recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Іван Аляксандравіч Пыр’еў** (руск.: Ива́н Алекса́ндрович Пы́рьев; 4 (17) лістапада 1901, с. Камень, Барнаульскі павет, Томская губерня — 7 лютага 1968, Масква) — савецкі кінарэжысёр, сцэнарыст, акцёр

, педагог, грамадскі дзеяч. Народны артыст СССР (1948). Лаўрэат шасці Сталінскіх прэмій (1941, 1942, 1943, 1946, 1948, 1951).

Біяграфія
---------

У 1923 годзе скончыў акцёрскае аддзяленне Дзяржаўнай эксперыментальнай тэатральнай майстэрні, вучыўся там жа на рэжысёрскім аддзяленні. З 1925 года пачаў дзейнасць у кінематографе. Працаваў сцэнарыстам і рэжысёрам на кінастудыях «Дзяржкіно», «Пралеткіно», «Саюзкіно» (цяпер — «Масфільм»). З 1926 года — памочнік рэжысёра на фільмах Юрыя Тарыча.

У 1936 годзе на экраны СССР выйшаў яго фільм «Партыйны білет», для якога паэт Павел Васільеў паслужыў правобразам галоўнага антыгероя — «шпіёна», «дыверсанта» і «ворага народа» (Васільеў расстраляны ў 1937 годзе).

Усенародную папулярнасць набылі яго музычныя камедыі «Багатая нявеста», «Трактарысты», «Свінарка і пастух», «Кубанскія казакі», рамантычныя музычныя фільмы «У шэсць гадзін вечара пасля вайны», «Казанне пра зямлю Сібірскую». Ва ўсіх гэтых фільмах сыграла галоўныя ролі яго жонка — актрыса Марына Ладыніна.

Таксама вядомы сваімі экранізацыямі твораў Фёдара Дастаеўскага «Ідыёт» (1958) і «Браты Карамазавы» (1969).

У 1954—1957 гадах — дырэктар кінастудыі «Масфільм», затым кіраваў там жа творчым аб’яднаннем «Прамень». З 1956 года — ініцыятар стварэння і кіраўнік (да 1960) Вышэйшых рэжысёрскіх курсаў пры «Масфільме». Быў галоўным рэдактарам галоўнага друкаванага органа кінематаграфістаў — часопіса «Мастацтва кіно», намеснікам старшыні Вялікага мастацкага савета Міністэрства кінематаграфіі СССР. Заснавальнік і першы кіраўнік Саюза кінематаграфістаў СССР. У 1957—1965 гадах — старшыня яго аргкамітэта.

У 1956 годзе ўступіў у КПСС. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання. 7 лютага 1968 года, вярнуўшыся са здымак, памёр у сне.

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 3 мая 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. 1 2 3  Пырьев Иван Александрович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
3. ↑  Ivan Pyr'ev // filmportal.de — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Даведка РІА |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 13983048h · GND: 121662853 · ISNI: 0000 0001 0919 2211 · LCCN: nr90003037 · NKC: xx0164203 · NTA: 133735737 · NUKAT: n2009152621 · SUDOC: 166595853 · VIAF: 79171380 |

 |
**Прыбярэжная вуліца** (трансліт.: *Prybiarežnaja vulica*, руск.: Прибрежная улица) — вуліца ў Наваполацку.

Апісанне
--------

Размешчана ў паўднёва-ўсходняй частцы горада ў раёне катэджнай забудовы. Цягнецца з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход ад вуліцы Маладзёжнай (фактычна гэта ўжо мясцовая дарога, якая спалучае Наваполацк з Экіманню і Полацкам) у бок берага ракі да вуліцы Крынічнай. Працягласць вуліцы складае 750 метраў. Рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца. На процілеглым беразе Заходняй Дзвіны знаходзіцца вёска Чарнешчына. Гэта самая ўсходняя вуліца Наваполацка, якая бліжэй за іншыя знаходзіцца да Полацка.

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------
**Іван Акімавіч Каўшараў** (1911—1998) — падпалкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1941 год).

Біяграфія
---------

Іван Каўшараў нарадзіўся 28 кастрычніка 1911 года ў вёсцы Глыбоцкае (цяпер — Гомельскі раён Гомельскай вобласці). У 1936 годзе ён скончыў заатэхнікум, пасля чаго працаваў загадчыкам жывёлагадоўчай фермы у саўгасе. У тым жа годзе Каўшараў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Арміію. У 1937 годзе ён скончыў Арэнбургскую ваенную авіяцыйную школу лётчыкаў і летназаў. Удзельнічаў у баях на Халхін-Голе, савецка-фінляндскай вайне. З чэрвеня 1941 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

Да снежня 1941 года лейтэнант Іван Каўшараў быў штурманам  (руск.) (бел. эскадрыллі 225-га бліжнябамбардыровачнага авіяпалка 3-й рэзервнай авіягрупы 4-й асобнай арміі. Да таго часа ён здзейсніў 99 баявых вылетаў на бамбардыроўку вялікіх колькасцяў баявой тэхнікі і жывой сілы ворага, нанесшы яму вялікія страты.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага савета СССР ад 17 снежня 1941 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і паказаныя пры гэтым мужнасць і гераізм» лейтэнант Іван Каўшараў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» за нумарам 648.

У 1944 годзе Каўшараў скончыў Ваенна-паветраную акадэмію. Пасля заканчэння вайны ён працягнуў службу у Савецкай Арміі. У 1961 годзе у званні падпалкоўніка быў звольнены ў запас. Жыў у Кіеве. Памер 21 студзеня 1998 года.

Ганаровы грамадзянін Ціхвіна. Быў таксама ўзнагароджаны ордэнам Чырвонга Сцяга, двума ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені, двума ордэнамі Чырвонай Зоркі, шэрагам медаляў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Іван Акімавіч Каўшараў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* *Буров А. В.* Твои Герои, Ленинград. 2-е изд. доп. Л. Лениздат, 1970.
* Подвиги Героев Советского Союза. М. 1983.
**Вальс** (фр.: valse) — парны танец, заснаваны на плаўным кружэнні ў спалучэнні з паступальным рухам. Музычны памер 3/4, радзей 3/8, 6/8. Тэмп — ад павольнага да ўмерана хуткага. Паходзіць ад нямецкіх, аўстрыйскіх, чэшскіх народных танцаў тыпу лендлера. Узнік у другой палове XVIII стагоддзя, у пачатку XIX стагоддзя пашырыўся па ўсёй Еўропе, стаў адным з самых папулярных танцаў. Найбольш вядомы венскі вальс (І. Ланер, І. Штраус-бацька, І. Штраўс-сын). Разнавіднасць вальса — павольны вальс-бастон. Як сцэнічная форма выкарыстоўваецца ў оперы, балеце, аперэце, музыцы для драматычных спектакляў, стаў самастойнай формай фартэпіяннай музыкі, асновай песень, рамансаў, цыклічных твораў (сюіты, сімфоніі). На Беларусі вядомы з другой паловы XIX стагоддзя ў гарадскім і сялянскім побыце. У наш час — неад’емная частка народнага танцавальнага і музычна-інструментальнага рэпертуару. У жанры вальса значны ўклад зрабілі беларускія кампазітары М. Аладаў, А. Багатыроў, Р. Бутвілоўскі, Я. Глебаў, В. Залатароў, І. Лучанок, С. Картэс, Р. Пукст, Дз. Смольскі, Э. Ханок і інш.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
**Прэзідэнт СССР** — пасада кіраўніка дзяржавы ў СССР у 1990—1991 гадах.

Пасада Прэзідэнта Савецкага Саюза была ўведзена 15 сакавіка 1990 года З’ездам народных дэпутатаў СССР з унясеннем адпаведных паправак у Канстытуцыю СССР. Да гэтага вышэйшай службовай асобай у СССР быў Старшыня Вярхоўнага Савета СССР. Пры Прэзідэнце СССР дзейнічаў кабінет міністраў — Урад СССР і іншыя кансультатыўныя і кіраўнічыя органы.

Адзіным у гісторыі Прэзідэнтам Савецкага Саюза быў Міхаіл Гарбачоў, абраны на гэту пасаду 15 сакавіка 1990 года на З’ездзе народных дэпутатаў СССР. 

25 снежня 1991 года, пасля падпісання кіраўнікамі 11 саюзных рэспублік Белавежскага пагаднення аб спыненні існавання СССР і Алма-Атынскага пратаколу да яго (у абыход пярэчанняў Міхаіла Гарбачова), ён склаў з сябе паўнамоцтвы Прэзідэнта СССР.

Зноскі
------

1. ↑  Отставка Горбачева. Заявление 25.12.1991 Полная версия
2. ↑  Союз Советских Социалистических Республик

| ⛭Сцяг СССР Кіраўнікі СССР |
| --- |
| 
Сцяг СССР Старшыня СНК СССР(1922-1924)
 | 
Уладзімір Ленін (1922—1924)  |  |
| 
Сцяг СССР Генеральны сакратар  ЦК КПСС (1924-1953)
 | 
Іосіф Сталін (1924-1953) 
 |
| 
Сцяг СССР Першыя сакратары  ЦК КПСС (1953-1966)
 | 
Георгій Малянкоў (1953) •
Мікіта Хрушчоў (1953-1964) •
Леанід Брэжнеў (1964-1966) 
 |
| 
Сцяг СССР Генеральныя сакратары  ЦК КПСС (1966-1991)
 | 
Леанід Брэжнеў (1966-1982) •
Юрый Андропаў (1982-1984) •
Канстанцін Чарненка (1984-1985) •
Міхаіл Гарбачоў (1985-1991) 
 |
| 
Сцяг СССР Прэзідэнт СССР (1990-1991)
 | 
Міхаіл Гарбачоў (1990-1991) 
 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Умбры.
Народы Італіі ў VI стагоддзі да н.э.
**Умбры** — старажытны італійскі народ, які сфарміраваўся ў Паўночнай Італіі яшчэ ў канцы бронзавага веку, але затым пад націскам этрускаў частка ўмбраў (сабіны) мігравалі на поўдзень паўвострава (у землі оскаў), дзе паклала пачатак самнітам. Да пачатку нашай эры умбры былі заваяваны рымлянамі і раманізаваны. Народ умбраў даў назву рэгіёну Умбрыя.

Большасць даследчыкаў лічаць умбраў нашчадкамі другой індаеўрапейскай хвалі (пасля продкаў лацінаў і сікулаў) і атаясамляюць іх з культурай Вілановы.

Выяўленыя ў 1444 годзе ігувінскія табліцы пралілі святло на рэлігію ўмбраў. Пантэон багоў умбраў уключаў Феронію, Валенцію, Мінерву і некаторых іншых. У храмах узводзіліся бронзавыя статуі божаствам.

Умбры заставаліся незалежным саюзам абшчын да заваявання рымлянамі. Палітычнае жыццё ўмбраў было абмежавана памерамі ўмбрыйскіх гарадоў. Сацыяльная структура была падзелена на выразныя групы, заснаваныя на ваенных рангах. У часы кіравання Аўгуста чатыры ўмбрыйскія арыстакраты сталі сенатарамі, а сям'я імператара Нервы была родам з Умбрыі.

Рымляне ўпершыню ўступілі ў кантакт з умбрамі ў 310 годзе да нашай эры і завяршылі іх заваяванне прыкладна ў 260 годзе. Падчас самніцкіх войнаў умбры выступалі на баку варожай Рыму кааліцыі. Пасля аб'яднання Італіі некаторыя ўмбры атрымалі поўнае грамадзянства або грамадзянства без права голасу. Паводле Юліева закона ў 89 годзе ўсе ўмбры атрымалі рымскае грамадзянства.

Зноскі
------

1. ↑  Аўтахтонныя італійскія народы
2. ↑  Лігурыйцы і італікі

Літаратура
----------

* Момзен Т. История Рима. Гл. V.

| ⛭Дагістарычная Італія |
| --- |
| Гістарычныя вобласці і плямёны | 

|  |  |
| --- | --- |
| Італікі | аўзоны ·  аўрункі ·  весціны ·  вольскі ·  гернікі ·  Лацыум (лаціны) ·  Луканія (луканы) ·  маруцыны ·  Піцэн (паўночныя піцэны) ·  рутулы ·  Сабіній (сабіны/паўднёвыя піцэны) ·  Самній (самніты/сабельцы: гірпіны, пентрыі, карацэны) ·  умбры ·  фаліскі ·  Энатрыя (энотры) ·  эквы |
| Іншыя | абарыгіны ·  камуны ·  Корсіка (корсы) ·  лігуры: таўрыны ·  оскі ·  пелігны ·  Сардзінія (балары, іалаі/ілійцы) ·  Сіцылія (элімцы (народы мора?), сікулы, сіканы) ·  рэты ·  фідэнаты ·  фрэнтаны ·  эўганеі ·  этрускі ·  япігі: даўнія, месапы, пеўкеты |

 |  |
| Археалагічныя культуры (спіс) | 

|  |  |
| --- | --- |
| Паўночная Італія | Атэстынская (венеты) ·  Галасека (кельты?) ·  Канегратэ (лепантыйцы? аробіі?) ·  Кастэльерская (істры? лібурны?) ·  Лагоца ·  Лаўген-Мелаўн ·  Палада ·  Рэмедэла ·  Саса-Ф'ярана ·  Пасудзін з квадратным горлам ·  Скамаціна ·  Тэрамар (проталаціны?) ·  Фрытцэнс-Санцэна (рэты) |
| Сярэдняя і Паўднёвая Італія | Апенінская ·  Протавіланова і Віланова (умбры) ·  Гауда ·  Імпрэса ·  Лацый (лаціны) ·  Рынальдонэ ·  Фельчы-Рыполі ·  Ямных пахаванняў |
| Сіцылія і а-вы | Дыяна ·  Капа-Грацыяна ·  Кастэлуча ·  Конка д’Ора ·  Панталіка ·  Сера д’Альта ·  Сесіёты ·  Стэнтынела ·  Тапсас |
| Сардзінія | Данурагічная ·  Будаўнікоў нурагаў |

 |
| Характэрныя помнікі | кастэльерэ ·  сітула ·  тэрамары |
| ***гл. таксама Старажытная Італія*** |
**Бакача Бакачына** (італ.: Boccaccio Boccaccino; 1468, Ферара — 1525, Крэмона) — італьянскі мастак эпохі Адраджэння.

