recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Глікаліпіды
**Глікаліпіды** — складаныя ліпіды, якія ўтвараюцца ў выніку злучэння ліпідаў з вугляводамі. У малекулах глікаліпідаў ёсць палярныя «галовы» (вуглявод) і непалярныя «хвасты» (рэшткі тлустых кіслот). Дзякуючы гэтаму глікаліпіды (разам з фасфаліпідаамі) уваходзяць у склад клетачных мембран.

Глікаліпіды шырока прадстаўлены ў тканках, асабліва ў нервовай тканцы у прыватнасці ў тканцы мозгу. Яны лакалізаваны пераважна на вонкавай паверхні плазматычнай мембраны, дзе іх вугляводныя кампаненты ўваходзяць у лік іншых вугляводаў клетачнай паверхні.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 22222904 · NDL: 00573362 |
**Энтамалагічны падхватнік** — адмысловая разнавіднасць падхватніка, якая ўжываецца для лоўлі насякомых.

Энтамалагічны падхватнік Уладзіміра Набокава.
 «Лавец матылькоў» (*Der Schmetterlingsjäger*) — карціна 1840 года (Карл Шпіцвег, 1808—1885).

Агульная характарыстыка
-----------------------

Існуе даволі шмат розных канструкцый энтамалагічных падхватнікаў. Усе іх можна падзяліць на два асноўных тыпы:

* складаныя падхватнікі, здымныя
* падхватнікі простыя, не складаныя, не здымныя з ручкі.

Усе падхватнікі складаюцца з абруча, злучанага з ручкай і мяшка. Абруч часцей за ўсе мае форму круга. Дыяметр абруча можа вар'іраваць у шырокіх межах ад 20 см (для лоўлі дробных матылькоў) да 80-100 см (для лоўлі буйных трапічных насякомых). Даўжыня ручкі таксама можа быць рознай ад 0,5 да 1-1,5 м. Максімальная даўжыня ручкі падхватніка можа дасягаць 8 — 10 метраў пры лоўлі матылькоў, якія жывуць у кронах лясных дрэў. Найбольшай папулярнасцю карыстаюцца тэлескапічныя складаныя ручкі, даўжыню якіх можна рэгуляваць па неабходнасці.

Прамысловыя падхватнікі, як правіла, вырабляюцца з палегчаных сплаваў, дзюралюмінія, тытана, шкловалакна, вугляпластыка, што забяспечвае іх трываласць і малую вагу. Звычайна яны маюць тэлескапічныя ручкі даўжыней ад 50 см да 1,5 м. Мяшкі такіх падхватнікаў вырабляюцца з тонкай сеткі з сінтэтычных матэрыялаў. Глыбіня мяшка складае 60-90 см. Абручы такіх сачкоў таксама часта вырабляюцца складанымі.

У Расіі і ў іншых краінах некаторыя энтамолагі карыстаюцца самаробнымі энтамалагічнымі падхватнікамі. На тэрыторыі краін СНД для гэтых мэтаў часта перарабляюцца рыбалоўныя падхватнікі.

Адпаведна асноўным прыемам лоўлі, вылучаюць тры тыпы энтамалагічных сачкоў:

* Падхватнік для лоўлі ў паветры. Прызначаны для лоўлі матылькоў, перапончатакрылых, двухкрылых, стракоз і іншых насякомых, у асноўным — на ляту. Такі падхватнік легкі, з далікатным мяшком.
* Падхватнік для «кашэння». Выкарыстоўваецца для лоўлі насякомых, якія сядзяць на травяністай расліннасці метадам «кашэння» (узмахамі праводзяць падхватнікам па траве або кустах справа налева і назад. Пасля некалькіх узмахаў вырабляецца агляд падхватніка і выманне з мяшка насякомых, якія трапілі туды).
* Падхватнік для лоўлі ў вадзе.
	+ ПадхватнікПадхватнік
	+ ПадхватнікПадхватнік

Зноскі
------

1. ↑  Плавильщиков Н. Н. Кузнецов Н. В. «Собирание и изготовление зоологических коллекций» Из-во Госкультпросветиздат. Москва. 1952

Літаратура
----------

* *Райков Б. Е. Римский-Корсаков М. Н.* Зоологические экскурсии. — 7-е изд. — м: Топикал, 1994. — С. 640. — 30 000 экз.
**Універсітэт Паўночнай Джорджыі** (англ.: University of North Georgia) — вышэйшая навучальная ўстанова ў ЗША са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў штаце Джорджыя.

Гэта дзяржаўная ваенная ВНУ з некалькімі кампусамі ў Джорджыі. Ён з’яўляецца часткай універсітэцкай сістэмы штата. Універсітэт быў заснаваны 8 студзеня 2013 года шляхам зліцця каледжа і дзяржаўнага ўніверсітэта Паўночнай Джорджыі (заснаваны ў 1873 годзе) і дзяржаўнага каледжа Гейнсвіля (заснаваны ў 1964 годзе). Кампусы размяшчаюцца ў гарадах Далонега, Оквуд, Уоткінсвіл, Блу-Рыдж і Камінг.

Універсітэт з’яўляецца шостым па велічыні дзяржаўным універсітэтам штата Джорджыя, у якім навучаецца амаль 20 000 студэнтаў. У ім ёсць пяць каледжаў, якія ў сукупнасці прапануюць больш за сто праграм бакалаўрыята і малодшага спецыяліста, а таксама трынаццаць праграм магістратуры і адну доктарскую. Універсітэт з’яўляецца адной з шасці ваенных ВНУ ЗША.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Джорджыя

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўніверсітэта

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 0530 2673 · Microsoft: 924760719 · VIAF: 6703155566467013380003 |
**Глікапратэіны** — складаныя бялкі, у якіх бялковая (пептыдная) частка малекулы кавалентна злучаная з адной або некалькімі групамі гетэраалігацукрыдаў. Акрамя глікапратэіна існуюць таксама пратэагліканы і гліказамінагліканы.

Монацукрыды, звязаныя з канкрэтным бялком, могуць быць рознымі: гэта можа быць глюкоза, фукоза, маноза, глюказамін, галактозамін, ксілоза, сіялавая кіслата, галактоза і інш.

Тыя ці іншыя монацукрыды, звязаныя з бялком, змяняюць біяхімічныя і імуналагічныя ўласцівасці бялку, яго прасторавую канфігурацыю і інш. Важным прыватным выпадкам з’яўляецца звязванне бялкоў з сіялавай кіслатой, якое прыводзіць да фарміравання сіялаглікапратэінаў. У тыповых выпадках менавіта звязванне з сіялавай кіслатой прадвызначае павелічэнне T1/2 бялку ў плазме крыві.

Гл. таксама
-----------

* Амілоід
* Муцыны
* P-глікапратэін

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11981776x · GND: 4071905-4 · LCCN: sh85055403 · Microsoft: 108625454 · NDL: 00573418 · NKC: ph318926 |

 |
**Іржа яблыні** — грыбковае захворванне  (польск.) (бел. яблыні. Яно адносіцца да групы захворванняў, званых іржамі  (польск.) (бел. і выклікаецца відам *Gymnosporangium juniperi-virginianae*.

