| Бітвы і аперацыі Іракскай вайны |
| --- |
| **Уварванне ў Ірак (2003)**: Ум-Каср • Фао • Басра (1) • Насірыя • Кербела (1) • Эн-Наджаф (1) • «Молат вікінга» • Эс-Самава • Эль-Хіла • Эль-Кут (1) • Багдад • Дэбека**Акупацыя Ірака (2003—2011)**: Анбар • «Удар па паўвостраве» • Рамадан (1) • Паўстанне Арміі Махдзі • Фалуджа (1) • Рамадзі (1) • Эль-Кут (2) • Эн-Наджаф (2) • Самара • Фалуджа (2) • Масул • Возера Тартар • Хіт • «Матадор» • Хадзіта • «Аднаўленне правоў» • «Сталёвы заслон» • Рамадзі (2) • Дыванія • «Сіндбад» • Дыяла • Вуліца Хайфа • Кербела (2) • Брытанскія базы • Эн-Наджаф (3) • «Чорны арол» • Кербела (3) • Турэцкае ўварванне • Найнава • Басра (3) • Наступленне Аль-Каіды • «Залог росквіту» • Абу-Кемаль • Пальмавы гай**Міжканфесійны канфлікт (2006—2009)**: Канфлікт паміж ІАІ і АК • «Разам наперад» • Рамадан (2) • «Фантомны гром» |

**Бітва за Эль-Кут** — бітва Іракскай вайны, якая адбылася з 5 па 7 красавіка 2004 года ў Эль-Кут (правінцыя Васіт), горадзе дыслакацыі ўкраінскіх войскаў у Іраку. Баявыя дзеянні пачаліся нападам байцоў шыіцкай групоўкі «Армія Махдзі». Украінцы прынялі бой і два дні трымалі горад, а затым адступілі на базавы лагер.

Папярэднія падзеі
-----------------

Пасля закрыцця ў канцы сакавіка 2004 года (за дэзінфармацыю, распальванне варожасці да ЗША і заклікі да гвалту) іракскай часовай адміністрацыяй газеты «Аль-Хаўза», якая належала Муктаду ас-Садру, аднаму з духоўных лідараў іракскіх мусульман-шыітаў, і арышт аднаго з яго галоўных памочнікаў, аль-Садр выступіў з нечакана гарачай пропаведзью, і ўжо на наступны дзень, 3 красавіка, хваля паўстанняў пракацілася па поўдні краіны, што перарасло ва ўзброенае паўстанне на чале з «Арміяй Махдзі». Падраздзяленні групоўкі пачалі наступленне ў Ан-Наджафе, Куфе, Эль-Кут і Садры, захапіўшы грамадскія будынкі і паліцэйскія ўчасткі, аб’яднаўшы сілы ў сутыкненнях з кааліцыйнымі сіламі.

Ход баявых дзеянняў
-------------------

### Паўстанцы супраць украінцаў

У красавіку 2004 года паўстанцы «Арміі Махдзі», ператварыўшы мірныя акцыі ва ўзброеныя, нанеслі ўдар па некаторых падраздзяленнях Аб’яднанай аперацыйнай групы кааліцыі (CEP) у Іраку. У суседніх правінцыях Ан-Наджаф і Карбеле, дзе знаходзяцца шыіцкія святыні, баевікі захапілі мячэці, ператварыўшы іх у крэпасці, і кааліцыйным сілам прыйшлося прымяніць значныя сілы для ліквідацыі гэтых цэнтраў супраціву. Вялікая колькасць байцоў арміі пераехала ў правінцыю Васіт, каб пачаць актыўныя ўзброеныя акцыі пратэсту супраць замежных сіл. Правінцыя знаходзілася пад кантролем украінскага кантынгенту, які не меў ні цяжкай зброі, ні артылерыі, ні нават мінамётаў, таму Эль-Кут для паўстанцаў былі лёгкай здабычай.

6 красавіка, у 6:50, на групы патрулявання 61-га батальёна напалі ўзброеныя атрады. Налётчыкі шырока выкарыстоўвалі лёгкую зброю, гранатамёты РПГ-7, снайперскі агонь. Украінцы адлюстравалі атаку, але падчас бою быў смяротна паранены стрэлам гранатамёта па борце бронетранспарцёра Руслан Андрашчук, кулямётчык КПВТ.

У 14:30 пачаўся абстрэл будынка часовай адміністрацыі, які ахоўваў 3-ю роту 61-га батальёна. Каля 16 гадзін вечара мабільныя часці былі вымушаны адступіць да берага ракі Тыгр. Пазыцыі 3-й роты 61-га батальёна ў Эль-Кут і паўночна-ўсходняй частцы базавага лагера ўкраінцаў былі таксама абстраляны з мінамётаў. У адказ на гэта была адкрыта страляніна з гранатамётаў AГС-17, што значна знізіла інтэнсіўнасць агню паўстанцаў. Аднак на працягу дня працягвалася актыўная страляніна баевікоў і падраздзяленняў 5-й брыгады.

Увечары жорсткія напады іракцаў некалькі аціхлі, а потым спыніліся зусім. Тым не менш, украінскае камандаванне прымае рашэнне ўзяць падраздзяленні ў базавы лагер і пакінуць горад. У Эль-Кут заставаліся толькі некаторыя байцы 61-га батальёна, які быў перакрыты ў часовым будынку грамадзянскай адміністрацыі. У ноч на 6 красавіка ўкраінскія войскі разам з супрацоўнікамі адміністрацыі ЗША, Брытаніі і Польшчы адкрылі мінамётны агонь. Затым, да світання ў 5 гадзін, знішчыўшы да дзесяці агнявых пунктаў, падраздзяленне без страт прыбыло ў базавы лагер. Горад апынуўся за паўстанцамі.

### Паўстанцы супраць прыватнікаў

5 красавіка каля 400 байцоў «Арміі Махдзі» атакавалі галоўную базу часовай кааліцыйнай адміністрацыі, якую абаранялі супрацоўнікі трох ПВК — Triple Canopy, KBR, Control Risks Group. У лагеры знаходзіўся губернатар правінцыі Васіт Марк Этэрынгтан. Пры нападзе іракскія ахоўнікі тут жа разбегліся. Інсургенты занялі пануючыя будынкі вакол базы і пачалі яе абстрэл з мінамётаў, буйнакаліберных кулямётаў і гранатамётаў. Кантрактнікі адказвалі агнём з даху губернатарскай вілы.

Недалёка ад базы на другім баку ракі ў акружэнне трапіла група наймітаў (5 байцоў) кампаніі Hart Security. Яны займаліся тут аховай мясцовых ліній электраперадач. Байцы адбіваліся два дні, спрабуючы выклікаць амерыканцаў і ўкраінцаў, пакуль не села батарэя рацыі. Камандзір групы паўднёваафрыканец Грэй Брэдфілд быў забіты. Яго найміты здолелі выслізнуць з акружэння баевікоў, апрануўшыся як мясцовыя жыхары, захапілі машыну і вырваліся з горада.

Этэрынгтан, які абараняўся на базе, першапачаткова спадзяваўся на прыход украінцаў, але Астроўскі не спяшаўся ратаваць наёмнікаў і губернатара. Тады ён спрабаваў выклікаць дапамогу з Багдаду, але ніхто не мог узяць на сябе адказнасць за правядзенне аперацыі. У прыцемках 5 красавіка да базы наблізіліся верталёты Apache, і гэта спыніла стральбу, але як толькі верталёты паляцелі, бой аднавіўся. 

6 красавіка Этэрынгтан з вялікай неахвотай далучыўся да ўкраінскага канвою і пакінуў базу. Каманда брытанскай Control Risks Group аддзялілася ад асноўных сіл і паспрабавала прарвацца на двух браніраваных джыпах. Гэты маленькі канвой трапіў у засаду ўжо праз 30 хвілін у лабірынце вулачак у раёне мясцовага рынку.

Страты
------

Па даных амерыканскай разведкі, за першы дзень баёў у Эль-Кут украінцы забілі 180—200 байцоў «Арміі Махдзі». Страты ўкраінцаў: адзін забіты і шасцёра атрымалі лёгкія раненні. Найміты страцілі як мінімум 1 забітага.

Наступствы
----------

У сувязі з падзеямі ў горадзе і гібеллю аднаго вайскоўца прэзідэнт Леанід Кучма ўнёс у Вярхоўную Раду законапраект аб «статусе і гарантыях украінскіх міратворцаў». У сваю чаргу Кампартыя Украіны запатрабавала вывядзення войск з Ірака.

9 красавіка падраздзяленнямі батальёна марской пяхоты ЗША пры падтрымцы танкавай роты пачалося правядзенне аперацыі «Узбунтаваны ятаган». Да канца 11 красавіка кантроль над Эль-Кутам быў адноўлены. Украінцамі былі ўзяты пад ахову масты праз раку Тыгр і элеватар — аб’ект, выгадны ў тактычным плане для кантролю абстаноўкі ў горадзе. Да сярэдзіны красавіка абстаноўка ў правінцыі адносна нармалізавалася.

Зноскі
------

1. ↑  Коновалов 2015, p. 190.
2. ↑  Коновалов 2015, p. 191.
3. 1 2  Коновалов 2015, p. 192.
4. ↑  *Андрій Лисенко, Рустам Корсовецький.* Час мужності Архівавана 9 ліпеня 2022. // День : газета. — 8 квітня 2004.
5. ↑  *Р. Туровец.* 6-я отдельная механизированная бригада // Сайт 5-й отдельной механизированной бригады.

Літаратура
----------

* *Коновалов И. П.* Солдаты удачи и воины корпораций. История современного наемничества. — Пушкино: Центр стратегической конъюктуры, 2015. — С. 189-196. — 216 с. — ISBN 978-5-9906069-7-5.

Спасылкі
--------

* Спекотний квітень 2004-го
* 6-го апреля 2004-го года ВС Украины понесли свою первую боевую потерю Архівавана 24 снежня 2013.