У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Буг (значэнні).

**Заходні Буг**, **Буг** (укр.: Захiдний Буг, польск.: Bug) — рака ва Украіне, Беларусі і Польшчы, левы прыток Нарава. Даўжыня — 772 км, у межах Беларусі — 154 км. Вадазбор — 39,4 тыс. км², у межах Беларусі — 10,4 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады на мяжы Беларусі з Украінай складае каля 50 м³/с, пры выхадзе за мяжу краіны — 100 м³/с, каля г. Вышкаў (Польшча) — 127 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні — 0,3 ‰.

Назва
-----

Тадэвуш Лер-Сплавінскі катэгарычна размяжоўвае назвы Заходні Буг (польск.: Bug) і Паўднёвы Буг (польск.: Boh), лічачы іх этымалагічна рознымі. Ён звязвае Паўднёвы Буг з бег «цячэнне» і нямецкім *Bach* — «ручай», прыводзіць «багно», «балота». Назву Заходняга Буга ён лічыць балта-славянскай, прыцягваючы сюды ж Дарагабуж і інш. выводзячы з магчымай асновы *boug* — «адхіляюся, выгінаюся». Адсутнасць здавальняючай этымалогіі адкрыла прастору для беспадстаўных здагадак. А. Брукнер адрадзіў наіўную сярэдневяковую этымалогію з гоцкага «пярсцёнак», А. Пагодзін звязаў з літоўскім *bangus* «страшэнны» , Й. Сташэўскі — з лацінскім *fugio* «бягу» і г. д. У В. А. Жучкевіча: «Значэнне асновы, магчыма, „выгіб, выгін ракі", блізкае да „лукі". Відаць, тая ж аснова ў дацкай і нямецкай *buchtig* — „звiлiсты"». А. М. Трубачоў дае такое тлумачэнне: «Буг, стар.-руск. *Богъ*. Гэта назва Паўднёвага Буга не мае адзінай этымалогіі. Пар. меркаванне аб ір. паходжанні ў сувязі з данскім гідронімам Багучар». П. Д. Цімашэнка гаворыць, што ў басейне р. Буг звычайна гэтую назву вымаўляюць як *Бог*, бо ў мінулым узнікала асацыяцыя з міфалагічнай істотай, і ўвогуле рэкі ўспрымаліся нашымі продкамі як паняцці адушаўлёныя, персаніфікаваныя. В. А. Ніканаў, падсумоўваючы розныя этымалагічныя версіі, прыходзіць да высновы, што «паходжанне назвы застаецца няясным».

Гідраграфія
-----------

Пачынаецца на заходніх схілах Падольскага ўзвышша каля в. Верхабуж Золачаўскага р-на Львоўскай вобл. упадае ў Загжынскае вадасховішча на рацэ Нараў (Польшча).

Паўднёвая частка вадазбору на Падольскім узвышшы, заходняя — у межах Люблінскага ўзвышша. Сярэдняе цячэнне праходзіць па Брэсцкім Палессі і Прыбужскай раўніне. Паўночная частка вадазбору на Мазавецка-Падляскай нізіне. Грунты пясчаныя, супясчаныя, у верхняй частцы і на ўзвышшах сугліністыя. Шмат азёр, найбольшыя Свіцязь, Пулямецкае, Лукі (Украіна), Арэхаўскае і Олтушскае (Беларусь).

У верхнім цячэнні (да ўпадзення ракі Уладаўка) даліна выразная, шырынёй 1 км, месцамі 2—3 км. Пойма вузкая, перарывістая, часта парэзаная старыцамі. Рэчышча звілістае, шырыня ракі ў межань ад 5—10 да 40—50 м. У сярэднім цячэнні (да ўпадзення ракі Мухавец) Буг выходзіць на раўніну. Даліна шырынёй 3—4 км. Пойма нізкая, шырокая, часта зліваецца з прылеглай мясцовасцю. Шырыня ракі 50—75 м. На ніжнім участку даліна выразная, шырыня 1—1,5 км. Пойма вузкая, часта перарывістая. Шырыня ракі на асобных участках дасягае 200—300 м. У наваколлі Мельніка даліна перасякае пояс напорных марэн сожскага зледзянення, адкуль ледавіковыя воды некалі накіроўваліся на ўсход.

Буг з’яўляецца мяжой Польшчы з Украінай і Беларуссю. З 1 мая 2004 г. з’яўляецца ўсходняй мяжой Еўрапейскага Саюза. Памежныя пераходы на мяжы Беларусі і Польшчы: Клейнікі—Кукурыкі, Брэст—Цярэспаль, Дамачава—Славатычы, Тамашоўка—Уладава; на мяжы Украіны і Польшчы: Любамль—Хэлм, Усцілуг—Хрэбешаў.

На веснавы перыяд прыпадае 30-35%, летне-асенні 45-50% гадавога сцёку. Веснавое разводдзе (працягласць 1—2 месяцы) звычайна ў пачатку сакавіка, найбольшы ўзровень разводдзя ад 3 м да 6 м. У верхнім цячэнні ракі паводкі часам перавышаюць разводдзе. Летам і ўвосень назіраюцца дажджавыя паводкі, зімой мяшаныя (ад раставання снегу пры адлігах і ад дажджоў). Межань кароткая, перарывістая. Замярзае ў канцы снежня, лёд трымаецца да 2-й паловы сакавіка. Сярэднегадавы расход вады на мяжы Украіны з Беларуссю каля 50 м³/с, пры выхадзе за межы Беларусі 100 м³/с, каля г. Вышкаў (Польшча) 127 м³/с.

Суднаходства ў ніжнім цячэнні. Заходні Буг праз раку Мухавец, Дняпроўска-Бугскі канал і раку Піну злучаны з Прыпяццю, а праз Нараў, яго прыток Бебжу, Нету і Аўгустоўскі канал — з ракой Чорная Ганча, прытокам Нёмана).

### Асноўныя прытокі

**Справа**: Луг, Капаеўка, Мухавец, Лясная, Пульва, Нурэц, Брок.

**Злева**: Полтва, Салокія, Букава, Гужва, Угерка, Кшна, Лівец.

На рацэ
-------

**Гарады**: Буск, Каменка-Бугская, Сасноўка, Чэрванаград, Сокаль, Усцілуг, Брэст (порт), Уладава, Цярэспаль, Драгічын, Вышкаў.

Галерэя
-------

* у ваколіцах Уладавыу ваколіцах Уладавы
* у Драгічынеу Драгічыне
* у ваколіцах Драгічынау ваколіцах Драгічына
* Від на Заходні Буг з драгічынскай Замкавай гарыВід на Заходні Буг з драгічынскай Замкавай гары
* каля Вышкавакаля Вышкава
* каля Нуракаля Нура
* у ваколіцах Волі Угрускайу ваколіцах Волі Угрускай
* у ваколіцах Горнай Малкініу ваколіцах Горнай Малкіні
* у Магільніцыу Магільніцы
* Надбужскі краявідНадбужскі краявід

Зноскі
------

1. ↑  Н. Р. Смаль. Гідранімія басейна Заходняга Буга. Весці Акадэміі навук Беларусі: Серыя гуманітарных навук. Выпускі 1-4. — Навука і тэхніка. 1995
2. ↑  *Kondracki J.* Geografia regionalna Polski. — Warszawa: PWN, 2002

Літаратура
----------

* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1–2. – Л. 1971.
* *Дрозд В. В.* Буг // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Государственный водный кадастр: Водные ресурсы, их использование и качество вод (за 2004 год). — Мн.: Министерство природных ресурсов и охраны окружающей среды, 2005. — 135 с.
* *Забокрицкая М. Р. Хильчевский В. К. Манченко А. П.* Гидроэкологическое состояние бассейна Западного Буга на территории Украины. — Киев: Ника-центр, 2006. — 184 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12518635r · GND: 4080570-0 · NKC: ge1176295 · SUDOC: 034429832 · VIAF: 237714703, 41144647636237940414 |