ЕЭС у 1993 годзе
**Еўрапейская эканамічная супольнасць** (ЕЭС) — міжнародная арганізацыя, якая існавала з 1957 па 1993 год, створаная для ажыццяўлення эканамічнай інтэграцыі (уключаючы агульны рынак) Бельгіі, Германіі, Галандыі, Італіі, Люксембурга і Францыі.

З часам супольнасць уключыла ў сябе яшчэ шэсць краін, і з 1967 года яе органы таксама рэгулявалі Еўрапейскае аб’яднанне вугалю і сталі (ЕАВС) і Еўрапейскую супольнасць па атамнай энергіі (Еўратам) пад агульнай назвай Еўрапейскія супольнасці. Пасля стварэння Еўрапейскага саюза ў 1993 годзе ЕЭС была пераназвана ў Еўрапейскую супольнасць, стаўшы асноўнай супольнасцю адной з трох апораў Еўрасаюза, а інстытуты супольнасці сталі інстытутамі Саюза.

Дзяржавы-члены
--------------

| Сцяг | Дзяржава | Дата ўваходжання | Мовы | Валюта | Насельніцтва(1990) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Бельгія | Бельгія | 01957-03-25 25 сакавіка 1957 | нідэрландская, французская і нямецкая | бельгійскі франк | &&&&&&&010016000.&&&&&010 016 000 |
| Данія | Данія | 01973-01-01 1 студзеня 1973 | дацкая | дацкая крона | &&&&&&&&05146500.&&&&&05 146 500 |
| Францыя | Францыя | 01957-03-25 25 сакавіка 1957 | французская | французскі франк | &&&&&&&056718000.&&&&&056 718 000 |
| Германія | Заходняя Германія | 01957-03-25 25 сакавіка 1957 | нямецкая | нямецкая марка | &&&&&&&063254000.&&&&&063 254 000 |
| Грэцыя | Грэцыя | 01981-01-01 1 студзеня 1981 | грэчаская | грэчаская драхма | &&&&&&&010120000.&&&&&010 120 000 |
| Ірландыя | Ірландыя | 01973-01-01 1 студзеня 1973 | ірландская і англійская | ірландскі фунт | &&&&&&&&03521000.&&&&&03 521 000 |
| Італія | Італія | 01957-03-25 25 сакавіка 1957 | італьянская | італьянская ліра | &&&&&&&056762700.&&&&&056 762 700 |
| Люксембург | Люксембург | 01957-03-25 25 сакавіка 1957 | французская, нямецкая і люксембургская | люксембургскі франк | &&&&&&&&&0384400.&&&&&0384 400 |
| Нідэрланды | Нідэрланды | 01957-03-25 25 сакавіка 1957 | нідэрландская | нідэрландскі гульдэн | &&&&&&&014892300.&&&&&014 892 300 |
| Партугалія | Партугалія | 01986-01-01 1 студзеня 1986 | партугальская | партугальскі эскуда | &&&&&&&&09862500.&&&&&09 862 500 |
| Іспанія | Іспанія | 01986-01-01 1 студзеня 1986 | іспанская | іспанская песета | &&&&&&&038993800.&&&&&038 993 800 |
| Вялікабрытанія | Вялікабрытанія | 01973-01-01 1 студзеня 1973 | англійская | фунт стэрлінгаў | &&&&&&&057681000.&&&&&057 681 000 |

Гісторыя
--------

У 1951 годзе быў падпісаны Парыжскі дагавор, які стварыў Еўрапейскае аб’яднанне вугалю і сталі (ECSC). Гэта была міжнародная супольнасць, заснаваная на наднацыянальнасці і міжнародным праве, закліканая дапамагчы эканоміцы Еўропы і прадухіліць будучую вайну шляхам інтэграцыі сваіх членаў.

З мэтай стварэння федэратыўнай Еўропы былі прапанаваныя яшчэ два супольнасці: Еўрапейская абарончая супольнасць і еўрапейская палітычная супольнасць. У той час як дагавор для апошняга распрацоўваўся агульным сходам, парламенцкай палатай ЕЦБ, прапанаваная абарончая супольнасць была адпрэчана французскім парламентам. Прэзідэнт ECSC Жан Манэ, вядучая фігура, якая стаіць за суполкамі, сышоў у адстаўку з высокай пасады ў знак пратэсту і пачаў працу над альтэрнатыўнымі суполкамі, заснаванымі на эканамічнай інтэграцыі, а не на палітычнай інтэграцыі. Пасля Месінскай канферэнцыі ў 1955 годзе Поль Анры Спаак атрымаў заданне падрыхтаваць даклад аб ідэі Мытнага саюза. Так званы даклад Спаак камітэта Спаак стаў краевугольным каменем міжурадавых перамоваў у канферэнц-цэнтры Валь-Дзюшэс у 1956 годзе. Разам з дакладам Оліна даклад Спаак паслужыць асновай для рымскага дагавора.

У 1956 годзе Поль Анры Спаак узначаліў міжурадавую канферэнцыю па агульным рынку і Еўратаму ў канферэнц-цэнтры Валь-Дзюшэс, якая падрыхтавала Рымскі дагавор у 1957 годзе. Канферэнцыя прывяла да падпісання 25 сакавіка 1957 г. Рымскага дагавора аб стварэнні Еўрапейскай Эканамічнай Супольнасці.

### Стварэнне і раннія гады

У выніку ўтварыліся Еўрапейскае эканамічнае супольнасць (ЕЭС) і еўрапейскую супольнасць па атамнай энергіі (Еўратам або часам ЕАЭС). Яны былі прыкметна менш наднацыянальнымі, чым папярэднія супольнасці, з-за пратэстаў з боку некаторых краін, што іх суверэнітэт быў парушаны (аднак усё яшчэ будуць праблемы з паводзінамі камісіі Халлштейна). Германія стала адным з заснавальнікаў ЕЭС, і Конрад Адэнаўэр стаў лідарам у вельмі кароткі час. Першае афіцыйнае пасяджэнне камісіі Гальштэйна адбылося 16 студзеня 1958 года ў замку Валь-Дзюшэс. ЕЭС (прамы продак сучаснай супольнасці) павінен быў стварыць Мытны саюз, а Еўратам — садзейнічаць супрацоўніцтву ў сферы атамнай энергетыкі. ЕЭС хутка стала самай важнай з іх і пашырыла сваю дзейнасць. Адным з першых важных дасягненняў ЕЭС стала ўсталяванне (1962 г.) адзіных узроўняў коштаў на сельскагаспадарчую прадукцыю. У 1968 годзе былі адменены ўнутраныя тарыфы (тарыфы на гандаль паміж краінамі-членамі) на некаторыя тавары.

Прэзідэнт Францыі Шарль дэ Голь наклаў вета на сяброўства Вялікабрытаніі, затрымаў развіццё паўнамоцтваў парламента і апынуўся ў цэнтры «крызісу пустых крэслаў» 1965 года.

Яшчэ адзін крызіс паўстаў у сувязі з прапановамі аб фінансаванні Агульнай сельскагаспадарчай палітыкі, якія ўступілі ў сілу ў 1962 годзе. Пераходны перыяд, калі рашэнні прымаліся аднагалосна, падышоў да канца, і большасць галасоў у Савеце ўступіла ў сілу. Тагачасны прэзідэнт Францыі Шарль дэ Голь выступаў супраць супранацыянализма і баяўся, што іншыя члены ЕС кінуць выклік КЭП, што прывяло да «палітыцы пустых крэслаў», у адпаведнасці з якой Французскія прадстаўнікі былі выведзеныя з еўрапейскіх інстытутаў да таго часу, пакуль французскае вета не будзе адноўлена. У рэшце рэшт быў дасягнуты кампраміс з Люксембургскім кампрамісам ад 29 студзеня 1966 года, у адпаведнасці з якім джэнтльменскае пагадненне дазваляла членам выкарыстоўваць права вета ў галінах, якія прадстаўляюць нацыянальны інтарэс.

1 ліпеня 1967 года, калі ўступіў у сілу дагавор аб зліцці, які аб’яднаў інстытуты ЕЦБ і Еўратама ў ЕЭС, яны ўжо мелі агульную Парламенцкую асамблею і суды. У сукупнасці яны былі вядомыя як еўрапейскія супольнасці. Абшчыны па-ранейшаму валодалі незалежнымі асобамі, хоць і станавіліся ўсё больш інтэграванымі. Будучыя дагаворы падавалі супольнасці новыя паўнамоцтвы акрамя простых эканамічных пытанняў, якія дасягнулі высокага ўзроўню інтэграцыі. Па меры набліжэння да мэты палітычнай інтэграцыі і стварэння мірнай і адзінай Еўропы, якую Міхаіл Гарбачоў назваў агульным еўрапейскім домам.

### Пашырэнне членскага складу і выбары

У 1960-я гады былі зроблены першыя спробы пашырэння. У 1961 годзе Данія, Ірландыя, Вялікабрытанія і Нарвегія (у 1962 годзе) падалі заяўкі на ўступленне ў гэтыя тры супольнасці. Аднак прэзідэнт Шарль дэ Голь убачыў у брытанскім членстве траянскага каня для ўплыву ЗША і наклаў вета на сяброўства, а заяўкі ўсіх чатырох краін былі прыпыненыя. Грэцыя стала першай краінай, якая далучылася да ЕС у 1961 годзе ў якасці асацыяванага члена, аднак яе сяброўства было прыпынена ў 1967 годзе пасля дзяржаўнага перавароту палкоўнікаў.

Год праз, у лютым 1962 года, Іспанія паспрабавала ўвайсці ў еўрапейскую супольнасць. Аднак, паколькі Франкісцкая Іспанія не была дэмакратыяй, усе члены Савета адхілілі гэтую просьбу ў 1964 годзе.

Чатыры краіны зноў падалі свае заяўкі 11 траўня 1967 года, і пасля таго, як Жорж Пампіду змяніў Шарля дэ Голя на пасадзе прэзідэнта Францыі ў 1969 годзе, вета было знята. Перамовы пачаліся ў 1970 годзе пры праеўрапейскім урадзе Вялікабрытаніі Эдварда хіта, якому давялося мець справу з рознагалоссямі, якія тычацца агульнай сельскагаспадарчай палітыкі і адносін Вялікабрытаніі з Садружнасцю Нацый. Тым не менш, два гады пасля былі падпісаны дагаворы аб далучэнні, так што Данія, Ірландыя і Вялікабрытанія далучыліся да супольнасці з 1 студзеня 1973 года. Нарвежскі народ канчаткова адмовіўся ад сяброўства ў арганізацыі на рэферэндуме 25 верасня 1972 года.

У рымскіх дагаворах гаварылася, што Еўрапейскі парламент павінен быць абраны наўпрост, аднак гэта патрабавала, каб Савет спачатку ўзгадніў агульную сістэму галасавання. Савет марудзіў з рашэннем гэтага пытання, і парламент заставаўся прызначаным, прэзідэнт Францыі Шарль дэ Голь быў асабліва актыўны ў блакаванні развіцця парламента, прычым яму былі прадастаўлены бюджэтныя паўнамоцтвы толькі пасля яго адстаўкі.

Парламент настойваў на згодзе, і 20 верасня 1976 года Савет узгадніў частку неабходных дакументаў для правядзення выбараў, адклаўшы дэталі выбарчых сістэм, якія застаюцца рознымі і па гэты дзень. Падчас знаходжання на пасадзе прэзідэнта Джэнкінс, у чэрвені 1979 года, выбары былі праведзены ва ўсіх тагачасных сябрах (гл. выбары ў Еўрапейскі парламент 1979). Новы парламент, натхнёны прамымі выбарамі і новымі паўнамоцтвамі, пачаў працаваць поўны працоўны дзень і стаў больш актыўным, чым папярэднія Асамблеі.

Неўзабаве пасля свайго абрання парламент прапанаваў супольнасці прыняць дызайн сцяга Еўропы, які выкарыстоўваецца Саветам Еўропы. Еўрапейскі савет у 1984 годзе прызначыў для гэтай мэты спецыяльны камітэт. Еўрапейскі савет у 1985 годзе ў значнай ступені ішоў рэкамендацыям камітэта, але паколькі прыняцце сцяга моцна нагадвала нацыянальны сцяг, які прадстаўляе дзяржаўнасць, было спрэчным, дызайн «сцяга Еўропы» быў прыняты толькі са статусам «лагатыпа» або «эмблемы».

Еўрапейскі савет, або еўрапейскі саміт, развіваўся з 1960 — х гадоў як неафіцыйнае пасяджэнне Савета на ўзроўні кіраўнікоў дзяржаў. Ён паўстаў з-за незадаволенасці тагачаснага прэзідэнта Францыі Шарля дэ Голя дамінаваннем наднацыянальных інстытутаў (напрыклад, камісіі) над інтэграцыйным працэсам. Упершыню ён быў згаданы ў дамовах у адзіным еўрапейскім акце.

### Пашырэнне супольнасці

Грэцыя зноў падала заяўку на ўступленне ў супольнасць 12 чэрвеня 1975 года, пасля аднаўлення дэмакратыі, і далучылася да яго 1 студзеня 1981 года. Услед за Грэцыяй і пасля іх уласнага дэмакратычнага аднаўлення Іспанія і Партугалія звярнуліся да суполак у 1977 годзе і аб’ядналіся 1 студзеня 1986 года. У 1987 годзе Турцыя афіцыйна падала заяўку на ўступленне ў супольнасць і пачала самы працяглы працэс падачы заявак для любой краіны.

У сувязі з перспектывай далейшага пашырэння і імкненнем пашырыць сферы супрацоўніцтва міністры замежных спраў 17 і 28 лютага 1986 года падпісалі ў Люксембургу і Гаазе, адпаведна, адзіны еўрапейскі акт. У адзіным дакуменце гаворка ішла аб рэформе інстытутаў, пашырэнні паўнамоцтваў, знешнепалітычным супрацоўніцтве і адзіным рынку. Ён уступіў у сілу 1 ліпеня 1987 года. За гэтым актам рушыла ўслед праца над тым, што стане Маастрыхцкім дагаворам, які быў узгоднены 10 снежня 1991 года, падпісаны ў наступным годзе і ўступіў у сілу 1 лістапада 1993 года, засноўваючы Еўрапейскі Саюз і пракладваючы шлях да Еўрапейскага валютнага Саюзу.

### Еўрапейская супольнасць

ЕС паглынуў еўрапейскія супольнасці ў якасці аднаго са сваіх трох слупоў. Сферы дзейнасці ЕЭС былі пашыраны і перайменаваны ў еўрапейскую супольнасць, працягваючы прытрымлівацца наднацыянальнай структуры ЕЭС. Інстытуты ЕЭС сталі інстытутамі ЕС, аднак суд, парламент і Камісія ўнеслі толькі абмежаваны ўклад у новыя слупы, паколькі яны працавалі ў рамках больш міжурадавай сістэмы, чым еўрапейскія супольнасці. Гэта знайшло адлюстраванне ў назвах устаноў, савет быў фармальна «Саветам Еўрапейскага Саюза», а камісія — фармальна «Камісіяй Еўрапейскіх супольнасцяў».

Аднак пасля заключэння Маастрыхцкім дамовы парламент набыў значна большую ролю. У Маастрыхце была ўведзена працэдура кодэцызыі, якая надзяліла яго роўнымі заканадаўчымі паўнамоцтвамі з Саветам па пытаннях супольнасці. Такім чынам, з улікам больш шырокіх паўнамоцтваў наднацыянальных інстытутаў і наяўнасці кваліфікаванага большасці галасоў у Савеце супольны кампанент можна было б ахарактарызаваць як значна больш федэратыўны метад прыняцця рашэнняў.

Амстэрдамскі дагавор перадаў адказнасць за свабоднае перамяшчэнне асоб (напрыклад, візы, незаконную іміграцыю, прытулак) ад кампанента юстыцыі і ўнутраных спраў (JHA) еўрапейскай супольнасці (JHA ў выніку была перайменаваная ў супрацоўніцтва паліцыі і судовых органаў па крымінальных справах (PJCC)). Як Амстэрдам і Ніцкі пагадненне таксама распаўсюдзілі працэдуру кодэцызыи амаль на ўсе вобласці палітыкі, падаўшы парламенту роўныя паўнамоцтвы з Саветам у супольнасці.

У 2002 годзе скончыўся тэрмін дзеяння Парыжскага дагавора, які заснаваў ЕЦБ, дасягнуўшы свайго 50-гадовага мяжы (як і першы дагавор, ён быў адзіным з абмежаваннем). Не было зроблена ніякіх спробаў аднавіць яго мандат; замест гэтага Ніцкі дагавор перадаў некаторыя з сваіх элементаў Рымскай дамове, і таму яго праца працягвалася ў рамках сферы кампетэнцыі Еўрапейскай супольнасці ЕС.

Пасля ўступлення ў сілу Лісабонскай дамовы ў 2009 годзе слупковая структура спыніла сваё існаванне. Еўрапейскае супольнасць разам са сваёй правасуб’ектнасцю было паглынута новым кансалідаваным Еўрапейскім Саюзам, які аб’яднаўся ў двух іншых слупах (аднак Еўратам заставаўся асобным). Першапачаткова гэта было прапанавана ў адпаведнасці з еўрапейскай Канстытуцыяй, але гэты дагавор не быў ратыфікаваны ў 2005 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Даныя Populstat.info Архівавана 17 верасня 2018.  (англ.).
2. ↑  Бельгійскі і люксембургскі франкі мелі суадносіны 1 : 1.
3. ↑  Аб’яднанне Германіі адбылося ў 1990 годзе.
4. ↑  Уключаючы Усходнюю Германію — 80 274 200.
5. ↑  А таксама існуюць рэгіянальныя дыялекты: аранская, галісійскі, баскская і каталанская.

Спасылкі
--------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Падпісаны****Набыў моц****Дакумент** | 19481948**Брусельскі пакт** | 19511952**Парыжскі дагавор** | 19541955**Парыжскія пагадненні** | 19571958**Рымскі дагавор** | 19651967**Дагавор зліцця** | 1975недастасоўна**Рашэнне Еўрапейскага савета** | 19861987**Адзіны еўрапейскі акт** | 19921993**Маастрыхцкі дагавор** | 19971999**Амстэрдамскі дагавор** | 20012003**Ніцкі дагавор** | 20072009**Лісабонскі дагавор** |  |  |  |  |  |  |  |  |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
| Тры апоры Еўрапейскага саюза: |   |
| *Еўрапейскія супольнасці:* |   |
|  | Еўрапейская супольнасць па атамнай энергіі (Еўратам) |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Еўрапейскае аб'яднанне вугалю і сталі (ЕАВС) | *Тэрмін дзеяння мінуў у 2002-м* |  | Еўрапейскі саюз (ЕС) |  |  |  |  |  |  |  |  |
|   |   |  | Еўрапейская эканамічная супольнасць (ЕЭС) |  | Еўрапейская супольнасць (ЕС) |
|   |   | TREVI | Правасуддзе і ўнутраныя справы (ПУД) |   |
|   | Паліцэйскае і судовае супрацоўніцтва па крымінальных справах (ПССУ) |
|   | Еўрапейскае палітычнае супрацоўніцтва (ЕПС) | Агульная знешняя палітыка і палітыка бяспекі (АЗПБ) |
| *Некансалідаваныя органы* | Заходнееўрапейскі саюз (ЗЕС) |   |   |
| *Спыненне дзейнасці да 2011-га* |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | * Г
* Р
* П
 |

| ⛭Халодная вайна |
| --- |
| 
* Ялцінска-Патсдамская сістэма міжнародных адносін
* Храналогія падзей Халоднай вайны

 |
| 1940-я | 
* Ялцінская канферэнцыя
* Патсдамская канферэнцыя
* План Баруха
* Нарада міністраў замежных спраў (НМЗС)
* Парыжская мірная канферэнцыя
* Доўгая тэлеграма Кенана
* Фултанская прамова Уінстана Чэрчыля
* Уцёкі Гузенкі
* Іранскі крызіс
* Савецка-югаслаўскі раскол
* Грамадзянская вайна ў Кітаі
* Грамадзянская вайна ў Грэцыі
* План Маршала
* Першая інда-пакістанская вайна
* Пераварот у Чэхаславакіі
* Вайна за незалежнасць Ізраіля
* Бандунгская канферэнцыя
* Блакада Берліна

 |
| 1950-я | 
* План Шумана
* Карэйская вайна
* Уварванне Кітая ў Тыбет
* Індакітайская вайна
* Сан-Францыская мірная канферэнцыя
* Бонскі дагавор
* Парыжскі дагавор
* Пераварот у Іране
* Пераварот у Гватэмале
* Паўстанне ў ГДР
* Дзяржаўны дагавор з Аўстрыяй
* Першы крызіс Тайванскага праліва
* Хваляванні ў Польшчы
* Венгерскае паўстанне
* Суэцкі крызіс
* Спадарожнікавы шок
* Другі крызіс Тайванскага праліва
* Кубінская рэвалюцыя

 |
| 1960-я | 
* Вайна ў В’етнаме
* Кангалезскі крызіс
* Савецка-кітайскі раскол
* Палёт Паўэрса
* Альянс дзеля прагрэсу
* Аперацыя ў заліве Свіней
* Берлінскі крызіс
* Уцёкі Шумана
* Ich bin ein Berliner
* Карыбскі крызіс
* Канфлікт на кітайска-індыйскай мяжы
* Другая інда-пакістанская вайна
* Акупацыя ЗША Дамініканскай Рэспублікі
* Звяржэнне Сукарна
* Грамадзянская вайна ў Лаосе
* Чорныя палкоўнікі
* Шасцідзённая вайна
* Вайна на знясіленне
* Пражская вясна
* Разрадка
* Пагранічны канфлікт на востраве Даманскі

 |
| 1970-я | 
* Дагавор аб асновах адносін паміж ФРГ і ГДР
* Пінг-понгавая дыпламатыя
* Вайна за незалежнасць Бангладэш
* Візіт Ніксана ў Кітай
* Ём-Кіпурская вайна
* Ваенны пераварот у Чылі
* Турэцкае ўварванне на Кіпр
* АСУ — I, СРА
* Заключны акт НБСЕ
* Інданезійская акупацыя Усходняга Тымора
* Грамадзянская вайна ў Анголе
* Грамадзянская вайна ў Мазамбіку
* Бялградская сустрэча НБСЕ
* Кэмп-Дэвідскі дагавор
* Кампучыйска-в’етнамская вайна
* Кітайска-в’етнамская вайна
* АСУ — II
* Ісламская рэвалюцыя ў Іране
* Двайное рашэнне

 |
| 1980-я | 
* Афганская вайна (1979—1989)
* Карыбская ініцыятыва
* Фалклендская вайна
* Стратэгічная абаронная ініцыятыва (САІ)
* Мадрыдская сустрэча НБСЕ
* Грамадзянская вайна ў Нікарагуа (Контрас)
* Грамадзянская вайна ў Сальвадоры
* Рух Салідарнасць
* Захад-81
* Уварванне ЗША на Грэнаду
* Able Archer 83
* Еўрапейская абаронная ініцыятыва (ЕАІ)
* Венская сустрэча НБСЕ
* Tear down this wall!
* РСМД
* Разбурэнне Берлінскай сцяны
* Восень народаў

 |
| 1990-я | 
* Парыжская хартыя для новай Еўропы
* ДЗУСЕ
* Жнівеньскі путч
* СНУ-I
* Распад СССР

 |
| Ідэалогія | 
* Камунізм
* Капіталізм
* Жалезная заслона
* Аперацыя «Неймавернае»
* План «Dropshot»
* Варожыя галасы
* Стрымліванне
* Дактрына Трумэна
* Двайное стрымліванне
* Сан-Францыская падсістэма міжнародных адносін
* Балканская Федэрацыя
* Дунайская Канфедэрацыя
* Мааізм
* Рэвізіянізм
* СНБ-68
* Мірнае суіснаванне
* Тэорыя даміно
* Дактрына Эйзенхаўэра
* Адкідванне камунізму
* Гонка ўзбраенняў
* Ядзерная гонка
* Ядзерны парытэт
* Масіраваная адплата
* Балансаванне на грані вайны
* Гнуткае рэагаванне
* Узаемнае гарантаванае знішчэнне
* План Рапацкага
* Панча шыла
* Берлінская сцяна
* Checkpoint Charlie
* Макартызм
* «Прынцыпы супрацоўніцтва паміж СССР і Францыяй»
* Новая ўсходняя палітыка
* Касмічная гонка
* Байкот Алімпійскіх гульняў
* Дактрына Гальштэйна
* Дактрына Кенэдзі
* Дактрына Джонсана
* Дактрына Брэжнева
* Дактрына Ніксана
* Нацыянальна-вызваленчы рух
* Дактрына Картэра
* Дактрына Рэйгана
* Галоснасць
* Перабудова
* Трэцяя сусветная вайна
* Папраўка Джэксана — Вэніка

 |
| Арганізацыі | 
* Арганізацыя Аб’яднаных Нацый (ААН)
* Рух недалучэння
* Нарада па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе (НБСЕ)

Арганізацыі Усходняга блоку
* Камуністычнае інфармацыйнае бюро (Камінфарм)
* Савет эканамічнай узаемадапамогі (СЭУ)
* Арганізацыя Варшаўскага дагавора (АВД)

Арганізацыі Заходняга блоку
* Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця (АЭСР)
* Арганізацыя Паўночнаатлантычнага дагавора (НАТА)
* Каарадынацыйны камітэт па шматбаковаму экспартнаму кантролю (КаКам)
* Арганізацыя Цэнтральнага дагавора (СЕНТА)
* Арганізацыя Дагавора Паўднёва-Усходняй Азіі (СЕАТА)
* АНЗЮС
* АНЗЮК
* Балканскі пакт
* EUREKA

Пан’еўрапейскія
* Заходне-Еўрапейскі саюз (ЗЕС)
* Еўрапейскае аб’яднанне вугалю і сталі (ЕАВС)
* Еўрапейская супольнасць па атамнай энергіі (Еўратам)
* Еўрапейская эканамічная супольнасць (ЕЭС)
* Еўрапейская асацыяцыя свабоднага гандлю (ЕАСГ)

Панамерыканскія
* Арганізацыя амерыканскіх дзяржаў (ААД)
* Пакт Рыа
* Лаціна-Амерыканская эканамічная сістэма (ЛАЭС)
* Рэгіянальныя сілы бяспекі і самаабароны ўсходнекарыбскіх дзяржаў
* Картахенская група
* Агульны рынак Поўдня (Меркасур)

Азіяцка-ціхаакіянскія
* Асацыяцыя Паўднёва-Усходняй Азіі (АСА)
* Асацыяцыя дзяржаў Паўднёва-Усходняй Азіі (АСЕАН)
* Азіяцка-Ціхаакінскае эканамічнае супрацоўніцтва (АЦЭС)

 |
| Лідары | 
* Сцяг СССР Іосіф Сталін
* Сцяг СССР Мікіта Хрушчоў
* Сцяг СССР Леанід Брэжнеў
* Сцяг СССР Юрый Андропаў
* Сцяг СССР Канстанцін Чарненка
* Сцяг СССР Міхаіл Гарбачоў
* Сцяг ЗША Гары Трумэн
* Сцяг ЗША Дуайт Эйзенхаўэр
* Сцяг ЗША Джон Кенэдзі
* Сцяг ЗША Ліндан Джонсан
* Сцяг ЗША Рычард Ніксан
* Сцяг ЗША Джэральд Форд
* Сцяг ЗША Джымі Картэр
* Сцяг ЗША Рональд Рэйган
* Сцяг ЗША Джордж Буш

 |
| Іншае | 
* Аперацыя «Гладзіё»
* Аперацыя «Кондар»
* ЦРУ / АНБ / ФБР
* МІ6 / MI5 / БНД / SDECE / Масад
* КДБ / ГРУ
* Штазі / Сігурымі / ДС / УДБ / Секурытатэ / ШтБ

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Ларуса |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90545061 · BNF: 119480207 · GND: 35433-8 · ISNI: 0000000122904914 · LCCN: n79054869 · NDL: 00309334 · NKC: ko2002101510 · NLG: 213433 · SUDOC: 027438902 · VIAF: 239002089 |

 |