recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Пратэсты на плошчы Цяньаньмэнь, 2 чэрвеня 1989
**Пратэсты на плошчы Цяньаньмэнь** — серыя акцый пратэсту на плошчы Цяньаньмэнь у Пекіне, якія працягваліся з 15 красавіка па 4 чэрвеня 1989 года, галоўнымі ўдзельнікамі былі студэнты. 4 чэрвеня пратэстоўцы былі разагнаны з прымяненнем танкаў, у выніку чаго загінула па розных дадзеных ад 200 да 1000 чалавек.

Ход падзей
----------

Увесну 1989 года на плошчы Цяньаньмэнь, якая была звычайным месцам масавых пратэстаў, сабраліся разам людзі розных поглядаў, якіх яднала незадаволенасць рэформамі, што праводзіліся ўрадам Дэн Сяапіна. Студэнты, натхнёныя гарбачоўскай перабудовай у СССР, патрабавалі ад уладаў не толькі эканамічных пераўтварэнняў, але і галоснасці з дэмакратызацыяй. Бо Камуністычная партыя Кітая па-ранейшаму захоўвала манапольную ўладу. Рабочыя, па дабрабыце якіх ударылі эканамічныя пераўтварэнні, хацелі вярнуць парадак, які быў пры Мао Цзэдуне. Яшчэ частку людзей вывела на плошчу абурэнне маштабамі карупцыі ў галінах улады. «Далоў прадажных чыноўнікаў!» — такі быў адзін з галоўных лозунгаў плошчы Цяньаньмэнь.

Пратэсты пачаліся 15 красавіка і не спыняліся, нягледзячы на заклікі ўлады разыходзіцца. За 4 дні студэнтамі Акадэміі мастацтваў Пекіна з пенапласту, пап’е-машэ і металічнай арматуры была створана і ўсталяваная на плошчы дзесяцімятровая статуя «Багіня дэмакратыі».

Праз месяц пасля пачатку пратэстаў у Пекіне ўвялі надзвычайнае становішча. Падобныя плошчы ўзніклі ў Шанхаі, іншых буйных гарадах. Тады было вырашана разагнаць пратэстоўцаў сілай.

Помнік ва Уроцлаве (Польшча) да 10-й гадавіны падзей 4 чэрвеня
Аперацыя пачалася 3 чэрвеня. Але амаль цэлыя суткі войска не магло дайсці да плошчы: людзі спынялі танкі і бронетранспарцёры і нават спалілі больш за дзясятак баявых машын. Салдаты з брані пачалі страляць у натоўп. Параненых у шпіталь везлі веларыкшамі. Колькасць ахвяраў сярод пратэстоўцаў дагэтуль невядомая. Паводле афіцыйных звестак — 242 чалавекі, але называліся лічбы і ў 1000 і ў некалькі тысяч, бо бойня ішла не толькі на плошчы, але і на прылеглых вуліцах. Усіх удзельнікаў пратэстаў абвесцілі злачынцамі, арыштоўвалі і трымалі без суда. Сотні пратэстоўцаў уцяклі за мяжу.

Пасля падзей на плошчы Цяньаньмэнь Кітай цвёрда стаў на рэйкі эканамічных пераўтварэнняў без палітычнай лібералізацыі.

Зноскі
------

1. ↑  A Reassessment of How Many Died In the Military Crackdown in Beijing // New York Times
2. 1 2  nashaniva.by

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Даведка РІА |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12021781v · GND: 4242020-9 · LCCN: sh89004135 · NDL: 00576926 · NKC: ph249600 · SUDOC: 028368134 |

 |
**Аўтабіяграфічны раман** — жанравая разнавіднасць рамана, у якім галоўным персанажам выступае сам аўтар, а падзеі, змешчаныя ў фабуле, — сапраўдныя падзеі з яго жыцця.
Як вобраз галоўнага персанажа, так і яго сюжэт — гэта мастацкая апрацоўка фактаў, перажытых аўтарам. Адным з самых старажытных аўтабіяграфічных раманаў з'яўляецца «Споведзь» Блажэннага Аўгустына. Тыповы ўзор аўтабіяграфічнага рамана - «Споведзь» Жана-Жака Русо.

Аўтабіяграфічны раман не варта атаясамліваць з раманам-дзённікам, мемуарнай прозай. У мемуарнай прозе аўтара ў першую чаргу цікавіць свет, які ён апісвае, а затым - ўласная персона. У дзённіку разрыву паміж часам напісання і часам, пра які ідзе гаворка ў аповядзе. Як разнавіднасць біяграфічнага рамана, раман аўтабіяграфічны больш канцэнтравана і паслядоўна ўвасабляе аўтарскія погляды, суб'ектыўна тлумачачы падзеі і факты жыцця.
**Алякса́ндр Іо́сіфавіч Бо́кач** (нар. 21 мая 1942) — беларускі дзяржаўны дзеяч, намеснік старшыні Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (1992—1994).

Біяграфія
---------

У 1969 годзе скончыў Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі (завочна).

Працаваў у гаспадарках Ляхавіцкага раёна: механік, старшы інжынер саўгаса «Адахаўшчына», сакратаром парткама племзавода «Нача», старшыня завода «Беларусь». З 1982 года на партыйнай рабоце, пасля працаваў першым намеснікам, а затым старшынёй выканкама Столінскага раённага Савета народных дэпутатаў, з 1984 года першы сакратар Столінскага раённага камітэта КПБ. У 1990 годзе быў прызначаны намеснікам старшыні выканкама Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў.

У 1992—1994 гадах быў намеснікам старшыні Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Узнагароды і званні
-------------------

Узнагароджаны ордэнам Кастрычніцкай Рэвалюцыі, ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга. Ганаровы грамадзянін Столінскага раёна.

Зноскі
------

1. ↑  Постановление Верховного Совета Республики Беларусь от 23 апреля 1992 г. №1624-XII «О назначении заместителя Председателя Совета Министров Республики Беларусь»

Спасылкі
--------

* Выдающиеся выпускники БИМСХ — БАТУ — БГАТУ
* Столинский районный исполнительный комитет. Почетные граждане Архівавана 17 красавіка 2021.
Аўтава, гістарычны раён Санкт-Пецярбурга **Аўтава** — гістарычны раён на паўднёвым-захадзе Санкт-Пецярбурга. Размешчаны ў Кіраўскім раёне горада.

Гісторыя
--------

Яшчэ ў дапятроўскі час у гэтых краях знаходзілася некалькі вёсак - Лаўрола, Ніпрола, Лахці ля Мора, Валакюля і іншыя. 

На дапятроўскіх картах на месцы цяперашняга Аўтава бачная вёска Autova (Аўтава) (план 1699 года) або Autovo (на карце Бергенгейма, складзенай ім у XVIII стагоддзі па архіўных дадзеных 1676 года). Спасылаючыся на гэтыя дадзеныя многія даследчыкі выводзяць сучасную назву мясцовасці ад фінскага «аўтто», «аўціё», што азначае «пустка», «пустынны». 

У 1801 г. на 7-ю вярсту Пецяргофскай дарогі з Кранштата быў пераведзены завод, які атрымаў назву «Пецярбургскі чыгуналіцейны завод» (пазней «Пуцілаўскі завод», затым «Кіраўскі завод»). 

