**Кыргызска-таджыкскі канфлікт 2021 года** — памежныя сутыкненні, якія адбыліся ў канцы красавіка 2021 года пасля ўстаноўкі камер відэаназірання таджыкскім бокам на водазаборы «Галаўны» ў вярхоўях ракі Ісфара. Вакол гэтага пачалася эскалацыя паміж насельніцтвам памежных тэрыторый, што перарасло ва ўзброены канфлікт.

Перадгісторыя
-------------

Таджыкістан і Кыргызстан падзяляюць больш за 900 км дзяржаўнай мяжы, каля паловы якой не дэмаркіравана. Лінія мяжы ўмоўная і часта праходзіць па дарозе або ўздоўж населеных пунктаў. Часцяком немагчыма вызначыць, дзе пралягае мяжа паміж дзяржавамі, з-за чаго ў мясцовых жыхароў узнікаюць праблемы вакол доступу да вады, пашаў і дарог. Спрэчныя тэрыторыі складаюць прыкладна 30 % ад мяжы дзвюх краін і з’яўляюцца самымі напружанымі яе ўчасткамі.

На тэрыторыі Кыргызстана знаходзіцца таджыкскі анклаў Варух з насельніцтвам у некалькі дзясяткаў тысяч чалавек, а таксама буйны водазабор, пабудаваны яшчэ ў часы СССР, што забяспечвае вадой прылеглыя раёны. У Таджыкістане лічаць, што кіргізскія ўлады несумленна размяркоўваюць ваду. Увесну і ўлетку, калі пачынаюцца сельгасработы, расход вады павялічваецца ў дзясяткі разоў, і канфлікты паміж суседзямі абвастраюцца.

Ход падзей
----------

### Узброеныя сутыкненні

28 красавіка прадстаўнікі таджыкскага боку паспрабавалі ўсталяваць на слупе каля водазабору камеры відэаназірання, якія дазвалялі бы адсочваць размеркаванне вады. Прадстаўнікі кіргізскага боку абурыліся і вырашылі спілаваць слуп. Пачалася сварка, удзельнікі канфлікту сталі закідваць адзін аднаго камянямі, а праз нейкі час пачуліся стрэлы.

Раніцай 29 красавіка жыхары таджыкскага сяла Майскі сталі кідаць камяні ў аўтамабілі, якія праязджалі па дарозе Ош—Ісфана. Машыны грамадзян Кіргізіі з таджыкскага боку абстрэльвалі з паляўнічых стрэльбаў. З боку Таджыкістана была абстраляная вайсковая часць у вёсцы Кёк-Таш. Грамадзяне Таджыкістана заблакавалі аўтадарогу, якая злучае два раёны Кіргізіі, а кіргізскі бок заблакаваў дарогу ў анклаў Варух.

Каля 17:00 таджыкскі бок адкрыў агонь па кіргізскіх заставах «Капчыгай», «Мін-Булак», «Дастук», а таксама атакаваў пасты «Кажагар» і «Булак-Башы». У выніку мінамётнага абстрэлу адбылося ўзгаранне будынка заставы «Дастук» Баткенскага памежнага атрада. У адказ атрад спецыяльнага прызначэння «Бару» пагранслужбы Дзяржкамітэта нацбяспекі Кыргызскай Рэспублікі захапіў заставу «Ходжа Аъло». Хутка па ўсім перыметры кыргызска-таджыкскай дзяржаўнай мяжы з абодвух бакоў сабраліся дадатковыя сілы і сродкі.

У ноч на 30 красавіка стрэлы раздавалася ў сёлах Арка, Дастук і Жаштык. Раніцай паведамлялася аб новай перастрэлцы ў Лейлекскім раёне Кыргызстана.

1 мая кіргізскія ўлады заявілі аб перамяшчэнні ваеннай тэхнікі з боку Таджыкістана ў раён мяжы паміж дзяржавамі і абвясцілі аб абстрэле сваёй тэрыторыі. Улады Таджыкістана гэта абверглі.

### Мірнае ўрэгуляванне

29 красавіка міністры замежных спраў Таджыкістана і Кіргізіі дамовіліся аб спыненні агню з 17:00 па Маскве і адводзе падраздзяленняў на зыходныя пазіцыі. Абедзве краіны аб’явілі аб намеры мірна вырашыць канфлікт. Мірныя перамовы падтрымалі і прэм’ер-міністры дзяржаў.

1 мая дэлегацыі на чале са старшынямі дзяржаўных камітэтаў нацыянальнай бяспекі Таджыкістана і Кіргізіі Саймумінам Яцімавам і Камчыбекам Ташыевам абмяняліся думкамі па пытанні дэлімітацыі і дэмаркацыі таджыкска-кіргізскай мяжы. Тапаграфічным рабочым групам было даручана ў бліжэйшы час прыступіць да апісання дзяржаўнай мяжы на пакінутых участках. Была дасягнутая дамоўленасць аб неадкладным вяртанні ваеннай тэхнікі на месцы іх пастаяннай дыслакацыі.

Людскія ахвяры
--------------

Да 29 красавіка было забіта прынамсі 41 чалавек з абодвух бакоў. Па заяве ад 30 красавіка Міністэрства аховы здароўя і сацыяльнага развіцця Кыргызстана, у выніку сутыкненняў загінулі ў агульнай складанасці 33 чалавекі, як вайскоўцы, так і грамадзянскія асобы, а яшчэ 163 атрымалі раненні. Большасць загінулых і параненых былі грамадзянскімі асобамі. Сярод забітых былі шасцікласніца і яе маці, якіх, па паведамленнях кіргізаў, застрэлілі. Таджыкскі бок не апублікаваў ніякай інфармацыі аб сваіх ахвярах. Паводле паведамленняў некаторых таджыкскіх СМІ, да 1 мая загінулі 10 чалавек, яшчэ 90 атрымалі раненні. Пазней колькасць ахвяр узрасла да 36 забітых з Кіргізіі і 16 з Таджыкістана.

Рэакцыя
-------

Генеральны сакратар Арганізацыі Дамовы аб калектыўнай бяспецы (АДКБ) Станіслаў Зась, пасля абмеркавання падзей на мяжы дзвюх краін з сакратарамі саветаў бяспекі дзяржаў Насрулам Махмудзадай (Таджыкістан) і Рыскелдзі Мусаевым (Кыргызстан), заявіў, што баявыя дзеянні павінны быць спынены мірным шляхам. Прэзідэнт Казахстана Касым-Жамарт Такаеў у тэлефоннай размове з прэзідэнтам Кыргызстана Садырам Джапаравым выказаў спачуванні ў сувязі з чалавечымі ахвярамі ў выніку канфлікту. Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі выступіла з прапановай дапамагчы ў мірным урэгуляванні пагранічнага канфлікту. Сваю дапамогу ў мірным працэсе прапанавалі таксама Турцыя, Іран і Узбекістан. Падпісанае 29-га красавіка пагадненне аб спыненні агню падтрымалі прадстаўнікі АБСЕ і Еўрапейскага Саюза. Разам з імі высока ацаніў падобныя крокі Пакістан.

Гл. таксама
-----------

* Кыргызска-таджыкскі канфлікт (2022)

Зноскі
------

1. ↑  Kyrgyzstan, Tajikistan agree ceasefire after border clashes **(нявызн.)**.  Reuters (1 мая 2021).
2. ↑  Kyrgyzstan Says 33 Killed, Thousands Evacuated In Tajik Border Clashes **(нявызн.)**, *RFE/RL* (30 April 2021).
3. 1 2 3 4 5  Конфликт из-за воды: Бишкек заявил об атаке Таджикистана на пять погранзастав **(нявызн.)**. *BBC* (30 красавіка 2021). Праверана 1 мая 2021.
4. ↑  На киргизско-таджикской границе из-за обострения перекрыта стратегическая трасса
5. ↑  Конфликт на кыргызско-таджикской границе: в трех сельских округах Кыргызстана введен режим ЧП
6. ↑  Конфликт на границе Киргизии и Таджикистана. Главное
7. ↑  Конфликт на границе Киргизии и Таджикистана. Главное
8. ↑  Таджикистан и Киргизия объявили о перемирии
9. ↑  В МИД Таджикистана сообщили, что Душанбе и Бишкек вскоре приступят к описанию границы
10. ↑  Минздрав Кыргызстана заявил о 31 погибшем в результате пограничного конфликта **(нявызн.)**. *Информационное Агентство Репорт*. Праверана 30 April 2021.
11. ↑  Over 40 dead in Tajikistan-Kyrgyzstan border clash **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 2 мая 2021. Праверана 1 мая 2021.
12. 1 2  Чек арадагы ок атуудан каза тапкандар 33 кишиге жетти(нявызн.) (30 красавіка 2021). Праверана May 1, 2021.
13. ↑  Четырехлетний малыш погиб в ходе конфликта на границе — всего 36 жертв **(нявызн.)**. *Sputnik* (3 мая 2021). Праверана 3 May 2021.
14. ↑  Радио Озоди установило личность 16-й жертвы приграничного конфликта **(нявызн.)**. *Радио Озоди* (2 мая 2021). Праверана 2 May 2021.
15. ↑  Tokayev offers condolences to Japarov over border conflict victims **(нявызн.)**. *AKIpress* (1 мая 2021). Праверана May 1, 2021.
16. ↑  АДКБ, Расія, АБСЕ, ЕС, Турцыя, Узбекістан, Іран
17. ↑  Pakistan welcomes ceasefire agreement between Tajikistan, Kyrgyzstan **(нявызн.)** (3 мая 2021).
18. ↑  *Khan, Irfan*. Pakistan welcomes ceasefire between Tajikistan, Kyrgyz **(нявызн.)** (3 мая 2021).