**Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей** — адзін са старэйшых і велічэйшых музеяў Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 1920 годзе па ініцыятыве гісторыка і археолага Юзафа Ядкоўскага. З канца 1920-х гадоў месціцца ў Старым Замку, а ў 1991 годзе музею перададзена большая частка памяшканняў Новага Замка.

Фонды
-----

Фонд музея на сучасны момант налічвае каля 190 тысяч прадметаў — старадрукі (звыш 23 тыс. прадметаў з іх 3 інкунабулы і 26 палеатыпаў), археалагічныя калекцыі складаюцца з матэрыялаў раскопак стаянак, паселішч, могільнікаў, сярэднявечных гарадоў і абарончых збудаванняў Гродзеншчыны (каля 40 тыс. прадметаў), нумізматыка (каля 30 тыс. манет) і інш. У пастаяннай экспазіцыі музея прадстаўлена каля 7 000 прадметаў.

Экспазіцыя
----------

Асноўная частка экспазіцый музея размешчаны ў каралеўскім палацы Старога замка, пабудаванага ў 2-ой палове 16 ст. для караля Стэфана Баторыя (неаднаразова перабудоўваўся ў 17-19 ст.).

Стары і Новы замкі, у якіх размяшчаецца музей
Экспазіцыйная зала ў Старым замку
Экспазіцыйная зала ў Новым замку
Ф. І. Байкоў. Група уланаў часоў Мікалая І
У залах першага і другога паверхаў палаца Баторыя разгорнута экспазіцыя, якая апавядае аб гісторыі, культуры і прыродзе Панямоння. Сярод рэчаў, якія захоўваюцца і экспануюцца ў музеі, значнае месца займае калекцыя археалагічных знаходак, — зброя абаронцаў горада і жаночыя ўпрыгожанні, інструменты рамеснікаў і дзіцячыя цацкі, масіўныя ядры і медныя гравіраваныя пласціны XII ст. з выявамі святых. У вітрынах можна ўбачыць старажытныя кнігі, разнастайныя па форме і аздабленню кафлі, манеты розных краін Еўропы, разныя крэслы XVIII ст. з мэблі Старога замка, шкляныя вырабы гродзенскіх каралеўскіх мануфактур, а таксама славуты «слуцкі» залататканы пояс. Асобныя залы знаёмяць наведвальнікаў з побытам сялян і гараджан Гродзенскай губерні, традыцыйнымі рамёствамі і прамысловымі прадпрыемствамі краю. На другім паверсе палаца паказаны матэрыялы, якія адлюстроўваюць падзеі першай і другой сусветных войнаў. Завяршаецца музейная экспазіцыя ў Старым замку паказам разнастайнага жывёльнага і расліннага свету Панямоння, у тым ліку відаў, якія занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі.

Акрамя музейнай экспазіцыі на тэрыторыі Замкавай гары можна ўбачыць руіны помніка гродзенскай архітэктурнай школы 12 стагоддзя — Ніжняй царквы і рэшткі абарончых сцен Верхняга замка часоў Вітаўта.

Самы старажытны ў Беларусі каменны мост злучае Стары замак з другім каралеўскім палацам — Новым замкам.

Музей гісторыі Гарадніцы знаходзіцца ў будынку, які з’яўляецца адзіным помнікам першай тыпавой гарадской жылой забудовы другой паловы 18 ст.

Час працы музея: аўторак — нядзеля 10:00—18:00

Літаратура
----------

* Гродненский государственный историко-археологический музей. Путеводитель по залам / Соболь Н. И.. — Т. 1963. — 236 с.
* Гродно: энциклопедический справочник. — «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1989. — С. 168. — 438 с.
* Ваганова А. Н. Загорульский Э. М. Историческое краеведение Белоруссии. — БГУ им В. И. Ленина, 1980. — 263 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей
* Афіцыйны сайт музея Архівавана 25 студзеня 2021.

| ⛭Славутасці Гродна |
| --- |
| Раёны і кварталы | 
* Гарадніца
* Занёманскае прадмесце
* Каложа
* Новы свет
* Стары горад

 |
| Вуліцы, плошчы і бульвары | 
* ✰ Вялікая Траецкая
* ✰ Замкавая
* Кірава
* ✰ Маркса
* ✰ Савецкая вуліца
* Савецкая плошча
* Элізы Ажэшка

 |
| Палацы і жылыя дамы, сядзібы | 
* ✯ Стары замак
	+ Замак Вітаўта
	+ Гарадзенская вежа
* Новы замак
* Палац Храптовічаў
* Палац Сапегаў (Баторыеўка)
* Дом майстра
* Панямонь
* Станіславова
* Дом купца Мураўёва
* Палац віцэ-адміністратара
* Палац Максімовіча
* Дом масонаў
* Дом урача Тальгейма
* Дом урача
* Дом віцэ-адміністратара
* Даходны дом

 |
| Грамадскія будынкі і збудаванні | 
* Крывая афіцына
* Лямус на Гарадніцы
* Лямус брыгіцкага кляштара
* Воданапорныя вежы
* Вежа пажарнага дэпо
* Тэатр Тызенгаўза
* Будынак пазямельнага банка
* Будынак рэальнага вучылішча

 |
| Музеі | 
* Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей
* Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі
* Аптэка езуітаў
* Дом-музей Элізы Ажэшкі
* Музей Максіма Багдановіча

 |
| Манастыры, саборы і храмы | 
* ✰ Каложская царква
* Касцёл Маці Божай Анёльскай і кляштар францысканцаў
* Касцёл Адшукання Святога Крыжа
* Кафедральны касцёл Святога Францішка Ксаверыя
* ✯ Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак
* Лютэранская кірха
* Гродзенская Раства-Багародзіцкая царква і манастыр
* Пакроўскі кафедральны сабор
* Свята-Уладзімірская царква

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n2005009205 · NKC: ko20221142796 · SUDOC: 169662721 · VIAF: 123866708 · БАП: 147931 |