa nací y virgen, entre dos naciones neutral  

Soy la única hija que queda del Imperio Carolingio.  

Creyente y libre once siglos; creyente y libre quiero ser.  

¡Sean los fueros mis tutores y mis Príncipes defensores! ¡Y mis Príncipes defensores!

Беларускі пераклад
------------------

Карл Вялікі, бацька мой, ад арабаў вызваліў мяне,  

І падарыў мне Мэрычэль, вялікую Маці,  

Прынцэсай яна нарадзілася і паннай бесстаронняй між двума нацыямі была,  

Я — адзіная дачка, што засталася ад імперыі Карла Вялікага.  

Веравалая і вольная адзінаццаць стагоддзяў, веравалай і вольнай быць жадаю.  

Хай будуць законы — маімі заступнікамі і Князі — абаронцамі маімі! І Князі — абаронцамі маімі!

Зноскі
------

1. ↑  Панна Марыя Мэрычэльская (катал.: Mare de Déu de Meritxell) — заступніца Андоры

Спасылкі
--------

* MIDI-файл з мелодыяй гімну Архівавана 5 лютага 2008.

| ⛭Краіны Еўропы: Гімны |
| --- |
| * Азербайджан¹
* Албанія
* Андора
* Аўстрыя
* Балгарыя
* Беларусь
* Бельгія
* Боснія і Герцагавіна
* Ватыкан
* Венгрыя
* Вялікабрытанія
* Германія
* Грузія
* Грэцыя
* Данія
* Ірландыя
* Ісландыя
* Іспанія
* Італія
* Казахстан²
* Кіпр¹
* Латвія
* Літва
* Ліхтэнштэйн
* Люксембург
* Малдова
* Мальта
* Манака
* Нарвегія
* Нідэрланды
* Партугалія
* Паўночная Македонія
* Польшча
* Расія²
* Румынія
* Сан-Марына
* Сербія
* Славакія
* Славенія
* Турцыя²
* Украіна
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чарнагорыя
* Чэхія
* Швейцарыя
* Швецыя
* Эстонія
 |
| Залежныя тэрыторыі |
| * Азорскія астравы
* Аландскія астравы
* Гернсі
* Гібралтар
* Джэрсі
* Востраў Мэн
* Фарэрскія астравы
* Шпіцберген
* Ян-Маен
 |
| Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы |
| * Абхазія¹
* Косава
* Паўднёвая Асеція¹
* Прыднястроўе
 |
| ¹ Часткова або цалкам у Азіі, у залежнасці ад праведзенай мяжы (en)  ² У асноўным у Азіі |
Від зверху, 1703 год
Від цераз плошчу на Мячэць Імама
Плошча на малюнку 1867 года

**Плошча Іма́ма** (перс.: میدان امام), был. **Плошча Нахш-е Джахан** — плошча ў цэнтры Ісфахана (Іран), аб’ект Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Да 1979 плошча насіла назву Шахскай (перс.: میدان شاه). Плошча Імама размешчана ў гістарычнай частцы Ісфахана, у раёне Гальбахар. З паўднёвага боку плошчы размешчана Мячэць Імама, з заходняй — Палац Алі-Гапу, з усходняй — Мячэць Шэйха Лютфалы, з паўночнай — Вялікі кірмаш. З Ісламскай рэвалюцыі на Плошчы Імама праводзіцца пятніцкая малітва.

Плошча выцягнута на 560 метраў з поўначы на поўдзень і на 165 — з захаду на ўсход. Сучаснае аблічча плошчы аформілася ў XVI стагоддзі, калі Ісфахан быў сталіцай Імперыі Сефевідаў. У 1589 годзе шах Абас I Вялікі перанёс сталіцу ў Ісфахан і пачаў актыўнае будаўніцтва.

Падрабязна плошчу апісаў падарожнік Адам Алеарый у 1637 годзе.

Гістарычна плошча выкарыстоўвалася таксама як стадыён для гульні ў коннае пола непасрэдна пад вокнамі шахскага палаца; выявы эпізодаў гульні сталі любімай тэмай іранскіх мініяцюр. Цяпер уздоўж плошчы цягнуцца гандлёвыя рады і сувенірныя крамы, а на самой плошчы размешчаны фантаны.

Гл. таксама
-----------

* Ісфахан
* Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Іране

Спасылкі
--------

* Плошча Імама а сайце ЮНЕСКА
* Плошча Імама і карта Ісфахана на сайце Gulliway Архівавана 29 ліпеня 2012.

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Іране |
| --- |
| 
* Чагха-Занбіль
* Персепаль
* Плошча Нахш-е Джахан
* Тахт-і Сулейман
* Пасаргады
* Бам
* Сальтаніе
* Бехістунскі надпіс
* Армянскія манастыры
	+ Св. Фадзея
	+ Св. Сцепаноса
	+ Дзор Дзор
* Сістэма ірыгацыі ў Шуштары
* Тэбрызскі кірмаш
* Маўзалей Сефі ад-Дзіна ў Ардэбілі
* Персідскія сады
* Ганбад-э-Габус
* Пятнічная мячэць Ісфахана
* Палац Галестан у Тэгеране
* Шахры-Сухтэ

 |  |