recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Язэп Сушынскі** (май 1885, в. Юроны, Дрысенскі павет, Віцебская губерня — 1967, Мінск) — беларускі палітык, мемуарыст, хімік, мовазнаўца, педагог.

Скончыў Пецярбургскі ўніверсітэт. Сябра БСГ. У 1917 годзе старшыня Беларускай народнай партыі сацыялістаў. Блізкі знаёмы Янкі Купалы, першая сустрэча з якім адбылася на кватэры Браніслава Эпімах-Шыпілы ў Пецярбургу.

Удзельнік Першага Усебеларускага з’езду.

У 1921—1926 гадах працаваў у розных установах Наркамасветы БССР, потым у Інбелкульце. У 1929—1930 гадах у Інстытуце мовазнаўства АН БССР, займаўся распрацоўкай беларускай навуковай тэрміналогіі.

Арыштаваны ДПУ БССР 18 ліпеня 1930 года па справе «Саюза вызвалення Беларусі». Асуджаны паводле пастановы калегіі АДПУ СССР 10 красавіка 1931 года за «шкодніцтва і антысавецкую агітацыю» да 5 гадоў пазбаўлення волі. Высланы ва Уфу. Пастановай Асобай нарады ад 25 ліпеня 1935 году тэрмін зняволення падоўжаны. Рэабілітаваны 15 лістапада 1957 года.

Па вяртанні ў Мінск выступаў у друку і публічна з успамінамі пра Янку Купалу, грамадска-культурнае жыццё беларусаў у Пецярбургу да 1917 года. Рукапіс успамінаў захоўваецца ў Літаратурным музеі Я. Купалы.

Быў жанаты, гадаваў пяцярых дзяцей.

Літаратура
----------

* Язэп Сушынскі / Маракоў Л. У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Энц. даведнік. У 10 т. Т. 2. — Мн:, 2003. ISBN 985-6374-04-9.
* Сябар вялікага таленту // Чырвоная змена. 1962, 26 чэрв.; Купала ў Пецярбурзе // Полымя. 1967, № 3

Спасылкі
--------

* Сушынскі Іосіф Францавіч, Адкрыты спіс
**«Warcraft II: Tides of Darkness»** (англ.: warcraft — ваеннае рамяство; *tides of darkness* — прылівы цемры) — працяг камп’ютарнай гульні ў жанры стратэгіі ў рэальным часе «Warcraft: Orcs & Humans», распрацаваны кампаніяй «Blizzard Entertainment». Версіі для «MS-DOS» і «Mac OS» былі выпушчаныя ў снежні 1995 года ў Паўночнай Амерыцы кампаніяй «Blizzard» і ў 1996 годзе ў Еўропе кампаніяй «Ubisoft». У 1996 годзе кампанія «Blizzard» выпусціла для «DOS» і «Mac OS» дадатак «Warcraft II: Beyond the Dark Portal», распрацаваны кампаніяй «Cyberlore Studios», і зборнік «Warcraft II: The Dark Saga» для гульнявых прыставак «PlayStation» і «Sega Saturn». Версія «Battle.net Edition», выпушчаная ў 1999 годзе, дадала магчымасць гульні праз інтэрнэт з дапамогай службы «Battle.net», у ёй DOS-версія была заменена на версію для «Microsoft Windows».

Сюжэт гульні разгортваецца ў фэнтэзійным сусвеце «Warcraft», дзе ідзе вайна паміж двума бакамі — Альянсам людзей і Ардою оркаў. Падзеі ў гульні адбываюцца ў рэальным часе, а гулец кіруе эканомікай і вядзе баявыя дзеянні. Гульня ўключае ў сябе збор рэсурсаў, пабудову будынкаў, вытворчасць падраздзяленняў і тэхналагічнае ўдасканаленне. Ад гульца патрабуецца перамагчы суперніка ў баі на зямлі, у паветры і на моры. У другой частцы уведзены «шэры» туман вайны — карта мясцовасці становіцца вядомай гульцу пасля яе выведкі, а варожыя юніты бачныя толькі тады, калі яны застаюцца ў поле зроку дружалюбнага юніта. Гульня захавала сіметрычны геймдызайн прыквела, гульнявы працэс стаў больш разнастайным і прапрацаваным, былі пашыраны магчымасці шматкарыстальніцкага рэжыму, прадастаўлены рэдактар ​​карт, палепшаны гульнявы ​​штучны інтэлект.

Гульня была добра прынята крытыкамі і мела камерцыйны поспех: да канца 1999 года было прададзена больш за два мільёны асобнікаў. Пасля поспеху «Warcraft II: Tides of Darkness» ў 1998 годзе «Blizzard Entertainment» выпусціла стратэгію «StarCraft» на аснове гульнявога працэсу «Warcraft II», дзеянне было перанесена ў космас. У 2002 годзе сюжэт і сетынг «Warcraft II» атрымалі свой працяг і развіццё ў гульні «Warcraft III: Reign of Chaos», дзе былі выкарыстаныя частка персанажаў і сюжэт з нерэалізаванага праекта квэста «Warcraft Adventures: Lord of the Clans».

Зноскі
------

1. ↑  redump.org<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55155271'></a>

Спасылкі
--------

* Старонка з «Warcraft II: Tides of Darkness» на сайце «Blizzard»
* «Blizzard Entertainment»: Класічныя гульні Архівавана 26 жніўня 2018. — «Warcraft II» на сайце «Blizzard Entertainment»
* Warcraft II FAQ (англ.) — часта задаваныя пытанні па «Warcraft II: Battle.net Edition»
* «Warcraft II»  (англ.) на серверы Battle.net

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz · MobyGames · MobyGames · Redump · Redump |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 17006398z |
Дыхальная сістэма чалавека
**Дыханне** — асноўная форма дысіміляцыі ў чалавека, жывёл, раслін і многіх мікраарганізмаў. Пры дыханні багатыя хімічнай энергіяй рэчывы, якія належаць арганізму, акісляюцца да бедных энергіяй канчатковых прадуктаў (дыяксіду вугляроду і вады), выкарыстоўваючы для гэтага малекулярны кісларод.

Аэробныя арганізмы маюць патрэбу ў кіслародзе дзеля вызвалення энергіі праз дыханне, у выглядзе абмену рэчываў багатых на энергію, як глюкоза. Дыханне ёсць адзіны працэс, які дастаўляе кісларод туды, дзе ён патрэбны ў арганізме і выводзіць адтуль вуглякіслы газ. Яшчэ адзін важны працэс уключае ў сябе рух крыві па крывяноснай сістэме. Газаабмен адбываецца ў лёгачных альвеолах шляхам пасіўнай дыфузіі газаў паміж альвеалярных газам і крывёю ў лёгачных капіляраў. Пасля таго як гэтыя раствораныя газы з'явіліся ў крыві, сэрца іх пераносіць па ўсяму целу. Акрамя выдалення вуглякіслага газу, дыханне прыводзіць да страты вады з арганізма. У выдыханым паветры адносная вільготнасць складае 100%, паколькі вада дыфузуе праз вільготную паверхню дыхальных шляхоў і альвеолаў.

У раслін
--------

Дыханне ўласціва ўсім органам, тканкам і клеткам расліны. Інтэнсіўнасць дыхання можна вызначыць, вымяраючы колькасць вуглякіслага газу, які выдаткоўваецца тканкамі, або вымяраючы кісларод, які паглынаецца імі. Больш інтэнсіўна дыхаюць маладыя, хуткарослыя органы і тканкі раслін. Найбольш актыўным з'яўляецца дыханне рэпрадуктыўных органаў, потым лісце. Слабей за ўсё дыхаюць сцёблы і карані. Расліны, якія здольныя існаваць у ценю, дыхаюць слабей за святлалюбных. Для высакагорных раслін, адаптаваных да паніжанага парцыяльнага ціску O2, характэрная падвышаная інтэнсіўнасць дыхання.

Гл.таксама
----------

* Дыхальная сістэма

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дыханне
* Малая медыцынская энцыклапедыя Архівавана 7 снежня 2009.
* Дыханне чалавека. BBC
* Дыханне чалавека. Britannica
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Прайс.

**Дэана Прайс** (англ.: DeAnna Price; нар. 8 чэрвеня 1993 г. Сент-Чарльз, Місуры) — амерыканская лёгкаатлетка, якая спецыялізуецца ў кіданні молата. Чэмпіёнка свету 2019 года. Удзельніца летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года.

Кар'ера
-------

Прайс прадстаўляла ЗША на чэмпіянаце свету 2015 года ў Пекіне, але не змагла кваліфікавацца ў фінал. За месяц да чэмпіянату свету Прайс заняла чацвёртае месца на Панамерыканскіх гульнях у Таронта.

На летніх Алімпійскіх гульнях у Бразіліі Прайс прадстаўляла ЗША ў спаборніцтвах па кіданні молата. Заняла выніковае восьмае месца, паказаўшы вынік 70,95 метра.

28 верасня 2019 года Дэана ў горадзе Доха стала чэмпіёнкай свету ў кіданні молата, кінуўшы снарад на 77,54 м і апярэдзіўшы ўсіх сваіх саперніц.

У 2023 годзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы ў Будапешце Дэана выйграла бронзу ў кіданні молата з бар'ерамі з вынікам 75,41 метра.

Зноскі
------
Газавая гангрэна **Гангрэна газавая** (або **анаэробная гангрэна**, **міанекроз**) — інфекцыя, якая развіваецца пры адсутнасці кіслароду (анаэробнай), у тканках арганізма.

Этыялогія і патагенэз
---------------------

Захворванне выклікаецца пераважна бактэрыямі роду кластрыдый, якія жывуць у глебе і вулічным пыле. Раны, забруджаныя зямлёй, якія маюць раневыя кішэні і ўчасткі змярцвелых тканак, а таксама тканкі, што дрэнна забяспечваюцца крывёю, якія не мелі першаснай хірургічнай апрацоўцы, схільныя да газавай гангрэны. Узбуджальнік хутка набывае здольнасць да заражэння, вылучаюць газаўтваральныя і рашчыняльныя тканкі экза- і эндатаксіны, якія спрыяюць хуткаму распаўсюджванню інфекцыі.

Лячэнне і прафілактыка
----------------------

«Лампасные» разрэзы скуры, цягліц, абалонак з сячэннем змярцвелых тканак і падазроных на некроз участкаў. Дрэнаж гною з раны з прамываннем растворам перакісу вадароду і антыбіётыкаў; рану пакідаюць адкрытай. Абсалютны спакой канечнасці. Пеніцылін да 20-40 млн ЕД у суткі (2-3 разы на дзень нутравенна) на працягу 10-14 дзён, тэтрацыклін. Супрацьгангрэнная сыроватка і анатаксін неэфектыўныя як пры лячэнні, так і пры правядзенні прафілактыкі газавай гангрэны. Пры хуткім нарастанні інтаксікацыі - гільяцінная ампутацыя канечнасці. Эфектыўна ўздзеянне кіслароду пад ціскам, аднак не выключана хірургічнае выдаленне агменю інфекцыі з раны, паказаннямі да якога з'яўляюцца клінічныя і рэнтгеналагічныя прыкметы газавай гангрэны з мікраскапічна даказанай наяўнасцю кластрыдый ў ране.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Смалоўка.

**Смало́ўка** (трансліт.: *Smaloŭka*, руск.: Смоловка) — вёска ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Краснаслабодскага сельсавета.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 23 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Акцябрскі, 252 км ад Гомеля, 16 км ад чыгуначнай станцыі Рабкор, размешчанай на чыгунцы Бабруйск — Рабкор, адгалінаванні лініі Асіповічы — Жлобін.

### Гідраграфія

На рацэ Арэса (прыток Пцічы).

### Экалогія і прырода

На поўдні мяжуе з лесам і ўрочышчам Воўчы Бор.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Акцябрскі — Навасёлкі.

Інфармацыя
----------

Планіроўка складаецца з просталінейнай шыротнай вуліцы, да якой на ўсходзе далучаецца з поўдня кароткая просталінейная вуліца. Забудова двухбаковая, няшчыльная, драўляная, сядзібнага тыпу. У складзе КСУП «Чырвонаслабодскае» з цэнтрам у Краснай Слабадзе, малочнатаварная ферма. Крама.

Гісторыя
--------

Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку XX стагоддзя. У 1908 годзе — хутар у Камаровіцкай воласці Мазырскага павета Мінскай губерні. Асабліва хутка вёска расла ў 1920-я гады. У 1931 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны у красавіку 1942 года нямецкія акупанты спалілі 6 двароў і забілі 4 жыхары. 14 жыхароў загінулі на фронце.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2011 год — 14 двароў, 20 жыхароў.

### Дынаміка

* 1908 год — 4 двары, 22 жыхары.
* 1940 год — 39 двароў, 174 жыхары.
* 1959 год — 247 жыхароў (паводле перапісу).
* 1997 год — 38 двароў, 74 жыхары.
* 2004 год — 31 двор, 48 жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года
2. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Акцябрскага р-на. — Мн.: БЕЛТА, 1997. — 478 с. ISBN 985-6302-03-X

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Краснаслабодскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Красная Слабада |
| Вёскі | Андрэеўка ·  Бубнаўка ·  Буда ·  Дзвесніца ·  Зарэчча ·  Рэпін ·  Сасноўка ·  Смалоўка |
**Татры** (славацк.: Tatranský národný parkTatranský národný park) — адзін з дзевяці нацыянальных паркаў Славакіі. Размешчаны ў паўночнай частцы краіны, у Татрах. Плошча парка — 738 км², буферная зона вакол парка — 307 км². У парку 600 км пешаходных сцежак і 16 веласіпедных маршрутаў, якія абслугоўваюцца. У нацыянальным парку таксама размешчаны найвышэйшы пункт Славакіі — гара Герлахаўскі Шціт (2655 м). Татры важныя для захавання флоры і фаўны рэгіёну, парк служыць домам для некалькіх эндэмічных відаў, уключаючы татраўскую сарну. Быў арганізаваны 1 студзеня 1949 года, што робіць яго найстарэйшым нацыянальным паркам краіны. У 1993 г. становіцца часткай праграмы ЮНЕСКА Чалавек і біясфера, у 2003 г. былі адрэгуляваныя межы парку і яго буфернай зоны. З 2004 г. належыць да экалагічнай сеткі Натура 2000. Заходняя частка размешчана ў Жылінскім краі, усходняя — у Прэшаўскім. У парку каля 300 пячор, але толькі адна з іх адкрытая для наведвання — Бяльянская пячора.
Фаўну парка прадстаўляюць 115 відаў птушак, 42 віды млекакормячых, 8 відаў рэптылій і 3 — амфібій.

Спасылкі
--------

* Slovakia.travel
* Tatra national park official website
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бурсаў.

**Іван Цярэнцьевіч Бу́рсаў** (нар. 19 снежня 1927, Клімавічы Магілёўскай вобласці — 2019, Масква) — рускі паэт
, перакладчык.

Біяграфія
---------

Скончыў Літаратурны інстытут імя Горкага ў Маскве (1962). Працаваў у часопісе «Нёман», у выдавецтве «Молодая гвардия» (Масква).

Творчасць
---------

Друкуецца з 1953 года. Аўтар зборнікаў паэзіі «Грамата гадоў» (1977), «Пясочны гадзіннік» (1981), «Круг» (вершы, паэма, 1986), кніг вершаў і казак для дзяцей «Едзе лес» (1961), «Вясёлыя небыліцы» (1970), «Краіна Блакітнага Сонца» (1973), «Казкі, поўныя цудаў» (1979), «Сорак сарок» (1988) і інш.

Перакладае з беларускай і ўкраінскай моў на рускую (зборнікі паэзіі А. Астрэйкі, Р. Барадуліна, Д. Бічэль-Загнетавай, П. Броўкі, Г. Бураўкіна, В. Зуёнка, У. Караткевіча, Е. Лось, К. Цвіркі і інш.).

Зноскі
------

1. ↑  Бурсов Иван Терентьевич //

Літаратура
----------

* Бурсаў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 234668490 |
**Ценявыя хвалі** — вядомыя таксама як **бягучыя цені**, слабакантрасная аптычная атмасферная з’ява, якое часам відаць на фоне светлых плоскасцяў за 1-3 хвіліны да поўнай фазы і пасля поўнай фазы сонечнага зацьмення. Ценявыя хвалі ўяўляюць светлыя і цёмныя лініі (хвалі), рух якіх відаць на фоне светлых паверхняў. Ценявыя хвалі — следства асвятлення атмасферы тонкім сонечным сярпом прыблізна за 1-2 хвіліны да і пасля поўнай фазы сонечнага зацьмення. З-за малых кутніх памераў сонечнага сярпа праламленне прамянёў у атмасферы ў выніку турбулентнасці выклікае флуктуацыі інтэнсіўнасці светлавога струменя ад Сонца. Гэтыя флуктуацыі і бачныя на фоне светлых паверхняў, накшталт таму, як бачныя гарачыя цеплавыя патокі ад гарэлак або вогнішча. Доктарам Stuart Eves з Surrey Satellite Technology Limited (SSTL) вылучана гіпотэза, што ценявыя хвалі могуць быць выкліканыя інфрагукам.

Спасылкі
--------

* Падрабязнае даследаванне ценявых хваль
* Ценявыя хвалі падчас зацьмення 21 чэрвеня 2001 года
* Eclipse shadow-band anomalies
* Effects During a Total Solar Eclipse
* Shadow Bands During Total Solar Eclipse 26th February 1998 Архівавана 10 чэрвеня 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Самцхэ-Джавахеты** (груз. სამცხე-ჯავახეთი) — край, адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Грузіі, размешчана на поўдні краіны мяжуе з Арменіяй і Турцыяй. Цэнтр — горад Ахалцыхэ.

Самцхэ-Джавахеты у дахрысціянскія часы ўваходзіла ў склад Іверыі з II стагоддзя да н. э. іверыя ў барацьбе са з'явішыміся армянскімі царствамі страціла паўднёвую частку сваіх тэрыторый і Самцхэ-Джавахеты ўвайшла ў склад старажытнай дзяржавы Вялікай Арменіі.

У IX — пачатку X стагоддзястаўшы абхазскім царом Баграт III з дынастыі Баграціёні аб'яднаў усе грузінскія княствы, тым самым стаўшы першым царом аб'яднанай Грузіі. Самцхэ і Джавахеты былі далучаеы да Грузіі ў 1008 г.

У 1490 годзе, пасля распаду адзінай Uрузіі тэрыторыя Самцхэ і Джавахеты ўваходзіла ў склад грузінскага княства Самцхэ-Саатабага.

У 1590—1625 гадах тэрыторыя княства паступова скарачалася, царству прыходзілася весці барацьбу з экспансіяй Асманскай імперыі, неўзабаве самцхійская дзяржаўнасць была канчаткова ліквідавана і тэрыторыя акупавана Асманскай імперыяй.

У 1828—1829 гадах пасля руска-туроцкай вайны Самцхэ і Джаванеты былі вызвалены і потым уключаны ў склад Тыфліскай губерні.

На сённяшні дзень уваходзіць у склад Грузіі і ўключае вобласці Месхетыя і Джавахетыя.

Галоўнай гістарычнай славутасцю з'яўляюцца пячорныя манастыры Вардзіа (заснаваны царыцай Тамарай у 1185) і Ваніс Квабебі  (руск.) (бел. (VIII ст.). У краі знаходзіцца Баржомі з сусветна вядомай мінеральнай вадой.

Праз рэгіён праходзяць нафтапровад Баку — Тбілісі — Джэйхан і Паўднёвакаўказскі нафтапровад.

Зноскі
------

1. ↑  Страбон. География. Книга XI **(нявызн.)**.  ancientrome.ru.(недаступная спасылка)
2. ↑  Область Великой Армении Гугарк по Страбону **(нявызн.)**.  wiki.armenia.ru.
3. ↑  Вардзиа

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Самцхэ-Джавахеты

| ⛭Адміністрацыйны падзел Грузіі |
| --- |
| Аўтаномныя рэспублікі | Абхазія1 ·  Аджарыя | Сцяг Грузіі |
| Краі | 
Гурыя · 
Імерэція2 · 
Кахетыя · 
Квема Картлі · 
Мцхета-Мтыянеты2 · 
Рача-Лечхумі і Квема Сванеці2 · 
Самегрэла-Зема Сванеці · 
Самцхэ-Джавахеты · 
Шыда Картлі2
 |
| Горад з асобым статусам | Тбілісі |
| 1 тэрыторыя рэгіёна кантралюецца часткова прызнанай Рэспублікай Абхазія.   2 частка тэрыторыі рэгіёна кантралюецца часткова прызнанай Рэспублікай Паўднёвая Асеція. |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Нача.

**На́ча, Нач** — рака ў Ляхавіцкім і Ганцавіцкім раёнах Брэсцкай вобласці і Клецкім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Лань (басейн Дняпра).

Назва
-----

Назва балцкага паходжання.

Нача — досыць шырока распаўсюджаная назва на тэрыторыі цяперашняй Беларусі (назва ў прытокаў нёманскай Дзітвы, Дзвіны, Бярэзіны, бярэзінскага Бабра). Таксама Нача — прыток дзвінскай ракі Обшы (у гэтую Начу ўцякаюць рэкі з балцкімі назвамі Рэкта, Вейна, Лебасціна, Вішанка — «Арэхавая», «Звілістая», «Павольная», «Плыткая»).

Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы *Nota, Notė, Notija, Notera*, пруская *\*Nātangā* (ад гэтага гідроніма назва прускага племя натангаў).

Гэтыя назвы ад захаванага ў гідраніміі балцкага *\*nātā* «цячэнне», якое з дапамогай пашыральніка *-t-* ад індаеўрапейскага *\*(s)na-* «цячы». Ад яго таксама рачныя назвы Сноўка, Сноў[ru].

Назва Нача значыць «Плыткая (рака)». Назва звязаная з хуткасцю рачной плыні.

Гідраграфія
-----------

Даўжыня ракі 42 км. Плошча вадазбору 360 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці каля 2 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 м/км.

Асноўны прыток — рака Тучанка (леваруч).

Пачынаецца на захадзе ад вёскі Канюхі Ляхавіцкага раёна, вусце за 2 км на ўсход ад вёскі Нач Ганцавіцкага раёна. Цячэ па нізіне Прыпяцкага Палесся. Даліна пераважна трапецэпадобная, шырынёй 0,5—1 км, месцамі да 2—3 км. Абалона пераважна двухбаковая (шырыня 0,3—0,6 км). Рэчышча на вялікім працягу звілістае, у высокай плыні на працягу 20,8 км каналізаванае, яго шырыня 3—10 м.

На беразе Начы каля вёскі Заляшаны археалагічны помнік — стаянка старажытных людзей.

Заўвагі
-------

1. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 231—232.
2. ↑  V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 649.
3. ↑  Природа Белоруссии, 1989

Літаратура
----------

* Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия / Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — 2-е изд. — Мн.: БелСЭ, 1989. — 599 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-85700-001-7. (руск.)
* Нача // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 245. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

Спасылкі
--------

* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  (руск.)
* Общая характеристика речной сети Брестской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  (руск.)
Лёска з кручкамі
**Лёска** — шнур (нітка) для лоўлі рыбы. Служыць асновай для рыбалоўнага рыштунку. Дазваляе закідваць у вадаём прынаду, падцінаць і вываджваць рыбу. Асноўныя патрабаванні да лёскі — трываласць на разрыў, эластычнасць (магчымасць звязваць вузламі), незаўважнасць (малая таўшчыня або маскіровачная размалёўка), устойлівасць да фізічных і хімічных уздзеянняў (тэмпература, ультрафіялетавае выпраменьванне), супраціў трэнню.

Гл. таксама
-----------

* Грузіла

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лёска

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778586117 |
**Прагрэсіўная ліберальная партыя** (балг.: Прогресивнолиберална партия, скарочана - **ПЛП**) - колішняя палітычная партыя ў Балгарыі.

Гісторыя
--------

Аснову будучай Прагрэсіўна-ліберальнай партыі склала ўмеранае крылом Ліберальнай партыі на чале з Драганам Цанкавым, які ў 1883 годзе сфармаваў кааліцыйны ўрад з прадстаўнікамі Кансерватыўнай партыі і пагадзілася змяніць Тырнаўскую канстытуцыю. Напружанасць у адносінах паміж двума фракцыямі ў партыі расла і ўрэшце ў 1884 годзе цанкавісты канчаткова аддзяліліся ад Ліберальнай партыі. (пазней ад яе адшчапілася таксама Народная ліберальная партыя і Партыя радаславістаў). Цанкавісцкая партыя была пра-расійскай ў сваёй арыентацыі.

На выбарах 1894 года членам партыі ўдалося атрымаць восем са 167 месцаў, і гэту ж самую колькасць яна захавала на выбарах 1899 годзе. У 1899 годзе да Цанкавісцкай партыі далучылася група на чале з Канстанцінам Велічкавым, якая пакінула Народную партыю. У канцы таго ж года прыняў назву *Прагрэсіўна-ліберальная партыя*. У 1901 годзе ПЛП стала найбуйнейшай партыяй, атрымаўшы 40 са 164 месцаў. Яна заставалася самай уплывовай партыяй і пасля выбараў 1902 годзе, пакінуўшы за сабой 89 месцаў, але затым пацярпела разгромнае паражэнне ўжо ў наступным годзе і яе дэпутаты засталіся з шасцю крэсламі.

На выбарах 1908 года партыі ўдалося выйграць толькі тры месцы. На выбарах 1911 года ў Канстытуцыйны сход Балгарыі ПЛП перамагла ў саюзе з Народнай партыяй і прайшла з ёй адзіным выбарчым спісам, атрымаўшы 342 з 410 месцаў. Палітычны альянс працягнуў сваё дзеянне на парламенцкіх выбарах пазней у тым жа годзе і атрымаў 190 з 213 месцаў, з якіх ПЛП дасталася 91. У 1911 годзе памёр Драган Цанкоў, лідарам партыі стаў Стаян Данеў, які займаў пасаду прэм'ер-міністра Балгарыі трохі больш за месяц летам 1913 года.

На лістападаўскіх выбарах 1913 года партыя атрымала толькі адно месца, хоць у наступным годзе атрымала яшчэ адно. У 1919 годзе ПЛП атрымала восем месцаў, якія і захавала да наступнага года.

Пазней у 1920 годзе партыя аб'ядналася з Народнай партыяй і сфарміравала Аб'яднаную народна-прагрэсіўную партыю. У 1923 годзе яна ўвайшла ў Дэмакратычны саюз.

Зноскі
------

1. ↑  Leon Trotsky (1980) *The Balkan wars: 1912-13 : the war correspondence of Leon Trotsky*, Resistance Books, p484
2. ↑  Nohlen, D & Stöver, P (2010) *Elections in Europe: A data handbook*, p384 ISBN 978-3-8329-5609-7
3. ↑  Nohlen & Stöver, p376
4. ↑  Nohlen & Stöver, p385
5. ↑  About Atanas Burov Архівавана 17 ліпеня 2013. Atanas Burov
**Вялікі Зімбабвэ** — каменныя руіны старажытнага паўднёваафрыканскага горада, размешчанага ў дзяржаве Зімбабвэ.

Руіны Вялікага Зімбабвэ
Вялікі Зімбабвэ, як лічыцца, быў галоўнай святыняй і культавым цэнтрам продкаў шона (народ групы банту). Горад быў заснаваны каля. 1130 г. н. э. і існаваў на працягу двух-трох стагоддзяў. У старажытнасці гэта быў цэнтр дзяржавы Монаматапа, таксама вядомай як дзяржава Вялікага Зімбабвэ, Муене Мутапа або Мунхумутапа. Гэтая імперыя кіравала тэрыторыяй, у цяперашні час размешчанай у межах сучаснай дзяржавы Зімбабвэ (якое бярэ сваю назву ад гэтага горада) і Мазамбіка. Яны гандлявалі з астатнім светам праз парты, такія як Софа на поўдні дэльты ракі Замбезі. Горад быў падзелены на два раёны. Асноўная частка жыхароў (іх было не менш дзесяці тысяч чалавек) туліліся ў саламяных хацінах, знатныя людзі сяліліся ў спецыяльна агароджанага раёнах горада. Большая частка архітэктурных збудаванняў — каменныя вежы, маналітаў і алтароў — была прызначана для малітваў. Слова «Зімбабвэ» акрамя асноўнага значэння — «каменныя дамы», мае і дадатковае — «дамы пакланення». У асноўным тут маліліся багам, «адказным» за дождж, а значыць, за багаты ўраджай. Галоўным богам мясцовага племені быў творца — Мвары. Племя мбірэ пакланялася таксама мбандора — духам кіруючых дынастый. У Вялікім Зімбабвэ шоны жылі да пачатку XIX ст.

Цікавыя звесткі
---------------

* Выява Вялікага Зімбабвэ размешчана на гербе Зімбабвэ.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вялікі Зімбабвэ
* Фатаграфіі Вялікага Зімбабвэ Архівавана 1 чэрвеня 2020.

  


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX451715 · LCCN: sh85057020 · VIAF: 316429346 |
**Дэн Ліцзюнь** (трад. 鄧麗君, спрошч. 邓丽君, піньінь Dèng Lìjūn, сіст. Пал. Дэн Ліцзюнь, POJ Tēng Lē-kun; 29 снежня 1953, в. Цяньян (田洋 Tiányáng) павета Юньліньна на Тайвані — 8 мая 1995) — папулярная кітайская спявачка, таксама вядомая ў Японіі і на Захадзе як Тэрэза Тэн ці Тэрэза Тэнг (яп. テレサ・テン, англ. Teresa Teng).

Бацькі родам з кантынентальнай часткі Кітая, з правінцыі Хэбэй. У яе было 4 старэйшыя браты і адзін малодшы. Бацька — афіцэр арміі Гаміньдана.

Спявала на пекінскай, тайваньскай і кантонскай кітайскіх мовах, а таксама на японскай, інданэзійскай і англійскай.

Вядомая павольнымі песнямі пра каханне, сярод якіх «Калі ж ты прыдзеш?» (何日君再來 Hé rì jūn zàilái?) і «Няхай месяц адлюстроўвае маю душу» (月亮代表我的心).

Памерла ад астмы.

Цэнзура
-------

Шмат песень Тэрэзы Тэн былі забароненыя ў Кітайскай Народнай Рэспубліцы і на Тайвані.

Так, на Тайвані былі забароненыя песні «Калі ж ты прыйдзеш?» (何日君再來, піньінь Hé rì jūn zàilái?), бо іерогліф 君 (кіт. jūn; літаральна «пан, шляхціч», выкарыстоўваецца як зварот) гучыць таксама, як іерогліф «армія, войска» (軍, піньінь jūn), таму ў песні можна было пачуць «Калі ж прыйдзе армія?». Таксама былі забароненыя тайваньскамоўная песня «Гарачыя мясныя піражкі» (燒肉粽, POJ Sio bah-chàng), якая спявалася ад імя дзяўчыны, што не змагла знайсці працу і вымушаная прадаваць піражкі, і песня «Неба цёмнае» (天黑黑, POJ Thiⁿ ȯ-ȯ), бо яны разглядаліся як прыхаваная крытыка ўлады.

У КНР яна была забароненая як «буржуазная спявачка».

Негледзячы на забароны, яна была вельмі папулярнай, як у КНР, так і ў Кітайская Рэспубліцы, таму ўзнікла фраза: «Дэн Сяапін правціць днём, Дэн Ліцзюнь правіць ноччу».

Зноскі
------

1. 1 2  Teresa Teng // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Reed, Barbara Edith. Davison, Gary Marvin. 1998. *Culture and Customs of Taiwan*, Greenwood Press. ISBN 0-313-30298-7

Спасылкі
--------

* Teresa Teng на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.).
* Фонд Тэрэзы Тэнг «Teresa Teng Foundation».
* Успаміны пра Тэрэзу Тэнг Архівавана 15 чэрвеня 2013..

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Deezer · Deezer · Google Play Music · Instagram · Last.fm · Last.fm · Last.fm · Last.fm · Last.fm · Spotify · Яндэкс Музыка · YouTube |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rate Your Music · Rate Your Music |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 16629632w · CiNii: DA15773484 · GND: 1211905950 · ISNI: 0000 0000 8213 482X · LCCN: no00060883 · NDL: 00621700 · NLA: 36730643 · NTA: 290918405 · VIAF: 29078514 |

 |
**Стафан Крунваль** (шв. Staffan Kronwall; нар. 10 верасня 1982, Вікшо) — шведскі хакеіст, абаронца. Брат Нікласа Крунваля. У цяперашні час з’яўляецца гульцом яраслаўскага «Лакаматыва», які выступае ў КХЛ.

Кар’ера
-------

Стафан Крунваль пачаў сваю прафесійную кар’еру ў 2001 годзе ў складзе клуба «Худынгэ», выступаючы да гэтага за яго фарм-клуб. У 2002 годзе Стафан перайшоў у сталічны «Юргордэн». У тым жа годзе на драфце НХЛ ён быў абраны ў 9 раўндзе пад агульным 285 нумарам клубам «Таронта Мэйпл Ліфс». У 2005 годзе, пасля трох матчаў у складзе клуба «Брунес», Крунваль адправіўся за акіян, дзе адразу ж змог замацавацца ў НХЛ. У сваім першым сезоне ў складзе «Таронта» Стафан правёў 34 матчы, у якіх набраў 1 (0 +1) ачко. Тым не менш, большую частку сваёй кар’еры ў сістэме «кляновых лістоў» Крунваль правёў у АХЛ ў складзе клуба «Таронта Марліс».

У сярэдзіне сезона 2008/09 Стафан быў змешчаны на уэйвер, адкуль яго забраў «Вашынгтон Кэпіталз». Аднак, правёўшы ў складзе «сталічных» толькі 3 матчы, Кронвалл адправіўся ў фарм-клуб «Вашынгтона» «Херш Бэрс», у складзе якога ён стаў уладальнікам Кубка Колдэр, набраўшы 21 (5 +16) ачко ў 38 матчах. У 2009 годзе Стафан падпісаў кантракт з «Калгары Флэймз». 6 кастрычніка таго ж года Крунваль закінуў сваю першую і, пакуль, адзіную шайбу ў НХЛ у вароты галкіпера «Манрэаля» Яраслава Галака ў пераможным матчы, які завяршыўся з лікам 4:3. Тым не менш, вялікую частку сезона Стафан правёў у складзе клуба АХЛ «Эбатсфорд Хіт».

Сезон 2010/11 Крунваль зноў пачаў у «Эбатсфордзе», аднак пасля першага матчу сезону, атрымаўшы згоду ад кіраўніцтва «Калгары», ён адправіўся на радзіму, каб працягнуць кар’еру ў «Юргордэне», дзе ў 52 матчах ён набраў 21 (7 +14) ачко. Сваёй паспяховай гульнёй Стафан заслужыў выклік у зборную, а ўжо 20 красавіка 2011 года ён падпісаў кантракт з чарапавецкай «Северсталлю». У складзе «сталявараў» Крунваль здолеў стаць адным з лідараў каманды, запісаўшы на свой рахунак 19 (5 +14) балаў у 58 праведзеных сустрэчах. Тым не менш, 11 мая 2012 года Стафан пакінуў «Северсталь» і заключыў двухгадовае пагадненне з яраслаўскім «Лакаматывам».

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Профіль на сайце КХЛ (руск.) — профіль на афіцыйным сайце КХЛ
* Стафан Крунваль — профіль на сайце НХЛ
* Стафан Крунваль — статыстыка на The Internet Hockey Database (англ.)
* Стафан Крунваль — статыстыка на Eliteprospects.com (англ.)
* Стафан Крунваль — статыстыка на European Hockey.Net (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Elite Prospects (ігрок) · Eurohockey.com · Hockey-Reference.com · hockeyDB · Olympedia · Зала хакейнай славы · КХЛ · НХЛ · Алімпійскі камітэт Швецыі |
**«Бацькаўшчына»** — арганізацыя, створаная ў Гродне 1 сакавіка 1919 года пасля пераезду асноўнага кіраўніцтва БНР.

Фактычна прадоўжыла дзейнасць менскай арганізацыі «Бацькаўшчына».

У яе склад уваходзілі Кастусь Езавітаў (старшыня), Усевалад Боеў, Язэп Варонка, Тодар Вернікоўскі, Іван Карчынскі, Я. Курлаў, Сымон Якавюк і інш. Выдавала газету «Бацькаўшчына». Апекавала бедных навучэнцаў беларускіх школ. Спыніла дзейнасць у красавіку 1919 года.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мікалаеўка.

**Мікалаеўка** — вёска ў Губіцкім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

Вакол лес. Паблізу ёсць паклады жалязняку.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 22 км на захад ад Буда-Кашалёва, 65 км ад Гомеля, 14 км ад чыгуначнай станцыі Забаб’е (на лініі Жлобін — Гомель).

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Жлобін — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, блізкай да шыротнай арыентацыі і забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Па пісьмовых крыніцах вядомая з канца XIX стагоддзя як ваколіца ў Недайскай воласці Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні. У 1909 годзе 160 дзесяцін зямлі.

У 1929 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны акупанты спалілі 12 двароў; 18 жыхароў вёскі загінулі на фронце. У 1959 годзе ў складзе калгаса імя Ф. Энгельса (цэнтр — вёска Губічы).

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2004 год — 6 гаспадарак, 8 жыхароў.

### Дынаміка

* 1897 год — 23 двары, 140 жыхароў (паводле перапісу).
* 1909 год — 195 жыхароў.
* 1940 год — 30 двароў, 124 жыхара.
* 1959 год — 127 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 6 гаспадарак, 8 жыхароў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Любаўка.
**Любаўка** (трансліт.: *Liubaŭka*, руск.: Любовка) — былая вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіла ў склад Вяйнянскага сельсавета. Размешчана за 4 км на поўдзень ад Магілёва, 7 км ад чыгуначнай станцыі Лупалава на лініі Магілёў—Крычаў. Рэльеф раўнінны. Транспартныя сувязі па шашы Санкт-Пецярбург—Адэса, якая праходзіць побач з вёскай.

Гісторыя
--------

Вядома ў Расійскай імперыі з XIX ст. У 1897 годзе хутар у Вяйнянскай воласці Магілёўскага павета Магілёўскай губерні.

З 20 жніўня 1924 года ў Грабянёўскім сельсавеце Лупалаўскага раёна Магілёўскай акругі (да 26 ліпеня 1930), з 2 сакавіка 1931 года ў Магілёўскім раёне, з 2 сакавіка 1938 года ў Магілёўскай вобл. З 24 чэрвеня 1960 года ў Вяйнянскім сельсавеце. Зараз у складзе саўгаса «Вяйнянскі цяплічны камбінат» (цэнтр — в. Вейна).

Ліквідаваная ў 1988 годзе. Тэрыторыя ў складзе в. Вейна.

Планіроўка
----------

Планіровачна складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай мерыдыянальна ўздоўж шашы і забудаванай аднабакова, традыцыйнымі драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. На ўсход, за шашой — асфальтавы завод.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**:
	+ 1897 — 2 двары 21 жыхар.
* **XX стагоддзе**:
	+ 1909 — 2 двары, 13 жыхароў.
* **XXI стагоддзе**:

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Любаўка // Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 6, кн. 2. Магілёўская вобласць / рэдкал.: Т. У. Бялова (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2009. — 592 с.: іл. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-11-0440-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
«**Спра́ва Ры́чарда Джу́эла**» (англ.: Richard Jewell) — біяграфічная драма Клінта Іствуда, якая выйшла на экраны ў 2019 годзе.

Фільм заснаваны на рэальных падзеях, якія адбыліся летам 1996 года падчас Алімпійскіх гульняў у Атланце. Звычайны ахоўнік Рычард Джуэл гераічна ўратаваў сотні жыццяў, калі знайшоў бомбу побач з паркам, дзе праходзіў канцэрт. Аднак праз некалькі дзён Джуэла пачалі цкаваць СМІ і праваахоўчыя органы, якія абвінавацілі яго ў падрыхтоўцы тэракта.

Сусветная прэм’ера фільма адбылася 20 лістапада 2019 года ў межах міжнароднага кінафестывалю AFI Fest. У амерыканскі пракат стужка выйшла 13 снежня 2019 года, у Беларусі — 9 студзеня 2020 года.

Сюжэт
-----

У адзін з дзён Алімпійскіх гульняў 1996 года, якія праходзяць у Атланце, ахоўнік Рычард Джуэл знаходзіць сумку са ўзрыўчаткай і ў тэрміновым парадку адводзіць людзей з зоны паражэння. Але не гледзячы на яго дзеянні і працу спецслужбаў, бомба ўсё ж выбухае. Гіне два чалавекі, сотні атрымліваюць раненні. Тым не менш, дзякуючы ўважлівасці і своечасовым дзеянням Джуэла, выратаваны сотні жыццяў. Джуэл у імгненне становіцца ўсенародным героем. Аднак ужо праз некалькі дзён ФБР робіць яго галоўным падазраваным у тэракце, супраць яго ўзбуджаюць крымінальную справу, а СМІ падхопліваюць гэтую гісторыю і выстаўляюць Джуэла ворагам нумар адзін. На яго абарону ўстае адвакат Уотсан Браянт. Разам ім прыйдзецца супрацьстаяць судовай сістэме, грамадскаму меркаванню, СМІ і ФБР, якія спрабуюць пасадзіць Джуэла за краты.

Акцёрскі склад
--------------

* Пол Уолтэр Хаўзер — *Рычард Джуэл*
* Сэм Рокуэл — *Уотсан Браянт*, адвакат
* Кэці Бэйтс — *Бобі Джуэл*, маці Рычарда
* Джон Хэм — *Том Шоу*, супрацоўнік ФБР
* Алівія Уайлд — *Кэці Скрагс*, журналістка

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
3. ↑  Richard Jewell — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 14 студзеня 2020.
4. 1 2  Richard Jewell — Release Info (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 14 студзеня 2020.

Спасылкі
--------

* Справа Рычарда Джуэла на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Box Office Mojo · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Metacritic · Rotten Tomatoes |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no2020060920 · NKC: unn20201092501 · VIAF: 1962158430382906260006 |
Гравюра «Хвастанне Іова»
**Кніга Іова** («*Книга светого Иова починается еже словеть Иовъ*») — другое вядомае пражскае выданне Скарыны, якое выйшла ў свет 10 верасня 1517 года.

Змест кнігі
-----------

Выданне адкрываецца тытульным лістом з гравюрай, назвай кнігі і чатырохрадковымі вершамі. На першым аркушы прадстаўлена «*Предъсловие в книгу Иов*», у якім асветнік распавядае пра значэнне кнігі і анатуе яе змест. Пасля даецца тэкст кнігі, а на перадапошнім аркушы — пасляслоўе, у якім указваецца выдаўца, месца друкавання («*у старом месте Празском*»), а таксама час выхаду кнігі ў свет.

Друкарскія асаблівасці выдання
------------------------------

Кніга выдадзена на царкоўна-славянскай мове беларускай рэдакцыі. Выданне кнігі вядома ў двух варыянтах. У адным з варыянтаў тытул зменшаны на другім аркушы, адварот якога пусты, а прамова адсутнічае. Фармат усіх выданняў — у чвэрць аркуша, аб'ём — 52 аркушаў (апошні аркуш пусты), якія сабраны ў 6 сшыткаў (у першым і апошнім сшытках на 10 аркушаў, у астотніх па 8). Набор выкананы пражскім шрыфтам Скарыны — у 10 радкоў вышынёй 75 мм. Сігнатура адсутнічае. Фаліяцыя на верхнім баку аркуша ўверсе справа. У мастацкай аздобе выдання выкарыстаны две аднолькавыя гравюры (на першым і чацвертым аркушы, у другім вырыянце — гравюра на першым аркушы адсутнічае), застаўка, 46 ініцыялаў, надрукаваных з 34 дошак. На першым аркушы (у другім варыянце на другой старонке) змешчана віньетка, якая таксама ёсць у выдадзенай раней Псалтыры. У верхняй частцы аркушаў калонтытулы «*Книга*» (адваротны бок) і «*Светого Иова*» (верхні бок).

Усяго захавалася 15 экзэмпляраў кнігі Іава, з іх 5 поўныя. Варыянт з пустым апошнім аркушам вядомы толькі ў адным экзэмпляры.

Літаратура
----------

* Францыск Скарына і яго час: Энцыкл. давед./ Беларус. Сав. Энцыклапедыя; Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — 608 с.: іл. ISBN 5-85700-003-3

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кніга Іова (Скарына)

| ⛭Выданні ✯ ✰ Францыска Скарыны |
| --- |
| Прага | Псалтыр (1517) · Кніга Іова (1517) · Прытчы Саламонавы (1517) · Кніга Ісуса Сірахава (1517) · Еклезіяст (Саборнік) (1517) · Прамудрасць Божая (1517) · Песня Песням (1518) · Кніга Царстваў (1518) · Кніга Ісуса Навіна (1518) · Юдзіф (1519) · Кніга Суддзяў (1519) · Быццё (1519) · Выхад (1519) · Левіт (1519) · Лічбы (1519) · Другі закон (1519) · Руф (1519) · Эсфір (1519) · Плач Ераміі (1519) · Кніга прарока Даніла (1519) |
| Вільня | Малая падарожная кніжка (Псалтыр (1522)) · Апостал (1525) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мархель.

**Таццяна Рыгораўна Ма́рхель** (19 студзеня 1939, в. Шпакоўшчына, Смалявіцкі раён Мінскай вобласці) — беларуская актрыса. Народная артыстка Беларусі.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыла Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (1963). 3 1963 у Гродзенскім, з 1967 у Магілёўскім абласных драматычных тэатрах, з 1970 у Беларускім тэатры імя Я. Коласа. Заслужаная артыстка Беларусі (1984). З 1987 у Тэатры-студыі кінаакцёра, з 1994 у Рэспубліканскім тэатры беларускай драматургіі.

Творчасць
---------

Характарная актрыса. Створаныя Т. Мархель вобразы вылучаюцца лірызмам, дакладнасцю псіхалагічнага малюнка, пранікненнем у сутнасць нацыянальнага характару, мілагучнай мовай.

Найбольш значныя ролі: у тэатры імя Я. Коласа — Маці і Ганна («Сымон-музыка» і «На дарозе жыцця» паводле Я. Коласа), Вольга Усцінаўна («Снежныя зімы» паводле І. Шамякіна), Бажашуткава («Амністыя» М. Матукоўскага), Ганна («Вечар» А. Дударава), Іхметава («Прыніжаныя і зняважаныя» паводле Ф. Дастаеўскага), пані Проціч («Доктар філасофіі» Б. Нушыча); у Тэатры-студыі кінаакцёра — Батлейшчыца («Дзіця з Віфлеема» М. Пінігіна паводле беларускіх народных песень, запісаных Т. Мархель); у тэатры беларускай драматургіі — Магрэта («Паваліўся нехта» паводле У. Галубка і Л. Родзевіча), герцагіня Ёркская і Ведзьма («Рычард III» і «Макбет» У. Шэкспіра), Гіра («Узлёт Артура VI, які можна было спыніць» Б. Брэхта), Мірчуткіна («Шампань-скага!» паводле жартаў А. Чэхава «Сватаўство», «Юбілей») і інш.

Першая выканаўца партыі жаночага голасу ў 3-й сімфоніі «Белая вежа» А. Янчанкі, а таксама беларускіх народных песень у спектаклі «Сымон-музыка», тэлеспектаклі «Новая зямля», кінафільме «Людзі на балоце» і інш. Пранікнёнасць гучання голасу, свабодная імправізацыйная манера блізкія да народна-песеннай выканальніцкай традыцыі.

Здымаецца ў кіно («Подых навальніцы», «Трэцяга не дадзена», «Кантрольная па спецыяльнасці», «Радаўніца», «Плач перапёлкі», «Маці Урагану», «Яўдоха» і інш.).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Скорабагатчанка А. Мархель // БЭ ў 18 т. Т. 10. Мн. 2000.

Спасылкі
--------

* Размова з Таццянай Мархель Архівавана 20 лютага 2015. — nv-online.info
Плаошнік
Царква Святога Панцеляймона
Хрысціянская базіліка
Рэшткі купелі
**Плаошнік** ці скарочана **Плаош** (макед.: Плаошник, Плаош) — гістарычны цэнтр старажытнага горада Охрыд, цяпер месца археалагічных раскопак, буйны духоўны, культурны і турыстычны цэнтр. Знаходзіцца на ўсходнім узбярэжжы Охрыдскага возера на адлегласці 250 метраў ад Самуілавай твердзіны.

Гісторыя
--------

яшчэ ў 893 годзе на гэтым месцы быў пабудаваны храм святога Клімента Охрыдскага, і гэты будынакбыў з самых старажытных на тэрыторыі горада. Храм стаў буйнейшым культурным і адукацыйным цэнтрам рэгіёна, паколькі, пры ім працавала знакамітая охрыдская кніжная школа, дзе для выкладання выкарыстоўваўся новаствораны славянскі алфавіт — кірыліца. школа значна паўплывала на фарміраванне славянскага пісьменства і літаратуры, праз яе прайшлі некалькі тысяч вучняў. Святы Клімент быў пахаваны паблізу ад храма ў пабудаванай ўластнымі рукамі грабніцы. Тым не менш, падчас праўлення Асманскай імперыі будынкі шмат разоў рабавалісь і разбуралісь, шмат якія з рэліквіяў і культурных каштоўнасцз былі страчаны, храм Клімент Охрыдскага быў поўнасцю знішчаны, а н аго падмурку з'явілася мячэць.

Рэстаўрацыя
-----------

Адраджэнне храмавага комплекса пачалось толькі ў снежні 2000 года — для гэтых мэт быў распрацаваны масштабны праект, рэалізацыяй якога займалісь некалькі сотняў кваліфікаваных спецыялістаў з усёй краіны. На падставе наяўных старажытных чарцяжоз да жніўня 2002 года яны здолелі аднавіць царкву ў сваім першапачатковым выглядзе, аж да інтэр'ераў. Новы храм назвалі ў гонар Святога Панцеляймона, у далейшым сюды вярнулі асобныя найбольш каштоўныя рэліквіі, у прыватнасці тут захоўваецца мармуровы саркафаг з мошчамі святога Клімента, жывапіс XI-XII і XIII-XIV стагоддзяў, фрагменты падлогі таго перыяда. Трэба адзначыць, што архітэктарамі ў царкве зроблена шкляная падлога, праз якую наведвальнікі могуць назіраць руіны размешчанага ніжэй больш старажытнага храма.

З цягам часу была адноўлена і Охрыдская школа, новы будынак атрымаў назву Славянскага ўніверсытэта. Універсітэт уключае вялікую бібліятэку, прызначаную для захавання старажытных рукапісаў і кніг, а таксама галерэю з больш чым 800 ікон. У ходзе археалагічных раскопак былі выяўлены фундаменты базілікі, купелі, мазаічныя падлогі V-Viстагоддзяў з узорамі, арнаментамі, выявамі людзей і жывёл. У будучым кіраўніцтва плануе працягваць рэстаўрацыю Плаошніка і па магчымасці давесці ўсе яго аб'екты да стана поўнага аднаўлення.

Зноскі
------

1. ↑  Плаошнік(недаступная спасылка), апісанне, гісторыя, фота, дакладны адрас
2. ↑  *Ohrid - «Plaoshnik» will look the same as in the time of St. Kliment*
3. ↑  jorney to Macedonia Архівавана 30 чэрвеня 2012. Part II: St.Clement of Ohrid, *Fr Samuel*, December, 2006
4. ↑  *Institute of consrvation and Museum - Ohrid; Plaoshnik, Then and now* - Brochure No. 6

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Плаошнік на Вікісховішчы |

* Culture - Republic of Macedonia Архівавана 30 чэрвеня 2012. Archaelogy - Depot with Venetian Silver Coins Excavated, *Večer*, 10 october 2007
**Парфірый Андрэевіч Сталяроў** (23 лютага 1900 — 29 сакавіка 1979) — генерал-маёр інжынерна-авіяцыйнай службы СССР.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў в. Ходараўка Горацкага павета ў сялянскай сям’і. Скончыў два класы настаўніцкай школы, працягваў вучобу ў Горацкім рамесным вучылішчы, якое скончыў у 1916 годзе. У канцы 1918 года ўступіў у Чырвоную Армію, вучыўся на пяхотных курсах у Маскве. Потым быў пераведзены на першыя ваенна-электратэхнічныя курсы каманднага саставу Чырвонай Арміі, дзе рыхтавалі камандзіраў узводаў сувязі і ваенных радыётэхнікаў. У 1928 г. скончыў ваеннае аддзяленне пры Ленінградскім электратэхнічным інстытуце і атрымаў прызначэнне на пасаду малодшага інжынера па радыё ў авіяцыю Чарнаморскага флоту. У 1940 годзе ваенны інжынер 1-га рангу П. А. Сталяроў прызначаецца на працу ў штаб ваенна — паветранных сіл СССР з мэтай стварэння службы зямнога забеспячэння самалётакіравання. Ён узначальваў другі аддзел, які займаўся радыямаячнай службай. Неўзабаве прызначаецца першым начальнікам службы зямнога забеспячэння самалётакіравання Ваенна — Паветраных сіл Чырвонай Арміі.

У гады Вялікай Айчыннай вайны
-----------------------------

Удзельнічаў у падрыхтоўцы і ажыццяўленні службай зямнога забеспячэння самалётакіравання вялікай колькасці аперацый і бітваў на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Займаўся таксама арганізацыяй і фарміраваннем службы, звязанай з удасканаленнем тэхнікі і метадаў яе прымянення. 7 жніўня 1943 годзе яму прысвоена званне генерал — маёр інжынерна — авіяцыйнай службы СССР .
Удзельнічаў у вайне супраць мілітарыстскай Японіі. У складзе галоўнага штаба ажыццяўляў каардынацыю службаў зямнога забеспячэння самалётакіравання трох паветраных армій на ўсіх франтах баявых дзеянняў на Далёкім Усходзе. Пасля вайны працаваў над укараненнем новых сродках і метадаў самалётакіравання, узначальваў радыётэхнічны факультэт у Ваенна-паветранай акадэміі імя прафесара М. Я. Жукоўскага. У 1946 годзе прысвоена званне «Ганаровы радыст СССР». На адпачынку заняўся літаратурнай творчасцю і напісаў кнігу ўспамін «Была такая служба на войне». Кніга не надрукавана, але некаторыя нарысы можна прачытаць на сайце яго ўнучкі Ганны Андрэевай: .

Узнагароды
----------

* ордэн Леніна
* чатыры ордэны Чырвонага Сцяга
* ордэны Айчыннай вайны 1-й і 2-й ступеняў
* ордэн Чырвонай Зоркі
* медалі СССР

Зноскі
------

1. ↑   Постановление Совета Народных Комиссаров Союза ССР. О присвоении воинских званий высшему начальствующему составу Красной Армии.//
2. ↑

Літаратура
----------

* Столяров Порфирий Андреевич // Памяць. Горацкі раён. Гісторыка-дакументальная хроніка Горацкага раёна — Мн.: 1996. С. 558. ISBN 985-06-0180-9
* Первый начальник службы ЗОС Военно-Воздушных сил Красной Армии (о П. А. Столярове) // В кн.: Лившиц, В. М. Гордость и слава Горецкой земли. В 3-х книгах. Книга 2. Земляки — Герои Советского Союза, генералы Вооружённых сил и Министерства внутренних дел СССР — Горки:2013. С.119-120.