recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гурэвіч.
**Нохман Гіршавіч Гурэвіч** (1895, в. Чараўня, цяпер Старадубскі раён, Бранская вобласць, Расія — 1937 (?), Менск, НКУС) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

3 сям’і рабочага. У 1918—1920 гадах у Чырвонай арміі, уступіў у ВКП(б). У 1930-я г. член ЦК КП(б)Б, член ЦВК БССР. З 1933 па 1937 год наркам унутранага гандлю БССР—1937)

Арыштаваны 17.7.1937 у Менску. Асуджаны пазасудовым органам НКУС 30.10.1937 як «член тэрарыстычнай шпіёнскай арганізацыі» і за «падрыўную дзейнасць» да ВМП з канфіскацыяй маёмасці. Дата смерці дакладна невядома. Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 13.8.1957. Асабовая справа Г. № 10795-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑  Пастанова Прэзідыума ЦВК БССР ад 15 сакавіка 1933 г. «Аб прызначэнні т. Гурэвіча Н. Г. Народным Камісарам забяспечання БССР» // *Збор законаў і загадаў Рабоча-сялянскага ўраду Беларускай Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі*. — Мн.: 1933. — № 12. — С. 11—12.
**Сярго Гедэванавіч Чыгладзэ (Чыхладзэ)**  (1920-1944) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, малодшы сяржант, Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 12 сакавіка 1920 года ў вёсцы Зодзі цяпер Чыатурскага раёна Грузіі. Працаваў на рудніку.

У 1942 годзе трапіў на фронт. Ваяваў на Паўночна-Заходнім, Бранскім і Беларускім франтах.

Кулямётчык 889-га стралковага палка 197-й стралковай дывізіі, малодшы сяржант Сярго Чыгладзэ геройскі змагаўся за вызваленне Парыцкага раёна Палескай вобласці Беларусі.

1 лютага 1944 г. з групай разведчыкаў атрымаў загад правесці разведку ў ваколіцах вёскі Дуброва. Байцам удалося прабрацца ў тыл ворага і выйсці на пазіцыю, з якой вёска выдатна праглядалася. З кулямёта яны адкрылі агонь па гітлераўцам, што заселі ў вёсцы. Калі патроны былі на зыходзе, Чыгладзэ здолеў захапіць нямецкі кулямёт і працягнуць абстрэл. У баі быў паранены, але бітву не пакінуў. Знішчыў больш за 70 фашыстаў. На наступны дзень, 2 лютага, праз балоты прабраўся да пазіцый праціўніка, знішчыў дзве кулямётныя кропкі, каля 50 салдат праціўніка. Загінуў у гэтым баі смерцю храбрых.

Пахаваны ў брацкай магіле ў цэнтры вёскі Дуброва Светлагорскага раёна Гомельскай вобласці.

Званне Героя Савецкага Саюза было прысвоена 23 ліпеня 1944 года пасмяротна.

Памяць
------

Мемарыяльная дошка Героя СССР Чыгладзэ С.Г. у Менску.
У горадзе Мінску адна з вуліц названа імем Героя Савецкага Саюза Чыгладзэ Сярго Гедэванавіча. На доме № 2 па вуліцы Чыгладзэ была ўстаноўлена мемарыяльная дошка, у сярэдзіне 2000-х была перанесена на дом №4. На дошцы надпіс: «Вуліца названа імем Героя Савецкага Саюза Чыгладзэ Сярго Гедэванавіча, сына грузінскага народа, які здзейсніў бессмяротны подзвіг у гады вайны з нямецка-фашысцкімі захопнікамі за вызваленне Беларусі ў лютым 1944 года».

Спасылкі
--------

Сярго Гедэванавіч Чыгладзэ на сайце «Героі краіны»

* Их именами названы улицы.
* Газета «Минский курьер».

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Такелау** (саманазва *Tokelau*, літаральна «паўночны вецер») — палінезійскі народ, абарыгеннае насельніцтва Такелау. Агульная колькасць — 1411 чал. у Такелау (2011 г.). Аднак у выніку міграцыі буйныя абшчыны такелау таксама ёсць у Новай Зеландыі, Аўстраліі, Вялікабрытаніі і іншых краінах. Акрамя таго, па мове і культуры да такелау блізкія алахега (*Olohega*), карэнныя жыхары вострава Суэйнс.

Гісторыя
--------

Археалагічныя знаходкі сведчаць пра тое, што продкі сучасных такелау з’явіліся ў цяперашнім месцы пасялення каля тысячы гадоў таму. Ужо да прыходу еўрапейцаў яны мелі агульную мову, рэлігію і культуру, хаця на кожным атоле існавала самастойнае кіраванне. Вызначальную ролю ў грамадстве адыгрывалі правадыры. «Зямлёй правадыроў» называлі атол Факаофа.

У 1765—1835 гг. астравы Такелау былі адкрытыя і даследаваныя еўрапейскімі мараплаўцамі. У 1845—1860 гг. мясцовыя насельнікі былі ахрышчаныя ў пратэстанцтва і каталіцтва брытанскімі і французскімі місіянерамі.

У 1863 г. на астравы здзейснілі рэйд перуанскія здабытчыкі нявольнікаў. Яны захапілі 253 чал. — амаль усё дарослае мужчынскае насельніцтва. Гэта прывяло да таго, што ўлада перайшла ў рукі старэйшын (не абавязкова з правадырскіх сем’яў), а таксама да распаўсюджання шлюбаў з іншаземцамі і метысацыі астравіцян.

У 1877 г. быў усталяваны брытанскі пратэктарат. У 1926 г. Такелау была перададзена пад кіраванне Новай Зеландыі.

Асаблівасці культуры
--------------------

Асновай жыццезабеспячэння такелау здаўна былі земляробства (вырошчванне какосаў, тара і фруктовых культур), лоў рыбы. Жывёлагадоўля мае дапаможнае значэнне. Разводзяць свінняў, сабак, курэй, але іх мяса не з’яўляецца паўсядзённай ежай і ўжываецца толькі па святах. На Такелау не п’юць шырока распаўсюджаны сярод іншых палінезійцаў напой *кава*, паколькі адпаведная расліна на іх астравах не прысутнічае.

Такелау добра захавалі традыцыйныя рамёствы — выраб плеценых цыновак, веераў, кошыкаў, разьбярства па дрэву. У паселішчах да нашых дзён можна сустрэць каркасныя хаціны традыцыйнага тыпу.

Мясцовае насельніцтва славіцца песенным і музычным мастацтвам. Ужо да распаўсюджвання хрысціянства пераважалі харавыя спевы. Акампанавалі з дапамогай драўляных барабанаў *патэ* і *пакіхі*. Пазней у якасці музычнага інструмента пачалі таксама выкарыстоўваць бляшанкі. Папулярны народны танец — *фатэле*.

Да прыняцця хрысціянства такелау спавядалі політэізм. Галоўную ролю адыгрываў мясцовы бог *Туі Такелау*. Некаторыя перажыткі старажытных культаў сустракаюцца і цяпер.

Мова такелау мае палінезійскае паходжанне, блізкая да моў тувалу і танганцаў. Пісьмовасць на аснове лацінкі.

Спасылкі
--------

* Культура Такелау
* Тэ Вака, Сучасная музыка, усе альбомы
Напата на карце Нубіі

|  |
| --- |
| **Напата  у іерогліфах** |
| *npt* |

**Напа́та** — старажытны горад у Нубіі (Судан), заснаваны егіпцянамі як адміністрацыйны цэнтр каля чацвёртага парога ракі Ніл у 2 тысячагоддзі да н. э. З'яўляўся адной са сталіц старажытнай дзяржавы Куш. У наш час прадстаўлены археалагічнымі помнікамі Джэбель-Баркал і Нуры.

Гісторыя
--------

Напата была заснавана каля 1450 г. да н. э. старажытнаегіпецкім фараонам Тутмасам III пасля заваявання дзяржавы Керма. Першапачаткова з'яўлялася адміністрацыйным цэнтрам Нубіі. Егіпецкі кіраўнік Напаты меў тытул намесніка фараона. У 1070 г. да н. э. намеснікі Напаты вызваліліся з-пад улады Егіпта і стварылі асобную дзяржаву Куш. Напата заставалася галоўным эканамічным і палітычным цэнтрам Куша прыкладна да VI ст. да н. э. У 591 г. да н. э. вытрывала нашэсце персаў, пасля чаго паступова саступіла месца Мероэ. У V ст. да н. э. Герадот ужо называў Мероэ галоўным горадам Эфіопіі. У 23 г. да н. э. Напата была канчаткова зруйнавана падчас нашэсця рымлян.

Культура
--------

Перыяд дамінавання Напаты ў Нубіі звычайна вылучаецца як асобная культурная эпоха, для якой было характэрна спалучэнне нубійскіх традыцый, што бралі пачатак у Керме, і прынесеных са Старажытнага Егіпта. Напата з яе сакральным цэнтрам у Джэбель-Баркал лічылася горадам Амона, а ўлада валадароў Напаты *корэ* прыраўноўвалася да ўлады фараонаў. Нават пасля перанясення асноўнага цэнтра дзяржавы ў Мероэ Джэбель-Баркал і Нуры заставаліся галоўнымі месцамі пахавання *корэ* і чальцоў іх сем'яў. Афіцыйныя імёны *корэ* адлюстроўвалі веру напатцаў, што іх валадар з'яўляецца часткай бога. Жанчыны валадарскай сям'і таксама абагаўляліся. 

Каля Напаты будаваліся піраміды — магільні чальцоў сям'і *корэ*, аднак яны значна адрозніваліся ад егіпецкіх па памерах і тэхніцы будаўніцтва. Адрозненні таксама маюць знойдзеныя керамічныя вырабы таго перыяда. Пантэон багоў Напаты першапачаткова запазычаны з Егіпту, аднак з цягам часу ён папаўняўся іншымі бажаствамі.

Зноскі
------

1. ↑  Герадот, II:29

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Напата на Вікісховішчы |

* Nubia: the Napatan Period
* Nubia, Kerma, Kush, Meroe, Black Pharaohs
* Names of Kush (Napata and Meroe)
* The Napatan Period Архівавана 16 лістапада 2018.
* Napatan Meroitic Periods: Definitions Архівавана 5 сакавіка 2015.
* NAPATA & MEROE "HISTORY & LOCATION"
* Nubia and the Powerful Kingdom of Kush

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 236488290 |
**Схо́вішча** — спецыяльна абсталяванае збудаванне, памяшканне, месца ў будынку ці ў іншым аб'екце для захоўвання, зберагання, укрыцця чаго-небудзь.

У сельскай гаспадарцы
---------------------

У сельскай гаспадарцы сховішчы выкарыстоўваюць для захоўвання бульбы (бульбасховішчы), сенажу (сянажныя сховішчы), сіласу (сіласасховішчы), коранеклубняплодаў (найпрасцейшыя — капцы). Сховішчы для агародніны — наземныя або заглыбленыя будынкі, збудаванні для захоўвання буракоў, морквы, капусты, цыбулі і інш. Сцены іх робяць з бетонных блокаў, уцепленых жалезабетонных панэлей, цэглы, каменю. Для аховы ад прамярзання сцены і дах уцяпляюць, у заглыбленых — абвалоўваюць зямлёй. Для належнага рэжыму захоўвання сховішчы абсталёўваюць сістэмамі вентыляцыі, аўтаматычнымі тэрмарэгулятарамі.

Ва ўстановах культуры
---------------------

Ва ўстановах культуры сховішчы  — асобыя памяшканні ў архіве, бібліятэцы, музеі для захоўвання рукапісаў, рэдкіх кніг, калекцый і да т.п. а таксама гэтыя ўстановы як цэнтры сабраных каштоўнасцей.

Ваенныя
-------

Асноўны артыкул: **Ваеннае сховішча**
Укрыцце ад снарадаў, бомбаў, атрутных рэчываў і інш. спецыяльна збудаванае або абсталяванае ў падвалах жылых і грамадзянскіх будынкаў з трывалымі перакрыццямі і сценамі.

Гл. таксама
-----------

* Вікісховішча

Літаратура
----------

* *Кандрацьеў В. М.* Схо́вішча // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 305. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Схо́вішча // Тлумачальны слоўнік беларускай мовы: У 5-ці т / АН БССР, Інстытут мовазнаўства імя Я. Коласа. — Мн.: Беларус. Сав. Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1983. — Т. 5 кн. 1: С — Улагодзіць / [рэдактар М. Р. Суднік]. — С. 412. — 663 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Блэк-Хілзскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Black Hills State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Спірфіш у штаце Паўднёвая Дакота, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Папярэднік сучаснага ўніверсітэта дзейнічаў з 1881 па 1883 год і называўся Дакотскім каледжам або Дакотскай акадэміяй. Ён фінансаваўся Кангрэгацыйнай царквой. У 1883 годзе ў падтрымку новай вучэльні Джон Маўэр выставіў на продаж участак зямлі на захад ад Спірфіш-Крык за 800 долараў. Джозэф Рамсдэл сабраў грошы ў ахвярадаўцаў і купіў гэтую зямлю. Новая школа, заснаваная тэрытарыяльным заканадаўчым сходам Дакоты, атрымала назву "Дакотская тэрытарыяльная нармальная школа", а ў канцы 1883 года быў пабудаваны часовы будынак для яе. Вучэльня неафіцыйна была вядома як педагагічны каледж у 1920-1930-х гадах, яе назва была афіцыйна зменена на Блэк-Хілзскі педагагічны каледж у 1941 годзе. 

Сучасны кампус універсітэта складаецца з 50 га і 20 будынкаў. Будаўніцтва было завершана ў 2009 годзе, што больш чым удвая павялічыла колькасць месцаў, даступных для студэнтаў. Навуковы будынак коштам 8 мільёнаў долараў быў адкрыты ў 2011 годзе. Шэсць інтэрнатаў і васьмікватэрны комплекс змяшчаюць каля 1000 студэнтаў. Спартыўныя каманды вучэльні вядомыя як "Жоўтыя курткі". Універсітэт удзельнічае ў Лёгкаатлетычнай канферэнцыі рэгіёна Скалістых гор. Мужчынскія спартыўныя каманды ўключаюць у сябе баскетбол, крос, футбол і лёгкую атлетыку. Жаночыя спартыўныя каманды ўключаюць у сябе баскетбол, крос, гольф, футбол, софтбол, лёгкую атлетыку, трыятлон і валейбол.

Структура
---------

* Каледж бізнесу і прыродазнаўчых навук
* Каледж адукацыі і паводніцкіх навук
* Каледж вольных мастацтваў

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Паўднёвая Дакота

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 9695 4052 · LCCN: no00102511 · Microsoft: 75350188 · VIAF: 143342447 |

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>
**Тадахэхэсан** (кар. 다도해해상국립공원, 多島海海上國立公園, літаральна — «*Марскі Архіпелаг*») — нацыянальны парк у Паўднёвай Карэі. Адміністрацыйна адносіцца да правінцыі Паўднёвая Чала.

Апісанне
--------

Парк быў утвораны 23 снежня 1981 года, гэта 14-ы па ліку нацыянальны парк краіны, але па плошчы (2321,2 км²) гэта найбуйнейшы парк Паўднёвай Карэі. Толькі 334,8 км² тэрыторыі Тадахэхэсан — суша.

Астравы парку пакрытыя вечназялёным лесам. На тэрыторыі Тадахэхэсана налічваецца 1541 від раслін, 11 — млекакормячых, 147 — птушак, 885 — насякомых, 13 — амфібій, 154 — марскіх рыб і 11 — прэснаводных рыб.

За год у Тадахэхэсане налічваецца больш за паўмільёна турыстаў.

Зноскі
------

1. ↑  *Simon Richmond.* National Parks of Korea: The Joy Given to Us by Nature, the Future We Must Protect. — Korea National Park Service, 2008. — 109 p. Архівавана 4 сакавіка 2016.
2. ↑  Introduction (англ.).  Korea National Park Service. — Дадзеныя пра парк на афіцыйным сайце Службы нацыянальных паркаў Карэі. Архівавана з першакрыніцы 16 кастрычніка 2011. Праверана 7 лістапада 2015.

Спасылкі
--------

* Dadohaehaesang National Park Архівавана 16 кастрычніка 2011.  (англ.)
**Вуліца Братоў Лізюковых** — вуліца ў паўднёва-заходняй частцы Гомеля.

Вуліца звязвае вуліцу Карбышава і праспект Кастрычніка. Праходзіць па тэрыторыі Савецкага раёна горада.

Гісторыя
--------

Вуліца названа ў 1968 годзе у гонар братоў Лізюковых: Аляксандра Ільіча, Пятра Ільіча і Яўгена Ільіча. Усе браты загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Першым з названых братоў прысвоена званне Герояў Савецкага Саюза, Аляксандру Ільічу ў 1941 годзе, Пятру Ільічу ў 1945 годзе.

У 2010-я гады, у сувязі з будаўніцтвам мікрараёна № 59 («Шведская Горка»), частка дарог вуліцы была пашырана.

Вуліца Братоў Лізюкоых9-ці павярховыя дамы на вул. Братоў Лізюковых (на пярэднім плане 2 дамы праспекта Кастрычніка)

Аблічча вуліцы
--------------

5-павярховыя «хрушчоўкі» на вуліцы Братоў Лізюковых.
Вуліца забудаваная пяці- і дзевяціпавярховымі жылымі дамамі. На ёй таксама размешчаны:

* Гомельская абласная бальніца
* Абласная паліклініка
* ААТ «Малочныя прадукты»
* Сярэдняя агульнаадукацыйная школа № 36 (на будынку якой устаноўлена мемарыяльная дошка братам Лізюковым; на доме № 7 — памятная дошка аб назве вуліцы. У сярэдняй школе № 36 таксама створаны прысвечаны ім музей.)

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Гомеля

Літаратура
----------

* Гомель. Энциклопедический справочник. — Мн.: БелСэ, 1991. — 527 с.
* Гомель. Атлас. — Мн.: Белкартография, 2005. — 41 с.
Залатое Евангелле Харлі. Інцыпіт  (руск.) (бел. Евангелля ад Евангелля ад Люкі, 800—825
**Бібліятэка Харлі**, **Калекцыя Харлі** (лац.: Bibliotheca Harleiana) — адна з галоўных «закрытых» калекцый Брытанскай бібліятэкі ў Лондане (раней бібліятэка Брытанскага музея).

У калекцыі 7660 рукапісаў, у тым ліку 2200 ілюмінаваных рукапісаў, больш за 14 000 арыгінальных прававых дакументаў; і больш за 500 рулонаў. Яе сфарміравалі Роберт Харлі (1661—1724) і яго сын Эдвард  (англ.) (бел.. У 1753 годзе брытанскі ўрад купіў калекцыю за 10 000 фунтаў стэрлінгаў. Разам з калекцыямі сэра Роберта Котана (Котанаўская бібліятэка ) і Ганса Слоан (бібліятэка Слоана) яна лягла ў аснову калекцыі рукапісаў Брытанскага музея, якая пераехала ў новую Брытанскую бібліятэку ў 1973 годзе.

Калекцыя змяшчае ілюмінаваныя рукапісы, якія ахопліваюць перыяд ад ранняга сярэдневякоўя да эпохі Адраджэння. Ёсць важныя раннія брытанскія рукапісы, многія з Заходняй Еўропы і некалькі візантыйскіх рукапісаў на грэчаскай і іншых мовах.

Рукапісы
--------

Beatus vir  (англ.) (бел. f.4 of the Псалтыра Рэмсі
Харлі 1810  (англ.) (бел. — гэта грэчаскі мінускульны манускрыпт Новага Запавету
Евангелле (Харлі 7026); апошняя старонка паказвае данатара Лорда Ловела, які перадае кнігу ў Салсберыйскі сабор
Сярод найбольш значных рукапісаў:

* Лакнунга  (англ.) (бел. (Харлі 585)
* Псалтыр Харлі (Харлі 603)
* Вершы Кілдэра  (англ.) (бел. (Харлі 913)
* *Sumer is icumen in  (руск.) (бел.*, у Харлі 978
* Інвентар Генрыха VIII  (англ.) (бел. (Харлі 1419)
* Евангелле Мальбрайт  (англ.) (бел. (Харлі 1602)
* Харлі 1775  (англ.) (бел. ілюмінаваная кніга Евангелля, выдадзеная ў Італіі ў апошняй чвэрці VI стагоддзя
* Мінускул 113  (англ.) (бел. (Харлі 1810) — і многія іншыя
* Паэзія Харлі  (англ.) (бел. (Харлі 2253)
* Залатое Евангелле (Харлі 2788)
* Псалтыр Рэмсі (Харлі 2904)
* Наннамінстэрская кніга (Харлі 2965)
* Мінускул 3686  (англ.) (бел.
* Генеалогіі Харлі  (англ.) (бел. (Харлі 3859)
* Мінускул 104  (англ.) (бел. (Харлі 5537)
* Мінускул 505  (англ.) (бел. (Харлі 5538)
* Унцыял 0121a  (англ.) (бел. (Харлі 5613)
* Геаграфія Пталямея  (англ.) (бел. (Харлі 7182 і 7195)
* Харлі МС 7334  (англ.) (бел.
* Малітоўнік Харлі (Харлі 7653)

Зноскі
------

1. ↑  Laura Nuvoloni. *The Harleian Medical Manuscripts* (PDF). published by The British Library. Праверана 2015-07-26. `{{cite book}}`: Курсіў або паўтлусты шрыфт недапушчальны ў: `|publisher=` (даведка)
2. ↑  British Library. «History of the Harley Library».

Літаратура
----------

* *British Library Journal* vol. 15 (1989) is devoted to Robert Harley and his collections.
* C. E. and C. R. Wright, eds. *The Diary of Humfrey Wanley 1715—1726,* 2 vols (London, 1966).

Спасылкі
--------

* The foundation collections at the Catalogue of Illuminated manuscripts
* List of medicine and alchemist manuscripts PDF, 192 KB
* Trilingual Psalter
* Harley Bestiary (Harley 4751)
* The Book of Nunnaminster (Harley 2965)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BAV: ADV12407272 · GND: 5287351-1 · VIAF: 131057296 |
**Фероль** (ісп.: Ferrol) — горад і муніцыпалітэт у Іспаніі, уваходзіць у правінцыю Ла-Карунья ў складзе аўтаномнай супольнасці Галісія. Муніцыпалітэт знаходзіцца ў складзе раёна (камаркі) Фероль. Займае плошчу 81,9 км². Насельніцтва 73638 чалавек (на 2010). Адлегласць да адміністрацыйнага цэнтра правінцыі — 52 км.

Знаходзіцца на беразе Атлантычнага акіяна. Асноўны цэнтр суднабудавання Іспаніі, ваенна-марская база. Самы вядомы выхадзец Фероля — кіраўнік Іспаніі ў 1936—1975 гг. Франсіска Франка Баамондэ. У яго гонар з 1938 да 1982 г. горад зваўся *El Ferrol del Caudillo* (Эль Фероль Каўдзільё, г.зн. правадыра). У горадзе да 2005 г. стаяла конная статуя Франка.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка
* Ayuntamiento del Ferrol
* Traveller’s **Guide of Europe**: Ferrol c.**1919**
**Тэхаскі аграрна-механічны ўніверсітэт у Тэксаркане** (англ.: Texas Agricultural and Mechanical University–Texarkana), у большасці выпадкаў ужываецца абрэвіятурная назва **Тэхаскі АіМ ўніверсітэт—Тэксаркана** (англ.: Texas A&M University–Texarkana) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Тэксаркана ў штаце Тэхас.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Гэта частка сістэмы Тэхаскага аграрна-механічнага ўніверсітэта. Упершыню вучэльня адкрылася з 323 студэнтамі ў 1971 годзе як філіял Усходне-Тэхаскага дзяржаўнага ўніверсітэта ў Комерсе. Вучэльня атрымала асобную акрэдытацыю ў 1980 годзе, калі ўніверсітэт у Комерсе далучыўся да сістэмы Тэхаскага аграрна-механічнага ўніверсітэта. Да 2010 года ўніверсітэт дзяліў адзін кампус з Тэксарканскім каледжам. Будаўніцтва новага кампуса пачалося ў 2006 годзе.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў, навук і адукацыі
* Каледж бізнесу, інжынерыі і тэхналогій

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Тэхас

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Свята-Іаана-Кармянскі жаночы манастыр**, праваслаўны манастыр у Беларусі, у Гомельскай епархіі Рускай праваслаўнай царквы. Створаны ў 2000 годзе шляхам ператварэння Свята-Пакроўскага прыхода ў вёсцы Карма (Добрушскі раён).

Названы ў гонар Іаана Кармянскага — протаіерэя, кананізаванага Беларускай праваслаўнай царквой у ліку праведных. Ягоныя мошчы знаходзяцца ў Свята-Пакроўскай царкве пры манастыры.

Свята-Пакроўская царква
-----------------------

Асноўны артыкул: **Свята-Пакроўская царква (Карма)**
Помнік архітэктуры псеўдарускага стылю. Пабудаваная ў другой палове XIX стагоддзя.

Спасылкі
--------

* Сайт манастыра Архівавана 17 мая 2013.

  

* Свята-Іаана-Кармянскі жаночы манастыр на сайце «Архіварта»
**Лядовы палац спорту** (поўная назва **Дзяржаўная ўстанова культурна-спартыўны комплекс «Лядовы палац спорту»**) — спарткомплекс у горадзе Гродна, Беларусь.

Умяшчальнасць — 2487 гледачоў, асноўнае прызначэнне — правядзенне матчаў па хакеі з шайбай. Арэна з’яўляецца дамашняй пляцоўкай хакейнага клуба «Нёман». У вольны ад спартыўных мерапрыемстваў час лядовая пляцоўка задзейнічана для правядзення масавых катанняў на каньках.

Гісторыя
--------

Гродзенскі Лядовы палац, рэканструяваны ў 1999 годзе
Лядовы палац спорту ў Гродне будаваўся паэтапна з 1989 па 1999 год. Афіцыйнае адкрыццё палаца адбылося 7 снежня 1991 года перад матчам з харкаўскім «Дынама». З 1991 года пачаў эксплуатавацца крыты каток. Паралельна вялося будаўніцтва абслуговых памяшканняў. У 1995 годзе пабудаваныя бытавыя памяшканні левага крыла, а ў 1997 годзе — правага.

Схема
Пасля наведвання 4 сакавіка 1998 года Лядовага палаца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь Аляксандрам Лукашэнкам, было прынята рашэнне аб паскарэнні рэканструкцыі і будаўніцтва спартыўнага комплексу. У снежні 1999 пачала функцыянаваць асноўная частка палаца, уключаючы галоўны корпус з лядовай арэнай, глядзельнай залай, вестыбюльнай групай, кулуарамі і дапаможнымі памяшканнямі. Пры гэтым колькасць месцаў для гледачоў скарацілася з 3000 да 2487. Урачыстае адкрыццё абноўленага Лядовага палаца прайшло 11 снежня 1999 пры ўдзеле Аляксандра Лукашэнкі.

Апісанне арэны
--------------

У Гродзенскім Лядовым палацы ў перапынку матчу
Асноўная частка комплексу — хакейная арэна з пляцоўкай 30x60 метраў. Трыбуны умяшчальнасцю 2487 гледачоў размешчаны ў выглядзе амфітэатра вакол арэны. Верхнюю частку трыбун па перыметры залы абгінае галерэя. Прадугледжана магчымасць трансфармавання лядовай пляцоўкі ў пляцоўку для гульнявых відаў спорту, спартыўных адзінаборстваў, цяжкай атлетыкі, гімнастыкі, бокса, а таксама ў сцэну для правядзення канцэртаў і іншых відовішчных мерапрыемстваў (пры канцэртнай кампаноўцы з танцпляцам прадаецца да 3500 квіткоў).

У Гродзенскім Лядовым палацы падчас гульні (ХК Нёман-ХК Гомель, 2011 год)
На арэне праводзяцца матчы і трэніроўкі хакейнага клуба «Нёман», вучэбна-трэніровачныя заняткі СДЮШАР № 10, заняткі групы па шорт-трэку, навучанне дзяцей фігурным катанні, масавыя катанні для насельніцтва. Лядовы палац спорту мае спартыўную залу 18х36 метраў для заняткаў валейболам, баскетболам, тэнісам. Дзейнічаюць фітнес-цэнтр з заламі сілавой падрыхтоўкі, аэробікі і харэаграфіі, медыка-аднаўленчы цэнтр з кабінетам масажу, гідрамасажу, саунай і салярыем. У Палацы размешчаны два кафэ і крама хакейнага спортінвентара, турбюро.

Спасылкі
--------

* Официальный сайт «Ледового дворца спорта»
* «Ледовый дворец спорта» на официальном сайте ХК «Неман» (Гродно)
* Расписание массовых катаний на коньках в ЛДС г. Гродно
* Ледовый дворец (Гродно) **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  СБ. Афиша. Архівавана з першакрыніцы 28 сакавіка 2012.
* «Ледовый дворец в Гродно» на сайте «НаКатке — все катки Беларуси» Архівавана 7 снежня 2017.
**Заходне-Мічыганскі ўніверсітэт** (англ.: Western Michigan University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Каламазу ў штаце Мічыган, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Першапачаткова вучэльня была заснавана як Заходняя дзяржаўная нармальная школа ў 1903 годзе губернатарам Ааронам Т. Блісам для падрыхтоўкі настаўнікаў. Школа была перайменавана ў Заходне-Мічыганскі ўніверсітэт ў 1957 годзе. Універсітэт з'яўляецца адным з васьмі даследчых універсітэтаў у штаце Мічыган і класіфікуецца як доктарскі ўніверсітэт з высокай даследчай актыўнасцю.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж авіяцыі
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі і развіцця чалавека
* Каледж інжынерыі і прыкладных навук
* Каледж прыгожых мастацтваў
* Каледж здароўя і сацыяльных паслуг

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Мічыган

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Баявое братэрства** (руск.: Боевое братство) — адна з найбуйнейшых ветэранскіх арганізацый Расіі. 

Створана 26 снежня 1997 года на I з’ездзе ветэранаў лакальных войн і ваенных канфліктаў Расіі. Вакол «Баявога братэрства» кансалідаваліся воіны-інтэрнацыяналісты, ветэраны Вялікай Айчыннай вайны, баявых дзеянняў, узброеных сіл, праваахоўных органаў і працы. На 2014 год агульная колькасць членаў складала больш за 108 000 чалавек. Непасрэдна працу на месцах праводзілі 954 мясцовых і 453 першасных аддзяленняў, а таксама 84 рэгіянальных аддзяленняў у суб’ектах Расійскай Федэрацыі.

Заўвагі
-------

1. ↑  ВСЕРОССИЙСКАЯ ОБЩЕСТВЕННАЯ ОРГАНИЗАЦИЯ ВЕТЕРАНОВ «БОЕВОЕ БРАТСТВО»

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: no2008157636 · VIAF: 125891656 |
Цэны на прыродны газ у Еўропе і Злучаных Штатах, з 2018 па ліпень 2022 года.
                     Вялікабрыятанія
                     Еўропа
                     ЗША

**Сусветны энергетычны крызіс** пачаўся ў кастрычніку 2021 года.

Цэны на прыродны газ у Еўропе імкліва выраслі за апошнія месяцы на фоне пераходу на аднаўляльныя крыніцы энергіі і скарачэння паставак з Нарвегіі, Расіі і ЗПГ з ЗША, а таксама больш высокага попыту на энергію. 

У пачатку жніўня ф’ючэрсы на газ у Еўропе гандляваліся ў раёне 515 долараў за тысячу кубаметраў, да канца верасня яны выраслі больш чым удвая, а ў пачатку кастрычніка перавысілі рэкордныя 1900 дол. за тысячу кубаметраў. Пазней, 6 кастрычніка, сума апусцілася да 1937 дол. за тыс. кубоў, але цэны ўсё роўна заставаліся высокімі. Па даных лонданскай біржы ICE Futures, на 20 кастрычніка газ гандляваўся за 1125 долараў за тысячу кубаметраў. На 29 кастрычніка цэны рэзка ўпалі да 838 долараў, аднак праз дзень зноў скакнулі да ранейшай велічыні. Чакаўся яшчэ больш буйны рост да канца года. У канцы снежня цана на газ упершыню ў гісторыі дасягнула 2220 долараў за тысячу кубаметраў, але тут жа рушыў рэзкі абвал цэны.

Дадзеная сітуацыя звязаная з некалькімі фактарамі:

* ажыўленнем сусветнай эканомікі пасля кавіднага падзення (аднаўленне эканомікі пасля пандэміі);
* нізкім узроўнем запоўненасці еўрапейскіх падземных сховішчаў газу (ПСГ), з прычыны суровых маразоў у мінулым сезоне;
* высокім попытам на ЗПГ у Азіі;
* абмежаваннем прапановы з боку асноўных пастаўшчыкоў (з ЗША і Еўропы);
* пераходам еўрапейскіх краін на аднаўляльныя крыніцы энергіі.

Зноскі
------

1. ↑  Цены на газ в Европе резко упали // 29 октября 2021
2. ↑  Аналитики допустили рост биржевой цены на газ до $2 тыс. к концу декабря // Газета.ru, 15 декабря 2021
3. ↑  Цена на газ в Европе вновь резко подскочила (до рекордных уровней, достигнув 1700 долларов за тысячу кубометров). И это, вероятно, ещё не предел // Русская служба Би-би-си, 20 декабря 2021
4. ↑  И зимой, и летом: Европе пообещали дорогой газ в новом году // 25 декабря 2021
5. ↑  «Газовые циники и Яценюк»: из-за властей Украина потеряет пять миллиардов долларов // 16 октября 2021
**Гадзілавічы** — археалагічны помнік, курганны могільнік радзімічаў каля в. Гадзілавічы Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці. За 1,5 км на паўночны захад ад вёскі, на левым беразе р. Дняпро. Датуецца X — XII ст. Захавалася каля 100 (было каля 400) паўсферычных насыпаў вышынёй 0,5 — 2 м, дыяметрам 5 — 12 м. Вядомы з 1873. Абследавалі ў 1892 М. В. Фурсаў і С. Ю. Чалоўскі, даследавалі ў 1930 А. М. Ляўданскі, у 1964 Г. Ф. Салаўёва, у 1981 А. М. Плавінскі і В. Н. Рабцэвіч. Пахавальны абрад — трупапалажэнне на гарызонце на рытуальным вогнішчы галавой на захад (часам з невялікімі адхіленнямі на паўднёвы захад), у адзінкавых выпадках — на ўсход. Вакол многіх касцякоў выяўлены попельна-вугальныя («вогаенныя») кольцы. Знойдзены нажы, крэсівы, бранзалеты, пярсцёнкападобныя і сяміпрамянёвыя скроневыя кольцы, фібулы, сярэбраны псеўдавіты пярсцёнак, бронзавыя паясныя кольцы, шматлікія разнастайныя шкляныя (золата- і сярэбрашкляныя бачонкападобныя, зонныя, малінападобныя, бісер) і сердалікавыя пацеркі, вітая грыўня, бразготкі, медныя пярсцёнкі, бронзавыя падвескі-лунніцы, пятлістыя, манетападобныя (некаторыя з выявай галавы быка) падвескі, бронзавыя паясныя накладкі, якія маюць аналагі ў матэрыялах Гняздоўскага некропаля  (руск.) (бел. каля Смаленска (Расія). Сярод шматлікіх фрагментаў кругавой керамікі выяўлены 2 цэлыя гаршчкі вышынёй 10 см. На адным з іх лінейны і хвалісты арнамент, у другога на донцы кляймо — крыж у коле.

Літаратура
----------

* *Ляўданскі, A. M.* Кароткае паведамленне аб доследах культур эпохі жалеза ў БССР у 1930—1931 гт. // Запіскі аддзела гуманітарных навук Беларускай акадэміі навук. Кніга. Працы секцыі археалогіі. Т. III. — Мн. 1932.
* *Соловьева, Г. Ф.* Погребальные обряды // Древности железного века в междуречье Десны и Днепра. Выпуски 1 — 2: I. Археологическая карта; II. Погребальные обряды. — М.: Изд-во Академии наук СССР, 1962. — (Археалогия СССР. Свод археологических источников. Выпуск Д1—12).
* *Соловьева, Г. Ф.* Славянские курганы близ г. Рогачева Гомельской области // КСИА. — 1972. — Вып. 129.
* *Плавінскі, A. M.* Курганная група // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. — 1983. — № 4.
* *Плавинский, А. Н.* Раскопки курганов в Рогачевском районе археологической экспедицией Белгосуниверситета // Старажытнасці Рагачоўшчыны: Матэрыялаў навукова-практычнай канферэнцыі / [Уклад.: Г. В. Цітовіч, І. М. Язэпенка; Навук. рэд. А. М. Мядзведзеў]. — Мн. — Рагачоў, 2000. — 94 с.

Спасылкі
--------

* Гадзілавічы (археалагічны помнік) на сайце «Архіварта»
Шлях Ірмы. Пунктамі адзначаны шасцігадзінныя інтэрвалы, а іх колер паказвае сілу ўрагана (ружовы адпавядае 5 балам па шкале Сафіра-Сімпсана)
**Ураган «Ірма»** (англ.: Hurricane Irma) — магутны трапічны цыклон, які ўтварыўся ў пачатку сезона 2017 года і закрануў Антыльскія астравы і ўзбярэжжа Фларыды, выклікаўшы вялізарныя разбурэнні. Ураган пятай катэгорыі, наймагутнейшы за гісторыю назіранняў ураган у адкрытай Атлантыцы. Першы ўраган пятай катэгорыі у гісторыі Наветраных Антыльскіх астравоў, другі па магутнасці пасля "Катрыны" ўраган у гісторыі кантынентальных штатаў ЗША. 

Класічны ўраган тыпу "Каба-Вердэ", Ірма ўзнікла 30 жніўня 2017 у заходняй Атлантыцы пры выхадзе моцнай трапічнай хвалі і, набіраючы магутнасць, рушыла на захад. Дзякуючы спрыяльным умовам, ужо на наступны дзень яна стала ўраганам трэцяй катэгорыі, а ўжо пятага верасня дарасла да пятай. Хуткасць ветру дасягнула 297 км/гадз, прычым у парывах вецер злаваўся да 360 км/гадз — паказчыкі, па якіх Ірма саступіла толькі ўрагану "Вільма" (2005). У гэты ж дзень а шостай вечара яна абрушыла ўсю сваю моц на маленькую Барбуду, жыхары якой былі загадзя эвакуяваныя на Антыгуа. Кодрынгтан, адзіны горад Барбуды, быў зруйнаваны ўшчэнт. 6 верасня Ірма прайшлася па астравах Сент-Марцін і Брытанскіх Віргінскіх астравах. Дарэчы ўсяго праз два тыдні, ледзве акрыяўшы пасля "Ірмы", Антыльскія астравы зведалі на сябе ўдар урагана "Марыя".

Далейшы шлях Ірмы на захад ляжаў крыху паўночней ад Пуэрта-Рыка і Гаіці, якім моцна пашчасціла, затое дасталося Кубе. 9 верасня Ірма, зноў развіўшыся да пятае ступені, і па дарозе разбурыўшы востраў Малы Інагуа у Багамскім архіпелазе, выйшла на бераг кубінскага вострава Рамана, стаўшы другім ураганам 5-й катэгорыі ў гісторыі Кубы. 

Увечары 9 верасня знясіленая Ірма рэзка павярнула на поўнач. Над цёплым Фларыдскім пралівам яна развілася да чацвёртай ступені і стала наймагутнейшым ураганам у гісторыі Фларыды пасля "Чарлі" (2005). Прайшоўшы Фларыду, Ірма трапіла ў Алабаму, дзе пачала імкліва дэградаваць да свайго канчатковага распаду ў штаце Місуры 13 верасня.
Ураган Іэн 28 верасня 2021.
**Ураган Іэн** (англ.: Hurricane Ian) — трапічны ўраган, які абрынуўся на Кубу і ЗША ў 2022 годзе.

Шлях урагана Іэн.
Трапічны цыклон пачаў адсочвацца на ўсход ад Наветраных астравоў 19 верасня 2022 г. Праз два дні накіраваўся ў Карыбскае мора, прыносячы вецер і моцны дождж. Калі канвекцыя ўзмацнілася і сістэма стала больш кампактнай, утварыўся ўраган Іэн, які наблізіўся да Кайманавых астравоў і стаў хутка ўзмацняцца, а затым абрынуўся на захад Кубы. У час знаходжання над сушай ён крыху аслабеў, але зноў узмацніўся, калі перамясціўся ў паўднёва-ўсходнюю частку Мексіканскага заліва. 28 верасня ўраган абрынуўся на паўднёвы захад Фларыды, несучы вялікія хвалі і вецер з парывамі да 250 км/гадз. Аслабеў да трапічнага шторму, перш чым вярнуўся ў Атлантыку, зноў узмацніўся да ўрагану і абрынуўся на Паўднёвую Караліну і Паўночную Караліну.

У Фларыдзе ўраган выклікаў разбурэнні і прывёў да гібелі прынамсі 73 чалавек. Быў нанесены катастрафічны ўрон некаторым раёнам паўднёва-заходняй Фларыды, у асноўным у выніку паводкі з-за моцнага штармавога нагону і ападкаў. Разбураны тысячы дамоў, без электрычнасці засталіся больш за 2 мільёны спажыўцоў.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Іэн (ураган) на Вікісховішчы |

* How to help victims of Hurricane Ian in Florida by Gabriel Pietrorazio, published by PBS (2022-09-29)
* Hurricane Ian: Survivors speak of 'brutal' storm as Florida counts cost
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чарнышэвіч.

**Аркадзь Дзмітрыевіч Чарнышэвіч** (8 жніўня 1912, в. Кулакі, Салігорскі раён Мінскай вобласці — 18 студзеня 1967) — беларускі празаік
.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Па заканчэнні Старобінскай сямігодкі (1928) памагаў бацькам у гаспадарцы. Падрыхтаваў і адаслаў у Белдзяржвыдавецтва зборнік апавяданняў «Хаты ажываюць», які не быў прыняты да друку. У 1930 бацьку раскулачылі і адправілі на будаўніцтва Беламорска-Балтыйскага канала, а сям’ю вывезлі ў Качоўскі раён Комі-Пярмяцкай акругі. А. Чарнышэвіч працаваў у пасёлку Янчэр рабочым на лесараспрацоўках, загадчыкам мясцовай крамы, настаўнічаў. У 1940 завочна Скончыў Кудымкарскае педагагічнае вучылішча. У 1950 вярнуўся на радзіму, быў прызначаны дырэктарам Насовіцкай, а потым Свірскай пачатковых школ Мядзельскага раёна. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1954. З 1954 жыў у Радашковічах, потым пераехаў у Мінск. Апошнія гады жыцця былі асабліва творча актыўныя.

Пахаваны на Усходніх могілках у Мінску.

Творчасць
---------

Першае апавяданне надрукаваў у 1927 (часопіс «Чырвоны сейбіт»). Сталай літаратурнай працай пачаў займацца з 1940, калі апублікаваў у часопісе «Полымя рэвалюцыі» падборку апавяданняў «Лета». Аўтар зборнікаў апавяданняў «Суседзі» (1956), «Марцін Когут» (1958), «Праз зімы і вёсны» (1960), «Новы дом» (1967), «Апавяданні» (1970), раманаў «Світанне» (1957), «Засценак Малінаўка» (1964, ч. 1; 1965, ч. 2), у 1982 абедзве часткі выйшлі пад назвай «Засценак Малінаўка».

Творчасці Аркадзя Чарнышэвіча ўласцівы дакладнае веданне вясковага побыту, сялянскай псіхалогіі, грунтоўная распрацаванасць вобразаў і малюнкаў беларускай прыроды, аналітызм, багатая мова.

Пісаў для дзяцей. Выйшлі яго аповесці «У адной сям'і» (1951), «На сажалках» (1955), зборнікі апавяданняў «Зосін лужок» (1952), «Апавяданні старога Арцёма» (1958), «Складанец» (1969).

Бібліяграфія
------------

* Выбраныя творы. Т 1-2. Мн. 1979.

Ушанаванне памяці
-----------------

Яго імем названа вуліца ў Радашковічах; на доме, дзе Аркадзь Чарнышэвіч жыў, устаноўлена мемарыяльная дошка.

Зноскі
------

1. ↑  т. 5. Биографический справочник. Мн: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. 29 с.
2. ↑  А. Шыловіч (1997)

Літаратура
----------

* *Бугаёў Дз.* Шматграннасць. — Мн. 1970.
* *Куляшоў Ф.* Шлях да майстэрства // Полымя. 1972. № 8.
* *Шыловіч А.* Жаданая сустрэча // Полымя. 1980. № 7.
* Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — С. 580. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — С. 241. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

Спасылкі
--------

* Творы на knihi.com Архівавана 19 верасня 2020.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| ISNI: 0000 0001 0993 9055 · NKC: js2006342190 · NTA: 35639106X · NUKAT: n2010167131 · VIAF: 84258192 · БАП: 128242 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ака (значэнні).

**Ака́** (руск.: Ока) — рака ў Еўрапейскай частцы Расіі, самы вялікі правы прыток Волгі.

Назва
-----

Назва балцкага паходжання, дадзеная меркавана ў верхнім цячэнні, наваколле якога насялялі балты.

Корань *Ak-* звязаны з лат. *aka* *«*калодзеж», літ. *aka(s)* «палонка ў лёдзе», лат. *akata* «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе». Такая семантыка развілася са значэння «вока» (індаеўрапейскае *\*okṷ(e)s*-): *вока > палонка, калодзеж, бачажына > вада, рака*.

У двухасноўных гідронімах тыпу Свіслач, Нарач *ak-* займае тую ж другую пазіцыю, якую ў іншых выпадках займаюць балцкае *up*- / *ap*- (літ. *upė,* пруск. *ape* «рака») або яцвяжскае -*da* (ад яцвяжскага \**udā* «вада, рака»), як у гідронімах Жукопа або Ясельда. Балцкія «рачныя» карані *Ak-* i *Up-* маглі ўжывацца ў адным і тым жа арэале, пра што сведчыць суседства Акі і яе прытоку Упы.

Гідраграфія
-----------

Даўжыня 1500 км. Вадазбор 245 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,3 тыс. м³/сек.

Пачынаецца ў цэнтральнай частцы Сярэднярускага ўзвышша на вышыні 226 метраў на узроўнем мора і ўпадае ў Волгу каля горада Ніжні Ноўгарад.

Рэчышча звілістае, пойма шырокая, шмат старыц.

Галоўныя прытокі: Угра, Масква, Клязьма (злева), Мокша, Зуша, Проня (справа). Іншыя прытокі: Пара.

Паводка з красавіка да мая ў верхнім цячэнні і да пачатку чэрвеня ў ніжнім. Летам і зімой межань, восенню дажджавыя паводкі. Пераважны гадавы сцяк вясной. Ледастаў з лістапада да красавіка.

Рэгулярнае суднаходства ад г. Серпухаў да вусця (1200 км). На ўчастку ніжэй ракі Масква на працягу 100 км шлюзаваная (Белаомутаўскі і Кузьмінскі гідравузлы).

На левым беразе ў сярэднім цячэнні Акі — Прыокска-тэрасны запаведнік. На Ацэ — гарады Арол, Калуга, Серпухаў, Кашыра, Каломна, Разань, Касімаў, Мурам, Паўлава, Дзяржынск, Ніжні Ноўгарад.

Зноскі
------

1. ↑  В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. I // Балто-славянские исследования 1986. Москва, 1988. С. 156—157.
2. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.
3. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 775—777.
4. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 207.
5. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 170—171.
6. ↑  *K. Būga.* Jotvingių žemės upių vardų galūnė -da. // Tauta ir žodis. — 1923. — Т. 1. — С. 100.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
**Грандвальская Біблія** — ілюмінаваны рукапіс Бібліі, створаны ў 835 годзе ў абацтве Святога Марціна  (руск.) (бел.. Да пачатку XIX стагоддзя была ўласнасцю абацтва Муцье-Грандваль  (англ.) (бел.. Цяпер захоўваецца ў Брытанскай бібліятэцы (Add. 10546).

Гісторыя
--------

Рукапіс, верагодна, створаны ў абацтве Муцье-Грандваль  (англ.) (бел. дзе працаваў самы вядомы скрыпторый эпохі Каралінгаў. Біблія зроблена ў перыяд паміж 830 і 840 адмыслова для гэтага бенедыктынскага абацтва, заснаванага абацтвам Святога П'ера ў Люксёі  (фр.) (бел.. Манастыр ператварыўся ў капітулу  (укр.) (бел. ў 1115 годзе. У 1534 годзе, з прыняццем Рэфармацыі ў Муцье  (руск.) (бел. яго кіраўнік рушыў у Дэлемон з рукапісам. Паміж 1595 і 1606 гадамі ў кнігу быў дададзены спіс канонаў. Манастыр распусцілі ў 1802 годзе ў выніку Канкардату 1801 года  (руск.) (бел..

Рукапіс знойдзены дзецьмі на гарышчы дома былога кіраўніка Дэлемона ў 1821—1822 гадах. Яны прадалі яго адвакату Алексісу Бенату, які прадаў манускрыпт у сакавіку 1822 Генры Спайр-Пасавану, букіністу з Базеля. Пасля спробы продажу ў Францыі, рукапіс, нарэшце, быў набыты Брытанскім музеем у 1836 годзе, адкуль патрапіў у Брытанскую бібліятэку

Апісанне
--------

Рукапіс змяшчае тэкст Вульгаты, адрэдактаваны Алкуінам, адзін з трох асобнікаў, ілюмінаваны ў эпоху Турскага скрыпторыя  (руск.) (бел. разам з Першай Бібліяй Карла Лысага. Рукапіс змяшчае 4 мініяцюры на поўную старонку, пастаўленыя перад кнігамі Быцця, Сыходу, Евангеллем і пасля Апакаліпсісу (f.5v, 25v, 352v, 449v). Таксама маюцца 4 сюжэтныя ініцыялы, фарбаваныя, залатыя і сярэбраныя (f. 234r, 262v, 390v, 411v), інцыпіт  (руск.) (бел.  займае цэлую старонку (f.1v), каноны Яўсевія  (руск.) (бел. дэкараваны архітэктурнымі дэталямі (f. 349v-351r) і арнаментам (f.408v-409r), а таксама прысутнічаюць буквіцы ў пачатку кожнай кнігі.

* Мініяцюра СыходМініяцюра Сыход
* Першая старонка Кнігі СыходПершая старонка Кнігі Сыход

Зноскі
------

Літаратура
----------

### Бібліяграфія

* DUFT (Johannes), éd.  *Bibel von Moutier-Grandval, British Museum Add. Ms. 10546* [Facsimilé et commentaires], Bern : Verein Schweizerischer Lithographiebesitzer, 1971
* Herbert Kessler  (англ.) (бел. *The Illustrated Bibles from Tours, Studies in Manuscript Illumination*, 7 (Princeton: Princeton University Press, 1977), pp. 5, 14, pls 1, 44, 48, 87, 107.
* Ingo Walther et Norbert Wolf, Codice illustres. Les plus beaux manuscrits enluminés du monde (400-1600), Paris, Taschen, 2001, 504 p. (ISBN 382285963X), p. 460

Спасылкі
--------

* Notice et reproduction du manuscrit Архівавана 12 верасня 2018.  (англ.)
* Présentation du manuscrit sur le site de la ville de Moutier  (фр.)
**Акруга** — адміністрацыйна-тэратарыяльная адзінка першага парадку, якая існавала ў Беларусі ў 1924—1930 гадах і 1935—1938 гадах.

Гісторыя
--------

20 чэрвеня 1924 года Цэнтральны выканаўчы камітэт БССР прыняў пастанову аб адміністрацыйнагаспадарчым падзеле. Дакумент прадугледжваў ліквідацыю губерняў і паветаў, стварэнне замест іх новых тэрытарыяльных структур — акруг, раёнаў і сельсаветаў.
У 1924 годзе ў БССР было ўтворана 10 акруг: Аршанская, Бабруйская, Барысаўская, Віцебская, Калінінская, Магілёўская, Мазырская, Мінская, Полацкая, Слуцкая. У склад акруг, у сваю чаргу, увайшлі раёны. Кожны з іх займаў прыкладна 1 тыс. км² з насельніцтвам 25-50 тысяч чалавек. На тэрыторыі сельсаветаў, на якія былі падзелены раёны, пражывала ад 2 да 4 тысяч чалавек.

У канцы 1920-х — пачатку 1930-х гадоў савецкая ўлада працягвала пошук найбольш аптымальнага ў эканамічным плане варыянта адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ўладкавання БССР. З мэтай спрашчэння сістэмы кіравання, прамога падпарадкавання цэнтру мясцовых органаў улады было вырашана правесці рэарганізацыю некаторых тэрытарыяльных адзінак. У выніку ў ліпені 1930 года ЦВК і СНК БССР быў падпісаны рэспубліканскі акт «Аб ліквідацыі акруг».

21 чэрвеня 1935 года акруговая сістэма была часткова адноўлена. На тэрыторыі БССР былі створаны чатыры пагранічныя акругі — Лепельская, Мазырская, Полацкая і Слуцкая. Гэта было звязана з неабходнасцю забеспячэння больш аператыўнага кіраўніцтва на месцах у сувязі з умацаваннем мяжы з Польшчай і пашырэння паўнамоцтваў мясцовай улады. 20 лютага 1938 года ў сувязі з увядзеннем абласнога падзелу ў БССР акругі былі скасаваны.

Крыніцы
-------

1. ↑  Елизаров, С. А. Формирование и функционирование системы административно-территориального деления БССР (1919—1991 гг.) / С. А. Елизаров. — Гомель : Гомел. гос. техн. ун-т, 2009. — 222 с. — С. 78

| ⛭ БССР |
| --- |
| Вобласці | 
* Бабруйская (1944—1954)
* Баранавіцкая (1939—1954)
* Беластоцкая (1939—1944)
* Брэсцкая (1939—1990¹)
* Вілейская (1939—1944)
* Віцебская (1938—1990¹)
* Гомельская (1938—1990¹)
* Гродзенская (1944—1990¹)
* Магілёўская (1938—1990¹)
* Маладзечанская (1944—1960)
* Мінская (1938—1990¹)
* Палеская (1938—1954)
* Пінская (1939—1954)
* Полацкая (1944—1954)

 |
| Акругі | 
* Аршанская (1924—1930)
* Бабруйская (1924—1930)
* Барысаўская (1924—1927)
* Віцебская (1924—1930)
* Гомельская (1926—1930)
* Калінінская (1924—1927)
* Магілёўская (1924—1930)
* Мазырская (1924—1930)
* Менская (1924—1930)
* Полацкая (1924—1930)
* Рэчыцкая (1926—1927)
* Слуцкая (1924—1927)

 |
| Памежныя акругі | 
* Лепельская (1935—1938)
* Мазырская (1935—1938)
* Полацкая (1935—1938)
* Слуцкая (1935—1938)

 |
| Нацыянальны раён | 
* Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага (1932—1937)

 |
| Горад рэспубліканскага падпарадкавання | 
* Мінск (1946—1990¹)

 |
| ¹ дата прыняцця дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце БССР |
**Аляксандра Радзівіл** (паміж 1535 і 1538 — 1575/1576) — арыстакратка з магнацкага княжацкага роду Вішнявецкіх.

Біяграфія
---------

Дачка князя Івана Вішнявецкага і яго другой жонкі Магдалены Бранковіч. Пасля смерці бацькі ў 1543 годзе выхоўвалася пры двары айчыма Аляксандра Чартарыйскага[uk]. У 1555 годзе выйшла замуж за гаспадарскага маршалка і пісара Яна Шымкавіча, які памёр у 1569 годзе.

Партрэт Аляксандры Радзівіл на гравюры, дзе яна памылкова называецца дачкой Канстанціна Вішнявецкага  (руск.) (бел.
Пасля смерці першага мужа выйшла паўторна за Мікалая Радзівіла, сына вялікага канцлера літоўскага Мікалая Радзівіла Рудога. Памерла беспатомнай у 1575 годзе ці ў пачатку 1576 года.

У мастацтве
-----------

Асноўны артыкул: **Партрэт Аляксандры Радзівіл**
Захаваўся пасмяротны партрэт невядомага мастака.

Крыніцы
-------

1. ↑  *Бялявіна, В. М.* Беларускі касцюм / В. М. Бялявіна, Л. В. Ракава. — Мінск : Беларусь, 2017. — 463 с. : іл. С. 262. ISBN 978-985-01-1241-5

Літаратура
----------

* Czamańska, Ilona (2007). *Wiśniowieccy: Monografia rodu*. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie. p. 45. ISBN 978-83-7177-229-0.
* Радзівіл Мікалай // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя у 3 т. — Мн.: БелЭн, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 494. — 788 с. — ISBN 985-11-0378-0.
* *Mikalojus Radvila*. Lietuviškoji tarybinė enciklopedija, IX t. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 1982. T.IX: Pintuvės-Samneris, 306 psl.

Спасылкі
--------

* ГЕДИМИНОВИЧИ. ОЛЬГЕРДОВИЧІ. КОРИБУТОВИЧІ(недаступная спасылка)


| ?Аляксандра Іванаўна Вішнявецкая — продкі |
| --- |
| 

Не зададзены ідэнтыфікатар сутнасці entityId (старонка не звязана з Вікіданымі)

 |