recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Крывасё́лкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Капыльскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Крывасёлкі.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Капыльскага раёна Слуцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мінскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Капыльскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў складзе Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе Бабруйскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Браткаўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**DragonFly BSD** — свабодная UNIX-падобная аперацыйная сістэма, створаная як адгалінаванне FreeBSD 4.8. Мэцью Дылан, распрацоўшчык на платформах FreeBSD і Amiga з 1994, пачаў працу над DragonFlyBSD у чэрвені 2003 і зрабіў анонс у паштовай рассылцы FreeBSD 16 ліпеня 2003.

Прызначаная быць *«лагічным працягам FreeBSD 4.x серыі»*, DragonFly развіваецца ў кірунку, цалкам адрозным ад FreeBSD 5, разам з новай рэалізацыяй лёгкавагавых ніцяў ядра (LWKT) і лёгкавагавай сістэмай партоў/паведамленняў увод-вываду. Многія задумкі для сістэмы, склаліся пад уплывам AmigaOS.

*Гл. таксама*: NetBSD, OpenBSD, FreeBSD.

Гісторыя
--------

М. Дылан адкрыў гэты праект, мяркуючы, што метады і тэхнікі ажыццяўлення запуску «ніцяў» (патокаў выканання) і сіметрычнай шматпрацэсарнасці, уведзеныя ў FreeBSD 5-й серыі, дадуць у выніку сістэму з нізкай прадукцыйнасцю, якую будзе цяжка суправаджаць. Раней ён спрабаваў выправіць прадбачаныя ім праблемы ў межах праекта FreeBSD, але з-за гэтага у яго ўзнік канфлікт з іншымі распрацоўшчыкамі FreeBSD, і ў выніку ён быў пазбаўлен магчымасці захоўваць змяненні ў базе зыходнага кода FreeBSD.

У наш час, не зважаючы на колішні канфлікт, праекты DragonflyBSD і FreeBSD супрацоўнічаюць, узаемна ўносячы выпраўленні памылак, абнаўленні драйвераў і іншыя удасканаленні.

Зноскі
------

1. ↑  Падаецца, як асноўная прычына канфлікту, але былі і іншыя.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт праекта DragonFly BSD

| ⛭Аперацыйныя сістэмы |
| --- |
| Ядро | 
* Гібрыднае
* Мікра
* Модульнае
* Маналітнае
* Нана
* Экза
* Драйвер
* Прастора карыстальніка
* Вобласць карыстальніка

 |
| Кіраванне працэсам | 
* Рэжымы
	+ супервізара
	+ рэальны
	+ абаронены
* Перапыненне
* Кольцы абароны
* Пераключэнне кантэксту
* Шматзадачнасць
	+ выцясняльная
	+ кааператыўная
	+ мультыпраграмаванне
* Працэс
* Кіраванне працэсам
* Планіроўшчык задач
* Шматструменнасць

 |
| Кіраванне памяццю | 
* Абарона памяці
* Сегментнае адрасаванне памяці
* Старонкавая памяць
* Менеджар віртуальнай памяці
* Памылка сегментацыі
* Агульная памылка абароны

 |
| Прыклады | 

|  |  |
| --- | --- |
| Свабодныя АС з адкрытым кодам | *Unix-падобныя*:
* Linux
* Unix
* BSD
* Minix
* GNU
* Plan 9
* OpenSolaris

*Не Unix-падобныя*:
* ReactOS
* FreeDOS
* Haiku
* osFree
* KolibriOS
* Syllable
* AROS
 |
| Прапрыетарныя | *Unix-падобныя*:
* Apple MacOS і MacOS X
* HP-UX
* IBM AIX
* QNX
* SCO OpenServer
* Solaris
* Tru64

*Не Unix-падобныя*:
* AmigaOS
* Microsoft Windows
* MS-DOS
* OS/2

*Убудаваныя*:
* BlackBerry OS
* Apple iOS
* PSP OS
* Symbian OS
* MS Windows (Embedded
* Phone)
 |

 |
| Іншае | 
* Загрузчык аперацыйнай сістэмы
* API
* VFS
* Камп'ютарная сетка
* GUI
* Гісторыя аперацыйных сістэм
* Пласт апаратных абстракцый HAL

 |
**Крывасмокавая металавідка** (*Diachrysia zosimi*) — матыль сямейства совак.

Апісанне
--------

Сярэдніх памераў соўка, даўжыня пярэдняга крыла 16-19 мм. Галава жаўтлява-шэрая, грудзі шэрая з зеленаватым адценнем, брушка жаўтлява-шэрае з карычневымі пучкамі валасінак на 2-м і 3-м сегментах. Асноўны фон пярэдніх крылаў медна-зялёны, з блакітнаватым адценнем і моцным металічным адлівам. Пярэдні і знешні краі шэрыя з ружавата-жоўтым адценнем. Папярочныя палосы светла-бурыя, выяўленыя вельмі слаба. Бліжэй да пярэдняга краю размяшчаюцца 3 светла-бурых плямы, ачэрчаныя цёмна-бурым. Заднія крылы светла-бурыя з лёгкім зацямненнем па краі, такі ж хвалістай тонкай паласой бліжэй да цэнтра і светлымі махрамі.

Пашырэнне
---------

Пашырана ад Заходняй Еўропы (выключаючы паўднёва-захад, захад і поўнач) па ўсёй Палеарктыцы; На Беларусі вядомыя толькі адзінкавыя знаходкі. Насяляе сырыя лугі і ўзлескі, разрэджаныя ўчасткі старых лясоў.

Біялогія
--------

Лёт адбываецца ў чэрвені-жніўні, верагодна адно пакаленне. Матылі актыўныя ў змрок і ноччу, лётаюць над квітнеючай расліннасцю. Вусені развіваюцца з ліпеня да зімоўкі, а затым да мая на крывасмоку, радзей на іншых травяністых раслінах (пераважна ружакветных). Акукленне адбываецца ў рыхлым белым кокане сярод лісця кармавй расліны.

Ахова
-----

Від уключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі, Чырвоную кнігу Літвы.

Спасылкі
--------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
Dragon 2 збліжаецца з МКС, сакавік 2019
**Dragon 2** (таксама вядомы як **Crew Dragon** і **Dragon V2**) — амерыканскі шматразовы пілатуемы касмічны карабель кампаніі SpaceX, распрацаваны па замове НАСА ў рамках праграмы Commercial Crew Development (CCDev). Прызначаны для дастаўкі экіпажа на Міжнародную касмічную станцыю (МКС) і вяртання іх на Зямлю.

Грузавы варыянт карабля Dragon 2 выкарыстоўваецца для дастаўкі грузаў на МКС, пачынаючы з другой фазы праграмы забеспячэння Commercial Resupply Services, замяніўшы Dragon 1, які выкарыстоўваўся ў першай фазе праграмы. Грузавая і кіраваная версіі Dragon 2 амаль ідэнтычныя, за выключэннем спецыяльных тэхнічных сродкаў, дададзеных у пілатуемы версію: сістэмы аварыйнага выратавання, сістэмы жыццезабеспячэння, інфармацыйных дысплеяў і органаў кіравання, якія дазваляюць пілоту пры неабходнасці перайсці на ручное кіраванне.

