У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лізюкоў.

**Пётр Ільіч Лізюкоў** (руск.: Пётр Ильич Лизюков1909 год, Гомель, Расійская імперыя — 1945 год, Усходняя Прусія) — савецкі военачальнік, Герой Савецкага Саюза (1945), палкоўнік.

Біяграфія
---------

Пётр Ільіч Лізюкоў нарадзіўся ў 1909 годзе ў горадзе Гомелі ў сям’і сельскага настаўніка. Працаваў на Гомельскім радыёзаводзе. Родны брат Героя Савецкага Саюза Аляксандра Ільіча Лізюкова і камандзіра партызанскага атрада Яўгена Ільіча Лізюкова.

### У міжваенны перыяд

У Чырвонай Арміі з 1929 года. У 1931 годзе скончыў 1-ю Ленінградскую артылерыйскую школу.

1931—1936 — камандаваў узводам у 37-м артылерыйскім палку, які размяшчаўся ў горадзе Клінцы Бранскай вобласці.

1936—1939 — камандзір батарэі, горад Курск.

Абіраўся дэпутатам Ленінскага раённага Савета горада Курска.

1940—1941 — камандзір артылерыйскага дывізіёна.

### У гады Вялікай Айчыннай вайны

22 чэрвеня 1941 года, артылерыйскі полк, у якім служыў П. І. Лізюкоў, прыняў бой на рацэ Заходні Буг ля горада Сокаль. Пасля гібелі камандзіра палка, начальнік штаба П. І. Лізюкоў прыняў камандаванне на сябе. Полк з баямі адступаў да Кіева. 17 ліпеня 1941 года і прымаў удзел у контрнаступленне Чырвонай арміі на Дняпры, пасля чаго каля месяца яго частка выходзіла з акружэння.

У пачатку 1942 года маёр П. І. Лизюков прызначаны на пасаду камандзіра 651-га артылерыйскага палка 69-й лёгкааартылерыйскай брыгады, якая ваявала на Паўднёва-Заходнім фронце.

Удзельнік Сталінградскай бітвы.

Кіруе фарміраваннем, а затым навучаннем 46-й знішчальна-супрацьтанкавай брыгады. У якасці камандзіра гэтай брыгады 1 мая 1944 года накіроўваецца на Ленінградскі фронт.

У чэрвені 1944 года брыгада ўдзельнічае ў вызваленні горада Выбарг.

У канцы лета — пачатку восені пасля заканчэння баявых дзеянняў з Фінляндыяй брыгада пад камандаваннем П. І. Лізюкова ў верасні-кастрычніку 1944 года ўдзельнічае ў вызваленні гарадоў Талін і Рыга.

46-я знішчальна-супрацьтанкавая артылерыйская брыгада ў складзе 11-й гвардзейскай арміі (3-й Беларускі фронт) 29 студзеня 1945 года выйшла да заліва Фрышэс-Хаф (у цяперашні час Калінінградскі заліў), чым перарвала сувязь па сушы з усходне-прускай групоўкай.

30 студзеня 1945 года ў ваколіцах Хайдзі-Вальдбург (у цяперашні час пасёлак Прыбярэжны у межах горада Калінінград) артылерыйская брыгада пад камандаваннем П. І. Лізюкова стрымлівала наступленне праціўніка. Спыняючы адступленне частак, ён арганізаваў абарону, сам лёг за буйнакаліберны кулямёт і адкрыў агонь па праціўніку. У гэтым баі палкоўнік П. І. Лизюков загінуў.

### Абставіны гібелі

Для таго каб спыніць нямецкія танкі, у спешным парадку на дарогу Хайдэ-Вальдбург — Зеепотэн паўднёва-ўсход ад маёнтка Вальдбург быў накіраваны апошні артылерыйскі рэзерв 11-й гвардзейскай арміі — 46-я знішчальна-супрацьтанкавая брыгада палкоўніка Пятра Ільіча Лізюкова, якая ў параўнанні з іншымі падраздзяленнямі была здольная папоўніць страты апынуўшэйся пад ударам 26-й гвардзейскай стралковай дывізіі.

