recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грамовіч.
**Іван Іванавіч Грамовіч** (26 ліпеня 1918, Закружка — 2 ліпеня 1986) — беларускі празаік
. Заслужаны работнік культуры БССР (1978).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі педагагічны інстытут у 1939 годзе. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1970-78 гадах намеснік галоўнага рэдактара часопіса «Вожык».

Творчасць
---------

Дэбютаваў апавяданнем у 1935 годзе (альманах «Аднагодкі»). Аўтар кніг прозы «Апавяданні» (1947), «Агні пяцігодкі» (1949), «Шырокія азёры» (1951), «Да ясных вышыняў» (1952), «У лесе на палянцы» (1957), «Рына-Марына» (1958), «Далі сабе слова» (1970), «Чатыры сантыметры надзеі» (1987), зборнікаў апавяданняў для дзяцей «Першае верасня» (1949), «Сонца скрозь воблакі» (1964), «Як вясну рабілі» (1985), нарысаў. Выдаў зборнікі гумарэсак «Нарасць» (1961), «Вадалей — Гэтакдалей» (1975) і «Залатая бранзалетка» (1977). У часопісе «Полымя» апублікаваў першую частку рамана «Іду з табой, Масква!» (1953). Выйшлі кнігі ўспамінаў «У сховах памяці і сэрца» (1983), нататак «Зялёны долар — чорны забойца» (1985). Выйшлі «Выбранае» (1968, 1988) і Выбраныя творы ў 2 тамах (1978).

У апавяданнях (зборнікі «Апавяданні», 1947; «Шырокія азёры», 1951; «Рына-Марына», 1958 і іншых) паказаў гераізм савецкіх людзей у гады Вялікай Айчыннай вайны, жыццё моладзі, закранаў важныя маральна-этычныя праблемы. Будням рабочых прысвечаны аповесці «Іду з табой, Масква» (1953), «На крутой гары» (напісана 1950—1975), станаўленню характару савецкага чалавека — аповесць «Далі сабе слова» (1966—1968, новая рэдакцыя «Сям’я Вішнёвых», 1978).

Аўтар сцэнарыяў дакументальных і відавых фільмаў «Памяццю сэрца» (1962), «Паэт у дарозе» (1963), «Паўлік і партфель» (1963).

Пераклаў з рускай і ўкраінскай моў аповесць М. Носава «Дзённік Колі Сініцына» (1955), раман У. Кочатава «Браты Яршовы» (1960), паасобныя творы А. Голубевай, А. Кавінькі.

Бібліяграфія
------------

* Выбраныя творы. Т. 1-2. — Мн. 1978

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Грамович Иван Иванович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 168. — 737 с.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 5. — Мінск, 1997.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. У 5 т. Т. 2. — Мінск, 1985.
* Рина-Марина / Іван Грамович // Білоруські оповідання. — Київ, 1957. — С. 44-62.
* Три повести : авторизированный перевод с белорусского / Иван Громович. — Минск, 1983
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дальквіст.

**Ліза Караліна Вікторыя Дальквіст** (шведск.: Lisa Karolina Viktoria Dahlkvist; нар. 6 лютага 1987, Стакгольм) — шведская футбалістка, паўабаронца клуба «Эрэбрэ» і зборнай Швецыі. Дачка футбаліста клуба «АІК» Свена «Далы» Дальквіста.

Клубная кар’ера
---------------

Пачынала кар’еру ў клубе «Эрэбрэ», ва ўзросце 18 гадоў перайшла ў склад чэмпіёнак Швецыі «Умеа», аднак з-за высокіх стандартаў не магла замацавацца ў клубе на працягу двух гадоў. У камандзе стала адной з лепшых цэнтральных полузащитниц Швецыі, выйграўшы тры тытулы чэмпіёнкі краіны. Двойчы выходзіла ў фінал Кубка УЕФА ў 2007 і 2008 гадах, але абодва разы «Умеа» трываў паразы. У другім матчы фіналу 2008 года забіла гол з пенальці.

Восенню 2009 года Дальквіст пакінула «Умеа» і перайшла ў клуб «Гётэбарг». У 2011 годзе яе кантракт з клубам скончыўся: хоць «Гётэбарг» спрабаваў захаваць Дальквіст, а ёй прапаноўваў кантракт «Мальмё», яна сышла ў «Цюрэсё». У складзе гэтай каманды яна выйграла тытул чэмпіёнкі Швецыі ў 2012 годзе, чацвёрты ў сваёй кар’еры, а таксама дайшла да фіналу Кубка Швецыі, у якім яе каманда прайграла 1:2 «Гётэбаргу». У фінале Лігі чэмпіёнаў УЕФА 2014 года «Цюрэсё» пацярпеў паражэнне з лікам 3:4, а Дальквіст ў адным з адзінаборстваў разбіла твар немцы Лене Гёслінг.

У 2014 годзе «Цюрэсё» з-за фінансавых праблем зняўся з чэмпіянату Швецыі і адпусціў усіх гульцоў: улады Стакгольма апублікавалі іх зарплаты, і ў Дальквіст аказалася адна з самых вялікіх заробкаў — 39 тысяч крон у месяц. «Умеа» адмовіўся падпісваць кантракт Дальквіст, хоць яна гатовая была зрэзаць сабе ганарары ў абмен на месца ў камандзе. У ліпені 2014 года яна перайшла ў нарвежскі «Авальдснес».

У канцы 2014 года Дальквіст сышла з клуба, вярнуўшыся ў «Эрэбрэ», але праз паўгода сышла ў «ПСЖ» разам з Каралін Сегер і Касаварэ Аслані.

Зноскі
------

1. ↑  Lisa Dahlkvist // Soccerdonna — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | FBref.com · Olympedia · soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway · svenskfotboll.se · Алімпійскі камітэт Швецыі · УЕФА |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Марозаў.

**Сава Цімафеевіч Марозаў** (3 (15) лютага 1862, Зуева, Багародскі павет, Маскоўская губерня, Расійская імперыя — 13 (26) мая 1905, Каны, Францыя) — рускі прадпрымальнік і мецэнат.

Біяграфія
---------

Сава Марозаў паходзіў са стараверскай купецкай сям'і, быў спадкаемным ганаровым грамадзянінам Масквы.

Скончыў 4-ю маскоўскую гімназію ля Пакроўскіх варот (1881).

У 1881 годзе паступіў на натуральнае аддзяленне фізіка-матэматычнага факультэта Маскоўскага імператарскага ўніверсітэта, які скончыў у 1887 годзе з дыпломам хіміка. У гэтыя гады напісаў значную працу — даследаванне аб фарбавальніках, а пазней меў стасункі з Мендзялеевым.

у 1885—1887 гадах вывучаў хімію ў Кембрыджскім універсітэце (Вялікабрытанія), адначасова знаёміўся з арганізацыяй тэкстыльнага справы на англійскіх фабрыках (у Манчэстэры).

Смерць
------

Праз некалькі дзён у суправаджэнні жонкі і доктара Селіванаўскага Сава Марозаў выехаў у Берлін, а затым у Каны. Тут 13 (26) мая 1905 г. ён быў знойдзены ў гасцінічным нумары мёртвым, з прастрэленымі грудзьмі.

Паводле афіцыйнай версіі Марозаў пакончыў з сабой.

У дзень сваёй гібелі пасля другога сняданку Марозаў сказаў жонцы: «Спякотна, адпачну да абеду» — і пайшоў да сябе. Зінаіда Рыгораўна засталася размаўляць з доктарам, а затым, радасная паднялася да сябе і прысела да люстэрка, каб прывесці сябе ў парадак. І ў гэты момант пачула стрэл.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 162882892 · GND: 119539950 · ISNI: 0000 0000 1289 3417 · LCCN: n84224402, n85049841 · NKC: jx20140224005 · NTA: 273829491 · LIBRIS: 372397 · SUDOC: 181575965 · VIAF: 77127841 |

 |
**Ліза Кэрынгтан** (англ.: Lisa Carrington; нар. 23 чэрвеня 1989, Таўранга, Бей-оф-Пленты) — новазеландская вяслярка на байдарках, пяціразовая алімпійская чэмпіёнка (2012, 2016, 2020), 10-разовая чэмпіёнка свету. Рэкардсменка сярод новазеландцаў па колькасці алімпійскіх медалёў, як залатых, так і агулам. Член новазеландскага ордэна Заслуг (MNZM, 2013 года).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1989 годзе ў г. Таўранга, пасля жыла ў Факатанэ. Бацька — прадстаўнік народа маоры. У 2009 годзе новазеландка ў пары з Тынейл Хатан заваявала першы медаль сусветнага кубка, заваяваўшы бронзу на спаборніцтвах у Сегедзе на кіламетровай дыстанцыі. У той жа дысцыпліне Кэрынгтан праз год атрымала першую ў кар’еры перамогу ў Вішы.

У тым жа годзе на чэмпіянаце свету ў Познані новазеландскі дуэт заняў дзевятае месца на дыстанцыі 1000 м у байдарцы двойцы. У 2011 годзе на першынстве ў Сегедзе Кэрынгтан выйграла золата ў асабістым заездзе на спрынтарскай дыстанцыі 200 м, стаўшы першай новазеландкай, якая стала чэмпіёнкай свету па веславанні на байдарцы.

На Алімпіядзе ў Лондане Кэрынгтан выступала ў двух відах праграмы. У двойцы на дыстанцыі 500 м яна выступіла з Эрын Тэйлар і стала сёмай. А ў байдарцы-адзіночцы на 200 м новазеландка стала наймацнейшай, заваяваўшы званне алімпійскай чэмпіёнкі.

На чэмпіянатах свету ў Дуйсбургу і Маскве Кэрынгтан даказвала, што з’яўляецца наймацнейшай на дыстанцыі 200 м, заваяваўшы на кароннай дыстанцыі 2 залатыя, а таксама выйграўшы бронзу і срэбра на 500 м.

У 2012 годзе Лізу Кэрынгтан прызналі найлепшай маарыйскай спартсменкай года, а ў 2013 годзе яна стала кавалерам Ордэна Заслуг.

У 2021 годзе на перанесеных з-за пандэміі каранавіруса Алімпійскіх гульнях у Токіа заваявала тры залатыя медалі — на дыстанцыях 200 м і 500 м у байдарцы-адзіночцы і на 500 м у байдарцы-двойцы з Кейтлін Рэга, стаўшы самым тытулаваным новазеландскім спартсменам.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | ICF · Olympedia · Olympic Channel · МАК · Алімпійскі камітэт Новай Зеландыі |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no2021045433 |
**Праўша, праварукі** — чалавек, які найбольш лоўка выкарыстоўвае правую руку ў параўнанні з левай: ён будзе пісаць правай рукой, а таксама выкарыстоўваць дадзеную руку для асабістых патрэб, кулінарыі і гэтак далей. Згодна з рознымі даследаваннямі ад 85 % да 90 % насельніцтва з’яўляюцца праўшамі, у той час як астатнія — ляўшамі. Вельмі нязначны працэнт насельніцтва можа выкарыстоўваць абедве рукі; чалавек з такой здольнасцю з’яўляецца амбідэкстрам.

Чаму праўшы складаюць большасць?
--------------------------------

Не існуе агульнапрызнанай тэорыі, якая тлумачыць, чаму праварукасць з’яўляецца больш распаўсюджанай. Нейралагічна, маторнымі навыкамі правага боку цела кіруе левае паўшар’е мозга, такім чынам даследчыкі мяркуюць, што тлумачэнне можа быць знойдзена ў адрозненнях паміж двумя паўшар’ямі мозга. Напрыклад, нядаўнія даследаванні высвятлілі, што праўшы, выкарыстоўваюць правы бок мозга, каб сканцэтравацца на ўсм вобразе, а левы — каб сканцэнтравацца на дэталях у межах вобраза. Гэта назіраемае адрозненне, які і шмат якія іншыя, з’яўляюцца адзнакай праварукасці, але ясна не тлумачаць прычыну яе ўзнікнення.

Вядучая нага
------------

Быць «праўшой» не заўсёды значыць, што вядучая нага знаходзіцца таксама на правым баку. Напрыклад, гуляючы ў футбол, шмат хто з людзей аддаюць перавагу выкарыстанню левай нагі замест правай нягледзячы на тое, што яны з’яўляюцца праварукімі.

Гл. таксама
-----------

* Ляўша
* Пераважная рука
* Амбідэкстрыя
* Хіральнасць, хімія
* Хіральнасць, фізіка
* Тэорыя Гешвінда — Галабурда
* Сіндром Гешвінда
* Сіметрыя, біялогія
* Міжпаўшарная асіметрыя

Зноскі
------

1. 1 2  Psychology for A-level *second edition, page 309*
2. ↑  BBC website
3. ↑  Toddler Today website Архівавана 29 мая 2007.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сава.
Герб правінцыі СаваГерб правінцыі Сава
Сава на карце Фінляндыі (пазначана жоўтым колерам).  
Чырвоным пазначаны межы сучасных правінцый
**Сава** (фінск.: Savo, таксама **Савалакс** ад шведск.: Savolax, **Савонія** ад лац.: Savonia) — гістарычная правінцыя Фінляндыі ва ўсходняй частцы краіны, паміж Карэліяй і Хямэ, у наш час падзелена паміж правінцыямі Паўднёвае Сава і Паўночнае Сава. Сталіца — горад Саванліна. Тэрыторыя Сава стала ядром фармавання адной з народнасцей фінскага этнаса — савакатаў.

Гісторыя Сава
-------------

У тыя стагоддзі, калі Фінляндыя знаходзілася ў складзе Швецыі, правінцыя ўваходзіла ў склад зямлі Эстэрландыя (Эстэрланд, шведск.: Österland) пад імем Савалакс.

| Гістарычныя правінцыі Фінляндыі |
| --- |
| 
Уласна Фінляндыя ·  Лапі ·  Карэлія ·  Астработнія ·  Сатакунта ·  Сава ·  Хямэ ·  Уўсіма ·  Аландскія астравы
 | Сцяг Фінляндыі |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Саван (значэнні).
Малюнак савана Агафіі Грушэцкай (XVII ст.)
**Са́ван** — пахавальны ўбор для нябожчыка або покрыва, якім накрываюць цела ў труне.

