recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
«**Трэ́нінг асо́баснага ро́сту**» (руск.: Тренинг личностного роста) — казахскі мастацкі фільм рэжысёра Фархата Шарыпава, які выйшаў на экраны ў 2018 годзе.

Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 26-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

Сюжэт
-----

У самага звычайнага банкаўскага служачага Каната няма ні сям’і, ні захапленняў, ні памкненняў. У свае 40 год ён жыве з хворай на Альцгеймера маці і не бачыць у жыцці абсалютна ніякага сэнсу. Канат наведвае трэнінгі асобаснага росту, спадзяючыся штосьці змяніць у сабе. Нечаканая сустрэча са старым універсітэцкім сябрам Данікам — цяпер вялікім і паважаным чалавекам – рэзка мяняе ўсё.

Зноскі
------

1. ↑  The Secret of a Leader — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 6 снежня 2019.
2. 1 2  Трэнінг асобаснага росту  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 6 снежня 2019.

Спасылкі
--------

* Трэнінг асобаснага росту на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
**Поль Мацісавіч Арман** (лат.: Pols Matisovičs Armans), народжаны **Петэрсіс Паўль Тылтыньш** (лат.: Pēteris Pauls Tiltiņš; 22 сакавіка (4 красавіка) 1903 — 7 жніўня 1943) — савецкі ваенны дзеяч, палкоўнік танкавых войскаў, удзельнік вайны ў Іспаніі і Вялікай Айчыннай. Першы танкіст, ганараваны звання Героя Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў маёнтку Мітэльгоф Добленскага павета Курляндскай губерні (зараз Відусмуйжа, Сесаўская воласць, Елгаўскі край) у сялянскай сям’і. Па нацыянальнасці — латыш. 

У 1920-х гадах быў членам камуністычнага падполля ў Латвіі, дзе стаў адным з арганізатараў Камуністычнага саюза моладзі ў Елгаве. Адначасова скончыў рэальнае вучылішча і радыёінстытут. У 1924—1925 гадах служыў у латвійскай арміі ў электратэхнічным дывізіёне ў Рызе.

Потым пражыў некаторы час у Францыі, дзе ў дакументах замест свайго латышскага імя *Петэрсіс Паўль Тылтыньш*, атрымаў французскае *Поль Арман*. У 1926 эміграваў у СССР, дзе ўступіў у ВКП(б) і паступіў на службу ў Чырвоную армію.

З ліпеня 1926 па верасень 1928 — курсант Маскоўскага пяхотнага вучылішча. У 1928—1930 гадах быў камандзірам узвода ў 59-м стралковым палку Ленінградскай ваеннай акругі. Затым пераведзены ў Маскоўскую ваенную акруга камандзірам узвода разведкі першай вопытнай механізаванай брыгады. У маі 1931 года пераведзены ў Закаўказскую ваенную акругу камандзірам аўтабранедывізіёна. Са снежня 1932 года — камандзір батальёна ў 5-й матабранявай брыгады ў Барысаве.

У 1935 годзе скончыў курсы ўдасканалення тэхнічнага складу пры Ваеннай акадэміі механізацыі і матарызацыі РСЧА. З кастрычніка 1936 па студзень 1937 ваяваў у Іспаніі на баку рэспубліканцаў. Тут змагаўся пад псеўданімам *«Маёр Грэйзэ»* і ўзначальваў танкавую роту. Па вяртанні ў СССР прызначаны камандзірам 5-й механізаванай брыгады. З верасня 1939 па май 1941 вучыўся ў Ваеннай акадэміі імя Фрунзэ. Па заканчэнні-прызначаны намеснікам камандзіра 51-й танкавай дывізіі.

На пачатак Вялікай Айчыннай вайны быў намеснікам камандзіра 51-й танкавай дывізіі, у пачатку ліпеня 41-га — 110-й танкавай дывізіі, потым камандаваў 11-й танкавай брыгадай, быў камандуючым бранятанкавымі і механізаванымі войскамі 4-й агульнавайсковай арміі, а з 6 жніўня 1943 года — камандзір 122-й танкавай брыгады.

Забіты снайперам 7 жніўня 1943 года ў Ленінградскай вобласці.

Узнагароды
----------

* Герой Савецкага Саюза, Медаль «Залатая Зорка» (№27, 31.12.1936)
* Ордэн Леніна (31.12.1936)
* Ордэн Айчыннай вайны I ступені (09.08.1943, пасмяротна).

Сям’я
-----

Старэйшы брат, Альфрэд Мацісавіч Тылтыньш, стаў савецкім разведчыкам. Удзельнічаў у Першай сусветнай, грамадзянскіх войнах у Расіі і Іспаніі.

Зноскі
------

1. ↑  *Ибрагимов Д. С.* Впервые танки против танков / Противоборство. — М.: ДОСААФ, 1989.
2. ↑  Альфрэд Мацісавіч Тылтыньш

Спасылкі
--------

* Артыкул на сайце праекта «Герои страны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 119053233 · ISNI: 0000 0000 2219 3553 · VIAF: 5732519 |
**Геном** — адзінарны (гаплоідны) храмасомны набор з лакалізаванымі ў ім генамі; асноўная генетычная і фізіялагічная сістэма дадзенага віду арганізмаў. У адрозненне ад генатыпа, геном уяўляе сабой характарыстыку віда, а не асобнага арганізма. Тэрмін прапанаваны ў 1920 годзе нямецкім біёлагам Гансам Вінклерам.

Пад **геномам** прынята разумець сукупнасць генаў, засяроджаных у храмасомах, без уліку спадчынных дэтэрмінант, звязаных са структурамі цытаплазмы. У гаметах дыплоідных арганізмаў, а таксама ў клетках гаплоідных арганізмаў змяшчаецца адзін геном; у саматычных клетках дыплоідных арганізмаў — два геномы. З павелічэннем ступені плоіднасці клетак расце колькасць геномаў.

Пры апладненні адбываецца аб’яднанне геномаў бацькавых і матчыных гамет. Як правіла, геномы, атрыманыя ад бацькоўскай і мацярынскай гамет, гамалагічныя. Гамалогія паміж усімі ці некалькімі геномамі адсутнічае толькі ў аддаленых гібрыдаў.

Пад абсалютнай гамалогіяй дзвюх гамет разумеюць супадзенне лінейнага размяшчэння генаў у кожнай храмасоме. Наяўнасць такога супадзення забяспечвае магчымасць нармальнай кан’югацыі храмасом пры меёзе.

Змены колькасці храмасом (напрыклад, поліплаідызацыю, павелічэнне колькасці або выпадзенне асобных храмасом) завуць геномнымі мутацыямі. Арганізм, у якога некалькі разоў паўтараецца адзін і той жа геном, называецца аўтапаліплоідам. Арганізм, у якім аб’яднаны розныя геномы, называецца алапаліплоідам.

Для вызначэння колькасці і падабенства геномаў у розных відаў выкарыстоўваюць геномны аналіз.

