**Іеранім Страйно́ўскі** (польск.: Hieronim Stroynowski; 20 верасня 1752 — 5 жніўня 1815) — асветнік, правазнавец, эканаміст, рэлігійны дзеяч.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся ў сяле Ходачкава (Крэмэнэцкі раён Цярнопальская вобласць, Украіна). Адукацыю атрымаў у навучальных установах ордэна піяраў, членам якога быў у 1776—1788 гадах. 3 1776 года выкладаў у Варшаўскім калегіуме. 3 1780 года прафесар кафедры натуральнага права Галоўнай школы ВКЛ у Вільні, у 1799—1806 гадах яе рэктар (у 1803 годзе пры яго ўдзеле пераўтворана ва ўніверсітэт). 3 1789 года ўдзельнічаў у рабоце Адукацыйнай камісіі і камісіі па падрыхтоўцы праектаў цывільнага і крымінальнага кодэксаў. Член Вольнага эканамічнага таварыства ў Пецярбургу і Варшаўскага таварыства сяброў навукі. 3 1806 на царкоўных пасадах, з 1814 года біскуп віленскі.

Светапогляд
-----------

Асноўны яго твор «Навука права натуральнага, палітычнага, палітычнай эканоміі і права народаў» (Вільня, 1785), які вытрымаў 5 выданняў, у т.л. на рускай мове (1809), выкарыстоўваўся як падручнік для вышэйшых і сярэдніх спецыяльных навучальных устаноў Польшчы, Беларусі, Літвы і Украіны.

Іеранім Страйноўскі стаяў на пазіцыях дэізму і прызнаваў існаванне Бога ў якасці безаблічнай першапрычыны свету, які затым развіваецца на ўласных законах. У гнасеалогіі прытрымліваўся прынцыпаў сенсуалізму, галоўнай крыніцай пазнання лічыў адчуванне. Асновай яго сацыялагічнай канцэпцыі было вучэнне пра натуральны парадак рэчаў і як вынік яго — натуральнае права. Людзі, на яго думку, могуць быць шчаслівыя толькі праз глыбокае пазнанне і поўнае захаванне гэтага права; адыход чалавека або грамадства ад дакладных і разумных законаў прыроды непазбежна выклікае «пакаранне» — няшчасці, бедствы, беспарадкі. 3 натуральных правоў і прыроднай роўнасці людзей І. Страйноўскі выводзіў сацыяльныя правы і абавязкі, да якіх адносіу вечныя і нязменныя правы асабістай свабоды, узаемнай дапамогі, недатыкальнасці ўласнасці, недапушчальнасць ужывання сілы ў адносінах да іншых людзей, за выключэннем выпадкаў самаабароны. Ажыццяўленне на практыцы прынцыпаў натуральнага права І. Страйноўскі разглядаў у якасці крытэрыяў «ісціннасці» або «няправільнасці» пэўнага сацыяльна-палітычнага ладу.

Эпітафія
--------

*Эпітафія вучонаму і біскупу*

D. O. M.  

HIERONYMO COMITI STRZIEMEN STROYNOWSKI  

EPISCOPO VILNENSI ORD. S. ANNAE ET  

S. STANISLAI I CL EQUITI SCHOLARUM PER  

LITHVANIAM MODERATORI ANTECESSORI  

ET ACADEMIAE VILNENSIS RECTORI E VIVIS  

EREPTOTO. A. MDCCCXV D. V. AUGUSTI. AETATIS LXII  

VIRO GENERIS NOBILITATE MORUM  

INTEGRITATE COMITATE ELOQUIO AC   

DOCTRINA PERSPECTO LIITTERARUM   

INCREMENTIS NATO EARUMQUE AMORE  

NULLI SECUNDO DE ACADEMIA VERO DUM  

ALEXANDRI PRIMI  

MUNIFICENTIA EADAM INSTAURARETOR ET AUGERETUT  

IMMORTALITER MERITO COLLEGAE CIVISQUE  

TANTAE VIRTUTIS MEMORES AERE COLLATION  

CENOTAPHIUM HOCCE POSUERE A. MDCCCXXVIII  



У універсітэцкім касцёле Святога Яна ў Вільні ў 1828 годзе быў устаноўлены помнік Страйноўскаму. Ён быў збудаваны ў сцяны левага (паўночнага) нефа храма на сродкі, сабраныя выкладчыкамі ўніверсітэта і гараджанамі (621 рубель 86 капеек).

Помнік, збудаваны па праекце архітэктара Караля Падчашынскага, утвараюць эпітафія на латыні на белай мармуровай пліце і бюст працы скульптара Казіміра Ельскага.

Эпітафію апраўляюць дзве пары пілястраў, злучаных авальным паўскляпеннем. Две высокія свяцільні паміж пілястрамі сімвалізуюць высокі ранг біскупа і рэктары. На пілястрах стаяць дзве фігуры анёлаў, якія смуткуюць з апушчанымі, гэта значыць згаслымі паходнямі жыцця ў руках. Побач з імі стаяць слязніцы (лац.: lacrimatoria). Да падножжа помніка прымацавана металічная пліта з гербам Страйноўскіх «Стшэмень» (польск.: Strzemię), сродкі на якую ахвяраваў граф Адам Храптовіч.

Зноскі
------

1. ↑  Sejm-Wielki.pl — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q93482363'></a>
2. ↑  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. 1 2  *Dr. Constant v. Wurzbach* Stroynowski, Hieronymus // *Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich*: *enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt haben* — Wien: 1856. — Т. 40. — S. 101.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90652845'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q665807'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25856'></a>
4. ↑  Hieronim Stroynowski h. Strzemię // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>
5. 1 2  БелЭн, 2002
6. ↑  ЭГБ, 2001
7. ↑  Adomas Honoris Kirkoras. Pasivaikščiojimas po Vilnių ir jo apylinkes. Vertė Kazys Uscila. Vilnius: Mintis, 1991. P. 48. (літ.)

Літаратура
----------

* Асветнікі зямлі Беларускай, X — пачатак XX ст.: Энцыкл. давед. — Мн. 2001.
* *Дубянецкі С. Ф.* Страйно́ўскі Іеранім // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 193—194. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Энгельс Дарашэвіч.* Страйно́ўскі Іеранім (Геранім) // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 428. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Геранім Страйноўскі на Вікісховішчы |

* *Голубева Л. Л.* СТРОЙНО́ВСКИЙ Иероним Архівавана 16 мая 2023.  (руск.) // Электронная бібліятэка БДУ
* *Акуліч У.* Стройновский Героним // ЭКОНОМИКА.BY
* Artur Jan Kukuła. Hieronim Stroynowski (1752—1815)  (польск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны Аўстрыйскай імперыі · Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: hieronim-stroynowski-h-strzemie · Sejm-Wielki.pl |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 144039869 · ISNI: 0000 0001 1918 5066 · LCCN: n2011056581 · NKC: jx20100615002 · NUKAT: n2003040026 · SUDOC: 254090109 · VIAF: 22488185 · БАП: 135504 |

 |