**Хівел II Да ап Кадэл** (вал.: Hywel II Dda ap Cadell ці *Hywel Dda*, каля 880—950) — кіраўнік вялікай частцы Уэльса, першапачаткова ўладар Дэхейбарта, каралеўства на паўднёвым захадзе краіны. Бацька Хівела, Кадэл, быў сынам Родры Вялікага, родапачынальнікам Дыневурскай галіны. Хівел быў адным з самых выбітных уладароў Уэльса данармандскага перыяду. Галоўным яго дасягненнем лічыцца складанне кодэксу валійскіх законаў, якія вядомы пад назвай «Законы Хівела Добрага» (*Cyfraith Hywel Dda*).

Біяграфія
---------

Хівел нарадзіўся прыкладна каля 880 года. Ён быў малодшым сынам Кадэла, сына Родры ап Мервіна. У 905 годзе Кадэл падпарадкаваў Дывед і пасадзіў на прастол у ім Хівела. Хівел замацаваў сваё княжанне, ажаніўшыся з Элен, дачкой Ліварха ап Хівайда, папярэдняга ўладара Дыведа. Пасля смерці Кадэла ў 909 годзе Хівел атрымаў таксама частку Сейсілуга, а ў 920 годзе, калі сканаў і яго брат, Хівел аб’яднаў Дывед і Сейсілуг, стварыўшы новае каралеўства — Дэхейбарт. У 942 годзе пасля смерці свайго стрыечнага брата, Ідвала Лысага, ён атрымаў уладу і ў Гвінеду. Усе ўладанні Хівела складалі амаль тры чвэрці тэрыторыі сучаснай Уэльса.

Стасункі з англасаксамі
-----------------------

Панаванне Хівела было незвычайна мірным на той час. Гэта звязана шмат у чым з тым, што ён меў добрыя адносіны з Этэльстанам, уладаром Уэсекса. Хівел нават біў манету ў англійскім Чэстэры, больш нікто з валійскіх уладароў гэтага ніколі не рабіў. Акрамя таго, Хівел уважліва вывучаў юрыдычную сістэму англасаксаў, а таксама здзейсніў паломніцтва ў Рым, што менавіта яго натхніла на ідэі аб больш эфектыўным кіраўніцтве.

Але не ўсе гісторыкі згодны ў пытанні аб тым, чаму Хівел шукаў саюза з Этэльстанам. Хтосьці бачыць у Хівеле шчырага англафіла і пераймальніка караля Уэсекса , іншыя лічаць што ён быў сапраўдным прагматыкам, які занадта добра ведаў расстаноўку сіл у Брытаніі сярэдзіны X стагоддзя. Трэба адзначыць, што аднаго з сваіх сыноў Хівел назваў саксонскім імем Эдвін.

Валійскі закон
--------------

Каля 945 года ў Хендзі Гвіне сабраўся своеасаблівы парламент, які кадыфікаваў валійскія законы на аснове звычайнага права. У іх складанні прымаў удзел вядомы валійскі летапісец Блегіўрыд. Пасля смерці Хівела ў 950 годзе яго каралеўства было падзелена на тры часткі: Гвінед зноў перайшоў пад кантроль нашчадкаў Ідвала Лысага, а Дэхейбарт падзялілі сыны самога Хівела. Але законы Хівела насупраць захаваліся ў актыўна ўжываліся аж да XVI стагоддзя, калі іх дзеянне было скасавана Генрыхам VIII. Адзін са спісаў законаў, рукапіс «*Peniarth 28*», які вядомы сваімі малюнкамі на палёх, захоўваецца ў Нацыянальнай бібліятэцы Уэльса ў Аберыстуіце. Яшчэ адзін са спісаў захаваўся ў Чорнай кнізе з Чырка.

Універсітэт Уэльса штогод прысуджае Прэмію Хівела за даследванні ў галіне сярэднявечнага права.

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.
2. 1 2 3 4  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
3. ↑  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847329'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847326'></a>
4. ↑  Hanes Cymru by John Davies, Penguin Books; Page 86
5. ↑  Koch, John T. (2006). Celtic Culture: A Historical Encyclopedia. ABC-CLIO; Page 945.
6. ↑  John Edward Lloyd (1911). *A history of Wales: from the earliest times to the Edwardian conquest* Longmans, Green & Co.
7. ↑  D.P. Kirby, *Hywel Dda: Anglophile?* // Welsh Historical Review, 8 (1976—1977)
8. ↑  Peniarth 28 : a Latin text of the Laws of Hywel Dda

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хівел ап Кадэл
* «A History of Wales from the Earliest Times to the Edwardian Conquest». John Edward Lloyd, 1912, Longmans, Green, and Co.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**няма** | **Кароль Дэхейбарта**909—950 | Пераемнік**Оўайн ап ХівелРодры ап ХівелЭдвін ап Хівел** |
| Папярэднік**Ідвал Лысы** | **Кароль Гвінеда**920—950 | Пераемнік**Яго ап ІдвалЕўав ап Ідвал** |


| ?Хівел ап Кадэл — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Gwriad ap Elidyr[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Мервін ап Гурыяд[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Ethyllt ferch Cynan[d] |  |
|  |  | Родры ап Мервін |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Хівел ап Кадэл |  | Кадэл ап Родры |  |  |  |  | Nest ferch Cadell[d] |  | Cadell ap Elisedd[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  | Ангарад верх Мейрыг[d] |  | Meurig ap Dyfnwal[d] |  | Dyfnwal ap Arthwyr[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Валійскі біяграфічны · Britannica (онлайн) · Dictionary of National Biography · Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · WeRelate · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV11995050 · GND: 100970737 · ISNI: 0000 0000 6300 0180 · LCCN: n87900850 · NTA: 072335963 · VIAF: 17580035 |

 |