**Бломбас** (афр.: Blombos, літар. «квітнеючы лес») — вапняковая пячора на паўднёвым узбярэжжы паўднёва-афрыканскай рэспублікі. Пячора атрымала вядомасць у сувязі з выяўленнем у ёй упрыгожванняў з 41 ракавіны *Nassarius kraussianus* і іншых вырабаў ранніх *Homo sapiens*, якія датуюцца узростам каля 75 000 гадоў таму.

Датыроўка культурных пластоў пячоры Бломбас. Зверху ўніз: LSA — позні палеаліт, менш за 2000 гадоў; пласт без археалагічных знаходак, каля 70 тысяч гадоў; М1 і М2 Still Bay — першы і другі пласты сярэдняга палеаліту, каля 73 000 і каля 77 000 гадоў таму; M2 Hiatus — пласт без археалагічных знаходак, каля 80 тысяч гадоў; М3 — трэці пласт сярэдняга палеаліту, больш за 125 000 гадоў таму.
Раскопкі праводзяцца з 1991 года. Ідэнтыфікаваныя тры культурных пласта, якія адносяцца да сярэдняга палеаліту, М1, М2 і М3, узрост якіх складае каля 71, 78 і 100-140 тысячаў гадоў адпаведна. Перыяды, калі пячора была заселеная, чаргуюцца працяглымі перыядамі, калі яна пуставала. У пячоры знойдзены прылады з косці, каралі з марскіх ракавін і кавалкі охры, якія адносяцца да перыяду М1, а таксама касцяныя прылады і охра ў пластах М2 і М3.

Характэрным маркерам фазы М1 з'яўляюцца востраканечнікаў, тыповыя для сцілбейскай індустрыі, як скончаныя, так і на розных стадыях вырабу, побач з якімі прысутнічаюць невялікія аскепкі каменя, якія сведчаць, што вырабы вырабляліся непасрэдна ў пячоры. Усяго знойдзена больш за 400 востраканечнікаў. Камень, з якіх яны зроблены, здабывалі не менш, чым у 30 км ад месца знаходак. Мяркуючы па характары драпін, востраканечнікі выкарыстоўвалі як наканечнікі дзіды. Спосаб вырабу востраканечнікаў раней лічыўся характэрным для існаваўшай шмат пазней у Еўропе салютрэйскай культуры. Акрамя іх знойдзена больш за 60 пацерак, вырабленых з ракавін *Nassarius kraussianus*. З іх 27, верагодна, складалі раней адны каралі. Аналагічныя пацеркі некалькі большага ўзросту знаходзілі на Блізкім Усходзе і на поўначы Афрыкі, на стаянках атэрыйскай культуры. У пячоры Бломбас знойдзена таксама больш за 15 вырабаў з косці перыяду М1 і два каменя з геаметрычнымі (рашэцістымі) малюнкамі охрай. Малюнкі на адным з камянёў, падобныя на хэштэг, датаваныя узростам у 73 тыс. л. н. што робіць іх найстарэйшымі вядомымі на сённяшні дзень прыкладамі нефігуратыўнага мастацтва.

Для фазы М2 таксама характэрныя вырабы з косткі, у колькасці больш за 20, але тэхналогія апрацоўкі каменя прыкметна горш. У фазе М3 артэфакты з косткі адсутнічаюць, а вырабы з каменя таго ж паходжання маюць параўнальна грубае аздабленне, нярэдка без рэтушы. Вялікія кавалкі охры з гравіроўкай прысутнічаюць ва ўсіх пластах. У ніжніх пластах агмені вельмі вялікія і з шматлікімі рэшткамі малюскаў. Рэшткі костак жывёл, у колькасці больш за тысячу, належаць мноству відаў, сярод якіх рыбы, ластаногія, уключаючы дэльфінаў, наземныя млекакормячыя, у асноўным грызуны, даманавыя і дробныя пустарогія, а таксама дзевяць зубоў чалавека, пераважна малочных, але косткі чалавека адсутнічаюць. Зубы належалі вельмі грацыльным людзям, парэшткі якіх знаходзяць у іншых рэгіёнах Паўднёвай Афрыкі.

* Пацеркі з ракавін Nassarius kraussianus узростам каля 75 000 гадоў (фота Ф. д Эррико)Пацеркі з ракавін Nassarius kraussianus узростам каля 75 000 гадоў (фота Ф. д Эррико)
* Востраканечнікі фазы М1Востраканечнікі фазы М1

Клімат і навакольнае асяроддзе
------------------------------

Хоць зараз ад пячоры да мора толькі 100 м, у перыядзе М1 ўзровень мора быў на на 60 — 70 метраў ніжэй, і берагавая лінія праходзіла ў 10 — 25 км ад пячоры. У 12 км, у вусці ракі Гукоу, размяшчаецца горад Сцілбай, дзе выяўлены яшчэ адзін помнік сцілбейскай культуры, які даў назву ўсёй культуры. Мяркуючы па наносам пяску ўнутры пячоры, у тую эпоху замест мора пад пячорай распасціраўся шырокі пляж. Колькасць рэшткаў ракавінаў ў пласце М1 мінімальна, што, верагодна, тлумачыцца аддаленасцю берага мора. У фазе М2 ўзровень мора быў вышэй, але ўсё ж ніжэй сучаснага, і мора адлучала ад пячоры каля пяці кіламетраў. Клімат у фазе М2 быў цёплым і ўмераным, а ў фазе М1 параўнальна прахалодным. У канцы фазы М3 ракавін ў пячоры больш за ўсё, што ўскосна паказвае на блізкасць берагавой лініі. Мяркуюць, што гэты перыяд адпавядае канца Мікулінскага (эемскага) міжледніковага перыяду, калі тэмпературы ў сярэднім былі на 1 — 2 °C вышэй сучасных, а ўзровень мора — на 3 — 10 м вышэй сучаснага, і яно падыходзіла непасрэдна да падножжа пячоры, размешчанай на 35 м вышэй сучаснага ўзроўню мора.

Зноскі
------

1. ↑  Botha, Rudolf P; Chris Knight (2009). *The cradle of language*. Oxford University Press. p. 49. ISBN 978-0199545858. .
2. ↑  P. Mellars, K. Boyle, O. Bar-Yosef and C. Stringer, ed (October 2007). *Rethinking the Human Revolution: New Behavioural and Biological Perspectives on the Origin and Dispersal of Modern Humans*. McDonald Institute Monographs. McDonald Institute for Archaeological Research. ISBN 1-902937-46-5. .
3. ↑  Villa, P. Soressi, M. Henshilwood, C.S. and Mourre, V. (2009) — "The Still Bay points of Blombos Cave (South Africa) ", *Journal of Archaeological Science*, vol. 36, 2, pp. 441—460.
4. ↑  Рецепту «жарки» стрел оказалось 75 тысяч лет
5. ↑  Mourre, V. Villa, P. and Henshilwood, C.S. (2010) — "Early use of pressure flaking on lithic artifacts at Blombos Cave, South Africa ", *Science*, vol. 330, n° 6004, pp. 659—662.
6. ↑  Bouzouggar, A. Barton, N. Vanhaeren, M. d'Errico, F. Collcutt, S. Higham, T. Hodge, E. Parfitt, S. Rhodes, E. Schwenninger, J.-L. Stringer, C. Turner, E. Ward, S. Moutmir, A. and Stambouli, A. 2007. 82,000-year-old shell beads from North Africa and implications for the origins of modern human behavior Архівавана 18 чэрвеня 2008. *Proceedings of the National Academy of Sciences*, June 4, 2007
7. ↑  The earliest known drawing in history sends a message through 73,000 years, 12 SEPTEMBER 2018

Спасылкі
--------

* Human evolution: Cultural roots
* Веб-старонка пячоры Бломбас