**15-я асобная брыгада спецыяльнага прызначэння (15-я абрСпП)** — фарміраванне ГРУ ГШ УС СССР. У гады Афганскай вайны 1979—1989 гг. уваходзіла ў склад АКСВА. Пасля распаду СССР перайшло ва Узброеныя сілы Узбекістана, дзе з прычыны рэарганізацыі пераўтворана ў **15-ю асобную дэсантна-штурмавую брыгаду (15-я адшбр)**.

Гісторыя
--------

### Савецкі перыяд

Сфарміравана 1 студзеня 1963 г. дырэктывай Генштаба №140104 ад 5 лютага 1962 г. Дыслакавалася ў г. Чырчык, Узбекская ССР. Падпарадкоўвалася штабу ТуркВА (у 1969—1975 гг. — штабу САВА).

У 1960-я—1970-я гг. брыгада прымала ўдзел у каранцінных мерапрыемствах падчас эпідэмій халеры ў Каракалпакіі (1965 г.) і Астраханскай вобласці (1970 г.), чорнай воспы ў Аральску (1971 г.), ліквідацыі наступстваў землетрасення ў Ташкенце (1966 г.). З 1979 г. падраздзяленні брыгады ўдзельнічалі ў баявых дзеяннях у Афганістане, 154-ы асобны атрад СпП удзельнічаў у захопе палаца Х. Аміна. У сакавіку 1985—жніўні 1988 г. упраўленне брыгады, атрад спецрадыёвязі і службы дыслакаваліся ў г.Джэлалабад, ДРА.

У перыяд з мая 1988 па люты 1989 г. падраздзяленні брыгады былі выведзены з Афганістана.

На мяжы 80-х і 90-х фарміраванне ўдзельнічае ў падаўленні хваляванняў у Азербайджанскай ССР. У прыватнасці, брыгада задзейнічана ў ходзе Бакінскіх падзей і ў навядзенні парадку ў зоне Карабахскага канфлікту.

### Статус у пачатку 90-х

Пасля распаду СССР былыя рэспублікі пачалі дзяліць паміж сабой яго вайсковую спадчыну. Калі стала вядома, што 15-ю брыгаду перадаюць у вядзенне незалежнага Узбекістана, то ў падраздзяленні паўстала абурэнне. Раз’юшаныя афіцэры, сярод якіх значную частку складалі этнічныя рускія, пачалі выказваць самыя радыкальныя прапановы, уключаючы бунт і марш у Расію на ўласнай бранятэхніцы.

Камандаванне брыгады здолела вымавіць права для сваіх падначаленых перавесціся ў расійскую армію. Аднак для гэтага яно павінна была аказаць садзейнічанне ў барацьбе з ісламістамі на тэрыторыі Узбекістана і Таджыкістана. Кіраўніцтва 15-й брыгады здолела дамовіцца і з расійскімі, і з узбекскімі ўладамі, і пераканаць палітыкаў у тым, што падраздзяленню неабходная для стабілізацыі абстаноўкі. Фарміраванне атрымала нябачаную для арміі ступень аўтаноміі і фактычна кіравалася ўласным афіцэрскім сходам. Ад вайскоўцаў нават не запатрабавалі прымаць прысягу Узбекістану.

### Постсавецкі перыяд

1 ліпеня 1992 г. 15-я брыгада пераходзіць у склад Узброеных Сіл Узбекістана. Ужо ў жніўні падраздзяленне бярэ ўдзел у вызваленні ўзбекскага вострава Арал-Пайгамбар на рацэ Амудар’я, захопленага афганскімі маджахедамі. Аперацыя праводзілася з адначасовай высадкай верталётнага дэсанту і высадкай з катэраў памежнай флатыліі 22-й асобнай брыгады вартавых караблёў.

У далейшым падраздзяленне задзейнічалі ў грамадзянскай вайне ў Таджыкістане.

У лютым 1996 г. 15-я брыгада была перафармавана ў *15-ю асобную дэсантна-штурмавую брыгаду* (в/ч 64411). Пасля яна ўвайшла ў склад 2-га армейскага корпуса мабільных войскаў Міністэрства абароны Узбекістана.

Пазней падраздзяленне пераведзена ў Сілы спецыяльных аперацый Узбекістана.

Склад
-----

У гады Афганскай вайны ў складзе брыгады лічыліся:

* З мая 1979 г. — 7-ы атрад СпП, затым пераназваны ў 154-ы асобны атрад СпП;
* Са студзеня 1985 г. — 334-ы ааСпП, перададзены са складу 5-й абрСпП;
* З сакавіка 1985 г. — 177-ы ааСпП, выведзены са складу 22-й абрСпП, і 668-ы ааСпП, перададзены ад 9-й абрСпП.

Кіраўніцтва
-----------

У 1963—1999 гг. брыгаду ўзначальвалі:

* Мікалай Іванавіч Луцаў (1963—1967)
* Роберт Паўлавіч Масолаў (1968—1975)
* Васіль Васільевіч Калеснік (1975—1977)
* Аляксандр Аляксеевіч Аўчароў (1977—1980)
* Анатоль Міхайлавіч Сцякольнікаў (1980—1984)
* Уладзімір Мацвеевіч Бабушкін (1984—1986)
* Юрый Цімафеевіч Староў (1986—1990)
* Уладзімір Васільевіч Квачкоў (1990—1994)
* Сяргей Кандратавіч Залатароў (1994—1995)
* Тулкін Цішаевіч Карабаеў (1995—1997)
* Джура Худайбердзіевіч Фазылаў (1997—1999)

Узнагароды
----------

За мужнасць і вайсковую доблесць брыгада і яе падраздзяленні ўзнагароджваліся вымпеламі МА СССР, ганаровымі сцягамі саюзных рэспублік і ўрада Афганістана. Так, напрыклад, падраздзяленне атрымала ордэн Чырвонага Сцяга. За Афганскую вайну больш за 4 тысячы салдат і афіцэраў брыгады ўзнагароджаны ордэнамі і медалямі. Чацвёра байцоў удастоены звання Героя Савецкага Саюза:

* Мікалай Анатольевіч Кузняцоў (1962—1985), пасмяротна
* Уладзімір Анатольевіч Турчын, прысвоена ў 1985 годзе
* Юрый Мікалаевіч Міралюбаў, прысвоена ў 1988 годзе.
* Васіль Васільевіч Калеснік, прысвоена ў 1988 годзе.

Каментарыі
----------

1. ↑  Пазначаны гады непасрэднага ўдзелу брыгады ў канфлікце.
2. ↑  Падраздзяленне з’яўлялася адным з «мусульманскіх батальёнаў» ГРУ. Падобныя фарміраванні сабіраліся з вайскоўцаў сярэднеазіяцкіх нацыянальнасцяў. У маі 1988 г. 7-ы (154-ы) атрад пакінуў ДРА.
3. ↑  У маі 1988 г. атрад пакінуў ДРА і вернуты назад у 5-ю брыгаду.
4. ↑  Пакінулі Афганістан самымі апошнімі са складу 15-й брыгады.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Валентин Мзареулов.* 15-я отдельная бригада СпН на сайте истории отечественных спецслужб и правоохранительных органов
2. 1 2 3  *Александр Мусиенко.* Разведчик 12: Спецназ вчера, сегодня, завтра. 15-й бригаде спецназа – 45 лет! // Солдаты России : журнал. — 2008.
3. 1 2 3  15 ОБрСпН ГРУ ГШ МО **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 28 лістапада 2022. Праверана 1 чэрвеня 2022.
4. 1 2  *Егений Норин.* "Узбекский спецназ". Как российские бойцы спасали Таджикистан // Life : журнал. — 7 апреля 2018.
5. ↑  Арал-Пайгамбар
6. ↑  Пра ролю брыгады ў Таджыкістанскім канфлікце гл.  Архівавана 22 студзеня 2015.
7. ↑  Спецназ вооруженных сил Узбекистана Архівавана 6 сакавіка 2022.
8. ↑  15 бригада СПЕЦНАЗ: Люди и судьбы. Афганистан глазами очевидцев.. — М.: НПИД «Русская панорама», 2009. — 556 с. — ISBN 978-5-93165-239-9.
9. ↑  15-я обрСпН ГРУ ГШ

Літаратура
----------

Кнігі
* 15 бригада СПЕЦНАЗ: Люди и судьбы. Афганистан глазами очевидцев.. — М.: НПИД «Русская панорама», 2009. — 556 с. — ISBN 978-5-93165-239-9.

Артыкулы
* *Александр Мусиенко.* Разведчик 12: Спецназ вчера, сегодня, завтра. 15-й бригаде спецназа – 45 лет! // Солдаты России : журнал. — 2008.
* *Егений Норин.* "Узбекский спецназ". Как российские бойцы спасали Таджикистан // Life : журнал. — 7 апреля 2018.