**Кацярына Васільеўна Білакур** (укр.: Катери́на Васи́лівна Білоку́р; 24 лістапада (7 снежня) 1900, Багданіўка, Палтаўская губерня, Расійская імперыя — 10 чэрвеня 1961, Багданіўка, Ягатынскі раён, Кіеўская вобласць, УССР) — украінская мастачка жанру наіўнага мастацтва, майстар народнага дэкаратыўнага жывапісу. Народны мастак Украінскай ССР (1956).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 24 лістапада (7 снежня) 1900 года ў в. Багданіўка Палтаўскай губерні Расійскай імперыі. Бацька, Васіль Іосіфавіч Білакур, быў даволі заможным чалавекам, меў 2,5 дзесяціны ворнай зямлі, трымаў жывёлу. Мела братоў Рыгора і Паўла. У 6—7 гадоў Кацярына Білакур навучылася чытаць, аднак на сямейным савеце вырашылі не аддаваць дачку ў школу, каб зэканоміць на вопратцы і абутку.

Маляваць пачала з ранніх гадоў, аднак бацькі не ўхвалялі гэты занятак і забаранялі ім займацца, бо ён адцягваў ад працы па гаспадарцы і мог пашкодзіць замужжу. Кацярына працягвала маляваць цішком ад родных, выкарыстоўваючы палатно і вугаль. Малявала дэкарацыі для драмгуртка, створанага суседам і сваяком Білакураў — Мікітай Танканогам. Пазней Білакур таксама іграла на сцэне гэтага тэатра.

У 1922—1923 гадах даведалася пра Міргародскі тэхнікум мастацкай керамікі. Адправілася ў Міргарад, маючы пры сабе два малюнкі: «копія з нейкай карцінкі» і малюнак дзедаўскай хаты з натуры, выкананыя ўжо не на палатне, а на спецыяльна для гэтага прыдбанай паперы. У тэхнікум Білакур не прынялі з-за адсутнасці дакумента аб заканчэнні сямігодкі. Уражаная адмовай, яна вярнулася дадому пешшу.

Маляваць не пакідала і пасля пачала наведваць драматычны гурток, арганізаваны сужэнцамі настаўнікамі Калітамі. Бацькі пагадзіліся на ўдзел дачкі ў спектаклях, але пры ўмове, што драмгурток не будзе перашкаджаць рабоце па гаспадарцы.

У гуртку ставілі «Наталку Палтаўку» І. Катлярэўскага, «Сватаўства на Ганчароўцы» Р. Квіткі-Аснаўяненкі, «Наймічку» і «Безталанна» І. Карпенкі-Карага, «Маці-наймічку» І. Тагабочнага (інсцэнізацыю «Наймічкі» Т. Шаўчэнкі) і г.д. У свае 24-26 гадоў Білакур пераважна гуляла «маладзіц».

У 1928 годзе, даведаўшыся аб наборы студэнтаў у Кіеўскі тэатральны тэхнікум, вырашыла паспрабаваць свае сілы. Але сітуацыя паўтарылася: ёй зноў адмовілі з той жа прычыны.

Восенню 1934 года спрабавала ўтапіцца ў рацэ Чумгак, у выніку чаго затудзіла ногі. Пасля спробы самагубства бацька з праклёнамі пагадзіўся на занятак дачкі маляваннем.

Пасля заканчэння Вялікай Айчыннай вайны сям’я Білакур стала калгаснікамі. У 1948 годзе памёр бацька мастачкі. Кацярына некаторы час жыла з хворай маці, а пазней да яе пераехаў яе брат Рыгор з жонкай і пяццю дзецьмі. У сям’і пачаліся шматлікія зваркі.

Вясной 1961 года да боляў у нагах дадаліся моцныя болі ў страўніку. Хатнія сродкі не дапамагалі, а ў аптэцы Багданіўкі не было неабходных лекаў.

У пачатку чэрвеня 1961 года памерла маці мастчкі. Праз некалькі дзён Кацярыну Білакур даставілі ў Ягоцінскую раённую бальніцу, дзе 10 чэрвеня ёй зрабілі аперацыю, якая не дапамагла. У гэты ж дзень мастачка памерла. Пахавана ў в. Багданіўка, аўтар надмагільнага помніка — скульптар Іван Ганчар.

Творчасць
---------

Увесну 1940 года Білакур пачула па радыё песню «Чи я в лузі не калина була» ў выкананні Аксаны Петрусенка і звярнулася да спявачкі з лістом, дадаўшы да яго малюнак каліны на шматочку палатна. Малюнак уразіў Петрусенка. Параіўшыся з сябрамі Васілём Касіянам і Паўлам Тычынай, яна звярнулася ў Цэнтр народнай творчасці, пасля чаго ў абласны цэнтр паступіла распараджэнне знайсці Кацярыну Білакур і пацікавіцца яе працамі.

Багданаўку наведаў Уладзімір Хіцько, які ўзначальваў тады мастацка-метадычны савет абласнога Дома народнай творчасці. Некалькі карцін ён паказаў у Палтаве мастаку Мацвею Данцову. У 1940 годзе ў Палтаўскім доме народнай творчасці была адкрыта персанальная выстава мастачкі-самавучкі з Багданаўкі, якая ў той час складалася з 11 карцін. Выстава мела вялікі поспех. Мастачку прэміравалі паездкай да Масквы. У суправаджэнні Уладзіміра Хіцько яна наведала Траццякоўскую галерэю, Пушкінскі музей.

У 1944 годзе Багданаўку наведаў дырэктар Дзяржаўнага музея ўкраінскага народнага дэкаратыўнага мастацтва Васіль Нагай. Ён прапанаваў Білакур зладзіць выставу і набыць яе карціны. Дзякуючы яму Музей украінскага народнага дэкаратыўнага мастацтва мае найлепшую калекцыю твораў Білакур.

У 1949 годзе стала членам Саюза мастакоў Украіны.

Работы Кацярыны Білакур рэгулярна экспанаваліся на выставах у Палтаве, Кіеве, Маскве і іншых гарадах.

Тры карціны Білакур — «Цар-Колас», «Бярозка» і «Калгаснае поле» былі ўведзены ў склад экспазіцыі савецкага мастацтва на Міжнароднай выставе ў Парыжы (1954). Білакур параўноўвалі з іншай прадстаўніцай «наіўнага мастацтва» — Серафінай Луі.

У мастачцы з’явіліся шматлікія сябры, перш за ўсё мастакі і мастацтвазнаўцы, сярод якіх яна знайшла разуменне і павагу. Акрамя сустрэч, яна вяла з імі працяглую перапіску з Багданаўкі. Сярод яе адрасатаў — паэт Павел Тычына і яго жонка Лідзія Пятроўна Папарук, мастацтвазнаўца Стэфан Таранушэнка, дырэктар Музея ўкраінскага народнага дэкаратыўнага мастацтва Васіль Нагай, мастакі і мастачкі Алена Кульчыцкая, Мацвей Данцоў, Эма Гуровіч. У Багданаўцы ў Белакур з’яаілія вучаніцы: Вольга Бінчук, Тамара Ганжа, Ганна Самарская.

У асноўным Кацярына Білакур малявала кветкі. Нярэдка ў адной карціне спалучала вясновыя і восеньскія — такая карціна малявалася з вясны да восені. 6 вяргінь на карціне «Калгаснае поле» малявала тры тыдні. Акрамя кветак Кацярына Белакур малявала краявіды і партрэты. Некалькі разоў звярталася да сюжэту бусла, які прыносіць дзіця, але адмовілася ад гэтай ідэі са здзіўлення і неразумення навакольных.

Акварэллю і алоўкам працавала мала, мастачку больш прыцягвалі алейныя фарбы. Сама рабіла пэндзлі — выбірала з кацінага хваста валасінкі аднолькавай даўжыні. Для кожнай фарбы — свой пэндзаль. Самастойна авалодала тэхнікай грунтоўкі палатна.

Спіс карцін
-----------

1. **Жінка в зеленому корсеті** (1920-я гады)
2. **У Богданівці, за греблею** (сярэдзіна 1920-х гадоў)
3. **Квіти** (канец 1920-х гадоў)
4. **Натюрморт** (канец 1920-х гадоў)
5. **Портрет Олі Білокур** (1928)
6. **Портрет Надії Кононєнко** (1929)
7. **Пейзаж з вітряком** (пачатак 1930-х гадоў)
8. **Дорога в'ється в даль** (пачатак 1930-х гадоў)
9. **Портрет колгоспниці Тетяни Бахмач** (1932—1933-я гады)
10. **Берізка** (1934), страчана
11. **Квіти за тином** (1935)
12. **Портрет племінниць художниці** (1937—1939-я гады)
13. **Квіти у тумані** (1940)
14. **Сон** (1940)
15. **Жоржини (Квіти і калина)** (1940)
16. **Дерева в лісі** (1940-я гады)
17. **Селянське подвір’я** (1940-я гады)
18. **На околиці** (1940-я гады)
19. **Портрет Софії Журби** (1940-я гады)
20. **Портрет Надії Білокур** (1941)
21. **Польові квіти** (1941)
22. **Квіти** (1942)
23. **Квіти увечері** (1942)
24. **Квіти на блакитному тлі** (1942—1943-я гады)
25. **Буйна** (1944—1947-я гады)
26. **Декоративне панно** (1945)
27. **Привіт урожаю** (1946)
28. **Півонії** (1946)
29. **ХХХ-ліття СРСР** (1947)
30. **Квіти та горіхи** (1948)
31. **Півонії** (1948)
32. **Колгоспне поле** (1948—1949-я гады)
33. **Букет квітів** (канец 1940-х — початок 1950-х гадоў)
34. **Горобчики** (канец 1940-х гадоў)
35. **Тихесенький вечір на землю спадає** (канец 1940-х гадоў)
36. **Колгоспниця** (1949)
37. **Цар Колос** (1949)
38. **Ескіз «Жінка з палицею»** (1950-я гады)
39. **Цар Колос (варіант)** (1950-я гады)
40. **Рожі (Мальви)** (1950)
41. **Квіти, яблука і помідори** (1950)
42. **Автопортрет** (1950)
43. **За рідною Богданівкою** (1950)
44. **Ваза з квітів** (1950-я гады)
45. **Щастя (Чорногузи дитину принесли)** (1950)
46. **Ескіз до картини «Щастя»** (1950)
47. **Щасливе дитинство** (1950-я гады)
48. **Квітоньки та берізоньки вечором** (1950)
49. **Сердитий хлопець** (1950)
50. **Снідання** (1950)
51. **Пшениця, квіти, виноград** (1950—1952-я гады)
52. **Кавун, морква, квіти** (1951)
53. **Щастя (не скінчений варіант)** (1951)
54. **Портрет дівчини** (пачатак 1950-х гадоў)
55. **Ескіз «Калина. Мак»** (пачатак 1950-х гадоў)
56. **Квіти** (1952—1953-я гады)
57. **Квіти і виноград** (1953—1958-я гады)
58. **Квіти на синьому фоні** (1954)
59. **Будьте здорові, з урожаєм** (1954)
60. **Мальви та троянди** (1954—1958-я гады)
61. **Богданівські яблука** (сярэдзіна 1950-х гадоў)
62. **У старому селі. Зима** (1950-я гады)
63. **Гарбузи цвітіть** (1950-я гады)
64. **Ескіз «Будинок»** (1950-я гады)
65. **Гілка полині** (сярэдзіна 1950-х гадоў)
66. **На кручі** (1950-я гады)
67. **Хата діда Савки** (1950-я гады)
68. **Сосна** (1950-я гады)
69. **Дерево** Середина (1950-я гады)
70. **Дерева за парканом** (1950-я гады)
71. **Гультяї (гумористична сценка)** (1950-я гады)
72. **Автопортрет** (1955)
73. **Хата в Богданівці** (1955)
74. **Гай** (1955)
75. **Автопортрет** (1957)
76. **Георгіни** (1957)
77. **Півонії** (1958)
78. **Цветы и калина** (1958)
79. **Натюрморт із колосками і глечиком** (1958—1959)
80. **Натюрморт «Квіти та овочі»** (1959)
81. **Букет квітів** (1959)
82. **Натюрморт** (1960)

Галерэя
-------

* Імянная манета наміналам 2 грыўні, 2000Імянная манета наміналам 2 грыўні, 2000
* Марка Украіны «Народны мастак», 2000Марка Украіны «Народны мастак», 2000
* Помнік Білакур у БагданіўціПомнік Білакур у Багданіўці
* Юбілейная ваза да 90-годдзя Кацярыны Білакур (Яготынская карцінная галерэя), скульптар — Ю. А. УкадэрЮбілейная ваза да 90-годдзя Кацярыны Білакур (Яготынская карцінная галерэя), скульптар — Ю. А. Укадэр

Узнагароды
----------

* Ордэн «Знак Пашаны» (1951);
* Заслужаны дзеяч мастацтваў Украінскай ССР (1951);
* Народны мастак Украінскай ССР (1956).

Ушанаванне памяці
-----------------

Мемарыяльны музей-сядзіба Кацярыны Білакур
* У 1977 годзе ў доме Білакураў у Багданіўцы быў створаны музей-сядзіба Кацярыны Білакур.
* У Кіеве, Бучы, Ірпені, Краматорску, Чарнігаве ёсць вуліцы Кацярыны Белакур, у Броварах і Чарнігаве ёсць завулкі Кацярыны Білакур.
* Помнік у горадзе Ягатын (скульптар Уладзімір Ганзенка, 1981).
* У чэрвені 1989 года пастановай Савета Міністраў УССР заснавана прэмія імя Кацярыны Білакур за выдатныя творы традыцыйнага народнага мастацтва з мэтай стымулявання развіцця ўкраінскага народнага мастацтва.
* У гонар Кацярыны Білакур у 2000 годзе адчаканена памятная манета і выдадзена марка Украіны.
* З 2012 года штогод 9 чэрвеня, ці ў бліжэйшыя выходныя дні, у сяле Багданіўка праводзіцца міжрэгіянальны фестываль народнай творчасці «Кацярыніна песня», прысвечаны памяці мастачкі.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Сучаснай Украіны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 119547198 · ISNI: 0000 0001 0718 1156 · LCCN: no96027989 · NKC: js2010611223 · NLP: A18085441 · NUKAT: n2005112695 · VIAF: 20493391 · ULAN: 500337652 |

 |