У 1824 годзе моцнае паводка практычна знішчыла вёску Аўтава і суседнюю Емельянаўку. На месцы змытых вёсак былі зробленыя насыпы вышынёй 4-5 м і на казённыя грошы выбудаваныя новыя вёскі. Гэтая забудова захоўвалася аж да канца 1930-х гг. 

У пачатку XX стагоддзя Аўтава - рабочая ўскраіна Санкт-Пецярбурга. Асноўная маса жыхароў працавала на Пуцілаўскім заводзе. 

Новы жылы масіў паўстаў у гэтым раёне ў 1937-1941 гг. па праекце архітэктара А. А. Оля. У гады Вялікай Айчыннай вайны большая частка будынкаў была разбурана. Рэканструкцыя раёна праводзілася з 1944 да пачатку 1960-х гг. 

Па назве мясцовасці названая станцыя метро «Аўтава» (адкрыта ў 1955). 

Цэнтрам раёна стала Круглая (з 1958 - Камсамольская) плошча.
**Структурная хімія** — раздзел хіміі, якая вывучае сувязь розных фізічных і фізіка-хімічных уласцівасцей розных рэчываў з іх хімічнай будовай і рэакцыйнай здольнасцю. Структурная хімія разглядае не толькі геаметрычную будову малекулы; вывучэнню таксама падвяргаюцца:

* даўжыні хімічных сувязей
* валентныя вуглы
* каардынацыйныя лічбы
* канфармацыі малекулы
* канфігурацыі молекулы
* эфекты ўзаемнага ўплыву малекул
* араматычнасць малекул

Структурная хімія мае справу з прасторавымі структурамі малекул (у газападобным, вадкім або цвёрдым стане) і цвёрдых цел (з пашыранымі структурамі, якія не могуць быць падзелены на малекулы).

Вызначэнне хімічнай структуры ўключае ў сябе ўказанне малекулярнай геаметрыі і, калі магчыма і неабходна, электроннай структуры мэтавай малекулы або іншага цвёрдага рэчыва. Малекулярная геаметрыя адносіцца да прасторавага размяшчэння атамаў у малекуле і хімічных сувязей, якія ўтрымліваюць атамы разам, і можа быць прадстаўлена з дапамогай структурных формул і малекулярных мадэлей. Поўнае апісанне электроннай структуры ўключае ў сябе ўказанне занятасці малекулярных арбіталей малекулы.

Вызначэнне структуры можа прымяняцца да шэрагу мішэняў ад вельмі простых малекул (напрыклад, двухатамнага кіслароду або азоту) да вельмі складаных (напрыклад, такіх як бялок або ДНК).

Асноўныя задачы:

* Фармулёўка агульных заканамернасцей адносін «структура — уласцівасць»
* Вывядзенне агульных правіл аб тым, як хімічныя і фізічныя ўласцівасці кампанентаў матэрыі вызначаюць атрыманыя структуры (напрыклад, сувязь паміж электроннай канфігурацыяй будаўнічых блокаў крышталя і сіметрыяй атрыманай крышталічнай рашоткі).

Для высвятлення структуры выкарыстоўваецца шэраг розных метадаў. Трэба адрозніваць метады, якія высвятляюць толькі сувязь паміж атамамі, і метады, якія забяспечваюць дакладную трохмерную інфармацыю, такую ​​як каардынаты атамаў, даўжыні сувязей і тарсійныя вуглы. Апошнія метады ўключаюць:

* для газападобнага стану: газавая электронаграфія і мікрахвалевая спектраскапія
* для вадкага стану: спектраскапія ЯМР (варта адзначыць, што атрымаць дакладную структурную інфармацыю з вадкасцей і раствораў усё яшчэ даволі складана ў параўнанні з газамі і крышталічнымі цвёрдымі целамі)
* для цвёрдага стану: рэнтгенаграфія, дыфракцыя электронаў і нейтронаў

Для ідэнтыфікацыі сувязі і наяўнасці функцыянальных груп могуць быць выкарыстаны розныя метады малекулярнай спектраскапіі і спектраскапіі цвёрдага цела.

Літаратура
----------

* *Бацанов С. С.* Структурная химия. Факты и зависимости. — М.: Диалог-МГУ, 2000. — 292 с.
* *Мюллер У*. Структурная неорганическая химия. — Долгопрудный: Издательский Дом «Интеллект». — 2010. — 352 с. ISBN 978-5-91559-069-3

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская |
Кансерваванне ў хатніх умовах
**Кансерваванне** — апрацоўка прадуктаў жывёльнага і расліннага паходжання з мэтай прадухілення іх ад псавання (гніення, браджэння) пры працяглым захоўванні.

Спосабы кансервавання заснаваны на розных прыёмах знішчэння мікробаў і разбурэння ферментаў або стварэння неспрыяльных умоў для іх актыўнасці.

Спосабы кансервавання:

* стэрылізацыя,
* сушка,
* замарожванне,
* вэнджанне,
* выкарыстанне хімічных сродкаў (марынаванне, засольванне),
* квашанне,
* вяленне.

Распрацаваны таксама метады кансервавання іанізавальным выпраменьваннем, токамі высокай частаты, апрацоўкай ультрафіялетавым і інфрачырвоным выпраменьваннем.

Кансервавая прамысловасць
-------------------------

Узнікла ў пачатку XIX стагоддзя. Развіта ў многіх краінах свету, найбольш у ЗША, Германіі, Францыі, Украіне, Вялікабрытаніі. У свеце пераважае вытворчасць агароднінных і пладова-агароднінных кансерваў.

### Кансервавая прамысловасць Беларусі

На Беларусі выраб кансерваў пачаты ў 1915 годзе ў Віцебску. На 1997 год было больш 60 прадпрыемстваў, спецыялізаваных на вырабе розных відаў кансерваў. Пераважалі пладова-агародніна-кансервавыя прадпрыемствы (51). Найбольшыя: Глыбоцкі і Рагачоўскі малочнакансервавыя камбінаты, Аршанскі, Баранавіцкі і Бярозаўскі мясакансервавыя заводы, Быхаўскі кансервава-агароднінасушыльны завод, Ганцавіцкі эксперыментальны кансервава-агароднінасушыльны завод.

Перапрацоўку рыбы ўласных вадаёмаў і марской ажыццяўляюць Мінскае доследнае рыбапераапрацоўчае комплекснае прадпрыемства, «Санта-Брэмар», рыбазаводы ў Полацку, Нарачы, Браславе.

Гл. таксама
-----------

* Кансервы

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85050212 · Microsoft: 135704130, 2910756863 · NKC: ph121832 |
**Дом Крукоўскага** — будынак у Мінску, размешчаны ў квартале, які прымыкае да Верхняга Горада, па адрасе вуліца Рэвалюцыйная, 9, на рагу з Камсамольскай вуліцай. Пабудаваны ў XIX ст. з цэглы.

Гісторыя
--------

Камсамольская вуліца каля скрыжавання з Рэвалюцыйнай у час нацысцкай акупацыі горада. Бакавы фасад дома № 9 па цэнтры 
Скрыжаванне Рэвалюцыйнай і Камсамольскай вуліц у ліпені 1944 года. Злева бачная вуглавая частка разбуранага дома № 9 
Дом №9 з Нямігі. 1944-1949
У XIX стагоддзі на гэтым зямельным пляцы існавала драўляная і мураваная забудова, якая была моцна пашкоджана падчас вялікага пажару 1881 года.

