**Вераб’іныя** (*Passeridae*) — сямейства невялікіх аселых, радзей качавых, птушак з атраду Вераб’інападобныя (*Passeriformes*). Прадстаўнікі сямейства маюць кароткія ногі, многія перасоўваюцца па зямлі скачкамі.

Філагенетычнае становішча
-------------------------

Часам вераб’іных аб’ядноўваюць з іншымі групамі з утварэннем новых сямействаў і таксонаў больш высокага рангу або разбіваюць сямейства на падсямействы. Раней вераб’ёў збліжалі з уюркамі (*Fringillidae*) на падставе знешняга падабенства, затым была даказана іх блізкасць да ткачыкамі (*Ploceidae*).

Да нядаўняга часу вераб’іныя лічыліся толькі адным з падсямействаў ткачыкавых (*Ploceidae*), цяпер большасць сістэматыкаў прызнаюць за групай ранг самастойнага сямейства.

У малекулярнай сістэматыцы сямейства *Passeridae* трактуецца найболей шырока: у яго ўключаны, апроч вераб’ёў, усе ткачыкавыя, *Vidua*, *Estrilda*, а таксама завірушкі (*Prunella*), сітаўкі (*Motacilla*) і конікі (*Anthus*), пры гэтым сямейства ўключае 386 відаў. Па малекулярных дадзеных, вераб’і аддзяліліся ад ткачыкавых не пазней за 35 млн гадоў таму, у міяцэне. У вузкім сэнсе ў сямействе налічваюць 3—8 родов з 33—38 і нават болей відамі.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Самец і самка *Petronia petronia*
Дамавы верабей (*Passer domesticus*) — найбольш тыповы від, які даў назву ўсяму сямейству і атраду
Вераб’іныя вельмі падобныя на ткачыкавых і шматлікіх уюрковых па вонкавым выглядзе, памерах, рацыёне, асаблівасцям біялогіі і паводзін, адрозніваючыся, аднак, асаблівасцямі будовы пад’язычнага апарата і рагавога нёба.

Адрозніваюцца ад уюрковых таксама тым, што маладыя птушкі змяняюць цалкам махавыя  (руск.) (бел. і рулявыя  (руск.) (бел. пёры ў першую ж восень пасля вываду. Маюцца формы, экалагічна і марфалагічна пераходныя паміж ткачыкамі і вераб’ямі.

Вераб’іныя, як правіла, з’яўляюцца сацыяльнымі птушкамі, многія віды якіх размножваюцца ў вялікіх калоніях, а большасць відаў у перыяд размнажэння аб’ядноўваюцца ў чароды.

Знешні выгляд
-------------

Блізкі да дамавога вераб’я (*Passer domesticus*) палявы верабей (*Passer montanus*)
Дробныя і сярэднія па велічыні птушкі шчыльнага целаскладу з магутнай конусападобнай дзюбай, прыстасаванай для лушчэння і драбнення насення. Для вераб’іных характэрны эгітагнатызм  (руск.) (бел. — тып будовы чэрапа, пры якім паднябенныя атожылкі сківічных костак, разрастаючыся і часткай пакрываючы пярэдні канец сашніка знізу, не зрастаюцца ні паміж сабой, ні з апошнім.

Даўжыня цела 10—20 см, маса да 40 г.

Крылы вострыя, хвост сярэдняй даўжыні, звычайна закруглены або абрэзаны прама, радзей выразаны вілачкай.

У афарбоўцы апярэння пераважаюць бурыя, рудыя, шэрыя і жоўтыя тоны, часам з чорнымі і белымі меткамі. У шэрагу відаў выяўлены палавы дымарфізм.

Прадстаўнікі сямейства маюць кароткія ногі, многія віды па зямлі перасоўваюцца скачкамі.

Арэал і экалогія
----------------

Арэал дамавога вераб’я (*Passer domesticus*). Цёмна-зялёны — натуральны, светла-зялёны — пашыраны
Натуральны арэал ахоплівае ўсю Афрыку і большую частку Еўразіі. Хаваюцца ў зарасніках дрэў, кустоў, трыснягоў і г. д. Многія віды звычайна жывуць у сельскагаспадарчых раёнах, а для некаторых відаў населеныя пункты з’яўляюцца асноўным асяроддзем пасялення.

Жывуць у саваннах, стэпах, пустынях і горных раёнах Еўропы, Азіі і Афрыкі. Некаторыя віды завезены ў Амерыку, Аўстралію і Новую Зеландыю. Многія прадстаўнікі вераб’іных звязаныя з чалавекам (сінантропныя віды), некаторыя віды пашкоджваюць збожжавыя. Найбольш шырока распаўсюджаныя дамавы верабей (*Passer domesticus*) і палявы верабей (*Passer montanus*).

Асаблівасці біялогіі
--------------------

### Размнажэнне

У большасці відаў бывае не менш за дзве кладак  (руск.) (бел. за сезон, у некаторых — да 5.

Некаторыя віды гняздуюцца калоніямі. Гняздо — шарападобная пабудова з травы з бакавым уваходам. Адны віды будуюць гнёзды на дрэвах, іншыя — у закрытых сховішчах: дуплах, расколінах скал, норах, пад дахамі будынкаў і інш. У кладцы звычайна 5-6 яец. Наседжванне  (руск.) (бел. і інкубацыя яек доўжацца 11—14 дзён. Наседжваюць 12-15 сутак, птушаняты застаюцца ў гняздзе 15-24 дні.

Птушаняты вылупляюцца голымі або слаба апушанымі. Выкормліванне вывадка ў гняздзе працягваецца 14—17 дзён.

### Харчаванне

Аснову рацыёну дарослых птушак складае насенне, птушанят выкормліваюць галоўным чынам казуркамі.

Класіфікацыя
------------

Насельнік пустынь — *Passer simplex* (Бенічаб  (англ.) (бел. Маўрытанія)
Да вераб’іных адносяць шэсць родаў (*Passer*, *Petronia*, *Montifringilla*, *Pyrgilauda*, *Carpospiza*, *Salicipasser*), якія налічваюць 45 відаў. Часцей за ўсё ў сямейства ўключаюць наступныя роды:

* Carpospiza J. W. von Müller, 1854 — 1 від
* Montifringilla Brehm, 1828 — 8 відаў
* Passer Brisson, 1760 — 27 відаў
* Petronia Kaup, 1829 — 5 відаў

Некаторымі аўтарамі прапануецца вылучаць два сямействы:

* *Passeridae* (род *Passer*: *P. domesticus*, *P. indicus*, *P. hispaniolensis*, *P. rutilans*, *P. ammodendri*, *P. simplex*; род *Salicipasser*: *S. montanus*)
* *Montifringillidae* fam. nov. (род *Montifringilla*: *M. nivalis*; род *Pyrgilauda*: *P. davidiana*, *P. theresae*; род *Petronia*: *P. petronia*; род *Carpospiza*: *C. brachydactyla*).

Людзі і вераб’іныя
------------------

*Montifringilla nivalis*, як і іншыя вераб’іныя, жыве побач з чалавекам
Характэрная рыса вераб’ёў — схільнасць да сінантрапізацыі (прыстасаванню да пражывання побач з чалавекам), у выніку якой вераб’і сталі пастаяннымі спадарожнікамі людзей.

Стаўленне да вераб’яў у чалавека вар’іруе ад вельмі пазітыўнага да негатыўнага. Шырока вядомая кампанія па знішчэнні вераб’ёў  (руск.) (бел. як нібыта шкоднікаў сельскай гаспадаркі, праведзеная ў Кітаі ў 1950-я гады.

Заўвагі
-------

1. ↑  Малюнак з кнігі: *Naumann J. F.* Naturgeschichte der Vögel Mitteleuropas. — 1905. (ням.) [Натуральная гісторыя птушак Еўропы.]
2. ↑  Малюнак Вільгельма фон Райта  (англ.) (бел. 1810—1887) з кнігі: Wright et al. 1927—1929 Памылка шаблона harvnb: няма якара: CITEREFWright\_et\_al.1927—1929 (даведка).
3. ↑  Малюнак Вільгельма фон Райта  (англ.) (бел. 1810—1887) з кнігі: Wright et al. 1927—1929 Памылка шаблона harvnb: няма якара: CITEREFWright\_et\_al.1927—1929 (даведка).
4. ↑  Эгитогнатизм // Большая советская энциклопедия : в 66 т. (65 т. и 1 доп.) / гл. ред. О. Ю. Шмидт. — М. : Советская энциклопедия, 1926—1947.
5. ↑  Эгитогнатизм // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
6. ↑  Эгитогнатизм // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
7. ↑  C. Hilary Fry, Stuart Keith (Hrsg.): *The Birds of Africa.* Band 7, Christopher Helm, London 2004, ISBN 0-7136-6531-9.
8. ↑  Gill F. Donsker D. & Rasmussen P. (Eds.): Old World sparrows, snowfinches, weavers (англ.). *IOC World Bird List (v10.1)* (25 студзеня 2020). doi:10.14344/IOC.ML.10.1.
9. ↑  *Иваницкий В. В.* Воробьи и родственные им группы зерноядных птиц: поведение, экология, эволюция. — М.: КМК Scientific Press, 1997. — С. 1—148.
10. 1 2  *Балацкий Н. Н.* Ревизия видов семейства Passeridae (Passeriformes, Aves) в Северной Палеарктике Архіўная копія ад 27 верасня 2007 на Wayback Machine // Русский орнитологический журнал. — 2001. — Экспресс-вып. 144. — С. 417—422.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4346443-9 · NKC: ph127243 |