recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
«**Неба**» — расійскі мастацкі фільм рэжысёра Ігара Капылова, які распавядае аб ваенных лётчыках у Сірыі. Прэм’ера адбылася ў Маскоўскім кінатэатры «Каро 11 Октябрь» 17 лістапада 2021 года.

Галоўныя героі фільма-расійскія ваенныя лётчыкі, якія апынуліся ў Сірыйскай Арабскай Рэспубліцы восенню 2015 года. Карціна падрабязна паказвае інцыдэнт, звязаны з гібеллю ваеннага лётчыка падпалкоўніка Алега Пешкава. Пры гэтым стваральнікі фільма падкрэсліваюць, што імкнуліся стварыць зборныя вобразы без стоадсоткавай адпаведнасці рэаліям. Пешкаў стаў прататыпам асноўнага героя, падпалкоўніка Сошнікава, штурман Канстанцін Мурахцін — прататыпам капітана Мураўёва.

Фільм быў зняты пры падтрымцы Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі. Здымкі пачаліся ў Крыме ў кастрычніку 2020 года; у далейшым яны ішлі ў Сірыі, Маскве, Санкт-Пецярбургу і Ліпецку, у тым ліку на дзеючых аб’ектах Міністэрства абароны Расіі. Вытворчасцю фільма займалася кінакампанія «Трыіксмедыя» сумесна з Міністэрствам абароны Расійскай Федэрацыі.

Перадпрэм‚ерны паказ адбыўся 14 лістапада 2021 года ў Санкт-Пецярбургу. Выхад фільма ў шырокі пракат быў намечаны на 7 кастрычніка 2021 года, пазней яго перанеслі на 18 лістапада 2021 года.

24 лістапада 2021 года адбыўся паказ фільма на авіябазе «Хмеймім». Вядома, што «Неба«ўключана ў пералік фільмаў, абавязковых да прагляду ва Узброеных Сілах Расійскай Федэрацыі.

Зноскі
------

1. ↑  «Небо» летчика Пешкова. В России снимают фильм о сбитом турками бомбардировщике Су-24
2. ↑  В Севастополе снимают фильм о Герое России Олеге Пешкове(недаступная спасылка)
3. ↑  Стартовали съемки фильма «Небо» о летчике-герое Олеге Пешкове
4. ↑  В новом году зрители увидят «Небо» и «Фронтовую любовь»
5. ↑  Участникам форума "Армия" показали трейлер фильма "Небо" о российских летчиках в Сирии **(нявызн.)**. *ТАСС*. Праверана 24 жніўня 2021.
6. ↑  Летчики Ленинградской армии ВВС и ПВО в Санкт-Петербурге приняли участие в предпремьерном показе фильма «Небо» об истории военного летчика Олега Пешкова **(нявызн.)**. *mil.ru*. Праверана 14 лістапада 2021.
7. ↑  Премьеру фильма "Небо" о погибшем в Сирии летчике Пешкове перенесли на ноябрь **(нявызн.)**. *ТАСС*. Праверана 11 кастрычніка 2021.
8. ↑  Министр обороны России генерал армии Сергей Шойгу провел селекторное совещание с руководящим составом Вооруженных Сил
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Храптовіч.
**Кароль Храптовіч** (? — пасля 1794) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

Біяграфія
---------

Паходзіў з магнацкага роду Храптовічаў герба «Адравонж». Сын Якуба.

Пісар земскі гарадзенскі з 1746 года, прыхільнік К. С. Радзівіла Пане Каханку, маршалак Радамскай канфедэрацыі ў Гарадзенскім павеце. У 1767 годзе выступіў з маніфестам супраць гвалтаў расійскага пасланніка М. В. Рапніна. Удзельнічаў у Барскай канфедэрацыі, у 1772—1774 гадах у эміграцыі, вярнуўся і больш не прымаў удзелу ў палітычным жыцці. У 1781—1786 гадах харужы надворны літоўскі, з 1786 года стараста гарадзенскі.

Сям’я
-----

У 1751 годзе Кароль Храптовіч ажаніўся з Ганнай з Храптовічаў, дачкой старосты вярбельскага Марцыяна Храптовіча. Каля 1768 года яны, не маючы дзяцей, развяліся.

Літаратура
----------

* *Анатоль Грыцкевіч.* Храптовічы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.


| ?Кароль Храптовіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Кароль Літавор-Храптовіч |  | Якуб Храптовіч[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 6254 1436 · NUKAT: n2015195063 · VIAF: 88693622 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ананіч.
**Віктар Міхайлавіч Ананіч** (нар. 5 чэрвеня 1963, Бабруйск Магілёўскай вобласці) — беларускі фінансіст, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі фінансава-эканамічны каледж па спецыяльнасці Банкаўская справа, Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт па спецыяльнасці Фінансы і крэдыт, Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці Фінансавы і банкаўскі менеджмент.

У банкаўскай сферы з 1995 года з пасады эканаміста філіяла № 302 АКБ Пріорбанк у г. Бабруйску.

Працаваў намеснікам кіраўніка філіяла, начальнікам аддзела аддзялення ГУ Нацыянальнага банка па Магілёўскай вобласці ў г. Бабруйску, начальнікам упраўлення эканомікі Бабруйскага гарвыканкама, намеснікам кіраўніка адміністрацыі Ленінскага раёна г. Бабруйска.

У ААТ «ААБ Беларусбанк» з 27 снежня 2006 года, даты ўступлення на пасаду дырэктара філіяла № 703 у г. Бабруйску. У снежні 2011 узначаліў філіял № 700 — Магілёўскае абласное ўпраўленне.

Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Ганаровымі граматамі ААТ «ААБ Беларусбанк» і мясцовых органаў улады.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑  Ананич Виктор Михайлович Архівавана 21 кастрычніка 2020.
4. ↑  Ананіч Віктар Міхайлавіч(недаступная спасылка)
**Старажытныя шахты Сп'ен** — каменаломні ў раёне Сп'ен на захадзе Бельгіі, буйнейшы і найстаражытнейшы ў Еўропе неалітычны комплекс, дзе адбывалася здабыча крэменю, займае плошчу болей за 100 га, аб'екты са спісу Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Па каменаломнях можна прасачыць за эвалюцыяй тэхналагічнай думкі чалавека ў самым пачатку яго гісторыі, якую вынаходлівасць пры здабычы карысных выкапняў прыходзілася яму праяўляць, каб выжыць і дабіцца поспеху.

Здабыча крэменю цесна звязана з гісторыяй паселішчаў таго часу.

Літаратура
----------

* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4118754-4 · VIAF: 237291251 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Емяльянаў.
**Віктар Ніканавіч Емяльянаў** (12 снежня 1926, г. Вінніца, Украіна — 12 мая 1990, Мінск) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар Беларусі (1985).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1956 годзе Маскоўскі архітэктурны інстытут. 3 1956 года архітэктар, старэйшы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў, галоўны архітэктар аддзела, кіраўнік сектара, намеснік галоўнага інжынера інстытута па архітэктуры, у 1986—1989 галоўны архітэктар інстытута БелНДІдзіпрасельбуд.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1963 года.

