recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Чыжоўка-Арэна»**, поўная назва — *«Шматфункцыянальны культурна-спартыўны і забаўляльны комплекс "Чыжоўка-Арэна"»*) — шматфункцыянальны комплекс у горадзе Мінск, Беларусь. Арэна размяшчаецца на поўдні горада ў мікрараёне Чыжоўка, на беразе Чыжоўскага вадасховішча, на частцы тэрыторыі парку імя 900-годдзя Мінска. Афіцыйнае адкрыццё адбылося 25 снежня 2013 года.

Другая па велічыні пасля «Мінск-Арэны» лядовая пляцоўка краіны, яна была пабудавана да чэмпіянату свету па хакеі 2014 года і прыняла 30 матчаў гэтага турніру, у тым ліку два чвэрцьфіналы.

У аснове праекта архітэктара Марата Гроднікава — вобраз дзвюх кропель вады, якія перацякаюць адна ў адну: сучасны будынак са шкла і металу гарманічна ўпісваецца ў прыродны ландшафт Чыжоўскага вадасховішча. У маштабны комплекс, пабудаваны з улікам сусветнага вопыту і стандартаў Міжнароднай федэрацыі хакея, уваходзяць вялікая арэна (агульная плошча 39073,27 м²), малая арэна (19452 м²) і злучальная зона (9 344 м²), дзе знаходзіцца цэнтр адпачынку і забаў.

Вялікая арэна выкарыстоўваецца для правядзення хакейных турніраў і буйных матчаў, спаборніцтваў па фігурным катанні і шорт-трэку, пры неабходнасці трансфармуецца ў пляцоўку для гульнявых відаў спорту, адзінаборстваў, цяжкай атлетыкі і гімнастыкі, а таксама выставак, канцэртаў і шоу. Лядовая пляцоўка (30х60 м) з бартавой сістэмай, якая плавае, спраектавана па ўзоры большасці арэн клубаў Нацыянальнай хакейнай лігі. Дзякуючы бартам, якія амартызуюцца, паніжана рызыка траўмавання гульцоў. Умяшчальнасць трыбун вялікай арэны — 8807 чалавек, акрамя таго, паміж партэрам і верхнім узроўнем знаходзяцца 43 VІР-ложы на 500 месцаў. У вялікай арэне акрамя сямі раздзявалак і экіпіровачнага цэнтра ёсць станцыя антыдопінгавага кантролю і пункт першай дапамогі.

Малая арэна прызначана для прафесійных трэніровак і спаборніцтваў спартсменаў, а таксама масавага катання на каньках. Акрамя лядовай пляцоўкі і 15 раздзявалак, яна змяшчае аднаўленча-аздараўленчы цэнтр (з трыма саўнамі), дзве спартыўныя залы і адміністрацыйныя памяшканні.

Зноскі
------

1. ↑  vminsk.by
2. ↑  Праектны кошт "Чыжоўка-Арэны" складае $ 189 млн.
3. ↑  Сёння адбылося афіцыйнае адкрыццё «Чыжоўка-Арэны» Архівавана 7 студзеня 2014.
4. ↑  zviazda.by

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт МКРСК «Чыжоўка-Арэна» Архівавана 21 студзеня 2014.
* «Чыжоўка-Арэна» на афіцыйным сайце чэмпіянату свету па хакеі 2014 года Архівавана 27 чэрвеня 2013.  (руск.)  (англ.)
* Размовы пра «Чыжоўка-Арэны» на форуме SkyscraperCity.com
* Віртуальны тур вакол МКРСК «Чыжоўка-Арэна» (2013/12/22)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бычкоўскі.
**Міхаіл Аляксандравіч Бычкоўскі** (нар.30 верасня 1960, в. Стахава, Столінскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі кераміст.

Біяграфія
---------

Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута (1982). Выкладаў у СШ № 10 г. Барысава (1982), працаваў на віцебскім аб’яднанні «Кераміка» (1984-87), з 1987 мастак-кераміст АП ВФ «Віцебскгандальбуд». Член Беларускага саюза мастакоў (2002). Жыве ў Віцебску.

Працуе ў галіне дэкаратыўнай керамікі, металапластыкі, выкарыстоўвае іх пластычныя магчымасці ў інтэр’еры.

Сярод работ: дэкаратыўныя пластыка «Мелодыя» (1987), «Трое» (1991), «Прагулка» (1996), керамічныя эцюды «Усмешкі маёй майстэрні» (1997), «Адам і Ева» (1998), «Вечар» (1999), «Наташа» (2000), «Саша» (2000), «Сумная песня» (2001), «Грабеньчыкі» (2001) і інш. Аўтар дэкаратыўных кампазіцый у інтэр’еры крамы «Кветкі» (Віцебск, 1995), пластыкі ў інтэр’еры крамы «Белвест» (Віцебск, 1997), дэкаратыўна-манументальнай кампазіцыі ў кавярні «Маэстра» (Віцебск, 2007), дэкаратыўнай кампазіцыі ў забаўляльным цэнтры «Востраў скарбаў» (Віцебск, 2008), серыі керамічных пано для інтэр’ера кафэ ў г. п. Копысь Аршанскага раёна (2009).

Асноўнай асаблівасцю твораў з’яўляецца выкарыстанне комплексных інтэр’ерных рашэнняў, дэкаратыўнай пластыкі, работа з асяроддзем, укараненне змяшаных тэхнік, акцэнтаванне ролі візуальных магчымасцяў матэрыялаў, якія выкарыстоўвае аўтар.

Літаратура
----------

* Міхаіл Бычкоўскі // Саюз творцаў [Выяўленчы матэрыял] = A Union of creators : фотаальбом / уклад. і аўт. тэксту М. Цыбульскі; аўт. уступ. У. Андрэйчанка; фат. В. Балоціна, М. Цыбульскага. — Мн. : Беларусь, 2005. — С. 25. — На беларус. і англ. мовах.
* Цыбульский, М. Л. Бычковский Михаил Александрович / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1 : Витебская область. Кн. 2. — С. 116.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мушынская.
**Тамара Фёдараўна Мушынская** (29 жніўня 1934, Мінск, Беларусь — 13 кастрычніка 2019, Мінск) — беларускі педагог, літаратуразнаўца, метадыст.

Біяграфія
---------

Скончыла філалагічны факультэт БДУ (1957). У 1957—1991 гадах працавала настаўніцай у школах горада Мінска. У 1981—1983 гадах адначасова з’яўлялася загадчыцай кабінетам рускай мовы і літаратуры Мінскага гарадскога інстытута ўдасканальвання настаўнікаў.

У 1986 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю па педагогіцы па тэме «Формирование личностного отношения старшеклассников к художественному произведению как средство обогащения их идейно-нравственного опыта».

У 1991—1992 гадах — старшы навуковы супрацоўнік Навукова-даследчага інстытута педагагічнай адукацыі Акадэміі педагагічны навук СССР. У 1992—2007 гадах — у Нацыянальным інстытуце адукацыі: навуковы супрацоўнік, старшы навуковы супрацоўнік, вядучы навуковы супрацоўнік. Загадчыца лабараторыяй тэорыі і методыкі навучання мовам і літаратуры (2004—2007).

Творчасць
---------

Аўтар шасці кніг і звыш 60 артыкулаў па методыцы выкладання літаратуры. Суаўтар Канцэпцыі літаратурнай адукацыі. Суаўтар 11 праграм па рускай літаратуры, 16 падручнікаў для V—XI класаў сярэдняй школы, 10 метадычных дапаможнікаў для настаўнікаў літаратуры, 4 хрэстаматый.