30 студзеня 1945 года надвор’е ў ваколіцах Хайдзі-Вальдбурга (у цяперашні час пасёлак Прыбярэжны у межах горада Калінінград) заставалася вельмі дрэнным, працягваўся моцны снежны буран. Каб паспець выйсці да ідучых на прарыў танкаў, байцам брыгады даводзілася літаральна цягнуць гарматы на руках, пераадольваючы гурбы. З нямецкага боку на гэтым накірунку ішло больш за 40 цяжкіх танкаў (Pz. V «Пантэра» і Pz. VI «Тыгр») са складу батальёнаў маёра Поля і маёра Бакі, якія ўваходзілі ў склад танкавага палка дывізіі «Вялікая Германія»  (руск.) (бел. (палкоўнік Бруна Каль), а таксама штурмавыя гарматы  (руск.) (бел..

Савецкія артылерысты, з ходу заняўшы пазіцыі амаль на голай мясцовасці, падбілі адразу некалькі танкаў і самаходак праціўніка. Машыны спыніліся, і перагрупаваўшыся, зноў пайшлі ў наступ.  Лізюкоў загадаў падпускаць іх бліжэй і расстрэльваць з блізкіх дыстанцый. Канцэнтраваны агонь танкавых гармат і самаходак наносіў брыгадзе (якая, хутчэй за ўсё, нават не паспела вырыць капанірчыкі для гармат) вялікія страты. У прыватнасці, у двух батарэях былі забітыя ўсе афіцэры. Бязлітасны бой працягваўся да самага вечара 30 студзеня. Падпалены нямецкія танкі, самаходкі і бронетранспарцёры, нібы велізарныя паходні, гарэлі, асвятляючы ўсю акругу і дапамагаючы цэліцца артылерыстам. Прарвацца на гэтым участку ім не ўдавалася…

Тым не менш, нямецкія танкавыя атакі працягваліся. Бой на гэтым кірунку ўступіў у крытычную фазу. Знаходзячыся ў размяшчэнні штаба 26-й гвардзейскай стралковай дывізіі, і убачыўшы отступавших з боку Хонігбаўма пехацінцаў, П. І. Лізюкоў з аўтаматам у руках кінуўся насустрач байцам, спыніў іх і, арганізаваўшы абарону, сам лёг за кулямёт, адкрыўшы агонь па надыходзячай пяхоце ворага. Свайго шафёра і ад’ютанта на камандзірскім легкавым аўтамабілі камбрыг адправіў у тыл да іншых палкоў брыгады. Улічваючы вялікія страты ў афіцэрскім саставе брыгады (Лізюкоў знаходзіўся ў адной з батарэй 1309-га іптап), камбрыг, замест таго, каб вярнуцца на камандны пункт, устаў да адной з гармат, дзе быў забіты камандзір разліку. Разам з наводчыкам радавым С. Г Каценка і камсоргам 1309-га іптап ст. лейтэнантам С. Петрапаўлаўскім ён пачаў весці агонь па танках. Гармаце Лізюкова ўдалося падбіць яшчэ адзін танк. Час ад часу камбрыг клаўся за кулямёт і спрабаваў адсекчы пяхоту праціўніка. Але нягледзячы на агонь брыгады, нямецкая тэхніка паступова падыходзіла да агнявых пазіцыяў артылерыстаў. У выніку, аднаму з танкаў атрымалася прарвацца да агнявых пазіцыяў і з блізкай дыстанцыі расстраляць гармату, каля якога знаходзіўся камбрыг…

Нямецкая тэхніка фактычна прарвала абарону 1309-га палка. Тым не менш, свабодна прайсці на гэтым кірунку не ўдавалася з-за адчайнага супраціўлення артылерыстаў. Танкавы полк «Вялікая Германія» на напрамку 1309-га іптап страціў не менш за 15 танкаў і самаходак (Pz.IV, Pz. V «Пантэра», StuG III), з ліку якіх было тры «Тыгры» і тры самаходкі-знішчальніка танкаў «Jagdpanzer IV».

