recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Будынак «Белэнерга»** — будынак у Мінску, размешчаны на рагу вуліц Карла Маркса (дом № 14) і Камсамольскай (дом № 36). Пабудаваны ў 1955 годзе (паводле іншых даных — у 1950—1952 гг.) па праекце архітэктара Р. Гегарта як будынак галоўнага вытворчага ўпраўлення энергетыкі і электрыфікацыі БССР. У 1988 годзе да будынка прыбудаваны аб’ём галоўнага дыспетчарскага пункта па праекце архітэктараў А. Антонавай і С. Матэвушук.

Цяпер у будынку знаходзяцца «Белэнерга» і Беларускі саюз архітэктараў.

Архітэктура
-----------

Порцік па вуліцы Карла Маркса
План 1-га паверха (без прыбудовы)
Чатырохпавярховы, спачатку Г-падобны ў плане цагляны будынак. У кампазіцыі асноўны акцэнт зроблены на вуглавой частцы. Два крылы, якія сыходзяцца пад вуглом, аб’яднаны магутным круглым аб’ёмам. Падоўжнае крыло, арыентаванае на вуліцу Карла Маркса, мае сіметрычны фасад. Цэнтральная яго частка з галоўным уваходам вылучана на ўзроўні 3—4-га паверхаў шасцікалонным порцікам з франтонам. Бакавыя часткі выступаюць сіметрычнымі рызалітамі, аформленымі па вуглах алмазным рустам. Аконныя праёмы на 1-м, 3-м і 4-м паверхах — прамавугольныя з разнастайнымі абрамленнямі, на 2-м — з паўцыркульнымі імпастамі і арачнай рустоўкай. Фасады завершаны развітым карнізам па мадульёнах. Унутраная планіроўка калідорная. Па восі галоўнага ўвахода размешчаны вестыбюль і светлавая трохмаршавая лесвіца.

Зноскі
------

1. ↑  Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь  (бел.).  Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь (10 красавіка 2019). Праверана 6 ліпеня 2020.

Літаратура
----------

* *Т. В. Габрусь.* 206. Будынак галоўнага вытворчага ўпраўлення энергетыкі і электрыфікацыі БССР // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Будынак «Белэнерга»

* Будынак «Белэнерга» на сайце «Архіварта»
**Трэці Дом Саветаў** — жылы дом у Мінску, размешчаны на рагу вуліц Максіма Багдановіча (дом № 23) і Старажоўскай.

Гісторыя
--------

Дом у 1936 годзе
Пабудаваны ў 1936 годзе па праекце А. Дзянісава і У. Вараксіна. Да вайны меў адрас вул. Горкага, 21/52. У будынку, дзе былі пераважна трох- і чатырохпакаёвыя кватэры, пасяліліся пераважна сем’і старшых афіцэраў РККА. Кватэры мелі ўсе магчымыя тым часам выгоды: каналізацыю, тэлефанізацыю і нават ванныя пакоі.

У кватэры № 24 жыў наркам асветы Ананій Дзякаў, арыштаваны дома 11 мая 1937 года. У кватэры № 2 -- беларускі пісьменнік і эканаміст Янка Нёманскі, арыштаваны дома 27 красавіка 1937 года. Паводле гісторыка Ірыны Варанковай, да 1941 года ў доме жыла артыстка Ларыса Александроўская.

На пачатку Вялікай Айчыннай вайны, 24 ліпеня 1941 года падчас масіраванай бамбардзіроўкі Мінска, у прыстасаваных пад бомбасховішча скляпеннях дома хаваліся яго жыхары, у асноўным жанчыны і дзеці, неэвакуаваныя сем’і вайскоўцаў. Паводле ўспамінаў старшыні Савета Народных Камісараў БССР Івана Крупені «бомба, якая ўзарвалася побач у адзін момант выклікала пажар. Усе пад’езды і падыходы былі ахоплены полымем. Там загінула больш за 100 безабаронных людзей».

Будынак адноўлены ў 1947 годзе. Першы паверх займае прадуктовы магазін «Траецкі».

Архітэктура
-----------

Вядомы беларускі архітэктар А. Воінаў не раз крытыкаваў дрэнную планіроўку ўнутраных памяшканняў:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Самы вялікі па плошчы пакой аднесены ўглыб кватэры, і каб прайсці ў яго, трэба прайсці праз меншае па памерах жылое памяшканне. Разам з тым тут цікава вырашаны фасады, у якіх простымі сродкамі з ужываннем рознай па колеры і фактуры тынкоўкі і вертыкальных невялікага выступу пілястраў дасягнута высокая архітэктурна-мастацкая выразнасць. | "|

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  III Дом Саветаў. Вуліца Максіма Багдановіча, 23.
2. 1 2 3  Расстраляныя літаратары. Янка Нёманскі, акадэмік з лірычнай душой, забіты за «шкодніцтва». 23 кастрычніка 2017(недаступная спасылка)
3. 1 2 3  Траецкая гара ў гісторыі. Вандроўка вакол месца, дзе адбудзецца канцэрт #БНР100(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Трэці Дом Саветаў

* Трэці Дом Саветаў на сайце «Архіварта»
**Будынак крэдытнага банка** — будынак у гістарычным цэнтры Пінска, размешчаны па вуліцы Заслонава, 8, на рагу з вуліцай Каржа.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў 1920-х гг. з цэглы.

Тут 26 чэрвеня 1941 г. Пінскім абкамам КП(б)Б быў створаны адзін з першых у Беларусі партызанскіх атрадаў з 60 партыйных і савецкіх працаўнікоў і камсамольцаў Пінска. Камандзір атрада — загадчык сектара Пінскага абкама КП(б)Б, удзельнік рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі ў 1922—1925 гг. і нацыянальна-рэвалюцыйнай вайны ў Іспаніі ў 1936—1937 гг. В. З. Корж (псеўданім Камароў), камісары — М. І. Бандаравец, В. Ц. Меркуль. У ліпені — жніўні 1941 г. у атрадзе ваявала В. З. Харужая — Герой Савецкага Саюза (1960). У сакавіку 1943 г. на базе атрада В. З. Каржа створана партызанская брыгада імя С. М. Будзённага Пінскага партызанскага злучэння, якая змагалася з нямецка-фашысцкімі акупантамі на тэрыторыі Ленінскага раёна Пінскай вобласці. Да дня злучэння з Чырвонай Арміяй (17.7.1944) брыгада налічвала 1078 чалавек (3 атрада). За баявыя заслугі ў гады Вялікай Айчыннай вайны камандзіру атрада, пазней камандзіру Пінскага партызанскага злучэння, В. З. Каржу 15.8.1944 г. прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

У 1964 г. на будынку пастаўлена мемарыяльная дошка ў памяць пра стварэнне партызанскага атрада.

Цяпер тут размешчана музычная школа.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры з элементамі мадэрну.

