recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Падворны спіс гаспадарак Чачэрскага прадмесця (паводле "Інвентара" 1771 г.).
**Чачэрскае прадмесце**  — гістарычны раён горада Гомеля, вядомы з дакументаў другой паловы XVIII ст. Прымыкала да тагачаснай Чачэрскай вуліцы, верагодна, з поўначы і паўночнага захаду. Дакладныя межы невядомыя. Меркаванае размяшчэнне — між сучаснымі Кіеўскім і Баярскім (Білецкім) спускамі.

Гістарычныя звесткі
-------------------

У Чачэрскім прадмесці (*Przedmiescie Czeczerskie*) па стане на 1765 г. знаходзілася 57 гаспадарак. У 1771 г. іх колькасць складала 65. Яны ў пераважнай большасці значыліся за гаспадарамі-мужчынамі. Жанчыны і ў 1765, і 1771 г. валодалі толькі чатырма гаспадаркамі.

Прозвішчы часткі гаспадароў, што жылі ў прадмесці, указваюць на іх прафесійную прыналежнасць ці род заняткаў — слесар, півавар, каваль, шавец, кравец, пекар («калачнік»), «бакаляр».

У Чачэрскім прадмесці знаходзілася сядзіба беліцкага святара (Антон, 1765 г.; Якаў, 1771 г.). Каля брамы «в предмести Чечерской улици», паводле звестак 1776 г. знаходзіўся дом, дзе пражываў «штатной уездного комысара прапорщик Балаздински».

З сярэдзіны 1770-х гг. успрымалася як частка ўласна Гомеля («внутре местечка»). Сваю назву мясцовасць страціла, відаць, на мяжы XVIII-ХІХ стст. у сувязі з маштабнай перабудовай гістарычнага Гомеля.

Крыніцы і літаратура
--------------------

* Люстрацыя Гомельскага староства, 1765 г.
* Інвентар Гомельскага староства, 1771 г.
* Адказная кніга на Гомельскі маёнтак П. А. Румянцава, 1776 г. // Памяць : гіст.-дакум. хроніка Гомеля. У 2 кн. Кн. 1-я — Мінск : БЕЛТА, 1998. — С. 125.
* Макушников, О. А. Гомель с древнейших времён до конца XVIII в. Историко-краеведческий очерк / О. А. Макушников. — Гомель : РУП «Центр научно-технической и деловой информации», 2002. — С. 171.

| ⛭Гістарычныя раёны Гомеля |
| --- |
| Другая палова XVI стагоддзя | 
* Палуеўшчына
* Глазінінская зямля

 | Герб Гомеля |
| XVIII стагоддзе | 
* Сусалаўшчына
* Чачэрскае прадмесце
* Рэчыцкае падвалле

 |
| Канец XIX стагоддзя | 
* Палац
* Амерыка
* Гарэлае Балота
* Каўказ
* Кагальны роў
* Спасава слабада
* Свісток
* Вал

 |
| Першая палова XX стагоддзя | 
* Новая Беліца
* Залінія
* Новыя Планы
* Лібаўскі гарадок
* Земпасад (Чырвоны Кастрычнік)
* Манастырок
* Басава гара
* Любны

 |
| Пасляваенны час | 
* Старая Валатава
* Валатава
* Верхняе Брылёва
* Ніжняе Брылёва
* Будзёнаўскі
* Ляшчынец
* Новая Мільча
* Падгорная
* Прудок
* Чырвоны Кастрычнік
* Масцішча
* Паўлава
* Сонечны
* Спутнік Міра
* Старая Мільча
* Стары Аэрадром
* Ціценкі
* Чапаева
* Якубоўка
* Мельнікаў Луг

 |
| XXI стагоддзе | 
* Чырвоны Маяк
* Хутар
* Давыдаўка
* Касцюкоўка

 |
|  **Катэгорыя:Гомель** |
**Партрэт Аляксандры Радзівіл** з роду Вішнявецкіх, работы невядомага мастака. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь.

Партрэт пасмяротны.

Апісанне
--------

На гэтым партрэце Аляксандра прадстаўлена ў чорнай сукенцы са станікам-жакетам з двайнымі валікамі на плячах. Сукенкі такога тыпу, якія былі ў верхняй частцы пашыты па фасону мужчынскага адзення, а ад пояса па жаночай модзе, сатырыкі называлі «a la mode» (па модзе) — ад гэтага ў хуткім часе ўтварылася новая назва для такога ўбрання — аламода.

Станік і наплечныя валікі ўпрыгожаны залацістым галуном, а край белага брыжовага каўняра аздоблены карункамі. Шырокія буфястыя ля плячэй рукавы завужаны ад локця да запясця і заканчваюцца белымі манжэтамі. Прычоска ўпрыгожана залатой дыядэмай з вялікай жамчужынай.

Крыніцы
-------

1. 1 2  *Бялявіна, В. М.* Беларускі касцюм / В. М. Бялявіна, Л. В. Ракава. — Мінск : Беларусь, 2017. — 463 с. : іл. С. 262. ISBN 978-985-01-1241-5

Літаратура
----------

* *Бялявіна, В. М.* Беларускі касцюм / В. М. Бялявіна, Л. В. Ракава. — Мінск : Беларусь, 2017. — 463 с. : іл. С. 262. ISBN 978-985-01-1241-5
Касмічны здымак 9 кастрычніка 2019
Шлях тайфуна
**«Хагібіс»** — тайфун, які ўтварыўся ў Ціхім акіяне ў кастрычніку 2019 года і абрынуўся на Японскія астравы.

«Хагібіс» ударыў па асноўнай тэрыторыі Японіі 12-13 кастрычніка і прайшоў па ціхаакіянскім узбярэжжы галоўнага вострава краіны Хансю. Тайфун прынёс з сабой шквалісты вецер з парывамі да 40 метраў у секунду і ліўневыя дажджы, якія выклікалі апоўзні і паводкі. Найбольшая колькасць загінулых і пацярпелых прыпадае на прэфектуры Фукусіма і Міягі на паўночным усходзе Хансю, а таксама на прэфектуру Канагава, якая прымыкае да Токіа з паўднёвага захаду. Сталічныя аэрапорты 12 кастрычніка спанілі працу, чыгуначныя зносіны былі абмежаваныя. Па меншай меры 77 чалавек загінулі.

