У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Тарту (значэнні).

**Тарту** (эст.: Tartu, ням.: Dorpat; у 1030—1060 і ў 1893—1918 гадах **Юр’еў**) — горад у Эстоніі, цэнтр павета Тарту, на рацэ Эмайыгі, другі па колькасці насельніцтва (101 000 чал. у 2008 годзе) пасля Таліна.

Месцазнаходжанне
----------------

Тарту знаходзіцца за 185 км на паўднёвы ўсход ад сталіцы Эстоніі Таліна. Тарту размешчаны на абодвух берагах Эмайыгі за 37 км ад яе ўпадзення ў Чудска-Пскоўскую сістэму азёр; горад цягнецца ўздоўж ракі на 9 км.

Эканоміка
---------

У сучасным Тарту развітыя дрэваапрацоўчая і мэблевая прамысловасць, машынабудаванне і металаапрацоўка, прыборабудаўнічая прамысловасць, а таксама лёгкая (швейная, абутковая) і харчовая прамысловасць (бровар A. le Coq). З 2000 года пачалі развівацца фірмы, якія прапануюць паслугі інфармацыйных тэхналогій.

Транспарт
---------

Тарту — вузел чыгуначных ліній і аўтамабільных дарог. Праз горад праходзіць аўтамагістраль Талін — дарога № 7 (E77) ля мяжы з Расіяй (E263, № 2 у Эстоніі); аўтамагістраль Йыхві — Рыга (E264, № 3 у Эстоніі, А3 у Латвіі); пачынаецца аўтадарога Тарту — Вярска (№ 45 у Эстоніі); аўтадарога Тарту — Вільяндзі (№ 48 у Эстоніі); аўтадарога Тарту — Йыгева (№ 39 у Эстоніі). Праз горад праходзіць таксама чыгунка Тапа — Пскоў (№ 2 у Эстоніі); пачынаецца чыгуначная лінія Тарту — Рыга. Дзейнічае Тартускі аэрапорт.

Адукацыя
--------

* Тартуская вышэйшая мастацкая школа
* Тартускі ўніверсітэт

Культура
--------

Музычна-драматычны тэатр «Ванемуйнэ» заснаваны ў 1870 годзе. Эстонскі нацыянальны музей (заснаваны ў 1909, у 1940—1988 — этнаграфічны музей Эстоніі) — адзін з самых значных збораў прадметаў матэрыяльнай культуры эстонскага народа. У Тарту больш за 20 музеяў — мастацкі музей, музей спорту; літаратурны музей імя Ф. Р. Крэйцвальда, музей класічных старажытнасцяў пры ўніверсітэце, заалагічны музей з аддзелам геалогіі, музей гісторыі ўніверсітэта і інш.

Славутасці
----------

У Старым горадзе размешчана асноўная частка гісторыка-архітэктурных помнікаў: ратуша (1789) у стылі ранняга класіцызму, жылыя дамы, царква Яана (XIV стагоддзе), галоўны корпус універсітэта (1804—1809). На ўзгорку Тоамемягі (у парку Тоаме) разваліны Домскага (Пятра і Паўла) сабора (XIII—XV стагоддзяў, харавая частка ў 1804—1807 перабудавана ў бібліятэку ўніверсітэта, цяпер музей), стары анатамічны тэатр (1803-05) і абсерваторыя.

Сярод сучасных пабудоў — будынкі банка (1936), тэатр «Ванемуйнэ» (1967) і інш. помнікі: палкаводцу М. Б. Барклаю-дэ-Толі (1849, скульптар В. І. Дэмут-Маліноўскі), прыродазнаўцаў К. М. Бэру (1886, А. М. Апякушын), астраному В. Я. Струвэ, эстонскаму паэту К. Я. Петэрсана (1983, Я. Соанс), хірургам М. І. Пірагову (1952), М. М. Бурдэнку (1952), пісьменніку-асветніку Ф. Крэйцвальду (1953). Мемарыяльны комплекс Савецкім воінам-вызваліцелям на братэрскіх могілках (1975). Неафіцыйным сімвалам горада з’яўляецца скульптура «Студэнты ў пацалунку» з фантанам (1998), размешчаная на ратушнай плошчы.

Раёны горада
------------

* Анелін
* Веэрыку
* Ваксалі
* Іхастэ
* Карлава
* Кесклін
* Маар’ямыйза
* Раадзі-Круусамяе
* Ропка
* Супілін
* Тамелін
* Цяхтверэ
* Юлейые
* Яамамыйза (Хііналін; «Шанхай»)

Галерэя
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Эна Раўд, эстонскі пісьменнік
* Уладзімір Міхайлавіч Лабанкоў (нар. 1959) — хірург. Доктар медыцынскіх навук, прафесар.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 6 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑  Land Board — 1990. Праверана 18 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5401570'></a>
3. ↑  Дэпартамент статыстыкі Эстоніі — 1991. Праверана 15 жніўня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3738605'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q33102669'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55560439'></a>

Спасылкі
--------

* Тарту — Юр’еў — Дзерпта — пазнавальны партал аб Тарту на рускай мове Архівавана 23 студзеня 2012.
* Вэб камеры Архівавана 28 верасня 2011.
* Знаёмства ў Тарту Архівавана 6 сакавіка 2016.
* Віртуальны тур па Тарту Архівавана 23 лістапада 2011.
* Радиостанции Тарту Архівавана 21 лістапада 2011.

| ⛭Павет Тартумаа |
| --- |
| Гарадскіямуніцыпалітэты | 
* Каластэ
* Тарту
* Элва

 |  |
| Воласці | 
* Алатсківі
* Вара
* Выну
* Камб’я
* Конгута
* Лаева
* Луунья
* Меексі
* Мякса
* Ныа
* Пейпсіээрэ
* Пійрыссаарэ
* Пух’я
* Рану
* Рынгу
* Тарту
* Цяхтверэ
* Хааслава
* Юленурмэ

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая Южакова · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX458735 · GND: 4012804-0 · LCCN: n79043884 · NKC: ge134533 · LIBRIS: 158837 · SUDOC: 027442438 · VIAF: 130651701 |

 |