**Уласныя кнігі**

* Художественная литература и самореализация личности. — Мн.: Университетское, 1991. — 180 с.
* Беларуская літаратура 20 — 30 гг. XX ст.: (Дапаможнік для настаўніка беларускай літаратуры). — Мн.: Народная асвета, 1994.
* Беларуская літаратура 20 — 40 гг. XX ст.: (Дапаможнік для настаўніка беларускай літаратуры). — Мн.: Народная асвета, 2000.
* Русская литература в вопросах и ответах: 11 класс (серия «Экзамены»): Учебное пособие для выпускников. — Мн.: АВЕРСЭВ, 2001. — 224 с. (2-е выд. Мн. 2002. — 271 с.).
* Русская литература ХХ века: Учебное пособие для абитуриентов. — Мн.: ООО «Юнипресс», 2003. — 496 с.
* Художественная литература и самореализация личности. — 2-е выд. перапр. і дапоўн. — Мн.: ИВЦ Минфина, 2008. — 224 с.

Прызнанне
---------

* Адзначана прэміямі на Рэспубліканскім конкурсе на найлепшы падручнік для сярэдняй школы разам з суаўтарамі падручнікаў па рускай літаратуры для V, VI і VIII класаў (1999).

Сям'я
-----

Жонка літаратуразнаўцы Міхася Мушынскага, маці крытыка і паэтэсы Таццяны Мушынскай.
**Рэформы Тайка** (яп.: 大化の改新, たいかのかいしん, *тайка но кайсін*, «абнаўленне Тайка»)  — самыя маштабныя сацыяльна-палітычныя пераўтварэнні  (укр.) (бел. ў гісторыі старажытнай Японіі, праведзеныя ў VII—VIII стагоддзях пад кіраўніцтвам князя Нака но Ое  (укр.) (бел. і яго падначаленага Накатомі-но Каматары. Названыя па дэвізу Імператарскага праўлення «Тайка» — «вялікія пераўтварэнні».

Мэтай рэформаў было будаўніцтва ў Японіі цэнтралізаванай  (укр.) (бел. манархічнай дзяржавы на чале з Імператарам на аснове прымата закона і дзяржаўнай уласнасці па ўзоры суседняй кітайскай імперыі дынастыі Тан.

Штуршком да рэформаў паслужыла ліквідацыя ў 645 годзе дыктатуры арыстакратычнага роду Сога  (укр.) (бел. і прыходу да ўлады апазіцыі, выразнікам якой стаў Імператар Котаку. У 646 годзе ён выдаў указы аб замене прыватнай уласнасці на зямлю і насельніцтва дзяржаўнай, аб увядзенні новага адміністрацыйнага падзелу, аб увядзенні сістэмы выдачы дзяржаўнай зямлі для вырошчвання сялянам, аб укараненні ўніфікаваных падаткаў і павіннасцяў, укараненне сістэмы сямейных і падатковых рэестраў, а таксама агульнавайсковай павіннасці. У 701 годзе з прыняццем кодэкса «законаў Тайхо  (укр.) (бел.» ў Японіі была ўкаранёна чыноўніцкая бюракратычная сістэма ўсходнеазіяцкага тыпу.

Рэформы ператварылі Японію ў «прававую дзяржаву  (укр.) (бел.», узмацнілі пазіцыі імператара і паменшылі ролю родава-тытулярнай сістэмы кіравання, спрыялі з’яўленню новай прыдворнай арыстакратыі і заклалі асновы сярэднявечнай японскай дзяржаўнасці.

Заўвагі
-------

Літаратура
----------

* *Рубель В. А.* Японська цивілізація: традиційне суспільство і державність. — Київ: Аквілон-Прес, 1997.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85069439 · NDL: 00568303 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гусцік.
**Максім Вячаслававіч Гусцік** (нар. 1 мая 1988) — беларускі фрыстайліст (акрабатыка), які выступае ў лыжнай акрабатыцы. Пераможца і прызёр этапаў Кубку свету.

Біяграфія
---------

У 2006 і 2007 годзе выйграваў моладзевыя чэмпіянаты свету. Дэбютаваў на Кубку свету 1 сакавіка 2008 года ў Маскве, дзе заняў 10-е месца.

У 2011 годзе дэбютаваў на чэмпіянаце свету, які праходзіў у Дыр-Велі, дзе заняў 11-е месца ў лыжнай акрабатыцы. У лютым 2012 года ў аўстрыйскім Крайшбергу ўпершыню трапіў на кубкавы подыум, стаў другім.

1 лютага 2013 года атрымаў першую ў кар’еры перамогу на Кубку свету, выйграўшы спаборніцтвы ў Дыр-Велі. Яшчэ раз бронзавым прызёрам ва ўкраінскім Букавелі. На чэмпіянаце свету ў Нарвегіі меў 15-ы вынік.

Уключаны ў беларускую зборную на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 года.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>
2. ↑  FIS database Праверана 26 красавіка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q212928'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105753098'></a>
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (фрыстайл) · Olympedia |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Глебаў.
**Аляксандр Міхайлавіч Глебаў** (11 красавіка 1955, Гродна – 13 ліпеня 2008, Віцебск) - беларускі фотамастак.

Біяграфія
---------

Спецыяльнай адукацыі не атрымаў. У Віцебску жыў з 1961 года.

Працаваў у жанрах "ню", "арт-партрэта", фатаграфаваў гарадскія сюжэты, займаўся рэкламнай фатаграфіяй.

Сярод твораў: «Як весела ўдваіх» (1974), «Экстаз» (1976), «Атэлье» (1976), «Прытча пра ганарлівую прыгажуню» (1977), «Партрэт «Каля акна» (1987), «Дзяўчына ў белым» (1987), «Шагалаўскі матыў» (2000), «Пакінутая нявеста» (2000), «Нявіннасць» (2000), серыі «Лета ў Пальмінцы» (пач. 1980-х), фатаграфіі, прысвечаныя старому Віцебску (1978– 2006).

Працам мастака ўласцівы плыўнасць, мяккасць контураў і сілуэтаў, прасторавая лёгкасць пластычна эфектных формаў. Важная роля ў пабудове выявы ў партрэтах і кампазіцыях прыналежыць кантрастам і супастаўленням, аксэсуарам мадэляў.

А. Глебаў - прызёр шэрагу міжнародных конкурсаў фатаграфіі: VII Міжнароднага салона фатаграфіі "Venus" (Кракаў, Польшча), пражскага часопіса "Photo revue", конкурсу "INTERNATIONALER ZEISS-PRAKTICA (FOTOWETTBEWERS)" (1987), фотаконкурсу "FOTOKONKURS » (Талін, Эстонія), уладальнік двух прызоў часопіса «Автопилот» (1997).

Актыўна супрацоўнічаў з фотаагенцтвам "Трансглоб" (Гамбург, Германія), часопісамі "Савецкае фота" (СССР), "Pani", "Kobieta", "Cats", "Sukces", "Playboy" (Польшча), дзе публікаваліся яго фатаграфіі ў 1980–1990-х гг.

Літаратура
----------

* Цыбульский, М. Л. Глебов Александр Михайлович / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 1. — С. 302.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лісоўская.
**Наталля Сяргееўна Лісоўская** (нар. 7 лістапада 1958, в. Забараўе, Сенненскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

Біяграфія
---------

Скончыла Мінскае мастацкае вучылішча імя А. Глебава (1978), Віцебскі тэхналагічны інстытут лёгкай прамысловасці (1983). З 1988 года выкладае ў Віцебскім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце на кафедры дызайну, дацэнт (1993). Член Беларускага саюза мастакоў (1994). Жыве ў Віцебску.

Працуе ў тэхніцы ручнога ткацтва, тэкстыльным дызайне. Аўтар і распрацоўшчык малюнкаў і структур тканін, што ўкаранёныя ў вытворчасць на беларускіх прадпрыемствах.

Сярод работ: «Цвіценне» (1978), «Два жыцці» (1982), «Летні дождж. Вясёлка» (1988), «Горад» (1990), «Азёры Віцебшчыны» (1990), «У Віцебску ідзе дождж» (1991), «Вясна. Пралескі» (1991), «Мае вербы» (1993), «Квітнеючыя лугі» (1995), «Старажытныя рукапісы» (1996), «Халодны дзень» (1998), «Сонечны год» (2003), «Раніца» (2008), «Дрэвы гінуць без каранёў» (2008), «Зімовыя вокны» (2009) і інш.

З’яўляецца аўтарам рада навуковых артыкулаў, метадычных дапаможнікаў па пытаннях мастацкага праектавання тэкстыльных вырабаў.

Работы мастака знаходзяцца ў Мастацкім музеі і Арт-цэнтры Марка Шагала г. Віцебска, Музеі гісторыі і культуры г. Наваполацка, прыватных калекцыях у Беларусі, Польшчы, ЗША, Германіі.

Літаратура
----------

* Лісоўская Наталля Сяргеўна // Беларускі саюз мастакоў: 1938—1998: энцыкл. даведнік / аўт.-склад. Б. А. Крэпак [і інш.]. — Мн.: ВТАА «Кавалер Паблішэрс», 1998. — С. 334. — На беларус. і англ. мовах.
* Наталля Лісоўская // Саюз творцаў [Выяўленчы матэрыял] = A Union of creators : фотаальбом / уклад. і аўт. тэксту М. Цыбульскі; аўт. уступ. У. Андрэйчанка; фат. В. Балоціна, М. Цыбульскага. — Мн.: Беларусь, 2005. — С. 82. — На беларус. і англ. мовах.
* Цыбульский, М. Л. Лисовская Наталья Сергеевна / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси: энцикл.: в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 2. — С. 73—74.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзмітрыеў.
**Генадзь Рыгоравіч Дзмітрыеў** (нарадзіўся 18 кастрычніка 1943 г. вёска Злыднікі (цяпер Першамайка), Гарадоцкі раён) — беларускі паэт.

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння Бычыхінскай сярэдняй школы працаваў загадчыкам клуба рабочай моладзі на Бычыхінскім ільнозаводзе. У 1970 г. скончыў беларускае аддзяленне філалагічнага факультэта БДУ. Працаваў настаўнікам у Варанчанскай сярэдняй школе Карэліцкага раёна. У 1984 г. — няштатны карэспандэнт-арганізатар Бюро прапаганды мастацкай літаратуры СП БССР па Гродзенскай вобласці, з 1987 г. намеснік дырэктара, дырэктар гэтага бюро, літкансультант. 3 1999 года намеснік галоўнага рэдактара часопіса «Полымя».

Пісаць вершы пачаў у школьныя гады. Друкаваўся спачатку ў Езярышчанскай раённай газеце «Калгасная вёска», затым у многіх літаратурных выданнях Беларусі. Выйшлі тры яго паэтычныя зборнікі «Гарады на далонях» (1974), «Птушка Сінязорка» (1976), «Азярыны» (1980).

3 1979 г. — член Саюза беларускіх пісьменнікаў.

Творы
-----

* Дзмітрыеў, Г. Азярыны: вершы / Г. Дзмітрыеў. — Мн. 1980. — 86 с.
* Дзмітрыеў, Г. Гарады на далонях: вершы / Г. Дзмітрыеў. — Мн. 1974. — 78 с.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Дзмітрыеў Генадзь // Беларускія пісьменнікі: біябібліяграфічны слоўнік: у 6 т. / пад рэд. А. В. Мальдзіса. — Мн. 1993. — Т. 2. — С. 341—342.
**Галіканскі абрад** (лац.: Ritus Gallicanus) — адзін са старажытных заходніх літургічных абрадаў, які практыкаваўся ў IV—VIII стагоддзях у Галіі, затым Франкскім каралеўстве, што ўзнікла на яе тэрыторыі, а таксама ў іншых рэгіёнах Заходняй Еўропы. Пры Карле Вялікім было прынята рашэнне адмовіцца ад галіканскага абраду і перайсці на рымскі абрад. Асобныя элементы галіканскага абраду перайшлі ў літургічную практыку рымскага абраду.

Паходжанне
----------

Паводле адной з версій, абрад, званы галіканскім, нарадзіўся ў Антыёхіі, а затым у IV стагоддзі праз Мілан прыйшоў на Захад.

Палмер у працы «Origines liturgicae» выставіў тэорыю, што галіканскі абрад з’явіўся першапачаткова ў Ліёне з Эфеса ў выніку дзейнасці святых Пофіна Ліёнскага і Ірынея, якія даведаліся пра абрад ад святога Палікарпа. Паводле іншай тэорыі, якая бачыць прататып абраду ў лісце папы Інакенція I Дэцэнцію з Губіё, цэнтрам галіканскага абраду быў Мілан.

Асаблівасці
-----------

Галоўнымі літургічнымі святамі ў абрадзе былі ютрані («Ad Matutinam», «Matutinum») і нешпары (люцэрнарыі — «ad Vesperas Lucernarium», «ad Duodecimam»). Асноўнай першакрыніцай па гісторыі галіканскай імшы з’яўляюцца лісты святога Германа Парыжскага (555—576 гг.), паводле якіх быў рэканструяваны яе парадак. Імша ўключае, напрыклад, інтроіт са спевам антыфоны і фразу *Dominus sit semper vobiscum*, якая лічыцца масарабскай формай *Dominus vobiscum*, а таксама кантыкі, дзе спяваўся грэцкі варыянт *Sanctus* («Αγίος, αγίος, αγίος»), а на Вялікі пост — *Sanctus Deus angelorum*. Іншыя асаблівасці галіканскай імшы — спяваны кантык Захарыі пасля малітвы *Kyrie*, дыптыхі і знак супакою, якія папярэджвалі анафару. Сам тэкст анафары змяняўся ў залежнасці ад календара. Літургічны год пачынаўся Адвентам.

У XX стагоддзі ў Францыі асобнымі праваслаўнымі супольнасцямі заходняга абраду прадпрымаліся спробы аднавіць галіканскі абрад.

Галіканская імша
----------------

* Інтроіт
* Гімн
* *Kyrie*
* Чытанні са Старога запавету, апосталаў і Евангелля
* Казанне
* Разасланне агалошаных
* Аферторый
* *Sanctus*
* Ойча наш
* Благаслаўленне
* Камунія

Зноскі
------

1. ↑  Майкл Дэвис. Краткая история римской мессы (руск.)
2. ↑  Французская православная церковь (руск.)

Літаратура
----------

* Галликанский обряд // Католическая энциклопедия. Т. 1. М.: Изд. францисканцев, 2002.  (руск.)

Спасылкі
--------

* *Jenner, Henry*. The Gallican Rite // The Catholic Encyclopedia. Vol. 6. New York: Robert Appleton Company, 1909.  (англ.)
* А. Слесарев. Православие западного обряда: исторический путь от церковной миссии к расколу (руск.)
* Последование иже во святых отца нашего Германа, Епископа Парижскаго, Галликанской Божественной литургии В редакции игумена Силуана (Туманова) Архівавана 5 лютага 2010.

| Лацінскія абрады |
| --- |
| Асноўны абрад | Рымскі абрад • Экстраардынарная форма рымскага абраду |  |
| Існуючыя абрады | Амбразіянскі абрад • Брагскі абрад • Масарабскі абрад |
| Неіснуючыя абрады | Аквілейскі абрад • Беневентанскі абрад • Галіканскі абрад • Глагалічны абрад • Кельцкі абрад • Ліёнскі абрад • Сарумскі абрад |
| Манаскія абрады | Дамініканскі абрад • Картузіянскі абрад • Цыстэрскі абрад |
Дамавая мыш — аблігатны сінантроп
Гнёзды ластавак пад карнізам будынка
**Сінантропныя арганізмы**, **сінантропы**, **сінантропныя віды** (ад інш.-грэч. σύν — разам і ἄνθρωπος — чалавек) — жывёлы (не прыручаныя), расліны і мікраарганізмы, лад жыцця якіх звязаны з чалавекам і яго жыллём, напрыклад, прусакі, пакаёвыя мухі, дамавыя мышы, пасцельныя блашчыцы.

Унутраныя і вонкавыя паразіты чалавека, напрыклад, гельмінты, кляшчы, блохі, камары, мухі могуць быць поўнымі сінантропнымі арганізмамі (калі жывуць у жыллі чалавека) ці частковымі (вандроўныя сабакі) сінантропнымі арганізмамі (калі жывуць па-за жыллём чалавека, але ў населеным пункце).

Адны сінантропныя арганізмы — многія бесхрыбетныя і пазваночныя — знаходзяць у дамах не толькі прытулак і спрыяльны мікраклімат, але і ежу. Іншыя, напрыклад, ластаўкі і стрыжы, карыстаюцца пабудовамі толькі як прытулкамі.

Некаторыя расліны з’яўляюцца сталымі спадарожнікамі чалавека. Яны пасяляюцца на пасаджаных чалавекам палях, альбо паблізу чалавечага жылля. Сюды адносяцца, напрыклад, крапіва, дурнап'ян (*Datura*), блёкат (*Hyoscyamus niger*), лопух (*Lappa*) і іншыя. Сінантропная расліннасць палёў заключае ў сабе іншыя віды, такія, як, напрыклад, розныя лябёды (*Chenopodium*), васілёк (*Centaurea cyanus*), куколь (*Agrostemma grithago*), ясноткавыя (Stachys*, Galeopsis*) і іншыя.

Сінантропныя арганізмы можна падзяліць на дзве групы:

* Аблігатныя ці абавязковыя, якія моцна залежаць ад чалавека і за яго межамі паселішчаў не жывуць. Яны перамяшчаліся разам з людзьмі ў час асваення новых зямель і, такім чынам, сур’ёзна пашырылі арэал, асабліва гэтаму спрыяла развіццё марскога, наземнага і паветранага транспарту. Да аблігатных арганізмаў адносяць дамавую мыш, шэрых і чорных варон, шызых галубоў, дамавых вераб’ёў, блашчыц, фараонавых мурашак, рудых і чорных тараканаў.
* Факультатыўныя ці магчымыя (напрыклад, звычайная палёўка, некаторыя дробныя драпежнікі, птушкі), якія слабей залежаць ад чалавека, імкнуцца пазбягаць населеных пунктаў, жывуць на пасевах і пасадках.

Гл. таксама
-----------

* Рудэральныя расліны
* Гемерафілы

Літаратура
----------

* Сінантро́пныя ві́ды // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 395. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Синантропные организмы // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779131428 |
**Аутэкалогія** (стар.-грэч.: αὐτός — «сам») — раздзел экалогіі, які вывучае ўзаемаадносіны арганізма з навакольным асяроддзем. У адрозненне ад демэкалогіі і сінэкалогіі, засяроджаных на вывучэнні ўзаемаадносін з асяроддзем папуляцый і экасістэм, якія складаюцца з мноства арганізмаў, даследуе індывідуальныя арганізмы на стыку з фізіялогіяй. Гэты тэрмін цяпер лічыцца састарэлым (Odum, 1959), а прадмет падзелу мяркуюць неадрозным ад такога демэкалогіі. Гэта звязана з тым, што узроўнем арганізацыі жывога, на якім магчыма вывучэнне ўзаемадзеяння з косным асяроддзем, лічаць папуляцыю арганізмаў пэўнага віду.

Літаратура
----------

Odum, E. P. 1959. Fundamentals of экалогіі. W. B. Saunders Co. Philadelphia and London. 546 p.
Ладу
**Ладу** (англ.: Laddu або *Laddoo*, хіндзі: लड्डू) — дэсерт з гарохавай (нутавай) мукі, топленага сметанковага масла, з арэхамі, какосавай габлюшкай і салодкімі спецыямі: карыцай, кардамонам і мушкатовым арэхам. Папулярны ў Індыі, Пакістане, Непале, Бангладэш.

Ладу ўяўляе сабой салодкія шарыкі, памерам з абрыкос. Гатуюць дэсерт з манных круп, гарохавай ці пшанічнай мукі — існуе мноства варыяцый і рэцэптаў гатавання. Ладу часта гатуюць на святы і фестывалі. Назва «ладу» паходзіць ад санскрыцкага слова ладука (або лаціка), што азначае «маленькі шарык». У індуісцкай культуры яны сімвалізуюць багацце і дабрабыт; бога Ганеша малююць з падносам ладу ў руках.
| Івуарыйскі канфлікт |
| --- |
| ✰ **Першая вайна** • «Аднарог» • Беларускае найміцтва • Ліна-Маркусі • Банк BCEAO • Аперацыя ААН • Лістапад 2004 года • Прэторыя • Уагадуга • Беспарадкі 2008 года • Украінская місія • Выбары 2010 года • **Другая вайна** • Верталётны скандал • Дуэкуэ • Абіджан |

**Абрабаванне банка BCEAO** — злачынства, здзейсненае 24 верасня 2003 года ў г. Буаке на фоне грамадзянскай вайны ў Кот-д’Івуары. Падчас рэйду было выкрадзена ад 16 да 20 мільярдаў франкаў КФА  (фр.) (бел. (ад 24 да 30 мільёнаў еўра).

Банк
----

Цэнтральны банк заходнеафрыканскіх дзяржаў  (фр.) (бел. (Banque centrale des États de l'Afrique de l'Ouest, BCEAO) — міжнародная дзяржаўная ўстанова, якая аб’ядноўвае восем краін-членаў Заходнеафрыканскага эканамічнага і валютнага саюза  (фр.) (бел. (UEMOA).

Грашовая адзінка — франк КФА.

Горад Буаке, дзе размяшчалася адно з аддзяленняў банка, з верасня 2002 года кантраляваўся паўстанцкай групоўкай «Новыя сілы». Кіраўніком баевікоў быў Гіём Саро.

Напад
-----

24 верасня ў Буаке ўспыхнула перастрэлка паміж групай мужчын у будынку банка і яшчэ адным добра ўзброеным атрадам звонку. Абложаныя падкідвалі ў паветра пачкі купюр, каб стварыць замяшанне. Баевікі адкрылі ўсе банкаўскія сховішчы і цалкам іх спустошылі. Злачынцы не спяшаліся і на некаторы час абгрунтаваліся ў будынку BCEAO. 

У наступныя дні па горадзе пракацілася хваля сутыкненняў, пакуль у Буаке не прыбылі вайскоўцы краін UEMOA і французскі кантынгент. За тры дні баёў дваццаць тры чалавекі загінулі і каля трыццаці былі паранены.

Праз месяц, 28 кастрычніка, з розніцай у 24 гадзіны былі атакаваны аддзяленні таго ж банка ў гарадах Ман  (фр.) (бел. і Караго  (фр.) (бел..

Адказнасць
----------

Сістэма правасуддзя Кот-д’Івуара нікому не прад’явіла абвінавачванняў у абрабаванні. Аднак асобныя крыніцы заяўлялі, што злачынства было арганізавана Гіёмам Саро. Паводле сведчанняў інфарматара, блізкага да Закарыі Кані, вядомага палявога камандзіра паўстанцаў, да нападу таксама датычны іншы лідар мяцежнікаў — Шэрыф Усман  (фр.) (бел..

У кастрычніку 2014 года ў Буркіна-Фасо, паводле непацверджанай інфармацыі, антыўрадавыя дэманстранты выявілі ў штаб-кватэры кампаніі Маму Дукурэ доказы, што выкрадзеныя грошы павінны былі паступіць менавіта ў гэтую фірму.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  BCEAO : les dessous d’un hold-up
2. ↑  Mercredi 24 septembre 2003 : Casse de la BCEAO par la l'ex-rébellion armée
3. ↑  Crimes économiques des Forces Nouvelles de Guillaume Soro: 10 ans après, révélations sur les 1038 milliards de F CFA pillés lors des casses de la BCEAO
4. ↑  Côte d'Ivoire : casse de la BCEAO, un chef dozo fait de graves révélations
5. ↑  L’affaire des casses des agences Bceao en 2003 resurgit à Bamako – Mamou Doukouré et ses sociétés visées par plusieurs plaintes
**Жыціе Феадосія Пячэрскага** — помнік літаратуры перыяду Старажытнай Русі, адзін з самых ранніх агіяграфічных твораў, які быў шырока вядомы ў Беларусі.

Напісана каля 1091 года манахам Кіева-Пячэрскай лаўры Нестарам, упершыню надрукавана ў 1635 у «Патэрыконе…» С. Косава. Твор адпавядае ўсім кананічным патрабаванням таго часу. Нестар трымаецца ранневізантыйскіх агіябіяграфічных традыцый. У помніку пададзена жыццеапісанне ігумена Кіева-Пячэрскага манастыра, пісьменніка-палеміста Феадосія, які быў другім святым, урачыста кананізаваным Рускай царквой, і першым яе прападобным. Увага аўтара засяроджвалася на плённай дзейнасці героя па ўладкаванні манастыра, сцвярджэнні хрысціянскіх маральных ідэалаў, стойкасці ў аскезе, настойлівым самаўдасканаленні і выхаванні людзей.

Ён быў актыўным праціўнікам феадальных міжусобіц, намаганняў Візантыі падпарадкаваць свайму ўплыву Рускую праваслаўную царкву. Твор прыцягвае сваёй немудрагелістасцю, наіўнай прастатой, выразнасцю і праўдзівасцю. Напісана эмацыянальна насычанай, лаканічнай і яснай мовай. У ім ёсць дакладнае апісанне значных гістарычных падзей і рэальных гістарычных асоб, бытавых сцэн.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *У. І. Каяла.* «Жыціе Феадосія Пячэрскага» // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.

Літаратура
----------

* *У. І. Каяла.* «Жыціе Феадосія Пячэрскага» // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.
* Федотов Г. П. Святые Древней Руск. Ростов н/Д, 1999.
**Май-май** або **маі-маі** - агульная назва ўзброеных атрадаў мясцовага насельніцтва, якія дзейнічаюць у Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга (ДРК). Большасць з іх была створана, каб супрацьстаяць уварванню кангалезскіх паўстанцкіх груп з Руанды. Некаторыя атрады сфармаваліся, каб выкарыстоўваць вайну ў сваіх інтарэсах шляхам рабавання, згону жывёлы або бандытызму.

Групы, якія падпадаюць пад агульны тэрмін "май-май", уключаюць узброеныя атрады, узначаленыя палявымі камандзірамі, старэйшынамі плямёнаў, вясковымі кіраўнікамі і / або палітычна матываванымі членамі супраціву. Розныя групы "май-май" у розны час уступалі ў саюз з рознымі нацыянальнымі і замежнымі ўрадавымі і партызанскімі фракцыямі. 

Назва паходзіць ад слова "maji", якое пазначае ваду на мове суахілі, паколькі апалчэнцы апырскваюць сябе вадой для абароны ад куль.

Заўвагі
-------

1. ↑   E.F. Kisangani, S.F. Bobb, Historical Dictionary of the Democratic Republic of the Congo
Ціка-кебаб і люля-кебаб з бараніны, прыгатаваныя ў горадзе Губа, паўночна-ўсходняя частка Азербайджана
**Кеба́б, каба́б, кабо́б, кяба́б** або **кавап** (ад перс.: کباب, kabâb — «смажанае мяса») — агульная назва папулярных страў са смажанага мяса ў краінах Блізкага Усходу, Закаўказзя і Цэнтральнай Азіі.

У англамоўных краінах кебаб прынята называць шыш-кебаб (шашлык), які падаецца на шампурах, або дзёнер-кебаб (шаверму, шаурму) — мясную стружку са слаёнага мяса, якое абсмажваюць на вертыкальным ражне. На Блізкім Усходзе, аднак, разнавіднасцяў кебаба значна больш: смажаны кебаб, кебаб на грылі, стравы з тушаных кавалачкаў мяса рознага памеру і нават фаршу; кебаб падаецца ў глыбокіх і маленькіх талерках, а таксама ў выглядзе сэндвічаў. Традыцыйна для кебаба выкарыстоўваецца бараніна, але, у залежнасці ад мясцовых традыцый і звычаяў, гэта можа быць таксама ялавічына, казляціна, кураціна або свініна; рыба і морапрадукты; асновай для вегетарыянскага кебаба служаць тофу і фалафель. Як і іншыя мясцовыя стравы, прывезеныя падарожнікамі, кебаб стаў часткай паўсядзённай кухні ў многіх краінах свету.

Кебабам таксама называюць стравы з тушанага мяса, такія як тас-кебаб (bowl kebab). У Егіпце кебабам-хала называюць страву з тушанай з цыбуляй ялавічыны.

Зноскі
------

1. ↑  Gil Marks (2010). *Encyclopedia of Jewish Food*. John Wiley and Sons. p. 296.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кебаб

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Герыч.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рэйтан.
**Іанна Герыч** (у дзявоцтве **Рэйтан**, польск.: Anna Reytan; 1789, Слуцкі павет, Мінская губерня — 21 лютага 1857) — пісьменніца-мемуарыстка.

Біяграфія
---------

Паходзіць з роду Рэйтанаў. Дачка Міхала Рэйтана, старэйшага брата Тадэвуша Рэйтана, і Ганараты Багдановіч. Валодала маёнткам Ішкалдзь, які пасля паўстання 1830—1831 гадоў быў канфіскаваны. 3 1837 года ў Парыжы. Падтрымлівала сувязі з А. Міцкевічам, С. Гашчынскім, А. Тавянскім, Л. Ходзькам, А. Бергелем, А. Гарэцкім і інш.

Творчасць
---------

У 1830-я гг. пісала ўспаміны пра побыт беларускай шляхты перыяду ВКЛ. Частка яе рукапіснай спадчыны ўпершыню надрукавана ў лістападзе 1857 у львоўскім часопіс «Дзённік літаратурны» (асобнае выданне 1858). Рукапіс успамінаў, у т.л. 2 ч. якія з’яўляюцца працягам друкаванага тэксту (апісанне маёнтка Ішкалдзь і дзейнасць А. Тавянскага), захоўваюцца ў Польскай бібліятэцы і музеі А. Міцкевіча ў Парыжы.

Сям’я
-----

З 1810 года ў шлюбе з Каралем Мікалаем Герычам (?1780-1835), з якім мела сына Эдварда.

Творы
-----

* 7. рашііпікц' Аппу г Кеііеп"

Оіегусгожеі гтагеі "Рагуіі гокіі 1857.
Ы ", 1858.
Літ.: Ма ль дз і с А. Беларусь у люстэрку мсмуарнай літаратуры XVIII ст.: нарысы быту і звычаяў. Мінск, 1982.
В. В. Гарбачова

1. ↑  Ганна Герыч у генеалагічнай базе даных Sejm-Wielki.pl
**Джайнізм** (санскр. जैन, jaina от санскр. जिन, jina, «пераможца») — старажытная дхармічная рэлігія, якая з'явілася ў Індыі прыкладна ў 6 стагоддзі да н.э. У адрозненне ад індуізму не з'яўляецца ведычнай рэлігіяй і ўяўляе сабой асобную (адну з двух асноўных) індыйскіх філасофска-рэлігійных плыняў. 

Заснавальнікам вучэння лічыцца кшатрый Вардхамана. Джайнізм не прызнаваў аўтарытэт «Ведаў», дазволіў уступаць у свае абшчыны мужчынам і жанчынам усіх варнаў (кастаў). Джайнізм захаваў індуісцкае вучэнне аб перараджэнні душ і аддзяцы за ўчынкі. Мэтай джайнаў з'яўляецца вызваленне ад перараджэнняў (нірвана). Паводле вучэння джайнаў, нірваны можа дасягнуць толькі аскет, які прытрымліваецца строгіх правілаў (у тым ліку «ахімсы» - непрычыненне шкоды жывым істотам). Джайнізм прапаведуе ненанясенне шкоды ўсім жывым істотам на гэтым свеце. Філасофія і практыка джайнізму заснаваны на самаўдасканаленні душы для дасягнення ўсёведання. 

У сучасным свеце джайнізм прадстаўлены невялікай, але ўплывовай рэлігійнай абшчынай (каля 12 млн. чалавек, пераважна ў Індыі).

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
**Уладзімір Аляксандравіч Жыжэнка** (23 студзеня 1931, г. Дарагабуж, Расія — 2 красавіка 2003) — беларускі перакладчык.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1953 годзе БДУ. Працаваў у Дзяржаўным выдавецтве БССР, на Беларускім радыё, Мінскай студыі навукова-папулярных і хранікальна-дакументальных фільмаў, у 1969—1994 у часопісе «Нёман».

Творчасць
---------

Пераклаў на рускую мову раманы «Гарадок Устронь» М. Лобана (1972), «Іскры ў папялішчы» Л. Арабей (1973), «Спытай сваё сэрца» А. Шашкова (1976), «Вялікі лес» Б. Сачанкі (1979—1982), «Голас крыві брата твайго» В. Адамчыка (1990), «Вяртанне да віны» І. Чыгрынава (1993), тэтралогію «Пачакай, затрымайся…» А. Васілевіч (1975), аповесць «Дзве душы» М. Гарэцкага (1991), асобныя творы А. Кулакоўскага, В. Карамазава, А. Марціновіча, Я. Маўра, М. Паслядовіча, І. Сяркова і інш.
Выгляд на паўвостраў з паветра.
**Ёрк** (англ.: Yorke Peninsula) — паўвостраў у Аўстраліі паміж залівамі Спенсар і Сент-Вінсент.

Геаграфія
---------

Вялікая частка паўвострава Ёрк адрозніваецца плоскім рэльефам
Паўвостраў Ёрк размешчаны ў аўстралійскім штаце Паўднёвая Аўстралія, прыкладна ў 150 км ад горада Адэлаіды. Контур паўвострава мае форму бота, які крыху нагадвае Апенінскі паўвостраў.

Паўвостраў Ёрк абмываецца на захадзе залівам Спенсар, які аддзяляе яго ад паўвострава Эйр, а на ўсходзе — залівам Сент-Вінсент, які аддзяляе яго ад горада Адэлаіда і паўвострава Фларо. На поўдні паўвостраў Ёрк адлучаны пралівам Інвестыгейтар ад вострава Кенгуру.

Даўжыня паўвострава, які распасціраецца ад мыса Спенсар на поўдні да Порта-Бротана на поўначы, складае каля 240 км, шырыня — 48 км. Плошча — 4200 км², даўжыня берагавой лініі — 563 км. Найвышэйшы пункт паўвострава дасягае 244 м. Сталыя рэкі адсутнічаюць. Максімальная тэмпература ўлетку — 40 ºC, мінімальная ўзімку — 4 ºC.

У паўднёва-заходняй частцы паўвострава размешчаны Нацыянальны парк Інс (англ.: Innes National Park).

Зноскі
------

1. ↑  Yorke Peninsula. Geography (англ.)(недаступная спасылка).  South Australia. Yorke Peninsula. Архівавана з першакрыніцы 3 сакавіка 2001. Праверана 29 января 2009.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Ёрк (паўвостраў) на Вікісховішчы |

* Yorke Peninsula Website (англ.)
* Архівавана 5 кастрычніка 2009.
* Архівавана 13 верасня 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 315127748 |
**Хве́дар Жы́чка** (20 сакавіка 1927, пас. Марс (у 1962 годзе зліўся з в. Гелін), Жлобінскі раён, Гомельская вобласць — 25 ліпеня 2007, Мінск) — беларускі пісьменнік, перакладчык.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1944-51 г. служыў на Балтыйскім Ваенна-Марскім Флоце, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Потым працаваў літработнікам у рэдакцыях газет «Чырвоная змена», «Піянер Беларусі», адказным сакратаром рэдакцыі часопіса «Бярозка». У 1959 г. скончыў Літаратурны інстытут у Маскве. Быў рэдактарам, загадчыкам рэдакцыі выдавецтва «Беларусь», галоўным рэдактарам газеты «Літаратуры і мастацтва» (1972—1976). З 1976 года — старшы рэдактар выдавецтва «Мастацкая літаратура». Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1960 г.

Творчасць
---------

Дэбютаваў вершам у 1947 г. (часопіс «Полымя»). Аўтар зборнікаў паэзіі «Стой на вахце, сэрца» (1961), «Росныя лілеі» (1965), «Настой» (1968), «Абеліск» (1973), «Абавязак» (1979), «Карэц калодзежнай вады» (вершы і паэмы, 1984), «Абрус» (1985), «Абдымкі сонца» (1988) і паэмы «Партызанскі праспект» (1975).

У сааўтарстве з П. Беразняком напісаў кнігі апавяданняў і фельетонаў «Сукенка ў крапінку» (1956) і «Лясныя страхі» (1959). У вострасюжэтных апавяданнях і аповесцях для дзяцей раскрывае сталенне характару юнага героя: "Каштанавы «Масквіч» (1959), «Піфагоравы штаны» (1961), «Зброю бяруць сыны» (1964), «Зорачка-пяцёрачка» (1965), «Дзе растуць бяссмертнікі» (1967), «Дзень будзе ясны» (1981). Выйшлі зборнікі апавяданняў «Паспелі суніцы» (1966), «Букет вяргіняў» (1970), навукова-папулярныя нарысы «Мая вуліца» (1970), «Мы па вуліцы ідзём» (з І. Чыжэўскім, 1973), «Старонкі піянерскай гісторыі» (1975), зборнік вершаў «Сонца скача па траве» (1989). У 1977 г. выдаў зборнік гумарэсак «Спагадлівыя людзі». У 2014 годзе асобнай кнігай выйшла аповесць «Косць твая і плоць твая».

Пераклаў творы чэшскіх, украінскіх, славацкіх, польскіх аўтараў. У яго перакладзе на беларускую мову выйшлі кнігі Т. Масэнкі «Казка нашага лесу» (1962), М. Алейніка «Леся» (з В. Крайко, 1967) і «Жылюкі» (1983), Л. Украінкі «Лясная песня» (1971), Б. Ногейла «Паводка» (1977), В. Нэзвала «Васількі і гарады» (1986). Выдаў зборнік выбраных паэтычных перакладаў «Вокны ў сад» (1987). Склаў анталогію сучаснай чэшскай паэзіі «Высокае неба» (1980).

Узнагароды і прэміі
-------------------

* Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» і медалямі.
* Лаўрэат Літаратурнай прэміі імя Віцезслава Нэзвала (1983) за пераклады і прапаганду чэшскай і славацкай паэзіі.
* Узнагароджаны Дыпломам і медалем Славацкага літаратурнага фонду (1984).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларускія пісьменнікі: 1917—1990 / Уклад.: А. Гардзіцкі. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. ISBN 5-340-00709-X
**Алёкса (Аляксей Аляксандравіч) Жукоўскі** (28 верасня 1906, Тэрэспаль, цяпер Польшча — 1 лютага 1979, Масква) — беларускі паэт, празаік, педагог.

Біяграфія
---------

У часе Першай сусветнай вайну разам з бацькоўскай сям’ёй перасяліўся ў Клімавічы (цяпер Магілёўская вобласць). Закончыў у 1925 годзе Віцебскі педагагічны тэхнікум. Працаваў настаўнікам і загадчыкам пачатковай школы ў в. Добасна на Бабруйшчыне. У 1928 г. выкладаў рускую і беларускую мовы ў Жыліцкай сямігодцы Дабаснянскага сельсавета. З 1929 г. літсупрацоўнік рэдакцыі бабруйскай газеты «Камуніст».

У 1929—1930 гг. на вайсковай службе. Пасля звальнення вярнуўся на ранейшую працу. У 1932 г. зноў мабілізаваны і служыў да 1938 г. У 1939—1941 гг. настаўнічаў у Обнінскай сярэдняй школе (Калужская вобласць Расіі). У 1941—1945 гг. удзельнік баёў на франтах Вялікай Айчыннай вайны, служыў у артылерыі, гвардыі маёр.

У 1946—1948 гг. працаваў інспектарам школ працоўнай моладзі Масгарана, у 1948—1950 гг. — намеснікам дырэктара, а потым дырэктарам адной з сярэдніх вочна-завочных школ працоўнай моладзі ў Маскве. З 1968 г. быў навуковым супрацоўнікам лабараторыі Навукова-даследчага інстытута агульнай адукацыі дарослых Акадэміі педагагічных навук СССР. Аўтар каля 50 навуковых прац па арганізацыі педагагічнай дзейнасці.

Памёр 1 лютага 1979 года ў Маскве. Там жа пахаваны.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Леніна, Айчыннай вайны 1-й і 2-й ступеняў, Чырвонай зоркі. Заслужаны настаўнік РСФСР (1961).

Творчасць
---------

Пачаў выступаць з вершамі ў 1925 г. Друкаваўся ў маладнякоўскіх літаратурных альманахах «Пачатак» (Віцебская філія), «Уздым» (Бабруйскай філія), бабруйскай газеце «Камуніст» і іншых выданнях. Напісаў таксама некалькі апавяданняў. Займаўся перакладамі.

Зноскі
------
**«Журналист»** — грамадска-палітычны, вытворча-практычны, навукова-папулярны часопіс. Заснавальнікі Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь і грамадскае аб’яднанне «Беларускі саюз журналістаў». Выдаецца з мая 2006 года ў Мінску на рускай і беларускай мовах 4 разы ў год.

Мае рубрыкі: «Вялікая размова» (на актуальныя тэмы журналістыкі), «Асобы» (гутаркі з яркімі прадстаўнікамі прафесіі), «Праекты» (выстаўкі, фестывалі і конкурсы), «Актуальна», «Практыкум», «Фотапогляд», «Нарматыўна-прававое поле» і інш.

Літаратура
----------

* «Журналист» // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.

1. 1 2  «Журналист» // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.
**Індуі́зм** — адна з найбольш буйных (па колькасці вернікаў) рэлігій свету. Каля 95 % усіх індуістаў свету пражываюць у Індыі. Гістарычная назва індуізму на санскрыце — **сана́тана-дха́рма** (санскр.: सनातन धर्म, sanātana dharma ***IAST***), што ў перакладзе азначае «вечная рэлігія», «вечны шлях» або «вечны закон».

Сфарміраваўся ў І тысячагоддзі да н.э. ў выніку далейшай эвалюцыі ведычнай рэлігіі і брахманізму, а таксама асіміляцыі народных вераванняў. У аснове індуізму — вучэнне аб пераўвасабленні душ (сансара) і карме; ушанаванне вярхоўных багоў Вішну і Шывы; следаванне каставым правілам, свяшчэннымі лічацца: сярод жывёл — карова, змяя; сярод рэк — Рака Ганг; сярод раслін — лотас. Культавыя абрады адбываюцца ў храмах, каля мясцовых і дамашніх алтароў, а таксама ў свяшчэнных месцах. Для індуізму ўласціва ўяўленне аб універсальнасці і ўсеагульнасці вярхоўнага бажаства. Сёння існуюць дзве асноўныя плыні рэлігіі — вішнуізм і шываізм.

Індуізм спавядаюць каля 1 млрд чалавек — гэта трэцяя па колькасці паслядоўнікаў  (руск.) (бел. рэлігія ў свеце пасля хрысціянства і ісламу.

Гл. таксама
-----------

* Крышна
* Міжнароднае таварыства свядомасці Крышны
* Чакра
* Ваю
* Кубера
* Сур’я
* Ганеша
* Каста

Зноскі
------

1. ↑  Джон Боукер. «Поўны Оксфардскі слоўнік сусветных рэлігій». — Oxford University Press, 2000;
2. ↑  The Global Religious Landscape - Hinduism **(нявызн.)**. *A Report on the Size and Distribution of the World's Major Religious Groups as of 2010*.  The pew foundation.

Літаратура
----------

* Індуізм // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. С. 234.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Індуізм**
**Тадзія́на То́дараўна Кляшто́рная** (5 студзеня 1932, Мінск, БССР — 2 сакавіка 2011) — дзіцячы пісьменнік, старэйшая дачка Тодара Кляшторнага.

Біяграфія
---------

Сям'я Кляшторных. У цэнтры ўнізе – паэт, над ім – жонка з дачкой Тадзіянай, бацька і маці. 1932 г.
Дочкі Тодара Кляшторнага: уверсе Мая і Валя, унізе – Тадзіяна з мужам і сынам.
Нарадзілася ў Мінску. Хросным бацькам Тадзіяны быў Максім Лужанін. Пасля арышту сваёй маці 28 лістапада 1937 апекавалася некоторы час у бацькавай сястры Александрыны, затым у адным з дзіцячых дамоў Мардовіі. Пасля вайны скончыла Лепельскае педагагічнае вучылішча. Пэўны час настаўнічала на Браслаўшчыне, дапамагала гадавацца малодшым сёстрам.

Мела траіх дзяцей — двух сыноў і дачку. Пасля смерці мужа апошнім месцам працы быў дзіцячы садок.

Разам з сястрой Маяй Кляшторнай прыкладала намаганні па ўшанаванні і папулярызацыі творчасці свайго бацькі. У 2008 прысутнічала на адкрыцці вуліцы імя Тодара Кляшторнага ў вёсцы Камень.

Творчасць
---------

Упершыню надрукавалася ў 1971 у лепельскай раённай газеце. Аўтар кніг вершаў для дзяцей «Паўцякалі цацкі» (Мінск: Юнацтва, 1982) і «Пахі вясны» (Мінск: Юнацтва, 1991), укладальніца зборніка вершаў «Песні любай ліры» гуртка «Паэтычная сцяжынка» (Віцебск, 2001).

Некаторы час вяла дзіцячы літаратурны гурток пры Віцебскай гарадской бібліятэцы.

Зноскі
------

1. ↑  Тадзіяна Кляшторная
2. 1 2  *Анатоль Вярцінскі*. Спачыла Тадзіяна Кляшторная **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Новы час (25 сакавіка 2011). Архівавана з першакрыніцы 29 красавіка 2011. Праверана 15 студзеня 2012.
3. ↑  Чытанні ў гонар Тодара Кляшторнага **(нявызн.)**. Праверана 15 студзеня 2012.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Тадзіяна Кляшторная на Vershy.ru
* Тадзіяна Кляшторная Архівавана 5 красавіка 2017. на Vyaselka.ru

Артыкулы
* Кляшторная, Т. Белыя Курапаты / Т. Кляшторная // Лепельскі край. — 2003. — 11 сак. — С. 2.
* Кляшторная, Т. Вяртанне / Т. Кляшторная // Віцебскі рабочы. — 1997. — 11 сак. — С. 4.
* Кляшторная, Т. Паездка ў Парэчча / Т. Кляшторная // Лепельскі край. — 2005. — 3 мая. — С. 3.
**Вуліца Са́вічаус** (традыцыйная беларуская назва — **ву́ліца Са́віч**; літ.: Savičiaus gatvė, польск.: ulica Sawicza) — адна са старажытных вуліц у Старым горадзе Вільнюса. Злучае вуліцу Дзіджоі і Ратушную плошчу з вуліцай Бокшта; будынкі пераважна дзвюх- і трохпавярховыя старой забудовы. Рух аўтамабільнага транспарта аднабаковы, у кірунку ад Ратушнай плошчы да вуліцы Бокшта. Яна выходзіць да так званай «буды Ромеравай» у двары за высокай сцяной (цяпер вул. Бокшта 10, Bokšto g. 10), дзе ў першую чвэрць XVIII стагоддзя дзейнічала масонская ложа «Руплівы Літвін», затым жыў мастак Альфрэд Ромер і дзейнічала найстарэйшая ў Вільні мастацкая майстэрня, у якой працавалі мастакі Канут Русецкі, Ян Зянкевіч, Эдвард Мацей Ромер. Па правым паўднёвым боку вуліцы дамы з няцотнымі нумарамі 1—15, па левым паўночным боку — цотная нумарацыя (2—10).

Літаратура
----------

* *Juliusz Klos.* Wilno. Przewodnik krajoznawczy. — Trzecie poprawione po zgonie autora. — Wilno: Drukarnia Artystyczna Grafika, 1937. — С. 220—222. — 322 с. (польск.)
* *Vladas Drėma.* Dingęs Vilnius. — Vilnius: Vaga, 1991. — С. 243—246. — 404 с. — ISBN 5-415-00366-5. (літ.)

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Вуліца Савічаус**

1. ↑  Наша Ніва. № 1, 1994. С. 7.
Графік бэта-функцыі пры рэчаісных аргументах
У матэматыцы **бэта-функцыяй** (Β-функцыяй, бэта-функцыяй Эйлера або **Эйлеравым інтэгралам I-га роду**) называецца наступная спецыяльная функцыя ад двух зменных:

{\displaystyle \mathrm {B} (x,y)=\int \limits \_{0}^{1}t^{x-1}(1-t)^{y-1}\,dt,}
вызначаная пры {\displaystyle \Re (x)>0,} {\displaystyle \Re (y)>0.}

Бэта-функцыя была даследавана Эйлерам і Лежандрам, А назву ёй даў Жак Бінэ.

Уласцівасці
-----------

Бэта-функцыя сіметрычная адносна перастаноўкі зменных, гэта значыць

{\displaystyle \mathrm {B} (x,y)=\mathrm {B} (y,x).}
Бэта-функцыю можна выразіць праз іншыя функцыі:

{\displaystyle \mathrm {B} (x,y)={\frac {\Gamma (x)\Gamma (y)}{\Gamma (x+y)}},}
дзе {\displaystyle \Gamma (x)} — гама-функцыя;

{\displaystyle \mathrm {B} (x,y)=2\int \limits \_{0}^{\pi /2}\sin ^{2x-1}\theta \cos ^{2y-1}\theta \,d\theta ,\qquad \Re (x)>0,\ \Re (y)>0;}
{\displaystyle \mathrm {B} (x,y)=\int \limits \_{0}^{\infty }{\frac {t^{x-1}}{(1+t)^{x+y}}}\,dt,\qquad \Re (x)>0,\ \Re (y)>0;}
{\displaystyle \mathrm {B} (x,y)={\frac {1}{y}}\sum \_{n=0}^{\infty }(-1)^{n}{\frac {(y)\_{n+1}}{n!(x+n)}},}
дзе {\displaystyle (x)\_{n}} — сыходны фактарыял, роўны {\displaystyle x\cdot (x-1)\cdot (x-2)\cdot \ldots \cdot (x-n+1).}

Як гама-функцыя для цэлых лікаў з'яўляецца абагульненнем фактарыяла, так і бэта-функцыя з'яўляецца абагульненнем бінаміяльных каэфіцыентаў з трохі змененымі параметрамі:

{\displaystyle \mathrm {C} \_{n}^{k}={\frac {1}{(n+1)\mathrm {B} (n-k+1,k+1)}}.}

Вытворныя
---------

Частковыя вытворныя у бэта-функцыі наступныя:

{\displaystyle {\partial \over \partial x}\mathrm {B} (x,y)=\mathrm {B} (x,y)\left({\Gamma ^{\prime }(x) \over \Gamma (x)}-{\Gamma ^{\prime }(x+y) \over \Gamma (x+y)}\right)=\mathrm {B} (x,\;y)(\psi (x)-\psi (x+y)),}
дзе {\displaystyle \psi (x)} — дыгама-функцыя.

Няпоўная бэта-функцыя
---------------------

**Няпоўная бэта-функцыя** — гэта абагульненне бэта-функцыі, якое замяняе інтэграл па адрэзку {\displaystyle [0,1]} на інтэграл з пераменнай верхняй мяжой:

{\displaystyle \mathrm {B} \_{x}(a,b)=\int \limits \_{0}^{x}t^{a-1}\,(1-t)^{b-1}\,dt.}
Пры {\displaystyle x=1} няпоўная бэта-функцыя супадае з поўнай.

### Рэгулярызаваная няпоўная бэта-функцыя

Рэгулярызаваная няпоўная бэта-функцыя вызначаецца праз поўную і няпоўную бэта-функцыі:

{\displaystyle I\_{x}(a,b)={\frac {\mathrm {B} \_{x}(a,b)}{\mathrm {B} (a,b)}}.}
Уласцівасці рэгулярызаванай няпоўнай бэта-функцыі:

* {\displaystyle I\_{0}(a,b)=0;}
* {\displaystyle I\_{1}(a,b)=1;}
* {\displaystyle I\_{x}(a,b)=1-I\_{1-x}(b,a);}
* {\displaystyle I\_{x}(a+1,b)=I\_{x}(a,b)-{\frac {x^{a}(1-x)^{b}}{aB(a,b)}}.}

Гл. таксама
-----------

* Гама-функцыя
* Леанард Эйлер

Літаратура
----------

* *Битюцков В. И.* Бета-функция // Математическая энциклопедия / И. М. Виноградов (гл. ред.). — М.: Советская энциклопедия. — Т. 1.

Спасылкі
--------

* *Weisstein, Eric W.*. Beta Function **(нявызн.)**. *MathWorld*.