recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мотальскае возера** — размешчана ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, на поўнач ад вёскі Моталь. Плошча люстэрка — 1,15 км². Сярэдняя глыбіня 1 м. Найбольшая глыбіня 2 м. Аб’ём вады 1180000 кб.м. Плошча вадазбору 3588 км².

Размешчана ў басейне ракі Ясельда, якая цячэ праз возера. Катлавіна возера лопасцевай формы (выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход на 2,5 км; максімальная шырыня — 0,77 км, сярэдняя — 0,46 км) сфарміравана ў выніку разліву ракі Ясельда. Берагавая лінія даўжынёй 6,9 км утварае мноства заліваў. Звужаючыся ў сярэдняй частцы, катлавіна падзяляецца на 2 плёсы. Схілы катлавіны вышынёй да 6 м, часткова разараныя. Берагі нізкія. Дно плоскае, сапрапелістае. Зарастае больш за палову плошчы возера.
**«Лабатамі́я»** (руск.: Лоботомия) — беларускі дакументальны фільм рэжысёра Юрыя Хашчавацкага, зняты ў 2010 годзе.

Сюжэт
-----

Пра падзеі ў Расіі і Грузіі падчас збройнага канфлікту ў Паўднёвай Асеціі ў жніўні 2008 года.

Здымачная група
---------------

* рэжысёр — Юрый Хашчавацкі

Узнагароды
----------

Прэм’ера фільма адбылася на фестывалі IDFA у 2010 годзе, дзе фільм атрымаў узнагароду Прыз глядацкіх сімпатый. Адмысловы прыз журы на фестывалі «Cronograf» у Кішынёве (Малдова), 2011 год. Найлепшы балтыйскі дакументальны фільм на Рыжскім міжнародным кінафестывалі ў Латвіі, 2011 год.

Зноскі
------

1. ↑  Юры Хашчавацкі – пра новы фільм "Лабатамія" **(нявызн.)**, *Беларуская служба Радыё «Свабода»* (28 красавік 2010, 17:12). Праверана 30 кастрычніка 2020.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
**Ларс Арнэ Фроландэр** (шведск.: Lars Arne Frölander, нар.26 мая 1974, Будэн, Швецыя) — шведскі плывец, алімпійскі чэмпіён 2000 года, шматразовы чэмпіён свету, Еўропы і Швецыі. Усяго на Алімпійскіх гульнях, чэмпіянатах свету і Еўропы заваяваў за кар’еру больш за 50 узнагарод. Сваю першую ўзнагароду на вышэйшым узроўні выйграў у 1992 годзе на Алімпіядзе ў Барселоне, апошнюю — у 2010 годзе на чэмпіянаце Еўропы ў Будапешце. Найбольш паспяховы адрэзак у кар’еры Ларса прыйшоўся на канец 1990-х — пачатак 2000-х.

Прадстаўляў Швецыю ў плаванні на летніх Алімпійскіх гульнях 1992 года, а таксама на гульнях 1996, 2000, 2004, 2008 і 2012 гадоў.

У 2000 годзе пасля перамогі на Алімпійскіх гульнях у Сіднеі быў удастоены залатога медаля Svenska Dagbladet, які ўручаецца найлепшаму спартсмену года ў Швецыі.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FINA · Olympedia · Olympic Channel · Swimrankings.net · Алімпійскі камітэт Швецыі |






1. 1 2 3  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>
2. ↑  *(unspecified title)* — World Aquatics. Праверана 2 мая 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q189289'></a>
**Сапсан**, **Сокал-падарожнік** альбо **Сапраўдны сокал** (*Falco peregrinus*) — драпежная птушка з сямейства сакаліных, распаўсюджаная на ўсіх кантынентах, акрамя Антарктыды.

Апісанне
--------

Памерам з крумкача, вылучаецца цёмным, аспідна-шэрым апярэннем спіны, страката-светлым чэравам і чорнай верхняй часткай галавы, а таксама чорнымі «вусамі». У залежнасці ад памеру і асаблівасцяў афарбоўкі, адрозніваюць каля 17 падвідаў гэтай птушкі.

Буйны сокал (даўжыня цела 42-50 см, маса да 1,3 кг) з вострымі крыламі, размах якіх 0,93-1,1 м, і доўгім клінападобным хвастом. Афарбоўка рэзка кантрасная: спіна, верх галавы, крылаў і хваста цёмна-бурыя з шызым налётам, ніз светлы з тонкім папярочным малюнкам на баках і падхвосці (у самак больш яркі). На грудзях кроплепадобныя стракаціны. Ад вачэй уніз ідуць цёмныя «вусы». Васковіца, кольцы вакол вачэй, цэўка і пальцы — жоўтыя. Самкі значна буйнейшыя за самцоў.

Пашырэнне
---------

Пашырэнне: тундра, лесатундра і лясная зона Паўночнай Еўразіі. Месцы пражывання: старыя разрэджаныя бары паблізу адкрытых прастораў балот, азёрных і рачных поймаў; буйныя вярховыя балоты з градава-азёрным і градава-багнавым расліннымі комплексамі.

У еўрапейскай частцы арэала колькасць паўсюдна надзвычай нізкая. Уключаны ў Чырвоную кнігу МСАП. Размнажаецца ў спецыялізаваных гадавальніках ЗША, Канады, Германіі, Фінляндыі, Расіі.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Манагам з выразным гнездавым кансерватызмам. Прылятае ў пачатку вясны. Гняздуецца ў гнёздах гракоў, варон, крумкачоў, зрэдку — на высокіх старых будынках. Кладка з 2-4 яек памерамі 51,8 x 41,8 мм. Наседжванне 28-35 сутак. Птушаняты знаходзяцца ў гняздзе 5-6 тыдняў. У канцы лета шырока вандруюць і перамяшчаюцца да месцаў зімоўкі. Зімуюць у Заходняй і Цэнтральнай Еўропе. Полавая спеласць у гадавалым узросце.

Корміцца галубамі, качкамі, цецерукамі, кулікамі, варонамі, сарокамі, сойкамі і інш.

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мн.: БеЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5
* Сапсан // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 174. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · CMS · eBird · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Neotropical Birds · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4189060-7 · LCCN: sh85099780 · NDL: 00563044 · NKC: ph436717 |
**Сапоцкінская лясная дача** — лясны масіў у Гродзенскім раёне на левабярэжжы Нёмана і яго прытока Чорная Ганча, на тэрыторыі Гродзенскага лясгаса. Уваходзіць у склад Сапоцкінскага батанічнага заказніка. Плошча каля 7 тыс. га.

Рэльеф раўнінны, уздоўж рэк хвалісты. Пераважаюць аднастайныя верасова-імшыстыя бары на водна-ледавіковых і алювіяльных пясках. Уздоўж Нёмана, яго прытокаў і Аўгустоўскага канала чорнаалешнікі з участкамі ельнікаў. На захадзе масіў злучаецца з Аўгустоўскай пушчай (Польшча). На паўночнай мяжы дачы курорт Друскінінкай (Літва).

