recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Маркетынг лаяльнасці** — падыход да маркетынгу, заснаваны на стратэгічным кіраванні, у якой кампанія факусуецца на развіцці і захаванні існуючых кліентаў з дапамогай стымулаў.

Манібэк
-------

**Манібэк** (англ.: money back, даслоўна *вяртанне грошай*) — маркетынгавыя праграмы, якія дадаткова прэміруюць спажыўца, шляхам вяртання часткі грошай, выдаткаваных на пакупку тавара, паслугі ў межах акрэсленай праграмы лаяльнасці.

### Гісторыя

Тэрмін «манібэк» паходзіць ад спалучэння англійскіх слоў *money* і *back*, гэта значыць, «грошы назад», «вяртанне грошай». Мэта выкарыстання манібек — падштурхоўванне патэнцыяльнага пакупніка да куплі тавару (паслугі), у лаяльнасці да брэнда, паслугі, стымуляванне далейшых пакупак. Праграмы лаяльнасці, якія практыкуюць манібек, бываюць двух відаў:
1. Банкаўскія — гэта калі пакупнік плаціць за тавар або паслугу і мае не толькі сам манібек, але і банкаўскія прэферэнцыі;
2. Бонусныя — калі пакупнік аплачвае поўны кошт тавару, а частка сродкаў пры гэтым вяртаецца яму на картку ў выглядзе сродкаў, якія ён можа ў далейшым траціць на тавары ці паслугі або абменьваць на прызы (напрыклад, праграма лаяльнасці Keycard).
Крыніца манібек — камісійныя, якія выплачваюцца прадаўцом аффіліатов за кожнага пакупніка. Названымі камісійнымі, ўладальнікі манібек-праграм лаяльнасці дзеляцца з пакупнікамі, стымулюючы іх купляць тавары і паслугі ў пэўных партнёраў. Тэрмін прыйшоў з Вялікабрытаніі і ЗША. Напісанне тэрміна ва беларускай мове яшчэ не фармалізавана. Маркетынгавая праграма «манібэк» скарыстоўваецца ў адносiнах да наступных тыпаў тавараў: тавары, паслугі, якія рэалізуюцца ў рамках кааліцыйнай праграмы лаяльнасці, як форма лаяльнасці, а таксама ў web-гандлю, як прэмія да дарагога тавару, паслугі сегмента лакшері, прэміум.

### Карткі лаяльнасці

У маркетынгу ў цэлым і ў рознічным гандлі ў прыватнасці, картка лаяльнасці знешне падобная да крэдытнай карткі, альбо можа быць лічбавай карткай, якая ідэнтыфікуе ўладальніка карткі ў якасці ўдзельніка праграмы лаяльнасці. Праграмы лаяльнасці могуць разглядацца як форма цэнтралізаванай віртуальнай валюты, з аднанакіраваныя патокам сродкаў, паколькі прызавыя балы і бонусы можна абмяняць на тавар ці паслугу, але не назад у наяўныя. Прыкладамі кааліцыйных праграм у свеце з'яўляюцца брытанская Nectar, канадская Home Air Miles, амерыканская Gold Points, іспанскі Aeromillas, нямецкі Payback, украінскі Keycard.
**Парвенір** (ісп.: Porvenir) — адзіны чылійскі горад на галоўным востраве архіпелага Вогненная Зямля — Ісла-Грандэ. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай камуны і правінцыі Цьера-дэль-Фуэга, якая ўваходзіць у склад вобласці Магальянэс і Чылійская Антарктыка. Насельніцтва — 4 734 чалавек (2002), з якіх каля дзвюх тысяч салдат чыліскага гарнізону. Большасць жыхароў мае харвацкае паходжанне. 

Тэрыторыя камуны — 9707,4 км². Колькасць насельніцтва — 5591 жыхароў (2007). Шчыльнасць насельніцтва — 0,79 чал/км².

Размяшчэнне
-----------

Горад размешчаны ў 41 км на паўднёвы ўсход ад адміністрацыйнага цэнтра вобласці Пунта-Арэнас і знаходзіцца на беразе бухты Карамке (на мове індзейскага племені селькнамаў — мелкаводдзе) насупраць Пунта-Арэнаса — самага паўднёвага кантынентальнага горада на Зямлі, ад якога аддзелены Магеланавым пралівам. Гарады злучае паромная пераправа.

Парвенір мае свой аэрапорт, размешчаны на паўночны ўсход ад горада. У горадзе працуе музей Вогненнай Зямлі, заснаваны Фернанда Кардэра Руске ў 1980 годзе. У ім сабраны экспанаты, прысвечаныя побыту карэннага індзейскага племя селькманаў, а таксама экспанаты, прысвечаныя адкрыццю і эксплуатацыі радовішчаў золату. Планіроўка горада прамавугольная, у цэнтры знаходзіцца Югаслаўскі парк. У Парвеніры быў заснаваны першы ў Паўднёвай Амерыцы кінатэатр. Аснова эканомікі горада — турызм.

Камуна Парвенір мяжуе:

* на поўначы — з камунай Прымавера
* на ўсходзе — з правінцыяй Вогненная Зямля (Аргенціна)
* на поўдні — з камунай Цімаукель
* на захадзе — з камунай Пунта-Арэнас

Гісторыя
--------

Першым паселішчам на месцы сучаснага Парвеніра быў паліцэйскі пост, які пабудавалі ў 1883 годзе падчас залатой ліхаманкі на Вогненнай Зямлі. У 1894 быў для заснаваны горад Пуэрта-Парвенір. Першымі жыхарамі горада былі еўрапейскія імігранты, якія прыехалі сюды ў пошуках золата.

Клімат
------

Клімат у горадзе халаднаваты, марскі, але адносна вільготны. Тэмпература змяняецца ад 1,0-1,5°С у ліпені да 10,0-10,5 °C у студзені (сярэднегадавая — каля 6 °C). Ападкі выпадаюць раўнамерна на працягу года, усяго 370 мм у год. Летам ападкі выпадаюць у выглядзе дажджу, зімой — у выглядзе дажджу ці снегу.

Дэмаграфія
----------

Паводле перапісу 2007 года насельніцтва камуны складае 5591 чалавек, з якіх 3429 мужчын і 2162 жанчыны.

Насельніцтва камуны складае 3,57 % ад агульнай колькасці насельніцтва вобласці Магальянэс і Чылійская Антарктыка. 12,54 % складае сельскае і 87,43 % — гарадское насельніцтва.

Галерэя
-------

* Бухта Карамке ў ПарвенірыБухта Карамке ў Парвеніры
* Помнік імігрантамПомнік імігрантам
* Югаслаўскі паркЮгаслаўскі парк

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт камуны
* Сайт музея Вогненнай Зямлі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сапега.
**Аляксандр Мікалаевіч Сапега** (1958, Гродна — 1990, пад Смаленскам) — беларускі і савецкі валейбаліст, гулец зборнай СССР (1981—1984). Пераможца розыгрышу Кубка свету 1981, двухразовы чэмпіён Еўропы, васьміразовы чэмпіён СССР. Нападнік. Майстар спорту міжнароднага класа (1979).

