У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Новы Двор.

**Новы Двор** — аграгарадок у Беларусі, у складзе Астрынскага сельсавета Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці. Насельніцтва 611 чал. (2001). Знаходзіцца за 30 км на паўночны захад ад Шчучына, за 36 км ад чыгуначнай станцыі Ражанка; на аўтамабільнай дарозе Астрына — Радунь.

Новы Двор — былое магдэбургскае мястэчка гістарычнай Лідчыны (частка Віленшчыны).

Гісторыя
--------

Луцыя Балзукевіч. Абраз «Святы Губерт», 1934, касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі
Першы пісьмовы ўспамін пра Новы Двор датуецца 1480 годам, калі тут збудавалі касцёл. У дакументах 1499 года згадваецца намеснік навадворскі. Пазней вялікі князь Жыгімонт Стары перадаў паселішча ў трыманне біскупу віленскаму. У XVI стагоддзі існавалі аднайменныя каралеўскае мястэчка і двор, якія ўваходзілі ў склад Гарадзенскай эканоміі. У 1561 годзе пры правядзенні «валочнай памеры» Новы Двор перапланавалі. У гэты час тут існавалі касцёл, плябанія, Рынак (меў форму квадрата) і 8 вуліц: Васілішкаўская, Астрынская, Дубіцкая, Берштанская (Берштаўская), Касцёльная, Забалотная, Дворная, вуліца «з канца пляцаў рынкавых». Жыхары мястэчка карысталіся Магдэбургскім правам; рэгулярна праводзіліся 2 кірмашы, 2 разы на тыдзень — таржкі. У адпаведнасці з каралеўскай уставай жыхары з кожнага дома плацілі 2 грошы, а тыя, хто меў валокі зямлі — 3 грошы і г. д. Сярод рамеснікаў былі краўцы, шаўцы, кушнеры, кавалі, сталяры, слесары, ганчары, пекары і іншыя. Двор (сядзіба) налічваў 2 вуліцы, агароды і іншыя землі.

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) Новы Двор увайшоў у склад Лідскага павета Віленскага ваяводства. У 1749 годзе тут збудавалі новы драўляны касцёл.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Новы Двор апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, у Лідскім павеце Віленскай губерні. Станам на 1829 год у мястэчку было 40 будынкаў (18 хрысціянскіх і 22 іўдзейскія). Жыхары Новага Двора бралі актыўны ўдзел у нацыянальна-вызваленчым паўстанні (1863—1864). У сакавіку 1863 года каля мястэчка карныя расійскія войскі разбілі паўстанцкі аддзел Лідскага павета на чале з Людвікам Нарбутам. Станам на 1863 год — 62 жылыя дамы, на 1886 год — 63 двары. Паводле вынікаў перапісу (1897) існавалі касцёл, 2 малітоўныя дамы, капліца, вадзяны млын, 3 крамы, 2 карчмы.

Абраз Маці Божай Бялыніцкай
Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Новы Двор апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам гміны Шчучынскага павета Навагрудскага ваяводства. Станам на 1921 год у мястэчку было 126 будынкаў, на 1937 год дзейнічалі касцёл і царква, працавала пошта, праводзіліся таргі.

У 1939 годзе Новы Двор увайшоў у БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 года стаў цэнтрам сельсавета Васілішкаўскага раёна (з 20 студзеня 1960 года ў Шчучынскім раёне). Статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на 1940 год тут было 160 двароў, на 1998 год — 275, на 1 студзеня 2001 года — 258. У 1940—2013 гадах цэнтр Навадворскага сельсавета.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: 1829 год — 404 чал. у тым ліку 105 хрысціян і 299 іўдзеяў; 1860 год — 501 чал.; 1863 год — 348 чал.; 1869 год — 509 чал.; 1886 год — 708 чал.; 1897 год — 822 чал. у тым ліку 664 іўдзеі
* **XX стагоддзе**: 1905 год — 977 чал.; 1919 год — 691 чал.; 1921 год — 655 чал.; 1937 год — 655 чал.; 1940 год — 821 чал.; 1998 год — 695 чал.; 2000 год — 659 жыхароў, 381 двор.
* **XXI стагоддзе**: 1 студзеня 2001 года — 611 чал.

### Інфраструктура

У Новым Двары працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, амбулаторыя, дом культуры, бібліятэка, пошта.

Славутасці
----------

* Капліца (1882)
* Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1749)
* Сінагога

Галерэя
-------

* Краявіды Новага Двара
* КасцёлКасцёл
* Касцёл, інтэр'ерКасцёл, інтэр'ер
* КапліцаКапліца
* СінагогаСінагога

Заўвагі
-------

1. ↑  *Іна Соркіна*. Мястэчкі Лідскага ўезда ў XIX — пачатку ХХ ст. // Ліда і Лідчына: да 685-годдзя з дня заснавання горада: матэрыялы рэспуб. навук.-практ. канф. (Ліда, 3 кастр. 2008 г.) / рэдкал.: Худык А. П. (гал. рэд.). — Ліда, 2008.
2. ↑  Соркіна 2010, с. 380.
3. ↑  ЭГБ 1999.
4. ↑  БелЭн 2000.
5. ↑  Памяць. Шчучынскі раён 2001. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFПамяць.\_Шчучынскі\_раён2001 (даведка)

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Шчучынскага раёна. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2001.— 592 с.: іл. ISBN 985-11-0218-0.
* *Мальцаў У. В.* Новы Двор // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — С. 333. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9.
* *Соркіна I.* Мястэчкі Беларусі ў канцы XVIII — першай палове XIX ст. — Вільня: ЕГУ, 2010. — 488 с. ISBN 978-9955-773-33-7.
* *Мальцаў У. В.* Новы Двор // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 372. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
* Nowydwór (4) // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom VII: Netrebka — Perepiat (польск.). — Warszawa, 1886. — S. 294.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Новы Двор (Шчучынскі раён)

| ⛭**Астрынскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Астрына |
| Аграгарадкі | Новы Двор |
| Вёскі | Абруб ·  Алішкаўцы ·  Алянішчаўка ·  Арлова Гара ·  Ашуркі ·  Баравыя ·  Бераставіца ·  Бершты ·  Будоўля ·  Вампершчына ·  Вуглы ·  Вялікія Бярозаўцы ·  Голдзішкі ·  Голеўцы ·  Грамкі ·  Дамейкі ·  Забалоцце ·  Задваране ·  Зінякі ·  Зобія ·  Казакі ·  Карпанаўцы ·  Кірпічоўшчына ·  Кобраўцы ·  Краснае ·  Кулеўцы ·  Кульбачына ·  Курылаўцы ·  Куцы Лес ·  Ленцішкі ·  Ляйкі ·  Ляхаўцы ·  Малыя Бярозаўцы ·  Малюкоўцы ·  Мікулішкі ·  Нарашы ·  Падбершты ·  Пелеўцы ·  Пілаўня ·  Прудзяны ·  Прыбыткоўшчына ·  Пяскі ·  Равятычы ·  Раганічы ·  Родзевічы ·  Рыбакі ·  Рынкаўцы ·  Рыталеўшчына ·  Савічы ·  Саснабор ·  Сасновы Бор ·  Сіняцеўка ·  Смаліха ·  Стаўраўцы ·  Сырні ·  Танявічы ·  Філіпаўцы ·  Філявічы ·  Чарняўка ·  Шастакі ·  Шоркіна ·  Шчанец ·  Юраўка ·  Якубавічы ·  Ясная Паляна ·  Яхнавічы |
| Хутары | Бараніха ·  Лойбішка ·  Шамякі |