recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Антыной Бельведэрскі
**Меркурый** ці **Гермес Бельведэрскі** — адзін з шэдэўраў ватыканскага Бельведэра (музей Пія-Клімента), які доўгі час прымалі за выяву Антыноя і называлі **Антыноем Бельведэрскім**.

У 1543 годзе Папа Павел III набыў статую за 1000 дукатаў у чалавека, сядзіба якога знаходзілася пад сценамі замка Св. Анёла. Верагодна, менавіта там яна і была выяўлена. На працягу XVI і XVII стагоддзяў слава пра гэты твор разнеслася па ўсёй Еўропе: мармуровыя копіі замовілі для сябе Карл I Сцюарт, Людовік XIV і Пётр I. Пусэн бачыў у ім ідэал класічных прапорцый, а Вінкельман (які прымаў статую за выяву Мелеагра) асабліва захапляўся прапрацоўкай твару.

З часоў Эніа Квірына Вісконці лічыцца даказаным, што скульптура адлюстроўвае бога Гермеса. Ідэалізаваны твар, перакінутая праз плячо халаміда і паслаблены кантрапост паказваюць на тое, што арыгіналам для гэтай копіі Адрыянава кіравання магла служыць згубленая праца Праксіцеля накшталт «Гермеса і Дыяніса».

Літаратура
----------

* Brummer, Hans Henrik, 1970. *The Statue Court in the Vatican Belvedere* (Stockholm).
* Haskell, Francis, and Nicholas Penny, 1981. *Taste and the Antique: the Lure of Classical Sculpture 1500-1900* (Yale University Press), cat. no. 4, pp 141–43.
* Helbig, Wolfgang, 1963-72. *Führer durch die öffentlichen Sammlungen der klassistischer Altertümer in Rom*, (Tübingen) 4th ed. I, pp 190–91.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Антыной Бельведэрскі**
**Карэн Ліс Нільхейм** (шведск.: Karen Lis Nilheim, нар. 5 чэрвеня 1944 г. Стакгольм) — шведская актрыса.

Біяграфія
---------

Вырасла на поўдні Стакгольма, дачка Карла Нільхейма, кіраўніка джаз-гурта.

Паступіла ў тэатральнае вучылішча Кале Флігарэ і пачала граць рэвю ў 1962 годзе. У 1964 і 1965 гадах яна выступала на сцэне Нацыянальнага тэатра і на працягу 1964 года ў тэатры ў горадзе Вааса. З 1970 года яна сыграла ў Стакгольмскім гарадскім тэатры. У канцы 1960-х яна знялася ў фільмах «Пра што пагаварыць у будучыні» (1968) і «Склеп» (1969).

У 1975 годзе яна выканала ролю маці-адзіночкі Марыі ў фільме «Марыя». За гэтую ролю яна атрымала прэмію «Залаты жук» за лепшую жаночую ролю.

Найбольш вядомая яе роля служанкі Альвы ў экранізацыях кніг пра Мадзікен.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 13 ліпеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Lis Nilheim // Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |
**Кава́цкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Кавака.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Брагінскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Шкуратоўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
Рунныя камяні ў Елінгу.
**Е́лінг** (*Jelling*) — населены пункт у Даніі на паўвостраве Ютландыя (80 км ад Орхуса і 10 км ад Вейле). Насельніцтва складае 3370 чалавек (на 1 студзеня 2014).

У Елінгу валадарыў і меркавана быў пахаваны першы вядомы па гістарычных дакументах дацкі кароль Горм Стары і яго жонка Цюра. Два пахавальныя курганы і два рунныя камяні разам з царквой на месцы пахавання занесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. На поўдні горада знаходзіцца возера Форуп.

Гл. таксама
-----------

* Хедэбю
* Дацкія кругавыя замкі
* Бірка

Зноскі
------

1. ↑  «BEF44: Population 1st January, by urban areas» database from Statistics Denmark
2. ↑  Магільныя ўзгоркі, рунічныя камяні і царква ў Елінгу **(нявызн.)**.  unesco.org. Праверана 25 верасня 2014.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Елінг
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Зальцбург.

**Зальцбургскае архібіскупства** (ням.: Fürst-Erzbistum Salzburg) — царкоўнае княства ў складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі, са сталіцай у горадзе Зальцбург (сучасная Аўстрыя).

Архідыяцэзія Зальцбурга стала княствам-архібіскупствам у 1213 годзе, калі архібіскуп Эберхард II Рэгенсбургскі атрымаў тытул імперскага князя. Пасля таго, як 1245 годзе на Ліёнскім саборы Папа Інакенцій IV адлучыў ад царквы свайго ворага — імператара Фрыдрыха II, то Эберхард, як і большасць нямецкіх князёў, адмовіўся падтрымаць гэта рашэнне, за што быў таксама адлучаны ад царквы.

Падчас перыяду міжцарства ў Свяшчэннай Рымскай імперыі (1254—1273) архібіскупства таксама перажывала цяжкія часы. Сітуацыя стабілізавала толькі ў канцы XIII стагоддзя, калі абраны імператарам Рудольф I стаў ператвараць Аўстрыю ў сваё спадчыннае ўладанне. З тых часоў зальцбургскія архібіскупы былі вернымі саюзнікамі Габсбургаў у іх барацьбе супраць Вітэльсбахаў.

У 1347 годзе ў Зальцбург прыйшла «Чорная смерць», пасля чаго ў архібіскупстве пачаўся заняпад. У XV стагоддзі княства зведала турэцкае ўварванне і рабаўніцкую палітыку ўлад. У 1473 годзе Бернард II Рорскі ўпершыню ў гісторыі сабраў савет княства, і адрокся ад пасады. У 1481 годзе імператар Фрыдрых III дараваў гораду Зальцбургу права самастойна выбіраць сабе бургамістра і гарадскі савет, што выклікала бесперапынную барацьбу паміж імі і кіруючым архібіскупам. Сітуацыю здолеў пераламаць толькі Леанард фон Койтшахт, які стаў архібіскупам у 1495 годзе і, запрасіўшы ў 1511 годзе бургамістра і членаў гарадскога савета на вялікі абед, арыштаваў іх усіх і вымусіў адмовіцца ад такіх правоў. Леанард здолеў умацаваць эканамічнае становішча архібіскупства, павялічыў здабычу солі, золата і срэбра, і зрабіў Зальцбург адным з найбагатых дзяржаў у складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі.

У 1514 годзе Леанарду прыйшлося зрабіць сваім каад'ютарам Матхайса Ланга фон Веленберга, які быў сакратаром імператара Максіміліяна I. Апошнія гады жыцця Леанард правёў у барацьбе супраць свайго каад'ютара, які, пасля смерці Леанарда ў 1519 годзе, і стаў новым архібіскупам Зальцбургскім.

Фон Веленберг хутка стаў вельмі непапулярным у архібіскупстве за сваю артадаксальную пазіцыю ў пытаннях, звязаных з Рэфармацыяй, і падчас Сялянскай вайны ў Германіі яму прыйшлося цяжка ваяваць, каб утрымацца на сваёй пасадзе. Наступныя кіраўнікі дзейнічалі мудрэйша, і здолелі ўтрымаць Зальцбург убаку ад рэлігійных войнаў, якія раздзіралі Германію ў XVI-XVII стст.

У 1803 годзе ў рамках германскай медыятызацыі архібіскупства было секулярызавана і ператворана ў Зальцбургскае курфюрства.

| ⛭Медыятызаваныя духоўныя князі Свяшчэннай Рымскай імперыі |
| --- |
| Архібіскупы | 
* Майнц
* Кёльн
* Трыр
* Зальцбург

 |  |
| Біскупы | 
* Айхштэт
* Аўгсбург
* Базель
* Бамберг
* Брэслау
* Брыксен
* Вормс
* Вюрцбург
* Канстанц
* Корвей
* Курэй
* Льеж
* Любек
* Мюнстэр
* Оснабрук
* Падэрборн
* Пасау
* Рэгенсбург
* Страсбург
* Трэнт
* Фрайзінг
* Фульда
* Гільдэсгайм
* Шпаер

 |
| Пробсты | 
* Берхтэсгадэн
* Эльванген

 |
| Медыятызаваныя свецкія князі Свяшчэннай Рымскай імперыі |
**Дом па Савецкай вуліцы, 12**  — будынак у Гомелі, размешчаны ў гістарычным цэнтры горада. 

Пабудаваны ў пачатку XX ст. з цэглы. У Другую сусветную вайну часткова разбураны, адноўлены ў 1950 годзе. У архітэктуры будынка выявіліся рысы стылізатарска-эклектычнай плыні.

Архітэктура
-----------

П-падобны ў плане трохпавярховы будынак. Фасады папавярхова расчлянёны карнізнымі паясамі і лапаткамі. 2-і паверх расчлянёны лучковымі, 3-і — паўцыркульнымі аконнымі праёмамі. Фрыз антаблемента цэнтральнай часткі вырашаны ў выглядзе аркатурнага пояса з дэкаратыўнымі машыкулямі. Бакавыя часткі завершаны вежамі з байніцамі. У бакавых нішах скульптурныя ідылічныя выявы сялян з дарамі прыроды. Унутраная планіроўка анфіладная. На 1-м паверсе — гандлёвыя ўстановы, 2-і і 3-і выкарыстоўваюцца пад жыллё.

* 
* 
* 
* 
*

Літаратура
----------

* 41. Забудова вуліцы Савецкай // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Гомельская вобласць. — 383 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па Савецкай вуліцы, 12 (Гомель)
**Іенг Сары** (кхмер.: អៀង សារី [ʔiǝŋ saːriː]), пры нараджэнні *Кім Чанг* (24 кастрычніка 1925, Лёнг Ва, акруга Ча Вінь, В’етнам — 14 сакавіка 2013, Пнампень) — адзін з найбольш уплывовых дзеячаў рэжыму «чырвоных кхмераў» у Камбоджы.

У гады дыктатуры Пол Пота (1975-79) займаў пасады намесніка прэм'ер-міністра і міністра замежных спраў «Дэмакратычнай Кампучыі». У друку называўся «другім чалавекам» кампучыйскага рэжыму (у савецкім друку нават выкарыстоўваўся тэрмін «рэжым Пол Пота - Іенг Сары»). На справе ж Іенг Сары быў «нумарам трэцім», бо імя «нумар два», Нуон Чэа, было практычна невядомае за мяжой і мала вядомае ў самой Камбоджы.

Біяграфія
---------

Кхмер па бацьку, кітаец па маці. Нарадзіўся на паўднёвым-захадзе В’етнама. Уступіўшы ў шэрагі «чырвоных кхмераў», змяніў сваё в'етнамскае імя Кім Чанг на кхмерскія Іенг Сары. Быў шваграм Пол Пота, разам з ім вучыўся ў Парыжы, сустракаўся з дзеячамі французскага левага руху (уключаючы Ж.-П. Сартра).

Вярнуўшыся ў Камбоджу, быў абраны ў ЦК Працоўнай партыі Кампучыі ў верасні 1960 г. Міністр замежных спраў ва ўрадзе «чырвоных кхмераў».

Пасля паразы чырвоных кхмераў і іх пераходу да тактыкі партызанскай вайны працягваў захоўваць кіруючыя пазіцыі ў іх руху да 1996 г. калі здаўся ўладам Камбоджы. Іенг Сары быў памілаваны каралём Камбоджы ў 1996 годзе ў рамках дамоўленасцяў аб канчатковай капітуляцыі «чырвоных кхмераў».

У 1996-2007 г. пражываў пад аховай на віле ў Пнампені, кантраляваў здабычу каштоўных камянёў на мяжы з Тайландам. 12 лістапада 2007 арыштаваны разам з жонкай Іенг Тырыт для прыцягнення да адказнасці перад трыбуналам па злачынствах супраць чалавецтва ў Камбоджы.

16 снежня 2009 трыбунал прад'явіў яму афіцыйнае абвінавачванне ў генацыдзе, за яго ўдзел у забойствах в'етнамскай і мусульманскай меншасцяў у Камбоджы.

Зноскі
------

1. 1 2  Ieng Sary // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>
2. ↑  Ieng Sary, Former Official of Khmer Rouge, Dies at 87|nytimes.com
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 31 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Іенг Сары на Вікісховішчы |

* Архівавана 3 красавіка 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 122488709 · GTAA: 113300 · ISNI: 0000 0000 2335 4347 · LCCN: n83056737 · NTA: 133112179 · SUDOC: 146483227 · VIAF: 55521058 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Герасімовіч.
**Пётр Мікалаевіч Герасімовіч** (12 сакавіка 1912, в. Танежыцы, Слуцкі раён — 20 красавіка 1990) — беларускі мастак-графік і мастацтвазнавец.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Танежыцы Слуцкага павета. У 1933 годзе скончыў Віцебскі мастацкі тэхнікум, вучыўся ў І. Ахрэмчыка і У. Хрусталёва. Да 1941 г. выкладаў маляванне ў Мазырскім педтэхнікуме.

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Пасля вайны працаваў у Дзяржаўным мастацкім музеі БССР, з 1954 па 1982 гг. — на пасадзе загадчыка аддзела рускага і беларускага мастацтва Дзяржаўнага мастацкага музея БССР. Сябра Беларускага саюза мастакоў з 1956 г.

Творчасць
---------

Творчыя работы выкананы пераважна ў тэхніцы лінагравюры, з іх найбольш вядомы «Год 1919», «Год 1930», партрэты Я. Купалы і Я. Коласа (1981), партрэт мастака В. Бялыніцкага-Бірулі. Працаваў у галіне экслібрысу.

Аўтар прац па беларускаму выяўленчаму мастацтву: «Изобразительное искусство Белорусской ССР» (у сааўтарстве, М. 1957), «Дзяржаўны мастацкі музей БССР» (у сааўтарстве, Мн. 1976), «Нацюрморт» (Мн. 1982), «Мастацтва, народжанае Кастрычнікам», манаграфіі пра мастакоў Я. А. Зайцава (М. 1958) і А. М. Тычыну (Мн. 1961).

Яго творы знаходзяцца ў зборы Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Слуцкая палитра: Из фондов Слуцкого краеведческого музея: фотоальбом / сост. авт. текста Н. Г. Серик; фото В. А. Сибрикова. — Минск: Літаратура і Мастацтва, 2010. — С. 6. — 64 с.
2. 1 2 3 4  Герасімовіч Пётр Мікалаевіч

Літаратура
----------

* Ціткоўскі І. А. «Мастакі Случчыны» (Слуцк. 2006)
* Государственные архивы Республики Беларусь (1944—1997) : краткий справочник. ― Минск, 2000. (1Н//210538(039))
* Беларускі саюз мастакоў, 1938—1998 : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1998.

Спасылкі
--------

* Герасімовіч Пётр Мікалаевіч

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| ISNI: 0000 0000 8284 7432 · LCCN: n81033810 · NKC: jx20080912003 · NUKAT: n00067943 · SUDOC: 233455531 · VIAF: 97899081 |

 |
**Пётр Ма́лінк** (в.-луж.: Pětr Malink, 27 ліпеня 1931, Лоза, Лужыца, Германія — 28 жніўня 1984, Будзішын, Германская Дэмакратычная Рэспубліка) — лужыцкі пісьменнік, літаратурны крытык, педагог, перакладчык і драматург. Пісаў на верхнялужыцкай мове.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 27 ліпеня 1931 года ў сербалужыцкай вёсцы Лоза у сям’і лютэранскага святара. З 1941 па 1948 год пражываў у Бескаве, куды ў 1941 годзе нацысцкімі ўладамі быў высланы яго бацька. У 1951 годзе скончыў Сербалужыцкую вышэйшую школу ў Будзішыне, пасля чаго стаў выкладаць нямецкую і лужыцкія мовы. У 1955 годзе па палітычных прычынах пераехаў у вёску Мінакал, дзе займаўся педагагічнай дзейнасцю ў Сербалужыцкай моўнай школе. З 1960 года па 1976 год працаваў лектарам у выдавецтве «Домавіна». З 1963 года па 1968 год вывучаў культуралогію ва Ўніверсітэце імя Карла Маркса ў Лейпцыгу. З 1976 года працаваў навуковым супрацоўнікам у Інстытуце сербалужыцкага народазнаўства (сёння — Сербалужыцкі інстытут).

За сваю літаратурную дзейнасць быў двойчы ўдастоены Літаратурнай прэміі Домавіны (1962, 1967) і прэміі імя Якуба Чышынскага (1970).

Пахаваны на Тухорскіх могілках у Будзішыне.

Сачыненні
---------

* *Rebel Jan Cuška*, п’еса, 1957;
* *Wotprošenje*, драма ў чатырох дзеях, 1961;
* *Dwě horšći pěska*, раман, 1964;
* *Nócny pacient*, п’еса, 1966;
* *Wotmołwa*, драма ў пяці дзеях, 1973;
* *Wuj Šmitka ze Sibirskeje*, драма ў пяці дзеях, 1976;

Зноскі
------

1. 1 2  Catalog of the German National Library Праверана 30 мая 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23833686'></a>

Літаратура
----------

* Malink, Pětr. W: Helmut Kaltšmit: Leksikon awtorow serbskich knihow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1979, str. 74sl.
* Malink Pětr, Encyklopedia PWN

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 106513265 · ISNI: 0000 0000 2752 2336 · LCCN: n87921956 · NKC: mzk2011658225 · NTA: 143829157 · NUKAT: n2006000627 · SUDOC: 179464817 · VIAF: 66506519 |

 |
Атрыманы электронным мікраскопам малюнак патагена ВРВІ 
**Патаген** (грэч. παθογένεια; ад πάθος «пакута» + γενετική «спараджае») — любы мікраарганізм (уключаючы грыбы, вірусы, бактэрыі, і інш.), а таксама асаблівы бялок — прыён, здольны выклікаць паталагічны стан (хваробу) іншай жывой істоты. У больш агульным выпадку пад патагенам разумеюць любы фактар знешняга асяроддзя, здольны выклікаць пашкоджанне якіх-небудзь сістэм арганізма або развіццё якіх-небудзь захворванняў. Патагеннымі мікраарганізмамі называюцца мікраарганізмы, якія паразітуюць (асабліва бактэрыі ў жывёл, грыбы ў раслін) у адносінах да іх гаспадара.

Негатыўнае ўздзеянне патагенаў на арганізм можа ажыццяўляцца рознымі механізмамі, якія выклікаюць інтаксікацыю, разбурэнне тканін, парушэнне рэгуляторных механізмаў або іншымі шляхамі. Негатыўнае ўздзеянне інфекцыйных патагенных мікраарганізмаў звычайна звязана з іх размнажэннем у арганізме і ўздзеяннем прадуктаў іх жыццядзейнасці на гаспадара. Інфекцыйныя патагены, як правіла, валодаюць здольнасцю міграваць паміж рознымі гаспадарамі (перамяшчаючыся рознымі шляхамі перадачы), выклікаючы інфекцыйнае захворванне ў папуляцыі гаспадароў.

Для большасці інфекцыйных захворванняў патаген з’яўляецца спецыфічным узбуджальнікам — гэта значыць дадзенае захворванне можа выклікаць выключна гэты патаген, наяўнасць дадзенага патагена ў арганізме азначае наяўнасць гэтага захворвання, а пры адсутнасці патагена ў арганізме дадзенае захворванне паўстаць не можа.

Гістарычны тэрмін **кантагій** (лац.: contagium «зараза») таксама абагульнена абазначаў заразную субстанцыю хваробы, але ў сучаснай медыцыне ўжо не выкарыстоўваецца.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12485062j · GND: 4044890-3 · LCCN: sh85084744 · Microsoft: 2776460866 · NKC: ph115693 |
**Ланцужко́вая ры́фма** — рыфма, якая спалучае радкі вершаванага твора, паступова пераходзячы з адной страфы ў другую. Такая рыфма сустракаецца ў некаторых цвёрдых формах верша, у прыватнасці, у тэрцынах, вілянелі. Характэрная яна і для твораў з ланцужковай кампазіцыяй, у якіх асобныя радкі папярэдніх строф пачынаюць сабой наступныя строфы:

Ішла Купалка сялом, сялом,
Закрыўшы вочкі пяром, пяром.
Закрыўшы вочкі пяром, пяром,
Вітала хлопцаў чалом, чалом.
Вітала хлопцаў чалом, чалом,
Святліла вочкі агнём, агнём.
(Народная песня)
Ланцужковая рыфма ўжываецца і ў класічным санеце, дзе яднае два катрэны і два тэрцэты.

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Драчоў.
**Пятро́ (Пё́тар Мікала́евіч) Драчо́ў** (6 ліпеня 1937, Ленінград, РСФСР, СССР — 8 мая 2005, Мінск, Беларусь) — беларускі графік.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут ў 1964 годзе. У 1964—1986 мастацкі рэдактар часопісу «Бярозка», з 1992 у «Беларускім гістарычным часопісе». Працаваў у кніжнай станковай графіцы.

Пахаваны на Кальварыйскіх могілках у Мінску.

Творы
-----

Сярод твораў: серыя акварэляў «Помнікі архітэктуры Беларусі» (1970—1982), «Бярэзінскі запаведнік» (1975—1979), літаграфіі «Кірмаш канца XIX — пач. XX ст.» (1972), «Спынім забойствы…», «Да 500-годдзя Міколы Гусоўскага» (1980), серыя «Асветнікі» (1989), ілюстрацыі да кніг Уладзіміра Дубоўкі, Петруся Броўкі, Уладзіміра Караткевіча, Івана Новікава; дыярамы «На старажытным гарадзішчы», «Францыск Скарына трымае экзамен перад прафесарамі ў Падуанскі ўніверсітэце», «Знахаркі» і іншыя творы для Музея гісторыі медыцыны Беларусі; «Гандаль у Полацку», «Падводны свет нашых азёраў», «Паселішча на Сенніцы», «Крэменездабыўныя шахты ў Красным», «Францыск Скарына ў друкарні», панарама «Пажар г. Магілёва ў 1700—21 гг..» для Нацыянальнага музея гісторыі і культуры Беларусі, «Мінск у 1890 г.» для Музея Максіма Багдановіча (1992—1993, усе ў Мінску).

Зноскі
------

1. 1 2  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6). С. 206—207
2. ↑  Кальварыйскія могілкі. Беларускі нацыянальны некропаль **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Радыё Свабода (21 мая 2014). Архівавана з першакрыніцы 29 кастрычніка 2015. Праверана 26 сакавіка 2015.
**Локіс** — фантастычная аповесць жахаў Праспера Мерымэ, створаная ў 1869 годзе. Гэта быў адзін з апошніх твораў Мерымэ, пачаты ў ліпені 1868 і апублікаваны ў Revue des Deux Mondes ў верасні 1869.

Змест
-----

Дзеянне навелы адбываецца на землях былога Вялікага Княства Літоўскага. Малады шляхціц Міхаіл Шэмет падазраецца ў тым, што ён напалову-чалавек напалову-мядзведзь, бо ходзяць чуткі, што ён нарадзіўся пасля згвалтавання яго маці мядзведзем (дыялектнае «вядзьмедзь»). Назва рамана паходзіць ад літоўскага слова мядзведзь (Lokys).

Навела адна з шэрага навел аб пярэваратнях. Галоўны герой навелы Міхаіл Шэмет хоць і выхаваны ў шляхецкім асяродзі калі-некалі паводзіць сябе як звер. Ён забівае сваю жонку ў першую ноч пасля шлюбу. Некаторыя крытыкі лічаць казку інверсіяй казкі «Прыгажуня і пачвара».

Гісторыя стварэння
------------------

Як сведчыць беларускі краязнавец з Пастаўскага раёна Алесь Гарбуль:

«Старыя бабулі з Раманішак і Цаболак расказвалі, што калісьці Ксавэрый Даўгяла быў знаёмы з нейкім вядомым французскім пісьменнікам. І якраз у „Локісе" была цётка галоўнай гераіні па прозвішчы Даўгяла. І вельмі шмат апісанняў такіх, якія падыходзяць для нашых мясцін. Я сам тут знайшоў і запісаў старажытную легенду пра гэтага Локіса. І шмат падабенства паміж навелай Мерымэ „Локіс" і мясцовай легендай „Вароты Локіса", я так яе назваў. Чалавек, які пераварочваўся ў мядзведзя. Яго і іншых пярэваратняў называлі локісамі».
Існуе месца каля Лынтупаў (Беларусь), якое называецца «брамай Локіса» (пагорак у густым лесе), дзе, згодна з легендай, быў спалены пярэварацень.

Экранізацыя
-----------

* У 1922 наркам асветы СССР А. Луначарскі напісаў п'есу, па якой у 1925 годзе быў пастаўлены фільм «Мядзведжае вяселле».
* Аповесць была экранізавана ў 1970 годзе польскім рэжысёрам Янушам Маеўскім (Локіс, польск. Lokis. Rękopis Profesora Wittembacha).
* Валяр'ян Бароўчык выкарыстаў той жа сюжэт у эратычнай камедыі жахаў «Звер» (1975).
* Навела (разам з беларускім фальклорам) лягла ў аснову мастацкага фільма Андрэя Кудзіненкі «Масакра» (Беларусьфільм, 2010), жанр якога рэжысёр ахарактарызаваў як «бульба-хорар».

Зноскі
------

1. 1 2  «Space, Self, and the Role of the Matecznik in Mérimée's Lokis», Forum for Modern Language Studies 2000 XXXVI(2):196-208; doi:10.1093/fmls/XXXVI.2.196
2. ↑  параўнаць трагічны канец ночы пасля шлюбу ў сюжэце «Венеры Ільскай» (1837).
3. ↑  Лынтупы са сваім Локісам складуць канкурэнцыю Дракулавай Трансільваніі.
4. ↑  Луначарский А. В. Медвежья свадьба (Мелодрама на сюжет Мериме) // Драматические произведения в 2-х томах, Т.2, М. 1923, с 307—342
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Эліят.
**Ланчэстан Эліят** (англ.: Launceston Elliot; 9 чэрвеня 1874, Мумбаі, Індыя — 8 жніўня 1930, Мельбурн, Аўстралія) — брытанскі барэц, гімнаст, лёгкаатлет і цяжкаатлет, чэмпіён і прызёр летніх Алімпійскіх гульняў 1896.

Ланчэстан Эліят у 1910 годзе
Эліят вырас у арыстакратычнай сям’і і быў напалову шатландцам.

У 1896 годзе, ён удзельнічаў у летніх Алімпійскіх гульнях у Афінах, і спаборнічаў адразу ў чатырох відах спорту.

Асноўным яго амплуа была цяжкая атлетыка. Спачатку, у штуршку дзвюма рукамі, ён заняў другое месца, хоць паказаў адзін вынік у 111,5 кг з пераможцам спаборніцтва датчанінам Віга Енсенам. Аднак у наступным спаборніцтве, штуршку адной рукой, ён узяў рэванш у дацкага спартсмена, падняўшы 71 кг, выйграўшы залаты медаль, і стаўшы першым брытанскім алімпійскім чэмпіёнам.

Акрамя таго, ён удзельнічаў яшчэ ў трох відах спорту, але без асаблівых поспехаў. У лёгкай атлетыцы ён удзельнічаў у кваліфікацыйным забегу на 100 м, але заняў трэцяе месца і не прайшоў у фінал. У гімнастыцы ён удзельнічаў у лажанні па канаце і заняў апошняе пятае месца. У барацьбе Эліят выбыў у чвэрцьфінале, прайграўшы немцу Карлу Шуману.

Праз чатыры гады Эліят прыняў удзел у лёгкаатлетычных спаборніцтвах на летніх Алімпійскіх гульнях 1900 у Парыжы. Ён спаборнічаў у кіданні дыска і заняў 11-е месца, падзяліўшы яго з венграм Артурам Кораем. Яны абодва кінулі снарад на 31 м.

Пакінуўшы спорт, Эліят пераехаў у Аўстралію, дзе памёр ад раку.

Зноскі
------

1. 1 2  Launceston Elliot // Roglo — 1997. — 8549233 экз.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q83365652'></a>
2. ↑  *Lundy D. R.* Launceston Elliot // The Peerage Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
3. ↑  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>

Спасылкі
--------

* Ланчэстан Эліят на sports-reference.com Архівавана 22 верасня 2009.  (англ.)
* Інфармацыя пра ўдзел Ланчэстана Эліята на Алімпійскіх гульнях Архівавана 30 кастрычніка 2007.  (англ.)
* Інфармацыя пра Ланчэстана Эліяце  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Брытанская алімпійская асацыяцыя · МАК · The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Казановіч.
**Пётр Мяленцьевіч Казановіч** (каля 1610 — да 12 лістапада 1683) — адзін з кіраўнікоў магілёўскага паўстання 1661 года, каралеўскі сакратар, войт магілёўскі.

Біяграфія
---------

З роду Казановічаў гербу "Гржымала", унук Яраша, сын Мяленція.

У жніўні 1655 года пайшоў на канфлікт з маскоўскім ваяводам, які дакладваў цару, што магілёўцы *«хотят выбрать без государева указа войта и бурмистров и райцев и лавников»*. Новы склад магістрата быў абраны 11 верасня 1655 года. Пётр Казановіч атрымаў пасаду войта. Магілёўцы паслалі дэпутацыі да цара і дамагліся зацвярджэння пажаданых кандыдатур.

У 1661 годзе Казановіч прыняў удзел у паўстанні, якое пачалося з-за рабаўніцтва на рынку маскоўскімі ратнікамі магілёўскіх гандлярак. Па папярэдняй дамоўленасці з магістратам, мяшчане пачалі наўмысна гучна крычаць, на такі крык з воклічам «Пара! Пара!» бурмістр Іосіф Івановіч, узброены катаўскім мячом, кінуўся секчы крыўдзіцеляў. Зазваніў брацкі звон, які таксама быў сігналам да пачатку паўстання. Дапамагалі мяшчанам вызваленыя імі ваеннапалонныя. Маскоўскі гарнізон амаль цалкам быў вынішчаны, выратаваліся толькі некалькі чалавек, якія дабеглі да Рослава і паведамілі, што *«могилевские мещане… изменили… ратных людей в Могилеве всех порубили»*. У палон узялі ваяводаў С. С. Гарчакова, М. А. Палуэктава, стралецкага галаву С. І. Чэкіна і іншых афіцэраў. Пётр Казановіч узначаліў пасольства, якое даставіла палонных на сейм у Варшаву. За актыўны ўдзел у паўстанні атрымаў урад каралеўскага сакратара.

12 лістапада 1683 складзены інвентар маёмасці нябожчыка Пятра Казановіча.

Сям’я
-----

У шлюбе з Мар’янай Лапіцкай меў сыноў Івана, Фёдара і Рамана.

Зноскі
------

1. ↑  Акты, относящиеся к истории Южной и Западной России. Т. 14. 1654—1655 (Дополнение к Т. 3). СПб. 1889.
2. ↑  Полное собрание русских летописей. Т.35. Летописи белорусско-литовские / Сост. и автор предисл. Н. Н. Улащик. М. Наука. 1980. — С. 306
3. ↑  Акты Московского государства, изданные Императорскою Академиею наук / Под ред. Н. А. Попова, Д. Я. Самоквасова. Т. 3. — СПб. 1901. — С. 324
4. ↑  Беларускі архіў. Т. 1. Матэрыялы i дакументы да гiсторыi Беларуска-Лiтоўскай дзяржавы (XVI—XVII ст.) / Склад. З. Даўгяла. — Мінск : Інстытут беларускай культуры, 1927. — 268 с.
5. ↑  Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской. — Вып. 10: [Приходо-расходная книга г. Могилева за 1695 г.; Акты, извлеченные из книг Могилевского магистрата за 1646―1706 гг.], 1879. — 544, VIII с.

Літаратура
----------

* *Статкевіч-Чабаганаў А.* Старажытны род Казановічаў: Пётр Мяленцьевіч, унук Яраша, войт Магілёўскі // Роднае слова. — 2013. — № 4. — С. 73-75.
**Ланцу́цкі нацыянальны польскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Капыльскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Ланцуцкае.

Утвораны 21 жніўня 1925 года як **Шастакоўскі нацыянальны польскі сельсавет** у складзе Капыльскага раёна Слуцкай акругі БССР. Цэнтр — вёска Шастакі. 7 жніўня 1926 года цэнтр сельсавета перайменаваны ў Ланцуцкае, а сельсавет — у Ланцуцкі нацыянальны польскі сельсавет. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мінскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Капыльскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў складзе Слуцкай акругі. 14 жніўня 1937 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Вялікараёўскага (вёскі Багушы, Калодзезнае і Сцяпуры), Прускага (вёскі Булатнікі і Чарнагубава) сельсаветаў і Капыльскага местачковага савета (вёскі Якубавічы, былы Ланцуцк, хутар Шастакі і пасёлак Мажа).

Зноскі
------

1. ↑  Пастанова Прэзідыума Цэнтральнага Выканаўчага Камітэта БССР Аб ліквідацыі Ланцуцкага нацыянальна-польскага сельсовета Копыльскага раёна ад 14 жніўня 1937 г. // Збор законаў і распараджэнняў Рабоча-Сялянскага Ўрада Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі. — 1938, № 1.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
Пераносны ўсехвалевы радыёпрыёмнік 1990-х гадоў
**Радыёпрыёмнік** (лац.: radio — выпрамяняю) — прылада для вылучэння, ператварэння і выкарыстання энергіі радыёхваляў. Асноўныя складнікі і вузлы: частотна-селектыўныя электраланцугі (вагальныя контуры і электрафільтры  (англ.) (бел.) для вылучэння сігналаў пэўнай радыёстанцыі, узмацняльнікі электрамагнітных ваганняў, дэтэктар  (англ.) (бел. сродкі ўзнаўлення звестак (гучнагаварыцель і кінескоп). Часта канструкцыйна злучаецца з электрафонам (радыёла) і магнітафонам (магнітола).

Віды
----

Адрозніваюць радыёпрыёмнікі наўпроставага ўзмацнення  (англ.) (бел. і супергетэрадзінныя  (англ.) (бел. (маюць пераўтваральнікі частаты і ўзмацняльнікі прамежкавай частаты), радыёвяшчальныя (для прыёму моўных, музычных і тэлевізійных перадачаў) і прафесійныя (для працы на лініях радыёсувязі, адмысловых прыладах радыёкіравання  (англ.) (бел. радыёлакацыі, радыёнавігацыі  (англ.) (бел. і радыётэлевымярэння  (англ.) (бел.), пераносныя і стацыянарныя.

Зноскі
------

1. ↑  *Анатоль Ткачэнка.* Радыёпрыёмнік // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах / Генадзь Пашкоў. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2001. — Т. 13. — С. 234. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Радыёпрыёмнік

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4050974-6 · LNB: 000075796 · Microsoft: 77602650 · NKC: ph125381 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Забела.
**Ян Міхаіл Юзаф Забела** (нар. каля 1788 — ?) — дзяржаўны службовец.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Забелаў герба «Тапор і Ліс», які карыстаўся графскім тытутам. Нарадзіўся ў сям’і Сымона, кашталяна менскага, і Барбары Крыштафаўны Завіша.

Ахрышчаны 25 снежня 1788 года ва Уздзенскім касцёле.

Ад’ютант-паручнік генерала брыгады Стэфана Грабоўскага (дыплом Фрыдрыха-Аўгуста ад 6 красавіка 1809), капітан войскаў полскіх (патэнт князя Юзафа Панятоўскага ад 16 снежня 1809). Маршалак павятовы ігуменскі ў 1823—1826 гадах.

Паводле падзелу атрымаў маёнтак Пшчолка з в. Лявонавічы Ігуменскага павета (з 209 муж. падданымі), жыў у маёнтку Каменка Ігуменскага павета (1832). З братам Антоніем валодаў маёнткам Дурынічы (са 150 падданымі) і застаўным маёнткам Цялякава (з 237 падданымі) (1833). Разам з братам вёў супраць Асяцімскай працэс аб межах маёнткаў, вызвалены з-пад адказнасці за парубку лесу (1847). У тым жа годзе у Бабруйскім павятовым судзе вёў працэс супраць брата Антонія.

Узнагароды
----------

Кавалер ордэна Ганаровага Легіёна (патэнт ад 11.10.1812).

Сям’я
-----

Жонка Юзэфа Брэская (1-ы муж генерал-маёр граф Казімір-Аляксандр Завіша). Дзеці:

* Ігнат (Вінцэнт Ігнат). Ахрышчаны 23 студзеня 1924 ва Уздзенскім касцёле.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  6. Забелы, з Хрчона Забелы герба «Тапор і Ліс» // Гербоўнік беларускай шляхты.. — Мінск. — С. 34-35.

Літаратура
----------

* 6. Забелы, з Хрчона Забелы герба «Тапор і Ліс» // Гербоўнік беларускай шляхты.. — Мінск. — С. 34-35.


| ?Міхаіл Сымонавіч Забела — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Міхал Забела[d] |  | Саламон Забела[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  | Антоні Забела |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Даніэль Белазор[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Ганна з Белазораў[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Ефрасіння з Білевічаў[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Шыман Забела |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Міхаіл Сымонавіч Забела |  |  |  |  |  | Крыштаф Шчыт-Неміровіч[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Барбара з Завішаў[d] |  |  |  | Юзаф Шчыт-Неміровіч[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Ганна з Завішаў[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Соф’я са Шчытоў[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Францішак Валадковіч[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Петранела Схаластыка з Валадковічаў[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Соф’я з Ваньковічаў[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Варонін.
**Міхаіл Сцяпанавіч Варо́нін** (руск.: Михаил Степанович Воронин; 2 жніўня 1838 — 5 сакавіка 1903) — рускі вучоны ў галіне батанікі, мікалогіі, фітапаталогіі. Акадэмік Імператарскай Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук (1898).

Біяграфія
---------

М. С. Варонін нарадзіўся ў Санкт-Пецярбургу. У 1858 годзе скончыў Імператарскі Санкт-Пецярбургскі ўніверсітэт. Працаваў у Германіі, у Гайдэльбергу, затым пад кіраўніцтвам Г. А. дэ Бары ў Фрайбургу. Потым працаваў у Францыі. У 1861 годзе абараніў дысертацыю «Исследования над морскими водорослями» на ступень магістра. У 1869—1870 гг. М. С. Варонін прыват-дацэнт Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта. У 1874 годзе яму прысуджана ступень доктара батанікі. У 1884 годзе абраны членам-карэспандэнтам імператарскай Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук, у 1898 годзе правадзейным яе членам. 1879—1880 гг. М. С. Варонін правёў у Германіі.

Памёр М. С. Варонін у Санкт-Пецярбургу. Пахаваны на Новадзявочых могілках.

Навуковая дзейнасць
-------------------

М. С. Варонін з’яўляецца адным з заснавальнікаў антагенетычнага кірунку ў мікалогіі. Выявіў мікраарганізмы ў каранёвых клубеньчыках бабовых раслін. Даследаваў цыкл развіцця грыбоў. Яму належаць навуковыя працы па грыбных хваробах сельскагаспадарчых культур. У 1874—1880 гг. выявіў цыкл развіцця ўзбуджальніка кілы капусты.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4). — С. 12.

Спасылкі
--------

* Журнал «Санкт-Петербургский университет», № 26 (3650), 14 ноября 2003 года Архівавана 17 жніўня 2018. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 169447666 · GND: 1051779278 · ISNI: 0000 0001 0994 9552 · NKC: nlk20000091249 · NTA: 071152970 · NUKAT: n2003071515 · SUDOC: 084738766 · VIAF: 84813185 |

 |
Васьміног Паўль
**Васьміног Паўль** (ням. Paul; студзень 2008, Уэймут, Дорсет, Англія - 26 кастрычніка 2010, Оберхаўзен, Германія), у Германіі таксама вядомы як «васьміног-аракул» (ням. Oktopus-Orakel) — васьміног мужчынскага полу віду васьміног звычайны (*Octopus vulgaris*), які атрымаў вядомасць дзякуючы здольнасці адгадваць вынікі матчаў з удзелам футбольнай зборнай Германіі. Жыў у акіянарыўме «Цэнтр марскога жыцця» ў Оберхаўзене (Германія). Імя Паўль прыйшло з верша для дзяцей "Der Tintenfisch Paul Oktopus" (*Васьміног Паўль Актопус*) нямецкага пісьменніка Боя Лорнсена. Перад матчам з Аргенцінай абаронцы правоў жывёл з арганізацыі PETA прапанавалі адпусціць Паўля на волю, аднак адміністрацыя Цэнтра марскога жыцця заявіла, што васьміног не самастойны і не зможа здабываць сабе ежу.
**Рахіль Барысаўна Шацава** (руск.: Шацова Рахиль Борисовна; 24 студзеня 1922, Гомель — 23 лістапада 2010, Растоў-на-Доне) — савецкі астраном. Доктар фізіка-матэматычных навук (1975), акадэмік Нью-Ёркской акадэміі навук.

Біяграфія
---------

У 1944 годзе скончыла матэматыка-механічны факультэт Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У гэтым жа годзе паступіла ў аспірантуру, правучылася да 1947 года.
  
Педагагічную дзейнасць пачала ў 1947 годзе ў Пскоўскім педагагічным інстытуце, а затым па размеркаванні працавала ў Тамбоўскім педагагічным інстытуцеТамбоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Г. Р. Дзяржавіна. З 1956 года працуе ў Растоўскім педагагічным інстытуце пачынаючы дацэнтам, затым з 1978 года прафесарам. Выкладчыцкая дзейнасць: у РДПУ чытала лекцыйныя курсы: «Тэарэтычная механіка», «Статыстычная механіка», «Астраномія», «Паходжанне і эвалюцыя зорак», «Іерархія ў Сусвеце», у РДУ курс «Зорная астраномія».

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Шацова Рахиль Борисовна // Южный Федеральный Университет (руск.)
* Архівавана 4 снежня 2013.
**Васьміногі** (*Octōpoda* ад стар.-грэч. Ὀκτώ «восем» і стар.-грэч. Πούς «нага») — атрад галаваногіх малюскаў. Васьміногаў і зрэдку ўсіх буйных галаваногіх малюскаў называюць спрутамі.

Анатомія і фізіялогія
---------------------

Даўжыня тулава 1—60 см, са шчупальцамі («рукамі») — да 3—6 м (зрэдку да 9,6 м), маса да 50—100 кг (зрэдку да 270 кг). Цела авальнае, мяккае, мяшэчкападрбнае, галава слаба адасоблена ад тулава. 8 «рук» часта аб'яднаны паміж сабой тонкай перапонкай з прысоскамі. 

Ротавая адтуліна знаходзіцца ў месцы, дзе сыходзяцца яго шчупальцы, а анальная — адкрываецца пад мантыяй. Мантыя нагадвае зморшчыны скураны мяшок. Рот васьмінога забяспечаны дзвюма магутнымі сківіцамі, падобнымі да дзюбы папугая.

У мелкаводных васьміногаў ёсць залоза, з якой пры абароне вьшускаюць чарнільную вадхасць. Глыбакаводныя васьміногі маюць органы свячэння. Актыўныя драпежніхі. У глытцы маецца тарка (радула), якая перецірае ежу.

Пашырэнне
---------

Падзяляюцца 11 сямействаў, каля 40 родаў, 200 відаў. Пашыраны ў марскіх водах да глыбіні 8000 м ад Арктыкі да Антаркгыкі. Донныя, прыдонна-планктонныя і планктонныя жывёлы. Найбольш вядомыя васьміног звычайны, васьміног глыбакаводны блінападобны, васьміног глыбакаводны бязвокі і інш.

Гл. таксама
-----------

* Васьміног Паўль

Літаратура
----------

* Васьміногі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119328841 · GND: 4165476-6 · LCCN: sh85094044 · NKC: ph994508 |
**Ука́ра** (суахілі: Ukara) — востраў на поўдні возера Вікторыя. Уваходзіць у склад Танзаніі. Прыкладная плошча - 80 км². Насельніцтва (2012 г.) - каля 16 000 чал.

Геаграфія
---------

Востраў Укара знаходзіцца на поўдні возера Вікторыя ў 8,5 км на поўнач ад суседняга вострава Укерэвэ, у 555 км на паўночны захад ад Дадомы, у 884 км на паўночны захад ад Дар-эс-Салама. Даўжыня з захаду на ўсход - 10,77 км, шырыня з поўдню на поўнач - каля 10 км. Найбольшыя вышыня — 1133 м. Востраў узнік ў выніку затаплення возерам Вікторыя нізкіх прыбярэжных частак сушы. 

Клімат экватарыяльны са значнымі сутачным ваганням тэмператур. Так, у кастрычніку дзённая тэмпература можа ў сярэнім трымацца каля +28° C, а ў начы — +15,5° C. Найбольш вільготны месяц — красавік, найбольш сухі — ліпень.

Культура
--------

Назва Укара паходзіць ад племені *кара* (*букара*), якое здаўна насяляла востраў. Ужо ў пачатку XX ст. на ім жыло каля 17 тысяч чал. Кара практыкавалі даволі складаную сістэму земляробства, ладзілі тэрасіраваныя палі і займаліся ірыгацыяй, трымалі свойскую жывёлу. Кожная сям'я кара будавала па дзве трысняговыя хаціны. У адной жылі людзі, у другой — жывёла, якая выкарыстоўвалася для абмену. Так, выкуп за жонку выплочвалі козамі — да дзесяці за адну жанчыну. Правадыры *амукама* падпарадкоўвалі абшчыннікаў праз пазыку малаком. 

Рамёствы не былі распаўсюджаны. Адзіным вядомым карысным выкапнем на востраве была гліна. З яе рабілі жалейкі, а кераміку здабывалі ў іншых месцах праз абмен на прадукты сельскай гаспадаркі. 

Агульнага дзяржаўнага ўтварэння не мелася. Грамадства падзялялася на буйныя патрылінейныя роды, на чале якіх стаялі спадчынныя правадыры. На Укары да сярэдзіны XX ст. існаваў звычай утаплення нованароджаных блізнят і хворых дзяцей. 

Еўрапейцы ўпершыню трапілі на Укару ў 1875 г. У 1890 г. востраў быў фармальна падпарадкаваны Германіі. На ім была адчынена гандлёвая станцыя. Сітуацыя мала змянілася пасля таго, як пасля I Сусветнай вайны Укару падпарадкавалі брытанцы. У 1964 г. Укара ўвайшла ў склад Танзаніі. 

У наш час кара працягваюць займацца пераважна сельскай гаспадаркай. Асноўныя культуры — бананы і бавоўна. Для ўнутранага ўжывання вырошчваюць проса. Важным заняткам жыхароў прыбярэжных вёсак з'яўляецца рыбалоўства. Аднымі з найбольш славутых мясцін Укары застаюцца "палац" правадыра Матабы на ўсходзе вострава і "танцуючы камень", скала, каля якой у мінулым забівалі блізнят і хворых дзяцей.

Інфраструктура
--------------

На востраве Укара працуе ўсяго толькі 1 аўтамабіль. Значная частка гаспадарак не мае электрычнасці. Дзейнічае сталая паромная пераправа на суседні востраў Укерэвэ.

Зноскі
------

1. ↑  evi.com
2. ↑  Ukara Island (Ukaraisland) - Mara Region Carte (Plan)
3. ↑  Islands of Intensive Agriculture in Eastern Africa: Past & Present
4. ↑  Bukara
5. ↑  The Chief’s palace Архівавана 10 чэрвеня 2013.
6. ↑  The Dancing stone in traditional Ukara
Панарама Фрыдрыхштата.
**Фрыдрыхштат** (ням.: Friedrichstadt) — адміністрацыйны раён у горадзе Дрэздэн, які знаходзіцца на левым беразе ракі Эльба. 

Плошча раёна складае 6,05 км², насельніцтва 5 259 чалавек (2003 год).

Гісторыя
--------

Упершыню гэтая частка Дрэздэна была згадана ў 1206 годзе ў грамаце саксонскага маркграфа Дзітрыха Майсенскага, у якой таксама ўпершыню згадваўся і сам Дрэздэн. У той час гэта была невялікая вёска, якая на старалужыцкай мове называлася Oztrov (ці Ostra — у больш позніх варыянтах). Гэтая назва красамоўная, бо гэты раён, які знаходзіцца на захад ад упадзення ракі Вайсерыц у Эльба, ніколі не затапліваецца падчас павадкаў. У XV стагоддзі да Остры далучыліся яшчэ дзве вёскі: Rostagk і Wernten. А пасля таго як у 1559 годзе вёска перайшла ў валоданне курфюрста Аўгуста, усе жыхары вёскі былі выселены, а на гэтых тэрыторыях былі закладзены сельскагаспадарчыя ўгоддзі. 

У 1730 годзе саксонскі курфюрст Аўгуст Моцны ў гонар свайго сына Фрыдрыха Аўгуста даў вёсцы назву Фрыдрыхштат. У 1835 годзе Фрыдрыхштат стаў часткай Дрэздэна.

Славутасці
----------

* Старыя каталіцкія могілкі
* Палац Бруль-Маркаліні (зараз шпіталь Дрэздэн-Фрыдрыхштат)
* Енідцэ (ням.: Yenidze)
* Дрэздэнскі выставачны комплекс
* Школьны музей Дрэздэна
**Васілевіцкая партызанская брыгада імя П. К. Панамарэнкі** — партызанская брыгада, створаная 31 кастрычніка 1943 года на базе атрада імя П. К. Панамарэнкі (арганізаваны ў красавіку 1943) разбуйненнага на тры атрады. Дзейнічала на акупаванай тэрыторыі Васілевіцкага раёна. 17 лістапада 1943 года брыгада (365 партызан, тры атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* 5-ы партызанскі атрад;
* 7-ы партызанскі атрад;
* 9-ы партызанскі атрад.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Сямён Агеевіч Смерцін

### Камісар

* Павел Пятровіч Гудаў

### Начальнік штаба

* Васіль Паўлавіч Алісейка

Гісторыя
--------

У маі 1943 года партызаны разам са 101-й Даманавіцкай партызанскай брыгадай каля станцыі Жэрдзь на значным участку пашкодзілі чыгуначнае платно, знішчылі два масты, у чэрвені разбілі нямецкі гарнізон у вёсцы Савічы, у жніўні (разам з 99-й Калінкавіцкай і 101-й Даманавіцкай брыгадамі) разбілі буйны гарнізон у вёсцы Ведрыч, вывелі са строю чыгуначны ўчастак Галявіцы — Калінкавічы. Правялі некалькі адкрытых і засадных баёў, у тым ліку ў чэрвені 1943 года каля вёскі Залатуха супраць карнай экспедыцыі, у жніўні каля вёскі Асташкавічы. Аперацыю «рэйкавая вайна» праводзілі на чыгуначным участку Васілевічы — Нахаў, удзельнічалі ў вызваленні Васілевіч.

Памяць
------

У 1975 годзе ў вёсцы Гогалева Калінкавіцкага раёна ў гонар брыгады ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

Спасылкі
--------

* Василевичская бригада им. П. К. Пономаренко
**Хэ Цзянькуй** (кіт. спр. 贺建奎, піньінь *Hè Jiànkuí*; нар. 1984, павет Сіньхуа, Лаўдзі, Хунань, КНР) — кітайскі біёлаг і біяфізік, які заявіў 26 лістапада 2018 года, што шляхам уздзеяння на ген CCR5 дапамог стварыць першых у свеце людзей са штучна змененымі генамі — дзвюх дзяўчынак-двайнят Лулу і Нана, якія, як мяркуецца, неўспрымальныя да вірусу імунадэфіцыту чалавека.

Біяграфія
---------

У 2002—2006 гадах вучыўся ў Навукова-тэхнічным універсітэце Кітая, затым паступіў у аспірантуру Універсітэта Райса і ў 2010 годзе абараніў дысертацыю па біяфізіке. Затым стажыраваўся ў Стэнфардскім універсітэце пад кіраўніцтвам Стывена Куэйка. Вярнуўшыся ў Кітай у 2012 годзе, атрымаў лабараторыю ў Паўднёвым навукова-тэхналагічным універсітэце ў Шэньчжэні і заснаваў некалькі стартапаў у галіне біятэхналогій.

Рэакцыя на заяву
----------------

Асноўны артыкул: **Лулу і Нана**
Кіраўніцтва Паўднёвага навукова-тэхналагічнага ўніверсітэта паведаміла, што не ведала аб доследах свайго супрацоўніка, і мае намер пачаць расследаванне. Акрамя таго, была апублікавана заява, у якой адмаўляецца любое дачыненне ўніверсітэта да гэтага эксперыменту, калі ён праводзіўся. Гэтак жа сцвярджаецца, што Хэ Цзянькуй знаходзіўся ў неаплатным адпачынку яшчэ з лютага 2018 года, яго эксперыменты з эмбрыёнамі зусім дакладна не праходзілі на тэрыторыі ўніверсітэта або ў аплачаныя ўніверсітэцкія гадзіны, і пра іх нічога не было вядома ні кіраўніцтву ўніверсітэта, ні адміністрацыі факультэта біялогіі.

Пасля публічнай крытыкі даследчыка з’явіліся звесткі, што Хэ Цзянькуй знік, і яго месцазнаходжанне невядома.

У студзені 2019 года ўлады Кітая пацвердзілі нараджэнне ў Шэньчжэні **першых у свеце** генна-мадыфікаваных людзей, а таксама тое, што ў дачыненні да біёлага Хэ Цзянькуя пачата расследаванне. Высветлілася, што для атрымання дазволу этычнага камітэта на правядзенне працэдуры былі падроблены дакументы, а супрацоўнікі медыцынскага цэнтра не ведалі, што ўвялі пацыентам генетычна мадыфікаваныя клеткі.

У снежні 2019 года Хэ Цзянькуй быў прыгавораны да трох гадоў пазбаўлення волі і штрафу ў 3 млн юаняў за парушэнне заканадаўства ў галіне эксперыментаў з людзьмі і правядзенне медыцынскіх працэдур без ліцэнзіі.

Зноскі
------

1. ↑  钱报记者深圳对话贺建奎合伙人 **(нявызн.)**, *钱江晚报* (28 лістапада 2018). Праверана 28 лістапада 2018.
2. ↑  Marchione M. Chinese researcher claims first gene-edited babies// Associated Press, 26.11.2018
3. ↑  Учёные сообщили о рождении первых людей с искусственно изменённой ДНК // ТАСС, 26.11.2018
4. ↑  J. Ryan Scientists in China claim to have created first gene-edited human babies // CNET, 26.11.2018
5. ↑  Белкин Н. В китае родились первые генетически модифицированные близнецы // Вести.ру, 26.11.2018
6. ↑  Whereabouts of Gene-Editing Doctor He Jiankui Unknown **(нявызн.)**. *Time*. Праверана 4 снежня 2018.
7. ↑  *Жабина А.* Атака клонов: от экспериментов к бизнесу // Эксперт. — 2020. — № 11 (1155). — С. 60.
8. ↑  *Жабина А.* Атака клонов: от экспериментов к бизнесу // Эксперт. — 2020. — № 11 (1155). — С. 60 — 61.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | ResearchGate · Sina Weibo |
| Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
| Тэматычныя сайты | ORCID |