recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Схема фотаэлектроннага памнажальніка са сцынтыляцыйным дэтэктарам
*Сцынтыляцы́йны лічы́льнік'* — дэтэктар радыеактыўнага выпраменьвання, прынцып дзеяння якога заснаваны на люмінесцэнцыі.

Сцынтыляцыйныя лічыльнікі выкарыстоўваюцца для выяўлення радыеактыўнага выпрамення рэчывам, што свяціцца пры паглынанні гама-кванта, нейтрона або зараджанай часціцы, люмінафора. У сучасных прыладах святло з дапамогай святлаводаў перадаецца на фотапамнажальнікі. Паслядоўна выкарыстоўваючы некалькі фотапамнажальнікаў можна дамагчыся ўзмацнення ў мільярды разоў.

Для выяўлення гама-квантаў найчасцей выкарыстоўваюцца крышталі NaI з дамешкам талію. Для выяўлення зараджаных часціц лепш выкарыстоўваць пластыкавыя сцынтылятары, напрыклад, полістэрын з дабаўкай тэрфінілу. Вадкія сцынтыляцыйныя лічыльнікі эфектыўныя для рэгестрацыі бэта-часціц.

Упершыню методу выкарыстання сцынтыляцыйных лічыльнікаў ажыццявіў Уільям Крукс у 1903 годзе.

Літаратура
----------

* Сцынтыляцы́йны лічы́льнік // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 310—311. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Фрауэнфельдер, Хенли Э.* Субатомная физика — Москва: Мир, 1979.


|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Сцынтыляцыйны лічыльнік на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4184291-1 · Microsoft: 47663296 |
Мандала
**Мандала** (санскр.: मण्डल — *кола, дыск*; тыб. དཀྱིལ་འཁོར, Вайлі *dkyil 'khor*; манг.: мандал) — адзін з асноўных будысцкіх сакральных сімвалаў, які адлюстроўваў мадэль светабудовы, галоўныя элементы Космасу. Звычайна ўяўляла сабой кола, на якім былі выяўлены схема Сусвету і будысцкія святыя. Найчасцей падзяляецца на 12 сегментаў (нідан). Прынцып мандалы закладзены ў аснову многіх твораў старажытнаіндыйскага і старажытнакітайскага мастацтва; па сістэме мандалы распрацоўвалася схема храмавага комплексу, алтара, план горада і да т.п. У Японіі быў вядомы самабытны жывапісны тып - т.зв. «пейзажная мандала», якая апявала прыгажосць свяшчэнных месцаў Японіі - вадаспадаў, рэк, гор, азёраў.

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 135162804 · GND: 4125841-1 · LCCN: sh85080410 · Microsoft: 2779302622 · NDL: 00567436 · NKC: ph122606 |

 |
**Свята-Петрапаўлаўская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Касута Вілейскага раёна Мінскай вобласці Беларусі.

Гісторыя
--------

Царква ў 1900 г.
У цэнтры вёскі. Пабудавана ў 1868 г. з бутавага каменю і цэглы.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры сінадальнага накірунку рэтраспектыўна-рускага стылю. Аб'ёмна-прасторавая кампазіцыя чатырохчасткавая: трох'ярусная (васьмярык на 2 чацвярыках) званіца, прамавугольная трапезная, кубападобная малітоўная зала, нізкая паўкруглая апсіда. Шатровае пакрыццё званіцы і чатырохсхільны дах асноўнага аб'ёму завершаны цыбулепадобнымі галоўкамі на васьмігранных барабанах. Галоўны і бакавыя ўваходы вырашаны арачнымі праёмамі, якія аформлены парталамі, галоўны вылучаны трохвугольным франтонам. Сцены прарэзаны арачнымі аконнымі праёмамі з руставанымі архівольтамі. У аздабленні будынка выкарыстаны формы старажытнарускай архітэктуры: кілепадобныя аркі, аркатурныя фрызы, філёнгі, лапаткі, прафіляваныя карнізы. Атынкаваныя і пабеленыя элементы архітэктурнага дэкору кантрастна вылучаюцца на фоне паліхромнай бутавай муроўкі.

Інтэр'ер
--------

Інтэр'ер у 1901 годзе
У інтэр'еры аб'ёмы звязана паміж сабой шырокімі арачнымі праёмамі. Трапезная і малітоўная зала перакрыты люстранымі скляпеннямі драўлянай канструкцыі, апсіда — конхай.

Капліца
-------

Капліца
Побач з царквой. Пабудавана ў 19 ст. з бутавага каменю і дрэва.

Твор народнага дойлідства. Да прамавугольнай у плане пад двухсхільным дахам малітоўнай залы далучаны квадратны прытвор, над якім узведзена драўляная чацвярыковая званіца, завершаная шатром з макаўкай.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Петрапаўлаўская царква (Касута)
* Свята-Петрапаўлаўская царква (Касута) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Петрапаўлаўская царква (Касута) на сайце Radzima.org
* Свята-Петрапаўлаўская царква (Касута) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Петрапаўлаўская царква (Касута)(недаступная спасылка) на сайце Маладзечанскай епархіі

| ⛭Даўгінаўскае благачынне |
| --- |
| Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Бубны) ·  Свята-Георгіеўская царква (Вардамічы) ·  Свята-Троіцкая царква (Даўгінава) ·  Царква ў імя Сарака Севастыйскіх мучанікаў (Кастыкі) ·  Свята-Петрапаўлаўская царква (Касута) ·  Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Куранец) ·  Царква Сабора Беларускіх Святых (Любань) ·  Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Мільча) ·  Свята-Духаўская царква (Рэчкі) |

*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бярэзіна (значэнні).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Грынвіч (значэнні).

**Востраў Бярэзіна** (руск.: Березина, англ.: Berezina) або **востраў Грынвіч** (англ.: Greenwich) — востраў у складзе Паўднёвых Шэтландскіх астравоў. Агульная плошча сушы — 142,7 км².

Гісторыя
--------

Дакладная дата адкрыцця вострава не вызначаная. Мяркуецца, што ён мог быць вядомы ужо ў канцы XVI — пачатку XVII ст. іспанскім мараплаўцам. У 1821 гадзе востраў быў заўважаны амерыканскім капітанам Дж. Шэфілдам і названы Грынвіч. Праз некалькі месяцаў незалежна ад амерыканца востраў быў нанава адкрыты і картаграфаваны расійскай экспедыцыяй на чале Ф. Белінсгаўзена і атрымаў назву Бярэзіна ў гонар падзей 1812 г.

У канцы XIX — першай палове ХХ стагоддзя Бярэзіну наведвалі кітабоі і паляўнічыя на ластаногіх. Афіцыйна свае правы на востраў прад’яўлялі Вялікабрытанія i Аргенціна. Акрамя таго, на яго могуць прэтэндаваць Расія і ЗША. Аднак паводле дагавору 1961 года ён, як і іншыя Паўднёвыя Шэтландскія астравы, застаецца свабодным ад суверэнітэту любой дзяржавы.

У 2004—2005 гадах даследаваўся балгарскай навуковай экспедыцыяй.

Прырода
-------

Востраў мае вулканічнае паходжанне. Значную частку займаюць скалістыя ўзвышшы, пакрытыя ледавіком. Найвышэйшымі з’яўляюцца Брэзнікаўскія вяршыні на паўднёва-ўсходняй ускраіне (да 625 м.).

Клімат прахалодны антарктычны. Раслінны свет бедны, характэрны для антарктычнай тундры. Лежбішчы ластаногіх, калоніі марскіх птушак.

Насельніцтва
------------

Сталага насельніцтва няма, хаця на паўночным усходзе працуе чылійская палярная станцыя Артура Прат, а на поўначы — эквадорская станцыя Педрэ Вісентэ Мальданада.

Карты
-----

* L.L. Ivanov et al. Antarctica: Livingston Island and Greenwich Island, South Shetland Islands (from English Strait to Morton Strait, with illustrations and ice-cover distribution). Scale 1:100000 topographic map. Sofia: Antarctic Place-names Commission of Bulgaria, 2005.

Галерэя
-------

* Горны пейзажГорны пейзаж
* Халоднае мораХалоднае мора
* Праліў ГуронПраліў Гурон
* Станцыя Артура ПратСтанцыя Артура Прат

Спасылкі
--------

* Нататкі Ф. Белінсгаўзена
* Навакольнае асяроддзе
* Фатаздымкі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 315530697 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Гаркуша.

**Філон (Ілья) Гаркуша** (?, Быхаў — ?) — палкоўнік казацкага атрада, паплечнік Багдана Хмяльніцкага.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся, верагодна, у Быхаве. У 1648 годзе з атрадам казакоў прыбыў з Украіны на Беларусь. Тут шэрагі паўстанцаў папоўнілі беларускія сяляне. Атрад Ф. Гаркушы ў баі каля мястэчка Горваль на пераправе цераз р. Бярэзіна разграміў буйны атрад стражніка вялікага літоўскага Рыгора Мірскага. У канцы 1648 года аблажыў добра ўмацаваную крэпасць Быхаў, але пад націскам войск Горскага і Паца вымушаны быў адступіць.

У 1651 г. узначальваў 15-тысячны атрад, які дзейнічаў у раёне р. Прыпяць, разграміў атрад палкоўніка Паўшы. Да яго атрада беларускія сяляне далучаліся цэлымі староствамі. У сакавіку-красавіку 1654 г. быў паслом Багдана Хмяльніцкага ў Маскве.

У 1656-м знаходзіўся з дыпламатычнай місіяй у Варшаве. У чэрвені 1657 камандаваў казачым войскам на Валыні. Падтрымліваў палітыку І. Выгоўскага. Прымаў удзел у выступе супраць паўстання  (укр.) (бел. М. Пушкара  (руск.) (бел.. Пасля гібелі апошняга быў прызначаны наказным палкоўнікам палтаўскім  (руск.) (бел. (май — лістапад 1658). Верагодна ўдзельнічаў у Канатопскай бітве. Пасля аб’яднання гетманам П. Дарашэнкам  (руск.) (бел. Правабярэжнай і Левабярэжная Украіны заняў урад палтаўскага палкоўніка (1669-70). Вызвалены ад пасады па гетманству Д. Ігнатовічам  (руск.) (бел..

Жывучы ў Палтаве, адыйшоў ад афіцэрскіх і ўрадавых спраў. Апошні раз згадваецца ў 1678 годзе як мясцовы гарадавы атаман  (руск.) (бел.. Далейшы лёс невядомы.

У культуры
----------

З. І. Азгур у 1943 (паводле іншых звестак, у 1944-46 гадах) годзе стварыў гіпсавы бюст Філона Гаркушы.

Зноскі
------

1. ↑  Кривошея І.І. «Неурядова старшина Полтавського полку»
2. 1 2 3 4 5 6  Гаркуша Иван Федосеевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 139. — 737 с.
3. ↑  Мемарыяльны музей З. І. Азгура Архівавана 5 сакавіка 2016.  (руск.)
4. ↑  Творчество З. И. Азгура 1940-х годов Архівавана 4 сакавіка 2016.  (руск.)

Літаратура
----------

* Гаркуша Ілья // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5.- Мн.: БелЭН, 1997.- С. 61.
* Гаркуша Ілья // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т.2.- Мн.: БелЭН, 1994.- С. 487.
* Радзіма Гаркушы Філона // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Магілёўская вобл.- Мн.: БелСЭ, 1986.- С. 132.
* Коваленко Сергій. Горкуша Филон//Україна під булавою Богдана Хмельницького. Енциклопедія у 3-х томах. Том 1. — Київ: Видавництво «Стікс», 2007.
* Архівавана 10 красавіка 2009. Довідник з історії України. — 2-е видання. — К. 2001
* В. В. Кривошея. Козацька еліта Гетьманщини. Київ: ІПіЕНД імені І. Ф. Кураса НАН України, 2008. — 452 с. ISBN 978966024850
* Ю. Мицик *Филон Гаркуша* з «Полководці Війська Запорізького : історичні портрети.» Кн. 2 / НАН України — К: 2004. — ст. 101—118.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аляхновіч.

**К. Аляхновіч-Чэркас** — беларускі пісьменнік.

Верагодна, вырас на поўначы Беларусі. Жыў у Эстоніі, у Рэвелі (Талін). Чыноўнік. У 1910-я гады друкаваўся ў «Нашай ніве». Аўтар апавяданняў, допісаў. Спачатку, у 1911 годзе, даслаў пісьмо: «Мне даўно думалася аб беларускім народзе, што ён ад усіх адкінуты і быццам горш усіх, што нічога роднага не мае… І я часта бедаваў над гэтым толькі ў сваіх думках, а памагчы гэтаму ў мяне не было сілы…».

Апавяданні «Сусветны жаніх», «Гулі». Допісы пра будоўлю эстонскага тэатру.

Яго хваліў Максім Багдановіч.

Паводле Юрыя Пацюпы, радзіма пісьменніка ляжыць, мусіць, між Дзісной і Шаркаўшчынай ці пад самай Дзісной (Віцебская вобласць). На гэта могуць паказваць дзеясловы *алунець (палунець)*, назоўнік *упуд,* дзеясловы, вытворныя ад *гукаць (загукаць, пагукаць, прагукаць, прагукацца)*. Увагу даследчыка прыцягваюць і іншыя словы. У адным творы ёсць згадка вёскі Бегуноў (Гарадоцкі раён).

Зноскі
------

1. ↑  Н.н. № 41 — 1912.

Літаратура
----------

* *Ю. Пацюпа.* Крывіцкі лексыкон: слоўнік-дэтэктыў // Arche, № 3 (54) — 2007
**Міхась Лужынскі** (1926, в. Кабылкі, цяпер Маладзечанскі раён — 29 ліпеня 2011, Санкт-Пецярбург) — дзеяч беларускай дыяспары ў Аўстраліі.

