**Алена Васільеўна Глінская** (руск.: Елена Васильевна Глинская; каля 1508 — 4 красавіка 1538, паводле іншых звестак 13.4.1538) — вялікая княгіня Маскоўская, другая жонка маскоўскага вялікага князя Васіля Іванавіча, маці Івана Грознага, кіраўніца дзяржавы ў час яго маленства (1533-38).

Біяграфія
---------

### Паходжанне

Дачка князя Васіля Львовіча з літоўскага роду Глінскіх і яго жонкі Ганны Якшыч  (руск.) (бел. якая была родам з Сербіі.

Глінскія, вядомыя па дакументах з 1437, лічылі, што паходзяць ад татарскага цемніка  (руск.) (бел. Мамая, унукі якога нібыта атрымалі ў надзел гарадок Глінск.

Дзядзька Алены, князь Міхаіл Львовіч, быў буйным дзяржаўным дзеячам вялікага княства Літоўскага. Пасля паразы бунту Глінскіх бег разам з сваякамі ў Маскву. Сярод бежанцаў была і юная Алена.

### Шлюб

Васіль III уводзіць у палац нявесту сваю, Алену Глінскую. Карціна Клаўдзія Лебедзева  (руск.) (бел.
У 1526 годзе Алена Глінская была абраная нявестай вялікага князя Васіля III, які развёўся з першай жонкай  (руск.) (бел. з прычыны адсутнасці ў яе дзяцей. Алена нарадзіла Васілю дваіх сыноў — Івана і Юрыя  (руск.) (бел.. У 1533 годзе яна заўдавела.

### Праўленне

| **Маскоўскія князі (1276—1598)** |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Даніл Аляксандравіч

|  |
| --- |
|  |
| Юрый Данілавіч |
| Іван Каліта

|  |
| --- |
|  |
| Сямён Горды |
| Іван II Красны

|  |
| --- |
|  |
| Дзмітрый Данскі

|  |
| --- |
|  |
| Васіль I

|  |
| --- |
|  |
| Васіль II Цёмны

|  |
| --- |
|  |
| Іван III

|  |
| --- |
|  |
| Васіль III, жонка Алена Васільеўна

|  |
| --- |
|  |
| Іван IV Грозны

|  |
| --- |
|  |
| Фёдар Іванавіч |

 |

 |

 |

 |

 |
| Юрый Дзмітрыевіч Звенігародскі

|  |
| --- |
|  |
| Васіль Касы |
| Дзмітрый Юр’евіч Шамяка |

 |

 |

 |

 |

 |

 |

Пасля смерці свайго мужа ў снежні 1533 Алена Васільеўна фактычна здзейсніла пераварот, адхіліўшы ад улады назначаных апошняй воляй яе мужа семярых апекуноў (рэгентаў), у тым ліку роднага брата мужа  (руск.) (бел. і свайго дзядзьку, і зрабілася кіраўніцай Вялікага Княства Маскоўскага. Такім чынам, яна стала першай пасля вялікай княгіні Вольгі (калі не лічыць Соф’ю Вітаўтаўну, улада якой у шматлікіх рускіх землях па-за Маскоўскага княства была фармальнай) кіраўніцай адзінай рускай дзяржавы.

Не карысталася сімпатыямі баяр, як жанчына не маскоўскіх, а еўрапейскіх нораваў і выхавання. Бліжэйшым саюзнікам Алены быў яе жанаты фаварыт, князь Целяпнёў-Аўчына-Абаленскі  (руск.) (бел.. Гэтая сувязь і ў асаблівасці задавацкія паводзіны каханка княгіні выклікалі незадавальненне ў баяраў. За выраз гэтых настрояў князь Міхаіл Глінскі быў пасаджаны пляменніцай ў турму. І дзядзька, і два браты мужа памерлі ў турме ад голаду.

У гады яе праўлення рускае войска атрымала шэраг бліскучых перамог, у тым ліку ў час руска-літоўскай вайны 1534-37. У 1536 дабілася ад польскага караля Жыгімонта І выгаднага для Расіі міра; Швецыю абавязала не дапамагаць Лівонскаму ордэну і ВКЛ.

Яе ўрад праводзіў палітыку цэнтралізацыі дзяржавы.

Найбольш важным момантам у праўленні Алены Глінскай з’яўляецца правядзенне грашовай рэформы  (руск.) (бел. (пачата ў 1535 годзе). Яна фактычна ўвяла ў Маскоўскім княстве адзіную валюту. Гэта была сярэбраная дзяньга  (руск.) (бел. вагой 0,34 г. Гэта быў важкі крок для стабілізацыі эканомікі дзяржавы.

Пры Алене Глінскай была выбудаваная Кітайгародская сцяна  (руск.) (бел..

Смерць і пахаванне
------------------

Памерла ў 1538 годзе, існуе версія аб яе атручанні Шуйскімі, што пацвярджаецца апошнімі даследаваннямі. Дадзеныя даследавання яе парэшткаў паказваюць на меркаваную прычыну смерці — атручэнне ядам (ртуць). Але факт атручвання да гэтага часу не прызнаны гісторыкамі як бясспрэчны і не выклікаючы сумненняў.

Пахаваная ў Вазнясенскім жаночым манастыры  (руск.) (бел. ў маскоўскім Крамлі.

Знешнасць
---------

Праведзеная па чэрапе рэканструкцыя знешнасці Алены Глінскай высвяціла яе даліхакефалічны  (руск.) (бел. тыпаж (характэрны і для прыбалтаў і паўночных рускіх, і для сербаў, з якіх была яе маці). Твар княгіні адрозніваўся мяккімі рысамі. Яна была даволі высокага для жанчын таго часу росту — каля 165 см і гарманічна складзеная. У Алены была рэдкая анамалія: на адзін паяснічны пазванок  (руск.) (бел. больш. У пахаванні таксама захаваліся рэшткі валасоў рудога, як чырвоная медзь, колеру, што тлумачыць рудыя валасы Івана Грознага, якія пагалоска памылкова прыпісала яго нібыта незаконнанароджанасці.

Кінаўвасабленні
---------------

* Фільм «Іван Грозны  (руск.) (бел.», рэжысёр Сяргей Эйзенштэйн — Ада Войцік  (руск.) (бел.
* Тэлесерыял «Іван Грозны  (руск.) (бел.», рэжысёр Андрэй Эшпай  (руск.) (бел. — Зоя Кайданоўская  (руск.) (бел.

Зноскі
------

1. ↑  Find a Grave — 1996. Праверана 30 жніўня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056'></a>
2. ↑  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.
3. ↑  *С. Середонин* Иоанн IV Васильевич Грозный // *Русский биографический словарь* — СПб.: 1897. — Т. 8. — С. 229–271.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15079384'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21175479'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1960551'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q20894166'></a>
4. ↑  Дата смерці паказваецца паводле артыкулу Глинские(недаступная спасылка) ў ВСЭ
5. 1 2 3 4 5  Глинские // Елена Васильевна // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 151. — 737 с.
6. ↑  Елена Глинская // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
7. ↑  Сігізмунд Герберштэйн. Записки о Московии.  (руск.)
8. ↑  Martin, Medieval Russia, 331; Pushkareva, Women in Russian History, 65-67.
9. ↑  Женщины Кремлевских подземелий / АиФ Москва, выпуск 37 (375) от 13 сентября 2000 г.  (руск.)
10. ↑  Вокруг Света | Журнал | Олицетворение средних веков  (руск.)
11. ↑  Тайны женского некрополя в московском кремле // *Российские вести*. — № (35) 1885 (10 - 16 октября 2007).

Літаратура
----------

* *Богуславский В. В. Бурминов В. В.* Русь рюриковичей. Иллюстрированный исторический словарь;
* *Шикман А. П.* Деятели отечественной истории. Биографический справочник.— М. 1997.;
* *Вольдемар Балязин.* Занимательная история России.— М. 2001;
* *Кобрин В. Б.* Иван Грозный.— М. 1989.— С. 17—23;
* *Соловьев С. М.* История России с древнейших времен.— М. 1960.— Кн. III. Т. 6.
* *Стрилецкий Иван*. Великая княгиня Руси — украинка Елена Глинская. — К.: Альтерпрес, 2009. — 160 с.

Спасылкі
--------

* Елена Глинская // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* *Татьяна Панова.* Олицетворение средних веков // *Вокруг Света*. — 2006. — № 3 (2786), Март.


| ?Алена Васільеўна Глінская — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Іван Аляксандравіч Глінскі[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Васіль Львовіч Глінскі |  | Леў Барысавіч Глінскі[d] |  | Барыс Іванавіч Глінскі[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Анастасія Астрожская[d] |  |
|  | Алена Васільеўна Глінская |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Стэфан Якшыч[d] |  | Якша Брэжычыч[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Ганна Якшыч[d] |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Міліца Бельмушавіч[d] |  | Miloš Belmužević[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1180055578 · LCCN: no2019039688 · VIAF: 6135155226764184490000 |