recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Франц Аляксеевіч** **Рубо** (17 чэрвеня 1856 — 13 сакавіка 1928) — расійскі мастак-панараміст, аўтар палотнаў «Абарона Севастопаля», «Барадзінская бітва», «Штурм аула Ахульга».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Адэсе ў сям'і французскага камерсанта, які ўгрунтаваўся ў Расіі. Вучыўся ў Адэскай малявальнай школе (1865—1877), а ў 1878—1883 — у мюнхенскай Акадэміі мастацтваў. Спецыялізаваўся ў батальным жывапісе, адначасова (як і шматлікія баталісты таго часу) звярнуўшыся да мастацтва шырокаахопных панарам, якія даюць, дзякуючы спалучэнню карціны з трохмерным макетам, ілюзію гістарычнай падзеі, якая праходзіць на вачах у гледача.

Франц Аляксеевіч Рубо
Пасля вяртання ў Расію атрымаў ад тыфліскага музея «Храм Славы» замову на серыю карцін з гісторыі каўказскіх войнаў. Апроч гэтых карцін (напісаных у 1885—1895) маштабным вынікам яго каўказскіх эцюдаў з'явілася панарама **Штурм аўла Ахульга** (1890), упершыню паказаная на мастацка-прамысловай выставе ў Ніжнім Ноўгарадзе (1896 — захаваліся толькі асобныя яе фрагменты, размешчаныя цяпер у краязнаўчым музеі Махачкалы). У 1902—1904 пад яго пачаткам у прадмесце Мюнхена групай нямецкіх мастакоў была створаная панарама **Абарона Севастопаля**, адкрытая ў 1905 у Севастопалі ў збудаваным для яе будынку. Іншы вядомай яго панарамай стала **Барадзінская бітва**. Праца над ёй ішла ў тых жа ўмовах, пры ўдзеле І. Г. Мясаедава і кансультанта Б. М. Калюбакіна (была адкрыта ў 1912 у адмысловым павільёне на Чыстых прудах у Маскве; пасля працяглай рэстаўрацыі яе ўзнавілі ў 1962 у новым будынку на Кутузаўскім праспекце). Сярод характэрных батальных палотнаў Рубо — **Атака Навачаркаскага палка ў баю на рацэ Шаху** (1907) і **Барадзінскі бой** (1913; абедзве — у Артылерыйскім гістарычным музеі, Пецярбург).

З 1903 — прафесар-кіраўнік батальнай майстэрні пецярбургскай Акадэміі мастацтваў (сярод яго вучняў быў М. Б. Грэкаў). У 1912 канчаткова з'ехаў ў Германію. Не маючы ў апошнія гады значных замоў, жыл амаль у поўным забыцці.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Рубо Франц Алексеевич // *Большая российская энциклопедия* — М.: Большая российская энциклопедия, 2004. Праверана 10 кастрычніка 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1768199'></a>
3. ↑  Franz Alekseevich Roubaud<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>

Спасылкі
--------

* Панарама «Барадзінская бітва» Архівавана 27 верасня 2007.
* Галерэя Ф. А. Рубо в музее-панораме «Барадзінская бітва»  Архівавана 27 верасня 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Даведка РІА |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 136133638 · GND: 116663154 · ISNI: 0000 0000 6676 1436 · LCCN: n83146188 · NKC: pna2015858947 · NUKAT: n00015291, n2012070959 · LIBRIS: 358834 · SUDOC: 170712990 · VIAF: 30293540 · ULAN: 500012298 · РДАЛМ: 10457915 |

 |
**Павел Леанідавіч Паканечны** (нар. 28 чэрвеня 1971, в. Ашмянцы Ваўкавыскага раёна Гродзенскай вобласці) — беларускі спецыяліст па надзвычайных сітуацыях, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Скончыў Камандна-інжынерны інстытут МНС Рэспублікі Беларусь.

Праходзіў службу пажарным, камандзірам аддзялення, начальнікам каравала, намеснікам начальніка часці, намеснікам начальніка аддзела, начальнікам Ваўкавыскага раённага аддзела па надзвычайных сітуацыях установы «Гродзенскае абласное ўпраўленне МНС Рэспублікі Беларусь».

Выбіраўся дэпутатам Ваўкавыскага раённага Савета Дэпутатаў дваццаць сёмага і дваццаць восьмага склікання, дэпутатам Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў дваццаць восьмага склікання, дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь сёмага склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За бездакорную службу» III ступені.

Зноскі
------

1. ↑  Паканечны Павел Леанідавіч
**Дзень вызвалення Беларусі ад белапалякаў** — дзяржаўнае свята ў БССР да 1939 года.

Гэтае свята было прымеркаванае да 11 ліпеня, калі ў 1920 годзе Чырвоная Армія выгнала з Менска польскае войска. Да 1939 года гэта было галоўнае ідэалагічнае свята рэспублікі. Яно святкавалася толькі ў БССР.

Святкаванне
-----------

На першую гадавіну вызвалення ад «белапалякаў» абвясцілі стварэнне БДУ. У 1930-м у Камароўскім парку (сёння Чалюскінцаў) быў адкрыты Усебеларускі стадыён імя 10-годдзя вызвалення Беларусі. У 1933-м быў закладзены фундамент Дзяржаўнага тэатра оперы і балета. У 1935 Калінін узнагародзіў БССР ордэнам Леніна.

Вуліцы
------

У Гродне ёсць вуліца 11 Ліпеня.

Гл. таксама
-----------

* Дзень народнага адзінства

Спасылкі
--------

* *Алесь Кіркевіч.* «Прыквел» 17 верасня: галоўнае і забытае свята БССР да 1939 года (бел.) // *Будзьма беларусамі!*. — 11.07.2021.

| ⛭Польска-савецкая вайна (1919—1921) |
| --- |
| Франты | 
Польскі бок
Паўночны
Літоўска-беларускі
Цэнтральны
Палескі
Валынскі
Падольскі
Паўднёвы
Савецкі бок
Заходні
Паўднёва-заходні
 |
| Бітвы | 
1919
Бяроза-Картузская
Нясвіж
Ліда
Вільня
Мінск
1920
Бітва на Бярэзіне
Бітва за Брэст
Варшаўская бітва
Бітва за Кобрын
Бітва на Нёмане
 |
| Вынікі | 
* Лінія Керзана
* Рыжскі дагавор
* Рыжскі мір
* Дзень вызвалення Беларусі ад белапалякаў

 |
**Дзень незалежнасці Фінляндыі** (фінск.: itsenäisyyspäivä) — дзяржаўнае свята Фінляндыі, адзначаецца штогод 6 снежня; агульнанацыянальны выхадны дзень. Гэты дзень лічыцца нацыянальным днём краіны і днём сцяга. Упершыню Дзень незалежнасці адзначаўся 6 снежня 1917 года — пасля таго, як Фінскім парламентам (100 дэпутатаў галасавала «за», 88 — «супраць») была ўхвалена Дэкларацыя незалежнасці Фінляндыі (праз два дні пасля прыняцця Дэкларацыі незалежнасці Сенатам Свінхувуда).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дзень незалежнасці Фінляндыі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шэлег.
**Анатоль Рыгоравіч Шэлег** (25 снежня 1909, Мінск — 12 лютага 1988) — беларускі акцёр

. Народны артыст Беларускай ССР (1952).

