recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Беларускі музей»** — першы беларускі часопіс, прысвечанае пытанням музейнай справы. Пілотны нумар выдадзены ў кастрычніку 2019 года. Заснавальнікам часопіса з’яўляецца Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь. Выдаецца штоквартал на беларускай і рускай мовах. Галоўны рэдактар — Павел Сапоцька. У склад навукова-рэдакцыйнага савета ўваходзяць дасведчаныя спецыялісты і арганізатары музейнай справы — Н. Задзяркоўская, М. Бяспалая, Ю. Кітурка, А. Ляшковіч, М. Рыбакоў, У. Пракапцоў.

Зноскі
------

1. ↑  В Беларуси издается научно-популярный журнал «Беларускі музей»
**Беларускі народны камітэт** — каардынацыйны орган беларускіх палітычных, грамадскіх і прафесійных арганізацый.

Дзейнічаў у 1915—1918 гг. на тэрыторыі Беларусі, акупаванай Германіяй. Створаны ў Вільні. У БНК уваходзілі прадстаўнікі Беларускай сацыял-дэмакратычнай работніцкай групы, Віленскага камітэта Беларускай сацыялістычнай грамады, Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны і інш. Узначальваў БНК А. Луцкевіч. Напачатку БНК прытрымліваўся канцэпцыі Канфедэрацыі ВКЛ. Пазней выказваўся за ўтварэнне Беларуска-Літоўскай дзяржавы з унутраным размежаваннем аўтаномных беларускіх і літоўскіх зямель. У чэрвені 1916 выпрацаваў ідэю Злучаных Штатаў ад Балтыйскага да Чорнага мораў. Гэту канцэпцыю БНК прадставіў Лазанскай канферэнцыі народаў Расіі (1916). БНК удзельнічаў у правядзенні Беларускай канферэнцыі 1918 у Вільні. На ёй была выбрана Віленская беларуская рада, якой БНК здаў свае паўнамоцтвы.

Літаратура
----------

* Луцкевіч, А. Злучаныя Штаты ад Балтыкі да Чорнага мора // Свабода. — 1990. — № 2. — С.
* Сідарэвіч, А. М. Беларускі народны камітэт / А. М. Сідарэвіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).. — С. 449—450.
* Сідарэвіч, А. Беларускі шлях // Літаратура і мастацтва. — 1990. — №. — 23 лістапада. — С.
**Альтэрнатыўны сінод Балгарскай праваслаўнай царквы** (балг.: Алтернативен синод) - раскольніцкая праваслаўная юрысдыкцыя ў Балгарыі. Утворана пасля падзення камуністычнага рэжыму пад уплывам партыі "Саюз дэмакратычных сіл", якая ў пачатку 1990-х была вядучай палітычнай сілай у краіне.

Частка епіскапаў і іерэяў заявіла, што балгарскі патрыярх Максім - агент КДБ і кіраваць царквой не можа. У 1992 годзе яны ажыццявілі спробу зрынуць Максіма, але поспехаў гэтая спроба не мела. Таму апазіцыйныя епіскапы выйшлі з Сінода БПЦ і ўтварылі ўласны альтэрнатыўны Сінод. Гэты сінод карыстаўшы шырокай падтрымкай ўладаў таго часу, якія зарэгістрыравалі гэты Сінод як адзіную Балгарскую праваслаўную царкву. 4 ліпеня 1996 альтэрнатыўны Сінод выбрал Патрыярхам старэйшага па пастаўленню епіскапа БПЦ Пімена.

Пасля пройгрышаў Саюза дэмакратычных сіл на парламенцкіх і прэзідэнскіх выбарах, падтрымка альтэрнатыўшчыкаў з боку ўлады вельмі скарацілася. У 1998 годзе пры дапамозе Канстанцінопальскага патрыярхата быў праведзены аб'яднаўчы сабор, на якім Пімен склаў з сабе паўнамоцтвы патрыярха і вярнуўся ў БПЦ. З ім вярнулася большая частка епіскапата.

Не перайшэдшыя ў кананічную царкву альтэрнатыўшчыкі абралі новага лідара - мітрапаліта Сафійскага Інакенція. У 2004 годзе па рашэнню суда паліцыя сілай выдварыла альтэрнатыўшчыкаў амаль з усіх храмаў. У 2005 годе раскол значна аслаб: з 50-60 свяшчэннікаў з пакаяннем у БПЦ вярнуліся 40-45, таксама вярнуліся і двое епіскапаў, некалькіх клірыкаў стварылі самастойныя юрысдыкцыі.

На пачатак 2009 года альтэрнатыўны Сінод кантраляваў 12 прыходаў, аб'яднаных у тры епархіі. У 2010 годзе з сіноду вылучылася яшчэ адна раскольніцкая юрысдыкцыя.

У Сеціве
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 3 лютага 2010.

| ⛭Праваслаўныя цэрквы |
| --- |
| Аўтакефальныя | 
* Албанская
* Александрыйская
* Амерыканская
* Антыяхійская
* Балгарская
* Грузінская
* Іерусалімская
* Кіпрская
* Канстанцінопальская
* Македонская
* Польская
* Румынская
* Руская
* Сербская
* Украінская
* Чэшскіх зямель і Славакіі
* Эладская

 | Праваслаўны крыж |
| Аўтаномныя | 
* Сінайская
* Кітайская
* Фінляндская
* Эстонская
* Японская
* Крыцкая (*паўаўтаномная*)

 |
| Самакіравальныяў складзе РПЦ | 
* Латвійская
* Малдаўская
* РПЦЗ
* Украінская
* Эстонская

 |
| Самакіравальныяў складзе КП | 
Украінская ПЦ ў Канадзе
Украінская ПЦ ў ЗША
Іншыя
Бесарабская
Ахрыдская
 |
| Некананічныяюрысдыкцыі | 
* Апостальская ПЦ
* Беларуская АПЦ
* Катакомбнікі
* Латвійская аўтаномная
* Расійская ПАЦ
* Расійская Праваслаўная Царква
* Расійская Сапраўдна-Праваслаўная Царква
* Руская Праваслаўная Царква ў выгнанні
* Сапраўдна-Праваслаўная Царква ва Украіне
* Стараверы
* Старастыльнікі
	+ Балгарскія
	+ Грэцкія
	+ Румынскія
* Турэцкая ПЦ
* Украінская АПЦ (абноўленая)
* Украінская АПЦ (кананічная)
* Чарнагорская ПЦ
* Абхазская ПЦ

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Клічаўскія баі.

**Клічаўскі бой** — бой партызанскіх фарміраванняў Магілёўскай вобласці супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў у гарадскім пасёлку Клічаў 20 сакавіка 1942 года.

У выніку баявых дзеянняў партызан Магілёўскай вобласці ў сакавіку 1942 года нямецка-фашысцкія акупанты былі выгнаны амаль з усёй тэрыторыі Клічаўскага, часткова Асіповіцкага і Кіраўскага раёнаў, у гарадскім пасёлку Клічаў быў блакіраваны нямецкі гарнізон (каля 250 чалавек).

Падрыхтоўка да бою
------------------

У ноч на 20 сакавіка 1942 года партызаны завяршылі падрыхтоўку да аперацыі па разгрому Клічаўскага гарнізона. Галоўны ўдар па цэнтры пасёлка наносілі Клічаўскі атрад (камандзір А. С. Юркаўцаў) і  атрад В. І. Лівенцава, якія былі ўзброены вінтоўкамі, аўтаматамі, а таксама мелі гармату і 3 кулямёты, з поўначы — атрад В. П. Свістунова. Шляхі магчымага адыходу праціўніка і прыбыцця варожых падмацаванняў кантралявалі 620-ы атрад (камандзір — В. М. Сырцоў) і частка атрада Свістунова.

Бой
---

На досвітку 20 сакавіка 1942 года партызаны з двух бакоў уварваліся ў пасёлак. Узвод партызан на чале з І. К. Віталем і П. М. Вікторчыкам выбіў праціўніка з будынка былога райвыканкама. Частка гарнізона супраціўлялася на паўднёвай ускраіне пасёлка, спрабавала прабіцца да дарогі на Бабруйск, частка замацавалася ў 2-павярховым з цэглы будынку школы, бой за якую цягнуўся 3 гадзіны. У выніку 12-гадзіннага бою Клічаў быў поўнасцю вызвалены, забіта каля 120 акупантаў, 50 захоплены ў палон, захоплена зброя праціўніка. У баі загінула 11, паранена 13 партызан.

Вынікі
------

З разгромам гарнізона ў Клічаве завяршылася вызваленне ўсяго Клічаўскага раёна ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, была створана Клічаўская партызанская зона, партызаны атрымалі магчымасць прымаць самалёты з Вялікай зямлі. На працягу 3 месяцаў пасля сакавіцкага бою 1942 года партызаны ўтрымлівалі Клічаў. У ліпені 1942 года пад націскам пераўзыходзячых сіл праціўніка яны былі вымушаны пакінуць пасёлак.

Памяць
------

У гонар баявых дзеянняў партызан у 1942 годзе ў Клічаве ў 1967 годзе быў насыпаны курган Славы, пастаўлены помнік у 1957 годзе.

Гл. таксама
-----------

* Клічаўскі бой (1943)

Зноскі
------

Літаратура
----------

* А. І. Валахновіч, Р. А. Чарнаглазава, М. Ф. Шумейка // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Трыест (значэнні).
Батыскаф *Трыест*
**Трыест** (італ.: Trieste) — даследчы батыскаф, на якім у 1960 годзе было здзейснена рэкорднае пагружэнне ў Марыянскую западзіну.

Гісторыя стварэння
------------------

Батыскаф «Трыест» быў сканструяваны швейцарскім навукоўцам Агюстам Пікарам з улікам яго папярэдняй распрацоўкі, першага ў свеце батыскафа FNRS-2. Вялікую дапамогу ў пабудове батыскафа аказаў яго сын, Жак Пікар. Сваю назву апарат атрымаў у гонар горада Трыест, Італія, у якім былі зроблены асноўныя работы па яго стварэнні. «Трыест» быў спушчаны на ваду ў жніўні 1953 г. і здзейсніў некалькі пагружэнняў у Міжземным моры з 1953 па 1957 год. Асноўным пілотам стаў Жак Пікар, а ў першых пагружэннях таксама ўдзельнічаў яго бацька, якому ў той час ужо споўнілася 69 гадоў. У адным з пагружэнняў апарат дасягнуў рэкорднай на той момант глыбіні 3150 м.

Літаратура
----------

* Jacques Piccard, Profondeur 11000 mètres, Arthaud, 1961

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1193938716 · LCCN: n2010055111 · VIAF: 158515296 |
Герб «Бэлты»
**Кірдзеі** (**Кірдзеі-Радзіваноўскія**) — шляхецкі род герба «Бэлты». Родапачынальнік Кірдзей жыў на мяжы XVI—XVII стагоддзяў, валодаў маёнткам Радзівонавічы ў Гарадзенскім павеце (адсюль падвойнае прозвішча яго нашчадкаў *Кірдзеі-Радзіваноўскія*), у 1612 годзе атрымаў маёнтак Пелеўцы ў Лідскім павеце. Быў жанаты з Соф’яй Валовіч, якая трымала Варварынскі манастыр у Пінску, меў сыноў Якуба, Яна, Уладзіслава, Гераніма і Яўстафія.

Літаратура
----------

* *Валерый Пазднякоў.* Кірдзеі // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Кіраўская ваенна-аператыўная група**; **Кіраўская ВАГ** **Ваенна-аператыўная група пры Кіраўскім падпольным райкоме КП(б)Б** — партызанскае злучэнне, якое дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Кіраўскага, Клічаўскага, Бабруйскага і Рагачоўскага раёнаў; таксама назва органа кіраўніцтва гэтым злучэннем. Уваходзіла ў Магілёўскае партызанскае злучэнне.

Створана ў ліпені 1943 года ў адпаведнасці з пастановай Магілёўскага падпольнага абкома КП(б)Б і загадам Магілёўскай (абласной) ВАГ на базе 537-га, 538-га, 100-га партызанскіх атрадаў і Кіраўскага спецатрада (пазней 539-ы атрад) расфарміраванай 9-й Кіраўскай партызанскай брыгады. У жніўні 1943 года ў Кіраўскую ваенна-аператыўную групу ўключаны 620-ы атрад (пазней 620-ы партызанскі атрад імя В. І. Чапаева, у студзені 1944 года перабазіраваны ў Клецкі раён і ўключаны ў склад Баранавіцкага партызанскага злучэння паўднёвай зоны). У верасні 1943 года створаны 540-ы партызанскі атрад. У кастрычніку 1943 537-ы партызанскі атрад разгорнуты ў 537-ы партызанскі полк, у чэрвені 1944 года 539-ы партызанскі атрад — у 9-ю партызанскую брыгаду імя С. М. Кірава. 27 чэрвеня 1944 года ваенна-аператыўная група (2986 партызан) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Сцяпан Іванавіч Свірыд

### Начальнікі штаба

* Дз. Ц. Ігнаценка (ліпень — жнівень 1943, загінуў);
* В. Дз. Саўкін (жнівень — снежань 1943);
* А. А. Вязельшчыкаў (снежань 1943 — чэрвень 1944).

Літаратура
----------

* *А. Л. Манаенкаў.* Кіраўская ваенна-аператыўная група // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.:І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Аперацыя «Прыбой»** (*Сакавіцкія Дэпартацыі*) — кодавая назва масавых дэпартацый насельніцтва прыбалтыйскіх дзяржаў 25-28 сакавіка 1949 года. Каля 90 000 эстонцаў, латышоў і літоўцаў былі дэпартаваныя ў аддаленыя часткі Савецкага Саюза. Гэтая аперацыя была адной з самых складаных здзейсненых Савецкай Уладай ў эпоху Халоднай вайны.

Будучы прадстаўлена як аперацыя па выкараненні кулацтва, сапраўды мела мэтай спрыянне калектывізацыі ў вёсцы і знішчэнне базы падтрымкі Лясных братоў у барацьбе супраць савецкай акупацыі. Таму асаблівая ўвага надавалася анты-савецкім нацыяналістам, сімпатыкам і сваякам Лясных братоў, ветэранам Нацысцкіх узброеных сіл і сваякоў зняволеных у ГУЛАГ за анты-савецкую дзейнасць. Дэпартацыя выканала пастаўленую перад ёй мэту: на працягу наступных некалькіх тыдняў, амаль усе хатнія гаспадаркі былі калектывізаваны.

З-за высокай смяротнасці дэпартаваных у першыя некалькі гадоў пасля высялення, выкліканай няздольнасцю Савецкай улады даць адэкватнае адзенне, жыллё, з-за нядбайнасці або праз злы намер, некаторыя даследчыкі лічаць дэпартацыі генацыдам. На аснове дэкларацыі Мартэнса і прынцыпаў статута Нюрнбергскага трыбунала Еўрапейскі суд па правах чалавека прызнаў сакавіцкія дэпартацыі злачынствам супраць чалавечнасці.

За правядзенне аперацыі па высылцы грамадзянскіх людзей былі ўдастоены ордэнам Чырвонага Сцяга вядучыя выканаўцы і кіраўнікі гэтага дзеяння: генерал-маёр Б. Кум, палкоўнікі А. Рэзеў, П. Пастэльняк, Д. Таевер, а ордэнамі Вялікай Айчыннай вайны 1 і 2 ст. ўзнагародзілі генерал-лейтэнанта С. Агальцова і падпалкоўнікаў О. Авіка, А. Прэсмана і І. Якабсона.

Зноскі
------

1. 1 2   Strods, Heinrihs; Kott, Matthew (2002). "The File on Operation 'Priboi': A Re-Assessment of the Mass Deportations of 1949". *Journal of Baltic Studies* **33** (1): 1–36.. Retrieved on 2008-03-25.  "Erratum". *Journal of Baltic Studies* **33** (2): 241.. Retrieved on 2008-03-25.
2. ↑  Strods, Heinrihs; Kott, Matthew (2002). "The File on Operation 'Priboi': A Re-Assessment of the Mass Deportations of 1949". *Journal of Baltic Studies* **33** (1): 1–36.. Retrieved on 2008-03-25.
3. ↑   Rudolph J. Rummel, *Lethal Politics: Soviet Genocide and Mass Murder Since 1917*, Transaction Publishers 1990, ISBN 1-56000-887-3
4. ↑  J. Pohl, *Stalin's genocide against the «Repressed Peoples»*, Journal of Genocide Research, Volume 2, Number 2, 1 June 2000 , pp. 267—293
5. ↑  Lauri Mälksoo, *Soviet Genocide? Communist Mass Deportations in the Baltic States and International Law*, Leiden Journal of International Law (2001), 14: pp757-787 Cambridge University Press
6. ↑  Postimees 31 March 2009: Martin Arpo: kommunismiaja kuritegude tee Euroopa Inimõiguste Kohtuni
7. ↑  Full text of European Court of Human Rights Decision on the case Kolk and Kislyiy v. Estonia: Non-Applicability of Statutory Limitations to Crimes against Humanity

* Указы аб узнагароджанні супрацоўнікаў НКУС 40-х гг. Архівавана 2 красавіка 2015. (руск.)

Літаратура
----------

* *Eesti rahva inimohvrid Nõukogude ja Saksa okupatsioonide ajal 1940—1953* Peep Varju. Tartu, 1997.
**Кіраўская плошча** — плошча, створаная ў 1930-х гадах у Кіраўскім раёне Санкт-Пецярбурга. Знаходзіцца на скрыжаванні праспекта Стачак, Балтыйскай вуліцы, вуліцы Швяцова і Урхава завулка. З 1930—1935 гг. кампазіцыйным цэнтрам Кіраўскай плошчы з’яўляецца будынак Кіраўскага райсавета (пр. Стачак, д. 18, узор стылю канструктывізму, архітэктар Ной Абрамавіч Троцкі).

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
Моўныя рэгіёны Швейцарыі
**Рэтараманская Швейцарыя** (ням.: Rätoromanische Schweiz, рэтарам.: Rumantschia) — моўны рэгіён у Швейцарыі нароўні з Германскім, Французскім і Італьянскім рэгіёнамі. Разам з двума апошнімі ўваходзіць у так званую Лацінскую Швейцарыю. Тэрыторыя рэгіёна ахоплівае частку кантона Граўбюндэн, дзе распаўсюджана таксама нямецкая мова ў яе швейцарскім варыянце. Мова носьбітаў — рэтараманская, якая паводле артыкула 70 Канстытуцыі Швейцарыі, афіцыйна дазволена ў кантоне. Колькасць носьбітаў рэтараманскай мовы не перавышае 40 000 чалавек (0,5 % ад насельніцтва Швейцарыі).

Літаратура
----------

* *Jean Widmer u. a.* Die Schweizer Sprachenvielfalt im öffentlichen Diskurs. Eine sozialhistorische Analyse der Transformationen der Sprachenordnungen von 1848 bis 2000. — Bern, 2004. — ISBN 3-03910-208-7.

| Моўныя рэгіёны Швейцарыі |
| --- |
|  | 
Нямецкая Швейцарыя (швейцарская нямецкая мова) • Лацінская Швейцарыя • Французская Швейцарыя (швейцарская французская мова) • Італьянская Швейцарыя (швейцарская італьянская мова) • Рэтараманская Швейцарыя (швейцарская рэтараманская мова)
 |  |
**Ту́льгавіцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хойніцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Тульгавічы.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Юравіцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мазырскай акругі. 10 лістапада 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Ломышскага сельсавета. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў складзе Юравіцкага раёна БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Хойніцкага раёна. З 20 лютага 1938 года ў складзе Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — у складзе Гомельскай вобласці. 8 студзеня 1987 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Кажушкаўскага сельсавета (4 населеныя пункты: вёскі Кажушкі, Навакухнаўшчына, Новапакроўск, Слабада). 28 лістапада 1991 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Дварышчанскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.
**Віктар Віктаравіч Курак** (6 сакавіка 1944, Манастырышча, Чарнігаўскі раён, Прыморскі край) — беларускі дзіцячы анестэзіёлаг і хірург, доктар медыцынскіх навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і вайскоўца. Сярэднюю школу скончыў у 1960 г. у горадзе Каўнас Літоўскай ССР. У тым жа годзе паступіў у Каўнаскі медыцынскі інстытут на лячэбны факультэт, які скончыў у 1966 г. Працаваў хірургам у Цэнтральнай раённай бальніцы горада Ігналіна Літоўскай ССР. Восенню 1966 г. быў прызваны ў шэрагі Савецкай Арміі. Служыў на пасадзе малодшага ўрача палка. Са студзеня 1968 г працаваў на пасадзе ўрача анестэзіёлага-рэаніматолага 4-й ГКБ Мінска, прайшоў першасную спецыялізацыю па анестэзіялогіі і рэаніматалогіі ў БелДІУУ. З 1969 г. загадваў аддзяленнем анестэзіялогіі і рэаніматалогіі з ложкамі інтэнсіўнай тэрапіі. У маі 1975 г. абраны на пасаду асістэнта (дзіцячага анестэзіёлага-рэаніматолага) кафедры дзіцячай хірургіі БелДІУУ. З 1975 г. у БелДІІУ арганізаваны курс дзіцячай анестэзіялогіі і рэаніматалогіі (загадчык курсам дацэнт Зубовіч В. К.). У складзе выкладчыкаў былі Курак В. В. Савацееў І. М. Васільцава А. П. В. В. Курак у 1983 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Патагенез і прафілактыка сіндрому дэпаніравання крыві пры аперацыях са штучным кровазваротам». З 1982 г. па цяперашні час з’яўляецца галоўным пазаштатным дзіцячым анестэзіёлагам-рэаніматолага МЗ РБ, у 1989—1992 гг. быў дэканам тэрапеўтычнага факультэта БелДІУУ.

З арганізацыяй кафедры дзіцячай анестэзіялогіі і рэаніматалогіі ў БелДІУУ ў 1989 г. стаў яе загадчыкам. У тым жа годзе прысвоена вучонае званне дацэнта. З 1994 г. па 2003 г. у склад кафедры ўваходзіў курс дзіцячай хірургіі.
У 1996 г. абаронена доктарская дысертацыя на тэму «Інтэгратыўны падыход у інтэнсіўнай тэрапіі запаленча-гнойных захворваннях у дзяцей», у 1997 г. прысвоена вучонае званне прафесара.

Аўтар больш за 120 навуковых прац, сааўтар 6 даведачных выданняў па педыятрыі і 12 вучэбна-метадычных прац. З’яўляецца членам сусветнай федэрацыі анестэзіёлагаў, неаднаразова выступаў на міжнародных форумах па анестэзіялогіі і рэаніматалогіі (1998 г. Франкфурт-на-Майне; 2000 Таронта, 2000 г. Рым і інш.), з’яўляецца намеснікам старшыні навукова-практычнай асацыяцыі анестэзіёлагаў і рэаніматолагаў РБ. Пад яго кіраўніцтвам абаронены 2 кандыдацкія дысертацыі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9). — С. 41.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Траццякоў.

**Віктар Віктаравіч Траццякоў** (н.17 кастрычніка 1946) — савецкі і расійскі скрыпач, педагог, дырыжор. Народны артыст СССР (1987).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 17 кастрычніка 1946 года ў Краснаярску. Сын ваеннага музыканта.

З 1956 года вучыўся ў МЦМШ у Ю. І. Янкялевіча, затым у МДК імя П. І. Чайкоўскага. У 1966 годзе выйграў першую прэмію Трэцяга Міжнароднага конкурсу імя Чайкоўскага ў Маскве.

Як камерны музыка Траццякоў выступаў разам са С. Т. Рыхтэрам, М. Л. Растраповічам і іншымі выбітнымі музыкантамі, а таксама разам з Ю. А. Башметам, Н. Р. Гутман і В. П. Лабанавым ён стварыў фартэпіянны квартэт, з якім рэгулярна выступае ў сталіцах Еўропы. У 1986-1991 гадах Траццякоў быў галоўным дырыжорам Дзяржаўнага камернага аркестра СССР, а ў 1986-1994 гадах старшынёй журы скрыпічнага Міжнароднага конкурсу імя П. І. Чайкоўскага.

З 1996 года Віктар Траццякоў - прафесар Кёльнскай Вышэйшай школы музыкі. Сярод яго вучняў - лаўрэаты міжнародных конкурсаў Сяргей Стадлер, Наталля Ліхапой, Іван Пачэкін, Ілля Калер і Данііл Аўстрых.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 6014533 · BNE: XX4824572 · BNF: 13927746g · CONOR: 150554467 · GND: 132438585 · ISNI: 0000 0000 8163 5243 · LCCN: n87141728 · NKC: js20020624002 · NLP: A27261074 · NUKAT: n2012051948 · SUDOC: 078974569 · VIAF: 90700936 |

 |
**Рэтарданты** — сінтэтычныя рэчывы рознай хімічнай прыроды, якія душаць рост сцеблаў і парасткаў. Уяўляюць сабой адну з разнавіднасцяў рэгулятараў росту. Асноўнай мэтай прымянення рэтардантаў з'яўляецца атрыманне раслін з моцным галінаваннем, моцным сцяблом і магутнай каранёвай сістэмай.

Прынцып дзеяння
---------------

Рэтарданты з'яўляюцца інгібітарамі біясінтэзу гіберэліна, які запавольвае рост сцябла ў вышыню. Яны душаць расцягванне клетак сцеблаў у перыяд іх росту, але ўзмацняюць іх дзяленне ў папярочным кірунку без шкоды для іншых асноўных фізіялагічных працэсаў. За кошт такога механізму вышыня расліны памяншаецца, што гарантуе павышэнне трываласці расліны і павелічэнне памераў коласа. Таксама дзеючыя рэчывы рэгулятараў росту спрыяюць развіццю каранёвай сістэмы культуры, павелічэння ўтварэння ў лісці хларафіла, дзякуючы чаму афарбоўка становіцца больш насычанай і цёмнай. Усё гэта дазваляе зрабіць расліну больш устойлівай да ўздзеяння неспрыяльных фактараў навакольнага асяроддзя.

Выкарыстанне
------------

Да асноўных задач прэпаратаў можна аднесці:

* прадухіленне палягання пасеваў і, як следства, павелічэнне ўраджайнасці;
* павышэнне ўстойлівасці раслін да ўздзеяння неспрыяльных фактараў знешняга асяроддзя;
* зніжэнне рызыкі ўзнікнення лістасцябловых хвароб і хвароб коласа;
* паскарэнне і палёгка уборкі ўраджаю.

У камерцыйным кветкаводстве ретарданты шырока выкарыстоўваюцца для вырошчвання дэкаратыўных культур у касетах, што асабліва актуальна пры вырошчванні віёл (браткі), куставых пятунняў, аксамітак, барвінка. Выкарыстоўваючы рэгулятары росту можна дамагчыся максімальнай кампактнасці расады без страты цвіцення.

Разнавіднасці
-------------

У сусветнай сельскагаспадарчай вытворчасці выкарыстоўваецца каля 20 рэтардантаў, якія адносяцца да розных груп хімічных злучэнняў. Найбольшае прымяненне маюць наступныя:

* хлорхалінхларыд, хлормекватхларыд (хлорысты-2-хлорэтылтрыметыламоній);
* алар, дыяміназід (N-дыметылгідразід бурштынавай кіслаты);
* этрэл, кампозан, этэфон (2-хлорэтылфасфонавая кіслата).
**Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы** — мураваны праваслаўны храм у вёсцы Доры Валожынскага раёна Мінскай вобласці. Знаходзіцца на ўскраіне вёскі.

Гісторыя
--------

Старая царква
У 1995 годзе патрыярх рускай праваслаўнай царквы Алексій заклаў першы камень новай царквы на адлегласці 200 метраў ад старой, спаленай у вайну. У лістападзе 1997 года тут адбылося першае набажэнства.

Архітэктура
-----------

Пабудавана з цэглы.

Вырашана кубападобным аб’ёмам пад 4-схільным дахам завершаным цыбулепадобнай галоўкай. Фасады прарэзаны арачнымі аконнымі праёмамі. З усходняга боку далучана апсіда — ніжэйшы прамавугольны аб’ём з 2-гранным выступам, пад вальмавым дахам.

Зноскі
------

1. ↑  Дзень памяці і смутку
2. ↑  Пакроўская царква

Літаратура
----------

* А. М. Кулагін «Праваслаўныя храмы Беларусі» (2007).

Спасылкі
--------

* Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Доры) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Віктар Вікенцьевіч Мірош** (нар. 6 кастрычніка 1965, в. Мнюта 2 Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Наваполацкі політэхнічны інстытут, Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Працаваў рабочым, электрыкам калгаса «Кастрычнік» Глыбоцкага раёна, інжынерам-сантэхнікам Гарадоцкай птушкафабрыкі Віцебскай вобласці, галоўным інжынерам упраўлення капітальнага будаўніцтва, начальнікам упраўлення капітальнага будаўніцтва, намеснікам старшыні па будаўніцтве Гарадоцкага райвыканкама, дырэктарам адкрытага акцыянернага таварыства «Птушкафабрыка Гарадок», старшынёй Гарадоцкага раённага Савета дэпутатаў, першым намеснікам генеральнага дырэктара адкрытага акцыянернага таварыства «Віцебская бройлерная птушкафабрыка».

З’яўляўся дэпутатам Гарадоцкага раённага Савета дэпутатаў. Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

Зноскі
------

1. ↑  Мірош Віктар Вікенцьевіч
Рэстаран у Нью-Ёрку
**Рэстаран** (ад фр.: Restaurer, аднавіць, мацаваць) — прадпрыемства грамадскага харчавання з шырокім асартыментам страў складанай падрыхтоўкі, уключаючы заказныя і фірмовыя; віна-гарэлачныя, тытунёвыя і кандытарскія вырабы, павышаным узроўнем абслугоўвання ў спалучэнні з арганізацыяй адпачынку.

Часам рэстараны размяшчаюцца ў больш буйных установах, напрыклад у гасцініцах, дзе паслугі харчавання прадастаўляюцца для зручнасці пражывання і для павелічэння патэнцыяльнага даходу гасцініцы.

Уладальнік рэстараннага бізнесу называецца *рэстаратарам*; абодва словы паходзяць ад французскага дзеяслова *restaurer* (аднаўляць, умацоўваць, карміць). Варта адзначыць, што *restaurant* ў амерыканскім англійскай — любое прадпрыемства грамадскага харчавання наогул, а не толькі рэстаран.

Гл. таксама
-----------

* Вагон-рэстаран
* Афіцыянт
Алтар Сан-Джобэ. Праца Джавані Беліні, цяпер якая знаходзіцца ў Галерэі Акадэміі
**Царква Сан-Джобэ** (італ.: San Giobbe) — царква ў Венецыі, у раёне Канарэджа. Знаходзіцца на асобнай плошчы ў канала Канарэджа.

Будаўніцтва царквы пачалося ў 1450 годзе, пад патранажам Крыстофа Мора. А скончылася ў 1470-х пад кіраўніцтвам П’етра Ламбарда. Мора прысвяціў будаўніцтва царквы памяці Святога Бернандзіна Сіенскага, які прадказаў будучаму дожу галоўны пост рэспублікі.

Шматлікія творы Джавані Беліні і Карпача былі перавезены ў Акадэмію, пасля таго як Напалеон зачыніў кляштар Сан-Джобэ.

Гл. таксама
-----------

* Спіс цэркваў Венецыі

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: nr95007430 · VIAF: 156388190 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Беларускі нацыянальны камітэт.
**Белару́скі нацыяна́льны камітэ́т** (**БНК**) у Магілёве (таксама вядомы як — *Магілёўскі беларускі камітэт, Магілёўскі беларускі арганізацыйны камітэт, Магілёўская беларуская рада*) — беларуская грамадска-палітычная, культурна-асветная арганізацыя ў 1917—1918 гг. Створаны 17 красавіка 1917 года.

Мэта і задачы
-------------

Меў на мэце стварэнне дзяржаўна-прававых, культурна-асветных і эканамічных умоў для беларускага адраджэння, пашырэнне нацыянальнай свядомасці сярод беларускага насельніцтва. На пачатку дзейнасці выступаў за аўтаномію Беларусі ў складзе Расійскай дэмакратычнай рэспублікі, з 1918 г. за дзяржаўную незалежнасць Беларусі.

Дзейнасць
---------

Заснавальнікі: выкладчыкі навучальных устаноў горада, работнікі суда, архіва, бібліятэк, чыгункі, земскіх і гарадскіх устаноў. Камітэт узначальваў І. І. Рэут, з кастрычніка 1917 г. — М. С. Кахановіч. У яго ўваходзілі Я. і Д. Аляхновічы, Дз. І. Даўгяла (нам. старшыні), В. Я. Какошынскі, ксёндз Д. Лапошка, А. Ф. Пігулеўскі, А. М. Раждзественскі, І. А. Сербаў, М. А. Судзілоўскі, Шчансновіч і інш. Пры камітэце працавалі палітычная, арганізацыйная, фінансавая, школьная, культурна-асветная і этнаграфічная камісіі.

Членамі камітэта праводзіліся сходы і мерапрыемствы, ладзіліся гарадскія святы, прымаліся адозвы, ствараліся структуры БНК, рабіліся захады па заснаванню філіялаў у павятовых гарадах губерні.

Прадстаўнікі камітэту ўдзельнічалі ў рабоце з’ездаў беларускіх арганізацый і партый у Мінску ў ліпені 1917 годзе, Усебеларускім з’ездзе 1917 годзе. Разам з іншымі беларускімі арганізацыямі выставіў кандыдатуры ва Устаноўчы сход па Магілёўскай выбарчай акрузе. Спробы пераўтварыць камітэт у губернскі цэнтр беларускіх нацыянальных арганізацый не мелі поспеху. Спыніў дзейнасць у лістападзе 1918 г. з прыходам у горад Чырвонай Арміі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 453. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Барташэвіч.
**Віктар Віктаравіч Барташэвіч** (11 мая 1951, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1975 годзе архітэктурны факультэт БПІ па спецыяльнасці «Архітэктура». Працуе ў інстытуце «Мінскпраект» (чарцёжнік-канструктар, архітэктар, старэйшы архітэктар, кіраўнік групы, галоўны архітэктар праектаў).

Член БСА з 1985 года.

Творчасць
---------

Корпус факультэта міжнародных адносін Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта
Браў удзел у складзе аўтарскага калектыва ў праектаванні шматлікіх аб’ектаў, у тым ліку ўнікальных: рэканструкцыя гістарычнай зоны г. Мінска «Верхні горад» і «Траецкае прадмесце» (1986); праект станцыі метро «Плошча Леніна» (1985); рэканструкцыя Гандлёвага дому «На Нямізе» (1968). Аўтар праекта рэканструкцыі комплексу аб’екта Бальніцы хуткай медыцынскай дапамогі ў г. Мінску (2006—2012); корпус факультэта міжнародных адносін Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (2003—2012, у суаўтарстве з А. З. Цэйтліным); рэканструкцыя будынка па вул. Кірава, 43 з размяшчэннем музея беларускай сучаснай дзяржаўнасці (2010—2012, ў суаўтарстве з архітэктарам Т. Я. Ярмолінай, дызайнер У. І. Гладкоў); рэканструкцыя комплексу аб’ектаў стадыёна «Дынама» ў г. Мінску (2010—2012, кіраўнік аўтарскага калектыва М. Л. Гаўхфельд); удзел у міжнародным конкурсе на распрацоўку канцэпцыі па рэканструкцыі Вялікай спартыўнай арэны стадыёна «Дынама» (2012); аўтар шматлікіх праектаў будынкаў школ і дашкольных устаноў.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Дыпломам лаўрэата ўсесаюзнага агляду саюза архітэктараў СССР (1986) і граматай Саюза архітэктараў БССР за лепшы праект года (1986)) за рэканструкцыю гістарычнай зоны г. Мінска «Верхні горад» і «Траецкае прадмесце», Дыпломам Саюза архітэктараў СССР (1985) за праект станцыі метро «Плошча Леніна», Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь (1992)

Літаратура
----------

* Барташевич Виктор Викторович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рэстаўрацыя (значэнні).
Рэстаўрацыя вежы Мірскага замка
**Рэстаўрацыя** (ад позна лац. *restauratio* аднаўленне) — умацаванне і аднаўленне разбураных, пашкоджаных або скажоных архітэктурных помнікаў для выяўлення іх гістарычнай і мастацкай каштоўнасці, падаўжэння іх веку і ўключэння ў сучаснае жыццё. Састаўная частка аховы помнікаў гісторыі і культуры.

Праводзіцца на аснове спецыяльных даследаванняў іх гістарычнай верагоднасці, дэталёвага дакументальнага даследавання помніка (апісанні, фотафіксацыя, абмерныя чарцяжы, археалагічныя, гістарычныя, інжынерна-тэхнічныя і іншыя даследаванні) і навукова абгрунтаванага праектнага рашэння, узгодненага з органамі аховы помнікаў гісторыі і культуры, з фіксацыяй усіх наступных змен. У працэсе рэстаўрацыі могуць уводзіцца новыя элементы, неабходныя па эстэтычных і канструкцыйных меркаваннях, выкарыстоўвацца матэрыялы і тэхніка, якія адрозніваюцца ад першапачатковых, але не парушаюць цэласнасці помніка, яго гістарычных рыс. Метады і спосабы рэстаўрацыі вызначаюцца характарам далейшага выкарыстання помніка. Метады сучаснай рэстаўрацыі: кансервацыя, аднаўленне (адбудова), прыстасаванне, рэканструкцыя (згодна з навукова абгрунтаванымі дадзенымі), уласна рэстаўрацыя. Асобныя спосабы рэстаўрацыі: перанясенне (з поўнай разборкай помніка або без яе), рэгенерацыя (комплекс горадабудаўнічых і рэстаўрацыйных мерапрыемстваў па захаванню гістарычнай забудовы і ансамбляў). Розніца мясцовых умоў, традыцый, мэт і ўзроўню рэстаўрацыі вызначае разнастайнасць тэарэтычных канцэпцый і тэрміналогіі рэстаўрацыі ў розных рэгіёнах.

Гл. таксама
-----------

* Кансервацыя
* Рэканструкцыя
* Цэласная рэканструкцыя

Літаратура
----------

* *Мартыненко И.* О соблюдении международно-правовых требований. / Каштоўнасьці мінуўшчыны — 5: Рэстаўрацыя і выкарыстанне помнікаў гісторыі і культуры: Матэрыялы канферэнцыі. Мінск, 17 красавіка 2001 г. — Мн. 2001. ISBN 985-6305-24-1

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рэстаўрацыя помнікаў архітэктуры
* Адкрыцці беларускіх рэстаўратараў 2010

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11975851m · GND: 4049600-4 · LCCN: sh99005331 · NKC: ph116044, ph976642, ph114976 |
**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм у в. Першамайская Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1860-я гг. з бутавага каменю і цэглы на месцы храма 1830 г.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры сінадальнага напрамку рэтраспектыўна-рускага стылю. Кубападобны аб'ём малітоўнай залы накрыты шатровым дахам, завершаным цыбулепадобнай галоўкай. Праз кароткую трапезную далучана трох'ярусная (васьмярык на 2 чацверыках) шатровая званіца з макаўкай. Да алтарнага фасада далучана нізкая прамавугольная апсіда пад вальмавым дахам. На фоне паліхромнай бутавай муроўкі сцен вылучаюцца атынкаваныя элементы архітэктурнага дэкору; аркатурныя фрызы, руставаныя вуглавыя лапаткі, кілепадобныя ліштвы адзінарных і здвоеных арачных аконных праёмаў.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Першамайская) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Першамайская) на сайце Radzima.org
* Лаўрэш Леанід. Сабакінцы // Лідскі Летапісец 2020. 4(88). С. 22-42. Архівавана 11 ліпеня 2020. // на pawet.net
* Спіс парафіян Сабакінскай царквы ў 1829 г. // Лідскі Летапісец 2020. 4(88). С. 22-42. // на pawet.net
*
**Цэнтр Карта** (польск.: Ośrodek Karta, стылізаванае абазначэнне: *Ośrodek KARTA*, поўная назва: польск.: Fundacja Ośrodek Karta) — незалежная грамадская арганізацыя са статусам грамадска-карыснай арганізацыі, найбуйнейшы сацыяльны архіў у Польшчы, які мае на мэце дакументаванне найноўшай гісторыі Польшчы і Цэнтральнай і Усходняй Еўропы і распаўсюджанне ведаў пра яе. Цэнтр з'яўляецца выдаўцом штоквартальніку «Karta», які выходзіць з 1982 года, вядзе выдавецкую, выставачную і асветніцкую дзейнасць.

Місія Цэнтра Карта — адкрываць, абараняць і распаўсюджваць гісторыю, якая разглядаецца з пункту гледжання многіх людзей, такім чынам, каб гісторыя стала крыніцай разумення, будавала супольнасць, падтрымлівала прымірэнне.

Супрацоўніцтва
--------------

Цэнтр «Карта» дапамагае грамадскім архівістам не толькі ў Польшчы: у 2014 годзе польскія даследчыкі распачалі працу стварэнні Міжнароднага беларускага архіва. Там сабраныя архіўныя матэрыялы як з прыватных фондаў, так і з фондаў разнастайных арганізацый і інстытуцый.

Цэнтр КАРТА супрацоўнічае з расійскім аб’яднаннем «Мемарыял». У 2005 годзе ён стаў ініцыятарам стварэння Дома сустрэч гісторыі.

Зноскі
------

1. 1 2  COURAGE Registry<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q64784883'></a>
2. ↑  Палякі стварылі больш паўтысячы грамадскіх архіваў, PR dla Zagranicy, 20.05.2016

Спасылкі
--------

* Fundacja Ośrodka Karta(pol.)
* Партал грамадскіх архіваў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1231942-9 · LCCN: n97046214 · NLP: A16574138 · NUKAT: n96015475 · VIAF: 143239914 |
**Рэспубліканскі цэнтр медыцынскай рэабілітацыі і бальнеалячэння** — медыцынская ўстанова ў Мінску. Размешчаны па адрасе вуліца Макаёнка, 17.

Гісторыя
--------

Сквер перад цэнтрам
Сквер перад цэнтрам
Заснаваны ў 1998 годзе у Мінску як *Рэспубліканскі дыспансер радыяцыйнай медыцыны* на базе гарадской курортнай водагразелячэбніцы і Рэспубліканскага дыспансера радыяцыйнай медыцыны. З 2004 года дзяржаўная ўстанова з сучаснай назвай. З 2005 года да яго далучаны Рэспубліканскі кансультатыўны эндакрыналагічны цэнтр.

Структура
---------

У структуры цэнтра (2006): 6 аддзяленняў, клініка-дыягнастычная лабараторыя, працэдурны кабінет, кабінеты псіхатэрапіі, эндаскапічных метадаў даследавання і гідратэрапіі кішэчніка, медыка-технічная група, падраздзяленне водагразелячэння.

Дзейнасць
---------

Асноўныя кірункі дзейнасці: доктарская і стаматалагічная практыка, санаторна-курортнае лячэнне, выкарыстанне прыродных рэсурсаў, забеспячэнне прамысловай бяспекі і бяспекі юрыдычных і фізічных асоб. У цэнтры лечаць хваробы касцёва-мышачнай сістэмы, гінекалагічныя і ўралагічныя, нервовай сістэмы, органаў стрававання, захворванні органаў дыхання. Нароўні з вода- і гразелячэннем у комплексным лячэнні выкарыстоўваюцца розныя віды масажу, электрасвятлолячэння, іголкарэфлексатэрапія, лячэбна-фізкультурны комплекс, гідракінезатэрапія ў басейне з мінеральнай вадой.

Цэнтр сумесна з Нацыянальным інстытутам раку (ЗША) ажыццяўляе рэалізацыю праекта «Вывучэння раку і іншых захворванняў шчытападобнай залозы ў Беларусі пасля чарнобыльскай аварыі», а таксама «Праграмы актывізацыі беларуска-кітайскіх адносін на 2006-10 гады» (уключае стварэнне аддзялення традыцыйнай кітайскай медыцыны).

Літаратура
----------

* Медицинской реабилитации и бальнеолечения республиканский центр // Республика Беларусь: Энциклопедия в 6 т. Т. 4.: Картография — Миноговые / редкол. Г. П. Пашков и др. — Минск: БелЭн, 2007. — 768 с. ISBN 978-985-11-0385-6

Спасылкі
--------

* Афіцыйный сайт
**Царква Раства Хрыстова** — помнік архітэктуры XIX ст. у Віцебску. Знаходзілася ў прадмесці Заручаўі, на Раства-Набярэжнай вуліцы. Твор архітэктуры класіцызму. У 1940-я гады савецкія ўлады зруйнавалі царкву.

Гісторыя
--------

Ю. Пешка, каля 1800
Драўляная царква Раства Багародзіцы заснавана ў XVII—XVIII стагоддзях.

Па першым падзеле Рэчы Паспалітай (1772) царква працягвала дзейнічаць. У 1810 годзе на месцы драўлянай збудавана мураваная царкву, якую 1 кастрычніка асвяціў полацкі архіепіскап Ян Красоўскі.

У 1839 годзе ўлады Расійскай імперыі гвалтоўна адабралі царкву ў Святога Прастола і перадалі яе Маскоўскаму патрыярхату. У другой палове XIX ст. да царквы прыбудавалі званіцу ў маскоўскім стылі. У пачатку XX ст. купал-баню замянілі на цыбуліну.

У Другую сусветную вайну царква пацярпела. Да 1950 года савецкія ўлады зруйнавалі помнік архітэктуры.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры класіцызму. Царква мела крыжова-купальны план. На сяродкрыжжам узвышаўся купал.

Унутраныя памеры царквы: даўжыня каля 15,5 метраў, шырыня — каля 11.

Галерэя
-------

* Старыя здымкі
* Па надбудове званіцы, 1910Па надбудове званіцы, 1910
* 19121912
* 19121912
* Па надбудове купала-цыбуліны, 1941Па надбудове купала-цыбуліны, 1941

Зноскі
------

1. ↑  на цяперашняй *Шчарбакова-Набярэжнай вуліцы*, на месцы «Дома піянераў»

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы на Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; маст. І. І. Бокі. — 2-е выд. — Мінск: БелЭн, 2001. — 328 с. — ISBN 985-11-0190-7.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква Раства Хрыстова (Віцебск)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Аўсяніца (значэнні).

**Аўся́ніца**, **Мурожніца** (*Festuca*) — род кветкавых раслін сямейства метлюжковых.

Апісанне
--------

Шматгадовыя травяністыя расліны, утвараюць шчыльныя дзярніны або маюць паўзучыя падземныя парасткі. Сцяблы прамастойныя, вышынёй 10—150 см, з замкнёнымі ці расшчэпленымі похвамі, ланцэтападобнымі вушкамі або без іх, з пераважна кароткімі язычкамі. Лісце лінейнае, пляскатае, складзенае ўдоўж ці згорнутае ў вузкія трубачкі, звычайна шурпатае або валасістае, рэдка голае і гладкае. Суквецці — слабараскідзістыя, сціснутыя і гронкападобныя шматкаласковыя мяцёлкі. Каласкі 2—15-кветныя. Ніжняя кветкавая лускавінка звычайна з кароткім асцюком. Плод — зярняўка.

Пашырэнне
---------

Налічваецца каля 500 відаў. Пашыраны пераважна ва ўмераных і халодных паясах Зямлі, у субтропіках і горных сістэмах тропікаў. На Беларусі 11 дзікарослых і 8 інтрадукаваных відаў; дзікарослыя — аўсяніца авечая (*Festuca ovina*), аўсяніца валіская (*Festuca valesiaca*), аўсяніца высокая (*Festuca altissima*), аўсяніца гіганцкая (*Festuca gigantea*), *Festuca beckeri* — на тэрыторыі краіны сустракаюцца два падвіды: аўсяніца палеская (*Festuca beckeri polesica*) і аўсяніца дзюнная (*Festuca beckeri sabulosa*), аўсяніца лугавая (*Festuca pratensis*), аўсяніца несапраўдная авечая (*Festuca pseudovina*), аўсяніца Рэгеля (*Festuca regeliana*), аўсяніца танкалістая (*Festuca tenuifolia*), аўсяніца чырвоная (*Festuca rubra*), аўсяніца шурпалістая (*Festuca trachyphylla*).

Выкарыстанне
------------

Амаль усе віды — кармавыя расліны, выкарыстоўваюцца для пашы, газонаў і інш. Выведзены шматлікія сарты розных відаў аўсяніцы. Некаторыя віды замацавальнікі рухомых пяскоў і пясчаных схілаў, дэкаратыўныя расліны.

Гл. таксама
-----------

* Festuca bhutanica

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 53. — 160 с. — 2 350 экз.
4. ↑  База Расліны Беларусі

Літаратура
----------

* Аўсяніца // БЭ ў 18 т. Т. 2. Мн. 1996.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Tropicos · WFO · WoRMS · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777601862 · NKC: ph903879 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царква ў гонар Раства Хрыстова.
**Царква Раства Хрыстова** — мураваны праваслаўны храм у аграгарадку Астрошыцы Лагойскага раёна Мінскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Мінская, 1.

Гісторыя
--------

Парафія храма зарэгістравана ў 2005 годзе. Быў пабудаваны прычтавы дом (14,6×6,5), у якім часова праводзіліся набажэнствы.

У 2006 годзе пачата будаўніцтва. 6 кастрычніка 2012 года епіскап Барысаўскі Веніямін зрабіў закладку памятнай капсулы ў падмурак храма.

31 снежня 2016 года адбылася першая літургія. 21 студзеня 2017 года епіскап Барысаўскі і Мар’інагорскі Веніямін правёў асвячэнне храма.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Спасылкі
--------

* Царква Раства Хрыстова
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грын.

**Марыка Нікалет Грын** (швед. Marika Nicolette Green; нар. 21 чэрвеня 1943 г. Стакгольм) — шведская і французская актрыса тэатра, кіно і тэлебачання.

Біяграфія
---------

Марыка Нікалет Грын нарадзілася ў 1943 годзе ў Сёдэрмальме, Стакгольм, у сям’і францужанкі Жанны Грын-Ле Флем і шведскага фатографа і журналіста Ленарта Грына Яе дзедам па матчынай лініі быў кампазітар Поль Ле Флем, бабуляй па бацькоўскай лініі фатограф Мія Грын. У яе ёсць брат Вальтэр. Пасля ён ажаніўся з актрысай Марлен Жабер, бацька актрысы Евы Грын. Марыка з’ехала з Швецыі ў Францыю ў 1953 годзе. У 16-гадовым узросце згуляла галоўную ролю ў фільме Рабера Брэсона «Кішэннікі». У 1974 годзе выканала ролю Бі ў эратычным фільме «Эмануэль». Знялася ў больш за 40 фільмах і тэлесерыялах. Замужам за кінааператарам і рэжысёрам Крысціянам Бергерам.

Зноскі
------
**Шарль (Карл) Чарняўскі** (фр.: Tcherniawsky Charles; 16 студзеня 1900, Бабруйск — 1976, Францыя) — французскі жывапісец, графік.

Біяграфія
---------

Каля 1920 г. пасяліўся ў Парыжы. Пісаў пейзажы, інтэр'еры і партрэты ў манеры Парыжскай школы. Выстаўляўся ў салонах: Восеньскім (1921, 1924—1927, 1932, 1944—1950, 1955—1970, з перапынкамі), Незалежных (1922, 1924, 1927, 1946), Цюільры, малюнкі і акварэлі. У 1921—1935 гг. правёў персанальныя выставы ў галерэях Druet, La Licorne, Quatre Chemins, Berthe Weill і Zak, удзельнічаў у групавых выставах. Працы прайграваліся ў «Beaux-Arts» і іншых французскіх выданнях.
  
У 1945 годзе ўдзельнічаў у выставе, арганізаванай камітэтам «Францыя—СССР» XIV акругі Парыжа, у 1961 годзе — у выставе «Рускія мастакі Парыжскай школы» ў Доме французскай думкі. Прадстаўлены ў Нацыянальным музеі сучаснага мастацтва ў Парыжы.

Зноскі
------

1. 1 2  Charles Tcherniawsky // *(unspecified title)* Праверана 9 кастрычніка 2017.
2. 1 2  Charles Tcherniawsky // Artnet — 1998. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q874430'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q266566'></a>

Спасылкі
--------

* КАРЛ ЧЕРНЯВСКИЙ / CHARLES TCHERNIAWSKY // Галерея ART V'U Архівавана 25 снежня 2018. (руск.)
* Charles Tcherniawsky // brasseul.free.fr(недаступная спасылка) (фр.)
* Карціны на сайце Artvalue.com(недаступная спасылка) (англ.) (фр.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 149762074 · ISNI: 0000 0000 0353 1852 · LCCN: no2012076384 · VIAF: 44575612 |
**Сібірскія татары** (саманазва: *себер татарлар*) — цюркамоўны народ у Заходняй Сібіры. Арэал рассялення Заходняя Сібір. Мяжуюць з землямі цюркскіх плямёнаў — чулымцаў на ўсходзе, шорцаў на поўдні, і з землямі фінскіх плямёнаў селькупаў на поўначы. Мова эуштынцаў самастойная і насамрэч не паходзіць на мову казанскіх татараў, яна бліжэй да мовы чулымцаў і шорцаў. Эуштынцы працягваюць жыць у даліне Томі, але паступова забываюць сваю родную мову і культуру.

| Цюркскія народы |
| --- |
| 
* Азербайджанцы
* Алтайцы
* Балкарцы
* Башкіры
* Гагаузы
* Далганы
* Казахі
* Караімы
* Каракалпакі
* Карачаеўцы
* Кашкайцы
* Крымскія татары
* Крымчакі
* Кумыкі
* Кіргізы
* Нагайбакі
* Нагайцы
* Саёты
* Салары
* Сібірскія татары
* Татары
* Тафалары
* Тувінцы
* Туркі
* Туркмены
* Узбекі
* Уйгуры
* Хакасы
* Халаджы
* Цаатан
* Чувашы
* Чулымцы
* Шорцы
* Югуры
* Якуты

 |
**Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы** — колішні храм у вёсцы Узляны Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

«Апісанні цэркваў і прыходаў Мінскай епархіі», 1879 г.: У канцы XVII ст. у с. Паляны была пабудавана прыхадская царква ў імя Полага (Пакрова) Найсвяцейшай Багародзіцы Віленскім біскупам князем Якавам Масальскім, а ў 1839 г. перабудавана памешчыкамі Стрэнкоўскімі.
«Историко-статистическое описание Минской губернии», Санкт-Петербург, 1864 г.): «Штатного жалованья притчу 236 р. земли около 59 десятин, прихожан мужского пола 523, женского пола 626 душ. К ней принадлежит Косько-Демянская часовня в деревни Озеричин. Построена неизвестно когда и кем, а в 1813 г. перестроена помещиком Климонтовичем и прихожанами».

У канцы XIX ст. царква зусім здрахлела і было вырашана пабудаваць новую. У канцы снежня 1898 года новая царква сяла Паляны ў імя Полага (Пакрова) Найсвяцейшай Багародзіцы была пабудавана і асветленая пры удзеле мясцовага святара Паўла Васюковіча. Царква дзейнічала да сярэдзіны 60-х гг. XX ст.

Архітэктура
-----------

«Апісанні цэркваў і прыходаў Мінскай епархіі», 1879 г.: Внутренне пространство заключает в себя около 25 квадратных сажень, пол кирпичный, потолок наслан досками, стены выбелены, к отоплению церковь не приспособлена. Дощатый иконостас старого устройства, покрашенный в голубой цвет, состоит из 12 икон, расположенных в 2 яруса.

Гл. таксама
-----------

* Храмы Пухавіцкага раёна

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы | Узляны — radzima.org