recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Таласа.
**Таласа** (стар.-грэч.: Θάλασσα) — унутраны спадарожнік планеты Нептун. Названая ад імя багіні мора з грэчаскай міфалогіі. Таксама пазначаецца як **Нептун IV**.

Гісторыя адкрыцця
-----------------

Таласа была адкрыта ў верасні 1989 года па здымках, зробленых апаратам «Вояджэр-2». Аб адкрыцці было абвешчана 29 верасня 1989 г, а тэкст паведамляў пра 25 выяў, атрыманых на працягу 11 дзён, такім чынам, адкрыццё адбылося незадоўга да 18 верасня. Спадарожнік атрымаў часовае абазначэнне **S/1989 N 5**. Уласная назва была дадзена 16 верасня 1991 года.

| ⛭✯ Нептун |
| --- |
| Спадарожнікі | Галатэя · Галімеда · Гіпакамп · Дэспіна · Лаамедэя · Ларыса · Наяда · Нерэіда · Неса · Пратэй · Псамафа · Сао · Таласа · Трытон |  |
| Характарыстыкі | Вялікая цёмная пляма ·  Кольцы Нептуна |
| Адкрыццё | Джон Куч Адамс ·  Іаган Готфрыд Гале ·  Уільям Ласел ·  Урбэн Левер’е |
| Траянскія астэроіды | 2001 QR322 ·  2004 UP10 ·  2005 TN53 ·  2005 TO74 ·  2006 RJ103 ·  2007 RW10 |
| Даследванне | Касмічная праграма «Вояджэр» ·  Вояджэр-2 |
| Іншае | Спіс астэроідаў, якія перасякаюць арбіту Нептуна · Нептун у фантастыцы |
| **Category Катэгорыя:Нептун (планета) •  Вікісховішча:Нептун** |
**Rosa kokanica** — шматгадовы куст; від роду Ружа сямейства Ружавыя.

Тып з Сярэдняй Азіі.

Статус *Rosa kokanica* не вызначаны канчаткова. Часта гэты від апісваецца пад назвамі *Rosa divina* Sumnev. ці *Rosa sumneviczii* Korotkova. Формы *Rosa kokanica* з густа апушанымі і залозістымі маладымі парасткамі вызначаюць, як *Rosa ovczinnikovii* Koczk..

Паходжанне і распаўсюджанне
---------------------------

Цэнтральная Азія, Афганістан. Па дадзеных Germplasm Resources Information Network): Афганістан, Іран, Казахстан, Манголія, Кітай (Сіньцзян-Уйгурскі аўтаномны раён).

Сустракаецца на вышынях ад 800 да 2800 метраў над узроўнем мора.

Батанічнае апісанне
-------------------

*Rosa divina* на паштовай марцы Узбекістана
Куст вышынёй да 1,5—2 метра.

Маладыя галіны карычневыя, голыя або густа апушаныя. Калючкі размешчаны нерэгулярна, светла-карычневыя, прамыя або выгнутыя, паступова пашыраюцца да аснавання.

Лісце 4,5—8 см даўжынёй.

Лісточкі 5-7 (-9) да 15 (-20) мм, эліптычныя або яйкападобныя, радзей круглявыя або зваротналанцэтныя, як правіла, знізу апушаныя, з абодвух бакоў залозістыя, радзей гладкія.

Прылісткі вузкія.

Кветкі звычайна адзінкавыя, пазухавыя, і без прыкветкаў, жоўтыя, 2-4(6) см у дыяметры. Кветаножкі гладкія, радзей пакрытыя жорсткімі валасінкамі, часам апушаныя.

Чашалісцікі ў колькасці 5, не пашыраны на вяршыні, суцэльныя, рэдка з 2-3 часткамі ў верхняй частцы.

Пялёсткі ў колькасці 5, бледна-жоўтыя ці белыя, шырока зваротнаяйкападобныя, на вяршыні выемкавыя.

Плады да 15 мм у дыяметры, шарападобныя або грушападобныя, фіялетава-карычневыя або цёмна-карычневыя.

Цвіценне ў маі — ліпені.

У культуры
----------

Зоны марозаўстойлівасці: 6b—9b.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. 1 2 3  *Rosa kokanica* на сайте Flora of Pakistan eFloras.org
4. ↑  *Roger Phillips, Martyn Rix.* Roses. — Random House, 1988. — ISBN 0394758676.
5. ↑  *Rosa kokanica* на сайте Chinese Plant Names, eFloras.org
6. ↑  *R. kokanica* на сайте HelpMeFind.com

Літаратура
----------

* A. D. Dzhangaliev, T. N. Salova, P. M. Turekhanova. The Wild Fruit And Nut Plants Of Kazakhstan. — 2002.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
Каатынга — Засушлівая бразільская саванна
**Каатынга** (парт.: Caatinga — запазычанне з моў тупі-гуарані: каа («лес») + тынга («белы») = літар. «Белы лес») — трапічная лістападна-рэдкалесная расліннасць  — адзін з унікальных відаў біёмаў (экарэгіёнаў) Бразіліі. Займае плошчу 750 000 км² (каля 11 % тэрыторыі краіны), на якой пражывае 15 млн чалавек. Рэгіён выкарыстоўваецца для перагоннай жывёлагадоўлі (буйная рагатая жывёла), раслінаводства (вінаград, дыня, папайя), перыядычна пакутуе ад моцнай засухі. Тэрыторыі, занятыя каатынгай (Паўночна-Усходняя Бразілія: Мараньян, Піаўі, Сеара, Рыу-Гранды-ду-Норты, Параіба, Пернамбуку, Алагоас, Сержыпі, Баія і на Паўднёва-Усходзе Бразіліі: паўночная частка Мінас-Жэрайс), з’яўляюцца аднымі з самых адсталых у краіне ў эканамічных адносінах.

Геаграфія
---------

Каатынга займае паўночна-ўсходнюю (блізкую да Атлантычнага акіяна) частку больш буйнага кантынентальнага рэгіёна сэрраду, які, у сваю чаргу, гістарычна, эканамічна і культурна ўваходзіць у склад шырокіх прастораў Заходняй Бразіліі — сэртаны. З-за напрамкі вятроў, плыняў і прыбярэжнага рэльефу мясцовасці, каатынга нагадвае афрыканскія саванны ў зоне Сахеля з дзвюма сезонамі — працяглым сухім (да 9 месяцаў) і кароткім дажджлівым (3 мес.), Прычым увільгатненне нясталае. Маецца вострая неабходнасць у новых вадасховішчах, сучаснай ірыгацыйнай сістэме, а таксама апрасняльных усталёўках. Асноўная водная артэрыя рэгіёна — рака Сан-Франсіску.

Флора
-----

Каатынга найбольш вядомая па тыпу сваёй расліннасці: тут дамінуюць нізкарослыя, калючыя лістападныя дрэвы, якія страчваюць лісце ў перыяд засухі. Кактусы, сукуленты, калючыя хмызнякі пакрываюць паверхню зямлі. Значная колькасць аднагадовых раслін, якія прарастаюць, квітнеюць і адміраюць за час кароткага сезона дажджоў.

