recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У тэарэтычнай фізіцы **набліжэнне эйканала** (грэчаск. Εἰκών- падабенства, значок ці выява, параўн. Ікона) ці **эйканальное набліжэнне** ёсць набліжаным метадам, карысным для рашэння ўраўненняў для рассеяння часціц і хваляў, якія сустракаюцца у оптыцы, сэйсмалогіі, квантавай механіцы, квантавай электрадынаміцы і разлажэнні па парцыяльных хвалях.

Якаснае апісанне
----------------

Галоўная перавага набліжэння эйканала палягае ў тым, што першапачатковыя ўраўненні зводзяцца да аднаго дыферэнцыяльнага ўраўнення з адной пераменнай. Гэтае скарачэнне да адной пераменнай з'яўляецца вынікам набліжэння прамой лініі (эйканальнага набліжэння), якое дазваляе выбраць прамую лінію ў якасці асаблівага накірунку.

Сувязь з набліжэннем ВКБ
------------------------

Першыя крокі, звязаныя з набліжэннем эйканала у квантавай механіцы, вельмі цесна звязаныя з квазікласічным набліжэннем (ВКБ) для аднамерных хваляў. Метад ВКБ, як і набліжэнне эйканала, зводзіць ураўненні да аднаго дыферэнцыяльнага ўраўнення з адной пераменнай. Але складанасць набліжэння ВКБ складаецца ў том, што гэтая пераменная апісваецца траекторыяй часціцы, якая, у агульным выпадку з'яўляецца складанай.

Фармальнае апісанне
-------------------

Выкарыстоўваючы набліжэнне ВКБ, можна запісаць хвалевую функцыю рассеянае часціцы ў тэрмінах дзеяння *S*:

{\displaystyle \Psi =e^{iS/{\hbar }}}
Падстаўляючы хвалевую функцыю Ψ ва ўраўненне Шродзінгера без наяўнасці магнітнага поля, атрымліваем

{\displaystyle -{\frac {{\hbar }^{2}}{2m}}{\nabla }^{2}\Psi =(E-V)\Psi }
{\displaystyle -{\frac {{\hbar }^{2}}{2m}}{\nabla }^{2}{e^{iS/{\hbar }}}=(E-V)e^{iS/{\hbar }}}
{\displaystyle {\frac {1}{2m}}{(\nabla S)}^{2}-{\frac {i\hbar }{2m}}{\nabla }^{2}S=E-V}
Запішам *S* у выглядзе ступеннага рада па *ħ*

{\displaystyle S=S\_{0}+{\frac {\hbar }{i}}S\_{1}+...}
Для нулявога парадку:

{\displaystyle {\frac {1}{2m}}{(\nabla S\_{0})}^{2}=E-V}
Калі разглядаць аднамерны выпадак, то {\displaystyle {\nabla }^{2}\rightarrow {\partial \_{z}}^{2}}

Атрымліваем дыферэнцыяльнае ўраўненне з гранічнай умовай :

{\displaystyle {\frac {S(z=z\_{0})}{\hbar }}=kz\_{0}}
для {\displaystyle V\rightarrow 0}{\displaystyle z\rightarrow -\infty }

{\displaystyle {\frac {d}{dz}}{\frac {S\_{0}}{\hbar }}={\sqrt {k^{2}-2mV/{\hbar }^{2}}}}
{\displaystyle {\frac {S\_{0}(z)}{\hbar }}=kz-{\frac {m}{{\hbar }^{2}k}}\int \_{-\infty }^{z}{Vdz'}}

Літаратура
----------

* R.R. Dubey (1995). *Comparison of exact solution with Eikonal approximation for elastic heavy ion scattering* (3rd ed.). NASA. .  Архівавана 9 ліпеня 2021.
* W. Qian (1989). *Eikonal approximation in partial wave version* (3rd ed.). .  Архівавана 9 ліпеня 2021.
* M. Lévy.  Eikonal Approximation in Quantum Field Theory **(нявызн.)** .
* I. T. Todorov.  Quasipotential Equation Corresponding to the Relativistic Eikonal Approximation **(нявызн.)** .
* D.R. Harrington.  Multiple Scattering, the Glauber Approximation, and the Off-Shell Eikonal Approximation **(нявызн.)** .

### Спасылкі

* Архівавана 31 жніўня 2021. *Набліжэнне* Эйконала К. Ст. Шаджеш, факультэт фізікі і астраноміі, Універсітэт Оклахомы
Не блытаць з Брусельскі вольны ўніверсітэт (1970).

**Брусельскі вольны ўніверсітэт** (фр.: Université libre de Bruxelles) — бельгійская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Брусель. Навучанне вядзецца пераважна на французскай мове.

У Бруселі сёння ёсць два ўніверсітэты, назвы якіх азначаюць у перакладзе «Брусельскі вольны ўніверсітэт»: франкамоўны (фр.: Université libre de Bruxelles) і нідэрландамоўны (нідэрл.: Vrije Universiteit Brussel). Ніводзін з іх не выкарыстоўвае англійскі пераклад сваёй назвы ў якасці міжнароднага найменавання для пазбягання блытаніны.

Гісторыя
--------

Калі Бельгійская дзяржава была ўтворана ў 1830 годзе дзевяццю правінцыямі, якія аддзяліліся ад Каралеўства Нідэрландаў, у ёй было тры дзяржаўныя ўніверсітэты ў Генце, Льежы і Лёвене, але ніводнага ўніверсітэта ў новай сталіцы — Бруселі. Паколькі ўрад не жадаў фінансаваць новы дзяржаўны ўніверсітэт, група масонаў і інтэлектуалаў на чале з П’ерам-Тэадорам Верхагенам і Агюстам Баронам прапанавалі стварыць прыватны ўніверсітэт, што было дазволена Канстытуцыяй Бельгіі. Пасля таго, як у 1834 годзе Каталіцкая царква спансавала заснаванне Мехлінскага каталіцкага ўніверсітэта, 20 лістапада 1834 года адкрыўся Бельгійскі вольны ўніверсітэт. У 1836 годзе ён змяніў назву на сучасную.

З 1935 года некаторыя курсы выкладаліся як на французскай, так і на нідэрландскай мовах. Пачынаючы з 1963 года, усе факультэты прапаноўвалі курсы на абедзвюх мовах. У кастрычніку 1969 года, неўзабаве пасля моўнай спрэчкі ў Лёвенскім каталіцкім універсітэце, французская і нідэрландская грамады ўніверсітэта падзяліліся на дзве розныя ВНУ. З актам ад 28 мая 1970 года яны афіцыйна сталі двума асобнымі юрыдычнымі, адміністрацыйнымі і навуковымі суб’ектамі.

