recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ва́рнаў** (ням.: Warnow, вымаўляецца Ва́рна) — рака ў Германіі, працякае па зямлі Мекленбург — Пярэдняя Памеранія. Упадае ў Балтыйскае мора ў Варнемюндэ.

Назва ракі мае славянскія вытокі (рака Вароны). У межах горада Ростака рака носіць назву Ніжняя Варнаў (Unterwarnow). Суднаходная да галоўнай прыстані Ростака, каля пяці кіламетраў ад вусця. У вусце ракі размяшчаецца важны пункт паромнага паведамлення ў Паўночнай Еўропе. Па берагах ракі апроч партовых збудаванняў размяшчаюцца прадпрыемствы суднабудаўнічай і суднарамонтнай прамысловасці, верфі і яхт-клубы. У Ростаке пад ракой пракладзены Варнаўскі тунэль.

Рыба
----

Дзякуючы параўнальна нядрэннай экалогіі, рака досыць багатая рыбай. У тым ліку — лешч, плотка, акунь, судак, язь, селядзец, а таксама нават стронга і рачны вугор. Рэчка ў ніжняй плыні — месца нерасту балтыйскага селядца і яе напасу непасрэдна перад нерастам. Судак, у тым ліку памерам дазволеным сучаснымі правіламі лоўлі — больш 45 см, — ловіцца на спінінг у межах Ростака.

Зноскі
------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Агафонава.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шох.
**Алена Яўгенаўна Агафонава-Шох** (нар. 17 чэрвеня 1964, г. Мінск) — беларуская мастачка.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1982 годзе Рэспубліканскую школу-інтэрнат па музыцы і выяўленчым мастацтве і ў 1987 годзе Віцебскі тэхналагічны інстытут лёгкай прамысловасці па спецыяльнасці мастак-тэхнолаг. Удзельніца мастацкіх выставак з 1988 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1994 года. Жыве ў г. Мінску.

Творчасць
---------

Працуе ў габелене. Асноўныя творы: «Мары дзяцінства», «За кулісамі», «Спадчына», «Антычныя матывы», «Раніца роднага горада», «Паўночная мелодыя», «Эдэм», «Госць з мінулага».

Літаратура
----------

* Агафонава-Шох Алена Яўгенаўна // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.
**Альжбета Радзівіл**, народжаная **Гаштольд** (1474 — 1502) — жонка вялікалітоўскага дзяржаўнага дзеяча Яна Радзівіла.

Біяграфія
---------

### Паходжанне

Дачка Марціна Гаштольда і яго другой жонкі Ганны з Гальшанскіх, дачкі Юрыя Сямёнавіча Гальшанскага. Мела брата Альбрэхта Гаштольда.

### Сям’я

У 1492 годзе ўзялі шлюб з кашталянам троцкім Янам Радзівілам, з якім пражылі 10 гадоў.

у шлюбе мелі трох сыноў і дзвюх дачок, але ўсе яны памёрлі ў дзяцінстве.

У мастацтве
-----------

Вядомы партрэт Альжбеты з Гаштольдаў з серыі партрэтаў у лаўровым вянку, які захоўваецца ў Варшаўскім Нацыянальным музеі.

Зноскі
------



| ?Альжбета Гаштольд — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Андрэй Гаштольд |  | Гаштольд |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Ян Гаштольд |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Марцін Гаштольд |  |  |  |  | NN Бучацкая[d] |  | Міхаіл Адванец з Бучача[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Дарота з Завішаў[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Альжбета з Гаштольдаў |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Сямён Іванавіч Гальшанскі |  | Іван Альгімонтавіч Гальшанскі |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Ганна з Гальшанскіх[d] |  | Юрый Сямёнавіч Гальшанскі |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | Алелька Уладзіміравіч |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Юліянія Іванаўна Карачаўская[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Настасся Васілеўна[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
**«Дрыгула»** — восьмы альбом гурта «Стары Ольса», выдадзены на пачатку лютага 2009 года пры падтрымцы Згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына». Змяшчае 13 танцавальных мелодый ад позняга Сярэднявечча да ранняга барока. 7 танцаў узялі з нотнага зборніка барочнай музыкі «Полацкі сшытак», які называюць таксама «Астрамечаўскім рукапісам» або «Рукапісам 127/56 Ягелонскай бібліятэкі[be-tarask]». 6 іншых танцаў былі камернымі творамі кампазітараў-лютністаў Валянціна Бакфарка і Адрыяна ле Роя[en], таксама творамі заходнееўрапейскага і венгерскага паходжання. Канцэртная прэзентацыя альбома прайшла 14 лютага ў вялікай канцэртнай залі «Мінск».

Запіс і вокладка
----------------

Пры выкананні твораў выкарыстоўваліся адпаведныя свайму часу, рэканструяваныя беларускімі майстрамі інструменты. Дзеля чутнасці ўсіх інструментаў альбом давялося перазапісаць двойчы. Цыстра, нямецкая дуда і тромба марына (правобраз кантрабаса) запісваліся ў Беларусі ўпершыню.

Вокладка кружэлкі змяшчала выявы з касцёльнай фрэскі ХVII стагоддзя «Танец смерці», што захоўваецца ў музеі кляштара брыгітак у Гродне.

Зноскі
------

1. ↑  *Вікторыя Целяшук.* Дрыгула — ад слова дрыгацца // *Звязда* : газета. — 10 лютага 2009. — № 24 (26402). — С. 6. — ISSN 1990-763x.

Спасылкі
--------

* Альбом на афіцыйным сайце гурта

| ⛭Стары Ольса |
| --- |
| Склад | 
* Алесь Чумакоў

 |
| Альбомы | 
* Келіх кола[be-tarask]
* Вір
* Verbum[be-tarask]
* Шлях[be-tarask]
* Скарбы літвінаў[be-tarask]
* Сярэднявечная дыскатэка[be-tarask]
* Гераічны эпас[be-tarask]
* Дрыгула
* Лепшае[be-tarask]
* Santa Maria[be-tarask]
* Kola rycerska
* Medieval Classic Rock
* Вада, хмель і солад

 |
| Песні | 
* Вайтоўна[be-tarask]
* Келіх кола[be-tarask]
* Ружа кветка[be-tarask]
* Што й па мору[be-tarask]

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Apple Music |
Фрагмент карты Carta Marina  (руск.) (бел. (XVI стагоддзе) з выявай вострава Туле, які ўбачыў Піфей.
**Востраў-прывід** — агульная назва для астравоў, якія ў розны час маляваліся на картах, але на самай справе не існуюць. З часоў антычнасці ў Еўропе абмяркоўвалася існаванне астравоў на захад ад Геркулесавых слупоў (Антылія) і на паўночны захад ад Брытаніі (Туле  (руск.) (бел.). У часы Вялікіх геаграфічных адкрыццяў на карты трапіла вялікая колькасць уяўных астравоў, за якія прымалі айсбергі і верхнія міражы. Не выключана, што некаторыя астравы-прывіды (напр. Фердынандэя  (руск.) (бел. блізу Сіцыліі, востраў Томпсан  (руск.) (бел. у Паўднёвай Атлантыцы) калісьці існавалі, але пасля былі знішчаныя стыхіяй.

