recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Баўэр.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Баўр.
**Фрыдрых Вільгельм Баўэр (Баўр)** (руск.: Фридрих Вильгельм ці *Фёдор Вилимович Баур*) (1731—1783) — нямецкі і расійскі ваенны і ваенны інжынер, генерал-інжынер.

Біяграфія
---------

Паходзіць з шведскіх дваранаў. Нарадзіўся ў Верхнім Райне. З 1757 года служыў у гесэнскай, браўншвейскай і прускай арміях, з 1762 па 1763 гг. — генерал-кватэрмейстр прускай арміі. Удзельнічаў у Сямігадовай вайне. З 1769 г. перайшоў на расійскую службу, удзельнічаў расійска-турэцкай вайне 1768—1774 гг. У 1772 г. прызначаны генерал-кватэрмейстрам (начальнікам Генштаба). У 1783 г. быў прызначаны кіраўніком Артылерыйскага і інжынернага шляхецкага кадэцкага корпуса.

Баўэр кіраваў фартыфікацыйнымі працамі ў Дортмундзе, Нарве, Пярнаве. Высунуў праект умацавання заходняй мяжы Расійскай імперыі. У 1780 г. пасля інспекцыі заходняй мяжы адхіліў раней складзеную канцэпцыі, паводле якой меркавалася ўзвесці крэпасці ў Полацку, Сянне і Магілёве, і ўзвесці фартэцыі ў Будзілаве, Талачыне, Рагачове, Дрысе, Дынабургу, рэканструяваць сапежынскую фартэцыю ў Старым Быхаве. Аднак ніводная з прапанаваных Баўэрам крэпасцей не была пабудавана.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Пивоварчик, С. А. *Белорусские земли в системе фортификационного строительства Российской империи и СССР (1772—1941)*. — Гродно: ГрГУ, 2006.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фрыдрых Вільгельм Баўэр


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Рускі біяграфічны · Энцыклапедычны лексікон · Allgemeine Deutsche Biographie |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10774304 · BNE: XX4959062 · BNF: 10638776x · GND: 130374334 · ISNI: 0000 0000 6135 0187 · LCCN: no92001000 · NKC: mzk2007417252 · NLG: 152577 · NTA: 07997614X · NUKAT: n2011160851 · SUDOC: 192216937 · VIAF: 12298827 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Фрыдрых III.
**Фрыдрых III** (ням.: Friedrich III.; 31 сакавіка 1347, Вена — 10 снежня 1362, Вена) — герцаг Аўстрыі ў 1358—1362 гг. з дынастыі Габсбургаў.

Біяграфія
---------

Фрыдрых III быў другім сынам аўстрыйскага герцага Альбрэхта II і Яганы Пфірт. Пасля смерці бацькі ў 1358 г. кіраўніком Аўстрыі стаў старэйшы брат Фрыдрыха Рудольф IV, а адзінаццацігадовы Фрыдрых быў абвешчаны герцагам Карынтыі і суправіцелем Рудольфа. Рэальнай улады Фрыдрых III не меў, цалкам падпарадкоўваючыся свайму старэйшаму брату. Ва ўзросце пятнаццаці гадоў ён нечакана сканаў у Вене і быў пахаваны ў саборы Святога Стэфана там жа.

Фрыдрых III не быў жанаты і дзяцей не меў.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фрыдрых III (герцаг Аўстрыі)

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  Папярэднік **Альбрэхт II** |   **герцаг Аўстрыі** і **Карынтыі** 1358—1362**Суправіцель:****Рудольф IV** | Пераемнік**Рудольф IV** |
|
Гульні з'яўляюцца звычайным заняткам дзяцей
**Дзяцінства** — жыццёвы адрэзак паміж нараджэннем і падлеткавым узростам, які заканчваецца з наступам палавога паспявання (пубертатны перыяд).

Дзяцінства з'яўляецца не толькі натуральным працэсам, але і сацыяльным і культурным набыткам. Да канца сярэднявечча не існавала паняцця «Дзяцінства», у сэнсе жыццёвага адрэзка.

Філіп Ар’ес — французскі медыевіст і гісторык у сваіх даследаваннях апісаў жыццё дзяцей у раннім сярэднявеччы. На яго думку не было значнага падзелу паміж дарослымі і дзецьмі. У той час дзеці апраналіся як дарослыя і дапамагалі ім толькі да таго узросту, пакуль дзеці яшчэ не ўмелі самастойна хадзіць, а пасля таго, як дзеці ўжо маглі самастойна «перасоўвацца» яны ўжо лічыліся «дарослымі». Дзеці былі «маленькімі дарослымі». Не існавала ні прасторавага ні сацыяльнага адмежавання паміж дарослымі і дзецьмі. Важнай была колькасць дзяцей, а не індывідуальныя здольнасці кожнага. Паколькі ў той час дзецям не надавалі асаблівай увагі, таму і не існавала паняцця «дзяцінства».

Аднак іншыя навукоўцы ўспрымаюць даследаванне дзяцінства Філіпа Арые не «вынаходніцтвам дзяцінства», як гэта называе Арые, а простым развіццём гэтага паняцця на працягу стагоддзяў.

Літаратура
----------

* *Hurrelmann Klaus*, *Bründel Heidrun*: Einführung in die Kinderforschung, Weinheim, Basel, Berlin, 2003
**Свабодныя прафсаюзы ўзбярэжжа** (польск.: Wolne Związki Zawodowe Wybrzeża) — нелегальны недзяржаўны прафсаюз, які існаваў з 1978 па 1980 год у Польскай Народнай Рэспубліцы. З'яўляўся папярэднікам прафсаюза «Салідарнасць».

Прафсаюз быў заснаваны ў Гданьску 29 красавіка 1978 года Анджэем Гвяздой, Кшыштафам Вышкоўскім і Антоніем Сакалоўскім. Аднак ідэя стварэння незалежных прафсаюзаў упершыню была вылучана забастоўшчыкамі падчас падзей у прыбярэжных гарадах у 1970 годзе. Свабодныя прафсаюзы ўзбярэжжа не былі нацыянальнай арганізацыяй і аб'ядноўвалі працоўных толькі з прыбярэжнага раёна Труймяста.

Да лета 1980 года Свабодныя прафсаюзы ўзбярэжжа, якія атрымалі падтрымку Камітэта абароны рабочых, сталі апорай свабоднага прафсаюзнага руху ў Польшчы. Свабодныя прафсаюзы арганізавалі забастоўку на суднаверфі імя Леніна ў Гданьску ў жніўні 1980 года і адыгралі важную ролю ў стварэнні Міжзаводскага забастовачнага камітэта, 21 патрабаванне якога прывяло да падпісання Гданьскага пагаднення і, у канчатковым выніку, да стварэння прафсаюза «Салідарнасць».

Зноскі
------

1. ↑  Shana Penn, *Solidarity's Secret: The Women Who Defeated Communism in Poland*, University of Michigan Press, 2005, Google Print, p.45

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 3394149235094276690008 |
**Тасмалінская культура** — археалагічная культура жалезнага веку ў Казахстане ў VII — III стагоддзях да н. э. Атаесамляецца са скіфамі.

Паходжанне
----------

Тасмалінская культура была вылучана ў 1966 г. на аснове даследавання пахавальных помнікаў каля паселішча Акбулак (да 2018 г. — Тасмала). Яна лічыцца пераемніцай Бегазы-Дандыбаеўскай культуры. Тэрыторыі іх распаўсюджання прыкладна супадаюць. Генетычнае даследаванне рэштак пахаваных у Тасмалінскіх курганах, апублікаванае ў 2021 г. сведчыць, што насельнікі таго часу былі найбольш блізкімі да прадстаўнікоў Пазырыкскай культуры.

Храналогія
----------

На аснове даследавання пахавальнага інвентару вылучаюць ранні (VII — VI стст. да н. э.) і позні (V — III стст. да н. э.) этапы развіцця. На раннім этапе распаўсюджаны бронзавыя навершы стрэл (двухперыя з якая выступае ўтулкай і трехперые хвосцікавыя), кінжалы з брускападобным навершам і матылькападобным скрыжаваннем (акінак), бронзавыя цуглі з разнастайнымі псаліямі, бронзавыя люстэркі. На познім этапе сустракаюцца бронзавыя ўтульчатыя трохграневыя навершы стрэл, «кольчатыя» цуглі, бронзавыя люстэркі, жалезныя нажы, якія паўтараюць форму бронзавых.

Асаблівасці
-----------

Адметнай рысай тасмалінскай культуры з'яўляюцца своеасаблівыя пахавальныя помнікі — курганы з «вусамі». Такі курган уяўляе сабою надмагільны комплекс, які складаецца з асноўнага кургана вялікага памеру, з усходняга боку — малога кургана і адыходзячых ад яго на ўсход двух невысокіх каменных град шырынёй 1,5 м — 2 м і даўжынёй 20 м — 200 м. Каменныя грады маюць форму паўдуг і нярэдка у пачатку і канцы абмежаваны круглымі каменнымі збудаваннямі курганнага тыпу. Такім чынам, у курган з «вусамі» уваходзяць тры будынкі: вялікі курган (з пахаваннем чалавека), малы (звычайна з пахаваннем каня і глінянымі пасудзінамі) і каменныя грады. Асноўны курган змяшчае ў сабе пахаванне з разнастайным інвентаром. Малы курган не мае магільнай ямы. Пад яго насыпам на ўзроўні паверхні звычайна знаходзяць конскі шкілет або асобныя яго косткі, а ва ўсходняй частцы — адну, радзей дзве гліняныя пасудзіны.

Літаратура
----------

* *Байпаков, К. Таймагамбетов, Ж.* Археология Казахстана. — Алматы: Казац университеті, 1994. — ISBN 9965-30-076-3.
* *Турлыгул, Т.* История древнего Казахстана. — Алматы: Атамұра, 2002. — ISBN 9965-05-486-X.

Спасылкі
--------

* ИССЛЕДОВАНИЕ ПАМЯТНИКОВ БЕГАЗЫ-ДАНДЫБАЕВСКОЙ И ТАСМОЛИНСКОЙ КУЛЬТУР Архівавана 25 красавіка 2023.
* А.З. Бейсенов ПАМЯТНИКИ РАННЕГО ЭТАПА ТАСМОЛИНСКОЙ КУЛЬТУРЫ
* Beisenov A.Z. Architectural characteristics of the sak barrows from Сentral Kazakhstan
* Gnecchi-Ruscone GA, Khussainova E, Kahbatkyzy N, Musralina L, Spyrou MA, Bianco RA, Radzeviciute R, Martins NFG, Freund C, Iksan O, Garshin A, Zhaniyazov Z, Bekmanov B, Kitov E, Samashev Z, Beisenov A, Berezina N, Berezin Y, Bíró AZ, Évinger S, Bissembaev A, Akhatov G, Mamedov A, Onggaruly A, Voyakin D, Chotbayev A, Kariyev Y, Buzhilova A, Djansugurova L, Jeong C, Krause J. Ancient genomic time transect from the Central Asian Steppe unravels the history of the Scythians. Sci Adv. 2021 Mar 26;7(13):eabe4414
Апалон, адзін з найважнейшых бажаствоў старажытнагрэчаскай рэлігіі.
**Бажаство** — пастуліраваная звышнатуральная ці бессмяротная асоба, якая можа разглядацца як святая, боская ці свяшчэнная. У шырэйшым сэнсе — прадмет шанавання і пакланення.

Божаствы малююцца ў розных формах, але часцей за ўсё ў вобразе чалавека ці жывёлы. Некаторыя вераванні і традыцыі лічаць богазневажаннем маляваць бажаство хоць у якой форме. Як правіла, яны бессмяротныя, і звычайна валодаюць індывідуальнасцю, нададзены свядомасцю, розумам, жаданнямі і эмоцыямі, аналагічнымі тым, што ўласцівыя чалавеку. Такія прыродныя з'явы, як маланкі, паводкі, штармы, іншыя «рызыка-мажорныя акалічнасці» і цуды, прыпісваюцца божаствам. Часта лічыцца, што яны маюць уладу над рознымі аспектамі чалавечага жыцця (напрыклад, нараджэннем ці смерцю). Некаторыя божаствы, паводле ўяўленняў вернікаў, з'яўляюцца распарадчыкамі самога іх лёсу, даюць звыш мараль і чалавечыя законы, і, у канчатковым выніку, з'яўляюцца суддзямі чалавечай годнасці і паводзін. Часам божаствы лічацца таксама стваральнікамі Зямлі і Сусвету.

Гл. таксама
-----------

* Бог
* Багіня

Спасылкі
--------

* Лекцыі па ўвядзенні ў круг багаслоўскіх навук
* Артыкул «Бажаство» у Праваслаўнай энцыклапедыі
**Сваротва** — рака ў Беларусі, у Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці і Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці, правы прыток ракі Моўчадзь (басейн ракі Нёман).

Назва
-----

Паводле Казіміра Бугі, назва балцкая, зыходнае гучанне гідроніма ён аднавіў як *\*Svartuva* і адзначыў латышскі аналаг *Svārtava*.

Гідраграфія
-----------

Даўжыня ракі 35 км. Плошча вадазбору 150 км². Пачынаецца з возера Свіцязь у Навагрудскім раёне, цячэ ў межах Навагрудскага ўзвышша, упадае ў Моўчадзь на поўнач ад вёскі Моўчадзь Баранавіцкага раёна.

Даліна ракі трапецападобная, шырынёй 1—1,5 км, у верхнім цячэнні 400—800 м. Пойма двухбаковая (шырыня 100—500 м), у сярэднім цячэнні забалочаная, у вытокавай частцы пад лесам. Рэчышча на працягу 9,1 км каналізаванае.

Зноскі
------

1. ↑  K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1958. — P. 530.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Sworotwa albo *Sworotówka* // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XI: Sochaczew — Szlubowska Wola (польск.). — Warszawa, 1890. — S. 728.
**Прыро́днае раянава́нне** — сістэма тэрытарыяльнага падзелу, заснаваная на выяўленні прыродных рэгіёнаў, якія валодаюць унутраным адзінствам і своеасаблівымі індывідуальнымі рысамі прыроды. Дае прыродазнаўча-навуковую аснову для планавання шматлікіх галінаў дзейнасці чалавека, у тым ліку ў сферы народнай гаспадаркі, культуры, аховы здароўя.

Вылучаюць прыродныя раёны па асобных прыкметах (клімат, рэльеф, глебы і іншае) або па іх комплексу (ландшафтнае, фізіка-геаграфічнае).

Дэталёвасць раянавання залежыць ад вывучанасці адпаведнай тэрыторыі альбо таго ці іншага яе элементу. Розная трактоўка адных і тых жа даных або іх недастатковасць прыводзіць часам да суіснавання некалькіх несупадаючых схем прыроднага раянавання адной і той жа тэрыторыі.

Для тэрыторыі Беларусі распрацаваныя: агракліматычнае, геамарфалагічнае, геахімічнае, гідрагеалагічнае, гідралагічнае, глебава-геаграфічнае, зоагеаграфічнае, ландшафтнае, фізіка-геаграфічнае раянаванні.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз. С. 285
* Прыроднае раянаванне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 81

| ⛭Прыродныя раянаванні |
| --- |
| Агракліматычнае · Геамарфалагічнае · Кліматычнае · Фізіка-геаграфічнае |
Бензінавая газонакасілка на газоне
**Газонакасілка** — механізаваная машына, прызначаная для стрыжкі газонаў.

Канструкцыя газонакасілкі можа быць вельмі разнастайнай і залежыць ад шматлікіх фактараў, такіх як разнавіднасць рэжучага элемента і тып рухавіка. Большасць газонакасілак кіруюцца чалавекам ззаду шляхам штурхання ці з дапамогай кірунка ў патрэбны бок, таксама ёсць і такія мадэлі, кіраванне якімі здзяйсняецца пры дапамозе рулявога кіравання.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Газонакасілка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4126480-0 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. НАФТА (значэнні).
Лагатып НАФТА
Краіны-члены НАФТА
**Паўночнаамерыканскае пагадненне аб свабодным гандлі** (НАФТА, англ.: North American Free Trade Agreement, NAFTA; фр.: Accord de libre-échange nord-américain, ALENA; ісп.: Tratado de Libre Comercio de América del Norte, TLCAN) — пагадненне аб свабодным гандлі паміж Канадай, ЗША і Мексікай, траісты гандлёвы блок у Паўночнай Амерыцы. Было падпісана 17 снежня 1992, стала дзейсным з 1 студзеня 1994. Яно замяніла канадска-амерыканскае пагадненне аб свабодным гандлі 1988 года. 

Дамова мае два дадаткі. Першы ( North American Agreement on Environmental Cooperation) тычыцца праблем аховы навакольнага асяроддзя. Другі (North American Agreement on Labor Cooperation) звязаны з перамяшчэннем працоўных рэсурсаў.

У выніку рэарганізацыі НАФТА у 2017-2018 гг.. было заключана новае пагадненне, што мусіць ператварыць блок у больш цесны саюз United States–Mexico–Canada Agreement, або скарочана USMCA. Дамова была падпісана Трампам, Трудо і Ньетам 30 верасня 2018 на саміце G20 у Буэнас-Айрэсе і чакае ратыфікацыі.

Зона свабоднага гандлю — тэрыторыя, на якой у адпаведнасці з міжнародным дагаворам адменены мытныя пошліны і іншыя меры, якія абмяжоўваюць гандаль паміж краінамі, што ўваходзяць у гэту зону. Эксперты адзначаюць, што стварэнне саюзу пазітыўна адбілася на эканоміках краін і іх "сярэднім грамадзяніне"; засталіся ў пройгрышы некаторыя прадпрыемствы і галіны, што не вытрымалі канкурэнцыі. Такім чынам, пакідаць НАФТА для любога з членаў пагаднення нявыгадна, а асабліва разбуральным стане такі выхад для Мексікі.

Зноскі
------

1. ↑
«Сіняя» эстэлада
«Чырвоная» эстэлада
**Эстэлада** (катал.: Estelada) — неафіцыйны сцяг каталонскіх земляў. З'яўляецца сімвалам барацьбы за незалежнасць Каталоніі.

Узнік як злучэнне традыцыйнага каталонскага сцяга (катал.: Senyera) з зоркай, упісанай у трохвугольнік (з сімволікі кубінскага сцяга), — так званая сіняя Эстэлада.

У 1960-х гадах была ўтворана Сацыялістычная партыя нацыянальнага вызвалення каталонскіх тэрыторый (*Partit Socialista d’Alliberament Nacional dels Paisos Catalans*). Партыя прытрымлівалася марксісцкай ідэалогіі, таму колер зоркі быў заменены на чырвоны, так з'явілася чырвоная Эстэлада.

Гл. таксама
-----------

* Эстрэлейра
* Эстрэлада арагонская
* Эстрэлада валенсійская
«Да злучэння!»
**«Да злучэння»** — беларуская рэлігійная газета грэка-католікаў у Заходняй Беларусі. Выдавалася ў 1932—1937 у Вільні на беларускай мове (рэдакцыя знаходзілася ў Слоніме, з 1934 г. — у Папскай духоўнай семінарыі ў г.Дубна Ровенскай вобласці). Рэдактар святар А. Неманцэвіч. Друкавала хроніку рэлігійнага жыцця, Евангелле, артыкулы пра неабходнасць адраджэння уніі на Беларусі. Змясціла працу М. Бярдзяева «Аб’яднанне хрысціян Усходу і Захаду». Мела куток для дзяцей. Сярод сталых аўтараў святары Б. Пачопка, Я. Урбан і інш.

Выйшла 60 нумароў.

Літаратура
----------

* Бабкін, Г. «Да злучэння» / Глеб Бабкін // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2. — С. 184.
Міёмбавае рэдкалессе ў Малаві
**Міёмба** — від лясістай саванны ў паўднёвай частцы Афрыкі. Міёмбавае рэдкалессе класіфікуецца як біём трапічных і субтрапічных лугоў, саван і кустарнікаў згодна з тыпалогіяй Сусветнага фонду дзікай прыроды. Адрозниваецца перавагай відаў роду Brachystegia (назва якога на мове суахілі гучыць як «міёмба») з дыяпазонам ад вільготнага клімату да паўсухога і ад трапічнага да субтрапічнага або нават ўмеранага. Характэрна, што дрэвы скідаюць лісце на працягу кароткага перыяду ў сухі сезон для памяншэння страты вады, і распускаюць новае лісце акурат перад пачаткам сезону дажджоў з багатай залацістай і чырвонай гамай колераў, маскіруючы хларафіл, што нагадвае колеры восені ўмераных шырот.

Экарэгіёны міёмбавага рэдкалесся
--------------------------------

* Ангольскае міёмба (Ангола)
* Цэнтральнае міёмбавае рэдкалессе (Ангола, Бурундзі, Дэмакратычная Рэспубліка Конга, Малаві, Танзанія, Замбія)
* Усходняе міёмбавае рэдкалессе (Мазамбік, Танзанія)
* Паўднёвае міёмбавае рэдкалессе (Малаві, Мазамбік, паўднёвая Замбія, Зімбабвэ)

Флора і фаўна
-------------

Пераважаюць дрэвы з роду Brachystegia. Нягледзячы на працяглы сухі сезон (і малую колькасць ападкаў у некаторых раёнах) лес з’яўляецца домам для многіх відаў, у тым ліку некалькіх эндэмічных відаў птушак. Міёмба таксама забяспечвае харчаванне і прытлак млекакормячым, напр. *саваннавы слон*, *Lycaon pictus*, *Hippotragus niger*, Alcelaphus lichtensteinii.

Галерэя
-------

* Лісце і струкі Brachystegia glaucescensЛісце і струкі Brachystegia glaucescens

Літаратура
----------

* *Bruce M Campbell. ed.* 1996. The Miombo Transition: Woodlands & Welfare in Africa, CIFOR, ISBN 979-8764-07-2, standard reference on the description & uses to which animals and man put these savanna woodlands.
**М’ёй**, або **М’ей** (бірм.: မြိတ်မြို့) — група астравоў у Андаманскіх моры ўздоўж паўднёва-ўсходніх берагоў М’янмы. Плошча — каля 3500 км².

Прырода
-------

Архіпелаг сфарміраваўся ў выніку заканчэння апошняга ледавіковага перыяду і наступлення акіяна на кантынентальную сушу. Для геалогіі характэрны комплексы вапнякоў, гранітаў, пясчаніка. Дзякуючы працэсу выветрывання скалістыя берагі астравоў маюць пячоры, прыродныя аркі і выглядаюць вельмі маляўніча. Асабліва вядомы так званыя чорныя скалы. У навакольных водах здабываюць нафту. 

Клімат трапічны вільготны, вызначаны дзеяннем сезонных мусонаў. У чэрвені — жніўні сярэдняя колькасць ападкаў дасягае 375—410 мм у месяц. Найбольш сухі месяц — студзень, калі сярэдняя колькасць ападкаў не перавышае 13 мм. Сярэднегадавая тэмпература — +28,5°C. 

На многіх астравах захаваліся лясы, населеныя малпамі, яшчаркамі, змеямі, кракадзіламі, рознымі відамі птушак. Для захавання прыроды ў 1997 г. улады М’янмы забаранілі вырубку лясоў.

Культурныя асаблівасці
----------------------

Архіпелаг М’ёй здаўна населены аўстранезійцамі-мокен, якія захоўваюць качавы лад жыцця, сезонна перамяшчаюцца на лодках паміж астравамі. З 1996 г. развіваецца міжнародны турызм.

Спасылкі
--------

* The fascinating geology of Myanmar’s Mergui Archipelago
* The Andaman Sea Rocks Архівавана 9 сакавіка 2016.
* Myanmar — Mergui Archipelago Архівавана 9 верасня 2017.
* The lost world: Myanmar’s Mergui islands

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 315526257 |
**Газіз Ніязавіч Дуга́шаў** (20 снежня 1917, г. Алматы, Казахстан — 13 красавіка 2008) — дырыжор. Народны артыст Казахскай ССР (1957). Дзяржаўная прэмія Казахстана імя К. Байсеітавай (1972).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ва ўйгурскай сям’і 20 снежня 1917 года ў Алма-Аце.

У 1939 годзе пасля заканчэння Алма-Ацінскага музычнага вучылішча па класе скрыпкі ў прафесара Лесмана працаваў у сімфанічным аркестры Казахскай філармоніі  (руск.) (бел. а затым — ва Уйгурскім тэатры  (руск.) (бел..

У 1936 годзе ўдзельнічаў у Першай дэкадзе казахскага мастацтва ў Маскве.

Ваяваў пад Масквой у 35-й Сталінскай брыгадзе, у снежні 1941 года быў паранены. Узнагароджаны медалём «За баявыя заслугі» і Ордэнам Айчыннай вайны.

У 1948—1951 гадах вучыўся ў Маскоўскай кансерваторыі, у 1957 годзе скончыў экстэрнам Алма-Ацінскую кансерваторыю.

У 1944—1948 гадах — дырыжор, у 1956—1959 — галоўны дырыжор, у 1969—1976 — дырэктар і мастацкі кіраўнік Казахскага тэатра оперы і балета. Пры ім былі пастаўлены многія балеты і оперы казахскіх кампазітараў і заходнееўрапейскіх класікаў.

За пастаноўку оперы Мейтуса  (руск.) (бел. «Браты Ульянавы» узнагароджаны ордэнам «Знак пашаны» (1971) і званнем лаўрэата Дзяржаўнай прэміі Казахскай ССР (1972).

У 1951—1956 гадах — дырыжор Вялікага тэатра ў Маскве, з 1959 года — Украінскага тэатра оперы і балета, з 1963 года — сімфанічнага аркестра кінематаграфіі  (руск.) (бел..

У 1966—1968 гадах — галоўны дырыжор Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР, дзе кіраваў пастаноўкамі опер «Брэсцкая крэпасць» К. Малчанава  (руск.) (бел. і «Алеся» Я. Цікоцкага (1967), «Рыгалета» Дж. Вердзі (1968), балетаў «Альпійская балада» Я. Глебава (1967), «Рамэо і Джульета» С. Пракоф’ева (1968).

Пад яго кіраўніцтвам зроблены запіс першай беларускай тэлеоперы «Ранак» Г. Вагнера (1967).

Выкладаў у Маскоўскай і Алма-Ацінскай кансерваторыях, у 1968 годзе вёў клас опернай падрыхтоўкі ў Беларускай кансерваторыі.

З 1976 года — мастацкі кіраўнік вакальнай студыі Усесаюзнага радыё і тэлебачання.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
* Дугашаў Газіз Ніязавіч // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2002. — Т. 1.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Беларусь.
**Судна на падводных крылах «Беларусь»** — цеплаход, прызначаны для пасажырскіх перавозак на прыгарадных мясцовых лініях ў вярхоўях рэк, працягласцю да 320 км.

Судны тыпу «Беларусь» будаваліся на Гомельскім суднабудаўнічым заводзе (г. Гомель, Беларусь). Пабудавана 28 адзінак. У 1980-х гадах былі заменены больш сучаснымі СПК праекта 17091 «Палессе».

Зноскі
------

1. ↑  Судостроительные и судоремонтные заводы Архівавана 4 лістапада 2011.

Літаратура
----------

* Н. А. Зайцев, А. И. Маскалик. Отечественные суда на подводных крыльях. Ленинград: Судостроение, 1967. С. 225, 280.
Руіны Кесарыі Філіпавай
**Кесарыя Філіпава** (грэч. Καισαρεία Φιλίππεια) або *Кесарыя Паніяс* (грэч. Καισαρεία Πανειάς) — старажытны рымскі горад, размешчаны ў заходняй частцы падэшвы гары Хермон, прылеглых да крыніцы, гроту, і звязаных з імі святынь прысвечаных грэчаскаму богу Пану, і называўся «Баніяс», «Паніяс» (не блытаць з Баніясам на паўночным захадзе Сірыі). У наваколлі быў вядомы як «Паніён».

Горад згадваецца ў Евангеллях ад Матфея і Марка. Горад ў цяперашні час незаселены, на Галанскіх вышынях праводзяцца археалагічныя раскопкі.

Баніяс не з'яўляецца ў Старым Запавеце. Філасторгій, Феадарыт, Веніямін Тудельскі, і Самуіл бен Самсон ўсё няправільна вызначалі яго з Лаішам (Тэль-Дан), а Еўсевій Кесарыйскі дакладна размяшчае Дан/Лаіш ў непасрэднай блізкасці ад Паніяса на чацвёртай мілі на шляху да Тыру.

У Евангеллях сказана, што Ісус быў недалёка ад горада, але ў сам горад не заходзіў. Там Ісус спытаў Сваіх бліжэйшых вучняў, кім Яго лічаць людзі. Адказы, у тым ліку споведзь Пятра, знаходзяцца ў сінаптычных Евангеллях ад Матфея, Марка і Лукі. Жанчына з Кесарыі Філіпавай, якая пакутвала ад крывацёку на працягу 12 гадоў, была цудоўным чынам вылечына Ісусам.
**Вялікі Нікаба́р** (англ. *Great Nicobar* , нікабар. މަލިटोकिओंग लोंग) — востраў у Індыйскім акіяне, самы вялікі ў групе Нікабарскіх астравоў. Уваходзіць у склад саюзнай тэрыторыі Індыі Андаманскія і Нікабарскія астравы. Плошча сушы — 1045,1 км². Насельніцтва (2001 г.) — 9440 чал. (пасля цунамі 2004 г. колькасць жыхароў скарацілася).

Гісторыя
--------

Да брытанскай каланізацыі ў 1869 г. востраў быў населены нікабарцамі, з якіх вылучаліся шампен, што жылі ва ўнутраных раёнах вострава. Пазней з’явіліся перасяленцы з Індыі, большасць з якіх паходзіць з Малабарскага ўзбярэжжа.

У 1942—1945 гг. акупаваны Японіяй.

У 1947 г. увайшоў у склад Індыі.

Моцна пацярпеў падчас цунамі 2004 г.

Прырода
-------

Востраў Вялікі Нікабар уяўляе сабою вяршыню падняцця акіянічнага хрыбта. Найвышэйшы пункт — 642 м. Раён знаходжання вострава адрозніваецца значнай сейсмічнай актыўнасцю. Большасць рэк маюць ухіл на поўдзень і паўднёвы захад.

Клімат субэкватарыяльны, ва ўзгорыстай частцы вострава — трапічны.

Узбярэжжа займаюць мангравыя лясы і пясчаныя пляжы. Ва ўнутраных раёнах пераважаюць вечназялёныя і лістападныя лясы, а таксама шырокія лугі. Фаўна прадстаўлена шматлікімі птушкамі, яшчаркамі, чарапахамі, казуркамі. Многія мясцовыя віды — тутэйшыя эндэмікі.

85 % плошчы мае статус ахоўваемай прыроднай тэрыторыі.

Мыс Індыра — самы паўднёвы пункт Індыі. На ім размножваюцца марскія чарапахі.

Галерэя
-------

* Нікабарскі голубНікабарскі голуб
* Яшчарка Bronchocela danieliЯшчарка *Bronchocela danieli*

Спасылкі
--------

* Great Nicobar, Andaman and Nicobar
* Great Nicobar
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| **Эстэн Эстэнсен** |
| Агульная інфармацыя |
| **Поўнае імя** | Эстэн Эстэнсен |
| **Арыгінальнае імя** | нарв.: Østen Østensen |
| **Грамадзянства** |  Нарвегія |
| **Дата нараджэння** | 12 жніўня 1878(1878-08-12) |
| **Месца нараджэння** | Драмен |
| **Дата смерці** | 22 снежня 1939(1939-12-22) (61 год) |
| **Месца смерці** | Осла |
| **Від стралковага спорту** | кулявая стральба (армейская вінтоўка, малакаліберная вінтоўка) |

 |
| 

| Медалі |
| --- |
| **Алімпійскія гульні** |
| Срэбра | Стакгольм 1912 | вінтоўка з 3 пастаў (каманды) |
| Срэбра | Антверпен 1920 | вінтоўка з 3 пастаў (каманды) |
| Срэбра | Антверпен 1920 | армейская вінтоўка лежачы, 300+600 м (каманды) |
| Бронза | Антверпен 1920 | вінтоўка з 3 пастаў |
| Бронза | Антверпен 1920 | малакаліберная вінтоўка стоячы, 50 м (каманды) |

 |

**Эстен Эстенсен** (нарв.: Østen Østensen, 12 жніўня 1878 — 22 снежня 1939) — нарвежскі стралок, прызёр алімпійскіх гульняў.

Эстэн Эстэнсен нарадзіўся ў 1878 годзе ў Драмене. У 1912 годзе на Алімпійскіх гульнях у Стакгольме ён стаў уладальнікам каманднага сярэбранага медалю ў стральбе з адвольнай вінтоўкі з трох пастаў, а ў асабістым першынстве стаў 23-м. У 1920 годзе на Алімпійскіх гульнях у Антверпене ён заваяваў камандныя сярэбраныя медалі ў стральбе з адвольнай вінтоўкі з трох пастаў і ў стральбе з армейскай вінтоўкі лежучы з 300 і 600 м, а таксама бронзавыя медалі ў асабістым першынстве ў стральбе з адвольнай вінтоўкі з трох пастаў і ў камандным першынстве ў стральбе з малакалібернай вінтоўкі стоячы з 50 м; таксама ён прыняў удзел у спаборніцтвах па стральбе з армейскай вінтоўкі лежачы з 300 м, стральбе з армейскай вінтоўкі лежачы з 600 м, і стральбе з армейскай вінтоўкі стоячы з 300 м, але не заваяваў медаляў у гэтых дысцыплінах.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* *Эстэн Эстэнсен — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*
***Philadelphus* 'Эльбрус'** — сорт роду Жасмін (*Philadelphus*).

Выкарыстоўваецца, як дэкаратыўны лістападны куст з пышнымі кветкамі.

Батанічнае апісанне
-------------------

Вышыня куста каля 1,1 м. Лісце цёмна-зялёнае, моцна вышчэрбленае.

Кветкі белыя, махрыстыя, дыяметрам да 4,5 см, амаль без водару. Суквецці — складаныя гронкі да 6,5 см даўжынёй, шчыльныя, надзвычай шматкветкавыя (да 15-21). Цвіценне выключна багатае.

Працягласць цвіцення каля 25 дзён. Квітнеючы куст нагадвае беласнежную вяршыню гары.

Зноскі
------

1. ↑  *Вехов Н. К.* Жасмин. — М.: Моск. рабочий, 1952. — 56 с.
2. ↑  Татьяна Дьякова. Лучшие сорта чубушника. По материалам журнала «В мире растений», № 8, 2003 г.  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Навасад.

**Пётр Аляксандравіч Навасад** (15 ліпеня 1939, в. Шэлехава, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць — 16 чэрвеня 1994) — беларускі спявак (барытанальны тэнар), заслужаны артыст Беларусі (1989).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 15 ліпеня 1939 года ў в. Шэлехава Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

З 1960 года — артыст Дзяржаўнага акадэмічнага народнага хору Беларусі. Валодаў моцным, роўным ва ўсіх рэгістрах голасам прыгожага тэмбру вялікага дыяпазону, дакладнай інтанацыяй. Яго выканальніцкая манера вылучалася абаяльнасцю, шчырасцю, эмацыянальнасцю. Выконваў адказныя сола ў праграмах калектыву, у тым ліку беларускія і рускія народныя песні.

Памёр 16 чэрвеня 1994 года.

Узнагароды
----------

* заслужаны артыст Беларусі (1989).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9
* *Дрынеўскі М. П.* Навасад Пётр Аляксандравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 101. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
**Пётр Іосіфавіч Амбражунас** (24 студзеня 1892, в. Грумшлі, Біржаўская воласць, Панявежскі павет, Ковенская губерня, Расійская імперыя, зараз Біржайскі раён — 7 мая 1938, Мінск) — дзяржаўны дзеяч БССР. Член КПСС з 1919 года.

Біяграфія
---------

Атрымаў пачатковую адукацыю. Удзельнік Першай Сусветнай вайны, Лютаўскай і Кастрычніцкай рэвалюцый, Грамадзянскай вайны ў Літве і Беларусі. Старшыня Аршанскага (1924—28) і Гомельскага (1928—30) акрвыканкамаў, намеснік старшыні ВСНГ БССР, наркам камунальнай гаспадаркі БССР у 1934-36, першы старшыня праўлення Саюза архітэктараў БССР у 1934—37. Кандыдат у члены ЦВК у 1924—37 і кандыдат у члены Прэзідыума ЦВК БССР у 1929—31, 1935—37.

3 ліпеня 1937 года быў арыштаваны. 20 снежня 1937 года ВКВС СССР быў прыгавораны як удзельнік тэрарыстычнай арганізацыі і 7 мая 1938 года расстраляны. Рэабілітаваны 2 красавіка 1957 года Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР.

Зноскі
------

1. 1 2  Амбражунас Пётр Иосифович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 19. — 737 с.
2. 1 2  Амбражунас Петр Иосифович. Списки жертв  (руск.)

Літаратура
----------

* Сымон Кандыбовіч. Разгром нацыянальнага руху ў Беларусі. Менск, БГА, 2000.

Спасылкі
--------

* Рэпрэсіраваны літоўскі дзеяч быў старшынёй Аршанскага акружнога выканкама
**Гросмюнстэр** (ням.: Grossmünster) — адна з трох найважнейшых цэркваў Цюрыха разам з Фраўмюнстэр і царквой святога Пятра. Храм выкананы ў раманскім стылі. Цэнтральная частка сабора каля набярэжнай ракі Лімат была пабудавана на месцы царквы Каралінгаў. Пачатак будаўніцтва сабора датаваны 1090 годам, царкву пачалі выкарыстоўваць для набажэнстваў толькі каля 1220 года.

Гросмюнстэр уяўляў сабой мужчынскі манастыр, канкурыруючы з Фраўмюнстэр на працягу Сярэднявечча. Паводле легенды, Гросмюнстэр быў заснаваны Карлам Вялікім, конь якога ўпаў на калені над магілай Фелікса і Рэгулы, святых заступнікаў Цюрыха. Легенда дапамагла ўтрымаць прыярытэт перад Фраўмюнстэрам, які быў заснаваны унукам Карла Вялікага — Людовікам Нямецкім. Нядаўнія археалагічныя знаходкі пацвердзілі наяўнасць рымскіх пахаванняў у падмурках Гросмюнстэра.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гросмюнстэр

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4458464-7 · LCCN: n84078475 · VIAF: 172515024 |
**Еўдакія (Еўдоксія) Сапега** (у манастве **Кацярына**; не пазней за 1615—1676) — дачка літоўскага падканцлера Паўла Стэфана Сапегі і Альжбеты Вэселен[d], якая была дачкой венгерскага двараніна.

Біяграфія
---------

Дакладнай даты нараджэння пакуль не вызначана, але з улікам таго, што Альжбета памерла у 1615, Еўдакія нарадзілася не пазней за гэту дату. З гэтага ж вынікае, што Еўдакія страціла маці неўзабаве пасля нараджэння.

Паходзіць з Коданьскай лініі Сапег. З 1639 года — манахіня Базыльянскага ордзена.

У 1645 годзе фундавала жаночы базыльянскі манастыр у гонар Святога Духа ў Мінску. Еўдакія ахвяравала манастыру 9 тысяч злотых, а таксама яшчэ 10 тысяч злотых на утрыманне пры манастыры бедных асірацелых дзяўчынак.

У 1650 годзе стала абатысай (ігуменняй) вышэй згаданага базыльянскага манастыра.

Пасля смерці пахавана ў кляштары.

Лёс парэшткаў
-------------

Падчас аднаўлення царквы Святога Духа кляштару базыльянаў пры адкрыцці падмуркаў рэстаўратары таварыства «Мінская спадчына» разбурылі цалкам захаваныя ў лёхах царквы пахавальныя крыпты. Сярод спецыялістаў існуе меркаванне, што сярод парэшткаў людзей, на якія наткнуліся рэстаўратары, могуць быць і парэшткі Кацярыны Сапегі. Вернікі Грэка-каталіцкай царквы дамагаюцца, каб парэшткі былі вернутыя на ранейшае месца ў адноўленыя крыпты.

Зноскі
------

1. 1 2  Павел Стефан Сапега в дымке истории Архівавана 5 мая 2021.  (руск.)
2. ↑  Dom Sapieżyński: w 2-ch cz. / oprac. Eustachy Sapieha. – Warszawa : Wydawnictwo Naukowe PWN, 1995. – Cz. 1. – 804 s.
3. ↑  БУДЫНАК МАНАСТЫРА БАЗЫЛЬЯНАК
4. ↑  Рэстаўратары страцілі парэшткі Кацярыны Сапегі?



| ?Еўдакія з Сапегаў — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Іван Сямёнавіч Сапега |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Павел Сапега |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Ганна з Хадкевічаў[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Багдан Паўлавіч Сапега |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Юрый Іванавіч Гальшанскі |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Павел Стэфан Сапега |  |  |  |  | Алена Юр’еўна Гальшанская[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Ульяна Іванаўна з Яраславічаў[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Еўдакія з Сапегаў |  |  |  |  | Марына з Капустаў[d] |  | Андрэй Капуста[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  | Альжбета Вэселен[d] |  | Ferenc Wesselényi[d] |  | István Wesselényi[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |
**Скітко́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Скіток.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Дзятлавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Гомельскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Старацярэшкавіцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
Абмежаванні, якія накладаюцца рознымі версіямі стандарту Еўра на *дызельныя* аўтамабілі
Абмежаванні, якія накладаюцца рознымі версіямі стандарту Еўра на *бензінавыя* аўтамабілі
**Еўра** — экалагічныя стандарты, якія рэгулююць утрыманне шкодных рэчываў у выхлапных газах транспартных сродкаў з дызельнымі і бензінавымі рухавікамі. Стандарты былі ўведзеныя Еўрапейскай эканамічнай камісіяй ААН і павінны палепшыць экалагічную сітуацыю. Стандарты абмяжоўваюць дапушчальны выкід у атмасферу вуглекіслаты, аксіду азоту, вуглевадародаў, аксіду вугляроду і хімічных рэчываў.

Сертыфікаты "Еўра-*X*" паказваюць адпаведнасць патрабаванням максімальна дапушчальнага ўзроўню ўтрымання шкодных рэчываў у выхлапных газах.
**Пуцеправод па Чыгуначнай вуліцы** — аўтамабільна-пешаходны пуцеправод у Мінску. Злучае вуліцы Чыгуначную і Суражскую, праходзячы над чыгуначнымі пуцямі.

Гісторыя
--------

Пуцеправод пабудаваны ў 1964 годзе. Меў 3 пралёты, даўжыня складала 82 м, шырыня 24 м.

У ліпені 2019 года пачалася рэканструкцыя пуцеправода, ён быў перакрыты для ўсіх відаў транспарту, а неўзабаве і для пешаходаў. Падчас рэканструкцыі былі дэмантаваны бетоннае пакрыццё і тратуары, наружнае асвятленне і старыя апоры асвятлення; па выніках пуцеправод быў узмоцнены і пашыраны, усталяваны новыя агароджы і асвятленне, арганізаваны пад’езды і падмаставая частка. Рух па пуцеправодзе быў адкрыты 8 сакавіка 2020 года (хоць першапачаткова планавалася ў маі), фінальныя працы працягваліся да лета.

Зноскі
------

1. 1 2  Путепроводы // Минск. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. – Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1983. – 467 с.
2. ↑  Путепровод на ул. Железнодорожной закрыт на ремонт до мая 2020 г. Архівавана 20 лютага 2022.
3. ↑  Путепровод на Железнодорожной теперь открыт

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Гро́хаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лоеўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Грохаў.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Лоеўскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Ручаёўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Жыжкаўская тэлевізійная вежа** (чэшск.: Žižkovský vysílač) — тэлевізійная і радыёвяшчальная вежа ў Празе, у раёне Жыжкаў.

Вежа была пабудавана ў 1985—1992 гадах. Вышыня — 216 метраў, з'яўляецца самым высокім збудаваннем у Чэшскай Рэспубліцы.

Вежа знаходзіла міжнародныя водгукі і як славутасць, і як самы выродлівы будынак. Крытыцы падвяргалася размяшчэнне (блізкасць яўрэйскіх могілак(чэш.), электрамагнітны фон, парушэнне панарамы Прагі).

Вежа складаецца з трох бетонных слупоў, звязаных папярочнымі пляцоўкамі, на якіх размяшчаецца тэлерадыёвяшчальнае абсталяванне, рэстаран, кафэ і тры аглядных памяшкання. Па выгляду вежа нагадвае ракету на пускавой пляцоўцы. Таксама цікавым упрыгожваннем з'яўляюцца фігуры дзяцей, якія поўзаюць па вежы (кампазіцыя «Немаўляты» Давіда Чорнага, 2000).

На ліфце можна падняцца ў рэстаран (вышыня 66 м) і на аглядную пляцоўку, якая размяшчаецца на вышыні 93 м, адкуль адкрываецца непаўторны краявід на 100 км. З 10 студзеня 2010 года рэстаран не працуе. Хуткасць руху ліфтаў складае 4 м/сек. Вага вежы — 11 800 т.

Вежа таксама выкарыстоўваецца як метэаралагічная лабараторыя.

Тэлевежа ўваходзіць ва Сусветную федэрацыю вышынных веж.

Зноскі
------

1. ↑  ŽIŽKOVSKÝ VYSÍLAČ — PRAHA 3, Žižkov — Praha hl.m. — Technické zajímavosti — Rozhledny a vyhlídky — Žižkov — InfoČesko
2. 1 2 3  www.zizkovskavez.123abc.cz (чэшск.) старонкі, прысвечаныя вежы
3. ↑  Atlas Česka (чэшск.) турыстычны даведнік па славутасцях Чэхіі
4. ↑  Žižkovská věž je 2. nejošklivější stavbou světa, rozhodla anketa — iDNES.cz (чэшск.) справаздача пра апытанне virtualtourist у навінах iDnes
5. ↑  Ceské radiokomunikace Архівавана 9 лістапада 2012. (чэшск.) апісанне вежы на сайце чэшскага радыёвяшчання České radiokomunikace
6. ↑  Tower Praha a.s. Архівавана 1 лютага 2012. (чэшск.) кампанія, якая размяшчалася ў вежы на працягу 15-ці гадоў

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Тэлевізійная вежа (Прага) на Вікісховішчы |

* Электронная экскурсія
Супермадэль
**Супермадэль** — мадэль, якая дасягнула вышэйшага прафесійнага ўзроўня. Яна мае сусветнае прызнанне, атрымлівае самыя высокія ў індустрыі моды ганарары і супрацоўнічае з вядучымі дызайнерамі і сусветна вядомымі фірмамі. Кантракты супермадэляў на рэкламу і актыўную падтрымку брэндаў нярэдка перавышаюць мільёны далараў ЗША. Яны рэгулярна з'яўляюцца на вокладках самых прэстыжных часопісаў моды; іх кар'ера і асабістае жыццё актыўна асвятляецца і каментуецца ў глабальных СМІ.

Супермадэлі беларускага паходжання
----------------------------------

* Марына Лінчук (нар. 1987)
* Кацярына Даманькова (нар. 1988)

Спасылкі
--------

Зноскі
------
**Эліуд Кіпчогэ** (англ.: Eliud Kipchoge; нар. 5 лістапада 1984) — кенійскі бягун-стаер, двухразовы алімпійскі чэмпіён у марафоне (2016 і 2020), прызёр Алімпійскіх гульняў 2004 і 2008 гадоў на дыстанцыі 5000 метраў, чэмпіён свету 2003 года на дыстанцыі 5000 метраў. Другі ў гісторыі кеніец, які выйграў алімпійскае золата ў марафоне. Дзеючы рэкардсмен свету ў марафоне (2:01:09, 25 верасня 2022, Берлін).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Капсісява, акруга Нанда, правінцыя Рыфт-Валі, Кенія. Быў чацвёртым дзіцём у сям’і. Яго выхаваннем займалася маці, настаўніца па прафесіі. У 1999 годзе скончыў сярэднюю школу ім. Каптэля ў Капсісяве. З дзіцячых гадоў Эліуд бегаў. У 16 гадоў сустрэў свайго будучага трэнера Патрыка Санга, срэбранага прызёра Алімпійскіх гульняў 1992 года і двух чэмпіянатаў свету, і з 2015 года пачаў з ім сумесныя трэніроўкі.

Жанаты, у яго трое дзяцей. Жыве ў Элдарэце на захадзе Кеніі.

Зноскі
------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Diamond League · Olympedia · Olympic Channel · Strava · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics · Гульні Садружнасці · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Munzinger |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1167173678 · GTAA: 1318580 · VIAF: 2446157162074478980000 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Праграма.
Не блытаць з Тэлевізійны канал.
Па тэлевізару ідзе тэлевізійная праграма.
**Тэлепраграма** (тэлевізійная праграма) або **тэлеперадача** — закончанае ці не закончанае ў тэматычных адносінах глядзельна-гукавое паведамленне, якое перадаецца пры дапамозе сродкаў электрычнай сувязі шырокім пластам насельніцтва.

Таксама тэлепраграма (тэлевізійная праграма) — спіс (пералік) тэлеперадач і іншага (фільмы, музыка) на бліжэйшы час (звычайна — тыдзень) і публікуецца ў розных СМІ для інфармавання тэлегледача.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119380561 · GND: 4016842-6 · LCCN: sh85133602 · LNB: 000246241, 000057342 · NKC: ph126513 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Уэбстэр.

**Эліс Ларэнца Уэбстэр** (англ.: Ellis Webster) — дзяржаўны і палітычны дзеяч брытанскай заморскай тэрыторыі Ангілья. Прэм'ер-міністр Ангільі з 30 чэрвеня 2020 года.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся на востраве Харбор (Ангілья). Першапачаткова вывучаў стаматалагічную тэрапію. У 1986 годзе скончыў універітэт Віргінскіх астравоў па спецыяльнасці «біялогія». У 1991 годзе скончыў Ельскую школу медыцыны (аспірантура Ельскага ўніверсітэта) і праходзіў спецыялізацыю па отарыналарынгалогіі ва ўніверсітэце Аявы. Практыкаваў ва Фларыдзе (ЗША), пакуль у пачатку 2000-х не вярнуўся на радзіму.

У снежні 2014 года ўзначаліў Аб'яднаны рух Ангільі (АУМ), аднак на выбарах 2005 года у Палату сходу партыя набраўшы 19,54% атрымала толькі 1 мандат з 11, што на адзін мандат меней, чым на выбарах 2000 года. Сам Уэбстэр заняў 3-е месца ў сваёй акруге востраў Харбор.

На выбарах 2020 года Прагрэсіўны рух Ангільі Уэсбстэра набраў 51,33% галасоў і атрымаў 7 мандатаў у Палаце сходу. Сам Уэбстэр перамог у сваёй роднай акруге востраў Харбор. 30 чэрвеня 2020 года Эліс Уэбстэр быў прыведзены да прысяга ў якасці прэм'ер-міністра Ангільі

Сям'я
-----

Жонка — Маржоры Уэбстэр

Зноскі
------

1. ↑  Ellis Lorenzo Webster **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Caribbean Elections*. Архівавана з першакрыніцы 14 мая 2021. Праверана 17 May 2021.
**Скіл-Брум** (урду: سکل برم) — вяршыня вышынёй 7410 м у сістэме Каракарум, размешчаная на тэрыторыі Гілгіт-Балтыстан, прыкладна за 9 км на паўднёвы захад ад Чагары. Гара размешчаная на заходнім баку ледавіка Гадвін-Астэн, размешчанага насупраць Броўд-Піка.

У 1957 годзе Маркус Шмук і Фрыц Вінтэрштэлер здзейснілі першае ўзыходжанне на Скіл-Брум, у класічным альпійскім стылі. Яны пачалі ўзыходжанне з базавага лагера каля Броўд-Піка на вышыню 4950 метраў, затым разбілі лагер на вышыні 6060 метраў, дайшлі да вяршыні на наступны дзень і зноў разбілі лагер на вышыні ў 6060 метраў, яшчэ праз суткі яны вярнуліся ў базавы лагер. Узыходжанне заняло 53 гадзіны.

Зноскі
------
**Акулінка** — археалагічныя помнікі: гарадзішча і 2 могільнікі каля в. Акулінка (Мазырскі раён, Гомельская вобласць).

Гарадзішча
----------

Знаходзіцца на ўсходняй ускраіне вёскі, ва ўрочышчы Гарадок. Мясцовая назва Акунь-гарадок. Пляцоўка памерам 80х45 м выцягнута ўздоўж карэннага берага р. Прыпяць, вышыня 20 м над поймай. З заходняга і ўсходняга бакоў умацавана ровам глыбінёй 0,6 м і валам вышынёй 0,8 м, з паўднёвага боку вал знесены, роў засыпаны, з паўночнага — вал падмыты ракой і абсыпаўся.

У 1957 г. абследавалі Л. Д. Побаль, у 1961 г. П. Ф. Лысенка, у 1976 г. У. Ф. Ісаенка. Культурны пласт 0,5 м. Знойдзены крамянёвыя прылады працы, наканечнікі стрэл, ляпная кераміка, рэшткі ганчарнага посуду XII — XIII стст. Датуецца II ст. да н.э. — II ст. і належыць носьбітам зарубінецкай культуры.

Могільнік—1
-----------

Знаходзіцца за 600 м на паўднёвы ўсход ад гарадзішча, ва ўрочышчы Лоўчык, 32 курганы вышынёй 0,2—0,4 м, дыяметрам 2—3 м. Даследаваў 4 курганы ў 1961 г. П. Ф. Лысенка. Пахавальны абрад — трупапалажэнне ў ямах галавой на захад. Знойдзены 4 скроневыя кольцы. Належыць дрыгавічам.

Могільнік—2
-----------

Знаходзіца за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Капцы. 20 курганоў вышынёй 0,5 м, дыяметрам 3—6 м, 3 насыпы вышынёй 2—2,5 м, дыяметрам 12—14 м. Выявілі ў 1960 г. У. Ф. Ісаенка і І. М. Цюрына, абследавалі ў 1961 г. П. Ф. Лысенка, у 1976 г. У. Ф. Ісаенка.

Літаратура
----------

* Археологическая карта Белоруссии / Белорусское добровольное общество охраны памятников истории и культуры, Сектор археологии Ин-та истории АН БССР. Вып. 2: Памятники железного века и эпохи феодализма / [Г. В. Штыхов]; Под ред. Ф. В. Борисевича. — Мн.: Изд-во «Полымя», 1971. — 274, [2] c. — С. 114.
* Лысенка, П. Ф. Акулінка / П. Ф. Лысенка // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 32. — ISBN 5-85700-077-7.
* Лысенко, П. Ф. Археологические исследования раннефеодальных памятников Туровской земли // Древности Белоруссии: Материалы конференции по археологии Белоруссии и смежных территорий / Под ред. В. Ф. Исаенко, А. Г. Митрофанова, Г. В. Штыхова. — Мн. 1966. — 335 с. — С.
* Опросные листы 1924 г. по Мозырскому уезду // Архив Института истории НАН Беларуси
* Поболь, Л. Д. Отчет об археологических исследованиях на территории БССР в 1964 г. // Архив Института истории НАН Беларуси
* Русанова, И. П. Курганы полян X— XII вв. — М.: Наука, 1966. — 47 с.; 12 л. илл. и карт — (Археология СССР. Свод археологических источников; Вып. Е1—24).