Літаратура
----------

* Сапоцкінская лясная дача // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
**Дро́нькаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хойніцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Дронькі.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Хойніцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Аравіцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
Не блытаць з Эолавы астравы.
Эалійскі дыялект у Старажытнай Грэцыі
**Эо́лія** або **Эалі́да** (Αἰολίς) — гістарычная вобласць Старажытнай Грэцыі на тэрыторыі заходняй Малой Азіі, населеная пераважна грэкамі-эалійцамі. У шырокім сэнсе, Эоліяй можа звацца уся Грэцыя, населеная эалійцамі.

Гісторыя
--------

Згодна паданням, эалійцы перасяліліся на захад Малой Азіі і суседнія эгейскія астравы ў XII - XI стст. да н. э. Археолагі выявілі, што найстаражытнейшыя грэчаскія паселішчы на ўсходнім беразе Эгейскага мора ўзніклі не раней за VIII ст. да н. э. Герадот паведамляў, што ў склад Эоліі першапачаткова ўваходзіла 12 полісаў, аднак у 650 г. да н. э. поліс Смірна ўвайшоў у склад Іанійскага саюза. Такім чынам, засталося 11 гарадоў-дзяржаў. Акрамя таго, па суседству на востраве Лесбас існавала яшчэ 5 гарадоў.

У VI ст. да н. э. Эолія трапіла пад уладу Лідыі, а потым дзяржавы Ахеменідаў. У выніку войнаў паміж Ахеменідамі і балканскай Грэцыяй Эолія часова набыла незалежнасць, хаця знаходзілася пад уплывам Афінаў. У 428 - 427 гг. да н. э. афіняне пакаралі лесбасцаў за спробу выйсці з палітычнага саюза з імі і разбурылі Мітылену. У канцы V ст. да н. э. Эолія зноў перайшла пад кантроль персаў. У 334 г. да н. э. Эолія была далучана да Македоніі. Пасля смерці Аляксандра Македонскага ўваходзіла ў склад эліністычных малаазіяцкіх дзяржаў. У 133 г. да н. э. стала часткай Рымскай дзяржавы.

Эалійскія аб'яднанні
--------------------

У складзе Рымскай імперыі ўзгадваўся Эалійскі саюз полісаў, які меў важную эканамічную і рэлігійную ролю. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што саюз паміж эалійскімі полісамі існаваў і ў больш старажытныя часы.

Зноскі
------

1. ↑  Герадот, I:149-151
2. ↑  Гл. Carl Roebuck, The Early Ionian League
**Назе́ма** (*Nosema*) — род прасцейшых групы мікраспарыдый.

Адрозніваецца каля 120 відаў. Пашыраны ўсюды. Спецыфічныя ўнутрыклетачныя паразіты жывёл (пераважна членістаногіх) і чалавека. Напрыклад, назема пчаліная (*Nosema apis*) выклікае назематоз дарослых пчол і некаторых чмялёў, паразітуе пераважна ў сярэдняй кішцы і мальпігіевых сасудах насякомых.

Споры даўжынй 3—7 мкм, прадаўгаватыя, з моцнай абалонкай, змяшчаюць двух’ядзерны амёбаладобны зародак і жыгучую капсулу са спіральнай трубчастай ніццю. Пасля заглынання споры гаспадаром зародак трапляе ў клетку кішэчнага эпітэлію і шматразова дзеліцца з утварэннем ланцужкоў аднаядзерных клетак (могуць разносіцца па арганізме з крывёю), потым двух’ядзерных клетах і слор, якія выводзяцца з экскрэментамі.

Літаратура
----------

* Назема // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777308519, 2908874974 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Камінскі.
**Мсціслаў Адамавіч Камінскі** (28 красавіка 1839, фальварак Радзецк, Вількамірскі павет, Віленская губерня — 12 лістапада 1868) — беларускі этнограф, фалькларыст і публіцыст.

У 1860—1862 вучыўся ў Варшаўскай медыка-хірургічнай акадэміі. Супрацоўнічаў у газеце «Вілейскі веснік», часопісах «Ілюстраваны штотыднёвік», «Калоссе», «Варшаўская бібліятэка». Даследаваў матэрыяльную і духоўную культуру беларускага, літоўскага і польскага народаў. У артыкулах «Дзяды», «Некалькі словаў пра звычаі народу ў Мінскай губерні» падаў цікавыя звесткі пра побыт, абрады, звычаі, адзенне і фальклор беларусаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. — 576 с.: іл. — ISBN 985-6302-33-1.
Мсціслаўская берасцяная грамата
**Мсціслаўская берасцяная грамата** — фрагмент берасцяной граматы XIII ст. знойдзены ў 1980 годзе археолагам Л. В. Аляксеевым пры раскопках гарадзішча Замкавая гара ў Мсціславе. Першая берасцяная грамата, выяўленая на тэрыторыі Беларусі пры археалагічных раскопках. Мсціслаў — шосты горад (пасля Вялікага Ноўгарада, Пскова, Смаленска, Старой Русы і Віцебска), дзе знойдзены берасцяныя граматы, ён быў самым паўднёвым пунктам іх распаўсюджвання да выяўлення грамат у Звянігарадзе (Украіна). Зберагаецца ў Магілёўскім абласным краязнаўчым музеі імя Е. Р. Раманава.

Выяўлена пры раскопках сядзібы 20—30-х гг. XIII стагоддзя. Стратыграфія залягання і асаблівасць палеаграфіі граматы дазваляюць датаваць яе 1219—1220 гг. На тэрыторыі гэтай жа сядзібы ў 1979 годзе быў выяўлены круг з ружовага сланцу з надпісам НТАЖ.

Апісанне
--------

У верхнім радку берасцяной граматы тэкст: *«Нце полупять грнвN»*, у ніжнім — слаба разборлівае слова *«Осмьнад/цать»*. На падставе таго, што ў грамаце ідзе гаворка пра закупку вельмі вялікай партыі пшаніцы, на цэлыя чатыры з паловай грыўні, Леанід Аляксееў лічыць, што гэта была сядзіба князя або значнага феадала. Параўнанне запісанай у грамаце сумы з тымі, што належала заплаціць таму ці іншаму гораду, дазволіла выказаць меркаванне, што ў грамаце прыведзены памер закупкі збожжа ў маштабах цэлага горада. Улічваючы неўрадлівыя гады ў Мсціславе, якія былі ўстаноўлены па дэндрахраналагічных спілах, а таксама той факт, што знойдзена грамата была ніжэй маставой, датаванай 1249 г. Л. В. Аляксееў прыйшоў да высновы, што грамата была напісана ў 1219—1220 гг. Гэтыя гады былі неўрадлівымі для Мсціслава, таму і спатрэбілася закупіць так многа збожжа.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.
2. 1 2 3  Археалогія Беларусі. У 4 т. — Мн.: Беларуская навука.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.
**Муа Тыва Аманда Гамель** (швед. Moa Tuva Amanda Gammel Ginsburg; нар. 6 кастрычніка 1980, Стакгольм) — шведская актрыса.