Літаратура
----------

* Ernst Peter Fischer: Das Genom. Fischer-Taschenbuch-Verlag, Frankfurt am Main 2002,2004, ISBN 3-596-15362-X.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

Спасылкі
--------

* T. A. Brown. Genomes
* Alberts et al. Molecular Biology of the Cell

| ⛭Генетыка |
| --- |
| Асноўнае | Храмасома ·  ДНК · Нуклеатыд ·  РНК · Ген · Геном · Алелі |
| Раздзелы генетыкі | Класічная генетыка · Малекулярная генетыка · Папуляцыйная генетыка · Генетыка развіцця · Экалагічная генетыка · Эпігенетыка · Медыцынская генетыка |
| Археагенетыка | Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі · Брытанскіх астравоў · Еўропы · Італіі · Блізкага Усхода · Паўднёвай Азіі · Мітахандрыяльная Ева · Y-храмасомны Адам · Генагеаграфія |
| Звязаныя тэмы | Генетык · Геноміка · Генетычны код · Малекулярная эвалюцыя · Генетычная інжынерыя · Генетычная разнастайнасць · Спадчыннасць · Гены і асяроддзе · Генетычная генеалогія |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Treccani · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12134656g · GND: 4156640-3 · LCCN: sh85053924 · Microsoft: 141231307 · NDL: 01009114 · NKC: ph136488 |

 |
**Сцяг Парычаў** — сцяг гарадскога пасёлка Парычы Гомельскай вобласці. Сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 29 лістапада 2001 года № 73.

Апісанне
--------

Прамавугольнае чырвонае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2, у цэнтры правага боку гербавая эмблема — звернуты да дрэўка леў жоўтага колеру ў кароне, з белымі зубамі і кіпцюрамі, у правай лапе трымае белы меч з рукаяццю жоўтага колеру, над каронай жоўтая васьміпрамянёвая зорка

Сцяг г.п. Парычы зацверджаны рашэннем Светлагорскага раённага Савета дэпутатаў ад 6 чэрвеня 2001 года № 65. Аўтар рэканструкцыі М. М. Елінская, мастак А. У. Леўчык.

Гл. таксама
-----------

* Герб Парычаў

Зноскі
------

1. ↑  Сцяг Парычаў

| ⛭Сцягі населеных пунктаў Гомельскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Буда-Кашалёва ·  Васілевічы ·  Ветка ·  Гомель ·  Добруш ·  Ельск ·  Жлобін ·  Жыткавічы ·  Калінкавічы ·  Мазыр ·  Петрыкаў ·  Рагачоў ·  Рэчыца ·  Светлагорск ·  Тураў ·  Хойнікі ·  Чачэрск |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Азарычы ·  Акцябрскі ·  Брагін ·  Камарын ·  Капаткевічы ·  Карма ·  Лельчыцы ·  Лоеў ·  Парычы ·  Сасновы Бор ·  Стрэшын ·  Уваравічы ·   |
**Зашчырына** — курганны могільнік каля вёскі Зашчырына Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці. Могільнік знаходзіцца за 0,2 км на ўсход ад вёскі, побач з могілкамі.

Апісанне
--------

46 курганоў вышынёй 0,3-1 м, дыяметрам 3-10 м. Каля асновы насыпаў прасочаны раўкі і перамычкі. Выявіў у 1955 годзе Л. В. Аляксееў, даследавала ў 1975 годзе З. М. Сяргеева. Раскапана 6 курганоў. Пахавальны абрад — трупапалажэнне на гарызонце галавой на захад і паўдневы захад. Знаходкі — бронзавыя спіральныя і пласціністыя пярсцёнкі, шкляныя пацеркі, бронзавыя вітыя бранзалеты з завязанымі канцамі, фрагменты ляпнога і ганчарнага посуду. Могільнік датуецца XI—XII ст. належаў крывічам. Матэрыялы раскопак захоўваюцца ў Віцебскім краязнаўчым музеі.

Літаратура
----------

* Дучыц, Л. У. Курганны могільнік (в. Зашчырына) / Л. У. Дучыц // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 168.
* Памятники геологии // Верхнедвинский край / авт.-сост. О. В. Молодечкин; фото В. Л. Соловьева. — Верхнедвинск : О. В. Молодечкин, 2005. — С. 14.
**Сфрагістыка**, радзей **сігілаграфія** (адпаведна, ад грэч. ςφραγις і лац.: sigillum: «пячатка» і грэч. γραφω «пішу», т.ч. апісанне пячатак) — спецыяльная гістарычная дысцыпліна, якая займаецца вывучэннем пячатак, пад якімі тут разумеюцца як штэмпель або матрыца пячаткі, так і зробленыя з іх дапамогай адбіткі ў пластычнай масе або фарбе.

Развіццё дысцыпліны ўзыходзіць да перыяду практычнага ўжывання пячатак, пачатак якога адносіцца да 9—8 тыс. да н.э. Як навуковая дысцыпліна, канчаткова сфарміравалася ў 18 ст.

Гл. таксама
-----------

* Беларуская сфрагістыка.
* Геральдыка

Літаратура
----------

* *Цітоў А. К.* Сфрагістыка і геральдыка Беларусі. — Мн.: РІВШ БДУ, 1999. — 176 с. — ISBN 985-6299-36-5.. С. 3—5.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4181228-1 · LCCN: sh85119320 · Microsoft: 26493955 · NKC: ph125518 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ковач.

**Джозеф Матыяс Ковач** (англ.: Joseph Mathias Kovacs; нар. 28 чэрвеня 1989, Бетлехем, Пенсільванія) — амерыканскі штурхальнік ядра, двухразовы сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (2016 і 2020), двухразовы чэмпіён свету (2015 і 2019).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Бетлехеме, аднак вырас у горадзе Назарэт, штат Пенсільванія. Ягоны бацька Джозеф Ковач мае венгерскія карані, ён памёр, калі Джо Ковачу было ўсяго 7 гадоў. Выхаваннем Джо займалася маці Джаана. Штурханнем ядра ён захапіўся падчас вучобы ў школе. Выпускнік Універсітэта штата Пенсільванія 2012 года па спецыяльнасці «Эканоміка і інжынерыя нафты і газу».

На чэмпіянаце свету 2015 года ў Пекіне Ковач выйграў золата з вынікам 21.93 м, чэмпіён свету 2011 і 2013 гадоў Давід Шторль адстаў на 19 см.

На Алімпійскіх гульнях 2016 года Ковач заняў другое месца з вынікам 21,78 м, чэмпіёнам з алімпійскім рэкордам стаў Раян Краўзэр (22,52 м).

На чэмпіянаце свету 2019 года ў горадзе Доха барацьба ў штурханні ядра была адной з найбольш захапляльных у гісторыі найбуйнейшых спаборніцтваў. Ковач вырваў перамогу ў апошняй спробе фіналу, устанавіўшы рэкорд чэмпіянатаў свету, асабісты рэкорд і паказаўшы лепшы вынік сезона ў свеце — 22,91 м. Раян Краузер адстаў на 1 см, устанавіўшы асабісты рэкорд, а новазеландзец Томас Уолш таксама паказаў 22,90 м рэкорд Акіяніі), але застаўся трэцім.

На Алімпійскіх гульнях 2020 года нечакана з цяжкасцю прайшоў кваліфікацыю (20,93 м), але потым у фінале пацвердзіў свой узровень і вынікам 22,65 м стаў другім пасля Раяна Краўзера (23,30 м).

У 2023 годзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы ў Будапешце Ковач стаў трэцім у штурханні ядра з вынікам 22,12 м. Чэмпіянат свету ў Будапешце стаў пятым запар, на якім Ковач заваяваў медаль у штурханні ядра.

Зноскі
------

1. ↑  World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>
2. ↑  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Diamond League · Olympedia · Olympic Channel · Tilastopaja · World Athletics · МАК · Алімпійскі камітэт ЗША |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
**Сфі́нктар** (ад стар.-грэч.: σφιγκτήρ — сціскальнік) — кругавая папярочна-паласатая або гладкая мышца, якая сціскае полы орган, замыкае натуральную адтуліну (напрыклад, ротавую) або адтуліну пераходу з аднаго аддзела трубчастага органа ў другі; таксама мышцы, якія сціскаюць часткі цела або органа (напрыклад, агульны сціскальнік шыі ў паўзуноў і млекакормячых).

