**Бабра́к Карма́ль** (пушту: ببرک کارمل; 6 студзеня 1929, Камары, Кабул, Каралеўства Афганістан — 3 снежня 1996, Масква, Расія) — афганскі палітычны, дзяржаўны і партыйны дзеяч, адзін з заснавальнікаў Народна-дэмакратычнай партыі Афганістана (НДПА), лідар фракцыі «Парчам» (бел.: Сцяг).

У перыяд савецкай ваеннай прысутнасці ў Афганістане — Генеральны сакратар ЦК НДПА, Старшыня Рэвалюцыйнага савета (кіраўнік дзяржавы) Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан (1979—1986), Старшыня Савета міністраў ДРА (1979—1981).

Дэ-факта з’яўляўся кіраўніком марыянетачнага ўрада, цалкам падкантрольнага савецкім «саветнікам».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Кабуле ў сям’і армейскага генерала. Продкі Кармаля па лініі бацькі былі выхадцамі з індыйскага Кашміра, якія пераехалі ў Кабул у часы, калі Кашмір належаў імперыі Дурані. На новым месцы яны асіміляваліся з таджыкскай супольнасцю Кабула. Яго бацька не раскрываў сваё непуштунскае паходжанне і размаўляў толькі на пушту. Маці Кармаля была персамоўная пуштунка з племя гільзаеў. Сапраўднае імя яго было Султан Хусейн, якое ён змяніў на падобнае, тыпова афганскае імя. У Кабульскім універсітэце захапіўся ідэямі камунізму. У 1965 годзе ўступіў у Народна-дэмакратычную партыю Афганістана (НДПА). Узначаліў фракцыю «Парчам». У 1965—1973 гадах быў дэпутатам парламента краіны.

Пасля Саурскай Рэвалюцыі (1978) стаў намеснікам старшыні Рэвалюцыйнага савета, але ўжо ўлетку 1978 быў зняты з гэтай пасады і адпраўлены паслом у Чэхаславакію. Увосень 1978 года быў абвінавачаны ў арганізацыі антыўрадавай змовы і зняты з пасады пасла. Застаўся ў эміграцыі.

Пасля ўвядзення сіл Савецкай Арміі ў Афганістан у снежні 1979 года стаў генеральным сакратаром ЦК НДПА, старшынёй Рэвалюцыйнага савета і старшынёй Савета міністраў (апошнюю пасаду займаў да 1981 года). 4 мая 1986 года паводле рашэння 18-га пленума ЦК НДПА Б. Кармаль быў вызвалены «па стане здароўя» ад абавязкаў генеральнага сакратара ЦК партыі пры захаванні за ім членства ў Палітбюро. Зняцце з пасады было выклікана зменамі ў СССР, дзе да ўлады прыйшоў М. С. Гарбачоў. У канцы 1986 годзе быў зняты і з пасады старшыні Рэвалюцыйнага савета.

Пасля таго, як ён пакінуў усе пасады, быў вымушаны эміграваць і пражываў у Маскве, у першыя гады эміграцыі — на дачы ў Сярэбраным Бары. Бабрак Кармаль карыстаўся вялікай павагай афганцаў: да эміграцыі падчас першай пасля адстаўкі дэманстрацыі ў Кабуле людзі, праходзячы міма трыбуны, кідалі кветкі не новаму партыйнаму кіраўніку Наджыбулу, а Кармалю; пасля заяў Наджыбулы пра «нацыянальнае прымірэнне» і неабходнасць перамоў з контррэвалюцыянерамі армія была дэмаралізавана і незадаволена такім рэзкім і незразумелым паваротам, пагібельным для рэвалюцыі і неймаверным пры кіраванні Кармаля. Папулярнасць Кармаля, якая яшчэ больш узросла на фоне палітыкі Наджыбулы, выклікала занепакоенасць савецкіх кіраўнікоў, якія асцерагаліся вяртання Кармаля да ўлады, таму да Кармаля прыставілі ахову і строга кантралявалі яго круг зносін. Так працягвалася да канца кіравання М. С. Гарбачова. У апошнія гады жыцця стан здароўя Бабрака Кармаля рэзка пагоршыўся (хвароба нырак), ён рэгулярна праходзіў курс лячэння.

Памёр 3 снежня 1996 года ў 1-й гарадской бальніцы горада Масквы, пахаваны ў Афганістане, у Хайратоне.

Зноскі
------

1. 1 2  Babrak Karmal // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. 1 2  Babrak Karmal // Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija — 2009.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3407324'></a>
3. ↑  Бабрак Кармаль да апошняга ўздыху верыў у правасць выбранага ім шляху  

> 
> «Я не з’яўляўся кіраўніком суверэннай дзяржавы. Гэта была акупаваная дзяржава, дзе рэальна кіравалі вы… Я кроку не мог ступіць без вашых саветнікаў» (Кармаль)
4. ↑  Афганская война — из энциклопедии «История России. XVIII—XX век.» // М. ОЛМА-ПРЕСС, Образование — 2004 — ISBN 5-94849-553-1
5. ↑  *Христофоров В. С.*. Долгий путь из Афганистана **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 4 красавіка 2013. Праверана 4 красавіка 2013.
6. ↑  *Pace, Eric*. Babrak Karmal, Afghanistan's Ex-President, Dies at 67 **(нявызн.)**. *The New York Times*.  Arthur Ochs Sulzberger, Jr (6 снежня 1996). Праверана 31 January 2012.
7. ↑  Gestorben: Babrak Karmal(нявызн.). *Der Spiegel*.  Spiegel Online (9 снежня 1996). Праверана 2 February 2012.
8. ↑  Babrak Karmal **(нявызн.)**. *Encyclopædia Britannica*. Праверана 2 February 2012.
9. ↑  *Whitaker, Raymond*. Obituary: Babrak Karmal **(нявызн.)**. *The Independent*.  Independent Print Limited (6 снежня 1996). Праверана 2 February 1996.

Літаратура
----------

* *Александр Майоров.* Правда об Афганской войне. — М.: Права человека, 1996. — 287 с. — ISBN 5-7712-0032-8.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Кармаль, Бабрак**
* Памяці Бабрака Кармаля (відэа)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Хафізула Амін** | **Старшыня Рэвалюцыйнага савета Афганістана**27 снежня 1979 — 24 лістапада 1986 | Пераемнік**Х. М. Чамкані** |
| Папярэднік**Хафізула Амін** | **Генеральны сакратар ЦК НДПА**27 снежня 1979 — 4 мая 1986 | Пераемнік**Мухамед Наджыбула** |
| Папярэднік**Хафізула Амін** | **14-ы Прэм'ер-міністр Афганістана**27 снежня 1979 — 11 чэрвеня 1981 | Пераемнік**Султан Алі Кештманд** |

| ⛭Кіраўнікі Афганістана з 1973 года |
| --- |
| Рэспубліка Дауда (1973—1978) | Мухамед Дауд |
| Дэмакратычная Рэспубліка (1978—1992) | Нур Махамад Таракі · Хафізула Амін · Бабрак Кармаль · Хаджы Махамед Чамкані (в. а.) · Махамад Наджыбула  ·  А.Р. Хатэф (в. а.) |
| Ісламская Дзяржава Афганістан (1992—1996) | Себгатула Маджадэдзі · Бурханудзін Рабані |
| Ісламскі Эмірат Афганістан (1996—2001) | Мухамед Амар |
| Ісламская Рэспубліка (з 2001) | Бурханудзін Рабані · Хамід Карзай · Ашраф Гані |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Ларуса · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 120555095 · GND: 12419222X · GTAA: 117338 · ISNI: 0000 0003 7442 2364 · LCCN: n82115754 · NUKAT: n2014147520 · SUDOC: 105632473 · VIAF: 45229108 |

 |