Структура
---------

* Інстытут еўрапейскіх студый
* Міжфакультэцкая біяінжынерная школа
* Школа грамадскага здароўя
* Вышэйшы інстытут фізкультуры і кінезіятэрапіі
* Інстытут навук аб працы
* Інстытут статыстыкі і аператыўных даследаванняў
* Інстытут астраноміі і астрафізікі
* Школа эканомікі і менеджменту

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Брусельскі вольны ўніверсітэт (1834)
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11868026j · ISNI: 0000 0001 2348 0746 · Microsoft: 132053463 · NUKAT: n99073221 · SUDOC: 034905812 · VIAF: 134409867 |

 |

| ⛭Універсітэты Бельгіі |
| --- |
| Франкамоўныя | 
* Брусельскі вольны ўніверсітэт (1834)
* Брусельскі ўніверсітэт Святога Людовіка
* Лувенскі каталіцкі ўніверсітэт
* Льежскі ўніверсітэт
* Монскі ўніверсітэт
* Намюрскі ўніверсітэт

 | Герб Бельгіі |
| Нідэрландамоўныя | 
* Антверпенскі ўніверсітэт
* Брусельскі вольны ўніверсітэт (1970)
* Генцкі ўніверсітэт
* Лёвенскі каталіцкі ўніверсітэт
* Хаселцкі ўніверсітэт

 |
Карта калегіі выбаршчыкаў, якая паказвае вынікі прэзідэнцкіх выбараў ЗША 2012 года. Дзеючы прэзідэнт Барак Абама (дэмакрат-Ілінойс) выйграў народнае галасаванне ў 26 штатах і акрузе Калумбія (пазначана сінім колерам) і атрымаў 332 галасы выбаршчыкаў. Былы губернатар Міт Ромні (рэспубліканец-Масачусетс) выйграў народнае галасаванне ў 24 штатах (пазначана чырвоным колерам) і атрымаў 206 галасоў выбаршчыкаў.
**Калегія выбаршчыкаў ЗША** — інстытут, які абірае прэзідэнтаў і віцэ-прэзідэнтаў Злучаных Штатаў Амерыкі кожныя чатыры гады. Грамадзяне ЗША не галасуюць за кандыдатаў у прэзідэнты або віцэ-прэзідэнты, а біраюць пасярэднікаў, т.зв. «выбаршчыкаў», якія амаль заўсёды абавязваюцца галасаваць за канкрэтных кандыдатаў і якія абіраюцца ў адпаведнасці з законамі кожнага штата. Колькасць выбаршчыкаў ад кожнага штата залежыць ад колькасці яго прадстаўнікоў у Кангрэсе, а Дваццаць трэцяя папраўка да Канстытуцыі ЗША даруе акрузе Калумбія, на тэрыторыі якой знаходзіцца сталіца краіны — Вашынгтон, столькі выбаршчыкаў, колькі б яна мела, калі б была штатам, але не больш, чым найменш населены штат (зараз 3 выбаршчыкі). Такім чынам, у цяперашні час калегія выбаршчыкаў складаецца з 538 членаў: 435 членаў Палаты прадстаўнікоў, 100 сенатараў і 3 дадатковыя выбаршчыкі з акругі Калумбія.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4451841-9 · LCCN: sh2008119185 · VIAF: 4773160546924010240002 |
**Брусельская ратуша** — ратуша, размешчаная ў гістарычным цэнтры Бруселя на плошчы Гран-Плас, пабудаваная ў стылі Брабанцкай готыкі.

Найбольш старая, левая, частка ратушы пачала будавацца ў 1402 г. разам са званіцай. Будаўніцтва завяршылася да 1420 г. і далейшых дабудоў да будынка не планавалася. Аднак, узмацненне ўплыву гільдыі рамеснікаў і іх намераў ва ўдзеле кіравання гарадскімі справамі прывяло да таго, што ў 1444 г. Карл Смелы заклаў першы камень у правае крыло ратушы. Да 1450 года гэтая частка будынка была дабудавана, але яна карацейшая за старую і будынак не сіметрычна вежы. Да 1455 г. на месцы старой званіцы была ўзведзеная вежа вышынёй у 96 м, на вяршыні якой знаходзіцца пяціметровая статуя архангела Міхаіла, апекуна Бруселя, які перамог д’ябла. Арыгінальная статуя прастаяла наверсе 541 год, у 1996 годзе яна была замененая.

Зноскі
------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28563569'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4580425'></a>
2. 1 2  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
3. 1 2 3 4 5 6

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Брусельская ратуша**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: mzk2009490552 · VIAF: 167278653 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кравец.

**Інэса Мікалаеўна Кравец** (укр.: Інеса Миколаївна Кравець; народжаная — Шуляк; нар. 5 кастрычніка 1966, Днепрапятроўск, УССР) — украінская лёгкаатлетка, заслужаны майстар спорту СССР (1992), заслужаны майстар спорту Украіны (1992), выступала у трайным скачку і скачках у даўжыню. Чэмпіёнка свету ў трайным скачку ў памяшканні (1991, 1993) і на адкрытым стадыёне (1995), уладальнік Кубка свету (1994), чэмпіёнка Еўропы (у памяшканні, 1992). Шматразовы прызёр чэмпіянатаў Еўропы і свету.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і трэнераў Мікалая Іванавіча і Зінаіды Шуляк. З 1983 па 1988 год вучылася ў Кіеўскім дзяржаўным універсітэце фізічнай культуры і спорту. У восьмым класе Іна ўзяла 1,78 метра ў скачках у вышыню, што адпавядала нарматыву кандыдата ў майстры спорту.

13.06.1992 у Кіеве Інэса Кравец дасягала выніку 7,37 метра ў скачках у даўжыню. Сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 1992 года ў складзе зборнай СНД у скачках у даўжыню (7,12 м).

На чэмпіянаце свету 1995 года ў фінале ў трэцяй спробе ўстанавіла сусветны рэкорд у трайным скачку — 15,50 м. Алімпійская чэмпіёнка 1996 года ў складзе зборнай Украіны ў трайным скачку (15,33 м).

За час спартыўнай кар’еры ўстанавіла некалькі сусветных рэкордаў. У 1993 годзе была дыскваліфікавана на 3 месяцы за прымяненне стымулятараў, а ў 2000 годзе за прымяненне стэроідаў яе адхілілі ад спорту на 2 гады.

Зноскі
------

1. ↑  Inessa Kravets // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>
Ініцыяцыя ў племені папуасаў, 1975 г.
**Ініцыя́цыя** (лац.: initiatio, літаральна "прысвячэнне") — абрад далучэння да пэўнай групы або пераходу на пэўны сацыяльны ўзровень.

На тэрыторыі Беларусі вядомы з 2-га тысячагоддзя да н.э. Сістэма абрадаў у родавым грамадстве, звязаная з пераводам юнакоў і дзяўчат у разрад дарослых. Хлопчыкаў і дзяўчынак ва ўзросце 8-10 гадоў абрадамі "провадаў" або "знікнення" (з імі развітваліся так, быццам яны паміралі) пераводзілі на 6-8 год у спецыяльную абшчыну, дзе іх вучылі гаспадарчым справам, святочным абрадам і рэлігійным павер’ям. Абрад "вяртання" дазваляў вярнуцца юнакам у абшчыну бацькоў. Звесткі пра ініцыяцыю ў беларусаў захаваліся ў казках, каляндарных старажытных песнях і дахрысціянскіх святочных абрадах.

