**Гастрыт** (лац.: gastritis, ад стар.-грэч.: γαστήρ (gaster) «страўнік» + -itis запаленчыя альбо запаленча-дыстрафічныя змены слізістай абалонкі) — запаленчае захворванне слізістай абалонкі страўніка. Развіццё гастрыта абумоўлена экзагеннымі (доўгае парушэнне харчавання, пераяданне, аднастайнае харчаванне, злоўжыванне алкаголем, нікацінам і розныя іншыя інтаксікацыі і інфекцыі) і эндагеннымі (функцыянальныя парушэнні нервовай сістэмы, нервова-рэфлекторнае ўздзеянне з розных пашкоджаных органаў - кішэчніка, жоўцевага пузыра і інш.) фактарамі. У залежнасці ад характару, інтэнсіўнасці і працягласці дзеяння раздражняльніка, які выклікаў гастрыт, а таксама супраціўляльнасці арганізму, паўтаральнасці рэцыдываў вызначаецца форма гастрыта. Адрозніваюць гастрыт востры і хранічны, ачаговы і дыфузны, з падвышанай або паніжанай кіслотнасцю, гіпертрафічны, атрафічны, эразіўны, паліпозны.

Востры гастрыт
--------------

Востры гастрыт развіваецца ў выніку пераядання, прыёму тлустай, вострай, занадта халоднай ці залішне гарачай ежы, злоўжывання алкаголем, атручвання шчолачамі або кіслотамі, прыёму ўнутр раздражняльных лекаў; востры гастрыт могуць выклікаць і некаторыя мікробы (стрэптакокі, стафілакокі, сальманелы і інш.), якія трапілі ў арганізм з недабраякаснай ежай. Часам гастрыт развіваецца з прычыны самаатручвання арганізма, напрыклад пры ўрэміі, а таксама пры індывідуальнай непераноснасці (гл. алергія) некаторых харчовых прадуктаў (рыба, ракі, крабы, суніцы, яйкі і інш.) Востры гастрыт звычайна пачынаецца бурна, праяўляецца непрыемным адчуваннем у жываце, пякоткай і цяжарам у падуздушнай вобласці, галаўным болем, стратай апетыту, млоснасцю, адрыжкай, часта паўтаральнымі ванітамі (часам з жоўцю і сліззю), якая прыносіць часовае палягчэнне, у некаторых выпадках - смага, дрыжыкі, ліхаманка. Пры пераходзе запалення на кішэчнік з'яўляюцца востры колікападобны боль, буркатанне ў жываце, паносы. Захворванне працягваецца 3-5 дзён і канчаецца, як правіла, выздараўленнем. Магчымыя рэцыдывы.

Хранічны гастрыт
----------------

Хранічны гастрыт характарызуецца хранічным запаленчым працэсам слізістай абалонкі страўніка з паступовым развіццём яе атрафіі. Хранічны гастрыт развіваецца або ў выніку часта паўтаральнага, вострага гастрыта, або пры працяглым дзеянні на арганізм тых жа прычын, якія выклікаюць востры гастрыт. Нярэдка прычынай хранічнага гастрыта з'яўляюцца хранічныя захворванні (сухоты, гепатыт, карыес зубоў і інш), разлад функцыі цэнтральнай нервовай сістэмы, парушэнні абмену рэчываў; гастрыт могуць выклікаць і некаторыя прафесійныя шкоднасці (праца ў мылаварных і гарачых цэхах, на свячных і маргарынавых заводах, заглынанне металічнага, баваўнянага і вугальнага пылу), а таксама працяглы прыём некаторых лекаў. Хранічны гастрыт можа працякаць з сакраторнай недастатковасцю, з нармальнай і з падвышанай сакрэцыяй страўнікавага соку. Пры гастрыце з паніжанай сакрэцыяй хворых турбуе дрэнны апетыт, непрыемны вязкі або металічны смак у роце, адрыжка паветрам або тухлым яйкам, млоснасць, адчуванне цяжару ў падуздушнай вобласці, зрэдку бываюць ваніты, якія ўзнікаюць адразу пасля прыёму ежы. Рэзкі боль з'яўляюцца пры ўцягванні ў працэс кішэчніка. Хранічны гастрыт з нармальнай і падвышанай сакрэцыяй пачынаецца ў людзей у маладым узросце. Праяўляецца болямі і цяжарам у падуздушнай вобласці, пякоткай, кіслай адрыжкай, пачуццём ціску і распірання, якія ўзнікаюць звычайна праз 2-3 гадзіны пасля ежы. Пасля прыёму ежы боль праходзіць.

Лячэнне і прафілактыка
----------------------

Ліквідацыя прычын, якія выклікалі востры гастрыт, рэгуляванне функцыі цэнтральнай нервовай сістэмы, лячэнне захворванняў, якія падтрымліваюць парушэнні з боку страўніка, ліквідацыя інфекцыйных, септычных ачагоў, санацыя рота і ліквідацыю прафесійных шкоднасцей.

| ⛭Запаленчыя захворванні |
| --- |
| Нервовая сістэма | 

|  |  |
| --- | --- |
| Цэнтральная нервовая сістэма | Абсцэс галаўнога мозгу ·  Энцэфаліт ·  Міяліт ·  Менінгіт ·  Менінгаэнцэфаліт ·  Арахноідыт ·  Энцэфаліт Расмусена ·  Кляшчовы энцэфаліт |
| Перыферычная нервовая сістэма | Неўрыт |
| Вока і вуха | *Вока*: Дакрыяадэніт ·  Дакрыяцыстыт ·  Эпісклерыт ·  Кератыт ·  Рэтыніт ·  Блефарыт ·  Кан'юктывіт ·  Ірыдацыкліт ·  Увеіт*Вуха*: Атыт (вонкавы, сярэдні) ·  Лабірынтыт ·  Мастаідыт ·  Еўстахііт |

 |
| Сардэчна-сасудзістая сістэма | 

|  |  |
| --- | --- |
| Сэрца | Эндакардыт ·  Міякардыт ·  Перыкардыт |
| Артэрыі, вены, капіляры | Артэрыіт ·  Флебіт ·  Капілярыт |

 |
| Дыхальная сістэма | 

|  |  |
| --- | --- |
| Дыхальныя шляхі | *Верхнія дыхальныя шляхі*: Сінусіт ·  Рыніт ·  Фарынгіт ·  Ларынгіт ·  Назафарынгіт*Ніжнія дыхальныя шляхі*: Трахеіт ·  Бранхіт ·  Бранхіяліт ·  Альвеяліт ·  Пнеўманія ·  Плеўрыт (Эмпіема плеўры) ·  Абсцэс лёгкага |
| Іншае | Медыястыніт |

 |
| Стрававальная сістэма | 

|  |  |
| --- | --- |
| Страўнікава-кішачны тракт | *Поласць рота*: Стаматыт ·  Гінгівіт ·  Гласіт ·  Танзіліт (востры, хранічны) ·  Паратыт ·  Пульпіт ·  Перыястыт ·  Запаленне сківіцы ·  Заглотачны абсцэс*Іншыя аддзелы СКТ*: Эзафагіт ·  Эазінафільнае запаленне стрававода ·  Гастрыт ·  Энтэрыт ·  Дуадэніт ·  Каліт ·  Гастраэнтэракаліт ·  Апендыцыт ·  Апендажыт ·  Практыт |
| Іншае | *Стрававальныя залозы*: Гепатыт (Вірусны гепатыт (A, B, C, D, E, F, G, TTV), Таксічны гепатыт, Прамянёвы гепатыт, Аўтаімунны гепатыт, Стэатагепатыт) ·  Панкрэатыт (востры, хранічны)*Жоўцевывадныя шляхі*: Халецыстыт (востры, хранічны) ·  Халангіт*Брушына*: Перытаніт |

 |
| Мочапалавая сістэма | 

|  |  |
| --- | --- |
| Органы мочааддзялення | Нефрыт (Гламеруланефрыт, Піеланефрыт, Паранефрыт) ·  Цыстыт ·  Урэтрыт |
| Жаночая палавая сістэма | Аднексіт ·  Эндаметрыт ·  Параметрыт ·  Цэрвіцыт ·  Вагініт ·  Вульвіт ·  Вульвавагініт ·  Мастыт |
| Мужчынская палавая сістэма | Архіт ·  Эпідыдыміт ·  Прастатыт ·  Баланіт |
| Зародкавыя тканкі | Харыяамніяніт ·  Амфаліт |

 |
| Іншыя сістэмы і органы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Апорна-рухальная сістэма | Артрыт ·  Міязіт ·  Бурсіт ·  Астэахандрыт (рассякаючы) ·  Тэндыніт ·  Фасцыіт ·  Астэаміэліт ·  Эпікандыліт ·  Панікуліт |
| Скура | Дэрматыт ·  Гідрадэніт ·  Заеда ·  Акнэ |
| Кроў | Бактэрыямія ·  Сэпсіс |
| Лімфатычныя вузлы і сасуды | Лімфадэніт ·  Лімфангіт |

 |

1. 1 2 3 4 5 6  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 3 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>