Літаратура
----------

* Сфінктэр // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4202946-6 · Microsoft: 2780877482 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Прахарэнка.

**Яўхім Мікалаевіч Прахарэнка** (27 снежня 1902, Несцерава, Мсціслаўскі раён — 12 мая 1964) — адзін з кіраўнікоў партыйнага падполля і партызанскага руху ў Віцебскай вобласці.

Біяграфія
---------

З 1925 года на культурна-асветніцкай і журналісцкай рабоце. Член КПСС з 1926 года. Удзельнік савецка-фінскай вайны. З 1941 года сакратар Багушэўскага РК КП(б)Б. У партызанах з ліпеня 1941: з ліпеня 1942 года камісар атрада, у верасні 1943 — чэрвені 1944 гадоў камандзір Багушэўскай партызанскай брыгады (2-га складу), адначасова ў ліпені — кастрычніку 1941 і ў студзені 1943 — чэрвені 1944 гадоў сакратар Багушэўскага падпольнага РК КП(б)Б. З 1944 года 1-ы сакратар Багушэўскага, у 1950—1956 гадах Чашніцкага РК КПБ. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1947—1955 гадах.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
Замак Бран (іншы выгляд)

**Замак Бран** (рум.: Bran, ням.: Törzburg, венг.: Törcsvár) — замак у Румыніі, ў гістарычнай вобласці Трансільванія, у 30 км ад Брашава, які набыў вядомасць як Замак Дракулы.

Гісторыя
--------

У 1212 годзе рыцары Тэўтонскага ордэна пабудавалі ў вобласці Бурцэнланд у Карпатах драўляны замак Дытрыхштайн, але ўжо ў 1242 ён быў знішчаны манголамі. У 1377 годзе венгерскі кароль Людовік I Вялікі выдаў прывілей брашаўскім немцам пабудаваць на гэтым месцы мытны замак. Да 1427 замак належаў венгерскай кароне, з 1498 — горада Кронштат. У XV—XVIII стагоддзях Бран некалькі разоў спрабавалі ўзяць туркі, але безпяспяхова. У XIX стагоддзі замак заняпаў. З 1916 — у складзе Румыніі. У 1920 жыхары Брашава падаравалі замак каралеве Румыніі Марыі. Пасля Другой Сустветнай вайны належаў камуністычнай Румыніі. 26 мая 2006 быў вернуты прадстаўнікам сям'і Габсбургаў, якія 1 чэрвеня 2009 адчынілі ў замку музей.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Замак Бран
* Iнфармацыя пра замак Бран Архівавана 14 лістапада 2010.
**«Крыштальная Паўлінка»** — прыз, найвышэйшая ўзнагарода Беларускага саюза тэатральных дзеячаў. Заснаваны ў 1991 годзе. Прызам узнагароджваюцца акцёры, рэжысёры, драматургі, мастакі, балетмайстры, дырыжоры, хормайстры, тэатразнаўцы, спонсары і мецэнаты, іншыя дзеячы тэатральнага мастацтва Беларусі, чыя шматгадовая арганізацыйная, творчая ці мецэнацкая дзейнасць значна паўплывала на станаўленне, развіццё і аўтарытэт тэатра Беларусі і чыё імя карыстаецца любоўю і павагай сярод дзеячаў тэатральнага мастацтва і гледачоў.

Прысуджаецца, як правіла, штогод у адным экземпляры. Прыз «Крыштальная Паўлінка» мае выгляд дзяўчыны з купальскім вянком, зробленую з крышталя па індывідуальным заказе. Разам з прызам уручаюцца дыплом і грашовая прэмія. Атрымаць прыз можна толькі адзін раз.

Прапановы па кандыдатурах на атрыманне прыза прымаюцца ад калектываў тэатраў Беларусі, студый, асацыяцый, тэатральных клубаў, а таксама ад членаў Беларускага саюза тэатральных дзеячаў. Рашэнне аб узнагароджванні прызам прымае Рада Беларускага саюза тэатральных дзеячаў шляхам тайнага галасавання.

Уручаецца прыз, як правіла, на святкаванні Міжнароднага дня тэатра — 27 сакавіка.

Уладальнікі Прыза
-----------------

* 1992: Стэфанія Станюта
* 1993: Расціслаў Янкоўскі
* 1994: Зінаіда Канапелька
* 1995: Наталля Гайда
* 1996: Аляксандра Клімава
* 1997: Барыс Герлаван
* 1998: Аркадзь Саўчанка
* 1999: Валерый Раеўскі
* 2000: Фёдар Шмакаў
* 2001: Лілія Давідовіч
* 2002: Святлана Акружная
* 2003: Вольга Клебановіч, Міхась Пятроў
* 2004: Марыя Захарэвіч
* 2005: Людміла Лаўрыновіч (Корхава)
* 2006: Генадзь Аўсяннікаў, Віктар Чарнабаеў
* 2007: Арнольд Памазан
* 2008: Міхаіл Дружына
* 2009: Бэла Масумян
* 2010: Генадзь Гарбук
* 2011: Вера Кавалерава
* 2012: Валянцін Елізар’еў, Наталля Руднева, Аляксандр Ткачонак
* 2013: Барыс Луцэнка
* 2014: Тадэвуш Кокштыс
* 2015: Уладзімір Пятроў
* 2017: Тамара Ніжнікава, Барыс Барысёнак

Спасылкі
--------

* «Крыштальная Паўлінка» на сайце Беларускага саюза тэатральных дзеячаў

| ⛭Тэатральныя прэміі Беларусі |
| --- |
| 
* Нацыянальная тэатральная прэмія
* «Крыштальная Паўлінка»
* ‎Прэмія імя Л. Александроўскай
* ‎Прэмія імя І. Буйніцкага
* Прэмія імя К. Крапівы
* ‎Прэмія імя Л. Мазалеўскай
* Прэмія імя Е. Міровіча

 |
Тамга Кайы
**Кайы** (турэцк.: Kayı, літаральна "вялікія", "высокія") — старажытнае племя цюркаў-агузаў, што паходзіла з падгаліны *базоклар* ("шэрыя стрэлы"). Лічылі сябе прамымі нашчадкамі Гюн-хана, сына хана Агуза, легендарнага заснавальніка саюза агузаў. Некаторыя даследчыкі атаясняюць кайы з паўночнакаўказскай Кайтагскай дзяржавай, якая існавала з VIII ст. на тэрыторыі Дагестана.

Каля XII ст. кайы з’явіліся на ўсходзе Анатоліі і пасля руйнавання сельджукскай дзяржавы атрымалі незалежнасць. Згодна запісам XV ст. да гэтага племені належаў Асман I, заснавальнік Асманскай імперыі.

Спасылкі
--------

* Kayılar
* Ertuğrul Gazi ve Kayılar: Osmanlı’nın Dirilişi Архівавана 11 кастрычніка 2017.
* L.Gmyrya, HUN COUNTRY AT THE CASPIAN GATE
**Ба́нгка** (індан.: Bangka, ад санскр.: व्याख्यानं, літаральна «волава») — буйны востраў ля ўсходняга ўзбярэжжа Суматры. Уваходзіць у склад інданезійскай правінцыі Бангка–Белітунг. Плошча — 11 942 км². Насельніцтва (2008 г.) — 245 000 чал. пераважна кітайцы і малайцы.

Геаграфія
---------

Востраў Бангка месціцца ў 13 км на ўсход ад вострава Суматра, у 92 км на захад ад вострава Белітунг, у 351 км на поўнач ад Джакарты, у 365 км на паўднёвы ўсход ад Сінгапура, у 9380 км на паўднёвы ўсход ад Мінска. Даўжыня — 221,5 км, найбольшая шырыня — 116 км.

Геалагічная будова вострава нагадвае суседні паўвостраў Малака, складаецца з гранітаў і сланцаў, пакрытых пясчанымі і алювіяльнымі глебамі, асадкавымі пародамі. Паверхня большасцю ўзгорыстая (да 700 м) з густой сеткай рэк. На захадзе сустракаюцца балоцістыя нізіны. Карысныя выкапні — волава, свінец, жалеза, вальфрам, марганец.

Клімат экватарыяльны вільготны. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — каля 3000 мм. У выніку здабычы волава першародныя лясы вострава Бангка былі амаль вынішчаны, пераважаюць культурныя насаджэнні.

Гісторыя
--------

Кітайскія здабытчыкі волава, 1930 г.
Востраў Бангка вядомы з пісьмовых крыніц з сярэдзіны 1 тысячагоддзя н. э. У XVIII ст. ён належаў султану Палембанга. У 1710 г. на Бангке былі знойдзены радовішчы волава. Для іх эксплуатацыі на востраў увозіліся кітайскія рабочыя. У 1812 г. тэрыторыя была перададзена султанам Брытанскай Ост-Індскай кампаніі, якая ў сваю чаргу ў 1814 г. перадала яго Нідэрландскай Ост-Індскай кампаніі ў абмен на Кочы ў Індыі.

Галандскія прадпрымальнікі заснавалі на Бангке плантацыі белага перцу, які карыстаўся значным попытам як у Еўропе, так і ў Кітаі. Аднак галоўны прыбытак давала здабыча волава, якую спачатку кантралявала Ост-Індская кампанія, а потым дзяржава. У сувязі з сусветнай эканамічнай дэпрэсіяй 1929—1933 гг. узровень здабычы значна знізіўся. Адміністрацыя была вымушана перадаць радовішчы кітайскім прадпрымальнікам. Для іх заахвочвання былі зніжаны падаткі, дазваляўся гандаль опіумам. Колькасць кітайскага насельніцтва хутка вырасла.

У 1942—1945 гг. востраў Бангка быў акупаваны Японіяй. Японскія салдаты учынілі на ім разню палонных аўстралійскіх салдатаў і медсясцёр.

У 1949 г. востраў стаў часткай незалежнай Інданезіі. Вытворчасць волава была нацыяналізавана. У 1960-ыя гг. выкарыстоўваўся як месца высылкі камуністаў.

У 2000 г. увайшоў у склад зноў створанай правінцыі Бангка–Белітунг.

Эканоміка
---------

Традыцыйна эканоміка вострава засноўвалася на здабычы волава і вырошчванні перачных культур. У наш час найбольш важнай галіной становіцца турызм. Востраў Бангка часцяком разглядаецца як альтэрнатыва знакамітаму Балі.

Дзейнічаюць 4 марскія порты, найбуйнейшы ў Пангкал–Пінанге. Плануецца будаўніцтва АЭС.

Спасылкі
--------

* britannica.com
* Bangka Island Архівавана 4 мая 2015.
* Bangka Island: Now and Then
* Judith Spence, Bangka Island Архівавана 9 мая 2013.
* Bangka, the Indonesian island haunted by a massacre
* Travel Guide to Pulau Bangka Архівавана 20 ліпеня 2013.
Вельмі стромкі схіл (33°)
**Схіл** — нахіленыя участкі зямной паверхні, што фарміруюцца ў выніку эндагенных  (руск.) (бел. і экзагенных працэсаў  (укр.) (бел. на сушы (у гарах, далінах, катлавінах, на ўзвышшах), а таксама на дне мораў і акіянаў (мацерыковы схіл  (руск.) (бел. падводныя хрыбты і ўзвышшы  (руск.) (бел.). Характар схілаў вызначаецца складам і будовай парод, абсалютнымі і адноснымі вышынямі, асаблівасцямі клімату, глеб, расліннасці, іх экспазіцыяй, інтэнсіўнасцю схілавых працэсаў.

На Беларусі каля 50 % ворных зямель размешчана на схілах.

Класіфікацыя
------------

Паводле паходжання вылучаюць:

* тэктанічныя;
* дэнудацыйныя;
* акумулятыўныя;
* складаныя.

Паводле формы:

* прамыя;
* пукатыя;
* увагнутыя;
* складанай будовы.

Паводле стромкасці:

* слабаспадзістыя (нахіл 1—3°);
* спадзістыя (З—5°);
* слабапакатыя (5—7°);
* пакатыя (7—10°);
* стромкія (10—15°);
* вельмі стромкія (15—20°).

Літаратура
----------

* Схілы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Схіл
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Уолер.

**Рут Уо́лер** (англ.: Ruth S. Waller; 19 жніўня 1921, Каліфорнія, ЗША — 4 жніўня 1946, Мінск, БССР) — амерыканская місіянерка, член беларускай місіі ААН у справе дапамогі і аднаўлення (ЮННРА).

Біяграфія
---------

Пасля сканчэння Другой сусветнай вайны Рут разам з мужам працавалі ў Мінску ў рамках місіі з удзелам грамадзян ЗША і Новай Зеландыі. Задачай Адміністрацыі дапамогі і аднаўлення было аказанне эканамічнай дапамогі, рэпатрыяцыя і падтрымка ўцекачоў. Уолер займалася арганізацыяй паставак у БССР прадуктаў, адзення, медыцынскіх прэпаратаў.

Улетку 1946 Рут Уолер выратавала трох хлопчыкаў, якія танулі ў возеры. Захварэўшы пасля гэтага на запаленне лёгкіх і менінгіт, 4 жніўня таго ж года яна памерла. Пахаваная на Ваенных могілках Мінска.

Дзень памяці Рут Уолер штогод адзначаюць у пасольстве ЗША ў Беларусі і ў прадстаўніцтве ААН. У музеі Вялікай Айчыннай вайны створаны аддзел, прысвечаны памяці Рут Уолер.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Dunsmuir News — Дансм’юр: 1946. — Т. 57, вып. 57. — С. 1.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q108174405'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q611982'></a>
2. 1 2  Кіраўнік дыпмісіі ЗША наведаў магілу Рут Уолер **(нявызн.)**. *Грамадства*.  Радыё «Свабода» (8 жніўня 2012).
3. ↑  Новы часовы павераны ў справах ЗША ў Беларусі ўсклаў кветкі на магілу супрацоўніцы ААН Рут Уолер у Мінску **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Фота*.  БелаПАН (8 жніўня 2012). Архівавана з першакрыніцы 6 сакавіка 2016. Праверана 26 сакавіка 2015.
4. 1 2  Новы часовы павераны ЗША ўсклаў кветкі на Ваенных могілках **(нявызн.)**. *Грамадства*.  Наша Ніва (8 жніўня 2012).

