Гл. таксама артыкул «Путунхуа» пра афіцыйную кітайскую мову, у аснове якой ляжаць паўночныя дыялекты.

**Паўночнакітайская мова** («паўночныя дыялекты кітайскай мовы», таксама **бэйфанхуа** (кіт. трад. 北方話, спр. 北方话, піньінь *Běifānghuà*, літаральна: «паўночныя дыялекты») або **гуаньхуа** (кіт. трад. 官話, спр. 官话, піньінь *Guānhuà*, літаральна: «афіцыйная гаворка») — найбуйнейшая кітайская мова або асноўная дыялектная група кітайскай мовы (у залежнасці ад вызначэнні статусу кітайскіх ідыёмаў), якая аб'ядноўвае блізкія адзін да аднаго кітайскія дыялекты, распаўсюджаныя на большай частцы паўночнага і паўднёва-заходняга Кітая.

На аснове пекінскага дыялекту гэтай групы стварылі ў 50-60 гг. ХХ ст. маўленчы стандарт путунхуа, які стаў афіцыйнай вуснай мовай краіны. Уключае ў тым ліку дунганскую мову, якая вылучаеццы выключна этна-сацыялінгвістычна.

У заходняй літаратуры паўночнакітайскую мову звычайна завуць *мандарынскай*, або *мандарынскай кітайскай* (англ.: Mandarin Chinese). Назва ўзнікла як калька c кіт. *гуаньхуа* (літар. — афіцыйная гаворка), ад заходняй назвы вышэйшых кітайскіх чыноўнікаў (*гуань*) — мандарынаў.

Пад кітайскай мовай, як правіла, маюць на ўвазе менавіта яе паўночную разнавіднасць або стандартную форму — путунхуа.

Дыялекты
--------

Распаўсюджванне васьмі асноўных паўночнакітайскіх дыялектных падгруп у КНР
Асноўныя дыялектныя групы паўночнакітайскай:
  
东北 = Паўночна-усходняя галіна
  
北京 = Пекінская галіна
  
冀鲁 = Галіна Цзі-Лу (хэбэйска-шаньдунская галіна) 
  
胶辽 = Галіна Цзяа-ляа (ляадунска-шаньдунская галіна)
  
中原 = Чжун'юаньская галіна (раёны раўніны Чжун'юань: Сюйчжоу — Чжэнчжоу — Сіянь — Сінін і паўднёвыя раёны Сіньцзян-Уйгурскага аўтаномнага раёна)
  
兰银 = Галіна Лань-інь (раёны Ланьчжоу — Іньчуань і ўсходнія раёны Сіньцзян-Уйгурскага аўтаномнага раёна)
  
江淮 = Цзянхуайская галіна (левабярэжнае нізоўе ракі Янцзы: Ухань — Хэфэй — Тайчжоу — Яньчэн)
  
西南 = Паўднёва-заходняя галіна

Часам у склад паўночнакітайскай уключаюць таксама цзіньскую мову (цзінь; 45 млн чал.), распаўсюджаную ў правінцыі Шаньсі, на поўначы правінцый Шэньсі і Хэбэй, і ў часткі аўтаномнага раёна Унутраная Манголія.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Завьялова О. И. Диалекты китайского языка. М. 1996.
* Коряков Ю. Б. Китайские языки // Большая российская энциклопедия. Том. XIV. М.: Изд-во БРЭ, 2009.
* Language atlas of China / Ed. Wurm S.A. etc. Hong Kong, 1988.
* Yan M.M. Introduction to Chinese Dialectology. Munich, 2006.

Спасылкі
--------

Лагатып «Вікіслоўнікі»Лагатып «Вікіслоўнікі»
У Вікіслоўніку спіс слоў гуаньхуа змяшчаецца ў катэгорыі ***«Гуаньхуа»***

| ⛭Кітайская мова |
| --- |
| Вусныя формы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Афіцыйныя вусныя формы | Путунхуа · Юэ (кантонскі) |
| **Субідыёмы** | **Паўночныя дыялекты (гуаньхуа):** паўночна-ўсходні, пекінскі, цзі-лу, цзяо-ляо, чжун'юань, лань-інь, паўднёва-заходні, цзянхуайскі, дунганскі.
**Міньскія:** паўночнаміньскі, *усходнеміньскі*, паўднёваміньскі (*тайваньскі*, *чаошаньскі*), *сярэднеміньскі*, *пусянь*, *цюнвэнь*, *шаоцзян*.
**Астатнія:** гань · хака (кэцзя) · хой (ваньнань) · цзінь · *пінхуа* · сян · у (шанхайскі і вэньчжоускі) · юэ (кантонскі) · *даньчжоухуа* · *шаочжоу-тухуа* |
| Гістарычная кітайская фанетыка | старажытнакітайская · сярэднекітайская · праміньская · прапаўночнакітайская · ханьэрская |

 |
| Пісьмовыя формы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Афіцыйныя пісьмовыя формы | вэньянь · байхуа |
| Іншыя формы | запіс размоўнай кантонскай · паўднёваміньская (*тайваньская*) |

 |
| Архаічныя формы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Архаіка | цзягувэнь · цзіньвэнь |
| Міфічныя | вузлавое пісьмо |

 |
| *Заўвага: існуюць іншыя класіфікацыі.Выдзеленыя курсівам ідыёмы не ўсімі прызнаюцца як самастойныя.*
Поўны спіс кітайскіх дыялектаў |