recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Метрадэпо «Дняпро»** (укр.: Метродепо Дніпро) — былое метрадэпо, абслугоўвала Кіеўскі метрапалітэн да адкрыцця дэпо Дарніца.

З 1960 па 1965 год праз станцыю «Дняпро» ажыццяўлялася перадача вагонаў, якія пастаўляюцца для Кіеўскага метрапалітэна. Вагоны паступалі ў Кіеў па чыгунцы на станцыю Дарніца. Затым праз злучальную галінку іх перамяшчалі на трамвайныя шляхi, па якой яны рухаліся праз раку Дняпро па масту Патона, а затым па набярэжнай да станцыі «Дняпро».

Пад эстакадай быў змантаваны паваротны круг, разлічаны на 1 вагон. Заехаўшы на гэтую колу, вагон паварочваўся на 90° і апынуўшыся дакладна пад станцыяй, падымаўся ўверх спецыяльным пад'ёмнікам. Які трапіў на станцыю вагон адганялі ў тунэль, і за ім ўздымалі наступны. Аналагічна ажыццяўляўся спуск вагонаў у дэпо для правядзення тэхнічнага агляду і рамонту.

Дэпо «Днепр» размяшчалася ў невялікім будынку, злева ад наземнага вестыбюля станцыі, і было разлічана на два вагона.

Гл. таксама
-----------

* Станцыя метро Дняпро

Зноскі
------

1. ↑  Артэфакт 1960-х на Набярэжнай // 81412.livejournal.com — 2011. — 5 чэрвеня.
2. ↑  Загадкі падземкі на сайце «Цікавы Кіеў» Архівавана 9 лютага 2010.

| ⛭Дэпо Кіеўскага метрапалітэна |
| --- |
| Дзеючыя | ЦЧ-1 Дарніца • ЦЧ-2 Абалонь • ЦЧ-3 Харкаўскае | Эмблема Кіеўскага метрапалітэна |
| Праектуемыя | Вінаградар • Васкрасенскае • Гатнае • Пазнякі • Тэрэмкы • Траешчына |
| Зачыненыя | Дняпро |
**Catholicae fidei** – папскае брэвэ ад 7 сакавіка 1801 г. якім Пій VII пацвердзіў існаванне езуітаў у межах Расійскай імперыі. Дакумент стаў першым важным крокам папства да аднаўлення Таварыства Ісуса ва ўсім свеце. Апублікаванне брэвэ стала станоўчым адказам нядаўна абранага (14 сакавіка 1800 г.) рымскага пантыфіка на просьбу імператара Паўла І аднавіць Таварыства Ісуса, каб спыніць паток бязбожнасці, асветніцкіх ідэй і якабінства, што прарываюцца ў межы расійскай дзяржавы.

Змест брэвэ
-----------

Брэве было фармальна адрасавана "Улюбёнаму сыну Францішку Караў, Прэсвітару і Настаяцелю Кангрэгацыі Таварыства Ісуса ў Расійскай Імперыі". У дакуменце Папа падкрэсліў важнасць спраў, якія здзейснілі былыя езуіты дзеля каталіцкай веры, і неабходнасць забяспечыць іх далейшае існаванне на карысць каталікам Расійскай імперыі. Аддаўшы належнае рэкамендацыі і просьбе імператара, Пій VII заявіў, што ідзе ёй насустрач, г.зн. дазваляе аб’яднацца ўсім езуітам, якія пражываюць у Расіі, а таксама тым, хто туды прыедзе. Галавой Таварыства Ісуса ў Расіі Папа прызначыў Францішка Караў. Акрамя таго, Папа надзяліў Таварыства ўсімі паўнамоцтвамі, каб засноўваць калегіумы, даваць юнацтву асвету, рэлігійнае і навуковае выхаванне, а таксама з дазволу мясцовых ардынарыяў выкладаць таемствы.

Брэвэ ўяўляла сабой кананічнае зацвярджэнне Таварыства Ісуса ў Расіі, а не нейкага новага ордэна. З таго часу Генеральны вікарый стаў Генеральным вікарыем ордэна – але толькі ў Расійскай імперыі. На той час у межах дзяржавы налічвалася 244 езуіта (107 святароў, 81 схаластык і 56 братоў). Амаль усе члены ордэна знаходзіліся на тэрыторыі Беларусі. Толькі 10 езуітаў працавалі ў Пецярбургу, а ашчэ 2 – у Італіі.

Значэнне
--------

Дакумент быў сустрэты ў Еўропе неадназначна. Іспанскія Бурбоны былі раз’юшаныя гэтым рашэннем папы. Аднак падобны просьбы ўжо паступалі ў бок Свяцейшага прастола. Герцаг Пармскі Фердынанд, які таксама належаў да таго ж манаршага дому, напрыклад, яшчэ ў 1793 г. запрашаў з Расіі да сябе ў краіну ўцалелых езуітаў.

Брэвэ аказала значны ўплыў на далейшае ўмацаванне пазіцый Таварыства Ісуса у Расійскай імперыі і спрыялі росквіту езуіцкай супольнасці і езуіцкіх школ на тэрыторыі Беларусі. Наступнае дзесяцігоддзя адзначана цэлай хваляй прашэнняў, накіраваных у Полацк былымі членамі ордэна з краін Еўропы і ЗША, якія жадалі далучыцца да Таварыства Ісуса ў Расіі. З іншага боку, назіраўся ўздым місіянерскага энтузіязму ў саміх беларускіх езуітаў. Гэтыя працэсы спрыялі падрыхтоўцы канчатковага аднаўлення Ордэна езуітаў па ўсім свеце.

Літаратура
----------

* Инглот, М. Общество Иисуса в Российской Империи (1772–1820 гг.) и его роль в повсеместном восстановлении Ордена во всем мире / М. Инглот ; пер. А.Н. Коваля. – М. : Институт философии, теологии и истории св. Фомы, 2004. – 632 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Люднікаў.
**Іван Ільіч Люднікаў** (13(26).09.1902 — 22 красавіка 1976) — савецкі военачальнік, Герой Савецкага Саюза (1943), генерал-палкоўнік (1945). Удзельнік вызвалення Віцебска ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Ганаровы грамадзянін Цярнопаля (1969) і Віцебска (1974).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў пасёлку Крывая Каса (цяпер Сядова, Наваазоўскі раён, Данецкая вобласць). Працаваў на шахтах Данецка і Макееўкі. У Чырвонай гвардыі з 1917 года, у Чырвонай арміі з 1918 года. З 1925 г. — камандзір узвода і роты ў 13-й Дагестанскай стралковай дывізіі, затым — курсавы камандзір і начальнік штаба батальёна ва Уладзікаўказскай пяхотнай школе. У 1925 годзе скончыў Адэскае пяхотнае вучылішча, у 1938 годзе — Ваенную акадэмію імя Фрунзэ. У 1939—1941 гадах выконваў абавязкі начальніка Жытомірскага пяхотнага вучылішча. Вялікую Айчынную вайну сустрэў на Паўднёва-Заходнім фронце, затым ваяваў на Паўднёвым, Паўночна-Каўказскім, Сталінградскім, Данскім, Цэнтральным, 1-м Украінскім, 3-м Беларускім франтах.

