recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ві́таўтас Сі́рыёс-Гі́ра** (літ.: Vytautas Sirijos Gira; 12 красавіка 1911, Вільня — 14 лютага 1997, Вільнюс) — літоўскі паэт, празаік, перакладчык; сын пісьменніка Людаса Гіры. *Сірыёс* — псеўданім, які стаў разам з прозвішчам літаратурным імем.

Біяграфія
---------

З 1920 года жыў у Каўнасе. У 1931 года скончыў Каўнаскую езуіцкую гімназію і ў тым жа годзе выпусціў першую кнігу вершаў «Гол у будучыню». У 1931–1936 гадах навучаўся медыцыне ва Універсітэце Вітаўта Вялікага. Працаваў журналістам, настаўнікам. У сталым узросце скончыў Віленскі ўніверсітэт, атрымаў дыплом (1949) і працаваў урачом.

Жонка Альмоне Сірыёс-Гірэне (*Almonė Sirijos Girienė*), дачка Дануце Сірыёс-Гірайце (*Danutė Sirijos Giraitė*), сын Альгірдас Сірыёс-Гіра (*Algirdas Sirijos Gira*).

Творчасць
---------

Выпусціў некалькі зборнікаў вершаў і раманаў. Першы раман «Буэнас-Айрэс» (1956) распавядае пра даваенны Каўнас.

Аўтар п'ес. Суаўтар сцэнарыя кінастужкі «Адам жадае быць чалавекам» (суаўтар сцэнарыя і рэжысёр Вітаўтас Жалакявічус; 1959).

Пераклаў на літоўскую мову паэму Адама Міцкевіча «Гражына», творы Міхаіла Зошчанкі, Кацюбінскага.

Творы перакладаліся на нямецкую, польскую, рускую, чэшскую, эстонскую і іншыя мовы.

Кнігі вершаў
------------

* Golas į ateitį. Klaipėda, 1931.
* Širdys formaline. 1934.
* Mergaitės ir asonansai. 1935.
* Šešėliai nuo ekrano. 1937.
* Pro amžių bėgį. 1947.

Зборнікі апавяданняў і аповесцей
--------------------------------

* Žmonės iš didžiojo laivo. 1951.
* Susitikimas su Brunhilda. 1974.
* Aleksoto tiltas. 1979.

Раманы
------

* Buenos Airės. Vilnius, 1956.
* Štai ir viskas. 1963.
* Voratinkliai draikės be vėjo. 1968.
* Raudonmedžio rojus. 1972.
* Bėgimas nuo šešėlio. 1975.
* Kai neliepsnojo tik vanduo. 1980.
* Kanarėlės. 1983.
* Nakties muzika. 1986.
* Paskutinis sekmadienis. 1989.

П'есы
-----

* Ponas Pirsonas jau nebegrįš: 4 veiksmų 7 paveikslų pjesė. Vilnius, 1953.
* Aštuntojo laivyno draugiškas vizitas: 4 veiksmų, 7 paveikslų pjesė. Vilnius, 1954.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Maironis Lithuanian Literature Museum: Collection of Vytautas Sirijos Gira
* Autobiografija. Golas į ateitį
* Sirijos Gira, Vytautas(недаступная спасылка) (літ.)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CiNii: DA14227842 · GND: 138321418 · ISNI: 0000 0001 0921 5364 · LCCN: n83050079 · NKC: xx0014881 · NTA: 07014219X · NUKAT: n01030314 · SUDOC: 263744493 · VIAF: 85395372 |

 |
**Ваенны ордэн Максіміліяна Іосіфа** (ням.: Militär-Max-Joseph-Orden) — вышэйшы ваенны ордэн каралеўства Баварыя. Ордэн быў заснаваны 1 студзеня 1806 года баварскім каралём Максіміліянам I Іосіфам.

Меў тры ступені:

* Вялікі крыж (ням.: Großkreuz)
* Камандорскі крыж (ням.: Kommandeurkreuz)
* Рыцарскі крыж (ням.: Ritterkreuz)

Дваранства
----------

Члены ордэна, якія не мелі дваранскай годнасці, атрымлівалі патэнт разам з узнагародай і маглі выкарыстоўваць у сваім імі прыстаўку «Ritter von», як напрыклад, Вільгельм фон Лееб, які быў Вільгельмам Леебам па нараджэнні. Гэтае правіла тычылася толькі баварскіх падданых і не распаўсюджвалася на іншых, незалежна, грамадзян Германскай імперыі ці іншых дзяржаў. Напрыклад, Эрых Людэндорф, нягледзячы на атрыманы ў 1916 годзе Вялікі крыж, так і застаўся простым чалавекам. Патэнт меў пажыццёвае дзеянне і не распаўсюджваўся на спадчыннікаў, што збліжала яго з рыцарскім статусам англійскіх ордэнаў. Падобнае правіла дзейнічала і ў дачыненни да Ордэна Грамадзянскіх заслуг Баварскай кароны, якім узнагароджвалі служачых высокага рангу.

Ілюстрацыі
----------

* Знак Вялікага крыжаЗнак Вялікага крыжа
* Зорка Вялікага крыжаЗорка Вялікага крыжа
* Эрых Людэндорф з зоркай Ваеннага ордэна Максіміліяна Іосіфа (другая злева)Эрых Людэндорф з зоркай Ваеннага ордэна Максіміліяна Іосіфа (другая злева)

Зноскі
------

1. ↑  Максимилиана-Иосифа орден // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ваенны ордэн Максіміліяна Іосіфа

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
**Ніко́ль Хосп** (ням.: Nicole Hosp, нар. 6 лістапада 1983, Біхльбах, Ціроль, Аўстрыя) — аўстрыйская гарналыжніца, чэмпіёнка свету 2007 года ў гіганцкім слаламе і чэмпіёнка свету 2013 года ў камандным першынстве, уладальніца Кубка свету ў агульным заліку сезону 2006/07, двухразовая віцэ-чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў (2006 — слалам, 2014 — суперкамбінацыя), бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 2014 у супергіганце.

Рост — 174 см, вага — 69 кг.

На 18 сакавіка 2009 года Ніколь атрымала 11 перамог на этапах Кубка свету, прычым яна выйгравала ва ўсіх дысцыплінах, акрамя хуткаснага спуску: супергігант — 1, гіганцкі слалам — 5, слалам — 4, суперкамбінацыя — 1.

У 2007 годзе Ніколь стала 7-й прадстаўніцай Аўстрыі, якая здолела заваяваць «Крыштальны глобус» за перамогу ў агульным заліку Кубка свету. У тым жа сезоне яна заваявала і малы «Крыштальны глобус» за перамогу ў заліку гіганцкага слалама.

На Алімпіядзе 2006 года ў Турыне Ніколь прыняла ўдзел у 3 відах праграмы: у камбінацыі заняла 5-е месца, у гіганцкім слаламе — 4-е, а на трасе слалама выйграла срэбра, саступіўшы 0,29 сек шведкі Ані Персан. Алімпійскія гульні 2010 года ў Ванкуверы была вымушана прапусціць з-за траўмы.

