Асінхронныя электрарухавікі
**Асінхронныя машыны**, **асінхронны рухавік**, **асінхронны генератар** — электрычны рухавік пераменнага току, частата кручэння ротара якога не роўная (у рухальным рэжыме менш) частаце кручэння магнітнага поля, ствараемага токам абмоткі статара. На сённяшні дзень — самы распаўсюджаны від электрарухавікоў.

Як і іншыя віды машын, асінхронныя машыны зварачальныя (г. зн. адна і тая ж машына можа быць як і генератарам, так і рухавіком)

Прынцып дзеяння
---------------

Круцячае электрамагнітнае поле перасякае праваднікі абмоткі статара і ротара, і наводзіць у іх электрарухаючую сілу (ЭРС). Калі абмотка ротара замкнута, пад дзеяннем ЭРС ствараецца ток і пры ўзаемадзеянні з круцячым магнітным полем статара на праваднік уздзейнічае індукцыя:

{\displaystyle {\vec {dF}}=I{\vec {dl}}\times {\vec {B}}}

дзе I — сіла току; B — індукцыя магнітнага поля.

Высілак і плячо ствараюць элементарны круцячы электра-магнітны момант, які будзе накіраваны ў бок вярчэння поля статара.

Гісторыя
--------

Трохфазны асінхронны рухавік Н. Тэслы. Музей Ніколы Тэслы, Бялград.
У 1888 годзе Галілеа Ферарыс апублікаваў свае даследаванні ў артыкуле для Каралеўскай акадэміі навук у Турыне (у тым жа годзе Нікола Тэсла атрымаў патэнт ЗША), у якой выклаў тэарэтычныя асновы асінхроннага рухавіка. Заслуга Ферарыса ў тым, што, зрабіўшы памылковую выснову пра невялікі ККД асінхроннага рухавіка і пра немэтазгоднасць прымянення сістэм пераменнага току, ён прыцягнуў увагу многіх інжынераў да праблемы ўдасканалення асінхронных машын. Артыкул Галілеа Ферарыса, апублікаваны ў часопісе «Аці дзі Турына», быў перадрукаваны англійскім часопісам і ў ліпені 1888 года трапіў на вочы выпускніку Дармштацкага вышэйшага тэхнічнага вучылішча, выхадцу з Расійскай імперыі Міхаілу Восіпавічу Даліва-Дабравольскаму. Ужо ў 1889 годзе Даліва-Дабравольскі атрымаў патэнт на Трохфазны асінхронны рухавік з каротказамкнутым ротарам тыпу «Вавёрчына кола» (германскі патэнт № 51083 ад 8 сакавіка 1889 года пад назвай «Anker für Wechselstrommotoren»), а ў 1890 годзе — патэнты ў Англіі № 20425 і Германіі № 75361 на фазны ротар з кольцамі і пускавымі прыладамі. Гэтыя вынаходніцтвы адкрылі эру масавага прамысловага прымянення электрычных машын. У 1903 годзе ў Наварасійску пабудаваны элеватар з першай у свеце прамысловай сеткай пераменнага трохфазнага току, усе ўстаноўкі якой выраблены пад кіраўніцтвам Даліва-Дабравольскага. На гэтым элеватары, таксама ўпершыню ў свеце, ужыты трохфазныя трансфарматары і асінхронныя рухавікі з фазным ротарам. Цяпер асінхронны рухавік Далінава-Дабравольскага (з каротказамкнутым ротарам) самы распаўсюджаны электрарухавік.

Хуткасць вярчэння
-----------------

Пры сілкаванні абмоткі статара трохфазным токам ствараецца круцячае магнітнае поле, сінхронная частата вярчэння якога {\displaystyle n\_{1}\,\!} [аб/хв] звязана з частатой сілкуючай сеткі {\displaystyle f\,\!} [Гц] суадносінамі:

{\displaystyle n\_{1}={\frac {60f}{p}}},
дзе {\displaystyle p\,\!} — колькасць пар магнітных полюсаў поля статара.

У залежнасці ад колькасці пар полюсаў, значэнні круцячага поля статара могуць быць (пры частаце 50 Гц):

| n, об/мин | {\displaystyle p} |
| --- | --- |
| 3000 | 1 |
| 1500 | 2 |
| 1000 | 3 |
| 750 | 4 |
| 600 | 5 |
| 500 | 6 |
| 300 | 10 |

Праз тое, што частоты кручэння поля статара і поля ротара розныя, на ротары атрымаецца хуткасць вярчэння на 2-5 % меншая.

Большасць электрычных рухавікоў маюць 1-3 пары полюсаў, радзей 4. Большая колькасць полюсаў выкарыстоўваецца вельмі рэдка, такія машыны маюць нізкі ККД і каэфіцыент магутнасці, аднак дазваляюць абысціся без рэдуктара там, дзе патрэбна невысокая частата кручэння. Напрыклад, ёсць нават 34-полюсные рухавікі 2АСВО710L-34У1 (17 пар полюсаў) для прывада вентылятараў градзірняў (сінхронная частата 176,5 абаротаў у хвіліну).

Гл. таксама
-----------

* Сіла Ампера

Заўвагі
-------

1. ↑  № 381968 Архівавана 4 сакавіка 2016. ад 01.05.1888 (заяўка на вынаходства № 252132 ад 12.10.1887)
2. ↑  networks of power: Electrification in Western Society, 1880-1930 - Thomas Parke Hughes-Google Books **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 16 красавіка 2019. Праверана 10 сакавіка 2013.
3. ↑  *Савін н. Ю. РЫЛАЎ і. у. РАТУШНЯК У. Р. КАЙДАЛОВ м. У* {{{загаловак}}} : артыкул у зборніку прац канферэнцыі. — ТАА "Навука і асвета", Пенза. — С. 76-80.

Літаратура
----------

* Курс лекцый па дысцыпліне «Электрычныя машыны» для студэнтаў спецыяльнасці Электрапрывад (ГДТУ імя П. В. Сухога)
* *Іваноў-Смаленскі А. В.* Электрычныя машыны. — Масква, 2006.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119323672 · GND: 4150597-9 · LCCN: sh85041851 · LNB: 000066458 · Microsoft: 80962145 · NDL: 00574422 |

 |