Зноскі
------

1. ↑  nashaniva.by
2. 1 2  nashaniva.by
3. ↑  svaboda.org

{Вонкавыя спасылкі}}
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мульчэўская.
**Святлана Паўлаўна Мульчэўская** (9 красавіка 1941, Паўлаўск, Варонежская вобласць — 26 ліпеня 1982) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1967 годзе. Працавала архітэктарам, старшым архітэктарам у Белдзяржпраекце, з 1970 па 1982 г. — старшым выкладчыкам у Беларускім політэхнічным інстытуце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): серыі жылых дамоў з цэглы для забудовы Віцебска (1970), тыпавых эксперыментальных жылых дамоў з газасілікатнага бетону, гасцініца «Юбілейная» у Мінску (1969). Апублікавана звыш 20 навуковых і метадычных прац.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мульчевская Светлана Павловна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жураў.
**Павел Рыгоравіч Жураў** (27 чэрвеня 1934, в. Гарадзішча, Брагінскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1958 годзе. Працаваў у ГалоўАПУ Мінгарвыканкама, Белдзяржпраекце, Белкамунпраекце, з 1974 года — галоўны архітэктар праектаў у Мінскпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1964 года. Пражывае ў г. Мінск.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: забудова праспекта Пушкіна і бальніца ў Магілёве (1970), тыпавы праект гасцініцы на 115 месцаў, праекты забудовы саўгасаў «Калінаўка», «Гарадзяцічы», «Загальскі» Любанскага раёна Мінскай вобласці (1969—1974), камбінат бытавога абслугоўвання па вул. Л. Чайкінай (1970), завод па перапрацоўцы бытавых адыходаў у Шабанах (1973) у Мінску; у аўтарскім калектыве: серыя тыпавых 2-, 3-павярховых жылых дамоў (1964), 9-павярховы жылы дом з крамай па вул. В. Харужай (1970), буйнапанэльныя жылыя дамы серыі М-464-9 у забудове раёнаў Мінска, жылыя дамы па вул. Горкага—Варвашэня, Прытыцкага (1974—1982), рэканструкцыя інтэр’ераў Дома ўрада Беларускай ССР (1978— 82) у Мінску.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Журов Павел Григорьевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Рушкавічы** — літоўскі княжацкі род, прадстаўнікі якога Кінцібут, Ванібут, Бутавіт, Віжэік, Вішлій, Кіценій і Плікасова ўдзельнічалі ў падпісанні з Уладзіміра-Валынскім княствам дагавора 1219 года, што быў скіраваны супраць Польшчы. У 1243 годзе згадваецца Айшвна Рушкавіч, які з літоўскі атрадам рабаваў ваколіцы Перасопніцы ў Валынскай зямлі. У 1256 годзе князь Сірвід Рушкавіч узначальваў атрад літоўцаў паходзе супраць татар, але пачаў рабаваць на ваколіцы Луцка і быў разбіты галіцка-вылынскі князямі, але ўратаваўся.

На думку расійскага гісторыка Івана Бяляева, разам з Булевічамі валодалі землямі ад Віліі да Нёмана і Свіслачы (заходняй), на ўсход — да Бярэзіны (дняпроўскай). Літоўскі гісторык Эдвардас Гудавічус лічыць, што яны валодалі зямлёй Упіта. На думку Міколы Ермаловіча, іх уладанні ляжалі побач з Пінскім княствам.

Літаратура
----------

* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
**НАЦЫЯНАЛ-ПАТРЫЯТЫЧНЫ ФРОНТ «ПАМЯЦЬ»** — расійскае грамадскае аб'яднанне, першая ў Расіі пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі масавая руская нацыяналістычная арганізацыя.

Фарміраванне арганізацыі
------------------------

Пачатак фарміравання арганізацыя прыпадае на канец 1970-х—пачатак 1980 гадоў. Першапачаткова фарміравалася як рускае нацыянальна-культурнае таварыства. Яно супрацьпаставіла класаваму падыходу да гісторыі, які быў пануючы ў СССР нацыянальны падыход, выкрывала шэраг з'яў, якія, па меркаванню дзеячаў Памяці сведчалі аб дыскрымінацыі рускіх у СССР (напрыклад, нацыянальныя квоты ў ВНУ, адсутнасць Акадэміі навук РСФСР у адрозненні ад іншых рэспублік і г. д.), займалася арганізацыяй культурніцкіх акцый, вывучэннем і прапагандай рускай гісторыі і культуры і г. д.

1980-я гады
-----------

У 1985 годзе рух быў юрыдычна аформлены і колькасць яго членаў пачала хутка ўзрастаць. У гэтый жа час акцэнт дзейнасці арганізацыі перамясціўся з культурнага да палітычнага. Памяць правёў першую ў СССР несанкцыянаваную дэманстрацыю (6 мая 1986) — шматтысячнае шэсце па вуліцах Масквы. Дэманстранты запатрабавалі скасаваць работы на Паклоннай гары па афіцыйна зацвержанаму праекту і ўсталяваць помнік па праекту вядомага скульптара Вячаслава Клыкава (які тады з'яўляўся сябрам Памяці). Прадстаўнікі дэманстрантаў мелі дзвухгадзінную сустрэчу з першым сакратаром Маскоўскага гаркома КПСС Барысам Ельцыным і іх патрабаванні былі выкананы. З гэтага часу арганізацыя стала шырока вядомай як у СССР, так і за мяжой.

У 1987 годзе канчаткова аформіўся раскол на палітычны рух (які ўзначаліў Дзмітрый Васільеў і якое набыло назву Нацыянальна-патрыятычны фронт «Памяць») і культурніцкую арганізацыю, якая неўзабаве знікла. У 1987—1990 гадах быў праведзены яшчэ шэраг шматтысячных мітынгаў і іншых акцый, арганізацыя перажыла некалькі расколаў, ідэалогія пачала дрэйфаваць у бок манархізму і «антысіянізму». У гэты перыяд з'явілася шмат артыкулаў у прэсе і ў электронных СМІ. Падчас жнівеньскіх падзей 1991 года Памяць арганізавала знос помніка Дзяржынскаму на Лубянскай плошчы ў Маскве.

Заняпад
-------

Перыяд заняпаду арганізацыі пачаўся з карэннай зменай сацыяльна-палітычных умоў у пачатку 1990-х гадоў. У выніку таго, што Памяць не змагла прыладзіцца да новых умоў, яна пачала страчваць падтрымку і членаў. У кастрычніку 1990 года з яе выйшаў адзін з лідараў Аляксандр Баркашоў разам з усімі актыўнымі сябрамі. Яны заснавалі рух Рускае нацыянальнае адзінства, які пачаў працаваць на прынцыпіяльна новай тактыке. З гэтага моманту Памяць практычна перастала існаваць як боль ці менш заметная арганізацыя.

Апошняй рэзананснай акцыяй Памяці з'явіўся разгром у 1992 годзе рэдакцыі газеты «Московский комсомолец», але працэс маргіналізацыі руху стаў ужо незвяртальным і да сённяшняга часу арганізацыя існуе з вельмі малой колькасцю членаў.

Дзмітрый Васільеў памёр у 2003 годзе.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | VK |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 5170973-9 |
**Маквэ**, або **Мараба** (саманазвы: *Wamakwe*, *Wamaraba*) — этнічная група банту на поўначы Мазамбіка і поўдні Танзаніі. Агульная колькасць (2010 г.) — 42 тыс. чал. (29 тыс. у Мазамбіку і 13 тыс. у Танзаніі).

Паходжанне
----------

Мова маквэ мае шчыльную сувязь з мовамі суседніх афрыканскіх народаў суахілі і макондэ. Мяркуецца, што яны паходзяць ад прыбярэжнай групы макондэ або блізкіх па мове і культуры да макондэ людзей, якія ў выніку прыняцця ісламу і далейшых шчыльных гандлёвых і сваяцкіх сувязяў з суахілі і арабамі вылучыліся ў самастойны этнас. Але многія маквэ вядуць свой род непасрэдна ад арабаў, што наведвалі іх берагі ўжо ў эпоху сярэднявечча. Суахілі, якія жылі побач, лічылі маквэ сельскімі жыхарамі, а сябе — гараджанамі.

Асаблівасці культуры
--------------------

Асноўным заняткам маквэ з’яўляюцца рыбалоўства і сельская гаспадарка. Рыбу ловяць мужчыны. Яны таксама займаюцца гадоўляй кароў і коз, падрыхтоўкай глебы да пасадак, але асноўную працу на зямлі выконваюць жанчыны, якія самастойна распараджаюцца атрыманым ураджаем. Вырошчваюць кукурузу, проса, тытунь, цукровы трыснёг, каву, какосавую пальму. Каша з кукурузы *ўгалі*, прыпраўленая спецыямі, мясной або рыбнай падлівай, лічыцца звычайнай ежай.

У мінулым традыцыйная вопратка адрознівалася мінімалізмам. Галізна лічылася нармальнай. Толькі найбольш інтымныя месцы на целе хавалі кавалкамі спецыяльна апрацаванай скуры. У наш час апранаюць сучаснае еўрапейскае адзенне. Жанчыны аддаюць перавагу яркім баваўняным тканінам.

У адрозненне ад іншых мусульман, сем’і маюць матрылакальны характар. Зямля размяркоўваецца па матчынай лініі. Аднак мужчыны павінны плаціць за нявесту яе сваякам выкуп хатняй жывёлай. Дазволена мець некалькі жонак. Разводы не заахвочваюцца, а калі адбываюцца, то шлюб фармальна не перарываецца. Раздзел сям’і паміж мужам і жонкай магчымы толькі ў выпадку яе бяздзетнасці.

Маквэ вядомы сваім музычным і спеўным мастацтвам. Музыка мае рытуальны характар, выконваецца падчас святаў або пахаванняў.

Рэлігія
-------

Маквэ спавядаюць іслам, але ў паўсядзённым жыцці прасочваюцца перажыткі анімізму і культу продкаў. Духам продкаў прыносяць ахвяры, у тым ліку хатнюю жывёлу.

Зноскі
------

1. ↑  Makwe

Спасылкі
--------

* The Makwes Архівавана 17 снежня 2010.
* Makwe People in Tanzania(недаступная спасылка)
* The Makwe of Mozambique
* Die Makwes
**Ялі** — папуаскі народ, насельнікі заходняй часткі Новай Гвінеі. Пражываюць на тэрыторыі дзяржавы Інданезія. Адрозніваюцца ад суседзяў малым ростам (сярэдні рост мужчыны не перавышае 150 см). Падзяляюцца на 2 моўныя групы - нінія і ангурук. Прычым, кожная мова мае мноства гутарковых дыялектаў. 

Агульная колькасць - 33 тыс.

Культура
--------

Ялі насяляюць ізаляваную горную мясцовасць ва ўсходняй частцы Новай Гвінеі. Сталыя кантакты з цывілізацыяй пачаліся толькі з 1961 г. Асноўныя заняткі - ручное земляробства, паляванне, збіральніцтва. Ялі трымаюць сабак і свінняў. Апошнія выконваюць важныя функцыі ў рэлігійных вераваннях і ў сацыяльным жыцці. 

Вёскі будуюць на горных вяршынях у прыдатных для абароны месцах. Кантакты паміж вёскамі не маюць сталага характару, часта суправаджаюцца ваеннымі дзеяннямі. Жытлы драўляныя круглявай формы з дахам, крытым лісцем. 

Мужчыны і жанчыны апранаюць кароткія спадніцы з травы і гнуткіх галінак. Жаночая спадніца складаецца з 4 розных пластоў, кожны з якіх дадаецца з пераходам да пэўнага ўзросту. Калі спадніца налічвае ўсе 4 пласты, то яе гаспадыня лічыцца дарослай і можа браць шлюб. Дарослыя мужчыны таксама апранаюць доўгія навершы на пенісы.

Канібалізм
----------

У адрозненні ад асмат, ялі не практыкуюць паляванне за галавамі, аднак канібалізм да нядаўняга часу быў шырока распаўсюджанай з'явай. Жыхары адной вёскі часта нападалі на жыхароў іншай толькі для захопу палонных і забойства іх на мяса. Сама назва "ялі" была дадзена суседнімі народамі і значыць "людаед".

Зноскі
------

1. ↑  Yali, Ninia – Peoples speaking as Primary Language
2. ↑  Yali, Angguruk – Peoples speaking as Primary Language

Спасылкі
--------

* The Yali People
* Yali Tribe — Papua pygmey cannibals The Yali People
Адна з першых кінакамер
**Кінемато́граф** (грэч. κινεμα — рух і грэч. γραφο — пісаць, адлюстроўваць) — від сучаснага выяўленчага мастацтва, з’явіўся ў XIX ст. і стаў папулярны ў XX ст. Таксама *кінематографам* называюць комплекс прылад і метадаў для здымак аб’ектаў у руху на кінастужку і наступнага прайгравання атрыманых здымкаў праз праецыраванне на экран. Часта, калі кажуць **кіно́**, маюць на ўвазе менавіта *кінематограф*, зрэдку ўжываюць варыянты тэрміна **сінемато́граф** (фр.: cinematographe), **кінематагра́фія** і **кінамастацтва**.

Уплыў кінематографа на культуру і мастацтва бясспрэчны, выказваюць таксама меркаванні пра значнасць уплыву кінематографа на палітыку і эканоміку.

Кінематограф вывучае навука кіназнаўства.

Галіна прамысловасці, якая вырабляе кінафільмы, спецэфекты для кінафільмаў і мультыплікацыю, завецца **кінаіндустры́я**. У многіх краінах кінаіндустрыя — значная галіна эканомікі.

Вытворчасць кінафільмаў засяроджана на кінастудыях. Фільмы дэманструюць у кінатэатрах — стацыянарных і перасоўных, па тэлебачанні, распаўсюджваюцца як відэа на відэакасетах і відэадысках.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Кінематограф на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4576234 · BNF: 119361188 · GND: 4017144-9 · LNB: 000083347 · Microsoft: 100991257 · NKC: ph114909 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Малінаўскі сельсавет.
 
**Малі́наўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пліскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Малінаўка.

Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Дзісенскага раёна Маладзечанскай вобласці БССР шляхам аб’яднання скасаваных Прасёлкавіцкага і Млынароўскага сельсаветаў. З 3 кастрычніка 1959 года ў складзе Пліскага раёна. 21 кастрычніка 1959 года ў склад сельсавета перададзены 8 населеных пунктаў (Галамысль I, Галамысль II, Донькі, Лугі, Пазікі, Салаўі, Ціханава і Шышкі) Мікалаёўскага сельсавета. З 20 студзеня 1960 года ў Віцебскай вобласці. 15 кастрычніка 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Завуццеўскага (73 населеныя пункты: Атрошкава, Барсукі, Барташова, Бухалава, Віктурынова, Восцевічы, Воўкава, Вусце, Галомыслы, Галомыслы II, Галенчына, Гафаўшчына, Гіранікі, Гусакі, Дворыца, Донькі, Дуброва, Забалацце, Загор’е, Залонецкія, Ісачанкі, Кавалёва, Кадушкі, Казадоева, Казачкі, Калатушкава, Канаршчына, Касатыя, Каўзаны, Каханавічы, Копцева, Кухаронкі, Лазоўка, Лебядзіна, Лонка I, Лугі, Лыска, Мазурына, Мазурына II, Малінаўка, Малькавічы, Манякова, Мётлы, Мікалаева, Млынарова, Мысліўцы, Ніўе, Падзвінне, Падзісенне, Пазікі, Паўлінова, Раёва, Рандары, Рэпішча, Сазоны, Салаўі, Сачыўкі, Стрэліца, Траякі, Франаполле, Цвеціна, Ціманоўшчына, Ціханава, Цішыно, Чарапы I, Чарапы II, Шантарава, Шатраўкі, Шпакі, Шыманшчына, Шышкі, Янкава і Ярошчына) і Язненскага (13 населеных пунктаў: Бор-Паляны, Забалацце, Забор’е, Загасцінне, Іст, Красняне, Мядзведзева, Парадні, Прасёлкавічы, Субачава, Фінглясы, Чаркасова і Шыманшчына) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 86 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.
2. ↑  Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 3 кастрычніка 1959 г. Аб скасаванні Дзісненскага раёна Маладзечанскай вобласці // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 13.
3. ↑  Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 21 кастрычніка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 14.
4. ↑  Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 кастрычніка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 31.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сал (значэнні).
**Сал** (парт.: Sal «соль») — востраў у краіне Каба-Вердэ, уваходзіць у паўночную групу астравоў Барлавенту. Агульная плошча 216 кв км. Насельніцтва — 25657 чал. (2010 г.). Найвышэйшая кропка — гара Монтэ-Вермелью (406 м.).

Прырода
-------

Востраў Сал сфарміраваўся каля 50 млн гадоў таму ў выніку вывяржэння старажытнага вулкана, які зараз не актыўны. Ён цягнецца ў даўжыню на 30 км, у шырыню — на 12 км.

Сал лічыцца самым плоскім з усіх астравоў Каба-Вердэ. У адрозненні ад апошніх, на ім няма сапраўдных гор. Два ланцугі ўзгоркаў на поўначы вострава Монтэ-Грандэ (менавіта, у яго склад уваходзіць найвышэйшая гара Монтэ-Вермелью) і Сера-Негра дасягаюць адпаведна 406 м і 92 м над узроўнем мора. Пагоркі не затрымліваюць вільготныя хмары, які нясе паўночна-заходні вецер, і мясцовы клімат даволі засушлівы. Колькасць сонечных дзён — 350.

Галоўны карысны выкапень — соль. Большасць крыніц вады таксама засолена.

Гісторыя
--------

Некаторыя даследчыкі лічаць, што востраў Сал быў вядомы сярэднявечным арабскім і заходнеафрыканскім маракам, якія тут здабывалі соль. Аднак археалагічных доказаў гэтаму пакуль няма.

Востраў быў адкрыты 3 снежня 1460 г. партугальскай экспедыцыяй і першапачаткова названы *Лана* (Llana).

Да пачатку XIX ст. Сал амаль не меў сталага насельніцтва і выкарыстоўваўся для выпасу свойскай жывёлы жыхарамі суседняга вострава Боавішта. У 1833 г. была арганізавана здабыча солі. Насельніцтва Сала хутка расло асабліва ў засушлівыя гады, калі тут шукалі працу сяляне.

У 1939 г. на сродкі ўрада Італіі быў пабудаваны міжнародны аэрапорт Амілкар Кабрал, які паступова ператварыўся ў галоўнае прадпрыемства вострава.

Эканоміка
---------

Галоўную ролю ў эканамічным жыцці вострава адыгрывае абслугоўванне міжнароднага транзітнага аэрапорта Амілкар Кабрал. Вядзецца здабыча паваранай солі. Сельская гаспадарка і лоўля рыбы маюць другараднае значэнне. Улады імкнуцца развіваць турызм, для чаго ў лютым праводзіцца штогадовы карнавал.

Населенныя пункты
-----------------

Галоўны адміністрацыйны цэнтр — горад Санта-Марыя (22937 чал. у 2010 г.). Іншыя паселішчы: Палмейра, Педра-Луме, Мурдэйра і г. д.

Галерэя
-------

* Горад Санта-МарыяГорад Санта-Марыя
* Пляж ля Санта-МарыіПляж ля Санта-Марыі
* Здабыча солі ў Педра-ЛумеЗдабыча солі ў Педра-Луме
* Міжнародны аэрапорт Амілкар КабралМіжнародны аэрапорт Амілкар Кабрал

Спасылкі
--------

* Усё пра востраў Сал Архівавана 12 сакавіка 2012.
* Даведнік для вандроўніка
* www.caboverde.com

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no91005185 · SUDOC: 171353005 · VIAF: 160058903 |
**Дайліда** — прозвішча балцка-літоўскага паходжання, што сустракаецца і ў Літве, і ў Беларусі.

Літоўскія прозвішчы *Dailidà, Daili̇̀dė, Dailidis* лічацца прозвішчамі мянушкавага тыпу. Звязаныя з літоўскім *dailidė* са значэннямі "вырабнік мэблі, цясляр", "будаўнік дамоў", "рамеснік, майстар". Адсюль і старое запазычанне *дойлід* "домабудаўнік, цясляр" (у старабеларускую і польскую мовы).

Далей *dailidė* звязанае з *dailus* "прыгожы", *dailė* "выяўленчае мастацтва; рамяство; праца, работа" (літаральна "прыгоства"). У ім утваральнік -*id*-, які таксама ў літоўскіх *avidė* "загон для авечак"*, žasidė* "загон для гусёў"*, arklіdė* "стайня".

Таго ж паходжання і прозвішчы *Дайлід, Дайлідаў, Далідовіч, Дайлідка, Дайлідчык*. Пераход балцка-літоўскага дыфтонга *-ai-* у манафтонг -*a*- таксама ў прозвішчах Далідовіч, Далідчык*.*

Утваральнік -*id*- не толькі ў літоўскім словаўтварэнні, але і ў імяўтварэнні, ён у балцка-літоўскіх аднаасноўных антрапонімах *Garida, Vainida, Milida*, ад якіх тапонімы Гарыдзеняты, Вайнідзеняты, Мілідаўшчына навокал Смаргоні.

Вядомыя носьбіты
----------------

* Віктар Браніслававіч Дайліда (нар. 1930) — беларускі паэт і пісьменнік.

Зноскі
------

1. ↑  P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 100-101.
2. ↑  Павел Сцяцко. Онімы пісьменнікаў. // «Роднае слова» № 8, 2016
3. ↑  М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. — Мінск: Навука і тэхніка, 1969. — С. 124.


|  |  |
| --- | --- |
|  | Спіс асоб з аднолькавым прозвішчам. Калі вы трапілі сюды з іншага артыкула Вікіпедыі, можаце вярнуцца і ўдакладніць спасылку, каб яна вяла да артыкула пра пэўнага чалавека. Гл. таксама поўны спіс існых артыкулаў. |
**Мінесоцкі ўніверсітэт у Крукстане** (англ.: University of Minnesota Crookston) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова, якая месціцца ў горадзе Крукстан у штаце Мінесота, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Кампус плошчай 108 акраў, уключаючы 237 акраў даследчых ўчасткаў Паўночна-заходняга навукова-прапагандысцкага цэнтра, размешчаны на паўночнай ускраіне горада Крукстан у даліне ракі Рэд у цэнтры буйнога сельскагаспадарчага рэгіёна. Рэгіён гэты з'яўляецца пераходным ад лясных раёнаў Мінесоты да Вялікіх раўнін. Студэнты прыязджаюць навучацца ў Мінесоцкі ўніверсітэт у Крукстане з 20 краін свету і 40 штатаў ЗША.

Структура
---------

* Дэпартамент сельскай гаспадаркі і прыродных рэсурсаў
* Дэпартамент бізнесу
* Дэпартамент сацыяльна-гуманітарных навук і адукацыі
* Дэпаратмент матэматыкі, навук і тэхналогій
* Дэпартамент падрыхтоўкі настаўнікаў

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Мінесота

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Уільям Такаку** — акцёр тэатра, кіно і тэлебачання, сцэнарыст, рэжысёр, музыкант і эколаг Папуа — Новай Гвінеі. Бакалаўр права.

Біяграфія
---------

Скончыў спецыяльны курс у Нацыянальным інстытуце драматычнага мастацтва ў Сіднэі. Працаваў дырэктарам Нацыянальнай тэатральнай кампаніі Папуа — Новая Гвінея.

У суаўтарстве з Альбертам Тора быў сааўтарам і дырэктарам тэлевізійнага міні-серыяла «Warriors in Transit» (1992). Кіраваў правінцыйнай тэатральнай групай Мілн-Бэй (*Milne Bay Provincial Theatre Group*). Аўтар лібрэта да оперы «Erberia».

У 1997 годзе зняўся разам з Пірсам Броснанам у фільме «Рабінзон Круза», у 1998 годзе з’явіўся ў ролі Магнуса ў тэлевізійным міні-серыяле «he Violent Earth».

Як эколаг выступаў супраць разбурэння міжнароднымі лесанарыхтоўчымі кампаніямі некранутых лясоў астраваў Папуа — Новай Гвінеі.

Памёр ад сардэчнага прыступу.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Уільям Такаку на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
* William Takaku
* A tribute to William Takaku

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no2015123069 · VIAF: 86144648494274613479 |
**Моніка Форсберг** (шведск.: Monica Forsberg; 14 верасня 1950, Карлскуга, Швецыя) - шведская поп-спявачка, паэт-песеннік, актрыса, таксама рэжысёр і прадзюсар дубляжу.

Біяграфія
---------

Удзельніца гурта *Ritz*, у складзе якога выступала на шведскім музычным конкурсе *Melodifestivalen* у 1983 годзе (заняла 4 месца з песняй *"Marionett"*) і ў 1985 годзе (з песняй *"Nu har det hänt igen"*). Як аўтар песень, двойчы станавілася пераможцай *Melodifestivalen* у 1982 годзе з песняй *"Dag efter dag"* ("дзень за днём") з гуртом *Chips* і ў 1983 годзе з песняй *"Främling"*.

Аўтар тэкстаў шэрагу шлягераў, у тым ліку:

* 100 % (Lotta Engberg & Triple & Touch-låt)
* Christmas in New York
* Dag efter dag
* Det brinner ett ljus
* En liten fågel
* En stjärna högt i det blå
* Främling
* Guenerina
* Hakuna matata
* Juliette & Jonathan
* Nu är jag tillbaks igen
* Om du går nu
* Schack och matt
* Var nöjd med allt som livet ger

З канца 1980-х і да пачатку 2000-х гадоў была рэжысёрам і прадзюсарам, займалася агучваннем мультфільмаў студыі *Walt Disney Pictures*. Розныя персанажы ў *"The Muppet Christmas Carol"* размаўляюць яе голасам. Працавала крэатыўным мэнаджарам, прадзюсарам, рэжысёрам дубляжу, перакладчыцай песень і выканала некалькі другарадных галасавых роляў у фільме *«101 далмацін»*.

Замужам за Хасэ Андэрсанам (нар. 1948), спеваком і паэтам-песеннікам.

Зноскі
------

1. ↑  Moniсa Forsberg. IMDb.
2. ↑  Moniсa Forsberg on Discogs.
3. ↑  Bolander, Mattias (18 March 2000). "Fyra Melodifestivalsstjärnor gör röster i nytt barnprogram" (in Swedish). Poplight. Retrieved 5 June 2010. Архівавана 31 жніўня 2018.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Deezer · Last.fm · SoundCloud · Spotify · YouTube |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rotten Tomatoes |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0003 7182 0295 · LIBRIS: 187197 · VIAF: 170284179 |
**Чжаа-цзун** (піньінь: Zhāozōng), асабістае імя **Лі Цзе** (піньінь: Lǐ Jíe; 31 сакавіка 867 —22 верасня 904) — дваццаць другі імператар дынастыі Тан у 888—904 гадах.

Біяграфія
---------

Нарадзіцца 31 сакавіка 867 года ў сям’і імператара І-цзуна  (руск.) (бел.. Атрымаў імя Лі Цзі. У 872 годзе становіцца князем Шоу. падчас паўстання Хуан Чаа 878—882 гадоў разам з дваром пакінуў Чан’ань. Пасля імператар Сі-цзун абвясціў Лі Цзі спадчыннікам трона. Пасля смерці Сі-цзуна ў 888 годзе Лі Цзі змяніў імя на Лі Мін і ўзышоў на трон пад імем Чжаа-цзун.

Праз некаторы час пасля атрымання ўлады зноў змяніў уласнае імя на Лі Э. галоўнай задачай паставіў сабе Утаймаванне ваенных намеснікаў (цзедушы). Для гэтага ў 888 годзе пачаў ваенную капамнію супраць роду Чэнь. У той жа час імператар вырашыў пазбавіцца ад Лі Гаюня, правадыра племя шата, які дапамог папярэдняму імператару вярнуць сабе ўладу. Зрэшты кампанія супраць яго, якая вялася ў 890—891 гады была няўдалай. Таксама Чжаа-цзуну не ўдалося ўтаймаваць найбольш уплывовых цзедушы. Супрацьстаяння з цзедушы працягваліся да 895 год. Зрэшты пачынаючы з 896 года імператар фактычна ўжо не кантраляваў большую частку імперыі: цзедушы, выкарыстоўваючы імя імператара, ваявалі адзін з адным. Яны таксама дапамаглі ўтаймаваць шматлікія паўстанні прадстаўнікоў імператарскай сям’і Лі супраць імператара.

У рэшце рэшт уплыў імператара зменшыўся да цэнтральных абласцей краіны. У цэнтральным урадзе гаспадарылі еўнухі, армія развальвалася. Зрэшты ў 903 годзе імператару ўдалося знішчыць еўнухаў. Аднак уплывовы чыноўнік Чжу Вэнь арганізаваў змову супраць Чжаа-цзуна, у выніку якога той быў забіты 22 верасня 904 года.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20  China Biographical Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13407958'></a>

Літаратура
----------

* Kenneth Pletcher, History of China, coll. Britannica Educational Publishing, éd. The Rosen Publishing Group, 2010


| ?Чжаа-цзун (дынастыя Тан) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Emperor Shunzong of Tang[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Сянь-цзун[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Emperor Xuánzong of Tang[d] |  |  |  |  | Empress Dowager Wang[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Emperor Yizong of Tang[d] |  |  |  |  | Empress Dowager Zheng[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Чжаа-цзун (дынастыя Тан) |  |  |  |  | Consort Chao[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Empress Gongxian, of the Wang clan[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com · Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | CBDB: 0189298, 0019257 |
Каменны вугаль
Вапняк
Калійная соль
**Асадкавыя горныя пароды** ўтвараюцца асаджэннем рэчыва ў вонкавым асяроддзі, радзей з паветра і ў выніку дзейнасці ледавікоў. У залежнасці ад характару асаджэння падзяляюцца на абломкавыя, хімічныя і арганагенныя (біягенныя). Утвараюць пласты, слаі, лінзы і іншыя геалагічныя целы рознай формы і памераў.

Сярод асадкавых горных парод пераважаюць гліністыя (гліны, аргаліты, гліністыя сланцы), пясчаныя (пяскі і пясчанікі) і карбанатныя (вапнякі, даламіты і інш); астатнія тыпы (солі і інш.) складаюць нязначную частку.

Гліністыя горныя пароды складаюцца з найдрабнейшых часцінак (памерам да 0,01 мм) абломкавага, калоіднага і часткова хемагеннага паходжання. У хемагенных горных пародах пераважаюць прадукты хімічнага асаджэння. Сярод іх вылучаны розныя тыпы жалезістых, марганцавых, крамяністых, фасфатных, карбанатных, сульфатных, галагенных парод. У біягенных пародах (арганагенныя вапнякі, дыятаміты, выкапнёвыя вугалі, торф, гаручыя сланцы і інш.) пераважаюць рэшткі вымерлых арганізмаў і прадукты іх жыццядзейнасці. Некаторыя вучоныя вылучаюць у самастойныя групы парожы элювію (коры выветрывання) і вулканагенна-асадкавыя горныя пароды. 

Горныя пароды асадкавага паходжання пакрываюць 3/4 зямной паверхні, большая іх частка знаходзіцца на кантынентах. Многія пароды належаць да карысных выкапняў: нафта, прыродны газ, вугаль, фасфарыты, баксіты, вапнякі, нярудныя будаўнічыя матэрыялы. Асадкавыя горныя пароды пашырана па ўсёй тэрыторыі Беларусі, асабліва гліны, алеўраліты, пяскі, каменная і калійныя солі, ангідрыт, даламіты, мергелі, мел.

Літаратура
----------

* *Ур’еў І. І.* Аса́дкавыя го́рныя паро́ды // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — С. 135. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
* Аса́дкавыя го́рныя паро́ды // Геаграфічныя паняцці і тэрміны: Энцыклапедычны даведнік / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: М. М. Курловіч і інш. — Мн.: БелЭн, 1993. — С. 30. — 333 с. — (Энцыкл. б-чка школьніка). — 14 000 экз. — ISBN 5-85700-085-8.
* Геолоѓические оса́дки // География. Современная иллюстрированная энциклопедия. Ч. 1 А—Л. / А. П. Горкин — М.: Росмэн, 2006. — 624 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-353-02443-5 (руск.) — (Современная иллюстрированная энциклопедия «Росмэн». География)
* Осадочные породы // Геологический словарь. В 2-х тт. Т. 2: М—Я / Под. ред. А. Н. Криштофовича. Отв. ред. Т. В. Спижарский. — М.: Государственное научно-техническое издательство по геологии и охране недр, 1955. — С. 104. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Новы · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11938323w · GND: 4054079-0 · LCCN: sh85114773 · Microsoft: 6494504 · NDL: 00573060 · NKC: ph135024 |

 |
Палярныя кругі на карце Зямлі
**Паля́рны круг** — паралель у кожным паўшар’і планеты, пачынаючы ад якой і да полюса ляжаць палярныя паясы, дзе бываюць палярны дзень (летам) і палярная ноч (зімой). Строга кажучы, з прычыны атмасфернай рэфракцыі (на планетах, якія маюць атмасферу) і таго, што Сонца назіраецца не як кропкавы аб’ект, а як дыск, палярны дзень можна назіраць у шыротах, якія ляжаць крыху далей ад полюсу, а палярных ноч — толькі ў шыротах, якія ляжаць крыху бліжэй да полюсу.

Паколькі палярны круг вызначаецца ў кожным паўшар’і, у планеты можа быць толькі два палярных кругі — паўночны і паўднёвы. Шырата палярных кругоў вызначаецца вуглом нахілу восі кручэння планеты да плоскасці экліптыкі.

На Зямлі
--------

Зямныя палярныя кругі размешчаны на шыротах 66° 33′ 39″ (паўночнай і паўднёвай). Палярны круг, размешчаны ў Паўночным паўшар’і Зямлі, называецца Паўночным палярным кругам, у Паўднёвым паўшар’і — Паўднёвым палярным кругам. Вобласць ад палярнага круга да полюсу ў абодвух паўшар’я называецца Запаляр'е.

У дзень зімовага сонцастаяння (21-22 снежня) на поўнач ад паўночнага палярнага круга Сонца не ўзыходзіць (на поўдзень ад паўднёвага — не заходзіць), а ў дзень летняга сонцастаяння (21-22 чэрвеня) не заходзіць (на поўдзень ад паўднёвага — не ўзыходзіць). Далей за палярным кругам гэтыя з’явы расцягваюцца на большы час.

З-за нераўнамернасці руху Зямлі ў касмічнай прасторы палярны круг пастаянна перамяшчаецца, яго геаграфічнае становішча нестабільнае, фактычна ён рухаецца прыкладна на 2 м на працягу дня і амаль на 100 м на працягу года. Пры дапамозе сучасных тэхналогій становішча палярнага круга можна вызначыць у любы момант часу.

  

### Адзнакі на лініі палярнага круга

* Нарвегія, Saltfjellet (1937)Нарвегія, Saltfjellet (1937)
* Фінляндыя, Рованіемі (1975) Фінляндыя, Рованіемі (1975)

На Марсе
--------

Марс круціцца вакол сваёй восі амаль так жа, як і Зямля: вось кручэння нахіленая да плоскасці арбіты на вугал 25,19°, амаль роўны вуглу нахілу зямной восі (23,45°). Гэта значыць, што змена дня і ночы, а таксама змена часоў года на Марсе працякаюць амаль так жа, як на Зямлі. Размяшчэнне палярных кругоў таксама блізкае да зямнога. Шырата палярных колаў +/- 65°.

Гл. таксама
-----------

* Паўночны палярны круг
* Паўднёвы палярны круг
* Запаляр'е
* Салехард — адзіны горад у свеце, размешчаны на Палярным крузе.
Возера ў Барылочэ (Аргенціна)
Возера Нарач
**Во́зера** — прыродны вадаём, які ўяўляе сабой катлавіну, запоўненую вадой, і не мае непасрэднага злучэння з акіянам. Плошча азёр зямнога шара каля 2,7 млн км². Найбуйнейшыя азёры на Зямлі — Каспійскае мора (1371 тыс.км²), возера Верхняе ў Паўночнай Амерыцы (82,4 тыс.км²), возера Вікторыя ў Афрыцы, самае глыбокае — возера Байкал (1620 м). Размешчаны на розных вышынях: Харпа (Арпорт) у Тыбеце на вышыні 4400 метраў, Мёртвае мора ў Заходняй Азіі на 392 метры ніжэй за ўзровень акіяна. У Беларусі найбольшае па плошчы возера Нарач, найбольшую глыбіню мае возера Доўгае.

У залежнасці ад умоў утварэння азёрнага ложа вылучаюць тыпы азёр: плацінныя (рачныя, далінныя і прыбярэжныя, таксама штучныя азёры-вадасховішчы); катлавінныя (карставыя, тэрмакарставыя, дэфляцыйныя, вулканічныя і тэктанічныя) і мяшанага паходжання.

Паводле характару воднага балансу выдзяляюць азёры сцёкавыя і бяссцёкавыя, адносна тэрмічнага рэжыму — умераныя, трапічныя і палярныя, адпаведна з хімічным складам вады — прэсныя, саланаватыя і салёныя, азёры па ступені развіцця арганічнага жыцця — алігатрофныя, этатрофныя, дыстрофныя. Форма, памеры і ўзровень азёр значна мяняюцца з часам у выніку намнажэння адкладаў, змены контураў берагоў, балансу вільгаці.

Азёры Беларусі
--------------

Асноўны артыкул: **Азёры Беларусі**
На Беларусі каля 10 800 азёр. Сумарная плошча амаль 2000 км², агульны аб'ём вады 6-7 км³. Размешчаны ў асноўным на поўначы (Беларускае Паазер’е) і на поўдні (Палессе). Утварэнне большасці азёр Беларускага Паазер'я звязана з дзейнасцю паазерскага ледавіка і яго талых водаў. Катлавіны ледавіковых азёр разнастайныя: падпрудныя (Нарач, Асвейскае, Мядзел, Лукомскае), утвораны ў выніку намнажэння талых ледавіковых водаў у паніжэннях паміж марэннымі градамі; лагчынныя (Саро, Сянно, Балдук). узніклі ад ледавіковага выворвання і эразійнай дзейнасці талых водаў; эразійныя (Рудакова, Вісяты, Жанно), выбіты сілай ледавіковай вады, якая вадаспадам сцякала з ледавіка; тэрмакарставыя (Лісіцкае, Усомля, Канашы), утвораны ў выніку раставання пахаваных лінзаў лёду. На Палессі азёрныя катлавіны пераважна старычныя, карставыя (Вулька, Сомінскае), азёры-разлівы (Чырвонае, Олтушскае).

Літаратура
----------

* Азёры // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Возера

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · У. Даля · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11965328h · GND: 4054084-4 · LCCN: sh85074030 · NKC: ph114834 |
**«Я — капітан»** (італ.: Io capitano) — мастацкі фільм 2023 года італьянскага рэжысёра Матэа Гаронэ, зняты ў Сенегале. Галоўныя ролі выканалі Сейду Сар і Мустафа Фаль. Фільм з’яўляецца сумеснай вытворчасцю Італіі, Бельгіі і Францыі.

Прэм’ера фільма адбылася 6 верасня 2023 года ў межах асноўнай конкурснай праграмы 80-га Венецыянскага кінафестывалю, дзе карціна ўдастоілася «Сярэбранага льва» за найлепшую рэжысуру[en].

Сюжэт
-----

Галоўныя героі фільма — двое сенегальскіх падлеткаў, якія адпраўляюцца з Дакара ў Еўропу. Яны перасякаюць пустыню, сутыкаюцца з жахамі лагераў для імігрантаў у Лівіі. Але галоўны выклік для іх — неабходнасць неяк перасекчы Міжземнае мора. 16-гадовы Сэйду становіцца капітанам судна, бо з-за ўзросту яму нічога не пагражае ў выпадку сустрэчы з італьянскімі ўладамі. У фінале героі дасягаюць берагоў Сіцыліі.

Крыніцы
-------

Спасылкі
--------

* Я — капітан на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
**Камянпо́ллеўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мёрскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Камянполле.

Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Мёрскага раёна Маладзечанскай вобласці БССР шляхам аб’яднання скасаваных Жукоўскага і Лявонавецкага сельсаветаў. 12 чэрвеня 1958 года ў склад сельсавета з Новапагосцкага сельсавета пералічаны 15 населеных пунктаў (Баравыя, Бікераўшчына, Валентароўшчына, Галіеўшчына, Дзеверкі, Забор’е, Зялёнка, Каткаўшчына, Кублішчына, Лізаўшчына, Мацвееўцы, Моцеўкі, Струпкі, Церасполле і Чыжэўшчына). З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 69 населеных пунктаў. 11 сакавіка 1974 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Новапагосцкага (36 населеных пунктаў: вёскі Барсучына, Войткава, Гарані, Дзеверкі, Дзехцяры, Забор’е, Кацілава, Клётаў Двор, Кублішчына, Мазалева, Моцеўкі, Томкі, Чупукі-I і Чупукі-II, хутары Асавыя, Бараўкі, Бікераўшчына, Валентароўшчына, Востраў, Галіеўшчына, Дубашынскі Двор, Жміндзіна, Зарэцкія, Зялёнка-I, Клібаўшчына, Лізаўшчына, Любінова, Маласць, Масцішча, Мацвееўцы, Махіроўка, Пазнякі, Струпкі, Церасполле, Чаравік і Чыжэўшчына) і Перабродскага (33 населеныя пункты: вёскі Букава, Дворышча, Ігнацікі, Камянполле, Марцінаўцы, Мёркі-I, Пячонкі, Рускае Сяло, Хараброва, Янова, хутары Астравы, Віславова, Галінова, Гентава, Гізуны, Горныя, Граніца, Жукі, Загор’е, Зялёнка-II, Лугавыя, Лявонаўцы, Маразы, Мельніца, Мікелі, Наталіна, Ніўкі, Падліпкі, Робава, Сякерка, Цупова, Шчоўна і Янопаль) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 69 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.
2. ↑  Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 чэрвеня 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 6.
3. ↑  Белорусская ССР. Административно-территориальное деление. На 1 января 1974 года. (руск.). — Выданне 5-е. — Мн.: Беларусь, 1974. — С. 51. — 248 с. — 10 000 экз.
4. ↑  Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 лютага 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 10 (1420).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С. Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Полк (значэнні).
Абазначэнне палка NATO
**Полк**, састарэлае **рэгімент** -- вайсковая часць, асноўная тактычная і адміністрацыйна-гаспадарчая адзінка ў розных відах узброеных сіл і родах войск многіх дзяржаў. Прызначаны для выканання баявых задач у складзе вайсковага злучэння, а таксама самастойна. У залежнасці ад прыналежнасці да роду войск, полк можа весці агульнавайсковы, марскі або паветраны бой або забяспечваць ваенныя дзеянні (напрыклад, полк інжынерных войскаў, войскаў сувязі і інш.).

Полк звычайна складаецца з камандавання (штаба) і некалькіх батальёнаў (дывізіёнаў, эскадрылій і пад.), падраздзяленняў баявога, тэхнічнага і тылавога забеспячэння. Ва ўзброеных сілах некаторых дзяржаў (колішні СССР, Расія і інш.) палкі атрымліваюць уласныя нумары і баявыя сцягі.

Паняцце **полк** вядомы на Русі прынамсі з 10 ст. (*Гл. таксама*: старажытнарускі баявы парадак), **рэгімент** у Заходняй Еўропе прынамсі з 16 ст. (*Гл. таксама*: гуф, харугва).

Літаратура
----------

* Военный энциклопедический словарь / Пред. Гл. ред. комиссии Н. В. Огарков. — М.: Воениздат, 1983. — 863 с. (руск.). С.572.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4049025-7 · NKC: ph871010 |

| ⛭Сучасная іерархія ваенных фарміраванняў |
| --- |
| Падраздзяленні | 
* пост
* звяно
* аддзяленне/экіпаж/разлік
* узвод
* рота/батарэя/эскадрылля
* батальён/дывізіён

 |
| Часці | 
* асобная рота/эскадрылля
* асобны батальён/дывізіён/дывізіён караблёў
* полк

 |
| Злучэнні | 
* брыгада/брыгада караблёў
* дывізія/дывізія караблёў
* корпус

 |
| Аб’яднанні | 
* эскадра
* аператыўная эскадра
* армія
* група армій
* аператыўны флот
* фронт/акруга (група)/флот
* тэатр ваенных дзеянняў
* войскі (сілы)
* узброеныя сілы

 |
Шчыльнасць насельніцтва Зямлі (лінейная шкала, 1994 год)
Шчыльнасць насельніцтва па краінах.
**Шчыльнасць насельніцтва** — лік жыхароў на адзінку плошчы, ключавы тэрмін дэмаграфіі. Як правіла, вылічваецца для адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі, горада, краіны, іншай тэрыторыі ці для ўсяго свету.

Насельніцтва свету складае 6,8 млрд. чалавек, плошча паверхні Зямлі (разам: сушы і вады) — 510 млн. км². Такім чынам, сярэдняя шчыльнасць чалавечага насельніцтва планеты роўнае 13,3 чалавека на км². Калі ўлічваць плошчу толькі зямной сушы (150 млн. км²), шчыльнасць насельніцтва складзе 45,3 чалавек на км². Без уліку Антарктыды (дзе няма пастаяннага насельніцтва) — 50 чалавек чалавек на км². Прымаючы пад увагу той факт, што больш за палову паверхні зямной сушы складаецца з раёнаў неспрыяльных для пражывання чалавека, такіх як пустыні і высакагор'е, і што людзі імкнуцца сяліцца бліжэй да мора і крыніц пітной вады, самі па сабе прыведзеныя лічбы не даюць сапраўднай карціны шчыльнасці насельніцтва на планеце. 

Самыя густанаселеныя тэрыторыі свету (чалавек на квадратны кіламетр):

* Маніла — 43 079
* Каір — 36 143
* Дэлі — 29 155
* Мумбаі — 21 665
* Парыж — 20 807
* Макао — 17 684
* Манака — 16 620
* Масква — 9 722
* Сінгапур — 6 389
* Ганконг — 6 317
* Гібралтар — 4 289
* Сектар Газа — 3 823
* Ватыкан — 2 093
* Мальта — 1 261
* Бермудскія астравы — 1 226
* Мальдывы — 1 163
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вулкан (значэнні).

Падводны вулкан.
**Вулка́н** (ад назвы вострава Вулкана) — геалагічная структура, якая ўзнікае пры выхадзе магмы на паверхню планеты (напрыклад, Зямлі). Усе суправаджальныя працэсы, якія ўзнікаюць пры выхадзе лавы на паверхню, называюць вулканізмам.

Вулканічная актыўнасць
----------------------

Вулканы на Зямлі падзяляюцца на:

1. **Актыўныя** або дзеючыя, якія вывяргаліся ў гістарычны перыяд часу або на працягу галацэну (у апошнія 10 тысяч год). Актыўныя вулканы могуць лічыцца **спячымі**, але на іх яшчэ магчымы вывяржэнні.
2. **Неактыўныя** або патухлыя, іх вывяржэнні малаверагодныя. Многія вулканы вывяргаліся больш 10 тысяч гадоў таму, але згубілі актыўнасць.

Асноўныя рэгіёны вулканічнай актыўнасці — Паўднёвая Амерыка, Цэнтральная Амерыка, Ява, Меланезія, Японскія астравы, Курыльскія астравы, Камчатка, Аляска, Алеуцкія астравы, Ісландыя, Атлантычны акіян.

### На іншых планетах

Астрафізікі, у гістарычным канспекце, лічаць, што вулканічная актыўнасць, выкліканая, у сваю чаргу, прыліўным уздзеяннем іншых нябесных цел, можа спрыяць з’яўленню жыцця.

Гл. таксама
-----------

* Супервулкан
* Вулканічнае поле
* Вывяржэнне вулкана
* Шкала вулканічных вывяржэнняў

* Вулкан Йелаўстон
* Вулкан Тамбара
* Гара Охас-дэль-Салада

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11933762p · GND: 4128339-9 · LCCN: sh85144257 · Microsoft: 120806208 · NDL: 00565264 · NKC: ph116218 |

 |