Удзельніца 6 чэмпіянатаў свету (2003, 2005, 2007, 2009, 2011 і 2013), на якіх выйграла ў суме 7 узнагарод: 2 залатыя, 2 сярэбраныя і 3 бронзы.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Сайт Ніколь Хосп  (ням.)
* Ніколь Хосп на сайце ФІС Архівавана 15 сакавіка 2008.  (англ.)
* *Ніколь Хосп — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Руднік.

**Вітаўт Руднік** (нар. 26 жніўня 1969, Малі, Астравецкі раён, Гродзенская вобласць, БССР, СССР) — гродзенскі журналіст, грамадскі дзеяч і трэнер.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 26 жніўня 1969 года ў вёсцы Малі Астравецкага раёна Беларусі. Скончыў гістарычны факультэт Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Займаўся даследаваннем гісторыі беларускай журналістыкі пачатку ХХ стагоддзя.

З пачатку 1990-х актыўна займаецца журналістыкай. Працаваў у якасці пазаштатнага карэспандэнта газет «Прессбол» і «Футбол Беларусі», каментаваў футбольныя матчы з удзелам гродзенскага «Нёмана» на гродзенскім тэлебачанні, дзе таксама быў вядучым выпускаў спартыўных навін.

З 1995 года — карэспандэнт гродзенскай грамадска-палітычнай газеты «Пагоня».

У 1997 годзе быў адным з заснавальнікаў грамадскага аб’яднання «Цэнтр інфармацыйнай падтрымкі грамадскіх ініцыятыў „Трэці сектар"».

З другой паловы 1990-х — адзін з найбольш вядомых беларускіх трэнераў для грамадскіх актывістаў і журналістаў. Працуе ў пытаннях менеджменту няўрадавых грамадскіх аб’яднанняў, сувязі з грамадскасцю, грамадзянскім удзеле, развіцці мясцовай супольнасці. Адзін з заснавальнікаў і кіраўнікоў гродзенскай «Школы маладога журналіста». Рэдактар часопіса «Трэці сектар». Старшыня праўлення ГА «Цэнтр „Трэці сектар"» (1997—2017), член праўлення (з 2017) арганізацыі.

Жанаты. Мае дачку.

Бібліяграфія
------------

* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе. 1930—2006. Беласток. 2006. 109 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Васход.

**Васхо́д** (трансліт.: *Vaschod*, руск.: Восход) — аграгарадок у Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Вяйнянскага сельсавета. Размешчана за 14 км на поўдзень ад Магілёва, за 12 км ад чыгуначнай станцыі Лупалава на лініі Магілёў — Крычаў. Рэльеф раўнінна-ўзгорысты. На поўнач — штучнае вадасховішча на р. Вільчанка (прыток р. Дняпро). Транспартныя сувязі па шашы Санкт-Пецярбург — Адэса, якая праходзіць побач з пасёлкам.

Гісторыя
--------

Вёска заснавана ў пачатку 1920-х гадоў. У сакавіку 1924 года ў выніку першага ўзбуйнення БССР увайшла ў склад Беларусі. З 20 жніўня 1924 года ў Дашкаўскім сельсавеце Магілёўскага раёна Магілёўскай акругі (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў Магілёўскай вобласці. У 1925 годзе арганізавана сельская гаспадарка «Усход».

У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня 1941 года да 26 чэрвеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. З 20 чэрвеня 1960 года ў Вяйнянскім сельсавеце. У 1990 годзе цэнтр саўгаса «Усход». У пасёлку працавалі Дом культуры, аддзяленне сувязі, бібліятэка, сталовая, дзіцячы сад-яслі, грамадская лазня. У 2000-я гады на базе пасёлка створаны аграгарадок.

Інфраструктура
--------------

Школа
Дом культуры
У 2007 годзе дзейнічалі сярэдняя школа, аддзяленне сувязі, Дом культуры, клуб, бібліятэка, комплексны прыёмны пункт бытавога абслугоўвання насельніцтва.

Планіроўка
----------

Праект планіроўкі і забудовы распрацаваны ў 1982 годзе праектным інстытутам «Магілёўграмадзянпраект». Планіровачна складаецца з 2 вуліц (шыротнай і мерыдыянальнай арыентацыі), забудаваных двухбакова, шчыльна, пераважна мураванымі двухпавярховымі 4—8-кватэрнымі і трохпавярховымі 16-кватэрнымі дамамі. На поўнач — парк адпачынку. У месцы скрыжавання вуліц размешчаны грамадскія будынкі.

Насельніцтва
------------

* **XX стагоддзе**:
	+ 1926 — 6 двароў, 29 жыхароў.
	+ 1990 — 118 гаспадарак, 390 жыхароў.
* **XXI стагоддзе**:
	+ 2007 — 604 гаспадаркі, 1662 жыхары.

Славутасці
----------

* Свята-Троіцкая царква (2009; архітэктары У. В. Чаленка і А. Бараноўскі)

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Магілёўская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2007. — 406 с. — ISBN 978-985-458-159-0. (DJVU)

Літаратура
----------

* Васход // Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 6, кн. 2. Магілёўская вобласць / рэдкал.: Т. У. Бялова (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2009. — 592 с.: іл. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-11-0440-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Васход (Магілёўскі раён)

| ⛭**Вяйнянскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Вейна |
| Пасёлкі | 
* Губанаў
* Смалякоў

 |
| Аграгарадкі | Васход |
| Вёскі | 
* Вільчыцы
* Зацішша
* Навасёлкі
* Палетнікі

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рось (значэнні).
**Рось** — жылы гарадок, узведзены для ваеннаслужачых у г.п. Рось Ваўкавыскага раёна Гродзенскай вобласці. Пабудаваны ў 1992—1997, архітэктары Г. І. Белікаў, У. М. Еўдакімаў, В. К. Карунас, Ю. М. Малевіч, А. І. Нічкасаў, А. С. Пархута, У. Б. Праабражэнскі, У. М. Тарноўскі. У 1998 годзе аўтарскі калектыў удастроены Дзяржаўнай прэміі Беларусі.

Разлічаны на 3,5 тыс. жыхароў. Пры стварэнні гарадка ўпершыню на Беларусі выкарыстаны прыём фарміравання пешаходнай вуліцы, якая ўключае ўсе неабходныя для жыхароў зоны сацыяльнага абслугоўвання: выхавання, адукацыі, аздараўлення, адпачынку, гандлёвых, бытавых і медыцынскіх паслуг. У цэнтральнай частцы размешчаны грамадска-адукацыйны цэнтр, вакол яго — пешаходныя алеі, на якія раскрыты паўзамкнёныя дворыкі 2—3-павярховых жылых дамоў, злучаныя паміж сабой анфіладай. Побач з цэнтральным уваходам пастаўлены гандлёвыя будынкі. Месцы для аўтатранспарту і стаянак размяшчаюцца па знешнім перыметры гарадка. Каля жылога гарадка пабудаваны бальнічны комплекс.

