recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
«**Турэцкае сядло**» (руск.: Турецкое седло) — мастацкі фільм 2017 года рэжысёра Юсупа Разыкава[ru].

Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 24-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

Сюжэт
-----

Герой фільма Ільіч не можа зразумець: што з ім не так? Ільіч — былы «стукач», агент па вонкавым назіранні ў КДБ, потым ФСБ. Дасведчаны інструктар. Зараз ён на пенсіі. Ад адзіноты Ільіч працягвае сачыць за тымі, хто абуджае ў ім цікаўнасць. Доктар ставіць яму дыягназ «сіндром пустога турэцкага сядла», які для грамадства небяспекі не ўяўляе. Аднойчы ў яго доме пасяляюцца новыя суседзі – маладая пара музыкаў – і жыццё Ільіча змяняецца…

Акцёрскі склад
--------------

* Валерый Маслаў
* Веранiка Кузняцова
* Вiталiй Даўшаў
* Iлля Каўрыжных
* Сяргей Генкiн
* Ганна Беленькая

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 7 намінацыямі.

Зноскі
------

1. ↑  Turetskoe sedlo (2017) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 28 студзеня 2022.
2. 1 2  Турэцкае сядло  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 28 студзеня 2022.
3. ↑  Turetskoe sedlo — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 28 студзеня 2022.

Спасылкі
--------

* Турэцкае сядло на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
**То́нкая структу́ра**, ці **мультыпле́тнае расшчапле́нне** - расшчапленне ўзроўняў энергіі (а таксама спектральных ліній) атамаў і іншых атамных сістэм на два ці больш падузроўняў, выкліканае галоўным чынам спін-арбітальным узаемадзеяннем[ru]. Характарызуецца пастаяннай тонкай структуры і выяўляецца ў атамных спектрах у выглядзе дублетаў, трыплетаў і мультыплетаў спектральных ліній.

Гл. таксама
-----------

* Звыштонкая структура

Літаратура
----------

* Тонкая структура // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. С. 488.

Спасылкі
--------

* Тонкая структура // Физическая энциклопедия.
Комплекс школ з ДНБМ у Гайнаўцы
**Комплекс школ з дадатковым навучаннем беларускай мовы ў Гайнаўцы** – адна са школ у Польшчы (Гайнаўка), дзе вывучаюць беларускую мову як дадатковы прадмет. 

Гісторыя школы пачалася ў 1949 годзе. Яна атрымала назву "Пачатковая школа і Агульнаадукацыйны ліцэй з Беларускай мовай навучання ў Гайнаўцы".

З 1993 года школа выкарыстоўвае новы аб'ект.

Вядомыя выпускнікі
------------------

* Міхал Андрасюк (нар. 1959) — пісьменнік, журналіст, актыўны дзеяч беларускай меншасці ў Польшчы.
* Яўген Вапа (нар. 1965) — беларускі грамадскі дзеяч у Польшчы
* Катажына Бонда (нар. 1977) — польская пісьменніца
* Игарь Ваппа

Зноскі
------

1. ↑  *Навучальныя установы з дадатковым вывучэннем беларускай мовы ў Польшчы*
2. 1 2  ГІСТОРЫЯ ШКОЛЫ Архівавана 22 кастрычніка 2020.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шумак.

**Віктар Віктаравіч Шумак** (нар. 4 кастрычніка 1962, Іванава, Брэсцкая вобласць) — беларускі іхтыёлаг, рыбавод, эколаг. Доктар сельскагаспадарчых навук (Расія, 2020), кандыдат біялагічных навук (Расія, 2001; Беларусь, 2003), дацэнт (2009).

Біяграфія
---------

Скончыў Калінінградскі тэхнічны інстытут рыбнай прамысловасці і гаспадаркі (спецыяльнасць «Іхтыялогія і рыбаводства», 1985), Усерасійскі навукова-даследчы інстытут сажалкавай рыбнай гаспадаркі (аспірантура, 1994).

Працаваў у Беларускім навукова-вытворчым аб’яднанні рыбнай гаспадаркі (1985—1992, малодшы навуковы супрацоўнік), ААТ «Рыбгас „Палессе"» (1994—2000, загадчык участка «Дубае»), УП «Саюс-Групп» (Мінск; 2001, начальнік участка «Беражок»), Дзяржаўнай інспекцыі аховы жывёльнага і расліннага свету пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (2002—2005, інспектар Пінскай міжраённай інспекцыі), Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце (філіял у г. Пінску, 2005—2006, дацэнт), Баранавіцкім дзяржаўным універсітэце (2016—2021, дацэнт кафедры тэарэтычнай і прыкладной эканомікі), Палескім дзяржаўным універсітэце (2005—2016 і з 2021, загадчык кафедры тэхналогій аквакультуры).

Навуковыя інтарэсы: павышэнне эфектыўнасці рыбагаспадарчай дзейнасці.

Бібліяграфія
------------

* Рациональные методы повышения эффективности рыбохозяйственной деятельности : диссертация … доктора сельскохозяйственных наук : 06.02.08 ; 06.02.10 : защищена 25.12.2019 : утверждена 12.02.2020 / Шумак Виктор Викторович. — Барановичи, 2019.
* Эффективность энергозатрат зимующего сеголетка разных пород карпа / V. V. Shumak // Innowacyjne działania i gospodarstwa na obszarach wiejskich. — Toruń, 2015. — S. 314—326.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Кафедра технологий аквакультуры
«**Earthrise**» («Узыход Зямлі») — фатаграфія Зямлі, зробленая, відаць, астранаўтам Уільямам Андэрсам падчас аблёту Месяца касмічным караблём «Апалон-8». Адна з самых вядомых фатаграфій Зямлі з космасу.

Нумар здымка ў каталогах НАСА — AS8-14-2383. Фатаграфія зроблена 24 снежня 1968 года.

Строга гаворачы, на большай частцы Месяца няма ўзыходаў і заходаў Зямлі — Месяц заўсёды павернуты да Зямлі адным бокам. Аднак існуе лібрацыя, максімальнае значэнне якой складае 7°45′. Дзякуючы лібрацыі Зямля (бачная з Месяца вуглавым памерам у 2°) на месяцавым небасхіле апісвае падабенства фігур Лісажу ў прамавугольніку 15°48′ шырынёй і 13°20′ вышынёй. Адпаведна, ёсць участкі Месяца (краі, адносна назіральніка з Зямлі: каля 20 % паверхні), на якіх адбываюцца ўзыходы і заходы Зямлі з перыядычнасцю каля 30,5 зямных сутак.

Для карабля, які звяртаецца вакол Месяца па досыць нізкай калякругавой арбіце, Зямля ўзыходзіць і заходзіць падчас кожнага абароту.

Гл. таксама
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Earthrise на Вікісховішчы |

* **The Blue Marble** («Сіні „мармуровы шарык  (англ.) (бел."») — іншая знакамітая фатаграфія Землі, зробленая экіпажам апошняга з «Апалонаў».
* **Pale Blue Dot** («Бледна-сіні пункт») — фатаграфія Зямлі, зробленая зондам «Вояджэр-1» з рэкорднай адлегласці (ледзь больш за 6 мільярдаў кіламетраў).

Зноскі
------

1. ↑  100 Photographs that Changed the World by Life — The Digital Journalist **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 30 сакавіка 2012. Праверана 5 сакавіка 2012.
2. ↑  The Earthrise Photograph
3. ↑  Astronomy Picture of the Day
4. ↑  Узыход Землі (англ.)
5. ↑  Либрация Луны
**Дыльбат** — горад у старажытнай Месапатаміі. У нашы дні атаесамляецца з помнікам археалогіі Тэль-аль-Дэйлам у Іраку.

