**Аляксандр VI**, **Радрыга-Ленцуолі Борджыя** (1 студзеня 1431 — 18 жніўня 1503) — Папа Рымскі (1492—1503). Значна пашырыў межы Папскай вобласці, ператварыўшы яе ў адну з найбуйнейшых дзяржаў Італіі. Разам з тым скандалы, якія суправаджалі яго 11-гадовае панаванне ў Ватыкане, моцна падарвалі маральны аўтарытэт папства і наблізілі пачатак Рэфармацыі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў мястэчку Хáціва, непадалёк ад Валенсіі, 1 студзеня 1431. Яго бацькамі былі Жафрэй Ланзол дэ Борджыя (1390—1437) і Ізабела дэ Борджыя (пам. 1468), сястра кардынала Альфонса Борджыя. Канчатковы выбар прафесіі Радрыга зрабіў, калі яго дзядзька стаў папай Калікстам III, у 1455 годзе. У 1456 Радрыга становіцца кардыналам, у 1457 — віцэ-канцлерам Рымскай Царквы. Нягледзячы на тое, што яго прызначэнне, верагодна, было следствам высокага становішча дзядзькі, Радрыга Борджыя паказаў сябе ўмелым адміністратарам. Асабісты аскетызм і шырокія валоданні (ён быў арцыбіскупам, біскупам і абатам у многіх абласцях Італіі і Іспаніі) дазволілі яму стаць адным з найбагацейшых людзей свайго часу.

### Канклаў

У 1492 г. занямог Папа Рымскі Інакенцій VIII. Паводле падання, яго спрабавалі адпойваць крывёй хлопчыкаў, але пантыфік памёр, і быў аб’яўлены канклаў. На ім за кандыдатуру кардынала Борджыя з 23 выбаршчыкаў выказалася ўсяго 7. Тады, па звычаі таго часу, пайшоў у ход подкуп (сіманія). Аднаму з кандыдатаў, Асканіа Сфорца, былі абяцаны бенефіцыі, прыбытковае месца біскупа Эрла і горад Непі. Пасля гэтага Сфорца зняў сваю кандыдатуру і стаў агітаваць за Борджыя. Кардыналу Арсіні паабяцалі Манцічэлі і Сарыяна, а таксама пасады біскупа Картахены і легата пры імператару. Абацтва Субіяка з яго вялізнымі зямельнымі валадарствамі было гарантавана кардыналу Калонне. Такім чынам Борджыя заручыўся 14 галасамі ў сваю падтрымку, што забяспечыла яго абранне.

### Італьянскія войны

Партыю непрыяцеляў новага пантыфіка пры папскім двары ўзначаліў кардынал дэла Равэре (будучы Папа Юлій II). Баючыся фізічнай ліквідацыі, ён збег у Францыю да двара караля Карла VIII, які рыхтаваў свае войскі да паходу на Неапалітанскае каралеўства. Пад уплывам дэла Равэре кароль прыгразіў Папу Борджыя зрушэннем і правядзеннем рэлігійнай рэформы.

З’яўленне французаў у Італіі і іх рух на поўдзень спалохалі кіраўнікоў Мілана і Венецыянскую рэспубліку. Аляксандр VI у гэты час быў заняты падрыхтоўкай да вайны з туркамі, але з прычыны французскага ўварвання змяніў свае планы і нават прапанаваў султану Баязіду II заключыць альянс супраць французаў. Ён памірыўся з неапалітанскай дынастыяй Трастамара, і гэты саюз быў замацаваны двума дынастычнымі шлюбамі. Да «свяшчэннай лігі» ўладароў, накіраванай супраць Францыі, далучыўся і імператар Максіміліян.

Дыпламатычная актыўнасць дазволіла на час нейтралізаваць пагрозу французскай гегемоніі ў Італіі. Калі ў пачатку 1495 Аляксандр удастоіў Карла VIII асабістай аўдыенцыі, французскі кароль прынёс яму запэўніванні ў сваёй вернасці. Папа падтрымліваў добрыя адносіны з яго пераемнікам Людовікам XII і ў знак сваёй прыхільнасці жаніў свайго сына Чэзарэ з французскай прынцэсай.

### Распушчанасць

*Desiderando nui*, 1499
Акрамя дынастычных шлюбаў, магутным палітычным інструментам у руках Аляксандра была раздача кардынальскіх шапак. За час яго пантыфікату было прызначана 47 новых кардыналаў, і кожнае прызначэнне мела сваю палітычную падаплёку. Яго сын Чэзарэ стаў кардыналам у 18 гадоў, Алесандра Фарнезэ — брат папскай палюбоўніцы Джуліі — у 25 гадоў. Пры папскім двары панавалі распушчаныя норавы. Еўропа поўнілася чуткамі аб кровазмяшальны сувязі пантыфіка з уласнай дачкой Лукрэцыяй і пра тое, што ён пазбаўляецца ад асабістых ворагаў пры дапамозе яду.