Гэтае адзенне звычайна белага колеру. Як правіла, у якасці савана выкарыстоўваецца касцюм для мужчын, і прыбраная доўгая сукенка з доўгімі рукавамі для жанчын. Таксама існуе звычай хаваць незамужніх дзяўчат у вясельнай сукенцы. У мусульман прынята апранаць памерлых у кафан.

Гл. таксама
-----------

* Плашчаніца

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2001

Літаратура
----------

* Саван // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 49. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777096023 |
**Більдой** (букмал: Bildøy, Bildøyna, нюнорск Bildøyna) — востраў паміж ракой Сатра і Літлесотра, размешчаны ў камуне Эйгардэн, на захад ад Бергена. Нягледзячы на тое, што ён невялікі ў параўнанні з суседнімі астравамі, на ім знаходзіцца біблейская школа аб’яднанай унутранай місіі, што робіць востраў важнай часткай муніцыпалітэта Фьель.

Паўночная частка вострава Більдой налічвае купалы для адпачынку, лодкавымі хаткамі і некаторымі аддаленымі раёнамі. На поўдзень знаходзіцца нацыянальная дарога 555, якая падзяляе Більдой папярок, знаходзіцца калекцыя чэрапаў і спартыўны парк, а таксама жылы раён Серэ Білдой на паўднёвым ускрайку вострава.

Більдой таксама дала назву вяршыні Більдэнутэн, размешчанай на вышыні 221 метр над узроўнем мора, якая з’яўляецца часткай хрыбта, які распасціраецца на ўсход ад ракі Сотра.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Канстытуцыя Эстоніі.
**Канстыту́цыя Эсто́нскай рэспу́блікі 1920 года** — першая канстытуцыя Эстонскай рэспублікі, прынятая Эстонскім устаноўчым сходам 15 чэрвеня 1920. Набыла моц 21 снежня таго ж года.

Гэтая канстытуцыя — адзіная, якая была прынятая не на рэферэндуме, у адрозненне ад пазнейшых канстытуцый 1934 і 1938 гадоў.

Канстытуцыя ўвасобіла ідэі Русо пра нацыянальны суверэнітэт. Адной з яе істотных адметнасцей было прызнанне фундаментальных правоў асобы. Улада была падзеленая на судовую, выканаўчую і заканадаўчую ў адпаведнасці з прынцыпамі Мантэск’ё. Канстытуцыя надавала пашыраныя магчымасці грамадзянскім ініцыятывам і волевыяўленню. Кіраўніком дзяржавы з’яўляўся старшыня ўрада. Аднак аднапалатны парламент меў надзвычайныя паўнамоцтвы над выканаўчай і судовай галінамі, што прывяло нестабільнасці і частых адставак урада.

Гл. таксама
-----------

* Дэкларацыя незалежнасці Эстоніі

Спасылкі
--------

Лагатып ВікіцытатнікаЛагатып Вікіцытатніка У Вікікрыніцах ёсць тэксты па тэме  
**Канстытуцыя Эстонскай рэспублікі (1920)**
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лідыя (значэнні).
Лідыйская дзяржава ў VII (мяжа чырвоным колерам) - VI (карычневы колер) стст. да н.э.
**Лідыя** (стар.-грэч.: Λυδία) — старажытная гістарычная вобласць і дзяржава на захадзе Малой Азіі.

Лакалізацыя
-----------

Антычныя географы называлі Лідыяй цэнтральныя раёны захаду Малой Азіі. Яна межавала з Траадай, Фрыгіяй, Лікіяй, Іоніяй, Эоліяй, Карыяй, Мізіяй. У VII — VI стст. да н.э. лідыйскія ўладары здолелі падпарадкаваць увесь захад Малой Азіі да ракі Галіс. Палітычным і эканамічным цэнтрам Лідыі з'яўляўся горад Сарды. Жыхары Лідыі размаўлялі на лідыйскай мове, якая ўваходзіла ў анаталійскую групу індаеўрапейскай сям'і моў. Паводле старажытнагрэчаскіх аўтараў, самі лідыйцы называлі сваю краіну **Меоніяй**.

Гісторыя
--------

У другой палове 2 тысячагоддзя да н.э. на захадзе Малой Азіі сфарміравалася старажытная дзяржава Міра з цэнтрам на месцы Эфеса. У пачатку XII ст. да н.э. яна была заваявана хетамі. Пасля заняпаду хецкай дзяржавы цэнтральныя раёны захаду Малой Азіі відавочна кантраляваліся Фрыгіяй. 

Непасрэдна лідыйская дзяржава паўстала толькі ў VII ст. да н.э. што было звязана з дзейнасцю валадара Гігеса. Дзякуючы саюзу з Асірыяй лідыйскія манархі здолелі адбіць напады кімерыйцаў, паступова падначаліць малаазіяцкія грэчаскія гарады і землі на ўсход ад Лідыі. У 585 г. да н.э. лідыйцы спынілі наступ мідыйцаў на захад. Лідыйскія валадары даволі прыхільна ўспрымалі культуру Старажытнай Грэцыі і ў некаторых выпадках шанавалі грэчаскіх багоў. Грэкі запазычылі ў лідыйцаў звычай ужываць манеты, а таксама навучыліся атрымоўваць чыстае золата.

Апошнім вядомым валадаром Старажытнай Лідыі быў Кроз. Ён славіўся сваімі багаццямі, якія нават увайшлі ў прымаўку. У 546 г. да н.э. Кроз быў пераможаны Кірам Вялікім, а яго дзяржава ўвайшла ў склад імперыі Ахеменідаў у якасці сатрапіі. Частка лідыйцаў была пераселена ў Месапатамію. У 334 г. да н.э. Лідыя ўвайшла ў склад Македоніі. У 133 г. да н.э. — у склад старажытнарымскай дзяржавы, дзе была створана асобная правінцыя Лідыя.

Спасылкі
--------

* ancient.eu.com
* livius.org Архівавана 6 сакавіка 2009.
**Проза** (лац.: prosa) — 1) мастацкая і немастацкая (навуковая, дзелавая, публіцыстычная, мемуарная, філасофская, рэлігійна-прапаведніцкая) невершаваная творчасць. 2) Тып мастацтва слова, што суадносіцца з паэзіяй, ад якой адрозніваецца спосабам арганізацыі моўнага матэрыялу, спецыфікай рытму, ступенню перавагі рацыянальна-аналітычных адносін над эмацыянальна-псіхалагічнымі. 3) Эпас як род літаратуры побач з лірыкай і драмай (сутнасць эпасу праяўляецца менавіта ў прозе, лірыкі — у паэзіі, драмы — у драматургіі). Тэрмінам «проза» абазначаецца таксама сукупнасць празаічнасць твораў якой-небудзь нацыянальнай літаратуры (французская проза, беларуская проза, нямецкая проза), пэўнага гістарычнага перыяду (проза пачатку 19 стагоддзя, проза 1920-х гадоў), асобнага пісьменніка (проза Ф.Кафкі, проза В.Быкава, проза У. С. Караткевіча). У цэнтры ўвагі прозы асоба ў яе сувязях з асяроддзем (прыродай, соцыумам); прадметам і суб'ектам прозы з'яўляецца характар і разнастайнасць сувязей, якія фарміруюць асобу. Прозу цікавіць не проста эмацыянальна-мысленчы стан (як паэзію), а стан, які ўзнік у сувязі з пэўнымі абставінамі і выводзіцца з іх. Паэзія спецыялізуецца на абсалютызацыі станаў душы, спыняе імгненні, у прозе імгненні разгортваюцца ў падзеі і выстройваюцца ў канцэптуальны парадак. Фармальныя адрозненні прозы і паэзіі не толькі ў графічным афармленні: гэта розныя віды славесна-мастацкай творчасць, хаця музычнасць, метафарычнасць, эмацыянальнасць і суб'ектывізм у значнай ступені ўласцівы і прозе. Як і паэзія, проза валодае рытмам, аднак рытм прозы прыныпова іншай прыроды і з'яўляецца менш вывучанай праблемай паэтыкі прозы. Стылявымі дамінантамі прозы з'яўляюцца сюжэт, сітуацыя, прадметная і псіхалагічная дэталь, мова, у тым ліку суб'ектная арганізацыя мовы. Функцыяй прозы з'яўляецца мастацкі аналіз. Слова ў прозе выступае сродкам адлюстраванняі ўзнаўлення рэальных аб'ектаў, дзеянняў, перажыванняў герояў, мае канкрэтызаваны сэнс, пластычную дакладнасць і даволі выразную праяву амбівалентнасці.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
**Жвірблі** — археалагічны помнік — гарадзішча каля вёскі Жвірблі Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на заходняй ускраіне вёскі, на высокім пагорку.

Апісанне
--------

Мясцовая назва Піля. У паўночна-ўсходняй частцы пагорка слаба выражаная авальная пляцоўка памерам 60×80 м. Каля паўднёва-ўсходняга краю пляцоўкі дугой размешчана паласа камянёў рознай велічыні — магчыма, рэшткі ўмацавання. Захаваліся рэшткі вала вышынёй да 2 м, умацаванага каменнай выбрукоўкай уверсе і па схіле з боку поля. У паўночна-ўсходняй частцы вала шмат буйных валуноў.

Даследавалі ў 1955 годзе Л. В. Аляксееў, у 1972 годзе М. М. Чарняўскі. Культурнага пласта няма. Верагодна, гэта гарадзішча-сховішча.

Літаратура
----------

* *Чарняўскі, М. М.* Гарадзішча // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл. — С. 148.
Канстэблі Глазга затрымліваюць бунтара, 1919 год
**Канстэбль** (англ.: constable) — адміністрацыйная пасада ў англамоўных краінах (конная паліцыя па-сучаснаму; як правіла, у праваахоўных органах). У сучасных Вялікабрытаніі, ЗША, Канадзе, Новай Зеландыі і інш. канстэбль — найнізкі паліцэйскі чын. Таксама існуе ў шэрагу неангламоўных краін, напрыклад, у Эстоніі (эст.: konstaabel).

Лорд-канстэбль, як і французскі канэтабль, у сярэднія вякі заведаў у Англіі каралеўскімі стайнямі, аналагічная пасада існавала і ў Шатландыі. Зыходная для абодвух слоў лацінская форма *comes stabuli* пазначае начальніка стайні (стайніка).

Шырока распаўсюджаны (у ЗША) гутарковы сінонім слова паліцыянт — **коп** — магчыма, гістарычна паўстаў з абрэвіятуры *COP — Constable On the Post* — што ў перакладзе азначае «канстэбль на пасту». Паводле брытанскай версіі, слова «коп» з’явілася ад слова *copper* — «той, хто хапае» (ад дзеяслова *cop* — англ.: злавіць, затрымаць, узыходнага да латыні або фрызскіх моў=).

Гісторыя
--------

У сярэднявечнай Англіі канстэблі былі вясковымі старастамі, на якіх дзяржавай ускладаліся пэўныя абавязкі, якія перш за ўсё тычыліся падтрымання правапарадку. Канстэблі таксама абіраліся і ў гарадскіх царкоўных прыходах. Канстэбль абіраўся жыхарамі звычайна штогод напачатку студзеня, але былі мясцовасці, дзе ён абіраўся на два гады.

У адпаведнасці з Вінчэстэрскім статутам 1285 г. канстэблі павінны былі спаганяць штрафы, змагацца з бадзяжніцтвам, арганізоўваць дапамогу беднякам, рамонт дарог і т. п. Канстэбль, акрамя таго, адказваў за яўку жыхароў сваёй вёскі на вайсковыя зборы, быў абавязаны захоўваць, рамантаваць і замяняць зброю, якая выйшла з ладу, з якой жыхары вёскі абавязаны былі з’явіцца на вайсковую службу ў выпадку склікання апалчэння.

З канца XVI стагоддзя канстэблі сталі таксама зборшчыкамі падаткаў. Паколькі канстэблі за сваю працу не атрымлівалі ніякай платы, як правіла, ахвотнікаў стаць канстэблем было няшмат. Таму звычайна канстэблем абіралі таго, хто арандаваў жыллё, аплачваючы яго працай канстэбля.

Віды брытанскіх канстэбляў
--------------------------

Пасля з’яўлення ў Вялікабрытаніі ў XIX стагоддзі прафесійнай паліцыі канстэблямі сталі назваць радавых паліцыянтаў. Пры гэтым «галоўным канстэблем» сталі зваць начальніка паліцыі графства.

Своеасаблівым у Англіі з’яўляецца інстытут «спецыяльных канстэбляў», які рэгулюецца законам 1831 г. Спецыяльныя канстэблі могуць быць прызначаны з ліку мясцовых грамадзян, па распараджэнні двух міравых суддзяў або міністра ўнутраных спраў, у выпадку бунту ці сур’ёзных беспарадкаў, для ўзмацнення звычайнага кантынгенту паліцэйскіх сіл. Так, напрыклад, калі ў 1848 г. з мэтай папярэджання беспарадкаў з прычыны руху чартыстаў былі прызначаны спецыяльныя канстэблі з розных пластоў грамадства, у іх лік уступіў і прынц Луі Напалеон, які пражываў тым часам у Лондане.

Гл. таксама
-----------

* Альгвасіл
* Алкайд
* Канстапель
* Шэрыф

Спасылкі
--------

* Слово о констеблях
* A BRIEF HISTORY OF CONSTABLES IN THE ENGLISH SPEAKING WORLD Архівавана 28 кастрычніка 2021.
**Жаўтушка зяноўцавая** (*Colias myrmidone*) — дзённы матылек з роду жаўтушкі (*Colias*) у складзе сямейства бялянак.