Ад астравоў-прывідаў варта адрозніваць міфічныя астравы, існаванне якіх ніколі не было прадметам навуковай цікавасці (у «Адысеі» — Ээя  (руск.) (бел. і Агігія  (руск.) (бел. у рускіх казках — востраў Буян  (руск.) (бел.), і міфічныя кантыненты, якія на карты таксама не наносяць (Атлантыда, Пацыфіда  (руск.) (бел. Арктыда  (руск.) (бел. Лемурыя  (руск.) (бел.).

Літаратура
----------

* *Henry Stommel* Lost Islands: The Story of Islands That Have Vanished from Nautical Charts. University of British Columbia Press, 1984. ISBN 0-7748-0210-3
* *Куприн А. М.* Слово о Карте. — М.: Недра, 1987. — 143 с.
* *Рамсей Р.* Открытия, которых никогда не было
Арнаментацыя з шаравых кветак у Глостэрскім саборы  (руск.) (бел.
Шаравыя кветкі на вяршыні капітэлі ў царкве Святой Марыі  (англ.) (бел. ў Блоксхэме  (англ.) (бел.ў Оксфардшыры
**Арнамент у выглядзе круглай кветкі з шарыкам ў сярэдзіне** (англ.: ball-flower, ballflower) — архітэктурны арнамент у выглядзе шарыка, устаўленага ў чашачку кветкі. Ён увайшоў ва ўжытак у другой палове XIII стагоддзя ў Англіі і стаў адным з галоўных упрыгожванняў з XIV стагоддзя ў перыяд, вядомы як дэкаратыўная готыка.

Шаравыя кветкі былі, як правіла, упарадкоўваюць шэрагамі на роўных адлегласцях у паражніны аблому, часта па баках біфорыумаў. Прыклады маюцца ў многіх цэрквах перыяду, у тым ліку ў Глостэрскім саборы  (руск.) (бел. царкве Святой Марыі  (англ.) (бел. (каля 1300) і абацтве Цьюксберы  (англ.) (бел. (каля 1330). Наяўнасць гэтага арнаменту на заходняй частцы сабору Солсберы дапамагло датаваць гэты фасад як створаны да XIV стагоддзя.

Зноскі
------

1. ↑  Gardner 1922, p. 216
2. ↑  Gardner 1922, p. 177

Літаратура
----------

* Gardner, Samuel (1922). *A guide to English Gothic architecture*. The University press. .

Спасылкі
--------

* Picture of ball-flowers outlining a window of Gloucester Cathedral

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Варны (значэнні).
**Ва́рна** (санскр.: वर्ण, varṇ ***IAST***) — тэрмін для абазначэння 4 асноўных саслоўяў у Старажытнай Індыі (брахманы — жрацы, кшатрыі — воіны, вайшыі — радавыя супляменнікі, шудры — слугі абшчыны). Прыналежнасць да варны вызначалася нараджэннем. Члены першых трох варнаў у дзяцінстве праходзілі абрад пасвячэння, які лічылі другім нараджэннем, таму называліся «двойчы народжанымі». Шлюбы паміж прадстаўнікамі розных варнаў забараняліся. З сярэдзіны 1-га тыс. да н.э. пачаўся працэс ператварэння сістэмы варнаў у сістэму кастаў. У Сярэднявеччы пераважаў падзел на касты.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
Страматаліты, Заходняя Аўстралія
**Страматаліты** (стар.-грэч.: στρῶμα «подсціл» і λίθος «камень») — карбанатныя нарасці водарасцевага паходжання, з пукатай ці няроўнай паверхняй і складанай плойчатай унутранай слаістасцю, якія ўтвараюцца на дне вадаёмаў (старажытных і сучасных). Складаная частка рыфагенных пабудоў — біястром, біягерм і інш.

У выкапнёвым стане вядомы з дакембрыю. Арганічныя рэшткі — прадукты жыццядзейнасці сіне-зялёных водарасцей.

Страматаліты — утварэнні мелкаводнай часткі цёплых вадаёмаў рознай ступені салёнасці, з нязначным удзелам у асадканамнажэнні тэрыгеннага матэрыялу і адносна спакойным гідрадынамічным рэжымам. Бываюць да некалькіх метраў у падэшве і да 1—2 метраў у вышыню. Паводле знешняй марфалогіі і ўнутранай структуры вылучаюцца пластавыя, слупкаватыя, жаўлакападобныя і інш. Добрыя калектары, таму могуць умяшчаць нафту, прыродныя газы, расолы, прэсныя і мінеральныя воды.

Выкарыстоўваюцца для ўдакладнення фацыяльных умоў і расчлянення разрэзаў, асабліва важныя для стратыграфічнага расчлянення верхнепратэразойскіх адкладаў, дзе іншыя арганічныя рэшткі трапляюцца рэдка.

Зноскі
------

1. ↑  Гістарычная геалогія: вучэбны дапаможнік / В. М. Несцяровіч, Г. І. Літвінюк, Дз. А. Пацыкайлік — Мн.: БДПУ, 2003.

Літаратура
----------

* *Ур’еў І. І.* Страматаліты // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
**Каза́нскі мост** — злучае Казанскі і Спаскі астравы праз канал Грыбаедава ў Цэнтральным раёне Санкт-Пецярбурга.

Месцазнаходжанне
----------------

Знаходзіцца па асі Неўскага праспекта.

Гісторыя
--------

**Казанскі мост** з 1766 да 1830 года называўся *Калядны мост*, з 1923 да 1944 — *мост Пляханава*. Знаходзіцца побач з Казанскім саборам, які даў назву масту.

Пабудаваны ў 1765—1766 (інжэнеры В. І. Назімаў, І. М. Галенішчаў-Кутузаў) на месцы ўжо існавалага ў 1716 драўлянага Каляднага моста, знесенага пры аздабленні гранітам набярэжных канала. Пралёт перакрыты цаглянымсводам з пракладнымі шэрагамі з вапняковых пліт, фасадныя аркі з граніта, апоры бутавай кладкі з аздабленнем з выбаргскага граніта. У 1805—1806 пры паширэнні моста (арх. Л. Руска) знішчаны «дыяментавыя» русты фасадаў, лесвічныя спускі да вады; чыгунныя агароджы замененыя гранітнымі парапетамі.

Падчас работ у 1999—2002 свод рэстаўраваны на шырыню 53 м, умацавана бутавая кладка ўстояў і цыгляны свод, зладжана гідраізаляцыя, праведзена устаноўка гранітных камянёў, што адасабляюць тратуар ад праезжай часткі.

У 2007—2008 гадах быў праведзены рамонт набярэжнай канала Грыбаедава ад Казанскага да Банкаўскага моста.

### Асаблівасці праекта і моста

* Другі па шырыні мост у горадзе
* Самы нізкі мост — пад ім забароны праход любога сродка плавання.

| Масты цераз канал Грыбаедава |
| --- |
| 
* Трайны, Тэатральны
* Нова-Канюшанны
* Італьянскі пешаходны
* Казанскі
* Банкаўскі пешаходны
* Мучны пешаходны
* Каменны
* Дзямідаў
* Сянны пешаходны
* Какушкін
* Вазнясенскі
* Падзьячаскі
* Львіны пешаходны
* Харламаў
* Нова-Мікольскі
* Чырвонагвардзейскі пешаходны
* Пікалаў
* Магілёўскі
* Аларчын
* Каломенскі пешаходны
* Мала-Калінкін

 |
**П'е́шцяны** (славацк.: Piešťany, ням.: Pistyan, венг.: Pöstyén) — курортны горад у заходняй Славакіі на рацэ Ваг ля падножжа Паваскага Інаўца. Насельніцтва каля 30 тыс. чалавек.