Толькі ў баі з двума артполками 46-й брыгады Лізюкова П. І. і артылерыстамі 26-й дывізіі нямецкія танкавыя батальёны страцілі каля 30 машын (з іх беззваротна — некалькі Pz. VI «Тыгр»), гэта значыць амаль трэць усяго танкавага палка «Вялікая Германія». Вынік гэтага дня быў не менш цяжкім для савецкіх войскаў. Немцы здолелі аднавіць сувязь з Кёнігсбергам, а савецкім частках у ноч на 31 студзеня давялося канчаткова адступіць да Зеепотэну — на пазіцыі, якія яны займалі яшчэ раніцай 29 студзеня. 26-я гвардзейская стралковая дывізія страціла за адзін дзень. забітымі, прапаўшымі без вестак і параненымі больш за 800 чалавек, а апынуўшыеся ў абкружэнні байцы дывізіі яшчэ на працягу сутак спрабавалі выйсці да лініі фронту. У выніку, дывізію цалкам вывелі ў другі эшалон. З улікам страт вячэрніх і начных баёў 36-й гвардзейскі корпус за дзень страціў больш за 1 тыс. чалавек.

Пазней камандзіру 46-й знішчальна-супрацьтанкавай брыгады палкоўніку Пятру Ільічу Лізюкову указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 19 красавіка 1945 года «за выключна умелае кіраванне часткамі брыгады, асабістую адвагу і геройства, у выніку чаго суперніку нанесеныя вялікія страты», было пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза (19 красавіка 1945 г. пасмяротна);
* ордэн Леніна (19 красавіка 1945 г. пасмяротна);
* два ордэны Чырвонага Сцяга (6 лістапада 1942 г. ??);
* ордэн Кутузава II ступені;
* ордэн Айчыннай вайны I ступені (22 жніўня 1943 г.);
* ордэн Чырвонай Зоркі;
* ордэн «Знак Пашаны».

Памяць
------

Мемарыяльная дошка ў Гомеле на вуліцы Братоў Лизюковых.
* Пахаваны ў пасёлку Ушаково Гур’еўскага раёна Калінінградскай вобласці.
* У Гомеле імем братоў Лизюковых названая вуліца.
* У беларуска-славянскай гімназіі № 36 (Гомель, вул. Братоў Лизюковых, 16) адкрыты музей братоў Лізюковых; на будынку гімназіі ўсталявана мемарыяльная дошка.
* У гонар яго імя названы рыбалавецкі траўлер Калінінградскай рыбалоўнай флатыліі.
* Імя Пятра Ільіча Лізюкова было навечна занесена ў спісы часткі.
* У 2019 годзе ў Гомеле на плошчы Перамогі ўсталяваны памятны знак у гонар братоў Лізюковых.

Зноскі
------

1. ↑  Беспалов В. А. Бои южнее Кёнигсберга в районе пос. Хайде-Вальдбург — поместье Вальдбург в период с 29 января по 7 апреля 1945 года.
2. ↑  Ушаково пос. Архівавана 15 ліпеня 2014.
3. ↑   *Жилин В. А.* Герои-танкисты 1941—1942 гг. М.: Эксмо, Яуза, С. 576 (Герой Советского Союза).— 5000 экз.
4. ↑  Исторический момент. В Гомеле установили памятный знак братьям Лизюковым.
5. ↑  В Гомеле торжественно открыли памятник братьям Лизюковым Архівавана 3 ліпеня 2019.

Літаратура
----------

Гомель. Энциклопедический справочник. — 1-е издание. — Минск: Белорусская Советская Энциклопедия, 1991. — С. 286 - 287. — 527 с. — 15 000 экз.

Спасылкі
--------

Пётр Ільіч Лізюкоў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |