recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Дынаміка выдачы грамадзянам Беларусі відаў на жыхарства ў Польшчы
**Эміграцыя з Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года** — працэс адцёку насельніцтва з Беларусі, які ўзмацніўся пасля пачатку масавых акцыяў пратэсту супраць чаговага перавыбрання прэзідэнтам Аляксандра Лукашэнкі. Асноўнымі напрамкамі іміграцыі з'яўляюцца Польшча, Украіна, Літва і Латвія.

Маштабы эміграцыі
-----------------

Па дадзеных Міністэрства замежных спраў Польшчы за перыяд з чэрвеня 2020 года па ліпень 2021 года беларусам было выдадзена больш за 178 тысяч віз, 12 тысяч з якіх з'яўляюцца гуманітарнымі. У якасці параўнання, за ўвесь 2019, да пачатку пратэстаў Польшча выдала грамадзянам Беларусі 7 гуманітарных віз. Літва за 9 месяцаў 2021 года выдала беларусам больш за 4 тысячы гуманітарных віз. Акрамя гэтага з верасня 2020 года па жнівень 2021 года грамадзянам Беларусі было выдадзена 20 тысяч нацыянальных літоўскіх віз. 206 чалавек накіравалі запыт на атрыманне прытулку ў Літве. Інтэрнэт-выданне dev.by, якое спецыялізуюцца на IT-сектары Беларусі, ацаніла колькасць пакінуўшых краіну IT-спецыялістаў у 16-23 тысячы чалавек.

Грамадская рэакцыя
------------------

20 жніўня 2020 года, праз 2 тыдні пасля пачатку масавых пратэстаў, больш за 150 эканамістаў з 25 краін свету звярнуліся з адкрытым лістом да беларускага ўраду. Яно змяшчала папярэджанне аб згубных наступствах для эканомікі ў выпадку далейшага парушэння правоў чалавека і эканамічных правоў грамадзян. МУС Беларусі у сваю чаргу ініцыявала змены ў закон «Аб грамадзянстве», якія дазваляюць пазбаўляць грамадзянства пакінуўшых краіну беларусаў у выпадках, калі яно атрымана шляхам натуралізацыі. Урадамі Польшчы і Украіны былі прынятыя дакументы, якія палягчаюць эміграцыю і знаходжанне на тэрыторыі гэтых краін.

Гл. таксама
-----------

* Пратэсты ў Беларусі (2020-2021)

Зноскі
------

1. ↑  Не надо никого держать: как Лукашенко борется с "утечкой мозгов" из Беларуси **(нявызн.)**. *Deutsche Welle*.
2. ↑  Сёлета Польшча выдала грамадзянам Беларусі больш за 90 тысяч віз  (бел.). *polskieradio.pl*.
3. 1 2  Сколько белорусов уехало из страны за последние 15 месяцев? Разбираемся **(нявызн.)**. *Белсат*.
4. ↑  Сколько айтишников уехало из Беларуси за два года? **(нявызн.)**. *thinktanks.by*.
5. ↑  Economists from around the World Appeal to Belarusian Authorities **(нявызн.)**. *voiceforbelarus.com*. Архівавана з першакрыніцы 23 снежня 2020. Праверана 2 студзеня 2023.
6. ↑  Немецкий экономист: Беларуси грозит потеря интеллектуальной элиты **(нявызн.)**. *Deutsche Welle*.
7. ↑  Лишение гражданства Беларуси: еще одна форма "борьбы с оппонентами" **(нявызн.)**. *Deutsche Welle*.
8. ↑  В МВД Белоруссии предложили лишать гражданства уехавших за рубеж белорусов **(нявызн.)**. *Interfax*.
9. ↑  Противники Лукашенко начинают уезжать за границу **(нявызн.)**. *ng.ru*.
**Джэніфер Эгельруд** (шведск.: Jennifer Egelryd; нар. 25 ліпеня 1990) — шведская футбалістка, якая грае на пазіцыі нападаючай ў шведскім жаночым клубе АІК, які выступае ў Дамалсвенскане. Таксама яна прадстаўляла шведскія каманды «Пітэа» і «Цюрэса», апошні аддаваў яе таксама ў арэнду ў клубы «Аланд Юнайтэд» і «Сірыус».

Кар’ера
-------

### Клубная

Джэніфер Эгельрцд дэбютавала за «Цюрэса» ва ўзросце 19 гадоў у матчы супраць «Юргардэна» у красавіку 2010 года. Свой першы гол за клуб яна забіла ў траўні таго ж года падчас матчу супраць АІКа, у якім «Цюрэса» перамог з лікам 2:0. Яна скончыла сезон 2010 года з 19 праведзенымі матчамі, з 13 выхадамі ў стартавым складзе і 3 галамі. У сезоне 2011 года Эгельруд правяла ў Дамальсвенскане 13 матчаў (у шасці выпадках выходзячы ў стартавым складзе), адыграўшы ў агульнай складанасці 546 хвілін. Яна забіла два галы: адзін падчас матчу супраць «Джытэкса» 1 траўня, у якім «Цюрэса» выйграў 2:1, а другі — у пераможным (3:0) матчы над «Юргардэнам» 5 чэрвеня.

У 2012 годзе Эгельруд правяла толькі адзін матч за «Цюрэса» і перайшла на правах арэнды ў фінскі клуб «Аланд Юнайтэд», за які яна правяла чатыры матчы і забіла чатыры галы. Яна вярнулася ў тым жа сезоне 2012 года ў «Цюрэса», у якім яна правяла 29 матчаў (два ў стартавым складзе) у Дамалсвенскане.

Эгельруд за «Цюрэса» згуляла ў сезоне 2013 гады шэсць матчаў да таго, як на правах арэнды перайшла ў шведскі «Сірыус», які выступаў тады ў Элітэтане. У лістападзе 2013 года Эгельруд пагадзілася падпісаць кантракт з супернікамі «Цюрэса» у Дамалсвенскане, клубам «Пітэа».

### У зборнай

Джэніфер Эгельруд прадстаўляла Швецыю на розных моладзевых узроўнях, у тым ліку каманды дзяўчат да 19, 20 і 23 гадоў. У 2009 годзе яна дапамагла Швецыі заваяваць срэбра на чэмпіянаце Еўропы сярод жанчын да 19 гадоў 2009 года.

Зноскі
------

1. ↑  Jennifer Egelryd // Soccerdonna — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
2. ↑  Soccerdonna — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway · svenskfotboll.se |
**Святлана «Цэца» Бойкавіч** (сербск.: Святлана „Цеца" Бојковић; нар. 14 снежня 1947, Земун, Сербія) — адна з самых вядомых сербскіх актрыс. Яна вядомая выкананнем галоўных роляў у папулярных тэлесерыялах і сваёй кар'ерай у тэатры.

Біяграфія
---------

Яна нарадзілася ў Земуне ў сям'і бацькі Цветкі, з горада Куманова, афіцэра, вайсковага тапографа, а потым і палкоўніка і мамы Вары Іліч, хатнія гаспадыні з горада Княжэвац. Яна вырасла ў цэнтры Белграда, на Врачары.

Яна выступала ў розных тэатрах, аматарскі тэатр «ДАДОВ», Белградскі драматычны тэатр, Югаслаўскі драматычны тэатр, Нацыянальны тэатр у Белградзе, тэатр «Атэлье 212», Сербскі нацыянальны тэатр, гарадскі тэатр Панчэва, тэатр Гардош-Земун, тэатр «Культ», тэатр «Пуж», тэатр «Мадэрна гаража», гарадскі тэатр Будва, Нацыянальны тэатр Рэспублікі Сербскай.