Зноскі
------

1. ↑  *Каатынга* — артыкул з БСЭ

Спасылкі
--------

* Відэашэраг аб каатынге з порт. аўдыёсуправаджэннем

| ⛭Прыродныя зоны |
| --- |
| Сушы | Арктычная пустыня ·  Антарктычная пустыня ·  Тундра ·  Лесатундра ·  Хвойны лес — Тайга ·  Падтайга ·  Мяшаныя лясы ·  Лісцевы лес: шыракалістыя лясы і драбналістыя лясы ·  Лесастэп ·  Стэп ·  Паўпустыня ·  Пустыня ·  Саванна ·  Субтрапічны лес ·  Дажджавы лес ·  Пераменна-вільготны лес ·  Вільготныя трапічныя лясы — Джунглі ·  Сухія трапічныя лясы — Каатынга ·  Вільготныя экватарыяльныя лясы: Сельва і Гілея ·  Альпійская ·  Субальпійская ·  Міжземнаморская ·  Вобласць вышыннай пояснасці ·  Прыбярэжныя і забалочаныя: плаўні, пойма, балоты, саланчакі, маршы |
| Сусветнага акіяна | Літаральная зона / Прыліўна-адліўная зона / Прыбярэжная зона ·  Мангравыя лясы ·  Лясы бурых водарасцей ·  Каралавыя рыфы ·  Нерытычная зона ·  Кантынентальны шэльф ·  Пелагічная зона ·  Ложа акіяна ·  Упадзіны: жолаб і рыфт ·  Гідратэрмальныя крыніцы сярэдзінна-акіянічных хрыбтоў ·  Пакавы лёд |
| Біялогія — Геаграфія — Экалогія |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 236821033 |
Карта
**Фрыгія** (стар.-грэч.: Φρυγία) — старажытная гістарычная вобласць і дзяржава на захадзе Малой Азіі.

Па сведчанню Герадота, фрыгійцы калісьці насялялі поўнач Балканскага паўвострава і зваліся брыгамі. Сучасныя даследчыкі падзяляюць гэты пункт гледжання і лічаць, што фрыгійцы перасяліліся ў Малую Азію з Еўропы прыкладна ў 1200 г. да н. э. Відавочна, яны адыгралі значную ролю ў разбурэнні імперыі хетаў. Большая частка фрыгійцаў асела ў горнай лясістай мясцовасці на ўсход ад Лідыі і Карыі, якая і атрымала найменне Фрыгіі. Яе галоўным цэнтрам стаў горад Гордзіан. 

Найхутчэй, фрыгійская дзяржава склалася ўжо ў канцы 2 тысячагоддзя да н. э. але набыла вялікі ўплыў у апошняй трэці VIII ст. да н. э. калі займала значную частку сучаснай Турцыі. Аднак яна была саслаблена нашэсцямі кімерыйцаў. Падчас чарговага нашэсця ў 696 г. да н. э. фрыгійскі валадар Мідас скончыў жыццё самагубствам. Каля 620 г. да н. э. фрыгійская дзяржава была разбурана кімерыйцамі, а сама Фрыгія ўвайшла ў склад Лідыі.

Як гістарычная вобласць Малой Азіі, Фрыгія ўзгадвалася да канца існавання Усходняй Рымскай імперыі. Яна адыгрывала вялікую культурную ролю ў жыцці ўсяго Міжземнамор'я. Адсюль распаўсюдзіўся культ багіні-маці Кібелы.

Спасылкі
--------

* phrygians.org
* Phrygia (ancient.eu.com)
* Phrygia and the Phrygians
**Замошша** — археалагічныя помнікі — гарадзішча і курганны могільнік каля вёскі Замошша Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці.

Гарадзішча
----------

Знаходзіцца на заходняй ускраіне вёскі паміж азёрамі Шылава і Замошскае. Пляцоўка роўная, памерам 70×30 м, вышынёй 3,5 м. Адкрылі і абследавалі ў 1930-я гады Х. Цэгак-Галубовіч і У. Галубовіч, абследавалі ў 1955 годзе Л. В. Аляксееў, у 1977 годзе В. І. Шадыра і Л. У. Дучыц. Культурны пласт 1,3 м. У ім знойдзены ляпная кераміка днепра-дзвінскай і штрыхаванай керамікі культур. Датуецца VI ст. да н. э. — III ст. н. э.

Курганны могільнік
------------------

Могільнік знаходзіцца за 1 км на паўднёвы захад ад вёскі, у лесе. 4 насыпы вышынёй ад 0,8 да 1 м, дыяметрам ад 4 да 6 м. Абследавала ў 1977 годзе, 1979 годзе Л. У. Дучыц (1 курган). Каля асновы насыпа выяўлена вуголле.

Літаратура
----------

* *Дучыц, Л. У.* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл. — С. 148—149.
Гамафонія з дамінуючай мелодыяй в «Накцюрне» №18 Фрэдэрыка Шапэна Мі мажор, ар.62 №2. Левая рука акампануе мелодыі, якую выконвае правая рука
**Гамафонія** (ад грэч. Ὁμόφωνος) — від шматгалосся, уласцівы кампазітарскай музыцы Еўропы ў XVII-XIX стст.

Значэнні
--------

1) З XVII ст. - від шматгалосся, у якім вылучаюцца тры розныя па значэнні пласты фактуры: мелодыя (тэсітурна, а таксама, як правіла, тэмбравы адасоблены пласт фактуры, які нясе «музычную думку» цэлага), акампанемент (можа быць структураваны разнастайна, першапачаткова акордавы) і бас.

2) Да канца XVIII стагоддзя пад гамафоніяй разумелі гамарытмічную фактуру, гэта значыць такую, у якой кожны голас шматгалоснага цэлага рухаецца ў адным і тым жа рытме. Тэхніка старадаўняй гамафоніі ў арыгінальных трактатах называлася *contrapunсtus simplex*. Узоры гамафоніі (гамарытмічнае шматгалоссе) - вакальныя жанры сярэднявечнай і рэнесанснай музыкі з сілабічнымі распевамі тэксту: шматгалосныя апрацоўкі гімнаў, (шматгалосныя) кандукт, англійскі, французскі, асабліва італьянскі віды фабурдона (fauxbourdon, falsobordone), шматгалосныя італьянскія песні XVI стагоддзя (фратола, віланела, канцанета) і інш. Адзін з яркіх прыкладаў такой гамафоніі (гамарытмічнай фактуры) - раздзел «Et incarnatus est» з Крэда месы Жаскена Дэпрэ «Pange lingua»:

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — С. 11. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 175610750 |
Барацінка
**Барацінка** — пашыраная сярод нумізматаў назва медных шэлегаў Польскага Каралеўства і ВКЛ 1659—66, якія чаканіліся па ініцыятыве трымальніка манетных двароў Ціта Лівія Бараціні. На Беларусі барацінкі выпускаў Брэсцкі манетны двор.

Апісанне
--------

Барацінкі мелі на авэрсе галаву караля Яна Казіміра ў лаўровым вянку, надпіс *.IOAN. — CAS. REX* вакол галавы падзеленыя літарамі *T.L.B* (ініцыялы Баратыні). Рэвэрс польскіх манет выяўляе польскага арла са шчытом гербу Ваза на грудзях. Вакол надпіс *SOLID.REGN — POLON* і год. Рэвэрс літоўскіх манет ішоў з выявай герба Пагоні.

Годы і месцы выпуску
--------------------

| Год | Месца | апісанне |
| --- | --- | --- |
| 1660 | Уяздоў | надпіс *TLB* пад галавою |
| 1660-1661 | Кракаў |  |
| 1661 | Уяздоў | надпіс *TLB* |
| Вільня |  |
| 1663 | Оліва | *GFH* / пад пагоняю Сноп (герб Вазаў) |
| Венява |  |
| 1664 | Вільня | надпіс *TLB* |
| 1665 | Вільня |  |
| Брэст |  |
| Коўна | *GFH* |
| Оліва | *GFH* |
| Уяздоў | *TLB* |
| 1666 | Уяздоў | *TLB* |
| Оліва | *GFH* / пад пагоняю Сноп і Венява |
| Вільня |  |
| Брэст |  |
| Мальбарк |  |
| Коўна | *GZH* / галава аленя |
| 1667 | Уяздоў | *TLB* |
| Брэст | надпіс *TLB* |
| 1668 | Вільня |  |
| Брэст |  |

Кошт
----

Афіцыйна кошт медных шэлегаў быў роўны кошту срэбных шэлегаў, ці 1/3 гроша, альбо 1/90 злотага. Аднак па сутнасці нават новы медны шэлег ніяк не мог каштаваць траціну гроша. Сапраўдны яго кошт быў прыкладна разы ў 4-5 менш.

Колькасць манет
---------------

Першапачаткова планавалася вырабіць каля 180 000 000 адзінак манет каб заплаціць войску, аднак у выніку вырабілі каля 1-1,8 млрд манет. Да тагож медныя шэлягі вельмі часта падраблялі (прычым некаторыя падробкі былі якаснее арыгіналаў).

Цяперашні кошт
--------------

З-за вялікай колькасці і дрэннай якасці матэрыялу манет, цяперашні кошт Барацінкаў сярод нумезматаў рэдка перавышае 1$. Аднак за адзінкі з добрым станам цэны могуць быць значна вышэй.

Зноскі
------

1. ↑  У кнізе У. Н. Рябцевіча («Аб чым раказваюць манеты») распавядаецца пра тое што першы «тыраж» манет таксама рабілі ў Кракаве, аднак не назыаеца год.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн. 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сінюха (значэнні).

**Сіню́ха** (латыш. Zilupe, рус. Синяя) — рака ў Верхнядзвінскім раёне Беларусі, Латвіі і Пскоўскай вобласці Расіі, левы прыток ракі Вялікай. На тэрыторыі Беларусі называецца Сінюха, на тэрыторыі Латвіі — Зілупэ. Даўжыня 195 км, з іх 15 км на тэрыторыі Беларусі. Плошча вадазбору 2040 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 10 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,5‰. Належыць да басейна Балтыйскага мора.

Сінюха выцякае з балот, размешчаных на захад ад Асвейскага возера, у самым паўночным кутку Беларусі. Цячэ ля Кургана Дружбы, дзе сыходзяцца дзяржаўныя межы Беларусі, Латвіі і Расіі. Асноўны прыток на тэрыторыі Беларусі — рака Няверыца (справа).

На рацэ размешчаны горад Зілупэ (Латвія) і пасёлак Краснагародск (Расія).

У верхнім цячэнні — нешырокі ручай. Спачатку па ім праходзіць мяжа Латвіі і Беларусі, затым Латвіі і Расіі, яшчэ ніжэй рака сыходзіць на тэрыторыю Латвіі. У межах горада Зілупэ за 60 кіламетраў ад вытока шырыня ракі яшчэ не перавышае 10 метраў, у рэчышчы камяні і невялікія перакаты, пясчанае дно, высокая хуткасць плыні. Ніжэй Зілупэ рака хутка збірае ваду невялікіх, але шматлікіх прытокаў — шырыня ракі павялічваецца да 10—15 метраў, берагі жывапісныя, лясы змяняюцца лугамі.

Зноскі
------

1. ↑  Агульная характарыстыка рачной сеткі Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб'екты Рэспублікі Беларусь»(недаступная спасылка) (руск.)

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
**«Паўночная паходня»** (*Паўночнага шэсця пад паўночнай зоркай*, або *Паўночнай Паходняй*, *Паўночнай Лямпай*; польск.: Pochodnia Północna) — масонская ложа ў Мінску. Заснавана 5 чэрвеня 1816, інсталявана 18 кастрычніка 1816 года. Працавала пад кіраўніцтвам Вялікага Усходу Польшчы і правінцыяльнай ложы «Дасканалай еднасці» ў Вільні пад № 19. Была звязана з Нацыянальным масонствам і польскім Патрыятычным таварыствам. Браты ложы ўдзельнічалі ў вызваленчым руху на землях Беларусі.

Літаратура
----------

* *Швед, В. В.* ХІХ: 2. Мінск. Ложа Паўночная паходня [Паўночнага шэсця пад паўночнай зоркай] // Масоны і ложы на землях Беларусі (канец XVIII — першая чвэрць XIX ст.) : біябібліягр. слоўн.. — Гродна: ГрДУ, 2007. — 275 с. — ISBN 978-985-417-866-0.
Размяшчэнне Паўночнай Каталоніі адносна аўтаномнай супольнасці Каталонія (выдзелена светла-шэрым).
Месцазнаходжанне французскага дэпартамента Усходнія Пірэнеі.
Размяшчэнне Паўночнай Каталоніі адносна каталанамоўных краін (выдзелена шэрым).
**Паўночная Каталонія** або **Французская Каталонія** — частка Каталонскіх земляў, тэрыторыя распаўсюджвання каталонскай мовы і каталонскай культуры, аддадзеная Іспаніяй Францыі ў выніку падпісання Пірэнэйскага дагавора ў 1659 годзе ў абмен на адмову Францыі ад фармальнай абароны нядаўна створанай Каталонскай Рэспублікі. Тэрыторыя прыкладна адпавядае сённяшняму французскаму дэпартаменту Усходнія Пірэнеі, які гістарычна быў часткай Каталоніі з часоў Графства Барселона да эпoхі Арагонскай Кароны і Княства Каталоніі, пакуль не быў перададзены Францыі Іспаніяй.

У французскай мове выкарыстоўваецца эквівалентны тэрмін *Catalogne Nord*, хоць і радзей, чым больш палітычна нейтральны Русільён (катал.: Rosselló), нягледзячы на тое, што гэты апошні тэрмін геаграфічна і гістарычна недакладны, бо ігнаруе гістарычныя камаркі Валеспір (Vallespir), Канфлан (Conflent) і Сардання (Cerdanya). Тэрмін, які таксама выкарыстоўваецца ў наш час — Pays Catalan.

Сучасная карта Паўночнай Каталоніі
Гара Каніго
10 снежня 2007 года Генеральны савет Усходніх Пірэнеяў абвясціў каталонскую мову афіцыйнай разам з французскай праз «Хартыю ў падтрымку каталонскай мовы».

Найбуйнейшым горадам Паўночнай Каталоніі з’яўляецца Перпіньян.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no2007005700 · VIAF: 312801592, 125862573 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Біч.

**Іван Андрэевіч Біч** (1881, в. Есьманаўцы, Валожынскі раён — кастрычнік 1919) — герой Грамадзянскай вайны ў Расіі.

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1917 года. Скончыў Маладзечанскую настаўніцкую семінарыю. Удзельнік Рэвалюцыі 1905—1907 гг. Хаваючыся ад паліцыі, з’ехаў у Сібір. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі член Краснаярскага губрэўкама. Для барацьбы з Калчаком ў сяло Шыткіна Канскага павета арганізаваў партызанскі атрад, у складзе якога ўдзельнічаў у паўстанні, якое ахапіла 13 воласцяў.

Больш за 1000 партызан, сярод якіх былі перасяленцы з беларускіх губерняў, паспяхова змагаліся з калчакаўцамі. Дыверсіямі на ўчастку Тайшэт — Тулун Сібірскай чыгункі яны зрывалі забеспячэнне белагвардзейцаў, стварылі так званую «тайшэцкую затычку». Біч быў камісарам шыткінскіх партызан, узначальваў лыжны атрад.

Падчас баявой аперацыі ў верасня 1919 года трапіў у палон і пасля катаванняў павешаны. У Тайшэце пастаўлены помнік Бічу, яго імем названа сярэдняя школа.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Бич Иван Андреевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 59. — 737 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Васілевіч.

**Іван Антонавіч Васілевіч** (1894, в. Будслаў, Вілейскі павет, Віленская губерня, Расійская імперыя — 29 снежня 1938) — партыйны і дзяржаўны дзеяч БССР.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1894 годзе ў в. Будслаў. Член КПСС з 1918 г. У 1917—1918 гг. старшыня валвыканкама, намеснік камісара, камісар па харчаванні Віленскай губерні. З лютага 1919 г. намеснік наркама харчавання Літоўска-Беларускай ССР, затым у Наркамаце харчавання УССР. У 1925 годзе наркам унутранага гандлю, з 1926 наркам фінансаў БССР. З верасня 1927 г. да кастрычніка 1930 г. — другі сакратар, член Бюро ЦК КП(б)Б, з 1930 года ў органах Наркамзема СССР. З 1934 г. — загадчык сельскагаспадарчым аддзелам і член Далёкаўсходняга крайкама ВКП(б). Член ЦВК СССР у 1925—1930 гг.

Зноскі
------

1. 1 2  Василевич Иван Антонович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 102. — 737 с.
**Іван Андрэевіч Макіёнак** (15 ліпеня 1914, в. Гарадзілавічы, Верхнядзвінскі раён, Віцебская вобласць — 28 сакавіка 1944) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Беларус. З 1936 года ў Чырвонай Арміі. З 1941 года на Чарнаморскім флоце. Удзельнік абароны Севастопаля, вызвалення Марыупаля, Новарасійска, Бярдзянска. За выдатнае выкананне баявых заданняў пры вызваленні Марыупаля ў верасні 1943 года быў узнагароджаны медалём «За баявыя заслугі». Старшыня 2 стацці Макіёнак у ноч на 26.03.1944 г. у ліку дэсантнага атрада пад камандаваннем старэйшага лейтэнанта К. Ф. Альшанскага быў высаджаны ў тыл ворага ў порт горада Мікалаеў. Два дні да падыходу савецкіх войскаў атрад вёў бой, адбіў 18 атак ворага. І. А. Макіёнак загінуў у гэтым баі 28.03.1944 г.

Узнагароджаны ордэнам Леніна.

Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 20.04.1945 г. пасмяротна.

Пахаваны ў брацкай магіле ў Мікалаеве. Яго імя носіць адна з вуліц горада Мікалаева.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9). — С. 537.

Спасылкі
--------

* Іван Андрэевіч Макіёнак на сайце «Героі краіны»
* Макіёнак Іван Андрэевіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* Макіёнак Іван Андрэевіч // Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 131274 |
**Венскі гурток** (ням.: Wiener Kreis) — філасофскі гурток, у якім былі распрацаваны асновы лагічнага пазітывізму, утварыўся (у 1922) вакол аўстрыйскага фізіка М. Шліка (пераемніка Э. Маха на кафедры філасофіі Венскага ўніверсітэта). У Венскі гурток ўваходзілі: О. Нейрат, Х. Хан, Ф. Вейсман, К. Гёдэль, Ф. Каўфман, В. Крафт, Г. Фейгль і іншыя. Венскі гурток часта наведвалі Ф. Франк, К. Гемпель, пазней А. Аер. У 1926 у Венскі гурток быў запрошаны Р. Карнап. 

Асноўнай ідэяй Венскага гуртка было засяроджанне на лагічным аналізе мовы навукі, прычым у якасці сродку аналізу вылучаецца апарат матэматычнай логікі. Такім чынам, у Венскім гуртку адбываецца зліццё пазітывізму з рознымі плынямі ў філасофіі матэматыкі (лагіцызмам): члены Венскага гуртка паспрабавалі злучыць метад верыфікацыі з метадам лагічнага аналізу і стварыць на гэтай аснове адзіную уніфікаваную навуку, якая ахоплівае як прыродазнаўчыя, так і гуманітарныя веды. У 1929 быў апублікаваны праграмны дакумент Венскага гуртка "Навуковае разуменне свету. Венскі гурток". Да 1930 (на 7-м міжнародным кангрэсе філасофіі ў Оксфардзе) адбываецца афіцыйнае афармленне Венскага гуртка і ўсталяванне арганізацыйных і ідэалагічных сувязяў з іншымі школамі, групамі і плынямі: Берлінскім таварыствам эмпірычнай філасофіі; Львоўска-варшаўскай школай; Кембрыджскімі аналітыкамі (Англія); Упсальскай школай (Швецыя); Мюнстэрскай лагістычнай школай, а таксама з асобнымі філосафамі. Венскі гурток выпускае спецыяльны часопіс "Erkenntnis" (1930-39), праводзіць шэраг кангрэсаў (1-ы - 1929, Прага, 2-і - 1930, Кёнігсберг, 3-і - 1934, Прага, 4-ы- 1935, Парыж, 5 - ы - 1936, Капенгаген, 6-ы - 1937, Парыж, 7-ы - 1938, Кембрыдж, Вялікабрытанія, 8-ы - 1939, Кембрыдж, ЗША) і канферэнцый; яго члены актыўна ўдзельнічаюць ва ўсіх міжнародных сімпозіумах. З 1938 выходзіць "Міжнародная энцыклапедыя уніфікаванай навукі" і "Бібліятэка серыі уніфікаванай навукі". У пачатку 2-й сусветнай вайны Венскі гурток спыніў сваё існаванне.
Гамелан
**Гамелан** — нацыянальны інданезійскі аркестр. Аснову яго складаюць ударныя інструменты (напр. гамбанг), гонгі, барабаны, часам ўключаюцца струнныя шчыпковыя, драўляныя духавыя і шумавыя інструменты. Гучанне гамелана адрозніваецца гнуткасцю дынамікі, своеасаблівасцю тэмбравых фарбаў. Гамелан у імправізацыйнай манеры выконвае класічныя і народныя мелодыі. Выкарыстоўваецца ў розных сцэнічных паказах і на ўрачыстых цырымоніях.

Літаратура
----------

* *Gamelan Gong Kebyar: The Art of Twentieth-Century Balinese Music* (2000) by , ISBN 0-226-79281-1 and ISBN 0-226-79283-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гамелан

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4155917-4 · NDL: 00562219 · NKC: ph841964 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мурына.

**Юлія Георгіеўна Мурына** (21 лютага 1979, в. Іздрашава, Салігорскі раён, Мінская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI і VII скліканняў.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 21 лютага 1979 года ў в. Іздрашава Салігорскага раёна Мінскай вобласці.

Скончыла Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны інстытут псіхалогіі і сацыяльнай работы па спецыяльнасці «псіхолаг, выкладчык псіхалогіі», а пазней — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «спецыяліст па кіраванні персаналам».

Працавала першым сакратаром Салігорскага гаркама і райкама грамадскага аб’яднання «Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі», дырэктарам дзяржаўнай установы «Салігорскі раённы тэрытарыяльны цэнтр сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва».

Выбіралася дэпутатам Салігорскага раённага Савета дэпутатаў 25, 26 і 27-га скліканняў.

З’яўлялася дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь шостага склікання, была членам Пастаяннай камісіі па працы і сацыяльных пытаннях, уваходзіла ў склад рабочай групы Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па супрацоўніцтве з Парламентам Каралеўства Бахрэйн.

У Палаце прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь сёмага склікання з’яўляецца намеснікам старшыні Пастаяннай камісіі па бюджэце і фінансах.

Узнагароды
----------

* Падзячныя лісты Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.
* Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь,
* ганаровыя граматы і падзякі Мінскага абласнога выканаўчага камітэта, Салігорскага гарадскога і раённага выканаўчых камітэтаў, падзяка Міністра працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь,
* заносілася на дошку Пашаны Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь.
* залаты значок АА «БРСМ».

Сям’я
-----

Замужам, мае сына.

Зноскі
------

1. ↑  Сведения о результатах голосования по выборам депутатов Палаты представителей Национального собрания Республики Беларусь шестого созыва 11 сентября 2016 года по Минской области Архівавана 15 лютага 2020.
2. ↑  Сведения о результатах голосования по выборам депутатов Палаты представителей Национального собрания Республики Беларусь седьмого созыва 17 ноября 2019 года по Минской области Архівавана 25 студзеня 2020.

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь  (бел.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Бірута.

**Бірута**, сапр. **Амелія Даравінская** або **Дзеравінская** (польск.: Derewińska; 1863, в. Ройсталі, цяпер у межах Вільнюса — 27 ліпеня 1891) — беларуская і польская фалькларыст і этнограф.

Вучылася ў Варшаве. Працавала настаўніцай у Лідскім павеце.

Праводзіла этнаграфічныя назіранні ў Лідскім павеце, запісвала беларускі фальклор. Напісала манаграфію «Народ Лідскага павета» (або «Апісанне Лідскага павета»), але цэнзура не дазволіла яе друк, праца не збераглася. Друкавалася з 1889 года ў краязнаўчым часопісе «Wisła», дзе апублікаваны яе нарыс «Дажынкі на Літве», з апісаннем жніўнага абраду з песнямі ў в. Шаўры Лідскага павета, і паданні «Сосны ў Лідзе», «Пра касцёл святой Ганны ў Вільні», «Паданне пра Пілакальную гару» (у Ваўкавыскім павеце). Пасмяротна выйшла найбольш значная публікацыя Біруты — «Беларускія песні з Лідскага павета», 24 тэксты пазаабрадавай лірыкі (сямейна-бытавыя, рэкруцкія, любоўныя песні), у часопіс «Zbiór wiadomości do antropologii krajowej» (1892. Т. 16), і нарыс «Над прускай граніцай», апісанне жыццёвага укладу літоўцаў паўднёва-заходняй часткі Ковенскай губерні — у часопісе «Wisła» (1899. Т. 13). Асобныя рукапісы, дакументы, звязаныя з дзейнасцю Біруты (А. Даравінскай), зберагаюцца ў архівах Вільнюса і Варшавы.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Беларускі фальклор: энцыклапедыя. У 2 т. Т. 1. — Мн. 2005.
2. 1 2 3 4 5 6  Бирута // Биографический справочник. — Минск: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 59. — 737 с.

Літаратура
----------

* Беларускі фальклор: энцыклапедыя. У 2 т. Т. 1. — Мн. 2005.
* Бирута // Биографический справочник — Минск: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 59. — 737 с.
* *Васілевіч У. А.* Збіральнікі: Оскар Кольберг, Зыгмунт Глогер, Іван Берман, Аляксандр Троіцкі, Аляксандр Пшчолка, Эма Яленская-Дмахоўская, Бірута, Уладзіслаў Вярыга, Чэслаў Пяткевіч, Казімір Машынскі / АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Навук. рэд. А. С. Фядосік — Мн.: Навука і тэхніка, 1991. ISBN 5-343-00674-4
* *Саламевіч Я.* Даследчыца беларускага фальклору // Полымя. 1969. № 11.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бярозкаўскі сельсавет.
**Бяро́зкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Веткаўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Бярозкі.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Добрушскага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Веткаўскага раёна. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Ачоса-Руднянскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
Бактрыя на карце Сярэдняй Азіі
**Ба́ктрыя**, **Бахтры**, **Бактрыяна** — старажытная краіна са сталіцай у горадзе Бактра (сучасны Балх), на тэрыторыі Ірана. Гістарычная вобласць у Сярэдняй Азіі па сярэднім і верхнім цячэнні Амудар’і — цяпер тэрыторыя Паўночнага Афганістана, Паўднёвага Таджыкістана і Узбекістана. Бактрыя была месцам арыйскага засялення да падзелу арыйскіх плямёнаў на іранскія і індыйскія; месца нараджэння зараастрызму.

Геаграфія
---------

Краіна размяшчалася паміж хрыбтом Гіндукуш (стараж. Парапаміс) і ракой Амудар’я (стараж. Окс), і была абкружана Туранскай пустыняй. Рэльеф горны, клімат умераны. Глеба ўрадлівая, шмат вады.

Гісторыя
--------

Да сярэдзіны I тыс. да н.э. гісторыя краіны міфалагізаваная (Шахнамэ, асірыйскія хронікі). Была падпарадкавана Персідскаму царству пры цары Кіры, была адной з сатрапій. Пазней уваходзіла ў дзяржаву Аляксандра Македонскага і дзяржаву Селеўкідаў. Каля 255 да н.э. на гэтых землях утварылася самастойнае Грэка-Бактрыйскае царства. У II ст. да н.э. заваявана тахарамі, затым атрымала назву Тахарыстан. У 139 да н.э. краінай авалодалі кушанскія плямёны, і яна ўвайшла як цэнтральная вобласць у Інда-Скіфскую імперыю, якая праіснавала да 450, калі яе захапілі эфталіты (белыя гуны). З канца VI ст. на межах Бактрыі з’явіліся цюркі, а неўзабаве пасля падзення дзяржавы Сасанідаў, Бактрыя была захопленая арабамі, уведзеная ў склад Багдадскага халіфату і ісламізаваная.

|  |  |  |  |
| Бактрыйскае мужчынскае адзенне Кафірніган (Таджыкістан).
  | Бактрыйскае жаночае адзенне Кафірніган (Таджыкістан)
  | Бактрыйскае жаночае адзенне Кафірніган (Таджыкістан)
  | Бактрыйскае мужчынскае адзенне Кафірніган (Таджыкістан)
  |

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
Кавалак баксіту з Чарнагорыі ў Мінералагічным музеі Бонскага ўніверсітэта (Германія)
**Баксіт** (фр.: bauxite) (па назве мясцовасці Ле-Бо, Lex Baux на поўдні Францыі) — алюмініевая руда, якая складаецца з гідраксідаў алюмінія, аксідаў жалеза і крэмнію.

Мінеральныя агрэгаты баксіту шчыльныя (камяністыя), порыстыя, зямлістыя, рыхлыя і глінападобныя. Колер белы, шэры, чырвоны, жоўты або чорны. Шчыльнасць 1800—3200 кг/м³. Цвёрдасць 1—2 адзінак. Паходжанне пакладаў баксітаў рэшткавае ва ўмовах трапічнага і субтрапічнага клімату і асадкавае.

Выкарыстоўваецца ў якасці сыравіны для атрымання гліназёму і гліназёмаўтрымальных вогнеўпораў. Утрыманне гліназёму ў прамысловых баксітаў вагаецца ад 40 да 60 % і вышэй. Выкарыстоўваецца таксама ў якасці флюсу ў чорнай металургіі, для вырабу фарбаў, штучных абразіўных матэрыялаў і інш.

Асноўныя радовішчы баксітаў знаходзяцца ў Аўстраліі, Сурынаме, Гаяне, Бразіліі, Гвінеі, Францыі, Расіі, ЗША і на Ямайцы.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* Бокситы // Горная энциклопедия (руск.)
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Баксіт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119407803 · LCCN: sh85012460 · Microsoft: 2778163720 · NDL: 00560835 |
**Бактэрыялогія** — навука аб бактэрыях, частка больш шырокай навуковай дысцыпліны - мікрабіялогіі. Бактэрыялогію дзеляць на шэраг самастойных галін.

Агульная бактэрыялогія вывучае марфалогію, фізіялогію, біяхімію бактэрый, іх зменлівасць і спадчыннасць, эвалюцыю, распаўсюджванне ў прыродзе і інш. Медыцынская і ветэрынарная бактэрыялогія вывучаюць біялогію хваробатворных бактэрый, метады іх вылучэння і вызначэння, з'явы імунітэту, распрацоўваюць спецыфічныя сродкі папярэджання і лячэння інфекцыйных хвароб чалавека і жывёл. Сельскагаспадарчая бактэрыялогія вывучае ролю бактэрый у фарміраванні структуры глебы, яе урадлівасці, у харчаванні раслін, перапрацоўцы сельскагаспадарчых прадуктаў (сіласавання, квашання, мочка і інш.) Тэхнічная (прамысловая) бактэрыялогія вывучае працэсы адукацыі бактэрыямі спіртоў, арганічных кіслот, ферментаў, амінакіслот, антыбіётыкаў, стымулятараў росту і інш.

| ⛭**Раздзелы мікрабіялогіі** |
| --- |
| Вірусалогія ·  Бактэрыялогія |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11931011c · GND: 4004304-6 · LCCN: sh85010864 · LNB: 000075229 · Microsoft: 53162352 · NDL: 00570001 · NKC: ph114115 |

 |
**210-я Капаткевіцкая партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная ў сакавіку 1943 года. Дзейнічала на тэрыторыі Капаткевіцкага і Даманавіцкага раёнаў. У ліпені 1943 года брыгада была расфарміравана.

Склад
-----

Брыгада была створана на базе атрадаў П. Я. Ігуменава, Р. І. Краўца, І. С. Губіна, А. Ф. Сарафанава, І. А. Бабіча. Пасля расфарміравання брыгады атрад Краўца быў вылучаны для фарміравання 130-й Петрыкаўскай партызанскай брыгады, атрад Я. І. Гулевіча быў перададзены 99-й Калінкавіцкай партызанскай брыгадзе, атрады Ігуменава і Бабіча ў верасні 1943 года былі аб'яднаны ў 100-ю Глускую партызанскую брыгаду, атрады Губіна і Сарафанава вылучаны ў самастойныя.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* І. М. Кулікоўскі.

### Камісары

* К. Ф. Пінчук;
* І. П. Плыткевіч.

### Начальнік штаба

* В. М. Васільеў.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Бірыкчуль** (руск.: Бирикчу́ль, хак. Пирік чул — «цяжкапраходная рака») — сяло ў Аскізскім раёне Хакасіі. Знаходзіцца за 60 км ад райцэнтра — сяла Аскіз. Размешчана на правым і левым берагах рацэ Аскіз. Адлегласць да г. Абакана — 160 км. Чыгуначная станцыя знаходзіцца ў цэнтры сяла. Колькасць гаспадарак — 1105, насельніцтва — 2674 чал. (01.01.2004), у тым ліку рускія (97,5 %), хакасы.

Утварэнне сяла ў 1949 годзе звязана з будаўніцтвам чыгункі Абакан — Междурэчанск (Кемераўская вобласць) у 1947 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16). — карта Хакасіі
Спадарожнікавы фотаздымак Біскайскага заліва
**Біскайскі заліў** (ісп.: golfo de Vizcaya, фр.: golfe de Gascogne, баскск.: Bizkaiko Golkoa, галіс.: golfo de Biscaia, акс.: golf de Gasconha) — частка Атлантычнага акіяна, размешчаная на поўнач ад Пірэнейскага паўвострава, абмывае берагі Іспаніі і Францыі і распасціраецца ад Галісіі да Брэтані.

Назва паходзіць ад баскскай правінцыі Біскайя. У Іспаніі Біскайскі заліў называюць Кантабрыйскім морам (Mar Cantábrico). Толькі ўсходняя частка Кантабрыйскага мора, якая непасрэдна прымыкае да Краіны Баскаў, называецца Біскайскім залівам.

За 220 тыс. гадоў да н. э. у часы ледавіка Рыс, Біскайскі заліў быў замарожаны.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4069504-9 · NKC: ge391390 · SUDOC: 027534464 · VIAF: 235034966 |
**Бірулі** — археалагічны помнік каля вёскі Бірулі Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці.

Гарадзішчы
----------

Знаходзіцца за 2 км на поўдзень ад вёскі, на ўзгорку «Шведская гара». Вышыня 10 м. Пляцоўка памерам 56×48 м. З паўночнага боку ўмацавана трыма валамі і ровам. На вяршыні ўзгорка валы канцамі заходзяць адзін за другі і ўтвараюць уваход на гарадзішча. 3 усходняга і паўднёвага бакоў забалочаная пойма возера Медзазол. Выявіў у 1880-я годзе Ф. Вярэнька. У 1938 годзе абследавалі польскія археолагі А. Цэгак-Галубовіч і У. Галубовіч. У 1981 годзе А. Р. Мітрафанаў зрабіў шурф. Культурны пласт 0,3-1,3 м. Знойдзены фрагменты глінянага штрыхаванага посуду, абпаленыя камяні, кавалкі шлаку. Матэрыялы паказваюць, што жыццё тут існавала ў III—II ст. да н.э. — IV—V ст. н.э. У 2000-х гг. праводзіліся раскопкі В. У. Чараўко.

Курганны могільнік
------------------

Курганны могільнік знаходзіцца на заходнім беразе возера Медзазол, каля былога маёнтка Парэчча. 130 курганоў вышынёй 0,5-3 м і дыяметрам 4-12 м. У 1938 годзе раскопкі праводзіла археалагічная экспедыцыя Віленскага ўніверсітэта. Вывучана 16 курганоў. Выяўлены пахаванні па абраду трупаспалення і трупапалажэння (у грунце і ямах). Знойдзены бранзалеты, зашпількі, пярсцёнкі, гузікі, пацеркі з бронзы і шкла, жалезныя сякеры, наканечнікі стрэл і коп’яў, 2 арабскія манеты сярэдзіны Х ст. Адносіцца да Х-ХI ст.

Літаратура
----------

* Археалагічнае вывучэнне Докшыччыны // Памяць: Докшыцкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2004. — С. 29-34.
* Докшыцкі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 241—258.

Спасылкі
--------

* Бірулі (археалагічны помнік) на сайце «Архіварта»
Букавыя арэшкі
Букавыя арэшкі
**Букавыя арэшкі** — плады (сямянкі) бука ляснога. Кожны букавы арэшак звычайна змяшчае адну семачку без эндасперму  (руск.) (бел.. Арэшкі маюць форму тэтраэдраў  (руск.) (бел.тэтраэдраў.

Спажыванне
----------

Арэшкі багатыя тлушчам — у іх утрымліваецца 40 % тлушчу, які складаецца з 75 % ненасычаных кіслот  (руск.) (бел.) і вугляводаў. Яны ядомыя, але дубільныя рэчывы надаюць ім злёгку даўкі смак. Арэшкі злёгку таксічныя для людзей калі іх спажываць у вялікіх колькасцях. Гэта звязана з рэчывам пад назвай «фагін». Празмернае спажыванне можа выклікаць кішачныя засмучэнні, курчы ці панос, млоснасць. У харчаванні, з мэтай захавання арэшкаў, іх сушаць.
**Букавінскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт** — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Чарнаўцах.

Агульная характарыстыка
-----------------------

У кастрычніку 1944 года другі Кіеўскі дзяржаўны медыцынскі інстытут быў пераведзены для далейшай сваёй працы ў Чарнаўцы. Букавінскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт створаны шляхам рэарганізацыі Букавінскай дзяржаўнай медыцынскай акадэміі ў 2005 годзе. А акадэмія была створана ў адпаведнасці з Пастановай Кабінету міністраў Украіны ад 4 красавіка 1997 года на базе Чарнавіцкага дзяржаўнага медыцынскага інстытута, які і быў заснаваны ў 1944 годзе.

Ва ўніверсітэце сёння працуюць 99 дактароў медыцынскіх навук і 418 кандыдатаў медыцынскіх навук, сярод якіх 1 член-карэспандэнт Акадэміі педагагічных навук Украіны, 2 акадэміка Акадэміі навук вышэйшай школы Украіны, 6 акадэмікаў Украінскай акадэміі навук, 9 заслужаных лекараў Украіны, 2 заслужаныя дзеячы навукі, 2 заслужаныя работнікі народнай адукацыі і вышэйшай школы Украіны, 78 прафесараў, 237 дацэнтаў.

Структура
---------

* Медыцынскі факультэт № 1
* Медыцынскі факультэт № 2
* Медыцынскі факультэт № 3
* Медыцынскі факультэт № 4
* Стаматалагічны факультэт
* Фармацэўтычны факультэт
* Інстытут паслядыпломнай адукацыі
* Каледж

Вядомыя студэнты і выпускнікі
-----------------------------

* Уладзімір Івасюк - украінскі кампазітар-выканавец, паэт, Герой Украіны (пасмяротна)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт установы
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Букавінскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 4906 2392 · LCCN: n2014183540 · Microsoft: 3410338 · VIAF: 308233500 |
**Беларускі прафсаюз работнікаў энергетыкі, газавай і паліўнай прамысловасці** — беларускі прафесійны саюз, член Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі.

У 1931 годзе ўпершыню быў створаны прафсаюз работнікаў сланцавай і тарфяной прамысловасці БССР. У 1953 годзе прафсаюз быў рэарганізаваны ў прафсаюз работнікаў электрастанцый і электрапрамысловасці. У 1990 годзе прафсаюз атрымаў незалежнасць ад УЦСПС атрымаўшы назву Беларускага прафсаюза работнікаў энергетыкі, электратэхнічнай і паліўнай прамысловасці. Сваю сучасную назву атрымаў у 2016 годзе.

У складзе прафсаюза прысутнічаюць пярвічныя арганізацыі на Беларускай АЭС, у міні-футбольным клубе «Вітэн», у РУП «Белэнергабуд», а таксама пярвічныя арганізацыі ў падраздзяленнях Белэнерга і Белпаліўгаза.

Спасылкі
--------

* Гісторыя Беларускага прафсаюзу работнікаў энергетыкі, газавай і паліўнай прамысловасці
**Беларускі прафсаюз работнікаў культуры, інфармацыі, спорту і турызму** — беларускі прафесійны саюз, член Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі. Аб’ядноўвае работнікаў сферы культуры, мастацтва, тэлерадыёвяшчання, паліграфіі, кнігавыдання, сродкаў масавай інфармацыі, друку, фізічнай культуры, спорту і турызму.

Першыя прафсаюзы работнікаў сферы інфармацыі - прафсаюзы друкароў - з’явіліся ў Беларусі яшчэ ў 1901 годзе.

З 1920 года ў БССР існавалі прафсаюзы работнікаў мастацтваў, паліграфічнай вытворчасці і друку і работнікаў палітыка-асветных устаноў. У 1953 годзе прайшоў устаноўчы з’езд прафсаюза работнікаў культуры БССР.

У ходзе перабудовы і стварэння ФПБ, у 1990 годзе прафсаюз работнікаў культуры БССР адлучыўся ад УЦСПС і ў 1995 годзе перайменаваўся ў *Беларускі прафсаюз работнікаў культуры*. У 2015 годзе прафсаюз быў перайменаваны ў *Беларускі прафсаюз работнікаў культуры, інфармацыі, спорту і турызму*.

Спасылкі
--------

* Гісторыя Беларускага прафсаюза работнікаў культуры, інфармацыі, спорту і турызму
Афіша спектакля Трупы беларускіх артыстаў пад загадам Уладзіслава Галубка ў Беларускім рабочым клубе
**Беларускі рабочы клуб** — культурна-асветніцкая суполка, якая існавала ў 1920 годзе ў Мінску на Юраўскай вул. 19 і прапагандавала тэатральнае мастацтва. Пры клубе існавала драматычная, музычная і харавая секцыі, бібліятэка і курсы беларусазнаўства. Рэжысёрамі драматычнай секцыі былі Фларыян Ждановіч, Уладзіслаў Галубок і Васіль Сташэўскі. Перыядычна працаваў таксама ў 1921, у кастрычніку 1922 і некаторы час у 1923 годзе.

Першая пастаноўка клуба, «Раскіданае гняздо» Я. Купалы, адбылася 1 красавіка 1920 года на вечары, прысвечаным паэту. Далей ішлі: «Суд» і «За мураванай сцяной» Ул. Галубка, «Міхалка» Далецкіх і інш.

Беларускі рабочы клуб быў часовай асноўнай базай для Трупы беларускіх артыстаў пад загадам Уладзіслава Галубка, якая пачала тут сваю дзейнасць 10 чэрвеня 1920 года прэм'ерай спектакля «Суд», пра які Уладзіслаў Галубок пазней пісаў:

|  |
| --- |
| 

10 жніўня памяшканне клуба было перапоўнена чырвонаармейцамі, якія прыйшлі з фронту пасля баёў адпачываць у Мінск. Усякія правілы парушаны, і замест 500 чалавек прысутнічаюць каля 1000.
 |

Зноскі
------

1. 1 2  *Шрубок, Л. А.* Беларускі рабочы клуб // Тэатральная Беларусь: Энцыклапедыя: У 2 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн. 2002. — Т. 1. — С. 128. — 568 с.
2. ↑  *Галубок У.* Творы. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1983. — С. 593—595.
**Беларускі прафсаюз работнікаў будаўніцтва і прамысловасці будаўнічых матэрыялаў** — беларускі прафесійны саюз, член Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі.

Першая спроба стварэння прафсаюза будаўнікоў на тэрыторыі Беларусі была зроблена ў Гомелі ў 1904 годзе. У 1907 годзе прафсаюзы будаўнікоў былі арганізаваны ў Мінску, Слоніме і Пінску.

У БССР будаўнікі былі аб’яднаны ў прафсаюз будаўнічых работнікаў БССР. У 1931 году прафсаюз будаўнічых работнікаў бы падзелены на тры розных прафсаюза: работнікаў прамысловага і камунальна-жыллёвага будаўніцтва, работнікаў чыгуначнага, партовага і дарожнага будаўніцтва і работнікаў цэментава-керамічнай прамысловасці. У 1957 усе тры прафсаюзы былі зноў аб’яднаны ў Беларускі прафсаюз работнікаў будаўніцтва і прамысловасці будаўнічых матэрыялаў. 5 верасня 1990 года прафсаюз правёў з’езд, на якім прыняў статут і аддзяліўся ад УЦСПС.

Зноскі
------

1. ↑  Статут Беларускага прафсаюза работнікаў будаўніцтва і прамысловасці будаўнічых матэрыяла

Спасылкі
--------

* Гісторыя Беларускага прафсаюза работнікаў будаўніцтва і прамысловасці будаўнічых матэрыялаў
**Беларускі саюз у Польшчы** (БСП, польск.: Związek Białoruski w Rzeczypospolitej Polskiej) — аб’яднанне беларускіх арганізацый у Польшчы. Сядзіба аб’яднання знаходзіцца ў Беластоку.

Гісторыя
--------

Беларускі саюз у Польшчы зарэгістраваны 15 сакавіка 1993 года. Яго ўтварылі: Беларускае аб’яднанне студэнтаў (Беласток), Беларускае дэмакратычнае аб’яднанне (Беласток), Беларускае літаратурнае аб’яднанне «Белавежа» (Беласток), Праграмная рада штотыднёвіка «Ніва» (Беласток), Звяз беларускай моладзі (Беласток), Беларускае культурнае таварыства «Хатка» (Гданьск). 

Восенню 1993 года ў БСП уступіла Беларускае гістарычнае таварыства. Першым старшынёй саюза стаў юрыст Пётр Юшчук. Цяпер кіраўніком з’яўляецца Яўген Вапа.

Галоўнай задачай аб’яднання з'яўляецца каардынацыя дзейнасці беларускіх арганізацый.

Літаратура
----------

* Historia Białorusinów Podlasia, Białystok 2016, s. 400

Спасылкі
--------

* УЧОРА Ў БЕЛАСТОКУ ПРАЙШОЎ V ЗЬЕЗД БЕЛАРУСКАГА САЮЗУ ПОЛЬШЧЫ
* Грамадскія аб’яднанні беларусаў у Польшчы
**Беларускі прафсаюз банкаўскіх і фінансавых работнікаў** — беларускі прафесійны саюз, член Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі, аб’ядноўвае работнікаў банкаўскага сектара.

Першыя весткі аб стварэнні на тэрыторыі Беларусі прафсаюза банкаўскіх работнікаў адносяцца да 1919 года, калі на беларускай тэрыторыі пачаў дзейнічаць *Саюз работнікаў фінансава-кантрольнай справы «Фінкапраца»*. Таксама важным этапам у станаўленні прафсаюзнага руху банкаўскіх работнікаў з’яўляецца праведзены ў 1931 годзе *І Усебеларускі з’езд прафсаюза фінансава-банкаўскіх работнікаў*, які аб’яднаў прафсаюзныя арганізацыі банкаўскай сістэмы БССР у адзіную арганізацыю.

Сучасны Беларускі прафсаюз банкаўскіх і фінансавых работнікаў быў зарэгістраваны Міністэрствам юстыцыі РБ 7 чэрвеня 1995 года.

Зноскі
------

1. ↑  Гісторыя прафсаюза на сайце ФПБ
2. ↑  Гісторыя на афіцыйным сайце Беларускага прафсаюза банкаўскіх і фінансавых работнікаў
**Беларускі прафсаюз работнікаў гандлю, спажывецкай кааперацыі і прадпрымальніцтва** — беларускі прафесійны саюз, член Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі.

Першыя легальныя зарэгістраваныя прафсаюзы работнікаў кааперацыі і гандлю з’явіліся ў Беларусі ў 1931 году ў савецкай сістэме прафсаюзаў.

У 1989 годзе быў утвораны *Прафсаюз работнікаў кааператываў БССР*, які ў 1990 годзе аддзяліўся ад УЦСПС і перайменаваўся ў *Прафсаюз работнікаў малых прадпрыемстваў і іншых форм прадпрымальніцтва Беларусі «Садружнасць»*. У 1993 у рамках ФПБ былі ўтвораны *Беларускі прафсаюз работнікаў гандлю* і *Беларускі прафсаюз работнікаў спажывецкай кааперацыі*. У 2019 усе тры прафсаюзы правялі аб’яднальны з’'езд, прыняўшы статут адзінага прафсаюза, утварыўшы *Беларускі прафсаюз работнікаў гандлю, спажывецкай кааперацыі і прадпрымальніцтва*.

У 2022 годзе прафсаюз работнікаў гандлю і Міністэрства антыманапольнага рэгулявання і гандлю Рэспублікі Беларусі заключылі тарыфнае пагадненне.

Зноскі
------

1. ↑  Сохранение социальных гарантий. МАРТ и профсоюз работников торговли подписали тарифное соглашение (руск.).  БелТА (4 мая 2022). Праверана 2023-2-6.

Спасылкі
--------

* Гісторыя Беларускага прафсаюзу работнікаў гандлю, спажывецкай кааперацыі і прадпрымальніцтва