Літаратура
----------

Рось // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
**Аляксандра Сусана Рапапорт Эліясан** (шведск.: Alexandra Susanna Rapaport Eliasson; нар. 26 снежня 1971, Брома, Швецыя) — шведская актрыса тэатра і кіно, прадзюсар.

Біяграфія
---------

Аляксандра Рапапорт нарадзілася 26 снежня 1971 года ў Броме, прыгарадзе Стакгольма. Яе бацькі, Эдмунд і Эва Рапапорт, выхадцы з Польшчы, збеглі ў Швецыю падчас Другой сусветнай вайны.

Аляксандра вучылася ў Шведскай Нацыянальнай акадэміі тэатральнага мастацтва, якую скончыла ў 1997 годзе. Пасля вучобы яна ўдзельнічала ў пастаноўках гарадскога тэатра Упсалы і Каралеўскага драматычнага тэатра ў Стакгольме. У Каралеўскім драматычным тэатры Рапапорт ўваходзіла ў пастаянны склад драматычнай трупы, выконвала ролі ў пастаноўках «Кароль Лір», «Грошы спадара Арнэ», «Ілжывы хворы», «Пігмаліён» і іншых.

У 2006 годзе Аляксандра была адной з радыёвядучых праграмы «Sommar» (са швед. — «лета») на радыёстанцыі SR P1.

У 2011 годзе Рапапорт атрымала ролю ў фільме Томаса Вінтэрберга «Паляванне», намінаванага на «Залатую пальмавую галіну» 65-га Канскага кінафестывалю ў 2012 годзе.

У 2017 годзе Аляксандра была ўдастоеная шведскай прэміі «Крышталь» як лепшая выканаўца за ролю ў тэлесерыяле «Матушка Гуска». Аляксандра здымалася ў гэтым серыяле з 2015 года і з’яўляецца яго прадзюсарам.

Прыватнае жыцце
---------------

Аляксандра замужам, у яе ёсць двое дзяцей. Яна таксама была цёткай Мацільды Рапапорт — вядомай шведскай гарналыжніцы.

Абраная фільмаграфія
--------------------

* Ellinors bröllop (1995)
* Tsatsiki, morsan och polisen (1998)
* Livvakterna (2000)
* Hem ljuva hem (2000)
* Känd från TV (2001)
* Om inte (2001)
* Kronprinsessan (TV)
* Kodenavn Hunter (2007) (TV)
* Kronjuvelerna (2011)
* Паляванне (2012)
* Morden i Sandhamn (2010 — цяперашні час) (TV)
* The Team (2015) (TV)
* Gåsmamman (2015)

Спасылкі
--------

1. Аляксандра Рапапорт на IMDb.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 9 ліпеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Аляксандра Рапапорт на IMDb.
3. ↑  Alexandra Rapaport (швед.). Dramaten.
4. ↑  Alexandra Rapaport — i en av årets bästa filmer Jakten (швед.). Sveriges Radio.
5. ↑  Hon skildrar knarkvärlden genom mammans ögon (швед.). Sveriges Radio.
6. ↑  *Andersson W.* Alexandra Rapaport om brorsdotterns död (швед.). Expressen.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск · Rotten Tomatoes |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11188356h · CONOR: 86658147 · GND: 1064280412 · ISNI: 0000 0001 3250 8915 · SUDOC: 168468743 · VIAF: 313405374 |

 |
**Нікола Чыркавіч** (сербск.: Никола Ћирковић; нар. 4 снежня 1991, Прыбай, Сербія) — сербскі футбаліст, абаронца клуба «Младаст» з Лучані.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец клуба ФАП з роднага горада Прыбай, пазней выступаў за «Борац». З 2010 па 2015 год быў іграком клуба «Металац» (да 2012 года гуляў у сербскай Суперлізе, пасля — у Першай лізе). Па выніках сезона 2014/15 дапамог «Металацу» вярнуцца ў Суперлігу.

6 ліпеня 2015 года падпісаў кантракт з футбольным клубам «Мінск». Аднак, за сталічны клуб згуляў усяго ў двух матчах Кубка Беларусі, яшчэ тры матчы правёў за дубль, але так і не дэбютаваў у Вышэйшай лізе. 28 жніўня 2015 года кантракт з паўабронцам па ўзаемнай згодзе быў разарваны.

У верасні 2015 года вярнуўся ў Сербію, стаўшы іграком клуба мясцовай Суперлігі «Вождавац», дзе гуляў на працягу чатырох гадоў. У ліпені 2019 года перайшоў у «Чукарычкі».

У ліпені 2021 года далучыўся да ізраільскага клуба «Бней Сахнін», а ў лютым 2022 года перайшоў у «Кафр-Касем». У ліпені 2022 года вярнуўся ў Сербію, далучыўшыся да «Младасці».

Міжнародная кар’ера
-------------------

У 2016—2017 гадах правёў два матчы за нацыянальную зборную Сербіі.

Зноскі
------

1. ↑  "Минск" подписал сербского форварда
2. ↑  "Минск" расстался с Николой Чирковичем

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · eu-football.info (ігрок) · FBref.com · National Football Teams.com · Reprezentacija.rs · Soccerway · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Данілава.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Папова.
**Аляксандра Юр’еўна Дані́лава** (у дзявоцтве **Папова**; 27 сакавіка 1927, г. Гадзяч, Украіна — 11 студзеня 2001) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар БССР (1970). Жонка архітэктара Віталя Данілава.

Біяграфія
---------

Мемарыяльная дошка ў гонар стваральнікаў ансамблю вул. Кірава
Скончыла Кіеўскі інжынерна-будаўнічы інстытут у 1951 годзе. З 1951 года — архітэктар, галоўны архітэктар майстэрні, праектаў у Інстытуце «Віцебскграмадзянпраект».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1957 года.

Пражывала ў Віцебску па адрасе вуліца Гогаля, 8.

Творчасць
---------

Забудова Цэнтральнай плошчы ў Наваполацку
Асноўныя работы ў Віцебску: будынкі прафтэхвучылішча бытавога абслугоўвання (1956) і электратэхнікума сувязі (1957, у суаўтарстве), забудова вуліцы Кірава (1953—1958), плошчы Перамогі (1974), цэнтральных і паўднёвых раёнаў (1973), плошчы Тысячагоддзя Віцебска (1975), мікрараёўнаў Юбілейны (1976), Поўдзень-6 (1980), забудова жылых мікрараёнаў у Наваполацку, Оршы (1964—1986). Адзін з аўтараў генпланаў Полацка і Наваполацка (1964), Віцебска (1966), Оршы (1968), праекта дэталёвай планіроўкі горада Віцебска.

Узнагароды
----------

Заслужаны архітэктар БССР (1970). Узнагароджана ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга (1966), за працоўныя дасягненні; медалём «За доблесную працу. У адзначэнне 100-годдзя з дня нараджэння У. І. Леніна» (1970); граматай Вярхоўнага Савета БССР (1963). Лаўрэат прэміі Савета Міністраў СССР  за праект Віцебскага ўсходняга прамвузла (1971, з І. І. Некрашэвічам), «Ветэран працы» прадпрыемства.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Данілава Аляксандра Юр’еўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
2. 1 2 3 4 5  Данилова Александра Юрьевна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
3. 1 2  Данилова Александра Юрьевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Данілава Аляксандра Юр’еўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
* Данилова Александра Юрьевна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Данилова Александра Юрьевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Расоха.
**Максім Мікалаевіч Расоха** (нар. 1982, Мінск) — беларускі музыкант.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую дзяржаўную акадэмію музыкі па класу габоя (выкладчык Надзея Рэнанская) і па класу дырыжыравання (выкладчык Барыс Чудакоў).

Мастацкі кіраўнік квартэта драўляных духавых інструментаў «Рыўера», інструментальнага ансамбля «Мінск-Класік». Выкладчык дзіцячай музычнай школы мастацтваў № 10 імя Я. Глебава па класе «Камерны ансамбль». З 2006 па 2016 — артыст Прэзідэнцкага аркестра Рэспублікі Беларусь, кіраўнік групы драўляных інструментаў. У 2016—2017 гадах галоўны дырыжор канцэртнага аркестра «Няміга». Са красавіка 2017 года мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор духавога аркестра ДУ «Гомельскія гарадскія аркестры».

Узнагароды
----------

Стыпендыят спецыяльнага фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы таленавітай моладзі. Лаўрэат міжнародных конкурсаў і фестываляў (Беларусь, Расія, Фінляндыя, Германія, Францыя, Польшча, Славенія і інш.). Уладальнік дзяржаўнай стыпендыі ў намінацыі «Лепшы праект года» за стварэнне праграм «Старажытная музыка Беларусі» і «Музыка Яўгенія Глебава». Аўтар дзвюх музычных зборнікаў беларускіх кампазітараў.
**Варшава-Віленская** (польск.: Warszawa Wileńska) — чыгуначная станцыя ў Варшаве на правым беразе Віслы ў раёне Прага.

Гісторыя
--------

Першая станцыя на гэтым месцы, ці тады яшчэ Пецярбургскі вакзал, была пабудавана як канцавая станцыя лініі чыгункі з Санкт-Пецярбурга праз Вільню і Дынабург па праекце архітэктара Нарцыса Збажэўскага, яна мела шырокую "рускую" каляіну, у адрозненне ад Варшаўска-Венскай чыгункі, якая ўжо тады выкарыстоўвала звычайную еўрапейскую каляіну.

Каб людзям было зручна дабірацца з Вены ў Санкт-Пецярбург, была пабудавана лінія коннага трамвая, якая стала пачаткам варшаўскай трамвайнай сістэмы. Будынак вакзала быў зруйнаваны рускімі войскамі падчас Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе.

Пасля вайны з Савецкай Расіяй у 1920 годзе частка чыгункі паміж Вільняй і Варшавай была перароблена на еўрапейскую шырыню (як і ўся чыгунка ў міжваеннай Польшчы), бо пасажырскія зносіны паміж Варшавай і Ленінградам практычна знікла, а першапачатковая назва станцыі была зменена на сучасную. Саму станцыю перанеслі крыху на поўдзень, а на ранейшым месцы пабудавалі сядзібу Польскай чыгункі ў 1928 годзе.

Вакзал станцыі перажыў Другую сусветную вайну, але пасля вайны быў разабраны і да 2000 года ролю станцыі выконвала старое лакаматыўнае дэпо, пераабсталяванае на вакзал.

8 сакавіка 2015 года тут адкрылася станцыя другой лініі Варшаўскага метрапалітэна «Віленскі вакзал».

Сёння ніжняя частка будынка выкарыстоўваецца чыгункай як вакзал, а верхняя - як гандлёвы цэнтр. Побач з вакзалам знаходзіцца сабор Святой Марыі Магдаліны Польскай аўтакефальнай праваслаўнай царквы.

Напрамкі руху цягнікоў
----------------------

Варшава-Віленская з'яўляецца канцавым прыпынкам рэгіянальных цягнікоў да станцый:

* Лохаў
* Малкіня
* Тлушч
* Валомін
* Зялёнка

У мінулым рэгіянальныя цягнікі таксама хадзілі з Варшавы-Віленскай да Астралэнкі.

Фота станцыі
------------

* Новы рэгіянальны цягнік PESA на станцыіНовы рэгіянальны цягнік PESA на станцыі
* Пероны станцыіПероны станцыі
* Электрычка EN71KM-104 на станцыіЭлектрычка EN71KM-104 на станцыі
* Тыльны фасадТыльны фасад

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Варшава-Віленская
**Максі́м Грэк** (свецкае імя — **Міхаі́л Трыво́ліс**, грэч. Μιχαήλ Τριβώλης; каля 1470, г. Арта, Грэцыя — 12 снежня 1555) — пісьменнік-публіцыст, перакладчык, багаслоў.

Жыццё
-----

Адукацыю атрымаў у Фларэнцыі. Пастрыгся ў манахі і жыў на Афоне, адкуль у 1516 годзе па запрашэнні вялікага князя Васіля III прыбыў у Маскву для выпраўлення і перакладу грэчаскіх кніг.

За збліжэнне з царкоўнай апазіцыяй асуджаны на саборах 1525 і 1531, у 1525—51 гг. вязень манастырскіх турмаў.

Кананізаваны Рускай праваслаўнай царквою (1988).

Творчасць
---------

Літаратурная спадчына Максіма Грэка — «словы», публіцыстычныя артыкулы, пропаведзі, філасофскія і багаслоўскія разважанні, пераклады. Яны вызначаюцца вобразным выкладаннем і эмацыянальнасцю стылю, іх мова кніжная, са складанымі сінтаксічнымі зваротамі.

Выступаў супраць хцівасці, бязлітаснасці і багацця царкоўных феадалаў («Аповесць страшная і варта памяці і пра дасканалае манаскае пражыванне», «Слова, якое падрабязней выкладае, з жалем, беспарадкі і бясчынствы цароў і ўлад апошняга жыція», «Размова розуму з душою», «Слова пра пакаянне» і іншыя).

Аўтар прац па фанетыцы («Пра грэчаскія галосныя і зычныя, пра склады, пра надрадковыя знакі грэчаскія і славянскія»), прасодыі («Аб прасодыі»), граматыцы.
Яго праца «Тлумачэнні імёнам па алфавіце» — галоўная крыніца для больш позніх рускіх азбукоўнікаў.

