recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Гравітацыя ўтрымлівае планеты на калясонечных арбітах. (маштаб скажоны)
**Гравітацыйнае поле** – фізічнае поле, рэальнасць, праз якую ажыццяўляецца гравітацыйнае ўзаемадзеянне мас. Гравітацыйнае ўзаемадзеянне найслабейшае з вядомых фундаментальных узаемадзеянняў. У класічнай фізіцы гравітацыйнае поле апісваецца адным патэнцыялам і напружанасцю. Напружанасць гравітацыйнага поля супадае з паскарэннем свабоднага падзення. У агульнай тэорыі адноснасці гравітацыйнае поле звязваецца са змяненнем метрыкі прасторы-часу. Тэорыя падразумявае, што пераменнае гравітацыйнае поле спараджае гравітацыйныя хвалі, аднак існаванне такіх хваль да гэтага часу не зафіксавана эксперыментальна. Гіпатэтычным квантам гравітацыйнага поля гравітон. Гравітацыйныя хвалі і гравітоны вельмі слаба ўзаемадзейнічаюць з рэчывам. 

Слабыя гравітацыйныя палі апісваюцца законам сусветнага прыцягнення Ньютана. Моцныя гравітацыйныя палі, якія ўзнікаюць вакол вельмі масіўных цел, зорак, чорных дзірак, апісвае агульная тэорыя адноснасці Эйнштэйна, у прыватнасці ўраўненне Эйнштэйна. Адпаведна, слабыя гравітацыйныя палі класічнай фізікі адытыўныя: патэнцыял поля, створанага некалькімі масіўнымі целамі, з'яўляецца сумай патэнцыялаў асобных цел. У выпадку моцных палёў гэта не так.

Вакол сферычных аднародных статычных цел (якім з'яўляецца, напрыклад, наша планета), гравітацыйнае поле ў рамках агульнай тэорыі адноснасці апісваецца статычнай ізатропнай метрыкай.

Гл. таксама
-----------

* Гравітацыйнае поле Зямлі

Літаратура
----------

* Мала гірнича енциклопедія. В 3-х т. / За ред. В. С. Білецького. — Донецьк: Донбас, 2004. — ISBN 966-7804-14-3.
**Дыэлектры́чная праніка́льнасць** — фізічная велічыня, якая характарызуе дыэлектрычныя ўласцівасці асяроддзя, здольнасць дыэлектрычнага асяроддзя падаўляць электрычнае поле.

Паказвае, у колькі разоў напружанасць электрычнага поля ўнутры аднароднага дыэлектрыка менш за напружанасць электрычнага поля ў вакууме. Дыэлектрычная пранікальнасць вакуума роўная 1. Дыэлектрычная пранікальнасць любога іншага асяроддзя перавышае 1.

Велічыня дыэлектрычнай пранікальнасці залежыць ад тыпу рэчыва, знешніх умоў (тэмпература, ціск і інш.). У пераменным электрычным полі дыэлектрычная пранікальнасць залежыць таксама ад яго частаты.

Гл. таксама
-----------

* Дыэлектрычныя вымярэнні
* Магнітная пранікальнасць

Спасылкі
--------

*Диэлектрическая проницаемость (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 168651791 |
**Грамадзянскае непадпарадкаванне** — форма негвалтоўнага грамадзянскага супраціву, што выяўляецца праз актыўную, дэклараваную адмову грамадзяніна падначальвацца пэўным законам, распараджэнням ці вымогам урада ці службовых асоб.

Паняцце было ўведзена Генры Дэвід Торам у сваім эсэ «Грамадзянскае непадпарадкаванне  (англ.) (бел.», у якім у якасці прыкладу прыводзілася пашыраная практыка адмовы ад выплаты падаткаў як эфектыўны спосаб пратэсту супраць несправядлівай палітыкі дзяржаўных дзеячаў, без выкарыстання гвалтоўных метадаў.

Грамадзянскае непадпарадкаванне выкарыстоўвалася такімі лідарамі як Сьюзан Энтані (жаночы выбарчы рух у ЗША пад канец 1800-х гадоў), Саад Заглул (егіпецкая рэвалюцыя 1919 года супраць брытанскай акупацыі), Махатма Гандзі (пратэсты за Індыю супраць Брытанскай Індыі), Марцін Лютэр Кінг (рухі за грамадзянскія правы ў ЗША 1960-х гадоў).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Грамадзянскае непадпарадкаванне

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4071818-9 · LCCN: sh90000103 · Microsoft: 2779533911 · NKC: ph135601 |
Паветраныя маршруты грамадзянскай авіяцыі ў 2009 г.
**Грамадзянская авіяцыя** — галіна вытворчасці і абслугоўвання, прызначаная для: перавозкі пасажыраў, багажу, грузаў і пошты, выканання авіяцыйных работ у розных галінах эканомікі (сельская гаспадарка, будаўніцтва, ахова лясоў, абслугоўванне экспедыцый і да т.п.), аказання медыцынскай дапамогі насельніцтву і правядзення санітарных мерапрыемстваў; эксперыментальных і навукова-даследчых работ; навучальных, культурна-асветных і спартыўных мерапрыемстваў, а таксама пошукава-выратавальных і аварыйна-выратавальных работ і аказання дапамогі ў выпадку стыхійнага бедства.

У лістападзе 1944 г. была падпісана Чыкагская канвенцыя аб міжнароднай грамадзянскай авіяцыі, адным з пунктаў якой было стварэнне ICAO — міжнароднай арганізацыі грамадзянскай авіяцыі.

Пры павелічэнні патоку перавозак кантроль за паветранай прасторай ператвараецца ў вялікую праблему. Таму ў 1963 г. быў усталяваны так званы Еўракантроль, у які ўвайшлі Бельгія, Францыя, ФРГ, Люксембург, Нідэрланды і Англія для назірання як за вайсковымі, так і цывільнымі палётамі самалётаў краін-удзельніц. Існуе таксама тэндэнцыя каардынаваць абслугоўванне паміж нацыянальнымі авіялініямі; напрыклад, быў усталяваны ў 1963 г. Паветраны саюз паміж Францыяй (Air France), ФРГ (Lufthansa), Італіяй (Alitalia), Бельгіяй (Sabena).

Гл. таксама
-----------

* Паветраны транспарт

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 512918668 · NKC: ph270303 |
**Грамадзянская кааліцыя** (ісп.: Coalición Cívica) — левацэнтрысцкая палітычная кааліцыя ў Аргенціне. Яна была заснавана Эліса Карыа вакол аднайменнай партыі Грамадзянская кааліцыя - ARI (Падтрымка за эгалітарнай рэспубліку). З'яўляецца часткай палітычнай групы лібералаў, у якую ўваходзяць рух: Саюз дзеля ўсяго (UPT), якім кіруе Патрысія Булрых і GEN Generation for a National Энцоунтэр, якой кіруе Маргарыта Столбізер.

Карыа ўдзельнічала ў прэзідэнцкіх выбарах 2007 ад партыі Грамадзянская кааліцыя, разам з кандыдатам ад Сацыялістычнай партыі сенатарам ад правінцыі Санта-Фе, Рубенам Джустыніяні. Кааліцыя прайграла выбары, нягледзячы на падтрымку ў вялікіх гарадах Аргенціны.

Вядучыя фігуры кааліцыі, сярод якіх Каррыо, Булрых і Столбізер, Альфонса Прато Гэя (былы кіраўнік Цэнтральнага банка), сенатары Марыя Эухенія Эстэнсора і Самуіл Кабанчык. На ўсеагульных выбарах 2007 года да новай пашыранай кааліцыі Каррыо адмовіліся далучыцца некаторыя лідары дробных партый, якія сфармавалі асобны палітычны блок пад назвай Autonomous ARI. У траўні 2008 года гэты блок на чале з Эдуарда Макалузе абвясціў аб фарміраванні новай партыі — Партыі салідарнасці і роўнасці (ісп.: Solidaridad e Igualdad, SI). Сярод тых хто пакінуў партыю Грамадзянская кааліцыя, былі Карлас Раймунда, Леанарда Горбац, Дэлія Бізуты, Неліда Сівец, Вераніка Венас, Эміліа Гарсія Мендэс, Лідзія Наім і Марыя Гансалес. Сенатар Марыя Роза Дыяс таксама з'явілася на прэзентацыі Партыі салідарнасці і роўнасці. Некалькі дэпутатаў з ліку якія стварылі новую партыю перамаглі на выбарах 2007 года ад партыі Грамадзянская кааліцыя, пасля чаго занялі палітычную пазіцыю супраць Грамадзянскай кааліцыі. Дэпутаты ад партыі Грамадзянская кааліцыя атрымалі месцы побач з членамі Партыі салідарнасці і роўнасці ў Палаце дэпутатаў. Пасля сенатары Марыя Роза Дыяс і Хасэ Карлас Марцінес узначалілі левую партыю ВРВІ ў сакавіку 2009 года. З 2009 года Кааліцыя пачала называцца як так званая Грамадзянская кааліцыя ВРЗ і падтрымлівае партыю Радыкальны грамадзянскі саюз.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 26 кастрычніка 2007.
**Грамадзянскі амфітэатр** — адна з найважнейшых славутасцей сярод руін старажытнарымскага горада Аквінкум. Адзін з двух амфітэатраў рымскага горада (другі — больш аб'ёмны Ваенны амфітэатр, або *Амфітэатр легіянераў*). Размяшчаецца побач з асноўнай тэрыторыяй Аквінкума, але за межамі гарадскіх сцен. Цяпер знаходзіцца на тэрыторыі Будапешта (у Обудзе).

Грамадзянскі амфітэатр Аквінкума
Амфітэатр выкарыстоўваўся для гладыятарскіх баёў і баёў з дзікімі жывёламі.

Будынак мае форму эліпса. На арэну вядуць два праходы, размешчаных адзін насупраць аднаго. У амфітэатры магло размясціцца каля 5-6 тысяч гледачоў.

Амфітэатр адкрыты ў 1880 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Помнікі антычнага Аквінкума Архівавана 12 лютага 2008.
**Тракт** (польск.: trakt, лац.: traktus, літаральна — валачэнне) — гістарычная назва транспартнай дарогі, якая злучала буйныя гарады або рэгіёны, а таксама сучасная назва аб'ектаў вулічнай сеткі.

Гісторыя
--------

Па трактах ішлі рэгулярныя перавозкі пасажыраў, грузаў і пошты паміж буйнымі гарадамі.

Гасцінец часоў Кіеўскай Русі, які злучаў Кіеў з Малдавіяй, называўся Княжым трактам.

Старадаўні гасцінец у Вялікім Княстве Літоўскім і Польскім каралеўстве, што злучаў абедзве сталіцы — Вільню і Кракаў, называўся Каралеўскім трактам.

У Сібіры і на Урале працягваюць называць дарогі трактамі: галоўным чынам гэта звязана з памяццю аб гістарычным маршруце Сібірскі тракт, які праходзіў праз усю Расію і злучаў яе з Кітаем. Напрыклад, аўтамабільная дарога федэральнага значэння ў Расіі ад Новасібірска да дзяржаўнай мяжы з Манголіяй называецца Чуйскім трактам.

Адрасныя аб’екты
----------------

Назву «тракт» маюць некаторыя вуліцы (адрасныя аб’екты). Трактамі названы шэраг магістральных выездаў з Мінска: Даўгінаўскі тракт, Ігуменскі тракт, Лагойскі тракт, Смілавіцкі тракт, а таксама менш значныя мінскія вуліцы: Азярцоўскі тракт, Менкаўскі тракт, Сморгаўскі тракт, Старавіленскі тракт.

Гл. таксама
-----------

* Гасцінец
* Паштовы тракт
* Барысаўскі тракт (станцыя метро)
* Старабарысаўскі тракт
**Эліза Спірапалі** (алб.: Elisa Spiropali) (15 сакавіка 1983, Тырана, Народная Сацыялістычная Рэспубліка Албанія) — албанскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Дзяржаўны міністр па сувязях з парламентам у другім урадзе Рамы з 2019 года.

Біяграфія
---------

Вучылася два гады ў гімназіі імя Кемаля Стафы ў Тыране, затым у Каледжы аб'яднанага свету імя Лестэра Пірсана у Канадзе, пасля атрымання стыпендыі ў якасці адной з пяці найлепшых школьнікаў Албаніі. У 2005 годзе скончыла амерыканскі жаночы Каледж Маўнт-Халіёк у штаце Масачусэтс, атрымала ступені бакалаўра эканомікі і бакалаўра паліталогіі. Правяла адзін семестр у Буэнас-Айрэсе, каб вывучыць эканамічны крызіс у Аргентыне. У 2007 годзе атрымала стыпендыю Універсітэта Сусекс.

З 2009 года член Сацыялістычнай партыі Албаніі. Была кандыдатам на парламенцкіх выбарах 2009 года, аднак не прайшла ў парламент. Была выбрана прэзідэнтам Форума еўрасацыялістычнай моладзі Албаніі (FRESSH). З'яўлялася дэпутатам муніцыпалітэта Тыраны і прэс-сакратаром Прэзідыума Сацыялістычнай партыі Албаніі.

З кастрычніка 2013 па сакавік 2015 года з'яўлялася генеральным дырэктарам Галоўнага мытнага ўпраўлення.

Па выніках парламенцкіх выбараў 2017 года абрана дэпутатам Народнага сходу Албаніі ад Сацыялістычнай партыі Албаніі ў акрузе Корча. Пераабрана 25 красавіка 2021 года ў акрузе Тырана. Займала пасады намесніка старшыні парламенцкай групы сацыялістаў і намесніка старшыні Камітэта па працы, сацыяльных пытаннях і ахове здароўя з 2017 па 2019 год.

17 студзеня 2019 года прызначана Дзяржаўны міністр па сувязях з парламентам ў другім кабінеце другім урадзе Рамы. Змяніла Эрманелу Фелай падчас рэарганізацыі кабінета міністраў пасля студэнцкіх і антыкарупцыйных пратэстаў. Захавала пасаду ў трэцім кабінеце Рамы.

Сям'я
-----

Замужам. Двое дзяцей

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Elisa Spiropali (алб.). *Qeveria Shqiptare Keshilli i Ministrave*. Праверана 29 сакавіка 2022.
2. ↑  Парламент Албании утвердил предложенный премьером состав нового правительства (руск.). *ТАСС* (17 верасня 2021). Праверана 29 сакавіка 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
Возера **Гравель** (фр.: Lac de Gravelle) — найменшае з 4 азёр Венсенскага лесу. Аб'ём возера складае 28000 м³, плошча люстэрка - ≈ 0,01 км². Знаходзіцца ў паўднёва-ўсходняй частцы Венсенскага лесу, прыкладна ў 50 метрах на поўдзень ад Венсенскага іпадрома  (фр.) (бел.. Як і тры іншыя возера парку (Мінім, Сен-Мандэ і Даменіль), Гравель з'яўляецца часткай гідрасістэмы Венсенскага лесу. Возера Гравель размешчана вышэй за астатнія азёры парка, таму менавіта праз яго ажыццяўляецца забеспячэнне азёр парка водамі Сены. З астатнімі азёрамі парка Гравель злучаецца пры дапамозе двух невялікіх каналаў; з Сен-Мандэ і Даменіль каналам, званым «Ручай Гравель» (фр.: Ruisseau de Gravelle), а з Мінім — каналам, які называецца «Рака Жуэнвіль» (фр.: Rivière de Joinville).

Возера было выкапана ў 1860-ых гадах, падчас пераўтварэння Венсенскага леса ў парк, пад кіраўніцтвам інжынера Жана-Шарля Альфана  (фр.) (бел.. З 1866 года па 1974 год возера Гравель было злучана праз помпавую станцыю Сен-Мор-дэ-Фасэ з Марнай, але пасля адкрыцця аўтастрады А4  (фр.) (бел. якая праходзіць крыху паўднёвей, нагнятанне вод у возера ідзе з Сены, праз помпавую станцыю размешчаную каля Аўстэрліцкага моста  (фр.) (бел...

Глядзіце таксама
----------------

* Возера Мінім
* Возера Сен-Мандэ
* Возера Даменіль

Зноскі
------

1. ↑  Ruisseau de Gravelle sur le site du Sandre.
2. ↑  *Le Lac des Minimes* Архівавана 2 красавіка 2015. document de la ville de Paris.
3. ↑  *Revue des eaux et forêts* (vol. 42), éditions Berger-Levrault, 1903, p.578.
4. ↑  *Le Lac Daumesnil* Архівавана 2 красавіка 2015. document de la ville de Paris.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дыялог (значэнні).

**«Дыяло́г»** — беларускі культурна-рэлігійны каталіцкі часопіс. Выдаецца з 1994 года ў Баранавічах на беларускай і рускай мовах, заснавальнік — Касцёл Маці Божай Фацімскай (Баранавічы). Друкуе матэрыялы, прысвечаныя жыццю Каталіцкага Касцёла ў Беларусі, навіны з замежжа, артыкулы пра галоўныя каталіцкія святы, разважанні пра пытанні веры, інтэрв’ю са святарамі, аповеды пра цікавых людзей. Адрас рэдакцыі: вул. Шаўчэнкі, 6, 225320, г. Баранавічы.

Зноскі
------

1. ↑  *Таццяна Шымковіч*. «Дыялог» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8. — С. 381.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.

Спасылкі
--------

* Інфармацыя на Catholic.by Архівавана 19 снежня 2008.
**Дыягеніты** — тып каменных метэарытаў, якія з'яўляюцца падгрупай HED метэарытаў. Прадстаўляюць сабой збедненыя кальцыем базальтавыя ахандрыты, амаль цалкам складаюцца з высокамагнезіальнага піраксэна (гіперстэна) і, у нязначных колькасцях, плагіаклаза і алівіна. На дадзены момант вядома каля 40 метэарытаў гэтай групы.

Лічыцца, што дыягеніты складаюцца з магматычных парод, якія ўтварыліся глыбока ў кары астэроіда (4) Веста, дзе, па меры астывання астэроіда, адбывалася іх павольная крышталізацыя ў форме крышталяў. Гэтыя крышталі складаюцца ў першую чаргу з магнію і ортапіраксэну, з невялікай колькасцю плагіаклазу і алівіну.

Сваю назву гэтыя метэарыты атрымалі ў гонар Дыягена Апаланійскага, старажытнагрэцкага філосафа, які першым выказаў здагадку пра пазаземнае паходжанне метэарытаў.

Літаратура
----------

* David Roger Oldroyd, "The earth inside and out: some major contributions to geology in the twentieth century", *Special Publications of the Geological Society of London* **192**, Geological Society, 2002, ISBN 1862390967, p. 20

Спасылкі
--------

* Диогениты
* Фатаграфіі дыягенітаў (метэарыты Аўстраліі) (англ.)
* Сайт пра дыягеніты Архівавана 18 верасня 2017. (англ.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.
**Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан** — вайсковае пахаванне ў в. Славені, Талачынскі раён. Размешчана ў цэнтры вёскі, ля самай аўтамагістралі Мінск — Масква.

Гісторыя
--------

Брацкая магіла з’явілася ў 1964 годзе, у час падрыхтоўкі да 20-годдзя Перамогі над нацысцкай Германіяй. Астанкі воінаў і партызан, пахаваных у гады вайны ля аўтамагістралі, чыгункі, навакольных вёсак, былі перанесены ў адну брацкую магілу. Спачатку ў ёй спачывалі 35 афіцэраў, салдат і партызан. Затым чырвоныя следапыты Славенскай сярэдняй школы пад кіраўніцтвам былога партызана, настаўніка Я. А. Пасюціна знайшлі яшчэ дзевяць невядомых магіл. Астанкі загінуўшых таксама былі перанесены сюды. Школьнікі ўстанавілі іх імёны і апісалі подзвігі ўсіх 44 загінуўшых, пахаваных у брацкай магіле ў Славенях. Сярод пахаваных — Герой Савецкага Саюза Іван Цімафеевіч Арцем’еў і французскі лётчык палка «Нармандыя-Нёман» Жак Гастон, які загінуў у небе Талачына летам 1944 года.

Апісанне
--------

Над братняй магілай узвышаецца скульптура воіна ў плашч-палатцы з аўтаматам на грудзях. У яго задуменных вачах і боль страт, і рашучасць адпомсціць ворагу за таварышаў па зброі, за спаленыя гарады і сёлы роднай Беларусі.

Літаратура
----------

* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан, месца пахавання французскага лётчыка Жака Гастона // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал. С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн. 1985. — С. 419.
* *Шнэйдар, А.* Яны ўвасабляюць подзвіг / А. Шнэйдар // Наша Талачыншчына. — 2005. — 7 мая.

Спасылкі
--------

* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан у в. Славені(недаступная спасылка)
**Брацкая магіла савецкіх воінаў** — вайсковае пахаванне ў Магілёве, размешчанае за 1,2 км на ўсход ад Магілёўскага аўтамабільнага завода імя С. М. Кірава, у лесе.

Пахаваны 86 воінаў, якія загінулі ў чэрвені 1944 года ў баях за вызваленне Магілёва і Магілёўскага раёна ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў ці памерлі ад ран у палявым шпіталі. У 1963 годзе на магіле пастаўлены абеліск.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Брацкая магіла** — воінскія пахаванні (дзве брацкія магілы) у гарадскім пасёлку Халопенічы Крупскага раёна Мінскай вобласці. Знаходзіцца за 1 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка.

Апісанне
--------

У адной брацкай магіле (17 ліпеня 1941 года — 3 чэрвеня 1944 года) пахаваны 60 воінаў, якія загінулі ў баях супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў у 1941 годзе і ў 1944 годзе.

У 1962 годзе адбылося перазахаванне з адзіночных магіл і была ўстаноўлена стэла з мармуру, вышыней 1,7 м і шырынёй 0,5 м. На пярэдняй плоскасці помніка нанесены 53 прозвішчы воінаў, з якіх толькі 3 пахаваны ў дадзенай магіле, астатнія 50 прозвішчаў мірных жыхароў і савецкіх воінаў, ураджэнцаў Халопенічаў, якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны, але пахаваных за межамі Крупскага раёна.

У другой брацкай магіле пахавана 66 воінаў, якія загінулі ў баях супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Сярод пахаваных — воіны 9-й гвардзейскай механізіраванай брыгады 5-й арміі 3-га Беларускага фронту, якія загінулі пры вызваленні пасёлка ўлетку 1944 года.

У 1959 годзе на магіле пастаўлены помнік — стэла вышыней 1,7 м і шырынёй 6 м і скульптура воіна.

На пярэдняй плоскасці помніка нанесены 125 прозвішчаў воінаў і мірных жыхароў, ураджэнцаў Халопенічаў, якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны, але пахаваных за межамі Крупскага раёна.

Зноскі
------

1. ↑  Брацкая магіла Датаванне каштоўнасці 1941—1944 гады(недаступная спасылка)
**Валерый Паўлавіч Рыбараў** (нар. 26 чэрвеня 1939 года, Саратаў, РСФСР, СССР) — беларускі кінарэжысёр і сцэнарыст, аўтар гульнявых і дакументальных фільмаў. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1990), лаўрэат Прэміі імя Ю. Тарыча (1987), Прэміі ЛКСМБ (1990).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 26 чэрвеня 1939 года ў Саратаве. З 1959 года на кінастудыі «Беларусьфільм», спачатку асістэнт рэжысёра, затым рэжысёр. У 1976 годзе скончыў рэжысёрскае аддзяленне ЛДІТМіК (майстэрня В. Карпава).

Своеасаблівым этапным фільмам у творчым лёсе кінематаграфіста стаў дакументальны фільм «Тонежскія бабы» (1977). Фільм прысвечаны лёсу трох жыхарак вёскі і ўнікальнаму абраду сустрэчы вясны ў вёсцы Тонеж Лельчыцкага раёна Гомельскай вобласці.

Мастацкія фільмы «Жывы зрэз» (1978), «Чужая бацькаўшчына» (1982) і «Сведка» (1985) сталі класікай не толькі беларускага кінематографа, але і на роўных з фільмамі Аляксея Германа і Альгімантаса Пуйпы пазначылі цэлы кірунак у савецкім кінамастацтве. Гэты напрамак называлі звышрэалізм або гіперрэалізм — асаблівая ўвага да рэалій часу, узвядзенне ў ранг мастацкай значнасці самых, здавалася б, менш важных дэталяў.

Ніводная беларуская карціна не мела такой шматаблічнай аўдыторыі, як у фільма «Мяне завуць Арлекіна» (1988). Гэты фільм увайшоў у гісторыю беларускага кіно як самы касавы. Гэта моладзевая сацыяльна-псіхалагічная драма паводле п’есы Юрыя Шчыкачыхіна «Пастка № 46, рост другі». Аўтары фільма аднымі з першых у савецкім кіно дакрануліся да праблем моладзі сярэдзіны 80-х гадоў. За першыя 15 месяцаў дэманстрацыі стужкі ў кінатэатрах СССР яе паглядзела 41,9 мільёна чалавек.

У 1992 годзе арганізаваў студыю «АРД фільм» пры Саюзе кінематаграфістаў Рэспублікі Беларусь. У 1990-я гады спрабаваў здымаць кіно. Ніводная з задумак гэтага дзесяцігоддзя не была ажыццёўлена. Планаваліся фільмы: «Апазнанне», «Сувязны», «Вясёлы салдат», «Нячысты». Галоўнай стратай лічыцца фільм «Голас крыві брата твайго», па аднайменным рамане Вячаслава Адамчыка, які ўжо быў запушчаны ў вытворчасць, фільм павінен быў стаць працягам «Чужая бацькаўшчына». Кінастудыя «Беларусьфільм» не выканала свае абавязацельствы і сарвала здымкі.

У 2002 годзе выйшаў сумесны беларуска-расійскі фільм Валерыя Рыбарава «Прыкаваны». Псіхалагічная драма пра лёс былога афіцэра-афганца, які страціў самога сябе ў чужых яму «перабудоўных» рэаліях.

Спасылкі
--------

* Рыбараў Валерый Паўлавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 138060 |
**Вале́рый Па́ўлавіч Ярашэ́ўскі** (26 жніўня 1950, в. Дукора, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі дзяржаўны служачы.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут (1972), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (2002).

У 1972—1992 гадах — інжынер, старшы інжынер, вядучы інжынер, начальнік сектара, начальнік аддзела НДІ сродкаў аўтаматызацыі.

З 1992 па 1993 гады — начальнік аддзела, намеснік начальніка Мінскай цэнтральнай мытні.

У 1993—2000 гадах працаваў намеснікам начальніка ўпраўлення, начальнікам упраўлення Дзяржаўнага мытнага камітэта Рэспублікі Беларусь.

З 2000 па 2004 гады з’яўляўся начальнікам галоўнага ўпраўлення кантролю за знешнеэканамічнай дзейнасцю Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь.

З 2004 года па 15 красавіка 2011 года працаваў дырэктарам Дэпартамента фінансавага маніторынгу Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь.

Са снежня 2008 года па снежань 2010 года з’яўляўся намеснікам старшыні Еўразійскай групы па процідзеянні легалізацыі злачынных даходаў і фінансаванні тэрарызму.

З 2011 па 2012 гады — саветнік Старшыні Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь.

Працаваў галоўным рэдактарам часопіса «Дзяржаўны кантроль: аналіз, практыка, каментары».

Узнагароды
----------

* ордэн Пашаны,
* медаль «За працоўныя заслугі» (2003),
* ордэн Айчыны ІІІ ступені (15 мая 2008).

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президента Республики Беларусь от 15 апреля 2011 года № 150 «Об освобождении от должности В. П. Ярошевского»
2. ↑  Ярошевский Валерий Павлович (Беларусь)
3. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 31 студзеня 2003 года № 54 «Аб узнагароджанні групы работнікаў органаў Камітэта дзяржаўнага кантролю дзяржаўнымі ўзнагародамі Рэспублікі Беларусь»
4. ↑

Спасылкі
--------

* Ярошевский Валерий Павлович (руск.)
* Состав редакционного совета журнала «Государственный контроль: практика, анализ, комментарии» (руск.)
* В разведку — с калькулятором
**Дыялект** (грэч. διάλεκτος — "прыслоўе" ад грэч. διαλέγομαι — "гаварыць, тлумачыцца") — разнавіднасць мовы, якая ўжываецца як сродак зносін паміж людзьмі, звязанымі паміж сабой адной тэрыторыяй. 

Дыялект з'яўляецца паўнавартаснай сістэмай маўленчых зносін (вуснай ці знакавай, але не абавязкова пісьмовай) са сваімі ўласным слоўнікам і граматыкай. 

Традыцыйна пад дыялектамі разумеліся перш за ўсё сельскія тэрытарыяльныя дыялекты. У апошні час з'явілася нямала прац і аб гарадскіх дыялектах; у прыватнасці, да іх адносяць гаворку негрыцянскага гарадскога насельніцтва ЗША, чыя англійская мова істотна адрозніваецца ад іншых разнавіднасцяў амерыканскай англійскай.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.
**Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан** — помнік у горадзе Паставах, знаходзіцца па вуліцы Чырвонаармейскай.

Апісанне
--------

Помнік з’яўляецца брацкая магілай, у якой пахаваны 333 воіны і партызаны, якія загінулі ў баях супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў ці памерлі ад ран у 1941—1944 гадах. Сярод пахаваных — воіны 145-й стралковай дывізіі, якія аддалі сваё жыццё пры вызваленні Паставаў і Пастаўскага раёна ў ліпені 1944 года, а таксама Герой Савецкага Саюза Васіль Паўлавіч Кірычук.

Помнік на брацкай магіле быў пастаўлены ў 1964 годзе. На ім змешчана выява ордэна «Перамога», на пастаменце — скульптура воіна з прыспушчаным сцягам, на мемарыяльных плітах увекавечаны прозвішчы загінуўшых воінаў.

У 2007 годзе помнік быў занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.

Зноскі
------

1. ↑  Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан. Пастаўскі раён, г. Паставы

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл.
* *Лаптинская, М.* Никто не забыт, ничто не забыто / М. Лаптинская // Пастаўскі край. — 2018. — 21 лют. — С. 6.
**KV34** — грабніца егіпецкага фараона Тутмоса III (XVIII дынастыя, XV стагоддзе да н. э.) у Даліне Цароў. Пабудавана па тыповым для таго часу плане. Размяшчэнне пахавальні незвычайна тым, што яе ўваход знаходзіцца не пад скалой, а ў ёй на пэўнай вышыні.

Апісанне
--------

Галерэя і глыбокая шахта азначаюць сабой пачатак грабніцы. Далей ідзе пярэдняя зала з двума калонамі. У паўночным баку памяшкання ёсць праход у пахавальную камеру авальнай формы (нібы скруткі папірусу). Сцены камеры ўпрыгожаны фрэскамі, выкананымі простай пісчай формай на белым фоне, тэксты, якія тлумачаць карціны, напісаныя іератыкай. Гэта выдатная асаблівасць KV34. У цэнтры пакоя ўсталяваны авальны саркафаг.

Лічбы
-----

Даўжыня: 76,11 м
Плошча: 310,92 м²
Аб'ём: 792,71 м³

| ⛭Даліна Цароў |
| --- |
| Грабніцы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Усходняядаліна | KV1[ru] ·  KV2[ru] ·  KV3 ·  KV4[ru] ·  KV5[ru] ·  KV6[ru] ·  KV7[ru] ·  KV8[ru] ·  KV9[ru] ·  KV10[ru] ·  KV11[ru] ·  KV12[ru] ·  KV13[ru] ·  KV14[ru] ·  KV15[ru] ·  KV16[ru] ·  KV17[ru] ·  KV18[en] ·  KV19[en] ·  KV20[en] ·  KV21[ru] ·  KV22[en] ·  KV23[en] ·  KV24[en] ·  KV25[en] ·  KV26[en] ·  KV27[en] ·  KV28[en] ·  KV29[en] ·  KV30[en] ·  KV31[en] ·  KV32[ru] ·  KV33[en] ·  KV34 ·  KV35[ru] ·  KV36[en] ·  KV37[en] ·  KV38[en] ·  KV39[en] ·  KV40[ru] ·  KV41[en] ·  KV42[en] ·  KV43[en] ·  KV44[en] ·  KV45[en] ·  KV46[ru] ·  KV47[en] ·  KV48[en] ·  KV49[en] ·  KV50–KV52[ru] ·  KV53[en] ·  KV54[en] ·  KV55[en] ·  KV56[ru] ·  KV57[ru] ·  KV58[en] ·  KV59[en] ·  KV60[en] ·  KV61[en] ·  KV62[ru] ·  KV63[ru] ·  KV64[en] ·  KV65[en] |
| Заходняядаліна | WV22[en] ·  WV23[en] ·  WV24[de] ·  WV25[en] |

 |
| Даследаванні[en] | Тэадор М. Дэвіс[ru] · Amarna Royal Tombs Project[en] · Theban Mapping Project[en] · Джон Ромер[en] |
| Гл. таксама | Спіс грабніц у Даліне Цароў[ru] · Малыя грабніцы Даліны Цароў[en] · Даліна Царыц[ru] · Грабніца TT-320[ru] |
**killall** — UNIX‐утыліта, якая дасылае сігнал усім працэсам, якія былі запушчаны пэўнай камандай. Калі імя сігналу не ўказана, дасылаецца сігнал SIGTERM.

Сігналы могуць указвацца як па імені (напрыклад, -HUP), так і па нумару (напрыклад, -1). Сігнал 0 (праверыць, ці існуе працэс) можа быць указаны толькі нумарам.

Калі імя каманды ўтрымлівае нахільную рысу (/), то для завяршэння будуць абраны толькі тыя працэсы, якія выконваюць вызначаны файл, незалежна ад іх імені.

killall завяршаецца з ненулявым кодам вяртання, калі для любой з пералічаных каманд не было завершана ніводнага працэсу. Калі ж для кожнай каманды быў завершаны хаця б адзін працэс, killall вяртае нуль.

killall ніколі не завяршае свой уласны працэс (але можа завяршыць іншыя працэсы, запушчаныя камандай killall).

Параметры
---------

-i
Пытаць пацвярджэнне на спыненне працэсаў.
-l
Вывесці імёны ўсіх вядомых сігналаў.
-v
Паведаміць, ці паспяхова быў дасланы сігнал.
-V
Вывесці інфармацыю аб версіі.

Спасылкі
--------

* `killall(1)` — старонка даведкі man па карыстальніцкіх камандах FreeBSD (англ.)

* PSmisc — набор утыліт, які змяшчае killall.

| ⛭Стандартныя праграмы UNIX (усе праграмы) |
| --- |
| Файлавыя сістэмы | chroot · dd · df · fdisk · fsck · mkisofs · mkswap · mount · umount · rehash |
| Файлы і каталогі | cat · chattr · cd · chmod · chown · chgrp · cksum · cmp · cp · diff · du · file · fuser · ln · ls · lsof · mkdir · mv · od · pwd · rm · rmdir · split · touch |
| Працэсы | at · cron · exit · kill · killall · nice · nohup · pgrep · pidof · pkill · ps · renice · sleep · time · top · wait · watch |
| Карыстальнікі | env · finger · id · last · logname · mesg · passwd · su · sudo · uptime · w · wall · who · whoami · write |
| Сетка | ftp · host · ifconfig · netcat · netstat · nmap · nslookup · ping · rlogin · SSH · traceroute · wget |
| Тэксты | AWK · comm · cut · ed · ex · expand · unexpand · fmt · head · iconv · join · less · more · paste · pr · sed · sort · tac · tail · tr · uniq · wc · xargs |
| Камандны радок | alias · basename · bash · bind · dirname · echo · expr · false · printf · test · true · unset |
| Пошук | find · grep · strings · whereis · which |
| Рознае | banner · bc · cal · date · help · lp · man · Xhistory · size · tee · uname · yes · reboot |
**Валерый Раулевіч Рондаль** (нар. 25 студзеня 1951, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1973 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. З 1973 года архітэктар, старшы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў у «Мінскграмадзянпраекце»: з 1990 — галоўны архітэктар праектаў і кіраўнік персанальнай творчай майстэрні. З 1995 года выкладае на архітэктурным факультэце БНТУ.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1977 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

226-кватэрны жылы дом па вул. Чкалава
Асноўныя працы: сквер па вул. Прытыцкага (1977), навучальна-тэхнічны блок завода грамадзянскай авіяцыі (1978), 9-павярховы жылы дом з памяшканнямі цэнтральных чыгуначных кас, кветкавай крамай па вул. Чкалава (1979) у Мінску, рэканструкцыя школы ў в. Сосны Любанскага раёна (1979), забудова праспекта Леніна 5-, 7-, 9-, 10-павярховымі дамамі з дзіцячай бібліятэкай, кнігарняй, відэасалонам па продажы твораў мастацтваў (1979), дзіцячая паліклініка ў комплексе 7-, 9-павярховых жылых дамоў па вул. Савецкай (1987), 9-павярховыя жылыя дамы з камбінатам бытавога абслугоўвання, прадуктовым магазінам па вул. Леніна (1988) у Маладзечне, комплекс прафтэхвучылішчаў у Жодзіне (1980), гасцініца ў Слуцку (1987), дзіцячы цэнтр-прафілакторый «Ракета» ў Ждановічах Мінскага раёна, Лядовы палац з рэканструкцыяй парку і бульвара ў Салігорску; водна-трэніровачны комплекс па вул. Герояў 120-й дывізіі, 15-павярховы жылы дом на скрыжаванні вул. Жукоўскага і Магілёўскай, 17-павярховы жылы дом па вул. Л. Бяды, 12-павярховы жылы дом па вул. Гвардзейскай, вышынны шматфункцыянальны комплекс «Славянскі квартал», комплексны жылы дом «Катамаран» па вул. Чарвякова ў Мінску.

Удзельнік міжнародных конкурсаў: курортна-турыстычны комплекс «Малінаўка» на Калінінградскім узмор’і (1992); дзіцячы сад на 280 месцаў у Лагойску са стварэннем схілу сажалкі тэрасаванымі аб’ёмамі з дзіцячымі пляцоўкамі (1991); дзіцячы цэнтр на 200 месцаў у пас. Гарадзішча Мінскага раёна (1993); «Археалагічная канверсія» — рэканструкцыя дота пад школу-студыю для працы з глінай па старажытнай тэхналогіі «Раку» (1995) і інш.

Аўтар ландшафтна-раслінна-экалагічнай канцэпцыі ў архітэктуры і распрацаваных творчых тэм зялёнай архітэктуры. Аўтар шэрагу артыкулаў па развіцці ідэі экалагічнай канцэпцыі ў архітэктуры.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Рондель Валерий Раулевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
2. 1 2 3 4  Рондель Валерий Раулевич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)

Літаратура
----------

* Рондель Валерий Раулевич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Рондель Валерий Раулевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Раеўскі.
**Валерый Мікалаевіч Рае́ўскі** (20 чэрвеня 1939, Мінск — 19 лістапада 2011) — беларускі тэатральны рэжысёр, Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1976), Народны артыст Беларусі (1998), прафесар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Мінску. Вучыўся ў машынабудаўнічым тэхнікуме ў Магілёве, працаваў на Магілёўскім машынабудаўнічым заводзе, канструктарам на заводзе «Строммашына». Паступіў вучыцца на гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Пасля скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут. Адначасова з вучобай стажыраваўся ў Маскоўскім тэатры драмы і камедыі на Таганцы.
З 1967 года, на працягу 35 гадоў, быў рэжысёрам, з 1973 года галоўным рэжысёрам, з 1991 года мастацкім кіраўніком Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы. Доўгі час выкладаў і з’яўляўся прафесарам Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў.

Памёр 19 лістапада 2011 года. Пахаваны на Усходніх могілках Мінска.

Творчасць
---------

Стварыў амаль паўсотню спектакляў, у тым ліку ў Расіі, Украіне, Ірландыі, Польшчы, Славеніі, Эстоніі. Сярод іх — «Радавыя», «Апошні журавель», «Парог» Аляксея Дударава; «Мудрамер» Мікалая Матукоўскага; «Трыбунал», «Пагарэльцы» Андрэя Макаёнка; «Брама неўміручасці» Кандрата Крапівы; «Апошні шанц» Васіля Быкава; «Чалавек з легенды» Яўгена Шабана. Паводле твораў замежнай драматургіі Раеўскі паставіў спектаклі «Бура» Уільяма Шэкспіра, «Тры сястры» Антона Чэхава, «Запіскі з падполля» Фёдара Дастаеўскага, «Лес» Аляксандра Астроўскага і іншыя. Работы Раеўскага сталі ўдзельнікамі і прызёрамі шматлікіх тэатральных фестываляў. На творчым рахунку рэжысёра дзясяткі пастановак на сцэнах рэгіянальных тэатраў — у Гомелі, Віцебску, Гродне, Маладзечне і іншых гарадах.

Узнагароды
----------

У 1976 годзе Валерыю Раеўскаму было прысвоена званне заслужанага дзеяча мастацтваў БССР, у 1998 годзе — народнага артыста Беларусі. Пастаўленыя ім спектаклі адзначаны Дзяржаўнымі прэміямі СССР і БССР. У 2004 годзе за асабісты ўклад у развіццё беларускага тэатральнага мастацтва і заслугі ў выхаванні творчай моладзі рэжысёр быў узнагароджаны ордэнам Францыска Скарыны. Уладальнік прыза «Крыштальная Паўлінка» (1999)

Зноскі
------

1. 1 2  Беларусь, 1995
2. 1 2 3  Раеўскі Валерый Мікалаевіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
3. 1 2  Газета «Культура», № 48 (1019) 26.11.2011 — 02.12.2011 г.

Літаратура
----------

* Рае́ўскі Валерый Мікалаевіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 616. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Раеўскі Валерый Мікалаевіч // Газета «Культура», № 48 (1019) 26.11.2011 — 02.12.2011 г.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 129265 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Астапаў.
**Вале́рый Пятровіч Аста́паў** (нар. 2 студзеня 1942, в. Хальч, Веткаўскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы міністр па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь (1999—2004). Генерал-маёр унутранай службы.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 2 студзеня 1942 года ў в. Хальч Веткаўскага раёна Гомельскай вобласці. У 1961 годзе скончыў Харкаўскае пажарна-тэхнічнае вучылішча, у 1968 годзе — Беларускі політэхнічны інстытут.

У органах унутраных спраў — з 1958 года. Службу пачынаў начальнікам варты СВПЧ-2 па ахове Фрунзенскага раёна г. Мінска. Затым кіраваў СВПЧ Ленінскага і Савецкага раёнаў г. Мінска. Працаваў намеснікам начальніка УПА і начальнікам АПА УУС Мінскага аблвыканкама, начальнікам Упраўлення пажарнай аховы МУС БССР, начальнікам Галоўнага ўпраўлення пажарнай аховы МУС Рэспублікі Беларусь. Да прызначэння міністрам па надзвычайных сітуацыях узначальваў Галоўнае ўпраўленне ваенізаванай пажарнай службы МУС Рэспублікі Беларусь.

20 студзеня 1999 года прызначаны Міністрам па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь.

29 снежня 2004 года вызвалены ад пасады Міністра па надзвычайных сітуацыях у сувязі са звальненнем у запас.

Зноскі
------

1. ↑  Архівавана 16 студзеня 2018. Архівавана 16 студзеня 2018. Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 1999/01/20 № 43 «Аб прызначэнні В. П. Астапова Міністрам па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь» (руск.)
2. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 29 снежня 2004 № 624 «Аб вызваленні В. П. Астапава ад пасады Міністра па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь» (руск.)

Спасылкі
--------

* Біяграфія на старонцы Прэс-Дасье(недаступная спасылка) (руск.)

| Міністры па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь |
| --- |
|  | 
Іван Кенік (1994—1999) •
Валерый Астапаў (1999—2004) •
Энвер Барыеў (2005—2010) •
Уладзімір Вашчанка (2010—2021) •
Вадзім Сіняўскі (2021—н.ч.)
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крайко.
**Валерый Пятровіч Крайко** (1953, в. Восава, Смалявіцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі суддзя. Прысвоены першы кваліфікацыйны клас суддзі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1953 годзе ў в. Восава Смалявіцкага раёна Мінскай вобласці. У 1985 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «правазнаўства».

З мая 1984 года — суддзя; са снежня 1985 года — старшыня суда Смалявіцкага раёна;

з мая 1998 года — суддзя; з лютага 1999 года — в.а. намесніка старшыні, старшыні судовай калегіі па крымінальных справах; з чэрвеня 1999 года — намеснік старшыні, старшыня судовай калегіі па крымінальных справах Мінскага абласнога суда;

з 2006 года — в.а. старшыні Мінскага абласнога суда; у сакавіку 2007 года прызначаны старшынёй Мінскага абласнога суда.

Спасылкі
--------

* Кіраўніцтва Мінскага абласнога суда Архівавана 6 верасня 2020.
**«Kiss»** (**KISS**, «Кіс», з англ. — «Пацалунак») — амерыканскі рок-гурт, заснаваны ў Нью-Ёрку ў студзені 1973 года, які грае ў жанрах глэм-рок і хард-рок. Шырока вядомы дзякуючы развіццю напрамку шок-рок, сцэнічнаму макіяжу ўдзельнікаў, а таксама канцэртнымі шоу, якія суправаджаюцца рознымі піратэхнічнымі эфектамі.

Найбольш вядомымі песнямі Kiss з’яўляюцца «Strutter» (1974), «Deuce» (1974), «Black Diamond» (1974), «Rock and Roll All Nite» (1975), «Detroit Rock City» (1976), «Beth» (1976), «Calling Dr. Love»(1976), «Christine Sixteen» (1977), «Love Gun» (1977), «I Was Made for Lovin 'You»(1979), «I Love It Loud»(1982), «Lick It Up» (1983), «Heaven’s on Fire» (1984), «Forever» (1990), «Unholy» (1992), «God Gave Rock 'N' Roll to You II» (1992), «Psycho Circus» (1998). Станам на 2016 год мелі больш за сорак пяць залатых і плацінавых альбомаў і больш за 100 мільёнаў прададзеных запісаў. У верасні 2018 года Kiss абвясцілі, што пасля 45 гадоў запісаў і выступленняў яны адправяцца ў свой апошні тур у 2019 годзе.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Metal Evolution — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1763472'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Myspace · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Deezer · Instagram · Last.fm · SoundCloud · Spotify · YouTube · YouTube |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rate Your Music |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Ларуса |
| Нарматыўны кантроль | GND: 6059853-0 · ISNI: 0000 0001 2315 3016 · LCCN: n78023406 · NKC: xx0014752 · VIAF: 141068711, 133726462 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фрыдман.
**Абрам Эмануілавіч Фрыдман** (15 снежня 1911, г. Сураж, Бранская вобласць — 24 красавіка 1971) — беларускі архітэктар-мастак.

Біяграфія
---------

Скончыў Інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры ў Ленінградзе ў 1939 г. Працаваў галоўным архітэктарам Магілёва. Член КПСС з 1941 года. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Пасля дэмабілізацыі працаваў у Дзіпрагары, Аўтатрансбудпраекце ў Маскве. У 1947 годзе Упраўленне па справах архітэктуры пры Савеце Міністраў РСФСР накіравала для працы ў архітэктурна-праектную майстэрню пры Упраўленні галоўнага архітэктара г. Бранска, пасля працаваў у праектнай канторы «Бранскаблпраект», Бранскім філіяле Маскоўскага рэспубліканскага праектнага інстытута «Расдзіпрасельбуд».

З 1959 па 1971 г. — галоўным архітэктарам праектаў у Віцебскім філіяле Белдзяржпраекта.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1952 года.

Творчасць
---------

Аўтар праектаў клубных і бібліятэчных будынкаў, медыцынскіх устаноў, жылых дамоў у Бранску (1948—1959), жылых дамоў па Смаленскай шашы, шматкватэрнага на плошчы Перамогі, з памяшканнем урачыстых абрадаў па Ленінскай вуліцы (1959—1971) у Віцебску.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі.

Сям’я
-----

У шлюбе з архітэктарам Зояй Озеравай.

Зноскі
------

1. ↑  Абрам Эммануилович Фридман (1911—1971)
2. 1 2 3 4  Фридман Абрам Эммануилович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Фридман Абрам Эммануилович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Колтушскае ўзвышша** (Колтушскія вышыні) — камавае плато ў паўднёвай частцы Усевалажскага раёна Ленінградскай вобласці. Уваходзіць у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, аб’ект № 540—032. Рашэнне было прынята на 14-й сесіі Камітэта Сусветнага спадчыны ЮНЕСКА, якая праходзіла з 7 па 12 снежня 1990 года ў горадзе Банф (Канада). Размешчана ў Прынеўскай нізіне, мае выгляд няправільнай дугі.

Працягласць з поўначы на ​​поўдзень — 25 км, ад паўднёвай ускраіны горада Усевалажска да вёскі Манушкіна і з захаду на ўсход — 6 км, ад вёскі Хірвасці да пасёлка Ваейкава.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1
**«Kara»** (кар.: 카라) — малады паўднёвакарэйскі гёрлз-бэнд, які быў заснаваны ў Сеуле (Паўднёвая Карэя) у 2007 годзе агенцтвам «DSP Media». Назва групы паходзіць ад Chara (грэч. χαρά — літ. Радасць), што удзельніцы групы трактуюць як «салодкія мелодыі».

Kara з’явілася ў 2007 годзе як R&B гурт з чатырох дзяўчат, чый вобраз грунтаваўся на прынцыпе «*моцная дзяўчына*». Першы іх альбом «he First Blooming» выйшаў у 2007 годзе. Пасля сыходу Kim Sunghee па прычыне ціску бацькоў, да групы далучюецца дзве новыя ўдзельніцы — Ку Хара і Кан Джыён. Пасля гэтага дзяўчыны мяняюць вобраз на «*прыгожыя, але сапраўдныя*», пасля чаго пачынаюць прасоўванне ў чартах з песняй «Honey».

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Sina Weibo · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Deezer · Google Play Music · Last.fm · Spotify · YouTube · YouTube · YouTube |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 6017 5646 · VIAF: 2347150470088604330005 |
**Бярданка** — (The **Berdan rifle**, Russian musket, Colt Berdan rifle, Вінтоўка Бердана) агульная назва дзвюх розных сістэм адназарадных вінтовак пад унітарны патрон калібру 10,67 мм. Распрацавана амерыканскім вынаходнікам Х. Берданам. Удасканалена ў 1860-я г. рускімі ваеннымі інжынерамі А. П. Горлавым і К. І. Гуніусам у ЗША, дзе атрымала назву «руская вінтоўка». Была на ўзбраенні Рускай імператарскай арміі ў 1868—1891 гадах.

У Расіі было прынята дзве розныя сістэмы з такой назвай: Бердан № 1 (вінтоўка ўзору 1868 года) з адкідным замком і Бердан № 2 (некалькі варыянтаў вінтоўкі ўзору 1870 года) з падоўжна-слізгальным замком. Найвялікае шыранне і слыннасць атрымала другая мадэль.

Гісторыя
--------

Вінтоўка Бердана № 1 пад патрон калібру 4,5 лініі (11,43 мм) была распрацавана амерыканскім палкоўнікам Хайрамам Берданам. Яна мела адкідной угару замок з курком простага ходу. Ужыванне яе выявіла некаторыя нястачы: замок востра рэагаваў на волкасць, не заўсёды спрацоўваў ударнік, пры няўважлівым звароце замок мог няшчыльна зачыніцца. Два рускія афіцэры, камандзіраваныя напачатку 1860-х гадоў у Амерыку, Аляксандр Паўлавіч Горлаў і Карл Івановіч Гуніус, унеслі ў канструкцыю 25 розных удасканаленняў (ад арыгінальнага ўзору засталося мала чаго) і пераканструявалі яе на калібр 4,2 лініі; распрацавалі да яе патрон з суцэльнацягнутай гільзай — у Злучаных Штатах яе звалі няйнакш як «Russian musket». Вытворчасцю вінтовак у ЗША займалася кампанія «Кольт» на заводзе ў Хартфардзе, штат Канектыкут (таму ў Амерыцы яна вядома як «Кольт-Бердан», Colt Berdan rifle). Вінтоўка была прынята на ўзбраенне рускага войска ў 1868 годзе як «стралковая вінтоўка ўзору 1868 года» — без згадванняў яе выточнага стваральніка і наступных рацыяналізатараў (пасля ў дакументацыі практычна заўсёды ўжывалася выраз «вінтоўка Бердана», у прастамоўі - проста «бярданка»). З улікам яе досыць высокіх, на канец 1860-х — пачатак 1870-х гадоў, балістычных якасцяў, ёю ўзбройвалі насамперш стралковыя часткі (арганізацыйна асобную ад лінейнай пяхоты лёгкую пяхоту, што галоўным чынам дзейнічала ў рассыпным ладу агнявой зброяй і пазбягала блізкага бою). Да пачатку руска-турэцкай вайны 1877—1878 гг. было выпушчана каля 37 тысяч асобнікаў[1].

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

1. ↑  Іваноў А. Зброя салдатаў-вызваляльнікаў // Не змоўкне рэха над Балканамі. — М.: «Маладая гвардыя»; Сафія: «Народная Маладзёж», 1988. — З. 283.
**Абрам Давыдавіч Абкін** (нар. 2 лютага 1903, Полацк — 12 лютага 1983) — фізікахімік. Доктар хімічных навук (1952), прафесар (1959). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР (1974).

Біяграфія
---------

У 1928 годзе скончыў Казанскі ўніверсітэт. З 1928 года — у Маскоўскім фізіка-хімічным інстытуце імя Л. Я. Карпава.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя працы пісаў на тэму даследавання працэсаў полімерызацыі арганічных злучэнняў. Адкрыў існаванне так званых «жывучых» палімераў, малекулы якіх пасля завяршэння полімерызацыі захоўваюць актыўныя цэнтры (1935). Распрацаваў колькасную тэорыю працэсаў суполімерызацыі (1951). Адкрыў і даследаваў механізм іоннай радыяцыйнай полімерызацыі (1959—1965), стварыў арыгінальны метад атрымання поліакрыламіду (1966—1970). Адкрыў існаванне нізкатэмпературнай мяжы скорасці хімічных рэакцый пры набліжэнні да абсалютнага нуля і фотасенсібілізаваную полімерызацыю (1980). У 1980 годзе А. Д. Абкіну прысвоена Ленінская прэмія.

Узнагароды
----------

* Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР (1974)
* Ленінская прэмія (1980)

Зноскі
------

1. ↑  Абкін Абрам Давыдавіч

Літаратура
----------

* *Касцюковіч М. М.* Абкін Абрам Давыдавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 327. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

Спасылкі
--------

* Абкін Абрам Давыдавіч // ДУ «Віцебская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 1386 827X · LCCN: n78047995 · NUKAT: n2008122722 · VIAF: 166482782 |