recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сусветная дарожная асацыяцыя** (PIARC) — міжнародны форум для абмеркавання ўсіх аспектаў дарог і дарожных сетак.

Агляд
-----

Асацыяцыя была створана для прафесіяналаў у 122 краінах свету. Яна дае агляд палітыкі і тэндэнцый, якія закранаюць усіх удзельнікаў дарожнага руху.

Асацыяцыя была заснавана ў 1909 годзе пасля першага аўтамабільнага міжнароднага з’езда, які адбыўся ў Парыжы, і называўся: **Association Internationale Permanente des Congrès de la Route** (AIPCR). У 2019 годзе кампанія афіцыйна прыняла назву **PIARC**.

Яе галаўны офіс размешчаны ў Парыжы, дзе яе гісторыя пачалася ў 1908 годзе.

Тэрміналогія
------------

У 1931 годзе выйшла першае выданне «Road Dictionary» на шасці мовах (дацкай, англійскай, французскай, нямецкай, італьянскай і іспанскай). З тых часоў Сусветная дарожная асацыяцыя працягвае працу над тэрміналогіяй. У 2007 годзе восьмае выданне было выпушчана на пяці мовах (англійскай, французскай, нямецкай, партугальскай і іспанскай).

Крыніцы
-------

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
**Харвацкі саюз па хакеі на лёдзе** (харв.: Hrvatski savez hokeja na ledu, **ХСХЛ**) — арганізацыя, якая займаецца правядзеннем спаборніцтваў па хакеі з шайбай на тэрыторыі Харватыі.

ХСХЛ сумесна з Сербскім саюзам па хакеі на лёдзе і Хакейным саюзам Славеніі займаецца арганізацыяй наднацыянальнай Міжнароднай хакейнай лігі.

Гісторыя
--------

Федэрацыя заснавана 9 лістапада 1935 года ў Заграбе. З 7 мая 1992 года з’яўляецца членам Міжнароднай федэрацыі хакею на лёдзе (ІІХФ).

Крыніцы
-------

1. ↑  Hrvatski savez hokeja na ledu **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Hrvatski olimpijski odbor*. Архівавана з першакрыніцы 12 жніўня 2022. Праверана 16 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Харвацкага саюза па хакеі на лёдзе

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 305689884 |
**Чханмахо** (кар. *천마호*) — паўночнакарэйскі сярэдні танк. Ліцэнзійная копія  савецкага Т-62.

Гісторыя
--------

У канцы 1970-х гг. КНДР пачала ўзмацненне баявой моцы сваіх сухапутных войскаў, перш за ўсё ў частцы насычэння іх бранятэхнікай. Важным момантам стала паступленне на ўзбраенне ў дадатак да раней пастаўленых з СССР сярэдніх танкаў Т-54, Т-55 і Т-62.

Аднак міністэрства абароны рабіла стаўку на вытворчасць ваеннай тэхнікі ў сябе, і таму 470 адзінак Т-62 былі зроблены па ліцэнзіі пад пазначэннем «Чханмахо». 150 такіх танкаў была пастаўлена ў Іран у 1982-1985 гадах. Некаторыя з іх былі захопленыя іракцамі падчас ірана-іракскай вайны.

У далейшым танк Чханмахо неаднаразова мадэрнізаваўся. Найбольш ўдалымі мадыфікацыямі з’яўляюцца танк *Чханмахо II* з змененай формай вежы і ўсталяванай новай сістэмай кіравання агнём, аналагічнай чэхаславацкай Kladivo, *Чханмахо III* з сістэмай кіравання агнём, з лазерным далямерам і балістычны вылічальнік з змененай формай вежы, з усталяванымі дымавымі гранатамётамі па тыпу савецкага Т-72, ​​з дынамічнай бранёй па бартах, і «Сангун-915» з 125-мм гарматай і 14,5-мм зенітным кулямётам, дзве ПУ СТРК «Bulsae-3» (аяўляецца як аналаг ПТРК «Карнет» і мае далёкасць стральбы да 5,5 км), устаноўленыя над маскай гарматы.

Спасылкі
--------

* Танки армии Северной Кореи
* КНДР: самые секретные танки мира


| Серыйныя сярэднія і асноўныя баявыя танкі перыяду халоднай вайны |
| --- |
| Танкі савецкайшколы танкабудавання | Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік Т-44 ·  Т-54  ·  Т-55  ·  Т-62 ·  Т-64 ·  Т-72 ·  Т-80 ·  Кітай Тып 59 ·  Тып 69 ·  Тып 79 ·  Тып 80 ·  Тып 85 ·  Тып 88 ·  Румынія TR-580 ·  Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія M84  ·  Карэйская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка Чханмахо |  |
| Танкі краін НАТА | Вялікабрытанія «Цэнтурыён» ·  «Чыфтэн» ·  «Вікерс» ·  «Чэленджэр» ·  Германія «Леапард» ·  «Леапард 2» ·  Італія OF-40 ·  Злучаныя Штаты Амерыкі M46 «Патан» ·  M47 «Патан II» ·  M48 «Патан III» ·  M60 ·  M1 «Абрамс» ·  Францыя AMX-30 |
| Танкі трэціх краін | Аргенціна TAM ·  Ізраіль «Меркава» ·  Індыя «Віджаянта» ·  Паўднёвая Карэя Тып 88 K1 ·  Швейцарыя Pz.61 ·  Pz.68 ·  Швецыя Strv-74 ·  Strv-103 ·  Японія Тып 61 ·  Тып 74 |
**Лажанне на хуткасць** (англ.: Speed climbing) — дысцыпліна скалалажання, мэта якой падняцца да канца трасы за мінімальны час. Гэта можа быць індывідуальнае лажанне або парная гонка на час. Лажанне на хуткасць праводзіцца на скалах, сценах і слупах і рэкамендуецца толькі высокакваліфікаваным і дасведчаным альпіністам. Выкарыстоўваюць верхнюю страхоўку.

З 2007 года Міжнародная федэрацыя спартыўнага скалалажання стварыла стандартную сцяну для сусветнага рэкорду. У стандарце ёсць простае правіла: альпіністы спаборнічаюць на адным маршруце бок аб бок, і перамагае той, хто першым дасягае вяршыні. Зачэпы і парадак заўсёды ідэнтычныя, а рэйтынг складанасці складае каля F6b (прыкладна YDS 5.10c), што з’яўляецца ўзроўнем, які можа прайсці большасць скалалазаў-аматараў. Міжнародная федэрацыя спартыўнага скалалажання таксама зацвярджае спаборніцтвы па лажанні на хуткасць і тыя спаборніцтвы, якія цягнуць за сабой спробы ўсталяваць сусветны рэкорд.

Час вызначаецца механіка-электрычным хронаметражам (удзельнік пакідае стартавую пляцоўку і націскае перамыкач у пачатку маршруту). Пры выкарыстанні механіка-электрычнага хронаметражу час набору вышыні адлюстроўваецца з дакладнасцю да адной сотай секунды. У мадыфікацыі правіл 2018 года прыбрана магчымасць выкарыстання ручнога хронаметражу, а механіка-электрычны хронаметраж павінен фіксаваць з дакладнасцю да 1/1000 секунды. Гэтая дакладнасць выкарыстоўваецца толькі для ранжыравання ў выпадку нічыёй. Акрамя таго, сістэма хронаметражу павінна абвясціць аб фальстарце, які лічыцца стартам раней, чым праз 0,1 секунды пасля стартавага сігналу.

Лажанне на хуткасць было адным з трох відаў скалалажання, уключаных у камбінаваны фармат Алімпійскіх гульняў 2020 года ў Токіа, нараўне з лажаннем на складанасць і боўлдэрынгам. Пачынаючы з летніх Алімпійскіх гульняў 2024 года ў Парыжы, лажанне на хуткасць будзе асобным спаборніцтвам ад камбінаваных спаборніцтваў па лажанні на складанасць і боўлдэрынгу.