Біяграфія
---------

У 1933 годзе скончыў драматычную студыю пры 2-м Беларускім дзяржаўным тэатры (цяпер — Тэатр імя Якуба Коласа).

Акцёр Беларускага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа з 1931 года. Сыграў больш за 200 роляў, пераважна сацыяльных герояў, стварыў шэраг вобразаў сучаснікаў. Яго сцэнічныя вобразы адрозніваліся ўнутранай сілай, цэласцю, выразнасцю вонкавага малюнка.

Член ВКП(б) з 1943 года, на працягу 20 гадоў ён быў сакратаром партарганізацыі тэатра, абіраўся дэлегатам XXVII і XXVIII з’ездаў Кампартыі Беларусі, членам Віцебскага абкама КПБ, дэпутатам абласнога Савета дэпутатаў працоўных.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Шэлег Анатоль Рыгоравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 28. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
**Дзень народнага адзінства** — свята ў Расіі, адзначаецца 4 лістапада і прысвечана падзеям вызвалення Масквы ад беларуска-польска-літоўскіх інтэрвентаў. Дзень абвешчаны непрацоўным.

22 кастрычніка па старым стылі (або 1 лістапада па новым стылі) у 1612 годзе ваяры народнага апалчэння пад кіраўніцтвам Кузьмы Мініна і Дзмітрыя Пажарскага штурмам узялі Кітай-горад, рэчыпаспалітаўскі гарнізон адступіў у Крэмль. Князь Пажарскі ўступіў у Кітай-горад з абразом Божай Маці і пакляўся пабудаваць храм у памяць гэтай перамогі. 26 кастрычніка (5 лістапада па новым стылі) камандаванне гарнізона інтэрвентаў падпісала капітуляцыю, выпусціўшы тады жа з Крамля маскоўскіх баяраў і іншых асоб, наступным днём гарнізон здаўся. У канцы лютага 1613 года Земскі сабор абраў новым царом Міхаіла Раманава, першага рускага цара з дынастыі Раманавых.

У 1649 годзе ўказам цара Аляксея Міхайлавіча дзень Казанскай іконы Божай Маці, 22 кастрычніка (па старым стылі), быў абвешчаны дзяржаўным святам, якое святкавалася да 1917 года.

Згодна з Праваслаўным царкоўным календаром у гэты дзень адзначаецца *«Святкаванне Казанскай іконы Маці Божай (у памяць збаўлення Масквы і Расіі ад палякаў у 1612 годзе)»*, якое прыпадае на 22 кастрычніка па юліянскім календары. Праз павелічэнне з часам розніцы паміж грыгарыянскім і юліянскім календарамі гэты дзень зрушыўся на 4 лістапада (а ў XXII ст. зрушыцца на 5 лістапада).

У сучаснай Расіі Дзень народнага адзінства вызначаны законам у канцы 2004 года адначасова з адменай святкавання 7 лістапада.
**Ziemia Lidzka**, «Земя Лідзка», «Лідская зямля» — рэгіянальны краязнаўчы штомесячнік. Выдаваўся з красавіка 1935 па жнівень 1939 ў Лідзе на польскай мове.

У часопісе апублікаваны дзесяткі арыгінальных артыкулаў па геаграфіі, гісторыі, этнаграфіі Лідчыны, лёсах людзей, звязаных з рэгіёнам. Апавядалася аб этнаграфічных асаблівасцях, мясцовым ладзе жыцця і народных традыцыях. Былі змешчаны мемуары М.-Б. Нарбута аб жыцці лідчан у сярэдзіне ХІХ ст. Значнае месца займалі работы па гісторыі вызвольных рухаў у войнах XVIII—XIX стст. аб лістападаўскім (1831) і студзенскім (1863) паўстаннях, аб падзеях 1812 года, польска-савецкай вайне (1919-21). Тут быў упершыню апублікаваны вядомы артыкул У. Галубовіча «Гарадзішчы і курганы Лідскай зямлі». Асвятляліся эканамічныя пытанні, шырока выкарыстоўваліся архіўныя і рукапісныя матэрыялы.

У выданні «Ziemia Lidzka» выйшлі артыкулы аб многіх асобах: лідскім старасце і заснавальніку Мірскага замка Ю. Ільінічу, археолазе В. Шукевічу, батаніку і заолагу С.-Б. Юндзіле, доктары Н. Чарноцкім, лідскіх піярах і інш.

Бібліяграфічны раздел уключаў рэцэнзіі, анатацыі, агляды, водгукі на новыя кнігі і перыёдыку.

Публікацыі звычайна суправаджаліся ілюстрацыямі. На апошняй старонцы змяшчалася рэклама.

Агульную рэдакцыю ажыццяўляў Уладзіслаў Абрамовіч. Было выдадзена 35 нумароў.

У 1990 пад назвай «Ziemia Lidzka» ў Лідзе пачало выходзіць гістарычна-краязнаўчае выданне, рэдакцыя якога дэкларуе працяг традыцый перадваеннага часопіса. Да 2007 выйшла каля 80 нумароў гэтага выдання.

Літаратура
----------

* Сліўкін В. В. Хацяновіч Н. А. З гісторыі перыядычнага друку // Памяць: Ліда. Лідскі р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі. Мн. 2004. — с. 519—521.

Спасылкі
--------

* Ziemia Lidzka — pawet.net
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каралькоў.
**Анатоль Пятровіч Каралькоў** (20 кастрычніка 1934, в. Ціхоўскае, Растоўская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Львоўскі політэхнічны інстытут у 1958 годзе. Працаваў у Дзіпрааргхіме ў г. Рубежнае Варашылаўградскай вобласці, Чувашграмадзянпраекце, з 1963 года — галоўным архітэктарам Белгарада, з 1972 года — загадчык аддзела па справах будаўніцтва і архітэктуры аблвыканкама ў Смаленску, з 1977 года — галоўным архітэктарам Гродна, з 1986 года — загадчыкам аддзела НДІП азотнай прамысловасці ў Гродне.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1962 года. Пражывае ў Гродне.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: Палац культуры ў Чэбаксарах (1966); у аўтарскім калектыве: мемарыяльны комплекс у гонар 850-годдзя Гродна (1979), вайсковыя могілкі па вул. Белуша (1980) у Гродне. Аўтар артыкулаў па архітэктуры і горадабудаўніцтве.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Корольков Анатолий Петрович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Спасылкі
--------

* Корольков Анатолий Петрович Архівавана 25 верасня 2021.
Медоносная пчала. Добра бачны камяк абножкі на задняй назе пчалы
**Пчаліная абножка** — назва кветкавага пылка, сабранага меданоснай пчалой і злепленага сакрэтамі яе залоз у гранулы.

Калі пчала наведвае кветкі раслін, да яе цела прыліпае вялікая колькасць зерняў пылка. Каб не разгубіць пылок і для зручнасці яго транспарціроўкі ў вулей, пчала тут жа на кветцы альбо пры палёце «вычэсвае» пылок адмысловымі шчотачкамі ног і складае яго ў выглядзе маленькіх камякоў ў г. зв. «кошык» на задняй пары ног. Пры гэтым пчала склейвае асобныя зерні пылка сакрэтам сваіх слінных залоз. Такі збор пылка і называецца **абножкай**.

Пчаліная абножка ўтворана рознакаляровымі грануламі памерам 1-3 мм. Колер залежыць ад відаў раслін, з якіх яна была сабрана пчалой. Смак рэзкі, вар'іруе ад салодкага да горкага. Пах — кветкава-мядовы.

Пчаліная абножка — гэта другі па аб'ёме спажывання і першы па значнасці прадукт харчавання пчалінай сям'і.

Літаратура
----------

* *Лаврехин Ф. А. Панкова С. В.* Биология пчелиной семьи. — Колос, 1975. — 295 с.
Бюраканская астрафізічная абсерваторыя
**Бюраканская астрафізічная абсерваторыя імя В. А. Амбарцумяна** — адна з вядучых навуковых устаноў Нацыянальнай акадэміі навук Арменіі. Абсерваторыя знаходзіцца ў Арагацотнскай вобласці ў Арменіі на паўднёвым схіле гары Арагац на вышыні 1490 м на ўскраіне вёскі Бюракан. Комплекс будынкаў абсерваторыі з'яўляецца архітэктурным помнікам.

Кіраўнікі абсерваторыі
----------------------

* 1946—1988 — Віктар Амазаспавіч Амбарцумян — ініцыятар заснавання і першы дырэктар абсерваторыі
* 1988—1993 — Эдуард Яфімавіч Хачыкян
* 1993—1994 — Айк Авакавіч Аруцюнян (в. а. дырэктара)
* 1994—1999 — Арташэс Рубен Петрасян
* 1999—2003 — Эдуард Яфімавіч Хачыкян (другі тэрмін)
* з 2003 — Айк Авакавіч Аруцюнян

Гісторыя
--------

Бюраканская абсерваторыя была заснавана ў 1946 годзе па ініцыятыве на той час член-карэспандэнта АН СССР Віктара Амбарцумяна, які доўгі час быў яе дырэктарам. Будаўніцтва комплексу пачалося вясной таго ж года пад кіраўніцтвам Самвела Сафарана. У год заснавання абсерваторыі быў створаны часопіс «Паведамленні Бюраканскай абсерваторыі». З 1998 года абсерваторыя носіць імя В. А. Амбарцумяна.

Афіцыйнае адкрыццё абсерваторыі адбылося толькі 19 верасня 1956 года.

На тэрыторыі абсерваторыі ў 1961 годзе была створана станцыя Астранамічнага інстытута імя В. В. Собалева (раней АТ ЛДУ).

Зноскі
------

1. 1 2  Eduard E. Khachikyan
2. 1 2  Dr. HARUTYUNIAN, Haik Avag
3. ↑  Dr. PETROSIAN, Artashes Ruben

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 9310 6074 · LCCN: n84045693 · VIAF: 136640686 |
**Бюст Францыска Скарыны** — помнік у Кішынёве, сталіцы Малдовы. Размешчаны на скрыжаванні вул. Аляксея Мацяевіча і мітрапаліта Бэнулеску-Бадоні, насупраць Пасольства Беларусі ў Малдове. Устаноўлены ў 2018 года ў гонар беларускага асветніка і гуманіста Францыска Скарыны.

Гісторыя
--------

У ліпені 2017 года ў конкурсе эскізаў канцэпцыі помніка Францыску Скарыну ў Кішынёве перамог беларускі скульптар Гэнік Лойка. Ягоную заяўку прафесійнае журы прызнала найлепшай з 9 прэтэндэнтаў. Конкурс праводзіўся Міністэрствам культуры Беларусі, ягоная мэта — увасабленне найбольш выразнага вобразу беларускага першадрукара.

Бюст быў выраблены ў Беларусі і ўсталяваны ў Кішынёве ў рамках праекта, зацверджанага Міністэрствам адукацыі, культуры і даследаванняў Малдовы. Расходы на распрацоўку праектнай дакументацыі па ўстаноўцы бюста, выкананні і мантажы, а таксама на добраўпарадкаванне прылеглай тэрыторыі, былі пакрыты за кошт сродкаў Рэспублікі Беларусь і ахвяраванняў. Лойка меў на мэце стварыць манументальны твор вышынёй тры метры, але яго абмежавалі ўдвая меншымі памерамі, а першапачатковую суму, 150 тысяч беларускіх рублёў, якую павінны былі выдаткаваць на выраб помніка, зменшылі ў 10 разоў.

Урачыста адкрыты 18 красавіка 2018 года. На цырымоніі прысутнічалі міністр адукацыі, культуры і даследаванняў Малдовы Моніка Бабук[en] і міністр культуры Беларусі Юрый Бондар, які знаходзіўся ў краіне з афіцыйным візітам. У сваім выступленні Моніка Бабук адзначыла, што гэта падзея зробіць істотны ўнёсак ва ўмацаванне культурных сувязяў паміж Малдовай і Беларуссю. Юрый Бондар у сваю чаргу адзначыў, што «асоба Францыска Скарыны мае выключнае значэнне для гісторыі і культуры Беларусі. З яго імем звязаны традыцыі, дзякуючы якім мы адчуваем гонар за сваю краіну, народ і яго славутую гісторыю».

Сам скульптар заявіў, што адмовіўся ад паездкі на адкрыццё помніка, бо замест імя *Францішак*, якое, на ягоную думку, уласцівае беларускаму напісанню, на помніку было змешчана імя *Францыск*.

Апісанне
--------

Бронзавы бюст Францыска Скарыны ўпрыгожаны выявай «скарынаўскага герба», які беларускі першадрукар змяшчаў у кожнай са сваіх кніг, і дэкараваны ручніком — сімвалічнай рэччу ў традыцыях беларускага і малдаўскага народаў.

Зноскі
------

1. ↑  У Кішынёве адкрылі бюст Скарыны ФОТАФАКТ
2. ↑  Помнік Францыску Скарыну ў Кішынёве будзе ўсталяваны ў лістападзе **(нявызн.)**.  Звязда (24 ліпеня 2017). Архівавана з першакрыніцы 4 кастрычніка 2022. Праверана жніўня 2017.
3. ↑  Помнік Францыску Скарыну ў Кішынёве будзе ўстаноўлены ў лістападзе **(нявызн.)**.  БЕЛТА (24 ліпеня 2017). Архівавана з першакрыніцы 29 ліпеня 2017. Праверана 2 жніўня 2017.
4. 1 2 3  В Кишиневе открыт бюст прославленного белорусского просветителя
5. 1 2 3  Бюст Франциска Скорины открыт в Кишиневе
6. 1 2  Вось такая яна — беларуская прынцыповасць(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* 2017. Малдова. Кішынёў. Помнік Францішку Скарыне
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пуцята.
**Артур Уладзіміравіч Пуцята** (нар. 3 верасня 1978, Асіповічы, Магілёўская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне рухомага саставу чыгункі, цягі паяздоў і электрыфікацыі. Доктар тэхнічных навук (2012), прафесар (2012). Рэктар Гомельскага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта імя П. В. Сухога (з 2021 года).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт транспарту (спецыяльнасць «Вагоны», кваліфікацыя «Інжынер-механік», 2000; аспірантура, 2004; дактарантура, 2011).

