recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Сям’я Януш»** (другая назва: *Жніво*) — чорна-белая драма, знятая на кінастудыі «Савецкая Беларусь» у 1941 годзе. Рэжысёр: Сігізмунд Францавіч Наўроцкі. Сцэнарысты: Канстанцін Васіленка, Яўген Памешчыкаў. Аператар: Барыс Рабаў. Мастакі: Вячаслаў Іваноў, В. Первунін. Прэм’ера: 13 мая 1941 (Дом кіно).

Фільм прысвечаны ўз’яднанню Заходняй Беларусі з БССР. Фільм характарызуецца багатым музычным суправаджэннем і меладычнымі беларускімі песнямі на словы паэтаў Пятруся Броўкі і Кандрата Крапівы і музыку кампазітара Аляксея Туранкова.

У шырокі пракат фільм не выпушчаны.

Сюжэт
-----

Падзеі адбываюцца ў калгасе «Пагранічнік» недалёка ад мяжы з Польшчай.

Галоўныя героі — браты Януш і маці Юста Паўлаўна Януш — збіраюцца на вяселле брата Астапа. У Юсты Януш вялікая сям’я: чатыры сыны (Астап, Міхась, Кірыл, Арцём) і дачка Феша. Лёс у братоў розны: адзін стаў палкоўнікам, другі — вучоным-селекцыянерам, трэці — старшынёй, чацвёрты — шахцёрам-перадавіком. Але аб’ядноўвае іх тое, што яны, як адзін, любяць Радзіму і адданыя сваёй працы.

Неўзабаве пасля вяселля Астапа і Мані аб’яўляецца мабілізацыя. Праз вёску праходзіць калона танкаў Т-26. Усе сяляне і сялянкі з песнямі і кветкамі праводзяць мужчын ваяваць. Калі адна жанчына па старасвецкай звычцы пачынае галасіць: «Ой, саколікі…», яе плач выклікае выбух рогату іншых дзяўчат.

Пасля таго, як мужчыны сыходзяць у войска, Юста Януш становіцца старшынёй калгасу. Сяляне рупліва працуюць на ўборцы новага ўраджаю. 17 верасня сяляне радасна віталі навіну пра вызваленчы паход Чырвонай Арміі. Спачатку прыйшла тэлеграма, што Астап загінуў у першым баі, аднак пазней Валошка з Гродна даслаў тэлеграму, што Астап жывы і за баявы подзвіг прыстаўлены да ўзнагароды. Астап вярнуўся ў вёску героем і з лёгкім раненнем. Сяляне радасна святкуць вяртанне мужчын з перамогай. Насеннае зерне калгаснікі накіравалі на вызваленыя зямлі.

Акцёры
------

* Лідзія Генель-Аблова — Юста Паўлаўна Януш
* Сцяпан Крылоў — Астап, сын Юсты Януш, звеннявы калгаса
* Віктар Кулакоў — Міхась, сын Юсты Януш, палкоўнік Чырвонай Арміі
* Пётр Масоха — Кірыл, сын Юсты Януш, вучоны-селекцыянер
* Аркадзь Аркадзеў — Арцём, сын Юсты Януш, шахцёр
* Вольга Кусенка — Маня, нявеста Астапа
* Варвара Жураўлёва — Феша, дачка Юсты Януш
* Яўгенія Галынчык — Наташа, аграном калгаса
* Васіль Зайчыкаў — Валошка, старшыня калгаса
* Аляксей Кансоўскі — Жорж Дудка, загадчык перасоўчага магазіна-сельпо
* П. Каштэльян — Алесік
* Дзмітрый Капка — калгаснік (няма ў тытрах)
* Самуіл Дзітловіч — калгаснік (няма ў тытрах)
* Р. Дняпрова-Чайка — калгасніца (няма ў тытрах)

Літаратура
----------

* *Игорь Авдеев*, *Лариса Зайцева* Все белорусские фильмы : каталог-справочник. Игровое кино (1926—1970). — Минск: Беларуская навука, 2001. — Т. 1. — 240 с. — ISBN 985-08-0023-2


1. 1 2  Letterboxd — 2011. Праверана 15 ліпеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18709181'></a>
**Каміла Валер’еўна Валіева** (татар.: Камилә Валерий кызы Вәлиева; нар. 26 красавіка 2006, Казань) — расійская фігурыстка, выступае ў адзіночным катанні. Алімпійская чэмпіёнка ў камандным спаборніцтве (2022), чэмпіёнка Еўропы (2022). Пераможца этапаў Гран-пры — Skate Canada 2021 і Rostelecom Cup 2021. Пераможца турніру серыі «чэленджар» Finlandia Trophy 2021. Двухразова сярэбраная прызёрка чэмпіянату Расіі (2021, 2023). Чэмпіёнка свету сярод юніёраў (2020), пераможца фіналу юніёрскага Гран-пры сезона 2019/2020.

Валіева — першая адзіночніца ў гісторыі фігурнага катання, якая набрала больш за 90 балаў у кароткай праграме, больш за 185 балаў у адвольнай праграме і больш за 272 за агульную суму балаў на спаборніцтвах пад эгідай Міжнароднага саюза канькабежцаў. На юніёрскіх спаборніцтвах яна перасягнула рэкорды балаў у адвольнай праграме і па агульнай суме — 1 раз. На спаборніцтвах сярод дарослых яна перасягнула рэкорды балаў у кароткай праграме — 2 разы, у адвольнай праграме і па агульнай суме — 3 разы. Уладальніца бягучых сусветных рэкордаў у кароткай і адвольнай праграмах і па агульнай суме балаў.

Другая фігурыстка ў гісторыі (пасля Аляксандры Трусавай), якая выканала чацвярны тулуп на спаборніцтвах пад эгідай Міжнароднага саюза канькабежцаў. Другая жанчына ў гісторыі (пасля Соф’і Акацьевай) і першая сярод дарослых, якая прызямліла ў адной праграме трайны аксель і тры чацвярныя скачкі. Майстар спорту Расіі (2021).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7   Праверана 26 жніўня 2019.
2. ↑   Праверана 17 лютага 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | VK · VK · Weibo · Telegram |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · TikTok |
| Тэматычныя сайты | FSkate.ru · ISU · Olympedia · Olympic Channel · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Расія-Культура |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Галубкіна.

**Ларыса Іванаўна Галубкіна** (руск.: Лари́са Ива́новна Голу́бкина; нар. 9 сакавіка 1940, Масква) — савецкая і расійская актрыса; народная артыстка РСФСР (1991).

Біяграфія
---------

Ларыса Галубкіна нарадзілася 9 сакавіка 1940 года ў Маскве. У 1955 годзе паступіла ў Маскоўскае музычна-педагагічнае вучылішча на дырыжорска-харавое аддзяленне, якое скончыла ў 1959 годзе, затым паступіла ў ГІТІС, на аддзяленне музычнай камедыі, дзе займалася вакалам у Марыі Пятроўны Максакавай.

Падчас вучобы ў ГІТІС пачала здымацца ў кіно — дэбютам актрысы стала галоўная роля ў камедыі Эльдара Разанава «Гусарская балада».

