recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Не блытаць з  сацыял-дэмакратыяй.
**Дэмакратычны сацыялізм** (**дэмасацыялізм**) — адна з плыняў сацыялізму, якая прадугледжвае спалучэнне грамадскай ўласнасці і кантроля над сродкамі вытворчасці з палітычнай дэмакратыяй.

Сутнасць
--------

Дэмакратычныя сацыялісты заўзята адпрэчваюць камуністычную трактоўку сацыялізму. Дэмасацыялісты разглядаюць сацыялізм як канчатковы ідэал, а не прамежкавую стадыю на шляху да камунізму. Яны таксама ўключаюць у паняцце дэмакратыі канцэпцыі плюралізму і правоў дэмакратычнай меншасці, і зусім не інтэрпрэтуюць яе як дыктатуру большасці. Таксама выступаюць за грамадскую ўласнасць на сродкі вытворчасці і эгалітарызм.

Сучаснае становішча
-------------------

Сучасны дэмасацыялістычны рух узнік у выніку ўнутранага канфлікту ў Сацінтэрне, калі арганізацыя цалкам адмовілася ад ідэалогіі дэмакратычнага сацыялізму ў карысць сацыял-дэмакратыі. Па гэтай прычыне, дэмасацыялісты і сацыял-дэмакраты ўступілі адзін з адным у супрацьстаянне.

Еўрапейскія дэмасацыялістычныя партыі выступаюць супраць капіталізму, мілітарызму і рэзка крытыкуюць палітыку еўраатлантызму. І як паказалі парламенцкія выбары 2009 г. у Германіі і прэзідэнцкія выбары 2012 г. у Францыі, папулярнасць ідэалогіі дэмасацыялізму ў апошні час павялічылася.

Таксама характэрна папулярнасць ідэй дэмакратычнага сацыялізму ў краінах Паўднёвай Амерыкі. Так, у Венесуэле прэзідэнтам з 1999 года да 2013 года з’яўляўся Уга Чавес, які, лічачы сябе паслядоўнікам суперніка ліберальнай дэмакратыі і сацыял-дэмакратыі Льва Троцкага, выступаў за стварэння новага ладу, мешанкі дэмакратычнага сацыялізму і баліварыянізму — сацыялізму XXI стагоддзя.

У Беларусі
----------

У Беларусі існуюць дзве дзеючыя дэмасацыялістычныя партыі — Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці (РППС) і Беларуская партыя аб’яднаных левых «Справядлівы свет».

Першая створана 26 чэрвеня 1993 года. Яе мэтай з’яўляецца стварэнне грамадства эканамічнага дабрабыту і сацыяльнай справядлівасці. На 2013 год у партыі складалася звыш за 8 000 чалавек. 

Другая да 2009 года мела назву Беларуская партыя камуністаў. Яна аб’ядноўвае прыхільнікаў сацыялістычнай перспектывы ў развіцці грамадства. Сцвярджаючы, што рынак не здольны вырашыць узнікшыя праблемы, партыя выступае за моцную ролю дзяржавы ў грамадскім развіцці, за магутны дзяржаўны сектар

Заўвагі
-------

1. ↑  democratic socialism (англ.).  dictionary.com. Архівавана з першакрыніцы 19 лістапада 2012.
2. ↑  Членство в РПТС превысило 8 тыс. человек Архівавана 11 сакавіка 2022.
3. ↑  Официальный сайт Белорусской партии левых «Справедливый мир» **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 5 мая 2017. Праверана 25 ліпеня 2018.

Спасылкі
--------

* Определение демократического социализма на dictionary.com

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Britannica (онлайн) |
**Кюры́** (пазначэнне: **Кі**, **Cu**) — пазасістэмная адзінка вымярэння актыўнасці радыеактыўных рэчываў, роўная актыўнасці такога прэпарату, у якім адбываецца 3,7 ∙ 1010 актаў распаду за 1 сек. Такім чынам,

1 Кі = 3,7 ∙ 1010 Бк
Прыблізная такая актыўнасць 1 грама ізатопа радыю 226Ra.

Ужываюцца таксама долевыя і кратныя адзінкі: мікракюры (мкКі), мілікюры (мКі), кілакюры (кКі), мегакюры (МКі). Назва — у гонар П. Кюры і М. Складоўскай-Кюры.

*Гл. таксама*: адзінкі радыеактыўнасці.

Літаратура
----------

* Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 6. Кішынёў — Манцэвічы / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1972. — 624 с.: іл. карты. С. 230.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9). C. 77.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Беленькі.

**Яфім Якаўлевіч Беленькі**, партыйны псеўданім **Сяргей** (1875, в. Свержань, Рагачоўскі раён — 25 чэрвеня 1957) — удзельнік рэвалюцыйнага руху ў Беларусі.

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1898. З 1901 член іскраўскай групы ў Мінску. Адзін з заснавальнікаў і кіраўнікоў Мінскай арганізацыі РСДРП(б) (1903), удзельнік стварэння падпольнай друкарні Паўночна-Заходняга камітэта РСДРП (1904), член Мінскага кааліцыйнага савета (1905).

У 1906 сакратар Магілёўскага акруговага камітэта РСДРП, затым на падпольнай партыйнай працы ў Кіеве, Екацярынаслаўле. За рэвалюцыйную дзейнасць двойчы арыштаваны (1902, 1904), у 1907 годзе сасланы ў Валагодскую губерню. Удзельнік Лютаўскай і Кастрычніцкай рэвалюцый 1917. У 1918-21 працаваў у ВСНГ, наркамаце РКІ, у 1922-39 у Наркамфіне СССР.

Сям'я
-----

Браты -- Рыгор Якаўлевіч Беленькі (Гірша Хацкелевіч; 1885-1938) і Абрам Якаўлевіч Беленькі (1883-1941), начальнік асабістай аховы У. І. Леніна.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Беленький Ефим Явовлевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 49. — 737 с.
**Днепр у агні** — чорна-белы, гукавы, гісторыка-рэвалюцыйны фільм (1791 метраў, варыянт 1937 года — 1792 метраў). Выйшаў на экраны 13 красавіка 1937 года. Фільм не захаваўся. Рэжысёры — Чэслаў Сабінскі, Яўген Паўлаў; сцэнарый Рыгор Кобец, Ілары Барашка, сурэжысёр — Сігізмунд Наўроцкі, аператар — Давід Шлюглейт, А. Булінскі, мастакі — Р. Фэдор, Пакроўскі.

Сюжэт
-----

1905 год. Беларускае Палессе. Лесапрамысловец Саламон Коган эксплуатуе местачковую беларускую і яўрэйскую беднату. У гэтым яму паслужліва дапамагаюць дзясятнікі. Але ў іх асяроддзі аказваецца Пятро Коваль, які ўзначаліў забастовачны рух. Страйк на сплаве доўжыцца каля месяца. Лесапрамыслоўцу Когану ўдаецца вярнуць на працу брыгаду вязальшчыкаў беларусаў. Раззлаваная яўрэйская бедната, узброеная кіркамі і рыдлёўкамі, ідзе да плытоў, каб зняць з працы штрэйкбрэхераў. Супраць адзін аднога аказваюцца розныя групы вельмі ўзбуджанага натоўпу. Але варта толькі Пятру вымавіць некалькі фраз, як усе імгненна аб’ядноўваюцца і згуртаванай масай накіроўваюцца на расправу з эксплуататарам. Коган адразу згаджаецца на саступкі і адначасова тэлеграфуе жандарскаму ротмістру, заклікаючы аб дапамозе. Неўзабаве з’яўляецца ротмістр, які са сваімі казакамі душыць забастоўку. Але Пятро ратуецца і разам са старым вязальшчыкам Нікіфарам сыходзіць пад заключную рэпліку: «Дарога ж у нас адна…».