Яна атрымала ўзнагароду «Добричин прстен» (найвышэйшая ўзнагарода за жыццёвыя тэатральныя дасягненні ў Сербіі) у 2005 годзе і ўзнагароду «Велика Жанка» ў 2001 годзе.

З 2001 года прафесар ФДМ (Факультэта драматычнага мастацтва) у Белградзе.

Удава актора Мілаша Жуціча і рэжысёра Любаміра Драшкіча. Маці акторкі Катарыны Жуціч.

Выбраная фільмаграфія
---------------------

* 1972 — «Чучук Стана» / *Чучук Стана* - *Чучук Стана*
* 1977 — «Пёс, які любіў цягнікі» / *Пас који је волео возове* — *Міка*
* 1978 — «На мяжы правалу» / *Повратак отписаних* - *Стана*

### Выбраныя тэлесерыялы:

* 1987—1991 — «Лепшае жыццё» / *Бољи живот* — *Эмілія Пападзіч*
* 1993—1996 — «Шчаслівыя людзі» / *Срећни људи* — *Антонія Міларадавіч*
* 1998—2001 — «Породично благо» / *Породично благо* — *Валерыя Гаўрычавіч*
* 2006—2008 — «Белы карабель» / *Бела лађа* — *Ясміна Пантэліч*
* 2007—2008 — «Ліпавая вуліца» / *Улица липа* — *Дуда*

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Святлана Бойкавіч на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)
* Svetlana Bojković Архівавана 16 снежня 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |
| Нарматыўны кантроль | GND: 137404360 · ISNI: 0000 0000 7885 4816 · NLA: 40009743 · VIAF: 95033955 |
Граўлакс на хрумсткім хлебе з чорным перцам і лімонам
**Граўлакс** (шведск.: gravlax, фінск.: graavilohi, нарв.: gravlaks, ісл.: graflax) — скандынаўская страва з сырога ласося, прыпраўленая соллю, цукрам і кропам. Граўлакс звычайна ўжываецца дробна нарэзаным у якасці аперытыву або закускі і суправаджаецца спецыяльным соусам — *hovmästarsås* (або *gravlaxsås*), кропам або гарчыцай, з хлебам або з бульбай.

У Сярэднявеччы граўлакс рабілі рыбакі з слабасалёнай сёмгі, якую зарывалі ў пясок падчас прыліву. Слова «граўлакс» паходзіць ад скандынаўскіх слоў *grav* (*яма*) і *lax* (або *laks*), што азначае *ласось*. Такім чынам, граўлакс — гэта ласось, пахаваны ў зямлі.

У крамах можна набыць вэнджаны граўлакс, але гэта адступленне ад класічнага рэцэпта, згодна з якім рыба павінна быць сырой.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Граўлакс на Вікісховішчы |

* Cooking For Engineers: Gravlax — пакрокавы фотарэцэпт  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
Заліў Кука з двума рукавамі
**Заліў Кука** (анг.Cook Inlet) або **Кенайскі заліў** — заліў Ціхага акіяна, ля паўднёвых берагоў Аляскі. Атрымаў сваю назву ў гонар Джэймса Кука, які даследаваў яго ў 1778 годзе. Аддзяляе Кенайскі паўвостраў ад мацерыка.

Даўжыня 370 км, шырыня 18-111 км, глыбіня 22-78 м. Берагі ў паўднёвай частцы заліва высокія, скалістыя, моцна парэзаныя, у паўночнай нізкія. Прылівы паўсуткавыя, іх велічыня да 12 м. Моцнае прыліўное цячэнне мае хуткасць да 15,5 км/г. У глыбіні распадаецца на два рукавы: Турнаген і Нік-Арм. У заліў упадаюць рэкі: Сусітна, Матануска, Касілоф і Нік.

60°20′16″ пн. ш. 151°52′30″ з. д.HGЯO
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гадлеўскі.

**Эміль Гадлеўскі** (30 чэрвеня 1847, вёска Красоцын - 11 верасня 1930, Кракаў) — польскі фізіёлаг раслін і аграхімік.

Біяграфія
---------

Скончыў універсітэт у Варшаве (1869). Прафесар Кракаўскага ўніверсітэта (1878-1919), загадчык аддзела інстытута сельскай гаспадаркі ў Пулавах (1919-28). Асноўныя працы прысвечаны фотасінтэзу раслін - выяўленню яго першасных прадуктаў, а таксама залежнасці ад канцэнтрацыі вуглякіслага газу і інтэнсіўнасці асвятлення. Назіраючы за рытмічнасцю роставых рухаў днём і ноччу ў залежнасці ад узросту раслін, тэмпературы і асветленасці, Гадлеўскі высунуў некаторыя ўяўленні аб механізме росту. Вывучаў дыханне раслін, паглынанне імі і перамяшчэння ў іх вады, мінеральных рэчываў і інш; усталяваў, што пры паспяванні алеістага насення і утварэнні алею з вугляводаў дыхальны каэфіцыент дасягае 4,75; даказаў, што вуглярод у працэсе нітрыфікацыі засвойваецца з CO2 паветра. Гадлеўскі распрацаваў методыку ацэнкі урадлівасці глеб па хімічным складзе вырашчаных на іх раслін. Асноўныя вынікі даследаванняў абагульнены Гадлеўскі ў працы "Роздум аб фізіялогіі раслін" (т. 1-2, 1923-33).

1. 1 2  Émile Godlewski<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55740543'></a>
2. ↑  Годлевский Эмиль // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 25 лютага 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
3. 1 2 3  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
Грог
**Грог** (англ.: grog) — гарачы алкагольны напой. У найбольш агульным варыянце, уяўляе сабой ром, моцна разведзены вадой з цукрам. Часам выкарыстоўваецца гарачы чай.

Назва напою паходзіць ад мянушкі брытанскага віцэ-адмірала Эдварда Вернона (Edward Vernon; 1684-1757) - «Олд грог» (Old Grog). У тыя часы ў штодзённы рацыён маракоў Брытанскага Каралеўскага флоту ўваходзіла порцыя паўпінты 80%-га рому (каля 240 грамаў), што перыядычна выклікала дысцыплінарныя праблемы і п'янства матросаў. Каб паменшыць уплыў алкаголю на маракоў, адмірал Вернон загадаў раздаваць ром толькі разведзены вадой, халоднай ці гарачай, у залежнасці ад сітуацыі і лімонным сокам. Спачатку гэта новаўвядзенне не спадабалася матросам, бо колькасць напою пакінулі ранейшым - паўпінты, - а самога рому ў ім утрымліваўся ўжо ўдвая менш. Напой пачалі называць «ром на трох водах», або «грог» - па мянушцы Стары грог, якую далі Вернону за яго звычку шпацыраваць па палубе ў непагадзь у старой непрамакальнай накідцы, якая звалася grogram cloak. Ром уваходзіў у штодзённы рацыён маракоў каралеўскага флоту як прафілактычны сродак ад цынгі і іншых хвароб да скасавання гэтага правіла 31 ліпеня 1970 года.

Зноскі
------

1. ↑  
*Pack, James.* Nelson's Blood: The Story of Naval Rum. — Naval Institute Press, 1982. — P. 15. — ISBN 0-87021-944-8.

| ⛭Алкагольныя напоі |
| --- |
| Высокаалкагольныя (66—96 %) | Абсент • Спірт • Штро |
| Моцныя (31—65 %) | Акавіта • Арак • Арманьяк • Аруха • Бальзам • Баравічка • Бехераўка • Брэндзі • Бумба • Бурбон • Буха • Віскі • Гарэлка • Грапа • Джын • Егермайстар • Зуброўка • Кальвадос • Каньяк • Кіршвасэр • Крупнік • Крамбамбуля • Маотай • Мескаль • Метакса • Настойка • Палінка • Ракія • Ром • Самагон • Самбука • Сівуха • Слівавіца • Тутавая гарэлка • Тэкіла • Уза • Чача • Шнапс |
| Сярэднеалкагольныя (9—30 %) | Вермут • Віно • Глінтвейн • Грог • Кагор • Крушон • Лікёр • Мадэра • Марсала • Медавуха • Мёд • Наліўка • Пачаран • Партвейн • Пунш • Сакэ • Сангрыя • Херас • Шампанскае • Кава • Шэрыданс |
| Слабаалкагольныя (1,5—8 %) | Брага • Збіцень • Квас • Кумыс • Перы • Піва • Пульке • Сідр • Тэсгуіна • Тодзі • Чайны грыб |
**Залацістыя водарасці** (*Chrysophyceae*) — клас водарасцей; прадстаўнікі фітапланктону.

Апісанне
--------

Аднаклетачныя, каланіяльныя, радзей шматклетачныя арганізмы рознай формы. Рухомыя, плаваюць свабодна або прымацоўваюцца. Колер залаціста-жоўты, часам буравата-зялёны, радзей зеленавата-жоўты з-за хларафілу, жоўтых пігментаў (караціноідаў, фукаксанціну). Клеткі рознай формы, аднаядравыя, без цвёрдай абалонкі, некаторыя ў крэменязёмным лускавінкавым панцыры з іголкамі, шыпамі або ў «хатцы» (своеасаблівы панцыр). Маюць 1—2 (3—4) жгуцікі, скарачальныя вакуолі і вочка. Хларапластаў 1-2, пасценныя, карытападобныя. Запасныя рэчывы — хрызаламінарын і алей.

Арэал і віды
------------

Каля 120 родаў. Больш за 400 відаў. Пашыраны ўсюды, пераважна ў прэсных водах; характэрны для кіслых вод сфагнавых балот; жывуць у морах і салёных азёрах, зрэдку ў глебе. Планктонныя, эпіфітныя, бентасныя арганізмы. З’яўляюцца важным звяном трафічнага цыкла вадаёмаў (першасныя прадуцэнты арганічных рэчываў). На Беларусі 21 род, каля 50 відаў, напрыклад, гіялобрыян (*Hyalobryon*), дынобрыян (*Dinobryon*), кефірыян (*Kephyrion*), маламонас (*Mallomonas*), сінура (*Synura*), стэнакалікс (*Stenokalyx*), ураглена (*Uroglena*), урагленопсіс (*Uroglenopsis*), хрызідаліс (*Chrisydalis*), тылахрызіс і інш.

Экалогія
--------

Размнажэнне ў асноўным ажыццяўляецца шляхам дзялення мацярынскай асобіны на 2 даччыныя, а таксама шляхам распада калоній і плазмодыяў на часткі. У выніку бінарнага дзялення, не даведзенага да канца, утвараюцца калоніі пераважна шарападобнай і дрэвападобнай формы. Бясполае размнажэнне адбываецца таксама зааспорамі і аўтаспорамі. Палавое размнажэнне (іза-, гола-, аўтагамія) вядома толькі ў нешматлікіх відаў і вывучана недастаткова.

Большасць відаў аўтатрофы, ёсць гетэратрофы. Пры неспрыяльных умовах утвараюць крамяністыя цысты.

Зноскі
------

1. ↑  Паводле EOL. Гл. картку арганізму.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
* Протисты: Руководство по зоологии / под ред. академика РАН А. Ф. Алимова. — СПб.: Наука, 2000. — Т. 1. — 679 с. ISBN 5-02-025864-4

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780397492, 2910814955 |
**Гродзенскае рэальнае вучылішча** — агульнаадукацыйная сярэдняя навучальная ўстанова. Заснавана ў Гродне ў верасні 1907 года. Уваходзіла ў склад Віленскай навучальнай акругі. 

Выкладаліся руская, польская, нямецкая і французская мовы, геаграфія, прыродазнаўства, гісторыя, законазнаўства, матэматыка, фізіка, касмаграфія, музыка, маляванне, чарчэнне, асновы ваеннай навукі, гімнастыка. У ім працавалі выпускнікі з універсітэтаў Варшавы, Масквы, Пецярбурга, Полацкай настаўніцкай семінарыі і інш. 

Выпускнікі вучылішча мелі льготы пры паступленні ў вышэйшыя тэхнічныя і сельска-гаспадарчыя навучальныя ўстановы, на фізіка-матэматычныя факультэты ўніверсітэтаў. Утрымлівалася за кошт казны і збораў за навучанне. У 1907/08 навучальным годзе мела 2 класы (49 вучняў), у 1914/15 — 7 класаў (311 вучняў). У 1910—1913 гг. з цэглы па праекце 1903 г. для Гродзенскага рэальнага вучылішча пабудаваны асобны будынак.

З пачаткам Першай сусветнай вайны вучылішча было ў 1915 годзе эвакуіравана ў Калугу. Пасля 1917 г. рэальнае вучылішча скасавана ў сувязі з рэформай народнай адукацыі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
**Роў Я́на і Цэцы́ліі** — эразійная лагчына, геолага-геамарфалагічны і палеанталагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. Размешчаны каля заходняй ускраіны в. Багатырэвічы Мастоўскага раёна Гродзенскай вобласці. Даўжыня рова складае 700 м, шырыня да 100 м, глыбіня да 10 м, плошча 0,3 км². Лагчына ўтварылася пры размыве азёрна-ледавіковай нізіны за 14 тыс. гадоў. Мае звілістую форму. Уключае помнік прыроды рэспубліканскага значэння (з 1963) Самастрэльнікі — апорнае геалагічнае агаленне старажытных азёрных і балотных адкладаў муравінскага міжледавікоўя. Адклады магутнасцю 3,3 м багатыя на рэшткі выкапнёвай флоры (больш за 100 відаў), што існавала каля 100 тыс. гадоў назад. Ахоўны статус нададзены ў 1998 годзе.

Магіла Яна і Цэцыліі, 2013
Магіла Яна і Цэцыліі, 1885
На паверхні заходняга схілу, паводле падання, знаходзяцца магілы герояў рамана Э. Ажэшка «Над Нёманам» Яна і Цэцыліі.

Літаратура
----------

* Роў Яна і Цэцыліі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
Універмаг
**Комплекс грамадскага цэнтра** ў Салігорску забудоўваўся паводле праекта дэталёвай планіроўкі цэнтра, распрацаваным у 1972 годзе інстытутам «Мінскграмадзянпраект» (архітэктары В. Сахно, А. Сідзельнікаў, Ф. Іванчанка, Б. Кудраватых, А. Юркеўская, П. Ткачык, I. Гайдар).

Архітэктура
-----------

Кінатэатр
Лінейная кампазіцыя цэнтра ўключае плошчу Леніна і галоўную гарадскую магістраль — вуліцу Леніна, якая выходзіць да парку 40-годдзя Перамогі на беразе вадасховішча. У межах цэнтру вылучаныя функцыянальныя зоны — адміністрацыйна-грамадская, культурна-асветная, гандлёвая, спартовая і адпачынку. Ансамбль забудовы цэнтра вырашаны як цэласная прасторавая кампазіцыя, звязаная з прылеглымі жылымі мікрараёнамі гарадскім бульварам і прыбярэжным паркам. Ядро кампазіцыі — пл. Леніна, утвораная на перакрыжаванні асноўных кампазіцыйных восей — вуліц Леніна і Казлова.

Інжынерны корпус ВА «Беларуськалій»
Корпус вытворчага аб’яднання «Беларуськалій» і помнік Леніну 
Плошчу фармуюць шаснаццаціпавярховы аб’ём адміністрацыйна-лабараторнага корпуса[d] вытворчага аб’яднання «Беларуськалій», Дом Саветаў, Палац культуры вытворчага аб’яднання, Дом сувязі, гатэль. На плошчы ўсталяваны помнік Леніну (скульптар А. Бембель, архітэктары А. Сідзельнікаў, У. Блахін).

Вуліца Леніна ўяўляе сабой шырокую транспартна-пешаходную эспланаду, уздоўж якой размешчаныя гандлёвы цэнтр (універсальная крама, гастраном, рэстаран, кафэ; архітэктары А. Ярушын, В. Балоцін, Ф. Іванчанка), кінатэатр «Зорка Венера» (архітэктары Ф. Іванчанка, П. Казакова), Дом быту (архітэктары І. Зорын, Ф. Іванчанка, В. Вірасава), а таксама комплекс дзіцячых пазашкольных і іншых устаноў[d] (Палац піянераў і школьнікаў, музычная школа і інш.; архітэктары А. Вараб’ёў, Ф. Іванчанка, Т. Жаранкова), згрупаваныя ў буйныя блокі, якія чаргуюцца з чатырнаццаціпавярховымі жылымі дамамі. На процілеглым баку вуліцы размешчаны падоўжны дзевяціпавярховы дом з установамі сацкультбыту на першым паверсе.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Салігорскі грамадскага цэнтра комплекс // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
**«Залаты грамафон»** — расійская музычная прэмія мясцовага значэння, якая ўручаецца FM-радыёстанцыяй «Рускае Радыё» з 1996 года. Лічыцца, што «Залаты грамафон» — гэта ўзнагарода не кампазітару, аўтару словаў ці прадзюсару, а выканаўцу за пэўную песню. Выявіла факт таго, што рэмікс[ru] старой песні (напрыклад, «Зеленоглазое такси» і «Восточная» ў 2001 годзе, «Так же, как все» ў 2009 годзе) зноў заваёўвалі папулярнасць і ўдастойваліся прэміі. Тэлеверсія выходзіць на Першым канале.

Тэлеканалам АНТ выканана беларуская лакалізацыя пад назвай «Сярэбраны грамафон».

Зноскі
------

1. ↑  «Серебряный граммофон»: снято! (руск.).  Музыкальная газета. Праверана 18 лютага 2019.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Залаты грамафон

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database: ev0006156 |
**Гродзенская беларуская гімназія** — навучальная ўстанова ў Гродне, якая існавала ў першай палове XX стагоддзя.

У сярэдзіне кастрычніка 1920 года дэлегацыю БНК прыняў гродзенскі стараста А. Розен, які паабяцаў перадаць для беларускага прытулку і гімназіі, якія часова размясціліся па вул. Сафійскай (цяпер Леніна), памяшканне, забяспечыць іх харчаваннем і, наогул, падтрымаць беларускую адукацыю. 20 лістапада 1920 года Гродзенскі БНК звярнуўся да прэзідэнта Гродна Э. Лістоўскага з просьбай аб дапамозе.

Гімназія пачала працу 29 лістапада 1920 дзякуючы намаганням Тарашкевіча і Іваноўскага на месцы сучаснага драматычнага тэатра. Пасля навучальная ўстанова была пераведзена ў Архірэйскі дом (зараз вул. Горкага 2/2).

Настаўнікамі ў ёй працавалі: П. Тамашчык, В. Кулікоўскі, У. Курбскі, Я. Натусевіч, Адам Трыпус, А. Мальчэўская, Г. Кухарчук, М. Алюшкава, Сяргей Баран, Аляксандра Смоліч і праз кароткі час Сымон Рак-Міхайлоўскі.

Для дзяцей не з горада пры гімназіі існавала «бурса», інтэрнат па Іерусалімскай вуліцы (сучасная Антонава). Каб засяліцца ў бурсе, трэба было прывезьці з сабой: сорак фунтаў жытняй і дзесяць ячменнай мукі, дзесяць крупы, два фунты сала, свой ложак, сеннік і два камплекты спальнай бялізны.

Польскія ўлады ў 1921 годзе спынілі дзяржаўнае фінансаванне гімназіі. Таму ў новым навучальным годзе заняткаў яна не распачала.

Зноскі
------

1. ↑  Асобныя аспекты станаўлення структур грамадзянскай супольнасці ў Гродна 1909—1939 гг Архівавана 5 сакавіка 2016. Чарнякевіч Андрэй
2. ↑  Старонкі гісторыі Беларускай Гародні Архівавана 25 ліпеня 2009. Андрэй Чарнякевіч

Спасылкі
--------

* Цярністы шлях беларускай школкі ў Гродне Архівавана 22 снежня 2005.
**Комме́рческий курье́р** (бел.: Камерцыйны кур'ер) — рэгіянальная газета. Заснаваная ў 1991 годзе. Выходзіць на рускай мове ў Бабруйску адзін раз на тыдзень у сераду (пэўны час выходзіла яшчэ і па суботах). Галоўны рэдактар — Таццяна Новік. Публікуе матэрыялы пра грамадскае і культурнае жыццё горада, рэкламу. Мае раздзелы прысвечныя краязнаўству («*Скрижали*»; галоўны аўтар — Галіна Чырук), праваслаўю і Бабруйскай епархіі («*Православный вестник*»), навінам грамадска-культурнага жыцця Беларусі і іншаму. Рэдакцыя размяшчаецца на адрасе г. Бабруйск, вуліца Чангарская, 81/25.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт газеты
Верагодная выява Імператарскага палаца і Вялікай царквы (справа) на тапаграфічным бардзюры мазаікі «Мегалапсіхея» з Экта другой паловы V ст. які ілюструе шлях з Дафны ў Антыёхію. 
**Залаты храм** (лац.: Domus Aurea), або **Вялікая царква** — раннехрысціянскі храм у г. Антыёхія, які ўваходзіў у ансамбль імператарскага палаца на востраве ў паўночнай частцы горада. Кафедральны сабор Антыяхійскага патрыярхату.

Царква закладзена імператарам Канстанцінам Вялікім у 327 годзе, асвячона ў 341 годзе. Разбурана пры землетрасенні 528 года, была адноўлена імператарам Юстыніянам I.

Архітэктура
-----------

Царква ўяўляла сабой 8-баковую цэнтрычную пабудову (актагон або тэтраконх), акружаную амбулаторыем, галерэямі і нішамі. Галоўны хрысціянскі помнік горада апісаны Еўсевіем Кесарыйскім як пабудова небывалых памераў і канструкцыі, багата ўпрыгожаная золатам, меддзю і інш. дарагімі матэрыяламі

Прыхільнікі актаганальнай рэканструкцыі храма лічаць яго ўзорам пры будаўніцтве палацавых цэркваў з аналагічнай структурай, пачынаючы з царквы Святых Сергія і Вакха  (руск.) (бел. ў Канстанцінопалі да капэлы ў Ахене (каля 800). Калі ж пагадзіцца з рэканструкцыяй у выглядзе падвойнага тэтраконха, то такая кампазіцыя магла стаць асновай шэрагу структурна падобных ці блізкіх саборных храмаў і палацавых цэркваў пачынаючы з царквы Сан-Ларэнца-Маджорэ ў Мілане (376–377). Незалежна ад формы яе лічаць першым узорам хрысціянскіх храмаў з «падвойнай абалонкай», якія шырока вядомыя ў архітэктуры юстыніянаўскай эпохі і паўплывалі на ўнутраную прастору візантыйскіх цэркваў з развітымі хорамі.

Зноскі
------

1. 1 2  АНТИОХИЯ // Православная энциклопедия. — М.: Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2000-. — 752 с.
2. 1 2  А. Ю. Казарян. Архитектура Византии. Православная энциклопедия. Т. VIII. М. 2004. С. 277–303.
3. ↑  Жыццё Канстанціна. 3. 50; Слова на 30-годдзе валадарання Канстанціна. 9. 15
4. ↑  Krautheimer. 1986. P. 75–78
5. ↑  Kleinbauer. 1973. P. 108–112
6. ↑  Краутхаймер. 2000. С. 93
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гіль.
**Святлана Вікенцьеўна Гіль** (нар. 16 сакавіка 1947, Швянчоніс Літоўскай ССР) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыла Віцебскі тэхналагічны інстытут лёгкай прамысловасці, інжынер-тэхнолаг. Працавала майстрам, старшым тэхнолагам, старшым інжынерам, старшынёй фабрычнага камітэта прафсаюза Брэсцкай фабрыкі верхняга трыкатажу, сакратаром камітэта КПБ Брэсцкага вытворчага дыванова-суконнага аб’яднання, старшынёй
Ленінскага раённага Савета народных дэпутатаў горада Брэста, намеснікам генеральнага дырэктара па рабоце з моладдзю Брэсцкага вытворчага дывановага
аб’яднання, дырэктарам адкрытага акцыянернага таварыства Брэсцкая швейная фірма «Надзея».

Выбіралася дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь другога і трэцяга скліканняў.

Узнагароды
----------

Узнагароджана Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міжпарламенцкай Асамблеі дзяржаў — удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  ГИЛЬ СВЕТЛАНА ВИКЕНТЬЕВНА Архівавана 30 жніўня 2019.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
**Рош ха-Шана** або **Рош-Хашана** (іўр.: רֹאשׁ הַשָּׁנָה — літар. «Кіраўнік года») — яўрэйскі Новы год, які святкуюць два дні запар на маладзік восеньскага месяца тышрэй (тышры) па яўрэйскім календары (прыпадае на верасень або кастрычнік). З гэтага дня пачынаецца адлік дзён новага яўрэйскага года.

У залежнасці ад штогодняга цыкла Месяца адзначаецца ў пачатку верасня або ў пачатку кастрычніка. У Бібліі названы «днём трубнага гуку». Магчыма, быў звязаны са святам Месяца, які адзначаўся гукамі труб, што быццам бы адганялі злых духаў. У 1-ы лзень свята іудзеі ідуць да вады (возера, рака і інш.) і сімвалічна кідаюць свае грахі ў ваду, выварочваюць кішэні (т.зв. ташліх). На 2-і дзень у сінагогах праводзяцца асаблівыя богаслужэнні і трубяць у бараноў рог (шофар) для закліку да пакаяння, Кульмінацыя абраду — 10-ы дзень Новага года Іом-Кіпур. Дарослыя іудзеі ў гэты дзень не ядуць і не п'юць, праводзяць яго ў роздуме і малітвах; Бог вы-осіць прысуд усяму жывому і запісвае ў асобныя кнігі, што чакае кожнага ў наступным годзе залежна ад таго, як пражыў гэты год.

У Танаху першым месяцам года лічыцца вясновы месяц *авіў*, пазней названы нісан, калі яўрэі выйшлі з Егіпта. Свята ж першага дня сёмага месяца тышрэй названы днём «свяшчэннага сходу», калі належыць не працаваць, трубіць у шафар і здзяйсняць ахвярапрынашэнні.

Літаратура
----------

Рош-Хашана // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

| ⛭Яўрэйскія святы |
| --- |
| Рэлігійныя святы | Шабат · Рош Хадэш
Рош Ха-Шана · 
Пост Гедаліі · 
Ём Кіпур · 
Сукот  і Ашана Раба · 
Шміні Ацэрэт і Сімхат Тора · 
Ханука · 
Дзясятае тэвета · 
Ту бі-Шват · 
Пост Эсфіры і Пурым · 
Пост першынцаў і Песах і Мімуна · 
Лаг ба-Омер · 
Шавуот · 
Сямнаццатае тамуза · 
Трохтыднёўе · 
Дзявятае ава · 
Ту бэ-Аў
 |
| Святы Ізраіля | Сігд ·  Дзень памяці Іцхака Рабіна ·  Дзень памяці ахвяр Халакоста ·  Дзень памяці загінулых у войнах Ізраіля і ў тэрактах ·  Дзень незалежнасці Ізраіля ·  Дзень Іерусаліма
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis · Даведка РІА |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11981441f · GND: 4234191-7 · LCCN: sh85115451 · LNB: 000304419 · NKC: ph661588 |
Toten Hall house in Tottenham Court Road.Дом на вуліцы Tottenham Court Road за год да катастрофы
**Піўная паводка** адбылася 17 кастрычніка 1814 года ў Вялікабрытаніі ў лонданскім прыходзе св. Эгідыя (англ.: St. Giles). На бровары «Мё і кампанія» (англ.: Meux and Company Brewery) на вуліцы Тотэнхэм-Корт-Роўд (англ.: Tottenham Court Road) выбухнула цыстэрна з півам аб'ёмам 610 тысяч літраў і выклікала разбурэнне астатніх бакаў у будынку. У выніку амаль 1,5 мільёна літраў піва лінула на вуліцу. Піўная хваля разбурыла два дамы і прабіла сцяну паба «Tavistock Arms», заваліўшы абломкамі маладую бармэнку Элеанор Купер.

Бровар быў размешчаны сярод бядняцкіх дамоў у трушчобах Сэнт-Джайлза, дзе цэлыя сем'і жылі ў сутарэннях, якія хутка запоўніліся півам. У выніку загінула дзевяць чалавек: восем захлынулася, адзін сканаў праз алкагольнае атручванне.

Ахвяры, пра якіх захаваліся звесткі
-----------------------------------

| Імя | Узрост |
| --- | --- |
| Клінт Скрогінз | 52 |
| Элеанор Купер | 15-16 |
| Ханна Бамфілд | 4 |
| Кэтрын Батлер | 63 |
| Элізабэт Сміт | 27 |
| Мэры Мюлві | 30 |
| Томас Мюлві | 3 |

Заўвагі
-------

1. 1 2  Greenberg, Michael I.. *Disaster!: A Compendium of Terrorist, Natural, and Man-made Catastrophes*. Jones & Bartlett Publishers. pp. 156. ISBN 0763739898. .
2. 1 2  Rennison, Nicholas (2 November, 2006). *The Book of Lists: London*. Canongate Books Ltd. ISBN 9781841956763. .
3. ↑   The Times, 19 octobre 1814

Спасылкі
--------

* «Beer Flood Claims Nine Souls» by Alan Bellows, Damninteresting.com (28 сентября 2005) (англ.)
* «A Brew to a Kill» by Barbara Mikkelson at Snopes.com  (англ.)
**Залаты Кодэкс Святога Эмера** — ілюмінаваны лацінскі апракас IX стагоддзя. Знаходзіцца ў калекцыі Баварскай дзяржаўнай бібліятэкі ў Мюнхене (нумар Clm 14000).

Апісанне
--------

Налічвальны 126 лістоў пергамента *in folio* рукапіс мае памеры 420×330 мм і пісаны залатым унцыялам у двух слупках. Зроблены ў коле каралінгскага прыдворнага мастацтва, але дакладнае месца яго стварэння, аднак, не вядомае. У адпаведнасці з інфармацыяй, прадстаўленай у калафоне, кнігу зрабілі ў 870 годзе пісцы Берынгар і Лютгард. Апракас быў складзены для караля Карла Лысага, чый партрэт знаходзіцца на лісце 5v. Гасподзь намаляваны на троне, благаслаўлены з неба, рукой Бога. Яго акружаюць два анёлы, два ўзброеных мужчыны і два алегарычныя жаночыя персанажы з рогам дастатку, якія сімвалізуюць Дзяржаву франкаў і Дзяржаву готаў. Уся кніга ўпрыгожана цыклам багатых эскізаў, на якіх прадстаўлены, у прыватнасці, Пакланенне Ягняці, Хрыстос у славе  (англ.) (бел. і выявы чатырох евангелістаў. Ілюмінаванне апракаса аказалі ўплыў на творчасць отанаўскага перыяду  (укр.) (бел. стаўшы ўзорам для мініяцюр Сакраментарыя Генрыха II  (англ.) (бел..

Кніга захавалася ў арыгінальным абкладзе, зробленым з дрэва, пакрытага золатам, багата пасаджаны жэмчугам і каштоўнымі камянямі. У цэнтральнай частцы прадстаўлена выява Хрыста ў славе, размешчаная ў рамцы ў форме крыжа, выкананай з каштоўных камянёў. Яго атачаюць рэльефы, што паказваюць чатырох евангелістаў і чатыры евангельскія сцэны: распусніцу  (руск.) (бел. выгнанне гандляроў з храма, вылячэнне сляпога і вылячэнне пракажонага.

Гісторыя
--------

У адпаведнасці з крыніцамі XI стагоддзя кодэкс быў уласнасцю ўсходнефранкскага караля  Арнульфа Карынтыйскага, які ў 893 годзе падарыў яго манастыру Святога Эмерама ў Рэгенсбургу. У канцы X стагоддзя рукапіс быў адноўлены па даручэнні пробашча Рамвальда, які ўвекавечаны на першапачаткова пустым лісце 1v. Пасля секулярызацыі манастыра  (руск.) (бел. кніга трапіла ў 1811 годзе ў збор Баварскай дзяржаўнай бібліятэкі.

Галерэя
-------

* Пакланенне ЯгняціПакланенне Ягняці
* Партрэт Карла ЛысагаПартрэт Карла Лысага
* Партрэт настаяцеля РамвальдаПартрэт настаяцеля Рамвальда

Зноскі
------

1. ↑  Codex aureus (ням.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 23 лютага 2014. Праверана 22 снежня 2017.

Літаратура
----------

* The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture. edited by Colum Hourihane. T. 2. Oxford: Oxford University Press, 2012. ISBN 9780195395365.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Залаты кодэкс Святога Эмера на Вікісховішчы |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хахлова.
**Святлана Анатолеўна Хахлова** (нар. 2 кастрычніка 1984, Мінск, БССР) — беларуская плыўчыха. Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа.

Дасягненні
----------

Сярэбраны прызёр Чэмпіянату Еўропы 2002 на дыстанцыі 50 м в/ст, бронзавй прызёр Чэмпіянату Еўропы 2008 на дыстанцыі 50 м батэрфляем, бронзавы прызёр Чэмпіянату Еўропы 2011 на «кароткай вадзе» на дыстанцыі 50 м батэрфляем. Чэмпіёнка Беларусі 2012 на дыстанцыі 50 м в/ст.

Удзельніца Алімпійскіх гульняў 2012 года ў эстафеце 4×100 метраў вольным стылем, дзе беларускі абнавілі рэкорд Беларусі (3.40,67), але занялі 13-е месца з 16-ці, а ў кваліфікацыі 50 м вольным стылем была 20-й і ў паўфінал не патрапіла.
Бронзавая прызёрка чэмпіянату Еўропы 2013 года на дыстанцыі 4x50 вольным стылем.

На Чэмпіянаце Еўропы на кароткай вадзе 2014 года заняла 6-е месца на дыстанцыі 4x50 вольным стылем.

Чэмпіёнка Беларусі 2015 года на дыстанцыі 50 м на спіне.

Чэмпіёнка Беларусі 2016 года на дыстанцыі 50 м батэрфляем, а таксама ў эстафеце 4 × 100 м вольным стылем і ў камбінаванай эстафеце 4 × 100 мікст. Бронзавая прызёрка на дыстанцыі 50 м вольным стылем.

Зноскі
------

1. ↑  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>
2. ↑  Беларускія алімпійцы ў Лондане Прессбол
3. ↑  Списочный состав национальной и сборной команды Республики Беларусь по плаванию на 2014 год
4. ↑  Списочный состав национальной и сборной команды Республики Беларусь по плаванию на 2015 год(недаступная спасылка)
5. ↑  Списочный состав национальной и сборной команды Республики Беларусь по плаванию на 2016 год(недаступная спасылка)
6. ↑  Вынікі Адкрытага чэмпіянату Рэспублікі Беларусь па плаванні 2016 Архівавана 14 снежня 2016.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Святлана Анатолеўна Хахлова

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Swimrankings.net |
**Парахаўшчыкоў Аляксандр Сяргеевіч** (10 лютага 1865, Санкт-Пецярбург, Расійская імперыя — пасля 1938) — ваенны дзеяч, генерал-харунжы Арміі УНР.

Біяграфія
---------

Аляксандр Парахаўшчыкоў нарадзіўся ў Санкт-Пецярбургу. Беларус па паходжанні. Скончыў фізіка-матэматычны факультэт Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта. Здаў экзамен на званне афіцэра пры 1-м ваенным Паўлаўскім вучылішчы (1889), служыў у лейб-гвардыі Сямёнаўскага палку. Скончыў Мікалаеўскую акадэмію Генеральнага штаба па 1-му разраду (1895).

Удзельнічаў у Першай сусветнай вайне. У чэрвені — кастрычніку 1914 года — штаб-афіцэр для даручэнняў штаба 6-й арміі. З снежня 1914 года — камандзір 335-га пяхотнага Анапскага палка. З 5 чэрвеня 1915 года — генерал-маёр, камандзір брыгады 64-й пяхотнай дывізіі. З канца 1915 года — начальнік штаба 18-й пяхотнай дывізіі. З вясны 1916 — у распараджэнні начальніка Галоўнага ўпраўлення Генеральнага штаба. З лета 1917 года — у распараджэнні камандуючага войскамі Паўднёва-Заходняга фронту.

За Першую сусветную вайну Аляксандр Парахаўшчыкоў быў узнагароджаны ўсімі ордэнамі да Святога Уладзіміра III ступені з мячамі і павязкай, Георгіеўскай зброяй (12.11.1915, за бой 15-19.03.1915).

З 12 сакавіка 1918 года — Бердычаўскі павятовы камендант.

З чэрвеня 1920 года Аляксандр Парахаўшчыкоў начальнік штаба 6-й запасной брыгады Арміі УНР. З 22 ліпеня 1920 года быў памочнікам начальніка штаба 2-й Валынскай дывізіі Арміі УНР. 3 жніўня 1920 года Аляксандр Парахаўшчыкоў начальнік ваенна-гістарычнага аддзела штаба Арміі УНР.

З 1922 года Аляксандр Парахаўшчыкоў жыў у эміграцыі ў Яблонах пад Варшавай.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Тинченко Я. Ю. Офіцерський корпус Армії Української Народної Республіки (1917—1921).Книга I. — К. : Темпора, 2007. — ISBN 966-8201-26-4.
* Довідник з історії України / за ред. І. З. Підкови, Р. М. Шуста. — К. : Генеза, 2001. — ISBN 966-504-439-7.
* Шмаглит Р. Г. Белое движение 900 биографий крупнейших представителей русского военного зарубежья. — М.: Zebra, 2006. — ISBN 5-94663-202-7.

Спасылкі
--------

* Казакі, старшыны, генэралы — як беларусы ў Арміі УНР ваявалі
Sky Towers — былы даўгабуд спецыяльнага канструктарскага бюро Мінскага механічнага завода
**Комплекс будынкаў Мінскага механічнага завода** размешчаны па вуліцы Ляшчынскага.

Гісторыя
--------

Будынак СКБ у час рэканструкцыі пад бізнес-цэнтр
Будаўніцтва пачатае ў 1977 годзе па праекце архітэктараў інстытута «Белпрампраект» І. Боўта, Я. Кавалеўскага, А. Малашкі, Г. Чырвана.

Вышынны будынак СКБ некалькі дзесяцігоддзяў заставаўся недабудаваным. У 2007 годзе яго выкупіла ліванска-беларускае СТАА «БМЕ Бізнес-цэнтр». Будынак быў перапрафіляваны у бізнес-цэнтр Sky Towers.

Архітэктура
-----------

Аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю фарміруюць аднапавярховыя і чатырохпавярховы (зборачны) вытворчыя карпусы, будынкі побытавага і адміністрацыйнага прызначэння, трынаццаціпавярховы аб’ём спецыяльнага канструктарскага бюро (СКБ). У аснове архітэктурага вырашэння — стварэнне выразнага аблічча сучаснага прамысловага прадпрыемства і неабходнасць асваення пляцоўкі са складаным рэльефам мясцовасці (перапад вышынь да 30 м). Рознавышынныя аб’ёмы карпусоў аб’яднаныя адзінай кампазіцыйнай задумай, выкарыстана тэрасная забудова са ссоўваннем паверхаў па рэльефе, што дало магчымасць стварыць запамінаючы сілуэт.

Вышынным акцэнтам комплексу з’яўляецца будынак СКБ, размешчаны на самым высокім месцы. Ён уяўляе сабой тры цыліндрычныя аб’ёмы, звязаныя цэнтральным ядром вертыкальных транспартных і інжынерных камунікацый. Шматпавярховая частка будынка СКБ аб’яднана першым паверхам з канферэнц-залай і сталоўкай. У архітэктуры фасадаў карпусоў выкарыстаныя вертыкальныя сценавыя панелі, пластыку ўзбагачаюць вертыкальныя камунікацыі (у выглядзе пілонаў), вентыляцыйныя галерэі на даху.

Комплекс удала ўпісваецца ў гарадскі ландшафт і адыгрывае ролю яе дамінанты.

Зноскі
------

1. ↑  Sky Towers: судьба долгостроя на фоне смены эпох

Літаратура
----------

* *А. Б. Марозава.* Мінскага механічнага завода будынкі // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Sky Towers
Эгадскія астравы
**Эгадскія астравы** (італ.: Isole Egadi) — група астравоў у заходняга ўзбярэжжа Сіцыліі паблізу Трапані. Эгадскія астравы складаюцца з трох буйных астравоў Фавіньяна, Леванца і Марэціма, а таксама з некалькіх больш дробных астравоў, у тым ліку Форміка. Астравы былі заселены чалавекам яшчэ ў дагістарычныя часы, калі яны былі звязаны з мацерыком. На Леванца ў пячоры генуэзцаў *Grotta del Genovese* захаваліся старажытныя малюнкі і разьба на камені ранняга каменнага веку. У 241 да н.э. ля Эгадскіх астравоў адбылася апошняя бітва паміж флотам Карфаген а і Рымскай Рэспублікі, якая скончылася перамогай рымлян і завяршыла Першую Пунічную вайну. Сёння астравы складаюць разам абшчыну Фавіньяна ў правінцыі Трапані.

Глядзіце таксама
----------------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Эгадскія астравы**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ge779707 · VIAF: 315528115 |
**Святлана Аляксееўна Карпінская** (руск.: Светла́на Алексе́евна Карпи́нская; 16 верасня 1937, Ленінград — 18 лютага 2017, Санкт-Пецярбург) — савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно, народная артыстка Расійскай Федэрацыі (2009).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і настаўнікаў, яе бацькі выкладалі гісторыю. У гады Вялікай Айчыннай вайны бацька ваяваў на Ленінградскім фронце і быў паранены. Маці была дырэктарам школы ў эвакуацыі. Вучылася на філалагічным факультэце ЛДУ імя А. А. Жданава (кафедра рускай мовы і літаратуры).

У 1957 годзе, не маючы акцёрскай адукацыі, знялася ў галоўнай ролі ў фільме Э. А. Разанава «Дзяўчына без адрасу». Пасля гэтага была прынята адразу на другі курс ЛГІТМіК у клас прафесара Б. В. Зона.

З 1963 года служыла ў Ленінградскім тэатры камедыі (цяпер — Санкт-Пецярбургскі тэатр камедыі імя Н. П. Акімава).

Памерла 18 лютага 2017 года пасля цяжкай хваробы. Пахаваная 22 лютага на Смаленскіх могілках Санкт-Пецярбурга.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 12 ліпеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спаса-Узнясенская царква.
**Спаса-Узнясенская царква** — праваслаўны храм у в. Яршэвічы Валожынскага раёна. Размешчана на ўсходняй ускраіне вёскі. Пабудавана ў другой палове XIX ст. з бутавага каменю.

Царква ў 1940-я гг.

Архітэктура
-----------

Царква — помнік архітэктуры псеўдарускага стылю.

Храм падоўжна-восевай кампазіцыі, складаецца з шатровай трох’яруснай вежы-званіцы (васьмярык на 2 чацверыках), нізкага бабінца, кубападобнага асноўнага аб’ёму і пяціграннай апсіды. Асноўны квадратны ў плане аб’ём накрыты чатырохсхільным дахам з цыбулепадобнай галоўкай па васьмігранным барабане. На фоне бутавай муроўкі сцен вылучаюцца атынкаваныя элементы архітэктурнага дэкору: вуглавыя лапаткі, аркатурныя фрызы, ліштвы здвоеных арачных аконных праёмаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *А. М. Кулагін.* 520. Царква // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Мінская вобласць. Кніга 1. — 284 с.: іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Спаса-Узнясенская царква (Яршэвічы)
* Спаса-Узнясенская царква (Яршэвічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Спаса-Узнясенская царква (Яршэвічы) на сайце «Архіварта»
**Шаша Рэвалюцыі** — вуліца ў Чырвонагвардзейскім раёне Санкт-Пецярбурга, праходзіць ад Піскароўскага праспекта да вуліцы Камуны. Даўжыня каля 4,5 км.

У 1824 годзе было вырашана пракласці новую дарогу ў Парахавыя, якая павінна была стаць заменай старой віхлявай дарогі. Пракладаць яе вырашылі практычна ад сядзібы графаў Кушалевых-Безбародкаў, таму праектная назва была — Безбародкінская шаша.

Пабудавана дарога была толькі ў 1857 годзе, пасля адкрыцця яе называлі дарога на Охценскія Парахавыя заводы, шаша на Парахавы завод. У 1868 годзе за дарогай замацавалася назва Парахаўская шаша. Дарога звязала Кушалеўскі завулак і Колтушскую шашу.

22 сакавіка 1922 года Парахаўская шаша была пераназвана ў шашу Рэвалюцыі.

У 1930-я гады ў склад шашы Рэвалюцыі быў уключаны ўчастак Рабаўскай шашы ад вуліцы Камуны да чыгуначнай станцыі «Ржэўка», а Рабаўская шаша была пракладзена ўздоўж Ірынаўскай трамвайнай лініі; у месцы зліцця дарог была добраўпарадкавана Ржэўская плошча. Аднак ужо ў 1940-я гады вялікая частка гэтага ўчастка ўвайшла ў тэрыторыю Охцінскага хімкамбіната.

Падчас Вялікай айчыннай вайны шаша Рэвалюцыі з’яўлялася часткай «Ржэўскага калідора».

Памятныя мясціны
----------------

* Храм Святога Іліі Прарока (Санкт-Пецярбург)

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Ломашаўскі звон** — помнік беларускага ліцця мастацкага XVII ст. Захоўваецца ў калекцыі Полацкага краязнаўчага музея.

Звон адліты ў 1699 годзе. У Полацкі краязнаўчы музей звон у 1978 г. перадаў І. М. Носаў, дырэктар Ломашаўскай сярэдняй школы (Глыбоцкі раён). Звон быў схаваны ў зямлі ў часы Вялікай Айчыннай вайны. Аднак калі ён быў знойдзены, высветлілася, што выкарыстоўваць яго па прызначэнні немагчыма з-за страты часткі гукавога кольца.

Згодна з надпісам на лацінскай мове на верхняй частцы звана, яго адліў майстар Бенжамін Фіндэрлінг у 1699 г. На сярэдняй частцы маюцца геральдычныя знакі, а ўнізе — яшчэ адзін кругавы надпіс, які паведамляе, што звон быў адліты на сродкі полацкага суддзі Януша Зіновіча.

Спасылкі
--------

* Звон XVII стагоддзя (навінка!)

Гл. таксама
-----------

* Моладаўскі звон
* Крычаўскі звон
* Свірскі звон
* Дзісенскі звон
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Саксы.
Этапы нямецкай каланізацыі Трансільваніі.
**Трансільванскія саксы** — этнічныя немцы, якія складалі асноўнае насельніцтва гістарычнай вобласці Бурцэнланд у Трансільваніі (сучасная Румынія). За ўсімі нямецкімі каланістамі ў Румыніі замацавалася назва «саксы», хоць большасць выехала не з Саксоніі, а з даліны Мозеля.

Нямецкая каланізацыя Трансільваніі разгарнулася ў сярэдзіне XII стагоддзя са згоды венгерскага караля Гезы II, які разлічваў за кошт прыцягнення нямецкіх рудакопаў развіць мясцовую горную прамысловасць. Акрамя таго, нямецкія паселішчы вакол Германштата (суч. Сібіу) павінны былі паслужыць буферам у выпадку нападу на Венгерскае каралеўства качавых орд з усходу.

Другая хваля каланізацыі пачалася ў 1211 годзе, калі каралём Андрашам II у Бурцэнланд былі запрошаны тэўтонскія рыцары, якія засталіся без справы пасля крыжовых паходаў. Для аказання адпору полаўцам яны перакрылі карпацкія перавалы крэпасцямі і замкамі, такімі, як Кранштат (суч. Брашаў). Самастойнасць рыцараў устрывожыла Андраша II, які ў 1225 годзе настаяў на іх перасяленні ў Прусію.

У 1438 годзе разам з мадзьярамі і секеямі саксы склалі саюз трох нацый, які трымаў у сваіх руках кіраванне Трансільваніяй да канца XVIII стагоддзя.

Нямецкія перасяленцы ахрысцілі Трансільванію **Сяміграддзем** (ням.: Siebenbürgen) па сямі пабудаваным імі ў гэтых краях замкам. Многія з крапасных пабудоў сярэдневяковых саксаў захавалі дагэтуль, а горад Шасбург (Сігішаара) як цэнтр іх культуры знаходзіцца пад аховай ЮНЕСКА ў якасці помніка Сусветнай спадчыны. У XVI стагоддзі сярод трансільванскіх немцаў распаўсюдзілася лютэранства.

Пасля пераходу кантролю над Трансільваніяй да венскіх Габсбургаў (паўстанне Ферэнца II Ракацы), сацыяльна-палітычнае становішча саксаў стала пагаршацца. Паўзучая мадзьярызацыя і акаталічванне грамадскага жыцця прымушалі нямецка-лютэранскую меншасць шукаць саюза з румынскім сялянствам.

Пасля Другой сусветнай вайны значная частка румынскіх немцаў эмігравала ў ФРГ.

Нямецкае Сяміграддзе
--------------------

| # | Лютэранскі храм | Нямецкая назва | Румынская назва | Венгерская назва |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **1** |  | Бістрыц (*Bistritz*) | Бістрыца | *Beszterce* |
| **2** |  | Германштат (*Hermannstadt*) | Сібіу | *Nagyszeben* |
| **3** |  | Клаўзенбург (*Klausenburg*) | Клуж-Напока | *Kolozsvár* |
| **4** |  | Кранштат (*Kronstadt*) | Брашаў | *Brassó* |
| **5** |  | Медыяш (*Mediasch*) | Медыяш | *Medgyes* |
| **6** |  | Мюльбах (*Mühlbach*) | Себеш | *Szászsebes* |
| **7** |  | Шэсбург (*Schäßburg*) | Сігішаара | *Segesvár* |

Гл. таксама
-----------

* Балтыйскія немцы
* Судэцкія немцы
* Расійскія немцы

Германштат (Сібіу) — культурная сталіца трансільванскіх саксаў.Германштат (Сібіу) — культурная сталіца трансільванскіх саксаў.
Схема Транссіба (чырвоным колерам — Транссібірская магістраль, зялёным — Байкала-Амурская
**Транссібірская магістраль** — чыгунка праз Еўразійскі кантынент, якая злучае Еўрапейскую частку Расіі, яе найбуйныя прамысловыя раёны і сталіцу краіны з яе сярэднімі (Сібір) і ўсходнімі (Далёкі Усход) раёнамі. Даўжыня 9 288,2 км, гэта самая доўгая чыгунка ў свеце. У 2002 годзе была завершаная поўная электрыфікацыя.

Гл. таксама
-----------

* Расія (цягнік)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 16698270j · GND: 4060702-1 · ISNI: 0000 0000 8338 3844 · LCCN: n80004164 · NDL: 00954477 · NKC: ge559657 · LIBRIS: 159675 · SUDOC: 027606996 · VIAF: 121997148 |

 |