Гісторыя
--------

П'ешцяны ўпершыню згадваюцца ў 1113 годзе. Уся гісторыя горада звязаная з мінеральнымі крыніцамі. Першае падрабязнае апісанне гаючых крыніц П'ешцянаў адбываецца ў 1545 годзе ў лісце каралеўскага дарадцы Юрая Вернера. Далей пра іх згадваюць лекары аўстрыйскага імператара і рымскага папы Сікста V. У 1642 годзе П'ешцяны атрымлівае гарадскія правы. У XVIII ст. тут узнікае санаторны гарадок Цепліцэ. У 1772 тут будуецца бальнеалагічны санаторый. Бурны росквіт наступае ў 1889 годзе, калі санаторыем кіравала фірма «Аляксандр Вінтэр і сыны».

У 1917 годзе тут сустракаюцца нямецкім імператар Вільгельм II, аўстрыйскі імператар і венгерскі кароль Карл I і балгарскі цар Фердынанд I і вырашаюць працягнуць вайну да пераможнага канца.

Сёння П'ешцяны вядомы курортны горад, знакаміты перш за ўсё лячэннем рэўматычных захворванняў.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Вараждзінске-Топліцы[d], Харватыя
* Лугачавіцы[d], Чэхія
* Мантэвага[d], Італія
* Подзебрады, Чэхія
* Січэн[d], Кітай
* Устрань, Польшча
* Ферэнцвараш[d], Венгрыя
* Хайдунанаш[d], Венгрыя
* Хейнала, Фінляндыя
* Эйлат, Ізраіль

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  POČET OBYVATEĽOV PIEŠŤAN JE OPÄŤ NIŽŠÍ — 2022. Праверана 20 студзеня 2022.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме П’ешцяны
**Кіпя́тка** — рака ў Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці, левы прыток ракі Зэльвянка (басейн Нёмана).

Назва
-----

Назва балцка-яцвяжскага паходжання.

Найбліжэйшы аналаг — сярод гідронімаў на старабалцкай тэрыторыі, рачная назва *Кіпець* (*Кіпетка*) на Верхнім Павоччы. Дакладны адпаведнік ёй (і коранем, і пашыральнікам) — прускі тапонім *Kypyten* (*Kip-, -t-*).

Балцка-яцвяжскімі таксама з'яўляюцца назвы ракі Зэльва (у яе Кіпятка ўцякае) і яе прытокаў Шчыба, Сасва.

Водаапісанне
------------

Даўжыня 8 км. Пачынаецца каля вёскі Янаўшчына, упадае ў Зэльвянку за 2 км на поўнач ад гарадаскога пасёлка Зэльва.

На працягу 5,8 км каналізаваная: ад вёскі Холстава да аграгарадка Бародзічы (3,8 км) і ад гарадскога пасёлка Зэльва да вусця (2 км).

Зноскі
------

1. ↑  *В. Н. Топоров.* Балтийский элемент в гидронимии Поочья. I // Балто-славянские исследования. 1986. Москва, 1988. С. 176-177.
2. ↑  Агульная характарыстыка рачной сеткі Гродзенскай вобласці / Даведнік «Водныя аб'екты Рэспублікі Беларусь» Архівавана 23 верасня 2015.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
Адна з гравюр выдання: Стакгольмскі парк Кунгстрэдгордэн
**Швецыя старажытная і сучасная** (лац.: Suecia antiqua et hodierna) — кніга з ілюстрацыямі геаграфічных аб'ектаў Швецыі перыяду вялікадзяржаўнасці.

Кароткае апісанне
-----------------

У выданні змяшчаецца 353  гравюр, выкананых па малюнках архітэктара  Эрыка Дальберга, які ўзяўся за гэты праект па каралеўскім даручэнні. Дальберг пачаў сваю працу ў 1660 годзе. Ён аб'ехаў розныя рэгіёны Швецыі, дзе на месцы рабіў шматлікія малюнкі панарам гарадоў, асобных гістарычных будынкаў, а таксама карт. Медзярыты не заўсёды былі вельмі дакладнымі, паколькі Дальберг маляваў таксама запланаваныя ім перабудовы, якія часткова не былі рэалізаваны. Акрамя таго, нярэдка ён маляваў людзей у няправільным маштабе ў адносінах да збудаванняў. Такім чынам нямала будынкаў здаваліся больш вялікімі і пампезным, чым былі на самай справе.

Для вырабу гравюр Дальберг наняў лепшых майстроў у  Францыі і  Галандыі. Ён сам ездзіў у Парыж, каб назіраць за працай. Каля 1670 года, у выніку вайны з Даніяй, праца над кнігай была перапыненая на дзесяць гадоў. Архітэктар памёр у 1703 годзе, пакінуўшы сваю працу незавершанай. З 1720 года альбом паступіў у продаж і за дзесяць гадоў тыраж быў цалкам распрададзены. Пасля было зроблена шмат перавыданняў, апошняе з якіх было апублікавана ў 1924 годзе.

Панарама Стакгольма з выдання «Швецыя старажытная і сучасная»

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Швецыя старажытная і сучасная
* Пра выданне *Suecia antiqua et hodierna* на сайце Каралеўскай бібліятэкі Швецыі
* World Digital Library's presentation av *Suecia antiqua et hodierna*
**Кафедральны сабор Святой Марыі і Святога Іаана** (ням.: Der Schweriner Dom St. Marien und St. Johannis) — лютэранскі сабор у горадзе Шверын (Мекленбург-Пярэдняя Памеранія).

Сабор, трохнефавая базіліка, пабудаваны ў 1260-1416 гг. Вядома, што ў 1228 годзе на яго месцы была асвечана раманская царква, закладзеная яшчэ ў 1172 годзе і ад якой захаваўся парадны партал ля паўднёвага бакавога нефа. Па сваіх памерах ён лічыцца адным з самых буйных будынкаў, пабудаваных у стылі цаглянай готыкі. Па даўжыні свайго галоўнага нефа, роўнай 100 м ён лічыцца самай буйнай царквой ганзейскага перыяду на Балтыцы. Вышыня яго вежы, пабудаванай толькі ў 1889—1892 гг па праекце Георга Даніэля складае 117,5 м. Сучасны выгляд сабор набыў толькі ў 1980-я гг. Побач з саборам размешчаны Рыначная плошча і штучнае возера Пфафентайх.

У храме знаходзіцца бронзавая эпітафія герцагіні Алены, адлітая ў нюрнбергскай майстэрні Петэра Фішэра ў 1527 годзе.

* Від на сабор з Пфафентайха.Від на сабор з Пфафентайха.
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Шверынскі сабор**
* Herzlich Willkommen auf der Website der Evangelisch-Lutherischen Domgemeinde Schwerin (ням.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4331530-6 · LCCN: nr88006778 · VIAF: 245810066 |
**Прывіле́й Ві́таўта яўрэям 1388 го́ду** — першы юрыдычны акт, якім устанаўліваўся прававы статус яўрэяў у ВКЛ, якія пачалі актыўна засяляць гарады заходняй часткі дзяржавы ў другой палове 14 стагоддзя.

