Карта старажытнага Рыма
**Рымскія ўзгоркі** — мясцовасць у Лацыі дзе ўзнік і пабудаваны Рым. У гістарычнай традыцыі, лічаць сем ўзгоркаў — Палацін, Эсквілін, Цэлій, Вімінал, Квірынал, Капітолій, Авенцін.

Першыя сталыя паселішчы ў Лацыі з'явіліся ў кан. 2 тыс. да н.э. на купе Альбанскіх узгоркаў. Гэтыя ўзгоркі былі асяродкам распаўсюджвання ла́цінаў, а пазней, у 7 ст. да н.э. цэнтрам злучэння прымітыўных лацінскіх полісаў у г.зв. Альбанскі саюз.

|  |
| --- |
|  |

Рымскія ўзгоркі
---------------

Рымскія ўзгоркі былі заселеныя значна пазней за Альбанскія, яны знаходзяцца на адлегласці прыблізна 25 км ад мора на левым беразе Тыбру. Тымчасова, мясцовасць вакол была балоцістай, а некаторыя ўзгоркі мелі стромкія схілы, што рабіла іх прыдатнымі для арганізацыі абароны. У вусці Тыбру з марской вады здаўна здабывалі соль і па левым беразе ракі, углыб мацерыка, ішоў г.зв. Саляны шлях (*Via salaria*).

### Палацін, або *Roma quadrata*

Першым, у 10— 9 ст. да н.э. лацінамі быў заселены Палацін. Гэта пацвярджаецца як антычнай традыцыяй, так і тапаграфічнымі ўмовамі — схілы Палаціна з трох бакоў вельмі стромкія, толькі ад паўночна-ўсходняга боку быў праход да вяршыні, але і яго было лёгка абараніць. Вяршыня Палаціна мела плошчу 6-8 га і была дастатковай для тымчасова даволі значнага паселішча. Палацін тымчасова акаляла балота, а паблізу яго быў брод праз Тыбр, пад узгоркам ішоў вышэйзгаданы Саляны шлях. Гэты, першы, этап у развіцці Рыму старажытнарымскія пісьменнікі звалі *Roma quadrata* (Квадратны Рым).

### Знешнія ўзгоркі, або *Septimontium*

Знешнія ўзгоркі — ўмоўная назва ўзгоркаў, якія акаляюць Палацін. Першым са знешніх узгоркаў, у кан. 9 ст. да н.э. быў заселены Эсквілін, на ім пасяліліся сабіны.

8 ст. да н.э. у развіцці Рыма — перыяд, які старажытнарымскія пісьменнікі назвалі *Septimontium* (Сямігор'е). Праўда, меліся на ўвазе не тыя ўзгоркі, якія зараз завуцца 7-ю рымскімі ўзгоркаў, а дзве верхавіны Палаціна — Палацый і Гермал, тры верхавіны Эсквіліна — Цыспій, Фагутал і Опій, седлавіна Велія, якая злучала Палацін з Эсквілінам, і ўзгорак Цэліё. Такім чынам, тымчасова былі заселеныя тры ўзгоркі — Палацін, Эсквілін і Цэліё.

У 7 ст. да н.э. Рым яшчэ болей пашырыўся да поўначы — былі заселеныя ўзгоркі Вімінал і Квірынал. Узгорак Капітолій быў заселены ў 6 ст. да н.э. а Авенцін толькі ў сяр. 5 ст. да н.э.

### Іншыя рымскія ўзгоркі

Апроч вышэйзгаданых, у Рыме, на правым беразе Тыбру, ёсць ўзгорак Янікул (вышыня 85 м), а на поўнач ад яго ўзгорак Ватыкан ці Ватыканскія горы (вышыня 146 м).

Рымскі Падол
------------

Узгоркі Палацін і Эсквілін злучаныя паміж сабою скалістай седлавінай Велія, іншыя ўзгоркі раздзеленая далінамі ў старажытнасці забалочаныя, а пазней асушаныя.

Так, паміж Палацінам і Капітоліям размешчаны даліны Велябр і Валовій рынак (*forum Boarium*). Паміж Палацінам, Капітоліям і Квірыналам — даліна Форум. Паміж Палацінам і Авенцінам — даліна Мурцыі, якая пазней навалася Вялікім цыркам (*Circus Maximus*). Паміж Эсквілінам, Віміналам і Квірыналам — даліны Аргілет і Субура. Паміж Цэліям і Авенцінам — Апіева дарога.

Літаратура
----------

* Рымскія ўзгоркі // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907. (руск.)

| 7 рымскіх узгоркаў |
| --- |
| 
Авенцін  ·  Вімінал  ·  Капітолій  ·  Квірынал  ·  Палацін  ·  Цэлій  ·  Эсквілін

---

Ватыканскі ўзгорак  ·  Пінцый  ·  Янікул
 |