Біяграфія
---------

Скончыла Стакгольмскую школу эканомікі. У 12 гадоў гуляла ў Каралеўскім драматычным тэатры. У 1996 годзе знялася ў фільме Мікаэля Хофстрэма «Skuggornas hus», а пасля згуляла ў мыльнай оперы «Vita lögner» на TV3. У 2006 годзе знялася ў фільме Ёхана Брызінгера «Раптам». У 2009 годзе атрымала ролю ў «Sommaren med Göran». у 2014 годзе ўзяла інтэрв’ю ў скандынаўскіх дзеячаў культуры для свайго падкаста «Genier». Інтэрв’ю надрукавала выдавецтва Natur & Kultur у выглядзе кнігі. У 2015 годзе знялася ў драматычным серыяле «Jordskott».

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 16 ліпеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Moa Gammel // Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
3. ↑  выгрузка даных Freebase — Google.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q648625'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15241312'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1453477'></a>
**Мсціслаўскае княства** — княжацкая воласць са сталіцай у Мсціславе, якая вылучылася ў XII стагоддзі са Смаленскага княства. Першым яго князем у 1180 годзе стаў Мсціслаў Раманавіч. У тэрыторыю Мсціслаўскага княства ўваходзілі землі цяперашніх Мсціслаўскага, Чэрыкаўскага і Чавускага раёнаў з гарадамі Радамлем і Расна.

Пасля смерці ў 1197 годзе смаленскага князя Давыда Расціславіча, дзядзькі Мсціслава Раманавіча, апошні быў прызнаны смаленскім князем і зноў далучыў Мсціслаўскае княства да Смаленскага, захаваўшы яго аднак як удзел.

У канцы XIII стагоддзя Мсціслаўскае княства апынулася на маскоўска-літоўскім памежжы, а ў 1359 годзе было захоплена Альгердам і далучана да Вялікага Княства Літоўскага. Пазней, княства было перададзена Альгердам свайму сыну Карыгайле, затым перайшло да Лугвена, заснавальніка княжацкага роду Мсціслаўскіх. У 1386 годзе на тэрыторыі княства адбылася бітва, пасля таго як смаленскі князь Святаслаў Іванавіч беспаспяхова паспрабаваў аблажыць Мсціслаў і вярнуць яго ў склад свайго княства. У бітве Святаслаў быў забіты, а яго войскі разбіты.

Мсціслаўскае княства доўгі час з'яўляўся памежным і важным у стратэгічным плане. Таму польска-літоўскія манархі праводзілі гнуткую палітыку ў адносінах да мясцовых князёў, імкнучыся не дапусціць іх пераходу ў падданства Вялікага Княства Маскоўскага. Падчас вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1500—1503, тэрыторыя княства была арэнай баявых дзеянняў і моцна пацярпела. У прыватнасці, у бітве пад Мсціславам была разбіта літоўская армія, хоць сам горад маскоўскія ваяводы ўзяць не змаглі.

У жніўні 1514 года князь Міхаіл Іванавіч пры набліжэнні маскоўскага войска да Мсціслава прысягнуўся Васілю III, аднак пасля паражэння маскоўцаў пад Оршай, ізноў вярнуўся да літоўскага князя. У 1526 годзе Мсціслаўскае княства перайшло ў прамое валоданне Жыгімонта Старога і пасля было ператворана ў староства. У 1566 годзе на тэрыторыі былога княства было створана Мсціслаўскае ваяводства.

Літаратура
----------

* *Бычкова М. Е.* Русское государство и Великое княжество Литовское с конца ХV в. до 1569 г. — М.: Изд. центр ИРИ, 1996.
* *Варонін В. А.* Князь Юрай Лынгвеневіч Мсціслаўскі: Гістарычны партрэт / Васіль Варонін. — Мн.: Тэхналогія, 2010.
* *Кром М. М.* Меж Русью и Литвой. Пограничные земли в системе русско-литовских отношений конца XV — первой трети XVI в. Москва: Квадрига, 2010.
* *Мяцельскi А. А.* Мсціслаўскае княства і ваяводства ў XII—XVIII стст. — Мн.: Беларуская навука, 2010. — 664 с.
* Мсцісла́ўскае кня́ства // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 501. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Кіраўнікі Мсціслаўскага княства на Allmonarchs.net Архівавана 11 мая 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 148895 |
**Новамалы́ніцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Ніўкі.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Чачэрскага раёна Гомельскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Новыя Малынічы. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Курацкага сельсавета, і рэарганізаваны ў **Новамалыніцкі нацыянальны польскі сельсавет**. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чачэрскім раёне БССР. У 1937 годзе рэарганізаваны ў беларускі сельсавет. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. У 1939 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Ніўкі. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Наўхавіцкага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
Палі ізаляваных электрычнага (зверху) і магнітнага (знізу) манаполяў
**Магні́тны манапо́ль** — гіпатэтычны фізічны аб’ект, які некаторымі сваімі ўласцівасцямі нагадвае ізаляваны магнітны полюс.

Існаванне магнітных манаполяў парушае інварыянтнасць адносна адлюстравання прасторы і абарачэння часу, дазваляе
растлумачыць дыскрэтнасць электрычнага зараду, пабудаваць мадэль канфайнменту[ru] кваркаў (існаванне іх толькі ў звязаным стане), прадказаць імавернасць распаду пратона, і шэраг іншых, у тым ліку касмалагічных, эфектаў.

Адпавядае аднайменнаму тапалагічна-нетрывіяльнаму рашэнню ўраўненняў калібровачнай тэорыі поля.
У лінейнай тэорыі манапольныя рашэнні пабудаваны П. Дзіракам (1931, 1948),
у нелінейнай — незалежна савецкім вучоным А. М. Паляковым[ru] і галандскім вучоным Г. Хоафтам (1974).

Эфектыўныя манапольныя канфігурацыі адыгрываюць істотную ролю ў параметрычнай дынаміцы класічных і квантавых сістэм.

Пошук магнітных манаполяў вядзецца ва ўсіх тэхнічна дасягальных інтэрвалах адлегласцей і энергій.

Зноскі
------

1. ↑  Электрычны манаполь — гэта звычайны кропкавы электрычны зарад.

Літаратура
----------

* Манаполь магнітны // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. С. 59.
* Стражев В. М. Томильчик Л. М. Электродинамика с магнитным зарядом. Мн. 1975.
	+ *Shnir, Yakov M.* Magnetic Monopoles. — Springer-Verlag, Berlin, 2005, ISBN 3-540-25277-0

Спасылкі
--------

* *Магнитный монополь* — артыкул з Фізічнай энцыклапедыі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вернер.