У фільме вылучаюцца эпізоды местачковага кірмашу з яго катрынкамі, са старцам-гусляром і іншай кірмашовай экзотыкай. Яркую афарбоўку фільму надаюць і кадры з местачковага шынка з убогім яўрэйскім вясельным аркестрам.

Акцёры
------

* В. Томскі — *Саламон Коган*.
* Аляксандр Барысаў — *Пятро Коваль*.
* П. Кірылаў — *ротмістр*.
* Уладзімір Крыловіч — *вязальшчык Нікіфар*.

Крыніцы
-------

1. ↑  *Игорь Авдеев*, *Лариса Зайцева* Все белорусские фильмы : каталог-справочник. Игровое кино (1926—1970). — Минск: Беларуская навука, 2001. — Т. 1. — 240 с. — ISBN 985-08-0023-2

Літаратура
----------

* *Игорь Авдеев*, *Лариса Зайцева* Все белорусские фильмы : каталог-справочник. Игровое кино (1926—1970). — Минск: Беларуская навука, 2001. — Т. 1. — 240 с. — ISBN 985-08-0023-2
**Шаге́н Мегра́н** (арм.: Շահեն Մեղրյան) — першы сакратар райкама партыі і старшыня Шаўмянаўскага райвыканкама, камандуючы сіламі самаабароны Шаўмянаўскага раёна, герой Арцаха.

Біяграфія
---------

Шаген Мегран нарадзіўся 3 студзеня 1952 года ў сяле Гюлістан Шаўмянскага раёна. Пасля сканчэння мясцовай школы ён паступіў на эканамічны факультэт Ерэванскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Доўгія гады займаўся грамадскай дзейнасцю, быў дэпутатам Вярхоўнага Савета НКР. З пачаткам Карабахскага руху ўзначаліў абарону армянскіх сёл Шаўмянскага раёна. З падачы Баку афіцыйная савецкая прэса спрабавала прадставіць Шагана Меграна як «завадара бандфармаванняў».

«Наша стратэгія і тактыка — выжыць, — старшыня райвыканкама Шаўмянаўскага раёна і камандзір партызанскага атрада Шаген Мегран. — Ніякай эвакуацыі. Варта жыхарам пайсці з сёл, як нас, абаронцаў, імгненна абвесцяць баевікамі».

Падчас акупацыі Шаўмянаўскага раёна армянскія ваяры пад камандаваннем Шагена Меграна змаглі забяспечыць бяспечнае адступленне мірнага насельніцтва праз Мураўдагскі хрыбет у Мартакерцкі раён. Для вядзення партызанскай вайны ў Шаўмянскім раёне засталіся 20 армянскіх ваяроў пад камандаваннем Шагена Меграна. Надалей гэты атрад разросся да батальёна, а потым і да палка спецпрыза. 11 сакавіка 1993 года загадам міністра абароны Арменіі Вазгена Манукяна на базе Шаўмянскага партызанскага атрада быў створаны атрад асаблівага прызначэння пад камандаваннем Шагена Меграна. Шаген Мегран загінуў у збітым расійскай ракетай верталёце 17 красавіка 1993 года.

Зноскі
------

1. ↑  Мятежный Карабах
2. 1 2  Mrav.Net – Shahumyan Karabakh History War Video Photos People – by Suren Divanyan – Shahumyan, Nagorno Karabakh Republic. » Северные ворота Арцаха, Ашот Бегларян Архівавана 10 мая 2010.
3. ↑  Шаген Мегрян стал "Героем Арцаха"(недаступная спасылка)
4. ↑  Карабах: партизаны уходят в горы — Karabakh War Press Archive Архівавана 18 лютага 2020.
5. ↑  [Кирилл Алексеевский. Россыпи. М. Ниола-пресс, 2010. с. 3]

Спасылкі
--------

* 
* Архівавана 10 мая 2010.
* Архівавана 18 лютага 2020.
*
**Стрэлка зеленаватая** (*Coenagrion armatum*) — від стракозаў сямейства стрэлак.

Апісанне
--------

Цела невялікае з празрыстымі крыламі, іх даўжыня 17-20 мм. Пярэднія і заднія крылы аднолькавыя па форме і памерах, у спакоі складаюцца паралельна целу. Даўжыня брушка 22-26 мм. Вочы не судакранаюцца. Патыліца з дзвюма светлымі плямамі. Задні край пярэднеспінкі з выступам, накіраваным назад і ўверх. Лічынкі зеленаватыя з папярочнымі палосамі.

Пашырэнне
---------

Транспалеарктычны від. Пашырэнне: поўнач і сярэдняя паласа Еўропы, Закаўказзе, Сібір. Адзначаны ў паўднёвых раёнах Беларусі.

Сустракаецца паблізу слабапраточных ці стаячых вадаёмаў.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Лётае па берагах вадаёмаў, на палянах, сенажацях. Цыкл развіцця — 1 год. Яйцы адкладае ў тканкі водных раслін. Зімуе ў лічынкавай стадыі. Лічынкі развіваюцца ў стаячых вадаёмах.

Спасылкі
--------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
**Лютка рыжая** (*Sympecma fusca*) — від стракоз, які належыць да сямейства Люткі (*Lestidae*).

Арэал
-----

Від распаўсюджаны пераважна ў еўрапейскім Міжземнамор’і, а таксама ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе аж да Урала. У адрозненне ад большасці іншых відаў стракоз, прадстаўнікі віду зімуюць не ў стадыі лічынкі, а ў стадыі імага. Палавы дымарфізм не выражаны. Крылы даўжынёй 20-22 мм. Цела стройнае, брушка даўжынёй 27-29 мм. Асноўная афарбоўка ад светла-бэжавага да карычневага колеру.

Экалогія і спосаб жыцця
-----------------------

Лічынка жыве ў стаячых вадаёмах глыбінёй да 1 метра. Лёт імага пасля зімоўкі пачынаецца ў красавіку—маі. Спарванне доўжыцца ад некалькіх хвілін да паўгадзіны. Затым самка адкладае яйкі на змярцьвелыя часткі водных раслін. За хвіліну самка кладзе 4-5 яек, за дзень у розных месцах да 350 яек. Развіццё яек даўжынёй 1 мм доўжыцца ад 3-х да 6-ці тыдняў.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778563934 |
**Максім Філімонавіч Ус** (?, в. Грабнікі, Бабруйскі павет, Магілёўская губерня, цяпер Акцябрскі раён — студзень 1920) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на Беларусі ў час яе акупацыі германскімі і польскімі войскамі. 

Член КПСС з 1918 года. У 1919 г. вучыўся ў Камуністычным універсітэце імя Я. М. Свярдлова. У Першую сусветную вайну на фронце вёў рэвалюцыйную прапаганду сярод салдат. У час нямецкай акупацыі 1918 г. член Рудабельскага падраённага камітэта РКП(б). У 1919 г. адзін з арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага атрада. Схоплены польскімі акупацыйнымі ўладамі каля в. Старая Дуброва і закатаваны.

Памяць
------

У гарадскім пасёлку Акцябрскі (Гомельская вобласць) імем Уса названа вуліца.

Літаратура
----------

* Сташкевіч, М. Ус Максім Філімонавіч / Мікалай Сташкевіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8. — С. 591.
**Другая беларуская стралковая дывізія** — нацыянальнае тэрытарыяльна-міліцэйскае вайсковае фарміраванне ў БССР у 1923—1938 гг.

Створана на базе 2-й Тульскай стралковай дывізіі. Першы камандзір Я. Ф. Фабрыцыус. Штаб дывізіі знаходзіўся ў Мінску. Складалася з 3 стралковых палкоў, асобнага кавалерыйскага эскадрона і гаўбічнага артылерыйскага дывізіёна, якія дыслацыраваліся ў Чэрвені, Барысаве і Слуцку. Камплектаванне асабовага складу тэрміновай службы праводзілася па тэрытарыяльнай прыкмеце з прызыўнікоў БССР. У 1924 г. сярод салдат і сяржантаў 5764 беларусы, 577 яўрэяў, 375 рускіх. З сярэдзіны 1920-х гадоў у дывізіі шырокі водгук атрымала палітыка беларусізацыі. Большая частка ваеннай і палітычнай падрыхтоўкі вялася на беларускай мове. Існавалі таксама яўрэйскія роты, дзе ваенна-палітычная работа праводзілася на яўрэйскай мове (ідыш). Камандна-палітычны склад дывізіі паступова змяняўся кадравымі афіцэрамі-беларусамі. У 1935—1938 гг. Чырвоная Армія пераводзілася выключна на кадравы прынцып арганізацыі і экстэрытарыяльнае камплектаванне. Паводле пастановы ЦК ВКП(б) ад 7 сакавіка 1938 г. і загаду наркома абароны СССР К. Варашылава ад 16 сакавіка 1938 г. дывізія рэарганізавана ў кадравую вайсковую адзінку Чырвонай Арміі.

Літаратура
----------

* *Панкратаў П.* Другая беларуская стралковая дывізія / Павел Панкратаў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. — С. 278. — ISBN 985-11-0041-2.
**Герэнук** (*Litocranius walleri*) або **жырафавая газель** — афрыканская антылопа з сямейства сапраўдных антылоп, у якім утварае асобны род. Яе назва, верагодна, паходзіць ад самалійскага слова «гарануг».

Апісанне
--------

Герэнука цяжка зблытаць з іншай жывёлай з-за яго вельмі дліннай шыі і ног. Яго вышыня дасягае 95 см. Поўсць зверху чырвона-карычневая, па баках болей светлая. Выразная лінія аддзяляе амаль белую ніжнюю частку цела. Вакол вачэй знаходзяцца белыя плямы, якія звужаюцца ў бок рота. Рогі маюць толькі самцы.

Распаўсюджванне
---------------

Арэал герэнукаў ахапляе землі ад Эфіопіі і Самалі да поўначы Танзаніі. Раней герэнукі жылі таксама ў Судане
і Егіпце, але ўжо доўгі час там вынішчаны. Абсягам пражывання герэнукаў з’яўляюцца сухія тэрыторыі, як правіла, парослыя калючым кустарнікам саванны. Жыве ў засушлівых або адносна вільготных стэпах з зараснікамі хмызнякоў, на раўнінах і пагорках, падымаецца ў горы да 1800 м.

Паводзіны
---------

На сухіх тэрыторыях герэнукі могуць вельмі доўга абыходзіцца без вады. Яны сілкуюцца выключна лісцем і, падобна да няроднасных ім жыраф, развілі для гэтага ў працэсе эвалюцыі доўгую шыю і канечнасці. Як і ў жыраф, у іх вельмі жорсткі язык, а таксама падоўжаныя і нячулыя вусны, якімі яны могуць абхапляць калючыя галінкі. З закрытым ротам герэнук адцягвае галаву назад і сашчыпвае з галін усё лісце. Для таго, каб дацягнуцца да высокіх галінак, герэнук становіцца на заднія ногі, абапіраючыся пярэднімі аб ствол дрэва.

Актыўны раніцай і вечарам. Сілкуецца лісцем, парасткамі і галінкамі кустоў і дрэў.

Самкі жывуць разам з маладняком у невялікіх групах ад двух да пяці звяроў. Дарослыя самцы жывуць па адзіночцы і валодаюць уласным арэалам. Падчас шлюбных перыядаў яны спрабуюць утрымаць самак у сваіх арэалах, каб з імі спарвацца.

Статус папуляцыі
----------------

Герэнукі, верагодна, ніколі не былі асабліва шматлікімі жывёламі. З-за іх звычкі жыць паасобку яны часта не кідаюцца ў вочы сярод буйных статкаў іншых капытных, якія сустракаюцца ў саванах. З-за палявання герэнукі за апошнія дзесяцігоддзі сталі яшчэ радзейшымі. Большасць герэнукаў жыве ў нашы дні ў Эфіопіі. Іх агульная колькасць складае 70 тысяч асобін. Від занесены ў міжнародную Чырвоную кнігу.

Іншае
-----

Герэнук месцамі даволі шматлікі, бо самалійцы не палююць на яго і не ядуць яго мяса. Яны лічаць герэнука сваяком вярблюда. Па народных павер’ях, забойства герэнука пацягне за сабой гібель вярблюдаў, якіх лічаць сваякамі антылопы і якія складаюць галоўную каштоўнасць качэўнікаў.

Мяркуючы па наскальных малюнках 4000—2900 гг. да н. э. знойдзеных на правым беразе Ніла (у Вадзі Саб), спробы прыручыць герэнука прадпрымаліся ўжо старажытнымі егіпцянамі.
**Скот Ле́а «Тэй» Дыгз** (англ.: Scott Leo «Taye» Diggs, нар. 2 студзеня 1971, Ньюарк, Нью-Джэрсі, ЗША) — амерыканскі акцёр

 і спявак. Вядомы па ролях у Брадвейскіх мюзіклах «Багема» і «Хэдвіг і нашчасны дзюйм», а таксама па ролях у серыялах «Прыватная практыка» (2007—2013) і «Забойства першай ступені» (2014—2016).

Жыццё і кар’ера
---------------

Тэй Дыгз нарадзіўся ў Ньюарку, штат Нью-Джэрсі, але вырас у Рочэстэры, Нью-Ёрк. У 1993 годзе ён скончыў Сірак’юскі ўніверсітэт са ступенню бакалаўра мастацтваў і неўзабаве пачаў сваю кар’еру на тэатральнай сцэне. У 1994 годзе ён дэбютаваў у брадвейскім мюзікле «Карусель», а ў 1996 годзе адыграў галоўную ролю ў мюзікле «Арэнда».

На вялікім экране Дыгз дэбютаваў адразу з галоўнай мужчынскай ролі ў меладраме 1998 года «Захапленне Стэлы», дзе згуляў маладога палюбоўніка Анджэлы Басет. З тых часоў ён зняўся ў больш за дваццаць розных кінафільмах, уключаючы «Шафёр», «Дом начных зданяў», «Цёмны цукар», «Эквілібрыум», «Чыкага», «База „Клейтан"» і «Багема». Тым часам ён не спыняў кар’еру на брадзвеі і выступаў у мюзіклах «Чыкага» і «Злая», у апошнім з якіх галоўную ролю выконвала яго жонка Ідзіна Мензел.

