Літый
**Літый** (лац.: Lithium) **Li** — хімічны элемент І групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 3.
Канфігурацыя электронных абалонак: 2s1. Належыць да шчолачных металаў. Атамная маса 6,941. Ізатопы: 6Li (7,42 %) и 7Li (92,58 %) — стабільныя.

Адкрыты ў А. Арфведсонам у 1818 годзе. Упершыню атрыманы ў свабодным выглядзе Г. Дэві ў 1818 годзе.

28-е месца па распаўсюджанасці ў зямной кары: 6,5\*10−3 % па масе.

Простае рэчыва: метал серабрыста-белага колеру, вельмі лёгкі, мяккі, пластычны (можна рэзаць нажом). Шчыльнасць: 534 кг/кубічны метр, тэмпература плаўлення — 179 градусаў Цэльсія, тэмпература кіпення — 1350 градусаў Цэльсія.

Прыродныя крыніцы: асноўныя прамысловыя запасы — рапа салёных азёраў. Мінералы: спадумен, петаліт, лепідаліт. Буйнейшыя радовішчы злучэнняў літыю — у Канадзе, ЗША, ПАР, Бразіліі. Металічны Л. атрымліваюць шляхам электролізу расплаўленай сумесі хларыдаў Л. і калію.

Хімічна актыўны шчолачны метал, на паветры хутка цямнее, бо акісляецца, лёгка загараецца пры кантакце з вадою, энергічна рэагуе з вадою і кіслотамі, пры павышаных тэмпературах злучаецца з галагенамі, серай, вугляродам, крэмніем, азотам. Валентнасць: 1. Ступень акіслення ў злучэннях: +1.

Найважнейшыя злучэнні і сферы іх выкарыстання:

— кампанент розных сплаваў, цепланосьбіт у атамных рэактарах, зыходны элемент для атрымання трытыю;

— піратэхніка (афарбоўвае полымя ў малінавы колер);

— арганічныя злучэнні Л. — кампаненты машынных змазак, каталізатары;

— як кампанент электралітаў у электрычных акумулятарах (шчолачных, літыйіённых, літыйпалімерных).

| ⛭Перыядычная сістэма хімічных элементаў Д. І. Мендзялеева |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| H |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | He |
| Li | Be |  | B | C | N | O | F | Ne |
| Na | Mg |  | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| K | Ca | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| Rb | Sr | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| Cs | Ba | \* | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| Fr | Ra | \*\* | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |
| Uue | Ubn |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |
|  | **\*** | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu |  |
| **\*\*** | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Шчолачныя металы | Шчолачназямельныя металы | Лантаноіды | Актыноіды | Пераходныя металы | Лёгкія металы | Паўметалы | Неметалы | Галагены | Інертныя газы |

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX531331 · BNF: 119338639 · GND: 4036037-4 · LCCN: sh85077577 · Microsoft: 523925430 · NDL: 00569575 · NKC: ph514327 |

 |