Апісанне
--------

Захворванне праяўляецца звычайна ў другой палове лета.

На лісці, маладых парастках, зрэдку на пладах развіваецца эцыдыяльнае споранашэнне ў выглядзе жаўтаватых з чорнымі крапінкамі плям. Асноўная расліна-гаспадар — ядловец, на ім паразіт зімуе міцэліем.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Іржа раслін // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.. — С. 417
**Іржа грушы** — грыбковае захворванне  (польск.) (бел. грушы, таксама вядомае як іржа грушы і ядлоўца, якое адносіцца да групы захворванняў, званых іржамі  (польск.) (бел. і выклікаецца гімнаспарангій казацкаядлоўцавы (*Gymnosporangium sabinae*).

Узнікненне і шкоднасць
----------------------

З часам захворванне становіцца ўсё больш распаўсюджаным, галоўным чынам у хатніх садах і надзелах. Магчыма, гэта звязана з тым, што другім гаспадаром грыбка з’яўляецца *Juniperus sabina*, які часта вырошчваецца ў хатніх пасадках як дэкаратыўная расліна. Хвароба рэдка сустракаецца на плантацыях груш і мае мала эканамічнага значэння.

Сімптомы
--------

Вясной на верхнім баку лісця грушы з’яўляюцца ярка-аранжавыя альбо чырванаватыя плямы з чорнымі плямамі. Гэта спермагоніі  (польск.) (бел. грыба. З часам плямы цямнеюць, і на ніжнім баку ліста пад плямамі з канічнымі эцыдыямі  (польск.) (бел. з’яўляюцца прыпухласці дыяметрам да 1 мм і вышынёй да 3 мм. Эцыі звычайна ўтвараюць скапленні, часта ў выглядзе кольцаў. Спелыя эцыдыі трэскаюцца падоўжна і з іх выходзяць эцыяспоры  (польск.) (бел.. Умовай іх далейшага развіцця з’яўляецца тое, што яны трапляюць на лісце ядлоўца, які з’яўляецца прамежкавым гаспадаром. Увесну, на другі год пасля каланізацыі ядлоўца, на ім утвараецца жоўтая тэлія  (польск.) (бел.. У іх утвараюцца тэліяспоры  (польск.) (бел. якія пасля выхаду з тэліі прарастаюць, утвараючы базідыі. Базідыяспоры, якія ўтвараюцца на базідыях, якія перадаюцца ветрам, паражаюць дрэвы груш.

Сімптомы іржы грушы з’яўляюцца значна радзей, чым на лісці, таксама на хвосціках, парастках і пладах у выглядзе прыпаднятых і цвёрдых аранжавых плям. Заражаныя плады звычайна падаюць на зямлю, а тыя, што застаюцца на дрэве, не прыдатныя да ўжывання.

Галерэя
-------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Плямы на лісці | Ацёк на ніжнім баку ліста пад плямамі | Эцыдыі на прыпухласці |  Этыялагічныя прыкметы на ядлоўцы |

Меры аховы
----------

Прадухіліць хваробу можна, выдаліўшы кусты *Juniperus sabina* альбо замяніўшы іх іншымі відамі ядлоўца. Аднак гэта не заўсёды эфектыўна — споры гэтага паразіта могуць пераносіцца ветрам да некалькіх сотняў метраў. Больш эфектыўны метад — выкарыстанне для пасадкі сартоў груш, устойлівых альбо не вельмі адчувальных да іржы грушы.

З хваробай эфектыўна змагаюцца фунгіцыды.

Зноскі
------

1. 1 2  poradnikogrodniczy.pl **(нявызн.)**.
2. ↑  *Grabowski Marek.* Choroby drzew owocowych. — Kraków, 1999. — ISBN 83-85982-28-0.
**Універсітэт Рэспублікі** (ісп.: Universidad de la República) — найстарэйшы дзяржаўны ўніверсітэт Уругвая, заснаваны ў 1849 годзе.

Гісторыя
--------

Упершыню спроба заснаваць універсітэт у Уругваі была зроблена 11 чэрвеня 1833 года, калі па ініцыятыве вучонага і сенатара Дамаса Антоніа Ларан'яга быў прыняты закон аб заснаванні ўніверсітэта. Прадугледжвалася стварэнне дзевяці факультэтаў. Да 1836 года былі сфарміраваны факультэты латыні, філасофіі, матэматыкі, багаслоўя і права.

27 мая 1838 года прэзідэнт Уругвая Мануэль Арыбэ падпісаў указ аб утварэнні Вялікага Рэспубліканскага ўніверсітэта. Указ не меў прыкметных наступстваў з-за агульнай палітычнай нестабільнасці ў Уругваі на той час.

Структура
---------

На сённяшні дзень у складзе ўніверсітэта дзейнічаюць наступныя факультэты:

* Факультэт аграноміі
* Факультэт архітэктуры
* Факультэт хіміі
* Факультэт эканамічных навук
* Факультэт інжынернай справы
* Факультэт педагагічных навук
* Факультэт юрыспрудэнцыі
* Факультэт медыцыны
* Факультэт сястрынскай справы
* Факультэт стаматалогіі
* Факультэт псіхалогіі
* Факультэт прыродазнаўчых навук
* Факультэт грамадскіх навук
* Факультэт ветэрынарнай медыцыны

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  IV Censo de Estudiantes Universitarios, Universidad de la República (UdelaR)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Універсітэт Рэспублікі (Уругвай)
* Афіцыйны сайт (ісп.)
**Будынак абласнога аграпрамысловага комплексу** — будынак у Гродне, размешчаны па вуліцы Лермантава, 2, на рагу з вуліцай Максіма Горкага і Віленскім завулкам. Пабудаваны ў 1985 годзе (архітэктары М. Жучко, Н. Чуйко, Н. Скачкова, Л. Баланюк пры ўдзеле А. Тараненкі, Л. Кордаш).

Архітэктура
-----------

Аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя будынка, вырашаная ў плане П-падобна, складаецца з цэнтральнага цаглянага 7-павярховага корпуса, арыентаванага галоўным фасадам на вул. Лермантава, і 2-павярховых бакавых крылаў, якія ўтвараюць унутраны дворык. Асіметрычную кампазіцыю ўраўнаважваюць фланкуючыя элементы — аб’ём тарцовай лесвічнай клеткі з аднаго боку, вертыкальны пілон і казырок галоўнага уваходу — з іншага. Два ніжнія паверхі трактаваны ў абагульненых формах як падножжа будынка. Для аздаблення выкарыстаны граніт, дэкаратыўная тынкоўка, керамічная плітка. У крылах размешчаны сталовая, канферэнц-зала, ЭВМ.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
2. 1 2 3 4  Агропромышленный комплекс областной // Гродно: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1989. — 440 с. ISBN 5-85700-015-7

Літаратура
----------

* Агропромышленный комплекс областной // Гродно: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1989. — 440 с. ISBN 5-85700-015-7
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Глінка.
**Іржы Глінка** (чэшск.: Jiří Hlinka; нар. 1944, Прага) — нарвежскі музычны педагог чэшскага паходжання.