Пасля заканчэння ГІТІСа ў 1964 годзе стала актрысай Цэнтральнага акадэмічнага тэатра Савецкай Арміі (цяпер — Цэнтральны акадэмічны тэатр Расійскай арміі). Удзельнічала ў шматлікіх спектаклях, дзе рэжысёры выкарыстоўвалі яе ўменне з аднолькавай выразнасцю гуляць лірычных і характэрных гераінь, спяваць і танчыць: «Салдат і Ева» (Ева), «Рэнальда ідзе ў бой» (Анжаліка), «Даўным-даўно» (Шурачка Азарава). «Раскінулася мора шырока» (Алена), «Закон вечнасці» (Мары), «Апошні палка закаханы» (3 ролі), «Каханне — кніга залатая» (Кацярына II) і іншыя.

Прымала ўдзел у тэлевізійным паказе «Бенефіс Ларысы Галубкінай» (1974), знятым рэжысёрам Яўгенам Гінзбургам па сюжэце спектакля «Пігмаліён» Бернарда Шоу, дзе сыграла Элізу Дулітл. Спектакль быў дапоўнены музычнымі нумарамі, сучаснымі песнямі, пацешнымі парадыйнымі эпізодамі і лірычнымі адступленнямі. «Бенефіс» меў поспех у Вялікабрытаніі, на XVII Міжнародным конкурсе тэлевізійных забаўляльных перадач у Сопаце (1977) атрымаў прыз — «Крыштальную антэну».

Зноскі
------

1. ↑  Larisa Golubkina // filmportal.de — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>
2. ↑  Catalog of the German National Library Праверана 30 мая 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23833686'></a>
3. ↑  Catalog of the German National Library Праверана 10 чэрвеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23833686'></a>
Паўночны Каўказ
**Паўночны Каўказ** — геаграфічная вобласць, якая ўключае Перадкаўказзе, паўночную частку схілу Вялікага Каўказскага хрыбта (выключаючы яго ўсходнюю частку, якая адносіцца да Азербайджану), заходнюю частку паўднёвага схілу да ракі Псоу (па якой праходзіць мяжа паміж Расіяй і Абхазіяй).

На Паўночным Каўказе знаходзяцца субьекты Расійскай Федэрацыі: Краснадарскі край, Стаўрапольскі край, Растоўская вобласць, Калмыкія, Адыгея, Дагестан, Карачаева-Чаркесія, Кабардына-Балкарыя, Паўночная Асеція, Інгушэція, Чачня.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Паўночны Каўказ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85021435 · SUDOC: 028216091 |
**Бандыцкая вайна ў Нігерыі** (англ.: Nigerian bandit conflict) — канфлікт на паўночным захадзе Нігерыі паміж урадам краіны і мясцовымі бандамі. 

Бандытызм у рэгіёне стаў следствам супрацьстаяння пастухоў і фермераў. Іх канфлікт, у сваю чаргу, быў выкліканы пагаршэннем стану навакольнага асяроддзя, недахопам вады і ворных зямель. Абшчыны пачалі жорстка канкураваць за абмежаваныя рэсурсы. Становішча пагаршалася беспрацоўем, шырокамаштабнай беднасцю і слабым мясцовым самакіраваннем, што скончылася ростам злачыннасці. У вялікіх лясных масівах, куды паліцыя і армія дабрацца не могуць, сталі ўзнікаць лагеры бандыцкіх груп.

Злачынныя групоўкі сталі нападаць на мясцовае насельніцтва. З цягам часу, праз кантрабанду, бандыты атрымалі цяжкую зброю, что павялічыла пагрозу для мірных жыхароў і ўскладніла барацьбу з імі. Дзейнасць баевікоў прывяла да адтоку замежных інвестыцый, а няздольнасць урада эфектыўна справіцца з гэтай праблемай дазволіла баевікам пашырыць рэгіён дзеяння. Звычайна бандыты (як правіла, на матацыклах) на нападаюць на вёскі, рабуючы, забіваючы і выкрадаючы жыхароў. Акрамя таго, банды захапілі кантроль над некаторымі залатымі капальнямі, на прыбытак з якіх здабываюць зброю.

Толькі ў штаце Замфара налічваецца (станам на 2021 год) больш за 30 000 бандытаў і 100 лагераў.

Гл. таксама
-----------

* Канфлікт у Нігерыі
* Канфлікт у дэльце Нігера

Заўвагі
-------

1. ↑  Combating Banditry in Northwest Nigeria **(нявызн.)**. *American Security Project*. Архівавана з першакрыніцы 26 July 2021. Праверана 25 July 2021.
2. ↑  Combating Banditry in Northwest Nigeria **(нявызн.)**. *American Security Project*. Архівавана з першакрыніцы 26 July 2021. Праверана 27 July 2021.
3. ↑  "Why insurgent and bandit attacks are intensifying in Nigeria". TRTworld. 7 May 2021. Архівавана з арыгінала 27 July 2021. Праверана 27 July 2021.
4. ↑  "Inside a Nigerian Bandit Camp". VOA. 28 February 2021. Архівавана з арыгінала 28 July 2021. Праверана 28 July 2021.
5. ↑  "Katsina: The motorcycle bandits terrorising northern Nigeria". BBC. 5 July 2020. Архівавана з арыгінала 31 July 2021. Праверана 29 July 2021.
6. ↑  Small Arms Proliferate in Nigeria **(нявызн.)**. *14 North*. Архівавана з першакрыніцы 19 August 2021. Праверана 18 August 2021.
7. ↑  30,000 bandits terrorising my state, says Gov Matawalle **(нявызн.)**. *The Nation* (3 красавіка 2021). Архівавана з першакрыніцы 29 July 2021. Праверана 18 August 2021.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сарокіна.

**Святлана Інакенцьеўна Сарокіна** (руск.: Светла́на Инноке́нтьевна Соро́кина; пры нараджэннні: *Сарыкава*; нар. 15 студзеня 1957, Пушкін, Ленінград, РСФСР, СССР) — савецкая і расійская журналістка, тэле- і радыёвядучая, рэжысёр, выкладчык.

Член Фонду «Акадэмія расійскага тэлебачання», выкладчык Вышэйшай школы эканомікі (2007—2022), член Савета па правах чалавека пры Прэзідэнце РФ (2009—2011). У розны час вяла тэлепраграмы «Весткі» (РТР), «Герой дня» (НТВ), «Голас народа» (НТВ і ТБ-6), «Асноўны інстынкт» («Першы канал») і іншыя, а таксама праграму «У крузе свету» на радыёстанцыі «Рэха Масквы» (2005—2022).

У верасні 2020 года падпісала ліст у падтрымку пратэстных акцый у Беларусі.

Зноскі
------
**«Сняданне ў Тыфані»** (англ.: Breakfast at Tiffany's) — самы знакаміты раман амерыканскага пісьменніка Трумэна Капотэ. Упершыню апублікаваны ў 1958 годзе.

Сюжэт
-----

Падзеі рамана разгортваюцца ў Нью-Ёрку. Маладая 18-19-гадовая дзяўчына Холі Галайтлі на працягу года сябруе і сустракаецца з безыменным апавядальнікам, які жыве па суседству, у яе пад’ездзе. Дзяўчына любіць наведваць свецкія мерапрыемствы ў пошуках багатых і паспяховых мужчын. Холі нярэдка вядзе размовы з апавядальнікам і дзеліцца з ім рознымі падрабязнасцямі свайго жыцця і адкрытымі меркаваннямі пра Нью-Ёрк.

Гэтую маладую эксцэнтрычную дзяўчыну вабіць свет багатых людзей, якія могуць сабе дазволіць набываць зіхоткія дыяментавыя калье. Холі кіруецца ў сваіх учынках толькі голасам сэрца, спалучаючы ў сабе чароўнае абаянне сапраўднай жанчыны і дзіцячую наіўнасць і непасрэднасць. Яна нібыта ўвасабляе ў сабе сутнасць Нью-Ёрка — горада, дзе мары і жыццё адгароджаны прыцягальнымі і яркімі вітрынамі крам і кафэ.

Экранізацыя
-----------

У 1961 годзе кніга была экранізавана. Галоўную ролю выканала актрыса Одры Хепбёрн.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3  Роман Т.Капоте "Завтрак у Тиффани" (руск.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016. Праверана 17 сакавіка 2013.
2. 1 2  Завтрак у Тиффани **(нявызн.)**. Праверана 17 сакавіка 2013.
**Галвестан** (англ.: Galveston Island) — бар’ерны востраў ля ўзбярэжжа Мексіканскага заліва, уваходзіць у аднайменную акругу амерыканскага штата Тэхас. Плошча — 209 км². На востраве знаходзіцца горад Галвестан.

Гісторыя
--------

У 1519 годзе побач з востравам праходзілі караблі экспедыцыі Алонса Альварэса дэ Пінеды. Мяркуюць, што менавіта каля гэтага вострава (якая ў той час называлася Мальхада) у 1528 годзе пацярпеў крушэнне Альвар Нуньес Кабеса дэ Вака.

У 1785 годзе іспанскі мараплаўца Хасэ Антоніа дэ Эвія зрабіў апісанне вострава і найбліжэйшага заліва, які быў ім названы ў гонар іспанскага намесніка Бернарда дэ Гальвеса.

Першае еўрапейскае паселішча на востраве было заснавана ў 1816 годзе французскім прыватырам Луі-Мішэлем Оры. Пасля гэтага яно перайшло да Жана Лафіта, які заставаўся там да 1820 года. У 1830 годзе на востраве быў пабудаваны мексіканскі мытны пункт. Быў заснаваны горад і порт Галвестан, які атрымаў гарадскія правы ў 1839 годзе, ужо знаходзячыся ў складзе Тэхаскай рэспублікі.

У 1859 годзе да вострава быў пабудаваны драўляны мост-эстакада, па якім праходзіла чыгунка. У 1875 годзе чыгуначная кампанія Gulf, Colorado і Santa Fe Railway пабудавала іншы мост. Абодва масты былі разбураны падчас Галвестонскага ўрагану 1900 года. У 1912 годзе да вострава быў пабудаваны камбінаваны аўтамабільна-чыгуначны мост.

У 1970-х гадах на востраве быў заснаваны прыродны парк Галвестан-Айленд, які мае статус парка штата Тэхас. Тэрыторыя парка была набыта штатам у 1969 годзе, а адкрыццё парка адбылося ў 1975 годзе.

У верасні 2008 года востраў сур’ёзна пацярпеў ад урагану Айк, які абрушыўся на яго. Аднаўленне разбураных дамоў і ўстараненне іншых наступстваў урагану запатрабавала працяглага часу.
**Хацкель Майсеевіч Дунец** (студзень 1897, Слонім Гродзенскай губерні, цяпер Гродзенская вобласць — 29 кастрычніка 1937, Мінск, НКУС) — крытык, публіцыст.

Біяграфія
---------

Атрымаў сярэднюю педагагічную адукацыю. У 1918—1919 працаваў загадчыкам сталовай. З 1920 у РКП(б); на партыйнай рабоце ў Віцебску. З 1926 жыў у Мінску. Публікаваўся з 1927. Быў намеснікам рэдактара яўрэйскай газеты «Акцябэр» («Октобэр»), рэдактарам газеты «Літаратура і мастацтва»; адным з кіраўнікоў яўрэйскай секцыі СП БССР. У 1930 — лютым 1935 — намеснік наркама асветы БССР, затым — культработнік на заводзе імя Кірава. Сябра СП БССР (з 1934).

У сярэдзіне 1930-х гг. абвінавачваўся ў трацкізме. У 1935 выключаны з партыі і зняты з усіх адказных пасад. Працаваў культработнікам на заводзе імя Кірава. Арыштаваны 8.6.1936; 27.8.1936 прыгавораны пазасудовымі органамі да 5 гадоў выпраўленча-працоўных лагераў; накіраваны ва Ухт-Пячорскі лагер. Зноў арыштаваны ў красавіку 1937, дастаўлены ў Мінск і Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР ад 28.10.1937 г. асуджаны да вышэйшай меры пакарання. Расстраляны 29.10.1937 у Мінску. Рэабілітаваны па справе 1936 г. — 24.01.1967 г. Судовай калегіяй Вярхоўнага суда БССР, 1937 г. — 02.02.1967 г. Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Дэбютаваў артыкулам у 1927 у часопісе «Штэрн» («Зорка»). Пісаў на ідыш. Разглядаючы яўрэйскую літаратуру, выказваўся і пра творчасць беларускіх пісьменнікаў. Асобнымі выданнямі выйшлі публіцыстычныя і літаратурна-крытычныя працы «Аб масавай рабоце на яўрэйскай мове» (1929), «Дасягненні нацыянальнай палітыкі ў БССР» (1930), «Тэорыя паэзіі Літвакова» (1931), «У змаганні» (1931), «За Магнітабуд літаратуры» (1932), «Пра пісьменнікаў і творы» (1933), «На літаратурныя тэмы» (1934).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Дунец Хацкель // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — 22 000 экз. — ISBN 5-340-00709-X.
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.

Спасылкі
--------

* Дунец Хацкель Майсеевіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
**Урадлі́васць глебы** — здольнасць глебы задавальняць патрэбы раслін у элементах жыўлення, вадзе, забяспечваць іх каранёвыя сістэмы дастатковай колькасцю паветра, цяпла і спрыяльным фізіка-хімічным асяроддзем для нармальнай жыццядзейнасці. Урадлівасць глебы вызначае прадукцыйнасць біяцэнозу і ўраджайнасць сельскагаспадарчых культур. Узровень урадлівасці ацэньваецца па баніціровачнай шкале. 

Найважнейшыя фактары ўрадлівасці глебы - наяўнасць пажыўных рэчываў (пераважна гумусу), вільгаці, аэрацыя, механічны склад глебы, яе структура і інш. На Беларусі, найбольш высокай прыроднай урадлівасцю валодаюць дзярнова-карбанатныя глебы.

Пры правільным выкарыстанні і ахове ўрадлівасць глебы павышаецца, нерацыянальнае выкарыстанне глебаў вядзе да страты іх урадлівасці. Урадлівасць павышаюць увядзеннем і асваеннем правільных севазваротаў, правільнай апрацоўкай, арганічнымі і мінеральнымі ўгнаеннямі, вапнаваннем глебы, меліярацыяй і інш. спосабамі.

Літаратура
----------

* Геаграфічныя паняцці і тэрміны. Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-085-8

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11973651k · GND: 4007369-5 · LCCN: sh85124344 · Microsoft: 38774213 · NKC: ph153410 · SUDOC: 027763668 |

 |
**Рухо́вічы** (трансліт.: *Ruchovičy*, руск.: Руховичи) — вёска ў Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Дзівінскага сельсавета. Размешчаны за 14 км на паўднёвы-ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі Кобрын, 59 км ад Брэста. На аўтадарозе Кобрын–Дзівін. 80 гаспадарак, 198 жыхароў (2005).

Гісторыя
--------

У 1563 годзе Руховічы — сяло ў Кобрынскай эканоміі ВКЛ, 11 валок зямлі.

У 1597 годзе сяло Сялецкага войтаўства той жа эканоміі.

У 1747 годзе Руховічы — маёнтак у Кобрынскім ключы аднайменнай эканоміі, межаваў з маёнткам Луцкага езуіцкага калегіума Балоты.

Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Кобрынскім павеце, з 1801 году ў Гродзенскай губерні. Вёска Руховічы пазначана на карце 1886 года.

У 1897 годзе вёска ў Блоцкай (Балоцкай) воласці, 59 двароў 395 жыхароў, 1649 дзесяцін зямлі (на 1890), працаваў хлебазапасны магазін.

У 1905 годзе — 512 жыхароў.

У 1911 годзе — 446 жыхароў.

* 1921: у складзе міжваеннай Польшчы, у Блоцкай (Балоцкай) гміне Кобрынскага павета Палескага ваяводства, у вёсцы налічвалася 77 дамоў, 398 жыхароў.

У 1930-я гады мелася школа.

* 1939: у складзе Беларускай ССР
* 15 студзеня 1940: у Дзівінскім раёне Брэсцкай вобласці
* 12 кастрычніка 1940 — 30 кастрычніка 1959: у Хабовіцкім сельсавеце

У 1940 годзе вёска, 106 двароў, 452 жыхары, дзейнічала пачатковая школа.

У Вялікую Айчынную вайну акупавана нямецка-фашысцкімі захопнікамі з чэрвеня 1941 году да ліпеня 1944 году.

У 1950 годзе 35 гаспадарак аб’ядналіся ў калгас імя Жданава (старшыня Ю. Лазарчук).

* 8 жніўня 1959: у Кобрынскім раёне

Паводле перапісу 1959 году Руховічы налічвалі 314 жыхароў, у 1970 годзе — 451 жыхара (на тэрыторыі Кісялёвіцкага сельсавета).

У 1973 годзе вёска перададзена з Кіселявецкага сельсавета ў склад Дзівінскага сельсавета.

У 1999 годзе ў вёсцы налічвалася 96 гаспадарак, 225 жыхароў, у складзе калгаса імя Кутузава (з 2004 года СВК «Кутузаўскі»; цэнтр — вёска Хабовічы).

Інфраструктура
--------------

Працуюць крама, клуб.

Вядомыя выхадцы
---------------

У Руховічах нарадзіўся і жыў мясцовы паэт Васіль Лазарчук (02.03.1912 — 05.07.1996).

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU). Сустракаецца таксама варыянт **Рухаві́чы, Рухо́вічэ**
2. ↑  Рашэнні выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 30 кастрычніка, 18 снежня 1972 г. і 8 студзеня 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 4 (1378).

Літаратура
----------

* Памяць: Кобрынскі раён. Мінск: БЕЛТА, 2002.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* 
* Руховічы на карце Дзівінскага сельсавета

| ⛭**Дзівінскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Дзівін |
| Аграгарадкі | Арэхаўскі ·  Воса |
| Вёскі | Барысаўка ·  Клятышча ·  Лелікава ·  Ліпава ·  Пералессе ·  Руховічы ·  Хабовічы |
| Хутары | Ор |
| Вайна 1812 года |
| --- |
| 
* Гродна
* Мір
* Экау
* Салтанаўка
* Астроўна
* Кобрын
* Гарадзечна
* Клясціцы
* Смаленск
* Полацк (1)
* Валуціна гара
* Барадзіно
* Звянігарад
* Мезатэне
* Таруціна
* Малаяраславец
* Полацк (2)
* Чашнікі
* Вязьма
* Віцебск
* Ляхава
* Смаляны
* Ваўкавыск
* Красны
* Бярэзіна
* Праследаванне
	+ Плешчаніцы
	+ Маладзечна

---

* Партызанская вайна
* Апалчэнне
* Акупацыя Масквы

 |

**Гарадзечна** — мястэчка Кобрынскага павета Гродзенскай губерні (цяпер — Пружанскі раён, Брэсцкая вобласць).

12 жніўня (31 ліпеня па старым стылі) 1812 года тут адбывалася бітва паміж часцю 3-й рэзервовай абсервацыйнай арміі (каля 18 тыс.) генерала Тармасава і карпусамі: аўстрыйскім князя Шварцэнберга і саксонскім Рэн’е (каля 40 тыс.). Руская пазіцыя з фронту была даступная толькі па тром плацінам, якія шлі праз багністы прыток ракі Мухавец; правы фланг яе ўпіраўся ў балота; левы быў прыкрыты лесам (які лічыўся непраходным), праз які праходзіла дарога на Кобрын. Князь Шварцэнберг накіраваў у абыход левага фланга атрад, нечаканае з’яўленне якога прымусіла Тармасава прыцягнуць туды амаль усе войскі. Усе атакі непрыяцеля на левы фланг расійскіх войск былі адбітыя, а супраць іх фронту нічога рашучага прадпрынята не было. Дзякуючы гэтаму Тармасаў, нягледзячы на вялікую перавагу сіл з непрыяцельскага боку, утрымаўся на пазіцыі да самага вечара. Уначы, асцерагаючыся за свой шлях адступлення, ён адышоў да Кобрына.

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Пружан. р-на / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.; Маст. А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1992. — 456 с. іл. — ISBN 5-85700-094-7.

Спасылкі
--------

* План сражения при местечке Городечно Пружанского уезда 31 июля (12 августа) 1812 года, составленный приставом В. Окромешко. Сентябрь 1911 г.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна |
Рукапісная Біблія 11 стагоддзя
**Яўрэйская Біблія** (таксама «Свяшчэнныя Пісанні», або Танах) напісана на старажытнаяўрэйскай мове, але таксама мае некалькі ўрыўкаў на арамейскай мове (Кніга прарока Данііла, некаторыя часткі Кнігі Ездры і ў некаторых іншых месцах).

Стандартны тэкст заснаваны на рэдакцыі яўрэйскага навукоўца X стагоддзя Мошэ бен-Ашэра, які выправіў многія памылкі перапісчыкаў, накопленыя за стагоддзі. Шырока распаўсюджана выданне, якое змяшчае, апроч старажытнаяўрэйскага арыгінала, яго пераклад на арамейскую мову, а таксама каментарый Рашы, вялікага навукоўца XI стагоддзя.

Яўрэйская Біблія адносіцца да агульных частак Танаха (яўрэйскі канон) і хрысціянскіх біблейскіх канонаў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Яўрэйская Біблія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n79054379 · Microsoft: 65264089 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дзюна (значэнні).
Дзюна ў Намібіі
Дзюна на ўзбярэжжы Балтыйскага мора
**Дзю́на** (ням.: Düne, адз. л.), **вы́дма** — форма рэльефу пяскоў, утвораныя ветравой акумуляцыяй. Трапляюцца на ўзбярэжжах мораў, азёр, на рачных тэрасах, зандравых раўнінах, напрыклад, на ўзбярэжжах Балтыйскага, Белага, Аральскага, Каспійскага мораў, на берагах Балхаша і інш.

У адрозненне ад барханаў «рогі» дзюны накіраваны супраць ветру. Наветраны схіл доўгі і спусцісты, падветраны — стромкі і пукаты. Вышыня да 30 м, зрэдку да 100 м. Не замацаваныя расліннасцю дзюны могуць перамяшчацца ў напрамку пануючых вятроў са скорасцю 1—20 м за год. Адрозніваюць папярочныя, падоўжаныя і парабалічныя дзюны.

На Беларусі старажытная дзюны трапляюцца на Палессі, Полацкай, Нарачана-Вілейскай і Нёманскай нізінах.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дзюна
* Дюна // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4013208-0 · LCCN: sh85117191 · NDL: 00570079 · NKC: ph475843 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Радкевіч.

**Аляксандр Аляксандравіч РАДКЕВІЧ** (23 красавіка (5 мая) 1879 — канец 1917 ці пачатак 1918) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, рускі нацыяналіст, дэпутат Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі IV склікання ад Магілёўскай губерніі. Уваходзіў у фракцыю правых.

Нашчадкавы дваранін, меў тытул стацкага саветніка, валодаў 890 дзесяцінамі зямлі. Скончыў Імператарскае вучылішча правазнаўства (1897), працаваў старэйшым справаводам Дзяржаўнай канцылярыі, карэспандэнтам Галоўнага конезаводства па Магілёўскай губерніі. Тры тэрміна быў абраны ганаровым сусветным суддзёй па Быхаўскім ўездзе. Таксама быў галосным земскіх збораў Магілёўскай губрении і Быхаўскага ўезда.

У 1912 годзе абраны дэпутатам Дзяржаўнай думы IV склікання. У Думе ўступіў у фракцыю правых, стаў прымаць удзел у працы патрыятычных орагнизаций — Рускага сабрання, Усерасійскага Філарэтаўскага таварыства народнай адукацыі. Пасля расколу фракцыі правых у 1916 годзе стаў таварышам старшыні групы незалежных правых.


| ⛭Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі ад Магілёўскай губерні |
| --- |
| I скліканне | Буслаў • Каранькоў • Аўсяннікаў • Сямёнаў • Сакалоўскі • Цвёрды • Хамянтоўскі |  |
| II скліканне | Гашкевіч • Емяльянаў • Казакоў • граф Лубенскі • Сазановіч • Шыдлоўскі • Шчарбянок |
| III скліканне | Галынец • фон-Гюбенет • Ладамірскі • епіскап Мітрафан • Сазановіч • Тамашэвіч • Шаўцоў |
| IV скліканне | Бачкоў • Вараб'ёў • Дрыбінцаў • Ладамірскі • Радкевіч • Тамашэвіч • Энгельгарт |
**Дзеепрыметнік** — неспрагальная дзеяслоўная форма з асаблівасцямі дзеяслова і прыметніка. Абазначае дзеянне як прыкмету або ўласцівасць прадмета, што выяўляюцца ў часе. У сучаснай беларускай мове захоўвае дзеяслоўнае кіраванне, мае формы незакончанага і закончанага трывання («сушаны», «высушаны»), цяперашняга і прошлага часу («утвараючая», «высахлая»), залежнага і незалежнага стану («засеянае», «засеяўшае»), а таксама роду, ліку і склону, якія выражаюцца тымі самымі граматычнымі сродкамі (канчаткамі), што і ў прыметніках. Дзеепрыметнікі цяперашняга часу ўтвараюцца суфіксамі «-уч-(-юч-)», «-ач-(-яч-)» і «-ом-(-ем-)», «-ім-(-ым-)»; прошлага часу — суфіксамі «-ўш-», «-ш-», «-л-», «-н-(-ен-, -ан-, -ян-)» і «-т-». Яны могуць мець поўную і кароткую форму («збудаваны» — «збудован»).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

| ⛭Часціны мовы |
| --- |
| 
Назоўнік •
Прыметнік •
Лічэбнік •
Займеннік •
Дзеяслоў
(дзеепрыметнік •
дзеепрыслоўе •
канверб) •
Прыслоўе •
Прэдыкатывы
(катэгорыя стану) •
Дапаможны дзеяслоў (звязка) •
Дэтэрмінатар
(артыкль •
указальны прыметнік •
прыналежны прыметнік) •
Прылог
(прыназоўнік •
паслялог •
circumposition) •
Злучнік •
Часціца •
Выклічнік
 |
**Нігілізм** (ад лац.: Nihil — нішто) — пазіцыя светапогляду, якая выяўляецца ў адмаўленні асэнсаванасці чалавечага існавання, значнасці агульнапрынятых маральных і культурных каштоўнасцей; непрызнанне любых аўтарытэтаў.

Нігілізм у даследаваннях псіхолагаў
-----------------------------------

Эрых Фром прапанаваў падыходзіць да нігілізму як да аднаго з механізмаў псіхалагічнай абароны. Ён лічыў, што цэнтральнай праблемай чалавека з’яўляецца ўнутрана уласцівае чалавечаму існаванню супярэчнасць паміж быццём «укінуты ў свет акрамя сваёй волі» і тым, што ён выходзіць за межы прыроды дзякуючы здольнасці ўсведамляць сябе, іншых, мінулае і будучае. Фром сцвярджае, што развіццё чалавека, яго асобы адбываецца ў рамках фарміравання двух асноўных тэндэнцый: імкнення да свабоды і імкнення да адчужэння. Развіццё чалавека ідзе па шляху павелічэння «свабоды», але не кожны чалавек можа адэкватна скарыстацца гэтым шляхам, выклікаючы шэраг негатыўных псіхічных перажыванняў і станаў, і гэта прыводзіць яго да адчужэнню. У выніку чалавек губляе сваю самость (або Я). Узнікае ахоўны механізм «уцёкаў ад свабоды», для якога характэрныя: мазахісцкія і садысцкія тэндэнцыі, дэструктывізм, імкненне чалавека разбурыць свет, каб той не разбурыў яго самога, нігілізм, аўтаматычны канфармізм.

Паняцце нігілізм таксама аналізаваў В. Райх. Ён пісаў пра тое, што цялесныя характарыстыкі (стрыманасць і напружанасць) і такія асаблівасці, як пастаянная ўсмешка, грэблівыя, іранічныя паводзіны, — гэта рэшткі вельмі моцных ахоўных механізмаў у мінулым, якія аддзяліліся ад сваіх зыходных сітуацый і ператварыліся ў пастаянныя рысы характару. Яны праяўляюцца як «неўроз характару», адной з прычын якога і ёсць дзеянне ахоўнага механізму-нігілізму. «Неўрозы характару» — гэта тып неўрозу, пры якім ахоўны канфлікт выяўляецца ў асобных рысах характару, спосабах паводзінаў, г.зн. у паталагічнай арганізацыі асобы ў цэлым.

Гл. таксама
-----------

* Анархізм

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4042306-2 · LCCN: sh85091922 · LNB: 000052935 · Microsoft: 60545746 · NDL: 00568157 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дарожны.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Серада (значэнні).
**Сяргей Міхайлавіч Дарожны** (сапр.:**Сяргей Міхайлавіч Серада**; іншыя псеўданімы і крыптанім: *Т. Трыкліні; Л. Трыер; С. Д.*; 25 лютага 1909, Слонім Гродзенскай губ. цяпер Гродзенская вобласць — 19 ліпеня 1943, Камсамольск-на-Амуры, ГУЛАГ) — беларускі паэт
, перакладчык, грамадскі і культурны дзеяч.

Біяграфія
---------

Сімеіз у Крыме. Злева направа: Віктар Казлоўскі, Максім Лужанін і Сяргей Дарожны. 1929
У час Першай сусветнай вайны сям’я была ў бежанстве ў Варонежы. З 1921 выхоўваўся ў Мазырскім дзіцячым доме, бо застаўся без бацькі (аднаго з паплечнікаў Булак-Балаховіча). У 1924 паступіў у МБПТ. Першыя вершы з’явіліся ў друку ў 1925. У 1926 выйшла першая паэтычная кніга (сумесна з І. Плаўнікам). Быў членам літаб’яднанняў «Маладняк» (1926—27), «Узвышша» (з 1928). У 1930 скончыў БДУ (у час вучобы быў выключаны «за сокрытие социального происхождения» свайго бацькі, які ў той час жыў у Польшчы, і аб чым паведаміла газ. «Звязда», але потым змог аднавіцца). Працаваў у рэдакцыях рэспубліканскіх газет, стыльрэдактарам час. «Работніца і сялянка Беларусі», на радыё, адкуль быў звольнены за «сістэматычнае працягванне ў сваіх літаратурных перадачах нацдэмаўскіх установак да мікрафону, нарачытае змазванне ролі партыі ў барацьбе з контррэвалюцыйным нацдэмакратызмам, паклёп на палітыку партыі на вёсцы». Член СП БССР з 1934. Па прапанове А. Александровіча выключаны ў 1935. 

Арыштаваны ДПУ БССР 29.8.1936; асуджаны на 8 гадоў пазбаўлення волі. Быў абвінавачаны ў падрыхтоўцы замаху на першага сакратара ЦК КП(б)Б М. Гікалу, пра якога збіраў матэрыялы для кнігі. Накіраваны на будаўніцтва Камсамольска-на-Амуры, дзе і загінуў. Рэабілітаваны ў 1957.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.

Спасылкі
--------

Лагатып ВікіцытатнікаЛагатып Вікіцытатніка У Вікікрыніцах ёсць тэксты па тэме  
**Сяргей Дарожны**

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сяргей Міхайлавіч Дарожны
* Сяргей Дарожны — Вясновае (верш) Архівавана 30 студзеня 2012.; Л. Трыер — Ну, каму з нас ахвота памерці Архівавана 30 студзеня 2012. // *Узвышша*. — 1929. — № 3 (15) — С. 30—31.
* Л. Трыер — «І бяз болю і бяз мукі», ці «Тое ўсё, што ў модзе» Архівавана 30 студзеня 2012. // *Узвышша*. — 1929. — № 4 (16) — С. 114—117.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 2390154075984711860005 |
**Качановічы**, мясцовыя назвы **Замкавішча** або **Багумілле** — археалагічны комплекс за 2,2 км на паўночны ўсход ад цэнтра (скрыжыванне Р107 і H8569) вёскі Качановічы Нясвіжскага раёна, ва ўрочышчы Гарадзішча. Помнік позняга перыяду культуры штрыхаванай керамікі (IV—V ст.) і сярэднявечча (XI—XVI ст.).

Апісанне
--------

Комплекс складаецца з уласна гарадзішча *Замкавішча*, селішча і курганнага могільніка.

Пляцоўка гарадзішча памерам 35,5×64 м. Заходні бок умацаваны валам (цяпер прасочваецца толькі ў паўднёва-ўсходнім куце), з поўдня была абмежавана возерам і моцна забалочанай поймай безназоўнага ручая (цяпер асушанае балота з торфараспрацоўкамі). Побач селішча XI—XVI ст. плошчай 4 га. Курганны могільнік X—XIII ст. не захаваўся.

На думку А. Мяцельскага, комплекс — рэшткі старажытнага Нясвіжа, цэнтра воласці Клецкага княства, у XV ст. перанесенага на Ушу.

Даследванні
-----------

Гарадзішча адкрыта У. С. Астапавым у 1951 годзе. У 1953 годзе даследавана А. Р. Мітрафанавым на плошчы 48 м².

Культурны пласт 1,4 м, моцна пашкоджаны пазнейшымі пахаваннямі. А. Мітрафанаў выявіў у культурным пласце два слоі. У ніжнім знойдзены матэрыялы культуры штрыхаванай керамікі (IV—V ст.) — абломкі рабрыстых слоікавых гаршкоў, гліняныя прасліцы. У верхнім — матэрыялы XI—XVI ст. але большасць з іх XII—XV ст. — рэшткі ганчарнага посуду XI—XII ст. жалезны нож для жніва, дзяржанне сярпа, ключы, чатырохгранны наканечнік стралы, фрагмент амфары. Матэрыялы раскопак захоўваюцца ў Баранавіцкім краязнаўчым музеі.

Побач размешчана селішча плошчай 4 га. Шурфоўкай В. Пазднякова ў 1992 годзе выяўнены матэрыял XI—XVI ст. большасць з яго XII—XV ст.

Курганны могільнік X—XIII ст. вядомы яшчэ на пачатку XX ст. і адзначаны Г. Штыхавым, да цяперашняга часу не захаваўся.

Зноскі
------

1. ↑  *Мяцельскі А.* Пачаткі Нясвіжа // Białoruskie Zeszyty Historyczne № 34, 2010. — С. 5-19.
2. 1 2  *Митрофанов А. Г.* Железный век средней Белоруссии (VII—VI вв. до н.э.-VIII в. н.э) / А. Г. Митрофанов. — Минск: Наука и техника, 1978. — 160 с.; ил.
3. 1 2  *Пазднякоў В. С.* Археалагічнае вывучэнне Нясвіжчыны // Памяць: Нясвіжскі раен : Гіст.-дак.хронікі гарадоў і раенаў Беларусі / Уклад. Самуэль С. П.; Маст. Жакевіч Э. Э.; Рэдкал.:Пашкоў Г. П.(гал.рэд.) і інш. — Мн. 2001. — С. 22-24.
4. ↑  *Штыхов Г. В.* Археологическая карта Белоруссии. Вып. 2, Памятники железного века и эпохи феодализма / Г. В. Штыхов; [под ред. Ф. Б. Борисевича] ; Белорусское добровольное об-во охраны памятников истории и культуры ; Сектор археологии ин-та истории АН Белорусской ССР. — Минск : Полымя, 1971. — 275 с. — С. 197.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Віктар Пятровіч Таранцей** (нар. 6 сакавіка 1946, в. Ізабелін, Ваўкавыскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі вучоны. Доктар педагагічных навук, прафесар. Член-карэспандэнт Беларускай акадэміі адукацыі і Акадэміі педагагічных і сацыяльных навук (Масква). Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

У 1963 году скончыў Ізабелінскую СШ і паступіў на фізіка-матэматычны факультэт Гродзенскага педагагічнага інстытута, які скончыў у 1967 годзе.

У 1967—1976 гадах працаваў настаўнікам фізікі і намеснікам дырэктара ў Падароскай і Ізабелінскай школах Ваўкавыскага раёна Гродзенскай вобласці. У 1976 годзе паступіў на дзённае аддзяленне аспірантуры НДІ НДУ агульнай педагогікі Акадэміі педагагічных навук СССР, дзе да заканчэння тэрміну навучання абараніў кандыдацкую дысертацыю.

З 1979 года пачаў працаваць у Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Янкі Купалы выкладчыкам, з 1979 года па 1986 год сакратар парткама ВНУ, з 1982 года па кастрычнік 2006 года загадчык кафедры педагогікі. У 1992 годзе быў прызначаны прарэктарам ГрДУ імя Янкі Купалы, у 1994 годзе пераведзены на пасаду дэкана факультэта псіхалогіі і педагогікі, з 1999 года — дэкан педагагічнага факультэта. З 1991 года — прафесар, з 2003 года — доктар педагагічных навук.

Зноскі
------

1. ↑  Выпускнікі ГрДУ — наш гонар

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 141859 |
**Туонэ Удайна** (далм. *Tuone Udaina*), італьянізаванае імя **Антоніа Удзіна** (італ.: Antonio Udina) — апошні носьбіт далмацінскай мовы.

Біяграфія
---------

Туонэ нарадзіўся на востраве Велья (зараз востраў Крк, Харватыя) і служыў для лінгвістаў інфармантам мовы сваіх бацькоў, так званага вельоцкага дыялекта далмацінскай мовы, хаця ён не быў яе носьбітам у дакладным сэнсе гэтага слова. З-за рэзкага звужэння выкарыстання мовы далмацінская ўжо не была яго роднай мовай, і ён навучыўся ёй пазней, слухаючы паўсядзённыя зносіны бацькоў, а сам у школе, а потым і ў паўсядзённых зносінах выкарыстоўваў венецыянскі дыялект італьянскай мовы, бо пасля XV стагоддзя далмацінцы падвяргаліся масавай італьянізацыі, у гарадах стаўшы часткай групы так званых далмацінскіх італьянцаў[it], а ў сельскай мясцовасці — харватызацыі[en], стаўшы часткай харвацкага этнаса. Акрамя таго, да 1897 года, калі з ім працавалі лінгвісты, Туонэ ўжо 20 гадоў як не чуў далмацінскай гаворкі, больш за тое, ён амаль аглух і яго зубы выпалі. Удайна працаваў цырульнікам, яго далмацінская мянушка была *Бурбур* («цырульнік»). 10 чэрвеня 1898 года Удайна загінуў пры выбуху анархісцкай бомбы падчас дарожных работ; з яго смерцю далмацінская мова вымерла.

Навуковыя даследаванні
----------------------

Турынскі лінгвіст Матэа Бартолі, які працаваў з Удайнай перад яго смерцю, запісаў са словаў Удайны каля 2800 слоў і разнастайных гісторый жыцця яго сям’і. У 1906 годзе апублікаваў свае даследаванні, першапачаткова напісаныя па-італьянску, у доктарскай дысертацыі, складзенай па-нямецку і абароненай у Венскім універсітэце Аўстра-Венгрыі пад назвай: «Далмацінская мова: старажытнараманскія моўныя рэлікты ад Веллі да Рагузы і іх месца ў Апеніна-Балканскай Раманіі» (ням.: Dalmatische: altromanische Sprachreste von Veglia bis Ragusa und ihre Stellung in der Apennino-Balkanischen Romania). Італьянскі рукапіс неўзабаве быў знішчаны падчас пажару, а нямецкая дысертацыя была зноў перакладзена на італьянскую мову толькі ў 2001 годзе.
**Каракурт** (укр.: Каракурт) — вёска ў Балградскім раёне Адэскай вобласці Украіны.

Гісторыя
--------

Каракурт заснаваны ў 1811 годзе албанцамі з Дабруджы ў Бесарабскай губерні Расійскай імперыі. Пасля паражэння ў Крымскай вайне тэрыторыя з Кагулам, Балградам і Ізмаілам, дзе знаходзіцца і Каракурт, у 1856 годзе перададзена Малдаўскаму княству як Паўднёвая Бесарабія. Пасля расійска-асманскай вайны ў 1878 годзе тэрыторыя вернута да Расійскай імперыі, частка якой была да 1917 года.

Пасля кастрычніцкага перавароту ў Расія, Бесарабія абвясціла сябе незалежнай як Малдаўская Дэмакратычная Рэспубліка ў 1917 годзе і добраахвотна далучылася Каралеўства Румынія ў тым самым 1917 годзе. Пасля анексіі Бесарабіі СССР у 1939 годзе Каракурт пераведзены ў склад Балградскага раёна Акерманскай вобласці (з 7 жніўня 1940 года — Ізмаільскі раён) Украінскай ССР.

На пачатку нямецка-савецкай вайны Каракурт вернуты ў склад Румыніі ў 1941 годзе. Пасля адваявання Чырвонай Арміяй Бесарабіі ў 1944 годзе, вёска 14 лістапада 1945 года перайменавана ў Жоўтнева (**Жоўтнэвэ**) і ўвайшла ў склад Ізмаільскай вобласці Украінскай ССР, з 1954 годзе Ізмаімльскач вобласць увайшла ў склад Адэскай вобласці.

З 1991 года вёска ў складзе незалежнай Украіны. 12 мая 2016 года ў сувязі з праведзеннем дэкамунізацыі найменняў сялу вернута першапачатковая назва.

Пераважныя мовы ў Буджаку ў 2001 годзе. На албанскай размаўляюць у шэрай зоне вакол Каракурта.
Нават цяпер албанская мова пераважная сярод каракуртцаў. У 2013 годзе сярод жыхароў вёскі прыкладна 60 % албанцаў, 25 % балгар, 10 % гагаузаў і 5 % прадстаўнікоў іншых этнічных груп.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 177-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Украіны на беларускую мову»
2. ↑  Жовтневе, Болградський район, Одеська область » Історія міст і сіл Української РСР (руск.)  **(нявызн.)**?. Праверана 8 лістапада 2023.
3. ↑  *РСР, Президія Верховної Ради Української*. Указ Президії Верховної Ради УРСР від 14.11.1945 «Про збереження історичних найменувань та уточнення … назв … Ізмаїльської області» — Вікіджерела (укр.). *uk.wikisource.org*. Праверана 8 лістапада 2023.
4. ↑  Про перейменування деяких населених пунктів (укр.). *Офіційний вебпортал парламенту України*. Праверана 8 лістапада 2023.
5. ↑  Албанцы Одесской области: православие, гыл-гыл и красная водка   | Новости Одессы **(нявызн.)**. *dumskaya.net*. Праверана 8 лістапада 2023.

| ⛭ Населеныя пункты Балградскага раёна |
| --- |
| Горад | **Балград** |  |
| Вёскі | Аксамытнэ ·  Алэксандрыўка ·  Арыхіўка ·  Банніўка ·  Васыліўка ·  Вынаградзіўка ·  Вынаграднэ ·  Владычэнь ·  Галыця ·  Гародне ·  Дмытрыўка ·  Залізнычнэ ·  Калчэва ·  Каракурт ·  Каса ·  Крынычнэ ·  Кубэй ·  Навы Каракурт ·  Нові Траяны ·  Табакы ·  Таполынэ |
**Казімеж Марчэўскі** (польск.: Kazimierz Marczewski; 14 жніўня 1903, Гданцаўка (зараз раён Крывога Рога), Расійская імперыя — 7 ліпеня 1977, Варшава, ПНР) — польскі архітэктар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў пасёлку чыгуналіцейнага завода ля Крывога Рогу. Пасёлак насялялі палякі, французы і балгары.

Скончыў архітэктурны факультэт Варшаўскага тэхналагічнага ўніверсітэта ў 1932 годзе.

Быў членам рэдакцыйнай камісіі «Архітэктуры і будаўніцтва». Пасля верасня 1939 г. працаваў у бюро рэгіянальнага планавання, пры якім таксама была сакрэтная архітэктурная майстэрня.

Удзельнічаў у Варшаўскім паўстанні ў шэрагах Арміі Краёвай.

У 1945 годзе вярнуўся ў Варшаву. Быў адным з сузаснавальнікаў Бюро адбудовы Варшавы.

Ён быў суаўтарам планаў прасторавага развіцця Варшавы (у тым ліку генеральнага плана) і Варшаўскага муніцыпальнага комплексу, праектаваў аб’екты камунальнай гаспадаркі.

Па даручэнні ААН ён працаваў экспертам па рэканструкцыі Скоп’е. У 1955 годзе быў узнагароджаны Рыцарскім крыжам Ордэна Адраджэння Польшчы.

Пахаваны на Павонзкаўскіх могілках (участак 59-5-14).

Пабудовы
--------

* Астранамічна-метэаралагічная абсерваторыя на гары Поп Іван Чарнагорскі
* Дом польскага слова
* Кінатэатр «Масква»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лоўрэнс.

**Фрэнсіс Лоўрэнс** (англ.: Francis Lawrence; нар. 26 сакавіка 1971) — амерыканскі кінарэжысёр і прадзюсар. Зарэкамендаваўшы сябе як рэжысёр музычных кліпаў і рэкламных ролікаў, Лоўрэнс дэбютаваў на вялікім экране з супергеройскім трылерам «Канстанцін[en]» (2005). Пазней ён зняў постапакаліптычны[en] фільм жахаў «Я — легенда[en]» (2007), рамантычную драму «Вады сланам![en]» (2011), чатыры з пяці фільмаў серыі «Галодныя гульні[en]» і шпіёнскі трылер «Чырвоны верабей[en]» (2018).

Фільмаграфія
------------

* 2005 — «Канстанцін[en]»
* 2007 — «Я — легенда[en]»
* 2011 — «Вады сланам![en]»
* 2013 — «Галодныя гульні: І ўспыхне полымя[en]»
* 2014 — «Галодныя гульні: Сойка-перасмешніца. Частка 1»
* 2015 — «Галодныя гульні: Сойка-перасмешніца. Частка 2[en]»
* 2018 — «Чырвоны верабей[en]»
* 2022 — «Краіна сноў[en]»
* 2023 — «Галодныя гульні: Балада пра пеўчых птушак і змей»

Крыніцы
-------

Спасылкі
--------

* Фрэнсіс Лоўрэнс на сайце «*Internet Movie Database*»
**Звычайная сойка** (*Garrulus glandarius*) — птушка сямейства Крумкачовыя (*Corvidae*) атрада Вераб’інападобныя (*Passeriformes*).

Апісанне
--------

Даўжыня цела 32—36 см, размах крылаў 52—58 см. Перад цела карычнева-іржавага колеру, люстэрка на крылах белае і блакітнае ў чорныя палоскі, белае надхвосце і чорны хвост. Каля асновы дзюбы чорны «вус». Часта падымае пёры на галаве. У розных падвідаў ёсць розныя варыянты афарбоўкі апярэння. Часта капіруе галасы іншых птушак.

Вылучаюць ад 30 да 60 падвідаў.

Пашырэнне
---------

Паштовая марка Азербайджана
Пашырана ў Еўропе, Малой Азіі, часткова на Далёкім Усходзе і Цэнтральнай Азіі. На тэрыторыі Беларусі звычайны аселы і вандроўны від.

Насяляе густыя змяшаныя або дубова-грабавыя лясы, радзей хваёвыя; акрамя таго, групы старых, густых дрэў сярод палёў. Можа сяліцца ў вялікіх парках.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Корміцца жалудамі, насякомымі, дробнымі ляснымі птушкамі, мышападобнымі грызунамі, ягадамі, насеннем лясных і сельскагаспадарчых раслін.

Гняздо ладзіць у кроне дрэва, у развілцы каля ствала. Сустракаецца таксама ў ліянах (напрыклад, у плюшчы, бружмелі), у кустах, рэдка ў будынках, дуплах, вялікіх шпакоўнях або скальных пляцоўках. Гняздо няшчыльнае, знешняя частка збудавана з галін (часцей за ўсё бярозавых альбо іншых лісцевых дрэў); высцілка з сухой травы і каранёў, якія старанна пераплецены паміж сабой і з прымессю моху, валосся, лісця, рэдка пер’я.

Яйкі  *Garrulus glandarius* 
Яйкі (5—7, часам 3—10) слаба падоўжаныя (звычайна з тупым вузейшым канцом). Светла-зялёныя, блакітнавата-зялёныя, аліўкавыя, алiўкава-попельныя, у выключных выпадках — бела-жоўтыя. Плямкі вельмі дробныя, іржава-карычневыя, раўнамерныя.

Зноскі
------

1. ↑  Сойка звычайная // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 70. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Таксанамія | Avibase · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4124814-4 · LCCN: sh85053206 · Microsoft: 2909149825 · NDL: 00576796 |