recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Пакроўская царква.

**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм (былы касцёл езуітаў) у в. Крывошын (Ляхавіцкі раён). Помнік архітэктуры барока.

Гісторыя
--------

Пабудаваны каля 1740 г. як касцёл езуітаў на месцы касцёла 1670 г. пасля паўстання К. Каліноўскага ў 1863 г. перабудаваны пад Пакроўскую царкву.

Архітэктура
-----------

Царква ў 1914 годзе
Мураваная дзвюхвежавая трохнефная базіліка з паўкруглай апсідай і невялікай сакрысціяй з поўдня (даўжыня 35 м, шырыня 16 м). Рэканструкцыя касцёлу пад царкву надала архітэктарству будынку рэтраспектыўна-рускі стылявы характар. У 1963 г. у час перабудовы над цэнтральным нефам на двухпрыступкавым квадратным у плане пастаменце ўзведзены дванаццацігранны барабан з купалам, завершаным цыбулепадобнай галоўкай. Над галоўным фасадам надбудаваная васьмігранная званіца, завершаная шатром з цыбулепадобнай галоўкай. Галоўны фасад фланкіруюць две двух'ярусныя вежы, дэкарыраваныя трохвугольнымі франтонамі і завершаныя купаламі на шматгранных барабанах. У аздабленні фасадаў выкарыстаныя дэкаратыўныя элементы старажытна-рускай архітэктуры: кілепадобныя аркі і ліштвы акон, аркатурныя паясы, гіркі.

Інтэр'ер
--------

Маці Божая Крывошынская. Каля 1740 г. МСБК НАН
У інтэр'еры зберагліся першапачатковыя манументальным формы барочнага храма. Цэнтральны і меншыя бакавыя нефы, размежаваныя васьмю слупамі, перакрыты крыжовымі і цыліндрычнымі на папружных арках скляпеннямі. Пры ўваходзе на двух слупах галерэя хораў. Сцены аздобленыя вязкай пілястраў, прафіляванымі цягамі, лепкай. Звхаваўся алтарны абраз 2-й палавіны 18 ст. «Маці Божая з дзіцем» і «Маці Божая Замілаванне».

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].
* *Габрусь Т. В.* Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. Мн.: Ураджай, 2001.— 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X, с. 159-160.
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. — 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Пакроўская царква (Крывошын)
* Свята-Пакроўская царква (Крывошын) на сайце Radzima.org
* Свята-Пакроўская царква (Крывошын) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Пакроўская царква (Крывошын) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Пакроўская царква.
**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм у в. Ласіца Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

Знаходзіцца на паўднёва-заходняй ускраіне вёскі. Пабудавана ў пачатку 20 ст. з цэглы і бутавага каменю.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. У аснове кампазіцыі храма падоўжны прамавугольны ў плане аб’ём пад двухсхільным дахам, які па цэнтры завершаны цыбулепадобным купалам на васьмігранным барабане. Да франтальнага фасада далучана вежа-званіца, якая складаецца з 2 ніжніх чатырохгранных і верхняга васьміграннага ярусаў, шацёр якіх завершаны макаўкай. Арачны ўваходны праём аформлены 2-пілонным парталам з трохвугольным шчытом. Са старажытнарускага царкоўнага дойлідства ўнесены кілепадобныя ліштвы арачных праёмаў званіцы. Рытм бакавых працяглых фасадаў ствараюць прамавугольныя аконныя праёмы і лапаткі ў прасценках. Архітэктурна-дэкаратыўны эфект дасягаецца кантрасным спалучэннем атынкаваных і пабеленых элементаў дэкору з паліхромным фонам бутавай муроўкі сцен.

Інтэр’ер
--------

Абразы «Маці Божая на змеі» (канец 18 ст.), «Маці Божая з дзіцем» (мяжа 18 — 19 ст.).

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Пакроўская царква (Ласіца)
* Свята-Пакроўская царква (Ласіца) на сайце Radzima.org
* Свята-Пакроўская царква (Ласіца) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Пакроўская царква (Ласіца) на сайце «Архіварта»
**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм у в. Лань Нясвіжскага раёна.

Гісторыя
--------

Размешчана на ўскраіне вёскі, на могілках. Пабудавана ў 1842—1844 гадах за кошт князя Радзівіла і памешчыка Грыневіча, прыгонныя сяляне якіх складалі прыход. Перабудавана ў 1863 г. за кошт казны, з якой на перабудову і іканастас выдзелена 2202 рублі. Адрамантавана ў 1904 г. Царква — помнік драўлянага дойлідства.

Архітэктура
-----------

Уяўляе сабой квадратны ў плане зруб, да якога далучаны з усходу пяцісценная апсіда з 2 прыбудоўкамі, на захадзе — двухпавярховы тамбур. Асноўны аб'ём пакрыты чатырохсхільным дахам з невысокай двух'яруснай галоўкай у цэнтры. Бакавыя фасады здвершаны невялікімі трохвугольнымі франтонамі, дэкарыраваныя пілястрамі, паміж якімі спараныя аконныя праёмы. Сцены гарызантальна ашаляваны. У аздобе выкарыстаны разныя вуглавыя накладкі, карнізы і ліштвы. Інтэр’ер зальны. 4 калонкі па вуглах зруба падтрымліваюць бэлькі перакрыцця.

Брама званіца

Брама-званіца
-------------

Насупраць галоўнага фасада царквы знаходзіцца мураваная двух'ярусная брама-званіца з 3 арачнымі праёмамі ў першым ярусе і 1 у другім. Накрыта шатровым дахам з макаўкай.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Пакроўская царква (Лань)
* [ Свята-Пакроўская царква (Лань)] на сайце Radzima.org
* Свята-Пакроўская царква (Лань) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Пакроўская царква (Лань) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Пакроўская царква.
**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўная царква, помнік архітэктуры барока. Знаходзіцца ў парку на тэрыторыі былой сядзібы ў в. Малыя Шчытнікі Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1742 годзе з цэглы як невялікі прысядзібны касцёл. Забраны ў праваслаўе ў 1864 годзе. У 1918 годзе быў вернуты католікам як прыходскі касцёл Сэрца Ісуса. 3 1990-х гадоў дзейнічае як царква.

У 1988 годзе побач з царквой устаноўлены камень, на якім высечаны словы беларускага мысліцеля К. Лышчынскага: «О падарожны! Не міні гэтых камянёў. Ты на іх не спатыкнешся, калі не спатыкнешся на ісціне. Усвядоміш ісціну ля камянёў, бо нават тыя людзі, якія ведаюць, што гэта праўда, вучаць, што гэта мана. Вучэнне мудрацоў — свядомы падман».

