У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Эрэбуні.
Дзікая пшаніца Эрэбунійскага запаведніка — Пшаніца арарацкая (*Triticum araraticum*)
**Эрэбунійскі запаведнік** ці **запаведнік «Эрэбуні»** (арм.: «Էրեբունի» արգելոց) — запаведнік у Арменіі, недалёка ад Ерэвана, на мяжы Катайкскай і Арарацкай абласцей, паміж селамі Шарбулах і Гехадзір. Гэта самы маленькі запаведнік у Арменіі. Быў створаны ў 1981 годзе на плошчы 89 га. Знаходзіцца на трацёвых чырвоных глінах, узрост якіх больш дзясятка мільёна гадоў. Тут расце большая колькасць эндэмікаў Арменіі і самага запаведніка; засяроджаны пышныя зараснікі вышынёй 70-75 см, здалёк напамінае густое пшанічнае поле.

Апісанне
--------

Глебы запаведніка карбанатныя, пры гэтым адсотак карбанатаў павялічваецца з глыбінёй глебавага пласта. Па механічным складзе глебы лёгкія суглінкавыя ці камяністыя маламоцныя. Часта сустракаюцца гіпсаносныя чырвоныя ці пярэстыя гліны, з паверхні рыхлыя, мяккія, камякавата-крупчатыя. Рэльеф запаведніка хвалісты, мясцовасць перасечана ярамі. З-за вялікай сухасці ў сярэдзіне лета частка расліннага покрыва выгарае.

### Клімат

Клімат у запаведніку рэзка кантынентальны, сухі. Сярэдняя гадавая тэмпература роўная 11 °C, колькасць ападкаў складае 300—350 мм. Зіма маласнежная, пераважае халоднае пахмурнае надвор'е. Вышыня снежнага покрыва вагаецца ў межах ад 10 да 35 см. Зіма настае ў другой дэкадзе лістапада і сканчаецца ў другой дэкадзе сакавіка. Сярэдняя тэмпература паветра ў студзені складае —4°, абсалютны мінімум —31°. Вясна недоўгачасовая, цёплая, звычайна вільготная. Лета працяглае, гарачае і сухое, з перавагай яснага надвор'я. Сярэдняя тэмпература паветра складае 23°, максімальная 41°. Вадаёмы на тэрыторыі запаведніка адсутнічаюць.

Флора
-----

Флора запаведніка для гэтак невялікай тэрыторыі даволі багатая і размаітая. Тут сустракаецца 293 выгляду судзінных раслін, што адносяцца да 197 родаў і 46 сямействаў. Самымі буйнымі сямействамі па ліку выглядаў з'яўляюцца складанакветныя (57 выглядаў), потым бабовыя (33 выгляду), травы (30 выглядаў), крыжакветныя (26 выглядаў), гваздзіковыя, парасонавыя, губакветныя, агурочнікавыя, казяльцовыя, залознікавыя і г.д. На дзель 11 вядучых сямействаў даводзіцца каля 80 % краявіднага складу і больш 72 % родаў.

Асноўныя ахаваныя віды — дзікія злакавыя расліны: эндэмікі Арменіі — арарацкая (*Triticum araraticum*) і ўрарцкая (*Triticum urartu*) пшаніцы; пшаніца беатыйская (*Triticum boeoticum*), розныя выгляды эгілопсаў, тупачашуйнік безасцюковы (*Amblyopyrum muticum*), жыта Вавілава (*Secale vavilovii*) і іншыя), а таксама выгляды, занесеныя ў Чырвоную кнігу: галубок сецісты, карнегалоўнік усходні, гундэлія Турнефора. Ёсць эндэмікі Каўказа, сярод якіх: актыналема буйначашачкавая (*Actinolema macrolema*), шавіцыя (*Szovitsia callicarpa*), цыкорый жалезісты (*Cichorium glandulosum*). Таксама сустракаюцца: касач сецісты (*Iris reticulata*) і касач элегантнейшы (*Iris elegantissima*).

Для многіх з іх Эребунийский запаведнік з'яўляецца адзінай «кропкай» арэала ў Арменіі, на Каўказе і нават на постсавецкай прасторы. З чатырох відаў дзікай пшаніцы, сустраканай ва ўсім свеце, тут ахоўваюцца тры вышэйпералічаныя віды. Усяго тут сустракаецца больш 100 відаў пшаніцы.

> 
> 
> Мне даводзілася вывучаць шматлікія краіны, якія прынята лічыць старажытнымі земляробскімі, аднак багацейшай, цікавейшай мясцовасці, чым Шарбулах, цяжка знайсці. Я прапанаваў бы абавязкова вылучыць тут пляцоўку, плошчай 50—100 га, забяспечыць асаблівы сыход за ім, каб захаваўся гэты цікавы дакумент сусветнага значэння
> 
> 
> — М. І. Вавілаў
> 
> 

### Прадстаўнікі флоры

Раслінныя супольнасці складаюцца галоўным чынам з аднагадовых траў — дзікіх пшаніц: беатыйскай (*Triticum boeoticum*), арарацкай (*Triticum araraticum*) і урарту (*Triticum urartu*), эгілопсаў: цыліндрычнага (*Aegilops cylindrica*), Тауша (*Aegilops tauschii*), трохцалевага (*Aegilops triuncialis*), каленістага і інш. і яшчэ адна трава, амбліяпірум тупачашуйны, які ў СССР нідзе больш не сустракаецца. Тут знаходзяцца найболей чыстыя, густыя і пышныя зараснікі дзікіх пшаніц вышынёй да 70—75 см. Здалёк ствараецца ўражанне густога пасеву пшанічнага поля. Тут можна сустрэць звыш 100 відаў пшаніцы. Цікавыя таксама фітацэнозы з удзелам касача сецістага ці красы палыновай паўпустыні — касача, якія растуць на сухіх схілах паўднёвай экспазіцыі.

Флора запаведніка багатая таксама лекавымі, ядомымі, фарбавальнымі і іншымі каштоўнымі раслінамі. Такія спаржа аптэчная, каперсы калючыя, разак звычайны, птушцы-малачай горны, гунделия Турнефора, марэны фарбавальная і цвердалістая, розныя выгляды багаткоў і інш.

Фаўна
-----

Дамавы сыч (*Athene noctua*), які жыве на тэрыторыі запаведніка.
Па дадзеных армянскага біёлага А. Л. Агаяна, у запаведніку жывуць:

Змеі: гюрза (*Macrovipera lebetina*), яшчаркавая змяя (*Malpolon monspessulanus*), заходні ўдаўчык (*Eryx jaculus*), нашыйнікавы (*Eirenis collaris*) і армянскі (*Eirenis punctatolineatus*) эйрэнісы, шматкаляровы (*Hemorrhois ravergieri*), аліўкавы (*Platyceps najadum*) і жаўтапузы (*Dolichophis caspius*) полазы, каўказская агама (*Laudakia caucasia*), жаўтапузік (*Pseudopus apodus*).

Яшчаркі: закаўказская яшчурка (*Eremias pleskei*) і яшчурка Штраўха (*Eremias strauchi*), паласатая (*Lacerta strigata*) і сярэдняя (*Lacerta media*) яшчаркі. На камяністых сухіх схілах з параўнальна шчыльным травяным покрывам і сярод фры-ганоіднай расліннасці сустракаюцца залацістая мабуя (*Trachylepis aurata*), ярка афарбаваны даўганогі сцынк (*Eumeces schneideri*) і стройная змеегалоўка (*Ophisops elegans*).

У запаведніку таксама пашыраны: каспійская чарапаха (*Mauremys caspica*), азёрная жаба (*Pelophylax ridibundus*), зялёная жаба (*Bufo viridis*), квакша і часнычніца сірыйская (*Pelobates syriacus*; занесена ў Чырвоную кнігу былога СССР).

Зноскі
------

1. ↑  Природа Армении Архівавана 13 сакавіка 2008.
2. ↑  Plant conservation in Europe Архівавана 27 лютага 2009.
3. ↑  Эребунийский заповедник Архівавана 27 лістапада 2010.