recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«The Fly»** (*Муха*) — песня, напісаная Джонам Медорам і Дэвідам Уайтам і выкананая Чабі Чэкерам. Яна дасягнула #7 у ЗША у чарце Білборд Поп, #11 у чарце Білборд РнБ і #35 месца ў Аўстраліі ў 1961 годзе. Яна таксама трапіла на альбома Чабі «For 'Teen Twisters Only» ў 1961 годзе.

Прадзюсарам песні выступіў Кэл Мэн.

Песня так завецца, бо ў ёй засэмплаваны гук уключанай электрабрытвы, які, на думку аўтараў, падобны да гудзення мухі.

Гэты хіт быў узгаданы ў песні «Shout, Shout (Knock Yourself Out)» Эрні Марэскі ў 1962 годзе і таксама ў песні «Wah Watusi» гурта «The Orlons» у 1962 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Chubby Checker, "The Fly" Chart Positions **(нявызн.)**. Праверана March 1, 2019.
2. ↑  Chubby Checker, *For 'Teen Twisters Only* **(нявызн.)**. Праверана March 1, 2019.
**Наасфера** (грэч. νόος — *розум* і σφαῖρα) — сфера ўзаемадзеяння грамадства і прыроды, у межах якой разумная чалавечая дзейнасць становіцца вызначальным фактарам развіцця. У гэтым значэнні часам карыстаюцца тэрмінамі «антрапасфера», «сацыясфера», «біятэхнасфера». Паняцце і тэрмін «наасфера» ўвёў у пач. 20 ст. французскі вучоны Э. Леруа. Наасфера - гэта новая вышэйшая стадыя развіцця біясферы, станаўленне якой звязана з развіццём грамадства, якое аказвае вялікае ўздзеянне на прыродныя працэсы.

Літаратура
----------

* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7
**Набярэжная Макарава** (былая Тучкова набярэжная) — левая (паўднёвая) набярэжная Малой Нявы ў Санкт-Пецярбургу.

Размешчана ў Васілеастраўскім раёне Санкт-Пецярбурга, утвараючы паўночную мяжу раёна, дзе пачынаецца на Васільеўскім востраве, пралягаючы па ім ад Біржавой плошчы да набярэжнай ракі Смаленкі, на поўнач ад якой на востраве Дзекабрыстаў атрымала працяг ад вуліцы Адоеўскага да Адміральскага праезда. За Адміральскім праездам набярэжная працягваецца перспектыўным праспектам Крузенштэрна, але фактычна даходзіць толькі да ЗХД. Названая ў гонар рускага флатаводца і вучонага-караблебудаўніка, адмірала С. В. Макарава.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Халакост у Расіі** — пераслед і масавае знішчэнне яўрэяў на тэрыторыі РСФСР у перыяд нямецкай акупацыі з 1941—1944 гадах.

Помнік яўрэям — ахвярам фашысцкага генацыду ў сяле Пятрушына Няклінаўскага раёна Растоўскай вобласці
На акупаваных тэрыторыях дзейнічалі Нюрнбергскія расавыя законы, якія былі павінны ажыццявіць ізаляцыю яўрэйскага насельніцтва па нацыянальных прыкметах у гета і канцэнтрацыйныя лагеры дзеля далейшага знішчэння

Масавыя забойствы пачаліся практычна адначасова з прыходам нямецкіх войскаў і доўжыліся амаль да поўнага вызвалення тэрыторыі Расіі ад захопнікаў. На тэрыторыі РСФСР было створана 41 гета. Па розных ацэнках, за час акупацыі ў РСФСР без уліку Крыма загінула ад 55 да 140 тысяч яўрэяў. У масавым знішчэнні яўрэяў акупантам актыўна дапамагалі калабарацыяністы.

У пасляваенныя часы падзеі Халакосту падвяргаліся у СССР замоўчванню па ідэалагічных умовах. Сістэматычная праца па ушанаванні памяці ахвяраў Халакосту пачалася толькі у 1991 годзе пасля развалу камуністычнай сістэмы. З 1992 года ў Расіі дзейнічае навукова-асветніцкі цэнтр «Халакост».

Зноскі
------

1. ↑  Полян П. М. Первая обобщающая монография о Холокосте на территории СССР // Заметки по еврейской истории : интернет-журнал. — сентябрь 2005. — В. 9 (58).
2. ↑  Альтман И. А. Жертвы ненависти. Холокост в СССР, 1941—1945 гг.. — М.: Фонд «Ковчег», 2002. — С. 59. — 543 с. — (Анатомия Холокоста). — ISBN 5-89048-110-X

Гл. таксама
-----------

* Халакост

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Халакост у Расіі
* *Martin Dean.* Ghettos in German-Occupied Eastern Europe // Encyclopedia of camps and ghettos, 1933–1945. — Bloomington: Indiana University Press, 2012. — Vol. ІІ. — 1962 p. — ISBN 978-0-253-35599-7. (англ.)
Мінеральная вада
**Мінеральная вада** — вада, якая змяшчае ў сваім складзе раствораныя солі, мікраэлементы, а таксама некаторыя біялагічна актыўныя кампаненты.

Сярод мінеральных вод вылучаюць мінеральныя прыродныя пітныя воды, мінеральныя воды для вонкавага прымянення і іншыя. Мінеральныя воды для вонкавага прымянення выкарыстоўваюцца для ваннаў, купанняў, душаў, якія праводзяцца ў лячэбных басейнах, а таксама для інгаляцый і паласканняў пры захворваннях насаглоткі і верхніх дыхальных шляхоў, для арашэнняў і прамывання полых органаў і інш.

У ЗША мінеральнай вадой лічыцца вада з агульнай мінералізацыяй не менш як 250 мг на дм ³ пры ўмове, што яна паходзіць з падземнай і фізічна абароненай крыніцы, характарызуецца пастаянным узроўнем і пастаяннай прапорцыяй канцэнтрацыі кампанентаў і адсутнасцю мінеральных штучных дабавак.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Мінеральная вада**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11976042p · GND: 4114605-0 · LCCN: sh85085578 · Microsoft: 2775916161 · NKC: ph122891 |
**Хакскі скарб** — металічныя прадметы, знойдзеныя ў 1894 годзе ў сяле Хак (цяпер у Наманганскім вілаеце (1-я палова II тысячагоддзя да н.э.).

Апісанне
--------

Усяго ў скарбе 6 прадметаў, 5 з якіх зроблены з латуні і 1 са срэбра. Гэта: чаша, кавалак нажа, 3 гузікі (адзін са срэбра) і кавалак шыла. Чаша зроблена вельмі тонка, і на адным баку яе вельмі па-майстэрску намаляваны цяля і жанчына, якая доіць карову.

Значэнне і месцазнаходжанне
---------------------------

Хакскі скарб — унікальны ў археалогіі Ферганскай даліны. Ён захоўваецца захоўваецца ва Усходнім аддзеле Дзяржаўнага Эрмітажа ў Санкт-Пецярбургу.
**Махамат Ідрыс Дэбі Ітна** (фр.: Mahamat Idriss Déby Itno; нар. 1 студзеня 1984, Чад) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Чада. Старшыня пераходнага ваеннага савета, а затым часовы прэзідэнт краіны. Раней быў намеснікам камандуючага ўзброеных сіл падчас чадскай інтэрвенцыі ў Паўночнае Малі. Сын забітага прэзідэнта Чада Ідрыса Дэбі.

Біяграфія
---------

Паступіў у Аб’яднаную групу ваенных вучэльняў у Чадзе. Пасля прайшоў навучанне ў Францыі, у ваеннай школе Экс-ан-Правансе. Па вяртанні працаваў у Службе бяспекі дзяржаўных устаноў на пасадзе намесніка камандзіра групы інфантэрыі. Першы баявы вопыт атрымаў у красавіку 2006 года, калі паўстанцы напалі на сталіцу Чада, а затым удзельнічаў у баявых дзеяннях на ўсходзе краіны разам з генералам Абу Бакрам аль-Саідам, начальнікам жандармерыі. Пасля заканчэння кампаніі Махамату Дэбі было прысвоена званне маёра. Кіраваў войскамі падчас бітвы пры Ам-Даме, дзе атрымаў перамогу над паўстанцамі.

Затым прызначаны камандуючым бранятанкавага падраздзялення. У студзені 2013 года стаў намеснікам камандзіра чадскіх Узброеных Сіл у Малі пад камандаваннем генерала Умара Бікіма. 22 лютага 2013 года кіраваў войскамі ў бітве супраць паўстанцаў у гарах Адрар-Іфарас на поўначы Малі. База паўстанцаў была ліквідавана, вораг панес цяжкія страты, але пры гэтым 26 чадскіх салдат загінулі, у тым ліку Абдэль Азіза Хасана Адама, камадзір спецназа. Махамат узяў на сябе поўнае кіраўніцтва чадскімі войскамі ў Малі і кіраваў аперацыямі супраць паўстанцаў на поўначы.

Пасля гібелі бацькі ад рук паўстанцаў «Фронту перамен і згоды ў Чадзе» 20 красавіка 2021 года, камандуючыя ўзброенымі сіламі зрабілі заяву, што выбраны ўрад і парламент Чада распушчаны, створаны пераходны ваенны савет на чале з Махаматам Дэбі, што будзе кіраваць краінай на працягу 18 месяцаў. 

10 кастрычніка 2022 года пасля «нацыянальнага дыялогу» Дэбі быў прызначаны часовым прэзідэнтам.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 21 красавіка 2021.
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Le général Mahamat Idriss Déby Itno, 29 ans et fils d'idriss Deby, commande la force tchadienne au Mali **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  bamada.net. Архівавана з першакрыніцы 8 кастрычніка 2013. Праверана 20 чэрвеня 2013 года.
5. ↑  Chad's President Idriss Déby dies 'in clashes with rebels' **(нявызн.)**. *BBC News*. Праверана 20 April 2021.
6. ↑  Junta set to stay in power after Chad delays elections by two years **(нявызн.)**, *Reuters* (2 October 2022).
7. ↑  Chadian junta leader Mahamat Deby sworn in as President **(нявызн.)**, *The East African* (10 October 2022).
8. ↑  Chad Ruler Raises Hackles with Drawn-Out 'Transition' **(нявызн.)**, *Agence France-Presse* (12 October 2022).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · OpenSanctions |
**Хараброўскі вялікі камень** — валун у Беларусі. Размешчаны за 2,5 км на поўдзень ад вёскі Барсукі Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці, за 4,5 км на поўдзень ад новага моста праз Заходнюю Дзвіну, насупраць былой вёскі Хараброва.

Апісанне
--------

Гэты волат, расколаты на некалькі глыбаў, выглядае эфектна. У нізкую ваду ён агаляецца амаль цалкам, а ў нармальную або высокую ўяўляе з сябе востраў ці тырчыць адной або дзвюма галовамі з вады. Густая расліннасць улетку робіць складанымі апошнія 100 м падыхода да камяня ад вёскі Барсукі, сцежак да яго па назіранням 2020 г. не маецца.

Легенда
-------

Выказвалася меркаванне, што некалі камень быў «барысавым», а пасля разбураны выбухам. Як сведчылі старажылы, камень пацярпеў пры будаўніцтве «сталінскіх» дотаў. На будоўлю патрабавалася шмат камення, за яго плацілі грошы. Каменне з палёў хутка прыбралі, таму больш прадпрымальныя людзі палезлі ў раку. А тут адразу 200 тон матэрыялу. Аднак выбух толькі раскалоў аграмадзіну на вялізныя кавалкі ды засеяў дно возера рознавялікімі аскепкамі чорнага колеру.

Літаратура
----------

* Вялікі камень Хараброўскі // Пуцявінамі роднага краю: прырода і гісторыя Верхнядзвіншчыны / А. Бубала. — Наваполацк : А. У. Маладзечкін, 2017. — С. 64.
* На поўначы зямлі беларускай // Дзвінская праўда (Верхнядзвінск). — 2009. — 4 жн. — С. 3.
* Пакульневіч, Я. На поўначы зямлі беларускай / Я. Пакульневіч // Народная газета. — 2009. — 22 ліп. — С. 14.
**Велд** (ад нідэрл.: veld — «поле») — шырокія засушлівыя плато ў Паўднёвай Афрыцы, галоўным чынам у Паўднёва-Афрыканскай рэспубліцы, размешчаныя ў міжрэччы рэк Лімпопа і Вааль і ў верхнім цячэнні ракі Аранжавая. Утвараюць серыю прыступак, якія падвышаюцца да Драконавых гор і паніжаюцца да западзіны Калахары і даліны Лімпопа.

Адрозніваюць *Нізкі Велд*, *Сярэдні Велд*, *Высокі Велд*, а таксама *Бушвелд*.

Апісанне
--------

### Агульная характарыстыка

Клімат плато кантынентальны субтрапічны. Колькасць ападкаў складае 600-800 мм у год. Сярэднегадавыя тэмпературы станоўчыя (12-23 °C). Вышэй 1800 м часам выпадае снег.

У расліннасці пераважаюць ксерафітныя калючыя кусты (*бушвелд*). Па далінах рэк растуць субтрапічныя хвойныя лясы з прадстаўнікоў роду Podocarpus і іншых хвойных. Частка тэрыторыі разараная пад пасевы маісу, азімай пшаніцы, бавоўніка, тытуню. Маюцца фруктовыя сады і пашы. Багаты жывёльны свет (розныя віды антылоп, зебры, львы, леапарды) захоўваецца ў рэзерватах.

На плато распрацоўваюцца радовішчы золата, уранавых руд, каменнага вугалю, алмазаў, а таксама плаціны, жалезных, тытанавых і ванадыевых руд, храмітаў.

### Нізкі Велд

**Нізкі Велд** (афр.: Laeveld; англ.: Low Veld) размешчаны на правым беразе ракі Лімпопа. Ён уяўляе сабой старажытны пеняплен  (руск.) (бел.  (слабапагоркавую раўніну) дакембрыйскага крышталічнага падмурка. Раздзелены шырокімі далінамі. Вышыня складае ад 300 да 600 м. Пакрыты саваннай з баабабам і дрэвам Colophospermum mopane.

### Сярэдні Велд

Між Ваалем і вярхоўямі Уліфантса размешчаны Сярэдні Велд (афр.: Middle Veld). Ён складзены пясчанікамі, сланцамі і іншымі асадкавымі пародамі, якія залягаюць амаль гарызантальна. Вышыня яго складае 800—1300 м. Над сярэднім велдам узвышаюцца ізаляваныя вяршыні — *копьес.* **Сярэдні велд** пакрыты на захадзе ксерафітнымі хмызнякамі, на ўсходзе — метлюжковымі. У раёне Кімберлі вядзецца здабыча алмазаў.

### Высокі Велд

**Высокі Велд** (афр.: Bosveld, *Босфелд*; англ.: Bush Veld). Вышыня яго не перавышае 900 м. Бушвелд складзены магматычнымі пародамі і пакрыты зараснікамі калючых хмызнякоў (віды акацый).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Велд // Большой Кавказ — Великий канал. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2006. — С. 716. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов; 2004—). — ISBN 5-85270-333-8.
* Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.).
* *Велд* — артыкул з Геаграфічнай энцыклапедыі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85142564 |
**Махамед Канатэ** (фр.: Mohamed Konaté; нар. 12 снежня 1997) — івуарыйскі і буркінійскі футбаліст, нападнік расійскага клуба «Ахмат» з Грознага і нацыянальнай зборнай Буркіна-Фасо.

Клубная кар’ера
---------------

Пачынаў кар’еру на радзіме ў клубе «Дэнгеле», у 2016 годзе трэніраваўся разам з малдаўскім «Саксанам», прымаючы ўдзел у таварыскіх матчах. У жніўні 2016 года быў заяўлены за расійскі «Урал». Аднак, у восеньскай частцы сезона правеў толькі 4 матчы ў Прэм’ер-лізе і адзін у Кубку Расіі, дзе адзначыўся голам. У лютым 2017 года пакінуў «Урал». Пазней далучыўся да латвійскага «Бабітэ», за які згуляў у адзіным матчы і забіў гол, а ўлетку 2017 года каманда была выключана з чэмпіянату Латвіі. У ліпені 2017 года разам з суайчыннікам Седрыкам Гагуа перайшоў у «Кайрат», стаў выступаць за моладзевую каманду «Кайрат-Акадэмія» ў Першай лізе.

У лістападзе 2017 года прыбыў на прагляд у беларускі клуб «Гомель», і пасля некалькіх збораў у лютым 2018 года падпісаў кантракт. У складзе гомельскай каманды стаў трывалым іграком асновы, у 12 матчах забіў 2 галы. У чэрвені 2018 года перайшоў у армянскі клуб «Пюнік».

У ліпені 2019 года далучыўся да дэбютанта расійскай Прэм’ер-лігі «Тамбова», аднак правёў за яго толькі два матчы і ўжо ў верасні таго ж года перайшоў у «Хімкі». У маі 2021 года па заканчэнні кантракта з «Хімкамі» падпісаў пагадненне з грозненскім «Ахматам».

Міжнародная кар’ера
-------------------

Махамед быў народжаны ў Конга, але дзякуючы буркінійскаму паходжанню атрымаў магчымасць выступаць за нацыянальную зборную Буркіна-Фасо. Дэбютаваў у буркінійскай зборнай 9 кастрычніка 2020 года ў таварыскім матчы супраць Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (3:0).

Дасягненні
----------

* Арменія 02Сярэбраны прызёр Срэбраны прызёр чэмпіянату Арменіі: 2019

Зноскі
------

1. ↑  Mohamed Konaté // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Мохамед Конате стал игроком "Гомеля"
3. ↑  "Гомель" объявил о переходе Конате в "Пюник"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · ESPNFC.com · FBref.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · National Football Teams.com · Soccerbase (ігрок) · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · РПЛ (ігрок) |
Хапеш
**Хапе́ш**, **кхапе́ш**, **кхепе́ш** (*ḫpš*; слова азначала пярэднюю нагу жывёліны) — егіпецкі серпападобны меч, якія развіўся з баявых сякер. Мае знешняе падабенства з ятаганам. Узыходзіць, мабыць, да шумерскага аналага. Складаўся з сярпа (паўкруглага клінка) і рукаяці.

Выкарыстоўваўся з 3-га тысячагоддзя да н.э. па 14—13 стст. да н.э.

Апісанне
--------

Рукаяць хапеша двухручная, складае 50-60 см (20-24 цалі) у даўжыні, хоць існавалі меншыя прыклады. Лязо магло мець як толькі ўнутранае, так і двайное завострыванне, калі бліжэйшая да рукаяці частка клінка мела знешняе завострыванне, а дальняя — унутранае. Маючы форму паўмесяца хапеш, у адрозненне ад большасці відаў мячоў, якія развіліся з кінжала, паходзіў ад баявых сякер.

Розныя фараоны адлюстроўваліся з хапешам, таксама гэта зброя была знойдзена ў грабніцах некаторых з іх — у тым ліку, у Тутанхамона.

Хапеш ў Старажытным Егіпце быў зброяй умелых байцоў і элітных ваенных падраздзяленняў. Даўжыня хапеша дазваляла працаваць ім і з калясніцы.

Хоць некаторыя знойдзеныя экземпляры былі яўна завостраны, ёсць мноства прыкладаў з тупымі лёзамі, якія ніколі не заточваліся. Існуе здагадка, што незаточаныя хапешы, знойдзеныя ў пахаваннях, мелі цырыманіяльны статус.

Гісторыя хапеша
---------------

|  |
| --- |
| **Хапеш *kh.p.sh*  у іерогліфах** |
|  |

|  |
| --- |
| ***ḫpš* ('нага')  у іерогліфах** |
| (Тэксты саркафагаў) |

Самая ранняя вядомая выява хапеша знаходзіцца на шумерскай Стэле каршуноў, на якой адлюстраваны лагашскі цар Эанатум з гэтай зброяй; гэта дазваляе датаваць хапеш не пазней чым 2500-мі гг. да н.э.

Гэта зброя стала сімвалам Новага царства.
Хепеш выйшаў з выкарыстання каля 1300 г. да н. э.
Як мяркуюць, пазней хапеш пераўтварыўся ў капіс, які выкарыстоўваўся ў арміі Аляксандра Македонскага.

Гл. таксама
-----------

* Капісberu

Зноскі
------

1. ↑  Hamblin, 2006. *Warfare in the Ancient Near East,* pp. 66-71.
2. ↑  Wise, Terence (1981). *Ancient Armies of the Middle East*. Osprey Publishing. pp. 23–25. ISBN 978-0-85045-384-3. . (недаступная спасылка)
3. 1 2 3  Mike Loades (2010). *Swords and Swordsmen*. Pen & Sword Military. pp. 1-21. ISBN 978-1-84884-133-8. .

Літаратура
----------

* Budge, 1989, (1929). *The Rosetta Stone,* E.A.Wallace Budge, (Dover Publications), c 1929, Dover edition (unabridged), 1989. (softcover, ISBN 0-486-26163-8)
* Hamblin, 2006. *Warfare in the Ancient Near East,* William J. Hamblin, Routledge (softcover, ISBN 0-415-25589-9)
* Wernick, 2004, *A Khepesh Sword in the University of Liverpool Museum* in JSSEA 31, 151—155
**Гадулка** або **гудулка** (балг.: гъдулка) — народны балгарскі смычковы інструмент, які выкарыстоўваецца для суправаджэння танцаў ці песень, мае асаблівае мяккае флажалетнае гучанне.

Канструкцыя
-----------

Корпус з арэхавага дрэва, даўблёны грушападобны, шыйка шырокая без ладоў, акрамя 3-4 гральных струн, нярэдка маецца 7-10 резанансавых. У вобласці Дабруджа распаўсюджаны варыянт гадулкі малога памеру без рэзанансных (сімпатычных) струн. Верхняя частка корпуса, на якой размешчаны калкі, мае авальную форму. Асноўная частка інструмента складаецца з суцэльнага кавалка дрэва. Асабовая частка носіць назву «дошка» (балг. дъска) або «вечка» (турэцк.: kapak) і вырабляецца з драўніны хвоі або елкі. Гукавыя адтуліны маюць характэрную D-падобную форму. Сучасныя інструменты выкарыстоўваюць металічныя струны, раней выкарыстоўваліся менш трывалыя шаўковыя ці жыльныя. У адрозненне адіншых струнных інструментаў гадулка не мае верхняга парожку пад струнамі. Струны ад калкоў нацягваюцца праз масток, размешчаны над гукавымі адтулінамі, і замацоўваюцца на касцяным струнатрымальніку, які ў сваю чаргу мацуецца да ніжняга штыра. Ніжні штыр часта выкарыстоўваецца для прамацавання інструмента падчас гульні да пояса музыканта.

Гл. таксама
-----------

* Кеменчэ
* Рэбаб
* Гусла
* Гудок
* Скрыпка
**Вейнка, Падвейна, Вейніца** — рака ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Дзвінаса (басейн Нёмана).

Назва
-----

Назва балцкага паходжання, больш ранняя форма назвы — Вейна. Пазнейшая прыстаўка *Пад-* як у рачной назве Паджодзінка (ад балцкага \**Žod-in-*).

Так жа сама называецца прыток Дняпра рака Вейна, прыток дзвінскай Обшы рака Вейна.

Назва параўноўваецца з гідронімам *Vija* (адпачатная літоўская назва ракі Іўянкі), латышскім *Vija*, якія звязаныя з літоўскім *vyti* «звіваць, скручваць». Далей да індаеўрапейскага \**ṷei-* «згінаць, скручваць, віць».

Так жа сама, з дапамогай пашыральніка *-n-*, ад фанетычна сугучных каранёў утвораныя назвы: бярэзінскай ракі Гайна, дняпроўскай ракі Лойня[ru], дзвінскіх рэк Лойна[ru] і Байна, возера Бойна (руск.: Бойно) у басейне Дзвіны.

Назва Вейна значыць «Звілістая (рака)».

Водаапісанне
------------

Даўжыня ракі 20 км. Плошча вадазбору 98 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,3 м/км. Пачынаецца за 1 км у напрамку на поўдзень ад вёскі Раўнядзь, упадае ў Дзвінасу прыкладна за 0,9 км на захад ад вёскі Вейна. Вадазбор у паўночнай частцы Мінскага ўзвышша. Ад вытоку амаль да вёскі Пячное рака цячэ па лясістай мясцовасці, ніжэй на працягу 9,4 км да вусця рэчышча каналізаванае. Рака прымае сцёк з сеткі меліярацыйных каналаў.

Каля ракі вёскі Пячное, Чысты Бор, Вейна.

Заўвагі
-------

1. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 179.
2. ↑  K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 544.
3. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 380.
4. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1120—1122.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 62. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — С. 429. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2009. — С. 12. — 60 с. — 20 000 экз. — ISBN 978-985-508-174-7. (руск.)
**Іозеф Шыма**, у Францыі — **Жазеф Сіма** (чэшск.: Josef Šíma; 1891—1971) — чэшскі і французскі мастак, які стаў важнай фігурай у сучасным еўрапейскім мастацтве.

Жыццё і творчасць
-----------------

Шыма адносіцца да адных з найбольш значных прадстаўнікоў сюррэалізму і пазней — абстрактнага жывапісу ў перыяд пасля Другой сусветнай вайны. Мастацкую адукацыю атрымаў у пражскай Акадэміі прыгожых мастацтваў. У 1920 годзе Шыма становіцца адным з заснавальнікаў мастацкай групы "Дзевяць сіл" (Devětsil). У тым жа годзе ён з'яжджае ў Парыж і далучаецца да сюррэалісцкага руху. У 1926 г. ён атрымлівае французскае грамадзянства.

Пачынаючы з 1921 года Шыма ўстанаўлівае сяброўскія адносіны з такімі майстрамі мастацтва, як Амедэ Азанфан, П'ер Жанерэ і Альбер Глез, якія супрацоўнічалі з часопісам L’Esprit nouveau (Новы дух). У 1927 ён знаёміцца і пачынае працаваць і з будучымі аўтарамі часопіса Grand Jeu: Рэнэ Дамалем, Ражэ Віланам і Ражэ Жыльбер-Лекамтам. Шыма таксама становіцца мастацкім дырэктарам іх часопіса. У той жа час ён увесь час падтрымлівае сувязі з мастацкім і літаратурным авангардным рухам у Чэхаславакіі. У 1934 годзе Шыма стварае групу Чэшскія сюррэалісты.

У 1959 годзе Шыма быў удзельнікам выставы сучаснага мастацтва ў Касэлі documenta II.

Зноскі
------

1. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
2. ↑  Josef Sima // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑  Josef Šima // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
Герб «Ліс»
**Ян Сунігайла** (згадв. ад 1398 — 1433/1434) — літоўскі баярын, староста ковенскі (1398—1422), першы кашталян троцкі (1413—1433).

На Гарадзельскай уніі прыняў герб «Ліс», да таго ўжываў уласны знак, захавалася пячатка 1410 года. Меў двух сыноў -- Федку і Івашку. У 1462 годзе нейкая Марына, удава па Сунігайле (невядома, ці па самім Яне або, верагодней, па кімсьці з яго сыноў) фундавала касцёл у Варнянах (цяпер Астравецкі раён), якімі род Сунігайлы, як вынікае з дакумента, тым часам валодаў.

Верагодна таксама, што Сунігайла быў родзічам князёў Свірскіх, якія неўзабаве па Гарадзельскай уніі таксама пачалі ўжываць герб «Ліс».

Паводле пазнейшых выдуманых радаводаў, Сапегі, якія таксама карысталіся гербам «Ліс», паходзілі ад Сямёна Сунігайлы, сына Пунігайлы. Пра негістарычнасць гэтых звестак пісаў яшчэ С. К. Касакоўскі. Уладыслаў Сэмковіч дапускае, аднак, гербавую адопцыю Сапегаў Сунігайламі ў часе Троцкай уніі 1434 года.

Літаратура
----------

* *W. Semkowicz.* O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r.1413. // Miesięcznik Heraldyczny. Organ Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. R. 7. 1914 nr 3-4 (Ród Sunigajły).
Халадзільнік 1953 года
**Халадзільнік** — збудаванне ці апарат для ахалоджвання і захоўвання біялагічных аб'ектаў, медыцынскіх прэпаратаў, харчовых ці іншых скорапсавальных прадуктаў пры тэмпературах, ніжэйшых за тэмпературу навакольнага асяроддзя. Ахалоджванне ажыццяўляецца з дапамогай халадзільнай машыны.

Адрозніваюць халадзільнікі хатнія і прамысловыя. Хатні (бытавы) халадзільнік — шафа (2-3-секцыйная) для кароткачасовага захоўвання і працяглага (да некалькіх сутак) замарожаных харчовых прадуктаў, а таксама для атрымання лёду. Бываюць кампрэсійныя (хладагент), абсарбцыйныя (на сумесі аміяку з вадой і вадародам) і тэрмаэлектрычныя (дзеянне ахаладжальных прыстасаванняў заснавана на з'яве Пельцье). У параўнанні з кампрэсійнымі халадзільнікамі абсарбцыйныя халадзільнікі бясшумныя, больш надзейныя ў эксплуатацыі, але расходуюць больш электраэнергіі. Першыя бытавыя халадзільнікі з'явіліся ў ЗША ў 1910 годзе. Прамысловыя халадзільнікі бываюць вытворчымі (уваходзяць у склад харчовага прадпрыемства) і размеркавальныя (для захоўвання харчовых прадуктаў на прадпрымствах гандлю і грамадскага харчавання). У камерах халадзільніка тэмпература каля 0 °C, для замарожвання −18° — −23 °C, для захоўвання прадуктаў да −18 °C.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4133461-9 · LCCN: sh85112294 · Microsoft: 2909953418 · NDL: 00569362 · NKC: ph119178 |

| ⛭Кухонная тэхніка |
| --- |
| Цеплавая апрацоўка ежы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Пліты і печы | Газавая пліта · Індукцыйная пліта · Мікрахвалевая печ · Хлебапечка · Электрычная пліта |
| Аэрагрыль · Барбекю · Вафельніца · Грыль · Кававарка · Рысаварка · Мультыварка · Параварка · Тостар · Фрыцюрніца |

 |
| Механічная апрацоўка ежы | Блэндар · Кавамолка · Кухонны камбайн · Міксер · Мясарубка · Сокавыціскалка |
| Нагрэў і астуджэнне вады | Кіпяцільнік · Кулер · Тэрмапот · Чайнік · Электрычны чайнік |
| Халадзільнае абсталяванне | Інтэрнэт-халадзільнік · Маразільнік · Сумка-халадзільнік · Халадзільнік |
| Дадатковае абсталяванне | Посудамыйная машына |
Прынцэса Fuse ратуе Inue Shimbyoe Masahi ад маланкі.*Kuniyoshi, Utagawa* (歌川国芳)
«**Нансо Сатомі Хаккендэн**» (яп.: Nansō Satomi Hakkenden, 南總里見八犬傳, спрошчана 南総里見八犬伝) «Легенда пра восем псоў з сям’і Сатомі» — гэта 106-томны раман 19 стагоддзя японскага пісьменніка Кёкутэя Бакіна (Kyokutei Bakin, 曲亭馬琴). Хаккендэн самы доўгі раман японскай класічнай літаратуры.

Аўтар
-----

Кёкутэй Бакін (Kyokutei Bakin (曲亭馬琴), 4 ліпеня 1767-1 снежня 1848) быў першым прафесійным японскім пісьменнікам. Бакін нарадзіўся і жыў у Эда. Сапраўднае імя Такідзава Акуні (Takizawa Okuni, 滝沢興邦). Часта, таксама, яго называюць Бакін Такідзава (камбінацыя сапраўднага імя і псеўданіма), альбо гавораць проста Бакін.

Гісторыя напісання
------------------

Перад *Хаккэндэнам* Бакін напісаў іншы доўгі эпічны раман «Сінсэцу юміхары-дзукі» "Chinsetsu Yumihari-Zuki" (椿説弓張月). Гэты раман ілюстраваў знакаміты гравёр Кацусіка Хакусай. Пад час працы Бакін і Хакусай разышліся ў поглядах. Таму пасля публікацыі рамана Бакін адмовіўся працаваць з Хакусаем. *Хаккэндэн* быў ілюстраваны мужам дачкі Хакусая — Янагавай Сігэнобу. Бакін пісаў раман *Хаккэндэн* на працягу 28 гадоў. У канцы Бакін страціў зрок і вымушаны быў дыктаваць раман.

Сюжэт
-----

Аднойчы на замак клана Сатомі напалі іх суседзі Андзаі. У гэты час тэрыторыя Сатомі пакутвала ад моцнага голаду. Стан Сатомі быў вельмі цяжкі. Сатомі Ёсіцунэ жартам сказаў сямейнаму сабаку што, калі той заб’е Андзаі Кагэцуру, то аддасць яму ў жонкі сваю дачку. Сабака паверыў і забіў ворага.

Героі
-----

Галоўныя персанажы Хаккэндэна — восем маладых самураяў. У духоўным сэнсе яны з’яуляюцца сынамі прынцэсы Фусэ-Хімэ (Дачкі Сатомі Ёсіцунэ) і сабакі Яцуфусы. На самой справе прынцэса памерла, а яе дзеці нараджаюцца ад розных бацькоў. Іх называюць Хакэнсі （яп. 八犬士）. Хакэнсі можна перакласці як «Восем сабак воінаў». Прозвішча кожнага з іх уключае іерогліф іну (犬). Іну азначае сабака.
Усе Хакэнсі маюць радзімы знак у выглядзе кветкі на розных частках цела і чароўную бусіну з ружанца прынцэсы Фусэ.

### Inue Shinbee

### Inukawa Sousuke

### Inumura Daikaku

Увага!Выява містычнай бусіны дадзена са спрошчаным напісаннем іерогліфа і не супадае з арыгінальным.

### Inuzaka Keno

### Inuyama Dousetsu

### Inukai Genpachi

### Inuzuka Shino

### Inuta Kobungo

### Адаптацыі

Існуюць шматлікія экранізацыі гэтага твора. *Shin Hakkenden* (新八犬伝) серыял пачатку 70-ых год. Фільм 1983 году ***Legend of the Eight Samurai*** (里見八犬伝 *Satomi Hakken-den*). Серыял анімэ 1999 года *Shin Hakkenden* (神八剣伝) і інш. Таксама маюцца пастаноўкі для тэатру кабукі

Спасылкі
--------

"Hakkenden Hakuryu-Tei" сайт прысвечаны Хаккэндэну.(англ.) Архівавана 3 лютага 2006.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. По.

**По** (італ.: Po, лац.: Padus) — рака на поўначы Італіі, працякае праз правінцыі Равіга, П’емонт, Ламбардыя, Венета, самая доўгая рака ў краіне.

Даўжыня 652 км. Вадазбор 71 тыс. км² (паводле плошчы вадазбору, По — найбуйнейшая рака Італіі).

Вытокі ракі По
Пачынаецца ў Коцкіх Альпах, цячэ пераважна па Паданскай раўніне з захаду на ўсход і ўпадае ў Адрыятычнае мора. У дэльце распадаецца на пяць буйных струмянёў (По-ды-Маэстра, По-дэла-Піла, По-дэле-Толе, По-ды-Ньока, По-ды-Гора). Утварае забалочаную дэльту (плошча каля 1,5 тыс. км²). Галоўныя прытокі: Дора-Рыпарыя, Дора-Бальгэа, Агонья, Тычына, Ада, Ольё, Мінча, Тартара (злева); правыя прытокі больш кароткія і менш мнагаводныя.

Частыя паводкі. Сярэдні расход вады ў ніжнім цячэнні каля г. Ферара 1460 м³/с.

Выкарыстоўваецца для арашэння. У басейне По шмат ГЭС. Суднаходная на 540 км ад вусця. Суднаходнымі прытокамі і каналамі злучана з азёрамі Лага-Маджорэ, Кома, Гарда. На По гарады Турын, П’ячэнца, Крэмона.

  



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Pauly-Wissowa · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5388496 · BNF: 119690399 · GND: 4123956-8 · LCCN: sh85103636 · NKC: ge243759 · LIBRIS: 156656 · SUDOC: 027704890 · VIAF: 236405863, 74148570700124311820 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тамбалбай.
**Франсуа Тамбалбай** або **Нгарта Тамбалбай** (фр.: François (N'Garta) Tombalbaye; 15 чэрвеня 1918, Басада — 13 красавіка 1975, Нджамена) — чадскі палітычны дзеяч, першы Прэзідэнт Рэспублікі ў 1960—1975 гадах.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 15 чэрвеня 1918 года ў вёсцы Басада (паблізу Кумары) прэфектуры Сярэдні Шары ў паўднёвай частцы французскай калоніі Чад ў сям'і этнічнай групы сара. Скончыў сярэднія школы ў Форт-Аршамба (цяпер Сарх) і ў Бразавілі (Французскае Конга). У 1942 годзе пачаў сваю кар'еру як школьны настаўнік у школах сталіцы калоніі Форт-Ламі (цяпер Нджамена) і Форт-Аршамба, адначасова займаючыся прыватным прадпрымальніцтвам. Высунуўся як прафсаюзны актывіст. У 1946 годзе быў абраны тэрытарыяльным дарадцам — членам Тэрытарыяльнай асамблеі французскай заморскай тэрыторыі Чад. У 1947 годзе ўдзельнічаў у стварэнні Прагрэсіўнай партыі Чада — секцыі Дэмакратычнага аб'яднання Афрыкі і стаў адным з яе лідараў. У 1951 годдзе склаў паўнамоцтвы тэрытарыяльнага дарадцы. У 1952 годзе ўвайшоў у Вялікі савет Французскай Экватарыяльнай Афрыкі. У 1952 годзе Тамбалбай стаў адным з заснавальнікаў і ўзначаліў Саюз аўтаномных прафсаюзаў Чада. Адначасова ў 1952—1959 гадах быў кіраўніком Крэдытнага таварыства Экватарыяльнай Афрыкі і службы пошты і тэлеграфа, затым стаў кіраўнікам таварыства радыёвяшчання Французскіх заморскіх тэрыторый (Бразавіль). У 1957—1959 гадах — віцэ-прэзідэнт Урадавага савета Французскай Экватарыяльнай Афрыкі.

З 11 жніўня 1960 года — Прэзідэнт незалежнай Рэспублікі Чад. Пасля атрымання Чадам незалежнасці ўвёў у краіне аднапартыйную сістэму. Унутраная палітыка Тамбалбая на пасадзе прэзідэнта прывяла да значнага росту сацыяльнай і міжэтнічнай напружанасці, стварэнню некалькіх моцных груп ўзброенай апазіцыі, эскалацыі грамадзянскай вайны, і скончылася ваенным пераваротам 13 красавіка 1975, у выніку якога ён загінуў.

Зноскі
------

1. 1 2  N'Garta Tombalbaye // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. 1 2  N'Garta Tombalbaye // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 13506305f · GND: 136553494 · GTAA: 161295 · ISNI: 0000 0003 5655 2376 · LCCN: no99029165 · NTA: 315273992 · NUKAT: n2017160912 · SUDOC: 050199382 · VIAF: 305125435 |

 |
Параўнальныя памеры мезапланет.
**Мезапланета** — тэрмін, прыдуманы Айзэкам Азімавым дзеля пазначэння планетных целаў па велічыні менш за Меркурый, але буйней Цэрэры. Калі вызначаць велічыню лінейнымі вымярэннямі або аб’ёмам, мезапланеты павінны быць ад 1000 да 5000 км у дыяметры. Пад гэтую класіфікацыю трапляюць Эрыс, Плутон, Макемаке, Хаўмеа, Седна, Орк і Квавар. Да іх таксама могуць далучыцца такія аб’екты як 2002 TC302 і Варуна, калі іх памеры апынуцца бліжэй да верхняй мяжы бягучых ацэнак.

Тэрмін «мезапланета» быў упершыню выкарыстаны Азімавым ў артыкуле «Што ў імя?», упершыню апублікаваным у канцы 1980-х у «Лос-Анджэлес таймс», і ў 1991 годзе перадрукаваны ў яго кнізе «Новыя магчымасці». У артыкуле Азімаў адзначыў, што ў Сонечнай сістэме маецца вялікая колькасць планетных целаў (у адрозненне ад Сонца і спадарожнікаў планет), і заявіў, што любая абраная мяжа паміж асноўнымі і малымі планетамі адвольна. Азімаў затым паказаў, што існуе вялікі разрыў ў памерах паміж Меркурыем, самым малым целам, якое лічылася несумненна прадстаўніком асноўных планет, і Цэрэрай, найбуйнейшым целам, якое лічылася несумненна прадстаўніком малых планет. Толькі адно планетнае цела з вядомых у той час, Плутон, трапляе ў гэты інтэрвал. Замест таго, каб адвольным чынам аднесці Плутон да ліку асноўных ці малых планет, Азімаў прапанаваў любое планетнае цела, якое па памеры займае прамежкавае становішча паміж Меркурыем і Цэрэрай, называць мезапланетамі(стар.-грэч.: μέσος — средний, промежуточный).

З 2000 года было адкрыта некалькі транснептунавых аб’ектаў, па памеры менш Меркурыя, але больш Цэрэры. Гэта падмацоўвае довады на карысць асаблівай катэгорыі нябесных целаў, такі як мезапланеты.

У 2006 годзе Міжнародны астранамічны саюз прыняў вызначэнне для катэгорыі карлікавых планет, у якую ўвайшлі Цэрэра, Плутон, Эрыс, а пазней Макемаке і Хаумеа.

Гл. таксама
-----------

* Астэроід
* Карлікавая планета
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лэнгтан.
**Стывен Лэнгтан** (англ.: Steven Langton, нар. 15 красавіка 1983, Мелроўз, штат Масачусетс) — амерыканскі бабслеіст(разганяючы), выступае за зборную ЗША з 2007 года. Удзельнік зімовых Алімпійскіх гульняў у Ванкуверы, бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 2014 у Сочы, неаднаразовы пераможца нацыянальнага першынства і розных этапаў Кубка свету, двухразовы чэмпіён свету.

Спартыўная кар’ера
------------------

З юных гадоў захапляўся спортам, у школе займаўся лёгкай атлетыкай, пазней, паступіўшы ў Паўночна-Усходні ўніверсітэт у Бостане, выступаў за студэнцкую каманду, у прыватнасці, спецыялізаваўся на бегу 100 м і трайных скачках. Тым не менш, якіх бы там ні было выдатных вынікаў у гэтых дысцыплінах не дабіўся, таму ў 2007 годзе пасля Алімпійскіх гульняў вырашыў паспрабаваць сябе ў бабслеі, прыехаў у летні лагер нацыянальнай каманды, прайшоў адбор і далучыўся да мужчынскай зборнай ЗША ў якасці разганяючага.

У 2008 годзе па выніках удалых выступаў быў прызнаны пачаткоўцам года ў бабслеі, а ў 2009 атрымаў перамогу на чэмпіянаце Злучаных Штатаў па разгоне і ўзяў бронзу ў чацвёрках на сусветным першынстве ў нямецкім Кенігсзее. Дзякуючы чарадзе паспяховых заездаў атрымаў права абараняць гонар краіны на Алімпійскіх гульнях у Ванкуверы, дзе разам з маладым пілотам Джонам Нейпірам заняў дзесятае месца ў праграме двухмесных экіпажаў, тады як у чацвёрках падчас другога спуску перавярнуўся і вымушаны быў адмовіцца ад далейшага ўдзелу ў спаборніцтвах.

У сезоне 2010/11 Лэнгтан выйграў першы чэмпіянат свету сярод разганяючых, які прайшоў у італьянскай Чэзане, і ў сувязі з заканчэннем кар’еры Стыва Меслера трапіў у каманду вядучага амерыканскага рулявога Стывена Холкамба.

У 2012 годзе на сусветным першынстве ў Лэйк-Плэсідзе яны заваявалі золата адразу ў дзвюх дысцыплінах, як у двойках, так і чацвёрках — і гэта першы ў гісторыі чэмпіянату раз, калі абодва першыя месцы дасталіся амерыканцам. Восем разоў атрымліваў подыум на розных этапах Кубка свету, у тым ліку двойчы быў першым, чатыры разы другім і два разы трэцім.

Зноскі
------

1. ↑  *Сергей Бутов.*. Великий слепой **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Спорт-Экспресс (27 февраля 2012). Архівавана з першакрыніцы 31 кастрычніка 2012. Праверана 21-02-2012.

Спасылкі
--------

* Спіс прызёраў чэмпіяната свету на афіцыйным сайце FIBT Архівавана 21 верасня 2012.  (англ.)
* *Стывен Лэнгтан — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | FIBT · Olympedia · Olympic Channel · TheSports.org · МАК · Алімпійскі камітэт ЗША |
**Мезо́нная хі́мія** — раздзел хіміі, які вывучае атамныя сістэмы, дзе ядро атама заменена іншай дадатнай часціцай (напрыклад, μ+-мюонам, пазітронам) або электрон заменены іншай адмоўнай часціцай (напрыклад, μ−-мюонам, π−- ці K−-мезонам).

Узнікла ў 1960-я гады ў сувязі з даследаваннямі хімічных рэакцый, якія адбываюцца пры ўзаемадзеянні мюонаў з рэчывам.

З дапамогай мезоннай хіміі атрымліваюць даныя аб размеркаванні электроннай шчыльнасці, крышталічнай і магнітнай структуры рэчыва, механізме і скорасці хімічных рэакцый.

Напрамкі даследаванняў
----------------------

Асноўныя кірункі даследаванняў у мезоннай хіміі: π−- і μ−-мезонная хімія, вывучэнне паводзін μ+-мюона ў рэчыве і рэакцый мюонія.

π−-мезонная хімія
У π−-мезоннай хіміі асноўнай з’яўляецца рэакцыя перазарадкі π−-мезона на пратонах

{\displaystyle \pi ^{-}+p\to n+\pi ^{0},}
імавернасць якой залежыць ад зараду ядра атама, з якім злучаны вадарод, тыпу сувязі паміж атамамі вадароду і інш. што дае магчымасць адрозніць хімічна звязаны вадарод ад свабоднага вадароду.

μ−-мезонная хімія
У аснове μ−-мезоннай хіміі ляжыць вымярэнне энергій і інтэнсіўнасцей асобных ліній у рэнтгенаўскіх спектрах мезаатамаў. Асаблівасці рэнтгенаўскага
выпрамянення μ−-атамаў дазваляюць вызначыць элементны састаў узору, а таксама від хімічнага злучэння гэтых элементаў, μ−-мюон і мюоній па сутнасці з’яўляюцца мечанымі атамамі, за рухам якіх можна сачыць ад моманту нараджэння да моманту распаду.
Напрыклад, лакальныя магнітныя палі ў крышталях узаемадзейнічаюць са спінам мюона і змяняюць карціну яго прэцэсіі, што дазваляе вывучаць характарыстыкі ўнутраных магнітных палёў.
На аснове вывучэння рэакцый мюонія робяць высновы аб рэакцыях атамарнага вадароду.

Літаратура
----------

* Мезонная хімія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. С. 259.
* Кириллов-Угрюмов В. Г. Никитин Ю. П. Сергеев Ф. М. Атомы и мезоны. М. 1980.
* Евсеев В. С. Мамедов Т. Н. Роганов В. С. Отрицательные мюоны в веществе. М. 1985.

Спасылкі
--------

* Мезонная химия // Физическая энциклопедия.
**"Шчасце і доля"** — беларуская народная казка. Запісана Эмай Дмахоўскай у Рэчыцкім павеце (вёска невядомая), з дыялектнымі асаблівасцямі, характэрнымі дзеля таго рэгіёну.

Сюжэт
-----

Бедны чалавек вёз дровы на валах і сустрэў двух паненак - а гэта былі самі Шчасце і Доля. Злітаваўшыся над бедняком, яны далі таму 3 рублі. Але няшчасны чалавек згубіў іх па дарозе. Сустрэўшы беднака мужыка другі раз, Шчасце і Доля адчыталі яго за неахайнасць і далі толькі 2 рублі. Селянін прывёз іх дадому і паклаў грошы ў гаршок з крупамі. Але жонка, не ведаючы аб гэтым, дала гаршок сляпому жабраку. Спаткаўшы чалавека трэці раз, Шчасце і Доля былі яшчэ стражэйшыя і далі только 3 грошы. І толькі пасля гэтага бедняку сапраўды пашанцавала: ён купіў за гэтыя грошы рыбіну, унутры якой знайшоў залатое яйка. А за яйка купіў цэлую краму і пачаў у ёй гандляваць.

Літаратура
----------

Беларускі казачны эпас / Склад. і ўступ. артыкул У. В. Анічэнка. — Мінск : Выдавецтва БДУ, 1976. — 206 с.
Рачны танкер на Майне
**Та́нкер, наліўное судна** (англ.: tanker) — марское або рачное грузавое судна, прызначанае для перавозкі наліўных грузаў.

Уяўляе сабой аднапалубнае судна з кармавым размяшчэннем машыннага аддзялення. Корпус танкера ўяўляе сабой жорсткі металічны каркас, да якога прымацаваная металічная абшыўка. Корпус дзеліцца перагародкамі на шэраг адсекаў (танкаў), якія запаўняюцца вадкімі або паўвадкімі грузамі (нафта, нафтапрадукты, звадкаваны газ, алей і інш.). Аб'ём аднаго танка можа складаць ад 600 да 10 000 м³ і больш для буйнатанажных танкераў. Звычайна танкеры маюць двайное дно і барты ў той частцы, дзе размешчаны танкі.

З мэтай забеспячэння астойлівасці танкера ў парожнім стане частка танкаў запаўняецца вадой.

Гл. таксама
-----------

* Газавоз

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 425. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Танкер
* *Логвинович Э. Г.* Танкер(недаступная спасылка) // Вялікая савецкая энцыклапедыя (руск.)
* Наливное судно(недаступная спасылка) // Вялікая савецкая энцыклапедыя (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119798747 · GND: 4184401-4 · LCCN: sh85132300 · NDL: 00574517 · NKC: ph156630 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Таран (значэнні).
**Танкавы таран** — тактычны прыём танкавага бою, прызначаны для вывядзення са строю бронетэхнікі праціўніка шляхам сутыкнення. Таран прыводзіць, як правіла, да перакульвання або абязрушвання бронетэхнікі (страты гусеніцы — у выпадку танк або САУ).

Першы ў свеце танкавы таран здзейсніў лейтэнант Сямён Кузьміч Асадчы 29 кастрычніка 1936 падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі. У складзе роты П. М. Армана каля пасёлкаў Сесенья і Эсківіяс (30 км на поўдзень ад Мадрыда) камандзір танкавага ўзвода лейтэнант С. К. Асадчы сутыкнуў сваім Т-26 у лагчыну італьянскую танкетку «Ансальда».

Зноскі
------

1. ↑  Лосик О. А. Немного о танковых таранах // Военные Знания. — 1996.
2. ↑  Р.М. Португальский. Первые и впервые. М. ДОСААФ, 1988. стр.101
3. ↑  *Ибрагимов Д. С.* Впервые танки против танков / Противоборство. — М.: ДОСААФ, 1989.
**Стыланіхія** (*Stylonychia*) — род брухараснічных інфузорый.

Апісанне
--------

Цела (даўжыня 100—300 мкм) прадаўгавата-авальнае, укрыта відазмененымі раснічкамі: на спіне кароткія адчувальныя шчацінкі, на брушку зліваюцца ў пучкі, так званыя цыры, з дапамогая якіх стыланіхіі рухаюцца.

Пашырэнне
---------

У сусветнай фауне апісана каля 20 відаў. Жывуць у прыдонным слаі саланаватых і прэсных вадаёмаў. На Беларусі найбольш пашырана стыланіхія ракушкавая (*Stylonychia mytilus*).

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Кормяцца бактэрыямі, водарасцямі, дробнымі жгуцікавымі, інфузорыямі.

Размнажэнне бясполае (дзяленнем папалам) і палавое (кан'югацыя).

Літаратура
----------

* *Лук'яновіч Л.* Стыланіхія // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.
**Луі Анкетэн** (фр. Louis Anquetin, 26 студзеня 1861, Этрапаньі — 19 жніўня 1932, Парыж) — французскі мастак і тэарэтык мастацтва, адзін з заснавальнікаў сінтэтызму ў жывапісе.

Біяграфія
---------

Луі Анкетэн нарадзіўся ў французскай камуне Этрапаньі ў заможнай сям’і. З ранняга дзяцінства хлопчык захапіўся жывапісам і яго бацькі, бацька Жорж Анкетэн і маці Роўз-Фелісітэ Шовэ, усяляк падтрымлівалі гэтае захапленне.

У 1872 г. Луі быў залічаны ў Руанскі ліцэй П’ера Карнэля, пасля заканчэння якога паступіў на ваенную службу ў 6-ы драгунскі полк, раскватараваны ў горадзе Шартр.

У 1882 г. завяршыўшы службу ў войску, Луі вырашыў стаць мастаком і, адправіўшыся ў Парыж, пачаў вывучаць жывапіс у мастацкай студыі Леона Бана. Тут ён пазнаёміўся з Анры Тулуз-Латрэкам, з якім пасля быў дружны многія гады. У 1883 г. Леона Бана прызначылі прафесарам Акадэміі мастацтваў і ён зачыніў сваю студыю. Анкетэн і Тулуз-Латрэк перайшлі ў майстэрню Фернана Кармона, дзе пазнаёміліся і пасябравалі з Эмілем Бернарам і Вінцэнтам Ван Гогам. Луі Анкетэн аказаўся вельмі здольным студэнтам і Кармон лічыў яго сваім пераемнікам.

У 1885 г. пасля сустрэчы з Клодам Манэ Анкетэн адкрыў для сябе «імпрэсіянізм». Услед за Анкетэнам ідэі імпрэсіянізму ўспрыняла ўся так званая «група Кармона», якая склалася з Тулуз-Латрэка, Эжэна Боша, Палі Тамье і Вінцэнта ван Гога. Аднак, у імкненні знайсці свой уласны стыль, Анкетэн не пакідаў спроб выйсці за «межы імпрэсіянізму».

У 1886 г. у Grand Café Bouillon адбылося знаёмства Луі Анкетена з Жоржам Сера і яго асаблівай манерай ліста, названай дывізіянізмам або пуантылізмам.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 23 жніўня 2017.
2. ↑  Louis Emile Anquetin — ministère de la Culture.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2886420'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q384602'></a>
3. ↑  RKDartists Праверана 26 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑  *Thomson B.* Louis Anquetin // Anquetin, Louis // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2017. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T003111<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56691875'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q103890326'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q810196'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21431157'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
5. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
Тыбецкі складальнік тантр, бронзавая статуэтка XVI — XVII стст.
**Та́нтра** (санскрыт: तन्त्र, літаральна «нітка», «выраб тканіны») — рэлігійны твор, засяроджаны галоўным чынам на рытуальных і медытатыўных практыках. 

Слова **тантра** ўжывалася ў Паўднёвай Азіі ўжо ў 1 тысячагоддзі да н. э. у вельмі шырокім кантэксце. У 1 тысячагоддзі н. э. сфарміраваўся асобны жанр тантрычнай літаратуры, непасрэдна звязаны з рэлігійнымі традыцыямі і пэўным колам людзей, якія выкарыстоўваюць гэтыя традыцыі. Тантры і тантрычныя практыкі аказалі значны ўплыў на будызм (асабліва напрамак ваджраяна) і індуізм. 

У першай палове XX ст. амерыканскі прыхільнік ёгі П'ер Бернар выклаў у спрошчанай папулярнай форме веды пра тантры для заходняй аўдыторыі, пры гэтым стварыў не зусім праўдзівае ўражанне аб сувязі тантр з сексам. У выніку ў межах акультызму і руху Нью эйдж узнікла так званая наватантра (санскрыт: नवतन्त्र, літаральна «новая тантра»), якая засяроджана вакол тантрычнага сексу.

Спасылкі
--------

* David B. Gray Tantra and the Tantric Traditions of Hinduism and Buddhism
* Barbara O'Brien An Introduction to Vajrayana
* What is Buddhist tantra?
* The Meaning and Concept of Tantra in Hinduism
* The Father of Tantra — Pierre Bernard