recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Музей з вышыні птушынага палёту
**Музей герцага Антона Ульрыха** (*Herzog Anton Ulrich-Museum*) — карцінная галерэя старых майстроў, сабраная кіраўнікамі Браўншвайга з роду Вельфаў. Адзін з найстарэйшых агульнадаступных музеяў Еўропы, які адзначыў у 2004 годзе сваё 250-годдзе. Размешчаны ў цэнтры нямецкага горада Браўншвайг.

Аснову калекцыі сабраў Антон Ульрых Браўншвайг-Вольфенбютэльскі (1633—1714), адзін з першых «асвечаных дэспатаў» Еўропы, прадзед цара Пятра II. Ён не скупіўся на куплю карцін і статуй для ўпрыгожвання сваёй новай загараднай сядзібы Зальцдалум (знесена ў пачатку XIX стагоддзя па загадзе вестфальскага караля Жэрома).

Зрабіць музей агульнадаступным параіў князю Даніэль дэ Супервіль (заснавальнік Эрлангенскага ўніверсітэта). Збор адкрыўся для публікі ў 1754 годзе, усяго толькі праз год пасля заснавання Брытанскага музея. У калекцыі прадстаўлены такія майстры Паўночнай Еўропы, як Кранах, Гольбейн, ван Дэйк, Рубенс, Рэмбрант, Вермеер. Збор маёлікі Вельфаў лічыўся ў той час найбагацейшым на поўнач ад Альпаў. Унікальны экспанат музея — рукапісная «Кніга строяў» Матэуса Шварца.

Падчас напалеонаўскіх войнаў французы не цырымоніліся з калекцыямі дробных князёў Германіі і вывозілі шэдэўры, якія спадабаліся ім, у Луўр. Пасля заканчэння баявых дзеянняў Вельфам удалося дамагчыся рэстытуцыі страчаных каштоўнасцей. У XIX стагоддзі ўсееўрапейскую славу набыў гравюрны кабінет з багатым зборам эстампаў і графікі, а мінеральны кабінет герцага даў пачатак Музею прыродазнаўства ў Браўншвайгу.

З 1887 года мастацкі музей размешчаны ў неарэнесансным будынку, збудаваным спецыяльна для яго размяшчэння архітэктарам Оскарам Зомерам. Станам на 2014 год будынак закрыты на рэканструкцыю. Сярэдневяковыя экспанаты ў наш час выстаўляюцца ў замку Данквардэродэ.

* Шэдэўры калекцыі
* Меркаваны аўтапартрэт Джарджонэ.Меркаваны аўтапартрэт Джарджонэ.
* Кранах. Партрэт Марціна Лютэра.Кранах. Партрэт Марціна Лютэра.
* «Юдзіф» Рубенса.«Юдзіф» Рубенса.
* Вермеер. «Дзяўчына з куфлем віна».Вермеер. «Дзяўчына з куфлем віна».
* Адна з апошніх прац Рэмбранта.Адна з апошніх прац Рэмбранта.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Музей герцага Антона Ульрыха
* Афіцыйны сайт
**Музе́й гісто́рыі і культу́ры ро́ду Агі́нскіх** (літ.: Rietavo Oginskių kultūros istorijos muziejus) — музей у Рыетавасе, Літва. Размешчаны па адрасе вул. Л. Івінскё (літ.: L. Ivinskio, *Лаўрынаса Івінскіса*), д. 4.

Гісторыя
--------

Музей адчынены ў 1995 годзе ў адзіным захаваным ў Рыетавасе будынку XIX стагоддзя. У 1874—1903 гг. тут дзейнічала музычная школа князя Багдана Агінскага  (літ.) (бел. (1848—1909). Асноўная задача музея — захаванне культурнай спадчыны князёў Агінскіх.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная старонка (літ.) (англ.)
**Пі́ку** (парт.: Ilha do Pico) — адзін з астравоў Азорскага архіпелага ў Атлантычным акіяне. Плошча — 447 км². Насельніцтва (2011 г.) — 14 148 чал. На Піку знаходзіцца самая высокая гара Азорскіх астравоў — Піку (2351 м).

Геаграфія
---------

Востраў Піку ўваходзіць у цэнтральную групу астравоў Азорскага архіпелага. Знаходзіцца ў 5,2 км на паўднёвы ўсход ад вострава Фаял, у 18,3 км на поўдзень ад вострава Сан-Жоржы, у 70 км на паўднёвы захад ад вострава Тэрсейра, у 1640 км на захад ад Лісабона, сталіцы Партугаліі. Даўжыня з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход — 46,4 км. Найбольшая шырыня — 16,1 км.

Заходнюю частку Піку займае гара Піку і яе перадгор’і. На паўночным захадзе ад самага берага цягнецца раён вінаграднікаў. Вышэй пачынаюцца лясы. Вышэй за 2000 м сустракаюцца толькі аголеныя лававыя палі. На большай частцы ўсхода размяшчаецца плато Планалту-ды-Ашада з 10 вулканічнымі конусамі (некаторыя з іх вышэй за 1000 м) і кратарнымі азёрамі. Схілы плато стромкія, на паўночным узбярэжжы ўтвараюць шматлікія натуральныя аркі, пячоры, расколіны і тунэлі.

Клімат
------

Клімат умераны вільготны. Сярэння тэмпература лета — +22,2 °C, зімы — +14,4 °C. Ападкі ў асноўным здараюцца ўзімку. У гэты сезон на вяршыні гары Піку ляжыць снег.

Гісторыя
--------

У першай палове XV ст. партугальцы выкарыстоўвалі востраў Піку для выпасу статкаў свойскай жывёлы. У 1460-х гг. тут з’явіліся перасяленцы з Тэрсейры і Грасіёзы. У XVI ст. калі былі зафіксаваны сталыя вясковыя паселішчы, жыхары Піку актыўна займаліся сельскай гаспадаркай і вытворчасцю фарбавальнікаў для скураной прамысловасці Фландрыі.

Асабліва прыбытковым аказалася вырошчванне вінаграду, увезенага манахамі-францысканцамі. Мясцовае белае віно *Verdelho* паступова стала важным экспартным таварам. Уладальнікі вінаграднікаў звычайна жылі ў Орце, працавалі на іх сяляне-арандатары. Аднак у сярэдзіне XIX ст. значная частка вінаграднікаў была спустошана філаксерай і грыбковай гнілатой. Гэта прывяло да сталай эміграцыі астравіцян, якія згублі прыбыткі. Многія жыхары Піку працавалі кітабоямі. Пасля забароны здабычы кітоў у 1980-х гг. асноўны занятак тубыльцаў — лоў і перапрацоўка тунцоў.

У 2004 г. 987 га старых віаграднікаў, а таксама гаспадарскіх пабудоў былі ўнесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Спасылкі
--------

* Visit Pico
* Pico — the Mountain Island
* Pico Island — Discover Azores
* Portugal’s Pico Wine Region: Wine Heritage in the Azores Islands

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4443762-6 · VIAF: 249382329 |
Піка ГЭС створаная ў межах *Sustainable Vision project*, праекта Бэйларскага ўніверсітэта (en:Baylor University)
**Піка ГЭС** — гідраэлектрастанцыя вызначанай магутнасцю да 5 кВт, такой магутнасці дастаткова каб забяспечыць электрычнасцю для сілкавання некалькіх лямпачак, радыё і г.д. каля 50 прыватных дамоў. Выкарыстоўваюцца пераважна для электразабеспячэння ў месцах аддаленых ад ліній электраперадач, падключэнне да цэнтралізаваных сетак не прадугледжваецца.

Устаноўкі невялікія і лёгка перасоўваюцца ў неабходнае месца. Для піка-ГЭС няма патрэбы будаваць гідратэхнічныя збудаванні, дастаткова перападу вышынь у 1-5 метраў (або невялікай запруды). Мінімальны кошт піка-ГЭС у межах 500 долараў ЗША (кан. 2005).

У Беларусі
----------

* Камароўская ГЭС

Зноскі
------

1. ↑  Pico-Hydropower Franchising: A Test Bed in Rural Honduras **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  National Collegiate Inventors and Innovators Alliance. Архівавана з першакрыніцы 15 красавіка 2013. Праверана 24 January 2013.

Літаратура
----------

* Малые ГЭС по опыту Норвегии: (интервью с вице-президентом программы развития на местном уровне малых ГЭС в Кыргызстане) // Аналитика «ОР». 2005, 1 дек. 11:20
**Лютэранская царква Фларэнцыі** (італ.: La chiesa Evangelica Luterana a Firenze) — царкоўны будынак, які належыць лютэранскай абшчыне, якая ўваходзіць у Евангелісцка-Лютэранскую Царкву Італіі. Знаходзіцца на вуліцы Longarno Torrigiani.

Гісторыя
--------

Абшчына была арганізавана ў 1899 годзе з дзвюх груп вернікаў — швейцарцаў-рэфарматараў і немцаў-лютэран. Царкоўны будынак быў пабудаваны ў 1901 годзе па праекце архітэктара Рыкарда Мацанці. Падзел захоўваецца і па цяперашні час — у будынку ў першую і трэцюю нядзелю праводзіцца лютэранская служба, у другую і чацвёртую — рэфармацкая.

Апісанне
--------

Аднанефная царква без вежы. Фасад будынка выкананы з чырвонай цэглы і дэкараваны белым каменем, з якога зроблена акно ў выглядзе ружы.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лютэранская царква (Фларэнцыя)
* Старонка лютэранскай абшчыны Фларэнцыі на сайце ЕЛЦІ(недаступная спасылка)
* Старонка царквы на сайце Фларэнцыя-анлайн (італ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 248305537 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Харт.

**Джозеф Колман Харт** (англ.: Joseph Coleman Hart; 1798 — 1855) — амерыканскі пісьменнік. Вядомы як першы, хто апублікаваў сумневы, што Вільям Шэкспір ​​не быў аўтарам п’ес, якія яму прыпісваюцца. Раман Харта «Мірыям Кофін» (англ. Miriam Coffin) паўплываў на Германа Мелвіла і яго раман «Мобі Дзік», хоць сам Мелвіл адгукаўся крытычна аб працы Харта.

Біяграфія
---------

Джозеф Харт нарадзіўся ў 1798 (па іншых дадзеных у 1799). Быў нью-ёркскім адвакатам, служыў у Нацыянальнай гвардыі ЗША і займаў пасаду дырэктара школы. Напісаў некалькі кніг пра марскія падарожжы. Быў сябрам многіх літаратараў. У 1844 годзе ў Харта нарадзілася дачка Імаджэн. У 1854 годзе Харт быў накіраваны на Канарскія астравы як амерыканскі консул. Неўзабаве па прыбыцці ў Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ ён памёр.

Зноскі
------

1. ↑  Joseph C. Hart // Trove — 2009. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18609226'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 6431 6750 · LCCN: nr98030309 · VIAF: 49143427 |
Племянная кабыла Астра на выставе «Белагра-2021»
Беларускі запражны конь на блоку паштовых марак
**Беларускі запражны конь** — парода коней, выведзеная ў канцы XIX ст. у заходніх абласцях Расійскай імперыі скрыжаваннем дробных коней паўночнага ляснога тыпу з буйнейшымі жарабцамі запражных і цяжкавозных парод. Жывёлы сярэдняга росту, вынослівыя, непатрабавальныя, працаздольныя.

Масці: гнядая, бурая, рудая, вараная, буланая. Сярэднія прамеры племянных жарабцоў (у см): вышыня 156, касая даўжыня тулава 158, абхоп грудзей 193; кабыл адпаведна 152, 156 і 192. Жывая маса жарабцоў 600—700 кг, кабыл 500—600 кг. Коні выкарыстоўваюцца на транспартных і палявых сельскагаспадарчых працах.

Гл. таксама
-----------

* Літоўскі конь

Літаратура
----------

* *Г. Хитенков.* Белорусская упряжная лошадь // Большая Советская Энциклопедия.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Беларускі запражны конь на Вікісховішчы |

* Белорусская упряжная лошадь Архівавана 13 сакавіка 2013.
* Byelorussian Harness Horse Архівавана 6 ліпеня 2011.
**Беларускі корпус** — нацыянальнае вайсковае злучэнне, планавае да фарміравання ў 1917 годзе Цэнтральнай беларускай вайсковай радай на Заходнім фронце.

Гісторыя
--------

Дэлегацыя ЦБВР атрымала ў канцы кастрычніка — пачатку лістапада атрымала дазвол галоўнакамандуючага генерала Духоніна на фарміраванне нацыянальных беларускіх часцей. Паводле дазволу фарміраванне мусіла здзяйсняцца праз беларусізацыю дзейных часцей былой Рускай імператарскай арміі на Заходнім фронце. Кіраўніком аддзела вайсковых фарміраванняў ЦБВР генералам К. Кандратовічам было спланавана фарміраванне палка, а потым і корпуса, і план быў зацверджаны Стаўкай.

Аднак, фарміраванне 1-га Мінскага беларускага палка пачалося толькі 24.11.1917 года — ужо пасля кастрычніцкага перавароту бальшавікоў і адхілення імі генерала Духоніна, а 9.12.1917 года гэты полк расфарміраваны бальшавікамі. Такім чынам, да фарміравання нацыянальнага беларускага корпуса на Заходнім фроце так і не дайшло.

Літаратура
----------

* Жаўнеры БНР / Алег Латышонак. — 3-е выд. перапрацаванае. — Смаленск: Інбелкульт, 2014. — 373 с.
* *Езавітаў К.* Беларуская Вайсковая Цэнтральная Рада // Крывіч № 1(7), 1924.
**Дзяржаўны камітэт па архітэктуры і будаўніцтве Рэспублікі Беларусь** (**Дзяржбуд Рэспублікі Беларусь**) - дзяржаўнае ведамства, якое займалася пытаннямі архітэктурна-горадабудаўнічай дзейнасці, арганізацыяй праектна-вышукальніцкіх работ у будаўніцтве і каардынацыяй дзейнасці праектных арганізацый.

Гісторыя
--------

Дзяржаўны камітэт Савета Міністраў БССР па справах архітэктуры і будаўніцтва (Дзяржбуд БССР) утвораны Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 28 верасня 1955 года на базе Упраўлення па справах архітэктуры пры СМ БССР і аддзела па разглядзе праектаў і каштарысаў Дзяржаўнай планавай камісіі БССР.29 мая 1957 года дзяржкамітэт быў скасаваны, а яго функцыі 30 ліпеня 1957 года перададзены Галоўнаму ўпраўленню па справах архітэктуры і будаўніцтва Савета Міністраў БССР. 28 сакавіка 1959 года дзяржкамітэт быў узноўлены, 21 мая 1963 года ператвораны з рэспубліканскага ў саюзна-рэспубліканскае ведамства і пераназваны ў Дзяржаўны камітэт Савета Міністраў БССР па справах будаўніцтва (Дзяржбуд БССР). Пастановай Вярхоўнага Савета БССР ад 20 лютага 1991 года дзяржкамітэт быў ператвораны ў Дзяржаўны камітэт БССР па архітэктуры і будаўніцтву. У верасні 1991 года пераназваны ў Дзяржаўны камітэт Рэспублікі Беларусь па архітэктуры і будаўніцтве.

Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 26 жніўня 1994 года № 74 было створана Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь. У яго склад увайшлі скасаваныя гэтым жа ўказам Міністэрства прамысловасці будаўнічых матэрыялаў, Міністэрства будаўніцтва і эксплуатацыі аўтамабільных дарог і Дзяржаўны камітэт па архітэктуры і будаўніцтве.

Зноскі
------

1. 1 2  Высшие органы государственной власти и центрального управления Белорусской ССР (1965—1991) / Р.П. Платонов, М.К. Бобер, С.В. Жумарь [и др.]. В 3-х ч. — Ч. 2. — Мн.: БелНИИДАД, 2000. — С. 111.
2. ↑  Историческая справка
3. ↑  Органы государственной власти Республики Беларусь (25 августа 1991 г. — 31 декабря 2008 г.): Справочник. В 3 т. Т. 1 / Э. М. Савицкий [и др.]. — Мн.: БелНИИДАД, 2019. — С. 148.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кларк.

**Джозеф Кларк** (англ.: Joseph Clarke; нар. 3 лістапада 1992 г. Сток-он-Трэнт, Стафардшыр, Вялікабрытанія) — брытанскі каякер. Алімпійскі чэмпіён 2016 года ў дысцыпліне «байдаркі-адзіночкі», шматразовы чэмпіён свету і Еўропы ў камандных спаборніцтвах.

Упершыню ён сеў у лодку ва ўзросце 8 гадоў падчас скаўцкага паходу. Пасля гэтага Джо падаў заяўку на ўступленне ў канаісцкі клуб Стэфард і Стоўна, аднак не быў прыняты з прычыны юнага ўзросту. Пазней яму ўсё ж удалося ўступіць у клуб, і ў 2004 годзе ва ўзросце 11 гадоў Кларк прыняў удзел у першых для сябе спаборніцтвах.
**Дзяржаўны мемарыяльны музей абароны і блакады Ленінграда** (руск.: Государственный мемориальный музей обороны и блокады Ленинграда) — музей у Санкт-Пецярбургу, прысвечаны гісторыі бітвы за Ленінград і блакады Ленінграда ў Вялікай Айчыннай вайне. Размешчаны ў доме № 9 па Саляным завулку, у складзе комплексу будынкаў Салянога гарадка. Таксама музей мае і філіял на блакаднай Дарозе жыцця ля заходняга берага Ладажскага возера — адасобленую экспазіцыю, размешчаную ў вёсцы Кокарава ў Ленінградскай вобласці.

Музей быў адкрыты ў 1946 годзе на аснове выстаўкі трафейнай нямецкай зброі, сабранай на Ленінградскім фронце па загадзе яго Ваеннага савета адразу пасля прарыву блакады ў 1943 годзе. Выстаўка адкрылася яшчэ ў час вайны пасля зняцця блакады ў 1944 годзе ў будынку, калісьці адведзеным пад Кустарны музей.

Затым быў закрыты ў 1952 годзе ў сувязі са сталінскімі рэпрэсіямі супраць кіраўніцтва горада ваеннага часу па «Ленінградскай справе», бо музей нібыта незаслужана падкрэсліваў асаблівы лёс горада і асаблівую ролю яго кіраўніцтва.

Адкрыты зноў па ранейшым адрасе ў значна меншым памеры ў гады перабудовы ў 1989 годзе ў перыяд рэабілітацыі ахвяр сталінскіх рэпрэсій.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мінскае медыцынскае вучылішча.
**Беларускі дзяржаўны медыцынскі каледж** (**БДМК**) — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова ў Мінску.

Усяго ў каледжы навучаюцца больш за 1500 навучэнцаў, працуюць 127 выкладчыкаў.

Гісторыя
--------

Заснаваны 1 кастрычніка 1953 г. пры Мінскім медыцынскім інстытуце як фельчарская школа. Першы набор склаў 64 навучэнцаў.

З 1954 г. атрымлівае статус самастойнай установы адукацыі як **Мінскае медыцынскае вучылішча № 2** і рыхтуе кадры на базе паліклінікі Мінскага трактарнага завода. З 1963 года вучылішча стала прымаць навучэнцаў на базе 8 класаў.

У 1965—1979 гг. размяшчалася па вуліцы Стаханаўскай. З 1976 года арганізоўваецца аддзяленне ўдасканалення і спецыялізацыі сярэдніх медыцынскіх работнікаў.

У 1980 годзе ўзведзены новы будынак вучылішча. З 1983 года ўпершыню ў рэспубліцы вучылішча пачынае падрыхтоўку зубных тэхнікаў з навучэнцаў з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця.

У верасні 2001 года вучылішча ператворана ў Беларускі дзяржаўны медыцынскі каледж. З 2007 г. у структуру каледжа ўваходзіць новае структурнае падраздзяленне — аддзяленне павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў сярэдняга медыцынскага і фармацэўтычнага персанала.

З 2011 года вядзецца падрыхтоўка па спецыяльнасці «Фармацыя».

Інфраструктура
--------------

Каледж размяшчаецца ў двух навучальных карпусах: корпус № 1 размешчаны па адрасе вуліца Кіжаватава, 60/2, корпус № 2 — па вуліцы Сядых, 40. Таксама навучанне ажыццяўляецца ў навучальных пакоях, размешчаных на клінічных базах устаноў аховы здароўя г. Мінска.

Бібліятэка каледжа з чытальнай залай на 30 пасадачных месцаў і кнігасховішчам займае плошчу 163 м², абсталявана відэатэхнікай, выхадам у інтэрнэт. Маецца актавая зала на 350 месцаў, дзве спартыўныя залы плошчай 331,83 м² і 271,0 м², стадыён, сталовая (корпус № 2), буфеты, інтэрнат (пр. Дзяржынскага, 85)

Спецыяльнасці
-------------

* «Сястрынская справа»,
* «Лячэбная справа»,
* «Зубапратэзная справа»,
* «Фармацыя».

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Гісторыя каледжа

Спасылкі
--------

* bsmc.by — афіцыйны сайт БДМК
Маўруд з раёна Брэставіцы.
Асенаўградскі маўруд.
**Маўру́д** — традыцыйны балгарскі тэхнічны (вінны) гатунак чырвонага вінаграду позняга перыяду даспявання. З'яўляецца адным з найстарэйшых і лічыцца адным з найбольш каштоўных мясцовых гатункаў. Вырабленае з гэтага вінаграду чырвонае віно таксама называецца Маўруд.

Легенды і гістарычныя звесткі
-----------------------------

Дадзены гатунак вінаграду вядомы са старажытнасці.

Існуе такая легенда. Адной з прычын падзення Аварскага каганата было п'янства. Па гэтай прычыне хан Крум загадаў высекчы вінаграднікі ў Балгарыі. Па легендзе некаторы час пасля гэтага на сталіцу Пліску стаў нападаць велізарны леў, які моцна пужаў людзей. Ніхто не мог яго забіць, і леў ператварыўся ў праблему. Нейкі воін Маўруд тым часам вярнуўся ў Балгарыю, не ведаючы пра "сухі" закон балгарскага хана. Пачуўшы пра льва, які прыгнятаў жыхароў, доўга не раздумваючы адправіўся адзін у пошуках звера, каб забіць яго. Знайшоўшы льва, у кароткай схватцы бясстрашны юнак забіў звера. Погаласка пра подзвіг Маўруда хутка ахапіла насельніцтва. Хутка слых дасягнуў вушэй хана Крума. Ён быў вельмі здзіўлены сілай і храбрасцю Маўруда, які сам-адзін зрабіў тое, што не змаглі мноства іншых балгарскіх воінаў. Крум загадаў паклікаць Маўруда ў палац і стаў пытаць, адкуль у яго такія моц і храбрасць. Бясстрашны Маўруд шчыра адказаў, што да бітвы выпіў кубак віна, які дала яму яго маці і што ў віне крыніца яго моцы. Яна патаемна вырошчвала вінаградныя лозы, парушаючы закон хана Крума. Хан Крум быў здзіўлены адказам храбрага Маўруда. Ён шчодра ўзнагародзіў юнака і загадаў аднавіць вінаграднікі ў Балгарыі. У гонар гэтага бясстрашнага воіна і быў названы гатунак.
Сцяг дзяржаўнай памежнай службы
**Дзяржаўная памежная служба (ДПС) Азербайджана** (азерб.: Dövlət Sərhəd Xidməti, DSX) — дзяржаўная ваенная арганізацыя, асноўнай задачай якой з'яўляецца ахова дзяржаўнай мяжы Азербайджанскай Рэспублікі.

Дзяржаўная памежная служба Азербайджана была створана 31 ліпеня 2002 указам прэзідэнта Азербайджанскай Рэспублікі на базе выведзенага з Міністэрства нацыянальнай бяспекі Упраўлення памежвойскамі.

Кіруе ДПС генерал-лейтэнант Эльчин Гуліеў.

Місія
-----

Асноўнымі задачамі Дзяржаўнай памежнай службы Азербайджана з'яўляюцца ахова  дзяржаўнай мяжы рэспублікі, барацьба з міжнародным тэрарызмам, барацьба з нелегальнай міграцыяй і гандлем людзьмі, барацьба з кантрабандай, незаконным абаротам наркотыкаў, барацьба з распаўсюджваннем кампанентаў зброі масавага паражэння, абарона нефтегазодобывающих платформаў і трубаправодаў ў азербайджанскім сектары Каспійскага мора.

Структура
---------

Да складзе Дзяржаўнай памежнай службы Азербайджана ўваходзіць Берагавая ахова Азербайджана.

Супрацоўніцтва
--------------

Дзяржаўная памежная служба Азербайджана актыўна супрацоўнічае з памежпрадстаўніцтвамі органаў памежнай аховы суседніх дзяржавы — Расіяй, Грузіяй, Турцыяй, Іранам, Казахстанам, Туркменістанам. У рамках гэтага супрацоўніцтва праводзяцца дву- і шматбаковыя сустрэчы і канферэнцыі. З памежнымі службамі Расіі і Казахстана праводзяцца сумесныя вучэнні.

У рамках сумеснай работы па павышэнню бяспекі паветранай прасторы Азербайджана і марской прасторы ў Каспійскім моры Дзяржаўная памежная служба Азербайджана праводзіць сумесную працу з НАТА.. Дзяржаўная памежная служба Азербайджана падпарадкоўваюцца не Міністэрству абароны Азербайджана, а Прэзідэнту Азербайджана і выконваюць непосредсвенно яго загады.

Галерэя
-------

* Нам. начальніка ДПС генерал-маёр М. Аббаскулиев на ваеннай прысягі памежнікаў у ГейтепеНам. начальніка ДПС генерал-маёр М. Аббаскулиев на ваеннай прысягі памежнікаў у Гейтепе
* Каспійскі вартаўнічы карабельКаспійскі вартаўнічы карабель
* Марскія сілы Памежных войск Азербайджана падчас параду 26 чэрвеня 2011 аМарскія сілы Памежных войск Азербайджана падчас параду 26 чэрвеня 2011 а

Зноскі
------

1. ↑  Указ Прэзідэнта Азербайджанскай Рэспублікі «Аб стварэнні Дзяржаўнай памежнай службы Азербайджанскай Рэспублікі» ад 31 Ліпеня 2002 года
2. 1 2 3  Эльчин Гуліеў: «У бліжэйшыя дні ДПС Азербайджана атрымае новыя, цалкам тэхнічна абсталяваныя і здольныя выконваць спецзаданні ў цяжкіх умовах надвор'я суду» — ІНТЭРВІЮ  (руск.)
3. ↑  Інфармацыя аб дзяржаўнай памежнай службе Азербайджана на сайте Архівавана 18 сакавіка 2012. ОБСЕ  (руск.)
4. ↑  Отношения НАТО и Азербайджана  (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Патэнцыял.
**Патэнцыяльная энергія** {\displaystyle U({\vec {r}})} — скалярная фізічная велічыня, якая характарызуе здольнасць сіл узаемадзеяння механічнай сістэмы выконваць работу. Патэнцыяльная энергія роўна рабоце сіл узаемадзеяння, якая выконваецца пры пераходзе сістэмы з дадзенага стану ў стан з нулявым значэннем патэнцыяльнай энергіі. 

Тэрмін «патэнцыяльная энергія» быў уведзены ў XIX стагоддзі шатландскім інжынерам і фізікам Уільямам Рэнкінам. Адзінкай вымярэння энергіі ў СІ з'яўляецца Джоўль.

Патэнцыяльная энергія залежыць або ад адлегласці паміж целамі, або ад узаемнага размяшчэння частак аднаго цела. Ад выбару нулявога ўзроўню залежыць значэнне патэнцыяльнай энергіі, але не залежыць яе змяненне. Значыць, ад выбару нулявога ўзроўню не залежыць і работа, якая пры гэтым выконваецца. Таму лічыць роўнай нулю 
можна патэнцыяльную энергію любога яе стану. Такім чынам, за нулявы ўзровень можна выбіраць той, які найбольш зручны для рашэння канкрэтнай задачы.

Літаратура
----------

* Ісачанкава, Л. А. і інш. Фізіка: вучэб. дапам. для 9-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / Л. А. Ісачанкава, Г. У. Пальчык, А. А. Сакольскі ; пад рэд. А. А. Сакольскага; пер. з рус. мовы Н. Г. Ляўчук. — Мінск: Нар. асвета, 2010. — 213 с. : іл. ISBN 978-985-03-1373-7.

Гл. таксама
-----------

* Гравітацыйная энергія
* Кінетычная энергія
* Энергія
* Электрастатычны патэнцыял
* Гравітацыйны патэнцыял

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4175491-8 · Microsoft: 84551667 |
Будынак Дзяржаўнага кантролю, Санкт-Пецярбург, набярэжная ракі Мойкі, 76 *(фатаграфія Карла Булы, 1914 год)*
**Дзяржаўны кантроль Расійскай імперыі** — орган Кабінета Міністраў Расійскай імперыі, які здзяйсняў кантрольна-злічальныя і наглядальныя функцыі ў вобласці прыходу, выдатку і захоўвання капіталаў дзяржаўнага бюджэту, а таксама бюджэтаў усіх міністэрстваў і ведамстваў па асобнасці.

Утвораны на правах міністэрства ў 1811 годзе, Дзяржаўны кантроль на працягу першых 25 гадоў свайго існавання насіў назву «Дзяржаўнае ўпраўленне рэвізіі дзяржаўных рахункаў» (28 студзеня 1811 — 30 снежня 1836) і толькі затым атрымаў сваё канчатковае найменне, якое праіснавала да 28 лютага 1917 года.
Стальная патэльня
Патэльня з тэфлонавым пакрыццём
**Патэльня, скаварада** — прыстасаванне для смажання ежы. Мае, як правіла, круглую форму. Можа быць без ручак, з адной ручкай або з двума ручкамі. Вырабляецца з чыгуну, нержавеючай сталі або сталі, пакрытай рознымі эмалямі, алюмінія, керамікі і інш. матэрыялаў. Забяспечваецца вечкам, якое вырабляецца з розных матэрыялаў (празрыстых або непразрыстых), і, часам, сеткай, якая перашкаджае распырскванню тлушчу або алею.

Гістарычна патэльні маглі вырабляцца і з іншых матэрыялаў, напрыклад кэці (груз. კეცზე) - грузінская плоская гліняная або каменная (у тым ліку з стэатыта) патэльня. Выкарыстоўваецца для выпечкі хлеба, мчадзі, хачапуры, абсмажвання куранят, рыбы і інш.

Многія сучасныя патэльні маюць унутранае пакрыццё з антыпрыгарных матэрыялаў (часцей за ўсё на аснове політэтрафторэцілена, часта званага патэнтаванай назвай - «тэфлон»), якое перашкаджае прыліпанню ежы да патэльні.
Правінцыя на карце імперыі.
**Тынгітанская Маўрэтанія** (лац.: Mauretania Tingitana) — правінцыя Рымскай імперыі, якая займала поўнач сучаснага Марока (з Сеўтай і Мелільяй).

Правінцыя заснавана ў 42 годзе пасля смерці апошняга маўрэтанскага цара, Пталамея, па ўказе імператара Клаўдзія, які падзяліў Маўрэтанію па рацэ Мулуя на дзве часткі — Кесарэйскую (захад Алжыра) і Тынгітанскую (поўнач Марока). Страчана ў 420-х гг. у сувязі з нашэсцем вандалаў.

Распасціралася на поўдзень ад Геркулесавых слупоў да Салы і Валюбіліса. Адміністрацыйным цэнтрам быў горад Тынгіс, які даў назву ўсёй правінцыі. Іншыя значныя гарады — Валюбіліс, Ліксус і Тамуда.

Да 285 года паўднёвая мяжа правінцыі вярнулася да ракі Лукас па малавывучаных прычынах. Сала і Магадор, гарады на Атлантычным узбярэжжы, заставаліся адзінымі, якія захоўвалі сувязь з Рымам і рымскімі правінцыямі. Перад прыходам вандалаў рымская адміністрацыя пакідае ўсе гарады на поўнач ад Лукаса акрамя Сеўты. Аж да нашэсця мусульман у Валюбілісе, Ліксусе і, магчыма, у Сале застаюцца невялікія паселішчы.

Зноскі
------

1. ↑  *Akkeraz Aomar.* Lixus, du Bas-Empire à l'Islam(фр.) // *Lixus. Actes du colloque de Larache (8-11 novembre 1989)* : зборнік. — Рым: École Française de Rome, 1992. — С. 379-385. // Персей, бібліятэка

|  Правінцыі Рымскай імперыі ў 120 годзе |
| --- |
| 
Азія · 
Аквітанія · 
Асірыя · 
Афрыка · 
Ахея · 
Балеары · 
Белгіка · 
Бетыка · 
Брытанія · 
Верхняя Германія · 
Віфінія · 
Галатыя · 
Дакія · 
Далмацыя · 
Егіпет · 
Італія · 
Іўдзея · 
Камяністая Аравія · 
Кападокія · 
Кілікія · 
Кіпр · 
Камагена · 
Корсіка і Сардзінія · 
Коцкія Альпы · 
Крыт і Кірэнаіка · 
Лікаонія · 
Лікія · 
Лугдунская Галія · 
Лузітанія · 
Маўрэтанія · 
Македонія · 
Малая Арменія · 
Мёзія · 
Нарбонская Галія · 
Ніжняя Германія · 
Норык · 
Нумідыя · 
Асраена · 
Памфілія · 
Панонія · 
Пенінскія Альпы · 
Прыморскія Альпы · 
Пісідыя · 
Понт · 
Рэцыя · 
Сірыя · 
Сіцылія · 
Месапатамія · 
Цопк (Сафена) · 
Тараконская Іспанія · 
Фракія · 
Эпір
 |
**Дзяржаўная здрада** — перадача дзяржаўнай тайны замежнай дзяржаве, замежнай арганізацыі альбо іх прадстаўніку, альбо шпіянаж, альбо пераход на бок варожага боку ў час вайны ці ўзброеннага канфлікту, альбо ажыццяўленне дапамогі замежнай дзяржаве ў рэалізацыі варожай дзейнасці супраць Рэспублікі Беларусь шляхам здзяйснення злачынстваў супраць дзяржавы па заданні органаў і прадстаўнікоў замежнай дзяржавы ва ўрон знешняй бяспекі Рэспублікі Беларусь, яе суверэнітэту, тэратарыяльнай недатыкальнасці, нацыянальнай бяспекі і абароназдольнасці. 

У адпаведнасці з артыкулам 356 Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь прадугледжана адказнасць у выглядзе пазбаўлення волі на тэрмін ад сямі да пятнаццаці гадоў.

Гл.таксама
----------

* Калабарацыянізм

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph120280 |
**Патыяла** — горад на крайнім усходзе індыйскага штата Пенджаб. Адміністрацыйны цэнтр акругі Патыяла. З 1948 па 1956 гады Патыяла была сталіцай індыйскага штата Патыяла і саюз дзяржаў усходняга Пенджаба. Размешчаны за 67 км на паўднёвы захад ад Чандыгарха, за 93 км на паўднёвы ўсход ад Лудхіяны, за 155 км на паўднёвы ўсход ад Джаландхара і за 233 км на паўночны захад ад Дэлі (па дарогах), на вышыні 249 м над узроўнем мора.

Зноскі
------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15561082c · GND: 4344133-6 · LCCN: n81122026 · NKC: ge1019425 · VIAF: 142002635, 139567823 |
Чыталішча ў горадзе Бажурышце
**Чыталішча** (балг.: чита́лище) — характэрная толькі для Балгарыі грамадская ўстанова культуры, якае мае вучэбна-асветніцкія функцыі і садзейнічае самадзейнасці. 

Часцей за ўсё ў ім маецца публічная бібліятэка, арганізуюцца курсы тэатра, школы танцаў, музыкі і замежных моў, а таксама клубаў па інтарэсам.

Назва паходзіць ад балгарскага дзеяслова чета*(Чытаю, чытаць*), прычым балг.: читалище перакладаецца як *месца для чытання (чыталішча)*.

Асноўнае прызначэнне чыталішча — аб'яднаць як мага больш формаў культурна-асветніцкай дзейнасці ў адным месцы. Так як усе мерапрыемствы праводзяцца ў розныя дні тыдня і ў розны час сутак, то для ўсіх мерапрыемстваў цалкам хопіць аднаго піяніна і аднаго камплекта музычных інструментаў, якія выкарыстоўваюцца па чарзе для навучання дзяцей, для танцаў, харавога выканання песень і г. д. Той жа самы прынцып прымяняецца для артыстычных касцюмаў і іншага тэатральнага і мастацкага рэквізіту.

Адзінае аднафункцыянальнае памяшканне — гэта бібліятэка, хоць у некаторых выключных выпадках у ёй праводзяцца ўрокі або ціхія заняткі.

Першыя формы чыталіштнай дзейнасці ўзніклі ў Балгарыі ў 1856 годзе ў гарадах Свіштаў, Лом і Шумны. Цяпер (студзень 2016 г.) у Балгарыі дзейнічаюць 3614 чыталішчы.

Гл. таксама
-----------

* Народны дом
* Дом культуры

Зноскі
------

1. ↑  Регистър на читалищата в България (балг.) Архівавана 18 чэрвеня 2012.

Спасылкі
--------

* Информационен сайт за читалищата  (балг.)
* Блог към информационния сайт за читалищата  (балг.)
* Закон за народните читалища(недаступная спасылка)  (балг.)
* Партал на читалищата ў България  (балг.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
Адна з 10 паправак да Канстытуцыі Злучаных Штатаў, прынятых як "Біль аб правах". Ратыфікавана 15 снежня 1795 г. Забараняе судовае пакаранне ў выпадку недаказанасці віны і прымушэнне даваць паказанні супраць самога сябе.

Тэкст папраўкі
--------------

Ніводная асоба не павінна прыцягвацца да адказнасці за злачынства, якое караецца смерцю, або за іншае ганебнае злачынства, інакш як у прысутнасці суду прысяжных ці згодна прыгавору суду прысяжных, выключэнне складаюць судовыя працэсы ў арміі, флоце або ў народным апаўчэнні, падчас вайны ці іншай надзвычайнай сітуацыі, якая пагражае грамадскай бяспецы; аніводная асоба не павінна за адно і тое ж правапарушэнне двойчы падпадаць пагрозе пазбаўлення жыцця ці цялеснага пакарання. Ніхто не павінен прымушацца даваць паказанні і сведчанні супраць самога сябе; не павінен пазбаўляцца жыцці, свабоды або маёмасці без належнай прававой працэдуры; прыватная маёмасць не павінна канфіскоўвацца для грамадскіх патрэбаў без справядлівай узнагароды.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | No person shall be held to answer for a capital, or otherwise infamous crime, unless on a presentment or indictment of a grand jury, except in cases arising in the land or naval forces, or in the militia, when in actual service in time of war or public danger; nor shall any person be subject for the same offense to be twice put in jeopardy of life or limb; nor shall be compelled in any criminal case to be a witness against himself, nor be deprived of life, liberty, or property, without due process of law; nor shall private property be taken for public use, without just compensation. | » |

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
* А. Берастоўскі і інш. Гісторыя ЗША ў дакументах: Пераклады на беларускую Мн. 2014
* Андрэй Берастоўскі. Гісторыя ЗША ў апавяданнях і дакументах. Мінск: выдавец А.М. Вараксін, 2019 - 176 с. ISBN 978-985-7220-59-5

| ⛭Папраўкі да Канстытуцыі ЗША |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Біль аб правах | 
* 1-я (1791)
* 2-я (1791)
* 3-я (1791)
* 4-я (1791)
* 5-я (1791)
* 6-я (1791)
* 7-я (1791)
* 8-я (1791)
* 9-я (1791)
* 10-я (1791)

 |
| 
* 11-я (1795)
* 12-я (1804)
* 13-я (1865)
* 14-я (1868)
* 15-я (1870)
* 16-я (1913)
* 17-я (1913)
* 18-я (1919)
* 19-я (1920)
* 20-я (1933)
* 21-я (1933)
* 22-я (1951)
* 23-я (1961)
* 24-я (1964)
* 25-я (1967)
* 26-я (1971)
* 27-я (1992)

 |

 |
**Касач бязлісты**, **Касач сіні** (*Iris aphylla*) — кветкавая травяністая расліна сямейства касачовых.

Апісанне
--------

Шматгадовая травяністая расліна з моцным, ад асновы галінастым голым кветаносам вышынёй да 50 см і магутным кароткім паўзучым карэнішчам. Большая частка лісця ў прыкаранёвых веерападобных пучках, шырокае, лінейна-мечападобнае, серпападобна-выгнутае, па даўжыні роўнае кветаносу або некалькі даўжэйшае за яго. Лісце на кветаносе нешматлікае, да вяршыні паступова памяншаецца. Лісце абгорткі яйкападобнае або прадаўгаватае, уздутае, травяністае, зялёнае, нярэдка з пурпуровымі жылкамі. Кветкі буйныя, ярка-фіялетавыя, са слабым пахам, адзінкавыя, па 3-5 на кветаносе. Калякветнік з 6 лісцікаў, зрослых у ніжняй частцы ў трубку, якая ў 2 разы вышэй за завязь. Вонкавыя долі калякветніка з бародкай, утворанай шматлікімі жоўтымі валаскамі. Плод — прадаўгаватая трохгранная каробачка.

Пашырэнне
---------

Еўрапейскі лесастэпавы рэліктавы від. Пашырэнне: Сярэдняя Еўропа, Балканскі паўвостраў, Малая Азія. У Беларусі знаходзіцца ў асобных лакалітэтах за паўночна-заходняй мяжой арэала. Месцы росту: астэпаваныя лугі, хмызнякі, узлескі і паляны.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Цвіце ў маі-чэрвені, пладаносіць у чэрвені. Размнажэнне насеннае і вегетатыўнае. Кветаносы паяўляюцца звычайна раней за лісце (адсюль відавая назва).

Выкарыстанне
------------

Дэкаратыўная расліна.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 68. — 160 с. — 2 350 экз.

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
**Беларуская асацыяцыя рэсурсных цэнтраў** (*БАРЦ*) — беларускі грамадскі аб'яднаўчы цэнтр рэгіянальных рэсурсных цэнтраў, якая існавала ў 1998—2004 гадах. 

БАРЦ была створана ў 1998 годзе на базе рэсурсных цэнтраў у рэгіёнах: гродзенскае грамадскае аб'яднанне «Ратуша», гомельскае абласное грамадскае аб'яднанне «Грамадзянскія ініцыятывы», Агенцтва рэгіянальнага развіцця «Варута» (Баранавічы), брэсцкі цэнтр падтрымкі грамадскіх ініцыятыў «Вежа». Да 2003 года БАРЦ аб'дноўвала каля 60 грамадскіх арганізацый па ўсёй краіне.

У 2001 годзе ёй было першы раз адмоўлена ў дзяржаўнай рэгістрацыі, а ў 2003 годзе — другі. Рэсурсныя цэнтры ў рэгіёнах абкладаліся штрафамі, маёмасць падлягала канфіскацыі. Узмацненне ціску на арганізацыі-члены асацыяцыі прыпадала на перыяд электаральных кампаній, што прывяло да ціску і выцясненне з прававога поля БАРЦ.

Літаратура
----------

* Арцёменка, А. (Дэ)кансалідацыя грамадзянскай супольнасці ў Беларусі: зніжэнне патэнцыялу да салідарнага дзеяння, дэпалітызацыя і каштоўнасны разнабой / Алена Арцёменка // ARCHE Пачатак. — 2015. — № 4 (137). — С. 65—66.
**Беларуская валютна-фондавая біржа** (поўная назва *Адкрытае акцыянернае таварыства «Беларуская валютна-фондавая біржа»*) — біржа Рэспублікі Беларусь, на пляцоўках якой праводзіцца гандаль па трох асноўных сегментах фінансавага рынка: валютнаму, фондаваму і тэрміноваму. Біржа была створана ў 1998 годзе ў выкананне Указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 ліпеня 1998 г. № 366 «Пра ўдасканаленне сістэмы дзяржаўнага рэгулявання рынка каштоўных папер». Заснавальнікамі біржы сталі Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь, Міністэрства па кіраванні дзяржаўнай маёмасцю і прыватызацыі Рэспублікі Беларусь і шэраг буйных банкаў Рэспублікі Беларусь.

Вышэйшым органам кіравання біржы з'яўляецца Агульны сход акцыянераў. У састаў акцыянераў біржы, акрамя заснавальнікаў уваходзяць банкі, брокерска-дылерскія кампаніі рэспублікі і інш. Кіраўніцтва дзейнасцю біржы ў перыяд паміж Агульным сходам акцыянераў ажыццяўляецца Наглядальным саветам.

Акрамя арганізацыі гандлю, біржа выконвае функцыі разліковага дэпазітара на біржавым рынку недзяржаўных каштоўных папер, функцыі аператара разлікова-клірынгавай сістэмы па ўсіх відах каштоўных папер і інструментам тэрміновага рынка, а таксама ажыццяўляе рэгістрацыю здзелак, заключаных на пазабіржавым рынку з каштоўнымі паперамі акцыянерных таварыстваў.

Спасылкі
--------

Афіцыйны сайт Беларускай валютна-фондавай біржы Архівавана 31 кастрычніка 2007.
**Еткульскі раён** (руск.: Е́ткульский райо́н) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і аднайменнае муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Чалябінскай вобласці Расіі.

Адміністрацыйны цэнтр — сяло Еткуль. Плошча — 2525 км², у тым ліку сельскагаспадарчыя ўгоддзі — 1046 км².

Гісторыя
--------

Еткульскі раён сфармаваўся на спрадвечна казацкіх землях, на тэрыторыі Арэнбургскага казацкага войска. Еткульская крэпасць з’явілася на башкірскай зямлі ў 1737 годзе як ваенны транзітны пункт, праз які ішлі абозы з хлебам з сібірскіх слабод у Арэнбург, і адначасова як вартавы абарончы фарпост, як апорны пункт для замацавання рускіх на башкірскай тэрыторыі.

Раён утвораны 1 сакавіка 1924 года, з 1959 па 1965 гады раён далучаўся да Еманжалінскага і Увельскага раёнаў, а з 12 студзеня 1965 года зноў стаў Еткульскім.

На гербе Еткульскага раёна намаляваны каменная сцяна, якая ўвасабляе крэпасць — сімвал надзейнасці і самастойнасці, і вежа — знак абароны, абароны, магутнасці, з зачыненымі варотамі і флюгерам.

Еткульскі раён размешчаны ў двух фізіка-геаграфічных зонах: Уральскай горнай і Заходне-Сібірскай нізіннай, у зоне лесастэпу, на поўдзень ад Чалябінска. Мармуровы кар’ер і найпрыгожыя азёры — галоўныя славутасці Еткульскага раёна.

У 42 населеных пунктах жыве 30,3 тысячы чалавек. На тэрыторыі раёна пражываюць рускія (85 % ад агульнага насельніцтва), а таксама башкіры, украінцы, татары, немцы, беларусы, мардва, казахі і прадстаўнікі іншых народнасцей.

Заўвагі
-------

1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
2. ↑  АКТМУ Праверана 13 сакавіка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4330203'></a>
3. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>

| ⛭Чалябінская вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Агапаўскі
* Акцябрскі
* Аргаяшскі
* Ашынскі
* Брэдзінскі
* Варненскі
* Верхнеўральскі
* Еманжалінскі
* Еткульскі
* Карталінскі
* Каслінскі
* Катаў-Іванаўскі
* Кізільскі
* Коркінскі
* Краснаармейскі
* Кунашацкі
* Кусінскі
* Нагайбацкі
* Нязепятроўскі
* Пластаўскі
* Сасноўскі
* Саткінскі
* Троіцкі
* Увельскі
* Уйскі
* Чабаркульскі
* Часменскі

 |  |
| Гарады | 
* Азёрск
* Аша
* Бакал
* Верхнеўральск
* Верхні Уфалей
* Еманжалінск
* Златавуст
* Капейск
* Карабаш
* Карталы
* Каслі
* Катаў-Іванаўск
* Коркіна
* Куса
* Кыштым
* Магнітагорск
* Міньяр
* Міяс
* Нязепятроўск
* Пласт
* Сатка
* Сім
* Снежынск
* Троіцк
* Трохгорны
* Усць-Катаў
* Чабаркуль
* **Чалябінск**
* Южнаўральск
* Юрузань

 |
| Пгт | 
* Бярдзяуш
* Вішневагорск
* Заўральскі
* Крапачова
* Краснагорскі
* Лакаматыўны
* Магнітка
* Межавой
* Міжазерны
* Первамайскі
* Роза
* Сулея
* Южны

 |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | 
* Агапаўка
* Акцябрскае
* Аргаяш
* Брэды
* Варна
* Доўгадзеравенскае
* Еткуль
* Кізільскае
* Кунашак
* Міяскае
* Увельскі
* Уйскае
* Фершампенуаз
* Часма

 |
Карта Румыніі, Мунтэнія пазначана жоўтым колерам
**Мунтэ́нія** (рум.: Muntenia), саст. Мультанія, — гістарычная вобласць Румыніі, усходняя частка гістарычнай вобласці Валахія, паміж рэкамі Дунай (на ўсходзе і поўдні), Олт (на захадзе) і Карпатамі. Мяжуе з Алтэніяй, Малдовай і Трансільваніяй. Гістарычная сталіца Мунтэніі — Тырговіштэ.

Найбуйнейшы горад — Бухарэст.

Зноскі
------


| Flag of Romania Гістарычныя вобласці Румыніі |
| --- |
| Гістарычныя вобласці РумынііГістарычныя вобласці Румыніі | 
Валахія  ·  Банат  ·  Паўднёвая Букавіна  ·  Дабруджа  ·  Крышана ·  Марамурэш  ·  Малдова  ·  Мунтэнія  ·  Алтэнія  ·  Трансільванія
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ge160077 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зянькова.
**Ефрасіння (Фруза) Савельеўна Зянькова**, (22 снежня 1923, в. Ушалы, Шумілінскі раён, Віцебская вобласць — 19 красавіка 1984) — адзін з кіраўнікоў камсамольска-маладзёжнага падполля ў Віцебскай вобласці ў Вялікую Айчынную вайну, Герой Савецкага Саюза (1958).

Біяграфія
---------

Да вайны працавала на віцебскай фабрыцы «Сцяг індустрыялізацыі».

Пасля акупацыі Віцебшчыны нямецка-фашысцкімі захопнікамі вярнулася ў родную вёску, наладзіла сувязь з партызанскім атрадам імя К. Я. Варашылава Сіроцінскай брыгады, выконвала яго заданні, вяла разведку. На пачатку 1942 года ўзначаліла Обальскае камсамольскае падполле. З верасня 1943 года ў партызанскай брыгадзе імя Леніна.

У 1944—1967 гадах на камсамольскай і адміністрацыйнай рабоце.

Ушанаванне памяці
-----------------

У Віцебску ў гонар Ефрасінні Зяньковай названа вуліца.

Гл. таксама
-----------

* Музей Обальскага камсамольскага падполля
* Обаль, музей - фоткі ад 13.01.2015г. ды інфармацыя да іх
* Зінаіда Мартынаўна Партнова

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Джозеф Міка** (венг.: Mikó József; 6 жніўня 1920, Вечэш, Венгрыя — 28 красавіка 2008) — венгерскі і амерыканскі кінааператар. Міка атрымаў магчымасць здымаць падзеі венгерскага паўстання 1956 года. На кінастужку задакумэнтаваў жорсткае падаўленне паўстання савецкімі войскамі, злачынствы супраць мірнага насельніцтва. Калі ўлада даведалася аб наяўнасці тых плёнак, баючыся за сваю свабоду і жыццё, Міка з сям’ёй вымушаны быў бегчы з краіны. Ён звярнуўся па дапамогу ў паольства ЗША. Плёнкі Міка адправілі дыпламатычнай поштай. Самога Міка з сям’ёй пераправілі ваенна-транспартнай авіяцыяй у ЗША.

Пасля працы над некалькімі малабюджэтнымі фільмамі, Джозеф Міка пакінуў кінаіндустрыю і стаў паспяховым бізнесменам у Санта-Моніцы, штат Каліфорнія. Пасля аднаўлення дэмакратыі ў Венгрыі быў ганараваны Прэміі венгерскага ўрада за выдатныя дасягненні і Прэміі Героя Свабоды, а таксама атрымаў крыж Ордэна за заслугі.

Вядомы таксама сваёй працай над фільмамі «Садыст» (1963) і «Вар’яцтва свабоды» (2006). Быў двойчы жанаты. Памёр 28 красавіка 2008 у Лос-Анджэлесе, штат Каліфорнія, ЗША.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Biography for Joseph Miko Архівавана 28 кастрычніка 2016.
* Emlékezés az 1956-os forradalomra Архівавана 8 верасня 2008.
* Elhunyt Joseph Mikó, 1956 operatőre
* Elhunyt Joseph Mikó Архівавана 3 кастрычніка 2011.
* Meghalt Joseph Mikó, az 56-os forradalom operatőre — Népszabadság Online •11 May 2008  Архівавана 16 чэрвеня 2008.
* J. S. Miko — Filmed Hungarian Revolution — The Washington Post May 15, 2008
* Joe Miko — Hungry for Freedom Архівавана 25 сакавіка 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
Труна Маўрыцыа Педэці на могілках Айхштэта
**Маўры́цыа Педэ́ці** (італ.: Mauritio Pedetti; 13 кастрычніка 1719, Казаска-д’Інтэльві, правінцыя Кома — 14 сакавіка 1799, Айхштэт) — італьянскі архітэктар позняга барока.

Дзед Маўрыцыа па матчынай лініі, будучы прафесійным архітэктарам, навучыў хлопчыка маляваць. У 1722 годзе сям'я пераязджае ў Мангейм. Разам са стрыечным братам Маўрыцыа працаваў на будаўніцтве Людвігсбургскай рэзідэнцыі. У 1735 годзе ўдзельнічае ў праектаванні рэзідэнцыі маркграфа ў Ансбахе. У 1738 годзе праектуе царкву святога Гумберта ў Мюнхене.

У 1739-1741-х гадах Педэці падарожнічае па Італіі, удасканальваючы пры гэтым сваё майстэрства архітэктара. Педэці быў уцягнуты ў вайну за аўстрыйскую спадчыну. У 1743 годзе ён паступае на ваенную службу. Аднак неўзабаве пакідае яе і аказваецца пры двары князёў Радзівілаў у Нясвіжы, дзе працаваў у 1748—1752 гадах. Тут Педэці ўдзельнічае ў рэстаўрацыі езуіцкага храма Божага Цела[*крыніца?*], пабудаваў капліцу ў ягоным двары, а таксама ўдзельнічае ў будаўніцтве невялікага палаца «Кансаляцыя» ў Альбе.

Пасля некалькіх гадоў, праведзеных у Вялікім Княстве Літоўскім, Педэці вяртаецца ў нямецкія землі і паступае ў слугаванне да князю-біскупу айхштэцкаму. Больш шырокую вядомасць, чым ранейшыя працы, яму прыносіць стварэнне шэрагу будынкаў у горадзе Айхштэце.

Зноскі
------

1. ↑  Mauritio Pedetti //  Праверана 9 кастрычніка 2017.
2. ↑  Maurizio Pedetti // Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy — B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. — ISSN 2750-6088 — doi:10.1515/AKL<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q64'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41640909'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q496126'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19276262'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q324303'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98818'></a>
3. ↑  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑   Педэці Маўрыцыо // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Літаратура
----------

* Педэці Маўрыцыо // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Маўрыцыа Педэці

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12000271h · GND: 118739794 · ISNI: 0000 0001 0800 8902 · LCCN: n85070884 · NTA: 070116288 · VIAF: 62290921 · ULAN: 500104589 |

 |
**Шарбат Гула** (пушту شربت ګله, у перакладзе «Кветкавы шарбет», нарадзілася каля 1972) — афганская жанчына, якая стала вядомай дзякуючы фатаграфіі, зробленай журналістам Стывам Маккары. Фатаграфія была зробленая падчас Афганскай вайны, калі Гула жыла на тэрыторыі Пакістана ў лагеры бежанцаў. Фотаздымак стаў вядомым пасля таго, як з’явіўся на вокладцы часопіса National Geographic ў чэрвені 1985 года. У той час Гуле было прыблізна дванаццаць гадоў. Да таго, як асоба Гулы была ўстаноўлена ў 2002 годзе, яе звалі проста «Афганскай дзяўчынай». Фатаграфію часам параўноўваюць з партрэтам Моны Лізы пэндзля Леанарда да Вінчы і называюць «Афганскай Монай Лізай».

Зноскі
------

1. ↑  , Greg Zoroya, *National Geographic tracks down Afghan girl*, USA Today, (2002-03-13)
2. ↑  Blogs: ,  Архівавана 19 студзеня 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 14480081w · ISNI: 0000 0000 0072 4827 · SUDOC: 198190972 · VIAF: 10075754 |