Біяграфія
---------

Выступаў за каманду ЦСКА (1977—1985). 8-кратны чэмпіён СССР (1977—1983, 1985), бронзавы прызёр чэмпіянату СССР 1984, трохразовы ўладальнік Кубка СССР (1980, 1982, 1984), трохразовы ўладальнік Кубка чэмпіёнаў ЕКВ (1977, 1982, 1983). У складзе зборнай Масквы чэмпіён (1979) і срэбны прызёр (1983) Спартакіяды народаў СССР.

У зборнай СССР у афіцыйных спаборніцтвах выступаў у 1981—1984 гадах. У яе складзе: пераможца розыгрышу Кубка свету 1981, двухразовы чэмпіён Еўропы (1981, 1983), пераможца турніру «Дружба-84».

Аляксандр Сапега загінуў у 1990 годзе пад Смаленскам ад рук бандытаў.

Імя Аляксандра Сапегі носіць спецыялізаваная дзіцяча-юнацкая школа алімпійскага рэзерву ў Гродне.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Волейбол: Энциклопедия / *Сост. В. Л. Свиридов, О. С. Чехов.* — Томск: Компания «Янсон», 2001.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юшкевіч.
**Аляксандр Мікалаевіч Юшкевіч** (нар. 12 мая 1972, Магілёў) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Магілёўскі тэхналагічны інстытут (аўтаматызацыя тэхналагічных працэсаў і вытворчасцей), Беларускі інстытут правазнаўства (юрыст-прававед). Працаваў другім і першым сакратаром Магілёўскага абласнога камітэта грамадскага аб’яднання «Беларускі патрыятычны саюз моладзі», першым сакратаром Магілёўскага абласнога камітэта грамадскага аб’яднання «Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі», выканаўчым дырэктарам філіяла № 700 Магілёўскага абласнога ўпраўлення адкрытага акцыянернага таварыства «Ашчадны банк „Беларусбанк"». Старшыня рэспубліканскага саюза грамадскіх аб’яднанняў «Беларускі камітэт маладзёжных арганізацый».

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга і чацвёртага скліканняў.

Узнагароды
----------

Мае Падзяку Дзяржаўнага сакратара Саюзнай дзяржавы.

Зноскі
------

1. ↑  ЮШКЕВИЧ АЛЕКСАНДР НИКОЛАЕВИЧ Архівавана 9 верасня 2019.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
**Парк** з рэшткамі сядзібы Ракіцкіх — рэшткі сядзібна-паркавага комплексу ў вёсцы Тэльман (раней Двор-Гарадзішча) Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Рэспублікі Беларусь. Знаходзіцца ў паўднёвай частцы вёскі, на правым беразе Брагінкі.

23 снежня 2011 года комплексу нададзены рэгістрацыйны нумар ахоўнага абавязацельства — № 11-02-07/3099. Статус помніка атрымаў пад назвай «**Парк з рэшткамі сцяны замка Вішнявецкіх**», бо мясцовасць агулам звязваюць з больш вядомымі ўладальнікамі — князямі Вішнявецкімі.

Парк і сядзіба
--------------

Парк з сядзібай закладзены ў канцы XVIII ст. Ракіцкімі, мае характэрныя барочныя рысы. Ад сядзібнага дома ў бок ракі разыходзіліся 3 алеі, перад домам быў вялікі газон з валуном. Рака Брагінка арганічна ўключана ў планіровачную структуру парка, яе берагам праходзіла адна з алей. Растуць ліпа, клён, граб, дуб, вяз, вярба.

Ад сядзібы Ракіцкіх практычна нічога не засталося — частка адной сцяны. Аднак гэтыя рэшткі ўключаны ў праграму «Замкі Беларусі» і паводле яе ў 2012 годзе праведзена кансервацыя рэшткаў сцяны і добраўпарадкавана прылеглая тэрыторыя. Зроблена гэта за сродкі французскіх фондаў «Спадчына без межаў» і «Валь дэ Вуар».

* Сцяна ў Двары-Гарадзішчы (пачатак XX ст). Здымак з сямейнага архіва Афонскіх.Сцяна ў Двары-Гарадзішчы (пачатак XX ст). Здымак з сямейнага архіва Афонскіх.
* Цэгла з рэшткаў сцяны сядзібы, з кляймом цагельні -- манаграмай-лігатурай "ЯК", магчыма, Якава Кітайцава, Якава Калпачова або іншай. Фота Андрэя Лебедзева, 2022 год.Цэгла з рэшткаў сцяны сядзібы, з кляймом цагельні -- манаграмай-лігатурай "ЯК", магчыма, **Я**кава **К**ітайцава, **Я**кава **К**алпачова або іншай. Фота Андрэя Лебедзева, 2022 год.

Валун
-----

Валун у парку
У парку знаходзіцца валун у форме сэрца, неафіцыйна называны *Каменем кахання*. Па легендзе, у 1603 годзе каля каменя авантурыст Ілжэдзмітрый пазнаёміўся з будучай жонкай Марынай Мнішак, тым часам валун знаходзіўся ў брагінскім замку Вішнявецкіх. Пасля разбурэння Брагінскага замка падчас паўстання Багдана Хмяльніцкага валун быццам перанесены ў Гарадзішча, а пазней у Гарадзішчанскі парк.

Літаратура
----------

* Зямля нашых продкаў : У складзе Вялікага княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай // Памяць : Брагінскі раён : Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / укладальнік: І. Ф. Ганжураў. — Мінск : Мастацкая літаратура, 2003. — С. 37-50.
* 306. Парк // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Гомельская вобласць. — С. 104. — 383 с. іл.
* Парк з рэшткамі сцяны замка Вішнявецкіх // Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь / складальнікі: В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мінск : БЕЛТА, 2009. — С. 239.
* Тэльман // Гарады і вёскі Беларусі : Энцыклапедыя. — Т. 1. — Кн. 1 : Гомельская вобласць / Станіслаў Віктаравіч Марцэлеў; рэд. кал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Беларуская Энцыклапедыя, 2004. — С. 112.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Буйко.

**Аляксандр Міхайлавіч Буйко** (1885, в. Астраўляны, Шаркаўшчынскі раён — 30 студзеня 1941) — рэвалюцыянер, савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч.

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1904 года. Удзельнік Рэвалюцыі 1905—1907 г. З 1906 г. член Пецярбургскага камітэта РСДРП, у 1907—1909 гг. член яго выканаўчай камісіі. Удзельнік V Усерасійскай партыйнай канферэнцыі ў 1908 г. У сакавіку 1909 г. арыштаваны і сасланы на вечнае пасяленне ў Сібір.

Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 г. намеснік старшыні Верхнеудзінскага Савета. З студзеня 1918 года старшыня Рэвтрыбунала Прыбайкалля.

Пасля захопу Забайкалля белагвардзейцамі эмігрыраваў у Манголію, у Кітай. Адзін з кіраўнікоў разгрому войскаў Унгерна. У 1921 годзе эмісар Далёкаўсходняй рэспублікі ў Прыбайкаллі, сакратар Далёкаўсходняга Бюро ЦК РКП (б). З 1922 года старшыня Народнага сходу Далёкаўсходняй рэспублікі, пазней намеснік наркама гандлю РСФСР. У 1933—1942 гг. намеснік галоўнага арбітра РСФСР.

Аўтар кнігі «Шлях рабочага» (1934).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Буйко Александр Михайлович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 87. — 737 с.

Літаратура
----------

* Буйка Аляксандр Міхайлавіч // Памяць: Шаркаўшчынскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад. Л. М. Лабачэўская; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. 2004 — С. 101.
* Буйко Аляксандр Міхайлавіч // Кузьміч, М. П. Нашы землякі ў далёкім і блізкім замежжы : біяграфічны даведнік / М. П. Кузьміч, М. І. Сцепаненка. — Віцебск, 2007. — С. 26.

Спасылкі
--------

* Буйко Аляксандр Міхайлавіч(недаступная спасылка)
**Парвавірусы** (*Parvoviridae*, ад лац.: parvus — маленькі) — сямейства дробных, простых ДНК-геномных вірусаў.

Геном прадстаўлены невялікай аднанітачнай пазітыўнай або негатыўнай малекулай ДНК. Вірыёны маюць форму ікасаэдра, памер 18-26 нм. Капсід пабудаваны з трох тыпаў бялкоў па кубаідальным тыпе. Суперкапсіду няма. У сямейства ўключаны сатэліты адэнавірусаў, гепаднавірусаў, узбуджальнікі захворванняў млекакормячых, птушак і дэнсануклеёзу жывёл.

Зноскі
------

1. ↑  Таксанамія вірусаў на сайце Міжнароднага камітэта па таксанаміі вірусаў (ICTV).

Літаратура
----------

* Слоўнік па агульнай і медыцынскай вірусалогіі / Уклад.: А. Красільнікаў, Л. Цітоў, Н. Казак. — Мн.: Вышэйшая школа, 1995. ISBN 985-06-0048-9
**Аўрэлій Аніцый Сімах** (лац.: Aurelius Anicius Symmachus) — палітычны дзеяч Заходняй Рымскай імперыі пры імператары Ганорыі.

Ён належаў да рымскіх сем'яў Аніцыяў і Сімахаў. Аўрэлій, верагодна, быў сваяком аратара Квінта Аўрэлія Сімаха, магчыма, сынам брата ці сястры, якая ажанілася з членам роду Аніцыяў.

У 415 годзе Сімах знаходзіўся на пасадзе праконсула Афрыкі, дзе ён атрымаў права на атрыманне апеляцыі. У перыяд з 24 снежня 418 года па студзень 420 года, ён быў прэфектам горада Рыма і на гэтай пасадзе ён пісаў у суд адносна праблем, звязаных з пераемнасцю Папе Рымскаму Зосіме, які сканаў праз два дні пасля ўступлення Сімаха на пасаду. Ён таксама аднавіў рынак у Осціі і адзін з рымскіх форумаў.

Зноскі
------

1. ↑  Corpus Inscriptionum Latinarum 6, 1193
2. ↑  Corpus Inscriptionum Latinarum 14, 4719
3. ↑  Corpus Inscriptionum Latinarum 6, 36962

Літаратура
----------

* *Martindale, J. R.* Aurelius Anicius Symmachus 6 // Prosopography of the Later Roman Empire. — Cambridge University Press, 1980. — Vol. II : A.D. 395—527. — P. 1043–1044. — ISBN 0-521-20159-4 [2001 reprint].


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Pauly-Wissowa |
Лесвіцы Культурнага цэнтра
**Парк Іспаніі** (ісп. Parque de España) — гарадскі парк у горадзе Расарыа (Аргенціна). Ён уключае ў сябе парк і культурны цэнтр агульнай плошчай 10 000 м², размешчаны непадалёк ад гістарычнага цэнтра горада, на беразе ракі Парана.

Культурны цэнтр знаходзіцца на поўначы парка. Ён быў спраектаваны каталонскім архітэктарам Арыёлем Бахігасам і ўключае тэатр на 500 месцаў, канферэнц-залу, тры выставачных галерэі мастацтва і відэатэку. Паўднёвы фасад будынку цэнтра ўяўляе сабой набор адкрытых лесвіц, дзе могуць сядзець каля 5 000 гледачоў падчас канцэртаў ці паказаў. Культурны цэнтр быў створаны на грошы іспанскага ўрада на землях, выдзеленых муніцыпалітэтам Расарыа ў межах святкавання 500-годдзя з дня адкрыцця Амерыкі. Яго ўрачыста адчынілі ў лістападзе 1992 года ў прысутнасці прынцэсы Крысціны з Іспаніі. Цэнтр прымаў мерапрыемствы Трэцяга міжнароднага кангрэса іспанскай мовы, які адбыўся ў Расарыа ў лістападзе 2004 года.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Культурнага цэнтра
* Звесткі аб парку на сайце горада Расарыа
**Энтэрасарбенты** — лекавыя сродкі рознай структуры, якія ажыццяўляюць звязванне экза- і эндагенных таксічных рэчываў, ксенабіётыкаў у жалудачна-кішэчным тракце шляхам адсорбцыі. Пры гэтым энтэрасарбент не ўступае з сарбуемым рэчывам у хімічную рэакцыю і не выклікае біяхімічных змяненняў крыві. Замест гэтага выкарыстоўваецца працэс фізіялагічнага фільтравання і рэабсорбцыя вадкасці з сасудзістага рэчышча ў прасвет кішэчніка яго варсінкамі. Прадукты, якія выйшлі разам з вадкай часткай крыві, кантактуюць з энтэрасарбентам, прынятым напярэдадні ўнутр, фіксуюцца на ім і разам з ім выводзяцца з арганізма. Эфектыўнасць энтэрасорбцыі ў ліквідацыі эндатаксікозаў звязана з тым, што кішэчныя варсінкі здольныя прапускаць усе інгрэдыенты, малекулярная маса якіх ніжэй масы альбуміна, а таксічныя субстанцыі ў асноўным маюць менавіта такую, сярэднюю малекулярную масу.

Энтэрасарбенты вырабляюцца ў выглядзе розных лекавых форм: гранулы, парашкі, таблеткі, капсулы, пасты і іншыя. Часцей за усе ў якасці лекаў для энтэрасорбцыі выкарыстоўваюцца:

* актываваны вугаль
* прэпараты вісмуту
* пекцін
* каалін
* палыгорскіт
* дзіактаэдрычны смекціт
* сінтэтычныя смолы
* калоідны дыяксід крэмнію (сілікагель)
* поліметылсілаксану полігідрат
* лігнін

Існуюць таксама адсарбенты для звязвання таксічных рэчываў пры экстракарпаральнай дэтоксікаціі крыві пры гемасорбцыі — іх называюць гемасарбенты. Адсарбенты, якія выкарыстоўваюцца для паглынання выдзяленняў (прадуктаў метабалізму) з хірургічнай, ці нейкай іншай раны называюцца вульнерасарбенты.

Зноскі
------

1. ↑  Бесараб С. В. Viva, Энтеросорбенты. Intro // Патреон — patreon.com, 26 января 2021, 17:35
2. ↑  Бесараб С. В. Энтеросорбенты. Смолы и неперевариваемые жиры // Патреон — patreon.com, 18 февраля 2021, 10:43
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Нутка (значэнні).
**Ну́тка** (англ.: Nootka) — заліў на заходнім узбярэжжы вострава Ванкувер у Брытанскай Калумбіі (Канада). 

Уяўляе сабою фіёрд каля 32 км у даўжыню. Характэрызуецца дастаткова вялікімі глыбінямі каля берагоў, нізкай салёнасцю вады з-за частых ападкаў і рэк, якія ўпадаюць у заліў. У Нутка перыядычна заходзяць кіты. 

Адкрыты іспанцамі ў 1774 г. У 1778 г. даследаваны Дж. Кукам, які і даў яму сучасную назву. У 1789 г. іспанцы заснавалі на яго берагах калонію Санта-Крус-дэ-Нутка. Каб спыніць неўпарадкаваны гандаль індзейцаў з іншымі еўрапейскімі дзяржавамі, яны арыштавалі некалькі брытанскіх гандлёвых суднаў пад партугальскім сцягам, што выклікала міжнародны канфлікт. Для яго вырашэння і перагавораў з іспанцамі ў Ціхі акіян была накіравана экспедыцыя Дж. Ванкувера. Вынікамі перагавораў стаў шэраг дамоўленасцей, што вымусілі Іспанію адмовіцца ад выключных правоў на ціхаакіянскае ўзбярэжжа Новага Свету. У 1795 г. іспанская калонія ў заліве спыніла існаванне. У 1866 г. навакольныя землі былі ўключаны ў склад Канады.

Спасылкі
--------

* Oceanography of Nootka Sound
* Nootka Sound Controversy
**Dictionary of the Irish Language: Based Mainly on Old and Middle Irish Materials** (**DIL**) — самы поўны слоўнік старажытнаірландскай і сярэднеірландскай мовы на сённяшні час, выпушчаны Ірландскай каралеўскай акадэміяй. Ідэя стварэння слоўніка ўзнікла яшчэ ў 1852 ў ірландскіх філолагаў Джона О'Донавана і Юджына О'Кары. Аднак стварацца гэты слоўнік пачаў толькі ў 1903, калі святар М. Г. Клоўз адпісаў 1000 фунтаў стэрлінгаў на стварэнне слоўніка з умовай, што першы выпуск будзе выдадзены да 1913. Першы выпуск быў выдадзены за некалькі месяцаў да завяршэння тэрміну нарвежскім філолагам Карлам Марстрандэрам (літара D да degóir). Апошні выпуск быў выдадзены ў 1976 пад рэдакцыяй Э. Куіна.

Усяго слоўнік мае 2.525 старонак у 23 тамах, але існуе і кампактнае выданне 1983 (чатыры старонкі арыгінальнага слоўніка на адной кампактнай, ISBN 0-901714-29-1).

Для выпраўлення і дапаўнення слоўніка быў створаны сайт PACDIL Архівавана 16 жніўня 2010.. У 2003 пачаўся праект стварэння электроннай версіі DIL (**eDIL**), 27 чэрвеня 2007 ён быў завершаны.

У Сеціве
--------

* Dictionary of the Irish Language  (англ.)
* PACDIL Архівавана 16 жніўня 2010.  (англ.)

Зноскі
------

1. ↑  Гісторыя стварэння DIL і eDIL Архівавана 25 верасня 2008.  (англ.)
**Хацінская крэпасць** — крэпасць 13—18 стст. у горадзе Хацін, Украіна, на беразе Днястра.

Гісторыя
--------

Замак мае складаную і гераічную гісторыю, ён пастаянна быў у цэнтры канфліктаў, што скаланалі рэгіён. У IX стагоддзі кіеўскі князь Уладзімір Святаслававіч заснаваў умацаваны форт. У 1250—1264 гг. Даніла Галіцкі і Леў Данілавіч збудавалі мураваны замак.

У 1340 годзе Хацін перайшоў да Венгерскага княства, а ў 1375 годзе — да Малдаўскага гаспадарства. Менавіта малдаўскі гаспадар Стэфан III Вялікі значна разбудаваў мураваны замак. Па перыметры былі збудаваны сцены вышынёй да 40 і шырынёй 5-6 метраў, 3 вежы, узровень двара быў падняты на 10 метраў, а ўнутраная прастора падзелена на Княжацкі двор і двор войнаў. У такім стане замак і дайшоў да сучаснасці.

У кастрычніку 1621 года пад сценамі замка адбылася знакамітая Хацінская бітва. Украінска-беларуска-польскія войскі на чале Янам Каралем Хадкевічам і Пятром Сагайдачным разбілі значныя сілы Асманскай імперыі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хацінская крэпасць

| ⛭Крэпасці Малдаўскага княства |
| --- |
| Украіна Белгарад-Днястроўская (Белая) ·  Малдова Бендэрская ·  Украіна Ізмаільская ·  Украіна Кілійская ·  Румынія Нямцкая ·  Малдова Архейская ·  Малдова Сарокская ·  Румынія Сучаўская (Тронная) ·  Украіна Хатынская |
Міцэлій на трэсцы
Міцэлій на кававай гушчы
міцэлій на камамберы
**Міцэлій** (грыбніца) — вегетатыўнае цела грыбоў і актынаміцэтаў, якія складаюцца з (1,5-10 мкм таўшчынёй у грыбоў і 0,5-1,0 мкм у актынаміцэтаў) разгалінаваных нітак, якія называюць гіфамі. Развіваецца ў субстраце і на яго паверхні. Даўжыня міцэлію грыбоў у натуральных умовах, у прыватнасці, у лясной падсцілцы, можа дасягаць 35 км на 1 грам.

Рост міцэлію адбываецца апікальна (толькі ў вяршыні). У грыбоў адрозніваюць няклеткавы (цэнатычны) міцэлій, пазбаўлены міжцэлевых перагародак і ўяўляе сабой вялізную клетку з вялікай колькасцю ядраў (характэрны для зігаміцэтаў), а таксама клеткавы (септыраваны), з наяўнасцю міжклеткавых перагародак (абазначаюцца тэрмінам септы) і аднаго альбо многіх ядраў у асобнай клетцы. Міцэлій актынаміцэтаў не мае ядраў і можа як дзяліцца на асобныя клеткі, так і заставацца суцэльным.

Септы могуць быць з простымі і складанымі порамі. Простыя характэрныя для аскаміцэтаў. Складаныя пары часта суправаджаюцца спражкамі — крукападобнымі вырастамі каля септ. У такім выпадку клетка мае два ядра і міцэлій грыба называюць дыкарыятычным. Ён характэрны для аскаміцэтаў і базідыяміцэтаў. Спражкі граюць важную ролю пры дзяленні клетак.

Пладовыя целы базідыяміцэтаў утварае ілжывая тканка плектэнхіма, якая складаецца з густа пераплеценых гіфаў міцэлію, адрознай ад сапраўднай тканкі тым, што сапраўдная фармуецца пры дзяленні клетак у трох кірунках, а ілжывая — у адным. У базідыяміцэтаў міцэлій часта шматгадовы, у іншых грыбоў — аднагадовы.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 133479454, 2911018053 |
**Іанізацыйная камера** — прылада, газанапоўнены датчык, прызначаны для вымярэння ўзроўню іанізуючага выпраменьвання.

Вымярэнне ўзроўню выпраменьвання адбываецца шляхам вымярэння ўзроўню іанізацыі газу ў працоўным аб'ёме камеры, які знаходзіцца паміж двума электродамі. Паміж электродамі ствараецца рознасць патэнцыялаў. Пры наяўнасці іонаў у газе паміж электродамі ўзнікае іонны ток, які можа быць вымераны. Ток пры іншых роўных умовах прапарцыйны хуткасці ўзнікнення іонаў і, адпаведна, магутнасці дозы апраменьвання.

У шырокім сэнсе да іанізацыйнай камеры адносяць таксама прапарцыйныя лічыльнікі і лічыльнікі Гейгера-Мюлера.

Гл.таксама
----------

* Дэтэктар элементарных часціц

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4162358-7 · Microsoft: 151770136 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вадап’янаў.

**Павел Аляксандравіч Вадап’янаў** (нар. 10 лютага 1940, в. Паланая, Карэліцкі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі філосаф. Член-карэспандэнт (2009) Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, доктар філасофскіх навук (1983), прафесар (1984). Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь (1995).

Біяграфія
---------

Скончыў Ленінградскі дзяржаўны універсітэт ім. А. А. Жданава (1967). У 1967—1982 гадах у Інстытуце філасофіі і права АН БССР.
З 1982 года загадчык кафедры, з 2010 года прафесар Беларускага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта.

Узнагароды
----------

Прэмія акадэмій навук Украіны, Беларусі і Малдовы (1996) за манаграфію «Вялікі дзень гневу: экалогія і эсхаталогія».

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя даследаванні прысвечаны філасофіі навукі і тэхнікі, філасофіі і метадалогіі навукі, экалогіі і эвалюцыйнай біялогіі. Распрацаваў новы навуковы напрамак на аснове даследавання праблемы ўстойлівасці біясферы як фундаментальнай тэарэтычнай праблемы, у якой сканцэнтраваныя найважнейшыя светапоглядныя і метадалагічныя аспекты сучаснай навукі, якія ўдакладняюць і паглыбляюць сучасную навуковую карціну свету. Раскрыў механізмы падтрымання ўстойлівасці біясферы — наяўнасць біялагічнай разнастайнасці, дубліруючых і страхуючых механізмаў, перавага працэсаў сінтэзу над дэструкцыяй, забаронаў на біяхімічным узроўні, стабілізіруючы адбор на ўзроўні філагенезу, што дазволіла абгрунтаваць асноўныя законы эвалюцыі біясферы, якія маюць навуковае і практычнае значэнне для вызначэння стратэгіі выжывання чалавецтва. Даў абгрунтаванне экалагічных наступстваў навукова-тэхнічнага прагрэсу, выявіў яго станоўчыя і адмоўныя бакі, абгрунтаваў неабходнасць зацвярджэння новых каштоўнасных арыентацый ва ўзаемадзеянні грамадства і прыроды, раскрыў неабходнасць змены склаўшагася асабліва спажывецкага вектара развіцця на аснове аналізу канцэптуальных падстаў стратэгіі ўстойлівага развіцця, што мае вялікую практычную значнасць для вызначэння аптымальнай экалагічнай палітыкі ва ўмовах агульнапланетарнага крызісу. Прапанаваў абгрунтаванне стратэгіі дастатковага развіцця на аснове прынцыпаў біяантропацэнтрызму і залатога сячэння (пераадоленне разрыву паміж марнатраўнасцю і беднасцю ў спажыванні) як галоўнага напрамкі развіцця сучаснай цывілізацыі на шляху набліжэння да ноасфернаму стагоддзю.

Аўтар 210 навуковых прац, у тым ліку 10 манаграфій.

### Бібліяграфія

* Устойчивость в развитии живой природы. Минск, 1974.
* Динамика биосферы и социокультурные традиции. Минск, 1987 (в соавт.).
* Великий день гнева: экология и эсхатология. Минск, 1993 (в соавт.).
* Философия и методология науки : хрестоматия. Минск, 2014 (в соавт.).
* Социально-экологическая проблематика в концептуальной структуре отечественной философии // Философские исследования. Минск, 2017. Вып. 4 (в соавт.).

Зноскі
------

1. ↑  ВАДАП’ЯНАЎ Павел Аляксандравіч

Спасылкі
--------

* Павел Аляксандравіч Вадап’янаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
**Сорбцыя** (ад лац.: Sorbeo — п'ю) — паглынанне цвёрдым целам альбо вадкасцю розных рэчываў з навакольнага асяроддзя. Паглынанае рэчыва, якое знаходзіцца ў асяроддзі, называюць *сарбатам* (сарбтывам), паглынальнае цвёрдае цела або вадкасць -*сарбентам*.

Па характары паглынання сарбату сарбцыйныя з'явы дзеляцца на два тыпы: адсорбцыя — канцэнтраванне сарбату на паверхні падзелу фаз або яго паглынанне павярхоўным пластом сарбенту і абсорбцыя — аб'ёмнае паглынанне, пры якім сарбат размяркоўваецца па ўсім аб'ёме сарбенту.

Літаратура
----------

* Со́рбцыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 87. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000048050 · Microsoft: 58445606 · NKC: ph615531, ph675053 |
Ісус вылечвае вуха служкі святара, Музей Эвары, Партугалія, каля 1500г.
**Вылячэнне служкі з адсечаным вухам** або ***вылячэнне вуха раба святара*** - падзея евангельскага апавядання, адзін з цудаў Ісуса Хрыста.

Біблейскае апавяданне
---------------------

Цуд запісаны ў Евангеллі ад Лукі 22:49-51, у ім апісваецца Ісус, Які вылячыў вуха рабу першасвятара падчас арышту Ісуса.

Калі да Хрыста і Яго вучняў наблізіўся натоўт і стала ясна, што справа кончыцца арыштам Хрыста і Яго магчымым асуджэннем, то адзін з вучняў вынуў меч, ударыў слугу святара і адсек яму правае вуха.

Ісус, аднак сказаў, каб яны перасталі, а пасля, дакрануўшыся да вуха чалавека, вылечыў яго. Гэтае вылячэнне следуе за пацалункам Іуды і з'яўляецца апошнім цудам, запісаным ў кананічных Евангеллях перад Укрыжаваннем Ісуса.

| ⛭Цуды Ісуса Хрыста |
| --- |
| Вылячэнне | 
* Жанчына з крывацячэннем
* Сляпы ў Віфсаідзе
* Сляпы ад нараджэння
* Сляпы Вартымей
* Два сляпыя ў Галілеі
* Слуга цэнтурыёна
* Пракажоны
* Дзесяць пракажоных
* Глуханямы з Дзесяціграддзя
* Хворы на вадзянку
* Жыхары Генісарэта
* Згорбленая жанчына
* Цешча Пятра
* Паралізаваны ў Віфездзе
* Паралізаваны ў Капернауме
* Сын царадворца
* Служка з адсечаным вухам
* Мужчына з завялай рукой

 |  |
| Выгнанне бесаў | 
* Сляпы і нямы
* Хлопчык
* Дачка хананіянкі
* Мужчына ў сінагозе Капернаума
* Герасінскі беснаваты
* Нямы
* На заходзе сонца

 |
| Уваскрэсенне памерлых | 
* Сын удавы з Наіна
* Дачка Іяіра
* Лазар

 |
| Кантроль над прыродай | 
* Лоў рыбы
* Манета ў роце рыбы
* Насычэнне мноства людзей
* Праклён смакоўніцы
* Вяселле ў Кане
* Суцяшэнне шторму
* Праабражэнне Ісуса
* Хаджэнне па вадзе

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Жалезнікі.
**Жале́знікі** (трансліт.: *Žaliezniki*, руск.: Железники) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Занарацкага сельсавета.

Гісторыя
--------

У 1868 г. 2 вёскі ў Занарачанскай воласці Свянцянскага павета Віленскай губерні: 10 двароў, 96 жыхароў і 9 двароў, 89 жыхароў. У 1904 г. вёска Жалезнікі, 226 жыхароў. У 1907 г. вёскі Жалезнікі 1-я (157 жыхароў) і Жалезнікі 2-я (151 жыхар). У 1-ю сусветную вайну з верасня 1915 г. акупаваная войскамі кайзераўскай Германіі, спалена. 18-28.03.1916 г. у раёне вёскі праходзілі баі Нарачанскай аперацыі войскаў расійскіх армій Паўночнага і Заходняга франтоў. У 1940 г. 57 двароў, 232 жыхары. У верасні 1943 г. гітлераўцы поўнасцю спалілі вёску (57 двароў), забілі 3 жыхароў. Пасля вайны адноўлена.

З 11.10.1940 г. у Занарацкім сельсавеце Мядзельскага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 г. Маладзечанскай, з 20.01.1960 г. Мінскай абласцей. У 1950 г. у вёсцы створаны калгас «Перамога». З 1973 вёска знаходзіцца ў складзе калгасу «Шлях да камунізму» (цэнтр — вёска Занарач).

Насельніцтва
------------

* 193 жыхары (1960)
* 48 двароў, 107 жыхароў (1997)

Інфраструктура
--------------

Жывёлагадоўчая ферма.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU). Сустракаецца таксама варыянт **Зяле́знікі**

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Занарацкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Занарач |
| Аграгарадкі | Старлыгі ·  Сырмеж |
| Вёскі | Астраўляны ·  Балтагузы ·  Баярнавічы ·  Беражныя ·  Буйкі ·  Воўчына ·  Жалезнікі ·  Іванкі ·  Калодзіна ·  Карабаны ·  Каракулічы ·  Конціненты ·  Міціненты ·  Мокрыца ·  Носавічы ·  Няверавічы ·  Памошша ·  Пронькі ·  Сідаравічы ·  Стахоўцы ·  Сурвілы ·  Сяляткі ·  Хмылкі ·  Хоневічы ·  Чарэмшыцы ·  Шэметава ·  Яневічы |
| Хутары | Шэметава |
**Андрэй Піліпавец** (нар. 17 лютага 1999) — беларускі футбаліст, абаронца.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец маладзечанскай ДЮСШ-4, з 2015 года выступаў за дубль салігорскага «Шахцёра». У кастрычніку 2016 года і верасні 2017 года гуляў за «Шахцёр» у Юніёрскай лізе УЕФА. У лютым 2018 года перайшоў у «Баранавічы», дзе трэнерам стаў Іван Крутаў, які раней працаваў з юнакамі ў Салігорску. Быў адным з асноўных ігракоў каманды. У ліпені 2018 года пакінуў баранавіцкі клуб.

У жніўні 2018 года перайшоў у мінскае «Тарпеда». У сезоне 2018 выступаў за дубль, а да сезона 2019 рыхтаваўся з асноўнай камандай. У красавіку 2019 года гуляў за дубль, а 4 мая 2019 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, правёўшы ўсе 90 хвілін у матчы супраць магілёўскага «Дняпра» (0:1).

У ліпені 2019 года перайшоў у брэсцкі «Рух». У камандзе часам з’яўляўся на лаўцы запасных, аднак на поле так і не выйшаў. У 2020 годзе стаў выступаць за дубль, пазней пакінуў каманду.

Міжнародная кар’ера
-------------------

У верасні і кастрычніку 2015 года выступаў за юнацкую зборную Беларусі да 17 гадоў у адборачным раўндзе чэмпіянату Еўропы.

У кастрычніку 2017 года выступаў за юніёрскую зборную Беларусі да 19 гадоў у адборачным раўндзе чэмпіянату Еўропы.

8 чэрвеня 2019 года правёў сваю адзіную сустрэчу за моладзевую зборную Беларусі, калі выйшаў на замену ў другім тайме адборачнага матча чэмпіянату Еўропы супраць Гібралтара (10:0).

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Дывізіён | Клуб | Краіна | Матчы | Галы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2015 | дубль | Шахцёр | Беларусь | 10 | 0 |
| 2016 | дубль | Шахцёр | Беларусь | 28 | 1 |
| 2017 | дубль | Шахцёр | Беларусь | 13 | 1 |
| 2018 (1) | Д2 | Баранавічы | Беларусь | 9 | 1 |
| 2018 (2) | дубль | Тарпеда | Беларусь | 10 | 0 |
| 2019 (1) | Д1 | Тарпеда | Беларусь | 5 | 0 |
| 2019 (2) | Д2 | Рух | Беларусь | 0 | 0 |
| 2020 (1) | дубль | Рух | Беларусь | 5 | 0 |
|

Зноскі
------

1. ↑  Andrey Pilipovets // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  19-летний защитник Пилиповец подписал контракт с минским «Торпедо»
3. ↑  Пилиповец сменил "Торпедо" на "Рух"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
**Вымяральніцкі праезд** (трансліт.: *Vymiaraĺnicki prajezd*, руск.: Измерительский проезд) — вуліца ў Наваполацку.

Апісанне
--------

Размешчана ў паўднёва-ўсходняй частцы горада і цягнецца з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад ад вуліцы Маладзёжнай да вуліцы Нафтавікоў з закругленнем у паўднёва-ўсходнім напрамку пад канец. Працягласць вуліцы складае 750 метраў, шырыня — па адной паласе ў кожны бок. Назва вуліцы паходзіць ад завода «Вымяральнік» (руск.: завод «Измеритель»). Фактычна праезд аддзяляе тэрыторыю самога завода ад гандлёвага цэнтра «Задыяк».

Сацыяльныя абъекты
------------------

* Аўтамойка
* СТА
* АЗС

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Палонскі.
**Андрэй Акімавіч Палонскі** (1819 — ?) — грамадзянскі інжынер, архітэктар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1819 годзе.

Паступіў выхаванцам у былое вучылішча грамадзянскіх інжынераў у 1837 годзе і па пераўтварэнні яго ў Будаўнічае вучылішча ў 1842 годзе перайшоў у апошняе. Скончыў курс з чынам калежскага рэгістратара ў 1844 годзе.

Тады ж прызначаны архітэктарскім памочнікам у Мінскую губернскую будаўнічую і дарожную камісію, затым камандзіраваны для пабудовы цэркваў у Барысаўскім павеце (1862). Праз тры гады прызначаны звышштатным тэхнікам пры мінскім губернскім праўленні, у 1866 годзе адкамандзіраваны для заняткаў у Тэхнічна-будаўнічы камітэт  (руск.) (бел. Міністэрства ўнутраных спраў Расійскай імперыі. Адсюль перайшоў звышштатным тэхнікам будаўнічага аддзялення маскоўскага губернскага праўлення (1867), а ў наступным годзе прызначаны віцебскім губернскім архітэктарам. У 1873 годзе заняў такую ж пасаду ў г. Разані, а потым (1874) — у г. Палтаве.

У 1877 годзе выйшаў у адстаўку і заняўся прыватнай практыкай.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892. С. 271  (руск.)
**Бухгалтарскі рахунак** — уліковая пазіцыя ў бухгалтарскім уліку, прызначаную для сталага ўліку ў грашовым выразе руху кожнай аднастайнай групы належачых гаспадарчаму суб'екту сродкаў і крыніц іх утварэння метадам падвоенага запісу (па дэбету і крэдыту) у праводках.

У залежнасці ад аб'екта ўліку рахункі падзяляюцца на актыўныя, пасіўныя і актыўна-пасіўныя.

Па ступені дэталізацыі ўліку рахункі падзяляюцца на сінтэтычныя, субрахункі, аналітычныя.

У залежнасці ад удзелу сальда па рахунку ў фармаванні бухгалтарскага балансу рахункі падзяляюцца на балансавыя і забалансавыя.

Для кожнай групы сродкаў і крыніц гэтых сродкаў выкарыстоўваецца асобны рахунак, дзе адлюстроўваецца рэштка (сальда) дадзенай групы на пачатак уліковага перыяду і ўсе змены, выкліканыя вырабленымі гаспадарчымі аперацыямі. Кожны рахунак мае два бакі: дэбет і крэдыт. Сума ўсіх аперацыяў, адлюстраваных па дэбеце рахунку, завецца дэбетавым зваротам; сума ўсіх аперацыяў, адлюстраваных па крэдыце, — крэдытовым зваротам. Вынік сувымярэння дэбетавых і крэдытовых зваротаў вызначаецца як рэштка (сальда) па рахунку.

Сістэматызаваным пералікам бухгалтарскіх рахункаў з'яўляецца план рахункаў.
**Гемартроз** — крывацёк ў поласць сустава.

Пераважнай прычынай гемартрозу з’яўляецца траўма. Найбольш выразна гемартроз праяўляецца ў галёнастопным, локцевым, запясцевым і асабліва каленным суставах. Пры гемартрозе сустаў хутка (за 1—2 гадзіны) павялічваецца ў аб’ёме, балючыя рухі ў ім рэзка абмежаваныя, пры пальпацыі адчуваецца флуктуацыя.

Лячэнне — спакой, адсмоктванне крыві з наступным накладаннем эластычнага бінта або гіпсавай лангеты.

Зноскі
------

1. 1 2  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. 1 2 3  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 28 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 14568129r · LCCN: sh85060120 · Microsoft: 2779526002 |
**Бубон** (грэч. βουβών — пах) — павелічэнне лімфатычных вузлоў з прычыны запалення. Сустракаецца пры такіх інфекцыйных захворваннях як бубонная чума, ганарэя, хламідыёз, герпес, шанкр  (руск.) (бел. або сіфіліс. Ён падобны па вонкавым выглядзе на велізарную мазоль  (руск.) (бел. і, як правіла, з’яўляецца пад пахай, у пахвіне або на шыі.

Паводле гістарычных запісаў, бубоны былі характэрныя для пандэміі, вядомай як Чорная смерць, і, магчыма, для іншых старажытных пандэмій. Падчас такіх пандэмій было прынята праколваць бубоны. Тым не менш, у сучаснай медыцыне гэта лячэнне лічыцца бескарысным і, магчыма, шкодным.

Бубоны рэдка патрабуюць якой-небудзь формы мясцовага догляду. Для хворых чумой надрэз і дрэнаж  (руск.) (бел. уяўляе небяспеку для навакольных, што кантактуюць з пацыентам, з-за аэралізацыі  (англ.) (бел. змесціва бубона. Пункцыі могуць быць выкананы для дыягнастычных мэтаў, а таксама могуць спрыяць аблягчэнню сімптомаў.

Літаратура
----------

* M. Anderson Douglas, A. Elliot Michelle, (2004). Piccin. ed. *Mosby’s medical, nursing, & Allied Health Dictionary sesta edizione*. p. 73,. ISBN 88-299-1716-8.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85017407 · Microsoft: 2777035555 |
Цытрусавы сад у ПАР
**Святлалюбныя расліны**, аба **геліяфіты** (ад стар.-грэч.: ἥλιος — сонца + φυτόν — расліна) — расліны, прыстасаваныя да жыцця на адкрытых, добра асветленых сонцам месцах, якія дрэнна пераносяць працяглае зацяненне (у іх праяўляюцца прыкметы прыгнечанасці і затрымка развіцця). Геліяфітам для звычайнай жыццядзейнасці важна інтэнсіўнае асвятленне — сонечнае ў натуральных месцах росту ці штучнае ва ўмовах аранжарэй або цяпліц.

Да святлалюбных раслін адносяцца многія дрэвы (акацыя, лістоўніца, хвоя, бяроза), усе водныя расліны, лісце якіх знаходзіцца па-над паверхняй вады (лотас, гарлачык), травяністыя расліны лугоў і стэпаў (многія злакі), большасць ксерафітаў (кактусы), эфемеры паўпустыняў і пустыняў. Сярод сельскагаспадарчых раслін пераважаюць святлалюбныя: пладовыя дрэвы (апельсін, яблыня, кафейнае дрэва) і кусты (вінаград), а таксама бавоўнік, кукуруза, пшаніца, рыс, тамат, цукровы трыснёг і інш.

Дарослыя геліяфіты, як правіла, больш святлалюбныя, чым маладыя асобнікі. Драўняныя ці куставыя геліяфіты ўтвараюць звычайна разрэджаныя пасадкі.

Марфалогія
----------

Прыстасаванасць да інтэнсіўнага асвятлення забяспечваецца асаблівасцямі марфалогіі і фізіялогіі святлалюбных раслін. У іх звычайна даволі тоўстае лісце, нярэдка размешчанае пад вялікім вуглом да святла (часам амаль вертыкальна); ліст бліскучы (за кошт развітай кутыкулы) або з апушэннем. У святлалюбных раслін значна часцей (у параўнанні з ценялюбнымі) сустракаецца адраўненне пабегаў з утварэннем шыпоў, калючак. Характэрна вялікая колькасць вусцеек, якія сканцэнтраваны галоўным чынам на ніжнім боку ліста; шматпластовую палісадную парэнхіму складаюць дробныя клеткі. У параўнанні з ценялюбнымі раслінамі геліяфіты маюць значна вышэйшую колькасць хларапластаў у клетках ліста — ад 50 да 300 на клетку; сумарная паверхня хларапластаў ліста ў дзясяткі разоў перавышае яго плошчу. За кошт гэтага забяспечваецца высокая інтэнсіўнасць фотасінтэзу — адметная рыса геліяфітаў. Іншым марфалагічным адрозненнем ад ценялюбных раслін з'яўляецца большая колькаць хларафілу на адзінку плошчы і меншая — на адзінку масы ліста.

Гл. таксама
-----------

* Ценевынослівыя расліны
* Ценялюбныя расліны

Літаратура
----------

* Светолюбивые растения // Т. 23. Сафлор — Соан. — М. : Советская энциклопедия, 1976. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров; 1969—1978). (руск.)
**Ге́ман** (стар.-грэч.: Αἴμων «крывавы») — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі. Сын фіванскага цара Крэонта. Паводле версіі эпасу, загінуў апошнім з тых, хто спрабаваў разгадаць загадку Сфінкса. Яго нявестай была Антыгона. У паэме Стацыя «Фіваіда» забівае 6 ворагаў.

Паводле Сафокла, скончыў жыццё самагубствам, закалоўшыся пасля смерці Антыгоны. Паводле версіі трагедыі Еўрыпіда «Антыгона», калі Крэонт даручыў яму забіць Антыгону, ён выратаваў яе, даручыўшы пастухам. Іх сын Меан, калі вырас, прыйшоў у Фівы на гульні, а Крэонт пазнаў яго. Геракл прасіў за Гемана, але беспаспяхова, і Геман забіў сябе і Антыгону. Паводле версіі, каханы Геракла.

Дзеючая асоба трагедыі Сафокла «Антыгона» і Еўрыпіда «Антыгона».

Зноскі
------

1. ↑   Мифы народов мира. М. 1991-92. В 2 т. Т.1. С.271-272, Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. М. 2001. В 3 т. Т.2. С.85
2. ↑   Эдыподыя, фр.1 Бернабэ; Псеўда-Апаладор. Міфалагічная бібліятэка III 5, 8
3. ↑   Сафокл. Антыгона 654; Еўрыпід. Фінікіянкі 759
4. ↑   Сафокл. Антыгона 1175, 1224—1235; Праперцый. Элегіі II 8, 21-24
5. ↑   Гігін. Міфы 72
6. ↑   Лихт Г. Сексуальная жизнь в Древней Греции. М. 2003. С.397, з Псеўда-Клімента Рымскага
Вітрына ў бібліятэцы

**Шафа з вітрынай** (ням.: Vitrine, англ.: Display cabinet) — шафа з зашклёнымі аддзяленямі для захоўвання і экспанавання разнастайных прадметаў.

Такая шафа аб'ядноўвае функцыю захоўвання посуду і іншых рэчаў з задачай яе дэманстрацыі. Шафы з вітрынамі звычайна выкарыстоўваюцца для захоўвання найбольш каштоўнага хатняга посуду, крышталя, аб'ектаў дызайну і інш. З аднаго боку, яны роднасныя такім посудным шафам, як буфеты, ад якіх адрозніваюцца большай плошчай шклення. З іншага боку, яны функцыянальна аналагічныя вітрынным шафам у музеях і крамах.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Шафа з вітрынай на Вікісховішчы |
**Бугала** (англ.: Bugala) — адзін з астравоў архіпелага Сэсэ на возеры Вікторыя. Уваходзіць у склад Уганды. Плошча — 275 км². З’яўляецца дзесятым па плошчы сярод астравоў возера Вікторыя.

Берагі нізкія, парэзаныя шматлікімі залівамі. Частка паверхні пакрыта лесам і саваннай. Насельніцтва займаецца пераважна сельскай гаспадаркай. У камерцыйных мэтах вырошчваюць садавіну і алейную пальму. Развіццё вытворчасці стрымлівае недахоп зямельных надзелаў.

Бугала — важнае месца для развіцця турызму Уганды. Асабліва вядомы пясчаны пляж Калангала на ўсходзе вострава.

Спасылкі
--------

* Даведнік для вандроўнікаў Архівавана 18 сакавіка 2020.
**Ферэнц Контра** (1954, Будапешт) — венгерскі дыпламат, Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Венгрыі ў Беларусі (з 3 чэрвеня 2008).

Біяграфія
---------

У 1977 годзе — скончыў факультэт міжнародных адносін Кіеўскага дзяржуніверсітэта. З 1978 года працуе ў МЗС Венгрыі. 1980—1985 гг. — праца ў пасольстве Венгрыі ў Іране. 1985—1992 гг. — у савецкім аддзеле МЗС Венгрыі. У 1989—1990 гг. працаваў у сілах ААН у Намібіі. 1990—1992 гг. — дырэктар тэрытарыяльнага ўпраўлення МЗС Венгрыі па краінах СНД. У 1992—1997 гг. — намеснік пасла ў Грэцыі. З 1997 года працаваў у МЗС Венгрыі загадчыкам канцылярыі палітычнага дзяржсакратара, затым намеснікам начальніка тэрытарыяльнага ўпраўлення па краінах СНД. З 3 верасня 2001 года ўзначальваў дыпмісію ва Украіне. Быў па сумяшчальніцтве акрэдытаваны ў Арменіі, Беларусі, Узбекістане. Да прызначэння на пасаду пасла ў Беларусі курыраваў у МЗС Венгрыі палітыку ў дачыненні Беларусі і Малдовы.

У шлюбе з украінкай. Мае дарослую дачку, якая жыве і працуе ў Венгрыі. Валодае рускай і англійскай мовамі, разумее ўкраінскую.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Адкрыццё пасольства Венгрыі ў Мінску
* ФЕРЭНЦ КОНТРА: "У ВЕНГРЫІ НЯМА ПАНЯЦЦЯ «АДМІНРЭСУРС» Архівавана 8 кастрычніка 2008. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фрыд.
**Авель Саламонавіч Фрыд** (17 студзеня 1893, пасёлак Рудзенск, Пухавіцкі раён — 15 сакавіка 1949 Мінск) — ваенны урач-тэрапеўт, генерал-маёр.

Біяграфія
---------

Магіла Фрыда на Вайсковых могілках Мінска.
У 1920 годзе скончыў медыцынскі факультэт Данскога ўніверсітэта, быў прызваны на службу ў Працоўна-сялянскую Чырвоную армію. Браў удзел у баях Грамадзянскай вайны.

У гады Вялікай Айчыннай вайны Фрыд узначальваў санітарныя аддзелы спачатку 27-а войска, потым 4-а ўдарнага войска. З сакавіка 1943 года Фрыд служыў начальнікам Упраўлення РЭП-110 паслядоўна Прыволжскай, Арлоўскай і зноў Прыволжскай вайсковых акруг.

Пасля сканчэння вайны Фрыд працягнуў службу ў Савецкай Арміі, займаў пасаду начальніка Акруговай вайскова-медыцынскай камісіі Беларускай ваеннай акругі.

Генерал-маёр медыцынскай службы Авель Фрыд памёр 15 сакавіка 1949 года, пахаваны на Вайсковых могілках Мінска.

Узнагароды
----------

* ордэн Леніна
* ордэны Чырвонага Сцяга
* двума ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені
* ордэн Чырвонай Зоркі

Зноскі
------

1. 1 2 3  Фрид Евель Соломонович (17.1.1893 - 15 03. 1949)  (руск.)

Спасылкі
--------

* врачи — участники Великой Отечественной войны 1941—1945 гг.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бувэ (значэнні).

Востраў Бувэ з космасу
**Бувэ** (нарв.: Bouvetøya) — незаселены вулканічны востраў у паўднёвай частцы Атлантычнага акіяна, плошча — 58,5 км², 93 % тэрыторыі пакрыта ледавікамі. Залежная тэрыторыя (нарв. biland) Нарвегіі. Адзін з самых аддаленых ад мацерыкоў астравоў у свеце (пасля вострава Пасхі і астравоў Трыстан-да-Кунья).

Геалогія
--------

Востраў Бувэ ўяўляе сабой надводную частку шчытавога вулкана, які знаходзіцца на паўднёвым захадзе ад Заходне-Індыйскага хрыбта. Глебы Бувэ складаюцца з базальту і рыялітаў. На паўночным захадзе вострава ўтварылася кальдэра. Апошняе вывяржэнне на востраве адбывалася каля 2000 гадоў таму.

Гісторыя
--------

Названы ад імя першаадкрывальніка, француза Ж.-Б. Бувэ дэ Лазье (1705—1786), які адкрыў востраў 1 студзеня 1739 года. З-за туману ён прыняў востраў за мыс, за якім распасціралася вялікая зямля. Адкрытая ім суша была названая мыс Абразання Гасподняга (святкуецца ў дзень адкрыцця — 1 студзеня), і паўночна-заходні ўскраек вострава да гэтага часу носіць гэтую назву.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4450775-6 · LCCN: sh87007247 · VIAF: 249383208 |