**Журавіны звычайныя** (*Vaccinium oxycoccos*) — вечназялёная расліна роду ягаднік (*Vaccinium*) сямейства верасовыя (*Ericaceae*). Рэлікт ледавіковага перыяду.

Батанічнае апісанне
-------------------

|  |
| --- |
|  |
| Журавіны звычайныя. Батанічная ілюстрацыя Адольфа Іпея  (англ.) (бел. з кнігі *Vervolg op de Afbeeldingen der Artsenij-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latijnsche beschrijvingen*, 1813 |

|  |
| --- |
|  |
| Кветка журавін звычайных буйным планам |

Вечназялёны слабаразгалінаваны кусцік, які сцелецца і дасягае 15-30 см вышынёй. Парасткі тонкія, цёмна-бурыя з узыходзячымі кветаноснымі галінкамі. Маладыя галінкі апушаныя.

Лісце 5-16 мм даўжынёй, 2-6 мм у шырыню, чаргаванае, яйкападобнае або даўгаватае, завостранае, скурыстае, з кароткімі чарашкамі, пласцінка зверху бліскучая, цёмна-зялёная з загорнутымі ўніз суцэльнымі бакамі, знізу светла-зялёная, амаль белая ад васковага налёту.

Кветкі па адной-чатыры, паніклыя, размешчаныя на канцах леташніх парасткаў. Кветаножкі доўгія, апушаныя з двума завостранымі прыкветкамі. Чашачка з чатырма круглявымі, расніцавымі па краі чашалісцікамі, спачатку зялёная, пазней чырвоная. Вяночак 5-7 мм даўжынёй, 1,5-2 мм шырынёй, калясопадобны, з ружова-чырвонымі загнутымі звонку даўгавата-ланцэтнымі долямі. Тычачак восем, а кароткімі пашыранымі густаваласістымі ніткамі, песцік адзін, завязь ніжняя.

Плод — цёмна-чырвоная сакавітая ядомая ягада 8-18 мм у дыяметры. Ягады вар'іруюць па форме ад шарападобных да грушападобных, шматнасенныя, зімуюць. Насенне 1-2 мм даўжынёй, яйкападобна-выцягнутае, на верхавіне серпападобнае з буйнасеткавай лупінай.

Распаўсюджанне і экалогія
-------------------------

Растуць журавіны ў забалочаных хваёвых і мяшаных лясах, на алігатрофных і мезатрофных балотах. Святлалюбная расліна. Аддае перавагу вільготным і халодным мясцінах. Цвіце ў маі-чэрвені, плады спеюць у верасні.

Шырока распаўсюджаны ў паўночных і сярэдніх раёнах еўрапейскай часткі Расіі, ва ўсіх абласцях Беларусі, у Сібіры і на Далёкім Усходзе.

Ва Украіне распаўсюджаны ў заходнім правабярэжным Палессі, паўночна-ўсходняй частцы левабярэжнага лесастэпу, зрэдку ў Карпатах і Прыкарпацці  (руск.) (бел.. Нарыхтоўка магчымая ў Валынскай, Ровенскай, Жытомірскай, Чарнігаўскай абласцях і ў Карпатах.

Часам расліны гэтага віду ўтвараюць шырокія зараснікі на сфагнавых і тарфяных балотах.

Сістэматыка
-----------

Сістэматыка верасовых з'яўляецца складанай і шмат разоў пераглядалася. Некаторымі даследчыкамі, у тым ліку і савецкімі, з сямейства верасовыя (*Ericaceae*) вылучалася сямейства *Vacciniaceae*, да якой адносілі род ягаднік (*Vaccinium*). З гэтага ж роду вылучаўся ў асобны род Журавіны *(Oxycoccus)*, да якога адносілі від журавіны звычайныя.

Цяпер звычайна гэты таксон разглядаецца альбо як адзін з двух падродаў роду Ягаднік (*Vaccinium* subgen. *Oxycoccus*), альбо як адна з больш чым трыццаці секцый гэтага ж роду (*Vaccinium* sect. *Oxycoccus*). У рускамоўнай літаратуры таксон *Oxycoccus* дагэтуль нярэдка разглядаецца як самастойны род.

### Сінонімы

* [syn.  Oxycoccus hagerupii Á.Löve & D.Löve (1961)]
* [syn.  Oxycoccus oxycoccos (L.) MacMill. (1892)]
* [syn.  Oxycoccus palustris Pers. (1805) — Журавіны балотныя]
* [syn.  Oxycoccus quadripetalus (Oxycoccus quadripetala) Gilib. (1782) — Журавіны чатырохпялёсткавыя]
* [syn.  Vaccinium hagerupii (Á.Löve & D.Löve) Ahokas (1971)]
* [syn.  Vaccinium palustre Salisb. (1796) — Журавіны балотныя]

Блізкі від
----------

Па марфалагічных прыкметах да журавін звычайных блізкія *Oxycoccus microcarpa*. Адрозніваюцца ад папярэдняга віду дробным (2-3 мм даўжынёй) завостраным лісцем і дробнымі ягадамі (4-6 мм у дыяметры) зрэдку расце разам з журавінамі звычайнымі. Мае патрэбу ў ахове.

Прымяненне
----------

Харчовая, вітамінавая, лекавая расліна.

### У кулінарыі

Ягады ўжываюць у ежу як свежымі, так і перапрацаванымі ў выглядзе сокаў, сіропаў, экстракту, лікёраў, налівак, вінаў, варэння, жэле, мармеладу, начынняў, вырабаў тыпу «журавіны ў цукры». Пекцінавыя рэчывы, якія змяшчаюцца ў ягадах, валодаюць выдатнымі ўласцівасцямі ўтвараць жэле і прадастаўляць кандытарскім вырабам з іх высокую якасць.

### У медыцыне

Ягады журавін утрымліваюць цукры (3-4 %), лімонную, хінную, бензойная кіслоты (3,25 %), азоцістыя рэчывы, мінеральныя солі, ёд, дубільныя і фарбавальныя рэчывы; вітамін С (10-32 мг%).

Ягады журавін утрымліваюць урсолавую кіслату, якую ў апошні час здабываюць з адходаў пасля падрыхтоўкі экстракту. У адходах змест гэтай кіслаты дасягае 6 %. Урсолавая кіслата мае гармонападобнае дзеянне і прапануецца для лячэння хваробы Адысона  (руск.) (бел. акрамя таго, яна спрыяе пашырэнню каранарных сасудаў сэрца.

Ягады пакрытыя васковым налётам, які прадухіляе іх загніванне, а дзякуючы бензойнай кіслаце яны могуць захоўвацца працяглы перыяд (каля 10 месяцаў) у свежым выглядзе.

Адходы вытворчасці экстракту, сокаў, вінаў з журавін выкарыстоўваюцца для атрымання высакаякаснага пекціну і фарбавальнікаў.

Дзякуючы ўтрыманню вітаміна С ягады журавін з'яўляюцца выдатным супрацьцынготным сродкам.

У народнай медыцыне ягады журавін ужываюць пры гіпертаніі і пры паніжанай кіслотнасці страўнікавага соку. Сок і экстракт з ягад п'юць як супрацьліхаманкавы і вітамінавы сродак. Лісце выкарыстоўваюць пры асфіксіі, ягады і лісце — пры анеміі і парушэнні абмену рэчываў.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  Дитяча енциклопедія: Живий світ України / О. Ф. Цеханська, Д. Г. Стрєлков — Харків: «Ранок», 2007—128с. іл.
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  *Митюков А. Д. Налетько Н. Л. Шамрук С. Г.* Клюква болотная // Дикорастущие плоды, ягоды и их применение. — Мн: Ураджай, 1975. — С. 64-66. — 200 с. — 130 000 экз.
5. 1 2  Иллюстрированный определитель растений Ленинградской области / Под ред. А. Л. Буданцева и Г. П. Яковлева.. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2006. — С. 178, 180—181. — 799 с. — 700 экз. — ISBN 5-87317-260-9.
6. ↑  *Кожевников Ю. П.* Семейство вересковые… (гл. раздел Літаратура).
7. ↑  Інтродукція найважливіших ягідних рослин з родини Vacciniaceae Lindl. в Україні
8. ↑  Биология. Современная иллюстрированная энциклопедия." Гл. ред. А. П. Горкин; М.: Росмэн, 2006.
9. ↑  «Биологический энциклопедический словарь.» Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Бабаев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — 2-е изд. исправл. — М.: Сов. Энциклопедия, 1986.

Літаратура
----------

* *Єлін Ю. Я. Зерова М. Я.  (руск.) (бел. Лушпа В. І. Шабарова С. І.* Дари лісів.. — Київ, 1979. — 440 с.
* *В. И. Чопик  (укр.) (бел. Л. Г. Дудченко  (укр.) (бел. А. М. Краснова;* «Дикорастущие полезные растения Украины  (укр.) (бел.» Справочник; Киев, Навукова думка  (укр.) (бел. 1983.  (руск.)
* *Кожевников Ю. П.* Жизнь растений. В 6-ти т. / Под ред. А. Л. Тахтаджяна. — М.: Просвещение, 1981. — Т. 5. Ч. 2. Цветковые растения. — С. 88—95. — 300 000 экз.

Спасылкі
--------

* Клюква болотная: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)
* Журавлина лікує від грипу Архівавана 20 лістапада 2008.  (укр.)
* *Vaccinium oxycoccos* L. (Клюква болотная) // ИАС «ООПТ России»  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778317561, 2910924668 |