recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Сэр **Нільс Улаф** (нарв.: Nils Olav) — каралеўскі пінгвін, які жыве ў заапарку Эдынбурга, Шатландыя. Нільс з'яўляецца талісманам нарвежскай каралеўскай гвардыі, носіць званне палкоўнік (Colonel-in-Chief), у 2008 годзе пасвечаны ў рыцары.

Ваенная кар'ера
---------------

Бронзавая статуя Нільса Улафа
У 1961 годзе нарвежская каралеўская гвардыя наведала Эдынбургскі парад ваенных аркестраў, дзе ўдзельнічала ў паказальных выступах.. Лейтэнант Нільс Эгеліен (нарв. Nils Egelien) зацікавіўся калоніяй пінгвінаў Эдынбургскага заапарка. Калі гвардзейцы зноў вярнуліся ў Эдынбург ў 1972 годзе пры актыўным садзейнічанні лейтэнанта, адзін з пінгвінаў быў «усыноўлены». Пінгвіна назвалі Нільс Улаф - Нільс ў гонар Нільса Эгеліена і Улаф ў гонар караля Нарвегіі Улафа V.

Нільсу Улафу было прысвоена званне visekorporal ("віцэ-капрал", яфрэйтар). У кожны візіт каралеўскай гвардыі на Эдынбургскі парад ваенных аркестраў Нільс Улаф падвышаўся ў званні. У 1982 годзе ён стаў капралам, а ў 1987 годзе - сяржантам. Аднак неўзабаве пасля атрымання гэтага звання Нільс Улаф памёр і яго месца заняў Нільс Улаф II. У 1993 годзе ён быў павышаны ў званні да sergeant major (палкавога сяржанта). 18 жніўня 2005 года ён атрымаў званне палкоўнік (Colonel-in-Chief) і 15 жніўня 2008 года быў пасвечаны ў рыцары. Нільс Улаф стаў першым пінгвінам, якія атрымалі гэтак высокае званне ў нарвежскай арміі. У азнаменаванне пасвячэння Улафа ў рыцары, у Эдынбургскім заапарку была ўсталяваная яго бронзавая статуя ў поўны рост. Аналагічная статуя ўсталяваная ў штаб-кватэры нарвежскай каралеўскай гвардыі (Huseby Leir) у Осла.

Зноскі
------

1. ↑  Military penguin becomes a 'Sir' **(нявызн.)**.  BBC News Website. Праверана 1 сакавіка 2010.
2. ↑  Праграма эдынбургскага парада ваенных аркестраў 1961 Архівавана 7 кастрычніка 2006.

Спасылкі
--------

* BBC News Military penguin becomes a 'Sir'
* BBC News Penguin picks up military honour
* Promote a penguin? Norway to run army
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Параскева-Пятніцкая царква.
**Свята-Параскева-Пятніцкая царква** — праваслаўны храм у в. Беражное Столінскага раёна. Пабудавана ў 1884 годзе. Помнік драўлянага дойлідства.

Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.

Архітэктура
-----------

Царква спачатку была трохзрубная. Да квадратнага ў плане асноўнага аб'ёму, завершанага вялікім светлавым чацверыком, прылягаюць прамавугольны ў плане бабінец і пяцігранная алтарная апсіда. Зрубы аб'яднаныя шматсхільным дахам. У канцы XIX — пачатку XX стст. да царквы прыбудаваныя з захаду двух'ярусная званіца, з поўдня прамавугольны ў плане аб'ём, завершаны светлавым васьмерыком. Аб'ём накрыты шатровымі дахамі. Сцены гарызантальна ашаляваныя, вокны прамавугольныя. Унутры ўсе памяшканні злучаныя шырокімі праёмамі.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------



|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Беражное) на Вікісховішчы |

* Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Беражное) на сайце Radzima.org
* Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Беражное) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Беражное) на сайце «Архіварта»
**Вялікаохцінскія (Георгіеўскія) могілкі** — могілкі ў Чырвонагвардзейскім раёне Санкт-Пецярбурга. Размяшчаюцца паміж праспектам Металістаў, Партызанскай вуліцай, Баксітагорскай і Вялікай Парахаўской вуліцай. Могілкі з’яўляюцца найбуйнейшым некропалем у гарадскіх межах Санкт-Пецярбурга, яны займаюць плошчу больш за 70 гектараў.

Вядомыя асобы, пахаваныя на могілках
------------------------------------

* Сцяпан Мацвеевіч Валансевіч (1878—1942) — архітэктар.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Свята-Параскева-Пятніцкая капліца** — мураваная капліца у аграгарадку Палыкавічы Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 2001 годзе на сродкі грамадзян Германіі Дзітэра і Алы Арнольд на месцы капліцы 1892 года.

Архітэктура
-----------

Пабудавана з цэглы. Вырашана цэнтрычным 4-гранным аб’ёмам, завершаным 5-галоўем. Да фасада праз прытвор далучана драўляная 8-гранная навісь над крыніцай, накрытая шлемападобным купалам з макаўкай. Фасады капліцы насычаны архітэктурнай пластыкай: ліштвы лучковых аконных праёмаў, кілепадобныя закамары, круглыя разеткі, вуглавыя лапаткі, шматпрофільныя карнізы.

Зноскі
------

1. ↑  Параскева-Пятніцкая капліца

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Свята-Параскева-Пятніцкая капліца (Палыкавічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
Карта «Вялікай Італіі».
     Тэрыторыі, якія планавалася далучыць, у праекце 1940 года
     Тэрыторыі пад кантролем Італіі ў лістападзе 1942 года
     Тэрыторыі пад кантролем Вялікабрытаніі ў лістападзе 1942 года
Карта Вялікай Італіі
**Вялікая Італія** (італ.: Grande Italia), ці **Імперская Італія** (Italia Imperiale) — амбіцыйны праект, задуманы ў фашысцкай Італіі. Мэтай гэтага праекта было стварэнне італьянскай імперыі, якая акрамя тэрыторый, на якія прэтэндавалі ірэдэнтысты (Корсіка, Ніца, Далмацыя, Мальта), уключала б у сябе дадатковыя міжземнаморскія ўладанні з італьянскім насельніцтвам ці размешчаныя ў італьянскай сферы ўплыву. Да такіх тэрыторый прыхільнікі Вялікай Італіі прылічалі Албанію, Чарнагорыю, паўночны Туніс і паўночную Лівію. Праект меў на ўвазе стварэнне італьянскай дзяржавы, у якой неітальянскія элементы асіміляваліся бы і заахвочвалася італьянская каланізацыя. Меркаваная экспансія дапамагла бы Італіі аднавіць панаванне ў Міжземнамор'і, страчанае пасля падзення Рымскай імперыі.

Літаратура
----------

* Baioni, Massimo. *Risorgimento in camicia nera*. Carocci. Arezzo, 2006.
* Blitzer, Wolf. *Century of War*. Friedman/Fairfax Publishers. New York, 2001 ISBN 1-58663-342-2.
* Chapin Metz, Helen. *Libya: A Country Study*. GPO for the «Library of Congress». Washington, 1987.
* De Felice, Renzo *Interpretations of Fascism* (translated by Brenda Huff Everett). Harvard University Press. Cambridge, 1977 ISBN 0-674-45962-8.
* De Felice, Renzo. *Mussolini l’Alleato: Italia in guerra 1940—1943*. Rizzoli Ed. Torino, 1990.
* Del Boca, A. *Le guerre coloniali del fascismo* Laterza. Roma, 1991.
* Galeotti, Carlo. *Credere obbedire combattere — I catechismi fascisti*  Stampa Alternativa. Milano, 1996.
* Lamb, Richard. *Mussolini as Diplomat*. Fromm International Ed. London, 1999 ISBN 0-88064-244-0.
* Payne, Stanley G. *A History of Fascism, 1914-45*. University of Wisconsin Press. Madison, Wisc. 1995 ISBN 0-299-14874-2.
* Rosselli, Alberto. *Storie Segrete. Operazioni sconosciute o dimenticate della seconda guerra mondiale* Iuculano Editore. Pavia, 2007.
* Vignoli, Giulio. *I territori italofoni non appartenenti alla Repubblica Italiana*, Giuffrè, Milano, 1995.
* Vignoli, Giulio. *Gli Italiani dimenticati. Minoranze italiane in Europa*, Giuffrè, Milano, 2000.
* Zaffiri, Gabriele. *L’Impero che Mussolini sognava per l’Italia*, The Boopen Editore, Pozzuoli (Napoli), ottobre 2008.

Гл. таксама
-----------

* Італьянскі ірэдэнтысцкі рух
* Рысарджымента

| Ірэдэнтызм на Балканах |
| --- |
| 
Албанія Албанія · Балгарыя Балгарыя · Грэцыя Грэцыя · Італія Італія · Паўночная Македонія Македонія · Румынія Румынія · Сербія Сербія · Харватыя Харватыя · Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія Югаславія
 |
**Акры** (парт.: Acre) — штат на паўночным захадзе Бразіліі, адносіцца да Паўночнага рэгіёна краіны, размешчаны на поўдзень ад экватара. Адміністрацыйны цэнтр - горад Рыу-Бранка. Мяжуе на поўначы са штатам Амазонас, на ўсходзе - са штатам Рандонія, на паўднёвым усходзе - з Балівіяй, на паўднёвым-захадзе - з Перу. 

Штат займае па плошчы 16 месца ў Бразіліі (152 581,388 км²), а па насельніцтву - 25 месца (732 793 чалавек).

Геаграфія
---------

Тэрыторыя адносіцца да басейна Амазонкі. На заходняй мяжы з Перу — горы Сера-ду-Дывізор (Кантамана) максімальная вышыня 609 м.

Асноўныя рэкі: прытокі Амазонкі — Журуа і Пурус (з прытокамі) працякаюць у напрамку на поўнач і паўночны ўсход.

Гісторыя
--------

Першапачаткова тэрыторыя належала Балівіі, аднак падчас каўчукавай ліхаманкі сюды прыйшло шмат партугаламоўных бразільцаў, якія абвясцілі Рэспубліку Акры. Пасля шэрагу ваенных канфліктаў штат адышоў да Бразіліі па дамове з Балівіяй ад 17 лістапада 1903 года, перазтвораны ў штат у 1962 годзе, да гэтага быў федэральнай тэрыторыяй.

Будынак адміністрацыі губернатара штата Акры ў Рыу-Бранку

Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі
--------------------------------------

Штат падзяляецца на два мезарэгіёна Валі-ду-Акры (усходні) і Валі-ду-Журуа (заходні), якія ў сваю чаргу падзяляюцца на шэраг мікрарэгіёнаў.

Эканоміка
---------

Насельніцтва займаецца ў асноўным зборам соку гевеі і бразільскіх арэхаў па рэках, і вырошчваннем маніёка. Таксама ў штаце вырабляюцца лесанарыхтоўкі, на мяжы з Перу - залатыя капальні.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Rio Branco.Acre — AC.Histórico\\IBGE  (парт.)

| ⛭Штаты Бразіліі |
| --- |
| 
* Акры
* Алагоас
* Амазонас
* Амапа
* Баія
* Гаяс
* Мараньян
* Мату-Гросу
* Мату-Гросу-ду-Сул
* Мінас-Жэрайс
* Пара
* Параіба
* Парана
* Пернамбуку
* Піяўі
* Рандонія
* Рарайма
* Рыа-дэ-Жанэйра
* Рыу-Гранды-ду-Норты
* Рыу-Гранды-ду-Сул
* Сан-Паўлу
* Санта-Катарына
* Сеара
* Сержыпі
* Такантынс
* Федэральная акруга
* Эспірыту-Санту

 |  |
**Вялікая Балгарыя**, або **Булгарыя** (грэч. Παλαιά Μεγάλη Βουλγαρία) — кароткачасовае аб'яднанне булгарскіх плямёнаў (632 — каля 668). Узнікла ў стэпах Усходняй Еўропы неўзабаве па распадзе дзяржавы гунаў. Асноўная тэрыторыя размяшчалася ў прычарнаморскіх і азоўскіх стэпах.

Аснову аб'яднання склала булгарскае племя кутрыгуры, якое з прыцягненнем славян і рэштак антаў здолела вызваліцца з пад улады авараў, чыя магутнасць была падарвана няўдалай спробай захопу Канстанцінопаля (626).

Спасылкі
--------

* Page of Dr. Zivko Wojnikov Ph.D. History Yale University
* Old Great Bulgaria — facts and sources, hebrew, latin, greek
* John of Nikiu pp.47
* Thracian history of Bulgaria Архівавана 3 красавіка 2015.
**Шок** (ад англ.: shock — удар, узрушэнне) — паталагічны працэс, які развіваецца ў адказ на ўздзеянне надзвычайных раздражняльнікаў і суправаджаецца прагрэсіўным парушэннем жыццёва важных функцый нервовай сістэмы, кровазвароту, дыхання, абмену рэчываў і некаторых іншых функцый. Па сутнасці, гэта зрыў кампенсатарных рэакцый арганізма ў адказ на пашкоджанне.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX532309 · BNF: 11949900b · GND: 4209263-2 · LCCN: sh85121705 · NDL: 00572106 · NKC: ph589802 |

 |
**Шопка** (польск.: szopka, літар. — вяртэп) — адна з форм польскага народнага тэатра лялек. Вядома з XVI ст. пашырана ў XVII—XX стст. Узнікненне звязана са святам Каляд. Уяўляла сабой 2-ярусную скрынку. Лялечнікі вадзілі драўляныя лялькі на шпянях па проразях у падлозе сцэны-яруса. На верхнім ярусе («рай») паказвалі сцэны на біблейскія сюжэты, на ніжнім («пекла») — інтэрмедыі (кароткія камічныя сцэнкі з песнямі і танцамі). Сярод папулярных персанажаў інтэрмедый польскі аналаг Пятрушкі — Капленяк. Паказы шопкі паўплывалі на зараджэнне ў XVI—XVII стст. лялечных спектакляў на Беларусі (батлейка) і на Украіне (вяртэп).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
**Шонбрунскі мірны дагавор**, **Венскі мірны дагавор, 1809** — мірны дагавор паміж Францыяй і Аўстрыяй, падпісаны 14 кастрычніка 1809 года ў Шонбрунскім палацы ў Вене, пасля заканчэння аўстра-французскай вайны 1809. 