Апісанне
--------

Даўжыня пярэдняга крыла 23-28 мм Размах крылаў 45-55 мм. Асноўны фон крылаў аранжавы або цёмна-жоўты. Ніжні бок крылаў у самца — ярка-жоўты, у самкі — жоўты. Пярэднія крылы на вяршыні дыскальнай ячэйкі з адзінкавымі чорнымі плямкамі. Заднія крылы самца маюць фіялетавы адліў. У абодвух палоў па краі крылаў праходзіць чорная аблямоўка, у самкі — больш шырокая і з жоўтымі прыкраявымі плямкамі.

* Colias myrmidone ♀*Colias myrmidone* ♀
* Colias myrmidone ♀ △*Colias myrmidone* ♀ △

Арэал
-----

Цэнтральная і Усходняя Еўропа, Паўночна-заходні Казахстан. У Усходняй Еўропе заходняя мяжа арэала праходзіць па цэнтру Польшчы, дзе від сустракаецца лакальна, а далей на поўдзень сустракаецца па паўночных Карпатах. Маюцца дадзеныя пра знаходкі ў Венгрыі, румынскай Малдавіі і Трансільваніі, на поўначы Малдовы. Від даволі звычайны на поўдні Беларусі і на поўначы Украіны, лакальна сустракаецца ў сярэдняй паласе Расіі. Далей на ўсход спарадычна сустракаецца на поўдні Сярэднярускага ўзвышша і Паўднёвага Урала. На паўднёвым усходзе арэал ахоплівае стэпы Прыдонья.

Месцапражыванне
---------------

Сустракаецца на ўзлесках і прасеках ў шыракалістых і змешаных лясах, на поўначы арэала сустракаецца ў сухіх хвойніках. Часцей сустракаецца ў раёнах вапняковых выхадаў.

Біялогія
--------

Ва Усходняй Еўропе развіваецца ў двух пакаленнях. Час лёту першага пакалення адбываецца з сярэдзіны красавіка (на поўначы арэала — з мая) да канца чэрвеня; другога пакалення з сярэдзіны ліпеня да канца жніўня. На поўдні арэала можа адзначацца трэцяе пакаленне, матылі якога лётаюць у канцы верасня — пачатку кастрычніка.

Вусень зялёнага колеру з больш цёмнай лініяй, якая праходзіць на спіне і жаўтлявай на баку. Зімуе дарослы вусень або кукалка.

Кармавыя расліны вусеняў — *Cytisus ratisbonensis*.

Зноскі
------

1. ↑  Сочивко А. В. Каабак Л. В. Определитель бабочек России. Дневные бабочки. — М.: Мир энциклопедий Аванта+, Астрель, 2012. — 320 с.
2. ↑  Моргун Д. В. Довгайло К. Е. Рубин Н. И. Солодовников И. А. Плющ И. Г. Дневные бабочки (Hesperioidea и Papilionoidea, Lepidoptera) Восточной Европы. CD определитель, база данных и пакет программ «Lysandra». — Минск, Киев, М.: 2005.

Літаратура
----------

* Львовский А. Л. Моргун Д. В. — Булавоусые чешуекрылые Восточной Европы (Определители по флоре и фауне России), М.: КМК, 2007

Спасылкі
--------

* Бабочки Кавказа — Colias myrmidone (Esper, [1781]) — Желтушка мирмидон
* Бабочки Московской области — Colias myrmidone (Esper, 1781) Желтушка ракитниковая

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777141247 |
Месцазнаходжанне кантабраў падчас Кантабрыйскіх войн 29-19 гг. да н.э.
**Кантабры**, лац.: Cantabri — старажытная канфедэрацыя 11 плямёнаў, якія засялялі паўночнае ўзбярэжжа Іспаніі на тэрыторыі сучаснай правінцыі Кантабрыя, на ўсходзе Астурыі і ў прылеглых горных раёнах Кастыліі-Леона.

Паводле паведамлення Страбона, кантабры або раней зваліся лузітанамі (гэта значыць былі індаеўрапейскім народам), або, як лічыў Юлій Цэзар, яны былі народам мясцовага паходжання.

Кантабры карысталіся рэпутацыяй неўтаймаваных і незалежных горцаў. Працяглы час ім удавалася адбіваць напады рымлян. Упершыню войскі Рымскай рэспублікі напалі на іх каля 150 г. да н.э. У сваіх «Запісках пра Гальскую вайну» (iii.26) Цэзар апісвае, як Крас перамог аб'яднаную армію кантабраў і аквітанаў, якіх ён заве «роднаснымі плямёнамі», што ставіць пад сумнеў прыналежнасць кантабраў да кельтыбераў (гэты пункт гледжання папулярны сярод часткі заходнееўрапейскіх гісторыкаў). Сама назва «кантабры» — лігурскага паходжання і азначае «горцы». Назвы кантабрскіх плямёнаў і іх мясцовыя традыцыі таксама адрозніваюцца ад суседніх кельтыберскіх.

Перамагчы кантабраў здолелі толькі Агрыпа і Актавіян Аўгуст, якія асабіста ўдзельнічалі ў кампаніях, вядомых як Кантабрыйскія войны (29-19 гг. да н.э.), у выніку якіх кантабры і саюзныя ім астуры былі часткова знішчаны. Тыберый атрымаў першы ваенны вопыт у вайне супраць кантабраў у 25 г. да н.э. на пасадзе салдацкага трыбуна.

Пасля гэтага землі кантабраў былі ўключаны ў склад правінцыі Тараконская Іспанія, з абмежаванай аўтаноміяй. Кантабры пастаўлялі рэкрутаў у рымскія дапаможныя войскі (*auxilia*), як і іх заходнія суседзі, астуры. У старажытнай Кантабрыі знаходзіліся свінцовыя шахты, пра якія вядома мала.

Мясцовае насельніцтва так і не было да канца раманізавана, паколькі заставалася галоўным чынам сельскім. Канчатковая раманізацыя адбылася толькі пасля ўварвання арабаў на Іберскі паўвостраў.

Гл. таксама
-----------

* Дарымскае насельніцтва Іберыі
* Палеаіспанскія мовы

Зноскі
------

1. ↑  Kruta 2000 пералічвае наступныя (у лацінскай транслітарацыі): Avarigines, Blendii (ці Plentusii), Camarici, Concani, Coniaci, Moroecani, Noegi, Orgenomesci, Salaeni, Vadinienses і Velliques.
2. ↑  Strabo, Geography, Book III, Chapter 4
3. ↑  Светоній, *Аўгуст*, 21
4. ↑  Светоній, *Тыберый*, 9

Спасылкі
--------

* Detailed map of the Pre-Roman Peoples of Iberia (around 200 BC) Архівавана 11 чэрвеня 2004.

Літаратура
----------

* Venceslas Kruta, 2000. *Les Celtes, histoire et dictionnaire*, (Paris: Éditions Robert Lafont) ISBN 2-7028-6261-6
**Сімпто́м** (ад грэч. σύμπτομα — выпадак, супадзенне, прыкмета) — адна асобная прыкмета, прыватная праява якога-небудзь захворвання, паталагічнага стану або парушэння якога-небудзь працэсу жыццядзейнасці, адна асобная канкрэтная скарга хворага.