Адразу пасля пажару быў распрацаваны праект на будаўніцтва новага мураванага дома, які галоўным фасадам выходзіў на вуліцу Койданаўскую. Гэта было трохпавярховае прамавугольнае ў плане збудаванне, накрытае двухсхільным дахам, які быў аддзелены ад сцяны прафіляваным карнізам. Сіметрычны па кампазіцыі галоўны фасад быў падзелены на ярусы прафіляванымі цягамі. У цэнтры будынка знаходзілася праязная арка, перакрытая скляпеннямі. Рытм фасадаў ствараўся сеткай прамавугольных і лучковых аконных праёмаў. Аконныя і дзвярныя праёмы першага паверха не мелі ліштваў. Вокны другога паверха былі аздоблены сандрыкамі. У двары знаходзіўся комплекс мураваных і драўляных гаспадарчых пабудоў.

У канцы XIX стагоддзя ўладальнікам гэтага будынка з’яўляўся мінскі мешчанін Іван Крукоўскі.

Паводле інвентарызацыі 1910 года большую частку памяшканняў першага і другога паверхаў у доме Крукоўскага займала гасцініца, якая мела 13 нумароў. Значная частка трэцяга паверха выкарыстоўвалася пад жылыя кватэры. Акрамя таго, на першым паверсе знаходзілася бакалейная лаўка, а таксама гадзіннікавыя майстэрня і крама.

Пасля 1920 года былы дом Крукоўскага нацыяналізаваны.

Фасад па Рэвалюцыйнай, адноўлены на перыяд першай пасляваеннай рэканструкцыі
У часы Другой сусветнай вайны моцна пацярпеў. Пасля вайны значная частка будынка разбурана, на месцы якой ў 1950-я гады быў пабудаваны вялікі трохпавярховы будынак, які галоўным фасадам выходзіў на вуліцу Камсамольскую.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  БУДЫНАК № 9 ДОМ І ГАТЭЛЬ КРУКОЎСКАГА

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом Крукоўскага
* БУДЫНАК № 9 ДОМ І ГАТЭЛЬ КРУКОЎСКАГА
Транзітныя калідоры Закаўказзя.
Аўтамабільныя дарогі Азербайджана.
**Аўтамабільныя дарогі Азербайджана** — сетка аўтамабільных дарог на тэрыторыі Азербайджана, якая аб'ядноўвае паміж сабой населеныя пункты і асобныя аб'екты і прызначана для руху транспартных сродкаў, перавозу пасажыраў і грузаў.

Гісторыя
--------

Арба для перавозкі газы, канец XIX-га стагоддзя, Баку.
Сваё развіццё дарожная сетка ў Азербайджане, пачалася з сярэдзіны XIX-га стагоддзя будаўніцтвам гужавых брукаваных дарог, большая частка дарожнай сеткі была засяроджаная ў межах Бакінскай губерні, і прызначалася для палягчэння транспарціроўкі нафты і нафтапрадуктаў, перавозілі на арбах, караванныя метадам. Тады ж, у 1850 годзе была пабудавана першая шашэйная дарога ў Азербайджане Елизаветпольской губерні паблізу пасёлка Абдаляр. У 1860 пабудавана шаша Евлах — Шуша — Нахичевань — Эривань. Большая частка автогужевых дарог на пачатак XX-га стагоддзя былі грунтавымі, толькі 209 км мелі цвёрдае пакрыццё. Асноўным відам перамяшчэння па конным дарогах былі легкавыя рамізнікі — фаэтоны.

У цяперашняе час
----------------

Агульная працягласць: 59 141 км. З іх 29 210 км з цвёрдым пакрыццём. Дэпартаментам «Йолнаглиййетсервис» (азерб. Yolnəqliyyatservis) Міністэрства транспарту Азербайджана, эксплуатуецца і абслугоўваецца 22 134 км магістральных дарог краіны. З іх 1 684 км складаюць міжнародныя магістралі, 2 669 — стратэгічна важныя, 13 тыс. Км — мясцовай важнасці, 1,5 км — на тэрыторыі Баку, 3,3 тыс. Км — на тэрыторыі рэгіёнаў. Агульная колькасць мастоў на тэрыторыі краіны складае 1 201.

Гл. таксама
-----------

* Транспарт Азербайджана
* Індэкс аўтамабільных нумароў Азербайджана
**Кансерватыўная партыя Вялікабрытаніі** (англ.: Conservative Party), афіцыйна — **Кансерватыўная і юніянісцкая партыя** (англ.: Conservative and Unionist Party), а неафіцыйна вядомая пад гістарычнай мянушкай **Торы** (англ.: Tory) — правацэнтрысцкая палітычная партыя ў Вялікабрытаніі, якая аб’ядноўвае прыхільнікаў кансерватызму і брытанскага юніянізму. Па стане на 2022 год з’яўляецца партыяй большасці ў Палаце Абшчын з 357 месцамі і фармуе ўрад на чале з лідарам Кансерватыўнай партыі, прэм’ер-міністрам.

Кансерватыўная партыя вядзе сваю гісторыю з канца 1670-х гадоў як парламенцкая фракцыя торы. У 1834 яна была афіцыйна арганізавана ў якасці палітычнай партыі, і ў XIX стагоддзі разам з Ліберальнай партыяй з’яўлялася адной з кіруючых у краіне. У 1912 яна аб’ядналася з Ліберальнай юніянісцкай партыяй у Кансерватыўную і юніянісцкую партыю, але засталася больш вядомай пад сваёй традыцыйнай назвай. У 1920-х гадах Ліберальная партыя стала губляць галасы выбаршчыкаў і асноўным канкурэнтам кансерватараў стала Лейбарысцкая партыя.

Прэм’ер-міністры ад Кансерватыўнай партыі ўзначальвалі ўрад 65 гадоў у XX стагоддзі; найбольш вядомымі з іх сталі Уінстан Чэрчыль (1940—1945, 1951—1955) і Маргарэт Тэтчэр (1979—1990). Падчас тэрміну Тэтчэр была праведзена шырокая эканамічная лібералізацыя, а партыя стала самай еўраскептыцычнай з трох вядучых партый. Ва ўрад партыя вярнулася па выніках выбараў 2010 года, не здолеўшы набраць большасці, пад кіраўніцтвам больш ліберальнага лідара Дэвіда Кэмерана.

У цяперашні час партыя з’яўляецца другой па велічыні ў парламентах Шатландыі і Уэльса, але не прадстаўлена ў Асамблеі Паўночнай Ірландыі.

У цяперашні час лідар партыі — прэм’ер-міністр Ліз Трас. Да яе ў XXI стагоддзі партыю ўзначальвалі прэм'ер-міністры Борыс Джонсан (2019—2022), Тэрэза Мэй (2016—2019) і Дэвід Кэмеран (2010—2016, лідар партыі з 2005). Майкл Говард (2003—2005), Іан Дункан Сміт (2001—2003) і Уільям Хейг (1997—2001) кіравалі партыяй у апазіцыі (апошняе да гэтага праўленне кансерватараў скончылася ў маі 1997 года).

