**Вільготныя лугі** — гэта бязлесныя напаўнатуральныя  (польск.) (бел. біятопы, якія характарызуюцца травой, сітнікам, асакой і іншымі травяністымі раслінамі, глебы якіх у верхніх гарызонтах  (руск.) (бел. знаходзяцца пад уплывам грунтавых вод або часова затапляюцца. Яны размяшчаюцца ў далінах рэк, азёрах або катлавінах. Вільготныя лугі існуюць на шырокіх тэрыторыях Еўропы і Азіі, асабліва ў Цэнтральнай Еўропе. Арэал распаўсюджваецца на Міжземнамор’е, Балканы і Паўночную Еўропу. На ўсходзе арэал даходзіць да Сібіры.

Вясновы від на вільготным лузе на паўночным захадзе Германіі з *Cardamine pratensis* і лотаццю балотнай (*Caltha palustris*)
Запаведнік Фехлаталь  (ням.) (бел. Швабскі Альб  (укр.) (бел.. Анамалія звычайна карстызаваных верхніх слаёў горных парод. Caricion elatae  (ням.) (бел. (ахоўны біятоп) для вільгацелюбівых раслінных супольнасцей, тыповых для Альба
У Цэнтральнай Еўропе вільготныя лугі з’яўляюцца аднымі з самых багатых відамі біятопаў. Тут яны лічацца паўкультурнымі фармацыямі  (ням.) (бел. якія ўзніклі ў выніку выкарыстання чалавекам у выніку сельскагаспадарчай вытворчасці подсцілу  (ням.) (бел. і корму для жывёлы. Яны ўносяць значны ўклад у развіццё культурнага ландшафту  (руск.) (бел. Цэнтральнай Еўропы. Іх неабходна даглядаць, бо сукцэсія прывядзе да ўтварэння высокіх разнатраўных лугоў  (ням.) (бел. пазней кустоў і, нарэшце, лясоў.

Вільготныя лугі таксама можна знайсці пад назвамі **балотны луг** і **бруль** (ад сярэднелацінскага *brogilus або broilus*: *кавалак дрэва*). Апошняя назва адбілася ў назвах многіх еўрапейскіх нізінных, часткова парослых дрэвамі кварталаў і вуліц, якія, магчыма, былі забудаваныя на былых балоцістых тэрыторыях.

Розныя тыпы вільготных лугоў і асяроддзя іх размяшчэння па-рознаму разглядаюцца з пункту гледжання экалогіі і аховы прыроды  (укр.) (бел.. Тут вільготныя лугі ўключаюць неўгноеныя подсцілкавыя лугі  (ням.) (бел. якія скошваюцца адзін раз у год, а таксама багатыя пажыўнымі рэчывамі вільготныя і балотныя лугі, якія звычайна скошваюцца двойчы.

Прычыны ўзнікнення
------------------

Вільготны луг у Заходняй Венгрыі
Утвараецца з прычыны дрэннага дрэнажу або праз вялікую колькасць атмасферных ападкаў.

глебы вільготных лугоў у верхніх гарызонтах маюць высокі ўзровень вільготнасці з-за блізкасці грунтавых вод або частых сезонных затапленняў. Узнікаюць таксама ў прыбярэжнай зоне рэк і іншых вадаёмаў.

У адрозненне ад маршаў або балот вільготны луг не мае пастаяннай стаялай вады, за выключэннем кароткага перыяду падчас штогадовай паводкі.

Стварэнне вільготных лугоў
--------------------------

Ідэалізаванае адлюстраванне паркавага ландшафту пачатку ХІХ стагоддзя на карціне Каспара Давіда Фрыдрыха «Вясковы пейзаж у ранішнім святле  (руск.) (бел.»
Згодна з пануючай дактрынай, ландшафт Цэнтральнай Еўропы існаваў з перапынкамі (напрыклад, Культура керамічных стужак) да ранняга Сярэдневякоўя пераважна складалася з мазаікі лясоў, высечак, балот і водных тэрыторый. Таму тыповыя лугавыя расліны былі абмежаваныя тэрыторыямі, якія заставаліся адкрытымі буйнымі пашамі  (англ.) (бел. буйных траваедных, такіх як ласі (*Alces alces*), дзікія коні (*Equus ferus*), зубры (*Bison bonasus*) або туры (*Bos primigenius*), або на якіх не дазвалялася развіццё лесу ў раёне вялікіх рэк з-за паводак і/або змены рэчышча ракі. Да таго часу людзі ўплывалі на ландшафт толькі на невялікіх тэрыторыях у непасрэднай блізкасці ад паселішчаў. З ростам колькасці насельніцтва павялічвалася і нерэгламентаванае выкарыстанне лясоў як агульных зямель  (ісп.) (бел.. Інтэнсіўнае выкарыстанне  (англ.) (бел. і карчаванне  (ням.) (бел. лясоў прывялі да таго, што ландшафт быў у значнай ступені адкрыўся.

Былі створаны вялікія адкрытыя паркавыя ландшафтныя прасторы. На працягу стагоддзяў такім чынам развіваліся напаўнатуральныя экасістэмы, заснаваныя чалавецтвам. На вільготных і забалочаных месцах развіліся вільготныя лугі. Вільготныя лугі ўсё яшчэ былі шырока распаўсюджаным асяроддзем у XVIII стагоддзі ў Цэнтральнай Еўропе. У дадатак да фундаментальных структурных змен са з’яўленнем буйнамаштабных фітацэнозаў суполак адкрытай сушы і памяншэннем першапачатковых месцапражыванняў, выкарыстанне ворных зямель і лугоў таксама прывяло да змен у відавым спектры жывёл і раслін і агульнаму павелічэнню біялагічнай разнастайнасці  (ням.) (бел. ў параўнанні з прыродным ландшафтам.

Багаты пажыўнымі рэчывамі вільготны луг на паўночным захадзе Германіі, які скошваюць два разы на год, з квітнеючай *Cardamine pratensis*

Небяспека
---------

Ужо з пачатку XIX стагоддзя, але ўсё часцей пасля Другой сусветнай вайны, вільготныя лугі былі ў значнай ступені пераўтвораны ў сакавітыя лугі  (ням.) (бел. або ў палі шляхам узворвання з дапамогай шырокіх мер па паляпшэнні, такіх як асушэнне і ўгнаенне. Гэтыя далёка ідучыя змены прывялі да знікнення многіх характэрных відаў  (ням.) (бел. вільготных лугоў, іншыя знаходзяцца пад сур’ёзнай пагрозай знікнення або іх колькасць скарацілася. Яшчэ адной пагрозай для вільготных лугоў з’яўляецца пакіданне сельскагаспадарчых угоддзяў па сацыяльных, эканамічных і сельскагаспадарчых структурных  (ням.) (бел. прычынах, але асабліва па прычынах месцазнаходжання  (ням.) (бел.. У першую чаргу гэта закранае месцы з маргінальнай ураджайнасцю  (англ.) (бел. гэта значыць тэрыторыі, якімі цяжка кіраваць, напрыклад, вільготныя ўчасткі або вельмі маленькія ўчасткі, якія пажадана пакідаць. З-за інтэнсіфікацыі сельскай гаспадаркі, з аднаго боку, і адмовы ад выкарыстання з другога, аднойчы здабытая разнастайнасць знаходзіцца пад пагрозай страты. Замест багатых відамі вільготных лугоў сёння часта сустракаюцца сакавітыя лугі і інтэнсіўна выкарыстаныя ўчасткі пашы і палі, на якіх большасць вільгателюбівых відаў і заменена нітрафітамі  (ням.) (бел..