Двухпавярховы будынак мае нерэгулярны план, абумоўлены вуглавым размяшчэннем аб’екта. Вуглавая частка дома на першым паверсе закруглена, а на другім зрэзана, у выніку чаго ўтвораны своеасаблівы балкончык. Рытм і памеры вокнаў вызначаны функцыянальным рашэннем будынка. Уваходны партал размешчаны асіметрычна і падкрэслены вялікім паўцыркульным акном над ім. Планіроўка калідорная, Т-падобная, з двухбаковым размяшчэннем памяшканняў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  *Т. В. Габрусь.* 1357. Здание кредитного банка // Свод памятников истории и культуры Белоруссии (руск.) / АН БССР, Ин-т искусствоведения, этнографии и фольклора; Редкол.: С. В. Марцелев (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1990. — Брестская область. — С. 319. — 424 с.: ил. — ISBN 5-85700-017-3.
2. 1 2  *А. И. Дулебо.* 1367. Место создания партизанского отряда В. З. Коржа // Свод памятников истории и культуры Белоруссии (руск.) / АН БССР, Ин-т искусствоведения, этнографии и фольклора; Редкол.: С. В. Марцелев (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1990. — Брестская область. — С. 322. — 424 с.: ил. — ISBN 5-85700-017-3.

Літаратура
----------

* *Т. В. Габрусь.* 1357. Здание кредитного банка // Свод памятников истории и культуры Белоруссии (руск.) / АН БССР, Ин-т искусствоведения, этнографии и фольклора; Редкол.: С. В. Марцелев (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1990. — Брестская область. — С. 319. — 424 с.: ил. — ISBN 5-85700-017-3.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Будынак крэдытнага банка (Пінск)

* Будынак крэдытнага банка (Пінск) на сайце «Архіварта»
**Будынак пазямельна-сялянскага банка** — будынак у гістарычным цэнтры Пінска, размешчаны па вуліцы Заслонава, 17.

Пабудаваны ў 1920 г. з цэглы. У канцы XX ст. тут размяшчаўся Палескі аграпрамысловы банк.

Архітэктура
-----------

Помнік грамадзянскай архітэктуры з элементамі неакласіцызму.

Прамавугольны ў плане трохпавярховы будынак з 3 рызалітамі вылучаецца выразнасцю кампазіцыі, выразнасцю пластычнага рашэння, накрыты вальмавым дахам, з якім спалучаюцца двухсхільныя дахі рызалітаў. Галоўны падоўжны фасад раскрапаваны плоскім цэнтральным рызалітам з ярка выяўленай воссю сіметрыі, падкрэсленай арачным парталам з паўцыркульным імпастам. Да тарцовых фасадаў прылягаюць глыбокія бакавыя рызаліты, у адным з якіх зроблены бакавы ўваход, у іншым — уязная арка. Будынак мае высокі цокальны паверх. Першы паверх трактаваны як аснова лягчэйшай верхняй часткі будынка і апрацаваны плоскім гарызантальным рустам. Два верхнія паверхі цэнтральнага рызаліта аб'яднаны плоскімі ордарнымі пілястрамі і ўвянчаны развітым антаблементам і ступеньчатым атыкам. У дэкоры выкарыстаны элементы ордарнай архітэктуры, ляпніна, вітраж, каваны метал, спалучэнне аддзелачных матэрыялаў розных колераў. Планіроўка калідорная, з двухбаковым размяшчэннем кабінетаў і цэнтральнай двухмаршавай лесвіцай.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Т. В. Габрусь.* 1358. Здание поземельно-крестьянского банка // Свод памятников истории и культуры Белоруссии (руск.) / АН БССР, Ин-т искусствоведения, этнографии и фольклора; Редкол.: С. В. Марцелев (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1990. — Брестская область. — С. 319. — 424 с.: ил. — ISBN 5-85700-017-3.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Будынак пазямельна-сялянскага банка (Пінск)

* Будынак пазямельна-сялянскага банка (Пінск) на сайце «Архіварта»
**Сядзіба Талочкаў** — колішняя сядзіба ў в. Яцкавічы Брэсцкага раёна.

Гісторыя
--------

У канцы XVIII ст. Яцкавічы належалі роду Жылкаў, у пачатку XIX ст. маёнтак перайшоў да Мацея Зданьскага. Пасля яго смерці ўдава Брыгіта Зданьская ў 1820 г. стварыла побач яшчэ адзін фальварак з назвай Зданьшчына.

Апошнім гаспадаром сядзібы да Другой сусветнай вайны быў Кароль Талочка.

Сядзібны дом пасля вайны выкарыстоўваўся пад кантору мясцовага калгаса. У пачатку 1990-х гадоў палац стаў безгаспадарным і, у рэшце рэшт, быў разбураны.

Архітэктура
-----------

Палац быў у плане прамавугольны, драўляны, аднапавярховы будынак з невялікім ганкам ад параднага пад’езда. Акрамя палаца ў ансамбль уваходзілі парк, сажалка, гаспадарчыя пабудовы. Раней парк займаў плошчу больш за 4 га, зараз — менш за гектар. Паводле апісання А. Т. Федарука, парк быў размешчаны вакол палаца ўздоўж кампазіцыйнай лініі, выцягнутай у напрамку з поўначы на поўдзень. Колішняя ўязная алея кароткая. Цэнтральная частка парку перад будынкам палаца была аформлена ў выглядзе круга і дэкарыравана па перыметры дрэвамі конскага каштана звычайнага і лістоўніцы еўрапейскай.

З паўночнага боку парк абмежаваны пасадкай ліпы. Тут раслі паркавыя ружы, бэз, язмін і кветкавыя травяністыя расліны. З трох бакоў парк абкружаюць сады, разбітыя на баскеты. Прагулачны маршрут аб’ядноўваў парадную частку з садам і сажалкай у паўночна-ўсходняй частцы ансамбля. З паўднёвага боку размешчана гаспадарчая зона. У парку растуць 5 старых дрэў рэдкай на Беларусі гібрыднай формы ліпы сэрцападобнай. Засталося таксама 6 дрэў лістоўніцы еўрапейскай.

Літаратура
----------

* Яцкавічы // Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы) / Л. М. Несцярчук. — Мн.: БЕЛТА, 2002. — 336 с. — ISBN 985-6302-37-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Сядзіба Талочкаў (Яцкавічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)

*
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шчасны.
**Валерый Ігнатавіч Шчасны** (нар.23 мая 1951, г. Верхнядзвінск) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя С. М. Кірава (1973). Член Беларускага саюза мастакоў (1993). Жыве ў Верхнядзвінску.

Працуе ў станковым жывапісе, графіцы, акварэлі.

Творчасць
---------

«Асенні нацюрморт» (1976), «Навальніца ў пачатку мая» (1978), «Чэрвень» (1980), «Зімовы нацюрморт» (1983), «Рака Дрыса» (1984), «Ураджай сорак першага» (1985), «Легенда» (1986), «Купалле» (1987), «Віцебск 20-х» (1991), «Шасцікрылы серафім у ваколіцах Дзвіны» (2001), «Унія» (2003), «Кожны трэці» (2004), «Палац над возерам. Асвея» (2007), «Каўчэг ХХІ» (2008), «Кожны чацвёрты» (2008), «Местачковыя адносіны» (2008), «Вытокі Дрысы. Гара Рагвалода і Рагнеды» (2009), «Непазбежнасць» (2010); трыпціх «Вечная зямля» (1986) і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Valeryj Ignatavič Ščasny //

Літаратура
----------

* Цыбульский, М. Л. Счастный Валерий Игнатьевич / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 2. — С. 502.
**Востраў Анцыферава** (руск.: Анциферова), таксама вядомы як **Востраў Шырынкі** (руск.: Ширинки) — востраў у Вялікай градзе Курыльскіх астравоў. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Сахалінскай вобласці Расіі. Плошча — 7 км².

Прырода
-------

Мае вулканічнае паходжанне. Уяўляе сабой вяршыню адзінкавага вулкана Шырынкі (761 м). Складзены з цвёрдых вулканічных парод. На схілах — каменныя асыпкі. Глебавы покрыў амаль адсутнічае. Паўднёва-заходняя сценка кратара парушана. Берагі абрывістыя. Сталых паверхневых вадацёкаў няма.

Флора надзвычай бедная. Фаўна — марскія птушкі і ластаногія.

Гісторыя
--------

Востраў ніколі не меў сталага насельніцтва. Да кан. XIX ст. улетку наведваўся айнамі, якія палявалі на ўзбярэжжы на марскіх звяроў. З іх мовы першапачатковая назва вострава Шырынкі перакладаецца як «там, дзе хвалі».

У 1875—1945 гг. уваходзіў у склад Японіі.

У 1945 г. быў далучаны да РСФСР.

Зараз бязлюдны.

Спасылкі
--------

* Апісанне з картай
* Вулкан Шырынкі

| ⛭Курыльскія астравы |
| --- |
| *Вялікая Курыльская града* | 

|  |  |
| --- | --- |
| *Паўночная група* | Атласава · Шумшу · Парамушыр · Анцыферава · Маканрушы · Анекатан · Харымкатан · Чырынкатан · Экарма · Шыяшкотан |
| *Сярэдняя група* | Райкоке · Матуа · Расшуа · *а-вы Ушышыр* (Рыпанкіча · Янкіча) · Кетой · Сімушыр · Броўтана · *а-вы Чорныя Браты* (Чырпой · Брат-Чырпоеў) |
| *Паўднёвая група* | Уруп · Ітуруп · Кунашыр |

 |
| *Малая Курыльская града* | Шыкатан · Палонскага\* · *а-вы Асколкі*\* · Зялёны\* · Танфільева\* · Юрый\* · *а-вы Дзёміна*\* · Анучына\* |
| **\***астравы, таксама вядомыя пад агульнай назвай Хабамаі |
**Шыяшкотан** (руск.: Шиашкотан) — востраў у Вялікай градзе Курыльскіх астравоў. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Сахалінскай вобласці Расіі. Плошча — 90 км². Ненаселены.

Геаграфія
---------

Востраў Шыяшкотан уяўляе сабою два вулканічныя масівы з вяршынямі 938 м і 828 м. Яны злучаны перасмыкам каля 0,9 км шырынёй. Найбольшы вулкан Сінарка з’яўляецца актыўным. Узбярэжжа раздзелена скаламі. Паўночна-ўсходняя гарыстая частка (паўвостраў Чупрова) па плошчы пераўзыходзіць паўднёва-заходнюю (паўвостраў Ніканава). У гарах шмат ручаёў і невялікіх рэчак, ёсць вадаспады і балоты.

Прырода
-------

Расліннасць, характэрная для тундры, прадстаўлена травамі, грыбамі, мохамі, нізкімі ягаднымі хмызнякамі, вольхай. Ля берага густыя зараснікі ламінарыі.

На востраве шмат лісіц, грызуноў, птушак. Часам на беразе для адпачынку спыняюцца ластаногія.

Гісторыя
--------

Назва вострава паходзіць ад тубыльцаў-айнаў і перакладаецца як «паселішча ламінарыі». У XVIII ст. тэрытарыяльныя прэтэнзіі на Шыяшкотан выказвалі Японія і Расія. Паводле дагавора 1855 г. ён перайшоў пад кантроль Расіі.

У 1875 г. падчас чарговага вывяржэння вулкана вёска айнаў была зруйнавана, а яе насельнікі пакінулі радзіму. У тым жа годзе востраў быў перададзены ў валоданне Японіі.

У 1945 г. Шыяшкотан далучаны да РСФСР. Некаторы час на ім знаходзілася рыбацкае паселішча Макараўка і памежная застава. Рэшткі будынкаў захаваліся да нашых дзён.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з БСЭ, Т. 6, Мн. 1972, с. 221
2. ↑  kurilstour.ru

Спасылкі
--------

* Остров Шиашкотан
* Илья Лукомский, Шиашкотан



| ⛭Курыльскія астравы |
| --- |
| *Вялікая Курыльская града* | 

|  |  |
| --- | --- |
| *Паўночная група* | Атласава · Шумшу · Парамушыр · Анцыферава · Маканрушы · Анекатан · Харымкатан · Чырынкатан · Экарма · Шыяшкотан |
| *Сярэдняя група* | Райкоке · Матуа · Расшуа · *а-вы Ушышыр* (Рыпанкіча · Янкіча) · Кетой · Сімушыр · Броўтана · *а-вы Чорныя Браты* (Чырпой · Брат-Чырпоеў) |
| *Паўднёвая група* | Уруп · Ітуруп · Кунашыр |

 |
| *Малая Курыльская града* | Шыкатан · Палонскага\* · *а-вы Асколкі*\* · Зялёны\* · Танфільева\* · Юрый\* · *а-вы Дзёміна*\* · Анучына\* |
| **\***астравы, таксама вядомыя пад агульнай назвай Хабамаі |
**Ме́льніцкая унія** — саюз паміж Каралеўствам Польскім і Вялікім Княствам Літоўскім. Акт уніі быў падпісаны 23 кастрычніка 1501 года ў горадзе Мельнік Падляскага ваяводства пры абранні каралём польскім і вялікім князем літоўскім Аляксандра, але не быў зацверджаны соймам Вялікага Княства Літоўскага і так і не набыў моц.

Гісторыя
--------

Яшчэ Крэўскай уніяй 1385 года паміж Каралеўствам Польскім і Вялікім Княствам Літоўскім усталёўвалася асабістая унія. Першая асабістая унія, гэта значыць кіраванне абедзвюма дзяржавамі адным манархам, працягвалася да 1401 года, калі паводле Віленска-Радамскай уніі Вітаўт быў афіцыйна прызнаны вялікім князем літоўскім. Асабістая унія была адноўлена ў 1447 годзе, калі вялікі князь літоўскі Казімір стаў адначасова і каралём польскім. За смерцю Казіміра ў 1492 годзе асабістая унія зноў касавалася: каралём польскім быў абраны яго сын Ян Ольбрахт, а вялікім князем літоўскім іншы сын — Аляксандр. 17 чэрвеня 1501 года Ян Ольбрахт сканаў, што адкрывала шляхі для аднаўлення асабістай уніі шляхам абрання каралём польскім Аляксандра.

Польскія магнаты, якія імкнуліся да інкарпарацыі Вялікага Княства Літоўскага ў склад Польскай Кароны, скарысталіся ваеннымі няўдачамі першага ў вайне з Масквой 1500—1503 гадоў і бескаралеўем і зрабілі чарговую спробу аб'яднаць абедзве дзяржавы пад кіраўніцтвам Польшчы. 3 кастрычніка паміж дэлегацыяй польскага сойму з аднаго боку і вялікім князем Аляксандрам і вялікакняжацкай радай з іншай у Петркаве была складзена папярэдняя дамова, пазней зацверджаная пры абранні Аляксандра каралём польскім.

Паводле акту уніі ў будучыні замест асобных манархаў будзе абірацца агульны кароль, абіраны на сумесным сойме прадстаўнікоў Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага ў Петркаве. Прадугледжвалася таксама ўвядзенне адзінай сістэмы грашовага звароту і правядзенне адзінай вонкавай і ўнутранай палітыкі. Дзяржаўныя пасады і суды захоўваліся асобныя.
Такім чынам, спадчынная манархія ператваралася б у выбарную, прычым большасць выбаршчыкаў былі б прадстаўнікамі Каралеўства Польскага, дзяржаўная самастойнасць Вялікага Княства Літоўскага была б фактычна ліквідаваная.

Акт Мельніцкай уніі быў падпісаны Аляксандрам і 27 прадстаўнікамі Вялікага Княства Літоўскага, але з умовай далейшага пацверджання яго літоўскім соймам. У 1505 годзе сойм, большасць дэлегатаў якога былі прыхільнікамі незалежнасці Вялікага Княства Літоўскага, не зацвердзіў акт уніі, які так і не набыў моц. Супраць уніі выступаў і Аляксандр, якому ліквідацыя спадчыннасці трону была невыгодная.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Грыцкевіч А. Мельніцкая унія // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя ў 3 т. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцакевіч. — С. 285. — 788 с — ISBN 985-11-0378-0

Літаратура
----------

* *Halecki O.* Dzieje unii jagiellońskiej. — T. 1-2. — Kraków, 1919—1920.
* *Kutrzeba S. Semkowicz W.* Akta Unji Polski z Litwa, 1385—1791. — Kraków, 1932.

| Польска-літоўскія уніі |
| --- |
| 
* Крэўская (1385)
* Віленска-Радамская (1401)
* Гарадзельская (1413)
* Гарадзенская (1432)
* Кракаўска-Віленская (1499)
* Мельніцкая (1501)
* Люблінская (1569)

 |
**Пагадненне аб асацыяцыі паміж Украінай і Еўрапейскім Саюзам** — дагавор паміж Еўрапейскім Саюзам, Еўратам, іхнімі 28 дзяржавамі-членамі і Украінай, які ўсталёўвае палітычныя і эканамічныя сувязі паміж бакамі. Бакі абавязаліся супрацоўнічаць і сыходзіцца ў эканамічнай палітыцы, заканадаўстве і рэгуляванні ў шырокім дыяпазоне абласцей, уключаючы роўныя правы для работнікаў, крокі ў кірунку бязвізавага перамяшчэння людзей, абмен інфармацыяй і персаналам у галіне правасуддзя, мадэрнізацыя энергетычнай інфраструктуры Украіны, а таксама доступ да Еўрапейскага інвестыцыйнага банка. Пагадненне таксама ўсталёўвае зону свабоднага гандлю паміж бакамі.

Пагадненне абавязвае Украіны да эканамічнай судовай і фінансавай рэформаў, набліжаючы сваю палітыка і заканадаўства да краін Еўрапейскага Саюза. Украіна імкнецца паступова адпавядаць тэхнічным і спажывецкім стандартам ЕС. ЕС пагаджаецца даць Украіне палітычную і фінансавую падтрымку, доступ да навуковых даследаванняў і ведаў, а таксама прэферэнцыйны доступ на рынкі ЕС. Пагадненне абавязвае абодва бакі садзйнічаць паступоваму набліжэнню Украіны да агульнай палітыкі бяспекі і абароны Еўрасаюза.

Пагадненне ўступае пасля двух дзясяцігоддзяў, падчас якіх бакі імкнуліся ўсталяваць больш цесныя сувязі адзін з адным. Еўрапейскі Саюз хоча забяспечыць, каб імпарту збожжа і прыроднага газу з Украіну, а таксама экспарту тавараў ва Украіну не пагражала нестабільнасць у рэгіёне, мяркуючы, што нестабільнасць у канчатковым рахунку можа быць зніжаша за кошт сацыяльных і палітычных рэформаў у краіне. Украіна хоча павялічыць сваю выгпду ад экспарту, дзякуючы свабоднаму гандлю з Еўрапейскім Саюзам, а таксама прыцягнуць знешнія інвестыцыі. Насельніцтва Заходняй Украіны ўспрымае сяброўства ў ЕС з большым энтузіязмам, чым Усходняя Украіна.

Палітычныя палажэнні дамовы былі падпісаны 21 сакавіка 2014 года, пасля таго, як серыя падзей, з-за якіх застапарылася ратыфікацыя пагаднення, а таксама адмова тагачаснага прэзідэнта Віктара Януковіча ад яго падпісання, завяршыліся рэвалюцыяй ва Украіне і звяржэннем Януковіча. Расія, другі па велічыні гандлёвы партнёр, прадставіла ў якасці альтэрнатывы асацыяцыя з Мытным саюзам Расіі, Беларусі і Казахстана. Новы ўкраінскі прэзідэнт Пётр Парашэнка, які быў абраны 25 мая 2014 года, падпісаў эканамічную частку пагаднення аб асацыяцыі 27 чэрвеня 2014 года і апісаў гэта як «першым, але найбольш вырашальным крокам» Украіны на шляху сяброўства ў ЕС.

Пагадненне павінна афіцыйна ўступіць у сілу пасля яго ратыфікацыі ўсімі падпісантамі.
**Сумесная заява лідараў пяці дзяржаў, якія валодаюць ядзернай зброяй, аб прадухіленні ядзернай вайны і недапушчэнні гонкі ўзбраенняў** (англ.: Joint Statement of the Leaders of the Five Nuclear-Weapon States on Preventing Nuclear War and Avoiding Arms Races, фр.: Déclaration conjointe des chefs d’Etat et de Gouvernement pour prévenir la guerre nucléaire et éviter les courses aux armements, кіт.: 五个核武器国家领导人关于防止核战争与避免军备竞赛的联合声明, руск.: Совместное заявление лидеров пяти государств, обладающих ядерным оружием, о предотвращении ядерной войны и недопущении гонки вооружений) — сумесная заява лідараў Расіі, Кітая, ЗША, Францыі і Вялікабрытаніі пра недапушчальнасць ядзернай вайны. Дакумент быў падрыхтаваны па расійскай ініцыятыве і апублікаваны 3 студзеня 2022 года.

Сутнасць
--------

У заяве было сказана, што галоўная адказнасць дзяржаў «ядзернай пяцёркі» складаецца ў недапушчэнні вайны паміж ядзернымі дзяржавамі; краіны працягнуць выконваць свае абавязацельствы па дамове аб нераспаўсюджванні ядзернай зброі і будуць умацоўваць мясцовыя меры па прадухіленні несанкцыянаванага прымянення гэтага тыпу зброі. Таксама ў ім згадваецца аб неабходнасці прадухілення гонкі ўзбраенняў.

У МЗС Расіі паведамілі, што першапачаткова дагавор планавалася апублікаваць перад дзесятай канферэнцыяй па разглядзе дзеяння дагавора аб нераспаўсюджванні ядзернай зброі, якая была перанесена на нявызначаны тэрмін з-за пагаршэння сітуацыі з COVID-19 у ЗША.

Рэакцыя
-------

* Арганізацыя Аб’яднаных Нацый ААН: Генеральны сакратар ААН Антоніу Гутэрыш вітаў дадзеную заяву і паведаміў, што шануе прызнанне краінамі ядзернага клуба неабходнасці прытрымлівацца сваіх абавязацельстваў па дамове аб нераспаўсюджванні ядзернай зброі.
* Германія: прадстаўнік МЗС Германіі заявіў, што ўрад краіны вітае дадзеную заяву і заклікаў да канкрэтных дзеянняў у сферы ядзернага раззбраення.

Зноскі
------

1. 1 2 3  "Кремль опубликовал совместное заявление «ядерной пятерки» о недопущении ядерной войны (https://www.kommersant.ru/doc/5155546)". *Коммерсантъ*. 2022-01-03. Праверана 2022-01-03. `{{cite news}}`: Вонкавая спасылка ў ``|title=`` (даведка)
2. ↑  "В ООН оценили заявление лидеров ядерной «пятерки» (https://lenta.ru/news/2022/01/04/zayavlenie/)". *Лента.ру*. 2021-01-04. Праверана 2022-01-04. `{{cite news}}`: Вонкавая спасылка ў ``|title=`` (даведка)
3. ↑  "Правительство ФРГ приветствует заявление "пятерки" о недопущении ядерной войны". *ТАСС*. 2022-01-04. Праверана 2022-01-05.

Спасылкі
--------

* Совместное заявление лидеров пяти государств на сайте Президента Российской Федерации (3 января 2022).
**Калішскі мір** (польск.: Pokój kaliski) — мірны дагавор паміж Каралеўствам Польскім і Тэўтонскім ордэнам, які быў падпісаны 2 чэрвеня 1343 года ў Калішы і афіцыйна завяршыў польска-тэўтонскую вайну 1326—1332 гадоў.

Па ўмовах дагавора Куявія і Добжынская зямля вярталіся Польшчы. Наўзамен польскі кароль Казімір III назаўжды адмаўляўся ад прэтэнзій на Памерэлію, а таксама афіцыйна прызнаваў права Ордэна на Хелмінскую (Кульмерланд) і Міхалаўскую землі і Гданьскае Памор'е (Памерэлію).

Перамовы
--------

Мір быў выгодны польскаму боку, бо прадугледжваў тэрытарыяльныя саступкі на яе карысць, аднак Ордэн адмовіўся добраахвотна растацца з Хелмінскай і Міхалаўскай землямі, а таксама з Усходнім Памор'ем, хоць у 1339 годзе на варшаўскім працэсе папскі трацейскі суд прызнаў, што гэтыя землі павінны належаць Польшчы. Тым часам Папа Бенедыкт XII не падтрымаў рашэнне суда, настойваючы на неабходнасці паўторнага разгляду.

Пераемнік Бенедыкта Клімент VI быў прыхільнікам Ордэна. У гэтых умовах польскаму каралю прыйшлося вырашаць: ці працягваць барацьбу з крыжакамі, ці пайсці на падпісанне міру. Казімір выбраў мір, бо Ордэн быў на піку магутнасці, і зыход вайны з ім, хутчэй за усё, быў бы яшчэ больш невыгодным для Польшчы.

Як вынік падпісання дагавора Казімір пазбавіўся тытула князя паморскага як у афіцыйнай тытулатуры, так і на пячатках. Дагавор прызнаваў факт мінулага ўладання караля польскага Памор'ем, землямі Хелмінскай і Міхалаўскай, акрамя таго, Казімір не перадаваў правы валодання крыжакам, а проста адмаўляўся ад усіх правоў на гэтыя землі. Ужо ў самім патрабаванні Ордэна адрачэння караля ад правоў на Памор'е было прызнанне існавання гэтых правоў. Поспехам польскай дыпламатыі быў і той факт, што ў канчатковым тэксце дагавора не было выпрацаванай на вышаградскім працэсе 1335 года формулы «вечнае падараванне Ордэну».

Зноскі
------

1. ↑  Насамрэч заключаны ў Вежбічанах каля Інавроцлава.

Гл. таксама
-----------

* Польска-тэўтонскія войны
**Уладзімір Ільіч Жарэла** (нар. 19 сакавіка 1949, в. Лозкі Калінкавіцкага раёна Гомельскай вобласці) — беларускі чыгуначнік і палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Аршанскі каледж транспарту, Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (інжынер шляхоў зносін па эксплуатацыі чыгункі).

Працоўную дзейнасць пачаў дзяжурным па станцыі Іўдзель Сяроўскага аддзялення Свярдлоўскай чыгункі. Служыў у радах Узброеных Сіл. Працаваў дзяжурным па станцыі Калінкавічы, начальнікам станцый Уза, Таўкачоўскі, Жыткавічы, намеснікам начальніка станцыі Калінкавічы Гомельскага аддзялення, начальнікам станцыі Лунінец Баранавіцкага аддзялення, начальнікам станцыі Віцебск Віцебскага аддзялення, начальнікам Магілёўскага аддзялення, начальнікам Брэсцкага аддзялення Беларускай чыгункі. Займаў пасады першага намесніка Начальніка, Начальніка Беларускай чыгункі.

Выбіраўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Пашаны, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Каледж Аршанскі філіял УА Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт транспарту. Аршанскі раён
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рахманько.
**Віктар Рыгоравіч Рахманько** (24 верасня 1953, Навагрудак) — беларускі чыгуначнік і дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі інстытут інжынэраў чыгуначнага транспарту. Пасля арміі працаваў памочнікам машыніста цеплавоза Мінскага лакаматыўнага дэпо. Працаваў дзяжурным па станцыі Баранавічы-Цэнтральныя, старшым інжынэра-графістам, цягніковага дыспэтчара аддзелу перавозак Баранавіцкага аддзялення БЧ, галоўнага інжынэра, начальніка станцыі Баранавічы-Цэнтральныя. У 1994 годзе быў прызначыны начальнікам Баранавіцкага аддзяленьня БЧ. У 1998 годзе стаў начальнікам Беларускай чыгункі.

Быў дэпутатам Баранавіцкага гарадскога Савета дэпутатаў. Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га і 2-га скліканняў.

Зноскі
------

1. ↑  ПАРЛАМЕНТ — Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь першага склікання Архівавана 18 жніўня 2020.
2. ↑  Справа Рахманька
**Мікалай Захаравіч Крываручка** (6 кастрычніка 1904, Новарасійск, Краснадарскі край, Расія — 13 кастрычніка 1987) — інжынер шляхоў зносін, спецыяліст у галіне рухомага саставу чыгунак. Кандыдат тэхнічных навук (1939), прафесар (1961).

Біяграфія
---------

Сончыў Закаўказскі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (1932), Маскоўскі электрамеханічны інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (аспірантура, 1937).

Прааваў Народным камісарыяце шляхоў зносін СССР (1937—1945, старшы тэхнічны эксперт, намеснік начальніка Цэнтральнага тэхніка-экспертнага аддзела, начальніка Галоўнага ўпраўлення ваенна-аднаўленчых работ), Маскоўскім электрамеханічным інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (1945—1949, загадчык кафедры «Рамонтныя заводы»), Хабараўскім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (1949—1964, загадчык кафедры «Вагоны і вагонная гаспадарка», дэкан механічнага факультэта, намеснік начальніка інстытута па вучэбнай і навуковай рабоце), Беларускім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (1964—1987, прафесар кафедры «Вагоны і вагонная гаспадарка», у 1964—1972 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: праблемы развіцця рухомага саставу чыгунак; падрыхтоўка кадраў чыгуначнага транспарту.

Узнагароды
----------

Ордэн «Знак Пашаны» (1942), ордэн Леніна і інш.

Бібліяграфія
------------

* Основания для выбора рациональных видов деповского ремонта пассажирских вагонов : диссертация … кандидата технических наук / Криворучко Н. З. — [Б. м.], 1939. — 160 л. 16 л. ил.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Криворучко Николай Захарович // Белорусский институт инженеров железнодорожного транспорта : Хроника. События. Люди / П. С. Грунтов, Г. И. Шевчук, В. И. Горбачев. — Гомель, 1993. — С. 205.
* Учитель, перед именем твоим : [Криворучко Николай Захарович] / Э. А. Лисичкин // Профессора Белорусского государственного университета транспорта. — Гомель, 2003. — С. 97—101, фото: с. 96.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тарыкаў.

**Георгій Пятровіч Тарыкаў** (нар. 24 кастрычніка 1940, Саратаў, Расія) — спецыяліст у галіне прыкладной механікі і трыбатэхнікі. Доктар тэхнічных навук (1995), прафесар (2008). Акадэмік Беларускай інжынернай акадэміі (2001, член-карэспандэнт з 1999).

Біяграфія
---------

Сконыў Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (спецыяльнасць «Цеплавозы і цеплавозная гаспадарка», 1964), Кіеўскі інстытут інжынераў грамадзянскай авіяцыі (аспірантура, 1973), Інстытут механікі металапалімерных сістэм АН Беларусі (дактарантура, 1994).

Працаваў на Прыволжскай чыгунцы (1966—1969, станцыя «Саратаў-2», начальнік дынамаметрычнага вагона), Аранскім тэхнічным універсітэце (Алжыр; 1977—1980), Гомельскім дзяржаўным тэхнічным універсітэце імя П. В. Сухога (1989—2014, машынабудаўнічы факультэт, кафедра «Дэталі машын», з 1998 — загадчык кафедры), Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту (1973—1976, 1980—1989 і з 2014, механічны факультэт, кафедра «Дэталі машын, пуцявыя і будаўнічыя машыны», прафесар, у 1982—1987 — загадчык кафедры «Будаўнічая механіка»).

Навуковыя інтарэсы: механіка дэфармуемага цвёрдага цела; электрычнае мадэляванне прасторавых кантактных задач.

Узнагароды
----------

Бронзавы медаль ВДНГ СССР (1983), нагрудны знак «Изобретатель СССР» (1984), граматы Генеральнага консульства СССР у Алжыры, Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2010) і інш.

Бібліяграфія
------------

* Решение пространственных контактных задач для пар трения методом электромоделирования : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.02.04 ; 01.02.04 / Тариков Георгий Петрович. — Гомель, 1994.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Специалист по контактным задачам / Э. Старовойтов // Путь в науку : очерки о докторах и профессорах — выпускниках гомельских вузов. — Гомель, 2004. — Вып. 1 : Доктора и профессора — выпускники БелГУТа. — С. 133—135.
**Свята-Мікалаеўская царква** — праваслаўны храм у г. Маларыта Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Царква паміж 1915 і 1918
На вуліцы Чырвонаармейскай. Пабудавана ў 1904—1909 гг. з дрэва на месцы ўніяцкай царквы, якая згадваецца пад 1668 г. (згарэла ў 1904). У 1992 г. гарэла, але ў наступным годзе адноўлена.

Архітэктура
-----------

Архангел Міхаіл. Другая палова 17 ст. МСБК НАН
Помнік архітэктуры сінадальнага напрамку рэтраспектыўна-рускага стылю. У аснове прасторавай кампазіцыі храма цэнтрычны крыжовы ў плане зруб. Кубападобны цэнтральны аб’ём накрыты пакатым чатырохгранным дахам, завершаным васьмігранным светлавым барабанам з цыбулепадобным купалам. Вертыкальная дамінанта кампазіцыі створана на галоўнам фасадзе — трох’ярусная (васьмярык на 2 чацверыках) званіца з востраканечным шатром з макаўкай у завяршэнні. Бакавыя прыдзелы больш нізкія, накрыты двухсхільнымі асобнымі дахамі. Ганак вырашаны двухсхільнай навіссю на 6 слупах, завершанай макаўкай. Гарызантальна ашаляваныя сцены прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў простых ліштвах з сандрыкамі. У сяродкрыжжа адкрываецца светлавы барабан.

Зноскі
------

1. ↑  НГАБ у г. Гродна, ф. 8, воп.2, спр. 1933, арк. 57.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Мікалаеўская царква (Маларыта)
* Свята-Мікалаеўская царква (Маларыта) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Мікалаеўская царква (Маларыта) на сайце Radzima.org
*
**Віцебскі музей прыватных калекцый** — музей Віцебска. Да 2012 года знаходзіўся па адрасу 1-ая вуліца Даватара, дом 26. Зараз — вуліца Фрунзэ, 13 і мае назву Музей гісторыі прыватнага калекцыянавання. Створаны 9 верасня 1992 года паводле загада ўпраўлення культуры Віцебскага аблвыканкама на аснове збору матэрыялаў віцебскага калекцыянера І. Д. Галькевіча (1895—1976), перададзенага Віцебскаму абласному краязнаўчаму музею. Пра­цуе як філіял абласнога краязнаўчага музея.

Апісанне
--------

Печка ў Віцебскім музеі прыватных калекцый і фрагмент экспазіцыі
Плошча экспазіцыі 104 м². Фонды музея неаднаразова папаўняліся падарункамі іншых калекцыянераў. Яны налічваюць больш за 7 тыс. адз. захоўвання (калекцыі баністыкі, нумізматыкі, сфрагістыкі, фалерыстыкі, скульптуры). Экспануюцца калекцыі манет, якімі карысталіся на тэрыторыі Беларусі са старажытных часоў да нашых дзён, расійскіх медалёў 18 — пачатку 20 ст. памятных медалёў СССР і БССР, памятных медалёў і ўзнагарод СССР.

Музей арганізоўвае выстаўкі з фондаў дзяржаўных музеяў, грамадскіх арганізацый і прыватных асоб, сустрэчы з калекцыянерамі.

Літаратура
----------

* Музей прыватных калекцый // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.] ; склад. А.І. Мацяюн ; маст. Э.Э. Жакевіч. - Мн. 2003. - Кн. 2. - С. 647.

Спасылкі
--------

* Архівавана 17 кастрычніка 2017.
**Санту-Антан** (парт.: Santo Antão) — востраў у краіне Каба-Вердэ, уваходзіць у паўночную групу астравоў Барлавенту. Агульная плошча 779 км². Насельніцтва — 47484 чал. (2011 г.). Адміністрацыйна падзяляецца на 3 муніцыпалітэты. Найбуйнейшы з іх — Рыбейра-Грандэ, які выконвае функцыі сталіцы вострава.

Геаграфія
---------

Востраў Санту-Антан мае вулканічнае паходжанне. Высокі горны хрыбет падзяляе яго на паўночную і паўднёвую часткі. Найвышэйшыя пункты — горы Топу-дэ-Кароа (1979 м) і Піку-да-Круз (1585 м). Горы складзены пераважна базальтамі. Шмат маладых вулканічных утварэнняў з шырокімі кальдэрамі.

Дзякуючы горнаму рэльефу, які садзейнічае затрыманню вільготнага ветру, на востраве маюцца сталыя натуральныя вадацёкі, а таксама штучныя вадаёмы для абрашэння палёў.

На паўднёвым усходзе вылучаецца засушлівая зона.

Лепшыя пляжы размешчаны на захадзе вострава.

Гісторыя
--------

Востраў быў адкрыты партугальцамі 17 студзеня 1462 года і атрымаў сваю назву ў гонар Святога Антонія. Аднак сталае насельніцтва з’явілася на ім толькі ў 1548 г. Гэта былі пераважна ахрышчаныя яўрэі, выгнаныя з метраполіі.

У XVII ст. выхадцы з Паўночнай Партугаліі і паўднёвых астравоў Сатавенту заснавалі на Санту-Антане камерцыйныя плантацыі кавы, бавоўны, цукровага трыснягу. З-за асаблівасцей мясцовага рэльефу паселішчы астравіцян амаль не былі звязаныя паміж сабою да XIX ст. калі на Санту-Антане з’явіліся наземныя дарогі. Тады ж насельніцтва паступова перайшло да вырошчвання гародніны, запатрабаванай маракамі іншаземных суднаў.

Асаблівасці культуры
--------------------

На Санту-Антане захавалася традыцыйная вясковая культура Каба-Вердэ. У розных раёнах вострава яна мае некаторыя асаблівасці, у тым ліку ў мове мясцовых жыхароў. Сярод наведвальнікаў востраў славіцца сваім «гругі» (партуг. *grougue*), моцным алкагольным напоем з цукру.

Эканоміка
---------

Традыцыйны занятак мясцовага насельніцтва — арашальнае тэрасавае земляробства, вырошчванне зерневых, цукровага трыснягу, садавіны і гародніны. Жыхары ўзбярэжжа таксама займаюцца ловам і перапрацоўкай рыбы. Для будаўнічай прамысловасці наладжана здабыча пуцалану. Важнае значэнне для развіцця эканомікі вострава набывае турызм.

Галерэя
-------

* Паўночнае ўзбярэжжаПаўночнае ўзбярэжжа
* Горны пейзажГорны пейзаж
* Вулканічны кратарВулканічны кратар
* Цэнтральная частка Санту-АнтанаЦэнтральная частка Санту-Антана
* Паўднёвая частка востраваПаўднёвая частка вострава
* Порт на поўначы Санту-АнтанаПорт на поўначы Санту-Антана

Спасылкі
--------

* Санту-Антан — горны востраў
* Даведнік для турыстаў
* Фатаздымкі Архівавана 16 чэрвеня 2012.
Цвінгер з вышыні птушынага палёту. На заднім плане Эльба і опера Земпера, на пярэднім драматычны тэатр.
**Цвінгер** (ням.: Zwinger) — адно з самых прыгожых месцаў у Дрэздэне, уяўляе сабой комплекс з чатырох будынкаў. Назва паходзіць ад яго месцазнаходжання, у сярэднявеччы цвінгерам называлі частку крэпасці паміж вонкавай і ўнутранай крапаснымі сценамі. Першы будынак Дрэздэнскага цвінгера быў узведзены паміж крапаснымі сценамі горада. Зараз тут знаходзяцца розныя музеі, сярод якіх найбольш вядомая Дрэздэнская карцінная галерэя.

Пачатак быў пакладзены ў 1709 г. калі было збудавана драўлянае збудаванне, падобнае на амфітэатр. Яно атачала плошчу, на якой саксонскае дваранства праводзіла свае святы і турніры. З каменя, у стылі барока, тры бакі Цвінгера былі пабудаваныя да 1732 года нямецкім архітэктарам Матэўсам Даніэлем Пёпельманам. Чацвёрты бок архітэктурнага ансамбля, спраектаваны Готфрыдам Земперам, быў узведзены ў 1847-55 гадах.

Музеі Цвінгера
--------------

* Дрэздэнская карцінная галерэя (Галерэя старых майстроў)
* Дрэздэнская зброевая палата
* Фізіка-матэматычны салон
* Музей фарфору
* Музей скульптуры
* Музей мінералогіі і геалогіі

Галерэя
-------

* «Брама пад каронай», правы бок - музей фарфору, левы - музей мінералогіі«Брама пад каронай», правы бок - музей фарфору, левы - музей мінералогіі
* Выхад на тэатральную плошчу з помнікам каралю ІагануВыхад на тэатральную плошчу з помнікам каралю Іагану
* Французскі павільёнФранцузскі павільён
* Скульптурная група верхняй часткі французскага павільёнаСкульптурная група верхняй часткі французскага павільёна
* Від на галерэю Земпера з «Брамы пад каронай»Від на галерэю Земпера з «Брамы пад каронай»
* Від на карону з даху музея фарфоруВід на карону з даху музея фарфору
* Скульптура на даху музея фарфоруСкульптура на даху музея фарфору
* Фантан «Купальня німфаў». Скульптар - Бальтазар ПермозерФантан «Купальня німфаў». Скульптар - Бальтазар Пермозер

Літаратура
----------

* Hubert Georg Ermisch: Der Dresdner Zwinger. (Schriften des Instituts für Theorie und Geschichte der Baukunst der Deutschen Bauakademie) Dresden (Sachsenverlag) 1953  (ням.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Цвінгер

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4113353-5 · LCCN: n84236088 · NKC: kn20100628004 · VIAF: 133547880 |
**«У невядо́мых сусве́тах»** (ням.: In fremden Welten) — беларускі зборнік сучаснай нямецкай літаратуры, выдадзены выдавецтвам «Мастацкая літаратура» ў 2012 годзе. Выданню паспрыялі «Goethe-Institut Minsk» і «DAAD Belarus». Прэзентацыя кнігі і праекту адбылася 18 траўня ў інстытуце імя Гётэ ў Мінску, дзе адзін з аўтараў, якія ўвайшлі ў зборнік, Томас Розенлёхер чытаў са сваіх тэкстаў.

Змест
-----

Анталогія сучаснай нямецкай літаратуры, складзеная Райко Ласончыкам і Андрэ Бёмам і выдадзеная адначасова на нямецкай і беларускай мовах. Упершыню студэнты беларускіх дзяржаўных універсітэтаў папрацавалі над перакладамі на беларускую мову цікавых сучасных празаічных твораў цяперашняй Германіі, каб мацаваліся добрыя сяброўскія зносіны паміж культурамі двух народаў. У зборнік змешчаныя апавяданні дзесяці сучасных нямецкіх аўтараў: Томас Розенлёхер[de] (г. н. 1947), Вольфганг Бюшэр[de] (1951), Дорыс Дорыэ[de] (1955), Ульрыкэ Дрэснэр[de] (1962), Інго Шульцэ[de] (1962), Уладзімір Камінер[de] (1967), Каця Оскамп[de] (1970), Юдыт Герман[de] (1970), Флорыян Ільіс[de] (1971), Клаўдыя Руш[de] (1971).

Зноскі
------

1. ↑  У невядомых сусветах = In Fremden Welten **(нявызн.)**.  Зводны электронны каталог бібліятэк Гродзенскай вобласці. Праверана 3 снежня 2020.
2. ↑  *Böhm, André*. "In fremden Welten" – "У невядомых сус(ь)ветах" **(нявызн.)**.  Жывы журнал (8 мая 2012). Праверана 3 снежня 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* «У невядомых сусветах»(недаступная спасылка) на «Буккроссинг Беларусь»
* «У невядомых сусветах» на knihi.by
* «У невядомых сусветах» на «Беларуская Прастора»
* Афіцыйная старонка «У невядомых сусветах» у сацыяльнай сетцы «ВКонтакте»
* «У невядомых сусветах» на «LiveLib»
**Канстанцін (Канстанты) Ансельм** ці **Анзельм, Ансэльм** (польск.: Konstanty Anselm, Anzelm; 1911—1944, Варшава) — польскі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Дзяяч камуністычнай арыентацыі. Апісваў цяжкасці жыцця моладзі. У 1936 годзе падпісаў дэкларацыю праў маладога пакалення Польшчы. Рэдагаваў газету «Tędy», вядомы адзін нумар ад 1 красавіка 1936. Выдаў першую кніжку ў 1937. Гэта "аповесць аб пахаваных зажыва" «Клепсідра». Улады канфіскавалі твор. Аўтар мусіў пераехаць, у 1939-40 жыў на Беларусі ў Баранавічах, працаваў настаўнікам.

З другой паловы 1940 жыў у Мінску. Член Саюза пісьменнікаў БССР (прыняты ў верасні), рэдакцыйнай калегіі «Штандару Вольносьці». Браў удзел у польскіх перадачах на радыё Мінска. Належаў да беластоцкага аддзялення СП, але жыхаром горада не быў.

Накіраваў пісьмо Панамарэнку з крытыкай рэдакцыі «Штандару Вольносьці». Пісаў, што не ўсе карэспандэнты ведаюць польскую мову, а Сцяпан Майхровіч не мае вопыту кіравання газетай. Вясной 1941 арыштаваны НКВД разам з Т. Главацкім, абвінавачаны ў спробе захапіць палітычны кантроль над газетай.

У 1941, адразу пасля нямецкага нападу, з жонкай і дачкой вярнуўся ў Варшаву. Загінуў у дні Варшаўскага паўстання. Забіты бомбай, якая трапіла ў будынак на вуліцы Свентаерскай, у раёне Староўка. Верагодна, пахаваны пад помнікам на Волі. Пасмяротна ўзнагароджаны Крыжам Грунвальда III класа (1946).

### Сям’я

Жонка — Аліцыя з Амбражэвічаў. Пасля вайны працавала на радыё. У 1940 нарадзілася дачка Эва.

Творчасць
---------

Перакладаў беларускіх пісьменнікаў. Беларускі пераклад «Клепсідры» быў падрыхтаваны да друку напярэдадні вайны.

Газета «Dziennik Bydgoski» (Быдгашч) змясціла водгук на кнігу 6 сакавіка 1938. Аўтар водгука лічыў Ансельма рэалістам і паслядоўнікам Зэгалдовіча. — «Яго рэалізм жорсткі і часам прыкры». — У кнізе крытык не знайшоў творчых якасцей.

У 1938—39 друкаваўся ў часопісах «Ruch Prawniczy» і «Sygnały».

Літаратура
----------

* Любоў Козік. Дзейнасць польскай творчай інтэлігенцыі на тэрыторыі БССР (1939—1941) // Przegląd Wschodnioeuropejski 3, 65-73. 2012
* Wojciech Śleszyński: Okupacja sowiecka na Białostocczyznie w latach 1939—1941. 2001
* Bartłomiej Bernacki: Organizacja i funkcjonowanie sowieckiego rynku prasowego na ziemiach północnowschodnich II RP w latach 1939—1941 // Białoruskie Zeszyty Historyczne 22 (2004)
* Michał Jakubowicz: Konstanty Anzelm (Kostek). Zeszyty Historyczno-Polityczne Stronnictwa Demokratycznego. 1965 z.1 s. 102—118

Спасылкі
--------

* Сям'я Амбражэвічаў
* prawo.pl
**Сацыял-дэмакратычная партыя Фінляндыі** (СДПФ, фінск.: Suomen sosialidemokraattinen puolue, мянушка: *demarit*, шведск.: Finlands socialdemokratiska parti) — сацыял-дэмакратычная палітычная партыя ў Фінляндыі. Трэцяя паводле велічыні партыя ў парламенце Фінляндыі з 43 месцамі.

Заснаваная ў 1899 годзе як **Рабочая партыя Фінляндыі** (фінск.: Suomen työväenpuolue, шведск.: Finlands arbetarparti), СДПФ ёсць найстарэйшай актыўнай палітычнай партыяй Фінляндыі. Падтрымлівае цесныя адносіны з Цэнтральнай арганізацыяй фінскіх прафсаюзаў[en]. Член Партыі еўрапейскіх сацыялістаў[en], Прагрэсіўнага альянсу, Сацыялістычнага інтэрнацыяналу і SAMAK[en].

Пасля адстаўкі Анты Рынэ ў снежні 2019 года Сана Марын стала 76-м прэм’ер-міністрам краіны. СДПФ сфарміравала новы кааліцыйны ўрад[en] на базе свайго папярэдніка[en], фактычна працягнуўшы супрацоўніцтва з Цэнтрысцкай партыяй, Лігай зялёных[en], Левым альянсам[en] і Шведскай народнай партыяй[en].

У верасні 2023 года, пасля адстаўкі Марын па выбарах 2023 года, Анці Ліндтман[en] быў абраны лідарам партыі.

Крыніцы
-------

1. ↑  About the SDP (фін.). *Suomen sosialidemokraattinen puolue* (1 снежня 2019). Праверана 9 May 2020.
2. ↑  *Nordsieck, Wolfram*. Finland **(нявызн.)**. *Parties and Elections in Europe* (1 снежня 2019).
3. ↑  Bale, Tim (2021). *Riding the populist wave: Europe's mainstream right in crisis*. Cristóbal Rovira Kaltwasser. Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press. p. 35. ISBN 978-1-009-00686-6. OCLC 1256593260.
4. ↑  SDP elects Antti Lindtman as Sanna Marin's successor (англ.). *News* (1 верасня 2023). Праверана 1 верасня 2023.