Выкладаў у Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту (механічны факультэт, у 2000—2012 — дацэнт кафедры «Тэхнічная фізіка і тэарэтычная механіка», 2012—2014 — вядучы навуковы супрацоўнік ГНДЛ «Тэхнічныя і тэхналагічныя ацэнкі рэсурсу адзінак рухомага саставу», 2014—2017 — загадчык кафедры «Дынаміка, трываласць і зносастойкасць транспартных сродкаў», з 2017 — в. а. загадчыка кафедры «Лакаматывы»).

11 сакавіка 2021 года прызначаны рэктарам Гомельскага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта імя П. В. Сухога.

Навуковыя інтарэсы: чыгуначны рухомы састаў; камп’ютарнае мадэляванне дынамікі і трываласці механічных сістэм.

Узнагароды
----------

Грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2013), прэмія НАН Беларусі (2011), стыпендыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2007, 2014).

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* За надежность подвижного состава : [Путято А. В.] / В. И. Сенько // Путь в науку : очерки о докторах и кандидатах наук Гомельщины. — Гомель, 2013. — Вып. 7. — С. 72—73.
* Путято Артур Владимирович // Гордость Беларуси. Молодые, талантливые, одаренные. — Минск, 2015. — С. 218—219.
* Путято Артур Владимирович // Путь в науку. — Гомель, 2007. — Вып. 4 : Кандидаты наук вузов и НИИ Гомельщины. — С. 43.

| ⛭Рэктары Гомельскага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта імя П. В. Сухога |
| --- |
| 
* Васіль Стаўроў (1981—1986)
* Альберт Сямёнавіч Шагінян (1986—2000)
* Станіслаў Сарэла (2001—2007)
* Сяргей Цімошын (2007—2021)
* Артур Пуцята (з 2021)

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Канановіч.
**Людміла Мікалаеўна Канановіч** (нар. 3 снежня 1966, в. Мясата, Маладзечанскі раён, Мінская вобласць) — беларускі педагог, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

Біяграфія
---------

Скончыла Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. М. Горкага, настаўнік матэматыкі; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Дзяржаўнае кіраванне і ідэалогія».

Працавала настаўнікам матэматыкі, намеснікам дырэктара і дырэктарам дзяржаўнай установы адукацыі «Гімназія № 3 г. Маладзечна»; намеснікам старшыні Маладзечанскага райвыканкама.

З'яўлялася дэпутатам раённага Савета дэпутатаў дваццаць сёмага склікання.

З 2016 года дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана ганаровымі граматамі Мінскага абласнога выканаўчага камітэта, Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь, Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь, граматамі Маладзечанскага раённага выканаўчага камітэта. Мае Падзяку Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Занесена на Дошку гонару Маладзечанскага раёна.

Асабістае жыццё
---------------

Замужам, мае сына і дачку.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь  (бел.)
**Пхунчолінг** — горад на поўдні Бутана (у дзонгхагу Чукха) на мяжы з Індыяй. Праз яго праходзіць адзіная шаша, якая злучае Індыю і Бутан. Насельніцтва каля 20537 чалавек (перапіс 2005), а па ацэнцы 2012 — 23 915 чалавек, гэта другі па велічыні горад Бутана. Горад часткова адкрыты для замежных турыстаў, якім для ўезду ў астатні Бутан неабходна праходзіць праз складаныя візавыя працэдуры. У межах гарадоў Пхунчхолінга і Джайгаона жыхары Індыі і Бутана могуць перамяшчацца без памежных фармальнасцей. Істотную частку насельніцтва Пхунчолінга складаюць індыйцы. Пхунчолінг мае вялікае значэнне для знешняга гандлю Бутана як транзітны пункт для перавозкі тавараў.

Зноскі
------

1. ↑  Bhutan: largest cities and towns and statistics of their population **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *World Gazetteer*. Архівавана з першакрыніцы 27 жніўня 2011. Праверана 9 чэрвеня 2010. (англ.)
**Manor Grand Prix Racing Limited**, вядомая пад брэндам **Manor Racing**, з'яўляецца брытанскай гоначнай камандай у чэмпіянаце Формулы-1 і канструктарам, які размяшчаецца ў Банберы, Оксфардшыр у Злучаным Каралеўстве. Каманда першапачаткова пачала выступаць ў 2010 годзе пад назвай *Virgin Racing*; у наступным годзе праз тытульнае спонсарства Marussia пачала называцца *Marussia Virgin Racing*, пакуль не правяла рэбрэндынг у *Marussia F1 Team* у 2012 годзе.

19 студзеня 2015 года адміністратары *Marussia* абвясцілі, што аўкцыён па продажы сваіх аўтамабіляў і актываў будзе адменены, для таго каб дазволіць выкупіць каманду цалкам. На момант сканчэння дзейнасці каманды яна была вінаватая каля £ 60 млн дзвюм кампаніям - былым канкурэнтам *Marussia* - McLaren і Ferrari. Паўнамоцтвы кіраўніцтва каманды скончыліся 19 лютага 2015 года, і каманда была створана ізноў у якасці *Manor Marussia F1 Team* пасля таго, як быў падпісаны CVA і новыя інвестыцыі былі забяспечаны для выратавання каманды. Пазней было абвешчана, што ўладальнік і генеральны дырэктар OVO Energy Стывен Фітцпатрык набыў каманду. Каманда захавала *Marussia* ў якасці свайго імя канструктара на працягу ўсяго сезона 2015 года, а таксама атрымала брытанскую ліцэнзію. 19 студзеня 2016 года, каманда аб'явіла, што яна будзе пераназваная ў *Manor Racing*.
Рыяс у вусці адной з Аўстралійскіх рэк
Панарама Фярол  (ісп.) (бел. ля ўваходу можна ўбачыць замкі
**Рыяс** ці **рыя** — форма рельефу, прывусцевая частка рачной даліны, якую затапіла морам, часта прадстаўляе сабой доўгі конусападобны заліў. Першапачаткова гэтым словам называлі бухты па берагах Іспаніі.

Рыяс фарміруецца ў месцах, дзе ўзровень мора падымаецца вышэй за ўзровень сушы, альбо ў выніку змены эўстатычнага ўзроўню мора (глабальнае павелічэнне ўзроўню мора), альбо ізастатычнага змянення ўзроўню мора (затапленне сушы). У такіх выпадках, даліны, якія знаходзіліся да гэтага над узроўнем мора, затапляюцца ім.