Фактары размяшчэння
-------------------

Вільготныя лугі сустракаюцца ў вільготных нізінах, а таксама невялікімі ўчасткамі ў крынічных, забалочаных і мохавых участках схілаў, плато і вузкіх далін. Прасцей кажучы, вільготныя лугі ёсць усюды, дзе дастаткова вільготна. Вышыннае распаўсюджанне вагаецца ад плоскаснага да субальпійскага  (укр.) (бел. а фрагментарна і да альпійскага ўзроўню  (фр.) (бел.. Фактары клімату, воднага балансу і глебы абумоўліваюць разнастайныя раслінныя і жывёльныя супольнасці. На гэтыя фактары месцазнаходжання ўплывае выкарыстанне.

### Клімат

Вільготны  (ням.) (бел. клімат, у якім гадавая колькасць ападкаў перавышае гадавое выпарэнне, разам з параўнальна нізкімі летнімі тэмпературамі спрыяе ўтварэнню вільготных лугоў. Таму, напрыклад, у Цэнтральнай Еўропе яны сустракаюцца часцей у нізкавышынных гарыстых раёнах  (руск.) (бел. у перадгор'ях Альпаў  (ням.) (бел. і каля ўзбярэжжа Паўночна-Германскай раўніны.

### Водны баланс

Поплаў Прыпяці ля замчышча старажытнага Турава
Дзякуючы воднаму балансу  (ням.) (бел. вільготныя лугі аддзеленыя ад астатніх прамысловых лугоў. Для вільготных лугоў характэрна часова падвышаная вільготнасць глебы, ад крынічнай вады  (ням.) (бел. да застою грунтавых  (руск.) (бел. і падпорных вод, а таксама часам затаплення. Моцная вільготнасць глебы можа захоўвацца працяглы час або перарывацца перыядамі перасыхання летам.

Прынамсі, часовы лішак вады ў вобласці каранёў звязаны з недахопам кіслароду, што можа прывесці да пашкоджання каранёў і замаруджвання росту раслін з-за абмежаванага паглынання пажыўных рэчываў. Віды раслін вільготных лугоў адрозніваюцца асаблівымі механізмамі адаптацыі да лішку вады ў параўнанні з відамі з іншых месцаў. Напрыклад, многія віды маюць спецыяльную паражнінную тканку-аэрэнхіму, у якой паветра можа праходзіць ад надземнага парастка да кораня, а таксама спецыяльныя метабалічныя шляхі, якія не патрабуюць кіслароду. Гэтыя адаптацыі даюць раслінам вільготных лугоў у сырых і вільготных месцах канкурэнтную перавагу перад раслінамі з іншых месцаў.

### Глебы і забеспячэнне пажыўнымі рэчывамі

Колькасць відаў на лузе ў залежнасці ад інтэнсіўнасці гаспадарання, паводле Hutter, Briemle, Finke 1993
Глебы  (ням.) (бел. вільготных лугоў — глеевыя  (руск.) (бел. псеўдаглеевыя  (ням.) (бел. і роднасныя ім пойменныя глебы  (ням.) (бел. а таксама анмур  (ням.) (бел. і тарфянікі з розным утрыманнем шчолачнасці і пажыўных рэчываў. Забяспечанасць глебы пажыўнымі рэчывамі залежыць ад яе запасаў пажыўных рэчываў і іх даступнасці для раслін. Для аптымальнага росту раслін неабходна добрае забеспячэнне ўсімі пажыўнымі рэчывамі, асабліва азотам, фосфарам і каліем. Натуральнае ўтрыманне пажыўных рэчываў у глебе дапаўняецца паводкамі, грунтавымі водамі, атмасферай і ўгнаеннямі. Кіслотнасць глебы аказвае вырашальны ўплыў на даступнасць пажыўных рэчываў для раслін і здольнасць каранёў раслін паглынаць пажыўныя рэчывы. Вільготныя лугі могуць сустракацца як на вельмі кіслых, так і на вапнавых участках і на ўсіх пераходах паміж гэтымі экстрэмумамі.

Многія віды раслін на вільготных лугах у бедных пажыўнымі рэчывамі месцах выпрацавалі спецыяльныя механізмы адаптацыі да дэфіцыту пажыўных рэчываў. Каб мець магчымасць цалкам выкарыстаць невялікую колькасць пажыўных рэчываў, яны інтэнсіўна ўкараняюцца ў глебе, утвараюць органы захоўвання (карэнішчы, клубні) і маюць унутраны цыкл пажыўных рэчываў, перамяшчаючы іх назад у органы захоўвання, блізкія да зямлі, каб мець магчымасць хутка выкарыстоўваць пажыўныя рэчывы ў бліжэйшы вегетацыйны перыяд.

### Важнасць выкарыстання

Існуе два віды выкарыстання вільготных лугоў. На бедных пажыўнымі рэчывамі ўчастках скошванне  (ням.) (бел. можна праводзіць аднаразова толькі для атрымання подсцілу  (ням.) (бел. для жывёлагадоўчых стойлаў з адным укосам восенню (пасля вегетацыі або пад зіму). На больш багатых пажыўнымі рэчывамі участках двойчы скошваюць вясной (з пачатку да сярэдзіны чэрвеня) і ў канцы лета (з сярэдзіны жніўня да сярэдзіны верасня) для атрымання зімовых кармоў для жвачных жывёл, такіх як буйная рагатая жывёла і авечкі.

Толькі праз рэгулярнае скошванне луг становіцца тым, чым ён ёсць, а менавіта багатым на віды раслін, прыдатных для дзікай прыроды. Абрэзка прасоўвае святлалюбныя і нізкарослыя расліны і выцясняе высокарослых канкурэнтаў. Сюды ўваходзяць расліны з высокай здольнасцю да паўторнага прарастання, так званыя гемікрыптафіты  (руск.) (бел. якія развіваюць свае органы вегетацыі і лісце вельмі блізка да зямлі, і да іх нельга дабрацца лёзамі кос і касілак. Калі справа даходзіць да касьбы, час скошвання істотна ўплывае на відавую разнастайнасць. Рэгулярнае скошванне азначае, што расліны з рознымі формамі росту  (ням.) (бел. і жыцця  (ням.) (бел. могуць расці побач на адным участку. Чым пазней праводзяць скошванне, тым больш магчымасцей у раслін і жывёл размясціцца ў экасістэме луга. Асабліва вялікая колькасць відаў раслін можа вытрымаць выкарыстанне з адной або двума зрэзкамі ў год, і ў выніку атрымліваецца багаты відамі кветкавы луг  (ням.) (бел.. Выдаленне скошанага матэрыялу таксама выклікае павольнае знясіленне пажыўных рэчываў (вымыванне). Гэта азначае, што ў выпадку інтэнсіўнага выкарыстання дэфіцыт пажыўных рэчываў, магчыма, прыйдзецца рэгулярна кампенсаваць арганічнымі ўгнаеннямі са стойлавым гноем.

На вільготных лугах, якія шырока выкарыстоўваюцца ў напаўнатуральных культурных ландшафтах, на 20 м² расце ад 40 да 60 відаў вышэйшых раслін. Бедныя пажыўнымі рэчывамі і неўгноеныя лугі, таксама вядомыя як подсцілкавыя лугі, дэманструюць асаблівае фларыстычнае  (руск.) (бел. багацце.

Зімовы выгляд вільготнага луга пад парам на паўночным захадзе Германіі з ляжачымі рэшткамі расліннасці (салома)
Чым раней і часцей адбываецца скошванне, тым менш відаў можа справіцца з гэтым стрэсам. Многія травяністыя расліны маюць шырокае і буйное лісце, у адрозненне ад травяністых. Таму яны не асабліва сумяшчальныя з нарэзкай. Яны таксама больш не квітнеюць і, такім чынам, больш не даюць насення. Бяднеюць лугі. У інтэнсіўнай сельскай гаспадарцы мэта складаецца ў тым, каб павялічыць вытворчасць, што можа быць дасягнута толькі праз вялікую колькасць угнаенняў з пажыўнымі рэчывамі, якія хутка даступныя для раслін, напрыклад, вадкі гной  (укр.) (бел.. Вялікае ўнясенне ўгнаенняў разам з высокай частатой скошвання азначае, што луг складаецца з вялікай колькасці маладой і, такім чынам, зялёнай ліставай масы. Не хапае вышыні для ўтварэння кветак і расліны размнажаюцца толькі вегетатыўна. У выніку атрымліваецца бедны відамі аднастайна зялёны луг. Больш за дзесяць відаў раслін рэдка растуць на інтэнсіўна апрацаваных тэрыторыях, а жывёлы з цяжкасцю знаходзяць сабе месца для жыцця.

Участак высокага травяністага луга з відамі родаў рэпік (*Eupatorium*) і лазаніца (*Lysimachia*) на вільготным лугавым парозе
Калі выраўноўванне ўмяшання чалавека больш не патрабуецца, адрозненні ў канкурэнтнай сіле раслін становяцца відавочнымі. Святлалюбівыя віды, якія залежаць ад скошвання лугоў, знікаюць за вельмі кароткі час. Пачынаюць прыжывацца высокія і сталонаносныя расліны. На вільготных лугах, багатых пажыўнымі рэчывамі, утвараюцца вільготныя высокія  (ням.) (бел. травастоі  (бел. (тар.)) (бел. на якіх часта дамінуе вятроўнік вязалісты (*Filipendula ulmaria*) або асобныя віды метлюжковых (*Poaceae*) або асаковых (*Cyperaceae*) (напрыклад, асацыяцыя Caricetum gracilis  (ням.) (бел. На подсцілкавых лугах структура насаджэнняў змяняецца за кошт утварэння купін  (руск.) (бел. малініі блакітнай (*Molinia caerulea*) і *Molinia arundinacea*, якая пры стрыжцы расце як газон. На залежах  (руск.) (бел. разнастайнасць відаў раслін першапачаткова значна зніжаецца, як і пры іх занадта інтэнсіўным выкарыстанні. Існуючыя травы сваім лісцем утвараюць шчыльны лямец. Новае насенне не дасягае паверхні глебы і таму не можа прарасці. Насенне, якое знаходзіцца ў глебе, не мае сілы, каб пракалоць салому. Непранікальнасць лямца яшчэ больш павялічваецца снежнай коўдрай зімой, асабліва на подсцілкавых лугах. Паколькі біямаса з папару больш не выдаляецца, адбываецца ўзбагачэнне пажыўных рэчываў і, такім чынам, павелічэнне вытворчасці фітамасы  (ням.) (бел..

Жывёльны свет першапачаткова падтрымліваецца папарам, таму што біялогія размнажэння насякомых і, у прыватнасці, аранеаморфных павукоў часта парушаецца з-за выкарыстання або немагчымасці патрэбныя структуры. Вялікая колькасць відаў, якія не здолелі жыць на лугавых угоддзях  (ням.) (бел. зараз мігруюць. Большасць з іх — беспазваночныя, колькасць відаў на палях павялічваецца ў дзесяць разоў, а колькасць асобін — нават у дваццаць. Больш за 100 відаў птушак утрымліваюцца на палях. Аднак з павелічэннем долі кустарніка біяразнастайнасць фаўны значна скарачаецца.

Тыпы і расліннасць вільготных лугоў
-----------------------------------

Паляна з пярэснай еўрапейскай (*Trollius europaeus*) у Цюрынгенскім Лесе
Участак з *Polygonum bistorta* у Цюрынгенскім Лесе
пальчатакарэннік майскі (*Dactylorhiza majalis*) на вільготным лузе на раўніне Хаэнлоэ  (ням.) (бел.
Расліннае покрыва багатых пажыўнымі рэчывамі вільготных і сырых лугоў складаецца ў асноўным з траў і больш-менш высокай долі травяністых раслін. Для іх характэрны высокія патрабаванні да воднага рэжыму. У фітасацыялагічным плане яны ўключаюць угноеныя «вільготныя і сырыя лугі» (саюз  (чэшск.) (бел. Calthion palustris  (польск.) (бел.), якія ўгнойваюцца або растуць на месцах, больш багатых пажыўнымі рэчывамі, а таксама неўгноеныя лугі (саюз  (чэшск.) (бел. Molinion caeruleae  (польск.) (бел. і саюз  (чэшск.) (бел. Cnidion dubii  (ВД) (бел.) у межах парадку  (гал.) (бел. Molinietalia caeruleae  (гал.) (бел. і класу  (чэшск.) (бел. Molinio-Arrhenatheretea  (ням.) (бел..

### Calthion palustris

Вільготныя лугі, багатыя пажыўнымі рэчывамі, з высокім і густым травастоем, багатыя кветкамі. Растуць у месцах з рознай вільготнасцю. Сярэдні ўзровень грунтавых вод вагаецца ад 120 да 30 сантыметраў пад зямлёй. У сярэдзіне лета ўчасткі перасыхаюць, таму магчымы выпас. На гэтых сырых і вільготных лугах заўсёды ёсць пастаянны і багаты запас вады, але забалочвання не адбываецца. Лугі ў асноўным выкарыстоўваюцца як экстэнсіўныя сенажаці, якія скошваюцца два разы на год, і для вытворчасці кармоў (кармавыя лугі). Яны з’явіліся або з высокіх травяністых лугоў, лугоў са змешанай вільготнай падсцілкай, плаўняў, буйнаасаковых  (ням.) (бел. або буйнаасаковых  (ням.) (бел. дробнаасаковых лугоў  (ням.) (бел. з больш-менш моцным унясеннем арганічных угнаенняў (гной, вадкі гной). З фіта-сацыялагічнага пункту гледжання, багатыя пажыўнымі рэчывамі вільготныя лугі ўваходзяць у саюз  (чэшск.) (бел. Calthion palustris  (польск.) (бел..

Характэрнымі відамі гэтых лугоў з’яўляюцца такія віды, як лотаць балотная (*Caltha palustris*), *Cirsium oleraceum*, цьмянец цыкутавы (*Chaerophyllum hirsutum*), *Scirpus silvaticus*, *Sanguisorba officinalis*, *Polygonum bistorta* і пярэсна еўрапейская (*Trollius europaeus*), а таксама іншыя вільгацелюбівыя расліны такія, як *Cardamine pratensis*, светнік зязюлін (*Lychnis flos-cuculi*), *Geum rivale*, дуднік лясны (*Angelica sylvestris*) і архідныя, у тым ліку пальчатакарэннік майскі (*Dactylorhiza majalis*).

### Малініевыя лугі на карбанатных тарфяністых ці глініста-ілаватых глебах (саюз Molinion caeruleae)

Бедныя на пажыўныя рэчывы лугі — гэта адносна шчыльныя, высокія, багатыя травой лугі на пераважна шчолачных або вапнавых, вільготных або пераменна вільготных неўгноеных глебах. На лугах высокая доля шматгадовых раслін з познім развіццём, якія спрыяюць позняму скошванню восенню. У бедных саломай рэгіёнах сена традыцыйна выкарыстоўваюць для вырабу подсцілу для жывёлагадоўчых стойлаў. Лугі скошваюць восенню, калі лугавы параснік становіцца саламяным. У адрозненне ад кармавых лугоў гэтыя так званыя подсцілкавыя лугі не атрымліваюць угнаенняў. Яны вельмі адчувальна рэагуюць на ўзмоцненае ўжыванне. Такія лугі ў асноўным сустракаюцца ў Альпах і ў паўночных перадгор’ях Альп ва ўмерана-кантынентальным клімаце, дзе клімат робіць неспрыяльным вырошчванне збожжавых. Але яны таксама сустракаюцца на еўрапейскіх нізінах, асабліва на асушаных балотах, і ў іншых месцах. Фарміруюцца па акрайках балот і на нізкіх мінеральных астравах сярод балотных масіваў. Прадстаўлены двума падтыпамі: на
нейтральна-шчолачных, нярэдка адарфаваных глебах з ваганнем узроўня грунтавай вады, адносна багатыя відамі (саюз Еu-Мolinion) (Palaearctic habitat classification — 37.311); на больш кіслых, у тым ліку тарфяных, глебах з расліннасцю саюза Junco-Molinion  (гал.) (бел. за выключэннем моцна дэградаваных і бедных відамі (Palaearctic habitat classification — 37.312). З фактараў размяшчэння вызначальным для класіфікацыі фіта-сацыялагічных асацыяцый з’яўляецца вільготнасць глебы. Бедныя на пажыўныя рэчывы мохава-злакавыя лугі ўключаюцца ў саюзе  (чэшск.) (бел. Molinion caeruleae  (польск.) (бел..

Характэрнымі відамі гэтых лугоў з’яўляюцца віды малініі блакітнай (*Molinia caerulea*) і *Molinia arundinacea*, а таксама іншыя індыкатары вільготных і бедных глебаў, такія як цыбуля вуглаватая (*Allium angulosum*), *Gentiana asclepiadea*, касач сібірскі (*Iris sibirica*), каманішнік лугавы (*Succisa pratensis*) і дуброўка прамастойная (*Potentilla erecta*).

### Алювіяльныя лугі рачных далін (саюз Cnidion dubii)

Вільготныя алювіяльныя лугі ў раёне буйных барэальна  (укр.) (бел.-субкантынентальных рачных далін, якія звычайна рэгулярна затапляюцца вясновымі паводкамі з рэк. Клевяшчына няпэўная (*Cnidium dubium*) характэрная для гэтага шырока распаўсюджанага тыпу лугоў. У Еўропе вільготныя алювіяльныя лугі ў асноўным сустракаюцца ў Аўстрыі, Францыі і Германіі. У Германіі яны сустракаюцца ў асноўным у далінах Эльбы, Одэра і Хафеля. Задакументавана толькі некалькі выпадкаў, акрамя асноўнага распаўсюджання ў рэгіёне Верхні Рэйн у Бадэн-Вюртэмбергу, Гесэне і Рэйнланд-Пфальцы. Гэтыя лугі ўключаны ў саюзе  (чэшск.) (бел. Cnidion dubii  (ВД) (бел.. Іх адзінай расліннай асацыяцыяй з’яўляецца Cnidio-violetum persicifoliae. Найбольшыя па плошчы папуляцыі знаходзяцца ў Мараўскіх поймах  (ням.) (бел. аўстрыйска-славацкай мяжы.

Да характэрных відаў адносяцца клевяшчына няпэўная (*Cnidium dubium*), *Silaum silaus*, чына балотная (*Lathyrus palustris*), сярпуха фарбавальная (*Serratula tinctoria*), шлёмнік кап’ялісты (*Scutellaria hastifolia*), аўран лекавы (*Gratiola officinalis*) і фіялка персікалістая (*Viola persicifolia*).

Жывёльны і раслінны свет
------------------------

Пейзаж заліўнога луга ў Нацыянальным парку «Прыпяцкі». У цэнтры светнік зязюлін (*Lychnis flos-cuculi*) — лугавая расліна, добра прыстасаваная да рытму гаспадарання на вільготных лугах.
Разнастайнасць флоры і фаўны вільготных лугоў абумоўлена рознымі фактарамі размяшчэння, такімі як вільготнасць глебы, вышыня і ваганні ўзроўню вады, структура расліннасці, запас пажыўных рэчываў і інтэнсіўнасць выкарыстання. Існаванне розных ландшафтных збудаванняў і акваторый, такіх як канавы, ручаі і сажалкі, а таксама межаў участкаў, якія складаюцца з жывых агароджаў і палявых дрэў з тыповымі расліннымі супольнасцямі плаўняў, высокіх травяністых лугоў, буйнаасаковых лугоў, дробнаасаковых лугоў і заліўных лугоў  (руск.) (бел. аказваюць значны ўплыў на павелічэнне відавой разнастайнасці раслін. Асабліва на багацце жывёльнага свету ўплывае не толькі экстэнсіўнае землеўпарадкаванне, але і разнастайная мазаіка біятопаў. Багатыя пажыўнымі рэчывамі вільготныя лугі саюзу  (чэшск.) (бел. Calthion palustris  (польск.) (бел. з’яўляюцца аднымі з самых багатых відамі сярод усіх лугавых экасістэм Цэнтральнай Еўропы для многіх груп жывёл. На вільготных лугах паўночнага захаду Германіі выяўлена больш за 1900 відаў жывёл, да 80 % з якіх спецыфічныя для біятопу. Лугі саюзу  (чэшск.) (бел. Molinion caeruleae  (польск.) (бел. валодаюць найбольшай фаўністычнай біяразнастайнасцю пасля вапнавых лугоў  (ням.) (бел.. З ландшафтна-экалагічнага пункту гледжання дробнамаштабныя прыродныя структуры ў мазаічнай узаемасувязі з лугамі, якія выкарыстоўваюцца, з’яўляюцца важнай асновай жыцця для шматлікіх відаў жывёл, асабліва для тых, якія моцна залежаць ад розных ландшафтных структур для таго, каб гадаваць маладняк або шукаць ежу. Дэградацыя вільготных лугоў і структурна багатага ландшафту вядзе да страты многіх відаў раслін і жывёл, характэрных для біятопаў. Таму многія водна-балотныя віды занесены ў шматлікія чырвоныя спісы жывёл і раслін, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення, па ўсёй Еўропе. Шэраг відаў таксама карыстаюцца прававой абаронай Вашынгтонскай канвенцыі аб знікаючых відах  (укр.) (бел. МСАП, Бернскай канвенцыі (імплементацыя ў Дырэктыве ЕС аб птушках і Дырэктыве аб месцах пражывання) і іншых міжнародных і мясцовых дакументаў.

### Лугавыя расліны

Да лугавых раслін адносяць віды, якія залежаць ад скошвання, таму што толькі так яны могуць знайсці прыдатныя ўмовы асвятлення для свайго развіцця. Гэта не азначае, што яны не будуць расці лепш без адпаведнай шкоды, а хутчэй, што скошванне прадухіляе распаўсюджванне патэнцыйна дамінантных відаў. Дзякуючы асаблівасцям росту з органамі асіміляцыі (гемікрыптафіты  (руск.) (бел.), размешчанымі блізка да зямлі, нізкаму росту і звычайна ранняму феналагічнаму  (укр.) (бел. развіццю, г. зн. ранняму з’яўленню ўсходаў і ранняму цвіценню, лугавыя расліны могуць пераносіць шкоднае ўздзеянне зрэзкі і хутка аднаўляцца з пупышак або мерыстэм  (руск.) (бел. блізка да зямлі. Галоўныя органы асіміляцыі  (руск.) (бел. такім чынам вяртаюцца ў спрыяльны светлавы рэжым і такім чынам вызваляюцца ад больш высокіх канкурэнтаў. Гэта дазваляе расліне зноў аднавіцца. Большасць траў адносяцца да гемікрыптафітаў, якія ўтвараюць купіны або сцелюцца, напрыклад, віды маннік наплываючы (*Glyceria fluitans*), пахучакаласнік духмяны (*Anthoxanthum odoratum*) або *Agrostis stolonifera*. Травяністыя расліны пераважна маюць прыкаранёвую разетку блізка да зямлі і часта распаўсюджваюцца праз парасткі, напрыклад, казялец паўзучы (*Ranunculus repens*). Прыкладамі відаў, якія падтрымліваюцца касьбой, з’яўляюцца светнік зязюлін (*Lychnis flos-cuculi*), трыпутнік ланцэтны (*Plantago lanceolata*), *Succisa pratensis*, бадзяк балотны (*Cirsium palustre*) і старасцень водны (*Senecio aquaticus*).

### Імхі

Тыповыя віды на лугоў саюза  (чэшск.) (бел. Calthion palustris  (польск.) (бел.:

* Calliergonella cuspidata
* Drepanocladus aduncus

Тыповыя віды на лугах саюза  (чэшск.) (бел. Molinion caeruleae  (польск.) (бел.:

* Calliergonella cuspidata
* Climacium dendroides — Клімацыум дрэвападобны
* Plagiomnium seligeri
* Polytrichum commune — Зязюлін лён звычайны
* Rhytidiadelphussquarrosus

### Лугавыя птушкі

Вялікі кулон (*Numenius arquata*) знаходзіцца пад пагрозай знікнення ў Германіі, Аўстрыі і Швейцарыі.
*Saxicola rubetra*. У Германіі від лічыцца знікаючым. У Аўстрыі і Швейцарыі ён уключаны ў спісы ранняга папярэджання.
Да лугавых адносяць віды птушак, якія ў асноўным насяляюць вільготныя лугі, гняздуюцца на зямлі і вырошчваюць птушанят або выкарыстоўваюць вільготныя лугі ў якасці харчовага асяроддзя, а таксама месца адпачынку і пераходу. Ключавымі для сырых і вільготных лугоў у Цэнтральнай Еўропе лічацца наступныя віды:

турухтан (*Philomachus pugnax*) знаходзіцца пад пагрозай знікнення ў Германіі, а папуляцыі ў Аўстрыі вымерлі. У Швейцарыі турухтан з’яўляецца звычайным мігрантам у абодва перыяды міграцыі  (руск.) (бел.
* Alauda arvensis — Жаўрук палявы
* Anthus pratensis
* Ciconia ciconia — Белы бусел
* Circus pygargus — Лунь поплаўны
* Crex crex — Драч
* Gallinago gallinago — Бакас
* Limosa limosa — Грыцук вялікі
* Motacilla flava — Жоўтая сітаўка
* Numenius arquata — Вялікі кулон
* Philomachus pugnax — Турухтан
* Porzana porzana — Пагоніч звычайны
* Saxicola rubetra
* Saxicola rubicola
* Tringa totanus — Траўнік
* Vanellus vanellus — Кнігаўка

Першасныя месцы пражывання лугавых птушак часта знішчаны або знаходзяцца ў рэзкім заняпадзе. Лугі служаць для іх другасным месцам пражывання  (ням.) (бел.. Да прыкладу, бакас (*Gallinago gallinago*), пагоніч звычайны (*Porzana porzana*) і грыцук вялікі (*Limosa limosa*) перасяліліся з вярховых і нізінных балот. З саланчакоў родам траўнік (*Tringa totanus*) і крывок (*Haematopus ostralegus*). Турухтан (*Philomachus pugnax*) першапачаткова жыў у тундры.

Вырашальную ролю ў рассяленні вільготных лугоў адыгрываюць структура расліннасці, інтэнсіўнасць выкарыстання, вільготнасць глебы, памер плошчы і асветленасць мясцовасці. Арнітафаўна вільготных лугоў характарызуецца шэрагам відаў, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення. Найбольшую долю сярод лугавых птушак складаюць балотныя віды птушак, у асноўным прадстаўнікі атраду сеўцападобных (*Charadriiformes*). Разнастайная мазаіка ландшафту на вялікай тэрыторыі цяпер часта разглядаецца як гарантыя высокай біяразнастайнасці лугавых птушак.

Многія з гэтых птушак прымеркаваныя да адкрытых нізкарослых структур, такіх як тыя, што знаходзяцца ў згаданых асноўных месцах пражывання. Розныя віды патрабуюць выразна кіраванага ландшафту, каб мець магчымасць хутка ідэнтыфікаваць ворагаў. Напрыклад, вялікаму кулону (*Numenius arquata*) больш за іншыя віды патрэбныя візуальна свабодныя прасторы, якія не перарываюцца дрэвамі або паселішчамі. Згаданыя віды шукаюць ежу ў запоўненых вадой западзінах, сажалках і спадзістых краях канаў. Акрамя таго, вільготнасць глебы мае вырашальнае значэнне для з’яўлення лугавых птушак. Напрыклад, бакасы (*Gallinago gallinago*), турухтаны (*Philomachus pugnax*) і вялікія грыцукі (*Limosa limosa*) маюць найбольшыя патрабаванні да вільготнасці глебы, таму што яны могуць шукаць ежу толькі ў вільготнай глебе. Існуе ўскосная сувязь з вільготнымі лугамі для шэрагу відаў птушак, такіх як *Saxicola rubetra*, якая ў асноўным выкарыстоўвае бардзюрныя і краявыя структуры. На інтэнсіўных лугах адсутнічаюць высокія шматгадовыя расліны, якія служаць седалам для спеваў і палявання. Слупы для плота да гэтага часу былі добрай заменай, але яны таксама ўсё больш і больш знікаюць па меры павелічэння ўчасткаў.

### Земнаводныя і рэптыліі

Жарлянка чырванабрухая (*Bombina bombina*) выкарыстоўвае вільготныя лугі вакол вадаёмаў. Від знаходзіцца пад пагрозай знікнення ў Аўстрыі і ў крытычнай небяспецы ў Германіі.
Для размнажэння амфібіям патрэбныя адкрытыя водныя прасторы, дзе яны могуць нераставаць, а потым ў іх развіваюцца лічынкі. Яны выбіраюць наземныя месцы пражывання, такія як вільготныя лугі, для зімоўкі і лета. Як складаныя насельнікі, яны абапіраюцца на перапляценне земнаводных і наземных прастораў. Квакша звычайная (*Hyla arborea*), жаба вастрамордая (*Rana arvalis*) і жарлянка чырванабрухая (*Bombina bombina*) засяроджана сустракаюцца на вільготных лугах. Гэтым тром відам у якасці частковага месца пражывання патрабуюцца сонечныя воды з густой, не занадта высокай берагавой расліннасцю і навакольныя комплексы вільготных лугоў. Яны прыстасаваныя да адкрытых месцапражыванняў з высокім узроўнем вады, бо сустракаюцца ў прыродзе асабліва ў поймах рэк .

Тыповым відам паўзуноў шырокіх вільготных лугоў, калі невялікія вадаёмы аб’яднаныя лугам, з’яўляецца вуж звычайны (*Natrix natrix*). Лугі з’яўляюцца важным летнім месцам пражывання, асабліва для палявання на здабычу, а таксама для адпачынку і сонечных ваннаў. Асаблівую ролю подсцілкавыя лугі адыгрываюць для гадзюкі звычайнай (*Vipera berus*) і яшчаркі жывароднай (*Zootoca vivipara*).

### Беспазваночныя жывёлы

*Stethophyma grossum* сустракаецца толькі на некранутых вільготных лугах, таму што ім патрэбна вільготная глеба для адкладвання яец.
Яйцы *Metrioptera roeselii* устойлівыя да паводкі. Звычайны від лугах саюза  (чэшск.) (бел. Cnidion dubii  (ВД) (бел.
Жывёльны свет беспазваночных вільготных лугоў надзвычай багаты. Насякомыя і павукападобныя пераважна ўбудаваныя ў структуры свайго асяроддзя пражывання ў значна меншым маштабе, чым птушкі і амфібіі, таму што, напрыклад, яны выкарыстоўваюць розныя віды раслін або часта толькі каланізуюць вузкія ўчасткі вільгаці ў глебе. Іх часта высокая рухомасць дазваляе ім хутка пакідаць месца пражывання пры змене навакольнага асяроддзя або перамяшчацца ў прыдатныя суседнія структуры. Вялікая разнастайнасць розных структур і фактарных структур прыводзіць да амаль некіравальнай колькасці відаў. Вялікая колькасць беспазваночных гіграфільныя і жывуць выключна ў такіх арэалах стэнатопна. Многія віды з’яўляюцца мона-  (укр.) (бел. ці алігафагамі  (укр.) (бел. і харчуюцца  (руск.) (бел. толькі адным ці вельмі нешматлікай колькасцю відаў раслін. Некаторыя віды патрабуюць іншых элементаў асяроддзя пражывання, напрыклад, для пошуку ежы, для развіцця лічынак або для зімоўкі. У прырода-ландшафтным планаванні прамакрылых (*Orthoptera*) і *Papilionoformes* часта выкарыстоўваюць як індыкатары для ацэнкі ландшафтаў і частак ландшафту з-за іх цеснай біятопнай сувязі.

### Прамакрылыя

*Lycaena dispar*
Прамакрылыя (*Orthoptera*) — тыповыя прадстаўнікі травяністых і адкрытых ландшафтаў. Некаторыя віды аддаюць перавагу месцам пражывання з высокай вільготнасцю глебы і паветра і адчувальныя да ваганняў гэтых фактараў навакольнага асяроддзя. Вялікія патрабаванні да вільгаці прад’яўляюць лясны конік (*Chorthippus montanus*) і кабылка балотная (*Stethophyma grossum*). Гэтыя прамакрылыя таксама вядомыя як гіграфілы  (ням.) (бел. (вільгацелюбівыя). Гіграфільныя віды могуць быць выкарыстаны ў якасці індыкатараў для вызначэння мікракліматычных умоў або ступені расліннасці на вільготных і сырых месцах. Добры ўзровень ведаў аб патрабаваннях да асяроддзя пражывання розных відаў вясновых насякомых і лёгкае разуменне гэтай кіраванай групы відаў жывёл робіць іх важным элементам у ацэнцы біятопаў адкрытай мясцовасці. У межах макраклімату  (руск.) (бел. відавы склад вясновай фаўны насякомых вельмі розны. Аднак можна назваць некалькі відаў, якія рэгулярна сустракаюцца на сырых лугах.

Тыповыя віды на лугоў саюза  (чэшск.) (бел. Calthion palustris  (польск.) (бел.:

* Chorthippus parallelus
* Chorthippus albomarginatus
* Conocephalus dorsalis — Караткакрылы мечнік
* Conocephalus fuscus — Звычайны мечнік
* Chrysochcraon dispar — Зелянчук няпарны
* Omocestus viridulus — Травянка зялёная
* Tetrix subulata

Тыповыя віды на лугах саюза  (чэшск.) (бел. Molinion caeruleae  (польск.) (бел.:

* Decticus verrucivorus — Шэры конік
* Mecostethus parapleurus
* Шаблон:Bt-latbelMetrioptera brachyptera
* Pteronemobius heydenii

### Матылі

Махаон (*Papilio machaon*)
Матылі (*Lepidoptera*) — траваедныя жывёлы, якія часта залежаць ад наяўнасці пэўных раслін-гаспадароў. У крайніх выпадках іх вусені, у прыватнасці, абмежаваныя толькі адным відам раслін. Амаль выключна *Persicaria bistorta''* харчуецца вусень *Boloria eunomia*. Многія віды насяляюць у зусім розных месцапражываннях, якія аб’ядноўваюцца пад агульным тэрмінам «мульцібіятопныя або рознабіятопныя жыхары». Аднак на лугах саюза  (чэшск.) (бел. Calthion palustris  (польск.) (бел. пры экстэнсіўным выкарыстанні без угнаенняў можа развіцца вельмі багатая на віды фаўна матылькоў, якая характарызуецца мноствам стэнатопных і спецыфічных відаў. Лепідафаўна на лугах саюза  (чэшск.) (бел. Molinion caeruleae  (польск.) (бел. у значнай ступені залежыць ад таго, ці ёсць у наваколлі незатапляльная лугавая расліннасць для зімоўкі. Гэтыя лугі звычайна характарызуюцца харчовымі гасцямі з-за багацця кветак. Важнымі нектарнікамі з’яўляюцца цыбуля вуглаватая (*Allium angulosum*), васілёк лугавы (*Centaurea jacea*) і дзівасіл брытанскі (*Inula britannica*). На на лугах саюза  (чэшск.) (бел. Molinion caeruleae  (польск.) (бел. таксама вялікая колькасць тыповых відаў матылькоў, якія часта знаходзяцца пад пагрозай знікнення.

Вусень махаона (*Papilio machaon*)
Тыповыя віды на лугах саюза  (чэшск.) (бел. Calthion palustris  (польск.) (бел.:

* Boloria eunomia — Перламутраўка бледная
* Boloria selene — Перламутраўка Селена
* Brenthis ino — Перламутраўка вятроўнікавая
* Eumedonia eumedon
* Lycaena dispar — Мнагавочка шчаўевая
* Lycaena helle — Блакітнаватая мнагавочка
* Lycaena hippothoe
* Lycaena tityrus
* Melitaea diamina

Тыповыя віды лугоў саюза  (чэшск.) (бел. Cnidion dubii  (ВД) (бел.:

* Papilio machaon — Махаон

Тыповыя віды на лугах саюза  (чэшск.) (бел. Molinion caeruleae  (польск.) (бел.:

* Carcharodus floccifera
* Coenonympha oedippus
* Euphydryas aurinia — Шашачніца Аўрынія
* Erebia medusa
* Phengaris alcon — Блакітніца алькон
* Phengaris nausithous — Чарнаватая блакітніца
* Phengaris teleius
* Minois dryas

Значэнне і экалагічныя функцыі
------------------------------

|  |
| --- |
| *Звіняць, пяюць, як струны арфы гожай,*
*Вільготны луг, прасторы над зямлёй,*
*А ты плывеш, бы хваля ў падарожжы,*
*Агорнуты спакоем, цеплынёй.* |
| *Якуб Колас. «Мая зямля»* |

У сучасным індустрыяльным грамадстве сацыяльныя і экалагічныя функцыі водна-балотных угоддзяў, у тым ліку і вільготных лугоў становяцца ўсё больш важнымі. Вытворчасць кармоў для жывёлы і, такім чынам, значэнне вільготных лугоў як раёнаў сельскагаспадарчай вытворчасці, зараз відавочна адышлі на другі план.

Участкі вільготных лугоў маюць высокую ландшафтна-эстэтычную каштоўнасць і перш за ўсё сацыяльнае значэнне ў сувязі з узбагачэннем ландшафту. Апытанні пацвярджаюць, што багатыя кветкамі лугі па папулярнасці ў людзей, якія шукаюць адпачынку, стаяць адразу пасля ландшафтных элементаў водных і лясных узлескаў. Акрамя таго, вільготныя лугі і маюць асаблівае прыродазнаўча-краязнаўчае значэнне як сведчанне традыцыйнага культурнага ландшафту.

Экалагічныя функцыі ландшафтаў, якія характарызуюцца вадой, заснаваны ў асноўным на закрытым круглы год раслінным покрыве. З аднаго боку, гэта прадухіляе страты глебы з-за эрозіі  (англ.) (бел. а з іншага боку, адбываецца значна меншы выкід пажыўных рэчываў у параўнанні з іншымі формамі сельскай гаспадаркі, такімі як ворныя землі. Гэта адносіцца як да выцяснення фасфатаў праз павярхоўную эрозію, так і да вымывання нітратаў. Вымыванне злучэнняў азоту  (англ.) (бел. з лугоў у шэсць разоў меньшае за вымыванне з ворных зямель. Таму лугі ўносяць значны ўклад у ахову  (руск.) (бел. пітной вады  (ням.) (бел.. Асабліва ў глебах з высокім утрыманнем арганічных рэчываў аксіды азоту, акрамя нітратаў, трапляюць у навакольнае асяроддзе праз дрэнаж і ўзворванне праз нітрыфікацыю  (укр.) (бел. і дэнітрыфікацыю  (польск.) (бел.. Утвараюцца такія газы, як так званы закіс азоту  (руск.) (бел. (N2O), які ўдзельнічае ў разбурэнні азонавага слоя і парніковым эфекце. Такім чынам, закрытае расліннае покрыва ўносіць значны ўклад у ахову клімату  (укр.) (бел.. У дадатак да падтрымання якасці запасаў пітной вады, лугі ўтвараюць важнае асяроддзе для папаўнення падземных вод і, такім чынам, колькасці пітной вады. Эфект фільтрацыі і водаўтрымліваючыя ўласцівасці гумуснага пласта глебы забяспечваюць пастаяннае і ўстойлівае папаўненне грунтавых вод. Вялікае значэнне мае запаволены выпуск вады ў ручаі і рэкі. Такім чынам, водна-балотныя ўгоддзі ўяўляюць сабой зоны ўтрымання для паводак. І апошняе, але не менш важнае: вільготныя лугі ў густанаселеным культурным ландшафце з’яўляюцца апошнімі прытулкамі і важнымі месцапражываннямі для вялікай колькасці раслін і жывёл і таму маюць вялікае значэнне для аховы відаў  (укр.) (бел..

Абарона і догляд
----------------

«Тураўскі луг» — адзіная асабліва ахоўная прыродная тэрыторыя ў Беларусі, кіраванне якой ажыццяўлялася грамадскай арганізацыяй «Ахова птушак Бацькаўшчыны» да ліквідацыі апошняй у 2021 годзе.
Мэтай аховы прыроды, відаў і біятопаў з’яўляецца, акрамя аховы асобных дзікіх відаў (праграмы і планы дзеянняў  (англ.) (бел. па ахове відаў  (ням.) (бел.), захаванне і аднаўленне месцаў іх пражывання. Гэта таксама ўключае ў сябе культурныя ландшафты, такія як вільготныя лугі, што павінны быць захаваны або адноўлены шляхам пераймання традыцыйных форм гаспадарання і рэнатурызацыі  (ням.) (бел.. Яны з’яўляюцца адным з біялагічна вельмі разнастайных і каштоўных відаў расліннасці, што хутка змяншаюцца. Розныя суверэнныя прыродаахоўныя інструменты і прыватныя ініцыятывы прапануюць магчымасці для аховы і падтрымання вільготных лугоў.

### Прылады аховы прыроды

Ахоўны ландшафт  (ням.) (бел. і часткова забалочаныя Ціфвердэрскія лугі  (ням.) (бел. ў Берліне пасля моцных дажджоў
У Германіі заканадаўчая кампетэнцыя па ахове прыроды падзелена паміж федэральным урадам (Федэральны закон аб ахове прыроды  (ням.) (бел.) і асобнымі федэральнымі землямі. У Аўстрыі адказнасць таксама з’яўляецца абавязкам федэральных зямель, у Швейцарыі адказнасць нясуць кантоны. Аднак палажэнні  (руск.) (бел. аб запаведніках звычайна ўтрымліваюць толькі нязначныя абмежаванні на кіраванне лугамі. Яны проста перашкаджаюць ператварэнню лугоў у палі і далейшаму асушэнню. Акрамя таго, сельскагаспадарчае выкарыстанне ў значнай ступені вызвалена ад сур’ёзных забаронаў на захаванне прыроды, патрабаванняў паведамлення і зацвярджэння. Каб па-ранейшаму мець магчымасць уплываць на тып гаспадарання, палітыка аховы прыроды заахвочвае супрацоўніцтва з фермерамі. Паміж прыродаахоўным органам і ўласнікамі нерухомасці (асабліва фермерамі  (руск.) (бел.) заключаецца дагавор добраахвотнага карыстання пэўным зямельным участкам (полем, лугам, прыбярэжнай тэрыторыяй) з адпаведнай аплатай. Напрыклад, устаноўлены канкрэтныя тэрміны касьбы. Памер платы залежыць ад віду паслуг на карысць прыроды і ландшафту. Усё большае значэнне набывае так званая дагаворная ахова прыроды ў рамках розных праграм аховы вільготных лугоў. Яшчэ адзін варыянт абароны вільготных лугоў — адвод зямлі. Гэта важны інструмент для аховы вільготных лугоў, асабліва на асноўных тэрыторыях, паколькі больш шырокія мерапрыемствы па забалочванні можна праводзіць толькі на набытых тэрыторыях.

Ёсць таксама праграмы і асобныя дырэктывы Еўрапейскага саюза, а таксама міжнародныя пагадненні. На еўрапейскім узроўні Дырэктыва аб арэалах пражывання  (руск.) (бел. абавязвае краіны-члены стварыць паслядоўную еўрапейскую экалагічную сетку ахоўных тэрыторый пад назвай Natura 2000  (укр.) (бел. для захавання прыродных асяроддзяў пражывання і дзікіх раслін і жывёл. Згодна з дырэктывай, лугі з’яўляюцца асабліва ахоўнымі тыпамі месцапражыванняў. Што датычыцца аховы лугавых птушак, Дырэктыва ЕС па ахове дзікіх відаў птушак з’яўляецца інструментам Еўрапейскай супольнасці для аховы ўсіх відаў дзікіх птушак у Еўропе і захавання іх у натуральных месцах пражывання і тэрыторыях распаўсюджвання. На міжнародным узроўні Рамсарская канвенцыя, канвенцыя аб водна-балотных угоддзях, асабліва ў якасці месцаў пражывання вадаплаўных і водна-балотных птушак, мае міжнароднае значэнне.

### Ініцыятывы прыродаахоўных арганізацый

Інфармацыйны шчыт на вільготным лузе як «носьбіт інфармацыі на месцы»
З павышэннем экалагічнай дасведчанасці і ўзмацненнем прыхільнасці прыродаахоўных асацыяцый да актыўнай аховы прыроды ў канцы 1970-х і пачатку 1980-х гадоў, адтуль з’явіліся імпульсы, каб атрымаць практычную працу і падтрымліваць і захоўваць лугі і лугападобныя біятопы і, такім чынам, культурны ландшафт. Створаны шэраг рэгіянальных прыродаахоўных таварыстваў і ахоўных таварыстваў, якія з дапамогай валанцёраў  (руск.) (бел. падтрымліваюць маргінальныя ўраджайныя месцы, якім пагражае зарастанне хмызняком праз выдаленне дрэвава-кустарнікавай расліннасці  (ням.) (бел..

Падтрымліваць тэрыторыю ў чысціні з дапамогай выдалення кустарнікаў можна толькі на параўнальна невялікіх участках, так як гэты догляд з’яўляецца вельмі працаёмкім мерапрыемствам. Працягванне або аднаўленне экстэнсіўнага выкарыстання дасягае лепшых вынікаў у абароне вільготных лугоў. Істотнымі элементамі традыцыйнай формы земляробства з’яўляецца тое, што не выкарыстоўваюцца біяцыды  (руск.) (бел. і мінеральныя ўгнаенні  (укр.) (бел.. Часцей за ўсё стойлавы гной раскідваюць на лугах раз у год. Работы па тэхнічным абслугоўванні, такія як баранаванне і валкоўка  (руск.) (бел. не праводзяцца ў час актыўнага росту. Участкі скошваюцца толькі пасля ў другой палове чэрвеня і другі раз восенню. Бедныя вільготныя лугі неабходна абараніць ад паступлення пажыўных рэчываў з суседніх, інтэнсіўна выкарыстаных тэрыторый шляхам стварэння ўскрайку шырынёй 15 метраў. Неўгноеныя сакавітыя лугі можна пераўтварыць у вільготныя лугі шляхам мэтанакіраванага знішчэння, гэта значыць скошвання 5-6 разоў на год. У доглядзе вільготных лугоў таксама не абысціся без выкарыстання сучасных тэхналогій. Пры касьбе, аднак, выкарыстанне машын павінна быць адрэгулявана, трэба абмежаваць выкарыстанне цяжкай тэхнікі (трактары, ротарныя касілкі  (ням.) (бел.), паколькі насычаныя вадой глебы маюць тэндэнцыю да ўшчыльнення  (ням.) (бел.. Акрамя таго, варта выкарыстоўваць бяспечныя для расліннасці касільныя прылады, такія як бэлечныя касілкі  (ням.) (бел..

У многіх выпадках утрыманне водна-балотных лугоў больш не можа быць дасягнута толькі добраахвотнай працай. Ёсць выдаткі на культывацыю з дапамогай машын, на пераўвільгатненне і набыццё зямлі. Фінансаванне ад урадаў краін і ўрадаў рэгіёнаў або ад фондаў аховы прыроды звычайна недастатковае і абмежавана па часе. Каб пакрыць частку выдаткаў, атрыманае лугавое сена часта ідзе на рынак. Стандарты якасці ў пакупнікоў сена высокія. Патэнцыйнымі кліентамі з’яўляюцца ў першую чаргу ўладальнікі коней і дзікіх жывёл і заасады, але таксама рынак дробных жывёл  (ням.) (бел.. Вытворчасць сена патрабуе больш высокіх адпускных цэн пры значна меншым ураджаі з-за інтэнсіўнага выкарыстання. Перавагі лугавога сена бачацца ў яго багацці травамі ў параўнанні з бедным відамі сенам інтэнсіўна выкарыстаных лугоў. У ім у сярэднім 40 кветкавых раслін. У дадатак да біяразнастайнасці асабліва цэняцца гаючыя ўласцівасці многіх траў, такіх як трыпутнік ланцэтны (*Plantago lanceolata*) і крываўнік (*Achillea*), якія, як вядома, дабратворна ўплываюць на коней, што пакутуюць ад алергіі і кашлю. Аналізы з Універсітэта ветэрынарнай медыцыны  (англ.) (бел. ў Гановеры выкарыстоўвалі ўзоры сена, каб пацвердзіць, што лугавое сена змяшчае спрыяльнае ўтрыманне вапны, нізкае ўтрыманне бялку і аптымальнае ўтрыманне сырой абалоніны і важныя мікраэлементы, такія як магній і марганец. Гэтыя кампаненты асабліва важныя для коней і з’яўляюцца фактарам дэфіцыту ў раёнах інтэнсіўнага земляробства. Дзякуючы познім тэрмінам скошвання, добрай сушцы і меншаму ўтрыманню вады ў раслінных клетках, у такога сена нізкая схільнасць да цвілі, а таму яго стабільнасць пры захоўванні параўнальна высокая.

Вялікае значэнне для аховы вільготных лугоў мае дыялог з грамадскасцю. З аднаго боку, трэба набіраць больш валанцёраў. З іншага боку, неабходна знайсці патэнцыйных заказчыкаў сена або спонсараў  (укр.) (бел. для фінансавання ўтрымання вільготных лугоў і куплі зямлі. Інфармацыйныя мерапрыемствы, прэс-рэлізы, брашуры і інфармацыйныя дошкі на месцах, а таксама розныя кампаніі выкарыстоўваюцца ў якасці магчымасці для навучання вільготным лугам і неабходнасці іх аховы.

Зноскі
------

1. ↑  1. Margret Bunzel-Drüke u. a.: *Großtiere und Landschaft — Von der Praxis zur Theorie.* Band 3, *Natur- und Kulturlandschaft.* Höxter / Jena, 1999, S. 210—229. phytoplankton.info (PDF; 332 kB).
2. ↑  6410 Молиниевые луга на карбонатных торфянистых или глинисто-иловатых почвах (союз Molinion caeruleae)  (руск.)
3. ↑  M. Bräu: *Tierwelt.* In: B. Quinger, U. Schwab, A. Ringler, M. Bräu, R. Strohwasser, J. Weber (Hrsg.): *Lebensraumtyp Streuwiesen.* Landschaftspflegekonzept Bayern, Band II.9. StMLU/ANL 1995. anl.bayern.de (PDF, S. 93).
4. ↑  Якуб Колас. «Мая зямля»
5. ↑  Frank Neuschulz  (ням.) (бел.: *Heuvermarktung — ein neuer Weg im Feuchtwiesenschutz.* In: *Extensivierung der Grünlandnutzung — Technische und fachliche Grundlagen.* NNA-Berichte, 5. Jahrgang, Heft 4, 1992. S. 71-73.

### Літаратура

* Michael Burkart: Molinietalia: Futter- und Streuwiesen feucht-nasser Standorte und Klassenübersicht Molinio-Arrhenatheretea. In: Hartmut Dierschke (Hrsg.): Synopsis der Pflanzengesellschaften Deutschlands (= Molinio-Arrhenatheretea (E 1): Kulturgrasland und verwandte Vegetationstypen. Teil 2). Band 9. Floristisch-Soziologische Arbeitsgemeinschaft, Göttingen 2004, OCLC 250006816.
* Hartmut Dierschke, Gottfried Briemle: Kulturgrasland: Wiesen, Weiden und verwandte Staudenfluren. 20 Tabellen. Ulmer, Stuttgart 2002, ISBN 3-8001-3816-6.
* Heinz Ellenberg  (ням.) (бел.: *Vegetation Mitteleuropas mit den Alpen in ökologischer, dynamischer und historischer Sicht.* 5. stark veränderte und verbesserte Auflage. Ulmer, Stuttgart 1996, ISBN 3-8001-2696-6.
* Gottfried Briemle, Conrad Fink: Wiesen, Weiden und anderes Grünland: Biotope erkennen, bestimmen, schützen. Hrsg.: Claus-Peter Hutter, Gottfried Briemle, Conrad Fink. Weitbrecht, Stuttgart / Wien 1993, ISBN 3-522-72010-5.
* Hansjörg Küster: Geschichte der Landschaft in Mitteleuropa: von der Eiszeit bis zur Gegenwart. 20. Auflage. Beck, München 1999, ISBN 3-406-45357-0.
* Peter Mertz: Pflanzengesellschaften Mitteleuropas und der Alpen: Erkennen — Bestimmen — Bewerten. Ein Handbuch für die vegetationskundliche Praxis. Sonderausgabe. Ecomed, Landsberg/Lech 2000, ISBN 3-609-69980-9.
* Gert Rosenthal: Feuchtgrünland in Norddeutschland: Ökologie, Zustand, Schutzkonzepte. (= Angewandte Landschaftsökologie. Heft 15). Bundesamt für Naturschutz, Bonn-Bad Godesberg 1998, ISBN 3-89624-314-4.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Вільготны луг на Вікісховішчы |

* Streuwiesen und Nasswiesen. Biotope in Baden-Württemberg Band 5, 1995. Landesanstalt für Umweltschutz Baden-Württemberg (Beschreibung und PDF-Download, 9,1 MB).
* Nutzungswandel in Feuchtwiesengebieten, Beispiel Max-Clemens-Kanal Архівавана 22 снежня 2015. Geographische Kommission für Westfalen

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4198725-1 · LCCN: sh2006007018 · Microsoft: 2776817929 |