Спасылкі
--------

* Памяць(недаступная спасылка) (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
**Камітэт выратавання рэвалюцыі Заходняга фронту** - надзвычайнае аб’яднанне партыйных, грамадскіх арганізацый Мінска, салдацкіх камітэтаў 2-й, 3-й, 10-й армій, 2-й Каўказскай кавалерыйскай дывізіі на чале з франтавым камітэтам Заходняга фронту, створанае 7 – 9 лістапада 1917 з мэтай захавання ўлады Часовага ўрада ў час Кастрычніцкагаа ўзброеннага паўстання 1917. Паводле партыйнай прыналежнасці большасць членаў камітэта складалі эсэры, меншавікі і бундаўцы. Функцыі друкаванага органа выконвала газеты заходнефрантавога выканкома "Фронт". Камітэты выратавання рэвалюцыі былі створаны ў Бабруйску, Оршы, Полацку. 9 лістапада камітэт запатрабаваў ад Мінскага Савета перадачы яму ўсёй улады ў горадзе. У выніку кампрамісу з Саветам ён абавязаўся не пасылаць узброеныя часці на Петраград і Маскву і не прапускаць іх праз Мінск; Савет згадзіўся перадаць камітэту ўладу ў раёне Заходняга фронту і дэлегаваў у яго склад двух прадстаўнікоў (І.Я. Алібегава, Я. Ф. Пярно). Камітэт абвясціў сябе часовай уладай на ўсім Заходнем фронце і ў прыфрантавой паласе да склікання Устаноўчага сходу і 10 лістапада выдаў загад №1. Бальшавікі Мінска прынялі захады па ўмацаванні сваіх сіл, дзейнасць Савета падтрымалі прафсаюзы і іншыя арганізацыі. 13 лістапада на пасяджэнні Мінскага Савета фракцыі бальшавікоў і левых эсэраў вынеслі пастанову аб выхадзе з Камітэта выратавання. 14 лістапада адбылося апошняе пасяджэнне гэтага аб’яднання з удзелам бальшавікоў. Загадам ВРК ад 17 лістапада камітэт распушчаны.

Літаратура
----------

* Сяменчык, М. Камітэт выратавання рэвалюцыі Заходняга фронту / Мікалай Сяменчык // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. – С. 51 — 50. — ISBN 985-11-0041-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Корчыц.
**Яўген Вітольдавіч Корчыц** (29.03 (10.4). 1880, Ташкент — 16 мая 1950, Мінск) — беларускі хірург, Заслужаны дзеяч навукі БССР, доктар медыцынскіх навук, прафесар. Абараніў першую доктарскую дысертацыю ў Мінскім медыцынскім інстытуце.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і ваеннага. Скончыў натуральнае аддзяленне фізіка-матэматычнага факультэта Пецярбургскага ўніверсітэта, 1904 г.; медфак Маскоўскага ўніверсітэта, 1910 Земскі ўрач у Дуброўна Магілёўскай і ў Сянно Мінскай губерняў, 1910—1913 гг. Хірург Ташкенцкай гарадской бальніцы, 1913—1915 гг. Хірург ваенных шпіталяў, 1915—1922 гг. Асістэнт кафедры агульнай хірургіі Ленінградскага медінстытута, 1922—1926 гг. Старшы асістэнт факультэцкай хірургічнай клінікі медыцынскага факультэта БДУ, 1926—1928 гг. Доктарская ступень прысуджана ў 1927 г. Загадчык кафедры агульнай хірургіі медыцынскага факультэта БДУ, Беларускага медінстытута, 1928—1931 гг. Прысвоена вучонае званне прафесара ў 1929 г. Загадчык кафедры аператыўнай хірургіі і тапаграфічнай анатоміі ў 1929—1932 гг. Загадчык кафедры факультэцкай хірургіі Мінскага медыцынскага інстытута, 1934—1941 гг. Адначасова загадчык кафедры хірургіі Беларускага інстытута ўдасканалення ўрачоў. Узначальваў кафедру агульнай хірургіі Ташкенцкага інстытута ўдасканалення ўрачоў, кансультант эвакашпіталь 1941—1943 гг.

Загадчык кафедры хірургіі Беларускага медінстытута ў Яраслаўлі, 1943—1944 гг. Загадчык кафедры шпітальнай хірургіі МДМІ, 1944—1950 гг.

Магіла акадэміка Яўгена Корчыца
Пахаваны на Вайсковых могілках Мінска.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Вывучаў пытанні агульнай і прыватнай хірургіі, нейрахірургіі, эндакрыналогіі, анкалогіі, уралогіі, гінекалогіі, артапедыі і траўматалогіі. Аўтар звыш 90 навуковых прац, манаграфій: «Агульны наркоз», 1931; «Хірургічнае лячэнне туберкулёзу лёгкіх», 1933, «Хірургічныя спленамегаліі», 1939; падручнікаў: «Методыка даследавання хірургічных хворых», 1931; «Антысептыкі і асептыкі», 1931; арганізатар аказання анкалагічнай і эндакрыналігічнай дапамогі насельніцтву рэспублікі.

Член супрацваллёвага і супрацьракавага камітэтаў, старшыня навуковага таварыства хірургаў БССР, 1936—1947 гг. Узнагароджаны дзвюма ордэнамі, медалямі, Ганаровай граматай ВС БССР. Прысвоена ганаровае званне Заслужанага дзеяча навукі БССР.

Зноскі
------

1. ↑  Родина И. Ф. Шишко Е. И. К истории защиты первой докторской диссертации в Минском медицинском институте // Вопросы истории медицины и здравоохранения БССР: Тизисы докладов IV научной конференции. Мн. 1984. X. 2. С. 10-11.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 424. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* Яўген Вітольдавіч Корчыц у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
* Корчыц Яўген Вітольдавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 128710 |
**Тэрарыстычны акт у Пешавары** — тэрарыстычны акт, здзейснены смяротнікам у шыіцкай мячэці Пешавара (Хайбер-Пахтунхва, Пакістан) 30 студзеня 2023 года падчас паўдзённай малітвы Зухр  (ар.) (бел.. 

Тэрарыст, які самападарваўся, сядзеў у першым шэрагу. Пры выбуху частка сцяны мячэці была разбурана, заваліўшы людзей, якія маліліся. Загінулі па меншай меры 92 асобы, больш за 170 атрымалі раненні. Па стане на дзень выбуху ніводная групоўка не ўзяла на сябе адказнасць за тэракт, але меркавалася, што гэта магло быць здзейснена пакістанскімі талібамі.

Гл. таксама
-----------

* Тэракт у Пешавары (2022)
* Напад на паліцэйскае ўпраўленне Карачы (2023)

Зноскі
------

1. ↑  Взрыв в мечети во время молитвы в Пешаваре: часть здания обрушилась, десятки людей ранены, много жертв
2. ↑  Dozens killed in Pakistan mosque blast
3. ↑  Pakistan mosque bombing: Dozens dead and injured as suicide bomber hits mosque full of police (англ.)  **(нявызн.)**?. *www.cbsnews.com*. Праверана 30 студзеня 2023.
**Першы Усебеларускі краязнаўчы з’езд** адбыўся 7 — 11 лютага 1926 года. 146 дэлегатаў ад Інбелкульта, Цэнтральнага бюро краязнаўства (ЦБК), музеяў і 167 краязнаўчых арганізацый (5 тыс. членаў).

Абмеркаваў палітычны даклад, інфармацыйны даклад пра дзейнасць Інбелкульта, справаздачу ЦБК, справаздачы з месцаў. Прыводзіліся звесткі пра гісторыка-археалагічныя даследаванні, апрацоўку і выданне старажытных актаў, падрыхтоўку да выдання Літоўскай метрыкі, вывучэнне народнага побыту, этнаграфіі, метэаралагічных і феналагічных назіранняў, збіранне матэрыялаў для слоўніка жывой беларускай мовы. Адзначаліся сувязі ЦБК з арганізацыямі Смаленшчыны, Расіі, Узбекістана, Грузіі, Азербайджана, Вільні, Коўна, Рыгі, Лейпцыга і роля часопіс «Наш край» у наладжванні гэтых сувязей. На з’ездзе выступілі А. Смоліч, С. Некрашэвіч, М. Гарэцкі, І. Пятровіч, М. Доўнар-Запольскі, У. Ігнатоўскі, М. Мароз, М. Мялешка, Я. Дыла, Я. Ракаў, Д. Васілеўскі і інш. 

З’езд прыняў рэзалюцыі аб навуковай дзейнасці, аб часопісе «Наш край», краязнаўчай працы ў галіне гісторыі і археалогіі, аб ахове помнікаў і інш.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *А. М. Гесь.* Першы Усебеларускі краязнаўчы з’езд // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

Літаратура
----------

* *А. М. Гесь.* Першы Усебеларускі краязнаўчы з’езд // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
**"Цяньвэй»** (экспартнае назва-QW-1, піньінь скар. ад Qián wèi [前衛], с кіт. — «авангард») — кітайскі пераносны зенітны ракетны комплекс, скапіяваны 50/50 з савецкай мадэлі-ПЗРК «Ігла-1» (галаўная частка, рулявая машына) і інкарпараваў у сябе шэраг канструктыўных рашэнняў амерыканскага аналага - «Стынгер» (ракета ў цэлым, апярэнне, выкідваючы рухавік, наземная крыніца силкавання). Паступілі на замену ў частках Народна-вызваленчай арміі Кітая комплекс HN-5.

Вытворчасць
Серыйную вытворчасць кантрафактнай неліцэнзійнай копіі, якая атрымала слоўную назву "Цяньвэй" была наладжана на заводзе № 119 у Шэньяне, цяпер уваходным у структуру кампаніі Shenyang Hangtian Xinle Ltd. Продажам комплексаў кітайскай вытворчасці за мяжу пад міжнародным экспартным індэксам QW-1 займаецца Кітайская знешнегандлевая карпарацыя[en].

Пастаноўка на ўзбраенне
Комплекс паступіў на ўзбраенне НВАК у 1992 годзе. Па стане на 1998 год, дывізіён СПА НВАК меў 600 чалавек асабовага складу, аснашчаных комплексамі рознай далёкасці дзеяння і катэгорыі мабільнасці HQ-2, HQ-3, HQ-7, HQ-61, LY-60, PL-9, HY-5 і QW-1. У якасці сродку прыкрыцця войскаў, пераноснымі зенітнымі ракетнымі комплексамі абсталёўваюцца зенітныя ракетныя ўзводы (ЗРУ), якія альбо ўключаюцца ў штат, альбо прыкамандуюцца на пэўны тэрмін да мотастралковых або танкавых батальёнам розных родаў войскаў. Стандартны ЗРУ складаецца з 1 афіцэра і 28 салдат, аснашчаных 12 комплексамі QW-1 або аналагічных ім (напрыклад, QW-2).

Аператары
---------

Наступныя дзяржавы эксплуатавалі "Цяньвэй" у розны час:

* Іран — 1100 (у 1996—2006 гг.)
* Інданезія
* Малайзія — 160 поставлено в 2001—2003 гг.
* М’янма
* Пакістан — 750 поставлено в период 1994—2003 гг. (до 2007 г. эта цифра возросла до 1150, а к 2012 г. достигла 1650)
* Тайланд

Акрамя Узброеных Сіл пералічаных дзяржаў,» Цяньвэй "меркавана пастаўляўся:

* Хезбала(колькасць невядома)
* Катаіб Хезбала

Заўвага
-------

1. ↑  Supplemental Questions for the Record, Dr. John Deutch, Director, Central Intelligence Agency. / Global Proliferation of Weapons of Mass Destruction : Hearings. — March 20, 1996. — Pt. 2 — P. 868

Літаратура
----------

* Atkins, Keith. Jane’s Electro-Optic Systems 2004—2005. Англ. / Edited by Michael J. Gething. — 10th ed. — Coulsdon, Surrey: Jane’s Information Group, 2004. — P.125-126 — 727 p. — ISBN 0-7106-2620-7.
* Барабанаў М. С. Кашын В. Б. Макіенка К. В. Абаронная прамысловасць і гандаль узбраеннямі КНР Архівавана 10 верасня 2016. Архивная копия ад 10 верасня 2016 на Wayback Machine. — М.: Расійскі інстытут стратэгічных даследаванняў, 2013. — 272 с. — ISBN 978-5-7893-0178-4.
**Iotaphora admirabilis** — від матылькоў сямейства Пядзенікі (*Geometridae*).

Апісанне
--------

Даўжыня пярэдняга крыла 24-26 мм. Агульны тон афарбоўкі крылаў светла-зялёнага колеру (пры выцвітанні з часам становіцца аліўкавым). Па вонкавым краі крылаў праходзіць белая палоска, пакрытая папярочна размешчанымі чорнымі рыскамі, а ўнутры ад яе праходзіць аблямоўка жоўтага колеру ўздоўж паласы і аналагічная аблямоўка маецца ля кораня пярэдніх крылаў. На замыкальнай вочка жылцы крыла знаходзіцца чорны штрых.

Арэал
-----

Арэал віду ўключае Паўднёвае Прымор’е у Расіі і Кітай. Засяляе далінныя змешаныя лясы.

Біялогія
--------

Аселы від. У год развіваецца ў адным пакаленні. Час лёту матылькоў адбываецца ў другой палове ліпеня — жніўні. Вусені — монафагі. Харчуюцца выключна лісцем маньчжурскага арэха (*Juglans mandshurica*). Вусень сваёй афарбоўкай і формай цела нагадвае паўразгарнуты ліст кармавой расліны. Акукляецца паміж сухім лісцем, сцягнутымі шаўкавінкай.

Зноскі
------

1. 1 2  Красная книга СССР: Редкие и находящиеся под угрозой исчезновения виды животных и растений. Том 1 / Главная ред. коллегия: А. М. Бородин, А. Г. Банников, В. Е. Соколов и др. — 2-е изд. — М.: Лесная промышленность, 1984. — С. 299—300. — 392 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
**Возера Бардача** (сербск.: Језеро Бардача) — комплекс азёр і балот у муніцыпалітэце Србац, размешчаных у паўночнай частцы Рэспублікі Сербскай, Боснія і Герцагавіна. Комплекс уключае ў сябе стаўкі, пляцоўкі сушы, якія затапляюцца, лясы, землі, якія апрацоўваюцца, і населеныя пункты.

Характарыстыка
--------------

Возера размешчана прыкладнае ў 30 кіламетрах ад Баня-Лукі. Даўжыня возера — 5,5 км, шырыня — 1,7 км, максімальная глыбіня — 2,5 м, плошча — 7,32 км². Возера і балоты комплексу ахоўваюцца і з'яўляюцца помнікамі прыроды — МСАП (Катэгорыя III), прыроднага парка Бардача. Вышыня над узроўнем мора складае каля 100 м.

Праз раён азёрнага комплексу Бардача працякаюць тры ракі: Матура (Матура), Стублая (Стублаја) і Брзая (Брзаја). Гэтыя тры ракі не суднаходныя і служаць крыніцай вады ў комплексе азёр.

У наваколлі азёр знаходзяцца буйныя гарады: Градзішка — 25 км, Лакташы — 30 км, Баня-Лука — 45 км. У 20 км ад комплексу праходзіць ажыўленая шаша, у 30 км — аэрапорт Махаўляні.

Экасістэма
----------

У багністай частцы азёры зарэгістраваны 280 відаў раслін, 178 выглядаў птушак і 26 відаў рыб. У раёне азёр жыве вялікая колькасць птушак. Прыродныя ўмовы азёр забяспечваюць ім гнездаванне, зімоўку, сілкаванне і хованку ад драпежнікаў. Сярод птушак сустракаюцца: Чорны ібіс, Жалезістая качка, Жаўтушка, Зялёная чапля, Чайка, Крачка звычайная і інш.

Крыніцы
-------

1. 1 2  Nationally designated areas (CDDA) Праверана 26 чэрвеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1116062'></a>

Літаратура
----------

* *Мала енциклопедија Просвета* (3 ed.). Београд: Просвета. 1985. ISBN 978-86-07-00001-2.
* Марковић, Јован Ђ. (1990). *Енциклопедијски географски лексикон Југославије*. Сарајево: Свјетлост. ISBN 978-86-01-02651-3.
* Life, Licence (2005). *Живот у мочвари*. Бања Лука: Урбанистички завод Републике Српске. ISBN 99938-684-1-8.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Бардача на Вікісховішчы |

* Агенција Републике Српске за воде обласног ријечног слива Саве: Језера у Републици Српској  (серб.)
* Хидрометеоролошки завод Републике Српске: Језера у Републици Српској Архівавана 17 жніўня 2011.  (серб.)
* Званични сајт Спортско рекреативног центра „Бардача" Архівавана 31 ліпеня 2016.  (серб.)
* www.ramsar.org
*Мона Ліза* — адна з найбольш вядомых карцін Еўропы.
**Выяўленчае мастацтва** — спецыфічны від мастацкай творчасці, стварэнне візуальна ўспрыманых фіксаваных рукатворных мастацкіх формаў; шэраговае паняцце, якое аб’ядноўвае розныя віды жывапісу, графікі і скульптуры. **Выяўленчае мастацтва** — мастацтва адлюстроўваць, прайграваць і ствараць візуальна ўспрымаемую рэальнасць з дапамогай выяўленчых сродкаў і з рознай ступенню ўмоўнасці.

Залежна ад спецыфікі розныя віды выяўленчых мастацтваў прайграюць візуальна ўспрыманыя, аб’ектыўна існуючыя якасці рэальнага свету: аб’ём, колер, прастору, матэрыяльную форму прадметаў і святлопаветранае асяроддзе. Выяўленчым мастацтвам даступная не толькі фіксацыя глядзельнай выявы, але і часовае развіццё падзей, больш-менш разгорнутае апавяданне, дынамічнае дзеянне, а таксама выраз суб’ектыўных перажыванняў, фантазій і абстрактных ідэй.

Змест выяўленчых мастацтваў можа выступаць не толькі візуальны, але і духоўны вобраз пэўнага часу: палітычныя, філасофскія, эстэтычныя і этычныя ідэі. Выяўленчыя мастацтвы могуць раскрываць духоўны свет чалавека, перадаваць псіхалагічны і эмацыйны змест малюнка, стаўленне мастака да той ці іншай з’явы жыцця.

Некаторыя якасці выяўленчасці ўласцівы таксама такім невыяўленчым відам мастацтва, як архітэктура, дэкаратыўна-прыкладное і тэатральна-дэкаратыўнае мастацтва, дызайн.

Зноскі
------

1. ↑  Папулярная мастацкая энцыклапедыя, 1986
2. ↑  БРЭ 2017. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFБРЭ2017 (даведка)

Гл. таксама
-----------

* Бытавы жанр
* Батальны жанр
**База даных тэатраў Брадвея ў Інтэрнэце** (англ.: Internet Broadway Database, **IBDb**) — база даных пра брадвейскія пастаноўкі і іх персанал.

IBDb — афіцыйны архіў тэатраў Брадвея. У ім знаходзяцца запісы пра брадвейскія пастаноўкі, пачынаючы з XVIII стагоддзя, а таксама цікавыя факты і статыстыка. База была задумана ў 1995 годзе Карэн Хаўзер, главой Навукова-даследчага аддзела лігі амерыканскіх тэатраў і прадзюсараў.

Гл. таксама
-----------

* Internet Movie Database
* Lortel Archives

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт IBDb
* Ліга амерыканскіх тэатраў і прадзюсараў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LOC: 2002563812 |
**Ігар Аляксеевіч Сігаў**, часам **Сігоў** (30 снежня 1968, Полацк) — беларускі акцёр тэатра і кіно, Заслужаны артыст Беларусі (2011).

Біяграфія
---------

Ігар Сігаў займаўся ў тэатральнай студыі горада Полацка. У 1989—1990 гадах працаваў арганізатарам канцэртна-відовішчных мерапрыемстваў Палаца культуры вытворчага аб’яднання «Шкловалакно» ў Полацку. У 1990—1994 гадах навучаўся ў Беларускай акадэміі мастацтваў, пасля заканчэння якой працаваў у Рэспубліканскім тэатры беларускай драматургіі. З 2012 па 2014 год адначасова з’яўляўся дырэктарам РТДБ. З 2014 да 2020 года акцёр Купалаўскага тэатра. У лістападзе 2022 года з’ехаў у Польшчу. Працуе таксістам, супрацоўнічае з тэатральнай групай «Купалаўцы».

Фільмаграфія
------------

* 2011 — «Клопат»
* 2012 — «Самотны востраў»
* 2013 — «СМЕРШ»

На яго рахунку ў кінематографе ўдзел у больш як 50 стужках пераважна замежнай вытворчасці. Фільм «Дзверы» ірландскага рэжысёра Хуаніты Уілсан, у якім акцёр выканаў галоўную ролю, браў Гран-пры на разнастайных кінафестывалях, а таксама ў 2010 годзе быў намінаваны на прэмію «Оскар» (як «Найлепшы кароткаметражны гульнявы фільм»), з нагоды чаго акцёр наведаў цырымонію ўручэння ў Лос-Анджэлесе.

Узнагароды
----------

1999 г. — Гран-пры на «Маладзечанскай сакавіцы—99». За лепшае ўвасабленне ролі Мужчыны ў спектаклі «Апошняя пастараль» паводле А. Адамовіча, пастаноўка М. Дзінава.

2003 г. — узнагароджаны нагрудным знакам Міністэрства культуры за ўклад у развіццё культуры Беларусі «За высокае прафесійнае майстэрства і значны ўклад у развіццё беларускага тэатральнага мастацтва» акцёру, вядучаму майстру сцэны.

2006 г. чэрвень — VIII Міжнародны тэатральны фестываль «Мельпамена Таўрыі» — дыплом дырэктара фестывалю «За сцэнічнае ўвасабленне глыбіні славянскай душы» ў спектаклі «Адвечная песня» Я. Купалы, пастаноўка С. Кавальчыка (горад Херсон, Украіна).

2006 г. лістапад — дыплом акцёру на тэатральным конкурсе ХІІІ ММКФ «Лістапад» ад «Народнай газеты» за спектакль «Адвечная песня» Я. Купалы, сцэнічная ідэя і пастаноўка С. Кавальчыка (горад Мінск).

2007 г. — персанальная надбаўка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь за выдатны ўклад у развіццё культуры і мастацтва Рэспублікі Беларусь акцёру, вядучаму майстру сцэны.

