recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Эпштэйн.
**Яакаў Нахум Эпштэйн** (20 лістапада 1878, Брэст-Літоўск — 29 лютага 1952, Ерусалім) — вучоны, даследчык Талмуда.

Біяграфія
---------

Да дзесяці гадоў вучыўся ў хедэры, затым — пад кіраўніцтвам бацькі-равіна. У 1893-95 вучыўся ў ешыве Міра, затым вярнуўся ў Брэст-Літоўск і працягваў заняткі ў мясцовым бэт-мідрашы. Акрамя звычайнай для таго часу праграмы, заняўся таксама тэксталагічнымі даследаваннямі твораў равіністычнай літаратуры. У 1902 годзе пераехаў у Вільню. У гады знаходжання ў гэтым горадзе апублікаваў свае першыя навуковыя артыкулы.

Па сямейных абставінах вымушаны быў вярнуцца ў Брэст-Літоўск, дзе, аднак, не перапыніў навуковай працы. У 1907 пераехаў у Вену і пасля гадавой падрыхтоўкі паступіў у Венскі ўніверсітэт, вывучаў семіцкую філалогію, філасофію і гісторыю. У 1923 годзе быў запрошаны ў якасці лектара ў «Хохшуле фюр ды вісэншафт дэс юдэнтумс» — найбуйнейшы ў той час цэнтр яўрэйскіх філалагічных і гістарычных даследаванняў, дзе выкладаў два гады. У гэты час Эпштэйн пачаў працу над поўным навуковым выданнем тэксту Мішны — каласальная праца ўсёй яго жыцця.

З 1925 быў прафесарам філалогіі Талмуда ў Яўрэйскім універсітэце ў Ерусаліме.

Эпштэйн — адзін з заснавальнікаў і рэдактараў навуковага альманаха «Двір», прысвечанага філалогіі мовы іўрыту, які выходзіў у 1923-24. Быў заснавальнікам і рэдактарам першых 23 тамоў навуковага штоквартальника «Тарбіц» (1930—1952) — вядучага ізраільскага выдання ў галіне яўрэйскай філалогіі і гісторыі. Бібліяграфія навуковых прац Эпштэйна ўтрымоўвае каля 130 прац.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Артыкул «*Эпштейн Яаков Нахум*» у Электроннай яўрэйскай энцыклапедыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Кароткая яўрэйская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 145131761 · CiNii: DA14428990 · GND: 126321507 · ISNI: 0000 0000 8387 6999 · LCCN: n83201796 · NKC: xx0018970 · NLA: 36502358 · NTA: 07461066X · NUKAT: n2012219960 · SUDOC: 092799841 · VIAF: 61779838 |

 |
***Beauveria bassiana*** — від грыбоў з роду *Beauveria*. Тыпавы від роду.

Неспецыфічны энтамапатаген, які выкарыстоўваецца для біялагічнага кантролю насякомых-шкоднікаў.

Апісанне
--------

Калонія анаморфы грыба на дэкстрозным агары Сабура і бульбяна-дэкстрозным агары 1,5—3 см на 10-ы дзень, шарсцістыя, белыя, затым часта светла-жаўтлявыя. Адваротны бок неафарбаваны, жаўтлявы або цёмна-чырвоны, у апошнім выпадку з растваральным пігментам, які дыфундуе ў асяроддзе. Споранашэнне ў масе белае.

Вегетатыўныя гіфы септаваныя, гіялінавыя, да 2 мкм шырынёй, гладкія. Канідыягенныя клеткі звычайна ў групах па 5 і болей, утвараюцца на гіфах паветранага міцэлія на прыпаверхневых клетках гіф субстратнага міцэлія. Аснова канідыягеннай клеткі амаль шарападобная да ампулападобнай, 3-6 мкм шырынёй, ад яе адыходзіць рахіс, які расце зігзагападобна, у яго выгібах размяшчаюцца канідыі. Канідыі (сімпадулаканідыі) 2-3 мкм у дыяметры, шарападобныя да шырокаэліптычных, часам з завастрэннем на верхавіне.

Тэлеаморфа утварае ў прыродзе цыліндрычную строму жоўта-карычневага або жаўтлявага колеру, 4-4,5 см даўжынёй, на верхавіне з пашырэннем, які нясе перытэцыі. Перытэцыі яйкападобныя, пагружаныя ў строму. Аскі цыліндрычныя, 230-590 мкм даўжынёй і 3,5—4 мкм шырынёй. Аскаспоры ніткападобныя, 300-570 мкм даўжынёй і каля 1 мкм шырынёй, могуць утвараць другасныя споры. У культуры ўтварэнне пладовых тэл пры скрыжаванні штамаў нестабільнае.

Экалогія
--------

Шырока распаўсюджаны глебавы сапратроф і энтамапатаген. Таксама вылучаецца з паверхні раслін, зрэдку — у якасці эндафіту.

Тэлеаморфа ў цяперашні час выяўлена толькі ў Кітаі, дзе сустракаецца ў якасці патагена лускакрылых.

Назва
-----

Від названы імем італьянскага юрыста і прыродазнаўцы Агасціна Басі (1773—1856). Басі на працягу 25 гадоў вывучаў хваробу тутавага шаўкапрада і паказаў, што яна выклікаецца гэтым грыбком.

Сінонімы
--------

* Beauveria densa (Link) F.Picard, 1914
* Beauveria doryphorae R.A.Poiss. & Patay, 1935
* Beauveria globulifera (Speg.) F.Picard, 1914
* Beauveria shiotae (Kuru) Langeron, 1936
* Beauveria sulfurescens (J.F.H.Beyma) J.J.Taylor, 1970
* Botrytis bassiana Bals.-Criv. 1835basionym
* Cordyceps bassiana Z.Z.Li et al. 2001
* Isaria densa (Link) Giard, 1891
* Isaria shiotae Kuru, 1932
* Penicillium bassianum (Bals.-Criv.) Biourge, 1923
* Penicillium densum (Link) Biourge, 1923
* Spicaria bassiana (Bals.-Criv.) Vuill. 1910
* Spicaria densa (Link) Vuill. 1910
* Sporotrichum densum Link, 1816
* Sporotrichum globuliferum Speg. 1880
* Sporotrichum sulfurescens J.F.H.Beyma, 1928
* Stachylidium bassianum (Bals.-Criv.) Mont. 1856
* Tritirachium shiotae (Kuru) Langeron, 1947

Літаратура
----------

* Шаблон:Статья
* Шаблон:Статья
* Шаблон:Статья
* Шаблон:Статья
तेरा सर तन से जुड़ा हुआ मादरचोद jeff तेरा खानदान के सारे लोगों को काट काट कर मार मार कर खतम करडिया मादरचोद तेरा ओथ को काट काट कर नाले के अंदर फेंक दिया मादरचोद तेरे कॉलेज के सारे लड़कियों की चूत तेरा सर तन से जुड़ा हुआ मादरचोद तेरा नुनु काट दिया मादरचोद तेरी बीवी को चोद तेरा सर तन से जुड़ा हुआ मादरचोद jeff तेरा सर तन से जुड़ा हुआ मादरचोद jeff तेरा खानदान के सारे लोगों को काट काट कर मार मार कर खतम करडिया मादरचोद तेरा ओथ को काट काट कर नाले के अंदर फेंक दिया मादरचोद तेरे कॉलेज के सारे लड़कियों की चूत तेरा सर तन से जुड़ा हुआ मादरचोद तेरा नुनु काट दिया मादरचोद तेरी बीवी को चोद तेरा सर तन से जुड़ा हुआ मादरचोद jeff तेरा सर तन से जुड़ा हुआ मादरचोद jeff तेरा खानदान के सारे लोगों को काट काट कर मार मार कर खतम करडिया मादरचोद तेरा ओथ को काट काट कर नाले के अंदर फेंक दिया मादरचोद तेरे कॉलेज के सारे लड़कियों की चूत तेरा सर तन से जुड़ा हुआ मादरचोद तेरा नुनु काट दिया मादरचोद तेरी बीवी को चोद तेरा सर तन से जुड़ा हुआ मादरचोद jeff तेरा सर तन से जुड़ा हुआ मादरचोद jeff तेरा खानदान के सारे लोगों को काट काट कर मार मार कर खतम करडिया मादरचोद तेरा ओथ को काट काट कर नाले के अंदर फेंक दिया मादरचोद तेरे कॉलेज के सारे लड़कियों की चूत तेरा सर तन से जुड़ा हुआ मादरचोद तेरा नुनु काट दिया मादरचोद तेरी बीवी को चोद तेरा सर तन से जुड़ा हुआ मादरचोद jeff
**Тэрміты** (*Isoptera*) — атрад насякомых. Найбольш прымітыўная група сярод грамадскіх насякомых.

Пашыраны пераважна ў тропіках. Жывуць сем'ямі ў гнёздах у глебе або драўніне, некаторыя віды — у тэрмітніках (надземных гнёздах вышынёю да 15 м). У Бразіліі знайшлі вялізныя гарады тэрмітаў, узрост якіх можа перавышаць 4 тысячы гадоў; агульная колькасць «домікаў», у якіх былі выяўленыя калоніі тэрмітаў, складае каля 200 мільёнаў, што ў тэорыі дазваляе зрабіць выснову аб наяўнасці тут мільярднай калоніі тэрмітаў *Syntermes dirus*.

Тэрмітнік, Аўстралія
Рыючая дзейнасць тэрмітаў — важны фактар глебаўтварэння. Яны асноўныя разбуральнікі раслінных рэшткаў у тропіках; некаторыя віды шкодзяць раслінам, разбураюць драўляныя збудаванні і інш. Найбольш небяспечны паўднёваафрыканскі тэрміт усёразбуральны.

Сям'я складаецца з некалькіх кастаў: здольныя да размнажэння самка («царыца», даўжыня да 14 см, з гіпертрафіраванымі яечнікамі) і самец (значна меншы); бяскрылыя стэрыльныя рабочыя асобіны, знешне падобныя да лічынак, буйныя і дробныя (даўжыня да 1,5 см; асноўная, найбольш шматлікая частка сям'і), нарыхтоўваюць корм, кормяць самку, клапоцяцца аб патомстве; «салдаты» (даўжыня да 2 см), што абараняюць сям'ю ад ворагаў — іншых відаў тэрмітаў, мурашак. У крылатых асобін дзве пары аднолькавых перапончатых крылаў, якія пасля раення і спароўвання абломліваюцца. Бяскрылыя асобіны светлыя (адсюль устарэлая назва — белыя мурашкі). У рабочых асобін і «салдатаў» вочы недаразвітыя або адсутнічаюць, ротавыя органы грызучыя.

Кормяцца расліннымі рэшткамі, пэўнымі грыбамі, што вырошчваюць у т.зв. «грыбных садах». Засваенне корму (клятчаткі) адбываецца з дапамогай сімбіятычных кішэчных прасцейшых (жгуцікавых).

Ператварэнне няпоўнае.

Зноскі
------

1. ↑  cell.com
2. ↑  nashaniva.by

Літаратура
----------

* *Петрыкаў А.* Тэрміты // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
Вінаград ядуць свежым, а таксама робяць з яго сок, віно, разынкі
**Культурныя расліны (агракультуры)** — расліны, якія гадуюцца чалавекам для атрымання харчовых прадуктаў, кармоў у сельскай гаспадарцы, лекаў, прамысловага і іншага сыравіны і іншых мэт.

Паводле восьмага выдання Міжнароднага кодэкса наменклатуры культурных раслін у наш час прызнаюцца тры катэгорыі культурных раслін: сорт, грэкс (толькі для Архідных) і група.

Культурныя расліны атрыманы з дзікіх шляхам гібрыдызацыі, селекцыі ці геннай інжынерыі. Падчас пошуку дзікіх раслін для ператварэння іх у культурныя і выкарыстання ўзнікла вучэнне аб цэнтры паходжання культурных раслін. У 1926—1939 гадах М. І. Вавілаў абагульніў накопленыя веды і вылучыў сем асноўных цэнтраў паходжання культурных раслін. У адрозненне ад дэкаратыўных відаў, культурныя расліны не маюць натуральных арэалаў.

Класіфікацыя культурных раслін
------------------------------

* Дэкаратыўныя (ружа)
* Збожжавая і хлебная трава (рыс, кукуруза, пшаніца)
* Бабовыя (фасоля, соя)
* Крухмаланосныя (бататы, бульба)
* Цукраносныя (цукровы бурак)
* Алейныя (сланечнік)
* Кудзелістыя
* Бахчавыя (кавуны)
* Агароднінныя (таматы, кроп)
* Пладовыя расліны (ананасы, какосы)
* Стымулюючыя і наркатычныя (чай, кофе, мак)

Зноскі
------

1. ↑  International code of nomenclature for cultivated plants. — Scripta Horticulturae. — International Society for Horticultural Science (ISHS), 2009. — Vol. 151. — 204 p. — ISBN 978-90-6605-662-6. Архівавана 13 жніўня 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 201796137 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кана, значэнні.

Японская пісьменнасць

**Японская пісьменнасць**

**Кандзі • 漢字**

**Кана • 仮名**

* Катакана • 片仮名
* Хірагана • 平仮名

*Ужыванне*

* Фурыгана • 振り仮名
* Окурыгана • 送り仮名

*Гістарычныя*

* Ман'ёгана • 万葉仮名
* Хэнтайгана • 変体仮名

*Транскрыпцыі*

* Ромадзі • ローマ字
	+ Кунрэй-сікі • 訓令式
	+ Ніхон-сікі • 日本式
	+ Хэпбёрн • ヘボン式

**Лацініца** · 
**Кірыліца**



**Кана** (яп.: 仮名) — японская складовая азбука, якая існуе ў дзвюх графічных формах: катакана і хірагана.

Два віды каны адрозніваюцца абрысамі: знакі хіраганы круглявыя (ひらがな), у той час як знакі катаканы — вуглаватыя (カタカナ). Толькі некаторыя знакі падобныя (найбольш відавочнае падабенства маюць か і カ, り і リ, せ і セ), а амаль дакладна супадаюць толькі знакі へ і ヘ. Калі не браць пад увагу пашырэнне катаканы (для мовы айну), то адпаведнасць паміж знакамі хіраганы і катаканы ўзаемна адназначная, то бок любы тэкст, які запісаны хіраганай, можа быць запісаны катаканай, і наадварот.

Знакамі хіраганы пішуць зменлівыя часткі японскіх слоў (окурыгана), самі словы, а таксама і тлумачальнае чытанне іерогліфаў (бакавая кана — фурыгана). Катакана сёння пераважна ўжываецца для запісу слоў, запазычаных з іншых, перш за ўсё, еўрапейскіх моў (так званых лексічных запазычанняў «гайрайго»).

Існуе таксама некалькі састарэлых складовых азбук: хэнтайгана і ман'ёгана.

Запіс
-----

Як і для знакаў кандзі, для знакаў каны існуе пэўны парадак і спосаб напісання рысаў. У адрозненне ад кандзі, для якіх існуюць строгія правілы напісання рысаў у сімвале для ўніфікацыі (што дазваляе палепшыць чытэльнасць за кошт выдзялення ключоў, а таксама хуткасць напісання), у кане правілы індывідуальныя (ёсць і агульныя элементы) для кожнага сімвала, что дазваляе прасцей іх адрозніваць сярод падобных:

* паміж рознымі сімваламі ў катакане / хірагане, напрыклад, ツ і シ, ソ і ン;
* паміж запісам сімвала каны катаканай і хіраганай, напрыклад, へ і ヘ (へ мае круглявы згіб і большы вугал у згібу, звычайна мае «хвосцік» у пачатку сімвала);
* паміж канай і кандзі, напрыклад: ス і 入, ホ і 木.

Гл. таксама
-----------

Лагатып ВікіслоўнікіЛагатып Вікіслоўнікі У Вікіслоўніку ёсць артыкул **«кана»**
* Кандзі
* Цёон
* Одорыдзі
* Сутэгана

Зноскі
------

1. ↑  Катакана можа быць пашыранай і даданай, у адрозненне ад хіраганы.

Спасылкі
--------

* Пропісы каны (PDF) **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 9 лютага 2012. Праверана 20.12.2010.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4983560 · BNF: 12544656c · GND: 4263789-2 · LCCN: sh85069661 · Microsoft: 158885319 · NDL: 00564829 |

 |
**Ма́лькаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мсціслаўскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Малькаўка.

Утвораны ў 1928 годзе ў складзе Расненскага раёна Аршанскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Расненскім раёне БССР, з 8 ліпеня 1931 года ў Мсціслаўскім раёне БССР. У 1931 годзе рэарганізаваны ў **Малькаўскі латышскі нацыянальны сельсавет**. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці. У 1939 годзе рэарганізаваны ў **Малькаўскі нацыянальны літоўскі сельсавет**. 20 красавіка 1939 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Доўгавіцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
Генетычны код
**Генетычны код** — адзіная сістэма «запісу» спадчыннай інфармацыі ў малекулах нуклеінавых кіслот у выглядзе паслядоўнасці нуклеатыдаў, што ўваходзяць у склад генаў. Уласцівы ўсім жывым арганізмам (у т. л. вірусам) і заснаваны на індывідуальным адрозненні ў наборах і ўзаемаразмяшчэнні чатырох азоцістых асноў (адэніну, гуаніну, цытазіну, урацылу) у малекулах ДНК або РНК.

Адзінкай генетычнага коду служыць кадон, або трыплет (трынуклеатыд). Генетычны код, запісаны ў малекуле ДНК, вызначае парадак размяшчэння амінакіслот у бялковай малекуле, ад якога залежыць уласцівасць самога бялку. Зыходзячы з таго, што малекула ДНК складаецца з дзесяткаў тысяч нуклеатыдаў, практычна дапускаецца неабмежаванная колькасць спалучэнняў азоцістых асноў і магчымасць кадзіравання ўсіх бялкоў у арганізме.

Рэалізацыя генетычнага коду ў жывых клетках ажыццяўляецца ў працэсе сінтэзу матрычнай РНК на ДНК гена (транскрыпцыя) і сінтэзу бялку (трансляцыя), пры якім паслядоўнасць нуклеатыдаў гэтай РНК пераводзіцца ў адпаведную паслядоўнасць амінакіслот бялковай малекулы.

61 кадон з 64 кадзіруюць пэўныя амінакіслоты, 3 адказваюць за заканчэнне сінтэзу бялку. Некалькі кадонаў могуць кадзіраваць адну і тую ж амінакіслату (выраджальнасць генетычнага коду), але адзін і той жа кадон адпавяядае толькі адной амінакіслаце. За рэдкім выключэннем генетычны код універсальны — аднолькавы для ўсіх арганізмаў.

Гісторыя
--------

Сутнасць генетычнага коду, прынцыпы будовы і асноўныя ўласцівасці (універсальнасць, здольнасць да выраджэння, трыплетнасць) эксперыментальна выявілі ў 1961—1965 гадах амерыканскія вучоныя Ф. Крык і С. Брэнер, М. Нірэнберг, С. Ачоа, Х. Карана і іншыя.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

| ⛭Генетыка |
| --- |
| Асноўнае | Храмасома ·  ДНК · Нуклеатыд ·  РНК · Ген · Геном · Алелі |
| Раздзелы генетыкі | Класічная генетыка · Малекулярная генетыка · Папуляцыйная генетыка · Генетыка развіцця · Экалагічная генетыка · Эпігенетыка · Медыцынская генетыка |
| Археагенетыка | Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі · Брытанскіх астравоў · Еўропы · Італіі · Блізкага Усхода · Паўднёвай Азіі · Мітахандрыяльная Ева · Y-храмасомны Адам · Генагеаграфія |
| Звязаныя тэмы | Генетык · Геноміка · Генетычны код · Малекулярная эвалюцыя · Генетычная інжынерыя · Генетычная разнастайнасць · Спадчыннасць · Гены і асяроддзе · Генетычная генеалогія |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4156624-5 · LCCN: sh85053852 · Microsoft: 10853874 · NKC: ph195812, ph136815 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | У гэтага паняцця ёсць іншае значэнне **Чамы Паўднёва-Усходняй Азіі**. |

**Чамы** (алб.: Çamë) — група албанцаў з паўночнага захаду Грэцыі. Размаўляюць на асобным дыялекце албанскай мовы. Рэгіён, населены імі, завецца **Чамерыя**. У перапісах насельніцтва Грэцыі чамы не вылучаюцца як асобная група насельніцтва, а пералічваюцца разам з іншымі албанцамі. Меркаваная колькасць у Грэцыі — каля 40 000 чал. У выніку дэпартацыі і эміграцыі чамы таксама апынуліся ў Албаніі, Турцыі, ЗША.

Да сярэдзіны XX ст. чамы кампактна насялялі ўзбярэжжа Іанічнага мора і ракі Таміс. У адрозненне ад іншых навакольных жыхароў, яны спавядалі іслам. У XIX ст. чамы аказвалі супраціўленне грэчаскаму нацыянальнаму руху ў Эпіры. Аднак у 1912 г. Чамерыя была далучана да Грэцыі.

Грэчаскі ўрад праводзіў палітыку асіміляцыі мясцовага насельніцтва — змяніў назвы албанскіх населеных пунктаў на грэчаскія, перадаў значную частку зямель перасяленцам-грэкам з Турцыі, пазбаўляў грамадзянскіх правоў тых, хто не пісаў на грэчаскай мове. Падчас акупацыі Грэцыі Італіяй і нацысцкай Германіяй ў 1941—1944 гг. частка чамаў супрацоўнічала з акупацыйнымі ўладамі, аднак былі і тыя, хто аказваў ім супраціўленне, удзельнічаў у партызанскім руху.

У 1944—1945 гг. адбылася гвалтоўная дэпартацыя большасці чамаў-мусульман з Грэцыі ў Албанію. У 1952 г. урад Грэцыі прыняў рашэнне аб канфіскацыі маёмасці дэпартаваных і канчатковага пазбаўлення іх грэчаскага грамадзянства.

У 1991 г. узнік рух чамаў за аднаўленне сваіх правоў і гістарычнай справядлівасці. Арганізацыі чамаў дзейнічаюць на тэрыторыі Албаніі, ЗША, Бельгіі.

Спасылкі
--------

* Miranda Vickers, The Cham Issue: Albanian National and Property Claims in Greece Архівавана 30 чэрвеня 2015.
* Cham Refugees 1945 — Early Photography in Albania
* Matilda Meta, ALBANIAN DIPLOMACY AND CHAM ISSUE IN 1912—1939
* Ethnic Albanians in Greece
* Albanian American Organization of Chameria Архівавана 30 сакавіка 2019.
* The Democratic Foundation of Chameria Архівавана 19 верасня 2016.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кавалёў.

**Уладзісла́ў Уладзі́міравіч Кавалёў** (нар. 6 студзеня 1994, Мінск) — беларускі шахматыст, гросмайстар (2013).

Біяграфія
---------

Займацца шахматамі пачаў у сем гадоў. Першы трэнер — Леанід Суднік; у 2005—2013 гадах — Сімяон Мерыбанаў.

Спартыўная кар’ера
------------------

Сяміразовы чэмпіён і шматразовы прызёр Беларусі сярод юнакоў у розных узроставых катэгорыях. Шматразовы чэмпіён Беларусі ў хуткіх шахматах сярод юнакоў. У 2005 годзе падзяліў 1—2 месца на Кубку Беларусі па хуткіх шахматах сярод мужчын. Чэмпіён Рэспублікі Беларусі сярод мужчын (2016).

Удзельнік Сусветных шахматных Алімпіяд у Стамбуле (2012), Тромсё (2014), Баку (2016) і Батумі (2018) у складзе зборнай, камандных чэмпіянатаў Еўропы 2013 (Варшава), 2017 (Крыт) і свету 2017 (Ханты-Мансійск).

Майстар спорту міжнароднага класу Рэспублікі Беларусі. У 2009—2015 гадах стыпендыят Прэзідэнцкага спартыўнага клуба.

У 2020 годзе падпісаў ліст спартсменаў з патрабаваннямі сумленных выбараў і спынення гвалту, пасля чаго быў звольнены з Рэспубліканскага цэнтру алімпійскай падрыхтоўкі. У ліпені 2021 года адмовіўся выступаць пад сцягам Беларусі і пачаў выступаць пад сцягам ФІДЭ.

Зноскі
------

1. 1 2  ratings.fide.com<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q102178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27038151'></a>
2. ↑  *FIDE* FIDE Standard Ratings as of 31 August 2023 — 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q102178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q122182349'></a>

Вонкавыя спасылкі
-----------------

* Асабістая картка  на сайце ФІДЭ
* Партыі 117697 Уладзіслава Кавалёва у базе *Chessgames*

* Профіль на сайце 365chess
* Выступленні Уладзіслава Кавалёва на шахматных алімпіядах
* Выступленні Уладзіслава Кавалёва на чэмпіянатах Еўропы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | 365chess · Chess DB · Chess Games · Chess Tempo · ФІДЭ |

| ⛭Беларусь Гросмайстры Беларусі |
| --- |
| Цяпер жывуць | Сяргей Азараў ·  Аляксей Аляксандраў ·  Андрэй Жыгалка ·  Сяргей Жыгалка ·  Вячаслаў Дыдышка ·  Сяргей Каспараў ·  Андрэй Кавалёў · Уладзіслаў Кавалеў ·  Віктар Купрэйчык ·  Ігар Люцко ·  Мікіта Маёраў ·  Яўген Падольчанка ·  Кірыл Ступак ·  Віталь Цецераў ·  Юрый Ціханаў ·  Аляксей Фёдараў |
| Выступалі раней | Яўген Агрэст ·  Барыс Гельфанд ·  Ілля Смірын ·  Юрый Шульман |
**Сымон Сымонавіч Кандыбовіч** (псеўд. Кабыш; 21 ліпеня 1891, в. Старыца, цяпер Капыльскі раён, Мінская вобласць — 27 верасня 1972, Мюнхен) — беларускі дзяржаўны дзеяч, гісторык. Беларускі калабарант з нацыстамі ў часы Другой сусветнай вайны.

Біяграфія
---------

Магіла сям'і Сымона Кандыбовіча
Меў вышэйшую адукацыю, працаваў настаўнікам. У часе Першай сусветнай вайны служыў у войску. У 1922 г. працаваў старшынёй валаснога выканкаму ў Бабруйскім павеце. Быў дэлегатам Чацвёртага Усебеларускага з’езду саветаў. З 1926 — член ЦК КП(б)Б. У 1932—1937 кіраўнік справамі і ўпаўнаважаны камітэта нарыхтовак СНК БССР. 

У 1940 арыштаваны. Падчас нямецкай акупацыі ў ІІ сусветную вайну супрацоўнічаў з нямецкімі ўладамі. У 1941-1943 уваходзіў у кіраўніцтва Беларускай народнай самапомачы. Уваходзіў у склад Беларускай цэнтральнай рады, са студзеня 1944 кіраўнік яе фінансавага аддзела. Удзельнік ІІ Усебеларускага кангрэса (чэрвень 1944, Мінск). 

3 лета 1944 у Германіі. Змяніў прозвішча на Кабыш. Прымаў удзел у працы Беларускага нацыянальнага камітэта. 3 1954 у Мюнхене: супрацоўнік Інстытута па вывучэнні СССР, у беларускім аддзеле радыёстанцыі «Свабода». Даследаваў пытанні эканамічнай гісторыі. Аўтар артыкулаў у навуковым часопісе беларускай эміграцыі «Запісы», выданнях Інстытута па вывучэнні СССР па беларускім нацыянальным пытанні, у якіх рабіў высновы, што нацыянальнаму развіццю беларускага народа не спрыяюць ні Польшча, ні Савецкая Расія. Ад 1956 г. быў рэферэнтам Сакратарыята Рады БНР па пытаннях народнай гаспадаркі.

Памёр 17 верасня 1971 г. Пахаваны ў Мюнхене на могілках Вестфрыдгоф (ням. Westfriedhof).

Бібліяграфія
------------

* Сымон Кандыбовіч. Разгром нацыянальнага руху ў Беларусі. — Мінск: БГА, 2000.— 160 с. ISBN 985-6374-15-4.

Зноскі
------

1. ↑  Нашыя могілкі. Альбом Архівавана 1 снежня 2017. // Запісы БІНіМ № 27. — Нью-Ёрк — Мінск, 2004. — 232 с. 21 см. — С. 224—240.

Літаратура
----------

* Кандыбовіч // БЭ ў 18 т. — Т. 7. — Мн. 1998.
* *Юрэвіч Л.* Літаратурны рух на эміграцыі. — Мн. 2002.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1059889196 · NUKAT: n2017159271 · VIAF: 311196482 |
**Вірулентнасць** (ад лац.: virulentus - атрутны) — ступень здольнасці дадзенага інфекцыйнага агента (штаму мікраарганізма або віруса) заражаць дадзены арганізм. Вірулентнасць нераўназначная здольнасці выклікаць захворванне (патагеннасці), бо пасля заражэння мікраарганізм можа ператварацца ў сімбіёнта арганізма-гаспадара, не выклікаючы адмоўных наступстваў. Паказчыкамі вірулентнасці з'яўляюцца ўмоўныя велічыні — мінімальная смяротная, 50%-ная смяротная, 50%-ная інфікуючая доза.

Вірулентнасць залежыць ад уласцівасцяў самога інфекцыйнага агента, а таксама ад адчувальнасці (успрымальнасці) арганізма-гаспадара. Ступень вірулентнасці вымяраецца ў колькасці адзінак (клетак або вірусных часціц) інфекцыйнага агента, неабходных для заражэння арганізма. Вірулентнасць можа вагацца ў значнай ступені ў межах аднаго віду мікраарганізма. Пры падтрыманні інфекцыйнага агента ў лабараторных умовах яго вірулентнасць часта аслабляецца, што выкарыстоўваецца пры вытворчасці вакцыны. Змены вірулентнасці, як у бок узмацнення, так і паслаблення можна таксама дамагчыся ў выніку мутагеннага ўздзеяння на інфекцыйны агент.
Белае святло раскладваецца ў аптычны спектр з дапамогай прызмы.
**Бачнае выпраменьванне** або **святло** — электрамагнітныя хвалі, якія ўспрымае вока чалавека, даныя займаюць ўчастак спектра з даўжынёй хвалі прыблізна ад 380 (фіялетавы) да 750 нм (чырвоны) (індывідуальныя межы ўспрымання некалькі адрозніваюцца для кожнага чалавека). Такія хвалі займаюць частотны дыяпазон ад 400 да 790 тэрагерц.

Найбольшую адчувальнасць да святла чалавечае вока мае ў вобласці 555 нм (540 ТГц), у зялёнай частцы спектра. У спектры ўтрымліваюцца не ўсе колеры, якія адрознівае чалавечы мозг. Такіх адценняў, як ружовы або маджэнт, няма ў спектры бачнага выпраменьвання, яны ўтвараюцца ад змешвання іншых колераў.

Бачнае выпраменьванне таксама трапляе ў «аптычнае акно» — вобласць спектра электрамагнітнага выпраменьвання, што практычна не паглынаецца зямной атмасферай. Што тычыцца рассейвання, блакітнае святло рассейваецца на неаднароднасцях атмасферы мацней, чым святло з большымі даўжынямі хваль (у чырвоны бок спектра), і таму дзённае неба выглядае блакітным.

Спектр бачнага выпраменьвання
-----------------------------

| Колер | Дыяпазон даўжынь хваль, нм | Дыяпазон частот, ТГц | Дыяпазон энергіі фатонаў, эВ |
| --- | --- | --- | --- |
| Фіялетавы | 380—440 | 790—680 | 2,82—3,26 |
| Сіні | 440—485 | 680—620 | 2,56—2,82 |
| Блакітны | 485—500 | 620—600 | 2,48—2,56 |
| Зялёны | 500—565 | 600—530 | 2,19—2,48 |
| Жоўты | 565—590 | 530—510 | 2,10—2,19 |
| Аранжавы | 590—625 | 510—480 | 1,98—2,10 |
| Чырвоны | 625—750 | 480—405 | 1,68—1,98 |

Гл. таксама
-----------

* Эфект Рамана
* Праламленне

Зноскі
------

1. ↑  **Бачнае святло** або проста **святло** ў вузкім сэнсе слова.

| ⛭Электрамагнітны спектр |
| --- |
| **Гама-промні** ·  **Рэнтгенаўскія промні** ·  **Ультрафіялет** ·  **Бачнае святло** ·  **Інфрачырвоны** ·  **Тэрагерцавыя хвалі** ·  **Мікрахвалі** ·  **Радыёхвалі**

*← вышэйшыя частоты       большыя даўжыні хвалі →* |
| Бачны (аптычны) спектр | 
* Фіялетавы
* Сіні колер
* Зялёны колер
* Жоўты колер
* Аранжавы колер
* Чырвоны колер

 |
| Мікрахвалі | 
* W-дыяпазон
* V-дыяпазон
* Q-дыяпазон
* Ka-дыяпазон
* K-дыяпазон
* Ku-дыяпазон
* X-дыяпазон
* S-дыяпазон
* C-дыяпазон
* L-дыяпазон

 |
| Радыё | 
* КВЧ
* ЗВЧ
* УВЧ
* УКХ
* КХ
* СХ
* ДХ
* ВНЧ
* ІНЧ
* ЗНЧ
* КНЧ

 |
| Паводле даўжыні хвалі | 
* Мікрахвалі
* Кароткія хвалі
* Сярэднія хвалі
* Доўгія хвалі

 |
**McDonnell Douglas** («Мак-До́нел Ду́глас»; да 1967 года **McDonnell Aircraft Corporation**) — колішняя авіяцыйная, авіякасмічная карпарацыя ў ЗША. Заснаваная Дж. Мак-Донелам як «Самалётная карпарацыя Макдонела» (McDonnell Aircraft Corporation) 6.7.1939. Пасля зліцця з кампаніяй «Дуглас» (а фактычна, пасля набыцця Макдонелам кампаніі Дугласа) была названа «Макдонел Дуглас карпарэйшн» (McDonnell Douglas Corporation). Пасля спаду ў 1970-х, і кароткатэрміновага ўздыму ў 1980-х, у т.л. набыцця кампаніі «Верталёты Хьюза» (Hughes Helicopters) у 1984, пачала несці значныя фінансавыя страты ў пач. 1990-х. Куплена «Боінгам» цалкам за 13 млрд. USD рынк. вартасці (15.12.1996).

Першы серыйны прадукт: самалёт FH-1 «Фантом» (1945). Вядомыя прадукты: самалёты XF-85 «Гоблін», F2H «Баншы», F3H «Дэман», F-101 «Вуду», F-4 «Фантом II», ЗР «Талас». Серыі КА «Меркуры» і «Джэмінай». Пасля 1967: ваен. самалёты F-15, пасаж. самалёты DC-9, DC-10, ракета-носьбіт «Дэльта», AV-8 «Харыер» (па ліцэнзіі). Супольна з «Нортрапам»: F-18 «Хорнет».

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 8 сакавіка 2022.
2. ↑  140 тыс. работнікаў у 1967, 57 тыс. у 1976, 132 тыс. у 1990.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12574670j · GND: 272845-X · ISNI: 0000 0001 2113 8613 · LCCN: n81039757 · SUDOC: 050329049 · VIAF: 158243761 |

 |
**Пептыдная сувязь** — від аміднай сувязі; узнікае ў выніку ўзаемадзеяння α-амінагрупы (— NH2) адной амінакіслаты з α-карбаксільнай групай (— СООН) іншай амінакіслаты. Такія палімерныя малекулы (поліпептыдныя ланцугі) могуць складацца з соцень амінакіслотных звёнаў, а бялковая малекула — з аднаго ці некалькіх поліпептыдных ланцугоў.

З'яўляецца адзінай кавалентнай сувяззю, з дапамогай якой амінакіслотныя астаткі злучаюцца паміж сабой і ўтвараюць каркас бялковай малекулы. Мае (на 40 %) характар двайной (спалучанай) сувязі і таму карацей за адзінарную — С — N — сувязь. Часткова спалучаны характар — С — N —сувязі абумоўлівае плоскую канфігурацыю — С(О) — NН — групы (усе 4 атамы знаходзяцца ў адной плоскасці) і існаванне транс- (больш устойлівай) і цыс-форм.

Ферментатыўнае ўтварэнне пептыднай сувязі ў жывых клетках адбываецца ў біясінтэзе бялку.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Аляксандр I.
**Аляксандр Малоскі** (370 да н.э. — 331 да н.э.) — кіраўнік з эпірскай дынастыі Пірыдаў, сын Неапталема I, брат Алімпіяды, дзядзька Аляксандра Македонскага. Выхоўваўся пры македонскім двары. У 350 годзе да н.э. Філіп II зрынуў яго дзядзьку Арыба і аддаў эпірскі прастол Аляксандру.

У 337 годзе да н.э. Алімпіяда пакінула Філіпа II і прыбыла да двара брата, схіляючы яго ўступіць у вайну з Македоніяй. Адносіны паміж дзяржавамі былі ўладжаны шлюбам Аляксандра з дачкой Філіпа, Клеапатрай. На вясельным балі Філіп быў забіты нейкім Паўсаніем, руку якога, магчыма, накіроўвалі Пірыды.

У 334 годзе да н.э. грэкі з Тарэнта заклікалі Аляксандра на дапамогу ў барацьбе з туземнымі жыхарамі Луканіі і Бруція. Ён атрымаў перамогу і заключыў дагавор з рымлянамі (у 332 годзе да н.э.). Тым не менш італійская кампанія каштавала яму жыцця: вераломства закладнікаў прывяло да яго гібелі ў няроўным баі з луканамі.

Спасылкі
--------

* Біяграфія на livius.org Архівавана 24 верасня 2013.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Арыб** | **Цар эпірскі**350 да н.э. — 331 да н.э. | Пераемнік**Эакід** |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid · genealogics.org |
| Нарматыўны кантроль | GND: 129873209 · LCCN: n00146003 · SUDOC: 083156151 · VIAF: 23380350 |
**Заходняя Сібір** — частка Сібіры, размешчаная паміж Уральскімі гарамі на захадзе і рэчышчам ракі Енісей на ўсходзе. Плошча рэгіёна — 2,6 млн км² (15% тэрыторыі Расіі). Насельніцтва — 15 млн. чалавек (10% насельніцтва Расіі). Шчыльнасць насельніцтва 5,77 чал./1 км².

Заходняя Сібір уяўляе сабой тэрыторыю, якая цягнецца на 2500 км ад Паўночнага Ледавітага акіяна да узвышшаў Казахскага дробнасопачніка і на 1900 км ад гор Урала да Енісея. Каля 80% плошчы Заходняй Сібіры размешчана ў межах Заходне-Сібірскай раўніны, якая складаецца з двух плоскіх, чашападобных, моцна забалочаных упадзін, падзеленых падвышанымі да 175—200 м Сібірскім Уваламі. На паўднёвым усходзе Заходне-Сібірская раўніна, паступова падвышаючыся, змяняецца перадгор’ямі Алтая, Салаіра, Кузнецкага Алатау і Горнай Шорыі.

Гл. таксама
-----------

* Усходняя Сібір
* Сібірская федэральная акруга
* Заходне-Сібірская раўніна

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85122211 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Піке.
**Піке** (фр.: piqué ад *piquer* — прышпільваць, прастрачыць матэрыю) — тканіна, трыкатажнае палатно, якое вырабляецца з баваўнянай пражы або хімічных валокнаў складаным перапляценнем  (укр.) (бел..

Шчыльная баваўняная тканіна ў два ўткі з рэльефнымі папярочнымі рубчыкамі або радзей выпуклымі геаметрычнымі ўзорамі на адным баку. Узор звычайна бывае дробны, нескладаны (ромбы, квадраты, соты), палоска практычна не сустракаецца. У наш час выпускаецца таксама піке з асноўнымі рубчыкі рознай таўшчыні. Разнавіднасцю піке з’яўляецца вафельная тканіна.

Тканіна трывалая, мала камечыцца, добра пераносіць мыццё ў машыне. Пасля мыцця патрабуе падкрухмальвання. Піке паступае ў продаж пераважна ў адбеленым выглядзе, але бывае каляровым або з набіваным малюнкам.

З баваўнянага піке шыюць летнія сукенкі, касцюмы, жаночыя боты, дзіцячую вопратку, бялізну. Таксама ідзе на апрацоўку, каўнерыкі і т. п. Піке са штучнага шоўку выпускаецца з падоўжнымі рубчыкамі на адным баку. Яно выкарыстоўваецца толькі як плацяная тканіна.

Французскае трыкатажнае піке стала папулярным па ўсім свеце, калі з яго пачалі вырабляць кашулі-пола  (укр.) (бел..

Дзіцячае піке — патоўшчанае баваўнянае піке з лёгкім начосам на вывараце. Выкарыстоўваецца для пашыву дзіцячага адзення і пакрывалаў.

Піке-бумазея  (укр.) (бел. — піке са шчыльным начосам на споднім боку.

Асноўныя ўласцівасці
--------------------

* малая ступень змінання;
* высокая трываласць;
* даўгавечнасць;
* добрая гіграскапічнасць;
* паветрапранікальнасць;
* лёгкі догляд.

Догляд
------

Асноўныя правілы догляду:

* машыннае мыццё з выкарыстаннем сінтэтычных мыйных сродкаў;
* лёгкае падкрухмальванне пасля мыцця рэкамендавана цвёрдым тканінам;
* прасаванне ў адпаведным рэжыме (згодна з пазнакай на этыкетцы);
* пры неабходнасці не забараняецца выкарыстанне плямавыводніку зберагалага дзеяння;
* сушка ў звычайным рэжыме і машынная сушка;
* для вырабаў з друзлай структурай перапляценняў магчымая гарызантальная сушка.

У культуры
----------

Знакамітыя «пікейныя камізэлькі» з «Залатога цяляці  (руск.) (бел.» Ільфа і Пятрова былі зробленыя з піке.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Лазука 2015, с. 141.

Літаратура
----------

* *Лазука, Барыс Андрэевіч.* Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. — Мінск: Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.
* Пике // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1959. — Т. VI. — Стб. 1017—1020
* Р. М. Кирсанова. Пике // Костюм в русской художественной культуре 18 — первой половины 20 вв.: Опыт энциклопедии / под ред. Т. Г. Морозовой, В. Д. Синюкова. — М. : Большая Российская энциклопедия, 1995. — С. 212. — 50000 прим. — ISBN 5-85270-144-0.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
Цукеркі
**Цуке́ркі** — цукрыстыя кандытарскія вырабы пераважна мяккай кансістэнцыі.

Маюць у сабе цукру да 70%, тлушчаў да 40%, вады 3—20%. Энергетычная каштоўнасць 100 г 380—600 ккал. Вырабляюць на аснове ўзбітага цукрова-патачнага сіропу з рознымі напаўняльнікамі.

Бываюць цукеркі: карамель, глазураваныя (шакаладнай, цукровай, памаднай глазурай), неглазураваныя, шакаладныя, ірыс, дражэ. Паводле начынкі (корпуса) адрозніваюць цукеркі памадныя, пралінавыя, жэлейныя, фруктова-гыльяжныя, грыльяжныя, лікёрныя, збіўныя, двухслойныя і інш.

* Цукеркі «Вішня ў шакаладзе»Цукеркі «Вішня ў шакаладзе»
* ІрыскіІрыскі
* Цукеркі Ferrero RocherЦукеркі Ferrero Rocher
* Амерыканскія цукеркі M&M'sАмерыканскія цукеркі M&M's
* Традыцыйныя японскія цукеркі КампэйтаТрадыцыйныя японскія цукеркі *Кампэйта*

Літаратура
----------

* Цукеркі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12288918x · LCCN: sh85019581 · NKC: ph114267 |
**Xylocopa violacea** — від адзіночных пчол сямейства пчаліныя (*Apidae*). Буйное адзіночнае насякомае, адзін з пяці відаў палеарктычнага падроду *Xylocopa* роду *Xylocopa*.

Антафіл, полілект.

Апісанне
--------

Даўжыня цела — 20-28 мм, цела чорнае, аднак грудзі і, асабліва, галава з сінім металічным бляскам, крылы цёмныя з фіялетавым адлівам. У самак другі членік жгуціка вусіка роўны па даўжыні тром разам узятым наступным, знешняя паверхня галёнкі задняй нагі з гладкай пляцоўкай, па краях якой размешчаны маленькія зубцы. У самцоў два апошнія членікі вусікаў чырвоныя, апошні — выгнуты; спінка сярэднегрудзі часткова пакрыта шэрымі валасінкамі, тазікі задніх ног з зубцом.

Лёт імага з канца сярэдзіны красавіка па канец верасня, спарванне адбываецца пераважна вясной. Гнёзды будуе ў сухіх ствалах і галінах дрэў, драўляных пабудовах і тэлеграфных слупах, выгрызаючы ў іх хады і будуючы ў іх 10-12 сумежных вочак з перагародкамі са здробненай драўніны. У кожнае вочка змяшчае пыльцовую масу, сфармаваную ў выглядзе падоўжанага тэтраэдра, куды адкладаецца адно яйцо.

Дае адно пакаленне ў год. Маладыя імага зімуюць у хадах у драўніне.

Распаўсюджанне
--------------

Міжземнаморскі-азіяцкі від. Від сустракаецца пераважна ў паўднёвай частцы Еўропы, ў Крыму, на Каўказе, у Турцыі, ў Пярэдняй Азіі і на Блізкім Усходзе, у Паўночнай Афрыцы, Цэнтральнай Азіі.

Ахова
-----

Унесены ў Чырвоную кнігу Украіны.

* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Червона книга України. Тваринний світ / Під загал. ред. І. А. Акімова. — К.: Глобалконсалтинг, 2009. — 624 с

Літаратура
----------

* Стриганова Б. Р. Захаров А. А. Пятиязычный словарь названий животных: Насекомые. Латинский, русский, английский, немецкий, французский / под ред. д-ра биол. наук, проф. Б. Р. Стригановой. — М.: РУССО, 2000. — С. 304. — 1060 экз. — ISBN 5-88721-162-8.
* М. А. Козлов, И. М. Олигер. *Школьный атлас-определитель беспозвоночных*. — М.: Просвещение, 1991. — 207 стр.: цв. ил. ISBN 5-09-001435-3. Тираж: 200 000 экз.

Спасылкі
--------

* Фаўна Еўропы: *Xylocopa violacea*
* Catalogue of Life-25th October 2012: Інфармацыя пра відэа

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85020428 · Microsoft: 2778187299 |
**Археалагічныя помнікі** — старажытныя прадметы, збудаванні, пахаванні, што захаваліся на зямной паверхні, пад зямлёй або пад вадой і з’яўляюцца аб’ектам археалагічных даследаванняў. Да археалагічных помнікаў адносяцца: выкапнёвыя прылады працы, зброя, упрыгожанні, паселішчы (стаянкі, селішчы, гарадзішчы), рэшткі жытлаў, гідратэхнічных збудаванняў, майстэрні, горныя выпрацоўкі, пячоры, старажытныя ўмацаваныя лініі (абарончыя валы, равы), дарогі, пабудовы на палях, малюнкі і надпісы, высечаныя на асобных камянях і скалах, старажытныя археалагічныя помнікі, пахаванні, надмагільныя і культавыя збудаванні (каменныя бабы, следавікі, ідалы, свяцілішчы і інш.). Археалагічныя помнікі — рэчавыя гістарычныя крыніцы, па якіх можна аднавіць мінулае чалавечага грамадства. 

На Беларусі выяўлена каля 900 стаянак каменнага і бронзавага вякоў, каля 1500 гарадзішчаў і селішчаў ранняга жалезнага веку і інш.
**Радыёвяшчанне** («эфірнае радыёвяшчанне», кар. «эфір»), ад «*радыё*» + «*вяшчаць*» (*паведамляць*) — тэхналогія перадачы гукавой інфармацыі ў радыёэфіры, а таксама ў правадных сетках (правадное радыёвяшчанне) ці ў сетках з пакетнай камутацыяй (у камп'ютарных сетках — інтэрнэт-радыё). Першапачаткова тэрмін пайшоў ад фізічнага паняцця «эфір», з прычыны таго, што напачатку XX стагоддзя лічылася, што распаўсюджванне радыёхваль адбываецца ў такім эфіры, і ў далейшым распаўсюдзілася на ўсе спосабы шырокавяшчальнай трансляцыі.

Характарызуецца перадачай сігналу па прынцыпе «ад аднаго — да многіх», г.зн. больш за аднаго слухача, як правіла — па загадзя вядомым раскладзе.
У афіцыйнай дакументацыі таксама ўжываюць тэрмін *«радыёвяшчанне тэлебачання»*, што падразумявае перадачу аўдыёвізуальнай інфармацыі.

Гл. таксама
-----------

* Міжнароднае радыёвяшчанне
* Лічбавае радыё
* Фармат вяшчання
* Радыёсувязь
* Радыёвыпраменьванне
**Валадарскі** (руск.: Волода́рский) — пасёлак у Астраханскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр і найбуйнейшы населены пункт Валадарскага раёна. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне «Пасёлак Валадарскі» са статусам сельскага паселішча. Размешчаны за 44 км на ўсход ад Астрахані, у дэльце Волгі, на беразе ракі Чурка — пратокі ракі Бузан.

У 1923 годзе месцу промыслу Чурка было прысвоена імя В. Валадарскага.

З 1931 па 1944 пасёлак з’яўляўся цэнтрам Валадарскага раёна.

У жніўні 1952 года промысел імя Валадарскага быў ператвораны ў рабочы пасёлак Валадарскі.

У 1965 годзе рабочы пасёлак зноў становіцца цэнтрам адноўленага Валадарскага раёна.

26 чэрвеня 2006 года ў адпаведнасці з Законам Астраханскай вобласці № 28/2006-ОЗ пасёлак Валадарскі аднесены да катэгорыі сельскіх населеных пунктаў, муніцыпальнае ўтварэнне «Пасёлак Валадарскі» надзелена статусам сельскага паселішча.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 31 ліпеня 2017.
2. 1 2  *(unspecified title)* — 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41806467'></a>

| ⛭Астраханская вобласць |
| --- |
| Раёны | Ахтубінскі • Валадарскі • Енатаеўскі • Ікранінскі • Камызяцкі • Краснаярскі • Ліманскі • Нарыманаўскі • Прыволжскі • Харабалінскі • Чарнаярскі |  |
| Гарады | **Астрахань** • Ахтубінск • Знаменск • Камызяк • Нарыманаў • Харабалі |
| Пгт | Верхні Баскунчак • Волга-Каспійскі • Ільінка • Кіраўскі • Красныя Барыкады • Ліман • Ніжні Баскунчак |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | Валадарскі • Енатаеўка • Ікранае • Красны Яр • Началава • Чорны Яр |
**Лі Юй** (таксама вядомы як **Лі Хоучжу** і **Лі Чун-гуан**; 937 — 15 жніўня 978) — кітайскі паэт
, апошні імператар дынастыі Паўднёвая Тан. Майстар лірычных рамансаў малой формы — цы. Стварыў лепшыя свае творы пасля таго, як пазбавіўся трона. Быў скінуты заснавальнікам Сунскай дынастыі і забіты пасля некалькіх гадоў палону.

тэставы тэкст, які трэба выдаліць пасля захавання артыкулу

1. ↑  Классическая китайская поэзия **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 14 сакавіка 2009. Праверана 27 кастрычніка 2009.
2. ↑  Сунская поэзия X—XIII вв. **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 1 чэрвеня 2009. Праверана 27 кастрычніка 2009.
**Пісьменства** — знакавая сістэма, прызначаная для фармалізацыі, фіксацыі і перадачы тых ці іншых дадзеных (маўленчай інфармацыі і іншых элементаў сэнсу, безадносна да іх моўнай формы) на адлегласці і надання гэтым дадзеным пазачасавага характару. Пісьменства — адна з формаў існавання чалавечай мовы.

Драбнюткія сэнсаадрознівальныя адзінкі пісьма — графемы.

Агульныя характарыстыкі
-----------------------

Пісьменства адрозніваецца ад іншых існуючых ці магчымых сістэм сімвалічнай камунікацыі тым, што заўсёды асацыюецца з некаторай мовай і вусным маўленнем на гэтай мове. У супрацьлегласць пісьменству, рознага роду візуальна-графічныя прадстаўлення інфармацыі — такія, як малюнкі, карціны, невербальныя картаграфічныя элементы і г. д. — не суаднесены з якой-небудзь канкрэтнай мовай. Сімвалы на інфармацыйных знаках (напрыклад, малюнкі мужчыны і жанчыны) таксама не адносяцца да мовы, хоць могуць стаць яе часткай у тым выпадку, калі актыўна выкарыстоўваюцца ў спалучэнні з іншымі моўнымі элементамі. Некаторыя іншыя сімвалічныя абазначэнні: лічбы, лагаграмы — не маюць прамой сувязі з вызначанай мовай, але часта выкарыстоўваюцца на пісьме і, такім чынам, могуць лічыцца часткай пісьменства.

Мова ўласціва кожнай чалавечай супольнасці, і гэты факт можа разглядацца як неад’емная і вызначальная характарыстыка ўсяго чалавецтва ў цэлым. Аднак развіццё пісьменства і працэс паступовага выцяснення ім традыцыйных вусных формаў зносін быў спарадычным, нераўнамерным і павольным. Аднойчы ўсталяваўшыся, пісьменства ў агульным выпадку перажывае змены менш ахвотна, чым вусная размова, захоўваючы тым самым рысы і канкрэтныя выразы, не характэрныя больш для актуальнага стану жывой мовы. Адна з найбольш істотных пераваг выкарыстання пісьменства заключаецца ў магчымасці стварэння пастаянных запісаў інфармацыі, выяўленай сродкамі мовы.

Гл. таксама
-----------

* Палеаграфія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кароткая яўрэйская · Britannica (онлайн) · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4053297-5 · Microsoft: 78148190 · NDL: 00567844 · NKC: ph115978 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гаеў.
**Андрэй Анатолевіч Гаеў** (5 лютага 1977, Смаргонь, Гродзенская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня Дзяржаўнага камітэта па маёмасці Рэспублікі Беларусь (2014—2020).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 5 лютага 1977 года ў Смаргоні.

У 1999 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, у 2002 годзе — аспірантуру Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі, у 2009 — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

У 1998—2000 гадах — спецыяліст ДУП «Нацыянальнае кадастравае агенцтва».

У 2000—2001 гадах — кансультант аддзела прававога рэгулявання зямельных адносін і кантролю за выкарыстаннем і аховай зямель Дзяржаўнага камітэта па зямельных рэсурсах, геадэзіі і картаграфіі Рэспублікі Беларусь.

У 2001—2002 гадах — кансультант-юрыст юрыдычнага аддзела Камітэта па зямельных рэсурсах, геадэзіі і картаграфіі пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь.

У 2002—2003 гадах — начальнік юрыдычнага аддзела Камітэта па зямельных рэсурсах, геадэзіі і картаграфіі пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь.

У 2004 годзе — начальнік юрыдычнага ўпраўлення Камітэта па зямельных рэсурсах, геадэзіі і картаграфіі пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь.

У 2004—2006 гадах — начальнік юрыдычнага аддзела Камітэта па зямельных рэсурсах, геадэзіі і картаграфіі пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь.

У 2006—2012 гадах — намеснік старшыні Дзяржаўнага камітэта па маёмасці Рэспублікі Беларусь.

У 2012—2014 гадах — дырэктар Нацыянальнага цэнтра прававой інфармацыі Рэспублікі Беларусь.

Старшыня Дзяржаўнага камітэта па маёмасці Рэспублікі Беларусь з 27 снежня 2014 года.

16 кастрычніка 2015 года пастановай Савета Міністраў № 870 у складзе Урада склаў свае паўнамоцтвы перад нававыбраным Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. а 17 снежня 2015 года ўказам Прэзідэнта № 500 зноў зацверджаны на пасадзе старшыні камітэта

15 лістапада 2021 года прызначаны дырэктарам Нацыянальнага цэнтра абароны персанальных дадзеных.

Зноскі
------

1. ↑  Архіўная копія (руск.)(недаступная спасылка).  Афіцыйны сайт камітэта па маёмасці. Архівавана з першакрыніцы 2 чэрвеня 2015. Праверана 1 чэрвеня 2015.
2. ↑  Гаеў Андрэй Анатольевіч **(нявызн.)**.  БЕЛТА.(недаступная спасылка)
3. ↑  Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь разгледзеў кадравыя пытанні **(нявызн.)**.
4. ↑  Архіўная копія (руск.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016. Праверана 17 кастрычніка 2015.
5. ↑  Назначаны члены ўрада Рэспублікі Беларусь **(нявызн.)**.   снежня 2015).
6. ↑  Андрэй Гаеў прызначаны дырэктарам Нацыянальнага цэнтра абароны персанальных дадзеных

| Старшыні Дзяржаўнага камітэта па маёмасці Рэспублікі Беларусь |
| --- |
|  | 
Георгій Кузняцоў (2006—2014) •
Андрэй Гаеў (2014—2020) •
Дзмітрый Матусевіч (з 2020)
 |  |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Аляксандраўскі сельсавет.
 
**Алякса́ндраўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мёрскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Александрына.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Мёрскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Маладзечанскай вобласці, з 20 студзеня 1960 года — Віцебскай вобласці. 16 верасня 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Павяцкага (5 населеных пунктаў: Каснарэўшчына, Міжрэчча, Паршэлева, Сташулі і Суромшчына) і Лявонпальскага (24 населеныя пункты: Александрына, Аніські, Багданава, Бакшы, Белева, Бліжняе, Букава, Вята, Грузды, Дарожкі, Дземскія, Навіна, Навінкі, Надмірэчча, Надрэчча, Паташня-I, Паташня-II, Рыбакі, Тараракі, Чамяры, Чурылава, Чурылава Дальняе, Янопаль і Ясцьянава) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 29 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 верасня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.