Слаіста-кучавыя воблакі asperitas над штатам Місуры (ЗША)
**Asperitas** (асперытас, с лацінскай мовы — «шурпатасць»)- асаблівая рыса некаторых воблакаў, якая прадстаўляе сабой выяўленыя хвалістыя структуры ў ніжняй іх частцы, што ў спалучэнні з неаднароднай таўшчынёй і асвятленнем можа надаваць воблакаў незвычайны і страшэнны выгляд. У перыяд да ўключэння ў Міжнародную класіфікацыю воблакаў такія воблакі атрымалі вядомасць пад назвай undulatus asperatus.

Характарыстыка
--------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Выразна пазначаныя хвалепадобныя структуры на ніжнім баку аблокаў, больш няроўныя ў гарызантальнай плоскасці і валодаюць больш бязладнай арганізацыяй, чым разнавіднасць undulatus. Asperitas характарызуецца наяўнасцю лакалізаваных хваль у аснаванні аблокаў, як гладкіх, так і спярэшчаных малымі элементамі, часам з завостраным канчаткам, як быццам назіральнік глядзіць на паверхню неспакойнага мора з-пад вады. Розная ступень асветленасці і магутнасці воблака можа даваць моцны глядзельны эфект.Міжнародны атлас аблокаў | » |

Рыса asperitas сустракаецца параўнальна рэдка, часцей за ўсё — у слаіста-кучавых і высокакучавых воблакаў. Іх з’яўленне не абмяжоўваецца якой-небудзь канкрэтнай геаграфічнай вобласцю або часам года.

Воблакі з рысай asperitas у ніжняй сваёй частцы маюць рэзкую хаатычна-хвалістую мяжу, прычым гэтая мяжа вагаецца. Паколькі няўстойлівасць Кельвіна — Гельмгольца  (руск.) (бел. нярэдка прыводзіць да ваганняў верхняй мяжы воблаках, меркавалася, што asperitas можа фармавацца з-за няўстойлівасці на ніжняй мяжы або распаўсюджвання ваганняў верхняй мяжы да самага нізу воблака; аднак мадэляванне сітуацый, у якіх назіралася asperitas, не пацвярджае наяўнасць няўстойлівасці Кельвіна — Гельмгольца. У назіраных воблаках з рысай asperitas прысутнічалі гравітацыйныя хвалі  (руск.) (бел. выяўленае расслаенне і зрух ветру  (руск.) (бел.. Верагодна, характэрныя ваганні нізу воблакаў з рысай asperitas узнікаюць дзякуючы падыходным суадносінам і велічыням Брэнта — Вяйсяля  (руск.) (бел. слаёў воблака, якія спрыяюць каналізацыі гравітацыйных хваль, а зрух ветру ў воблаку дэфармуе гэтыя хвалі.

Гісторыя
--------

Слаіста-кучавыя аблокі asperitas над Бельгіяй
Воблакі незвычайнага выгляду, цяпер званыя asperitas, прыцягнулі ўвагу грамадскасці і метэаролагаў дзякуючы брытанскай арганізацыі «Таварыства аматараў воблакаў  (руск.) (бел.» («Cloud Appreciation Society»), якую ўзначальвае Гэвін Прэтар-Піней  (руск.) (бел.. Першапачаткова таварыства не мела мэтаў, акрамя ўлагоджанага назірання за воблакамі. Аднак калі сярод фатаграфій незвычайных воблакаў, загружаных на сайт грамадства, з’явіліся здымкі воблакаў злавеснага выгляду з рэзкай грудкаватай ніжняй мяжой (першая з фатаграфій была зроблена ў 2006 годзе Джэйн Уігінс у Сідар-Рапідс  (руск.) (бел. Аёва, ЗША, а ў далейшым з’явіліся фатаграфіі падобных воблакаў з многіх частак Зямлі, у тым ліку з Вялікабрытаніі, Нарвегіі, Эстоніі, Францыі, Бельгіі, Новай Зеландыі і Расіі), і да гэтых воблакаў з’явілася цікавасць з боку СМІ, Прэтар-Піні вырашыў дамагацца афіцыйнага прызнання гэтай з’явы Сусветнай метэаралагічнай арганізацыяй і ўключэння такіх воблакаў у афіцыйную класіфікацыю атласа воблакаў. Меркавалася, што гэта новы від або разнавіднасць воблакаў; Прэтар-Піні прапанаваў назву asperatus (асператус, с лацінскай — «шурпаты»). Воблака стала вядома пад гэтай назвай, а таксама як undulatus asperatus (undulatus — адна з ужо існуючых на той момант разнавіднасцяў воблакаў; адно і тое ж воблака можа належаць да некалькіх разнавіднасцяў).

Класіфікацыя воблакаў з атласа СМА практычна не змянялася на працягу дзясяткаў гадоў, аднак на 2010-я гады была запланавана яго рэвізія. Фатаграфіі з падрабязнымі метададзенымі, зробленыя з дапамогай мабільнага прыкладання Таварыства аматараў воблакаў, дазволілі вывучыць новае незвычайнае воблака, і гэтая акалічнасць у спалучэнні з увагай СМІ паспрыялі яго ўключэнню ў новую рэдакцыю атласа. У выніку рэдакцыя атласа воблакаў 2017 года ўключыла адзін новы від і шэраг менш значных даданняў, у тым ліку дадатковую рысу asperitas; такім чынам, таварыства дасягнула поспеху ў сваёй ініцыятыве. Назва не зусім супадае з прапанаванай, паколькі паводле стандартаў СМА, назва дадатковай рысы (у адрозненне ад назвы цэлага віду або разнавіднасці, якімі воблакі asperitas прызнаныя не былі) павінна прадстаўляць сабой лацінскі назоўнік.

Як правіла, класіфікацыя атласа воблакаў мае прыкладны метэаралагічны характар і ўключае тыя характарыстыкі, якія могуць дапамагчы прадказаць надвор’е. Asperitas у гэтым сэнсе з’яўляецца выключэннем: даданне гэтай рысы воблакаў у атлас адбылося хутчэй з-за вядомасці, якую атрымалі такія воблакі ў грамадскасці. У той жа час гісторыя апісання і пачатку навуковага вывучэння воблакаў asperitas дэманструе магчымасці грамадзянскай навукі і значную карысць, якую могуць прынесці метэаралогіі і навуцы наогул добраахвотныя непрафесійныя памочнікі з дапамогай сучасных тэхналогій.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  *R. Giles Harrison, Gavin Pretor-Pinney, Graeme J. Marlton, Graeme D. Anderson, Daniel J. Kirshbaum, Robin J. Hogan* Asperitas – a newly identified cloud supplementary feature // *Weather*. — 2017. — Vol. 72. — P. 132—141. — DOI:10.1002/wea.2996
2. 1 2 3  *Jon Mooallem*. The Amateur Cloud Society That (Sort Of) Rattled the Scientific Community **(нявызн.)**. *The New York Times Magazine* (4 мая 2016). Архівавана з першакрыніцы 12 жніўня 2017. Праверана 24 чэрвеня 2017. Перевод: *Йон Муаллем*. Общество любителей облаков, которое (как бы) ошеломило научное сообщество **(нявызн.)**. *Newочём*. Архівавана з першакрыніцы 28 чэрвеня 2017. Праверана 24 чэрвеня 2017.
3. ↑  *Michael J. Crumb*. Iowa woman's photo sparks push for new cloud type **(нявызн.)**. *Phys.org* (12 ліпеня 2009). Архівавана з першакрыніцы 8 снежня 2019. Праверана 11 жніўня 2017.
4. ↑  В новом Международном атласе облаков сочетаются традиции XIX века с технологиями XXI века **(нявызн.)**. *Сусветная метэаралагічная арганізацыя* (22 сакавіка 2017). Праверана 23 мая 2020.(недаступная спасылка)
5. ↑  *Richard Hamblyn.* Clouds. — Reaktion Books, 2017. — ISBN 9781780237701.

Спасылкі
--------

* **Шероховатость (asperitas)** **(нявызн.)**. *Международный атлас облаков*. Праверана 23 мая 2020.
* *Mike Olbinski*. Видео с замедленной съёмкой облаков asperitas

| ⛭Воблакі |
| --- |
| «Наземныя» | 
* Туман
* Смуга
* Імгла

 |
| Ніжні ярус | 
* Слаіста-дажджавыя
* Слаістыя
* Слаіста-кучавыя

 |
| Сярэдні ярус | 
* Высокакучавыя
* Высокаслаістыя

 |
| Верхні ярус | 
* Перыстыя
* Перыста-кучавыя
* Перыста-слаістыя

 |
| З вертыкальным развіццём | 
* Кучава-дажджавыя
* Магутна-кучавыя
* Кучавыя

 |
| Іншыя | 
* Arcus
* Asperitas
* Серабрыстыя
* Перламутравыя
* Вымяпадобныя
* Pileus
* Кандэнсацыйны след
* Навальнічныя
* Глорыя
* Лентыкулярныя
* Піракумулятыўныя

 |