Біяграфія
---------

Жыццё і творчасць Бакача Бакачына адлюстраваны ў вядомым сачыненні Джорджа Вазары «Жыццяпісы знакамітых мастакоў, скульптараў і архітэктараў». Мастак вывучаў жывапіс у Ферары пад кіраўніцтвам Даменіка Панеці. Затым працаваў у розных гарадах Італіі — перш за ўсё ў Венецыі, Ферары і даўжэй за ўсё ў Крэмоне, дзе заснаваў мастацкую школу і выкладаў; вучнем яго ў ёй быў Бенвенута Тызі (Гарафала).

Найбольш вядомымі працамі Бакача Бакачына з’яўляюцца фрэскі яго пэндзля ў кафедральным саборы Крэмоны (1509—1529) — «Нараджэнне Багародзіцы», і іншыя эпізоды з яе жыцця. Вялікай выразнасцю, яркасцю фарбаў, майстэрствам кампазіцыі і гарманічнасцю пейзажа адрозніваюцца яго «Вяселле св. Кацярыны», «Мадонна з немаўлём і чацвёра святых» (Венецыя, сабор св. Джуліяна), «Мадонна і двое святых» (Крэмона, царква св. Кірыла), «Святое сямейства» (Парыж, Луўр).

Сын Бакача Бакачына, Каміла Бакачына (1501—1546) таксама быў мастаком у Крэмоне і вучыўся майстэрству ў свайго бацькі.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 27 чэрвеня 2018.
2. ↑  Art UK — 2003. Праверана 17 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q7257339'></a>
3. ↑  Boccaccio Boccaccino<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18785969'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q34753751'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Catholic (1997—…) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12307055x · GND: 119065576 · ISNI: 0000 0000 5697 1034 · LCCN: nb2014023697 · NUKAT: n99066311 · VIAF: 57416692 · ULAN: 500012359 |

 |
**Бакен Беарз** — баскетбольны клуб з горада Орхус, Данія.

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 1954 годзе. З’яўляецца самым тытулаваным за ўсю гісторыю дацкага баскетбола: 17 залатых медалёў нацыянальнага чэмпіянату і 12 перамог у Кубку краіны. Дарэчы, свой апошні Кубак яны заваявалі тры тыдні таму.

Каманда стабільна выступае ў еўракубках з 2004 года. Лепшае дасягненне датчан здарылася ў сезоне 2017/18, калі каманда трапіла ў паўфінал, дзе саступіла «Авеліна».

У Лізе Чэмпіёнаў удзельнічалі ў 2015 годзе. На групавым этапе датчане саступілі ў 13 з 14 матчаў і занялі апошні радок.

Зноскі
------

1. ↑  «Бакен Беарз». Прэв’ю матча Архівавана 15 ліпеня 2021.
**Рассеяныя элементы** — група рэдкіх элементаў, якія не ўтвараюць уласных мінералаў. У якасці ізаморфных прымесей ёсць у мінералах больш распаўсюджаных элементаў. Да рассеяных элементаў адносяцца рубідый, скандый, галій, індый, германій, талій, селен, тэлур, кадмій, бром, ёд, гафній. Атрымліваюць пры перапрацоўцы руд іншых элементаў ці з няруднай сыравіны (напрыклад, попелу вуглёў, адходаў каксавання). З сярэдзіны 20 стагоддзя выкарыстоўваюць у тэхніцы.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11975502k · GND: 4056595-6 · LCCN: sh85136387 · Microsoft: 34682378 · NKC: ph126126 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Усольцаў.
**Канстанцін Фёдаравіч Усольцаў** (2.11.1919 —) — беларускі ўрач-псіхіятр і арганізатар аховы здароўя.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў в. Усольцава непадалёк ад Табольска. Скончыў Табольскае медыцынскае вучылішча, пасля заканчэння якога некаторы час працаваў фельчарам у Новасібірскай вобласці.

Восенню 1939 года быў прызваны ў армію і накіраваны ў Свярдлоўскае ваенна-пяхотнае вучылішча. Скончыўшы яго, малады лейтэнант паступіў у распараджэнне Заходняй асобай ваеннай акругі. У яе цэнтры, Мінску, атрымаў прызначэнне ў мотастралковы полк 26-й танкавай дывізіі.

З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны трапіў у акружэнне і далучыўся да партызанскага руху. Пасля вызвалення Беларусі ваяваў ва Усходняй Прусіі.

У жніўні 1946 года дэмабілізаваўся. У 1951 годзе скончыў Мінскі медыцынскі інстытут. Да 1960 года працаваў галоўным урачом рэспубліканскай псіхіятрычнай бальніцы ў в. Слабодка Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці, а затым — галоўны ўрач Гомельскай абласной псіхіятрычнай бальніцы ў Гомелі.

Узнагароды
----------

* ордэн Чырвонага Сцяга
* ордэн Чырвонай Зоркі
* ордэн Вялікай Айчыннай вайны
* медаль «Партызану Айчыннай вайны» 1-й ступені
* ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга
* Заслужаны ўрач Беларускай ССР (1970)

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2 3 4  Огненные дороги лейтенанта Усольцева Архівавана 11 верасня 2022.

Літаратура
----------

* Организаторы здравоохранения Республики Беларусь. — Минск, 2002. — С. 232
**Марыя Мікалаеўна Худая** (нар. 9 студзеня 1940, Сякерычы Клецкага раёна Мінскай вобласці) — беларускі палітык. Старшыня Беларускага аддзялення грамадскага аб’яднання «Міжнародны жаночы саюз „Адзінства"». Намеснік старшыні праўлення грамадскага аб’яднання «Беларускі фонд міру».

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (бухгалтар-эканаміст), Маскоўскую сельскагаспадарчую акадэмію імя К. А. Ціміразева (выкладчык сельгастэхнікума), Мінскую вышэйшую партыйную школу (палітолаг).

Працавала галоўным бухгалтарам, галоўным эканамістам, намеснікам старшыні калгаса «Ленінскі шлях», старшынёй калгаса «1 Мая» Нясвіжскага раёна Мінскай вобласці, начальнікам упраўлення сельскай гаспадаркі Нясвіжскага раёна, старшынёй Нясвіжскага райвыканкама, першым сакратаром Нясвіжскага райкама КПБ, старшынёй Мінскага абласнога камітэта па экалогіі.

Выбіралася дэпутатам Вярхоўнага Савета Беларускай ССР восьмага склікання, дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання, Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь другога і трэцяга скліканняў. Прызначаўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь першага склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана ордэнамі Кастрычніцкай Рэвалюцыі, Працоўнага Чырвонага Сцяга, Дружбы народаў, «Знак Пашаны», сямю медалямі, ганаровымі
граматамі .

Зноскі
------

1. ↑  ХУДАЯ МАРИЯ НИКОЛАЕВНА Архівавана 29 жніўня 2019.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
**Леанар Лімазен** (фр.: Léonard Limosin; 1505, Лімож — 1575/1577, там жа) — французскі жывапісец на эмалі і шкле, гравёр XVI стагоддзя.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1505 годзе, каля 1525 года наведваў фантанеблоскую школу. Мяркуецца, што ён вучыўся ў Нардона Пеніка. З 1530 года працаваў на ліможскай эмалевай мануфактуры. Пры каралю Францыску I быў яе дырэктарам і прыдворным жывапісцам; карыстаўся таксама літасцю ў Генрыха II і памёр прыблізна ў 1575 годзе.

Творчасць
---------

Яго самая ранняя праца падпісана Л. Л. і датавана 1532 годам. У першых сваіх эмальерна-жывапісных творах трымаўся старафранцузскага напрамку, але з 1535 года пачаў пераймаць італьянцаў, пераважна Рафаэля.

Зноскі
------

1. ↑  Léonard Limosin // Union List of Artist Names<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
2. 1 2   Праверана 17 красавіка 2017.
**Віды, якія знаходзяцца пад найменшай пагрозай знікнення** (англ.: Least concern, LC) - ахоўны статус, які Міжнародны Саюз Аховы Прыроды прысвойвае біялагічным відам або таксонам, якія не ўваходзяць у якую-небудзь іншую катэгорыю і, такім чынам, не адчуваюць пагроз свайму існаванню. Да іх ставяцца найбольш распаўсюджаныя і квітнеючыя віды, такія, як меданосная пчала, шэры пацук, шызы голуб. Яны, як правіла, не занесены ў Чырвоныя кнігі, аднак асобныя папуляцыі і падвіды могуць знаходзіцца пад пагрозай - так, да прыкладу, распаўсюджаная па абодвум Амерыкам пума мае статус «Знаходзіцца пад найменшай пагрозай», у той час як нешматлікая флорыдзкая пума - выміраючы падвід. 

Па дадзеным 2006 года ў гэтую катэгорыю ўваходзіць 15636 таксонаў. Агульная колькасць відаў жывёл у гэтай катэгорыі - 14033. Таксама ў спісе значыцца 102 падвіды жывёл і 1500 таксонаў царства раслін (1410 відаў, 55 падвідаў, 35 разнавіднасцяў). У 2008 годзе да гэтай катэгорыі былі афіцыйна аднесены людзі.

Катэгорыі МСАП

Зноскі
------

1. ↑  IUCN Red List - Homo sapiens **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *The IUCN Red List of Threathened Species*. Архівавана з першакрыніцы 24 студзеня 2010. Праверана 7 студзеня 2011.

Спасылкі
--------

* Спіс відаў, якія маюць статус «Знаходзяцца пад найменшай пагрозай»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 41125034 |
**Леан Скрабе́цкі** — піяніст, педагог, дырыжор, кампазітар 19 ст. Творчае жыццё звязана з Беларуссю і Расіяй.

Біяграфія
---------

З сярэдзіны 1850-х гг. у Магілёве, выступаў у канцэртах як выканаўца на фартэпіяна і фісгармоніі, дырыжыраваў аркестрам мясцовых аматараў, навучаў ігры на розных інструментах. З канца 1868 года ў Віцебску, з 1869 года ў Мінску, дзе дырыжыраваў Мінскім гарадскім аркестрам. У 1876—1880 гадах адзін з дырыжораў музычнага таварыства ў г. Растоў-на-Доне.

Аўтар шэрагу фартэпіянных і вакальных твораў, якія друкаваліся ў Вільні і Варшаве; артыкулаў пра музычнае жыццё Магілёва ў польскім музычным часопісе «Ruch Muzyczny»  (польск.) (бел. («Музычны рух»). Супрацоўнічаў з рэдакцыямі газет «Могилёвские губернские ведомости» і «Донская пчела».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Мысліцелі і асветнікі Беларусі: Энцыкл. даведнік / Беларус. Энцыкл.; Гал. рэд. «Беларус. Энцыкл.»: Б. І. Сачанка (гал. рэд) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1995.
**Канстанцін Фёдаравіч Шэўчык** (нар. 5 студзеня 1948, в. Лахва Лунінецкага раёна Брэсцкай вобласці) — беларускі будаўнік, член Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга політэхнічны інстытут, інжынер-будаўнік.

Працоўную дзейнасць пачаў рабочым на Мікашэвіцкім лесазаводзе Лунінецкага раёна. Працаваў стропальшчыкам на заводзе нафтавага машынабудавання ў горадзе Валгаградзе, РСФСР. Служыў у радах Узброеных Сіл. Працаваў майстрам, прарабам, старшым прарабам, намеснікам начальніка, галоўным інжынерам, начальнікам перасоўнай механізаванай калоны № 30 трэста «Пінсксаўгасбуд». Быў намеснікам старшыні Пінскага райвыканкама. Займаў пасаду генеральнага дырэктара адкрытага акцыянернага таварыства «Пінсксаўгасбуд».

Выбіраўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Ганаровай граматай Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бірукова.
**Марыя Міхайлаўна Бірукова** (нар. 2 чэрвеня 1949, в. Лашавічы Свіслацкага раёна Гродзенскай вобласці) — беларускі настаўнік і палітык.

Біяграфія
---------

Скончыла Гродзенскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя Я.Купалы (настаўнік пачатковых класаў), Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК КПСС (вышэйшая партыйнапалітычная адукацыя).

Працоўную дзейнасць пачала загадчыкам Вялікасельскай бібліятэкі Свіслацкага раёна. Працавала настаўніцай Карэвіцкай і Ятвескай васьмігадовых школ, Сакольніцкай сярэдняй школы Свіслацкага раёна. Была загадчыкам аддзела прапаганды і культурна-масавай работы, другім сакратаром Свіслацкага райкама ЛКСМБ, сакратаром, другім і першым сакратаром Гродзенскага абкама ЛКСМБ, сакратаром ЦК ЛКСМБ, сакратаром Гродзенскага абкама КПБ. Займала пасады загадчыка аддзела, начальніка ўпраўлення арганізацыйна-кадравай работы, намесніка старшыні Гродзенскага аблвыканкама. Намеснік старшыні Пастаяннай камісіі Міжпарламенцкай Асамблеі дзяржаў — удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў па палітычных пытаннях і міжнароднаму супрацоўніцтву.

Выбіраўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Мае дзве падзякі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Узнагароджана ордэнам «Знак Пашаны», ордэнам Пашаны, ордэнам Францыска Скарыны, адзінаццаццю юбілейнымі медалямі, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, дзвюма ганаровымі граматамі Вярхоўнага Савета БССР, узнагародамі Беларускай праваслаўнай царквы: ордэнам Крыжа прападобнай Ефрасінні Полацкай і ордэнам прападобнай Ефрасінні Полацкай

Зноскі
------

1. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва
2. ↑  Юбіляры чэрвеня
**Марыя Мікалаеўна Клачковіч** (нар. 9 чэрвеня 1946, в. Леснікі Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці) — беларускі настаўнік. Заслужаны настаўнік Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Скончыла хіміка-біялагічны факультэт Брэсцкага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А. С. Пушкіна.

Настаўніцкую дзейнасць пачала ў 1965 годзе піянерскай важатай. З 1969 года па 1981 год працавала настаўнікам, дырэктарам Бельскай васьмігадовай школы, метадыстам па прафарыентацыі аддзела народнай адукацыі Кобрынскага райвыканкама.

З 1981 года працавала ў Кобрынскім прафесійна-тэхнічным вучылішчы № 153 тэкстыльшчыкаў спачатку намеснікам дырэктара па вучэбна-выхаваўчай рабоце, з лістапада 1983 года па ліпень 2007 года з’яўлялася яго дырэктарам. З 1 красавіка 2004 года вучылішча перайменавана ва УА «Кобрынскі прафесійны ліцэй сферы абслугоўвання».

Грамадская дзейнасць: сакратар камсамольскай арганізацыі калгаса «За Радзіму», дэпутат мясцовага Савета народных дэпутатаў, прапагандыст маладзёжнага гуртка камбіната грамадскага харчавання, старшыня прафкама прафсаюзнай арганізацыі аддзела адукацыі. Неаднаразова з’яўлялася старшынёй ці намеснікам старшыні ўчастковай выбарчай камісіі па выбарах у мясцовыя Саветы і Палату прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па выбарах Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Узнагароды
----------

Узнагароджана значком «Выдатнік прафтэхадукацыі БССР», Ганаровым Знакам «За заслугі ў развіцці прафтэхадукацыі», Ганаровымі граматамі ўпраўлення адукацыі Брэсцкага аблвыканкама і Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь. Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь за высокае педагагічнае майстэрства, значны ўклад ва ўдасканаленне навучальна-выхаваўчага працэсу было прысвоена ганаровае званне «Заслужаны настаўнік Рэспублікі Беларуcь».

Зноскі
------

1. ↑  Клачковіч Марыя Мікалаеўна
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Васільеў.

**Леана́рд Леані́давіч Васі́льеў** (3 студзеня 1937, г. Сімферопаль —) — беларускі вучоны ў вобласці цеплафізікі. Доктар тэхнічных навук (1973), прафесар, загадчык лабараторыі порыстых асяроддзяў у Інстытуце цепла- і масаабмену імя Лыкава НАН Беларусі, заснавальнік навуковай школы ў галіне цеплавых труб у Беларусі.

Біяграфія
---------

Скончыў БПІ ў 1959 годзе. З 1961 у Інстытуце цепла- і масаабмену АН БССР, з 1967 загадчык лабараторыі нізкіх тэмператур.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследаванні па цепла- і масапераносу, працэсаў пераносу энергіі і рэчывы ў капілярна-порыстых асяроддзях пры нізкіх тэмпературах.

Аўтар 14 манаграфій, у тым ліку 3 калектыўных на англійскай мове, каля 600 артыкулаў і дакладаў, 218 аўтарскіх пасведчанняў і 12 міжнародных патэнтаў.

Узнагароды
----------

Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР 1980 года, прэміі Савета Міністраў СССР, прэміі імя акадэміка А. В. Лыкава, прысуджаецца НАН Беларусі, прэміі выдатнага індыйскага вучонага Arcot Ramachandran і іншых.

У 2012 годзе быў узнагароджаны залатым медалём Гровера.

Зноскі
------

1. ↑  Леонард Васильев
2. 1 2 3 4  Белорусский ученый награжден золотой медалью Гровера Архівавана 12 студзеня 2012.
3. 1 2  Васильев Леонард Леонидович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 104. — 737 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Галавачы.

**Галавачы́** (трансліт.: *Halavačy*, руск.: Головачи) — вёска ў Ляхавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Конькаўскага сельсавета.

Гісторыя
--------

У 1836 годзе Галавачы — вёска маёнтка Дарава Харунжэўскае Навагрудскага павета Гродзенскай, з 1842 года Мінскай губерні, уласнасць Керсноўскіх, 1 двор, 7 жыхароў. У 1844 годзе ў вёсцы 2 двары, 15 сялян. У 1846 годзе вёска маёнтка Дарава, уласнасць Г. І. Чарноўскага, 5 двароў, 50 жыхароў. У 1897 годзе Дараўскай воласці, 16 двароў, 110 жыхароў. У 1909 годзе — 24 двары, 150 жыхароў.

З 1921 года ў складзе Польшчы, у Дараўскай гміне Баранавіцкага павета На­вагрудскага ваяводства, 24 двары, 137 жыхароў (1921).

З 1939 года ў БССР, з 15 студзеня 1940 года ў Ляхавіцкім раёне Баранавіцкай вобласці. З 12 кастрычніка 1940 года ў Федзюкоўскім сельсавеце.

У Вялікую Айчынную вайну з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі.

З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. У 1959 годзе было 175 жыхароў, у 1970 годзе 127 жыхароў. У 2002 годзе 22 двары, 35 жыхароў, у складзе калгаса «Кастрычнік» (цэнтр — в. Конькі). З 16 сакавіка 1987 года ў Конькаўскім сельсавеце.

Вядомыя асобы
-------------

* Віктар Антонавіч Малышка (нар. 1936) — Герой Сацыялістычнай Працы

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)

Літаратура
----------

* Галавачы // Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 4, кн. 2. Брэсцкая вобласць / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — 608 с.: іл. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-11-0388-7. — С. 263.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Конькаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Конькі |
| Аграгарадкі | Дарава |
| Вёскі | Галавачы ·  Дарава-Чыж ·  Дрэкі ·  Зарэчча ·  Лабузы ·  Літва ·  Малое Падлессе ·  Сакуны ·  Туркі ·  Федзюкі ·  Чвыры |
**Хасэ Напалеон Дуартэ Фуэнтэс** (ісп.: Jose Napoleon Duarte Fuentes, 23 лістапада 1925, Сан-Сальвадор — 23 лютага 1990, там жа) — лідар Хрысціянска-дэмакратычнай партыі (ХДП), прэзідэнт Рэвалюцыйнай урадавай хунты Сальвадора з 22 снежня 1980 па 2 мая 1982 і прэзідэнт Сальвадора з 1 чэрвеня 1984 па 1 чэрвеня 1989 года.

У 1960 годзе стаў адным з заснавальнікаў Хрысціянска-дэмакратычнай партыі.

У 1964 годзе быў у першы раз абраны на двухгадовы тэрмін мэрам Сан-Сальвадора. Гэты пост ён займаў у 1964—1970 гадах, пераабіраўся на выбарах ў 1966 і 1968 годзе. Асноўнай мэтай яго адміністрацыі было стварэнне новых школ і забеспячэнне такіх неабходных паслуг як асвятленне вуліц, каналізацыйныя сістэмы і смеццевыя калектары.

На выбарах 1972 года Дуартэ балатаваўся на пасаду прэзідэнта ад «Нацыянальнага саюза апазіцыі», найбуйнейшай партыяй якога была ХДП. Калі яго абранне на вышэйшую пасаду было амаль відавочным, ваенныя прыпынілі ход кампаніі і абвясцілі пераможцам палкоўніка Артура Маліну.

Праз некаторы час Дуартэ быў выгнаны з краіны і правёў больш за сем гадоў у Венесуэле. Быў абраны віцэ-прэзідэнтам Сусветнага хрысціянска-дэмакратычнага саюза, затым старшынёй Хрысціянска-дэмакратычнай арганізацыі Амерыкі.

Зноскі
------

1. 1 2  José Napoleón Duarte // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. ↑  José Napoléon Duarte // Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija — 2009.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3407324'></a>
3. ↑  José Napoleón Duarte // Gran Enciclopèdia Catalana — Grup Enciclopèdia, 1968.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18696256'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2664168'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 119435160 · GTAA: 92244 · ISNI: 0000 0000 5809 3300 · LCCN: n78046163 · NTA: 072737352 · VIAF: 79424459 |

 |
**Царква Коўпавагура** (ісл.: Kópavogskirkja) — самая старая царква горада Коўпавагур (Ісландыя). Месціцца на ўзгорку Borgarholt, адкуль цудоўная панарама на Коўпавагур, Рэйк’явік і яго аколіцы.

Будаўніцтва царквы пачалося ў 1958 годзе, а асвячэнне адбылося 16 снежня 1963 года. У аснове архітэктуры будынку ляжыць крыжападобнае перакрыжаванне двух шырокіх арак. Царква мае класічную для лютэранскіх кірх арыентацыю — на усходзе размешчаны цвінтар, на захадзе — арган, у паўночнай і паўднёвых галерэях знаходзяцца месцы для прыхаджан. Вітражы зрабіла Герда Хельгадоцір (Gerður Helgadóttir).

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
**Глыбо́кая ры́фма** — від багатай рыфмы, у якой супадаюць не толькі націскныя склады, але і некалькі пераднаціскных гукаў. Напрыклад: *анке́т— банке́т, гады́ — гарады́, мацыё́лу — мацыё́ну, гало́ўнае — галавало́мных*. Усе гэтыя прыклады — з сучаснай беларускай паэзіі, аднак глыбокая рыфма выяўляецца і ў даўніх фальклорных творах:

А там ехаў дварані́н
На коніку вараны́м.

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Галагавыя** (*Galagonidae*) — сямейства лорыпадобных прыматаў. З'яўляюцца блізкімі сваякамі лорыевых і разглядаліся раней як адно з іх падсемействаў. Да галагавых адносяцца пяць родаў, у якіх налічваецца 25 відаў.

Распаўсюджанне
--------------

Галагавыя жывуць у Афрыцы на поўдзень ад Сахары, але не сустракаюцца на Мадагаскары. У некаторых рэгіёнах іх колькасць вельмі высокая і іх выжыванню ў цэлым нічога не пагражае.

Знешнасць
---------

Вострыя вушы галагавых і іх пыска нагадваюць котку, аднак іх канечнасці прыстасаваныя не столькі да хуткага бегу, колькі да лазання і хапання. Поўсць мяккая і густая, а яе расфарбоўка вагаецца ў залежнасці ад віду ад срэбна-карычневай да аранжава-карычневай. Для галагавых, як для ўсякіх актыўных па начах звяроў, характэрныя вельмі буйныя вочы. Даўжыня хваста складае больш за палову даўжыні тулава. Агульная даўжыня тулава ў дарослых асобін дасягае ад 11 см (карлікавы галага) да амаль 50 см (таўстахвостыя галага), а маса вагаецца ад 50 да 2000 г. Самец у сярэднім на дзесяць працэнтаў цяжэйшы за самку.

Класіфікацыя
------------

* Род *Euoticus*
	+ *Euoticus elegantulus*
	+ *Euoticus pallidus*
* Род *Galago*
	+ *Galago alleni*
	+ *Galago cameronensis*
	+ *Galago demidoff*
	+ *Galago gabonensis*
	+ *Galago gallarum*
	+ *Galago granti*
	+ *Galago matschiei*
	+ *Galago moholi*
	+ *Galago nyasae*
	+ *Galago orinus*
	+ *Galago rondoensis*
	+ *Galago senegalensis*
	+ *Galago thomasi*
	+ *Galago zanzibaricus*
* Род *Otolemur*
	+ *Otolemur crassicaudatus*
	+ *Otolemur monteiri*
	+ *Otolemur garnettii*
**Царква Казанскай Божай Маці** — праваслаўны храм у в. Ражкоўка Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці.

Знаходзіцца на ўсходняй ускраіне вёскі, на могілках. Пабудавана ў 1942 годзе ў традыцыях народнага драўлянага дойлідства.

Гісторыя
--------

Царква ў 1942 годзе
Будаўніцтва храма звязана з выратаваннем жыхароў вёскі ад расстрэлу. Паводле ўспамінаў мясцовых жыхароў, у прыватнасці Марыі Дзмітрыеўны Пратасевіч, у верасні 1942 г. карнікі акружылі вёску, усіх дарослых жыхароў сагналі на ўскраіну вёскі да падрыхтаванай ямы. Дзяцей і пажыткі пагрузілі на абозы і адправілі ў Дзмітравічы, падлеткаў падрыхтавалі да адпраўкі ў Германію на працу. У апошні момант людзей адпусцілі па хатах, але з умовай, што дабудуюць царкву. Праз некалькі дзён з Белавежы вярнуліся падлеткі і дзеці з Дзмітравіч. Да зімы мужчыны дабудавалі царкву. На яе адкрыццё прыехаў нямецкі маёр, а неўзабаве прыслаў абраз «Божай Маці з дзіцем», выкананы на драўлянай дошцы, на якім зроблены надпіс «28 сентября 1942 года».

Архітэктура
-----------

Царква ўяўляе сабой адназрубны прамавугольны ў плане храм з тамбурам-бабінцам на галоўным фасадзе. Асноўны аб'ём і тамбур накрыты двухсхільнымі дахамі. У цэнтры асноўнага аб'ёму ўзвышаецца купал на гранёным светлавым барабане. Сцены храма гарызантальна ашаляваны, умацаваны брусамі-сцяжкамі.

Іконы
-----

Абразы 18 — 19 ст. «Ісус Хрыстос» і «Маці Божая». Вельмі шануецца выразаны з дрэва абраз «Прасвятая Багародзіца з Прадвечным Младзенцам» (унізе абраза надпіс: «28 сентября 1942 года»), які, паводле мясцовага падання, выратаваў жыхароў вёскі ад растрэлу ў час Вялікай Айчынай вайны.

Званіца
-------

Перад царквой пастаўлена вырашаная ў архаічных формах званіца ў выглядзе 4 слупоў, якія нясуць двухсхільную дранкавую навісь; пад ёй памост для званара.

Літаратура
----------

* Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь: [Даведнік] / склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-6828-35-8.
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква Казанскай Божай Маці (Ражкоўка)
* Царква Казанскай Божай Маці (Ражкоўка) на сайце Radzima.org
* Царква Казанскай Божай Маці (Ражкоўка) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Царква Казанскай Божай Маці (Ражкоўка) на сайце «Архіварта»
**Станіслаў Каласанты Роек** (польск.: Stanisław Kalasanty Rojek; 5 лістапада 1908, Грэмбоцін, Польшча — 6 кастрычніка 1996, Ліда) — рымска-каталіцкі дзеяч, ксёндз.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 15 лістапада 1908 года ў Грэмбоціне (у наш час прыгарад Торуні). У 17 гадоў уступіў у ордэн піяраў, у 22 гады прынёс вечныя манаскія зарокі. У 1935 годзе пасвечаны на святара Кракаўскім мітрапалітам Адамам Стэфанам Сапегам. Апроч багаслоўскай адукацыі, вучыўся на факультэце паланістыкі Ягелонскага ўніверсітэта. 29 ліпеня 1939 года адпраўлены ў Ліду, першапачаткова планавалася, што Станіслаў Роек правядзе ў Лідзе адзін год, пакуль яго папярэднік будзе сканчаць сваё навучанне ў Польшчы. З прычыны пачатку Другой сусветнай вайны і далучэння Заходняй Беларусі да БССР Станіслаў Роек не стаў вяртацца ў Кракаў і застаўся ў Лідзе. Апроч святарскай дзейнасці выкладаў польскую мову, гісторыю.

Пасля заняцца Ліды нямецкімі войскамі, у час савецкага авіяналёту ўзнік пажар у касцёле піяраў, які, аднак, быў аператыўна патушаны айцом Станіславам разам з астатнімі піярамі. У жніўні 1944 года пераведзены ў Шчучын, дзе змяніў Канстанціна Канеўскага, які асцерагаючыся прыходу савецкіх войскаў з’ехаў у Польшчу. Служыў у Шчучыне да сакавіка 1949 года, пасля чаго быў пераведзены назад у Ліду, бо меліся звесткі, што супраць Станіслава Роека ў Шчучыне рыхтавалася правакацыя з боку савецкіх улад.

11 лістапада 1951 года амаль усе каталіцкія святары Ліды былі арыштаваны ўладамі, пасля гэтага Станіслаў Роек быў пераведзены на пасаду настаяцеля Крыжаўзвіжанскага касцёла. У 1963, 1964 і 1965 гадах на жыццё Станіслава Роека былі здзейснены тры няўдалыя замахі. У 1970 годзе ўлады забаранілі Станіславу Роеку працягваць служыць у Лідзе і запатрабавалі ад царкоўных уладаў перавесці святара ў невялікі пасёлак Жалудок. Гродзенскі дэкан Міхал Арановіч прасіў айца Станіслава пагодзіцца на перавод, каб не абвастраць адносіны з савецкімі ўладамі. Станіслаў Роек не пагадзіўся на свой перавод і застаўся ў Лідзе, пасля чатырох месяцаў пастаянных пісьмаў вернікаў з патрабаваннем вярнуць Станіслава Роека, дазвол на святарскую дзейнасць у Лідзе быў вернуты.

Пасля распаду Савецкага Саюза, дамагаўся ад уладаў Ліды вярнуць каталікам касцёл піяраў, які ў 1958 годзе быў пераўтвораны ў планетарый. Аднак гарадскія ўлады ў выніку прынялі рашэнне перадаць касцёл Рускай праваслаўнай царквы. Неўзабаве пасля гэтага 6 кастрычніка 1996 года Станіслаў Роек памёр.

Пахаваны ля сцяны Фарнага касцёла, у якім ён душапастырстваваў палову стагоддзя.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ірэна Стасевіч-Ясюкова. Станіслаў Роек. // Беларускія рэфераты

Спасылкі
--------

* Ксёндз Станіслаў Роек  (бел.)  (польск.)
* Успаміны пра Станіслава Роека  (бел.)  (англ.)
* Ks. Stanisław Rojek, duszpasterz Polaków w ZSRR  (польск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царква Святога Міхаіла.
**Касцё́л свято́га Мі́хаіла Арханё́ла** (славацк.: Kostol svätého Michala Archanjela) — каталіцкі храм на скалістым пагорку ў Дражаўцах (цяпер у складзе Нітры), асвечаны ў гонар Святога Міхаіла Арханёла.

Адзін з найстарэйшых храмаў Славакіі, заснаваны ў XII стагоддзі. Тыповы раннераманскі эмпоравы касцёл з аднанефнай прасторай, завершанай круглай апсідай. Свой цяперашні выгляд займаў пасля аднаўлення ў 1993—1999 гадах. Набажэнствы ў касцёле адбываюцца толькі 29 верасня ў дзень успамінаў Святога Міхаіла Арханёла.

У 1947—1948 гг. каля храма праводзіліся археалагічныя раскопкі, падчас якіх былі выяўлены 55 пахаванняў.

Касцёлік быў выяўлены на 100-кронавай (1941—1945) і 50-кронавай банкнотах (1993—2009). Выдадзеная марка Славакіі з яго выявай.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (Дражаўцы)
* Профіль раманскага касцёла



1. 1 2   Праверана 26 сакавіка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112086059'></a>
**Радамір Дамнянавіч** (нар. 10 снежня 1936, Мостар, Югаславія) — югаслаўскі мастак. Жыве і працуе ў Бялградзе і Мілане.

Жыццё і творчасць
-----------------

Радамір Дамнянавіч скончыў Акадэмію прыгожых мастацтваў у Бялградзе ў 1957 годзе. У 1958 годзе адбылася яго першая персанальная выстава ў Бялградзе, а ў 1961 годзе яшчэ адна выстава ў «Studio G» у Заграбе. З 1959 па 1965 год пісаў фантастычныя пейзажы і гарадскія пейзажы, у 1970 годзе пачаў маляваць у стылі мінімалізму. Ён таксама выкарыстоўвае канцэптуальнае мастацтва з фатаграфіяй і мультымедыйнымі метадамі, такімі як кіно і відэа. З 1973 года займаецца перформансам і бодзі-артам.

У 1974 годзе Дамнянавіч пераехаў у Мілан, дзе жыве з тых часоў. У 1960-я гады яго творчасць прыцягнула міжнародны рэзананс.

Зноскі
------

1. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
| **Кірылічны алфавіт** |
| --- |
|  |
| **Кірыліца** |
| А | Б | В | Г | Ґ | Д | Ђ |
| Ѓ | Е | (Ѐ) | Ё | Є | Ж | З |
| Ѕ | И | (Ѝ) | І | Ї | Й | Ј |
| К | Л | Љ | М | Н | Њ | О |
| П | Р | С | Т | Ћ | Ќ | У |
| Ў | Ф | Х | Ц | Ч | Џ | Ш |
| Щ | Ъ | Ы | Ь | Э | Ю | Я |
| Гістарычныя літары |
| (Ҁ) | (Ѹ) | Ѡ | (Ѿ) | (Ѻ) | Ѣ | Ꙗ |
| Ѥ | Ꙉ | ІѢ | Ѧ | Ѫ | Ѩ | Ѭ |
| Ѯ | Ѱ | Ѳ | Ѵ | (Ѷ) | Ын | Ꚉ |  |
| Літары неславянскіх моў |
| Ӑ | Ӓ | Ә | Ӛ | Ӕ | Ғ | Ӷ |
| Ҕ | Ӗ | Ҽ | Ҿ | Ӂ | Җ | Ӝ |
| Ҙ | Ӟ | Ӡ | Ӥ | Ӣ | Ӏ | Ҋ |
| Қ | Ҟ | Ҡ | Ӄ | Ҝ | Ԟ | Ӆ |
| Ӎ | Ҥ | Ң | Ӊ | Ӈ | Ӧ | Ө |
| Ӫ | Ҩ | Ҧ | Ҏ | Ҫ | Ҭ | Ӳ |
| Ӱ | Ӯ | Ү | Ұ | Ҳ | Һ | Ҵ |
| Ӵ | Ҷ | Ӌ | Ҹ | Ӹ | Ҍ | Ӭ |  |
| **Заўвага.** Знакі у дужках не маюць статусу (самастойных) літар. |

**Ӂ** — 8-я літара малдаўскага кірылічнага алфавіту. Пазначае гук [dʒ]. Адпавядае літары «g» у румынскім алфавіце, калі яна пішацца перад літарамі «i» або «e». Выкарыстоўваецца таксама ў кірылічным алфавіце гагаузскай мовы.

Атрымана даданнем надрадковага знака брэвіс да кірылічнай літары Ж. У румынскай кірылічнай пісьменнасці, якая ўжывалася да сярэдзіны XIX стагоддзя, замест *Ӂ* выкарыстоўвалася літара Џ (гэтая ж літара і дагэтуль выкарыстоўваецца для абазначэння таго ж гуку ў сербскім і македонскім алфавітах).

У малдаўскі алфавіт літара *ӂ* была ўведзена пастановай Савета міністраў МССР ад 17 мая 1967.

Табліца кодаў
-------------

| Літара | Юнікод | HTML |
| --- | --- | --- |
| Ӂ | U+04C1 | &#1217; |
| ӂ | U+04C2 | &#1218; |
Царква
**Царква́** — храм у хрысціянстве.

Праваслаўная або каталіцкая царква (храм) складаюцца як мінімум з алтарнай часткі (у праваслаўі, як правіла, арыентаванай на усход) і далучанага да яе памяшкання для тых, хто моліцца. У большасці пратэстанцкіх цэркваў алтароў няма (за выключэннем лютэранства, англіканства і некаторых іншых кірункаў).
Звычайна праваслаўная або каталіцкая царква складаюцца з некалькіх узаемазлучаных частак. 

| ⛭Праваслаўны клір |
| --- |
| Святары | 

|  |  |
| --- | --- |
| Епіскапы | 
* Вікарый
* Епіскап (Архірэй)
* Архіепіскап
* Экзарх
* Мітрапаліт
* Патрыярх

 |
| Святары | 
* Іераманах
* Ігумен
* Архімандрыт
* Іерэй
* Прэсвітар
* Протаіерэй
* Протапрэсвітар

 |
| Дыяканы | 
* Дыякан
* Іерадыякан
* Протадыякан
* Архідыякан

 |

 |
| Царкоўныя служкі | 
* Алтарнік
* Іпадыякан
* Псаломшчык
* Дзяк
* Еклісіярх

 |
**Jagged Alliance 3** — гульня з аднайменнай серыі.

Інфармацыя пра гульню
---------------------

У сакавіку 2010 года ўсе правы (акрамя social network rights) былі прададзены праваўладальнікам Strategy First нямецкай кампаніі bitComposer Games. Па словах прадстаўніка кампаніі, дамоўленасці з расійскай кампаніяй "Акелла", якая да таго лічылася падрадчыкам па распрацоўцы і эксклюзіўным выдаўцом Jagged Alliance 3 на прасторах краін СНД, ануляваныя.

Зноскі
------

1. ↑  Ja, ja, JA 3! | AG.RU Архівавана 11 сакавіка 2010. (руск.)

Спасылкі
--------

* bitComposer Games Acquires the License for Jagged Alliance Архівавана 2 студзеня 2011.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Metacritic · MobyGames · MobyGames · MobyGames |
| **Кірылічны алфавіт** |
| --- |
|  |
| **Кірыліца** |
| А | Б | В | Г | Ґ | Д | Ђ |
| Ѓ | Е | (Ѐ) | Ё | Є | Ж | З |
| Ѕ | И | (Ѝ) | І | Ї | Й | Ј |
| К | Л | Љ | М | Н | Њ | О |
| П | Р | С | Т | Ћ | Ќ | У |
| Ў | Ф | Х | Ц | Ч | Џ | Ш |
| Щ | Ъ | Ы | Ь | Э | Ю | Я |
| Гістарычныя літары |
| (Ҁ) | (Ѹ) | Ѡ | (Ѿ) | (Ѻ) | Ѣ | Ꙗ |
| Ѥ | Ꙉ | ІѢ | Ѧ | Ѫ | Ѩ | Ѭ |
| Ѯ | Ѱ | Ѳ | Ѵ | (Ѷ) | Ын | Ꚉ |  |
| Літары неславянскіх моў |
| Ӑ | Ӓ | Ә | Ӛ | Ӕ | Ғ | Ӷ |
| Ҕ | Ӗ | Ҽ | Ҿ | Ӂ | Җ | Ӝ |
| Ҙ | Ӟ | Ӡ | Ӥ | Ӣ | Ӏ | Ҋ |
| Қ | Ҟ | Ҡ | Ӄ | Ҝ | Ԟ | Ӆ |
| Ӎ | Ҥ | Ң | Ӊ | Ӈ | Ӧ | Ө |
| Ӫ | Ҩ | Ҧ | Ҏ | Ҫ | Ҭ | Ӳ |
| Ӱ | Ӯ | Ү | Ұ | Ҳ | Һ | Ҵ |
| Ӵ | Ҷ | Ӌ | Ҹ | Ӹ | Ҍ | Ӭ |  |
| **Заўвага.** Знакі у дужках не маюць статусу (самастойных) літар. |

**Ѯ, ѯ** (ксі) — літара кірыліцы. Выкарыстоўвалася ў стараславянскім алфавіце, з якога перайшла ў царкоўнаславянскі алфавіт.

Паходзіць ад грэчаскай літары ксі, выкарыстоўвалася для яе замены ў словах, запазычаных з грэчаскай мовы, а таксама для запісу лікаў. Літара «ксі», як і аналагічная ў грэчаскім алфавіце, азначала лік 60. У глаголіцы аналагічная літара адсутнічала.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Молат (значэнні).
Механічный молат кампаніі Шнейдэр у горадзе Ле-Крэзо, Францыя, быўшы самым магутным у свеце ў 1877—1891 гадах
**Молат** — прылада працы, якая выкарыстоўваецца для нанясення ўдараў пры коўцы металу, разбіванні камянёў, забіванні цвікоў і інш. Молаты бываюць ручныя і механічныя.

Кавальскія, або ручныя молаты звычайна робяцца з коўкага жалеза, канцы наварваюцца сталлю. Вельмі маленькія молаты робяцца цалкам са сталі, вялікія — з чыгуну. Адзін канец ручнога молата робяць або зусім плоскім або з лёгкай пукатасцю, ён завецца бой або баёк.

У сімволіцы
-----------

Серп і молат
У камуністычнай сімволіцы скрыжаваныя серп і молат азначалі саюз сялян і рабочых. Выява скрыжаваных сярпа і молата была прадстаўлена на гербах і сцягах СССР і саюзных рэспублік.

Гл. таксама
-----------

* Малаток
* Кувалда

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Новы |
**Радапертызацыя** (ад слова радыяцыя і прозвішча французкага навукоўца і інжынера, Нікаласа Аперта[en], які ўпершыню прапанаваў стэрылізаваць ежу для войскаў Напалеона) — гэта адзін з варыянтаў апраменьвання харчовых прадуктаў, калі прымяняецца доза іанізавальнага выпраменьвання, дастатковая для памяншэння колькасці жыццяздольных мікраарганізмаў да такой ступені, што вельмі невялікая колькасць з іх (за выключэннем вірусаў) могуць быць выяўлены пры даследаванні апрацаванай ежы любым з прызнаных метадаў. Тэрмін прыдатнасці прадуктаў, якія прайшлі радапертызацыю абмяжоўваеца только тэрмінам жыцця ўпаковачнага матэрыялу (пры той умове, што ўпакоўка застаецца непашкоджанай). Доза радыяцыі якая выкарыстоўваецца пры правядзенні радапертызацыі складае прыкладна 25-45 кГр.

Гл. таксама
-----------

* Апраменьванне харчовых прадуктаў
* Радыцызацыя

Літаратура
----------

* Goresline, H.E. (1964). "Tentative classification of food irradiation processes with microbiological objectives". *Nature* **204**: 237–238.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780969251 |