Зноскі
------

1. ↑  Climbing styles in traditional climbing - speed climbing **(нявызн.)**. *TimeOutdoors*. Праверана August 4, 2018.
2. ↑  "What the Hell is Speed Climbing?". *Climbing Magazine* [амерыканская англійская]. Праверана 2018-08-03.
3. ↑  "Event Regulations" [брытанская англійская]. Праверана 2018-08-03.
4. ↑  Stadsvold, Jenna (2017-06-08). "What is Speed Climbing? The Basics You Need to Know". *Head Rush Tech Blog* [амерыканская англійская]. Праверана 2018-08-03. Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 4 жніўня 2018. Праверана 20 чэрвеня 2023.
5. ↑  IFSC Rules modification 2018 V1.5, April 2018
6. ↑  Walker, Noah (December 23, 2021). "The Paris Olympics – A New Scoring System". *Gripped*. Праверана July 7, 2022.
BMW 315/1BMW 315/1BMW 315/1 на ВікісховішчыBMW 315/1 на ВікісховішчыАгульныя даныя

|  |  |
| --- | --- |
| Вытворца: | Bayerische Motoren Werke AG |

|  |  |
| --- | --- |
| Выпуск: | 1934—1935 |

|  |  |
| --- | --- |
| Зборка: |  Германія |

Дызайн

|  |  |
| --- | --- |
| Тып(ы) кузавы: | 2‑дзв. родстар (2‑месн.) |

РухавікіI6, 1490 см³, 40 к. с.Трансмісія 4-хутк. МКППХарактарыстыкіМасава-габарытныя

|  |  |
| --- | --- |
| Даўжыня: | 3900 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Шырыня: | 1450 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Вышыня: | 1350 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Колавая база: | 2400 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Каляіна пярэдняя: | 1153 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Каляіна задняя: | 1220 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Маса: | 750 кг |

На рынку

|  |  |
| --- | --- |
|   | Пераемнік**Пераемнік**BMW 319/1 |

|  |  |
| --- | --- |
| Звязаныя: | BMW 315 |

Іншае

|  |  |
| --- | --- |
| Дызайнер: | Фрыц Фідлер  (англ.) (бел. |

**BMW 315/1** — спартыўная мадэль з кузавам родстар на базе BMW 315 нямецкай кампаніі BMW, што выпускалася на працягу 1934 — 1935 гадоў у колькасці 230 машын.

Канструкцыя
-----------

BMW 315/1.
Летам 1934 года была распрацавана спартыўная мадэль, якая была некалькі карацей і ніжэй, чым *BMW 315*. Шасціцыліндравы радны рухавік атрымаў тры карбюратары Solex 26 BFRH. Дзякуючы павышэнню ступені сціску (1:6,8 замест 1:5,6) магутнасць узрасла да 40 к. с. (29 кВт) пры 4200 аб/хв. Па жаданні ўладальніка ўсталёўвалі здымны дах. Аўтамабілі даволі паспяхова выступалі на спаборніцтвах свайго класа машын, дзякуючы чаму было вырашана распрацаваць магутны матор аб'ёмам да 2,0 літраў. З ім машына атрымала пазначэнне BMW 319/1. Максімальная хуткасць складала 125 км/г.

Кошт аўтамабіля складаў 5 200 марак.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  BMW 315/1 Sportwagen(нявызн.). *BMW Group Archive*.

Літаратура
----------

* Werner Oswald: Alle BMW-Automobile 1928–1978. Motorbuch Verlag, Stuttgart 1980, ISBN 3-87943-584-7  (ням.)

Спасылкі
--------

* BMW 315/1 Sportwagen  (ням.)

  


| * Г
* Р
* П
 Аўтамабілі BMW, 1920-я–1960-я — далей → |
| --- |
| **Клас** | 1920-я | 1930-я | 1940-я | 1950-я |
| 8 | 9 | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| Аднацыліндравыя |  |  |  |  | Isetta 250/300 |
| Апазітныя двухцыліндравыя |  |  |  |  | 600 |
| Радныя чатырохцыліндравыя | Dixi 3/15/Dixi 3/15 DA/Dixi 3/15 DA1 | 3/15 DA2/ 3/15 DA4 | 3/20 | 309 |  |  |  |
| Радныя шасціцыліндравыя |  |  | 303 | 315 | 329 | 320 | 321 |  | 321 |  |
|  |  | 326 |  | 326 |  | 340/340-2 |  |
|  |  | 319 | 327 |  | 327 |  |
|  |  | 335 |  |  |
| V8 |  |  |  |  | 501/502 |
|  |  |  |  | 503 |
|  |  |  |  | 507 |
| Спорткар |  | Wartburg DA3 |  | 315/1 | 319/1 | ✰ 328 |  |  |
Уваскрэсенне Лазара на старонцы Лаўрышаўскага Евангелля
Мазаіка VI стагоддзя на царкве ў Равене, Італія
**Уваскрэсенне Лазара** — Евангельская падзея, адзін з цудаў Ісуса Хрыста, у якім Ісус вяртае Лазара да жыцця праз чатыры дні пасля яго пахавання.

Біблейскае апавяданне
---------------------

Гісторыя запісана толькі ў Евангеллі ад Яна (Ян. 11:1-46).

Ісусу паведамілі, што Лазар хворы і што дзве яго сястры чакаюць Яго дапамогі. Аднак Ісус сказаў Сваім вучням, што гэтая хвароба не да смерці, але да славы Божай. Пасля гэтага Хрыстос на працягу яшчэ двух дзён заставаўся на ранейшым месцы, а потым сказаў, што вяртаецца ў Іудзею. На гэта яго вучні сказалі, што іўдзеі хочуць забіць Яго. Аднак Ісус сказаў, што Лазар заснуў, але Ён ідзе разбудзіць Яго. Вучні палічылі, што Ён кажа пра звычайны сон, а Хрыстос меў на ўвазе, што Лазар ужо памёр.

Пасля прыбыцця ў Віфанію высветлілася, што Лазар быў на працягу чатырох дзён мёртвы і ўжо пахаваны. Сястра Лазара Марфа сказала Ісусу, калі Ён быў тут, то яе брат бы не памёр. Ісус яе запэўніў, што яе брат уваскрэсне, і заяўляе: «Я — уваскрэсенне і жыццё; хто верыць у Мяне, калі і памрэ, — ажыве». На гэта Марфа заўляе, што верыць, што яе брат уваскрэсне ў канцы часу, падчас Уваскрэсення. Пасля гэтага Ён накіроўваецца да труны і, ўбачыўшы смуткуючых людзей, засмуціўся духам, узрушыўся і заплакаў. Ён просіць адняць камень ад пячоры, на што Яму паведамляюць, што прайшло ўжо чатыры дні і ўжо смярдзіць. Узняўшы вочы ў малітве, Ён усклікнуў моцным голасам: «Лазар! выходзь», пасля чаго выйшаў памерлы, яго рукі, ногі і цела былі абгорнутыя палоскамі тканіны. А Ісус сказаў ім: «Вазьміце развяжыце яго, хай ідзе».

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Уваскрэсенне Лазара на Вікісховішчы |

Цуд уваскрашэння Лазара з’яўляецца кульмінацыяй цудоўнай дзейнасці ў Евангеллі ад Яна. Гэта тлумачыць, чаму натоўп шукаў Ісуса ў Вербную нядзелю, а таксама чаму Каіяфа і сінедрыён планавалі забіць Ісуса. У гэтым урыўку таксама паказваецца погляд на смерць як на сон, калі памерлы як бы засынае да Другога Прышэсця.

| ⛭Цуды Ісуса Хрыста |
| --- |
| Вылячэнне | 
* Жанчына з крывацячэннем
* Сляпы ў Віфсаідзе
* Сляпы ад нараджэння
* Сляпы Вартымей
* Два сляпыя ў Галілеі
* Слуга цэнтурыёна
* Пракажоны
* Дзесяць пракажоных
* Глуханямы з Дзесяціграддзя
* Хворы на вадзянку
* Жыхары Генісарэта
* Згорбленая жанчына
* Цешча Пятра
* Паралізаваны ў Віфездзе
* Паралізаваны ў Капернауме
* Сын царадворца
* Служка з адсечаным вухам
* Мужчына з завялай рукой

 |  |
| Выгнанне бесаў | 
* Сляпы і нямы
* Хлопчык
* Дачка хананіянкі
* Мужчына ў сінагозе Капернаума
* Герасінскі беснаваты
* Нямы
* На заходзе сонца

 |
| Уваскрэсенне памерлых | 
* Сын удавы з Наіна
* Дачка Іяіра
* Лазар

 |
| Кантроль над прыродай | 
* Лоў рыбы
* Манета ў роце рыбы
* Насычэнне мноства людзей
* Праклён смакоўніцы
* Вяселле ў Кане
* Суцяшэнне шторму
* Праабражэнне Ісуса
* Хаджэнне па вадзе

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Даведка РІА |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85111231 |
Карта
Сталічная тэрыторыя і Джэрвіс-Бэй
**Аўстралійская сталічная тэрыторыя**, **АСТ** (англ.: Australian Capital Territory, ACT) — тэрыторыя ў складзе Аўстралійскага саюза, якая ўключае горад Канбера, а таксама невялікую сельскагаспадарчую зону і Нацыянальны парк Намаджы. Насельніцтва 339900 чалавек (7-е месца, дадзеныя 2007 г.). Вёскі і супольнасці, размешчаныя ў АСТ, уключаюць Уільямсдайл (англ.: Williamsdale), Топ Наас (па-англійску: Top Naas), Урыара (па-англійску Uriarra), Тарва (па-англійску Tharwa), Оакс Эстейт (па-англійску Oaks Estate), Пірсэс Крык (па-англійску Pierces Creek) і Хол (англ.: Hall).

Гісторыя
--------

Асноўны артыкул: **Гісторыя Аўстралійскай сталічнай тэрыторыі**
Праект новай сталічнай тэрыторыі з’явіўся ў канцы XIX стагоддзя, падчас утварэння Аўстралійскага Саюза. У 1901 годзе была падпісана аўстралійская канстытуцыя, паводле якой Новы Паўднёвы Уэльс павінен быў перадаць невялікі ўчастак зямлі на поўдні штата новаму федэральнаму ўраду. Месца для будучай сталіцы было абрана як нейтральнае становішча паміж двума найбуйнейшымі гарадамі Аўстраліі — Сіднея і Мельбурна, якія прэтэндуюць на званне сталіцы. Тэрыторыя была перададзена дзяржаве ў 1911, і ў 1913 годзе пачалося будаўніцтва Канберы.

Федэральны ўрад афіцыйна пераехаў з Мельбурна ў Канберу толькі 9 мая 1927 года, калі завяршылася будаўніцтва будынка парламента. Першыя часы частка аддзелаў і дэпартаментаў працягвалі заставацца ў Мельбурне, але пазней паступова былі перамешчаны ў новую сталіцу.

Тэрыторыя першапачаткова была вядома як *Тэрыторыя федэральнай сталіцы (ТФС)*, у 1938 годзе была афіцыйна пераназвана ў *Аўстралійскую сталічную тэрыторыю*.

Геаграфія
---------

ТФС з’яўляецца анклавам на тэрыторыі Новага Паўднёвага Уэльса. Плошча — 2,358 км² (8-е, гэта значыць апошняе месца сярод штатаў і мацерыковых тэрыторый краіны).

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 6 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑  Australian Capital Territory (Australia) - Population Statistics, Charts, Map and Location Праверана 5 лістапада 2023.
3. ↑  Telecommunications Numbering Plan 2015<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55273934'></a>

Спасылкі
--------

* Урад АСТ Архівавана 21 мая 2005.
* Canberra Deep Space Communications Complex
* Інфармацыя пра Аўстралію (рус.)

| ⛭Адміністрацыйны падзел Аўстраліі |
| --- |
| Штаты | Вікторыя ·  Заходняя Аўстралія ·  Квінсленд ·  Новы Паўднёвы Уэльс ·  Паўднёвая Аўстралія ·  Тасманія |
| Тэрыторыі | Аўстралійская сталічная тэрыторыя ·  Тэрыторыя Джэрвіс-Бэй ·  Паўночная тэрыторыя |
| Знешнія тэрыторыі | Аўстралійская антарктычная тэрыторыя ·  Какосавыя (Кілінг) астравы ·  Астравы Ашмор і Карцье ·  Астравы Каралавга мора ·  Востраў Каляд ·  Востраў Норфалк ·  Астравы Херд і Макдоналд |
| Аддаленыя тэрыторыі без асобага статусу | Востраў Лорд-Хау ·  Востраў Макуоры |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12542929t · GND: 4310638-9 · LCCN: n80144834 · NLA: 35733765 · LIBRIS: 142033 · SUDOC: 182426181 · VIAF: 261909586 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Космас.
Атмасфера Зямлі, здымак з космасу
**Касмічная прастора** (**космас**; грэч. κόσμος, парадак, лад, сусвет) — сінонім астранамічнага азначэння Сусвету. Слова «космас» мае некалькі розных значэнняў.

Так разумеюць адносна пустыя ўчасткі Сусвету, якія ляжаць па-за межамі атмасфер нябесных цел. Космас не з'яўляецца поўнасцю пустой прасторай — у ім існуе вельмі нізкая шчыльнасць некаторых часціц (пераважна вадароду), а таксама электрамагнітнае выпраменьванне. 

Часам пад словам «космас» разумеюць усю прастору па-за межамі Зямлі, у тым ліку нябесныя целы, такім чынам космас уключае ў сябе Сонечную сістэму, зоркі, міжзорнае асяроддзе, галактыкі, міжгалактычнае асяроддзе.

Межы
----

Выразнай мяжы не існуе, таму што атмасфера Зямлі разрэджваецца паступова па меры аддалення ад зямной паверхні, і да сённяшняга часу няма адзінага меркавання, што лічыць фактарам пачатку космасу. Калі б тэмпература была пастаяннай, то ціск змяняўся бы па экспанентнаму закону ад 100 кПа на ўзроўні мора да нуля. Міжнародная авіяцыйная федэрацыя ў якасці працоўнай мяжы між атмасферай і космасам усталявала вышыню ў 100 км (лінія Кармана), таму што на гэтай вышыні для стварэння пад'ёмнай аэрадынамічнай сілы неабходна, каб лятальны апарат рухаўся з першай касмічнай хуткасцю, з-за чаго губляецца сэнс авіяпалёту.

Астраномы з ЗША і Канады вымералі граніцу ўплыву атмасферных ветраў і пачатку ўздзеяння касмічных часціц. Яна апынулася на вышыні 118 кіламетраў, але NASA выкарыстоўвае лік 112 км. На гэтай вышыні шатлы пераключаліся са звычайнага манеўравання з выкарыстаннем толькі ракетных рухавікоў на аэрадынамічныя з «апорай» на атмасферу.

Згодна з іншым пунктам гледжання, космас пачынаецца прыблізна на вышыні 21 мільён кіламетраў - там, дзе практычна знікае гравітацыйнае ўздзеянне Зямлі.

Адрозніваюць так званы блізкі космас, які даследуюць пры дапамозе штучных спадарожнікаў Зямлі, касмічных апаратаў, міжпланетных станцый, і далёкі космас — свет зорак і галактык.

Гл. таксама
-----------

* Касмалогія
* Касмагонія

Зноскі
------

1. ↑  БЭ ў 18 т. Т. 8. Мн. 1999
2. ↑  БЭ ў 18 т. Т. 8. Мн. 1999
3. ↑  Вучоныя ўдакладнілі мяжу космасу  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 74248516 |
Збан са слівавым кампотам.
**Кампо́т** (фр.: compote), або **ўзвар** — напой з садавіны і/або ягад, часцей сушаных, згатаваных у вадзе, часта з цукрам.

Слова *кампот* паходзіць з французскага фр.: compote, пазычанага з лацінскай (лац.: componere — складаць, змешваць). Да з’яўлення слова *кампот* у XVIII ст. падобныя напоі беларусы называлі **ўзварамі**. Гатавалі звычайна з сушаных фруктаў — груш, яблыкаў, чарнасліву, сліваў, разынак, але і са ўсёй ядомай садавіны і ягад. Узварамі называлі таксама адвары зёлак і пад. Назва паходзіць ад *заварваць*, бо садавіну маглі толькі даводзіць да кіпення, потым не варыць, а настойваць. Часам узвары называлі і **юшкамі**.

Узвар (кампот) — традыцыйны напой краін Усходняй, Цэнтральнай і Паўднёвай Еўропы. Узвар быў святочнай стравай, якую падавалі да каляднай куцці.

Кампоты лічацца лепшымі пладова-ягаднымі кансервамі, іх захаванасць забяспечваецца стэрылізацыяй. У 1885 годзе Люцына Чверчакевічова ў сваёй кнізе рэцэптаў пісала, што кампот захоўвае садавіну так добра, што яна мае выгляд свежай. Большасць кампотаў гатуюць з цукрам, але гэта не абавязковы інгрэдыент.

Зноскі
------

1. ↑  *Булыка А. М.* Слоўнік іншамоўных слоў: У 2 т. Т.1: А — Л — Мн.: БелЭн, 1999. — 736 с. ISBN 985-11-0152-4
2. 1 2  Кампот Архівавана 9 верасня 2014. (руск.)
3. ↑  Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы: Больш за 65000 слоў / Пад рэд. М. Р. Судніка, М. Н. Крыўко; Афармленне А. М. Хількевіча. — 3-е выд. — Мн.: БелЭн, 2002. — 784 с. ISBN 985-11-0234-2
4. ↑  *Lucyna Ćwierczakiewiczowa* Jedyne praktyczne przepisy konfitur, różnych marynat, wędlin, wódek, likierów, win owocowych, miodów oraz ciast. Według wydania z 1885 roku. — Warszawa: Wydawnictwo «Alfa», 1988. s.336. opr. oryg. kartonowa. 16 cm.

| ⛭Безалкагольныя напоі |
| --- |
| Энергетычныя напоі | Burn ·  Red Bull ·  Бізон ·  DYNAMI:T ·  Adrenaline Rush ·  Strike ·  Red Devil ·  BATTERY ·  Bullit ·  М-150 |
| Газіраваныя напоі | Bitter Lemon ·  Dr Pepper ·  Mecca-Cola ·  Mountain Dew ·  OpenCola ·  Айрн-Бру ·  Байкал ·  Бураціна ·  Кока-Кола ·  Кола ·  Крэм-сода ·  Швэпс ·  Ліманад ·  Мілкіс ·  Пепсі ·  Саяны ·  Сітро ·  Спрайт ·  7UP ·  Тонік ·  Тархун ·  Фанта ·  Мірында ·  Фруктайм ·  Аранжына ·  Ubuntu Cola |
| Іншыя напоі | Nestea ·  Атканчай ·  Бутыліраваная вада ·  Гарачы шакалад ·  Граніта ·  Грэнадзін ·  Кампот (узвар) ·  Кава ·  Малако ·  Смузі ·  Сок ·  Чай ·  Шарбет ·  Эг-ног ·  Малочны кактэйль |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона |
**Гара Гарадзі́лаўская** — марэнны ўзгорак на поўначы Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці. Найвышэйшы пункт Верхнядзвінскага раёна і Асвейскай грады. Вышыня над узроўнем мора складае 191,8 м. Знаходзіцца на тэрыторыі Асвейскага сельсавета.

Апісанне
--------

Узгорак уяўляе сабой эталонную форму рэльефу бакавой канечна-марэннай грады: даўжыня — 1,4 км, шырыня дасягае 0,5 км, адносная вышыня складае 20-25 м, крутасць схілаў — да 20°.

Знаходзіцца за 1 км на захад ад тапонімаўтваральнай вёскі Гарадзілавічы і за 1,4 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Царкоўна. На поўнач і захад ад гары знаходзіцца агароджаны сеткай гадавальнік для дзікіх жывёл, на поўдзень і ўсход — поле.

Непадалёк ад гары знаходзіцца возера Асвейскае, над акваторыяй якога гара ўздымаецца больш як на 60 м.

На вяршыні гары ўзведзена велічэзная металічная вышка-трыянгулятар, а таксама бетонавы слупок.

Як дабрацца
-----------

Дабрацца да гары можна аўтобусам Асвея—Лісна, сыходзіць на прыпынку ў в. Гарадзілавічы. Потым пешшу 1,5 км у накірунку вышкі-трыянгулятара.

Зноскі
------

1. ↑  Горные вершины равнинной Беларуси / В. Э. Пасанен, Е. А. Дикусар, В. Е. Подлисских. — Минск: ГУ «Республиканский учебно-методический центр физического воспитания населения», 2014. — 224 с.: ил. — ISBN 978-985-7054-10-7. С. 216.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
* Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн. 2007. — 648 с. ISBN 978-985-11-0384-9
* *Пасанен В. Э. Дикусар Е. А. Стёпин С. Г.* Горные вершины Витебской области. — Минск: Право и экономика, 2016. — 162 с. — ISBN 978-985-552-569-2. С. 23.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гарадзілаўская
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дубраўскі сельсавет.
 
**Ду́браўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Відзскага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Дубраўка.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Відзаўскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 г. апынуўся ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 г. — Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года сельсавет быў скасаваны, яго тэрыторыя был адалучана да Казянскага сельсавета.

Архіў
-----

Архіўныя дакументы Дубраўскага сельсавета захоўваюцца ў Занальным дзяржаўным архіве горада Глыбокага.
Архіў, які ахоплівае 1944-1949 і 1952-1954 гг. складаецца з пратаколаў сельвыканкамаў, бюджэтаў, гаспадарчых кніг, дакументаў па асабістаму складу і інш.  

Памер архіва — 16 старонак.  

Шыфр архіва — BY ЗГАГлб ф. 1076.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.
2. ↑  Фондавы каталог дзяржаўных архіваў Рэспублікі Беларусь (руск.)

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
Амлет
**Амле́т** (ад фр.: omelette) — страва французскай кухні, прыгатаваная са злёгку ўзбітых яйкаў, абсмажаных на патэльні.

Апісанне
--------

У французскі амлет не прынята дадаваць малако, ваду, муку і г.д. Існуе меркаванне, што сапраўдны французскі кухар у першую чаргу павінен умець гатаваць амлет. Амлет абсмажваецца на сметанковым масле з аднаго боку, пакуль ён амаль цалкам не загусцее; перад тым, як падаць, яго скручваюць у трубачку ці напалам. У адрозненне ад суфле, страва не павінна быць пышнай, таму пры смажанні патэльню не закрываюць накрыўкай. Перад тым, як скруціць амлет, яго можна заправіць начыннем.

У розных нацыянальных кухнях ёсць свае разнавіднасці амлету: італьянская фрытата, іспанская тартылья, японскія *ому-райсу* і *ому-соба*, з рысам і дарамі мора, руская драчона.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Амлет

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph123734 |

1. ↑
Браслаўская града на карце
Краявід над возерам Струста
**Брасла́ўская града́** — узвышша, якое знаходзіцца на крайнім паўночным захадзе Беларусі, займае большую частку Браслаўскага і частку Мёрскага раёнаў Віцебскай вобласці. Утварае геамарфалагічны раён Беларускага Паазер’я, належыць да фізіка-геаграфічнага раёна Асвейска-Браслаўскіх град.

На поўначы града абмежавана далінай Заходняй Дзвіны, на ўсходзе і поўдні — Полацкай нізінай. Працягнулася з захаду на ўсход на 66 км, з поўначы на поўдзень — амаль на 60 км, плошча 1,9 тыс. км². Найбольшая вышыня — Воўчая гара — 210 м над узроўнем мора з'яўляецца найвышэйшай кропкай Мёрскага раёна. Знаходзіцца прыкладна ў 10 км на ўсход ад вёскі Слабодка Браслаўскага раёна. Адметнай вяршыняй таксама з'яўляецца гара Маяк, 174 м над узроўнем мора і 44,7 м над урэзкам вады.

Града канчаткова аформілася ў час браслаўскага прыпынку (стадыялу) паазерскага ледавіка. У рэльефе вылучаюцца дугападобныя грады, паміж якімі паніжэнні і невялікія азёры. Трапляюцца шматлікія озавыя і камавыя ўзгоркі. Карысныя выкапні: керамічная сыравіна, пясчана-жвіровы матэрыял, торф.

Рэкі належаць да басейна Заходняй Дзвіны, найбольшая — Друйка, якая працякае праз некалькі азёр. Пад азёрамі каля 10 % тэрыторыі, большасць з іх належыць да Браслаўскай групы азёр. Разарана каля 60 % тэрыторыі, пад лесам і хмызняком — каля 20 %.

Браслаўская града вызначаецца маляўнічасцю краявідаў, асабліва там, дзе аблесеныя ўзгоркі спалучаюцца з азёрнымі плёсамі. Тут размешчаны нацыянальны парк "Браслаўскія азёры", зоны адпачынку, санаторыі, дамы адпачынку, турбаза.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Геаграфія Беларусі: Энцыкл. даведнік. — Мн.: БелЭн, 1992. — С. 51-52.

| ⛭Рэльеф Беларусі |
| --- |
| Узвышшы | 
* Аляхновіцкае
* Аршанскае
* Асвейская града
* Ашмянскае
* Барысаўская града
* Браслаўская града
* Валожынскае
* Ваўкавыскае
* Віцебскае
* Гарадоцкае
* Горацка-Мсціслаўскае
* Гродзенскае
* Докшыцкае
* Івянецкае
* Канстанцінаўская града
* Капыльская града
* Лагойскае
* Лукомскае
* Мазырская града
* Мінскае
* Навагрудскае
* Нешчардаўскае
* Плешчаніцкае
* Пышнагорскае
* Радашковіцкае
* Свірская града
* Свянцянскія грады
* Слонімскае
* Ушацка-Лепельскае
* Юравіцкае

 |
| Раўніны | 
* Алаўская
* Аршанска-Магілёўская
* Бабруйская
* Баранавіцкая
* Вілейская
* Воранаўская
* Высокаўская
* Заборская
* Загароддзе
* Капаткевіцкая
* Касцюковіцкая
* Косаўская
* Крывіцкая
* Лагішынская
* Лідская
* Люсінаўская
* Мазырска-Лельчыцкая
* Маларыцкая
* Нараўска-Ясельдзінская
* Нарачанская
* Пружанская
* Прыбужская
* Пухавіцкая
* Салігорская
* Свяцілавіцкая
* Сенненская
* Слаўгарадская
* Стаўбцоўская
* Столінская
* Хойніцка-Брагінскія вышыні
* Церахоўская
* Цэнтральнабярэзінская
* Чашніцкая
* Чачорская
* Шумілінская

 |
| Нізіны | 
* Азарыцкая
* Брэсцкая
* Васілевіцкая
* Верхнебярэзінская
* Верхнянёманская
* Верхняпрыпяцкая
* Вятчынская
* Дзісненская
* Жыткавіцкая
* Камарынская
* Лунінецкая
* Лучоская
* Полацкая
* Прыдняпроўская
* Рэчыцка-Сожская
* Светлагорская
* Скідальская
* Слуцка-Арэская
* Стрэшынская
* Суражская
* Сярэднянёманская
* Сярэдняпрыпяцкая
* Убарць-Славечанская
* Хойніцкая
* Ясельдзінска-Слуцкая

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Максіма Горкага.
**Вуліца Максіма Горкага** (гістарычная назва: *Стараманастырская вуліца*) — адна з доўгіх вуліц Віцебска, галоўная магістраль раёна Маркаўшчына. Размешчана ў паўднёва-заходняй частцы горада, у Першамайскім раёне. Пачынаецца ад вуліцы Гарохавая і заканчваецца на паўднёва-заходняй ускраіне горада, у раёне рачнога порта. Вуліца мае працягласць каля 6 км.

Гісторыя
--------

Вуліца пачала забудоўвацца ў XIX стагоддзі, служыла дарогай з горада да Троіцкага Маркава манастыра і навакольных вёсак. Першапачаткова, верагодна, называлася Манастырскай дарогай (або вуліцай). Пазней, са з’яўленнем Нова-манастырскай вуліцы (цяпер вуліца Карла Маркса), называлася Стараманастырскай вуліцай.

З 1950 года года мае сучасную назву. У 1900 годзе, у раёне вуліцы, бельгійскім акцыянерным таварыствам заснавана найбуйнейшае, на той момант, прадпрыемства горада — льнопрадзільная фабрыка «Дзвіна» (з 1946 — дывановы камбінат, з 1994 года — ААТ «Віцебскія дываны»).

У канцы 1920-х і 1930-х гадах вуліца актыўна забудоўваецца. Тады, на вуліцы былі пабудаваныя будынкі панчошна-трыкатажнай фабрыкі «КІМ», 5-ы і 6-ы камунальныя дамы для работнікаў фабрыкі «КІМ», маслабойны завод. У 1931 годзе была пабудавана трамвайная лінія (унікальная для Віцебска — вузкакалейная, 1000 мм) да фабрыкі «Дзвіна».

Пасля Вялікай Айчыннай вайны, у 1945 годзе, на тэрыторыі былога Маркава манастыра пабудавана Гума-матузная фабрыка (цяпер — Камбінат шаўковых тканін).

10 снежня 1948 года ўвод у дзеянне I чаргі асноўнага комплексу ДБК (будаўніцтва вялося з кастрычніка 1945). У 1966 годзе на базе ДБК арганізаваны два самастойныя прадпрыемствы Міністэрства прамысловага будаўніцтва БССР — камбінат буйнапанэльнага домабудавання (КБД) і дрэваапрацоўчы камбінат (ДАК).

5-ы камунальны дом
У «Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў Віцебска» уключаныя 5-ы і 6-ы камунальныя дамы (№ 36/25 і 57), а таксама Казанская царква Маркава манастыра (дом № 84а).

Аб’екты
-------

* Віцебскі дзяржаўны каледж культуры і мастацтваў (д.74)

Літаратура
----------

* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1
Рыба і чыпсы
**Рыбы і чыпсы** (англ.: Fish and Chips, Fish&Chips, Fish `n` Chips) — страва з рыбы, абсмажанай у фрыцюры, і нарэзанай буйнымі лустачкамі бульбы фры. Гэта страва лічыцца неафіцыйнай нацыянальнай англійскай стравай і з’яўляецца неад’емным складнікам англійскай кухні.

Прыгатаванне
------------

### Рыба

Першае месца сярод рыбы, якая выкарыстоўваецца для дадзенай стравы, традыцыйна займае траска, але падыходзяць і іншыя гатункі рыбы з белым мясам: пікша, мерлан, сайда, камбала. У закусачнай «Fish & Chips» наведвальнікам заўсёды прапануецца рыба на любы густ. Важная ўмова, каб рыба была свежай.

Для прыгатавання цеста выкарыстоўваецца мука, пякарскі парашок і цёмны англійскі эль. Усе кампаненты змешваюцца да кансістэнцыі густога бліновага цеста. Філе рыбы наразаецца кавалачкамі таўшчынёй 2-3 см, пасыпаецца кукурузным крухмалам і акунаецца ў цеста. Затым кавалкі рыбы абсмажваюцца ў кіпячым раслінным алеі пры тэмпературы 190 °, пакуль яны не набудуць залаціста-карычневае адценне. Унутры кавалачкі рыбы павінны заставацца сакавітымі.

### Чыпсы

Ачышчаная бульба наразаецца кавалкамі 1,5х8 см. Перад прыгатаваннем нарэзаныя кавалкі бульбы на некаторы час кладуць у халодную ваду, каб выдаліць залішні крухмал. Затым прасушаную бульбу размяркоўваюць у адзін пласт на сіце і апускаюць у гарачы тлушч або алей. Ідэальная тэмпература прыгатавання складае 185 °. Чыпсы гатовыя праз 4-6 хвілін, калі яны набываюць залаціста-жоўтае адценне і маюць падрумяненую, мяккую корачку. Пры хатнім прыгатаванні бульбу заварочваюць у паперу, каб знізіць ўтрыманне тлушчу, а затым яшчэ раз апускаюць у фрыцюр на 2-3 хвіліны.

### Гарнір

Гарнір да рыбы з чыпсамі — гарохавае пюрэ, марынаваная цыбуля, марынаваныя агуркі або тушаная ў таматным соўсе фасоля. Дадатак да гэтай стравы — гарбата.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* John K. Walton: Fish and Chips and the British Working Class. Leicester University Press, Leicester 1992, ISBN 0-7185-1327-4.
* Mark Petrou: Fish and chips. A national treasure. Celebrating 150 years of Britain’s favourite dish. Gardners Books, 2010, ISBN 978-0956609502

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1078125856 |
**Тарато́р** — халодны суп, папулярны ў летні час у Балгарыі і Паўночнай Македоніі. Звычайна падаецца перад другімі стравамі або адначасова з асноўнай стравай (часам у шклянцы, калі вадкі). Асноўныя кампаненты: кіслае малако (несалодкі вадкі ёгурт), агуркі, часнок, грэцкі арэх, кроп, раслінны (часта аліўкавы) алей, вада, соль, спецыі. Можа падавацца з лёдам. Як варыянт, кіслае малако можа замяшчацца вадой, падкісленай воцатам. Часам агуркі таксама замяняюцца зялёнай салатай.

У Балгарыі прадаюцца расфасованыя наборы спецый для таратора.

З некаторымі варыяцыямі гэта страва папулярна і ў суседніх краінах — Турцыі (аднак там падаецца і сервіруюцца як закуска, мезе) і Албаніі (дзе звычайна не выкарыстоўваюцца арэхі, кроп і вада). Таксама падобны склад мае грэчаскі соус цацыкі (тартар). Часам таратор ядуць і на Украіне, замяняючы нарэзаныя агуркі перацёртымі.

Спасылкі
--------

* *Борис Бурда*. Таратор // eda-server.ru

| ⛭Агуркі |
| --- |
| Сарты | Спіс разнавіднасцяў агурка пасяўнога  (англ.) (бел. • Спіс сартоў агурка пасяўнога • Карнішон • Ніжынскія агуркі  (укр.) (бел. |
| Кулінарыя | Спіс страў з агуркоў  (англ.) (бел. • Агурочная райта  (англ.) (бел. • Агурочны пірог  (англ.) (бел. • Агурочны сок  (укр.) (бел. • Агурочны суп  (руск.) (бел. • Агурочны сэндвіч  (англ.) (бел. • Маласольныя агуркі  (укр.) (бел. • Марынаваныя агуркі  (укр.) (бел. • Мізэрыя • Расольнік  (руск.) (бел. • Салёныя агуркі  (руск.) (бел. • Таратор • Цацыкі  (руск.) (бел. • Шпрэвальдскія агуркі  (руск.) (бел. |
| Шкоднікі і хваробы | Спіс захворванняў агуркоў |
**Святакрыжскі лямант** (таксама вядомы як *Плач Маці Божай пад Крыжам*, або *Паслухайце брацця Мілыя*; часам проста *Планкт*) — сярэднявечны планкт, які лічыцца адным з найвялікшых лірычных шэдэўраў эпохі.

Сучасныя гісторыкі літаратуры падкрэсліваюць унікальнасць твора ў кантэксце сярэднявечнай культуры не толькі праз яго выдатныя фармальным вартасці, але перш за ўсё таму, што адмова ад тэалагічнай падачы пакутнай Божай Маці на карысць яе чалавечага, эмацыйнага і нават псіхалагічнага. Лічыцца, што тэкст мог быць часткай вялікапятнічнай містэрыі ў мінулым. Верагодна, крыніцай натхнення аўтара былі апакрыфічныя распрацоўкі Евангелля.

Крыніцы
-------
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Арганізацыя.
**Арганізацыя** (ад грэч. ὄργανον — інструмент) — гэта мэтавае аб'яднанне рэсурсаў. Арганізацыі, створаныя чалавекам (людзьмі), характарызуюцца наяўнасцю чалавека як актыўнага рэсурсу.

Для арганізацый, створаных чалавекам, характэрна наяўнасць функцый кіравання і планавання. Неабходна адзначыць, што арганізацыя, якая ўваходзіць у буйнейшую арганізацыю, з'яўляецца для апошняй рэсурсам.

Гл. таксама
-----------

* Арганізацыйна-прававая форма
* Некамерцыйная арганізацыя
* Грамадская арганізацыя
* Самаарганізацыя
* Юрыдычная асоба
* Структура
* Грамадскае аб'яднанне
* Установа

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX531507 · BNF: 11951020r · GND: 4043774-7 · LCCN: sh85095521 · LNB: 000060875 · NKC: ph114779 |

 |
**Арамейскія мовы** (саманазва — ܐܪܡܝܐ Armāyâ / Ārāmāyâ) — група моў у складзе семіцкай моўнай сям’і. У старажытнасці імперская арамейская мова выконвала ролю лінгва-франка на значнай тэрыторыі Блізкага Усходу, адна з арамейскіх моў была адной з гутарковых моў Палесціны ў часы Ісуса Хрыста.

Гісторыя
--------

Арамеямі ў старажытнасці называлі групу заходнесеміцкіх плямёнаў, якія качавалі прыкладна на тэрыторыі сучаснай Сірыі. Мова іх (а дакладней, група роднасных дыялектаў) надзвычай блізкая да ханаанейскіх моў, у прыватнасці, іўрыт. Арамеі ніколі не ўтваралі адзіны народ і не мелі адзінай дзяржавы. Мова іх, тым не менш, паводзіла сябе надзвычай экспансіўна, бесперапынна пашыраючы сваю тэрыторыю.

Арамейская выконвала ролю «лінгва-франка» ва ўсім рэгіёне Блізкага Усходу, выцесніўшы з ужывання акадскую мову ў Асірыі і Вавілоне. Па-арамейску размаўлялі паслы і купцы ў Ізраілі і Іудзеі. Асабліва ўзмацнілася становішча арамейскай мовы ў эпоху кіравання Ахеменідаў (VI стагоддзе да н.э. — IV стагоддзе да н. э.), пры якіх яна зрабілася афіцыйнай мовай імперыі.

У эліністычную эпоху арамейская паспяхова канкуравала з грэчаскай, пакідаючы за ўсімі астатнімі семіцкімі мовамі ролю мясцовых гаворак. На ёй напісаны асобныя часткі Бібліі і Талмуда. Складалася са шматлікіх дыялектаў, у т.л. стараарамейскіх пальмірскага і набатэйскага, мандэйскага (мовы рэлігійных кніг мандэйцаў III—VIII ст.), адэскага, на аснове якога ўзнікла сірыйская, а пазней новасірыйская (асірыйская мова).

Пасля арабскіх заваяванняў паступова выцясняецца арабскай мовай. Некаторыя арамейскія мовы ўжываюцца толькі ў асобных рэгіёнах Сірыі, Паўночнай Месапатаміі, Ірака і Ірана.

Літаратура
----------

* *Ляшчова Л. М.* Арамейская мова // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

Вікіпедыя

Вікіпедыя мае **раздзел**, напісаны  

***ܦܐܬܐ\_ܪܫܝܬܐ імперскай і афіцыйным арамейскай***


* Арамейская мова Архівавана 6 сакавіка 2012.
* Асірыйскі слоўнік Архівавана 15 мая 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Іраніка · Кароткая яўрэйская · Кругасвет · Праваслаўная · Энцыклапедычны лексікон · Britannica (11-th) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11945295z · GND: 4085880-7 · LCCN: sh85006404 · LNB: 000162482 · Microsoft: 2778878645 · NDL: 00560313 · NKC: ph135244 |

 |
**Танасомы** — арганэлы, якія ўдзельнічаюць у транспарце танінаў з хларапластаў у вакуолі. Знойдзены ў клетках сасудзістых раслін.

Фармаванне і функцыі
--------------------

Танасомы ўтвараюцца з тылакоідных мембран, якія распадаюцца на мноства бурбалачак, запоўненых танінамі. Паступова, гэтыя бурбалкі адпачкоўваюцца ад мембраны тылакоіда ў выглядзе маленькіх везікул дыяметрам каля 30 нм, у якіх ажыццяўляецца транспарт танінаў у вялікую вакуоль. Пры праходжанні праз мембрану хларапласту група танасом пакрываецца агульнай мембранай, утворанай з знешняй і ўнутранай мембран хларапласту. Такая група трапляе ўнутр вакуолі ў выніку ўгінання танапласту. У выніку група танасом аказваецца ўнутры вакуолі, акружаная двума мембранамі — унутранай, утворанай з мембран хларапласту, і вонкавай, утворанай з мембраны вакуолі. Таніны могуць доўгі час захоўвацца ўнутры вакуолі ў выглядзе так званых *танінавых напластаванняў.*

Унутры танасом адбываецца палімерызацыя танінаў і фармаванне паліфенолаў. Запасанне танінаў дапамагае расліне бараніцца ад паглынання траваеднымі жывёламі, раслінных патагенаў і забяспечвае абарону ад ультрафіялетавых прамянёў.

Адкрыццё
--------

Танасомы былі адкрыты ў верасні 2013 года змешанай групай з французскіх і венгерскіх даследчыкаў.

Адкрыццё танасом дапамагло зразумець, як атрымаць дастаткова дубільных рэчываў, каб змяніць смак віна, гарбаты, шакаладу і іншых прадуктаў харчавання.

Гл. таксама
-----------

* Пластыды
* Хларапласты
* Лейкапласты

Крыніцы
-------

1. 1 2  Tannosome **(нявызн.)**.  Science News (30 кастрычніка 2013). Архівавана з першакрыніцы 26 жніўня 2014. Праверана 24 жніўня 2014.
2. ↑  The tannosome is an organelle forming condensed tannins in the chlorophyllous organs of Tracheophyta **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Scoop.it. Архівавана з першакрыніцы 24 ліпеня 2015. Праверана 7 чэрвеня 2015.
3. 1 2  *Kerry Grens*. New Organelle: The Tannosome **(нявызн.)**.  The Scientist Magazine® (23 верасня 2013). Архівавана з першакрыніцы 7 сакавіка 2014. Праверана 22 жніўня 2014.
4. ↑  *Jean-Marc Brillouet, Charles Romieu, Benoît Schoefs, Katalin Solymosi, Véronique Cheynier, Hélène Fulcrand, Jean-Luc Verdeil, Geneviève Conéjéro* The tannosome is an organelle forming condensed tannins in the chlorophyllous organs of Tracheophyta(англ.) // *Annals of Botany*. — 2013-10. — В. 6. — Т. 112. — С. 1003–1014. — ISSN 1095-8290. — DOI:10.1093/aob/mct168
**Жалудоцкі касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — помнік архітэктуры позняга класіцызму.

Гісторыя
--------

Выгляд касцёла ў 1900 г.
Каталіцкая абшчына ў Жалудку з'явілася ў 1490 годзе. У той жа час тут быў пабудаваны першы касцёл па ініцыятыве Казіміра IV. Сучасны будынак у стылі
Касцёл пабудаваны ў 1853 г. з бутавага каменю і цэглы паводле праекта архітэктара К. Падчашынскага — вучонага і тэарэтыка позняга класіцызму.

Архітэктура
-----------

Галоўны фасад касцёла
Прамавугольны ў плане аб'ём з паўкруглай апсідай, сакрысціямі і крыламі трансепта па баках. Накрыты 2-схільным дахам з 3-вугольным франтонам на галоўным фасадзе, вуглы якога ўвенчваюць скульптуры-пінаклі з Хрыстом. З франтонам галоўнага фасада рытмічна спалучаецца франтон масіўнага 4-калоннага дарычнага порціка, якім аформлены партал увахода, і бакавыя арачныя нішы-экседры са скульптурамі евангелістаў. Тымпаны абодвух франтонаў запаўняюць гарэльефныя кампазіцыі. Сцены апяразвае масіўны антаблемент, расчлянёны шырокімі пілястрамі з перакінутымі паміж імі аркамі над арачнымі аконнымі праёмамі ў прафіляваных ліштвах — павапнаваныя і атынкаваныя, яны кантрастна вылучаюцца на паліхромнай бутавай муроўцы. Да пачатку 20 ст. над галоўным фасадам узвышалася 8-гранная шатровая званіца і такая ж па форме сігнатурка над алтарнай часткай.

Сонечны гадзіннік (Фота Д. Юшкевіча)
На паўднёвай сцяне побач з уваходам захаваўся сонечны гадзіннік.

Побач з касцёлам — 2-ярусная 4-гранная бутавая званіца.

### Крыпта

Пад алтаром знаходзіцца крыпта з пахаваннямі, сярод іх пахаванне падскарбія надворнага Антонія Тызенгаўза — уладальніка Жалудка. На бакавых сценах прэсбітэрыя 2 белыя мармуровыя мемарыяльныя дошкі з барэльефнымі выявамі графіні Г. Тызенгаўз (1822 — 91) і графа С. Урускага, маршалка шляхты Варшаўскай губерні (1817—1890).

Зноскі
------

1. ↑  Храм на сайце Каталіцкай царквы ў Беларусі

Літаратура
----------

* Каталіцкія храмы Беларусі / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — Мінск: Беларус. Энцыклапедыя імя П.Броўкі, 2008. 488 с.: іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Жалудок)
* Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Жалудок) на сайце Catholic.by (бел.)
* Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Жалудок) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Жалудок) на сайце Radzima.org

| ⛭Шчучынскі дэканат |
| --- |
| Касцёл Святой Тэрэзы (Астрына) ·  Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Васілішкі) ·  Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Дэмбрава) ·  Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Жалудок) ·  Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Ішчална) ·  Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Каменка) ·  Касцёл Святога Станіслава (Лядск) ·  Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Новы Двор) ·  Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Першамайск) ·  Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Ражанка) ·  Касцёл Хрыста Валадара (Скрыбаўцы) ·  Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Старыя Васілішкі) ·  Касцёл Святой Тэрэзы (Шчучын) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Асіміляцыя.
**Асіміля́цыя** (лац.: assimilatio — прыпадабненне) у сацыялогіі і этнаграфіі — 
страта адною часткай соцыуму (ці цэлым этнасам) сваіх адметных рысаў і замена на запазычаныя ў іншай часткі (іншага этнаса). У цэлым, гэта этнакультурны зрух у самасвядомасці пэўнай сацыяльнай групы, якая раней была іншай супольнасцю у плане мовы, рэлігіі ці культуры.

Асіміляцыя можа насіць як добраахвотны характар — захапленне іншай больш развітай ці прывабнай культурай, міжнацыянальныя ці міжканфесійныя шлюбы і г.д. так і прымусовы характар — заваёва, колькаснае вынішчэнне, прымусовае перасяленне, заканадаўчая дзейнасць, скіраваная на задушэнне тых ці іншых культурна-моўных праяваў.

Прыклады асыміляцыяў
--------------------

### Этнаграфічныя

* албанізацыя
* амерыканізацыя
* арабізацыя
* араўканізацыя
* балгарызацыя
* галізацыя
* германізацыя
* грузінізацыя
* іспанізацыя
* італьянізацыя
* кітаізацыя
* латышызацыя
* мадзьярызацыя
* паланізацыя
* раманізацыя
* румынізацыя
* русіфікацыя
* украінізацыя
* славянізацыя
* цюркізацыя
* элінізацыя
* юдаізацыя
* япанізацыя

### Рэлігійныя

* будыфікацыя (ламаізацыя)
* ісламізацыя
* юдаізацыя
* хрысціянізацыя

Літаратура
----------

* Асіміляцыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* Асіміляцыя этнічная ў этнапсіхалагічным слоўніку (рус.)
Конікі, забітыя энтамапатагенным грыбком віду *Beauveria bassiana* з сямейства *Clavicipitaceae*
**Энтамапатагенныя грыбы** (ад стар.-грэч.: ἔντομον — насякомае + патаген) — паразітычны грыб, якія паражаюць насякомых. Віды, патагенныя для шкоднікаў сельскай гаспадаркі, а таксама крывасмактальных і іншых шкодных насякомых, могуць выкарыстоўвацца для кантролю іх колькасці, гэта значыць як біяпестыцыды  (руск.) (бел.. Таксама вядомыя віды, што акрамя насякомых паражаюць і іншых членістаногіх: павукоў і кляшчоў або спецыялізуюцца на апошніх, але не на насякомых. Гэтыя віды ўваходзяць у тую ж экалагічную групу, што і энтамапатагенныя і разглядаюцца сумесна з імі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Евлахова А. А.* Энтомопатогенные грибы. Систематика, биология, практическое значение. — Л.: «Наука», 1974. — 260 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2775961707 |
Нагорная пропаведзь з’яўлялася важнай часткай служэння Хрыста. Карл Блох

| Жыццё Ісуса Хрыстапаводле Евангелляў |
| --- |
| Жыццё Ісуса Хрыста |
| Дзяцінства Ісуса
* Дабравешчанне
	+ Наведванне Марыі
* Нараджэнне
	+ Нараджэнне ад дзевы
	+ Пакланенне пастухоў
	+ Абразанне
* Стрэчанне
* Пакланенне вешчуноў
* Бегства ў Егіпет
	+ Забойства немаўлят
* Вяртанне ў Назарэт
* Адшуканне ў храме
 |
| Служэнне Ісуса
* Хрышчэнне Ісуса
* Спакуса
* Закліканне дванаццаці апосталаў
* Нагорная пропаведзь
* Цуды
* Прытчы
* Адвяржэнне
* Праабражэнне
 |
| Пакуты
* Вербная нядзеля
	+ Трыумфальны ўезд у Іерусалім
* Ачышчэнне Храма
* Прароцтва пра другое прышэсце
* Памазанне
* Тайная вячэра
	+ Абяцанне Суцешніка
* Агонія ў Гефсіманіі
	+ Пацалунак Іуды
	+ Арышт
* Суд сінедрыёна
* Здзекі
* Суд Ірада
* Суд Пілата
	+ Хвастанне
	+ *Ecce homo*
	+ Цярновы вянок
	+ *Via Dolorosa*
* Укрыжаванне
	+ Зняцце з крыжа
* Палажэнне ў труну
 |
| Уваскрэсенне
* Пустая труна
* З'яўленне
	+ *Не дакранайся да мяне*
	+ Шлях у Эмаус
	+ Вялікае даручэнне
	+ Узнясенне
 |
| Іншыя падзеі НЗ
* Шлях у Дамаск
* Бачанне Янам
 |
| * Г
* Р
* П
 |

**Служэнне Ісуса** — перыяд жыцця Ісуса Хрыста, запісаны ў Евангеллях. Служэнне Ісуса пачынаецца з хрышчэння ў сельскай мясцовасці Іўдзеі і Трансіарданіі, на беразе ракі Іардан, і заканчваецца ў Іерусаліме, пасля Апошняй Вячэры з вучнямі. Евангелле ад Лукі (3:23) сцвярджае, што Ісус быў «*каля 30 гадоў*» у пачатку Свайго служэння. Дата пачатку служэння Ісуса звычайна ацэньваецца прыкладна як 27—29 гг. а канец Яго служэння — у дыяпазоне 30—36 гг.

*Ранняе Галілейскае служэнне* Ісуса пачынаецца пасля Яго хрышчэння, калі Ён вяртаецца ў Галілею з Іўдзейскай пустыні. У гэты ранні перыяд Ісус прапаведуе вакол Галілейскага возера і заклікае Сваіх першых вучняў, якія пачынаюць падарожнічаць разам з Ім і ў рэшце рэшт утвараюць ядро ранняй Царквы; лічыцца, што апосталы разышліся з Іерусаліма, каб заснаваць Сусветную царкву. *Сярэдняе Галілейскае служэнне*, якое пачынаецца ў Матф. 8, уключае ў сябе закліканне дванаццаці апосталаў і ахоплівае большую частку служэння Ісуса ў Галілеі. *Канчатковае служэнне ў Галілеі* пачынаецца пасля смерці Яна Хрысціцеля, калі Ісус рыхтуецца ісці ў Іерусалім.

У *апошнім служэнні ў Іўдзеі* Ісус пачынае Сваё ​​канчатковае падарожжа ў Іерусалім праз Іўдзею. Падчас *апошняга служэння ў Перэі* Ісус падарожнічае да Іерусаліма ад Галілейскага мора ўздоўж ракі Іардан, вяртаючыся да месца, дзе Ён быў ахрышчаны.

*Заключнае служэнне ў Іерусаліме* часам называюць Страсной сядміцай, яно пачынаецца з урачыстага ўезду Ісуса ў Іерусалім. У Евангеллях даецца больш падрабязная інфармацыя аб канчатковым служэнні, чым аб іншых перыядах: каля траціны зместу прысвечана апошняму тыдню жыцця Ісуса ў Іерусаліме.