**Сатан-Ху** (*Sutton Hoo*) — курганны некропаль на ўсход ад Вудбрыджа ў англійскім графстве Сафалк, дзе ў 1938—1939 гг. былі зроблены, магчыма, самыя значныя археалагічныя знаходкі ў гісторыі Вялікабрытаніі, уключаючы некрануты пахавальны карабель англасаксонскага караля мяжы VI і VII стст.

Выяўленне
---------

Выяўленнем скарбаў Сатан-Ху навукоўцы абавязаны дапытлівасці і энергічнасці Эдзіт Мэры Прыці. Гэта асоба, якая шмат чула ад мясцовых старажылаў пра схаванае ў курганах золаце, захаплялася спірытуалізмам. Калі ёй сталі здавацца таямнічыя фігуры на ўзгорках, місіс Прыці вырашыла супакоіць іх душы шляхам правядзення раскопак і звярнулася па дапамогу да супрацоўнікаў Іпсвіцкага краязнаўчага музея.

Перад місіс Прыці стаяла пытанне з чаго пачаць раскопкі — з вялікага пахавальнага ўзгорка, на які раней відавочна замахваліся рабаўнікі, ці з трох малых. Першым быў раскапны малы ўзгорак, аднак выяўленае там расчаравала археолагаў-аматараў — відаць, пахавальную камеру даўно наведалі скарбашукальнікі. У маі 1939 годзе быў раскапаны вялікі ўзгорак — і вынікі раскопак пераўзышлі самыя смелыя чаканні.

Унутры пахавальнай камеры былі выяўлены згнілыя рэшткі пахавальнай ладдзі — пра яе становішча можна судзіць па знаходках цвікоў. Прыбыўшыя на месца прадстаўнікі Кембрыджскага ўніверсітэта вызначылі, што бліжэйшыя адпаведнікі такіх пахаванняў вядомыя ў шведскіх магільніках Вендэля і Старой Упсалы. Па англійскіх законах выяўленыя скарбы перайшлі ва ўладанне місіс Прыці, якая вялікадушна завяшчала іх англійскай нацыі.

Скарб
-----

Дэталі шчыта
Залатая спражка
Знаходкі, зробленыя ў вялікім кургане, шматлікія і па большай частцы не маюць аналагаў на Брытанскіх астравах. Сярод найбольш значных прадметаў варта адзначыць наступныя:

* вялікі круглы шчыт і меч з залатой дзяржальняй, упрыгожаныя гранатамі;
* залатая спражка ў звярыным стылі і падабенства скіпетра ў форме аленя;
* зламаная шасціструнная ліра, загорнутая ў бабровую шкуру;
* кашэль з меравінгскімі залатымі манетамі;
* сярэбраны посуд візантыйскага і егіпецкага паходжання.

Адсутнасць касцяка трупа навяло даследчыкаў на думку, што пахаванне з'яўлялася кенатафам. Аднак не выключана, што ўсе сляды чалавечых рэштак проста растварыліся ў сафалкскай глебе, якая адрозніваецца кіслотнасцю. На гэта паказвае найноўшы аналіз мікраэлементаў на месцы знаходкі. Асоба, пахаваная ў Сатан-Ху, не ўсталявана. Хутчэй за ўсё, магіла належыць усходне-англійскаму каралю Рэдвальду (каля 599—624).

Значэнне
--------

Рэканструкцыя ўзбраення пахаванага ў Сатан-Ху кіраўніка.
Пасля смерці скарбашукальніцы ў 1942 г. скарбы вялікага кургана паступілі ў збор Брытанскага музея. Меней значныя прадметы, выяўленыя пры паўторных раскопках курганоў і іх наваколляў, цяпер выстаўлены ў Іпсвіцкім музеі.

У 2002 г. у Сатан-Ху быў адкрыты турыстычны цэнтр. На цырымоніі адкрыцця нобелеўскі лаўрэат Шэймас Хіні зачытаў урывак з выкананага ім перакладу «Беавульфа». Выбар англасаксонскай паэмы невыпадковы, як невыпадкова і тое, што шлем з Сатан-Ху часта выкарыстоўваюць для ілюстрацыі выданняў паэмы. Бо магільнік пад Вудбрыджам дазваляе нам зазірнуць у невядомы патуль свет англаў і саксаў VI—VII стагоддзяў — той самы свет, які знайшоў адлюстраванне ў англасаксонскім эпасе.

Сувязь з паданнямі пра подзвігі гёцкага кіраўніка падмацоўваецца тым, што найбліжэйшыя археалагічныя аналагі знаходак з Сатан-Ху выяўлены менавіта ў Швецыі. Для тлумачэння гэтых адпаведнасцей выказваецца здагадка пра паходжанне кіруючай дынастыі Усходняй Англіі з зямлі гётаў.

Зноскі
------

1. ↑  National Heritage List for England<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6973052'></a>
2. ↑   Праверана 9 лютага 2023.
3. ↑  Sutton Hoo (archaeological site, Suffolk, England, United Kingdom) (англ.). — артыкул з *Encyclopædia Britannica Online*.
4. ↑  Archaeology: The Basics - Clive Gamble - Google Books **(нявызн.)**. Праверана 19 сакавіка 2013.
5. ↑  *Gardner’s Art Through The Ages*. 12th edition. ISBN 780495004783. Page 303.
6. ↑  *The History of British Art, Volume 1: 600—1600*. Yale Center for British Art, 2008. Page 44.
7. ↑  Tanya Knight Ruffin. *Sutton Hoo: The Body in the Mound — A Thesis*. Louisiana State University, 2006.

Літаратура
----------

* Daisy Elisabeth Martin-Clarke. *Culture in Early Anglo-Saxon England*. Ayer Publishing, 1979.
* M. O. H. Carver. *The Age of Sutton Hoo: The Seventh Century in North-Western Europe*. Boydell Press, 1992.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сатан-Ху

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4118923-1 · VIAF: 241486522 |