recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Джузэпэ Капагросі** (7 сакавіка 1900 — 9 кастрычніка 1972) — італьянскі мастак.

Біяграфія
---------

Капагросі нарадзіўся ў Рыме. Пасля атрымання ступені юрыста ў 1923—1924 гадах ён вырашыў вучыцца жывапісу ў Фелічэ Карэны ў Accademia di Belle Arti di Roma. У 1927 годзе Капагросі разам з сябрам і мастаком Фаўста Пірандэла адправіўся ў паездку ў Парыж.

У 1930-я гады Капагросі ўдзельнічаў у шматлікіх групавых выставах у Рыме, Венецыі, Мілане і Парыжы, звычайна ў якасці партнёра так званай «Scuola romana» («Рымская школа»). У 1930 г. быў запрошаны для паказу на 23-й Венецыянскай біенале; У 1933 годзе ён падпісаў з Эмануэле Кавалі і іншымі «Manifesto del Primordialismo Plastico» (Маніфест пластычнай першабытнасці), а ў 1934 годзе быў адным з мастакоў, запрошаных на выставу «Выставу сучаснага італьянскага жывапісу» ў Заходнім мастацкім музеі ў Сан-Францыска.

У гады пасля Другой сусветнай вайны творчасць Капагросі змянілася на карысць больш абстрактнага стылю. У 1950 годзе ён быў адным з заснавальнікаў Gruppo Origine разам з Марыа Балака, Альберта Буры і Эторэ Кола ў Мілане. Група арандавала памяшканне для галерэі ў Рыме, дзе ў студзені 1951 года адбылася іх адзіная выстава. Выстава не мела поспеху, і праз некалькі месяцаў чацвёра распусціліся.

Пазней Капагросі стаў адным з галоўных прадстаўнікоў італьянскага нефармальнага мастацтва разам з Луча Фантана і Альберта Буры. Капагросі ўдзельнічаў у Premio Bergamo ў 1939, 1940 і 1942 гадах, а таксама ў такіх выставах, як першае выданне Documenta ў Каселі (1955) і трэцяе і пятае мастацкае біенале Сан-Паўлу ў 1955 і 1957 гадах.

Зноскі
------

1. 1 2  Giuseppe Capogrossi<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  *Itaú Cultural* Giuseppe Capogrossi // Enciclopédia Itaú Cultural — São Paulo: Itaú Cultural, 2001. — ISBN 978-85-7979-060-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q174'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10304263'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41599984'></a>
3. ↑  Library of Congress Authorities — Library of Congress. Праверана 11 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13219454'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q131454'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая нарвежская · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 149711456 · CONOR: 144199011 · GND: 118518976 · ICCU: CFIV057116 · ISNI: 0000 0000 8077 2393 · LCCN: n82037507 · NLA: 35249086 · NUKAT: n02063566 · SUDOC: 034449884 · VIAF: 28149106025968490869 · ULAN: 500026424 |

 |
**Джузэпэ Баніта** (іт. Giuseppe Bonito; 1 лістапада 1707, Кастэламарэ-дзі-Стабія — 19 мая 1789, Неапаль) — італьянскі мастак неапалітанскай школы, які пісаў у пераходны перыяд ад позняга барока да класіцызму.

Жыццё і творчасць
-----------------

Дж. Баніта быў вучнем неапалітанскага мастака Франчэска Салімена, яго раннія працы пераймаюць манеру малюнка Салімены. Пазней Баніта знаходзіць свой уласны творчы стыль, для якога ўласцівы асаблівае асвятленне на палатне фігур і пабудоў. Асноўнымі тэмамі карцін мастака былі партрэт і жанравыя сцэнкі. Ён пакінуў таксама шматлікія творы рэлігійнага жывапісу, напісаныя па заказах розных неапалітанскіх цэркваў і сабораў.

У 1751 годзе Дж. Баніта становіцца прыдворным мастаком неапалітанскага каралеўскага двара, у 1752 годзе яго прымаеюць у члены акадэміі святога Лукі ў Рыме. У 1755 годзе Баніта ўзначальвае адкрытую ў Неапалі Акадэмію ды Бела Арці і становіцца дырэктарам каралеўскай фабрыкі габеленаў.

Мастак шмат увагі надаваў таксама фрэскаваму жывапісу. Выконваючы буйныя заказы ў гэтай галіне, Баніта супрацоўнічае з іншым буйным майстрам XVIII стагоддзя — Франчэска дэ Мура. Жанравыя палотны Дж. Баніта, якія паказваюць вулічныя сцэнкі з бездагляднымі дзецьмі і фігурамі з камедыя дэль артэ грубаватыя, аднак вельмі маляўнічыя і жывыя.
**Стэфан Гротхёйс** (нідэрл.: Stefan Groothuis, нар. 23 лістапада 1981) — галандскі канькабежац-спрынтар, чэмпіён Алімпійскіх гульняў 2014 года на дыстанцыі 1000 метраў, чэмпіён свету ў спрынтарскім мнагабор’і і на дыстанцыі 1000 метраў у 2012 годзе, шматразовы чэмпіён Нідэрландаў у спрынце і на 1000 м, уладальнік Кубка свету на 1000 м ў сезоне 2010/ 2011 гадоў.

Спартыўная кар’ера
------------------

У чэмпіянатах Нідэрландаў удзельнічае з 2001 года, але першыя перамогі пачаў атрымліваць у 2006 годзе, калі выйграў нацыянальны чэмпіянат па спрынтарскім шматбор’і.

Удзельнічаў на Алімпійскіх гульнях 2006 года ў Турыне на дыстанцыі 1000 метраў і стаў 8-м. На Алімпійскіх гульнях 2010 года ў Ванкуверы стаў чацвёртым на 1000 метраў і 16-м на 1500 м.

У 2011 годзе на чэмпіянаце свету па асобных дыстанцыі ў Інцэле стаў бронзавым прызёрам на 1000 м. У 2012 годзе стаў чэмпіёнам свету ў спрынтарскім мнагабор’і і чэмпіёнам на дыстанцыі 1000 метраў.

Рэкорд свету
------------

У 2012 годзе на чэмпіянаце свету па спрынце пабіў сусветны рэкорд Джэрэмі Уотэрспуна 9-гадовай даўніны па суме спрынтарскага мнагабор’я з вынікам 136.810 ачкоў.

Зноскі
------

1. ↑  НА ЧЕМПИОНАТЕ МИРА УСТАНОВЛЕНО ЧЕТЫРЕ МИРОВЫХ РЕКОРДА

Спасылкі
--------

* Асабісты сайт
* Статыстыка выступленняў
**Турфанская ўпадзіна** — тэктанічная ўпадзіна, знаходзіцца на тэрыторыі Сіньцзян-Уйгурскага аўтаномнага раёна Кітая. Абсалютная вышыня паверхні Зямлі тут дасягае −154 м. Упадзіна з’яўляецца самым нізкім пунктам Усходняй Азіі і трэцяй па глыбіні ў свеце пасля катлавіны Мёртвага мора і возера Асаль.

У паўночнай частцы катлавіны знаходзіцца горад-аазіс Турфан, а прыкладна за 180 км на паўночны захад размешчана сталіца аўтаномнага раёна горад Урумчы. У цэнтральнай частцы ўпадзіны захаваліся разваліны старажытнага горада Гаачан.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8). — карта Кітая

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2018000121 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Казлоўскі.

**Міхаіл Іванавіч Казлоўскі** (руск.: Михаи́л Ива́нович Козло́вский; 26 кастрычніка [6 лістапада] 1753, Санкт-Пецярбург — 18 [30] верасня 1802, Санкт-Пецярбург) — рускі скульптар, акадэмік Імператарскай Акадэміі мастацтваў.

Нарадзіўся ў 1753 годзе ў сям’і флоцкага трубача. Атрымаў выхаванне ў Санкт-Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў, у якой яго найбліжэйшымі настаўнікамі былі прафесары Нікаля-Франсуа Жыле і Антон Паўлавіч Ласенка. Атрымліваў узнагароды Акадэміі мастацтваў: вялікі сярэбраны (1771), малы залаты (1772), вялікі сярэбраны і вялікі залаты (1773). Быў выпушчаны мастаком скульптуры з атэстатам 1-й ступені са шпагай.

Па заканчэнні курса (1773), стаў пенсіянерам акадэміі, быў адпраўлены ў Рым (з 1774 па 1779 год) і ў Парыж (з 1779 па 1780 год).

Вярнуўшыся ў Расію ў 1782 годзе, за скульптурную групу «Юпітэр з Ганімедам», вылепленую за мяжой, быў прызнаны «прызначаным у акадэмікі». З 1788 па 1797 год знаходзіўся зноў у Парыжы, дзе яму было даручана наглядаць за пенсіянерамі, адпраўленымі туды акадэміяй мастацтваў. У 1794 годзе збудаваны ў званне акадэміка, як мастак, ужо даказаў сваю таленавітасць, атрымаў званне прафесара. З 1794 года да канца свайго жыцця выкладаў скульптуру ў акадэміі. Памёр у 1802 годзе.

Зноскі
------

1. 1 2  Козловский Михаил Иванович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| Нарматыўны кантроль | GND: 118906496 · ISNI: 0000 0000 1050 5724 · SUDOC: 124496911 · VIAF: 67264227 · ULAN: 500081701, 500101965 |
**Па́лужскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Краснапольскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Палуж.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Краснапольскага раёна Калінінскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Магілёўскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Краснапольскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці. 11 красавіка 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Высакаборскага (13 населеных пунктаў: Аляксандраўка I, Аляксандраўка II, Брылёўка, Буглаі, Ветухноўка, Дубяец, Забор’е, Зарэчча, Палуж 1, Палуж 2, Рубежнік, Сасноўскі, Сувораўскі) і Касцягаўскага (7 населеных пунктаў: Горанка, Грыбы, Дубраўка, Загарэнне, Лявонаўка, Новы Свет і Раманоў) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 20 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Ад мора да мора** (лац.: A mari usque ad mare) — нацыянальны дэвіз Канады, які бярэ свой ​​пачатак з восьмага верша псалма 71 (у некаторых перакладах і арыгінале - 72) Псалтыра Бібліі. З канадскага пункту гледжання ён азначае *Ад акіяна да акіяна* (ад Атлантычнага да Ціхага). Ён быў абраны міністрам Джорджам Манро Грантам, сакратаром Сэндфарда Флемінга ў часы канфедэрацыі.

У 1872 годзе, праз некаторы час пасля далучэння да федэрацыі Брытанскай Калумбіі Грант апублікаваў сваю газету, названую *Ocean to Ocean*, што красамоўна казала пра ўвасабленне мары транскантынентальнай дзяржавы.
**Агюстэн Жан Фрэнель** (фр.: Augustin-Jean Fresnel; 10 мая 1788 — 14 ліпеня 1827) — французскі фізік, адзін са стваральнікаў хвалевай тэорыі святла.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Браглі (дэпартамент Эр) 10 мая 1788 года. У 1806 годзе скончыў Політэхнічную школу. У 1809 годзе таксама скончыў Школу мастоў і дарог у Парыжы. У перыяд 100 дзён (часовае вяртанне Напалеона з ссылкі) працаваў інжынерам, пасля чаго пазбавіўся працы як удзельнік ваенных дзеянняў. Пасля перайшоў у політэхнічную школу.

Асноўныя працы Фрэнеля прысвечаны фізічнай оптыцы. Фізіку вывучаў самастойна пасля азнаямлення з працамі Э. Малюса. Таксама самастойна пачаў праводзіць эксперыменты па оптыцы. У 1815 годзе пераадкрыў прынцып інтэрферэнцыі, прарабіўшы ў параўнанні з Томасам Юнгам некалькі новых вопытаў (у прыватнасці вопыт з «білюстрамі Фрэнеля»). У 1816 годзе дапоўніў прынцып Гюйгенса, увёўшы ўяўленне пра кагерэнтную інтэрферэнцыю элементарных хваляў, выпраменьваных другаснымі крыніцамі (прынцып Гюйгенса—Фрэнеля). Зыходзячы з гэтага прынцыпу, у 1818 годзе распрацаваў тэорыю дыфракцыі святла, на аснове якой прапанаваў метад разліку дыфракцыйнай карціны, заснаваны на разбіцці фронту хвалі на зоны (так званыя зоны Фрэнеля). З дапамогай гэтага метаду разгледзеў задачу аб дыфракцыі святла на краі паўэкрана і круглай адтуліны. У 1821 годзе незалежна ад Т. Юнга даказаў папярочнасць светлавых хваляў. У 1823 годзе ўсталяваў законы змены палярызацыі святла пры яго адбітку і пераламленні (формулы Фрэнеля). Вынайшаў некалькі новых інтэрферэнцыйных прыбораў (люстэрка Фрэнеля, біпрызма Фрэнеля, лінза Фрэнеля).

У 1823 годзе Фрэнэль быў абраны членам Парыжскай АН. У 1825 годзе стаў членам Лонданскага каралеўскага таварыства. Яго імя ўнесена ў спіс найвялікшых вучоных Францыі, змешчаны на першым паверсе Эйфелевай вежы.

Зноскі
------

1. 1 2  MacTutor History of Mathematics archive Праверана 22 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q547473'></a>
2. 1 2  Augustin-Jean Fresnel // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Structurae · zbMATH Open · MacTutor History of Mathematics archive |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Notable Names Database · Гранат |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 3090793 · BNC: a10832440 · BNF: 12109886j · CiNii: DA08772619 · GND: 119032902 · ICCU: RMSV961196 · ISNI: 0000 0001 1061 9374 · LCCN: nr94024803 · LNB: 000310227 · NDL: 001218275 · NKC: mzk2003202347 · NLA: 35764448 · NLP: A18847523 · NSK: 000415789 · NTA: 135412846 · NUKAT: n2004251546 · PTBNP: 1814466 · SUDOC: 02948071X · VIAF: 50026777 |

 |
Верфі галандскай Ост-Індскай кампаніі ў Амстэрдаме. Гравюра 1726 года Джозэфа Малдера.
**Галандская Ост-Індская кампанія** (***Аб'яднаная Ост-Індская кампанія***, нідэрл.: Vereenigde Oost-Indische Compagnie, VOC) - галандская кампанія, якая была першапачаткова створана як чартарная кампанія ў 1602 годзе, калі ўрад Нідэрландаў падаў кампаніі 21-гадовую манаполію на гандаль спецыямі. Часта лічыцца, што Ост-Індская кампанія была першай транснацыянальнай карпарацыяй у свеце, і яна была першай кампаніяй у свеце, якая выпускала акцыі. Гэта была магутная кампанія, якая валодала квазідзяржаўнымі паўнамоцтвамі, у тым ліку магчымасць весці вайну, заключаць у турму і выконваць прысуды, весці перамовы, чаканіць сваю ўласную манету і ўсталёўваць калоніі.

З цягам часу Ост-Індская кампанія зацямніла ўсіх сваіх сапернікаў у Азіяцкім гандлі. Паміж 1602 і 1796 гадамі кампанія адправіла амаль мільён еўрапейцаў на гандаль у Азію на 4.785 судах, і з іх намаганнямі было прывезена больш за 2,5 мільёна тон азіяцкіх гандлёвых тавараў. У супрацьлегласць гэтаму, уся астатняя разам узятая частка Еўропы адправіла толькі 880 тыс. чалавек з 1500 па 1795 гады, а флот англійскай (пазней брытанскай) Ост-Індскай кампаніі, бліжэйшы канкурэнт Галандскай Ост-Індскай кампаніі, быў на другім месцы з вялікім адрывам па агульным аб'ёмам перавозак з 2690 караблаямі і прыкладна з адной пятай частцы па галандскага танажу грузаў. Ост-Індская кампанія мела велізарныя прыбыткі ад сваёй манаполіі гандлю спецыямі на працягу большай часткі 17-га стагоддзя. 

Кампанія была створана ў 1602 годзе з мэтай атрымання прыбытку ад гандлю спецыямі Малукскіх астравах, ў 1619 годзе была ўсталяваны цэнтр кампаніі ў порце горада Джакарта (пасля быў зменены Батавія). На працягу наступных двух стагоддзяў кампанія набыла дадатковыя парты на навакольнай тэрыторыі ў якасці гандлёвых базаў і абароны ўласных інтарэсаў. Яна заставалася важным гандлёвым канцэрнам і плаціла гадавыя дывідэнды ў 18% на працягу амаль 200 гадоў. 

Абцяжараная карупцыяй ў канцы 18-га стагоддзя, кампанія збанкрутавала і была фармальна распушчана ў 1800 годзе, яе маёмасць і даўгі былі ўзятыя ўрадам галадскай Батаўскай рэспублікі. Тэрыторыі кампаніі стала Галандскай Ост-Індыяй і была пашырана на працягу 19-га стагоддзя, уключыўшы усесь Інданезійскі архіпелаг, а ў 20-м стагоддзі была створана Рэспубліка Інданезія.
Спектаклі Палтаўскага опернага тэатра адбываліся ў асветніцкім доме  (укр.) (бел. па вул. Гогаля, 22 (цяпер тут кінатэатр «Колас»)
**Палтаўскі оперны тэатр** — оперны тэатр  (руск.) (бел. які існаваў ва ўкраінскім горадзе Палтава ў перыяд з 1919 па 1929 гады.

Гісторыя
--------

Палтаўскі оперны тэатр быў створаны ў 1919 годзе на базе музычнай часткі Першай украінскай народнай савецкай трупы Першага савецкага тэатра імя М. В. Гогаля, акцёраў Палтаўскага ўкраінскага драматычнага таварыства.

Дзейнічала ўстанова і пад назвай «Оперны рабочы калектыў».

Арганізатарам і кіраўніком тэатра быў дырэктар Палтаўскай музычнага тэхнікума, у будучыні галоўны дырыжор оперных тэатраў Украіны, Горкаўскага тэатра оперы і балета  (руск.) (бел. А. Г. Ерафееў  (руск.) (бел..

У складзе трупы ў розны час працавалі дырыжоры В. М. Верхавінец, І. Гітгарц, балетмайстар Джэмшэраў, рэжысёр Воўчык, С. Корабаў, Мураўёў, Юнгвальд-Хількевіч; украінскія спевакі: П. Аўраменка, Засімавіч, І. С. Казлоўскі (у 1919—1924 гадах служыў у Чырвонай Арміі, удзельнічаў у спектаклях Палтаўскага тэатра), Касцючэнка, В. Палівяны, А. Дз. Ропская  (руск.) (бел. В. Старасцінецкая  (укр.) (бел. М. Барташ-Сядзенка  (укр.) (бел. рускія оперныя артысты: Арсеннева, М. Дняпрова, Зложынскі, М. Зубаў, Завалаў, Міласлаўскі, І. Плішакоў, Торвік-Гарла, Уфімскі. У некаторых спектаклях удзельнічалі гастралёры, у прыватнасці, Дніпрова, Ф. Лабінскі, М. Манская, П. Цясевіч і іншыя.

Усяго ў Палтаўскім оперным тэатры была пастаўлена 21 опера і 3 аперэты.

Тэатр існаваў (з перапынкамі) да 1929 года.

Літаратура
----------

* Полтавський мандрівний робітничий оперний театр; Полтавський оперний театр // Українська музична енциклопедія. — Київ: Інститут мистецтвознавства, фольклористики та етнології імені М. Т. Рильського НАН України, 2018. — Том 5: ПАВАНА — «POLIКАРП». — С. 327; 328—329
* Полтавщина : енциклопедичний довідник / за ред. А. В. Кудрицького. — Київ : Українська енциклопедія, 1992. — 1024 с. — ISBN 5-88500-033-6. стор. 766—767
**Палтаўскі ўніверсітэт эканомікі і гандлю** (укр.: Полтавський університет економіки і торгівлі) — украінская вышэйшая навучальная ўстанова эканамічнага профілю, якая знаходзіцца ў Палтаве.

Гісторыя
--------

Сваю дзейнасць універсітэт распачаў у 1961 г. як вучэбна-кансультацыйны пункт, з 1968 г. — як факультэт, а неўзабаве з 1970 г. - як філіял Львоўскага гандлёва-эканамічнага інстытута. У 1974 г. была прынята пастанова Савета Міністраў СССР, якою прадугледжвалася стварэнне Палтаўскага кааператыўнага інстытута.

Пасля атрымання Украінай незалезнасці ў 1991 г. інстытут быў падпарадкаваны Цэнтральнаму саюзу спажывецкіх таварыстваў Украіны (Укаапсаюзу). У наступным 1992 г. старшыні праўленняў Укаапсаюза, Крымскага рэспубліканскага спажыўсаюза і 24 абласных саюзаў спажывецкіх таварыстваў Украіны падпісалі ўстаноўчы дагавор аб стварэнні сумеснай вышэйшай навучальнай установы "Палтаўскі кааператыўны інстытут".

У складзе інстытута ў канцы 1990-х гг. было 7 факультэтаў, 24 кафедры, цэнтр сувязяў з вытворчасцю, цэнтр камп'ютарных тэхналогій, вучэбна-вытворчы камбінат грамадскага харчавання. Колькасць студэнтаў на 1 кастрычніка 2000 г. склала 5113 чал. у тым ліку на дзённай форме навучання – 2173 чал. на завочнай – 2940 чал. Навучанне забяспечвалі 315 выкладчыкаў, з іх 37 дактароў навук і прафесараў, 159 кандыдатаў навук і дацэнтаў.

6 снежня 2000 г. Кабінет Міністраў Украіны падтрымаў прапанову Цэнтральнага саюза спажывецкіх таварыстваў Украіны аб стварэнні на базе Палтаўскай кааператыўнага інстытута Палтаўскага ўніверсітэта спажывецкай кааперацыі Украіны. 21 траўня 2001 г. праўленнем Цэнтральнага саюза спажывецкіх таварыстваў Украіны прынята пастанова "Аб стварэнні Палтаўскага ўніверсітэта спажывецкай кааперацыі Украіны".

На пачатак 2009 г. значна павялічыліся аб'ёмы набору студэнтаў на ўсе спецыяльнасці дзённай (да 2771 чал.) і завочнай (да 6141 чал.) формаў навучання. Агульная колькасць студэнтаў склала 15045 чал. у тым ліку па дзённай форме - 4933 чал. Колькасць навукова-педагагічнага персаналу ўзрасла да 577 чал. з іх дактароў навук, прафесараў - 66 чал. кандыдатаў навук, дацэнтаў – 356 чал.

У красавіку 2010 г. у адпаведнасці з пастановай праўлення Укаапсаюза ад 1 лютага 2010 г. "Аб змене назвы Палтаўскага ўніверсітэта спажывецкай кааперацыі Украіны" і загаду Міністэрства адукацыі і навукі Украіны ад 29 сакавіка 2010 г. "Аб зацвярджэнні Статута Палтаўскага ўніверсітэта эканомікі і гандлю» універсітэт змяніў назву на "Вышэйшая навучальная ўстанова Укаапсаюза "Палтаўскі універсітэт эканомікі і гандлю".

Структура
---------

* Інстытут эканомікі, кіравання і інфармацыйных тэхналогій
* Факультэт харчовых тэхналогій, гатэльна-рэстараннага і турыстычнага бізнесу
* Факультэт таваразнаўства, гандлю і маркетынгу
* Інстытут завочна-дыстанцыйнага навучання
* Факультэт па рабоце з замежнымі студэнтамі
* Межгаліновы інстытут павышэння кваліфікацыі
* Універсітэт трэцяга ўзросту
* Навучальна-навуковы інстытут лідарства
* Навучальна-навуковы інстытут інавацыйных тэхналогій кіравання
* Навучальна-навуковы інстытут сацыяльна-працоўных адносін

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка ўніверсітэта (укр. руск. англ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Цясевіч.
**Платон Іванавіч Цясевіч** (**Цясэвіч**, **Цэсевіч**, **Цэсэвіч**) (7 снежня 1879, мяст. Нягневічы, цяпер Навагрудскі раён — 30 лістапада 1958) — спявак (бас). Народны артыст РСФСР (1947).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і цесляра. У 1890 годзе сям’я пераехала дзеля заробкаў у Кіеў, працаваў з бацькам у сталярнай майстэрні. Спяваў у хоры Сафійскага сабора. Вучыўся ў царкоўнапрыходскай школе, затым 2 гады у гарадскім вучылішчы. З 1897 года жыў у Екацерынаславе, працаваў мадэльшчыкам на металургічным заводзе, спяваў у царкоўным хоры, прыватна вучыўся вакалу. Затым працаваў на машынабудаўнічым заводзе ў Бранску.

Творчасць
---------

Меў руха́вы магутны голас прыгожага тэмбру і вялікага дыяпазону. Артыстычную дзейнасць пачаў 17-гадовым узросце ва украінскіх трупах.

З 1901 года ў трупе Н. Балсуноўскага, якая выступала на Украіне. З 1902 года ў трупе Украінскай музычнай камедыі (партыі ў аперэтах М. Лысенкі, С. Гулак-Арцямоўскага), якая гастралявала ва Украіне, Беларусі і Польшчы. Пэўны час выступаў на эстрадзе ў Пецярбургу, браў там урокі спеваў. З 1904 года саліст Харкаўскай оперы, пад мастацкім кіраўніцтвам М. А. Штэйнберга (гастролі ў Пецярбургу, Адэсе, Ніжнім Ноўгарадзе, Растове, Саратаве). У 1906—1907 гадах саліст оперы Народнага дома (Пецербург), з 1907 года выступаў у Кіеве, Адэсе, Харкаве, Маскве, Рызе, Баку, Берліне, Празе, Парыжы. З 1915 года саліст Вялікага тэатра (Масква), затым — Опернага тэатра Зіміна. У 1918—1923 гадах выступаў у гарадах Украіны і Каўказа, выязджаў з канцэртамі ў Заходнюю Еўропу. У 1925—1933 гадах працаваў на опернай сцэне ў Італіі, Іспаніі, Англіі, Францыі, Румыніі. З 1933 года ў СССР.

У СССР у 1933—1948 гадах выступаў галоўным чынам у канцэртах, быў салістам Гастрольбюро. Падчас 2-й сусветнай вайны — у оперных тэатрах Баку, Тбілісі. З 1944 года быў спеваком Усесаюзнага канцэртнага аб’яднання. Закончыў сцэнічную дзейнасць у 1949 годзе.

У рэпертуары П. Цясевіча — партыі Мефістофеля («Фаўст» Ш. Гуно), Барыса Гадунова («Барыс Гадуноў» М. Мусаргскага), Млынара («Русалка» А. Дарагамыжскага), Рыгалета («Рыгалета» Д. Вэрдзі), дона Базіліё («Севільскі цырульнік» Д. Расіні), Канчака («Князь Ігар» А. Барадзіна), Філіпа («Дон Карлас» Д. Вэрдзі), Качубея («Мазепа» П. Чайкоўскага), Сусаніна («Іван Сусанін» М. Глінкі), Тараса Бульбы («Тарас Бульба» М. Лысенкі), Дасіфея («Хаваншчына» М. Мусаргскага), Анегіна, Грэміна («Яўген Анегін» П. Чайкоўскага), цара Салтана («Казка пра цара Салтана») і інш. а таксама рамансы, рускія, беларускія, украінскія народныя песні.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Левик С. Ю.* Записки оперного певца. — М. 1955. — С. 56-57.
* Цесевич Платон Иванович // Театральная энциклопедия: [в 6 т.] / Гл. ред. П. А. Марков; Редкол.: Г. Н. Бояджиев, Ю. А. Дмитриев, Н. Г. Зограф [и др.]. — Т. 5: Табакова — Яшугин. — М.: Сов. энцикл. 1967. — 1136 стб. [8] л. ил.: ил.; 27 см.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 131129 |
**Плафон** (фр.: plafond, ад *plat fond* — «плоскі фон», столь) — у тэорыі архітэктурнай кампазіцыі і ў праектных чарцяжах — від, праекцыя на архітэктурнае збудаванне знізу (антонім паняцця «план» — выгляд зверху). Адсюль другое, больш вядомае значэнне слова — кампазіцыя, роспіс, мазаіка, ляпніна, якія ўпрыгожваюць столь інтэр'ера будынка. Цэнтральная частка плафона без падуг і абрамлення называецца люстэркам.

Мікеланджэла Буанароці. Роспіс столі Сікстынскай капэлы
Традыцыя роспісу плафонаў паўстала ў Італіі ў эпоху Адраджэння. Асобныя часткі плафона ў Італіі называлі сафітамі. Роспісы ўнутраных паверхняў скляпенняў і купалаў таксама часам называюць плафонамі, але гэта няправільна. Жывапісныя плафоны выконваюць у тэхніцы фрэскі або мазаікі. Венецыянскія мастакі з-за вільготнага клімату не пісалі фрэскі, а выкарыстоўвалі пано — нацягнутыя на падрамнікі палотны, якія прымацоўвалі да столі. Напрыклад, дэкор плафона Залы Вялікага савета ў Палацы дожаў у Венецыі (1577-1579). Шэдэўрам плафонной роспісу з'яўляецца твор Мікеланджэла Буанароці ў Сікстынскай капэле Ватыкана (1508-1512).

У эпоху барока жывапісцы стваралі «перспектыўныя плафоны» з ілюзіяй прарыву плоскасці столі, замест якой глядач бачыць неба, аблокі і фігуры анёлаў. Жывапіс як бы адмаўляе трываласць архітэктуры і, спалучаючыся з ёй, здраджвае яе тэктанічным прынцыпам. Такое складанае ўзаемадзеянне ёсць не проста сінтэз мастацтваў, а асаблівая мастацкая гульня. У выпадку выкарыстання ілюзорна напісанай на плафоне архітэктуры ў італьянскім мастацтве часам выкарыстоўваюць тэрмін «квадратура».

Жывапісны плафон («окулюс») Андрэа Мантэньі ў Камеры дэльі Спозі ў Мантуі (каля 1474)
Многія жывапісцы-дэкаратары працавалі ў жанры «позірку знізу» італ.: pittura di sotto in sù — «жывапіс знізу ўверх». У гэтым жанры роспісаў столяў выкарыстоўвалі розныя перспектыўныя эфекты «падману зроку», так званай тэхнікі «трамплёй» (фр.: trompe-l'œil). Такія роспісы плафона Камеры дэльі Спозі Палацца Дукале ў Мантуі Андрэа Мантэньі (1465-1474) або перспектыўны плафон Андрэа Поцца з кампазіцыяй «Апафеоз Св. Ігнація» ў царкве Сант-Іньяцыа ў Рыме (1684).

У XVIII стагоддзі найбольш вядомым майстрам плафонных роспісаў быў венецыянскі жывапісец Джавані Батыста Т'епала. Ён працаваў у Венецыі, Мадрыдзе, Аранхуэсе, Вюрцбургу, выконваў заказ для Кітайскага палаца ў Араніенбаўме. У Расіі майстрамі перспектыўных плафонных роспісаў былі італьянцы Дж. Валерыяні, П. Градыцы, С. Тарэлі, браты Бароцы і П'етра Гонзага, які стварыў шэдэўры ілюзорных роспісаў у Паўлаўску.

Марк Шагал у 1964 годзе стварыў ва ўласнай своеасаблівай манеры плафон парыжскай Оперы, які ніяк не звязаны ні з гісторыяй, ні з архітэктурным стылем будынка. Рэакцыя адукаванай публікі была падобная да скандалу.

Заўвагі
-------

1. ↑  Bazin G. Baroque and Rococo. New-York-London: Thames & Hudson, 1964. Pp. 165—181
2. ↑   Chiesa di Sant Ignazio di Roma. Roma : Stampa, 2002

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Настольны |
**Перабродскі валун следавік** — валун-следавік, знаходзіцца за 0,75 км на захад ад паўночнага ўскрайку вёскі Пераброддзе і за 400 м ад шашы на Іказнь у міжпагоркавым паніжэнні на раллі. Вышыня над узроўнем мора 142,5 м. За 14 км на захад ад Мёраў. Даўжыня 2,4 м, шырыня 1,95 м, вышыня 0,95 м, абвод 6,5 м, аб'ём 2,4 м³, вага 6,3 т. Прасападобны.

Прынесены ледавіком са Скандынавіі 18-20 тыс. гадоў таму. Ружовы дробназярністы парфірападобны граніт з крышталямі палявога шпату, таблічкамі 0,3x1,5 см і зернямі шэрага кварцу ў 0,3-0,5 см. Наверсе два невыразныя паглыбленні даўжынёй 25 і 27 см і шырыней 6 і 7 см адпаведна, глыбінёй да 0,5 см.

Літаратура
----------

* Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Міёрскага раёна / рэдкал. Г. М. Маняк [і інш.]. — Мн. 1998. — С. 39 — 40.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Перавалока.

**Перавало́ка**, **Цяплу́ха** — рака ў Пружанскім і Камянецкім раёнах Брэсцкай вобласці і Польшчы, левы прыток ракі Правая Лясная (басейн Віслы). Даўжыня 24 км. Плошча вадазбору 155 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 ‰.

Пачынаецца з балотнага масіву і цячэ па тэрыторыі Белавежскай Пушчы, вусце на мяжы з Польшчай. У высокай плыні называецца Саломенка. На рацэ створанае вадасховішча Белавежская Пушча. Ад вытоку да пункта за 2 км ніжэй вадасховішча рэчышча каналізаванае.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
**Шчытоўнік ігальчасты** (*Dryopteris carthusiana*) — від травяністых раслін сямейства шчытоўнікавыя (*Dryopteridaceae*), распаўсюджаны ва ўмераных абласцях Еўразіі і Паўночнай Амерыкі.

Назва
-----

Беларускія назвы — папараць балацяная ці баромец.

Апісанне
--------

Шматгадовая расліна 60-90 см вышынёй. Плёнкі на хвосціках светла-бурыя, аднакаляровыя, яйкападобныя. Лісце двойчы пёрыстае, а ля аснавання тройчы пёрыстае, без залозістага апушэння, прамыя. Хвосцік тонкі (унутры 1 мм у дыяметры), роўны пласцінцы ці крыху карацей, зялёны. Сегменты 2-га і 3-га парадкаў плоскія, з незагорненымі бакамі. Сорусы развіваюцца звычайна толькі ў верхняй частцы пласцінкі ліста. Лісце манаморфнае, памірае зімой; пласціны светла-зялёныя. 2n = 164.

Распаўсюджанне
--------------

Еўропа: Данія, Фінляндыя, Ірландыя, Нарвегія, Швецыя, Вялікабрытанія, Аўстрыя, Бельгія, Чэхія, Германія, Венгрыя, Нідэрланды, Польшча, Славакія, Беларусь, Эстонія, Латвія, Літва, Малдавія, Расія, Украіна (у т. л. Крым), Албанія, Боснія і Герцагавіна, Балгарыя, Харватыя, Грэцыя, Італія, Чарнагорыя, Румынія, Сербія, Славенія, Францыя, Іспанія; Паўночная Амерыка: Канада, ЗША; Азія: Ліван, Турцыя, Арменія, Азербайджан, Грузія, Сіньцзян — Кітай; таксама культывуецца. Засяляе адкрытыя лясы, горныя лясы, багністыя лясы, вільготныя лясістыя схілы, берагі рэк і іглічныя плантацыі.

Галерэя
-------

* 
*

Зноскі
------

1. 1 2  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 47. — 160 с. — 2 350 экз.
2. 1 2  efloras.org **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 22 жовтня 2020.  (англ.)
3. ↑  npgsweb.ars-grin.gov **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 23 липня 2020.  (англ.)
4. ↑  efloras.org **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 26 жовтня 2020.  (англ.)

Літаратура
----------

* Дріоптерис шартрський // Лікарські рослини : енциклопедичний довідник / за ред. А. М. Гродзінського. — Київ : Видавництво «Українська Енциклопедія» ім. М. П. Бажана, Український виробничо-комерційний центр «Олімп», 1992. — С. 142. — ISBN 5-88500-055-7.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
**шчыт  
(тарча)**
**эмалі або металы**
шчыта-  
трымальнік
шчыта-  
трымальнік
**дэвіз**
**клейнод**
**бурэлет**
**намёт**
шлем  
(прылбіца)
**карона**
**пастамент**
**ордэн**
**гербавыя фігуры**
**стужка для размяшчэння дэвізу**
Элементы гербаЭлементы герба

**Шчытатрымальнік**, **тарчатрымальнік**, або **пахолак** — фігура, якая падтрымлівае гербавы шчыт. 

Шчытатрымальнікі могуць быць як натуральнымі, так і штучнымі (выявы людзей, анёлаў, рэальных або міфалагічных звяроў, птушах і г.д.). Гэты элемент часцей за ўсё быў парны, але мог быць і адзін шчытатрымальнік. Пры двух шчытатрымальніках выявы маглі быць розныя (прыкладам, леў з аднарогам). Часам шчытатрымальнікі ўпрыгожваліся геральдычнымі знакамі, такімі ж, як у полі шчыта.

Шчытатрымальнікі ў выглядзе львоў
Шчытатрымальнікі сустракаюцца ў гербах з XIV ст. і вядуць сваё паходжанне ад практыкі рыцарскіх турніраў. Яны не былі сталымі, маглі лёгка змяняцца ў гербе, бо не звязваліся с пасадай і тытулам уладальніка герба.

Зноскі
------

1. ↑  Герб. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
2. 1 2  Цітоў А. К. Геральдыка Беларусі. — Мн.: МФЦП, 2010.— 144 с.: іл. ISBN 978-985-454-500-4.
3. 1 2 3  *Аляксей Шаланда.* Таямнічы свет беларускіх гербаў: Шляхецкая геральдыка Вялікага княства Літоўскага. — Мінск: Янушкевіч. — 220 с. [12] л. іл. с. — ISBN 978-985-90346-1-9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шчытатрымальнік
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чэпік.

**Мікалай Пятровіч Чэпік** (16 красавіка 1960, в. Первы Май, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць — 29 лютага 1980, Афганістан) — Герой Савецкага Саюза, намеснік камандзіра інжынерна-сапёрнага ўзвода 317-га гвардзейскага парашутна-дэсантнага палка ў складзе 40-й арміі Чырванасцяжнай Туркестанскай ваеннай акругі, гвардыі старшы сяржант.

Біяграфія
---------

У мірны час, да пачатку Афганскай вайны, працаваў манцёрам на Мінскай станцыі пуцей Беларускай чыгункі. У 1978 гозе быў прызваны ў рады Савецкай Арміі і адпраўлены служыць у Афганістан у складзе абмежаванага кантынгенту савецкіх войскаў.

Подзвіг
-------

29 лютага 1980 года ў адным з баёў быў паранены ў нагу і акружаны маджахедамі. Каб не патрапіць у рукі ворага жывым, ён падарваў міну, ад аскепкаў якой загінуў, знішчыўшы 32 маджахеды.

Узнагароды
----------

Званне Героя Савецкага Саюза старэйшаму сяржанту Чэпік М. П. было прысвоена пасмяротна Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета ад 28 красавіка 1980 года.

Узнагароджаны ордэнам Леніна.

Памяць
------

Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 24 снежня 2003 года № 575 пасмяротна ўзнагароджаны медалём «У памяць 10-годдзя вываду савецкіх войскаў з Афганістана». Быў занесены ў Кнігу пашаны ЦК ВЛКСМ. Імя Героя носяць вуліца ў пасёлку Дружны Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці Беларусі і школа, у якой ён вучыўся. У канцы снежня 2004 года помнік Герою Савецкага Саюза М. П. Чэпіка адкрыты ў абласным цэнтры Віцебскай вобласці ў горадзе Віцебску.

* Памяць
* Дружны. Валун з памятнай таблічкай: "Вуліца названа ў гонар Героя Савецкага Саюза ваяра інтэрнацыяналіста гвардыі старэйшага сяржанта Мікалая Чэпіка".Дружны. Валун з памятнай таблічкай: "Вуліца названа ў гонар Героя Савецкага Саюза ваяра інтэрнацыяналіста гвардыі старэйшага сяржанта Мікалая Чэпіка".
* Дружны. Валун з памятнай таблічкай: "Вуліца названа ў гонар Героя Савецкага Саюза ваяра інтэрнацыяналіста гвардыі старэйшага сяржанта Мікалая Чэпіка".Дружны. Валун з памятнай таблічкай: "Вуліца названа ў гонар Героя Савецкага Саюза ваяра інтэрнацыяналіста гвардыі старэйшага сяржанта Мікалая Чэпіка".
* Мар’іна Горка, мемарыяльная дошка ў памяць аб загінулым у Афганістане уражэнцаў Пухаўшчыны.Мар’іна Горка, мемарыяльная дошка ў памяць аб загінулым у Афганістане уражэнцаў Пухаўшчыны.
* Мар'іна Горка. Алея воінскай славы і экспазіцыя баявой тэхнікі 2.jpgМар'іна Горка. Алея воінскай славы і экспазіцыя баявой тэхнікі 2.jpg

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 18 чэрвеня 2021.

Гл. таксама
-----------

* Музей Героя Савецкага Саюза Мікалая Чэпіка


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Камплементарнасць.
**Камплемента́рнасць** у хіміі, малекулярнай біялогіі і генетыцы — узаемная адпаведнасць у хімічнай будове дзвюх макрамалекул або іх частак, што забяспечвае іх узаемадзеянне і ўтварэнне другасных сувязей паміж імі.

Прынцып камплементарнасці ляжыць у аснове самазборкі біялагічных структур (напрыклад, біямембран), спецыяльнага ўзаемадзеяння ферменту з субстратам або антыгену з антыцелам, спецыяльнага спалучэння азоцістых асноў у малекулах нуклеінавых кіслот і інш.

Камплементарнасць забяспечвае ўніверсальнасць механізму перадачы спадчыннай інфармацыі ў працэсах рэплікацыі і транскрыпцыі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 202269582 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Паплаўскі.
**Міхаіл Іванавіч Паплаўскі** (нар. 2 студзеня 1946, Струмень Кармянскага раёна Гомельскай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Кіеўскі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці аптычныя прыборы і спектраскапія. Працаваў майстрам, інжынерам-тэхнолагам завода «Арсенал» у горадзе Кіеве, старшым інжынерам-тэхнолагам, першым намеснікам галоўнага інжынера — галоўным тэхнолагам, галоўным інжынерам, дырэктарам завода «Дыяпраектар» у горадзе Рагачове Гомельскай вобласці.

Абіраўся дэпутатам Гомельскай абласнога Савета дэпутатаў у 1999 годзе. Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь другога і трэцяга скліканняў.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны сярэбраным і двума бронзавымі медалямі ВДНГ СССР, юбілейным медалём «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  ПОПЛАВСКИЙ МИХАИЛ ИВАНОВИЧ Архівавана 2 верасня 2019.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кучынскі.

**Міхаіл Іванавіч Кучынскі** (23 лютага 1911, в. Прысна 1, Магілёўская губерня, Расійская імперыя цяпер Магілёўскі раён, Магілёўская вобласць — 1 студзеня 1995, Растоў-на-Доне, Расія) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, намеснік камандзіра эскадрыллі 218-га штурмавога авіяцыйнага палка  (руск.) (бел. 299-я штурмавая авіяцыйная дывізія  (руск.) (бел. 16-я паветраная армія  (руск.) (бел. 1-й Беларускі фронт, капітан, Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 23 снежня 1911 года ў вёсцы Прысна Расійскай імперыі (цяпер Магілёўскага раёна Магілёўскай вобласці) у сям’і селяніна. Беларус.

Скончыў 9 класаў, затым вучыўся ў Магілёўскім хіміка-тэхналагічным інстытуце.

Працаваў на шоўкапрадзільнай фабрыцы.

У Чырвонай Арміі з 1932 года. У 1934 скончыў Тамбоўскую ваенна-авіяцыйную школу лётчыкаў. У дзеючай арміі — са студзеня 1943. У ходзе Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнічаў у вызваленні Гомеля, Жлобіна, Бабруйска, Слуцка.

Намеснік камандзіра эскадрыллі 218-га штурмавога авіяцыйнага палка капітан Міхаіл Кучынскі да жніўня 1944 года здзейсніў 93 паспяховых баявых вылетаў, знішчыў 2 танкі, 52 аўтамашыны, 6 гармат, 7 самалётаў на аэрадромах, 2 склада. Усяго за час вайны адважны лётчык здзейсніў 210 баявых вылетаў.

Член КПСС з 1944 года. У 1947 годзе скончыў Вышэйшыя афіцэрскія лётна-тактычныя курсы.

З 1959 года падпалкоўнік Кучынскі — у запасе. Жыў у горадзе Растоў-на-Доне. Да 1978 года працаваў начальнікам штэмпельна-гравернага цэха на заводзе.

Памёр 1 студзеня 1995 года. Пахаваны ў Растове-на-Доне.

Узнагароды
----------

* Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 23 лютага 1945 года Міхаілу Іванавічу Кучынскаму прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка».
* Узнагароджаны чатырма ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнамі Аляксандра Неўскага, Айчыннай вайны 1-й і 2-й ступеняў, Чырвонай Зоркі, а таксама медалямі.

Зноскі
------

1. ↑  Герои Советского Союза — уроженцы Могилевского района.
2. ↑  Некрополь Героев Ростовской области.

Спасылкі
--------

Міхаіл Іванавіч Кучынскі на сайце «Героі краіны»

* Міхаіл Іванавіч Кучынскі.
* Кучынскі Міхаіл Іванавіч Архівавана 11 студзеня 2011..
* Кучынскі Міхаіл Іванавіч.
* Героі Савецкага Саюза, якія пражывалі на Доне пасля Вялікай Айчыннай вайны Архівавана 4 сакавіка 2014..

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Міхаіл Іванавіч Семянцо́ў** (26 верасня 1917—12 лютага 1945) — ваенны лётчык, гвардыі старшы лейтэнант, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1943).

Нарадзіўся ў Нікольскай слабодцы (зараз у межах Кіева). праз некалькі гадоў сям'я пераехала ў пасёлак Ільіч (каля Гомеля). Тут М. І. Семянцоў скончыў васьмігодку, школу ФЗВ. Працаваў слесарам на прадзільнай фабрыцы і на чыгунцы ў Гомелі. Адначасова вучыўся ў аэраклубе.  

У Чырвонай Арміі з 1938 года. У 1940 г. скончыў Адэскую ваенную авіяцыйную школу пілотаў, праходзіў службу на Далёкім Усходзе. Падчас Вялікай Айчыннай вайны са жніўня 1941 г. на фронце. Удзельнік баёў у Данбасе, на Каўказе, Курскай дузе, Украіне, Польшчы, Германіі.

Намеснік камандзіра эскадрыллі 41-га гвардзейскага знішчальнага авіяцыйнага палка (8-я знішчальная авіяцыйная дывізія, 5-ы знішчальны авіяцыйны корпус, 2-я паветраная армія) гвардыі старшы лейтэнант М. І. Семянцоў да ліпеня 1943 г. зрабіў 270 баявых вылетаў, прымаў удзел у 69 паветраных баях, збіў 12 асабіста і ў групе 9 самалётаў праціўніка. Двойчы тараніў варожыя самалёты. Усяго збіў асабіста 18 і ў групе 12 самалётаў.

Загінуў 12 лютага 1945 г.у баі ў раёне аэрадрома Нейсэ.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* 2 ордэны Чырвонага Сцяга
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* медалі.

Памяць
------

* М. І. Семянцоў навечна залічаны ў спіс часткі.
* На будынку ДТСААФ у Гомелі ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Семянцоў Міхаіл Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 323. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Лучшие Асы России, 1914—1953 гг.  (руск.)
* Міхаіл Іванавіч Семянцоў на сайце «Героі краіны»
* Семянцоў Міхаіл Іванавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* **Память народа** — электронный банк документов периода Великой Отечественной войны Архівавана 28 кастрычніка 2021.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 142864 |
Беларуская раскладка клавіятуры
**Клавіяту́ра** — прылада, якая ўяўляе сабой набор кнопак (клавіш), прызначаных для кіравання якой-небудзь прыладай або для ўводу інфармацыі. Як правіла, кнопкі націскаюць пальцамі рук. Асноўныя віды клавіятур – музычныя і алфавітна-лічбавыя.

Камп’ютарная клавіятура
-----------------------

Камп’ютарная клавіятура.
Асноўнымі прыладамі ўводу інфармацыі ад карыстальніка ў камп’ютар з'яўляюцца мыш і клавіятура. Стандартная камп’ютарная клавіятура, якую таксама называюць клавіятурай PC/AT або AT-клавіятурай (паколькі яе пачалі пастаўляць разам з камп’ютарамі серыі IBM PC/AT), мае 101 або 102 клавішы. Клавіятуры, якія пастаўлялі разам з папярэднімі серыямі — IBM PC і IBM PC/XT — мелі 86 клавіш. Размяшчэнне клавіш на AT-клавіятуры падпарадкоўваецца адзінай агульнапрынятай схеме, спраектаванай у разліку на англійскі алфавіт.

Па сваім прызначэнні клавішы на клавіятуры дзеляцца на шэсць груп:

* функцыянальныя;
* алфавітна-лічбавыя;
* кіравання курсорам;
* лічбавая панэль;
* спецыялізаваныя;
* мадыфікатары.

Дванаццаць функцыянальных клавіш размешчаны ў самім верхнім радку клавіятуры. Ніжэй размяшчаецца блок алфавітна-лічбавых клавіш. Правей гэтага блока знаходзяцца клавішы кіравання курсорам, а з самога правага боку клавіятуры — лічбавая панэль.

Гл. таксама
-----------

* Дыгітайзер

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85072120 · Microsoft: 2908991780 |

| ⛭Кампаненты персанальнага камп’ютара |
| --- |
| Сістэмны блок | 
Блок сілкавання •
Ахалоджванне •
Мацярынская плата •
Працэсар •
Шыны •
Відэакарта •
Гукавая карта •
Сеткавая плата
 |
| Памяць | 
Аператыўная памяць •
Запамінальная прылада з адвольным доступам
 |
| Носьбіты і дыскаводы | 
Цвёрды дыск •
Цвёрдацельны назапашвальнік
(Флэш-памяць •
USB-флэш) •
Аптычны прывад
(CD •
DVD •
BD) •
НГМД
(Дыскета) •
Стрымер •
Кардрыдар
 |
| Вывад | 
Дынамік •
Манітор •
Прынтар •
Plotter •
Акустычная сістэма
 |
| Увод | 
Клавіятура •
Мыш •
Трэкбол •
TrackPoint •
Тачпад •
Датыкальны экран •
Лічбавая ручка •
Светлавое пяро •
Графічны планшэт •
Мікрафон •
Сканер •
Вэб-камера
 |
| Гульні | 
Джойстык •
Руль •
Штурвал •
Педалі •
Пісталет •
Paddle •
Геймпад •
Дэнспад •
Трэкер
 |
| Іншае | 
Мадэм •
ТВ-цюнер •
Сеткавы фільтр •
Крыніца бесперапыннага сілкавання
 |
**Азербайджанская літаратура** бярэ пачатак у фальклоры. Самыя старажытныя помнікі народна-паэтычнай творчасці — так званыя мідыйскія легенды, народныя паданні (7-6 ст.да н.э.). Рэлігійна-філасофскія погляды старажытных азербайджанцаў адлюстраваны ў помніку «Авеста». Гераічны эпас прадстаўлены паэмамі-дастанамі, сярод якіх самы значны «Кёр-аглы». Рамантычныя сюжэты складаюць аснову дастанаў «Аслі і Керэм», «Ашук-Гарыб» і інш. Стваральнікамі, выканаўцамі і зберагальнікамі народнай творчасці былі спевакі-ашугі. Старажытныя пісьмовыя помнікі не захаваліся, але ёсць звесткі, што ў 5 стагоддзі ў Каўказскай Албаніі існаваў алфавіт, былі напісаны арыгінальныя і перакладныя кнігі. У 7-9 стагоддзях узмацніўся араба-ісламскі, у 11 стагоддзі — іранскі ўплыў на азербайджанскую культуру. Арабская і персідская мовы сталі афіцыйнымі, на іх стваралі паэты і вучоныя Хатыб Тэбрылі, Гатран Тэбрызі. Адначасова развівалася азербайджанская мова.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
**Плацінавыя металы** — хімічныя элементы VIII групы перыядычнай сістэмы: рутэній, родый, паладый, осмій, ірыдый, плаціна. Плацінавыя металы, разам з золатам і серабром, называюць высакароднымі металамі за іх высокую хімічную стойкасць, тугаплаўкасць і прыгожы знешні выгляд.

Прыродныя крыніцы
-----------------

Радовішчы плацінавых руд — у ПАР, ЗША, Зімбабве, Канадзе, Калумбіі. У апошні час асноўнай крыніцай атрымання плацінавых металаў сталі сульфідныя медна-нікелевыя руды: радовішчы — у Канадзе, Расіі (Нарыльскі рудны раён) і інш.

Прымяненне
----------

Галоўныя галіны прымянення — прамысловасць (лабараторны і заводскі хімічна ўстойлівы посуд, каталізатары хімічных рэакцый, навуковыя прыборы, медыцынскія інструменты), стаматалогія, ювелірная справа.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2781251403 · NDL: 00562846 · NKC: ph124110 |
**Плаціна Гувера**, **дамба Гувера** (англ.: Hoover Dam, таксама вядомая як англ.: Boulder Dam) — унікальнае гідратэхнічнае збудаванне ў ЗША. Бетонная арачна-гравітацыйная плаціна вышынёй 221 м і гідраэлектрастанцыя пабудаваны ў ніжнім цячэнні ракі Каларада. Размешчана ў Чорным каньёне, на мяжы штатаў Арызона і Невада, за 48 км на паўднёвы ўсход ад Лас-Вегаса, за некалькі кіламетраў ад мястэчка Боўлдэр-Сіці; утварае возера (вадасховішча) Мід. Названая ў гонар Герберта Гувера, 31-га прэзідэнта ЗША, які адыграў важную ролю ў яе будаўніцтве. Будаўніцтва плаціны пачалося ў 1931 годзе і скончылася ў 1936 годзе, на два гады раней запланаванага тэрміну.

Плаціна знаходзіцца пад кіраваннем Бюро меліярацыі ЗША, падраздзяленні Міністэрства ўнутраных спраў ЗША. У 1981 годзе плаціна была ўключана ў Нацыянальны рэгістр гістарычных месцаў ЗША.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑  National Inventory of Dams — 1975.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26884741'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Плаціна Гувера

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4356809-9 · LCCN: sh85061917 · VIAF: 244713200 |
**Іш-Чэль** — багіня месяца ў міфалогіі мая. Лічылася заступніцай сям'і, цяжарных, акушэрства. Жонка бога Іцамны.

Імя
---

Упершыню ў еўрапейскай літаратуры Іш-Чэль была ўзгадана Дыега дэ Ланда як багіня медыцыны. У захаваных тэкстах мая называецца бабуляй (*іш*). Імя *Чэль* адназначна не ідэнтыфікавана. Мяркуецца, што яно магло значыць вясёлку або чырвоны колер.

Міфалогія
---------

Асобных міфаў пра Іш-Чэль не захавалася. Яна першапачаткова атаесамлялася са старым месяцам (ветахам), разглядалася як жонка бога Іцамны, ад якога нарадзіла 13 сыноў, стваральнікаў неба і зямлі. У міфалогіі Аахакі называецца прыёмнай маці Сонца і Месяца. У дрэздэнскім рукапісе ўзгадваецца разам з богам Чаакам.

Малявалася ў вобразе старой жанчыны з вушамі ягуара, часам з кіпцюрамі, спадніцай, упрыгожанай скрыжаванымі косткамі, са змяёй з расчыненай пашчай на галаве.

Шанаванне
---------

У XVI ст. галоўным месцам шанавання Іш-Чэль з'яўляўся востраў Касумель. На невялікім востраве Мухерэс на поўнач ад Касумеля іспанскія канкістадоры знайшлі ідалы багіні. Картэс узгадваў, што на Юкатане існаваў звычай прынясення ў ахвяру Іш-Чэль нявінніц.

Спасылкі
--------

* Ix-Chel, Goddess of the Moon
* The Two faces of Ixchel — Everything about Cozumel Архівавана 29 сакавіка 2016.

| ⛭Міфалогія мая |
| --- |
| Богі | 
* Ах-Пуч
* Ах-Мун
* Іцамна
* Іш Таб
* Іш-Чэбель-Яш
* Іш-Чэль
* Кукулькан
* Кімі
* Кініч-Ахаў
* Сіпакна
* Тэскатліпока
* Тахіл
* Хуракан
* Чак
* Шбаланке
* Эк-Чуах
* Юм Кааш
* Нагваль
* Лахун Чан
* Шаман Эк
* Сіп
* Как Нешок
* Хобніль
* Мішэль
* Сім Чак Кох

 |
| Міфічныя землі | Шыбальба |
| Міфы і легенды | 
* Летапіс Какчыкеляў
* Попаль-Вух
* Чылам Балам
* Легенда аб Кетцалькаатлі-Кукулькане

 |
| Іншае | 
* Свяшчэнны сенот
* Сеноты
* Месаамерыканская гульня ў мяч
* 21 снежня 2012 года

 |
| Гл. таксама: **Кодэксы мая** |