recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Сенебкай |
| --- |
| Абідаская дынастыя |
| каля 1650 года да н. э. |
| Імя фараона ў яго грабніцы |
|  асабістае імяяк Сын Ра |  Сенебкай  *Snb k3y* |
| Турынскі спіс (№11/16 ці 11/17) | 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |

 Усер-...-Ра  *Wsr-...-Rˁ* |

**Уасерыбра Сенебкай** — фараон Старажытнага Егіпта, які кіраваў у частцы Верхняга Егіпта ў часы Другога пераходнага перыяду. Яго грабніца была выяўлена археолагамі ў студзені 2014 года. Гэта адкрыццё пацвярджае існаванне незалежнай Абідаскай дынастыі, прадстаўнікі якой кіравалі адначасова з фараонамі XV і XVI дынастый.

Грабніца
--------

Картуш Сенебкая з яго грабніцы ў Абідасе
Грабніца Сенебкая была выяўлена ў студзені 2014 года Джозефам Вегнерам (en) і групай археолагаў Пенсільванскага ўніверсітэта. Грабніца была знойдзена на тэрыторыі старажытнага горада Абідас. Адкрыццё было зроблена той жа групай даследчыкаў, якая ў пачатку студзеня 2014 года вызначыла прыналежнасць раней знойдзенай у тым жа Абідасе грабніцы Себекхатэпу I.

На сцяне грабніцы і на саркафагу былі выяўлены картушы, на якіх было высечана імя Сенебкая — «цар Верхняга і Ніжняга Егіпта, сын Ра, Сенебкай». У саркафагу быў выяўлены шкілет фараона. Яго рост пры жыцці складаў каля 185 сантыметраў. Таксама былі знойдзены рытуальныя сасуды — канопы, у якіх захоўваліся органы фараона. Пры гэтым адсутнічалі статуэткі багоў замагільнага свету. Па меркаванні археолагаў, гэта сведчыць аб тым, што грабніца была разрабавана.

Грабніца адносіцца да перыяду, калі Егіпет быў захоплены гіксосамі, якія пазней утварылі ўласную дынастыю кіраўнікоў Егіпта. Па словах вучоных, Сенебкай не адносіўся да гіксосаў, а значыць, краіна была не пад поўным кантролем качавых плямёнаў.

Зноскі
------

1. ↑  New Pharaoh Discovered In Egypt — Introducing King Seneb Kay | Ancient Origins
2. ↑  Lenta.ru: Навука і тэхніка: Навука: У Егіпце выявілі грабніцу Себекхатэпа I
3. ↑  Penn Museum — Giant Sarcophagus Leads Penn Museum Team in Egypt To the Tomb of a Previously Unknown Pharaoh **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 24 ліпеня 2018. Праверана 19 студзеня 2014.
4. ↑  Lenta.ru: Навука і тэхніка: Навука: У Егіпце выявілі раней невядомага фараона

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Senebkay: Archaeologists Find ‘Lost’ Pharaoh of Ancient Egypt  (англ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лобач.
**Арцём Лобач** (нар. 1987, Барысаў) — беларускі кінарэжысёр, кліпмэйкер, аўтар музычных кліпаў, дакументальных фільмаў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў горадзе Барысаве (Мінская вобласць, Беларусь) у 1987 годзе. Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча імя Глебава.

Творчасць
---------

Арцём Лобач (злева) падчас кіназдымкаў.
Аўтар дакументальных фільмаў:

* «Гродна. Новы свет» (2008),
* «Калеты» (2009),
* «Простыя рэчы» (2012).

Супрацоўнічаў з дызайн-студыямі, працуе з беларускімі тэлевізійнымі каналамі. Аўтар музычных кліпаў гуртоў Серебряная свадьба, ZigZag, MTV, The Best of Rock, Studio Elemental (fireshow), Open Space, Inside.

Аўтар кароткаметражных фільмаў «Something down», «Backside».

Удзельнік міжнародных кінафестываляў: Бульбамуві, Cinema Perpetuum Mobile.

Зноскі
------

1. 1 2  БелГазета. Ручная лепка
2. ↑  KYKY.ORG. Трэба схаваць панты «мы здымаем кіно» і працаваць.

Спасылкі
--------

* Блог Арцёма Лобача
**Авад Мухамед Ахмед ібн Ауф** або **Авад бэн Ауф** (араб. أحمد عوض بن عوف‎‎‎; нар. 1954) — дзяржаўны, палітычны і ваенны дзеяч Судана. Выконваў абавязкі прэзідэнта Судана 11—12 красавіка 2019 года.

Біяграфія
---------

Ауф займаў пасаду начальніка ваеннай разведкі, а таксама старшыні Аб’яднанага камітэта начальнікаў штабоў, перш чым быў вызвалены ад пасады ў чэрвені 2010 года ў рамках буйной ваеннай перастаноўкі.

Ауф быў у спісе грамадзян, на якіх у маі 2007 года былі накладзены санкцыі з боку ЗША. У Вашынгтоне былі незадаволены яго добрымі сувязямі з Іранам. Акрамя гэтага генерал падазраваўся ў тым, што ён аддаваў загады жорстка распраўляцца з мірным насельніцтвам падчас вайны ў Дарфуры. Заяўляецца, што ібн Ауф мог каардынаваць авіябамбардзіроўкі мірных жыхароў, атакі на вёскі, перасяленні іх жыхароў і масавыя гвалтаванні.

Пасля 2010 года ён некаторы час займаў пасаду пасла Судана ў Амане.

23 лютага 2019 года Ауф быў першым віцэ-прэзідэнтам Судана, змяніўшы Бакры Хасана Салеха на гэтай пасадзе пасля роспуску ўрада прэзідэнтам Амарам аль-Башырам, які адбыўся ў выніку масавых пратэстаў.

11 красавіка 2019 года Авад бэн Ауф аб’явіў аб затрыманні Амара аль-Башыра і распусціў дзеючыя органы ўлады, а затым узначаліў новы Ваенны пераходны савет.

12 красавіка падаў у адстаўку дзеля захавання адзінства ўзброеных сілаў, назваўшы сваім пераемнікам генерала Абдэль Фатаха Бурхана. Адстаўка адбылася на фоне масавых пратэстаў з патрабаваннем найхутчэйшых палітычных пераўтварэнняў.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2  Sudan protest hub: Bashir swears in new prime minister
3. ↑   Архівавана 19 кастрычніка 2020.
4. ↑  Sudan retires general sanctioned over Darfur
5. ↑  nashaniva.by
6. 1 2  belsat.eu
7. ↑  У Судане назвалі новага кіраўніка краіны
8. ↑  Глава Военного совета Судана ушел в отставку


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Амар аль-Башыр** | **в.а. прэзідэнта Судана (Старшыня Пераходнага ваеннага савета)** 11 красавіка 2019 - 12 красавіка 2019 | Пераемнік**Абдэль Фатах аль-Бурхан** |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1193422833 · VIAF: 1156760312840850872 |
**Дэлфцкая ратуша** — будынак гарадскога савета ў горадзе Дэлфт, правінцыя Паўднёвая Галандыя, Нідэрланды. Помнік архітэктуры стылю Адраджэння. Размешчана ў паўднёва-заходняй частцы Рыначнай плошчы Дэлфта, насупраць Новай царквы.

Першы будынак ратушы на Рыначнай плошчы Дэлфта быў пабудаваны яшчэ напачатку XIII стагоддзя. Гэта быў масіўны каменны будынак з вежай, якая служыла турмой. У 1536 годзе вежа ўпрыгожылася гадзіннікам з чатырма цыферблатамі. Менавіта тут у 1584 годзе чакаў прысуду Бальтазар Жэрар, забойца прынца Вільгельма Аранскага. Старая ратуша перажыла некалькі буйных гарадскіх пажараў, але ў пажары 1618 года будынак згарэў цалкам, захавалася толькі турэмная вежа.

Будаўніцтва новага будынка ратушы на старым падмураку было даручана архітэктару Хендрыку дэ Кейзеру, які кіраваў будаўніцтвам Новай царквы на процілеглым баку Рыначнай плошчы.
Хендрык дэ Кейзер прыбудаваў да сярэднявечнай вежы новы двухпавярховы будынак у стылі Адраджэння з высокімі франтонамі, які спалучае манументальнасць з лёгкасцю. Будынак ратушы быў скончаны да 1620 годзе, якая ўвайшла ў яго сярэднявечная вежа застаецца сёння самай старой захаванай пабудовай Дэлфта.

Будынак дэлфцкай ратушы зведаў мноства змен і рэканструкцый, аднак у сярэдзіне XX стагоддзя яму было вернута першапачатковае рэнесанснае аблічча. Ратуша і цяпер выкарыстоўваецца па прызначэнні, тут праходзяць пасяджэнні гарадскога савета, цырымоніі шлюбу. У будынку ратушы захаваліся партрэты прынцаў Аранскіх-Насау пэндзля галандскага мастака Міхіля ван Мірэвельта. Тут размяшчаецца таксама невялікі музей, які экспануе сярэднявечныя прылады катаванняў.

Спасылкі
--------

* Нидерланды. Амстердам, Роттердам, Гаага, Делфт. Путеводитель. — М.: Авангард, 2002. — 208 с. — ISBN 5-86394-164-2.
* Ратуша (Stadhuis van Delft),
* Гарадская ратуша. Дэлфт,
* Ратуша, Дэлфт Архівавана 1 жніўня 2016.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Адамовіч.
**Людвіг Фларыянавіч Адамовіч** (1823—1887) — вучоны-медык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў шляхецкай сям’і Ігуменскага павета. Пасля заканчэння ў 1849 годзе Санкт-Пецярбургскай медыка-хірургічнай акадэміі служыў да 1861 года ў Севастопальскім ваенным шпіталі, потым у Мінгрэльскім егерскім палку і розных ваенных шпіталях. У 1863 годзе атрымаў ступень доктара медыцыны за дысертацыю «Пра слупняк, асабліва траўматычны».

Зноскі
------

1. ↑  *Р. Н. Дожджыкава* Бандзевіч Антон // Мысліцелі і асветнікі Беларусі: Энцыкл. даведнік / Беларус. Энцыкл.; Гал. рэд. «Беларус. Энцыкл.»: Б. І. Сачанка (гал. рэд) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1995.

Літаратура
----------

* *Р. Н. Дожджыкава* Бандзевіч Антон // Мысліцелі і асветнікі Беларусі: Энцыкл. даведнік / Беларус. Энцыкл.; Гал. рэд. «Беларус. Энцыкл.»: Б. І. Сачанка (гал. рэд) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1995.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сідаровіч.
**Георгій Сцяпанавіч Сідаро́віч** (21 лістапада 1903, Мінск — 6 мая 1985) — савецкі ваенны дзеяч, генерал-палкоўнік танкавых войск (1962).

Біяграфія
---------

Скончыў Ваенную акадэмію механізацыі і матарызацыі (1937), Ваенную акадэмію Генштаба (1941). У Чырвонай Арміі з 1922 года, камандзір батарэі, кіраўнік штабу дывізіёна. У Вялікую Айчынную вайну з 1941 года кіраўнік штаба асобнай танкавай дывізіі, у штабе Галоўнага бранятанкавага ўпраўлення Чырвонай Арміі. З 1944 года на 1-м Прыбалтыйскім, 1-м і 2-м Беларускіх франтах: кіраўнік штаба механізаванага корпуса танкавай арміі. Удзельнік баёў пад Смаленскам, Сталінградам, Кіевам, на Курскай дузе, вызвалення Беларусі, Прыбалтыкі, Усходне-Прускай аперацыі. З 1945 года на адказных пасадах у арміі, цэнтральным апараце Міністэрства абароны СССР.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн 2002. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFБелЭн2002 (даведка)

Літаратура
----------

* Сідаровіч Георгій Сцяпанавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн — С. 368.

Спасылкі
--------

* Сідаровіч Георгій Сцяпанавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
**Генадзь Міхайлавіч Лаўранкоў** (нар. 1952, в. Мікалаеўка, Шклоўскі раён) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

З 1972 па 1979 гг. працаваў машыністам халадзільнай устаноўкі на Шклоўскім маслазаводзе. У 1978 г. скончыў Магілёўскі машынабудаўнічы інстытут па спецыяльнасці інжынер-механік. З 1979 па 1990 гг. — інструктар, загадчык аргаддзелам Шклоўскага райкама КПБ. У 1990—1994 гг. — намстаршыні Шклоўскага райвыканкама, начальнік Упраўлення эканомікі і прагнозу.

У 1994—1999 гг. — старшыня Шклоўскага райвыканкама. У 1995 годзе скончыў Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Беларусі па спецыяльнасці эканаміст. Паводле мясцовых жыхароў, усяляк імкнуўся не дэманстраваць сваё службовае становішча.

З ліпеня 1999 па 2004 гг. быў старшынёй інспекцыі Дзяржаўнага падатковага камітэта па Магілёўскай вобласці. 3 сакавіка 2004 г. Указам Прэзідэнта № 126 прызначаны кіраўніком справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь з прысваеннем вышэйшага класа дзяржаўнага служачага. З 2005 года Памочнік Прэзідэнта Беларусі — інспектар па Магілёўскай вобласці.

26 сакавіка 2019 года Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка наведаў малочнатаварны комплекс «Сліжы» ААТ «Амкадор-Шклоў», які належыць да аграхолдынга «Купалаўскае», дзе быў абураны ўмовамі, у якіх утрымліваюцца жывёлы, а таксама адсутнасцю парадку ў вытворчых памяшканнях. У выніку Лукашэнка даручыў зняць з пасад усіх вінаватых і ўзбудзіць крымінальныя справы, старшыню Шклоўскага райвыканкама Васіля Віцюнова было вырашана назначыць кіраўніком аграхолдынга «Купалаўскае», а памочніка Прэзідэнта па Магілёўскай вобласці Генадзя Лаўранкова — выконваючым абавязкі старшыні райвыканкама, выконваць абавязкі старшыні Магілёўскага аблвыканкама замест знятага Уладзіміра Даманеўскага быў прызначаны ягоны тагачасны першы намеснік Мікалай Кароцін.

Сям’я
-----

Жанаты, мае дваіх сыноў.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Ордэнам Пашаны (2014)

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5
2. ↑  НА СТРАЖЕ ЭКОНОМИЧЕСКОЙ БЕЗОПАСНОСТИ. ИНТЕРВЬЮ НАЧАЛЬНИКА ИНСПЕКЦИИ КОЖЕМЯКО И. И. 08.07.2015 Архівавана 27 сакавіка 2019.
3. ↑  Рабочая паездка ў Магілёўскую вобласць 26 сакавіка 2019 года
4. ↑  Кобяков, Вакульчик, Жадобин и Шуневич получили орден «Отечества», Ермошина — орден Почета Архівавана 27 сакавіка 2019.
**Вялі́кае Бало́та** — біялагічны заказнік у Расонскім раёне Віцебскай вобласці. Заснаваны ў 1979 годзе для захавання ў прыродным стане месцаў росту журавін і падтрымання экалагічнай раўнавагі і гідралагічнага рэжыму прылеглых тэрыторый. Плошча заказніка складае 650 га (1996). Размешчаны на балотным масіве Выдрын Мох на тэрыторыі Юхавіцкага лясніцтва. Рэльеф цэнтральнай часткі балотнага масіву градава-балоцісты. У раслінным покрыве пашыраны хваёва-кустова-сфагнавыя фітацэнозы і журавіны. Лясы пераважна хваёвыя, на асобных мінеральных участках бярэзнікі і ельнікі.

Літаратура
----------

* Вялі́кае Бало́та // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 356. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
* Вялі́кае Бало́та // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — С. 516. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
**Лаўлаўга Таўсага** (англ.: Laulauga Tausaga; нар. 22 мая 1998, Гаваі) — амерыканская кідальніца дыска, чэмпіёнка свету 2023 года.

Біяграфія
---------

На дарослым чэмпіянаце свету 2019 года, які адбыўся ў Катары, амерыканская спартсменка ўпершыню ў кар’еры кваліфікавалася ў фінал турніру і з вынікам 63,94 метра заняла 12-е месца.

У Юджыне ў 2022 годзе на чэмпіянаце свету Лаўлаўга зноў змагла кваліфікавацца ў фінал, але зноў заняла 12 месца і паказала невысокі вынік — 56,47 метра.

Асабісты рэкорд Таўсагі ў спаборніцтвах складае 69,49 м устаноўлены ў 2023 годзе на чэмпіянаце свету ў Будапешце. У 2023 годзе тут яна стала чэмпіёнкай свету, першай сярод амерыканскіх кідальніц дыска.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Tilastopaja · World Athletics |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мендэс.

**Арнальда Тамаё Мендэс** (ісп. Arnaldo Tamayo Méndez, нар. 29 студзеня 1942 года, Гуантанама) — першы кубінскі касманаўт,

Біяграфія
---------

Асірацеўшы ў дзяцінстве, працаваў з 13 гадоў. У юнацтве ўдзельнічаў у Кубінскай рэвалюцыі. Скончыў Кубінскую акадэмію ВПС і стаў пілотам кубінскіх ВПС. Адабраны удзельнікам савецкай праграмы «Інтэркосмас» 1 сакавіка 1978 года. Запасным касманаўтам быў Хасэ Арманда Лопес Фалькон.

Стартаваў разам з Юрыем Раманенкам на караблі «Саюз-38» 18 верасня 1980 года ў 19:11 UTC. Пасля стыкоўкі са станцыяй «Салют-6» Тамайо і Раманенка правялі эксперыменты з мэтай высвятлення прычын сіндрому адаптацыі ў космасе. Здзейсніўшы вакол Зямлі 124 абароту (7 сутак 20 гадзін і 43 хвіліны), Тамаё і Раманенка прызямліліся ноччу за 180 км ад Жэзказгана.

Пазней Тамаё стаў дырэктарам Таварыства ваенна-патрыятычнага адукацыі SEPMI, кубінскага аналага ДТСААФ і байскаўтаў. Неўзабаве яму было прысвоена званне брыгаднага генерала, і ён быў прызначаны дырэктарам па міжнародных справах кубінскіх ВПС.

Пазней заняў пасаду начальніка Упраўлення знешніх зносін Міністэрства Рэвалюцыйных Узброеных сіл Рэспублікі Куба.
**Герой** — былы пасёлак у Акцябрскім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

На захадзе мяжуе з лесам.

У сувязі з радыяцыйным забруджваннем пасля Чарнобыльскай катастрофы жыхары (14 сем’яў) пераселены ў чыстыя месцы.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

За 11 км на ўсход ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 37 км ад Гомеля.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы Доўск — Гомель.

Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаванай двухбакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1929 годзе жыхары мястэчка ўступілі ў калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны загінулі 11 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ўваходзіў у склад саўгаса «Краснаакцябрскі» (цэнтр — вёска Акцябр). Да 1966 года пасёлак уваходзіў у склад Ліпскага сельсавета.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2010 год — жыхароў няма.

### Дынаміка

* 1959 год — 138 жыхароў (паводле перапісу).
* 1980-я — жыхары (14 сем’яў) пераселены.

Вядомыя выхадцы
---------------

* Анатоль Мікалаевіч Сердзюкоў (нар. 1944) — беларускі фізік-тэарэтык.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 лістапада, 1 і 8 снежня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 1 (1159).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
«**Трэцяя жонка**» (в’етн.: Vợ ba) — мастацкі фільм 2018 года рэжысёркі Аш Мэйфэр[d].

Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 25-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

Сюжэт
-----

В’етнамская правінцыя, XIX стагоддзе. 14-гадовую Мэй выдаюць замуж — дзяўчына становіцца трэцяй жонкай багатага землеўладальніка Хунга. Неўзабаве ёй даюць зразумець, што ў сямейнай іерархіі яна здолее заняць годнае месца толькі пры адной умове — нарадзіўшы мужу нашчадка. Зацяжарыўшы, Мэй думае, што вось-вось даб’ецца прызнання і аўтарытэту. Але калі яна становіцца сведкай забароненай любові і яе разбуральных наступстваў, ёй адкрываецца жорсткая праўда — на самай справе яе магчымасці вельмі абмежаваныя.

Акцёрскі склад
--------------

* Нгуен Хонг Чыонг
* Ле Ву Лонг
* Чан Ны Ен Хэ
* Май Тху Хыонг Мая

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 10 кінаўзнагародамі і яшчэ 18 намінацыямі.

Зноскі
------

1. ↑  The Third Wife (2018) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 22 кастрычніка 2021.
2. 1 2  Трэцяя жонка  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 22 кастрычніка 2021.
3. ↑  The Third Wife — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 22 кастрычніка 2021.

Спасылкі
--------

* Трэцяя жонка на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Box Office Mojo · FilmAffinity · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |
**Самвел Сяргеевіч Шахраманян** (арм.: Սամվել Սերգեյի Շահրամանյան; нар. 1 снежня 1978, Сцепанакерт) — карабахскі палітык, 5-ы прэзідэнт непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 1 снежня 1978 года ў горадзе Сцепанакерт НКАА. Стрыечны брат — Араік Аруцюнян, прэм’ер-міністр (2007—2017) і прэзідэнт НКР (2020—2023).

У 1995 годзе паступіў на факультэт міжнароднай эканомікі ўніверсітэта «Грыгор Зограб», г. Ерэван. У 1998 годзе перавёўся на аддзяленне эканомікі Арцахскага дзяржаўнага ўніверсітэта і скончыў у 1999 годзе.

З 1996 па 1999 год служыў у Арміі абароны Карабаха.

З 1999 па 2008 год працаваў у СНБ Карабаха, з 2008 па 2010 год — у падатковай службе, з 2010 па 2013 год — у Мінюсце. З 2013 па 2014 год працаваў начальнікам Сцепанакерцкага крымінальнага розыска.

З 2014 па 2020 год працаваў у СНБ, з 2018 года — дырэктар. З 2020 года — міністр патрыятычнага выхавання, моладзі і спорту.

З 2022 года працаваў у Савеце Бяспекі НКР, з сакавіка 2023 года — сакратар СБ. Удзельнічаў у перамовах па Лачынскім калідоры.

З 31 жніўня 2023 года прызначаны Дзяржміністрам НКР Указам Прэзідэнта. Вылучаны кандыдатам у прэзідэнты Нагорна-Карабахскай Рэспублікі на выбарах 8 верасня, якія прайшлі пасля адстаўкі 1 верасня Араіка Аруцюняна. З 9 верасня абраны кіраўніком дзяржавы.

На перыяд прэзідэнцтва Шахраманяна прыпалі баявыя дзеянні з 19 па 20 верасня 2023 года, якія скончыліся раззбраеннем Армія абароны НКР і падпісаннем ім указа аб спыненні існавання Нагорна-Карабахскай Рэспублікі і роспуску ўсіх яе дзяржаўных устаноў і арганізацый.

Заўвагі
-------

1. ↑  Главой правительства Карабаха стал двоюродный брат экс-президента НКР (руск.). *interfax.ru* (18 верасня 2023).
2. ↑  Arayik Harutyunyan resigns as president of Nagorno-Karabakh (англ.)  **(нявызн.)**?. *OC Media* (31 жніўня 2023). Праверана 9 верасня 2023.
3. ↑  Artsakh parliament elects Samvel Shahramanyan as president (англ.). *arka.am* (9 верасня 2023). Праверана 9 верасня 2023.
4. ↑  Власти непризнанного Карабаха объявили о скором прекращении существования республики (руск.). *BBC News Русская служба* (28 верасня 2023). Праверана 28 верасня 2023.
**Мікола Асіненка** (1928) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву, сябра беларускай моладзевай падпольнай паваеннай арганізацыі Саюз беларускіх патрыётаў (СБП), адзін з заснавальнікаў і старшыня Постаўскай групы СБП. Мянушка «Крывіч».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1928 г. у в. Рамелькі Дзісненскага павета Віленскага ваяводства (цяпер Пастаўскі раён Віцебскай вобласці) ў сялянскай сям'і .

Пасля адыходу нямецкіх войскаў у Другую сусветную вайну ў 1944 г. паступіў у педагагічную навучальню ў Паставах, дзе падчас вучобы пісаў патрыятычныя вершы. Быў адным з ініцыятараў утварэння ў навучальні падпольнай арганізацыі «За Беларусь», якая потым улілася ў глыбоцкую групу Саюза беларускіх патрыётаў. На кватэры Ніны Асіненкі (цёзка па прозвішчы), нарачоным якой быў Мікола Асіненка, ў сакавіку 1946 г. адбылася моладзевая вечарына, на якой той урачыста абвясціў пра існаванне арганізацыі. 25 сакавіка 1946 г. удзельнічаў у прыняцці арганізацыяй прысягі на вернасць Беларусі, прымеркаванай да 28-х угодкаў абвяшчэння незалежнасці Беларускай Народнай Рэспублікі. Прысяга прымалася не адначасова, але групамі па некалькі чалавек.

У лютым 1947 года савецкая ўлада пачала арышты сябраў СБП: у давер да сябраў пастаўскай групы раней увайшоў афіцэр МДБ Алег Стахоўскі, які выдаваў сябе за ўдзельніка антысавецкай арганізацыі і падштурхоўваў да тэрарызму, а на дадатак канспірацыя арганізацыі была слабай. Як адзін з заснавальнікаў быў асуджаны паводле арт. 63-I і 76 КК БССР да смяротнага пакарання, але ў сувязі з адменай смяротнага пакарання ад 20 траўня 1947 года атрымаў 25 гадоў пазбаўлення волі з 5-гадовым пазбаўленнем праў. На судовым працэсе ў Мінску, каб выратаваць Ніну Асіненка, адмаўляў яе ўдзел у СБП, але тая заявіла, што была ў арганізацыі і хоча раздзяліць з сябрамі іх лёс. Падчас зняволення нейкі час быў шпіталізаваны і знаходзіўся ў Кемераўскай вобласці на адным з медычна-санітарных пунктаў для вязняў.

Пасля вызвалення вярнуўся ў Беларусь, але праз пераследы палітычных вязняў пераехаў у Казахстан, а потым ува Узбекістан. Там у Ташкенце з чырвоным дыпломам скончыў Ташкенцкі політэхнічны інстытут. Далей вярнуўся ў Беларусь і працаваў галоўным інжынерам на заводзе будаўнічых матэрыялаў у Чэрыкаве. Пасля смерці жонкі Ніны Асіненкі, якая была знясіленая савецкімі канцлагерамі і заўчасна памерла, накіраваўся з брыгадай будаўнікоў на будаўніцтва БАМ. Далейшы лёс невядомы.

Зноскі
------

1. ↑   Біяграфія Міколы Асіненкі
2. ↑  Беларускі Рэзыстанс (часопіс) №1(15)/2014

Літаратура
----------

* Гарт. З успамінаў пра Саюз Беларускіх Патрыётаў. Мн. 1997. С. 23, 25, 39, 44, 47, 48, 71, 74, 108, 112, 113, 140, 143, 144, 146, 165, 167, 194, 251, 252, 287, 288, 320, 340.
* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. ISBN 985-6374-07-3

Гл. таксама
-----------

* Саюз беларускіх патрыётаў
**Перст** — састарэлая адзінка вымярэння даўжыні, якая сумесна з цаля, рэдка ўжываліся ў помніках старабеларускага пісьменства. Выяўлены толькі адзін прыклад з дакумента, у якім яны ўжываюцца як сінонімы: «а сесь аршинъ великихъ перстовъ или цалей сто, си есть лактей четыри въ собҍ обрҍтаетъ...».

Слова перстъ са значэннем палец рукі з'яўляецца агульнаславянскім. Як і іншыя адзінкі вымярэння антрапаметрычнага паходжання, гэта слова набыло метрычнае значэнне таму, што палец рукі (перст) ужываўся пры вымярэнні невялікай даўжыні (перстъ прыблізна 2,7 см). Магчыма, гэта была не адна, а, самае малое, дзве метрычныя адзінкі, пра што сведчыць ужыванне ў цытаваным прыкладзе складанай назвы («великихъ прерстовъ»). Але пацвярджэння гэтай думкі ў помніках старабеларускага пісьменства не выяўлена.

Слова перст у сучаснай беларускай мове ў актыўным ужыванні не выяўлена. У старабеларускай мове з метрычным значэннем магло ўжывацца слова «палецъ», пра што сведчыць такі прыклад: «И теперь суть границы и копцы цҍлы и не тыле на пядь, але на полпальца земли вашое милости никому не поступилъ и пильне того стерегу». Тут словазлучэнне «не тыле на пядь, але на полпальца» мае значэнне «ніколькі, ні кавалка», а слова «полпальца» ўваходзіць у гэта словазлучэнне са значэннем меры. Таму магчыма, што адзінка, якая называлася «палецъ», ужывалася ў старажытнасці таксама, як і цяпер: сала на тры пальцы, на пяць пальцаў.

Зноскі
------

1. ↑  Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-Западной Руси, издаваемый при Управлении Виленского учебного округа: [в 14 т.]. Т. 6: [документы 1486—1764 гг. / сост.: А. Демьянович, Ф. Елеонский, Ф. Смирнов]. — Вильна: Печатня О. Блюмовича, 1869. — XI, 409 с. — С. 312.
2. ↑  Преображенский, А. Г. Этимологический словарь русского языка: В 2 т. Т. 2: П—Я. — М.: ГИС, 1959. — 719—1284 с. — С. 46.
3. ↑  Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-Западной Руси, издаваемый при Управлении Виленского учебного округа: [в 14 т.]. Т. 1: [документы 1406—1800 гг. / сост.: П. Гильтебрандт, Ф. Елеонский, А. Миротворцев]. — Вильна: Печатня О. Блюмовича, 1867. — X, 409 с. — С. 44.

Літаратура
----------

* Скурат, К. У. Даўнія беларускія меры: (лексічны аналіз) / К. У. Скурат; [рэд.: М. А. Жыдовіч, А. І. Жураўскі]; АН БССР, Інстытут мовазнаўства імя Я. Коласа. — Мн.: Навука і тэхніка, 1974. — 190, [1] с. — С. 15—17.
Нёман
**Дэльта Нёмана** (літ.: Nemuno delta, ням.: Memel Niederung) — дэльта ракі Нёман каля месца яе ўпадзення ў Балтыйскае мора. Фармуецца сеткай рэчышчаў і рачных каналаў, ствараючы польдары і водна-балотныя ўгоддзі. Прыродныя багацці гэтага рэгіёна ствараюць добрыя ўмовы для развіцця экатурызму.

Асноўным адгалінаваннем Нёмана з’яўляецца Атмата. Астатнія: Пакальне, Упайце, Скірвіце, Варусне і іншыя. Пасярэдзіне дэльты знаходзіцца самы буйны востраў у Літве — Русне. На востраве знаходзіцца самае вялікае паселішча ў дэльце ракі, з насельніцтвам у 2,5 тыс. жыхароў.

Дэльта
------

Балоты ў дэльце Нёмана абаронены Рамсарскай канвенцыяй. У мэтах абароны дзікай прыроды і садзейнічанню навуковым даследаванням, у 1992 годзе быў створаны Рэгіянальны парк дэльты Нёмана. Ён займае 239,5 км², і складаецца з 14 запаведнікаў і аднаго вадаёма. Каля 20% тэрыторыі парку пакрыта вадой. З 1999 г. кожны кастрычнік Літоўскае таварыства арнітолагаў і адміністрацыя парку арганізуюць назіранне за птушкамі. Кожны год дэльта затапляецца, але самымі вялікімі пагрозамі для яе з'яўляюцца забруджванне навакольнага асяроддзя, развіццё сельскай гаспадаркі, рыбалоўства і турызму.

Рэчышча Атмата
Кожную вясну, у перыяд шлюбнага сезона, дэльту Нёмана напаўняе мноства відаў птушак. Агульная колькасць відаў — каля 200, з якіх каля 40 былі ўключаны ў літоўскую Чырвоную кнігу. Дэльта Нёмана таксама з'яўляецца важным прыпынкам для пералётных птушак. Мільёны птушак, якія прадстаўляюць мноства відаў, пралятаюць праз гэты рэгіён кожны год. Сярод іх сустракаюцца і прадстаўнікі відаў, якія знікаюць, такіх як арлан-белахвост, казарка белашчокая, жураўліныя, чорнаваллёвік, чарацянка вяртлявая.

Галоўны навуковы цэнтр размешчаны на мысе Вянце. У 1929 годзе літоўскі заолаг Тадас Іванаўскас заснаваў тут адну з першых у Еўропе станцый кальцавання птушак. Было выяўлена, што акальцаваныя на мысе птушкі мігравалі ў Іран, Егіпет і нават у Паўднёвую Афрыку.

Да млекакормячых, якія жывуць у дэльце, адносяцца: лісы, бабры, лосі, дзікі і выдры.

Яшчэ адным цікавым элеметам дэльты з'яўляецца возера Кроку Ланка, размешчанае каля вусця ракі. Узнікла яно ў выніку аддзялення ад Куршскага заліва. Гэта найбольшае возера, размешчанае ў дэльце, памерам 7,93 км² і адзінае ў Літве возера марскога паходжання.

Панарама
--------

Мыс ВянцеМыс Вянце

Зноскі
------

1. 1 2  Litwa: przewodnik (польск.).  Oficyna Wydawnicza "Rewasz" (1 студзеня 2005).
2. ↑  *BirdLife International*. Our Partners | BirdLife **(нявызн.)**.
3. ↑  *e-solution: Gaumina www.gaumina.lt*. Delta Niemna **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  www.lithuania.travel. Архівавана з першакрыніцы 24 верасня 2016. Праверана 16 мая 2019.
4. 1 2  LITWA. W DELCIE NIEMNA **(нявызн.)**.  echodnia.eu.
5. ↑  "Bez Recepty": Wycieczka na Litwę **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  bez-recepty.pgf.com.pl. Архівавана з першакрыніцы 19 верасня 2016. Праверана 16 мая 2019.

Спасылкі
--------

* Birdlife.org - Дэльта Нёмана Архівавана 2 студзеня 2009.
* Старонка фонду EECONET
**Crystal Castles** гэта канадскі гурт электрычнай музыцы , створаны у 2006 годзе ў Таронта, Антарыё, аўтарам песень і прадзюсарам Ітанам Кэтам і аўтарам песень Эліс Глас, якая пазней пакінула гурт і была замененая Эдытам Фрэнсісам. Crystal Castles былі вядомы сваімі хаатычнымі жывымі шоу і меланхалічнымі хатнімі пастаноўкамі ў жанры lo-fi. Яны выпусцілі шмат абмежаваных вінілавых сінглаў паміж 2006 і 2007 годам, а потым выпусцілі чатыры студыйныя альбомы паміж 2008 і 2016 годам.

Глас абвясціла аб сваім сыходзе з гурта ў кастрычніку 2014 года, спаслаўшыся на асабістыя і прычыны. Праз тры гады, падчас тура гурта ў падтрымку іх чацвёртага альбома *Amnesty (I)*, Глас абвінаваціла Кэт у сэксуальных дамаганнях падчас яе знаходжання ў Crystal Castles, у выніку чаго астатнія даты тура былі адмененыя. З тых часоў Crystal Castles не дзейнічае, не даючы ніякіх абнаўленняў аб новых матэрыялах альбо спектаклях.

Музычны стыль
-------------

Музычны стыль Crystal Castles быў апісаны рэцэнзентам Джэкам Шэнклі як "люты, задушлівы набор скажоных двухмерных глюкаў Gameboy[*sic*] і зруйнавальнай барабаннай напышлівасці, якая пранізвае ваш чэрап сваёй чыстай пранізлівай сілай, пранікаючы глыбока ў мозг, як ліхаманка". У аглядзе 2008 года для BBC, Сафі Хамер напісала, што слухаць Crystal Castles "гэта як быць кінутым на волю лёсу ў віры аглушальнай болю без страховачнай сеткі. [...У вас узнікае адчуванне, што вы маглі б зрабіць усё, што заўгодна ў гэтым свеце, але ў выніку гэта нічога б не вырашыла".

Члены
-----

* Эліс Глас - вакал, аўтарка песень
* Ітан Кэт - начынне, аўтар песень, музычны прадзюсар, вакал
* Эдыт Фрэнсіс - вакал
* Крыстафер Чартранд - ударны

**Удзельнікі гастроляў**

* Кэмеран Фіндлі – ударны (2007-2008)
* Томас Каллен – ударны (2008)
* Майк Бэл – ударны (2008-2009)

### Рэміксы

* + Klaxons – "Atlantis to Interzone" (2006)
	+ GoodBooks – "Leni" (2006)
	+ The Little Ones – "Lovers Who Uncover" (2006)
	+ Uffie – "Make It Hot" (2006)
	+ The Whip – "Divebomb" (2007)
	+ Bloc Party – "Hunting for Witches" (2007)
	+ Switches – "Lay Down the Queen" (2007)
	+ Sohodolls – "Trash the Rental" (2007)
	+ Liars – "It Fit When I Was a Kid" (2007)
	+ White Lies – "Death" (2008)
	+ HEALTH – "Eat Flesh" (2010)

### Музычныя кліпы

| Год | Назва |
| --- | --- |
|
| 2007 | "Crimewave" |
| "Air War" |
| 2008 | "Magic Spells" |
| "Courtship Dating" |
| "Crimewave" |
| "Knights" |
| 2010 | "Celestica" |
| "Baptism" |
| 2012 | "Suffocation" |
| "Plague" |
| 2013 | "Sad Eyes" |
| "Affection" |
| "Affection (hugsnotdrugs edit)" |
| 2016 | "Concrete" |

Знешнія спасылкі
----------------

* crystalcastles.com — афіцыйны сайт

1. ↑  *Shankly*. Underage Festival: wait a minute, these people are all children! **(нявызн.)**.  Drowned in Sound. Архівавана з першакрыніцы April 12, 2013. Праверана September 4, 2007.
2. ↑  *Hammer*. BBC Music **(нявызн.)**.  BBC. Праверана April 18, 2008.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Квяткоўская.

**Ала Віктараўна Квяткоўская**, у шлюбе **д’Браян** (нар. 1956, Брэст) — беларуская археолаг. Кандыдат гістарычных навук (1994).

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Закончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1980). У 1993—2001 — у Інстытуце гісторыі НАН Беларусі. Пасля жыве ў Нідэрландах.

Навукова-даследчыцкая дзейнасць
-------------------------------

Навуковыя інтарэсы: каменныя могільнікі Беларусі XI—XVII стст.; архітэктурныя помнікі Магілёўшчыны XVII—XVIII стст.; гісторыя Белавежскай пушчы.

Займалася раскопкамі каменных магіл у Верхнім Панямонні. Настойвала на тым, што каменныя могільнікі былі пакінуты яцвягамі, якія з XI і аж па XIX ст. захоўвалі сваю мову, этнічную адасобленасць і язычніцкую рэлігію.

Яна адзначала, што на тэрыторыі Верхняга Панямоння і Сярэдняга Пабужжа выяўленыя шматлікія пахавальныя збудаванні XI—XVII стст. якія атрымалі ў айчыннай археалагічнай літаратуры назву каменных магіл. Канструктыўныя адметнасці, пахавальны абрад і інвентар дазволілі інтэрпрэтаваць гэтыя помнікі як заходнебалцкія, яцвяжскія. Аднак на пазначанай тэрыторыі ёсць могільнікі, якія для асаблівасцей уладкавання пахавальнага абраду і інвентару цалкам маглі быць пакінутыя перасяленцамі-прусамі.

Выбраная бібліяграфія
---------------------

* Курганы ятвягов конца І — начала ІІ тысячелетия н.э. (устройство и типология) // Гістарычна-археалагічны зборнік / ІГ НАН Беларусі. — Мінск, 1996. — № 10. — С. 58-61.
* К вопросу о пруссах — переселенцах на территории Беларуси в средневековье // Гістарычна-археалагічны зборнік; ІГ НАН Беларусі. — Мінск, 1997. — № 11. — С. 9-14. (пераклад на беларускую зроблены для kryuja.org)
* Ятвяжские могильники Беларуси (конец ХІ-ХѴІІ вв.). — Вильнюс, 1998. — 327 c.
* Пахавальныя помнікі пруса-яцвяжскага насельніцтва на Слонімшчыне // Слонімшчына вачыма навукоўцаў і краязнаўцаў / рэдкал.: І. П. Крэнь [і інш.]. — Слонім, 2002. — С. 49-61.

Зноскі
------

1. ↑  Квятковская, 1997

Літаратура
----------

* Археалогія Беларусі : энцыклапедыя. У 2 т. Т. 1. — Мінск, 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 308290074 · ЗЭКББ: SEK-395730 |
**Шэ́рая ча́пля** (*Ardea cinerea*) — буйная балотная птушка сямейства чаплевых.

Можа дасягаць 0,9—1,0 метра ў даўжыню. Пры гэтым размах яе крылаў дасягае 1,75—1,95 метра. Галава вузкая з вялікай дзюбай. На патыліцы маюцца чорныя пер’і, якія звісаюць з галавы. Апярэнне галавы, шыі і ніжняй часткі цела брудна-белага колеру, астатняй часткі цела — сінявата-шэрае. Лапы жаўтавата-шэрыя. Крык птушкі рэзкі, хрыплы, каркаючы. Атрымліваецца штосьці накшталт «фраарк».

Чэрап
Шэрая чапля мае досыць шырокае распаўсюджанне. Яе можна сустрэць ва ўмераным клімаце Еўропы, Азіі. Водзяцца яны і ў асобных рэгіёнах Афрыкі. Жыве ўздоўж балот, рэк, азёр.

Сілкуецца птушка пераважна рыбай, бясхвостымі амфібіямі. Ужывае таксама невялікіх грызуноў, насякомых, ракападобных і рэптылій. Шэрая чапля можа гадзінамі стаяць нерухома, прычым як на дзвюх, так і на адной назе. Яе шыя пры гэтым уціснутая ў цела. Толькі галава і дзюба тырчаць з яго. Падобным чынам яна можа і ладзіць паляванне. Сваю здабычу — рыбу заглытвае цалкам галавой наперад.

Пары ў шэрых чапляў утвараюцца толькі на адзін сезон. Самка прылятае да гнязда і пачынае рабіць гучныя рэзкія гукі. Пры гэтым яна прыпадымае свой грабенчык на патыліцы. Самец адказвае выцягваннем шыі і рухам уперад-назад, пры гэтым прысядаючы на ўзровень гнязда. Пасля таго ён нагінае шыю да ўзроўню лап і гучна трашчыць дзюбай. Самка, каб выклікаць прыхільнасць да яе самца, павінна паказаць свае церпялівыя паводзіны. Калі пара ўтворыцца, самец трашчыць дзюбай 20-40 разоў.

Свае гнёзды шэрыя чаплі ладзяць на высокіх дрэвах. Яны могуць дасягаць 0,8 метра ў дыяметры і 0,6 метра ў вышыню. Будуюць яго з галінак, асакі ці іншага матэрыялу, які маецца ля месца гняздоўя. Унутры гняздо абкладваецца зялёнымі галінкамі, травой або чаротам. Адно гняздо можа выкарыстоўвацца некалькі год запар.

Самка адкладвае ў гняздо 3—5 бледна-блакітных, часам з чырванаватымі плямкамі яек. Прычым робіць гэта па аднаму яйку праз дзень. Інкубацыйны перыяд складае 26 дзён. Выседжваюць яйкі абодва бацькі.

Паштовая марка Беларусі, 1996
Птушаняты шэрых чапляў нараджаюцца пакрытыя шараватым пухам. Апярэнне пачынае расці ў іх з сёмага—дзевятага дня. Першыя дваццаць дзён адзін з бацькоў увесь час знаходзіцца ў гняздзе разам з птушанятамі. Ён абараняе іх ад сонца, дажджу. Бацькі кормяць птушанят, адрыгваючы ежу са сваёй дзюбы ў іх дзюбы. Лётаць маладыя шэрыя чаплі пачынаюць прыкладна праз 55 дзён.

Яйкі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чапля шэрая

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Таксанамія | Avibase · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85056579 · LNB: 000296025 |
**Масты́кі** (трансліт.: *Mastyki*, руск.: Мостыки) — вёска ў Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Стрыгінскага сельсавета. Размешчана за 25 км ад Бярозы, за 31 км ад чыгуначнай станцыі Бяроза-Картузская.

Гісторыя
--------

Паводле перапісу 1897 года вёска ў Пескаўскай воласці Слонімскага павета Гродзенскай губерні.

З 1915 года акупіравана германскімі войскамі, з лютага 1919 года да ліпеня 1920 года і з жніўня 1920 года — войскамі Польшчы. З 1921 года — у складзе Польшчы. У 1924 годзе вёска ў Пескаўскай гміне Косаўскага павета Палескага ваяводства, 38 будынкаў.

З 1939 года ў БССР. З 1940 года вёска ў Высокаўскім сельсавеце.

У 1941—1944 гг. акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Акупанты загубілі ў вёсцы 7 жыхароў. З 1954 года ў Перасудавіцкім сельсавеце (з 1977 Высокаўскі). 27 лістапада 1962 года вёскі Мастакі і **Алісец** (у 1940 — 23 гаспадаркі, 140 жыхароў, у 1959 — 11 гаспадарак, 52 жыхары) аб'яднаны ў адзіную Мастакі.

З 26 лютага 2002 года вёска ў складзе Стрыгінскага сельсавета.

Планіроўка
----------

Планіровачна складаецца з просталінейнай вуліцы, з двухбаковай няшчыльнай забудовай, арыентаванай з захаду на паўднёвы ўсход, да якой у заходняй частцы прымыкае больш кароткая вуліца, арыентаваная з поўдня на паўночны ўсход, а таксама з адасобленых участкаў забудовы.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**:
	+ 1897 — 31 двор, 166 жыхароў.
* **XX стагоддзе**:
	+ 1905 — 182 жыхары.
	+ 1924 — 230 жыхароў.
	+ 1940 — 53 двары, 311 жыхароў.
	+ 1959 — 15 гаспадарак, 55 жыхароў.
	+ 1970 — 630 жыхароў.
* **XXI стагоддзе**:
	+ 2005 — 107 двароў, 190 жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2006. — 528 с.: іл. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Стрыгінскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Стрыгінь |
| Вёскі | Высокае ·  Галавіцкія ·  Мастыкі ·  Навое ·  Перасудавічы ·  Пузі ·  Совіна |
**Станіслаў Сільвестровіч** (1833 — каля 1910) — памешчык, уладальнік маёнтка Гожа ў Гродзенскім павеце, Гродзенскай губерні. Член Гродзенскай рэвалюцыйнай арганізацыі, летам 1863 года — паўстанцкі начальнік Гродзенскага ваяводства.

Нарадзіўся ў 1833 годзе ў сям’і Сільвестровічаў, якія валодалі Гожай з 1787 года. Скончыў Тартускі ўніверсітэт. Вярнуўся Пасля смерці бацькі стаў гаспадаром маёнтка, вярнуўся ў Гожу, значна аблягчыў павіннасці сялян. У 1861 годзе пазнаёміўся з удзельнікамі Гродзенскай рэвалюцыйнай арганізацыі, у тым ліку і з Канстанцінам Каліноўскім.

У першыя месяцы паўстання Гожа была цэнтрам паўстанцкай дзейнасці ў ваколіцах Гродна. Сюды перакідваліся дакументы і грошы з Каралеўства Польскага, якое знаходзілася за Нёманам. Пасля выезду К. Каліноўскага ў Вільню стаў паўстанцкім начальнікам Гродзенскага ваяводства, але ўжо ў ліпені 1863 г. быў арыштаваны разам з паўстанцкім сакратаром, дваюрадным братам Зыгмунтам Урублеўскім.

Маўчаў больш за восем месяцаў і даў першыя паказанні толькі пасля смерці К. Каліноўскага. У канцы 1864 года быў высланы ў сібірскія шахты на катаргу тэрмінам на восем год. Маёнтак Гожа быў канфіскаваны, жонка С. Сільвестровіча і двое яго сыноў Фелікс і Станіслаў пакінуты без сродкаў да існавання.

У 1876 годзе атрымаў дазвол перасяліцца ў гарадок Ядрын Казанскай губерні. У 1878 годзе атрымаў дазвол прыехаць на чатыры месяцы дадому, дзе ўпершыню за 15 гадоў пабачыў сваіх блізкіх — жонку і сыноў.

Памёр каля 1910 года ў Стрэльчым на Валыні.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Вашкевіч А.* Дарогаю 1863 года // Мінулае Гродзеншчыны. Выпуск 10. — Гродна, 2004. — С. 31—36.
**Баі пад Горкамі** — шэраг узброеных сутыкненняў паміж беларускімі паўстанцамі і рэгулярнымі войскамі Расійскай імперыі, што адбыліся падчас паўстання 1863 года ў наваколлях вёскі Горкі.

Перадгісторыя
-------------

У канцы красавіка 1863 года ў наваколлях вёскі Горкі з’явіўся паўстанцкі атрад з Кобрына колькасцю ад 200 да 400 чалавек пад камандаваннем генерала Рамуальда Траўгута. Даведаўшыся пра гэта, рэгулярныя войскі Расіі вырашылі неадкладна дзейнічаць.

Бой 5 (17) мая 1863
-------------------

Раніцай 5 (17) мая 1863 года ў раёне дамбы ў ваколіцах Горак з’явіўся першы атрад рэгулярных войскаў агульным лікам у адну роту пяхоты (120 чалавек) і 40 казакоў пад камандаваннем паручніка Пракоф’ева. Паўстанцам атрымалася зладзіць засаду на дамбе і атачыць рускія войскі. Падчас цяжкага бою тыя панеслі значныя страты ў 4 забітых і 20 параненых і былі змушаны паспешна адступіць за падмацаваннем.

Бой 9 (21) мая 1863
-------------------

У сярэдзіне дня да месца дыслакацыі паўстанцкага атрада падышлі 2 роты пяхоты рэгулярных войскаў (240 салдат) пры трох гарматах пад камандаваннем палкоўніка Эрнберга. Падчас двухгадзіннага бою ў гушчы лесу рэгулярныя войскі страцілі 2 чалавек забітымі і 12 параненымі і былі змушаны зноў адступіць. Тым не менш, нягледзячы на перамогу, паўстанцам прыйшлося перанесці свой лагер глыбей у гушчар лесу.

Бой 13 (25) мая 1863
--------------------

Нарэшце, досвіткам 13 (25) мая 1863 года паўстанцкі лагер у гушчары лесу быў атакаваны адразу з двух бакоў аб’яднанымі сіламі палкоўніка Эрнберга і генерал-маёра Артура Эгера, якія налічвалі 4 роты (480 салдат) пяхоты і не меней 4 гармат. Падчас цяжкага трохгадзіннага бою паўстанцы былі падзелены, частка з іх здолела прарвацца да рачной дамбы, аднак там яны былі акружаны і знішчаны або ўзяты ў палон. Другая частка разам з Траўгутам вырвалася з акружэння і была змушана паспешна адступіць. Вядома, што не меней 3 паўстанцаў прарваліся ў саму вёску, дзе былі схоплены самімі ж сялянамі і выдадзены рускім войскам за грашовую ўзнагароду. Вынікам трэцяга боесутыкнення стала поўнае знішчэнне мяцежнага атрада, які страціў больш за 70 чалавек забітымі і яшчэ каля 50 палоннымі, у тым ліку 20 вершнікаў. Рускія страты ў апошнім баі склалі: 3 забітых і 10 параненых. Тым не менш, сам Траўгут і купка паўстанцаў здолелі пазбегнуць плянення.

Зноскі
------

1. ↑  Герои 1863 года. За нашу и вашу свободу
2. ↑  Баявыя страты рускіх і палякаў у паўстанні 1863-1864 гг.
**Геадэзі́чны пункт** — замацаваны на мясцовасці пункт, каардынаты якога вызначаны пэўным чынам у сістэме каардынат і вышынь на падставе геадэзічных вымярэнняў.

Каардынаты геадэзічных пунктаў вызначаюцца метадамі трыянгуляцыі, паліганаметрыі, трылатэрацыі, а вышыні — метадам геаметрычнага нівеліравання. На мясцовасці геадэзічныя пункты пазначаюцца і замацоўваюцца геадэзічнымі знакамі. Сістэма геадэзічных пунктаў утварае геадэзічную сетку.

Крыніцы
-------

1. ↑  БелЭн 1997.

Літаратура
----------

* Геадэзічны пункт // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
* *Изотов А. А.* Геодезический пункт  (руск.) // Вялікая савецкая энцыклапедыя

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Фёдар Мікалаевіч Дамінікоўскі** (24 студзеня 1905, Глыбокае — 8 красавіка 1949) — беларускі гісторык, кандыдат сельскагаспадарчых навук (1935).

Біяграфія
---------

Скончыў Варонежскі ўніверсітэт у 1927 годзе. З 1915 года ў Яраслаўлі, дзе ў 1918—1920 гадах працаваў на будоўлі. Удзельнічаў у рабоце беларускага студэнцкага зямляцтва ў Варонежы, яго сакратар. Працаваў настаўнікам у Арэнбургу. З 1929 года працаваў у Цэнтры хімічнай лабараторыі Беларускага НДІ сельскай і лясной гаспадаркі імя Леніна (з 1933 года ў складзе Глебавага інстытута АН БССР). У 1934 годзе ва Усесаюзным інстытуце сельскай гаспадаркі ў Саратаве. З 1935 года ў Маскве ў Інстытуце паўночнай зерневай гаспадаркі.

Удзельнік абароны Масквы ў час Вялікай Айчыннай вайны. Са жніўня 1943 года загадчык кафедры геалогіі і глебазнаўства БДУ, адначасова (з кастрычніка 1944 года) вучоны сакратар савета ўніверсітэта. Даследаваў гісторыю навукі і культуры Беларусі, аўтар больш як 200 артыкулаў біябібліяграфічнага слоўніка «Выдатныя дзеячы беларускай зямлі» (1945—1947 гг. рукапіс захоўваецца ў аддзеле рэдкіх кніг і рукапісаў Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Я. Коласа АН Беларусі).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
* Дамінікоўскі Фёдар Мікалаевіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — С. 204. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 132249 |
**Шале** — французскі баскетбольны клуб з аднайменнага горада Шале. Заснаваны ў 1975 годзе. Пераможца чэмпіянату Францыі ў 2010 годзе.

Гісторыя
--------

Клуб дэбютаваў у першым французскім дывізіёне ў сезоне 1987/88, з гэтага моманту каманда з’яўляецца нязменным удзельнікам элітнага дывізіёна.

У 1999 годзе пасля перамогі ў нацыянальным кубку «Шале» аўтаматычна трапіў у Еўралігу, дзе выступіў няўдала, здабыўшы ўсяго тры перамогі ў 16 матчах. У сезоне 2008/09 каманда дайшла да фіналу Кубка выкліку, аднак саступіла італьянскаму «Віртусу».

Свой першы і адзіны тытул нацыянальнага чэмпіёна французы заваявалі ў сезоне 2009/10, перайграўшы ў фінале плэй-оф «Ле-Ман». Дзякуючы тытулу клуб смог аўтаматычна трапіць з розыгрыш Еўралігі 2010/11. Другая спроба таксама атрымалася не зусім няўдалай: «Шале» спыніў выступы ў першым раўндзе (4 перамогі, 6 параз, 5-е месца ў групе).

Зноскі
------

1. ↑  Ліга Чэмпіёнаў. Шале Архівавана 15 ліпеня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | YouTube |