Адрозніваюць сімптомы неспецыфічныя (агульныя), якія назіраюцца пры захворваннях рознага паходжання (слабасць, ліхаманка, боль, ваніты і інш.), і т. зв. патагнаманічныя – характэрныя толькі для дадзенай хваробы (напрыклад, «кінжальны боль» пры прабадзенні язвы страўніка, боль у вобласці паясніцы пры хваробе нырак). Таксама адрозніваюць суб'ектыўныя сімптомы (заснаваныя на апісанні хворым сваіх адчуванняў – болю, парушэнняў сэрцабіцця, галавакружэння і інш.) і аб'ектыўныя (выяўленыя пры абследаванні пацыента ўрачом з дапамогай метадаў медыцынскай дыягностыкі).

Гл. таксама
-----------

* Галаўны боль

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Сімптом // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 388. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Симптом // Т. 23. Сафлор — Соан. — М. : Советская энциклопедия, 1976. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров; 1969—1978). (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4184217-0 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вашкевіч.

**Уладзімір Раманавіч Вашкевіч** (17 (30) сакавіка 1900, мяст. Зембін, Барысаўскі павет, Мінская губерня, цяпер Барысаўскі раён — 10 чэрвеня 1970, Масква) — савецкі ваеначальнік, генерал-палкоўнік (1954).

Біяграфія
---------

### Грамадзянская вайна ў Расіі

З 1918 года — у РСЧА. З 1919 года — член КПСС. У 1920 годзе скончыў 2-я Петраградскія кавалерыйскія курсы, у 1923 годзе — Вышэйшую кавалерыйскую школу.

У Грамадзянскую вайну ўдзельнічаў у баях на Заходнім і Паўднёва-Заходнім франтах, прайшоўшы шлях ад камандзіра ўзвода да памочніка камісара кавалерыйскага палка. У перыяд 1923 па 1925 быў камандзірам эскадрона, начальнікам штаба кавалерыйскага палка, начальнікам аператыўнай часткі кавалерыйскай дывізіі.

У 1928 годзе скончыў Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзе і да 1931 года служыў начальнікам штаба асобнай кавалерыйскай брыгады. У 1931—1935 — у ад’юнктуры і на выкладчыцкай і каманднай працы ў Ваеннай акадэмія імя М. В. Фрунзе.

У 1935—1937 гадах — камандзір і камісар кавалерыйскай дывізіі, з 1937-га — начальнік штаба кавалерыйскага корпуса.

З 1939 года — зноў на выкладчыцкай працы.

### Вялікая Айчынная вайна

З ліпеня 1941 па май 1945 года знаходзіўся ў дзеючай арміі.

Камандаваў 2-й дывізіяй народнага апалчэння Сталінскага раёна Масквы (з верасня 1941 года — 2-я стралковая дывізія), затым 5-й і 359-й стралковай дывізіі (1941 — 42) на Заходнім і Калінінскім франтах.

У 1942—1944 гадах — начальнік штаба 20-й арміі, кіраваў дзеяннямі арміі ў Арлоўскай і 2-й Ржэўска-Сычоўскай аперацыях.

Будучы начальнікам штаба 3-га Прыбалтыйскага фронту (з красавіка 1944 года) браў удзел у распрацоўцы і правядзенні Пскоўска-Астроўскай, Тартускай і Рыжскай аперацый, прарабіў вялікую працу па ўдасканаленні кіравання войскамі фронту пры вызваленні Прыбалтыкі.

### Пасляваенныя гады

Начальнік штаба Прыбалтыйскай (1945—1951) і Закаўказскай (1953—1954) ваенных акругаў.

У 1952 годзе скончыў Вышэйшыя Акадэмічныя курсы пры Ваеннай акадэміі Генштаба ВС СССР.

З 1954 года — на ваенна-дыпламатычнай працы ў ПНР.

З 1955 года па 1956 год — начальнік кафедры ў Акадэміі Генштаба. З 1956 года на навуковай рабоце.

З 1961 года — у адстаўцы.

Узнагароды
----------

* Ордэн Леніна
* 4 ордэны Чырвонага Сцяга
* Ордэн Кутузава 1-й ступені
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* медалі

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Вашкевич Владимир Романович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 107. — 737 с.
2. ↑  Памяць: Гіст.-дакум. хроніка г. Барысава і Барысаўскага р-на / Рэдкал. Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн. 1997. — С. 707. — ISBN 985-11-0077-3.
**Сімон Агар** (англ.: Simon Ogar Veron, нар. 24 красавіка 1987, Асаба, Нігерыя) — нігерыйскі футбаліст, паўабаронца.

Клубная кар’ера
---------------

У маладым узросце трапіў у Нарвегію, дзе выступаў за клубы ніжэйшых дывізіёнаў. 

У 2008 годзе трапіў у «Віцебск». Гуляючы за віцебскі клуб, аднойчы пасля выдалення брамніка стаў на браму, стаўшы такім чынам першым афрыканскім брамнікам у Беларусі. У віцебскім клубе двойчы быў прызнаны іграком года. 

Пасля гуляў у жодзінскім «Тарпеда-БелАЗ». У студзені 2012 года перайшоў у брэсцкае «Дынама», дзе стаў трывалым іграком асновы, выступаў на пазіцыі апорнага паўабаронцы.

У снежні 2013 года перайшоў у наваполацкі «Нафтан». У пачатку сезона некаторы час выступаў у асноўным складзе на пазіцыі апорнага паўабаронцы, але потым страціў месца ў аснове і стаў гуляць пераважна за дубль. Па заканчэнні сезона ў снежні 2014 года пакінуў наваполацкі клуб. Пазней праходзіў прагляд у «Віцебску», але не падышоў клубу.

У лютым 2016 года зноў далучыўся да брэсцкага «Дынама», з якім у сакавіку падпісаў кантракт. Распачаў сезон у якасці асноўнага апорнага паўабаронцы дынамаўцаў, але ўлетку страціў месца ў складзе. У студзені 2017 года стала вядома, што Агар пакідае Брэст.

У лютым 2017 года адправіўся на прагляд у «Ліду», і ў сакавіку афіцыйна стаў іграком гэтага клуба. У складзе «Ліды» стаў адным з асноўных ігракоў. У лютым 2019 года падоўжыў кантракт з лідчанамі.

У жніўні 2019 года перайшоў у «Смаргонь», дзе таксама стаў асноўным іграком. У снежні 2019 года стала вядома, што Агар застанецца ў смаргонскай камандзе ў сезоне 2020. У пачатку 2020 года трэніраваўся са «Смаргонню», аднак у лютым кантракт быў разарваны.

У жніўні 2020 года быў дыскваліфікаваны АБФФ на 2 гады па справе аб дагаварных матчах.

Зноскі
------

1. ↑  Simon Ogar // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Верон Симон Огар стал лучшим футболистом «Витебска» минувшего сезона
3. ↑  Симон Огар подписал контракт с "Нафтаном"
4. ↑  Валерий Стрипейкис: "На контрактах в "Нафтане" осталось десять футболистов. Остальные ждут моего звонка"
5. ↑  Симон Огар не подошел "Витебску"
6. ↑  Огар, Чиж, Демешко и еще девять игроков подписали контракты с брестским "Динамо"
7. ↑  Симон Огар покинул брестское "Динамо"
8. ↑  Головчик, Нечаев и Огар стали игроками "Лиды"
9. ↑  Ходенков вернулся в "Лиду". Огар продлил контракт с командой
10. ↑  Огар и Плехов стали игроками "Сморгони"
11. ↑  Огар продолжит играть за "Сморгонь"
12. ↑  "Сморгонь" расторгла контракт с Огаром
13. ↑  Захар Волков дисквалифицирован на два года. Кажется, это решение принято в не самый подходящий момент **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 9 сакавіка 2022. Праверана 30 чэрвеня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Kicker.de · Soccerway · Sportbox.ru · teams.by · playmarkerstats.com (ігрок) · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Прэсбол |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гарнастаеў.
**Уладзімір Савельевіч Гарнастаеў** (27 мая 1921, в. Колтава, Мсціслаўскі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

Біяграфія
---------

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. З 1944 года на партыйнай і савецкай працы ў Мсціслаўскім раёне, з 1954 старшыня калгаса «Чырвоны Кастрычнік» гэтага раёна. У 1966 годзе за поспехі ў павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак лёну яму прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы.

З 1981 года старшыня узбуйненага калгасу «26 з’езд КПСС». Пад яго кіраўніцтвам калгас стаў вядучай гаспадаркай па вытворчасці лёну, мяса і малака ў Беларусі. У 1966 годзе калгас стаў удзельнікам ВДНГ СССР.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Кастрычніцкай рэвалюцыі, Працоўнага Чырвонага Сцяга, Ордэнам «Знак Пашаны», медалямі. Герой сацыялістычнай працы.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Горностаев Владимир Савельевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 165. — 737 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дубраўскі сельсавет.
**Ду́браўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хоцімскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Дубраўка.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Хоцімскага раёна Калінінскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Магілёўскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Хоцімскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года сельсавет у складзе Касцюковіцкага раёна БССР, з 12 лютага 1935 года — у складзе адноўленага Хоцімскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Батаеўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Вальдэмар Пятровіч Даўбэ** (Voldemārs Daube; 28 лютага 1895-12 кастрычніка 1950) — чэкіст, падчас Грамадзянскай вайны ваенны камісар.

Біяграфія
---------

Латыш. Нарадзіўся хутары Мілі Баўнскай воласці Вольмарскага павета Ліфляндскай губерні (Латвія). Пасля заканчэння сельскай школы вучыўся ў гарадскім вучылішчы, адкуль праз паўтара года быў выключаны. Працаваў чорнарабочым на чыгунцы, цагляным заводзе, на будоўлях. Скончыў сельскагаспадарчыя курсы пры Фрэйдэнбергскім ніжэйшым сельскагаспадарчым вучылішчы і пачаў працаваць сельгасінструктарам пры Віцебскім губернскім земстве ў Люцынскім павеце.

Вясной 1913 года ўступіў у партыю Сацыял-дэмакратыю Латышскага краю, якая прымыкала да РСДРП. (У 1915 годзе яе ўзначалілі бальшавікі).
Восенню 1914 года высланы з Латгаліі. У 1915—1916 гадах працаваў інструктарам жывёлагадоўлі пры Віцебскім земстве. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года быў членам віцебскага гарсавета, пазней, да сакавіка 1918 года ў Латвіі — супрацоўнік партыйнай прэсы.

Член віцебскага губвыканкама, таварыш старшыні Віцебскага гарсавета, сябра Віцебскіх гаркама і губкама РКП (б).

Літаратура
----------

* Даўбэ Вальдэмар Пятровіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
**Успе́нскі манасты́р** — праваслаўны манастыр у горадзе Орша (Беларусь).

Гісторыя
--------

Манастыр ў пачатку XX ст.
Манастыр ў пачатку XX ст.
Заснаваны ў 1631 г. як жаночы манастыр Багданам Статкевічам на паўднёва-заходняй ускраіне Оршы. Уключаў некалькі драўляных цэркваў і іншыя манастырскія пабудовы. У манастыры знаходзілася двух'ярусная брама-званіца з каменным ніжнім ярусам. Галоўны драўляны сабор згарэў у 1635 годзе. У 1655 г. у стылі барока быў узведзены каменны Успенскі сабор. 

У 1658 куцеінскія манахіні пераведзены ў новаадчынены Уваскрасенскі манастыр у Смаленску. Ёсць звесткі, што з Куцейна былі і першыя насельніцы Новадзявочага манастыра ў Маскве. У 1691 г. пабудавана цагляная царква Нараджэння Найсвяцейшай Багародзіцы, якая праіснавала больш двух стагоддзяў і была знішчана ў сярэдзіне 1950-х гадоў.

У 1842 манастыр прылічаны да 1-га класа. 

Зачынены ў 1918 годзе, храм выкарыстоўваўся пад склад і вяндлярню. Успенскі сабор манастыра ізноў быў адкрыты ў час Вялікай Айчыннай вайны. У цяперашні час на месцы манастыра пабудаваны шматпавярховыя дамы.

Манастыр аднавіў сваю дзейнасць у 1996 г. пры Свята-Ільінскай царкве (пабудавана ў 1880 годзе на месцы згарэлай драўлянай пачатку XVI стагоддзя), яна была цалкам адрамантавана. Быў пабудаваны новы двухпавярховы корпус для сясцёр. У 2006 г. было завершана будаўніцтва і адбылося асвячэнне Успенскай царквы манастыра.

Архітэктура
-----------

У комплекс уваходзіла некалькі драўляных цэркваў, жылыя і гаспадарчыя пабудовы.

Успенскі сабор уяўляў сабой крыжова-купальны трохапсідны храм. Асноўны неф і крылы трансепта былі накрыты ўзаемна перпендыкулярнымі двухсхільнымі дахамі з трохвугольнымі франтонамі на тарцах. Сяродкрыжжа ўвенчана 8-гранным глухім барабанам і масіўным грушападобным купалам з галоўкай. Сцены ўпрыгожаны прафіляванымі карнізамі, пілястрамі на вуглах. Высокія вокны з паўцыркульнымі арачнымі завяршэннямі. Франтоны завершаны галоўкамі і аздоблены патройнымі плоскімі арачнымі нішамі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Успенскі манастыр (Орша)
* Аршанскі Свята-Успенскі жаночы манастыр на сайце Віцебскай епархіі Архівавана 15 лістапада 2010. (руск.)
Папярочны зрэз ільнянога сцябла:  

1. сэрцавіна,  

2. протаксілема,  

3. ксілема,  

4. флаэма,  

5. склерэнхіма,  

6. перыдэрма,  

7. эпідэрма
**Флаэма** (ад грэч. φλοῦς — кара), *луб* — складаная тканка ў сцёблах і каранях дрэвавых і травяністых раслін. Служыць для правядзення па расліне арганічных і мінеральных рэчываў; выконвае таксама запасальную, механічную, выдзяляльную функцыі. Складаецца з праводных (сітападобных) трубак з клеткамі-спдарожніцамі, з лубяных парэнхімы і валокнаў. У дрэвавых раслін утварае ўнутраную частку кары. Адрозніваюць флаэму першасную (утвараецца з пракамбію, характэрная для папарацей, дзеразы, хвашчоў) і другасная (адкладваецца ў голанасенных і двухдольных ад дзейнасці камбію). У флаэме назапашваюцца алей, крухмал, дубільныя і іншыя рэчывы. Лубяныя валокны выкарыстоўваюць як сыравіну.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9 (т.9)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12254759c · GND: 4174299-0 · LCCN: sh85101014 · Microsoft: 35496372 · NDL: 00570884 |

| ⛭Тканкі раслін |
| --- |
| Утваральная тканка | Верхавінная мерыстэма • Уставачная мерыстэма • Бакавая мерыстэма |
| Покрыўная тканка | Скурка (эпідэрма) • Корак • Корка (покрыўны комплекс) |
| Праводзячая тканка | 

|  |  |
| --- | --- |
| Ксілема | Трахеіды |
| Флаэма | Сітападобныя трубкі • Клеткі-спадарожніцы |

 |
| Механічная тканка | Склеранхіма • Каленхіма • Валокны • Склераіды |
| Асноўная тканка | Асіміляцыйная тканка • Запасальная тканка • Паветраносная тканка |
**Ваўня́нка вярбовая**, **Прадзільнік лазовы** (*Leucoma salicis*) — начны матылёк падсямейства ваўнянак.

Апісанне
--------

Сярэдняй велічыні матылёк з бліскуча-белымі крыламі (сустракаецца зрэдку меланістычная аберацыя з чорнымі краямі крылаў). Размах крылаў 44-55 мм. Вусікі і галёнкі ног чорныя, лапкі чорныя з белымі папярочнымі кольцамі. Вусікі ў самцоў грабеньчатыя, у самак вышчэрбленыя.

Матылі лётаюць у чэрвені і ліпені. Самкі адкладаюць яйкі купкамі на лісце або кару розных відаў верб і таполяў, склейваючы і пакрываючы іх аднастайнай серабрыстай масай (выдзяленне прыдаткавых палавых залоз). Такія купкі ў 150—200 яйкаў маюць выгляд плоскіх аладак. Яйкі звычайна зімуюць, але часам вылупляюцца вусені ўжо восенню і праводзяць зіму ў шчылінах кары і т. п.

Вусень
Дарослыя вусені даўжынёй каля 40 мм. Тулава чорнага колеру, па баках і з брушнога боку жаўтлява-шэрага колеру, з 4 радамі буравата-чырвоных бародавак, пасаджанае купкамі доўгіх буравата-жоўтых валасінак. Паміж гэтымі бародаўкамі знаходзяцца невялікія конусападобныя ўзвышэнні, якія могуць трохі выпінацца і з якіх пры раздражненні выступае кропля вадкасці — сакрэт скурных залоз, якія знаходзяцца ўнутры згаданых ўзвышэнняў (сакрэт залозы, верагодна, служыць для абароны ад ворагаў). На спінным баку цела знаходзіцца шэраг белых або жаўтлява-даўгаватых белых плям. Вусені моцна аб’ядаюць лісце верб і таполяў (ядуць пераважна ноччу, а днём сядзяць спакойна на лісці і ствалах). Перад акукліваннем змацоўваюць асобнымі павуціннымі ніткамі некалькі лісткоў. Кукалкі чорныя з шматлікімі дробнымі бялёсымі плямкамі і жоўтымі валасінкамі.

Арэал і экалогія
----------------

Від распаўсюджаны ў большай частцы Еўропы і палеарктычнай частцы Азіі. Часам матылькі з’яўляюцца ў велізарных масах і здзяйсняюць пералёты цэлымі хмарамі. Пры блізкасці мора яны нярэдка трапляюць пры гэтым у ваду і выкідваюцца на бераг.

Ворагамі матылькоў з’яўляюцца лятучыя мышы і вераб’і, паразітныя мухі (тахіны) і розныя наезнікі.

Значэнне
--------

Шкоднікі лесу.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская навуковая тэрміналогія: слоўнік лясных тэрмінаў. — Мінск: Інбелкульт, 1926. — Т. Вып. 8. — 80 с.

Літаратура
----------

* Ваўнянка вярбовая // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* Шелкопряд ивовый // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Brockhaus |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85117641 · Microsoft: 2779994961 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пасталова.

**Пастало́ва** (трансліт.: *Pastalova*, руск.: Постолово) — вёска ў Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Малецкага сельсавета. Размешчана за 18 км ад Бярозы, за 17 км ад чыгуначнай станцыі Бяроза-Картузская.

Гісторыя
--------

У 1563 годзе ў Кобрынскай эканоміі, у абшары двара Блудзенскага і войтаўства Малецкага, працаваў каралеўскі вадзяны млын. Паводле перапісу 1897 года ў Равяціцкай воласці Пружанскага павета Гродзенскай губерні, дзейнічаў хлебазапасны магазін.

### Найноўшы час

У 1905 годзе — в. Пастолава. З 1915 года акупіравана германскімі войскамі, з 1919 года да ліпеня 1920 года і з жніўня 1920 года — войскамі Польшчы. У ліпені 1920 устаноўлена савецкая ўлада. З 1921 года — у складзе Польшчы. У 1924 годзе вёска ў Равяціцкай гміне Пружанскага павета Палескага ваяводства. З 1932 года ў Малецкай гміне.

З 1939 года ў БССР. З 12 кастрычніка 1940 года вёска ў Малецкім сельсавеце Пружанскага раёна. У 1941—1944 гг. акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На фронце ў Вялікую Айчынную вайну загінулі 15 воінаў-землякоў. З 14 красавіка 1960 года ў Бярозаўскім раёне. Паводле перапісу 1970 года ў саўгасе «Прагрэс».

Планіроўка
----------

Планіровачна складаецца з двухбакова забудаванай вуліцы, арыентаванай з захаду на ўсход, якую ў заходняй частцы перасякае аўтадарога, ва ўсходняй да яе прымыкае завулак.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**:
	+ 1897 — 56 двароў, 321 жыхар.
* **XX стагоддзе**:
	+ 1905 — 321 жыхар.
	+ 1924 — 31 будынак, 136 жыхароў.
	+ 1970 — 222 жыхары.
* **XXI стагоддзе**:
	+ 2005 — 39 двароў, 75 жыхароў.

Вядомыя асобы
-------------

* Сцяпан Фёдаравіч Карповіч (нар. 1955) — беларускі архітэктар.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2006. — 528 с.: іл. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Малецкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Малеч |
| Аграгарадкі | Падкраічы |
| Вёскі | Алёхнавічы ·  Бухалі ·  Віснявічы ·  Горск ·  Грыцавічы ·  Давыдавічы ·  Залужжа ·  Лукомер ·  Пасталова ·  Паўлавічы ·  Рыгалі ·  Сасноўка ·  Хойнікі ·  Чарнічнае |