2007 г. — узнагароджаны медалём Францыска Скарыны.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Заслужаны артыст РБ Ігар Сігаў **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 22 кастрычніка 2013. Праверана 22 сакавіка 2014.
2. ↑  *Кандрацьеў Г.*. Дырэктару Тэатра белдраматургіі не працягнулі кантракт **(нявызн.)**.  Наша Ніва (21 сакавіка 2014). Архівавана з першакрыніцы 22 сакавіка 2014. Праверана 22 сакавіка 2014.
3. ↑  «Для мяне ўсё адназначна». Ігар Сігоў, сэкс-сімвал беларускага кіно, скончыў здымацца ў Расіі і працуе таксістам  (бел.). *Наша Ніва*. Праверана 26 верасня 2023.
4. ↑  *Хоміч І.*. Ігар Сігаў: "Адзінокі востраў" – кіно не для ўсіх". Прэм’ера фільма з удзелам вядомага актора **(нявызн.)**.  Брестский курьер (7 сакавіка 2012). Архівавана з першакрыніцы 22 сакавіка 2014. Праверана 22 сакавіка 2014.

 У Вікіцытатніку ёсць старонка па тэме **Ігар Сігаў**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |
**GIPL** — газаправод, які злучае Польшчу і Літву. Удзельнікі праекту — польскі аператар GAZ-SYSTEM S.A. і AB Amber Grid — аператар сістэмы электраперадачы Літвы.

Гісторыя
--------

На ўрачыстым адкрыцці газаправоду, запуск якога адбыўся 1 мая 2022 года пад Вільнюсам, акрамя прэзідэнтаў Польшчы і Літвы Анджэя Дуды і Гітанаса Наўседы, прысутнічалі прэзідэнт Латвіі Эгілс Левіц і еўракамісар па энергетыцы Кадры Сымсан.

Новы інтэрканэктар GIPL, які павінен стаць альтэрнатывай «Газпрому», злучае сістэмы транспартавання прыроднага газу Польшчы і Літвы і, як вынік, астатніх краін Балтыі. Дзякуючы новаму газаваму падключэнню Польшча атрымлівае доступ да тэрмінала LNG «Independence», што ў літоўскай Клайпедзе, і злучае газавыя рынкі Літвы, Латвіі, Эстоніі і Фінляндыі з Еўрасаюзам.

Апісанне
--------

Падключэнне газатранспартных сістэм было суфінансавана Еўрасаюзам у памеры амаль 300 мільёнаў еўра. Цалкам газаправод каштаваў больш за 500 млн еўра. Ён у стане прапампоўваць газ як з Літвы ў Польшчу, так і з Польшчы ў Літву. Максімальная прапускная здольнасць яго складае 2,4 млрд кубаметраў у год. Працягласць трубаправода — 508 км, з іх 165 км пракладзена ў Літве і 343 км — у Польшчы.

Зноскі
------

1. ↑  «Гэта адказ на шантаж Расеі». Літва, Латвія і Польшча адкрылі новы газаправод GIPL
**По́ль-Элье́ Рансо́н** (29 сакавіка 1864 — 20 лютага 1909) — французскі мастак, дызайнер і графік. Прадстаўнік неаімпрэсіянісцкага кірунку ў мастацтве.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Ліможы ў сям'і дробнага чыноўніка. Вучыўся ў Школе Дэкаратыўных мастацтваў. У 1886 годзе паступіў у парыжскую Акадэмію Жуліяна, дзе праз два гады сустрэў Поля Серузье. У 1890 годзе ўступіў у заснаваную Серузье мастацкую групу «Набі» (фр.: Nabis), стаўшы адным з яе творчых лідараў. Кожную суботу члены «Набі» збіраліся на Бульвар-дзю-Манпарнас у кватэры Рансона і яго жонкі, Мары-Франсуа.

Рансон захапляўся філасофіяй, тэасофіяй і містыкай. Менавіта ім было прапанавана ўвядзенне «Мовы Набі», на якой члены групы павінны былі мець зносіны ў яе межах, і ўведзены мянушкі для кожнага з мастакоў. Ён таксама праяўляў цікавасць да дэкаратыўнага мастацтва, дыванаткацтву, стварыў мноства малюнкаў для габеленаў.

У 1908 годзе, праз тры гады пасля спынення існавання «Набі», сумесна з жонкай мастак стварыў «Акадэмію Рансона» — прататып Акадэміі Жуліяна, дзе выкладалі як сам Рансон, так і былыя члены групы «Набі», такія, як Поль Серузье і Марыс Дэні. У аснову методыкі выкладання Рансона ляглі метады і ідэі, распрацаваныя ў «Набі». Неўзабаве пасля заснавання Акадэміі — у лютым 1909 года — жывапісец сканаў, і кіраваць установай стала яго жонка.

Акадэмія Рансона з некалькімі перапынкамі існавала да 1955 года, пасля чаго была зачынена канчаткова.

Галерэя
-------

* «Два акты» (1890)*«Два акты» (1890)*
* «Купанне»*«Купанне»*
* «Пейзаж Прарока» (1880)*«Пейзаж Прарока» (1880)*
* «Хрыстос і Буда» (1880)*«Хрыстос і Буда» (1880)*

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Біяграфія на www.renoirinc.com Архівавана 20 мая 2005. (Праверана 19 лютага 2011)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 131835951 · GND: 119341441 · ISNI: 0000 0001 1683 1739 · LCCN: n98028882 · NKC: mzk2002108097 · NTA: 326056580 · SUDOC: 035350679 · VIAF: 88739572 · ULAN: 500029480 |

 |
Не блытаць з Сенар.
**Сенаа́р** (стар.-яўр.: שִׁנְעָר *Šin`ar* краіна рэк, у Септуагінце — Σενναάρ, *Sennaar*) — згаданая ў Старым Запавеце мясцовасць у Двурэччы.

У Кнізе Быццё (10:10) гаворыцца, што спачатку царства Німрода складалі «Вавілон, Эрэх, Акад і Халнэ, у зямлі Сенаар». У наступнай главе (11:2), сказана, што чалавецтва, якое ўсё яшчэ размаўляла на адной мове, пасля Патопу пасялілася ў Сенаары, дзе і пачалося будаўніцтва Вавілонскай вежы. Далей у Кнізе Быццё (14:1-9) згадана кіраванне вавілонскага цара Амрафела ў Сенаары. Сенаар ужываецца ў якасці сіноніма Вавілоніі ў Кнізе Ісуса Навіна (7:21), Кнізе прарока Ісаі (11:11) і Кнізе прарока Захарыі (5:11).

Калі Сенаар уключаў Вавілон і Эрэх, то, хутчэй за ўсё, мелася на ўвазе паўднёвая частка Вавілоніі. Праблема этымалагічнай адпаведнасці слова *Сенаар* з акадскім словам *Шумер* (уласна транслітараваныя стар.-яўр.: Šin`ar і акад.: Šumeru, экзаэтнонім шумераў) з'яўляецца прадметам розных спрэчак і спекуляцый. Егіпецкім абазначэннем Вавілоніі/Месапатаміі было *Sngr* (*Sanagara*), што атаясамляецца Сэйсам з *Sanhar* таблічак Амарнскага архіва.

Зноскі
------

1. ↑  згадваецца ў кантэксце азіяцкіх заваяванняў Тутмаса III; W. Max Müller, "Asien und Europa, "1893, p. 279, спасылка па Яўрэйскай энцыклапедыі
2. ↑  «Proc. Soc. Bibl. Arch.» 1896, xviii. 173 et seq.; "Patriarchal Palestine, "1895, pp. 67 et seq. спасылка па Яўрэйскай энцыклапедыі

Спасылкі
--------

* *Jewish Encyclopedia*: Shinar  (англ.)
* *Biblaridion magazine*: Shinar  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона |