recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Нёі́-сюр-Сен** (фр.: Neuilly-sur-Seine [nœˈji syʁ sɛn] — «Нёі на Сене») — камуна ў дэпартаменце О-дэ-Сен, які на поўдні прылегае да Булонскага лесу — заходняй ускраіны Парыжа. Насельніцтва 60 341 чал. (на 2008 год).

Галоўная вуліца Нёі, авеню Шарля дэ Голя, з’яўляецца натуральным працягам Елисейских Палёў. Праз Сену ў Нёі перакінуты мост XVIII стагоддзя — выбітны помнік інжынернай думкі таго часу (пашыраны ў 1935—1940 гадах).

У XX стагоддзі гэта прадмесце стала прытулкам заможных жыхароў Парыжа, асабліва бізнэсмэнаў і прадстаўнікоў творчай інтэлігенцыі.

27 лістапада 1919 года ў Нёі-сюр-Сен быў заключаны Нёіскі дагавор паміж Балгарыяй і краінамі Антанты. 

На мясцовых могілках пахаваныя мастакі Васіль Кандзінскі і Пюві дэ Шаван, пісьменнікі Анатоль Франс і Андрэ Маруа, рэжысёры Рэнэ Клер і Франсуа Труфо. У Нёі-сюр-Сен памерлі герцаг Эдынбургскі і Георгій Гурджыеў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Нёі-сюр-Сен**

1. ↑  French National Directory of Representatives Праверана 15 сакавіка 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3456281'></a>
2. ↑  Sandre<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1520862'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гранат (значэнні).

**Грана́т звычайны** (*Punica granatum*) — від кветкавых раслін сямейства Плакуновыя (*Lythraceae*).

Батанічнае апісанне
-------------------

Лістападныя галінастыя кусты або невялікія дрэвы вышынёй да 5 — 10 м. Плод несапраўдны ягадападобны (гранатына), са скураным покрывам (каляплоднікам) і 6 — 12 гнёздамі, якія напоўнены насеннем з сакавітым вонкавым слоем насеннай лупіны; маса да 800 г (у культурных гатункаў) і болей.

Арэал
-----

Пашыраны ў Пярэдняй, Сярэдняй і Малой Азіі. Растуць гранаты на схілах гор ці ў далінах рэк.

Найбольш вядомы від роду. У Беларусі яго вырошчваюць у аранжарэях.

Хімічны склад
-------------

Утрымліваюць да 11,8 % вугляводаў (фруктоза і глюкоза), да 1,9 % арганічных кіслот (у асноўным лімонную), вітаміны групы В, да 4 мг% вітаміну C, танін.

Выкарыстанне
------------

Плод граната
Паштовая марка Узбекістана
Плады розных гатункаў адрозніваюцца па смаку — ад прэснага і даволі салодкага да моцна кіслага. Ужываюць у свежым выглядзе, з іх гатуюць сокі, безалкагольныя напоі, пладова-ягадныя віны, лікёры, экстракты, сіропы. Гранатавы сок — каштоўны харчовы і дыетычны прадукт, яго ўжываюць у натуральным, сырым выглядзе або ў кансерваваным (гранадзін), з яго гатуюць кісялі, мусы, ім падфарбоўваюць кандытарскія вырабы і марожанае. Прыемны кісла-салодкі смак соку не толькі асвяжае, але і ўзбуджае апетыт, садзейнічае лепшаму засваенню ежы. Увараны (згушчаны) гранатавы сок — прыправа да ўсходніх смажаных мясных і рыбных страў, а таксама да страў з птушкі.

Здымаюць гранаты з другой палове верасня па лістапад (гранат, які сарвалі няспелым, цалкам ядомым стаць ужо не можа); захоўваць іх можна 4 — 5 (салодкія гатункі) або да 8 — 9 (кіслыя гатункі) месяцаў; лепш за ўсё пры тэмпературы каля 1° С.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  Согласно GRIN (см. ссылку в карточке растения)

Літаратура
----------

* *Белы А.* Гранат // Праект «Наша ежа»

Спасылкі
--------

* Гранат обыкновенный: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)
* Гранат: 15 прычынаў, каб яго есці — nashaniva.by

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12562606r · LCCN: sh85104756 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Казлоў.

**Арсенцій Яфімавіч Казлоў (Арсен Яўхімавіч)** (23 лютага 1919, Газьба, Гарадоцкі раён — 12 жніўня 1971, Мяжа, Гарадоцкі раён) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся вёсцы Газьба Гарадоцкага раёна Віцебскай вобласці ў сялянскай сям'і. Скончыў пачатковую школу. На службе ў Чырвонай Арміі з кастрычніка 1939 г. Удзельнічаў у Вялікай Айчыннай вайне з чэрвеня 1941 г. Пры фарсіраванні ракі Дунай у раёне населенага пункта Харта на тэрыторыі Венгрыі старшы сяржант А. Я. Казлоў камандаваў аддзяленнем 258-га інжынерна-сапёрнага батальёна 56-ай інжынерна-сапёрнай брыгады. Лодкі з дэсантам накіроўваліся да правага берага, пераадолелі ўжо большую палову ракі, калі фашысты прыкмецілі дэсантнікаў і адкрылі моцны кулямётны агонь. Пад яго абстрэл трапіла лодка А. Я. Казлова. Старшы сяржант не разгубіўся, саскочыў у ваду і пагнаў лодку да берага. У гэты момант ён быў паранены асколкам гранаты, аднак працягваў бой. Разам з іншымі кінуўся ў атаку, у ліку першых уварваўся ў траншэю ворага, аўтаматнай чаргой знішчыў двух нацыстаў. Ад страты крыві страціў прытомнасць і быў дастаўлены ў шпіталь.

За мужнасць, адвагу і знаходлівасць пры фарсіраванні Дуная гвардыі старшаму сяржанту А. Я. Казлову 24.03.1945 г. было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. Перамогу сустрэў у Аўстрыі. Адтуль дэмабілізаваўся і вярнуўся ў родныя мясціны. Жыў у вёсцы Мяжа, працаваў у МТС, затым у саўгасе «Межанскі». Памёр А. Я. Казлоў 12 жніўня 1971 г. Пахаваны на вайсковых могілках у горадзе Гарадок.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка»,
* ордэн Леніна,
* ордэн Славы III ступені,
* медалі.

Памяць
------

* Абеліск у вёсцы Мяжа.
* У гонар А. Я. Казлова названыя вуліца ў Гарадку і саўгас у Гарадоцкім раёне.

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн, 1998

Літаратура
----------

* Казлоў Арсен Яфімавіч // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 3. Веды — Графік / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1971. — С. 231. — 608 с.: іл. карты.
* Казлоў Арсен Яўхімавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
* Памяць: Гарадоцкі р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Укл. С. І. Садоўская: Рэд. кал. Н. А. Бурунова і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Беларусь, 2004. — С. 410. — 894 с. — 2 500 экз. — ISBN 985-01-0546-1.
* Козлов Арсений Ефимович // Белорусская ССР: Краткая энциклопедия в 5 т. (руск.) / Ред. колл.: П. У. Бровка и др. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. Биографический справочник. — С. 304. — 737 с. — 50 000 экз.

Спасылкі
--------

* Арсенцій Яфімавіч Казлоў на сайце «Героі краіны»
**Гранд-Мэнан** (англ.: Grand Manan) — востраў у заліве Фандзі, частка канадскай правінцыі Нью-Брансуік. Плошча — 137 км². Насельніцтва (2016 г.) — 2360 чал.

Геаграфія
---------

Востраў Гранд-Мэнан месціцца ў заходняй частцы заліва Фандзі за 75,9 км ад буйнога канадскага горада Сент-Джон і за 10,8 км ад ўзбярэжжа амерыканскага штата Мэн. Абрысы вострава нагадваюць трохкутнік. Даўжыня з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад — 24,62 км. Найбольшая шырыня — 10,5 км.

Гранд-Мэнан мае доўгую і складаную геалагічную гісторыю. Асноўны масіў сушы сфарміраваўся ў выніку некалькіх серый вулканічнай актыўнасці, што пачалася ў дакембрыі, але асноўная серыя прыпала на юрскі перыяд. Заходні бераг з высокімі скаламі ўяўляе сабою тэктанічны разлом, які аддзяляе Гранд-Мэнан ад некалькіх драбнейшых астравоў з агульнай плошчай 5 км². На востраве сустракаюцца граніты, чырвоны пясчанік, асадкавыя пароды з узростам да 550 млн гадоў. Паўночная частка ў значнай ступені фарміравалася пад уздзеяннем апошняга ледавіковага перыяду. На яе паверхні шмат валуноў.

Клімат вільготны кантынентальны. Зіма прахалодная. У студзені сярэднія тэмпературы вагаюцца ад −4,6 °C да −0,3 °C. У жніўні сярэдняя тэмпература каля +18,7 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 1252,2 мм.

Прырода
-------

Для вострава Гранд-Мэнан характэрна дамінаванне лугавой расліннасці з частымі зараснікамі хмызнякоў і лоз. У выніку ізаляцыі ад мацерыка фаўна сушы адносна бедная. Сустракаецца некалькі відаў грызуноў і кажаноў. У мінулым востраў таксама насялялі бабры, відавочна вынішчаныя ў XVII ст. Перасяленцы канца XVIII ст. іх ужо не сустрэлі. Зноў бабры з’явіліся на Гранд-Мэнане толькі ў сярэдзіне XX ст. дзякуючы дзейнасці чалавека. Сюды таксама былі завезены алені. Гранд-Мэнан знаходзіцца на шляху птушыных сезонных міграцый. Арнітолагі зарэгістравалі на ім болей за 360 відаў птушак. Марскія воды каля вострава населены кітамі, цюленямі, шматлікімі рыбамі і беспазванковымі.

Гісторыя
--------

Да прыходу еўрапейцаў Гранд-Мэнан наведваўся індзейцамі. Сучасная назва паходзіць ад слова *munanook* («востраў» на мове пасамакуоды). У 1604 г. на ім спыняўся Самюэль дэ Шамплейн. Востраў быў фармальна ўключаны ў склад Новай Францыі. У выніку Сямігадовай вайны ўвайшоў у склад брытанскіх калоній. У 1784 г. на ім стала пасяліліся амерыканскія лаялісты. Захаваўся дом Мозэса Герыша, аднаго з першых пасяленцаў. У нашы дні ён пераўтвораны у музей.

Асноўным заняткам астравіцян з’яўлялася рыбалоўства. Гранд-Мэнан быў знакаміты ловам селядцоў, пазней — амараў. Да канца XX ст. прыродныя багацці марскіх вод былі ў значнай ступені вычарпаны, а таму лоў абмежавалі. Адносна новай эканамічнай галіной з’яўляецца турызм, але прыбыткі ад яго пакуль нязначныя. Астравіцяне насяляюць 3 прыбярэжныя вёскі. Дзейнічае сталая паромная пераправа.

Спасылкі
--------

* Канадская энцыклапедыя
* Турыстычны партал
* Геалогія
* Прырода
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Прудкоўскі сельсавет.
**Прудко́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Прудок.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Гомельскага раёна Гомельскай акругі БССР. 30 снежня 1927 года ўзбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Валатоўскага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Гомельскім раёне БССР. З 10 лютага 1931 года ў межах гарадской рысы горада Гомеля. З 27 ліпеня 1937 года ў складзе Гомельскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Пакалюбіцкага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Гра́наўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Гранаўка.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Дзятлавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Рэчыцкага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Капанскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Загацце.

**Зага́цце, Загач** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Мядзелка, за 3,5 км у напрамку на паўночны захад ад горада Паставы, за 0,2 км ад вёскі Дукі.

Плошча паверхні возера 0,3 км². Даўжыня 1,29 км, найбольшая шырыня 0,33 км, даўжыня берагавой лініі 3,64 км. Найбольшая глыбіня 7,8 м, сярэдняя 3,9 м. Аб'ём вады ў возеры 1,16 млн м³. Плошча вадазбору 9,8 км².  

Катлавіна возера лагчыннага тыпу. Схілы катлавіны пясчаныя, пераважна стромкія, вышынёй 12—15 м. Пойма шырынёй да 10 м, забалочаная. Берагі вышынёй да 0,3 м, у заходняй і паўночнай частках возера месцамі сплавінныя. Мелкаводдзе пясчанае. Дно выслана гумусаванай глінай і гліністым ілам.

Возера эўтрофнае, праточнае. Расліннасць пашыраецца на адлегласці ад 20 да 200 м ад берага і да глыбіні 4 м. У возера ўпадаюць 6 ручаёў. Выцякае ручай у раку Спорыца (прыток Мядзелкі).

Зноскі
------

1. ↑  Ліст карты N-35-30. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1982 г. Архівавана 2 мая 2013.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — С. 316. — 522 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Витебская область. Поставский район: карта. — Мн.: Белкартография, 2011. — 3 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Блакітная кніга Беларусі. — Мн.: БелЭн, 1994. // Сайт «Белорусский Посейдон» Архівавана 21 жніўня 2013.
* Иванов-Смоленский В. Г. Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Волкаў.

**Георгій Андрэевіч Волкаў** (20 ліпеня 1922, г. Масква — 15 сакавіка 2000) — беларускі і рускі акцёр і рэжысёр. Народны артыст БССР (1967).

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскае гарадское тэатральнае вучылішча ў 1944, Вышэйшыя тэатральныя курсы пры Ленінградскім інстытуце імя А. Астроўскага  (руск.) (бел. ў 1951.

Удзельнічаў у стварэнні Брэсцкага абласнога драматычнага тэатра — з 1944 года акцёр, з 1951 года акцёр і рэжысёр, у 1965−1979 гг. галоўны рэжысёр. У 1979—1985 гг. — загадчык кафедры, да 1987 г. выкладчык Беларускага тэатральна-мастацкага інстытута.

Памёр 15 сакавіка 2000 года.

Творчасць
---------

Вострая характарнасць у спалучэнні з тонкім псіхалагічным аналізам і лірызмам адрознівалі Волкава-акцёра.

Сярод лепшых роляў: Труфальдзіна  (руск.) (бел. («Слуга двух гаспадароў (п’еса)  (руск.) (бел.» К. Гальдоні, Трыстан («Сабака на сене  (руск.) (бел.» Лопэ дэ Вэга), барон Врангель («Фінал» П. Строгава). Сярод пастановак «Юнацтва бацькоў» Б. Гарбатава  (руск.) (бел.) (1952), «У добры час» В. Розава  (руск.) (бел. (1955), «Арганаўты» Ю. Эдліса  (руск.) (бел. (1963), «Дзень цішыні» М. Шатрова  (руск.) (бел. (1966), «Крамлёўскія куранты» М. Пагодзіна (1967), «Мяшчане  (руск.) (бел.» М. Горкага (1971), «Трэцяе пакаленне» М. Мірашнічэнка (1977).

Ажыццяўляў пастаноўкі твораў сучаснай беларускай драматургіі: «Выбачайце, калі ласка!» (1953) і «Зацюканы апостал» (1972) А. Макаёнка, «Сэрца на далоні» па І. Шамякіну (1966), «Людзі і камяні» (1968) і «Брэсцкі мір» (1969) К. Губарэвіча, «Усяго адно жыццё» А. Маўзона (1970), «Апошняя інстанцыя» (1975) і «Наследнік» (1976) М. Матукоўскага.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Волков Георгий Андреевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 121. — 737 с.
**Гранд-Фліт** (англ. *Grand Fleet — «Вялікі флот»*) — назва брытанскага флота падчас Першай сусветнай вайны, які базіраваўся ў метраполіі. Першы камандуючы флотам — сэр Джон Джэліка, яго пераемнікам стаў камандуючы лінейнымі крэйсерамі Гранд-Фліта адмірал сэр Дэвід Біці. 

На працягу ўсёй вайны Гранд-Фліт удзельнічаў толькі ў адным вялікім сутыкненні — Ютландскай бітве 1916 з кайзераўскім Флотам адкрытага мора. У гэтай бітве Гранд-Фліт пад камандаваннем адмірала Джэлікі не здолеў разграміць нямецкі флот, нягледзячы на падаўляльную перавагу ў сілах. Страты Гранд-Фліта па агульнаму водазмяшчэнню амаль удвая перавысілі страты Флота адкрытага мора. Аднак гэтага аказалася недастаткова, каб скасаваць панаванне брытанскага флота ў Паўночным моры. У выніку Германія адмовілася ад актыўнага выкарыстання лінейных сіл свайго флота і перайшла да неабмежаванай падводнай вайны.

Спасылкі
--------

* The Grand Fleet
**Іхтыёзы** — група спадчынных захворванняў скуры, характарызуецца парушэннямі арагавення. Этыялогія невядомая. Адрозніваюць некалькі клінічных формаў, абумоўленых рознымі групамі мутантных генаў, біяхімічны дэфект якіх канчаткова не расшыфраваны. Надаюць вялікае значэнне недастатковасці вітаміна А, эндакрынапатыям (гіпафункцыі шчытападобнай залозы, палавых залоз). Сінонімы: кератома дыфузная. Паталагічны працэс — гіперкератоз — прыводзіць да з'яўлення на скуры лускавінак, якія нагадваюць рыбіну луску.

Арагавенні бываюць рознай ступені — ад ледзь прыкметнай шурпатасці скуры, да найцяжкіх змяненняў эпідэрмісу, часам несумяшчальных з жыццём. Існуе шмат формаў іхтыёза і цэлы шэраг рэдкіх сіндромаў, якія ўключаюць іхтыёз як адзін з сімптомаў. Дэрматолагі адрозніваюць, сама меней, дваццаць восем розных формаў захворвання.

Лячэнне
-------

Увільгатненне рагавога пласта эпідэрмісу. Мяккасць рагавога пласта эпідэрмісу залежыць ад утрымання ў ім вады. Для ўвільгатнення скуры прымаюць ванны, пасля чаго змазваюць скуру вазелінам. Затрыманню вады ў рагавым пласце спрыяюць таксама крэмы з мачавінай.

Кераталітычныя сродкі. Эфектыўныя прэпараты, якія змяшчаюць прапiленглiколь, гліцэрын і малочную кіслату; іх ужываюць без аклюзіённых павязак. Добра дапамагае прэпарат, які змяшчае саліцылавую кіслату (6 %), прапiленглiколь (60 %) і этанол (20 %), які выкарыстоўваюць з аклюзіённай павязкай. Малочная і гліколевая кіслоты памяншаюць лушчэнне. Эфектыўныя прэпараты, якія змяшчаюць мачавіну (2—20 %), некаторыя з іх ўтрымліваюць і малочную кіслату.

Рэтыноіды: ізатрэтынаін, ацытрэтын іэт-ретынат прымаюць унутр; яны эфектыўныя пры ўсіх формах іхтыёзу. Ретыноіды — гэта вітамін А і яго аналагі, якія шырока прымяняюцца для лячэння вялікай групы скурных захворванняў. У цяжкіх выпадках ретыноіды прымаюць доўга, час ад часу робячы перапынкі. За хворым пастаянна назіраюць, каб своечасова выявіць таксічнае дзеянне прэпарата.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
**Георгій Колас** (26 лютага 1929, х. Куцень Чэрвеньскага р-на Мінскай вобл. — 1994) — беларускі літаратуразнавец і крытык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Падчас калектывізацыяй разам з раскулачанымі бацькамі 30.3.1930 быў сасланы на спецпасяленне ў Гаінскі раён Комі-Пярмяцкай нацыянальнай акругі. Вызвалены 14 верасня 1945 года. Скончыў філалагічны факультэт Кудымкарскага настаўніцкага інстытута (1947), акцёрскі факультэт Беларускага дзяржаўнага тэатральнага інстытута (1951). Два гады працаваў акцёрам Дзяржаўнага рускага драматычнага тэатра ў Мінску. Затым працаваў супрацоўнікам газеты «Сталинская молодежь», аспірантам Інстытута літаратуры і мастацтва АН БССР. У 1955—1960 — галоўны рэдактар па рэпертуары драматычных тэатраў у Міністэрстве культуры БССР. Працаваў загадчыкам метадычнага кабінета культасветработы Белсавпрафа. У 1961—1964 — літсупрацоўнік газеты «Літаратура і мастацтва», у 1967—1971 — рэдактар аддзела крытыкі, бібліяграфіі і мастацтва часопіса «Неман». Член СП СССР (з 1964). Бацька Уладзіміра і Змітра Коласаў.

Творчасць
---------

У друку з артыкуламі пра тэатральнае мастацтва і драматургію выступае з 1953. Выдаў брашуры «Тэатры Беларускай ССР у 2-й Прыбалтыйскай тэатральнай вясне» (1957), «Спектаклі юбілейнага сезона» (1958), «Николай Ерёменко» (Масква, 1968). Аўтар кнігі «Современник в гриме и без грима» (1963), зборніка артыкулаў «Диалог через рампу» (1967), шматлікіх артыкулаў пра старажытныя беларускія інтэрмедыі, пра творчасць драматургаў К. Марашэўскага, Я. Купалы, К. Губарэвіча, А. Маўзона, А. Макаёнка, А. Вярцінскага, І. Чыгрынава, А. Дударава, М. Матукоўскага, А. Дзялендзіка, Я. Шабана і інш.

Аўтар звыш дваццаці пяці сцэнарыяў дакументальных, навукова-папулярных кіна- і тэлефільмаў «Беларуская сюіта» (1966), «Я чую вестку» (1967), «Купалаўцы» (1970), «Мы — сіняблузнікі» (1971), «Жывая ніць» (1973), «Ларыса Александроўская» (1975), «Тры тысячы песень» (1976), «Мінск — пра час і пра сябе» і «Лепей за тое, што ёсць» (1977), «Ігра без ігры» (1978), «Іван Шамякін» (1979), «Паклон мой народу за песні» і «Янка Купала» (1982), «Старажытныя паркі» (1989) і інш.

Зноскі
------

1. ↑  *Ракіцкі В.* 10 гадоў таму памёр Георгій Колас — 05 чэрвеня 2015, 15:22

Літаратура
----------

* Георгій Колас // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
* Колас Георгій // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X.
Іуда Макавей
**Іуда Макавей** (? — 160 да н.э.) — кіраўнік народнага паўстання супраць панавання Селеўкідаў у Іудзеі. У адказ не пераследванні іудзеяў селеўкідскім царом Антыёхам IV у 167 г.да н.э. Іуда Макавей узначаліў паўстанцкі рух. Атрымаў шэраг перамог, у 164 г.да н.э. захапіў Іерусалім і нанава асвяціў храм. У 161 г.да н.э. заключыў саюз з Рымам. Пасля гібелі Іуды Макавея ў бітве пры Элеасе барацьбу за заваяванне поўнай незалежнасці Іудзеі ўзначальвалі яго браты.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

| ⛭Дзевяць годных |
| --- |
| праведныя язычнікі | Гектар • Аляксандр Вялікі • Юлій Цэзар |  |
| сумленныя іўдзеі | Ісус Навін • Давід • Іуда Макавей |
| добрыя хрысціяне | Кароль Артур • Карл Вялікі • Готфрыд Бульёнскі |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Меншыкаў.
**Георгій Георгіевіч Меншыкаў** (4 чэрвеня 1934, Менск — 8 ліпеня 1977) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1954 годзе Мінскі архітэктурна-будаўнічы тэхнікум, у 1963 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. Працаваў у Брэсце, Мінскпраекце, Белдзіпрахарчпраме, з 1968 па 1977 г. — старшым архітэктарам, кіраўніком групы архітэктараў у Мінскпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1968 года.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: інтэр’еры гасцініцы «Брэст», крам «Тканіны» па вул. К. Лібкнехта, прамысловых тавараў па вул. Арлоўскай, Кавалерыйскай, Магілёўскай шашы (1964—1966), Дом быту (1965—1966), атэлье індпашыву па Ленінскім праспекце (1967), 9-павярховы інтэрнат для Белдзяржкансерваторыі (1968—1972), будынак санэпідстанцыі і хуткай дапамогі (1971), рэканструкцыя фасадаў будынкаў па праспекце Машэрава (1974) у Мінску.

Творчасць
---------

2-я прэмія на адкрытым Усесаюзным конкурсе за праект будынка жалобных абрадаў (1969, у аўтарскім калектыве), 1—2-я прэміі за праект Палаца піянераў і школьнікаў (1969, у аўтарскім калектыве), 1-я прэмія за праект Дома архітэктараў (1971) на адкрытых рэспубліканскіх конкурсах.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Меншиков Георгий Георгиевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Геракл і Стымфалійскія птушкі. Фрагмент рымскай мазаікі з Ліерыі (Іспанія).
**Стымфалійскія птушкі** — у старажытнагрэчаскай міфалогіі драпежныя птушкі, якія жылі поруч аркадскога горада Стымфала. Ускормлены Арэсам і мелі медныя дзюбы, крылы і кіпцюры. Яны нападалі як на людзей, так і на жывёл. Самай грознай іх зброяй былі пёры, якія птушкі сыпалі на зямлю як стрэлы. Яны пажыралі ўраджай у акрузе, або таксама елі людзей .

Трэці подзвіг Геракла
---------------------

Мікенскі цар Эўфрысфей загадаў Гераклу перамагчы стымфалійскіх птушак. Гэта неапісальна цяжкае заданне герою дапамагла выканаць Афіна Палада: яна дала Гераклу два медных тымпана, выкаваных Гефестам. Багіня загадала ўстанавіць тымпаны на гары каля гняздоўяў жудасных птушак і стукнуць у іх. Аглушальны гук тымпанаў павінен быў прымусіць падняцца птушак у паветра, а Гераклу неабходна страляць у іх з лука. Геракл напалохаў птушак і перастраляў іх , або проста прагнаў. Паводле Пісандра, Геракл не перабіў іх, а прагнаў шумам краталаў (трашчотак). Птушкі, якія выжылі ў бітве з Гераклам пакінулі Грэцыю, паляцеўшы да берагоў Чорнага мора.

Паводле Паўсанія, Стымфалідамі завуць птушак, якія водзяцца ў Аравіі. У Стымфале быў храм Артэміды Стымфалійскай са статуямі дзяўчын з нагамі ў выглядзе птушыных .

Арганаўты
---------

Птушкі паляцелі на востраў Арэтыяду ў Понце Еўксінскім (каля Керасунта) і атакавалі арганаўтаў, якія плылі міма, але тыя прыкрыліся шчытамі. Калі арганаўты прыбылі на востраў Дыю, птушкі сталі кідаць у іх стралы. Па парадзе Фінея яны ўзялі шчыты і дзіды і, пераймаючы курэтам, прагналі іх грукатам. Або гэта было на востраве Арэя .

Зноскі
------

1. ↑  Міфалогія. «Старажытная Элада». У дзвюх частках. Ч.1. Мн. 2000;
2. 1 2  Паўсаній. Апісанне Элады VIII 22, 4
3. ↑   Псеўда-Апаладор. Міфалагічная бібліятэка II 5, 6
4. ↑   Дыядор Сіцылійскі. Гістарычная бібліятэка IV 13, 2
5. ↑   Апалоній Радоскі. Арганаўтыка II 1022—1082
6. ↑   Гігін. Міфы 20
7. ↑   Гігін. Міфы 30

Літаратура
----------

* *Н. А. Кун*. Легенды и мифы Древней Греции — М.: ЗАО Фирма СТД, 2005. — 558 с. ISBN 5-89808-013-9

| ⛭Геракл |
| --- |
| Старажытнагрэчаская міфалогія |
| 12 подзвігаў | Нямейскі леў • Лярнейская гідра • Керынейская лань • Стымфалійскія птушкі • Эрыманфскі вепр • Аўгіевы стайні • Крыцкі бык • Коні Дыямеда • Пояс Іпаліты • Каровы Герыёна • Яблыкі Гесперыдаў • Цэрбер | Геракл |
| Іншыя подзвігі | Алкіяней • Антэй • Ахелой • Бусірыс • Гіпакоант • Еўрыпіл • Яўрыт • Как • Керкопы • Ліціерс • Маліяніды • Нес • Сілей • Феадамант • Эрык |
| Сваякі | Зеўс • Амфітрыён • Алкмена • Дзеяніра • Амфала • Геба • Геракліды |
| Паплечнікі Геракла | Абдзер • Адмет • Гілас • Іалай • Кеік • Кратон • Маларха • Теламон • Фол • Эгімій • Эан |
| Героі старажытнагрэчаскіх міфаў |


|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Стымфалійскія птушкі на Вікісховішчы |
**Ітэрацыя ў праграмаванні** — арганізацыя апрацоўкі дадзеных, падчас каторай дзеянні паўтараюцца шматкроць, ня прыводзячы пры гэтым да выкліка саміх сябе (у адрозненне ад рэкурсіі) .
Калі дзеянне неабходна паўтараць вялікую колькасць раз, у праграмаванні выкарыстоўваюцца цыклы. Напрыклад, трэба вывесці 200 разоў на экран тэкст «Hello, World!". Замест двухсотразовага паўтарэння адной і той жа каманды вываду тэксту часта ствараецца цыкл, каторы паўтараецца 200 разоў і 200 разоў выконвае тое, што напісана ў змесце цыклу. Адзін крок цыкла і называецца ітэрацыяй.

Крыніцы
-------

1. ↑  Е.А. Роганов. Рекурсия и итерация // Основы информатики и программирования: Учебное пособие. — Москва: МГИУ, 2001
**Іульцін** (руск.: Иульти́н) — скасаваны пасёлак гарадскога тыпу ў межах Іульцінскага раёна Чукоцкай аўтаномнай акругі Расіі. Заснаваны ў 1953 годзе. 3 верасня 1959 года адбыўся пуск Іульцінскага горна-абагачальнага камбіната.
З пачатку 1990-х гадоў здабыча і апрацоўка руды зрабілася нерэнтабельнай. Пасёлак Іульцін скасаваны ў 1995 годзе ў сувязі з закрыццём стратных горадаўтваральных прадпрыемстваў — рудніка і горна-абагачальнага камбіната. Цалкам пасёлак быў пакінуты да 2000 года.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17). — карта Чукоцкай аўтаномнай акругі
**Гранд-Эст** (фр.: Grand Est, літаральна **Вялікі Усход**) — рэгіён на ўсходзе Францыі. 

Ён замяніў тры былых адміністрацыйных рэгіёны, Эльзас, Шампань-Ардэны і Латарынгію, 1 студзеня 2016 года пад папярэдняй працоўнай назвай Эльзас-Шампань-Ардэны-Латарынгія ў выніку тэрытарыяльнай рэформы, якая была прынятая французскім парламентам у 2014 годзе.

Рэгіён размешчаны на трох водных басейнах (Сена, Маас і Рэйн). Пяты па велічыні ў Францыі, ён уключае ў сябе два горных хрыбта (Вагезы і Ардэны). Мяжуе з Бельгіяй, Люксембургам, Германіяй і Швейцарыяй. 

Усход Францыі валодае багатай і разнастайнай культурай, знаходзячыся на скрыжаванні паміж раманскім і германскім светамі. Гэтая гісторыя адлюстравана ў разнастайнасці моў, на якіх там размаўляюць. Большая частка сучаснага рэгіёну Гранд-Эст лічылася Усходам яшчэ ў VIII стагоддзі, калі яна складала паўднёвую частку Франкскай тэрыторыі Аўстразіі. Горад Рэймс, дзе франкскі кароль Хлодвіг I быў ахрышчаны ў 496 годзе, пазней будзе мець цырыманіяльную ролю ў гісторыі французскай манархіі як традыцыйнае месца каранацыі каралёў Францыі. Эльзас і Латарынгія квітнелі ў сферы ўплыву Свяшчэннай Рымскай імперыі на працягу большай часткі Сярэднявечча і эпохі Адраджэння і на працягу стагоддзяў падвяргаліся канкуруючым дамаганням Францыі і Германіі.

Найбуйнейшыя гарады
-------------------

* Страсбур
* Рэймс
* Мец
* Мюлуз
* Нансі
* Кальмар
* Труа

Зноскі
------

1. ↑  Populations légales 2020 — Нацыянальны інстытут статыстыкі і эканамічных даследаванняў Францыі, 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q115923391'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q156616'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гранд-Эст

| ⛭Рэгіёны Францыі |
| --- |
| 2015 | 

|  |
| --- |
| 
* Авернь
* Аквітанія
* Брэтань
* Бургундыя
* Іль-дэ-Франс
* Корсіка
* Лангедок-Русільён
* Латарынгія
* Лімузен
* Верхняя Нармандыя
* Ніжняя Нармандыя
* Нор — Па-дэ-Кале
* Пеі-дэ-ла-Луар
* Поўдзень — Пірэнеі
* Пікардыя
* Праванс — Альпы — Лазурны Бераг
* Пуату — Шаранта
* Рона — Альпы
* Франш-Кантэ
* Цэнтр
* Шампань — Ардэны
* Эльзас

 |
| Заморскія рэгіёны | 
* Французская Гвіяна
* Гвадэлупа
* Марцініка
* Рэюньён

 |

 | Сцяг Францыі |
| 2016 | 

|  |
| --- |
| 
* Авернь — Рона — Альпы
* Аксітанія
* Брэтань
* Бургундыя — Франш-Кантэ
* Гранд-Эст
* Іль-дэ-Франс
* Корсіка
* Нармандыя
* Новая Аквітанія
* О-дэ-Сен
* Пеі-дэ-ла-Луар
* Праванс — Альпы — Лазурны Бераг
* Цэнтр — Даліна Луары

 |
| Заморскія рэгіёны | 
* Французская Гвіяна
* Гвадэлупа
* Марцініка
* Рэюньён

 |

 |
**Гранд-Ка́йман**, або **Вялікі Ка́йман** (англ.: Grand Cayman) — востраў у Карыбскім моры. Найбуйнейшы ў складзе Кайманавых астравоў. На Гранд-Каймане знаходзіцца адміністрацыйны цэнтр Кайманаў — Джорджтаўн. Плошча — 196 км². Насельніцтва — 52 120 чал. (2010 г.)

Геаграфія
---------

Лагуны Гранд-Каймана
Востраў Гранд-Кайман знаходзіцца на паўночным захадзе Карыбскага мора ў 591 км ад паўвострава Юкатан і 640 км ад паўвострава Фларыда. Найбольшая шырыня — 14,8 км, даўжыня — 32,8 км. Гранд-Кайман месціцца на вяршыні падводнага хрыбта, на якім першапачаткова ўтварыўся старажытны атол. У выніку падняцця паступова сфарміраваліся рысы сучаснага вострава. Усходняя частка ўяўляе вапняковае плато вышынёй да 24 м. Заходняя частка захавала некаторыя абрысы атола, у прыватнасці шырокую лагуну. На заходнім беразе вылучаецца доўгі Сямімільны пляж. Сталых паверхневых вадацёкаў няма.

Клімат трапічны пасатны. Сярэдняя тэмпература на працягу года змяняецца ад +25° C у студзені да +29° C у ліпені. У летнія месяцы частыя ўраганы.

Прырода вострава Гранд-Кайман значна зменена чалавекам. Цэнтральная частка вострава занята пераважна хмызнякамі. На ўзбярэжжы захаваліся мангравыя лясы. Жывёльны свет бедны, прадстаўлены шматлікімі птушкамі, яшчаркамі, ігуанамі, чарапахамі, агуці. Значна большую цікавасць уяўляе падводны свет навакольнага каралавага рыфа. Воды каля Гранд-Каймана насяляюць дэльфіны, акулы, скаты і інш.

Гісторыя
--------

Дакладная дата адкрыцця вострава не вядома. Упершыню ён быў паказаны на карце 1523 г. У 1568 г. кароткае апісанне Гранд-Каймана заставіў Фрэнсіс Дрэйк. Першая няўдалая спроба каланізацыі англійскімі перасяленцамі з суседняй Ямайкі была прадпрынята ў 1661 г. Сталыя паселішчы з’явіліся з сярэдзіны 1730-ых гг. Англійскія каланісты займаліся рубкай лесу, ловам чарапах, трымалі плантацыі бавоўніка. Для працы на плантацыях і лову чарапах увозіліся негры-рабы з Афрыкі. У 1835 г. рабства было адменена.

У 1798—1831 гг. склалася мясцовая сістэма самакіравання. У 1863 г. Кайманавы астравы атрымалі афіцыйны статус брытанскай каланіяльнай тэрыторыі, залежнай ад Ямайкі. У 1963 г. была сфарміравана асобная залежная тэрыторыя Кайманавых астравоў.

Эканоміка
---------

Гранд-Кайман — найбольш шчыльна населены востраў Кайманавых астравоў. Большая частка насельніцтва жыве ў Джорджтаўне, дзе працуе кабатажны порт, каля горада знаходзіцца міжнародны аэрапорт. Традыцыйныя заняткі — сельская гаспадарка, будаўніцтва суднаў, лоў чарапах. У нашы дні пераважаюць абслугоўванне турыстаў, міжнародных фінансавых устаноў, гандаль.

Спасылкі
--------

* Grand Cayman
* The Cayman Islands: A Geological View Архівавана 9 мая 2015.
* Cayman Nature
* Cayman Islands History Архівавана 12 студзеня 2015.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карачы (значэнні).

**Анібале Карачы** (іт. Annibale Carracci; 3 лістапада 1560, Балоння — 15 ліпеня 1609, Рым) — італьянскі жывапісец і гравёр балонскай школы, брат мастака Агасціна Карачы.

Біяграфія
---------

Вучань Пасароці і свайго стрыечнага брата — мастака Ладавіка Карачы, Анібале вывучаў творчасць Карэджа, Тынтарэта, Веранезэ, Рафаэля і Мікеланджэла. Імкненне пераймаць гэтым карыфеям жывапісу вельмі ярка адчуваецца ў яго ранніх творах.

У 1582 годзе Анібале і Агасціна Карачы заснавалі ўласную школу, якая атрымала пазней назву «Акадэмія дэльі Інкамінаці»). Анібале прымаў актыўны ўдзел у педагагічнай і мастацкай дзейнасці Акадэміі.

У 1597 годзе Анібале Карачы быў запрошаны ў Рым кардыналам Адаарда Фарнезэ для афармлення Палацца Фарнезэ фрэскавым роспісам на міфалагічныя сюжэты. Гэтая праца заняла ў Анібале і яго брата Агасціна разам з вучнямі восем гадоў, стварылі фрэскі («Трыумф Вакха і Арыядны», «Меркурый і Парыс», «Пан і Дыяны», «Юпітэр і Юнона» і інш.).
У 1602 годзе Анібале Карачы атрымаў заказ на афармленне рымскай капэлы Эрэра дэ Сан Джакама дэльі Спаньёлі. Пачынаючы з 1605 года жорсткія рэўматычныя болі пазбавілі мастака магчымасці займацца жывапісам.

Нягледзячы на ​​ўсеагульнае прызнанне, Анібале Карачы памёр ва ўзросце 49 гадоў у галечы і быў пахаваны ў адпаведнасці з яго перадсмяротнай просьбай у Пантэоне, побач з Рафаэлем.

Зноскі
------

1. ↑  *Waterhouse E.* Italian Baroque Painting — Лондан: Phaidon Press, 1962. — С. 85.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q928675'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q84'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3051533'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15136486'></a>
2. 1 2
3. ↑  Annibale Carracci<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑  Annibale Carracci — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
5. ↑
6. 1 2 3
7. ↑
Лазнік
**Лазнік (Лазеннік)** — дух у павер'ях беларусаў і усходніх славян, які жыве ў лазні і палохае людзей. Часта лазніка ўяўляюць у выглядзе маленькага, але вельмі моцнага старога з касматым целам.

  

Лазнік любіць парыцца і мыцца; яму пакідаюць дзеля гэтага венік і ваду. Сваё мыццё ён робіць пасля апоўначы, а таму не любіць, каб хто-небудзь заставаўся да гэтага часу ў лазні. Калі ж хто застанецца так доўга, то Лазнік пачынае кідаць з печы камяні, намагаючыся забіць дзёрзкага. 

Лазнік больш злосны за іншых сядзібных нячысцікаў і цярпець не можа гультаёў, а тым больш - несвоечасовых наведвальнікаў, якіх палохае ненатуральным храпам, шыпеннем, паімённымі заклікамі, віскам, стукам у сцяну, варочаннем камянёў у лазні на каменцы, рогатам і інш. Зларадны рогат пужае запозненых у лазні жанчын, вымушаных уцякаць голымі. Ад пужання Лазніка не ўратавацца і тым, хто задумаў бы мыцца ў лазні пасля апоўначы: у іх ён кідае смеццем, нават камянямі, а пры вострым выпадку можа нават загубіць парушальніка спакою.

Нямала злобнага непакою прыносіць Лазніку першапачатковая апрацоўка пянькі і лёну, калі іх мнуць і трэплюць, а таксама папярэдняя сушка іх у самой лазні. Тады Лазніку даводзіцца пераносіць смурод і пыл ад падгнілай кастрыцы. Калі гэта застаецца ў лазні надоўга, Лазнік яшчэ больш злуецца на наведвальнікаў, якім ён помсціць пажарам у лазні.

Зноскі
------

1. ↑  (Богданович, с. 70.)

Літаратура
----------

* Міфы Бацькаўшчыны: Літаратурна-мастацкае выданьне. Укладальнік: Уладзімір Васілевіч. - Мн.: БелЭн, 1994. ISBN 5-85700-162-5

| ⛭Славянская міфалогія |
| --- |
| Багі | Белабог1 ·  Божыч ·  Вялес ·  Дадола ·  Даждзьбог ·  Жыва ·  Лада1 ·  Леля1 ·  Маржана ·  Мокаш ·  Парэвіт ·  Парэнут ·  Пераплут ·  Пярун ·  Радзегаст1 ·  Ражаніцы ·  Род² ·  Руявіт ·  Сварог1 ·  Сварожыч ·  Сімаргл ·  Святавіт ·  Стрыбог ·  Траян ·  Трыглаў ·  Хорс ·  Цёця ·  Чарнабог ·  Яравіт ·  Ярыла² |
| Міфічныя істоты | Аднавочка ·  Алканост ·  Анчутка ·  Баба-Яга ·  Бабай ·  Балотнік ·  Бес ·  Лазнік ·  Берагіня ·  Бука ·  Вадзянік ·  Ваўкалак ·  Ведзьма ·  Вій ·  Вілія ·  Вупыр ·  Вурдалак ·  Вядзьмак ·  Вярліока ·  Вячорка ·  Гамаюн ·  Гуменнік ·  Дамавік ·  Дваравы ·  Дзянніца ·  Доля ·  Жыравік ·  Зара ·  Злыдні ·  Зміюлан ·  Зюзя ·  Ёўнік ·  Каргарушы ·  Кастрама ·  Каструбанька ·  Кашч ·  Кікімара ·  Крыў ·  Лель ·  Ліха ·  Ліхаманка ·  Лугавы ·  Люцыпар ·  Лясун ·  Мароз ·  Марок ·  Маўка ·  Начніцы ·  Палудніца ·  Палявы ·  Пушчавік ·  Пуннік ·  Пятніца ·  Рарог ·  Русалка ·  Салавей-Разбойнік ·  Сірын ·  Халера ·  Хлеўнік ·  Цмок ·  Чорт ·  Чугайстар ·  Чума ·  Чур ·  Шышыга ·  Яшчар |
| Міфічныя землі | Алатыр ·  Аркона ·  Белаводзе ·  Буян ·  Вырай ·  Калінаў мост ·  Кіцеж ·  Лукамор'е ·  Лысая гара ·  Пекла ·  Смародзіна рака ·  Трыдзевятае царства |
| **Заўвагі**: 1 гістарычнасць спрэчная; ² боскі статус спрэчны. |
**Павал Ратаевіч** (польск.: Paweł Ratajewicz; 1818 — 1885) — польскі акцёр, антрэпрэнёр. Выконваў таксама функцыі дырыжора. Іграў характарныя ролі ў камедыйным рэпертуары. У 1840 годзе быў у трупе Я. Аконьскага «Тэатр розмаітосьці», якая летам выступала ў Друскеніках. Восенню 1852 года трупа пад кіраўніцтвам Р. і С. Навакоўскага выступала ў Гродне. У складзе ўласнай трупы выступаў у Брэсце (чэрвень 1858 — жнівень 1859) і Кобрыне (ліпень 1858 і 1859). Неўзабаве выехаў працаваць у Польшчу. Сучаснікі лічылі Ратаевіча адным з самых жвавых правінцыяльных антрэпрэнёраў.

Зноскі
------

1. 1 2
2. 1 2  Paweł Ratajewicz // MAK<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105192847'></a>

Літаратура
----------

* *Ю. А. Пашкін.* Ратаевіч Павал // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 53151776733718010700 |
Граната М67
**Граната** (італ.: granata, лац.: granatus — зярністы) — боепрыпас для паражэння жывой сілы і тэхнікі праціўніка ў блізкім баі. Адрозніваюць гранаты: ручныя і для стральбы з гранатамётаў (гранатамётныя стрэлы і вінтовачныя гранаты); процітанкавыя, проціпяхотныя (РГ-42, РГО, РГД-5, РГН, Ф-1), запальныя і спецыяльныя (дымавыя, сігнальныя, асвятляльныя і іншыя).

Гранатамётныя стрэлы маюць калібр 30-112 мм, масу 0,2-5 кг, броніпрабівальнасць да 400 мм і болей. Бываюць з парахавым стартавым зарадам, рэактыўным рухавіком і стабілізатарам.

Проціпяхотныя гранаты падзяляюцца на асколачныя ручныя, асколачныя, асколачна-фугасныя і асколачна-кумулятыўныя гранатамётныя стрэлы. Маса сучасных гранат 0,3-1,2 кг, радыус паражэння фугасных да 20 м, асколасных да 200 м. Гранаты з'явіліся ў 16 стагоддзі, з 17 стагоддзя імі ўзбройвалі спецыяльныя падраздзяленні пяхоты — грэнадзёраў.

Процітанкавыя гранаты — кумулятыўныя ручныя гранаты і гранатамётныя стрэлы. Прабіваюць браніраваныя цэлі накіраваным струменем разрыўнога зарада. Маса 1,1-1,2 кг.

Выкарыстанне ў якасці мін
-------------------------

Ручныя гранаты нярэдка выкарыстоўваюцца ў якасці мін. Для гэтага амаль выдзіраюць чэку, застаецца зусім лёгкі высілак. Потым граната фіксуецца з аднаго боку меркаванага шляху ворага. Да чакі прывязваецца вяроўка ці дрот, яе канец фіксуецца на іншым боку шляху. Вораг, праходзячы па шляху, кранае дрот — чака выдзіраецца, адбываецца выбух. Падобная прылада завецца «расцяжка».

Абарона ад выбуху гранаты
-------------------------

Ручныя гранаты часта выкарыстоўваюцца пры тэрарыстычных актах. Хоць гэта немагчыма прадбачыць, але можна пазбегнуць пашкоджання выбухам ці мінімізаваць яго наступствы.

Выбух гранаты мае форму перавернутага конуса, зона пашкоджання ўдарнай хваляй — шэсць метраў. Пры адсутнасці прыдатнай хованкі ў радыусе трох крокаў, трэба адскочыць як мага далей у бок ад гранаты і зваліцца на зямлю: ступні да выбуху, ногі скрыжаваць, каб абараніць сцегнавыя артэрыі, заціснуць рукамі вушы, локці прыціснуць да цела, адкрыць рот (каб зраўнаваць ціск). Трэба помніць, што ва ўмовах горада дадатковую небяспеку можа ўяўляць навакольнае становішча: адломкі сцен, аскепкі вокнаў ці вітрын могуць быць дадатковымі фактарамі пашкоджанняў.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С.399

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
**Лазерны дыёд** — паўправадніковы лазер, пабудаваны на базе  дыёда. Яго работа заснаваная на ўзнікненні інверсіі населеннасцей ў галіне p-n перахода пры  інжэкцыі носьбітаў зарада. 

 Лазерны дыёд

Прынцып дзеяння
---------------

 Лазерны дыёд
Калі на анод звычайнага дыёда падаецца станоўчы патэнцыял, то кажуць, што дыёд  *зрушаны ў прамым напрамку*. Пры гэтым дзіркі з p-вобласці  інжэктуюцца ў n-вобласць p-n перахода, а электроны з n-вобласці інжэктуюцца ў p-вобласць паўправадніка. Калі электрон і дзірка аказваюцца «зблізку» (на адлегласці, калі магчыма  тунэляванне), то яны могуць  рэкамбініраваць з вылучэннем энергіі ў выглядзе фатона пэўнай  даўжыні хвалі і  фанона. Такі працэс называецца  спантанным выпраменьваннем і з'яўляецца асноўнай крыніцай выпраменьвання ў  святлодыёдах.

Ужыванне лазерных дыёдаў
------------------------

Лазерныя дыёды - важныя  электронныя кампаненты. Яны знаходзяць шырокае прымяненне як кіраваныя крыніцы святла ў  валаконна-аптычных лініях сувязі. Таксама яны выкарыстоўваюцца ў розным вымяральным абсталяванні, напрыклад у  лазерных далямерах. Іншае распаўсюджанае ўжыванне - счытванне штрых-кодаў. Лазеры з бачным выпраменьваннем, звычайна чырвоныя і часам зялёныя - у лазерных указках, камп’ютарных мышах. Інфрачырвоныя і чырвоныя лазеры - у прайгравальніках CD і DVD - дыскаў. Фіялетавыя лазеры - у тэрміналах HD DVD і Blu-Ray. Сінія лазеры - у праектарах новага пакалення ў якасці крыніцы сіняга святла і зялёнага. Даследуюцца магчымасці прымянення паўправадніковых лазераў ў хуткіх і недарагіх прыладах для  спектраскапіі.

Драйверы лазерных дыёдаў
------------------------

З пункту гледжання электронікі лазерны дыёд — гэта звычайны дыёд, вольт-амперныя характарыстыкі якога шырокавядомыя. Галоўнай аптычнай характарыстыкай з’яўляецца залежнасць выхадной аптычнай магутнасці ад току, які праходзіць праз p-n пераход. Такім чынам, неабходная частка абсалютна любога драйвера выпраменьвальнага дыёда — крыніца току. Функцыянал крыніцы току (дыяпазон, стабільнасць, мадуляцыя і іншае) задае функцыянал аптычнай магутнасці. Акрамя падтрымання патрэбнага ўзроўню сярэдняй магутнасці ў лазерах з актыўным астуджэннем драйвер павінен забяспечваць кіраванне ахаладжальнікам. Структурна кіраванне токам дыёда і астуджэннем можа быць як адным прыладай, так і двума асобнымі прыладамі. Важнай уласцівасцю драйвера з’яўляецца таксама тып корпуса лазернага дыёда, які ён падтрымлівае.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Полупроводниковый лазер // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
* Инжекционный лазер // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4195920-6 · LCCN: sh85066430 · Microsoft: 2777048131 |
**Прыёр** (ад лац.: Prior — першы, старэйшы) — тытул (званне), пасада і іх носьбіт (службовая асоба).

Старажытны Рым
--------------

У старажытнарымскім войску gрыёр - камандзір першай цэнтурыі маніпулы.

Каталіцкія манастыры і манашскія ордэны
---------------------------------------

Прыёр - гэта перш за ўсё тытул настаяцеля невялікага мужчынскага каталіцкага манастыра або старэйшы пасля абата-настаяцеля член манашскай абшчыны (першы памочнік абата). Манастыр, у якім мае месца жыхарства прыёр, называецца прыярытэтным.

Прыёрамі называліся настаяцелі манастыроў клюнійскага ордэна, падпарадкаваныя абату Клюні.

Прыёрамі называюцца настаяцелі манастыроў картэзіянцаў, іеранімітаў, дамініканцаў, кармелітаў, аўгусцінаў.

Настаяцелі картэзіянскіх манастыроў называюцца прыёрамі. Генералам ордэна з'яўляецца Прыёр Вялікай Шартрэзы. Генеральны капітул ордэна складаюць усе прыёры і абшчына Вялікай Шартрэзы.

У дамініканаў правінцыйны прыёр (правінцыял) узначальвае аддзяленне ордэна ў краіне, канвентуальны прыёр (ці проста прыёр) - абшчыну (прыёрства, канвент).

Аўгусцінскі ордэн і ордэн кармелітаў ўзначальваюць генерал-прыёры.

У духоўна-рыцарскіх ордэнах прыёрамі называюцца начальнікаў правінцый (мясцовых падраздзяленняў ордэна). Прыёр або вялікі Прыёр - другая пасля вялікага магістра (гросмайстра) службовая асоба ордэна.

Гл. таксама
-----------

* Прыярат
* Праяр

| ⛭Каталіцкая іерархія |
| --- |
| Епіскапат | 
* Папа (Папа на спачыне)
* Камерленга
* Кардынал-вікарый
* Кардынал
	+ Кардынал-дыякан
	+ Кардынал-святар
	+ Кардынал-біскуп
* Кардынал-протадыякан
* Патрыярх
* Вярхоўны архібіскуп
* Прымас
* Мітрапаліт
* Архібіскуп
* Біскуп
* Каад’ютар
* Аўксіліярый
* Біскуп-эмерыт (Архібіскуп-эмерыт)
* Тытулярны біскуп (Тытулярны архібіскуп)

 |  |
| Прэсвітары | 
* Мансеньёр
	+ Пратанатарый
	+ Ганаровы прэлат
	+ Капелан Яго Святасці
* Генеральны вікарый
* Епіскапальны вікарый
* Канонік
* Пробашч
* Архіпрэсвітар
* Дэкан (ці Акруговы вікарый)
* Пастар
* Прыхадскі адміністратар
* Прыхадскі вікарый
* Кюрэ
* Памочнік пастара
* Капелан

 |
| Дыяканы | 
* Дыякан
* Пастаянны дыякан

 |
| Служкі падчас літургіі | 
* Акаліт
* Чытальнік
* Цырыманіярый
* Міністрант
	+ Турыферарый
	+ Круцыферарый

 |
| Для вызначаных задач | 
* Прэфект
* Папскі легат
* Апостальскі нунцый
* Ваенны ардынарый
* Апостальскі адміністратар
* Епархіяльны адміністратар
* Апостальскі вікарый
* Апостальскі прэфект
* Пенітэнцыярый
* Архідыякан
* Прыміцэрый
* Рэктар

 |
| Ва ўсходнекаталіцкіх цэрквах | 
* Экзарх
* Архімандрыт

 |
| У каталіцкіх ордэнах | 
* Генеральны настаяцель
* Правінцыял
* Абат-прадстаяцель
* Абат
	+ Мітрафорны абат
	+ Рэгулярны абат
* Навіцый

 |
| Скасаваныя | 
* Каралеўскі кардынал
* Князь-біскуп
* Акруговы біскуп
* Антыбіскуп
* Прэлат Ф’якета
* Абат камендаторый
* Субдыякан
* Экзарцыст
* Астыярый

 |
**Георгій Валкавыцкі** (13 сакавіка 1923, Белавежа — 7 красавіка 2013, Беласток; Псеўданімы: *Юрка Зубрыцкі*; *Сідар Макацёр*) — беларускі паэт і пісьменнік.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыў сямігодку і рамесную школу, працаваў лесніком, рабочым, слесарам. Скончыў Літаратурны інстытут (Масква, 1954). Заснавальнік і рэдактар (1956—1987) «Нівы». Быў членам Беларускага літаратурнага аб'яднання «Белавежа», рэдагаваў «Беларускія календары» і літаратурныя выданні «белавежцаў». З 1987 г. на пенсіі. Жыў у Беластоку і Белавежы.

Творчасць
---------

Дэбютаваў у друку ў 1948 годзе. Аўтар зборніка лірыкі «Рознагоддзе» (Беласток, 1989) і кніжкі сатырычных вершаў «Макатразмы» (Беласток, 1997), а таксама празаічных кніг «Віры. Нататкі рэдактара» (Беласток, 1991), «Белая вязь» (Беласток, 1998), «У каменным крузе» (Беласток, 2000), «Ашчэпкі» (Беласток, 2002).

Зноскі
------

1. ↑  *Запольская Я.* Не стала выбітнага беларуса…

Літаратура
----------

* Біяграфічныя даведкі // Панароўе. Анталогія апавядання / Уклад. Г. Валкавыцкі, Бібліятэка БЛА «Белавежа». — Беласток, 2003. — 162 с.

Спасылкі
--------

* *Запольская Я.* Не стала выбітнага беларуса Георгія Валкавыцкага(недаступная спасылка) — Беларускае Радыё Рацыя
**Гранада** (ісп.: Granada) — дэпартамент у Нікарагуа.

Дэпартамент Гранада знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Нікарагуа, і прылягае да паўночнага берага возера Нікарагуа. Плошча яго складае 929 км². Колькасць насельніцтва дэпартамента — 194 000 чалавек (ацэнка, на 2006 год). Шчыльнасць насельніцтва — 208 чал./км². Галоўны горад дэпартамента — Гранада. На тэрыторыі гэтага дэпартамента, блізу горада Гранада, знаходзіцца вулкан Мамбача.

У адміністрацыйным плане тэрыторыя дэпартамента Гранада падзяляецца на 4 муніцыпіі:

* Дырыя
* Дырыяма
* Гранада
* Нандаймэ

Зноскі
------

1. ↑  2005 Nicaraguan census<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q61769979'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |