recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Сажалка ў меркаваным рэчышчы Струпіцы (Прудок, 2012 г.)
**Струпіца** — рака ў паўночных ваколіцах Гомеля XVI—XIX стст. Упершыню згадваецца ў «Рэестры рэвізіі гаспадарскай Гомельскай воласці» 1560 года як адзін з арыенціраў зямельных меж, вызначаных для сёл Ваўковічы і Плеса.

Згодна з «Генеральным планам Беліцкага павета» 1784 года брала пачатак прыблізна за дзве вярсты на паўднёвы захад ад сяла Яроміна і заканчвалася ў раёне сяла Прудок. У апісанні 1848 года Струпіца характарызавалася як «невялічкая ручаіна», што ўвесну «прабягала» праз Прудок, утвараючыся з рукава Кабылінага балота каля сяла Краснае, а ўлетку высыхала.

Сучасныя вадаёмы ў абшары між Тралейбусным праездам і вуліцай Крупскай у Гомелі могуць быць суаднесены з рэшткамі аднаго з адрэзкаў рэчышча Струпіцы.

Этымалогія
----------

Краязнавец і філолаг А. Ф. Рогалеў бачыць у назве «Струпіца» «старажытную ілірыйскую каранёвую аснову *\*Straūpa* ў значэнні „вада, якая струменіць, цячэ"». Між тым паралелі з латышскімі лексемамі «strauja» (паток, плынь, цячэнне) і «straujupīte» (рака, што хутка цячэ) даюць падставы разглядаць назву як рэлікт старажытнай балцкай гідраніміі.

Галерэя
-------

* Адрэзак канала ў раёне колішняга Конзавода, 2021 г.Адрэзак канала ў раёне колішняга Конзавода, 2021 г.

Зноскі
------

1. ↑  Акты, издаваемые Комиссиею, высочайше учрежденною для разбора древних актов в Вильне : Акты Главного литовского трибунала. — Вильна : Тип. А. Г. Сыркина, 1886. — Т. 13 — С. 364, 376.
2. ↑  Генеральный план Белицкого уезда / Генеральное межевание Могилевской губернии 1784 г.
3. ↑  Военно-статистическое обозрение Российской Империи / [Текст]. — Санкт-Петербург : в типографии Департамента Генерального Штаба , 1848—1858. — Т. 8, ч. 3: Могилевская губерния . — 1848. — Отд. 2. — С. 30.
4. ↑  Гомель. Атлас туриста. / Справоч. изд. Ред. Ю. М. Нестеровская. — Минск : РУП «Белкартография», 2019. — С. 14-15.
5. ↑  Рогалев, А. Ф. Гомель. Страницы истории, формирование улиц, местные тайны и загадки / А. Ф. Рогалев. — Гомель : Барк, 2014. — С. 34.
6. ↑  Невская Л. Г. Словарь балтийских географических апеллятивов / Л. Г. Невская // Балто-славянский сборник [Текст] / [Отв. ред. В. Н. Топоров] ; АН СССР. Ин-т славяноведения и балканистики. — Москва : Наука, 1972. — С. 365.
**Іван Андрэевіч Крумін** (13 (26) верасня 1915, Гарадок — 11 сакавіка 2003) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (30.03.1943).

Біяграфія
---------

І. А. Крумінь нарадзіўся у горадзе Гарадок Віцебскай губерні. Пасля заканчэння школы сялянскай моладзі ў 1930 годзе паступіў у Віцебскі кааператыўны тэхнікум. Да Вялікай Айчыннай вайны працаваў бухгалтарам. У Чырвонай Арміі са жніўня 1941 года. На фронце з лістапада 1942 ода пасля заканчэння мінамётнага вучылішча. Удзельнічаў у баях на Цэнтральным і 1-м Беларускім франтах, у вызваленні Курска, Арла, Сеўска, Чарнігава, Правабярэжнай Украіны.

Камандзір узвода 120-мм мінамётаў 45-га Даурскага стралковага палка 106-ай Забайкальскай стралковай дывізіі лейтэнант І. А. Крумін у баях за пераправу на рацэ Дняпро праявіў мужнасць і адвагу. Пад моцным агнём праціўніка 15 кастрычніка 1943 года пераправіўся на правы бераг Дняпра ў раёне Лоева для карэкціроўкі агню нашай артылерыі, якая абстрэльвала пераправу. Быў паранены, аднак працягваў выконваць баявую задачу. І толькі тады, калі пераправіліся другія эшалоны, падышла змена, ён згадзіўся эвакуіравацца ў медсанбат.

У выніку гераічных дзеянняў лейтэнанта І. А. Круміна артылерыя дзейнічала выдатна, агнявыя кропкі праціўніка падаўляліся своечасова, што забяспечыла паспяховае фарсіраванне Дняпра і захоп плацдарма на правым беразе ракі.

Званне Героя Савецкага Саюза было прысвоена 30 кастрычніка 1943 года.

У 1946 годзе І. А. Крумін дэмабілізаваўся. Скончыў Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПСС, быў на партыйнай і дзяржаўнай рабоце ў горадзе Рыга. Працаваў ва Ўсесаюзным НДІ эканомікі кааператыўнага гандлю, старшынёй праўлення Латвійскага спажывецкага саюза. Выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Латвійскай ССР.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны 2 ордэнамі Леніна, ордэнам Айчыннай вайны I ступені, ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, Чырвонай Зоркі, Кастрычніцкай Рэвалюцыі.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн 2002. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFБелЭн2002 (даведка)

Літаратура
----------

* Крумін Іван Андрэевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 410—411. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* Іван Андрэевіч Крумін на сайце «Героі краіны»
* Крумін Іван Андрэевіч // Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць(Праверана 3 жніўня 2023)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 3604151898618624190008 · БАП: 132543 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Купчынаў.
**Барыс Іванавіч Купчынаў** (нар. 19 чэрвеня 1935, Мінск — 23 чэрвеня 2009) — беларускі вучоны ў галіне матэрыялазнаўства, трэння і зносу ў машынах. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1986), доктар тэхнічных навук (1976), прафесар (1989). Заслужаны вынаходнік БССР.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі Інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (1959). З 1964 года старшы навуковы супрацоўнік, галоўны інжынер, з 1971 года загадчык лабараторыі, з 1989 года загадчык аддзела, з 2007 года галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута механікі металапалімерных сістэм ім. В. А. Белага Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Работы ў галіне трэння і зносу цвёрдых тэл, фізікі і механікі кампазіцыйных матэрыялаў на аснове палімераў, матэрыялазнаўства ў машынабудаванні. Заклаў навуковыя асновы кіравання фрыкцыйнымі характарыстыкамі матэрыялаў пры трэнні шляхам фарміравання ў зоне кантакту міжфазных слаёў вадкакрысталічнай структуры. Стварыў новы клас антыфрыкцыйных матэрыялаў накіраваным змяненнем структуры макрамалекул драўніны, распрацаваў канструктыўна-тэхналагічныя параметры іх вытворчасці, развівае навуковы напрамак, звязанае з вывучэннем трыбалогіі вадкіх крышталяў у тэхнічных і біялагічных вузлах трэння. Гэтыя вынікі ўносяць карэнныя змены ў існуючыя ўяўленні аб механізме трэння суставаў і вырашаюць фундаментальныя праблемы ў галіне трыбалогіі. На базе вывучэння механізму трэння суставаў былі створаны прынцыпова новыя метады і лекавыя прэпараты для лячэння артрытаў і артрозаў. Адзін з такіх прэпаратаў асвоены НВРУП «Дыялек» пад фірмовай назвай «Дыасінол». Стварыў імпартазамяшчальныя экалагічна чыстыя фрыкцыйныя матэрыялы і змазачных-астуджальныя вадкасці.

Аўтар больш за 400 навуковых прац, у т.л. 5 манаграфій, 270 вынаходстваў.

Узнагароды
----------

Дзяржаўная прэмія БССР (1972) за распрацоўку тэарэтычных асноў стварэння кампазіцыйных матэрыялаў і канструкцый з палімераў і металапалімераў і ўкараненне іх у народную гаспадарку. Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга (1971), медалём.

Асноўныя працы
--------------

* Древесно-полимерные конструкционные материалы и изделия. Мн.: Наука и техника, 1980 (совм. с В. А. Белым, В. И. Врублевской).
* Технология конструкционных материалов и изделий на основе измельченных отходов древесины. Мн.: Навука i тэхнiка, 1992 (совм. с Н. В. Немогаем, С. Ф. Мельниковым).
* Введение в трибологию жидких кристаллов. Гомель: ИММС АНБ; «Информтрибо», 1993 (совм. с В. Г. Родненковым, С. Ф. Ермаковым).
* Биотрибология синовиальных суставов. Мн.: Веды, 1997 (совм. с С. Ф. Ермаковым, Е. Д. Белоенко).
* Жидкие кристаллы в технике и медицине. Мн. 2002 (совм. с С. Ф. Ермаковым, В. Г. Родненковым, Е. Д. Белоенко).

Зноскі
------

1. ↑  НАЦИОНАЛЬНАЯ БИБЛИОТЕКА БЕЛАРУСИ(недаступная спасылка)
2. ↑  Барыс Іванавіч КУПЧЫНАЎ
3. ↑  Купчинов Борис Иванович

Спасылкі
--------

* Барыс Іванавіч Купчынаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з падобнымі імёнамі, гл. Сцяпанаў і Іван Сцяпанаў.

**Іва́н Заха́равіч Сцяпа́наў** (15 лістапада 1903, в. Вялікая Любшчына, цяпер Віцебскага раёна Віцебскай вобласці — 11 сакавіка 1981) — беларускі дзяржаўны дзеяч, наркам фінансаў БССР (1937—1941), старшыня Пінскага абласнога выканаўчага камітэта.

Біяграфія
---------

Скончыў Ленінградскую Фінансавую Акадэмію (1937).

Рана застаўся без бацькі, дапамагаў маці гадаваць 8 дзяцей. Скончыў 2 класы пачатковай школы. У 12 гадоў пайшоў батрачыць. У 1923 годзе паступіў на працу ў сельсавет, уступіў у камсамол. Неўзабаве быў абраны сакратаром камсамольскай арганізацыі.

З 1930 года працаваў загадчыкам спачатку Суражскага, пасля Любанскага раённага фінаддзела. З мая 1937 года прызначаны начальнікам Фінансава-бюджэтнай інспекцыі Народнага камісарыята фінансаў БССР.

У лістападзе 1937 года стаў выконваючым абавязкі наркама фінансаў БССР, замяніўшы на пасадзе рэпрэсаванага наркама Е. П. Жуковіча. З 28 ліпеня 1938 года па 1941 год быў наркамам фінансаў БССР.

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны (1941—1944).

З 1944 па 1946 год — упаўнаважаным Народнага камісарыята нарыхтовак СССР па Беларускай ССР.

З жніўня 1946 года — старшыня Пінскага абласнога выканаўчага камітэта.

У маі 1948 года быў прызначаны начальнікам Групы нарыхтовак Савета Міністраў БССР.

Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР (1940—1950).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Пинчуки и пинчане 2018. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFПинчуки\_и\_пинчане2018 (даведка)
2. ↑  Народныя камісары і Міністры фінансаў

Спасылкі
--------

* Степанов Иван Захарович (руск.).  Пинчуки и пинчане (4 верасня 2018).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гарадоцкі сельсавет.
**Гарадо́цкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ветрынскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Загацце.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Ветрынскага раёна Полацкай акругі БССР. Цэнтр — вёска Гарадок. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Ветрынскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Полацкага раёна БССР, з 12 лютага 1935 года — у складзе адноўленага Ветрынскага раёна БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Полацкай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. У 1939 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Загацце. З 20 верасня 1944 года сельсавет у Ветрынскім раёне Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Бабыніцкага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Баркоўскі.

**Караль Баркоўскі** (польск.: Karol Borkowski, лац.: Carolus Borkowski; 4 лістапада 1709, Плоцкае ваяводства — 26 мая 1776, Полацк) — езуіцкі святар і педагог.

У Вільні 9 жніўня 1725 г. уступіў у Таварыства Ісуса, а 13 сакавіка 1738 г. быў высвечаны на ксяндза. Прафесар маральнай тэалогіі ў Плоцку (1742—1743), прэфект школ у Драгічыне (1745—1746, 1748—1749) і Гродна (1746—1747). Прафесар маральнай тэалогіі і прэфект школ у Плоцку (1750—1755), прафесар пазітыўнай тэалогіі ў Браневе (1756—1757), прафесар схаластычнай тэалогіі і кананічнага права ў Пінску (1757—1758), прэфект музычнай бурсы ў Слуцку (1767—1768). З 1768 г. і да часу скасавання папам Кліментам XIV Таварыства Ісуса (1773) — прэфект школ і прафесар маральнай тэалогіі ў Полацкім езуіцкім калегіуме. У 1774/1775 навучальным годзе (і, відавочна, да самай смерці) працягваў працаваць у Полацку.

Зноскі
------

1. ↑  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.
2. ↑  Catalogus Jesuitarum in Alba Russiae. Anno 1775. Архівавана 4 снежня 2017.

Літаратура
----------

* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
**Віталь Ігаравіч Чудовіч** (нар. 10 жніўня 1970, Орша Віцебскай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту, Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Працаваў інжынерам-тэхнолагам, майстрам, прыёмшчыкам лакаматываў, галоўным тэхнолагам, начальнікам лакаматыўнага дэпо Орша імя К. С. Заслонава рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Мінскае аддзяленне Беларускай чыгункі».

З’яўляўся дэпутатам Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў дваццаць сёмага склікання. Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

Зноскі
------

1. ↑  Чудовіч Віталій Ігаравіч
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кендал.
 
**Акруга Кендал** (англ.: Kendall County) — акруга штата Тэхас Злучаных Штатаў Амерыкі. На 2000 год у ёй пражывала 23748 чалавек. Па ацэнцы бюро перапісу насельніцтва ЗША ў 2009 годзе насельніцтва акругі складала 34 053 чалавек. Акруговы цэнтр - горад Бернэ.

