recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міронава.

**Валянціна Іванаўна Міронава** (нар. 4 лютага 1953, в. Грэбень, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч і палітык.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 4 лютага 1953 года ў в. Грэбень Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

Скончыла Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава, эканаміст. Пасля заканчэння вучобы працавала інспектарам аддзела па перасяленню і арганізаванаму набору рабочых, інжынерам-эканамістам аддзела пераразмеркавання і перападрыхтоўкі рабочых, старшым інжынерам-эканамістам аддзела хімічнай, лёгкай і мясцовай прамысловасці, вядучым эканамістам, начальнікам аддзела прамысловасці саюзна-рэспубліканскага і рэспубліканскага падпарадкавання Дзяржкампрацы БССР. Была начальнікам аддзела працы і заработнай платы трэста № 6, намеснікам начальніка аддзела працы і заработнай платы аб’яднання «Мінскаблсельбуд», начальнікам аддзела прававога абеспячэння працы, сацыяльнай абароны і ўзроўню жыцця насельніцтва ўпраўлення па працы і сацыяльнай абароне насельніцтва Мінскага абласнога выканаўчага камітэта, намеснікам начальніка ўпраўлення па працы і сацыяльнай абароне насельніцтва Мінскага абласнога выканаўчага камітэта, намеснікам старшыні камітэта па працы і занятасці насельніцтва Мінскага абласнога выканаўчага камітэта — начальнікам упраўлення абласной службы занятасці, начальнікам упраўлення абласной службы занятасці насельніцтва пры камітэце па працы Мінскага абласнога выканаўчага камітэта, начальнікам упраўлення абласной службы занятасці насельніцтва Мінскага абласнога выканаўчага камітэта. Намеснік старшыні камітэта па працы, занятасці і сацыяльнай абароне Мінскага абласнога выканаўчага камітэта. Была старшынёй абласной арганізацыі грамадскага аб’яднання «Беларускі саюз жанчын».

Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання.

Узнагароды
----------

Мае Падзяку Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Узнагароджана юбілейнымі медалямі «60 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», «60 год Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, нагрудным знакам «За актыўную працу ў сістэме Дзяржкампрацы СССР». .

Зноскі
------

1. ↑  Миронова Валентина Ивановна Архівавана 18 жніўня 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
**Аралезы** (арм.: Արալեզ) — у армянскай міфалогіі духі, што з'яўляліся ў выглядзе крылатых істот, якія спускаліся з неба, каб ускрэсіць загінулых у бітвах, залізваючы іх раны.

Выгляд
------

Звонку Аралезы больш за ўсё былі падобныя на першабытніцкіх сабак Армянскага нагор'я — армянскіх ваўкадаваў — гампраў, якія, магчыма, і сталі правобразам Аралезаў.

Адлюстраванне ў міфалогіі
-------------------------

Адно з першых апісанняў аралезов і іх функцый зрабіў армянскі гісторык канца IV—V стагоддзяў Фаўстас Бузанд.

Таксама, згодна адной з легендаў, запісанай гісторыкам V стагоддзя Маўсесам Харэнацы, аралезы ўскрэсілі Ара Выдатнага, які быў смяротна паранены ў кровапралітнай бітве з войскам асірыйскай царыцы Шамірам (Семіраміды). Адсюль і адзін са спосабаў трактоўкі слова «ара лез». З імя «Ара» і слова «лізэл» — лізаць. Атрымваецца — «Якія ліжуць Ара».

Паходжанне назвы
----------------

Этымалогія слова «аралез», як піша Езнік, цалкам вызначае ролю гэтых духаў. Яно складаецца з каранёў «іяр» — «няспынна» і «лез-ум» — лізаць.

Зноскі
------

1. ↑  М. А Исалабдулаев /Мифология народов Кавказа (недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* «Мифы народов мира», том 1
* Исследования и статьи Н. О. Эмина по армянской мифологии, археологии, истории и истории литературы за 1858—1884 гг. Москва 1896 год
**«Неа Саламіна»** (грэч. Νέα Σαλαμίνα Αμμοχώστου) — прафесійны футбольны клуб з горада Амахостаса (вядомага як Фамагуста), Кіпр. Пасля турэцкага ўварвання на Кіпр у 1974 годзе і акупацыі туркамі паўночнай часткі вострава клуб з’ехаў з Фамагусты. Базай клуба часова з’яўляецца горад Ларнака.

Найбольш прыкметнымі дасягненнямі клуба з’яўляюцца перамога на кубку Кіпра і на суперкубку Кіпра ў 1990 годзе, а яго найлепшым дасягненнем у першым дывізіёне чэмпіянату Кіпра з’яўляецца трэцяе месца. На працягу першых пяці гадоў (1948—1953) каманда ўдзельнічала ў чэмпіянатах Аматарскай футбольнай федэрацыі Кіпра. У 1953 годзе Неа Саламіна далучылася да Кіпрскай федэрацыі футбола і стала рэгулярна прымаць удзел у чэмпіянатах і кубках краіны. Клуб гуляў у першым дывізіёне чэмпіянату больш чым 50 сезонаў, займаючы сёмае месца паводле гэтага паказчыку сярод усіх каманд.

«Неа Саламіна» дэбютавала ў еўракубках у 1990 годзе, прыняўшы ўдзел у Кубку ўладальнікаў кубкаў, а ў 1995, 1997 і 2000 гадах гуляла ў Кубку Інтэртота. Футбольная каманда з’яўляецца часткай спартыўнага клуба «Неа Саламіна Фамагуста», які быў заснаваны ў 1948 годзе і таксама ўключае ў сябе мужчынскую валейбольную каманду. Клуб быў названы ў гонар старажытнага кіпрскага горада Саламін, які знаходзіцца непадалёк ад сучаснага горада Фамагуста («Неа» перакладаецца з грэчаскай мовы як «новы»).

Зноскі
------

1. ↑  Καταρτίστηκε σε σώμα το νέο δ.σ. της Νέας Σαλαμίνας — 2021. Праверана 9 ліпеня 2021.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме ФК Неа Саламіна Фамагуста
* neasalamina.com — афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Тэматычныя сайты | FootballFacts.ru · Soccerway · playmarkerstats.com · Transfermarkt · worldfootball.net · УЕФА |
**«Чароўны рог хлопчыка»** (ням.: Des Knaben Wunderhorn) — трохтомны зборнік нямецкіх народных песень, складзены Ахімам фон Арнімам і Клеменсам Брэнтана і апублікаваны ў Гайдэльбергу ў 1805—1808 гг.

Апісанне
--------

Зборнік з’яўляўся важнай крыніцай фальклорнага матэрыялу на працягу ўсяго XIX стагоддзя. Тэматыка зборніка карэлявала з ідэямі пангерманізму, якія ставілі за мэту стварэнне моцнай і аб’яднанай Германіі, якія б лучыла ўсіх падзеленых палітычнымі межамі немцаў. «Чароўны рог хлопчыка» меў вялікую папулярнасць ва ўсім нямецкамоўным свеце; Іаган Вольфганг фон Гётэ, адзін з найбольш уплывовых тагачасных пісьменнікаў, адзначаў, што гэты зборнік «заняў сваё месца ў кожным доме».

Арнім і Брэнтана, як і астатнія збіральнікі народных песень XIX стагоддзя, вольным чынам рэдагавалі змест сваіх зборнікаў. З’яўляючыся таленавітымі паэтамі, некаторыя з песень яны выдумалі самастойна. Таксама некаторыя з песень дастасоўваліся да метрычнай сістэмы і тагачаснай фанетыкі нямецкай мовы, што паўплывала на першапачатковы выгляд народнага матэрыялу.

Выбраныя песні з гэтага зборніка былі пакладзеныя на музыку Веберам, Мендэльсонам, Шуманам, Лёвэ, Брамсам і Цэмлінскім.

Густаў Малер прылічаў гэты зборнік да сваіх любімых кніг і цягам большасці свайго жыцця ставіў на музыку яго змест.

Цікавыя факты
-------------

Пазней Ахім Фон Арнім судзейнічаў першаму выданню «Казак братоў Грым».

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Чароўны рог хлопчыка на Вікісховішчы |

* de:s:Des Knaben Wunderhorn
* Спіс песень з зборніка з імёнамі кампазітараў і тэкстамі Архівавана 13 снежня 2006.
* Des Knaben Wunderhorn на Projekt Gutenberg-DE  (ням.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12020355z · GND: 4149165-8 · LCCN: n85249990 · NDL: 001220694 · NKC: unn2012727717 · VIAF: 181479351 |

 |
«**Ніжняя тундра**» (руск.: «Нижняя тундра») — студыйны альбом рускага рок-гурта «Ва-Банкъ», запісаны і выдадзены ў 1999 годзе. З’яўляецца своеасаблівым «саўндтрэкам» на аднайменнае апавяданне Віктара Пялевіна, напісанае спецыяльна для выпуску альбома і надрукаваным ва ўкладышы буклета.

Гісторыя стварэння
------------------

Пасля прачытання рамана Віктара Пялевіна «Чапаеў і Пустэча» гурт «Ва-Банкъ» знаходзіўся пад вельмі вялікім уражаннем ад гэтага твора. У Аляксандра Скляра з’явілася думка паспрабаваць вынайсці новы жанр: зрабіць саўндтрэк да ненапісанага апавядання. Ідэя складалася ў тым, што Віктар Пялевін стварае новае апавяданне, а гурт «Ва-Банк» да яго піша саўндтрэк і выдаецца гэта як мульціжанравы творчы прадукт, пры гэтым да гэтага ні апавяданне, ні саўндтрэк нікуды не выкладваюцца. Аляксандр Скляраў патэлефанаваў Віктару Пялевіну, выклаў ідэю і праз некалькі месяцаў атрымаў станоўчы адказ. Праца над творам доўжылася таксама некалькі месяцаў. Віктар Пялевін перадаў гурту «Ва-банк» рукапіс, у якім ўтрымліваліся адзнакі з назвамі будучых песень.

Спіс кампазіцый
---------------

Усе песні напісаны музыкамі групы за выключэннем адзначаных.

| № | Назва | Працягласць |
| --- | --- | --- |
| 1. | «Интро»  | 01:40 |
| 2. | «Путешествие в Китай» (словы — Я. Галовін) | 04:54 |
| 3. | «Кукла-мандарин» (словы — Я. Галовін) | 04:40 |
| 4. | «Холодный мир»  | 04:35 |
| 5. | «Джон Донн 2000» (словы — Я. Галовін) | 05:13 |
| 6. | «Агрессия созвучий» (словы — Я. Галовін) | 04:05 |
| 7. | «Небесные грибы»  | 04:21 |
| 8. | «Шаман»  | 06:56 |
| 9. | «Вальс Чжэнь Чжао»  | 04:30 |
| 10. | «Пилоты»  | 03:51 |
| 11. | «Вася-совесть»  | 04:59 |
| 12. | «Склиф» (слова - Е. Головин) | 04:09 |
| 13. | «За гагарой с чёрным пером»  | 11:50 |

Удзельнікі запісу
-----------------

* Аляксандр Скляр — вакал, гітара
* Ягор Ніканаў — гітара, вакал
* Алік Ісмагілаў — бас-гітара, вакал
* Андрэй Бялізаў — барабаны
* Алег Літвішка — уся электроніка і сэмплы

Зноскі
------

1. ↑  Play № 44, с.29. Некоторые другие музыкальные путешествия Александра Ф. Скляра — Нижняя тундра
2. ↑  Пелевин пошел ва-банк
3. ↑  «Мы — саундтрек к жизни отверженных»

Спасылкі
--------

* «Ніжняя тундра» на сайце *Discogs.com*
* «Ніжняя тундра» на сервісе «Яндэкс.музыка»
**Дорыс Доўсан** (англ.: Doris Dawson; 16 красавіка 1905 — 20 красавіка 1986) — амерыканская кінаактрыса.

Біяграфія
---------

Дорыс Доўсан нарадзілася і вырасла ў Голдфілдзе, (штат Невада, ЗША).

Пачала здымацца ў сярэдзіне 1920-х гадоў. Яе першая роля ў кіно была ў 1927 годзе ў фільме The Arizona Wildcat. Яна знялася ў чатырох фільмах у гэтым годзе, і яшчэ чатыры ў 1928 годзе. У 1929 годзе яна была адной з трынаццаці дзяўчат, выбраных у якасці «WAMPAS Baby Stars», групы, якая ўключала будучую легенду Галівуду Джын Артур. Яна здымецца ў пяці фільмах ў 1929 годзе, у тым ліку Broadway Scandals, у якім здымаліся Джэк Іганаў і Салі О'Ніл. Яна была на вышыні сваёй кар'еры ў 1929 годзе. Са з’яўленнем гукавых фільмаў, яе кар'ера пацярпела з-за таго, што крытыкам не падабаўся яе голас. Яна сгуляла толькі адну ролю ў кіно ў 1930 годзе.

Яе апошні фільм, у 1934 годзе, быў The Silver Streak, у галоўнай ролі Салі Блейн і Чарлз Старэт. Пасля сканчэння кар'еры, ва ўзросце 29 гадоў, яна ў рэшце рэшт абгрунтавалася ў Корал Гейблс, штат Фларыда. Яна памерла там у 1986 годзе, ва ўзросце 81 гадоў.

Фільмаграфія
------------

**Актрыса**

* 1 The Silver Streak (1934) — Molly
* 2 Broadway Scandals (1929) — Bobby
* 3 Hot Stuff (1929) — Thelma
* 4 Дзеці Рытц (1929) Children of the Ritz — Margie Haines
* 5 Яго палонніца (1929) His Captive Woman
* 6 Непаслухмянае дзіця (1928) Naughty Baby — Polly
* 7 The Little Wildcat (1928) — Sue
* 8 Do Your Duty (1928) — Mary Ellen Maloney
* 9 Heart Trouble (1928) — The Girl
* 10 The Little Shepherd of Kingdom Come (1928) — Margaret Dean (their daughter)
* 11 The Arizona Wildcat (1927) — Marie
* 12 Французская бульба фры (1927)

Зноскі
------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990. Праверана 16 ліпеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Find a Grave — 1996. Праверана 30 жніўня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056'></a>

Спасылкі
--------

* Дорыс Доўсан
* Doris Dawson filmography

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
**Чаромха віргінская** (*Prúnus virginiána*) — дрэва падроду роду Cerasus, паходзіць з Паўночнай Амерыкі, вырастае да 10-15 м у вышыню.

Батанічнае апісанне
-------------------

Чаромха віргінская з’яўляецца дрэвам з шырокай і купчастай кронай. У культурных умовах чаромха віргінская, як правіла, вырастае да 5-7 м у вышыню. Маладыя парасткі чаромхі віргінскай цёмна-бурага колеру.

Пупышкі яйкападобна-канічныя, жаўтлява-бурага або цёмна-карычневага колеру, іх даўжыня складае 3-5 мм. Лісце чаромхі віргінскай авальна-ланцэтнае або авальнае, бліскучае, шчыльнае, даўжынёй 3-10 см, вышчэрбленае па краях. З верхняга боку лісце ярка-зялёнае, з ніжняга боку некалькі святлей. Восенню лісце становіцца чырвоным.

Кветкі белага колеру, сабраныя ў суквецці па 15-30 штук. З’яўляюцца позняй вясной, у маі, пасля з’яўлення лісця. На поўначы чаромха віргінская цвіце ў чэрвені. Плод — круглая касцянка, дыяметрам 1 см, з звязальным кіслым смакам. Колер пладоў ад цёмна-чырвонага да амаль чорнага. Плады чаромхі віргінскай буйней, чым у чаромхі звычайнай.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 92. — 160 с. — 2 350 экз. — у крыніцы пад назвай Padus virginiana (L.) Mill.

Спасылкі
--------

* Чаромха віргінская на сайце USDA NRCS

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
**Глухаўскі нацыянальны педагагічны ўніверсітэт імя Аляксандра Даўжэнкі** (укр.: Глухівський національний педагогічний університет імені Олександра Довженка) — украінская вышэйшая навучальная ўстанова педагагічнага профілю са статусам нацыянальнага ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў горадзе Глухаў Сумской вобласці.

Гісторыя
--------

За годы існавання навучальная ўстанова дзейнічала як:

* настаўніцкі інстытут (1874—1917 гг.)
* педагагічны інстытут (1917—1921 гг.)
* Інстытут народнай адукацыі (1921—1924 гг.)
* педагагічныя курсы (1924—1925 гг.)
* педагагічны тэхнікум (1925—1930 гг.)
* Інстытут сацыяльнага выхавання (1930—1933 гг.)
* педагагічны інстытут (1933—1937 гг.)
* настаўніцкі інстытут (1937—1941; 1943—1954 гг.)
* педагагічны інстытут (1954—2001 гг.)
* педагагічны ўніверсітэт (з мая 2001 года гг.)
* Нацыянальны педагагічны універсітэт (ад 4 кастрычніка 2009 г.)

Структура
---------

У структуры ўніверсітэта функцыянуюць: вучэбна-навуковы інстытут гуманітарнага адукацыі, 5 факультэтаў (факультэт дашкольнай адукацыі, факультэт пачатковай адукацыі, факультэт тэхналагічнай і прафесійнай адукацыі, факультэт прыродазнаўчай і фізіка-матэматычнай адукацыі, факультэт педагогікі і псіхалогіі), 6 вучэбна-кансультацыйных пунктаў, цэнтр (г. Сумы, г. Канатоп, г. Бар, г. Магілёў-Падольскі і інш.), прафесійна-педагагічны каледж.

Ва ўніверсітэце дзейнічаюць спецыялізаваныя і навукова-даследчыя лабараторыі па гісторыі і культуры Севершчыны і праблем пачатковага навучання ў нацыянальнай школе і дыялекталогіі, вучэбна-вытворчыя майстэрні, сучасны спартыўны комплекс з 2 басейнамі, і 5 чытальных залаў. Фонды вучэбна-навуковай бібліятэкі ўніверсітэта налічваюць больш за 400 тыс. асобнікаў. Вучэбна-матэрыяльная база ўстановы налічвае 7 навучальных карпусоў, тры з якіх з’яўляюцца помнікамі гісторыі і архітэктуры і ўваходзяць у склад нацыянальнага дзяржаўнага гісторыка-культурнага запаведніка.

Таксама дзейнічае гісторыка-педагагічны музей, створаны 25 кастрычніка 2001 г. на базе музея гісторыі педагагічнага інстытута. У музеі прадстаўлена гісторыя ўніверсітэта, педагагічная, навуковая і літаратурна-мастацкая спадчына педагогаў і выхаванцаў установы. Размешчаны музей у гістарычным першым корпусе, які з’яўляецца помнікам архітэктуры і гісторыі. У яго фондах знаходзяцца 1127 адзінак захоўвання.
**Іпадромны мост** — пешаходны бэлечны мост-цеплаправод цераз Абводны канал у Адміралцейскім / Фрунзенскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Безыменны востраў і левы бераг Абводнага канала. Размешчаны на ўсход ад створа Пад’язнога завулка. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Баравы мост, ніжэй — Царскасельскі чыгуначны мост. Бліжэйшыя станцыі метрапалітэна — «Абводны канал», «Пушкінская».

У 1910 годзе масту было прысвоена назва Рузаўскі. Выкарыстоўвалася таксама назва Бульварны мост, па размешчаным побач бульвары ўздоўж Абводнага канала. Сучасную назву мост атрымаў у 1944 годзе.

| Масты цераз Абводны канал |
| --- |
| 
* Шлісельбургскі
* Французскі
* Атаманскі
* Амерыканскі (чыг.)
* Карэтны
* Прадцечанскі
* Нова-Каменны
* Баравы
* Глазаўскі (разабраны)
* Іпадромны пешаходны
* Царскасельскі чыгуначны (чыг.)
* Рузаўскі
* Мажайскі пешаходны
* Газавы пешаходны
* Масляны пешаходны
* Нова-Маскоўскі
* Варшаўскі
* Мітрафаньеўскі
* Балтыйскі пешаходны
* Нова-Пецяргофскі
* Чырвонакастрычніцкі
* Тараканаўскі пешаходны
* Барысаў пешаходны
* Нова-Калінкін
* Сцяпана Разіна

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гранітаў.
**Іпаліт Іванавіч Гранітаў** (19 лістапада 1900, сучасная вёска Чактак Паўднёва-Казахстанскай вобласці — 31 кастрычніка 1981, Ташкент) — геабатанік, даследчык расліннасці Сярэдняй Азіі, вывучаў пашавыя біягеацэнозы. Член-карэспандэнт Акадэміі навук Узбекістана (1968), заслужаны дзеяч навукі Узбекістана (1965), прафесар (1960), доктар біялагічных навук (1961). Загадчык кафедры з 1960 года.

Біяграфія
---------

Скончыў скончыў Сярэднеазіяцкі ўніверсітэт у 1930 годзе. Асістэнт, дацэнт (1935), загадчык кафедры вышэйшых раслін ТашДУ з 1960 года. Удзельнічаў у некалькіх экспедыцыях па Сярэдняй Азіі.

Навуковыя працы прысвечаны паляпшэнню стану пустынных пашаў для атрымання кармавых культур. Аўтар двухтомнай манаграфіі «Раслінны полаг паўднёва-заходніх Кызілкумаў». Правільнае і эфектыўнае выкарыстанне сярэднеазіяцкіх пашаў спрыяла павышэнню прадукцыйнасці пашаў, асабліва ў галіне генезісу пустынных раслін Узбекістана.

Падрыхтаваў 5 дактароў навук і 20 кандыдатаў навук, аўтар больш за 120 навуковых прац.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Гранитов Ипполит Иванович  (руск.)

Літаратура
----------

* Oʻsimliklar qoplami, T. 1949; Janubi Gʻarbiy Qizilqum oʻsimliklari qoplami [2 jildli], T. 1964, 1967.
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Спасылкі
--------

* Гранитов Ипполит Иванович  (руск.)
Архіепіскап Ціхан (Емяльянаў) з іпадыяканамі падчас хроснага ходу ў Новасібірску
**Іпадыякан** (грэч. Υποδιάκονος; (саст.) **паддыякан** ад грэч. ὑπο — «пад», «знізу» + грэч. διάκονος — *служка*) — царкоўны служка ў праваслаўнай царкве, які служыць галоўным чынам пры архіерэі падчас яго святадзеянняў. Ён носіць перад ім трыкарый, дыкарый і рыпіды, падсцілаючы арлец, абмывае рукі і іншыя дзеянні.

| ⛭Праваслаўны клір |
| --- |
| Святары | 

|  |  |
| --- | --- |
| Епіскапы | 
* Вікарый
* Епіскап (Архірэй)
* Архіепіскап
* Экзарх
* Мітрапаліт
* Патрыярх

 |
| Святары | 
* Іераманах
* Ігумен
* Архімандрыт
* Іерэй
* Прэсвітар
* Протаіерэй
* Протапрэсвітар

 |
| Дыяканы | 
* Дыякан
* Іерадыякан
* Протадыякан
* Архідыякан

 |

 |
| Царкоўныя служкі | 
* Алтарнік
* Іпадыякан
* Псаломшчык
* Дзяк
* Еклісіярх

 |
Імператар Іосіф II
**Іосіфінізм** — тэрмін, які ўжываецца для пазначэння ўнутранай палітыкі, якая праводзілася імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі Іосіфам II у дачыненні да Рымска-каталіцкай царквы і яе ўплыву ў аўстра-венгерскім грамадстве. Іосіф II, праводзячы пэўныя рэформы, выдаваў адмысловыя заканадаўчыя акты, якія падпарадкоўвалі Рымска-Каталіцкую царкву свецкім уладам і вызначалі царкоўную структуру Каталіцкай царквы як адзін з элементаў дзяржавы. Паводле гэтых законаў каталіцкія святары рабіліся дзяржаўнымі служачымі і былі абавязаныя цалкам падпарадкоўвацца заканадаўству дзяржавы.

Гл. таксама
-----------

* Эдыкт аб талерантнасці

Літаратура
----------

* Йозеф Лортц, История Церкви, т. II, изд. Христианская Россия, М. 2000, ISBN 5-87468-076-4
* Ромер Міхал. Справы іосіфінізму ў Літве // Наша Слова № 3 (1466), 15 студзеня 2020. // на pawet.net
**Бялы́ніцкія-Біру́лі** — шляхецкі род герба «Бялыня» ў Вялікім Княстве Літоўскім.

Першым y дакументах згадваецца Гаўрыла Сямёнавіч Біруля, які ў час Лівонскай вайны 1558—1583 гадоў быў ротмістрам казацкай харугвы. Магчыма, род паходзіць ад віцебскіх баяраў Харковічаў, бо ў 1635 годзе Ян Біруля (верагодна, сын Гаўрылы) названы Харковічам. Першая частка прозвішча Бялыніцкія-Бірулі паходзіць ад радавога маёнтка Бялынічы (сучасная вёска Бялынавічы Віцебскага раёна). Валодалі таксама Навасёлкамі каля Бялынавічаў, Зачарніччам, Тулавам, маёнткамі каля мястэчка Бялынічы Аршанскага павета (адсюль паданне пра іх паходжанне з гэтых мясцін).

З роду Бялыніцкіх-Біруляў паходзяць Аляксей Андрэевіч Бялыніцкі-Біруля, Вітольд Каэтанавіч Бялыніцкі-Біруля.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Затонскі сельсавет.
**Зато́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Затон.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Горвальскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Рэчыцкага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Баравікоўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
Ячэйкі сотаў жоўтага колеру запоўнены пяргой
**Пярга́** — пылок кветак раслін, сабраны пчоламі і пакладзены ў ячэйкі сотаў, ушчыльнены і заліты мёдам.

Дзякуючы слою мёду, у соты не паступае паветра. У гэтых умовах пад уздзеяннем бактэрый, ферментаў і дражджавых грыбкоў павялічваецца колькасць малочнай кіслаты, якая забяспечвае кансервацыю сумесі пылку і мёду і пераўтварэнне яе ў пяргу. Пярга з'яўляецца каштоўным кормам, неабходным пчалінай сям'і пры выкормліванні расплоду ўвесну.

У склад пяргі ўваходзяць бялкі (13—40 %), тлушчы (0,3—12 %), вугляводы (24—70 %), ферменты, гармоны, вітаміны, мінеральныя солі.

Выкарыстанне
------------

Пярга выкарыстоўваецца ў медыцыне (апітэрапія) пры лячэнні анеміі, неўрозаў, цукровага дыябету, гепатыту і інш.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 157. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4 (Т. 13).

Спасылкі
--------

* *Перга (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Пчелиная перга. Полезные свойства и применение  (руск.)
* Прадукты пчалярства:для імунітэту, супраць мікробаў // Газета «Звязда»
**Бялыніцкае патрыятычнае падполле** — савецкае падполле для барацьбы з нямецкімі акупацыйнымі ўладамі ў Бялынічах. Дзейнічала з ліпеня 1941 да кастрычніка 1943 года. З сакавіка 1943 года пад кіраўніцтвам Бялыніцкага падпольнага РК КП(б)Б.

Група ў Бялынічах налічвала больш за 20 чал. (кіраўнікі I. С. Корзун, Л. У. Бабіч), група ў в. Вялікі Трылесін — 10 чал. (кіраўнікі I. А. Марозаў, У. В. Лапухін). Падпольшчыкі вялі агітацыю сярод насельніцтва, С. I. Старавойтаў і У. С. Талан, якія працавалі на акупацыйным радыёвузле, прымалі, размнажалі і распаўсюджвалі зводкі Саўінфармбюро. Трымалі сувязь з партызанамі, перадалі ім 4 кулямёты, каля 50 вінтовак, вялікую колькасць патронаў, медыкаментаў, паведамлялі звесткі пра варожыя гарнізоны, зрывалі вываз моладзі на катаргу ў нацысцкую Германію. Разам з партызанамі падпольшчыкі ў маі 1943 года здзейснілі дыверсію на збожжаскладзе, у верасні 1943 года разграмілі нямецкі гарнізон у Бялынічах. Падпольная група вёскі Вялікі Трылесін перад адходам у партызанскі атрад здабыла ручны кулямёт, 23 вінтоўкі, 2 скрынкі гранат. 

У вёсцы Вялікі Трылесін у гонар падпольшчыкаў пастаўлены абеліск.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Рогаў, А. Б. Бялыніцкае патрыятычнае падполле // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0. — С. 163.
Annulus piscatorius Папы Льва XIII
**Пярсцёнак рыбака** (лац.: anulus piscatoris, таксама завецца *папскі пярсцёнак* і *пярсцёнак св. Пятра*) — атрыбут убору Рымскіх Папаў, нараўне з тыярай.

Папскі пярсцёнак павінна нагадваць аб тым, што Папа з’яўляецца спадкаемцам апостала Пятра, які па роду заняткаў быў рыбаком. На пярсцёнку выява, як Пётр закідвае рыбацкую сетку з лодкі. Сімволіка пераклікаецца са словамі Хрыста аб тым, што яго вучні стануць лаўцамі чалавечых душ.

Пярсцёнак ўпершыню згаданы ў лісце Клімента IV свайму пляменніку (1265). З часоў Сярэднявечча захоўваецца традыцыя, па якой кожны наведвальнік Папы павінен прыкласціся вуснамі да кальца ў знак паслушэнства яго волі. Да 1842 года пярсцёнак таксама выкарыстоўвалася як пячатка для пасведчання папскіх лістоў прыватнага характару.

Для зноў абранага Папы вырабляецца новы залаты пярсцёнак, на якое наносіцца яго імя. Пасля смерці Папы камерленга знішчае яго пярсцёнак ў прысутнасці іншых кардыналаў, каб выключыць магчымасць фальсіфікацыі дакументаў у перыяд выбараў новага Папы.

Новы пярсцёнак новаму пантыфіку падае падчас каранацыі або інтранізацыі дэкан Калегіі кардыналаў.

| Папскія рытуалы, сімвалы і цырыманіял |
| --- |
| Герб Ватыкана | 
* Апостальскі палац
* Ватыкан
* Папскі герб
* Канклаў
* Каранацыя
* Святы Прастол
* Інтранізацыя
* Папскі Крыж
* Мітра
* Мацэта
* Палій
* Папамабіль
* Папскія рэгаліі і знакі адрознення
* Пярсцёнак рыбака
* Сабор Святога Пятра
* Плошча Святога Пятра
* Латэранская базіліка
* Сікстынская капэла
* Тыяра
* Фанон
* Камаура
* Habemus Papam
* Sede Vacante
* Sedia Gestatoria
* Vere Papa mortuus est

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Віцебск.

**«Віцебск»** — манітор, адносіцца да тыпу «Жытомір»; адзін з пяці манітораў гэтага тыпу.

Гісторыя карабля
----------------

Як і большасць манітораў дадзенага тыпу, «Віцебск» быў пабудаваны ў горадзе Данцыг ​​на суднаверфі Danziger Werft і 13 жніўня 1920 года пад назвай «Warszawa» увайшоў у склад рачной флатыліі Польшчы. Манітор быў затоплены экіпажам на рацэ Прыпяць 18 верасня 1939 года пры набліжэнні Чырвонай Арміі. 11 кастрычніка 1939 года спецыяльнай групай ЭПРОН манітор быў узняты і адбуксіраваны ў Кіеў для рамонту.

Адрамантаваны карабель ўступіў у строй 24 кастрычніка 1939 года і ўвайшоў у склад Дняпроўскай ваеннай флатыліі, а 17 ліпеня наступнага года быў уключаны ў склад Пінскай ваеннай флатыліі, сфармаванай з судоў Дняпроўскай.

Пачатак Вялікай Айчыннай вайны «Віцебск» сустрэў у складзе дывізіёна манітораў у Пінску і пайшоў у кірунку да Брэста, але ўжо 24 чэрвеня вярнуўся ў Пінск. 28 чэрвеня з пакіданнем Пінска карабель адступіў да Лунінца, а 12 ліпеня перайшоў у раён Рэчыцы для падтрымкі контрудару 21-й арміі. 15 ліпеня карабель высадзіў дэсант партызан каля вёскі Новая Беліца і ажыццявіў агнявую падтрымку, аднак, патрапіўшы пад зваротны артабстрэл, адышоў.

З ліпеня па верасень 1941 карабель прымаў удзел у баях на Бярэзіне пад Бабруйскам, у раёне Остра на Дзясне, у Дамантова, Сухалучча і пад Кіевам на Дняпры. Летам 1941 г. прадстаўлены Ваенным Саветам Паўднёва-Заходняга фронту да ўзнагароджання ордэнам Чырвонага Сцяга.

З 16 па 18 верасня 1941 г. «Віцебск» прыкрываў раён перапраў каля Кіева. 18 жніўня на Бярэзіне ў раёне Берагавой слабады «Віцебск» патрапіў пад удар авіяцыі, але атрымаў нязначныя пашкоджанні.

31 жніўня ў сувязі з выхадам гітлераўскіх войскаў да Дняпра «Віцебск» удзельнічаў у прарыве да Кіева. У раёне вёскі Сваром'е карабель атрымаў прамы ўдар. Калі савецкія войскі адступілі ад Кіева, у раёне вёскі Хацінкі 18 верасня 1941 года, манітор «Віцебск» быў падарваны экіпажам. 6 кастрычніка 1941 г манітор быў выключаны са спісаў судоў ВМФ.

У жніўні 1944 года карабель быў узняты, адбуксіраваны ў Кіеў, але з-за немэтазгоднасці рамонту здадзены «Главвторчермету» для раздзелкі на метал.
**Лапландскі сыр** (фінск.: leipäjuusto, літаральна — «хлебны сыр», таксама папулярная іншая назва — juustoleipä, «сырны хлеб») — свежы сыр з каровінага малака, які робяць у Фінляндыі. Традыцыйна робіцца з малодзіва, да якога дадаюць аленевае ці казінае малако. Сучасны прамыслова вырабляемы сыр робяць са звычайнага малака, што робіць колер і смак менш выразнымі.

Мае даволі мяккую тэкстуру і пяшчотны саладкавы смак. На зубах парыпвае, з-за чаго атрымаў у англійскай мове назву «Finnish squeaky cheese» — «фінскі рыпучы сыр». У фінскіх крамах прадаецца ў форме вялікіх і мініяцюрных аладак, а таксама кавалкамі.

Прыгатаванне
------------

Працэс прыгатавання сыру традыцыйны: малако награваюць, затым дадаюць сычужны фермент, які выклікае аддзяленне бялковай масы ад сыроваткі. Сырную масу збіраюць у камяк і раскочваюць у аладку. Сыр запякаюць у духоўцы або на грылі альбо фламбіруюць, у выніку чаго на паверхню аладкі выступае тлушч, утвараючы натуральны ахоўны залацісты пласт.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Назаранка.

**Валянціна Аляксееўна Назаранка** (17 сакавіка 1964, с. Лебядзёўка, Сахноўшчынскі раён, Харкаўская вобласць, УССР) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7 склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 17 сакавіка 1964 года ў с. Лебядзёўка Сахноўшчынскага раёна Харкаўскай вобласці УССР.

Скончыла Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В.У.Куйбышава па спецыяльнасці «Таваразнаўства і арганізацыя гандлю харчовымі таварамі», пазней скончыла Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Эканоміка і кіраванне на прадпрыемстве».

Працавала таваразнаўцам Мазырскага гархарчпрамгандлю; сакратаром камітэта камсамола Мазырскай швейнай фабрыкі Мазырскага ГК ЛКСМБ; інструктарам Мазырскага гаркама КПБ; эканамістам Мазырскага гархарчпрамгандлю; таваразнаўцам сумеснай вытворча-камерцыйнай фірмы «Данка»; таваразнаўцам Мазырскага аптова-рознічнага аб’яднання; начальнікам аддзела эканомікі і прыватызацыі, начальнікам упраўлення эканомікі Мазырскага гарвыканкама; начальнікам аддзела эканомікі, намеснікам старшыні, першым намеснікам старшыні Мазырскага райвыканкама; старшынёй Мазырскага раённага Савета дэпутатаў.

Выбіралася дэпутатам Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў і Мазырскага раённага Савета дэпутатаў 28-га склікання.

Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7 склікання, член Пастаяннай камісіі па міжнародных справах.

Сям’я
-----

Замужам, мае сына.

Узнагароды
----------

Узнагароджана ганаровымі граматамі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў, Міністэрства эканомікі Рэспублікі Беларусь, Гомельскага абласнога аб’яднання прафсаюзаў, упраўлення гандлю і паслуг Гомельскага аблвыканкама, камітэта па сельскай гаспадарцы Гомельскага аблвыканкама, Мазырскага райвыканкама.

Зноскі
------

1. ↑  Сведения о результатах голосования по выборам депутатов Палаты представителей Национального собрания Республики Беларусь седьмого созыва 17 ноября 2019 года по Гомельской области Архівавана 24 лістапада 2019.
2. ↑  Назаранка Валянціна Аляксееўна Архівавана 19 лютага 2020.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шчарбакоў.

**Васіль Васільевіч Шчарбакоў** (20 красавіка 1951, вёс. Казімірова, Полацкі раён, Віцебская вобласьць, Беларуская ССР — 28 чэрвеня 2010, Смаленск, Расія) — Герой Савецкага Саюза, намеснік старшыні Беларускага саюза ветэранаў вайны ў Афганістане (БСВВА).

Біяграфія
---------

У мірны час, да пачатку Афганскай вайны, скончыў Віцебскі вучэбна-авіяцыйны цэнтр ДТСААФ, затым Аткарский вучэбны авіяцыйны цэнтр ДТСААФ і ў 1972 годзе — экстэрнам — Сызранское вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў. У 1984 годзе — Ваенна-паветраную акадэмію імя Ю. А. Гагарына. У 1970 годзе быў прызваны ў шэрагі Савецкай Арміі і накіраваны служыць у Афганістан у складзе абмежаванага кантынгенту савецкіх войскаў.

Пасля вайны ў Афганістане служыў на розных камандных пасадах. Афіцэрскі шлях скончыў на пасадзе начальніка ўпраўлення авіяцыі 7-й танкавай арміі ў званні палкоўніка. У 1993 годзе быў абраны намеснікам старшыні Беларускага саюза ветэранаў вайны ў Афганістане (БСВВА).

З 1994 года па 1995 год займаў пасаду намесніка старшыні Камітэта па сацыяльнай абароне ваеннаслужачых, асоб радавога і начальніцкага складу, звольненых у запас, адстаўку, і членаў іх сем'яў пры Савеце міністраў Беларусі. З 1995 года — намеснік старшыні БСВВА.

У апошнія гады жыцця жыў у Смаленску, узначальваў дабрачынны фонд «Памяць». Шчарбакоў быў апошнім Героем Савецкага Саюза, з тых, што пражывалі ў Смаленскай вобласці.

Памёр у ноч на 28 чэрвеня 2010 года. Пахаваны на Усходніх могілках у Мінску.

Подзвіг
-------

Як камандзір эскадрыллі праславіўся, калі ў час бою з душманамі ў 1979 годзе быў збіты савецкі верталёт. Шчарбакоў В. В. падабраў яго экіпаж і на сваёй падбітай машыне вывез з поля бою.

Сям'я
-----

Быў жанаты, меў дваіх сыноў.

Узнагароды
----------

Званне Героя Савецкага Саюза маёру Шчарбакову В. В. было прысвоена Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 28 красавіка 1980.

Узнагароджаны ордэнам Леніна і медалём «Залатая Зорка», ордэнам «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР» 2-й і 3-й ступені, беларускім ордэнам «За службу Радзіме» 2-й ступені.

Зноскі
------

1. ↑  *В. П. Куницын, В. М. Толкачев.* Военный городок: от Усть-Двинского пехотного полка до вертолётного училища. — Сызрань: Ваш Взгляд, 2013. — 256 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-904048-3-5-8.
2. ↑  На Смоленщине умер последний Герой Советского Союза **(нявызн.)**.  Смоленские новости.
3. ↑  Памяти лётчика **(нявызн.)**.  Смоленская газетв.
4. ↑  Почему могилу Героя Советского Союза оставвили без памятника? **(нявызн.)**.  Салідарнасць.

Спасылкі
--------

Васіль Васілевіч Шчарбакоў на сайце «Героі краіны»

* Шчербаков В. В. Герои-выпускники.
* «Герой нашего времени». Статья из журнала «Армия», 1999, № 6 часть 1 Архівавана 1 чэрвеня 2016..
* «Герой нашего времени». Часть 2 Архівавана 5 сакавіка 2016..
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аколава.
**Валянціна Аколава** (25 ліпеня 1954, в. Мазуршчына, Салігорскі раён, Мінская вобласць — 24 снежня 2013, Мінск) — беларуская паэтэса, перакладчыца.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сялянскай сям’і. Скончыла Полацкае музычна-педагагічнага вучылішча імя Ф. Скарыны, працавала настаўніцай у Ветрынскай школе-інтэрнаце Полацкага раёна (1973—1977), метадыстам наваполацкага Палаца культуры нафтавікоў (1977), карэспандэнтам шматтыражнай газеты «Знамя новостройки» трэста № 16 «Нафтабуд» (1977—1978), у рэдакцыі радыёвяшчання Наваполацкага вытворчага аб’яднання «Палімір» (1979—1980). У 1980 г. завочна скончыла філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1981—1986 гг. працавала ў выдавецтве «Юнацтва», у 1987—1988 гг. — літкансультантам газеты «Знамя юности». Член Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1986 г.

Творчасць
---------

Пачала пісаць вершы ў 8-гадовым узросце, паэтычны дар пераняла ад песеннага таленту сваёй маці. Першыя вершы надрукавала ў 1968 г. (салігорская газета «Шахцёр»). Адзін з аўтараў паэтычнага зборніка «Сцяжына» (1983). Аўтар зборнікаў паэзіі «За тым лугам зеляненькім» (1987), «Вяртанне ў заўтра» (1990), «Я люблю сваю Белую Русь» (1990), а таксама паэмы-п’есы «Палачанка Інгрэна, альбо Вяртанне Скарыны» (1990). Паасобныя вершы пакладзены на музыку.

Паэзія Аколавай вызначаецца лірызмам, спавядальнасцю, сувяззю з фальклорам (выкарыстанне фальклорных матываў і вобразаў, народна-песеннай стылістыкі).

Працавала як перакладчык з рускай, украінскай і славацкай моў.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: js20191026341 · VIAF: 20155189997582132958 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Куляшова.
**Валянціна Аркадзеўна Куляшова** (нар. 27 студзеня 1936, Мінск — 14 кастрычніка 2018) — беларускі літаратуразнавец, перакладчыца. Дачка Аркадзя Куляшова.

Біяграфія
---------

У 1958 годзе скончыла філалагічны факультэт Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Працавала ў Беларускім таварыстве дружбы і культурных сувязей з замежнымі краінамі, у Інстытуце мовазнаўства імя Якуба Коласа АН БССР. З 1960 года жыла ў Сафіі (Балгарыя), працавала настаўніцай сярэдняй школы, вучылася ў аспірантуры (па беларускай мове і літаратуры) Сафійскага ўніверсітэта, была рэдактарам-перакладчыкам на Балгарскім радыё. 

У 1967 годзе вярнулася ў Мінск. У 1967—1982 гг. — выкладчык кафедры рускай мовы БДУ, старшы рэдактар на Беларускім тэлебачанні, загадчык творчага аддзела Рэспубліканскага Дома работнікаў мастацтва.

Член Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1989 года.

Зноскі
------

1. ↑  Памерла дачка Аркадзя Куляшова

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пражэева.
**Валянціна Васілеўна Пражэева** (28 сакавіка 1943, Свярдлоўск, СССР — 9 красавіка 2023, Мінск, Беларусь) — беларуская артыстка тэатра лялек. Заслужаны артыст Рэспублікі Крым (2001).

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1962 годзе Рэспубліканскія курсы пры Міністэрстве культуры Беларусі па спецыяльнасці «рэжысура народных тэатраў». 3 1963 года артыстка Беларускага дзяржаўнага тэатра лялек. На фарміраванне творчай асобы Пражэевай паўплываў Ан. А. Ляляўскі.

Творчасць
---------

Разнапланавая артыстка. Прафесійнае валоданне лялькамі розных сістэм, праца ў драматычным плане, выразная моўная характарнасць дазваляюць актрысе ствараць яркія запамінальныя вобразы. Сярод роляў: у спектаклях для дзяцей — Мачаха («Папялушка» Т. Габэ[ru]), тыграня Петрык («Тыграня Петрык» Х. Янушэўскай[pl]), Кібальчыш («Ваенная тайна[ru]» паводле А. Гайдара), шчаня Мікі («Блакітнае шчаня[ru]» Дз. Урбана[ru]), Баба-Яга («Васіліса Прыгожая» К. Чарняк), Фімушка («Званы-лебедзі» Л. Браўсевіча[ru] і І. Карнавухавай[ru]; лаўрэат фестывалю тэатраў лялек Прыбалтыкі і Беларусі, г. Каўнас, Літва, 1971), Баба («Дзед і Жораў» В. Вольскага; лаўрэат фестывалю тэатраў лялек Прыбалтыкі і Беларусі, Мінск, 1974); у спектаклях для дарослых — прынцэса Дысперанда («Чортаў млын» І. Штока), Галатэя («Цудоўная Галатэя» Б. Гадар[hu] і С. Дарваша[hu]), Ева («Боская камедыя[ru]» Штока), дачка Бабы-Ягі («Да трэціх пеўняў» В. Шукшына), дзяўчына Машка («Ляўша» У. Канстанцінава[ru] і Б. Рацэра[ru] паводле М. Ляскова), Эльвіра Рэнесанс («Клоп[ru]» У. Маякоўскага), фрау Босенгейм («Прыгоды бравага салдата Швейка» паводле Я. Гашака), Шарлота («3 Парыжам скончана!..» паводле п’есы А. Чэхава «Вішнёвы сад») і інш. Дыпломы Міжнародных фестываляў тэатраў лялек.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *С. Ф. Юркевіч.* Пражэева Валянціна Васілеўна // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.

Спасылкі
--------

* Валянціна Васілеўна Пражэева на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Арад.

**Арад** (іўр.: ערד, араб. عِرَادَ‎‎‎) — горад на поўдні Ізраіля на горным перавале ў Іўдзейскай пустыні, размешчаны ў непасрэднай блізкасці з рэшткамі старажытнага Арада, згаданага ў Бібліі і разбуранага больш за 2700 гадоў таму. Арад знаходзіцца ў 25 кіламетрах на захад ад Мёртвага мора і ў 45 кіламетрах на ўсход ад горада Беэр-Шэва. У горадзе пражывае 23500 чалавек (2010), у горадзе пражываюць розныя этнічныя і сацыяльныя групы, такія як сефарды і ашкеназы, чорныя ізраільцяне і бедуіны, свецкія і рэлігійныя яўрэі , карэнныя ізраільцяне і рэпатрыянты. Арад быў прызнаны ЮНЕСКА «самым экалагічна чыстым горадам свету».

Першая спроба аднавіць яўрэйскую прысутнасць на тэрыторыі сучаснага Арада была здзейсненая ў 1921 годзе, аднак горад быў заснаваны толькі ў лістападзе 1962 года, як адзін з апошніх гарадоў развіцця.

Зноскі
------

1. ↑  Арад **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 24 жніўня 2011. Праверана 3 красавіка 2011.
2. ↑  ПАНСИОНАТ "РАХЕЛЬ", КЛИНИКА "РАН" Г. АРАД **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 24 жніўня 2011. Праверана 3 красавіка 2011.

Спасылкі
--------

* 
* Архівавана 20 верасня 2020.
**Васіль Васільевіч Іолшын** (руск.: Василий Васильевич Иолшин; 20 жніўня 1824 — 21 верасня 1898) — ваенны і дзяржаўны службовец.

Біяграфія
---------

Праваслаўны. Служыў афіцэрам у кавалерыі, быў удзельнікам Крымскай ваеннай кампаніі 1853-56 гг. Выйшаў у адстаўку ў званні штабс-ротмістра і ў 1862 г. пасяліўся з жонкай у Рагачове. Амаль адразу яго абралі ганаровым наглядчыкам мясцовага дваранскага 5-класнага вучылішча.

Маршалак шляхты Рагачоўскага павета з 27 лістапада 1863 г. па 1876 г. Стацкі саветнік.

Паводле даных статкамітэта Магілёўскай губерні 1882 г. у Васіля Васільевіча Іолшына разам з жонкай Варварай Аляксееўнай Іолшынай у валоданні быў маёнтак Наспа Рагачоўскага павета агульнай плошчай 11169 дзесяцін, з іх пад 7122 лесам, 440 раллі і 260 дзесяцін сенажаці. Акрамя зямлі меліся 4 карчмы, 2 дзёгцевыя заводы, валавы і вадзяны млын, а таксама сукнавальня. Усё гэта дасталася па спадчыне ў 1835 г.

У Геаграфічным слоўніку Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў (1888 г. том IX), гаворыцца пра тое, што ў *«маршалка шляхты Іолшына ў 1873 г. быў цагляны палац на гары (дом) і гарод»*.

Сямейная пахавальня на могілках
Пахаваны разам з жонкай на старых гарадскіх могілках у сямейным склепе, на чыгуннай пліце пастаўлены помнік.

Сям’я
-----

У шлюбе з Варварай Аляксееўнай Іолшынай дзяцей не меў. Яшчэ пры жыцці яны склалі дакумент, паводле якога ўсе даходы са сродкаў, якія Іолшыны зарабілі пры жыцці і ўклалі ў банк, павінны паслужыць дабрабыту горада Рагачова. Варвара Аляксееўна перажыла мужа, таму нейкі час ёй давялося самой вырашаць, на якія мэты будуць расходавацца іх грошы. Так, у 1905—1910 гг. на сродкі Іолшыных у горадзе быў пабудаваны тэатр на 600 месцаў і рэальнае вучылішча. Акрамя таго, на сродкі Іолшыных у Рагачове быў пабудаваны дом для бедных старых людзей.

Узнагароды
----------

Кавалер ордэнаў Святога Уладзіміра 4-й ступені, святой Ганны 2-й ступені, Святога Станіслава 2-й ступені з імператарскай каронай, а таксама ўзнагароджаны медалём у памяць Крымскай вайны 1853—1856 гг. і за здушэнне польскага мецяжу 1863—1864 гг. знакам Чырвонага Крыжа.

Памяць
------

Іолшынскай называлася вуліца перад будынкам рэальнага вучылішча (цяпер вуліца Віліса Цымермана).

Штогод у студзені Рагачоўскім краязнаўчым цэнтрам прысуджваюць Іолшынскую прэмію.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  *Беляева, Г. Н.* Неопубликованный русский провинциальный некрополь Николая Михайловича Романова : Могилевская епархия (1908–1911 гг.) / Г. Н. Беляева.. — Могилев: АмелияПринт, 2020. — С. 122. — 160 с. — ISBN 978-985-6891-78-9.
2. 1 2 3 4 5  О МЕЦЕНАТАХ ИОЛШИНЫХ И ИОЛШИНСКОЙ ПРЕМИИ
3. 1 2  Экскурсия по городу Рогачёву (Подготовлена Яремчик А. С.) **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 5 жніўня 2022. Праверана 5 жніўня 2022.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Верас, значэнні.
**Валянціна Ігнацьеўна Верас** (2 студзеня 1959, в. Вялікія Чучавічы, Лунінецкі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 2 студзеня 1959 года ў в. Вялікія Чучавічы Лунінецкага раёна Брэсцкай вобласці.

Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, выкладчык хіміі і біялогіі.

Працавала загадчыкам дзіцячага сада в. Вялікія Чучавічы Лунінецкага раёна Брэсцкай вобласці; настаўнікам, намеснікам дырэктара, дырэктарам Вялікачучавіцкай сярэдняй школы Лунінецкага раёна Брэсцкай вобласці; начальнікам аддзела адукацыі Лунінецкага раённага выканаўчага камітэта.

З’яўлялася дэпутатам Лунінецкага раённага Савета дэпутатаў дваццаць чацвёртага, дваццаць пятага, дваццаць шостага скліканняў.

Лаўрэат прэміі Лунінецкага раённага выканаўчага камітэта «Чалавек года — 2010».

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана ганаровымі граматамі Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў, Лунінецкага раённага выканаўчага камітэта.

Асабістае жыццё
---------------

Мае дзвюх дачок.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Абдзіжаміл Карымавіч Нурпеі́саў** (каз.: Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов; 22 кастрычніка 1924, с. Какарал,  Казалінскі павет, Сырдар’інская вобласць, Туркестанская АССР, РСФСР, СССР — 5 лютага 2022, Алма-Ата, Казахстан) — казахскі пісьменнік. Народны пісьменнік Казахстана (1985). Пісаў на казахскай і рускай мовах.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся 22 кастрычніка 1924 года ў с. Какарал Казалінскага павета Сырдар’інскай вобласці Туркестанскай АССР РСФСР (цяпер — Аральскі раён, Кызылардзінская вобласць, Казахстан).

У 1942 годзе скончыў сярэднюю школу. У 18 гадоў прызваны ў Чырвоную Армію. Пасля таго, як пачаў службу ў рэзервовым пяхотным палку пад Сталінградам і скончыў кароткатэрміновыя курсы палітработнікаў, з вясны 1944 года прымаў удзел у баях па вызваленні Прыбалтыкі.

У 1950 годзе паступіў у Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага ў Маскве, які скончыў у 1956 годзе. У 1962—1964 гадах быў галоўным рэдактарам часопіса «Жулдыз», кансультантам Саюза пісьменнікаў КазСРР. Узначальваў Міжнародны казахскі ПЭН-клуб.

Памёр 5 лютага 2022 годава ўзросце 97 год.

Творчасць
---------

Друкуецца з 1949 года. Першы раман «Курляндыя» (1950, 2-я рэд. пад назвай «Доўгачаканы дзень», 1958) пра падзеі Вялікай Айчыннай вайны. Шырынёй сацыяльных абагульненняў, глыбінёй псіхалагічнага аналізу, самабытнымі нацыянальнымі характарамі вызначаецца трылогія «Кроў і пот» (кн. 1—3, 1961—70; аднайменны фільм 1979) пра падзеі Першай сусветнай і грамадзянскай войнаў. Актуальнасцю і вастрынёй праблематыкі вылучаецца раман «Абавязак» (на рускай мове, 1984). Працуе ў жанры нарыса і літаратурна-крытычнай эстэтыкі (кнігі «Роздумы», 1972; «Край блакітных гор», 1979).

Прэміі і ўзнагароды
-------------------

* Дзяржаўная прэмія СССР (1974).

Беларускія пераклады
--------------------

* Змрок: раман / пер. А. Кудравец. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1978. — 247 с.
* Нягоды: раман / пер. А. Кудравец. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1981. — 238, [1] с.

Зноскі
------

1. ↑  Нурпеисов Абдижамил Каримович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. 1 2   Праверана 6 лютага 2022.
3. ↑  inform.kz
4. ↑  Токаев выразил соболезнования родным и близким Абдижамила Нурпеисова

Літаратура
----------

* *Сахіеў Ж.* Нурпеісаў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 10133662w · CiNii: DA06640843 · GND: 129930687 · ISNI: 0000 0000 8381 6144 · LCCN: n85029138 · LNB: 000145285 · NKC: xx0068212 · NTA: 128678402 · NUKAT: n2010050327 · LIBRIS: 284959 · SUDOC: 132063190 · VIAF: 50320230 |

 |