Dragon 2 выводзіцца на арбіту ракетай-носьбітам Falcon 9 са стартавага комплексу LC-39A у Касмічным цэнтры Кенэдзі.

Першы выпрабавальны запуск карабля выкананы 2 сакавіка 2019 года без экіпажа. Выпрабавальны пілатуемы палёт з двума астранаўтамі на борце пачаўся 30 мая 2020 года , 31 мая карабель паспяхова прыстыкаваўся да адаптара IDA амерыканскага модуля «Гармонія» МКС і 2 жніўня 2020 паспяхова прывадніўся ў Мексіканскім заліве.

У верасні 2021 адбылася пілатуемая касмічная місія Inspiration4, упершыню ў гісторыі касмічных палётаў без прафесійных астранаўтаў у экіпажы.

Зноскі
------

1. ↑  -spacex-dragon-capsule-space-cargo-launch.html Liftoff! SpaceX Dragon Launches 1st Private Space Station Cargo Mission (англ.).  Space.com (8 кастрычніка 2012).(недаступная спасылка)
2. ↑  Press Briefed On the Next Mission to the International Space Station **(нявызн.)**.  NASA (20 сакавіка 2012). Праверана 11 красавіка 2012.
3. ↑  *Miriam Kramer, Staff Writer*. [https: //www.space.com/26063-spacex-unveils-dragon-v2-manned-spaceship.html SpaceX Unveils Dragon V2 Spaceship, a Manned Space Taxi for Astronauts] (англ.) (30 мая 2014). Праверана 29 ліпеня 2018.
4. ↑  -mks У ЗША запусцілі карабель Crew Dragon да МКС. Гэта першы прыватны пілатуемы запуск у космас(недаступная спасылка)
5. ↑  Карабель кампаніі SpaceX «Драгон» паспяхова прыстыкаваўся да МКС, астранаўты перайшлі на станцыю
**Асы** (*сканд.* **Æsir**) — у скандынаўскай міфалогіі асноўная група багоў на чале з Одзінам, бацькам большасці асаў, якія кахалі, ваявалі і паміралі, паколькі, падобна людзям, не валодалі неўміручасцю. Гэтыя багі супрацьпастаўляюцца ванам (багам урадлівасці), волатам (ётунам), карлікам (цвергам), а таксама жаночым боствам — дзісам, норнам і валькірыям. Яны жылі ў нябеснай крэпасці Асгард, якая злучалася з Зямлёй людзей, Мідгардам, вясёлкавым мастом Біўрэст.

Асамі, акрамя Одзіна былі дваццаць сем богаў-ваяроў і дваццаць дзве багіні. У міфах найболей вядомыя Бальдр, Бор, Брагі, Буры, Відар, Валі, Ве, Вілі, Дагр, Дзельлін, Локі, Магні, Ньёрд, Тор, Т'юр, Фарсеці, Фрэйр, Хёд, Хеймдалль, а таксама багіні Эйр, Ідунн, Нанна, Нот, Сага, Сівы, Сігюн, Соль, ас, Фрыг, Фрэя. Уласна, у скандынаўскай міфалогіі дзве групы багоў — асы і ваны. Асы — жыхары нябеснага горада Асгарда. У старажытнасці асы ваявалі з ванами, але затым вырашылі скласці мір і абмяняліся багамі. Асы адправілі да ванаў Хеніра і Міміра, а ваны паслалі ў Асгард Ньёрда, Фрэю, Фрэйра і мудрага Квасіра.

| ⛭Асы |
| --- |
| Багі | 
* Андхрымнір
* Бальдр
* Бёр
* Брагі
* Буры
* Валі
* Ве
* Відар
* Вілі
* Даг
* Дэлінг
* Локі
* Магні
* Мейлі
* Модзі
* Од
* Одзін
* Рыг
* Тор
* Уль
* Форсеці
* Хеймдаль
* Хермод
* Хёд
* Хёнір
* Цюр

 |
| Багіні | 
* Біль
* Вар
* Вёр
* Геўён
* Глін
* Гна
* Ёрд
* Ідун
* Лефн
* Нана
* Нот
* Сага
* Сігюн
* Сін
* Сіф
* Снотра
* Сьёфн
* Труд
* Фрыг
* Фула
* Эйр

 |
| Іншыя | 
* Квасір

 |
Остров Волин в южной части Померанской бухты
**Померанская бухта** (польск.: Zatoka Pomorska, ням.: Pommersche Bucht, кашубск.: Pòmòrskô Hôwinga) — заліў у паўднёвай частцы Балтыйскага мора каля берагоў Германіі і Польшчы.

Паўднёвай мяжой бухты служаць астравы Узедам і Волін, якія аддзяляюць ад Балтыйскага мора Шчэцінскую лагуну. Паўночнай мяжой з'яўляецца лінія, праведзеная ад мыса Аркона на востраве Руген на захадзе да маяка ў размешчанай на ўсход ад Калобжага вёсцы Гонскі (гміна Мельна) на ўсходзе.

Максімальная глыбіня ў бухце — 20 м. Бухту перасякае некалькі штучна паглыбленых суднаходных каналаў, якія дазваляюць буйным суднам дасягаць Свінауйсця і Шчэціна.

Асноўныя порты на ўзбярэжжа: Шчэцін, Свінауйсце, Калобжаг, Дзіўнаў, Узедам, Вольгаст.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Памеранская бухта
**Народны камісарыят рабоча-сялянскай інспекцыі РСФСР** (*РСІ*, *Рабкрын*) — орган дзяржаўнага кантролю ў Савецкай Расіі ў 1920—1934 гг.

Гісторыя
--------

Паводле дэкрэта УЦВК ад 7 лютага 1920 г. Наркамат дзяржаўнага кантролю РСФСР рэарганізаваны ў Народны камісарыят РСІ. Ён ажыццяўляў кантроль за дзейнасцю ўсіх органаў дзяржаўнага і гаспадарчага кіравання, грамадскіх арганізацый, за ўлікам і захаваннем дзяржаўнай маёмасці, вёў барацьбу з бюракратызмам, распрацоўваў планы скарачэння дзяржаўнага апарату, праводзіў фінансавыя рэвізіі, абследаванні, праверкі выканання планаў матэрыяльнага забеспячэння гаспадарчых дагавораў, каштарысаў і інш. У 1920—1922 гг. да стварэння органаў пракуратуры адной з важнейшых функцый РСІ быў кантроль за выкананнем савецкага заканадаўства.

На аснове дагавора ад 16 студзеня 1921 г. аб ваенным і гаспадарчым саюзе паміж ССРБ і РСФСР заключана пагадненне паміж адпаведнымі наркаматамі. Народны камісарыят РСІ ССРБ з’яўляўся органам дзяржаўнага кантролю на яе тэрыторыі, а таксама паўнамоцным прадстаўніком Народны камісарыят РСІ РСФСР, атрымаў рэвізійна-інспекцыйныя правы ў адносінах да ўсіх устаноў, якія знаходзіліся на тэрыторыі савецкай Беларусі, але падпарадкоўваліся дзяржаўным органам РСФСР.

