recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Луцэнка.**Міхаі́л Мікала́евіч Луцэ́нка** (1909, Казалінск, Казалінскі павет, Сырдар'інская вобласць, Расійская імперыя — снежань 1994, Масква, Расійская Федэрацыя) — савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч.

Біяграфія
---------

У 1929—1932 гадах вучыўся ў Алма-Ацінскім зааветэрынарным інстытуце. Пасля заканчэння інстытута быў пакінуты на кафедры. Працаваў дацэнтам, затым да 1934 года — намеснікам дырэктара Алма-Ацінскага зааветэрынарнага інстытута (АЗВІ , цяпер Казахскі нацыянальны аграрны універсітэт).

З 1934 па 1941 год працаваў старшым навуковым супрацоўнікам, намеснікам дырэктара Навукова-даследчага інстытута эканомікі сельскай гаспадаркі Казахскай ССР. З 1941 па 1943 год — начальнік Упраўлення жывёлагадоўлі Народнага камісарыята земляробства Казахскай ССР, затым да 1945 года — намеснік загадчыка Аддзела жывёлагадоўлі ЦК КП(б) Казахстана.

У 1945 годзе быў прызначаны першым сакратаром Акмалінскага абласнога камітэта КП(б) Казахстана. На гэтай пасадзе працаваў да лютага 1950 года.

У 1950 годзе быў пераведзены ў Маскву намеснікам міністра сельскай гаспадаркі СССР, начальнікам Галоўнага ўпраўлення жывёлагадоўлі Міністэрства сельскай гаспадаркі СССР.

З 9 ліпеня 1957 года па 6 снежня 1961 года М. М. Луцэнка — міністр сельскай гаспадаркі Беларускай ССР.

Затым з 1964 года і да выхада на пенсію ў 1977 годзе быў начальнікам Галоўнага ўпраўлення жывёлагадоўлі Міністэрства сельскай гаспадаркі СССР.

Памёр у Маскве ў 1994 годзе.

Узнагароды
----------

* Ордэн Леніна
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга
* Ордэн «Знак Пашаны»

Зноскі
------

Літаратура
----------

 *Ашимбаев Д. Р.* Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. — Алматы, 2008.

Спасылкі
--------

* Міністры сельскай гаспадаркі Беларусі (з 1919 г.) Архівавана 6 сакавіка 2016.
**Міхаі́л Мікала́евіч Тупі́цын** (6 лістапада 1906, в. Суроўка, Сімбірская губерня — 18 чэрвеня 1993, Масква) — савецкі палітык і афіцэр органаў бяспекі, 1-ы сакратар Брэсцкага абласнога камітэта Камуністычнай Партыі (бальшавікоў) Беларусі (1940—1946), 1-ы сакратар абкама УКП(б) у Ноўгарадзе Вялікім (1948—1951).

Біяграфія
---------

У 1925—1929 гадах вучыўся ў педагагічным тэхнікуме ў Ульянаўску, з верасня 1929 года па кастрычнік 1930 года служыў у Чырвонай Арміі, з 1930 — член УКП(б). У 1930—1932 гадах — настаўнік і дырэктар тэхнікума ў Андыжане, у 1932—1933 гадах — намеснік дырэктара маскоўскага тэхнікума, у 1933—1936 гадах — сакратар камітэта УКП(б) на фармацэўтычна-хімічным заводзе «8 Сакавіка» і кіраўнік бюро камітэта УКП(б) на заводзе «Парыжская камуна» ў Маскве, у 1936—1937 гадах — інструктар і начальнік аддзела раённага камітэта УКП(б) у Маскве, з кастрычніка 1937 па жнівень 1938 года — кіраўнік спецыяльнага сектара ЦК КП(б)Б, з жніўня 1938 да сакавіка 1939 года — 1-ы сакратар Сталінскага раённага камітэта КП(б)Б у Мінску.

Затым уступіў у НКУС, з красавіка 1939 па люты 1940 года — начальнік Упраўлення НКУС Палескай вобласці, 7 чэрвеня 1939 прызначаны капітанам дзяржбяспекі, з лютага па кастрычнік 1940 года — 2-гі сакратар гарадскога камітэта КП(б)Б у Беластоку, з кастрычніка 1940 года па кастрычнік 1946 — 1-ы сакратар абласнога камітэта КП(б)Б у Брэсце.

З ліпеня па кастрычнік 1941 года — начальнік аддзела па рабоце сярод войскаў, якія дзейнічаюць у тыле праціўніка штаба Заходняга Фронту і Цэнтральнага Фронту. З кастрычніка 1940 года па кастрычнік 1943 года — 2-гі сакратар абласнога камітэта УКП(б) у Кіраве.

У 1946—1948 гадах — слухач Вышэйшай партыйнай школы пры ЦК УКП(б), са жніўня да лістапада 1948 года — 2-гі сакратар, з 24 лістапада 1948 года па снежань 1951 года — 1-ы сакратар Наўгародскага абласнога камітэта ВКП(б). Пазней — намеснік начальніка сектара аддзела партыйных, прафсаюзных і камсамольскіх органаў ЦК УКП(б)/КПСС, з лютага 1954 года па студзень 1963 года — намеснік начальніка агульнага аддзела ЦК КПСС, са студзеня 1963 г. па красавік 1969 года — кіраўнік справамі Савета Міністраў РСФСР, затым у адстаўцы.

Пахаваны на Кунцаўскіх могілках.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны двума ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, Ордэнам Айчыннай Вайны II ступені і трыма медалямі.

Зноскі
------

1. ↑  Магіла М. М. Тупіцына

Спасылкі
--------

* (рус.)
* (рус.)

| ⛭ Першыя сакратары Брэсцкага абласнога камітэта Камуністычнай партыі Беларусі |
| --- |
| Мікалай Васілевіч Кісялёў (1939—1940) • Міхаіл Мікалаевіч Тупіцын (1940—1941) • Сяргей Іванавіч Сікорскі (1943—1944, падпольны) • Міхаіл Мікалаевіч Тупіцын (1944—1946) • Васіль Яфімавіч Чарнышоў (1946—1948) • Фёдар Пахомавіч Сіляеў (1948—1952) • Ціхан Якаўлевіч Кісялёў (1952—1955) • Пётр Міронавіч Машэраў (1955—1959) • Аляксей Аляксеевіч Смірноў (1959—1963) • Уладзімір Андрэевіч Мікуліч (1963—1964, сельскі) • Леў Паўлавіч Мятліцкі (1963—1964, прамысловы) • Уладзімір Андрэевіч Мікуліч (1964—1977) • Яфрэм Яўсеевіч Сакалоў (1977—1987) • Анатоль Антонавіч Зеляноўскі (1987—1991) • Павел Паўлавіч Дубіна (1991) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Петруся Броўкі.
**Вуліца Петруся Броўкі** — вуліца, размешчана ў паўднёва-ўсходняй частцы горада Віцебска, у Першамайскім раёне. Названая ў 1980 годзе ў гонар Народнага паэта Беларусі Петруся Броўкі.

Апісанне
--------

Забудоваць вуліцу пачалі ў 1976 годзе, пераважна 5-9-павярховымі дамамі. Пачынаецца ад Маскоўскага праспекта, перасякае праспект Будаўнікоў, вуліцу Воінаў-Інтэрнацыяналістаў, вуліцу Медыцынскую і вуліцу Чкалава.

Па сярэдзіне вуліцы пракладзены трамвайныя лініі.

Грамадскі транспарт
-------------------

Перавозкі пасажыраў ажыццяўляюцца аўтобусамі, трамваямі, тралейбусамі і маршрутнымі таксі.
Аўтобусныя маршруты:

* № 9, 18, 22, 33, 38, 99-С — на ўчастку ад Маскоўскага праспекта да праспекта Будаўнікоў;
* № 8, 19, 31 — ад Маскоўскага праспекта да вуліцы Воінаў Інтэрнацыяналістаў.

Трамвайныя маршруты: № 2, 3, 8.
Тралейбусныя маршруты: № 2, 4, 6, 10.

Літаратура
----------

* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Катаеў.

**Міхаіл Максімавіч Катаеў** (1903—1944) — старшыня Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Міхаіл Катаеў нарадзіўся 20 лістапада (па новаму стылю — 3 снежня) 1903 года ў вёсцы Асьмерыжск (цяпер — Качырскі раён Паўладарскай вобласці Казахстана). Рускі  Атрымаў пачатковую адукацыю. У 1925—1927 гадах Катаеў праходзіў службу ў Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі. Дэмабілізаваўшыся, вярнуўся на радзіму, загадваў хатай-чытальней, затым быў бухгалтарам у Паўладарскім гарадскім здраўаддзеле, старшынёй сельсавета ў Асмерыжске. У верасні 1941 года Катаеў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію і накіраваны на фронт Вялікай Айчыннай вайны. Да верасня 1943 года гвардыі старшыня Міхаіл Катаеў быў наводчыкам супрацьтанкавай стрэльбы 7-га гвардзейскага знішчальна-супрацьтанкавага дывізіёна 7-га гвардзейскага кавалерыйскага корпуса 61-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.

У ноч з 26 на 27 верасня 1943 года Катаеў у складзе свайго разліку пераправіўся праз Дняпро у раёне вёскі Ніўкі Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР і прыняў удзел у баях на плацдарме на яго заходнім беразе. Падчас бою Катаеў закідаў гранатамі нямецкія траншэі, дзякуючы чаму праз раку змаглі пераправіцца астатнія часткі корпуса.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі старшына Міхаіл Катаеў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Ордэн Леніна і медаль «Залатая Зорка» ён атрымаць не паспеў, так як 26 студзеня 1944 года загінуў у баі ў Гомельскай вобласці. Пахаваны на Кургане Славы ў горадзе Мазыр.

Быў таксама узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі.

У гонар Катаева названы вуліцы ў Мазыры і Паўладары, названы Дом піянераў і школьнікаў у Паўладары.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2 3 4  Міхаіл Максімавіч Катаеў на сайце «Героі краіны»
3. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Герои Советского Союза — казахстанцы. Книга 1. Алма-Ата, 1968.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. Мінск, 1984.
* Победившие смерть. Павлодар, 1967.
**Энергетычная каштоўнасць** — адна з найбольш важных характарыстык прадуктаў харчавання, якая вызначае іх харчовую каштоўнасць. Вызначаецца колькасцю энергіі, якую атрымлівае арганізм ад харчовых кампанентаў, якія ўваходзяць у спажываную ежу, залежыць ад утрымання ў ёй вугляводаў, тлушчаў, бялкоў і арганічных кіслот.

Для прадуктаў харчавання энергетычная каштоўнасць звычайна паказваецца з разліку на 100 грамаў прадукту, альбо на адну порцыю для фасаваных прадуктаў, уключае звесткі пра колькасць трох асноўных кампанентаў (тлушч, бялок, вугляводы) і агульную энергетычную каштоўнасць у кал і кДж. (1 кал = 4,1868 кДж).

Энергетычная каштоўнасць асноўных кампанентаў прадуктаў харчавання
------------------------------------------------------------------

У табліцы пазначаны толькі сярэднія значэнні для кожнага класа рэчываў. Дакладныя значэнні могуць злёгку адрознівацца.

|
|  |
Энергетычная каштоўнасць| Кампанент ежы | кДж/г | кал/г |
| Тлушч | 38 | 9 |
| Бялок | 17 | 4 |
| Вугляводы | 17 | 4 |
| Карбонавыя кіслоты (лімонная кіслата і інш.) | 9 | 2,2 |
| Многаатамныя спірты (гліцэрына, падсаладжальнікі) | 10 | 2,4 |
| Алкаголь | 26 | 7,1 |
| Харчовыя валокны | 8 | 1,9 |

Сутачная норма калорый
----------------------

Сутачная норма калорый чалавека залежыць ад узроста, вагі, роста, пола, ладу жыцця, яна вызначаецца энергетычнымі выдаткамі арганізма на розныя віды дзейнасці і асноўным абменам. Прычым асноўны абмен у жанчын некалькі менш, чым у мужчын — прыкладна на 15—20 працэнтаў. Даросламу мужчыну сярэдняга целаскладу неабходна каля 2500 кал. у дзень, у той час як жанчыне неабходна толькі 2000 кал. у дзень. Існуюць калькулятары, якія дазваляюць палічыць дзённую норму калорый у залежнасці ад задачы (пахуданне, набор масы, падтрыманне формы), полу, узросту, росту, вагі і ўзроўню актыўнасці зыходзячы з ладу жыцця.

Літаратура
----------

* В.П.Шевченко. Клиническая диетология — М.: ГЭОТАР-Медиа, 2009. — 256 ст.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Смірнова.

**Вуліца Пісьменніка Смірнова** (гістарычная назва: *вуліца Заходняя*) — вуліца ў паўночна-заходняй частцы Брэста. Названа ў гонар С. С. Смірнова ў 1981 годзе. Працягласць — 2425 м, ад пешаходнага моста насупраць Гарнізонных могілак да чыгуначнага пераезда. Сфарміравалася ў 1940 годзе. У сучаснай забудове пераважаюць 5-9-павярховыя дамы.

Літаратура
----------

* Брест : Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. – Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1987. – 408 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Кадван ап Іяга** (вал.: Cadfan ap Iago, лац.: Catamanus, англ.: Gideon; 580—625) — кароль Гвінеда з 613 года.

Кадван атрымаў каралеўскі тытул Гвінеда пасля скону свайго бацькі Іяга ап Белі ў 613 годзе, у год бітвы пры Кайр-Легіяне (Чэстэры), якая скончылася паражэннем войскаў Гвінеда, Повіса і Мерсіі ад караля Берніцыі Этэльфрыта.

Гальфрыд Монмуцкі ў сваёй «Гісторыі брытаў» піша, што кароль Дэйры Эдвін, зрынуты Этэльфрытам, знайшоў прытулак менавіта ў Кадвана, які стаў яму прыёмным бацькам, выхаваўшы разам з уласным сынам Кадваланам. Аднак гэта паведамленне Гальфрыда наўрад ці адпавядае рэчаіснасці, паколькі Эдвін і Кадван былі аднагодкамі, да таго ж Эдвін пакінуў Гвінед пасля Чэстэрскай бітвы і хаваўся ў караля Усходняй Англіі Рэдвальда.

Надмагільны камень караля Кадвана
Мала што вядома пра жыццё Кадвана ап Іяга. Аднак яго кароткую характарыстыку захавала ўнікальная крыніца, адзін з ранніх узораў валійскай пластыкі — надмагільны камень, які дайшоў да нашых дзён у якасці дзвярнога вершніка ў царкве Эглуйс Айл (Лангадуаладр) у Англсі. Тэст, высечаны на камені: «Катаман, самы мудры і ўслаўлены кароль усіх каралёў» (лац.: Catamanus rex sapientisimus opinatisimis omnium regum), характарызуе Кадвана як выдатнага кіраўніка. Адзін са спісаў «Аналаў Камбрыі» гаворыць, што «камень у гонар Кадвана Гвінедскага» быў усталяваны (гэта значыць Кадван памёр) у 625 годзе.

Кадван быў у шлюбе з Авандрэг Чорнай (вал.: Afandreg Ddu), дачкой Кінана Гаруіна, караля Повіса. Спадчынікам Кадвана ап Іяга стаў яго сын Кадвалан ап Кадван.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Іяга I ап Белі** | **Кароль Гвінеда**613—625 | Пераемнік**Кадвалан II ап Кадван** |

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Кадван ап Іяга на сайце Early British Kingdoms

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Валійскі біяграфічны · Dictionary of National Biography · Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
**Капліца ў імя святога дабравернага князя Аляксандра Неўскага** пабудавана каля в. Паддубна Пружанскага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Мазаічнае пано
За 2 км ад вёскі, ва ўрочышчы Высокая Гара. Пабудавана ў 1912 г. калі войскі рускай 3-й Заходняй арміі пад камандаваннем генерала А. П. Тармасава 31 ліпеня 1812 г. атрымалі перамогу над карпусамі аўстрыйскім К. Шварцэнберга і саксонскім Ж. Л. Рэнье. На сценах капліцы былі высечаны назвы воінскіх часцей, якія ўдзельнічалі ў бітве, і імёны загінуўшых воінаў. На фасадзе мелася мемарыяльная металічная пліта з надпісам *«Доблесным предкам, погибшим в бою при Городечно»*. У гады Вялікай Айчынай вайны была разбурана (захаваўся 8-гранны мараваны подыум). Адноўлена ў 1992—93 гг. паводле праекта, распрацаванага ў архітэктурна-праектнай майстэрні «Брэстархпраект».

Архітэктура
-----------

Інтэр'ер
У аснову архітэктурна-стылёвай трактоўкі капліцы пакладзены формы класіцызму. Вырашаны цэнтрычным 8-гранным збудаваннем, узнятым на высокі мураваны подыум. Вежападобны будынак накрыты пластычным па форме ўвагнута-выпуклым гранёным купалам з макаўкай у завяршэнні. Плоскасныя грані капліцы крапаваны па баках пілястрамі. Па цэнтры прарэзаны арачнымі аконнымі праёмамі і ўваходным праёмам, да якога вядзе лесвіца подыум.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Капліца Аляксандра Неўскага (Паддубна)
* Капліца Аляксандра Неўскага (Паддубна) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Капліца Аляксандра Неўскага (Паддубна) на сайце Radzima.org
**Кагане́ц** — старажытная свяцільня, які працуе на аснове згарання алею або тлушчу; гліняная, часам металічная пасудзіна з кнотам.

У залежнасці ад паліва мянялася форма каганца — ад латка і міскі да гаршка і глячка. Каганец ставілі ці падвешвалі пад вусцем дымахода.

Бытаваў побач з лучніком да пачатку XX стагоддзя.

Літаратура
----------

* Каганец // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — С. 402. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Каганец

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4060401-9 · Microsoft: 2779756029 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Свярдлова.
**Вуліца Свярдлова** (руск.: улица Свердлова) — вуліца ў Ленінскім раёне Брэста, у гістарычным цэнтры горада. Рух аўтатранспарту аднабаковы ў кірунку ад вуліцы Карла Маркса да вуліцы Савецкіх Пагранічнікаў

Гісторыя
--------

Размяшчэнне
-----------

Арыентавана з захаду на ўсход. Размешчана паміж праспектам Машэрава і вуліцай Дзяржынскага, да якіх паралельная. Пачынаецца ад вуліцы Карла Маркса і завяршаецца скрыжаваннем з вуліцай Савецкіх Пагранічнікаў. Даўжыня вуліцы складае каля 150 м.

Забудова
--------

* № 4 — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 112Е000002шыфр 112Е000002

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Капліца Спаслання Святога Духа** — каталіцкая мураваная капліца ў в. Мікалаева (Шумілінскі раён, Віцебская вобласць). Знаходзіцца на заходняй ускраіне вёскі, каля могілак. Пабудавана ў канцы XX стагоддзя з цэглы.

Архітэктура
-----------

Вырашана прамавугольным у плане аб’ёмам пад двух-схільным дахам. Уваход вылучаны 2-слуповым ганкам пад стромкім 2-схільным пакрыццём. Бакавыя плоскасныя фасады расчлянёны 2 парамі прамавугольных аконных праёмаў.

Літаратура
----------

* Капліца Спаслання Святога Духа // Кулагін, А. М. Каталіцкія храмы Беларусі / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дрыбоўскі. — Мн. 2008. — С. 221—222.

Спасылкі
--------

* Капліца Спаслання Святога Духа (Мікалаева) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Вуліца Новы Свят** (польск.: Ulica Nowy Świat) — вуліца ў цэнтры Варшавы.

Гісторыя
--------

Вуліца з’яўляецца часткай старога шляху са Старой Варшавы ў Уяздоў. Назва «Новы Свят» адносілася да новага паселішча (у асноўным юрыдыкі), якое ўзнікла за гарадскімі валамі ў XVII ст. Першапачаткова гэта датычылася як вуліцы, так і паселішча, якое ўзнікла ўздоўж дарогі.

У міжваенны час на вуліцы было некалькі рэстаранаў.

Будынкі на вуліцы былі ў значнай ступені разбураны падчас абароны Варшавы ў верасні 1939 г.

У сакавіку 1947 г. пачалася рэканструкцыя будынкаў, размешчаных па вуліцы. Будынкі былі паніжаны да двух паверхаў, гэта значыць да максімальнай вышыні ў часы Каралеўства Польскага. У студзені 1948 г. на скрыжаванні з вул. Ерусалімскай, быў усталяваны першы пасляваенны святлафор. Адноўленая вуліца з новым асфальтавым пакрыццём і тратуарамі была адкрыта для руху 22 ліпеня 1949 г.

На пераломе 1995 і 1996 гадоў вуліца была адрамантавана з нагоды 400-годдзя сталіцы Варшавы па праекце Крыштафа Дамарадзкага, якая працягвалася 133 дні і каштавала 3,4 мільёна злотых. Падчас рэканструкцыі праезныя часткі звузілі з 14 да 7 метраў, пашырылі тратуары, з вуліцы знік прыватны транспарт, саступіўшы дарогу таксі і аўтобусам. На тратуарах з’явіліся кавярні і дрэвы ў кантэйнерах з лаўкамі.