Літаратура
----------

* David Brooks Dodd, Christopher A. Faraone, Initiation in Ancient Greek Rituals and Narratives: New Critical Perspectives. - Psychology Press, 2003 ISBN-10:0415511054 ISBN-13:978-0415511056
* Kenan B. Osborne, The Christian Sacraments of Initiation: Baptism, Confirmation, Eucharist. - Paulist Press, 1987 ISBN-10:0809128861 ISBN-13:978-0809128860
* Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Пашкоў Г.П. (гал. рэд.) і інш.; Маст. Жакевіч Э.Э. — Мінск: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл.  Т.3

Спасылкі
--------

* Забойчая ініцыяцыя ў ПАР Архівавана 4 сакавіка 2016.
* JOHN BORNEMAN, European rituals of initiation and the production of men(недаступная спасылка)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Беругетэ.

**Педра Беругетэ** (ісп.: Pedro Berruguete; каля 1450, Парэдэс-дэ-Нава — 1503 ці 1504, Парэдэс-дэ-Нава) — іспанскі мастак, найбольш яскравая фігура іспанскага мастацтва эпохі пераходу ад готыкі да Адраджэння.

Біяграфія
---------

Па здагадках, вучыўся жывапісу ў Саламанцы ў Фернанда Гальега. У маладосці адправіўся ў Італію, дзе працаваў пад заступніцтвам Федэрыга да Мантэфельтра, герцага Урбінскага. Ва Урбіна Беругетэ працаваў разам з Юстусам ван Гентам над серыяй партрэтаў сучаснікаў Знакамітыя мужы (папа Сікст IV і інш.), пазнаёміўся з Мелоца да Форлі і П'еро дэла Франчэска. У 1483 вярнуўся ў Кастылію. Працаваў у саборы Святой Марыі Таледскай. Па замове Тарквемады распісаў цэнтральны алтар манастыра Св. Фамы ў Авілі. Таксама працаваў у храме Ушэсця ў Санта-Марыя-дэль-Кампа, у манастыры Мірафлорэс пад Бургасам. Апошнія гады жыцця працаваў у родным горадзе.

У яго творчасці спалучаюцца традыцыі італьянскага, фламандскага і іспанскага мастацтва.

Сын — мастак Алонса Беругетэ.

Зноскі
------

1. 1 2  Pedro Berruguete // Athenaeum Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q32061534'></a>
2. 1 2  Pedro Berruguete // NUKAT — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11789729'></a>
Сцяг Глінкавы гвардыі
**Глінкава гвардыя** (славацк.: Hlinkova garda — Глінкава Гарда) (*HG*) — напаўваенная арганізацыя Славацкай Народнай Партыі ў 1938—1945, сваю назву атрымала ў гонар Андрэя Глінкі.

Гісторыя
--------

Пасля Першай сусветнай вайны і распаду Аўстра-Венгрыі Славакія была ўключана ў склад Першай Чэхаславацкай Рэспублікі, створанай пры падтрымцы Антанты. Славацкія нацыяналісты на чале з Андрэем Глінкай імкнуліся да незалежнасці ад Чэхіі. Для дасягнення сваіх мэт яны стварылі Глінкаву славацкую народную партыю. У рамках партыі ў 1923 годзе была створана напаўваенная арганізацыя Родабрана. Яна была распушчана ўладамі Чэхаславакіі ў 1927 годзе. Родабрана была папярэднікам Глінкавай гвардыі. Пасля Мюнхенскага пагаднення аб падзеле Чэхаславакіі Глінкава партыя актывізавала сепаратысцкую дзейнасць, у прыватнасці 10 кастрычніка 1938 года партыя абвясціла ў Жыліне аўтаномію Славакіі.

Глінкава гвардыя была створана 8 кастрычніка 1938 года, першым камандзірам стаў Карал Сідар.

Абавязкі
--------

Хоць у якасці нагоды для заснавання была ўказана «ваенная падрыхтоўка моладзі», вельмі хутка ГГ стала рэальнай сілай у Славакіі. Яна стала несці паліцэйскія абавязкі і праводзіць сілавыя акцыі супраць яўрэяў, чэхаў, цыган і камуністаў.

У прыватнасці, пасля Першага Венскага арбітражу напачатку лістапада 1938 года Глінкава гвардыя займалася дэпартацыяй яўрэяў паўднёвай Славакіі на тэрыторыю, якая перадавалася Венгрыі.

Максімальнай колькасці прыкладна ў 100 тысяч членаў арганізацыя дасягнула пасля Славацка-венгерскай вайны 1939 года.

У 1939 камандзірам ГГ стаў славацкі фашыст Аляксандр Мах, асуджаны пазней як ваенны злачынец. З 1941 года члены ГК праходзілі трэніроўкі ў лагерах СС у Германіі. Адным з жорсткіх карнікаў ГГ, быў Берак «Борыс» Батары, вінаваты ў смерці 1500 яўрэяў. У 1942 ГГ праводзіла «арыізацыю маёмасці» з высылкай яўрэяў у Асвенцім. У жніўні 1944 года падчас Славацкага Народнага Паўстання нямецкія войскі выкарыстоўвалі ГГ у баях супраць славацкіх партызан. ГГ была распушчана ў 1945 годзе, шматлікія члены былі асуджаны.

Зноскі
------

1. ↑  Sokolovič, 2009, p. 20
2. ↑  Sokolovič, 2009, p. 23
3. ↑  Sokolovič, 2009, p. 114-115
4. ↑  *Martin Krno.*. Krajčíri gardistických uniforiem (чэшск.)  **(нявызн.)**?.  blisty.cz (18 сакавіка 2005). Архівавана з першакрыніцы 26 лютага 2013. Праверана 2013-2-23.
5. ↑  Sokolovič, 2009, p. 9

Літаратура
----------

* Jelinek, Yeshayahu (1971). "Storm-Troopers in Slovakia: The Rodobrana and the Hlinka Guard". *Journal of Contemporary History* **6** (3): 97–119.
* *Peter Sokolovič.* Hlinkova garda 1938 – 1945. — Bratislava: Ústav pamäti národa, 2009. — 559 p. — (Edícia Monografie). — ISBN 9788089335107.

Спасылкі
--------

* Славацкая фашысцкая дзяржава ў 1939-45
* Hlinkovej gardy - Kamaráti, na stráž! Відэа на YouTube
* HLINKOVA GARDA II **(нявызн.)**.  en.valka.cz. — форма і знакі адрознення. Архівавана з першакрыніцы 26 лютага 2013. Праверана 2013-2-23.
Пегінг у каленна-локцевай пазіцыі.
**Пеггинг** (англ.: pegging, ад *peg* — калок, стрыжань) — від сексу, пры якім жанчына, выкарыстоўваючы фалаімітатар або страпон, пранікае ў анус мужчыны. Тэрмін упершыню з'явіўся 21 чэрвеня 2001 года ў артыкуле Дэна Сэвіджа (англ.: Dan Savage) «Savage Sex» (дзікі секс) і быў прапанаваны пасля высвятлення адсутнасці адзінай назвы для падобнай сексуальнай практыкі.

Гл. таксама
-----------

* Анальны секс
* Страпон
* Фемдом

Спасылкі
--------

* Savage Love Female-to-Male strap-on sex naming contest
* Strapon/prostate advice/FAQ Архівавана 5 лютага 2006.
* Bend Over Boyfriend practice phenom explored Архівавана 13 красавіка 2014.
**UTC+8:30** — часавы пояс, які выкарыстоўваецца ў КНДР з 15 жніўня 2015 года. 15 жніўня 2015 года ў 70-ю гадавіну вызвалення Карэі ад японскага каланіялізму КНДР вярнула сабе «Пхеньянскі час». Пасля анэксіі Карэі ў 1910 годзе японцы ўвялі ў Карэі «Такійскі час», і з таго часу Карэйскі паўвостраў знаходзіўся ў адным часавым поясе з усёй Японіяй. Паўночная Карэя вырашыла вярнуць сабе час, які быў у Карэі да прыходу японцаў з розніцай у паўгадзіны..

