**Ялабуга** (руск.: Елабуга, татар.: Алабуга) — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Ялабужскага раёна Татарстана. Уваходзіць у Наберажначалнінскую агламерацыю. Насельніцтва 73 913 чалавек (2019 год). Нафтавая прамысловасць, машынабудаванне, прамысловасць будматэрыялаў, лёгкая і харчовая прамысловасць.

Размешчаны на рацэ Каме. З’яўляецца адным з найстаражытнейшых паселішчаў Татарстана, адзначыўшым сваё тысячагоддзе ў 2007 годзе.

Гісторыя
--------

Сімвал горада — вежа Ялабужскага гарадзішча
Навуковы Савет Інстытута гісторыі Акадэміі Навук Рэспублікі Татарстана вызначыў, што Ялабуга ўзнікла на мяжы X—XI стагоддзяў і сфарміравалася як паселішча гарадскога тыпу каля 1005—1010 гадоў. У XII ст. была пабудавана белакаменная мячэць (Ак-Мячэць) з васьмю вежамі і паўвежамі, падобная да саборных мячэцяў у Біляры і Боўгары і маючая аналагі ў мячэцях-фартэцыях у Сусе (Туніс) і Багдадзе (Ірак).

У пачатку XVII стагоддзя захапіўшыя гэтыя землі маскавіты заснавалі на месцы старажытнай Алабугі сяло Трохсвяцкае. У 1780 годзе імператрыца Кацярына II надала Ялабузе статус павятовага горада Вяцкай губерні, насельніцтва якога на той час складала каля 1 000 чалавек. Росквіт горада прыйшоўся на другую палову XIX ст. дзякуючы дынастыі купцоў-прамыслоўцаў Ушковых, якія ўжо ў 1850 годзе пабудавалі ў Ялабузе першы хімічны завод.

У пачатку XX ст. насельніцтва горада складала 10 000 чалавек. 16 лістапада 1917 года ў горадзе была абвешчана Савецкая ўлада. 2 мая 1919 года горад занялі белагвардзейцы (армія Калчака), але ўжо 25 мая, пад націскам Чырвонай Арміі, пакінулі горад.

У 1921—1928 гг. Ялабуга — цэнтр Ялабужскага кантона, а з 1930 г. — Ялабужскага раёна Татарскай АССР. Падчас Другой сусветнай вайны (1941—1944 гг.) у горадзе знаходзіўся ў эвакуацыі філіял Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Таксама тут жыла і 31 жніўня 1941 года скончыла жыццё самагубствам паэтка Марына Цвятаева.

Пасля вайны ля Ялабугі знайшлі радовішча нафты. У 1985 годзе ў горадзе быў заснаваны Камскі трактара-тэхнічны завод, які ў 1988 г. быў канверсійна перапрафіляваны ў Ялабужскі завод легкавых аўтамабіляў, на пляцоўцы якога ў 2005 г. была заснавана асобая эканамічная зона «Алабуга». 24-26 жніўня 2007 года было адзначана тысячагоддзе Ялабугі.

Славутасці
----------

вул. Спаская. У цэнтры — Спаскі сабор
* Спаскі сабор
* Ялабужскі Казанска-Багародзіцкі манастыр
* Мячэць
* вуліца Набярэжная — галоўны «фасад» Ялабугі
* Ялабужскае гарадзішча з рэштамі цытадэлі X ст.
* Дом-музей мастака Івана Шышкіна
* Музей-сядзіба Надзеі Дуравай — удзельніцы вайны 1812 года, пісьменніцы
* Музей паэткі Марыны Цвятаевай

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Надзея Дурава — удзельніца вайны 1812 года, пісьменніца
* Марына Цвятаева — паэтка
* Іван Шышкін — мастак

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сафранбалу, Турцыя
* Алексін, Расія
* Бярозаўскі, Расія
* Сарапул, Расія
* Вайльхайм-ін-Обербаерн, Германія

Зноскі
------

1. ↑  Численность населения муниципальных образований Республики Татарстана начало 2019 года (руск.)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Турыстычны сайт

| ⛭Татарстан |
| --- |
| Раёны | 
* Агрызскі
* Азнакаеўскі
* Аксубаеўскі
* Актанышскі
* Алькееўскі
* Альмецьеўскі
* Аляксееўскі
* Апастаўскі
* Арскі
* Атнінскі
* Балтасінскі
* Баўлінскі
* Бугульмінскі
* Буінскі
* Верхнеўслонскі
* Высакагорскі
* Дражжаноўскі
* Заінскі
* Зеленадольскі
* Кайбіцкі
* Камска-Усцьінскі
* Кукмарскі
* Лаішаўскі
* Ленінагорскі
* Мамадышскі
* Мендзялееўскі
* Мензялінскі
* Муслюмаўскі
* Ніжнякамскі
* Новашашмінскі
* Нурлацкі
* Пестрачынскі
* Рыбна-Слабодскі
* Сабінскі
* Сарманаўскі
* Спаскі
* Тукаеўскі
* Цюлячынскі
* Цяцюшскі
* Чарамшанскі
* Чыстапальскі
* Ютазінскі
* Ялабужскі

 |  |
| Гарады | 
* Агрыз
* Азнакаева
* Альмецьеўск
* Арск
* Баўлы
* Болгар
* Бугульма
* Буінск
* Заінск
* Зеленадольск
* Інаполіс
* **Казань**
* Кукмар
* Лаішава
* Ленінагорск
* Мамадыш
* Мендзялееўск
* Мензялінск
* Набярэжныя Чаўны
* Ніжнякамск
* Нурлат
* Цецюшы
* Чыстапаль
* Ялабуга

 |
| Пгт | 
* Аксубаева
* Акцюбінскі
* Аляксееўскае
* Апастава
* Багатыя Сабы
* Балтасі
* Васільева
* Джаліль
* Камскае Вусце
* Камскія Паляны
* Карабаш
* Куйбышаўскі Затон
* Ніжнія Вязавыя
* Ніжняя Мактама
* Рыбная Слабада
* Урусу
* Ценішава

 |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | 
* Актаныш
* Базарныя Матакі
* Верхні Услон
* Вялікая Атня
* Вялікія Кайбіцы
* Муслюмава
* Новашашмінск
* Пестрацы
* Сарманава
* Старае Дражжаное
* Цюлячы
* Чарамшан

 |