**Да́цкая мо́ва** (дацк.: dansk, dansk sprog) — мова ўсходнескандынаўскай падгрупы германскай групы індаеўрапейскай сям’і моў. На дацкай мове размаўляюць прыкладна 5,5 мільёнаў чалавек — у Даніі, уключна з Грэнландыяй і Фарэрскімі астравамі, дзе яна афіцыйная; у Паўднёвым Шлезвігу ў Германіі, дзе яна мае статус абароненай мовы меншасці; у Ісландыі, дзе гэта першая замежная мова ў школах.

Класіфікацыя
------------

Банер «Вывучай дацкую мову» ў Фленсбургу, Германія
Дацкая мова належыць да паўночнагерманскай альбо скандынаўскай галіны індаеўрапейскай моўнай сям’і, у якую акрамя дацкай уваходзяць шведская, нарвежская, ісландская і фарэрская мовы. Сярод скандынаваў дацкая, нароўні з нарвежскай і шведскай мовамі, класіфікуюцца як кантынентальныя, а не астраўныя — ісландская і фарэрская. Адметнымі асаблівасцямі кантынентальных моваў з’яўляюцца спрашчэнне сістэмы скланення слоў і значная роля запазычанняў у словаўтварэнні. Носьбіты кантынентальных скандынаўскіх моў адносна лёгка разумеюць адзін аднаго, у тым ліку ў вуснай і ў пісьмовай камунікацыі.

Гісторыя
--------

Як шведская, нарвежская, фарэрская, а таксама ісландская, дацкая мова паходзіць ад старажытнаскандынаўскай мовы, рунічныя надпісы якой датуюцца III стагоддзем нашай эры. У эпоху вікінгаў прыкладна ў IX — сярэдзіне XII стагоддзяў у мове адбыліся значныя змены. Яны прывялі да з’яўлення адрозненняў паміж усходнескандынаўскімі, якія далі пачатак дацкай і шведскай мовам, і заходнескандынаўскімі дыялектамі, якія далі пачатак нарвежскаму нюнорску, фарэрскай і ісландскай мовам.

У гісторыі дацкай мовы вылучаюць тры перыяды: агульнаскандынаўскую мову-аснову (III—IX стагоддзі), старажытнадацкую мову (IX—XVI стагоддзі) і новадацкую мову (з XVI стагоддзя), якая ўключае сучасную дацкую мову (XX стагоддзе).

Шведскі мовазнаўца Эліяс Весен пісаў, што «з гістарычнага пункту гледжання ўсе скандынаўскія гаворкі мелі адзіную мову, якая змянялася геаграфічна». У IX стагоддзі з агульнаскандынаўскай мовы-асновы з’яўляюцца тры галіны, адна з іх утварыла ўласна дацкую мову, але да пачатку XIII стагоддзя ўсе скандынаўскія гаворкі мелі назву «наша мова» альбо пазначаліся ў выглядзе назвы *dönsk tunga*, што была ў саксаў, праз якіх быў кантакт з паўднёвым краем Скандынавіі. Толькі з пачатку XIII стагоддзя да заходнескандынаўскіх нарвежскай і ісландскай пачала ўжывацца назва *norrøn tunga* або *norrønt mál*, саманазва шведскай мовы ўпершыню з’явілася ў XIV стагоддзі.

Дыялекты
--------

Дацкая мова мае значную колькасць мясцовых дыялектаў, якія падзяляюцца на тры часткі:

* **Астравы**:
	+ *Зеландская*
	+ *Фюнская*
	+ *дыялекты паўднёвых дацкіх астравоў*
* **Заходнеданскі (юцкі)**:
	+ *дыялекты Ютландыі*
* **Усходні**:
	+ *дыялекты вострава Борнхальм*
	+ *Дацкія дыялекты Швецыі*

Дыялектныя межы размытыя. Аддаленыя дыялекты Ютландыі і Борнхальма ўяўляюць пэўныя цяжкасці для разумення іншымі.

Напісанне
---------

Дацкі алфавіт заснаваны на базе лацінскага. У дацкай мове 29 літар. Асобнымі літарамі лічацца Ææ, Øø, Åå. Літары Qq, Ww, Zz сустракаюцца толькі ў замежных словах.

| Літары алфавіта | Назвы літар |
| --- | --- |
| Аа | а' |
| Bb | be' |
| Cc | se' |
| Dd | de' |
| Ee | e' |
| Ff | εf |
| Gg | ge' |
| Hh | hɔ' |
| Ii | i' |
| Jj | jɔð |
| Kk | kʰɔ' |
| Ll | εl |
| Mm | εm |
| Nn | εn |
| Oo | o' |
| Pp | pʰe' |
| Qq | kʰu' |
| Rr | εɹ |
| Ss | εs |
| Tt | tʰe' |
| Uu | u' |
| Vv | ve' |
| Ww | dɔbəldve' |
| Xx | εgs |
| Yy | y' |
| Zz | sεd |
| Ææ | ε' |
| Øø | ø' |
| Åå | ɔ' |

Гл. таксама
-----------

* Дацкія пераклады Бібліі

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119318405 · GND: 4113262-2 · LCCN: sh85035731 · LNB: 000048561 · Microsoft: 164622146 · NDL: 00561388 · NKC: ph119684 |

 |

| ⛭Афіцыйныя мовы Еўрапейскага Саюза |
| --- |
| 
* англійская
* балгарская
* венгерская
* іспанская
* грэчаская
* дацкая
* ірландская
* італьянская
* латышская
* літоўская
* мальтыйская
* нідэрландская
* ✯ нямецкая
* партугальская
* польская
* румынская
* славацкая
* славенская
* фінская
* французская
* чэшская
* шведская
* эстонская

 | Сцяг Еўрасаюза |

| Сучасныя германскія мовы |
| --- |
| Скандынаўскіямовы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Усходнескандынаўскія мовы | Дацкая мова ·  Сканскі дыялект ·  Шведская мова ·  Эльўдальскі дыялект |
| Заходнескандынаўскія мовы | Ісландская мова ·  Нарвежская мова (Букмал  ·  Нюнорск)  ·  Фарэрская мова |

 |
| Заходнегерманскіямовы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Англа-фрызскія мовы | Англійская мова ·  Усходнефрызская мова ·  Заходнефрызская мова ·  Паўночнафрызская мова ·  Шатландская мова |
| Ніжнефранкскія мовы | Афрыкаанс ·  Зеландскі дыялект ·  Лімбургская мова ·  Нідэрландская мова ·  (Заходне)фламандская мова |
| Ніжненямецкая мова/Ніжнесаксонскія дыялекты | Велюўскі дыялект ·  Вестэрквартырскі дыялект ·  Гронінгенска-паўночнадрэнцкі дыялект ·  Дрэнцкія дыялекты ·  Нямецка-плацкі дыялект ·  Аверэйсельскі дыялект ·  Твенцка-ахтэрхукскі дыялект |
| Верхненямецкія мовы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Сярэдненямецкіядыялекты | Верхнесаксонскі дыялект ·  Вілямоўская мова ·  Ідыш ·  Люксембургская мова ·  ✯ Нямецкая мова ·  Пенсільванска-нямецкі дыялект і інш. |
| Паўднёванямецкіядыялекты | Алеманскі дыялект ·  Баварскі дыялект ·  Вальзерскі дыялект · Цымбрская мова ·  Швейцарскі дыялект і інш. |

 |

 |