Біяграфія
---------

Бацька працаваў сакратаром воласці. У 1935 годзе сям’я пераехала ў Гарадок, потым у 1939 годзе ў Палачаны. У 1941 годзе скончыў сямігодку ў Хажове. А ў 1942 годзе пайшоў у гандлёвую школу ў Маладзечне, дырэктарам якой быў Барыс Кіт. Правучыўся там два гады. Быў сябрам СБМ.

Пасля закрыцця гандлёвай школы запісаўся добраахвотнікам у школу люфтвафэ і разам з іншымі 46 хлопцамі быў вывезены ў Польшчу, а потым — у Германію. У 1945 годзе апынуўся ў беларускім лагеры Ватэнштат (Германія), дзе ў 1946 годзе пазнаёміўся з будучай жонкай Надзеяй. Ажаніўся ў канцы 1948 года, а ў канцы 1949 года выехаў з жонкай у Аўстралію.

Сям’я пасялілася ў Сіднеі. Спачатку працаваў электраманцёрам. Потым, скончыўшы інжынерныя курсы, пайшоў па службовай лесвіцы ўгору, быў інспектрам пры пабудове электрычных ліній. У 1979 годзе пачаў невялікі бізнес — займаўся пакупкай і продажам драўніны.

Ад самага пачатку актыўна ўдзельнічаў у беларускім грамадскім жыцці Аўстраліі, быў сябрам Беларускага Аб’яднання ў Аўстраліі, узначальваў Беларускае аб’яднанне ў Новым Паўднёвым Уэльсе (1951—1953), рэдагаваў часопіс «Новае жыццё», быў старшынёй Беларускага грамадска-культурнага клуба.

На працягу 17 гадоў яго голас гучаў на аўстралійскіх радыёхвалях, з 1976 да 1993 года (з 1983 года рабіў перадачы аднаасобна).

У ліпені 2011 года яму стала кепска падчас турыстычнай паездкі ў Санкт-Пецярбург. Памёр у шпіталі Санкт-Пецярбурга. Верагодна, збіраўся наведаць Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Памёр дзеяч беларускай дыяспары ў Аўстраліі Міхась Лужынскі Наша Ніва

Літаратура
----------

* Калодка, А. Беларусы ў Аўстраліі / Аляксандар Калодка // Беларуская мэмуарыстыка на эміграцыі / Укл. Л.Юрэвіч. — Нью-Ёрк: БІНІМ, 1999. — 361 с. — С. 328—339.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Танлесап (значэнні).

**Танлесап**  (кхмер.: បឹងទន្លេសាប) — рака ў Камбоджы, правы прыток ракі Меконг. Даўжыня — 112 км, плошча басейна — каля 85 тыс. км². Выцякае з возера Танлесап, працякае па Камбаджыйскай раўніне. Падчас летняй паводкі ўзровень Меконга павялічваецца, і Танлесап мае зваротнае цячэнне, папаўняючы возера Танлесап. Разам з рэкамі Конг, Сан і Сраепак утварае басейн Меконга.

Штогод у лістападаўскую поўню рака Танлесап, якая працякае праз Пномпень ад возера Танлесап да Меконга, змяняе кірунак сваго цячэння. Гэтымі днямі ў Пнампені праводзіцца Фестываль вады — Бон Ом Тук.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7). — карта Камбоджы
**Свята-Успенская царква** — праваслаўны храм у в. Плябань Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

На заходняй ускраіне вёскі. Пабудавана ў другой палове 18 ст. з цэглы як касцёл, закрыты і перададзены пад царкву ў 1872 г. Пасля Вялікай Айчынай вайны знаходзіўся ў паўзруйнаваным стане. Рэстаўрыраваны ў канцы 20 — пачатку 21 ст.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры пераходнага стылю ад барока да класіцызму. Прамавугольны ў плане будынак пад высокім двухсхільным дахам, завершаным па цэнтры васьмігранным шатровым барабанам. Па фронце галоўнага фасада да яго дабудавана прамавугольнае ў плане 1-павярховае крыло плябаніі пад двухсхільным дахам, таксама завершаным васьмігранным барабанам. Плоскасны двух'ярусны галоўны фасад раскрапаваны магутнымі пілястрамі на 3 пласлы. Верхні ярус — шчыт з пакатымі бакавымі гранямі і трохвугольным франтонам у завяршэнні. Трохвугольнымі шчытамі завершаны тыльны алтарны фасад і тарцовы фасад бакавога крыла. Бакавыя сцены рытмічна расчлянёны стральчатымі аконнымі праёмамі і вялікімі пілястрамі ў прасценках. Па перыметры будынак апяразаны прафіляваным карнізам, які вылучае высокую цокальную частку.

Зала храма перакрыта плоскай драўлянай столлю. Побач з храмам пастаўлена двух'ярусная чатырохгранная шатровая званіца.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Свята-Успенская царква (Плябань) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Успенская царква (Плябань) на сайце Radzima.org
* Свята-Успенская царква (Плябань) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* 

| ⛭Радашковіцкае благачынне |
| --- |
| Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы (Аляхновічы) ·  Свята-Міхайлаўская царква (Гранічы) ·  Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Дубрава) ·  Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Краснае) ·  Царква Святога Дзмітрыя Салунскага (Мясата) ·  Свята-Успенская царква (Плябань) ·  Свята-Ільінская царква (Радашковічы) ·  Царква ў гонар Уводзін у храм Прасвятой Багародзіцы (Раёўка) ·  Свята-Мікалаеўская царква (Чысць) |
Адна з гліняных таблічак з Амарны.
**Тэль-Эль-Амарнскі архіў** — збор перапіскі на гліняных таблічках, галоўным чынам дыпламатычнай, паміж урадам Старажытнага Егіпта і яго прадстаўнікамі ў Ханаане і Амуры ў часы Новага Царства. Перапіска была выяўлена ў Амарне (сучасная назва сталіцы, заснаванай фараонам Эхнатонам у Верхнім Егіпце). Сярод сістэм пісьма пераважае акадскі клінапіс, хоць гэта хутчэй пісьмо старажытнай Месапатаміі, а не Старажытнага Егіпта. Да цяперашняга часу вядомы 382 таблічкі. Адным з першых даследчыкаў амарнскіх тэкстаў быў Генрых Цымерн.

Гісторыя адкрыцця
-----------------

Амарнская перапіска складзена пераважна на акадскай мове, якая служыла ў часы Новага царства мовай міжнародных зносін на Блізкім Усходзе. Архіў быў выяўлены мясцовымі жыхарамі ў 1886 г. Знаходкі былі тайна вынесены і рэалізаваны антыкварам.

Першым археолагам, які распачаў сістэматычнае даследаванне месца выяўлення перапіскі, быў Уільям Фліндэрс Пітры ў 1891—1892 гг. Пад яго кіраўніцтвам быў выяўлены 21 фрагмент перапіскі. Эміль Шасіна, які ўзначальваў Французскі інстытут усходняй археалогіі ў Каіры, знайшоў яшчэ 2 таблічкі ў 1903 г.

Месцазнаходжанне
----------------

Матэрыялы амарнскага архіва, выяўленыя мясцовымі жыхарамі, першапачаткова не затрымліваліся ў Егіпце і ішлі на замежны антыкварны рынак. Па гэтай прычыне шмат якія з іх ліку цяпер рассеяны па музеях Каіра, Еўропы і ЗША:

* 202 ці 203 фрагменты — у Берлінскім музеі Пярэдняй Азіі;
* 49 ці 50 — у Каірскім егіпецкім музеі;
* 7 — у Луўры;
* 3 — у ДМВМ імя А. С. Пушкіна;
* 1 — у Інстытуце Усходу ў Чыкага.

Гл. таксама
-----------

* Багазкёйскі архіў  (руск.) (бел.

Зноскі
------

1. ↑  H. Zimmern. Das Verhältnis des assyrischen Permansivs zum semitischen Perfect und zum ägyptischen «Pseudoparticip» untersucht unter Benutzung der El-Amarna-Texte // Zeitschrift für Assyriologie und verwandte Gebiete. 1890. Vol. 5. S. 1-22. (ням.)
**Чыкагскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Chicago State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Чыкага ў штаце Ілінойс, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Гэта гістарычна "чорны" ўніверсітэт, у якім большасць студэнтаў традыцыйна складалі афраамерыканцы. Заснаваны ў 1867 годзе як нармальная школа акругі Кук, гэта быў інавацыйны педагагічны каледж. З часам Аб'яднанне чыкагскіх дзяржаўных школ узяла на сябе кантроль над школай ад імя акругі, і яна стала называцца Чыкагскім педагагічным каледжам. У 1951 годзе штат Ілінойс пачаў фінансаваць каледж і ўзяў на сябе кантроль над ім у 1965 годзе, пераўтварыўшы яго ў паўнавартасны дзяржаўны каледж. У 1967 годзе каледж стаў Чыкагскім дзяржаўным універсітэтам.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі
* Каледж навук пра здароўе
* Каледж фармацыі

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Ілінойс

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
Капэльбруке
**Капэльбруке** (ням.: Kapellbrücke — «Каплічны мост») — старадаўні мост у швейцарскім горадзе Люцэрне на рацэ Ройс. Самы старажытны драўляны крыты мост у Еўропе, адна з галоўных славутасцяў Швейцарыі і сімвал горада Люцэрн.

Даўжыня моста складае 204,70 м. Капэльбруке быў пабудаваны ў 1365 годзе. Першапачаткова мост будаваўся ў якасці абарончага калідора ў складзе гарадскіх умацаванняў і злучаў падзеленыя ракой Ройс старую і новую часткі горада. Пад каньком даху ўздоўж усяго крытага моста размяшчаюцца 111 трохвугольных карцін, якія распавядаюць пра найбольш важныя моманты гісторыі Швейцарыі. Капельбруке моцна пацярпеў у выніку пажару 18 жнiўня 1993 года. Большая частка моста была разбурана, загінула 78 з 111 карцін. Вежа Васэртурм пры пажары не пацярпела. Мост і частка карцін былі адноўлены па інвентарным вопісе. Капэльбруке адкрыўся 14 красавіка 1994 года.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4366109-9 · LCCN: sh2011004315 · VIAF: 245387084 |
**Мікалай Феліксавіч (Фёдаравіч) Ястржэмбскі** (**Ястржэмбскі**; 10.7.1808—1874) — інжынер, педагог, гісторык навукі і тэхнікі.

Нарадзіўся ў Рэчыцкім павеце ў сям’і межавога суддзі. Пачатковае выхаванне і адукацыю атрымаў дома. У 1830 годзе скончыў матэматычны факультэт Віленскага ўніверсітэта. Вырашыўшы прысвяціць сваё жыццё інжынернай дзейнасці, ён паступіў у Пецярбургскі інстытут корпуса інжынераў шляхоў зносін.

Па заканчэнні ў 1832 інстытута Ястржэмбскі пакінуты ў ім у якасці рэпетытара, а ў 1837 прызначаны памочнікам прафесара на кафедры будаўніцтва і практычнай механікі. Адначасова ён выкладаў практычную механіку ў Тэхналагічным інстытуце і механіку ў 2-м кадэцкім корпусе, быў актыўным супрацоўнікам «Журнала Главного управления путей сообщения и публичных зданий[ru]», у якім змясціў шэраг навуковых артыкулаў і перакладаў.

Апублікаваў укладзены ім «Курс практычнай механікі» (т. 1—2, 1837—1838), за які быў адзначаны Дзямідаўскай прэміяй. У 1843 годзе Ястржэмбскі прызначаны сакратаром канферэнцыі інстытута шляхоў зносін, памочнікам рэдактара «Журнала… путей сообщения…», а ў 1844 годзе — прафесарам механікі і складання заводскіх праектаў. 

Пасля 15-гадовай службы пры інстытуце шляхоў зносін Ястржэмбскі прызначаны начальнікам Магілёўскай акругі шляхоў зносін, дзе праслужыў 14 гадоў. За гэты час пад яго кіраўніцтвам была добраўпарадкавана Кіеўская шаша да Магілёва і ад Магілёва да Бабруйска, праведзена шаша ад Магілёва да Доўска, перабудавана Бабруйская плаціна, распрацаваны праекты мастоў цераз Заходнюю Дзвіну ў Віцебску і цераз Дняпро ў Магілёве, у Магілёве пабудаваны паравы млын. Пасяліўшыся канчаткова ў Магілёве, Ястржэмбскі загадваў гэтым млыном. 

Незадоўга да смерці выдаў новую працу «Галоўныя асновы двайной бухгалтэрыі». 

Быў вялікім аматарам мастацкай літаратуры і гарачым прыхільнікам літаратурнага таленту М. В. Гогаля. Памёр і пахаваны ў Магілёве.

Літ.: Гусак А. А. Практичная механіка і «Мёртвыя душы»: Мікалай Ястрэбскі. Мн. 1992.
**Утар-Прадэш** (англ.: Uttar Pradesh), штат на поўначы Індыі, гранічыць з Непалам, а таксама са штатамі Мадх’я-Прадэш, Хімачал-Прадэш, Утаракханд, Хар’яна, Чхатысгарх, Джаркханд, Біхар, Раджастхан, саюзнай тэрыторыяй Дэлі. Займае 5-е месца сярод штатаў па плошчы (238 566 км²) і 1-е па насельніцтву (190 млн чалавек, 2008). Адміністрацыйны цэнтр — Лакхнаў.

Утар-Прадэш займае асобае месца ў індыйскай культуры: тут зарадзіўся індуізм, а таксама існуе мноства месцаў, свяшчэнных для будыстаў (у тым ліку, месца, дзе памёр Сідхартха Гаўтама). Дыялекты Утар-Прадэша паслужылі асновай для стварэння ў канцы 19 ст. літаратурнага хіндзі. Утар-Прадэш — радзіма многіх выдатных і ўплывовых індыйцаў (Джавахарлал Неру, Індзіра Гандзі і інш.).

Геаграфія
---------

Штат размешчаны ў асноўным у межах Інда-Гангскай нізіны, у даліне Ганга і Джамны. Клімат субтрапічны.

