recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Шаве́ц-камсамо́лец** — карціна беларускага мастака Юдаля Пэна (1854—1937), напісаная ў 1925 годзе. З'яўляецца часткай збору Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі ў Мінску. Памер карціны — 99 × 78 см.

Карціна экспанавалася на Першай Усебеларускай выстаўцы 1925 года ў Мінску, прысвечанай юбілею рэвалюцыі 1905 года і 400-годдзю беларускага кнігадрукавання.

Апісанне
--------

Мастак паказаў маладога шаўца ў невялічкай кустарнай майстэрні, сярод прадметаў яго рамяства. Юнак трымае віцебскую газету «Заря Запада», і гэтым мастак дэманструе цікавасць свайго героя да сацыяльна-палітычных праблем таго часу. Увядзенне тлумачальнага тэксту ў жывапісную кампазіцыю твора па сваёй сутнасці набліжае яго да народнай мастацкай культуры (накшталт лубачных карцінак, шыльдаў і інш). Гэта дэталь, некалькі просталінейная і наіўная, падрыхтоўвала гледача да ўспрыняцця новага ў вобразе маладога чалавека. Аднак мастаку не ўдалося знайсці шлях да перадачы ўнутранага свету свайго героя. Змены ў характары людзей з прыходам новага жыцця ў гэтым партрэце толькі прадэкларыраваны.

Зноскі
------

1. 1 2  85-годдзе Першай Усебеларускай выстаўкі 1925 года. віртуальная выстаўка Архівавана 2 верасня 2016.
2. 1 2  Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 4: 1917-1941 гг. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. т. Л. М. Дробаў, В. Ф. Шматаў] ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1990. — 352 с. : іл. ISBN 5-343-00157-2
3. ↑  Р. Ф. Шаура. РАЗВІЦЦЁ НАРОДНАГА ВЫЯЎЛЕНЧАГА І ДЭКАРАТЫЎНАГА МАСТАЦТВА БЕЛАРУСІ Ў ДРУГОЙ ПАЛОВЕ XIX — ПАЧАТКУ XXI ст(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 4: 1917-1941 гг. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. т. Л. М. Дробаў, В. Ф. Шматаў] ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1990. — 352 с. : іл. ISBN 5-343-00157-2
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Жолудзь.
**Вінцэнт Жолудзь** (польск.: Wincenty Żołądź, лац.: Vincentius Żołądź; 2 лістапада 1781 — 15 лютага 1834, Косава, Гуцульшчына, Украіна) — дзеяч каталіцкага касцёла і Ордэна езуітаў; доктар тэалогіі і педагог.

Біяграфія
---------

13 жніўня 1799 г. уступіў у Таварыства Ісуса і з 1799 па 1801 гг. праходзіў выпрабаванні ў Полацкім навіцыяце. Вывучаў рыторыку ў Оршы (1801—1802) і нямецкую мову ў Дынабургу (1802—1803), а потым выкладаў у класе інфімы ў Віцебску (1803—1804) і Чачэрску (1804—1805).

У 1805—1807 гг. прайшоў курс філасофіі ў Полацкім езуіцкім калегіуме, пасля чаго зноў займаўся выкладчыцкай дзейнасцю, гэтым разам — у Мсціславе (рыторыка і паэтыка, алгебра і геаметрыя, 1807—1808) і Магілёве (рыторыка і паэтыка, алгебра і геаметрыя, нямецкая мова, 1809—1809). У 1813 г. скончыў чатырохгадовы курс тэалогіі ў Полацкай езуіцкай акадэміі, а потым праходзіў гадавы курс духоўнасці і ордэнскага права ў доме трэцяй прабацыі (апошняя прыступка перад манаскімі абяцаннямі) у Полацку. Працаваў у Віцебскім езуіцкім калегіуме (1814—1816). 15 жніўня 1816 г склаў апошнія зарокі.

З 1816 г. — у Полацкай езуіцкай акадэміі, дзе выконваў абавязкі прэфекта школ і дэкана факультэта старажытных і сучасных моў (1817—1818), а потым — прэфекта полацкай езуіцкай друкарні (1818—1820). На апошняй пасадзе дамогся павелічэння колькасці выдадзеных падручнікаў і слоўнікаў, а таксама перавыдання твораў Пятра Скаргі і Тарквата Таса ў перакладзе Пятра Каханоўскага.

Пасля забароны дзейнасці Таварыства Ісуса ў Расійскай імперыі (1820) з’ехаў у Аўстрыйскую дзяржаву, дзе да апошніх дзён жыцця апантана вёў місіянерскую дзейнасць на тэрыторыі Львоўскай архідыяцэзіі (1821—1834).

Памёр 15 лютага 1834 г. у Косаве.

Зноскі
------

1. 1 2  ŻOŁĄDŹ Wincenty //
2. ↑  Giżycki, J.M.  (руск.) (бел. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. — Kraków: Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — s. 118.
3. 1 2  Catalogs SJ 1774—1829. Russiae. Архівавана 13 ліпеня 2020.
4. ↑  Kadulska, I. Pracownicy książki w Akademii Połockiej (1812—1820) / I. Kadulska // Acta Universitatis Lodziensis. Folia litteraria Polonica. 4(34), 2016. — s. 261.
5. ↑  Catalogs SJ 1774—1829. Galicianae Архівавана 13 ліпеня 2020..
6. ↑  Załęski, S. Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1820—1905. Cz. 2. — Kraków: W.L. Anczyc i sp, 1906. — s. 576—577.

Літаратура
----------

* *Баўтовіч, М.* Кнігадрук у Полацку ад 1774 г. да 1829 г. / М. Баўтовіч // Кнігадрук у Полацку (1774—1829): Бібліяграфічнае выданне / укладальнік М. Баўтовiч. — Полацк: Выдавецкая ініцыятыва «Полацкая ляда», 2018. — с. 204.
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Giżycki, J.M.  (руск.) (бел. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. — Kraków : Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — 288 s.
* Załęski, S. Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1820—1905. Cz. 2. — Kraków: W.L. Anczyc i sp, 1906. — s. 518—1300.
**Осінг** (саманазва: *Lare Osing*, індан.: Suku Osing) — аўстранезійскі народ, што насяляе ўсходні ўскраек вострава Ява ў Інданезіі. Агульная колькасць (2023 г.) — 345 000 чалавек.

Паходжанне
----------

Відавочна, осінг маюць агульнае паходжанне з яванцамі. Іх родная мова сфарміравалася на аснове старажытнай яванскай мовы. У другой палове XV ст. крызіс індуісцкай дзяржавы Маджапахіт выклікаў міграцыю часткі яванцаў на ўсход, дзе склалася індуісцкая дзяржава Бламбанган, якая праіснавала да 1743 г. пакуль не была ўключана ў склад султаната Матарам. Лічыцца, што назва **осінг** значыць на іх мове адмаўленне. Тым не меней, пасля заваявання мясцовае насельніцтва паступова прыняло іслам, хаця працягвала захоўваць некаторыя старажытныя звычаі, сувязі з суседнімі індуісцкімі дзяржавамі Балі, асобную гаворку і тоеснасць.

Асаблівасці культуры
--------------------

Асноўным заняткам осінг здаўна з’яўляецца сельская гаспадарка. Дзякуючы ўрадлівым глебам у рэгіёне, населеным гэтым народам, практыкуецца камерцыйнае вырошчванне кавы, гваздзіку, тытуню і іншых культур. Акрамя таго, жыхары прыбярэжных вёсак займаюцца рыбалоўствам, унутраных раёнаў — здабычай вулканічнай серы. У апошнія дзесяцігоддзі паступова развіваецца абслугоўванне турыстаў.

У мінулым вёскі асноўвалі на схілах гор. Яны мелі раскіданую планіроўку. Вясковай сацыяльнай і эканамічнай адзінкай была сямейная дворагаспадарка. У яе склад уваходзіла некалькі асобных будынкаў — гасцёўня і спальня, кухня, гаспадарчая пабудова. Часцяком будынкі ўяўлялі сабою па́лі без сцен і ўнутраных перагародак пад адзіным дахам. Спалі на цыноўках, агароджаных тонкімі тканінамі для захавання прыватнага жыцця асобных пар. У жылых пабудовах ладзілі чатырохнахільныя дахі, у гаспадарчых — трохнахільныя. Звычайна дворагаспадарка давала прытулак пашыранай сям’і на чале з мужчынам-гаспадаром, але існавалі і малыя нуклеарныя сем’і.

Осінг вядомы як выдатныя разьбяры па дрэву і вытворцы батыку з малюнкамі, якія адлюстроўваюць навакольную прыроду.

Мова
----

Родная мова осінг паходзіць ад старажытнай яванскай мовы і часцяком разглядаецца як дыялект сучаснай яванскай мовы. Падзяляецца на некалькі мясцовых гаворак. Акрамя таго, вылучаюць 2 стылі гаворкі — паўсядзённы *осінг* і болей вытанчаны *бесік*. Апошні выкарыстоўваецца ў рэлігійных і рытуальных мэтах.

Рэлігія
-------

Большасць сучасных вернікаў спавядае іслам. Тым не меней, у осінг захаваліся старажытныя анімістычныя ўяўленні, шанаванне продкаў. Традыцыйныя вясковыя святы часцяком нагадваюць балійскія.

Зноскі
------

1. ↑  Osing in Indonesia

Спасылкі
--------

* The Osing of East Java
* Budi Prasetyo. The Ethnozoolgy: Traditional Knowledge and Animal Use by Osing Tribe in Banyuwangi, Indonesia
* Sumarmi Local Wisdom of Osing People in Conserving Water Resources
* Ahmad Sulthoni, Dhalia Soetopo DIALEKTIKA BAHASA JAWA DALAM ADAT PERANG BANGKAT SUKU OSING KECAMATAN SINGOJURUH
* Mepe Kasur, Ancient Tradition Of The Osing Nearing Eid-El-Adha
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Міхалёўка.
**Міхалёўка** (трансліт.: *Michalioŭka*, руск.: Михалёвка) — былая вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Камарынскага пасялковага савета.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары (87 сем'яў) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. Ліквідавана 20 жніўня 2008 года.

Побач ёсць радовішчы гліны.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 43 км на поўдзень ад Брагіна, 71 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 162 км ад Гомеля.

Размешчана на тэрыторыі Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка.

### Гідраграфія

На рацэ Несвіч (прыток ракі Брагінка).

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі, да якой на поўдні і поўначы далучаюцца 2 кароткія просталінейныя шыротныя вуліцы. Забудавана двухбакова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў Савіцкай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні.

З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр Міхалёўскага сельсавета Камарынскага раёна Рэчыцкай, з 9 чэрвеня 1927 года Гомельскай акруг.

У 1929 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны фашысты ў 1943 годзе спалілі 52 двары, забілі 4 жыхароў. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад калгасу імя У. І. Леніна (цэнтр — вёска Крукі).

З 30 снежня 1927 года па 8 студзеня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Крукоўскага сельсавета, да 13 снежня 1991 года — у склад Гдзенскага сельсавета, пасля — у адміністрацыйным падпарадкаванні Камарынскага пассавета.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2010 год — жыхароў няма.

### Дынаміка

* 1897 год — 41 двор, 228 жыхароў (паводле перапісу).
* 1908 год — 55 двароў, 332 жыхара.
* 1940 год — 82 двары.
* 1959 год — 384 жыхара (паводле перапісу).
* 1986 год — жыхары (87 сем'яў) пераселены.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).
2. ↑  «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68 Архівавана 17 сакавіка 2018. (руск.)
3. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. - Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
**Мі́нскае тавары́ства ама́тараў прыго́жых маста́цтваў** — грамадская культурна-асветная і літаратурна-мастацкая арганізацыя. Існавала ў 1898—1906 у Мінску.

Створана ў 1888—1898 гадах на аснове музычна-драматычнае таварыства па ініцыятыве Я. Чырыкава, А. Аляксандрава, В. Чавусава і інш. Таварыствам кіраваў савет старэйшын з 10 чал. У розны час у яго ўваходзілі Д. Мейчык, С. Мядзведзеў, А. Холмскі, К. Какоўцаў, К. Фальковіч, М. Мысаўской, С. Нейфах, С. Камінскі, В. Сушчынскі і інш. Паводле статута, зацверджанага 19 лістапада 1899 года, мела на мэце развіццё і папулярызацыю прафесійнага і аматарскага мастацтва, мастацкай адукацыі. Мела літаратурную, тэатральна-драматычную, музычную і мастацкую секцыі, бібліятэку, тэатральную залу.

Літаратурная секцыя наладжвала лекцыі, дыспуты, чытанне рэфератаў пра творчасць Э. По, М. Метэрлінка, В. Бялінскага, А. Чэхава, Л. Андрэева, М. Горкага, абмеркаванне новых літаратурных плыней.

У рэпертуары аматарскага тэатра былі п’есы «Багна», «Лес[ru]», «Не ў свае сані не садзіся» А. Астроўскага, «Рэвізор» М. Гогаля, «Улада цемры[ru]» Л. Талстога, «На дне[ru]» і «Фама Гардзееў» М. Горкага, «У двары, у флігелі» Я. Чырыкава, «Дзядзька Ваня» А. Чэхава, «Маскарад[ru]» М. Лермантава, «Нора» Г. Ібсена, «Злачынства і кара», «Ідыёт» паводле Ф. Дастаеўскага, «Патанулы звон» Г. Гаўптмана і інш.

Мастацкая секцыя арганізавала выстаўкі жывапісу, графікі, фатаграфіі (1901, 1902, 1904). Музычная секцыя мела аркестр, клас па тэорыі харавых спеваў.

Дзейнасць таварыства развівалася ў кантэксце рускай літаратурнай і культурнай традыцыі.

