recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рэйзен.
**Залман Рэйзен** (8 кастрычніка 1887, Койданава Мінскай губерніі — 1941, СССР) — яўрэйскі пісьменнік.

Біяграфія
---------

У 1908 годзе у Варшаве выдаў падрыхтаваны разам са сваім старэйшым братам Абрамам падручнік «Матчына мова». У 1915 годзе пасяліўся ў Вільні. У 1919—1939 гадах працаваў галоўным рэдактарам яўрэйскага штотыднёвіка «Дзень». Шмат гадоў быў старшынёй Саюза яўрэйскіх журналістаў і літаратараў у Вільні. Удзельнічаў у заснаванні розных яўрэйскіх навучальных устаноў, адзін з заснавальнікаў Яўрэйскага навуковага інстытута.

У 1928 годзе два месяцы знаходзіўся ў турме за пратэст супраць уводзін польскімі ўладамі агульнага (у тым ліку і для ўрэяў) дня адпачынку ў нядзелю. 1 кастрычніка 1939 года быў арыштаваны органамі НКУС СССР у Вільні і пасаджаны ў турму. Напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны вывезены ў Вілейку.

Памёр у 1941 годзе, абставіны смерці невядомы. Верагодна, загінуў на «этапе», калі вывозілі з Вілейкі.

Творчасць
---------

Свой талент прысвяціў галоўным чынам стварэнню і ўдасканаленню навуковай базы ідыша. У 1921 годзе выдаў граматыку, потым шмат іншых прац па яўрэйскай філалогіі. Быў выдатным даследчыкам гісторыі яўрэйскай літаратуры; яго галоўная праца «Лексікон яўрэйскай літаратуры, перыёдыкі і філалогіі» (у 4 тамах, Вільня 1926—1929), дзе падаюцца біяграфічныя звесткі, навуковы аналіз творчасці вядомых яўрэйскіх пісьменнікаў. Для гэтага выдання сам напісаў шмат біяграфічных артыкулаў. У прадмове да пасляваеннага выдання «Лексікона…» (Нью-Ёрк, 1948) З. Рэйзен названы «піянерам і стваральнікам падмурка лексікаграфіі яўрэйскіх пісьменнікаў». У Нью-Ёрку выйшла пашыранае і дапоўненае выданне «Лексікона…» ў 8 тамах. Віленскае выданне змяшчала 347 біяграфій яўрэйскіх пісьменнікаў, ураджэнцаў Беларусі, а нью-ёркскае — каля 450. Залману Рэйзену належыць пераклад «Злачынства і пакаранне» Ф. Дастаеўскага на ідыш.

Зноскі
------

1. 1 2  *Swartz A.* Zalman Rejzen // Open Library — 2007. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q461'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1201876'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q302817'></a>
2. 1 2  Zalman Rejzen // Faceted Application of Subject Terminology Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3294867'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q846596'></a>

Літаратура
----------

* Валахановіч А. І. Пісьменніцкая сям’я з Койданава // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна / А. І. Валахановіч.-Мінск,2004.-С. 622—623.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Кароткая яўрэйская |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1012825752 · ISNI: 0000 0001 2020 9678 · LCCN: no97005692 · NLA: 51707658 · NTA: 108487989 · NUKAT: n2013139255 · LIBRIS: 86577 · SUDOC: 245272437 · VIAF: 11905939 |

 |
Прыбор крыміналістычнай балістыкі
**Балістыка** — навука аб руху артылерыйскіх снарадаў, куль, мін, авіябомб, рэактыўных снарадаў, гарпуноў і г.д. Балістыка — ваенна-тэхнічная навука, якая засноўваецца на комплексе фізіка-матэматычных дысцыплін. Адрозніваюць ўнутраную і знешнюю балістыку.

Балістыка ўзнікла ў 16 ст. Першымі працамі па балістыцы з'яўляюцца кнігі італьянца Н. Тарталья «Новая навука» (1537) і «Пытанні і адкрыцці, якія адносяцца да артылерыйскай стральбы» (1546). У 17 ст. фундаментальныя прынцыпы знешняй былістыкі былі ўсталяваныя Г. Галілеем, якія распрацавалі парабалічную тэорыю руху снарадаў, італьянцам Э. Тарычэлі і французам М. Мерсенам, які прапанаваў назваць навуку пра рух снарадаў балістыкай (1644). І. Ньютан правёў першыя даследаванні пра руху снарада з улікам супраціву паветра — «Матэматычныя пачаткі натуральнай філасофіі» (1687). У 17-18 стст. даследаваннем руху снарадаў займаліся: Х.Гюйгенс, П.Варын'ён, Д.Бернулі, Б.Робінс.

Літаратура
----------

* Beat Kneubuehl: Geschosse. Band 1: Ballistik, Treffsicherheit, Wirkungsweise. 2. Auflage. Motorbuch Verlag, Stuttgart 1998, ISBN 3-7276-7119-X.
* Beat Kneubuehl: Geschosse. Band 2: Ballistik, Wirksamkeit, Messtechnik. Motorbuch Verlag u. a. Stuttgart u. a. 2004, ISBN 3-613-30501-1.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Ваенная Сыціна · Ваенная Сыціна · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11941868r · LCCN: sh85011312 · Microsoft: 71480407 · NDL: 00561248 · NKC: ph241152 |
**Васілько́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна БССР. Цэнтр — вёска Васількоў.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года ў складзе Горвальскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Рэчыцкага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Рудзецкага (Рудзецка-Алізараўскага) сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Рэчыцкім раёне БССР. У 1931 годзе скасаваны.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
І. Д. Чэрскі — выдатны геолаг і географ
**Вучоны** або **навуковец** — спецыяліст у якой-небудзь навуковай галіне, які ўнёс рэальны ўклад у навуку. Звычайна вучонымі называюць тых людзей, якія ўжываюць навуковы метад.

Вучоны можа быць экспертам у адной або некалькіх галінах навукі. Паняцці «вучоны» і «навука» прайшлі доўгае развіццё і эвалюцыю, і іх разуменне ў розных культурах можа адрознівацца, аднак пры гэтым была сфарміравана сусветная навуковая супольнасць, якая зблізіла ўяўленні аб навуцы і вучоных у розных краінах. Навуковая метадалогія, якую выкарыстоўваюць вучоныя, у прыватнасці, уключае ў сябе абагульненне добра правераных фактаў, прымяненне абстрактных паняццяў, генераванне і праверку гіпотэз, стварэнне тэорый як фактаў больш агульнага ўзроўню, развіццё навуковага апісання, пачынаючы з добра вывучанага, у бок непазнанага.

Зноскі
------

1. ↑  Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы. Мн.:БелЭн, 2002, С.119.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4066567-7, 4136652-9 · LCCN: sh85118696 · NDL: 00564437 · NKC: ph127356, ph395713 |
**Сан-Педру-і-Сан-Паўлу**  (парт.: Arquipélago de São Pedro e São Paulo) — архіпелаг вулканічнага паходжання ў Атлантычным акіяне. Знаходзіцца за 625 км на паўночны ўсход ад архіпелага Фернанду-ды-Наронья. На астравах сталага насельніцтва няма. Адміністрацыйна адносяцца да бразільскага штата Пернамбуку.

Геаграфія
---------

Плошча астравоў усяго 0,015 км². Архіпелаг уключае 15 невялікіх астравоў і скал:

* Белмонці: 5380 м²
* Чэленджэр: 3000 м²
* Паўночна-ўсходні: 1440 м²
* Кабраль: 1170 м²
* Паўднёвы: 943 м²

Падземныя крыніцы прэснай вады адсутнічаюць. Астравы амаль бясплодны, за выключэннем буйнейшых, якія месцамі пакрыты травой і мхамі, астатнія пакрыты водарасцямі і грыбкамі, якія вытрымліваюць сталыя салёныя марскія брызгі. На астравах шмат марскіх птушак, сустракаюцца крабы *Grapsus grapsus*.

У 1986 годзе разам з Фернанду-ды-Наронья і атолам Рокас атрымаў статус ахоўваемай тэрыторыі. З 1988 года Ваенна-марскія сілы Бразіліі вядуць рэгулярныя даследаванні астравоў.

Эканоміка
---------

Эканамічная дзейнасць чалавека на архіпелаге адсутнічае, але ў водах развіта рыбалоўства, у асноўным тунца.

Зноскі
------

1. ↑  O Globo: Série de reportagens sobre São Pedro e São Paulo, Trindade e Martim Vaz Архівавана 1 снежня 2009.
2. ↑  Decreto 94780 Архівавана 17 лютага 2012.
3. ↑  A Estação Científica do Programa Arquipélago Архівавана 22 красавіка 2020.
**Я́страбскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лоеўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Ястрабка.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Холмецкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Лоеўскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Уборкаўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Навукова-педагагічны факультэт Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь** — адзін з факультэтаў Акадэміі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь.

Гісторыя
--------

Падрыхтоўка кадраў вышэйшай навуковай кваліфікацыі для Міністэрства ўнутраных спраў у Акадэміі МУС пачалася ў 1992 годзе, калі загадам МУС ад 28 мая 1992 года была створана ад’юнктура пры навукова-даследчым і рэдакцыйна-выдавецкім аддзеле. Першым начальнікам ад’юнктуры (1992—1994) з’яўляўся Уладзімір Мікалаевіч Бацін. У красавіку 1996 года пры аддзеле была створана дактарантура, а ў жніўні 1998 года — вочная магістратура.

Навукова-педагагічны факультэт як самастойнае структурнае падраздзяленне Акадэміі МУС быў створаны загадам МУС ад 28 мая 2001 года.

У Акадэміі МУС з 2012 года адкрыта завочная форма навучання ў ад’юнктуры. Акрамя супрацоўнікаў органаў унутраных спраў, навучаюцца супрацоўнікі Следчага камітэта і Дзяржаўнага камітэта судовых экспертыз.

Спецыяльнасці
-------------

У цяперашні час навукова-педагагічны факультэт забяспечвае падрыхтоўку спецыялістаў у ад’юнктуры і дактарантуры па васьмі навуковым спецыяльнасцях юрыдычнага і псіхалагічнага профіляў:

* тэорыя і гісторыя права і дзяржавы; гісторыя вучэнняў аб праве і дзяржаве;
* канстытуцыйнае права; канстытуцыйны працэс; муніцыпальнае права;
* грамадзянскае права; прадпрымальніцкае права; сямейнае права; міжнароднае прыватнае права;
* крымінальная права і крыміналогія; крымінальна-выканаўчае права;
* крымінальны працэс;
* крыміналістыка, аператыўна-вышуковая дзейнасць;
* адміністрацыйнае права, адміністрацыйна-дэліктнае права, адміністрацыйны працэс;
* юрыдычная псіхалогія.

Тэрмін навучання ў ад’юнктуры ў дзённай форме атрымання адукацыі — тры гады, у завочнай — чатыры гады, у форме суіскальніцтва — пяць гадоў, а ў форме суіскальніцтва ў мэтах здачы кандыдацкіх экзаменаў і залікаў па агульнаадукацыйных дысцыплінах — два гады. Тэрмін навучання ў дактарантуры ў дзённай форме — тры гады, у форме суіскальніцтва — пяць гадоў.

У Акадэміі МУС дзейнічае савет па абароне дысертацый, зацверджаны загадам ВАК Рэспублікі Беларусь ад 7 сакавіка 2018 г. № 72. Савет мае права праводзіць абароны дысертацый на атрыманне вучонай ступені кандыдата навук па наступных навуковых спецыяльнасцях:

* крымінальная права і крыміналогія; крымінальна-выканаўчае права;
* крымінальны працэс;
* крыміналістыка; аператыўна-вышуковая дзейнасць;
* адміністрацыйнае права, адміністрацыйна-дэліктнае права, адміністрацыйны працэс.

Начальнікі
----------

* Васіль Сцяпанавіч Ялавік (2001—?)
* Віталь Мікалаевіч Радаман (з 2019)

Зноскі
------

1. ↑  Навукова-педагагічны факультэт Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь

| ⛭Акадэмія Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь |
| --- |
| Факультэты | Факультэт міліцыі ·  Следча-экспертны факультэт ·  Крымінальна-выканаўчы факультэт ·  Факультэт павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кіруючых кадраў ·  Навукова-педагагічны факультэт ·  Факультэт права |
| Іншае | Часопіс «Веснік Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь» |
**Проксіма Цэнтаўра** (лац.: proxima — «бліжэйшая») — чырвоны карлік, які адносіцца да зорнай сістэмы Альфа Цэнтаўра, бліжэйшая да Зямлі зорка пасля Сонца.

Як вынікае з паралакса ў 768,7±0,3 вуглавой мілісекунды (па дадзеных тэлескопа Хабла), Проксіма Цэнтаўра размешчана прыкладна ў 4,22 светлавога года ад Зямлі, што ў 270 000 раз больш адлегласці ад Зямлі да Сонца (астранамічнай адзінкі).

У 2002 годзе з выкарыстаннем метаду аптычнай інтэрфераметрыі было вылічана, што вуглавы дыяметр Проксімы Цэнтаўра складае 1,02±0,08 вуглавых мілісекунды. З улікам прыведзенай вышэй адлегласці да зоркі, вынікае, што яе фактычны дыяметр прыкладна ў 7 разоў меншы за дыяметр Сонца і толькі ў 1,5 разы большы за дыяметр Юпітэра. Маса Проксімы Цэнтаўра таксама прыкладна ў 7 разоў меншая за масу Сонца і ў 150 разоў большая за масу Юпітэра.

Гл. таксама
-----------

* Проксіма Цэнтаўра b
**Навуковы супрацоўнік** — пасада ў навуковых, навукова-даследчых, навукова-практычных і вышэйшых навучальных установах. У пасадовай іерархіі знаходзіцца вышэй малодшага навуковага супрацоўніка і ніжэй старэйшага навуковага супрацоўніка.

Кваліфікацыйныя патрабаванні
----------------------------

Вышэйшая адукацыя і досвед працы па адпаведнай спецыяльнасці не менш 5 гадоў, наяўнасць аўтарскіх пасведчанняў на вынаходніцтвы ці навуковых прац (публікацый). Пры наяўнасці навуковай ступені — без прад'яўлення патрабаванняў да стажу працы.

Службовыя абавязкі
------------------

Праводзіць навуковыя даследаванні і распрацоўкі па асобных раздзелах (этапах, заданнях) тэмы (праекта) ў якасці адказнага выканаўцы або сумесна з навуковым кіраўніком ажыццяўляе складаныя эксперыменты і назіранні. Збірае, апрацоўвае, аналізуе і абагульняе навукова-тэхнічную інфармацыю, перадавы айчынны і замежны вопыт, вынікі эксперыментаў і назіранняў. Удзельнічае ў складанні планаў і метадычных праграм даследаванняў і распрацовак, практычных рэкамендацый па выкарыстанні іх вынікаў. Складае справаздачы (раздзелы справаздач) па тэме (праекце) або яе раздзеле (этапу, заданню). Удзельнічае ва ўкараненні вынікаў даследаванняў і распрацовак.

Павінен ведаць: мэты і задачы даследаванняў і распрацовак, айчынную і замежную інфармацыю па гэтых даследаваннях і распрацоўках; сучасныя метады і сродкі планавання і арганізацыі даследаванняў і распрацовак, правядзення эксперыментаў і назіранняў, абагульнення і апрацоўкі інфармацыі, у тым ліку з ужываннем электронна-вылічальнай тэхнікі; асновы эканомікі адпаведнай галіны, арганізацыі працы і кіравання; асновы працоўнага заканадаўства; правілы і нормы аховы працы і пажарнай бяспекі.

Літаратура
----------

* Кваліфікацыйны даведнік «Пасады служачых, занятых у навукова-даследчых установах, канструктарскіх, тэхналагічных, праектных і пошукавых арганізацыях» // Дадатак да Пастановы Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь № 49 ад 28.03.2002 г.

| ⛭Кваліфікацыі, ступені і званні ў навуцы і адукацыі |
| --- |
| Выпускнікі ВНУ | 
* Бакалаўр
* Ліцэнцыят
* Інжынер
* Спецыяліст
* Магістр

 |
| Навуковыя ступені | 
* Кандыдат навук
* Доктар філасофіі
* Доктар honoris causa
* Доктар навук
* Хабілітаваны доктар

 |
| Навуковыя званні і пасады | 
* Выкладчык-стажор
* Асістэнт
* Старшы выкладчык
* Дацэнт
* Прыват-дацэнт
* Ад’юнкт
* Ад’юнкт-прафесар
* Асістэнт-прафесар
* Асацыяваны прафесар
* Прафесар
* Ардынарны прафесар
* Экстраардынарны прафесар
* Запрошаны прафесар
* Ганаровы прафесар
* Заслужаны прафесар
* Прафесар-эмерыт
* Малодшы навуковы супрацоўнік
* Навуковы супрацоўнік
* Старшы навуковы супрацоўнік
* Вядучы навуковы супрацоўнік
* Галоўны навуковы супрацоўнік

 |
| Іншыя | 
* Член-карэспандэнт
* Дзейсны член акадэміі
* Акадэмік

 |
Медны катод гальванічнага элемента
**Катод** (ад грэч. κάθοδος — ход уніз; вяртанне) — электрод прыбора, далучаны да адмоўнага полюсу крыніцы току.

Катод у электрахіміі
--------------------

У электрахіміі катод — электрод, на якім адбываюцца рэакцыі аднаўлення. Напрыклад, пры электралітычным рафінаванні металаў (медзі, нікелю і інш.) на катодзе адкладваецца вычышчаны метал.

Катод у вакуумных электронных прыборах
--------------------------------------

У вакуумных электронных прыборах катод — электрод, які з'яўляецца крыніцай свабодных электронаў, звычайна з прычыны тэрмаэлектроннай эмісіі. У электронна-прамянёвых прыборах катод уваходзіць у склад электроннай гарматы.

Гл. таксама
-----------

* Анод
* Электроліз
**Даратэ́я Ві́рэр** (ням.: Wierer Dorothea, нар. 3 красавіка 1990, Бруніка) — італьянская біятланістка, трохразовы бронзавы прызёр зімовых Алімпійскіх гульняў, чатырохразовая чэмпіёнка свету, абсалютная чэмпіёнка свету сярод юніёраў 2011. Двухразовая ўладальніца Вялікага хрустальнага глобуса.

Юніёрскія і моладзевыя дасягнення
---------------------------------

Дэбютны для Вірэр юніёрскі чэмпіянат праходзіў у яе на радзіме ў Італіі ў Мартэл-Валь Мартэла. Аднак, асаблівага поспеху для Даратэі ён не прынёс — лепшым вынікам апынулася толькі дзесятае месца ў індывідуальнай гонцы. Але ўжо ў наступным 2008 годзе на юніёрскім чэмпіянаце свету ў нямецкім Рупольдынгу ў індывідуальнай гонцы яна атрымала сваю першую перамогу. Яшчэ праз год у канадскім Кенмар у спрынце займае чацвёртае месца, аднак у пераследзе выйграе свой другі залаты медаль юніёрскіх чэмпіянатаў.

У гэтым жа годзе дэбютуе на Кубку IBU, дзе на другім этапе ў Оберціліахе, дзе фінішуе 34-й і 21-й адпаведна ў індывідуальнай гонцы і спрынце. У 2010 годзе чэмпіянат склаўся для Даратэі няўдала. Толькі раз патрапіўшы ў дзясятку, яе лепшым вынікам становіцца шостае месца ў індывідуальнай гонцы. Таксама ў гэтым сезоне яна выступала на двух этапах Кубка IBU, здолеўшы на хатнім этапе ў Мартэла заняць высокае 11-е месца. У 2011 годзе яна літаральна ў адну брамку абыграла ўсіх саперніц, выйграўшы рэкордныя усе 3 залатыя медалі, акрамя таго, выступала на этапе Кубка IBU ў Оберціліахе, дзе заняла 4-е і 5-е месцы.

Выступленні на Кубку свету
--------------------------

Дэбютнай гонкай для Вірэр стаў спрынт, які прайшоў у нямецкім Оберхофе у студзені 2009 года. У гэтай гонцы італьянка стала 69-й з двума штрафнымі кругамі. У сезоне 2008/2009 прымала ўдзел у яшчэ адной гонцы Кубка свету — перадалімпійскім спрынце ў Вістлеры, але там стала толькі 72-й.

У алімпійскім сезоне Даратэя не прымала ўдзел у гонках Кубка свету, затое на другім этапе сезона 2010—2011 ў Хохфільцэне яна ўпершыню трапіла ў склад італьянскай эстафеты, які стаў дзевятым, а Вірэр бегла завяршальны этап. На пятым этапе Кубка свету ў Рупольдынгу італьянка заваявала першыя ў кар’еры ачкі Кубка свету — у спрынтарскай гонцы яна стала 24-й, а ў пераследзе адкацілася на 37-ю пазіцыю, набраўшы такім чынам 21 ачко ў агульным заліку.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* 

* Даратэя Вірэр — профіль на сайце IBU (англ.)
**Ястраб** — прыхільнік эскалацыі  (руск.) (бел. ў палітычнай дыскусіі аб ваенных пытаннях, член «партыі вайны». Супрацьлегласцю ястраба з’яўляецца «голуб»; зааморфная метафара-супрацьпастаўленне абраная па аналогіі з паводзінамі птушак: голуб, які лічыцца бяскрыўдным, і вельмі агрэсіўны ястраб.

Тэрмін прыйшоў з амерыканскага варыянта англійскай мовы, прыдуманы Джонам Рэндальфам з Раанока  (англ.) (бел. падчас вайны 1812 года паміж ЗША і Англіяй. Першымі «ястрабамі» сталі каля тузіна членаў Кангрэса 12-га склікання на чале са спікерам Г. Клеем (фармальнага спісу, натуральна, не было, і даследчыкі спрачаюцца наконт класіфікацыі канкрэтных кангрэсменаў).

Зноскі
------

1. ↑  Фефелова, И. Р. Метафора как средство оценки в публицистическом тексте. // Материалы XXXI международной научно-практической конференции. 2014.
2. 1 2  Donald Hickey, *The War of 1812: A Forgotten Conflict* (Urbana, Illinois: University of Illinois Press, 1989), p. 334n.8.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
*Accipiter gentilis*
**Ястраб-цецяроўнік** (*Accipiter gentilis*), або **ястраб вялікі** — драпежная птушка роду ястрабаў сямейства ястрабіных, шырока распаўсюджаная ў Еўропе, Азіі і Паўночнай Амерыцы.

Апісанне
--------

Самы буйны від роду ястрабаў. Самцы звычайна важаць 630—1100 г, іх даўжыня складае ў сярэднім 55 см, размах крылаў вагаецца ў межах 98-104 см. Самкі трохі буйнейшыя, важаць 860—1600 г, ў даўжыню каля 61 см, размах крылаў 105—115 см. Усе ястрабы, уключаючы і цецяроўніка, маюць характэрныя белыя палосы пёраў над вачыма, што стварае ўражанне белых броваў. У цецяроўнікаў яны больш шырокія і доўгія, чым у іншых прадстаўнікоў роду, і амаль сыходзяцца на патыліцы. Колер вачэй у дарослых асобін чырвоны ці чырвона-карычневы, у маладых асобін ярка-жоўты.

Афарбоўка як у самцоў, так і ў самак — ад сінявата-шэрай да чорнай. Спіна, галава і покрыўныя пёры крылаў звычайна больш цёмныя; ніжняя частка светлая з выразнай шэрай папярочнай рабізной. Хвост светла-шэры, з трыма або чатырма цёмнымі палосамі. У маладых ястрабаў афарбоўка прыкметна адрозніваецца ад дарослых асобін: іх верхняя частка, галава і знешняя частка крылаў карычневыя, грудка белая з вертыкальнымі карычневымі палоскамі.

Літаратура
----------

* Цецяроўнік. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

Спасылкі
--------

* Pajerski, L. 2005. «Accipiter gentilis» (On-line), Animal Diversity Web. Accessed December 09, 2006 at .

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa |
| Таксанамія | Avibase · CMS · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Neotropical Birds · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4210117-7 · NDL: 01073080 |
**Наву́м Бары́савіч (Но́хум Бо́рухавіч) Ло́йтэр** (9 студзеня 1891, Бердзічаў — 29 жніўня 1966) — савецкі беларускі, украінскі і расійскі тэатральны рэжысёр, сцэнарыст яўрэйскага паходжання. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1945) і РСФСР. Лаўрэат Сталінскай прэміі першай ступені (1946).

Біяграфія
---------

У 1922 годзе скончыў Дзяржаўныя вышэйшыя рэжысёрскія майстэрні. Галоўны рэжысёр 1-га Тэатра Пралеткульта ў Маскве (1920-я гады). Галоўны рэжысёр Дзяржаўнага яўрэйскага тэатра Украіны ў Харкаве (з 1930 г.). Рэжысёр к/c Міжрабпамфільм. Галоўны рэжысёр Адэскага, затым Кіеўскага яўрэйскіх тэатраў (1930-я гады). Мастацкі кіраўнік і рэжысёр Тэатра імя Я. Коласа ў Віцебску (1940—1957 гг.). Брат тэатральнага рэжысёра Эфраіма Борухавіча (Эфраіма Барысавіча) Лойтэра.

Тэатральныя пастаноўкі
----------------------

### Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа

* 1941 — «Несцерка»; Сталінская прэмія першай ступені (1946) — рэжысёр

### Дзяржаўны яўрэйскі тэатр БССР

* 1941 — «Зачараваны кравец» (паводле Шолам-Алейхема)

Фільмаграфія
------------

### Сцэнарыст

* 1926 — Машыніст Ухтомскі
* 1930 — Запомніце іх твары

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Навум Барысавіч Лойтар // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 2003. — Т. 2. — С. 31.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Стаянаў.
**Гео́ргі Стая́наў То́дараў** (балг.: Георги Тодоров), 10 жніўня 1858, Балград, Расійская імперыя — 16 лістапада 1934, Сафія, Балгарыя) — балгарскі военачальнік, генерал-лейтэнант, брат Аляксандра Тэадорава-Балан.

Біяграфія
---------

Георг Тодараў нарадзіўся 10 жніўня 1858 года ў горадзе Балград (сучасная Украіна). Паходзіў з сям’і балгараў-перасяленцаў.
Падчас Руска-турэцкай вайны (1877—1878) быў добраахвотнікам у Балгарскім апалчэнні. У 1878 годзе выраблены ў чын унтэр-афіцэра.
Пасля Вызвалення ён заканчвае першы выпуск Ваеннага вучылішча ў Сафіі (1879), праз год 10 мая вырабляецца ў чын падпаручніка. А ў жніўні 1882 выраблены ў чын лейтэнанта. Праз год ён вучыцца Мікалаеўскай акадэміі генштаба ў Санкт-Пецярбургу, не заканчваючы апошні курс, ён вяртацца ў Балгарыю на парад Саедзіненіета (1885). У жніўні 1885 выраблены ў чын капітана.

Сербска-балгарская вайна
------------------------

Камандаваў лятучым атрадам, якія дзейнічалі ў раёне паміж Відзінам і Кулой. Быў узнагароджаны за праяўленую адвагу.

Першая балканская вайна
-----------------------

Камандаваў 7-й Рыльскай пяхотнай дывізіяй, якая наступала на Салонікі. Камандаваў адбіццем турэцкіх дэсантаў пры Булаіры і Шаркіёе.

Першая сусветная вайна
----------------------

Падчас Першай сусветнай вайны камандаваў 2-й балгарскай арміяй (кастрычнік 1915 — снежань 1916). Пад яго кіраўніцтвам армія праводзіла аперацыі ў Македоніі. З лютага 1917 года прызначаны камандуючым 3-й арміяй (да снежня 1917), якая дзейнічала на румынскім фронце. 15 жніўня 1917 года атрымлівае званне генерал-лейтэнанта.
У канцы чэрвеня 1918 года Тодараў быў намеснікам галоўнакамандуючага балгарскай арміі, а з 8 верасня — у выніку хваробы генерала Ніколы Жэкава, з’яўляўся камандуючым. Быў адной з службовых асоб, адказных за правал балгарскай арміі ў бітве пры Добра поле. Дзімітр Азманаў пісаў пра Тодарава:

> Выдатны камандзір, дысцыплінаваны, вельмі тактоўны мужчына і камандзір, спакойны, цвёрды і мужны перад тварам небяспекі.
> 
> 

У 1919 годзе звольнены з войска. У 1925 годзе памірае яго жонка. Сам генерал памёр 16 лістапада 1934 года ў Сафіі.
Яго імем названы вакзал і сяло ў Благоеўградскай вобласці.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1054617392 · VIAF: 310508675 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Абелеў.
**Навум Аляксандравіч (*Носан Шнеуравіч*) Абелеў** (руск.: Абелев Наум Александрович; 1901, Рагачоў — 1979, Масква) — савецкі інжынер-тэхнолаг, арганізатар вытворчасці. Заслужаны машынабудаўнік РСФСР.

Біяграфія
---------

У 1925 годзе скончыў Ленінградскі тэхналагічны інстытут. Працаваў на Ленінградскім металічным заводзе (1925—1941), удзельнічаў у распрацоўцы новых сістэм буйнакалібернай карабельнай і берагавой вежавай артылерыі. З 1942 галоўны інжынер, затым дырэктар артылерыйскага завода № 75. У 1944—1957 гг. працаваў дырэктарам Таганрогскага завода сельскагаспадарчых машын імя Сталіна (пазней Таганрогскага камбайнавага завода). З 1957 года начальнік Упраўлення сельскагаспадарчага машынабудавання Паўночна-Каўказскага саўнаргаса. У 1964 г. удастоены Ленінскай прэміі за ўдзел у стварэнні канструкцыі збожжаўборачнага камбайна «СК-4» і арганізацыю масавага вытворчасці на Таганрогскі камбайнавым заводзе і заводзе «Ростсельмаш». З 1965 г. — начальнік аддзела экспартных і міжгаліновых кааперыраваных паставак Упраўлення матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння Паўночна-Каўказскага раёна. У 1971 г. перайшоў на пасаду старшыні Растоўскага абласнога савета навукова-тэхнічных таварыстваў і Растоўскага абласнога праўлення навукова-тэхнічнага таварыства машынабудаўнічай прамысловасці.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Архівавана 4 сакавіка 2016.
*
У гэтым японскім імі прозвішча (Нодзу) стаіць перад асабістым імем.
**Но́дзу Мітыцу́ра** (яп.: 野津 道貫 *1840 — 1908*) — японскі маршал.

Біяграфія
---------

Паходзіў з касты самураяў і ў маладосці ўдзельнічаў у вайне Басін. У 1871 годзе ўзведзены ў званне маёра. У 1878 — камандуючы Такійскай акругай.

Напачатку япона-кітайскай вайны камандаваў 5-й дывізіяй. Прыняўшы на сябе камандаванне японскімі войскамі да прыбыцця маршала Ямагаты Арытома, з'явіўся галоўным кіраўніком Пхеньянскай аперацыі, у якой праявіў вялікую рашучасць і энергію, але няўменне кіраваць вялікімі масамі войскаў. Калі Ямагата па хваробе пакінуў пасаду камандуючага 1-й арміяй, Нодзу зноў замяніў яго, камандаваў войскамі падчас апошняй аперацыі вайны — штурму Нючжуана (Інкоу). За адрозненні падчас вайны быў узведзены ў званне маршала.

Камандаваў гвардзейскай дывізіяй, быў галоўным інспектарам баявой падрыхтоўкі.

Падчас Руска-японскай вайны камандаваў 4-й японскай арміяй. У 1906 годзе Нодзу быў падараваны тытул маркіза.

Памёр у 1908 годзе, пахаваны на могілках Ааяма ў Токіа.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нодзу Мітыцура
* Nozu, Michitsura (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Ваенная Сыціна |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| Нарматыўны кантроль | CiNii: DA01738893 · ISNI: 0000 0000 8216 4033 · LCCN: n88141199 · NDL: 00509696 · VIAF: 31089939 |
**Даратэя Энгельбрэтсдатэр** (нарв.: Dorothe Engelbretsdotter; 16 студзеня 1634, Берген, Нарвегія — 19 лютага 1716, там жа) — першая паэтэса і пісьменніца Нарвегіі, адна з найбольш прыкметных фігур нарвежскай літаратуры.

Біяграфія
---------

Тытульны аркуш зборніка «Tåreoffer»
Даратэя нарадзілася ў сям'і Энгельбрэта Ёргенсана і Ганны Урангель. Яе бацька служыў дырэктарам мясцовай школы, а затым пробашчам сабора.

У 1652 годзе Даратэя выйшла замуж за Амбросіуса Хардэнбека, пісьменніка-багаслова. Пасля смерці бацькі Даратэі ён стаў настаяцелем сабора ў 1659 годзе. У іх нарадзілася пяцёра сыноў і чатыры дачкі. У 1678 годзе ў Капенгагене выйшаў першы зборнік яе паэзіі «Själens aandelige Sangoffer». У зборнік увайшлі гімны і псалмы на біблейскую тэматыку. Зборнік меў велізарны поспех. Паэтэсу запрасілі ў Данію, дзе яна была прадстаўлена да двара. Таксама яе прадставілі Томасу Кінга, які лічыўся «бацькам» дацкай паэзіі. Паэты абмяняліся невялікімі вершаванымі імправізацыямі.

У 1683 годзе памёр муж Даратэі. З дзевяці яе дзяцей сямёра памерлі, а двое прапалі без вестак. Усе яе наступныя паэтычныя творы працятыя болем і пакутай, у прыватнасці паэма «Afften Psalme». Другі па вядомасці яе твор быў апублікавана як раз, калі ў яе жыцці надышлі цяжкія часы. Паэма «Tåreoffer» («Ахвярныя слёзы» або «Песенныя ахвярапрынашэнні душы») была апублікавана ў 1685 годзе. Гэта была вялізная паэма рэлігійнага зместу ў чатырох частках. Яна перавыдавалася некалькі разоў. У 1698 годзе ў Даратэі выходзіць трэці зборнік псалмоў «Et kristeligt Valet fra Verden» («Хрысціянскае развітанне са светам»). На думку іншага нарвежскага літаратара Людвіга Хольберга, Даратэя Энгельбрэтсдатэр была «самай вялікай нарвежскай паэтэсай».

Зноскі
------

1. 1 2  Dorothe Engelbretsdatter // CERL Thesaurus — Consortium of European Research Libraries. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q60909659'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1127581'></a>
2. ↑   Праверана 1 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Даратэя Энгельбрэтсдатэр
* Dorothe Engelbretsdatter (нарв.)(недаступная спасылка).  National Archives of Norway. Архівавана з першакрыніцы 27 верасня 2007. Праверана 2 верасня 2010.
* Svulstig dødslengsel – Dorothe Engelbretsdotter (нарв.)(недаступная спасылка).  Livet leker (25 августа 2009). Архівавана з першакрыніцы 2 чэрвеня 2012. Праверана 2 верасня 2010.
* ДАТСКАЯ, НОРВЕЖСКАЯ И ИСЛАНДСКАЯ ЛИТЕРАТУРЫ **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  ЭНИ "История всемирной литературы". Архівавана з першакрыніцы 18 ліпеня 2010. Праверана 2 верасня 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90083845 · BNF: 131727923 · GND: 124020542 · ISNI: 0000 0000 5394 2780 · LCCN: nb98077618 · NTA: 186871155 · NUKAT: n2017022084 · LIBRIS: 185847 · SUDOC: 035186585 · VIAF: 69069436 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Доўнар.

**Аляксандр Барысавіч Доўнар** (нар. 1 студзеня 1972, в. Загараны, Вілейскі раён, Мінская вобласць) — беларускі гісторык. Спецыяліст па сацыяльна-эканамічнай гісторыі Беларусі XV—XVIII стагоддзяў. Кандыдат гістарычных навук (2004).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 1 студзеня 1972 года ў вёсцы Загараны Вілейскага раёна.

Скончыў у 1994 годзе гістарычны факультэт БДПУ імя М. Танка, у 1998 годзе — аспірантуру Інстытута гісторыі НАН Беларусі. У 2004 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Сацыяльна-эканамічнае становішча сялян-слуг дзяржаўных і прыватных уладанняў на беларускіх землях у другой палове XVI — сярэдзіне XVIII ст.».

У 1995 годзе працаваў настаўнікам гісторыі ў Хаценчыцкай СШ Вілейскага раёна. З 1998 года працуе ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі: малодшы навуковы супрацоўнік аддзела гісторыі Беларусі XIII—XVIII стагоддзяў, загадчык сектара крыніцазнаўства і археаграфіі аддзела гісторыі Беларусі Сярэдніх вякоў і пачатку Новага часу, загадчык аддзела крыніцазнаўства і археаграфіі, загадчык аддзела спецыяльных гістарычных даследаванняў.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Напрамкі даследаванняў: эканамічнае развіццё беларускіх зямель у часы Вялікага Княства Літоўскага (стан гарадоў, сельскай гаспадаркі, дарожных камунікацый і транспарту), сацыяльная стратыфікацыя мяшчанскага і сялянскага саслоўяў, праблемы гарадскога самакіравання ў XV—XVIII стагоддзях.

Бібліяграфія
------------

* Сяляне-слугі Беларусі другой паловы XVI — сярэдзіны XVIII ст. Мінск, 2007

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4 5  Марозаў, 2022

Літаратура
----------

* ДОЎНАР Аляксандр Барысавіч // Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага : біябібліяграфічны даведнік / С. П. Марозаў. — Гродна-Каўнас: ЮрСаПрынт, 2022. — 290 с. — ISBN 978-985-7257-57-7, 978-609-96340-1-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-550811 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Усохскі сельсавет.
**Усо́хскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Церахоўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Усохі.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Чырванабудскага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Церахоўскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Усоха-Будскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Гіпагі́мнія** (*Hypogymnia*) — род лішайнікаў сямейства пармеліевых.

Апісанне
--------

Слаявіна (талом) ліставатая, шаравата-зеленаватая, белавата-шараватая, знізу цёмная да чорнай, распасцёртая па субстраце, у цэнтры шчыльна прымацаваная да яго. Лопасці на канцах з масай сарэдый (спецыяльных утварэнняў для вегетатыўнага размнажэння) у выглядзе белых мучністых скопішчаў. Пладовыя целы (апатэцыі) сядзячыя або на ножках. Сумкі (аскі) 8-споравыя. Споры аднаклетачныя.

Пашырэнне
---------

Каля 60 відаў. Пашыраны амаль па ўсім зямным шары, за выключэннем стэпавых і пустынных зон пераважна ва Усходняй Азіі. На Беларусі трапляюцца гіпагімнія ўздутая (*Hypogymnia physodes*), мучністая (*Hypogymnia farinacea*), стужачная (*Hypogymnia vittata*) і трубчастая (*Hypogymnia tubulosa*). Пераважна аблігатныя эпіфіты. Растуць на ствалах і галінках дрэў і кустоў, зрэдку на апрацаванай драўніне, камяністым субстраце, грунтавых агаленнях і глебе. Гіпагімнія ўздутая часта ўкрывае ствалы дрэў (асабліва хвоі).

Выкарыстанне
------------

Сыравіна для антыбіятычных прэпаратаў. Індыкатары загазаванасці паветра.

Літаратура
----------

* Галубкоў У. Гіпагімнія // БЭ ў 18 т. Т. 5. Мн. 1997.
Сячэнні клінкоў нажа
**Нож** (праслав. «ножь» ад «ньжити» — пратыкаюць), **сцізорык** (невялікі, складны нож) — рэжучы інструмент, рабочым органам якога з'яўляецца клінок — паласа цвёрдага матэрыялу (звычайна металу) з лязом на адной або некалькіх баках. Часта для вытворчасці нажоў ужываюцца інструментальныя сярэдне- і высокавугляродзістыя сталі. У канструкцыі часцей за ўсё можна вылучыць клінок і тронка. У клінка можа быць акрэсленае колючае лязо.

Выкарыстанне
------------

Сярод іншага, нажом на кухні драбняць прадукты.

Гл. таксама
-----------

* Нажоўка

Зноскі
------

1. ↑  Паводле: Тлумачальным слоўнікам беларускай літаратурнай мовы. — Мн.: БелЭн, 2002. — С. 642.
2. ↑  Якія маркі сталі выкарыстоўваюць для нажоў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11941209k · GND: 4169502-1 · LCCN: sh85072715 · LNB: 000205426 · NKC: ph115469 |
**Італьянская канфедэрацыя прафсаюзаў працоўных (ІКПП)** (італ.: Confederazione Italiana Sindacati Lavoratori) — прафсаюз у Італіі, створаны ў 1950 годзе былымі членамі Усеагульнай італьянскай канфедэрацыі працы, якія прытрымліваліся хрысціянска-дэмакратычных поглядаў і вызнавалі каталіцкую веру. Разам з прафсаюзам «Рабочая сіла», Італьянская канфедэрацыя прафсаюзаў працоўных атрымлівала фінансавую падтрымку ад Ірвінга Браўна, кіраўніка аддзела міжнародных адносін АФП-КВТ і падрадчыка ЦРУ.

Італьянскі саюз працы ўваходзіць у Міжнародную канфедэрацыю прафсаюзаў і Еўрапейскую канфедэрацыю прафсаюзаў.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑   Праверана 24 жніўня 2020.
3. ↑  The Most Dangerous Man, *Time*, 17 сакавіка 1952.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119307817 · GND: 502-2 · ISNI: 0000 0000 9793 6075 · LCCN: n79059172 · SUDOC: 027367797 · VIAF: 145019986 |

 |
**Пеяратыў** (ад лац.: pējōrāre — «пагаршаць») — слова або словазлучэнне, якое выказвае адмоўную ацэнку чаго-небудзь ці каго-небудзь, незадавальненне, ганьбаванне, іронію або пагарду. Нягледзячы на тое што з дапамогай пеяратываў выяўляюцца негатыўныя эмоцыі, іх не варта блытаць з лаянкай, паколькі ў іх, як правіла, не выкарыстоўваецца лаянкавая лексіка і ненарматыўныя выразы.

Найбольш тыповы від пеяратываў — так званыя этнафалізмы ці нацыянальныя мянушкі, то бок пагардлівыя або іранічныя нефармальныя назвы народаў, субэтнасаў і рас. Да іх адносяцца такія словы як бульбаш (для беларусаў), хахол (для ўкраінцаў), кацап (для рускіх), тэронэ (для паўднёвых італьянцаў), піндос (для амерыканцаў).

Меліярацыя
----------

Меліярацыяй пеяратываў у мовазнаўстве называюць працэс страты негатыўных канатацый слова і пераасэнсаванне яго як нейтральнага ці нават станоўчага. Так, напрыклад, англійскае слова панк, якое першапачаткова выкарыстоўвалася як лаянкавае (састарэлае значэнне — «прастытутка», пазней — «хуліган», у паўночнаамерыканскіх дыялектах таксама «слабак» ці «дзівак»), стала нейтральным пазначэннем субкультуры і музычнага жанру.

Зноскі
------

1. ↑  Croom, Adam M. (May 2011). "Slurs". Language Sciences. Elsevier. 33 (3): 343–358. Архівавана 13 сакавіка 2019.  (англ.)
Землі кароны Святога Стэфана пазначаныя зялёным колерам на карце Аўстра-Венгрыі (16 і 17), Боснія і Герцагавіна (18) і Далмацыя (5)
**Землямі кароны Святога Іштвана** працяглы час называліся дзяржавы, аб'яднаныя з Венгерскім каралеўствам асабістай уніяй.

Варыянты назвы
--------------

Землі кароны на сярэднім гербе Венгрыі (1867)
* Венгерская: *Szent István Koronájának Országai* — **Землі кароны Святога Іштвана**, *Szent Korona Országai* — **Землі Свяшчэннай кароны**, *Magyar Korona Országai* — **Землі Венгерскай кароны**, *Magyar Szent Korona Országai* — **Землі Свяшчэннай Венгерскай кароны**;
* Сербахарвацкая: *Zemlje krune Svetog Stjepana/Земље круне Светог Стефана*  — **Землі кароны Святога Стэфана**;
* Нямецкая: *Länder der heiligen ungarischen Stephanskrone* — **Землі Свяшчэннай Венгерскай кароны (Святога) Стэфана**;
* Славацкая: *Krajiny Svätoštefanskej koruny* — **Землі кароны Святога Стэфана**, *Krajiny uhorskej koruny* — **Землі Венгерскай кароны**

Склад земляў
------------

Тэрмін шырока выкарыстоўваўся ў XVIII і XIX стст. каб пазначыць Транслейтанскую частку Габсбургскай манархіі (з 1867 года — Аўстра-Венгрыя), і пад ім разумелася тры краіны:

* Венгерскае каралеўства
* Вялікае Герцагства Трансільванія (да 1867 года)
* Каралеўства Харватыя (Харватыя і Славонія)

У той час як Сейм Венгрыі выступаў супраць вылучэння Трансільваніі, якая з'яўлялася неад'емнай часткай сярэдневяковай Венгрыі, таксама не ўдалося аднавіць гістарычныя сувязі з Далмацыяй, Босніяй і Галіцыяй і Ладамерыяй, якія паводле венгерскай традыцыі лічыліся часткай земляў кароны Святога Іштвана. Пасля ўсталявання уніі з Трансільваніяй у 1848 і 1867 гадах, землямі кароны Святога Іштвана пазначалі толькі Венгрыю і Харватыю і Славонію.

29 кастрычніка 1918 года харвацкі парламент абвясціў пра скасаванне уніі з Венгрыяй, а таксама ўваходжанне ў склад Дзяржавы Славенцаў, Харватаў і Сербаў, якая ў снежні 1918 года ўвайшла ў склад Каралеўства Сербаў, Харватаў і Славенцаў. З тых часоў тэрмін страціў сваё значэнне і яго ўжыванне спынілася.

Гл. таксама
-----------

* Транслейтанія
* Карона Святога Іштвана
* Харватыя ва уніі з Венгрыяй
Калонія **Італьянская Усходняя Афрыка** (італ.: Africa Orientale Italiana — адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне, якое аб'ядноўвала ў 1936—1941 гадах усе каланіяльныя ўладанні Італьянскага каралеўства ва Усходняй Афрыцы — Эфіопію, Эрытрэю і Італьянскае Самалі. Утворана пасля захопу італьянскімі войскамі Эфіопіі 1 чэрвеня 1936 года падчас Другой італа-эфіопскай вайны. У 1940 годзе ў склад калоніі было таксама ўключана захопленае італьянцамі Брытанскае Самалі. Фактычна распалася ў красавіку-маі 1941 года, з наступленнем брытанскіх войскаў з Кеніі і вызвалення 5 мая сталіцы Эфіопіі Адыс-Абебы. Фармальна спыніла сваё існаванне 27 лістапада 1941 года пасля таго, як быў захоплены Гондэр — апошні горад, які ўтрымліваўся італьянскімі войскамі. Да 1943 года італьянцы, якія перайшлі да тактыкі партызанскай вайны, працягвалі аказваць супраціўленне брытанцам.

Літаратура
----------

* *Чиано Галеаццо.* Дневник фашиста. 1939—1943. — М.: Плацъ, 2010. (Серия «Первоисточники новейшей истории») 676 стр. — ISBN 978-5-903514-02-1
**Зорны шлях: Наступнае пакаленне** (англ.: Star Trek: The Next Generation) — амерыканскі навукова-фантастычны сіндыкаваны серыял, трэці ў сусвеце «Зорнага шляху», які трансліраваўся ў 1987—1994 гг. Здымкі серыяла былі пачаты пад кіраўніцтвам стваральніка арыгінальнага «Зорнага шляху» Джына Родэнберы, а пасля яго смерці працягнуты Рыкам Берманам.

Серыял набыў вялікую папулярнасць: яго пяты сезон меў аўдыторыю амаль 12 мільёнаў гледачоў, а апошнюю серыю глядзела 30 мільёнаў. Было таксама знята два непасрэдных серыяла-працяга: «Вояджэр» і «Глыбокі космас 9», а таксама чатыры кінафільма з героямі тэлесерыяла.

У цэнтры сюжэта, як і ў арыгінальным серыяле, знаходзяцца прыгоды касмічнага карабля «Энтэрпрайз» (*Смеласць, прадпрымальнасць*) на чале з новым капітанам Жанам-Люкам Пікарам, у экспедыцыі па даследаванню невядомых месцаў Галактыкі і пошуку новых відаў жыцця. Падзеі серыяла пачынаюцца сем дзесяцігоддзяў пасля завяршэння арыгінала, у 2364: за гэты час адбыліся змены як у палітычнай сітуацыі ў сусвеце «Зорнага шляху» (з мінулымі ворагамі, клінганамі, быў усталяваны мір, і адзін з іх прадстаўнікоў нават служыць на борце «Энтэрпрайза»), так і ўва ўзроўні тэхналагічнага развіцця.

Пілотная серыя пачынаецца са з’яўлення на борту карабля прадстаўніка амаль усемагутнай расы іншапланецян — К’ю, які абвінавачвае чалавецтва ў нецывілізаванасці і ўстройвае выпрабаванне гуманізму членаў экіпажа. Пасля паспяховага вырашэння праблемы карабель пачынае свой паход, у якім не раз зноў сутыкаецца як з К’ю, так і з іншымі магутнымі праціўнікамі — цывілізацыямі ферэнгі, кардасіянцаў і кібаргаў-боргаў. У апошнім эпізодзе К’ю завяршае выпрабаванне чалавецтва і віншуе капітана, што яго раса прайшла праверку на магчымасць развівацца і далей.

Спіс эпізодаў
-------------

Асноўны артыкул: **Спіс эпізодаў телесерыяла «Зорны шлях: Наступнае пакаленне»**
Усяго серыял доўжыўся 7 сезонаў і 178 серый; першая і апошняя серыі мелі працяг у два звычайных эпізода, таму кожная лічыцца за дзве серыі.

Зноскі
------

1. 1 2  fernsehserien.de Праверана 7 чэрвеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54871129'></a>
2. ↑  Internet Movie Database — 1990.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
3. ↑  Star Trek: The Next Generation //  Праверана 20 студзеня 2020.
4. ↑  Productions //  Праверана 20 студзеня 2020.
5. ↑  Star Trek: The Next Generation //  Праверана 20 студзеня 2020.
6. ↑  Productions //  Праверана 21 студзеня 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Metacritic · Rotten Tomatoes |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX5825701 · GND: 4334937-7 · LCCN: n85039387 · VIAF: 178244460, 1155042640672400464 |
**Італьянская фондавая біржа (Borsa Italiana S.p. A. ISE)** — найбуйнейшая італьянская біржа, размешчаная ў Мілане. Адкрыта ў 1998 годзе, уваходзіць у склад карпарацыі Borsa Italiana Group — сярод акцыянераў — замежныя кампаніі і найбуйнейшыя італьянскія банкі.

Асноўны індэкс: S&P/MIB — адлюстроўвае кошт акцый 40 найбуйнейшых кампаній, якія гандлююцца на біржы, спіс якіх увесь час пераглядаецца і капіталізацыя якіх складае 80 % усёй біржы.

Рэкорд біржы па дзённым абароце гандлю, устаноўлены 17 сакавіка 2000 года — 8,03 млрд еўра.

Гл. таксама
-----------

* Кампаніі, якія маюць лістынг акцый на Італьянскай біржы

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт біржы
**Арганічныя ўгнаенні** — угнаенні, у якіх ёсць пажыўныя для раслін хімічныя элементы пераважна ў форме арганічных злучэнняў расліннага ці жывёльнага паходжання.

Да арганічных угнаенняў адносяцца гной, гнойная жыжка і птушыны памёт  (бел. (тар.)) (бел. таксама кампосты (сумесі на аснове гною з торфам, фасфатнай мукой), торф, глей (сапрапель), зялёныя ўгнаенні  (руск.) (бел. сцёкавыя воды і інш. адходы прамысловасці і камунальнай гаспадаркі.

Забяспечваюць расліны азотам, фосфарам, каліем, неабходнымі мікраэлементамі, паляпшаюць фізічныя і фізіка-хімічныя ўласцівасці глебы, яе водны  (руск.) (бел. і паветраны рэжым, змяншаюць шкоднае ўздзеянне кіслотнасці на расліны, актывуюць жыццядзейнасць азотфіксавальных  (руск.) (бел. бактэрый.

Перапрэлы гной (пры вільготнасці 75 %) мае (у %): азоту (N) 0,5, фосфару (P2O5) 0,25, калію (K2O) 0,6, кальцыю (CaO) 0,7; курыны памёт (пры вільготнасці 56 %) 2,2; 1,8; 1,1; 2,4 адпаведна. Калій і натрый у арганічных угнаеннях больш засваяльныя, чым у мінеральных угнаеннях. Праз арганічныя ўгнаенні ажыццяўляецца кругаварот пажыўных рэчываў: глеба — расліны — жывёла — расліны — глеба.

Літаратура
----------

* Арганічныя ўгнаенні // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4131716-6 · Microsoft: 2775878893, 2908699347 · NKC: ph123786 |