recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Родзька.

**Усевалад Родзька** (21 чэрвеня 1920, хут. Паддубнае каля в. Чучавічы Лунінецкага павета (цяпер Лунінецкі раён Брэсцкай вобласці) — 1946?) — беларускі палітычны і ваенны дзеяч, публіцыст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і беларускага дзеяча Філарэта Родзькі і Веры з Гулевічаў. Брат мастачкі Галіны Русак.

Скончыў Навагрудскую польскую гімназію імя А. Міцкевіча, а пасля — падафіцэрскую школу ў Замбраве. У верасні 1939, як харунжы рэзерву 42-га пяхотнага палка, прымаў удзел у нямецка-польскай вайне. Быў паранены, 19 верасня трапіў у нямецкі палон, знаходзіўся ў шталагу каля Познані.

Вызвалены з лагера 20 жніўня 1940. Адразу ж устанавіў кантакты з дзеячам і беларускай палітычнай эміграцыі. Працаваў сакратаром Кракаўскагп філіяла Варшаўскага беларускага камітэта. Уваходзіць у групу В. Гадлеўскага, якая арганізоўвала падпольную Беларускую незалежніцкую партыю. З вясны 1941 супрацоўнічаў з абверам. З ліпеня 1941 — бурмістр Віцебска. Арганізатар нацыянальнага падпольнага і партызанскага руху, з 1942 г. — старшыня ЦК Беларускай незалежніцкай партыі. Выступаў з публіцыстыкай у легальным і нелегальным друку. Член Беларускай цэнтральнай рады, адказны за працу з моладдзю. З сакавіка 1944 выконваў абавязкі камандзіра 15-га батальёна БКА, меў ранг капітана. За ўдзел у антыпартызанскай аперацыі і ў маі-чэрвені і 1944 у раёне Вілейкі ўзнагароджаны Жалезным Крыжам II ступені. Распрацаваў план антынямецкага паўстання ў Мінску, якое меркавалася ўзняць падчас правядзення Другога Усебеларускага кангрэса.

З жніўня 1944 г. — у ваеннай школе «Дальвіц», быў адным з камандзіраў беларускага дэсантнага батальёна. У студзені 1945 г. загадам Галоўнага кіраўніцтва ваенных спраў БЦР атрымаў ранг маёра. У чэрвені 1945 з групай дэсантнікаў з Чэхіі перабраўся ў Беласток, дзе быў арыштаваны і вывезены ў БССР. Паводле іншай версіі, бы ў арыштаваны савецкім і спецслужбам і ў маі 1945 у Чэхіі і выкарыстоўваўся імі для ліквідацыі падполля і партызанскіх атрадаў БНП.

22 мая 1946 «за здраду Радзіме» прыгавораны ваенным трыбуналам войска ў МУС Беларускай ваеннай акруг і да расстрэлу. Смяротны прысуд быў заменены вялікім тэрмінам зняволення, які адбываў у Сібіры. Ад яго імя савецкія спецслужбы ў 1950-х арганізоўвалі радыёгульні з заходнімі цэнтрамі. Далейшы лёс невядомы. Паводле іншых звестак расстраляны ў 1946 годзе.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ёрш С. Арыштаваны ў Беластоку // Ніва № 27, 7 ліпеня 1996;
* Ёрш С. Усевалад Родзька // Наша ніва № 9, 11 траўня 1998;
* Ёрш С.Вяртаньне БНП. Асобы й дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі. — Менск-Слонім: БГАКЦ,1998. С. 19-25;
* Юзік С. [Язэп Сажыч]. Яшчэ, і больш пра Ўсевалада Родзьку і некаторых ягоных школьных сяброў // Беларускі дайджэст (ЗША),1998,№ 8 (56), верасень. Перадрук — Наша ніва,1999, 11 студзеня, № 1;
* Ткаченко Е. Среди живых и мертвых // БДГ, 2001, 22 ноября, № 79;
* Ёрш С. Пра Міхася Ганька і Ўсевалада Родзьку // Беларус, 2003, № 485, чэрвень;
* Грыбоўскі Ю. Беларускі рух і Нямеччына напярэдадні і ў пачатку Другой сусьветнай вайны // Архэ, 2009, № 5. С. 156—157.
**Блужскі Бор** — археалагічныя помнікі: гарадзішча і курган V стагоддзе да н.э. - V стагоддзе н.э. каля в. Блужскі Бор Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

Гарадзішча
----------

### Апісанне

За 1,5 км на поўдзень ад вёскі, на левым беразе р. Свіслач. Пляцоўка памерам 50 х 20 м, вышыня над летнім межанным узроўнем вады ў рацэ 7 м. Умацавана з боку поля 2 дугападобнымі валамі вышынёй каля 2 м.

### Даследаванні

Адрыў і абследаваў у 1965 г. Л.Д. Побаль. Пры шуфроўцы знойдзены абпаленыя камяні, рэшткі посуду са штрыхаванай паверхняй, гладкасценная кераміка, блізкая да керамікі мілаградскай, зарубінецкай культур і культур тыпу верхняга пласта Банцараўшчыны ранняга жалезнага веку.

Матэрыялы абследавання захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі.

Курган
------

### Апісанне

За 1,2 км на поўдзень ад вёскі, на левым беразе р. Свіслач, ва урочышчы Гарадзішча, справа ад дарогі ў в. Талька. Вышыня 1,5 - 1,8 м, дыяметр 8 м. Насып здзірванелы, зарос дрэвамі.

### Даследаванні

Выявіў у 1965 г. Л.Д. Побыль, абследавала ў 1985 г. - Т.С. Бубенька.

Літаратура
----------

* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Камэлот.
Рыцары Круглага стала ў Камелоце
Камелот на гравюры Гюстава Дарэ, 1868
**Камелот** (англ.: Camelot) — легендарны рыцарскі замак караля Артура, у якім знаходзіўся яго Круглы стол і збіраліся рыцары і дзе ён правёў большую частку свайго жыцця. Камелот не фігуруе ў ранніх артураўскіх гісторыях і ўпершыню згадваецца толькі ў французскіх рамансах 12 стагоддзя, цягам часу атрымаўшы статус фантастычнай сталіцы каралеўства Артура і сімвалам чароўнага артураўскага свету.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Камелот

| ⛭Артураўскі цыкл легендаў |
| --- |
| Галоўныя персанажы | Кароль Артур • Каралева Гвінеўра • Мордрэд |
| Рыцары Круглага стала | Гавейн • Лансэлот • Галахад • Гарэт • Парцыфаль • Борс • Кей • Трыстан |
| Чараўнікі і феі | Мерлін • Блез • Фея Маргана • Уладарка Возера |
| Другарадныя персанажы | Утэр Пендрагон • Ігрэйна • Маргаўза • Кароль-Рыбак • Лот Аркнейскі |
| Геаграфічныя пункты | Камелот • Авалон • Тынтагель • Браселіянд |
| Легендарныя прадметы | Грааль • Круглы стол • Экскалібур |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Джонсан.

**Чарлз Кенэт Джонсан** (24 ліпеня 1924, Сан-Анджэла, штат Тэхас, ЗША — 19 сакавіка 2001, Ланкастэр, штат Каліфорнія, ЗША) — грамадскі дзеяч, другі прэзідэнт Міжнароднага Таварыства Плоскай Зямлі (1971—2001).

Біяграфія
---------

Чарлз Джонсан узначаліў Міжнароднае Таварыства Плоскай Зямлі у 1971 г. пасля смерці Сэмюэла Шэнтана — адраджальніка і першага старшыні сучаснага Таварыства. Разам з пасадай старшыні Джонсан атрымаў у спадчыну і каштоўную бібліятэку Шэнтана, на падставе якой на працягу свайго кіраўніцтва Таварыствам адстойваў ідэю плоскай Зямлі. Чарлз Джонсан з’яўляўся адным з найбуйнейшых сучасных ідэолагаў дадзенай тэорыі, што заставаўся прыхільным ёй, нягледзячы на меркаванне афіцыйнай навукі. Глыбока рэлігійны чалавек, Джонсан у тэарэтычных распрацоўках плоскай Зямлі абапіраўся на Біблію. Аднак пры гэтым нярэдка звяртаўся ён і да прац даследчыкаў (Карпентэр и інш.).

Міжнароднае Таварыства Плоскай Зямлі за тры дзесяцігоддзі кіраўніцтва Джонсана значна павялічыла колькасць сваіх сяброў, актыўна вялася дзейнасць па распаўсюджванню інфармацыйных бюлетэняў, абвестак і іншай літаратуры, дзе адстойвалася ідэя плоскай Зямлі. Акрамя гэтага, Джонсан заснаваў газету «Навіны Таварыства Плоскай Зямлі» («The International Flat Earth News»).

Лозунгам Чарлза Джонсана сталі словы: «Адновім свет цвярозай свядомасці». Памёр Джонсан у 2001 г. пасля чаго новым прэзідэнтам Міжнароднага Таварыства Плоскай Зямлі стаў Дэніэл Шэнтан.

Спасылкі
--------

* Flat Earth Society
* The Flat Earth Архівавана 28 студзеня 2013.



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Сэмюэл Шэнтан** | **2-і Прэзідэнт Міжнароднага Таварыства Плоскай Зямлі**1971 — 2001 | Пераемнік**Дэніэл Шэнтан** |
Эльбская філармонія
**Эльбская філармонія** (ням.: Elbphilharmonie) — канцэртная зала Гамбурга, размешчаная на востраве Грасброок на Эльбе.

Гісторыя
--------

Распрацоўкай праекта займалася швейцарскае архітэктурнае бюро «Херцаг і дэ Мерон». Папярэдне здача ў эксплуатацыю планавалася ў 2010 годзе. Аднак у сувязі з шматлікімі затрымкамі будынак быў здадзены толькі ў студзені 2017 года. Кошт будаўніцтва пры гэтым вырас з папярэдніх 77 да 789 мільёнаў еўра.

Урачыстае адкрыццё галоўнай канцэртнай залы адбылося 11 студзеня 2017 года, пасля 10 гадоў будаўніцтва. Першым выступам стаў канцэрт Сімфанічнага аркестра Паўночнагерманскага радыё «Zum Raum wird hier die Zeit».

Апісанне
--------

Вышыня 26-павярховага будынка складае 110 метраў. Акрамя вялікай канцэртнай залы на 2100 месцаў і малой залы на 550 месцаў у будынку размешчаны гатэль на 244 пакоя, 45 кватэр, крамы, рэстараны і паркоўка. На восьмым паверсе знаходзіцца назіральная пляцоўка, адкрытая для вольнага наведвання.

Зноскі
------

1. ↑  Филармония на Эльбе в Гамбурге **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Deutschland.de. Архівавана з першакрыніцы 16 студзеня 2017. Праверана 17 студзеня 2017.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Bericht des Parlamentarischen Untersuchungsausschusses «Elbphilharmonie»(ням.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7554320-5 · LCCN: sh2007004047 · SUDOC: 204097045 · VIAF: 248310810 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Таўнсенд.

**Чарлз Генры Тайлер Таўнсенд** (англ.: Charles Henry Tyler Townsend; 5 снежня 1863 — 17 сакавіка 1944) — амерыканскі энтамолаг, які спецыялізаваўся на тахінах. Працаваў у ЗША і Бразіліі, некаторы час быў куратарам музея на Ямайцы. Усё жыццё збіраў калекцыю мух і апублікаваў мноства работ па энтамалогіі. Апісаў 1491 род і 1555 відаў.

Як сістэматык валодаў супярэчлівай рэпутацыяй. Яго называлі эксцэнтрычнай асобай. Вучоны любіў «пладзіць» роды, якія змяшчаюць па адным віду кожны і дапускаў асабістыя нападкі на калег, якія такі падыход крытыкавалі. Яго magnum opus стала праца «Manual of Myiology», якая ўтрымлівала 3760 старонак. Пры гэтым апошнія два тамы былі прысвечаны не энтамалогіі, але меркаванням аўтара адносна Месяца, развіцця людзей і прыроды гравітацыі.

Мірна памёр у сваім доме ў Ітакуакесетубе  (руск.) (бел. Бразілія.

Сям’я
-----

Жонка Таўнсенда памерла ў 1903 годзе. Дзяцей ён пакінуў сваякам.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 14 красавіка 2020.
2. ↑  *James, Maurice T.* C. H. Tyler Townsend(нявызн.) // *Annals of the Entomological Society of America*. — 1945. — Т. 38. — № 1. — С. 143—144.
3. ↑  *Evenhuis, N.L* Charles Henry Tyler Townsend (1863–1944): man of wanderlust and mystery(англ.) // *Fly Times* : journal. — 2013. — № 50. — С. 15—24.

Літаратура
----------

* CHT Townsend, Vandal of the Calypterates **(нявызн.)**. *Trychopterology*.  Self-published. Праверана 21 кастрычніка 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1170929346 · ISNI: 0000 0003 9840 7441 · NTA: 129405507 · NUKAT: n2013201141 · VIAF: 248358499 |
**Антамбахуа́ка** (малагас.: *Antambahoaka*) — этнічная група малагасійцаў. Насяляюць паўднёва-ўсходні рэгіён Мадагаскара. Агульная колькасць (2022 г.) — 108 000 чалавек.

Антамбахуака сфарміраваліся як самастойная этнічная група да прыходу на Мадагаскар еўрапейцаў у выніку кантактаў абарыгенаў з арабскімі і, магчыма, індыйскімі і інданезійскімі гандлярамі.

Асноўныя заняткі: сельская гаспадарка і кабатажнае суднаходства. Значная частка антамбахуака ўцягнута ў вытворчасць кавы, якая з'яўляецца мясцовай таварнай монакультурай. Захаваўся звычай *самбатра* — масавага абразання хлопчыкаў, які праводзіцца раз у 7 гадоў, суправаджаецца галеннем валасоў бацькоў, ахвярапрынашэннямі зебу і малітвамі. 

У наш час іслам спавядаюць толькі 2% усіх антамбахуака, аднак у мінулым ён быў больш распаўсюджаны. На мясцовую гаворку моцна паўплывала арабская мова. Яшчэ 20% вернікаў — хрысціяне, пераважна каталікі. Астатняя большасць практыкуе традыцыйныя культы.

Зноскі
------

1. ↑  Antambahoaka of Madagascar

Спасылкі
--------

* Madagascar. Peoples of the East Coast
* La circoncision collective chez les Antambahoaka
* MADAGASCAR-CIRCUMCISION FESTIVAL Madagascar's Antambahoaka people celebrate rite of passage with collective circumcision of boys
**Антаймуру** (малагас. *Antaimoro*, літаральна "людзі поўдня"), або **антэмуру** (*Antemoro*) — этнічная група малагасійцаў. Насяляюць частку паўднёвага ўсходу Мадагаскара. Агульная колькасць (2022 г.) — 1 215 000 чалавек

Паходжанне
----------

Антаймуру лічаць сябе нашчадкамі арабаў, хаця некаторыя навукоўцы адносяць іх да антайсака. Згодна паданням, першым кіраўніком антаймуру быў Рамакарару, які прыбыў на Мадагаскар ў XV ст. з Меккі. Дзяржава антаймуру, якая узначальвалася манархамі *андрыянуні*, праіснавала да пачатку XIX ст. пакуль не была ўключана ў склад Каралеўства Мадагаскар.

Асаблівасці культуры
--------------------

Традыцыйная культура антаймуру спалучае рысы, характэрныя для ўсіх малагасійцаў усходняга ўзбярэжжа Мадагаскара, з уплывам з боку арабаў і еўрапейцаў. 

Антаймуру распрацавалі першую малагасійскую пісьмовасць *сарабе*, у якой выкарыстоўваліся арабскія літары. Яны не ўжываюць у ежу свініну. Забараняецца самастойна забіваць свойскую жывёлу (звычайна гэтай прафесіяй займаюцца прадстаўнікі іншых этнічных груп, што жывуць сярод антаймуру). Доўгі час існавала традыцыя забойства аднаго з народжаных двайнят.

Галоўнымі заняткамі з'яўляюцца сельская гаспадарка, лоў рыбы і гандаль. Яшчэ ў XIX ст. антаймуру славіліся як цудоўныя лекары, якія займаліся зборам лекавых і атрутных траў, астралогіяй і варажбой. Захаваліся такія адметныя традыцыйныя заняткі, як вытворчасць паперы з бамбуку, пляценне з саломы. 

Жытло каркаснае, будуецца з дрэва, падзяляецца на ізаляваныя мужчынскую і жаночую часткі.

Традыцыйнае грамадства заснавана на падзеле на сацыяльныя пласты згодна ўзросту і паходжанню тых або іншых індывідаў ад пэўнага продка. 

У мінулым асноўнай рэлігіяй быў іслам, але ў нашы дні яго прытрымліваецца толькі 7% вернікаў. Шырока распаўсюджаны традыцыйныя вераванні, культ продкаў. Значная частка (45%) спавядае хрысціянства.

Зноскі
------

1. ↑  Antaimoro

Спасылкі
--------

* Learning About Madagascar. Tribes: Antaimoro
* ANTAIMORO Архівавана 4 сакавіка 2016.
**«Правінцыяль»** (руск.: Провинциаль) — беларускі незалежны кароткаметражны мастацкі фільм рэжысёра Ігара Асмалоўскага, зняты ў 2009 годзе.

Сюжэт
-----

Гераіня фільма, прыгажуня Аксана, марыць пакінуць беларускую правінцыю. З гэтай мэтай яна перапісваецца з багатым немцам. Але ў вёсцы, дзе яна жыве, ёсць яшчэ два халасцякі, зацікаўленыя ў шлюбе з Аксанай, што прыводзіць да мноства непаразуменняў і няздзейсненых надзей.

Акцёры
------

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Алеся Прохарава |   |
| Валерый Зяленскі |   |
| Анна Кісель |   |

Здымачная група
---------------

* рэжысёр — Ігар Асмалоўскі
* сцэнарый — Ігар Асмалоўскі
* аператар — Аляксандр Мароз
* кампазітар — Віктар Гурын
* мастак — Алена Ялецкая

Удзел у фестывалях
------------------

Прызёр киінафестываля «ЗУБРОФКА» (Польшча). Намінант: DIFF, «Фестиваль фестивалей», «Ирпенский кинофестиваль», «БОМЕР кинофест», «Дебошир фильм фест». Удзельнік Кіеўскага Міжнароднага фестываля.

Зноскі
------

1. ↑  Провинциаль (руск.)(недаступная спасылка).  Кінапартал filmix.co. Архівавана з першакрыніцы 25 снежня 2019. Праверана 25 снежня 2019.

Спасылкі
--------



* Афіцыйны трэйлер фільма на YouTube
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бонч-Асмалоўскі.

**Іван Анатолевіч Бонч-Асмалоўскі** (20 мая (2 чэрвеня) 1881, маёнтак Блонь Ігуменскага павета Мінскай губерні, цяпер в. Блонь Пухавіцкага раёна Мінскай вобл. — 16 верасня 1969) — грамадска-палітычны дзеяч, публіцыст
. Старэйшы сын Анатоля Бонч-Асмалоўскага і Варвары Бонч-Асмалоўскай.

Біяграфія
---------

Пад уплывам бацькоў з юнацтва далучыўся да рэвалюцыйнай дзейнасці. У 1902 годзе за арганізацыю ў Блоні нелегальнага сялянскага гуртка разам з бацькам сасланы ва Алтай (Усць-Каменагорск). Вызвалены ў 1904 годзе па амністыі; выехаў на вучобу ў Цюрых. Перапраўляў у Расію нелегальную літаратуру. Восенню 1905 года прыехаў у Расію, дзе быў адным з арганізатараў Усерасійскага сялянскага саюза. У 1-й і 2-й Дзяржаўнай думе сакратар фракцыі «Трудовая группа». Пра дзейнасць фракцыі выпусціў кнігу «Работы первой Государственной думы», якая адразу ж была канфіскавана ўладамі. У 1907 годзе паступіў на юрыдычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта, але быў арыштаваны. У сакавіку 1912 года прыгавораны Віленскай судовай палатай да 6 месяцаў зняволення. У савецкі перыяд працаваў служачым у дзяржаўных установах Мінска і Масквы.

Вокладка выдання Пецярбургскага камітэта «Працоўны групы» «Працы Першай Дзяржаўнай Думы», складзенага І. А. Бонч-Асмалоўскага пад рэдакцыяй С. І. Бондарава[ru].

Зноскі
------

1. ↑  У некаторых выданнях, у прыватнасці, у Памяць. Пухавiцкi раён. — Мн.: Беларусь, 2003. ISBN 985-01-0251-9. — С. 113, памылкова сказана, што Іван Бонч-Асмалоўскі быў дэпутатам Думы. Варта падкрэсліць, што ён быў сакратаром думскай фракцыі, не будучы дэпутатам.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
**Іван Аляксеевіч Нядзёшаў** (руск.: Иван Алексеевич Недё́шев; 1845 — 14 кастрычніка 1881) — адзін з першых даследчыкаў (XIX ст.) беларускай мовы.

Некаторы час жыў у г. Замасць (Польшча). Аўтар працы «Гістарычны агляд найважнейшых гукавых і марфалагічных асаблівасцей беларускіх гаворак», апублікаванай у часопісе «Русский филологический вестник», Варшава, 1884, Том 12), у якой паспрабаваў вызначыць геаграфічныя межы беларускай мовы ў Віленскай, Гродзенскай, Мінскай, Чарнігаўскай, Віцебскай, Ковенскай губернях, а таксама прааналізаваў гісторыю развіцця гукаў і граматычных форм беларускай мовы пераважна паводле помнікаў беларускага пісьменства XVI—XVII стст.

Зноскі
------

1. ↑  Венграў
2. ↑  Полаўцаў
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Статыстыка.**Біялагічная статыстыка**, або **біяметрыя** — навука пра выкарыстанне матэматычных метадаў у вывучэнні з'яў жывой прыроды. Уключае сукупнасць прыёмаў планавання і апрацоўкі даных біялагічных даследаванняў і назіранняў метадамі матэматычнай (варыяцыйнай) статыстыкі.

Біяметрыя вывучае зменлівыя прыкметы арганізмаў і біялагічных працэсаў, іх размеркаванне ў сукупнасцях: *нармальнае* (паказвае размеркаванне варыянтаў па колькасных прыкметах), *бінамінальнае* (характарызуе якасныя прыкметы) і *пуасонаўскае* (адлюстроўвае рэдкую з'яву).

Пры апрацоўцы вынікаў доследаў праводзяць ацэнку параметраў размеркавання (сярэдняй велічыні, сярэдняга квадратычнага адхілення, памылкі сярэдняй, дысперсіі, асіметрыі, эксцэсу, энтрапіі, лішку і інш.), параўнанне выбарачных размеркаванняў і іх параметраў (верагоднасць адрозненняў) і выяўленне статыстычных сувязяў (простая, частковая і множная карэляцыя, рэгрэсія), напрыклад, паміж памерамі органаў і масай арганізма.

Дысперсійны аналіз служыць для вызначэння ўплыву розных фактараў на зменлівасць прыкмет.

Біялагічная статыстыка шырока ўжываецца ва ўсіх галінах біялогіі, а таксама ў раслінаводстве, жывёлагадоўлі і медыцыне.

Гісторыя
--------

Асновы біяметрыі закладзены ў канцы 19 стагоддзя працамі бельгійскага антраполага А. Кетле, англійскіх вучоных Ф. Гальтана і К. Пірсана, якія з 1901 года выдавалі ў Лондане часопіс *«Biometrica»*.

Распрацоўка тэорыі малых выбарак у працах англійскага вучонага У. Госета і біяметрычных метадаў у генетычных даследаваннях англійскага біёлага Р. Фішэра (1890—1962) адыграла значную ролю ў гісторыі біяметрыі.

У Расіі выкарыстанню і развіццю біяметрыі спрыялі працы С. Н. Бернштэйна, А. Я. Хінчына, А. М. Калмагорава, У. І. Раманоўскага, І. І. Шмальгаўзена, С. С. Чацверыкова і інш.

На Беларусі вялікі ўклад у біяметрыю зрабіў П. Ф. Ракіцкі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

| Раздзелы біялогіі |
| --- |
| 
Анатомія ·  Біяакустыка ·  Біяінфарматыка ·  Біялагічная сістэматыка ·  Біялагічная статыстыка ·  Біялогія акіяна ·  Біялогія развіцця ·  Біялогія чалавека ·  Біяфізіка ·  Біяхімія ·  Батаніка ·  Вірусалогія ·  Узнікненне жыцця ·  Генетыка ·  Геноміка ·  Гідрабіялогія ·  Гісталогія ·  Заалогія ·  Зоапсіхалогія ·  Імуналогія ·  Касмічная біялогія ·  Крыябіялогія ·  Матэматычная біялогія ·  Мікалогія ·  Мікрабіялогія ·  Малекулярная біялогія ·  Палеанталогія ·  Паразіталогія ·  Паталогія ·  Пратысталогія ·  Таксанамія ·  Фізіялогія ·  Хімічная біялогія ·  Цыталогія ·  Эвалюцыйная біялогія ·  Экалогія ·  Эталогія
 |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4729990-3 · LCCN: sh85014244 · Microsoft: 140556311 |
A black symbol on a yellow backgroundСімвал біялагічнай небяспекі
**Біялагічная небяспека** — гэта біялагічнае рэчыва, якое ўяўляе пагрозу здароўю жывых арганізмаў, у першую чаргу чалавека. Гэта можа ўключаць у сябе штам мікраарганізма, віруса або таксіна, якія могуць негатыўна адбіцца на здароўі чалавека. Біялагічная небяспека таксама можа быць рэчывам, шкодным для іншых жывёл.

Тэрмін і звязаны з ім сімвал звычайна выкарыстоўваюцца ў якасці папярэджання, каб тыя, хто падвяргаецца ўздзеянню рэчываў, ведалі пра меры засцярогі. Сімвал біялагічнай небяспекі быў распрацаваны ў 1966 годзе Чарльзам Балдуінам, інжынерам па ахове навакольнага асяроддзя, які працаваў у кампаніі Dow Chemical Company.

Сімвал «Біялагічная небяспека» выкарыстоўваецца пры маркіроўцы біялагічных матэрыялаў, якія нясуць значную небяспеку для здароўя, у тым ліку вірусныя штамы і выкарыстаныя медычныя іголкі.
**Іван Андрэевіч Мардасаў** (7 чэрвеня 1923 — 18 кастрычніка 1943 г.) — малодшы лейтэнант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Іван Мардасаў нарадзіўся 7 чэрвеня 1923 года ў пасёлку Ражкоў (цяпер — Заходне-Казахстанская вобласць Казахстана). Скончыў сярэднюю школу. У 1941 годз Мардасаў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1942 годзе скончыў пяхотнае вучылішча. З жніўня таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

Да кастрычніка 1943 года малодшы лейтэнант Іван Мардасаў быў камсоргам батальёна 685-га стралковага палка 193-й стралковай дывізіі 65-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро. 15 кастрычніка 1943 года Мардасаў на чале перадавой групы пераправіўся праз Дняпро у раёне вёскі Крупейкі Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР і паспяхова захапіў і ўтрымаў плацдарм на яго заходнім беразе. 18 кастрычніка 1943 года Мардасаў загінуў у баі. Пахаваны на вышыні 135,1 ў 1 кіламетры на ўсход ад вёскі Калпені Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 кастрычніка 1943 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» малодшы лейтэнант Іван Мардасаў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнам Леніна і медалём.

У гонар Мардасава названая школа і усталяваны бюст у яго родным пасёлку. У горадзе Уральск ў гонар Мардасава названая вуліца.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Іван Андрэевіч Мардасаў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Герои Приуралья. — Уральск, 1965.
* Герои Советского Союза — казахстанцы. Книга 2. Алма-Ата, 1968.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. Минск, 1984.
* Рощин И. И. Белодед А. В. Золотые Звёзды комсоргов. М. 1977.
**Іван Аляксеевіч Язвіцкі** (1868, Закубянскае, Расійская імперыя — 1936, Уладзімірская вобласць, РСФСР) — протаіерэй, рэктар Мінскай духоўнай семінарыі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1868 годзе ў сяле Закубянскае (цяпер Маскоўская вобласць) у сям’і святара.

У 1893 годзе скончыў Маскоўскую духоўную акадэмію і быў прызначаны нагляднікам Суздальскай духоўнага вучылішча.

У 1894 годзе прызначаны нагляднікам Уладзімірскай духоўнай семінарыі.

У 1894 годзе прызначаны памочнікам інспектара Калужскай духоўнай семінарыі.

З 1900 года — выкладчык Літургікі, Гамілетыкі і Практычнага кіраўніцтва для пастыраў у Мінскай духоўнай семінарыі.

Праз пэўны час жаніўся і быў пасвечаны ў сан святара.

У першай палове 1910 гадоў быў прызначаны рэктарам Мінскай духоўнай семінарыі і прабыў на гэтай пасадзе да зачынення семінарыі ў 1918 годзе.

Быў узведзены ў сан протаіерэя.

У 1915 годзе рэдагаваў Мінскія епархіяльныя ведамасці.

Пасля 1917 года быў ігуменам храма святой Марыі Магдаліны ў Мінску.

У 1930 годзе быў арыштаваны. Па звестках сваякоў, быў сасланы на Салаўкі. Па іншым дадзеным, арыштаваны 31 студзеня 1933 года і прысуджаны да 5 гадоў высылання.

Памёр у 1936 годзе.

Спасылкі
--------

* ЯЗВИЦКИЙ ИВАН АЛЕКСЕЕВИЧ на сайте Древо (руск.)
* Язвіцкі Іван Аляксеевіч (1869)
**Партыя справядлівасці і развіцця** (ПСР) (турэцк.: Adalet ve Kalkınma Partisi — кіруючая палітычная партыя ў Турцыі. Пазіцыяніруе сябе як умерана кансерватыўную партыю, якая арыентуецца на заходнія каштоўнасці, такія як рыначная эканоміка і ўступленне ў Еўрапейскі Саюз. Заснаваная ў 2001 годзе выхадцамі з забароненай ісламісцкай Партыі дабрабыту.

На выбарах у парламент у 2007 годзе набрала 47 % галасоў (першае месца), у 2011 годзе паўтарыла поспех: 49,9 %. Да партыі належаць прэзідэнт Турцыі Абдула Гюль і прэм’ер-міністр Турцыі Рэджэп Таіп Эрдаган.

У адрас партыі гучаць абвінавачанні ў адыходзе ад прынцыпаў свецкай дзяржавы, закладзеных Атацюркам. У 2008 годзе справа партыі разглядалася ў Канстытуцыйным Судзе, іск аб яе ліквідацыі, пададзены Генеральным пракурорам, быў адхілены (для прыняцця гэтага рашэння не хапіла аднаго голасу), але было зменшана напалову фінансаванне партыі з Цэнтральнага банку краіны.

У 2007 і 2010 гадах партыя ініцыіравала канстытуцыйныя рэферэндумы, накіраваныя на дэмакратызацыю палітычнага і грамадскага жыцця ў краіне, і абодва разы атрымала неабходную падтрымку грамадзян.

Зноскі
------

1. ↑  AECR membership

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · TikTok |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 4764701-2 · ISNI: 0000 0001 2299 5318 · LCCN: n2003058445 · NKC: kn20120110001 · SUDOC: 110869079 · VIAF: 159643030 |

 |
Вялікі каронны харунжы Себасцьян Сабескі на вясельным шэсці караля Жыгімонта III у Польшчы і Швецыі, малюнак каля 1605 года
**Вялі́кі каро́нны хару́нжы** (польск.: Chorąży wielki koronny) — дварцовая пасада ў Каралеўстве Польскім і Рэчы Паспалітай.

Гісторыя
--------

Пасада існавала ўжо ў часы праўлення польскага караля Казіміра Вялікага. Першае пісьмовае ўпамінанне належыць пяру Яна Длугаша ў ягоным апісанні Грунвальдскай бітвы.

Вялікі каронны харунжы нёс харугву (сцяг) Вялікага Каралеўства Польскага перад каралём у час найважнейшых дварцовых цырымоній, такіх як каранацыя, пахаванне, прыняцце ў падданства (амаж, васальства).

У час вайны і ў ходзе баявых дзеянняў адказваў за галоўны сцяг (харугву), як галоўны сімвал дзяржавы.

Звычайна стаяў справа ад караля.

Вядомыя вялікія каронныя харунжыя
---------------------------------

1. Марцін з Врацімавіц (нар.? — пам. 1442) (польск.: Marcin z Wrocimowic) — вялікі каронны харунжы караля Уладзіслава II Ягайлы
2. Мацей Грушэцкі (польск.: Maciej Gruszecki) — вялікі каронны харунжы караля Уладзіслава II Ягайлы пасля Марціна
3. Себасцьян Сабескі (польск.: Sebastian Sobieski) (нар. каля 1552 — пам. 1614) — вялікі каронны харунжы караля Стэфана Баторыя
4. Андрэй Патоцкі (нар.? — пам. 1691) (польск.: Andrzej Potocki) — вялікі каронны харунжы караля Яна II Казіміра.
5. Марэк Сабескі (польск.: Marek Sobieski) (нар. 1550 — пам. 1605) — вялікі каронны харунжы.

Зноскі
------

1. ↑  *Ян Длугаш.*. Год Господень 1410 **(нявызн.)**. *История Польши*.  Изд. АН СССР (26 ліпеня 1962). Архівавана з першакрыніцы 10 ліпеня 2012. Праверана 8 студзеня 2011.
Карта БНР, выдадзеная ў 1918 годзе
**«Ба́цькаўшчына»** — культурна-асветная арганізацыя, створаная ў ліпені 1918 года ў Менску паводле ініцыятывы Яфіма Бялевіча, Язэпа Варонкі (старшыня), Кастуся Езавітава (віцэ-старшыня), Пётры Крачэўскага, Кастуся Цвіркі-Гадыцкага, Язэпа Лёсіка і інш.

Першапачаткова мела назву «Прасвета». Разам з Першым беларускім таварыствам драмы і камедыі, Народным беларускім тэатрам пад кіраўніцтвам Францішка Аляхновіча наладжвала спектаклі і вечарыны, мастацкія выстаўкі. 3 дазволу Народнага сакратарыята Беларусі ўзяла пад часовае кіраўніцтва менскую губернскую друкарню, выдала «Карту БНР», але праз фінансавы крызіс не прадоўжыла выдавецкую дзейнасць. Спыніла працу ў снежні 1918 года.

У сакавіку 1919 года ў Гродне створаная новая арганізацыя «Бацькаўшчына», якая фактычна працягнула дзейнасць менскай арганізацыі.

Гл. таксама
-----------

* Бацькаўшчына (Гродна)

Літаратура
----------

* *Ляхоўскі У.* «Бацькаўшчына» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.
Стоўнхендж. Англія. Эпоха бронзы. Раней 1500 г. да н.э.
**Кромлехі** — складаныя мегалітычныя пабудовы; каменныя слупы, якія пастаўлены па кругу і перакрыты гарызантальна пакладзенымі плітамі.

Самы вядомы з тых, што захаваліся, знаходзіцца ў Стоўнхенджы (Паўднёвая Англія), у плане ўяўляе сабой круглую пляцоўку дыяметрам 30 м, па якой вертыкальна пастаўлены масіўныя прызмападобныя слупы. Знешняе кальцо камянёў перакрыта ўверсе гарызантальна пакладзенымі плітамі, а ўнутранае ўтвараюць некалькі менгіраў. У цэнтры кромлеха на зямлі ляжыць яшчэ адна пліта,якая верагодна з'яўлялася алтаром ці ахвярнікам. Магчыма, комплекс быў свяцілішчам Сонца, служыў для астранамічных назіранняў.

Стварэнне кромлехаў мела вялікае значэнне ў далейшым развіцці манументальнай архітэктуры. У рытміцы пралётаў і апорных слупоў бачны правобраз каланады і аркады.

Літаратура
----------

* Лазука, Б. Гісторыя сусветнага мастацтва. Ад старажытных часоў па XVI стагоддзе / Б.А.Лазука. — Мн.: Беларусь, 2010. ISBN 978-985-01-0894-4

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Кромлех на Вікісховішчы |
Бацвінне мангольду
**Бацвінне** — гэта лісце караняплодаў (буракоў, бручкі, рэпы, морквы, пастарнака, цыкорыя і іншых) і клубневых (бульбы і тапінамбура), якія застаюцца ў выглядзе другараднага прадукту пры развядзенні гэтых раслін для атрымання каранеў ці клубняў.

Бацвінне ідзе на корм у свежым, высушаным і сіласаваным выглядзе. Бацвінне скормліваюць пераважна буйной рагатай жывеле, свінням і авечкам.

Уборка бацвіння вырабляецца пасля паспявання каранеў і клубняў, што ў паўдневай паласе мае месца да завядання бацвіння, у паўночнай ж пазнаецца па гэтаму самаму завяданню.

Літаратура
----------

* *Собичевский В. Т.* Ботва // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Газета «Бульбяная сістэма», выпуск № 3 2008 год Архівавана 13 лютага 2009.
**Партыя свабоды і справядлівасці** (сербск.: Странка слободе и правде/Stranka slobode i pravde) — сацыяльна-дэмакратычная палітычная партыя ў Сербіі. Кіраўніком партыі ёсць Драган Джылас.

Гісторыя
--------

Партыя была закладзена ў 2019 годзе па зліцці Зялёнай экалагічнай партыі — Зялёныя і таксама Сербскай лявіцы. Партыя ўваходзіла ў Саюз за Сербію, кааліцыю апазіцыйных палітычных партый. Гэтае аб’яднанне была ўтворанае кіраўніком партыі Джыласам у 2018 годзе. Гэты саюз байкатаваў парламенцкія выбары 2020 года, бо лічыў, што выбары не будуць свабоднымі і справядлівымі. Пасля выбараў партыя стала часткай Аб’яднанай апазіцыі Сербіі, пераемніцы Саюза за Сербію. Новая кааліцыя была распушчана ў студзені 2023 года праз спрэчкі паміж Партыяй свабоды і справядлівасці і Народнай партыяй.

Ідэалогія
---------

Партыя палягае на левацэнтрызме і знаходзіцца ў апазіцыі да Сербскай прагрэсіўнай партыі. Партыя мае антыкарупцыйны кірунак, а таксама заклікае да падатковых рэформ, якія мусяць прывесці да прагрэсіўнага падаткаабкладання. Таксама партыя падтрымлівае фінансаванне дармовых падручнікаў і школьнага харчавання, а таксама дамагаецца ўсталявання новага працоўнага заканадаўства. Яна падтрымлівае далучэнне Сербіі да Еўрапейскага Саюза, і хоча, каб Сербія гарманізавала сваю замежную палітыку з ЕС, у тым ліку заклікае прыяднацца да санкцый у дачыненні да Расіі праз расійскае ўварванне ва Украіну. Партыя крытыкуе кітайскія інвестыцыі ў інфраструктуру, а таксама распрацавала платформу, дзякуючы якой яны паабяцалі перамір’е і супрацу паміж краінамі на Балканах. Прыхільнікі партыі маюць праеўрапейскія погляды, а таксама лічаць сябе сацыяльна прагрэсіўнымі. Партыя мае шчыльныя дачыненні з Сацыял-дэмакратычным саюзам Македоніі і Сацыял-дэмакратычнай партыяй Аўстрыі.

Зноскі
------

1. ↑  «Osnovana Stranka slobode i pravde Dragana Đilasa». Radio Slobodna Evropa
2. ↑  «Stranka slobode i pravde bojkotuje naredne izbore». Radio Television of Serbia
3. ↑  «Vučić rejects proposals for a technical government, more parties announce election boycott». European Western Balkans.
4. ↑  «SSP: Novac za tablete preusmeriti za besplatne udžbenike i obroke za đake». Danas
5. ↑  «Opozicija: Položaj radnika u Srbiji sve teži». N1
6. ↑  «Šta kažu programi partija: Od entuzijazma do skepse». Progovori o pregovorima
7. ↑  Cvetković, Ljudmila (10.05.2021). «Deo opozicije po prvi put kritikuje vlast u Srbiji zbog Kine». Radio Free Europe

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 10 красавіка 2023.
**«Ба́цька наш Нё́ман»** — зборнік, укладзены Яўгенам Хвалеем. Кніга выдадзена тыражом 2 000 экзэмпляраў для чытатоў старэйшага школьнага ўзросту.

Змест
-----

Гэты зборнік — гімн славутай рацэ Нёман. Змест складаюць творы розных жанраў, у якіх услаўляецца не толькі наднёманская прырода, але і расказваецца пра вядомых людзей, што выраслі на берагах Нёмана, падаецца іх творчасць. Упершыню надрукаваны на беларускай мове краязнаўчы экскурс пісьменніка Уладзіслава Сыракомлі «Нёман ад вытокаў да вусця», гістарычныя эсэ Уладзіміра Кісялёва і Сяргея Галоўкі, творы паэтаў свету пра Нёман.

Іншыя дадзеныя
--------------

Зборнік выдадзены пры фінансаванні з Фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы культуры і мастацтва. У якасці эпіграфаў выкарыстаны вершы «Песня пра Нёман» Анатоля Астрэйкі і «Мой родны кут» Якуба Коласа.

Зноскі
------

1. ↑  Яўген Хвалей. Бацька наш Нёман **(нявызн.)**.  Беларуская Палічка. Праверана 29 верасня 2016.

Спасылкі
--------

* Бацька наш Нёман у беларускай інтэрнэт-бібліятэцы Kamunikat
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Заазер'е.
**Заазе́р'е** — гідралагічны заказнік на тэрыторыі Бялыніцкага раёна Магілёўскай вобласці. Створаны ў 1968 годзе як заказнік рэспубліканскага значэння для захавання ў натуральным стане балотнага масіву з тыповай для міжрэччаў стратыграфіяй тарфянікаў. Плошча заказніка складае 4286 га (1997). Размешчаны на Цэнтральнабярэзінскай раўніне і займае частку Друць-Бярэзінскага міжрэчча. Размешчаны на вярховым балоце. У цэнтры пераважаюць хваёва-кусцікавыя раслінныя асацыяцыі, у паўночнай частцы — градава- багнавыя комплексы расліннасці. На ўскраінах пашыраны хваёва-бярозава-пушыцава-сфагнавыя асацыяцыі. На мінеральных участках пераважаюць бярозава-асінавыя лясы. У флоры заказніка каля 100 відаў раслін, у тым ліку ахоўныя чубатка пустая і зубніца клубняносная.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
**Каменешарка** (*Arenaria interpres*) — птушка сямейства бакасавых.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 21-25 см, размах крылаў 43-50 см. У шлюбным уборы шматкаляровая, іржава-чорна-белая, адносна нядоўгая, вострая дзюба і кароткія жоўта-аранжавыя ногі. У негнездавы час і маладыя цёмна-шэра-карычневыя з белым сподам цела і горлам. У палёце ў абодвух уборах вельмі характэрныя плямы зверху на спіне. Пры пошуках ежы пераварочвае каменчыкі (адсюль назва).

Пашырэнне
---------

Арэал — паўночныя ўзбярэжжы Галарктыкі. Насяляе камяністыя марскія ўзбярэжжы, у некаторых раёнах сухую, камяністую тундру. Пад час пералётаў і на зімоўцы — галоўным чынам марскія ўзбярэжжы (таксама пясчаныя і з воднымі раслінамі).

Пералётная. Месца зімовак: Заходняя і Паўднёвая Еўропа, Паўднёва-Усходняя Азія (ад Індыі), паўночна-ўсходняе і заходняе ўзбярэжжы Афрыкі, Аўстралія, Новая Зеландыя, поўнач Паўночнай Амерыкі, Цэнтральная і Паўднёвая Амерыка, астравы Атлантычнага і Ціхага акіянаў. На Беларусі вельмі рэдкі залётны пад час міграцый від.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гняздо ладзіць на адкрытым месцы ў неглыбокай ямцы, без высцілкі або скупа высланай лішайнікамі з прымессю некалькіх травінак, лістоў і кавалкаў кары са сплаўляемых хваёвых дрэў.

Яйкі звычайна 4 (часам 3-5), авальныя або грушападобныя, светла-аліўкава-зялёныя альбо карычневыя з глыбокімі шэрымі плямамі і буравата-чорнымі паверхневымі.

Падвіды
-------

* *А. i. interpres* — Паўночная Еўразія, Грэнландыя, таксама поўнач Аляскі і арктычнай Канады;
* *A. i. morinella* — Поўнач Аляскі, большая частка арктычнай Канады.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X
**Ян Олаф Даніэль Рыкардсан** (шведск.: Jan Olof Daniel Rickardsson, нар. 15 сакавіка 1982, Худыксваль, Еўлеборг) — шведскі лыжнік, двухразовы алімпійскі чэмпіён гульняў 2010 і 2014, сярэбраны прызёр чэмпіянату свету 2011 года ў эстафеце.

Спартыўная кар'ера
------------------

У Кубку свету Даніэль Рыкардсан дэбютаваў у 2004 годзе, на сённяшні дзень мае на сваім рахунку два подыўма на этапах Кубка свету ў эстафетах, у індывідуальных спаборніцтвах не ўздымалася вышэй за 8-га месца.

Прымаў удзел у чэмпіянаце свету 2009 у Ліберэцы, дзе паказаў наступныя вынікі: 15 км (класічны ход) — 20-е месца, эстафета — 6-е месца , 50 км (мас-старт, свабодны ход) — 30-е месца.

На Алімпіядзе 2010 у Ванкуверы стаў алімпійскім чэмпіёнам у эстафеце, а ў індывідуальных гонках паказаў наступныя вынікі: 15 км (вольны ход) — 22-е месца, дуатлон 15+15 км — 23-е месца , 50 км (мас-старт, класічны ход) — 7-е месца.

Як і Марыт Б’ёрген, Кім Колінз і Ганна Хааг, з'яўляецца спартсменам-астматыкам, якія легальна прымаюць допінг (сальбутамол).

Зноскі
------

1. ↑  Марит Бьорген: великий астматик. Спорт-Экспресс

Спасылкі
--------

* Daniel Rickardsson — статыстыка на сайце FIS (англ.)
* Афіцыйны сайт лыжніка
Будынак сэцэсіёна ў Вене, пабудаваны ў 1897 годзе Ёзэфам Марыям Ольбрахам для выстаў мастакоў сэцэсіі.
**Венская сэцэсія** (ням.: Wiener Secession) — рэгіянальная разнавіднасць стылю ар-нуво на землях Аўстра-Венгрыі. Была распаўсюджана таксама на тэрыторыі такіх сучасных дзяржаў як Венгрыя, Польшча і Чэхія, а таксама на заходнеўкраінскіх землях. Назва мастацкага кірунку паходзіць ад назвы арганізацыі саюза мастакоў горада Вена, якія вынайшлі новыя вобразы ў мастацтве і архітэктуры.Першым прэзідэнтам гэтай арганізацыі стаў Густаў Клімт.

Саюз мастакоў горада Вена
-------------------------

Венская сэцэсія ці Сэцэсіён як арганізацыя была заснавана 3 красавіка 1897 года мастакамі Густавам Клімтам, Каламанам Мозэрам, Ёзэфам Хофманам, Ёзэфам Марыям Ольбрахам, Максам Курцвайлем, Вільгельмам Бернацыкам і іншымі. Нягледзячы на тое, што Ота Вагнер атрымаў шырокае прызнанне ў якасці важнага члена сэцэсіі, ён не быў адным з заснавальнікаў. Мастакі сэцэсіі супрацьстаялі кансерватызму венскага мастацтва з яго традыцыйнай арыентацыяй на гістарызм. Венскай сэцэсіі, першая выстаўка якой прайшла ў 1898 годзе, папярэднічалі рухі Берлінскай і Мюнхенскай сэцэсій.
**Даніэла Ірашка-Штольц** (ням.: Daniela Iraschko-Stolz; нар. 21 лістапада 1983, Айзенерц, Аўстрыя) — аўстрыйская спартсменка, якая спецыялізуецца на скачках з трампліну. Чэмпіёнка чацвёртага агульнага сезона кубку свету сярод жанчын у 2014/2015.

Спаборнічае ў скачках з трампліну з 2000 года. Стала вядомай, дзякуючы тром асобным перамогам на гарналыжным фестывалі ў Гальменколене. У сезоне 2009/2010 стала пераможцай Кантынентальнага кубку сярод жанчын. Заваявала залаты медаль на Зімовай Універсіядзе 2007 года ў Турыне, залаты медаль на чэмпіянаце свету па скачках з трампліну 2011 года ў Гальменколене і срэбны медаль на Зімовай Алімпіядзе 2014 года.

Кубак свету
-----------

### Перамогі

| № | Сезон | Дата | Месца | Узгорак |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2011/12 | 4 лютага 2012 | Аўстрыя Хінцэнбах | Energie AG-Skisprung Arena HS 94 |
| 2 | 5 лютага 2012 | Аўстрыя Хінцэнбах | Energie AG-Skisprung Arena HS 94 |
| 3 | 2012/13 | 9 снежня 2012 | Расія Сочы | Рускія горкі, трамплін HS 106 |
| 4 | 2013/14 | 25 студзеня 2012 | Славенія Планіца | Bloudkova velikanka HS 104 |
| 5 | 26 студзеня 2012 | Славенія Планіца | Bloudkova velikanka HS 104 |
| 6 | 2014/15 | 24 студзеня 2015 | Германія Оберстдорф | Schattenbergschanze HS 106 |
| 7 | 25 студзеня 2015 | Германія Оберстдорф | Schattenbergschanze HS 106 |
| 8 | 31 студзеня 2015 | Аўстрыя Хінцэнбах | Energie AG-Skisprung Arena HS 94 |
| 9 | 7 лютага 2015 | Румынія Рышнаў | Trambulina Valea Cărbunării HS 100 |
| 10 | 15 лютага 2015 | Славенія Любна-аб-Савіны | Цэнтр скачкоў з трампліна Савіны HS 95 |
| 11 | 2015/16 | 12 снежня 2015 | Расія Ніжні Тагіл | Трамплін Бусел HS 97 |
| 12 | 14 лютага 2016 | Славенія Любна-аб-Савіны | Цэнтр скачкоў з трампліна Савіны HS 95 |
**«УПАБ-1500В»** — руская кіраваная авіяцыйныя бомба вагай 1500 кг. Бомбу УПАБ-1500В у Расіі прадэманстравалі ў 2019 годзе, яна прызначана для ўдараў па высокаабароненых аб’ектах на адлегласці да 40 км.

Гісторыя стварэння
------------------

Боепрыпас упершыню быў прадэманстраваны ў экспартнай версіі з індэксам К029БЭ ў 2019 годзе распрацоўшчыкам "ГНПП «Рэгіён», якое ўваходзіць у карпарацыю «Тактычнае ракетнае ўзбраенне» на выставе МАКС. Тады ж было паведамлена, што гэтая бомба ўжо прайшла выпрабаванні, пастаўлена на ўзбраенне Паветрана-касмічных сіл Расіі і атрымала першыя экспартныя замовы.

Высокая небяспечнасць УПАБ-1500В — у тым, што яна планіруючая, абсталяваная інерцыяльнай і спадарожнікавай сістэмай навігацыі і мае баявую частку вагой 1010 кг, прызначаную для знішчэння высокаабароненых аб’ектаў. Дэкларуецца, што бомбу можна скідаць за 40 км ад цэлі, для чаго самалёт-носьбіт мае падняцца на вышыню 14 км. Таксама ёсць і меншага калібру боепрыпас УПАБ-500В (індэкс К08Б), паменшаную копію УПАБ-1500В вагой 505 кг, з якіх 390 кг прыпадаюць на баявую частку пры захаванні іншых асаблівасцяў.

Першае ўжыванне гэтага віда боепрыпасаў зафіксавалі ў 2023 годзе супраць аднаго з аб’ектаў у Чарнігаўскай вобласці на поўначы Украіны.

Зноскі
------

1. ↑  Расія ўжыла супраць Украіны суперновыя планіруючыя бомбы
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Выгоўскі.

**Даніэль Выгоўскі** (? — 1740) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, кашталян менскі (1713—1740).

Бяіграфія
---------

Паходзіў з роду Выгоўскіх герба «Габданк зменены», сын Канстанціна, кіеўскага войскага, пана на Лісянцы, і смаленскай чашнічанкі Рэгіны з Мяшчэрынаў герба «Польская Пагоня».

Быў старостам небароўскім і рэклінскім. Чашнік кіеўскі (1690—1704), канюшы вялікі літоўскі з 1708 года, кашталян менскі з 19 лютага 1713 года. У 1696 годзе быў паслом ад Вількамірскага павета на канвакацыйны сойм.

Быў жанаты з княжной Тэрэзай Друцкай-Сакалінскай. Меў дачу Рахелю, якая першы раз выйшла замуж за дарсунскага старосту князя Караля Агінскага, а другі раз за троцкага кашталяна Антонія Казіміра Сапегу.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej, Poznań, T.1-31, 1879—1908
Філіп атрымлівае асобнік «Рамана пра Ружу» ад Жана Малінэ
**Філіп Клеў** (фр.: Philippe de Clèves, нідэрл.: Filips van Kleef, 1459, Ле-Кенуа — 28 студзеня 1528) — уладальнік Равенстэйна і Анг'ена, нідэрландскі ваенны дзеяч XV і пачатку XVI стагоддзяў, адмірал Нідэрландаў, саветнік імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Максіміліяна.

Філіп Клеўскі быў праўнукам Іаана Бясстрашнага і сынам партугальскай прынцэсы. Ва ўзросце васямнаццаці гадоў ён быў прызначаны ваенным губернатарам Фландрыі.

У 1485 годзе ажаніўся з Франсуазай Люксембург.

У 1486 годзе Філіп увайшоў у склад урада Бургундскіх Нідэрландаў. Ён браў удзел у прыгнечанні паўстання ў Іпры, Бругэ і Генце, але затым сам выступіў супраць Максіміліяна. У барацьбе з імперыяй Філіп пацярпець паражэнне, быў выгнаны з імперыі і паступіў на французскую службу, дзе стаў віцэ-каралём Генуі. Выйдучы ў адстаўку, заняўся ваеннай тэорыяй, паляваннем і мецэнацтвам. Пахаваны ў Бруселі.


1. 1 2  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847329'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847326'></a>
**Нацыянальная бібліятэка імя А. С. Пушкіна Рэспублікі Мардовія** знаходзіцца ў горадзе Саранск, Рэспубліка Мардовія. З’яўляецца галоўнай дзяржаўнай бібліятэкай рэспублікі, з найбуйнейшым на яе тэрыторыі зборам друкаваных выданняў.

Гісторыя стварэння бібліятэкі
-----------------------------

14 верасня 1899 года па прашэнні групы гарадской інтэлігенцыі гарадскому кіраўніку была адкрыта Саранская народная дармовая бібліятэка-чытальня. На момант стварэння яе бібліятэчны фонд складаў усяго 353 кнігі, папаўняўся ён галоўным чынам за кошт дабрачыннасці. Спачатку бібліятэка месцілася ў памяшканні гарадскога ламбарда, потым для яе быў вылучаны пакой у будынку гарадской управы.

У 1919—1920 гадах бібліятэка-чытальня была злучана з Публічнай бібліятэкай і атрымала назву «Саранская цэнтральная павятовая бібліятэка». У 1928 годзе бібліятэка памяняла назву на Цэнтральную акруговую, у 1930 годзе — Абласную, а ў 1935 годзе — Рэспубліканскую. У 1939 годзе для бібліятэкі быў пабудаваны асобны будынак (цяпер там знаходзіцца Рэспубліканская дзіцячая бібліятэка) і з гэтага ж года яна носіць імя вялікага рускага паэта Аляксандра Сяргеевіча Пушкіна. У 1970 годзе бібліятэка зноў пераехала ў новы будынак (на вуліцы Багдана Хмяльніцкага), дзе яна і размяшчаецца дасёння.

У 2009 годзе да будынка бібліятэкі з боку вуліцы Льва Талстога быў прыбудаваны новы 9-павярховы корпус, што павялічыла бібліятэчныя плошчы больш чым у 3 разы.

11 сакавіка 1991 года Пастановай Савета Міністраў Мардовіі Рэспубліканская бібліятэка атрымала статус Нацыянальнай. Усталяваны сувязі з айчыннымі і замежнымі (у Венгрыі, Фінляндыі, Эстоніі і інш.) фіна-ўгорскімі бібліятэкамі для стварэння магчыма больш поўнага фонду дакументаў і кніг пра мардву і іншых фіна-ўгорскія народы.

Бібліятэка атрымлівае абавязковы асобнік усіх выданняў, якія публікуюцца ў Мардовіі.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 11 лютага 2018.
2. 1 2 3 4 5 6 7  Статья о библиотеке на сайте «Саранск Online».
3. 1 2  Информация с веб-сайта библиотеки Архівавана 11 лютага 2018.
4. ↑  Градостроительные ориентиры российских столиц: Саранск: монография / В. Ф. Вавилин, В. А. Моисеенко, В. В. Вавилин; под общ. ред. В. Ф. Вавилина. — Саранск: Изд-во Мордов. ун-та, 2009. — С. 490—492. — 604 с. — ISBN 978-5-7103-2133-1.
**Венскі Лес** (ням.: Wienerwald) — адгор’е Усходніх Альпаў. Размешчаны ў ваколіцах Вены. Абмежаваны з аднаго боку далінай Дуная і вінаграднікамі, а з другога — курортным раёнам Бадэна і Бад-Фослаў. Вышыня да 893 метраў (гара Шопфль). Гэта выдатная прыродная зона адпачынку — цэлы лясны раён з уласнымі гарадкамі і гатэлямі, курортамі і тэрмальнымі крыніцамі.

Дубовыя і букавыя лясы — Венскі лес уключае ў сябе 1250 км² лясістай мясцовасці (ад Tullner Feld на поўначы, Traisen на западе, Golsen і Triesting на поўдні і Wiener Becken на ўсходзе).
Венскі лес яшчэ называюць «зялёнымі лёгкімі» Вены. Сённяшнія флора і фаўна Венскага леса — вынік геалагічнага, кліматычнага, экалагічнага і гістарычнага развіцця, якое складваецца мільёны гадоў. Першая вядомая назва гэтай мясцовасці — кельцкае «mons Cetius» — перакладаецца як «горны лес», па-нямецку — «Bergwald». 2000 гадоў назад яе сталі называць «St. Pöltner Wald», зыходзячы з таго, што Санкт-Пёльтэн быў першай абшчынай у гэтых месцах. Потым пальма першынства перайшла да Тульна, і мясцовасць стала вядомая як «Tullner Wald». Назва ж, якой карыстаюцца цяпер, з’явілася тысячу гадоў таму. Любімае месца адпачынку жыхароў Вены.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Венскі лес**
* Паркі Вены Архівавана 10 красавіка 2017.