Плато Крас каля. в. Шкоцян
**Карст** (ням.: Karst) — з'явы і працэсы, якія ўзнікаюць пад уплывам прыродных паверхневых і падземных вод у растваральных горных пародах. Вынікам з'яўляецца фарміраванне спецыфічнага (паверхневага і падземнага) рэльефу. Тэрмін паходзіць ад назвы вапняковага плато Карст або Крас у  Славеніі і Трыесце.

Утварэнне
---------

Карставанню лёгка паддаюцца такія пароды як соль, гіпс, вапнякі, даламіты, мел, мергель. Яму спрыяюць высокая трэшчынаватасць і порыстасць парод, інтэнсіўная цыркуляцыя вод, прысутнасць у іх свабоднай вуглекіслаты і раствораных солей.

У выніку карстовых працэсаў утвараюцца спецыфічныя формы рэльефу. Карст характарызуецца комплексам падземных (пячоры, поласці, хады, каверны, галерэі) і паверхневых (варонкі, кары, польі, паноры, жалабы, катлавіны і інш.) форм рэльефу, мінеральнымі нацёчнымі ўтварэннямі (сталактыты, сталагміты), своеасаблівым рэжымам і цыркуляцыяй падземных вод, рачной сеткі, якая знікае ў падземных поласцях, і азёр. У залежнасці ад ступені пакрыцця растваральных парод глебай або скальнымі пародамі вылучаюць карст задзернаваны, накрыты, браніраваны і пахаваны.

На карставыя з'явы знешне падобны псеўдакарст, тэрмакарст і суфозія.

Умовы развіцця карсту
---------------------

Гідрагеалагічная схема карставання.
Для развіцця карсту неабходны наступныя ўмовы:
  

1. Наяўнасць парод, якія паддаюцца карставанню;
  

2. Дастатковую колькасць  ападкаў (у вадкім стане) або  падземных вод;
  

3. Магчымасць  інфільтрацыі  паверхневых вод у пароды, якія могуць карставацца. Калі растваральныя пароды пакрываюцца  водатрывалым пластом (напрыклад глінамі або лёсападобнымі суглінкамі), то паверхневыя воды не могуць пранікнуць скрозь іх у ніжэйлеглыя пласты;
  

4. Трэшчынаватасць парод, якія могуць карставацца - парода, якая ляжыць суцэльным пластом не будзе размывацца, а стане  водатрывалым ложам для гарызонту падземных вод.

Карставыя воды
--------------

Карставыя воды знаходзяцца ў трэшчынах, порах, каналах і іншых карставых поласцях у карбанатных або галагенных пародах. Адрозніваюцца ад іншых падземных вод тым, што расшыраюць свае шляхі руху за кошт растварэння парод. Фарміраванне іх адбываецца ў выніху інфільтрацыі атмасферных вод і паглынання паверхневых вадатокаў. У падземнай цыркуляцыі карставых вод вылучаюць тры зоны: пранікнення вады з паверхні па каналах і трэшчынах, вагання ўзроўню з перыядычным запаўненнем поласцей, пастаяннага насычэння вадой.

Карставыя воды ўтвараюць крыніцы з вялікім, але пераменным дэбітам, падземныя рэкі і азёры невялікіх памераў.

Распаўсюджанне
--------------

Карст развіты ў Заходняй Еўропе (Славенія, Італія і інш.), Кітаі, ЗША, Цэнтральнай Амерыцы, Крыме. У межах мацерыкоў аголеныя і схаваныя карбанатныя пароды займаюць да 40 км2, гіпс і ангідрыты - каля. 7, кам. соль да 4 млн. км2.

Гаспадарчае значэнне
--------------------

Карст ускладняе будаўніцтва, месцамі здабычу карысных выкапняў. Карставыя пячоры выкарыстоўваюцца для лячэння некаторых хвароб і як аб'екты турызму.

Зноскі
------

1. ↑  Геаграфія ў тэрмінах...
2. ↑  Бучурын (1999)

Літаратура
----------

* Бучурын В. Карставыя воды // БЭ ў 18 т. Т. 8. Мн. 1999.
* Геаграфія ў тэрмінах і паняццях: Энцыклапедычны даведнік / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0262-8.
* Мала гірнича енциклопедія. В 3-х т. / За ред. В. С. Білецького. — Донецьк: «Донбас», 2004. — ISBN 966-7804-14-3.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Карст на Вікісховішчы |

* Speleogenesis Network, a communication platform for physical speleology and karst science research Архівавана 19 студзеня 2012.
* Speleogenesis and Karst Aquifers Архівавана 23 красавіка 2010.