Народныя камісары
-----------------

* Іосіф Вісарыёнавіч Сталін (24 лютага 1920 — 6 мая 1922)
* Аляксандр Дзмітрыевіч Цюрупа  (руск.) (бел. (6 мая 1922 — 28 красавіка 1923)
* Валяр’ян Уладзіміравіч Куйбышаў (28 красавіка — 6 ліпеня 1923)
* Аляксей Сямёнавіч Кісялёў  (руск.) (бел. (7 ліпеня 1923 — 2 лютага 1924)
* Мікалай Міхайлавіч Швернік (2 лютага 1924 — 30 лістапада 1925)
* Нічыпар Ільіч Ільін  (руск.) (бел. (30 лістапада 1925 — 10 сакавіка 1934)

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кушнер, В. Рабоча-сялянская інспекцыя / Васіль Кушнер // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 27. — ISBN 985-11-0214-8.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Батвіннік.
**Мара́т Бары́савіч Батві́ннік** (22 снежня 1928, Менск — 2008) — беларускі гісторык.

Біяграфія
---------

У 1951 скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. Працаваў ва ўстановах народнай асветы. 3 1977 у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі. Вывучаў гісторыю культуры і асветы Беларусі.

Аўтар кніжак «Лаўрэнцій Зізаній» (1973), «Адкуль ёсць пайшоў буквар» (1983). Даследаваў гістарыяграфію, прысвечаную жыццю і дзейнасці Францыска Скарыны. Адзін з аўтараў кнігі «Іван Фёдараў і ўсходнеславянскае кнігадрукаванне» (1984). Адказны рэдактар кнігі «Францыск Скарына — беларускі гуманіст, асветнік, першадрукар» (1989).

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. — 576 с.: іл. — ISBN 985-6302-33-1.
* Марат Барысавіч Батвіннік на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 129884 |
**Мараціевыя** (*Marattiaceae*) — сямейства папарацепадобных.

Апісанне
--------

Адрозніваюцца прымітыўнасцю арганізацыі, налічваюць 7 родаў шматгадовых раслін, прыстасаваных да вільготных трапічных лясоў. Яны іншы раз утвараюць густыя зараснікі з клубнепадобнымі сцёбламі вышынёй да 2-4 м і вялікімі, да 4-5 м, рассечанымі лістамі на доўгіх трывалых чаранках. Лісты ў аснове акружаны двума буйнымі прылісткамі (афлебіямі) з запасам крухмалу. На прылістках узнікаюць прыдатачныя пупышкі, з якіх могуць развівацца новыя расліны. Акрамя клубнепадобных у некаторых відаў маюцца сцелістыя і прамастаячыя парасткі.

Карані мараціевых вельмі тоўстыя, прыдаткавыя, узнікаюць на сцяблах. Сцябло ў маладым стане пратастэлічнае, дарослае сцябло мае складаную поліцыклічную аснову дыктыястэлу. У каранях, сцяблах і чаранках лістоў характэрна наяўнасць схізагенных слізевых хадоў. Гэтым мараціевыя падобны на сагаўнікавых з аддзела голанасенныя. Акрамя клубнепадобных сцёблаў, у некаторых відаў маюцца сцелістыя і прамастаячыя сцёблы.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Раўнаспоравыя старажытныя эўспарангіятныя папараці. На ніжніх баках зялёных лістоў размяшчаюцца спарангіі, аб'яднаныя ў сорусы, часцей у сінангіі розных форм. Тыповага індузія няма; яго функцыю выконваюць валаскі ці лускі. Спарангіі маюць мнагаслойную сценку з вусцейкамі. Кальцо адсутнічае. Са споры пры прарастанні ўтвараецца пласціністы мнагаслойны гаметафіт памерам 1-3 см. Жыве 2-3 гады. Знешне ён нагадвае талом пячоначнікаў. Падобныя гаметафіты лічацца старажытнымі.

Мараціевыя паходзяць, верагодна, ад выкапнёвых старажытных першапапарацей (*Zygopteridopsida*), спарангіі якіх мелі мнагаслойную сценку.

Класіфікацыя
------------

Найбольш разнастайнымі і шматлікімі па колькасці відаў у мараціевых з'яўляюцца шырока распаўсюджаныя віды родаў ангіяптэрыс (*Angiopteris*) — больш за 100 відаў і марація (*Marattia*) — больш 60 відаў. Іншыя роды — архангіяптэрыс (*Archangiopteris*), макраглосум (*Macroglossum*), хрыстэнзэнія (*Christensenia*) і данэя (*Danaea*) маюць меншае распаўсюджанне.

Літаратура
----------

* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6
**Марафані́сі** (грэч. Μαραθονήσι), або **Крана́і** (стар.-грэч.: Κρανάη) — востраў каля паўднёвага Пелапанеса. Уваходзіць у склад Грэцыі. Агульная плошча — 5,16 га.

У мікенскі перыяд на востраве месціліся порт і паселішча, пакінутыя з пачаткам Цёмных стагоддзяў. Згодна легендзе, на востраве спыняліся Парыс і Алена падчас уцёкаў са Спарты ў Трою. Тут яны ўпершыню займаліся каханнем.

У 1821 г. выкарыстоўваўся грэчаскімі паўстанцамі як месца камандавання флотам. У 1898 г. быў злучаны з мацерыком дамбай.

У нашы дні на востраве знаходзяцца маяк, музей і праваслаўная капліца.

Спасылкі
--------

* Lonely Planet Greece
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Маратхі.
Воін маратхі
**Мара́тхі** (маратхі: :मराठा) — ваенная каста ў Заходняй Індыі.

Паходжанне
----------

Лічыцца, што слова *Маратаха* пахозіць з санскрыту і азначае "вялікая ўлада" або "вялікія вознікі". Самі маратхі з часоў Шываджы адносілі сябе да варны кшатрыяў, нашчадкаў адной з дынастый, якая кіравала ў Дэкане. Даследчыкі XIX ст. лічылі маратхаў старажытным кланам, які меў іранскае і дравідыйскае паходжанне, або адносілі іх узнікненне да часоў Ашокі. Аднак сучасныя дасдедаванні сведчаць пра тое, што маратхі як каста ўзніклі адносна позна з прадстаўнікоў розных джаці, у тым ліку шудраў-рамеснікаў (Гл. каста). На поўдні Індыі вылучалася каста маратхаў-кавалёў. Гэта было вядома ў XVII ст. калі брахманы першапачаткова адмаўлялі Шываджы ў каранацыі, паколькі ён не быў з варны кшатрыяў. 

Сучасныя маратхі падзяляюцца на шэраг родавых аб'яднанняў, якія вядуць сваё паходжанне ад розных правячых асоб. Жывуць пераважна ў індыйскіх штатах Махараштра, Гоа, Мадх’я-Прадэш, Гуджарат, Карнатака, Тамілнад і інш.

Гісторыя
--------

Імперыя маратхаў у 1680 г.
Маратхі сталі шырока вядомыя дзякуючы Шываджы (1630 - 1680 гг.), які заснаваў Імперыю Маратхаў, што існавала з 1674 да 1818 г. і, у выніку, ахапіла вялізарную тэрыторыю (каля 2,8 млн км). Яны паспяхова вялі войны з Дэлійскім султанатам, аднак экспансія спынілася ў 1761 г. пасля бітвы пад Паніпатам. Пасля гэтага часу розныя кланы маратхаў фактычна кіравалі асобна або аўтаномна. З 1775 г. у іх справы пачала актыўна ўмешвацца Брытанская Ост-Індская кампанія. У выніку трох войн брытанцы здолелі захапіць імперыю.

Спасылкі
--------

* Maratha or Who are Marathas? Архівавана 17 ліпеня 2012.
* Caste of Maratha
* Why Marathas hated Hinduism & embraced ShivDharma? Архівавана 24 снежня 2011.
**Ленінградская атамная электрастанцыя (ЛАЭС)** — найбуйнейшая ў Расіі па ўсталяванай магутнасці дзеючая атамная электрастанцыя (4187,6 МВт па даных на 2018 год), размешчана ў Ленінградскай вобласці, за 35 км на захад ад мяжы Санкт-Пецярбурга і за 70 км ад яго гістарычнага цэнтра, на ўзбярэжжы Фінскага заліва Балтыйскага мора ў горадзе Сасновы Бор (5 км ад АЭС). Сасновы Бор мае статус горада з абмежаваным наведваннем.

Будаўніцтва пачалося ў верасні 1967 года, першы энергаблок быў уведзены ў эксплуатацыю ў 1973 годзе, наступныя — у 1975, 1979 i 1981 гадах.

У 2015 годзе станцыі былі перададзеныя новыя энергаблокі будуемай станцыі ЛАЭС-2. Першы з іх быў уведзены ў эксплуатацыю ў 2018 годзе.

У 2018 годзе выпрацоўка электраэнергіі склала 28 815,4 млн кВт⋅гадз. План па выпрацоўцы ФАС на 2019 г. — 28 млрд 30 млн кВт⋅гадз.

Доля ЛАЭС у выпрацоўцы электраэнергіі ў канцэрна «Расэнергаатам» складае 14,1 % (даныя па выніках 2018 года).

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мараны (значэнні).
*Мараны. Тайны седэр у Іспаніі ў часы інквізіцыі*. Карціна Майсея Маймона
**Мараны** — тэрмін, якім хрысціянскае насельніцтва Іспаніі і Партугаліі звала яўрэяў, якія прынялі хрысціянства і іх нашчадкаў, незалежна ад ступені добраахвотнасці звароту (канец XIV—XV стст.).

Як правіла, мараны і іх нашчадкі ўпотай працягвалі захоўваць пэўнасць іўдаізму (цалкам або часткова. Яўрэйская традыцыя разглядае маранаў як найбольш значны гурт *анусім*, літар. `прымушаныя`) — яўрэяў, гвалтоўна звернутых у іншую рэлігію.

Шматлікія мараны таемна працягвалі вызнаваць іўдаізм і з прычыны гэтага з'яўляліся галоўным аб'ектам пераследаў іспанскай інквізіцыі, як і марыскі (мусульмане, якія прынялі хрысціянства ў аналагічнай сітуацыі).

Гл. таксама
-----------

* Марыскі
* Спрадвечныя хрысціяне
Старыя могілкі ўлетку
Старыя могілкі ўзімку
**Старое яўрэйскія могілкі ў Празе** — могілкі яўрэйскага квартала Іозефаў, пахаванні на якім здзяйсняліся прынамсі з пачатку XV стагоддзя да 1787 года.

Каб не парушаць супакой памерлых, пахаванні здзяйсняліся пластамі. Найстарэйшае ацалелае надмагілле датавана 1439 годам. Па некаторых падліках, на могілках пахавана не менш за 100 000 яўрэяў, прычым да цяперашняга часу захаваліся прыблізна 12 тысяч надмагільных камянёў. З вядомых асоб тут пахаваны Махараль з Прагі (пам. 1609), Давід Ганс (пам. 1613) і Іосіф Дэльмедзіга (пам. 1655).

У канспіралігічнай літаратуры Старыя яўрэйскія могілкі разглядаюцца як традыцыйнае месца тайных збораў «сіёнскіх мудрацоў». Тут нібы імі былі складзены знакамітыя пратаколы (у рэчаіснасці фальшыўка). Гэта тэма падрабязна разгледжана ў рамане Умберта Эка «Пражскія могілкі» (2010).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Старыя яўрэйскія могілкі (Прага)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кірыенка.

**Кацярына Рыгораўна Кірыенка** (8 верасня 1940, Казлоўшчына — 27 снежня 2020, Мінск) — беларускі навуковец, эканаміст і географ, педагог, кандыдат эканамічных навук, дацэнт.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыла геаграфічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта ў 1964 годзе. Працавала настаўнікам у Капыльскім раёне Мінскай вобласці, у 1966-1970 гадах працавала ў Беларускім дзяржаўным музеі. У 1980 годзе таксама скончыла аспірантуру. З 1970 па 1987 год працавала малодшым навуковым супрацоўнікам, затым — старшым навуковым супрацоўнікам Інстытута эканомікі Акадэміі навук Беларускай ССР. З 1987 года працавала на пасадзе дацэнта кафедры эканамічнай геаграфіі Мінскага педагагічнага інстытута. Затым больш за 10 гадоў займала пасаду загадчыка кафедры міжнароднага турызму, кафедры эканомікі і турызму Інстытута прадпрымальніцкай дзейнасці. Апошнія гады працавала на пасадзе прафесара кафедры эканомікі і кіраваняя Інстытута прадпрымальніцкай дзейнасці.

Навуковая дзейнасць
-------------------

За перыяд з 1977 па 2020 гады апублікавала больш за 120 навуковых публікацый і кніжных выданняў па пытаннях эканомікі, развіцця і размяшчэння прадукцыйных сіл, з якіх большая частка прысвечана праблемам эканомікі турыстычнай індустрыі, устойлівага развіцця турызму, арганізацыі і кіравання турызмам, праблемам фарміравання канкурэнтаздольнага турыстычнага комплексу, рэгіянальнай эканоміцы і інш. Выступала на міжнародных, рэспубліканскіх навукова-практычных семінарах і канферэнцыях. Мела сертыфікат Сусветнай турыстычнай арганізацыі (UNWTO).

Асноўныя выданні
----------------

* Водныя рэсурсы — фактар размяшчэння прамысловасці (1981)
* Эканамічная і сацыяльная геаграфія Рэспублікі Беларусь (1993)
* Сацыяльна-эканамічная геаграфія Рэспублікі Беларусь (1997)
* Сацыяльна-эканамічная геаграфія Рэспублікі Беларусь (2005)

Узнагароды і прэміі
-------------------

* Грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь
* Ганаровая грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь

Літаратура і крыніцы
--------------------

* Кірыенка Кацярына Рыгораўна // Людзі культуры з Гродзеншчыны: даведнік / А. М. Пяткевіч. – Гродна, 2000. – С. 148—149.

Спасылкі
--------

* Газета Дзятлаўскага раёна "Перамога": Знакамітыя землякі-юбіляры...
* Біяграфія на сайце Дзятлаўскай раённай бібліятэкі
* Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі
* Электронны каталог РНТБ
**Аляксандр Францавіч Хайноўскі** (нар. 25 красавіка 1970, г. Глыбокае, Віцебская вобласць) — беларускі дыпламат.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт (1993), Інстытут дзяржаўнай службы Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «міжнародныя адносіны» (2013).

У 1993—1994 гг. — аташэ, упраўленне двухбаковага супрацоўніцтва Міністэрства замежных спраў. У 1994—1997 гг. — трэці сакратар Пасольства Рэспублікі Беларусь у Каралеўстве Бельгія / Прадстаўніцтва Рэспублікі Беларусь пры Еўрапейскіх Супольніцтвах.

У 1997—2000 гг. — трэці, другі, першы сакратар, выконваючы абавязкі начальніка аддзела, консульскае ўпраўленне, Міністэрства замежных спраў. У 2000—2003 гг. — першы сакратар Пасольства Беларусі ў Венгрыі. У 2003—2006 гг. — намеснік начальніка ўпраўлення міжнароднай бяспекі і кантролю за ўзбраеннямі, Міністэрства замежных спраў. У 2006—2010 гг. — саветнік Пасольства Беларусі ў Венгрыі. З 2010 да лістапада 2012 года — начальнік аддзела Заходняй Еўропы, галоўнае ўпраўленне Еўропы Міністэрства замежных спраў.

З 30 лістапада 2012 па 13 лістапада 2018 года  — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Венгрыі і Рэспубліцы Славенія (па сумяшчальніцтве), у 2013—2018 гадах па сумяшчальніцтве таксама ў Босніі і Герцагавіне.

Валодае беларускай, рускай, французскай, англійскай, венгерскай і іспанскай мовамі.

Жанаты.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 440 «Об А. Ф. Хайновском» (руск.).  Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь (13 лістапада 2018).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |

| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Беларусі ў Венгерскай Рэспубліцы |
| --- |
| Пачатак дыпадносін  Адкрыццё пасольства | 10 лютага 1992  1998 |
| Паслы | Міхаіл Марыніч (1994) • Андрэй Еўдачэнка (1999—2004) • Алена Купчына (2006—2012) • Аляксандр Хайноўскі (2012—2018) • Аляксандр Панамароў (з 2018) • Уладзімір Улаховіч (з 2022) |

| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Беларусі ў Рэспубліцы Славенія |
| --- |
| Пачатак дыпадносін | 23 ліпеня 1992 |
| Паслы | Алена Купчына (2006—2012) • Аляксандр Хайноўскі (2012—2018) • Алена Купчына (2019—2020) • Андрэй Дапкюнас (з 2020) |

| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Беларусі ў Босніі і Герцагавіне |
| --- |
| Паслы | 
* Уладзімір Мацкевіч (2002—2008)
* Аляксандр Хайноўскі (2013—2018)
* Аляксандр Панамароў (2018—2022)
* Уладзімір Улаховіч (з 2022)

 |
**Кацярына Уладзіміраўна Ааро́** (фр.: Hoarau), таксама вядомая як **Оаро** (нар. 4 верасня 1986, Адэса, УССР, СССР) — беларускі празаік.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Адэсе, амаль адразу сям’я пераехала ў Ялту, дзе Кацярына пражыла 7 гадоў і пайшла ў школу. У 1993 годзе разам з бацькамі пераехала ў Беларусь, у Івацэвічы Брэсцкай вобласці, дзе скончыла школу і ліцэй.

Вучылася на факультэце журналістыкі БДУ, скончыла літаратурна-філасофскае і журналісцкае аддзяленні Беларускага калегіюма. У 2008—2013 гадах вучылася ў Літаратурным інстытуце імя А. М.  Горкага ў Маскве на аддзяленні прозы (майстар — А. Рэкемчук), скончыла з чырвоным дыпломам. Працавала журналісткай у розных выданнях і на радыё, выкладчыцай рускай мовы, літаратуры і мастацкага пісьма. Вяла дзіцячыя творчыя студыі па літаратуры і журналістыцы.

З 2013 года жыве ў Лілі на поўначы Францыі.

Творчасць
---------

У 2013 годзе выдала ў серыі «Пункт адліку» СБП дэбютную кнігу «Сарочае радыё. Лісты падзякі»

Прызнанне
---------

* Лаўрэат прэміі «Дэбют» (2014) за кнігу «Сарочае радыё»
* Лонг-ліст Прэміі Ежы Гедройца за 2013 год

Зноскі
------

1. ↑  Кацярына Оаро Архівавана 5 сакавіка 2016. — gedroyc.by

Спасылкі
--------

* Оаро Кацярына Уладзіміраўна Архівавана 3 снежня 2017.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Літвіноўскі.
**Аляксандр Фёдаравіч Літвіноўскі** (нар. 1 мая 1962, Мінск) — беларускі кампазітар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1987 годзе Беларускую кансерваторыю (клас Дз. Смольскага). З 1987 года рэдактар музычнага вяшчання Беларускай тэлерадыёкампаніі.

Член Беларускага саюза кампазітараў з 1991 года.

Творчасць
---------

Для яго творчасці характэрны цікавасць да беларускай тэматыкі, жанравая вынаходлівасць, полістылістыка. Сярод твораў: містэрыя «Францыск» для баса і аркестра (1990; тэкст прадмоў і каментарыяў Ф. Скарыны да «Бібліі»), Грыгарыянская меса (*Missa ordinarium*, 1994), кантаты «Вяселле» (1987) і «Зборная суботка» (1988) на народныя словы, «Да Маці Божай» (1996), «Stabat Mater» (1997), «Песні на Божае нараджэнне» (1998); сімфонія (1986), сімфанічная фрэска «Крэва» (1987), «Concertino bагоссо» для струннага аркестра (1988), п’есы «Zbieg» для флейты, габоя, віяланчэлі і фартэпіяна, «Wir» для 4 валторнаў, «Пастараль» і «Ul» для струннага квінтэта, сюіта «Intavolatura» для гітары; «Filix» для флейты і гітары; цыклы рамансаў на вершы Я. Купалы, А. Пушкіна, С. Ясеніна і інш.; электронныя кампазіцыі; апрацоўкі зборніка інструментальнай музыкі 17 ст. «Віленскія табулатуры» (1991).

Літаратура
----------

* *Аладава Р. М.* Літвіноўскі Аляксандр Фёдаравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 0976 8032 · LCCN: n2016050852 · VIAF: 303780286 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кучарэнка.
**Аляксандр Цімафеевіч Кучарэ́нка** (нар. 1 верасня 1922, с. Баландзіна, Каменскі раён, Кіеўская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў у 1958 годзе БПІ. 3 1958 года працаваў у інстытуце «Магілёўграмадзянпраект» (галоўны архітэктар майстэрні). Член Саюза архітэктараў СССР з 1962 года. Пражываў у Магілёве.

Творчасць
---------

Дом палітасветы
Будынак абкама КПБ
Кінатэатр «Кастрычнік»
Асноўныя работы ў Магілёве: будынак абкама КПБ (1973, з Ю. В. Шпітам), кінатэатр «Кастрычнік» (1970), РК КПБ (1971), Дом палітасветы (1964—1965, з В. М. Шаўчэнкам), адміністрацыйны будынак аблсельгастэхнікі (1974), будынак педагагічнага інстытута (1969, з І. І. Фраловым), будаўнічы тэхнікум (1970—1971), дзіцячая бальніца (1975—1976, у сааўтарстве з А. Ф. Юрыным), жылыя дамы па вуліцах Першамайскай (1971—1973), 111-кватэрны жылы дом Лепяшынскага і Піянерскай (1970—1971), Лазарэнкі (1978), спартыўна-клубны корпус Машынабудаўнічага інстытута (1970-я, М. Семяненкам) і інш.

Генпланы г. Горкі, Крычава Магілёўскай вобласці (1965—1967).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны II ступені (1985) медалямі, дзвюма Граматамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1973, 1980).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Кучарэнка Аляксандр Цімафеевіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
2. 1 2 3  Кучеренко Александр Тимофеевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
3. ↑  Машиностроительный институт // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9

Літаратура
----------

* Кучарэнка Аляксандр Цімафеевіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Кучеренко Александр Тимофеевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Цвярская марэнная града**, марэнная града, якая размешчаная на поўдзень ад Цвяры, мае дугападобную форму, выпукласцю звернутая да поўдня. Даўжыня складае каля 200 км. Града распасціраецца з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, пачынаецца ля сяла Емяльянава Старыцкага раёна Цвярской вобласці і цягнецца да правага берагу Волгі.

Града складаецца з трох паралельна ідучых ланцугоў узгоркаў (Іллінскі, Бурашэўскі і Нягацінскі), агульная шырыня грады 20-40 км, найбольш высокія ўзгоркі на поўдні, дзе ля вёскі Кабылкіна ляжыць узняцце ў 257 м абсалютнай вышыні (самая высокая кропка грады). Кожны ланцуг узгоркаў адлучаецца ад наступнага забалочанымі нізінамі, узгоркі слаба апрацаваныя эразійнымі працэсамі, месцамі маюць стромкія схілы (ля сяла Чупрыянаўвка Калінінскага раёна) і ясна вылучаюцца на раўнінным рэльефе.

Цвярская марэнная града — канчатковая марэнная града маскоўскага ледавіка, складзеная з паверхні пяскамі і валунамі з галькай, на глыбіні 1,5 − 2 м з'яўляюцца чырвона-бурыя суглінкі, на поўдні сустракаюцца лёсападобныя суглінкі (у раёне Іллінскага нагор'я). У паўднёвай частцы грады распаўсюджаныя балкі і яры, на поўначы іх колькасць меншая, на Нагоцінскай градзе іх зусім няма.

З узняццяў Цвярской марэннай грады пачынаюцца прытокі Волгі і Шошы: рэкі Цьмака, Інюха і інш.
**Гміна Плотніца** (польск.: Gmina Płotnica) — вясковая гміна ў міжваеннай Польшчы, якая ўваходзіла ў склад Столінскага павета Палескага ваяводства. Сядзіба была размешчана ў Плотніцы.

Гісторыя
--------

Першапачаткова гміна створана ў складзе Пінскага павета. 7 лістапада 1920 года гміна была далучана да створанага Лунінецкага павета, які быў пад уладай Упраўлення прыфрантавых і этапных тэрыторый. 19 лютага 1921 года разам з усім Лунінецкім паветам увайшла ў Палескае ваяводства. З 1 студзеня 1923 года гміна ўвайшла ў склад новастворанага Столінскага павета. 18 красавіка 1928 года да гміны далучана частка тэрыторыі гміны Радчыцк, а частка тэрыторыі самой гміны была далучана да гмін Столін і Хорск.

Населенныя пункты
-----------------

Згодна з першым перапісам насельніцтва Польшчы, які прайшоў 30 верасня 1921 года, у гміне налічвалася 32 населеныя пункты.

Зноскі
------

1. ↑  Dz. Urz. ZTPiE z 1920 r. Nr 3, poz. 25
2. ↑  Dz.U. z 1922 r. nr 116, poz. 1051(недаступная спасылка)
3. ↑  Dz.U. z 1928 r. nr 46, poz. 452(недаступная спасылка)

| ⛭Столінскі павет (1923—1939) |
| --- |
| Гарады | 
* Высоцк
* Гарадная
* Давыд-Гарадок
* Столін

 |
| Вясковыя гміны | 
* Бярозавае
* Высоцк
* Давыд-Гарадок
* Плотніца
* Радчыцк
* Столін
* Хорск
* Церабяжоў

 |
**Нацыянал-сацыялістычны саюз нямецкіх урачоў** (ням.: Nationalsozialistischer Deutscher Ärztebund, скар. *NSD-Ärztebund* або *NSDAB*) — грамадская арганізацыя ў Германіі (1935—1944), якая аб’ядноўвала ў сваіх шэрагах урачоў-членаў НСДАП.

Створаны ў 1929 годзе па ініцыятыве ўрача і выдаўца Людвіга Лібля.

Згодна са статутам, прынятым у 1929 годзе, саюз меў наступныя задачы:

1. Прадастаўляць партыі па ўказанні кіраўніка ўпраўлення па пытаннях аховы здароўя ўрачоў і спецыялістаў для ўсіх партыйных арганізацый і мэтаў у межах упраўлення.

2. Стварыць службовую этыку нямецкіх урачоў і ўсёй аховы здароўя ў духу нацыянал-сацыялістычнага светапогляду і ўкараняць гэтыя прынцыпы таксама ў свядомасць грамадскасці.

3. Ажыццяўляць узаемную падтрымку і дапамогу ў прафесійных справах, выхоўваць нацыянал-сацыялістычнае падрастаючае пакаленне, у тым ліку студэнтаў, у духу нацыянал-сацыялістычнай прафесійнай этыкі.

Членамі саюза маглі стаць урачы, аптэкары, ветэрынары і стаматолагі, якія маюць допуск да практыкі, прызнаны кіраўніком саюза, і калі яны з’яўляюцца членамі НСДАП.

Кандыдатамі ў члены саюза маглі стаць урачы, якія не з’яўляюцца членамі НСДАП, але падтрымліваюць мэты саюза. Пытанне аб прыёме ў якасці члена або кандыдата вырашаў кіраўнік саюза.

Кіраўніцтва
-----------

Першым старшынёй саюза (1929—1932) быў Людвіг Лібль.

У 1932 годзе яго змяніў Герхард Вагнер, якому ў 1934 годзе было прысвоена званне *Reichsärzteführer*.

Пасля смерці Вагнера ў 1939 годзе саюз узначаліў Леанарда Конці.

Літаратура
----------

* Организация национал-социалистической рабочей партии. Рыга: Выд-ва «Gramatu Draugs». — 2002 г.

Спасылкі
--------

* Нацыянал-сацыялістычны саюз нямецкіх урачоў
* Тэадор Штраўб: *Denk-Stätten — Zur Geschichte der NS-Zeit in Ingolstadt 1918—1945.* Ingolstadt 1994  (ням.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Плоска.

**Пло́ска** — былая вёска ў складзе Тэльмінскага сельсавета Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці, у прыгараднай зоне, за 4 км на поўнач ад Брэста, 2,5 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Усходні, на захадзе — меліярацыйны канал. Транспартныя сувязі па Брэсцкай акружной аўтадарозе.

З 1 чэрвеня 2007 года вёска Плоска ўвайшла ў склад горада Брэст.

У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Брэсцкі» (цэнтр — в. Тэльмы-1).

Гісторыя
--------

Паводле пісьмовых крыніц вёска вядома з 17 ст. як сяло ў Брэсцкім павеце і ваяводсте ВКЛ. У 1698 годзе ўласнасць брэсцкіх езуітаў.

Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай, з 1797 года — у Літоўскай, з 1801 года — у Гродзенскай губернях. Вёска была цэнтрам вотчыннага маёнтка ў Брэсцкім павеце, у які ўваходзілі фальварак Плянта, в. Агароднікі і частка в. Астрамечава.

З 1846 года ўласнасць пані Любаноўскай. У 1897 годзе вёска ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета, працаваў хлебазапасны магазін.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 24 жыхары. Да 4 красавіка 1983 года вёска ўваходзіла ў склад Чэрнінскага сельсавета.

Інфраструктура
--------------

* Пачатковая школа
* Гасцініца аўтатранспартнага прадпрыемства «Саўаўта—Брэст»
* Базы брэсцкіх прадпрыемстваў

Насельніцтва
------------

* 143 сялянскія душы (1833)
* 31 двор, 256 жыхароў (1897)
* 295 жыхароў (1905)
* 45 двароў, 272 жыхары (1921)
* 437 жыхароў (1959)
* 450 жыхароў (1970)
* 344 гаспадаркі, 1029 жыхароў (2005)

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 4 красавіка 1983 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1983, № 13 (1747).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.


| ⛭Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста |
| --- |
| да 1917 года | Валынка |
| 1929 | Граеўка ·  Кіеўка ·  Шпановічы |
| 1958 | Адамкова ·  Бярозаўка 1 ·  Бярозаўка 2 ·  Кавалёва ·  Лысая Гара ·  Пасёлак мясакамбіната ·  Пасёлак цэглавага завода №22 ·  Паўднёвы пасёлак |
| 1968 | Бярозаўка ·  Вулька Падгародская ·  Гузні ·  Кацельня Падгародская ·  Крушына ·  Рэчыца ·  Трышын |
| 1979 | Дуброўка ·  Кацінбор ·  Пугачова |
| 2007 | Аркадыя ·  Бярнады ·  Вычулкі ·  Гершоны ·  Казловічы ·  Кацельня Баярская ·  Машчонка ·  Міцькі ·  Новыя Задворцы ·  Плоска ·  Старыя Задворцы |
**Цвярская вуліца** (з 1932 па 1990 год — частка вуліцы Горкага) — галоўная вуліца Масквы і найбуйнейшая вуліца Цвярскога раёна. Ідзе ад Крамля (Махавая вуліца / Ахотны Рад) на паўночны захад да Трыўмфальнай плошчы (Маякоўскага), дзе пераходзіць у 1-ю Цвярскую-Ямскую вуліцу (у 1932—1990 гадах 1-я Цвярская-Ямская таксама была часткай вуліцы Горкага).

Вуліца ўзнікла як дарога ў Цвер, участак якой у межах Масквы, ад Іверскай брамы Кітайгародскай сцяны і да брамы земляныя горада, здаўна зваўся Цвярская вуліца. У першай палове XX стагоддзя Цвярская вуліца была значна пашырана і перабудавана.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Віткіна.
**Вера Зіноўеўна Віткіна** (28 жніўня 1948, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1971 годзе. Працавала ў Мінскім абласным філіяле Белдзяржпраекта, у Мінскграмадзянпраекце, з 1978 года — старшы архітэктар у БелНДІдзіпрасельбудзе.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1976 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: комплексы жылля і інтэрнатаў з блокам абслугоўвання па вул. Гагарына ў Барысаве (1973, 1977, у аўтарскім калектыве), праект 2-й чаргі будынка навучальна-трэніровачнага атрада[d] Беларускага ўпраўлення грамадзянскай авіяцыі ў Мінску (1975), жылы дом з прамтаварнай крамай па вул. Суворава ў Гродне (1976), ТЭА новых тыпавых сельскіх школ з паменшанай напаўняльнасцю класаў, комплекснай серыі сельскіх грамадскіх будынкаў для пасёлкаў з насельніцтвам да 1000 жыхароў (1984).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Виткина Вера Зиновьевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Яснапольская.
**Вера Леанідаўна Яснапольская** (руск.: Вера Леонидовна Яснопольская; г. Саратаў, 1916—1996) — расійскі савецкі архітэктар, мастак, графік.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Саратаве ў 1916 годзе ў сям’і акадэміка Леаніда Мікалаевіча Яснапольскага і спявачкі Ганны Мітрафанаўны Піневіч. Яе дзяцінства і юнацтва прайшлі ў Кіеве, дзе бацька чытаў лекцыі ў Кіеўскім камерцыйным інстытуце. Яшчэ з ранняга ўзросту Вера пачала пісаць акварэллю.

У 1931 годзе сям’я пераехала ў Маскву, дзе ў 1933 годзе яна паступіла ў Маскоўскі архітэктурны інстытут. Пасля заканчэння інстытута ў 1940 годзе, працавала ў майстэрні А. В. Шчусева, затым у прафесара М. П. Паруснікава. Удзельнічала ў праектаванні забудовы Мінска, у праекце аднаўлення цэнтра Сталінграда, у праектаванні санаторыя ў Сочы і інш.

У 1950 годзе яна ўбачыла на выстаўцы працы Артура Фанвізіна, майстра старой школы з імрэсіяністычнай манерай пісьма, які ў савецкі час бедаваў. Вера Леанідаўна пазнаёмілася з мастаком і стала яго вучаніцай. Яснапольская была зачаравана стылем Фанвізіна і навучылася ў яго тэхніцы «мокрай акварэлі», складанай тэхніцы, якая не дапускае пераробак і выпраўленняў. Як і Фанвізін, пісала галоўным чынам партрэты і кветкі. Яе акварэлі выстаўляліся ў Новасібірску, Кіеве, Маскве, Вятцы, у Крыме ў Судаку і ў іншых гарадах.

Брала ўдзел у выстаўках Саюза архітэктараў СССР, членам якога была з 1941 года. У 1954 годзе працы экспанаваліся ў Лондане на выстаўцы архітэктурнага малюнка. Працы В. Л. Яснапольскай знаходзяцца ў карціннай галерэі Новасібірска, у Музеі выяўленчага мастацтва Кара-Калпакіі (г. Нукус), Яраслаўскім мастацкім музеі, у прыватных калекцыях.

Памёрла ў 1996 годзе.

Сям’я
-----

Жонка мастака Барыса Смірнова-Русецкага.

Спасылкі
--------

* Биография и картины Веры Яснопольской Архівавана 12 ліпеня 2021.
* Яснопольская Вера Леонидовна (1916–1996) Проект реконструкции Сталинграда.
**Джэймс Марапэ** (англ.: James Marape; нар. 24 красавіка 1971, Тары) — дзяржаўны і палітычны дзеяч Папуа — Новай Гвінеі. У ліпені 2007 года стаў членам Нацыянальнага парламента Папуа-Новай Гвінеі, прадстаўляючы акругу Тары-Поры правінцыі Хела. 30 мая 2019 года стаў восьмым прэм’ер-міністрам Папуа-Новай Гвінеі.

Біяграфія
---------

Джэймс Марапэ — прадстаўнік народа хулі, аднаго з найбуйнейшых плямёнаў і этнічных груп краіны. Бацька Марапэ быў пастарам Царквы адвентыстаў сёмага дня, і Джэймс Марапэ таксама падзяляе гэтую веру. Джэймс Марапэ наведваў пачатковую школу Міндж і сярэднюю школу адвентыстаў Кабюфы ў высакагор’і Папуа — Новай Гвінеі. У 1993 годзе атрымаў ступень бакалаўра гуманітарных навук ва Універсітэце Папуа — Новай Гвінеі, а ў 2000 годзе атрымаў ступень магістра навук у абароне навакольнага асяроддзя. З 2001 па 2006 гады выконваў абавязкі памочніка міністра палітыкі ў Дэпартаменце кіравання персаналам. Марапэ жанаты з Рэйчэл Марапэ, якая родам з правінцыі Іст-Сепік. У пары шасцёра дзяцей.

У 2002 годзе Джэймс Марапэ ўпершыню паспрабаваў абрацца ў Нацыянальны парламент у акрузе Тары-Поры ад Партыі народнага прагрэсу, але галасаванне ў правінцыі Саўтэрн-Хайлендс было адменена з-за шырока распаўсюджаных выпадкаў гвалту. У 2003 годзе зноў удзельнічаў у выбарах, але прайграў дзейнаму дэпутату Тому Таміяпэ. Джэймс Марапэ не пагадзіўся з пройгрышам і аспрэчыў вынікі выбараў у судовым парадку, але прайграў справу, а наступная апеляцыя была адхілена.

У 2007 годзе зноў прыняў удзел у выбарах у якасці кандыдата ад партыі Нацыянальны альянс і атрымаў перамогу над Томам Таміяпэ. Пасля стаў парламенцкім сакратаром па працоўных справах, транспарце і грамадзянскай авіяцыі пры прэм’ер-міністру Майкле Самарэ. Таксама працаваў намеснікам старшыні камітэта па прывілегіях і членам парламенцкага Рэферальнага камітэта па міжурадавых адносінах. З 16 снежня 2008 года да 2 жніўня 2011 года быў міністрам адукацыі. У лютым 2012 года пакінуў Партыю нацыянальнага альянсу і далучыўся да Народнага нацыянальнага кангрэсу.

Ён быў пераабраны на выбарах 2012 года ў акрузе Тары-Поры. Затым быў прызначаны міністрам фінансаў ва ўрадзе Пітэра О’Ніла. У 2017 годзе зноў быў пераабраны на выбарах, прадстаўляючы Народны нацыянальны кангрэс. 11 красавіка 2019 года падаў у адстаўку з пасады міністра фінансаў, але застаўся сябрам Народнага нацыянальнага кангрэса і ўрада. Аднак, 9 красавіка 2019 года Джэймс Марапэ выйшаў з партыі, а Сэм Бэсіл быў прызначаны міністрам фінансаў 18 красавіка 2019 года. У маі 2019 года быў названы ў якасці патэнцыйнага кандыдата для замены Пітэра О’Ніла ў якасці прэм’ер-міністра. Пітэр О’Ніл падаў у адстаўку 29 мая 2019 года, а Джэймс Марапэ быў абраны прэм’ер-міністрам 30 мая 2019 года і быў прыведзены да прысягі пазней у той жа дзень.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Вера Гаўрылаўна Бурдзіна** (нар. 10 красавіка 1932, ст. Жана-Семей, Жанасемейскі раён, Сяміпалацінская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1959 годзе. Працавала ў Ашгабаце, з 1961 года — старшы архітэктар у Белпрампраекце, з 1970 года — у Беларускім філіяле Дзіпрамяса.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1969 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Удзельнічала ў распрацоўцы праектаў сырзавода ў Слуцку (1981), гармалзаводаў у Гомелі (1980), № 3 у Мінску (1982).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Бурдина Вера Гавриловна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**«Пуцявінамі Янкі Купалы»** — зборнік дакументаў і матэрыялаў, прысвечаных жыццю і творчасці беларускага паэта Я. Купалы. Выдадзены ў 1981 годзе ў Мінску ў выдавецтве «Навука і тэхніка».

Падрыхтаваны гісторыкам і літаратуразнаўцам Г. Кісялёвым.

Змест
-----

Змешчаны дакументы і матэрыялы з 16 архіваў, з прэсы дарэвалюцыйнага і даваеннага часу і іх каментарыі. У зборніку змешчаны: расшвфроўка ўсёй радаслоўнай роду Луцкевічаў з XVII ст.; пасямейныя спісы Мінскай мяшчанскай управы (апублікаваныя ўпершыню), дзе згадваецца *«Доминика сын Иван»* — будучы Купала і яго сваякі; выпіска з метрычнай кнігі Радашковіцкага касцёла за 1882 год; расшыфроўка і каментарыі ўсіх запісаў у пашпарце паэта, якім ён карыстаўся на працягу 1907—1920 гадоў.

У зборніку апублікаваны пісьмы У. І. Самойлы да Б. І. Эпімах-Шыпілы (1909 год) і Б. І. Эпімах-Шыпілы да Л. М. Клейнбарта (1928 год) і іншыя цэнзурныя матэрыялы, што датычыць суіыкненняў Я. Купалы з цэнзурай (забарона брашуры І. С. Свянціцкага, у якой былі надрукаваны вершы Я. Купалы «Што ты спіш?» і «Там», і зборніка вершаў «Жалейка»), таго, як паэт імкнуўся хутчэй правесці праз цэнзуру на сцэну драматычныя творы беларускіх пачынаючых аўтараў (напрыклад, п’есу Л. Родзевіча «Блуднікі»), яго сутыкненняў з цэнзурай як рэдактара «Нашай Нівы» (грунтоўна пракаменціраваны дакументы судовай справы Я. Купалы 1915—1916 гг.).

Упершыню апублікаваны матэрыялы вучобы Я. Купалы ў верасні 1915—студзені 1916 гадоў у Маскоўскім гарадскім народным універсітэце імя А. Л. Шаняўскага. Дзесяць дакументаў з фондаў Дзяржаўнага архіва Смаленскай вобласці раскрываюць яшчэ адну старонку біяграфіі паэта, калі ён вымушаны быў працаваць раз’язным агентам аддзела забеспячэння Заходняй вобласці ў Смаленску ў 1918 годзе.

Шматлікія матэрыялы зборніка расказваюць пра купалавы юбілеі (50-годдзе паэта, 20-годдзе літаратурнай дзейнасці ў 1925 годзе, калі Купалу было нададзена ганаровае званне народнага паэта Беларусі, 25-, 30-, 40-годдзі літаратурнай дзейнасці). У зборніку прыведзены некаторыя пісьмы і публіцыстычныя творы Я. Купалы, якія да гэтага не трапілі ў зборы твораў паэта.

Змешчана 17 ілюстрацый, імянны паказальнік.

Публікацыя
----------

* Пуцявінамі Янкі Купалы: Дакументы і матэрыялы / Акадэмія навук Беларускай ССР, Інстытут літаратуры імя Я. Купалы; [Уклад. уступ. арт. Г. В. Кісялёва; Рэд. В. В. Барысенка, М. І. Мушынскі]. — Мінск: Навука і тэхніка, 1981. — 312 с. 1 л. партр.: іл.

Літаратура
----------

* Саламевіч, Я. У. Грунтоўна і ўдумліва // Маладосць. — 1982. — № 6. — С.
* *Саламевіч, Я.* «Пуцявінамі Янкі Купалы» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8. — С. 10.