recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Аўгуст Цэсарац** (харв.: August Cesarec; 4 снежня 1893, Заграб, Харватыя — 17 ліпеня 1941, Заграб, Харватыя) — харвацкі перакладчык, празаік
, публіцыст
 і грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

Яшчэ ў сярэдняй школе захапіўся сацыялістычнымі ідэямі, таму знаходзіўся пад пастаянным назіраннем паліцыі і некалькі разоў быў арыштаваны. Мабілізаваны ў аўстра-венгерскую армію. Пад уражаннем ад Кастрычніцкай рэвалюцыі перайшоў на бальшавіцкія пазіцыі і ўдзельнічаў у нелегальнай працы камуністычных арганізацый.

Друкаваўся з 1909 года. Разам з Міраславам Крлежам пачаў у 1919 годзе выданне часопіса «Plamen» («Полымя»), які прапагандаваў рэвалюцыйныя ідэі, супрацоўнічаў у перыядычным друку «левіцы».

Член Камуністычнай партыі Югаславіі з 1920 года. У лістападзе 1922- сакавіку 1923 г. здзейсніў паездку ў СССР. Шмат разоў арыштоўваўся. У 1934—1937 гг. жыў у СССР. Як камуніст і перакананы антыфашыст, у 1937 годзе ён ваяваў у Іспаніі супраць Франка, пра што напісаў кнігу «Іспанскія сустрэчы» («Španjolski susreti»). Увосень 1938 вярнуўся ў Югаславію.

Арыштаваны ўсташамі 15 мая 1941 года і кінуты ў лагер Кярэсцінац (Kerestinac). У ліпені прыняў удзел у няўдалых уцёках зняволеных. Усе яны былі схоплены — і 17 ліпеня 1941 года Цэсарац быў расстраляны па прысудзе суда На турэмнай сцяне Цэсарац пакінуў надпіс «Živjela sovjetska Hrvatska!» (Жыве савецкая Харватыя!)

Творчасць
---------

У кнігах аповесцей і апавяданняў «Судзіце мяне» (1925), «За новай дарогай» (1926), «Навелы» (1939), раманах «Імператарскае каралеўства» (1925), «Залаты юнак і яго ахвяры» (1928), «Уцекачы» (1933) і інш. сацыяльныя матывы, падпарадкаваныя духу часу. Аўтар зборніку паэзіі «Вершы» (1919), п'есы «Сын айчыны» (1940), кніг публіцыстыкі «Са свету прыгнечаных» (1925), «Іспанскія сустрэчы» (1938), «Падарожжа па Савецкім Саюзе» (1940) і інш.

Перакладаў з нямецкай, французскай, чэшскай і рускай моў.

Зноскі
------

1. ↑  August Cesarec // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. ↑  August Cesarec // Hrvatski biografski leksikon — 1983.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1563573'></a>
3. ↑  У рамане Юліяна Сямёнава «Альтэрнатыва» Цэсарца да смерці забіваюць усташы па загадзе Дзіда Кватарніка.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аўгуст Цэсарац

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12155352x · CONOR: 6743395 · GND: 120602644 · ISNI: 0000 0003 6857 5559, 0000 0001 1040 6002 · LCCN: n82165733 · NKC: jn20000810332 · NTA: 277357179 · NUKAT: n00092025 · SUDOC: 030061008 · VIAF: 14808744 |

 |
**Карл Шнабль** (ням.: Karl Schnabl; нар. 8 сакавіка 1954, Ахаміц, камуна Хоэнтурн, Аўстрыя) — аўстрыйскі скакун на лыжах з трампліна, Алімпійскі чэмпіён (1976), бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў (1976). Бронзавы прызёр чэмпіянату свету па палётах на лыжах (1975). Прызёр Турнэ 4-х трамплінаў (бронзавы — 1975, сярэбраны — 1976).

Скончыў медыцынскі інстытут у Інсбруку. З 1994 года кіраўнік інстытута спартыўнай медыцыны ў Карынтыі. У 2019 годзе выйшаў на пенсію.

Зноскі
------

1. ↑  FIS database Праверана 26 красавіка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q212928'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105753098'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (скачкі з трампліна) · Olympedia |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
**Convallaria keiskei** — від аднадольных раслін роду Ландыш (*Convallaria*) сямейства Спаржавыя (*Asparagaceae*). Расліна ўпершыню апісана ў 1867 годзе нідэрландскім батанікам Фрыдрыхам Антонам Вільгельмам Мікелем і названа ім у гонар японскага батаніка Кейсуке Іта  (англ.) (бел. (1803—1901).

Як правіла (але не заўсёды) лічыцца сінонімам ландыша майскага (*Convallaria majalis*) — *Convallaria majalis var. keiskei* (Miq.) Makino.

Распаўсюджанне, апісанне
------------------------

Сустракаецца ад паўднёва-усходняй Сібіры да Японіі. У Расіі распаўсюджаны ў Сахалінскай, Амурскай, Іркуцкай абласцях, Прыморскім, Хабараўскім і Забайкальскім краях.

Расце ў лісцяных і змяшаных лясах, а таксама па бязлесых схілах сопак (гарышчах, высечках), у апошнім выпадку расліна больш дробная, але цвіце і пладаносіць значна раней. Перыяд пачатку цвіцення расліны моцна залежыць ад мясцовых кліматычных умоў і можа вар’іравацца ад сярэдзіны мая да канца чэрвеня.

Шматгадовая травяністая расліна 12-18 см вышынёй. Лісце двух тыпаў: лускападобнае карычняватага або фіялетавага адцення, па 3-6 на кожнай расліне, і па 1-3 доўгачарашковых прамых зялёных ліста. Суквецце гронкападобнае, нясе 3-10 схіленых дадолу кветкі. Плод — шарападобная ягада чырвонага колеру.

Значэнне, меры засцярогі
------------------------

Надземная частка расліны выкарыстоўваецца ў медыцыне. Вырошчваецца як дэкаратыўная расліна.

Ядавіты.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».
3. ↑  Data Use Agreement — GBIF Portal
4. ↑  Convallaria keiskei Miq.
5. ↑
6. ↑  Convallaria keiskei information from NPGS/GRIN Архівавана 14 снежня 2000.
7. ↑  World Checklist of Selected Plant Families: Royal Botanic Gardens, Kew
8. ↑  Convallaria keiskei Miq.Ландыш Кейске Архівавана 4 сакавіка 2016.

Літаратура
----------

* Протолог: Miquel, Friedrich Anton Wilhelm. Annales Musei Botanici Lugduno-Batavi. III, 148. Amsterdam, 1867.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Касакоўскі.
**Аўгуст Касакоўскі** (1737 — 1803) — віленскі архітэктар, які таксама працаваў і на беларускіх землях.

Вучыўся ў віленскай архітэктурнай школе і Парыжы. У 1772 годзе вярнуўся ў Вільню, жыў з манахамі-францысканцамі ў 1776—1779 і 1789—1803 гадах.

Пачынаў працу ў стылі яркага барока, але з часам прыйшоў да класіцызму з дамінаваннем цвёрдых класічных формаў.

Праекты
-------

У 1767 годзе прыняў удзел у будаўніцтве касцёла Святога Міхаіла Арханёла  (літ.) (бел. ў Шумскасе па праекце архітэктара Т. Руселіса  (літ.) (бел..

Каля 1780 года займаўся перабудовай дома віленскага хірурга Сандэкіа (літ.: Sondeckio), які стаяў на вуліцы Дзіджоі і быў разбураны ў час Другой Сусветнай вайны.

У 1781—1783 гадах стварыў праект касцёла Святых Станіслава і Францыска Асізскага  (літ.) (бел. ў Папарчэі  (літ.) (бел..

У 1781—1824 гадах будаваў касцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі  (літ.) (бел. ў Кальварыі Жамойцкай.

У 1782—1806 гадах пабудаваў Палац Тышкевічаў у Валожыне.

У 1783—1790 гадах працаваў над будаўніцтвам касцёла Найсвяцейшай Дзевы Марыі Пераможнай  (літ.) (бел. у Казакішкісе  (літ.) (бел..

У 1785 пабудаваў дамініканскі касцёл у Астраўцы;

Каля 1786 года стварыў праект дзіцячага дома на вуліцы Субачаус у Вільнюсе.

У 1786—1786 стварыў праект Палаца Абравічаў.

У 1790—1797 гадах займаўся рэканструкцыяй дома Л. Тышкевіча на вуліцы Вокіечу, 8 у Вільнюсе.

У другой палове XVIII стагоддзя па праекце А. Касакоўскага адбылася рэканструкцыя цэнтральнай часткі вёскі Варняны на аснове рэгулярнай ансамблевай забудовы. На працягу 1794—1795 гадоў і ў 1797 годзе там былі пабудаваны дом святара і аптэка, палац і касцёл Святога Юрыя (1796, разам з П'етра дэ Росі  (руск.) (бел.).

У 1803 годзе праектаваў бернардынскі касцёл у Валожыне.

Сярод іншых пабудоў можна згадаць пабудову жылых дамоў у Вільні, рэканструкцыю сядзібы Яленскіх  (руск.) (бел. у Гліцішкесе  (руск.) (бел. (афіцына і мураваны склад) і касцёла Найсвяцейшага Сэрца Ісуса  (літ.) (бел. ў Пабяржэ  (літ.) (бел. мураваны млын з пастаялым дваром у прадмесці Вільні Паплаў.

Галерэя
-------

* Касцёл Святых Станіслава і Францыска Асізскага  (літ.) (бел. ў Папарчэі  (літ.) (бел.Касцёл Святых Станіслава і Францыска Асізскага  (літ.) (бел. ў Папарчэі  (літ.) (бел.
* Касцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі  (літ.) (бел. ў Кальварыі ЖамойцкайКасцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі  (літ.) (бел. ў Кальварыі Жамойцкай
* Флігель Палаца Тышкевічаў у ВаложынеФлігель Палаца Тышкевічаў у Валожыне
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі Пераможнай  (літ.) (бел. у Казакішкісе  (літ.) (бел.Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі Пераможнай  (літ.) (бел. у Казакішкісе  (літ.) (бел.

Зноскі
------

1. ↑  *Лазука Б.А.* Беларуская архітэктура XIX - пачатку XX стагоддзя // Гісторыя сусветнага мастацтва. Рускае і беларускае мастацтва XIX - пачатку XX стагоддзя. — Беларусь, 2011. — С. 349. — 430 с. — ISBN 978-985-01-0880-7.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 3278154260906924480003 |
**Карнатыт** — мінерал, водны ўранаванадат калію. Колькасць малекул вады ў мінерале мае непастаянны характар.

Адкрыццё
--------

Мінерал упершыню быў знойдзены і вывучаны ў 1899 г. французскімі навукоўцамі Фрыдэлем і Кюменжам, якія вызначылі яго ў пародах з акругі Мантрозэ, ЗША. Мінерал быў названы ў гонар Марыя-Адольфа Карнота, французскага горнага інжынера і хіміка.

Знаходжанне ў прыродзе
----------------------

Карнатыт можа знаходзіцца ў пясчаніку ў выглядзе лускавінак. Высокае ўтрыманне ўрану робіць мінерал радыеактыўным, і ў той жа час важным для здабычы гэтага элемента. Гэта другасны мінерал урану і ванадыя, які знаходзіцца пераважна ў асадкавых горных пародах. З'яўляецца важным для здабычы мінералам у плато Каларада, ЗША, дзе ён знаходзіцца ў скамянелай драўніне і ў пясчаніку. Таксама, знаходзіцца ў штатах Ваёмінг, Арызона, Юта. У малых колькасцях можа знаходзіцца ў Грантс і акрузе Карбон.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 80. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Карнатыт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85020386 · Microsoft: 2778502583 · NKC: ph602851 |
**Аўгуст Я́навіч Ка́лнін** (лат.: Kalniņš Augusts; 1889, Ліфляндская губерня — 11 сакавіка 1941) — савецкі і партыйны дзяржаўны дзеяч БССР.

Біяграфія
---------

З 1919 года старшыня Віцебскага губернскага Савета прафсаюзаў, потым старшыня Віцебскага губернскага СНГ. 

У 1924 — 1927 — старшыня ВСНГ БССР.

З 1927 года адначасова наркам рабоча-сялянскай інспекцыі БССР і старшыня Цэнтральнай кантрольнай камісіі КП(б)Б, з 1930 года намеснік старшыні СНК БССР.

З 1932 па студзень 1934 года старшыня Ніжне-Волжскай краёвай кантрольнай камісіі УКП(б).

Член бюро ЦК КП(б)Б у 1922—1923 і 1925—1927 гадах, член ЦК КП(б)Б у 1924—1927 гадах. Член Цэнтральнай Кантрольнай Камісіі УКП(б) у 1927—1934 гадах.

Спасылкі
--------

* Біяграфія (руск.)
**Карнель дэ Ліён**, таксама **Карнель з Гаагі** (фр. Corneille de Lyon, Corneille de La Haye — Карнель дэ ла Э; каля 1500, Гаага — 8 лістапада 1575, Ліён) — нідэрландскі (па іншых азначэннях — фламандскі) жывапісец-партрэтыст, большую частку жыцця які працаваў у Францыі, адзін з самых таленавітых і плённых майстроў эпохі Адраджэння.

Біяграфія
---------

Звесткі аб біяграфіі мастака вельмі бедныя. Першая згадка пра яго адносіцца да 1534 года, і ў гэты час ён ужо знаходзіўся ў Ліёне. Вядома, уласна кажучы, толькі яго імя Карнель: дэ Ліён — гэта мянушка па месцы жыхарства, дадзенае яму ў XIX ст. біёграфам Анры Бушо.

Стаў прыдворным мастаком караля Генрыха II і Кацярыны Медычы. У 1551 годзе ён згадваецца як мажордам караля. У майстэрні Карнеля працавалі яго сын і дачка.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 15 кастрычніка 2022.
2. ↑   Праверана 15 кастрычніка 2022.
3. 1 2
4. ↑
**Наркалепсія** (ад стар.-грэч.: νάρκη — здранцвенне, сон і λῆψις — прыступ); сінонімы: хвароба Жаліно, эсэнцыяльная наркалепсія, — захворванне нервовай сістэмы, якое адносіцца да гіперсомній  (руск.) (бел. характарызуецца дзённымі прыступамі непераадольнай дрымотнасці і прыступамі раптоўнага засынання, прыступамі катаплексіі  (руск.) (бел. то бок раптоўнай страты цягліцавага тонусу пры яснай свядомасці, парушэннямі начнога сну, з’яўленнямі гіпнагагічных (пры засынанні) і гіпнапампічных (пры абуджэнні) галюцынацый. Часам адзначаецца кароткачасовая паралізаванасць цела  (руск.) (бел. адразу пасля абуджэння.

Этыялогія і тэрапія
-------------------

Да цяперашняга часу прычыны развіцця наркалепсіі недастаткова вывучаныя. Выпадкі захворвання хранічнай наркалепсіяй былі адзначаны ў 2014 годзе ў Нарвегіі. У двух дзяцей дыягнаставалі наркалепсію пасля таго, як ім была зробленая вакцынацыя прэпаратам «Pandemrix» супраць свінога грыпу. Прапанаваная на сённяшні дзень тэрапія здольная змякчыць сімптомы захворвання, але не дапамагае ад яго пазбавіцца. Асноўная тэрапія — прэпараты на аснове псіхастымулятараў класу фенэтыламінаў, такіх як амфетамін і метылфенідат, апошні час часцей ужываецца прэпараты на аснове псіхастымулятараў новага тыпу — мадафінілу і яго энантыямераў і прэкурсораў. У краінах, дзе псіхастымулятары адсутнічаюць у медыцынскай практыцы, якой-небудзь эфектыўнай тэрапіі наркалепсіі няма.

Распаўсюджанасць
----------------

Звычайна наркалепсія развіваецца ў маладых людзей, часцей у мужчын. Меркавана хвароба мае спадчынны характар ​​у спалучэнні з вонкавым правакуючым фактарам, такім, як вірусныя захворванні.

Распаўсюджанасць наркалепсіі ў развітых краінах складае 20-40 на 100 000 чалавек.

Зноскі
------

1. ↑  Barn skadet av vaksine **(нявызн.)**.
2. ↑  *Harvey Simon, Associate Prof of Medicine, Harvard University; David Zieve*. Narcolepsy Causes **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  University of Maryland Medical Center. Архівавана з першакрыніцы 5 чэрвеня 2012. Праверана 13 красавіка 2012.
3. ↑  Загадочная болезнь нарколепсия: кто ей страдает и можно ли излечиться — артыкул у «АиФ Здоровье»

Літаратура
----------

* *Вейн А.М.* Гиперсомнический синдром (Нарколепсия и другие формы патологической сонливости). — М.: Медицина, 1966.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Штраух.
**Аўгуст Людвігавіч Штраух** (1833 — ?) — інжынер-архітэктар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1833 годзе.

Па заканчэнні курса ў Пецярбургскім будаўнічым вучылішчы ў 1857 годзе з чынам калежскага сакратара, прызначаны ў эстляндскую будаўнічую і дарожную камісію.

У наступным годзе камандзіраваны на дапамогу інжынер-падпалкоўніку Цімафееву, для выраблення вышуканняў па паніжэнні гарызонту вод Чудскага возера. Потым, у 1859 годзе, прызначаны начальнікам штучнага стала ў санкт-пецярбургскай будаўнічай і дарожнай камісіі, у 1861 годзе перамешчаны ў віленскую камісію, а праз тры гады прызначаны архітэктарам у Аляксандраўскі кадэцкі корпус і ўзведзены ў званне архітэктара. У хуткім часе А. Штраух заняў пасаду ковенскага губернскага архітэктара.

Пазней паслядоўна быў: мінскім губернскім архітэктарам (з 17 жніўня 1867), прылічаным да Тэхнічна-будаўнічага камітэту (1872) і пензенскім губернскім архітэктарам (1873). У 1874 годзе А. Штраух выйшаў у адстаўку і з таго часу жыў у Пецярбургу і займаўся там прыватнай будаўнічай практыкай.

Творчасць
---------

### Асобныя творы

* перабудова асабняка сям’і Чалішчава ў даходны дом П. А. Мясаедава (1876) па вул. Вялікай Канюшаннай  (руск.) (бел. 3 у Санкт-Пецярбургу.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892. С. 384
2. ↑  Особняк семьи Челищева — Доходный дом П. А. Мясоедова  (руск.)
Смярдзючы шашаль (*Cossus cossus*)
Вусень шашаля смярдзючага (*Cossus cossus*)
*Mormogystia brandstetteri*
**Cossidae** — сямейства начных матылёў.

Апісанне
--------

Матылі ад сярэдніх да вельмі буйных памераў (у Расіі ад 13 да 100 мм у размаху крылаў, у Аўстраліі да 220 мм — у *Endoxyla cinereus*). Жылкаванне крылаў прымітыўнае. Афарбоўка разнастайная, пераважна бураватая або шэрая з сеткаватым малюнкам з дробных плям і рысачак. Хабаток кароткі — ротавы апарат недаразвіты. Імага не сілкуецца і жыве за кошт запасу пажыўных рэчываў, назапашаных у стадыі вусеня. Актыўныя ў змярканні і ноччу.

Вусені даволі буйныя з некалькі пляскатай галавой і добра развітым ротавым апаратам, голыя, мясістыя, белай, жоўтай ці чырвонай афарбоўкі. Маецца моцна склератызаваны шчыток на пярэдняспінцы. Вусені— ксілафагі, вядуць схаваны спосаб жыцця, прагрызаюць хады ў ствалах драўняных раслін або ў парастках і каранях травяністых раслін. Развіццё доўжыцца 2-3 гады. Зімуе вусень ў друзлым кокане. Пасля зімоўкі акукліваецца. Стадыя кукалкі працягваецца 3-6 тыдняў.

Арэал
-----

Шырока распаўсюджаная група лускакрылых насякомых. Распаўсюджаныя паўсюдна, але пераважаюць у тропіках Азіі і Афрыкі. Сусветная фаўна налічвала на 2011 год — 971 від, якія адносяцца да 151 роду. У Палеарктыцы дадзенае сямейства на 2011 год было прадстаўлена 267 відамі.

Эканамічнае значэнне
--------------------

У Расіі гаспадарчае значэнне маюць некалькі відаў: заедлівая драўніца (*Zeuzera pyrina*), які пашкоджвае драўніну пладовых дрэў; *Phragmataecia castaneae*, вусені якога развіваюцца ў каранях і сцеблах трыснёга; *Dyspessa ulula*, вусені якога паражаюць карані і цыбуліны часнаку; смярдзючы шашаль (*Cossus cossus*) і *Lamellocossus terebrus*.

Класіфікацыя
------------

Сямейства дзеліцца на 6-7 падсямействаў. Часам у яго ўключаліся сямействы *Dudgeoneidae*, *Metarbelidae* і *Ratardidae*.

Зноскі
------

1. ↑  Бабочки-рекордсмены **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 20 студзеня 2013. Праверана 19 студзеня 2013.
2. ↑  Yakovlev RV (2011) Catalogue of the Family Cossidae of the Old World (Lepidoptera). Neue Entomolo- gische Nachrichten 66: 1−130
3. ↑  Загуляев, 1978: 182—186.

Літаратура
----------

* *Загуляев А. К.* 19. Сем. Cossidae — Древоточцы. // *Определитель насекомых Европейской части СССР.* Т. IV. Чешуекрылые. Первая часть. Л.: «Наука», 1978. С. 177—186.
* Чистяков Ю. А. 1999. *Семейство Cossidae — Древоточцы* // Определитель насекомых Дальнего Востока России. Т. 5 (2). С. 309—319.
* Древоточцы — статья из Большой советской энциклопедии.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779553442 |
**Нарма́льнае паскарэ́нне** – праекцыя паскарэння матэрыяльнага пункта на напрамак нармалі да траекторыі яе руху.

Нармальнае паскарэнне вызначае хуткасць змены напрамку руху матэрыяльнага пункта. Яго велічыня вызначаецца як

{\displaystyle a\_{n}=\omega v={\omega }^{2}r={\frac {v^{2}}{r}}},

дзе r – радыус крывізны траекторыі ў дадзеным пункце.

У вектарнай форме

{\displaystyle \mathbf {a} \_{n}={\omega }^{2}r{\hat {n}}}

дзе {\displaystyle {\hat {n}}} – орт нармалі да траекторыі; або

{\displaystyle \mathbf {a} \_{n}=\mathbf {\omega } \times \mathbf {v} =\mathbf {\omega } \times (\mathbf {\omega } \times \mathbf {r} )}

Пры раўнамерным руху (калі велічыня хуткасці не змяняецца) поўнае паскарэнне матэрыяльнага пункта роўнае да нармальнага (бо тангенцыяльнае паскарэнне роўнае да нуля). У такім разе вектар паскарэння накіраваны перпендыкулярна хуткасці, да цэнтра крывізны траекторыі.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сан-Марка.

**Сан-Марка** (лац.: Sancti Marci) — трохнефная тытулярная базіліка ў Рыме, на плошчы Сан-Марка, акружаная Палацца Венецыя.

Царква была пабудавана ў 336 годзе ў гонар апостала Марка і перабудавана ў 828—844 гадах. У 1455—1471 гадах частка яе была выбудавана нанова па даручэнні кардынала П'етра Барба і стала часткай яго палаца (Палацца Венецыя). У 1740—1750 гадах унутранае ўбранне царквы было адрэстаўравана ў барочным стылі.

Апсіда царквы ўпрыгожана мазаікай IX стагоддзя, якая адлюстроўвае Хрыста сярод апосталаў і святых, а таксама Папы Рыгора IV з квадратным німбам. У руках Папа трымае макет царквы.

Гл. таксама
-----------

Сабор Святога Марка (Венецыя)

Літаратура
----------

* Heinz-Joachim Fischer: *Rom. Zweieinhalb Jahrtausende Geschichte, Kunst und Kultur der Ewigen Stadt.* DuMont Buchverlag, Köln 2001, ISBN 3-7701-5607-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сан-Марка (Рым)

1. ↑  dati.beniculturali.it — 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q52897564'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сан-Луіс-Патасі (значэнні).

**Сан-Луі́с-Патасі́** (ісп.: San Luis Potosí; звычайна проста Сан-Луіс) — горад у Мексіцы, адміністрацыйны цэнтр штата Сан-Луіс-Патасі. Насельніцтва — 1 085 000 чалавек (2005).

З’яўляецца самым густанаселеным горадам штата. Горад размешчаны на вышыні 1850 метраў над узроўнем мора. Назва Сан Луіс Патасі паходзіць ад імя французскага караля Людовіка IX Святога (San Luis Rey de Francia). Патасі дададзена ў гонар багатай балівійскай шахты, пасля таго як у мястэчку Сера дэ Сан Педра, што непадалёк ад Сан Луіс Патасі, было знойдзена шмат срэбра. Людзі верылі, што ў гэтай шахце так шмат срэбра, што можна было з яго пабудаваць мост ад Балівіі да Іспаніі. Горад быў заснаваны ў 1592 годзе. У даіспанскі час тэрыторыі, на якіх размешчаны горад, былі заселеныя плямёнамі чычымекаў і атомі.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Сан-Луіс-Патасі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 155. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сан-Луіс-Патасі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n79064719 · VIAF: 234634695 |
**Тарвасту** (эст.: Tarvastu) — воласць ва ўсходняй частцы павета Вільяндзімаа , на поўдні Эстоніі. Плошча — 409 км?, насельніцтва — 4415 чалавек (2008). Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак Мустла.

Прыкладна 40 % тэрыторыі воласці пакрыты лясамі, на яе ўсходзе змесцавана возера Выртс'ярв, другое па велічыні ў Прыбалтыцы. Па тэрыторыі воласці працякаюць рэкі Тарвасту і Ыхне. На тэрыторыі воласці Тарвасту бярэ свой пачатак рака Ярма (яна ж *Эрма*).

Воласць складаецца з пасёлак Мустла і 37 вёсак. Колькасць насельніцтва ў 2004 годзе была 4510 чалавек, у 2008 годзе 4415 чалавек. Шчыльнасць насельніцтва складае 10,79 чал./км? (2008). Насельніцтва воласці Тарвасту, як і па ўсёй Эстоніі, паступова змяншаецца.

| ⛭Павет Вільяндзімаа |
| --- |
| Гарадскіямуніцыпалітэты | 
* Вільяндзі
* Выхма
* Мыйзакюла

 | Coat of arms of Viljandi County |
| Воласці | 
* Аб’я
* Вільяндзі
* Карксі
* Колга-Яані
* Кыа
* Кыпу
* Суўрэ-Яані
* Тарвасту
* Халістэ

 |
**Быко́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Церахоўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Быкі.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Чырванабудскага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Церахоўскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Кузьмініцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дынама.
**Беларускае фізкультурна-спартыўнае таварыства «Дынама»** — беларуская некамерцыйная арганізацыя, заснаваная на членстве юрыдычных і фізічных асоб.

Заснавальнікі
-------------

Заснавальнікамі БФСТ «Дынама» з’яўляюцца амаль усе сілавыя і праваахоўныя ведамствы Рэспублікі Беларусь:

* Міністэрства па надзвычайных сітуацыях
* Дзяржаўны камітэт судовых экспертыз
* Дзяржаўны пагранічны камітэт
* Дзяржаўны мытны камітэт
* Дэпартамент фінансавых расследаванняў
* Міністэрства ўнутраных спраў
* Следчы камітэт
* Генеральная пракуратура
* Служба бяспекі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь
* Камітэт дзяржаўнай бяспекі

Каардынацыю дзейнасці БФСТ «Дынама» ажыццяўляе Дзяржаўны сакратарыят Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 22 лістапада 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 210144782718385397386 |
**.uucp** — суфікс псеўда-дамена, які выкарыстоўваўся ў канцы 80-х гадоў для ідэнтыфікацыі хостаў, не падлучаных непасрэдна да Internet, але, магчыма, даступных праз міжсеткавыя шлюзы. У такіх выпадках суфікс паказваў, што гэтае імя даступна праз UUCP сетку. Гэты «дамен» быў адным з даменаў верхняга ўзроўню, якія на самай справе не знаходзіліся ў каранёвым дамене Internet, але выкарыстоўваліся пры адрасавання ў тыя часы, калі шырока былі распаўсюджаны сеткі, не звязаныя з Internet. Афіцыйна, усе імёны сайтаў, перш за якія выкарыстоўваюцца як UUCP-імёны без даменаў, былі перамешчаныя ў гэты дамен.

Госты UUCP часта мелі неуникальные імёны. Таксама не існавала глабальнага спісу гэтых імёнаў. Як следства, прамы доступ да такіх хастоў патрабаваў выкарыстання поўнага шляху, фармат якога не адпавядаў сінтаксісу даменных імёнаў.

Заўвагі
-------

1. ↑   Існаваў нефармальны праект UUCP Mapping Project, мэтай якога было стварэнне падабенства такога спісу

| ⛭Агульныя дамены верхняга ўзроўню |
| --- |
| Неспансуемыя | .biz ·  .com ·  .edu ·  .gov ·  .info ·  .mil ·  .name ·  .net ·  .org |
| Спансуемыя | .aero ·  .asia ·  .cat ·  .coop ·  .int ·  .jobs ·  .mobi ·  .museum ·  .pro ·  .tel ·  .travel ·  .xxx |
| Інфраструктура | .arpa |
| Прапанаваныя | .eco |
| Выдаленыя | .nato ·  .root |
| Зарэзерваваныя | .example ·  .invalid ·  .localhost ·  .test |
| Псеўда-дамены | .bitnet ·  .csnet ·  .ip ·  .local ·  .onion ·  .exit ·  .uucp  ·  .i2p  ·  .zet |
| Гл. таксама: **Нацыянальныя дамены верхняга ўзроўню ·  Альтэрнатыўныя каранёвыя серверы DNS** |
**Беларускае цэнтральнае бюро пры Народным камісарыяце асветы РСФСР** — орган для каардынацыі і кіравання сістэмай нацыянальных адукацыйных і культурна-асветніцкіх устаноў, якія абслугоўвалі беларускае насельніцтва на тэрыторыі РСФСР. Дзейнічала ў Маскве ў 1921—1930 гг. Заснавана па хадайніцтве Паўнамоцнага прадстаўніцтва БССР пры ўрадзе РСФСР. Уваходзіла ў склад Савета па асвеце народаў нярускай мовы (Саўнацмен) пры Наркамаце асветы РСФСР на правах беларускага аддзела. У 1921—1922 адчынены Беларуская секцыя пры Віцебскім губернскім аддзеле народнай асветы, Беларуская секцыя пры Гомельскім губернскім аддзеле народнай асветы, Беларуская секцыя пры Смаленскім губернскім аддзеле народнай асветы; арганізаваны беларускія культурна-асветніцкія ўстановы ў Сібіры і Санкт-Пецярбургу. Супрацоўнічала з беларускімі студэнцкімі зямляцтвамі ў Маскве і іншых гарадах РСФСР. У 1924—1926 гг. пасля далучэння Віцебскай, Гомельскай і часткі Смаленскай губерняў да БССР функцыі бюро звузіліся. У 1930 г. яно ліквідавана. Да лета 1927 г. загадчыкам бюро быў М. Ф. Лойка, пазней — Н. Каляда. У розныя часы ў ім працавалі беларускі пісьменнік У. М. Дубоўка, мовазнавец Ю. Вольскі і іншыя.

Літаратура
----------

* Васілеўскі, Ю. Р. Беларускае цэнтральнае бюро пры Народным камісарыяце асветы РСФСР / Ю. Р. Васілеўскі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2. — С. 361.
**Жу́рава Магі́ла** — урочышча ў Ігуменскім павеце, у Цітвянскай воласці, пры гасцінцы паміж вёскамі Русаковічы і фальваркам Крысцінполь.

Урочышча апісаў у канцы XIX стагоддзя краязнавец Аляксандр Ельскі, у наш час урочышча з такой назвай не фіксуецца.

Паводле Ельскага, гэта даволі значны насып, на якім расце вялізная сасна. Народнае паданне, запісанае Ельскім, кажа, што калісьці ў суседняй вёсцы Азярычын быў памор быдла, і паводле забабонаў мясцовы азярыцкі жыхар, нейкі Жур, прывёз падлу на мяжу Русаковічаў, хацеў яе там закапаць, каб выратаваць сваю вёску і перавесці памор на суседзяў. Жыхары Русаковічаў былі папярэджаныя пра гэта, чакалі яго, і калі Жур прыйшоў, закапалі яго жыўцом разам з канём і прывезеным быдлам, а над той магілай зрабілі насып.

Сучасны краязнавец Максім Ляшко мяркуе, што гэтае ўрочышча месціцца на могілках вёскі Вераб’ёўка, ці суседніх пагорках.

Зноскі
------

1. ↑  Jelski A. 1895, с. 896
2. ↑  Санько, 2021, с. 10

Літаратура
----------

* *Jelski A.* Żurowa-Mogiła // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom XIV. — 1895. — 930 с.
* *Санько З. Санько Ю.* Мемарыяльны крыж у гонар першага згадвання вёскі Азярычына ў гістарычных крыніцах. — Мінск: Тэхналогія, 2021. — 12 с. — ISBN 978-985-458-317-4.
**Белару́ская ССР. Каро́ткая Энцыклапе́дыя** *(КБелСЭ)*. Выдадзена ў Мінску ў 1978 – 1981 гадах на беларускай і ў 1979 – 1982 гадах на рускай мовах у 5 тамах. Першае на Беларусі шматтомнае рэгіянальнае энцыклапедычнае выданне, цалкам прысвечанае беларускай тэматыцы. Уключае 15 700 энцыклапедычных артыкулаў. У 1-м томе даюцца звесткі пра гісторыю, грамадскі і дзяржаўны лад Беларусі, у тым ліку пра яе адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел, населеныя пункты, міжнародныя сувязі і іншае. У 2-м томе — артыкулы пра прыроду і эканоміку Беларусі, гісторыю народнай гаспадаркі, найноўшыя кірункі беларускай прамысловасці і сельскагаспадарчай вытворчасці. 3-і том змяшчае матэрыялы пра навуку і навуковыя ўстановы, тэхніку і тэхналогіі, народную асвету і культурна-асветніцкія ўстановы рэспублікі, друк, тэлебачанне, радыёвяшчанне, ахову здароўя, фізкультуру і спорт. У 4-м томе інфармацыя пра насельніцтва, яго побыт, мову, літаратуру, мастацтва, архітэктуру. 5-ы том — біяграфічны даведнік: персаналіі беларускіх дзяржаўных і грамадскіх дзеячаў, герояў вайны і працы, вядомых вучоных, пісьменнікаў, мастакоў, скульптараў, спартсменаў і іншае.

Літаратура
----------

* *В. К. Шчэрбін*. Беларуская ССР. Кароткая Энцыклапедыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).. — С. 429.
**Кханкэн** (тайск. ขอนแก่น) — горад, цэнтр аднайменнай правінцыі на паўночным усходзе Тайланда (рэгіён Ісан). Насельніцтва — каля 121 тысяч чалавек (2006). Адзін з найбуйнейшых гарадоў Тайланда. Кханкэн размешчаны на краі неўрадлівай раўніны карставага паходжання, плато Карат і ўрадлівай мясцовасці на поўнач ад яе. Ад Бангкока да Кханкэна па прамой 380 км, па дарозе 449 км. У горадзе ёсць аэрапорт. Праз Кханкэн праходзіць чыгуначная лінія, якая злучае Бангкок з лаоскай мяжой. Горад злучаны з усімі буйнымі гарадамі паўночнага ўсходу Тайланда рэгулярнымі аўтобуснымі маршрутамі.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑   — Department of Provincial Administration.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13012489'></a>
3. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15). — карта Тайланда
**Белару́скае філасо́фскае тавары́ства** — добраахвотная навукова-грамадская арганізацыя. Аб’ядноўвае навукоўцаў і іншых грамадзян, якія распрацоўваюць фундаментальныя філасофскія праблемы, умацоўваюць сувязі філасофскай навукі з грамадскай практыкай або актыўна садзейнічаюць гэтаму. Створана ў 1992 годзе (з 1973 года існавала як Беларускае аддзяленне філасофскага таварыства СССР). Асноўныя задачы: дапамога членам таварыства ў пашырэнні і паглыбленні спецыяльных ведаў, павышэнні іх ідэйна-тэарытычнага і метадалагічнага ўзроўню, удзел у рабоце навуковых форумаў, укараненне ў практыку вынікаў навуковай распрацоўкі праблем філасофіі, актыўных метадаў яе выкладання і прапаганды дасягненняў беларускіх філосафаў; ажыццяўленне навуковых сувязяў з філасофскімі таварыствамі іншых краін і міжнароднымі навуковымі арганізацыямі ў галіне філасофіі; ажыццяўленне выдавецкай і рэкламнай дзейнасці. Арганізацыяй выдадзены зборнікі «Праблемы развіцця сучаснай філасофіі» (1994), «Праблемы грамадскай свядомасці» (1995) і іншае.

Зноскі
------

1. ↑  *У. К. Лукашэвіч.* Беларускае філасофскае таварыства // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 402.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
**Вейланелы** (*Veillonellaceae*) — сямейства бактэрый.

Апісанне
--------

Аблігатныя анаэробы шарападобнай формы памерам 0,3-2,6 мкм, нерухомыя. Маюць нізкую біяхімічную актыўнасць і складаныя харчовыя запатрабаванні.

Значэнне
--------

Паразіты жывёл і чалавека — жывуць у ротавай поласці, страўнікава-кішачным тракце і дыхальных шляхах. Пастаянна выяўляюцца ў гнойных ачагах міндалін, насаглоткі, адростку сляпой кішкі (пры апендыцыце), лёгкіх (пры гангрэне).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Вейланелы // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.. — С. 429

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
**Сцяг Гагаузіі** з’яўляецца афіцыйным сімвалам тэрытарыяльна-аўтаномнага ўтварэння Гагаузіі (Гагауз Еры) Рэспублікі Малдова. Дзяржаўны сцяг аўтаноміі адлюстроўвае яго дэмакратычныя пачаткі, сімвалізуе мінулае, сучаснасць і будучыню гагаузскага народа, пацвярджае гістарычныя традыцыі раўнапраўя, дружбы і салідарнасці ўсіх грамадзян, якія пражываюць у Гагаузіі. Сцяг зацверджаны мясцовым законам ад 31 кастрычніка 1995 г. № 2-IV/I «Аб сцягу Гагаузіі (Гагауз Еры)».

Апісанне
--------

«Сцяг Гагаузіі (Гагауз Еры) уяўляе сабой прамавугольнае палатно, якое складаецца з трох каляровых палос, размешчаных гарызантальна ў наступнай паслядоўнасці зверху ўніз: сіняя (блакітная) — 60 адсоткаў шырыні сцяга, белая і чырвоная роўныя па шырыні паласы па 20 адсоткаў. Залацістыя зоркі размяшчаюцца роўнабаковага трыкутніка на сінім фоне. Адлегласць ад цэнтра першай зоркі да дрэўка — 30 см, адлегласць ад цэнтра гэтай жа зоркі да краёў сіняй паласы па шырыні і адлегласць ад цэнтраў зорак па адносінах адзін да аднаго роўна 30 см. Дыяметр апісанай акружнасці зоркі складае 15 см. Суадносіны паміж шырынёй і даўжынёй сцяга складаюць 1:2».

Гісторыя
--------

Першы сцяг Гагаузіі быў прыняты з дэкларацыяй аб абвяшчэнні незалежнасці ад Малдаўскай ССР, з утварэннем Гагаузскай ССР у складзе СССР (саюзным урадам рашэнне падтрымана не было). 7 кастрычніка 1992 года Гагаузія зноў заявіла аб выхадзе са складу Малдовы, а пазней прыняла новы сцяг, падобны цяперашняму, але без зорак, на які ў 1993 годзе былі дададзеныя тры зоркі, размешчаныя ля дрэўка па вертыкалі. Сучасны выгляд сцяг прыняў у 1995 годзе. Закон аб сцягу Гагаузіі дазваляе выкарыстанне спрошчанай версіі сцяга, без зорак і паласы белага колеру, для няўрадавага (напрыклад, асабістага і камерцыйнага) выкарыстання. Для ўрадавага выкарыстання дзейсны толькі дзяржаўны сцяг.

Заўвагі
-------

1. ↑  Сімволіка Гагаузіі Архівавана 17 студзеня 2019.
2. ↑  Вексиллография. Флаги Гагаузии(недаступная спасылка)
3. ↑  Гагаузія — БД «Лабірынт»(руск.), *База даных «Лабірынт»* .

Гл. таксама
-----------

* Сцяг Малдовы

Спасылкі
--------

* Закон АТУ Гагаузія «Аб сцягу Гагаузіі (Гагауз Еры)» Архівавана 8 чэрвеня 2014.
* Сцяг і Гімн Гагаузіі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Flags of the World |
**Беларуская Палічка** — найстарэйшая і найбольшая (на 2005 год) беларуская электронная бібліятэка, закладзеная ў 1996 годзе беларускім студэнтам з Аўстрыі Андрусём Жвірам коштам уласнай стыпендыі.

Сталы склад супрацоўнікаў пры заснаванні налічваў 5 чалавек, у тым ліку дызайнер, сістэмны адміністратар і сканавальнік. На час заснавання ўсе супрацоўнікі, акрамя самога Андруся Жвіра, пражывалі ў Беларусі і займаліся стварэннем электроннага кнігазбору бясплатна. Першымі размешчанымі на сайце кнігамі сталі «100 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі», «Па слядах аднаго міфу» Міколы Ермаловіча і «Невядомая вайна: 1654—1667  (англ.) (бел.» Генадзя Сагановіча. Першым выдавецтвам, што дазволіла свае кнігі пераводзіць у электронны фармат быў «Беларускі кнігазбор».

Да лета 2005 года пры сайце дзейнічаў і форум («Гасцёўня»). З 2001 года «Беларуская Палічка» змяніла адрас на knihi.com Архівавана 4 красавіка 2021..

Зноскі
------

1. 1 2  Віртуальная бібліятэка // Наша Ніва. № 39, 2005.
2. ↑  Ігар Няхведаў. Вызваленчы рок(недаступная спасылка) // Наша Ніва. № 25, 2001.
3. ↑  Сяргей Кручкоў. Садаклад: «Беларуская мова ў інфармацыйнай прасторы» Архівавана 20 жніўня 2008. // Сайт Таварыства беларускай мовы імя Францыска Скарыны. Дата доступу: 19 мая 2010
4. ↑  Таццяна Мураўёва. Litaraтурны інтэрнэт, або dzie ja? Архівавана 19 чэрвеня 2013. // Дзеяслоў. № 6 (19), 2005.
5. ↑  Вольга Караткевіч. Беларускі Дыялог на Інтэрнеце // Радыё «Свабода». 7 студзеня 2001.

Літаратура
----------

* *Галіна Канцавая.* Літаратурныя скарбы «Беларускай палічкі»: Беларусь у Інтэрнеце // *Роднае слова*. — 2000. — № 6 (150). — С. 108—109.

Спасылкі
--------

* Галоўная старонка Беларускай Палічкі
* Праект «Электронная Энцыклапедыя»
* Праект «Беларускі кнігазбор» Архівавана 22 лістапада 2016.
**Краснагорская пячора** (славацк.: Krásnohorská Jaskiňa) — карставая пячора ў Славакіі, каля паўночнага падножжа Сіліцкай гары Славацкага Карста, якая размяшчаецца за 6,5 км на паўднёвы ўсход ад горада Рожнява. Разам з унікальнымі прыроднымі ўпрыгожаннямі і дзівоснымі формамі, складзенымі амаль цалкам з кальцыю, Краснагорская пячора ўключана ў Кнігу рэкордаў Гінэса ў якасці пячоры з найвялікшым сталагмітам у свеце, даўжыня якога складае каля 32,7 м і 12 м у дыяметры. Даўжыня самой пячоры складае 1350—1450 м.

Апісанне
--------

Частка пячоры ад уваходу да «Залы Гігантаў» (Sieň obrov) сфарміраваная пераважна з даламіта і даламітнага вапняка. Заднія часткі пячоры, такія як «Перлінавы калідор» (Chodba perál), «Вялікая зала» (Veľká sieň) і «Люстэркавая зала» (Zrkadlová sieň) знаходзяцца ў чыстых вапняковых зонах. Праход пад назвай «Вялікі каньён» (Veľký kaňom) сфарміраваўся ў выніку тэктанічных разломаў, якія, зрэшты, дапамаглі прыдаць належную форму шырокім памяшканням у задняй частцы пячоры. У шэрагу з іншымі пячорам Славацкага Карста Краснагорская пячора ўключана ў спіс Сусветнай спадчыны.

Зноскі
------

1. ↑  Tamara Archleb Gály, *The Encyclopaedia of Slovakia and the Slovaks: a concise encyclopaedia‎*, pg. 370, Encyclopaedic Institute of the Slovak Academy of Sciences (2006), ISBN 80-224-0925-1
2. ↑  Martin Kubliniak, *Krásnohorská jaskyna — Krásnohorská Cave* at Geocaching na Slovensku

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Краснагорская пячора
* Краснагорская пячора Архівавана 20 лютага 2009. (славацк.)

| Сцяг Славакіі Пячоры Славакіі |
| --- |
| 
Бабіратка  (славацк.) (бел. • Бістр'янская пячора  (славацк.) (бел. • Бэлянская пячора  (славацк.) (бел. • Бэнадзіктавая пячора  (славацк.) (бел. • Гомбасецкая пячора • Добшынская лядовая пячора • Доміца • Дэманаўская пячора свабоды • Краснагорская пячора • Охцінская араганітавая пячора • Ясаўская пячора
 |
**Вежа Кулдзяла** (эст.: Kuldjala torn — «вежа залатой нагі») — вежа Талінскай крапасной сцяны.

Кулдзяла ўзвялі ў якасці кутняй вежы гарадской сцяны ў 1311—1320 гадах.

Назва вежы *de Guldene Voet* узнікла ў 1434 годзе. Пазней сцяну пашырылі ў паўночным напрамку і пабудавалі вежу Лоевеншэдэ (ням.: Loewenschede)

У афармленні вежы Кулдзяла можна вылучыць некалькі перыядаў. Істотныя перабудовы былі ажыццёўленыя ў 1370—1372 гадах, затым пасля 1422 года і ў 1610-ых гадах, калі вежа Кулдзяла дасягнула сваёй максімальнай вышыні ў 22,5 метра.

Вежа пяціпавярховая і мае падковападобную форму, унутраная частка якой выходзіць у бок горада. Верхнія паверхі насілі абарончыя функцыі, а ніжнія выкарыстоўваліся ў якасці складскіх памяшканняў.

Вежа добра захавалася і ў цяперашні час яе памяшканні выкарыстоўвае моладзевая арганізацыя Кодулін для правядзення выстаў і лекцый.


|  Вежы Таліна |
| --- |
| 
Вежа Брэмені •
Вежа Кулдзяла •
Дзявочая вежа •
Доўгі Герман •
Кік-ін-дэ-Кёк •
Тоўстая Маргарыта
 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Валатоўскі сельсавет.
**Валато́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Валатава.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Гомельскага раёна Гомельскай акругі БССР. 30 снежня 1927 года скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Прудкоўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Архіепіскап Сцяфан** (свецкае імя: **Анатоль Уладзіміравіч Нешчарэт**; нар. 3 студзеня 1966, Вэрцііўка, Ніжынскі раён, Чарнігаўская вобласць, УССР) — беларускі праваслаўны дзеяч, архіепіскап Гомельскі і Жлобінскі.

Біяграфія
---------

У 1988 годзе закончыў курс навучання ў Маскоўскай духоўнай семінарыі.

З 1987 года па кастрычнік 1988 года іераманах Сцяфан служыў у Свята-Мікалаеўскім храме вёскі Рыбоцін Корапскага раёна Чарнігаўскай вобласці, затым па май 1990 года нёс розныя послухі ў Свята-Успенскай царкве Кіева-Пячэрскай лаўры, а з мая па верасень 1990 года быў настаяцелем Свята-Мікалаеўскай царквы ў вёсцы Сварычэўка Ічнянскага раёна Чарнігаўскай вобласці.

1 лістапада 1990 года іераманах Сцяфан быў пераведзены ў Гомельскую епархію Беларускага Экзархату Маскоўскага Патрыярхату і прызначаны настаяцелем Свята-Пакроўскага храма ў вёсцы Карма Добрушскага раёна Гомельскай вобласці.

У сан ігумена іераманах Сцяфан быў узведзены 13 студзеня 1994 года, у сан архімандрыта — 14 кастрычніка 1997 года.

22 снежня 1998 года архімандрыт Сцяфан быў прызначаны благачынным Добрушска-Кармянскай парафіяльнай акругі.

У 2002 годзе архімандрыт Сцяфан скончыў поўны курс Кіеўскай духоўнай акадэміі.

Пастановай Свяшчэннга Сінода ад 24 снежня 2004 года прызначаны епіскапам Тураўскім і Мазырскім.

Рашэннем Сінода БПЦ ад 12 студзеня 2012 года (журнал № 150) прызначаны старшынёй Камісіі па кананізацыі святых Беларускай Праваслаўнай Царквы. Рашэннем Святога Сінода ад 7 чэрвеня 2012 года (журнал № 53) прызначаны Праасвяшчэнным Гомельскім і Жлобінскім.

1 лютага 2018 года за Бажэственнай літургіяй у Храме Хрыста Збавіцеля ў Маскве Свяцейшым Патрыярхам Маскоўскім і ўсяе Русі Кірылам узведзены ў сан архіепіскапа.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* СЦЯФАН, АРХІЕПІСКАП ГОМЕЛЬСКІ І ЖЛОБІНСКІ на

| ⛭Епіскапат Беларускай праваслаўнай царквы |
| --- |
| 

| Цяперашнія архірэі |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Патрыяршы экзарх | Веніямін (Тупека) |
| Кіруючыя | 
* Антоній (Даронін)
* Арцемій (Кішчанка)
* Веніямін (Тупека)
* Гурый (Апалька)
* Дзімітрый (Драздоў)
* Іаан (Хама)
* Ігнацій (Луковіч)
* Леанід (Філь)
* Павел (Цімафеенкаў)
* Парфірый (Праднюк)
* Серафім (Беланожка)
* Сафроній (Юшчук)
* Сцяфан (Корзун)
* Сцяфан (Нешчарэт)

 |
| Вікарныя | Амвросій (Шаўцоў) |
| На спачыне | Феадосій (Більчанка) |

 |

 |
| 

| Былыя архірэі1 |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Пераведзеныя | 
* Валянцін (Мішчук)
* Канстанцін (Гаранаў)
* Павел (Панамароў)

 |
| Нябожчыкі | 
* Філарэт (Вахрамееў)
* Арыстарх (Станкевіч)
* Глеб (Савін)
* Канстанцін (Хоміч)
* Максім (Кроха)
* Пётр (Карпусюк)

 |

 |

 |
| 1 — *З часу стварэння Беларускай праваслаўнай царквы ў студзені 1990 года.* |
**Сцяг Фларыды** (англ.: Flag of Florida) — адзін з дзяржаўных знакаў амерыканскага штата Фларыда.

Сцяг уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча белага колеру з чырвоным Андрэеўскім крыжам. У цэнтры намалявана пячатка Фларыды.

Сцяг быў прыняты на рэферэндуме, праведзеным у 1900 годзе. У 1985 годзе быў зменены дызайн пячаткі штата, што пацягнула за сабой замену сцяга.

Папярэднія сцягі
----------------

Пасля таго, як у студзені 1861 Фларыда выйшла са складу Саюза, у карыстанні з’явілася шмат неафіцыйных сцягоў. Генеральная Асамблея штата перадала губернатару штата Мэдысану С. Пэры (англ.: Madison S. Perry) дырэктыву, у якой яму прапаноўвалася распрацаваць сцяг Фларыды, які і быў прыняты 13 верасня 1861 года. Звестак аб прымяненнi гэтага сцяга не захавалася, як мяркуецца, ён быў адменены ў 1865 годзе, пасля паразы канфедэратаў ў Грамадзянскай вайне.

Сцяг уяўляў сабой прамавугольнае палотнішча, падзеленае па вертыкалі на дзве часткі. У левай частцы сіняга колеру змяшчалася выява пячаткі штата, правая частка была падзелена на тры роўнавялікія гарызантальныя паласы: крайнія чырвонага і сярэдняя белага колераў.

Другі афіцыйны сцяг быў прыняты 6 жніўня 1868 года, ён уяўляў сабой белае палотнішча (суадносіны бакоў 12:13) з пячаткай штата ў цэнтры. У канцы 1890-х гадоў губернатар штата Фрэнсіс П. Флемінг (англ.: Francis P. Fleming) прапанаваў дадаць на сцяг чырвоны Андрэеўскі крыж, каб той не быў падобны на «белы сцяг» паразы.

| ≛ Сцягі штатаў ЗША |
| --- |
| Штаты | 
Агая · 
Аёва · 
Айдаха · 
Аклахома · 
Алабама · 
Аляска · 
Арканзас · 
Арызона · 
Арэгон · 
Ваёмінг · 
Вашынгтон · 
Вермонт · 
Віргінія · 
Вісконсін · 
Гаваі · 
Джорджыя · 
Дэлавэр · 
Заходняя Віргінія · 
Ілінойс · 
Індыяна · 
Каларада · 
Каліфорнія · 
Канектыкут · 
Канзас · 
Кентукі · 
Луізіяна · 
Мантана · 
Масачусетс · 
Мінесота · 
Місісіпі · 
Місуры · 
Мічыган · 
Мэн · 
Мэрыленд · 
Небраска · 
Невада · 
Нью-Гэмпшыр · 
Нью-Джэрсі · 
Нью-Ёрк · 
Нью-Мексіка · 
Паўднёвая Дакота · 
Паўднёвая Караліна · 
Паўночная Дакота · 
Паўночная Караліна · 
Пенсільванія · 
Род-Айленд · 
Тэнесі · 
Тэхас · 
Фларыда · 
Юта
 |  |
| Федэральная акруга | Акруга Калумбія |
| Астраўныя тэрыторыі | Амерыканскае Самоа ·  Гуам ·  Паўночныя Марыянскія астравы ·  Пуэрта-Рыка ·  Амерыканскія Віргінскія астравы |
| Гл. таксама | Сцяг Канфедэратыўных Штатаў Амерыкі |
Афіша фільма «Боні і Клайд» (1967), які лічыцца першым фільмам Новага Галівуду.
**Новы Галівуд** (англ.: New Hollywood), таксама вядомы як **Амерыканская новая хваля** (англ.: American New Wave), або **Галівудскі Рэнесанс** (англ.: Hollywood Renaissance) — гэта перыяд, або рух у гісторыі кінематографа ЗША, які працягваўся з сярэдзіны 1960-х гадоў да пачатку 1980-х. Перыяд вызначаецца дзейнасцю новых кінематаграфістаў, якія паўплывалі на тэматыку фільмаў, іх выраб і прасоўванне, а таксама на тое як агулам падыходзілі да вырабу фільмаў буйныя студыі. У фільмах Новага Галівуду ключавую аўтарскую ролю браў на сябе рэжысёр, а не студыя, чаму паспрыяла адмена Кодэкса Хейса[d] ў 1967 годзе. Вызначэнне Новага Галівуду змяняецца ў залежнасці ад аўтара, хтосьці лічыць яго кінематаграфічным рухам, а хтосьці перыядам. Працягласць перыяду таксама выклікае спрэчкі, як і яго цэласнасць, бо некаторыя аўтары дзеляць Новы Галівуд на некалькі асобных рухаў. Фільмы, знятыя прадстаўнікамі Новага Галівуду, стылістычна вызначаюцца значным адхіленнем ад класічных норм. Пасля падзення студыйнай сістэмы і ўздыму тэлебачання камерцыйны поспех фільмаў паменшыўся.

Назва «Амерыканская новая хваля» звязаная з Французскай новай хваляй 1950-х і 1960-х гадоў, уплыў якой зазналі амерыканскія рэжысёры, а тэорыя аўтарскага кіно дала кінематаграфістам значную свабоду, якой не было дагэтуль.

Паспяховымі фільмамі перыяду Новага Галівуду ёсць Боні і Клайд, Выпускнік, Дзіця Размары, Ноч жывых мерцвякоў, Дзікая банда і Бестурботны яздок, а фільмы, якія праваліліся ў пракаце, у тым ліку Нью-Ёрк, Нью-Ёрк, Чараўнік, Брама нябёсаў, Яны ўсе смяяліся, Ад усяго сэрца сталі заканчэннем Новага Галівуду.

Вядомымі рэжысёрамі Новага Галівуду ёсць Стэнлі Кубрык, Раман Паланскі, Фрэнсіс Форд Копала, Марцін Скарсэзэ, Вудзі Ален, Мілаш Форман, Роберт Олтмен, Артур Пен, Пітэр Багданавіч і іншыя.

Зноскі
------

1. ↑  50 best movies from the 1970s **(нявызн.)**. *Stacker*.

Спасылкі
--------