На тэлебачанні Дыгз пачаў кар’еру з ролі ў мыльнай оперы ў 1997 годзе. У 2001 годзе ён з’явіўся ў серыяле «Элі Мак-Біл», а ў 2004 годзе адыграў галоўную ролю ў серыяле «Кевін Хіл», які быў зачынены пасля аднаго сезона, нягледзячы на пахвалу ад крытыкаў. Пасля ён адыграў галоўную ролю ў яшчэ адным нядоўга праіснаваўшым шоў ABC «Новы дзень», а пасля быў запрошаны ў серыял Шонды Раймс «Прыватная практыка», спін-оф медыцынскай драмы «Анатомія жарсці». Серыял завяршыўся ў пачатку 2013 года, пасля шасці сезонаў. Пасля ён разам з Кэтлін Робертсан пачаў гуляць вядучую ролю ў серыяле TNT «Забойства першай ступені».

Зноскі
------

1. ↑  Taye Diggs // Internet Broadway Database — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q31964'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Discogs · Filmportal · Internet Broadway Database · Internet Broadway Database · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Notable Names Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14171926r · GND: 139359710 · ISNI: 0000000040750720 · LCCN: no97078467 · NLP: a0000001612726 · NTA: 264808479 · SUDOC: 084579153 · VIAF: 32207322 |

 |
**Рыгор Качаноўскі** (польск.: Grzegorz Kaczanowski; 1760—1829) — метрыкант, апошні захавальнік Метрыкі Вялікага Княства Літоўскага перад трэцім падзелам Рэчы Паспалітай.

У навуковай літаратуры Качаноўскі даецца як ураджэнец Ваўкавыскага павета, дзе і праўда жылі Качаноўскія — шляхта гербу «Налэнч» і ўніяцкія святары. Аднак, у справе пра дваранства Качаноўскіх ён названы выхадцам з Пінскага павета, сынам Івана (Яна) Качаноўскага — незаможнага шляхціча з ваколіцы Сушыцк. У дваранскіх справах частая блытаніна, нярэдка наўмысная, але ёсць ускосныя сведчанні на карысць пінскага паходжання Рыгора Качаноўскага — пачатак яго кар’еры звязаны з вялікім пісарам літоўскім, пазней біскупам і вядомым гісторыкам Адамам Нарушэвічам, ураджэнцам Пінскага павета, пэўную ролю ў кар’еры мог адыграць і прафесар, доктар філасофіі і абодвух правоў Ян Моклак, сусед і сваяк Качаноўскіх з ваколіцы Сушыцк. Таксама Рыгор добра ведаў старабеларускую мову, што было распаўсюджаным сярод пінскай шляхты. Пінскі род Качаноўскіх гербу «Астоя», магчыма, паходзіць ад баярына Юркі Качана, які згаданы як сведка ў грамаце пінскага князя Васіля Нарымонтавіча ад 1390 года. У кожным разе, пытанне паходжання Рыгора Качаноўскага пакуль застаецца адкрытым.

Крыніцы
-------

1. 1 2 3 4 5 6  *НГАБ*. Постаці архівістаў. Апошнім захавальнікам Метрыкі Вялікага Княства Літоўскага ў перыяд існавання Рэчы Паспалітай з’яўляўся Рыгор Качаноўскі (1760–?) **(нявызн.)**. *www.facebook.com*. — Паводле: НГАБ. – Ф. 319. Воп. 2. Спр. 1354. Арк. 32–33 адв.. Праверана 21 лютага 2024.

Літаратура
----------

* *Дзярнович, Олег* Инвентарь "Книг Метрики ВКЛ по-новому переплетенный и составленный" Григорием Качановским (1787 г.): источник по истории государственного архива Великого Княжества Литовского // *Lietuvos Statutas ir Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės bajoriškoji visuomenė : straipsnių rinkinys* / Vilniaus universitetas, Istorijos fakultetas, Senovės ir vidurinių amžių istorijos katedra ; sudarė Irena Valikonytė ir Lirija Steponavičienė ; [redaktorių kolegija: vyriausiasis redaktorius Alfredas Bumblauskas ... [et al.].. — Vilnius : Vilniaus universitetas: Vilniaus universiteto leidykla, 2015. — P. 261—276.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
Даведнік па травалячэнню «De Materia Medica», XII—XIII стст.
**Фітатэрапі́я** (ад стар.-грэч.: φυτόν — «расліна» і θεραπεία — «тэрапія»), саст. *травалячэнне* — метад лячэння розных захворванняў чалавека, заснаваны на выкарыстанні лекавых раслін і комплексных прэпаратаў з іх. Методыкі перапрацоўкі раслін для атрымання «фітапрэпаратаў» арыентаваныя не на вылучэнне дзеючага рэчыва, а на захаванне ўсяго комплексу актыўных рэчываў расліны ў найбольш простых і набліжаных да натуральных формах. У сувязі з гэтым фітатэрапія разглядаецца як частка нетрадыцыйнай медыцыны, адзін з раздзелаў  натурапатыі. У агульнапрынятай медыцыне раздзел, які вывучае лячэнне прыроднымі рэчывамі, уключаючы расліны і раслінныя экстракты, называецца фармакагназіяй.

Часам да сферы фітатэрапіі памылкова адносяць таксама і «фунгатэрапію» (лячэнне грыбамі), ці нават «апітэрапію» (лячэнне прадуктамі пчалярства) і іншыя формы лячэння нетрадыцыйнымі рэчывамі (мінераламі, часткамі цела жывёл).

 Спецыяліст у галіне фітатэрапіі называецца «фітатэрапеўт».
 Людзей, якія разбіраюцца ў травах і ў іх выкарыстанні ў медыцынскіх мэтах, называюць «траўнікі».

Зноскі
------

1. ↑  *Гончарова Т. А.* Энциклопедия лекарственных растений. М.:МСП, 1999 °C. 3—7

Літаратура
----------

* *Ковалёва Н. Г.* Лечение растениями. Очерки по фитотерапии  (руск.) (бел.. — М.: Медицина, 1972. — 352 с. — 25 000 (допечатка) экз. — УДК-615.322

Шаблон:Commoncat

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11933130d · LCCN: sh85082059 · LNB: 000092461 · NKC: ph120421 |
**Чжэнь-цзун** (кіт.: 真宗, асабістае імя — **Чжаа Хэн** (кіт.: 趙恆) 23 снежня 968 - 23 сакавіка 1022) - 3-і кітайскі імператар дынастыі Сун у 997-1022 гадах, пасмяротнае імя — **Юань Сяа-хуандзі** (кіт.: 元孝皇帝).

Біяграфія
---------

Паходзіў з імператарскага роду Чжаа. Трэці сын імператара {{нп3|Тай-цзун (дынастыя Сун)|Тай-цзуна|ru|Тай-цзун (династия Сун)}}. Пры нараджэнні атрымаў імя Чжаа Хэн. Пасля смерці ў 997 годзе свайго бацькі Чжаа Хэн становіцца імператарам. У сваёй палітыцы спрабаваў узмацніць цэнтралізацыю ўлады і спрыяў эканамічнаму росту гарадоў, умацаванню прамысловасці. У 1004 годзе па загадзе імператара была заснавана фабрыка па вырабе фарфору ў горадзе Цзіндэчжэнь (сучасная правінцыя Цзянсу), што спрыяла развіццю ўсёй фарфоравай галіны. Расце колькасць вытворчасцей тэкстылю, фарбаў, паперы. За час кіравання гэтага імператара плошчы апрацаваных зямель павялічыліся да 5,2 млн гектараў. Выгадоўваліся палепшаныя сарты рысу, якія давалі высокія ўраджаі. Сваімі загадамі імператар спрыяў развіццю знешняга гандлю, у прыватнасці з Японіяй, Карэяй, а таксама краінамі Паўднёва-Усходняй Азіі.

З 1013 па 1015 год Чжэнь-цзун выдаў афіцыйныя дэкрэты, якія замацоўвалі пакланенне {{нп3|Юй-дзі|Нефрытаваму імператару|ru|Юй-ди}} (абвешчанаму ў 1008 годзе продкам роду Чжаа) як вышэйшаму кіраўніку нябёсаў. Адначасова, імператар шмат у чым спрыяў узмацненню даасізму у імперыі.

Акрамя таго, Чжэнь-цзун спрабаваў уладзіць канфлікт з дзяржавай кіданяў {{нп3|Ляа|||Liao dynasty}}. У 1004-1005 гадах ён з пераменным поспехам вёў абарончыя баі супраць гэтага царства, якія завяршыліся заключэннем мірнай дамовы ў Шаньюані. Для ахоўвання паўночных межаў ад нападаў кіданяў Чжэнь-цзун абавязаўся штогод адпраўляць ім 100 тысяч унцый срэбра і 200 тысяч рулонаў шоўку.

Літаратура
----------

* Jacques Gernet: Die chinesische Welt. Die Geschichte Chinas von den Anfängen bis zur Jetztzeit («Le monde chinois», 1972). Suhrkamp, Frankfurt/M. 1997, ISBN 3-518-38005-2.
* Jonathan D. Spence. God’s Chinese Son. New York 1996. p. 42.
**Лучы́н** — горад Смаленскай зямлі.

Упершыню згаданы пад 1138 годам у Статуце смаленскага князя Расціслава Мсціславіча.

У 1173 годзе ў Іпацьеўскім летапісе згаданы як месца нараджэння ў князя Рурыка Расціславіча сына Расціслава, у памяць гэтага Рурык пабудаваў у Лучыне царкву ў імя Святога Міхаіла, святога-заступніка свайго сына.

У грамаце «Пра пагароддзе і пачэсце» пад 1211—1218 гадамі Лучын згаданы ў ліку гарадоў, што плацілі даніну смаленскаму епіскапу.

Навукоўцы спрабавалі лакалізаваць летапісны Лучын. Валянцін Сядоў прапаноўваў атаясняць горад з Лучыным у Рагачоўскім раёне, дзе ёсць археалагічныя помнікі (гарадзішча і селішчы) адпаведнага часу. Аднак, на думку Леаніда Аляксеева, Лучын у Рагачоўскім раёне далёка на поўдзень ад апісанага летапісам маршруту князя Рурыка Расціславіча і наогул наўрад ці хоць калі ўваходзіў у склад Смаленскага княства. Таксама на думку Аляксеева, нельга атаясняць горад з Лучыным-Гарадком на Угры паблізу Дарагабужа, бо ён таксама блага адпавядае маршруту. Аляксееў прапаноўваў атаясненне з Лучынам каля Лучанскага возера, дзе раней вядомы пагост Лучане і побач выяўлены шматлікія курганныя групы. На думку Уладзіміра Курманоўскага, версія Аляксеева найболей пераканаўчая сярод прапанаваных.

Заўвагі
-------

1. ↑  *Алексеев Л. В.* Смоленская земля в IX—XIII вв. Очерки истории Смоленщины и Восточной Белоруссии. — М.: Наука, 1980. — С. 166—167.
2. ↑  *Курмановский В. С.* О локализации податных центров Лучин и Заруб Смоленского княжества Архівавана 19 ліпеня 2020. // КСИА-255, 2019

Літаратура
----------

* Лучын (старажытны горад) // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 379.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ашмянскі павет.
 
**Ашмянскі павет** — адміністрацыйная адзінка ў складзе Літоўскай і Віленскай губерняў, якая існавала ў 1795—1920 гадах. Цэнтр — горад Ашмяны.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай у 1793 г. усходняя частка павета адышла да Расійскай імперыі. З 1795 г. Ашмянскі павет адышоў да Віленскай губерні. Складаўся з 7 валасцей (праўленні ў Ашмянах, Бакштах, Дзевянішках, Крэве, Лошы, Смаргоні, Трабах), у канцы XIX — пачатку XX стст. з 23 валасцей, тэрыторыя 6196,5 кв. вёрст, насельніцтва 233 559 чал.

Ураднікі павета
---------------

* Ашмянскія павятовыя маршалкі

Спасылкі
--------

* Ашмянскі павет (Віленская губерня). Адміністрацыйная мапа

| ⛭Паветы Віленскай губерні (1801—1920) |
| --- |
| 
* Ашмянскі
* Вілейскі (з 1843)
* Віленскі
* Дзісенскі (з 1843)
* Лідскі (з 1843)
* Свянцянскі (да 1842 Завілейскі)
* Троцкі

 | Герб Віленскай губерні |
| да 1843 года | 
* Вількамірскі
* Браслаўскі (з 1836 Новааляксандраўскі)
* Ковенскі
* Расіенскі
* Упіцкі (з 1836 Панявежскі)
* Цельшаўскі
* Шавельскі

 |
**Бяссківічныя**, агнаты (*Agnatha*) — надклас ніжэйшых пазваночных жывёл.

Вядома 2 вымерлыя класы: няпарнаноздравыя і парнаноздравыя; 1 сучасны клас — кругларотыя, які ўключае міног і міксінаў. Пашыраны ў абодвух паўшар'ях, у марскіх і прэсных водах, на Беларусі вядомы 3 віды міног.

Старажытныя прымітыўныя рыбападобныя жывёлы без сківіц і парных канечнасцей, з хордай. Даўжыня ад некалькіх сантыметраў (верацёнападобныя жывёлы) да 1 м (пляскатыя донныя формы). Унутраны шкілет храстковы (у вымерлых быў вонкавы касцявы шкілет). Шчэлепы ў выглядзе мяшкоў з пялёсткамі энтадэрмальнага паходжання. Ноздравая адтуліна ў большасці няпарная. Паўкружных каналаў 1 ці 2. Рот круглы, сысучага тыпу.

Корм лічынак — раслінныя рэшткі, водарасці; дарослыя паядаюць мяса і кроў рыб ці зусім не кормяцца. Выкапнёвыя бяссківічныя ўсмоктвалі разам з глеем і пяском дробныя арганізмы.

Рэшткі бяссківічных вядомы з кембрыю да позняга дэвону. Росквіт наступіў у познім сілуры і раннім дэвоне. Іх рэшткі з'яўляюцца вызначальнымі выкапнямі пры вывучэнні адкладаў.

Зноскі
------



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · ITIS TSN · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000147110 · Microsoft: 2781459267, 2909448850 · NKC: ph205431 |
**Кольчатыя чэрві** (*Annelida*), анеліды, кальчацы — тып беспазваночных жывёл.

Апісанне
--------

Найбольш высокаарганізаваныя чэрві з другаснай поласцю цела — цэломам. Даўжыня ад доляў міліметра да 3 м. Цела сегментаванае, укрыта тонкай кутыкулай. Колжасць сегментаў — да некалькіх соцень. На баках кожнага сегмента органы руху — параподыі.

Маюць добра развіты скурна-мускульны мяшок. Поласць цела раздзелена на камеры і запоўнена поласцевай вадкасцю.

Класіфікацыя
------------

Адрозніваюць 3 класы:

* Polychaeta — Многашчацінкавыя чэрві (больш за 6 тыс. відаў)
* Clitellata
	+ падклас малашчацінкавыя чэрві (каля 5 тыс. відаў)
	+ падклас п'яўкі (каля 300 відаў).
* Myzostomida

Пашырэнне
---------

Паходзяць з сярэдняга кембрыю. Пашыраны ўсюды, жывуць у морах, прэсных вадаёмах, глебе. Сярод іх ёсць паразіты. На Беларусі найбольш пашыраны малашчацінкавыя чэрві і п'яўкі.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Стрававальная сістэма складаецца з трох аддзелаў: пярэдняга, сярэдняга і задняга кішэчніка. Пярэдні аддзел уключае рот, ротавую поласць, глотку, стрававод, валляк, мускульны страўнік.

Дыханне праз кутыкулу, у некаторых ёсць шчэлепы. Большасць мае прымітыўную крывяносную сістэму замкнутага тыпу (сэрца няма). Органамі выдзялення з’яўляюцца пасегментна размешчаныя нефрыдыі. Нервовая сістэма мае каляглотачнае нервовае кольца і сегментарныя гангліі, злучаныя нервовымі перамычкамі ў выглядзе лесвіцы або брушнога нервовага ланцужка. Ёсць органы смаку, нюху. Органы слыху пабудаваны па тыпу лакатараў. 

Раздзельнаполыя або гермафрадыты. Размнажэнне бясполае (пачкаванне) і палавое. Развіццё прамое або з ператварэннем (лічынка трахафора).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Біялогія: вучэб. дапам. для 8-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / Л. В. Камлюк, А. С. Шалапёнак; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — 3-е выд. дап. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 222 с. : іл. ISBN 978-985-03-1367-6.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (9-th) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12091502m · GND: 4178188-0 · LCCN: sh85005348 · LNB: 000140302 · Microsoft: 2777343278, 2910448622 · NDL: 00564892 · NKC: ph192871 |

 |
**Карпападобныя** (*Cypriniformes*) — атрад рыб класа прамянёвапёрых.

Апісанне
--------

Выдзяляюцца 3 падатрады: харацынападобныя з 16 сямействамі, гімнотападобныя з 4 сямействамі, карпавідныя з 7 сямействамі. Каля 3 тыс. відаў.

Харацынападобныя (напр. піраньі, прахіподы) — жыхары прэсных субтрапічных і трапічных вод Амерыкі і Афрыкі. Іх характэрная адзнака — тлушчавы плаўнік (як у ласасёвых). Многія віды падатрада разводзяць у акварыумах (капеіны, неоны). Гімнотападобныя жывуць у прэсных водах Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыкі. У большасці прадстаўнікоў падатрада цела моцна выцягнутае, сціснутае з бакоў, звычайна адсутнічаюць спінны і хваставы (можа быць маленькі) плаўнікі. У многіх відаў ёсць электрычныя органы (электрычны вугор). Карпавідныя жывуць у прэсных вадаёмах Еўразіі, Афрыкі і Паўночнай Амерыкі. Некаторыя віды выходзяць у мора. Характэрная іх рыса — зубы размешчаны на ніжніх глоткавых касцях шчэлепнага апарата. Плавальны пузыр з двума ці больш аддзеламі, злучаны з кішэчнікам. На Беларусі 19 родаў, 25 відаў; некаторыя віды інтрадукаваныя (амуры, таўсталобікі).

Даўжыня ад 2 см да 1,7 м. Цела ўкрыта цыклоіднай луской або голае. Маюць вебераў апарат. Брушныя плаўнікі за груднымі.

Жывуць у рэках, азёрах, сажалках. Кормяцца беспазваночнымі, воднай расліннасцю, дэтрытам, ёсць драпежнікі (жэрах).

Нераст адбываецца вясной і ў пачатку лета.

Сярод Карпападобных многа прамысловых рыб, з іх на Беларусі пашыраны гусцяра, лешч, лінь, плотка, сазан, карп, карась залаты, карась сярэбраны і інш. Аб'екты промыслу, спартыўнай лоўлі, сажалкавага і акварыумнага развядзення, акліматызацыі.

Гл. таксама
-----------

* Лептабоцыя манчжурская
* Белавочка
* Выразуб
* Сінец
* Chanodichthys erythropterus

Зноскі
------



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12070675f · LCCN: sh85035175 · Microsoft: 2779186465, 2909147103 · NDL: 00571082 · NKC: ph138833 |
**Маямі-Таўэр** (анг. Miami Tower) — 47-павярховы небаскроб у горадзе Маямі, штат Фларыда, ЗША. Ён знаходзіцца ў дзелавым цэнтры горада. На сённяшні дзень гэта восьмы па вышыні будынак у Маямі і Фларыдзе. Тры ярусы вежы дазваляюць мець некалькі каляровых схемаў ў гонар святаў і падзей.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў 1987 годзе 47-павярховы 191-метровы будынак патрапіў адразу ў дзясятку самых высокіх небаскробаў Маямі. Вялікую вядомасць вежы прынесла начная ілюмінацыя, якая мае шмат каляровых варыяцый. Комплекс складаецца з двух будынкаў: 10 павярховага гаража, які знаходзяцца ва ўласнасці горада, і 37 павярховага офіснага будынка. Папярэдняе планаванне вежы пачалося ў лютым 1980 года. Будаўніцтва гаража пачалі ў лістападзе. Гараж быў завершаны ў лютым 1983 года, а будаўніцтва вежы пачалося годам пазней. У жніўні 1985 года загарэўся 9 паверх паркоўкі, і будаўніцтва вежы прыйшлося адкласці на некалькі тыдняў.

Гл. таксама
-----------

* Спіс самых высокіх будынкаў у Маямі

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт вежы
**Абуз-Лясноўскі палігон** — ваенны палігон у раёне горада Баранавічы (Рэспубліка Беларусь), названы па імені бліжэйшага населенага пункта вёскі Абуз-Лясная. 

У цяперашні час — **230-ы агульнавайсковы палігон** Заходняга аператыўнага камандавання Сухапутных войск Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь.

Гісторыя
--------

Створаны ў Віленскай ваеннай акрузе ў другой палове XIX стагоддзя як навучальны артылерыйскі палігон. У той час ён атрымаў назву **Скобелеўскі палігон** (па імені генерала М. Д. Скобелева). У перыяд з 1907 года па 1914 год стаў месцам правядзення спецыяльна-артылерыйскіх збораў фарміраванняў Рускай арміі і дыслакацыі двух батальёнаў пяхотнага палка, а таксама чыгуначнага батальёна, які пабудаваў спецыяльную чыгуначную галінку ад магістралі Маскоўска-Брэсцкай чыгункі.

У 1921—1939 гадах палігон знаходзіўся ў Польшчы і выкарыстоўваўся польскай арміяй. З 1939 годзе перайшоў да СССР.

Аб выкарыстанні палігона ў 1939—1940 гадах звестак няма. Вядома, што напярэдадні 22 чэрвеня 1941 года тут знаходзіўся 120-ы гаўбічны артылерыйскі полк вялікай магутнасці.

У чэрвені 1941 года непасрэдна напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны ў дадзеным раёне было абсталявана ваенна-палявое ўпраўленне Заходняга фронту (на якім да пачатку вайны знаходзіліся намеснік камандуючага фронту генерал-лейтэнант У. М. Курдзюмаў, начальнік аператыўнага аддзела штаба фронту генерал-маёр І. І. Сямёнаў і начальнік сувязі фронту генерал-маёр А. Ц. Грыгор’еў). Сюды ж перабазіравалася ўпраўленне 47-га стралковага корпуса і 121-я стралковая дывізія. 

На працягу першага тыдня вайны тэрыторыя палігона была захоплена нямецкімі войскамі. Па ўспамінах Л. М. Сандалава, на акруговым палігоне на паўднёвы захад ад Баранавіч (раён Тартак) праціўнік захапіў 480 гармат калібра 152-мм. 

Па заканчэнні Вялікай Айчыннай вайны, згодна з пастановай Савета Міністраў БССР ад 4 красавіка 1946 года № 496, была выдзелена зямельная плошча для будаўніцтва навучальнага цэнтра, і з 1947 года пачалося ўзвядзенне Абуз-Лясноўскага навучальнага цэнтра. З гэтага часу на тэрыторыі палігона праходзілі вучэнні Савецкай Арміі, а сам Абуз-Лясноўскі навучальны цэнтр уваходзіў у склад 11-й гвардзейскай асобнай механізаванай брыгады 28-й агульнавайсковай арміі Беларускай ваеннай акругі.

21 кастрычніка 1992 года Абуз-Лясноўскі навучальны цэнтр перайменаваны ў 230-ы агульнавайсковы палігон. Увайшоў у склад Заходняга аператыўнага камандавання Сухапутных войск Рэспублікі Беларусь.

Заўвагі
-------

1. ↑  Полигоны учебные артиллерийские // Военная энциклопедия / под ред. В. Ф. Новицкого[ru] [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. В. Сытина[ru], 1911—1915.
2. ↑  История Скобелевского военного лагеря под Барановичами. **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 15 снежня 2021. Праверана 15 снежня 2021.
3. ↑  *Л. Н. Лопуховский*, В первые дни войны // Великая Отечественная катастрофа-3. — М..: Яуза, Эксмо, 2008. — 480 с. — (Военно-исторический сборник). — ISBN 978-5-699-25256-5.
4. ↑  В. Мартов. Белорусские хроники. 1941 год Архівавана 12 сакавіка 2024.
5. ↑  Л. М. Сандалов. Боевые действия войск 4-й армии в начальный период Великой Отечественной войны. Архівавана 15 снежня 2021.
***Diadophis punctatus*** — від змей з сямейства вужападобных, які жыве ў Паўночнай Амерыцы.

Апісанне
--------

  

Агульная даўжыня вар'іруе ад 25 да 38 см, падвід *D. punctatus regalis* мае даўжыню ад 38 да 46 см. Самкі буйнейшыя за самцоў. Галава маленькая. Тулава вытанчанае, стройнае. Афарбоўка вар'іруе ад светла-шэрага да чорнага колеру, і амаль заўсёды ззаду галавы маецца яркая жоўтая або аранжавая паласа. Жывот памяранцавы, а хвост знізу чырвоны. Ва ўзбуджаным стане змяя падымае згорнуты ў кальцо хвост, дэманструючы яркую афарбоўку.

Спосаб жыцця
------------

Жыве на вільготных участках. Вядзе ўтойлівы, начны спосаб жыцця. Харчуецца саламандрамі, яшчаркамі і жабамі, а таксама дажджавымі чарвякамі і змеямі іншых відаў. Для абароны выкарыстоўвае сваё падабенства з прадстаўнікамі роду {{bt-bellat||*Micrurus*}}.

Яйцакладучая змяя. Самка адкладае ад 3 да 10 падоўжаных яец белага колеру. Палавая сталасць надыходзіць ва ўзросце трох гадоў.

Працягласць жыцця можа складаць у сярэднім 10 гадоў, максімальна — 15 гадоў, у няволі, пры добрым доглядзе, змеі як правіла жывуць даўжэй, чым у дзікай прыродзе.

Змеі цэняцца ў гандляроў жывёламі з-за іх прывабнай афарбоўкі, яны таксама гуляюць важную ролю ў даследаваннях і адукацыі. Паколькі яны не ўяўляюць ніякай рэальнай пагрозы для людзей, то ідэальна падыходзяць для працы з малодшымі дзецьмі ў школе. Змеі таксама дапамагаюць кантраляваць папуляцыю шкоднікаў.

Літаратура
----------

* Conant, R. J. Collins. 1998. A field guide to reptiles & amphibians of eastern and central North America, 3rd ed. expanded. Boston: Houghton Mifflin Company.
* Dundee, H. M. Miller III. 1968. Aggregative behavior and habitat conditioning by the prairie ringneck snake, *Diadophis punctatus arnyi*. Tulane Studies in Zoology and Botany, 15(2): 41-58.
* Elmberg, J. 1980. Herpetological observations 77-78 [in Vernon county, Wisconsin]. Fältbiologerna Umea.

Спасылкі
--------

* ADW: *Diadophis punctatus*
Знак Коды
**Кода** (італ.: coda — «хвост, канец, шлейф») у музыцы — дадатковы раздзел, які знаходзіцца ў канцы музычнага твора і які не прымаецца ў разлік пры вызначэнні яго будовы.

Кода ідзе за апошнім з асноўных раздзелаў формы, пачынаецца, як правіла, пасля поўнага кадансу.

Памеры коды нясталыя — ад некалькіх акордаў (у простых формах) да шырока развітых пабудоў (напрыклад, у санатной форме, дзе з часоў Моцарта кода стала амаль абавязковым элементам).

Яна гучыць у галоўнай танальнасці твора і змяшчае асноўныя яго тэмы. Яна ўяўляе сабой распаўсюджванне і канчатковае замацаванне і зацвярджэнне галоўнай танальнасці шляхам выкарыстання арганнага пункта, шматразовага паўтарэння акордаў танічный функцыі або акордаў поўнага каданса, а таксама праз модуляцыённыя адхіленні, часцей за ўсё — у субдамінантавую сферу і інш.

Змест коды можа з'явіцца «пасляслоўем», высновай, развязкай і абагульненнем тым, развітых у распрацоўцы.

Глядзіце таксама
----------------

* Фінал — заключная частка шматчасткавага твора, напрыклад, санатна-сімфанічнага цыкла, у той час як кода тут — заключны раздзел часткі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Dictionary of Music and Musicians |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 3962253 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Смаляк.
**Ала Віктараўна Смаляк** (нар. 7 верасня 1973, Бярозаўка, Лідскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання, член Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі па адукацыі, навуцы, культуры і сацыяльным развіцці. Старшыня Гомельскай абласной арганізацыі грамадскага аб’яднання «Беларускае таварыства Чырвонага Крыжа». Член Камуністычнай партыі Беларусі.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі гандлёва-эканамічны ўніверсітэт спажывецкай кааперацыі.

Працавала ў г. Бярозаўцы памочнікам выхавальніка ў дзіцячым садку № 3, касірам у таварыстве з абмежаванай адказнасцю «Лідская кампанія», прадаўцом на шклозаводзе «Нёман».

Выбіралася дэпутатам Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў ад Навабеліцкай выбарчай акругі № 8 і ўваходзіла ў пастаянную камісію па развіццю сацыяльнай сферы.

Узнагароды
----------

* Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (2018).

Зноскі
------

1. ↑  Сенатары правядуць адзіны дзень прыёму на Гомельшчыне
2. ↑  Дэпутацкі корпус **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 2 верасня 2022. Праверана 2 верасня 2022.
3. ↑  СМОЛЯК АЛЛА ВИКТОРОВНА
4. ↑  Пастаянныя камісіі абласнога Савета дэпутатаў **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 2 верасня 2022. Праверана 2 верасня 2022.
5. ↑  Смаляк Ала Віктараўна
**Utetheisa pulchella**- від матылькоў з падсямейства мядзведзіц. Сустракаецца ў Афрыцы, Паўднёвай Еўропе, Цэнтральнай і Паўднёвай Азіі на ўсход да М’янмы. Шырока распаўсюджаны від, схільны да міграцый. На тэрыторыі Расіі трапляецца рэдка і лакальна, у невялікай колькасці, і толькі мігруючыя асобіны. На ўсходзе Азіі адсутнічае; тут сустракаюцца два вонкава падобных віды, *Utetheisa lotrix* і *Utetheisa pulchelloides*.

Апісанне
--------

Размах крылаў 29-42 мм. Пярэднія крылы вузкія, іх фон чыста-белы або крэмавы. Малюнак на пярэдніх крылах утвораны мноствам дробных чорных кропак і размешчаных паміж імі больш буйных па памеры ярка-чырвоных плям. Заўсёды ёсць чырвоная пляма ля вонкавага краю ў заднім куце пярэдняга крыла. У блізкага віду *Utetheisa lotrix* такой плямы няма. Заднія крылы шырокія, белага колеру, з нерэгулярнай чорнай аблямоўкай уздоўж вонкавага краю і чорнай папярочнай рыскай у сярэднім вочку.

**Utetheisa pulchella**. Марка СССР. 1986 г. Серыя «Чырвоная кніга СССР»

Біялогія
--------

Матылі актыўныя як днём, так і ноччу, ляцяць на святло. Паліфагі. Харчуюцца на травяністых раслінах розных сямействаў, часта на незабудках (*Myosotis*), сіняку (*Echium*), агурочніку лекавым (*Borago officinalis*) і іншых бурачнікавых, раслінах роду паслён (*Solanum*), на трыпутніку ланцэтным (*Plantago lanceolata*). У Афратрапічным экарэгіёне звычайна сустракаюцца на відах родаў верабейнік (*Lithospermum*), *Heliotropium*, *Trichodesma* і бавоўнік (*Gossypium*).

Вусені могуць акумуляваць алкалоіды  (руск.) (бел. з кармавых раслін, дзякуючы чаму асобіны гэтага віду становяцца неядомыя і атрутныя для птушак — пра што і папярэджваюць характэрнай афарбоўкай (апасематызм  (руск.) (бел.).

Размнажэнне
-----------

Мульцівальцінны від. У Паўднёвай Еўропе развіваецца да трох пакаленняў у год, імага лётаюць з сакавіка па лістапад. Зімуе на стадыі вусеня, у больш мяккім клімаце — на стадыі кукалкі. У тропіках выплад кругладзічны. Вусені шэрыя або цёмна-карычневыя, з чорнымі бародаўкамі і пучкамі чорных або шэрых валасінак. Уздоўж цела праходзяць белыя бакавыя палосы і больш шырокая дарсальная паласа; на кожным сегменце маюцца яркія аранжавыя папярочныя палосы або асобныя рыскі і плямы. Акукляюцца на глебе або ў падсцілцы паблізу ад кармавых раслін.

Фота
----

* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Корнелио М. П. Школьный атлас-определитель бабочек. — М.: Просвещение, 1986. — 256 с.
2. ↑  Jordan, K. (1939): On the constancy and variability of the differences between the old world species of *Utetheisa* (Lepid. Arctiidae). Novitates Zoologicae **41**: 251—291.

Спасылкі
--------

* vlindernet
* Lepidoptera of Belgium

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778466958 |
**Радыё Унэт** (польск.: Radio Wnet) — польская радыёстанцыя з цэнтральным офісам у Варшаве.

Гісторыя
--------

Радыё заснавана ў 2009 годзе і першапачаткова было толькі ў інтэрнэце. З сярэдзіны кастрычніка 2018 года яго праграмы пачалі трансліравацца на хвалях FM у Варшаве і Кракаве, у ліпені 2020 года далучыўся Уроцлаў, а ў снежні Беласток.

11 лістапада 2020 года пачала сваю працу беларуская рэдакцыя Радыё Унэт, якая з’яўляецца часткай польскага Radio Wnet і выходзіць у эфір кожны будні дзень раніцай і ўвечары. 14 сакавіка 2023 г. стала вядома, што беларуская рэдакцыя радыё Унэт часова прыпыняе вяшчанне праграм на беларускай мове.

Частоты
-------

«Вялікае падарожжа» Радыё Унэт па Польшчы. Сустрэча з прадстаўнікамі беларускай дыяспары ў Быдгашчы
* Кракаў — 95,2 MHz
* Варшава — 87,8 MHz
* Вроцлаў — 96,8 MHz
* Беласток — 103,9 MHz
* Шчэцін — 98,9 MHz
* Лодзь — 106,1 MHz
* Быдгашч — 104,4 MHz

Зноскі
------

1. ↑  Пра нас
2. ↑  Радыё Ўнэт часова прыпыняе вяшчанне праграм на беларускай мове

Спасылкі
--------

* Radio Wnet

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 813148753678541320005 |
Даліна ракі Асётр
**Сярэдняру́скае ўзвы́шша** — узвышша ў цэнтры Еўрапейскай часткі Расіі. Знаходзіцца ў межах Усходне-Еўрапейскай раўніны — ад шыротнага адрэзка даліны ракі Ака на поўначы да Данецкага кража на поўдні. Даўжыня каля 1000 км, шырыня да 500 км, вышыня 200—250 м (найбольшая — 293 м); паўднёва-ўсходняя частка завецца Калацкім узвышшам.

Геалогія
--------

Дакембрыйскі крышталічны падмурак найбольш прыпадняты ў сярэдняй частцы ўзвышша і выходзіць на паверхню ў даліне ракі Дон, паміж гарадамі Паўлаўск і Богучар. На поўначы складзеная вапнякамі дэвона і карбону, перакрытымі пясчана-гліністымі адкладамі юрскага і ніжняга мелу, на поўдні — крэйдай і мергелем верхняга мелу з покрывам палеагенавых пяскоў, глін, пясчанікаў. На паверхні паўсюдна распаўсюджаныя лёсападобныя суглінкі і лёсы. Карысныя выкапні: жалезныя руды Курскай магнітнай анамаліі (найбольш значнае Міхайлаўскае радовішча), буры вугаль і інш.

Рэльеф
------

Рэльеф эразійны — ярава-балачна-далінны, з гушчынёй раздзялення да 1,3—1,7 м на 1 км² і глыбінёй ад 50 м да 100—150 м, месцамі развіты карст. Сярэднярускае ўзвышша з’яўляецца водападзелам паміж Каспійскім, Чорным і Азоўскім марамі. З узвышша сцякаюць буйныя рэкі — Ака (з прытокамі Зуша, Упа, Жыздра і інш.), Дзясна, Сейм, Псёл, Ворскла, Дон (з прытокам Северскі Данец).

Клімат
------

Клімат уме­рана кан­тынен­таль­ны з халод­най (сярэдняя тэмпература паветра студзеня каля −9 °C) зімой і цё­п­лым (сярэд­няя тэмпература ліпеня 21 °C) ле­там; ападкаў 450—550 мм у год.

Глебава-расліннае покрыва
-------------------------

Сярэднярускае ўзвышша размяшчаецца ў падзоне шыракалістых лясоў лясной зоны, у лесастэпы і стэпы; пераважныя глебы — магутныя і вышчалачаныя чарназёмы, на поўначы — шэрыя лясныя, а на захадзе акрамя шэрых лясных — масівы падзолістых глебаў. Тэрыторыя моцна разараная. На Сярэднярускім узвышшы размешчаныя Цэнтральначарназёмны запаведнік імя В. В. Алехіна і запаведнік «Галічча Гара».

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн 2002.

Літаратура
----------

* Сярэдняру́скае ўзвы́шша // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 361. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |