**Падмесяцовая сфера** — адна з канцэпцый старажытнагрэчаскай астраноміі, апісаная ў працах Арыстоцеля. Абазначае вобласць геацэнтрычнай сістэмы свету, размешчаную ніжэй Месяца, якая складаецца з чатырох стыхій: зямлі, вады, паветра і агню і схільную да пастаянных змяненняў, у адрозненне ад нязменнай сферы эфіру, якая цягнецца ад Месяца да межаў сусвету, і ў якой змешчаны планеты і зоркі.

Эвалюцыя канцэпцыі
------------------

Канцэпцыю падмесяцовай сферы першапачаткова сфармулявалі Платон і Арыстоцель, іх ідэі ляжалі ў парадыгме геацэнтрычнай сістэмы свету. У Сярэднявеччы арыстоцелеўскія ідэі развіваў Авіцэна. Сярэдневяковы схаласт Фама Аквінскі, адзначаў розніцу паміж нябеснай і падмесяцовай сферамі ў сваёй працы Сума тэалогіі, а таксама згадваў, што Цыцэрон і Лукан усведамлялі граніцы паміж Прыродай і Небам, падмесяцовай і эфірнай сферамі. Вынікам гэтага стала сярэдневяковае ўяўленне аб тым, што К. С. Льюіс назваў «„вялікім падзелам" … паміж эфірам і паветрам, „небам" і „прыродай", царствам багоў (ці анёлаў) і царствам дэманаў, царствам неабходнасці і спалучанасці, нятленным да тленным».

Распрацоўка Капернікам геліяцэнтрычнай сістэмы свету нанесла сур’ёзны ўдар па канцэпцыі падмесяцовай сферы. Назіранні Ціха Брагэ звышновай зоркі і камет у нібыта нязменнай сферы эфіру канчаткова падарвалі арыстоцелеўскія ўяўленні. Томас Кун прыводзіць крушэнне канцэпцыі падмесяцовай сферы ў якасці навочнага прыкладу з’яўлення новых магчымасцей, якія ўзнікаюць пры змене навуковай парадыгмы.

У мастацкай літаратуры
----------------------

Дантэ ў «Боскай камедыі» змяшчае гару Чысцілішча вышэй за падмесяцовую сферу, таму яе схілы не падвержаныя прыродным змяненням.

Зноскі
------

1. ↑  Aristotle, *Ethics* (1974) p. 357-8
2. ↑  Stephen Toulmin, *Night Sky at Rhodes* (1963) p. 38 and p. 78
3. ↑  C. C. Gillespie, *The Edge of Objectivity* (1960) p. 14
4. ↑  Gillespie, p. 13-5
5. ↑  J. J. E. Garcia, *Individuation in Scholasticism* (1994) p. 41
6. ↑  W. Hooper, *C. S. Lewis* (1996) p. 529-31
7. ↑  R. Curley, Scientists and Inventors of the Renaissance *(2012) p. 6-8*
8. ↑  Thomas S. Kuhn, *The Structure of Scientific Revolutions* (1970) p. 116-7
9. ↑  Dante, *Purgatory* (1971) p. 235

Літаратура
----------

* J. Barnes, *Aristotle* (1982)
* M. A. Orr, *Dante and the Medieval Astronomers* (1956)
* Thomas Kuhn, *The Copernican Revolution* (1957)

Спасылкі
--------

* The Geocentric or Ptolemaic Notion of the Universe

| ⛭Старажытнагрэчаская астраномія |
| --- |
| Астраномы | Акарэй **·**  Аглаоніка **·**  Агрыпа **·**  Анаксімандр **·**  Андронік **·**  Апалоній **·**  Арат з Солаў **·**  Арыстарх **·**  Арыстыл **·**  Аталій Радоскі **·**  Аўтолік **·**  Біён **·**  Каліп **·**  Клеомед **·**  Клеастрат Тэнедоскі **·**  Канон Самоскі **·**  Эратасфен **·**  Еўктэмон **·**  Еўдокс Кнідскі **·**  Гемін **·**  Гераклід Пантыйскі **·**  Гікет **·**  Гіпарх **·**  Гіпакрат Хіёскі **·**  Гіпсікл **·**  Менелай Александрыйскі **·**  Метон Афінскі **·**  Энапід Хіёскі **·**  Філіп Апунцкі **·**  Філалай **·**  Пасідоній **·**  Клаўдзій Пталамей **·**  Піфей **·**  Селеўк **·**  Сазіген Александрыйскі **·**  Сазіген **·**  Страбон **·**  Фалес Мілецкі **·**  Феадосій **·**  Тэон Александрыйскі **·**  Тэон Смірнскі **·** Тымахарыс |
| Навуковыя працы | *Альмагест* (Пталамей) **·** *Пра памеры і адлегласці* (Гіпарх) **·** *Пра памеры і адлегласці* (Арыстарх) **·** *Пра неба* (Арыстоцель) |
| Інструменты | Антыкітэрскі механізм **·** Армілярная сфера **·** Астралябія **·** Дыёптра **·** Экватарыяльны круг **·** Гноман **·** Квадрант **·** Трыкветрум |
| Навуковыя канцэпцыі | Цыкл Каліпа **·** Нябесныя сферы **·** Паралель **·** Супрацьзямля **·** Эпіцыкл **·** Эквант **·** Геацэнтрычная сістэма свету **·** Геліяцэнтрычная сістэма свету **·** Цыкл Гіпарха **·** Метонаў цыкл **·** Актэтэрыс **·** Сонцастаянне **·** Шарападобнасць Землі **·** Падмесяцовая сфера **·** Задыяк |
| Звязаныя тэмы | Вавілонская астраномія **·** Астраномія Старажытнага Егіпта **·** Еўрапейская астраномія **·** Індыйская астраномія **·** Ісламская астраномія |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779201404 |