recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Стая́нка** — археалагічны аб’ект, неўмацаванае пасяленне людзей каменнага і бронзавага вякоў, на якім пры даследаванні знаходзяць рэшткі жытлаў, агнішчаў, прылады працы і вырабы.

Тэрмін узнік у XIX стагоддзі. Спачатку ім пазначалі месцы часовага пражывання першабытных людзей, пазней — аседлых плямён. У эпоху неаліту стаянкі размяшчаліся пераважна на рачных і азёрных тэрасах, поймавых дзюнах, у пячорах. На большасці стаянак жыццё працягвалася і ў бронзавым веку.

Асноўная прыкмета стаянкі — адсутнасць доўгачасовых жытлаў. У гэтых месцах археолагі знаходзяць вялікую колькасць артэфактаў адпаведнай археалагічнай культуры, пры раскопках звычайна знаходзяць рэшткі жытлаў, вогнішчаў.

На тэрыторыі Беларусі
---------------------

Найбольш старажытныя стаянкі адносяцца да позняга палеаліту (Бердыж, Юравічы). Рэшткі мезалітычных стаянак трапляюцца па ўсёй тэрыторыі (Добры Бор, Русакова, Раманавічы, Скема і інш.).

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн, 2002
2. 1 2 3  ЭГБ, 2001
3. ↑  Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2004—.

Літаратура
----------

* *Ксяндзоў У. П.* Стая́нка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 184. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Уладзімір Ксяндзоў.* Стая́нка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 424. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
* Стоянка // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

Спасылкі
--------

* Городище, селище, поселение, стоянка // Росархеолог  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
Стужачнапільны станок XIX стагоддзя
Сучасны стужачнапільны дрэваапрацоўчы станок**Стужачнапі́льны стано́к** — станок, прызначаны для распілоўвання разнастайных матэрыялаў (металы, горныя пароды, драўніна, будаўнічыя матэрыялы і інш.).

Першы патэнт на канструкцыю стужачнапільнага станка для апрацоўкі драўніны быў атрыманы англійскім інжынерам Уільямам Ньюберы ў 1807 годзе. У 1866 годзе французская фірма «Panhard & Levassor» стварыла стужачнапільны станок для рэзкі металаў, а першы стужачнапільны станок з індывідуальным электрычным прыводам з’явіўся ў 1911 годзе.

Рабочым інструментам станка з’яўляецца замкнёная ў кольца стужачная піла, нацягнутая на два шківы. Адзін са шківоў вядучы, другі абсталяваны прыстасаваннем для нацяжэння пілы. Шківы знаходзяцца на трывалым каркасе — пільнай раме. Паблізу верхняга шківа размяшчаецца прылада для ўлоўлівання стужачнай пілы пры яе аварыйным разрыве. У залежнасці ад канструкцыі і размяшчэння пільнай рамы, стужачнапільныя станкі бываюць вертыкальнымі, гарызантальнымі і з нахільнай рамай. Бываюць станкі з адной пілой і шматпільныя.

Сучасныя стужачнапільныя станкі і стужачныя пілы забяспечваюць розныя патрэбы рэзкі: контурнае пілаванне, адрэзка пад вуглом, рэзка пакетаў нарыхтовак рознага профілю і сячэння з добрай дакладнасцю. Яны могуць быць абсталяваны лічбавым праграмным кіраваннем.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002
2. 1 2 3  *Морозов А.* Столярные ленточнопильные станки // ЛесПромИнформ № 5 (79), 2011 г. (руск.)(Праверана 25 чэрвеня 2023)

Літаратура
----------

* Стужачнапі́льны стано́к // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Сычёв Ю. И.* Ленточнопильный станок // Горная энциклопедия: [в 5 томах] / гл. ред. Е. А. Козловский. — М.: «Советская энциклопедия», 1987. — Т. 3. Кенган — Орт. — 592 с. — 56 540 экз. — ISBN 5-85270-007-X. (руск.)
* *Элимелах, С. З.* Технология ленточного пиления / С. З. Элимелах. — Минск: ООО «ТМ АРГО-Графико», 2006. — 135 с. (руск.)
* Основы ленточного пиления и станки: учебно-методическое пособие для лабораторных работ (Праверана 25 чэрвеня 2023) / Ю. Р. Маркевич [и др.]; под ред. Э. М. Дечко, Ю. Р. Маркевича. — Мн.: БНТУ, 2014. — 80 с. 75 экз. — ISBN 978-985-550-335. (руск.)
* Ленточнопильный станок // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Стужачнапільны станок
* *Морозов А.* Столярные ленточнопильные станки // ЛесПромИнформ № 5 (79), 2011 г. (руск.)(Праверана 25 чэрвеня 2023)
**Карфаген** (фінік. *Qart Hadasht*, лац.: Carthago, фр.: Carthage) — горад у Тунісе, прыгарад сталіцы краіны. Назва Qart Hadasht (у пунічным запісе без галосных Qrthdst (קרת חדשת)) перакладаецца з фінікійскай мовы як «новы горад».

Гісторыя
--------

### Карфагенская дзяржава

Асноўны артыкул: **Карфаген**
Карфаген у першыя стагоддзі свайго існавання
Карфаген заснаваны ў 814 годзе да н.э. каланістамі з фінікійскага горада Ціра. Пасля падзення фінікійскага ўплыву Карфаген перападпарадкоўвае сабе былыя фінікійскія калоніі і ператвараецца ў сталіцу найбуйнейшай дзяржавы Заходняга Міжземнамор’я. Да III стагоддзя да н.э. карфагенская дзяржава падпарадкоўвае Паўднёвую Іспанію, Паўночную Афрыку, заходнюю Сіцылію, Сардзінію, Корсіку. Пасля серыі войн супраць Рыма (Пунічныя войны) страціў свае заваяванні і быў разбураны ў 146 годзе да н.э. яго тэрыторыя пераўтворана ў правінцыю Афрыкі.

### Рымская эпоха

Юлій Цэзар прапанаваў заснаваць на месцы разбуранага Карфагена рымскую калонію (яна была заснавана пасля яго смерці). Дзякуючы зручнаму размяшчэнню на гандлёвых шляхах горад неўзабаве зноў разросся і стаў сталіцай рымскай правінцыі Афрыкі, якая ўключала зямлі цяперашняга паўночнага Туніса.

Рэшткі старажытнарымскай тэрмы Антоніна ў Карфагене.
### Пасля Рыма

Падчас Вялікага перасялення народаў і распаду Заходняй Рымскай імперыі Паўночная Афрыка была захоплена вандаламі і аланамі, якія зрабілі Карфаген сталіцай сваёй дзяржавы. Гэта дзяржава праіснавала да 534 года, калі палкаводцы ўсходнерымскага імператара Юстыніяна I вярнулі афрыканскія землі імперыі. Карфаген стаў сталіцай Карфагенскага экзархата.

Падзенне
--------

Пасля заваявання Паўночнай Афрыкі арабамі новым цэнтрам рэгіёна Іфрыкія стаў заснаваны імі ў 670 годзе горад Кайруан, і Карфаген даволі хутка загас.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Pauly-Wissowa · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX455863 · BNF: 11941736v · GND: 4029802-4 · LCCN: sh85020502 · NDL: 00565072 · NKC: ge129543 · NLG: 42745 · VIAF: 316429855, 315170007, 4549154387113230970004 |

 |



1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 6 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Такай.
Вінаграднікі Такая-Хедзьяльі
**Такай-Хедзьялья (Такай)** (венг.: Tokaj) — вінаробны раён, дзе робяць такайскія віны з белых гатункаў вінаграду. Асноўная частка рэгіёна знаходзіцца на тэрыторыі Венгрыі; менш славутая яго частка — на поўдні Зэмпліна (7 вёсак у Трэбішаўскі раён) у Славакіі.

Гісторыя вінаробства ў Такаі
----------------------------

Такайскі вінны склеп (Венгрыя)
Самае першае сведчанне існавання такайскага вінаробства адносіцца да 1550 года. Венгерскі паэт Іштван Чуяк з Мішкальца венг.: Miscolczi Czulyak István апеў у сваім вядомым жартоўным гімне «Jocoserium» такайскія віны з Тарцаля і Мезеша.

Сучасны спосаб вытворчасці лепшых такайскіх він (з дапамогай высакароднай цвілі Botrytis cinerea) быў вынайдзены капеланам сям'і Ракацы. У 1683 годзе польскія рыцары, якія знялі турэцкую аблогу Вены, прывезлі такайскае віно ў Рэч Паспалітую. У 1703 годзе князь Ракацы адправіў партыю віна Людовіку XIV — з гэтага часа віно набыла вядомасць у Францыі.

У 1908 годзе была афіцыйна зацвержана зона вытворчасці такайскіх він. У той час Венгрыя і Славакія ўваходзілі ў адзінае дзяржаўнае ўтварэнне — Аўстра-Венгрыю; гэтым тлумачацца пазнейшыя прэтэнзіі Славакіі (да якой пасля падзела краіны перайшла частка вінаробнага раёна Такай) на вытворчасць такайскіх він.

Пасля прыхода да ўлады камуністаў (1949 год) шмат якія з традыцый вытворчасці Такая былі парушаны. Толькі ў 1990-я гады старажытныя метады вытворчасці віна пачалі адраджацца, у тым ліку і пад дзяржаўным кантролем.

Славацкі Такай
--------------

Прэтэнзіі Славакіі на вытворчасць такайскіх він гістарычна абгрунтаваныя. У 1908 годзе, калі была афіцыйна зацвержана зона вытворчасці такайскіх він, Венгрыя і Славакія ўваходзілі ў склад Аўстра-Венгрыі; пасля падзела імперыі да Славакіі адышла частка такайскіх вінаграднікаў — 7 вёсак у Трэбішаўскім раёне на поўдні Зэмпліна.

У сярэдзіне ХХ стагоддзя венгры лічылі за лепшае проста скупляць практычна ўсё віно, якое выраблялася на славацкай частцы такайскіх вінаграднікаў, пасля чаго рэалізоўвалі пад назвай венгерскага такая.

У 1989 годзе славацкія вінаробы выпусцілі на рынак славацкі такай (Tokajske vino), што выклікала доўгачасовую судовую справу паміж дзвюма краінамі, якая да гэтага часу не скончана. Некалькі тыпаў славацкіх такайскіх він, якія вырабляюцца цяпер, вельмі высокай якасці, але значна больш танныя.

Абарона гандлёвай маркі
-----------------------

Венгерскія вінаробы змагаюцца за выключнае права на гандлёвую марку «Такай». Складаная судовая справа са Славакіяй — не адзіны выпадак такога роду: у 2008 Венгрыя здолела дамагчыся перайменавання эльзаскага віна *такай піно гры* ў *піно гры д'эльзас*. Пры гэтым віны з назвай «Такай» працягвае вырабляць крымскі завод Масандра.

Гл. таксама
-----------

* Такайскія віны

Літаратура
----------

* Токай // Джонсон Х. Робинсон Дж. Вино: Атлас мира. М.: Изд-во Жигульского, 2002. с, 250—251.
* Токай-Хедьялья // Каллек К. вино: иллюстрированая энциклопедия. М.: Лабиринт-Пресс. 2003. С. 224—227, 239

Спасылкі
--------

* Паходжанне Такая і яго гісторыя
* Іштван Чуйяк з Мішкольца
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Забельскае.

**Забе́льскае** — возера ў Беларусі, у Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Бярозаўка, за 4 км на поўнач ад горада Глыбокае, каля вёскі Забелле.

Плошча паверхні 0,44 км². Даўжыня 1,51 км, найбольшая шырыня 0,44 км, даўжыня берагавой лініі 4,72 км. Найбольшая глыбіня возера 2,1 м, сярэдняя 1,2 м. Аб’ём вады 0,52 млн м³. Плошча вадазбору 11,1 км².  

Катлавіна Забельскага рэшткавага тыпу, выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны ў паўднёвай частцы стромкія, вышынёй 14—15 м, астатнія спадзістыя, вышынёй ад 3 да 9 м. Берагавая лінія звілістая. Берагі пясчаныя, месцамі забалочаныя, вышынёй да 0,2 м. Паўднёва-ўсходнія і паўднёва-заходнія берагі спалавінныя. Месцамі ўздоўж берагоў пойма шырынёй да 50 м. Дно возера плоскае, выслана сапрапелем. На возеры востраў плошчай 0,7 га.  
Возера эўтрофнае з прыкметамі антрапагеннага дыстрафіравання. Праточнае. Прыбярэжная расліннасць займае палосу шырынёй да 30 метраў.
Злучана з азёрамі Марцыбылінскае і Мушкацкае. На захад ад возера пралягае аўтамабільная дарога Р3.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, карась, плотка.

Літаратура
----------

* Забельскае // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Витебская область. Глубокский район: карта. — Мн.: Белкартография, 2012. — 3 000 экз. (руск.)
* Ліст карты N −35-32. Выданне 1980 года. (руск.)

Спасылкі
--------

* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  (руск.)
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  (руск.)
**Тайнінскае** — сяло ў Расіі, у Мыцішчынскім раёне Маскоўскай вобласці. Вырасла на ўзвышэнні ля зліцця двух рэк — Сукромкі і Яўзы. Датуецца 1401—1402 годам. У сяле па распараджэнні Івана Грознага быў пабудаваны пуцявы царскі палац, у якім цары спыняліся бы на шляху ў Траецкі манастыр. У 1665—1667 гадах пабудаваная царква Звеставання. Яна пабудаваная на месцы драўлянай царквы Мікалая Чудотвоца вядомай з XVI стагоддзя, пабудаванай пры Іване Грозным і разбуранай пры Літоўскім спусташэнні.

У сяле ў 1996 годзе быў пастаўлены помнік цару Мікалаю II, падарваны ў 1997 годзе камуністычнымі тэрарыстамі. Узноўлены і ізноў адчынены ў 2000 годзе.

Сяло і помнік з'яўляецца месцам паломніцтва рускіх манархістаў і нацыяналістаў; рэгулярна ў сяле праводзіцца Чын усенароднага пакаяння рускага народа за «грэх царазабойства, які адбыўся пры абыякавасці грамадзян Расіі», які «народам нашым не раскаян. Гэты грэх ляжыць на душы народа найцяжкім грузам». Арганізатары лічаць, што толькі «каянне за забойства цара Мікалая Другога прывядзе да выратавання Святой Русі».

Чыгуначная платформа Тайнінская (Яраслаўскі кірунак).

Спасылкі
--------

* Чын усенароднага пакаяння рускага народа
**Юзаф Трубовіч** (6 студзеня 1926 — 26 чэрвеня 2020) — беларускі каталіцкі царкоўны дзеяч, быў найстарэйшым каталіцкім святаром у Беларусі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 6 студзеня 1926 года на Віцебшчыне ў вёсцы Невярышкі. Скончыў Вышэйшую духоўную семінарыю ў Рызе, там жа атрымаў прэзбітэрскае пасвячэнне з рук біскупа Казіміра Дульбіньскага 30 верасня 1956 года. Пасля пасвячэння 20 гадоў працаваў у Латвіі, а потым прыехаў у Гродна і на працягу 12 гадоў працаваў у францысканскім касцёле.

У 1988—1992 гадах быў прэфектам Вышэйшай духоўнай семінарыі ў Рызе, а наступныя сем гадоў быў пробашчам катэдральнай парафіі Святога Францішка Ксаверыя ў Гродне.

З 1999 года з’яўляўся рэзідэнтам у парафіі Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Панны Марыі ў Гродне.

Памёр 26 чэрвеня 2020 года. Пахаваны 30 чэрвеня ў Гродне на прыкасцёльным цвінтары касцёла Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі.

Зноскі
------

1. ↑  Памёр найстарэйшы каталіцкі святар у Беларусі Юзаф Трубовіч
2. ↑  У Гродне памоляцца за спачылага ксяндза Юзафа Трубовіча ў першую гадавіну смерці
3. ↑  Адышоў у вечнасць кс. прэлат Юзаф Трубовіч (дапоўнена)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юдзіцкі.

**Юзаф Юдзіцкі** (1719 — 1797) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Біяграфія
---------

Маршалак рэчыцкі з 1767, староста рэчыцкі з 1773, вялікі абозны літоўскі з 1774, вялікі стражнік літоўскі ў 1776—1789; у 1777 маршалак Трыбуналу ВКЛ. Быў таксама старостам стралкоўскім і багінскім. Шмат разоў выбіраўся паслом на соймы.

З 1783 генерал-лейтэнант, камандзір 1-й дывізіі войска ВКЛ, потым шэф 4-га палка булавы польнай. 1 чэрвеня 1792 прызначаны галоўнакамандуючым войскам ВКЛ падчас вайны з Расіяй, але 10 чэрвеня 1792 разбіты расійскімі войскамі пад Мірам і праз тыдзень заменены на пасадзе галоўнакамандуючага Міхалам Забелам. У 1793 служыў у расійскім войску. У 1797 у складзе дэлегацыі Мінскай губерні прысутнічаў на каранацыі Паўла I.

Кавалер ордэна Святога Станіслава (1777)

Сям'я
-----

З роду Юдзіцкіх герба ўласнага «Радван зменены», сын Міхала. 
Быў двойчы жанаты: спачатку з Марыяй, дачкой Марцыяна Міхала Агінскага, а потым з Алаізай, дачкой Альбрэхта Радзівіла. Дзякуючы другому шлюбу атрымаў ад цесця Рэчыцкае староства. Меў сыноў Яна, Станіслава і Юзафа.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Красноў М.* Юдзіцкія // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 770. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* *Гужалоўскі А.* Войска ВКЛ: апошнія старонкі гісторыі Архівавана 4 сакавіка 2016. // Беларускі гістарычны часопіс № 1-1994. — С. 48-52.


| ?Юзаф Юдзіцкі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Юзаф Юдзіцкі |  | Міхал Юдзіцкі |  | Антоні Юдзіцкі[d] |  | Міхал Станіслаў Юдзіцкі[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

 |
**За́беразь** (трансліт.: *Zabieraź*, руск.: Заберезь) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Бакштаўскага сельсавета.

Гісторыя
--------

У XVII — XVIII ст. вёска ў Ашмянскім павеце Віленскага ваяводства.

3 1795 г. у складзе Расійскай імперыі. У сярэдзіне XIX ст. у Бакштаўскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні, адносілася да Бакштаўскага казённага таварыства, дзяржаўная ўласнасць. У 1861 г. 330 рэвіскіх душ. Паводле перапісу 1897 г. 157 двароў, 1221 жыхар, дзейнічалі царква, жаночая царкоўна-прыходская школа, карчма. Акрамя земляробства жыхары займаліся сплавам лесу па рэках Бярэзіна і Іслач. У 1905 г. 1102 жыхары, 1022 дзесяціны зямлі, у 1909 г. 205 двароў, 1491 жыхар.

У 1-ю сусветную вайну вёска знаходзілася ў прыфрантавой зоне. Часткова была спалена.

3 1921 г. вёска (39 жылых дамоў, 93 гаспадарчыя пабудовы былі часова прыстасаваны пад жыллё, 689 жыхароў) у Бакштаўскай гміне Валожынскага павета Навагрудскага ваяводства Польшчы.

3 12 кастрычніка 1940 г. веска (242 двары, 1200 жыхароў), цэнтр Заберажскага сельсавета Юрацішкаўскага раёна. Дзейнічалі пачатковая школа, крама.

З ліпеня 1943 г. да ліпеня 1944 г. у вёсцы базаваўся Юрацішкаўскі падпольны РК КП(б)Б. У 1979 г. на доме, дзе ён знаходзіўся, устаноўлена мемарыяльная дошка.

У 1949 г. у вёсцы створаны калгас «Бальшавік». 3 16 ліпеня 1954 г. у Бакштаўскім сельсавеце, з 20 студзеня 1960 г. у Іўеўскім раёне. У 1970 г. 840 жыхароў, у 1986 г. 217 двароў, 495 жыхароў. Пасля ў складзе калгасу імя У. І. Ульянава. Працавала бібліятэка, крама.

Насельніцтва
------------

* 1999 — 165 двароў, 314 жыхароў.

Інфармацыя для турыстаў
-----------------------

* На доме дзе базаваўся Юрацішкаўскі падпольны РК КП(б)Б у 1979 годзе ўсталявана мемарыяльная шыльда.

Славутыя землякі
----------------

* Мікалай Шыла (1888—1948) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, журналіст. Член Рады БНР (1918).

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Заберазь Архівавана 28 жніўня 2016.

| ⛭**Бакштаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | 
* Бакшты

 |
| Вёскі | 
* Астраўцы
* Бакунова 1
* Бакунова 2
* Барысаўка
* Белы Бераг
* Вольдзікі
* Грабава
* Гудзішкі
* Гудзяняты
* Даўнары
* Дэвергі
* Заберазь
* Замошша 1
* Зубавічы
* Кукшын
* Навінкі
* Новае Козінава
* Паташня
* Пацавічы
* Расолішкі
* Ягадзень

 |
| Хутары | 
* Барсукі
* Вайнілаўшчына
* Восігіры
* Вялыя
* Завоі
* Замошша 2
* Каменная Слабада
* Круглы Бор
* Мылёва
* Навусць
* Перуч 1
* Перуч 2
* Петухова
* Посалі
* Сматра
* Старое Козінава
* Сухі Барок
* Сябрынь 1
* Сябрынь 2
* Хімры
* Шашкі
* Шчучы Бор

 |
Дунайскі канал зімой
**Дунайскі канал** (ням.: Donaukanal) у Вене — рукаў Дуная (не штучны канал, нягледзячы на назву). Ён адгаліноўваецца ад асноўнага рэчышча ў Дзёблінгу і зліваецца зноў у Зімерынгу, утвараючы такім чынам востраў з двух раёнаў Вены: Брыгітэнаў і Леапольдштадта. Даўжыня Дунайскага канала складае 17,3 км.

У адрозненне ад самога Дуная, дунайскі канал мяжуе з унутраным горадам, цэнтрам Вены. У гэтым раёне ў яго ўпадае рака Вена.

У  нямецкай мове назва *Kanal* (якая выкарыстоўваецца прыкладна з 1700 года) выклікае асацыяцыі з адкрытай каналізацыяй. Таму, Дунайскі канал некалькі разоў спрабавалі перайменаваць — напрыклад у *Kleine Donau* (Маленькі Дунай), — але беспаспяхова.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Дунайскі канал на Вікісховішчы |
Англіканскі дыякан у альбе з фіялетавай стулай паверх яе.
**Сту́ла** — частка літургічнага аблачэння рымска-каталіцкага, лютэранскага і англіканскага духавенства. Прадстаўляе сабою доўгую стужку з тканіны, якая павязваецца тым ці іншым чынам у залежнасці ад месца чалавека ў царкоўнай іерархіі. Стула звычайна той жа афарбоўкі, што і арнат або капа. Стула — сімвал духоўнай улады Папы Рымскага, кардынала, епіскапа, ксяндза, дыякана.

Літаратура
----------

* *Завальнюк У. М.* Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — Мінск, Изд-во Гревцова, 2013. — 808 с. ISBN 978-985-6954-73-6.

| Аблачэнне рымска-каталіцкага духавенства |
| --- |
|  | 
* Альба
* Арнат
* Берэт
* Гумерал
* Далматыка
* Інфула
* Капа
* Кардынальскі капялюш
* Комжа
* Крыж
* Мітра
* Палій
* Палярынка
* Пастарал
* Персцень
* Піуска
* Фераёла
* Пояс
* Стула
* Сутана
* Тыяра

 |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) |
Дунайскія княствы і Трансільванія
**Дуна́йскія кня́ствы** (рум.: Principatele Dunărene), **Малда-Валахія**, **Малдавлахія** (грэч. Μολδοβλαχία) — тэрмін, які выкарыстоўваецца для абазначэння княстваў Малдавія і Валахія, якія існавалі ў XIV—XIX стст. Тэрмін у саміх княствах доўга не ўжываўся. Упершыню быў уведзены ва ўжытак у Аўстрыйскай імперыі для іх апісання пасля падпісання Кючук-Кайнарджыйскага дагавора 1774 года.

У 1859 годзе княствы аб'ядналіся ў адзіную дзяржаву Аб’яднанае княства Валахіі і Малдавіі, васальнае Асманскай імперыі, якое абвясціла пазней незалежнасць падчас Руска-турэцкай вайны 1877—1878 гадоў і ператварылася ў 1881 годзе Каралеўства Румынія.

Гл. таксама
-----------

* Злучаныя правінцыі Валахіі і Малдавіі
* Аб’яднанае княства Валахіі і Малдавіі
* Аб’яднанне Дунайскіх княстваў
* Рэвалюцыі 1848 года ў Дунайскіх княствах

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Чарапашкі-Ніндзя: Наступная мутацыя** (англ.: Ninja Turtles: The Next Mutation) — амерыканскі тэлесерыял па матывах коміксаў пра Чарапашак-ніндзя.

Сюжэт
-----

Магутным суперзлачынцу Лорду Дракону ўдаецца выбрацца з вымярэння сноў. Між тым Чарапашкі-Ніндзя знаёмяцца з чарапашкамі жаночага полу. Выявілася, што яна была ў адной каністры з Леанарда, Данатэла, Рафаэлем і Мікеланджэла. Яе знайшоў японскі майстар ніндзя Чанг І, добры сябар Сплінтэра, які загінуў ад рук Цмока. Чарапашкі называюць яе Венерай Мілоскай, у гонар статуі багіні Афрадыты. Яна з дапамогай сваіх магічных сіл дапамагае Чарапашкі раз і назаўжды знішчыць Шрэдэра, але перад імі паўстае новая пагроза — магутны Лорд Дракон.

Закрыццё
--------

Пасля таго, як мультсерыял пра Чарапашак-ніндзя закончыў сваё існаванне, Кевін Істмен вырашыў стварыць гэты серыял. Ён падвергнуўся крытыцы з боку фанаў, так як у серыяле адсутнічалі героі Кейсі Джонс і Эйпрыл О’Ніл і злачынцы, такія як Крэнг, Бібоп і Ракстэдзі з арыгінальнага мультсерыяла, і з’явіліся новыя, менш цікавыя персанажы, такія як Лорд Дракон, доктар Куізі і Малпа-злачынец. Серыял зусім не падабаўся гледачам і за нізкіх рэйтынгаў закончыў сваю трансляцыю пасля 26-га эпізоду.

Зноскі
------

1. ↑   — 1997. Праверана 16 верасня 2017.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Скрыганаў.

**Макс́ім Пятр́овіч Скр́ыганаў** (19 лютага 1892 — 24 лютага 1951) — савецкі военачальнік беларускага паходжання, контр-адмірал (1940 год).

Біяграфія
---------

Скончыў школу юнг (1914), мінна-машынную школу (1915), вучэбны атрад падводнага плавання (1916), Ваенна-марское вучылішча (10.1918-08.1923), Спецыяльныя курсы каманднага складу ВМС РСЧА (02.1924-02.1925), курсы Ваенна-палітычнай акадэміі імя М. Г. Талмачова (1929), курсы ўдасканалення каманднага складу Ваенна-марской акадэміі імя К. Я. Варашылава (1931).

Праходжанне службы: унтэр-афіцэр 1 стацці ПЛ «Барс», «Кугуар» (1916-1918), мінны машыніст брыгады ПЛ (1918) Балтыйскага флоту, памочнік вахтавы начальніка лінейнага карабля «Парыжская Камуна» (08.-12.1923), мінёр ПЛ «Рысь» / «Бальшавік» (12.1923-02.1924), «Ёрш» / «Працоўны» (02.-04.1925), старшы памочнік камандзіра ПЛ «Рысь» / «Бальшавік» (04.1925-01.1926), камандзір ПЛ «Тур» / «Таварыш» (01.1926-02.1929), «Л-1» / «Ленінец» (02.-11.1929), камандзір дывізіёна ПЛ (11.1929-10.1933) Марскіх сіл Балтыйскага мора, камандзір асобнага дывізіёна ПЛ Паўночнай ваеннай флатыліі (10.1933), камандзір дывізіёна ПЛ (11.1933-03.1937), камандзір 4-й брыгады ПЛ (03.1937-05.1938), памочнік камандуючага Ціхаакіянскім флотам па матэрыяльна-тэхнічным забеспячэнні (05.1938-06.1939), камандзір вучэбнага атрада падводнага плавання імя С. М. Кірава (09.1939-02.1951).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Долготович Б. Д.* Адмиралы земли белорусской: биограф. справочник / Б. Д. Долготович; под. ред. А. А. Римашевского. — Мн.: Беларусь, 2009. — 98 с. — 1 500 экз. — ISBN 978-985-01-0821-0.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
Бронзавы знак у пункце адліку Пулкаўскага мерыдыяна. Круглая зала Пулкаўскай абсерваторыі
**Пулкаўскі мерыдыян** — мерыдыян, які праходзіць праз цэнтр Круглай залы галоўнага будынка Пулкаўскай абсерваторыі і размешчаны за 30°19’34" на ўсход ад Грынвіцкага мерыдыяна. Да пачатку XX стагоддзя выкарыстоўваўся ў якасці нулявога мерыдыяна для адліку геаграфічнай даўгаты на картах Расійскай імперыі.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

| ⛭Нулявыя мерыдыяны |
| --- |
| 
* Пулкаўскі мерыдыян
* Парыжскі мерыдыян
* Мерыдыян Фера
* Грынвіцкі мерыдыян
* Апорны мерыдыян

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пукапука (значэнні).
**Пукапука**, таксама **Пука-пука** (фр.: Pukapuka, Puka Puka) — атол архіпелага Туамоту. З'яўляецца муніцыпалітэтам Французскай Палінезіі. Плошча — 5,4 км². Насельніцтва (2017 г.) — 163 чалавекі.

Атол Пукапука месціцца за 1190 км на паўночны ўсход ад Папеэтэ, адміністрацыйнага цэнтра Французскай Палінезіі. Уяўляе сабою старажытны каралавы рыф на вяршыні падводнага вулкана, сфарміраванага каля 49,5 — 49,9 млн гадоў таму. Вышыня каралавага фундамента — 265 м. Амаль палову плошчы атола займае замкнёная ўнутраная лагуна.

Карэнныя насельнікі — маркізцы, якія адрозніваюцца па мове і культуры ад паўмоту, астатніх жыхароў Туамоту. Адкрыты галандскімі мараплаўцамі ў 1616 г. У сярэдзіне XIX ст. далучаны да французскіх каланіяльных валоданняў. З пачатку XX ст. асноўным эканамічным заняткам тубыльцаў стала вырошчванне какосавай пальмы. Плантацыі на Пукапука лічацца аднымі з найбольш прадукцыйных у Палінезіі. У 1979 г. пабудаваны аэрапорт.

Спасылкі
--------

* PUKA PUKA — SPCPF
* Mairie de Pukapuka
* Atoll de Puka Puka
**Метанефрос** (ад стар.-грэч.: metá — «паміж, пасля» і nephrós — «нырка») — парны орган выдзялення ў вышэйшых пазваночных (у тым ліку ў чалавека).

У працэсе зародкавага развіцця метанефрос змяняе мезанефрас. Мачавыя канальцы метанефраса фармуюцца з несегментаванага задняга ўчастка — нефратома. Пачынаюцца канальцы мальпігіевымі цельцаміі, вонкавыя ж іх канцы адкрываюцца ў выраст вольфава канала — мачаточнік. У сталага арганізма метанефрас застаецца ў выглядзе ныркі.

Літаратура
----------

* *Метанефрос* — артыкул з Біялагічнай энцыклапедычнага слоўніка.
* *Метанефрос* — артыкул з Вялікай медыцынскага слоўніка.
* *Метанефрос* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі..


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
Дарычная метопа
Метопа Парфенона: бітва кентаўраў з лапіфамі
**Мето́па** (μετόπη — прастора паміж вачамі) — у архітэктуры элемент фрыза дарычнага ордара ў выглядзе каменных або керамічных пліт, якія запаўняюць прамежкі паміж дзвюма трыгліфамі. Метопы нярэдка ўпрыгожваліся рэльефамі, радзей — жывапісам.

Да развіцця каменнай архітэктуры метопамі звалі прамавугольныя прамежкі паміж тарцамі бэлек перакрыцця, якія выходзяць на фасад будынка.

Літаратура
----------

* Robertson, D. S. (1929) *Handbook of Greek and Roman Architecture*. Cambridge: Cambridge University Press.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Метопа

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 121666019 · GND: 4169740-6 · LCCN: sh85084435 |
3D мадэль малекулы метану
**Метан**, або **балотны газ**, або **тэтрагідрыд вугляроду** (CH4) — самы просты прадстаўнік вуглевадародаў. Даўжыня сувязі C-H 1,09 нм.

У нармальных умовах метан — газ без паху і колеру. тэмпература плаўлення −182.5 градусаў Цэльсія, тэмпература кіпення — 161.5 градусаў Цэльсія.

Метан тэрмічна найбольш стабільны сярод вуглевадародаў. У вадзе раствараецца слаба. З кіслародам і паветрам утварае гаручыя і выбуховыя сумесі ў шырокім дыяпазоне канцэнтрацыяў. З вадой пры нізкіх тэмпературах і падвышаным ціску ўтварае газавыя гідраты.

Метан — галоўная складовая частка прыроднага газу, спадарожнага газу, рудніковага газу. На Зямлі метан утвараецца шляхам анаэробнага раскладання цэлюлозы. Метан з’яўляецца кампанентам атмасферы Юпітэра, Сатурна (і ягонага спадарожніка Тытана), Урана, Нептуна.

У прамысловасці метан атрымліваюць з прыроднага газу, спадарожных нафтавых газаў, крэкінгам нафтапрадуктаў і каксаваннем каменнага вугалю. Метан у атмасферы шахтаў пры здабычы каменнага вугалю утварае пагрозу выбуху.

Ужываюць для атрымання метанолу, фармальдэгіду, нітраметану, сажы, ацэтылену, вадароду, сінільнай кіслаты (узаемадзеяннем з аміякам), вадзянога газу і інш. а таксама як паліва.

Метан у атмасферы Зямлі адыгрывае ролю парніковага газу, і баланс утрымання Метан у атмасферы, гідрасферы і літасферы Зямлі мае істотны ўплыў на клімат.

Зноскі
------


| ⛭Вуглевадароды |
| --- |
| Алканы | 
* Метан
* Этан
* Прапан
* Бутан
* Пентан
* Гексан
* Гептан
* Актан
* Нанан
* Дэкан
* Ундэкан
* Дадэкан
* Трыдэкан
* Тэтрадэкан
* Пентадэкан
* Гексадэкан
* Гептадэкан
* Актадэкан
* Нанадэкан
* Эйказан

 |
| Алкены | 
* Этылен
* Прапілен
* Бутылен
* Ізабутылен
* Пентэн

 |
| Алкіны | 
* Ацэтылен
* Прапін
* Бутын

 |
| Дыены | 
* Бутадыен
* Ізапрэн

 |
| Іншыя ненасычаныя | 
* Вінілацэтылен
* Дыяцэтылен

 |
| Цыклаалканы | 
* Цыклапрапан
* Цыклабутан
* Цыклапентан
* Цыклагексан
* Дэкалін
* Індан

 |
| Араматычныя | 
* Бензол
* Талуол
* Дыметылбензолы
* Этылбензол
* Прапілбензол
* Кумол
* Стырол
* Фенілацэцілен
* Індан
* Цыклабутадыен
* Дыфеніл
* Дыфенілметан
* Трыфенілметан
* Тэтрафенілметан

 |
| Поліцыклічныя | 
* Нафталін
* Антрацэн
* Пентацэн
* Фенантрэн
* Пірэн
* Бензпірэн
* Азулен

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11980022t · GND: 4169678-5 · LCCN: sh85084379 · Microsoft: 516920438, 2908678605 · NDL: 00576602 · NKC: ph122774 |

 |
**Бабо́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Жлобінскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Бабоўка.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Жлобінскага раёна Бабруйскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Жлобінскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 9 жніўня 1962 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Стараруднянскага (4 населеныя пункты: вёскі Бабоўка, Баршчоўка, Даліна і Падлессе), Майскага (3 населеныя пункты: вёскі Асінаўка, Лугавая Вірня і Чорная Вірня) і Кіраўскага (вёска Піцераўка) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 8 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 жніўня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 30 (989).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Беларуская сацыял-дэмакратычная работніцкая група** *(БСДРГ)* — палітычная арганізацыя, якая дзейнічала ў 1915 – 1918 г. на тэрыторыі Беларусі, акупіраванай германскімі войскамі ў 1-ю сусветную вайну. 

Утварылася ў выніку разыходжанняў па пытаннях тактыкі і нацыянал-дзяржаўнага будаўніцтва паміж дзеячамі Беларускай сацыялістычнай грамады (БСГ). Частка з іх, марксісты (А. Луцкевіч, І. Луцкевіч, А. Пашкевіч (Цётка) і інш.) заснавалі БСДРГ. Група рабіла стаўку на работу ў масах, арганізоўвала прафсаюзы, кааператывы і іншыя арганізацыі, мела ў іх сваіх прадстаўнікоў. Удзельнічала ў стварэнні Беларускага народнага камітэта ў Вільні, на чале якога стаяў А. Луцкевіч. У нацыянальна-дзяржаўным пытанні БСДРГ выказвалася за Канфедэрацыю Вялікага княства Літоўскага і ўваходзіла ў яе раду. Першапачаткова БСДРГ стаяла на пазіцыі, каб у склад канфедэрацыі ўвайшлі ўсе акупіраваныя беларускія і літоўскія землі. Пасля ўтварэння Літоўскай Тарыбы, якая заявіла пра жаданне адрадзіць асобна літоўскую дзяржаву і ўключыць у яе склад таксама тэрыторыю ўсёй Віленскай і частку Гродзенскай губерняў, БСДРГ амаль цалкам прыняла пастулаты Сувязі незалежнасці і непадзельнасці Беларусі і ў верасні 1917 г. выказалася за стварэнне Беларуска-Літоўскай дзяржавы з аўтаномнымі Беларуссю і Літвой, за ўключэнне ў гэту дзяржаву ўсіх беларускіх зямель, за прызнанне раўнапраўя ўсіх народаў у ёй, забеспячэне «ўрадавага» статуса мясцовым мовам і школьнае навучанне на роднай мове. 

Пасля абвяшчэння ў снежні 1917 г. Літоўскай рэспублікі група стала на незалежніцкія пазіцыі. Група брала ўдзел у канферэнцыі беларускіх паргый і арганізацый (25—27 студзеня 1918), на якой была ўтворана Віленская беларуская рада на чале з A. Луцкевічам. Падтрымала стварэнне Беларускай Народнай Рэспублікі. 18 сакавіка 1918 І. і А. Луцкевічы былі кааптаваны ў Раду БНР, 23 сакавіка яны прапанавалі абвясціць незалежнасць БНР. Пасля 3-га расколу БСГ (красавік 1918 г.) БСДРГ аб'ядналася з марксістамі, якія пакінулі БСГ, і ўтварыла з імі Беларускую сацыял-дэмакратычную партыю.

Літаратура
----------

* Луцкевіч, А. За дваццаць пяць гадоў (1903—1928): Успаміны аб працы першых беларускіх палітычных арганізацый: Беларуская рэвалюцыйная грамада, Беларуская сацыялістычная грамада / Антон Луцкевіч; [Пасляслоўе А. М. Сідарэвіча]. — Мн.: Беларуская савецкая энцыклапедыя імя П. Броўкі, 1991. — 62, [1] с.
* Сідарэвіч, А. М. Беларуская сацыял-дэмакратычная работніцкая група / А. М. Сідарэвіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2. — С. 409.
* Сідарвэіч, А. Беларускі шлях // Літаратура і мастацтва. — 1990. — №. — 23 лістапада. — С. ; №. — 30 лістапада. — С.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Металург.
**Лядо́вы пала́ц «Металу́рг»** — спарткомплекс у горадзе Жлобін Гомельскай вобласці Беларусі. Уведзены ў эксплуатацыю 29 снежня 2006 года. Асноўнае прызначэнне — правядзенне матчаў па хакею з шайбай, спаборніцтваў па фігурнаму катанню, шорт-трэку і іншых лядовых відах спорту. Прадугледжана магчымасць трансфармавання хакейнай каробкі ў пляцоўку для гульнявых відаў спорту, спартыўных адзінаборстваў, тэніса, цяжкай атлетыкі, гімнастыкі, бокса, а таксама ў сцэну для правядзення канцэртаў і іншых відовішчных мерапрыемстваў. Трыбуны размешчаны С-падобна, умяшчальнасць палаца складае 2018 гледачоў.

Лядовы палац уваходзіць у склад фізкультурна-аздараўленчага спартыўнага комплексу «Цэнтр алімпійскага рэзерву па хакеі з шайбай і плаванню горада Жлобіна». Арэна з'яўляецца хатняй пляцоўкай хакейнага клуба «Металург», які выступае ў беларускай экстралізе, а таксама базай для дзіцячых хакейных секцый. У палацы працуюць залы сілавой падрыхтоўкі, кардыя-трэнажораў, аэробікі і настольнага тэніса. У свабодны ад спартыўных мерапрыемстваў час лядовая пляцоўка задзейнічана для правядзення масавых катанняў на каньках.

Зноскі
------

1. ↑  История создания ХК «Металлург» **(нявызн.)**.  Официальный сайт ХК «Металлург-Жлобин». Архівавана з першакрыніцы 15 красавіка 2012. Праверана 10 студзеня 2010.

Спасылкі
--------

* Лядовы палац «Металург» на сайце «НаКатке — все катки Беларуси» Архівавана 11 лютага 2011.

Гл. таксама
-----------

* ХК Металург Жлобін
**Белару́ская сацыялагі́чная асацыя́цыя** — добраахвотная навукова-грамадская арганізацыя, якая аб’ядноўвае вучоных і спецыялістаў, што працуюць у галіне сацыялогіі. Створана ў 1994 годзе, з’яўляецца правапераемніцай Беларускага аддзялення Савецкай сацыялагічнай асацыяцыі. Асноўныя задачы: павышэнне прафесійнага ўзроўню членаў асацыяцыі, пашырэнню сацыялагічных ведаў; садзейнічанне развіццю сацыялагічнай навукі, павышэнню абгрунтаванасці і дзейнасці яе рэкамендацый; выяўленне прыярытэтных кірункаў сацыяльна-эканамічнага, палітычнага і культурнага развіцця Беларусі і асобных яе рэгіёнаў; развіццё навуковых сувязяў і супрацоўніцтва з сацыёлагамі іншых краін і міжнароднымі навуковымі арганізацыямі; арганізацыя і правядзенне навуковых кангрэсаў, канферэнцый, сімпозіумаў, семінараў; выдавецкая дзейнасць. У рамках Беларускай сацыялагічнай асацыяцыі вядзецца экспертна-кансультацыйная дзейнасць па пытаннях сацыялогіі, праводзяцца сацыялагічная экспертызы палітычных, прававых, эканамічных, тэхнічных і іншых праектаў. Разам з іншымі навуковымі ўстановамі і арганізацыямі выдала манаграфіі А. У. Рубанава «Сацыяльны суб’ект: матывы і дзейнасць» (1994), Г. М. Сакаловай «Эканамічная сацыялогія», Я. М. Бабосава «Катастрофы: сацыялагічны аналіз» (1995) і іншае.

Літаратура
----------

* *В. А. Кліменка*. Беларуская сацыялагічная асацыяцыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).. — С. 426.
**Металазна́ўства** — навука пра састаў, будову і ўласцівасці металаў і сплаваў, пра іх залежнасць (заканамернасці змен) ад вонкавых уздзеянняў (цеплавых, механічных, хімічных і інш.). Асноўная практычная задача металазнаўства — пошук аптымальных саставаў і метадаў апрацоўкі сплаваў для атрымання патрэбных (зададзеных) уласцівасцей. Металазнаўства ўмоўна падзяляюць на тэарэтычнае, якое разглядае агульныя заканамернасці будовы і працэсаў, што адбываюцца ў металах і сплавах пры розных уздзеяннях, і прыкладное, якое вывучае тэхналагічныя працэсы апрацоўкі (тэрмічная апрацоўка, ліццё, апрацоўка металаў ціскам), а таксама канкрэтныя класы металічных матэрыялаў. Састаўной частка металазнаўства з’яўляецца металаграфія.

Гісторыя
--------

Металазнаўства развіваецца з другой паловы XIX ст. Яго заснавальнікамі лічацца Дз. К. Чарноў і П. П. Аносаў. Развіццю металазнаўства спрыяла адкрыццё ў 1869 годзе перыядычнага закону Дз. Л. Мендзялеева, што дазваляе прадбачыць уласцівасці як чыстых металаў, так і сплаваў. Станаўленню металазнаўства спрыялі працы Ф. Асмонда[en] і А. Партэвена (Францыя), Г. Тамана (Германія), У. Робертс-Аўстэна[en] (Вялікабрыганія) Г. Хоу[en] (ЗША) і інш. Значны ўклад у развіццё металазнаўства зрабілі расійскія вучоныя Г. В. Курдзюмаў, А. А. Бочвар, А. А. Байкоў і інш.

Беларусь
--------

На Беларусі работы ў галіне металазнаўства вядуцца ў Інстытуце фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў, Фізіка-тэхналагічным інстытуце НАН Беларусі, БНТУ, інш. ВНУ і галіновых НДІ. Распрацоўваюцца пытанні павышэння якасці металапрадукцыі, удасканалення тэхналогіі яе апрацоўкі, укаранення новых спосабаў уздзеяння на структуру і ўласцівасці металаў і сплаваў, стварэння новых матэрыялаў і інш. Важкі ўклад у развіццё металазнаўства зрабілі працы беларускіх вучоных Г. А. Анісовіча, С. А. Астапчыка, С. І. Губкіна, К. В. Горава, Я. Р. Канавалава, В. П. Севярдэнкі, А. В. Сцепаненкі, В. М. Чачына і інш.

Літаратура
----------

* Металазнаўства // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
* Бочвар А. А. Металловедение. 5 изд. М. 1956;
* Болховитинов Н. Ф. Металловедение и термическая обработка. 6 изд М. 1965;
* Структура и свойства металлов и сплавов. Мн. 1974.
**Метр** — ідэальная схема чаргавання ў вершаваных радках метрычнага верша галоўных рытмастваральных кампанентаў (доўгіх і кароткіх складоў — у антычным, націскных і ненаціскных — у сілаба-танічным). Асноўнай метрычнай адзінкай верша з'яўляецца стапа. Пэўная колькасць аднолькавых стопаў утварае памер верша. У вялікай ступені менавіта метр стварае багацце рытмічнай варыянтнасці метрычнага верша. Метр вельмі адчувальна ўплывае на рытм метрычнага верша,
з'яўляючыся адным з асноўных яго стваральнікаў. Рытмічным тэндэнцыям беларускай мовы больш характэрна ўзыходзячая хваля гучання. Гэтаму адпавядаюць ямб і анапест — метры, якія ўвасабляюць гэту прасадычную ўласцівасць беларускай мовы мовы.

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
**Метано́л, меты́лавы спірт, карбінол, драўнінны спірт** — прасцейшы прадстаўнік аліфатычных насычаных аднаатамных спіртоў, CH3OH. Упершыню атрыманы Ж. Дзюма и Э. Пеліго.

Бясколерная лёгкарухомая вадкасць з характэрным пахам, падобным да паху этылавага спірту. Малекулярная маса 32,04 а. а. м. Змешваецца з вадой і арганічнымі растваральнікамі, раствараецца ў хлараформе. Тэмпература плаўлення −97,88 °C. Тэмпература кіпення 64,509 °C. Шчыльнасць 0,7928 г/см³ (пры 20 °C). У прыродзе амаль не сустракаецца у свабодным стане.

Атрыманне
---------

Раней метылавы спірт атрымлівалі метадам сухой перагонкі драўніны. У сучаснасці яго атрымліваюць некалькім хімічнымі метадамі. Асноўным з'яўляецца сінтэз з сумесі аксіду вугляроду(II) (CO) і вадароду ў прысутнасці каталізатараў ZnO, Cr2O3 пры тэмпературы 400 °C і ціску 2·107—3·107 Па. 

CO + 2 H2 → CH3OH
Рэакцыю могуць паскорыць такія каталізатары, як аксід медзі, цынку альбо хрому.

Выкарыстанне
------------

Метанол выкарыстоўваецца ў прамысловасці ў складзе антыфрызаў, растваральнікаў лакаў і фарбаў, у якасці паліва і зыходнай сыравіны ў працэсах атрымання фармальдэгіду, хлорыстага метылу і інш.

Шкоднае ўздзеянне
-----------------

Метанол з'яўляецца вельмі атрутным рэчывам. Пашкоджвае нервовую і сасудзістую сістэму. У дозах 4—15 мл выклікае слепату і цяжкае атручэнне арганізма чалавека. Смяротная доза для чалавека складае 30—100 мл.

Зноскі
------

1. ↑  Артыкул на сайце ХиМиК.ру  (руск.)
2. 1 2 3  *Крамаренко В. Ф.* Токсикологическая химия на сайце ХиМиК.ру  (руск.)
3. ↑  Pentti Mälkönen: *Orgaaninen kemia*, s. 83. Otava, 1979. 951-1-05378-7.

Літаратура
----------

* Хімічны слоўнік навучэнца: Дапаможнік для вучняў / Б. Н. Качаргін, В. М. Макарэўскі, Л. Я. Гарнастаева, В. С. Аранская. — Мн.: Народная асвета, 2003. — С. 155. — 287 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-12-0621-8.
* Метиловый спирт // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

Спасылкі
--------

* Артыкул на сайце ХиМиК.ру  (руск.)
* *Крамаренко В. Ф.* Токсикологическая химия на сайце ХиМиК.ру  (руск.)
* Мини-справочник по химическим веществам на сайце ХиМиК.ру  (руск.)
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Метанол

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11955518j · GND: 4128696-0 · LCCN: sh85084383 · Microsoft: 2779607525 · NDL: 00567624 · NKC: ph122775 |

 |
**Максім Трыфанавіч Гарбаценкаў** (6 ліпеня 1915, в. Вялікія Хутары  (руск.) (бел. Хіславіцкі раён, Смаленская вобласць — 13 сакавіка 1981) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Віцебскай і Вілейскай абласцей ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

З 1933 годзе на савецкай працы. У партызанах з лютага 1942 года: камандзір дыверсійнага атрада, у лютым — маі 1943 г. камісар, у маі 1943 — ліпені 1944 года камандзір Беларускай дыверсійнай партызанскай брыгады імя У. І. Леніна, адначасова член, з сакавіка 1944 г. сакратар Докшыцкага падпольнага РК КП(б)Б.

Скончыў Рэспубліканскую партыйную школу пры ЦК КПБ у 1955 годзе, Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПСС у 1958 годзе.

У 1944—1977 гг. на партыйнай і савецкай працы.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Горбатенков Максим Трифонович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 159. — 737 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Конюхаў.
**Веніямін Рыгоравіч Конюхаў** (28 снежня 1936, Душанбэ, Таджыкская ССР) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Сярэднеазіяцкі політэхнічны інстытут у 1962 годзе. З 1962 па 1969 г. — кіраўнік групы архітэктараў комплекснай праектнай майстэрні ДзіпраНДІ АН СССР, кіраўнік групы архітэктараў, галоўны архітэктар праектаў у праектных інстытутах Алма-Аты. 

З 1970 года працаваў у праектных і навуковых інстытутах Мінска, выкладчыкам на кафедры інтэр’ера і абсталяванні ў Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце, з 1983 па 1988 г. — загадчык аддзела НДІ мастацкай лабараторыі Міністэрства мясцовай прамысловасці. 

Член Саюза архітэктараў СССР з 1966 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Аўтар праектаў планіроўкі сёлаў Цалінаградскай вобласці Казахскай ССР (1964), цэнтра Уральска (1962—1966), ПДП Заходняга раёна (1965), Інстытута геафізікі АН Казахскай ССР (1967, з А. Б. Казловым, Б. Цюціным) у Алма-Аце.

Займаецца пытаннямі формаўтварэння ў архітэктуры.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Конюхов Вениамин Григорьевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Арцёмаў.

**Уладзімір Мікалаевіч Арцёмаў** (нар. 7 снежня 1964 Уладзімір, СССР) — савецкі гімнаст, чатырохразовую алімпійскі чэмпіён 1988, шасціразовы чэмпіён свету. Заслужаны майстар спорту СССР (1984).

Біяграфія
---------

Скончыў Уладзімірскі дзяржаўны педагагічны інстытут, у якім затым выкладаў. Выступаў за мясцовае ВДФСО прафсаюзаў «Буравеснік».

Чэмпіён свету ў камандным першынстве (1985, 1987 і 1989 гадоў), у практыкаваннях на брусах (1983, 1987 і 1989 гадоў), сярэбраны прызёр у шматбор’і (1985), у камандным першынстве (1983), у вольных практыкаваннях (1987 і 1989), у практыкаваннях на перакладзіне (1989). Абсалютны чэмпіён СССР (1984).

У 1990 годзе з’ехаў у ЗША, дзе і жыве ў цяперашні час у Пенсільваніі.

Зноскі
------

1. ↑