| Геахраналагічная шкала |
| --- |
| Эон | Эра | Перыяд |
| **Ф а н е р а з о й** | Кайназой | Чацвярцічны |
| Неаген |
| Палеаген |
| Мезазой | Мел |
| Юра |
| Трыяс |
| Палеазой | Перм |
| Карбон |
| Дэвон |
| Сілур |
| Ардовік |
| Кембрый |
| **Д а к е м б р ы й** | **П р а т э р а з о й** | Неа пратэразой | Эдыякарый |
| Крыагеній |
| Тоній |
| Меза пратэразой | Стэній |
| Эктазій |
| Калімій |
| Палеа пратэразой | Статэрый |
| Аразірый |
| Рыасій |
| Сідэрый |
| **А р х е й** | Неаархей |
| Мезаархей |
| Палеаархей |
| Эаархей |
| **Катархей** |
| Крыніца |

**Трыясавы перыяд**, або **трыяс** — першы геалагічны перыяд мезазойскай эры. Наступны пасля пермскага перыяду, папярэднічае юрскаму. Пачаўся 252,17 ± 0,06 гадоў таму, скончыўся 201,3 ± 0,2 млн гадоў таму. Працягваўся, такім чынам, каля 51 млн гадоў.

Уведзены Фрыдрыхам Альберці ў 1834 годзе, названы па наяўнасці трох слаёў у кантынентальных адкладах гэтага часу ў Заходняй Еўропе: пярэстага пясчаніку, ракавіннага вапняка і кейперу.

Падраздзяленне трыясавай сістэмы
--------------------------------

| Сістэма | Аддзел | Ярус | Узрост, млн гадоў таму |
| --- | --- | --- | --- |
| Юра | Ніжні | Гэтангскі | менш |
| Трыяс | Верхні | Рэцкі | 201,3-208,5 |
| Нарыйскі | 208,5-227 |
| Карнійскі | 227-237 |
| Сярэдні | Ладзінскі | 237-242 |
| Анізійскі | 242-247,2 |
| Ніжні | Аленёкскі | 247,2-251,2 |
| Індскі | 251,2-252,2 |
| Перм | Лапінскі | Чансінскі | больш |

Геалагічныя падзеі
------------------

Да надыходу трыяса ўсе мацерыкі існавалі ў выглядзе адзінага гіганцкага суперкантынента — Пангеі. З надыходам трыяса Пангея пачала паступова расколвацца. У трыясе моцна скарачаюцца плошчы нутракантынентальных вадаёмаў, развіваюцца пустынныя ландшафты. Да гэтага перыяду адносіцца пачатак адкладаў парод таўрычаскай серыі, шырока распаўсюджанай у Крыму (нерасчлененные верхні трыяс і ніжняя юра). Гэтыя пароды складаюць ніжнюю частку Крымскіх гор.

  

* Палеагеаграфічныя рэканструкцыі

Клімат
------

Пацяпленне клімату выклікае высыханне многіх унутраных мораў. У пакінутых морах расце ўзровень салёнасці. Адбываецца паслабленне кліматычнай занальнасці і згладжванне тэмпературных адрозненняў.

Расліннасць
-----------

Выміранне насенных папарацей. У наземнай расліннасці пачалі пераважаць голанасенныя, цыкадавыя, гінкго і хвойныя.

Жывёльны свет
-------------

Склератаракс — раннетрыясавы лабірінтадонт
З’яўляюцца новыя групы малюскаў (слімакі, вустрыцы). Найбуйнейшымі драпежнікамі становяцца водныя.

У гэты ж час, адбываецца значнае падзенне разнастайнасці пазваночных.

На сушы развіваюцца рэптыліі. З’яўляюцца першыя цеплакроўныя — яйцакладныя млекакормячыя, а таксама прамыя продкі птушак (протаавіс). У трыясе шырокае распаўсюджванне атрымліваюць цекадонты — сухапутныя рэптыліі, які хутка рухалісь, продкі дыназаўраў.

### Насякомыя

У трыясе ў розных групах насякомых асноўныя змены адбываюцца ў розны час.

Мастаданзаўр— гіганцкі сярэднетрыясавы лабірінтадонт
Сеткакрылыя на працягу ўсяго перыяду павялічвалі відавую разнастайнасць.

У раннім трыясе не было наземных жукоў, хоць у пермі яны былі шырока распаўсюджаныя.

У сярэднім трыясе расквітаюць паўцвердакрылыя, цвёрдакрылыя (як мяркуецца, большасць — водныя формы), стракозы і аўсянікі.

У познім трыясе з’яўляецца адзін з апошніх вялікіх атрадаў насякомых — двухкрылыя, а таксама перапончатакрылыя(адзінае сямейства Xyelidae, многія віды якога выміраюць у ранні ці сярэдні юрскі перыяд). Найбольш распаўсюджанымі становяцца мезазойскія сямействы Panorpidae, Orthophlebiinae. Разам з імі яшчэ даволі шматлікія былі Permochoristidae, якія вымерлі да нашага цела.

Дакладна вядома, што ў канцы трыяса існавалі прамакрылыя; у самцоў некаторых відаў меўся гукавы апарат на пярэдніх крылах для прыцягнення самак. У канцы трыяс вымерла адно з васьмі сямействаў стракоз.

На мяжы трыяса і юры, сінхронна з вялікім марскім выміраннем, адбываецца і падзенне разнастайнасці насякомых, хоць асноўныя змены іх складу адбыліся раней, яшчэ ў познім трыясе.

Заўвагі
-------

1. ↑  *Международная стратиграфическая шкала* (версия за январь 2013) на сайте Международной комиссии по стратиграфии
2. ↑  Н. В. Короновский, А. Ф. Якушова Основы геологии Архівавана 6 ліпеня 2020. 22.5. ПОДВИЖНЫЕ ПОЯСА (ПЕРЕХОДНЫЕ ЗОНЫ И ОКЕАНЫ

Літаратура
----------

* Иорданский Н. Н. Развитие жизни на земле. — М.: Просвещение, 1981.
* Короновский Н. В. Хаин В. Е. Ясаманов Н. А. Историческая геология : Учебник. — М.: Академия, 2006.
* Ушаков С. А. Ясаманов Н. А. Дрейф материков и климаты Земли. — М.: Мысль, 1984.
* Ясаманов Н. А. Древние климаты Земли. — Л.: Гидрометеоиздат, 1985.
* Ясаманов Н. А. Популярная палеогеография. — М.: Мысль, 1985.
* Монин А. С. Популярная история Земли. — 2-е изд. — М.: Наука, 1980. — 224 с.
* Пономаренко, А. Г. и Сукачева, И. Д. 2001. Насекомые конца триаса-начала юры.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 121205321 · GND: 4186023-8 · LCCN: sh98002341 · NDL: 00570199 · NKC: ph117575 |