Рыясы могуць з'яўляцца эстуарыямі. Часта яны таксама некалькі падобныя на скандынаўскія фіёрды, але адрозніваюцца ў першую чаргу параўнальна малой велічынёй — удаюцца ў мацярык не больш чым на 50 км. Таксама іх шырыня і глыбіня маюць тэндэнцыю павялічвацца паступова, па меры выдалення ад месца ўпадзення ракі. Найбольш характэрныя рыясы сустракаюцца на паўночна-заходнім узбярэжжы Іспаніі, у Галісіі

| Тыпы заліваў |
| --- |
| 
Бухта • Гавань • Губа • Заліў • Лагуна • Ліман • Рыяс • Фіёрд • Эстуарый
 |
**Людміла Пятроўна Царанко́ва** (дзявочае **Сцяфа́нава**; нар. 7 лістапада 1930, г. Варонеж, РСФСР, СССР — 3 лістапада 2006) — беларуская спявачка (лірыка-каларатурнае сапрана). Заслужаная артыстка Беларускай ССР (1968).

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1953 годзе Магілёўскае музычнае вучылішча. У 1953—1989 гадах салістка Дзяржаўнай акадэмічнай харавой капэлы Беларусі. Валодае прыгожым голасам чыстага тэмбру. Выканаўца народных песень, сольных партый у харавых і кантатна-аратарыяльных творах беларускіх, рускіх і заходне-еўрапейскіх кампазітараў: «Дняпро» Я. Туранкова, «Павей, ветрык» Р. Пукста, «Мелодыя» С. Рахманінава, «Авэ Марыя» А. Луццы ў апрацоўцы Э. Тырманд і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Царанкова Людміла Пятроўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сабалеўская.
**Людміла Мікалаеўна Сабалеўская** (28 сакавіка 1945, г. Багадухіў, Харкаўская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1968 годзе. З 1968 г. — архітэктар, старшы архітэктар у Белдзяржпраекце, БелНДІПгорадабудаўніцтва.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1973 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: генпланы Узды (1970), Заслаўя (1972), Іванава (1974), ПДП Паўночнага і Паўночна-Заходняга жылых раёнаў у Брэсце (1977—1980).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Соболевская Людмила Николаевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Бюст Марка Шагала** — помнік у гарадскім пасёлку Лёзна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца побач з будынкам Лёзненскага ваенна-гістарычнага музея.

Гісторыя
--------

Упершыню памяць пра знакамітага мастака Марка Шагала была ўвекавечана ў г. п. Лёзна ў 2002 годзе. На будынку раённага Дома культуры была ўрачыста адкрыта мемарыяльная дошка. На ёй было пазначана, што на гэтым месцы знаходзілася сядзіба сям’і, родам з якой быў Марк Шагал.

5 лістапада 2013 года адбылася ўрачыстая цырымонія адкрыцця бюста знакамітаму мастаку. Такі падарунак жыхарам Лёзненшчыны зрабілі віцебскія скульптары Аляксандр Гвоздзікаў і Азат Тарасян, архітэктар Яўген Кузняцоў. На ўрачыстай цырымоніі было адзначана, што пры стварэнні агульнай кампазіцыі памятнага месца былі выкарыстаны камяні з падмурка хаты, дзе жыла сям’я дзядзькі Марка Шагала.

Літаратура
----------

* Бондарава, Т. Вяртанне Майстра: у Лёзне адкрыты бюст Марка Шагала / Т. Бондарава // Настаўніцкая газета. — 2013. — 3 снеж. — С. 8.
* Крупица, Н. Шагал в Лиозно / Н. Крупица // Віцьбічы = Витьбичи. — 2013. — 9 нояб. — С. 3.
* Похолкина, Ю. Памятник Шагалу — в центре Лиозно / Ю. Похолкина // Сцяг Перамогі (Лёзна). — 2013. — 9 лістап. — С. 1-2.
**Рыёні** — рака ў Грузіі. Даўжыня 327 км, плошча басейна 13 400 км². Бярэ пачатак з ледавікоў на паўднёвым схіле Галоўнага Каўказскага хрыбта Вялікага Каўказа. Цячэ спачатку ў вузкай і глыбокай цясніне, паміж Лечхумскім і Рачынскім хрыбтамі — па шырокай даліне, затым зноў прарываецца праз вузкую цясніну. Ніжэй г. Кутаісі выходзіць на Калхідскую нізіну, дзе разбіваецца на рукавы. Пры ўпадзенні ў Чорнае мора ўтварае дэльту. Асноўная частка сцёку (да 90 %) скідваецца ў мора па канале, зробленым у 1939 годзе для аховы г. Поці ад затапленняў падчас вялікіх паводак. Жыўленне змяшанае, з перавагай дажджавога, а ў вярхоўях ледавіковага. Разводдзе з сакавіка па кастрычнік; паводкі на працягу ўсяго года. Сярэдні расход вады ў вусці 405 м³/с. Вада вельмі мутная (увесну да 2650 г/м³). На Рыёні — Гумацкая і Рыёнская ГЭС. Вада выкарыстоўваецца ў сярэднім цячэнні для ірыгацыі.

Зноскі
------

1. ↑  карта Грузіі — Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
**Павел Каспаравіч Астравіцкі** — грамадскі, палітычны i дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага 16 ст.

Біяграфія
---------

Паходзіў з шляхты Ашмянскага павета. Звестак пра даты нараджэння i смерці не захавалася. У 1563 уваходзіў у склад дэлегацыі Віленскага сойма на Варшаўскі сойм для перагавораў аб уніі Вялікага Княства Літоўскага i Каралеўства Польскага. У 1566 вялікі князь Жыгімонт II Аўгуст прызначыў яго маршалкам Ашмянскага павета, потым суддзёй віленскім. Пазней служыў у ваяводы віленскага Мікалая Радзівіла, перакананага прыхільніка кальвінізму, актыўнага дзеяча Рэфармацыі. Гэта дае падставу меркаваць, что Астравіцкі падзяляў погляды рэфарматараў i быў прыхільнікам кальвінізму.

Добра знаёмы з судовай практыкай i яе патрэбамі, ён бачыў недасканаласць тагачаснага заканадаўства, устарэлыя элементы Статута Вялікага Княства Літоўскага 1529, ix неадпаведнасць узроўню развіцця грамадскіх адносін. Таму ахвотна прыняў прапанову ўдзельнічаць у дапрацоўцы Статута, які быў выдадзены ў 1566. Паводле рашэнняў Віленскага сойма 1551 праект Статута выпрацоўваўся камісіяй з 5 членаў каталіцкага i 5 членаў праваслаўнага веравызнання. Сойм зацвердзіў Астравіцкі членам Статутнай камісіі каталіцкага веравызнання.

Як дасведчаны судовы практык i актыўны ўдзельнік шляхецкага руху сярэдзіны 16 ст. праводзіў ідэі суверэннасці Вялікага Княства Літоўскага, умацавання яго дзяржаўнасці i рэфармавання грамадства ў інтарэсах шляхты.

Літаратура
----------

* Астравіцкі Павел Каспаравіч // Мысліцелі і асветнікі Беларусі: Энцыкл. даведнік / Беларус. Энцыкл.; Гал. рэд. «Беларус. Энцыкл.»: Б. І. Сачанка (гал. рэд) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1995.
**Каэсіт, каўсіт** — мінерал групы кварцу, адна з найбольш шчыльных паліморфная мадыфікацый крэменязёму SiO2. Названы ў гонар амерыканскага хіміка Л. Коўса (англ.: Loring Coes, Jr. 1915—1973), які штучна атрымаў гэты мінерал у 1953 годзе. Каэсіт утвараецца пры высокіх тэмпературах (500—800 °С) і ціску каля 35 кбар.

Крышталізуецца ў монаклінальнай сінгоніі. Утварае бясколерныя празрыстыя прызматычныя і таблітчастыя крышталі. Цвёрдасць 7,5—8 па шкале Моаса. Шчыльнасць 2,95—3 г/см³.

У прыродзе
----------

Прыродны каэсіт сустракаецца ў Арызонскім і іншых выбуховых метэарытных кратарах. Таксама ў санідзін-каэсітавым аклагіце з кімберлітавай трубкі на поўдні Афрыкі. На тэрыторыі Беларусі ўпершыню выяўлены імпактытах і выбуховых брэкчыях Лагойскага метэарытнага кратэра. Часам утрымлівае дамешкі алюмінію, жалеза, натрыю.

Літаратура
----------

* *Вераценнікаў М. В.* Каэсіт // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз. — С. 10.

Спасылкі
--------

* Коэсит // Кафедра кристаллографии и кристаллохимии Геологического факультета МГУ Архівавана 5 сакавіка 2016. (руск.)
* Коэсит // Каталог Минералов (руск.)
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Каэсіт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2775974874 |
**Жэнеўева Ас** (фр.: Geneviève Asse; 24 студзеня 1923, Ван, Марбіян — 11 жніўня 2021) — французская мастачка.

Біяграфія
---------

Нарадзілася і вырасла ў Брэтані, у доме бабулі. У 1932 годзе пераехала ў Парыж да маці, якая працавала ў выдавецтве. У 1937 годзе адкрыла для сябе Соню і Рабера Дэланэ. У 1940 годзе паступіла ў Нацыянальную школу прыкладных мастацтваў, пачала выстаўляцца. У гады Другой сусветнай вайны добраахвотнікам дапамагала эвакуіраваць вязняў канцлагера Тэрэзін, удастоена Ваеннага Крыжа.

Пасля вайны пазнаёмілася з Бекетам, C. Паляковым, Шаршуном, Нікала дэ Сталем, Брамам ван Вельдэ, Базенам. Першая персанальная выстава адбылася ў 1954 годзе ў Парыжы, у 1968 годзе рэтраспектыва яе работ была прадстаўлена ў Рэймсе, у далейшым падобныя выставы праходзілі ў Рэне, Марселі, Грэноблі, Кемперы, Жэневе, Неўшатэлі, Парыжы, Мілане, Осла, Бергама, Каракасе і інш.

Мастачка падарожнічала па Італіі, Каталоніі, Партугаліі, Вялікабрытаніі (у Лондане адкрыла для сябе Тэрнера). У 1988 годзе вялікая рэтраспектыўная выстава Жэнеўевы Ас была наладжана ў Цэнтры Пампіду. З 1987 года мастачка ў асноўным жыла ў сваім доме ў Брэтані (Іль-о-Муан). Займалася жывапісам, графікай, керамікай, вітражным і габеленым мастацтвам.

У 2013 годзе стала кавалерам Вялікага крыжа ордэна Ганаровага легіёна. Памерла 11 жніўня 2021 гады.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Fichier des personnes décédées Праверана 14 верасня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q80900474'></a>
2. ↑  Geneviève Asse // The Fine Art Archive — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
3. ↑  Geneviève Asse // Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy — B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. — ISSN 2750-6088 — doi:10.1515/AKL<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q64'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41640909'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q496126'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19276262'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q324303'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98818'></a>
4. 1 2 3
5. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
«Бюракраты (на сходзе)». 1931. Р. Семашкевіч
**Бюракрáтыя** (ад фр.: bureau — бюро, канцылярыя і грэч. κράτος — улада, панаванне) — адміністрацыйная сістэма арганізацыі, які складаецца з шэрагу афіцыйных асоб, пасад і пастоў якія ўтвараюць іерархію і адрозніваюцца фармальнымі правамі і абавязкамі, што вызначаюць іх дзеянні і адказнасць.

У пераносным сэнсе канцыляршчына, цяганіна, валакіта, зняважальнае стаўленне да справы пад выглядам або для выканання фармальнасцей.

Для бюракратыі характэрна перабольшанне значэння фармальных працэдур, скрупулёзнае выкананне інструкцый, што выклікае аддзяленне бюракратычнага кіравання ад запатрабаванняў аб’ектаў кіравання, памылкі у кіраўніцтве і яго неэфектыўнасць пры вырашэнні праблем, якія патрабуюць нетрадыцыйных падыходаў і сродкаў.

Прызнакі бюракратыі ўласцівы любому віду сацыяльнага кіравання. У недэмакратычным грамадстве панаванне бюракратыі спрыяе зацвярджэнню бескантрольнага і неабмежаванага панавання чынавенства, якое ператвараецца ў самадастатковы, адасоблены ад грамадства пласт, адхіленню грамадзян ад кіравання грамадскімі справамі, становіцца асновай для ўвядзення аўтарытарных працэдур і метадаў кіравання.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бюракратыя

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Канадская · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX524624 · BNF: 13318326r · GND: 4008822-4 · LCCN: sh85018047 · Microsoft: 51575053 · NDL: 00564928 · NKC: ph119049 |

 |
**Мелітон Антонавіч Баланчывадзэ** (груз. მელიტონ ანტონის ძე ბალანჩივაძე; 24 снежня 1862 [5 студзеня 1863], Баноджа, Кутаіская губерня, Расійская імперыя — 21 лістапада 1937, Кутаісі, Грузінская ССР, СССР) — грузінскі кампазітар. Бацька знакамітага харэографа Джорджа Баланчына і кампазітара Андрэя Баланчывадзэ. Народны артыст Грузінскай ССР (1933).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 24 снежня 1862 года (5 студзеня 1863 года па новым стылі) у вёсцы Баноджа. Вучыўся ў Кутаіскім духоўным вучылішчы, спяваў у царкоўным хоры. У 1880 годзе паступіў у хор Тыфліскага опернага тэатра. У 1889 годзе паступіў у Пецярбургскую кансерваторыю. У 1895—1917 гадах ладзіў хоры з грузінскай музыкай у гарадах Расіі.

У 1918 годзе заснаваў у Кутаісі музычнае вучылішча. У 1921—1924 гады — загадчык музычнага аддзела Наркамасветы Грузінскай ССР.

Адзін са стваральнікаў нацыянальнай оперы, аўтар першай грузінскай оперы «Дарэджан Падступная» паводле паэмы А. Цэрэтэлі «Тамара Падступная» (1897). Першая рэдакцыя оперы была створана пры ўдзеле Мікалая Чарапніна, другая — сына Андрэя Баланчівадзэ. З 1923 года жыў у д. 4 па вуліцы Георгія Ахвледыяні (мемарыяльная дошка). Памёр 21 лістапада 1937 года ў Кутаісі. Пахаваны ў горадзе Кутаісі ў пантэоне на Мцванеквавіла.

Зноскі
------

1. ↑  Большая российская энциклопедия — М.: Большая российская энциклопедия, 2004.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1768199'></a>
2. ↑  Кругасвет — 2000.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2627728'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1068530715 · ISNI: 0000 0000 5814 8770 · LCCN: no2002055569 · LNB: 000257051 · NKC: ola2002151341 · VIAF: 39044575 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рыбейру.

**Анто́ніу Ка́рлус Рыбе́йру ды Андра́да** (парт.: Antônio Carlos Ribeiro de Andrada, 5 верасня 1878, Барбасена, Мінас-Жэрайс, Бразільская імперыя — 1 студзеня 1946, Рыа-дэ-Жанэйра, Бразілія) — бразільскі юрыст і палітычны дзеяч, губернатар штата Мінас-Жэрайс у 1926—1930 гадах.

Біяграфія
---------

Антоніу Карлус скончыў Юрыдычны факультэт універсітэта Сан-Паўлу ў 1891 годзе і да 1902 года займаўся юрыдычнай практыкай. Працаваў пракурорам у горадзе Уба, выкладаў сусветную гісторыю і камерцыйнае права ў Акадэміі гандлю ў Жуіс-ды-Форы.

У 1902 годзе быў прызначаны на пасаду міністра фінансаў Мінас-Жэрайса, у 1905—1906 працаваў мэрам Белу-Арызонты. У наступным годзе Антоніу Карлуса выбралі ў Сенат Мінас-Жэрайса.

У 1911 годзе Рыбейру ды Андрада быў выбраны ў Палату дэпутатаў Бразіліі. У 1917 годзе ён пакінуў Кангрэс і заняў пасаду міністра фінансаў ва ўрадзе Венсеслау Браса. У 1918 годзе вярнуўся ў Палату дэпутатаў, а ў 1925 годзе стаў сенатарам.

У 1926 годзе Антоніу Карлус узначаліў штат Мінас-Жэрайс. Паводле «палітыкі кавы з малаком» менавіта ён як губернатар Мінас-Жэрайса павінен быў быць кандыдатам ад улады на прэзідэнцкіх выбарах у 1930 годзе. Аднак прэзідэнт Бразіліі Вашынгтан Луіс абвясціў сваім пераемнікам Жуліу Прэстыса, губернатара Сан-Паўлу.

Рыбейру ды Андрада адмовіўся падтрымаць кандыдатуру Прэстыса і далучыўся да апазіцыйнага Ліберальнага альянсу Жэтуліу Варгаса. Пасля паражэння Варгаса на выбарах Антоніу Карлус стаў галоўным архітэктарам рэвалюцыі 1930 года.

У 1932—1933 гады Рыбейру ды Андрада ўзначальваў Канстытуцыйную асамблею Бразіліі, пасля прыняцця Канстытуцыі ў 1934—1937 гадах займаў пасаду старшыні Палаты дэпутатаў краіны. Некалькі дзён выконваў абавязкі прэзідэнта ў 1935 годзе падчас візіту Варгаса ў Уругвай і Аргенціну. Пасля абвяшчэння Варгасам «Эстаду Нову» пакінуў палітычную арэну.

Памяць
------

У гонар Антоніу Карлуса названы два муніцыпалітэты ў штатах Мінас-Жэрайс і Санта-Катарына.

Зноскі
------

1. ↑  Бразілія ў XX стагоддзі. Эра Варгаса

Спасылкі
--------

* Біяграфія Архівавана 5 сакавіка 2016. (парт.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 122223314 · ISNI: 0000 0000 8370 4337 · LCCN: n82061705 · NUKAT: n2016173232 · SUDOC: 245026835 · VIAF: 32872881 |

 |
Службовая злучальная галіна (злева) у Мінскам метрапалітэне паміж Аўтазаводскай (справа) і Москоўскай лініямі
**Службовая злучальная галіна** (**Злучальная галіна**, **СЗГ**; іншыя назвы — міжлінейнік, перадатачны тунэль) — злучальны ўчастак ліній метрапалітэна, які выкарыстоўваецца для пераводу саставаў з адной лініі на другую, а таксама іх выдачы на лінію з дэпо. У розных транспартных сістэмах можа выкарыстоўвацца, або невыкарыстоўвацца для пасажырскага руху. Так, у Маскоўскім метрапалітэне пасажырскі рух па СЗГ ажыццяўляўся пры часовай сумеснай маршрутнай працы Сонцаўскай і Вялікай кальцавой ліній у 2018-2020 г. а ў Пецярбургскім не ажыццяўляецца з 2015 года.

Назву СЗГ таксама адносяць да галін, якія злучаюць лініі і дэпо з чыгункай.

Адна з асаблівасцяў — у метрапалітэне цягнікі па гэтым участку ў штатным рэжыме могуць рухацца ў двух кірунках. Як правіла, СЗГ з’яўляюцца аднакалейнымі. Двухкалейныя злучальныя галіны звычайна з’яўляюцца пасля пераўтварэнні перагону ў СЗГ пасля змены трасы лініі.

Мінскі метрапалітэн
-------------------

У Мінскам метрапалітэне дзейнічае дзве падземных, адна наземная СЗГ, а таксама два "парталы". Падземныя злучаюць лініі паміж сабой, наземная з Чыгункай, "парталы" дэпо з лініямі. Для пасажырскага руху не выкарыстоўваюцца.

Першая злучальная галіна знаходзіца пад Кастрычніцкай плошчай, працягласць складае 250 метраў. Злучае Маскоўскую і Аўтазаводскую лініі. З’езд знаходзіцца перад станцыяй «Кастрычніцкая», з боку «Плошчы Перамогі» і перад станцыяй «Купалаўская» у бок «Нямігі».

Другая злучальная галіна знаходзіца у раёне будынка Факультэта журналістыкі БДУ на скрыжаванні Кальварыйскай і Цэткін, працягласць складе 840 метраў. Злучае Аўтазаводскую і Зеленалужскую лініі. З’езд знаходзіцца перад станцыяй «Фрунзенская», з боку «Маладзежнай» і перад станцыяй «Плошча Францішка Багушэвіча» з боку «Юбілейнай Плошчы».

Наземная ж, злучае Маскоўскае электрадэпо з чыгуначнай станцыяй «Мінск-Сартыравальны». Менавіта па ёй перадаюцца новыя вагоны і цягнікі для метрапалітэна, якія дастаўляюць па чыгунцы.

Па планах, пры будаўніцтве трэцяй чаргі Зеленалужскай лініі, будзе пабудаваны зачын для новай СЗГ. У перспектыве яна будзе злучаць Зеленалужскую лінію з запраектаванай Кальцавой лініяй.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Плехаў.

**Іван Максімавіч Плехаў** (1931, в. Плехава, Салікамскі раён, Пермскі край, Расія — 2012) — беларускі спецыяліст у галіне працэсаў і апаратаў хімічнай тэхналогіі. Доктар тэхнічных навук, прафесар (1982).

Біяграфія
---------

Скончыў Ленінградскі тэхналагічны інстытут (1953).

Працаваў у Новамаскоўскім філіяле Маскоўскага хіміка-тэхналагічнага інстытута (загадчык кафедры «Аўтаматызацыя вытворчых працэсаў»), Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (1966—2008, прафесар кафедры машын і апаратаў хімічных і сілікатных вытворчасцей, у 1966—1996 — загадчык кафедры).

Наувуковыя інтарэсы: пнеўматыка; распрацоўка, даследаванне і ўкараненне апаратаў для працэсаў масаабмену і сепарацыі з выкарыстаннем закручаных патокаў і ротарных прылад.

Узнагароды
----------

Дзяржаўная прэмія Беларускай ССР (1976) і інш.

Бібліяграфія
------------

* Инженерные методы расчета пневматических механизмов : автореферат диссертации … кандидата технических наук / И. М. Плехов. — Ленинград, 1961.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Плехаў Іван Максімавіч // Хто ёсць хто ў Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце. — Мінск, 2004. — С. 99.
* Кафедра машин и аппаратов химических и силикатных производств // Белорусский государственный технологический университет, 1930—1995. — Минск, 1996. — С. 199—203.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лысакоўскі.
**Іван Леапольдавіч Лысакоўскі** (23 кастрычніка 1921) — савецкі разведчык, генерал-маёр (1971), беларускі ваенны і дзяржаўны дзеяч, намеснік старшыні КДБ БССР (1966—1979).

Біяграфія
---------

Першы выпуск Талькаўскай школы 10-годкі, 1939. Іван Лысакоўскі, самы правы зверху.
Нарадзіўся ў 1921 г. у в. Талька Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці ў сям’і чыгуначніка.

Скончыў 10 класаў школы. У 1939 г. паступіў у Маскоўскі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту, аднак у тым жа годзе быў прызваны ў армію. У РСЧА: з 1939 Службу пачаў у Манголіі, кіроўцам. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны — у дзеючай арміі. Дэмабілізаваны ў 1946 г. Пасля дэмабілізацыі вярнуўся ў родную вёску, працаваў загадчыкам бібліятэкай.

У органах дзяржбяспекі з мая 1947 г. Працаваў у падраздзяленнях па барацьбе з бандытызмам МУС — МГБ Беларускай ССР, з 1954 г. — у 2-м (контрразведка), затым у 1-м (разведка) Кіраваннях КДБ пры СМ Беларускай ССР. Выязджаў у замежкамандыроўкі ў ЗША, ГДР, Польшчу, Бельгію, Японію (1975 г.). Займаў пасады: Начальнік 1-га Упраўлення (разведка) КДБ пры СМ Беларускай ССР.

Намеснік старшыні КДБ пры СМ Беларускай ССР (1966—1976); 1-й намеснік старшыні КДБ пры СМ Беларускай ССР (1976—1979);
Начальнік Вышэйшых курсаў КДБ у Мінску (1979—1988 г.).

З 1988 года ў адстаўцы.

Званні: Генерал-маёр (1971 г.); узнагароды: ордэны Чырвонага Сцяга, Айчыннай вайны I ступені, Чырвонай Зоркі, нагрудны знак «Ганаровы супрацоўнік дзяржбяспекі», 22 медалі.

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 16 жніўня 2018.

Спасылкі
--------

* Лысакоўскі Іван Леапольдавіч
* КДБ Беларускай ССР Архівавана 10 лістапада 2016.
* Беларускае тэлебачэнне: КДБ 92 года.(недаступная спасылка)
* 
* CTV.by/ Иван Лысаковский, советский разведчик: В Японии работали под прикрытием гидов-переводчиков  (руск.) Архівавана 9 красавіка 2016.
* Генералы КДБ СССР
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рагуля.

**Іван Лявонцьевіч Рагу́ля** (27 верасня 1895, Ачукевічы, Навагрудскі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя — 22 ліпеня 1944, Баранавічы, БССР) — савецкі ваенны дзеяч, генерал-маёр (1943).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Беларус.

З кастрычніка 1917 года — у Чырвонай гвардыі, з лістапада 1917 года — у Чырвонай арміі. Скончыў Вышэйшую аб’яднаную ваенную школу (1923), курсы «Выстрал» (1928) і ўдасканалення вышэйшага начальнага саставу (1930).

У гады Вялікай Айчыннай вайны — начальнік штаба танкавай брыгады, камандзір брыгады, дывізіі, корпуса, ваяваў на розных франтах, удзельнік баёў на Курскай дузе, пад Масквой, на Украіне.

У час вызвалення Беларусі ваяваў на Першым Беларускім фронце, удзельнік баёў за вызваленне горада Баранавічы. Памёр ад ран 20 ліпеня 1944 года.

Памяць
------

У 1964 годзе вуліца Беластоцкая горада Баранавічы была перайменавана ў вуліцу Рагулі з адкрыццём мемарыяльнай дошкі. На белай мармуровай дошцы надпіс: «Вуліца носіць імя генерал-маёра Рагулі І. Л. загінуўшага смерцю храбрых пры вызваленні г. Баранавічы ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў у 1944 г.».

Зноскі
------

1. ↑  Узнагародны ліст І. Л. Рагулі
2. ↑  Мемарыяльныя дошкi Вялiкай Айчыннай вайны ў г. Баранавiчы Архівавана 24 сакавіка 2020.

Літаратура
----------

* Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 9. Рабкор — Сочы / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1973. — 640 с.: іл. карты.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
* Рагуля Іван Лявонцьевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 203. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
**Ля́цкі (Захарыніч-Ляцкі, Ляцкі-Захар’ін) Іва́н Васі́льевіч** (? — пасля 9 студзеня 1552) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Маскоўскага. Быў блізкім сваяком Кошкіным, з якіх пайшла дынастыя рускіх цароў, потым імператараў Раманавых.

Біяграфія
---------

У Вялікім Княстве Маскоўскім, акольнічы (1513—1514), потым ваявода. Разам з ваяводам князем С. Ф. Бельскім і князем Б. А. Трубяцкім і многімі дзяцьмі баярскімі ад’ехаў у 1534] з Серпухава ў Вялікае Княства Літоўскае.

У 1535 годзе атрымаў ад вялікага князя Жыгімонта Старога ў валоданне маёнткі Жалудок і Высокі Двор; у 1545 — Носава (Мельніцкі павет) і Чэмеры (Камянецкі павет). Размежаваў 25 снежня 1541 года свой маёнтак Жалудок з маёнткам Мікалая Нарбута, гэта зацверджана вялікім князем 19 мая 1542 года.

У Вялікім Княстве Літоўскім меў пасаду намесніка медніцкага (1546), потым дзяржаўцы медніцкага (1551).

Вядомы як картограф.

Гл. таксама
-----------

* Ляцкія
* Карта Віда-Ляцкага

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 576154380932630290608 |