Творы Максіма Грэка былі шырока вядомы на Беларусі. «Канон малебен…» уваходзіў у кнігу Фікарыя «Вертаград душэўны» (Вільня, 1620). «Слова на лацінаў» і «Пахвальнае слова да святых апосталаў Пятра і Паўла» былі выдадзены ў Магілёве (1625).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Максім Грэк // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 544.
* *Иванов А. И.* Литературное наследие Максима Грека. — Л. 1969.
* *Громов М. Н.* Максим Грек. — М. 1983.
* *Александропулос М.* Сцены из жизни Максима Грека: Пер. с греч. — М. 1983.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 97043916 · BNF: 13736012v · GND: 118732161 · ISNI: 0000 0001 2136 0695 · LCCN: n82088707 · NKC: mzk2007382252 · NLG: 40931 · NLP: A11855162 · NSK: 000685386 · NTA: 07179302X · NUKAT: n2013233312 · LIBRIS: 73827 · SUDOC: 028141474 · VIAF: 62343846 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юрцін.
**Барыс Алегавіч Ю́рцін** (н. 29 лістапада 1932, г. Чыта) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1958 годзе Львоўскі політэхнічны інстытут. У 1958—1963 гадах працаваў у інстытуце «Кузбасгарпраект» у Новакузнецку, у 1963—1971 гадах у Алма-Аце, у 1971—1973 гадах намеснік начальніка Галоўнага архітэктурна-планіровачнага ўпраўлення ў Мінску, у 1973—1990 гадах начальнік майстэрні, галоўны архітэктар майстэрні, галоўны архітэктар праектаў інстытута «Мінскпраект».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1962 года. Пражываў у Мінску.

Творчасць
---------

Выканаў у аўтарскім калектыве праекты планіроўкі забудовы Ніжнеастроўскай плошчы ў Новакузнецку, мікрараёнаў № 1, 2 у г. Новаілійску, № 10, Сайрак, Кактэм у Алма-Аце.

Асноўныя работы: добраўпарадкаванне берагавой зоны р. Свіслач у раёне вул. Пуліхава (1976—1990), добраўпарадкаванне бульвара па вул. Ракасоўскага (1975—1977), спартыўны комплекс «Працоўныя рэзервы» (1980—1984), рэканструкцыя тэрыторыі стадыёна «Дынама» (1980), архітэктурна-мастацкае афармленне станцыі метро «Парк Чалюскінцаў» (1984), рэканструкцыя парку імя Чалюскінцаў (1986), стварэнне архітэктурна-ландшафтных комплексаў усходніх раёнаў горада на аснове Сляпянскага водна-паркавага паўкальца (Дзяржаўная прэмія СССР 1989), рэканструкцыя ўчастка праспекта Ф. Скарыны (пл. Незалежнасці — Філімонава, 1984—1985), добраўпарадкаванне тэрыторыі, прылеглай да гасцініцы «Беларусь» (1989, усіх кіраўнік аўт. калектыву), Міхайлаўскага сквера і інш.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны дыпломам і медалём СА СССР за Вілейска-Мінскую водную сістэму (1984). Дзяржаўная прэмія СССР за архітэктурна-ландшафтныя комплексы ўсходніх раёнаў Мінска (1989, у аўтарскім калектыве).

Сям'я
-----

У шлюбе з архітэктарам Верай Юрціной.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Юрцін Барыс Алегавіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
2. 1 2 3 4  Юртин Борис Олегович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Юрцін Барыс Алегавіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Юртин Борис Олегович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| q: | Барыс Алегавіч Юрцін у Вікіцытатніку |

* Прогулка с архитектором. Как обустраивали Минск раньше и как сделать его комфортным сегодня Архівавана 3 чэрвеня 2016.
* Борис Олегович Юртин: Все проекты — как дети
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лапенка.

**Варфаламей Якаўлевіч Лапе́нка** (1902, вёска Малое Сітна, Полацкі раён — 6 кастрычніка 1942) — адзін з кіраўнікоў партыйнага падполля і партызанскага руху ў Віцебскай вобласці.

Біяграфія
---------

З 1927 года на адміністратыўнай і савецкай рабоце, сакратар Расонскага РК КП(б)Б. Член КПСС з 1927 года. Скончыў Вышэйшую камуністычную сельскагаспадарчую школу Беларусі (1934). У ліпені — снежні 1941 і маі — кастрычніку 1942 гадоў сакратар Расонскага падпольнага РК КП(б)Б, адначасова з мая 1942 года камісар штаба групы атрадаў Расонскага раёна, у ліпені — кастрычніку 1942 года камісар Расонскай партызанскай брыгады імя І. В. Сталіна. Загінуў у авіякатастрофе.

У гарадскім пасёлку Расоны яго імем названа вуліца.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Тарантулы** (*Lycosa*) — род буйных ядавітых аранеаморфных павукоў з сямейства павукоў-ваўкоў (*Lycosidae*). Даўжыня цела буйных прадстаўнікоў дасягае 3,5 см.

Словам «тарантул» па памылцы часта пазначаюць многіх буйных павукоў, у прыватнасці птушкаедаў, што ўносіць пэўную блытаніну.

Тарантулы жывуць у засушлівых раёнах: стэпах, пустынях. Днём яны хаваюцца ў вертыкальных норках, глыбіня якіх даходзіць да 60 см. Уначы павукі выбіраюцца на паверхню і актыўна перамяшчаюцца па зямлі, палюючы на насякомых. Тарантулы ня плятуць лоўчых сетак і выкарыстоўваюць павуцінне толькі ў якасці пакрыцця сцен норкі і пры будаўніцтве яйкавага кокана.

Як і ў іншых павукоў, у канечнасцях тарантулаў прысутнічаюць толькі цягліцы-згібальнікі: разгінанне адбываецца пад ціскам гемалімфы. У сувязі з гэтым паранены павук робіцца млявым.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776614486 |
Антымакасар на крэсле
Антымакасары на падгалоўніках сядзенняў у чыгуначным вагоне
Антымакасары на сядзеннях у салоне Airbus A380
**Антымакасар** — тканевая або папяровая сурвэтка рознай велічыні і формы (часцей прамавугольнай), якая кладзецца на спінкі і падлакотнікі мяккіх канап і крэслаў, каб прадухіліць забруджванне абіўкі мэблі. Назва паходзіць ад макасаравага алею  (руск.) (бел. якім мужчыны ў віктарыянскай Англіі ўкладвалі прычоскі. Ён быў настолькі тлустым, што для абароны мэблі ад яго на яе апраналі спецыяльную матэрыю — антымакасар.

Гісторыя
--------

У пачатку XIX стагоддзя ў Англію імпартаваўся алей з вострава Сулавесі (зараз Інданезія). Галоўны горад вострава называецца Макасар, і па яго назве алей стаў называцца макасарскім. Сам ён здабываўся з пладоў дрэва *Schleichera oleosa*. У Англіі яго араматызавалі і прадавалі як карысную мазь для валасоў  (руск.) (бел. а таксама рэкламавалі як сродак ад аблысення.