**Тэадор Вернер** (14 лютага 1886, Етэнбург, Вюртэмберг — 15 студзеня 1969, Мюнхен) — нямецкі жывапісец.

Біяграфія
---------

Тэадор Вернер атрымаў першую адукацыю ў педагагічным каледжы ў Нагольдзе, затым у Нюртынгене. Паралельна з настаўніцкай працай Вернер вучыўся з 1908 па 1909 год у Штутгарцкай акадэміі ў Роберта Поцэльбергера. Затым Вернер адпраўляўся ў навучальныя паездкі за мяжу да 1914 года, некалькі разоў наведваў Парыж, дзе праходзіў прыватнае навучанне ў студыі Шарля Герэна.

Тэадор Вернер пачаў сваю творчасць з нацюрморта і пейзажных матываў. Карціны з 1919 па 1929 год знаходзяцца пад моцным уплывам імпрэсіяністычнага стылю Поля Сезана. Пасля вайсковай службы ў Першай сусветнай вайне Тэадор Вернер жыў і працаваў пазаштатным мастаком у Гроссаксенхайме каля Штутгарта да 1929 года. У 1930 годзе пераехаў у Парыж, дзе пражыў да 1935 года. У Парыжы ён стаў членам групы мастакоў Abstraction-Création, заснаванай Навумам Габо, Антуанам Пеўзнерам, Агюстам Эрбінам, Тэа ван Дусбургам і Жоржам Вантонгерлоа.

У 1931 годзе Вернер ажаніўся з мастачкай Анэлізай Рютгерс («Воці»). Праз чатыры гады вярнуўся ў Германію. Нацыянал-сацыялістычны рэжым забараніў яму маляваць і выстаўляць. З гэтага часу яго творы лічыліся дэгенератыўным мастацтвам. Падчас Другой сусветнай вайны быў прызваны на службу ў вермахт у якасці тэхнічнага чарцёжніка. У 1945 годзе значная частка яго карцін была знішчана ў выніку выбуху.

Зноскі
------

1. 1 2  Theodor Werner<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Theodor Werner // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  Union List of Artist Names — 2018. Праверана 25 кастрычніка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
4. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 150653244 · GND: 118631519 · ISNI: 0000 0000 6631 2913 · LCCN: n94071011 · NTA: 068578202 · SUDOC: 237843781 · VIAF: 45095637 · ULAN: 500021881 |

 |
**Эпікрыз** (ад грэч. επίκρίσις (epikrisis) — меркаванне, рашэнне) — меркаванне пра стан хворага, пра дыягназ, прычыны ўзнікнення і развіцці хваробы, пра абгрунтаванне і вынікі лячэння, фармулюецца па завяршэнні лячэння або на пэўным яго этапе. Эпікрыз з’яўляецца абавязковай складовай часткай медыцынскіх уліковых дакументаў. У залежнасці ад асаблівасцяў працякання і зыходу хваробы эпікрыз можа ўключаць меркаванне аб прагнозе хворага, заключэнне аб неабходнасці далейшага назірання за ім, лячэбна-працоўныя рэкамендацыі. У выпадку лятальнага зыходу ў эпікрызе паказваецца прычына смерці.

Змест эпікрыза даступны толькі медыцынскім работнікам, і на яго распаўсюджваюцца правілы захавання прафесійнай таямніцы.

Гл. таксама
-----------

* Анамнез
* Дыягназ
**Юзаф Антонавіч Раўкуць** (нар. 1 студзеня 1954, г. Шчучын) — беларускі артыст балета. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1989).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускае харэаграфічнае вучылішча ў 1972 годзе (клас Н. Малахавай, М. Красоўскага). У 1972—1992 артыст Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў ‎з 1975 года.

Творчасць
---------

Танцоўшчык лірыка-рамантычнага плана. Яго творчасці ўласцівы акадэмізм выканання, шчырасць, рамантычная ўзнёсласць і эмацыйная насычанасць вобраза. Сярод партый: Жан дэ Брыен («Раймонда[ru]» А. Глазунова), Альберт («Жызэль[ru]» А. Адана), Джэймс («Сільфіда[ru]» Х. Левенскольда), Прынц («Лебядзінае возера», «Шчаўкунок», «Спячая прыгажуня» П. Чайкоўскага), Абат («Карміна Бурана[ru]» на музыку К. Орфа), Салор («Баядэрка[ru]» Л. Мінкуса), Конрад, Бірбанта («Карсар[ru]» А. Адана), Раб, Крас («Спартак[ru]» А. Хачатурана), граф Вішанька («Чыпаліна[ru]» К. Хачатурана), Вацлаў («Бахчысарайскі фантан[ru]» Б. Асаф’ева); у нацыянальных балетах — Сын («Крылы памяці» У. Кандрусевіча), Князь, кароль Філіп («Курган», «Тыль Уленшпігель» Я. Глебава). На сцэне Ленінградскага тэатра оперы і балета выканаў балет А. Калніньша «Перарваная песня», прысвечаны В. Хара (1976).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Л. І. Вішнеўская.* Раўкуць Юзаф Антонавіч // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.
**Судэта-нямецкая партыя** (ням.: Sudetendeutsche Partei) — партыя нямецкай меншасці ў Чэхаславакіі. Яна паступова патрапіла пад уплыў НСДАП і стала пятай калонай Трэцяга рэйха ў Чэхаславакіі.

Спачатку партыя адмоўна адносілася да ідэі нацыянал-сацыялізму. Яе члены былі прыхільнікамі манархіі Габсбургаў і бачылі перспектыву ва ўз’яднанні нямецкай тэрыторыі Чэхаславакіі з суседняй Аўстрыяй, да якой яна належала да Першай сусветнай вайны.

Лідар партыі Конрад Генлейн патрабаваў выканання абяцання чэшскага ўрада пабудаваць сваю дзяржаву па прыкладзе Швейцарыі, дзе ўсе народы маюць шырокую аўтаномію.

На парламенцкіх выбарах у маі 1935 года Судэта-нямецкая партыя атрымала 1 249 530 галасоў (68 % галасоў судэцкіх немцаў) і стала другой пасля чэшскай партыі сялян палітычнай сілай у краіне. Яна атрымала 44 з 300 месцаў у парламенце і 23 месцы ў Сенаце. Да гэтага ў судэцкай вобласці звычайна адыгрывалі вядучую ролю Саюз сялян, сацыял-дэмакраты і камуністы.

У сакавіку 1938 года адбылася сустрэча Генлейна з Гітлерам, у выніку якога партыя ўзяла курс на збліжэнне з нацыянал-сацыялістамі. Мюнхенскае пагадненне 1938 года і ўключэнне Судэцкай вобласці ў склад рэйха прывялі да роспуску партыі.

Зноскі
------

1. ↑  Bundeszentrale für politische Bildung — Druck-Version: Republik unter Druck — Informationen zur politischen Bildung (Heft 276)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Куцко.
**Мікалай Васільевіч Куцко** (нар. 5 кастрычніка 1954, в. Табулкі Пінскага раёна Брэсцкай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую ордэна Кастрычніцкай Рэвалюцыі і ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга сельскагаспадарчую акадэмію (інжынер-механік), Акадэмію кіравання пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь (менеджар-эканаміст). Працаваў галоўным інжынерам саўгаса «Навасёлкі» Петрыкаўскага раёна, дырэктарам саўгаса «Маканавічы» («Сцяг Перамогі») Рэчыцкага раёна, інструктарам Гомельскага абкама КПБ, першым намеснікам старшыні Рэчыцкага райвыканкама — начальнікам упраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання.

Выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання, Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь другога і трэцяга скліканняў. Прызначаўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь першага склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі «За працоўныя заслугі», «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Парламенцкага Сходу Саюза Беларусі і Расіі .

Зноскі
------

1. ↑  КУЦКО НИКОЛАЙ ВАСИЛЬЕВИЧ Архівавана 29 жніўня 2019.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
**Мікалай Васільевіч Беспразванных** (3 верасня 1939 — 23 ліпеня 2012) — беларускі трэнер (хакей з шайбай), заслужаны трэнер Беларусі.

Біяграфія
---------

Быў дэканам факультэта спартовых гульняў і адзінаборстваў Беларускага дзяржаўнага інстытута фізічнай культуры (1973—1977), пазней кіраваў хакейнай ДЮСШАР «Юнасць».

Пасля выхаду на пенсію прыцягваўся ў судзейскія брыгады, што абслугоўвалі матчы нацыянальнага чэмпіянату.

Зноскі
------

1. ↑  История факультета
2. ↑  Хоккей. Умер Николай Беспрозванных **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 7 сакавіка 2023. Праверана 7 сакавіка 2023.

Літаратура
----------

* Спортивная энциклопедия Беларуси. — Минск, 2005. — С. 76.
**130-я Петрыкаўская партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная 27 ліпеня 1943 года. Дзейнічала на акупаванай тэрыторыі Петрыкаўскага, Жыткавіцкага, Лельчыцкага, Старадарожскага раёнаў. 6 ліпеня 1944 года брыгада (757 партызан, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* атрад Р. І. Краўца (потым 132-і, арганізаваны ў верасні 1941 года);
* атрад «Балотнікава» (І. Н. Глушко, потым 125-ы, арганізаваны ў жніўні 1942 года);
* атрад М. Ф. Бабкова (потым 135-ы, арганізаваны ў кастрычніку 1942 года);
* атрад П. І. Арцюха (потым 133-і).

У жніўні быў створаны атрад А. І. Трухановіча (пазней 136-ы), які 25 студзеня 1944 года (250 партызан) злучыўся з Чырвонай арміяй і атрад І. В. Дубіка (пазней 138-ы), які 19 студзеня 1944 года злучыўся з Чырвонай Арміяй.

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* І. В. Скалабан;
* М. А. Волкаў.

### Камісар

* І. Н. Глушко.

### Начальік штаба

* У. І. Кулік.

Гісторыя
--------

У лістападзе — снежні 1942 года партызаны ўдзельнічалі ў падрыве мастоў на рэках Пціч і Бобрык (Пціцкая аперацыя). Вялі адкрытыя і засадныя баі, у тым ліку каля вёскі Міхедавічы Капаткевіцкага, вёсак Бабунічы (Бабуніцкі бой), Асавец Петрыкаўскага раёнаў, на дарозе Конкавічы — Балажэвічы. У сакавіку 1943 года каля вёскі Капцэвічы падарвалі некалькі машын з жывой сілай немцаў. 21 жніўня 1943 года разбілі нямецкі гарнізон, які ахоўваў чыгуначны ўчастак Муляраўка — Коржаўка. У жніўні — верасні 1943 года на чыгуначным участку Лунінец — Калінкавічы падарвалі больш за 2 000 рэек, у лютым — чэрвені 1943 і красавіку 1944 гадоў вялі баі з карнікамі.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Даўжанскі раён** (укр.: Довжанський район), да 2016 года — **Свэрдлоўскі раён** (укр.: Свердловський район) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Луганскай вобласці Украіны, якая існавала ў 1938—2020 гадах. Адміністрацыйны цэнтр — Даўжанск (укр.: Довжанськ).

З 2014 года да скасавання ў 2020 годзе тэрыторыя раёна знаходзілася пад кантролем самаабвешчанай Луганскай Народнай Рэспублікі.

Насельніцтва раёна на 1 студзеня 2015 года складала 11 776 чалавек, плошча — 1132 км².

12 мая 2016 года Вярхоўная Рада Украіны ў рамках дэкамунізацыі прыняла пастанову аб перайменаванні Свэрдлоўскага раёна ў Даўжанскі раён.

У 2020 годзе ў рамках адміністрацыйнай рэформы раён быў аб’яднаны з Сарокынскім раёнам і раённымі цэнтрамі ў новы Даўжанскі раён.

Адміністрацыйны падзел
----------------------

Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 6 сельскіх саветаў.

Населеныя пункты
----------------

На тэрыторыі раёна размяшчаліся 1 пасёлак гарадскога тыпу, 3 пасёлкі сельскага тыпу і 26 вёсак.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 177-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Украіны на беларускую мову»
2. ↑  Пастанова Вярхоўнай Рады Украіны ад 12 мая 2016 года № 1351-VIII «Аб перайменаванні асобных населеных пунктаў і раёнаў на часова акупаваных тэрыторыях Данецкай і Луганскай абласцей»

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Даўжанскі раён (1938—2020)
**Серыф** (**засечка**; англ.: serif), у антыквавых шрыфтах — кароткі, звычайна перпендыкулярны штрых, з якога пачынаецца і якім скончваецца асноўны штрых знака. У старой літаратуры часам называецца «адсечкай». Адна з асноўных прыкметаў шрыфтавай формы. Засечкі бываюць аднабаковымі і двухбаковымі. Іх форма можа быць разнастайнай: трохвугольнай, прамавугольнай, закругленай, дэкаратыўнай, у выглядзе тонкай гарызантальнай лініі і г. д. Засечкі могуць быць скругленымі ў месцы злучэння з асноўным штрыхом (*adnate serif*), а могуць прылучацца пад вуглом без скруглення (*adrupt serif*).
**Тэадор Аксянтовіч** (польск.: Teodor Axentowicz, 13 мая 1859, Брашоў, Румынія — 26 жніўня 1938, Кракаў, Польшча) — польскі мастак.

Біяграфія
---------

З 1879—1882 гг. Тэадор Аксянтовіч навучаўся ў Мюнхенскай акадэміі прыгожых мастацтваў. З 1882—1895 гг. навучаўся ў Парыжы. Пасля заканчэння навучання працаваў мастаком-ілюстратарам, робячы шматлікія паездкі ў Лондан і Рым, дзе пісаў партрэты. У 1895 годзе пераехаў у Кракаў, дзе стаў прафесарам у мастацкай школе прыгожых мастацтваў, прапрацаваўшы да 1934 года.

У 1897 годзе Тэадор Аксянтовіч заснаваў мастацкую школу для жанчын. Акрамя гэтага, ён быў адным з заснавальнікаў польскага мастацкага таварыства «Sztuka», якое займалася арганізацыяй выставак, і сябрам Венскай сэцэсіі. У 1910 годзе Тэадор Аксянтовіч стаў рэктарам Кракаўскай акадэміі мастацтваў.

Тэадор Аксентовіч памёр 26 жніўня 1938 года і быў пахаваны на Ракавіцкіх могілках у Кракаве.

Зноскі
------

1. ↑  Theodor Axentowicz<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Theodor Axentowicz — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  Teodor Axentowicz // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>
**Эпіка́нтус** (ад стар.-грэч.: κανφοσ — "унутраны вугал вока"; лац.: plica palpebronasalis) — вертыкальная скурная зморшчына ў пазваночных жывёл і чалавека, што што затуляе ўнутраны вугал шчыліны вока. Лічыцца, што сфарміраваўся як абарона вочнага яблыка ад холаду і іншых знешніх пашкоджанняў.

У чалавека эпікантус шырока распаўсюджаны ў прадстаўнікоў мангалоіднай расы і бушменскай малой расы, прычым у многіх груп сустракаецца толькі ў дзяцінстве. У прадстаўнікоў іншых рас з'яўляецца анамаліяй і можа сведчыць пра наяўнасць пэўных хвароб. Набыты эпікантус сустракаецца ў асоб, якія перажылі рубцовыя змены павекаў.

Спасылкі
--------

* Origin Of Shape Of Asian Eyes Is Still A Mystery To Scientists
* ЭПИКАНТУС

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776834609, 2908846425, 2911021961 |
Тыдэй забівае Ісмену
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ісмена (значэнні).
**Ісме́на** (стар.-грэч.: Ἰσμήνη) — у грэчаскай міфалогіі беатыйская гераіня, якая лічылася заснавальніцай адной з беатыйскіх абшчын.

У розных варыянтах паданняў пра Эдыпа Ісмена з'яўляецца яго дачкой то ад Іакасты, то ад Еўрыганеі. У Сафокла («Эдып у Калоне») Ісмена ў Атыцы далучаецца да свайго бацькі, які вандруе з Антыгонай.

Паводле Іона Хіёскага, Ісмена і Антыгона спалены ў храме Геры Лаадамантам (сынам Этэокла).

Паэт Мімнерм пісаў, што Ісмена была ў любоўнай сувязі з нейкім Феакліменам і была па намовеАфіны забіта Тыдэем падчас спаткання з ім, каля крыніцы, якая таксама стала звацца Ісмена.

Гераіня трагедыі Эсхіла «Сямёра супраць Фіваў», трагедый Сафокла «Эдып у Калоне» і «Антыгона».

У гонар Ісмены названы астэроід (190) Ісмена, адкрыты ў 1878 годзе.

Зноскі
------

1. ↑   Мифы народов мира. М. 1991-92. В 2 т. Т.1. С.570-571
2. ↑   Псеўда-Апаладор. Міфалагічная бібліятэка III 5, 8
3. ↑   Салустий. Предисловие к «Антигоне» // Софокл. Драмы. М. 1990. С.458

Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15082924g · SUDOC: 241541611 · VIAF: 316444173 |
**Малярны аб'ём** — аб'ём аднаго моля рэчыва, велічыня, якая атрымліваецца ад падзелу малярнай масы на шчыльнасць. Характарызуе шчыльнасць пакавання малекул.

Значэнне *N*A = 6,022…×1023 завецца лікам Авагадра ў гонар італьянскага хіміка Амедэа Авагадра. Гэта ўніверсальная пастаянная для самых дробных часціц любога рэчыва.

Менавіта такую колькасць малекул утрымлівае 1 моль кіслароду О2, такую ж колькасць атамаў у 1 молі жалеза (Fe), малекул у 1 молі вады H2O.

Паводле закона Авагадра, 1 моль ідэальнага газу пры звычайных умовах мае адзін і той жа аб'ём *Vm* = 22,413 996(39) л. Пры звычайных умовах большасць газаў блізкія да ідэальных, таму ўся даведкавая інфармацыя пра малярны аб'ём хімічных элементаў адносіцца да іх кандэнсаваных фаз, калі не абумоўлена іншае.

Значэнні малярнага аб'ёму хімічных элементаў
--------------------------------------------


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Група** | **I A** | **II A** | **III B** | **IV B** | **V B** | **VI B** | **VII B** | **VIII B** | **VIII B** | **VIII B** | **I B** | **II B** | **III A** | **IV A** | **V A** | **VI A** | **VII A** | **VIII A** |
| **Перыяд** |  |
| **1** | H14,1 |  | He31,8 |
| **2** | Li13,1 | Be5 |  | B4,6 | C5,3 | N17,3 | O14 | F17,1 | Ne16,8 |
| **3** | Na23,7 | Mg14 |  | Al10 | Si12,1 | P17 | S15,5 | Cl18,7 | Ar24,2 |
| **4** | K45,3 | Ca29,9 | Sc15 | Ti10,6 | V8,35 | Cr7,23 | Mn7,39 | Fe7,1 | Co6,7 | Ni6,6 | Cu7,1 | Zn9,2 | Ga11,8 | Ge13,6 | As13,1 | Se16,5 | Br23,5 | Kr32,2 |
| **5** | Rb55,9 | Sr33,7 | Y19,8 | Zr14,1 | Nb10,8 | Mo9,4 | Tc8,5 | Ru8,3 | Rh8,3 | Pd8,9 | Ag10,3 | Cd13,1 | In15,7 | Sn16,3 | Sb18,4 | Te20,5 | I25,7 | Xe42,9 |
| **6** | Cs70 | Ba39 | \* | Hf13,6 | Ta10,9 | W9,53 | Re8,85 | Os8,43 | Ir8,54 | Pt9,1 | Au10,2 | Hg14,8 | Tl17,2 | Pb18,3 | Bi21,3 | Po22,7 | Atн/д | Rnн/д |
| **7** | Frн/д | Ra45 | \*\* | Rfн/д | Dbн/д | Sgн/д | Bhн/д | Hsн/д | Mtн/д | Dsн/д | Rgн/д | Cnн/д | Uutн/д | Flн/д | Uupн/д | Lvн/д | Uusн/д | Uuoн/д |
|  |
| Лантаноіды | \* | La22,5 | Ce21 | Pr20,8 | Nd20,6 | Pm19,96 | Sm19,9 | Eu28,9 | Gd19,9 | Tb19,2 | Dy19 | Ho18,7 | Er18,4 | Tm18,1 | Yb24,8 | Lu17,8 |
| Актыноіды | \*\* | Ac22,54 | Th19,8 | Pa15 | U12,5 | Np21,1 | Pu12,12 | Am20,8 | Cm18,28 | Bkн/д | Cfн/д | Esн/д | Fmн/д | Mdн/д | Noн/д | Lrн/д |
|  |

Зноскі
------

1. ↑  CODATA Value: molar volume of ideal gas (273.15 K, 101.325 kPa)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Востраў скарбаў (значэнні).

**Востраў скарбаў** (англ.: Treasure Island) — раман шатландскага пісьменніка Роберта Стывенсана аб прыгодах, звязаных з пошукам скарбаў, схаваных капітанам Флінтам на незаселеным востраве. Упершыню апублікаваны ў 1883 годзе, да гэтага ў перыяд 1881—1882 гадоў выходзіў серыямі ў дзіцячым часопісе «*Young Folks*». На беларускую мову раман пераклаў Алесь Асташонак.

Сюжэт
-----

Раман складаецца з 34 раздзелаў, разбітых на 6 частак. Апавяданне вядзецца ад асобы галоўнага героя, сына ўладальнікаў карчмы — юнага Джыма Хокінса (за выключэннем раздзелаў 16—18, дзе апавядальнікам выступае доктар Ліўсі).

Шмат рызыкоўных прыгод даводзіцца перажыць юнаму герою Джыму Хоўкінсу ў падарожжы на таямнічы Востраў Скарбаў. І галоўны скарб, якім авалодвае ён у выніку,— давер’е і ўдзячнасць сяброў, вера ў добрых людзей і сапраўдная мужчынская дружба.

Беларускі пераклад
------------------

* Востраў скарбаў: Пер. з рус. / Роберт Луіз Стывенсон. — Мн. : ДВБ. Дзіцячая літ. 1938. — 213, [1] с.
* Востраў Скарбаў: Раман: Для малод. шк. узросту / Роберт Льюіс Стывенсан / Пер. з англ. мовы А. М. Асташонка; Маст. У. В. Гладкевіч. — Мн.: Юнацтва, 1993. — 239 с: іл. ISBN 5-7880-0428-4

Зноскі
------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 30 жніўня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
На партрэце.
**Андрэй Кірылавіч Разумоўскі** (2 лістапада 1752 — 23 жніўня 1836) — рускі граф, пазней князь, сын Кірыла Разумоўскага, апошняга гетмана Украіны, расійскі дыпламат.

Пасол Расіі ў Аўстрыі з 1792 па 1807; правёў большую частку жыцця ў Вене. Быў адным з прадстаўнікоў Расіі на Венскім кангрэсе. Мецэнат Людвіга ван Бетховена, які прысвяціў яму свае Пятую і Шостую сімфоніі, а таксама тры струнных квартэты.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны Аўстрыйскай імперыі · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV11976778 · GND: 130200875 · ISNI: 0000 0000 6155 2360 · NKC: mzk2011655308 · NUKAT: n2019222777 · SUDOC: 12544396X · VIAF: 77415174 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Млоцкі.
**Андрэй Млоцкі** (каля 1570 — пасля 1636) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч.

Біяграфія
---------

З шляхецкага роду Млоцкіх герба «Праўдзіц», сын Мацея, дзядзька Яна Караля Млоцкага. У 1580-х гг. удзельнічаў у Інфлянцкай вайне 1558—1583 гадоў. Пасля ваяваў у Інфлянтах у час вайны Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600—1629 гадоў, удзельнічаў у 1605 годзе ў пераможнай Кірхгольмскай бітве як паручнік гусарскай роты. У 1606 годзе далучыўся да вайсковай канфедэрацыі, якая патрабавала ад караля выплаты жолду.

У 1608—1610 ваяваў у Расіі на баку Лжэдзмітрыя ІІ на чале гусарскай і казацкай рот (300 чал.). 25 чэрвеня 1609 года войска Млоцкага разбіла пад Каломнай атрады Пракопа Ляпунова. У пачатку 1610 года перайшоў на бок караля Жыгімонта ІІІ, які вёў аблогу Смаленска, у чэрвені 1610 перайшоў пад камандаванне гетмана Станіслава Жулкеўскага. Удзельнічаў у 1610 годзе ў пераможнай Клушынскай бітве, пасля заняцця Масквы[ru] ўстанавіў кантроль над Белым Горадам. У Маскве вёў шматлікія баі. Знаходзіўся там да жніўня 1612 года, пасля адышоў з войскамі Яна Караля Хадкевіча. У лістападзе 1612 года удзельнічаў у паходзе на Маскву Жыгімонта ІІІ. У пачатку 1613 года Млоцкі, відаць, удзельнічаў у стварэнні канфедэрацыі ў войску Хадкевіча, якая патрабавала выплаты жолду.

З 1607 года атрымліваў штогод 8 тыс. злотых з Хельмецкага стараства ў Інфлянтах, пасля яго заняцця шведамі атрымаў Аршанскае стараства, дзе актыўна займаўся гаспадаркай. Абраны паслом ад Аршанскага павета на сойм 1629. У 1636 годзе заснаваў Аршанскі кляштар бернардзінцаў.

Спасылкі
--------

* Андрэй Млоцкі на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: andrzej-mlocki-h-prawdzic · Sejm-Wielki.pl |
**Андрэй Мужылоўскі** (1580-я — 1640-я) — праваслаўны пісьменнік-палеміст, рэлігійны дзеяч.

Прэсвітар, з канца 1620-х гадоў слуцкі пратапоп. У 1631 годзе пастрыгся ў манахі пад імем **Анатолій**, пазней прыняў вялікую схіму пад імем **Антоній**, быў іераманахам Кіева-Пячэрскага манастыра. Выступаў супраць Берасцейскай уніі (1596). У «Водпісе на ліст уніятаў віленскіх» (на старабеларускай мове, 1616) пад уплывам «Трэнаса» Мялеція Сматрыцкага асудзіў учынкі «сына»-ўніята, які здрадзіў інтарэсам праваслаўнага народа Рэчы Паспалітай, даў знішчальную характарыстыку слугам рымска-каталіцкай царквы. У «Антыдотуме» («Antydotum» на польскай мове, 1629), скіраваным супраць «Апалогіі» Сматрыцкага, Мужылоўскі падкрэсліваў значэнне антыўніяцкіх твораў Сматрыцкага, але асуджаў яго за тое, што ён, на думку Мужылоўскага, перайшоў ва ўніяцтва не па ідэйных меркаваннях, а спакушаны абяцанкамі рымска-каталіцкай царквы. Адным з першых спрабаваў аддзяліць царкоўна-багаслоўскую літаратуру ад свецкай, указваў на гістарычны характар творчасці Хрыстафора Філалета, Клірыка Астрожскага. На «Антыдотум» Сматрыцкі адказаў з’едлівым творам «Экзэтэзіс» (1629).

Адзін з прэтэндэнтаў на Кіеўскую праваслаўную мітраполію пасля смерці мітрапаліта Іова Барэцкага. У 1631 годзе прымаў актыўны ўдзел у адабранні ва ўніятаў Сафійскага сабора ў Кіеве на карысць праваслаўнай мітраполіі.

Меў сыноў — Сілуяна[uk], казацкага вайсковага дзеяча, дыпламата, аднаго з бліжэйшых радцаў гетмана Багдана Хмяльніцкага, і Рыгора Мужылоўскіх.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Кароткі, У.* Мужылоўскі Андрэй / Уладзімір Кароткі // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 тамах / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]; Навуковыя кансультанты: Я. К. Анішчанка [і інш.]. Том 2: К — Я. — 2-е выданне. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — С. 324—325.
* *Кароткі, У. Г.* Мужылоўскі Андрэй / У. Г. Кароткі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]. Том 11: Мугір — паліклініка. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2000. — С. 6.
**Абкіда́нне**, **зубленне**, **зубкаванне** — від вышыўкі, які служыў для ўмацавання краёў вырабаў, зрэзаў тканіны, скразных прасветаў у ажурным шыцці. Асаблівай разнастайнасцю спосабаў і дэкаратыўнымі якасцямі вылучаецца палескае абкіданне, якім аздаблялі наміткі, падолы кашуль, фартухоў, краі каўняроў і каўнерцаў.

Літаратура
----------

* Абкіданне // Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя / Рэдкалегія: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. . — Мн.: БелСЭ, 1989. — 575 с. — ISBN 5-85700-014-9. — С. 12.
* Абкіданне // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1. — 704 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0496-9.
Сыр кабралес
**«Кабралес»** (ісп.: Queso de Cabrales, астур.: Quesu de Cabrales) — іспанскі паўцвёрды наразны сыр з блакітнай цвіллю і алеістай тэкстурай з астурыйскага рэгіёна Пеньямельера-Альта. Падаецца да маладога чырвонага віна.

Мае мяккую скарыначку цёмнага колеру. Вырабляецца з сырога каровінага малака або яго сумесі з казіным і авечым малаком. Для паспявання на працягу 2-5 месяцаў пад уздзеяннем разнастайных цвілевых грыбоў, якія надаюць яму унікальны далікатны і пікантны смак, змяшчаецца ў натуральныя пячоры ў ваколіцах Кабралеса. Раней традыцыйна вырабляўся вясной і летам і заварочваўся ў сухое лісце каштана або фігавага дрэва, але ў цяперашні час вырабляецца круглы год і пакуецца ў металізаваную паперу з выявай лісця.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бабінцава.
**Валянціна Фёдараўна Бабінцава** (25.12.1919, Глазаў, Расія —) — беларуская ўрач-хірург, арганізатар аховы здароўя. Заслужаны ўрач БССР (1960).

Біяграфія
---------

Скончыла Пермскі медыцынскі інстытут (1940). Удзельніца Вялікай Айчыннай вайны. Хірург (1946—1950), галоўны урач (1950—1957) Валожынскай раённай бальніцы. Галоўны урач Валожынскага раёна (1957—1958), практолаг Мінскай абласной клінічнай бальніцы (1971—1994).

Зноскі
------

1. 1 2  90 лет со дня рождения Валентины Федоровны Бабинцевой  (руск.)

Літаратура
----------

* Организаторы здравоохранения Республики Беларусь. — Минск, 2002. — С. 347.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шаўчэнка.

**Валянціна Сямёнаўна Шаўчэнка** (укр.: Валентина Семенівна Шевченко, народжаная *Салянік*; 12 сакавіка 1935, Крывы Рог, Днепрапятроўская вобласць — 3 лютага 2020, Кіеў) — украінскі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 12 сакавіка 1935 года ў горадзе Крывы Рог у сям’і шахцёра. Скончыла Кіеўскі дзяржаўны ўніверсітэт (завочнае аддзяленне). Працавала старшай піянерважатай, настаўнікам геаграфіі, сакратаром камсамольскай арганізацыі школы. З 1957 года — сакратар Крыварожскага гаркама камсамола.

На XVIII з’ездзе камсамола Украіны ў 1962 годзе абрана сакратаром ЦК ЛКСМУ, у 1962—1969 гадах — сакратар ЦК ЛКСМУ (курыравала піянерыю і школы). У 1968 годзе наведала Канаду. У 1969—1973 гадах — намеснік Міністра асветы Украінскай ССР. У 1973—1975 гадах — намеснік старшыні Прэзідыума Украінскага таварыства дружбы і культурных сувязяў з замежнымі краінамі.

У 1975—1985 гадах — намеснік Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета УССР. З 22 лістапада 1984 года па 27 сакавіка 1985 года — в. а. Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета УССР (пасля смерці А. Ф. Ватчанкі). 27 сакавіка 1985 года абрана па рэкамендацыі В. В. Шчарбіцкага Старшынёй Прэзідыума Вярхоўнага Савета УССР (падчас абрання самы малады член Палітбюро ЦК КПУ, 50 гадоў), на пасадзе па 4 чэрвеня 1990 года.

З 2 ліпеня 1985 года па 25 мая 1989 года — намеснік Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР. Народны дэпутат СССР (1989—1991). Член ЦК КПСС (1986—1990). У 1989 годзе адмовілася прымаць пастанову аб забароне Руху. У 1990-х гадах узначальвала Нацыянальны фонд «Украіна — дзецям», Усеўкраінскі дабрачынны фонд садзейнічання развіццю фізічнай культуры, спорту і турызму.

З 2002 года — старшыня «Кангрэса дзелавых жанчын Украіны».

Памерла 3 лютага 2020 года.

Узнагароды
----------

* Ордэн князя Яраслава Мудрага V ступені (4 сакавіка 2010 года) — за важкі асабісты ўклад у сацыяльна-эканамічнае і культурнае развіццё Украіны, актыўную грамадскую дзейнасць, шматгадовую добрасумленную працу і з нагоды Міжнароднага дня правоў жанчын і свету;
* Ордэн княгіні Вольгі I ступені (16 студзеня 2009 года);
* Ордэн княгіні Вольгі II ступені (3 сакавіка 2005 года);
* Ордэн княгіні Вольгі III ступені (17 чэрвеня 1998 г.);
* Ганаровы грамадзянін горада Кіева — рашэнне Кіеўсавета ад 26.05.2005 № 396/2972.

Зноскі
------

1. ↑