Аўстрыя вымушана была саступіць Напалеону I для перадачы Баварыі Зальцбург, непасрэдна да Францыі адыходзілі графства Герц (Горыца), Істрыя з Трыеста, Крайна, частка Карынтыі і Харватыі, Фіуме, якія былі ўключаныя затым ва ўтвораныя Напалеонам I Ілірыйскія правінцыі. Заходняя Галіцыя пераходзіла ад Аўстрыі да герцагства Варшаўскага, Тарнопальская акруга Галіцыі - да Расіі (як кампенсацыя за яе ўдзел у вайне на баку Францыі). Аўстрыя абавязвалася далучыцца да кантынентальнай блакады, парваць адносіны з Вялікабрытаніяй, прызнаць ўсе змены, якія будуць праведзены Напалеонам I у Іспаніі, Партугаліі і італьянскіх дзяржавах (у дагаворы спецыяльна была пазначана адмова Аўстрыі ад ўмяшання ва ўнутраныя справы гэтых дзяржаў). Колькасць аўстрыйскіх войскаў скарачалася да 150 тыс. чал. На Аўстрыю накладалася кантрыбуцыя. Са свайго боку Напалеон I гарантаваў цэласнасць валадарстваў Аўстрыі. Шонбрунскі мір фактычна ператвараў Аўстрыю ў залежную ад Францыі дзяржаву. Шонбрунскі мір быў юрыдычна ануляваны рашэннем Венскага кангрэса 1814-15.

Гл. таксама
-----------

* Вайна Пятай кааліцыі
**Эрнан Фігерэда Алонса** (ісп.: Hernán Figueredo Alonzo, нар. 15 мая 1985, Мантэвідэа, Уругвай) — уругвайскі футбаліст, паўабаронца клуба «Дэфенсар Спортынг» з Мантэвідэа.

Клубная кар’ера
---------------

Выступаў у розных уругвайскіх клубах. У чэрвені 2012 года падпісаў кантракт з мінскім «Дынама», стаўшы разам з Данілам Какарам першым уругвайскім футбалістам у беларускім чэмпіянаце. Ужо 1 ліпеня 2012 года забіў свой першы гол за новы клуб, які дапамог мінскаму клубу атрымаць перамогу над БАТЭ (3:1). У далейшым замацаваўся ў аснове мінскага клуба.

У сезоне 2013 стаў лідарам мінскага клуба. Выступаючы на пазіцыі атакуючага паўабаронцы, здолеў за сезон забіць 10 галоў і стаў найлепшым бамбардзірам каманды.

Сезон 2014 распачынаў трывалым іграком асновы, але ўжо не здолеў дзейнічаць так паспяхова, як у папярэднім сезоне. У выніку ў сярэдзіне 2014 года быў выцеснены з асноўнага складу Чыгозэ Удожы і стаў з’яўляцца толькі на замену. Увосень 2014 года, дзякуючы траўме Удожы, вярнуўся ў асноўны склад.

У канцы лістапада 2014 года пакінуў «Дынама» па пагадненні бакоў. У студзені 2015 года падпісаў кантракт з калумбійскім клубам «Дэпортэс Таліма» з горада Ібагэ. У 2016 годзе вярнуўся ў Уругвай, стаўшы іграком клуба «Торке», а ў студзені 2018 года далучыўся да «Ліверпуля», дзе гуляў на працягу пяці гадоў.

У студзені 2023 года перайшоў у «Дэфенсар Спортынг».

Дасягненні
----------

* Сцяг Беларусі 03Бронзавы прызёр Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 2012, 2013
* Сцяг Беларусі 02Сярэбраны прызёр Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі: 2014

Зноскі
------

1. ↑  Hernán Figueredo // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  HERNAN FIGUEREDO // Argentine Soccer Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19368470'></a>
3. ↑  Минское "Динамо" подписало двух уругвайцев
4. ↑  Фигередо покинул минское «Динамо»
5. ↑  Эрнан Фигередо продолжит карьеру в колумбийском клубе "Депортес Толима" (ФОТО)

Спасылкі
--------

* Профіль на афіцыйным сайце мінскага «Дынама»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AS.com · BDFA · by.tribuna.com · FBref.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
**Роберт Язэп Тамушанскі** (3 ліпеня 1940, г. Порт-Чэстэр, штат Нью-Ёрк, ЗША — 10 снежня 1996) — беларускі рэлігійны і грамадска-культурны дзеяч, філолаг, публіцыст
.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 3 ліпеня 1940 у г. Порт-Чэстэр у штаце Нью-Ёрк, ЗША. Унук беларускага селяніна з Аўгустоўскага павета. Паходзіў з беларуска-нямецка-французскай сям’і: бацькі — Язэп Юры і Ганна Маргарэт (з дому Рут) Тамушанскія. У 1945—1952 гг. вучыўся ў пачатковай школе. Пазней паступіў у сярэднюю школу, адкуль у 1954 г. перайшоў у каталіцкую, якую паспяхова скончыў у 1958 г.

Пасля выпускных экзаменаў 15 жніўня 1958 г. уступіў у кляштар айцоў базыльянаў, дзе адбыў двухгадовы навіцыят. У 1960 г. выехаў у г. Мундэр (Канада), дзе займаўся гісторыяй і стараславянскай мовай. З верасня 1961 г. вывучаў філасофію ва ўніверсітэце г. Атава. У студэнцкія гады знайшоў духоўную падтрымку і апірышча ў беларускага святара Францішка Чарняўскага і біскупа Часлава Сіповіча. У маі 1964 г. cкончыў Атаўскі ўніверсітэт у Канадзе і пераехаў у Еўропу. Вывучаў тэалогію ў каталоцкай духоўнай семінарыі г. Кёнігштайн (Германія), якую скончыў у 1966 г. а 3 снежня быў пасвячоны ў святара грэка-каталіцкага абраду. Працаваў у Беларускай каталіцкай місіі ў Лондане. З сярэдзіны 1960-х гадоў прымаў удзел у рэлігійным і культурна-грамадскім жыцці беларускага замежжа. 3 1967 намеснік дырэктара Беларускай школы імя Св. Кірылы Тураўскага ў Лондане. У 1971 г. скончыў Лонданскі ўніверсітэт, абараніўшы дысертацыю на тэму «Нямецкія запазычанні ў беларускай мове» і атрымаў ступень доктара філалогіі. У тым жа годзе стаў намеснікам кіраўніка Беларускай бібліятэкі і музея імя Францішка Скарыны ў Лондане, членам англа-беларускага навуковага таварыства, а далей выехаў у Рым, каб стаць намеснікам галоўнага рэдактара Беларускай секцыі радыё Ватыкана. З 1977 г. — галоўны рэдактар. У тым жа годзе г. скончыў Папскі інстытут арабістыкі і ісламскіх навук у Рыме і адначасова і атрымаў дыплом у галіне сучаснай арабскай літаратурнай мовы. Быў вялікім аматарам арабскай культуры.

