recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Келецкае ваяводства** (польск.: Województwo kieleckie) — адміністрацыйная адзінка ў міжваеннай Польскай Рэспубліцы. Цэнтр — Кельцы.

Гісторыя
--------

Ваяводства створана 14 жніўня 1919 года паводле часовага акта аб арганізацыі адміністрацыйных улад другой інстанцыі. Цэнтрам ваяводства былі Кельцы. У склад ваяводства ўваходзілі землі былых Келецкай і Радамскай губерняў Царства Польскага разам з Чэнстахоўскім паветам.

Паводле перапісу 1921 года ў ваяводстве налічвалася 2 535 898 жыхароў. Гэта было адно з карэнных польскіх ваяводстваў: тут налічвалася 91,3 % польскага насельніцтва і 8,5 % яўрэйскага насельніцтва. 87,6 % жыхароў былі рыма-каталікамі і 11,9 % іўдзеямі.

Падчас Другой сусветнай вайны ў ваяводстве дзейнічаў польскі рух супраціўлення.

| ⛭Адміністрацыйны падзел міжваеннай Польскай Рэспублікі |
| --- |
| Ваяводствы | 
* Беластоцкае
* Валынскае
* Варшаўскае
* Віленскае
* Келецкае
* Кракаўскае
* Лодзьскае
* Львоўскае
* Люблінскае
* Навагрудскае
* Пазнаньскае
* Палескае
* Паморскае
* Сілезскае (аўтаномнае)
* Станіславаўскае
* Тарнопальскае

 |  |
| Гарады | Варшава |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзям’янаў.
**Анатоль Дзямідавіч Дзям’янаў** (25 лістапада 1925, в. Усцінаўка, Смаленская вобласць — 6 лістапада 1972) — беларускі скульптар і педагог.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1961 годзе. Выкладаў у 1963—1972 гадах у Мінскім мастацкім вучылішчы.

Члены Беларускага саюза мастакоў з 1965 года.

Творчасць
---------

Працаваў у станковай скульптуры. Сярод твораў: «Маладая калгасніца» (1962), «Маці» (1963), «Кубінец» (1964), «Паўночніца» (1965), партрэты Ф. Кастра Рус, Я. Коласа, У. І. Леніна і інш. Работам уласцівы абагульненасць пластыкі, манументальнасць вобразнага ладу.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Дзям’янаў Анатоль Дзямідавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дудкін.
**Анатоль Канстанцінавіч Дудкін** (28 жніўня 1964, в. Малы Трылесін, Бялыніцкі раён, Магілёўская вобласць — 21 мая 2019) — беларускі пракурор.

Біяграфія
---------

У 1986 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт.

Працоўную дзейнасць пачаў з пасады стажора пракуратуры Круглянскага раёна Магілёўскай вобласці, працягнуў стажорам, а затым і памочнікам пракурора Шклоўскага раёна.

З лютага 1988 года — следчы пракуратуры Шклоўскага раёна, з ліпеня 1989 года — старэйшы следчы пракуратуры Магілёўскай вобласці. У лістападзе 1991 года прызначаны пракурорам аддзела пракуратуры Магілёўскай вобласці па наглядзе за следствам і дазнаннем у органах унутраных спраў. Са снежня 1991 года — намеснік Магілёўскага прыродаахоўнага пракурора. З 1993 года па 1995 год працаваў пракурорам Хоцімскага раёна, з 1995 па 1996 гады — пракурорам Шклоўскага раёна. Са снежня 1996 года па лістапад 2007 — пракурор Магілёўскай вобласці.

З лістапада 2007 года па лістапад 2014 года — Беларускі транспартны пракурор. У лістападзе 2014 года Беларуская транспартная пракуратура была ператворана ва ўпраўленне Генеральнай пракуратуры па наглядзе за выкананнем заканадаўства на транспарце і ў мытных органах, якое ўзначаліў Дудкін.

Пахаваны на Усходніх могілках у Мінску.

Узнагароды
----------

За час працы на розных пасадах у органах пракуратуры ганараваны ганаровым званнем «Заслужаны працаўнік органаў пракуратуры Рэспублікі Беларусь», узнагароджаны медалём «За бездакорную службу» III, II і I ступені.

Спасылкі
--------

* На 55-м году ушел из жизни начальник управления Генеральной прокуратуры Республики Беларусь Анатолий Дудкин. 21.05.2019 Архівавана 23 мая 2019.
**Філіку́дзі** (італ.: Filicudi) — востраў у групе Ліпарскіх астравоў. Уваходзіць у склад Італіі. Агульная плошча — 9,49 км². Насельніцтва (2001 г.) — 235 чалавек.

Геаграфія
---------

Востраў Філікудзі месціцца ў Тырэнскім моры ў 45,28 км на поўнач ад Сіціліі, у 17,47 км на захад ад вострава Саліна і ў 15 км на ўсход ад вострава Алікудзі. Выцягнуты з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход на 5,4 км. Найбольшая шырыня — 3,14 км. Мае вулканічнае паходжанне. Вылучаецца 8 пагаслых вулканаў, найвышэйшы з якіх Фоса-Фельчы (773 м).

Прырода
-------

Для флоры характэрна перавага міжземнаморскіх раслін. Тут сустракаюцца апунцыя, алеандр, верасы, ясноткавыя, чабор, эндэмічны від зяноўца. Сушу насяляюць рэдкія птушкі і яшчаркі.

Гісторыя
--------

На Філікудзі знойдзены рэшткі неалітычнай керамікі, застаўленай у 3 тысячагоддзі да н. э. На паўднёва-заходнім узбярэжжы выяўлены мікенская і пазнейшая грэчаская кераміка, рымскія артэфакты. Аднак упэўненасці ў існаванні сталых доўгатэрміновых паселішчаў у эпоху антычнасці няма. 

У сярэднявеччы востраў узгадваўся Аль-Ідрысі і Тамаза Фазэла як ненаселены. Прычынамі таму былі небяспека з боку піратаў і землятрусы. Жыхары суседніх астравоў выкарыстоўвалі Філікудзі для авечкагадоўлі. 

У 1970-х гг. Філікудзі стаў папулярным месцам сярод італьянскіх мастакоў і фатографаў. У нашы дні тут існуе некалькі невялікіх паселішчаў, абмежавана развіваецца турызм. На востраве працуе адзяленне музея археалогіі Ліпары.

Спасылкі
--------

* Прырода
* Гісторыя
* Турыстычная інфармацыя
Келіманэ. Від на раку
**Келіманэ**, раней **Сан-Марцін-дэ-Келіманэ** (парт.: Quelimane) — горад у Мазамбіку.

Геаграфія
---------

Горад Келіманэ знаходзіцца ў цэнтральнай частцы мазамбікскага ўзбярэжжа Індыйскага акіяна, у правінцыі Замбезія. Келіманэ з'яўляецца галоўным горадам правінцыі Замбезія. Гэта акіянскі і рачны порт, буйны індустрыяльны цэнтр. У наваколлях горада знаходзяцца шматлікія плантацыі, на якіх вырошчваюцца какосавыя пальмы (пальмавы алей з'яўляецца адным з асноўных экспартных тавараў), сізаль і чай. Важную ролю ў эканоміцы горада граюць таксама рыбалоўства і рыбакансервная прамысловасць. Келіманэ з'яўляецца канчатковай станцыяй чыгункі, якая злучае ўнутраныя раёны Мазамбіка з акіянскім узбярэжжам. Аэрапорт. З 1954 года Келіманэ - цэнтр каталіцкага біскупства.

Насельніцтва горада расце хуткімі тэмпамі. Так, калі ў 1970 годзе тут налічвалася 71786 чалавек, у 2008 годзе - 192876.

Гісторыя
--------

Келіманэ быў заснаваны ў Сярэднявеччы арабскімі купцамі з Амана і Занзібара. У 1498 годзе горад наведаў па шляху ў Індыю партугальскі мараплавец Васка да Гама. У 1530 Келіманэ быў захоплены Партугаліяй. Ў 1761 годзе ён атрымлівае статус горада, у 1763 у Келіманэ ўпершыню абіраецца гарадскі парламент.

У XVIII-XIX стагоддзях праз порт Келіманэ ажыццяўляўся масавы вываз з Афрыкі рабоў. У 1862 годзе ў горад быў прызначаны англійскім консулам Давід Лівінгстан.

Горад Келіманэ цікавы для турыстаў сваёй добра захаванай каланіяльнай архітэктурай XVIII-XIX стагоддзяў (напрыклад, Кафедральным сабор Носа Сеньёра да Вібрамента).

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.8. Мн. 1999, С.223
**Вя́тка** (руск.: Вятка) — рака ў Расіі, самы буйны правы прыток ракі Кама.

Даўжыня ракі 1314 км, плошча вадазборнага басейна 129 тыс. км².

Пачынаецца на Верхнякамскім узвышшы на поўначы Удмурціі, упадае ў Каму ў 17 км ніжэй горада Мамадыш. Для Вяткі характэрныя рэзкія змены кірунку цячэння (з поўначы на паўднёвы захад, а затым на паўднёвы ўсход) і вялікая звілістасць на ўсім працягу. Вятка — тыпова раўнінная рака, бягучая большай часткай у шырокай даліне са спадзістымі схіламі. У нізоўях пашыраныя і звужаныя ўчасткі даліны чаргуюцца праз 1—5 км. Шмат перакатаў.

Жыўленне галоўным чынам снегавое. Сярэдні гадавы расход вады 890 м³/сяк. Замярзае ў першай палове лістапада, ускрываецца ў другой палове красавіка. Найболей буйныя прытокі: справа — Кобра, Летка, Вялікая, Малома, Піжма; злева — Чапца, Быстрыца, Воя, Кільмезь.

Сплаўная рака. Рэгулярнае суднаходства да горада Кіраў (700 км ад вусця). Галоўныя прыстані — Кіраў, Кацельніч, Савецк, Вяцкія Паляны.

Спасылкі
--------

* Река Вятка // Государственный водный реестр РФ (руск.)
**Заслужаны інжынер сельскай гаспадаркі Беларускай ССР** — ганаровае званне, якое прысвойвалася высокакваліфікаваным інжынерам калгасаў, саўгасаў, міжгаспадарчых аб’яднанняў, прадпрыемстваў і арганізацый сельгастэхнікі і воднай гаспадаркі, навукова-даследчых устаноў і праектных інстытутаў, канструктарскіх бюро, доследных станцый, эксперыментальных баз, навучальных гаспадарак, сельскагаспадарчых органаў, што бездакорна працавалі па спецыяльнасці ў сельскай гаспадарцы не менш як 10 гадоў, мелі вялікія заслугі ў механізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці, укараненні перадавых метадаў працы, навукова-тэхнічных дасягненняў, павышэнні эфектыўнасці выкарыстання сельскагаспадарчай тэхнікі і актыўна ўдзельнічалі ў грамадскім жыцці.

Устаноўлена Указам Прэзідыума Вярх. Савета БССР ад 1 лютага 1978 года, прысвойвалася Прэзідыумам Вярхоўнага Савета БССР. Існавала да 1988 года.

Заслужаныя інжынеры сельскай гаспадаркі БССР
--------------------------------------------

### 1978

* Р. І. Байдак
* В. С. Нікіценка
* Б. М. Пажарскі
* Я. А. Сантаровіч

### 1979

* М. А. Аляксейчык
* В. С. Валадось
* С. В. Юркевіч

### 1980

* Б. П. Лявонцьеў

### 1982

* У. В. Ліпніцкі

### 1984

* У. Г. Бабіцкі

### 1988

* А. П. Куляшоў

Літаратура
----------

* Заслужаны інжынер сельскай гаспадаркі Беларускай ССР // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
**Келоід** (ад грэч. Kele - пухліна і éidos - выгляд) — пухлінападобнае разрастанне грубай кудзелістай злучальнай тканкі скуры. Прычыны ўзнікнення келоідаў незразумелыя. У асобных пацыентаў існуе схільнасць да развіцця келоідаў.

Фактары рызыкі
--------------

* Выяўленая пігментацыя скуры
* Пэўная лакалізацыя ініцыяльных пашкоджанняў (вобласць дельтападобнай цягліцы, грудная клетка, мочка вуха)
* Цяжарнасць
* Пубертатны перыяд.

Дыферэнцыяльны дыягназ
----------------------

Келоід дыферэнцыруецца з гіпертрафічнымі рубцамі, дэрматафібромай, інфільтруючым базальнаклеткавым ракам (пацвярджаюць пры біяпсіі).

Тэрапія
-------

Паводле "Міжнародных рэкамендацый па вядзенню пацыентаў з паталагічнымі рубцамі" існуе два метады лячэння рубцоў, эфектыўнасць якіх пацверджана ў кантраляваных рандамізаваных даследаваннях:

* выкарыстанне сіліконавага геля / пакрыцця
* ін'екцыі кортыкастэроідаў у вобласць келоіда

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.8. Мн. 1999, С.223

Зноскі
------

1. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 28 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>
2. ↑  Международные рекомендации по ведению пациентов с патологическими рубцами
**Келі Сільдару** (эст.: Kelly Sildaru; нар. 17 лютага 2002, Талін) — эстонская фрыстайлістка, спецыялізуецца ў дысцыплінах хафпайп, слоўпстайл, біг-эйр і суперпайп. Чэмпіёнка зімовых юнацкіх Алімпійскіх гульняў 2020 года ў слоўпстайле. Бронзавыя прызёр зімовых Алімпійскіх гульняў 2022 года ў слоўпстайле.

Кар’ера
-------

У студзені 2017 года заваявала сваё другое юніёрскае золата на зімовых Сусветных экстрэмальных гульнях у дысцыпліне слоўпстайл. На Зімовых алімпійскіх гульнях 2018 года мусіла прадстаўляць Эстонію, але з-за траўмы калена вымушана была прапусціць спаборніцтва.

У 2019 годзе на чэмпіянаце свету па лыжным фрыстайле і снаўбордзе Келі Сільдару ў хафпайпе заваявала свой першы залаты медаль. На радзіме была прызнана найлепшай спартсменкай Эстоніі 2019 года.

18 студзеня 2020 года выйграла залаты медаль у слоўпстайле на зімовых юнацкіх Алімпійскіх гульнях у Лазане, набраўшы 93,75 бала. У гэтым жа годзе на зімовых Сусветных экстрэмальных гульнях у дысцыплінах суперпайп і слоўпстайл заваявала два залатыя медалі.

Зноскі
------

1. ↑  FIS database Праверана 26 красавіка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q212928'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105753098'></a>
2. ↑  Kelly Sildaru // Eesti Spordi Biograafiline Leksikon Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12361673'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | ESBL · FIS (фрыстайл) · Olympedia · Olympic Channel · Red Bull · X Games |
**Вятхі́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Вятхінь.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Холмецкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Рэчыцкага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Артукоўскага (Арцюкоўскага) сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Кельтэмінарская культура** — неалітычная культура аселых еўрапеоідных рыбаловаў, якія жылі ў паўднёвым Прыараллі ў VI—III тысячагоддзях да нашай эры. Знаходкі на плато Усцюрт, якія раней уключалі ў склад кельтэмінарскай культуры, вылучаныя ў айдабольскую культуру эпохі мезаліту і неаліту.

Шэраг даследчыкаў лічыць гэтую культуру роднаснай культуры ямачна-грабеністай керамікі і адносяць да фіна-угорскіх народаў.

Кельтэмінарцы ўпрыгожвалі сябе каралямі з ракавін. Выраблялі каменныя сякеры трапецападобнай формы і мініяцюрныя крэмневыя наканечнікі стрэл. Гліняныя пасудзіны для варэння ежы яны рабілі без дапамогі ганчарнага круга.

Кельтэмінарцы жылі ў велізарных дамах (плошча 24х17 і вышынёй 10 м), у якіх змяшчалася цэлая радавая абшчына прыкладна ў 100—120 чалавек. Гаспадарка — аселае рыбалоўства і паляванне.

Зноскі
------

1. ↑  Келтеминарская культура // БРЭ. Т. 13. М. 2009.
2. ↑  Андроновская культура // БРЭ. Т. 1. М. 2005.
3. ↑  Дашлы // БРЭ. Т. 8. М. 2007.
4. ↑  *Алекшин В. А.* Археология Средней Азии Архівавана 5 кастрычніка 2008.
5. ↑  Каменный век Устюрта
6. ↑  Древние цивилизации Востока и степные племена в свете данных археологии

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) |
Возера **Tivu-Nua-Muri-Kooh-Tai** (на пярэднім плане) і возера **Tiwu Ata Polo** (на заднім плане)
**Келімуту** (індан. Kelimutu) — вулкан на інданезійскім востраве Флорэс вышынёй у 1639 м. Ён вядомы сваімі кратэрнымі азёрамі, якія час ад часу змяняюць колер. Прычынай такой геалагічнай анамаліі кратэра Келимуту з'яўляюцца мінералы, якія ляжаць на дне кожнага з азёр. Яны паступова раствараюцца ў вадзе, афарбоўваючы яе ў выніку хімічных рэакцый. Пры гэтым каляровыя пераходы адбываюцца незалежна адзін ад аднаго. Вулкан і азёры - гэта толькі невялікая частка нацыянальнага парку Келімуту, які ўваходзіць у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Кожнае возера мае сваю назву, якая адлюстроўвае звязаную з ім легенду. Самае заходняе з азёр, размешчанае прыкладна ў 1,5 км ад двух астатніх, называецца *Ціву-Ата-Мбупу* (індан. Tivu-Ata-Mbupu, «возера даўніны»), у якім, паводле легенды, знайшлі прытулак душы тых, хто годна пражыў сваё жыццё і загінуў ад старасці. Возера сімвалізуе мудрасць і веды пажылых людзей, якія прыходзяць толькі з узростам. Назва цэнтральнага возера - *Ціву-Нуа-Муры-Кух-Тай* (індан. Tivu-Nua-Muri-Kooh-Tai, «возера юнакоў і дзяўчат»), у яго, паводле легенды, сыходзяць нявінныя душы тых, хто загінуў маладымі. Гэта возера часцей за ўсе змяняе колер, за апошнія дваццаць шэсць гадоў гэта здаралася дванаццаць разоў. Нарэшце трэцяе возера Ціву-Ата-Пола (індан. Tivu-Ata-Polo, «зачараванае возера» або «возера злых душ») паводле легенды, служыць вечнай вязніцай для душ зладзеяў.

Паводле апошніх звестак, возера Tivu-Ata-Mbupu цяпер афарбавана ў чорны колер, хоць яшчэ нядаўна было зялёным, возера Tivu-Nua-Muri-Kooh-Tai мае насычаны зялёны колер, а возера Tivu-Ata-Polo — карычневае. Яшчэ некалькі гадоў таму яны былі белымі, бірузовымі і чырвонымі. У лістападзе 2009 года вады азёр афарбаваліся ў чорны, бірузовы і карычневы колеры, а ўжо ў ліпені 2010 года Tivu-Ata-Mbupu мела бутэлькава-зялёны колер, Tivu-Nua-Muri-Kooh-Tai афарбавалася ў бірузовы колер, а Tivu-Ata-Polo мела колер зялёнага моху. 

Штогод палюбавацца на унікальныя прыродныя аб'екты прыязджаюць некалькі тысяч турыстаў.
**Літоўская Саве́цкая Сацыялісты́чная Рэспу́бліка**, **Літоўская ССР** — адна з рэспублік Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік. Створана ў 1940 годзе. Сталіца — Вільнюс.

Гісторыя
--------

Пасля падпісання 28 верасня 1939 года германа-савецкага дагавора аб дружбе СССР аказаў ціск на Літву з мэтай прымусіць яе падпісаць савецка-літоўскі дагавор аб узаемнай дапамозе. Паводле гэтай дамовы Літва атрымала каля 6880 квадратных кіламетраў тэрыторыі Віленскага края (у тым ліку Вільню) у абмен на пяць савецкіх ваенных баз на тэрыторыі Літвы.

14—15 ліпеня 1940 года праведзены выбары ў Народны Сейм (з адзіным спісам блока «Саюз працоўнага народа Літвы»), які 21 ліпеня абвясціў утварэнне Літоўскай ССР і пастанавіў прасіць Вярхоўны Савет СССР прыняць ЛітССР ў склад СССР. 3 жніўня 1940 года Вярхоўны Савет СССР задаволіў гэтую просьбу. 1—2 кастрычніка 1940 года ў Гродне адбыліся перамовы дэлегацый ЛітССР і БССР ў Гродне, пасля якіх ад БССР былі адарваныя і передадзеныя ў склад ЛітССР гарады Друскенікі і Свянцяны, а таксама чыгуначная станцыя Гадуцішкі з навакольнымі вёскамі.

11 сакавіка 1990 года Вярхоўны Савет Літоўскай ССР прыняў дэкларацыю аб аднаўленні незалежнасці Літвы і ў сувязі з гэтым змяніў назву ЛітССР на «Літоўская Рэспубліка». 6 верасня 1991 года незалежнасць Літвы прызнаў Дзяржаўны Савет СССР.

Насельніцтва
------------

У 1975 годзе колькасць насельніцтва дасягнула 3290 тыс. чал.; на 1 студзеня 1976 — 3315 тыс. чал. па апошнім усесаюзным перапісе насельніцтва 3689779 (1989). 

Паводле перапісу 1970 года 80,1% складалі літоўцы (2507 тыс.), 8,6% — рускія (268 тыс.), 7,7% — палякі (240 тыс.), 1,5% — беларусы (45 тыс.), 0,8% — украінцы; пражывалі таксама латышы, татары, яўрэі і прадстаўнікі іншых нацыянальнасцей. 

Правядзенне калектывізацыі і індустрыялізацыі змяніла суадносіны гарадскога і сельскага насельніцтва: у 1959 годзе доля сельскага насельніцтва складала 61,4%, у 1970 — 49,8%. У пачатку 1974 года ў гарадах пражывала на 329 тыс. чалавек больш, чым у сельскай мясцовасці. Жанчыны складалі 53%, мужчыны — 47% насельніцтва.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка

| Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік |
| --- |
|  | 
Азербайджанская ССР · Армянская ССР · 
Беларуская ССР · 
Грузінская ССР · 
Казахская ССР · 
Кіргізская ССР · 
Латвійская ССР · 
Літоўская ССР · 
Малдаўская ССР · 
Расійская СФСР · 
Таджыкская ССР · 
Туркменская ССР · 
Узбекская ССР · 
Украінская ССР · 
Эстонская ССР

---

Карэла-Фінская ССР (1940—1956) · 
Закаўказская СФСР (1922—1936)
 |
**«Літературна Україна»** ― першая літаратурная газета на ўкраінскай мове.

Гісторыя выдання
----------------

Пачала выходзіць у Кіеве 21 сакавіка 1927 года пад назвай «Літаратурная газета» як орган Усеўкраінскай звязкі пралетарскіх пісьменнікаў, заснаванай у канцы 1926 года. З’явілася першай у СССР газетай, прысвечанай літаратурнаму працэсу.

З 1930 па 1934 год выдавалася ў тагачаснай сталіцы Украіны — Харкаве, затым (да 1941 года) — у Кіеве. У час Вялікай Айчыннай вайны выходзіла пад назвай «Літаратура і мастацтва» у Луганску, Уфе, Маскве, з 1944 года ― у Кіеве. З красавіка 1945 года выдавалася пад ранейшай назвай «Літаратурная газета» у якасці афіцыйнага органа Саюза савецкіх пісьменнікаў Украіны. З лютага 1962 года носіць назву «Літаратурна Украіна».

Публікуе матэрыялы пра творчасць ўкраінскіх пісьменнікаў, водгукі і рэцэнзіі на кнігі, крытычныя артыкулы. Выступае з публіцыстычнымі артыкуламі і нарысамі.

Узнагароды
----------

* Ордэн Дружбы народаў (СССР) (1977)
* У 2012 годзе «Літаратурную Украіну» ўнеслі ў Кнігу рэкордаў Украіны як «найстарую ўкраінскую літаратурную газету на ўкраінскай мове».

Галоўныя рэдактары
------------------

У розныя гады галоўнымі рэдактарамі газеты былі Іван Ле, Павло Усенка, Іван Качарга, Мікола Шамота, Антон Хіжняк, Дмітро Цмокаленка, Павло Заграбельны, Іван Зуб, Анатоль Харунжы, Пятро Перабійнос, Барыс Рагоза, Стяпан Козак.

Месцазнаходжанне рэдакцыі
-------------------------

Спачатку рэдакцыя газеты размяшчалася на вуліцы Архітэктара Гарадзецкага, затым — на вуліцах Багдана Хмяльніцкага, Яраславаў Вал; пасля вызвалення Кіева ад нямецкіх акупантаў — на вуліцах Уладзімірская, Яраславаў Вал, Банкавая, бульвары Лесі Украінкі, Міхайла Амельнавіча-Паўленкі.

Зноскі
------

1. ↑  Літературна Україна // *Літературознавча енциклопедія*. — К.: 2007. — С. 571—572.
2. ↑  *Тарнашинська Л. Б.*. Літературна Україна **(нявызн.)**.  Енциклопедія Сучасної України (26 ліпеня 2016).
3. ↑  Ежегодник Большой Советской Энциклопедии, 1978 (вып. 22). М. «Советская энциклопедия», 1978. стр.31
4. ↑  «Літературна Україна» — у національній «Книзі рекордів» **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Літературна Україна (31 сакавіка 2022). Архівавана з першакрыніцы 2 красавіка 2015.

Літаратура
----------

«Літературна Україна» // Енциклопедiя украiнознавства. У 10-х т. / Гол. ред. В. Кубiйович.— Париж; Нью-Йорк: Молоде Життя, 1954—1989. — Т. 4. — С. 1363.

Спасылкі
--------

* Літературна Україна **(нявызн.)**(недаступная спасылка). — Официальный сайт. Архівавана з першакрыніцы 11 сакавіка 2015. Праверана 2 снежня 2013.
* «Літературна Україна» // Енциклопедія українознавства  (укр.) (бел.. У 10-х томах. / Головний редактор Володимир Кубійович  (руск.) (бел.. — Париж, Нью-Йорк: «Молоде життя  (укр.) (бел.»-«НТШ  (руск.) (бел.»; 1954—1989, 1993—2000. — Т. 4. — С. 1363.
**Літл-Танага** (англ.: Little Tanaga) — востраў у групе Андрэянаўскіх астравоў. Уваходзіць у склад амерыканскага штата Аляска. Плошча — 85,38 км². Незаселены.

Месціцца за 2,39 км ад вострава Кагаласка, за 1,27 км ад вострава Умак. Складаецца з 4 масіваў сушы вулканічнага паходжання, злучаных перасмыкамі. Найвышэйшы пункт (532 м) знаходзіцца на захадзе вострава.

Клімат вільготны, пераходны ад умеранага да арктычнага.

Да 1855 г. меў алеуцкую назву Танага. Назва была зменена, каб адрозніваць ад іншага вострава Танага. У 1922 г. былі інтрадуцыраваны арктычныя лісы.

Спасылкі
--------

* Kuluk Bay and Approaches – Including Little Tanaga and Kagalaska Straits Архівавана 1 красавіка 2019.
* SUMMARY OF INTRODUCED ARCTIC FOX ERADICATION EFFORTS AT LITTLE TANAGA ISLAND, 1989 TO 1996
* Little Tanaga Island High Point, Alaska
**«Літоўская гаспадыня, ці навука аб утрыманні ў добрым стане хаты і забеспячэнні яе ўсімі прыправамі і запасамі кухоннымі і аптэкарскімі і гаспадарчымі, а таксама гадаванні і ўтрыманні скаціны, птушкі і іншай жывёлы адпаведна спосабам найбольш выпрабаваным і правераным вопытам і да таго ж самым танным і простым»** (польск.: Gospodyni litewska czyli Nauka utrzymywania porządnie domu tudzież hodowania i utrzymywania bydła) — кніга Ганны Цюндзявіцкай, прысвечаная вядзенню гаспадаркі і кулінарыі. Упершыню выдадзена ў 1848 годзе на польскай мове. Шмат разоў перавыдавалася (1851, 1856, 1858, 1862, 1873).

Згодна з воляй аўтара ўсе выданні пабачылі свет ананімна.

У кнізе змешчаныя 108 кулінарных і аптэчных рэцэптаў, прычым там няма такіх інгрэдыентаў, якія нельга было б у той час знайсці ў беларускай вёсцы альбо на крайні выпадак на местачковым кірмашы. Пасля смерці аўтара манапольныя правы на гэтыя выданні выкупіла ў яе сям'і віленская кнігавыдавецкая фірма Завадскага.

Па-беларуску ўпершыню выйшла ў выдавецтве «Полымя» ў 1993 годзе. Пераклад з польскай мовы П. Казлоўскага, В. Нядзвецкай. Пераклад падрыхтаваны паводле выдання 1858 года.

Зноскі
------

1. ↑  Ціхае жыццё «літоўскай гаспадыні» Архівавана 14 верасня 2016. // «Женский Журнал» №4, 2010.
2. ↑  Літоўская гаспадыня Архівавана 18 кастрычніка 2014. / Пераклад з польскай мовы П. Казлоўскага, В. Нядзвецкай. — Мн. «Полымя», 1993.
**Злічэ́нне выка́званняў** ці **логіка выказванняў** — асобны выпадак злічэння, класы сімвалаў алфавіту якога могуць быць падзелены на класы: прапазіцыянальных сімвалаў, сімвалаў лагічных звязак і клас, які мае сімвалы круглых дужак. Формулы ці тэксты фармальнай мовы (злічэння) логікі выказванняў падзяляюцца на *простыя* і *складаныя*. Кожны прапазіцыянальны сімвал разглядаецца як простая формула. Індуктыўна, з дапамогай сімвалаў класаў лагічных звязак, круглых дужак і ўжо пабудаваных формул можна будаваць новыя складаныя формулы.

Мноства аксіём логікі выказванняў можа быць бясконцым, як у выпадку фармалізацыі па Гілберту, так — і пустым. У апошнім выпадку патрабуецца больш правілаў вываду — для магчымасці вываду для кожнай лагічнай звязкі формул, якія не ўтрымліваюць — выпадак фармалізацыі па Генцэну.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4136098-9 · Microsoft: 69562738 · NKC: ph127455 |
*Хасакава Сумімота на кані* пэндзлю Кано Матанобу, 1507
**Кано Матанобу** (28 жніўня 1476 — 5 лістапада 1559) — японскі мастак, прадстаўнік школы Кано.

Кано Матанобу быў сынам Кано Масанобу, заснавальніка школы Кано. Сваяк Тосы Міцунобу, аднаго з апошніх вялікіх прадстаўнікоў мастацкай школы Тоса, пад уплывам творчасці якога знаходзіўся і Матанобу, і ў якога ён запазычыў выкарыстанне ў жывапісе кітайскіх элементаў.

Кано Матанобу вядомы як адзін з найталенавітых майстроў школы Кано. Маляваў пейзажы і партрэты, выконваў таксама заказы па манументальнага насценнага жывапісу, ахвотна маляваў на сваіх карцінах птушак і кветкі. Аднымі з найбуйнейшых яго твораў з'яўляюцца мастацкія работы ў храмах Рэйун-ін і Дайсэн-ін у Кіёта, а таксама 3 скруткі з «Легендамі пра гару Оэ». У сваёй творчасці Кано Матанобу злучыў дасягненні кітайскай мастацкай традыцыі з вяршынямі японскага выяўленчага мастацтва. Пейзажы маляваў як шматколерныя, так і манахромныя. Кано Матанобу быў прыдворным мастаком ў такіх сёгунаў, як Асікага Ёсіякі, Асікага Ёсідзумі і Асікага Ёсіхару.

Зноскі
------

1. 1 2  Motonobu // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑

Літаратура
----------

* Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary, Kenkyusha Limited, Tokyo 1991, ISBN 4-7674-2015-6.
* Mason, R.H.P. and J.G.Caiger, A History of Japan, Tokyo 1977, ISBN 02210003494615
* Art Grove Dictionary. Oxford University Press 2007—2009.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 133274241 · ISNI: 0000 0000 8131 911X · LCCN: nr89015287 · NDL: 00270258 · NUKAT: n2016148796 · SUDOC: 172499534 · VIAF: 52873141 · ULAN: 500121002 |

 |
**Давід Іосіфавіч Ро́зеншэйн** (1903, Поразава, Свіслацкі раён, Гродзенская вобласць — пасля 1960) — дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі, журналіст.

Біяграфія
---------

У 1920—1929 гадах сакратар Віленскіх гаркамаў КСМ Літвы і КПЗБ, 2-і сакратар Віленскага, сакратар Гродзенскага акруговых камітэтаў КПЗБ. Кіраваў цэнтральнай краёвай рэдакцыяй КПЗБ. З 1934 года рэдактар газеты «Чырвоны сцяг» і іншых выданняў КПЗБ і КСМЗБ на мовах насельніцтва Заходняй Беларусі. Тройчы (1921, 1929, 1936) арыштаваны польскімі ўладамі і асуджаны на розныя тэрміны зняволення. З кастрычніка 1939 года супрацоўнік абласной газеты «Вольная праца» ў Беластоку, у Вялікую Айчынную вайну — падпольнай газеты «Wolna Polska» («Свабодная Польшча») і «Wolnosc» («Свабода»). У 1953—1959 гадах на журналісцкай рабоце ў Мінску.

Заўвагі
-------

Літаратура
----------

* *Іофе Э. Р.* Ро́зеншэйн Давід Іосіфавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 400. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
**Літоўскае княства** , згодна з літуанацэнтрычнай гіпотэзай, — (лац.: Ducatus Lithuaniae; літ.: Lietuvos kunigaikštystė) дзяржаўнае ўтварэнне этнічных літоўцаў, якое існавала з XIII стагоддзя да 1413 і было складовай часткай і зародкам ВКЛ і праз гэта падкрэсліваецца выключная роля продкаў сучасных літоўцаў у стварэнні ВКЛ і другараднасць продкаў сучасных беларусаў. Іншыя альтэрнатыўныя назвы тэрытарыяльнага ўтварэння, згодна з літоўскай гістарыяграфіяй, былі Аўкштайція або Літоўская зямля (XIII стагоддзе), Віленскае княства (XIV — пачатак XV стст), Lithuania Propria або проста Літва (у вузкім сэнсе).
**Давід Гляйршэр** (ням.: David Gleirscher, нар. 23 ліпеня 1994) — аўстрыйскі саначнік, алімпійскі чэмпіён.

Біяграфія
---------

Сын Герхарда Гляйршэра, удзельніка Алімпіяды 1992, 1994. і 1998 гадоў. Афіцэр паліцыі. Яго хобі з’яўляюцца падарожжа, лыжы і футбол. На юнацкіх Алімпійскіх гульнях 2012 года ў Інсбруку заняў 17 месца. Давід выступаў за Аўстрыю на кубку свету 2015/2016 і фінішаваў дзясятым. Перад Алімпіядай у Пхёнчхане не разглядаўся як галоўны аўстрыйскі саначнік і быў у цені свайго суайчынніка Вольфганга Кіндля, аднак ужо ў першым заездзе здолеў пабіць рэкорд трасы, а пасля сур’ёзнай памылкі ў чацвёртым заездзе немца Фелікса Лоха заваяваў золата Гульняў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5
**«Ціхі Белы Дунай»** — папулярная балгарская маршавая песня ў гонар атрада Боцева і яго драматычнай пераправы праз Дунай з параходам «Радзецкі». Створаны на словы Івана Вазава і музыку Івана Караджава.

Аднайменная паэма была напісана Іванам Вазавым яшчэ ў 1876 годзе «…*пры першай вестцы аб адыходзе Бацёва пад Казладуем*…», як ён сам успамінае. Музыка напісана ў 1909 годзе. рэвалюцыянерам, грамадскім дзеячам і педагогам Іванам Караджавым, у той час як ён быў настаўнікам музыкі ў балгарскай сярэдняй школе для хлопчыкаў у Салоніках, за што падвяргаўся пераследам з боку турэцкіх уладаў.

Твор неўзабаве стаў адной з самых любімых балгарскіх патрыятычных песень, выкананых як ваенны марш.

Першапачаткова выконваецца ў 2-х мелодыях і са спевамі розных куплетаў. Арыгінальны тэкст — 22 вершы.

Тэкст
-----

***Тэкст на балгарскай мове***

*Тих бял Дунав се вълнува,*
*весело шуми*
*и «Радецки» гордо плува*
*по златни вълни.*
*Но кога се там съзирва*
*козлодуйски бряг,*
*в парахода рог изсвирва,*
*развя се байряк.*
*Млади български юнаци*
*явяват се там,*
*на чела им левски знаци,*
*в очите им плам.*
*Гордо Ботев там застана*
*младият им вожд -*
*па си дума капитану,*
*с гол в ръката нож:*
*Аз съм български войвода,*
*момци ми са тез;*
*ний летиме за свобода,*
*кръв да леем днес.*
*Ний летиме на България*
*помощ да дадем*
*и от тежка тирания*
*да я отървем.*
**Давід Мелкумавіч Малян** (арм.: Դավիթ Մալյան; (1904, Закаталы — 1976, Ерэван) — савецкі армянскі акцёр тэатра і кіно, рэжысёр, педагог. Народны артыст СССР (1974).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 4 (17) красавіка 1904 года ў Закаталы, (цяпер у Азербайджане), у сям’і, дзе было пяцёра дзяцей (чатыры сыны і дачка).

Вучыўся ў мясцовай царкоўна-прыходскай школе. У 1918 годзе з сям’ёй пераехаў у Грузію, спачатку ў Тэлаві, потым у Тыфліс.

У Тэлаві браў удзел у спектаклях аматарскіх тэатральных труп на армянскай і грузінскай мовах.

У 1922—1924 гадах вучыўся ў драматычнай студыі «Аяртун» Тыфліскага армянскага дома мастацтваў пад кіраўніцтвам А. С. Бурджаляна і С. Г. Капанакяна.

З 1924 года нядоўга працаваў у 1-м Дзяржаўным тэатры Арменіі (цяпер Армянскі тэатр імя Сундукяна) у Ерэване. Потым гуляў у Тбіліскім армянскім тэатры, у 2-м Дзяржаўным тэатры Арменіі ў Ленінакане (цяпер Гюмрыйскі драматычны тэатр імя Вардана Аджэмяна) (1928—1930), Ерэванскім рабочым тэатры (1930—1932). Потым — акцёр кінастудыі «Арменфільм».

У 1937 годзе вярнуўся ў Армянскі тэатр імя Сундукяна, дзе працаваў да канца жыцця. Выступаў як рэжысёр.

З 1926 года здымаўся ў кіно.

Член УКП (б) з 1942 года. Дэпутат Вярхоўнага Савета Армянскай ССР 2-га склікання.

Аўтар кнігі «Людзі і сустрэчы» (1974).

Памёр 17 ліпеня 1976 года ў Ерэване. Пахаваны на Тахмахскіх могілках.

Зноскі
------

1. 1 2  Малян Давид Мелкумович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑  Малян Давид Мелкумович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 27 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Спасылкі
--------

* Персоны Армении Архівавана 29 верасня 2007.
* Персоналии Архівавана 26 верасня 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · КиноПоиск |
**Давід Адамавіч Рыгерт** (нар. 12 сакавіка 1947, сяло Нагорнае, Какшатаўская вобласць, Казахская ССР, СССР) — неаднаразовы чэмпіён свету, Еўропы, СССР па цяжкай атлетыцы, чэмпіён Алімпійскіх гульняў (1976). На летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года ў Афінах— галоўны трэнер зборнай Расіі па цяжкай атлетыцы. Заслужаны трэнер Расіі. Вучань Рудольфа Плюкфельдэра.

Біяграфія
---------

Продкі Давіда Рыгерта прыехалі з Германіі ў Расію ў 1740 годзе. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны бацькоў Рыгерта, Адама Адамавіча Рыгерта і Лізавету Рудольфаўну Горн, дэпартавалі ў Паўночны Казахстан, дзе ён і нарадзіўся. У 1964 годзе сям’я вярнулася на ранейшае месца жыхарства, на Кубань. Там Давід Рыгерт узяў упершыню ў рукі самаробную штангу. Пасля войска перабраўся ў Шахты, мэтанакіравана, каб трэніравацца ў знакамітага Рудольфа Плюкфельдэра, па яго ж запрашэнні.

Член КПСС з 1977 года. Скончыў Маскоўскі інстытут фізічнай культуры (1978). Давід Рыгерт быў трэнерам зборнай СССР па цяжкай атлетыцы.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | IAT · Olympedia |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Munzinger |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 4343 6999 · LCCN: no89008058 · VIAF: 31551938 |



1. ↑  *(unspecified title)* Праверана 26 красавіка 2022.
**Мамфэ** (фр.: Mamfé) — горад у Паўднёва-заходнім рэгіёне Камеруна, на рацэ Крос, адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Манью. Размешчаны за 50 км на ўсход ад мяжы з Нігерыяй і за 160 км на поўнач ад Гвінейскага заліва. На гарадскім рынку прадаюць пальмавыя ядры і алей, бананы, какава, каву, хінін, цвёрдую драўніну і каўчук. У горадзе знаходзіцца аэрадром і бальніца. Вежа, у якой размяшчаецца дом галоўнага акруговага чыноўніка, была пабудавана ў перыяд брытанскага каланіяльнага праўлення ў 1911 годзе ахоўваецца як гістарычны помнік.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* «Mamfe.» Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica, 2012.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мамфэ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Сфе́ра паслу́г** — галіна эканомікі, што складаецца з усіх тыпаў камерцыйных паслуг. Менавіта **сфера паслуг** займае ў эканамічна развітых краінах асноўную частку эканомікі (больш за 50 %). Астатнімі галінамі эканомікі прынята лічыць прамысловасць і сельскую гаспадарку.

Сфера паслуг — зборная абагульняючая катэгорыя, якая ўлучае разнастайныя тыпы паслуг, што вырабляюцца прадпрыемствамі, арганізацыямі, а таксама фізічнымі асобамі.

Сферу паслуг часта прылічаюць да постіндустрыяльнага эканамічнага ўкладу. У старажытныя часы грамадскае аказанне паслуг было не развіта. Таварны абмен і гандаль ажыццяўляліся, галоўным чынам, у выглядзе гатовых вынікаў сельскагаспадарчай ці рамеснай працы.

З эвалюцыяй чалавецтва, навукова-тэхнічнага прагрэса, механізавання і аўтаматызацыі фізічнай працы, сфера паслуг набірае тэмпы свайго развіцця і становіцца ключавым сектарам эканомікі. У постіндустрыяльнай эканоміцы асноўныя нявырашаныя задачы знаходзяцца як раз у сферы кіравання тэхнікай, арганізацыі, размеркаванні гатовай прадукцыі. У 21 стагоддзі асаблівае развіццё і каштоўнасць набывае інтэлектуальная праца чалавека. Падзел інтэлектуальнай працы стварае велізарную колькасць спецыяльнасцяў і прафесій, якія патрабуюць высокай навуковай падрыхтоўкі, вялікі лік працоўных месцаў, высокую ступень інтэграцыі сумесных чалавечых высілкаў, рост грамадскага дабрабыту. Дадзеныя тэндэнцыі напроста датычаць сферы паслуг і кіравання, што абумоўлівае яе паскораны рост адносна больш старых сфер дзейнасці чалавека. Для сферы паслуг характэрныя больш высокія прыбыткі, чым для прамысловага, і пагатоў, сельскагаспадарчага сектараў эканомікі.
Спектр паслуг увесь час пашыраецца і займае ўсё большае месца ў ВНП дзяржаў.

Прыклады паслуг
---------------

* Жыллёва-камунальныя паслугі
* Страхаванне
* Гандаль
* Электразабеспячэнне
* Банкаўскія паслугі
* Інфармацыйныя паслугі
* Арэндадаўства
* Ахова
* Турыстычныя паслугі
Манаграма Альбрэхта Дзюрэра
**Манагра́ма** (грэч. μόνος — адзін, γραμμα — літара) — знак, складзены са злучаных паміж сабой, пастаўленых побач ці пераплеценых адна з адной пачатковых літар імя і прозвішча або са скарачэння цэлага імя.

Не блытаць з анаграмай.

Гісторыя
--------

Манаграма на камені ў антычным тэатры. Міра. Лікія.
Манаграмы сустракаюцца на грэчаскіх манетах, з 350 года да н.э. Самыя раннія вядомыя манаграмы на грэчаскіх манетах, часта складаюцца з першых дзвюх літар назвы горада. Напрыклад, манаграма на манетах антычнага горада Ахая складаецца з літар альфа (Α) і хі (Χ) злучаных разам.

Манаграмы ў першыя стагоддзі нашай эры выкарыстоўваліся на медалях эпохі Траяна — Дэцыя і інш.

Манаграма Карла Вялікага

Манаграма ў мастацтве
---------------------

Часцей за ўсё падобныя знакі сустракаюцца на творах мастацтва. Многія мастакі, пераважна жывапісцы і гравёры, выстаўляюць іх на сваіх працах замест подпісу. Часам для такога пазначэння прыналежнасці працы менавіта яму мастак пазначае яе дзе-небудзь на не асабліва бачным месцы, якой-небудзь, заўсёды адной і той жа фігурай — напрыклад, выявай крылатай змейкі (Лукас Кранах Старэйшы), кветкі гваздзікі (Бенвенута Цізі Гарафала), акуляраў (П. Брыль), савы (Херы мет дэ Блес) і г.д.

Выкарыстанне манаграм
---------------------

Хрызма
Аднак манаграмай, акрамя таго, завецца напісанне наогул усякага імя ў скарочаным відзе. Сюды ж адносяцца вензелі і маркі, якімі ў Сярэднявеччы, пачынаючы з VII стагоддзя, Папы, каралі і важныя асобы змацоўвалі свае граматы і загадвалі выразаць на сваіх пячатках, змяшчаліся на манетах, а таксама скарочаныя надпісы, які здаўна змяшчаліся на іконах і некаторых прадметах царкоўнага начыння. З XVI ст. выкарыстоўваюцца для гандлёвых, фабрычных і выдавецкіх марак. Часам манаграмы ўжываліся для знакаў адрознення, у ваеннай і прыдворнай форме.
Вялікае распаўсюджванне манаграмы атрымалі ў прыватным побыце як метка ўладальніка на экслібрысах, ювелірных вырабах, бялізне, посудзе і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Ф. Брюильо. Dictionnare des monogrammes. В 2-х тт. 1817—18
2. ↑  Ф. Брюильо. Table générale des monogrammes. 1820
3. ↑  Г.-К. Наглер. Die Monogrammisten. В 5-ти тт. 1858—76

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Манаграма

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4040088-8 · LCCN: sh85086912 · NDL: 00567835 · NKC: ph662329 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Трошча.

**Трошча** — возера ў Беларусі, ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне Заходняй Дзвіны, за 16 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы, каля вёсак Белае і Гара.

Плошча паверхні 0,51 км². Найбольшая глыбіня 38,2 м, сярэдняя 12,4 м. Даўжыня возера 1,33 км, найбольшая шырыня 0,49 км. Даўжыня берагавой лініі 3,24 км. Аб’ём вады 6,3 млн м³. Плошча вадазбору 2,4 км².  

Катлавіна возера лагчыннага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй ад 6 м на поўначы і поўдні да 20 м на паўднёвым захадзе. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі на паўднёвым захадзе і паўднёвым усходзе зліваюцца са схіламі катлавіны, на невялікім участку на поўдні возера — сплавінныя. Зона мелкаводдзя шырынёй 10—15 метраў. На поўдні і поўначы пашыраецца да 70 метраў. У гэтых жа частках возера ў прыбярэжнай частцы фарміруюцца сапрапелі. Дно да глыбіні 2—2,5 м пясчанае, ніжэй ілістае. Вада ў возеры вызначаецца высокай празрыстасцю і нізкай колернасцю, добрай насычанасцю кіслародам.  

Возера Трошча мезатрофнае з прыкметамі алігатрофіі, бяссцёкавае. У возера ўпадаюць ручаі. Шырыня паласы надводнай расліннасці ад 5—10 да 50 метраў, падводная расліннасць пашыраецца да глыбіні 6 метраў.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, лешч, плотка, гусцяра, краснапёрка, лінь і іншыя віды рыб.

Літаратура
----------

* Трошча // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.
* Трошча // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 530. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Беларусь. Ушачско-Лепельский озёрный край: карта для рыбака / Ред. С. Н. Саратова. — Мн.: Белкартография, 2009. — 3 000 экз. (руск.)
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 30. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  (руск.)
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  (руск.)
**Троіцкая царква** — колішняя праваслаўная царква ў Гомелі.

Гісторыя
--------

Будаўніцтва каменнай Троіцкай царквы пачалося ў 1824 годзе на загад тагачаснага ўладальніка Гомеля графа Мікалая Румянцава, на месцы ранейшай драўлянай. Летам 1828 года царква была пабудавана, а ў 1833 годзе — завершана аздабленне царквы і адбылося яе асвячэнне. Знаходзілася на скрыжванні тагачасных вуліц Румянцаўскай ці Прабойнай (цяпер — Савецкая) і Траецкай (цяпер — Сялянская). Узвышша, на якім царква была ўзведзена, атрымала назву «Троіцкая гара». Будынак не захаваўся, пасля Вялікай Айчыннай вайны яе паўразбураны каркас знеслі.

Архітэктура
-----------

У вонкавым выглядзе царквы дамінаваў кубічны аб’ём, які быў распрацаваны ў характэрных для маскоўскага ампіра формах. Ён быў падзелены гарызантальнай цягай карніза на дзве часткі, што адпавядала двум паверхам. Яго бакі былі ўпрыгожаны адной і той жа архітэктурнай формай — злучэннем каланады рымска-дарычнага ордэра, заціснутай паміж двума рызалітамі, якія выступаюць з плоскасці сцяны і завершанай арачным акном, падзеленым лапаткамі на тры часткі. Усе гэтыя элементы — візітная картка двух маскоўскіх архітэктараў: Восіпа Іванавіча Бавэ і Даменіка Жылярдзі. Хтосьці з іх, ці іх вучняў выканаў праект Троіцкай царквы. І. Дзячкоў, які склаў каштарыс, верагодна кіраваў будаўніцтвам.

Галерэя
-------

* З боку Румянцаўскай вуліцы. Пачатак ХХ ст.З боку Румянцаўскай вуліцы. Пачатак ХХ ст.
* Аэраклуб у будынку царквы. Рог вуліц Савецкай і Сялянскай. 1930-я гг.Аэраклуб у будынку царквы. Рог вуліц Савецкай і Сялянскай. 1930-я гг.
* Стан будынка ў другой палове 1940-х гг.Стан будынка ў другой палове 1940-х гг.

Літаратура
----------

* *Валерий Францевич Морозов.* Гомель классический. Эпоха. Меценаты. Архитектура. — Мн.: Четыре четверти, 1997. — С. 228-229. — 335 с. — 5 000 экз.
Платон і Арыстоцель
**Філосаф** (стар.-грэч.: φιλόσοφος — аматар мудрасці) — чалавек, асноўным родам дзейнасці якога з'яўляецца вывучэнне, распрацоўка і аналіз філасофскіх вучэнняў і тэорый. Філосаф — прафесійны мысляр.

Філосафам таксама можа звацца чалавек, які належыць да пэўнай філасофскай школы і падзяляе яе ідэі і/або жыве ў адпаведнасці з гэтымі ідэямі, гэта значыць здзяйсняючы філасофію як лад жыцця.

Постаці старажытнагрэчаскай філасофіі
-------------------------------------

* Арыстоцель
* Метрадор
* Платон
* Тэафраст
* Тэон Смірнскі


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX527440 · BNF: 119331025 · GND: 4045790-4, 4174285-0 · LCCN: sh85100836 · LNB: 000050376 · NDL: 00572947 · NKC: ph117191, ph120233 |

 |
**(216897) Голубеў** — малая планета № 216897. Адкрыта 24 красавіка 2009 года Віталём Неўскім ў абсерваторыi «Vitebsk, B42».

Папярэдняе абазначэнне 2009 HJ58.

Першая малая планета, адкрытая на тэрыторыі Беларусі.

Названа ў гонар беларускага астранома і педагога Уладзіміра Аляксандравіча Голубева.

Арбітальныя характарыстыкі
--------------------------

```
 Эпоха 18 чэрвеня 2009
```

* Эксцэнтрысітэт (e) – 0,0403789
* Вялікая паўвось (a) – 3.0942120 а.е.
* Перыгелійная адлегласць (q) – 2.9692710 а.е.
* Афелійная адлегласць (Q) – 3.2191529 а.е.
* Перыяд абарачэння – 5,44 года
* Схіленне (i) – 11,44803 °
* Даўгата ўзыходнага вузла (Ω) – 70,44792 °
* Аргумент перыгелія (ω) – 162,80737 °

Фізічныя характарыстыкі
-----------------------

* Абсалютная зорная велічыня +15,1

Гл.таксама
----------

* «Первый белорусский астероид» Архівавана 2 чэрвеня 2013.
Кацельня, Лунд, Швецыя
Кацельня, вёска Слуды Валагодскай вобласці
**Кацельная ўстаноўка** (кацельня) — збудаванне, у якім ажыццяўляецца нагрэў рабочай вадкасці (цепланосбіта) (як правіла вады) для сістэмы ацяплення або паразабеспячэння, размешчанае ў адным тэхнічным памяшканні. Кацельні злучаюцца са спажыўцамі пры дапамозе цеплатрасы і/або параправодаў. Асноўнай прыладай кацельні з'яўляецца паравы, жаратрубны і/або вадагрэйны катлы. Кацельні выкарыстоўваюцца пры цэнтралізаваным цепла- і паразабеспячэнні або пры мясцовым забеспячэнні, калі гэтая кацельня лакальнага значэння (у межах прыватнага дома, квартала).

**Кацельня** — комплекс тэхналагічна звязаных цеплавых энергаўстановак, размешчаных у адасобленых вытворчых будынках, убудаваных, прыбудаваных або надстроенных памяшканнях з катламі, воданагравальнікамі (у тым ліку ўстаноўкамі нетрадыцыйнага спосабу атрымання цеплавой энергіі) і кацельна-дапаможным абсталяваннем, прызначаны для выпрацоўкі цеплыні.

Класіфікацыя кацельняў
----------------------

Кацельня на прыродным газе пры школе ў Бураціі, Расія
**Па тыпу размяшчэння**

* Якія асобна стаяць
* Дахавыя кацельні
* Убудаваныя ў будынкі іншага прызначэння
* Прыбудаваныя да будынкаў іншага прызначэння
* Блокава-модульнага выканання
* Рамныя на паддонах

**Па тыпу выкарыстоўванага паліва**

* Газавыя кацельні
* Вадкастнапаліўныя (мазут, дызельнае паліва, адпрацаваны алей)
* Цвёрдапаліўныя (дровы, кокс, буры і каменны вугаль, брыкеты)
* Камбінаваныя шматпаліўныя

**Па тыпу усталёўваных катлоў**

* Паравыя
* Вадагрэйныя
* Змешаныя
* Дыятэрмічныя

**Па прызначэнні цеплавой нагрузкі**

* Ацяпляльныя (ацяпленне, вентыляцыя, гарачае водазабеспячэнне)
* Вытворчыя (пар і/або гарачая вада для тэхналагічных спажыўцоў)
* Змешаныя (забеспячэнне ацяпляльнай і вытворчай функцыі)

**Па катэгорыі надзейнасці водпуску цяпла[*крыніца?*]**

* Першай катэгорыі — кацельні якія з'яўляюцца адзінай крыніцай цяпла спажыўцоў першай катэгорыі (не дапускаюць перапынкаў у падачы разліковага колькасці цеплыні)
* Другой катэгорыі — кацельні прызначаныя для спажыўцоў, якія дапускаюць зніжэнне водпуску цяпла на перыяд рамонту, але не больш за 54 гадзін.
* Трэцяя катэгорыя — усе астатнія спажыўцы

Зноскі
------

1. ↑  Правила технической эксплуатации тепловых энергоустановок (утв. приказом Минэнерго РФ от 24 марта 2003 года N 115)
**«Белы дом уначы»** (фр.: La maison blanche, la nuit) — карціна нідэрландскага жывапісца Вінцэнта ван Гога, адно з чатырох палотнаў мастака, якія захоўваюцца ў Санкт-Пецярбургскім Дзяржаўным Эрмітажы.

Карціна была напісаная 16 чэрвеня 1890 года каля 8 гадзін вечара ў мястэчку Авер-сюр-Уаз, за шэсць тыдняў да смерці мастака. Дакладны час удалося ўсталяваць дзякуючы размяшчэнню Венеры на небасхіле. Астраномы Дональд Ольсан і Расэл Дэшэр з Тэхаскага ўніверсітэта разлічылі, што намаляваная на карціне зорка - гэта Венера, якая была самым яркім аб'ектам на вячэрнім небасхіле ў чэрвені 1890.

Гэтая карціна лічылася згубленай пасля Другой сусветнай вайны і была ўпершыню прадстаўленая публіцы ў 1995 годзе ў Эрмітажы на выставе трафейных твораў мастацтва, захопленых Савецкім Саюзам у канцы Другой сусветнай вайны.