Зноскі
------

1. ↑  СМИ: часы участников переговоров Юга и Севера Кореи не совпадают

Спасылкі
--------

* Гарады ў UTC+8:30

| ⛭Часавыя паясы адносна ўніверсальнага каардынаванага часу (UTC) |
| --- |
| 
* -12
* -11
* -10:30
* -10
* -9:30
* -9
* -8:30
* -8
* -7
* -6
* -5
* -4:30
* -4
* -3:30
* -3
* -2:30
* -2
* -1
* -0:44
* -0:25
* UTC±0
* +0:20
* +0:30
* +1
* +2
* +3
* +3:30
* +4
* +4:30
* +4:51
* +5
* +5:30
* +5:40
* +5:45
* +6
* +6:30
* +7
* +7:20
* +7:30
* +8
* +8:30
* +8:45
* +9
* +9:30
* +9:45
* +10
* +10:30
* +11
* +11:30
* +12
* +12:45
* +13
* +13:45
* +14

 |
| У некаторых краінах паўночнага і паўднёвага паўшар’яў выкарыстоўваецца летні час (DST) |
**Інэсэ Яўнзэмэ** (лат.: Inese Jaunzeme; 21 мая 1932, Плявіняс — 13 лютага 2011, Рыга) — латвійская кідальніца дзіды, хірург-артапед і спецыяліст у пластычнай хірургіі. Першая латвійская алімпійская чэмпіёнка па кіданні дзіды ў 1956 годзе ў Мельбурне. Заслужаны майстар спорту СССР (1957). Кавалер ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга.

Біяграфія
---------

Чэмпіёнка III Сусветных юнацкіх гульняў. Чатырохразовая чэмпіёнка Латвіі (1952, 1956, 1958 і 1960). Пяць разоў паляпшала рэкорды Латвіі (апошні раз у 1960 годзе — 55,73 метра). Акрамя кідання дзіды займалася таксама баскетболам, уваходзіла ў зборную Латвіі. У 1956 і 1957 гадах прызнавалася найлепшай спартсменкай Латвіі.

Скончыла Рыжскі медыцынскі інстытут па спецыяльнасці артапед (1960). Заслужаны хірург, доктар медыцынскіх навук. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Латвійскай ССР. Прэзідэнт САА (Сусветнай асацыяцыі алімпійцаў). Прэзідэнт Латвійскага алімпійскага клуба. У 2000 годзе падчас Алімпійскіх гульняў у Сіднеі была гаспадыняй «латышскага дома».

Тры дачкі — Андра, Інгуна, Віта.

Памерла 13 лютага 2011 года ў Рызе.

Зноскі
------

1. ↑  Sports-Reference.com<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18002875'></a>
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Track and Field Statistics · МАК · Алімпійскі камітэт Латвіі |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 1727 3806 · LCCN: n2014033390 · LNB: 000187627 · VIAF: 305130670 |
**Карагі́нскі заліў** (руск.: Караги́нский залив) — заліў Берынгава мора, каля ўсходняга ўзбярэжжа паўвострава Камчатка, у Камчацкім краі Расіі.

Даўжыня заліва 117 км. Глыбіні 30—60 м. Знаходзіцца паміж паўвостравам Гавена і паўвостравам Азярны (руск.: Озерно́й). У цэнтральнай частцы заліва буйны востраў Карагінскі. Берагі Карагінскага заліва абрывістыя, скалістыя. Берагавая лінія ўтварае шмат больш дробных заліваў (Кор­фа, Анап­ка, Уа­ла, Кічыгін­скі) і бухт. У заліў упадае вялікая колькасць невялікіх рэк (Карага, Ламуцкая, Хайлюля і інш.). Прылівы вышынёй да 2,4 м. Заліў у зімовы перыяд (са снежня да чэрвеня) пакрыты лёдам.

Зноскі
------

1. ↑  Географический энциклопедический словарь: Географические названия / Гл. ред А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 196. — 538 с. — 100 000 экз. (руск.)

Літаратура
----------

* Географический энциклопедический словарь: Географические названия / Гл. ред А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 196. — 538 с. — 100 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Большая российская энциклопедия Архівавана 28 кастрычніка 2021. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Паўэл.
**Паўэл** (англ.: Lake Powell) — вадасховішча ў ЗША на рацэ Каларада, на тэрыторыі штатаў Юта і Арызона. Другое па велічыні вадасховішча ў Злучаных Штатах пасля вадасховішча Мід.

Аб’ём вады пры паўнаводдзі складае 30 км³. Плошча паверхні — 1627 км², плошча вадазборнага басейна — 63 км². Возера Паўэл было створана ў 1956 годзе па рашэнні Кангрэса ЗША. У даліне ракі Каларада, у каньёне Глен, пачалі будаваць плаціну Глен-Каньён вышынёй 178 м. Утвораны басейн быў названы ад імя даследчыка Джона Уэслі Паўэла.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн — карта Юты

Спасылкі
--------

* Lake Powell Water Database (англ.)
**Со́нечнікі** (*Heliozoa*) — група пратыстаў, раней разглядаліся як асобны таксон (клас ці падклас). Адрозніваецца некалькі дзясяткаў марскіх і прэснаводных відаў.

Цела дыяметрам да 1 мм, шарападобнае з ніткападобнымі радыяльнымі адросткамі — аксаподыямі. Па восі кожнай аксаподыі праходзіць пучок мікратрубачак. Частка сонечнікаў пазбаўлена мінеральнага шкілета, у некаторых ён з крэменязёму. У вегетатыўных форм адно ці некадькі ядраў, бывае больш за 200. Маюць пульсуючую і стрававальную вакуолі. Размнажэнне бясполае (дзяленне папалам, пачкаванне) і палавое (з утварэннем амёбападобных, радзей жгуцікавых гамет).

Кормяцца водарасцямі, дробнымі прасцейшымі, калаўроткамі і інш.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Сонечнікі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 84. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4181839-8 · LNB: 000169044 · Microsoft: 2778778016 |
**Пега́ны**, або **пііка́ні** (саманазва: *Piikáni*, літаральна "дрэнна апранутыя") — алганкінскі народ. Жывуць пераважна ў штаце Мантана (ЗША) і правінцыі Альберта (Канада). Агульная колькасць (2016 г.) — каля 48 000 чал.

Сучасныя даследаванні паказваюць, што пеганы — аўтахтоннае насельніцтва ўсходу Скалістых гор. З'яўляліся часткай канфедэрацыі чарнаногіх, якая ў XVIII - XIX стст. кантралявала значныя тэрыторыі Вялікіх раўнін ад Саскачэвана на поўначы да Елостоўна на поўдні. Асноўнымі заняткамі з'яўляліся качавая конегадоўля і коннае паляванне. Адзінай палітычнай структуры не мелі. Падзяляліся на качавыя групы на чале абраных правадыроў. Да сярэдзіны XIX ст. у выніку эпідэмічных захворванняў, войн з кры і скарачэння колькасці бізонаў зведалі дэмаграфічны заняпад. З 1860-х гг. знаходзіліся ў залежнасці ад дапамогі з боку ўрадавых структур ЗША і Канады.

Хаця падчас Індзейскіх войн захоўвалі нейтралітэт, 23 студзеня 1870 г. часткі арміі ЗША памылкова атакавалі лагер правадыра пеганаў Далёкага Уцекача ў Мантане. Пры гэтым было забіта каля 200 індзейцаў. Некалькі груп пеганаў адкачавалі на тэрыторыю Канады, дзе ў 1877 г. падпісалі пагадненне з каралевай Вікторыяй. Яны атрымалі 46 677,8 га зямлі, на якіх была створана аўтаномная рэзервацыя. Паўночныя пеганы (*Aapátohsipikáni*) застаюцца часткай канфедэрацыі чарнаногіх.

Пеганы Мантаны (*Aamsskáápipikani*) ў 1874 г. і 1887 г. згубілі значную частку зямель у выніку іх перадачы ўрадам ЗША ў маёмасць белым пасяленцам. У 1896 г. яны падпісалі мірнае пагадненне з ЗША, паводле якога захавалі 7 800 км² сваіх тэрыторый, на якіх была створана сучасная рэзервацыя чарнаногіх. У 1935 г. яны абвясцілі сябе самастойнай нацыяй і фактычна вылучыліся з канфедэрацыі, хаця карыстаюцца назвай чарнаногіх.

Сучасныя заняткі — жывёлагадоўля, земляробства, будаўніцтва, праца ў прамысловасці і сферы абслугоўвання. У мінулым прытрымліваліся анімістычных вераванняў, шанавалі Месяц і Сонца. Большасць сучасных вернікаў — хрысціяне.

Спасылкі
--------

* Пеганы ЗША
* Пеганы Канады Архівавана 15 студзеня 2017.
**UTC+14** — самы ўсходні часавы пояс, таму менавіта тут раней усяго на Зямлі надыходзіць новы каляндарны дзень. Час дня (гадзіны і хвіліны) тут супадае з часам на Гаваях, але ссунуты на адзін дзень наперад, пры гэтым з некаторымі астравамі ў Акіяніі розніца ў часе складае 25 гадзін.

Выкарыстоўваецца на востраве Рапануі і астравах Лайн, прыналежных Кірыбаці.

Спасылкі
--------

* Гарады ў UTC+14

| ⛭Часавыя паясы адносна ўніверсальнага каардынаванага часу (UTC) |
| --- |
| 
* -12
* -11
* -10:30
* -10
* -9:30
* -9
* -8:30
* -8
* -7
* -6
* -5
* -4:30
* -4
* -3:30
* -3
* -2:30
* -2
* -1
* -0:44
* -0:25
* UTC±0
* +0:20
* +0:30
* +1
* +2
* +3
* +3:30
* +4
* +4:30
* +4:51
* +5
* +5:30
* +5:40
* +5:45
* +6
* +6:30
* +7
* +7:20
* +7:30
* +8
* +8:30
* +8:45
* +9
* +9:30
* +9:45
* +10
* +10:30
* +11
* +11:30
* +12
* +12:45
* +13
* +13:45
* +14

 |
| У некаторых краінах паўночнага і паўднёвага паўшар’яў выкарыстоўваецца летні час (DST) |
**Лексіка** (стар.-грэч.: τὸ λεξικόν які адносіцца да слова) — сукупнасць слоў, слоўнікавы склад мовы безадносна да паходжання слоў, часу іх узнікнення, стылістычнай і экспрэсіўнай дыферэнцыяцыі.

Таксама гэтым тэрмінам азначаюць розныя пласты слоў у мове, якія вылучаюцца паводле тых ці іншых прыкмет: літаратурная лексіка, дыялектная лексіка, лексіка асобных пісьменнікаў або твораў, лексіка агульнаўжывальная, кніжная, стылістычна нейтральная, экспрэсіўная і г.д.

Лексіка з’яўляецца аб’ектам вывучэння лексікалогіі.

Гл. таксама
-----------

* Абсцэнная лексіка

Літаратура
----------

* Сучасная беларуская мова: Уводзіны. Фанетыка. Фаналогія. Арфаэпія. Графіка. Арфаграфія. Лексікалогія. Лексікаграфія. Фразеалогія. Фразеаграфія: Вучэб. дапам. / Я. М. Камароўскі, В. П. Красней, У. М. Лазоўскі і інш. — 2-е выд. дапрац. і дап. — Мн. : Выш. школа, 1995. — 334 с. ISBN 985-06-0075-6.
**Педасфера** (грэч. Pedon — глеба + грэч. Sphaira — сфера) — глебавае покрыва зямлі. З’яўляецца часткай геасферы — глеба і слаі, што ляжаць пад ёй (падглеба з карой выветрывання) — як асяроддзе пражывання жывых арганізмаў (педабіёнтаў).

Педасфера акрэслівае мяжу паміж літасферай і атмасферай, з’яўляецца зонай узаемнага пранікнення атмасферы, гідрасферы, літасферы і біясферы.

Гл. таксама
-----------

* Геасфера
* Зямля
* Глеба

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. С. 254

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 152024379 |
**Лельчыцкі раённы краязнаўчы музей** — музей у Лельчыцах, утвораны ў студзені 1990 г. размяшчаецца ў будынку пральні былой раённай бальніцы. Першым дырэктарам быў Флерка Уладзімір Андрэевіч.

У той час у музеі было тры асноўныя залы: Экспанатаў асноўнага фонду - 260 адзінак, навукова-дапаможнага фонду - 256 адзінак.

У асноўным фонды павялічваюцца за кошт збору нумізматыкі, вінскага адзення і амуніцыі, дакументаў і фотаматэрыялаў, друкаваных выданняў.

На 1 студзеня 1997 г. музей меў 291 прадмет асноўнага, 4389 навукова-дапаможнага фонду; фонды папаўняліся экспанатамі, выкананымі народнымі майстрамі, дакументамі і актавымі матэрыяламі, друкаванымі выданнямі.

Літаратура
----------

* Лельчыцкі краязнаўчы музей / / Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. – Мн. 1997. – Т. 4. – С. 346.
* Музеі Гомельшчыны // Полымя. — 2010. — № 8. — С. 181—188. (3Ок1714)
* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.]. Т. 4. — Минск, 2007.
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 9. — Мінск, 1999.
* Туристическая энциклопедия Беларуси. — Минск, 2007.

Спасылкі
--------

* Старонка музея Архівавана 28 мая 2010.
NASA — здымак вобласці, якая прылягае да даліны Наларбар. Уласна даліна Наларбар — светлая паўкруглая вобласць выявы, якая прылягае да ўзбярэжжа. Здымак зроблены спадарожнікам Terra 19 жніўня 2002 гады
**На́ларбар** (англ.: Nullarbor Plain) або **Нааларбар** — раўніна ў Аўстраліі, уяўляе сабою значную плошчу плоскай, практычна пазбаўленай дрэў пустыннай або паўпустыннай мясцовасці, размешчанай на поўнач ад Вялікага Аўстралійскага заліва. Назва *Наларбар* паходзіць ад лац.: nullus: 'нішто' ці 'ніводны' і лац.: arbor: 'дрэва'. Абарыгенская назва гэтай мясцовасці 'Oondiri' азначае 'бязводны'. Гэта самы вялікі ў свеце адзіны маналіт вапняка, які займае плошчу каля 200 000 км² (77 200 кв міль). У самай шырокай зоне раўніна распасціраецца на 1 200 км з усходу на захад паміж штатамі Паўднёвая Аўстралія і Заходняя Аўстралія.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Накуру.

**Наку́ру** (суахілі: Nakuru) — салёнае возера ў Рыфтавай даліне Кеніі. Плошча паверхні — 44 км². Найбольшая глыбіня — 4,5 м. Плошча вадазбору — 1800 км².

Геаграфія
---------

Возера Накуру месціцца ў Вялікай рыфтавай даліне на вышыні 1754 м над узроўнем мора ў 131,3 км на паўночны захад ад Найробі. Мае тэктанічнае паходжанне. Плошча паверхні — каля 44 км². Даўжыня — 9,7 км. Найбольшая шырыня — 6,9 км. Сярэдняя глыбіня — 2,5 м. Найбольшая глыбіня — 4,5 м. Аднак трэба мець на ўвазе, што ўзровень вады і абрысы возера моцна залежаць ад навакольнага асяроддзя. У 1990-ыя гады, калі ва Усходняй Афрыцы панавала засуха, плошча паверхні скарачалася да 4-5 км². У 2000-ыя гады ўзровень вады наадварот павышаўся. Плошча вадазбору — 1800 км².

Прырода
-------

Вада ў Накуру салёная, аднак прыдатная для існавання водарасцей *Cyanophyte Platensis*, якія з’яўляюцца каштоўным кормам для дробных рачкоў і фламінга і надаюць возеру зелянявы колер. Даліна вакол Накуру знакаміта сваёй біялагічнай разнастайнасцю. Непасрэдна да возера прымыкаюць шчолачныя балоты. За імі пачынаюцца саванна і лес (усяго 550 відаў раслін). Тут жыве 56 відаў сысуноў, у тым ліку львы, бабуіны, насарогі, буйвалы і г. д. Шмат птушак, з якіх вылучаюцца чырвоныя фламінга.

Ахова
-----

У 1961 г. быў створаны Нацыянальны парк возера Накуру, які займае плошчу 188 км². Ён кіруецца Службай дзікай прыроды Кеніі.

У 2011 г. Накуру разам з азёрамі Багорыя і Элементэйта (агульная назва *Сістэма азёр у Вялікай рыфтавай даліне*) было ўключана ў Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Аднак працягваюць існаваць пагрозы для далейшага захавання некранутай прыроды возера. Землі вакол Накуру шчыльна заселены, прычым горад Накуру непасрэдна мяжуе з нацыянальным паркам. Хаця гэта забаронена, мясцовае насельніцтва працягвае карыстацца вадой з возера для паліву палеткаў. Сцёкі з гарадской каналізацыі некалькі разоў траплялі ў возера, атручвалі ў ім ваду, што выклікала масавую згубу птушак.

Галерэя
-------

* Выгляд з космасуВыгляд з космасу
* Возера ў дажджлівы дзеньВозера ў дажджлівы дзень
* Вадаспад каля возераВадаспад каля возера
* ФламінгаФламінга
* Белы насарогБелы насарог
* БуйвалыБуйвалы

Спасылкі
--------

* UNESCO: Kenya Lake System in the Great Rift Valley
* Nakuru Lake Profile
* Lake Nakuru National ParkАрхівавана 11 верасня 2012.
* Nakuru Pictures Архівавана 18 жніўня 2012.
**Яўрэйская незалежная рабочая партыя** (ЯНРП) - арганізацыя яўрэйскіх рамесных рабочых і прыказчыкаў. Заснавана ў ліпені 1901 г. у Мінску прыхільнікамі "паліцэйскага сацыялізму М. У. Вільбушэвіч, Ю. А. Воліным, А. Чамярыскім, Г. І. Шаевічам і іншымі. 

Створана па ініцыятыве і пад кіраўніцтвам начальніка Маскоўскага ахоўнага аддзялення С. В. Зубатава з мэтай барацьбы супраць сацыял-дэмакратаў, эсэраў, Бунда, за поўнае адмаўленне яўрэйскіх рабочых ад рэвалюцыйнай барацьбы супраць самадзяржаўя. Мела аддзяленні ў Адэсе, Вільні (з 1902 г.), Гродне. Члены ЯНРП мэтай сваёй дзейнасці абвясцілі павышэнне "па меры магчымасці" эканамічнага і культурнага ўзроўню яўрэйскага пралетарыяту шляхам развіцця шырокіх эканамічных арганізацый, арганіацый культурных мерапрыемстваў, кас ўзаемадапамогі, асветніцкіх клубаў, лекцый і іншае. Умяшанне рабочых у палітыку партыя цалкам выключала, прапаведавала пакору перад уладамі, расхвальвала самадзяржаўе як пазакласавую, схільную да справядлівасці форму ўлады. Партыя дамагалася мірнага вырашэння канфліктаў паміж рабочымі і прадпрымальнікамі, а ў выпадках іх супраціўлення - аб'яўляла стачкі. Пад апекай палітычнай паліцыі яна наладжвала ў Мінску агульнагарадскія і цэхавыя культурна-асветніцкія вечары, чытанні, лекцыі, на якія восенню 1901 г. збіралася да 1500 чалавек. ЯНРП практычна паралізавала ў гэты час дзейнасць мясцовай арганізацыі Бунда. У канцы 1901 г. у ЯНРП перайшлі 15 з 20 цэхавых саюзаў Мінскага сацыял-дэмакратычнага камітэта Бунда. ЯНРП актыўна супрацоўнічала з сіяністамі, выступала за ізаляцыю яўрэяў ад агульнарасійскага рабочаха руху. Аднак стрымаць пераход рабочых да палітычнай барацьбы ЯНРП не змагла. Падтрымка ЯНРП з боку Дэпартамента паліцыі не выйшла за межы асобнага эксперыменту. У красавіку 1903 г. Г.І.Шаевіч арганізаваў забастоўку на чыгуналіцейным заводзе "Растэль" у Адэсе, пасля чаго быў схоплены і ў ліпені сасланы на 5 гадоў ва Усходнюю Сібір. У сувязі з адпраўкай Зубатава ў адстаўку ЯНРП была пазбаўлена падтрымкі дэпартамента паліцыі і летам 1903 г. самараспусцілася, а ў жніўні забаронена. Вільбушэвіч пераехала ў ЗША, потым у Палесціну, дзе была актыўным дзеячам сіянісцкага руху.
**Джанан Дагдэвірэн** (турэцк.: Canan Dağdeviren; нар. 4 мая 1985, Стамбул, Турцыя) — турэцкая жанчына акадэмік, фізік, навуковец па матэрыялах і дацэнт Масачусецкага тэхналягічнага інстытута, дзе ў цяперашні час працуе.

Яна з’яўляецца першым турэцкім навукоўцам ў гісторыі Гарвардзкага таварыства, які стаў малодшым стыпендыятам у Таварыстве стыпендыятаў Гарвардскага ўніверсітэта. Як выкладчык, яна кіруе ўласнай навукова-даследчай групай у лабараторыі інстытута. Група працуе на перакрыжаванні матэрыялазнаўства, тэхнікі і біямедычнай тэхнікі. Яны ствараюць механічна адаптыўныя электрамеханічныя сістэмы, якія здольны цесна інтэгравацца з мэтавым аб’ектам, што ўяўляе цікавасць для зандавання, прывядзення ў дзеянне і збору энергіі сярод іншых прыкладанняў. Дагдэвірэн вылучала гіпотэзу, што жыццёва важная інфармацыя ад прыроды і чалавечага цела закадавана ў розных формах фізічнай структуры. Яе даследаванні засяроджаны на стварэнні сумяшчальных дэкодэраў, якія могуць дэкадаваць гэтыя ўзоры ў карысныя сігналы і энергію.

Зноскі
------

1. 1 2 3  «Conformable Decoders». Massachusetts Institute of Technology.

Спасылкі
--------

* Канан Дагдэвірэн. MIT Media Lab. (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | ORCID · Scopus |
**Калгас** (акронім ад **кал**ектыўная **гас**падарка, руск.: колхоз) — аб’яднанне сялян у СССР (на аснове грамадскіх сродкаў вытворчасці і калектыўнай працы) для сумеснага вядзення сельскай гаспадаркі.

З гісторыі калгасаў на тэрыторыі Беларусі
-----------------------------------------

Саламон Юдовін. «У калгас», 1940
Большасць калгасаў была створана на Беларусі ў перыяд калектывізацыі сельскай гаспадаркі (1918—1930-я). Першыя аб’яднаныя сялянскія гаспадаркі пачалі стварацца яшчэ да ўвядзення калектывізацыі (да прыкладу арцелі па сумеснай апрацоўцы зямлі). Пасля 1927 г. стварэнне калгасаў стала «генеральнай лініяй партыі». Большасць калгасаў былі створаны з парушэннем прынцыпаў добраахвотнасці. Супраць праціўнікаў калектывізацыі і найбольш заможных гаспадароў (кулакоў) пачалі праводзіць «палітыку раскулачвання», ў выніку якой кулацтва павінна было знікнуць як клас. Паводле некаторых даных, было раскулачана — пазбаўлена правоў і падпала пад высяленне — каля 700 тыс. сялян. Неўзабаве Беларусь была аб’яўлена зонай суцэльнай калектывізацыі.

Калгасная сістэма
-----------------

Калгаснікі працавалі на зямлі, што належала дзяржаве, але была перададзена калгасу ў бестэрміновае і бясплатнае карыстанне. Асноўную частку прадукцыі калгас павінен быў збываць дзяржаве па закупачных цэнах (даволі нізкіх).

Калгас трэба адрозніваць ад *саўгаса (савецкая гаспадарка)* — у асноўным буйных гаспадарак, створаных з мэтаю павелічэння вытворчасці сельскагаспадарчай прадукцыі. Саўгасы ў асноўным мелі спецыялізацыю на вытворчасці нейкага віду прадукцыі (збожжа, малако, гародніна ці інш.)

На сённяшні дзень
-----------------

Яшчэ напачатку 1990-х гг. з’явіліся першыя фермерскія гаспадаркі, якія аднак на сёння не маюць вялікага распаўсюджвання.

Таксама Беларусь не адмовілася ад калгаснай сістэмы. У краіне зямля з’яўляецца дзяржаўнай маёмасцю. Паступова ў сельскай гаспадарцы краіны ідзе пераход на больш дасканалыя формы вядзення гаспадарання: калгасы ператвараюцца ў СПК, ствараюцца спецыялізаваныя комплексы па жывёлагадоўлі.

Літаратура
----------

* История России. XX век: в 2-х т. / отв.ред. А. Б. Зубов. — Москва : АСТ, 2009. — Т. I. 1894—1939 гг. — 1024 с.

Спасылкі
--------

* *Осадько М. П.* Колхозы Архівавана 27 лютага 2011. // Вялікая савецкая энцыклапедыя  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Ларуса · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778435099 · NDL: 00566647 |
**Горны дэпартамент**, цэнтральная дзяржаўная ўстанова ў Расійскай імперыі па кіраванню горназаводскімі акругамі. У 1811—1863 называўся Дэпартаментаў горных і саляных спраў.

Горны дэпартамент быў створаны ў складзе Міністэрства фінансаў 13 чэрвеня 1806 (у яго былі перададзеныя справы скасаванай Берг-калегіі). Да 1861 ведаў таксама справамі дзяржаўных і прыватнаўласніцкіх горназаводскіх прыгонных сялян. У 1806 для мясцовага кіравання горнымі справамі створана 6 акруг: заводаў Уральскага хрыбта, заводаў у цэнтры Расіі (Замаскоўе), Аланецкіх і Луганскіх заводаў і інш.; іх лік стала павялічваўся, межы змяняліся. У 1807 у складзе Горнага дэпартамента заснаваны Горны савет (на правах калегіі) для разгляду «заканадаўчых і навуковых спраў» і Горная экспедыцыя для вырашэння гаспадарчых пытанняў. У снежні 1811 у Горны дэпартамент перададзеныя саляная частка і справы скасаванага Манетнага дэпартамента Мінфіна.

У 1846 для кіравання залатымі промысламі Сібіры ў Горным дэпартаменце было створана Аддзяленне прыватных залатых здабыч. У 1862 саляная частка перададзеная ў Дэпартамент розных падаткаў і збораў Мінфіна (з 1863 Дэпартамент неакладных збораў). У 1870 Горнаму дэпартаменту былі падпарадкаваныя горныя здабычы ў Царстве Польскім і створана Аддзяленне польскіх горных заводаў (скасавана ў 1881). У 1871 у вядзенне Горнага дэпартамента быў перададзены нагляд за нафтавымі промысламі.

У 1874 Горны дэпартамент перайшоў у склад Міністэрствы дзяржаўных маёмасцяў (з 1894 Міністэрства земляробства і дзяржаўных маёмасцяў) з пакіданнем манетнай і прабірнай частак у вядзенні Міністэрства фінансаў. У 1881 з Міністэрства фінансаў у Горны дэпартамент была перададзеная саляная частка і створана Салянае аддзяленне (з 1891 Аддзяленне саляных і нафтавых промыслаў).

У 1882 пры Горным дэпартаменце заснаваны Геалагічны камітэт. У 1884 у Горны дэпартамент было перададзена кіраванне Каўказскімі, у 1899 — Ліпецкімі, Старарускімі, Кемернскімі і Сергіеўскімі мінеральнымі водамі. З 1825 дэпартаментам выдаваўся друкаваны орган — «Горны часопіс». Горны дэпартамент быў ліквідаваны 21 студзеня 1918.
**Кацярына Віктараўна Вандар’ева** (нар. 20 студзеня 1991, г. Старыя Дарогі, Мінская вобласць, БССР) — беларуская спартсменка, якая выступае ў кікбоксінгу  (руск.) (бел. і тайскім боксе  (руск.) (бел.. Неаднаразовая чэмпіёнка свету і Еўропы, пераможца розных турніраў сярод аматараў і прафесіяналаў. Майстар спорту міжнароднага класа.

Біяграфія
---------

Кацярына Вандар’ева да прыходу ў тайскі бокс займалася валейболам, лёгкай атлетыкай, самаабаронай, скончыла школу харэаграфіі.

У кікбоксінг прыйшла ў 16 гадоў, у 2007 годзе, мінскі клуб «Кік Файтэр». Хацела паступіць у Акадэмію МУС, аднак пазней выбрала Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры (спецыяльнасць менеджэр па турызме; скончыла ў 2013 годзе).

Першымі трэнерамі былі чэмпіёны свету і Еўропы Андрэй Кулебін  (руск.) (бел. і Андрэй Коцур  (руск.) (бел. якія і зрабілі з яе чэмпіёнку. Першы прафесійны бой правяла на Кіпры з гречанкай. Чэмпіёнкай свету стала з першага разу — у Тайландзе ў 2009 годзе, праз год пасля таго, як прыйшла ў тайскі бокс.

Па стане на канец 2012 года правяла 65 баёў, выйграла 58, з іх 16 КО.

Яе любімая ўзнагарода — кубак «Лепшы баец Чэмпіянату Свету», узнагарода па самай прэстыжнай версіі IFMA. Узнагароджвалі на Дзень нараджэння караля Тайланда, пры яго палацы, член каралеўскай сям’і.

Тытулы
------

* Чэмпіёнка Свету WKN 2010 і 2011
* Чэмпіёнка Свету IFMA2010
* Лепшы баец Чэмпіянату Свету
* Чэмпіёнка Свету WMF2009, Срэбра — 2010
* Чэмпіёнка Еўропы IFMA 2009, 2012 (Анталья, Турцыя)
* Чэмпіёнка Беларусі 2009, 2010, 2011, 2012.

Зноскі
------

1. 1 2  Екатерина Вандарьева, первая красавица тайского бокса **(нявызн.)**. *Спорт*.  СТВ (30 лістапада 2012). Архівавана з першакрыніцы 9 красавіка 2013. Праверана 24 сакавіка 2013.
2. 1 2  Екатерина Вандарьева проведет свой бой в рамках W5 Fighter! **(нявызн.)**.  журнал «Mens.by» (2 кастрычніка 2012). Архівавана з першакрыніцы 9 красавіка 2013. Праверана 24 сакавіка 2013.
3. ↑  Екатерина Вандарьева сразится за очередной титул Чемпионки **(нявызн.)**.  Лига смешанных единоборств «М-1 Беларусь» (октябрь, 2012). Архівавана з першакрыніцы 9 красавіка 2013. Праверана 24 сакавіка 2013.

Спасылкі
--------

* Кацярына Вандар’ева на сайце клуба «Кік файтэр»
* Вандар’ева Кацярына Віктараўна Архівавана 14 лістапада 2013. на сайце Прэзідэнцкага спартыўнага клуба

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
**Энлі́ль** (літар. «Уладар-вецер», акад.: Эліль) — бог, гаспадар вятроў, муж багіні Нінліль у шумера-акадскай міфалогіі.

Лічыцца адным з галоўных багоў шумера-акадскага пантэону, заступнікам шумерскага горада Ніпура. Сын вярхоўнага бога Ана, ён забірае ў бацькі першынство, радзіць Энкі і іншым багам, выступае то богам-заступнікам земляробаў, то неўтаймаванай стыхіяй. Адзін з яго эпітэтаў — *Кур-галь* «Вялікая Гара». Сімвалы — рагатая тыяра і лік 50.

У пазнейшы час тэрмін «энлільства» стаў сінонімам «першынство».

Сувязь з земляробствам
----------------------

Паводле шумера-акадскай міфалогіі, Энліль - адзін са стваральнікаў зямлі. Ён разам з Энкі стварае малодшых багоў, адказных за жывёлагадоўлю і зерне. Ён вынаходзіць матыку.

Сувязь з замагільным светам
---------------------------

Паводле міфа аб Энліле і Нінліль, ён хітрасцю ці гвалтам авалодаў сваёй будучай жонкай, за што быў выгнаны ў замагільны свет. Цяжарная Нінліль рушыла ўслед за ім. Энліль змяняў свае вобразы і тройчы сукупляўся з жонкай пад выглядам вартаўніка брамы ў замагільны свет, чалавека падземнай ракі і перавозніка нябожчыкаў. Але ў выніку Нінліль выратавала мужа.

Энлюлю таксама прыпісвалі сукупленне з Эрэшкігаль, дзякуючы чаму нарадзіўся Намтар.

Сувязь са злом
--------------

У шумерскіх міфах уселяк падкрэсліваецца, што Энліля раздражняе гоман чалавечага свету, таму часам ён спрычыняе людзям зло. Яму прыпісвалі віну ў шматлікіх эпідэміях, засаленні глебы, сусветным патопе, вынішчэнні горада Ўра і пераслед Гільгамеша і Энкіду за забойства Хумбабы.

Спасылкі
--------

* Шумерскі міф аб Энліле і Нінліль Архівавана 15 ліпеня 2019.
* Міжрэчча: «Эпас пра Гільгамеша»


| ?Энліль — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  | Лахму[d] |  | Апсу |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Аншар |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Энліль |  | Ан |  |  |  |  |  | Лахаму[d] |  |  |  | Тыамат |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Kishar[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 165702345 · GND: 141606371 · LCCN: sh2011002947 · SUDOC: 241880394 · VIAF: 122045981, 316450122 |
Энтазіс карынфскай калоны
**Энта́зіс** (ад грэч. ἔντασις — напружанне) — плаўнае змяненне дыяметра сячэння калоны ўздоўж падоўжнай восі ад максімальнага ў межах ніжняй траціны ствала да мінімальнага ў завяршэнні. Прымяняўся для стварэння зрокавага эфекту напружанасці і зняцця ілюзіі ўвагнутасці ствала калоны (фуста). Разам з курватурай з’яўляецца адным з галоўных выразных прыёмаў, што выкарыстоўваюцца ў класічнай ордарнай архітэктуры.

Літаратура
----------

* *Михаловский И.Б.* Архитектурные формы античности. — 4-е изд. — М.: Издательство Академии Архитектуры СССР, 1949.
* *Сомов А. И..* Древне-греческое искусство // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 168712457 |
**Азіяцкі антыцыклон**, *сібірскі антыцыклон* — вобласць высокага атмасфернага ціску ў Сібіры, Сярэдняй і Цэнтральнай Азіі.

Апісанне
--------

Праяўляецца пераважна зімой (у студзені ціск да 1070 мб).

Азіяцкі антыцыклон - вынік моцнага ахаладжэння мацерыка, з чым звязана працяглая халодная (месцамі ніжэй за -50°С) маласнежная зіма ва ўнутрымацерыковых раёнах. На надвор'е Беларусі ўплывае заходняе адгалінаванне азіяцкага антыцыклону: устанаўліваецца малавоблачнае сонечнае надвор'е з тэмпературамі паветра каля -10...-20°С у зімовыя месяцы, вясной і восенню ноччу магчымыя замаразкі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А - Аршын / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 1996. - 552 с.: іл.