Бесклапотнае жыццё скончылася 14 чэрвеня 1497 г. калі з Тыбра вылавілі цела сына пантыфіка, Хуана, з 9 колатымі ранамі. Пагаворвалі, што расправу над братам арганізаваў Чэзарэ, які недалюбліваў яго. Трагедыя ва ўласным сямействе на час працверазіла Аляксандра. На нейкі час ён зачыніўся ў замку Святога Анёла, а потым распарадзіўся прыняць меры супраць прыдворнай раскошы, распушчанасці і сіманіі.

Шырока вядомая варожасць Аляксандра VI з Саванаролай, які выкрываў яго заганнасць і злоўжыванні. Папа спрабаваў прыцягнуць прапаведніка на свой ​​бок, прапанаваўшы яму спачатку архібіскупства ў Фларэнцыі, затым — пост кардынала. Аднак Саванарола заставаўся непрымірымым апанентам. У 1497 годзе Аляксандр VI аддзяліў манастыр Святога Марка ад правінцыі дамініканскага ордэна і падпарадкаваў яго рымскай правінцыі. Саванарола не падпарадкаваўся, і Папа адлучыў яго ад царквы. 23 мая 1498 г. пры велізарным збегу народа Джыралама Саванарола быў павешаны, а потым цела яго спалена.

### Цэнтралізацыя ўлады

Палітычныя амбіцыі Ватыкана традыцыйна абмяжоўвала тая акалічнасць, што на поўнач ад Папскай вобласці былі рассыпаны камуны, дэ-факта кіраваныя незалежнымі князькамі з мясцовых феадальных родаў накшталт Монтэфельтра, Малацеста і Бентыволья. Папа Аляксандр VI адправіў свайго сына Чэзарэ на заваёву гэтых гарадоў. Чаргуючы аблогі з палітычнымі забойствамі, Чэзарэ і Аляксандр за некалькі гадоў аб’ядналі пад сваёй уладай усю Умбрыю, Эмілію і Раманью.

У самім Рыме папа разграміў алігархічныя кланы Калона і Арсіні, якія за стагоддзі назапасілі ў сваіх руках велізарныя багацці і традыцыйна карысталіся вялікім уплывам на гараджан. Канфіскаваныя ў іх землі былі раздадзеныя сваякам і саюзнікам папы.

Паколькі цэнтралізацыя ўлады ў руках Борджыя выклікала незадаволенасць унутры Італіі, папа паспрабаваў абаперціся на іспанскіх манархаў, якім дараваў тытул каталіцкіх каралёў. 4 мая 1493 года ён выдаў булу «Inter caetera», якой прызнаваў за каралямі Іспаніі і Партугаліі права на валоданне землямі, адкрытымі ў марскіх паходах, і сцвярджаў пагадненне аб падзеле свету паміж імі.

### Смерць

За дванаццаць дзён да смерці Папа з сынам Чэзарэ абедаў на віле кардынала Адрыяна да Карнета. Пасля трапезы ён неабачліва застаўся пасля заходу сонца на адкрытым паветры. Усе, хто прысутнічаў на абедзе прастылі, у іх пачалася гарачка. Аляксандр VI памёр 18 жніўня 1503. Уздуцце і хуткае раскладанне трупа Папы нарадзіла чуткі аб яго атручванні. Апавядалі нават, што Аляксандр з’еў па памылцы атручаны яблык, які ён сам падрыхтаваў для Чэзарэ. Але памёр ён ад гарачкі, а не ад атруты.

Мецэнацтва
----------

Адразу пасля абрання папа паклапаціўся пра Рым і аднавіў струхлелы замак св. Анёла. Умацаваўшы квартал Тор-ды-Нона, ён абараніў горад ад нападаў з мора. Аляксандра VI можна лічыць заснавальнікам Леаграда — жылой часткі Ватыкана. У 1500 годзе ён з усёй магчымай пышнасцю справіў 1500-гадовы юбілей нараджэння Хрыста.

Аляксандр VI шырока вядомы як мецэнат, аматар мастацтваў. Па яго ініцыятыве былі выкананы шматлікія архітэктурныя працы. Паводле яго заказаў працавалі Перуджына і Даната Брамантэ. Адным з праектаў Папы Борджыя была роспіс сабора Санта Марыя Маджорэ. Папа спрыяў рымскаму ўніверсітэту, падтрымліваў прафесараў.