Пражываў у Мінску.

Творчасць
---------

Галоўны кірунак творчасці — сельская архітэктура. Асноўныя работы: праекты планіроўкі і забудовы вёсак Верцялішкі калгаса «Прагрэс» Гродзенскага (1969, Дзяржаўная прэмія СССР 1971), Аснежыцы Пінскага, Пліса Смалявіцкага, Сноў Нясвіжскага раёнаў (усе 1968); Зашыр’е саўгаса «Камуніст» Ельскага (1970), Леніна Горацкага (1971), Мышкавічы калгаса «Світанак» імя К. П. Арлоўскага Кіраўскага (1972), Крупіца Мінскага раёнаў (1979, усе ў сааўт.), Машканы саўгаса імя П. М. Машэрава Віцебскай вобласці (1981) і інш.

Аўтар навуковых прац, у т.л. «Архітэктурна-планіровачная арганізацыя сельскіх населеных месцаў Беларусі» (Мінск, 1984).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1979), шасцю медалямі ВДНГ СССР. 1-я прэмія на Усесаюзным конкурсе (1975, у аўтарскім калектыве) за лепшае рашэнне сельскіх пасёлкаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Емельянов Виктор Никонович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
2. 1 2  Емяльянаў Віктар Ніканавіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Літаратура
----------

* Емяльянаў Віктар Ніканавіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Емяльянаў Віктар Ніканавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6). — С. 390.
* Емельянов Виктор Никонович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Неапалітанскі метрапалітэн** (італ.: Metropolitana di Napoli) — сістэма ліній хуткаснага транспарту Неапаля. У склад сістэмы прынята ўключаць як лініі уласна метрапалітэна, так і ўчасткі прыгарадных чыгуначных ліній, а таксама чатыры фунікулёры.

Гісторыя
--------

У другой палове XIX - першай палове XX стагоддзя ў Неапалі быў збудаваны шэраг гарадскіх і прыгарадных чыгунак, якія былі слаба звязаныя паміж сабой. Планы будавання адзінай сеткі былі ўпершыню прапанаваныя ў 1950-я гг. Будаўніцтва пачалося ў 1976 годзе, аднак першы ўчастак падземнай лініі (Vanvitelli - Colli Aminei, 4 км, 6 станцый) уступіў у строй толькі ў 1993 годзе. Пазней былі пабудаваны новыя лініі метрапалітэна, участкі ранейшых чыгуначных ліній і фунікулёра былі рэарганізаваны ў адзіную сетку.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Неапалітанскі метрапалітэн на Вікісховішчы |

* Афіцыйны сайт Архівавана 18 красавіка 2009.  (італ.)
* Метро Неапалю на urbanrail.net Архівавана 24 сакавіка 2009.  (фр.)

| ⛭Метрапалітэны Італіі |
| --- |
| Метрапалітэны | 
* Рым
* Мілан
* Генуя
* Неапаль
* Катанія
* Турын
* Брэшыя
* Балоння (*будуецца*)

 | Сцяг Італіі |
| Мініметро | 
* Венецыя
* Мілан
* Перуджа

 |
**Кватэра-музей Міхаіла Канстанцінавіча Сеўрука**  — мемарыяльны музей беларускага мастака Міхася Сеўрука. Знаходзіцца ў г. Нясвіжы ў доме № 38 па вуліцы Садовай (кватэра № 1), дзе мастак пражыў з 1939 і да свайго скону ў 1976.
Уваходзіць ў склад Нясвіжскага гісторыка-краязнаўчага музея.
Адкрыты 9 ліпеня 1996.

Першапачаткова музейная экспазіцыя месцілася ў адным пакоі.
Пасля рэканструкцыі (2013) кватэра-музей займае тры пакоі.

У першым пакоі месьціцца выставачная зала. Прадстаўлены разнажанравы станковы жывапіс і станковая графіка М. Сеўрука, як віленскага (1927—1939), так і нясвіжскага (1939—1976) перыядаў яго творчасці.

Другі і трэці пакоі адданы пад экспанаты біяграфічна — мемарыяльнага характару. Іх аздабляюць сапраўдныя і ўзноўленыя рэчы сям’і мастака, аналагі мэблі і прадметаў побыту.
Гэта дае ўяўленне аб абстаноўцы, у якой мастак праз матэрыяльныя цяжкасці вёў сціплае асабістае жыццё.

У другім пакоі экспанаваны афішы выставак твораў М. Сеўрука, фотаздымкі дзіцячых і юнацкіх гадоў, выявы блізкіх сваякоў, настаўнікаў і сябраў, фотакопіі асабістых дакументаў, а таксама ўнікальны фотаальбом, надрукаваны ў Нясвіжскай друкарні .

У трэцім невялічкім пакойчыку адноўлена майстэрня, дзе выстаўлены сапраўдныя рэчы, якімі карыстаўся мастак пры выкананні жывапісных і графічных работ (эцюднік, альбомы для замалёвак, пастэльныя алоўкі, пэндзалі, разцы, дрэварыты, медзярыт і інш.)

У другім і трэцім пакоях таксама экспануюцца шматлікія эскізы, карціны і малюнкі М. Сеўрука.

Кватэра — музей Міхася Сеўрука з’яўляецца месцам, дзе ладзяцца рэгулярныя сустрэчы, чытанні і лекцыі, музейныя святы, прысвечаныя памяці мастака.

Зноскі
------

1. ↑  Міхаіл Канстанцінавіч Сеўрук (1905- 1979): Біяграфія ў старых фотаздымках / Бірукова Т.М. (склад. І тэкст). — Нясвіж: Нясвіжская друкарня імя С. Буднага, 2015. — 1 экз. — ISBN 978-985-7078-22-6.

Літаратура
----------

* Музеи Беларуси / ред. совет: В. В. Андриевич (гл. ред.) и др. — Мн .: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2018. — С. 375. — 448 с. — 800 экз. — ISBN 978-985-11-1093-9.

Спасылкі
--------

* Таямніцы жыцця мастака Міхася Сеўрука адкрываюцца ў кватэры-музеі ў Нясвіжы // zviazda.by 14 ліпеня 2015
* Кватэра-музей М. К. Сеўрука на сайце Нясвіжскага гісторыка-краязнаўчага музея
* Открытие новой экспозиции Квартиры-музея М. К. Севрука 26 февраля состоялось торжественное открытие новой экспозиции квартиры-музея М. К. Севрука.
Сучасны выгляд

**Керма** (араб. كرمة‎‎) — археалагічны помнік на месцы старажытнага горада, цэнтра аднайменнай дзяржавы ў Афрыцы. Знаходзіцца ў даліне Ніла на поўначы Судана.

Археалогія
----------

Месцазнаходжанне Кермы было выяўлена ў 1820 г. Археалагічныя раскопкі пачаліся амерыканскімі даследчыкамі ў 1913 г. і актыўна вяліся імі да 1936 г. Амерыканскі егіптолаг Дж. А. Рэйснер першапачаткова палічыў, што знайшоў старажытнаегіпецкую гандлёвую калонію ў Нубіі. Гэты пункт гледжання захоўваўся ў навуцы некалькі дзесяцігоддзяў, пакуль у 1977 г. раскопкі не былі ўзноўлены швейцарскай археалагічнай экспедыцыяй. Да 2002 г. ёю было выяўлена 6 культурных пластоў 4 - 2 тысячагоддзяў да н. э. Швейцарскія даследчыкі паказалі, што Керма была буйным горадам, цэнтрам вялікай самастойнай дзяржавы.

Гісторыя
--------

Керма як месца паселішча земляробаў і жывёлагадоўцаў узнікла каля 3500 г. да н. э. Першапачаткова складалася з 40 цагляных круглявых хацін дыяметрам ад 4 м да 7 м. Тры капітальных будынкі, якія як лічаць, маглі мець рэлігійную і адміністрацыйную функцыі, узведзены ў форме правільных чатырохкутнікаў. Знешняя частка паселішча была добра ўмацавана. Знойдзены месцы ўтрымання свойскай жывёлы і каля 500 ямін для захавання збожжа. Хуткаму росту Кермы ў 4 - 3 тысячагоддзях да н. э. садзейнічалі кліматычныя змены. Паступовае высыханне навакольнай саванны вымушала мясцовыя плямёны перасяляцца ў даліну Ніла.

Каля 2450 г. да н. э. Керма ператварылася ў буйны горад, цэнтр аднайменнай дзяржавы. Археолагі вылучаюць тры асноўныя перыяды яго развіцця: 

* Старажытны (да 2050 г. да н. э.)
* Сярэдні (2050 — 1750 гг. да н. э.)
* Класічны (1750 — 1480 гг. да н. э.)

Класічны перыяд — час росквіту горада. Каля Ніла быў пабудаваны вялікі партовы раён. У раёне Кермы меўся багаты некропаль з пахаваннямі валадароў і іх набліжаных, каля яго — 2 храмы дыяметрам 40 м. Насельніцтва горада працягвала займацца земляробствам, жывёлагадоўляй і паляваннем, аднак важнымі заняткамі сталі рамяство і гандаль. Керма з'яўлялася галоўным пасрэднікам у гандлі паміж трапічнымі рэгіёнамі Афрыкі і краінамі Міжземнага мора. Вакол населенай часткі былі ўзведзены новыя ваенныя ўмацаванні. У класічны перыяд уладары Кермы кантралявалі не толькі ўсю тэрыторыю Нубіі, аднак і землі паўднёвага Егіпта. Але з ростам горада павялічвалася апустыньванне навакольных зямель.

У 1480 - 1450 гг. да н. э. адбылося заваяванне Кермы з боку егіпцян. Дакладны час вызначыць складана, бо яна магла некалькі разоў пераходзіць з рук у рукі. Характэрна, што нубійцы часцяком спальвалі свае паселішчы перад прыходам ворага. Егіпецкае заваяванне прывяло да поўнага заняпаду.

Літаратура
----------

* Kendall, Timothy. Kerma and the Kingdom of Kush, 2500-1500 B.C.: the archaeological discovery of an ancient Nubian empire. - National Museum of African Art, Smithsonian Institution, 1997 ISBN-10: 0965600106, ISBN-13: 978-0965600101
* Shaw I. Jameson R. A Dictionary of Archaeology. - 2008 (Google eBook)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Керма
* Kerma (Sudan). Nubian Capital of the Kush Civilization Архівавана 4 красавіка 2015.
* Kerma. A RENOWNED ARCHAEOLOGICAL SITE
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міхаэліс.
**Віктар Міхаэліс** — беларускі архітэктар першай паловы 19 ст. Прадстаўнік архітэктуры класіцызму.

Біяграфія
---------

Праект сінагогі ў Брэсце. Архітэктары Г. Валерт, В. Міхаэліс. 1846 г.
Праект евангелічнай царквы ў Гродне. Архітэктары Г. Валерт, В. Міхаэліс. 1810 г.
Лютэранін. Вучань Гродзенскага губернскага архітэктара К. В. Багеміле. У 1826—1849 гадах працаваў Гродзенскім губернскім архітэктарам.

Творчасць
---------

Выканаў праекты гандлёвых радоў у Навагрудку (1835), бальніцы для ніжніх воінскіх чыноў, сіроцкага дома, багадзельні для Гродзенскай губерні (1849), сінагогі на Кобрынскім фарштаце Брэсцкай крэпасці.

Зноскі
------

1. ↑  Любовь Зорина. ИЗ ИСТОРИИ ЛЮТЕРАНСТВА ГРОДНЕНЩИНЫ
2. ↑  Міхаэліс Віктар // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Літаратура
----------

* Міхаэліс Віктар // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
**Паветраны мост** — паветраная траса, якой карыстаецца авіяцыя для папаўнення асабовага складу і забеспячэння матэрыяльнымі сродкамі, а таксама для эвакуацыі абкружаных (ізаляваных, блакіраваных) груповак войскаў, жыццезабеспячэнне абложаных гарадоў, для хуткага ўзмацнення або стварэння новых групіровак войскаў на далёкіх ТВД. Забяспечваецца сродкамі сувязі і навігацыі, мае аэрадромы пагрузкі і выгрузкі, прыкрываецца сродкамі ППА.

Гл. таксама
-----------

* Нямецкі паветраны мост у Сталінградзе
* паветраны мост Індыя-Кітай
* Берлінскі паветраны мост

Зноскі
------

1. ↑  Военный энциклопедический словарь, 1983. — 863 с. : 30 л. ил. — С. 150.
**Старапанская слабада** (**Іншаземная слабада**) — гістарычны раён Масквы, які быў населены выхадцамі з Рэчы Паспалітай. Знаходзілася ў XVII ст. ў Земляным горадзе каля Варанцова поля[ru], паміж Сырамятнай[ru] і Мельніцкай слабодамі (раён сучаснай вул. Варанцова Поле, Сырамятніцкага і Мельніцкага завулкаў[ru]). Большасць насельніцтва слабады складалі вайскоўцы з Рэчы Паспалітай. У 1638 годзе тут былі 52 двары, і толькі адзін належаў «нямчыну». У другой палове XVII ст. насельніцтва слабады было асімілявана.

Літаратура
----------

* Масква // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
**Старакапы́льскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Капыльскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Стары Капыль.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Капыльскага раёна Слуцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мінскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Капыльскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў складзе Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе Бабруйскай вобласці. 24 мая 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Капыльскага (15 населеных пунктаў: Амерыка, Асмолы, Дусаеўшчына, Змаганне, Красны, Навасельцы, Нізкавічы, Новая Палянка, Раскошша, Стары Капыль, Чырвоная Горка, Юрздыка, Якусоўшчына, Янава і пасёлак саўгаса імя Дзяржынскага), Слабада-Кучынскага (7 населеных пунктаў: Аборкі, Красны Май, Кунцаўшчына, Леткаўшчына, Мельнічкі, Мірава, Руднічкі) і Бабаўнянскага (Думічы) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 23 населеныя пункты.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Старападду́бскі валу́н** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння (з 1994 года) у Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі.

Валун знаходзіцца ў паўночна-заходняй частцы вёскі Старыя Паддубы, за 11 км у напрамку на паўночны ўсход ад вёскі Новы Двор, за 29 кіламетраў на поўнач ад горада Шчучын. Плошча ахоўнай тэрыторыі — 0,000551 га.

Даўжыня валуна 2,9 м, шырыня 1,9 м, вышыня 1,3 м, у абводзе 8,2 м, аб’ём 3,8 м³, маса каля 10 тон. Складзены з буравата-жоўтага граніту рапаківі з крышталямі палявога шпату. Прынесены 20—18 тыс. год назад з Аландскіх астравоў Балтыйскага мора.

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн, 2002
2. ↑  Список памятников природы Гродненской области  (руск.)
3. ↑  Схема комплексной территориальной организации Шчучинского района  (руск.) // БелНДІгорадабудаўніцтва

Літаратура
----------

* *Вінакураў В. Ф.* Старападду́бскі валу́н // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 158. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Старападдубскі валун
* Список памятников природы Гродненской области (руск.)
**Павук-серабранка**, **вадзяны павук** (*Argyroneta aquatica*) — адзіны від членістаногіх сямейства *Cybaeidae*; адзіны прадстаўнік атраду павукоў, які жыве ў прэснай вадзе.

Апісанне
--------

Даўжыня цела самца 15-20 мм, самкі — 12 мм. Галавагрудзі чырванавата-бурыя, брушка пакрыта аксаміцістымі валасінкамі. Пры апусканні вадзянога павука ў ваду на валасінках ўтрымліваецца паветра (з-за чаго цела павука здаецца серабрыстым), паветра служыць павуку для дыхання (у вадзянога павука скурнае дыханне пераважае над лёгачным).

Пашырэнне
---------

Вадзяны павук шырока распаўсюджаны ў Еўропе, у т.л. на Беларусі сустракаецца па ўсёй тэрыторыі. Жыве ў стаячых або з павольнай плынню вадаёмах, багатых расліннасцю.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Сілкуецца рачкамі, лічынкамі насякомых.

Будуе падводнае шчыльнае гняздо ў выглядзе каўпака, які запаўняе паветрам, прынесеным на целе; купал утрымліваецца пад вадой павуціннем, якім павук прымацоўвае яго да расліннасці. Гняздо — месца паглынання здабычы і размнажэння; самка змяшчае ў купал кокан з яйкамі і ахоўвае яго да выхаду павучанят.

Літаратура
----------

* Павук-серабранка // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776213220 · NDL: 01134393 |
Дацынь на мінскай карце свету 1532 года.
У I—II стст. н.э. Ханьская і Рымская імперыі з'яўляліся гегемонамі процілеглых канцоў Еўразійскага мацерыка, аднак у сілу значнай аддаленасці звесткі адзін пра аднаго ў іх былі даволі скупыя. Кітайцы паважліва звалі Рым (а потым і Візантыю) **Дацынь**, што значыць «Вялікая Цынь». Рымляне звалі Кітай і кітайцаў **Серэс** (*seres*), што значыць «шаўковы» ці «краіна шоўку». Хутчэй за ўсё, гэта слова паходзіць ад кітайскага «сы» (絲, 丝 — шоўк). Ад гэтай назвы пайшло і лацінскае слова «serica» — «шоўк». Пра вытворчасць і вытворцаў шоўку піша, у прыватнасці, Пліній Старэйшы ў «Прыродазнаўчыя гісторыі».

Найстаражытныя звесткі пра кантакты Кітая з Рымам прыводзіць гісторык Луцый Аней Флор. Ён паведамляе, што да двара Актавіяна Аўгуста прыбыло, у колькасці іншых, пасольства з Кітая, якое правяло ў дарозе чатыры гады, і што колер іх скуры служыў пераканаўчым доказам таго, што жывуць яны пад іншым небам, чым рымляне. У I ст. н.э. усталяваўся марскі гандлёвы шлях паміж Еўропай і Кітаем, пасроднікамі на якім выступалі ханьскія даннікі Цзяачжы і кхмерская дзяржава Фунань. У пацверджанне гэтага прыводзяць знаходкі старажытнарымскіх манет у дэльце Меконга (старажытная гавань, згаданая Пталамеем як Кацігара). 

Кітай (*Sinae*) на карце Пталамея.
Паводле паведамлення Плінія, чацвёртая частка з 40000 рымскіх салдатаў, якія пацярпелі пад кіраваннем Краса страшнае паражэнне ад парфян пад Карамі, была сагнана пераможцамі ў Маргіяну. Паводле меркавання Л. М. Гумілёва, менавіта яны прынялі ўдзел у першай Таласкай бітве з хунамі (36 г. да н.э.) і былі пасля паселены ў межах Кітая. Гэты довад пацвярджаецца нядаўнімі знаходкамі ў Узбекістане рымскіх таблічак, пакінутых салдатамі легіёна «Апалінарыс».

У 97 г. 70-тысячная ханьская армія на чале з Бань Чаа, намерваючыся пакараць стэпавікоў, якія трывожылі гандаль па Вялікаму шаўковаму шляху, пераваліла праз Цянь-Шань і разарыла Сярэднюю Азію аж да Мерва. Мяркуючы па ўсім, яны дзейнічалі ў саюзе з парфянскім царом. У Рым быў накіраваны пасланец па імі Гань Ін, аднак уведзены ў зман парфянамі адносна працягласці марскога шляху ў Рым, ён не прасунуўся далей Месапатаміі. У «Хоу Ханьшу» прыведзены сабраныя ім звесткі пра Дацын, у прыватнасці, гаворка ідзе пра вырабы, якія вырабляліся там, і пра прызначальнасць імператараў у эпоху Нервы.

З сачынення Пталамея даведваемся пра падарожжа да Ташкургана ў цяперашнім Сіньцзяне, здзейсненным неўзабаве пасля таго знатным рымлянінам Таціянам. Пра тое, што некаторыя марскія пасольствы дасягалі і самой сталіцы ханьскіх імператараў, вядома з «Хоу Ханьшу», якая згадвае пра прыбыццё паслоў з Дацыня ў 161, 284 і 230-х гг. Зрэшты, апісанні іх прынашэнняў імператару (напр. вырабы з косці насарога) сведчаць пра тое, што набываліся яны дзесьці па дарозе, хутчэй за ўсё, у Індакітаі.

Гл. таксама
-----------

* Інда-рымскі гандаль
* Рымскія экспедыцыі ў Трапічную Афрыку
* Пагада Дацынь

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

Літаратура
----------

* Hill, John E. 2004. *The Western Regions according to the Hou Hanshu.*
* Henry Yule. *Cathay and the Way Thither*. 1915.
Паводка (1) у Бійску, вызваная анамальна працяглымі дажджамі (больш за 72 гадзіны), 2006 год
Паводка (2) у Ніжагародской вобласці (рака Савец)
**Паво́дка** — фаза воднага рэжыму ракі — адносна кароткачасовае (ад дзясяткаў хвілін да некалькіх сутак) і неперыядычнае падняцце ўзроўню вады ў выніку быстрага раставання снегу, ледавікоў, ці моцных дажджоў. Такое падняцце, калі яно больш значнае за звычайныя значэнні, можа выклікаць паводку ў шырокім сэнсе гэтага паняцця (навадненне).

На марскіх узбярэжжах і астравах паводкі могуць паўстаць у выніку затаплення прыбярэжнай паласы хваляй, якая ўтвараецца пры землетрасеннях або вывяржэнні вулканаў у акіяне. Падобныя паводкі нярэдкія на берагах Японіі і на іншых астравах Ціхага акіяна, менавіта такі тып паводкі назіраўся ў Японіі ў 2011 годзе, які быў выкліканы моцным землетрасеннеам ля берагоў краіны. Паводкі могуць быць абумоўлены прарывамі плацін і загараджальных дамб.

Паводкі здараюцца на многіх рэках Заходняй Еўропы, як то Дунай, Сена, Рона, По і іншых, а таксама на рэках Янцзы і Хуанхэ ў Кітаі, Місісіпі і Агая ў ЗША. У СССР вялікія паводкі назіраліся на Дняпры ў 1931 годзе і Волзе ў 1908 і 1926 гадах. У Беларусі часам здараецца выхад з берагоў Прыпяці і Нёмана.

Гл. таксама
-----------

* Крыгаход
* Навадненне

Зноскі
------

1. ↑  Беларусь, 1995

Літаратура
----------

* Паво́дка // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 546—547. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Паводка
* База даных па найбуйнейшых паводках (на англійскай мове) Архівавана 11 мая 2008.
* American Water Resources Association Архівавана 24 сакавіка 2018.
* DeltaWorks. Праекты заграджальных дамбаў і бар’ераў у Нідэрландах

| ⛭Стыхійныя бедствы |
| --- |
| Зямля | Лавіны ·  Землетрасенні ·  Лахар ·  Сель ·  Вывяржэнні вулкана |
| Вада | Паводкі ·  Лімналагічныя вывяржэнні ·  Цунамі |
| Надвор’е | Завеі ·  Цыкланічныя штармы ·  Засухі ·  Градавыя штармы ·  Цеплавыя хвалі ·  Смерчы |
| Агонь | Лясны пажар |
| Здароўе і хваробы | Эпідэмія ·  Масавы голад |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777518382 |
**Сядзіба Абуховічаў** — колішні сядзібна-паркавы комплекс у в. Вялікія Круговічы Ганцавіцкага раёна.

Гісторыя
--------

Колішняя сядзіба роду Абуховічаў. Род Абуховічаў з’яўляўся адным з самых найстарэйшых на Беларусі, існаваў амаль шэсць стагоддзяў. У канцы XVI ст. шырока распаўсюдзіўся на Беларусі, меў шмат маёнткаў, у т.л. Сваятычы, Круговічы, Ліпу (Міншчына), Ясянец і інш.

Палац быў пабудаваны ў другой палове XIX ст. Пасля Другой сусветнай вайны тут размяшчалася сельская бібліятэка, якая ў сярэдзіне 1950-х гадоў поўнасцю згарэла.

Сядзібна-паркавы ансамбль уключаў палац, парк, свіран, млын, сыраварню, лесапілку і інш. гаспадарчыя аб’екты.

Архітэктура
-----------

Палац уяўляў сабой аднапавярховы драўляны прамавугольны ў плане будынак, з гладкім чатырохсхільным дахам, накрытым гонтай. Галоўны фасад палаца быў вылучаны невялікім ганкам на чатырох драўляных слупах.

Да палаца вяла доўгая таполевая алея (не захавалася). Цэнтральнае месца ў ансамблі займаюць 3 сажалкі, размешчаныя на адной лініі ўздоўж уязной алеі.

Вялікі дуб
Адначасова з закладкай палаца пачаў фарміравацца новы парк на месцы старога, плошчай каля 5 га. Маляўнічасць парку надае шэраг дубоў, узрост якіх дасягае 400 і больш гадоў. Акрамя дубоў у парку растуць таполі, грабы, клёны, вязы, каштаны і інш. Кампазіцыя парку моцна парушана індывідуальнымі забудовамі.

Капліца
Захаваўся будынак мураванай каталіцкай капліцы (XVIII ст.), якая знаходзіцца ў крайне занядбаным стане, значна перабудавана, зменена форма даху, закладзены вокны. Капліца ў плане мае форму прамавугольніка, вялікі склеп, двухсхільны дах.

Літаратура
----------

* Вялікія Круговічы // Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы) / Л. М. Несцярчук. — Мн.: БЕЛТА, 2002. — С. 96. — 336 с. — ISBN 985-6302-37-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Сядзіба Абуховічаў (Вялікія Круговічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Сядзіба Альфрэда Ромера** — драўляны сядзібны дом мастака і этнографа Альфрэда Ромера ў в. Каралінова Пастаўскага раёна. Будынку прысвоены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці.

Гісторыя
--------

Сядзіба Ромераў у пачатку XX ст.
Аднапавярховы сядзібны дом быў пабудаваны ў 1864 годзе, яго плошча — 536 квадратных метраў.

Пасля нацыяналізацыі маёмасці ў 1939 годзе ў сядзібе размяшчаўся часовы прытулак для жыхароў спаленай вёскі, бальніца, школа.

З 2005 года будынкам не карысталіся, ён прыйшоў у аварыйны стан. З 2020 года аб’ект спрабавалі прадаць чатыры разы, кожны раз зніжаючы кошт. 23 чэрвеня 2022 года на аўкцыёне ён пайшоў паніжэннем першапачатковага кошту на 80 % і быў праданы. Новы ўладальнік мае намер аднавіць сядзібу і выкарыстоўваць яе для патрэб аграэкатурызму.

Зноскі
------

1. ↑  Прадалі былую сядзібу мастака Альфрэда Ромера ў Пастаўскім раёне

Спасылкі
--------

* Сядзіба Альфрэда Ромера на сайце Radzima.org
* Сядзіба Альфрэда Ромера на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Сядзіба Альфрэда Ромера на сайце «Архіварта»
**Сядзіба Аскеркаў** — сядзіба ў аграгарадку Азярцы, Глыбоцкі раён, Віцебская вобласць.

Гісторыя
--------

Тыповая правінцыяльная дробнамаянтковая сядзіба ў в. Азярцы, пабудаваная ў стылі класіцызму, характэрная для Беларусі. Уладальнік маёнтка Зыгмунт Аскерка збудаваў тут сваю рэзідэнцыю ў першай палавіне XIX стагоддзя.

Сядзібны дом — кампактны аднапавярховы прамавугольны ў плане будынак пад двухсхільным дахам. Над цэнтральнай часткай яго пабудавана мансарда з трохвугольным франтонам і шырокім паўкруглым акном.

У архітэктуры сядзібы выкарыстаны класіцыстычныя ордарныя элементы: пілястры, прамавугольныя вокны ў прафіляваных ліштвах, сандрыкі над імі, рустоўка вуглавых і цэнтральнай часткі фасадаў. Пазнейшая дабудова прамавугольнага крыла надала сядзібе Г-падобную планіровачную арганізацыю.

У невялікім прысядзібным парку можна сустрэць маляўнічыя курціны і алеі з лістоўніцы еўрапейскай.

* 
* 
* 
*

Літаратура
----------

* Жыгунова, А. Ці шануем мы спадчыну Зыгмунта Аскеркі? / А. Жыгунова // Веснік Глыбоччыны. — 2010. — 28 верас. — С. 3.
* Скрабатун, У. «Азерцы» гэта не толькі імя футбольнай каманды і вёскі, але і назва сядзібы [Яўгена] Аскеркі (?-1946), помніка архітэктуры позняга класіцызму / У. Скрабатун // Вольнае Глыбокае. — 2002. — 18-24 крас. — С. 6.
* Сядзіба ў в. Азерцы // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Глыбоцкага раёна / рэдкал.: Б. І. Сачанка [і інш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1995. — С. 71.
**Сядзіба Алешаў** — колішняя рэзідэнцыя Алешаў і Радзівілаў у маёнтку Старое Беражное.

Складалася з сядзібнага дому і парку.

Сядзібны дом пабудаваны на мяжы XVIII і XIX стагоддзяў у стылі класіцызм, аднапавярховы, драўляны, з порцікам на чатырох калонах, на якія абапіраўся трохвугольны шчыт. Сярэдняя частка дому была 2-павярховай. Паркавы фасад вылучаны невялікім ганкам на чатырох калонах з тэрасай на 1-м паверсе і балконам на 2-м. З балкона адкрываўся маляўнічы від на раку, за якой размяшчаліся сямейныя могілкі Алешаў. Дом быў накрыты двухсхільным гонтавым дахам. Сцены атынкаваны гладкай тынкоўкай і пафарбаваны ў белы колер.

Парк быў англійскі. Да дому праз браму вяла шырокая ўязная алея, абсаджаная ліпамі і таполямі.

Палац загінуў падчас 1-й сусветнай вайны, пазней на яго месцы пабудавана кантора мясцовага калгаса. Ніякіх слядоў існавання сядзібы не засталося.

Гл. таксама
-----------

Сядзібна-паркавы ансамбль Алешаў у Новаберажным

Літаратура
----------

* *Roman Aftanazy* Bereźno Stare i Nowe // Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Wyd. 2, przejrzane i uzupełnione. T. 2: województwa brzesko-litewskie, nowogródzkie. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1993. — S. 13-15. — ISBN 830403784X.
* *Несцярчук Л.* Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X—XX стагоддзяў. — Мн.: БелТА, 2002.
**Брынёўская сядзіба** — колішняя сядзіба на паўднёва-ўсходняй ускраіне вёскі в. Брынёў Петрыкаўскага раёна Гомельскай вобласці.

Гісторыя
--------

Маёнтак Брынёў набыў у канцы XVIII ст. Антон Нестар Кеневіч, падкаморы новагародскі. З 1890 па 1917 г. маёнтак знаходзіўся ў валоданні Гераніма Кеневіча (1866—1925). У сядзібе ішло насычанае культурнае жыццё. Тут пастаянна праводзіліся паэтычныя вечары, у хатнім тэатры ставіліся напісаныя гаспадаром п’есы, адбываліся паляванні ў навакольных лясах.

У канцы XIX ст. у Брынёве, дзе мелася маленькая сядзіба на фальварку, адразу пасля шлюбу Геранім Кеневіч пачынае будаўніцтва вялікай панскай сядзібы. Аднак работы спыніліся з-за Першай сусветнай вайны.

Архітэктура
-----------

Жылыя дамы пачатку XX ст.
Сядзібны дом складаўся з трох падковападобна размешчаных карпусоў. Галоўны з іх — адзінаццацівосевы аднапавярховы будынак з двухпавярховым трохвосевым цэнтральным рызалітам і невялікім чатырохкалонным порцікам перад ім. Цэнтральны ўваход быў вырашаны двухкалонным парталам.

Падобныя памеры і класіцыстычную трактоўку меў і левы корпус сядзібы з порцікам у сярэдняй частцы галоўнага фасада. З двара карпусы аб’ядноўваліся абшырнай тэрасай з балюстрадай і двухбаковымі лесвіцамі, якія спускаліся да парку.

У паўночнай частцы захаваўся мураваны лямус. За межамі парку з паўднёвага ўсходу захаваліся мураваныя будынкі — 2 жылыя дамы і стайня, пабудаваныя ў пачатку 20 ст.
  

* Сядзібны дом. Галоўны фасадСядзібны дом. Галоўны фасад
* Сядзібны дом. Задні фасадСядзібны дом. Задні фасад
* Брама. 1911Брама. 1911

Парк
----

Плошча парку складае каля 4,5 га. Тэрыторыя падзелена на паўднёва-ўсходнюю і паўночна-заходнюю часткі ручаём, які ўтварае 2 сажалкі. Галоўная алея ідзе перпендыкулярна ручаю. У парку растуць мясцовыя пароды дрэў: дуб, ліпа, клён, хвоя звычайная.

* ПаркПарк
* ПаркПарк
* ПаркПарк
* ПаркПарк

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Брынёўская сядзіба // Страчаная спадчына / Т. В. Габрусь, А. М. Кулагін, Ю. У. Чантурыя, М. А. Ткачоў: Уклад. Т. В. Габрусь.. — Мн.: Беларусь, 2003. — 351 с. — ISBN 985-01-0415-5.
2. 1 2  *Т. В. Габрусь.* 1425. Парк // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Гомельская вобласць. — 383 с. іл.

Літаратура
----------

* Брынёўская сядзіба // Страчаная спадчына / Т. В. Габрусь, А. М. Кулагін, Ю. У. Чантурыя, М. А. Ткачоў: Уклад. Т. В. Габрусь.. — Мн.: Беларусь, 2003. — 351 с. — ISBN 985-01-0415-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сядзіба Кеневічаў (Брынёў)
* Сядзіба Кеневічаў (Брынёў) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Сядзіба Кеневічаў (Брынёў) на сайце «Архіварта»
**Сядзенне на кукішках** — пастава сядзення без апоры пад ягадзіцамі з сагнутымі каленямі і апорай на ступні.

Сфера ўжывання
--------------

Пастава звычайна прымаецца падчас адпачынку або дэфекацыі. Жанчыны, акрамя таго, могуць сядзець на кукішках падчас мачаспускання, родаў або палавога акту. Сядзенне на кукішках можа быць практыкаваннем у ёзе (en:Malasana) і некаторых усходніх адзінаборствах.

Феномен сядзення на кукішках даследаваў Марсель Мос, які звярнуў увагу, што папулярнасць гэтай паставы абумоўлена ўзростам (дзеці прымаюць яе часцей за дарослых) і культурнай прыналежнасцю (звычай сядзець на кукішках знікае з развіццём грамадства). Матэматык У. А. Успенскі, як і Мос, высока ацэньвае карысць гэтай тэхнікі і прапануе ўключыць яе ў праграму школьнай адукацыі.

Спасылкі
--------

1. ↑  *Мосс М.* Техники тела Архівавана 24 верасня 2016.
2. ↑  *Успенский В. А.* Материалы для классификации цивилизаций
**Сядзіба Гегера** — колішняя гарадская сядзіба заможнага гараджаніна Ягора Гегера, якая існавала ў Мінску на рагу вул. Койданаўскай (сучасная Рэвалюцыйная) і плошчы Высокі рынак

Гісторыя
--------

Пад канец XVI ст. у Мінску аселі езуіты. У 1654 годзе смаленскі біскуп Геранім Сангушка за 8000 злотых купіў сядзібу ў Я. Гегера і падарыў яе езуітам.

У 1723 годзе пачалася рэканструкцыя дома Гегера і ўзвядзенне справа ад касцёла 2-павярховага мураванага будынка калегіума, у якім знаходзіліся пакоі прафесараў і магістраў.

Апісанне
--------

Сядзіба была абнесена высокай мураванай агароджай, надворак нагадваў замкнёны тыл, пра што сведчыць наяўнасць двух брам. Адна брама была размешчана з боку плошчы Высокага рынку, а другая - з боку вуліцы Койданаўскай. Апошняя магла знаходзіцца далей ад яе ў дальнім кутку сядзібы.

Сядзіба Ягора Гегера шырынёй 10 м была выцягнута ўздоўж вуліцы Койданаўскай прыкладна на 54 м і, такім чынам, яе плошча магла займаць не меней чым 540 кв. м. На плане 1793 г. ад рога паміж Койданаўскай вуліцай і плошчай Высокага рынку цягнецца пабудова ўздоўж вуліцы. Магчыма, даўжыня гэтага будынка адпавядала даўжыні сядзібы Ягора Гегера.

Апрача двухпавярховага невялікага мураванага жылога дому, на тэрыторыі сядзібы былі стары драўляны дом, стайня, свіран і іншыя гаспадарчыя пабудовы.

Зноскі
------

1. ↑  Катэдральны касцёл Найсвяцейшай Панны Марыі. Архівавана 20 чэрвеня 2006.
2. ↑  Пра што званіў "Феліцыян" да "Тадэвуша"?
3. 1 2 3  Пётра Русаў. Даследаванне культурнага пласта на тэрыторыі езуіцкага калегіума
4. ↑  Русов П. Деревянные сооружения Менска. - Мн. 1982. - С. 28.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

| ⛭Ансамбль плошчы Свабоды |
| --- |
| Верхні горад |
| Будынкі і збудаванні | Гарадская ратуша • Царква Святога Духа і манастыр базыльян (Дзіцячая філармонія) • Дом прафсаюзаў • Сабор Найсвяцейшага Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі і езуіцкі калегіум • Дом губернатара (Рэспубліканскі музыкальны каледж) • Гасціны двор • Сядзіба Пшаздзецкіх (Мастацкая галерэя Міхаіла Савіцкага) • Будынак былога мужчынскага духоўнага вучылішча (Мінскае мужчынскае духоўнае вучылішча • Інстытут беларускай культуры) • Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі • Гатэль «Еўропа» • Касцёл Святога Іосіфа (БДАМЛМ) • Гандлёвыя рады • Белпрампраект • Касцёл Звеставання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар бернардзінак (Сабор Сашэсця Святога Духа) |
| Іншае | Сквер Зялёны Тэатр • Каляска губернатара |
| Страчаная спадчына | Помнік Аляксандру II • Малы гасціны двор • Сядзіба Гегера • Гарадскі тэатр • Дом Гайдукевіча • Гадзіннікавая вежа езуіцкага калегіума |
**Сядзіба Грабоўскіх** — сядзібна-паркавы комплекс у в. Цеалін Ваўкавыскага раёна.

Сядзіба Грабоўскіх. 1943
Сядзіба Грабоўскіх. 1943
Захаваліся 2 мураваныя сядзібныя дамы (перабудаваны ў 1940-я гады для санаторыя).

Парк пейзажнага тыпу з элементамі рэгулярнай планіроўкі. З поўначы і ўсходу абмежаваны 2 каналамі, якія запаўняюцца вадой р. Рось. Мае трохчасткавую кампазіцыю. Першая частка — на вяршыні ўзгорка, паміж 2 сіметрычна пастаўленымі сядзібнымі дамамі, уяўляе сабой партэр з кветнікамі, кустамі, адзіночнымі пасадкамі дрэў. Другая частка — на пакатых схілах узгорка. Тут на розных узроўнях праходзяць 3 паўкальцавыя алеі, аб’яднаныя лесвіцамі, якія вядуць да партэра. Трэцяя частка, размешчаная ў нізкай пойме ракі і абмежаваная каналамі, мае маляўнічую планіроўку з шырокімі палянамі і групамі дрэў. Пераважаюць лісцевыя пароды — клён, ліпа. Цэнтр кампазіцыі — галоўная алея, якая пачынаецца ад вяршыні ўзгорка, праходзіць перпендыкулярна паўкальцавым алеям праз усю паркавую тэрыторыю, аб’ядноўваючы 3 яе часткі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Сядзіба Грабоўскіх (Цеалін) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
Іспанская марцыпанавая садавіна
Зальцбургскія моцарткугелі, якія вырабляюцца ўручную.
**Марцыпан** (ст.-польск. *marcypan*, ад італ.: marzapane) — цестападобная маса, прыгатаваная з працёртага міндалю або арэхаў з цукрам, а таксама кандытарскі выраб з гэтай масы. Атрыманая маса добра фармуецца, з яе можна вырабляць цукеркі (з глазураваннем або без яго).

Калі замест міндаля выкарыстоўваюцца абрыкосавыя костачкі (радзей персікавых), кандытарскі прадукт называецца не марцыпанам, а персіпанам.

Мае прэснавата-салодкі смак і спецыфічны водар. Персіпан, у сваю чаргу, мае кіславата-салодкі смак.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 2 : М-Я. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0153-2, С.35

Літаратура
----------

* Культура питания: Энцикл. справ. — 2-е изд. Беларус. Энцыкл.; Под ред. И. А. Чаховского; Редкол.: Е. В. Малашевич и др. — Мн.: БелЭн, 1993. — 541 с.: ил.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4168989-6 · LCCN: sh85081780 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Туба.

**Туба́** (фр.: Touba, ад араб. ţûbâ‎‎ — шчасце) — горад у цэнтральнай частцы Сенегала. 

Заснаваны ў 1887 годзе заснавальнікам суфійскай ордэна Мюрыдыя шэйхам Амаду Бамба Мбаке, доўгі час заставаўся малазначным паселішчам, аднак пасля пахавання шэйха Амаду Бамба і будаўніцтва мячэці (завершана ў 1963 годзе), горад ператварыўся ў галоўны цэнтр брацтва Мюрыдыя і буйны культурны цэнтр. У 2007 годзе насельніцтва, паводле перапісу, складала 529 000 чалавек. Разам з горадам-спадарожнікам Мбаке Туба з'яўляецца другім па велічыні горадам Сенегала.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Туба (Сенегал)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4665856-7 · LCCN: n2003044428 · SUDOC: 050168843 · VIAF: 146779155 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Марцін.
**Марцін** (славацк.: Martin, ням.: Turz-Sankt Martin, венг.: Turócszentmárton) — горад у паўночнай Славакіі, знаходзіцца ля падножжа Малой і Вялікай Фатры пры зліцці рэк Турэц і Ваг. Насельніцтва каля 60 тыс. чалавек.

Гісторыя
--------

Марцін упершыню згадваецца ў 1284 годзе як паселішча Склабінскага панства. У 1340 Марцін атрымлівае гарадскія правы.

Горад знакаміты першым чынам як сталіца славацкага нацыянальнага адраджэння. У 1861 тут адбыўся славацкі народны сход, які абвясціў мэты славацкага народа. Вынікам зборла стаў заснаванне Славацкай маткі, культурнай арганізацыі славакаў і ўзнікненне трох славацкіх гімназій. У 1893 узнікае Славацкі народны музей.

30 кастрычніка 1918 Славацкі народны сход прымае ў Марціне Дэкларацыю Славацкага Народа пра далучэнне Славакіі да Чэхаславакіі.

21.08.1944 славацкія партызаны занялі горад і абвясцілі пра аднаўленне Чэхаславакіі, але пасля цяжкіх баёў нямецкія войскі зноў занялі Марцін, які быў ізноў вызвалены 11.04.1945.

У наш час Марцін — прамысловы цэнтр славацкага Турца.

Выбітныя асобы
--------------

* Янка Есенскі (1874—1945) — славацкі празаік, паэт, перакладчык, літаратурны і палітычны дзеяч славацкага нацыянальнага руху.

Гл. таксама
-----------

* Славацкая маціца

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Марцін (горад)
* Афіцыйная старонка горада
*Марцока*, які стаіць на Плошчы Сіньёрыі, рэпліка арыгіналу скульптуры Данатэла
**Марцока** — гэта геральдычны леў  (руск.) (бел. які з’яўляецца сімвалам Фларэнцыі. Найбольш вядомы па скульптуры, створанай Данатэла ў 1418—20.

Апісанне
--------

*Марцока* быў зроблены па замове Рэспублікі Фларэнцыі для апартаментаў Папы Рымскага Марціна V у базіліцы Санта-Марыя-Навэла  (руск.) (бел.. Данатэла высек з каменя льва, які сядзіць у якасці сімвала Фларэнцыі, бо іменна такі леў намаляваны на гербе Фларэнцыі. Ён адлюстраваў магутную жывёлу з выразнай пысай, апраўленай густой грывай.

Гісторыя
--------

Першапачаткова статуя льва са шчытом размяшчалася наверсе калоны ў дворыку Санта-Марыя-Навэла, адкуль лесвіца вяла ў пакоі пантыфіка. Статуя згадваецца ў дакументах, прысвечаных перыяду прыезду Папы Марціна V ў Фларэнцыю ў 1419 годзе.

Папа затрымаўся ў Фларэнцыі пасля Канстанцкага сабору ў часы Вялікага заходняга расколу. *Марцока* Данатэла быў перанесены на сваё цяперашняе месца на Плошчы Сіньёрыі ў 1812 годзе.

*Марцока* быў каранаваны на першай паштовай марцы Тасканы  (руск.) (бел. 1851.
У 1865 годзе перанесена ў Нацыянальны музей Барджэла ў Фларэнцыі. На плошчы Сіньёрыі, побач з палацам стаіць бронзавая статуя «Юдзіф  (англ.) (бел.» і копія статуі льва «Марцока».

Зноскі
------

1. 1 2 3  Статуя льва «Марцокко» (1418—1420)  (руск.)
2. ↑  Donatello’s original *Marzocco*
3. ↑  Touring Club Italiano, *Firenze e dintorni* (Milan) 1964 pp. 116, 170.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Марцока на Вікісховішчы |

Літаратура
----------

* McHam, Sarah Blake, *Looking at Italian Renaissance Sculpture*, ch. «Public Sculpture in Renaissance Florence» (Cambridge University Press, 1998; paperback edition, 2000)

Спасылкі
--------

* Статуя льва «Марцокко» (1418—1420)  (руск.)
Гёльчтальбруке і прыпаркаванае аўто **Гёльчтальбруке** (ням.: Göltzschtalbrücke) — самы вялікі ў свеце цагляны віядук. Гэты чыгуначны мост быў пабудаваны паміж 1846 і 1851 гг. Пры яго будаўніцтве была выкарыстана больш за 26 мільёнаў цаглін.

Вышыня моста 78 метраў, даўжыня — 574 метры, шырыня ў аснове — 23 метры. Мост чатырохпавярховым, мае 29 пралётаў.

У цяперашні час мост з’яўляецца часткай хуткаснай магістралі Дрэздэн—Нюрнберг.

Мост праходзіць па даліне ракі Гёльч паміж гарадамі Мілаў і Нечкаў, за 4 км на захад ад горада Райхенбах-ім-Фогтланд (Саксонія), недалёка ад мяжы паміж федэральнымі землямі Цюрынгія і Саксонія каля горада Грайца.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4665233-4 · VIAF: 247842060 |
«**Марцін Ідэн**» (італ.: Martin Eden) — мастацкі фільм 2019 года рэжысёра П’етра Марчэла[en]. Галоўныя ролі ў фільме выканалі Лука Марынелі, Карла Чэкі, Джэсіка Крэсі, Вінчэнца Немалата, Марка Леанардзі і іншыя.

Сюжэт
-----

Малады неапальскі марак Марцін Ідэн ратуе ад нападу бандытаў Артура, нашчадка буржуазнай сям’і Арсіні, і той запрашае яго да сябе дадому. Там Марцін улюбляецца ў сястру Артура — Алену. Культурная і вытанчаная маладая жанчына становіцца любоўнай апантанасцю і сімвалам сацыяльнага статусу, да якога Марцін імкнецца падняцца. Ён пачынае займацца самаадукацыяй і марыць стаць пісьменнікам. Але літаратурныя працы Марціна адхіляюцца рэдакцыямі, як занадта новыя для стандартызаваных густаў. А для Алены і яе буржуазнай сям’і адсутнасць «*пасады*» з’яўляецца праблемай, ці, хутчэй, недаравальным недахопам. Пад уплывам старога інтэлектуала Рэса Брысендэна Марцін знаёміцца ​​з сацыялістамі, уступаючы ў канфлікт з Аленай і яе буржуазным светам.

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 6 кінаўзнагародамі і яшчэ 33 намінацыямі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Nominations for the European Film Awards 2020 — 2020. Праверана 10 лістапада 2020.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13   Праверана 13 лістапада 2020.
3. 1 2  filmportal.de — 2005. Праверана 13 лістапада 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>
4. ↑
5. ↑  Martin Eden (2019) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 13 снежня 2020.
6. ↑  Martin Eden — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 13 снежня 2020.

Спасылкі
--------

* Марцін Ідэн на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Filmportal · Internet Movie Database · Metacritic · Rotten Tomatoes |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 8481163813731839110008 |