Афіцыйныя колеры партыі — сіні і зялёны. У цяперашні час афіцыйны гімн у партыі адсутнічае, аднак часцей за ўсё ў гэтай якасці выконваецца песня *Land of Hope and Glory* («Зямля надзеі і славы»; музыка Э. Элгара, словы А. Бенсана).

| ⛭Вялікабрытанія Палітычныя партыі Вялікабрытаніі |
| --- |
| Асноўныя | 
* Кансерватыўная
* Лейбарысцкая
* Ліберальныя дэмакраты

 |
| Іншыя ўпарламенце | 
* Дэмакратычная юніянісцкая
* Шатландская нацыянальная
* Шын Фейн
* Уэльса
* Сацыял-дэмакратычная і лейбарысцкая
* Альянс
* Зялёная партыя Англіі і Уэльса

 |
| Іншыя | 
* Брытанская нацыянальная
* Незалежнасці Злучанага Каралеўства
* Зялёная партыя Паўночнай Ірландыі
* Нацыянальны фронт
* Афіцыйная жахлівая вар’яцкая дурнаватая
* Ольстэрская юніянісцкая
* Сацыялістычная рабочая
* Шатландская партыя зялёных

 |
| Спынілііснаванне | 
* Брытанскі саюз фашыстаў
* Вігі
* Імперская фашысцкая ліга
* Ірландская парламенцкая партыя
* Левелеры
* Ліга гомруля
* Новая
* Рабочая партыя Шатландыі
* Сацыял-дэмакратычная
* Юніянісцкі рух

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Струмень.

**Струме́нь** — комплекс археалагічных помнікаў у Кармянскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, каля былой вёскі Струмень.

Комплекс складаецца з 10 паселішчаў эпохі неаліту і бронзавага веку. Выявіў яго ў 1927 годзе археолаг К. М. Палікарповіч, паселішча № 4 — А. Г. Калечыц у 1978 годзе. Даследаванні праводзілі І. І. Арцёменка ў 1976 годзе і А. Г. Калечыц у 1975—1980 гадах.

Знойдзены керамічныя пласціны, адшчэпы, нуклеусы, скрабкі, цёслы, сякеры, наканечнікі стрэл, фрагменты ляпнога посуду і інш. Таксама выяўлены рэшткі 9 жытлаў, 68 гаспадарчых ям, 3 пахаванні, 54 агнішчы.

Помнікі адносяцца да верхнедняпроўскай, сярэднедняпроўскай і сосніцкай археалагічных культур.

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн, 2002
2. 1 2  ЭГБ, 2001

Літаратура
----------

* *Калечыц А. Г.* Струме́нь // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 212. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Алена Калечыц.* Струме́нь // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 432. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дом Казлоўскага.
**Дом Казлоўскага** — будынак у гістарычным цэнтры Бабруйска, размешчаны па адрасе вуліца Карла Лібкнехта, 39.

Гісторыя
--------

Увосень 1910 г. бабруйскі чыноўнік Віктар Паўлавіч Казлоўскі набыў пляц (участак) зямлі на Паліцэйскай вуліцы. Увесну наступнага года тут пачалося будаўніцтва мураванага аднапавярховага дома. Гаспадар будынка пражываў тым часам у драўляным доме на Мікалаеўскай вуліцы.

В. П. Казлоўскі пачаў сваю кар’еру ў канцы XIX стагоддзя з пасады пісьмавода пры маршалку дваранства Бабруйскага павета. Атрымаў чын калежскага сакратара, стаў гласным гарадскім думы, членам і скарбнікам Гарадской управы, а ў 1910 г. — выконваючым абавязкі гарадскога галавы.

Новы каменны дом па вуліцы Сталыпінскай (былой Паліцэйскай) выкарыстоўваўся не толькі для пражывання сям’і Казлоўскіх. Тут яшчэ размяшчалася кантора Расійскага транспартнага і страхавога таварыства, якое страхавала грузы і хатнія рэчы пры транспартаванні па марскіх, рачных, чыгуначных і іншых шляхах, а таксама страхавала і нерухомую маёмасць: дамы, млыны, фабрыкі, заводы і інш. Сам Віктар Паўлавіч служыў агентам гэтага таварыства.

У 1917 годзе тут знаходзілася цырульня Адама Аўчарскага, адкрытая з 9 раніцы да 9 вечары. Увесну 1918 года, у перыяд нямецкай акупацыі горада, цырульні ўжо не было, затое была адкрыта тэхнічна-камісійная кантора «Святло», якая займалася праводкай і мантажом, абсталяваннем электратэатраў. Сферай яе дзейнасці была таксама купля і продаж прадметаў электрычнага абсталявання.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом Казлоўскага (Бабруйск)
**Дом Магітсона** — будынак у Шклоўскім пасадзе Магілёва, размешчаны па Ленінскай вуліцы, 20.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў канцы XIX ст. як жылы дом. Будынак цагляны, трохпавярховы, атынкаваны. Належыў А. Магітсону. У 1912 годзе ён трымаў тут вінна-гастранамічную краму. Яшчэ ў будынку размяшчалася вялікая крама музычных інструментаў і нот А. Сыркіна, на другім паверсе — грамадская бібліятэка Ц. Сыркінай, на трэцім — прыватная жаночая гімназія сп. Касовіч.

У 1990—2000 гг. заняты пад магазіны Цэнтррайхарчгандлю, пазней тут размясцілася аптэка «Зялёны ліст», гандлёвыя ўстановы, жылыя кватэры.

Зноскі
------

1. 1 2  Некаторыя звесткі з гісторыі будынкаў па вуліцам Ленінская і Першамайская г. Магілёва

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом Магітсона
**Вулканал**, *Volcanal* — алтар бога агню Вулкана ў Старажытным Рыме на форуме.

Вулканал лічыўся адным з найстарэйшых свяшчэнных збудаванняў горада, па меркаванні Плінія, яго заснаваў сам Ромул, а алтар узвёў Ціт Тацый. Свяцілішча размяшчалася на некалькіх узроўнях ад падножжа Капітолія да плошчы форума і было месцам сходаў. Храм Вулкана з III стагоддзя да н.э. як бажаства, звязанага з агнём і пажарамі, знаходзіўся па-за межамі памерыя, на Марсавым полі.

Зноскі
------

1. ↑  Plin. nat. 16, 86, 236
2. ↑  Varro ling. 5, 74
3. ↑  Freyberger K. Das Forum Romanum. стар. 18

Літаратура
----------

* Filippo Coarelli, Guida archeologica di Roma, Verona, Arnoldo Mondadori Editore, 1984.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дом Ландау.
**Дом Ландау** або **Дом Ярданаў** (польск.: Dom Landauów, Kamienica Jordanów) — архітэктурны помнік, які знаходзіцца ў кракаўскім гістарычным раёне Казімеж на скрыжаванні вуліц Шырокая, 2 і Мядовая, 41. Будынак ўнесены ў рэестр ахоўных помнікаў Малапольскага ваяводства.

У познім сярэднявеччы на гэтым месцы стаялі два асобных дома. У 1890—1892 гг. гэтыя дамы былі злучаныя ўласнікам Л. Ландау ў адзіны будынак у стылі неакласіцызму па праекце архітэктара Максіміліяна Ніча. Будаўнічыя працы праводзіліся па праекце яўрэйскага архітэктара Беньяміна Торбэ. Пры перабудове была знесена задняя частка дамоў пры захаванні ўнутранай планіроўкі. У 1932 годзе быў зменены фасад будынка.

20 верасня 1947 года будынак быў унесены ў рэестр ахоўных помнікаў Малапольскага ваяводства (№ А-286). Найменне «Дом Ландау» выкарыстоўваецца ў «Encyklopedia Krakowa». У рэестры ахоўных помнікаў Малапольскага ваяводства ён згадваецца як «Дом Ярданоў».

Да цяперашняга часу ва ўнутраным дворыку захаваліся арыгінальныя драўляныя веранды XIX стагоддзя.

У канцы 80-х гадоў у будынку быў рэстаран «*Myśliwska»*. У цяперашні час у будынку размяшчаецца клуб *«Kuźnica»* і яўрэйскі кніжны магазін «Jarden».

Зноскі
------

1. ↑  Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych — województwo małopolskie

Літаратура
----------

* Encyklopedia Krakowa. Warszawa — Kraków: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, стар. 769. ISBN 83-01-13325-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом Ландау (Кракаў)
* Інфармацыя (польск.)(польск.)
Вулканічнае шкло, Гавайі
**Вулканічнае шкло** — нераскрыштылізаваны прадукт хутка астылай лавы, які ўтвараецца пры загартоўцы (хуткім астыванні) магматычнага расплаву, які дасягнуў зямной паверхні. Можа цалкам складаць вывергнутыя ліпарытавыя кіслыя, радзей базальтавыя эфузіўныя горныя пароды. Амаль цалкам складае абсідыян, смаляны камень (пехштэйн), перліт, пемза, тахіліт, сардавалітыт. Паказчык праламлення 1,5.

Спасылкі
--------

* Вулканічнае шкло у энцыклапедыі Кальера

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4313440-3 · Microsoft: 2776543301 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грос.

**Рыка Грос** (ням.: Ricco Groß; нар. 22 жніўня 1970 года, Бад-Шлема, акруга Карл-Маркс-Штат, ГДР) — адзін з самых тытулаваных нямецкіх біятланістаў, чатырохразовы алімпійскі чэмпіён, дзевяціразовы чэмпіён свету па біятлоне. Мае на сваім рахунку некалькі стартаў у кубку свету па лыжных гонках.

Біяграфія
---------

Рыка Грос нарадзіўся ў пасёлку Бад-Шлема на паўднёвым усходзе Германіі, зараз жыве ў Рупольдынгу — адным з найбуйнейшых цэнтраў сусветнага біятлона. Біятлонам Рыка захапіўся ў 1983 годзе, а ў 1990 годзе трапіў у нацыянальную зборную каманды Германіі.

Перамог у эстафетах на зімовых Алімпійскіх гульнях 1992, 1994 і 1998 гадоў і на Чэмпіянатах свету 1991, 1995 і 1997 гадоў. Рыка Грос у далейшым выйграў эстафетнае золата зімовых Алімпійскіх гульняў 2006 года і чэмпіянатаў свету 2003 і 2004 гадоў. Першую перамогу ў індывідуальным спаборніцтве на чэмпіянаце свету Грос атрымаў у 1997 годзе ў Брэзна-Асрблье. У сезоне 2006/2007 гадоў ён скончыў кар’еру ў біятлоне.

Са жніўня 2015 па 30 красавіка 2018 года быў старшым трэнерам мужчынскай зборнай Расіі па біятлоне. У маі 2018 года нямецкі спецыяліст узначаліў мужчынскую зборную Аўстрыі па біятлоне.

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* — 2006. Праверана 27 мая 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q60582585'></a>
**Сацыя́льны дарвіні́зм** (сацыял-дарвінізм) — сацыялагічная тэорыя, згодна з якой заканамернасці натуральнага адбору і барацьбы за існаванне, выяўленыя Чарльзам Дарвінам у прыродзе, распаўсюджваюцца на адносіны ў чалавечым грамадстве.

Асновапаложнікам сацыял-дарвінізму лічыцца Герберт Спенсер. Нярэдка выкарыстоўвалася ў якасці апраўдання расізму, каланіялізму і розных відаў дыскрымінацыі. Сацыял-дарвінізм карыстаўся асаблівай папулярнасцю з канца XIX стагоддзя да заканчэння Другой сусветнай вайны.

Элементы сацыял-дарвінісцкай тэорыі выкарыстоўваюцца рознымі кансерватыўнымі рухамі, прыхільнікамі лесеферызма і мілітарызма. У сваіх крайніх праявах сацыял-дарвінізм служыць асновай еўгенікі і расізму. Сацыял-дарвіністы ў сваіх вучэннях часта выкарыстоўвалі мальтузіянства, а таксама палажэнні еўгенікі для абгрунтавання перавагі спадчынных уласцівасцяў пануючых класаў, груп або рас.

Сярод прыхільнікаў ідэй дарвінізму многія не падтрымлівалі сацыял-дарвінізм, у тым ліку тыя палітыкі, якія падтрымлівалі ідэі Дарвіна як пацверджанне сваіх атэістычных поглядаў (Фрыдрых Энгельс і інш.). Сам Дарвін не падтрымліваў ніякіх палітычных інтэрпрэтацый сваёй тэорыі.

Зноскі
------

1. ↑  Сацыяльны дарвінізм

Спасылкі
--------

* Сацыяльны дарвінізм  (руск.)

| ⛭**Расізм** |
| --- |
| Гісторыя | 
* Апартэід
* Халакост
* Расавая дэмакратыя
* Антырасізм
* Праваабаронцы

 |  |
| Ідэалогіі | 
* Перавага белых
* Негрыцюд
* Чорны расізм
* Сацыяльны дарвінізм
* Нацызм
* Расавая тэорыя
* Кетуанан мелаю (англ.)

 |
| Праявы | 
* Істытуцыянальны расізм
* Дзяржаўны расізм
* Нянавісць
* Расавая сегрэгацыя
* Стэрэатып
* Навуковы расізм
* Рабства
* Этнацыд

 |
| Гвалт | 
* Этнічная чыстка
* Злачынства на глебе нянавісці
* Міжрасавая вайна
* Генацыд
* Суд Лінча

 |
| Рухі і арганізацыі | 
* Ку-клукс-клан
* Неанацызм
* Базкурт
* Нацыянальная Партыя (ПАР)
* Нацыя ісламу
* Чорныя пантэры
* Баявая тэрарыстычная арганізацыя

 |
| Антырасізм | 
* ЕКРН
* Камітэт па ліквідацыі расавай дыскрымінацыі
* НАСПКН
* Антыдыфамацыйная ліга
* Антыфа
* Рух за грамадзянскія правы (англ.)
* Праграма па барацьбе з дыскрымінацыяй (Х’юман райтс фест) (англ.)
* Прававы цэнтр па беднасці поўдня (англ.)
* Сёрчлайт (англ.)

 |
| Расізм паводле краін | 
* Расізм у ЗША
* Расізм у Расіі

 |
**Дом Граната** — будынак у Шклоўскім пасадзе Магілёва, размешчаны на рагу Першамайскай вуліцы (№ 23) і Пажарнага завулка (№ 2).

Гісторыя
--------

Дваровы фасад
Двухпавярховы будынак на высокім цокалі пабудаваны ў пачатку XIX ст. з цэглы як жылы. Належыў Гранату. Вядома, што ў 1845 годзе тут пражываў медык Клейнінберг. У 1920 годзе размяшчалася яўрэйская бібліятэка імя Перэца. У 1924 годзе будынак нацыяналізаваны. З 1932 года тут размяшчаецца сталовая, бюро па працаўладкаванню. Цяпер — рэстаран «Імперыя». Верхні паверх — жылы, на ніжнім — гандлёвыя кропкі.

Зноскі
------

1. ↑  Некаторыя звесткі з гісторыі будынкаў па вуліцам Ленінская і Першамайская г. Магілёва

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом Граната
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рагінскі.
**Раман Рагінскі** (польск.: Roman Rogiński) (29 лютага 1840 — (15 лютага 1915) адзін з кіраўнікоў паўстання 1863—1864 гг. у Польшчы, Літве і Беларусі.

Біяграфія
---------

У 1861 г. скончыў Варшаўскую рэальную гімназію. 3-за пагрозы арышту за ўдзел у маніфестацыях у Варшаве эмігрыраваў у Парыж. Вучыўся ў вайсковай школе ў Генуі. У 1862 г. вярнуўся ў Варшаву, прызначаны камісарам ад Цэнтральнага нацыянальнага камітэта ў Варшаве па Падляшскім ваяводстве. 23 студзеня 1863 г. зрабіў няўдалую спробу авалодаць Бялай. 7 лютага 1863 удзельнічаў у бітве пад Сямятычамі  (польск.) (бел. пасля рушыў у глыб Беларусі. 13 лютага 1863 г. заняў Пружаны, дзе захапіў зброю і амуніцыю, 25— 26 лютага 1863 г. разбіты каля в. Баркі. 3 сакавіка 1863 г. узяты ў палон у Тураве. Смяротны прыгавор ад 23 жніўня 1863 г. заменены на 20 гадоў катаргі, якую адбываў ва Усолле (Пермская губерня). У 1868 г. пераведзены на пасяленне, жыў у Верхняудзінску (Забайкальская вобласць), Віціме, Іркуцку. У 1892 г. вярнуўся на радзіму. Аўтар успамінаў аб падзеях 1863——1864 гг.

Літаратура
----------

* Рагінскі Раман // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 41. — ISBN 985-11-0214-8.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: roman-roginski-1840-1915-powstaniec-i-sybirak · Sejm-Wielki.pl |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CiNii: DA14958702 · GND: 1034188135 · ISNI: 0000 0001 0972 5962 · LCCN: n84067571 · NKC: js2014851451 · NUKAT: n00054790 · VIAF: 53085492 |

 |

1. 1 2  Roman Rogiński // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>
Будслаўскі абраз Маці Божай
**Абра́з**, **іко́на** — у хрысціянстве жывапісная або рэльефная выява божастваў, святых, рэлігійных сюжэтаў.

Вытокі ўшанавання абразоў можна вывесці з першабытнага фетышызму. Культ абразоў у хрысціянстве атрымаў шырокае распаўсюджанне з IV ст. У праваслаўі іконы з’яўляецца неабходным элементам рэлігійнага культу, што знайшло адлюстраванне ў іканапісе.

На беларускіх землях
--------------------

Даследчыкі выказваюць думку, што самыя раннія абразы на тэрыторыі Беларусі (канец Х ст.; Полацк, Тураў), мабыць, візантыйскага паходжання (Еўфрасіння Полацкая атрымала абраз Маці Божай ад імператара Мануіла Камніна). У ХІ—ХV стст. працягваўся візантыйска-балканскі ўплыў («Маці Божа Замілаванне» з-пад Брэста, «Успенне» з Мінска). З XVI ст. фарміруецца беларуская іканапісная школа, абразы ствараюцца ў Брэсце, Гродна, Пінску, Магілёве, Віцебску, Полацку, Мінску, Вільні і інш. Абразы малявалі на дошках (часцей ліпавых), па клеямелавым грунце яечнай тэмперай з алейнымі фарбамі. Яркасць, адметнасць беларускага іканапісу — алтарныя абразы, якія спалучаюць рысы готыкі, рэнесансу, барока, а таксама узорыстасць, багатая і разнастайная арнаментоўка, разны раслінны арнамент фону, мажорнасць агульнага эмацыянальнага раду. З XVII ст. пачалі маляваць на палатне. У эпоху барока абразы аздабляліся так званымі «абкладамі» — накладнымі чаканенымі металічнымі рызамі. Уласна беларускі абраз знік пасля 1839 года, калі была ліквідавана царкоўная унія.

Гл. таксама
-----------

* Фератрон

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыкл. даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
* *Завальнюк У. М.* Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — Мінск, Изд-во Гревцова, 2013. — 808 с. ISBN 978-985-6954-73-6.
* Пуцко, В. Г. Штыхаў, Г. В. Абразок / В. Г. Пуцко, Г. В. Штыхаў // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 13. — ISBN 978-985-11-0353-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ікона

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Кругасвет · Праваслаўная · Britannica (онлайн) · Universalis · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX527262 · BNF: 11934583b · GND: 4026532-8 · LCCN: sh85064083 · LNB: 000049762 · NDL: 00570294 · NKC: ph121033 |

 |
Аўтамабільная шына
**Аўтамабільная шына** (ад ням.: Schiene; сінонімы: пакрышка, балон або гума) — адзін з найбольш важных элементаў кола (аўтамабіля, самалёта, веласіпеда і інш.), які ўяўляе сабой пругкую гума-метала-тканінную абалонку, усталяваную на вобад кола. Шына забяспечвае кантакт транспартнага сродку з дарожным палатном, прызначана для паглынання нязначных ваганняў, выкліканых недасканаласцю дарожнага пакрыцця, кампенсацыі хібнасці траекторый колаў, рэалізацыі і ўспрымання сіл, якія ўзнікаюць у пляме кантакту.

Зноскі
------

1. ↑  У адпаведнасці з Тлумачальным слоўнікам беларускай літаратурнай мовы. Мн.:БелЭн, 2002, С.427.
**Дом Гальперына — Івенскага** — будынак у Мінску, размешчаны ў квартале, які прымыкае да Верхняга Горада, па адрасе вуліца Рэвалюцыйная, 32. Пабудаваны ў XIX ст. з цэглы.

Гісторыя
--------

Графічны ліст з праекта 1881 года.
У XVIII — першай палове XIX стагоддзяў на гэтым пляцы знаходзіліся будынкі мінскага кляштара рахітаў, заснаванага ў 1752 годзе. У 1824 годзе кляштар рахітаў быў зачынены, а яго маёмасць перададзена мінскаму кляштару баніфратаў.

Пасля 1832 года зямельны пляц разам з будынкамі перайшоў ва ўласнасць горада. Да сярэдзіны XIX стагоддзя ўсе пабудовы былога кляштара рахітаў былі разбураны, а яго тэрыторыя паступова забудавана жылымі дамамі.

Падчас вялікага пажару 1881 года забудова, якая існавала на гэтым зямельным пляцы моцна пацярпела. Пасля пажару мінскі мешчанін Гальперын аднавіў двухпавярховы мураваны дом, які выходзіў на Койданаўскую вуліцу.

Гэта быў двухпавярховы складаны ў плане будынак. Асноўны аб’ём быў накрыты двухсхільным дахам, аддзелены ад сцяны прафіляваным карнізам. Галоўны фасад быў падзелены на ярусы прафіляванай цягай і аформлены плоскімі лапаткамі. Прамавугольныя аконныя і дзвярныя праёмы першага паверха мелі прафіляваныя ліштвы. Лучковыя вокны другога паверха былі аздоблены сандрыкамі. На тэрыторыі пляца акрамя комплексу гаспадарчых пабудоў знаходзіўся вялікі сад, які выходзіў на Койданаўскую вуліцу.

У канцы XIX стагоддзя ўладальнікам гэтага будынка стаў мінскі мешчанін Пейсах Гальперын. У пачатку XX стагоддзя гэтая маёмасць перайшла ва ўласнасць мінскага мешчаніна Шымона Івенскага. Паводле інвентарызацыі 1910 года ўсе памяшканні будынка выкарыстоўваліся пад жылыя кватэры.

Пасля 1920 года быў нацыяналізаваны, выкарыстоўваўся пад жылыя камунальныя кватэры. У гады Другой сусветнай вайны былы дом Гальперына не пацярпеў і да канца XX стагоддзя на першым і другім паверхах будынка былі жылыя кватэры.

Будынак у час рэканструкцыі

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  БУДЫНАК №32. ДОМ ГАЛЬПЕРЫНА-ІВЕНСКАГА

Літаратура
----------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом Гальперына — Івенскага
* БУДЫНАК №32. ДОМ ГАЛЬПЕРЫНА-ІВЕНСКАГА
**Ікранінскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) на паўднёвым захадзе Астраханскай вобласці Расіі.

Адміністрацыйны цэнтр — сяло Ікранае.

Геаграфія
---------

Ікранінскі раён размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы Астраханскай вобласці і мяжуе на поўначы — з Нарыманаўскім раёнам і горадам Астрахань, на ўсходзе і паўднёвым усходзе — з Прыволжскім і Камызяцкім раёнамі, на поўдні і паўднёвым усходзе — абмываецца Каспійскім морам, на захадзе — з Ліманскім раёнам.

Працягласць з поўначы на поўдзень больш за 100 км, з захаду на ўсход — больш за 44 км. Агульная плошча зямель у адміністрацыйных межах раёна складае больш за 1,95 км². Тэрыторыя раёна ўключае поймавыя землі цэнтральнай і заходняй часткі дэльты ракі Волга і ўчасткі прыдэльтавых заходніх ільменяў.

З прыродных рэсурсаў на тэрыторыі раёна маюцца радовішчы цагляных глін і будаўнічага пяску, па прагнозах — запасы высока мінералізаваных вод і лячэбных гразяў. Больш за 51 % плошчы раёна або 1,00 тыс. км² пакрыта воднай паверхняй — гэта рэкі, азёры, пратокі, сажалкі.

Аснову транспартных магістраляў раёна складаюць аўтадарогі з цвёрдым пакрыццём агульнай працягласцю 232,3 км (у тым ліку аўтадарога федэральнага значэння — 53,3 км) і аўтадарогі тэрытарыяльнага значэння — 179 км.

Вядомыя ўраджэнцы
-----------------

* Анатоль Міхайлавіч Звераў (1925—1944) — Герой Савецкага Саюза, нарадзіўся ў вёсцы Бахтэмір Ікранінскага раёна Астраханскай вобласці.

Зноскі
------

1. 1 2 3  АКТМУ. 185/2016. Паўднёвая ФА Праверана 24 кастрычніка 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26857949'></a>
2. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
3. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>
4. 1 2  *(unspecified title)* — 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41806467'></a>

| ⛭Астраханская вобласць |
| --- |
| Раёны | Ахтубінскі • Валадарскі • Енатаеўскі • Ікранінскі • Камызяцкі • Краснаярскі • Ліманскі • Нарыманаўскі • Прыволжскі • Харабалінскі • Чарнаярскі |  |
| Гарады | **Астрахань** • Ахтубінск • Знаменск • Камызяк • Нарыманаў • Харабалі |
| Пгт | Верхні Баскунчак • Волга-Каспійскі • Ільінка • Кіраўскі • Красныя Барыкады • Ліман • Ніжні Баскунчак |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | Валадарскі • Енатаеўка • Ікранае • Красны Яр • Началава • Чорны Яр |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n2007048566 · VIAF: 128062462 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бекер.

**Раман Рыгоравіч Бекер** — беларускі і рускі танцоўшчык 2-й паловы 18 — пачатку 19 стагоддзяў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся на Шклоўшчыне. З 1780-х гадоў прыгонны артыст балета Шклоўскага тэатра Зорыча, у 1800-12 у балетнай трупе Пецярбургскага імператарскага тэатра (фігурант, пантамімны танцоўшчык).

Падчас Айчыннай вайны 1812 года у Пецярбургскім апалчэнні, вызначыўся ў баях, у тым ліку на тэрыторыі Беларусі (пад Полацкам, Барысавам, Смалянамі і інш.). За адвагу быў узнагароджаны Георгіеўскі крыжам, атрымаў чын прапаршчыка. Пасля расфармавання апалчэння ў 1814 годзе прасіў дазволу вярнуцца на пецярбургскую сцэну, аднак не атрымаў яго. Апошнія гады жыцця правёў у Харкаве.

Зноскі
------

1. 1 2  Бекер (Беккер) Роман Григорьевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 48. — 737 с.
**Ікрам Халімавіч Вайзулін** (14 снежня 1919, в. Туктар, Сабінскі раён, Татарская АССР —) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Віцебскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1943 года. З чэрвеня 1941 года ў Чырвонай Арміі. У партызанах з чэрвеня 1942 года: камандзір аддзялення, палітрук ўзвода, з лютага 1943 года намеснік камандзіра брыгады, у жніўні 1943 — чэрвені 1944 года камісар 1-й Смаленскай партызанскай брыгады.

У 1944—1979 гадах на адміністрацыйна-гаспадарчай рабоце.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Вайзулин Икрам Халимович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 99. — 737 с.
**Дом Гамбрынус** (венг.: Gambrinus-ház) — помнік архітэктуры ў горадзе Шопран, Венгрыя. Размешчаны на Цэнтральнай плошчы (*Fő tér* 3).

Дом у гатычным стылі пабудаваны загадам венгерскага караля Жыгімонта Люксембурга ў 1422 годзе. Да 1496 года будынак быў гарадской ратушай.

Цяпер архітэктура дома спалучае стылі готыкі, барока, ракако і рэнесансу. У браме — гатычныя нішы для сядзення. На фасадзе будынка можна сярэднявечныя кансолі.

У XV стагоддзі ў доме пісар Янаш Гугельвейт напісаў так званыя «Шопранскія кветкі», іх рукапіс цяпер захоўваецца ў гарадскім архіве.

Каркас уваходу 1620 года пабудовы вытанчана дэкарыраваны. Рэшткі арачнай брамы можна ўбачыць і цяпер. У пачатку XVII стагоддзя будынак перабудаваны.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Кирилл Агеев, Мария Сартакова.* Венгрия. Путеводитель. — Вокруг света. — М.: Вокруг света, 2011. — 281 с. — ISBN 978-5-98652-311-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом Гамбрынус
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дом Ландау (значэнні).
**Дом Ландау** — будынак у Шклоўскім пасадзе Магілёва, размешчаны па Першамайскай вуліцы, 27.

Гісторыя
--------

Дом пабудаваны ў пачатку XX ст. з цэглы як жылы. Першапачаткова быў двухпавярховым з невысокім цокалем, пазней надбудаваны яшчэ два паверхі. Належыў Гіршы Самуілавічу Ландау, ганароваму грамадзяніну Магілёва. Меў падвал, дзе размяшчалася дзве кватэры на 8 пакояў, і трохпавярховы флігель з кватэрамі на 10 пакояў. На трэцім паверсе флігеля да 1919 г. была малітоўная школа Ландау, на першым паверсе — крама і кватэры на 9 пакояў, тры з якіх заняты савецкай дзяржаўнай установай. На другім паверсе размяшчаліся кватэры на 13 пакояў. У 1921 г. 12 пакояў першага і другога паверха будынка займаў камсамольскі клуб. У 1924 г. будынак нацыяналізаваны. Тут у былой краме размясцілася шавецкая майстэрня. Пасля яе ліквідацыі 25 кастрычніка 1924 г. рабочымі майстэрні арганізаваны працоўны калектыў пры біржы працы. У 1926 г. у будынку размяшчаецца польскі клуб.

У пасляваенны час выкарыстоўваўся як жылы з рознымі установамі. Цяпер верхнія паверхі жылыя, на ніжнім — гандлёвыя крамы.

Зноскі
------

1. 1 2  Некаторыя звесткі з гісторыі будынкаў па вуліцам Ленінская і Першамайская г. Магілёва

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом Ландау (Магілёў, Першамайская вуліца)
**Структураная антрапалогія** — кірунак у антрапалогіі, сутнасць якога заключаецца ў вывучэнні гісторыі, культуры, паводзін чалавека як праявы агульных, пастаянных структур. Заснавальнікам структурнай антрапалогіі з'яўляецца французскі антраполаг, этнограф, сацыёлаг і культуролаг Клод Леві-Строс.

Падыход Леві-Строса ўзнік у значнай ступені з дыялектыкі, выкладзенай Марксам і Гегелем, хаця дыялектыка (як канцэпцыя) бярэ пачатак ад старажытнагрэчаскай філасофіі. Гегель тлумачыў, што ў кожнай сітуацыі прадстаўлены дзве супрацьлеглыя рэчы і іх дазвол. Леві-Строс сцвярджаў, што культуры таксама маюць такую ​​структуру. Ён паказаў, напрыклад, як барацьба супрацьлеглых ідэй прывяла да ўсталявання правілаў шлюбу, да ўзнікнення міфалогіі і рытуалаў.

Зноскі
------

1. ↑  https://books.google.by/books?id=xQkGMgAACAAJ&redir\_esc=y

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2781096109 · NKC: ph114017 |
Ікебана
**Ікебана** — традыцыйнае японскае мастацтва аранжыроўкі; стварэнне кампазіцый са зрэзаных кветак, пабегаў у спецыяльных сасудах і размяшчэнне іх у інтэр’еры. У аснову ікебаны пакладзены прынцып вытанчанай прастаты, дасягаецца выяўленнем натуральнай прыгажосці матэрыялу.

Гл. таксама
-----------

* Бансай

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Ікебана**
Агульны высокі абцас
**Туфлі** — абутак, які закрывае нагу не вышэй за шчыкалатку.

Больш высокі абутак звычайна называецца чаравікамі, бацільёнамі або паўбоцікамі, а яшчэ больш высокі — ботамі.

Існуе блытаніна паміж туфлямі і паўчаравікамі. Асноўнае адрозненне — паўчаравікі цалкам закрываюць тыльную паверхню ступні, а туфлі — не. Але ва ўжытку звычайна ўвесь абутак ніжэй за шчыкалатку называецца туфлямі.

Слова «туфель» паходзіць ад ням.: tuffele / *tuffel* / *pantuffel*, а таксама ад італ.: раntоfolа.

Зноскі
------

1. ↑  Шпаргалка на тему Товароведение. см. п. 77 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 12 лістапада 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11955690j · GND: 4053430-3 · LCCN: sh85121735 · NDL: 00567074 |
Капліца Тух Манк у сяле Ашакан.
**Тух Манук** (арм.: Թուխ մանուկ — «*Цёмны падлетак*») — адзін з відаў армянскіх народных свяцілішчаў. Маюць дахрысціянскае паходжанне. Злучаны з адным з персанажаў армянскай міфалогіі. У наш час Тух Манук таксама з'яўляюцца часткай традыцый Армянскай апостальскай царквы.

Паводле крыніц XIX стагоддзя, свяцілішчы Тух Манук былі шырока пашыраны на тэрыторыі гістарычнай Арменіі. У некаторых селішчах існавалі некалькі такіх свяцілішчаў.

Па сваім выглядзе свяцілішча Тух Манук могуць моцна адрознівацца адзін ад аднаго: гэта можа быць царква, капліца, хатка са спусцістым дахам, куча камянёў, хачкар, скала з крыжам, дальмен, менгір, невялікія могілкі і да т.п. Адметных прыкмет, апроч назвы «Тух Манук» дадзеныя свяцілішчы не маюць. 

Свяцілішчы могуць месцавацца на вяршынях узгоркаў, каля крыніц, на могільніках, у дарог, або проста па-за населенымі пунктамі. Яны з'яўляюцца аб'ектамі паломніцтва: некаторыя свяцілішчы наведваюць падчас хрысціянскіх свят, іншыя — у свае вызначаныя дні. Паломнікі вераць, што наведванне свяцілішча можа вылечыць хваробу. Часцяком побач са свяцілішчам растуць дрэвы, якія лічацца святымі. На іх галіны паломнікі завязваюць лапікі матэрыі — лічыцца, што так яны пакідаюць там свае хваробы. Крыніцы каля свяцілішчаў таксама лічацца святымі, а іх вада — гаючай.

Нягледзячы на наяўнасць цэркваў Тух Манук, такога святога не існавала ў хрысціянстве. Легенды пра Тух Манука моцна адрозніваюцца. Гэты персанаж можа апісвацца як дзіцё, юнак, барадаты мужчына сярэдніх гадоў, стары ці ж кабета. У некаторых легендах Тух Манук — гэта маленькі Ісус Хрыстос. Лічыцца, што Тух Манук можа дапамагчы, абараніць, папярэдзіць пра небяспеку ці даць савет.

Зноскі
------

1. ↑  « Tukh Manuk' hushartsanneri masin.» (About the «Swarthy Youth» Monuments), Russian summary, Armenian Folklore Bibliography, ANNE M. AVAKIAN, UNIVERSITY OF CALIFORNIA PRESS, 1994, p137
2. ↑  Հայաստանի առեղծվածները — Թուխ մանուկի առեղծվածը, (Mysteries Of Armenia), Public TV of Armenia, Oct 21, 2015
3. ↑  Tukh-Manuk Chapel Consecration in Shahumian Village, Armenian Church, Jul 24, 2012
4. 1 2 3 4  Народные святилища Тух Манук Архівавана 3 красавіка 2017.
**Стру́менскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Кармянскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Струмень.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Кармянскага раёна Магілёўскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Кармянскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе Рагачоўскага раёна, з 6 студзеня 1965 года — у складзе Чачэрскага раёна, з 30 ліпеня 1966 года — у складзе адноўленага Кармянскага раёна. 28 студзеня 1991 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Кароцькаўскага сельсавета.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.