Архітэктура
-----------

Кампактны прамавугольны ў плане будынак накрыты вальмавым дахам. Фасады насычаны архітэктурнай крапоўкай — лапаткамі паміж высока ўзнятымі лучковымі аконнымі праёмамі бакавых фасадаў. Галоўны фасад завершаны 3-вугольным з «заломам» франтонам з лучковым акном і круглай люкарнай па восі. Галоўны ўваход вырашаны нізкім прытворам, кампазіцыя якога паўтарае галоўны фасад. Бакавыя фасады рытмічна расчлянёны высока ўзнятымі невялікімі лучковымі аконнымі праёмамі і пілястрамі ў прасценках.

Інтэр'ер
--------

Архітэктурная пластыка інтэр'ера абмежавана 2 пілястрамі абапал увахода і 2 лучковымі нішамі на алтарнай сцяне. Зала перакрыта драўляным корабавым скляпеннем. Над уваходам размешчаны хоры на 2 драўляных слупах.

Літаратура
----------

* *Кулагін А. М.* Праваслаўныя храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін. — Мн.: БелЭн, 2001. — 328 с.: іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Пакроўская царква (Малыя Шчытнікі)
* Свята-Пакроўская царква ў в. Малыя Шчытнікі
* Свята-Пакроўская царква (Малыя Шчытнікі) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Пакроўская царква (Малыя Шчытнікі) на сайце Radzima.org
* Свята-Пакроўская царква (Малыя Шчытнікі) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Пакроўская царква (Малыя Шчытнікі) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Пакроўская царква.
**Свята-Пакроўская царква** ў Петрыкаве — помнік драўлянага дойлідства XVIIІ стагоддзя.

Гісторыя
--------

Паводле распаўсюджанай у навуковай літаратуры версіі царква была пабудавана ў канцы XVII стагоддзя ў вёсцы Сотнічы як стараверская ў т. зв. Аголіцкай пустыні. У 1746 годзе ўладальніца гэтых земляў, Разалія Хадкевіч, загадала забраць царкву ў праваслаўных і перадаць яе ўніятам. У 1836 годзе царква была перанесена ў Петрыкаў на тэрыторыю могілак. Паводле меркавання С. Адамовіч Свята-Пакроўскай царкве доўгі час прыпісвалася гісторыя Мікалаеўскай царквы Петрыкава. Менавіта яна ў свой час была аддадзена ўніятам, а ў 1836 годзе адбыўся не перанос будынка, а толькі богаслужэння ў Свята-Пакроўскую царкву.

Будынак, што захаваўся да нашага часу, быў узведзены ў вёсцы Бабунічы пасля 1808 года, а ў 1831 годзе быў перанесены ў Петрыкаў. 23 лістапада 1837 адбылося ўрачыстае асвячэнне царквы. Праз 29 год царква была зачынена на рамонт, які доўжыўся два гады (1866—1868). У далейшым царква дзейнічала ажно да 70 гадоў ХХ ст. Існавала ідэя аб тым, каб зрабіць Свята-Пакроўскую царкву галоўнай у горадзе, а Мікалаеўскую ўзарваць. На шчасце, апошнюю ўдалося зберагчы, а царква Святога Пакрова была зачынена. З гэтага часу помнік драўлянага дойлідства знаходзіцца ў занядбаным стане. У 2006 годзе адбыўся абвал часткі драўляных канструкцый, у выніку чаго абрынуўся купал і каваны крыж на ім.

Архітэктура
-----------

Будынак Свята-Пакроўскай царквы ўяўляе сабой кампазіцыю з трох квадратных пастаўленых па лініі зрубаў. Цэнтральны шырокі зруб мае двух'яруснае завяршэнне ў выглядзе чацвярыка і васьмярыка з купалам, над якім узвышаецца каваны крыж. Знадворку сцены храма ашаляваныя і аздобленыя простымі вертыкальнымі пілястрамі і гарызантальнымі карнізамі, прамавугольныя вокны ўпрыгожаны простымі ліштвамі. Унікальнай рысай Свята-Пакроўскага храма была тэхналогія ўзвядзення будынка без цвікоў. Яны, аднак, былі выкарыстаныя пазней пры пераносе і рамонце царквы ў ХІХ ст. з мэтай умацавання канструкцыі.

Зноскі
------

1. ↑  Кулагін А. М. Каталіцкія храмы на Беларусі. — Мн.: БелЭн, 2001. — С. 158.
2. ↑  Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Петрыкаўскага р-на. — Мн.: Ураджай, 1995. — 639 с.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------



* Свята-Пакроўская царква (Петрыкаў) на сайце Radzima.org
* Свята-Пакроўская царква (Петрыкаў) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Пакроўская царква (Петрыкаў) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Пакроўская царква.

Аднапрастольная **Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм у в. Пачапава, помнік псеўдарускага стылю XIX стагоддзя.

Гісторыя
--------

Узведзена з мясцовага бутавага каменю ў 1867 г. на ўрадавыя сродкі (10 700 рублёў) і намаганнямі мясцовага святара. Царква была ўзведзена замест драўлянай царквы, пабудаванай у 1770 годзе землеўладальнікам Корсакам. Пры храме мелася царкоўна-прыходская школа і прыпісная могілкавая Свята-Мікалаеўская царква. Сярод бутавай агароджы двух’ярусная брама і вуглавая цыліндрычная вежачка.

Царква была спалена партызанамі ў 1943 годзе. З 1943 года прыходскай царквою была могілкавая Свята-Мікалаеўская ў в. Пачапава. Адноўлена ў пачатку XXI стагоддзя, дзякуючы нястомнай працы святара Пачапаўскага прыхода Георгія Сапуна і фундатараў.

Архітэктура
-----------

Агароджа царквы з вежай
Помнік рэтраспектыўна-рускага стылю. Царква ў плане ўяўляе падоўжаны крыж, завершана цыбулепадобнымі галоўкамі над асноўным аб’ёмам і званіцай у франтоннай частцы. Кубападобны аб’ём малітоўнай залы завершаны 5-купаллем, расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі на 2 ярусы. Праз кароткую трапезную далучаны папярочны двух’ярусны прытвор, над якім узведзена чатырохгранная шатровая званіца з макаўкай. Да алтарнага фасада далучана прамавугольная апсіда з акруглай экседрай, накрытая двухсхільным дахам з макаўкай. Цэнтральны ўваход вырашаны 4-калонным ганкам пад двухсхільным пакрыццём, бакавыя — накладнымі пілястравымі парталамі з трохвугольнымі франтонамі. На фоне паліхромнай бутавай муроўкі сцен вылучаны атынкаваныя элементы дэкору: ліштвы аконных праёмаў, вуглавыя лапаткі, між’ярусныя паясы. Бакавыя фасады падзелены дзвюма ярусамі вокнаў і ўваходнымі парталамі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка горада Баранавічы і Баранавіцкага раёна // Г. К. Кісялёў (галоўны рэдактар), Р. Б. Венцэль, М. К. Дзёмін і інш. (рэдкал.), М. І. Бернат (укладальнік). — Мн. БЕЛТА, 2000. — 736 с.: іл. ISBN 985-6302-28-5. — С. 643.
* Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии Архимандритом Николаем, Санкт-Петербург, 1864, Новогрудский уезд, стар. 202—213.
* Описание церквей и приходов Минской епархии, Минск, 1879.
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; маст.: З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Пакроўская царква (Пачапава)
* Свята-Пакроўская царква (Пачапава) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Пакроўская царква (Пачапава) на сайце Radzima.org
* Свята-Пакроўская царква (Пачапава) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Керчанскі паўвостраў** — усходняя частка Крымскага паўвострава, ва Украіне.

Абмываецца на поўначы Азоўскім морам, на поўдні Чорным морам, на ўсходзе — Керчанскім пралівам. Плошча каля 3 тыс. км².

Паўночна-ўсходняя частка ўзгорыстая (выш. да 190 м г. Анук), паўднёва-заходняя — раўнінная. Гразевыя вулканы. Саляныя азёры-ліманы. Керчанскі жалезарудны басейн.

Большая частка тэрыторыі ўзарана (збожжавыя, тэхнічныя, бахчавыя культуры і вінаграднікі). Найбуйнейшы горад і порт — Керч.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 240. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* Найноўшая тэктоніка Керчанскага паўвострава
**Сядзіба Зэляў** — рэшткі сядзібы ў Люціне, Валожынскі раён, Мінская вобласць.

Гісторыя
--------

Першым гаспадаром быў Врольд Зэль, які сябраваў з нашчадкамі В. І. Дуніна-Марцінкевіча. Пасля яго смерці, з 1934 года кіравала гаспадаркай дачка Зося Зэль, якая любіла ездзіць вярхом на кані, трымала вялікую ферму, мела млячарню. У 1939 годзе Зося ўзяла шлюб з польскім афіцэрам, цырымонія адбывалася ў тупальскай капліцы. Малады муж неўзабаве апынуўся на польска-германскай вайне. А ў 1940 годзе ў «Зэлішкі» савецкая ўлада канфіскавала ўсю маёмасць, а ўладальніца са старэнькай маці выехалі ў Польшчу.

У 1943 годзе партызаны з Налібоцкай пушчы спалілі будынак, баючыся, што ён стане надзейнай крэпасцю для ворагаў.

У чэрвені 2018 года рэштак сцен сядзібы ўжо не было.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Сядзіба Зэляў на сайце Radzima.org
* Сядзіба Зэляў на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Сядзіба Зэляў на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рыленкі (значэнні).
**Мемарыяльны комплекс** у Рыленках Дубровенскага раёна, Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на 467-м кіламетры аўтамагістралі Масква — Брэст, за 1 км на поўнач ад вёскі.

Гісторыя
--------

Узведзены на брацкіх могілках, дзе пахаваны 35 тыс. воінаў 30-й гвардзейскай стралковай дывізіі 10-й гвардзейскай арміі Заходняга фронту, 84-й гвардзейскай і 331-й стралковых дывізій 31-й арміі 3-га Беларускага фронту, якія загінулі ў баях супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў.

Мемарыяльны комплекс адкрыты 3 ліпеня 1973 года. Скульптар М. Рыжанкоў, архітэктар М. Ткачук.

Апісанне
--------

Мемарыял зроблены з бетону і сілуміну. Памеры стэл 2,6×4 м, уваходнага партала 3×15 м.

Займае вялікую плошчу і размешчаны перпендыкулярна да транспартнай магістралі. Уяўляе сабой прасторавую архітэктурна-скульптурную кампазіцыю з развітым сіметрычна-восевым планіровачным вырашэннем. Уваход у мемарыял утвораны 2 рознымі па велічыні апорнымі сценкамі, якія нясуць манументальны рэльефны фрыз з выявай суровых і мужных твараў савецкіх воінаў. На сценках бронзавымі літарамі надпіс: *«Тут 10 тысяч гераічна загінуўшых савецкіх салдат. Чэрвень 1944 г.»*.

Уздоўж дарогі, якая вядзе да могілак, пастаўлены 4 бетонныя стэлы з урэзанымі ў іх сілумінавымі рэльефамі, якія адлюстроўваюць подзвігі герояў, што былі здзейснены на гэтай зямлі. Першая кампазіцыя прысвечана подзвігу Героя Савецкага Саюза Ю. Смірнова, другая — А. М. Васільеву, што паўтарыў подзвіг А. М. Матросава, трэцяя — подзвігу Героя Савецкага Саюза Г. А. Нікандравай, якая падняла байцоў у атаку.

Пра мужнасць лётчыкаў авіяпалка «Нармандыя — Нёман» С. Астахава і Бруна дэ Фальтана, што загінулі ў адным самалёце, расказвае чацвёртая экспазіцыя.

Брацкія могілкі вырашаны ў выглядзе прамавугольных тэрас. На верхняй — маляўнічая група бяроз і ёлак, абнесеная з 3 бакоў брустверам. Па перыметры тэрас раўнамерна ўстаноўлены 170 надмагільных пліт з імёнамі загінуўшых воінаў. Завяршаецца комплекс плітой-маналітам з надпісам «Подзвігі вашы неўміручыя». На пляцоўцы перад плітой — квадратная платформа, у барэльефнай зорцы — Вечны агонь.

Літаратура
----------

* Мемарыяльны комплекс «Рыленкі» // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 267—268.
* *Холадава, І. П.* На плітах прозвішчы гараць / І. П. Холадава // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. — 1981. — № 1. — С. 14-1
* *Лапцэвіч Л. Г.* Рыленкі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 498. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Міхайлаўская царква.
**Свята-Міхайлаўская царква** — праваслаўная царква ў в. Вострава Слонімскага раёна.

Гісторыя
--------

Пабудавана на могілках у XIX стагоддзі з дрэва. Царква — помнік народнага драўлянага дойлідства.

Архітэктура
-----------

Цакрва з бок апсіды
Трохнефны храм з прыбудаванымі апсідай, бабінцам і званіцай. Асноўны аб'ём і прамавугольная ў плане апсіда накрыты двухсхільным дахам з вальмамі над апсідай. Над ёю — васьмігранны барабан з цыбулепадобнай галоўкай. Нізкая прыбудова да апсіды (рызніца) накрыта асобным аднасхільным дахам. Званіца прамавугольная ў плане, двух'ярусная, з шатровым завяршэннем. Бакавыя фасады з паўцыркульнымі аконнымі праёмамі. Архітэктурны дэкор сціплы: карнізы, паясы сухарыкі, вертыкальная шалёўка.

Інтэр'ер
--------

У інтэр'еры васьмігранныя слупы з арачным злучэннем дзеляць прастору царквы на 3 нефы. Форма аркі выкарыстана і ў афармленні аконных праёмаў, алтарнай перагародкі, хораў.

Зноскі
------

1. ↑  У крыніцах часам пазначана як царква ў в. Старая Перавалока, падрабязнасці тут

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Слонімскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 2004.— 752 с. — стар. 679.
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. - Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. - 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свята-Міхайлаўская царква (Вострава, Слонімскі раён) на Вікісховішчы |

* Свята-Міхайлаўская царква (Вострава, Слонімскі раён) на сайце Radzima.org
* Свята-Міхайлаўская царква (Вострава, Слонімскі раён) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Міхайлаўская царква (Вострава, Слонімскі раён) на сайце «Архіварта»
**Сядзібна-паркавы ансамбль Біспінгаў** — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры XIX ст. у в. Масаляны (Бераставіцкі раён). Меў рысы стыляў ампір і несапраўднай готыкі. Пасля значнай перабудовы ў 1970-я гады сядзібны дом страціў гістарычны выгляд.

Архітэктура
-----------

Сядзіба ў Масалянах на малюнку ў Н. Орды. 1860-1870-я гг.
Мураваны аднапавярховы будынак складанай канфігурацыі ў плане, быў пастаўлены на высокі цокаль. Цэнтральная частка, накрытая вальмавым дахам, была вылучана чатырохкалоннай паўратондай, якая заканчвалася квадратным у плане бельведэрам са скульптурай у завяршэнні. Бакавыя крылы палаца на галоўным фасадзе афармлялі слупавыя галерэі. Прамавугольныя і спічастыя вокны цэнтральнай часткі і бакавых крылаў былі аздоблены абрамленнямі з сандрыкамі і архівольтамі.

Палац вядомы паводле малюнку Н. Орды 1860—1870-х гадоў, калі належаў Біспінгам.
  

* Сядзіба ў пачатку XX ст.Сядзіба ў пачатку XX ст.
* Сядзіба ў пачатку XX ст.Сядзіба ў пачатку XX ст.
* Сядзіба ў пачатку XX ст.Сядзіба ў пачатку XX ст.
* Сядзіба ў пачатку XX ст.Сядзіба ў пачатку XX ст.
* Сядзіба ў 1939 годзеСядзіба ў 1939 годзе

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сядзіба Біспінгаў (Масаляны)
* Сядзіба Біспінгаў (Масаляны) на сайце Radzima.org
* Сядзіба Біспінгаў (Масаляны) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Біказ** (рум.: Bicaz) — горад у Румыніі ў складзе жудзеца Нямц. Размешчаны за 30 км на захад ад адміністрацыйнага цэнтра жудзеца — горада П’ятра-Нямц. У склад горада таксама ўваходзяць наступныя населеныя пункты — Капша, Додзень, Ізвору-Мунтэлуй, Ізвору-Алб, Патач, Секу.

Упершыню ўпамінаецца ў дакуменце 1625 года. У дакуменце 1855 года згадваецца як месца правядзення кірмашоў. Доўгі час гэта была звычайная сельская мясцовасць, аднак у 1950 годзе на рацэ Бістрыца пачалося будаўніцтва ГЭС «Сцежару», і ў раёне вёскі сталі ўзводзіцца жыллё і інфраструктура для будаўнікоў і работнікаў ГЭС. У 1960 годзе будаўніцтва вадасховішча было завершана, і былая вёска атрымала статус горада.

Паводле перапісу 2016 года, насельніцтва горада складала 8626 чалавек.

Зноскі
------

1. ↑  Rezultatele alegerilor locale din 2012 — Central Electoral Bureau.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23725837'></a>
2. ↑  Rezultatele alegerilor locale din 2016 — Central Electoral Bureau.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23725837'></a>
3. ↑  2021 Romanian census — National Institute of Statistics.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q106566382'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6973708'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ge1093484 |
**Бікла́га, бакла́га** — бандарны і ганчарны (керамічны) выраб, пляскатая пасудзіна з двум донцамі ёмістасцю 5—10 літраў у славянскіх народаў.

Біклага рабілася з дубовых клёпак даўжынёй у 1,5—2 разы меншай за дыяметр донцаў. У адной з клёпак рабілася адтуліна, якая затыкалася коркам (шпунтам). Пераносілася на рэмені, замацаваным у спецыяльных гнёздах(вушках).

Ганчарныя біклагі найчасцей мелі форму дыска на кароткіх ножках і невялікімі ручкамі. У патаўшчэннях па баках біклагі рабіліся адтуліны для падчэпкі на рамяні. Ганчарныя біклагі рабіліся ёмістасцю да 1 л. Звонку звычайна пакрываліся палівай.

Сучасныя біклагі таксама вырабляюцца з металу, шкла, пластмас.

У біклагах пераносілі ваду, квас і іншыя напоі і вадкасці.

Зноскі
------

1. 1 2  Археалогія Беларусі: энцыклапедыя. У 2 т. Т.1. А — К / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2009. — Т. 1. — С. 108. — 496 с. — 2 500 экз. — ISBN 978-985-11-0354-2.

Літаратура
----------

* *Цітоў В. С.* Біклага // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
* *Калядзінскі Л. У.* Біклага // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя. У 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — Т. 1: А―К. — С. 108. — 496 с. — ISBN 978-985-11-0354-2.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вольф.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Язерская.
**Рамана Давыдаўна Вольф** (польск.: Romana Wolf, *псеўданім — Алена Язерская, польск.: Helena Jezierska*; 12 снежня 1899, г. Варшава — 1937) — дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі.

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1917 года. У гады Грамадзянскай вайны сакратар Харкаўскага, Гомельскага падпольнага камітэтаў РКП(б), на падпольнай працы ў тыле войскаў Дзянікіна, з 1919 намеснік начальніка і начальнік палітаддзела дывізіі.

У 1920-24 ў РВС Заходняга фронту і ў калегіі ВЧК — ГПУ. З 1924 на падпольнай рабоце ў Заходняй Беларусі: сакратар акруговых камітэтаў КПЗБ у Вільні, Беластоку, Брэсце, член ЦК КПЗБ, пазней сакратар Дамброўскага акруговага камітэта Кампартыі Польшчы. У жніўні 1926 за рэвалюцыйную дзейнасць зняволена ў турме на 6 гадоў.

У 1932 абраная кандыдатам у члены ЦК Кампартыі Польшчы; са жніўня 1933 г. член Бюро ЦК КПЗБ, яго прадстаўнік пры ЦК КП(б)Б. У 1934 член польскага сакратарыята пры ЦК Кампартыі Францыі. З лістапада 1934 года да мая 1935 і ў 1937 кіраўнік краявога сакратарыята ЦК Кампартыі Польшчы. Дэлегат IV канферэнцыі Кампартыі Польшчы (1925), III канферэнцыі КПЗБ (1926), VII кангрэса Камінтэрна  (руск.) (бел. (1935).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Вольф Романа Давыдовна // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 125. — 737 с.
«**Выхавацелька**» (англ.: The Kindergarten Teacher) — мастацкі фільм 2018 года рэжысёркі Сары Каланджэла[en]. Галоўную ролю выканала Мэгі Джылінхол[en].

