Пакланенне вешчуноў
**Часаслоў Мёртлі** — ілюмінаваны часаслоў, які, як кажуць, быў напісаны англійскім перапісчыкам (у Парыжы) і ілюстраваны ў Парыжы групай «Шале» ў 1280-х гадах. Цяпер ён захоўваецца ў Нацыянальнай бібліятэцы Шатландыі  (руск.) (бел. ў Эдынбургу пад нумарам Ms 21000. Сваю назву кніга атрымала ў гонар уладальнікаў XIX стагоддзя.

Гісторыя
--------

З некралогаў, запісаных у календары, можна зрабіць выснову, што часаслоў быў зроблены для выкарыстання ў Вустэры. Кажуць, што рукапіс быў зроблены для англічанкі, паводле Джона Хігіта, гэта была Джаан дэ Валанс, дачка Уільяма дэ Валенса  (руск.) (бел. зводнага брата караля Англіі Генрыха III. Уладальніца намалявана за чытаннем свайго часаслова ў ініцыяле паступовых псалмоў на f149v.

Наступныя смерці, адзначаныя ў календары, паказваюць, што кніга знаходзілася ў Шатландыі ў XIV стагоддзі, ва ўладанні клана МакДугал, вядомай шатландскай сям’і, якая працавала пры англійскім двары падчас працяглых войнаў паміж Англіяй і Шатландыяй падчас праўлення англійскіх каралёў Эдуарда I і II. У XV стагоддзі ім валодалі ў Шатландыі сэр Джон Сцюарт, лорд Лорнскі  (англ.) (бел. які памёр у 1421 годзе, і яго жонка Ізабэла, лэдзі Лорнская, якая памерла ў 1439 годзе; іх некралогі былі ўпісаны ў календары на f25v і f29v.

Ад Сцюартаў Лорнскіх рукапіс перайшоў да Сцюартаў Грантулі, уладальнікаў маёнтка Мёртлі ў Пертшыры. Рукапіс захоўваўся ў замку Мёртлі, пакуль у 1871 годзе не быў прададзены антыквару Джэймсу Томсану Гібсану-Крэйгу  (англ.) (бел. (1799—1886). Пасля яго смерці кніга была набыта Джонам Патрыкам Крайтан-Сцюартам, 3-м маркізам Б'ютам  (руск.) (бел. (1847—1900) і заставалася ў сям’і Б’ют, пакуль яе не купіла Нацыянальная бібліятэка Шатландыі ў 1986 годзе праз фонд, створаны для збору пакупной цаны.

Сярод мастацтвазнаўцаў няма аднадушнасці наконт паходжання рукапісу — Англіі ці Францыі, і яго стваральнікаў — перапісчыка і ілюмінатараў. У літаратуры можна знайсці даследаванні, у якіх гаворыцца пра французскага перапісчыка, а таксама пра англічаніна. Усе прызначэнні былі зроблены на аснове характарыстык стылю і мастакоў, звязаных з імі, пра якія больш нічога не вядома. Імя першага ўладальніка таксама было выведзена Джонам Хігітам  (англ.) (бел. з некралогаў у календары, з недаказальнымі здагадкамі, і ставіцца пад сумнеў іншымі даследчыкамі.

Апісанне
--------

Рукапіс складаецца з двух раздзелаў рознага паходжання. Першы змяшчае 23 поўнастаронкавыя мініяцюры, якія адлюстроўваюць вобразы з Кнігі Быцця, дзяцінства Хрыста і мук Хрыста. Другі раздзел змяшчае набажэнствы, якім папярэднічае каляндар святых. Гэты другі раздзел складаецца са 191 пергаментнага фоліа з памерам 193 \* 123 мм. Тэкст напісаны лацінскай мовай у слупок па 15 радкоў на старонцы гатычным пісьмом  (руск.) (бел.. Рукапіс таксама змяшчае некаторыя тэксты, напісаныя на старафранцузскай  (укр.) (бел. англійскай і шатландскай гэльскай мовах, якія пазней былі дададзены да рукапісу ўладальнікамі. Другі раздзел таксама змяшчае шматлікія маргінальныя і міжрадковыя  (руск.) (бел. глосы. Абедзве часткі былі зроблены асобна і пазней аб’яднаны.

Існуе меркаванне, што першы раздзел поўнастаронкавых мініяцюр быў зроблены, магчыма, у двух камплектах, у канцы XIII стагоддзя. Імаверна, што мініяцюры з’яўляюцца працай трох англійскіх мастакоў і былі напісаны паміж 1260 і 1280 гадамі. Першапачаткова набор мініяцюр быў, верагодна, значна большы, магчыма, удвая большы, і быў зроблены для іншага рукапісу. Усе поўнастаронкавыя мініяцюры мелі тлумачальны тэкст, напісаны на французскай мове, але некаторыя з іх былі выразаны пры пазнейшай пераплёту.

У Часаслове мы знаходзім каляндар святых (f24r), Малыя Гадзінкі да Найсвяцейшай Панны  (англ.) (бел. (f30v), Служба Святога Духа  (гал.) (бел. (f109r), Каяльныя псалмы (f128r), літанію да ўсіх святых  (укр.) (бел. (f140v), паступовыя псалмы (f149v) і службу мёртвых  (англ.) (бел. (f162r). Ад f66r да f75v можна знайсці суфрагію  (гал.) (бел. размешчаную паміж лаудамі  (укр.) (бел. і пачаткам Малых Гадзінак да Найсвяцейшай Панны. Тэкст напісаны тэкстурай  (укр.) (бел. і, магчыма, у працы ўдзельнічалі больш за аднаго перапісчыка, але падзел іх працы не відавочны. Каляндар напісаны гатычным паўквадратам, але для некаторых важных святаў выкарыстоўвалася іншае пісьмо.

Зноскі
------

1. ↑  The Murthly Hours(недаступная спасылка) op de University of Chicago Press Journals.
2. 1 2 3 4  Matthew Reeve, The Murthly Hours preview op Brill.
3. 1 2 3 4  John Higgitt, The Murthly Hours op de website van de National Library of Scotland.
4. 1 2  Suzette van Haaren, The Murthly Hours Архівавана 2 лютага 2023. op Academia.
5. ↑  pp. 55-56.

Спасылкі
--------

* Глядзіце рукапіс онлайн ў Нацыянальнай бібліятэцы Шатландыі.