| Геахраналагічная шкала |
| --- |
| Эон | Эра | Перыяд |
| **Ф а н е р а з о й** | Кайназой | Чацвярцічны |
| Неаген |
| Палеаген |
| Мезазой | Мел |
| Юра |
| Трыяс |
| Палеазой | Перм |
| Карбон |
| Дэвон |
| Сілур |
| Ардовік |
| Кембрый |
| **Д а к е м б р ы й** | **П р а т э р а з о й** | Неа пратэразой | Эдыякарый |
| Крыагеній |
| Тоній |
| Меза пратэразой | Стэній |
| Эктазій |
| Калімій |
| Палеа пратэразой | Статэрый |
| Аразірый |
| Рыасій |
| Сідэрый |
| **А р х е й** | Неаархей |
| Мезаархей |
| Палеаархей |
| Эаархей |
| **Катархей** |
| Крыніца |

**Пермскі перыяд** (**перм**) — апошні **геалагічны перыяд** палеазойскай эры. Пачаўся 298,9 ± 0,15 гадоў таму, скончыўся 252,17 ± 0,06 гадоў таму. Працягваўся, такім чынам, каля 47 млн гадоў. Адклады гэтага перыяду падсцілаюцца карбонавымі і перакрываюцца трыясавымі.

Гісторыя выдзялення
-------------------

У адрозненне ад многіх іншых геалагічных перыядаў, пермскі перыяд быў выдаткаваны не на Брытанскіх астравах, а ў Расіі. Адклады гэтага ўзросту адсутнічаюць у Англіі, на гэты час прыпадае маштабная нязгода.

Пермскі перыяд выдзелены ў 1841 годзе брытанскім геолагам Радэрыкам Мурчысанам у раёне горада Перм. Цяпер гэтая тэктанічная структура называецца Перадуральскім прагібам. Мурчысан таксама выявіў яе шырокае распаўсюджванне на Урале і Рускай раўніне.

Пермскі перыяд падзелены на верхні і ніжні аддзелы.

Падраздзяленні пермскага перыяду (сістэмы)
------------------------------------------

Існуе некалькі варыянтаў падраздзялення пермскай сістэмы. У Расіі больш распаўсюджана падраздзяленне па Усходнееўрапейскай шкале. Суадносіны паміж рознымі шкаламі прыведзены ў табліцы.

**Стратыграфічныя шкалы пермскай сістэмы**

| Перыяд (система) | Падсістэма | Эпоха (аддзел) | Тэтыс (ярусы) | Китай | ЗША | Усходняя Еўропа |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Пермскі | Тэтысная | Лапінская | Дарашамскі | Лапін | Чансінскі | Ачоа | Верхняя перм | Татарскі век |
| Джульфінскі | Удзяпінскі |
| Янсінская | Мідыйскі | Янсін | Маакоў | Ленгуанскі | Гвадэлупскі | Кепітэнскі |
| Мургабскі | Куфенскі | Вордскі | Казанскі |
| Кубергандінскі | Чыся | Ксіанбаанскі | Раадскі | Уфимскі |
| Перадуральская | Дарвазская | Балорскі | Луадзіаньскі | Леанард | Каседральскі | Ніжняя перм | Кунгурскі |
| Яхташскі |  |  | Лангліньскі | Хэсскі | Арцінскі |
| Уральская | Сакмарскі | Дзісонскі | Вольфкемп | Ленокскі | Сакмарскі |
| Ассэльскі | Нільскі | Ассэльскі |

Неабходна адзначыць, што прыведзеныя суадносіны для кітайскай шкалы толькі прыблізна. У прыватнасці, мяжа паміж над'ярусами чыся і маакоў прыпадае дзесьці на сярэдзіну мургабскага яруса, а канчатак луадзіаньскага яруса — на сярэдзіну кубергандзінскага.

У адпаведнасці з агульнай стратыграфічнай шкалой, прынятай на канферэнцыі ў Казані ў 2004 годзе, у пермскай сістэме расійскія геолагі вылучаюць тры аддзела: ніжні (прыуральскі), сярэдні (біармійскі) і верхні (татарскі). У склад ніжняга (прыуральскага) аддзела ўвайшлі наступныя ярусы (знізу ўверх): ассэльскі, сакмарскі, арцінскі, кунгурскі, уфімскі, сярэдняга (біармійскага): казанскі, уржумскі, верхняга (татарскага): северадзвінскі і вяцкі.

Флора і фауна пермскага перыяду
-------------------------------

### Казуркі

Закамянеласці пермскага перыяду
З насякомых у пярмі існавалі жукі, упершыню якія з'явіліся ў гэтым перыядзе — 270 млн гадоў назад (усе ці амаль усе належалі да падатраду архастэмат) і сеткаватакрылыя (усе віды перайшлі ў трыяс). З'яўляюцца шыцікі і скарпіёніцы. У позняй пярмі апошніх налічвалася 11 сямействаў, але ў трыяс перайшлі толькі 4. У трыяс пераходзіць адзінае сямейства шыцікаў. Існавалі і тыя атрады, якіх цяпер ужо няма, напрыклад, так званыя тытанопцэры, у ліку самых першых з якіх быў дзэйнатытан, знойдзены ў Расіі.

### Пермска-трыясавае выміранне відаў

Пермскі перыяд скончыўся пермскі-трыясавым выміраннем відаў, самым маштабным з усіх, якія толькі ведала Зямля. На мяжы з трыясам знікла каля 90 % відаў марскіх арганізмаў (у тым ліку апошнія трылабіты) і 70 % наземных. Адно з тлумачэнняў гэтага вымірання зводзіцца да падзення буйнага астэроіда, які выклікаў істотнае змяненне клімату. Паводле іншай (больш распаўсюджанай версіі) выміранне было выклікана глабальным узмацненнем вулканічнай актыўнасці ў сувязі з тым, што ўсе мацерыкі злучыліся ў адзіны кантынент — Пангею.

Клімат
------

Дыметрадон — ранняя перм
Ачорская фаўна
Клімат пермскага перыяду характарызаваўся рэзка выяўленай занальнасцю і ставаў засушлівым. У цэлым можна сказаць, што ён быў блізкі сучаснаму. Ва ўсякім выпадку, у яго было больш падабенства з сучасным кліматам, чым у перыядах мезазоя.

У пермскім перыядзе выразна адасабляецца пояс вільготнага трапічнага клімату, у межах якога размяшчаўся шырокі акіян — Тэтыс. На поўнач ад яго знаходзіўся пояс гарачага і сухога клімату, якому адпавядае шырокае развіццё саляносных і чырвонакаляровых адкладаў. Яшчэ далей на поўнач размяшчаўся ўмераны пояс значнай вільготнасці з інтэнсіўным вугленазапашваннем. Паўднёвы ўмераны пояс фіксуецца вугленоснымі адкладамі Гандваны.

У пачатку перыяду працягвалася абледзяненне, якое пачалося ў карбоне. Яно было развіта на паўднёвых мацерыках.

Для пярмі характэрныя чырвонакаляровыя кантынентальныя адклады і адклады саляносных лагун, што адлюстроўвае павышаную засушлівасць клімату: перм характарызуецца найбольш шырокімі пустынямі ў гісторыі планеты: пяскі пакрывалі нават тэрыторыю Сібіры.

Палеагеаграфія і тэктоніка
--------------------------

* Палеагеаграфічныя реканструкцыі

У пермскім перыядзе скончылася фарміраванне Гандваны, адбылося сутыкненне кантынентаў, у выніку якога ўтварыліся Аппалачскія горы.

З пункту гледжання тэорыі геасінкліналей, у пермскім перыядзе адбылася герцінская складкавасць.

Ужо ў трыясавам перыядзе на месцы шматлікіх гор утварыліся пустыні.

Літаратура
----------

* Иорданский Н. Н. Развитие жизни на земле. — М.: Просвещение, 1981.
* Короновский Н. В. Хаин В. Е. Ясаманов Н. А. Историческая геология : Учебник. — М.: Академия, 2006.
* Ушаков С. А. Ясаманов Н. А. Дрейф материков и климаты Земли. — М.: Мысль, 1984.
* Ясаманов Н. А. Древние климаты Земли. — Л.: Гидрометеоиздат, 1985.
* Ясаманов Н. А. Популярная палеогеография. — М.: Мысль, 1985.

Спасылкі
--------

* Пермскі перыяд на Каталоге Мінералаў
* Калекцыі насякомых із Чакарды
* Карта пермскага перыяда на сайте PALEOMAP Project
* Вялікае пермскае выміранне было наступствам старажытнай вулканічнай актыўнасці ва Усходняй Сібіры

| Палеазойская эра (570—250 млн. гадоў назад) |
| --- |
| Кембрый (570—500) | Ардовік (500—440) | Сілур (440—410) | Дэвон (410—360) | Карбон (360—285) | Перм (285—250) |