Сюжэт
-----

У жыцці 40-гадовай Лізы няма нічога цікавага: муж мілы, але крыху сумны, з уласнымі дзецьмі адносіны не ладзяцца. З нарастаючай абыякавасцю жанчына працуе выхавацелькай у дзіцячым садку, а адзіная яе аддушына — наведванне паэтычных курсаў. Калі аднойчы Ліза выяўляе ў адным са сваіх 5-гадовых падапечных неверагодны талент да вершаскладання, то спачатку прыходзіць у захапленне, а пазней становіцца апантанай хлопчыкам. Жанчына лічыць, што гэтае дзіця — сапраўдны цуд, і яна павінна выратаваць неакрэплага генія ад абыякавых да мастацтва бацькоў.

У ролях
-------

* Мэгі Джыленхол
* Роза Салазар
* Гаэль Гарсія Берналь
* Майкл Чэрнус
* Ганна Барышнікаў
* Аджай Найду

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 3 кінаўзнагародамі і яшчэ 12 намінацыямі.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  The Kindergarten Teacher (2018) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 14 студзеня 2022.
3. ↑  The Kindergarten Teacher — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 14 студзеня 2022.

Спасылкі
--------

* Выхавацелька на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AlloCiné · FilmAffinity · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |
**Ке́ры** (стар.-грэч.: Κῆρες, адз. лік Κήρ) — увасабленне лёсу ў старажытных грэкаў; першапачаткова душы памерлых, якія зрабіліся крыважэрнымі дэманамі, што прыносяць людзям пакуты і смерць. Старажытныя грэкі ўяўлялі кер крылатымі жаночымі істотамі, якія падляталі да паміраючага чалавека і выкрадалі яго душу.

Згаданы ў Іліядзе(XVIII 535: у Гнедзіча — Смерць), Адысею (V 387; XII 157; XIV 207; XV 235), у «Арганаўтыцы» Апалонія (I 683 і інш.). Божаствы смерці, народжаны Нюктай.

Верш, які прыпісваецца Гесіёду, апісвае Кер як выродлівых страшыдлаў, змрочных, са скрыгочучымі зубамі, апырсканых крывёй, які спрачаюцца адна з адной за загінулых на поле бітвы, кроў якіх яны высмоктваюць. Выява Керы ззаду Палініка было на куфры Кіпсела.

Пазней Керы былі атаясамлены з эрыніямі. Часам Кера апісвалася як адзіная багіня бяды, яна была змрочнай дачкой Нюкты (Ночы) і Эрэба (Цемры). Маляваліся з крыламі ці з чорнымі рукамі і з чырвонымі вуснамі.

Зноскі
------

1. ↑  Мифы народов мира. М. 1991-92. В 2 т. Т. 1. С. 641, Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. М. 2001. В 3 т. Т. 1. С. 315; Гл. Нон. Дзеянні Дыяніса XXXII 196.
2. ↑  Гесіёд. Тэагонія 211.217
3. ↑  гл. Псеўда-Гесіёд. Шчыт Геракла 249—264.
4. ↑  Паўсаній. Апісанне Элады V 19, 6
5. ↑  Еўрыпід. Электра 1254

Літаратура
----------

* Керы (міфалогія) // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
Уваход у Грабніцу Атрэя
Грабніца Атрэя, выгляд знутры
**Скарбніца Атрэя** або **Грабніца Атрэя**, састарэлая назва — *Грабніца Агамемнана* — умоўнае найменне буйной падкурганнай грабніцы вульевага тыпу («толас») у Мікенах на ўзгорку Панагіца, збудаванай каля 1250 г. да н. э.

Прызначэнне
-----------

Верагодна, у грабніцы захоўваліся астанкі кіраўніка, які завяршыў збудаванне мікенскай крэпасці, або аднаго з яго пераемнікаў. Форма грабніцы нагадвае форму іншых толасаў усходняга Міжземнамор'я, выяўленых, у тым ліку, і ў ваколіцах Мікен, аднак па сваёй манументальнасці і грандыёзнасці з'яўляецца адным з найважнейшых манументаў мікенскай цывілізацыі.

Гісторыя
--------

Тэрмін, на працягу якога выкарыстоўвалася грабніца, невядомы; яна згадваецца ў Паўсанія. У 1879 годзе Генрых Шліман даследаваў гэтую грабніцу разам з іншымі пахаваннямі мікенскага акропаля.

Апісанне канструкцыі
--------------------

Грабніца Атрэя ў разрэзе
Уваход у камеру ішоў праз нахільны калідор-дромас даўжынёй 36 метраў. Каменная перамычка над уваходам важыць 120 тон. Камера грабніцы ўяўляла сабой круглае памяшканне з купалам, збудаваным метадам несапраўднага (ступеністага) скляпення. Пры будаўніцтве ўжываўся сухі мур. Унутраная вышыня складае 13, 5 м, а дыяметр — 14,5 м. Кароткі калідор вёў з талоса ў бакавую камеру, якая мела амаль кубічную форму. Па памерах, грабніца была найбуйнейшым купальным будынкам свайго часу аж да пабудовы Храма Меркурыя ў Баях  (італ.) (бел. і Рымскага пантэона.

Спасылкі
--------

* Treasury of Atreus 360° Interactive virtual tour
* A different light inside Treasury of Atreus

| ≛ Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Грэцыі |
| --- |
|  | 
* Храм Апалона ў Басах
* Афінскі акропаль
* Руіны горада Дэльфы
* Руіны горада Эпідаўр
* Сярэднявечны горад Родас
* ✰ Манастыры Метэоры
* Гара Афон
* Раннехрысціянскія і візантыйскія помнікі горада Салонікі
* Руіны горада Алімпія
* Руіны горада Містра
* Востраў Дэлас
* Манастыры Дафні, Осіяс Лукас і Неа Мані
* Піфагарэя і храм Геры на востраве Самос
* Археалагічная зона Вергіны
* Археалагічныя зоны Мікен і Тырынфа
* Гістарычны цэнтр вострава Патмас, Манастыр святога Іаана Багаслова і пячора Апакаліпсісу
* Стары горад Керкіры (Корфу)

 |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
**Тарфя́на-балотныя гле́бы** — група глеб, якія фарміруюцца ва ўмовах балотнага глебаўтваральнага працэсу пры залішнім увільгатненні паверхневымі і грунтовымі водамі. У такіх умовах назапашванне арганічнага рэчыва пераважае над яго распадам, што вядзе да ўтварэння торфу, адбываецца агляенне мінеральнай часткі глебы.

Паводле магутнасці торфу вылучаюць тарфяніста-глеевыя (20—30 см), тарфяна-глеевыя (30—50 см), тарфяна-балотныя маламагутныя (50—100 см), сярэднемагутныя (1—2 м) і магутныя (больш за 2 м торфу).

У залежнасці ад складу, расліннасці і ўмоў воднага жыўлення падзяляюцца на

* нізінныя,
* вярховыя,
* поймавыя,
* глебы пераходных балот.

Тарфяна-балотныя глебы пашыраны на тэрыторыях з умерана вільготным кліматам паўночнага паўшар'я. Найбольш распаўсюджаны ў Заходняй Сібіры, на поўначы і паўночным захадзе Расіі, Далёкім Усходзе, Украіне і ў Беларусі. 

Тарфяна-балотныя глебы займаюць каля 14% тэрыторыі Беларусі, найбольш іх у Брэсцкай, Мінскай і Гомельскай абласцях.

Гэта самыя багатыя на Беларусі паводле запасаў арганічнага рэчыва глебы, што вызначае іх патэнцыяльную ўрадлівасць. На нізінных і поймавых тарфяна-балотных глебах часткова праведзена меліярацыя, асушаныя глебы выкарыстоўваюцца пад ворыва, сенажаці і пашу. У выніку меліярацыі карэнным чынам змяніліся глебаўтваральныя працэсы, адбываецца мінералізацыя арганічнага рэчыва торфу, праяўляецца ветравая эрозія, што вядзе да пагаршэння ўрадлівасці глебаў, выклікае шэраг экалагічных праблем.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 444. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).
**Уральскі мост** — аўтадарожны рамны мост цераз раку Смаленку ў Васілеастроўскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Васільеўскі востраў і востраў Дзекабрыстаў. Злучае 8-ю і 9-ю лініі Васільеўскага вострава з Уральскай вуліцай.

Ніжэй па цячэнні знаходзіцца Смаленскі мост.

Бліжэйшая станцыя метрапалітэна — «Васілеастроўская».
З 1829 года мост называўся Вінным, бо паблізу яго знаходзіўся Вінны гарадок: акружаная равамі тэрыторыя, дзе размяшчаліся казённыя склады віна і пянькі. Таксама існуе версія, што вінным гарадком у XVIII стагоддзі называўся астрог, дзе ўтрымліваліся «па вінам сваім» асуджаныя. Сучасная назва вядомая з пачатку XX стагоддзя і дадзена па найменні Уральскай вуліцы.

| Масты цераз Смаленку |
| --- |
| 
* Уральскі
* Смаленскі
* Нова-Андрэеўскі
* Налічны
* Караблебудаўнікоў
* 1-ы / 2-і / 3-і / 4-ы Смаленскі

 |
**Кермадэк** (англ.: Kermadec) — астраўная дуга ў паўднёвай частцы Ціхага акіяна. Агульная плошча архіпелага - каля 33 км ², з іх плошча вострава Раўль - 29,4 км ². Належыць Новай Зеландыі. Сталага насельніцтва няма.

Геаграфія
---------

Астравы размешчаны ў 800-1000 км на паўночны ўсход ад Паўночнага вострава Новай Зеландыі і больш чым у 1100 км на паўднёвы захад ад Ата (Тонга). Названы архіпелаг у гонар французскага мараплаўца Ёна дэ Кермадэка. 

Плошча Кермадэцкага архіпелага - каля 33 км ², з іх плошча вострава Рауль - 29,4 км ². Склад - чатыры вострава і некалькі скал. На захадзе астравам абмываюцца морам Фіджы, на ўсход размешчаны глыбакаводны жолаб Кермадэк.

Астравы Кермадэк сфарміраваліся каля 1,5 - 0,5 млн гадоў таму ў выніку вулканічнай дзейнасці. Прычым, актыўнасць мясцовых вулканаў назіраецца і ў нашы дні. 

Астравы часткова пакрытыя трапічнымі і субтрапічным лясамі, некаторыя мясцовыя віды эндэмікі (Метрасідэрас кермадэцкі, Myrsine kermadecensis). На астравах - буйныя калоніі марскіх птушак.

Гісторыя
--------

Лічыцца, што да прыбыцця еўрапейцаў палінезійцы двойчы прадпрымалі спробы каланізацыі астравоў Кермадэк — каля X - XI стст. і ў XIV ст. Але па невыяўленым прычынам яны пакідалі свае паселішчы. 

30 чэрвеня 1788 г. астравы былі адкрыты брытанскімі мараплаўцамі. Яны былі даследаваны і нанесены на карту французскай экспедыцыяй 1793 г. якая шукала Жана-Франсуа дэ Лаперуза. Архіпелаг атрымаў сваю назву ў гонар Ёна дэ Кермадэка, капітана аднаго з караблёў экспедыцыі.

У XIX - першай палове XX стст. прадпрымаліся спробы каланізацыі еўрапейскімі і навазеландскімі перасяленцамі, але яны скончыліся няўдачай. Тым не менш, у 1886 г. Вялікабрытанія абвясціла аб анэксіі астравоў. У 1887 г. яны былі перададзены пад кіраванне ўрада Новай Зеландыі.

У 1938 - 1964 гг. на востраве Раўль працавалі радыё- і метэаралагічная станцыі, але яны былі эвакуяваныя ў сувязі з чарговым вывяржэннем мясцовага вулкана.

З 1990 года архіпелаг з'яўляецца прыродным запаведнікам. Сталага паселішча больш няма.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
*

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 238. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Астравы Кермадэк**
* Інфармацыя пра астравы Кермадэк (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ge1150469 · VIAF: 315526933 |
**Амальгамацыя** — метад здабывання металаў з руд растварэннем у ртуці. Амальгаму аддзяляюць ад пустой пароды, і ртуць адганяюць. Амальгамацыю ўжываюць для здабывання серабра, золата, плаціны і іншых металаў з руд і канцэнтратаў.

Гэты метад быў вядомы ў антычнасці, але пасля страчаны і пераадкрыты нейкім нямецкім рудакопам у ртутных капальнях Альмадэны ў пачатку XVI стагоддзя і шырока распаўсюдзіўся дзякуючы іспанцу Барталамэ дэ Медына, які стаў ужываць яго ў Мексіцы ў 1557 годзе. Пасля амальгамацыя нямала паспрыяла каласальнаму пашырэнню здабычы срэбра і золата ў Мексіцы і Перу і навадненню імі Еўропы. У значнай ступені менавіта гэта прывяло да рэвалюцыі цэн у Еўропе XVI—XVII стагоддзяў. У цяперашні час пры праектаванні і эксплуатацыі золатаздабываючых фабрык (шлихо абагачальных фабрык, шліхаабагачальных установак і ў тэхналагічных схемах драг) не дапускаецца ўжываць працэс амальгамацыі.

Спасылкі
--------

* Амальгамация // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 18990747 |
**VOC-202012/01** — штам SARS-CoV-2, віруса, які выклікае COVID-19. Упершыню штам быў выяўлены ў Вялікабрытаніі ў кастрычніку 2020 года на выбарцы, адабранай у папярэднім месяцы і хутка пачаў распаўсюджвацца да сярэдзіны снежня 2020 года. Гэта карэлюе са значным павелічэннем узроўню заражэння COVID-19 у Вялікабрытаніі; мяркуецца, што гэта павелічэнне па меншай меры часткова звязана з мутацыяй N501Y у рэцэптарна-звязваючым домене адгезійнага глікапратэіна, які неабходны для звязвання з ангіатэнзінператвараючым ферментам 2 у клетках чалавека.

Характэрыстыка
--------------

### Заразлівасць

На пасяджэнні падчас тэлеканферэнцыі 18 снежня 2020 года NERVTAG прыйшоў да высновы, што яны больш-менш перакананыя, што VUI-202012/01 значна больш заразны, чым іншыя штамы, але што датычыцца дадзеных, якія дазваляюць зрабіць выснову пра асноўны механізм павелічэння заразлівасці (напрыклад, павелічэнне віруснай нагрузкі), то іх недастаткова пра распаўсюджванне віруса ў тканках, серыйны інтэрвал, а таксама пра ўзроставае размеркаванне выпадкаў і цяжар захворвання.

Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі Барыс Джонсан заявіў 19 снежня 2020 года, што новая версія можа быць на 70 % больш заразнай, чым папярэднія версіі, хаця існуе «значная нявызначанасць». Урад Францыі аспрэчыў меркаванне Джонсана, заяўляючы, што «яно не пацверджана на дадзеным этапе».

Зноскі
------

1. ↑  Covid vaccines ‘still effective’ against fast-spreading mutant strain
**Керынейская лань** — у старажытнагрэчаскай міфалогіі цудоўная, не ведаючая стомленасці лань Артэміды з залатымі рогамі і меднымі нагамі. Яе прысвяціла Артэмідзе Тайгета. Жыла ў Ёное, была залатарогай і належала Артэмідзе. Істота было паслана Артэмідай у Аркадыю як пакаранне людзям: лань спусташала палі.

Паводле Калімаху, ланяў было пяць, ростам больш быка, з залатымі рагамі, яны пасвіліся ў Анаўра, чатырох нагнала Артэміда і запрэгла ў сваю калясніцу, але адна па волі Геры ўцякла.

Чацвёрты подзвіг Геракла
------------------------

Мікенскі цар Еўрысфей загадаў Гераклу (Геркулесу) даставіць лань жывой у Мікены. Гэта было цяжкае заданне, паколькі дагнаць лань, ніхто не мог. Геракл пераследваў чарадзейную жывёлу цэлы год, пакуль не нагнаў у паўночнай краіне гіпербарэеў. Герой паспрабаваў злавіць жывёлу, але яна выслізнула ад яго і панеслася зваротна на поўдзень. Тады Геракл раніў лань у нагу і толькі пасля гэтага змог схапіць няўлоўную жывёлу. Па адных, Геракл злавіў лань у цянёты; альбо асачыў і захапіў падчас сну; альбо замарыў бесперапыннай пагоняй Паводле Гігіну, ён прывёў жывым аленя з залатымі рагамі ў Мікены.

Зноскі
------

1. ↑  Міфалогія. «Старажытная Элада». У дзвюх частках. Ч.1. Мн. 2000;

Літаратура
----------

* *М. А. Кун*. Легенды и мифы Древней Греции — М.: ЗАО Фирма СТД, 2005. — 558 с. ISBN 5-89808-013-9

| ⛭Геракл |
| --- |
| Старажытнагрэчаская міфалогія |
| 12 подзвігаў | Нямейскі леў • Лярнейская гідра • Керынейская лань • Стымфалійскія птушкі • Эрыманфскі вепр • Аўгіевы стайні • Крыцкі бык • Коні Дыямеда • Пояс Іпаліты • Каровы Герыёна • Яблыкі Гесперыдаў • Цэрбер | Геракл |
| Іншыя подзвігі | Алкіяней • Антэй • Ахелой • Бусірыс • Гіпакоант • Еўрыпіл • Яўрыт • Как • Керкопы • Ліціерс • Маліяніды • Нес • Сілей • Феадамант • Эрык |
| Сваякі | Зеўс • Амфітрыён • Алкмена • Дзеяніра • Амфала • Геба • Геракліды |
| Паплечнікі Геракла | Абдзер • Адмет • Гілас • Іалай • Кеік • Кратон • Маларха • Теламон • Фол • Эгімій • Эан |
| Героі старажытнагрэчаскіх міфаў |
Бюст Брэна, якому прыпісваюць выраз «*Гора пераможаным*»
**Vae victis** (wai wiktiːs, бел.: «гора пераможаным») — лацінскі крылаты выраз, які мае на ўвазе, што ўмовы заўсёды дыктуюць пераможцы, а пераможаныя павінны быць гатовыя да любога трагічнага павароту падзей.

Выраз звязаны з падзеямі 390 г. да н.э. Рымляне пацярпелі разгромнае паражэнне ад Брэна — правадыра гальскага племя, якое пракралася на тэрыторыю Апенінскага паўвострава праз Альпы. Затым галы ўвайшлі ў Рым, разрабавалі і спалілі значную частку горада і аблажылі Капітолій, дзе ў крэпасці схаваліся адборныя рымскія воіны і магістраты. Аблога зацягнулася. Адзін раз галы знянацку нават ледзь не захапілі крэпасць. Сярод абаронцаў Капітолія пачаўся голад. У той час як у горадзе Веях Каміл, абвешчаны дыктатарам, збіраў новую армію, консулы дамовіліся з Брэнам пра выкуп у тысячу фунтаў (327 кг) золата.

Узважваць яго, як паведамляе Ціт Лівій («Гісторыя Рыма ад заснавання Горада», V, 48, 8—9), прыйшлося фальшывымі гірамі ворага. Рымляне спрабавалі пярэчыць, і Брэн са зневажальнымі для іх словамі «***Гора пераможаным***» паклаў зверху гір свой цяжкі меч.

Падчас спрэчкі ў варотах з'явілася армія Каміла, які, як дыктатар, абвясціў рашэнне консулаў несапраўдным, а армія Каміла вызваліла горад.

Літаратура
----------

* Ю. С. Цыбульник Крылатые латинские выражения. — М.:: ООО "Издательство АСТ", 2003. — С. 99—100. — 830 с. — 5000 экз. — ISBN 5-17-016376-2
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Шырокае.

**Шырокае** — возера ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці, за 16 км на паўднёвы захад ад горада Жыткавічы, за 1,1 км на поўнач ад горада Тураў. Адносіцца да басейна ракі Прыпяць (фактычна знаходзіцца ў яе пойме).

Плошча каля 0,14 км², даўжыня 2,2 км, найбольшая шырыня 0,08 км. Даўжыня берагавой лініі каля 4,7 км. Возера старычнага тыпу. Берагі пясчаныя, узвышаныя, парослыя хмызняком.

Шырокімі пратокамі злучана з азёрамі Чорны Вір (на поўначы) і Аблуква (на паўночным усходзе). Мясцовасць пераважна нізінная, слабаўзгорыстая, месцамі балоцістая, часткова пад хмызняком. На поўнач ад возера знаходзіцца вялікі лясны масіў.

Спасылкі
--------

* Ліст карты N-35-140/ Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г. Архівавана 2 мая 2013.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дэвідсан.

**Філіп Бафорд Дэвідсан-малодшы** (англ.: Phillip Buford Davidson, Jr.; 26 лістапада 1915 — 7 лютага 1996) — амерыканскі ваенны разведчык, гісторык В’етнамскай вайны, удзельнік Другой сусветнай, Карэйскай і В’етнамскай войнаў.

Біяграфія
---------

Філіп Дэвідсан нарадзіўся 26 лістапада 1915 года ў Хачыта, Нью-Мексіка. Абраў кар’еру ваеннага, скончыўшы Вест-Пойнт у 1939 годзе. Удзельнічаў у Другой сусветнай вайне, знаходзячыся на пасадзе памочніка начальніка разведкі 96-й пяхотнай дывізіі ЗША, а затым камандаваў эскадронам у 3-й арміі.

Пасля вайны служыў інструктарам у ваеннай школе разведкі (Форт-Лівенуорт, Канзас). У ходзе Карэйскай вайны займаў пасаду начальніка аддзела планавання і ацэнак у штабе генерала Макартура.

Падчас В’етнамскай вайны Дэвідсан у 1967—1969 гадах быў начальнікам ваеннай разведкі ЗША ў В’етнаме. Пасля гэтага ён камандаваў трэніровачным цэнтрам Арміі ў Форт-Ордаў (Каліфорнія). У 1971—1972 гадах быў памочнікам начальніка разведкі ў штаб-кватэры дэпартамента арміі. Даслужыўся да звання генерал-лейтэнанта.

Аўтар кніг «Ваюючы В’етнам: Гісторыя, 1946-1975» *(Vietnam at War: The History 1946-1975)* (1988) і «Таямніцы В’етнамскай вайны» *(Secrets of the Vietnam War)* (1990).

Памёр 7 лютага 1996 года ў Сан-Антоніа, Тэхас. Пахаваны на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Gen Phillip Buford Davidson, Jr (1915-1996) (англ.). *Find A Grave Memorial*.

Спасылкі
--------

* *Филипп Б. Дэвидсон.* Война во Вьетнаме (1946—1975) (электронная версия книги на сайте «Военная литература»)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1145630952 · ISNI: 0000 0000 8428 0142 · LCCN: n86039431 · NTA: 074056921 · SUDOC: 136894569 · VIAF: 13787536 |

 |
Філіп, апостал
**Філіп** — апостал, нарадзіўся ў галілейскім горадзе Віфсаідзе. Сярод апосталаў, паводле біблейскага падання, займаў пятае месца. Прапаведаваў у Скіфіі і Фрыгіі, дзе быў распяты на крыжы ў часы імператара Даміцыяна.

У Новым Запавеце
----------------

У спісах сінаптычных Евангелляў Філіп падаецца як адзін з апосталаў. У Евангеллі ад Яна апісваецца пакліканне Філіпа як вучня Ісуса (Ян. 1:43). Філіп апісваецца, як вучань з горада Віфсаіды і звязваецца з Андрэем і Пятром, якія былі з таго ж горада. Ён таксама быў сярод тых, што знаходзіліся разаі з Янам Хрысціцеля, калі апошні ўпершыню назваў Ісуса Божым Ягняці. Таксама, Філіп быў тым, хто прывёў Нафанаіла (які звычайна атаясамліваецца з Варфаламеем) да Ісуса. Некаторыя даследчыкі лічаць, што Філіп быў сярод прысутных на вяселлі ў Кане .

З усіх чатырох Евангелляў, Філіп займае найбольш важнае месца ў Евангеллі ад Яна. Філіп пытаецца ў Ісуса, як накарміць 5000 чалавек. Пазней ён з'яўляецца як прадстаўнік грэчаскай абшчыны. Філіп мае грэчаскае імя і, магчыма, размаўляў на грэчаскай мове. Ён кажа Андрэю, што грэкі хочуць убачыць Ісуса, і разам яны паведамляюць пра гэта Ісусу. Падчас Апошняй Вячэры, калі Філіп папрасіў Ісуса паказаць ім Айца, ён такім чынам дае Ісусу магчымасць вучыць Сваіх вучняў аб адзінстве Айца і Сына.

Апостала Філіпа трэба не блытаць з апосталам евангелістам Філіпам, які быў прызначаны разам са Стэфанам, каб сачыць за дабрачыннымі размеркаваннямі (Дз. 6:5).

Зноскі
------

1. 1 2  Butler, Alban. «St. Philip, Apostle», *The Lives or the Fathers, Martyrs and Other Principal Saints*, Vol. V, D. & J. Sadlier, & Company, 1864 Архівавана 22 снежня 2016.
2. ↑  Kirsch, Johann Peter. «St. Philip the Apostle.» The Catholic Encyclopedia. Vol. 11. New York: Robert Appleton Company, 1911. 10 Aug. 2014

| Евангелісты |
| --- |
| 
Матфей · 
Марк · 
Лука · 
Ян

---

*Некананічныя*
Пётр · 
Фама · 
Філіп
 |

| Дванаццаць апосталаў |
| --- |
| 
Андрэй · 
Варфаламей · 
Іуда Іскарыёт · 
Матфей · 
Матфій · 
Пётр · 
Сымон Кананіт · 
Фадзей · 
Фама · 
Філіп · 
Якаў Алфееў · 
Якаў Зевядзееў · 
Ян
 |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Notable Names Database · Treccani · Даведка РІА |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| Нарматыўны кантроль | GND: 119067692 · LCCN: n93096386 · NLG: 44942 · LIBRIS: 332749 · VIAF: 25404645, 401159474181127661442, 4149098, 48151776791918011961, 107530779 |
Герб рода Ігельстром
**Ігельстромы** — шведскі, польскі і расійскі дваранскі род.

Родапачынальнік — шведскі палкоўнік Гаральд Бенгтсон, які быў у 1645 узведзены ў дваранскую годнасць Швецкага каралеўства пад прозвішчам *Ігельстром*. Яго нашчадкі валодалі маёнткамі ў Ліфляндыі, Эстляндыі і знаходзіліся на шведскай і польскай, а з другой паловы XVIII ст. на расійскай службе. У 1739 пяць братоў Ігельстромаў, польскіх афіцэраў, узведзены ў баронскую годнасць Каралеўства Польскага. У 1792 Восіп Ігельстром узведзены ў графскую годнасць Расійскай імперыі.

Герб роду Ігельстром, якія маюць тытул графаў Свяшенной Рымскай імперыі занесены ў Частку 11 Агульнага гербовника дваранскіх родаў Усерасійскай імперыі, стар. 50

Найбольш вядомыя
----------------

* Восіп Андрэевіч Ігельстром (1737—1817), рускі дзяржаўны дзеяч і военачальнік
* Аляксандр Яўстаф'евіч Ігельстром (1770—1855), генерал-маёр
* Канстанцін Густававіч Ігельстром (1799—1851), дзекабрыст, капітан, камандзір 1 роты Літоўскага піянернага батальёна
* Андрэй Віктаравіч Ігельстром (1860—1927), рускі пісьменнік