recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Возера Белае.

**Бе́лае возера** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дрыса. Знаходзіцца за 14 км на паўночны захад ад горада Полацк каля вёскі Азіна.

Плошча паверхні возера складае 1 км. Даўжыня 1,6 км, найбольшая шырыня 1,1 км. Найбольшая глыбіня дасягае 19,6 м.  
Катлавіна возера складанага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй да 25 м. Берагавая лінія звілістая, у заходняй частцы возера ўтварае некалькі заліваў і мысоў. Даўжыня берагавой лініі 6,2 км. Берагі возера пясчаныя і спадзістыя. Мелкаводдзе пясчанае, глыбей дно возера складзена з заглеенага пяску і глею. Возера бяссцёкавае, мезатрофнае.  
Падводная расліннасць пашырана да глыбіні 8—12 м. Палоса прыбярэжнай расліннасці 5—190 м, імхі растуць да глыбіні 12,7 м. На возеры расце палушнік азёрны — від, занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь.

Літаратура
----------

* Белае возера // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.1 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 1. — С. 264. — 575 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 20. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Озёра Полоцкого района Архівавана 14 жніўня 2012. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Возера Белае.

**Бе́лае** — возера ў Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці ў басейне ракі Прыпяць у межах біялагічнага заказніка «Лунінецкі». Знаходзіцца за 17 км у напрамку на паўночны захад ад горада Лунінец, за 7,5 км на захад ад аграгарадка Бастынь.

Плошча паверхні возера 0,22 км², даўжыня 0,6 км, найбольшая шырыня 0,4 км. Найбольшая глыбіня дасягае 5 м. Даўжыня берагавой лініі 1,8 км  
Схілы катлавіны возера пясчаныя, параслі хваёвым лесам. Берагі вышынёй да 2 метраў.

У возеры растуць рэдкія расліны, занесеныя ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь — палушнік азёрны і лабелія Дортмана.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.

Спасылкі
--------

* Государственные природоохранные учреждения, осуществляющие управление заказниками Архівавана 30 верасня 2013. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Белае.
**Бе́лае** — возера ў Беларусі, у Расонскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Свольна за 22 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Расоны на мяжы з Верхнядзвінскім раёнам.

Плошча паверхні возера 1,17 км². Даўжыня 1,42 км, найбольшая шырыня 1,2 км. Найбольшая глыбіня дасягае 6,6 м.  
Катлавіна Белага возера складанага тыпу, круглаватая. Схілы катлавіны пясчаныя, стромкія на поўначы і спадзістыя на поўдні і ўсходзе. Берагі возера пясчаныя, у паўднёвай частцы высокія. Даўжыня берагавой лініі складае 4,2 км. Дно да глыбіні 2 м пясчанае, глыбей — глеістае. На глыбінях больш за 3 м дно выслана слоем сапрапелю таўшчынёй да 10 метраў. Возера слабапраточнае. Выцякае ручай у раку Свольна. Празрыстасць вады да дна. Возера зарастае ўздоўж берагоў.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, лінь, акунь, плотка і іншыя віды рыб.

На беразе возера каля вёскі Дабраплёсы размешчана паляўніча-рыбалоўчая база паляўнічай гаспадаркі «Чырвоны Бор».

Зноскі
------

1. ↑  Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 11, 66. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Літаратура
----------

* Белае // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 11, 66. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
**Марыс Эстэў** (фр. Maurice Estève; 2 мая 1904, Кюлан, дэпартамент Шэр — 29 чэрвеня 2001, там жа) — французскі мастак Парыжскай школы.

Біяграфія і творчасць
---------------------

У 1913 годзе разам з сям’ёй прыехаў у Парыж. Быў узрушаны Луўрам, асабліва карцінамі Учэла (Бітва пры Сан-Рамана), Курбэ, Дэлакруа, Шардэна.

Пачаў самастойна маляваць у 1915 годзе. Працаваў у друкарні, у майстэрні мэбліроўшчыка, па вечарах вучыўся малюнку. У 1919 адкрыў для сябе Сезана. У 1923 годзе працаваў у Барселоне ў майстэрні малюнка па тканінах. Вярнуўшыся ў Парыж, паступіў у прыватную акадэмію Каларосі. У 1927 выпрабаваў уплыў сюррэалізму, перш за ўсё — жывапісу Джорджа дэ Кірыка. Першая выстава работ Эстэва адбылася ў 1930 годзе. Ён захапіўся кіно і сцэнаграфіяй. У другой палове 1930-х, пад уздзеяннем падзей грамадзянскай вайны ў Іспаніі, прайшоў праз перыяд захаплення экспрэсіянізмам. Па прапанове Брака ў 1936 годзе ўдзельнічаў у групавой выставе ў Стакгольме разам з Мацісам, Пікасо, Грысам і Лежэ. У 1937 працаваў на Парыжскай сусветнай выставе, разам з Роберам і Соняй Дэлоне аформіўшы павільёны авіяцыі і чыгуначных зносін.

З пачаткам вайны быў прызваны ў войска, дэмабілізаваны ў жніўні 1940 года. У 1942—1943 гадах некалькі разоў выстаўляўся разам з Базенам, Жыск’я, Манесье, Ле Маалем. У 1942—1949 быў звязаны дамовай з парыжскай галерэяй Луі Карэ; у 1945 тут прайшла вялікая выстава Базен, Эстэў, Лапік, уступныя артыкулы да яе каталога напісалі адпаведна паэты Андрэ Фрэно, Жан Лескюр і Жан Тардзьё. У 1956 манаграфію пра Эстэў выпусціў П’ер Франкастэль.

Удзельнічаў у касельскай documenta (1959). Паралельна з жывапісам займаўся графікай, вітражным і габеленым мастацтвам. У 1995 годзе вярнуўся ў родны Кюлан, дзе і памёр.

Зноскі
------

1. ↑  Maurice Estève<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Maurice Estève — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  Maurice Estève // Gran Enciclopèdia Catalana — Grup Enciclopèdia, 1968.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18696256'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2664168'></a>
4. ↑  Maurice Esteve // GeneaStar<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98769076'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3100478'></a>
5. ↑  RKDartists Праверана 19 чэрвеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
**Марытэ Мельнікайтэ**, **Марыя Мельнікайтэ**, **Марыя Іозаўна Мельнікайтэ** (літ. Marytė Melnikaitė; 18 сакавіка 1923 г. Зарасай, Літва — 13 ліпеня 1943) — удзельніца партызанскага руху ў Літве ў Вялікую Айчынную вайну, Герой Савецкага Саюза (1944, пасмяротна).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў небагатай сям'і літоўца і рускай другім дзіцем з пяці дзяцей. Была хрышчоная ў каталіцкай царкве. У 14 гадоў пачала працаваць на цукерачнай фабрыцы «Avanti».

Улетку 1941 года, калі сілы Вермахта ўступілі ў Літву, Марытэ была эвакуіраваная з іншымі літоўскімі камсамольцамі ў Цюмень, дзе працавала на заводзе «Механік». У 1942 годзе яна пайшла на фронт.

Прайшла падрыхтоўку ў школе дыверсантаў у Балахне, ваявала ў партызанскім атрадзе ў Беларусі і Літве. Партызаны пускалі пад адхон варожыя цягнікі з ваеннай тэхнікай, падрывалі склады, здзяйснялі налёты на гарнізоны праціўніка, палілі маёнткі і гаспадаркі, захопленыя гітлераўскімі каланістамі. Марытэ была ў атрадзе самым актыўным байцом. Удзельнічала ў дыверсіях, хадзіла ў разведку, вяла вялікую працу сярод жыхароў.

Улетку 1943 г. Марытэ накіравалі на чале групы партызан на выкананне важнага задання. У лесе партызаны натыкнуліся на карны атрад. Падчас няроўнага бою з немцамі на беразе возера Апіварда Марытэ была параненая і захоплена ў палон. Яна не выдала месцазнаходжанне партызан, нягледзячы катаванні: вырыванне пазногцяў, прыпяканне агнём ступняў і г.д. Пакарана праз павешанне 13 ліпеня 1943 г. на плошчы вёскі Дукштас.

За ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання ў тыле ворага М. І. Мельнікайтэ пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза ў 1944 годзе.

Памяць
------

У яе гонар у Мінску названа вуліца.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Марытэ Мельнікайтэ

Марытэ Мельнікайтэ на сайце «Героі краіны»

* Diversante MM (літ.)
**Mark 54 MAKO** - амерыканская лёгкая тарпеда, была распрацавана як альтэрнатыва тарпедам Mark 46 і Mark 50. 
Тарпеда Mark 46 была прыстасавана для адкрытага акіяна, і дрэнна падыходзіла для прыбрэжных раёнаў.
Тарпеда Mark 50 была распрацавана супраць высока эфектыўных атмных ПЛ, і была даволі дарагой па цане каб пускаць яе супраць звычайных медленых ПЛ.

Тэсцірванне праекта пачалося ў ліпене 1999 года, і паспяхова скончылася ў лістападзе тагож года. З 2004 года тарпеда Mark 54 паступіла ў серыйны выраб.

Mark 54 можа быць запушчана як непасрэдна з ПЛ, так і з паверхнасных тарпедных апаратаў караблёў, альбо напрамую скінута па сродках супрацьпаветранай авіяцыі.

Спасылкі
--------

* Mark 54 MAKO Архівавана 13 мая 2013.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рода.
**Рода** (стар.-грэч.: Ῥόδη) — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі. Паводле Геродара і Герофіла — дачка Пасейдона і Амфітрыты. Паводле Дыядора — дачка Пасейдона і сястры тэльхінаў Галіі. Паводле Піндара — дачка Афрадыты. Эпіменід выводзіць яе радавод ад Акіяна.

Жонка Геліяса. Геліяс закахаўся ў яе, назваў яе імем востраў і прымусіў знікнуць воды, якія разліліся ў выніку патопу. У іх было сем сыноў-геліядаў (Охім, Керкаф, Макар, Актый (ці Актын), Тэнаг, Трыяп і Кандал) і дачка Электрыёна. Паводле адной з версій, Рода таксама маці Кіркі.

Зноскі
------

1. ↑  Дыядор Сіцылійскі. Гістарычная бібліятэка V 55, 4
2. ↑   Піндар. Алімпійскія песні VII 13
3. ↑  Эпіменід, фр.21 Якобі
4. ↑  Авідзій. Метамарфозы IV 204; Псеўда-Апаладор. Міфалагічная бібліятэка I 4, 6
5. ↑  Дыядор Сіцылійскі. Гістарычная бібліятэка V 56, 5
6. ↑  Гесіёд, фр.351 М.-У.
Яблычны тарт
**Тарту** (фр.: tarte) — тыповы для французскай кухні адкрыты пірог з асобага пясочнага цеста, якое, як правіла, замешваюць без дадання солі або цукру. Можа быць дэсертнай або асноўнай стравай. Выпякаецца як піца — у выглядзе звычайнай аладкі, альбо ў спецыяльных плоскіх формах для выпечкі з рыфлёным краем або ў раздымных формах для тартоў. У якасці начыння для тартаў выкарыстоўваюцца гародніна, мяса, рыба, якія заліваюць сметанкова-яечнай масай. З салодкіх тартаў найбольш часта сустракаюцца яблычны, вішнёвы, малінавы. Тарты, запечаныя ў маленькіх формачках, называюцца тарталеткамі. Тарты, якія рыхтуюцца адразу пасля закладкі дроў, у даўніну клікаліся тарцінкамі.

Тарты можна запякаць у духоўках, печах і нават барбекю. Пры выкарыстанні апошняга спосабу атрымліваецца унікальны непаўторны смак стравы з нотамі дыму.
Канструкцыя і праца бесемераўскага канвертара
**Канве́ртар** (англ.: converter ад лац. *converto* паварочваю, пераўтвараю) — металургічны агрэгат (від печы) для выплаўкі сталі з вадкага чыгуну, а таксама для атрымання чарнавой медзі і файнштэйну (прадукту для вырабу нікелю) шляхам прадзімання паветра праз расплаў.

Ёмістасць канвертараў у пачатку 1970-х гг. дасягала 130 т, будаваліся 300-тонавыя канвертары. Сталеплавільны цэх з трох 250-тонавых канвертараў можа выплавіць да 4 млн т сталі за год.

Гл. таксама
-----------

* Конверторная вытворчасць
* Бесемераўскі працэс
* Тамасаўскі працэс.

Літаратура
----------

* Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 5. Зуйкі — Кішы / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1972. — С. 375. — 616 с.: іл. карты.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph121825 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Янг.

**Роджэр Уілтан Янг** (англ.: Rodger Wilton Young; 28 красавіка 1918, Тыфін, ЗША — 31 ліпеня 1943, Мунда, Саламонавы Астравы, Вялікабрытанія) — амерыканскі салдат часоў Другой сусветнай вайны, які загінуў падчас бітвы за Нью-Джорджыю, калі прыкрываў адыход свайго ўзвода. За гераізм быў пасмяротна ўзнагароджаны Медалем Гонару (вышэйшай узнагародай ЗША) і Пурпурным Сэрцам.

Янг нарадзіўся ў Тыфіне, Агая ў сям’і Нікаласа Янга. Падлеткам быў аматарам палявання, дзе развіваў свае стралковыя навыкі. Падчас першага года ў старэйшай школе падчас гульні ў баскетбол атрымаў траўму, ад якой пачаў страчваць слых і зрок, і на другім годзе быў вымушаны кінуць адукацыю з-за таго, што не мог чуць настаўніка і бачыць дошку.

У 1938 годзе, ва ўзросце 20 год, ён запісаўся ў Нацыянальную гвардыю Агая, бо лічыў, што з-за праблем са здароўем не зможа трапіць у армію. Нягледзячы на яго маленькі рост (1,57 м) і той факт, што яму прыходзілася пастаянна насіць акуляры, ён лічыўся добрым жаўнерам.

У кастрычніку 1940 года, падчас падрыхтоўкі ЗША да вайны, Роджэр Янг трапіў у склад дзейснага войска ў якасці інструктара, атрымаўшы званне капрала. Пасля павышэння да сяржанта яго назначылі камандзірам аддзялення, а яго 148-мы полк быў пераведзены на Фіджы ў рамках абароны ціхаакіянскіх тэрыторый Брытаніі ад японцаў, а потым на Саламонавы астравы для падрыхтоўкі да вызвалення Нью-Джорджыі. Упэўнены, што яго праблемы са здароўем паставяць яго падначаленых пад пагрозу, Янг папрасіў складання з сябе паўнамоцтваў камандзіра і звання сяржанта. Пасля медыцынскага абследавання, што выявіла яго амаль поўную глухату, яму было рэкамендавана застацца ў шпіталі, аднак ён настаяў на ўдзеле ў аперацыі.

Праз тыдзень, 31 ліпеня 1943 года, Янг удзельнічаў у рэкагністыроўцы. Калі патруль з 20 чалавек ужо вяртаўся на базу, яны трапілі ў засаду, дзе двое загінулі адразу ж, а сам Янг быў паранены. У няўдалай спробе флангавай атакі загінула яшчэ два жаўнера. Тады, нягледзячы на загад камандзіра прарывацца, Роджэр Янг у адзіночку атакаваў пазіцыі праціўніка і памер, але рэшткі яго ўзвода здолелі адысці без страт.

Зноскі
------

1. 1 2  Rodger Wilton Young // TracesOfWar<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98839586'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n97006958 · VIAF: 78057322 |
**Кангрэгацыя Божага Культу і Дысцыпліны Сакрамэнтаў** (лац.: Congregatio de Cultu Divino et Disciplina Sacramentorum) — дыкастэрыя займаецца літургічнымі тэкстамі, праверкай перакладаў богаслужбовых тэкстаў на нацыянальныя мовы, а таксама пытаннямі касцёльнай музыкі. У яе склад уваходзяць: Спецыяльная камісія па разглядзе выпадкаў юрыдычнай несапраўднасці пасвячэння і дыспенсацыі ад абавязкаў дыякана і святара, а таксама Спецыяльная камісія па разглядзе выпадкаў дыспенсацыі благаслаўлёнага Касцёлам, але не завершанага сужэнства.

Гісторыя
--------

Была заснавана ў 1975 годзе Паўлам VI праз зліццё Кангрэгацыі Божага Культу і Кангрэгацыі Сакрамэнтаў. Гістарычна яна звязана з Кангрэгацыяй Абрадаў, створанай Сікстам V у 1588 годзе.

Сакратары Кангрэгацыі
---------------------

* Артур Рошэ (2012—2021)
* Віторыё Франчэско Віёла (з 2021)

Памочнікі сакратара Кангрэгацыі
-------------------------------

* Аўрэліё Гарсіа Марсіяс (з 2021)

Зноскі
------

1. ↑  Папа Францішак змяніў кіраўнічы склад Кангрэгацыі Божага Культу і Дысцыпліны Сакрамэнтаў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12426754v · GND: 1221009-2 · ISNI: 0000 0001 0671 9014 · LCCN: n97036948 · SUDOC: 033398011 · VIAF: 149984639 |

 |
**Эрык Вальдэмар Лемінг** (шведск.: Eric Valdemar Lemming; 22 лютага 1880 Гётэбарг — 5 чэрвеня 1930, Гётэбарг) — шведскі лёгкаатлет, трохразовы чэмпіён летніх Алімпійскіх гульняў.

Лемінг спецыялізаваўся на кіданні дзіды, але на розных спаборніцтвах прымаў удзел у іншых дысцыплінах. На сваіх першых Алімпійскіх гульнях 1900 у Парыжы ён заняў чацвёртае месца ў скачку ў вышыню, скачку з шастом і кіданні молата. Таксама ён стаў восьмым у кіданні дыска, 12-м у скачку ў даўжыню, а ў трайным скачку яго вынік невядомы.

На пазачарговай Алімпіядзе 1906 у Афінах Лемінг удзельнічаў ўжо ў дзевяці дысцыплінах, і выйграў чатыры медалі — залатую ў кіданні дзіды і бронзавыя ў штурханні ядра, дзесяцібор’і і перацягванні ліны. Аднак гэтыя медалі лічацца неафіцыйнымі, бо спаборніцтвы арганізоўваў не Міжнародны алімпійскі камітэт.

Праз два гады Лемінг удзельнічаў у Гульнях 1908 у Лондане, на якіх кіданне дзіды было афіцыйна ўключана ў праграму. Ён стаў двухразовым чэмпіёнам у кіданні дзіды двума рознымі стылямі, а таксама спаборнічаў у кіданні молата і дыска (таксама двума стылямі).

На сваёй апошняй Алімпіядзе 1912 у Стакгольме Лемінг абараніў свой тытул у кіданні дзіды, усталяваўшы новы алімпійскі рэкорд, а таксама стаў чацвёртым у кіданні двума рукамі.

За сваю кар’еру Лемінг устанавіў пяць неафіцыйных рэкордаў свету ў кіданні дзіды. У 1912 годзе, пасля Алімпіяды, у Стакгольме ён паказаў вынік 62,34 м, і гэта стала першым афіцыйным рэкордам свету.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Erik V Lemming — 1917.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q379406'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1724971'></a>
2. 1 2 3  18800222 Lemming, Erik Valdemar // Swedish death index Праверана 14 красавіка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10686079'></a>
3. ↑  Eric Lemming // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
4. ↑  Lemming, Eric //  — Svenskagravar.se. Праверана 14 красавіка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26699962'></a>
5. ↑  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>
Кандамат (Славакія)
**Кандамат** (ад ням.: Kondomat) — гандлёвы аўтамат, якія прапануюць да продажу прэзерватывы, радзей — сродкі гігіены для жанчын. Традыцыйныя месцы размяшчэння — грамадскія туалеты, інтэрнаты, начныя клубы, секс-кінатэатры. Першыя кандаматы былі ўсталяваны ў Германіі ў 1928 годзе кампаніяй Юліуса Фрома, але міністэрства ўнутраных спраў Германіі дапушчала іх толькі для рэкламы гігіенічных пераваг прэзерватываў, паколькі асцерагалася зніжэння нараджальнасці.

Кандаматы дазваляюць прадаваць некалькі тыпаў прадукцыі. Мантуюцца галоўным чынам на сцяну, маюць вандалаахоўны корпус. Абсталяваны экранам для адлюстравання даных пра баланс і індыкатарам наяўнасці тавара. Могуць прымаць купюры ці манеты. Могуць прадаваць любы тавар, спакаваны ў прамавугольную ўпакоўку.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кандамат
* Канструкцыя кандамата (аўтамата па продажы прэзерватываў)
* Кандаматы — продажы прэзерватываў паволі растуць
* У Кіеве з’явяцца кандаматы. Для студэнтаў ёсць варыянт: «танна, але злосна»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Кірава.

**Вуліца Кірава** (трансліт.: *vulica Kirava*, руск.: улица Кирова) — вуліца ў цэнтральнай частцы Наваполацка, названая ў гонар савецкага дзяржаўнага і палітычнага дзеяча Сяргея Кірава.

Апісанне
--------

Размешчана ў цэнтральнай частцы горада (3-ці мікрараён) і цягнецца з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад ад вуліцы Маладзёжнай да вуліцы Блахіна. Працягласць вуліцы складае 450 метраў, рух аўтамабільнага транспарту па вуліцы аднастаронні. Рэгулярны рух грамадскага транспарту па вуліцы адсутнічае.

Сацыяльныя аб’екты
------------------

* Гасцініца «Беларусь»
* № 3 — Дом быту[ru] (архітэктар У. Сухарослаў).
* Дом гандлю
* магазіны

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------

1. ↑  Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Сённяшні выгляд схілу Капітолія
**Тарпейская скала** (лац.: Saxum Tarpeium) — назва стромай скалы ў Старажытным Рыме, з заходняга боку Капіталійскага ўзгорка.

З гэтай скалы скідвалі асуджаных на смерць злачынцаў, якія ўчынілі здраду, інцэст, пабег (рабоў ад гаспадара). Паводле легенды, назва скалы паходзіць ад імя Луцыя Тарпея, якога скінулі адтуль за выступ супраць цара Ромула.
Па іншай легендзе, Тарпеяй звалі вясталку, дачку начальніка Капіталійскай крэпасці Спурыя Тарпея, якая падчас вайны з сабінамі паказала ворагам патаемны ход і была скінутая са скалы. Апошняе пакаранне адбылася пры імператары Клаўдзіі ў 43 годзе, і пазней яны былі забароненыя.
У сучасным Рыме *Via di Monte Tarpeo* вядзе ад Капітолія да Форума, скала не захавалася.

Зноскі
------

1. ↑  Тит Ливий. ИСТОРИЯ РИМА ОТ ОСНОВАНИЯ ГОРОДА. КНИГА I

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

| 7 рымскіх узгоркаў |
| --- |
| 
Авенцін  ·  Вімінал  ·  Капітолій  ·  Квірынал  ·  Палацін  ·  Цэлій  ·  Эсквілін

---

Ватыканскі ўзгорак  ·  Пінцый  ·  Янікул
 |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 243195517 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Возера Белае.

**Бе́лае** — возера ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Заходняя Дзвіна ў 29 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Бешанковічы, ў 4 км на паўночны ўсход ад аграгарадка Астроўна.

Плошча паверхні возера 0,67 км². Даўжыня 1,94 км, найбольшая шырыня 500 метраў. Найбольшая глыбіня дасягае 22 метраў. Катлавіна Белага возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны вышынёй да 12 м. Берагі высокія. Мелкаводдзе пясчанае, глыбей дно выслана сапрапелем. Возера зарастае слаба.

Каля возера вёскі Белае і Пушкары.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Республиканская комплексная схема размещения рыболовных угодий Архівавана 25 жніўня 2011. (руск.)
Вылаў рыбы на ферме па вырошчванні сома ў Місісіпі
**Аквакульту́ра** — развядзенне і таварнае вырошчванне каштоўных водных арганізмаў (рыб, ракападобных, малюскаў, водарасцяў).

Адрозніваюць аквакультуру прэснаводную і марскую (марыкультуру). Вылучаюць 2 кірункі развіцця аквакультур: вырошчванне каштоўных відаў рыб і беспазваночных з выкарыстаннем штучных кармоў і пашавае — на натуральнай кармавой базе ў паўкантралюемых умовах. У прэснаводнай аквакультуры выкарыстоўваюць штучныя і натуральныя вадаёмы, а таксама індустрыяльныя ўстаноўкі, у марыкультуры — прыбярэжную зону мораў.

Існуе ў краінах з высокім тэхнічным узроўнем рыбалоўства (Японія, Вялікабрытанія, Нарвегія) і краінах паўднёва-азіяцкага і афрыканскага рэгіёнаў. Сусветны прадукт аквакультуры складае 9,4—9,5 млн т (на марыкультуру прыпадае каля 2/3; 1983—1987).

Беларусь
--------

На Беларусі аквакультура існуе ў выглядзе сажалкавага і азёрнага рыбаводства, развіваюцца індустрыяльныя формы рыбаводства на прамысловых прадпрыемствах. Функцыянуюць 21 сажалкавы, 6 азёрных рыбгасаў, 8 рыбагадавальнікаў; вырошчваюць карпа, сазана, карася сярэбранага, амура белага, таўсталобіка, стронгу радужную. Сярэднегадавы аб’ём сажалкавай рыбы складаў каля 18 тыс. т у 1986—1990, 6 тыс. т у 1994, у азёрных гаспадарках 0,7 тыс. т, у індустрыяльным рыбаводстве 1,4 гас. т (1990).

Літаратура
----------

* Аквакультура // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аквакультура

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11930924z · GND: 4112555-1 · LCCN: sh85006210 · Microsoft: 86909935 · NKC: ph698677 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Эрыс.
Багіня Эрыс
**Эры́с** (грэч. Έρις — «*дужанне, сутычка, сварка, разлад*») — у грэчаскай міфалогіі персаніфікацыя разладу.

Эрыс — сярод першасных касмаганічных сіл: яна дачка Нікс, унучка Хаосу (Гесіёд, «Тэагонія»). Хоць Эрыс спарадзіла голад, скрухі, бітвы, забойствы, спрэчкі, цяжбы, беззаконне, яна жа спарадзіла працу. Адгэтуль у Гесіёда дзве Эрыс: адна выклікае войны і варожасць і нялюбая людзьмі, іншая — карысная людзям, прымушае іх змагацца ў працы.

Эрыс стала прычынай суперніцтва Афрадыты, Афіны і Геры (што прывяло да Траянскай вайны), кінуўшы на вяселлі Пелея і Фетыды яблык з надпісам «Найпрыгажэйшай» (яблык разладу).

У гонар Эрыс названая адна з карлікавых планет (глядзіце карлікавая планета Эрыс).

Глядзіце таксама
----------------

* Дысномія, міфалогія — дачка Эрыс, дух беззаконня
* Лета — дачка Эрыс, маці харыт

Глядзіце таксама
----------------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эрыс (міфалогія)
**Рэно́** (фр.: **Renault**) — каманда Формулы-1, утвораная ў 1977 годзе кампаніяй-аўтавытворцам Renault. Пасля сезона 1985 года пакінула Формулу-1, аднак працягвала пастаўляць рухавікі іншым камандам. Ізноў бярэ ўдзел у гонках з 2002 года пасля куплі каманды Benetton. Нягледзячы на змену ўладальніка і назвы, тытунёвая кампанія **Mild Seven** заставалася тытульным фундатарам каманды аж да канца 2006 года. Поўная назва каманды з 2007 года па 2009 — **ING Renault F1 Team**. У 2010 годзе каманда звалася **Renault F1 Team**. У 2011 годзе каманда звалася **Lotus Renault GP**. У канцы 2011 года акцыянерам каманды стала кампанія Lotus Cars, і тая была пераназвана ў **Лотус** (Lotus F1 Team).

Пасля Гран-пры Абу-Дабі 2015 года было абвешчана, што пасля выплаты абавязкаў Lotus F1 Team каманда будзе куплена аўтаканцэрнам Renault і стане яго завадской камандай. Пілотамі будуць Джалін Палмер і Пастар Мальданада, якія былі падпісаны яшчэ да куплі Lotus. Пазней стала вядома, што Мальданада заменіць Кевін Магнусэн.
**Эрыка Марыя Траш Энгельстад** (нарв.: Ericka Maria Thrash Engelstad) (24 лютага 1947, ЗША — 17 ліпеня 2018) — нарвежскі археолаг, прафесар Інстытута археалогіі і сацыяльнай антрапалогіі (цяпер — Інстытут археалогіі, гісторыі, рэлігіязнаўства і тэалогіі Універсітэта Тромсё).

Біяграфія
---------

Атрымала навуковую ступень доктара антрапалогіі (PhD) ва Універсітэце Вісконсін—Мадысан. З 1981 года працавала ва Універсітэце Тромсё, спачатку ў музеі Тромсё, а з 1991 года на факультэце сацыяльных навук. Запрашалася з лекцыямі ва ўніверсітэты Кембрыджа, Берклі і Упсалы. У 2006 годзе атрымала статут ганаровага прафесара Упсальскага, а ў 2012 годзе — Гётэбаргскага ўніверсітэтаў.

Навуковыя інтарэсы
------------------

Асноўнай вобласцю даследаванняў была археалогія каменнага веку з упорам на наскальнае мастацтва. Яна таксама цікавілася археалогіяй як сацыяльнай навукай і асабліва гендэрнай перспектывай.

Навукова-даследчыцкая дзейнасць
-------------------------------

Эрыка Энгельстад прымала ўдзел у раскопках і даследчых праектах у фюльке Фінмарк, камуне Цюсфіёрд, Карэліі і Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліке.

У перыяд з 1991 да 1996 гадоў працавала рэдактарам «Нарвежскага археалагічнага агляда», а ў 1992—1995 гадах — «Жанчыны ў археалогіі ў Нарвегіі» (нарв.: Kvinner i Arkeologi i Norge). Была членам праўлення Інстытута параўнальных культуралагічных даследаванняў.

Працы
-----

Зноскі
------

1. ↑  Filosofie hedersdoktorer (шведск.). *Uppsala universitet*. Праверана 11 сакавіка 2022.
2. ↑  Hedersdoktorer lyfter språk, litteratur och genus (шведск.). *Göteborgs universitet*. Праверана 11 сакавіка 2022.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90293642 · BNF: 130001763 · ISNI: 0000 0003 6583 0876 · LCCN: n85319342 · NTA: 09396322X · NUKAT: n2009094734 · SUDOC: 05720523X · VIAF: 232775451 |

 |
**Ільва Эрыка Хольст** (шведск.: Ylva Erika Holst: нар.8 красавіка 1979, Буа, камуна Варберг, Швецыя) — шведская хакеістка, якая гуляла на пазіцыі цэнтральнага нападаючага.

Выступала за шведскія клубы: «Ведыгэ», «Мелархёйдэн / Брэдэнг», «Лімхамн» і «Сегельторп». Гулец нацыянальнай зборнай Швецыі, першая ў жаночым хакеі сыграла больш за 300 міжнародных матчаў. 10 гадоў выконвала абавязкі капітана нацыянальнай зборнай. Выступала на чатырох Алімпіядах, стаўшы сярэбраны прызёрам 2006 года і бронзавым прызёрам 2002 года. Двухразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў свету (2005 і 2007). Чэмпіёнка Еўропы (1996). Шасціразовая чэмпіёнка Швецыі. У перыяд з 1999 па 2003 год гуляла за студэнцкую каманду «Мінесота-Дулут Бульдогз», тройчы выйграўшы чэмпіянат Нацыянальнай асацыяцыі студэнцкага спорту (NCAA). Прызнана лепшай хакеісткай Швецыі 2006 года. Завяршыла гульнявую кар’еру пасля заканчэння сезона 2011/12. У сакавіку 2015 года першай з жанчын была ўключана ў Залу славы шведскага хакею.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Elite Prospects (ігрок) · Eurohockey.com · Olympedia · Алімпійскі камітэт Швецыі · Internet Movie Database |
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Белае.

**Бе́лае** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Дрыса, за 18 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, прыкладна за 2,1 км на паўночны ўсход ад вёскі Межна.

Плошча паверхні возера 0,12 км². Даўжыня 0,8 км, найбольшая шырыня 0,16 км. Даўжыня берагавой лініі 1,7 км. Схілы катлавіны маюць вышыню да 2 м. Берагі нізкія, месцамі забалочаныя. На поўдні з возера выцякае ручай у Дрысу.

Літаратура
----------

* Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия / Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — 2-е изд. — Мн.: БелСЭ, 1989. — С. 124. — 599 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-85700-001-7. (руск.)
* Ліст карты N-35-11. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1986 г. (руск.)

Спасылкі
--------

* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 1. (руск.)
**Культура Кангемозэ** (каля 6000 — 5200. да н. э.) — мезалітычная археалагічная культура паляўнічых і збіральнікаў на поўдні Скандынавіі, папярэднік культуры Эртабёле  (руск.) (бел. і пераемнік культуры Маглемозэ. На поўначы межавала са скандынаўскімі культурамі Нёствет-Ліхульт  (руск.) (бел..

Сярод характэрных знаходак — доўгія крэмневыя абломкі, якія выкарыстоўваліся для вырабу характэрных рамбічных наканечнікаў стрэл, скрабкоў, свердзелаў і г д. Таксама знойдзены мікраліты, нярэдка аздобленыя геаметрычным узорам, якія выкарыстоўваліся як лёзы кінжалаў. Каменныя сякеры вырабляліся з розных камянёў, іншыя інструменты таксама рабіліся з рагоў і костак.

Гаспадарка была заснавана на паляванні на марала, казулю і дзіка, а таксама рыбалоўстве ў прыбярэжных рэгіёнах.

Прадстаўнікі дадзенай культуры з’яўляліся носьбітамі гаплагрупы I1  (руск.) (бел..

Зноскі
------

1. ↑  Maps of Neolithic and Bronze Age migrations in Europe and the Near East

Літаратура
----------

* A. Damm: *Dänemarks Ur — und Frühgeschichte im Museum Moesgård*. 1993 Ǻrhus ISBN 87-87334-21-6

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Беліцкае.

**Беліцкае** — возера ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці, за 14 км на паўночны захад ад горада Мар'іна Горка, за 0,7 км на паўночны захад ад вёскі Белае. Адносіцца да басейна ракі Цітаўка.

Плошча паверхні 0,015 км², даўжыня 0,14 км, найбольшая шырыня 0,14 км. Даўжыня берагавой лініі 0,43 км.

Возера размешчана на ўскраіне асушанага балота, пакрытага сеткай меліярацыйных каналаў. Берагі нізкія, пясчаныя і тарфяністыя, параслі хмызняком, забалочаныя. Зарастае ўмерана.

У возеры водзяцца акунь, плотка, карась і іншыя віды рыб.

Спасылкі
--------

* Ліст карты N-35-92 Архівавана 1 мая 2013.
**Кангрэс новай беларускай дыяспары Еўропы і ЗША** – міжнароднае аб'яднанне людзей, заснаванае на прынцыпах плюралізму, прафесіяналізму, а таксама інавацыйнага мыслення ў спалучэнні з імкненнем да канкрэтных дзеянняў. У працы Кангрэса ўдзельнічае новае пакаленне беларускай дыяспары з Эстоніі, Латвіі, Літвы, Швецыі, Даніі, Расіі, Украіны, Польшчы, Чэхіі, Германіі, Бельгіі, Нідэрландаў, Швейцарыі, Францыі, ЗША, а таксама беларускія студэнты ЕГУ і праграм навучання беларускіх студэнтаў у Эстоніі, Латвіі, Польшчы, Швецыі. Гэта сетка, якая аб'ядноўвае прадстаўнікоў новага пакалення беларусаў у дыяспары і Беларусі. Яна займаецца лабіраваннем беларускіх інтарэсаў за мяжой, падтрымкай роднай культуры і мовы, кансалідацыяй маладога пакалення беларусаў, інфармацыйнымі і адукацыйнымі праектамі.

Гісторыя
--------

Першы Кангрэс адбыўся ў Таліне (Эстонія) у сакавіку 2008 г. Другі – у Страсбургу (Францыя) у красавіку 2009 г. Паміж сустрэчамі ў Таліне і Страсбургу працоўнымі групамі Кангрэса рэалізаваны шэраг культурных, адукацыйных і інфармацыйных праектаў. Сярод іх мастацкія і фотавыстаўкі беларускіх дзеячаў мастацтва ў Еўропе і ЗША, беларускія клубы ў Эстоніі, усталёўка мемарыяльнай дошкі на будынку Амбасады БНР у Таліне.
Будынак Андрычава інстытута
**Андрычаў інстытут** (сербск.: Андрићев институт) — элітны інстытут грамадскіх навук, мастацтва і літаратуры, адкрыты ў горадзе Андрычград (Рэспубліка Сербская, Боснія і Герцагавіна) 28 чэрвеня 2013 года. Атрымаў імя ў гонар легендарнага югаслаўскага пісьменніка Іва Андрыча. Інстытут функцыянуе як бюджэтная ўстанова на сродкі Рэспублікі Сербскай і Сербіі.

Дырэктарам інстытута з'яўляецца рэжысёр Эмір Кустурыца. У камітэт кіравання ўваходзяць Алег Айрапетаў, Святазар Раяк, Міраслаў Перышыч, Пяро Сіміч, Іван Абрадавіч. У складзе інстытута ёсць ўласная бібліятэка.

Структура
---------

Інстытут быў зарэгістраваны ва Усходнім Сараева акруговым судом 20 чэрвеня 2013 года. У складзе інстытута дзейнічаюць:

* Аддзяленне гісторыі
* Аддзяленне літаратуры
* Аддзяленне ўсходазнаўства
* Аддзяленне кінематографа
* Аддзяленне сродкаў масавай інфармацыі

З 1 снежня 2014 года дзейнічае Міжнародны навуковы камітэт Аддзялення гісторыі; спецыяльна была заснаваная праграма мерапрыемстваў інстытута, прысвечаных пачатку Першай сусветнай вайны. Навуковы камітэт вызначае тэмы і змест нумароў штомесячнага часопіса «Историјске свеске». Усе выпускі ў электроннай форме даступныя на сайце Андрычава інстытута. Аддзяленнем сродкаў масавай інфармацыі выпускаецца часопіс «Іскра».

Узнагароды
----------

Інстытут уручае з 2016 года прэмію імя Іва Андрыча за лепшы раман і сукупную літаратурную дзейнасць.

* У 2016 годзе лаўрэатамі прэміі сталі Уладзімір Кецманавіч за раман «Усама» і Матия Бечкавіч за сукупную літаратурную дзейнасць і кнігу «Тры паэмы».
* У 2017 годзе лаўрэатамі прэміі сталі Душан Ковачэвіч за сукупную літаратурную дзейнасць і драму «Гіпноз адной любові», а таксама Захар Прылепін за раман «Прыстанак» і зборнік «Сем жыццяў».

Галерэя
-------

* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Отворен Андрићев институт („РТС", 28. јун 2013), Приступљено 19. 8. 2015.
2. ↑  Веб-сајт Андрићевог института
3. ↑  Registrovan Andrićev institut u Andrićgradu  (серб.)
4. ↑  Веб сајт Андрићевог института - публикације **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 23 красавіка 2018. Праверана 31 сакавіка 2018.
5. ↑  ИСКРА — Електронске новине Андрићевог института
6. ↑  Кецмановић и Бећковић добитници награде Института Иво Андрић  (серб.)
7. ↑  Бећковић: Надам се да би се и Андрић сагласио са одлуком жирија  (серб.)
8. ↑  Прилепину и Ковачевићу уручена награда у Андрићграду  (серб.)
9. ↑  „Андрић" за животно дело Ковачевићу и Прилепину  (серб.)
10. ↑  Захар Прилепин получил премию имени Иво Андрича за роман "Обитель" и сборник "Семь жизней"  (руск.)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт  (серб.)
Артэмізія Джэнтылескі. Партрэт кандацьера, 1622

**Кандацьеры** (ад італ.: condotta — дагавор аб найме на ваенную службу) — у Італіі XIV—XVI стагоддзяў кіраўнікі ваенных атрадаў (*кампаній*), якія знаходзіліся на службе ў гарадоў-камун ды кіраўнікоў і складаліся галоўным чынам з замежнікаў. Кожны атрад групаваўся вакол кандацьера, які склікаў і распускаў атрад паводле свайго меркавання, заключаў дагаворы (*кандоты*) на вядзенне ваенных аперацый, атрымліваў грошы (італ.: soldo — «плата», гл. салдат) і расплачваўся з наймітамі. Здаралася, што кандацьеры захоплівалі ўладу ў гарадах, засноўваючы сіньярыі. У радах кандацьераў было нямала авантурыстаў.

Гісторыі вядомыя выпадкі, калі кандацьеры пасля атрымання платы за сваю працу пераходзілі з аднаго ваюючага лагера ў іншы і шантажавалі сваіх наймальнікаў.

Гл. таксама
-----------

* Найміт
* Ландскнехт
* Швейцарская гвардыя
* Фларэнційская рэспубліка
* Сіенская рэспубліка

Літаратура
----------

* Разыграев А. В. Итальянские кондотьеры XIV—XV веков. «Сержант», № 4, 1997.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кандацьер
* Kондотьеры на сайте Militerra.com Архівавана 25 верасня 2021.
* Статья в «Мегаэнциклопедии Кирилла и Мефодия»
* Свечин А. А. Эволюция военного искусства. Том I. Глава 7. Наёмные армии. Публикация на сайте «Военная литература»
**Бялёўскае княства** — феадальная дзяржава ва Усходняй Еўропе. Адно з Вярхоўскіх княстваў. Займала невялікую тэрыторыю ў вярхоўях ракі Акі. Вылучылася са складу Навасільскага княства ў пачатку 15 ст. Каля 1406—1408 было захоплена Вітаўтам; пры гэтым бялёўскія князі ад’ехалі ў Маскву разам з літоўскім князем Свідрыгайлам, але вярнуліся ў сваю вотчыну да 1425. Частка зямель Бялёўскага княства была падаравана Вітаўтам тарускім князям — заснавальнікам дынастыі князёў Мезецкіх. У 1437 Бялёў быў заняты выгнанымі з Арды татарамі хана Улуг-Мухамеда. Сумеснае літоўска-маскоўскае войска, якое рушыла на Бялёў, спустошыла яго наваколлі, але было ўшчэнт разбіта татарамі. Пасля таго, як у пачатку 1440-х г. арда Улуг-Мухамеда пакінула Бялёў, бялёўскія князі Фёдар і Васілій Міхайлавічы былі пераселены маскоўскім вялікім князем Васілём II на Волак Ламскі. Аднак неўзабаве яны былі вернуты ў свае ўладанні. 21.04.1459 г. князі Бялёўскія разам з князем навасільскім і адоеўскім Іванам Юр’евічам заключылі пагадненне аб сваім васалітэце з Казімірам IV. У канцы 1487 на бок Масквы перайшоў князь Іван Васільевіч Бялёўскі. У 1492 ён здзейсніў паход на ўладанні сваіх братоў Васілія і Андрэя. Апошнія вымушаны былі таксама перайсці на маскоўскую службу. Такім чынам, астатнія землі Бялёўскага княства былі далучаны да Маскоўскай дзяржавы. Па ўмовах мірнага дагавору 5.02.1494 Бялёў застаўся за Масквой. З маскоўскага боку бялёўская князі пачынаюць аказваць ціск на суседні Мцэнск, які заставаўся за ВКЛ. Невыпадкова пасля захопу Мцэнска ў пачатку 1500 ваяводай у ім стаў Іван Бялёўскі. Пры маскоўскім двары Бялёўскія князі не мелі вялікага значэння. Вотчынныя ўладанні захоўваліся за імі да сярэдзіны 15 ст. але статус удзельнага княства, яны, напэўна, не мелі.

Літаратура
----------

* *Цемушаў В.* Бялёўскае княства // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 206. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.
* Кром М. М. Меж Русью и Литвой. Западнорусские земли в системе русско-литовских отношений конца XV — первой трети XVI в. М. 1995;
* Любавский М. К. Областное деление и местное управление Литовско-Русского государства ко времени издания первого литовского статута. М. 1892;
* Шеков А. В. Верховские княжества (Краткий очерк политической истории. XIII — середина XVI вв.). Тула, 1993;
* Kuczyński S. M. Ziemie czernihowsko-siewierskie pod rządami Litwy. // Prace Ukraińskiego institutu naukowego. Warszawa, 1936. T. 33.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Зорка Венера.

**Зорка Венера** — песня (раманс) Сымона Рак-Міхайлоўскага на верш «Зорка Венера» Максіма Багдановіча, напісаны ў 1912 годзе.

Словы
-----

Зорка Венера ўзышла над зямлёю,  

Светлыя згадкі з сабой прывяла…  

Помніш, калі я спаткаўся з табою,  

Зорка Венера ўзышла.  

  

З гэтай пары я пачаў углядацца  

Ў неба начное і зорку шукаў.  

Ціхім каханнем к табе разгарацца  

З гэтай пары я пачаў.  

  

Але расстацца нам час наступае;  

Пэўна, ўжо доля такая у нас.  

Моцна кахаў я цябе, дарагая,  

Але расстацца нам час.  

  

Буду ў далёкім краю я нудзіцца,  

Ў сэрцы любоў затаіўшы сваю;  

Кожную ночку на зорку дзівіцца  

Буду ў далёкім краю.  

  

Глянь іншы раз на яе, — у расстанні  

Там з ёй зліём мы пагляды свае…  

Каб хоць на міг уваскрэсла каханне,  

Глянь іншы раз на яе…

Выкарыстанне ў оперы і аўтарства
--------------------------------

Раманс «Зорка Венера» стаў лейтматывам оперы «Зорка Венера» кампазітара Юрыя Семянякі, пастаўленай на лібрэта Алеся Бачылы ў 1970 годзе пад кіраўніцтвам дырыжора Кірыла Ціханава рэжысёрам Сямёнам Штэйнам. З-за таго, што Сямён Рак-Міхайлоўскі быў рэпрэсаваны, аўтарства раманса ў даведачнай літаратуры падавалася народным, а пасля выкарыстання музыкі ў оперы «Зорка Венера» аўтарам памылкова лічылі Юрыя Семяняку.

Спасылкі
--------

* Зорка Венера ўзышла над зямлёю…
* Песні‐кветкі ў славу Багдановіча
* Зоркі і васількі сплятаюцца ў «Вянок» у Белдзяржфілармоніі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Адзярыха.
**Цімафей Якаўлевіч (Якубавіч) Адзярыха** (25 лютага 1895, в. Белічы, Слуцкі павет, Мінская губерня, цяпер Слуцкі раён, Мінская вобласць — ?) — педагог, брат Міхася Адзярыхі.

Біяграфія
---------

З сялянскай сям'і. Скончыў Слуцкае духоўнае вучылішча, вучыўся ў Мінскай духоўнай семінарыі (да 1914), настаўнічаў. У 1915 прызваны ў царскую армію, ваяваў на Паўднёва-Усходнім фронце, быў цяжка паранены. Лячыўся ў шпіталі ў Маскве, дзе яго застала Лютаўская рэвалюцыя (1917). Прызнаны непрыгодным да службы ў арміі і накіраваны на Шосткінскі парахавы завод Чарнігаўскай губ. У 1918 пакінуў прадпрыемства, працаваў настаўнікам у Слуцку. У 1924 паступіў у БДУ. У 1927 разам з іншымі студэнтамі і са сваімі братам Міхаілам і сястрой Ганнай арыштаваны як «*член антысавецкага гуртка*» і асуджаны да 3 гадоў ссылкі. З 1930 стыльрэдактар Беларускага дзяржаўнага выдавецтва. Быў жанаты, гадаваў дваіх дзяцей. Зноў арыштаваны 28.3.1930 па справе «Саюза вызвалення Беларусі». Абвінавачваўся ў тым, што «*ведаў аб існаванні контррэвалюцыйнай арганізацыі, аказваў ёй садзейнічанне ў зборы і пасылцы грошай ссыльным нацдэмам*». Разам з А. Бурдзейкам, Я. Бядрыцкім, В. Валогам, А. Дарашэвічам, Д. Дынькам, П. Жаўрыдам, У. Жылкам, П. Каравайчыкам, М. Каспяровічам, П. Кацярынічам, Я. Кіпелям, Л. Курыловічам, А. Ю. Міцкевічам, У. Мурашкам, І. Пашковічам, Я. Пушчам, Р. Пяцэвічам, Ч. Родзевічам, А. Сакам, Ю. Саленіковічам, І. Сасіновічам, І. Траськам, Я. Трафімавым, С. Хурсікам, І. Юрашкевічам і інш. асуджаны пазасудовым органам НКУС 10.4.1931 да 5 гадоў пазбаўлення волі. Высланы ў Чалябінскую вобл. Вызвалены 28.8.1935. Далейшы лёс невядомы. Рэабілітаваны судовай калегіяй па крымінальных справах Вярхоўнага суда БССР 15.11.1957. Групавая справа Ц. Адзярыха і інш. № 20951-с з фотаздымкам захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 1 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2004.
	+ Кр. геагр.: Рапановіч. Слоўнік геаграфічных назваў; Волости и важнейшие селения; Назвы населеных пунктаў.
**Кангеан** (індан.: Pulau Kangean) — найбуйнейшы востраў у аднайменным архіпелагу. Уваходзіць у склад інданезійскай правінцыі Усходняя Ява. Плошча — 431,37 км². Насельніцтва (2010 г.) — 112 214 чалавек. 

Кангеан месціцца на поўначы Балійскага мора ў 120 км на ўсход ад вострава Мадура, у 272 км ад Сурабаі, адміністрацыйнага цэнтра Усходняй Явы. Сфарміраваўся ў выніку падвышэння ўзроўню акіяна пасля заканчэння ледавіковага перыяду. Суша сфарміравана вулканічнымі і асадкавымі пародамі. На паўночным усходзе вострава вылучаецца група пагоркаў да 364 м у вышыню. Клімат экватарыяльны засушлівы.

На Кангеане здабываюць соль, вапняк, каля вострава знойдзены радовішчы прыроднага газу. Насельніцтва займаецца сельскай гаспадаркай і рыбалоўствам.

Спасылкі
--------

* Pulau Kangean, Madura
* KANGEAN ISLAND
**Канда́к** (грэч. κοντάκιον) — група кароткіх царкоўных песнапенняў, асаблівасць якіх заключаецца ў тым, што ў чынапаследаваннях у гонар таго або іншага святога ці свята такое песнапенне ўтрымлівае ў сабе тэму ўсяго чынапаследавання. Першым аўтарам кандака быў візантыйскі пісьменнік кан. 5 — пач. 6 ст. Раман Салодкапевец, якому належыць кандак у гонар багародзіцы.

Зноскі
------

1. ↑  Скарына Ф.: Творы... С. 176.

Літаратура
----------

* *Скарына Ф.* Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт. падрыхт. тэкстаў, камент. слоўнік А. Ф. Коршунава, паказальнікі А. Ф. Коршунава, В. А. Чамярыцкага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1990. — С. 176. — 207 с.: іл. ISBN 5-343-00151-3.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · Britannica (онлайн) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кангламерат.
**Кангламерат** (ад лац.: conglomerates — назапашаны, сабраны) — юрыдычная асоба, у склад якога ўваходзяць кампаніі, якія ажыццяўляюць прадпрымальніцкую дзейнасць у розных галінах эканомікі.
Кангламераты галоўным чынам уласцівыя рынкам, якія развіваюцца (напрыклад, краіны БРЫК), а таксама шматпрофільным кампаніям.

Як правіла, кангламераты ўтвараюцца шляхам паглынання буйной кампаніяй некалькіх дзясяткаў дробных і сярэдніх фірмаў розных галін і сфер дзейнасці, якія не маюць паміж сабой вытворчых, збытавых ці іншых функцыянальных сувязяў.

Кангламераты з'яўляюцца публічнымі кампаніямі, акцыі якіх гандлююцца на фондавых біржах (LSE, NYSE).

Акцыі кангламерату, як правіла, гандлююцца з дысконтам да чыстага кошту іх актываў (NAV, net asset value).

Адным з самых вядомых кампаній-кангламератаў з'яўляецца General Electric.

Гл. таксама
-----------

* Медыякангламерат

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11950086f · GND: 4140747-7 · LCCN: sh85031090 · NDL: 00565717 |
**Таруга** — месца, на якім былі знойдзены археалагічныя сведкі існавання афрыканскай культуры Нок. Месца архелагічнай знаходкі ляжыць прыкладна ў 40 кіламетрах на паўднёвым захадзе ад нігерыянскай сталіцы Абуджа.

У выніку раскопак брытанскага археолага Бернарда Фага ў 1960–х гадах перад даследчыкамі паўсталі не толькі фрагменты тэракоты, але і старэйшыя з вядомых вырабы з жалеза, атрыманага з плаўленай руды ва Ўсходняй Афрыцы. Таруга — адзінае існуючае месца, якое сведчыць аб існаванні культуры Нок. Усе археалагічныя знаходкі адтуль былі дасканала дакументаваны і грунтоўна зафіксаваны ў пісьмовых крыніцах.

Спасылкі
--------

* Культура народов Чёрной Африки, Поликарпов В. С. «Лекции по культурологии» Архівавана 4 студзеня 2006.  (руск.)
**5-я Вішнёвая вуліца** (трансліт.: *5-ja Višniovaja vulica*, руск.: 5-я Вишневая улица) — вуліца ў Наваполацку.

Апісанне
--------

Размешчана ў паўночна-заходняй частцы горада ў раёне прамзоны БВК на тэрыторыі садовага таварыства "Энергетык" каля былой вёскі Шніткі, якая ўвайшла ў межы Наваполацка ў 1968 годзе. Працягласць вуліцы складае каля 130 метраў. Рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца. З цэнтральнай часткі горада грамадскім транспартам да вуліцы можна даехаць аўтобусамі № 8 "Падкасцельцы - БВК" і № 12 "Падкасцельцы - Шніткі".

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------