**Бхумі́дж** (саманазва: भूमिज, літаральна «народжаны з глебы») — аўстраазіяцкі народ ва ўсходняй Індыі. Жывуць таксама ў Бангладэш. Агульная колькасць (2021 г.) — 1 154 000 чалавек.

Гісторыя
--------

Бхумідж належаць да народаў групы мунда, аўстраазіятаў, якія з’явіліся на ўсходзе Індыі ў каменным веку. Відавочна, першасным месцам іх паселішча былі берагі ракі Субарнарэха. Згодна з уяўленнямі саміх бхумідж, першапачаткова яны займаліся ваеннай справай, але пазней асвоілі земляробства. Народы, што межавалі з бхумідж, часцяком разглядалі іх як злодзеяў з-за нападаў на вандроўнікаў.

У канцы XVIII ст. землі бхумідж былі далучаны да тэрыторый Брытанскай Ост-Індскай кампаніі. Правадыры гэтага народа атрымалі значныя прывілегіі і феадальныя тытулы. Аднак умяшальніцтва кампаніі ва ўнутраныя справы прывяло да паўстанняў 1798 г. і 1832 г. Пасля іх задушэння бхумідж былі вымушаны перасяляцца ў іншыя рэгіёны, працаваць наёмнымі рабочымі на чайных і баваўняных плантацыях, вырошчваць на продаж бетэль.

У незалежных Індыі і Бангладэш бхумідж адносяць да племянных супольнасцей, што дае ім пэўныя палёгкі ў атрыманні сацыяльнай дапамогі і адукацыі.

Культура
--------

Галоўным заняткам бхумідж з’яўляецца сельская гаспадарка. На сваіх невялікіх надзелах яны вырошчваюць проса, ячмень, рыс, гарчыцу, кукурузу, перац, для ўнутранага спажывання — садавіну і гародніну. У мінулым важнымі заняткамі былі збіральніцтва, рыбалоўства і паляванне. У нашы дні збіральніцтва і рыбалоўства адыгрываюць дадатковую ролю, а паляванне амаль знікла з-за забаронаў з боку ўрада. Многія займаюцца сезонным адыходніцтвам, працуюць у гарадах дробнымі гандлярамі.

Звычайнай ежай з’яўляюцца рыс, проса, бабовыя, да якіх дадаюць смажаную гародніну, яйкі, сыр, радзей рыбу і мяса. Традыцыйная кухня ўключае стравы з мурашак і тэрмітаў, аднак бхумідж не ядуць свініну і ялавічыну. Папулярныя напоі: малако, рысавае піва, лікёр.

Народная мужчынская вопратка *ленгці* ўяўляе сабою кароткую кашулю. Да яе часам апранаюць на сцёгны саронг. Жанчыны носяць кароткія сары. Тканіны для вопраткі купляюць у прадстаўнікоў суседніх народаў. Папулярны ўпрыгожванні з металаў, асабліва медзі і золата.

Бхумідж будуюць свае вёскі каля пагоркаў або ў лясах каля ручаёў з пітной вадой. У вялікіх вёсках са змяшаным насельніцтвам яны жывуць асобна. Сядзібы лінейныя. Пераважаюць каркасныя канструкцыі з глінянымі паліраванымі сценамі і шырокімі дахамі, крытымі саломай. Жанчыны ўпрыгожваюць сцены малюнкамі. Вокнаў няма. Перад жытламі часцяком робяць порцік для прыёму гасцей. Знутры месцяцца 2 пакоі. У большым па памерах трымаюць скарб, захоўваюць збожжа, выкарыстоўваюць яго як гасцёўню. Меншы па памерах з’яўляецца кухняй і месцам шанавання продкаў, куды чужыя людзі не дапускаюцца.

Большасць сем’яў манагамны, але зрэдку сустракаюцца палігамныя шлюбы, калі першая жонка бясплодная ці недзеяздольная. Звычайна першая і другая жонкі знаходзяцца ў сваяцкіх адносінах. Шлюбу папярэднічае выкуп нявесты *гананг*. Яго памер усталёўваецца падчас перамоў паміж сватам *дандыя* і бацькамі нявесты. Гістарычна вядомы іншыя спосабы атрымання нявесты: выкраданне *сіндуры баха*, сумесныя ўцёкі *ганам*, адпрацоўка яе сваякам *дхар джамай*, гвалт *чаўдал*. Сумяшчальнасць маладых і час шлюбу прадракае астролаг *ганак*.

Бхумідж кіруюцца асобнымі радамі пры вёсках і на рэгіянальным узроўні. На чале вясковай рады стаіць правадыр *мундманік* і сакратар *дакуа*. Намеснікам правадыра з’яўляецца вясковы жрэц *дэхуры* або індуісцкі брахман. Рэгіянальны кіраўнік карыстаецца старым тытулам *сардар*.

Музыканты-бхумідж знакамітыя як выдатныя дудары. Найбольш вядомае народнае свята *карма*, прысвечанае дабрабыту, адзначаецца ў верасні.

Мова
----

Родная мова бхумідж мае аўстраазіяцкае паходжанне. У 1992 г. на аснове дэванагары для яе было распрацавана пісьмо *Ол онар*. Аднак нават у нашы дні існуе недахоп літаратуры на мове бхумідж, які часткова пераадольваецца распаўсюджваннем кніг на мундары.

Рэлігія
-------

Большасць вернікаў бхумідж спавядаюць сарнаізм. Частка высакародных сем’яў з XVIII ст. належыць да індуістаў, прычым адносіць сябе да касты кшатрыяў. Дарослых памерлых звычайна хаваюць шляхам крэмацыі, дзяцей да 12 гадоў, а таксама памерлых ад эпідэмічных хвароб — шляхам інгумацыі.

Зноскі
------

1. ↑  Bhumij

Спасылкі
--------

* Bhumij
* Bhumij — Banglapedia
* Bhumij Revolt and its Impact on Bhumij Tribe — Abhipedia
* Bhumij language and alphabet — Omniglot