Біяграфія
---------

Скончыў Пражскую акадэмію музыкі, вучань Францішка Раўха і Іозефа Паленічэка. З 1966 года пачаў канцэртную дзейнасць, аднак ужо праз тры гады па медыцынскіх паказаннях быў вымушаны моцна абмежаваць сваю выканальніцкую актыўнасць і з тых часоў амаль не выступае і запісваецца даволі рэдка. Разам з гэтым, за сорак гадоў ён зрабіў шэраг запісаў камернай музыкі Іозефа Гайдна, Ферэнца Ліста, Пятра Чайкоўскага, Леаша Яначакі, Сяргея Пракоф’ева, Эрыка Саці. Аднак з 1970 года асноўнай працай Глінкі стала выкладанне. З 1972 года ён жыве і працуе ў Нарвегіі, у 1982 годзе прыняў нарвежскае грамадзянства. Усе гэтыя гады Глінка выкладае ў Музычнай акадэміі імя Грыга ў Бергене, дзе сярод яго вучняў быў, у прыватнасці, Лейф Овэ Андснес.

У 2004 годзе быў узнагароджаны Залатым каралеўскі медалём за заслугі — восьмай па значнасці дзяржаўнай узнагародай Нарвегіі. У 2007 годзе атрымаў прэмію «Gratias agit» за заслугі ў прадстаўніцтве чэшскай культуры за мяжой.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 5 мая 2008. (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz · Rate Your Music |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 5597 1585 · NKC: mzk2002140166 · NUKAT: n2015138854 · VIAF: 84519838 |
**Вялікі панядзелак**, першы дзень Пакутнага тыдня, які наступае адразу пасля свята Увахода Гасподня ў Іерусалім.

У гэты дзень успамінаецца старазапаветны патрыярх Іосіф, прададзены братамі ў Егіпет, як правобраз пакутуючага Ісуса Хрыста, а таксама евангельскае апавяданне аб праклёне Ісусам бясплоднай смакоўніцы, якая сімвалізуе душу, не што прыносіць духоўнага плёну — праўдзівага пакаяння, веры, малітвы і добрых спраў.

Утраня Вялікага панядзелку служыцца звычайна ўвечар у нядзелю. У праваслаўнай царкве ў панядзелак служыцца літургія папярэднеасвячоных дароў, на якой чытаецца Евангелле аб другім прышэсці, апавяданне аб бесплоднай смакоўніцы, прытчы аб двух братах і злых вінаградарах, і не чытаецца Апостал. Пачынаецца чытанне псалтыры, якая павінна быць прачытана поўнасцю, акрамя 17-й кафізмы, за першыя тры дні Пакутнага тыдню. У канцы літургіі чытаецца асаблівы отпуст «Грядый Господь на вольную страсть нашего ради спасения, Христос, истинный Бог наш, молитвами Пречистыя Своея Матере, святых славных и всехвальных апостол, святых праведных Богоотец Иоакима и Анны и всех святых…».

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вялікі панядзелак

| Страстны тыдзень |
| --- |
| 
Вялікі панядзелак · 
Вялікі аўторак · 
Вялікая серада · 
Вялікі чацвер · 
Вялікая пятніца · 
Вялікая субота
 |


| ⛭Вялікдзень |
| --- |
| Хрысціянства | Тлусты чацвер • Папяльцовая серада • Вербная нядзеля • Страсны тыдзень (Вялікі панядзелак • Вялікі аўторак • Вялікая серада • Вялікі чацвер • Вялікая пятніца • Вялікая субота • Велікодная нядзеля) • Велікодны панядзелак • Пасхальны Трыдуўм • Велікодныя набажэнствы • Эмаўс • Божае Ягня • Пасха • Крыжовы шлях • Вялікі пост • Тайная вячэра • Рэзурэкцыя • Уваскрасенне • Літургія Мукі Пана • Плач Ераміі • Страсці Хрыстовыя • Oremus et pro perfidis Judaeis | Adoracja Dziecięcia - Fra Angelico |
| Фальклорныясімвалы | Заяц • Кураня • Баран • Артас |
| Традыцыі | Тлусты аўторак • Пахаванне журу і селядца • Велікодная кавалькада • Біткі |
| Атрыбуты | Пісанка • Велiкодныя пальмы • Куліч • Святочная паштоўка |
Германская карона вялікага герцага
**Вялікі герцаг** — тытул самастойных манархаў, якія стаяць, паводле міжнароднага права, паміж каралямі і герцагамі; ім прысвоены тытул «Каралеўская Высокасць».

Герцаг Фларэнцыі, Козіма I дэ Медычы, быў першым кіраўніком, якому ў 1569 годзе быў падараваны гэты тытул Папам Піем V; ён доўга не мог дамагчыся прызнання яго з боку імператара, і яно адбылося толькі тады, калі сын і пераемнік Козіма, Францыск, у 1575 годзе ажаніўся з сястрой імператара Максіміліяна II. Тытул «Каралеўскую Высокасць» быў далучаны да тытула вялікага герцага ў 1699 годзе і перайшоў ад Фларэнцыі на Таскану.

Напалеон I стварыў новага вялікага герцага, калі дараваў у 1806 годзе Мюрату герцагства Бергскае, пасля чаго і ўладарныя князі Гесэн-Дармштацкі, Бадэнскі і Вюрцбургскі (перш вялікі герцаг Тасканскі), далучыўшыся да Рэйнскага саюза, прынялі той жа тытул. У 1810 годзе і князь-прымас фон Дальберг (раней курфюрст Майнцкі) быў узведзены Напалеонам I у вялікага герцага Франкфурцкага.

На падставе пастаноў Венскага кангрэса, гэты тытул (акрамя выгнанай з Тасканы галіны Габсбургска-Латарынгскага дому) насілі кіраўнікі Бадэна, Гесэна, Люксембурга, Мекленбург-Шверына, Мекленбург-Стрэліца, Ольдэнбурга і Саксен-Веймара, а таксама, у ліку іншых тытулаў, кароль Прускі, як вялікі герцаг Ніжнерэйнскі і Пазнаньскі.

Пасля рэвалюцыі 1918 года ў Германіі адзіным вялікім герцагствам у свеце застаецца Люксембург.

Гл. таксама
-----------

* Вялікі князь

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вялікі герцаг

Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).
Антыкварый XVI стагоддзя завуць першым музеем на поўнач ад Альп
**Мюнхенская рэзідэнцыя** (ням.: Münchner Residenz) — комплекс збудаванняў у цэнтры Мюнхена, гістарычная рэзідэнцыя герцагаў, курфюрстаў і каралёў Баварыі з дынастыі Вітэльсбахаў.

Комплекс складаецца з будынкі ад Сярэднявечча да XIX стагоддзя. У іх знайшлі адлюстраванне ўсе мастацкія стылі і схільнасці гэтых гадоў — рэнесанс, барока, ракако, класіцызм. Рэзідэнцыя складаецца з 10 двароў, музей складаецца з 130 зал.

Падчас Другой сусветнай вайны палац значна пацярпеў (аднак значная частка ўнутранага убрання палаца была эвакуявана пасля першых бамбардзіровак) і быў рэканструяваны ў першыя дзесяцігоддзі пасля заканчэння вайны.

Сёння памяшканні палаца выкарыстоўваюцца для прыёмаў, канцэртаў, у іх размешчаны некалькі музеяў, Баварская акадэмія навук.

Гл. таксама
-----------

* Галерэя прыгажунь
* Хофбург — аналагічны палацавы комплекс у Вене

| Славутасці Мюнхена |
| --- |
|  | 
* Актобэрфэст
* Марыенплац
* Фраўэнкірхэ
* Англійскі сад
* Нямецкі музей
* Старая пінакатэка
* Новая пінакатэка
* Пінакатэка сучаснасці
* Ленбаххаўз
* Віктуаліенмаркт
* Фельдхернхале
* Статуя Баварыі
* Палац Німфенбург
* Рэзідэнцыя
* Нацыянальны тэатр
* Дом мастацтва
* Кёнігсплац
* Хофбройхаус
* Цырк Кронэ

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4210386-1 · ISNI: 0000 0001 1033 7799 · NUKAT: n2006052277 · VIAF: 128519786 |
**Вялі́кі ка́мень мацкі́йскі** — геалагічны помнік прыроды Беларусі. Размешчаны за 400 м на паўночны захад ад в. Мацкі Мядзельскага раёна Мінскай вобласці. Валун складзены з граніту сярэднезярністага з кварцава-палевашпатавымі жылкамі таўшчынёй да З—5 см. Даўжыня 3,9 м, шырыня 3 м, вышыня 1,1 м, у абводзе 10,1 м, аб'ём бачнай часткі 12,8 м³, маса каля 34 т. Прынесены ледавіком каля 15—20 тысяч гадоў назад са Скандынавіі. Ахоўны статус нададзены ў 1997 годзе.

Літаратура
----------

* Мацкійскі Вялікі камень. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Накхонсаван** — горад у цэнтральнай частцы Тайланда, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі. Знаходзіцца ў цэнтральнай частцы правінцыі, у месцы зліцця рэк Пінг і Нан, паблізу возера Барапхет, за 205 км на паўночны-паўночны захад ад сталіцы краіны Бангкока. Абсалютная вышыня — 42 метры над узроўнем мора. У Накхонсаване размешчаны прадпрыемствы па перапрацоўцы рысу, а таксама па вытворчасці лесаматэрыялаў і паперы. На навакольных палях вырошчваюць рыс, бабовыя культуры, кукурузу, бавоўну, джут і кунжут. Паведамленне Накхонсавана з іншымі гарадамі ажыццяўляецца з дапамогай чыгуначнага, рачнога (у горадзе размешчаны адзін з найважнейшых рачных партоў Тайланда) і аўтамабільнага транспарту.

Зноскі
------

1. ↑   — Department of Provincial Administration.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13012489'></a>
2. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15). — карта Тайланда
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вялікі камень.
**Вялікі камень з адзнакай** — валун у Беларусі, геалагічны помнік прыроды. Размешчаны за 200 м на паўднёвы захад ад в. Сякераўцы Ашмянскага раёна Гродзенскай вобласці. Граніт ружовы біятытавы, лейкакратавы дробназярністы. Па форме нагадвае вялікі прас. Даўжыня валуна складае 4,1 м, шырынёй 3,4 м, вышынёй над паверхняй зямлі 3,2 м, у абводзе 11,6 м, аб'ём 45 м³, маса каля 118 т. На заходнім баку высечаны чатырохканцовы крыж. Прынесены ледавіком каля 130—150 тысяч гадоў назад з Балтыйскага шчыта.

Чатырохканцовы крыж
Паводле сведчанняў мясцовага насельніцтва, падчас вайны 1812 года пад каменем быў закапаны скарб, які ў 1924—1925 гг. быў выняты невядомымі асобамі.

Літаратура
----------

* Вялікі камень з адзнакай. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вялікі камень з адзнакай
**Вялікі кулон**, **вялікі кулён** (*Numenius arquata*) — від птушак з сямейства бекасавых (*Scolopacidae*).

Апісанне
--------

Вялікі кулон дасягае велічыні ад 50 да 60 см і важыць ад 600 да 1000 г. Яго размах крылаў складае ад 80 да 100 см. Вялікія кулоны з’яўляюцца самымі буйнымі прадстаўнікамі атрада сеўцападобных і найбольш часта сустракаемы ў Еўропе кулон. Характэрнай рысай вялікага кулона з’яўляецца доўгая і выгнутая ўніз дзюба. Самкі, як правіла, крыху буйнейшая за самца, а яе дзюба яшчэ даўжэйшая і больш выгнутая. Акрамя гэтага, паміж імі знешніх адрозненняў не існуе. Афарбоўка вялікага кулона хутчэй сціплая, апярэнне вар’іруецца ад бэжава-карычневага да шэра-карычневага з рознымі палоскамі і ўкрапінамі. Крык вялікага кулона складаецца з доўгага, амаль сумнага гуку, што нагадвала «палі-ці».

Пашырэнне
---------

Вялікі кулон на паштовай марцы Беларусі
Арэал: Еўропа (акрамя поўдня і крайняй поўначы), шырокай паласой праз Азію да ўсходу Кітая (у Заходняй Еўропе толькі лакальна). У Беларусі спарадычна распаўсюджаны, рэдкі пералётны і транзітна мігрыруючы від.

Насяляе вялікія вільготныя тэрыторыі, вільготныя лугі, часцей за ўсё заліўныя, як натуральныя, так і штучныя (сельскагаспадарчыя), таксама стэпы (паблізу вільготных тэрыторый), дзюны, тарфянікі.

Пералётны, у заходняй частцы арэала — аселы. Месца зімовак: Заходняя Еўропа, басейн Міжземнага мора, Малая Азія, паўднёвае ўзбярэжжа Каспійскага мора, Паўднёвая Азія і ўсход Японіі, Малайскі архіпелаг і Барнеа, Аравійскі паўвостраў, узбярэжжы Афрыкі і Мадагаскар.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гняздуе на выступаючай з вады купіне травы альбо асакі (спарадычна на астраўках сярод балот). Высцілка гнязда з невялікай колькасці сухой травы або асок і некалькіх пёраў, дыяметр 15-24 см.

Яйцо *Numenius arquata*
Яйкі звычайна 4 (можа быць 2-6), грушападобныя, шэра-аліўкавыя, шэра-зеленаватыя альбо папяліста-жоўтыя. Плямы даволі вялікія: глыбокія — шэра-зеленаватыя, паверхневыя — аліўкава-карычневыя або чырванавата-карычневыя. Памеры: 66,5 х 46,5 мм.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

Спасылкі
--------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | Avibase · CMS · eBird · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4158253-6 |
**Вялікі ратны востраў** (сербск.: Велико ратно острво) — рачны востраў у Бялградзе, Сербія, пры зліцці рэк Сава і Дунай. Належыць да абшчыны Земун.

