**Кі́га**, **бакі́га** (саманазвы *Bakiga*, *abakiga* літаральна «горцы») — афрыканскі народ. Насяляюць паўднёвы захад Уганды, таксама жывуць у памежных раёнах Руанды. У Руандзе кіга звычайна адносяць да хуту. У Угандзе разглядаюцца як асобная супольнасць, там іх агульная колькасць (2020 г.) складае 3 038 000 чалавек.

Паходжанне
----------

Згодна гістарычным паданням кіга, яны першапачаткова насялялі поўнач Руанды, дзе сфарміравалася манархічная дзяржава на чале прадстаўнікоў рода Бамухуту. У XVIII ст. яно было заваявана тутсі і далучана да Руанды. Частка насельніцтва на чале культурнага героя Какіга мігрыравала ў горныя раёны на паўднёвым захадзе сучаснай Уганды. Але параўнальнае вывучэнне вуснай генеалогіі паказала, што міграцыя розных родаў кіга з Руанды займала некалькі стагоддзяў. Апошнія перасяленні зафіксаваны пачаткам XX ст. На новым месцы кіга не стварылі новую дзяржаву і гуртаваліся вакол родавых арганізацый. Тым не меней, паданні могуць адлюстроўваць сапраўдныя падзеі, паколькі сярод кіга існуе тытул *мукама* («правадыра правадыроў»), які прыпісваецца манархам Бамухуту. Акрамя таго, назвы родаў кіга часцяком супадаюць з назваі родаў хуту паўночнай Руанды.

Культура
--------

Галоўным заняткам кіга здаўна з’яўляецца сельская гаспадарка. Яны вырошчваюць сорга, проса, бабовыя, ямс, трымаюць кароў, коз, у нашы дні — авечак. Зямлю апрацоўваюць як мужчыны, так і жанчыны. Жанчыны клапоцяцца пра дом і свойскую жывёлу. Кіга сезонна здабываюць мёд дзікіх пчол, у апошнія гады інтэнсіўна развіваюць пчалярства. Яны славяцца ўменнем апрацоўваць жалеза і вырабляць якасную кераміку.

Кіга звычайна жывуць у вёсках з раскіданай планіроўкай не далёка ад крыніц пітной вады. У мінулым было распаўсюджана падсечна-агнявое земляробства, калі палеткі хутка трацілі сваю ўраджайнасць. Вёскі мелі часовы характар і знаходзіліся на адным месцы некалькі гадоў. Калі вакол не заставалася тэрыторый, годных для далейшай неашчаднай эксплуатацыі, жыхары пераязджалі ў новае паселішча. Таму хаціны будавалі са сценамі з саломы і трыснягу. У 1935 г. каланіяльныя ўлады абавязалі будаваць сцены з гліны, і паселішчы набылі больш сталы характар.

Народная вопратка вельмі простая, складаецца з каровінай скуры. Мужчыны загортваліся ў яе так, каб яна звісала з плячэй і затулялаа інтымныя месцы. Падчас бойкі яе падвязвалі, а падчас працы наогул здымалі. Жанчыны насілі спадніцы з некалькіх скур. У багатых сем'ях было прынята ўпрыгожваць жаночае цела меднымі кольцамі і бранзалетамі.

Асновай традыцыйнай сацыяльнай арганізацыі з’яўляецца род, усе члены якога маюць адзінага продка па мужчынскай лініі. Род падзяляецца на некалькі сваяцкіх груп, кожная з іх мае свайго правадыра. Галоўная роля правадыра заключана ў судовых функцыях. Правадыры — выдатныя аратары, часам практыкуюць магію або займаюцца лекаваннем суродзічаў. Да XX ст. кіга вялі несупынныя войны з тутсі і хіма. Іх ваенныя аб’яднанні ўзначальвалі асобныя ваенныя правадыры.

Шлюбы знутры рода забаронены. У мінулым яны заключаліся бацькам або дзядзькам ад імя хлопчыка. За нявесту выплочвалі выкуп свойскай жывёлай і жалезнымі матыкамі. Такую жывёлу нельга было прадаваць, але яна магла пайсці на выкуп жонкі для братоў нявесты. У мінулым практыкавалася палігінія. Цнатлівасць лічылася важнай для незамужняй дзяўчыны. Цяжарнасць да шлюбу часам каралася смерцю. Замуж выходзілі ва ўзросце каля 14 гадоў. Шлюбны ўзрост хлопчыкаў быў каля 16 — 18 гадоў. Вяселле *акухінгірэ* суправаджалася падарункамі маладым ў выглядзе хатняга начыння. Яно станавілася маёмасцю мужа. Разводы з дазволу старэйшын разглядаліся як норма, звычайна былі выкліканы бясплоддзем ці лянотай.

Кіга вядомы як выдатныя танцоры. Іх танец *экізіна* ўзнік як размінка пастухоў у прахалодную пару, ён суправажэаецца скокамі, тупатам і дэманстрацыяй цягавітасці. Народныя музычныя інструменты: флейта, трубы, цытра, барабаны.

Мова
----

Родная мова кіга адносіцца да групы моў банту, блізкая да мовы нколе.

Рэлігія
-------

Кіга вераць у бога-творцу Рухангу, але лічаць, што ён мала клапоціцца пра людзей. Больш важную ролю адыгрывае культ бога-заступніка Н'ябінгі на чале жрацоў *эндара*. У нашы дні большасць вернікаў спавядае хрысціянства.

Зноскі
------

1. ↑  Bakiga in Uganda

Спасылкі
--------

* THE BAKIGA Архівавана 21 студзеня 2021.
* Bakiga People and their Culture Архівавана 18 студзеня 2021.
* How Bakiga migrated from Rwanda to Kabale

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 123839522 · LCCN: sh85023334 · SUDOC: 032899327 |