Выдадзены Вітаўтам 24 чэрвеня 1388 года яўрэйскай грамадзе (кагалу) Бярэсця як найбольш шматлікай, эканамічна развітай і арганізаванай яўрэйскай грамадзе ў княстве, якая на працягу некалькіх стагоддзяў каардынавала агульнаяўрэйскае эканамічнае, грамадскае і рэлігійнае жыццё ў дзяржаве; фактычна прывілей распаўсюджваўся на ўсё яўрэйскае насельніцтва ВКЛ. Пазней неаднойчы пацвярджаўся і ўдакладняўся, на яго ўзор выдаваліся прывілеі яўрэям іншых гарадоў (Трокаў, Гродна, Луцку і г. д.); у 1507 годзе пацверджаны вялікім князем Жыгімонтам I Старым у якасці агульнадзяржаўнага акта Вялікага Княства Літоўскага. Паводле гэтага дакумента яўрэі былі асабіста недатыкальнымі, яўрэйскія грамады былі юрыдычна аўтаномнымі, замацоўваліся прынцыпы іх тэрытарыяльнай арганізацыі і ўзаемадзеяння з інстытутамі дзяржаўнай улады. У асноўным паўтараў нормы яўрэйскага права краін Цэнтральнай Еўропы 12—14 стагоддзяў.

Арыгінал (па-лацінску) не захаваўся, вядомыя 8 спісаў 15—17 стагоддзяў на старабеларускай, лацінскай і польскай мовах, у тым ліку гэтак званы Берасцейскі спіс 17 стагоддзя, які захоўваецца ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі ў Мінску.

Літаратура
----------

* Алесь Белы. Прывілей Вітаўта яўрэям 1388 // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9.
* *Белы, А. В.* Прывілей 1388 // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 58. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Спасылкі
--------

* Арыгінальны артыкул(недаступная спасылка)
Таблічкі з Кіша (3500 г. да н.э.)
**Таблічка з Кіша** — таблічка з пясчаніку, выяўленая пры раскопках **Тэль аль-Ухайміра** ў правінцыі Бабіль, Ірак, дзе раней знаходзіўся шумерскі горад Кіш. Таблічка датуецца каля 3500 г. да н.э. (сярэдні Урукскі перыяд). У наш час захоўваецца ў калекцыі Эшмалеанскага музея ў Оксфардзе.

Надпіс на таблічцы выкананы прымітыўнымі клінапіснымі знакамі; Stearns (2004) заве яе найстаражытным пісьмовым дакументам. Склад знакаў гэтай таблічкі па характары хутчэй больш піктаграфічны, адлюстроўвае пераходны этап ад протапісьменнасці да часткова складовага клінапіснага пісьма. Некалькі сот гліняных таблічак, выяўленыя ва Уруку (большая частка датуецца 3200–3100 гг. да н.э.), гэтак жа цяжкія для чытання, як і таблічка з Кіша, але па меркаванні Сцірнса яны ўяўляюць сабой гаспадарчыя запісы. Першыя дакументы, напісаныя несумнеўна на шумерскай мове, паходзяць з Джэмдэт-Насра (культура ранняга бронзавага веку) і датуюцца 3200–3100 гг. да н.э. Практычна ўсе яны, па Сцірнсу, уяўляюць сабой гаспадарчыя запісы.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Stearns p. 25(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Таблічка з Кіша
* A. C. Moorhouse, *The Triumph of the Alphabet: A History of Writing*
* Langdon, *Pictographic Inscriptions from Jemdet Nasr*
* Peter N. Stearns, *The Encyclopedia of World History* (2001), ISBN 978-0395652374.
**Кіпрскае мора**, мора басейну Атлантычнага акіяна, знаходзіцца ва ўсходняй частцы Міжземнага мора, паміж паўвостравам Малая Азія і Афрыкай. Кіпрскае мора — адна з самых салёных частак Міжземнага мора: сярэдняя салёнасць складае 38,9-39,8‰.

У спіс мораў Міжнароднай гідраграфічнай арганізацыі не ўваходзіць.

Фауна
-----

Падвышаная салёнасць не спрыяе размнажэнню марскіх жывёл, таму найбольш багатыя на фаўну прыбярэжныя воды. У паўднёвай частцы мора можна сустрэць каралавыя рыфы.

| ⛭Моры Атлантычнага акіяна |
| --- |
| Унутраныя моры Еўразіі | 
* Азоўскае
* Мармуровае
* Чорнае

 |
| Міжземнае мора | 
* Адрыятычнае
* Альбаран
* Балеарскае
* Іанічнае
* Кіпрскае
* Крыцкае
* Лігурыйскае
* Тырэнскае
* Эгейскае

 |
| Моры на поўначы Еўропы | 
* Балтыйскае
* Вадэнскае
* Гебрыдскае
* Ірландскае
* Ірмінгера
* Кельцкае
* Паўночнае

 |
| Моры ў Амерыцы | 
* Карыбскае
* Лабрадор
* Мексіканскі заліў1
* Саргасава
* Скоша

 |
| 1 з’яўляецца морам |
Вызначэнне
----------

**Слон** — буйная жывёла, якая адносіцца да класу сысуноў, атраду хобатных і сямейства слановых. Традыцыйна вылучаюцца два віды: лясны афрыканскі слон (Loxodonta africana) і азіяцкі слон (Elephas Maximus), хоць некаторыя дадзеныя сведчаць, што саваннавы слон і лясны афрыканскі слон з’яўляюцца асобнымі відамі. Сланы распаўсюджаныя па ўсёй Афрыцы на поўдзень ад Сахары, таксама арэал маецца ў Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі.

Знешні выгляд
-------------

Слон з’яўляецца найбуйнейшай сучаснай наземнай жывёлай: самец афрыканскага слана можа дасягаць вышыні да 4 метраў і важыць пры гэтым да 7 тон. Усе сланы маюць некалькі адметных асаблівасцей, найбольш прыкметнай з якіх з’яўляецца доўгі хобат, які выкарыстоўваецца для многіх мэтаў, у прыватнасці, для захопу аб’ектаў. У дадатак да гэтага разцы слана з цягам эвалюцыі выраслі ў біўні, якія служаць у якасці інструмента для пераноскі аб’ектаў, для капання зямлі і выкарыстоўваецца сланом у якасці зброі. Вялікія вушы слана дапамагаюць яму кантраляваць тэмпературу свайго цела. Афрыканскія сланы маюць вялікія вушы і ўвагнутую спіну, у той час як азіяцкія сланы маюць меншыя вушы і выпуклую спіну.

Пражыванне
----------

Сланы з’яўляюцца траваяднымі жывёламі і жывуць у розных асяроддзях: саванне, лесе, пустыні ці балоце, аднак аддаюць перавагу месцам каля крыніцы вады. Іншыя жывёлы, як правіла, трымаюць дыстанцыю ад сланоў: драпежнікі, як то львы, тыгры, плямістыя і паласатыя гіены звычайна палююць толькі на яшчэ малых сланоў. Самкі, як правіла, жывуць у сямейных групах, якія могуць складацца з адной самкі са сланятамі альбо некалькіх самак з нашчадкамі. Такія групы, ачоленыя адной з самак, вядомыя як матрыярхат.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Слон
* ElephantVoices. Інфармацыя пра тое, як сланы камунікуюць (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Ларуса · Britannica (11-th) · Pauly-Wissowa · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4140579-1 · LCCN: sh85042531 · NKC: ph187977, ph430276 |
**Кіпарыс вечназялёны** (*Cupressus sempervirens*) — від хвойных вечназялёных дрэў кіпарысавых (*Cupressaceae*).

Батанічнае апісанне
-------------------

Галінка з шышкамі
Дрэва вырастае вышынёй 25-30 м, з прамым ствалом да 50-60 см у дыяметры. Лісце цёмна-зялёнае, дыяметр шышак да 3,8 см. Вядома некалькі разнавіднасцяў — з пірамідальнай або разгалістай кронай.

Пашырэнне
---------

У прыродзе сустракаецца на поўдні Еўропы і захадзе Азіі, дзе разводзіцца з антычных часоў. Расце даволі хутка, пераносіць працяглую засуху і кароткачасовыя паніжэнні тэмпературы да −20 °C. У культуры з антычных часоў.

Выкарыстанне
------------

Культывуюцца часцей за ўсё пірамідальныя формы (напрыклад, у Крыме і на Чарнаморскім узбярэжжы Каўказа).

Дажывае да 2000 гадоў. У Турцыі часта высаджваецца на могілках.

Ахова
-----

Міжнародная Чырвоная кніга лічыць кіпарыс таксонам мінімальнай рызыкі.

Зноскі
------

1. ↑  Cupressus sempervirens **(нявызн.)**. Праверана 1 верасня 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4191395-4 · LCCN: sh85068784 · Microsoft: 2780209063 |
**Табаікара** ці дакладней **Дыяцэ́зія Табаікары** — старажытная каталіцкая дыяцэзія (епархія) ў рымскай правінцыі Маўрэтанія Кесарыйская (на поўначы Афрыкі, на тэрыторыі сучаснага Алжыра). З 1933 года — тытулярная.

Гісторыя
--------

Ёсць тры дакументаваныя біскупы гэтай афрыканскай дыяцэзіі. Каталіцкі Віктар і данатысцкі Марцыян прынялі ўдзел у Карфагенскай канферэнцыі 411 года, на якой сабраліся каталіцкія і данатысцкія біскупы рымскай Афрыкі. Біскуп Віктар можна атаясамлівацца з аднайменным біскупам Маўрэтаніі Кесарыйскай, які каля 422 года падвергнуўся царкоўнай санкцыі, але не страціў свайго біскупскага сану. Трэці вядомы біскуп Табаікары - Крыспін, чыё імя знаходзіцца на 103-м месцы ў спісе біскупаў Маўрэтаніі Кесарыйскай, выкліканых у Карфаген каралём-вандалам Унэрыка ў 484 годзе. Крыспін, як і ўсе іншыя афрыканскія каталіцкія біскупы, быў прысуджаны да выгнання.

З 1933 года Табайкара ўваходзіць у шэраг тытулярных біскупскіх пасад Каталіцкага Касцёла. Пасада ваканта з 14 верасня 2021 года, пасля таго, як Іосіф Станеўскі быў прызначаны кіруючым архібіскупам-мітрапалітам Мінска-Магілёўскім.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Слонімскі павет.
**Сло́німскі паве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Новагародскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Сталіца — Слонім.

Мяжа з Ваўкавыскім паветам ішла па рацэ Зэльвянка, з Новагародскім — спачатку праходзіла па рацэ Моўчадзь, далей праставала да Пінскага павета паміж Сталовічамі, Палонкай, Уславічамі з аднаго боку і Бусяжам, Быценем і Слонімам з іншага.

У Слонімскі павет уваходзілі тэрыторыі Слонімскага гродавага, Моўчадскага, Здзітаўскага і Сакалоўскага старостваў (дзяржаўных воласцей), а таксама прылеглыя прыватнаўласніцкія маёнткі.

Меў павятовую харугву чырвонага колеру з выявай «Пагоні».

Ваеннае ліхалецце (сярэдзіна XVII ст.) прычыніла павету моцнае спусташэнне. Сойм Вялікага Княства Літоўскага 1661 года характарызаваў стан павета як «амаль датла спалены і разграблены непрыяцелем», а колькасць дымаў скарацілася на 58 %.

Зноскі
------

1. ↑  Powiat słonimski // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom V: Kutowa Wola — Malczyce (польск.). — Warszawa, 1884. S. 340
2. ↑  Volumina legum: przedruk zbioru praw staraniem xx. pijarow w Warszawie od r. 1732 do r. 1782 wyd. T. 4. — Petersburg: J. Ohryzko,1859. — 518 s. — S. 386—389.
3. ↑  Morzy, J. Kryzys demograficzny na Litwie i Białorusi w II połowie XVII wieku / Józef Morzy. — Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, 1965. — 405 s. — Tabl. 22, 24. — (Prace Wydziału Filozoficzno-Historycznego — Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Historia 21).

Літаратура
----------

* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 788 с.: іл. ISBN 985-11-0378-0.
* Powiat słonimski // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.Tom V: Kutowa Wola — Malczyce. — Warszawa, 1884. S. 340
* Powiat słonimski // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.Tom X: Rukszenice — Sochaczew. — Warszawa, 1889. S. 825
Нейт Рус
**«fun.»** — амерыканскі музычны гурт, якая выконвае альтэрнатыўны рок.

Заснавана ў 2008 г. Нейтам (Натаніэлам) Русам, раней якія ўдзельнічалі ў малавядомым гурце «The Format». Іншымі членамі калектыву сталі Эндру Дост і Джэк Антонаф.

У 2009 г. пад назвай *«Aim and Ignite»* выйшаў першы альбом новага гурта, які быў цёпла сустрэты крытыкамі. Аднак найбольшую папулярнасць атрымала песня «We Are Young», апублікаваная ўвосень 2011 года ў якасці першага сінгла з альбома *«Some Nights»*. У стварэнні трэка прыняла ўдзел спявачка Ж. Манэ. Песня заняла першыя месцы ў «Billboard Hot 100», «UK Singles Chart», «Canadian Hot 100» і некалькіх іншых хіт-парадах.

У 2012 г. fun. атрымалі прэмію «Teen Choice Awards» у намінацыі «Рок-гурт».

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  *(unspecified title)* Праверана 19 снежня 2018.
3. ↑  Інтэрв'ю Rolling Stone
4. ↑  Старонка песні
5. ↑  Спіс пераможцаў Архівавана 22 ліпеня 2013.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Старонка на Allmusic

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Myspace · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Deezer · Last.fm · Spotify |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rate Your Music |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 15014695 · BNF: 166395753 · GND: 1023386011 · ISNI: 0000 0001 0248 1184 · LCCN: no2009157670 · NKC: xx0149797 · SUDOC: 17690641X · VIAF: 124145970207232251606 |

 |
**Антоні Адам Скару́льскі** (польск.: Antoni Adam Skorulski; 22 лістапада 1715, Жамойць — 28 студзеня 1777) — філосаф, асветнік.

Біяграфія
---------

З 1730 года член ордэна езуітаў, у 1742 годзе пасвячоны ў ксяндза. Выкладаў філасофію, гісторыю і геаграфію ў езуіцкіх навучальных установах на тэрыторыі ВКЛ. Рэктар калегіумаў у Навагрудку (1760—1764) і Коўне (1764—1766), у 1766—1772 гадах правінцыял літоўскі (кіраўнік Літоўскай правінцыі ордэна). Рэктар Віленскай акадэміі (1772—1774; з 1803 года Віленскі ўніверсітэт). Пасля скасавання ордэна езуітаў (1773) заставаўся белым ксяндзом, з 1775 года канонік віленскі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар адзінага вядомага твора — «Каментарыі па філасофіі...» (Вільня, 1755), у якім выклаў асноўныя філасофскія сістэмы Новага часу і адкрыцці ў прыродазнаўстве, прывёў каштоўныя звесткі па астраноміі, механіцы і іншых галінах ведаў. Доўгі час гэта праца з'яўлялася падручнікам па філасофіі.

Зноскі
------

1. 1 2
**Futurepop** — назва музычнага кірунку, які з’явіўся ў другой палове 1990-х гадоў. Гэта сумесь электра-індастрыялу з сінці-попам і элементамі клубнай электроннай музыкі. Тэрмін прыдуманы Ронанам Харысам (Ronan Harris) з VNV Nation і Штэфанам Гросам (Stephan Groth) з Apoptygma Berzerk, калі яны спрабавалі апісаць гучанне сваіх гуртоў.

Жанру уласцівы чысты неапрацаваны вакал, які нясе меладычную функцыю. Інструменты ж, якія зазвычай нясуць меладычную і гарманічную функцыю, у futurepop пераважна нясуць рытмічную функцыю. Futurepop у пераважнай большасці выпадкаў граецца ў памеры 4/4, у аснове кампазіцыі зазвычай ляжыць фіксаваная рытмічная канструкцыя, што пастаянна дадаецца новымі элементамі. 

*Тыповыя прадстаўнікі*: VNV Nation, Covenant, Apoptygma Berzerk

Зноскі
------

1. ↑
**Турыстычны рэгіён Кымгансан** (кар. 금강산관광지구, 金剛山觀光地區) — спецыяльны адміністрацыйны рэгіён ў КНДР. Быў заснаваны ў 2002 годзе для прыняцця патоку паўднёвакарэйскіх турыстаў у горы Кымгансан («Алмазныя горы»). Плошча рэгіёну — 530 км².

Горны хрыбет Кымгансан

Гісторыя
--------

З 1998 года турыстам з Паўднёвай Карэі было дазволена наведваць Кымгансан. Першы круізны карабель адправіўся ў рэгіён 18 лістапада 1998 года. З тых часоў сталі арганізоўвацца аўтобусныя туры. У 2002 годзе, пасля двухбаковых перамоваў, раён вакол гор аддзяліўся ад правінцыі Канвондо, утварыўшы асобную адміністрацыйную адзінку, што адрозніваецца больш мяккімі, у параўнанні з астатняй Паўночнай Карэяй, законамі. Пасля інцыдэнту 2008 года доступ паўднёвакарэйскіх турыстаў быў зачынены па ініцыятыве Сеула, а ў 2010 годзе Пхеньян абвясціў аб самастойным кіраванні рэгіёнам. У 2013 годзе тэма курорта Кымгансан пазначалася як адна з найважнейшых на перамовах паміж КНДР і Рэспублікай Карэя падчас карэйскага крызісу, а 11 чэрвеня было абвешчана аб допуску замежных інвестараў з гарантыямі бяспекі.

У 2019 годзе Кім Чэн Ын раскрытыкаваў паўднёвакарэйскія збудаванні, якія знаходзяцца ў курортнай зоне, і распарадзіўся дэмантаваць, пабудаванае паўднёвакарэйскім бокам, папярэдне ўзгадніўшы гэта з Сеулам. Узамен будуць пабудаваны сучасныя ўстановы, гарманізаваныя з прыродным ландшафтам.

Інцыдэнты
---------

Затрыманне на адзін тыдзень турыста ў 1999 годзе і забойства турысткі ў 2008 годзе, што выклікала спыненне турыстычнай актыўнасці на адзін год.

Гл. таксама
-----------

* Турызм у КНДР

Зноскі
------

1. 1 2  *Kim InSung, Karin Lee*. Mt. Kumgang and Inter-Korean Relations (англ.) (10 лістапада 2009). Архівавана з першакрыніцы 17 жніўня 2012. Праверана 4 жніўня 2012.
2. ↑  КНДР присвоила себе совместный с Южной Кореей курорт **(нявызн.)**.  Lenta.ru (23 апреля 2010). Праверана 13 жніўня 2010.
3. ↑  КНДР построит туристический курорт в горах Кымгансан | РИА Новости
4. ↑  Ким Чен Ын решил развивать туризм в горах Кымгансан без Южной Кореи **(нявызн.)** (23 кастрычніка 2019). Праверана 3 студзеня 2020.

Спасылкі
--------

* «Hyundai Asan» — паўднёвакарэйская кампанія-арганізатар тураў.

| ⛭Карэйская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка Адміністрацыйны падзел КНДР |
| --- |
| Правінцыі | 
* Канвандо
* Пхёнан-Намдо
* Пхёнан-Пукто
* Хамгён-Намдо
* Хамгён-Пукто
* Хванхэ-Намдо
* Хванхэ-Пукто
* Чагандо
* Янгандо

 |  |
| Гарады прамога падпарадкавання | 
* Пхеньян
* Расон

 |
| Спецыяльныя адміністрацыйныя рэгіёны | 
* Кэсон
* Кымгансан
* Сіныйджу

 |
**Саона** (ісп.: Saona) — востраў на паўднёвым усходзе Дамініканскай Рэспублікі, уваходзіць у склад Паўднёва-Усходняга Нацыянальнага запаведніка. Займае плошчу 110 км². На востраве знаходзяцца невялікія рыбацкія вёскі. Насельніцтва - каля 300 чал.

Гісторыя
--------

У старажытнасці востраў Саона быў населены плямёнамі таіна. Адкрыты Хрыстафорам Калумбам падчас другой экспедыцыі 14 верасня 1494. Названы ў гонар лігурыйскага горада Савона каля Генуі. У нашы дні паміж востравам і горадам захоўваюцца афіцыйныя сувязі. Згодна паданню, у XVI ст. падчас паўстання таіна на востраве Гаіці сюды збёг правадыр Катубанама, які, аднак, быў знойдзены і закатаваны.

Хаця востраў Саона знаходзіцца ў складзе Паўднёва-Усходняга Нацыянальнага запаведніка, тут маюцца два сталыя паселішчы і дамініканская ваенная база. У 2012 г. цікавасць да пабудовы ваеннай базы на востраве таксама выказвалі ўлады ЗША.

Геаграфія
---------

Карта
Востраў Саона знаходзіцца каля паўднёва-ўсходняга ўзбярэжжа вострава Гаіці, аддзелены ад яго вузкім пралівам (1,15 км). Даўжыня - 23,9 км. Найбольшая шырыня - 6,78 км. Востраў мае складаную геалагічную гісторыю. Сфарміраваны на старажытным вулканічным заснаванні, агульным для Саоны і Гаіці. На працягу свайго існавання некалькі разоў аказваўся пад паверхняй акіяна і нагадваў падводнае плато, на якім развіваліся каралы і назапашваліся арганічныя асадкі. У нашы дні яны складаюць асноўную частку сушы.

Паверхня вострава Саона нізкая, складзеная вапнякамі. Бераг пясчаны. На Саоне шмат карставых пячор, што ў старажытнасці выкарыстоўваліся індзейцамі-таіна. Кіпрыя глебы выдатна ўсмоктваюць вільгаць, таму сталых паверхневых вадацёкаў няма. Прэсная вада назапашваецца ў падземных рэзервуарах.

Клімат трапічны пасатны. У летнія месяцы існуе пагроза ўраганаў.

Прырода
-------

На тэрыторыі вострава Саона растуць каля 539 розных відаў раслін, многія з якіх эндэмікі. Водзяцца чарапахі і ігуаны, у прыбярэжных раёнах можна ўбачыць ламанцінаў і дэльфінаў, а ў цёплых водах плыткаводдзя — марскія зоркі. На востраве жывуць чайкі, галубы, зялёныя папугаі, буслы і іншыя віды птушак. Вядомыя 40 розных відаў рыб, 124 віды малюскаў, якія жывуць у прыбярэжных водах.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Саона
* Saona Island History
* Parque Nacional del Este Архівавана 10 сакавіка 2016.
* Stop the US Military Base on Isla Saona
**ААТ «Слонімская камвольна-прадзільная фабрыка»** — прадпрыемства лёгкай прамысловасці Рэспублікі Беларусь па выпуску паўшарсцяной камвольнай пражы ў г. Слонім Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

Будаўніцтва фабрыкі пачата ў 1971 г. 1-я чарга здадзена з эксплуатацыю ў 1977 г. 2-я — у 1978 г. Асноўнае тэхналагічнае абсталяванне, у т.л. лабараторнае і для ачысткі фарбавальных сцёкаў было закуплена ў Італіі. З 1995 г. адкрытае акцыянернае таварыства.

У лютым 2014 г. была затрымана, а ў 2016 г. абвінавачана дырэктарка фабрыкі за падрыхтоўку да злачынства (ч. 1 арт. 13 КК), атрыманне хабару (ч. 3 арт. 430), перавышэнне ўлады або службовых паўнамоцтваў (ч. 2 арт. 426 КК), прысваенне або растрата (ч. 1 ст. 211 КК), крадзеж шляхам злоўжывання службовымі паўнамоцтвамі (ч. 2 арт. 210 КК) і асуджана да 6,5 гадоў пазбаўлення волі з адбываннем у калоніі агульнага рэжыму, з канфіскацыяй маёмасці, а таксама з пазбаўленнем права займаць пасады, звязаныя з выкананнем арганізацыйна-распарадчых абавязкаў, тэрмінам на 5 гадоў.

Прадукцыя
---------

Паўшарсцяная трыкатажная пража высокіх і сярэдніх нумароў.

Зноскі
------

1. ↑  Экс-председатель «Беллегпрома» приговорен к 10 годам лишения свободы за коррупционные преступленияfirst = (руск.). *БелТА* (17 чэрвеня 2016). Праверана 1 кастрычніка 2018.(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Слонімская камвольна-прадзільная фабрыка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 15. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
**Слонімскі замак** (замчышча) — назва старажытнага цэнтра Слоніма, а таксама шэрагу палаца-паркавых комплексаў пабудаваных на яго месцы ў ХІ — XVIII ст. Размяшчаліся на левым беразе р. Шчара.

Спачатку пабудаваны драўляны астрог, потым дзядзінец ХІІ — XIII ст. у XІV — XV ст. драўляны замак на высокім насыпе з падпорнай сценкай з вялікіх камянёў (разбураны пасля 1506). Умацаваным цэнтрам сярэдневяковага Слоніма быў Верхні замак, які займаў узвышша памерам 150x200 м. Замкавая пляцоўка мела форму няправільнага прамавугольніка, узвышалася над ракой на 3—4 м, была ахавана ровам шырынёй 15—18 м і глыбінёй каля 8 м. У 14—18 ст. побач з Верхнім размяшчаўся Ніжні замак, які займаў падковападобную пляцоўку. ахоўваўся земляным валам і вадзяным ровам. У 1520 г. перабудаваны ў невялікі драўляны палац з залай пасяджэнняў, дзе ў 2-й палове XVII ст. адбываліся генеральныя сеймікі. Палац быў абкружаны драўлянымі гароднямі з вежамі.

Каля 1768 г. зруйнаваны, на яго месцы пастаўлены архітэктурны комплекс — П-падобны ў плане палац (1-павярховы мураваны будынак з бакавымі драўлянымі флігелямі) з парадным дваром у цэнтры.

Палац меў 116 пакояў і залу (найбольш пышная ў стылі ракако «зала багінь[*крыніца?*]», рэстаўрыравана ў 1788). У комплекс уваходзілі манеж, аранжарэя, вялікія дамы для прыдворных і гасцей, друкарня (1777), гаспадарчыя пабудовы і тэатр, пабудаваны паблізу замка на беразе выраўнаванага рукава р. Шчара.

Палацавы комплекс аддзяляўся ад гарадскіх збудаванняў і гандлёвай плошчы сажалкай і рэгулярным садам (майстар паркавай архітэктуры Ле Рак, прыгонны садоўнік Васіль). Не збярогся.

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Слонімскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 2004.— 752 с. — стар. 680.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15), С. 21.
**Туён** або **Монатэрпін** (назва паводле наменклатуры ІЮПАК 1-ізапрапіл-4-метылбіцыкла [3.1.0] гексан-3-он) — бясколернае рэчыва, з характэрным пахам, які нагадвае ментол. Хімічная формула: C10H16O.

Туён і ўласцівасці абсенту
--------------------------

Туён з'яўляецца галоўным дзеючым кампанентам абсенту. У апошні час наяўнасць туёна у эфірных маслах і араматызатараў разглядаецца як непажаданая з'ява.

З'яўляецца таксічным для чалавека.

Спасылкі
--------

На англійскай мове
* Thujone.Info — Databank of peer reviewed articles on thujone, absinthe, absinthism, and independent thujone ratings of some commercial brands.
* The Shaky History of Thujone - Wormwood Society article on thujone and its history.
**Багіня дэмакратыі** (трад.: 民主女神; піньінь: mínzhǔ nǚshén) — дзесяцімятровая статуя, усталяваная на плошчы Цяньаньмэнь у Пекіне, Кітай падчас падзей на плошчы Цяньаньмэнь 1989 года. Статуя была створана за 4 дні студэнтамі Акадэміі мастацтваў Пекіна з пенапласту, пап'е-машэ і металічнай арматуры. Была знішчана кітайскай арміяй 4 чэрвеня 1989 пры прыгнечанні дэманстрацый. З тых часоў было створана некалькі яе копій, якія знаходзяцца ў розных гарадах свету.

Гл. таксама
-----------

* Помнік ахвярам камунізму

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Багіня дэмакратыі**
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Беняконі (значэнні).
**Пагранічная застава «Беняконі»** — падраздзяленне Лідскага пагранічнага атраду на ўчастку беларуска-літоўскай мяжы. Размешчана па адрасе вёска Беняконі, вул. Міцкевіча, 17.

Гісторыя
--------

З’яўляецца правапераемнікам пагранічнага паста «Канвелішкі», сфарміраванага ў студзені 1993 года, у складзе камендатуры «Ліда» Смаргонскага пагранічнага атраду. З 2 снежня 2011 года пагранічная застава «Беняконі» прыступіла да аховы дзяржаўнай граніцы агульнай працягласцю каля 40 кіламетраў з новага месца дыслакацыі. Новы комплекс пагранічнай заставы, пабудаваны па Праграме ўладкавання знешняй граніцы Саюзнай дзяржавы на перыяд 2007—2011 гадоў.