Пад уплывам рэвалюцыйнага руху 1905—1906 гадоў масавыя мерапрыемствы таварыства перараслі ў антыўрадавыя дэманстрацыі пад лозунгамі «Далоў самадзяржаўе!», «Няхай жыве Рэспубліка!». Паводле данясення мінскага паліцмайстра і губернатара П. Курлова, члены таварыства падазраваліся ў нядобранадзейнасці.

8 лютага 1906 года дзейнасць таварыства была прыпынена. Па просьбе савета старэйшын таварыству было дазволена самаліквідавацца рашэннем агульнага сходу 25 ліпеня 1906 года, маёмасць і даўгі перададзены новаўтворанаму Мінскаму літаратурна-артыстычнаму таварыству.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *У. М. Конан.* Мінскае таварыства прыгожых мастацтваў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
* Дорошевич Э. Конон В. Очерк истории эстетической мысли Белоруссии. М. 1972.
**Яснотка плямістая** (*Lamium maculatum*) — шматгадовая расліна сямейства Ясноткавыя (*Lamiaceae*). Мае абмежаванае выкарыстанне як дэкаратыўная культура, часам вядзе сябе, як пустазелле.

Апісанне
--------

Травяністая расліна вышынёй 20-80 см, з кароткімі падземнымі парасткамі. Усе надземныя часткі апушаныя. Сцёблы прамыя, у ніжняй частцы разгалінаваныя. Лісточкі на хвосціках, яйкападобнай або трохкутнай формы, пілаватыя па краі. Кветкі сабраны ў шматкветкавыя кольцы. Чашачка кветкі званочкавая, з трохкутнымі вострымі і досыць доўгімі зубцамі. Вяночак двухгубы, з кольцам валасінак у зеве, верхняя губа шлемападобнай формы, ніжняя — трохлопасцевая. Трубачка вяночка выгнутая, бакавыя лопасці ніжняй губы з шылаватым зубцом.

Экалогія і распаўсюджанне
-------------------------

Цвіце ў чэрвені-жніўні.

Арэал ахоплівае ўсе ўмераныя вобласці Еўропы, Заходнюю Азію (у прыватнасці, Турцыю, Сірыю) і Заходні Кітай. Ва Украіне расце ў лясах, у хмызняковых зарасніках амаль паўсюдна, акрамя паўднёвага стэпу.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 71. — 160 с. — 2 350 экз.

Літаратура
----------

* Гамуля Ю.  Г.  Расліны Украіны / за рэд. А.  М.  Утєвської.  — X.: Фактар, 2011.  — 208 с.  — C. 96

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ідзькоўскі.
**Павел Ідзькоўскі** (польск.: Paweł Idźkowski (Idźkowski); каля 1607, Падляшша — 19 лістапада 1669, Нясвіж) — езуіцкі святар і педагог.

Уступіў у Таварыства Ісуса 25 жніўня 1625 г. у Вільні. Скончыўшы навіцыят, пад кіраўніцтвам прафесара Валенція Кёльнскага займаўся ў настаўніцкай семінарыі пры Полацкім езуіцкім калегіуме (1627—1629). Вывучаў філасофію ў Нясвіжскім езуіцкім калегіуме (1629—1632), а тэалогію — у Вільні (1636—1640), дзе быў таксама высвечаны на ксяндза.

Выкладаў экстэрнам у сярэдніх езуіцкіх школах, а потым працаваў прафесарам рыторыкі для семінарыстаў-езуітаў у настаўніцкай семінарыі ў Вільні (1643—1646). (Адным з яго вучняў быў Андрэй Младзяноўскі). Прэфект сярэдніх школ у Полацку (1646—1647), суперыёр рэзідэнцыі ў Навагрудку (1647—1650), прэфект будаўніцтва ў Пінскім езуіцкім калегіуме (1652—1653), суперыёр рэзідэнцый ў Бабруйску (1654—1655) і Мінску (1657—1662) і, нарэшце, рэктар Нясвіжскага езуіцкага калегіума (1665—1668). Пад канец жыцця служыў прыдворным прапаведнікам князёў Радзівілаў у Клецку (1668—1669).

Зноскі
------

1. ↑  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.
2. 1 2  Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — s. 65.

Літаратура
----------

* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — 188 s.
**Жан Плакен** (фр.: Jean Ploquin, польск.: Jan Ploquin, лац.: Joannes Ploquin; 4 красавіка 1766, Пуансе, Францыя — 7 лютага 1822, Сент-Ан-д’Арэ, Францыя) — святар, прафесар Полацкай езуіцкай акадэміі.

Нарадзіўся 4 красавіка 1766 г. у Пуансэ, што на мяжы Брэтані і Анжу. Далучыўся да Таварыства айцоў Святога Сэрца (*Société des pères du Sacré-Coeur*), арганізацыі, што імкнулася запоўніць духоўны вакуум у грамадстве, які ўтварыўся пасля скасавання папам Кліментам XIV Таварыства Ісуса. Як і шэраг яго аднадумцаў, напрыклад, Жан Разавен і Жак Журдан, вырашыў пераехаць у Расійскую імперыю і далучыцца да езуітаў.

Будучы ўжо ксяндзом, уступіў у Таварыства Ісуса 6 чэрвеня 1805 г. у Дынабургу. У 1805—1815 гг. — выхавацель і прафесар граматыкі ў езуіцкім канвікце ў Санкт-Пецярбургу. Пасля вяртання ў Полацк у 1816—1818 гг. займаў пасаду прафесара французскай літаратуры ў Полацкай езуіцкай акадэміі. У 1818—1820 гг. — віцэ-рэгент канвікта і прафесар французскай мовы ў Магілёве.

Пасля выгнанне езуітаў з Расійскай імперыі (1820) вярнуўся ў Францыю, дзе і памёр 7 лютага 1822 г. у Сент-Ан-д’Арэ.

Зноскі
------

1. ↑  PACCANARYŚCI. Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.
2. ↑  Catalogs SJ 1774—1829. Russiae. Архівавана 13 ліпеня 2020.
3. ↑  PLOQUIN, Jan. Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.

Літаратура
----------

* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Giżycki, J.M.  (руск.) (бел. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. — Kraków : Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — 288 s.
|  |  |
| --- | --- |
|  |   *Гэта службовы спіс артыкулаў, створаны для каардынацыі працы па развіцці тэмы.*  *Гэта папярэджанне не ставіцца на інфармацыйныя спісы і гласарыі.* |

Асноўны артыкул: **Браўзер**

Графічныя
---------

Асноўны артыкул: **Рухавічок браўзера**
Графічныя браўзеры апрацоўваюць тэкст на мовах разметкі (HTML, XML, CSS і г.д.) і ствараюць з яго візуальнае прадстаўленне. Гэты функцыянал часта вынесены ў асобную падпраграму, якая называецца рухавіком браўзера. Многія браўзеры выкарыстоўваюць адзін і той жа рухавік, дадаючы уласны функцыянал паверх яго. Наступныя катэгорыі размяркоўваюць браўзеры па выкарыстаных імі рухавіках.

### Blink

* Chromium
* Google Chrome
* Microsoft Edge
* Opera
* Opera Mobile
* Samsung Internet
* UC
* Vivaldi
* Яндэкс.Браўзер
* Amazon Silk
* Avast
* Brave
* Comodo Dragon
* Falkon
* Maxthon

### Gecko

* Conkeror
* Firefox
* GNU IceCat
* K-Meleon
* Netscape Navigator
* Tor Browser
* Waterfox
* Comodo IceDragon
* PirateBrowser
* SlimBrowser

### Trident

* Internet Explorer
* 360
* AOL Explorer
* Deepnet Explorer
* GreenBrowser
* MediaBrowser
* MSN Explorer
* NeoPlanet
* NetCaptor
* RealPlayer
* Tencent Traveler

### KHTML/WebKit

  

* Google TV
* GNOME Web
* iCab
* Konqueror
* Safari
* surf
* Dolphin Browser
* Dooble
* Maxthon
* QtWeb

Тэкставыя
---------

* ELinks
* Links
* Lynx
* w3m

Мабільныя браўзеры
------------------

* Apple Safari
* Google Chrome
* Microsoft Edge
* Mozilla Firefox
* Opera Mobile
* Samsung Internet
* UC
* Vivaldi
* Brave
**Петрапаўлаўскі сабор у Казані** — праваслаўны храм, пабудаваны ў стылі рускага барока[ru] па загаду Пятра I ў 1726 годзе.

У гэтым храме былі ўсе рускія імператары, пачынаючы ад Кацярыны II, акрамя Мікалая II. Таксама яго наведалі знакамітыя людзі: Аляксандр Гумбальт, Аляксандр Дзюма. У хоры сабора спяваў Фёдар Шаляпін.

Іканастас
---------

Іканастас Петрапаўлаўскага сабора
Галоўнае ўпрыгажэнне сабора — 7-ярусны іканастас вышынёй 25 метраў.

Пасля 1917 года
---------------

У канцы 1930 гадоў настаяцель прыхода Андрэй Багалюбаў быў арыштаваны за «антысавецкую дзейнасць».

З 1931 года пачалася кампанія па закрыцці храма. У 1931 годзе на сходзе груп палітасветы выступала таварыш Шысранава, якая, з прычыны вострай патрэбы ў жылплошчы ўвогуле і пад культурныя ўстановы ў прыватнасці, запатрабавала перадаць сабор «пад клуб, чытальню ці бібліятэку», для чаго была накіравана рэзалюцыя ў аблсавет СВБ. Ужо на наступны дзень СВБ скіраваў тав. Карнілава з антырэлігійнай лекцыяй на тэму «Пра рэлігію і культурную рэвалюцыю» на макаронную фабрыку, «ТатБудаб'яднанне» і кандытарскую фабрыку, а ў наступныя дні яшчэ шэраг арганізацый, агітуючы за «вызваленне ад папоўскіх пут той масы насельніцтва, якая яшчэ не ўсвядоміла шкоды і хлусні рэлігіі». Усе справаздачы з падобных мерапрыемстваў збіраліся з мэтай, каб мець поўны пакет дакументаў для закрыцця храма.

Спасылкі
--------

* Петрапаўлаўскі сабор на сайце Казанскай епархіі  (руск.)
**Амбунду**, або **паўночныя мбунду** (саманазва: *Ambundu*) — народ на захадзе Цэнтральнай Афрыкі. Жывуць пераважна ў Анголе і ДРК. Агульная колькасць (2017 г.) — 6 553 тысяч чалавек.

Гісторыя
--------

Продкі амбунду перасяляліся з поўначы на сучасную тэрыторыю пражывання пераважна паміж XIII ст. і XVI ст. У XVI ст. сфарміраваліся два дзяржаўныя ўтварэнні Ндонга і Матамба, дзе амбунду склалі асноўнае насельніцтва. Яны актыўна змагаліся супраць партугальскай каланізацыі Афрыкі, але ў той жа час былі ўцягнуты ў трансатлантычны гандаль рабамі. У другой палове XX ст. садзейнічалі набыццю незалежнасці Анголы.

Асаблівасці культуры
--------------------

Асноўнымі заняткамі амбунду здаўна з’яўляліся ручное земляробства, рыбалоўства і гандаль. Традыцыйную ежу складаюць маніёк, проса, кукуруза, бабы, рыба і г. д. У XX ст. многія сем’і былі ўцягнуты ў камерцыйную сельскую гаспадарку, таму спецыялізуюцца на вырошчванні таварных культур.

Апрацоўкай зямлі займаюцца пераважна жанчыны, таму зямля традыцыйна перадаецца па жаночай лініі. Юнакі падчас сталення перасяляюцца ў вёску дзядзькі, брата маці. Сваяцтва таксама перадаецца па жаночай лініі. У дзяржавах Ндонга і Матамба жанчыны адыгрывалі важную ролю ў кіраванні. У паўсядзённым жыцці існуе гендарны падзел працы: жанчыны заняты хатняй гаспадаркай, дробным гандлем, мужчыны — гандлем зброяй, працуюць на прамысловых прадпрыемствах і на транспарце.

Ужо ў XVI — XVII стст. грамадства амбунду складалася з розных сацыяльных пластоў: высакародных *макота*, асабіста вольных *ана мурында*, прыгонных *іджыка*, рабоў *абіка*. На месцах кіравалі правадыры *соба*. У нашы дні такі падзел не адпавядае фактычнаму становішчу асобы ў грамадстве, але працягвае існаваць. Фармальны сацыяльны статус і тытул уплываюць на адносіны чалавека з іншымі людзьмі.

Амбунду славяцца разьбярскім мастацтвам, у тым ліку вырабам рытуальных масак. Маюць багаты вусны фальклор, у тым ліку гістарычныя паданні, міфы пра звышнатуральнага ўладара *Калунга*. Папулярныя народныя музычныя інструменты: барабаны, бразготкі, перкусія.

Мова
----

Мова кімбунду адносіцца да групы моў банту. З 1919 г. пераважала адукацыя на партугальскай мове, таму большасць амбунду валодаюць ёй. Запазычанні з партугальскай мовы шырока прадстаўлены ў лексіцы кімбунду, але партугальская мова Анголы таксама мае запазычанні з кімбунду.

Рэлігія
-------

Каталіцызм распаўсюджваецца з XVI ст. і ахоплівае большасць вернікаў. З канца XIX ст. распаўсюджваецца пратэстантызм. Захоўваецца старажытная вера ў шматлікіх духаў і чараўнікоў, якія займаюцца лекарскай справай.

Выбітныя прадстаўнікі
---------------------

* **Нзінга Мбанды**

Зноскі
------

1. ↑  Kimbundu
2. ↑  Alice Werner, Myths and Legends of the Bantu
3. ↑  Languages in Angola

Спасылкі
--------

* Largest Ethnic Groups In Angola
* MBUNDU (AMBUNDU) PEOPLE: ANGOLA`S MATRIARCHAL TRIBE THAT RULED THE KINGDOM OF NDONGO AND MATAMBA IN THE ANCIENT KINGDOM OF KONGO
* Ambundu, Angolan Ethnic Group
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ленінскі раён.
**Ленінскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Магілёва. Адміністрацыя раёна празмешчана па праспекце Міру, 55a. Насельніцтва раёна — 192,1 тысячы чалавек.

Гісторыя
--------

Заснаваны 25 снежня 1962 года ў адпаведнасці з Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР. 7 снежня 1979 года са складу раёна быў вылучаны Цэнтральны раён, у 2003 скасаваны і зноў далучаны да Ленінскага раёна.

Геаграфія
---------

Размешчаны ў паўночнай частцы горада. Граніца з Кастрычніцкім раёнам праходзіць па рацэ Дняпро. Асноўныя магістралі: вуліцы Першамайская, Крупскай, Грышына, Піянерская, Чалюскінцаў, Касманаўтаў, праспект Міру.

Колькасць жыхароў раёна паводле перапісу 1999 г. — 95 958 чалавек. Плошча раёна складае 24,9 км², у тым ліку каля 500 га зялёных насаджэнняў, у прыватнасці — Пячэрскі лесапарк.

Эканоміка
---------

У раёне размешчана 22 прамысловыя прадпрыемствы. Яго эканоміка прадстаўлена наступнымі галінамі: машынабудаванне, прыборабудаванне, дрэваапрацоўчая вытворчасць, лёгкая і харчовая прамысловасць і інш. На тэрыторыі раёна размешчаны ААТ «Тэхнапрыбор», заводы «Строммашына», «Магілёўтрансмаш», «Электрарухавік», «Магатэкс», металургічны завод, ліфтабудаўнічы завод, швейная фірма «Вяснянка», ААТ «Абутак», жэлацінавы завод і іншыя прадпрыемствы.

Культура
--------

У раёне размешчаны Дом спорту, спорткомплекс «Лакаматыў», фізкультурна-аздараўляльны камбінат, 23 спартыўныя залы, 3 басейны і г. д. Вельмі папулярныя масавыя святы, якія праходзяць на стадыёне «Лакаматыў».

Кіраўнікі адміністрацыі Ленінскага раёна
----------------------------------------

* з 11 чэрвеня 2019 года — Аляксей Сяргеевіч Багайчук.

Зноскі
------

1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
2. ↑  Ленинский район // Могилёв. Энциклопедический справочник (руск.) / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. — ISBN 5-85700-028-9.
3. ↑  Лукашэнка разгледзеў кадравыя пытанні 11.06.2019. Архівавана 12 чэрвеня 2019. // БелТА
Ахвярапрынашэнне на востраве Сумба, першая палова XX ст.
**Мара́пу** (сумба: *marafu*, літаральна «звышнатуральнае») — сістэма рэлігійных вераванняў народа сумба з вострава Сумба ў Інданезіі. Для яе характэрны спалучэнне монатэізма з анімізмам і культам продкаў.

Паходжанне
----------

У аснове марапу палягаюць старажытныя анімістычныя і пахавальныя культы, прынесеныя на Сумбу аўстранезійцамі. Аб іх існаванні сведчаць мегалітычныя пабудовы, накшталт Анакаланга, што ўзводзіліся для шанавання продкаў. Акрамя таго, на фарміраванне сучасных рэлігійных уяўленняў маглі паўплываць яванскі індуізм, іслам і хрысціянства.

Вераванні
---------

Прыхільнікі марапу вераць у існаванне бога-стваральніка сусвету, якога называюць *Мавулу Тау-Тау Маджыі*. Аднак, паводле іх уяўленняў, ён не прымае актыўны ўдзел у зямным жыцці і мала ўплывае на жыццё людзей. Таму марапу ўспрымаецца як сістэма пасрэдніцтва паміж чалавекам і богам, а таксама як філасофія і лад жыцця.

У сваю чаргу, чалавек разглядаецца ў марапу як натуральная частка сусвету. Існуе сістэма маральных абавязкаў і паводзінаў *нуку-хара*, якой павінны прытрымлівацца людзі, каб не парушыць баланс у прыродзе. Прыхільнікі марапу таксама вераць у шматлікіх духаў, што насяляюць навакольную прастору. Асабліва важным з’яўляецца шанаванне продкаў.

Рытуалы
-------

Рытуалы марапу шчыльна звязаны з паўсядзённым жыццём, якое канцэнтруецца вакол сям’і і рода. Кожная сям’я мае рытуальныя месцы для шанавання духаў продкаў, акрамя таго, існуе звычай захавання рэліквій продкаў у доме. Рэлігійны характар маюць і сумесныя святы — *пасола*, што суправаджаецца бойкай на дзідах, пахавальныя цырымоніі, у тым ліку штогадовая *вула-поду*, ачышчальныя дні *біджалунгу хіўпаана* і *парунга таліянг*.

Сямейныя рытуалы арганізуюць старэйшыны, аднак вылучаецца невялікі пласт «пасрэднікаў» — людзей, што найчасцей праводзяць сумесныя цырымоніі, практыкуюць шаманізм, фактычна выконваюць функцыі святароў.

Зноскі
------

1. ↑  Ron Adams, The Megalithic Tradition of West Sumba. Simon Fraser University, 2004
2. ↑  MARAPU: ANCESTRAL BELIEF OF SUMBA
3. ↑  The People and their Culture Архівавана 2 мая 2016.
4. ↑  PASOLA, FUNERAL CEREMONY, MARAPU RELIGION OF SUMBA Архівавана 3 кастрычніка 2014.
**Абавя́зак дака́зваць** (лац.: onus probandi) у судаводстве — патрабаванне да удзельнікаў працэсу даказаць і абгрунтаваць наяўнасць тых ці іншых акалічнасцяў, істотных для вырашэння справы.

Крымінальны працэс
------------------

У крымінальным працэсе, напрыклад, на Беларусі ляжыць на дзяржаўных органах і службовых асобах, якія абвінавачваюць асобу ў злачынстве. Суд, пракурор, следчы і асоба, якая праводзіць дазнанне, абавязаны выявіць акалічнасці, што выкрываюць ці апраўдваюць абвінавачанага, а таксама абцяжваюць ці змякчаюць яго віну. Яны не маюць права перакладваць абавязак даказваць на абвінавачанага (падсуднага), і ён не павінен даказваць сваю невінаватасць.

Цывільны працэс
---------------

У цывільным працэсе кожны бок павінен даказаць акалічнасці, на якія ён спасылаецца як на падставу сваіх патрабаванняў і пярэчанняў. Напрыклад, ісцец абавязаны даказаць і абгрунтаваць факты, якія складаюць падставу іску. Адказчык абавязаны даказаць факты, якія пацвярджаюць яго пярэчанні супраць іску. Характэрная рыса судовага даказвання ў цывільным працэсе — тое, што не толькі бакі і іншыя асобы, якія удзельнічаюць у справе, абавязаны прадстаўляць доказы ў пацвярджэнне сваіх патрабаванняў і пярэчанняў, але і суд з мэтай высвятлення аб'ектыўнай ісціны і вынясення правасуднага рашэння ў неабходных выпадках павінен збіраць доказы па сваёй ініцыятыве.

Літаратура
----------

* Абавязак даказваць. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
***Pseudocerastes urarachnoides*** - рэдкі від ядавітых змей падсямейства {{bt-bellat||*Viperinae*}}. Эндэмік астанаў {{нп3|Ілам (астан)|Ілам|ru|Илам (остан)}} і {{нп3|Керманшах (астан)|Керманшах|ru|Керманшах (остан)}} на мяжы з Іракам.

Гісторыя
--------

Упершыню выяўлены падчас навуковай экспедыцыі ў Іран у 1968 годзе. Але тады навукоўцы не змаглі разгадаць незвычайную структуру яе хваста і палічылі, што ў змеі прыроджаны дэфект або траўма. У 2001 годзе былі здабытыя новыя асобнікі і ў 2006 годзе біёлагам Бехзадам Фацінія і яго асістэнтамі быў зацверджаны новы від.

Спосаб палявання
----------------

Гадзюка паторгвае кончыкам незвычайнага хваста-прынады, ствараючы ілюзію руху павука. Калі птушка або яшчарка набліжаецца і спрабуе склюнуць "павука", ядавітая гадзюка за долі секунды забівае ахвяру. Хвост-прынада пачынае расці пасля нараджэння, але канчаткова фармуецца да сталага ўзросту. Характэрна і тое, што дарослыя змеі палююць падобным чынам у асноўным на пералётных птушак, паколькі мясцовыя ўжо ведаюць пра падобную хітрасць гадзюк.

1. ↑  The Reptile Database: *Pseudocerastes urarachnoides* (англ.)
2. ↑  Weird Animals - Spider-tailed Horned Viper - YouTube **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 16 чэрвеня 2021. Праверана 12 красавіка 2016.
3. ↑  Spider tailed horned viper - YouTube **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 16 чэрвеня 2021. Праверана 12 красавіка 2016.
**Герб Івянца́** — афіцыйны геральдычны сімвал Івянца, пасёлка ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Герб зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 14 кастрычніка 1998 года пад № 66.

У верхняй, найбольш пачэснай частцы сучаснага гарадскога герба адлюстравана графская залатая карона з характэрнымі для геральдыкі асаблівасцямі — залатая, з дзевяццю жамчужынамі. Ніжэй кароны размяшчаецца леў, прысутнасць якога сімвалізуе сувязь з родам графаў Салагубаў.

Аўтар герба А. А. Шпунт.

Гісторыя
--------

Паводле пісьмовых крыніц, Івянец вядомы з 2-й палавіны XV ст. У 1522 годзе ён упамінаецца як мястэчка Менскага павета Вялікага Княства Літоўскага. З 1470 года Івянцом валодалі графы Салагубы, дзякуючы якім у пачатку XVIII в. паселішча стала цэнтрам графства.
Графскі род валодаў радавым гербам «Праўдзіч»: у блакітным полі выходзіць са сцяны леў, павернуты ўлева. У пярэдніх лапах ён трымае жалезны круг ці шар.
Б. Папроцкі, польскі гісторык і геральдыст (1543—1614), піша, што герб гэты быў прынесены ў Польшчу з Германіі ў XIV ст.

Графскі герб стаў асновай для стварэння сучаснага гарадскога. Іменна асновай, бо ў адрозненне ад радавога гарадскі мае свае асаблівасці. Так, у гербе Салагубаў леў «выходзіць» і павернуты ўлева. У гербе горада — «узнікае» і павернуты ўправа. «Узнікаючы» леў малюецца як верхняя частка ўздыбленага льва па пояс з пярэднімі лапамі і з верхняй часткай хваста. У адрозненне ад «вырастаючага» льва (гл. герб Воранава) ці «ўздыбленага» (гл. гербы Слоніма, Ліды, Парыч), леў «узнікаючы» ў івянецкім гербе не дакранаецца сваім ніжнім краем да якой-небудзь фігуры, размешчанай ніжэй. Іменна таму гэты леў размешчаны ў цэнтры поля.

Літаратура
----------

* Адамушко, В. И. Гербы и флаги Беларуси / В. И. Адамушко, М. М. Елинская. — Минск: Беларусь, 2006. — 254 с.

Спасылкі
--------

* Герб поселка Ивенец // «Геральдика Беларуси»  (руск.)

| ⛭Гербы адзінак Мінскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Барысаў ·  Беразіно ·  Валожын ·  Вілейка ·  Дзяржынск ·  Жодзіна ·  Заслаўе ·  Капыль ·  Клецк ·  Крупкі ·  Лагойск ·  Любань ·  Маладзечна ·  Мар’іна Горка ·  Мінск1 ·  Мядзел ·  Нясвіж ·  Салігорск ·  Слуцк ·  Смалявічы ·  Старыя Дарогі ·  Стоўбцы ·  Узда ·  Фаніпаль ·  Чэрвень |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Бобр ·  Гарадзея ·  Івянец ·  Радашковічы |
| Раёны | 
Мінскі |
| 1 не ўваходзіць у склад вобласці |
**Універсітэт марской пяхоты ЗША** (англ.: Marine Corps University) — амерыканская дзяржаўная спецыялізаваная ваенная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца на вайсковай базе «Куантыка» ў штаце Вірджынія.

Гісторыя
--------

Карані ўніверсітэта марской пяхоты бяруць свой пачатак у 1891 годзе, калі 29 афіцэраў наведвалі так званую прыкладную школу. У 1909 годзе гэты аб'ект стаў школай падрыхтоўкі афіцэраў, а затым пераехаў на базу марской пяхоты «Куантыка». У 1919 годзе генерал-маёр Джон А. Лежэн загадаў заснаваць школу падрыхтоўкі афіцэраў марской пяхоты. Брыгадны генерал Смедлі Д. Батлер стварыў курсы палявых афіцэраў у кастрычніку 1920 года і курсы камандзіраў роты ў ліпені 1921 года. Сучасны Універсітэт марской пяхоты ЗША быў заснаваны 1 жніўня 1989 года загадам каменданта корпуса марской пяхоты ЗША генерала Альфрэда М. Грэя.

Структура
---------

* Экспедыцыйная ваенная школа
* Ваенны каледж марской пяхоты
* Камандна-штабны каледж марской пяхоты
* Школа перадавых баявых дзеянняў

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Вірджынія

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Універсітэт марской пяхоты ЗША
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы Архівавана 25 жніўня 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: no97005691 · SUDOC: 174538715 · VIAF: 149231329 |
Прыклад субцітраў
**Субцітры** (ад фр.: sous-titres — подпісы) — тэкставае суправаджэнне відэа, у выглядзе надпісаў на ніжняй частцы кадра кінафільма ці перадачы. Звычайна змест субцітраў дубліруе гукавую дарожку (часам таксама тэкст і надпісы, якія з'яўляюцца ў кадры) у перакладзе з мовы арыгінала на мову, зразумелую гледачу.

Субцітры прымяняюць, нараўне з сурдаперакладам, калі мэтавая аўдыторыя ўключае глухіх і людзей з парушэннем слыху. У такіх выпадках субцітры робяць на той жа мове, што і гукавую дарожку.

Звычайна субцітры ўтрымліваюць рэплікі персанажаў. Калі субцітры прымяняюць для перакладу фільма, у іх таксама дадаюць надпісы, што з'яўляюцца ў кадры. Часам субцітры змяшчаюць дадатковую інфармацыю пра падзеі, якія адбываюцца на экране, напрыклад, каментарыі да фільма, тлумачэнне складаных тэрмінаў, назваў і да т.п.

Субцітры могуць быць выкарыстаныя таксама ў выпадках, калі пры праглядзе неабходна захоўваць цішыню, ці калі паказ ідзе ва ўмовах павышанага шуму.

Зноскі
------

1. ↑  Правапіс **Субцітры** паводле ТСЛБМ і СІС (т. 2)
2. ↑  **Субцітры** паводле Баршчэўская, А. Л. Баршчэўскі, Л. П. Арфаграфічны слоўнік беларускай мовы / Аўт.-склад. А. Л. Баршчэўская, Л. П. Баршчэўскі. - 2-е выд. - Мінск: Радыёла-плюс, 2011. – 560 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Субцітры

| Пераклад аўдыёвізуальных твораў |
| --- |
| 
* Дубляж
* Закадравы пераклад
* Субцітры

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12396885p · GND: 4373404-2 · LCCN: sh85088110 · Microsoft: 2780364048 · NKC: ph521466 |
**Паўднёва-Мэнскі ўніверсітэт** (англ.: University of Southern Maine) — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, кампусы якога месцяцца ў гарадах Горхем, Портленд і Льюістан у штаце Мэн, ЗША. 

Заснаваны ў выглядзе двух асобных дзяржаўных устаноў адукацыі. Установы адукацыі, пазней вядомыя як Горхемскі дзяржаўны каледж і Мэнскі дзяржаўны ўніверсітэт у Портлендзе, былі аб'яднаны ў 1970 годзе, каб дапамагчы ўпарадкаваць сістэму дзяржаўных універсітэтаў у штаце, і ў канчатковым выніку пашырыліся шляхам дадання яшчэ і кампуса ў Льюістане у 1988 годзе.

Кампус у Портлендзе з'яўляецца сядзібай для школы дзяржаўнай службы, даследчага інстытута біялагічных навук, інстытута бесперапыннага навучання і бібліятэкі, а таксама школы бізнесу. Кампус у Грохеме, больш арыентаваны на пражыванне студэнтаў, з'яўляецца сядзібай для школы адукацыі і чалавечага развіцця і школы музыкі.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Мэн

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Паўднёва-Мэнскі ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | X |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 123998900 · GND: 5079893-5 · ISNI: 0000 0001 2159 8724 · LCCN: n82080656 · Microsoft: 73443619 · SUDOC: 086270532 · VIAF: 132079701 |

 |
Афіша першай беларускай вечарынкі ў Вільні
І. Буйніцкі з дачкой Вандай у час выступлення на вечарынцы
**Першая беларуская вечарынка** ў Вільні адбылася 12 (25 лютага) 1910 года ў клубе чыгуначнікаў. Мела значны грамадскі рэзананс, садзейнічала развіццю беларускага прафесійнага і аматарскага тэатральнага мастацтва.

Гісторыя
--------

Вечарынка арганізавана А. Бурбісам пры падтрымцы рэдакцыі газеты «Наша ніва». Удзельнічала каля 100 чалавек, прысутнічала каля 1000 гледачоў. У праграме спектакль «Па рэвізіі» М. Крапіўніцкага (пастаноўка А. Бурбіса, сярод удзельнікаў Я. Арлоўскі, Ф. Мурашка, Ч. Родзевіч і інш.); харавыя творы «А хто там ідзе?» (муз. Л. Рагоўскага на словы Я. Купалы), «Чаму ж мне не пець» і іншыя беларускія народныя песні (дырыжор Л. Рагоўскі); народныя танцы «Лявоніха», «Мяцеліца», «Юрка», «Верабей» (пад кіраўніцтвам І. Буйніцкага). Ігнат Буйніцкі не быў згаданы на афішы мерапрыемства, надрукаванай у «Нашай Ніве». Аднак выступ танцавальнай трупы Буйніцкага меў на гэтай вечарыне каласальны поспех. Разам з новымі драматычнымі акцёрамі і спевакамі трупа стала прафесійнай і атрымала назву «Першая беларуская трупа» або «Тэатр Ігната Буйніцкага».

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — С. 310. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
* Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2. — 571 с. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0259-8. — С. 251.
* Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі. — Т. 6. — С. 162. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0495-2.
* Гісторыя беларускага тэатра: у 3 т. Т. 1: Беларускі тэатр ад вытокаў да кастрычніка 1917 г. — Мн.: Навука і тэхніка, 1983. — 496 с. — 1 350 экз.
* *Няфёд У.* Гісторыя беларускага тэатра: вучэбны дапаможнік для тэатральна-мастацкага інстытута. — Мн.: Вышэйшая школа, 1982. — 543 с. — 2 000 экз.
**Каске** — пячора з палеалітычным жывапісам у Францыі (дэпартамент Ардэш, міжземнаморскае ўзбярэжжа каля вусця р. Роны), у некалькіх кіламетрах на поўдзень ад Марселя.

Адкрытая ў 1991. Уваход у пячору, які размешчаны на глыбіні 36 м пад вадой і ўяўляе сабою пачатак доўгага (160 м) нахільнага калідора, быў вядомы раней, але толькі ў 1991 пракрасціся ў сухую частку пячоры здолеў дайвер Анры Каске. На сценах сухой часткі пячоры захаваліся адбіткі далоняў, малюнкі коней, казлоў, цюленяў і, відаць, пінгвінаў, якія жылі тут у ледніковы перыяд. Радыевугляродная датыроўка: выявы далоняў, зробленыя чорнай фарбай на аснове вугалю, — 27870±430, 27110±390, 27110±350 і 26360±400 гадоў таму. Затым, пасля паўзы амаль у 9 тыс. гадоў, ідзе серыя з 6 маляўнічых малюнкаў коней, бізонаў і драпежніка: 19200±220, 18820±310, 18840±240, 18420±420, 18530±180, 18030±370 гадоў таму. Апошняя датыроўка з пячоры Каске — 16370±350 гадоў таму: гэта кавалачак вугалю, хутчэй за ўсё, ад паходні, які мог быць выкарыстаны і пры больш познім наведванні пячоры да таго, як уваход у яе стаў запаўняцца марской вадой. Карэктнасць датыроўкі чорных адбіткаў рук падвергнуў сумненню Р. Беднарык, які зазначыў, што датаваны быў толькі драўняны вугаль, а не момант стварэння малюнка рукі. Для гэтага мадленскі чалавек, як і любы іншы дагістарычны чалавек, мог, па меркаванні Р. Беднарыка, браць вугаль ва ўжо існуючым агмені. У пячоры Каске як раз была такая магчымасць: на падлозе залы з роспісамі захаваўся агмень, датаваны таксама каля 27 тыс. гадоў таму.

Спасылкі
--------

* Cosquer’s Cave Grotto Cosquer
* Prehistory and coastal karst area: Cosquer Cave and the «Calanques» of Marseille Архівавана 28 верасня 2011.
* Official French Ministry of Culture pages on The Cosquer Cave
* The Cosquer Cave Prehistoric Images and Medicines Under the Sea by Jean Clottes, Jean Courtin and Luc Vanrell

Спіс літаратуры
---------------

* Jean Clottes, Jean Courtin, *La grotte Cosquer*, Seuil, 1994, ISBN 2-02-019820-7 (French)
* Jean Clottes, Jean Courtin, Luc Vanrell, *Cosquer redécouvert*, Seuil, 2005, ISBN 2-02-065550-0 (French)
* The Cave Beneath the Sea: Paleolithic Images at Cosquer by Jean Clottes and Jean Courtin (1996) Harry N. Abrams, Inc. New York ISBN 0-8109-4033-7 English translation by Marilyn Garner from the French edition
**Кумбхалгарх** (хіндзі: कुम्भलगढ़ दुर्ग) — фартыфікацыйна-палацавае збудаванне на поўдні індыйскага штата Раджастхан. Разам з іншымі крэпасцямі Раджастхана ўключана ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Пабудаваны ў XV ст. раджпутскім раджам Махаранам Ранам Кумбхам у горнай лясістай мясцовасці. З'яўляўся ваенным і адміністрацыйным цэнтрам. Кумбхалгарх вядомы сваімі магутнымі мурамі, якія цягнуцца ў даўжыню на 36 км. Шырыня муроў дазваляе паставіць разам 8 канёў. Комплекс уключае палац манарха, а таксама 360 індуісцкіх храмаў.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Крэпасць Кумбхалгарх
* Kumbhalgarh Fort
* Kumbhalgarh – The Great Wall of India
* Kumbhalgarh Fort - Kumbhalgarh Fort Rajasthan

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 7544187-1 · LCCN: sh2001011764 · VIAF: 238156399 |
«**Краіна ОЗ**» (руск.: Страна ОЗ) — мастацкі фільм 2015 года рэжысёра Васіля Сігарава[ru].

Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 22-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

Сюжэт
-----

Рускі Новы год – некіруемая стыхія, якая штогадовым ураганам праносіцца над адной шостай часткай сушы. Аднойчы гэты ўраган заносіць інфантыльную Лену са свайго зразумелага мірка з аліўе і селядцом пад футрам у краіну дзіўных чараўнікоў. Гэтыя чараўнікі ўмеюць чыніць неверагодныя дзівы: выконваць трайны кажух з трэцяга паверха, кіраваць машынай без дапамогі рук, адпраўляцца да цэнтра зямлі на звычайным феерверку. Імі спасцігнута энергія цы і тантра. І гэтую поўную небяспек неверагодную краіну Лене ў кампаніі з сабачкам Цюцей давядзецца перасекчы ў пошуках запаветнага кіёска, дзе ідзе бітва паміж дабром і нейтралітэтам.

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 6 кінаўзнагародамі і яшчэ 11 намінацыямі.

Зноскі
------

1. ↑  Strana Oz (2015) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 18 лютага 2022.
2. 1 2  Краіна Оз  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 18 лютага 2022.
3. ↑  Strana Oz — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 18 лютага 2022.

Спасылкі
--------

* Краіна ОЗ на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |
**Дасканалы лік** (стар.-грэч.: ἀριθμὸς τέλειος) — натуральны лік, роўны суме ўсіх дзельнікаў гэтага ліку, не ўлічваючы самога ліку. Напрыклад, дзельнікі ліку 6 — гэта 1, 2, 3, 6; сума дзельнікаў, не ўлічваючы сам лік — 1 + 2 + 3 = 6. Гэтае паняцце было ўведзена піфагарэйцамі ў VI стагоддзі да н.э.; згодна з іх нумералагічнай містыкай, супадзенне ліку з сумай сваіх дзельнікаў сведчыла пра асаблівую дасканаласць ліку.

Спіс дасканалых лікаў пачынаецца лікамі:

6, 28, 496, 8128, 33550336, 8589869056, 137438691328, 2305843008139952128, 2658455991569831744654692615953842176, 191561942608236107294793378084303638130997321548169216, … (паслядоўнасць A000396 у OEIS)
Па меры ўзрастання натуральных лікаў дасканалыя лікі сустракаюцца ўсё радзей. Невядома, ці бясконцае мноства дасканалых лікаў, невядома таксама, ці ёсць сярод іх няцотныя.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7683309-4 · Microsoft: 103996166 |
«**Нябеснае качэўе**» (кірг.: Сутак) — мастацкі фільм 2015 года рэжысёра Мiрлана Абдыкалыкава[d].

Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 22-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

Сюжэт
-----

Паэтычны эцюд пра традыцыі, якія павольна знікаюць. У высокіх гарах Кыргызстана жыве сям’я качэўнікаў: пажылы пастух Табылды, яго жонка Карачач, нявестка Шайыр і іх сямігадовая ўнучка Умсунай. Сын Шайыр вучыцца ў горадзе і прыязджае толькі на час летніх вакацый. Яе муж памёр шмат гадоў таму: патануў у горнай рацэ, спрабуючы выратаваць жарабя. Шайыр вырашыла застацца з сям’ёй з-за моцнай прыхільнасці да прыгожай зямлі і родзічаў. Сям’я разводзіць коней, і жыццё ідзе сваім парадкам на фоне маляўнічых краявідаў горнай цясніны. Але тут у жыцці Шайыр з’яўляецца метэаролаг Ярмек, чыя станцыя знаходзіцца недалёка ад хаты сям’і…

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 5 кінаўзнагародамі і яшчэ 4 намінацыямі.

Зноскі
------

1. 1 2   Праверана 7 мая 2016.
2. ↑  Internet Movie Database — 1990.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
3. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 17 жніўня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
4. ↑  Sutak (2015) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 18 лютага 2022.
5. 1 2  Нябеснае качэўе  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 18 лютага 2022.
6. ↑  Sutak — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 18 лютага 2022.

Спасылкі
--------

* Нябеснае качэўе на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database |