У 1994 годзе Каралеўскі тракт у Варшаве разам з гістарычным комплексам горада і Вілановам быў абвешчаны помнікам гісторыі.

Забудова
--------

Дом 1
Камяніца Анджэя Стронскага

Дом 3
Будынак банка гандлёвага і Абрама Вахсмахера

Дом 7
Камяніца Эфроса

Дом 11/13
Будынак Краёвага гаспадарчага банку

Без нумара
* Мемарыял свабоды слова

Зноскі
------
**Капліца Святога Мікалая** — колішняя каталіцкая капліца ў в. Батурына Вілейскага раёна. Знаходзілася ў маёнтку Шумскіх.

Гісторыя
--------

Была пабудавана ў XVIII стагоддзі як уніяцкая. У 1796 г. асвячона па рымска-каталіцкаму абраду і стала філіяльнай першапачаткова пры касцёле в. Гайна (Лагойскі раён), потым пры касцёле в. Радашковічы. Да касцёла была прыпісана капліца ў в. Карповічы. Пасля паўстання 1863—1864 гадоў, у 1864 г. касцёл закрыты і перададзены праваслаўным. У 1920 г. вернута католікам і перайменавана ў гонар Найсвяцейшай Дзевы Марыі.

Дзейнічала да Вялікай Айчыннай вайны, падчас якой спалена разам з вёскай.

Архітэктура
-----------

Твор народнага драўлянага дойлідства. Інтэр’ер упрыгожвалі 3 маляваныя на сценах алтары.

Літаратура
----------

* Капліца святога Мікалая // Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — С. 386. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Нумеа** (фр.: Nouméa) — сталіца Новай Каледоніі. Насельніцтва складае 97 579 чалавек (2009). Порт на беразе Ціхага акіяна. Выплаўка нікелю. Вываз нікелю, жалезных руд, медзі. Плошча горада — 67,19 км².

Гісторыя
--------

Першым еўрапейцам, які заснаваў паселішча ў наваколлях быў брытанец Джэймс Падан у 1851 годзе. Заклапочаныя кантролем над востравам, французы ўсталявалі паселішча побач ў 1854 годзе, пераехаўшы з Балады з поўначы вострава. Гэтае паселішча першапачаткова называлася Порт-дэ-Франс, але пазней, у 1866 годзе было перайменавана ў Нумеа. Спачатку зона выкарыстоўвалася як папраўчая калонія, і пазней як цэнтр для перапрацоўкі нікелю і золата.

Падчас Другой сусветнай вайны Нумеа выкарыстоўвалася як штаб арміі ЗША ў Паўднёвым Ціхім акіяне. Комплекс штаб-кватэры арміі пасля вайны быў выкарыстаны ў якасці асновы для рэгіянальнай міждзяржаўнай арганізацыі: Паўднёвай Ціхаакіянскай Камісіі, якая пазней стала называцца як Сакратарыят ціхаакіянскай супольнасці.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).



| ⛭Сталіцы Аўстраліі і Акіяніі |
| --- |
| Сталіцы незалежных дзяржаў | 
* Апія
* Уэлінгтан
* Канбера
* Маджура
* Нгерулмуд
* Нукуалофа
* Палікір
* Порт-Віла
* Порт-Морсбі
* Сува
* Фунафуці
* Ханіяра
* Паўднёвая Тарава
* Ярэн (месцазнаходжанне ўрада; афіцыйна сталіцай не з’яўляецца)

 | Акіянія на карце свету |
| Сталіцы залежных тэрыторый | 
* Аваруа
* Адамстаўн
* Алофі
* Кінгстан
* Мата-Уту
* Нумеа
* Пага-Пага
* Папеэтэ
* Сайпан
* Аганья
* Ханга-Роа

 |

1. ↑
**Капліца Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — каталіцкая мураваная капліца ў вёсцы Грыбках Мядзельскага раёна Мінскай вобласці. Размяшчаецца за 1 км на поўнач ад вёскі.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1938 годзе з цэглы мясцовымі жыхарамі Апанасевічамі як філіяльная пры касцёле Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Будславе. У пачатку XXI стагоддзя пашырана прыбудовай цаглянага прытвора.

Архітэктура
-----------

Твор народнага дойлідства. Вырашана прамавугольным у плане аб’ёмам пад стромкім двухсхільным дахам (першапачаткова шатровым). Фасады прарэзаны прамавугольнымі ўваходным і бакавымі аконнымі праёмамі.

Літаратура
----------

* Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.

Спасылкі
--------

* Капліца Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Грыбкі) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Капліца Святой Барбары** — капліца на пагорку ў паўночна-заходняй ускраіне горада Высокае. Помнік архітэктуры барока.

Гісторыя
--------

Капліца ўзведзена ў 1772 г. на месцы старога касцёла, фундаванага ў XV ст. Вітаўтам, і, верагодна, спраектавана аўтарам Троіцкага касцёла ў Воўчыне ці па яго падабенству. Пасля закрыцця Воўчынскага касцёла яго маёмасць у 1869 г. была перанесена ў капліцу.

Архітэктура
-----------

Грані капліцы раскрапаваны плоскімі лучковымі нішамі і вокнамі ў прафіляваных ліштвах, вуглавымі лапаткамі, гарызантальнымі цягамі цокаля і карніза. Унутры сцены аздоблены ляпным раслінным арнаментам, рэльефнымі выявамі воінскіх даспехаў. Над уваходам на 2 слупах размешчаны хоры з ажурнай разной агароджай. Невялікі 8-гранны аб'ем яшчэ ў 1970 меў шатровы дах з фігурным ліхтаром (чыгуннае ліццё).

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.

Спасылкі
--------

* Капліца Святой Барбары (Высокае) на сайце Radzima.org
* Капліца Святой Барбары (Высокае) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Капліца Святой Праведнай Ганны** — праваслаўная капліца ў аг. Лыцавічы Вілейскага раёна Мінскай вобласці. З’яўляецца прыпісной да прыходу Свята-Успенскай царквы ў в. Спягла.

Гісторыя
--------

Ні ў Чурлёнах, ні ў Лыцавічах раней ніколі царквы не было. Сродкі на будаўніцтва вернікі збіралі талакой, асабліва дапамагала армянская дыяспара, у прыватнасці сям’я бізнесмена Самвела Авецяна. Будавалася з цэглы, з 2009 па 2012 гады, па праекце архітэктара Мікалая Лук’янчыка. Асвечана 26 лістапада 2012 года вікарыем Мінскай епархіі, уладыкай Веньямінам.

Архітэктура
-----------

Крыжападобнае ў плане збудаванне з падоўжана-восевай кампазіцыяй: паслядоўна размешчаны прытвор, квадратны ў плане цэнтральны аб’ём і прамавугольная алтарная частка. У завяршэнні даха — цыліндрычны барабан з цыбулепадобнай галоўкай. Франтальны фасад вылучаны двухсхільнай навіссю на 2 падпорных слупах.

Зноскі
------

1. ↑  У в. Лыцавічы з’явілася новая царква (ВІДЭА)(недаступная спасылка) // VIALEJKA.INFO
2. ↑  26 лістапада ў Лыцавічах асьвяцяць храм(недаступная спасылка) // VIALEJKA.INFO
3. ↑  Нарачанка і яе берагі, 2013

Літаратура
----------

* *Барыс С. В. Рогач А. В.* Нарачанка і яе берагі. — Мн.: Выдавец Зміцер Колас, 2013. — 712 с. — 99 экз. — ISBN 978-985-6992-37-0.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Капліца Святой Праведнай Ганны (Лыцавічы)
* Вілейскі райвыканкам Архівавана 5 кастрычніка 2018.
* Капліца Святой Праведнай Ганны (Лыцавічы)(недаступная спасылка) на сайце Маладзечанскай епархіі
**Нумідыя** (лац.: Numidia) — у старажытнасці вобласць у Паўночнай Афрыцы (сучасная паўночная частка Туніса і Алжыра), населена нумідыйцамі.

Гісторыя
--------

Паступовы пераход качавых плямёнаў Нумідыі масіліеў і мазезіліеў (масайсіліеў) да земляробства і аселай жывёлагадоўлі ў канцы 1 тысячагоддзя да н.э. суправаджаўся ўзнікненнем і развіццём гарадоў (Цырта — галоўны горад, Туга, Тэвес, Сікім і іншыя) і поліснай арганізацыі ў іх.

У III стагоддзі да н.э. Нумідыя была заваявана Карфагенам. Нумідыйцы неаднаразова паўставалі супраць карфагенскага панавання. У перыяд Другой Пунічнай вайны (218—201 гады да н.э.) цар усходняй часткі Нумідыі Масініса аказваў рымлянам дапамогу, за што яны дапамаглі яму стаць у 201 да н.э. кіраўніком усёй Нумідыі. Пры Масінісе (кіраваў у 201—149 гадах да н.э.) нумідыйскае царства значна ўмацавалася: пашырыліся яго тэрыторыі, выраслі гарады, узмацніліся гандлёвыя сувязі з усім Міжземнамор'ем. У 201 да н.э. уся тэрыторыя Нумідыі была аб'яднана ў адзінае царства Масінісам, які зрабіў сваімі сталіцамі гарады Цырта на захадзе і Була-Рэгія на ўсходзе.

У 111—105 гадах да н.э. нумідыйскі цар Югурта вёў вайну з Рымам, але пацярпеў паражэнне, патрапіў у палон і быў пакараны смерцю.

У 46 да н.э. пераўтворана ў рымскую правінцыю Новая Афрыка, у 429/430 г. н.э. заваявана вандаламі, у 533 г. — візантыйцамі (гл. Афрыканскі экзархат), у VII стагоддзі — арабамі (гл. Іфрыкія).

Цары нумідыйцаў
---------------

Асноўны артыкул: **Спіс цароў Нумідыі**
* Сіфакс
* Масініса
* Міцыпса
* Югурта
* Гіемпсал II
* Юба I

Выхадцы Нумідыі
---------------

* Аўрэлій Аўгусцін
* Апулей

Літаратура
----------

* Нумидия // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нумідыя
* Дэшыфроўка нумідыйскага пісьма Архівавана 16 лістапада 2007.- У праекце «Рэканструкцыя» «Новага Герадота»

|  Правінцыі Рымскай імперыі ў 120 годзе |
| --- |
| 
Азія · 
Аквітанія · 
Асірыя · 
Афрыка · 
Ахея · 
Балеары · 
Белгіка · 
Бетыка · 
Брытанія · 
Верхняя Германія · 
Віфінія · 
Галатыя · 
Дакія · 
Далмацыя · 
Егіпет · 
Італія · 
Іўдзея · 
Камяністая Аравія · 
Кападокія · 
Кілікія · 
Кіпр · 
Камагена · 
Корсіка і Сардзінія · 
Коцкія Альпы · 
Крыт і Кірэнаіка · 
Лікаонія · 
Лікія · 
Лугдунская Галія · 
Лузітанія · 
Маўрэтанія · 
Македонія · 
Малая Арменія · 
Мёзія · 
Нарбонская Галія · 
Ніжняя Германія · 
Норык · 
Нумідыя · 
Асраена · 
Памфілія · 
Панонія · 
Пенінскія Альпы · 
Прыморскія Альпы · 
Пісідыя · 
Понт · 
Рэцыя · 
Сірыя · 
Сіцылія · 
Месапатамія · 
Цопк (Сафена) · 
Тараконская Іспанія · 
Фракія · 
Эпір
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Баль.
**Алякса́ндр Васі́левіч Баль** (нар. 6 лістапада 1968, Магілёў) — беларускі бард.

Скончыў Магілёўскае вучылішча культуры, дырыжор народнага хору. Загадчык музычнай часткі Магілёўскага абласнога драматычнага тэатра.

Грае на шасціструннай гітары, піша песні на свае вершы. Шэраг твораў у жанры «бард-паэмы» (серыя песень, аб’яднаных сюжэтам).

Лаўрэат фестывалю «Пецярбургскі акорд — 96» у намінацыі «аўтары». Лаўрэат Грушынскага фестывалю (1999).

Спявае і піша па-руску.

Дыскаграфія
-----------

* «Всё может быть» (1995)
* «Война» (1997)
* «Война-2» (2000)
* «Счастье» (2003)
* «Песни как женщины» (2006)
* «У камина» (2008)
* «Была бы радость» (2011)

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка  (руск.)
**Уоліс** (фр.: Wallis) — архіпелаг у Ціхім акіяне. Уваходзіць у склад Уоліс і Футуна. Агульная плошча — 96 км². Насельніцтва (2008 г.) — 9207 чал.

Большую частку архіпелага займае востраў Увеа (77,6 км²), які мае старажытнае вулканічнае паходжанне, спярэшчаны шматлікімі малымі кратэрамі, у якіх сфарміраваліся азёры. Найвышэйшы пункт — 151 м. Астатнія 22 астравы нізкія, маюць каралавае паходжанне. Клімат трапічны пасатны.

Карта астравоў
Каля 1400 г. астравы Уоліс былі населены палінезійцамі. У 1450 г. заваяваны танганцамі. У канцы XVIII ст. тут узнікла самастойная дзяржава ўвеа, далучаная ў 1887 г. да Францыі. Астравы атрымалі сваю назву ў гонар іх першаадкрывальніка, брытанскага мараплаўца Сэмюэля Уоліса (16 жніўня 1736 г.).

Спасылкі
--------

* ISLAND DIRECTORY Архівавана 1 мая 2013.
* Wallis Island
* GEOLOGY OF THE WALLIS ISLANDS
**Нупе́дыя** (англ.: Nupedia) — праект сеціўнай энцыклапедыі на англійскай мове куды артыкулы пісаліся адмыслоўцамі, але не ахоўваліся аўтарскімі правамі. Яна была распачатая Джымі Вэйлзам, фінансавалася кампаніяй *«Боміс»*. Галоўным рэдактарам выступіў Лэры Сэнджэр. Нупедыя праіснавала ад сакавіка 2000 да верасня 2003 г. і цяпер найбольш вядомая як папярэдніца Вікіпедыі. Нупедыю характарызаваў шматэтапны рэдакцыйны працэс, мэтай якога было стварэнне якасных артыкулаў, падобных да прафесійных энцыклапедый. Нупедыя мела мэтаю стварыць энцыклапедыю пры дапамозе ахвотнікаў-валанцёраў. Да спынення сваёй дзейнасці, Нупедыя змяшчала 25 артыкулаў, якія прайшлі праз рэдагаванне, 3 артыкулы, якія існавалі ў двух версіях рознай даўжыні, а 74 артыкулы былі незакончанымі.

Зноскі
------

1. ↑  Chen Shun-Ling: Self-governing online communities in Web 2.0: privacy, anonymity and accountability in Wikipedia (PDF; 950 kB) Albany Law Journal. 5. May 2010. Архівавана 30 жніўня 2017.

Спасылкі
--------

* Галоўная старонка Архівавана 18 кастрычніка 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лысенка.
**Аляксандр Васілевіч Лысе́нка** (нар. 13 лістапада 1922, станіца Платніраўская, Караноўскі раён, Краснадарскі край) — беларускі архітэктар. Кандыдат архітэктуры (1955). Лаўрэат Прэміі СМ СССР 1983 года.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1950 годзе Кіеўскі інжынерна-будаўнічы інстытут, аспірантуру АН БССР у 1954 годзе. З 1951 года працаваў ва Упраўленні па справах архітэктуры пры Савеце Міністраў БССР, ІБіА Дзяржбуда, з 1964 года — начальнік аддзела Дзяржбуда БССР, з 1966 года — намеснік дырэктара па архітэктуры ІБіА Дзяржбуда, з 1970 года — загадчык сектара (аддзела) планіроўкі і забудовы гарадоў у БелНДІПгорадабудаўніцтва.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1958 года.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): конкурсны праект мемарыяла Брэсцкай крэпасці (1956), ПДП жылога раёна па Маскоўскай шашы ў Мінску (1963), цэнтра Віцебска (1964), эксперыментальны ПДП цэнтра і мікрараёна Барысава (1967), доследна-паказальны генплан Стоўбцаў (1977).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Асноўныя кірункі навуковых даследаванняў: прасторава-планіровачная структура, архітэктурна-мастацкае аблічча, добраўпарадкаванне беларускіх гарадоў, горадабудаўнічае засваенне пойменных тэрыторый. Больш 70 навуковых прац, у т.л.: «Галоўная вуліца Мінска (Ленінскі праспект)» (1963); у аўтарскім калектыве: «Архітэктура і горадабудаўніцтва Савецкай Беларусі» (1957), «Мікрараёны Беларусі» (1963), «Планіроўка, забудова гарадоў Беларускай ССР і фарміраванне іх асяроддзя» (1976), «Рэкамендацыі па праектаванні генеральных планаў малых гарадоў Беларускай ССР, якія інтэнсіўна развіваюцца» (1979), «Архітэктурна-планіровачная арганізацыя гарадскіх паселішчаў БССР» (1968), «Горадабудаўнічае засваенне поймавых тэрыторый» (1986), «Правілы забудовы гарадоў Беларускай ССР» (1986), «Планіроўка, забудова і добраўпарадкаванне раёнаў гарадскога будаўніцтва на намыўных тэрыторыях» (РКН 63-87). Артыкулы па пытаннях планіроўкі, забудовы гарадоў БССР у часопісах, зборніках.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1983). Прэмія Савета Міністраў БССР (1983).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Лысенко Александр Васильевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
2. ↑  Лысенка Аляксандр Васілевіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Літаратура
----------

* Лысенка Аляксандр Васілевіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Лысенко Александр Васильевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-228283 |
Старт касмічнай місіі
**SpaceX Inspiration4** — пілатуемая місія касмічнага карабля Crew Dragon.

Кампанія SpaceX запусціла касмічны карабель Dragon на арбіту з мыса Канаверал (штат Фларыда, ЗША) у ноч з 15 на 16 верасня 2021 года. У яго экіпажы ўпершыню ў гісторыі касмічных палётаў не было прафесійнага астранаўта. Усе чатыры чалавекі на борце — касмічныя турысты, якія правялі на арбіце Зямлі тры дні. Палёт завяршыўся прывадненнем капсулы з экіпажам 18 верасня 2021 года ў Атлантычным акіяне.

Ідэя палёту належыць амерыканскаму мільярдэру Джарэду Айзэкману  (англ.) (бел.. Разам з ім на арбіту накіраваліся медсястра з дзіцячага анкалагічнага шпіталя Св. Іуды, пераможца латарэі і выкладчык гарадзкога каледжу. Фармальная мэта палёту — збор ахвяраванняў на карысць дзіцячага шпіталя. Палёт аплаціў Дж. Айзэкман. Па яго просьбе місія праходзіла на незвычайна высокай арбіце за 575 км ад паверхні Зямлі, на 160 км вышэй за арбіту МКС. Нягледзячы на поўную аўтаматызацыю працэсаў кіравання палётам, яго ўдзельнікі прайшлі шасцімесячную падрыхтоўку на выпадак аварыйных сітуацый.

Зноскі
------

1. ↑  Радыё Свабода
Нунатакі ўсходняй Грэнландыі.
**Нунатак** (грэнл.: nunataaq) - ізаляваная скалістая вяршыня, якая выступае над паверхняй ледавіка. Нунатак характэрны для краявых частак ледавіковых покрываў Грэнландыі і Антарктыда.

Служыць прытулкам для расліннасці ў ледавіковых абласцях.

Слова «нунатак» запазычана з эскімоскай мовы і ўвайшло ў мовы Заходняй Еўропы не пазней 1880-х гадоў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2000. — 560 с.: іл.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Канадская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776622383 |
Аляксандр Валер'евіч Халіфман
**Аляксандр Валер'евіч Халіфман** (нар. 18 студзеня 1966, Ленінград) — расійскі шахматыст, міжнародны гросмайстар (1990).

Чэмпіён свету ФІДЭ (1999). Трохразовы пераможца Сусветных шахматных алімпіяд ў складзе каманды Расіі (1992, 2000, 2002). Пераможца каманднага чэмпіянату свету ў складзе каманды Расіі (1997). Чэмпіён Расіі 1996. Двухразовы чэмпіён Санкт-Пецярбурга (1996, 1997). Чэмпіён Еўропы сярод юніёраў 1986. Чэмпіён СССР сярод юнакоў 1982.

Найвышэйшы рэйтынг — 2702 (кастрычнік 2001, студзень — красавік 2003 г.).

Вучыўся на матэматыка-механічным факультэце Ленінградскага дзяржаўнага універсітэта (паступіў ў 1986 годзе), але не скончыў.

У 1999 годзе Халіфман выйграў па накаўт-сістэме чэмпіянат свету ФІДЭ ў Лас-Вегасе. У гэтым чэмпіянаце адмовіліся ўдзельнічаць двое наймацнейшых шахматыстаў — Гары Каспараў і Вішванатан Ананд.

Аўтар серыі папулярных кніг па тэорыі дэбютаў.


| Чэмпіёны свету па шахматах |
| --- |
| Да расколу (1886—1993) | 
* Вільгельм Стэйніц
* Эмануэль Ласкер
* Хасэ Рауль Капабланка
* Аляксандр Алехін
* Макс Эйвэ
* Міхаіл Бацвіннік
* Васіль Смыслоў
* Міхаіл Таль
* Тыгран Петрасян
* Барыс Спаскі
* Роберт Фішэр
* Анатоль Карпаў
* Гары Каспараў

 |
| Час расколу (1993—2006) | 

|  |  |
| --- | --- |
| Па версіі ФІДЭ | 
* Анатоль Карпаў
* Аляксандр Халіфман
* Вішванатан Ананд
* Руслан Панамароў
* Рустам Касымджанаў
* Весялін Тапалаў

 |
| Па версіі ПША / па «класічных шахматах» | 
* Гары Каспараў
* Уладзімір Крамнік

 |

 |
| Пасля аб’яднання (з 2006) | 
* Уладзімір Крамнік
* Вішванатан Ананд
* Магнус Карлсен
* Дын Ліжэнь

 |
Рэканструкцыя

**Уотсан-Брэйк** (англ.: Watson Brake) — помнік археалогіі ў Луізіяне (ЗША). Быў пабудаваны продкамі сучасных індзейцаў у архаічны перыяд (6 — 4 тысячагоддзі да н. э.). 

Складаецца з 11 курганоў вышынёй ад 0,914 м да 7,6 м, аб'яднаных насыпам у форме авала. Паўднёвая частка з'яўляецца археалагічным запаведнікам. Паўночная знаходзіцца на прыватных землях. 

Уотсан-Брэйк выкарыстоўваўся у якасці сезоннайй базы мабільнымі групамі паляўнічых і збіральнікаў. Пра гэта сведчаць знаходкі костак рыбін, што нерастуюць увесну — пачатку лета, і насенне раслін, што спеюць улетку або ўвосені. Пацеркі, каменныя прылады і абпаленыя кавалкі гліны, знойдзенныя археолагамі, сведчаць пра мясцовы характар вытворчасці. 

Канчаткова пакінуты каля 4800 гадоў таму пасля таго, як рака Арканзас змяніла сваё рэчышча.

Спасылкі
--------

* A Mound Complex in Louisiana at 5400-5000 Years Before the Present
* Earliest Mound Site
**EUROKKA** (эспер.: Esperanto-Universala-Rok-Organizo, Kolektiva Komunik-Asocio; бел.: Сусветная эсперанта-асацыяцыя рок-музыкі) — эсперанта-арганізацыя рок-музыкі.

Гісторыя
--------

EUROKKA была заснавана ў 1988 у камуне Данвіль акругі Тулузы.

У 1990 годзе EUROKKA стварыла лэйбл Vinilkosmo і пачала выдаваць музычны часопіс ROK-gazet’, якія спрыяюць рэалізацыі галоўнай мэты асацыяцыі — развіццю і распаўсюджванню эсперанта-музыкі як у межах эсперанта-руха, так і па-за ім.

У 1991 годзе EUROKKA становіцца спецыяльнай секцыяй Сусветная моладевая арганізацыя эсперантыстаў (эспер.: TEJO).

У 2000 годзе — адзін з агранізатараў Культурнага Арт Фестываля Эсперанта (KAFE) ў Тулузе ў якім прынялі ўдзел вядомыя музычныя калектывы, якія пяюць на эсперанта, такія як Persone, Dolchamar, Kaj Tiel Plu.

Спасылкі і крыніцы
------------------

* Афіцыйны сайт EUROKKA  (эсп.)
* Культурны Атр Фестываль Эсперанта ў Тулузе 2000 года  (эсп.)  (англ.)  (фр.)  (ням.)

| ⛭TEJO |
| --- |
| Спецыялізаваныя секцыі | BEMI · EUROKKA · E@I  (былы)  |  |
| Мерапрыемствы | IJK · Фестываль моў · Pasporta Servo · Семінар TEJO |
| Часопісы | Kontakto · TEJO Tutmonde |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дэісус.
**Дэісус** — абраз XIX стагоддзя, які паходзіць з Гомельскага раёна Гомельскай вобласці. Памер абраза — 71 × 54 см.

Апісанне
--------

Абраз вылучаецца своеасаблівай іканаграфіяй. Вобраз Хрыста на троне, у светлым архіерэйскім аблачэнні з залатой акантоўкай і з мітрай на галаве, змешчаны ў верхняй частцы кампазіцыі. Трон падтрымоўваюць два серафімы чырвонага колеру. У ніжняй частцы кампазіцыі знаходзяцца ўкленчаныя Дзева Марыя і Ян Хрысціцель. Марыя ў сіняй сукенцы з шырокім фігурным поясам і гарнастаевай мантыі з чырвоным верхам, на галаве — плат зялёнага колеру. У правай руцэ яна трымае скіпетр, левая прыціснута да грудзей. Ян Хрысціцель у хітоне цаглянага колеру, з зубчатай выразкай па нізе і рукавах, і ў зялёным гімаціі. Яго рукі малітоўна складзены перад грудзямі, позірк скіраваны ўверх да Хрыста. Да левага пляча прыхінуты трысняговы крыж.

Літаратура
----------

* Уладзімір Карэлін, Мікалай Мельнікаў. Абразы «Дэісус» у іканапісу Беларусі
**ESTCube-1** — першы эстонскі спадарожнік, запушчаны 7 мая 2013 ракетай-носьбітам Vega. Распрацаваны студэнтамі Тартускага ўніверсітэта ў межах эстонскай спадарожнікавай праграмы паводле стандарту CubeSat, выніковыя памеры спадарожніка склалі 10×10×10 см, аб’ём 1 літар, маса 1,33 кг.

Структура спадарожніка
У сабраным выглядзе
Акрамя непасрэдна адукацыйнай, спадарожнік мае і навуковую мэту. На борце спадарожніка разгорнуты электрычны ветразь, вынайдзены фінскім навукоўцам Пекам Янхуненам. Такім чынам ESTCube-1 стаў першым у свеце спадарожнікам, што выкарыстоўвае электрычны парус. Будуць праведзеныя выпрабаванні па яго разгортванні, змяненні хуткасці спадарожніка і выніковым вяртанні на Зямлю.

Агульны кошт праекту (уключаючы запуск) склаў €100 000, большая частка з якіх (€70 000) была сплочана за кошт сяброўскага ўнёску Эстоніі як удзельніцы Еўрапейскага касмічнага агенцтва.

Гл. таксама
-----------

* CubeSat
* Спіс спадарожнікаў CubeSat

Зноскі
------

1. ↑  *Николай Адашкевич*. Европейская ракета «Вега» вывела на орбиту три спутника (руск.).  РИА Новости (7 мая 2013). Праверана 14 мая 2013.
2. ↑  Estonia’s student cubesat satellite is ready for the next Vega launch (англ.).  Arianespace (14 мая 2013).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме ESTCube-1
* Афіцыйная старонка
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дэісус.
**Дэісус** — абраз 1791 года, які паходзіць з Мінскай вобласці. Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь.

Апісанне
--------

На абразе прадстаўлена кампазіцыя «трыморф». Мае ўрачыста-святочны выгляд. У цэнтры, на троне, велічна ўзвышаецца Хрыстос у поўным архіерэйскім аблачэнні — у вохрыстым сакасе з буйнымі белымі і блакітнымі кветкамі, светла-зялёным амафоры, з цёмна-зялёнай паліцай, крыжам і панагіяй на грудзях. На галаве — чырвоная мітра, на нагах такога ж колеру чаравікі. Маці Божая ў ружовым хітоне, упрыгожанай белымі ружамі далматыцы, зяленым плашчы і белым плаце, на галаве — чырвоная мітра. Ян Хрысціцель у мілоці і зялёным на чырвонай падкладцы плашцы, у левай руцэ ён трымае свой атрыбут — доўгі трысняговы крыж. Разны фон абраза густа запоўнены ракальнымі завіткамі. Верх абраза меў накладное паўкруглае завершша. У ніжняй частцы змешчаны надпіс з датай стварэння (1791) і імёнамі заказчыкаў — Матфея Кучыны, Паўлюка Кучыны, Сямёна Малішэвіча, Лявона Кулікоўскага, Рыгора Кучыны.

Літаратура
----------

* Уладзімір Карэлін, Мікалай Мельнікаў. Абразы «Дэісус» у іканапісу Беларусі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дэісус.
**Дэісус** — абраз сярдзіны XVIII ст. які паходзіць з в. Альгомель Столінскага раёна Брэсцкай вобласці. Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь.

Апісанне
--------

На абразе прадстаўлена кампазіцыя «трыморф». Абраз выкананы ў стылі так званай «столінскай» школы і вылучаецца графічнасцю пісьма і высокай дэкаратыўнасцю. Увагу прыцягваюць светлы сакас Хрыста, густа арнаментаваны дробнымі чатырохпялёсткавымі кветкамі, і светла-карычневы амафор з трыма крыжамі. Вакол яго непакрытай галавы німб з літарамі  *Ὀ, ὤ, Ν* , што пазначаюць «нябеснае» імя Хрыста. Рукі Маці Божай і Яна Хрысціцеля малітоўна скрыжаваны на грудзях. Фон абраза дэкараваны разным раслінным арнаментам. Рама абраза — з двума пілястрамі і накладным арачным завершшам, упрыгожаным раслінна-кветкавым роспісам.

Гл. таксама
-----------

* Дэісус — абраз XVIII стагоддзя з Альгомеля

Літаратура
----------

* Уладзімір Карэлін, Мікалай Мельнікаў. Абразы «Дэісус» у іканапісу Беларусі
**Шымал дзяржаўная раённая электрастанцыя** (азерб.: Şimal İstilik Elektrik Stansiyası) — цеплавая электрастанцыя Азербайджана. Размешчана ў Баку. З аднаго цэнтра ажыццяўляецца кіраванне двух электрастанцыя «Шымал-1» і «Шымал-2». Агульная магутнасць — 5,7 мільярда кілават-гадзін электраэнергіі ў год. Дзве электрастанцыі забяспечваюць 20 працэнтаў вытворчасці электраэнергіі па ўсёй Азербайджанскай Рэспубліцы і каля 40-50 працэнтаў — па Баку і Апшэронскаму паўвостраву.

«Шымал-1»
---------

«Шымал-1» была здадзена ў эксплуатацыю ў дзве чаргі. Першая чарга — у 1950 годзе, але была выведзена з эксплуатацыі ў 1988 годзе. У 1998 годзе былі прыцягнуты інвестыцыі для другой чаргі. У 2000 годзе быў закладзены падмурак станцыі «Шымал-1», якую здалі ў эксплуатацыю ў 2002 годзе.

«Шымал-2»
---------

Падмурак электрастанцыі «Шымал-2» быў закладзены ў 2011 годзе на тэрыторыі 104,9 гектара ў пасёлку Шувелян. Электрастанцыя здадзена ў эксплуатацыю 5 верасня 2019 года. У цырымоніі прынялі ўдзел Прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў, кіраўнік ААТ «Азерэнержы» Баба Рзаеў, парламенцкі віцэ-міністр замежных спраў Японіі Кэндзі Ямада, пасол Японіі ў Азербайджане Церуюкі Каторы.

Зноскі
------

1. ↑  Список электростанций Азербайджана (руск.).  ternopilinfo.in.ua. Праверана 11 верасня 2019.(недаступная спасылка)
2. ↑  Энергетика в Азербайджане (руск.).  HiSoUR История культуры (2 жніўня 2018). Праверана 11 верасня 2019.
3. ↑  «Азерэнержи» показало журналистам электростанцию «Шимал-2» - Фото (руск.).  haqqin.az. Праверана 11 верасня 2019.
4. ↑  Президент Ильхам Алиев принял участие в церемонии сдачи в эксплуатацию электростанции «Шимал-2» в Баку Обновлено видео (руск.).  azertag.az. Праверана 11 верасня 2019.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сіла.

**Арман-Маршал Сіла** (нар. 13 ліпеня 1994, Мінск) — беларускі спартсмен (тэквандо). Майстар спорту міжнароднага класа, 3-разовы чэмпіён Еўропы. Вагавая катэгорыя — звыш 87 кг.

Біяграфія
---------

Займацца тэквандо пачаў з шасці гадоў у Мінскай гарадской СДЮШАР прафсаюзаў. Трэнеры: Юлія Сухавіцкая і Алеся Чарняўская. Чэмпіён Еўропы сярод юніёраў 2011 года, сярод моладзі 2012 і 2013 гадоў і сярод дарослых 2014 года. Выйграў чэмпіянат Еўропы па тэквандо 2016 (у фінальнай схватцы перамог расіяніна Рамана Кузняцова). Адзіны прадстаўнік зборнай Беларусі па тэквандо на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 у Рыа-дэ-Жанейра быў адхілены ад спаборніцтваў, бо ў яго допінг-пробе быў выяўлены мельдоній.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Профіль на сайце taekwondodata.com  (англ.)
* Профіль Архівавана 15 студзеня 2015. на сайце Беларускай федэрацыі тэквандо



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Taekwondo Data |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Раманава (значэнні).
**Вуліца Раманава** (руск.: улица Романова)  — вуліца ў паўднёва-заходняй частцы Магілёва.

Старая назва **вуліца Чырвонай кавалерыі**. Названа ў 1966 годзе ў гонар М. У. Раманава.

Працягласць 2720 м, ад вуліцы Чалюскінцаў да вуліцы Касманаўтаў. Знаходзіцца ў стадыі фарміравання. У асноўным на вуліцы захавалася старая забудова — 1-павярховыя жылыя дамы сядзібнага тыпу, толькі ў раёне, які прылягае да вул. Чалюскінцаў, збудаваны 2-павярховы будынак Дома быту і некалькі 4- і 5-павярховых жылых дамоў.

На вуліцы размешчаны аптэка, бібліятэка дзіцячая № 6, дзіцячыя яслі № 2 (на скрыжаванні з вул. Шчорса). На доме № 2 устаноўлена мемарыяльная дошка М. Ц. Раманаву. Паводле генплана горада 1980—1981 уваходзіць у перспектыўную зону забудовы заходняга планіровачнага раёна.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Романова улица // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх