Будынак коннага манежа ў двары сядзібы
**Сядзіба Гагарыных** — гарадская сядзіба ў Маскве.

Гісторыя
--------

Галоўны дом сядзібы пабудаваны ў стылі ампір ў 1820—1823 гадах па праекце архітэктара Д. І. Жылярдзі па замове дырэктара імператарскіх тэатраў, конназаводчыка  (руск.) (бел. князя С. С. Гагарына  (руск.) (бел. які набыў валоданне на Паварской каля 1818 года. Пры пабудове незвычайна буйнога для таго часу галоўнага дома ў яго было ўключаны больш ранні будынак, які стаяў тут. Доўгі час аўтарства будынка прыпісвалася іншаму архітэктару — В. І. Бавэ, і толькі ў 1975 годзе, калі праводзілася першая навуковая рэстаўрацыя сядзібы, было ўстаноўлена аўтарства Д. І. Жылярдзі.
Заказчык быў горача захоплены пабудовай будынка, укладваў у яго вялікія сродкі і энергію. Аднак грашовыя цяжкасці вымусілі С. С. Гагарына прадаць сядзібу яшчэ да завяршэння аздобных прац. Пасля князя Гагарына валоданне перайшло багатаму пензенскіх конезаводчыку і мецэнату Ахотнікаву, які ў 1840-х гадах падарыў сядзібу Кіраўніцтву Маскоўскага дзяржаўнага конезаводства. Конезаводства размяшчалася тут больш за 40 гадоў, ладзіла ў сядзібе выстаўкі па продажы коней. У доме таксама знаходзіліся ведамасныя кватэры служачых. У 1875 годзе ў адной з кватэр на ніжнім паверсе пасяліўся загадчык Маскоўскім аддзяленнем конезаводства генерал-маёр Л. М. Гартунг з жонкай — старэйшай дачкой А. С. Пушкіна Марыяй Аляксандраўнай  (руск.) (бел.. Рэпрадукцыя партрэта М. А. Гартунг упрыгожвае ў цяперашні час парадную камінную залу будынка.

Пасля кастрычніцкай рэвалюцыі тут у розны час размяшчаліся ваенныя курсы, конная база Саўнаркама, аддзяленне Інстытута чырвонай прафесуры  (руск.) (бел.. З канца 1920-х гадоў у будынку працавала Інтэрнацыянальная ленінская школа, у якой праходзілі навучанне камуністы з розных краін. Пазней у сядзібе размяшчалася кавалерыйскае вучылішча імя Будзёнага, дзе вучыўся акцёр Уладзімір Зельдзін, а таксама падлеткамі наведвалі заняткі (не будучы курсантамі) Васіль Сталін  (руск.) (бел. сыны Мікаяна. З 1937 года ў будынку былой сядзібы Гагарыных размяшчаецца Літаратурны музей А. М. Горкага; у левай частцы будынка — Інстытут сусветнай літаратуры імя А. М. Горкага РАН  (руск.) (бел.. У 1956 годзе перад цэнтральным уваходам у галоўны дом сядзібы ўсталяваны помнік пісьменніку А. М. Горкаму работы скульптара В. І. Мухінай і архітэктара А. А. Заварзіна  (руск.) (бел..

Архітэктута
-----------

У адрозненне ад большасці ампірных дамоў той эпохі, фасад будынка аформлены не каланадай, а трыма арачнымі нішамі на ўзроўні другога паверха, якія абрамленыя калонамі дарычнага ордара. Верхнія часткі ніш багата дэкараваны, пад цэнтральным франтонам будынка праходзіць багата дэкараваны фрыз. Акрамя заказных скульптурных і ляпных упрыгожванняў, у аздабленні фасада выкарыстаны тыпавыя дэкаратыўныя вырабы. Так, замкі аконных праёмаў першага паверха будынка ўпрыгожваюць маскароны ў выглядзе ільвіных галоў (скульптар Г. Ц. Замараеў), якія таксама выкарыстаны для аздаблення рэдактарскага корпуса Універсітэцкай тыпаграфіі  (руск.) (бел. на Страсным бульвары  (руск.) (бел. і шэрагу іншых будынкаў. Перад домам размешчаны парадны двор, абгароджаны з боку вуліцы агароджай з лёгкай металічнай рашоткай. Парадная частка дома Гагарына знаходзіцца на другім паверсе будынка і ўключае ў сябе аванзалу, вялікую танцавальную залу, анфіладу адкрытых гасціных, камінную залу, парадны кабінет і шэраг іншых памяшканняў. Парадныя пакоі аформленыя калонамі дарычнага, карынфскага і іанічнага ордараў, скульптурнымі кампазіцыямі і багатымі ляпнымі арнаментамі. У афармленні сядзібнага дома былі выкарыстаныя работы скульптараў І. П. Віталі і С. П. Кампіёні  (руск.) (бел..

У галоўным доме сядзібы захаваліся аздабленне інтэр’ераў (сталярныя і скабяныя вырабы, роспісы, ляпніна, камін) і планіроўка, якая адрознівалася арыгінальнасцю для часу пабудовы. У глыбіні ўчастка захаваўся аднапавярховы крыты конны манеж, таксама пабудаваны па праекце Д. І. Жылярдзі. Галоўны дом сядзібы, будынак манежа і агароджа з двума варотамі з’яўляюцца аб’ектамі культурнай спадчыны федэральнага значэння; помнік А. М. Горкаму — аб’ектам культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.

Зноскі
------

1. 1 2  *Колодный Л. Е.* Хождение в Москву. — М.: Олимп, Астрель, 2007. — С. 392—409. — 541 с. — 5 000 экз. — ISBN 978-5-17-042967-7.
2. 1 2 3 4  *Аренкова Ю. И. Домшлак М. И. Мехова Г. И. и др.* Земляной город // Памятники архитектуры Москва. — М.: Искусство, 1990. — С. 149—150. — 340 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-210-00253-5.
3. ↑  *Кириллова Г.*. Творение Жилярди на Поварской **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  «Московская перспектива» № 114 (25 кастрычніка 2008). Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2011. Праверана 2010-6-15.
4. 1 2 3 4  Дом на Поварской **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Официальный сайт Института мировой литературы имени А. М. Горького. Архівавана з першакрыніцы 18 жніўня 2011. Праверана 2010-5-23.
5. ↑  *Сытин П. В.  (руск.) (бел..* История московских улиц. — М.: Эксмо, 2008. — С. 243—246. — 512 с. — 5 100 экз. — ISBN 978-5-699-24988-6.
6. ↑  *Сорокин В. В.*. В Земляном городе у старой Новгородской дороги **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  «Наука и жизнь  (руск.) (бел.» (1986—10). Архівавана з першакрыніцы 5 мая 2010. Праверана 2010-5-22.
7. ↑  *Щуплов А. Барышева И.*. Большая любовь пастуха **(нявызн.)**.  «Российская аграрная газета» № 20 (23 жніўня 2003). Праверана 2010-6-14.
8. 1 2 3  Москва. Архитектурный путеводитель / Бусева-Давыдова И. Л. Нащокина М. В.  (руск.) (бел. Астафьева-Длугач М. И. — М.: Стройиздат  (руск.) (бел. 1997. — 512 с. — ISBN 5-274-01624-3.
9. ↑  *Колмовской А. А.*. Маскароны **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  «Архитектура и строительство Москвы» № 2 (26 ліпеня 1999). Архівавана з першакрыніцы 26 мая 2007. Праверана 2010-6-14.
10. ↑  Реестр объектов культурного наследия **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Официальный сайт «Москомнаследия». Архівавана з першакрыніцы 1 лютага 2012. Праверана 20 снежня 2009.