У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Фердынанд II.

**Фердынанд II Арагонскі**, **Фердынанд Каталік** (ісп.: Fernando II de Aragón y V de Castilla «el Católico», катал.: Ferran II d'Aragó «el Catòlic», па-арагонску: Ferrando II d’Aragón «lo Catolico»; 10 сакавіка 1452 — 23 студзеня 1516) — быў каралём Арагона (1479—1516), Сіцыліі (1468—1516), Неапаля (1504—1516), Вaленсіі, Сардзініі і Навары, графам Барселонскім, праз сваю жонку дэ-юрэ каралём Кастыліі (1474—1504) і рэгентам і сапраўдным кіраўніком гэтай краіны з 1508 года да сваёй смерці ў імя сваёй псіхічна неўраўнаважанай дачкі Хуаны Вар’яткі.

Біяграфія
---------

Фердынанд быў сынам Хуана II Арагонскага (чыя сям’я была малодшай лініяй дынастыі Трастамара) ад яго другой жонкі, кастыльскай дваранкі Хуаны Энрыкес. 19 кастрычніка 1469 года ў Вальядалідзе ён ажаніўся з Інфантай Ізабелай, зводнай сястрой і спадчыніцай Энрыке IV, караля Кастыліі. Такім чынам ён стаў jure uxoris каралём Кастыліі, калі Ізабела стала каралевай Кастыліі пасля смерці яе брата ў 1474 годзе. Ізабела таксама належала да каралеўскай дынастыі Трастамара. Маладыя манархі спачатку былі вымушаны весці грамадзянскую вайну супраць прынцэсы Хуаны, прызнанай, але па-за шлюбнай дачкі Энрыке IV. Калі Фердынанд узыйшоў на трон Арагона, пасля смерці свайго бацькі ў 1479 годзе, Карона Кастыліі і разнастайныя тэрыторыі Кароны Арагона аб’ядналіся ў персанальнай уніі, утварыўшы адзіную, упершыню з 8-ага стагоддзя, тэрытарыяльна-палітычную адзінку, якую можна назваць Іспаніяй нягледзячы на тое, што розныя тэрыторыі не мелі адзінай нацыянальнай адміністрацыі да ХVIII стагоддзя.

Першае дзесяцігоддзе сумеснага панавання Фердынанда і Ізабелы было занята захопам каралеўства Гранада, апошняга мусульманскага анклава на Іберыйскае паўвостраве, які завяршыўся ў 1492 годзе. У той жа самы год быў выданы Альгамбрскі дэкрэт, які выганяў яўрэяў як з Кастыліі, так і з Арагона. Таксама ў гэты год каралеўская пара выправіла Хрыстафора Калумба ў яго экспедыцыю ў Новы свет. Паводле дагавора заключанага ў Тардэсіяс у 1494 годзе, па-за еўрапейскі свет быў падзелены паміж каронамі Партугаліі і Кастыліі па паўночна-паўднёвай лініі, якая ішла праз Атлантычны акіян.

Пазнейшая частка жыцця Фердынанда была па большасці занята барацьбой з каралямі Францыі за кантроль над Італіяй пад час, так званых, Італьянскіх войн. У 1494 годзе, Карл VIII, кароль Францыі, ўварваўся ў Італію і выгнаў Альфонса II (які быў стрыечным братам Фердынанда і прыёмным сынам яго сястры) з трона Неапаля. Фердынанд уступіў у саюз з некаторымі італьянскімі кіраўнікамі і з імператарам Максіміліянам I і паспяхова выбіў французаў у 1496 годзе, пасадзіўшы на неапалітанскі трон Фердынанда II, сына караля Альфонса. У 1501 годзе, пасля смерці Фердынанда Неапалітанскага і ўступлення на трон яго дзядзькі Федэрыга, Фердынанд Арагонскі падпісаў пагадненне з пераемнікам Карла VIII, Людовікам XII, які толькі што паспяхова адстаяў свае прэтэнзіі на Міланскае герцагства, аб падзеле Неапалітанскіх уладанняў. Паводле гэтага дакуманта Кампанія і Абруца, якая ўключае ў сябе сам Неапаль, мусілі адысці да французаў, у той час калі Апулія і Калабрыя мусілі застацца за Фердынандам. Неўзабаве дамова развалілася на часткі, і на працягу некалькіх наступных гадоў найлепшы генерал Фердынанда, Гансала Фернандэс дэ Кордава, веў вайну супраць французаў, захапіўшы Неапаль у 1504 годзе. Яшчэ адзін менш знакаміты «захоп» адбыўся ў 1503 годзе, калі Андрэй Палеалог, de jure імператар Усходняй Рымскай імперыі зрабіў сваімі спадчынікамі Фердынанда і Ізабелу. Такім чынам Фердынанд стаў de jure усходнерымскім імператарам.

Пасля смерці Ізабелы
--------------------

Пасля смерці Ізабелы яе каралеўства перайшло да іх дачкі Хуаны. Фердынанд кіраваў краінай у якасці рэгента ў час яе знаходжання ў Нідэрландах, якімі кіраваў яе муж эрцгерцаг Філіп. Фердынанд паспрабаваў заставіць рэгенцтва за сабой, але, сутыкнуўшыся з апазіцыяй кастыльскага дваранства, вымушаны быў саступіць на карысць мужа Хуаны, які такім чынам стаў каралём Філіпам I Кастыльскім. Па смерці Філіпа ў 1506 годзе Фердынанд вярнуўся да рэгенцтва з прычыны псіхічнага нездароўя Хуаны і непаўналецця яе сына, Карла Генцкага, які меў толькі 6 гадоў зроду, і кіраваў праз кардынала Франсіска Хіменеса дэ Сіснераса, канцлера каралеўства.

Фердынанд не пагаджаўся з палітыкай, якую праводзіў Філіп. У 1505 годзе Фердынанд ізноў ажаніўся з Жэрмен дэ Фуа, пра-праўнучкай яго зводнай сястры каралевы Элеаноры Наварскай, спадзяючыся займець дзіця мужскога полу, каб, такім чыман, раз’яднаць Кастылію і Арагон, і адмовіць Філіпу ў будучай магчымасці кіравання ў Арагоне, а таксама закласці падмурак прэтэнзій на землі наварскай кароны.

У 1508 годзе ў Італіі ізноў выбухнула вайна — гэтым разам з Венецыяй, супраць якой аб’ядналіся ўсе дзяржавы паўвострава, разам з Людовікам XII, Фердынандам, Максіміліянам I і Папай Юліям II, ў так званай Лізе Камбрэ. Нягледзячы на тое, што французы здолелі атрымаць перамогу над венецыянцамі ў бітве пры Аньядэла, Ліга неўзабаве развалілася з-за падазронаў, якія мелі Папа і Фердынанд, наконд намераў французаў. У гэтых умовах была сфарміравана Свяшчэнная Ліга, у якую таксама ўвайшлі ўсе дзяржавы, але гэтым часам яна была скіравана супраць Францыі.

У лістападзе 1511 года Фердынанд і яго зяць, Генрых VIII, кароль Англіі, падпісалі Вэстмінстэрскі дагавор, паводле якога абодва бакі станавіліся саюзнікамі ў вайне супраць Францыі. У той жа самы год Фердынанд захапіў і анексаваў паўднёвую частку каралеўства Навара, каралі якой адначасова з’яўляліся французскімі арыстакратамі. У асноўным Свяшчэнная Ліга дамаглася поспехаў і ў Італіі. Французы былі выгнаны з Мілана, які ізноў перайшоў да герцагаў з роду Сфорца паводле мірнага дагавора 1513 года. Аднак праз два гады французскія войскі ізноў увайшлі ў Мілан.

Фердынанд памёр у 1516 годзе ў мястэчку Мадрыгалеха, Карсерэс, Экстрэмадура, Іспанія.

Спадчына
--------

Фердынанд меў славу вельмі прадбачлівага і бязлітаснага палітыка. Адным з першых ён зразумеў моц і патанцыял аб’яднанай Іспаніі, над узмацненнем якой, ён разам са сваёй жонкай, Ізабелай Кастыльскай, безупынна працаваў. Спрабуючы стала ўсталяваць дамінаванне Іспаніі ў Італіі, Фердынанд і Ізабелла, вялі актыўную дынастычную палітыку, каб акружыць свайго самага магутнага і ўпартага праціўніка, Францыю, ланцугом саюзнікаў. Так былі аддадзены замуж Хуана, будучая каралева Кастыліі, якая стала жонкай герцага Фландрыі Філіпа і маткай будучага імператара Карла V Вялікага, і Кацярына Арагонская, якая стала жонкай, спачатку Артура, герцага Уэльскага, а пасля яго малодшага брата Генрыха VIII, і маткай каралевы Марыі I, якая атрымала мянушку «крывавай Мэры» за сваю рэпрэсіўную рэлігійную палітыку. Фердынанд добра разумеў патрэбы сваёй краіны. І калі яго спадчынік, Карл V, уступіў на трон, Іспанія, і яе ўладанні сталі падмуркам і самай каштоўнай часткай усіх яго зямель і гаспадарстваў.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Fernando II de Aragón y V de Castilla. El Católico // Diccionario biográfico español — Real Academia de la Historia, 2011. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41705771'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2720582'></a>
2. ↑  *Lundy D. R.* Fernando II, Rey de España // The Peerage Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
3. ↑  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
4. ↑   Праверана 20 мая 2020.
5. ↑   Праверана 22 мая 2020.
6. 1 2 3 4 5 6 7 8  Kindred Britain<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q75653886'></a>
7. 1 2  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фердынанд II Арагонскі

| ⛭Кіраўнікі Неапалітанскага каралеўства |
| --- |
| Анжуйская дынастыя | 
старэйшая лінія
Карл I Анжуйскі (1266—85)
Карл II (1285—1309)
Роберт Мудры (1309—43)
Джавана I (1343—82)
лінія Дураца
Карл III Малы (1382—86)
Уладзіслаў (1386—1414)
Джавана II (1414—35)
лінія Валуа
Людовік I Анжуйскі (1382—84)
Людовік II Анжуйскі (1384—1417)
Людовік III Анжуйскі (1417—34)
Рэнэ Добры (1434—80)
Карл (IV) Мэнскі (1480—81)
 |
| Арагонская дынастыя(Трастамара) | 
Альфонс I (1435—58)
Фердынанд I (1458—94)
Альфонс II (1494—95)
Фердынанд II (1495—96)
Федэрыга (1496—1501)
*раздзел каралеўства паміж Францыяй і Іспаніяй* (1501—03)
Фердынанд III (1503—16)
 |
| Габсбургі | 
Карл IV (1516—54)
Філіп I (1554—98)
Філіп II (1598—1621)
Філіп III (1621—65)
Карл V (1665—1700)
Карл VI (1713—34)
 |
| Бурбоны | 
Карл VII (1734—59)
Фердынанд IV (1759—99)
*Партэнапейская рэспубліка* (1799)
Фердынанд IV (1799—1806)
*Жазеф Банапарт* (1806—08)
*Іаахім Мюрат* (1808—15)
Фердынанд IV (1815—16)
 |
| з 1816 у складзе Каралеўствы Абедзвюх Сіцылій |

| ⛭Кіраўнікі Арагона |
| --- |
| Дынастыя Хіменес | Раміра I  **·** Санча I  **·** Педра I  **·** Альфонса I  **·** Раміра II  **·** Петраніла |
| Барселонская дынастыя | Альфонса II  **·** Педра II  **·** Хаймэ I  **·** Педра III  **·** Альфонса III  **·** Хаймэ II  **·** Альфонса IV  **·** Педра IV  **·** Хуан I  **·** Марцін |
| Дынастыя Трастамара | Фердынанд I  **·** Альфонса V  **·** Хуан II  **·** Фердынанд II  **·** Хуана |

| ⛭Кіраўнікі Кастыліі |
| --- |
| Дынастыя Хіменес | Фердынанд I  **·** Санча II  **·** Альфонса VI  **·** Урака |  |
| Бургундская дынастыя | Альфонса VII  **·** Санча III  **·** Альфонса VIII  **·** Энрыке I  **·** Берэнгарыя  **·** Фернанда III  **·** Альфонса X  **·** Санча IV  **·** Фердынанд IV  **·** Альфонса XI  **·** Педра I |
| Дынастыя Трастамара | Энрыке II  **·** Хуан I  **·** Энрыке III  **·** Хуан II  **·** Энрыке IV  **·** Ізабела I і Фердынанд V  **·** Хуана I і Філіп I |

| ⛭ Рэканкіста  |
| --- |
| Бітвы | 
* Кавадонга (718)
* Клавіха (844)
* Альбельда (846)
* Сіманкас (939)
* Барселона (985)
* Сервера (1000)
* Калатаньясор (1002)
* Граўс (1063)
* Залака (1086)
* Алкорас (1096)
* Кансуэгра (1097)
* Уклес (1108)
* Кутанда (1120)
* Фрага (1134)
* Аўрыке (1139)
* Лісабон (1147)
* Аларкас (1195)
* Лас-Навас-дэ-Толаса (1212)
* Партопі (1229)
* Херэс (1231)
* Тэба (1330)
* Рыа-Салада(Тарыфа) (1340)
* Ігеруэла (1431)
* Гранада (1492)

 |
| Персаналіі | 
* Пелаё
* Альфонса III Вялікі
* Радрыга Кастыльскі
* Абд ар-Рахман III
* Раміра II
* аль-Мансур
* Альфонса VI Адважны
* Сід Кампеадор
* Альфонса I Ваяўнік
* Альфонса VII Імператар
* Фердынанд III Святы
* Альфонса VIII Высакародны
* Хаймэ I Заваёўнік
* Фердынанд II Каталік

 |
| Феадальныяўтварэнні | 
* Аль-Андалус
* Дзяржавы
	+ Альмаравідаў
	+ Альмахадаў
* Графствы
	+ Арагон
	+ Кастылія
	+ Барселона
* Каралеўствы
	+ Астурыя
	+ Навара
	+ Леон
	+ Кастылія
	+ Арагон
	+ Галісія
* Тайфа
* Кордаўскі халіфат
* Эміраты
	+ Кордаўскі
	+ Гранадскі

 |


| ?Фердынанд II Арагонскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Энрыке II |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Хуан I[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Хуана Мануэль[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Фердынанд I Справядлівы |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Педра IV[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Элеанора Арагонская[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Элеанора Сіцылійская[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Хуан II Бязверны |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Альфонса XI |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Санча Альфонса Кастыльскі[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Элеанор дэ Гусман[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Элеанора д’Альбукерке[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Педру I |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Беатрыса[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Фердынанд II Арагонскі |  |  |  |  |  | Інес дэ Кастра[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Альфонса Энрыкес дэ Кастылія[d] |  | Fadrique Alfonso, Lord of Haro[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Фадрыке Энрыкес[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Pedro González de Mendoza[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Хуана дэ Мендоса[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | doña Aldonsa de Ayala[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Хуана Энрыкес[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Gonzalo Fernández de Córdoba, 1. Señor de Aguilar[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Дыега Фернандэс дэ Кордаба[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Maria Garcia Carrillo[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Марыяна Фернандэс дэ Кордаба-і-Аяла[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Pedro Suárez de Toledo[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Інэс дэ Аяла-і-Таледа[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Juana de Orozco[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Іспанскі біяграфічны · Кругасвет · Ларуса · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV12388065 · BIBSYS: 90546525 · BNC: a1019177x · BNE: XX903868 · BNF: 131870332, 11973930f · CiNii: DA09434407 · GND: 118686712 · ICCU: NAPV047834 · ISNI: 0000000122820163 · LCCN: n50002750 · NKC: xx0017038 · NLA: 36530209 · NLP: a0000001882762 · NTA: 070475709, 329527002 · NUKAT: n2005114278 · LIBRIS: 325008 · SUDOC: 027767345 · VIAF: 76324947 · ULAN: 500373210 |

 |