Вялікі ратны востраў мае прыкладна трохвугольную форму і займае плошчу 2,11 км². Рэльеф раўнінны, у значнай ступені багністы, часта затоплены ракой.

Расліннасць вострава тыпова балотная, тым ліку чарот і сітнік, аднак ёсць і дрэвы — таполя, ясень, бузіна, глог і нават некаторыя рэдкія іглічныя пароды.

Востраў атрымаў сваю назву з-за неаднаразовага выкарыстання ў ваенных мэтах. Падчас турэцкай аблогі 1521 туркі размясцілі на востраве сваю артылерыю для абстрэлу крапасных сцен. У 1806 годзе паўстанцы Карагеоргія менавіта адсюль пачалі атаку на горад. У 1915 годзе аўстра-венгерскія войскі выкарыстоўвалі востраў як плацдарм для штурму горада.

Гл. таксама
-----------

* Малы ратны востраў

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вялікі ратны востраў
* Путопис са Великог ратног острва (серб.)

Панарама Вялікага ратнага востраваПанарама Вялікага ратнага вострава
«**Вялікі кітайскі фаервол**» (англ.: Great Firewall of China, ад англ.: Great Wall of China — Вялікая кітайская сцяна) — мянушка сістэмы фільтравання змесціва сеціва ў КНР. Афіцыйная назва сістэмы — **Праект «Залаты шчыт»** (англ.: The Golden Shield Project, кіт. *jīndùn gōngchéng*). Праект уяўляе сабой сістэму сервераў на інтэрнэт-канале паміж карыстальнікамі і правайдарамі, якія фільтруюць інфармацыю.

Шэраг заходніх кампаній выконваюць патрабаванні кітайскіх улад па абмежаванні доступу да інфармацыі. Па звестках арганізацыі «Рэпарцёры без межаў», кітайская версія пошукавай сістэмы Yahoo! у выніках пошуку не паказвае вызначаную інфармацыю.

Сайт Вікіпедыі таксама неаднаразова блакаваўся на тэрыторыі КНР. На цяперашні момант Вікіпедыя часткова даступна ў Кітаі, але цалкам заблакаваная кітайская версія Вікіпедыі і некаторыя «адчувальныя» артыкулы англійскай Вікіпедыі. Нагода блакавання абумоўлена, у прыватнасці, апісаннем падзей на плошчы Цяньаньмень у Кітаі ў маі — чэрвені 1989 года.

Зноскі
------

1. ↑  АБСЕ не знайшла інтэрнэт-цэнзуры ў Расіі // The Epoch Times, 30 ліпеня 2007 Архівавана 16 красавіка 2012.
2. ↑  Lenta.ru «Кітай ізноў заблакаваў „Вікіпедыю"»

Спасылкі
--------

* Кітай настойвае на карысці цэнзуры ў Інтэрнеце Архівавана 2 чэрвеня 2015.
* Кітай узмацніў жорсткасць Інтэрнэт-цэнзуры Архівавана 9 чэрвеня 2009.
* Website Test behind the Great Firewall of China
* Кітайскі Інтэрнэт: як за каменнай сцяной
* Кітайцам заблакавалі вольны софт

| ⛭Кітай паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Кітай»**
 |
**Вялікі ордар**, *каласальны ордар* — ордарная дэкарацыя будынка, у якой калоны ці пілястры ахопліваюць 2 і больш паверхі, у адрозненне ад дэкарацыі, званай **малы ордар** або *папавярховы ордар*, у якім на кожным паверсе размешчаны свой рад калон. Вялікі ордар атрымаў распаўсюджванне ў архітэктуры позняга Адраджэння, моду на яго ўвёў Мікеланджэла, хоць ён эпізадычна ўжываўся і раней, з часоў Альберці.

|  |  |  |
| Пашкоў дом: прыклад вялікага ордара, у цэнтральнай частцы будынка калоны ўзвышаюцца на працягу 2 паверхаў |  | Калізей: прыклад малога ордара, кожнаму паверху адпавядае свой ярус калон, прычым розных (у адпаведнасці з ордарнай суперпазіцыяй |

Зноскі
------

1. ↑  Архітэктурны слоўнік Архівавана 12 сакавіка 2016.
**Сантэхнікі Белага дома** (англ.: White House Plumbers, альбо проста «сантэхнікі» ці «вадаправодчыкі» (*the Plumbers*)) — сакрэтная спецыяльная разведвальная група адміністрацыі прэзідэнта ЗША, створаная 24 ліпеня 1971 падчас прэзідэнцтва Рычарда Ніксана і прызначаная для барацьбы з «уцечкамі» сакрэтнай інфармацыі. Члены групы займаліся незаконнай дзейнасцю ў інтарэсах Камітэта па перавыбранню прэзідэнта, у тым ліку ажыццявілі пранікненне з узломам у памяшканне Нацыянальнага камітэта Дэмакратычнай партыі ЗША (Уотэргейт). Група мела сувязь з ЦРУ праз яе членаў Говарда Ханта і Джона Пэйслі. 

Першай аперацыяй групы стала выкраданне дакументацыі з офіса Л.Філдынга, які быў прыватным псіхіятрам ваеннага аналітыка Дэніэла Элсберга (Элсберг перадаў прэсе сакрэты сборнік Дакументы Пентагона, прысвечаны В'етнамскай вайне). Неўзабаве пасля гэтага група была перададзена ў выкарыстанне Камітэту па перавыбранню прэзідэнта.
Гарадская дума, Санкт-Пецярбург
**Будынак гарадской думы** - будынак на Неўскім праспекце Санкт-Пецярбурга, помнік архітэктуры федэральнага значэння. Вежа будынка з'яўляецца адной з дамінант Неўскага праспекта і часам разглядаецца асобна ад будынка. Часам будынак разглядаецца ў комплексе з «Сярэбранымі радамі», да якіх ён прымыкае.

Вежа гарадской думы, узведзеная ў пашырэнні Неўскага праспекта каля гасцінага двара, бачная са значных адлегласцяў і займае важнае месца ў ансамблі цэнтральнай магістралі горада. Вертыкаль вежы Гарадской думы, порцік Пярынай лініі і манументальна будынак гасцінага двара ствараюць архітэктурны акцэнт, які вызначае аблічча Неўскага праспекта ў яго цэнтральнай частцы.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Накцюрн (значэнні).
**Накцюрн** (ад фр.: nocturne *начны*) — першапачаткова цыкл рознахарактарных музычных п’ес пераважна для ансамбля струнных ці духавых інструментаў, прызначаны для выканання ў начны ці вячэрні час на вольным паветры. Блізкі да дывертысмента, серэнады, касацыі (В. А. Моцарт, І. Гайдн).

З 19 стагоддзя **накцюрнам** называюць інструментальную мініяцюру (пераважна для фартэпіяна) лірыка-сузіральнага характару з кантыленнай мелодыяй і акампанементам, які мерна пагойдваецца. Форма звычайна 3-часткавая з кантрастнай сярэдзінай, радзей ронда.

Стваральнік фартэпіянага накцюрна — Дж. Філд  (руск.) (бел..

Лепшыя ўзоры накцюрна належаць Ф. Шапену, які паглыбіў яго вобразна-эмацыянальны змест. Тып праграмнага накцюрна ёсць у Р. Шумана (цыкл «начных п’ес» ор.23) і Ф. Ліста («Мроі кахання»). Часам накцюрн уваходзіць у склад буйных інструментальных форм (7-я сімфонія Г. Малера, саната h moll Ф. Шапена), у сцэнічную музыку («Сон у летнюю ноч» Ф. Мендэльсона, «Дафніс і Хлоя» М. Равеля), у камерна-інструментальныя (2-і квартэт А. Барадзіна) і вакальныя творы (Дж. Расіні, Дж. Вердзі, М. Глінка, Б. Брытэн  (руск.) (бел.). Узоры накцюрна ў рускай класічнай музыцы стварылі П. Чайкоўскі, А. Скрабін.

Тэрмін *«накцюрн»* выкарыстаў К. Дэбюсі для назвы праграмнай сімфанічнай сюіты, П. Хіндэміт уключыў накцюрн у фартэпіяную сюіту «1922».

У беларускай музыцы накцюрны ёсць у П. Падкавырава, Я. Цікоцкага. Найчасцей беларускія кампазітары пішуць накцюрны для розных інструментальных складаў, уключаюць у цыклы рознахарактарных п’ес (М. Аладаў, А. Багатыроў, Л. Абеліёвіч, С. Картэс, Л. Шлег). У буйных інструментальных формах накцюрн трапляецца переаважна ў перепрацаваным выглядзе ў Л. Абеліёвіча, М. Аладава, Г. Вагнера (лірыка-філасофскія павольныя часткі сімфоній). Блізкія да накцюрна некаторыя лірычныя сцэны беларускіх балетаў («Мара», «Маленькі прынц» Я. Глебава).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · Новы · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4172080-5 · LCCN: gf2017026144 · NKC: ph321721 |
**Накідны мантаж** — сукупнасць сумешчаных аэраздымкаў пэўнай тэрыторыі, раскладзеных па шэрагах лётна-здымачных маршрутаў, сумешчаных з улікам падоўжнага і папярочнага перакрыццяў, якая дае фатаграфічны малюнак шырокай тэрыторыі. Фотаздымкі размяшчаюцца паслядоўным накладваннем іх адзін на аднаго перакрываючыміся часткамі. Накідны мантаж робіцца звычайна на фанеры ці на адмысловым фанерным мантажным экране, які мае выгляд выпуклага стала з нацягнутымі палоскамі гумы, якімі і прытрымваюцца здымкі. У шэрагу выпадках фатаграфіі могуць замацоўвацца скрэпкамі, кнопкамі, грузікамі і г. д.

Накідны мантаж мае мэтай вызначыць якасць залёту, г. зн. правільнасць пакрыцця зададзенай плошчы і вытрыманасць перакрыцця, адсутнасць лётна-здымачных парываў, прамалінейнасць маршрутаў, правільнасць усталёўкі камеры адносна кірункі маршруту (адсутнасць вугла скосу) і, нарэшце, фотаграфічная якасць матэрыялу.

Фатаграфія накіднога мантажа ў паменьшаным маштабе называецца рэпрадукцыя накіднога мантажа. Пры дэшыфраванні выкарыстоўваецца для вызначэнні меж даследуемай тэрыторыі і яе ландшафтнага аналізу і раянавання, для пошуку асобных кантактных адбіткаў неабходнай тэрыторыі, для вызначэння месца закладкі ключавых участкаў і маршрутаў даследвання.
**Леон Жыск’я (Гіша)** (фр. Léon Gischia; 8 чэрвеня 1903, Дакс — 29 мая 1991, Венецыя) — французскі мастак, ілюстратар і дэкаратар.

Жыццё і творчасць
-----------------

Будучы мастак вывучаў ва ўніверсітэце літаратуру, археалогію і гісторыю мастацтваў, у 1923 годзе прысвяціў сябе жывапісу. Сярод яго настаўнікаў — Атон Фрыез і Фернан Лежэ. У 1927 годзе Жыск’я з’ехаў у ЗША, дзе жыў 3 гады і цалкам спыніў маляванне. У 1937 годзе мастак вяртаецца ў Парыж, дзе сумесна з Ф. Лежэ і Ле Карбюзье працуе над дэкарацыямі павільёнаў для парыжскай Сусветнай выставы. У 1945 годзе Л. Жыск’я становіцца адным з заснавальнікаў мастацкага «Майскага салона». Да гэтага часу яго творчасці адносіцца, да прыкладу, палатно «Арлекін з мандалінай» (Лондан, калекцыя Эліята Блэйка). У пасляваенны перыяд уласцівым творчасці Л. Жыск’я з’яўляецца змешванне на яго карцінах фігурных і геаметрычна-абстрактных элементаў.

Лявон Жыск’я быў вядомы ў Парыжы таксама як паспяховы тэатральны мастак-афарміцель, стваральнік эскізаў для акцёрскіх касцюмаў.

Зноскі
------

1. ↑  Léon Gischia<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Leon Gischia // Internet Broadway Database — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q31964'></a>
3. ↑  *(unspecified title)* Праверана 5 лістапада 2019.
4. ↑  Library of Congress Authorities — Library of Congress. Праверана 20 лютага 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13219454'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q131454'></a>
5. ↑
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Леон.
**Леон** (ісп.: León або ісп.: Santiago de los Caballeros de León) — другі па велічыні горад Нікарагуа, пасля сталіцы Манагуа, адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Леон. У 2005 годзе насельніцтва дасягнула 145 тыс. жыхароў.

Гісторыя
--------

Горад быў заснаваны ў 1524 годзе канкістадорам Франсіска Эрнандэсам дэ Кордава прыкладна ў 20 мілях на ўсход ад сучаснага горада. Горад быў пакінуты ў 1610 годзе паводле невядомых прычын. Руіны закінутага горада вядомыя як «Леон-В'еха» і былі раскапаныя толькі ў 1960 годзе. У 2000 годзе Леон-В’еха быў абвешчаны аб’ектам Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Калі Нікарагуа выйшла са Злучаных правінцый Цэнтральнай Амерыкі ў 1839 годзе Леон стаў сталіцай новай дзяржавы. У 1858 годзе сталіца была перанесена ў Манагуа.

Прэзідэнт Анастасіа Самоса Гарсія быў смяротна паранены ў Леоне 21 верасня 1956 года. Страляў малады паэт Рыгаберта Лопес Перэс  (руск.) (бел..

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Германіі Гамбург, Германія
* Сцяг Вялікабрытаніі Оксфард, Вялікабрытанія
* Сцяг ЗША  Гетысбург, Пенсільванія, ЗША
* Сцяг ЗША  Нью-Хейвен, Канектыкут, ЗША
* Сцяг Нідэрландаў Утрэхт, Нідэрланды
* Сцяг Швецыі Лунд, Швецыя
* Сцяг Іспаніі Алікантэ, Іспанія
* Сцяг ЗША  Джэйнсвіл, Вісконсін, ЗША
* Сцяг Мексікі Леон, Мексіка

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Леон (Нікарагуа)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n81117602 · SUDOC: 06826528X · VIAF: 139567540 |
**Сун** (кіт. спр. 宋朝, піньінь *Sòng Cháo*, пал. *Сун Чао*) — дынастыя і імперыя ў Кітаі ў 10—13 стст.

Гісторыя
--------

Заснавальнік Сун, палкаводзец Чжао Куанінь захапіў у 960 г. ўладу і абвясціў сябе імператарам Тайцзу (960—976), чым скончыў перыяд смут пасля падзення дынастыі Тан. Яго пераемнік Тайцзун (976—997) канчаткова аб'яднаў Кітай пад уладай Сун.

Спыненне міжусобіц спрыяла хуткаму эканамічнаму ўздыму краіны, росквіту кітайскай сярэдневяковай культуры. Развівалася філасофія ў выглядзе неаканфуцыянства Чжу Сі.

Але імператары цярпелі няўдачы ў барацьбе з паўночнымі качэўнікамі — кіданямі, тангутамі (гл. Заходняе Ся), з-за чаго вымушаны былі плаціць ім даніну. Хуткі рост насельніцтва і недахоп ворных зямель прывялі ў канцы 11 ст. да росту сацыяльнай напружанасці. З мэтай яе памяншэння першы міністр Ван Аньшы правёў у 1069—85 шэраг рэформ, якія ўладкавалі сістэму падаткаў і землекарыстання; былі прыняты захады па асваенні свабодных зямель на поўдні.

Паўднёвая Сун
-------------

У пачатку 12 ст. на поўнач Кітая ўварваліся чжурчжэні, якія ў 1127 захапілі сталіцу імперыі г. Бянь (цяпер Кайфын).

Сунскі прынц Гаоцзу (1127—62) аднавіў імперыю Сун, якая ахоплівала толькі Паўднёвы Кітай. Па дагаворы 1141 г. Сун прызнала сябе васалам дзяржавы чжурчжэняў — імперыі Цзінь. На працягу некалькіх дзесяцігоддзяў Сун вяла барацьбу супраць манголаў (гл. Мангольскія заваяванні), якія ў 1279 г. знішчылі імперыю.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Сун // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 269. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis · Universalis · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4215904-0 · LCCN: sh85024066 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вернер.
**Кацярына Паўлаўна Вернер** (24 снежня 1918, Варшава) — беларускі і расійскі архітэктар.

Біяграфія
---------

У пачатку Вялікай Айчыннай вайны пражывала ў Маскве. Асуджана на спецпаселішча па нацыянальнай прыкмеце. Рэабілітаваная ў 2004 годзе.

Скончыла Маскоўскі архітэктурны інстытут у 1956 годзе. Працавала ў Орску, з 1962 па 1975 г. — архітэктарам, вядучым архітэктарам у Белдзіпрасельбудзе, Белдзіпрахарчпраме, у праектна-канструктарскім бюро Мінхарчпрама БССР.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1962 года. Пражывала ў Мінску.

Творчасць
---------

Распрацоўвала праекты планіроўкі і забудовы пасёлкаў, кварталаў Орска (1947—1956), сядзіб саўгасаў Какчатаўскай і Гомельскай абласцей (1956-68).

Зноскі
------

1. ↑  Вернер Екатерина Павловна (1918) // Мемориал

Літаратура
----------

* Вернер Екатерина Павловна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Рэдакцыйна-выдавецкі корпус газеты «Гродзенская праўда»** — будынак у Гродне, размешчаны па вуліцы Антонава, 25. Пабудаваны ў 1985 годзе па праекце архітэктара Л. Вільчко.

Архітэктура
-----------

Запраектаваны ў комплексе з раней пабудаванымі будынкамі друкарні і звязаны з імі крытым пераходам. Будынак 4-павярховы, цагляны, галоўным фасадам арыентаваны на вул. Антонава. У аснове кампазіцыі — спалучэнне выступаючага лесвічна-ліфтавага аб’ёму з працяглым фасадам. Для аздаблення фасадаў выкарыстана непаліваная керамічная плітка.

Літаратура
----------

* «Гродненская правда» // Гродно: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1989. — 440 с. ISBN 5-85700-015-7
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Доўгае.

**До́ўгае** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Тураўлянка, за 26 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 0,6 км на ўсход ад вёскі Антунова.

Плошча паверхні 0,03 км². Даўжыня 0,3 км, найбольшая шырыня 0,1 км. Даўжыня берагавой лініі 0,95 км.
Схілы катлавіны на поўдні і паўднёвым усходзе вышынёй 5–7 м, на захадзе – да 3 м, пад лесам, на поўначы невыразныя. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй 25–-100 м.

У Доўгае ўпадае ручай.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
**Кацярына Мікалаеўна Дулава** (нар. 20 чэрвеня 1962, Мінск) — беларускі выкладчык, прафесар, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыла Ленінградскую ордэна Леніна дзяржаўную кансерваторыю імя М. А. Рымскага-Корсакава, аспірантуру Ленінградскай ордэна Леніна дзяржаўнай кансерваторыі.

Працавала выкладчыкам, старшым выкладчыкам кафедры тэорыі музыкі Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі імя А. В. Луначарскага, дацэнтам кафедры тэорыі музыкі, старшым навуковым супрацоўнікам Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі, дацэнтам, прафесарам, загадчыкам кафедры тэорыі музыкі, прарэктарам па навуковай рабоце ўстановы адукацыі «Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі».

З 2010 да 2022 года рэктар установы адукацыі «Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі».

Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

15 сакавіка 2021 года ўвайшла ў склад Канстытуцыйнай камісіі, якая ў мэтах ажыццяўлення рэзалюцыі шостага Усебеларускага народнага сходу распрацоўвае прапановы па змяненні Канстытуцыі Беларусі і забяспечвае іх усенароднае абмеркаванне.

4 студзеня 2022 года прызначана генеральным дырэктарам Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑  Дулава Кацярына Мікалаеўна Архівавана 18 жніўня 2020.
3. ↑  Указ Президента Республики Беларусь 15 марта 2021 г. № 105 «О Конституционной комиссии» (руск.)(недаступная спасылка) (17 сакавіка 2021). Архівавана з першакрыніцы 28 снежня 2021. Праверана 20 сакавіка 2021.
4. ↑  У Вялікага тэатра Беларусі новы гендырэктар  (бел.). *Еўрарадыё* (1 красавіка 2022). Праверана 1 красавіка 2022.

| ⛭Рэктары Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі |
| --- |
| 
* М. П. Казакоў (1932—1933)
* Я. П. Прыс (1933—1934)
* Канстанцін Багушэвіч (1934—1936)
* Оскар Гантман (1937—1938)
* Міхаіл Бергер (1938—1941)
* Мікалай Аладаў (1944—1948)
* Анатоль Багатыроў (1948—1962)
* Уладзімір Алоўнікаў (1962—1982)
* Ігар Лучанок (1982—1985)
* Міхаіл Казінец (1985—2005)
* Аляксандр Рашчупкін (2005—2010)
* Кацярына Дулава (2010—2022)
* Алена Куракіна (з 2022)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
Сафійскі сабор у Кіеве
Царква Пакрова на Нерлі (XII стагоддзе) — выдатны помнік Уладзіміра-Суздальскай школы дойлідства
**Старажытнаруская архітэктура** — архітэктурны стыль, які атрымаў распаўсюджанне ў рускіх княствах з моманту зараджэння Кіеўскай Русі ў IX стагоддзі і да Мангольскага нашэсця.

Да канца X стагоддзя на Русі не было манументальнага каменнага дойлідства, але існавалі багатыя традыцыі драўлянага будаўніцтва, некаторыя формы якога паўплывалі пасля на каменную архітэктуру. Значныя навыкі ў галіне драўлянага дойлідства абумовілі хуткае развіццё каменнай архітэктуры і яе своеасаблівасць. Пасля прыняцця хрысціянства пачынаецца ўзвядзенне каменных храмаў, прынцыпы будаўніцтва якіх былі запазычаныя з Візантыі. Выкліканыя ў Кіеў візантыйскія дойліды перадалі рускім майстрам шырокі вопыт будаўнічай культуры Візантыі.

Вялікія храмы Кіеўскай Русі, пабудаваныя пасля прыняцця Хрысціянства ў 988 годзе, былі першымі прыкладамі манументальнай архітэктуры ва ўсходне-славянскіх землях. Архітэктурны стыль Рускай дзяржавы зацвердзіўся пад уплывам візантыйскага. Раннія праваслаўныя царквы былі галоўным чынам зроблены з дрэва.

Першай мураванай царквой Кіеўскай Русі была Дзесяціннай царква ў Кіеве, будаўніцтва якой адносяць да 989 года. Царква будавалася ў якасці кафедральнага сабора непадалёк ад княжага церама. У першай палове XII стагоддзя царква была адрамантавана са значнай перабудовай. У гэты час быў цалкам перабудаваны паўднёва-ўсходні кут храма, перад заходнім фасадам з’явіўся магутны пілон, які падпірае сцяну. Гэтыя мерапрыемствы, хутчэй за ўсё, з’яўляліся аднаўленнем храма пасля частковага абвальвання з прычыны землятрусу.

Сафійскі сабор у Кіеве, пабудаваны ў XI стагоддзі, з’яўляецца адным з самых значных архітэктурных збудаванняў дадзенага перыяду. Першапачаткова Сафійскі сабор уяўляў сабой пяцінефны крыжова-купальны храм з 13 купаламі. З трох бакоў ён быў акружаны двух’яруснай галерэяй, а звонку — больш шырокай аднаяруснай. Сабор будаваўся канстанцінопальскімі будаўнікамі пры ўдзеле кіеўскіх майстроў. На рубяжы XVII-XVIII стагоддзяў быў вонкава перабудаваны ў стылі ўкраінскага барока. Храм унесены ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Спасылка
--------

* Крохин В. А. Язичництво, християнство і старообрядництво в давньоруській архітектурі
**Будынак былой бальніцы** — помнік архітэктуры пачатку XX стагоддзя ў горадзе Браславе Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на вуліцы Савецкай, 38.

У цяперашні час у будынку дзейнічае Свята-Панцеляймонаўскі жаночы манастыр.

Гісторыя
--------

15 жніўня 1905 года адбылася закладка Браслаўскай земскай участковай бальніцы, якая будавалася на сродкі земства. 25 лістапада 1906 года адбылося яе адкрыццё. Першым урачом Браслаўскай бальніцы стаў Станіслаў Нарбут, які карыстаўся сярод насельніцтва вялікім аўтарытэтам. Аплата за лячэнне ў бальніцы была невысокай, агульнадаступнай. Самы бедны люд лячыўся за кошт земства.

У лютым 2006 года ў будынку бальніцы пачаў дзейнічаць Панцеляймонаўскі скіт, заснаваны як структурнае падраздзяленне Полацкага Спаса-Еўфрасіннеўскага жаночага манастыра. Пастановай святога сінода Беларускай Праваслаўнай Царквы ад 20 снежня 2007 года ён быў ператвораны ў Свята-Панцеляймонаўскі жаночы манастыр.

Пры манастыры ёсць дамавая царква ў імя Святога вялікапакутніка Панцеляймона. У ёй захоўваецца асабліва шанаваная святыня — абраз Святога Панцеляймона з часціцай ягоных мошчаў. Пры манастыры працуе нядзельная школа для дзяцей, ёсць дапаможная гаспадарка недалёка ад Браслава ў вёсцы Зарачча.

Архітэктура
-----------

Уяўляе сабой аднапавярховы будынак з чырвонай цэглы з двума купаламі, увянчаных крыжамі.

Зноскі
------

1. ↑  *Карпіцкі, В.* З гісторыі медыцыны Браслаўшчыны / В. Карпіцкі // Браслаўская звязда. – 1996. – 23 лістап.
2. 1 2 3  Свято-Пантелеимоновский женский монастырь, г. Браслав

Спасылкі
--------

* Будынак былой бальніцы (Браслаў) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Будынак былой бальніцы (Браслаў) на сайце «Архіварта»
**Віцэ-прэзідэнт Кірыбаці** (кір.: Kauoman-ni-Beretitenti in I-Kiribati, англ.: Vice-President of Kiribati) — віцэ-кіраўнік дзяржавы Рэспубліка Кірыбаці. Яго ці яе канстытуцыйныя функцыі складаюцца ў тым, каб часова ці ўвесь час выконваць абавязкі прэзідэнта Кірыбаці, калі апошні не ў стане гэта рабіць, і *«несці адказнасць за такія справы ўрада (уключаючы адміністраванне любога дэпартамента), якія прэзідэнт яму даручыць»*.

Прэзідэнт прызначае віцэ-прэзідэнта з ліку міністраў урада. Віцэ-прэзідэнт павінен заставацца членам кабінета на працягу ўсяго тэрміну яго паўнамоцтваў.

Зноскі
------

1. ↑  Конституция Кирибати Архівавана 16 красавіка 2009 года. арт. 30 (1).

Спасылкі
--------



* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Доўгае.

**Доўгае** — возера ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Будавесць (цячэ праз возера), за 10 км у напрамку на захад ад гарадскога пасёлка Шуміліна, каля вёскі Пабеда.

Плошча паверхні 0,22 км².Даўжыня 1,5 км, найбольшая шырыня 0,34 км, даўжыня берагавой лініі 3,3 км.  

Катлавіна возера моцна выцягнутая з захаду на ўсход. Берагі нізкія, пясчаныя. Вакол возера вузкая забалочаная пойма. Ва ўсходняй частцы Доўгае злучана пратокай з возерам Лоўжа. На поўдні ўпадае ручай.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, акунь, гусцяра, плотка, лінь і іншыя віды рыб.

Літаратура
----------

* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 21, 58. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Ліст карты N-35-35. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г. Архівавана 1 мая 2013.
* Озеро Долгое // шумилинщина.рф  (руск.)