Эканоміка
---------

Кушынагар, горад, дзе памёр Гаўтама БудаШтат прыносіць каля 8 % агульнаіндыйскага ВУП. Каля паловы даходу штата дае сельская гаспадарка (звыш 70 % занятых). Недастаткова развітая энергетыка стрымлівае развіццё прамысловасці. Вырабляюцца абутак, спартыўныя тавары, дываны, вырабы з бавоўны. Асноўнымі цэнтрамі вытворчасці інфармацыйных тэхналогій з’яўляюцца Ноіда і Лакхнаў.

Чвэрць замежных турыстаў, што прыязджаюць у Індыю, наведваюць Утар-Прадэш. Галоўнае месца прызначэння — Агра, дзе размешчаныя тры помніка Сусветнай спадчыны: Тадж-Махал, Чырвоны форт і руіны былой сталіцы маголаў Фатэхпур Сікры.

Насельніцтва
------------

Індуізм спавядае 80 % насельніцтва, іслам — 18 % (2001).
Палітычныя настроі большасці насельніцтва маюць выразны левы характар. Штат з’яўляецца электаральнай і кадравай базай для сацыялістычнай Самаджвадзі парты.

Гл. таксама
-----------

* Сахаранпур

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 6 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>

Літаратура
----------

* Утар-Прадэш // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 284. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Утар-Прадэш
* Урад штата Архівавана 2 лютага 2007.

| ⛭Штаты і тэрыторыі Індыі |
| --- |
| Штаты | 
* Андхра-Прадэш
* Аруначал-Прадэш
* Адыша
* Асам
* Біхар
* Гоа
* Гуджарат
* Джаму і Кашмір
* Джхаркханд
* Заходняя Бенгалія
* Карнатака
* Керала
* Мадх’я-Прадэш
* Маніпур
* Махараштра
* Мегхалая
* Мізарам
* Нагаленд
* Пенджаб
* Раджастхан
* Сікім
* Тамілнад
* Трыпура
* Утар-Прадэш
* Утаракханд
* Хар’яна
* Хімачал-Прадэш
* Чхатысгарх

 | Сцяг Індыі |
| Саюзныя тэрыторыі | 
* Андаманскія і Нікабарскія астравы
* Дадра і Нагархавелі і Даман і Дыу
* Ладакх
* Лакшадвіп
* Нацыянальная сталічная тэрыторыя Дэлі
* Пандышэры
* Чандыгарх

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119463735 · GND: 4062226-5 · LCCN: n80125998 · NKC: xx0084211 · VIAF: 237706282 |
**Будынак былой ваеннай установы** — будынак у горадзе Мсціслаў Магілёўскай вобласці. Размешчаны па адрасе вул. Пралетарская, 51. Пабудаваны ў канцы XIX стагоддз з цэглы. Цяпер тут адміністрацыйная ўстанова.

Архітэктура
-----------

Помнік эклектычнай архітэктуры. Двухпавярховы будынак несіметрычнай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі, на высокім цокалі, накрыты двухсхільным вальмавым дахам. Фасады будынка падзелены карнізамі на 3 часткі. Вонкавыя сцены цокальнага і першага паверхаў гарызантальна руставаны. Вокны цокальнага паверха лучковыя, першага — паўцыркульныя, у некаторых месцах чаргуюцца з нішамі. Сцены трэцяга паверха гладкія, члянёны лучковымi аконнымі праёмамі без ліштваў. Па перыметры будынка праходзіць карніз з сухарыкамі. Цэнтральны ўваход вылучаны высокім мураваным ганкам. Унутраная прастора мае анфіладную сістэму планіpoўкі.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Будынак былой ваеннай установы (Мсціслаў) на сайце «Архіварта»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Эрыксан.

**Ханна Эрыксан**, да замужжа **Брудзін** (швед. Hanna Erikson, нар. 2 чэрвеня 1990) — шведская лыжніца, пераможца этапу Кубка свету. Спецыялізуецца ў спрынце.

У Кубку свету Эрыксан дэбютавала ў 2009 годзе, у студзені 2012 года атрымала сваю першую перамогу на этапе Кубка свету, у камандным спрынце. Акрамя гэтага на сённяшні момант мае 1 трапленне ў тройку лепшых этапах Кубка свету, у асабістым спрынце. Лепшым дасягненнем Эрыксан ў агульным выніковым заліку Кубка свету з’яўляецца 28-е месца ў сезоне 2011/12.

За сваю кар’еру прымала ўдзел у двух чэмпіянатах свету, лепшы вынік 10-е месца ў спрынце вольным стылем на сусветным першынстве 2011 года.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ханна Эрыксан

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (лыжныя гонкі) · Olympedia · Алімпійскі камітэт Швецыі |
**М'ёй**, **М'ей** — горад у паўднёвай частцы М'янмы, на тэрыторыі адміністратыўнай вобласці Танінтаі. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнага раёна. Горад знаходзіцца ў заходняй частцы правінцыі, на беразе Андаманскага мора, у вусці ракі Тэнасерым, за 850 км на паўднёвы ўсход ад сталіцы краіны Найп’іда.

Гісторыя
--------

У XI—XIII стагоддзях горад з'яўляўся часткай імперыі Паган. Затым уваходзіў у склад тайскага царства Сукхатаі, а пасля яго падзення, у склад дзяржавы Аютыя. Пачынаючы з XVI стагоддзя М'ей становіцца цэнтрам гандлю з краінамі Еўропы. У 1767 годзе горад перайшоў пад кантроль бірманцаў, а ў 1826 годзе — пад кантроль англічан. З 1942 па 1945 М'ёй быў акупаваны японскай арміяй. У 1948 годзе ён увайшоў у склад незалежнай дзяржавы Бірма.

Зноскі
------

1. ↑  GeoNames — 2005. Праверана 9 ліпеня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
Від на царкву Св. Ганны з плошчы
**Плошча Бацьяні** або **Бацяні** (венг.: Batthyány tér) — плошча ў Будапешце, на правым беразе Дуная. Размешчана паміж дунайскай набярэжнай і вуліцай Фё, адной з галоўных вуліц Буды, якая ідзе з поўначы на поўдзень паралельна Дунаю. На іншым беразе ракі насупраць плошчы Бацьяні размешчаны будынак венгерскага парламента, на які з плошчы адкрываецца маляўнічы краявід.

Плошча названа ў гонар графа Лаяша Бацьяні, удзельніка венгерскага паўстання 1848 года.

Пад плошчай размешчаны перасадкавы вузел са станцыі метро Бацяні тэр (лінія M2) на канцавы прыпынак паўночнай лініі BHÉV (мясцовых чыгуначных ліній) Бацьяні тэр — Сентэндрэ.

У архітэктурным комплексе плошчы дамінуе барочная царква Святога Ганны (сярэдзіна XVIII стагоддзя).

Літаратура
----------

* Венгрия. Издательство «Вокруг света», 2009 ISBN 978-5-98652-226-5

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Плошча Бацьяні
«Вайна»
«Мір»
**Штандар вайны і міру** — пары інкруставаных дэкаратыўных панэляў, выяўленая экспедыцыяй Л. Вулі пры раскопках шумерскага горада Ур. На кожнай з пласцін на лазурытавым фоне ў тры шэрагі выкладзены перламутравымі пласцінкамі сцэны з жыцця шумераў. Артэфакт датуецца сярэдзінай 3-га тысячагоддзя да н.э. Памеры 21,59 на 49,53 гл.

Штандар з Ура — жамчужына экспазіцыі Брытанскага музея. На панэлі з выявай вайны паказана прыгранічная сутычка з удзелам шумерскага войска. Пад коламі вабленых куланамі цяжкіх калясніц гінуць праціўнікі. Зраненых і зняважаных палонных прыводзяць да цара. На іншай панэлі намалявана сцэна балявання. Тых, хто балюе вяселяць гульнёй на арфе.

Прызначэнне панэляў не зусім ясна. Вулі меркаваў, што іх выносілі на поле бою ў якасці своеасаблівага сцяга. Некаторыя вучоныя, падкрэсліваючы мірны характар адной са сцэн, мяркуюць, што гэта былі сценкі кладкі для арфы.

Гл. таксама
-----------

* Урскія арфы

Літаратура
----------

* Kleiner, Fred S. (2006). *Gardner's Art Through the Ages: The Western Perspective - Volume 1* (12th Edition ed.). Belmont, California, USA: Thomson Wadsworth. pp. 23–24. ISBN 0-495-00479-0. `{{cite book}}`: `|edition=` мае залішні тэкст (даведка); Невядомы параметр `|coauthors=` ігнараваны (прапануецца `|author=`) (даведка)
**Будынак Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Беларусі** — будынак у Мінску, размешчаны па адрасе вул. Кірава, 15. Пабудаваны ў 1952 г. (архіт. П. Іваноў). Тут размяшчалася Міністэрства сельскай гаспадаркі БССР, у 1986—1991 — Дзяржаўны аграпрамысловы камітэт БССР. У наш час у будынку размяшчаецца Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь. Будынак прыклад творчага выкарыстання класіцыстычнай спадчыны.

Архітэктура
-----------

Галоўны фасад
Узведзены з цэглы. Чатырохпавярховы з высокім цокальным паверхам будынак спачатку меў Т-падобную ў плане форму з выступаючым у глыбіню забудовы двухсветлавым аб’ёмам залы пасяджэнняў. У 1974 г. часткова перапрацаваны фасады (архіт. У. Вараксін) і інтэр’еры (архіт. Г. Заборскі). Да дваровага фасада прыбудаваны пяціпавярховыя прамавугольныя крылы, што надало будынку Ш-падобную ў плане канфігурацыю. Перад уваходам — высокі мураваны ганак. Асноўны акцэнт зроблены на архітэктуры галоўнага фасада, цэнтральная частка якога вылучана радам магутных паўкалон на ўсю вышыню будынка. Сцены на вышыню 2 паверхаў расшыты дробным рустам і падзелены карнізным поясам. Развіты антаблемент паўтарае зубчасты абрыс выступаючых кубічных (вышыня больш за 2 м) баз калон і разам з буйнапамернымі капітэлямі надае збудаванпю манументальную строгасць. Моцна выступаючы карніз падтрымліваюць кранштэйны ў выглядзе валют. Плоскасць высокага глухога парапета, які праходзіць з трох бакоў будынка, апрацавана філёнгамі, у цэнтральнай частцы, над галоўным уваходам, рэльефная выява Дзяржаўнага герба БССР.

Унутраная планіроўка будынка калідорная, з двухбаковым размяшчэннем памяшканняў. Лесвічныя холы паверхаў аддзелены калонамі, якім адпавядаюць пілястры на процілеглых сценах. Столь упрыгожана ляпнымі разеткамі. Сцены залы пасяджэнняў таксама расчлянёны плоскімі пілястрамі з арачным поясам над імі. Падвесная столь уяўляе сабой суцэльнае поле ляпнога арнаменту з чаргаваннем васьмігранных і квадратных элементаў.

Літаратура
----------

* 108.  // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

* Будынак Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Беларусі на сайце «Архіварта»
**Ганна Фрыцьёф**, у замужжы Юхансвн (шведск.: Anna Frithioff; нар. 4 снежня 1962 года, Грэна) — шведская лыжніца, прызёрка чэмпіянату свету 1995 года.

У Кубку свету Фрыцьёф дэбютавала ў 1992 годзе, тады ж адзіны раз у кар’еры трапіла ў дзясятку лепшых у індывідуальнай гонцы на этапе Кубка свету. Акрамя гэтага ў індывідуальных гонках мае на сваім рахунку 9 трапленняў ў трыццатку лепшых на этапах Кубка свету. Лепшым дасягненнем Фрыцьёф у агульным выніковым заліку Кубка свету з’яўляюцца 30-е месца ў сезонах 1991/92 і 1993/94.

На Алімпіядзе-1994 у Лілехамеры заняла 17-е месца ў гонцы на 5 км класікай, 37-е месца ў гонцы пераследу, 13-е месца ў гонцы на 30 км класікай і 6-е месца ў эстафеце.

За сваю кар’еру прымала ўдзел у чатырох чэмпіянатах свету, на чэмпіянаце свету — 1995 у Тандэр-Бэе заваявала бронзавы медаль у эстафеце. Лепшы вынік у асабістых гонках на чэмпіянатах свету, 9-е месца ў гонцы на 5 км класічным стылем на тым жа чэмпіянаце.

Зноскі
------



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (лыжныя гонкі) · Olympedia · Алімпійскі камітэт Швецыі |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царква Святой Ганны.
**Царква Святой Ганны** (венг.: Szent Anna-plébánia) — каталіцкая царква ў Будапешце, на правым беразе Дуная. Размешчана на плошчы Бацьяні пад замкавым узгоркам. Помнік архітэктуры сярэдзіны XVIII стагоддзя ў стылі італьянскага барока. Выконвае ролю парафіяльнага храма для каталікоў раёна Візівараш.

Гісторыя
--------

Будаўніцтва новай царквы на месцы больш старой царквы ордэна езуітаў пачалося ў 1740 годзе па праекце венгерскага архітэктара Крыстафа Хамана. Сканчаў будаўніцтва іншы венгерскі майстар Мацьяш Непаўэр, магчыма, што ва ўзвядзенні царквы бралі ўдзел і італьянскія майстры. Галоўным чынам, царква была пабудавана да 1752 годзе, але ў 1763 годзе храм быў пашкоджаны землетрасеннем, а ў 1773 годзе быў распушчаны ордэн езуітаў, які курыраваў будоўлю, што зацягнула аднаўленчыя і апрацоўчыя работы да 1805 года. У 1805 годзе царква нарэшце была асвечана.

Царква не раз цярпела ад пажараў і паводак. Да сярэдзіны XX стагоддзя яна прыйшла ў даволі жаласны стан і нават разглядаўся праект яе зносу пры пракладцы другой лініі метрапалітэна. Аднак было прынята рашэнне захаваць царкву і адрэстаўраваць яе. Рэстаўрацыя была паспяхова праведзена ў 1970—1984 гадах.

Архітэктура
-----------

Інтэр'ер
Царква лічыцца адной з лепшых барочных цэркваў Венгрыі. На фасадзе ўсталяваны статуі Веры, Надзеі і Любові, Святой Ганны і Дзевы Марыі, Ісуса сярод анёлаў, а таксама герб Буды. Высокія вежы па баках галоўнага фасада дамінуюць над раёнам і добра бачны як з замкавага ўзгорка, так і з Дуная.

У інтэр'еры заслугоўваюць увагі фрэскі купала (1771, Г. Вогль). Фрэскі нефа маюць пазнейшае паходжанне (1938 год, П. Молнар). Галоўны алтар быў створаны ў 1773 годзе майстрам К. Беба і ўпрыгожаны скульптурнай групай Увядзенне ў храм. У царкве ўсталяваны старадаўні арган, перанесены ў царкву Святой Ганны з царквы кармелітаў.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2  *Сартакова М.С.* Венгрия. — М.: Вокруг Света, 2007. — ISBN 5-98652-117-6.
3. ↑  Charles Hebbert, Dan Richardson. The Rough Guide to Budapest. P. 54

Спасылкі
--------

* Сайт царквы  (венг.) Архівавана 18 сакавіка 2013.
* Magyar Katolikus Lexikon  (венг.)
**Прынц з ліле́ямі**, або **Цар-жрэц** — мінойская фрэска-рэльеф Кноскага палаца на востраве Крыт. Была адкрыта ў 1901 г. брытанскай археалагічнай экспедыцыяй на чале Артура Эванса і адноўлена на аснове некалькіх захаваных частак. У нашы дні экспануецца ў Археалагічным музеі Іракліяна, а копія ўпрыгожвае сцяну паўднёвага калідора цэнтральнага двара Кноскага палаца.

Гісторыя
--------

«Прынц з лілеямі» з'яўляецца адначасова рэльефам і фрэскай, паколькі тэхніка яго стварэння ўключала гіпсавыя налепкі на сцяну, якія размалёўваліся каляровымі фарбамі. Падчас раскопак 1901 г. 9 фрагментаў налепак былі знойдзены адарванымі каля паўднёвай сцяны Данканам Мак-Кезі, памочнікам Артура Эванса. А. Эванс першапачаткова палічыў іх часткамі розных выяў. Торс і правая рука са сціснутым кулаком маглі належыць байцу, галава і галаўны ўбор — жанчыне-жрыцы. Археолаг Сінклкер Худ, які працаваў у Кноскім палацы пазней, датаваў «Прынца з лілеямі» познім мінойскім перыядам каля 1550 г. да н. э.

Рэстаўрацыя
-----------

Рэстаўрацыя фрэскі-рэльефа складалася з 2 асноўных этапаў. На першым прафесійныя археолагі Данкан Мак-Кензі або нават сам Артур Эванс ідэнтыфікавалі захаваныя фрагменты. На другім запрошаныя швейцарскія мастакі Эміль Жылеран-старэйшы і Эміль Жылеран-малодшы склалі агульны малюнак і з дапамогай сучнасных матэрыялаў аб'ядналі і размалявалі часткі старажытнага твора. У выніку, быў сфарміраваны сучасны выгляд, што значна адрозніваецца ад першапачатковага ўражання Артура Эванса і крытыкуецца іншымі рэстаўратарамі.

Крытыка
-------

На працягу другой паловы XX — пачатку XXI ст. шэраг археолагаў і мастацтвазнаўцаў выступіў з крытыкай вынікаў рэстаўрацыі «Прынца з лілеямі». Згодна іх меркаванням, вынікі працы Артура Эванса і мастакоў Жылеранаў не адпавядаюць першапачатковай выяве і гістарычнай рэчаіснасці. Высоўваецца думка, што фрагменты, на падставе якіх адбывалася рэстаўрацыя, раней належалі 2 або нават 3 асобным выявам. Так, параўнанне з іншымі мінойскімі фрэскамі прыводзіць да думкі, што галаўны ўбор у арыгінале быў элементам жаночага ўпрыгожвання або часткай цела грыфона ці сфінкса. Прыналежнасць астатніх фрагментаў з'яўляецца спрэчнай. Твар выявы «Прынца з лілеямі» быў цалкам прыдуманы рэстаўратарамі, валасы не адпавядаюць прычоскам мінойскіх мужчын.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 31 кастрычніка 2016.
2. ↑  Corridor with the copy of the "Prince of the Lilies Fresco"
3. 1 2  Maria Shaw, The *Priest-King* Fresco from Knossos: Man, Woman, Priest, King, or Someone Else?
4. ↑  *Tinsley, B.* Reconstructing Western Civilization: Irreverant Essays on Antiquity — Selinsgrove: Susquehanna University Press, 2006. - P. 339
5. ↑  *Hood, S.* The Arts in Prehistoric Greece — London: Penguin Books, 1978. P. 75 - 76
6. ↑  Peter Kienzle, Conservation and Reconstruction at the Palace of Minos at Knossos
7. ↑  Peter Turchin, Reconstructing the Past: the "Prince of the Lilies" and the "Minoan Peace" **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 28 лютага 2022. Праверана 28 лютага 2022.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Прынц з лілеямі
* The "Prince of the Lilies" - Heraklion Archaeological Museum
**Нірва́на** (санскр.: निर्वाण, згасанне) — цэнтральнае паняцце будызму, бон і джайнізму, якое азначае вышэйшы стан, канчатковую мэту чалавечых памкненняў.

У стане нірваны чалавек дасягае поўнага вызвалення ад шэрагу перараджэнняў, абсалютнага спакою, унутранай прасветленасці, адасобленасці ад знешняга свету, адсутнасці ўсякіх жаданняў. Выявы Буды (настаўніка, акружанага сваімі вучнямі) ў стане нірваны — папулярны сюжэт будыйскага выяўленчага мастацтва.

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
**Помнік Кірылу Тураўскаму** — помнік у г. Тураве Гомельскай вобласці. Усталяваны 11 мая 1993 года на Замкавай гары на беразе ракі Прыпяць у гонар царкоўнага дзеяча і асветніка Кірылы Тураўскага. Аўтары — скульптар Міхаіл Інькоў, архітэктар М. І. Лук’янчык.

Вышыня помніка — 7 метраў. Аснова кампазіцыі — сяміметровы крыж незвычайнай візантыйскай формы. З крыжом злучана постаць асветніка. Ён выступае наперад, падняўшы галаву. Рукі сагнуты на ўзроўні грудзей, у левай — кніга з крыжам на вокладцы, жэст правай накіраваны на кнігу. Вакол галавы — німб. Справа, побач з кнігай, надпіс: «Святы Кірыла Біскуп Тураўскі».

Ён выкананы ў тэхніцы выбівачкі (бетон, пакрыты меддзю).

Тураўскае замчышча з помнікам

Зноскі
------

1. 1 2 3  Помнік Кірыле Тураўскаму

Спасылкі
--------

Ад Скарыны да Касьцюшкі — svaboda.org

*
**Даманіят** — група з 9 ненаселеных астравоў у Аравійскім моры каля ўзбярэжжа Амана. Займае тэрыторыю 1 км².

Геаграфія і прырода
-------------------

Астравы месцяцца ў 14,5 км ад Аравійскага паўвострава. Клімат сухі трапічны. Паверхневых вадацёкаў няма. З'яўляюцца важным месцам для размнажэння чарапах. Навакольныя воды адрозніваюцца багаццем марской фаўны. Сустракаюцца рэдкія віды каралаў, акулы, скаты.

Ахова
-----

У 1996 г. астравы Даманіят абвешчаны нацыянальным запаведнікам.

Эканоміка
---------

Астравы Даманіят наведваюцца турыстамі. Лічацца адным з найлепшых месцаў у Амане для нырання з аквалангам.

Спасылкі
--------

* Project Daymaniyat Islands Архівавана 5 сакавіка 2016.
* THE SAWADI AND DAYMANIYAT ISLANDS
**Ілінойскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Chicago State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Нормал у штаце Ілінойс, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт быў заснаваны ў 1857 годзе як Ілінойскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт і з'яўляецца старэйшым дзяржаўным універсітэтам Ілінойса. Універсітэт робіць акцэнт на педагогіцы і прызнаны адной з дзесяці буйнейшых ВНУ ў ЗША па падрыхтоўцы настаўнікаў. Ён класіфікуецца як доктарскі ўніверсітэт з высокай даследчай актыўнасцю.

Структура
---------

* Каледж прыкладных навук і тэхналогій
* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі
* каледж выяўленчага мастацтва
* Каледж медсястрынства

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Ілінойс

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пешт.
Будапешт: злева — Пешт, справа — Буда, у цэнтры востраў Маргіт на Дунаі
**Пешт** (венг.: Pest, славацк.: Pešť) — усходняя, раўнінная частка Будапешта, якая займае каля 2/3 тэрыторыі горада. Ад іншай часткі горада, Буды, Пешт аддзелены Дунаем. У Пешце знаходзіцца значная частка славутасцей Будапешта, уключаючы Венгерскі парламент, плошчу Герояў і праспект Андрашы. Часам у венгерскай мове слова *Пешт* выкарыстоўваецца замест *Будапешт* для абазначэння сталіцы краіны.

Этымалогія
----------

Ланцуговы мост Сечэні, які злучае Буду і Пешт 
Назва «Пешт» мае славянскае паходжанне і роднасная сучаснаму беларускаму «печ». Магчыма, гэта звязана з тым, што ў пячорах, размешчаных у раёне Пешта, разводзілі агонь.

Гісторыя
--------

Пешт як незалежны горад згадваецца ўпершыню ў 1148. У старажытнасці на месцы Пешта былі кельцкія і рымскія паселішчы. Паводле звестак, якія прыводзіць арабскім гісторыкам Абу-Алі Ахмедам бен-Амар Ібн-Дастам, горад заснаваны волжскімі булгарамі білярамі на чале з князем Хесенам, якія перасяліліся ў 970 г. з Волгі ў Венгрыю. Горад становіцца важным эканамічным цэнтрам у XI—XIII стагоддзях. У 1241 г. разбураны мангольскімі заваёўнікамі, але неўзабаве быў адбудаваны нанова. У 1849 быў пабудаваны першы мост праз Дунай, які звязаў Пешт з Будай. У 1873 у выніку аб'яднання гарадоў Пешт, Буда і Обуда на карце з'явіўся горад Будапешт.

Гл. таксама
-----------

* Будапешт
* Буда
* Обуда
* Медзье Пешт
* Маціца сербская

Зноскі
------

1. ↑  Adrian Room (2006). *Placenames of the World*. McFarland & Company. c. 70. ISBN 0786422483.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Пешт у Будапешце**
**Свята-Пакроўская царква** — мураваны праваслаўны храм у горадзе Мінску. Пабудавана паводле праекта архітэктараў М. Дзятко і А. Арцюхіна. Пры храме дзейнічаюць нядзельная школа, брацтва ў імя архістратыга Міхаіла.

Гісторыя
--------

Паводле царкоўнага падання, на гэтым месцы, у маёнтку Крупцы, у 1612 годзе адбылося цудоўнае яўленне ў тутэйшай крыніцы абраза «Маці Божая», у сувязі з чым была пастаўлена аднайменная капліца. У 1856 годзе намаганнямі мінскага губернатара Ф. М. Шклярэвіча замест капліцы ўзведзена царква (зруйнавана ў 1936 годзе).

У 1997 годзе закладзены новы храм на месцы разбуранага.

У 2007 годзе мітрапалітам Мінскім і Слуцкім Філарэтам учынены чын асвячэння царквы.

Архітэктура
-----------

Храм набыў арыгінальную аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю, развітую па папярочнай планіровачнай восі. Цэнтрычны кубападобны аб’ём завершаны высотнай 3-яруснай 8-граннай вежай-званіцай з цыбулепадобным купалам. Па баках далучаны прамавугольныя са скошанымі франтальнымі гранямі ніжэйшыя крылы прыдзелаў, з тыльнага — паўкруглая апсіда. Грані цэнтральнага аб’ёму завершаны арачнымі закамарамі, крапаваны шырокімі аркамі, прарэзаны прамавугольнымі на 1-м і арачнымі на 2-м ярусах аконнымі праёмамі.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; маст.: З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-11-0389-4.

Зноскі
------

1. ↑  Свята-Пакроўская царква (Мінск) **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 30 кастрычніка 2019. Праверана 30 кастрычніка 2019.
2. ↑  Пакроўская царква Архівавана 4 жніўня 2020.

Спасылкі
--------

* Свята-Пакроўская царква (Мінск) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Кучум** (?, Цэнтральная Азія — не раней 1598) — апошні хан Сібірскага ханства.

У 1563 годзе скінуў сібірскіх ханаў Едыгера і Бекбулата — даннікаў рускага цара Івана IV. Ён спыніў выплату даніну і ўзначаліў барацьбу супраць дружыны Ермака. У 1582 годзе пацярпеў паражэнне ў бітве на Чувашавым мысе на рацэ Іртыш, пакінуў сваю сталіцу Кашлык. У 1585 годзе знішчыў атрад казакоў на чале з Ермаком. Працягваў барацьбу да жніўня 1598 года, калі быў канчаткова разбіты ваяводам А.Ваейкавым на рацэ Бердзь, уцёк у Нагайскую арду, дзе загінуў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid · genealogics.org |
| Нарматыўны кантроль | GND: 121536343 · ISNI: 0000 0004 0148 350X · LCCN: n85219295 · VIAF: 296506630 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Астроўскі сельсавет.
**Астро́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Віцебскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Астроўкі.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Будніцкі сельсавет** у складзе Суражскага раёна Віцебскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Будніца. 29 кастрычніка 1924 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Астроўкі, сельсавет перайменаваны ў Астроўскі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Суражскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці БССР. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскага раёна. 22 снежня 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Курынскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 снежня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1961, № 4 (924).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.