recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Юозас Ва́йчкус** (літ.: Juozas Vaičkus; 16 красавіка 1885, в. Застаўчэй  (літ.) (бел. Мажэйкейскі раён, Літва — 7 красавіка 1935) - літоўскі тэатральны дзеяч; адзін з заснавальнікаў літоўскага прафесійнага тэатра.

Біяграфія
---------

У 1905 стварыў вандроўную аматарскую трупу (з 1911 Вандроўны тэатр Вайчкуса), з якой гастраліраваў па Літве. У час вучобы ў студыі Александрынскага тэатра ў Петраградзе стварыў там у 1916 годзе Літоўскую драматычную студыю, якая стала першым прафесійным тэатрам. У Вільнюсе, Каўнасе ставіў п'есы П. Вайчунаса, Ю. Жэмайтэ, Л. Талстога, А. Чэхава, Г. Ібсена. З 1920 года рэжысёр Драматычнага тэатра Таварыства творцаў літоўскага мастацтва (з 1922 Дзяржаўны тэатр), дзе паставіў «Агні Іванавай ночы» Г. Зудэрмана, «Карэн Борнеман» Я. Бергстрэма. У 1923—1932 гадах жыў у ЗША. У 1932 годзе стварыў у Каўнасе студыю кіно і тэатра, таварыства «Ліетфільм».

Зноскі
------

1. 1 2  Juozas Vaičkus //

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Юозас Вайчкус
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | **0** | **1** | **2** | **3** | **4** | **5** | **6** | **7** | **8** | **9** |
| **0** | • | × | × | × | × | × | × | × | × | × |
| **1** | × | • | × | × | × | × | × | × | × | × |
| **2** | × | × | • | × | × | × | × | × | × | × |
| **3** | × | × | × | • | × | × | × | × | × | × |
| **4** | × | × | × | × | • | × | × | × | × | × |
| **5** | × | × | × | × | × | • | × | × | × | × |
| **6** | × | × | × | × | × | × | • | × | × | × |
| **7** | × | × | × | × | × | × | × | • | × | × |
| **8** | × | × | × | × | × | × | × | × | • | × |
| **9** | × | × | × | × | × | × | × | × | × | • |
| Роўнасці дзесятковых лічбаў як бінарныя адносіны: •ісціна, ×няпраўда
  |

**Ро́ўнасць** — дачыненне між двума аб'ектамі, якая азначае супадзенне іх па пэўных характарыстыках.

Роўнасць (у адрозненне ад тоеснасці) не патрабуе супадзення ўсіх характарыстык аб'ектаў, што параўноўваюцца, але толькі тых, што з'яўляюцца крытэрыямі роўнасці. Напрыклад, для роўнасці трохвугольнікаў неабходна, каб яны мелі аднолькавыя бакі і вуглы, і неабавязкова, каб яны мелі аднолькавыя каардынаты вяршынь.

Такім чынам, роўнасць з'яўляецца адносным паняццем, бо залежыць ад таго, якія характарыстыкі лічацца крытэрыямі роўнасці. Напрыклад, двух людзей, у залежнасці ад сітуацыі, можна лічыць роўнымі, калі яны маюць аднолькавы ўзрост або калі яны маюць аднолькавыя рост і вагу. Тым не менш, крытэрыі роўнасці матэматычных аб'ектаў вызначаюцца адназначна.

Роўнасць абазначаецца знакам «=», які ставіцца між абазначэннямі аб'ектаў, што з'яўляюцца роўнымі. Ужываюць таксама паняцце прыблізнай роўнасці, якую абазначаюць знакам «≈».

Дачыненне роўнасці ўжываецца ва ўсіх галінах матэматыкі.

Роўнасць з'яўляецца дачыненнем эквівалентнасці, гэта значыць, з'яўляецца рэфлексіўнай, сіметрычнай і транзітыўнай.

Роўнасць, у якой фігуруюць зменныя велічыні, называецца ўраўненнем.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Жэлаці́н** (фр.: gelatine, ад лац.: gelātus «замарожаны») — сталярны (касцяны) клей, празрыстая глейкая маса, якая ўяўляе сабой часткова гідралізаваны бялок калагену, што не мае колеру або мае жаўтлявае адценне. З'яўляецца прадуктам перапрацоўкі (дэнатурацыі) злучальнай тканкі жывёл (калагену).

Ужыванне
--------

Жэлацін ужываюць у вытворчасці

* прадуктаў харчавання (гл. Жэлацін харчовы)
* фотаматэрыялаў (гл. Жэлацін фатаграфічны)
* фармацэўтычных лекавых формаў у выглядзе капсул (гл. Жэлацін, лекі)
* газет, часопісаў, грошай (уваходзіць у склад некаторых друкарскіх фарбаў)
* касметыкі.
* шароў для пейнтбола.

Ужываецца для падрыхтоўкі кардона і палатна пры маляванні маслам.

Заменнікі
---------

Пры вытворчасці харчовых прадуктаў замест жэлаціну могуць выкарыстоўвацца раслінныя жэлеўтваральнікі:

* Пекцін
* Агар-агар

Гл. таксама
-----------

* Харчовыя дабаўкі
* Сталярны клей
**Дзень культуры** (文化の日 (яп.: бунка-но-хі)) — дзяржаўнае японскае свята, адзначаецца штогод 3 лістапада. Свята была заснавана ў 1948 годзе ў мэтах заахвочвання развіцця культуры Японіі ў духу «свабоды і свету».

Да Другой сусветнай вайны ў гэты дзень адзначалі дзень нараджэння імператара Мэйдзі (Гл. Дзень нараджэння імператара). З 1868 года свята называлася *Тэнцё-сэцу* (яп.: 天长 节). Пасля смерці імператара Мэйдзі ў 1912 годзе 3 лістапада часова страціла статус свята да 1927 года, калі дзень нараджэння імператара Мэйдзі набыў ўласнае імя — *Мэйдзі-сэцу* (яп.: 明治 节). У пасляваенны час сувязь *Мэйдзі-сэцу* з сучасным Днём культуры адспрэчваецца японскімі чыноўнікамі.

У нашы дні святкаванне ўключае шматлікія мастацкія выстаўкі, паказы, парады. Да прыкладу ў Хаконе, прэфектура Канагава ў гэты дзень кожны год праходзіць фестываль даймё (яп.: 箱根大名行列), на якім дэманструюцца адзенне і касцюмы перыяду Эда  Для большасці японскіх музеяў Дзень культуры звычайна з’яўляецца «днём адчыненых дзвярэй».

У імператарскім палацы Токіа праходзіць цырымонія ўзнагароджання Ордэнамі культуры. Каля чатырох тысяч дзеячаў у сферах мастацтва, навукі і адукацыі атрымліваюць штогод гэтыя ўзнагароды за ўклад у культурнае развіццё японскага грамадства. Акрамя гэтага, на шматлікіх фестывалях па ўсёй краіне рознымі прыватнымі і дзяржаўнымі арганізацыямі ўручаецца мноства іншых узнагарод.

Цікавы факт:паводле статыстыкі, Дзень культуры, як правіла, аказваецца адным з найбольш пагодлівых у годзе, нават калі днём раней ці пазней было дажджліва. У перыяд паміж 1965 і 1996 гадамі на Дзень культуры прыйшлося ўсяго толькі тры дажджлівых дня.

Зноскі
------

1. 1 2  Дзень культуры — артыкул на сайце Пасольства Японіі ў Расіі
2. ↑  Japanese Autumn Holidays Архівавана 17 студзеня 2013. — артыкул на сайце GoJapan
3. 1 2  Culture Day— артыкул на сайце Kids Web Japan

Спасылкі
--------

* День культуры в Японии **(нявызн.)**. — статья на сайте calend.ru. Архівавана з першакрыніцы 18 красавіка 2012. Праверана 16 лютага 2013.
Торт на Дзень сісадміна c намаляваным на ім Таксом (ён жа Тукса)
**Дзень сістэмнага адміністратара** (таксама вядомы як **Дзень сісадміна**) — свята, якое адзначаецца ў апошнюю пятніцу ліпеня з мэтай выказвання ўдзячнасці супрацоўнікам, якія выконваюць абавязкі сістэмных адміністратараў. У амерыканскім варыянце — Дзень падзякі сістэмнаму адміністратару (System Administrator Appreciation Day).

Гісторыя
--------

«Бацькам» свята з'яўляецца амерыканскі сістэмны адміністратар з 20-гадовым стажам Тэд Кекатас, які ўбачыў журнальную рэкламу Hewlett-Packard, у якой сістэмнага адміністратара, які ўсталяваў новыя друкаркі, удзячныя карыстальнікі адорваюць кветкамі і кошыкамі садавіны. Кекатас, які нядаўна ўсталяваў некалькі друкарак той жа мадэлі, вырашыў стварыць адмысловы дзень, прысвечаны прафесіі сістэмнага адміністратара. Першы такі дзень, вызначаны Кекатасам, прыйшоўся на пятніцу 28 ліпеня 2000 года. Гэта быў проста пікнік на прыродзе на ўскраіне Чыкага, у якім прынялі ўдзел члены невялікі софтвернай кампаніі. З тых часоў свята прынята адзначаць у апошнюю пятніцу ліпеня.

З 2006 года пачаў адзначацца «Сусветны дзень інфармацыйнага грамадства» (з 2007 года Сусветны дзень электрасувязі і інфармацыйнага грамадства), які замацаваны на 17 траўня. Абвешчаны Генеральнай Асамблеяй ААН, гэты памятны дзень мае афіцыйны статус, і, мабыць, можа замяніць сабой дзень *сістэмнага адміністратара*.

З 2006 года пад Калугай штогод праходзіць Усерасійскі злёт сістэмных адміністратараў, з кожным годам збірае ўсе больш і больш удзельнікаў. Так, калі першы Злёт наведала каля 350 чалавек, то ў 2009 годзе на яго прыехала больш за 3000 чалавек з 174 гарадоў Расіі, Украіны, Беларусі і Казахстана. Таксама праходзіць збор сістэмных адміністратараў у Новасібірску, які праходзіць на беразе Обскага мора.

Да апошняй пятніцы ліпеня прымеркаваны фестываль LinuxFest. Ды і праводзяцца гэтыя два фестывалю недалёка адзін ад аднаго.

Гл. таксама
-----------

* Дзень праграміста

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Сайт Усерасійскага Злету Сістэмных Адміністратараў
* The Official Sysadmin Day Website (англ.)(англ.)
* Афіцыйны сайт фестывалю SysAdminDay (руск.)(рус.)
* Сайт пра Дзень сістэмнага адміністратара Архівавана 26 жніўня 2015. (руск.)(рус.)
* Афіцыйны сайт Усерасійскага Злету Сістэмных Адміністратараў (руск.)(рус.)
* Дзень сісадміна Архівавана 1 снежня 2012. «Компьютерра», 28 июля 2005 г
* Дзень сістэмнага адміністратара і яго афіцыйны статус
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крупскі.
**Іван Лазарэвіч Крупскі** (25 кастрычніка 1926, в. Першыно Горацкага раёна — 13 снежня 1987, в. Боркі Бараўскога раёна Кустанайскай вобласці) — Герой Сацыялістычнай Працы (1957).

Біяграфія
---------

У 1938—1941 гадах працаваў у сяльгасартэлі «Першамайскі» Горацкага раёна. З 1944 па 1947 год служыў у Савецкай Арміі. Вызначыўся ў баях за горад Голдап (цяпер Польшча) і 21 кастрычніка 1944 года быў паранены. Быў узнагароджаны медалём «За адвагу».

У 1948—1954 гадах — трактарыст-камбайнер Горскай МТС Горацкага раёна. У 1955 годзе прыехаў у Казахстан на асваенне цаліны і стаў працаваць трактарыстам у саўгасе «Баркоўскі». У першы ж год на трактары ДТ-54 узараў 915 гектараў цаліны. Увесну 1956 году выканаў заданне на 156 працэнтаў. Калі паспеў ураджай, ён пачаў працаваць камбайнёрам сцэпам двух камбайнаў і намалаціў 18 тысяч цэнтнераў збожжа. Восенню 1956 году зноў сеў за руль трактара і стаў падымаць зябліва. І тут сістэматычна перавыконваў зменныя заданні. Гэтыя паказчыкі былі найлепшымі на казахстанскай цаліне. Адзін з першых цаліннікаў Казахстана, каму 11 студзеня 1957 года было прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы.

У наступныя гады працягваў працаваць у саўгасе «Баркоўскі». Яго імя неаднаразова заносілася на Дошку гонару саўгаса. Абіраўся членам Кустанайскай абкама кампартыі Казахстана. Памёр у 1983 годзе.

Літаратура
----------

* Крупский Иван Лазаревиіч // Герои Социалистического Труда — казахстанцы.- Алма-Ата: 1970. Т. 3. С. 175—176.
* Ліўшыц, У. М. Гонар і слава Горацкай зямлі. У 3-х кнігах. Кніга 3. Героі Сацыялістычнай Працы, заслужаныя работнікі народнай гаспадаркі, культуры, мастакі і пісьменнікі художники.-Горкі: С. 13

Узнагароды
----------

* Медаль «Серп і Молат»
* Ордэн Леніна
* Медаль «За адвагу»
* Медаль «За асваенне цалінных зямель»

Спасылкі
--------

* Крупский Иван Лазаревич. Сайт Героі краіны.
* Беларускі партал у Казахстане. Цаліна.
* Ліўшыц, Уладзімір. Героямі сталі на цаліне  Архівавана 26 кастрычніка 2018.
* Целина // Беларускі партал у Казахстане [Электронный ресурс]. — Режим доступа: .
**«ZnaROCK»** (бел.: Знарок) — беларускі гумарыстычны рок-гурт.

Гісторыя
--------

Ідэя стварыць электрычны гурт з’явілася, калі Ян Вараб’ёў, Іван Анішчанка і Яўген Сокалаў разам навучаліся ў Ліцэі БДУ, а потым – на фізічным факультэце БДУ. Час ажыццявіць задуму прыйшоў на пачатку 2006 года, тады і адбыліся першыя рэпетыцыі. Яшчэ раней Яўген Сокалаў і Ян Вераб’ёў сябравалі ў школе і ў 2004 годзе пачыналі граць разам.

Пасля таго як змянілася некалькі бубначоў, у ліпені 2006-га ў гурт прыходзіць навучэнец БНТУ бубнач Зміцер Цітоў. Ужо ў жніўні пачалі рэпетаваць новым складам. Так склалася кампанія маладых, вясёлых і крэатыўных сяброў.

Першы канцэрт адбыўся на «Halloween», пасля якога адбылася знакавая падзея для гурта ZnaROCK: напісалася новая песьня – «*Піраты Менскага мора*». Менавіта яна вызначыла стыль і ідэю будучага альбому.

Увесну 2007-га пачалі часцей выступаць на канцэртах, апошні з якіх адбыўся ў межах рок-фэсту БДУ пад канец красавіка.

У 2011 песня «Я эма, мама» трапіла ў лік галоўных гітоў сезона і выйшла на складанцы «Прэм’ер Тузін».

Гурт пачаў з лёгкай акустычнай музыкі, канчаткова жанрава спыніліся ў межах ска-панку. У тэкстах песень адлюстроўваюць кансумарызм сучаснага грамадства.

Склад
-----

* Іван Анішчанка – бас-гітара
* Ян Вараб’ёў – спевы, рытм-гітара
* Яўген Сокалаў – сола-гітара
* Зміцер Цітоў – бубны

Дыскаграфія
-----------

### Самотнікі

* «Хачу Tattoo!» (2015)

### Відэакліпы

* «Я эма, мама» (вытворчасць «TOtamTO Media & TV» Паўла Квасьнеўскага, рэж. Сяргей Пабягайла) — 2011

Зноскі
------

1. ↑  Oksana Romanets. *ZnaROCK feat. Сяргей Башлыкевіч - Тры чарапахi* [N.R.M. cover]. Belarus: YouTube.
2. ↑  *Вячеслав Радионов.* ZnaROCK: «Беларуская мара — 500 усім даляраў» (бел.) // *Ultra-music.com*. — 26.02.2013.
3. ↑  ZNAROCK ПРЭЗЭНТАВАЎ САМОТНІК «ХАЧУ TATTOO!»: «ГЭТА ПАДАРУНАК НАШЫМ ХЭЙТЭРАМ» (ПРЭМ’ЕРА!) (бел.) // *Тузін Гітоў*. — 28.05.2015.

Спасылкі
--------



* Афіцыйная старонка ZnaROCK у сацыяльнай сетцы «УКантакце»
* «ZnaROCK» на сайце «Тузін Гітоў»
* ZnaROCK ў сацыяльнай сетцы «Facebook»
* ZnaROCK — Generation.by

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | SoundCloud |
**Пліса** — археалагічны помнік каля вёскі Пліса Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці.

Курган
------

Знаходзіцца насупраць канторы раённага аб’яднання Дзяржкамсельгастэхнікі. Вышыня 1,5 м, дыяметр 8 м. Адкрыў і абследаваў у 1972 годзе М. А. Ткачоў.

Паселішча
---------

Знаходзіцца за 0,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, на краі першай надпоймавай тэрасы возера Пліса (0,8-1,2 м над вадой). Памеры 60×30 м. Выявіў і даследаваў у 1981 годзе Э. М. Зайкоўскі. Даследавана 144 м2 плошчы. Культурны пласт да 0,4 м. Знойдзены крамянёвыя прылады працы, фрагмент каменнай шліфавальнай пліткі, порыстая кераміка позняга этапу нарвенскай культуры (канец III тыс. да н. э.), кераміка з жарствой у цесце і ружанцавым арнаментам сосніцкай культуры (2-я палова II тыс. да н. э.), грубаляпны посуд культуры тыпу верхняга пласта Банцараўшчыны (XVI—VIII стст. н. э.).

Матэрыялы раскопак захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі АН БССР.

Літаратура
----------

* Археалагічныя помнікі // Гісторыя Залескага краю / Р. Шарыпкін. — Глыбокае : Вольнае Глыбокае, 2002. — С. 8-13.
* Глыбоцкі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 224—239.

Спасылкі
--------

* Пліса (археалагічны помнік) на сайце «Архіварта»
**Marmota himalayana** — суркі, знойдзеныя ў гімалайскім рэгіёне, якія насяляюць ад верхняй мяжы лесу да снегавой лініі. Яны водзяцца на раўнінах Дэасай у Пакістане і Ладакх у індыйскім Кашміры. Прадстаўнікі віду памерам з буйную котку і жывуць калоніямі. *Marmota himalayana* цесна звязаны з Marmota monax, Marmota caligata і Marmota flaviventris. Мае цёмную шакаладна-карычневую афарбоўку з кантраснымі жоўтымі плямамі на пысачцы і грудзях. Галоўнае адрозненне гэтага сурка ад астатніх відаў суркоў у вельмі высокай ніжняй мяжы яго распаўсюджвання (да 3000 метраў).

«Мурашкі, якія рыюць золата» Герадота
-------------------------------------

Даследаванне французскага этнолага Мішэля Песеля дазваляе меркаваць, што гісторыя пра мурашак, якія здабываюць золата, апісаная грэчаскім гісторыкам Герадотам, што жыў у пятым стагоддзі да нашай эры, была заснавана на залатых гімалайскіх сурках плато Дэасай і звычцы мясцовых плямёнаў, такіх як Мінара, збіраць залаты пыл, здабыты з іх нор.

Галерэя
-------

* 
*

Зноскі
------

1. 1 2  Ключевые факторы экологической ниши гималайского сурка Marmota Himalayana Hodgson (1841) в Непале.
2. ↑  Гісторыя  (руск.) (бел. 3:102
**Цынь** (кіт.: 秦) — старажытнакітайскае царства.

Узнікла каля Х ст. да н.э. Першапачаткова залежала ад дынастыі Чжоў.
Яго тэрыторыя ўключала заходнія і паўночна-заходнія часткі сучаснай правінцыі Шэньсі, усходнюю частку Ганьсу і поўнач Сычуані.

У перыяд Чжань-го (V—III ст. да н.э.) была адной з 7 магутных дзяржаў Кітая. Узмацненне Цынь звязана з рэформамі Шан Яна. У сярэдзіне IV ст. да н.э. пачало барацьбу супраць іншых царстваў і да 221 да н.э. падпарадкавала іх, стварыўшы цэнтралізаваную імперыю Цынь. Заснавальнік імперыі — Цынь Шыхуандзі (259—210 да н.э.), правіцель царства Цынь (246—221 да н.э.) і імператар (221 да н.э. — 210 да н.э.). Пры ім дзяржава падзелена на 36 адміністрацыйных акруг, уніфікавана пісьменнасць, створана адзіная сістэма мер і вагаў, пачалося будаўніцтва (у 215 да н.э.) Вялікай кітайскай сцяны. У 212 да н.э. жорстка расправіўся з канфуцыянцамі.

Узмацненне падатковага ціску і няспынныя войны выклікалі паўстанні пад кіраўніцтвам Чэнь Шэна, У Гуана, Лю Бана і інш. У 207 да н.э. войска Лю Бана захапіла сталіцу Сяньян, дынастыя Цынь спыніла існаванне.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Цынь // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. С. 148.
* Переломов Л. С. Империя Цинь — первое централизованное государство в Китае (221—202 гг. до н.э.). М. 1962.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4250463-6 · VIAF: 239545604 |
**«Minsk Marriott Hotel»** — беларускі гатэль у Мінску з высокім узроўнем сэрвісу. Знаходзіцца ў цэнтры горада побач з галоўным выставачным цэнтрам і спартыўным комплексам «Мінск-Арэна». У нумарах маецца асобны балкон з выглядам на раку, Wi-Fi і пасцельная бялізна. Маецца гідрамасажны душ, кругласутачнае абслугоўванне ў нумарах. Ёсць рэстаран «Fornello» і бар «Barrel», а таксама казiно «Fame». У гатэлі знаходзіцца памяшканне для мерапрыемстваў, служба кэйтэрынгу, спа-цэнтр.

Зноскі
------

1. ↑  Отели в городе Минск (руск.).  Корпорация Marriott International. Праверана 19 чэрвеня 2019.
2. ↑  Выходные в 5-звездочном отеле Minsk Marriott Hotel‎ (руск.).  Daroo. Праверана 19 чэрвеня 2019.

Спасылкі
--------

* marriott.com.ru/default.mi — афіцыйны сайт «Marriott Hotel»
**Malus spectabilis** (англ.: Chinese flowering crabapple) — дрэва, від роду Яблыня (*Malus*) сямейства Ружавыя (*Rosaceae*), якое расце ў Кітаі і культывуецца ў гэтай краіне ў якасці дэкаратыўнай расліны.

Батанічнае апісанне
-------------------

Лістападнае дрэва вышынёй да 8 метраў. Галіны чырванавата-карычневыя, маладыя парасткі апушаныя. Пупышкі таксама чырванавата-карычневыя, з рэдкім апушэннем.

Лісце эліптычнае або вузкаэліптычнае, даўжынёй 5-8 см, голае (маладое лісце пакрыта пухам з абодвух бакоў). Вярхушка ліставай пласцінкі коратка завостраная, краі з дробнымі зубчыкамі. Прылісткі плёнкавыя, 4-6 мм даўжынёй, вузкаланцэтныя.

Кветкі ў бутоне ружовыя, пасля распускання белыя, дыяметрам 4-5 см, сабраны ў парасонападобныя шчыткі па 4-6 штук. Кветаножкі даўжынёй 2-3 см, апушаныя. Чашалісцікі трохкутна-яйкападобныя, даўжынёй 2-4 мм, пасля цвіцення не ападаюць. Час цвіцення: красавік — май.

Плады дыяметрам каля 2 см, жоўтага колеру. Спеюць у жніўні—верасні.

Прымяненне
----------

У паўночных і ўсходніх абласцях Кітая гэты від яблыні культывуецца ў якасці дэкаратыўнай расліны. Выведзена некалькі культурных формаў, у тым ліку з махрыстымі белымі і ружовымі кветкамі.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Жуковский П. М.* Культурные растения и их сородичи. — Издание 3-е, перераб. и доп. — Л.: Издательство "Колос", 1971. — С. 438.
4. ↑  Flora of China: Malus spectabilis  (англ.)
**Manis temminckii** — млекакормячае з атраду пангалінаў. Наземная начная жывёла, жыве ў саванах і стэпах Паўднёвай і Усходняй Афрыкі. Відавы эпітэт дадзены ў гонар галандскага заолага К. Я Тэмінка (1778—1858).

Знешні выгляд
-------------

У прадстаўнікоў віду ёсць прыстасаванне для харчавання мурашкамі і тэрмітамі — адсутнасць зубоў. Як і іншыя млекакормячых, якія сілкуюцца мурашкамі, пангаліны маюць клейкія языкі даўжынёй да 25 см і моцныя кіпцюры, якія патрэбныя для раздзірання гнёздаў тэрмітаў. Але ў адрозненне ад іншых млекакормячых, у пангалінаў ня валасы, а лускавінкі, з-за чаго яны вельмі падобныя на рэптылій. Даўжыня цела — 75-80 см, з якіх 35 см займае хвост

Спосаб жыцця
------------

Пангаліны сілкуюцца мурашкамі і тэрмітамі. Сліна прыцягвае гэтых насякомых сваім пахам, і яны наліпаюць на доўгі язык яшчара. У прадстаўнікоў віду адзін, або вельмі рэдка, два дзiцяня. *Manis temminckii* — начныя жывёлы. Перасоўваюцца на костачках пальцаў пярэдніх лап, каб не зношваліся кіпцюры. Часам яшчары перасоўваюцца на задніх лапах, а для падтрымання раўнавагі выкарыстоўваюць хвост, які цягнецца ззаду.

Зноскі
------

1. ↑  Панголины  (руск.)
2. ↑  ADW: Manis temminckii: Classification

Спасылкі
--------

* Ящеры  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · IRMNG · ITIS TSN |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Плімут.

**Плі́мут** (англ.: Plymouth) — адміністрацыйны цэнтр і адзіны порт залежнай брытанскай тэрыторыі Мантсерат.

З ліпеня 1995 года адбылася серыя вывяржэнняў вулкана *Соўфрыерэ Хілз*, у выніку якіх узнікла небяспека для чатырохтысячнага Плімута. 21 жніўня 1995 года на горад пасыпаўся вулканічны попел, і ў снежні жыхары былі эвакуіраваныя. Праз некалькі месяцаў людзі пачалі вяртацца, але 25 чэрвеня 1997 года, пад час чарговага вывяржэння загінула 19 чалавек, вулканічныя выкіды дасягнулі аэрапорта. Плімут зноў быў эвакуіраваны. Жнівеньскія вывяржэнні 1997 года зруйнавалі 80 % гораду. Пасля гэтага горад быў пакінуты, 2/3 насельніцтва вострава было эвакуіравана, паўднёвая частка Мантсерату была аб'яўленая закрытым раёнам, а адміністрацыя вострава пераехала ў Брэйдс, але юрыдычна Плімут застаўся адміністрацыйным цэнтрам вострава.
**Плінфа** (ад грэч. *plínthos* — цэгла) — шырокая і плоская абпаленая цэгла, якую выкарыстоўвалі ў будаўніцтве ў Візантыі і Усходняй Еўропе.

Плінфа мела самую разнастайную форму і даволі вялікія памеры (да 300 х 350 х 25 мм). Такія цагліны лёгка фармаваліся, сушыліся і абпальваліся. Будавалі з плінфы з дапамогай тоўстага слою раствору, часцяком роўнага па таўшчыне самой плінфе, з-за чаго сцяна будынка станавілася «паласатай». Часам праз некалькі радоў плінф укладвалі рад прыроднага каменю. У Візантыі сцены з плінфы амаль ніколі не тынкаваліся.

Да мангольскай навалы на тэрыторыі Усходняй Еўропы плінфа была аснаўным матэрыялам для ўзвядзення канструктыўных элементаў будынкаў і выкарыстоўвалася ў старажытнарускам храмавам дойлідстве X — пачатку XIII стагоддзя, у прыватнасці:

* Сафійскі сабор, Кіеў, 1037 год,
* Дабравешчанская царква ў Віцебску,
* Барысаглебская царква, Гродна.

Спасылкі
--------

*Власов В. Г.* Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства: В 10 т. — Спб.: Азбука-классика, 2004—2009. (руск.)
**«Гісторыя кавалера дэ Грыё і Манон Леско»** (фр.: Histoire du chevalier des Grieux et de Manon Lescaut), часта скарочана **«Мано́н Леско»** — раман французскага пісьменніка абата Прэво (1697—1763). Адзін з першых у гісторыі літаратуры псіхалагічных раманаў.

Пасля першай публікацыі ў 1731 годзе ў Галандыі (VII том «Запісак і прыгод шляхетнага чалавека, які адышоў ад свету», хоць яны сюжэтна і не злучаны), раман выклікаў ажыўленую дыскусію. Нягледзячы на ​​забарону ў Францыі, раман карыстаўся папулярнасцю і хадзіў у спісах. У Францыі кніга была ўпершыню выпушчана ў 1733 годзе з паметкай «Амстэрдам» (у рэчаіснасці кніга была надрукавана ў Руане; на тытуле значылася: «сачыненне сп-ра Д\*\*\*»).

У выданні, якое выйшла ў 1753 годзе, Прэво прыбраў некаторыя скандальныя дэталі і дадаў больш маралізатарскіх агаворак.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Манон Леско (раман)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1924280 · BNF: 12009078j · GND: 4139056-8 · LCCN: n83187585 · NLA: 35545997 · SUDOC: 027441415 · VIAF: 305991439 |

 |
Цацанкі для продажу на вулічным рынку ў Кембрыджы
**Цацанкі**, або **Забаўкі** — назва малых твораў мастацтва, з якіх можна фарміраваць калекцыі ці складваць наборы, такія як размаляваныя кубкі і вазачкі, кампазіцыі з пер’я і ці штучных кветак  (руск.) (бел. пад шклянымі купаламі, упрыгожаная яечная шкарлупіна, парцалянавыя статуэткі, размаляваныя мініяцюры або фатаграфіі ў рамках і гэтак далей.

У дамах сярэдняга дастатку цацанкі выкарыстоўваюцца ў якасці ўпрыгажэнняў на камінных паліцах  (англ.) (бел. сталах і паліцах, выстаўляюцца ў сувенірных шафах  (англ.) (бел.: часам гэтыя шафы маюць шкляныя дзверы, каб выстаўляць цацанкі, абараняючы іх ад пылу. Слова часцей за ўсё выкарыстоўваецца для называння прадметаў невялікага кошту, якія часта прадаюцца на вулічных рынках і ў дабрачынных крамах.

У ідышы са славянскіх моў слова цацанка (цацка) патрапіла ў дэфармаваным выглядзе. Цацанкі там называюцца «чочке  (англ.) (бел.» (/ˈtʃɒtʃkə/), і акрамя ідышмоўных людзей яно шырока вядома і амерыканцам таксама.

Зноскі
------

1. ↑  delicate and almost imperceptible gradation of quality": Wharton and C
2. ↑  man,
3. ↑  *he D*
4. ↑  tchotchke: meaning and definitions **(нявызн.)**. *infoplease.com*.
5. ↑  *n of*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) |
**Манстэ́ра прыва́бная** (*Monstera deliciosa*) — вечназяленая расліна сямейства ароннікавых.

Радзіма — Цэнтральная Амерыка. Вырошчваюць як дэкаратыўную ў пакоях і аранжарэях.

Шматгадовая ліяна даўжынёй 2—7 м, з адраўнелым сцяблом. Лісце буйное (дыяметрам да 1 м), цёмна-зялёнае, першае цэласнае, потым развіваецца перыста-рассечанае і перфарыраванае. Сцябло з паветранымі каранямі, якія прымацоўваюцца да апоры або ўкараняюцца ў зямлі. Кветкі сабраны ў катах, акружавы крэмавым пакрывалам. Плады — ягады, ядомыя.

Плады
У пакаёвай культуры цвіце рэдка. Размнажаюць часцей чаранкамі. Летам часта паліваюць, апырскваюць вадой, падкормліваюць вадкімі ўгнаеннямі, зімой паліў умераны. Перасаджваюдь штогод вясной. Земляная сумесь: дзярновая, лісцевая, тарфяная, перагнойная эямля і пясок.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз.
**Рэспубліканская прапанова** (ісп.: Propuesta Republicana, PRO) — правая палітычная партыя ў Аргенціне. Рэспубліканская прапанова была створана як выбарчы саюз у 2005 годзе, але была ператворана ва ўнітарную партыю 3 чэрвеня 2010.

Рэспубліканская прапанова была створана як саюз паміж партыяй Абавязацельства пераменаў, заснаванай Маўрысіа Макры ў Буэнас-Айрэсе, і партыяй Абнаўленне для росту (Recrear), на чале з Рыкарда Лопесам Мэрфі. Ён быў створаны перад парламенцкімі выбарамі ад 23 кастрычніка 2005. На выбарах 2005 года альянс выйграў дзевяць з 127 абраных дэпутатаў (з 257).

У выбарах в чэрвені 2007 года ў горадзе Буэнас-Айрэс, Рэспубліканская прапанова рашуча перамагла на выбарах, Маўрысіа Макры становіцца кіраўніком урада і альянс атрымлівае 15 з 30 месцаў у гарадскім заканадаўчым органе. У 2011 Макры захаваў свой ​​пост мэра Буэнас-Айрэса, атрымаўшы значную падтрымку на выбарах.

Спасылкі
--------

* афіцыйны сайт Архівавана 11 мая 2016.
**Рэспубліка Эдзо** (яп.: 蝦夷共和國, іншы варыянт транскрыпцыі **Рэспубліка Эцу**) — дзяржава, якая існавала на востраве Хакайда (тады што насіў назва Эдзо) у 1868—1869 гадах. Часта лічыцца першай рэспублікай у Азіі.

Рэспубліка ўзнікла падчас Вайны Басін. Пасля таго, як прыхільнікі сёгуна пацярпелі паражэнне ад войскаў імператара Японіі, частка флоту сёгуна з некалькімі тысячамі салдатаў і французскімі ваеннымі саветнікамі прыбыла на Эдзо. 15 снежня 1868 гады адбыліся першыя ў гісторыі Японіі выбары, на якіх адмірал Энамота Такэакі быў абраны прэзідэнтам новай рэспублікі.

Сярод ваеннага кіраўніцтва было шмат французскіх ваенных саветнікаў; галоўным сярод іх быў Жуль Брунэ. Хоць галоўнакамандуючым быў японец Аторы Кэйсукэ, на чале кожнай з 4 брыгад, на якія была падзелена армія, стаяла па французскім афіцэры.

Урадавая рэзідэнцыя Рэспублікі Эдзо
На працягу ўсяго існавання рэспублікі не спынялася Хакадацкая ваенная аперацыя, распачатая 20 кастрычніка 1868 года. Пасля абвяшчэння рэспублікі імператар яе не прызнаў. 20 сакавіка 1869 да тэрыторыі, якую кантралявала Эдзо, быў накіраваны флот і 7000 чалавек пяхоты, і 6 мая 1869 паміж флотам Японскай імперыі і флотам рэспублікі Эдзо адбылася бітва ў бухце Міяка, названая ў японскай гістарыяграфіі бітва Міяка, у якой перамог флот Японскай імперыі. Пасля гэтага французскія саветнікі пакінулі востраў, а 17 мая здаўся апошні ачаг супраціўлення — крэпасць Гарокаку. 27 чэрвеня рэспубліка Эдзо афіцыйна спыніла існаванне. Неўзабаве пасля гэтага, 15 жніўня, востраў быў пераназваны ў Хакайда.

Энамота Такэакі быў асуджаны, пасля адбыцця турэмнага тэрміна займаў розныя дзяржаўныя пасады, у тым ліку японскага пасла ў Расіі.

Спасылкі
--------

* Японская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка ці Як Хакайда ледзь да Расіі не далучылі Архівавана 8 сакавіка 2013.
**Жуан Конга I** (**Жуан I Кангалезскі**; парт. João I dо Congo; аўтах.: **Нзінга Нкуву**/ Nzinga a Nkuwu або Nkuwu Nzinga) — чацвёрты (у некаторых крыніцах пяты) па ліку кіраўнік сярэднявечнага Каралеўства Конга, які кіраваў паміж 1470—1509 гадамі.

Менавіта ён стаў першым афіцыйна хрысціянскім манархам Цэнтральнай Афрыкі. Кароль Конга устанавіў першыя кантакты з партугальскімі маракамі пад камандаваннем Дыёгу Кана. Партугальцы прадавалі афрыканцам агнястрэльную зброю, прамысловыя тавары, а ў абмен атрымлівалі рабоў і слановую косць.

3 мая 1491 года Нзінга Нкуву, яго сям’я і світа прынялі каталіцтва. Нзінга Нкуву атрымаў імя Жуан, яго жонка — Элеанора, а сын — Афонсу. Гэта імёны партугальскага караля, яго жонкі і сына.

Зноскі
------

1. ↑  Dictionary of African Biography / E. K. Akyeampong, Henry Louis Gates, Jr. — NYC: OUP, 2012. — ISBN 978-0-19-538207-5<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q60'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q561458'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q46002746'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18353479'></a>

Спасылкі
--------

* 1491: Nkuwu Nzinga, Ruler of the Kingdom of Kongo Baptized as João
* A Forgotten African Catholic Kingdom
* THE HISTORY OF THE UNITED KONGO (Central Africa) Архівавана 18 лютага 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
**Рэспубліканская навуковая медыцынская бібліятэка** Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь заснавана ў Мінску ў 1940 годзе. У 1976 годзе ўзведзены новы будынак бібліятэкі па вул. Фабрыцыуса па праекце архітэктара Ноны Якушка.

Фонд бібліятэкі з’яўляецца нацыянальным здабыткам і налічвае больш за 900 тыс. айчынных і замежных дакументаў. Штогод бібліятэка атрымлівае больш за 17 тыс. экзэмпляраў выданняў па медыцыне і ахове здароўя і мае ўнікальны збор рэдкіх кніг па медыцыне, сярод якіх ганаровае месца займаюць старажытныя друкаваныя выданні Гіпакрата, Авіцэны і літаратура XIX — пачатку XX стагоддзяў.

Са студзеня 1995 года рашэннем Еўрапейскага рэгіянальнага бюро сусветнай арганізацыі аховы здароўя (СААЗ) бібліятэка стала Цэнтрам дакументацыі СААЗ на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь.

У 2006 годзе ў структуру бібліятэкі ўвайшоў Музей гісторыі медыцыны Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑  Якушко Нонна Герасимовна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Рэспубліканскай навуковай медыцынскай бібліятэкі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: no2007092475 · VIAF: 144100108 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пандыён.
**Пандыён** (сын Эрыхтонія, **Пандыён I**, стар.-грэч.: Πανδίων Α') — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі. Цар Афін. Сын Эрыхтонія і Праксіфеі. Пры ім у Атыку прыбылі Дэметра і Дыяніс. Дыяніса ў Афінах прыняў Ікарый.

Пандыён быў у шлюбе з Зеўксіпай, сястрой сваёй маці. Дзеці Прокна, Філамела, сыны-блізняты Эрэхтэй і Бут. Вёў вайну з фіванскім царом Лабдакам і заклікаў на дапамогу з Фракіі Тэрэя, сына Арэса. Дачка Прокну, а затым і Філамелу выдаў замуж за Тэрэя. Статуя героя-эпаніма ў Дэльфах.

Зноскі
------

1. ↑   Мифы народов мира. М. 1991-92. В 2 т. Т.2. С.281
2. ↑   Псеўда-Апаладор. Міфалагічная бібліятэка III 14, 7
3. ↑   Псеўда-Апаладор. Міфалагічная бібліятэка III 14, 8
4. ↑   Авідзій. Метамарфозы VI 421—437 і далей
5. ↑   Паўсаній. Апісанне Элады X 10, 1


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Эрыхтоній** | **Міфічныя цары Афін і Атыкі**1437 — 1397 | Пераемнік**Эрэхтэй** |


| ?Пандыён (сын Эрыхтонія) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  | Зеўс |  | Кронас |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Эрыхтоній[d] |  | Гефест |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Пандыён |  |  |  |  |  | Гера |  |  |  | Рэя |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Праксіфея |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая Южакова · Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | SUDOC: 240571789 |
**Меладрама** ў Беларусі - працэс развіцця жанру меладрамы ў беларускім мастацтве.

У тэатры
--------

У Беларусі меладрама ўзнікла ў пачатку 20 стагоддзя падчас адраджэння беларускага прафесійнага тэатра. Развівалася праз увядзенне асобных складнікаў меладрамы. Творцы абіралі даходлівы для гледачоў выгляд, найбольш просты і адчынены спосаб уздзеяння на пачуцці. Беларуская меладрама мае дэмакратычную накіраванасць, грамадскую напоўненасць і значнасць. Пакінула значны адбітак на драматургіі Каруся Каганца («У нашым шчасці няшчасце схавана» і «Сын Даніла»), Максіма Гарэцкага («Атрута»), Канстанцыі Буйло («Сягонняшнія і даўнейшыя»), Леапольда Родзевіча («Блуднікі» і «Пакрыўджаныя»), Уладзіслава Галубка («Апошняе спатканне», «Бязвінная кроў», «Праменьчык шчасця», «Ганка» і «Пан Сурынта»), Міхася Чарота («На Купалле») і Васіля Гарбацэвіча («Чырвоныя кветкі Беларусі»). З 2-ой паловы 1920-х гг. развіццё жанру запаволілася. Асобныя прыёмы і складнікі выкарысталі ў сваіх п’есах Кандрат Крапіва («Людзі і д'яблы» і «На вастрыі»), Пятро Васілеўскі («Дзіўны дом»), Іван Шамякін («І змоўклі птушкі») і Анатоль Дзялендзік («Грэшная любоў»).

У кінематографе
---------------

У беларускім кіно развілася ў сямейна-побытавы любоўны фільм: Уладзімір Корш-Саблін «Маё каханне» (1940), Восіп Шульман «Зялёныя агні» (1956) і «Шчасце трэба берагчы» (1958), Сяргей Сплашноў «Нашы суседзі» (1957) і «Каханнем трэба даражыць» (1960), Зміцер Зайцаў «Кветкі правінцыі» (1995). меладраматычныя рысы мае шэраг гістарычных фільмаў: Уладзімір Гардзін «Кастусь Каліноўскі» (1928), Корш-Саблін «Чырвонае лісце» (1958) і Мікалай Фігуроўскі «Гадзіннік спыніўся апоўначы» (1959), таксама тэлесерыялы «Раман імператара» Дыямары Ніжнікоўскай (1994) і «Пракляты ўтульны дом» Уладзіміра Арлова (1999).

Зноскі
------

1. 1 2  *Анатоль Сабалеўскі, Вольга Нячай.* Меладрама // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах / гал.рэд. Генадзь Пашкоў. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2000. — Т. 10. — С. 269-270. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0169-9.
Меланжавая пража
**Мела́нжавая пра́жа** — пража з валокнаў, афарбаваных у розныя колеры. Можа быць баваўнянай, шарсцяной, штучнай. Валакно звычайна афарбоўваюць перад прадзеннем; можа быць выкарыстана натуральная афарбоўка валокнаў.

Тканіны з такой пражы называюцца меланжавымі. Да найбольш распаўсюджаных баваўняных тканін з меланжавай пражы адносяцца трыко, шэвіёт  (руск.) (бел. трыко касцюмнае, дыяганаль, каверкот, сукно; іх не падвяргаюць адбельванню. Для шарсцяных тканін да назвы дадаюць слова «меланж» — напрыклад, сукно-меланж, драп-меланж.

Зноскі
------

1. ↑  Шерсть // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
2. ↑  Меланжевая пряжа // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

Літаратура
----------

* Меланжевые ткани // Краткая энциклопедия домашнего хозяйства / под ред. А. И. Ревина. — М.: Советская энциклопедия, 1960. — Т. 1. — С. 344. — 770 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сабор Святога Пятра.
**Сабор Святога Пятра** (фр.: Cathédrale Saint-Pierre de Genève) — кафедральны сабор у Жэневе, адна з галоўных славутасцей горада.

Хрысціянскія храмы і баптыстэрый на месцы сабора існавалі яшчэ з IV стагоддзя. Будаўніцтва будынка пачалося ў 1160 годзе і працягвалася каля 150 гадоў. Распачаты ў раманскім стылі, пазней ён набыў гатычныя рысы. У далейшым сабор дапаўняўся новымі элементамі. У 1406 годзе была дабудавана капліца Макавеяў, у 1441 годзе паўночная сцяна нефа была сур’ёзна пашкоджана і была адбудавана толькі да 1449 годзе. У сярэдзіне XVIII стагоддзя быў пабудаваны фасад у стылі класіцызму. Сучасны сабор спалучае большасць еўрапейскіх архітэктурных стыляў.

Жэнеўскі сабор — адна з першых цэркваў кальвінізму, з 1535 года Сабор Святога Пятра з’яўляецца рэфарматарскім, што адбілася ў стражэйшай архітэктуры новых элементаў будынка.

Адзін з галоўных экспанатаў сабора — *крэсла Кальвіна*. У размешчаным побач з саборам Археалагічным музеі знаходзяцца камяні з падмурка храма XI стагоддзя, таксама захавалася крыпта.

* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Достопримечательности Швейцарии::Женева::Собор Святого Петра
2. 1 2  Сабор Святога Пятра Архівавана 23 сакавіка 2010.
3. ↑  Женева. Швейцария на русском языке Архівавана 23 сакавіка 2010.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Сабор Святога Пятра ў Жэневе на Вікісховішчы |

* (фр.)Афіцыйны сайт Жэнеўскага Сабора Святога Пятра
* (фр.)Археалагічны сайт Сабора Святога Пятра ў Жэневе
**Рыбе́ц, рыбец звычайны**, **сырць** (*Vimba vimba*) — рыба з сямейства карпавых. Народныя назвы: *цырта*, *падусва*.

Апісанне
--------

Дасягае даўжыні 50 см і масы 3 кг, максімальны ўзрост — 17 гадоў. Цела ўмерана падоўжанае, злёгку сціснутае з бакоў, укрытае адносна буйной шчыльнай луской. У бакавой лініі 56-64 лускавінкі. Паміж галавой і спінным плаўніком свабоднае ад лускі паглыбленне, раўчук, за спінным плаўніком укрыты лускою кіль (паміж брушнымі і анальным плаўнікамі без лускі). Плаўнікі жаўтаватага колеру. Спінны плаўнік кароткі, з 3 простымі і 8-10 разгалінаванымі прамянямі. Анальны плаўнік падоўжаны, мае 3 простыя промні і 17-21 разгалінаваныя. Галава падоўжаная. Рот ніжні, высоўны, паўмесяцавы, рыла з мясістым прыдаткам. Афарбоўка цела серабрыстая, у перыяд нерасту спіна і бакі цямнеюць, парныя плаўнікі чырванеюць, у самцоў з'яўляюцца эпітэліяльныя бугаркі.

Пашырэнне
---------

Рыбец на паштовай марцы Беларусі
Пашыраны ў басейнах Паўночнага, Балтыйскага, Азоўскага, Чорнага і Каспійскага мораў. У Беларусі ёсць у рэках басейнаў Нёмана, Дняпра, Заходняй Дзвіны і Заходняга Буга.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Полавай спеласці дасягае ва ўзросте 4 гадоў. Размнажаецца ў рэках. Нерастуе ў маі пры тэмпературы 17—19 °C. Корміцца доннымі беспазваночнымі, лічынкамі насякомых, ракападобнымі, часам дробнай рыбай.

Выкарыстанне
------------

Аб'ект промыслу і развядзення. Мяса белае і вельмі смачнае, у вэнджаным выглядзе высока цэніцца.

Ахоўны статус
-------------

Рыбец занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь (з 1981 г.), Чырвоную кнігу Польшчы, Дадатак III Бернскай канвенцыі.

Зноскі
------

1. ↑  Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь Архівавана 31 кастрычніка 2015.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 485. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4 (Т. 13).
* *Жукаў П. І* Рыбец // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Т. 4. — С. 389—390. — 599 с. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Гранат |
| Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780574017 · NKC: ph489494 |
**Жэліруючы цукар** — від цукру, які выкарыстоўваюць для прыгатавання мармеладаў, варэння, джэмаў, жэле, канфіцюры ў хатніх умовах і пры прамысловай перапрацоўцы. Гэты цукар складаецца з буйных крышталёў, і ў яго дадаюцца пекцін для хуткага жэліравання і лімонная кіслата для лепшага захавання.

Прадаецца гэтая цукровая сумесь у трох розных канцэнтрацыях: 1:1, 2:1 і 3:1, дзе першая лічба паказвае на частку садавіны, якая выкарыстоўваецца на адну частку цукру.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Максімільян Абрэмбскі** (12 кастрычніка 1853 — 2 мая 1915, Гродна) — шляхціч, гродзенскі чыноўнік, дабрачынец, публіцыст.

Біяграфія
---------

Сын удзельніка паўстання 1863 года Людаміра Абрэмбскага. Пасля ссылкі бацькі карміў сям'ю, працаваў перапісчыкам папер. З 1874 г. памочнік рэвізора Гродзенскай кантрольнай палаты. Пісаў карэспандэнцыі ў газету «Край» пад псеўданімамі *Ілот* і *Форвард*.

Прататып героя аповесці Э. Ажэшка «З. Лавіч і яго калегі». Ажаніўся з Марыяй Сямашка, лекаркай Э. Ажэшкі (1889). Пастаянна пасылаўся па службе ў іншыя гарады (Саратаў, Перм, Вільню). Быў сябрам Э. Ажэшка, пабудаваў дом у Гродне (цяпер па вул. Ажэшка № 19). Памёр і пахаваны ў Гродне.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Rozmus J. Gordziejw J.* Cmentarz Farny w Grodnie. -- Kraków, 1999. -- S. 105.
**Мі́рдза Эдуа́рдаўна А́бала** (лат.: Mirdza Ābola; 23 лютага 1923, воласць Світэнэ, Латвія — 24 лютага 2007) — латышскі літаратуразнавец. Доктар філалагічных навук (1956).

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1949 годзе Латвійскі ўніверсітэт.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследчыца творчасці Я. Судрабкална, беларуска-латышскія гістарычных і літаратурных сувязей (кніга «Дружба, умацаваная ў вяках», з Д. Вікснай, 1977). Была знаёма з П. Броўкам, П. Глебкам, У. Караткевічам, А. Мальдзісам, С. Панізнікам. Прымала ўдзел у складанні навуковага збору твораў Я. Райніса (т. 1—3, 5—7, 17; варыянтаў 1—3). Аўтар прац «Райніс і беларусы» (1975), «Ян Судрабкалн і беларусы» (1977). Складальнік латышска-беларускага і беларуска-латышскага слоўніка. На латышскую мову пераклала зборнік прозы У. Караткевіча «Чазенія» (1976), шэраг апавяданняў Я. Коласа і інш. Прэзідэнт Латышскай асацыяцыі беларусістаў (з 1991).

Дзяржаўная прэмія Латвіі (1986). Узнагароджана медалём Францыска Скарыны (2001).

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын — Мн.: 1996. — Т. 1. — 552 с. — ISBN 978-985-11-0036-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17428485'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13028710'></a>

Літаратура
----------

* Абала Мірдза Эдуардаўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
* Абала Мірдза Эдуардаўна // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1. — 704 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0496-9.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 66913 · BNF: 12906903z · GND: 1055785574 · ISNI: 0000 0000 3335 878X · LCCN: n90661981 · LNB: 000024922 · NTA: 075152339 · VIAF: 38537399 |

 |
**Жэнеўскае возера**, **Леман** (ням.: Genfersee, фр.: Lac de Genève, lac Léman) — возера ў Швейцарыі і Францыі. Плошча 582 км², даўжыня 72 км, глыбіня да 310 м.

Прырода
-------

Размешчана ў міжгорнай упадзіне паміж Заходнімі Альпамі (Бернскія і Савойская Альпы) і гарамі Юра на вышыні 372 м. Паводле паходжання — канцавы басейн аднаго з рукавоў былога Ронского ледавіка. Берагі пераважна высокія, стромкія. Цераз Жэнеўскае возера працякае рака Рона; сцёк рэгулюецца плацінай пры выхадзе Роны з возера. Рэкі басейна Жэнеўскага возера маюць альпійскі рэжым, атрымліваючы вялікую частку вады ад раставання снягоў і ледавікоў, таму гадовы ўзровень вады ў возеры вышэй зімовага ў сярэднім на 1 м. Тэмпература паверхневага слоя вады летам ад 19 да 24 °C, зімой ад 4 да 5 °C; возера не замярзае.

Гаспадарчае значэнне
--------------------

Узбярэжжа вельмі маляўнічае, клімат мяккі і цёплы. На берагах размяшчаюцца гарады Жэнева, Лазана, кліматычныя і бальнеалагічныя курорты: Вевэ, Мантро (Швейцарыя), Эвіян-ле-Бэн (Францыя) і іншыя. Развіты турызм. Возера суднаходнае, мае важнае значэнне для забеспячэння пітною вадою насельніцтва і сельскагаспадарчых угоддзяў навакольных зямель. Уздоўж берагоў ідзе шаша і чыгунка.

Спасылкі
--------

* The Origin of Geneva Lake
* Encyclopédie Larousse en ligne — lac Léman
* Lake Geneva Switzerland
* Histoires et légendes du lac Léman Архівавана 16 снежня 2018.
* Le lac Léman: histoire du lac
* bigenc.ru Архівавана 23 кастрычніка 2020.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Ларуса · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4020144-2 · LCCN: sh85053889 · NKC: ge075497 · SUDOC: 02773417X · VIAF: 316429727 |
**Міраслаў Гермашэўскі** (польск.: Mirosław Hermaszewski; 15 верасня 1941 — 12 снежня 2022, Варшава) — першы польскі касманаўт. Герой Савецкага Саюза (1978). Генерал.

Здзейсніў палёт у якасці касманаўта-даследчыка на касмічным караблі «Саюз-30» і арбітальнай станцыі «Салют-6» (27 чэрвеня — 5 ліпеня 1978 г.); працягласць палёту — 7 сутак 22 гадзіны 2 хвіліны 59 секунд. Адзіны паляк, які паляцеў у космас.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 15 верасня 1941 года.

У 1981 годзе, пасля ўвядзення ў Польшчы ваеннага становішча, уваходзіў у склад Ваеннага савета нацыянальнага выратавання. У 1982 скончыў Ваенную акадэмію Генеральнага штаба імя К. Я. Варашылава ў Маскве. У тым жа годзе быў прызначаны начальнікам польскага лётнага вучылішча «Школа арлянят». Затым быў намеснікам начальніка Галоўнага палітычнага кіравання польскай арміі і служыў у гэтай пасадзе да 1988 года, калі палітычныя органы ў польскай арміі былі скасаваныя. З 1988 па 1991 год служыў камендантам (начальнікам) Вышэйшай афіцэрскай лётнай школы ў Дэмбліне. З’яўляўся намеснікам камандуючага ВПС і СПА Польшчы.

З 2000 года — брыгадны генерал у адстаўцы. На грамадскіх пачатках займаўся прапагандай касманаўтыкі.

У 1988 годзе ў Віцебску ўсталяваны помнік беларускаму касманаўту Пятру Клімуку і першаму касманаўту Польшчы Міраславу Гермашэўскаму. Спасылка

Памёр 12 снежня 2022 года ў Варшаве.

Зноскі
------

1. 1 2  Zmarł Mirosław Hermaszewski – jedyny Polak, który odbył lot w kosmos
2. 1 2  Gen. Mirosław Hermaszewski nie żyje. Polski kosmonauta zmarł w Warszawie w wieku 81 lat
3. 1 2  Умер первый польский космонавт Мирослав Гермашевский

Спасылкі
--------

Міраслаў Гермашэўскі на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl · Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1033004170 · ISNI: 0000 0001 0957 8827 · LCCN: n79016803 · NUKAT: n01717517 · VIAF: 18493050 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гардэль.

**Максіміліян Гардэль** (фр.: Maximilien Gardel, 18 снежня 1741, Мангейм — 11 сакавіка 1787, Парыж) — французскі танцор і балетмайстар.

Біяграфія
---------

Танцоўшчык эпохі класіцызму, Гардэль выконваў гераічныя партыі (Аляксандр — «Апелес і Кампаспа» Ф. Аспельмайра  (англ.) (бел. і інш.). Пераходзячы ад пантамімы да танца, Гардэль адмаўляўся ад выразнасці і эмацыйнасці, пераследуючы толькі дакладнасць і вытанчанасць пластыкі. Ён адмяніў маску і састарэлую форму балетнага касцюма на французскай сцэне (партыя Апалона ў оперы «Кастар і Палукс» Ж. Ф. Рамо, 1772).

У 1773—1781 гадах — памочнік балетмайстра парыжскай Оперы, у 1781—1787 гадах — галоўны балетмайстар.

Балеты-пантамімы, створаныя Гардэлем, былі аналагамі рэпертуарных опер і драм і не адрозніваліся арыгінальнасцю: «Нінета пры двары» Э. Дуні  (руск.) (бел. (1778), «Мірза і Ліндор» Ф. Ж. Гасека  (руск.) (бел. (1779), «Першы мараплаўца» А. Грэтры (1785) і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981.- 623 стр. с илл.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14806364m · GND: 104272325 · ISNI: 0000 0001 2138 3029 · LCCN: n97858353 · NTA: 159600588 · SUDOC: 148467970 · VIAF: 69195025 |

 |