Гісторыя
--------

Хаця Дыльбат болей вядомы па запісам 2 — 1 тысячагоддзяў да н. э. археалагічныя раскопкі паказалі, што ён узнік каля 2700 г. да н. э. Яго першымі жыхарамі былі шумеры, якія пазней у выніку асіміляцыі сталі размаўляць на акадскай мове. Заступнікам горада лічыўся бог Ураш, відавочна мясцовы аналаг бога Ана. 

Дыльбат узгадваўся ў эпасе пра Гільгамеша. У кодэксе Хамурапі ён названы горадам, адкуль у Вавілон прывозілі ячмень.

Археалогія
----------

Два вялікія курганы Тэль-аль-Дэйлам былі вядомы асірыялагам з XIX ст. У пачатку XX ст. у іх быў знойдзены скарб, які ўтрымоўваў гліняныя клінапісныя таблеткі. Першая з іх была перакладзена і апублікавана ў 1907 г. Да 1978 г. вучоным было вядома болей за 1000 таблетак з Дыльбата. Пераважна гэта былі юрыдычныя і эканамічныя запісы. Археалагічныя раскопкі былі арганізаваны толькі ў 1989 г. амерыканскім археолагам Дж. А. Армстрангам. Яны паказалі, што горад быў заснаваны ў 3 тысячагоддзі да н. э. і праіснаваў да канца эпохі Сасанідаў.

Літаратура
----------

* *Goddeeris, A.* Economy and Society in Northern Babylonia in the Early Old Babylonian Period (ca. 2000-1800 BC) — Leuven, Paris, Sterling, 2002 ISBN 90-429-1123-9

Спасылкі
--------

* Haider Almamori and Alexa Bartelmus New Light on Dilbat: Kassite Building Activities on the Uraš Temple "E-Ibbi-Anum" in Tell alDeylam
* J. Ur, Patterns of Settlement in Sumer and Akkad Архівавана 28 лістапада 2021.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Буда (значэнні).
Статуя «Вялікага буды» (Дайбуцу) у Японіі; пабудавана ў 1252
**Буда** (санскр. बुद्ध, літаральна — «які абудзіўся», «прасветлены») у будызме — які дасягнуў прасвятлення (бодхі).

Значэнне паняцця
----------------

Як правіла, Сідхартха Гаўтама (пазней празваны Будай Шак’ямуні), які жыў прыблізна з 623 г. да н.э. па 543 г. да н.э. і дасягнуў бодхі каля 588 г. да н.э. не лічыцца будыстамі ні першым, ні апошнім Будай. З пункту гледжання класічнай будыйскай дактрыны Будай з’яўляецца кожны, які адкрыў дхарму (ісціну) і дасягнуў прасвятлення пасродкам назапашвання дастатковай колькасці станоўчай кармы. У гісторыі космасу было мноства падобных істот. Такім чынам, Гаўтама Буда (вядомы пад рэлігійным імем Шак’ямуні) з’яўляецца адным са звёнаў у чарадзе буд, што працягваецца з далёкага мінулага да далёкай будучыні. Яго непасрэдным папярэднікам быў Буда Дыпанкара, у той час як Буда, наступны за ім, называецца Майтрэя.

Гл. таксама
-----------

* Гаўтама Буда
* Гісторыя пра Варлаама і Іасафа

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Буда (тытул)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Энцыклапедычны лексікон · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15130385p · NDL: 00561115 · NKC: ph661188 · VIAF: 27151776730118010406 |
**Чарльз Далзіел** (1904 — 1986) — прафесар электратэхнікі і інфарматыкі ў Каліфарнійскім універсітэце ў Берклі. Лічыцца вынаходнікам ПАА (прылада ахоўнага адключэння) — асноўнага механізма, які выкарыстоўваецца для папярэджання ўдараў чалавека электрычным токам.

Сучасная прылада ахоўнага адключэння.
Чарльз Дэлзіел пад час сваёй працы ў Каліфарнійскім універсітэце займаўся вывучэннем уплыва электрычнасці на жывел і чалавека. Фактычна ён можа лічыцца першым даследчыкам, які мэтанкіравана вывучаў уздзеянне рознай сілы электрычнага тока на жывыя арганізмы (з чым звязана траўма электрычным токам[en]). Абагульненнем навуковых прац Дэлзіела стала манаграфія «Уплыў электрычнага току на чалавека» і распрацоўка першага аўтамата дыферынцыйнага току.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Dalziel C. *The effects of electric shock on man* / by Charles F. Dalziel. Washington, D.C. : U.S. Atomic Energy Commission, Office of Health and Safety, 1956.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Літл.

**Шамір Літл** (англ.: Shamier Little; нар. 20 сакавіка 1995, Луісвіл, Кентукі) — амерыканская лёгкаатлетка, якая спецыялізуецца ў гладкім і бар'ерным бегу на 400 метраў, прызёр чэмпіянатаў свету 2015 і 2023 гадоў, двухразовая.

Біяграфія
---------

Літл нарадзілася ў Луісвілі, штат Кентукі, у сям'і спартсменаў. Яе бацька быў футбольным абаронцам, а маці - баскетбалісткай і скакухай ля вышыні ва Універсітэце Усходняга Кентукі. Шамір пачала займацца юнацкай лёгкай атлетыкай ва ўзросце 8 гадоў.

Пасля заканчэння сярэдняй школы Літл вырашыла паступіць у Тэхаскі ўніверсітэт A&M. Будучы першакурсніцай, яна выйграла чэмпіянат NCAA у бегу на 400 метраў з бар'ерамі і дапамагла сваёй камандзе заняць іншае месца ў эстафеце 4×400 метраў. Пазней тым жа летам яна выйграла чэмпіянат свету сярод юніёраў 2014 года ў бегу на 400 метраў з бар'ерамі.

У 2015 годзе Літл атрымала запрашэнне прыняць удзел у Панамерыканскіх гульнях 2015 года, дзе яна заваявала два залатыя медалі. На чэмпіянаце свету У Пекіне ў бегу на 400 метраў з бар'ерамі Літл стала віцэ-чэмпіёнкай з вынікам 53,94 секунды.

У 2016 годзе Літл выйграла трэці запар тытул чэмпіёна NCAA ў бегу на 400 м з бар'ерамі.

У 2023 годзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы ў Будапешце Шамір выйграла срэбра ў бегу на 400 метраў з бар'ерамі з вынікам 52,80 секунды.

Зноскі
------

1. ↑  Shamier Little // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Diamond League · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics · Алімпійскі камітэт ЗША |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грамада (значэнні).
**Валерый Іванавіч Грамада** — беларускі харэограф і дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі ўніверсітэт культуры ў 1994 годзе. З 1994 па 1997 год працаваў выкладчыкам харэаграфіі кафедры эстрады Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры. З 1997 года з’яўляўся мастацкім кіраўніком — балетмайстрам дзіцячага ўзорнага вакальна-харэаграфічны ансамбля «Жалейка» падлеткавага клуба «Калейдаскоп» прафкама Мінскага завода вылічальнай тэхнікі.

З кастрычніка 2000 па май 2005 г. працаваў галоўным спецыялістам кіравання навучальных устаноў і кадраў Міністэрства культуры Беларусі. З мая 2005 па верасень 2012 г. — галоўны спецыяліст, галоўны саветнік аддзела культуры, інфармацыі, рэлігій і нацыянальнасцей кіравання сацыяльна-культурнай сферы Апарата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь. Курыраваў пытанні Міністэрства культуры і Міністэрства інфармацыі.

У 2012 годзе скончыў Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «дзяржаўнае кіраванне сацыяльнай сферай». З верасня 2012 г. па 4 верасня 2016 г. працаваў старшынёй Мінскай гарадской арганізацыі Беларускага прафсаюза працаўнікоў культуры, інфармацыі, спорту і турызму. З верасня 2016 па сакавік 2020 г. — галоўны саветнік упраўлення сацыяльнай палітыкі галоўнага ідэалагічнага ўпраўлення Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

16 сакавіка 2020 года прызначаны на пасаду намесніка міністра культуры.

17 жніўня 2020 года прызначаны выконваць абавязкі дырэктара Купалаўскага тэатра замест звольненага Паўла Латушкі, які разам з купалаўцамі запатрабаваў спыніць гвалт у дачыненні да мірных грамадзян і выступіў за пералік галасоў з удзелам незалежных назіральнікаў пасля масавых фальсіфікацый на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, жорсткага разгону акцый пратэстаў, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў.

Узнагароджаны
-------------

За добрасумленную працу ўзнагароджаны Ганаровым знакам Беларускага прафсаюза працаўнікоў культуры, інфармацыі, спорту і турызму, Ганаровымі граматамі Мінскага абласнога і Мінскага гарадскога аб’яднанняў прафсаюзаў, юбілейным медалём «115 гадоў прафсаюзнага руху».

У 2019 годзе за шматгадовую плённую працу па забеспячэнні правядзення дзяржаўнай палітыкі ў сферы культуры і актыўны ўдзел у рашэнні сацыяльна-культурных задач абвешчана Падзяка Главы Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. У 2020 годзе ўзнагароджаны Ганаровай граматай Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  НАМЕСНІКІ МІНІСТРА Архівавана 27 лістапада 2020.
2. ↑  Лукашэнка ўзгадніў назначэнне новых намеснікаў міністраў аховы здароўя і культуры
3. ↑  Из Купаловского театра уволены 58 актеров и сотрудников Архівавана 3 верасня 2020.
**Зярвінас** (літ.: Zervynos) — вёска ў паўднёвай Літве, у Варэнскім раёне Алітускага павета, за 8 км на паўночны ўсход ад Марцінконіса, за 16 км на паўднёвы захад ад Варэны.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Зярвінас
Зярвінас размешчана берагах ракі Ула і яе прытока Павільніса, з усіх бакоў акружаная Дайнаўскім лесам і ўключана ў тэрыторыю Дзукійскага нацыянальнага парку.

Зярвінас — архітэктурны помнік дзяржаўнага значэння, складаецца з 48 сядзіб, з якіх 8 з’яўляліся этнаграфічнымі. У цяперашні час налічваецца 11 ахоўных сядзіб з 35 будынкамі, прызнанымі помнікамі канца XVIII — пачатку XX стагоддзяў.

Захавалася традыцыйная драўляная архітэктура і агульны план, які сфармаваўся ў XVIII стагоддзі. Тут маюцца таксама вялікія драўляныя крыжы, хвоі з дупламі (раней выкарыстоўваліся для пчалярства), могілкі, месца неалітычнай стаянкі.

Праз вёску праходзіць чыгунка Вільнюс — Марцінконіс (былая частка лініі Санкт-Пецярбург-Балтыйскі — Варшава-Усходняя, разарванай пасля дэмантажу ўчастка Марцінконіс — Узбярэж), па якой ездзіць прыгарадны дызель-цягнік Вільнюс — Марцінконіс.

Гісторыя
--------

Вёска згадваецца з 1742 года. У 1869 годзе было 17 сядзіб. У перыяд паміж Першай і Другой сусветнай войнамі мястэчка было на тэрыторыі спачатку Сярэдняй Літвы (1920—1922), затым Польскай Рэспублікі. У савецкі час у вёсцы працавала пачатковая школа. Тут жыў і працаваў пісьменнік Юозас Апуціс. У вёсцы здымаліся фільмы «Ніхто не хацеў паміраць» (1965) і «Факт» (1981).

Насельніцтва
------------

У 1798 годзе было 104 жыхары, у 1858 годзе — 133, у 1921 годзе — 235. Паводле перапісу насельніцтва 1959 года ў вёсцы налічвалася 190 чалавек, у 1970 годзе — 186 чалавек, у 1989 годзе — 103, у 2011 годзе насельніцтва складала 47 чалавек, у 2013 годзе — 50 жыхароў.

Крыніцы
-------

1. ↑  Zervynos. Tarybų Lietuvos enciklopedija, T. 4 (Simno-Žvorūnė). — Vilnius: Vyriausioji enciklopedijų redakcija, 1988. 619 psl.
2. 1 2  VLE.

Спасылкі
--------

* Zervýnos (літ.). *Visuotinė lietuvių enciklopedija*.  Mokslo ir enciklopedijų leidybos centras (26 чэрвеня 2014). Праверана 13 студзеня 2018.
**Ван Таа** (王燾; 670—755) — кітайскі дзяржаўны служачы і ўрач часоў імперыі Тан.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся на тэрыторыі сучаснай правінцыі Шэньсі у чыноўніцкай сям’і. Яго дзед быў першым міністрам імператара Тай-цзуна  (руск.) (бел.. Высокія пасады займалі яго бацька Ван Цзін і старэйшы брат. Ван Таа працягнуў сямейную традыцыю, змяніўшы за сваё жыццё некалькі пасад. Ніколі не быў прафесійным урачом.

У юнацтве Ван Таа шмат хварэў. Яму часта даводзілася прымаць розныя лекі. Спрабуючы разабрацца ў механізме іх дзеяння, ён пачаў вывучаць медыцыну. Імкненне да авалодання медыцынскімі ведамі ўзрасло падчас хваробы маці. Ван Таа стаў часта кансультавацца са знакамітымі лекарамі і, у рэшце рэшт, дастаткова добра авалодаў асновамі медыцыны.

Пазней Ван Таа быў прызначаны чыноўнікам дзяржаўнага кнігасховішча Хун-вэнь, дзе захоўвалася мноства старадаўніх кніг. На працягу больш чым 20 гадоў службы ў кнігасховішчы ён вывучаў там медыцынскія кнігі, выпісваў з іх рэцэпты, з часам сабраўшы багатыя матэрыялы.

У 742 Ван Таа быў накіраваны на службу ў горад Фанлін (на тэрыторыі сучаснай правінцыі Хубэй). Сабраныя за час службы ў кнігасховішчы матэрыялы ён узяў з сабой. Падчас эпідэміі, якая ўспыхнула тут, паспяхова вылечыў сваіх сваякоў і знаёмых.

У 752 годзе на аснове сабраных медыцынскіх матэрыялаў Ван Таа склаў кнігу «Вайтай міяафан» («Сакрэтныя рэцэпты з кнігасховішча»), у якой акрамя лекавых рэцэптаў апісаны метады прыпякання.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Белоусов П. В.* Теоретические основы китайской медицины (серия «Китайская чжэньцзю-терапия») — Алматы, 2004. — 172 с. ISBN 9965-15-219-5.


| ?Ван Таа (урач) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Wang Yi[d] |  | Wang Sengbian[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Wang Jingzhi[d] |  | Wang Gui[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Li Shi[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Li Bing[d] |  |
|  | Ван Таа (урач) |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Гаацзу |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Юаньжэнь[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Princess Nanping[d] |  | Emperor Taizong of Tang[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Dou Yi[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Dou[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Xiangyang Princess[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n84021490 |
**Антон Бандзевіч** (?—?) - беларускі філосаф, прадстаўнік Гродзенскай філасофскай школы XVIII стагоддзя.

Выкладчык філасофіі і логікі ў Горадні ў XVIII ст. У 1751 годзе ён прачытаў у Горадні курс лекцый «Філасофія арыстоцелікаскотаўская...», а ў 1757 годзе выдаў пад такой жа назвай трактат, у якім своеасабліва тлумачыліся асобныя праблемы логікі і натурфіласофіі. У гэтым курсе ў адрозненне ад папярэдніх услед за логікай выкладалася натуральная філасофія, ці навука аб целах, — фізіка. Аўтар падрабязна разглядае сістэмы Гасендзі і Дэкарта і падкрэслівае, што мэтай логікі з'яўляецца указанне агульных шляхоў да ісціны. Абапіраючыся ў сваіх пошуках на працы Арыстоцеля, Б.Скота і найноўшых філосафаў, Б. распрацоўваў сістэмы ўзаемаадносін простых, складаных, мадальных, часовых, гіпатэтычных і інш. тыпаў выказванняў.Ён ускладніў заканамернасці іx адносін у лагічным квадраце: уводзіў у сярэдзіну кантрарных ці кантрадыкторных адносін кан'юнкцыю і дыз'юнкцыю (напр. «I Пётр чытае і Павел гаворыць», «Або Пётр чытае, або Павел гаворыць»). Разглядаў і схемы процілеглых выключэнняў («Толькі Пётр бяжыць, і толькі Пётр бяжыць і ніхто іншы не бяжыць»), кантрарныя выказванні («Толькі Пётр не бяжыць і Пётр не бяжыць і кожны іншы не бя¬жыць»), кантрадыкторныя меркаванні («Не толькі Пётр бяжыць, ці не Пётр бяжыць, ці ніхто не бяжыць») і г.д. Тут кан'юнкцыя, дыз'юнкцыя, некаторыя функтары, паняцці нулявых мностваў ужываюцца ва ўскладненых спалучэннях. У 2й частцы яго твора традыцыйна разглядаецца праблема універсаліі. Адхіляючы асноўныя канцэпцыі (платанічную, тамістычную і наміналістычную), Б. спыняецца на супярэчнасці паміж наміналізмам і рэалізмам. Калі Фама Аквінскі прыпісаў любой «натуры» трайное існаванне (да адзінкавых рэчаў, у час і пасля іx існавання), дык Б. сцвярджаў, што універсаліі не існуюць паза адзінкавымі рэчамі, яны не існуюць і да рэчаў. На наміналістычную пазіцыю 'Б. паўплывалі развіццё прыродазнаўства і новая метадалогія даследаванняў.
Філасофскія погляды Б. выкладзены ў раздзеле «Натуральная філасофія, або Навука аб целах, — фізіка». Тут ён адстойвае існаванне першапрычыны і першарухавіка, прытрымліваючыся поглядаў Арыстоцеля, не пагаджаецца з сістэмамі атамістаў Леўкіпа, Дэмакрыта, Эпікура і Гасендзі, з меркаваннем «новых аб першай матэрыі», выказвае думку пра існаванне некаторых пунктаў сіл прыкладання, г. зн. развівае тэорыю дынамізму. 3 пункту погляду Б. тэорыя «элементаў матэрыі», якая ўзыходзіць да антычнасці, у прынцыпе можа быць абвергнута «вучэннем атамістаў аб атамах», таму што яна недастаткова зручная. Пасля вывучэння тэорыі Р.Дэкарта ён прыйшоў да высновы, што «сістэма Дэкарта або элементы сістэмы Картэзія — гэта фікцыя». Разглядаючы розныя сістэмы пабудовы сусвету, Б. схіляўся да приз¬нания сістэмы ІДіха Браге, але не асуджаў і вучэнне Каперніка, ён імкнуўся знайсці кампраміснае рашэнне, вызна-чаючы абедзве сістэмы як магчымыя гіпотэзы. У радзеле «Псіхалогія» аўтар трактата разважаў пра сутнасць душы, разглядаючы яе як самастойную, неза¬лежную субстанцию, якая падаравана чалавеку Богам. р.Н.Дожджыкава.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гарцуеў.
**Аляксандр Фёдаравіч Гарцуеў** (нар. 15 чэрвеня 1959) — беларускі тэатральны рэжысёр.

Біяграфія
---------

У 1980 годзе скончыў акцёрскі факультэт Беларускага дзяржаўнага тэатральна-мастацкага інстытута. Працаваў акцёрам Купалаўскага тэатра. Пазней заняўся рэжысурай. У 2000 годзе скончыў рэжысёрскі факультэт Расійскай акадэміі тэатральнага мастацтва — ГІТІС, прайшоўшы стажыроўку пад кіраўніцтвам народнага артыста РФ Леаніда Хейфеца. Працаваў штатным рэжысёрам Купалаўскага тэатра. З 2012 года — мастацкі кіраўнік Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі.

З 1998 года адначасова працуе ў Беларускай акадэміі мастацтва. Дацэнт. Выкладае майстэрства акцёра і рэжысуру драмы. З’яўляецца мастацкім кіраўніком курса рэжысёраў драмы. Аўтар вучэбна-метадычных дапаможнікаў па рэжысуры драмы.

Звольнены з Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі ў канцы снежня 2021 года ў рамках маштабных палітычных чыстак.

Творчасць
---------

Рэжысёр каля 35 спектакляў у тэатрах Беларусі. Найбольш значныя пастаноўкі: «Крывавая Мэры» Д. Бойкі (1996), «Дзядзька Ваня» А. Чэхава (1999), «Трыстан і Ізольда» С. Кавалёва (1999), «Брат мой Сымон» А. Казанцава (2000), «Кім» А. Дударава (2001), «Люці» А. Дударава (2003), «Дзіўная місіс Сэвідж» Дж. Патрыка[ru] (2003), «Раскіданае гняздо» Я. Купалы (2005), «Івона — прынцэса Бургундская» В. Гамбровіча (2005), «Прымакі» Я. Купалы (2006), «Маэстра» М. Ладо (2006), «Дзеці Ванюшына» С. Найдзёнава (2008), «Хам» Э. Ажэшкі (2009), «Залёты» В. Дуніна-Марцінкевіча (2010), «Не мой» А. Адамовіча, «Ноч Гельвера» І. Вілквіста (2011), «Субота. Нядзеля. Панядзелак» Э. дэ Філіпа (2012), «Людзі на балоце» І. Мележа (2012).

Прызнанне
---------

Пастаноўка Аляксандра Гарцуева «Не мой», пастаўленая ў 2010 годзе на сцэне Купалаўскага тэатра, перамагла ў пяці намінацыях на Першай Нацыянальнай тэатральнай прэміі (2011): «Найлепшая сучасная пастаноўка па творах беларускіх аўтараў» (Аляксандр Гарцуеў і Алена Калюнова), «Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка» (Барыс Герлаван і Алена Ігруша), «Найлепшае музычнае афармленне» (кампазітар Алег Хадоска), «Найлепшая жаночая роля» (Святлана Анікей — роля Паліны), «Найлепшы спектакль года» — разам з операй «Набука» (рэжысёр Міхаіл Панджавідзэ) Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета Рэспублікі Беларусь.

Сям’я
-----

У шлюбе з актрысай Зояй Белахвосцік мае дачку Валянціну (нар. 1986), таксама актрысу. Абедзве працавалі ў Купалаўскім тэатры. 26 жніўня жонка Зоя і дачка Валянціна разам з большасцю трупы ды іншымі супрацоўнікамі тэатра звольніліся ў знак пратэсту супраць масавых фальсіфікацый на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, жорсткага разгону акцый пратэстаў, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў.

Зноскі
------

1. ↑  Звольнілі кіраўніка Рэспубліканскага тэатру беларускай драматургіі Аляксандра Гарцуева. 24 снежань 2021
2. ↑  Из Купаловского театра уволены 58 актеров и сотрудников Архівавана 3 верасня 2020.

Спасылкі
--------

* Аляксандр Гарцуеў на сайце Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі Архівавана 16 верасня 2011.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вясёлка, значэнні.
Вясёлка над Гродна, Беларусь
**Вясёлка** — атмасферная аптычная і метэаралагічная з’ява, якая назіраецца звычайна пасля дажджу або перад ім. Яна выглядае як дуга або акружнасць, складзеная з колераў спектра. Вясёлка, выкліканая сонечнымі прамянямі, заўсёды з’яўляецца ў раздзеле неба прама насупраць сонца. Вясёлкі могуць быць поўнымі коламі; тым не менш, назіральнік бачыць толькі дугу, сфармаваную з асветленых кропель над зямлёй, па цэнтры на лініі ад сонца да вока назіральніка.

У адзіночнай вясёлцы колеры ў дузе размешчаны з чырвонага ў знешняй частцы да фіялетавага ва ўнутранай. Гэта выклікана тым, што святло пераламляецца пры ўваходзе ў кроплю вады, а затым адлюстроўваецца ўнутры на задняй частцы кроплі і зноў пераламляецца пры выхадзе з яе. У падвойнай вясёлцы другая дуга бачная звонку першаснай дугі, і парадак яе колеру мяняецца месцамі — з чырвоным на ўнутраным баку дугі і фіялетавым звонку. Калі Сонца падымаецца вышэй 42 градусаў над гарызонтам, акружнасць магчымага з’яўлення вясёлкі аказваецца ніжэй узроўню зямлі, і назіральнік, які знаходзіцца на яе паверхні, убачыць вясёлку не можа.

Фізіка вясёлкі
--------------

Вясёлка ўзнікае з-за таго, што сонечнае святло праламляецца і адлюстроўваецца кропелькамі вады (дажджу ці туману), якія знаходзяцца ў атмасферы. Гэтыя кропелькі па-рознаму адхіляюць святло розных колераў: паказчык пераламлення вады для даўгахвалевага (чырвонага) святла меншы, чым для караткахвалевага (фіялетавага), таму слабей за ўсё адхіляецца чырвонае святло — на 137° 30', а мацней за ўсё фіялетавае — на 139° 20'. У выніку белы свет раскладаецца ў спектр (адбываецца дысперсія святла). Назіральнік, які стаіць спінай да крыніцы святла, бачыць рознакаляровае свячэнне, якое зыходзіць з прасторы па канцэнтрычных акружнасцях (дугах).

Часцей за ўсё назіраецца *першасная* вясёлка, пры якой з святлом адбываецца адно ўнутранае адлюстраванне. Ход прамянёў паказаны на малюнку справа уверсе. У першаснай вясёлцы чырвоны колер знаходзіцца звонку дугі, яе вуглавы радыус складае 40-42°.

Часам можна ўбачыць яшчэ адну, менш яркую вясёлку вакол першай. Гэта *другасная* вясёлка, якая ўтворана святлом, адлюстраваным у кроплях два разы. У другаснай вясёлцы «перавернуты» парадак колераў — звонку знаходзіцца фіялетавы, а ўнутры чырвоны. Вуглавы радыус другаснай вясёлкі 50-53°. Неба паміж дзвюма вясёлкамі звычайна прыкметна больш цёмнае, гэтую вобласць называюць паласой Аляксандра.

З’яўленне вясёлкі *трэцяга парадку* ў натуральных умовах здараецца надзвычай рэдка, аднак у лабараторных умовах магчыма атрымліваць вясёлкі значна больш высокіх парадкаў.

Святло першаснай вясёлкі палярызаванае на 96 % ўздоўж напрамку дугі, другаснай вясёлкі — на 90 %.

| ⛭Колеры вясёлкі |
| --- |
| Чырвоны Аранжавы Жоўты Зялёны Блакітны Сіні Фіялетавы |

Цікавыя факты
-------------

* У Беларусі выдаецца часопіс «Вясёлка», які дапамагае выхоўваць дзяцей.

1. ↑  Вясёлка. Часопіс для дзяцей
**Аяўскі ўніверсітэт** (англ.: University of Iowa) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Аява-Сіці ў штаце Аява, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Заснаваны ў 1847 годзе, гэта старэйшы і буйнейшы ўніверсітэт штата. Універсітэт складаецца з 12 каледжаў, якія прапануюць больш за 200 напрамкаў навучання. Універсітэт мае гарадскі кампус плошчай 7,7 км2 на беразі ракі. Ён класіфікуецца як доктарскі ўніверсітэт з вельмі высокай даследчай актыўнасцю. У 2021 фінансавым годзе выдаткі на даследаванні ў ім склалі 818 мільёнаў долараў. Восенню 2020 года ва ўніверсітэце налічвалась 30 318 студэнтаў і 2 875 выкладчыкаў.

Структура
---------

* Каледж медыцыны
* Каледж стаматалогіі
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі
* Каледж права
* Каледж вольных мастацтваў і навук
* Каледж медсястрынства
* Каледж фармацыі
* Каледж грамадскага здароўя
* Каледж бізнесу
* Каледж магістратуры
* Універсітэцкі каледж

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Аява

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
Залатыя мухі і зброя царыцы Яххатэп. XVI стагоддзе да н.э. Каірскі егіпецкі музей. Фота 1901 года.
**Залатыя мухі** Старажытнага Егіпта — залатыя ўпрыгажэнні ў выглядзе стылізаваных мух, узнагарода эпохі Новага царства.

Найбольш вядомыя знойдзеныя ў 1859 годзе залатыя мухі сярэдзіны XVI стагоддзя да н.э. падараваныя царыцы Яххатэп яе сынам Яхмасам за яе арганізатарскія заслугі ў ходзе вайны з гіксосамі. «Ордэн» з трох мух, які, як мяркуецца, насіўся на грудзях, быў знойдзены ў 1859 годзе і з тых часоў захоўваецца ў Каірскім музеі. Сучаснік і сваяк фараона Яхмаса, военачальнік Яхмас-пен-Нехебт насіў шэсць залатых мух і трох залатых львоў. Іншы Яхмас, сын Эбаны  (руск.) (бел. меў трох залатых мух. Мухі гэтых Яхмасаў вядомыя толькі па пісьмовых крыніцах, з якіх не ясна, ці ідзе гаворка аб адначасовым узнагароджанні трыма мухамі, або аб трох паслядоўных узнагароджаннях. Пры Тутмосе III стандартызаваная залатая муха стала вышэйшай баявой узнагародай Егіпта. Узнагароджанне ёй было адкрыта для ўсіх чыноў, уключаючы радавых салдат.

Прычына, па якой менавіта муха стала сімвалам вайсковай доблесці, невядомая. Выказваліся здагадкі, што «ідэальныя салдаты павінны быць шматлікія і назойлівыя, як мухі», і што мухі — непазбежныя спадарожнікі смерці на поле бою.

Акрамя магілы Яххатэпа, залатыя мухі былі знойдзены ў пахаваннях іншых жанчын і грамадзянскіх чыноўнікаў. Магчыма, пры ўсшэсці на трон фараоны практыкавалі масавыя раздачы залатых мух. Таму сярод егіптолагаў існуе меркаванне, што мухі маглі быць не ваеннай, а цывільнай узнагародай (або *таксама* цывільнай узнагародай).

Заўвагі
-------

1. 1 2  *Bunson, Margaret.* Encyclopedia of Ancient Egypt. — Infobase Publishing, 2009. — P. 139. — 462 p. — ISBN 9781438109978.
2. ↑  *Christensen, Wendy.* Empire of Ancient Egypt. — Infobase Publishing, 2009. — P. 73. — 128 p. — ISBN 9781438103143.
3. 1 2 3 4  *Singer, Graciela.* Ahhotep I and the "Golden Fly" // *Cahiers Caribeens d'Egyptologie*. — 2009. — Vol. 12. — № 1. — С. 75-88. Архівавана з першакрыніцы 28 лютага 2017.
4. ↑  *Gabriel, Richard.* Thutmose III: The Military Biography of Egypt's Greatest Warrior King. — Potomac Books, Inc. 2009. — P. 21. — 252 p. — ISBN 9781597973731.
5. ↑  *Werness, Hope.* The Continuum Encyclopedia of Animal Symbolism in World Art. — Continuum Publishing, 2006. — P. 181. — 476 p. — ISBN 9780826419132.
**Старчава-Крышская культура**, або **Старчава-Кёрош-Крышская культура** — комплекс неалітычных археалагічных культур на паўднёвым усходзе Еўропы. Знутры яго прынята вылучаць лакальныя Старчаўскую культуру (тэрыторыі сучасных Сербіі, Харватыі, Балгарыі, Грэцыі; канец 7 тысячагоддзя да н. э. — 6 тысячагоддзе да н. э.) і Кёрош-Крышскую культуру (тэрыторыі Венгрыі і Румыніі; другая і трэцяя чвэрці 6 тысячагоддзя да н. э.).

Паходжанне
----------

Першаснымі цэнтрамі фарміравання і далейшага распаўсюдання Старчава-Крышскай культуры з’яўляюцца паўночная Грэцыя, Банат і паўднёвы захад Трансільваніі. Палеагенетычныя даследаванні паказалі, што яе носьбіты паходзілі з суседняй Анатоліі, дзе земляробства і жывёлагадоўля ўзніклі значна раней, чым у Еўропе. Пэўны ўнёсак у іх генетычную спадчыну зрабілі аўтахтоны Балканскага паўвострава або блізкія да іх паляўнічыя і збіральнікі паўночнага захаду Анатоліі.

Асаблівасці
-----------

З’яўленне Старчава-Крышскай культуры сведчыла пра надыход эпохі неаліту ў Еўропе, паколькі яе носьбіты былі знаёмы з дасягненнямі неалітычнай рэвалюцыі. Яны займаліся сельскай гаспадаркай, вырошчвалі пшаніцу, ячмень, проса, гарох, віку, трымалі авечак, коз, свінняў і кароў. Пры гэтым, як высветлілі палеагенетыкі, носьбіты Старчава-Крышскай культуры пакутвалі на незасваенне лактозы. Важную ролю працягвалі адыгрываць сезонныя паляванне і збіральніцтва.

Крэмній, абсідыян і кварц выкарыстоўваліся для вырабу лёзаў, разцоў, скрабкоў і свердзелаў. З пясчаніку, вапняку, граніту, кварцу ладзілі сякеры і тачыльныя камяні. Многія прылады працы і ўпрыгожванні вырабляліся з косці. Керамічныя пасудзіны звычайна ўпрыгожваліся сеткаватымі ўзорамі, спіралямі, гірляндамі, расліннымі матывамі, грабянямі, адбіткамі пальцаў. Часам на іх сустракаюцца антрапаморфныя і зааморфныя выявы. Прадстаўнікі Старчаўскай культуры афарбоўвалі пасудзіны ў чырвоны або белы колеры. Кёрошцы наогул не фарбавалі.

Жытламі былі ўкапаныя прамавугольныя аднакамерныя хаціны прыкладна 7—10 м у даўжыню і 4—6 м у шырыню з каркаснымі сценамі, абмазанымі глінай. Падлога таксама была глінабітнай. Некаторыя хаціны мелі гарышча, якое, відавочна, выкарыстоўвалася для захавання збожжа. Большасць вядомых пахаванняў належаць жанчынам і дзецям. Часцяком хавалі пад падлогай хаціны ў скурчаным стане, лежачы на правым або левым баку.

Спасылкі
--------

* History and genetics of the Starčevo-Kőrös-Criș culture
* Mark Lipson, etc. Parallel paleogenomic transects reveal complex genetic history of early European farmers. Nature. 2017 Nov 16; 551(7680): 368—372
**Міхал Рудольфавіч Грушвіцкі** (30 лістапада (12 снежня) 1828, Мінск, Мінскі павет — 5 (18) сакавіка 1904, Ракаў) — беларускі і польскі кампазітар.

Нарадзіўся ў сям’і старшыні Мінскага межавога суда. У 1848 годзе скончыў Шляхецкі інстытут у Вільні, атрымаў па­тэнт на чын ка­леж­ска­га рэ­гіс­тра­та­ра, які дазва­ляў паступіць на грамадзянскую служ­бу. Вучыўся ў Санкт-Пецярбургскім універсітэце, які праз хваробу быў вымушаны пакінуць. У лютым 1850 года паступіў на працу ў канцылярыю Віленскага грамадзянскага губернатара. Кар’ера М. Грушвіцкага завяршылася хутка: у 1852 го­дзе ён ужо пісар Мінскага сумленнаснага су­да. Але і там яго чынавецкая дзейнасць не задалася. Амаль сем ме­ся­цаў ён адсутнічаў на служ­бе, бы­ла за­ве­дзе­на кры­мі­на­ль­ная спра­ва, у хо­дзе якой высветлілася, што ў гэ­ты час ён знаходзіўся ў маёнтку бацькоў. 

У 1853 го­дзе Міхал Груш­віц­кі ажа­ніў­ся са Ста­ніс­ла­вай Ельс­кай (1828—1860). Яе бра­ты — Мі­хал Кса­ве­ры (скры­пач, кам­па­зітар) і Аляк­сандр (гіс­то­рык, фа­льк­ла­рыст, этног­раф і актыў­ны прапагандыст на­род­най цвя­ро­зас­ці). У шлю­бе з Ельс­кай нара­дзі­лі­ся сы­ны Ка­раль Бернард (1854—1916, па­ха­ва­ны по­бач з ба­ць­кам у Ра­каве) і Эдмунд Кле­менс (1856) і доч­кі Ма­рыя і Ванда.

У 1862 годзе аўдавелы Міхал ажа­ніў­ся другі раз з Ле­ака­дзіяй Ра­тын­скай (1838—1909). У шлю­бе з Ра­тын­скай на­ра­дзі­ла­ся двое дзе­так — Баг­дан-Габ­ры­эль (1870—пасля 1919) і Сі­да­лія (1876). 

Амаль да са­май смер­ці Мі­хал Груш­віц­кі жыў у Выганічах, цяпер у Валожынскім раёне, вёў раз­ам з жонкай сціп­лае вясковае жыц­цё. Пахаваны на каталіцкіх могілках у Ракаве.

Творчасць
---------

Напісаў кантаты паводле паэмы А. Міцкевіча «Дзяды» і твораў У. Сыракомлі. Выступаў з аўтарскімі канцэртамі ў Мінску.

Літаратура
----------

* *І. М. Шумская.* Музычная падчына Міхала Грушвіцкага ў кантэксце беларуска-польскага рамантызму // *Весці БДПУ. Серыя 2, Гісторыя. Філасофія. Паліталогія. Сацыялогія. Эканоміка. Культуралогія*. — 2012. — № 4. — С. 100—103.
* Гербоўнік беларускай шляхты / Нацыянальны цэнтр па архівах і справаводству Рэспублікі Беларусь, Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі, Беларускі навукова-даследчы інстытут дакументазнаўства і архіўнай справы. — Т. 4 : Г / [Дз. Ч. Матвейчык (кіраўнік) і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2016. — 959 с.

Спасылкі
--------

* *Зміцер Юркевіч.* Мі­хал Груш­віц­кі, кампазітар з-пад Ракава
* Міхал Рудольфавіч Грушвіцкі на сайце Radzima.org


| ?Міхал Рудольфавіч Грушвіцкі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Рудольф Грушвіцкі[d] |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  | Міхаіл Рудольфавіч Грушвіцкі |  |  |  | Фелікс Вайдзевіч |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Феліцыяна з Вайдзевічаў[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Марыя Ксавер’еўна ?[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2011213665 · VIAF: 311324596 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пятроў.

**Георгій Мікалаевіч Пятро́ў** (руск.: Георгий Николаевич Петров; 23 жніўня 1888 — 17 ліпеня 1960) — піяніст, хормайстар, дырыжор і педагог, Заслужаны артыст Казахскай ССР (1942), Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1949).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Маскве.

У 1910 годзе скончыў Маскоўскую кансерваторыю (клас педагога К. М. Ігумнава). Выкладаў у музычных навучальных установах Адэсы, Екацярынаслава, Таганрога. У 1920 годзе ўзначаліў агітцягік імя Луначарскага.

З 1923 года — канцэртмайстар хору пры Цэнтральным рабочым клубе ў Гомелі, з 1927 года — выкладчык Мінскага музычнага тэхнікума.

У 1930—1933 гадах быў адным з арганізатараў і выкладчыкаў Беларускай студыі оперы і балета ў Мінску.

З 1932 года Г. М. Пятроў выкладаў у Беларускай кансерваторыі (з 1948 года — дацэнт).

У 1937—1945 гадах — галоўны хормайстар Казахскага тэатра оперы і балета імя Абая.

У 1933—1937, 1945—1950, 1959—1960 гадах — галоўны хормайстар і дырыжор Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі.

З 1950 па 1958 гады ўзначальваў кафедру фартэпіяна ў Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі. Пад яго кіраўніцтвам актывізываліся навучальная, канцэртна-выканальніцкая і метадычная работа, распрацоўваліся праграмы для студэнтаў па навучанні ігры на фартэпіяна, у якія былі ўключаныя творы беларускіх кампазітараў.

Памёр 17 ліпеня 1960 года ў Мінску.

Творчасць
---------

Кіраваў пастаноўкай балетаў «Чырвоны мак» Р. Гліера (1933), «Капелія» Леа Дэліба (1935), «Дон Кіхот» Л. Мінкуса (1946), «Раймонда» А. К. Глазунова і інш.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн 2001.
2. 1 2  Петров, Георгий Николаевич // Улицы Гомеля (руск.)
3. ↑  Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович. — М.: Советская энциклопедия, 1981. (руск.)
4. ↑  ИСТОРИЯ КАФЕДРЫ ФОРТЕПИАНО

Літаратура
----------

* *Пракапцова В. П.* Пятроў Георгій Мікалаевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 168. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* Пятроў Георгій Мікалаевіч // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2. — 571 с. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0259-8.
* Театральная энциклопедия. Том 4. / Глав. ред. П. А. Марков — М.: Советская энциклопедия, 1965. (руск.)
* *Нисневич И. Г.* Петров Георгий Николаевич // Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович. — М.: Советская энциклопедия, 1981. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Макарэвіч.
**Яўген Рэанальдавіч Макарэвіч** (нар. 1957) — беларускі ўрач, хірург-траўматолаг, артапед. Доктар медыцынскіх навук (2003). Прафесар кафедры траўматалогіі і артапедыі Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта на базе 6-ай гарадской клінічнай бальніцы, г. Мінск.

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння ў 1980 годзе лячэбнага факультэта Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута працуе ў 6 ГКБ г. Мінска: спачатку на пасадзе ўрача траўматолага-артапеда, а з 1989 па 2007 гг — загадчыка траўматолага-артапедычнага аддзялення для дарослых. З 2007 года — прафесар, а з 2014 года — загадчык кафедры траўматалогіі і артапедыі БДМУ (база кафедры — Гарадскі клінічны цэнтр траўматалогіі і артапедыі ў 6 ГКБ г. Мінска).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Прафесійныя інтарэсы: траўматычныя пашкоджанні; артапедычныя захворванні костак і суставаў; хірургічнае лячэнне траўм; паталогія каленнага і тазасцегнавага суставаў і інш.

У 2008 годзе прысвоена званне прафесара. Падрыхтаваў цэлую плеяду ўрачоў і маладых вучоных, якія працуюць у розных клініках краіны і блізкага замежжа.

З’яўляецца Старшынёй Рэспубліканскага таварыства траўматолагаў-артапедаў.

Неаднаразова выступаў з дакладамі і паведамленнямі на пасяджэннях таварыства траўматолагаў-артапедаў, розных канферэнцыях, кангрэсах, сімпозіумах па траўматалогіі і артапедыі, якія праводзіліся як у Рэспубліцы Беларусь, так і за яе межамі.

За час сваёй працоўнай дзейнасці выканаў звыш 8000 аператыўных умяшанняў пры рознай паталогіі апорна-рухальнага апарата, у тым ліку ўнікальныя рэканструктыўныя аперацыі на плечавым суставе.

Мае 20 гадовы практычны вопыт эндапратэзавання тазасцегнавага і каленнага суставаў — выканана больш за 3000 аперацый. Урач вышэйшай кваліфікацыйнай катэгорыі.

Зноскі
------

1. 1 2
2. 1 2  Макаревич, Евгений Реональдович (доктор медицинских наук; род. 1957)  (руск.)
3. 1 2 3 4 5 6  Макаревич Евгений Реональдович Архівавана 20 кастрычніка 2022.  (руск.)

Літаратура
----------

* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.]. Т. 4. — Минск, 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar · Scopus |
| Нарматыўны кантроль | eLibrary.ru: 773559 |
**Марк Алан Хопус** (англ.: Mark Allan Hoppus; нар. 15 сакавіка 1972(1972-03-15), Ridgecrest[d], Каліфорнія) — амерыканскі панк-рок музыкант і кампазітар, найбольшую вядомасць атрымаў як бас-гітарыст і вакаліст гурта Blink-182, у якой і атрымаў найбольшую вядомасць. Таксама з’яўляецца адным з заснавальнікаў гурта +44.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 15 сакавіка 1972 года, у Ridgecrest, штат Каліфорнія. Бацькі Марка, Кэры і Джордж, развяліся, калі яму было 8 гадоў, і Марк паехаў жыць разам з бацькам у мястэчка Ridgecrest. Яго сястра, Эн, засталася з маці ў Сан-Дыега. Марк часта сядзеў дома сам-насам, бо яго бацька працаваў дапазна, і аднойчы, пасля прагляду вячэрніх навін аб забойцах-матацыклістах на волі, Марк пачуў шум матацыкла звонку і спалохаўся, ён схаваўся і патэлефанаваў сваёй маці. Пазней ён вярнуўся ў Сан Дыега, і ўвесь гэты час часта казаў, што вельмі хоча гуляць у гурце. Сястра Марка пазнаёміла яго з Томам, у выніку чаго і быў утвораны Blink, пасля пераназваны ў Blink 182.

Зноскі
------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990. Праверана 12 жніўня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Myspace · X · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · Last.fm · SoundCloud · Spotify · Яндэкс Музыка |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rate Your Music · Rotten Tomatoes |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Notable Names Database |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 16672212h · GND: 135280605 · ISNI: 0000 0000 2795 9618 · LCCN: no2004105157 · VIAF: 3691459 |
Вокладка Новага Запавету ў перакладзе Агрыкалы
**Se Wsi Testamenti** (бел.: Новы Запавет) — першы пераклад Новага Запавету на фінскую мову, выкананы Мікаэлем Агрыкалам, біскупам Турку. Пераклад быў скончаны да 1543 року, пасля чаго цягам яшчэ пяці гадоў дапрацоўваўся, перш чым пабачыў свет; агулам праца заняла 11 гадоў. У 1548 Новы Запавет, заснаваны на дыялекце Турку, быў аддрукаваны ў Стакгольме.

«Testamenti» складаецца з 718 старонак, мае багата ілюстрацый і дзве прадмовы. У практычнай прадмове Агрыкала абгрунтоўвае выкарыстанне дыялекту Турку і расказвае, як хрысціянства трапіла ў Фінляндыю. У тэалагічнай прадмове вядзецца пра тое, што пераклад Агрыкалы заснаваны на грэчаскім арыгінале, лацінскім зборы Эразма Ратэрдамскага, нямецкім перакладзе Марціна Лютэра, а таксама на шведскай Бібліі Олаўса Петры[en].

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | OCLC |
Штандар генерал-губернатара і віцэ-караля Індыі (1885-1947).
**Генерал-губернатар Індыі** (англ.: Governor-General of India)- кіраўнік Брытанскай калоніі Брытанскай Індыі. Першым генерал-губернатарам быў Уорэн Гасцінгс (1773-1785) і апошнімі — Арчыбальд Уэйвел (1943-1947) і Луіс Маўнтбатэн (1947).

Пры стварэнні пасады ў 1773 годзе генерал-губернатару падпарадкоўваўся толькі калькуцкі форт Уільямс, над усімі іншымі ўладаннямі Брытанскай Ост-Індскай кампаніі ён прадстаўляў толькі агульны нагляд. Правам назначэння і зрушення генерал-губернатара валодаў толькі савет дырэктараў кампаніі.

Пачыная з Уільяма Бенцінка (1833) генерал-губернатару пачала падчыняцца ўся Індыя, а яго паўнамоцтвы пачалі значна расці. Рэзідэнцыяй генерал-губернатара была Калькута. Пасля паўстання сіпаеў у 1858 гады каралева Вікторыя абвясціла сябе імператрыцай Індыі, а яе прадстаўнік стаў не толькі генерал-губернатарам, а яшчэ і віцэ-каралём. Права прызначэння губернатара было перададзена ад кампаніі манарху.

Пасля здабыцця ў 1947 годзе Індыяй незалежнасці тытул генерал-губернатара працягваў існаваць у Індыйскім Саюзе да 1950 года, у Пакістане - да 1956 года. У гэтыя гады Брытанскі манарх прызначаў генерал-губернатара па прадстаўленні кіраўніка Індыйскага (пакістанскага) урада. Першым генерал-губернатарам Пакістана быў Мухамад Алі Джына. Пасаду генерал-губернатара Індыі ў 1948 годзе атрымаў Чакраварці Раджагапалачарыі, які стаў яго апошнім уладальнікам.

Глядзець таксама
----------------

* Спіс генерал-губернатараў і віцэ-каралёў Індыі
**Паветрана-паліўны боепрыпас**, **боепрыпас аб'ёмнага выбуху**, «**вакуумная бомба**», баепрыпас, разбуральнае дзеянне якога чыніцца аб'ёмным выбухам палкай сумесі ў прысутнасці кіслароду (паветра).

Першыя такія баепрыпасы былі распрацаваныя і ўжытыя ўзброенымі сіламі ЗША ў час в'етнамскай вайны. Неўзабаве такія баепрыпасы былі пастаўлены на ўзбраенне і ў савецкіх узброеных сілах і, верагодна, ўжываліся ў час канфлікту на востраве Даманскі (1969), у час афганскай вайны, і ў Чачні ў 1990—2000-х гадах. Узброеныя сілы Ізраіля ўжывалі такія баепрыпасы ў час вайны ў Ліване (1982).

У аснове паветрана-паліўны баепрыпас складаецца з паліўнага кантэйнера і двух звычайных выбуховых зарадаў. Першы зарад разбурае кантэйнер і распыляе паліва ў паветры, ствараючы сферу паражэння, прычым дробна распыленае паліва лёгка пранікае ў закрытыя негерметызаваныя аб'ёмы. Другі зарад ажыццяўляе падпал і дэтанацыю атрыманага воблака, утвараючы ў вялікім аб'ёме магутную выбуховую хвалю, якая і з'яўляецца галоўным паражальным фактарам такога тыпу баепрыпаса.

Паветрана-паліўныя баепрыпасы, пры параўнальных памерах, больш магутныя за звычайныя, прычыняюць разбурэнні на большай плошчы і маюць большую эфектыўнасць супраць асабовага саставу ў сховішчах, з засцерагальным узбраеннем, і ўнутры баявой тэхнікі. Таксама такія баепрыпасы могуць ужывацца супраць мінных палёў, для расчысткі пасадкавых пляцовак, для масавага вынішчэння расліннасці і пасеваў. Найгалоўнейшым паражальным фактарам паветрана-паліўных баепрыпасаў з'яўляецца ўдарная хваля.

Апроч звычайных паражальных фактараў выбуховых баепрыпасаў, незгарэлыя аэразолі паліва з такога баепрыпасу звычайна моцна таксічныя.

Магутнасць паветрана-паліўных баепрыпасаў дасягае эквіваленту дзесяткаў тон трацілу, і паводле баявой эфектыўнасці параўноўваецца ваеннымі спецыялістамі з тактычнымі ядзернымі баепрыпасамі.

Існуюць спецыялізаваныя варыянты паветрана-паліўных баепрыпасаў, напрыклад, рэактыўны-ахопныя (алюмінавы парашок і нітрацэлюлоза) і запаволена-выбухныя (брызантная выбуховае рэчыва і вадкае паліва).

Літаратура
----------

* Backgrounder on Russian Fuel Air Explosives («Vacuum Bombs») // Human Rights Watch. — .