Алей стаў папулярным у мужчын, якія сталі змазваць ім валасы для фіксацыі прычоскі (у далейшым з гэтага алею атрымалі брыялін  (руск.) (бел.). Па меры распаўсюджвання моды на гэтую мазь гаспадыні дамоў сталі накрываць спінкі мяккай мэблі, якіх краналіся галовы, кавалкамі недарагіх тканін, якія лёгка мыюцца. Спачатку мэта была адна — зберагчы дарагую абіўку ад нязмыўных плям алею, але неўзабаве вязаныя і самаручна вышытыя часам з шоўку або воўны накідкі сталі таксама своеасаблівым упрыгажэннем, гонарам рукадзельніц. Прыкладна з 1850 года такія накідкі сталі называць антымакасарамі. А з 1865 года імі сталі накрываць і спінкі крэслаў у тэатрах.

Антымакасары звычайна выкарыстоўваюць на падгалоўніках сядзенняў самалётаў, цягнікоў і аўтобусаў.

Зноскі
------

1. ↑  *Н. И. Епишкин.* Исторический словарь галлицизмов русского языка. — М.: «ЭТС», 2010.
2. ↑  *John Fleming, Hugh Honour.* The Penguin Dictionary of Decorative Arts. — London: «Viking», 1977. — P. 26. — 930 p. — ISBN 0713909412.

Спасылкі
--------

* Encyclopædia Britannica

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) |
**Барыс Іосіфавіч Аглы** (руск.: Борис Иосифович Оглы; 12 жніўня 1923, ? — 12 верасня 1989, Новасібірск) — расійскі архітэктар. Доктар архітэктуры (1982), прафесар (1983). Заслужаны архітэктар РСФСР (1984).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1951 годзе архітэктурны факультэт Новасібірскага інжынерна-будаўнічага інстытута імя В. У. Куйбышава, дзе ў далейшым на працягу некалькіх дзесяцігоддзяў знаходзіўся на навукова-педагагічнай працы. Кандыдат архітэктуры (1960). У 1964—1970 гадах — дэкан архітэктурнага факультэта НІБІ. Доктар архітэктуры (1982), прафесар (1983). У 1980-я гады — загадчык кафедры планіроўкі гарадоў і сельскіх населеных пунктаў НІБІ. У 1961—1979 гадах — член праўлення, у 1970—1979 гадах — старшыня Новасібірскага аддзялення Саюза архітэктараў СССР. Член горадабудаўнічага савета пры галоўным архітэктары Новасібірска.

Працы
-----

* Строительство городов Сибири. Л. 1980;
* Иркутск. О планировке и застройке города. Иркутск, 1982;
* Новосибирск: от прошлого к будущему. Новосибирск, 1991;
* Формирование центров крупных городов Сибири. Новосибирск, 1999.

Літаратура
----------

* Энциклопедия Новосибирска. Новосибирск, 2003.

Спасылкі
--------

* ОГЛЫ Борис Иосифович
**Антыпапа** — тэрмін, якім у Каталіцкай Царкве прынята называць чалавека, які незаконна насіў званне Папы. Звычайна пытанне аб тым, хто з прэтэндэнтаў, адначасова аспрэчваючых папскі сан, з'яўляўся законным Папам, а хто антыпапам, вырашалася ўжо пасля гістарычнай «перамогі» прыхільнікаў аднаго з іх. Адносна некаторых прэтэндэнтаў на папства дадзеная праблема не вырашана да гэтага часу.

Традыцыйна лічыцца, што першым антыпапам быў св. Іпаліт (III стагоддзе), а апошнім — Фелікс V (1440—1449). Найбольш сур'ёзны раскол царквы, калі адначасова кіравалі два Папы, якія прызнаваліся рознымі краінамі (а затым і тры — у Рыме, Авіньёне і Пізе) — гэта Вялікая схізма канца XIV — пачатку XV стагоддзяў. Наяўнасць адразу некалькіх супрацьстаялых Папаў, а таксама чуткі аб карупцыі, панаваўшай пры выбары Папаў, істотна падрывалі аўтарытэт царквы.

Пры прыняцці Папамі парадкавага нумара звычайна нумар Папы, прызнанага антыпапам, не ўлічваецца. Але так бывае не заўсёды: напрыклад, Аляксандр VI прыняў шосты нумар, хоць Аляксандр V быў антыпапам.

Антыпапы (да Фелікса V) уключаюцца ў афіцыйны пералік рымскіх Папаў (*Annuario pontifico*) c адпаведнай пазнакай.
**Норка еўрапейская**, **Норыца** (*Mustela lutreola*) — млекакормячы драпежнік з сямейства куніцавых.

Апісанне
--------

Норкі добра прыстасаваныя да жыцця каля вады. Маюць гнуткае цела, даўжыня якога 25-43 см, масаю 0,5-1,1 кг, самкі менш самцоў. Галава выцягнутая, з маленькімі круглявымі вушамі. Канечнасці кароткія, паміж пальцамі лап маюцца невялікія перапонкі, якія дапамагаюць жывёлам плаваць. Афарбоўка цела еўрапейскай норкі вар'іруе ад рудавата-бурага да цёмна-карычневага. Адметнай асаблівасцю гэтага віду норак з'яўляецца наяўнасць на канцы пысы белай плямы.

Распаўсюджанне
--------------

Сучасны арэал еўрапейскай норкі ў Еўропе гэта некалькі ізаляваных папуляцый: на паўночным усходзе Іспаніі і паўднёвым захадзе Францыі, у дэльце р. Дунай і цэнтры еўрапейскай часткі Расіі. У Беларусі ў 1980-90-х гадах былі выяўлены 3 лакальныя папуляцыі еўрапейскай норкі: у вярхоўях р. Ловаці, Лучосы і Сцвігі; магчыма ўжо знікла.

Выцясняецца акліматызаванай амерыканскай норкай. Папуляцыя еўрапейскай норкі адноўлена на астравах Хіюмаа і Саарэмаа, дзе амерыканскую норку штучна вынішчылі.

Экалогія
--------

Ежу здабывае ў вадзе. Ва ўмовах Беларусі асноўным кормам еўрапейскай норкі на рэках з'яўляюцца жабы, дробныя сысуны і рыба невялікіх памераў. Сярод відаў рыб звычайна спажываюцца акунь, плотка, дробны шчупак, уюн і інш. Акрамя таго, у рацыён еўрапейскай норкі ўваходзяць птушкі, рачныя ракі, малюскі.

Рэверс юбілейнай манеты «Чырвоны Бор» з выявай норкі еўрапейскай

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская навуковая тэрміналогія: слоўнік лясных тэрмінаў. — Мінск: Інбелкульт, 1926. — Т. Вып. 8. — 80 с. — у крыніцы пад назвай Lutreola lutreola

Літаратура
----------

* *Рымінская Я.* Норка еўрапейская // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* Норка еўрапейская ў Чырвонай кнізе Беларусі(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · SeaLifeBase · WoRMS |
**Барыс Андрэевіч Калава́ндзін** (руск.: Борис Андреевич Коловандин; 21 студзеня 1938 — 7 чэрвеня 1998) — вучоны ў галіне гідрадынамікі і цеплафізікі, доктар тэхнічных навук (1984), прафесар (1986), акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1994, член-карэспандэнт з 1989), член Нью-Ёркскай акадэміі навук (1994).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Архангельску. У 1961 годзе скончыў фізіка-механічны факультэт Ленінградскага політэхнічнага інстытута. Працаваў у канструктарскім бюро на заводзе транспартнага машынабудавання ў Харкаве і вучыўся ў аспірантуры пры Інстытуце чорнай металургіі Дзяржплана Украінскай ССР у Данецку. У 1966 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю і пачаў працу ў Інстытуце цепла- і масаабмену Акадэміі навук БССР. Да 1973 года займаў пасаду старэйшага навуковага супрацоўніка, потым — загадчыка лабараторыяй турбулентнасці.

Навуковая і грамадская дзейнасць
--------------------------------

Навуковая дзейнасць Б. А. Калавандзіна звязаная з распрацоўкай нетрадыцыйных метадаў навігацыі скарасных гідрадынамічных аб’ектаў і спосабаў зніжэння іх гідрадынамічнага супраціўлення, даследаваннем турбулентнасці і працэсаў пераносу ў вадкасцях. Займаўся вырашэннем прыкладных задач, стварэннем новай тэхнікі і тэхналогій. Адначасова з навуковай дзейнасцю выкладаў у Беларускім дзяржаўным універсітэце і ў якасці запрошанага прафесара ва ўніверсітэтах Германіі, Італіі і іншых краін. Пад яго кіраўніцтвам абаронены 2 доктарскія і 10 кандыдацкіх дысертацый. Кіраваў Дзяржаўнай праграмай фундаментальных даследаванняў «Механіка», уваходзіў у склад экспертных і навуковых саветаў, рэдакцыйных калегій часопісаў.

Аўтар больш за 200 навуковых прац, у тым ліку 4 манаграфій. Сааўтар патэнта «Устройство для очистки сточных вод».

Сярод апублікаваных прац:

* Корреляционное моделирование процессов переноса в сдвиговых турбулентных течениях: Обзор соврем. исслед. — Мн. 1982.
* Моделирование теплопереноса при неоднородной турбулентности. — Мн. 1980.
* Процессы переноса в турбулентных течениях: Сб. науч. тр. / Акад. наук БССР, Ин-т тепло- и массообмена им. А. В. Лыкова — Мн. 1988.

Зноскі
------

1. 1 2  Беларусь, 1995
2. 1 2 3 4  Некралог у «Инженерно-физическом журнале»  (руск.)
3. ↑  Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента  (руск.)

Літаратура
----------

* Калавандзін Барыс Андрэевіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 355. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Барыс Андрэевіч Калавандзін у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
* Памяти учёного: КОЛОВАНДИН Борис Андреевич (руск.) // Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
* Некралог у «Инженерно-физическом журнале» (руск.) // Інстытут цепла- і масаабмену імя А. В. Лыкава НАН Беларусі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 340154260591224480003 |
**Нордкап** (нарв.: Nordkapplatået, нюнорск Nordkapp, пн.-саамск.: Davvenjárga) — мыс на востраве Магероя, на поўначы Нарвегіі, у камуне Нордкап. Вышыня мыса 307 м.

Бліжэйшы да мыса порт — невялікі рыбацкі горад Хонінгсваг.

Мыс Нордкап — частка вялікай скалы. Гранітная скала разбітая расколінамі на тры выступы: сярэдні, самы вялікі, і ёсць Нордкап. Верхняя частка Нордкапа плоская, пакрыта камяністай тундрай з невялікімі азёрамі.

Нордкапу даў назву англійскі даследчык Рычард Чэнслар у 1553 годзе, калі ён прайшоў побач з мысам у пошуках Паўночнага шляху. Пазней мыс наведвалі шматлікія даследнікі, узбіраючыся па скале на плато; найбольш вядомыя наведвальнікі мыса — кароль Нарвегіі Оскар II у 1873 годзе і кароль Тайланда Чулалангкорн у 1907 годзе. Сёння мыс Нордкап — турыстычнае месца, на ім знаходзіцца назіральная пляцоўка.

У 1943 годзе недалёка ад мыса адбылася бітва паміж сіламі германскага і брытанскага флатоў, за перамогу ў якім брытанскі адмірал Брус Фрэйзер пазней атрымаў тытул «барона Нордкапскага» (Baron Fraser of North Cape).
**Чо́рная по́ліўка** — даўняя густая поліўка са свіной, часцей з гусінай або качынай крыві, вядомая многім еўрапейскім народам.

Гусіную ды качыную поліўку варылі з касцей і вантробаў, свежай крыві (каб кроў не згарнулася, у яе дадавалі крыху солі або воцату), загушчалі мукой або цёртай булкай. Для паляпшэння смаку дадавалі сушаныя слівы і яблыкі, спецыі (перац, цынамон, гваздзікі). Падавалі з нарэзанымі птушынымі вантробамі, варанымі лазанкамі, клёцкамі і г.д.

Чорная поліўка служыла сімвалам адмовы дзяўчыны ці яе бацькоў няўдаламу жаніху (як, напрыклад, Яцаку Сапліцу ў паэме Адама Міцкевіча «Пан Тадэвуш»).

Літаратура
----------

* *Белы А.* Чорная поліўка // Праект «Наша ежа»
**Літаратурная прэмія імя Янкі Юхнаўца** — літаратурная прэмія, створаная Фундацыяй Крачэўскага. Прысуджалася аднойчы ў 2004 годзе.

Апісанне
--------

Створаная Фундацыяй Крачэўскага з мэтай ўшанавання памяці вядомага беларускага пісьменніка-эмігранта Янкі Юхнаўца і спрыянню ў развіцці беларускай літаратуры. Мелася прысуждацца штогадова ў дзень народзінаў пісьменніка 3 лістапада. У камітэт прысуджэння прэміі ўваходзілі Андранік Антанян, Андрусь Жвір, Марат Клакоцкі, Сяржук Сокалаў-Воюш (старшыня камітэта) і Лявон Юрэвіч. Лаўрэатам прэміі мог стаць кожны творца, чые творы ў любой форме (друкаванай, электроннай, ці іншай) даступныя сябрам Прэміяльнага камітэту. Прэміяльны камітэт самастойна выбіраў творы для разгляду, а таксама прыймае да разгляду творы, дасланыя на ягоны адрас. Адной з важкіх умоваў удзелу з’яўляўся правапіс твору. Камітэт разлядаў толькі творы, напісаныя тарашкевіцай. Вынікі прэміі друкаваліся на старонках газэты «Беларус».
Адзіным лаўрэатам прэміі стаў у 2004 годзе Макс Шчур за раман «Там, дзе нас няма».

Спасылкі
--------

* Вынікі прэміі імя Янкі Юхнаўца за 2004 год
* Інфармацыя пра прэмію на старонцы газэты «Беларус»
**Норберт Вальтэр-Бор’янс** (ням.: Norbert Walter-Borjans; нар. 17 верасня 1952, Крэфельд) — нямецкі эканаміст і палітык, сустаршыня СДПГ (2019—2021).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 17 верасня 1952 года ў Крэфельдзе (зямля Паўночны Рэйн-Вестфалія), сын цесляра і краўчыхі. У 1978 годзе скончыў Бонскі ўніверсітэт, дзе вывучаў эканоміку, у 1982 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на факультэце эканамічных і грамадскіх навук Кёльнскага ўніверсітэта. У 1978—1980 гадах працаваў у Дзюсельдорфе на прадпрыемстве хімічнай кампаніі Henkel, у 1982—1984 гадах — у Кёльнскім універсітэце. Імя пры нараджэнні — Норберт Вальтэр, у 1986 годзе дадаў да яго прозвішча жонкі, пасля чаго за ім зацвердзілася мянушка NoWaBo.

У 1982 годзе ўступіў у Сацыял-дэмакратычную партыю Германіі.

Пачынаў палітычную кар’еру ў 1980-я гады ў камандзе тагачаснага прэм’ер-міністра зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія Ёханеса Рау. Займаў пасаду статс-сакратара ў Саары, а таксама дэцэрнента[de] па эканоміцы і гарадскога скарбніка ў Кёльне. У 2010—2017 гадах з’яўляўся міністрам фінансаў Паўночнага Рэйна-Вестфаліі.

6 снежня 2019 года на з’ездзе СДПГ у Берліне атрымаў каля 90 % галасоў дэлегатаў і разам з Саскіяй Эскен заняў пасаду сустаршыні СДПГ. У першым туры галасавання ім супрацьстаялі дзеючы міністр фінансаў Германіі Олаф Шольц і брандэнбургскі зямельны палітык Клара Гайвіц[de], і тандэм Вальтэр-Бор’янс — Эскен пабудаваў кампанію на крытыцы ўдзелу СДПГ у кааліцыйным урадзе Ангелы Меркель.

Зноскі
------

1. ↑  Norbert Walter-Borjans // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>
2. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 11 сакавіка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
3. ↑  Norbert Walter-Borjans (ням.).  Munzinger-Archiv[de]. Праверана 7 снежня 2019.
4. ↑  *Jonas Jordan*. Warum Norbert Walter-Borjans und Saskia Esken Parteivorsitzende werden wollen (ням.).  Vorwärts (10 верасня 2019). Праверана 7 снежня 2019.
5. ↑  *Oliver Das Gupta*. Das sind Norbert Walter-Borjans und Saskia Esken (ням.).  Süddeutsche Zeitung (30 лістапада 2019). Праверана 7 снежня 2019.
6. ↑  *Christoph Hickmann, Veit Medick und Christian Teevs*. Auferstanden aus Routinen (ням.).  Spiegel Online (6 снежня 2019). Праверана 7 снежня 2019.
7. ↑  *Сергей Ромашенко*. Социал-демократов Германии возглавили Заскиа Эскен и Норберт Вальтер-Борьянс (руск.).  Deutsche Welle (6 снежня 2019). Праверана 7 снежня 2019.

Спасылкі
--------

* Norbert Walter-Borjans (ням.).  web.de. Праверана 7 снежня 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze |
| Нарматыўны кантроль | GND: 133567354 · VIAF: 15963843 |
**Чорная арыстакратыя** (італ.: aristocrazia nera) — італьянскія арыстакратычныя сем’і, звязаныя з Папствам пры Папе Рымскім Піі IX.

Пасля заняцця 20 верасня 1870 года Рыма арміяй Італьянскага каралеўства, Папа Рымскі быў адхілены ад свецкай улады, скасавана Папская вобласць і заняты Папскі палац. Наступныя 59 гадоў Папа Рымскі не пакідаў Ватыкана і сцвярджаў, што ён *вязень Ватыкана*, каб толькі не прызнаваць уладу італьянскага ўрада. Арыстакраты, якія раней атрымалі свае тытулы ад Святога Прастола, уключаючы старшых членаў папскага двара (тайных камергераў), трымалі дзверы сваіх палацаў закрытымі, у знак смутку па зняволенні Папы Рымскага, таму іх пачалі зваць «чорнай арыстакратыяй».

Пасля заключэння Латэранскіх пагадненняў у 1929 годзе, «чорнай арыстакратыі» далі падвойнае грамадзянства Італіі і Ватыкана. Гэта дазволіла прадстаўнікам «чорнай арыстакратыі» паступаць у Дваранскую гвардыю, дзе раней магла служыць толькі арыстакратыя Папскай вобласці. У 1931 годзе Папа Рымскі Пій XI адмовіў Альфонсу XIII адкрыць магчымасць службы ў Дваранскай гвардыі для арыстакратыі з усіх каталіцкіх краін.

Сярод вядомых чорных арыстакратаў — Эўджэніа Пачэлі (пазней Папа Рымскі Пій XII). Чорная арыстакратыя ўключае сем’і — Тэафілакты, Крэсцэнціі, Палавічыні, Арсіні, Калона, Масіма, Каэтані, Русполі, Борджыа, Пікаламіні, Дэла Роверэ (Лантэ), Кіджы, Банкампаньі, Альдабрандзіні, Баргезэ, Людавізі, Барберыні, Памфілі, Распільёзі, Адэскалькі, Тарлонія і Піньятэлі.

Гл. таксама
-----------

* Рымскае пытанне

Літаратура
----------

* Coulombe, Charles A. 2003. *Vicars of Christ: A History of the Popes*. Citadel Press. ISBN 0-8065-2370-0. p. 415.
* Murphy, Paul I. and Arlington, R. Rene. 1983. *La Popessa*. New York: Warner Books Inc. ISBN 0-446-51258-3. p. 41.
* Greeley, Andrew M. 1997. *White Smoke: A Novel about the Next Papal Conclave*. Tor/Forge. ISBN 0-8125-9055-4. p. 64.
* Hatonn, Gyeorgos Ceres. 1993. *Relative Connections-Truth And Consequences Vol. III*. Las Vegas, Nevada, Phoenix Source Publishers. ISBN 1-56935-020-5 p. 74.
* Segal, Erich. 1993. *Acts of Faith*. Bantam Books. ISBN 0-553-56070-0. p. 315.

| ⛭«Чорная арыстакратыя» |
| --- |
| Папскі гербПапскі герб | 
* Тэафілакты
* Крэсчэнці
* Арсіні
* Калона
* Масіма
* Каэтані
* Русполі
* Матэі
* Борджыя
* Пікаламіні
* Дэла Роверэ (Лантэ)
* Кіджы
* Банкампаньі
* Альдабрандзіні
* Баргезэ
* Людавізі
* Барберыні
* Памфілі
* Распільёзі
* Адэскалькі
* Тарлонія

 |