recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мей.

**Варвара Паўлаўна Мей** (5 студзеня 1912—1995) — савецкая артыстка балета і педагог, аўтар вучэбна-метадычнага дапаможніка «Азбука класічнага танца». Заслужаны дзеяч мастацтваў Башкірскай АССР (1969).

Біяграфія
---------

Варвара Мей нарадзілася 5 студзеня 1912 года ў Пецярбургу.

Пасля заканчэння Ленінградскага харэаграфічнага вучылішча (выпуск педагога Агрыпіны Ваганавай), з 1929 па 1967 год — артыстка балетнай трупы Ленінградскага тэатра оперы і балета ім. Кірава.

У 1938 годзе пачала выкладаць класічны танец у родным вучылішчы. Пачаўшы з малодшых класаў, пазней выкладала ў старэйшых і выпускных.

У 1940 годзе скончыла педагагічныя курсы, якія вяла пры вучылішчы Агрыпіна Ваганава. У 1951 годзе пад кіраўніцтвам Ваганавай скончыла педагагічнае аддзяленне пры Ленінградскай кансерваторыі.

У 1964 годзе сумесна з іншай вучаніцай Ваганавай, Надзеяй Базаравай, выпусціла ў свет прысвечаную балетнай методыцы кнігу «Азбука класічнага танца».

Працавала ў Ленінградскім харэаграфічным вучылішчы да 1975 года, праявіўшы сябе як таленавіты педагог і ўдумлівы метадыст, прадаўжальніца педагагічных традыцый і падыходу, закладзеных Ваганавай.

У 1971—1972 гадах выкладала ў Каіры ў вышэйшым балетным універсітэце.

У 1975—1977 гадах працавала ў Ташкенцкім харэаграфічным вучылішчы, у 1977—1982 гадах — у Кіеўскім харэаграфічным вучылішчы, дзе вяла як выпускныя, так і малодшыя класы.

Бібліяграфія
------------

* 1964 — Азбука классического танца / В. П. Мей совместно с Н. П. Базаровой. — Ленинград, 1964.
* 1983 — «Азбука классического танца» : Первые три года обучения. Учебно-методическое пособие для высших и средних учебных заведений искусства и культуры. / Н. П. Базарова совместно с В. П. Мей. Вступительная статья В. Красовской. — «Искусство» 2-е издание, 1983. — 207 с. ил. 22 см
* 2006 — «Азбука классического танца»: Учебники для вузов. Специальная литература. — «Лань» 2-е издание, 2006.

Зноскі
------

1. 1 2   Праверана 30 красавіка 2016.
2. ↑  Varvara Pavlovna Mej // NUKAT — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11789729'></a>
3. ↑  «Энциклопедия Русский балет» - В. П. Мей / И.В.Ступников. — «Согласие», 1997. — 296 с.
4. ↑  «Энциклопедия балета»

Літаратура
----------

* Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981.- 623 стр. с илл.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: xx0119146 · NUKAT: n2013185387 · VIAF: 2862149068571865730002 |
Кароль франкаў дыктуе народу Салічны закон. Французская мініяцюра XIV ст.
**Ва́рварскія пра́ўды** (лац.: leges barbarorum — законы варвараў) — запісы звычаёвага права германскіх плямён, складзеныя паміж V і IX стст.

Забяспечвалі парадак жыцця ў варварскіх каралеўствах. Мелі форму судзебнікаў, тлумачылі пераважна пытанні суда і пакарання. Лацінская назва гэтых помнікаў *Lex* («*закон*») з даданнем назвы племя ці народа ў множным ліку роднага склону (напрыклад, *Lex Saxonum*). На беларускай мове яны, па аналогіі з «Рускай праўдай», называюцца «праўдамі».

Вядомыя «Вестгоцкая» (другая палова V ст.), «Салічная» (канец V ст.), «Бургундская праўда» (пачатак VI ст.), «Рыпуарская» (VI—VII стст.), «Баварская» (сярэдзіна VII ст.), «Алеманская» (VII—VIII стст.) варварскія праўды. Паводле свайго характару да іх набліжаюцца візантыйскі «Земляробчы закон» (мяжа VII—VIII стст.) і «Руская праўда».

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Швейцарскі гістарычны · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX536157 · BNF: 11971949c · LCCN: sh85075231 · NDL: 00562421 |
**Партызанская брыгада імя М. В. Фрунзэ** — партызанская брыгада, створаная ў студзені 1943 года на базе атрадаў «За Радзіму» (арганізаваны ў ліпені 1942 года), імя Варашылава (арганізаваны ў жніўні 1942), «Камсамолец» (арганізаваны ў верасні 1942). Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Радашковіцкага, Ільянскага і Лагойскага раёнаў. 1 ліпеня 1944 года брыгада (844 партызаны, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* атрад «За Радзіму»;
* атрад імя Варашылава;
* атрад «Камсамолец» (у маі 1943 года быў перададзены разведгрупе капітана М. М. Багатырова);
* атрад «За Савецкую Беларусь»;
* атрад «Чырвоны сцяг».

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* М. М. Багатыроў;
* А.М. Захараў (загінуў);
* Э. Л. Смаленскі.

### Камисары

* І. І. Міроненка;
* П. М. Шалкоўскі;
* М. В. Чарапанаў.

### Начальнік штаба

* А. Д. Коўбій.

Гісторыя
--------

Партызаны ўдзельнчалі ў «рэйкавай вайне», нападалі на нямецкія гарнізоны ў вёсках Раманаўка, Паперня, Хаценчыцы (Хаценчыцкі бой), Ілья, Раёўка, Вязынь. У студзені 1944 года падарвалі электрастанцыю ў Маладзечне, 7 разоў пераразалі падземны кабель, які звязваў нямецкі фронт з Берлінам. Вялі баі з карнікамі па прарыву блакады і выхаду з акружэння. У канцы чэрвеня 1944 года партызаны вызвалілі вёскі Ілья, Раёўка, Вязынь і ўтрымлівалі іх да падыходу Чырвонай Арміі.

Памяць
------

У 1965 годзе ў вёсцы Навасёлкі Вілейскага раёна і ў 1975 годзе ў вёсцы Раёўка Маладзечанскага раёна ў гонар брыгады пастаўлены помнікі.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Партызанская брыгада М. М. Нікіціна**  — партызанская брыгада, створаная ў ліпені 1942 года на базе атрадаў М. М. Нікіціна, А. В. Балікевіча, Я. А. Прыданнікава і іншых. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Бягомльскага, Валожынскага, Дзяржынскага, Івянецкага, Рудзенскага, Уздзенскага, Ушацкага, Чэрвеньскага раёнаў. У кастрычніку 1942 года ў брыгадзе быў 391 партызан і 6 атрадаў. У лістападзе брыгада выйшла ў савецкі тыл, дзе была расфарміравана.

Склад
-----

* 1-ы атрад;
* 2-і атрад;
* 3-і атрад;
* 4-ы атрад;
* 5-ы атрад;
* 6-ы атрад.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* М. М. Нікіцін

### Камісар

* А. М. Гваздзёў

### Начальнікі штаба

* Васільеў
* Н. С. Панкратаў

Гісторыя
--------

Баявыя аперацыі партызаны праводзілі на чыгунцы Койданава — Мінск і на шашэйных дарогах. Падарвалі 3 эшалоны, 32 аўтамашыны, 12 мастоў, разграмілі 8 нямецкіх апорных пунктаў. 14 чэрвеня 1942 года атрад Нікіціна правёў бой у Александроўскім лесе. У жніўні 1942 года партызаны зрабілі рэйд у Налібоцкую пушчу, потым за лінію фронту. У верасні ўдзельнічалі ў нападзе на нямецкі гарнізон у Ушачах.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лябяжы.
**Лябяжы** — аквапарк у Мінску па праспекце Пераможцаў каля МКАД. Першы ў Беларусі парк водных забаў, а таксама адзін з найбуйнейшых у СНД і пяты па велічыні ў Еўропе. Прапускная здольнасць аквапарка ўлетку складае 7,8 тыс. чалавек у суткі.

Пабудаваны па пракце архітэктара Аляксандра Цяльцова. Афіцыйнае адкрыццё адбылося 11 мая 2014 года.

Назва
-----

Конкурс на лепшую назву аквапарка быў абвешчаны ў 2012 годзе, а яго пераможцу абяцалі прэзентаваць бестэрміновы абанемент на дзве персоны. Журы атрымала больш за 5 тысяч лістоў і спачатку выбрала варыянт «Купалле». Аднак у ліпені 2013 года, наведваючы будоўлю аквапарка, Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка даў даручэнне падумаць над іншай назвай. У выніку аквапарк атрымаў назву «Лябяжы» у гонар размешчанага побач аднайменнага прыродна-біялагічнага заказніка.

Згодна з дзеючымі правіламі беларускай мовы, правільная назва — «Лебядзіны»[*крыніца?*].

Апісанне
--------

На 38 гектарах размешчаны летні дзіцячы гарадок з басейнам, ландшафтны парк са спортпляцоўкамі, набярэжная з пірсам, пяціўзроўневы комплекс на 32135 м², дзе акрамя аквапарка, маецца атракцыён «Дарк-Райд», дзіцячы цэнтр «КаZki», «Тэрыторыя SPA», зона пляжных вечарынак, рэстаран хуткага абслугоўвання (Country Chicken), эказона і іншыя аб’екты.

Вадасховішча Дразды, на беразе якога размешчаны «Лебядзіны», пераходзіць у каскад вадаёмаў лётней аквазоны. Плошча люстэрка вады закрытай акваторыі — 2410 квадратных метраў, адкрытай — 1450. Сярод 13 водных атракцыёнаў аквапарка можна адзначыць 200-мятровую горку «Вайпер» для адзіночнага ці парнага спуску і горка «Візард» з максімальнай хуткасцю спуску да 7,3 м/с.

Маюцца інтэрактыўныя гульнявыя комплексы для дзяцей ад трох гадоў — міні-горкі, лесвіцы і пераходы, перакульныя вадаспад-вядро, вадаспад-бочка, якія размешчаны ў гульнявой зоне «KaZki». Тут жа знаходзіцца 5D-кінатэатр і гульнявыя аўтаматы. Трэнажорны і фітнес-залы займаюць тэрыторыю ў 630 кв.м. Таксама у цэнтры «Тэрыторыя SPA» працуюць руская парная, грэчаская лазня, турэцкі хамам, саляны пакой і інш.

У верасні 2014 года павінна пачаць працаваць гасцініца «Аква-Мінск» са 102 нумарамі, а таксама васьмю гасцінічнымі домікамі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Открылся минский аквапарк
2. 1 2  БЕЛОРУССКИЙ АКВАПАРК «ЛЕБЯЖИЙ» ОТКРЫВАЕТСЯ УЖЕ 10 МАЯ Архівавана 5 сакавіка 2016.
3. ↑  Минский аквапарк получил название «Лебяжий». Открытие — 1 мая

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя Г. К. Жукава.

**Партызанская брыгада імя Г. К. Жукава** — партызанская брыгада, створаная ў сакавіку 1943 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Стаўбцоўскага і Мірскага раёнаў. 10 ліпеня 1944 года брыгада (732 партызаны, 5 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

Брыгада была створана на базе атрадаў «Камсамольскі» (пазней 1-ы камсамольскі), імя Сарокіна (арганізаваны ў кастрычніку 1942 года на базе дыверсійнай групы М. А. Сарокіна), «Франтавікоў» (арганізаваны ў лютым 1943 года) і групы Д. П. Шаркевіча («Данілы»). У снежні 1943 года для фарміравання брыгады «Камсамолец» былі вылучаны 1-ы і 2-гі камсамольскія атрады, атрад імя Калініна і зноў арганізаваны атрад «Сокал».

На момант злучэння брыгады з Чырвонай Арміяй у яе склад уваходзілі:

* атрад імя Суворава;
* атрад імя Воранава;
* атрад імя Ракасоўскага;
* атрад «Мсцівец»;
* атрад «25 гадоў ВЛКСМ».

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* С. С. Ключко;
* М. Ц. Маскалёў;
* Р. Л. Васілевіч.

### Камісары

* С. С. Самусевіч;
* У. З. Царук;
* А. З. Гайсараў.

### Начальнікі штаба

* К. А. Афанасевіч;
* І. І. Пракоф'еў;
* В. Я. Шахроў;
* Я. І. Кайдалаў;
* В. І. Бажэнка.

Гісторыя
--------

Вясной і летам 1943 года партызаны правялі 10 баёў, разбілі нямецкія гарнізоны ў вёсках Ярэмічы Мірскага і Дудкі Стаўбцоўскага раёнаў. У кастрычніку — лістападзе на чыгуначных участках Мінск — Баранавічы, Ліда — Маладзечна падарвалі 3 эшалоны, 180 рэек. У лютым 1944 года падарвалі 9 эшалонаў, мост, пашкодзілі механічныя майстэрні ў дэпо станцыі Мінск. У сакавіку (з брыгадай «Камсамолец») разбілі нямецкі гарнізон у гарадскім пасёлку Мір. У чэрвені — ліпені разбурылі пераправу цераз раку Сула, у баях захапілі 5 аўтамашын, кулямёт, 100 вінтовак, абоз, удзельнічалі ў «рэйкавай вайне» на чыгуначным участку Негарэлае — Коласава.

Памяць
------

У 1979 годзе ў вёсцы Ярэмічы Карэліцкага раёна ў гонар брыгады была пастаўлена стэла.

Гл. таксама
-----------

* Мірскі бой

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Партызанская брыгада імя А. В. Суворава** — партызанская брыгада, створаная ў сакавіку 1944 года на базе атрада імя Суворава вылучанага з Партызанскай брыгады «Першамайская». Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Навамышскага і Гарадзішчанскага раёнаў. 6 ліпеня 1944 года брыгада (456 партызан, 3 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* атрад імя Суворава;
* атрад імя Кутузава;
* атрад «Мсцівец».

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* І. С. Кірын;
* В. Н. Галоўчанка.

### Камісар

* Р. Л. Марахоўскі.

### Начальнік штаба

* В. Я. Шахроў.

Гісторыя
--------

Партызаны праводзілі дыверсіі на чыгуначных шашэйных і грунтавых дарогах, вялі баі па ліквідацыі нямецкіх апорных пунктаў, супраць карнікаў. У сакавіку — красавіку 1944 года падарвалі 4 эшалоны, разбурылі 11 мастоў, знішчылі маёнтак каля вёскі Гарадзішча, правялі 4 баі, у ліпені правялі 9 баёў з разрозненымі групамі праціўніка, захапілі больш за 70 вінтовак, 4 кулямёты, 9 аўтамашын, боепрыпасы.

Зноскі
------

1. ↑  быў арганізаваны ў маі 1942 года, да мая 1943 — атрад «Стралкова»

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кудасава.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рагалевіч.

**Надзея Сяргееўна Куда́сава** (у дзявоцтве **Рагале́віч**; нар. 19 верасня 1932, в. Дзякавічы, Жыткавіцкі раён, Гомельская вобласць) — беларуская самадзейная мастачка.

Біяграфія
---------

У 1944 годзе з сям’ёй старэйшага брата Міхася, які меў на той час шасцёра дзяцей, выехала ў Германію. З 1950 года ў ЗША. Жыве ў г. Самерсет[en] (штат Нью-Джэрсі), працавала лабаранткай у медыцынскай школе. Адна з арганізатараў выставак беларускага мастацтва і ўмельства ў г. Саўт-Рывер (з 1974), уваходзіць у кіраўніцтва Згуртавання беларускіх мастакоў і ўмельцаў.

Творчасць
---------

Працуе ў тэхніцы акварэлі і алейнага жывапісу. У творчасці адлюстроўвае маляўнічыя беларускія краявіды, узаемадзеянне чалавека з прыродай — «Сланечнік» (1970-я гг.), «Бярозы» (1976), «Васількі» (1989) і інш. Творы ўпрыгожваюць беларускія цэрквы і культурна-грамадскія цэнтры за мяжой.

Сям’я
-----

У першым шлюбе з Аўгенам Кудасавым (1922—1983), у другім з Янкам Запруднікам (1926–2022).

Літаратура
----------

* *Ляднёва А. С.* Кудасава Надзея Сяргееўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя В. І. Чапаева.

**Партызанская брыгада імя В. І. Чапаева** — партызанская брыгада, створаная ў лістападзе 1943 года на базе атрада імя Чапаева 2-й Мінскай партызанскай брыгады, арганізаванага ў маі 1942 года ў Рудзенскім раёне. У жніўні 1943 года брыгада перададзена Беластоцкаму партызанскаму злучэнню. Брыгада дзейнічала на акупаванай тэрыторыі Рудзенскага, Пухавіцкага, Поразаўскага, Ружанскага, Ваўкавыскага, Свіслацкага, Заблудаўскага раёнаў. 13 ліпеня 1944 года брыгада (633 партызаны, 5 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

У склад брыгады ўваходзілі:

* партызанскі атрад імя Жукава;
* партызанскі атрад імя Воранава;
* партызанскі атрад «За Радзіму»;
* партызанскі атрад імя 25-годдзя РСЧА;
* партызанскі атрад імя Жданава.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Х. А. Матэвасьян.

### Камісары

* А. І. Мурашка;
* А. Г. Шламанаў.

### Начальнік штаба

* Ф. І. Цвяткоў.

### Дзейнасць брыгады

Партызаны вялі баі, у тым ліку ў вёсцы Шацк Рудзенскага і Дражна Старадарожскага раёнаў, супраць карнікаў у лясах Поразаўскага раёна. На чыгуначных участках Мінск — Рудзенск, Брэст — Баранавічы, Лунінец — Баранавічы падарвалі шмат рэек, эшалонаў, на шашы і чыгунцы спалілі больш за 60 мастоў, знішчылі каля 60 аўтамашын, 2 прадпрыемствы. Разам з Чырвонай Арміяй вызвалялі вёску Новы Двор, вялі баі з нямецкімі часцямі на дарозе Новы Двор — Пружаны.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя К. Я. Варашылава.

**Партызанская брыгада имя К. Я. Варашылава** — партызанская брыгада, створаная ў лістападзе 1942 года на базе атрадаў імя Суворава (арганізаваны ў маі 1942 года на базе групы Ф. Р. Маркава, якая прыбыла ў нямецкі тыл у верасні 1941 года, і мясцовых груп С. А. Пронькі, Р. З. Крукава — А. А. Сударыкава) і «Знішчальнік» (арганізаваны ў кастрычніку 1942 года на базе групы У. Ц. Цабы, якая прыбыла ў нямецкі тыл па заданню ЦК КП(б)Б. Дзейнічала на акупаванай тэрыторыі Мядзельскага, Пастаўскага, Дунілавіцкага, Астравецкага, Свірскага, Смаргонскага, Куранецкага, Глыбоцкага, Крывіцкага раёнаў БССР і Швянчонскага раёна Літоўскай ССР. 4 ліпеня 1944 года брыгада (1865 партызан, 12 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй. Камандзіру брыгады Маркаву і памошніку камісара атрада па камсамолу Г. І. Маслоўскай прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Склад
-----

* партызанскі атрад імя Суворава;
* партызанскі атрад «Знішчальнік»;
* партызанскі атрад імя Чапаева;
* партызанскі атрад імя Аляксандра Неўскага;
* партызанскі атрад імя Пархоменкі;
* партызанскі атрад імя Кутузава;
* партызанскі атрад імя Калініна;
* партызанскі атрад «Грозны»;
* партызанскі атрад «Перамога»;
* партызанскі атрад «Слава»;
* разведвальны партызанскі атрад імя Лазо;
* партызанскі атрад імя Баграціёна.

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* Ф. Р. Маркаў;
* Ф. С. Шляхтуноў;
* І. Н. Крысаў.

### Камісары

* Ф. Р. Маркаў;
* І. М. Яўмененка;
* А. І. Шаўчэнка.

### Начальнікі штаба

* У. У. Саўлевіч;
* І. Н. Крысаў;
* Л. І. Карабанаў.

Гісторыя
--------

Партызаны ў маі 1942 года на шашы каля Лынтупаў знішчылі камісію па вывазу моладзі трох раёнаў на работы ў Германію. Увосень 1942 года ўдзельнічалі ў 98 км тэлефонна-тэлеграфнай лінііна тэрыторыі 13 раёнаў Вілейскай вобласці. У маі 1943 года вялі баі супраць карных атрадаў, вясной 1943 — баі ў Гадуцішскім і Нарачанскім лясах, у сакавіку 1944 года — каля вёскі Пасынкі. Увосень 1943 года наплі на нямецкі гарнізон у Лынтупах, знішчылі чыгуначную станцыю, склад, падарвалі вадакачку. Разбілі гарнізоны ў вёсках Дунілавічы, Мядзел, Груздава (верасень 1942 года), Кабыльнік (верасень 1942 года: Кабыльніцкі бой, жнівень 1943 года), Шэметава (снежань 1943) і іншых. У маі 1944 года памаглі партызанам і мясцоваму насельніцтву Ушацкай зоны выйсці з акружэння ў Вілейскую вобласць, разграмілі станцыю Гелядня. Толькі ў ноч на 1 чэрвеня 1944 года на чыгуначным участку Будслаў — Княгінін падарвалі больш за 950 рэек, знішчылі 4 км тэлефонна-тэлеграфнай лініі. 19-20 чэрвеня вывелі са строю чыгуначны ўчастак Варапаева — Паставы, знішчылі два масты. У ліпені разам з часцямі Чырвонай Арміі разбілі буйны гарнізон у Мядзелі, які брыгада блакіравала ў снежні 1943 года.

Памяць
------

У 1980 годзе ў вёсцы Чарэмшыцы Мядзельскага раёна ў гонар брыгады былі пастаўлены мемарыяльныя знакі.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
Кутасы на шторах
Ручны выраб кутаса
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кутас.
**Кутас** (ад турэцк.: kutas, kutaz) — упрыгажэнне ў выглядзе пучка нітак, шнуркоў і так далей, звязаных з аднаго канца ці пасярэдзіне разам.

Выбар
-----

У вырабленых прамысловым спосабам кутасах можна вылучыць два элемента: галоўку і махры. Галоўка складаецца з кольцападобнага аснавання, якое абмотваецца або аплятаецца на спецыяльным станку прадзівам. Махры ткуцца на вузкіх жакардавых станках  (укр.) (бел. іх утковыя ніткі працягваюцца свабодна на пэўную адлегласць у адзін бок у выглядзе петляў, што затым ўтвараюць іх ніцыя канцы.

Робяць кутасы і ручным спосабам: звязваннем шматка нітак пасярэдзіне, з наступным абмотванне перахопу ў верхняй частцы і фарміраваннем галоўкі.

Выкарыстанне
------------

Польскі шляхціч
Выкарыстоўваецца для аздаблення галаўных убораў  (укр.) (бел. сукенак, паясоў  (укр.) (бел. зброевых цемлякоў  (укр.) (бел. конскай збруі  (укр.) (бел. канцоў шнуроў (для сцягаў, штор і г.д.). Кутасы могуць вырабляць як з звычайнай пражы, так і з каніцелі.

Адам Міцкевіч у творы «Пан Тадэвуш» пісаў:

|  |
| --- |
| 

Яму Возны развязаў пас слуцкі, пас літы,
Пры каторам свецяць густа кутасы як кіты;

*Арыгінальны тэкст* (польск.)  

Woźny pas mu odwiązał, pas słucki, pas lity,
Przy którym świecą gęste kutasy jak kity...

 |

Зноскі
------

1. ↑  Лазука, 2015, с. 119
2. ↑  Адам Міцкевіч. «Пан Тадэвуш». Пераклад Аляксандра Ельскага

Літаратура
----------

* *Лазука, Барыс Андрэевіч.* Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. — Мінск: Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.
* Позумент // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779674309 |
**Во́ласна** — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ула, за 13 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Лепель.

Плошча паверхні возера 0,25 км². Даўжыня 1,14 км, найбольшая шырыня 0,46 км, даўжыня берагавой лініі 3,33 км. Найбольшая глыбіня возера каля 9 м, сярэдняя 4,6 м. Аб'ём вады ў возеры 1,14 млн. м³. Плошча вадазбору 4,35 км².  

Катлавіна Воласна тэрмакарставага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны спадзістыя, пясчаныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі абрывістыя, вышынёй 0,3—0,4 м, пясчаныя. У паўднёва-заходняй і паўночна-усходняй частках трапляюцца ўчасткі сплавіны. Зона мелкаводдзя выслана пяском і займае каля 28 % плошчы возера.  

Возера Воласна эўтрофнае і слабапраточнае. Злучана ручаямі з азёрамі Мухна і Некалач. Расліннасць пашыраецца да глыбіні 1,6 м. Надводная прыбярэжная расліннасць утварае палосу шырынёй 2—10 м.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, акунь, плотка, лінь, мянтуз і іншыя віды рыб.

Літаратура
----------

* *Макрыцкі А. М.* Воласна // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.1 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 1. — 575 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Витебская область. Лепельский район: карта. — Мн.: Белкартография, 2009. — Доп.тираж 3 000 экз. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дацэнка.

**Надзея Пятроўна Дацэнка** (укр.: Надія Петрівна Доценко; 27 снежня 1913 г. [9 студзеня 1914], Шырокае, Херсонская губерня — 10 сакавіка 1994, Львоў) — украінская актрыса. Народная артыстка СССР (1972).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 27 снежня 1913 (9 студзеня 1914) года (па іншых крыніцах — 14 (27) снежня 1913 года) у мястэчку Шырокае (цяпер у Крыварожскае раёне Днепрапятроўскай вобласці Украіны).

У 1936 годзе скончыла акцёрскі факультэт Кіеўскага тэатральнага інстытута (цяпер Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт тэатра, кіно і тэлебачання імя І. К. Карпенкі-Карага). З 1936 года — актрыса Украінскага драматычнага тэатра імя М. Занькавецкай у Запарожжы (з 1944 года — у Львове). У 1941—1944 гадах, падчас Вялікай Айчыннай вайны, разам з тэатрам была ў эвакуацыі ў Табольску, потым у Новакузнецку.

Член ВКП(б) з 1952 года. Здымалася ў кіно з 1957 года.

Памерла 10 сакавіка (паводле іншых звестак — 11 сакавіка) 1994 года ў Львове. Пахаваная на Лычакоўскіх могілках.

Муж — Барыс Васілевіч Раманіцкі (1891—1988), акцёр тэатра і кіно. Народны артыст СССР (1944).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гігін.
Кратар Гігін
**Кратар Гігін** (лац.: Hyginus), або **Кратар Гігіна** — маленькі вулканічны кратар у паўночна-ўсходняй частцы Цэнтральнага Заліва на бачным боку Месяца. Назва нададзена ў гонар рымскага пісьменніка, аўтара трактата «*Астраномія*» Гая Юлія Гігіна (каля 64 да н. э. — 17 н. э.) і зацверджана Міжнародным астранамічным саюзам у 1935 годзе.

Апісанне кратара
----------------

Найбліжэйшымі суседзямі кратара з'яўляюцца кратар Укерт на захадзе, кратар Манілій на поўначы і паўночным захадзе, кратар Бошкавіч на ўсходзе і паўночным усходзе, кратар Зільбершлаг на ўсходзе і паўднёвым усходзе, кратар Агрыпа на паўднёвым усходзе, а таксама кратар Трыснекер на паўднёвым захадзе. Кратар Гігін ляжыць пасярод баразны Гігіна, на поўначы ад яго знаходзіцца Мора Пароў, на паўночным усходзе — Возера Пяшчоты і Возера Зімы, на ўсходзе і паўднёвым усходзе — баразна Арыдэя, на паўднёвым захадзе — барозны Трыснекера.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Нікіціна.
**Надзея Паўлаўна Нікіціна** (нар. 20 кастрычніка 1970, в. Парэчча Пінскага раёна Брэсцкай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава, эканаміст. Пасля заканчэння вучобы працавала эканамістам крэдытнага аддзела аддзялення Аграпрамбанка, старшым эканамістам крэдытнага аддзела, намеснікам кіраўніка аддзялення адкрытага акцыянернага таварыства «Белаграпрамбанк».
Кіраўнік аддзялення адкрытага акцыянернага таварыства «Белаграпрамбанк», г. Камянец Брэсцкай вобласці.

Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання. Была членам дэлегацыі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь у Міжпарламенцкай Асамблеі праваслаўя.

Узнагароды
----------

Узнагароджана Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Никитина Надежда Павловна Архівавана 18 жніўня 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
**«Lacrimosa»** — швейцарская група, на дадзены момант складаецца з двух чалавек: яе заснавальніка, асноўнага кампазітара і вакаліста немца Ціла Вольфа, а таксама фінкі (клавішніцы і вакалісткі) Ганны Нурмі. Усе астатнія — сесійныя музыканты, зрэшты, у дадзены момант склаўся больш пэўны канцэртны склад.

Лірыка «Lacrimosa» пераважна на нямецкай мове, але ёсць і тэксты, напісаныя па-англійску (у тым ліку за аўтарствам Ганне Нурмі), а таксама на фінскай (напрыклад, песня «Vankina» з сінгла «Der Morgen Danach», першы куплет «The Turning point») і лацінскай (напрыклад, фрагменты ў песнях «Mutatio Spiritus» і «Sanctus»).

Спасылкі
--------

* Интервью с Тило Вольффом "Эмоциональная концепция "4 июня 2010

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Myspace · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Last.fm · SoundCloud |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rate Your Music |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 0668 9759 · VIAF: 144492909 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Барабанава.
**Надзея Мікалаеўна Бараба́нава** (11 чэрвеня 1959, с. Тропіна, Новасібірская вобласць, РСФСР) — беларускі і расійскі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1982 годзе архітэктурны факультэт Новасібірскага інжынерна-будаўнічага інстытута (выкладчыкі Л. К. Мінерт  (руск.) (бел. А. А. Праваторава).

У 1982—1988 архітэктар інстытута «Кемеравааграпрампраект»; у 1989—2003 гадах архітэктар, начальнік групы архітэктараў Інстытута «Гомельпраект»; у 2003—2005 гадах старэйшы выкладчык кафедры «Архітэктура прамысловых і грамадзянскіх збудаванняў» БелДУТ; з 2005 года галоўны архітэктар праектаў ТДА «Прынт».

Член Беларускага саюза архітэктараў з 2000 года.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: распрацоўка серыі занальных тыпавых двухкватэрных хат для Кемераўскай вобласці (1984—1985); праект забудовы п. Навагорск у Маскоўскай вобласці (1996—1999, у сааўтарстве з С. І. Ковыравым, В. У. Бельцюковым); праект рэканструкцыі (у сааўтарстве з С. І. Ковыравым) і інтэр’еры памяшканняў адміністрацыйна-бытавога корпуса УПСР на галаўных збудаваннях у г. Рэчыца (у сааўтарстве з С. І. Ковыравым); магазін харчовых тавараў у 52 мікрараёне г. Гомеля (2003, у сааўтарстве з С. І. Ковыравым); праект жылой забудовы ў г. Бранску (2001, у сааўтарстве з С. І. Ковыравым, У. В. Свідуновічам); добраўпарадкаванне сквера з размяшчэннем помніка І. І. Паскевіч у г. Гомелі (2003, у сааўтарстве з С. І. Ковыравым); цыкл прац па распрацоўцы МАФ для г. Гомеля (2003—2008, у сааўтарстве з С. І. Ковыравым); рэканструкцыя гандлёвага комплексу «Ластаўка» па пр. Кастрычніка ў г. Гомелі (2005, у сааўтарстве з С. І. Ковыравым); рэканструкцыя адміністрацыйнага будынка з надбудовай 3-х паверхаў па вул. Скакавая ў г. Масква (2005, у сааўтарстве з С. І. Ковыравым); магазін кветак па вул. Леніна ў г. Гомелі (2008, у сааўтарстве з С. І. Ковыравым).

Узнагароды
----------

Уладальнік III прэміі на конкурсе «Усесаюзны конкурсны праект на забудову пасёлка Чулкава ў Горкаўскай вобласці» (1983, у сааўтарстве з С. І. Ковыравым, Т. С. Асокінай). Узнагароджана Дыпломам МАСА за «Праект жылой забудовы ў г. Бранску» на фестывалі архітэктуры ў г. Брэсце (2001); дыпломам Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Беларусі на фестывалі архітэктуры ў г. Гомелі за «Добраўпарадкаванне сквера з размяшчэннем помніка І. І. Паскевіч у г. Гомелі» (2003).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Барабанова Надежда Николаевна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
**Копа дзі Маркавальда** (італ.: Coppo di Marcovaldo; каля 1225, Фларэнцыя — каля 1276, Сіена) — жывапісец і мазаічыст італьянскага протарэнесансу сіенскай маляўнічай школы.

Копа дзі Маркавальда з’яўляецца адной з цэнтральных фігур у мастацкім працэсе другой паловы XIII стагоддзя, які быў вельмі важны для станаўлення Сіенскай школы жывапісу. Лёс гэтага мастака вельмі цікавы. Архіўныя дакументы паведамляюць, што ў 1260 годзе ён прыняў удзел у бітве пры Мантаперці на баку фларэнтыйскіх прыхільнікаў Папы — гвельфаў. У той бітве фларэнтыйцы пацярпелі паражэнне ад сіенскіх гібелінаў, і Копа дзі Маркавальда трапіў у сіенскі палон. У палоне ён прабыў нядоўга. Копа быў здольным мастаком, і сваю свабоду выкупіў тым, што ў 1261 годзе напісаў выяву Мадонны для сіенскай царквы Сервітэ (так званая «Мадонна дэль Бардонэ»). Пакуль Копа знаходзіўся ў палоне, папа рымскі Аляксандр IV у адплату за паражэнне адлучыў Сіену ад царквы. Галоўнай заступніцай свайго горада сіенцы лічылі Мадонну, і ў піку папству, дзеля зацвярджэння ідэі, што ўлада нябесная вышэй за ўладу папскую, пачалі маляваць Мадонну ў выглядзе царыцы-ўладаркі Сіены.

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 14 жніўня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. ↑  RKDartists Праверана 26 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
Свяцкі палац
**Свяцкі парк** — помнік прыроды рэспубліканскага значэння, знаходзіцца ў в. Свяцк Гродзенскага раёна. Пейзажны парк, плошча 12 га.

Сажалка
Закладзены ў канцы XVIII — пач. XIX ст. Размешчаны на двух узгорках, у лагчыне — сістэма вадаёмаў на розных узроўнях, за імі хваёвы лясны масіў. Цэнтр кампазіцыі — Свяцкі палац XVIII ст. з партэрам перад ім. На поўнач ад палаца невялікая адкрытая пляцоўка (раней быў ружоўнік), абмежаваная з трох бакоў дрэвавымі масівамі з падлескам і ўзлескамі, з усходняга боку прымыкае пладовы сад, па перыметры абсаджаны мясцовымі лісцевымі пародамі дрэў. У парку больш за 30 відаў дрэў і кустоў. 3 экзотаў растуць дугласіі.

Літаратура
----------

* Свяцкі парк // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
**Конь з Мінска** — шахматная фігурка каня, знойдзеная на паселішчы на рацэ Менцы ў вярхоўі Пцічы пад Мінскам. Створана не пазней за XI стагоддзе і такім чынам з’яўляецца найбольш раннім сведчаннем знаёмства з шахматамі насельніцтва на тэрыторыі Беларусі. Фігурка каня на тэрыторыю Беларусі трапіла, верагодна, з Персіі ці Сярэдняй Азіі праз Хазарскі каганат і Волжскую Булгарыю. Носіць абстрактны характар, паколькі іслам забараняў адлюстраванне жывых істот.

Зноскі
------

1. ↑  Штыхов Г. В. Города Полоцкой земли (IX—XIII вв.). ― Мн. 1978;

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
**Даоскія сексуальныя практыкі**, літаральна «мастацтва спальні», або **сексуальнае кунг-фу** (не блытаць з баявым кунг-фу) — сістэма тэхнік сексу, уключаючы шырокую сістэму падрыхтоўчых энергетычных практыкаванняў, створанах ў Старажытным Кітаі ў рамках даасізму. Сёння назіраецца ўздым цікавасці да даоскіх сексуальных практык, новыя тэхнікі ўдасканальваюцца на базе старажытных, у той час сакрэтных, практыкаванняў і ідэй. Практыкі сістэмы лічаць, што, авалодаўшы дадзенай практыкай, можна павялічыць радасць спксу, падтрымліваць здароўе і дасягнуць даўгалецця.

Даоскія сексуальныя практыкі могуць прымяняцца на трох узроўнях: медыцынскіх, на ўзроўні сексуальнага мастацтва і на эзатэрычным узроўні.

Блізкімі вучэннямі з’яўляюцца тантрычны секс і кундаліні-егі.

Зноскі
------

1. ↑  M. Winn Transformation sexual energy with Water-and-Fire Alchemy// Yang Sheng V.1, issue № 9.

Літаратура
----------

* *Мантэк чыа* (у суаўтарстве з Майклам Вінным). Удасканаленне мужчынскай сексуальнай энергіі. — Кіеў: Сафія, 1997.
* *Жолань Чжан*. Дао кахання.
* Ўсходнія метады ў псіхатэрапіі сямейна-сексуальных дызгармоній Архівавана 17 жніўня 2016. (дапаможнік для лекараў). Масква, 2007.
* *Томас Кліру, Сартаз Азіз*. Культ энергіі аргазму ў даасізму. Архівавана 7 мая 2013. Кліру Томас, Азіз Сартаз. Багіня змяркання. Пер. з англ. Э. Б. Акімава. Ніжні Ноўгарад: ДЕКОМ, 2003, с. 129—139.

Спасылкі
--------

* Даоскія сексуальныя практыкі Мантека Чыа на slideshare.net Архівавана 24 мая 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Воранаў.
**Данііл Сямёнавіч Воранаў** (7 кастрычніка 1925, Клімавічы, Магілёўская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію ў 1951 годзе. Працаваў інжынерам-планіроўшчыкам сельскіх населеных месцаў Пскоўскага аблвыканкама, з 1955 года — старэйшы інжынер, кіраўнік брыгады, галоўны інжынер праектаў, начальнік майстэрні Магілёўграмадзянпраекта.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1970 года. Пражываў у Магілёве.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: праекты планіроўкі цэнтральных сядзібаў саўгасаў «Мілаславіцкі», «Ленінскі шлях», «Быхаўскі», «Чавускі» Магілёўскай вобласці (1956—1962).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны I і II ступені, медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Воронов Даниил Семенович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Гіджак на паштовай марцы Казахстана
**Гіджак** — смычковы інструмент у таджыкаў, узбекаў, туркмен, каракалпакаў і уйгураў. Шарападобны корпус спераду зацягнуты скураной мембранай, круглая шыйка змацаваная з корпусам металічным стрыжнем, які выступае ў выглядзе ножкі, ёю пры гульні інструмент абапіраюць аб падлогу або аб нагу. Струн на старадаўніх інструментах 3, на сучасных 4, строй квартавы, у апошні час часцей квінтавы. Гук глухаваты, бубнячы тэмбр. Выкарыстоўваецца сола і ў ансамблях з іншымі народнымі інструментамі.

Спасылкі
--------

* *Гіджак (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Гідра зялёная** (*Hydra viridissima*) — від прэснаводных гідроідных паліпаў роду Гідра.

Апісанне
--------

Характэрны зялёны колер ім надаюць клеткі аднаклетачнай водарасці хларэлы ў клетках гастрадэрмісу (гастрадэрміс — гэта ўнутраны пласт клетак, які з'яўляецца мембранай гастраваскулярнай поласці прадстаўнікоў тыпу *Cnidaria*; гэты тэрмін таксама выкарыстоўваецца для аналагічнага ўнутранага эпітэліяльнай пласта грабневікоў). Праз гэта гідра зялёная, як правіла, менш драпежная , чым апасімбіятычныя віды гідраў.

Пашырэнне
---------

Распаўсюджаная ў паўночным умераным поясе. Гэта звычайны арганізм для стаячых вод, дзе яго можна знайсці з ранняй вясны да позняй восені. Часцей за ўсё сустракаецца прымацаванай да сцеблаў водных раслін і на ніжнім баку лісця, напрыклад раскі.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Калі гідру падражніць, яна сцягваецца ў невялікую зялёную кроплю, якую лёгка выпусціць з-пад увагі. Калі акуратна сабраную з сажалкі ваду пакінуць стаяць у слоіку, то часта *H. viridissima* паказваецца праз некалькі хвілін. У няволі гідра зялёная мае тэндэнцыю рухацца да святла.

* 
*

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779366706 |
**Гідрааэрамеха́ніка** (ад *гідра…* + *аэрамеханіка*) — раздзел механікі, які вывучае законы руху і раўнавагі вадкасцей і газаў, а таксама іх узаемадзеянне паміж сабой і з межавымі паверхнямі цвёрдых цел.
Вадкасці і газы разглядаюцца як суцэльнае асяроддзе (без уліку малекулярнай будовы).

Падзяляецца на тэарэтычную і эксперыментальную; уключае гідрамеханіку, аэрамеханіку, газавую дынаміку, пытанні абгрунтавання эксперыментаў і выкарыстання іх вынікаў разглядаюцца ў тэорыі падобнасці і ў мадэліраванні.

Вынікі даследаванняў па гідрааэрамеханіцы выкарыстоўваюцца ў ракетна-касмічнай, авіяцыйнай і іншай тэхніцы, пры будаўніцтве суднаў, турбін, гідратэхнічных збудаванняў і іншага.

Станаўленне гідрааэрамеханікі як навукі звязана з працамі Л. Эйлера (атрымаў ураўненні руху ідэальнай вадкасці і ўраўненне неразрыўнасці) і Д. Бернулі (устанавіў суадносіны паміж ціскам вадкасці і яе кінетычнай энергіяй; гл. ураўненне Бернулі).
У работах Ж. Лагранжа, А. Кашы, Г. Кірхгофа, Г. Гельмгольца, Дж. Стокса, М. Я. Жукоўскага, С. А. Чаплыгіна і іншых распрацаваны аналітычныя метады даследаванняў безвіхравых і віхравых цячэнняў ідэальнай вадкасці, руху цел у вадкасцях і газах і іншае.
Асноўнае дасягненне гідрааэрадынамікі 19 ст. — пераход да даследаванняў руху рэальнай (вязкай) вадкасці, які падпарадкоўваецца ўраўненням Наўе—Стокса;
нямецкі вучоны Л. Прандтль распрацаваў тэорыю пагранічнага слоя (1904).

Тэарэтычныя метады гідрааэрамеханікі грунтуюцца на дакладных (ці прыбліжаных) ураўненнях, якія апісваюць цячэнне вадкасці (газу); выкарыстанне ЭВМ дазваляе рашаць складаныя сістэмы ўраўненняў з улікам многіх фактараў.

На Беларусі праблемы гідрааэрамеханікі распрацоўваюць у Інстытуце цепла- і масаабмену, Інстытуце фізікі НАН Беларусі, БДУ, БНТУ.

Літаратура
----------

* Гідрааэрамеханіка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. С. 222.
* Ландау Л. Д. Лифшиц Е. М. Теоретическая физика. Т. 6. Гидродинамика. 4 изд. М. 1988.
* Прандтль Л. Гидроаэромеханика: Пер. с нем. М. 1949.
* Седов Л. И. Механика сплошной среды. Т. 1—2. 4 изд. М. 1983—84.

Спасылкі
--------

* *Гидроаэромеханика* — артыкул з Фізічнай энцыклапедыі
**Алькеніцкая канфедэрацыя** — канфедэрацыя шляхты ваяводств і паветаў Вялікага Княства Літоўскага сабраная на з’ездзе паспалітага рушэння 10 лістапада 1700 года ў мястэчку Алькенікі (цяпер Валькінінкай у Літве) супраць ружанскай лініі магнацкага роду Сапегаў.

Антысапегаўская кааліцыя выкарыстала сітуацыю, у якой апынулася Рэч Паспалітая перад пачаткам Паўночнай вайны 1700—1721 гадоў. Выкарыстаўшы універсал Аўгуста Моцнага ад 1 ліпеня 1700 года, які склікаў шляхту для абароны паўночных межаў Вялікага Княства Літоўскага (фактычна, на вайну са Швецыяй), рэспубліканцы пачалі абвінавачваць Сапегаў у незаконнай вярбоўцы харугваў. 15 кастрычніка 1700 года паспалітае рушэнне ўсходніх (беларускіх) паветаў на чале з троцкім кашталянам М. К. Коцелам пры спробе захопу Ашмянаў пацярпела паражэнне ад вялікага падскарбія Б. П. Сапегі і адступіла да Ліпнішак, дзе ў канцы кастрычніка сабралася ашмянскае, віцебскае, аршанскае, пінскае і мсціслаўскае рушэнне. На пачатку лістапада да іх далучылася лідская, троцкая, слонімская, ваўкавыская, менская, полацкая шляхта, часткова браслаўская, упіцкая і гарадзенская. Частку сіл склалі прыватныя харугвы Вішнявецкіх (валашскія, казацкія, драгунскія, пешыя, усяго да 2 тыс. чал.), Радзівілаў (2 панцырныя, 1 татарская харугвы) і інш. магнатаў.

Генеральным палкоўнікам ваяводств і паветаў ВКЛ быў абраны Міхал Сервацы Вішнявецкі, які на чале войск канфедэратаў разграміў прыхільнікаў Сапегаў 18 лістапада 1700 года ў бітве пры Алькеніках. На з’езд 20 — 24 лістапада 1700 года ў Алькеніках пад дырэкцыяй мсціслаўскага ваяводы Міхала Сясіцкага была прынята Алькеніцкая пастанова. У адпаведнасці з ёю было арганізавана новае войска Вялікага Княства Літоўскага (7900 чал.), на ўтрыманне якога прызначаўся шэраг падаткаў і пабор з «нойбургскіх уладанняў» у памеры 300 тыс. злотых штогод. Войска на 2 гады перадавалася пад камандаванне генеральнага палкоўніка Міхала Сервацыя Вішнявецкага, улада над ім вялікага гетмана К. Я. Сапегі і польнага гетмана Я. Б. Слушкі касавалася. Збор мытных паступленняў на 2 гады перадаваўся ў арэнду троцкаму кашталяну М. К. Коцелу і жмудскаму старасту Р. А. Агінскаму. «Нойбургскія ўладанні» перадаваліся пад апеку К. С. Радзівіла, які абавязваўся не спрабаваць іх выкупіць.

Літаратура
----------

* Narbutt J. Dzieje wewnętrzne narodu litewskiego z czasów Jana Sobieskigo i Augusta II, królów panujących w Polsce. T. 2. — Wilno, 1842. — S. 72—97.
**Патрыярх Данііл**  (нар. 22 ліпеня 1951, Румынія) — мiтрапалiт Малдовы i Букавiны Данiiл, галавы Румынскай Праваслаўнай Царквы.

Біяграфія
---------

У 1970—1974 гадах вучыўся ў Багаслоўскiм iнстытуте ў Сібіу, пасля быў накiраваны на Тэалагiчны факультэт Страсбургкага унiверсiтэта, а потым на Тэалагiчны факультэт у швейцарскiм горадзе Фрыбург.

У 1979 годзе ён атрымаў званне доктара тэалогii Страсбургкага унiверсiтэта, а ў 1980 годзе аналагiчнае званне ў Бухарэсцкiм унiверсiтэте. У 1980—1988 гадах выкладаў у Экуменiчным iнстытуте горада Боссе (Швейцарыя), намеснiкам дырэктара якога ён быў з 1986 да 1988 года. У перыяд з 1988 да 1990 гадоў служыў у якасцi раднiка Патрыярха Румынскай Праваслаўнай Царквы па пытаннях экуменiзма.
4 сакавiка 1990 года стаў вiкарным епiскапам Тiмiшаара, а праз хуткi час быў назначаны архiепiскапам Ясскiм, мiтрапалiтам Малдовы i Букавiны. З 1992 года выкладае тэалогiю на Багаслоўскiм факультэте унiверсiтэта г. Ясы.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Абраны новы галава Румынскай Праваслаўнай Царквы

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNC: a11650138 · BNF: 12088809b · GND: 12339614X · ISNI: 0000 0003 7442 1265 · LCCN: no2012020683 · NKC: jo2014838671 · NTA: 072810033 · NUKAT: n2010075068 · LIBRIS: 361799 · SUDOC: 126500142 · VIAF: 45207624 |

 |

| Прадстаяцелі Праваслаўных Цэркваў |
| --- |
| 
* Варфаламей I
* Феадор II
* Іаан X
* Феафіл III
* Кірыл
* Ілья II
* Парфірый
* Данііл
* Неафіт
* Хрызастом II
* Еранім II
* Анастасій
* Сава
* Расціслаў
* Ціхан
* Епіфаній

 |
Схема плавання экспедыцыі 1913 г.
**Гідраграфічная экспедыцыя Паўночнага Ледавітага акіяна** (1910—1915) была арганізавана дзеля распрацоўкі і засваення Паўночнага марскога шляху. У яе складзе было два ледакольныя параходы — «Вайгач» і «Таймыр». Кіраваў экспедыцыяй Барыс Андрэевіч Вількіцкі. Экспедыцыя прасоўвалася паўночнай акваторыяй з усходу на захад. Гэтая экспедыцыя выканала апісанне паўночнага ўзбярэжжа Усходняй Сібіры і многіх астравоў, сабрала вялікую колькасць дадзеных пра плыні, лёдавое становішча, клімат і магнітныя з'явы.

Гідраграфічная экспедыцыя Паўночнага Ледавітага акіяна ў 1913 годзе адкрыла Зямлю Імператара Мікалая II (цяпер Паўночная Зямля), што стала апошнім значным геаграфічным адкрыццём на зямным шары. План экспедыцыі быў распрацаваны пры актыўным удзеле А. В. Калчака і Ф. А. Мацісана. Штат экспедыцыі быў укамплектаваны баявымі маракамі. Зборы біялагічных і геалагічных калекцый ужыццяўлялі ваенныя лекары Л. М. Старакадамскі (на «Таймыры») і Э. Е. Арнольд (на «Вайгачы»).

Спасылкі
--------

* 1910-1915: Гидрографическая экспедиция СЛО

| ⛭✯ ✰ Аляксандр Калчак |
| --- |
| *Руска-японская вайна  ·  Першая сусветная вайна  ·  Лютаўская рэвалюцыя  ·  Кастрычніцкая рэвалюцыя  ·  Грамадзянская вайна  ·  Белы рух*  |
| Навуковая праца | Руская палярная экспедыцыя  ·  Палярная экспедыцыя А. В. Калчака  ·  Гідраграфічная экспедыцыя Паўночнага Ледавітага акіяна |  |
| Ваенная і дзяржаватворчая кар'ера | Чарнаморская дэлегацыя  ·  Прыход да ўлады  ·  Вярхоўны кіраўнік  ·  Расійскі ўрад  ·  Расійская дзяржава  ·  Руская армія  ·  Усходні фронт Рускай арміі (Пермская аперацыя  ·  Вясновае наступленне Рускай арміі  ·  Вялікі Сібірскі Ледзяны паход)  ·  Белы тэрор  ·  Гібель |
| Сям'я | Васіль Іванавіч (бацька)  ·  Соф'я Фёдараўна (жонка)  ·  Ганна Васільеўна Цімірова (грамадзянская жонка) |
| Памяць | Помнік у Іркуцку  ·  Востраў Калчака  ·  Arctoseius koltschaki |
**Альмадэн** (ісп.: Almadén) — горад і муніцыпалітэт у Іспаніі, уваходзіць у правінцыю Сьюдад-Рэаль, у складзе аўтаномнай супольнасці Кастылія — Ла-Манча. Муніцыпалітэт знаходзіцца ў складзе раёна (камаркі) Валье-дэ-Алькудыя. Займае плошчу 240 км². Насельніцтва — 6175 чалавек (на 2010 год).

Са спрадвечных часоў Альмадэн служыў (і застаецца) сусветным цэнтрам вытворчасці ртуці (радовішча Альмадэн). Назапашаная за шмат стагоддзяў прамысловая інфраструктура ўнесена ЮНЕСКА ў спіс Сусветнай спадчыны (разам з аналагічнымі збудаваннямі ў славенскай Ідрыі).

У 2011 годзе стартаваў 7-ы этап шматдзённай велагонкі Вуэльта.

Зноскі
------

1. ↑  Relación de Municipios y sus Códigos por Provincias — National Statistics Institute, 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q84054356'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q845937'></a>
2. ↑  *National Statistics Institute* Municipal Register of Spain of 2022 — 2022. — Т. 90. — С. 1,235.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q111983091'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q845937'></a>
Гідраксільная група ў спіртах (R — вуглевадародны радыкал)
**Гідраксільная група** (*гідраксіл*) — функцыянальная група OH арганічных і неарганічных злучэнняў, у якой атамы вадароду і кіслароду звязаны кавалентнай сувяззю. У арганічнай хіміі носіць таксама назву «*спіртавой групы*». 

Атам кіслароду абумаўляе палярызацыю малекулы спіртоў. Адносная рухомасць атама вадароду прыводзіць да таго, што ніжэйшыя спірты ўступаюць у рэакцыі замяшчэння са шчолачнымі металамі. У неарганічнай хіміі ўваходзяць у склад асноў, у тым ліку, шчолачаў.

Гл. таксама
-----------

* Спірты

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4160994-3 · LCCN: sh90004255 · Microsoft: 2778971775, 2910590675 |
**Ру́днаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хойніцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Руднае.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Хойніцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Дварышчанскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**«La Mariée»** (бел.: Нявеста) — карціна Марка Шагала, напісаная ў 1950 годзе, якая захоўваецца ў прыватнай калекцыі ў Японіі.

Апісанне
--------

На карцінах Шагала часта з'яўляюцца маладыя жанчыны ці пары, у гэтай карціне акцэнт робіцца на маладую жанчыну ў квазівясельным ўборы з букетам кветак. Яна прадстаўлена гледачу адважным і прыкметным чынам, як быццам глядач з'яўляецца тым, хто хоча ажаніцца з ёю.

### Колеры

Другой асаблівасцю «La Mariée» у параўнанні з большасцю іншых карцін Шагала з'яўляецца выбар колеру. Маладая жанчына апранутая ў чырвоную сукенку з цнатліва белым пакрывалам, накінутым на галаву, у той час як фон ўяўляе сабой сумесь са свежых і пяшчотных блакітнага і шэрага. Гэты эфект дазваляе вобразу жанчыны выдзеліцца з палатна і сапраўды прыцягвае ўвагу.

### Вяселле

Тэма вяселля з'яўляецца яшчэ адной важнай тэмай карціны, і гэта таксама ўключае ў сябе адзін з любімых элементаў еўрапейскіх мастакоў ХХ стагоддзя, жывёлы граюць на музычных інструментах, асаблівасць, якая таксама сустракаецца ў іншых карцінах Шагала. Існуе чалавек, які вісіць над галавой нявесты, які, мабыць, з'яўляецца гарантам, што покрыва ідэальна падыходзіць для яе. Царква стаіць на заднім плане, амаль як спозненая думка.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *La Mariée*, Marc Chagall **(нявызн.)**.  ChagallPaintings.org. Праверана 29 снежня 2012.