Рэпутацыя
---------

Яшчэ пры жыцці Аляксандр VI быў затаўраваны як «пачвара распусты» — нібыта сужыцель уласнай дачкі, якая нарадзіла яму сына. Нядобразычліўцы стварылі яму рэпутацыю маніякальнага атрутніка, «аптэкара сатаны». У Найноўшы час прымаліся спробы спісаць гэтыя водгукі на незадаволенасць яго аб’яднаўчай палітыкай, якія ішлі, у першую чаргу, ад італьянскай эліты кватрачэнта. Тым не менш, нават сучаснікам здаваліся непрыстойнымі яго пагоня за асабістай выгадай і ўсёпаглынальнае жаданне ўзвялічыць сваіх бліжэйшых сваякоў за кошт старой арыстакратыі. Афіцыйнай гісторыяй каталіцкай царквы ён характарызуецца як самая змрочная фігура папства, а яго пантыфікат называюць «няшчасцем для царквы».

Зноскі
------

1. 1 2  Library of Congress Authorities — Library of Congress. Праверана 19 мая 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13219454'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q131454'></a>
2. ↑  Dizionario Biografico degli Italiani — 1960. Праверана 20 мая 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1128537'></a>
3. ↑
4. ↑
5. ↑  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847329'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847326'></a>
6. ↑  Alexander VI (pope) :: Article (англ.). — артыкул з *Encyclopædia Britannica Online*.
7. ↑  Richard Marius. *Martin Luther*. Harvard University Press, 1999. 3rd ed. P. 82.
8. ↑  The Cambridge Modern History. Vol. 1. Cambridge University Press, 1902. P. 241.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аляксандр VI

| ⛭Папы Рымскія |
| --- |
| I стагоддзе | 
* Пётр
* Лін
* Анаклет
* Клімент I
* Эварыст

 |
| II стагоддзе | 
* Аляксандр I
* Сікст I
* Тэлесфор
* Хігін
* Пій I
* Аніцэт
* Сотар
* Алеўтэр
* Віктар I
* Сефірын

 |
| III стагоддзе | 
* Калікст I
* Урбан I
* Панціян
* Антэр
* Фабіян
* Карнелій
* Луцый I
* Стэфан I
* Сікст II
* Дыянісій
* Фелікс I
* Еўціхій
* Кай
* Марселін

 |
| IV стагоддзе | 
* Марцэл I
* Еўсебій
* Мельхіяд
* Сільвестр I
* Марк
* Юлій I
* Ліберый
* Дамасій I
* Сірыцый
* Анастасій I

 |
| V стагоддзе | 
* Інакенцій I
* Зосіма
* Баніфацый I
* Цэлесцін I
* Сікст III
* Леў I
* Гіляр
* Сімпліцый
* Фелікс II
* Геласій I
* Анастасій II
* Сімах

 |
| VI стагоддзе | 
* Гармізд
* Ян I
* Фелікс IV
* Баніфацый II
* Ян II
* Агапій I
* Сільверый
* Вігілій
* Пелагій I
* Ян III
* Бенедыкт I
* Пелагій II
* Грыгорый I

 |
| VII стагоддзе | 
* Сабініян
* Баніфацый III
* Баніфацый IV
* Адэадат I
* Баніфацый V
* Ганорый I
* Севярын
* Ян IV
* Тэадор I
* Марцін I
* Яўген I
* Віталіян
* Адэадат II
* Донус
* Агафа
* Леў II
* Бенедыкт II
* Ян V
* Конан
* Сергій I

 |
| VIII стагоддзе | 
* Ян VI
* Ян VII
* Сісіній
* Канстанцін I
* Грыгорый II
* Грыгорый III
* Захар
* *Стэфан II*
* Стэфан II
* Павел I
* Стэфан III
* Адрыян I
* Леў III

 |
| IX стагоддзе | 
* Стэфан IV
* Пасхалій I
* Яўген II
* Валянцін
* Грыгорый IV
* Сергій II
* Леў IV
* Бенедыкт III
* Мікалай I
* Адрыян II
* Ян VIII
* Марын I
* Адрыян III
* Стэфан V
* Фармоз
* Баніфацый VI
* Стэфан VI
* Раман
* Тэадор II
* Ян IX
* Бенедыкт IV

 |
| X стагоддзе | 
* Леў V
* Сергій III
* Анастасій III
* Ланд
* Ян X
* Леў VI
* Стэфан VII
* Ян XI
* Леў VII
* Стэфан VIII
* Марын II
* Агапій II
* Ян XII
* Леў VIII
* Бенедыкт V
* Ян XIII
* Бенедыкт VI
* Бенедыкт VII
* Ян XIV
* Ян XV
* Грыгорый V
* Сільвестр II

