**Паісій Хілендарскі** (балг.: Паисий Хилендарски, у свеце **Пенка** або **Пётр**; каля 1722, Банска — 1773, Амбеліна) — балгарскі асветнік, святы, іераманах Канстанцінопальскай праваслаўнай царквы, аўтар кнігі «Славяна-балгарская гісторыя пра народы і цароў балгарскіх», сыграўшы  вялікую культурную ролю ў жыцці балгарскай нацыі. Лічыцца адным з заснавальнікаў Балгарскага адраджэння, заклікаў да вызвалення балгараў ад турэцкага прыгнёту.

Біяграфія
---------

Біяграфічныя звесткі аб жыцці Паісія Хілендарскага вычэрпваюцца вытрымкамі з яго галоўнай працы «Славяна-балгарская гісторыя» (*Исторїѧ славѣноболгарскаѧ*). Мяркуюць, што Паісій нарадзіўся каля 1722 года ў раёне горада Банскa, адкуль паходзіў ягоны бацька. Не атрымаўшы ніякай адукацыі, у 1745 годзе ён выдаляецца ў манастыр Хіландар (адзін з Афонскіх манастыроў у Грэцыі), дзе быў узведзены ў сан іераманаха.

Збіраючы доўгія гады матэрыялы для сваёй кнігі, пабываў нават у Германіі. Напісанне балгарскай гісторыі завяршыў у 1762 годзе ў Заграфскім манастыры  (руск.) (бел..

Памёр у 1773 годзе ў раёне сённяшняга Асенаўграда.

Творчасць
---------

*Славяна-балгарская гісторыя*
Паісій Хілендарскі сваёй асобай увасабляе пераход Балгарыі ад Сярэднявечча да эпохі нацыянальна-культурнага адраджэння, руху на карысць вызвалення Балгарыі ад Турэцкай залежнасці. Беручы пад увагу час стварэння «Славяна-балгарскай гісторыі», учынак Паісія — сапраўдны подзвіг. Пад уплывам пачуццяў патрыятызму і трывогі за будучыню ўласнага народа, ён імкнецца выклікаць у балгар адчуванне нацыянальнай годнасці і гонару за сваю краіну, прыводзіць у прыклад дзейнасць святых братоў-асветнікаў Кірыла і Мяфодзія. Ацэньваючы дзейнасць першых славянскіх апосталаў, Паісій працягвае сярэднявечную традыцыю незвычайнага пакланення перад Салунскімі братамі, якія з'яўляліся вястунамі заснаваня багатай стара-балгарскай культуры.

Самая вядомая фраза кнігі

> 
> 
> «Чаму ты саромеешся называцца балгарынам і не чытаеш на сваёй мове?»
> 
> 
> 
> *Арыгінальны тэкст* (балг.)  
> 
> *поради что се срамишъ да се наречешъ болгаринъ и не четишъ по свои ѧзикъ*
> 
> 
> 
> 

так ці інакш пазначае мэты аўтара, які гаворыць пра небяспеку «элінізацыі Балгарыі. Кніга складаецца з некалькіх раздзелаў: двух увядзенняў, некалькіх частак, прысвечаных найважнейшым гістарычным падзеям, раздзела аб дзейнасці Кірыла і Мяфодзія, званых настаўнікамі славян, главы, якая апавядае аб асноўных балгарскім святых, а таксама эпілогу.

Першая рукапісная копія кнігі Паісія была зроблена ў 1765 Сафроніям Врачанскім  (руск.) (бел. і пасля неаднаразова перапісвалася і перадрукоўваўся ў Балгарыі. Чарнавік «Славяна-балгарскай гісторыі» пасля доўгіх гадоў спрэчак быў вернуты ў Грэцыю прэзідэнтам Балгарыі Пятром Стаянавым.

Прызнанне
---------

Кананізаваны Кананізаваны Балгарскай праваслаўнай царквой у 1962 годзе.

У гонар Паісія названыя Плоўдзіўскі ўніверсітэт і матэматычная гімназія ў Сафіі. Пастановай урада Балгарыі ад 28 ліпеня 2000 была заснаваная ўзнагарода Св. Паісія Хілендарскага, якая прысуджаецца штогод дзеячам культуры, якія ўнеслі значны ўклад у развіццё Балгарыі. Таксама Паісій Хілендарскі намаляваны на дзяржаўнай банкноце вартасцю ў два балгарскіх лёва. У 2015 годзе выпушчаная біметалічная манета вартасцю ў два балгарскіх лёва.

Зноскі
------

1. 1 2  Paissi von Chilendar // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. ↑  Paisij Hilendarski // opac.vatlib.it<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q84353965'></a>
3. ↑  Paisij Hilendarski // ArhivX LOD<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56461074'></a>

Літаратура
----------

* Паисий Хилендарски и неговата епоха. София, 1962.
* Никитин С. А Паисий Хилендарский и современная ему южнославянская историография // Славянское источниковедение. М. 1965.
* Конобеев В. Д. Българското националноосвободително рух. Идеология, программа, развитие. София, 1972.
* Хрыстов Хр. Паисий Хилендарски. София, 1972.

Спасылкі
--------

* Бележки на българските книжовници Х-ХVІІІ стагоддзе
* Арыгінальны тэкст (з розначытаннямі)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5623683 · BNF: 13609865k · CONOR: 102595171 · GND: 119099896 · ICCU: CFIV216683 · ISNI: 0000 0001 1833 4525 · LCCN: n81146868 · NKC: jn20000604323 · NTA: 071829121 · NUKAT: n02081471 · SUDOC: 066901502 · VIAF: 69104215 |

 |