Пасля Вялікай Айчыннай вайны быў камендантам Порт-Артура, камандуючым групоўкі савецкіх войскаў у Кітаі на Ляадунскім паўвостраве да 1947 года. Займаў пасаду намесніка Галоўнакамандуючага Групы савецкіх войскаў у Германіі. У 1952 годзе скончыў Вышэйшыя акадэмічныя курсы пры Акадэміі Генштаба. З 1959 па 1963 год узначальваў Вышэйшыя стралкова-тактычныя курсы ўдасканалення каманднага складу пяхоты «Выстрел». У 1963—1968 гадах начальнік факультэта Акадэміі Генеральнага штаба. З 1968 года ў адстаўцы. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 2-га і 3-га скліканняў. Аўтар кніг «Пад Віцебскам» (1962), «Агністы востраў» (1971), «Праз навальніцы» (1973, 2-е выданне) і іншых.

Памёр 22 красавіка 1976 года. Пахаваны ў Маскве, на Новадзявочых могілках.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0003 8547 2797 · LCCN: n85140226 · NKC: jx20081117037 · VIAF: 84435694 |
Бак і палубак
**Бак** (нідэрл.: bakbak) — надбудова ў насавой частцы палубы, якая даходзіць да фарштэўня. Бакам называюць таксама і ўсю пярэднюю частку палубы (спераду ад фок-мачты або насавой надбудовы). 

Узвышэнне над верхняй палубай у насавой частцы карабля называецца **палубак**. Падоўжаны палубак можа займаць да 2/3 даўжыні судна.

Асноўнае прызначэнне бакавай надбудовы заключаецца ў павелічэнні вышыні борта ў насавой частцы карабля, што важна для забеспячэння добрай мораходнасці, аховы верхняй палубы ад залівання пры сустрэчнай хвалі і павышэння непатапляльнасці. У падоўжаным баку на грузавых судах размяшчаюць грузавыя твіндэкі, на пасажырскіх суднах — каюты.

На палубе бака або ўнутры яго звычайна размяшчаюць якарнае і швартоўнае прылады. У буйных сучасных караблеў вышыня борта звычайна досыць вялікая, і бакавай надбудовы як такой яны не маюць альбо яе існаванне тлумачыцца іншымі прычынамі (напрыклад, неабходнасцю ў дадатковых памяшканнях).

Зноскі
------

1. 1 2  Бак // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. В. Сытина, 1911—1915.
2. ↑  Палубы // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. В. Сытина, 1911—1915.

Літаратура
----------

* Морской словарь. — М.: Военное издательство МО СССР, 1959.
* Морской энциклопедический словарь. — Л.: Судостроение, 1991. — ISBN 5-7355-0280-8

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Ваенная Сыціна · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 188930364 |
Марское дно
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дно (значэнні).
**Дно** — для адмоўных формаў рэльефу (паніжаных участкаў зямной паверхні) — самая нізкая і адносна роўная частка такіх формаў рэльефу. Для вадаёмаў дно з'яўляецца самай нізкай часткай чашы, што размяшчаецца паміж падэшвамі берагавых схілаў. Для рэчышча ракі — самая нізкая частка рэчышча, якая застаецца пад вадой пры нізкім узроўні вады.

На дне вадацёкаў і вадаёмаў часта накопліваецца глей, прычынай чаго з'яўляецца гніенне вялікай колькасці водарасцей, разбурэнне берагоў, а таксама трапленне суспензаваных часціц, якія прыносяцца дажджавымі і снегавымі водамі.

Гл. таксама
-----------

* Акіянічнае дно

Літаратура
----------

* Чеботарев А. И. Гидрологический словарь. Издание второе переработанное и дополненное. Гидрометеорологическое издательство. Ленинград. 1970.
Руіны *Castra praetoria* у Рыме.
Размяшчэнне *Castra praetoria*
**Castra praetoria** — умацаваны лагер прэтарыянцаў на Вімінале, у Рыме, збудаваны імператарам Тыберыем. Такім чынам усе кагорты прэтарыянцаў сталі знаходзіцца ў адным лагеры.

*Castra Praetoria* уяўляў сабою прамавугольнік (380 на 440 м) са сценамі таўшчынёй 2 м і вышынёй 4,73 м. Уздоўж сцяны размяшчаліся шэрагі скляпеністых пакояў, дзе жылі салдаты. З 271 года лагер стаў часткай Аўрэліянавай сцяны (Porta Praetoriana), і быў разбураны пры імператары Канстанціне. Да нашых дзён захаваліся разваліны паўночнай і ўсходняй часткі лагера, а таксама часткова паўднёвы бок.

Гэты тэрмін даў назву рымскаму кварталу *Castro Pretorio* і аднайменнай станцыі метро.

Зноскі
------

1. ↑  Жизнь Древнего Рима

Літаратура
----------

* Bunson, Matthew (1994). *Encyclopedia of the Roman Empire*. New York: Facts on File Inc. ISBN 0-8160-3182-7

Спасылкі
--------

* Castra praetoria на LacusCurtius  (англ.)
Аўстрыйскі гелер 1901 года
**Ге́лер** — разменная манета германскіх дзяржаў у Сярэднявеччы і Новым часе; у ХХ стагоддзі — разменная манета Чэхіі (чэшск. haléř) і Славакіі (славацк. halier).

Спачатку гелер — назва пфеніга, упершыню выпушчанага каля 1200 года ў швабскім горадзе Швебіш-Хале (Schwäbisch Hall), адкуль ён і атрымаў сваю назву. Першыя манеты важылі каля 0,55 г і ўтрымлівалі 0,371 г срэбра. Пазней вартасць і якасць гелера пастаянна змяняліся. У XVI стагоддзі гелер быў прыроўнены да 1/2 пфеніга.

Гелер лічаць адной з самых ранніх медных манет Германіі (медныя вестфальскія гелеры былі выпушчаныя яшчэ ў XVI стагоддзі). Медныя гелеры чаканілі ў Баварыі да 1856 года і ў Франкфурце-на-Майне да 1866 года (яны прыраўноўваліся да 1/8 крэйцара). Апошні гелер на тэрыторыі Германіі быў выпушчаны ў 1866 годзе для княства Гесэн-Касель.

У 1892 годзе ў Аўстра-Венгрыі была ўведзена новая грашовая адзінка 1 крона = 100 гелераў (у Венгрыі разменная манета атрымала назву філераў). Выпускалі манеты 10 і 20 гелераў з нікеля і 1 і 2 гелера з бронзы. Новы гелер прыраўноўваўся да 1/2 крэйцара.

У 1904—1916 гадах у Германскай Усходняй Афрыцы (цяпер Танзанія, Руанда і Бурундзі) чаканіліся манеты вартасцю 1/2, 1, 5, 10 і 20 гелераў з бронзы, медзі, латуні і медна-нікелевага сплаву. 100 гелераў складалі 1 рупію.

Пасля распаду Аўстра-Венгерскай імперыі (1918) грашовую адзінку 1 крона = 100 гелераў атрымалі ў спадчыну Аўстрыя (да 1924 года) і Чэхаславакія (у 1921—1939 і 1945—1992 гадах).

Пасля распаду Чэхаславакіі гелер стаў разменнай манетай Чэхіі і Славакіі = 1/100 кроны.

Гл. таксама
-----------

* Пфеніг

Літаратура
----------

* *І. Ф. Масько.* Гелер // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — С. 139.
**Казакевічава** (руск.: Казаке́вичево) — сяло ў Хабараўскім муніцыпальным раёне Хабараўскага края Расіі. Утварае аднайменнае сельскае паселішча. Размешчана за 40 км на поўдзень ад Хабараўска ля вусця ракі Усуры, у пачатку Амурскай пратокі, на мяжы з Кітаем.

Знаходзіцца ў пагранічнай зоне, месца дыслакацыі пагранатрада і караблёў Амурскай памежнай флатыліі. Насупраць вёскі, на Вялікім Усурыйскім востраве, у месцы ўпадзення ракі Усуры ў Казакевічаву пратоку ў 1990-х гадах пабудавана капліца Воіна Віктара.

Аўтамабільная дарога, якая вядзе да сяла, пачынаецца ад мікрараёна Хабараўска Чырвоная Рэчка і ад сяла Краснарэчанскае (у абыход Краснай Рэчкі). Закладзена ў 1857 годзе побач з вёскай гольдаў Турмэ (Фурмэ). Першапачаткова — Усць-Усурыйскі пост.

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Веніямін Уладзіміравіч Арзамасцаў (нар. 1937) — беларускі футбольны трэнер.

1. ↑
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Леандр.

**Леандр** (ісп.: Leandro; 540 — 13 сакавіка 600) — біскуп Севільскі. Кананізаваны ў ліку свяціцеляў, памяць у Праваслаўнай царкве здзяйсняецца 27 лютага (па юліянскім календары), у Каталіцкай царквы — 13 сакавіка.

Біяграфія
---------

Святы Леандр быў прадстаўніком карэннага насельніцтва Іспаніі (іспана-рымлян) і паходзіў з элітнай і ўплывовай сям'і з Картахены. Ён нарадзіўся ў 540 годзе, а яго бацькамі былі Северыян і Туртура, паводле іншай версіі Феадора. У яго было два брата, біскупы Ісідор Севільскі і Фульгенцый Эсіхскі, і сястра, Святая Фларэнціна, адна з заснавальніц іспанскага жаночага манаства.

У 554 годзе разам з бацькамі, братамі і сястрой, у сувязі з заваяваннем візантыйцамі ўсходняга ўзбярэжжа Пірэнейскага паўвострава, перасяліўся ў Севілью. Там у 578 ці 579 годзе Леандр быў абраны біскупам, пасля чаго заснаваў Севільскую багаслоўскую школу, якая стала вядомым цэнтрам навукі і артадаксальна-нікейскага хрысціянства. У 582 годзе падвергся пераследам з боку караля вестготаў Леавігільда і быў выгнаны з краіны. Аднак у 586 годзе кароль пакаяўся ў несправядлівасці ў адносінах да біскупа, вярнуў яго са ссылкі і папрасіў стаць настаўнікам свайго малодшага сына Рэкарэда. Святы Леандр паклаў шмат прац на адрачэнне вестготаў ад арыянскай ерасі, і ў выніку Рэкарэд, на той момант ужо кароль, у 587 годзе прыняў хрысціянскую веру, заклікаўшы ўсіх сваіх падданых да прыняцця правільнага веравызнання і ліквідацыі сумнай памылкі. Ён старшынстваваў у 589 годзе на Трэцім Таледскім саборы. Сканаў у Севільі 13 сакавіка 600 года.

Зноскі
------

1. ↑  Leander Hispalensis // Catalogue of the Library of the Pontifical University of Saint Thomas Aquinas<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96071920'></a>
2. ↑  Léandre de Séville // AlKindi<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q101207543'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q104244355'></a>

Спасылкі
--------

* Свяціцель Леандр, архібіскуп Севільскі на сайце Православие.Ru
* Saint Leander of Seville  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Іспанскі біяграфічны · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Treccani |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10900942 · BIBSYS: 99022276 · BNC: a11172125 · BNE: XX933040 · BNF: 12839279f · GND: 119002914 · ISNI: 0000 0003 8346 2851 · LCCN: n82095741 · NLA: 61543367 · NTA: 070709807 · NUKAT: n2019025343 · LIBRIS: 207707 · SUDOC: 08765184X · VIAF: 15570381, 268854049 |

 |
Не блытаць з Лас-Авес.

**Востраў Авес** (ісп.: Isla de Aves, літаральна «Птушыны востраў») — востраў у Карыбскім моры. Належыць да дзяржавы Венесуэла. З-за тайфунаў часта мяняе знешні выгляд і губляе тэрыторыю сушы. Прыкладная сучасная плошча — 3,75 га. На востраве размешчана навуковая і ваенная база, але сталага насельніцтва няма.

Прырода і геаграфія
-------------------

Востраў Авес мае каралавае паходжанне, акружаны рыфам. У даўжыню дасягае 540 м. Найбольшая шырыня — каля 22 м. Вышыня сушы — каля 3 м. Сталых крыніц пітной вады няма.

Клімат трапічны вільготны. Найбольш дажджлівыя месяцы — чэрвень, жнівень і кастрычнік. Найбольш сухі месяц — сакавік.

Большая частка паверхні пясчаная, але ў паўночнай частцы вылучаецца травяністая прагаліна. Фаўна прадстаўлена марскімі птушкамі і чарапахамі. На востраве рэгулярна праводзяцца даследаванні марской вады. Лічыцца адным з найбольш важных месц для размнажэння чарапах.

Тэрытарыяльныя спрэчкі
----------------------

Востраў Авес быў адкрыты іспанскімі мараплаўцамі ў канцы XVI ст. Да пач. XIX ст. аспрэчваўся некалькімі дзяржавамі. На востраве не было месца для стварэння сталага паселішча, аднак жыхары Нідэрландскіх Антыльскіх астравоў наведвалі яго для здабычы чарапах і чарапашых яек.

У 1854 г. амерыканцы выявілі вялікае радовішча гуана і пачалі яго здабычу, што прывяло да пратэстаў адначасова Нідэрландаў і Венесуэлы, якая лічылася спадчынніцай Іспаніі на Малых Антыльскіх астравах. Галандцы накіравалі да вострава ваенны карабель і спынілі незаконную здабычу. Спрэчка паміж Нідэрландамі і Венесуэлай была перададзена на суд каралеве Іспаніі, якая вырашыла яго на карысць Венесуэлы (1865 г.). Але афіцыйнае далучэнне да гэтай дзяржавы адбылося толькі ў 1895 г. У 1878—1912 гг. амерыканцы працягвалі здабычу, пакуль запасы гуана не былі вычарпаны.

Венесуэла здолела ўсталяваць эфектыўны кантроль над востравам толькі ў 1950 г. У 1978 г. пачала працу навуковая станцыя імя Сімона Балівара. У 1980 г. былі дасягнуты пагадненні аб згодзе на прыналежнасць вострава да Венесуэлы з ЗША і Францыяй. У 1988 г. з гэтым пагадзіўся прэм’ер-міністр Дамінікі.

У цяперашні час ніводная краіна не аспрэчвае правы Венесуэлы на востраў, аднак аспрэчваецца 200-мільная эканамічная зона.

Галерэя
-------

* Выгляд з космасуВыгляд з космасу
* Абрысы вострава ў 1647 г.Абрысы вострава ў 1647 г.
* Станцыя імя Сімона БалівараСтанцыя імя Сімона Балівара
* Паўночная частка вострава АвесПаўночная частка вострава Авес
* Марская чарапахаМарская чарапаха
* Скаты каля вострава АвесСкаты каля вострава Авес

Зноскі
------

1. ↑  Isla de Aves Архівавана 5 студзеня 2012.
2. ↑  Average weather in Isla De Aves, Venezuela
3. ↑  A. N. CLAY, ISLA DE AVES — A BIRD’S EYE VIEW Архівавана 6 сакавіка 2016.
4. ↑  Luis Alfonso Dávila García, ISLA DE AVES

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Авес

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85010525 · VIAF: 315526428 |
**Намсен** (нарв.: Namsen) — рака ў Нарвегіі. Знаходзіцца ў фюльке Трондэлаг у цэнтральнай частцы краіны, з’яўляецца найбуйнейшай ракой гэтай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі. Даўжыня — 229 км; рака працякае праз муніцыпалітэты Ройрвік, Намскуган, Гронг, Уверхала і Намсус. У мінулым актыўна выкарыстоўвалася для сплаву лесу ў Намсус, дзе знаходзіліся пільні. На Намсене пабудавана некалькі плацін.

Рака бярэ свой пачатак у крыніцах нацыянальнага парку Бёргеф’ель на мяжы фюльке Нурлан. Воды Намсена жывяць возера Намсватнет; затым рака ідзе праз плаціну ў паўночна-заходняй частцы гэтага возера ў муніцыпалітэце Ройрвік, далей праз Намдален (цэнтральную частку Нарвегіі), заканчваючыся ў Намсусе і ўпадаючы ў фіёрд Намсенфіёрд Нарвежскага мора. Сярод прытокаў Намсена — Туншоэльва і Сандэла. Агульная плошча басейна — 6273,86 км²; сярэдні расход вады — 285 м³/с. У 2012 годзе на Намсене распачата будаўніцтва гідраэлектрастанцыі.
Манета «Замак Радзівілаў. Нясвіж», 20 рублёў, аверс
**Аверс** (фр.: avers, лац.: adversus — павернуты тварам) — правы (галоўны) бок манеты, медаля, банкноты.

Аверс манет, як правіла, лічыцца бок з партрэтам манарха ці яго манаграмай або імем. Пры іх адсутнасці аверс вызначаецца па боку, на якім знаходзіцца герб або ўказваецца намінал. У савецкай нумізматычнай літаратуры для манет XVIII—XX стст. аверс вызначаецца пераважна па гербе дзяржавы-эмітэнта, але ў шэрагу краін аверс прынята лічыць бок манеты з партрэтнымі выявамі, аверс мемарыяльных манет вызначаецца бокам з сюжэтнай выявай. У медалях вызначаецца як аверс бок, што паведамляе аб нагодзе выпуску. Для банкноты аверс — бок з гербам і подпісам асоб, што адказваюць за выпуск.

У ілюстрацыях аверсы аб’ектаў падаюцца злева ці зверху ад рэверса.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
* *Сінчук, І. І.* Аверс / І. І. Сінчук // Археалогія і нумізматыка Беларусі: энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 24. — ISBN 5-85700-077-7.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона |
**Іаакімаўскі летапіс** — летапіс, складзены на паўночных землях Маскоўскай дзяржавы пры патрыярху Іаакіме (1674—1690), калі ён быў яшчэ наўгародскім мітрапалітам. Раней лічылі, напрыклад В. Тацішчаў, што летапіс складзены першым наўгародскім епіскапам Іаакімам Карсуняніным (991—1030).

Летапіс не захаваўся і вядомы з выпісак, зробленых для В. Тацішчава і апрацаваных іх для «Гісторыі Расійскай». Пазнейшымі даследаваннямі выяўлена, што матэрыялы летапісу, якія тычацца ранняй гісторыі Русі, не заслугоўваюць даверу. Большая частка тэксту — кампіляцыя расійскіх і замежных звестак з далучанымі да іх літаратурнымі, часта безумоўна фантастычнымі, дапаўненнямі, зробленымі ў XVI або XVII ст.

Лічаць негістарычнымі, легендарнымі і апісаныя ў ім Вадзім Храбры, Яфанда або звесткі пра паўстанне наўгародскай знаці супраць варажскага князя і іншае.

Літаратура
----------

* *Данилевский И. И.* Древняя Русь глазами современников и потомков (IX—XII вв.); Курс лекций: Учебное пособие для студентов вузов. — М.: Аспект Пресс, 1998. — 399 с. ISBN 5-7567-0219-9
**Гелеспонцкая Фрыгія** — сатрапія дзяржавы Ахеменідаў, якая існавала ў старажытнасці ў Анатоліі, у яе склад уваходзілі: Траада, Мізія, Віфінія, рэзідэнцыя сатрапа размяшчалася на поўдзень ад Кізіка ў Мізіі. Сатрапам Дарыя III у Гелеспонцкай Фрыгіі быў Фарнабаз III, пазней сатрапам стаў Калас, прызначаны на гэту пасаду Аляксандрам Македонскім, пасля падпісання пагаднення ў Трыпарадысе — Арыдэй. Паводле меркавання Страбона ў склад Гелеспонта і «набытай» Фрыгіі ўваходзіла таксама «малая» Фрыгія. Меркаванні іншых географаў разыходзяцца.

Зноскі
------

1. ↑  *Lewis, David M.* Sparta and Persia: Lectures Delivered at the University of Cincinnati, Autumn 1976 in Memory of Donald W. Bradeen. — BRILL, 1977. — С. 51. — 168 с. — ISBN 90-04-05427-8.
2. ↑  *Philip Yorke, 2nd Earl of Hardwicke.* Athenian letters: or, The epistolary correspondence of an agent of the king of Persia, residing at Athens during the Peloponnesian war. — London: Cadell, 1810. — Vol. I. — P. XXV.
**Міжнароднае таварыства гарадскога і рэгіянальнага планавання** (**ІЗАКАРП / ISOCARP**) — міжнародная асацыяцыя людзей, якія працуюць у галіне гарадскога планавання. Створана ў 1965 годзе. У цяперашні час мае членаў больш чым 80 краін свету. ISOCARP афіцыйна прызнана ААН і Саветам Еўропы. Працуе з ЮНЕСКА і не знаходзіцца пад кантролем якога-небудзь урада.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | ІЗОКАРП на Вікісховішчы |

* ISOCARP
* ISOCARP institute

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 2167 6745 · LCCN: n80056853 · SUDOC: 026409941 · VIAF: 138196059 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Энгстром.

**Пер Леандэр Энгстром** (швед. Per Leander Engström; 27 лютага 1886, Ітэрхагдал — 6 лютага 1927, Оскар) — шведскі мастак, які спецыялізаваўся на партрэтах і пейзажах, якія паказваюць пустынныя месцы Нарланда.

Біяграфія
---------

Энгстром нарадзіўся ў 1886 годзе ў Ітэрхагдале, Швецыя. Наведваў пачатковую школу ў Люстарпе, пазней яго сям’я пераехала ў Сундсваль, дзе ён працаваў на лесапільні да чатырнаццаці гадоў. У 1901 годзе ён працаваў памочнікам у мясцовай газеце і далучыўся да групы мастакоў-аматараў пад кіраўніцтвам Хельмера Аслунда.

Дзякуючы фінансавай падтрымцы Карла Нордстрома, Энгстром змог пачаць навучанне ў школе Асацыяцыі мастакоў (Konstnärförbundets skola), з 1907 па 1908 год, а затым адправіўся ў Парыж, дзе браў урокі ў Анры Маціса. Ён заставаўся там да 1912 года. Вярнуўшыся ў Швецыю, ён стаў адным з першых чальцоў групы мастаком пад назвай De unga («Маладыя»), якая выкарыстоўвала экспрэсіянісцкую тэхніку да шведскіх матываў. У 1914 годзе ён з поспехам удзельнічаў у Балтыйскай выставе.

Большую частку свайго жыцця Леандэр Энгстром падарожнічаў і маляваў у гарах паўночнай Швецыі. Адным з яго любімых мясцін быў Абіску, дзе ён таксама пабудаваў сабе дом. За год да сваёй смерці Леандэр Энгстром арганізаваў перасоўную выставу ўздоўж узбярэжжа Нарланда. Некалькі гадоў у пачатку 1920-х гадоў ён правёў у Італіі, жывучы ў Фларэнцыі з 1920 па 1923 год. Там ён знайшоў новае натхненне і новы свет матываў. У гэты ж час ён напісаў некалькі столевых карцін у тэатры «Skandia-Teatern» у Стакгольме.

У 1913 годзе ён ажаніўся з Марыяй Эдлунд, і ў наступным годзе ў іх нарадзіліся сыны-двайняты, К’ел Леандэр і Торд Леандэр, абодва сталі мастакамі.

Пахаваны на могілках Лясныя могілкі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  P Leander Engström — 1917.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q379406'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1724971'></a>
2. 1 2  Leander Engström // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑  Engström, PER LEANDER — Svenskagravar.se. Праверана 20 чэрвеня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26699962'></a>
4. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016. Праверана 26 лютага 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>
**Гельветы** — кельцкае племя на тэрыторыі Галіі, якія засялялі паўночна-заходнюю частку сучаснай Швейцарыі. Рымляне называлі яе Гельвецыя (лац. Helvetia).

Першыя пісьмовыя крыніцы аб гельветах адносяцца да II ст. да н. э. У 58 да н. э. гельветы былі разбітыя Цэзарам і спачатку сталі залежнымі ад Рыма федэратамі, а пазней былі цалкам падпарадкаваныя Рыму. Гэта прывяло да значнай раманізацыі гельветаў.

Назва гельветаў захавалася ў лацінскім варыянце назвы Швейцарскай канфедэрацыі (лац. Confoederatio Helvetica), таксама гэта назва сустракаецца ў абрэвіятуры швейцарскай валюты, у аўтамабільным кодзе Швейцарыі і ў назве швейцарскага інтэрнэт-дамена (CH). На паштовых марках Швейцарыі таксама выкарыстоўваецца назва Helvetia.

Літаратура
----------

* Andres Furger-Gunti: Die Helvetier: Kulturgeschichte eines Keltenvolkes. Neue Zürcher Zeitung, Zürich 1984. ISBN 3-85823-071-5.
* Alexander Held: Die Helvetier. Verlag Neue Zürcher Zeitung, Zürich 1984.
* Felix Müller / Geneviève Lüscher: Die Kelten in der Schweiz. Theiss, Stuttgart 2004. ISBN 3-8062-1759-9.

| ⛭Кельцкія плямёны |
| --- |
| Алаброгі ·  Арэвакі ·  Арверны ·  Астуры ·  Аўтрыгоны ·  Белгі ·  Белы ·  Белавакі ·  Бітурыгі ·  Боі ·  Брыты ·  Венеты ·  Ветоны\* ·  Ватадзіны ·  Галекі ·  Галаты ·  Гельветы ·  Дэкеангліі ·  Дэметы ·  Інсубры ·  Іцэны ·  Карнуты ·  Карпетаны ·  Катувелаўны ·  Кельтыкі ·  Кімвры\* ·  Лінгоны ·  Лабетаны ·  Лузітаны\* ·  Лузоны ·  Алкады ·  Ардовікі ·  Пелендоны ·  Рутэны ·  Седэтаны ·  Секваны ·  Сеноны ·  Сілуры ·  Скоты ·  Суесетаны ·  Тарбелы ·  Тытыі ·  Трэверы ·  Уракі ·  Эдуі |
| \* Прыналежнасць да кельтаў спрэчная. |
**Нам Док У** (кар. 남덕우, 南悳祐; 22 красавіка 1924 — 18 мая 2013) — паўднёвакарэйскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, прэм’ер-міністр Рэспублікі Карэя (1980—1982).

Біяграфія
---------

У 1950 годзе скончыў Універсітэт Кунмін, атрымаўшы ступень бакалаўра ў галіне палітычных навук. Працаваў у банку Карэі. У 1956 годзе атрымаў дыплом магістра эканомікі Сеўльскага нацыянальнага ўніверсітэта. У 1961 годзе стаў доктарам эканамічных навук Універсітэта штата Аклахома. Быў прафесарам эканомікі Універсітэта Саган, перш чым пачаць актыўную палітычную дзейнасць.

З 1969 па 1974 гады ўзначальваў Міністэрства фінансаў Паўднёвай Карэі. Лічыцца цэнтральнай фігурай «карэйскага эканамічнага цуду». У 1974—1978 гадах — намеснік прэм’ер-міністра па пытаннях эканомікі і развіцця прамысловасці. З 1980 года да 1982 года ўзначальваў Урад Рэспублікі Карэя.

Пасля выхаду ў адстаўку быў старшынёй Карэйскай міжнароднай гандлёвай асацыяцыі. У 1983—1985 гадах займаў пасаду старшыні Савета Ціхаакіянскага эканамічнага супрацоўніцтва.

У 2007 годзе быў дарадцам кандыдата ў прэзідэнты Пак Кын Хэ, якая, нягледзячы на сваю паразу, здолела ў 2013 годзе ўсё ж выйграць прэзідэнцкія выбары.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Former Prime Minister Nam Duck-woo dies at 89. 19 мая 2013  (англ.)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 170409708 · ISNI: 0000 0000 2736 4569 · LCCN: n88011449 · NTA: 159017947 · SUDOC: 131335820 · VIAF: 60620149 |

 |
Канфіскаваная кантрабандная зброя ў Найробі
**Нелегальны гандаль зброяй** — незаконны абарот і кантрабанда зброі і боепрыпасаў. Нелегальны гандаль зброяй не варта блытаць з юрыдычнай камерцыяй у галіне продажу агнястрэльнай зброі для асабістага карыстання альбо для ваенных ці паліцэйскіх мэтаў. Таксама трэба адзначыць, што паняцце «легальны гандаль зброяй» вагаецца ў шырокіх межах, у залежнасці ад мясцовых і нацыянальных законаў. Па звестках ААН, нелегальны гандаль зброяй з’яўляецца адным з трох найбольш прыбытковых незаконных дзеянняў на планеце (астатнія 2 гэта: незаконны абарот наркотыкаў і прастытуцыя). Грашовы абарот міжнароднага рынку гандлю зброяй ацэньваецца ў 1200 мільярдаў долараў у год.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh91002122 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Каменскі сельсавет.
**Ка́менскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Каменка.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Чачэрскага раёна Гомельскай акругі БССР. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Бяляеўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Неметы** (лац.: Nemeti) — старажытнагерманскае племя, частка свеваў. Насялялі берагі Рэйна.

Тацыт называў неметаў безумоўна германцамі, аднак іх назва мае кельцкае паходжанне. У 60 г. да н. э. разам з іншымі свевамі змагаліся з эдуямі. У першай палове 1 тысячагоддзя н. э. лакалізуюцца ў раёне сучаснага Шпаера.

Некаторыя даследчыкі лічаць, што ад назвы неметаў паходзіць славянскае слова "немцы".

Зноскі
------

1. ↑  Тацит П.К. Сочинения в двух томах. Том 1. Анналы. Малые произведения. (Opera. Tomi Duo. Tomus prior. Annales. Opera minora). - Ленинград: Издательство «Наука», 1969. С. 365
2. ↑  Carl Waldman C. Mason C. Encyclopedia of European Peoples. - Infobase Publishing, 2006. P. 557
3. ↑  Grzegorz Jagodziński, O przenoszeniu nazw ludów Архівавана 17 сакавіка 2016.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзяржавін.
**Уладзімір Васілевіч Дзяржавін** (14 лістапада 1908 — 5 кастрычніка 1975) — рускі савецкі паэт, перакладчык, мастак.

Біяграфія
---------

У 1924 годзе прыехаў у Маскву, вучыўся ва Вышэйшых мастацка-тэхнічных майстэрнях ў Р. Фалька і А. Дрэвіна. У 1928 годзе ўпершыню апублікаваў вершы, пазнаёміўся з М. Горкім, які паставіўся да Дзяржавіна і яго творчасці з цікавасцю і пасля неаднаразова аказваў яму заступніцтва.

У 1931—1934 гг. жыў і працаваў у Балшоўскай Працоўнай камуне АДПУ імя Ягоды, куды трапіў па рэкамендацыі Горкага. У 1934—1940 гадах друкаваўся ў часопісах, у 1936 годзе выпусціў адзіную прыжыццёвую кнігу вершаў. Член Саюза пісьменнікаў з 1939 года.

З 1940 года да канца жыцця актыўна публікаваўся як паэт-перакладчык, у першую чаргу класічнай паэзіі Усходу. На рускую мову пераклаў паасобныя творы Якуба Коласа, Максіма Багдановіча, вершы і паэму П.Броўкі.

Пахаваны на могілках у Перадзелкіна.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 1098642 · BNF: 16639478v · GND: 1026672457 · ISNI: 0000 0000 8317 9907 · LCCN: n86090282 · NTA: 131317806 · NUKAT: n2005107320 · SUDOC: 189917571 · VIAF: 114389285 |

 |
**Сулдуз**, сулдус — адно з цюркізаваных мангольскіх плямёнаў. Адна з вялікіх груп сулдузаў у складзе войскаў Чынгісхана размясціліся на Дэшці-кіпчаке і часткова на тэрыторыі сучаснага Узбекістана, а таксама на поўначы Афганістана, потым перайшлі таксама на Азербайджан і Іран. У сараі Чынгісхана самыя аўтарытэтныя эміры былі з сулдузаў, за вялікую дапамогу ў вайне з племенем Тайджувуты.

Літаратура
----------

* Кармышева Б. Х. Очерки этнической истории южных районов Таджикистана и Узбекистана, М. 1976.
* Национальная энциклопедия Узбекистана. — Ташкент, 2000—2005. (узб.)
Ілюмінаваны сюжэтны ініцыял з Каментарыя да Кнігі Іова Грыгорыя, абацтва Сен-П’ер у Прэа, Нармандыя
***Каментарый да Кнігі Іова***Святога Грыгорыя, або ***Маралія,*** часам называюць ***Magna Moralia*** (не блытаць з Magna Moralia  (англ.) (бел. Арыстоцеля), была напісана паміж 578 і 595, пачатая ў час, калі Грыгорый быў пры двары Тыберыя II  (руск.) (бел. ў Канстанцінопалі, а скончаная толькі пасля таго, як ён ужо прабыў у Рыме на працягу некалькіх гадоў. Гэта асноўная праца Грыгорыя, што займае каля 35 кніг і 6-ці тамоў, каментарый на кнігу Іова, азагалоўлены «ўсебаковы разгляд маральных пытанняў».

Выданні
-------

* Basel: Nicolaus Kesler, Basel (1496)  Архівавана 2 лютага 2017.
* *Patrologia Latina  (руск.) (бел.*, volumes 75–76.
* English translation in Library of the Fathers  (англ.) (бел. (4 vols. Oxford, 1844)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX2093726 · BNF: 12043707b · GND: 4230993-1 · LCCN: n82272387 · NLA: 35505679 · SUDOC: 028643844 · VIAF: 183885855 |

 |
Сцебярацкія каменныя валы
**«Каменныя валы Сцеберацкія»** — група з пяці вертыкальна пастаўленых невялікіх валуноў у лясным урочышчы Сівіха паблізу вёскі Сцеберакі Вілейскага раёна. Камяні маюць статус геалагічнага помніка прыроды дзяржаўнага значэння.

Паводле народнага падання, камяні — валы і араты, якія скамянелі за працу на Вялікдзень. Паданне лічыцца пазнейшым, а ранейшае прызначэнне мясціны звязваецца з балцкай міфалогіяй Сусветнай восі, арыентаванай вертыкальна на Палярную зорку.

Камяні пастаўлены вертыкальна і арыентаваны ў кірунку поўдзень-поўнач, на іх паверхнях (павернутых да чалавека, які стаіць звернуты да поўначы) выбітыя знакі — «слупы» і «рогі». Балцкія назвы, што імаверна адносіліся да гэтых двух тыпаў выяў («слуп» — *stabas,* «рог» — *ragas*), напэўна і далі ўрочышчу назву ўзору \**Stabarãgiai*, ад якой пазней пайшла назва вёскі Сцеберакі.

Сцеберацкія камяні з выявай шаста з паўсферай і рагамі.
Знакі «слуп з паўсферай наверсе» ў першую чаргу вядомы з надмагільных камянёў, якія распаўсюджаныя на тэрыторыі Беларусі ў першую чаргу ў рэгіёне на поўнач ад Мінска і да цячэння Дзвіны. Пахаванні, на якіх ставіліся такія камяні, датуюцца часам не ранейшым за XVI стагоддзе. Археалагічныя раскопкі вакол Сцеберацкіх камянёў паказалі адсутнасць пахаванняў і непасрэдна каля іх, і паблізу.

У адрозненне ад семантыкі выкарыстання знаку «слуп» (сусветная вось, якая злучае з нябеснай сферай), семантыка выкарыстання знаку «рог» на Сцеберацкіх камянях застаецца нявысветленай.

Зноскі
------

1. ↑  Ірына Клімковіч. Таямніцы каменных валуноў // Полымя. № 10 (936). 2007. — С. 195—196.
2. ↑  Андрэй Прохараў. Каменны шлях на нябёсы. Міфа-рытуальная семантыка пахавальнага знака з паўночнай Беларусі // Druvis, 2011, № 3. — С. 87.
3. ↑  Андрэй Прохараў. Каменны шлях на нябёсы. Міфа-рытуальная семантыка пахавальнага знака з паўночнай Беларусі // Druvis, 2011, № 3. С. 82.
4. ↑  Андрэй Прохараў. Каменны шлях на нябёсы. Міфа-рытуальная семантыка пахавальнага знака з паўночнай Беларусі // Druvis, 2011, № 3. — С. 81-82.

Літаратура
----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Каменныя валы Сцеберацкія на Вікісховішчы |

* *Дучыц Л.*, *Клімковіч І.* Таямніцы каменных валуноў // Полымя. № 10. 2007.
**Гры́бна** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Свіна.

Плошча паверхні возера складае 0,8 км², даўжыня 1,83 км, найбольшая шырыня 0,6 км. Сярэдняя глыбіня каля 0,6 м, найбольшая дасягае 1,2 м. Катлавіна Грыбна лопасцевай формы рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй ад 4—5 да 10—12 метраў, спадзістыя, на ўсходзе — стромкія. Берагавая лінія ўтварае шэраг заліваў. Берагі забалочаныя і сплавінныя, на поўдні возера пясчаныя. Пойма забалочаная, шырынёй да 200 м. Дно возера плоскае. Большая частка дна выслана сапрапелем.  

Возера дыстрофнае, слабапраточнае. Цалкам зарастае падводнай расліннасцю. У Грыбна ўпадае ручай з возера Званае, выцякае ручай у возера Клётнае і ручай (пратока?) Трэшчалі ў возера Арлея.

У возеры водзяцца шчупак, карась, акунь, лінь, плотка і іншыя віды рыб.

Зноскі
------

1. ↑  Клётнае возера Архівавана 7 лютага 2013.
2. ↑  Республика беларусь. Витебская область. Полоцкий район: карта / Ред. В. А. Змачинская. — Мн.: Белкартография, 2012. — 5 000 экз. (руск.)

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.2 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 2. — 522 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 21. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пячкоўскі.

**Уладзімір Васілевіч Пячкоўскі** (нар. 1923, Дашына, Смаленская вобласць) — беларускі хімік, спецыяліст у галіне хімічнай тэхналогіі. Доктар тэхнічных навук (1961). Прафесар (1962). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР (1980).

Біяграфія
---------

У 1964—1989 гг. — арганізатар і кіраўнік кафедры тэхналогіі неарганічных рэчываў і агульнай хімічнай тэхналогіі факультэта хімічнай тэхналогіі і тэхнікі Беларускага тэхналагічнага інстытута імя С. М. Кірава.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя інтарэсы: плазмахімія; распрацоўка навуковых асноў хіміка-тэхналагічных працэсаў атрымання мінеральных угнаенняў, соляў, кіслот і тэхналагічных схем іх вытворчасці.

Заснавальнік навуковай школы ў галіне хіміі і тэхналогіі фосфарзмяшчальных соляў, угнаенняў і высокадысперсных порыстых матэрыялаў.

### Бібліяграфія

* Исследование обжига серосодержащих соединений : автореферат диссертации … доктора технических наук / В. В. Печковский. ― Ленинград, 1961.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Печковский, Владимир Васильевич (доктор технических наук; род. 1923)  (руск.)
2. ↑  Научная школа в области химии и технологии фосфорсодержащих солей, удобрений и высокодисперсных пористых материалов  (руск.)

Літаратура
----------

* Белорусская ССР : краткая энциклопедия. В 5 т. Т. 5. — Минск, 1982.
* Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя. У 5 т. Т. 5. — Мінск, 1981.
**Позняя Цзінь** (маньчжурскі.: *Aisin gurun*; кіт. трад. 后金, спр. 後金, піньінь *Hòu Jīn*) — чжурчжэньская (маньчжурская) дзяржава роду Айсінь Гёро, якая існавала на тэрыторыі ўнутранай Маньчжурыі ў 1616—1636. Заснавана аб’яднальнікам чжурчжэньских плямёнаў, ханам Нурхацы. Названая ў гонар першай чжурчжэньскай дзяржавы сярэднявечча — дынастыі Цзінь. Сталіца размяшчалася ў горадзе Сінцзін, а з 1621 года — у горадзе Мукдэн. Вяла вайну з кітайскай дынастыяй Мін. У 1636 годзе пры кіраванні другога хана Хуан Тайцзы  (укр.) (бел. была перайменавана ў дынастыю Цын. Насельніцтва «чжурчжэні» сталі называцца «маньчжурамі». Іншыя назвы — **Цзінскае ханства** (кіт.: 后金汗国), **Чжурчжэньская дзяржава** (кіт.: 女真国), **Вялікая Маньчжурская дзяржава** (кіт.: 大满洲国).

Ханы
----

| № | Партрэт | Уласнае Імя | Гады жыцця | Дэвіз | Праўленне | Імя па дэвізу |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  | Нурхацы努爾哈赤 | 1559－1626 | Цяньмін天命 | 1616－1626 | Хан Цяньмін天命汗 |
| 2 |  | Хуан Тайцзы皇太极 | 1592－1643 | Цяньцун天聰 | 1626－1636 | Хан Цяньцун天聰汗 |
|

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Рубель В. А. Історія середньовічного Сходу: Курс лекцій: Навч. посібник. — К. : Либідь, 1997. — 462 с. — ISBN 5-325-00775-0.
* Непомнин О. Е. *История Китая: Эпоха Цин. XVII — начало XX века*. — Москва: Восточная литература, 2005.
**Талы́шскія горы, Талышынскія горы, Талыш** — горы ў паўднёва-ўсходняй частцы Каўказа ў Азербайджане і Іране. З'яўляюцца працягам горнай сістэмы Малога Каўказа.

Складаюцца з трох хрыбтоў — галоўнага водападзельнага, Пештасарскага і Бураварскага. Ад Малога Каўказа аддзелены далінай ракі Аракс. 
  

Даўжыня каля 100 км. Вышыні да 2492 м (гара Кюмюркёй). Горы складзены флішавымі і вулканагеннымі тоўшчамі з інтрузіямі асноўных парод. Усходнія схілы да вышыні 600 м пад субтрапічнымі, вышэй — букавымі лясамі. На галоўным грэбні распаўсюджаны нагорныя ксерафіты і горныя лугастэпы.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

Спасылкі
--------

* *Талышские горы (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
**Дыярэ́за** (стар.-грэч.: ἡ διαίρεσις — раздзеленасць) — у антычным вершаскладанні замена ў стапе доўгага склада дзвюма кароткімі. У сілаба-танічнай сістэме вершаскладання гэты тэрмін ужываецца для азначэння такой рытмічнай з'явы, калі дзеля захавання вершаванага памеру некалькі парушаецца граматычная форма слова, напрыклад, з'яўляецца лішні складовы галосны (*замест зайграў — заіграў, пройгрыш — проігрыш*), пачатковае *у* пасля галоснага не скарачаецца і інш.

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Няўзораў.
**Аляксей Фядотавіч Няўзораў** (25 лютага 1928, с. Лаўроўскія Падворкі, Мічурынскі раён, Тамбоўская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Ленінградскі інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры ў 1959 годзе. Працаваў у праектных арганізацыях Украіны, з 1973 года — галоўны архітэктар праектаў у БелНДІПгорадабудаўніцтва, з 1975 года — у Мінскінжпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1973 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: праекты мікрараёнаў у Горліўцы, Данецку, Жданаве, Запарожжа, ПДП цэнтра Данецка (1965—1975, у аўтарскім калектыве), водавычышчальныя помпавыя станцыі (1977), падземныя пераходы (1978—1983), помнік М. І. Калініну (1979, у аўтарскім калектыве), пуцеправод па вул. Маскоўскай (1981), мост цераз р. Сляпянка (1982) у Мінску.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Невзоров Алексей Федотович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Аляксей Фёдаравіч Патрын** (2 мая 1910 с. Борскае, Борскі раён, Самарская вобласць — 26 жніўня 1959) — Герой Савецкага Саюза.

Даваенная біяграфія
-------------------

Нарадзіўся ў сям’і рабочага. Скончыў 8 класаў, два курсы агралесамеліярацыйнага інстытута. Працаваў прарабам-лесаводам. У Чырвонай Арміі з 1933 года. З верасня 1940 па чэрвень 1941 год вучыўся ў Артылерыйскай акадэміі імя Дзяржынскага. У гады Вялікай Айчыннай вайны служыў на 1-м Украінскім фронце начальнікам штаба палка, начальнікам штаба артылерыі стралковай дывізіі, камандзірам палка, камандуючым артылерыяй дывізіі. 576-ы артылерыйскі полк пад камандаваннем маёра Патрына 3 лістапада 1943 года ў с. Люціж  Вышгародскага раёна Кіеўскай вобласці агнём забяспечыў прарыў варожай абароны і падтрымку наступлення стралковых часцей Чырвонай Арміі.
Званне Героя Савецкага Саюза Аляксею Фёдаравічу Патрыну прысвоена 10 студзеня 1944 г.

Пасля Вялікай Айчыннай вайны працягваў службу ў Савецкай Арміі. З 2 красавіка 1952 па 14 ліпеня 1955 год працаваў начальнікам вучэбнай часткі і выкладаў курс артылерыі на спецкафедры БДУ.

Узнагароды
----------

Ордэнамі Леніна, Чырвонага Сцяга (тройчы), Чырвонай Зоркі і медалямі.

Памяць
------

Яго імем названа вуліца ў с. Борскае Самарскай вобласці.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Патрын Аляксей Фёдаравіч
**Белькавічы** — курганны могільнік каля в. Талька Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

Апісанне
--------

Мясцовая назва — Турэцкія магілы, Французскія магілы.
На паўднёва-усходняй ускраіне вёскі. 2 курганы вышынёй 1,5 і 2 м, дыяметрам 10 м. Раней тут было 5 курганоў.

Даследаванні
------------

Выявіў у 1965 годзе Л. Д. Побаль, абследавала ў 1985 годзе Т. С. Бубенька. Раскопкі не праводзіліся.

Літаратура
----------

* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9
**Дыянісіяс Лаўра́нгас** (грэч. Διονύσιος Λαυράγκας; 17 кастрычніка 1860 або 1864, г. Аргастоліян, Грэцыя — 18 ліпеня 1941) — грэчаскі кампазітар, дырыжор, педагог.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў 1882—1885 гадах у кансерваторыі Неапаля  (укр.) (бел. з 1885 і ў Парыжскай кансерваторыі ў Л. Дэліба, Ж. Маснэ і інш. Працаваў у вандроўных французскіх оперных трупах, оперны дырыжор у Турыне і Венецыі. У 1894—1896 кіраўнік Філарманічнага таварыства ў Афінах. Адзін з арганізатараў Нацыянальнага опернага тэатра («Лірыкі скіні», 1939). У 1901—1905 гадах прафесар Афінскай кансерваторыі.

Творчасць
---------

У ліку першых грэчаскіх кампазітараў звярнуўся да інструментальнай музыкі, у творчасці выкарыстоўваў народныя тэмы. Сярод твораў: 9 опер, у тл. «Два браты» (паст. 1900), «Чарадзейка» (паст. 1901), «Дыдона» (паст. 1909), «Факанапас» (паст. 1950); балет «Персефона» (паст. 1936); 5 аперэт, у т.л. «Белы волас» (паст. 1917); сімфанічная паэма для аркестра «Пяцібор'е» (1896, для першых міжнародных Алімпійскіх гульняў у Афінах); хары, песні; музыка да драматычных спектакляў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| ICCU: MUSV037749 · ISNI: 0000 0000 7130 5945 · LCCN: n2009057243 · NKC: mzk2013788887 · NLG: 44346 · SUDOC: 243891849 · VIAF: 100667425 |

 |