Гісторыя
--------

Акруга Кендал была сфарміравана ў 1862 годзе. Названа ў гонар Джорджа Кендала, ваеннага карэспандэнта ў Амерыкана-мексіканскай вайне.

Зноскі
------

1. ↑  2020 United States Census / пад рэд. Бюро перапісу насельніцтва ЗША Праверана 1 студзеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q637413'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23766566'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n81039973 · VIAF: 154777598 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Клінгер.
**Пётр Клінгер** (польск.: Piotr Klinger; каля 1582, Прусія (Вармія) — ліпень 1619, Бранева) — езуіцкі святар і педагог.

Па сканчэнні класа рыторыкі ў бранеўскай гімназіі ўступіў у Рызе ў Таварыства Ісуса 28 верасня 1598 г. Прайшоўшы выпрабаванні ў навіцыяце (1598—1600), авалодваў педагагічным майстэрствам пад кіраўніцтвам прафесара Ларэнція Боера ў настаўніцкай семінарыі пры Дэрпцкім езуіцкім калегіуме (1600—1601). Вывучаў філасофію ў Браневе (1676—1679), а тэалогію ў Віленскай акадэміі (1605—1609). У 1608 г. быў высвечаны ў Вільні на ксяндза.

Прафесар рыторыкі ў настаўніцкай семінарыі пры Полацкім езуіцкім калегіуме (1610—1612). Выкладаў палемічную тэалогію (1612—1615, 1617—1619) і займаў пасаду прэфекта музычнай бурсы (1618—1619) ў Бранеўскім езуіцкім калегіуме. Прафесар Св. Пісання ў Віленскай акадэміі (1615—1616), прэфект штудый для семінарыстаў-езуітаў і дырэктар Папскай семінарыі ў Браневе (1618—1619).

Пакінуў у рукапісах лекцыі па Св. Пісанні, якія чытаў у Віленскай акадэміі ў 1616 г.

Зноскі
------

1. 1 2  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.
2. 1 2  Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny. / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — s. 76.
3. ↑  Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny. / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — s. 76-77.

Літаратура
----------

* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. — Kraków: Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny. / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — 188 s.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кент (значэнні).
 
**Акруга Кент** (англ.: Kent County) - акруга ў ЗША, штаце Тэхас. Афіцыйна ўтворана ў 1876 годзе з участкаў акруг Бэр і Янг, і названы ў гонар Эндру Кента - салдата Тэхаскай рэвалюцыі, які загінуў у бітве за Алама. Па стане на 2000 год, колькасць насельніцтва складала 859 чалавек. Акруговым цэнтрам з'яўляецца горад Джэйтан.

Акруга Кент уваходзіць у спіс 5 акруг Тэхаса з дзеючым сухім законам.

Зноскі
------

1. ↑  2020 United States Census / пад рэд. Бюро перапісу насельніцтва ЗША Праверана 1 студзеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q637413'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23766566'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рукавішнікаў.

**Іўліян Мітрафанавіч Рукавішнікаў** (руск.: Иулиа́н Митрофа́нович Рукави́шников; 29 верасня 1922, Масква — 14 снежня 2000, Масква) — савецкі, расійскі скульптар. Народны мастак СССР (1988).

Біяграфія
---------

Вучыўся ў лётнай школе разам з В. І. Сталінам.

У 1952 годзе скончыў Маскоўскі мастацкі інстытут імя У. І. Сурыкава (аддзяленне скульптуры). Вучань А. Ц. Мацвеева і М. В. Томскага. Яшчэ студэнтам атрымаў праз Васіля Сталіна і выканаў замову на праект помніка на магіле Кацярыны Геладзэ ў пантэоне Мтацмінда.

Разам з сынам А. І. Рукавішнікавым стаяў ля вытокаў Галерэі «М’АРС».

Член-карэспандэнт АМ СССР (1978). Сапраўдны член РАМ (1997). Член КПСС з 1970 года.

Памёр 14 снежня 2000 г. у Маскве. Пахаваны на Ваганькаўскіх могілках.

Зноскі
------
**Мікалай Іванавіч Ягоранкаў** (нар. 6 лістапада 1940, в. Каменка, Спас-Дземенскі раён, Калужская вобласць, Расія) — беларускі спецыяліст у галіне фізікі і механікі палімераў, эканаміст. Доктар хімічных навук (1988), кандыдат тэхнічных навук (1970), прафесар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (механічны факультэт, 1962), Інстытут механікі металапалімерных сістэм АН БССР (аспірантура, 1969), Акадэмію кіравання пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь (спецыяльнасць «Эканоміка і кіраванне на прадпрыемстве», 1994).

Працаваў у Інстытуце механікі металапалімерных сістэм АН БССР (1972—1983, загадчык лабараторыі фізіка-хімічных паверхневых з’яў), Гомельскім дзяржаўным універсітэце (1983—1987, загадчык праблемнай лабараторыі фізіка-хімічных працэсаў), ВА «Гомсельмаш» (1987—2002, загадчык аддзела, начальнік упраўлення, намеснік генеральнага дырэктара), Гомельскім дзяржаўным тэхнічным універсітэце імя П. В. Сухога (2002—2013, кафедра «Эканоміка», прафесар), Гомельскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 2013, медыка-дыягнастычны факультэт, кафедра агульнай, біяарганічнай і біялагічнай хіміі, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: механіка; фізіка і хімія рэчыва; агульныя законы развіцця прыроды, грамадства, мыслення.

Узнагароды
----------

Прэмія Ленінскага камсамола (1973).

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* Праверана 27 мая 2020.
2. 1 2 3

Спасылкі
--------

* Егоренков Николай Иванович

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | ORCID · Scopus |
| Нарматыўны кантроль | eLibrary.ru: 796191 |
Частка Порт-Рояла, сучасны выгляд
Карта паселішча ў XVII ст.
**Порт-Роял** (англ. *Port Royal*) — горад, які існаваў на востраве Ямайка ў 1518—1793 гг.

Гісторыя
--------

Першае іспанскае паселішча на месцы горада было закладзена ў 1518 г. і захоплена ваеннымі сіламі англійскага ўрада Олівера Кромвеля ў 1655 г. Англічане заснавалі тут новае паселішча, якое першапачаткова мела назву Пойнт. З 1657 г. у Порт-Рояле базіраваліся піраты. Ужо ў 1659 г. у горадзе мелася 200 жылых збудаванняў, крамаў і сховішчаў. Да 1692 г. было пабудавана 5 буйных ваенных умацаванняў. Насельніцтва дасягала 10 тыс. чал. Такім чынам Порт-Роял з'яўляўся ў XVII ст. адным з самых вялікіх гарадоў Новага Свету.

Адным з галоўных заняткаў жыхароў было пірацтва. Дзякуючы блізкасці асноўных гандлёвых шляхоў у Карыбскім моры, а таксама патранажу мясцовай англійскай адміністрацыі, Порт-Роял прыцягваў найбольш вядомых правадыроў піратаў свайго часу. Піраты ніколі не складалі большасць гарадскога насельніцтва, аднак порт-роялцы ў той ці іншай ступені былі ўцягнуты ў развіццё разбойнага промыслу — працавалі караблебудаўнікамі, займаліся пасрэдніцкім гандлем, прастытуцыяй, адкрывалі піцейныя месцы і г. д. Адзін з вядомых піратаў, Г. Морган, тройчы прызначаўся лейтэнант-губернатарам Ямайкі. Ужо ў 1660-ыя гг. вандроўнікі называлі Порт-Роял Садомам Новага Свету.