Памёр 10 снежня 1996 у Рыме. Пахаваны ў Рыме на Cimitero Flaminio ў супольнай магіле з чатырма іншымі духоўнымі асобамі.

Дзейнасць
---------

Вывучаў славянскую і германскую філалогію, арабістыку, гісторыю філасофіі і рэлігіі, беларуска-яўрэйскія літаратурныя сувязі канца ХІХ — пач. ХХ ст. Супрацоўнічаў з часопісам «Божым шляхам», «Джэнл оф беларашн стадзіз», «Унія». Аўтар прац «Старонкі з гісторыі царквы ад пачатку да 1850 г.» (1977), «Сістэматычнае і гістарычнае выясненне Боскае літургіі паводле бізантыйскага абраду» (1991) і інш. Выступаў па Ватыканскім радыё з прамовамі па рэлігійнна-царкоўнай гісторыі Беларусі, з малітвамі і казаннямі. Чытаў сваю тэалагічную працу «Бог і чалавек. Дапаможнік тым, што шукаюць праўды»; перапрацаваў для радыёперадач «Кароткі катэхізм для беларусаў-католікаў» А. Я. Рэшаця ў выглядзе рэлігійных гутарак.

Зноскі
------

1. ↑  Беларускія рэлігійныя дзеячы (XX ст.). Даведнік

Літаратура
----------

* Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны. — Мн.; Мюнхен, 1999.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кузьмін.
**Уладзімір Артуравіч Кузьмін** (нар. 4 лістапада 1959, г. Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1982 годзе архітэктурны факультэт БПІ. У 1982—1993 гадах працаваў ва УП «Мінскпраект», у 1993-97 гадах у Творчай майстэрні Левіна Л. М. у 1997—2012 гадах галоўны архітэктар праектаў у ТАА «ГлобалСтрой», з 2013 года працуе індывідуальным прадпрымальнікам.

Член Беларускага саюза архітэктараў з 1987 года.

Узнагароды
----------

Гран-пры агляду творчасці маладых архітэктараў СА БССР, дыплом I ступені Рэспубліканскага агляду-конкурсу на лепшы архітэктурны твор за праект «Вытокі» (1989), лаўрэат Усесаюзнага агляду лепшых архітэктурных твораў за «Рэканструкцыю бісквітнай фабрыкі ў Мінску» (1989), за праект «Дзіцячы цэнтр у Анапе» (1990). Узнагароджаны дыпломамі ў конкурсах на лепшы дызайн інтэр’ераў (2000-13).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кузьмин Владимир Артурович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
Буйная рагатая жывёла на пашы, Вялікабрытанія
**Свойскія жывёлы** — жывёлы, якія прыручаны чалавекам і разводзяцца ў штучных умовах пераважна для гаспадарчых, а таксама для пазнавальных, навуковых мэт і іншых патрэб. 

Сярод іх буйная рагатая жывёла, свінні, авечкі, коні, трусы, куры, качкі, гусі, індыкі, а таксама сабакі, каты і інш. Да ўмоўна адамашненых жывёл адносяць пчол меданосных, акварыумных рыб, некаторых дэкаратыўных птушак (канарэйкі, папугаі). Ад свойскіх жывёл адрозніваюць віды жывёл, працэс прыручэння якіх яшчэ не завершаны (лось, некаторыя віды аленяў, фазан, многія лабараторныя жывёлы — белыя мышы і пацукі, хамякі, марскія свінкі). Большасць свойскіх жывёл — млекакормячыя і птушкі. Прыручалі іх у першую чаргу для атрымання эканамічнай выгады, яны з'яўляюцца асноўнымі аб'ектамі жывёлагадоўлі.

Літаратура
----------

* Геаграфія Беларусі: Энцыкл. даведнік. — Мн.: БелЭн, 1992. ISBN 5-85700-056-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свойскія жывёлы

| ⛭Прыручаныя жывёлы |
| --- |
| Свойскія | 
* Акварыумныя рыбкі
* Вожыкі
* Канарэйка
* Карлікавы трус
* Кот
* Пацук
* Марская свінка
* Папугаі
* Сабака
* Хамяк
* Чарапаха

 |
| Выставачныя | 
* Голуб
* Лебедзь-шыпун
* Паўлін

 |
| Сельскагаспадарчыя | 

|  |  |
| --- | --- |
| Млекакормячыя | 
* Альпака
* Буйвал
* Вярблюд
* Каза
* Карова
* Лама
* Конь
* Лашак
* Мул
* Авечка
* Алень
* Асёл (ішак)
* Свіння
* Слон
* Трус
* Тур
* Як

 |
| Птушкі | 
* Гусак
* Індычка
* Курыца
* Мускусная качка
* Перапёлка
* Страус
* Качка
* Фазан
* Цацарка

 |
| Насякомыя | 
* Кашаніль
* Пчала
* Шаўкапрад
	+ дубовы
	+ тутавы

 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бакуновіч.
**Уладзімір Бакуновіч** (10 снежня 1926, в. Малыя Сцяблевічы, Лунінецкі павет — 23 мая 1992, Дэтройт, ЗША) — беларускі грамадскі дзеяч ЗША, эканаміст.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў польскай і савецкай школах. У 1944 годзе разам з сям’ёй бацькоў апынуўся ў Германіі, дзе да канца Другой сусветнай вайны працаваў у фермера, а потым вучыўся ў Беларускай гімназіі імя Я. Купалы ў беларускіх лагерах у Рэгенсбургу і Віндышбергердорфе.

У 1950 годзе разам з бацькамі выехаў у Аўстралію. У Сіднеі браў удзел у арганізацыі Беларускага аб’яднання ў Аўстраліі. Пазней апублікаваў на старонках газеты «Бацькаўшчына» нататкі пра першыя гады беларускай прысутнасці на кантыненце (друкаваўся пад псеўданімам *Уладзімір Сцяблевіч*).

У 1954 г. паступіў на эканамічны факультэт Лювенскага ўніверсітэта ў Бельгіі, дзе ў 1963 г. атрымаў ступень доктара эканомікі.

Пазней пераехаў у ЗША. Жыў у Нью-Брансвіку (штат Нью-Джэрсі), а з 1968 года — у Дэтройце (Мічыган), дзе працаваў як спецыяліст па падатковых справах. Актыўна ўдзельнічаў у дзейнасці БАЗА і Рады БНР. Прымаў удзел у Пятай сустрэчы беларусаў Аўстраліі, прысвечанай 100-годдзю Янкі Купалы і Якуба Коласа.

Сям’я
-----

Быў жанаты. З жонкай Людмілай выгадаваў пяцёра дзяцей — сына і чатырох дачок.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  *Юрэвіч, Л.* Шматгалосы эпісталярыум : гісторыя людзей і ідэй на эміграцыі ў ліставанні / Прадм. і рэд. Н. Гардзіенка. — Мінск: Кнігазбор, 2012. — 660 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны ; кн. 20). — ISBN 978-985-7007-43-1.
2. 1 2  Календарыюм // «Czasopis» № 12/2006

Літаратура
----------

* *Юрэвіч, Л.* Шматгалосы эпісталярыум : гісторыя людзей і ідэй на эміграцыі ў ліставанні / Прадм. і рэд. Н. Гардзіенка. — Мінск: Кнігазбор, 2012. — 660 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны ; кн. 20). — ISBN 978-985-7007-43-1.
* Календарыюм // «Czasopis» № 12/2006
**Свя́дава** — возера ў Беларусі, у Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Шоша, за 30 км на паўночны ўсход ад горада Глыбокае.

Плошча паверхні 0,74 км². Найбольшая глыбіня 11,5 м, сярэдняя 4,5 м. Даўжыня 2,08 км, найбольшая шырыня 0,66 км. Даўжыня берагавой лініі 6,34 км. Аб'ём вады 3,33 млн. куб. м. Плошча вадазбору 5,25 км².  

Катлавіна Свядава лагчыннага тыпу, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 5–10 м (на захадзе 10–16 м), пераважна разараныя. Берагавая лінія ўтварае невялікія залівы. Берагі нізкія (да 0,2 м), пад хмызняком, участкамі ў залівах сплавінныя. На паўднёвым захадзе і захадзе возера пойма шырынёй да 200 м. На возеры 2 астравы агульнай плошчай 0,4 га. Глыбіні да 2 метраў займаюць каля 22 % плошчы возера. Дно выслана гліністым ілам, мелкаводдзе пясчанае.  

Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Упадаюць 3 ручаі і выцякае ручай у возера Доўгае. Шырыня палосы прыбярэжнай расліннасці да 70 м.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, судак, плотка, лінь, карась і іншыя віды рыб.

Каля возера вёскі Свядава і Зябкі (чыгуначная станцыя). Каля паўночна-заходняга берага праходзіць аўтамабільная дарога Р45.

Літаратура
----------

* Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 2007.
* *Рачэўскі А. М.* Свядава // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
* Свядава // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 269. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 18. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крамнік.

**Уладзімір Барысавіч Крамнік** (25 чэрвеня 1975, Туапсэ, Краснадарскі край, РСФСР, СССР) — расійскі шахматыст, 14-ы чэмпіён свету па шахматах у 2000—2007, уладальнік Кубка свету (2013). У складзе зборнай Расіі трохразовы пераможца Сусветных шахматных Алімпіяд (1992, 1994, 1996), пераможца каманднага чэмпіянату Еўропы (1992) і свету (2013). Заслужаны майстар спорту Расіі.

Біяграфія
---------

У. Б. Крамнік
Міжнародны гросмайстар (1991). Чэмпіён свету сярод юнакоў да 16 і 18 гадоў. Удзельнік прэтэндэнцкіх спаборніцтваў на сусветнае першынства (з 1993). Пераможца буйных міжнародных турніраў і матчаў.

У 2000 годзе Крамнік стаў чэмпіёнам свету па шахматах па версіі ПША і перамог у Лондане Гары Каспарава. У 2004 годзе абараніў гэтае званне ў матчы з Петэрам Леко. У 2006 годзе выйграў у аб’яднальным матчы ў чэмпіёна свету ФІДЭ Весяліна Тапалава, заваяваўшы тытулы чэмпіёна свету па версіі ПША (па «класічных шахматах») і чэмпіёна свету ФІДЭ, стаў 14-м чэмпіёнам свету па шахматах. У 2007 годзе страціў званне чэмпіёна свету на чэмпіянаце ў Мехіка, выйгранай Вішы Анандам. У 2008 годзе ў Боне прайграў матч на першынства свету Ананду.

У маі 2011 года, у Казані Уладзімір Крамнік быў удзельнікам турніру прэтэндэнтаў на розыгрыш тытула чэмпіёна свету па шахматах. У 1/4 турніра пасля ўпартай барацьбы ў «класіцы» Крамнік перайграў Тэймура Раджабава на тай-брэйку (лік пасля асноўных партый 2:2, рапід 2:2, бліц 2,5:1,5). Але ў паўфінале — і зноў на тай-брэйку — саступіў іншаму расійскаму шахматысту Аляксандру Грышчуку (лік пасля асноўных партый 2:2 (чатыры нічыі), рапід — 2: 2 (чатыры нічыі), бліц — 0,5: 1,5 (параза белымі, нічыя чорнымі).

У 2013 годзе Крамнік падзяліў з Магнусам Карлсенам 1-2 месца на турніры прэтэндэнтаў, аднак па дадатковым паказчыку (большая колькасць перамог) саступіў Карлсену права згуляць матч на першынства свету з Анандам.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 1 чэрвеня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Vladimir Kramnik // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
3. ↑  ratings.fide.com<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q102178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27038151'></a>
4. ↑  *FIDE* FIDE Standard Ratings as of 28 February 2022 — 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q102178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q111095277'></a>


| Чэмпіёны свету па шахматах |
| --- |
| Да расколу (1886—1993) | 
* Вільгельм Стэйніц
* Эмануэль Ласкер
* Хасэ Рауль Капабланка
* Аляксандр Алехін
* Макс Эйвэ
* Міхаіл Бацвіннік
* Васіль Смыслоў
* Міхаіл Таль
* Тыгран Петрасян
* Барыс Спаскі
* Роберт Фішэр
* Анатоль Карпаў
* Гары Каспараў

 |
| Час расколу (1993—2006) | 

|  |  |
| --- | --- |
| Па версіі ФІДЭ | 
* Анатоль Карпаў
* Аляксандр Халіфман
* Вішванатан Ананд
* Руслан Панамароў
* Рустам Касымджанаў
* Весялін Тапалаў

 |
| Па версіі ПША / па «класічных шахматах» | 
* Гары Каспараў
* Уладзімір Крамнік

 |

 |
| Пасля аб’яднання (з 2006) | 
* Уладзімір Крамнік
* Вішванатан Ананд
* Магнус Карлсен
* Дын Ліжэнь

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вароніна.
**Вароніна** — археалагічныя помнікі (2[*удакладніць*] селішчы, бескурганны могільнік) ранняга жалезнага веку каля в. Вароніна Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці. На селішчах знойдзены фрагменты грубаляпной і чорнаглянцаванай керамікі зарубінецкай культуры і ляпной керамікі Сярэднявечча. На могільніку пахавальны абрад — трупаспаленне; рэшткі крэмацыі змешчаны ў прадаўгаватых або круглых ямах. Пахавальны інвентар — драцяныя фібулы, бронзавыя шпількі, спіралепадобныя бранзалеты, жалезныя кольцы, нажы, спражкі і інш. гліняныя, пераважна глянцаваныя, пасудзіны розных форм.

Літаратура
----------




* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

Спасылкі
--------

* Вароніна (археалагічныя помнікі) на сайце «Архіварта»
**Свядомасць** — вышэйшая форма адлюстравання рэчаіснасці.

Свядомасць узнікла ў чалавека ў працэсе эвалюцыі на аснове патрэбы да зносін, перадачы вопыту і ведаў. Перадача інфармацыі ад аднаго чалавека да другога можа адбывацца толькі пры дапамозе сімвалаў, знакаў, гукаў, жэстаў. Асноўнай формай зносін у чалавека стала маўленне. А дзякуючы зносінам узнікае і свядомасць — галоўная ўласцівасць і прадукт псіхікі.

Свядомасць у сваёй адносна прымітыўнай форме ўласціва і жывёлам. Проста яна іншага, больш нізкага ўроўню і праяўляецца ў іншай форме. Чалавек валодае складанай і, магчыма, найбольш дасканалай яе разнавіднасцю. Чалавечая свядомасць — гэта форма псіхічнага адлюстравання рэальнасці, прадстаўленая ў выглядзе ведаў пра навакольны свет. Іншымі словамі, гэта мысленчыя вобразы, уяўленні і паняцці, якія з дапамогай слоў, сімвалаў, вобразаў мастацкіх твораў або мелодый могуць быць перададзены як веды. Таму паняцце свядомасці ахоплівае і пазнавальныя працэсы.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Universalis · Universalis · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 131628282 · GND: 4006349-5 · LCCN: sh85031226 · Microsoft: 186720457, 2776251291 · NDL: 00564260 · NKC: ph127380 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Праабражэнскі.
**Уладзімір Барысавіч Праабражэнскі** (нар. 15 ліпеня 1950, г. Гродна) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1972 годзе БІБІ па спецыяльнасці «Архітэктар». У 1972—1988 гадах працаваў архітэктарам, кіраўніком групы архітэктараў, галоўным архітэктарам праектаў у інстытуце «Гроднаграмадзянпраект»; у 1994—1997 гадах начальнік Упраўлення горадабудаўніцтва і архітэктуры Гродзенскага гарвыканкама; з 1988 года галоўны архітэктар праектнага ўпраўлення «Гроднажылбуд».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1978 года. Пражывае ў Гродне.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: УУС Гродзенскага аблвыканкама па вул. Акадэмічнай (1968—1977); Дом навукі і тэхнікі па вул. Горкага (пры ўдзеле В. В. Бажко, 1977—1984); рэканструкцыя з прыбудовай будынка аблвыканкама на пл. Леніна (у суаўтарстве, ГАП У. М. Еўдакімаў); паліклініка КДБ па вул. Болдзіна; будынак будаўнічых арганізацый «Гроднажылбуд» па вул. Суворава (1987—1988). Жылыя будынкі: мікрараён «Пярэселка-3» у межах вул. Каліноўскага — Болдзіна — БЛК (1975—1977; у складзе аўтарскага калектыва, ГАП  Клепікаў), па вул. Чайкінай (1975—1983), Дзевятоўка-2 (1986), група жылых дамоў на рагу вул. М. Горкага і бульвара Ленінскага камсамола (1982), лёгкаатлетычны манеж (1986); 9-павярховы дом на пл. Дзекабрыстаў (пры ўдзеле Б.  Шмыгі) — усе ў г. Гродна; прафілакторый у в. Залессе Смаргонскага раёна (1982), жылыя дамы ў г.п. Рось Ваўкавыскага раёна (1993—1994, сааўтары  У. В. Аўсянка, А. М. Пяндзюрын); група жылых дамоў у г. Віднае Маскоўскай вобласці (2001—2003, сааўтары А. М. Пяндзюрын, У. В. Аўсянка, Т. І. Гусачок).

Узнагароды
----------

Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (1998, у сааўтарстве) — *за архітэктуру жылога гарадка Рось Ваўкавыскага раёна Гродзенскай вобласці, здадзенага ў эксплуатацыю ў 1994—1997 гадах*.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Преображенский Владимир Борисович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
2. 1 2 3  Преображенский Владимир Борисович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Преображенский Владимир Борисович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Преображенский Владимир Борисович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Уладзімір Брылеўскі** (16 жніўня 1917, в. Лоск, Ашмянскі павет, Віленская губерня, цяпер Валожынскі раён, Мінская вобласць — 1 лістапада 2002, Галівуд, Фларыда, ЗША) — беларускі грамадскі дзеяч, журналіст.

Біяграфія
---------

Скончыў афіцэрскую школу ў Дэмбліне, вучыўся ў сельскагаспадарчым інстытуце ў Пулавах.

Падчас нямецкай акупацыі Беларусі быў начальнікам Смаргонскага, потым Жодзішкаўскага паветаў. Летам 1943 арыштаваны, некаторы час утрымліваўся ў Вілейскай турме, затым адпраўлены ў канцлагер, аднак па дарозе ў яго ўцёк. Паўлеальна пераехаў у Рыгу, дзе працаваў карэктарам часопіса «Новы шлях». З канца 1944 — эміграваў у Германію. Арганізаваў беларускую школу ў Гановеры.

З канца 1940-х пераехаў у ЗША, жыў у Саўт-Рыверы, браў удзел у грамадскім жыцці, супрацоўнічаў з польскім часопісам «Культура» (Парыж, галоўны рэдактар Ежы Гедройц). Надрукаваў у газеце «Беларус» і часопісе «Беларуская думка» ўспаміны пра дзеячаў беларускага нацыянальнага руху — Вацлава Іваноўскага, Радаслава Астроўскага, Вінцэнта Гадлеўскага, Хведара Ільяшэвіча, Канстанціна Езавітава. Спрычыніўся да заснавання парафіі Св. Еўфрасінні Полацкай.

Разам з жонкай Лянгінай пахаваны на Беларускіх могілках у Саўт-Рыверы.

Зноскі
------

1. ↑  *Гардзіенка Н.* Могілкі як частка мемарыяльнай культуры беларускай эміграцыі. — academia.edu.

Літаратура
----------

* *Юрэвіч, Л.* Шматгалосы эпісталярыум : гісторыя людзей і ідэй на эміграцыі ў ліставанні / Прадм. і рэд. Н. Гардзіенка. — Мінск: Кнігазбор, 2012. — 660 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны ; кн. 20). — ISBN 978-985-7007-43-1.
* Гардзіенка, А. Беларускі кангрэсавы камітэт Амэрыкі (БККА) / Алег Гардзіенка. — Смаленск: [Б. в.], 2009. — 428 с. [12] с. іл. — С. 258. — (БІНІМ; Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кн. 16).
**Э́рнест Бі́рзніек-У́піт**, або **Э́рнэстс Бі́рзніекс-У́пітыс** (лат.: Ernests Birznieks-Upītis; 6 красавіка 1871, воласць Дзірцыемс, сучасн. Латвія — 30 снежня 1960) — латышскі пісьменнік. Народны пісьменнік Латвіі (1947).

Скончыў Тукумскую гарадскую школу. Настаўнічаў. У 1908 заснаваў кніжнае выдавецтва «Дзірцыемніекі».

Друкавацца пачаў у 1891. Пісаў рэалістычныя апавяданні пра жыццё латышскай вёскі (зборнікі «Алавяданні Упіта», 1900; «Зранку», 1912; «Пад вечар», 1913; «Апавяданні шэрага каменя», 1914). У 1893—1921 жыў у Закаўказзі, стварыў каўказскі цыкл (зборнікі «У каўказскіх гарах», 1924; «Апавяданні Каўказа», т. 1—2, 1927). Аўтар аўтабіяграфічнай трылогіі «Дзённік Пастарыня» (1922), «Пастарынь у школе» і «Пастарынь у жыцці» (абодва 1924), кніг для дзяцей.

На беларускую мову яго творы перакладалі У. Пігулеўскі, Я. Скрыган, Л. Філімонава.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з латышска-беларускай практычнай транскрыпцыяй

Літаратура
----------

* *Трэймане І.* Бірзніек-Упіт Эрнест // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 39760 · GND: 127193170 · ISNI: 0000 0000 5567 1478 · LCCN: n88669662 · LNB: 000017549 · NKC: js20020805863 · NTA: 097561428 · LIBRIS: 250722 · VIAF: 55735164 |

 |
**Эрміёні** (англ.: Ερμιόνη) — горад на ўсходзе Пелапанескага паўвострава ў Грэцыі. Насельніцтва (2011 г.) — 4099 чалавек.

Эрміёні вядомы з часоў Гамера. У антычнасці меў назву Герміён. Быў адным з 3 гарадоў, заснаваных грэчаскім племем дрыёпаў. Прыкладна ў V ст. да н. э. далучаны да Аргаліды. З’яўляўся цэнтрам шанавання Гестыі і Дэметры Хтоніі. З эліністычнага перыяду да XIX ст. — важная суднабудаўнічая верф на Пелапанесе.

У нашы дні большасць насельніцтва занята ў сферы абслугоўвання, у тым ліку турыстаў.

З 2015 г. вядуцца археалагічныя раскопкі.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка
* Слоўнік грэчаскай і рымскай геаграфіі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7547219-3 · LCCN: n83204311 · VIAF: 150138545 |
**Спа́дчынныя хваро́бы** — хваробы чалавека, абумоўленыя мутацыямі.

На Беларусі пытаннямі спадчынных хвароб займаецца НДІ спадчынных і прыроджаных захворванняў.

Класіфікацыя
------------

Падзяляюцца на

* **храмасомныя хваробы**, або *храмасомныя сіндромы*, характарызуюцца мутацыямі храмасом;
* **генныя хваробы** характарызуюцца мутацыямі генаў;
* **мультыфактарыяльныя хваробы** (найбольш пашыраны) — мутацыі аднаго або некалькіх генаў, якія ствараюць павышаную адчувальнасць да ўздзеяння на арганізм шкодных фактараў.

Вядомы таксама хваробы, звязаныя са зменамі генных структур саматычных клетак (праяўляюцца некатарымі злаякаснымі пухлінамі, радзей — прыроджанымі заганамі развіцця).

Апісанне
--------

Для большасці спадчынных хвароб (практычна ўсе храмасомныя хваробы і да трэці манагенных) характэрна ранняе праяўленне — унутрывантробна або ў дзіцячым узросце. Часта яны працякаюць хранічна з рэцыдывамі (біяхімічныя і малекулярныя хваробы), адначасова пашкоджваюцца многія органы (храмасомныя і манагенныя сіндромы), цяжка паддаюцца лячэнню.

Дыягностыка
-----------

Для дыягностыкі спадчынных хвароб прымяняюць біяхімічныя і малекулярныя метады, праводзяць цытагенетычныя і малекулярна-цытагенетычныя даследаванні.

Лячэнне
-------

Лячэнне сімптаматычнае, патагенетычнае, накіраванае на карэкцыю абмену рэчываў (дыетхарчаванне, харчовыя дабаўкі, увядзенне ферменту, якога не хапае).

Важнае значэнне ў прафілактыцы спадчынных хвароб, іх ранняй дыягностыцы, своечасовым лячэнні мае медыка-генетычнае кансультаванне.

Літаратура
----------

* *Лазюк Г. І.* Спадчынныя хваробы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 94—95. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph119693 |
**Вялікаслі́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Слуцкага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр сельсавета — вёска Вялікая Сліва.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Слуцкага раёна Слуцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Бабруйскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Слуцкім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Слуцкім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года ў складзе Бабруйскай вобласці. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Казловіцкага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кухто.
**Сяргей Васільевіч Кухто** (22 красавіка 1959, Віцебск — 1 лістапада 1999) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

У 1978 годзе скончыў Мінскае мастацкае вучылішча імя А. Глебава. Экспанавацца пачаў з сярэдзіны 1990-х гадоў.

Творчасць
---------

Працаваў у неаміфалагічным жанры. У аснове большасці работ — аўтарская інтэрпрэтацыя міфаў пра кентаўра. Творы адрозніваюцца дакладнай выверанасцю дэталяў кампазіцыі, вытанчаным малюнкам, дасканалым выкананнем класічнай тэхналогіі жывапісу.

Сярод твораў: «У канцы зімы» (1992), «Кентаўр» (1992), «Хірон са спартанкамі» (1993), «Прывал» (1993), «Прыгожая правінцыялка» (1994), «Палкан на паляванні» (1996), «Палкан на лежні» (1998), «Дзяцінства Палкана» (1998), «Возера Лосвіда» (1998), «Арлекін з драўляным мячом» (1998), «Выкраданне Еўропы» (1999), «Выхаванне Ахіла» (1995), «Вясёлка» (1997), «Мяцеліца» (1997), «Пераправа» (1994—1997), «У канцы зімы» (1998) і інш.

Работы мастака знаходзяцца ў прыватных калекцыях Чэхіі, Галандыі, Швейцарыі, ЗША, Ізраіля, Расіі, Беларусі.

Літаратура
----------

* *М. Л. Цыбульский.* Кухто Сергей Васильевич // Рэгіёны Беларусі: энцыклапедыя. У 7 т. = Регионы Беларуси: энциклопедия. В 7 т. (руск.) / Т. В. Белова (гл. ред.). — Мн.: БелЭн, 2011. — Т. 2. Витебская область. В 2 кн. Книга 2. Кривоблоцкий — Яцкевич. — 636 с. — 2 500 экз. — ISBN 978-985-11-0562-1.
Эркер гарадской аптэкі Геры, Германія**Э́ркер** (ням.: Erker) — частка памяшкання, якая выходзіць з асноўнай плоскасці фасада, павялічвае яго прастору і паляпшае асветленасць і інсаляцыю памяшкання.

Эркер вырашаецца ў выглядзе зашклёнай прысценнай канструкцыі на кансолях, часам на ўласным падмурку. Робіцца на некалькі паверхаў або на ўсю вышыню фасада будынка.

Гл. таксама
-----------

* Данскер

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1.: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 150. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18. Кн. 1.).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эркер
* Fachwerk.de: «Der Erker» Архівавана 8 студзеня 2013. (ням.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 116466831 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лу.
**Эрленд Лу** (нарв.: Erlend Loe, 24 мая 1969, Тронхейм) — нарвежскі пісьменнік і сцэнарыст.

Біяграфія
---------

Пасля альтэрнатыўнай цывільнай службы ў тэатры, Эрленд Лу вывучаў літаратуру, кіназнаўства і этналогію ў Осла. Пазней ён акрамя гэтага наведваў дацкую Акадэмію Кіно (дацк. Danmarks Film Akademi) у Капенгагене і Акадэмію Мастацтва ў Тронхейме (нарв. Kunstakademiet i Trondheim).

Сёння ён жыве ў Осла і працуе пісьменнікам, кінасцэнарыстам і перакладчыкам.

Дэбютным раманам Эрленда Лу, які прынес яму вядомасць, быў «Tatt av Kvinnen» (1993), у якім Лу апісаў непадзеленым каханне маладога нарвежца. Годам пазней была апублікавана кніга для дзяцей «Fisken» (гісторыі пра кіроўцу грузавіка Курта).

Аўтарскі стыль Лу пазнавальны і часта характарызуецца як знарочыста наіўны. Галоўныя героі яго раманаў звычайна хочуць занадта шмат чаго ад штодзённасці. Эрленд Лу часта выкарыстоўвае іронію, гратэскныя перабольшання і гумар. Знакамітая кніга Эрленда Лу «Naiv. Super» перакладзеная ўжо больш чым на 20 моў.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Internet Movie Database · MusicBrainz · Лабараторыя Фантастыкі |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90684905 · BNF: 124308886 · GND: 120009404 · ICCU: UBOV680923 · ISNI: 0000 0000 7140 883X · LCCN: n95094509 · LNB: 000007460 · NDL: 00940765 · NKC: js20030929004 · NLA: 40030523 · NLG: 191093 · NLP: A12770905 · NSK: 000385405 · NTA: 230092314 · NUKAT: n02091461 · PTBNP: 1247208 · LIBRIS: 318915 · SUDOC: 033444129 · VIAF: 41931427 |

 |
Цёмна-аранжавым колерам на карце пазначаны Індыйскі субкантынент, светла-аранжавым — іншыя краіны, культурна звязаныя з Індыяй (Бірма, Тайланд, Камбоджа, Лаос, Інданезія і Малайзія). Жоўтым колерам адзначаны рэгіёны са значным гістарычным уплывам індыйскай культуры (Афганістан, Тыбет, Юньнань, і Філіпіны).
**Вялікая Індыя** — гістарычны рэгіён, які знаходзіўся пад значным уплывам індыйскай культуры і індуізму, асабліва ў перыяд з V па XV стагоддзе. Вялікая Індыя распасціралася далёка за межы Індыйскага субкантынента: ад Афганістана да астравоў Паўднёва-Усходняй Азіі і Далёкага Усходу, ад Цэйлона да перадгор'яў Гімалаяў і Тыбета. З Вялікай Індыяй звязана распаўсюджванне індуізму ў Паўднёва-Усходняй Азіі, а таксама экспансія будызму за межы Індыйскага субкантынента ў Цэнтральную Азію і Кітай па Вялікаму шаўковаму шляху, якая адбылася ў першыя стагоддзі нашай эры.

Літаратура
----------

* Ali, Jason R.; Aitchison, Jonathan C. (2005). *Greater India*. **72**. 169–188. doi:10.1016/j.earscirev.2005.07.005. .

Спасылкі
--------

* Greater India — Suvarnabhumi
* Papers on variation and change in the Sinosphere and in the Indosphere in honour of James A. Matisoff Архівавана 2 лістапада 2007.
Тайлер Клэры
**Скот Тайлер Клэры** (англ.: Scott Tyler Clary; 12 сакавіка 1989, Рэдленд, штат Каліфорнія, ЗША) — амерыканскі плывец, алімпійскі пераможца ў плаванні брасам на 200 метраў. Клэры з'яўляецца ўладальнікам нацыянальнага рэкорду ў комплексным плаванні на 400 ярдаў.

Зноскі
------

1. ↑  «Men's short course Yards American Records». Swimming World Magazine

Спасылкі
--------

* Профіль USA Swimming Архівавана 5 красавіка 2012.  (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | FINA · Olympedia · Olympic Channel · Swimrankings.net · SwimSwam · МАК · Алімпійскі камітэт ЗША |
| Нарматыўны кантроль | GTAA: 232947 |
**Theloderma corticale** — від земнаводных з роду *Theloderma* сямейства весланогі (*Rhacophoridae*).

Апісанне
--------

Агульная даўжыня дасягае 7-9 см. Назіраецца палавы дымарфізм: самкі буйней самцоў. Знешні выгляд гэтай амфібіі даволі дзіўны і незвычайны. Усё цела пакрыта пупырышкамі і шыпікамі, дзякуючы чаму паверхня жабы нагадвае кусцікі моху. Афарбоўка складаецца з зялёных і цёмных, амаль чорных шырокіх папярочных палос, размешчаных па чарзе. Морда некалькі пляскатая, выцягнутая і закругленая на канцы. На канцах пальцаў усіх лап прыкметныя развітыя круглыя прысоскі. Плавальная перапонка ёсць толькі на задніх лапах, яна невялікая, дасягае толькі сярэдзіны пальцаў.

Спосаб жыцця
------------

Любіць дажджавыя лясы, невялікія стаячыя вадаёмы, пячоры або паўразбураныя будынкі. Большую частку жыцця праводзіць у вадзе. Сустракаецца на вышыні 700—1500 метраў над узроўнем мора. Актыўная ноччу. Харчуецца насякомымі, перш за ўсё цвыркунамі, конікамі, прусакамі, чарвякамі, матылькамі, мухамі.

Самка адкладае яйцы ў ваду, пад камяні або паваленыя дрэвы.

Распаўсюджанне
--------------

Эндэмік В’етнама.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Zweifel, Robert G. (1998). Cogger, H.G. & Zweifel, R.G.. ed. Encyclopedia of Reptiles and Amphibians. San Diego: Academic Press. hlm. 95-97.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | AmphibiaWeb · ASW · EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779376175 |