Умовы
-----

Адлегласць ад заставы да дзяржаўнай граніцы ўсяго каля 2,5 кіламетраў, што дазваляе значна скараціць час рэагавання па абстаноўцы. Комплекс заставы абсталяваны найноўшым тэхналагічным абсталяваннем, інфармацыйнымі, тэлекамунікацыйнымі, інжынернымі сеткамі і сістэмамі відэаназірання. Таксама ў склад комплексу, які можа працаваць у аўтаномным рэжыме, увайшлі 8-кватэрны жылы дом, склад гаруча-змазачных матэрыялаў, гарадок для службовых сабак, спартыўныя пляцоўкі, трансфарматарная станцыя, воданапорная вежа з артэзіянскімі свідравінамі, ачышчальныя збудаванні. На першым паверсе будынка размешчаны службовыя памяшканні, на другім — блок харчавання і адпачынку ваенных.

Інцыдэнты
---------

У ноч з 3 на 4 жніўня 2021 года на ўчастку пагранічная застава «Беняконі» быў знойдзены паранены нелегальны мігрант з Ірака, які хутка памёр. Беларускія ўлады абвінавацілі ў збіцці літоўскіх пагранічнікаў.

Зноскі
------

1. ↑  «‎Умер на руках у пограничников»‎. На границе погиб житель Ирака. Он возвращался из Литвы Архівавана 18 лістапада 2021. intex-press, 4-08-2021
2. ↑  Жителем приграничья, первым заметившим мигранта, оказался ветеран Афганистана, экс-сотрудник военкомата Архівавана 18 лістапада 2021. intex-press, 4-08-2021

Спасылкі
--------

* Гісторыя Лідскага пагранічнага атраду, сайт Пагранкамітэта
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сміт.

**Сміт** (англ.: Smith) — найбуйнейшы востраў Чэсапікскага заліва. Большая частка адміністрацыйна належыць да амерыканскага штата Мэрыленд, поўдзень — да амерыканскай садружнасці Вірджынія. Плошча — 11,5 км². Насельніцтва (2010 г.) — 276 чал.

Геаграфія
---------

Востраў Сміт знаходзіцца ў 7,8 км на захад ад узбярэжжа штата Мэрыленд. Большая частка вострава ўяўляе забалочаныя землі, злучаныя вузкімі пратокамі. У выніку эрозіі і падвышэння ўзроўню акіяна плошча сушы паступова скарачаецца. У 1922 г. пасля чарговага ўрагана было затоплена больш за палову тагачаснай тэрыторыі. У мінулым воды каля Сміта славіліся багаццем крабаў.

Гісторыя
--------

Першаадкрывальнікам вострава лічыцца Джон Сміт, які высадзіўся на мясцовы бераг у 1608 г. і даў яму назву астравы Расэлс. Сучасную назву востраў атрымаў паміж 1659 г. і 1686 г. калі на ім апынуліся перасяленцы з Корнуала, Уэльса і Англіі. Адным з першых землеўладальнікаў быў Генры Сміт, у гонар якога нараклі ўвесь востраў. Да 1807 г. тут спыняліся піраты. Галоўным заняткам тубыльцаў здаўна з'яўляліся рыбалоўства, лоў крабаў і вустрыц. 

У нашы дні на востраве Сміт існуюць тры паселішчы. Сувязь з мацерыком адбываецца толькі дзякуючы лодкам і нерэгулярнаму парому. Улады штата Мэрыленд высоўваюць праекты перасялення мясцовых жыхароў у сувязі з небяспекай затаплення, аднак сустракаюць іх адмоўную рэакцыю. Тубыльцы Сміта стварылі грамадскую арганізацыю, што збірае грошы на выратаванне сушы.

Культура
--------

Многія жыхары вострава Сміт з'яўляюцца прамымі нашчадкамі перасяленцаў XVII ст. Яны размаўляюць на асабістым дыялекце, што сфарміраваўся ў выніку ізаляцыі.

Спасылкі
--------

* SMITH ISLAND UNITED
* Smith Island A True Island Community
* SMITH ISLAND MARINA
* Maryland’s Smith Island, Home to a Vanishing Dialect and Rising Sea Levels
* SMITH ISLAND IS SINKING INTO THE CHESAPEAKE BAY THANKS TO CLIMATE CHANGE

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85123669 |
**Ту́шча** — возера ў Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Страча, за 32 км у напрамку на поўнач ад горада Смаргонь, каля вёскі Лявонавічы.

Плошча паверхні возера 0,34 км². Даўжыня 0,85 км, найбольшая шырыня 0,66 км. Даўжыня берагавой лініі 2,8 км. Найбольшая глыбіня 2 м. Аб’ём вады 0,49 млн м³. Плошча вадазбору 6,1 км².  

Катлавіна возера рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй ад 3—4 да 12—14 метраў. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй 50—100 м. Берагі пераважна сплавінныя, у паўночна-заходняй і паўднёва-ўсходняй частках нізкія і пясчаныя. На паўночным усходзе берагавая лінія ўтварае некалькі заліваў. Дно возера выслана сапрапелем, на паўночным захадзе і паўднёвым усходзе вузкая паласа пясчаных адкладаў да глыбіні 0,5—1 м. Возера зарастае слаба да глыбіні 1,1 м.

З возера выцякае рака Тушчанка.

Зноскі
------

1. ↑  Ліст карты N-35-41. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1982 г. (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 66. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6 (Т. 16).
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз. — С. 127.
* Северная Беларусь: Атлас автотуриста / Гл. ред. И. Чумак. — Мн.: Квадрограф, 2010. — С. 8. — 48 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-6434-56-6. (руск.)

Спасылкі
--------

* Тушча Архівавана 9 жніўня 2013.
Тхалі
**Тхалі** (хіндзі: थाली) — страва індыйскай і непальскай кухні. У Непале таксама вядома пад назвай **дал-бат** (непальск.: दाल भात — ад слоў *дал* — сачавічны суп і *бат* — вараны рыс).

Існуе мноства варыянтаў гатавання тхалі, склад стравы залежыць ад рэгіёна, традыцый і наяўных у даступнасці прадуктаў. Асноўныя кампаненты тхалі — вараны рыс і дал (густы суп-пюрэ з сачавіцы). У тых рэгіёнах, дзе рыс не расце, замест яго могуць выкарыстоўвацца іншыя крупы, напрыклад грэчка.

Тхалі сервіруецца на круглым падносе (слова тхалі ў перакладзе азначае паднос), у цэнтры якога знаходзіцца рыс, а па акружнасці расстаўленыя металічныя міскі, якія змяшчаюць дал, гародніну, кары, розныя дробныя гарніры і заправы. У склад тхалі могуць уваходзіць чатні, індыйскія пікулі і чырвоны перац. Таксама да тхалі падаюцца аладкі (напрыклад, пападам або чапаці) і ёгурты (для змякчэння вострага густу).

Як правіла, тхалі складаецца з вегетарыянскай ежы, аднак сустракаюцца і яго невегетарыянскія варыянты — напрыклад, з курыным кары.