У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Місісіпі (значэнні).

Місісіпі ў Новым Арлеане
**Місісі́пі** (англ.: Mississippi, МФА: [ˌmɪsəˈsɪpi]; на мове аджыбвэ *misi-ziibi* або *gichi-ziibi* — «вялікая рака») — рака ў ЗША, адна з найвялікшых рэк свету. Місісіпі — галоўная рака найбуйнейшай рачной сістэмы ў Паўночнай Амерыцы. Працякае выключна на тэрыторыі Злучаных Штатаў Амерыкі, хоць яе басейн распаўсюджваецца і на Канаду. Вытокам Місісіпі лічыцца або Нікалет-Крык, або возера Айтаска, у які ён упадае. Выток размешчаны ў штаце Мінесота на вышыні прыкладна 530 м над узроўнем мора. Рака галоўным чынам цячэ ў паўднёвым кірунку і дасягае даўжыні ў 3770 кіламетраў, сканчаючыся шырокай дэльтай у Мексіканскім заліве. Сама рака працякае па тэрыторыі 10 штатаў, а яе басейн ахоплівае 31 штат ад Скалістых гор да горнай сістэмы Апалачы. Місісіпі займае чацвёртую пазіцыю ў спісе найдаўжэйшых рэк свету і дзявятую ў спісе паводле паўнаводнасці. Місісіпі з’яўляецца часткай граніц або перасякае штаты Мінесота, Вісконсін, Аява, Ілінойс, Місуры, Кентукі, Тэнесі, Арканзас, Місісіпі і Луізіяна.

Індзейцы жылі на берагах Місісіпі і яе прытокаў з найстаражытнейшых часоў. Большасць з іх былі паляўнічымі і збіральнікамі, але некаторыя, такія як будаўнікі курганоў, утваралі развітыя сельскагаспадарчыя абшчыны. Прыбыццё еўрапейцаў у 1500-х гадах назаўжды змяніла спрадвечны лад жыцця абарыгенаў. Першапачаткова рака выступала ў ролі бар’ера, фарміруючы межы Новай Іспаніі і Новай Францыі, а таксама ранніх Злучаных Штатаў, а затым стаўшы важнай транспартнай артэрыяй. У XIX стагоддзі, падчас апафеозу ідэі *Відавочнага наканавання*, Місісіпі і некаторыя заходнія яе прытокі, галоўным чынам Місуры, паслужылі шляхамі заходняй экспансіі Злучаных Штатаў.

Пакрытая тоўстым слоем глеістых адкладаў, даліна ракі з’яўляецца адным з найурадлівейшых рэгіёнаў ЗША, што паслужыла развіццю легендарнай эры параходаў на Місісіпі. Падчас Грамадзянскай вайны захоп Місісіпі сіламі Саюза паслужыў паваротным момантаў у супрацьстаянні ў сілу важнасці ракі як гандлёвага і транспартнага шляху. Па меры ўстойлівага росту гарадоў і з’яўлення на рацэ вялікіх караблёў і баржаў, якія выцеснілі ранейшыя маламерныя судны, з пачатку ХХ стагоддзя пачынаюцца маштабныя гідратэхнічныя працы, у выніку якіх на рацэ з’явілася мноства дамбаў, плацін, шлюзаў і іншых гідратэхнічных збудаванняў.

Сучаснае развіццё басейна Місісіпі прывяло да шэрагу экалагічных праблем, сярод якіх адной з найбуйнейшых з’яўляецца праблема забруджвання вод ракі сельскагаспадарчымі сцёкамі, што прывяло да ўзнікнення так званай «мёртвай зоны» (англ.: Dead zone) Мексіканскага заліва. У апошнія гады адзначана няўхільнае зрушэнне Місісіпі да рукава Атчафалая ў дэльце ракі, што можа прывесці да катастрафічных наступстваў для портаў у дэльце, такіх як Новы Арлеан. Сістэма дрэнажаў і перамычак дазваляе стрымліваць гэты працэс, аднак з-за працэсаў вынасу грунта і эрозіі зрушэнне год ад года становіцца ўсё больш відавочным.

Прытокі і азёры
---------------

Упадзенне ракі Агая ў Місісіпі, штат Ілінойс
Найбольш доўгі прыток — Місуры. Рака Місуры, утвораная ад зліцця рэк Джэферсан, Мадысан і Галатын — самая доўгая рака ў Злучаных Штатах. Нароўні з Іртышом, Місуры з’яўляецца найбуйнейшым прытокам свету. Узятыя разам, Джэферсан, Місуры і Місісіпі ўтвараюць найдаўжэйшую рачную сістэму Паўночнай Амерыкі. Адлегласць ад вытока Джэферсана да вусця Місісіпі — 6300 кіламетраў. Рака Арканзас з’яўляецца другім па даўжыні прытокам ракі Місісіпі. Самым паўнаводным прытокам з’яўляецца рака Агая. Найбуйнейшымі прытокамі Місісіпі з’яўляюцца Ілінойс (левы), Дэ-Мойн, Рэд-Рывер, Мінесота (правыя). Іншыя прытокі: Блэк-Рывер, Чыпева.

Недалёка ад Гранд-Рапідс, штат Мінесота, рака ўтварае возера Уінібігашыш, якое распасціраецца больш чым на 11 км у шырыню. Таксама варта адзначыць возера Аналаска, недалёка ад Ла-Кроса, штат Вісконсін, дзе рака мае шырыню 6,4 км, і возера Пепін — 3,2 км у шырыню. Першыя дзве шырокія вобласці з’яўляюцца возерам і вадасховішчам, а не свабоднымі водамі ракі. У іншых раёнах, дзе Місісіпі (за выключэннем возера Пепін — яно перавышае 1,6 км у шырыню ў некалькіх месцах) вельмі шырокая, воды ракі застаюцца свабоднымі.

Адкрыццё ракі еўрапейцамі
-------------------------

Першым еўрапейцам, які дасягнуў берагоў Місісіпі, лічыцца іспанец Эрнанда дэ Сота (1541), хоць існуюць і іншыя меркаванні. Першым з еўрапейцаў праплыў па рацэ Рабер дэ ла Саль у 1681—1682 гг. Вядома, што дэльта Місісіпі пазначана на карце ў «Геаграфіі» Пталамея выдання 1513 года. У 1518 ці 1519 годзе ў дэльту ракі заходзілі судны іспанскай экспедыцыі Алонса Альварэса дэ Пінеда, а ў канцы кастрычніка 1528 года да дэльты Місісіпі выйшла іншая іспанская экспедыцыя — Панфіла дэ Нарваэса, які, як і некалькі яго спадарожнікаў, патануў у водах ракі. Іспанцы называлі раку «Рака Святога Духу» (ісп.: Rio del Espiritu Santo; хто даў ёй гэта імя — дэ Сота ці хтосьці з яго папярэднікаў, дакладна не вядома.

У XVII стагоддзі пачалося даследаванне ракі французскімі падарожнікамі. У 1682 годзе ўся нізіна Місісіпі была абвешчана ўладаннем Францыі і ў гонар французскага караля Луі XIV была названа Луізіянай. У 1718 годзе за 160 кіламетраў ад вусця быў заснаваны Новы Арлеан. Паводле Парыжскага дагавора 1763 года землі на ўсход ад вусця Місісіпі былі перададзены Вялікабрытаніі, а на захад — Іспаніі. У 1800 годзе Францыя выкупіла Іспанскую Луізіяну, а ў 1803 годзе прадала яе ЗША. Перамога над Вялікабрытаніяй у Арлеанскай бітве ў 1812 годзе дала ЗША права на валоданне ўсім вусцем ракі Місісіпі.

Зноскі
------

1. ↑  United States Geological Survey Hydrological Unit Code: 08-09-01-00- Lower Mississippi-New Orleans Watershed
2. 1 2  Lengths of the major rivers **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  United States Geological Survey. Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2009. Праверана 14 сакавіка 2009.
3. ↑  *Миссисипи (река в США) (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
4. ↑  Mississippi River Архівавана 7 кастрычніка 2013. — Encyclopaedia Britannica
5. ↑  Tabvla Terre Nove // Claudii Ptolemei viri Alexandrini mathematice discipline philosophi doctissimi Geographie opus nouissima traductione e Grecorum archetypis castigatissime pressum, ceteris ante lucubratorum multo prestantius … MDXIII Marcii XII [12 Mar. 1513].
6. ↑  Магидович В. И. Магидович И. П. Очерки по истории географических открытий. Т. 2. М. 1983.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Місісіпі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · American Cycl. (1879) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX455358 · GND: 4039589-3 · LCCN: sh85086206 · NDL: 00971063 · NKC: ge130028 · LIBRIS: 154276 · VIAF: 316429773 |

 |