 |
| XI стагоддзе | 
* Ян XVII
* Ян XVIII
* Сергій IV
* Бенедыкт VIII
* Ян XIX
* Бенедыкт IX
* Сільвестр III
* Бенедыкт IX
* Грыгорый VI
* Клімент II
* Бенедыкт IX
* Дамасій II
* Леў IX
* Віктар II
* Стэфан IX
* Мікалай II
* Аляксандр II
* Грыгорый VII
* Віктар III
* Урбан II
* Пасхалій II

 |
| XII стагоддзе | 
* Геласій II
* Калікст II
* Ганорый II
* Інакенцій II
* Цэлесцін II
* Луцый II
* Яўген III
* Анастасій IV
* Адрыян IV
* Аляксандр III
* Луцый III
* Урбан III
* Грыгорый VIII
* Клімент III
* Цэлесцін III
* Інакенцій III

 |
| XIII стагоддзе | 
* Ганорый III
* Грыгорый IX
* Цэлесцін IV
* Інакенцій IV
* Аляксандр IV
* Урбан IV
* Клімент IV
* Грыгорый X
* Інакенцій V
* Адрыян V
* Ян XXI
* Мікалай III
* Марцін IV
* Ганорый IV
* Мікалай IV
* Цэлесцін V
* Баніфацый VIII

 |
| XIV стагоддзе | 
* Бенедыкт XI
* Клімент V
* Ян XXII
* Бенедыкт XII
* Клімент VI
* Інакенцій VI
* Урбан V
* Грыгорый XI
* Урбан VI
* Баніфацый IX

 |
| XV стагоддзе | 
* Інакенцій VII
* Грыгорый XII
* Марцін V
* Яўген IV
* Мікалай V
* Калікст III
* Пій II
* Павел II
* Сікст IV
* Інакенцій VIII
* Аляксандр VI

 |
| XVI стагоддзе | 
* Пій III
* Юлій II
* Леў X
* Адрыян VI
* Клімент VII
* Павел III
* Юлій III
* Марцэл II
* Павел IV
* Пій IV
* Пій V
* Грыгорый XIII
* Сікст V
* Урбан VII
* Грыгорый XIV
* Інакенцій IX
* Клімент VIII

 |
| XVII стагоддзе | 
* Леў XI
* Павел V
* Грыгорый XV
* Урбан VIII
* Інакенцій X
* Аляксандр VII
* Клімент IX
* Клімент X
* Інакенцій XI
* Аляксандр VIII
* Інакенцій XII
* Клімент XI

 |
| XVIII стагоддзе | 
* Інакенцій XIII
* Бенедыкт XIII
* Клімент XII
* Бенедыкт XIV
* Клімент XIII
* Клімент XIV
* Пій VI
* Пій VII

 |
| XIX стагоддзе | 
* Леў XII
* Пій VIII
* Грыгорый XVI
* Пій IX
* Леў XIII

 |
| XX стагоддзе | 
* Пій X
* Бенедыкт XV
* Пій XI
* Пій XII
* Ян XXIII
* Павел VI
* Ян Павел I
* Ян Павел II

 |
| XXI стагоддзе | 
* Бенедыкт XVI
* Францыск

 |
| 
* ≛ ✰ Спіс Папаў Рымскіх
* Катэгорыя:Папы Рымскія

 |


| ?Аляксандр VI — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Rodrigo Gil de Borja y Fennolet[d] |  | Rodrigo de Borja[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Jofré Llançol i Escrivà[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Dona Sibila de Orms[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Аляксандр VI |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Domingo de Borja[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Isabel de Borja y Cavanilles[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Francisca (Marti)[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Іспанскі біяграфічны · Ларуса · Праваслаўная · Праваслаўная багаслоўская · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Infernal (6e éd.) · Notable Names Database · Universalis · Гранат |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 97043983 · BNC: a10473890 · BNE: XX882833 · BNF: 12105735d · CiNii: DA15072479 · CONOR: 214749027 · GND: 118501844 · ICCU: SBLV238325 · ISNI: 0000000121179247 · LCCN: n50058829 · NKC: js20030324002 · NLA: 53004652 · NLG: 162110 · NLP: a0000001221725, a0000002946255 · NTA: 071445757 · NUKAT: n96402275 · PTBNP: 1311686 · LIBRIS: 358115 · SUDOC: 029427894 · VIAF: 2501524 · ULAN: 500356916 |

 |