recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«УкрІнфарм»** (укр.: Укрінформ) — украінскае нацыянальнае інфармацыйнае агенцтва, заснаванае ў 1918 годзе. Мае сетку карэспандэнцкіх пунктаў ва ўсіх абласцях Украіны і 11 іншых краінах (Аб’яднаныя Арабскія Эміраты, Балгарыя, Бельгія, Венгрыя, ЗША, Кітай, Малдова, Германія, Польшча, Расія і Францыя). Штодня распаўсюджвае праз сеціва звыш 300 навін на 5 мовах (украінская, англійская, іспанская, нямецкая і расійская). Фотаслужба агенцтва валодае зборам звыш 500 тыс. здымкаў.

Паслугі
-------

Агенцтва штодня выпускае стужку па 200 фотаздымкаў. 5 дзён на тыдзень распаўсюджвае стужку па 100 тэкставых паведамленняў за суткі і 5 старонак анонсаў падзей двойчы на дзень. 6 дзён на тыдзень рассылае па падпісцы зводкі па 40 паведамленняў. Штоаўторак выпускае веснік «Панарама плюс» (20 матэрыялаў). Штосераду ажыццяўляе рассылку раскладу перадачаў 25 тэлеканалаў Украіны і Расіі.

Гісторыя
--------

Пачало дзейнасць пад назвай Украінскае тэлеграфнае агенцтва (УкТА). Пры канцы 1918 г. стала называцца Бюро ўкраінскай прэсы (БУП). З красавіка 1921 г. Радыё-тэлеграфнае агенцтва Украіны (РаТАУ). З 1990 г. УкрІнфарм. У 1996—2000 гг. Дзяржаўнае інфармацыйнае агенцтва Украіны (ДІнАУ).

Спасылкі
--------

* RSS-стужка навін Архівавана 24 чэрвеня 2014. (укр.)
* Дзелавая Украіна Архівавана 4 лютага 2014. (укр.)
* RSS-стужка гаспадарчых навін Архівавана 5 сакавіка 2016. (укр.)
* Фотаслужба Архівавана 20 красавіка 2017. (укр.)
**Стэфка Георгіева Кастадзінава** (балг.: Стефка Георгиева Костадинова; нар. 25 сакавіка 1965 г. Плоўдзіў) — балгарская лёгкаатлетка, скакуха ў вышыню, чэмпіёнка летніх Алімпійскіх гульняў 1996, двухразовая чэмпіёнка свету, прэзідэнт Балгарскага алімпійскага камітэта.

Кастадзінава выйгравала два чэмпіянаты свету на адкрытым паветры (1987 і 1995). У памяшканні яна станавілася лепшай пяць разоў (1985, 1987, 1989, 1993 і 1997), чаго не ўдавалася яшчэ нікому.

Свой першы рэкорд свету Кастадзінава ўстанавіла 1 чэрвеня 1986 года ў Сафіі, і тады ён быў роўны 2,08 м. Праз год, 30 жніўня 1987 года — на чэмпіянаце свету ў Рыме яна палепшыла ўласнае дасягненне яшчэ на сантыметр.

Пасля завяршэння спартыўнай кар’еры яна занялася спартыўна-арганізацыйнай работай, была віцэ-прэзідэнтам Балгарскай лёгкаатлетычнай федэрацыі, віцэ-прэзідэнтам Балгарскага алімпійскага камітэта, 11 лістапада 2005 года стала яго прэзідэнтам.

Зноскі
------

1. ↑  Stefka Kostadinova // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>

| ⛭ Алімпійскія чэмпіёнкі ў скачках у вышыню |
| --- |
| 
* **1928**: Канада Этэль Кэтэрвуд
* **1932**: Злучаныя Штаты Амерыкі Джын Шылі
* **1936**: Венгрыя Ібоя Чак
* **1948**: Злучаныя Штаты Амерыкі Эліс Коўчмэн
* **1952**: Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка Эстэр Бранд
* **1956**: Злучаныя Штаты Амерыкі Мілдрэд Мак-Дэніел
* **1960**: Румынія Іаланда Балаш
* **1964**: Румынія Іаланда Балаш
* **1968**: Чэхаславакія Міласлава Рэзкава
* **1972**: Федэратыўная Рэспубліка Германіі (1949—1990) Ульрыке Мейфарт
* **1976**: Германская Дэмакратычная Рэспубліка Розмары Акерман
* **1980**: Алімпійскі сцяг Сара Сімеоні
* **1984**: Федэратыўная Рэспубліка Германіі (1949—1990) Ульрыке Мейфарт
* **1988**: Злучаныя Штаты Амерыкі Луіза Рытэр
* **1992**: Германія Хайке Хенкель
* **1996**: Балгарыя Стэфка Кастадзінава
* **2000**: Расія Алена Ялесіна
* **2004**: Расія Алена Слесарэнка
* **2008**: Бельгія Тыя Хелебаўт
* **2012**: Расія Ганна Чычарава
* **2016**: Іспанія Рут Бейтыя
* **2020**: Алімпійскі сцяг Марыя Ласіцкенэ

 |
**Украі́нцы ў Слава́кіі** — невялікая, але заўважная этнічная група насельніцтва Славакіі. Украіна і Славакія маюць агульную граніцу, і ва ўсходняй Славакіі сярод Карпатаў захаваліся традыцыйныя ўкраінскія вёскі. Цэнтрам украінскай культуры ў Славакіі лічыцца горад Свіднік, дзе дзейнічае ўкраінскі музей.

Цікава, што хоць Украіна не мае агульнае мяжы з Чэхіяй, але ж там пражывае нашмат болей украінцаў, чымся ў Славакіі. Такі парадокс тлумачыцца нядаўнім міграцыйным уздымам.

Гл. таксама
-----------

* Украінцы ў Чэхаславакіі
* Украінцы ў Чэхіі

Зноскі
------

1. ↑  Government of Slovakia- website (English)
**Шоу Рэна і Сцімпі** — амерыканскі анімацыйны серыял, створаны канадскім аніматарам Джонам Крысфалусі (вядомым як Джон К.). Серыял распавядае пра прыгоды двух антрапаморфных звяроў, сабакі Рэна і ката Сцімпі.

Спачатку серыял выходзіў у эфір на музычным канале MTV. Пазней быў пераведзены для паказу на дзіцячым кабельным канале Nickelodeon, дзе выходзіў у эфір у нядзелю раніцай да сярэдзіны 90-х гадоў, працягваючы пры гэтым паспяхова транслявацца на MTV. «Шоу Рэна і Сцімпі» зарабіла рэпутацыю серыяла з правакацыйным, дэструктыўным гумарам, выклікаючы шматлікія дыскусіі узроўнем гвалту і вобразнасцю жартаў, а таксама частым зваротам да тэмы туалетнага гумару (так, эпізод «Stimpy's First Fart» апавядае пра тое, як Сцімпі ўпершыню ў жыцці пусціў вецер і што адбывалася з выпушчаным на волю згусткам газу). У 1992 у Nickelodeon звольніў Крысфалусі і адхіліў студыю Spümcø ад вытворчасці серыяла, перадаручыўшы яго новаўтворанаму падраздзяленні Games Animation, якое займалася вытворчасцю шоу аж да яго закрыцця ў 1995 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  fernsehserien.de Праверана 8 чэрвеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54871129'></a>
**Клінкерная цэгла** — цэгла, якая вырабляецца з адмысловага віду гліны. Падчас вырабу яна абпальваецца да поўнага запякання, што надае цэгле гэтага віду пэўны шарм: у адных і тых жа цаглін могуць атрымацца розныя адценні. Адной з асаблівасцяў гэтай цэглы з'яўляецца іх высокая трываласць, так што вельмі часта яны выкарыстоўваюцца для кладкі тратуараў (тратуарная цэгла).

Гл. таксама
-----------

* Тратуарная цэгла
* Клінкер

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4130879-7 · NKC: ph412855 |
**Пало́нскае** — возера ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ласасіна (прыток Сухадроўкі), за 12 км у напрамку на ўсход ад Віцебска, каля аграгарадка Вароны і аўтамабільнай дарогі Р21.

Плошча паверхні возера 0,36 км². Даўжыня 1,4 км, найбольшая шырыня 0,33 км. Даўжыня берагавой лініі 3,67 км.  

Катлавіна лагчыннага тыпу, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны стромкія, вышынёй 17—20 м, на поўначы і паўночным захадзе возера вышынёй да 5 м, спадзістыя. Берагавая лінія ўмерана звілістая. Берагі пераважна зліваюцца са схіламі катлавіны, у паўночнай і паўночна-заходняй частках вышынёй да 0,3 м. У паўднёвай частцы з возера выцякае ручай у раку Ласасіна.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, лінь, гусцяра, плотка, краснапёрка і іншыя рыбы.

На беразе возера знаходзіцца курганны могільнік.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Т. 4. — 599 с. — 10 000 экз.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 11. — С. 15. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0198-2 (Т. 11).
* Витебск: План города. Витебский район: Карта / Редактор: В. А. Змачинская. — Мн.: РУП «Белкартография», 2009. — 4 611 экз. (руск.)
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 32. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Возера Палонскае Архівавана 13 жніўня 2013.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Александровіч.

**Якуб Мустафавіч Александровіч** (нар. 15 студзеня 1934, Клецк) — савецкі і беларускі вучоны-эканаміст. Доктар эканамічных навук (1990), прафесар (1991).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 15 студзеня 1934 года ў Клецку ў сям’і польска-літоўскіх татар. У 1957 годзе скончыў улікова-эканамічны факультэт БДІНГ імя В. У. Куйбышава. У 1961—1967 гадах на навукова-даследчай працы ў Інстытуце эканомікі Акадэміі Навук Беларускай ССР: аспірант, малодшы, старшы навуковы супрацоўнік. У 1968—1990 гадах — загадчык сектара, загадчык аддзела НДІ эканомікі і эканоміка-матэматычных метадаў планавання пры Дзяржплане Беларускай ССР.

У 1990 годзе прысвоена ступень доктара эканамічных навук. З 1990 года — прафесар кафедры планавання і прагназавання БДІНГ.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Спецыялізуецца ў галіне рэгіянальнай эканомікі і прагназавання сацыяльна-эканамічнага развіцця на доўгатэрміновую і сярэднетэрміновую перспектыву.

Аўтар звыш 130 навуковых прац, у тым ліку 4 манаграфій. Браў удзел у распрацоўцы найважнейшых тэм рэспубліканскага значэння — генеральных схем развіцця і размяшчэння прадукцыйных сіл Беларусі на перыяд да 1990, 2000 і 2005 гадоў, Асноўных напрамкаў сацыяльна-эканамічнага развіцця Рэспублікі Беларусь на перыяд да 2010 года, Праграмы сацыяльна-эканамічнага развіцця Рэспублікі Беларусь на 2001—2005 гады, Канцэпцыі і праекта Нацыянальнай стратэгіі ўстойлівага сацыяльна-эканамічнай развіцця Рэспублікі Беларусь на перыяд да 2020 года, Праграмы структурнай перабудовы і павышэння канкурэнтаздольнасці эканомікі Рэспублікі Беларусь.

Якуб Мустафавіч прымае ўдзел у арганізацыі і правядзенні розных канферэнцый, семінараў, сімпозіумаў, у тым ліку міжнародных, і выступае з дакладамі. Актыўна ўдзельнічае ў працы рэдакцыйных калегій «Беларускага эканамічнага часопіса» і эканамічнага бюлетэня НДЭІ «Беларуская эканоміка: аналіз, прагноз, рэгуляванне».

Вялікую працу Я. М. Александровіч ажыццяўляе ў галіне падрыхтоўкі навуковых кадраў. Ён з’яўляецца старшынёй Савета па абароне дысертацый пры НДЭІ Мінэканомікі Рэспублікі Беларусь. За высокія дасягненні ў галіне эканамічнай навукі і распрацоўку праграм сацыяльна-эканамічнага развіцця Рэспублікі
Беларусь узнагароджаны Ганаровымі граматамі  Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь і Міністэрства эканомікі Рэспублікі Беларусь.

Літаратура
----------

* Александровіч Якуб Мустафавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — С. 240. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Якуб Мустафович Александрович  (руск.) // Беларускі эканамічны партал — ekonomika.by
* Александровіч Якуб Мустафавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 31154380944430290849 · БАП: 130770 |
**Палоній** (лац.: Polonium), **Po** — радыеактыўны хімічны элемент VI групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 84, атамная маса 208,9824. Вядома 27 ізатопаў з масавымі лікамі 192—218. Найбольш доўгажывучы штучны 209Po (T1/2 — перыяд паўраспаду 102 гады). Ізатопы з масавымі лікамі 210—218 уваходзяць у прыродныя радыеактыўныя рады; найбольш устойлівы з іх 210Po (T1/2 138,3 сут; α-выпрамяняльнік). Вылучаны з уранавай смаляной руды П. Кюры і М. Складоўскай-Кюры ў 1898 г.; назва ад лац. Polonia — Польшча.

Мяккі серабрыста-белы метал, tпл 254 °C, tкіп 949 °С, шчыльнасць 9136 кг/м3 (вылічаная). У паветры акісляецца. Узаемадзейнічае з растворамі кіслот. З вадародам утварае лятучы гідрыд PoH2. Атрымліваюць 210Po апрамяненнем металічнага вісмуту нейтронамі, а таксама з адходаў перапрацоўкі уранавых руд. Выкарыстоўваюць для вырабу крыніц электрычнай энергіі на спадарожніках і ў пераносных прыстасаваннях, у сумесі з берыліем для атрымання лабараторных крыніц нейтронаў.

Прыродныя крыніцы
-----------------

Рэдкі элемент. Прыродны палоній звычайна выдзяляюць з прадуктаў распаду радону.

Штучна атрымліваюць у ядзерных рэактарах.

Прымяненне
----------

Электраэнергетычныя палоніевыя ўстаноўкі (для касмічных спадарожнікаў і г.д.), у сумесі з берыліем палоній — крыніца нейтронаў.



| ⛭Перыядычная сістэма хімічных элементаў Д. І. Мендзялеева |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| H |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | He |
| Li | Be |  | B | C | N | O | F | Ne |
| Na | Mg |  | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| K | Ca | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| Rb | Sr | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| Cs | Ba | \* | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| Fr | Ra | \*\* | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |
| Uue | Ubn |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |
|  | **\*** | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu |  |
| **\*\*** | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Шчолачныя металы | Шчолачназямельныя металы | Лантаноіды | Актыноіды | Пераходныя металы | Лёгкія металы | Паўметалы | Неметалы | Галагены | Інертныя газы |

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis · Даведка РІА |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12276890p · GND: 4175077-9 · LCCN: sh85104579 · Microsoft: 499713411 · NDL: 00569159 · NKC: ph273316 |

 |
**Прадзільнік паходны** (*Thaumetopoea processionea*) — матылёк, вусень якога пераважна знаходзіцца ў дубовых лясах у перыяд з мая па жнівень. Пашкоджвае дуб, рэдка іншыя лісцяныя пароды, такія як ляшчына, граб, бяроза і бук. Лічыцца шкодным для здароўя, таму што пры кантакце валасінкі вусеняў выклікаюць раздражненне скуры, вачэй і дыхальных шляхоў у людзей, а таксама ў жывёл, напрыклад, коней і сабак.

Апісанне
--------

Імага
Матыль з размахам крылаў 22 — 32 мм; пярэднія крылы карычнева-шэрыя з трыма чорна-шэрымі папярочнымі палосамі і невыразнай сярэдняй плямай; па краі крыла светлая хвалістая лінія, заднія крылы жаўтавата-белыя з цёмнай перапонкай. Яйка памерам да 1 мм, круглае, дыскападобнае, светла-шэрае; яйцакладка мае выгляд прамавугольнага шчытка з радамі яек, якія прасвечваюцца. Вусень даўжынёй 20 — 30 мм, цёмна-шэры, па баках бялёсы, з двума радамі аранжавых бародавак, якія маюць доўгія валасінкі; на целе ёсць шэраг пякучых валасінак. Кукалка даўжынёй 12 — 12,5 мм, вохрыста-жоўтая, у кокане.

Экалогія
--------

Зімуюць яйкі на кары галін і ствалоў. У канцы красавіка — пачатку мая адраджаюцца вусені. Жывуць разам. Спачатку пашкоджваюць пупышкі, пазней аб’ядаюць лісце ў начны час. Днём знаходзяцца ў сховішчах. Вечарам перапаўзаюць ў крону правільнымі шэрагамі — «строем». Раніцай такім жа спосабам вяртаюцца ў сховішча. Падчас пераходаў наперадзе паўзе адзін вусень, следам — па дзве у шэраг, да канца калона звужаецца. Паходная калона пакідае за сабой павуцінневы след. Вусені праходзяць 6 узростаў і развіваюцца на працягу 65 — 80 сутак. Скінутыя падчас лінек лупіны і назапашаныя экскрыменты ператвараюць сховішча з лісця на вялікі клубок, усярэдзіне якога гусеніцы какануюцца, размешчаныя радамі. Акукляюцца ў ліпені — пачатку жніўня. Праз 20 — 40 сутак вылятаюць матылькі. Самкі адкладаюць ўвесь запас яек на гладкую кару галін і ствалоў роўнымі радамі ў выглядзе прамавугольнай групы. Пладавітасць — у сярэднім 160 яек (ад 80 да 230). Кладка пакрываецца выдзяленнямі, што ўтвараюць празрыстую плёнку.

Арэал
-----

Цэнтральная і паўднёвая Еўропа. У сувязі з глабальным змяненнем клімату арэал распаўсюджвання прасоўваецца на поўнач. За апошнія гады зарэгістраваны значны рост колькасці вусеняў у такіх краінах, як Бельгія, Нідэрланды, Германія, Вялікабрытанія, Польшча і нават Швецыя. Ва Украіне распаўсюджаны ў паўднёва-заходніх абласцях.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская навуковая тэрміналогія: слоўнік лясных тэрмінаў. — Мінск: Інбелкульт, 1926. — Т. Вып. 8. — 80 с. — у крыніцы пад назвай Cnetocampa processinea
2. ↑  Дубовий похідний шовкопряд | AGROScience.COM.UA **(нявызн.)**. Праверана 4 ліпеня 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4338541-2 · LCCN: sh2013002999 · Microsoft: 2779993411 |
**Прадслаў** (згадваецца каля 900 года) — меркаваны трэці сын Святаполка I (князя Вялікай Маравіі), валадар вобласці ў раёне сучаснай Браціславы.

На падставе тэксту «Szentiepulc, Szeuntezizna, Predeslaus» на адным са старажытных евангелляў, то бок «Святаполк, Святажызна, Прадслаў», некаторыя гісторыкі робяць выснову, што яго бацькам быў вялікамараўскі князь Святаполк, а маці — Святажызна.

Больш познія крыніцы пра Прадслава нічога не пішуць. Ускосна пра яго згадвае Канстанцін VII Парфірародны ў сваёй працы «Аб кіраванні імперыяй», дзе гаворыць пра сварку паміж трыма (а не двума) сынамі Святаполка I пасля смерці бацькі.

Некаторыя гісторыкі лічаць, што горад Браціслава названы менавіта ў гонар Пра(д)слава — «Preslava civitas», пасля ў нямецкай мове гэта перайшло ў «Pressburg», а ў славацкай — у «Prešporok».

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
**50-я Жыткавіцкая партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная ў верасні 1943 года на базе атрадаў «1 Мая» (арганізаваны ў ліпені 1941 года з партактыву Жыткавіцкага раёна, пад назвай «1 Мая» з вясны 1943), і 2-га Жыткавіцкага (арганізаваны ў ліпені 1943 года, з кастрычніка — 109-ы атрад, 15 студзеня 1944 года злучыўся з Чырвонай Арміяй). Дзейнічала на акупаванай тэрыторыі Жыткавіцкага, Тураўскага, Лельчыцкага раёнаў. 6 ліпеня 1944 года брыгада (900 партызан, атрады «1 Мая», 105-ы, 113-ы, 117-ы) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Гісторыя
--------

Партызаны знішчалі жывую сілу і тэхніку немцаў на чыгунках, шашэйных і грунтовых дарогах. У лютым 1944 года на дарозе Бялёў — Жыткавічы падарвалі 20 аўтамашын з салдатамі і тэхнікай. У студзені — красавіку 1944 года пусцілі пад адхон больш за 40 эшалонаў, падарвалі 80 аўтамашын. У ноч на 20 чэрвеня 1944 года падарвалі больш за 730 рэек.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* У. І. Глушчэня.

### Камісары

* У. М. Дзербан;
* І. К. Талкачоў.

### Начальнікі штаба

* А. І. Ціхончык;
* М. С. Палознік;
* А. А. Асокін.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Скрыль** (трансліт.: *Skryĺ*, руск.: Скрыль) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Навасёлкаўскага сельсавета.

Геаграфія
---------

Знаходзіцца за 9 кіламетраў на паўночны захад ад Мар’інай Горкі і чыгуначнай станцыі Пухавічы на лініі Мінск-Асіповічы.

Гісторыя
--------

### Пад уладай Расійскай імперыі

Паводле перапісу 1897 г. вёска Цітвянскай воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні. Дзейнічалі прыпісная царква, хлебазапаская крама.

У пачатку 20 ст. узгадываецца маёнтак Скрыль.

У 1920 г. адкрыта народнае вучылішча, якое пасля рэвалюцыі пераўтворана ў працоўную школу 1-ай ступені, 35 вучняў (1922).

### Найноўшы час

У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў кайзераўскай Германіі.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.

У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.

У 1933 г. быў створаны калгас"Рассвет камуны", працавала кузня.

У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 да 3 ліпеня 1944 года акупаваная нацысцкай Германіяй. У траўні 1944 г. вёска была спалена.

Насельніцтва
------------


* 1897 — 88 двароў, 647 жыхароў
* На пачатку XX ст. — 83 двары, 502 жыхары. Маёнтак — 1 гаспадарка, 9 жыхароў
* 1 студзеня 2002 — 39 двароў, 74 жыхары

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU)

Літаратура
----------

Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Скрыль

| ⛭**Навасёлкаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Навасёлкі |
| Пасёлкі | Мар'іна |
| Аграгарадкі | Бор ·  Гарэлец |
| Вёскі | Антанова ·  Вяндзеж ·  Гарадок ·  Града ·  Дайнава ·  Загай ·  Купалле ·  Ліпнікі ·  Ліпск ·  Люці ·  Лядцо ·  Міхайлава ·  Падвілле ·  Пцічанская ·  Пясчанка ·  Ржышча ·  Скрыль ·  Скрыль-Слабада ·  Хацешава ·  Янка Купала ·  Яснае |
| Хутары | Азёрны |
**Стэфан Русецкі** (? — 1671) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай, кашталян менскі (1663—1671).

Біяграфія
---------

Паходзіў з роду Русецкіх герба «Равіч», аселага ў Ліўскай зямлі Мазавецкага ваяводства. Быў ліўскім стольнікам, 15 студзеня 1663 года прызначаны кашталянам менскім «па Стэфане Кандзежаўскім, які стаў смаленскім кашталянам».

Быў жанаты з Ганнай Шуйскай і меў ад яе дачку, якая стала бенедыктынкай, і трох сыноў: Аляксандра і Станіслава ў стане рыцарскім, і Бенедыкта, у стане духоўным (1691). Станіслаў быў электарам у 1674 годзе ад Берасцейскага ваяводства.

Памёр Стэфан Русецкі ў 1671 годзе, аб чым сведчыла срэбная таблічка, якая знаходзілася ў Берасці.

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Niesiecki K. Herbarz Polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839-1846.
* Uruski S. Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, T. 1-15 – Warszawa 1904-1938.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: stefan-rusiecki-h-rawicz · Sejm-Wielki.pl |
**Сампсоніеўскі мост** (у XIX стагоддзі — Выбаргскі мост, у 1918—1993 гадах — мост Свабоды) — развадны мост цераз Вялікую Неўку ў Санкт-Пецярбургу. Злучае правы бераг Нявы і Петраградскі востраў, звязваючы Выбаргскі і Петраградскі раёны.

Мост злучае вуліцу Куйбышава і Петраградскую набярэжную (Петраградскі востраў) з Фінляндскім праспектам і Пірагоўскай набярэжнай (Выбаргская старана). Побач з мостам размешчаны карабель-музей Аўрора, гасцініца «Санкт-Пецярбург» і Нахімаўскае ваенна-марское вучылішча.

Ніжэй па цячэнні знаходзіцца Грэнадзерскі мост.

Бліжэйшыя станцыі метрапалітэна — «Плошча Леніна» і «Горкаўская».

| Масты цераз Вялікую Неўку |
| --- |
| 
* Сампсоніеўскі мост
* Грэнадзерскі мост
* Кантэміраўскі мост
* Ушакоўскі мост
* 3-і Ялагін мост
* Яхценны мост

 |
**Праліў Торэса** (англ.: Torres Strait) — праліў паміж аўстралійскім паўвостравам Кейп-Ёрк і востравам Новая Гвінея. Злучае Індыйскі і Ціхі акіяны. Шырыня — каля 185 км. Глыбіня — да 53 м.

У праліве шмат астравоў, рыфаў і скал, што робіць небяспечным мараходства. 17 астравоў населены абарыгенамі папуаскага і аўстралійскага абарыгеннага паходжання.

Мяркуецца, што ў эпоху апошняга аледзянення сучасны праліў уяўляў сабою сухапутны мост і быў канчаткова затоплены толькі ў 5—4 тысячагоддзях да н.э. Людзі з’явіліся ў гэтым рэгіёне прыкладна 3000 гадоў таму.

Відавочна, упершыню праліў Торэса ўбачылі чальцы галандскай экспедыцыі на чале з Вілемам Янсзанам у 1606 г. аднак сам Янсзан не здолеў зразумець тое, што адкрыў. Першае дэталёвае апісанне заставіў іспанскі мараплавец Луіс Ваэс дэ Торэс, які наведаў гэтыя воды ў тым жа годзе праз 6 месяцаў пасля галандцаў. У XVIII ст. праліў атрымаў яго імя.

Літаратура
----------

* Торэса праліў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Torres Strait Islands
* Welcome to the Torres Strait Regional Authority

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4106537-2 · NDL: 00628796 · NKC: ge323709 · VIAF: 252386528 |
**Праект «Адам»** (англ.: The Adam Project) — амерыканскі фантастычны баявік рэжысёра Шона Леві, прэм’ера якога адбылася ў сакавіку 2022 года.

Сюжэт
-----

"Праект «Адам» перанясе вас у 2050 год — там людзі ўжо навучыліся падарожнічаць у часе з дапамогай звышхуткіх самалётаў і тэхналогіі, што ўмее ствараць «кратовыя норы» ў часе. Гэтай тэхналогіяй скарыстаўся пілот Адам Рыд — ён накіроўваецца ў мінулае, каб знайсці каханую, якая знікла ў часе, і не даць выкарыстаць такія падарожжы ў разбуральных мэтах.

Але героя раняць, і ён прыбывае ў няправільны час — замест 2018-га ён прылятае ў 2022-і год. Там сустракаецца з 12-гадовай версіяй сябе і спрабуе разам з сабой жа адшукаць уласнага бацьку-навукоўца, што і прыдумаў некалі машыну часу. Галоўная мэта — зрабіць так, каб людзі ніколі не навучыліся падарожнічаць у часе.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 10 лютага 2022.
2. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 17 верасня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
3. ↑  Што паглядзець. "Праект «Адам» — падарожжы ў часе, зорны склад і высокія рэйтынгі на Netflix

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Metacritic · Rotten Tomatoes |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кунцэвіч.
**Якуб Тэадор Кунцэвіч** (1596—1666) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Кашталян менскі (1661) і жамойцкі (11 чэрвеня 1661 — 1664), ваявода берасцейскі (з 1664).

Трымаў Каняўскае і Дубіцкае староствы ў Лідскім павеце (1627).

Біяграфія
---------

Прадстаўнік шляхецкага роду Кунцэвічаў герба «Лебедзь», сын Мацея, уладара Ганушышак.

Займаў шэраг дзяржаўных пасад, у тым ліку пісара земскага (1635—1638), харунжага (1638—1652) і падкаморага (1652—1661) лідскага. Іменаваны ў 1661 годзе кашталянам менскім, 11 чэрвеня 1661 года прызначаны кашталянам жамойцкім.

Тройчы браў шлюб: першы раз з дачкой кухмістра і ўдавой каняўскага старосты Рамана Валовіча Галінай з Сапегаў, якая памерла бяздзетнай. З другой жонкай, Альжбетай з Сапегаў, меў сына Яна Валерыяна. Трэці раз ажаніўся з Феліцыянай Крысцінай з Войнаў, дзеля якой у 1664 годзе спагнаў права супольнага валодання на Каняўскім і Дубіцкім староствах. Меў з ёю сына Дамініка, які ў 1689 годзе ў тэстаменце запісаў Шпакаў базылянам.

Прыведзены ў картцы партрэт у наш час захоўваецца ў Львове (Украіна).

Зноскі
------

1. Український портрет XVI—XVIII століть, каталог-альбом. Вид. 2-ге. — К. 2006. С. 129.
2. ↑  Український портрет XVI—XVIII століть, каталог-альбом. Вид. 2-ге. — К. 2006. С. 129.
3. ↑  Jakub Teodor Kuncewicz // NUKAT — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11789729'></a>

Літаратура
----------

* Boniecki A. Herbarz polski. T. 1—17, dodatek. — Warszawa, 1899—1913.
* Uruski S. Rodzina. Herbarz szlachty polskiej. T. 1—15. — Warszawa, 1904—1938.


| ?Якуб Тэадор Кунцэвіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Якуб Кунцэвіч[d] |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  | Якуб Тэадор Кунцэвіч |  | Мацей Кунцэвіч[d] |  | Міхал Кунцэвіч[d] |  |  |  | Багдан Сямёнавіч Сапега |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Ганна Багданаўна Сапега[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Фядора Бабіч-Друцкая-Сакалінская[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2016170950 · VIAF: 539146284528015332493 |
**Прамежкавы мозг** — аддзел галаўнога мозга. З'яўляецца канечным аддзелам мазгавога ствала.

Ён складаецца са зрокавых бугроў і падбугорнай вобласці (гіпаталамуса). Любое ўзбуджэнне, якое ідзе ад органаў пачуццяў, праходзіць праз зрокавыя бугры (таламус). Гэта ключавая «станцыя» на маршруце ўсіх нервовых шляхоў, якія ідуць да кары.

Пры паражэнні таламуса ў хворых можа змяняцца характар адчуванняў: часта нават нязначныя дотыкі да скуры, слабы гук або святло выклікаюць вельмі цяжкія прыступы болю або, наадварот, адчувальнасць зніжаецца, і хворы не рэагуе ні на якія раздражненні.

Гіпаталамус (падбугорная вобласць) кантралюе практычна ўсе абменныя працэсы і такім чынам забяспечвае падтрыманне пастаянства ўнутранага асяроддзя арганізма. У ім размешчаны цэнтры смагі і яе спатольвання, голаду і насычэння.

У прамежкавым мозгу знаходзіцца цэнтр тэрмарэгуляцыі. У выпадку пагрозы ахаладжэння або перагравання гэты цэнтр уключае адпаведныя фізіялагічныя механізмы, якія забяспечваюць утварэнне і захаванне цяпла ў арганізме, або, наадварот, узмоцненую цеплааддачу.

У прамежкавым мозгу ёсць таксама цэнтры агрэсіі, задавальнення і страху. Пры раздражненні гэтых цэнтраў у жывёл праяўляюцца крайнія формы паводзін: нематываваная агрэсія, панічны страх або нястрымнае задавальненне.

Літаратура
----------

* Машчанка М. Біялогія: вучэб. дапам. для 9-га кл. устаноў агульн. сярэдн. адукацыі з бел. мовай навучання / М.В.Машчанка, А.Л.Барысаў; пер. з рус. мовы В.У.Клімко. — 3-е выд. — Мн.: Нар. асвета, 2011. ISBN 978-985-03-1531-1.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 120411959 · GND: 4191343-7 · LCCN: sh85037801 · Microsoft: 2775969318, 2910573313 · NKC: ph966371 |
**Стэфан Шчанецкі** (польск.: Stefan Sczaniecki; 1655 — 1736) — польскі езуіт.

Біяграфія
---------

Уступіў у ордэн езуітаў 15 лістапада 1673 года; пасля навіцыяту ў Кракаве скончыў настаўніцкую семінарыю ў Любліне (1675-1676). Затым вывучаў філасофію ў Калішы (1676-1679). Настаўніцкую практыку праходзіў у Познані (1679-1680) і Любліне (1680-1681). Вывучаў тэалогію ў Познані (1681-1685).

Выкладаў філасофію ў школах свайго ордэна, быў пракуратарам сваёй правінцыі ў Рыме.

Напісаў, акрамя мноства пропаведзяў і панегірыкаў: «*Fragmenta philosophiae universae*» (ч. I, Каліш, 1694; ч. II, Люблін, 1716); «*Professio circa puerorum in virtute, sapientia et policia institutionem etc.*» (Каліш, 1715); «*Szczera prawda przeciw obł udnemu fa ł szowi, to jest prosta z pisma ś wi ę tego odpowied ź katolicka na wykr ę tne, osobliwie karola Drelnikarta z tego ż pisma zarzuty dys sydenckie*» (Познань, 1719) і іншыя.

Літаратура
----------

* *Grzebień L.* Sczaniecki (Szczaniecki) Stefan h. Osoria (1658–1737), jezuita, pedagog i kaznodzieja, prowincjał, Polski Słownik Biograficzny, t. 36. — Wrocław, 1996.
* *Kochanowicz J.* Podręcznik pedagogiki Stefana Sczanieckiego SJ z 1715 roku. — Kraków, 2001.
**Запарожскі нацыянальны ўніверсітэт** (укр.: Запорізький національний університет) — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам нацыянальнага ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Запарожжы.

Гісторыя
--------

11 жніўня 1930 г. Саўнаркам УССР зацвердзіў пералік інстытутаў, сярод якіх пад нумарам 27 значыўся Запарожскі інстытут народнай адукацыі. Праз год інстытут народнай адукацыі перайменавалі ў педагагічны інстытут прафесійнай адукацыі, а ў 1933 г. ён атрымаў новую назву – Запарожскі дзяржаўны педагагічны інстытут. У 1982 г. на базе Запарожскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута быў створаны Запарожскі дзяржаўны ўніверсітэт. 16 жніўня 1985 г. ён быў ператвораны ў класічны ўніверсітэт. 24 снежня 2004 г. Указам Прэзідэнта Украіны Запарожскаму дзяржаўнаму ўніверсітэту быў нададзены статус нацыянальнага.

Рэйтынг
-------

У ліпені 2016 г. універсітэт па версіі міжнароднага рэйтынгу Webometrics заняў 22 месца сярод украінскіх ВНУ. Вышэйшай пазіцыі не прадэманстраваў ні адзін універсітэт вобласці. Па паказчыках міжнароднага рэйтынгу Webometrics Ranking of world's Universities у студзені 2017 г. універсітэт заняў 14 пазіцыю сярод украінскіх ВНУ і 3234 месца ў агульным сусветным рэйтынгу. У студзені 2018 г. універсітэт заняў 11 пазіцыю з 392 магчымых у рэйтынгу паказчыкаў уступнай кампаніі сярод ВНУ Украіны, які апублікавала інфармацыйная сістэма «ОСВІТА.UA». У жніўні 2018 г. універсітэт заняў 12 пазіцыю сярод украінскіх ВНУ па паказчыках летняга рэйтынгу Webometrics Ranking of World's Universities. У ліпені 2018 г. паводле звестак партала IGotoWorld.com ЗНУ ўвайшоў у спіс 12 самых прыгожых універсітэтаў Украіны.
Паводле рэйтынгу сусветных універсітэтаў па ўзроўні іх прысутнасці ў інтэрнэт-сеткі ад Webometrics Ranking of world's Universities універсітэт у 2018 г. упэўнена ўвайшоў у ТОП-15 украінскіх устаноў вышэйшай адукацыі, заняўшы 11 радок. Паводле рэйтынгу Ukrainian University Ranking 2019, універсітэт заняў 20 месца. У 2019 г. па дадзеных адукацыйнага рэсурсу «Освіта.UА", які апублікаваў кансалідаваны рэйтынг устаноў вышэйшай адукацыі Украіны, універсітэт заняў 56 месца. Па дадзеных Інфармацыйнай сістэмы "Освіта.UA" ЗНУ ўвайшоў у топ-20 украінскіх вышэйшых навучальных устаноў па колькасці пададзеных заяў у 2019 г. заняўшы 11 месца ў рэйтынгу.

Структура
---------

### Агульныя факультэты

* Біялагічны факультэт
* Гістарычны факультэт
* Факультэт журналістыкі
* Факультэт замежнай філалогіі
* Матэматычны факультэт
* Факультэт менеджменту
* Факультэт сацыялогіі і кіравання
* Факультэт сацыяльнай педагогікі і псіхалогіі
* Факультэт фізічнага выхавання
* Філалагічны факультэт
* Эканамічны факультэт
* Юрыдычны факультэт

### Інжынерны інстытут

* Факультэт будаўніцтва і грамадзянскай інжынерыі
* Факультэт металургіі
* Факультэт энергетыкі, электронікі і інфармацыйных тэхналогій
* Факультэт эканомікі і менеджменту

### Каледжы

* Эканоміка-прававы
* Гандлёвы
* Гідраэнергетычны
* Металургічны

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка ўніверсітэта
**Марэйская калона** (руск.: Море́йская коло́нна) — помнік у Екацярынінскім парку Царскага Сяла, узведзены ў гонар перамог рускіх войскаў на паўвостраве Марэя (Пелапанес) у 1770 годзе падчас Першай Архіпелагскай экспедыцыі рускага флота ў руска-турэцкай вайне 1768—1774 гадоў. Манумент выкананы ў стылі класіцызму і ўяўляе сабой растральную калону з мармуру. Ён быў збудаваны па праекце італьянскага архітэктара Антоніа Рынальдзі ў 1771 годзе.

Марэйская калона — адзін з цэлага шэрагу воінскіх мемарыялаў, якія з’явіліся ў Царскім Сяле ў 1770-х гадах і звязаных з руска-турэцкай вайной 1768—1774 гадоў. Яна з’яўляецца аб’ектам культурнай спадчыны Расіі федэральнага значэння ў катэгорыі помнікаў горадабудаўніцтва і архітэктуры.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Праліў Нэрса** (дацк.: Nares Strædet, англ.: Nares Strait) — праліў у Паўночным Ледавітым акіяне, падзяляе паўночны захад Грэнландыі і востраў Элсмір і злучае мора Бафіна з морам Лінкальна.

Праліў складаецца з серыі малых праліваў і «заліваў» (больш пашыраныя месцы праліва): праліў Сміта, заліў Кейна, праліў Кенэдзі, заліў Хола і праліў Рабесана, агульнай даўжынёй больш за 500 км. У самым вузкім месцы яго шырыня складае каля 18 км, гэта найменшая адлегласць не толькі паміж Канадай і Грэнландыяй, але і ў палітычным плане паміж Еўропай і Паўночнай Амерыкай. У праліве Кенэдзі размешчаны востраў Ганса, які аспрэчваюць Канада і Данія-Грэнландыя.

Сваю назву праліў атрымаў у гонар брытанскага марскога афіцэра і палярнага даследчыка Джорджа Нэрса, у 1870-я гады даследаваў гэты раён. У 1964 годзе дацкім і канадскім урадам было канчаткова ўрэгулявана найменне праліва.
**Юлдаш Суярэмбетаў** (**Елдаш-мула**; башк.: Юлдаш Һөйәрембәтов; ?—1742) — башкірскі мула, старшына Кудзейскай воласці Сібірскія даругі, адзін з правадыроў башкірскіх паўстанняў 1735—1740 гадоў.

Біяграфія
---------

Паходзіў з башкір Кудзейскай воласці Сібірскія даругі. Служыў старшыной Кудзейскай воласці.

У 1737—1739 гадах, нароўні з Бепенем Тарапбердзінам, быў адным з арганізатараў і ідэолагаў башкірскіх паўстанняў Сібірскай даругі. У студзені 1737 года прынёс прысягу Кузяшу Рахмангулаву. Рассылаў лісты ў башкірскія воласці і ў адміністрацыю, у якіх выкладаў прычыны незадаволенасці царскімі ўладамі. Увесну 1737 года вёў перамовы з казахамі Сярэдняга жуза, прасіў іх аказаць паўстанцам узброеную падтрымку. Улетку 1737 года на чале атрада паўстанцаў удзельнічаў у бітвах у раёне Бірска, Катайскага астрога, Красаўфімскай крэпасці, Кунгура, Осы і шэрагу іншых населеных пунктаў Ісецкай і Уфімскай правінцый. 18 верасня 1737 года ўступіў у бой з карным атрадам капітана Голчына ў раёне Каліноўскай крэпасці, па выніках якога атрад Юлдаша Суярэмбетава быў вымушаны адступіць да Бірска. У 1738 годзе разам з іншымі ўдзельнікамі паўстання прынёс пакаянне Л. Я. Саймонаву ў Табынскую крэпасць. Калі ўвесну 1739 года мясцовая адміністрацыя прыняла рашэнне правесці перапіс башкіраў, Юлдаш Суярэмбетаў выступіў супраць гэтага. З’езд старшынаў прыняў рашэнне не праводзіць перапіс. У 1740 годзе разам з Кузяшам Рахмангулавым і Шыганаем Бурчаковым дзейнічаў супраць мяцежнікаў Карасакала. Тым не менш, у 1740 годзе быў узяты ў палон царскімі ўладамі. Утрымліваўся ў Арэнбургу ў турэмным астрозе. У 1742 годзе быў пакараны смерцю.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  *Акманов И. Г.* Юлдаш Суярембетов // Башкирская энциклопедия / гл. ред. М. А. Ильгамов. — Уфа : ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.
2. 1 2  *Устюгов Н. В.* Башкирское восстание. 1737—1739 гг.. — М.-Л.: Издательство Академии Наук СССР, 1950. — 154 с. — 2 000 экз.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шамба.
**Сяргей Міронавіч Ша́мба** (абх.: Сергеи Мирон-иҧа Шамба; нар. 15 сакавіка 1951, Гудаута), абхазскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, прэм’ер-міністр Абхазіі (2010—2011), міністр замежных спраў (1997—2010).

Біяграфія
---------

Скончыў гістарычны факультэт Тбіліскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута. З мая 1997 года па чэрвень 2004 года — міністр замежных спраў Абхазіі. У чэрвені 2004 года падаў у адстаўку, выставіўшы сваю кандыдатуру на пост прэзідэнта Абхазіі. З 15 снежня 2004 года па люты 2011 года — ізноў міністр замежных спраў Абхазіі. З лютага 2010 года па верасень 2011 года — прэм’ер-міністр Абхазіі.

Палкоўнік запасу. Прэзідэнт Асацыяцыі баявых мастацтваў Абхазіі. Жанаты, мае дваіх дзяцей.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Лентапедыя · OpenSanctions |
Горад на гравюры Т. Макоўскага, XVII ст.
**Гарадскія ўмацаванні Нясвіжа** — комплекс колішніх абарончых збудаванняў горада Нясвіжа, узведзены ў традыцыі новаітальянскай фартыфікацыйнай сістэмы. У 1586 годзе па загаду Мікалая Радзівіла былі ўзведзены дзве брамы.

Апісанне
--------

Слуцкая брама.
Замкавая вежа.
Пры ўзвядзенні абараночых збудаванняў горада ўдала выкарыстаны рэльеф мясцовасці. Аснову абароны горада складаў высокі земляны вал, абмураваны звонку. Ён меў выгляд пяцівугольніка з сямю бастыёнамі. У курцінах узведзены мураваныя Слуцкая, Клецкая і Віленская брамы. Чацвёртая — Замкавая — размяшчалася каля езуіцкага касцёла. Абарончую сістэму горада ўзмацнялі бенедыкцінскі, дамініканскі, бернардзінскі і езуіцкі кляштары. На левым беразе Ушы ўзнікла Новае месца — неўмацаваная частка горада.

Гл. таксама
-----------

* Быхаўскія гарадскія ўмацаванні
* Брэсцкія гарадскія ўмацаванні
* Шклоўскія гарадскія ўмацаванні
* Гарадскія ўмацаванні Пінска

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
**Бхотыя** (саманазва *भोटिया*) — група малых этнічных супольнасцяў у Бутане, Непале, Індыі, якая жыве ўздоўж паўднёвых хрыбтоў Гімалаяў. Гавораць на мове *бхот* цэнтральна-тыбецкай падгрупы цэнтральнай групы сіна-тыбецкай сям'і, якая мае мноства дыялектаў. Большасць - будысты, частка (у Індыі) — індуісты і сікхі. У Бутане бхотыя складаюць аснову насельніцтва і фарміруюць большасць бутанскай нацыі. Агульная колькасць (2011 г.) - каля 323 тыс. чал.

Традыцыйныя заняткі — тэрасавае ручное і ворнае земляробства (пшаніца, ячмень, проса, бульба, рэдзька) і адгоннае высакагорная жывёлагадоўля (які-*дзо*, авечкі, козы і інш.). Асноўную земляробчую працу рабілі жанчыны. Развіты караванны гандаль соллю, воўнай, збожжам. Захоўваецца родаплемянны падзел. Шлюб пераважна патрылакальны. У мінулым распаўсюджана паліандрыя (у Бутане забаронена законам). Сям’я малая нуклеарная.

У далінах жывуць у каменных шматсямейных жытлах з плоскім дахам і ўнутраным дваром. На паўночным усходзе Непала дамы двухпавярховыя, з унутраным дваром і плоскім дахам з тоўстых прутоў, зверху ўтрамбаваных глінай. На першым паверсе знаходзіцца хлеў. Сцены атынкаваны і пафарбаваны ў белы і чырвоны колер. Вокны на другім паверсе. У пастухоў распаўсюджаны чорны тыбецкі намёт з воўны. Адзенне падобнае да адзення шэрпа.

Асноўнае харчаванне — *цзамба* (мука з прасмажанага зерня ячменю, завараная вадзяным кіпенем або гарачым малаком), малочныя прадукты, мяса, гародніна. Ужываюць чай з малаком і соллю, яйкамі, маслам; *чан* або *цам* (піва з ячменю). Распаўсюджаны культ гор. У Кумаоне (Індыя) бхотыя адрозніваюцца ад астатніх індуістаў тым, што ядуць ялавічыну.

Літаратура
----------

* Народы мира, «Советская энциклопедия», М. 1988 // С.118 — 119
* West B. A. Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania. - New York, 2009 P. 108 - 114

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85013555 |
**Гарадскі тэатр Клагенфурта** — ням.: Stadttheater Klagenfurt — гарадскі тэатр у Клагенфурце з 400-гадовай гіcторыяй.

У 1605—1620 гадах на гэтым месцы быў пабудаваны «Балхаўс» — будынак. прызначаны для балоў арыстакратыі. У гэтым жа памяканні адбываліся выступы італьянскіх тэатральных труп, на шляху іх гастроляў з Венецыі ў Вену. Паступова будынак усё больш прыстасоўваўся да патрэб тэатру, і ў 1737 стаў цалкам тэатральным. У 1811 годзе драўляны будынак быў заменены новым мураваным, які праіснаваў да пачатку XX стагоддзя.

У 1908 годзе пачалось будаўніцтва новага тэатра па праекту венскага праектнага бюро Фельнер & Хелмер. 22 верасня 1910 года адбылось урачыстае адкрыццё тэатра, якому з нагоды 60-летняга юбілея праўлення кайзера Франца Іосіфа I была дадзена назва «Юбілейны тэатр Франца Іосіфа I». У якасці ўзораў для будынка былі ўзяты тэатры ў Гісене і Ябланцы-над-Нісаў, пабудаваныя ў 1906-1907 гадах у стылі позняга мадэрна. Зала для гледачоў падзялялася на партэр і два балконы. Будынак тэатра 1811 года, які знаходзіўся побач быў разабраны.

Тэатр з прыбудовай 1996 года
Будынак тэатра быў мадэрнізаваны ў шасцідзясятых гадах XX стагоддзя: была паменьшана колькасць стаячых месцаўі павялічана сцэна. У 1995 годзебы абвешчаны конкурс на стварэнне прыбудовы да тэатра, якую пабудавалі 1996—1998 гадах.

Рэпертуар тэатра ўключае драматычныя, оперныя, музычныя і балетныя прадстаўленні. У нядзелю апоўдні адбываюцца камерныя канцэрты з удзелам музыкаў Сімфанічнага Аркестра Карынціі і ўдзельнікаў тэатральнага хору.

Пры тэатры дзейнічае два тэатральных моладзевых клуба.

Зноскі
------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28563569'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4580425'></a>

Спасылкі
--------

* Oficjalna strona teatru

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Гарадскі тэатр Клагенфурта на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 2170012-6 |
**Бранхаграфія** — дадатковы метад рэнтгеналагічнага даследавання стану паветраносных шляхоў, трахеі і бронхаў шляхам іх кантраставання.

Гісторыя і апісанне
-------------------

Дадзены метад упершыню выраблены па ўжыванні да чалавека ў 1918 годзе Ш. Джэксанам (амерыканскім лекарам). У Савецкім Саюзе — у 1923 г. Я. Б. Капланам і С. А. Рэйнбергам. У звычайных умовах пры рэнтгеналагічным даследаванні бронхі і трахея застаюцца нябачнымі. Для атрымання пры рэнтгенаскапіі або рэнтгенаграфіі выявы ў дыхальныя шляхі ўводзяць кантрасныя рэчывы (ёдаваныя алеі, водарастваральныя кантрасныя рэчывы, завісі кантрасных рэчываў у алеі і водным асяроддзі і інш.). З дапамогай гэтай працэдуры дыягнастуюць захворванні бронхаў, лёгкіх і трахеі. Метад проціпаказаны пры (агульным) цяжкім стане, сардэчна-сасудзістай паталогіі, захворваннях нырак, падвышанай адчувальнасці да ёду.

Літаратура
----------

• Большая советская энциклопедия, 1959 г.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776918344 |
Ла-Карунья
**Гарадская метраполія Ла-Карунья** — гарадская метраполія  (ісп.) (бел. ў правінцыі Ла-Карунья ў Іспаніі, цэнтрам якой з’яўляецца горад Ла-Карунья. Метраполія не мае афіцыйнага юрыдычнага статусу  (ісп.) (бел. ў адпаведнасці з іспанскім заканадаўствам аб мясцовым кіраванні. Такім чынам, мяжа не з’яўляецца афіцыйнай, былі прапанаваныя некалькі варыянтаў:

Склад метраполіі
----------------

### Статыстычны атлас гарадскіх раёнаў (Міністэрства жыллёвага будаўніцтва)

Міністэрства жыллёвага будаўніцтва  (ісп.) (бел. лічыць, што метраполія складаецца з 10 муніцыпалітэтаў: Ла-Карунья, Алейрас, Артэйха, Кульярэда  (руск.) (бел. Камбрэ, Сада  (руск.) (бел. Бетансас  (руск.) (бел. Бергонда  (руск.) (бел. Абегонда  (руск.) (бел. і Караль  (руск.) (бел..

Па дадзеных перапісу насельніцтва 2009 года метраполія ў такіх межах будзе мець насельніцтва 394.133 жыхароў, якое пражывае на агульнай плошчы 376,42 км², што дае шчыльнасць насельніцтва ў 1.047 асоб/км².

Праект AUDES (ісп.: Áreas Urbanas de España 2005 — Гарадскія метраполіі Іспаніі 2005)
-------------------------------------------------------------------------------------

Праект AUDES адзначаў у 2006 годзе, што «гарадская метраполія» Ла-Карунья была сфарміравана з 11 муніцыпалітэтаў: Ла-Карунья і Алейрас лічацца «асноўнымі гарадамі», таксама ёсць «другасныя гарады» Абегонда  (руск.) (бел. Артэйха, Бергонда  (руск.) (бел. Бетансас  (руск.) (бел. Камбрэ, Караль  (руск.) (бел. Кульярэда  (руск.) (бел. Ларача  (руск.) (бел. і Сада  (руск.) (бел..

### Франсіска Руіс

Франсіска Руіс, удзельнік праекту AUDES, абмяжоўвае «гарадскую метраполію» толькі як *Ла-Карунья — Алейрас — Артэйха* па даных перапісу 1998 года.

| Муніцыпалітэт | Насельніцтва(2008) | Плошча(km²) | Шчыльнасць насельніцтва(h/km²)(2008) |
| --- | --- | --- | --- |
| **Ла-Карунья** | 246.047 | 37,8 | 6.509,2 |
| **Алейрас** | 33.550 | 43,7 | 767,8 |
| **Артэйха** | 30.255 | 93,7 | 322,9 |
| **Кульярэда** | 28.737 | 61,7 | 465,8 |
| **Камбрэ** | 23.621 | 40,7 | 580,4 |
| **Сада** | 14.734 | 27,5 | 535,8 |
| **Бетансас** | 13.673 | 24,2 | 565 |
| **Ларача** | 11.213 | 126 | 89 |
| **Бергонда** | 6.758 | 32,7 | 206,7 |
| **Караль** | 5.945 | 48 | 123,9 |
| **Агульная** | 414.533 | 536 | 773,4 |

Паводле даных перапісу 2009 года, агульная колькасць насельніцтва складае 412.523 чалавек. Большая частка насельніцтва пражывае ў сталіцы метраполіі.

У горадзе Ла-Карунья сярэдняя шчыльнасць складае 6480,7 чалавек на квадратны кіламетр, а сярэдняя па ўсёй сталічнай вобласці — 761,3 чалавек на квадратны кіламетр.

### World Gazetteer

Па падліку World Gazetteer  агламерацыя Ла-Карунья налічвала 378 299 жыхароў у 2010 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Atlas Estadístico de las Áreas Urbanas
2. ↑  AUDES — Áreas Urbanas de España 2005
3. ↑  World Gazetteer: A Coruña — perfil de la entidad geográfica y variantes de los nombres(недаступная спасылка)
Манастыр Эталь[de], Баварыя
**Баварскае барока** (ням.: Bayerischer Barock) — мастацкі стыль, разнавіднасць барока, які ўзнік у Італіі і шырока распаўсюджаны ў Баварыі. Адзначаецца празмерным багаццем дэкаратыўных дэталяў, патэтычнасцю, дынамічнасцю кампазіцыі, складанымі канструкцыямі. Больш за ўсё гэты стыль прадстаўлены ў сакральнай архітэктуры.

Перыяд баварскага барока працягваўся прыкладна з 1600 па 1770 год, а цэрквы ў стылі баварскага барока таксама былі пабудаваныя пазней у сельскай мясцовасці Баварыі.

У Баварыі таксама шматлікія ўзоры несакральнай архітэктуры ў стылі баварскага барока. Палац Німфенбург у Мюнхене з’яўляецца адным з самых прыгожых барочных палацаў у свеце дзякуючы сваёй унікальнай кампазіцыі будынка і парка. Да іншых прыкладаў несакральнай архітэктуры адносяцца палац Шлейсгайм[de] і тэатр Кувілье[de].

Палац Німфенбург

Гл. таксама
-----------

* Віленскае барока
* Сармацкае барока

Зноскі
------

1. ↑  *Вольга Важэнава.* Праблемы актуалізацыі нацыянальнай спадчыны/ Rанцэпты Памежжа. «Мастацтва». № 2 (335) 01.02.2011-28.02.2011
2. ↑  *Josef Hugo Biller*. Bayerischer Barock: Bavarian baroque. Le baroque bavarois. Barocco in Baviera. Mit einer Betrachtung über den bayerischen Barock, von Gerhard Woeckel; sowie 24 Farbtafeln, 18 einfarbigen Abbildungen und 10 Stichen. Bruckmann, 1965


|  |
| --- |
| 
П:  **Мастацтва**  П:  **Культура**  П:  **Архітэктура**  П:  **Германія** 
 |