У 1687 г. быў прыняты антыпірацкі закан. Піратам прыйшлося пакінуць горад. Некаторы час мясцовыя ўлады праводзілі гучныя судовыя працэсы і пакаранні смерцю тых, хто парушаў заканадаўства. Росквіт мясцовай эканомікі працягваўся дзякуючы гандлю чарнаскурымі афрыканскімі рабамі.

У 11 гадзін 43 хвіліны 7 чэрвеня 1793 г. у выніку страшэннага землятрусу Порт-Роял быў разбураны. Да гэтага часу ў ім афіцыйна жыло 6,5 тыс. чалавек рознага веравызнання, мелася каля 2 тыс. сталых пабудоў. Землятрус амаль цалкам разбурыў паўночную частку горада. Пацярпелі ваенныя ўмацаванні. Адначасова загінула ад 1000 да 3000 чал. У наступныя месяцы эпідэмія вынішчыла яшчэ 2000—3000 чал.

Новым эканамічным цэнтрам Ямайкі стаў Кінгстан.

У XVIII — першай палове XIX стагоддяў прадпрымаліся спробы адрадзіць Порт-Роял. Аднак новыя паселішчы знішчаліся землятрусамі, паводкамі, ураганамі і пажарамі. У 1960-х гг. планавалася пабудаваць на месцы горада турыстычны порт, але ямайскія ўлады адмовіліся ад гэтага праекту.

Даследаванні
------------

Спарадычныя навуковыя даследаванні на месцы горада праводзіліся з пач. XX ст. Комплекснае вывучэнне пачалося ў 1980-я гг. амерыканскімі даследчыкамі. У 1997—2000 гг. архітэктурная кампанія «The Jerde Partnership» зрабіла план рэканструкцыі горада. У 2000-х гг. падрыхтаваны дэталёвы віртуальны праект.

Да сёй пары Порт-Роял з'яўляецца адным з найбольш важных месцаў археалагічных даследаванняў Заходняга паўшар'я.

Гл. таксама
-----------

* Пірацтва
* Востраў Тарцю

Спасылкі
--------

* Праект Порт-Роял
* Даведнік для вандроўнікаў
* Землятрус 1692 г. Архівавана 16 чэрвеня 2012.
* Археалогія
* Праект 2011—2012 гг. Архівавана 23 чэрвеня 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 131797845 · LCCN: n85197580 · VIAF: 150049686 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Морыс.
 
**Акруга Морыс** (англ.: Morris county) — акруга штата Тэхас Злучаных Штатаў Амерыкі. На 2000 год у ёй пражывала 13048 чалавек. Па ацэнцы бюро перапісу насельніцтва ЗША ў 2009 годзе насельніцтва акругі складала 12 635 чалавек. Акруговы цэнтр - горад Дэйнджэрфілд. Акруга Морыс была сфарміравана ў 1875 годзе. Названа ў гонар Уільяма Райта Морыса, члена легіслатуры і плантатара ў гэтай мясцовасці.

Зноскі
------

1. ↑  2020 United States Census / пад рэд. Бюро перапісу насельніцтва ЗША Праверана 1 студзеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q637413'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23766566'></a>
**Мікалай Апанасавіч Апіёк** (20 лістапада 1935, Макараўка, Дубровенскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Скончыў Пірагоўскую сямігадовую школу. У 1951—1955 гг. вучыўся ў Віцебскім мастацка-графічным вучылішчы, у 1956—1957 гг. — на 5 курсе Мінскага мастацкага вучылішча. Некаторы час працаваў у сістэме Мастацкага Фонду БССР (г. Віцебск). У 1964 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральны інстытут. Вучыўся ў Ф. Дарашэвіча, Аляксандра Мазалёва, Яўгена Чамадурава.

З 1964 года 10 лет працаваў мастаком-пастаноўшчыкам Гродзенскага абласнога драматычнага тэатра, аформіў больш за 30 спектакляў.

Удзельнік мастацкіх выставак з 1966 г. Член Саюза мастакоў БССР з 1966 г, кіраўнік Гродзенскай абласной арганізацыяй Саюза мастакоў БССР.

Творчасць
---------

Персанальныя выстаўкі жывапісу наладжваў у Беларусі, Польшчы і Германіі.

Працуе ў станковым жывапісе ў жанрах пейзажа, партрэта, тэматычнай карціны і нацюрморта, а таксама ў станковай графіцы і сцэнаграфіі.

Асноўныя творы: карціны «Год 1929», «Май 1945 года», «Маё хрышчэнне», «…І апусціўся анёл», «Сын цывілізацыі», «Слуцкія ткачыхі», серыя партрэтаў дзеячаў культуры Беларусі; афармленне спектакляў: «Варвары» М. Горкага, «Шануй бацьку свайго» В. Лаўрэнцьева, «Амністыя» М. Матукоўскага, «Трыбунал» Андрэя Макаёнка, «Дамы і гусары» А. Фрэдра, «Снежная каралева» Яўгена Шварца.

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондах Беларускага саюза мастакоў і Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску, а таксама ў прыватных калекцыях Расіі, Польшчы, Германіі, Галандыі і іншых краін.

Сям’я
-----

Жонка — актрыса, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь Тамара Нікалаева.

Узнагароды
----------

* Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь
* лаўрэат Прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь
* кавалер ордэна Францыска Скарыны (2011)
* лаўрэат спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «За духоўнае адраджэнне» (2007)
* ганаровы член Расійскай акадэміі мастацтваў (2017)
* ганаровы грамадзянін Дубровенскага раёна (2018)

Зноскі
------

1. ↑  На пасяджэнні Прэзідыума Расійскай акадэміі мастацтваў 17 студзеня 2017 года
2. ↑  *Ольга Лебедева* В 25-й раз прошел Международный фестиваль песни и музыки «Дняпроўскія галасы ў Дуброўне» // Беларусь Сегодня, 26 июня 2018.

Літаратура
----------

* Апіёк Мікалай Апанасавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 2004. — Т. 18, Кн.1. — С. 335.
* Апіёк Мікалай Апанасавіч // Беларускі Саюз Мастакоў : энцыклапедычны даведнік / рэдкал.: Б. А. Крэпак [і інш.]. — Мн. 1998. — С. 25.
Асабістыя знакі Рурыкавічаў
**Рурыкавічы** — княскі, вялікакняскі, пазней таксама царскі (у Маскве) і каралеўскі (у Галіцка-Валынскай зямлі) род нашчадкаў Рурыка, які раздрабніўся з цягам часу на мноства галін. Большасць прадстаўнікоў дынастыі з'яўлялася кіраўнікамі Кіеўскай Русі і ўтвораных пасля яе распаду дзяржаў, прадстаўнікі адной з галін (нашчадкі Расціслава Міхайлавіча) былі удзельнымі кіраўнікамі ў венгерскім-харвацкім каралеўстве, адзінкавыя прадстаўнікі Рурыкавічаў кіравалі ў Вялікім княстве Літоўскім (Шварн) і абвяшчалі сваю ўладу ў Балгарскім царстве (Расціслаў Міхайлавіч), былі суправіцелем Грузінскага царства (Юрый Андрэевіч Багалюбскі), Герцагства Аўстрыя і Герцагства Штырыя (Раман Данілавіч), таксама магчыма былі кіраўнікамі Вялікапермскага княства і Мараўскага княства (гл. Алег Мараўскі). Апошнімі кіраўнікамі кіруючай дынастыі Рурыкавічаў на Русі былі цары Фёдар I Іаанавіч і Васіль Шуйскі.

Гербы Рурыкавічаў да 1917
-------------------------

* герб заснавальніка Галіцка-Валынскага княства Рамана Мсціславічагерб заснавальніка Галіцка-Валынскага княства Рамана Мсціславіча
* Друцкія (старэйшая галіна) і Друцкія-ЛюбецкіДруцкія (старэйшая галіна) і Друцкія-Любецкі
* Друцкія-СакалінскіДруцкія-Сакалінскі

Літаратура
----------

1. Baumgarten N. A. Généalogie et mariages occidentaux des Rurikides russes du Хе au XIIIe siècle // Orientalia Christiana. Т 9, Part. I. № 35. Roma, 1927.
2. Baumgarten N. A. Généalogie des branches regnantes des Rurikides du XIIIe au XIVe siècle // Orientalia Christiana. T. 35. Part I. № 94. Roma, 1934.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рурыкавічы
* Сайты па генеалогіі Рурыкавічаў:
	+ сайт Хронас Архівавана 4 красавіка 2006.
	+ сайт Нашчадкі Рурыка. Генеалогія Рурыкавічаў
	+ сайт Генеалогія рускай знаці
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сасноўка.
**Сасно́ўка** (трансліт.: *Sasnoŭka*, руск.: Сосновка) — вёска ў Ноўкінскім сельсавеце Віцебскага раёна, у 14 км на поўдзень ад Віцебска. Прыпыначны пункт на чыгуначнай лініі Віцебск-Орша. Размешчана на беразе возера Гародна.

Гісторыя
--------

У пачатку XX стагоддзя на месцы вёскі знаходзіўся фальварак Горадня, які належаў двараніну Б. С. Магучаму. Фальварак уваходзіў у склад Шчарбінскай воласці Віцебскага павета, у ім было 5 двароў, 18 жыхароў. У Вялікую Айчынную вайну ў Сасноўцы размяшчаліся штабы нямецкіх войскаў. У студзені-красавіку 1942 года і ў 1943 годзе тут знаходзіўся штаб 3-й танкавай арміі немцаў. Летам-восенню 1942 гады ў вёсцы размяшчаліся штабы 59-га армейскага корпуса і аператыўнай групы «Шэвалеі». Таксама ў 1943 годзе ў Сасноўцы знаходзілася ГФП-703 (тайная палявая паліцыя) і Абвергрупа-210 (ваенная разведка і контрразведка).
У 1990-м годзе суседняя веска Русакі ўвайшла ў склад вёскі Сасноўка і стала самай доўгай у вёсцы (1,8км).

Насельніцтва
------------

* 628 жыхароў

Інфраструктура
--------------

У вёсцы знаходзяцца 2 крамы, бібліятэка, клуб, фельчарска-акушэрскі пункт, сярэдняя школа. Каля вёскі размешчана Рэспубліканская туберкулёзная бальніца «Сасноўка».

Вядомыя асобы
-------------

* Леанід Яўсеевіч Дзягілеў (нар. 1940) — беларускі мастак-графік.
* Генадзь Паўлавіч Комлеў (1930—1988) — ваенны дзеяч, генерал-маёр.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7 (DJVU).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Ноўкінскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Ноўка |
| Пасёлкі | Мядзвёдка |
| Вёскі | 
* Асінаўка
* Бараўская
* Броўшчына
* Буцяжы
* Валасова
* Васількі
* Ваяводкі
* Вішнёвая
* Гараднянскі Мох
* Гарадняны
* Градкі
* Дабрэйка
* Добрына
* Забеліна
* Зубакі
* Зуі
* Камары
* Красцьянка
* Кукавячына
* Лугавыя
* Луцікі
* Мядзвёдка
* Новакукавячына
* Пароцькава
* Паўлючонкі
* Перавоз
* Пушкары
* Рудакі
* Сасноўка
* Свярдлова
* Скрэбні
* Старынкі
* Ступішча
* Хамішчава
* Якушы

 |
**Пітсбургскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Pittsburg State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Пітсбург у штаце Канзас.

Гісторыя
--------

Універсітэт быў заснаваны ў 1903 годзе як Дапаможная школа ручнога навучання, першапачаткова філіял Дзяржаўнай нармальнай школы Эмпорыі. У 1913 годзе ён стаў паўнавартаснай чатырохгадовай навучальнай установай як Канзаскі дзяржаўны педагагічны каледж у Пітсбурзе. На працягу наступных чатырох дзесяцігоддзяў яго місія была пашырана за рамкі падрыхтоўкі настаўнікаў. Каб адлюстраваць гэта, у 1959 годзе яго назва была зноў зменена на Канзаскі дзяржаўны каледж у Пітсбурзе. Ён стаў Пітсбургскім дзяржаўным універсітэтам 21 красавіка 1977 года.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі
* Каледж тэхналогій
* Ганаровы каледж

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Канзас

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Абу Тахсін Аль-Салхі**, таксама ёсць варыянт **Аль-Саліх** (араб. أبو تحسين الصالحي‎‎; 1953 — 29 верасня 2017) — іракскі снайпер, добраахвотнік апалчэння «Сілы народнай мабілізацыі», удзельнік некалькіх ваенных канфліктаў. Яму прыпісваюць забойства больш за 384 баевікоў ІДІЛ, за што ён атрымаў мянушкі «Шэйх снайпераў» (араб. الشيخ القناصة‎‎) і «Ястрабіныя вочы» (араб. عيون الصقر‎‎). Галоўнай зброяй Аль-Салхі была аўстрыйская вінтоўка Steyr Mannlicher.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1953 годзе ў сям’і шыітаў пад імем **Алі Джыяд Абаід Аль-Саліх** (араб. علي جياد عبيد الصالحي‎‎), аднак пазней стаў вядомы пад псеўданімам «Ястрабінае вока» або пад тэкнанімам Абу Тахсін. У пачатку 1970-х ён паехаў у Кувейт на заробкі, дзе працаваў пастухом кароў і вярблюдаў. Пры сабе Аль-Салхі меў французскую вінтоўку, з якой ахоўваў статак і ў некаторых выпадках нават абараняў сябе ад злачынцаў. Дзякуючы гэтаму ён асвоіў навыкі стральбы.

У 1973 годзе Аль-Салхі адправіўся на павышэнне стралковых навыкаў у Савецкі Саюз, праходзячы курсы ў трэніровачным лагеры на тэрыторыі БССР.

Ужо праз некалькі месяцаў ён вярнуўся ў Ірак, а неўзабаве, у кастрычніку, з прычыны пачатку вайны Суднага дня, у складзе 5-й горнай брыгады арміі Ірака быў раскватараваны на Галандскіх вышынях у Сірыі, дзе ваяваў з ізраільскімі войскамі. У 1974 годзе ён прыняў удзел у другой курдска-іракскай вайне, у 1980-х — у ірана-іракскай, а пазней — у вайне ў Персідскім заліве. Увесну 2003 года Аль-Салхі ўдзельнічаў у баявых дзеяннях з войскамі кааліцыі на чале з ЗША, якія ўварваліся ў Ірак. Пасля падзення рэжыму Садама Хусейна далучыўся да паўстанцкага руху, а менавіта групоўкі «Армія Махдзі», што выступіла супраць акупацыйных сіл і новага ўрада краіны. У 2014 годзе ён перайшоў у Ліва Алі Аль-Акбар, якая пазней увайшла ў склад Сіл народнай мабілізацыі, дзе Аль-Салхі і праявіў свае снайперскія навыкі, змагаючыся з баевікамі ІДІЛ. У яго мелася 384 пацверджаных забойства.

29 верасня 2017 года быў забіты падчас наступлення на Хавіджу. Пахаванне Аль-Салхі адбылося 30 верасня.

Сям’я
-----

Меў адзінаццаць дзяцей: пяць дзяўчынак і шэсць хлопчыкаў.

Гл. таксама
-----------

* Абу Азраіль
* Харыт Аль-Судані
* Салам Джасем Хусейн
* Джуба (снайпер)

Зноскі
------

1. 1 2 3  Anti-IS 'sheikh sniper' killed in battle for Iraq's Hawija **(нявызн.)**. *Gulf Times* (30 верасня 2017). Праверана 1 October 2017.
2. ↑  ISIS killer: Iraqi sniper Abu Tahseen claims to have shot 173 terrorists in video **(нявызн.)**.  News.com.au (31 сакавіка 2016). Праверана 1 October 2017.
3. ↑  63-year-old Iraqi sniper says he has killed 321 Isis fighters since 2015 **(нявызн.)**. *International Business Times* (25 лютага 2017). Праверана 1 October 2017.
**Мунтжакі** (*Muntiacus*) — род аленяў (*Cervidae*), што жывуць у Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі.

Біялогія
--------

Мунтжакі па сваёй велічыні з'яўляюцца параўнальна невялікімі аленямі. Адрозніваюцца досыць простой будовай рагоў: кожны рог мае толькі адно, максімум два адгалінаванні даўжынёй не больш за 15 сантыметраў. Як і ў амаль усіх відаў аленяў, рогі ёсць толькі ў самцоў. Як у кабаргавых і ў вадзяных аленяў, у самцоў-мунтжакоў ў верхняй сківіцы ёсць разцы, прызначаныя для перакусвання і выступаюць з пашчы. Поўсць жывёл, у залежнасці ад віду, мае розную афарбоўку — ад жаўтаватай да шэра-карычневай і цёмна-карычневай, часам са светлымі плямамі. Даўжыня тулава з галавой у гэтых аленяў адрозніваецца ад 64 да 135 сантыметраў, да гэтага варта дадаць і хвост даўжынёй ад 6 да 24 сантыметраў. Важаць мунтжаки ад 12 да 33 кілаграмаў, у асобных відаў вага дасягае 50 кілаграмаў.
**Барыс Паўлавіч Мінееў** (24 жніўня 1929, Баку, Азербайджан — 1 мая 2004) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі бурэння і асваення свідравін. Доктар тэхнічных навук (1998).

Біяграфія
---------

Скончыў Грозненскі нафтавы інстытут (кваліфікацыя «Інжынер па эксплуатацыі нафтавых радовішчаў», 1957).

Працаваў у нафтагазаздабыўным упраўленні «Сунжанефть», ВА «Грознефть», на Рэчыцкім узбуйненым нафтапромысле (з 1965, начальнік), у Галоўным вытворчым упраўленні энергетыкі і электрыфікацыі Беларускай ССР («Белгалоўэнерга», 1968—1970, намеснік начальніка ўпраўлення), Міністэрстве горнаруднай прамысловасці Рэспублікі Куба (1970—1972, саветнік міністра), Беларускім навукова-даследчым і праектным інстытуце нафты («БелНДПІнафта», 1972—1998, загадчык лабараторыі, загадчык аддзела запампоўкі свідравін), Гомельскім дзяржаўным тэхнічным універсітэце імя П. В. Сухога (з 1998, загадчык кафедры «Распрацоўка, эксплуатацыя нафтавых радовішчаў і транспарту нафты»).

Навуковыя інтарэсы: праектаванне і арганізацыя тэхналагічных працэсаў па здабычы нафты; будаўніцтва і рамонт свідравін; павышэнне нафтааддачы пластоў.

Узнагароды
----------

Званне «Заслужаны работнік прамысловасці Рэспублікі Беларусь» (1998).

Бібліяграфія
------------

* Комплекс технологий и технических средств для совершенствования процессов заканчивания скважин : диссертация в виде научного доклада … доктора технических наук : 05.15.10 : защищена 09.02.1998 : утверждена 03.07.1998 / Минеев Борис Павлович. ― Гомель, 1997.
* Исследование некоторых факторов, формирующих гидродинамическое несовершенство скважин : автореферат диссертации … кандидата технических наук : 05.15.06 / Минеев Борис Павлович. ― Грозный, 1977.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Минеев Борис Павлович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2013. — Т. 3 : Гомельская область : в 2 кн. кн. 2. — С. 49.
* Верность свей профессии : [Минеев Борис Павлович] / А. Бельский // Путь в науку. — Гомель, 2006. — Вып. 3 : Очерки о докторах и профессорах — выпускниках и сотрудниках вузов и НИИ Гомельщины. — С. 174—175.
**Краб-разбойнік**, **пальмавы злодзей** (*Birgus latro*) — від дзесяціногіх ракападобных з надсямейства ракаў-пустэльнікаў.

Апісанне
--------

Дасягае ў даўжыню 35 см пры масе да 4 кг. Прыстасаваўся да жыцця на сушы. Жабры рэдукаваныя. У дыханні ўдзельнічаюць гронкападобныя вырасты сценак жаберных поласцей, размешчаных пад карапаксам. Развіты органы абаяння.

Пашырэнне
---------

Распаўсюджаны на трапічных астравах Індыйскага і ў заходняй частцы Ціхага акіяна. Днём крабы хаваюцца ў норах, якія пакідаюць толькі ноччу.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Дарослыя асобіны жывуць на сушы, для размнажэння вяртаюцца да марской вады. Маладыя асобіны нагадваюць ракаў-пустэльнікаў: хаваюць мяккае брушка ў пустыя ракавіны малюскаў. Пасля некалькіх лінек шчыткі брушка цвярдзеюць, брушка падгінаецца пад грудзі (асобніны вонкава робяцца падобнымі на крабаў), і жывёліны пакідаюць ракавіну.

Кормяцца пладамі пальм (адсюль назва), падаллю, драпежнічаюць, нападаючы на аслабленых жывёл. Актыўныя ўначы. Схованкі (шчыліны між камянямі, вырытыя ў пяску ямкі і інш.) высцілаюць расліным матэрыялам, які захоўвае павышаную вільготнасць. Моцныя кляшні дазваляюць пальмаваму злодзею падымацца па ствалах дрэў.

Для размнажэння самка ідзе ў мора, дзе з аплодненых яец выходзяць лічынкі. Лічынкі, што вылупіліся з яец, асядаюць на дно. Цераз 2–3 месяцы выходзяць у зону прыліва, а затым поўнасцю губляюць сувязь з морам.

Промысел і ахова
----------------

Мяса рака ўжываюць у ежу.

Від занесены ў Чырвоную кнігу МСАП.

Літаратура
----------

* Біялогія: вучэб. дапам. для 8-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / Л. В. Камлюк, А. С. Шалапёнак; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — 3-е выд. дап. — Мінск : Нар. асвета, 2010. — 222 с.: іл. ISBN 978-985-03-1367-6

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · SeaLifeBase · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2008008212 · Microsoft: 2777597795 |
**Паўночная Букавіна** (укр.: Північна Буковина, рум.: Bucovina de Nord) — частка Букавіны, якая ўключае Чарнавіцкую вобласць Украіны без Хатынскага, Кельмэнецкага, Сакыранскага, Навасэлыцкага і Гэрцаеўскага раёнаў. Паўднёвая Букавіна утварае жудзец Сучава Румыніі.

Гісторыя
--------

З даўніх часоў Паўночную Букавіну засялялі розныя плямёны, першапачаткова дакі, у IV стагоддзі — анты, тыверцы і ўлічы. У X—XI стагоддзі яна ўвайшла ў склад Кіеўскай Русі; у XII — першай палове XIV стагоддзя — уваходзіла ў склад Галіцкага і Галіцка-Валынскага княства. У складзе апошняга на тэрыторыі Паўночнай Букавіны вылучалася і так званая Шыпінская зямля, якая ў 1349 годзе трапіла ў залежнасць ад Польскага каралеўства. Пасля гэтыя землі ўвайшлі ў склад Малдаўскага княства.

Па заканчэнні Руска-турэцкай вайны 1768—1774 гадоў Аўстрыйская Імперыя, якая не прымала ўдзелу ў ваенных дзеяннях, уварвалася ў паўночную частку Малдовы, апавясціўшы пра гэта рускае камандаванне. Расія аддала перавагу не ўмешвацца ў канфлікт, што дазволіла аўстрыйскай дыпламатыі заявіць правы Габсбургаў на тэрыторыю Букавіны. Туркам, не зацікаўленым у пагаршэнні адносін з Аўстрыяй, прыйшлося прызнаць гэты факт. 7 мая 1775 года ў Канстанцінопалі па гэтым пытанні была падпісана Канвенцыя.

Пасля далучэння да Аўстра-Венгрыі Букавіна стала Чарнавіцкай акругі Галічыны, але ў 1849 годзе стала асобнай вобласцю.

У 1867—1918 гадах Букавіна была герцагствам у складзе цыслейтанскай часткі Аўстра-Венгерскай манархіі, якія мяжавала на поўначы з Галіцыяй, на захадзе — з Венгрыяй і Трансільваніяй, а на поўдні і ўсходзе — з Бесарабіяй.

З лютага 1918 года Букавінскі народны сход у Чарнаўцах падтрымаў рашэнне аб уваходжанні Паўночнай Букавіны ў склад Украінскай Народнай Рэспублікі. З 11 верасня 1918 года да 28 чэрвеня 1940 года дадзеная тэрыторыя ўваходзіла ў склад Румыніі, але пасля ультыматуму ў 1940 годзе была далучана да СССР і перададзена УССР. Румынская ўлада міжваеннага перыяду праводзіла ў дачыненні да мясцовага славянскага насельніцтва палітыку сістэматычнай і даволі жорсткай румынізацыі, чым выклікала масавую незадаволенасць мясцовага славянскага насельніцтва. Рашэнне Вярхоўнага Савета СССР 7 ліпеня 1940 года Паўночная Букавіна і Хоціншчына (поўнач Бесарабіі) былі аб’яднаны ў Чарнавіцкаю вобласць УССР, да якой таксама была далучана вобласць Герца, якая першапачаткова не ўваходзіла ў спіс прэтэнзій Савецкага Саюза (была занята савецкімі войскамі па памылцы), з пераважна румынскім (90 %) насельніцтвам.

Падчас Другой сусветнай вайны у 1941—1944 гадах, Паўночная Букавіна зноў увайшла ў склад Румыніі. Было створана губернатарства Букавіна. У 1944 годзе яна была ачышчана савецкімі войскамі ад румынскіх войскаў і ў выніку перададзена ў склад УССР.

Зноскі
------

1. ↑  Международный исторический журнал «Русин» № 2 (28) от 2012 г. c.26
**Індыянскі ўніверсітэт у Форт-Уэйне** (англ.: Indiana University Fort Wayne) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Форт-Уэйн у штаце Індыяна, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

У 1917 годзе Індыянскі ўніверсітэт пачаў заняткі ў цэнтры Форт-Уэйна для 142 студэнтаў па 12 спецыяльнасцях. Праз 24 гады Універсітэт імя Джона Перд’ю стварыў універсітэцкі цэнтр у цэнтры горада Форт-Уэй. У 1958–1964 гадах абодва ўніверсітэты пачалі працэс аб'яднання двух сваіх цэнтраў у адзін сумесны ўніверсітэт, вядомы пасля як *Індыянскі ўніверсітэт - Універсітэт імя Джона Перд’ю ў Форт-Уэйн*е. Пасля некалькіх гадоў перамоваў 1 ліпеня 2018 года ён быў падзелены на два асобныя ўніверсітэты: Універсітэт імя Джона Перд’ю ў Форт-Уэйне і Індыянскі ўніверсітэт у Форт-Уэйне. Усе школы медыцынскіх навук адышлі да Індыянскага ўніверсітэта ў Форт-Уэйне, а ўсе астатнія - да Універсітэта імя Джона Перд’ю ў Форт-Уэйне. Факультэты філасофіі і навук аб Зямлі былі ўвогуле зачыненыя 1 студзеня 2017 года.

Структура
---------

* Школа стаматалогіі
* Школа медыцыны
* Школа здароўя і навук аб чалавеку
* Школа медсястрынства
* Школа грамадскага здароўя
* Школа сацыяльнай працы

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Індыяна

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міклашэвіч.

**Ігар Аляксандравіч Міклашэвіч** (2 ліпеня 1963, Мінск — 3 ліпеня 2013) — беларускі спецыяліст у галіне механікі дэфармуемага цвёрдага цела. Доктар фізіка-матэматычных навук (2004), дацэнт (2009), прафесар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыялізацыя «Тэарэтычная фізіка», 1985), Беларуская дзяржаўная політэхнічная акадэмія (аспірантура, 1994), Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт (дактарантура, 2003).

Працаваў у Беларускам рэспубліканскам НВА парашковай металургіі (1985—1990, навуковы работнік), ТАА «Namika» (Мінск; 1994—1998, дырэктар), Інстытуце матэматыкі і кібернетыкі (Мінск; 1999—2002, загадчык лабараторыі этнічных і сацыяльных даследаванняў), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (1990—1995 і з 2002, прафесар кафедры «Тэарэтычная механіка», у 2003—2013 — загадчык НДЛ дынамікі сістэм і механікі матэрыялаў), па сумяшчальнасці Камандна-інжынерным інстытуце МНС Рэспублікі Беларусь (2005—2011) і Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 2006).

Навуковыя інтарэсы: механіка дэфармуемага цела (нелінейныя з’явы; сінергетычныя эфекты і ўтварэнне структуры); тэорыя разбурэння (распаўсюджванне трэшчын); нелінейная дынаміка і матэматычная тэорыя сацыяльных працэсаў; этнадынаміка. Пазапрафесійная дзейнасць: літаратурная творчасць; пешы турызм.

Бібліяграфія
------------

* Влияние структурной неоднородности на процессы стохастизации и регуляризации процессов деформирования и разрушения твердых сред : автореферат диссертации … доктора физико-математических наук : 01.02.04 / Миклашевич Игорь Александрович. ― Чебоксары, 2004.
* Прароцтва : аповесць, апавяданні / Стах Дзедзіч. — Мінск, 1992.
* Эпілог : спроба ўбачыць наш шлях / Стах Дзедзіч. — Мінск, 1997.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Літаратура
----------

* Памяти Игоря Александровича Миклашевича // Теоретическая и прикладная механика. — 2015. — Вып. 30. — С. 336—337.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Scopus · zbMATH Open |
**Уладзімір Міхайлавіч Калешка** (нар. 23 студзеня 1942, в. Малышэвічы, Слуцкі раён, Мінская вобласць) — беларусік спецыяліст у галіне цвердацельнай мікраэлектронікі і інтэгральнай схематэхнікі, аўтар навуковага адкрыцця па акустаэлектроннай з’яве галаўнога мозгу. Доктар тэхнічных навук (1980), прафесар (1982). Акадэмік Беларускай інжынернай тэхналагічнай акадэміі (1990), ганаровы акадэмік Каралеўскай акадэміі Іспаніі (1991), правадзейны член Міжнароднай акадэміі інфарматызацыі (1992), Міжнароднай акадэміі экалогіі (1992).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1966), Фізіка-тэхнічны інстытут АН БССР (аспірантура, 1971).

Працаваў у Інстытуце электронікі АН БССР (1976—1989, загадчык аддзела цвердацельнай мікраэлектронікі), Інстытуце фізіка-арганічнай хіміі АН БССР (з 1989, загадчык лабараторыі), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (1998—2013, машынабудаўнічы факультэт, кафедра «Інтэлектуальныя сістэмы», загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: мікра- і нанаэлектроніка; акуста- і біяэлектроніка; мікрапрацэсарныя сенсарныя сістэмы і элементная база камп’ютарнай тэхнікі; інфарматыка чалавека і медыцынскае апаратабудаванне і бяспека жыццядзейнасці; інтэлектуальныя прыборы, тэхналогіі і сістэмы.

Узнагароды
----------

Званні лаўрэата Дзяржаўнай прэміі БССР (1982), заслужанага радыста і вынаходніка СССР (1982), залатыя (5) і сярэбраныя (2) медалі ВДНГ СССР, Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета Казахскай ССР (1963).

Бібліяграфія
------------

* Физико-химические методы стимулирования технологических процессов микроэлектроники : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.12.18 / Колешко Владимир Михайлович. — Минск, 1980.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Калешка Уладзімір Міхайлавіч / М. П. Савік // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 398—399.
* Колешко Владимир Михайлович / Н. П. Савик // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 141.
**Рахіль Вульфаўна Брохес** (23 верасня 1880, Мінск — 1942, Мінскае гета) — яўрэйская пісьменніца-празаік.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў беднай сям’і. Пры падтрымцы бацькі (маскіла  (руск.) (бел.) вывучала іўрыт. Калі ёй было дзевяць гадоў, яе бацька памёр і яна была вымушана пайсці працаваць краўчыхай. Пазней працавала настаўніцай рукадзелля ў Мінскім яўрэйскім рамесным вучылішчы. Эмігравала, затым вярнулася ў Мінск (ужо ў 1930-я гады). Была замужам.

У перыяд нямецка-фашысцкай акупацыі разам з іншымі яўрэямі Мінска апынулася ў гета, дзе ў 1942 годзе і загінула.

Творчасць
---------

У шаснаццаць гадоў напісала першы аповяд. Дэбютавала ў 1899 годзе апавяданнем «Янкеле» ў штотыднёвіку «Дер юд». Друкавалася ў яўрэйскіх перыядычных выданнях «Дер фрайнд» і «Цукунфт», у апошнія гады — у «Штэрн».

Брохес напісана і апублікавана больш за дзвесце апавяданняў, казак і маленькіх п’ес для дзяцей. Акрамя дзіцячых кніг, Яна таксама была аўтарам і двухсот «дарослых» апавяданняў, навел, драматычных твораў. Яе перакладалі на беларускую, рускую, нямецкую і англійскую мовы. Так, пісьменнікі Гірш Рэлес і Мікола Целеш пераклалі на рускую мову для газеты «Піянер Беларусі» яе апавяданне «Нелка». Па словах Рэлеса, ён спадабаўся супрацоўнікам рэдакцыі. Дзяржвыдат рыхтаваў да друку двухтомнік выбраных твораў Рахілі Брохес, але гэтым планам не наканавана было ажыццявіцца ў сувязі з вайной.

Частка твораў Брохес увайшла ў трохтомнае выданне «Скрыжалі памяці», складзенае прафесарам Алесем Бельскім. У гэтую кнігу ўвайшлі творы сарака шасці пісьменнікаў, якія загінулі ў гады вайны.

Сачыненні
---------

* «Замлунг дерцейлунген» («Збор апавяданняў»), (1922)
* «Ин пионер-лагер» («У піянерскім лагеры») (Мінск, 1936)
* «Нелка» (Масква, 1937)
* «Орлы и Шоймеле» (Масква, 1939)
* «Шпинен»(1940)
* «Пауки» (Мінск)

Заўвагі
-------

1. ↑  Релес 2006, с. 13, 74—75.
2. ↑  Релес 2006, с. 75.

Літаратура
----------

* Релес Г. Еврейские советские писатели Белоруссии: Воспоминания / пер. с идиша М. Я. Аккермана, С. Л. Лиокумовича. — Мн.: Колас, 2006. — С. 72—75. — 320 с. — 500 экз. — ISBN 985-6783-11-9.

Спасылкі
--------

* *БРОХЕС Рохл* — артыкул з Расійскай яўрэйскай энцыклапедыі
* ROKHL BROKHES Yiddish Leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0003 6969 332X · LCCN: no2019123793 · VIAF: 315710291 |