recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Хаджымукан** (Кажымукан) **Мунайтпасаў** (каз.: Қажымұқан Мұңайтпасұлы; 7 красавіка 1871, аул Карааткель Акмалінскай вобласці, — 12 жніўня 1948, калгас Ленін туы, Паўднёва-Казахстанская вобласць) — казахскі барэц і цыркавы артыст. Неаднаразова (у 1908, 1909, 1911, 1913 і 1914 гадах) перамагаў у чэмпіянатах свету па класічнай барацьбе сярод прафесіяналаў. У 1909 г. на чэмпіянаце свету па французскай барацьбе ў Гётэбаргу (Швецыя) Хаджымукан стаў уладальнікам залатога медаля. Залаты медаль ён заваёўвае і на сусветным чэмпіянаце ў Варшаве (1911 год). Першы казах, які заваяваў тытул чэмпіёна свету па французскай барацьбе; шматкроць перамагаў у сусветных, расійскіх, рэгіянальных, потым і агульнасаюзных чэмпіянатах па класічнай барацьбе сярод цяжкавагавікоў. З’яўляецца ўладальнікам каля паўсотні ўзнагарод і медалёў розных проб.

З-за таго, што не мог быць дапушчаны ў зборную Расіі, пад японскім імем Ямагата Муханура выступаў на міжнародных спаборніцтвах за Маньчжурыю. Хаджимукана таксама далі мянушку «Чорным Іванам», а пасля здзяйснення хаджа ў 1912 годзе, ён атрымаў да свайго імя прыстаўку «Хаджы» (паломнік), з якім і стаў вядомы ва ўсім свеце.

У дарэвалюцыйны перыяд Хаджымукан паспяхова выступаў на міжнародных арэнах разам з такімі легендарнымі барцамі, як Іван Паддубны, Георг Лурых і Іван Заікін. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі актыўна браў удзел у станаўленні Савецкай улады ў Казахстане, заснаваў першы ў гісторыі Казахстана прафесійны тэатр, з улоння якога выйшлі многія знакамітыя артысты таго часу, арганізоўваў розныя чэмпіянаты.

У час Вялікай Айчыннай вайны Хадыимукан сваімі выступамі збіраў сродкі на дапамогу арміі і падарыў фронту самалёт, названы ў гонар Амангельды Іманава. Нягледзячы на ўсе заслугі перад радзімай, пад канец жыцця ён застаўся без падтрымкі з боку мясцовых улад і, меркавана, памёр ад запалення лёгкіх з-за жыцця ў нечалавечых умовах.

Зноскі
------

1. ↑  Казахстан. Краткий энциклопедический словарь = Қазақстан. Ықшам энциклопедиялық сөздік. — Алма-Ата: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — С. 310. — 569 с. — ISBN 9965-9746-2-4. Архівавана 4 сакавіка 2016.

Літаратура
----------

* *П. Матущак, Е. Мухиддинов.* Казахша курес / рецензент: К. Р. Байдосов. — Алма-Ата: «Рауан», 1995. — 159 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-625-02825-7.
* *Виктор Подрезов.* Кумир степей // Восток — поэзия силы. — Усть-Каменогорск: Либриус, 2010.
* *Гюльнар Муканова* Богатырь казахских степей.
* *Ботагоз Сейдахметова*. Кажымукан Мунайтпасов — батыр казахского народа **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Библиотека Южно-Казахстанского государственного университета имени М. О. Ауезова. Архівавана з першакрыніцы 29 сакавіка 2013. Праверана 20 сакавіка 2013.
* *Эдиге Валиханов* Палуан. — 2006. — В. №6. Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016.
* *М. О. Макибай.* Ғасырдың ғажап саңлағы Қажымұқан Мұңайтпасов және 2011 жылдың беташары Ақ Азиада. — ЕНУ имени Л. Гумилева, 2012.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Радавода *Хаджымукан Мунайтпасаў* на «Радаводзе». Дрэва продкаў і нашчадкаў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1060688719 · ISNI: 0000 0000 4058 7388 · LCCN: n2004150397 · VIAF: 28932973 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ранвід.
**Апанас Іванавіч Ранвід** (1806 — 1890, Пскоў) — архітэктар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1806 годзе.

З 13 кастрычніка 1844 па 1864 год займаў пасаду віленскага губернскага архітэктара.

З 1868 па 1883 год быў на пасадзе пскоўскага губернскага архітэктара.

У 1869 годзе прызначаны вытворцам прац па падтрымцы крэпасных сцен Пскова, у 1870-х кіраваў надбудовай 2 і 3 паверхаў гарадскога корпуса (паўднёвага) у Апочцы. Па яго праекце зроблена прыбудова да будынка Духоўнай кансісторыі (1872, Пскоў, Крэмль, 6). У 1881 годзе склаў праект інтэр’ераў, іканастаса Крыжовай царквы Пскоўскага Архіерэйскага дома.

Творчасць
---------

У 1858—1860 гадах займаўся рэканструкцыяй Палаца Абрамовічаў  (руск.) (бел. у Вільнюсе.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Памятная книжка Виленской губернии на 1864 год (по 26-е марта 1864 г.)  (руск.)
2. ↑  Консистория  (руск.)
3. 1 2  Ранвид Афанасий Иванович  (руск.)
**Базіліка Святога Рэмігія** (фр.: Basilique Saint-Remi) — каталіцкая царква ў Рэймсе, былая манастырская царква абацтва святога Рэмігія, заснаванага ў VI стагоддзі. Сучасны будынак базілікі пабудаваны ў першай палове XI стагоддзя. У базіліцы знаходзіцца магіла Святога Рэмігія, аб'ект паломніцтва. Царква ўключана ў спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Архітэктура і інтэр'ер
----------------------

Неф базілікі
Партал паўднёвага трансепта
Царква мае ў плане лацінскі крыж. Неф і рукавы трансепта - раманскія, гэта найбольш старажытныя часткі храма. Хор і галерэя з капліцамі выкананы ў гатычным стылі. Самая новая частка - фасад паўднёвага трансепта.

У апсіды захаваліся сапраўдныя вітражы XII стагоддзя, асаблівую каштоўнасць маюць старажытныя габелены, на якіх прадстаўлены эпізоды жыцця Святога Рэмігія.

У базіліцы пахаваны шэраг рэймскіх архіепіскапаў і членаў каралеўскіх сем'яў, у прыватнасці кароль франкаў Карламан, брат Карла Вялікага і кароль Францыі Людовік IV.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Базіліка на сайце «Рэлігійная архітэктура Захаду»  (фр.)
* Архівавана 20 ліпеня 2011.
* Архівавана 16 жніўня 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n85059205 · Mérimée: PA00078785 · VIAF: 136102685 |
Сухі док у Мічыгане, напоўнены вадой
**Сухі док** — збудаванне, якое служыць для пад’ёму суднаў з вады, агляду і рамонту падводнай часткі альбо для іх пабудовы. 

Док абсталююць механізмамі і прыладамі для ўводу і ўсталёўкі суднаў над апорамі, помпамі для перапампоўкі вады, перасоўнымі кранамі, сродкамі для падачы электраэнергіі, пару, сціснутага паветра, кіслароду і інш. для рамонтных або будаўнічых прац. Сухі док будуецца на абароненай ад хвалявання акваторыі і ўяўляе сабой аддзяляльную ад яе з тарца затворам воданепранікальную камеру. Сцены і дно сухіх докаў звычайна бетонавыя або жалезабетонныя, радзей — з металу і каменя. Пры пастаноўцы ў сухі док судна ўводзяць у камеру і ўсталёўваюць над апорамі, зачыняюць затвор, асушваюць камеру і судна садзіцца на апоры. Вывад судна з докаў адбываецца ў зваротнай паслядоўнасці. Шырыня сухога доку можа дасягаць 70 м, даўжыня — 500 м.

Гл. таксама
-----------

* Док
* Партовы док
* Плывучы док

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779858111 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Богаяўленская царква.
**Богаяўленская царква** — былы драўляны праваслаўны храм у горадзе Ашмяны Гродзенскай вобласці. Знаходзілася на вуліцы Камсамольскай (былая Папярэчная).

Гісторыя
--------

Царква была драўлянай, пабудавана ў 1840 годзе на сродкі духоўныя. Аўтар праекта храма быў архітэктар Пётр Пятровіч Вісконці (Вісконці 2-гі).

Па адным звесткам перастала існаваць у канцы XIX стагоддзя, па другім (нямяцкая паштоўка), царква існавала яшчэ як мінімум у часы Першай сусветнай вайны.

З 1840 года па 1883 год царква была прыхадской, з пабудовай Васкрасенскай царквы пераведзена ў статус прыпісных.

У сярэдзіне 1920-х гадоў на месцы царквы быў пабудаваны дом для старасты.

Настаяцелі
----------

З 1840 года па 1851 год протаіерэем быў Андрэй Сафоніевіч Чэрвякоўскі (1805—1876). З 1851 года па 1873 год протаіерэем быў Данііл Сцяпанавіч Пятроўскі (17 снежня 1822 — 29 снежня 1892). Па яго ініцыяціве была пабудавана Спаса-Васкрасенская царква ў Ашмянах.

* Праект храма 1833 годПраект храма 1833 год
* Праект храма 1833 годПраект храма 1833 год
* Праект храма 1833 годПраект храма 1833 год

Зноскі
------

1. ↑  Царква Богаяўлення Гасподняга ў Ашмянах

Літаратура
----------

* Памяць: Ашмян. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / [Уклад. А. Р. Каранеўскі. — Мн.: БЕЛТА, 2003. — 686 с.

Спасылкі
--------

* Богаяўленская царква (Ашмяны) на сайце Radzima.org
**Книгоиздательское товарищество «Знание»** *(Веды)* — выдавецтва марксісцкага напрамку ў Санкт-Пецярбургу.

Заснаванае ў 1898 годзе з ініцыятывы К. Пятніцкага[en], каб распаўсюджваць навукова-папулярную матэрыялістычную літаратуру. Акцыянерамі суполкі пісьменнікаў былі У. А. Поссе[ru], Д. Д. Пратапопаў, В. М. Папова, У. І. Чарналускі[ru], Г. А. Фальбарк.

Максім Горкі пасля прыходу туды ў 1900 годзе пераўтварыў суполку ў сацыялістычную, накіраваную друкаваць рэалістычныя, а як можа і атэістычныя кніжкі. Выдавецтва проціпастаўлялася мадэрным эстэтычным плыням — сімвалізму, футурызму, акмеізму — і выпускала галоўным чынам творы, што ў традыцыях М. Дабралюбава і М. Някрасава падкрэслівалі адмоўныя бакі буржуазнага ладу, крытыкавалі самаўласце, капіталізм, індывідуалізм.

Да таго як выдавецтва з падтрымкай ЦК РСДРП(б) пачало шырокі друк палітычнай літаратуры, апроч Горкага там публікаваліся Іван Бунін, Аляксандр Серафімовіч, Мікалай Целяшоў[ru], Яўгеній Чырыкаў[ru]. Акрамя таго друкавалі творы Л. Андрэеў, Сцяпан Скіталец[en], В. Верасаеў[ru], Аляксандр Купрын, С. Юшкевіч[ru], М. Гарын-Міхайлоўскі, С. Еўпацьеўскі[ru], Міхаіл Прышвін, І. Шмялёў[ru].

Асабліва вядомай была серыя суполкі «Знание», выхадзіўшая ў 1904—1913 гады (40 выпускаў). Туды ўваходзілі і пераклады (Герхарт Гаўптман, Гюстаў Флабер, Кнут Гамсун і іншыя). Па словах Леніна, Горкі «злучыў найлепшыя сілы расійскай літаратуры»[*крыніца?*].

У 1912 годзе Горкі пакінуў «Знание» пасля спрэчкі з Пятніцкім. 

Горкі, Пятніцкі і Скіталец (1902)

Літаратура
----------

* Казак В.: Лексикон русской литературы XX века

Спасылкі
--------

* КЛЭ
* БСЭ(недаступная спасылка)
* Реалистическая проза. Горький и «Знание» (Касторский С. В. Горький в годы реакции // История русской литературы: В 10 т. / АН СССР. Ин-т рус. лит. (Пушкин. Дом). — М.; Л.: Изд-во АН СССР, 1941—1956. Т. X. Литература 1890—1917 годов. — 1954. — С. 405—469.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Эдыкт аб талерантнасці.
**Эдыкт аб талерантнасці** (ням.: Toleranzpatent) — дакумент, выдадзены святым рымскім імператарам Іосіфам II 2 студзеня 1782 года. Паводле яго яўрэі атрымалі большую свабоду ў адпраўленні сваіх рэлігійных абрадаў.

Патэнт стаў часткаю праводзімай Іосіфам II палітыкі радыкальных рэформ па пераўтварэнні імперыі Габсбургаў у ідэальную асветніцкую дзяржаву. Дагэтуль ён выдаў эдыкт, які тычыўся толькі хрысціянскіх дэнамінацый. Жыды ж падпадалі пад ранейшыя абмежаванні, усталяваныя ў Сярэднявеччы: так, яны не мелі права валодаць нерухомасцю.

Патэнт 1782 года першапачаткова распаўсюджваўся на ніжнюю Аўстрыю. Паводле яго ўмоў яўрэйскія дзеці атрымлівалі магчымасць навучацца ў дзяржаўных школах альбо засноўваць уласныя з нямецкай мовай навучання. Дарослыя атрымалі дазвол навучацца ва ўніверсітэтах, займацца гандлем, адчыняць прадпрыемствы і служыць у войску. Ранейшыя патрабаванні па абавязковым нашэнні залатой зоркі альбо сплаты асобнага падатку былі скасаваныя.

Тым не менш, замест выкарыстання пісьмовага іўрыта і размоўнага ідыша прадугледжвалася ўжыванне нямецкай мовы. Афіцыйныя дакументы і падручнікі не маглі друкавацца на іўрыце. «Талерантныя» яўрэі ў Вене і інтэлігенцыя падтрымала патэнт Іосіфа II, аднак большасць асцерагалася магчымай асіміляцыі і пагрозы культуры і ладу жыцця.

Гл. таксама
-----------

* Эмансіпацыя яўрэяў

Зноскі
------

1. ↑  *Ingrao, W. Charles.* The Habsburg Monarchy 1618-1815. — Cambridge University Press, 1994. — С. 199.
2. ↑  *O’Brien, H.C.* Ideas of Religious Toleration at the time of Joseph II // Transactions of the American Philosophical Society. — С. 30.
3. ↑  Jews in Austria 02: Jews from 16th to 19th century // *Encyclopaedia Judaica*. — 1971. — Т. 3. — С. 892—. Архівавана з першакрыніцы 23 чэрвеня 2013.

Спасылкі
--------

* Тэкст эдыкту  (англ.)
* Тэкст эдыкту  (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Эпік.
**Эрнст Юліус Эпік** (эст.: Ernst Julius Öpik; 23 кастрычніка 1893, Кунда — 10 верасня 1985, Бангар) — эстонскі астраном.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Маскоўскім універсітэце. У 1919 года працуе ў абсерваторыі ў Ташкенце.

З 1921 года — у Эстоніі, працаваў у абсерваторыі Тартускага ўніверсітэта (з перапынкам у 1930—1934 гадах на працу ў Гарвардзе).

У 1944 годзе перад наступам савецкай арміі бег у Гамбург, дзе ў 1945—1947 гадах выкладаў у створаным тут Балтыйскім універсітэце. Адтуль перабраўся ў Вялікабрытанію і правёў астатнія 40 гадоў жыцця ў Паўночнай Ірландыі. У 1948—1981 гадах працаваў у Арманскай абсерваторыі.

У 1950—1981 гадах таксама быў галоўным рэдактарам «Ірландскага астранамічнага часопіса» (англ.: Irish Astronomical Journal).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Сваю першую кнігу, «Сонца паводле найноўшых даследаванняў», Эпік апублікаваў па-руску яшчэ ў 1919 годзе ў Маскве. У 1922 годзе ён зрабіў прагноз адносна шчыльнасці кратараў на паверхні Марса, пацверджаны назіраннямі са штучных спадарожнікаў Марса праз паўстагоддзі. У 1922 годзе ён ацаніў адлегласць да туманнасці Андрамеды і зрабіў гэта раней і дакладней за Хабла. Аднак асноўны ўнёсак Эпік унёс у даследаванне малых аб'ектаў Сонечнай сістэмы — у прыватнасці, астэроідаў і камет. У 1932 годзе ён высунуў гіпотэзу пра паходжанне камет Сонечнай сістэмы з воблака малых аб'ектаў, які абарачаецца вакол Сонца па аддаленай арбіце, — у 1950-я гады гэту гіпотэзу развіў Ян Хендрык Оарт, і гэта з'ява атрымала назву воблага Оарта.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  MacTutor History of Mathematics archive<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q547473'></a>
2. ↑  Astrophys. J. 55, 406—410 (1922)

Літаратура
----------

* *Бронштэн В. А.* Эрнст Юлиус Эпик. — М.: Наука, 2002.
* *Эйнасто Я. Йыэвээр М.* Развитие теории эволюции звезд // *Земля и Вселенная*. — 1975. — № 2. — С. 77—81. Архівавана з першакрыніцы 28 сакавіка 2014.

Спасылкі
--------

* Біяграфія на сайце peoples.ru

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | zbMATH Open · MacTutor History of Mathematics archive |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Кругасвет · Britannica (онлайн) · Notable Names Database |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10974964 · BIBSYS: 8032201 · BNF: 108391567 · CONOR: 280175203 · GND: 12959315X · ISNI: 0000 0000 8087 9828 · LCCN: n82090818 · NTA: 14855587X · NUKAT: n2011100455 · SUDOC: 132627248 · VIAF: 8469460 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Змяёўка.
**Змяёўка** — мясцовая назва гарадзішча ў Магілёве, размешчанага на правым беразе р. Дубравенка (за 1,5 км вышэй упадзення яе ў Дняпро). Абследаваў у пачатку 20 ст. Е. Р. Раманаў, раскопкі ў 1973 годзе праводзіў Я. Р. Рыер. Даследавана 22 м² плошчы. Прасочаны 3 культурныя пласты: у ніжнім знойдзены рэшткі посуду культуры штрыхаванай керамікі ранняга жалезнага веку (6 ст. да н.э. — 4 ст. н.э.); сярэдні адносіцца да 3-й чвэрці 1-га тысячагоддзя н.э. для яго характэрны рэшткі ляпной керамікі; верхні меў фрагменты ганчарнай керамікі 11-12 стагоддзяў.

Матэрыялы раскопак захоўваюцца ў Магілёўскім абласным краязнаўчым музеі.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Брэменскі кафедральны сабор Святога Пятра** (ням. Bremer St. Petri Dom) — сабор у Брэмене, адносіцца да мясцовай Евангелічнай царквы, якая спалучае лютэранскія і рэфармісцкія традыцыі.

Сабор знаходзіцца ў старой частцы горада на Рыначнай плошчы па суседстве з гарадской ратушай і статуяй Роланда, аб'ектамі Сусветнага спадчыны ЮНЕСКА. Таксама побач з саборам размешчаны гарадскі парламент і дамы гарадскіх старэйшын і купецкіх гільдый.

На месцы сучаснага сабора Святога Пятра першая царква была пабудавана ў 789 годзе Святым Вілехадам. Яна ўяўляла сабой невялікую драўляную пабудову. Праз тры гады саксонцы падпалілі Брэмен, знішчыўшы і царкву. Праз 13 гадоў, у 805 годзе, пад кіраўніцтвам біскупа Вілерыха была пабудавана новая царква. Пазней будынак пашырыўся, былі пабудаваныя цэнтральны неф і два навы з хорамі. Аднак, пажар 1041 года знішчыў будынак сабора і вялікую частку бібліятэкі.

Праз некалькі гадоў пры архібіскупе Адальберце пачалося будаўніцтва сучаснага сабора. Спачатку будынак будаваўся ў раманскім стылі, але ў XIII стагоддзі азначыўся паварот у бок готыкі. У канцы XVI стагоддзя большасць брэменцаў прынялі кальвінізм, але сам сабор з 1638 года стаў лютэранскім.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Брэменскі сабор**
* Сайт Брэменскага кафедральнага сабора

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4112829-1 · LCCN: n86083298 · NKC: kn20050425029 · VIAF: 168248314 |
**Алкорнскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Alcorn State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў акрузе Джэферсан у штаце Місісіпі.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Гэта гістарычна "чорны" ўніверсітэт, дзе традыцыйна большасць студэнтаў складаюць афраамерыканцы. 

Заканадаўчы сход штата Місісіпі, у якім дамініравалі рэспубліканцы ў часы Рэканструкцыі Поўдня, якія сімпатызавалі справе адукацыі былых рабоў, быў створаны на месцы былога Оклендскага каледжа, які перастаў існаваць з-за Грамадзянскай вайны. У перыяд 1878-1974 вучэльня называлася Алкорнскім сельскагаспадарчым і механічным каледжам.

Спачатку вучэльня была выключна для чарнаскурых мужчын, але ў 1895 годзе былі прыняты першыя жанчыны. У 2022 годзе першакурснікі ўніверсітэта уключалі 339 жанчын і 159 мужчын.

Структура
---------

* Школа сельскай гаспадаркі і прыкладных навук
* Школа мастацтваў і навук
* Школа бізнесу
* Школа адукацыі і псіхалогіі
* Школа медсястрынства

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Місісіпі

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Алкорнскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 0463 9416 · LCCN: n79016315 · Microsoft: 57298602 · VIAF: 156552430 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Цвяткоў.

**Ю́рый Мікала́евіч Цвятко́ў** (14 лютага 1941; в. Дворышчы, цяпер Пскоўская вобласць, Паўночна-заходняя федэральная акруга, Расія — 25 лістапада 2011, Мінск) — беларускі рэжысёр і сцэнарыст. Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь (1991).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і вайскоўца. Скончыў Усесаюзны інстытут кінематаграфіі  (англ.) (бел. (1963), пасля якога працаваў на кінастудыі «Беларусьфільм» (у 1993—1996 гг. кіраўнік). У 1989—1993 гг. быў кіраўніком «Белвідэацэнтра». У 1996—2000 гг. намеснік міністра культуры Беларусі. У 2001—2005 гг. начальнік Дзяржаўнага рэгістру кінавідэафільмаў і кінавідэапраграм Беларусі. У 2006—2008 гг. старшыня Беларускага саюза кінематаграфістаў.

Працы
-----

Зняў мастацкія фільмы «Іду шукаць» (1966, з Ігарам Рамішэўскім) і «Анюціна дарога» (1968). Рэжысёр фільмаў: «Памяць каменя» (1966), «Песня Палесся» (1968), «Спяшайся будаваць дом» (1970), «Веснавая казка» (1971), «Пасля кірмашу» (1972), «Гэта вясёлая планета» (1973), «Ясь і Яніна» (1974), «Леташняя кадрыля» і «Марынка, Янка і таямніцы каралеўскага замка» (1978), «Хутка і чаго б гэта ні каштавала» (1980), «Пад чужым імем» (1981), «Гісторыя адной тэлеграмы» і «Чарвякову тэрмінова Ленін» (1982), «50-ы сезон» і «Мост» (1983), «Рэвалюцыя дае нам права» і «Сустрэча, якая вызначыла лёс» (1985), «Чырвоны гваздзік» (1986), «Цішка Гартны» (1988), «Быў. Ёсць. Буду - У.Караткевіч» (1989), «Алесь Гарун» (1990), «Кадыш» (1993), «Чарнобыль і Беларусь» (1994), «Кінарэжысёр Віктар Тураў» (1995).

Зноскі
------

1. ↑  Пайшоў з жыцця рэжысёр Юрый Цвяткоў // *Звязда* : газета. — 27 студзеня 2011. — № 16 (26880). — С. 2. — ISSN 1990-763x.(недаступная спасылка)
2. ↑  *Павел Латушка.* Цвяткоў Юрый Мікалаевіч // *Культура* : газета. — 29 студзеня 2011. — № 5 (977).
3. ↑  *Галіна Шур.* Цвяткоў Юры // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах / Генадзь Пашкоў. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2003. — Т. 17. — С. 97. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0279-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лакотка.
**Яўген Аляксандравіч Лакотка** (нар. 25 сакавіка 1991) — беларускі архітэктар. Кандыдат архітэктуры (2021).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і архітэктараў Аляксандра і Святланы Лакоткаў. Мае брата Аляксея, таксама архітэктара.

У 2015 годзе скончыў архітэктурны факультэт БНТУ, у 2016 — магістратуру. У 2016—2019 гадах аспірант, з 2019 года асістэнт кафедры «Горадабудаўніцтва» архітэктурнага факультэта БНТУ. У 2016—2018 гадах архітэктар студыі HARDY.PRO. У 2019 годзе малодшы навуковы супрацоўнік НІЛ Архітэктурнае інавацыйнае бюро.

Навуковая дзейнасць і творчасць
-------------------------------

Працуе ў галіне дызайну прыватных і грамадскіх прастор, індывідуальнай і грамадскай архітэктуры.

Даследуе горадабудаўніцтва, ахову архітэктурнай спадчыны, скансены, BIM-праектаванне. Аўтар 11 навуковых артыкулаў і публікацый, 1 НДР.

Спасылкі
--------

* Локотко Евгений Александрович

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Google Scholar |
| Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: CNB-ar2567405 |
**Апалацкі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Appalachian State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Бун у штаце Паўночная Караліна.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Заснаваны як педагагічны каледж у 1899 годзе, універсітэце сёння прапануе больш за 150 праграм на атрыманне ступені бакалаўра і 70 праграм паслядыпломнай адукацыі, у тым ліку дзве праграмы аспірантуры. 

Назва вучэльні паходзіць ад Апалацкіх гор. Размешчаны на хрыбце Блу-Рыдж на паўночным захадзе штата, Апалацкі дзяржаўны ўніверсітэт з'яўляецца адным з самых высакагорных сярод усіх універсітэтаў ЗША на ўсход ад ракі Місісіпі з вышынёю ў 1016 метраў. 

Галоўны кампус універсітэта знаходзіцца ў цэнтры горада Бун, насельніцтва якога амаль такое ж, як і колькасць студэнтаў ва ўніверсітэце — каля 20 тыс. Кампус ахоплівае 5,3 км2, у тым ліку галоўны кампус плошчай 1,7 км2 з 20 інтэрнатамі, 3 сталовымі, 30 навучальнымі будынкамі і 11 рэкрэацыйнымі і спартыўнымі аб'ектамі.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж выяўленчага і прыкладнога мастацтва
* Каледж навук пра здароўе
* Школа музыкі
* Каледж адукацыі
* Каледж бізнесу
* Школа аспірантуры
* Ганаровы каледж

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Паўночная Караліна

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Апалацкі дзяржаўны ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90088035 · BNF: 121243762 · CiNii: DA03670021 · GND: 13971-3 · ISNI: 0000 0001 2179 3802, 0000 0004 1936 7523 · LCCN: n50065936 · Microsoft: 430192 · NKC: kn20071015003, ko2007414058 · NLA: 35007510 · NUKAT: n97047999 · SUDOC: 029668530 · VIAF: 146551414 |

 |
**Apoda limacodes** — від матылькоў роду *Apoda* з сямейства *Limacodidae*. Палеарктыка (Еўропа, Паўночная Азія), на ўсход — да Урала.

Апісанне
--------

Дробныя матылі з шырокімі крыламі і каржакаватым целам, светла-жоўтыя. Размах крылаў 20 — 28 мм Асноўны колер цела матылькоў — жоўта-карычневы. Вусені зялёныя, у старэйшых узростаў жоўты падоўжны рант паміж дарсальнымі бародаўкамі. Вочкі і хабаток матылькоў редукаваны. Лабіяльныя шчупікі добра развітыя, 3-членікавыя. Грудныя ногі моцна зменшаны, брушныя цалкам рэдукаваны. Лёт матылькоў з мая па жнівень. Зімуюць вусені ў коканах, а акукліванне адбываецца вясной. Кармавыя аб’екты вусеняў: драўняныя расліны, галоўным чынам, дуб звычайны (*Quercus robur*), віды буку (*Fagus*), *Quercus coccinea*, граб звычайны (*Carpinus betulus*), віды слівы (*Prunus*), арэху (*Juglans*), у тым ліку грэцкі арэх (*Juglans regia*), асіна (*Populus tremula*), бяроза павіслая (*Betula pendula*), вольха чорная (*Alnus glutinosa*), *Castanea sativa*, дуб скальны (*Quercus petraea*), дуб пухнаты (*Quercus pubescens*), *Quercus rubra*, куманіка (*Rubus nessensis*), чарэшня (*Prunus avium*), клён (*Acer*), клён вастралісты (*Acer platanoides*), ліпа драбналістая (*Tilia cordata*).

* ♂♂
* ♂   △♂ △

Від быў упершыню апісаны ў 1766 годзе нямецкім лепідаптэролагам Іаганам Зігфрыдам Хуфнагелем  (руск.) (бел. пад першапачатковай назвай Bombyx limacodes Hufnagel, 1766.

Зноскі
------

1. 1 2  *Соловьев А. В.* Слизневидки (Lepidoptera: Limacodidae) России // *Эверсманния*. — 2008. — Т. 15—16. — С. 17—43.
2. ↑  *Дубатолов В. В.* Macroheterocera без Geometridae и Noctuidae s. lat. (Insecta, Lepidoptera) Нижнего Приамурья // *Амурский зоологический журнал*. — Благовещенск: Издательство Благовещенского государственного педагогического университета, 2009. — Т. 1. — № 3. — С. 221—252. — ISSN 1999-4079.

Літаратура
----------

* *Салаўёў А.* *В.* Слизневидки (Lepidoptera: Limacodidae) Расіі // Эверсманния. — 2008. — Т. 15-16. — С. 17-43.

Спасылкі
--------

* Siberian Zoological Museum Архівавана 13 сакавіка 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
**Эмілія Казак-Казакевіч** (1911 (Другое Чорнае) - 9 мая 1984), знаўца фальклору латгальскіх беларусаў, перакладчыца з латышскай мовы, аўтар успамінаў аб жыццядзейнасці беларусаў у Латвіі.

Біяграфія
---------

Эмілія Казак-Казакевіч нарадзілася ў 1911 годзе пад Індраю ў вёсцы Другое Чорнае Дрысенскага павета Віцебскай губерні (цяпер Латвія).
Вучылася ў беларускай пачатковай школе ў Дзвінску, потым — у Беларускай дзяржаўнай гімназіі. У 1930 годзе была залічана слухачкай Рыжскіх двухгадовых настаўніцкіх курсаў. Працавала выхавацелькай, настаўніцай беларускай пачатковай школы на Чырвонай Дзвіне.

У 1934 годзе, калі да ўлады прыйшоў Карліс Улманіс, Эмілія Казак-Казакевіч атрымала права на выкладанне латышскай мовы, гісторыі і геаграфіі Латвіі, а пазней — і на выкладанне рускай мовы. 
Працавала ў 23-х школах у многіх паветах Латвіі. Падчас вайны яе арыштавалі акупацыйныя ўлады, але ад вывазу ў Нямеччыну ўратавалася. 

У 1944 годзе пачала настаўнічаць у Індраўскай расейскай школе, але ў 1949 годзе яе сям’ю, як кулацкую, вывезлі ў Омскую вобласць. 

Вярнулася з іртышскай высылкі ў студзені 1956 года і аж да выхаду на пенсію (1968) працавала настаўніцай Індраўскай сярэдняй школы.

Памерла Эмілія Данатаўна 9 мая 1984 года.

Літаратура
----------

* «Крывіцкія руны» / Панізьнік Сяргей. — Мінск: «Беларускі кнігазбор», 2003. — ISBN 985-6730-29-5
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кер.

**Джош Кер** (англ.: Josh Kerr; нар. 8 кастрычніка 1997, Эдынбург) — брытанскі лёгкаатлет, чэмпіён свету 2023 года, чэмпіён Еўропы сярод юніёраў 2015 года, бронзавы прызёр летніх Алімпійскіх гульняў 2020 у Токіа ў бегу на 1500 метраў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 8 кастрычніка 1997 года ў горадзе Эдынбург, Шатландыя, Вялікабрытанія. Джош Кер выйграў залаты медаль на чэмпіянаце Еўропы сярод юніёраў 2015 года. У 2016 годзе на Чэмпіянаце свету ў Польшчы для юніёраў да 20 гадоў Кер заняў 10 месца. Кер прадстаўляў Вялікабрытанію на чэмпіянаце свету 2017 года, але не дайшоў да паўфіналу.

У 2019 годзе прымаў удзел у Чэмпіянаце свету ў горадзе Доха, Катар. Там ён заняў шостае месца з часам 3:32,52. Яго трэнерамі былі: Дэвід Кэмпбэл да 2015 года, Марк Поллард на працягу 2015 года, Джо Франклін з 2015 да 2018 года, Дэні Макі з 2018 па цяперашні час.

На Алімпійскіх гульнях у Токіа-2020 Кер заваяваў бронзу на дыстанцыі 1500 м з асабістым рэкордам — 3:29,05. У гэтым фінале ён уступіў Якабу Інгебрыгтсену і Цімаці Чаруёту.

У 2023 годзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы Будапешце Кер выйграў золата ў бегу на 1500 метраў з вынікам 3:29,38.

Зноскі
------

1. ↑  Josh Kerr // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>
2. ↑  World Athletics Database Праверана 23 студзеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | European Athletics · Olympedia · Olympic Channel · Tilastopaja · World Athletics · Брытанская алімпійская асацыяцыя · Брытанская алімпійская асацыяцыя |
**Парыжская Хартыя** (англ.: Paris Charter), або **Парыжская Хартыя для новай Еўропы** (англ.: Charter of Paris for a New Europe), была прынята на нарадзе кіраўнікоў дзяржаў і ўрадаў дзяржаў-удзельніц Нарады па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе (АБСЕ) — Аўстрыі, Бельгіі, Балгарыі, Венгрыі, Германіі, Грэцыі, Даніі, Ірландыі, Ісландыі, Іспаніі, Італіі, Канады, Кіпра, Ліхтэнштэйна, Люксембурга, Мальты, Манака, Нідэрландаў, Нарвегіі, Польшчы, Партугаліі, Румыніі, Сан-Марына, Святога Прастолу, Злучанага Каралеўства, Злучаных Штатаў Амерыкі, Савецкага Саюза, Турцыі, Фінляндыі, Францыі, Чэшскай і Славацкай Федэратыўнай Рэспублікі, Швейцарыі, Швецыі і Югаславіі. Нарада праходзіла ў Парыже з 19 па 21 лістапада 1990 года.

Перадумовай для падпісання Хартыі стаў прыход да ўлады М. С. Гарбачова, які ўзяў курс на ўсталяванне атмасферы даверу і ўзаемаразумення з заходнімі краінамі. Парыжская Хартыя была прынятая 32 еўрапейскімі дзяржавамі, ЗША і Канадай. На Нарадзе была дасягнута дамоўленасць аб маштабным скарачэнні ўзброеных сіл АВД і НАТА. У Хартыі пацвярджалася вернасць удзельнікаў нарады 10 прынцыпам заключнага акту, прынятага ў Хельсінкі ў 1975 годзе. Нарада ў Парыжы стала першай міжнароднай сустрэчай пасля Хельсінкскай нарады. Была намечана праграма міжнароднага супрацоўніцтва, паказана прыхільнасць краін-удзельніц да дэмакратыі, заснаванай на павазе правоў чалавека і забеспячэнні ўсеагульнага росквіту пры гарантаванні эканамічнай свабоды і сацыяльнай справядлівасці. Падпісанне Парыжскай Хартыі сведчыла аб заканчэнні варожага супрацьстаяння ў Еўропе.

Спасылкі
--------

* Официальный сайт ОБСЕ. Текст Парижской хартии (руск.)
8 жніўня 1996 года ў Гамбіі адбыўся рэферэндум па зацвярджэнні праекта новай канстытуцыі.

Гісторыя
--------

22 ліпеня 1994 года абраны прэзідэнт краіны Дауда Джавара быў скінуты ў выніку ваеннага перавароту пад кіраўніцтвам Яя Джамэ. Пасля захопу ўлады лідар змоўшчыкаў, як старшыня Часовага кіруючага савета ўзброеных сіл, стаў фактычным кіраўніком дзяржавы, забараніўшы ўсю палітычную дзейнасць. Джамэ абяцаў насельніцтву вярнуцца да грамадзянскага кіравання цягам чатырох гадоў, але папярэдне павінна быць распрацавана новая канстытуцыя і праведзены прэзідэнцкія выбары.

Новая канстытуцыя, распрацаваная ваеннай хунтай, дазволіла шматпартыйныя выбары, неабмежаваную колькасць пяцігадовых прэзідэнцкіх тэрмінаў і знізіла ўзроставы цэнз для кандыдата ў кіраўнікі дзяржавы з 21 да 18 гадоў.

Вынікі
------

| Галасаванне | Голас |  % |
| --- | --- | --- |
| За | 270 093 | 70,36 |
| Супраць | 113 744 | 29,64 |
| Несапраўдныя / пустыя галасы | 38 | – |
| **Агульны** | **383 875** | **100** |
| Зарэгістраваныя выбаршчыкі / яўка | 441 732 | 86,90 |
| Крыніца: Direct Democracy. |

Наступствы
----------

У жніўні 1996 года адбыліся прэзідэнцкія выбары, на якіх перамог Джамэ, хоць раней ён адмаўляў, што наогул будзе вылучаць сваю кандыдатуру і ўдзельнічаць у гонцы. У студзені 1997 года былі праведзены парламенцкія выбары, на якіх перамогу атрымаў Альянс за патрыятычную пераарыентацыю і стварэнне.

Заўвагі
-------

1. ↑  Country Profile: The Gambia Foreign & Commonwealth Office
Помнік перавароту 1994 года.
 **Часовы кіруючы савет узброеных сіл** (англ.: Armed Forces Provisional Ruling Council) — ваенная хунта ў Гамбіі, якая прыйшла да ўлады ў ліпені 1994 года ў выніку ваеннага перавароту.

Гісторыя
--------

Змоўшчыкі зрынулі ўрад Дауда Джавары і забараніла палітычную дзейнасць апазіцыі. Кіраўніком дзяржавы стаў лейтэнант Яя Джамэ, старшыня савета. Праз некалькі месяцаў капітан Садыбу Хідара, міністр унутраных спраў пры ваенным рэжыме, і капітан Сабалі, намеснік старшыні, былі абвінавачаны Джамэ ў падрыхтоўцы дзяржаўнага перавароту. Абодва афіцэры былі арыштаваны і змешчаны ў турму строгага рэжыму. Капітана Хідару катавалі і забілі ў турме. Як лічылася, ён, будучы самым адукаваным сярод першапачатковых членаў хунты, выступаў за вяртанне краіны да грамадзянскага ўрада і катэгарычна пярэчыў супраць кандыдатуры Джамэ ў ролі кіраўніка дзяржавы.

Савет абвясціў пераходны перыяд па вяртанні да дэмакратычнага грамадзянскага праўлення ў выніку нацыянальных выбараў. Для гэтай мэты ў 1996 годзе была створана Часовая незалежная выбарчая камісія. Далей хунта склала новы спіс выбаршчыкаў і ў жніўні шляхам рэферэндуму зацвердзіла новую Канстытуцыю. Прэзідэнцкія выбары адбыліся ў верасні таго ж года, а парламенцкія — у студзені 1997 года. Палкоўнік Джамэ сышоў з арміі, каб балатавацца на пасаду кіраўніка дзяржавы. Ён перамог у прэзідэнцкай гонцы і 6 лістапада 1996 года прыведзены да прысягі.

17 красавіка 1997 года Часовая незалежная выбарчая камісія ператворана ў Незалежную выбарчую камісію. Сёння гэты орган займаецца рэгістрацыяй выбаршчыкаў, правядзеннем выбараў і рэферэндумаў.

Склад
-----

* Яя Джамэ, старшыня
* Сана Сабалі, намеснік старшыні
* Садыбу Хідара, міністр унутраных спраў
* Эдвард Сінгаты, міністр абароны
* Янкуба Турай, міністр мясцовага самакіравання

Заўвагі
-------

1. ↑  Background Note: The Gambia, U.S. Department of State, March 2006.
2. ↑  Country Report on Human Rights Practices for The Gambia, U.S. Department of State, March 4, 2002.

Літаратура
----------

* Arnold Hughes, Harry A. Gailey: Historical dictionary of the Gambia (= African historical dictionaries. Bd. 79). 3rd edition. Scarecrow Press, Lanham MD u. a. 1999, ISBN 0-8108-3660-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: no97041463 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міцкевіч.
**Адам Юр’евіч Міцкевіч** (1888/1889, в. Мікалаеўшчына, Мінскі павет, цяпер Стаўбцоўскі раён — 1943) — беларускі фізік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Мікалаеўшчына Мінскага павета Мінскай губерні (цяпер Стаўбцоўскі раён Мінскай вобласці) ў беларускай сялянскай сям’і. Брат філолага Ігната Міцкевіча (1876—1949), дваюрадны дзядзька паэта Якуба Коласа.

З 1918 года выкладчык матэматыкі ў Мар’інагорскім сярэднім сельскагаспадарчым вучылішчы. У сакавіку 1921 года вучылішча было пераўтворана ў Мар’інагорскі тэхнікум, у якім Адам Юр’евіч Міцкевіч займаў пасаду загадчыка навучальнай часткі.

Выкладаў на кафедры фізікі педагагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, у Камуністычным універсітэце.

У 1927—1928 гг. падрыхтаваў праект «Слоўніка фізічнай тэрміналогіі». У гэтай яму дапамагала настаўніца Н. А. Вераскоўская. Слоўнік быў выдадзены ў 1929 г. як 21 выпуск серыі «Беларуская навуковая тэрміналогія».

Арыштаваны 24 ліпеня 1930 года па справе «Саюза вызвалення Беларусі». Асуджаны паводле пастановы калегіі АДПУ СССР 10 красавіка 1931 года за «шкодніцтва і антысавецкую агітацыю» да 5 гадоў пазбаўлення волі. Высланы ў Малмыж Кіраўскай вобласці. Вызвалены ў 1935 годзе.

Памёр у 1943 годзе. Рэабілітаваны 15 лістапада 1957 г. Судовай калегіяй па крымінальных справах Вярхоўнага суда БССР.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Адам Юр’евіч Міцкевіч у Зводным электронным каталогу бібліятэк Беларусі
2. ↑  «БЕЛАРУСКІЯ ПІСЬМЕННІКІ Ў ГІСТОРЫІ КАЛЕДЖА»
3. ↑  Муравіцкая А. М. СТАНАЎЛЕННЕ І ДЫНАМІКА НОРМАЎ У БЕЛАРУСКАЙ ФІЗІЧНАЙ ТЭРМІНАЛОГІІ (На матэрыяле «слоўніка фізычнае тэрмінолёгіі» (1929) і «слоўніка сучаснай беларускай мовы» (2009)) Архівавана 26 ліпеня 2020.. 2010

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar6698929 |
***Arctia caja*** — від начных матылёў з падсямейства {{bt-bellat|мядзведзіцы|*Arctiinae*}} ў складзе сямейства {{bt-bellat||Erebidae}}.

Апісанне
--------

Размах крылаў 50-80 мм. Даўжыня пярэдняга крыла 25-33 мм. Афарбоўка верхняга боку крылаў карычнева-белая з няправільным звілістым малюнкам, які адрозніваецца вялікай варыябельнасцю. Верхні бок задніх крылаў светла-чырвоны з пяццю вялікімі круглявымі плямамі, колер якіх вар'іруе ад чорнага да блакітнаватага. Галава і грудзі цёмныя, чырвона-бурыя, брушка чырвонае, з чорнымі папярочнымі палоскамі. Матылі адрозніваюцца палімарфізмам. У кожнай асобіны індывідуальны малюнак верхняга боку крылаў. Верхні бок задніх крылаў можа быць чырвонага або жоўтага колеру, са мноствам плям або наогул без іх, або аднатонным чорным.

У асобін, якія развіваюцца ў аднолькавых умовах, часам назіраецца варыябельнасць афарбоўкі, прычым часам гэтыя адрозненні настолькі вялікія, што матылькоў можна прыняць за прадстаўнікоў розных відаў.

Арэал
-----

Шырока распаўсюджаная на тэрыторыі ўсёй Еўропы, у Малой Азіі, Іране, Сярэдняй Азіі, Паўночнай Індыі, Казахстане, Сібіры, на Далёкім Усходзе (у тым ліку Сахалін і поўдзень Курыльскіх астравоў), у Кітаі, Карэі, Японіі, Паўночнай Амерыцы. У гарах падымаецца на вышыню да 3000 м над узроўнем мора.

Месцапражыванне
---------------

Вільготныя ўчасткі, рачныя нізіны, сады, паркі. Часта сустракаецца ў культурных ландшафтах.

Час лёту
--------

Ліпень-жнівень. Адно пакаленне. Матылі актыўныя ноччу, часта ляцяць на свет.

Размнажэнне
-----------

Вусень
У ліпені аплодненыя самкі адкладаюць яйкі вялікімі блакітна-белымі групамі на ніжні бок лісця.

### Вусень

Стадыя вусеня - з верасня па май. Зімуе вусень. Даўжыня каля 60 мм. Афарбоўка чорная, пакрыта доўгімі валасінкамі з белымі кончыкамі. Вусені першага ўзросту пакрыты шэрымі валасінкамі, з жаўтлявымі палоскамі на спіне. Пры небяспецы вусень падае з кармавой расліны на зямлю, згортваецца і прыкідваецца мёртвым.

Вусені з'яўляюцца паліфагамі, харчуюцца лісцем розных відаў травяністых і хмызняковых парод раслін. Асноўныя кармавыя расліны: [[Маліна звычайная{{!}}маліна]] (*[[*Rubus idaeus*}}, {{bt-bellat|ажына|*Rubus*}}, {{bt-bellat|каліна|*Viburnum*}}, {{bt-bellat|бружмель|*Lonicera*}}, {{bt-bellat|верас|*Calluna*}}, {{bt-bellat|баршчэўнік|*Heracleum*}}, {{bt-bellat|жаўтазель|*Genista*]]*). Харчуюцца таксама лісцем такіх парод, як {{bt-bellat|яблыня|Malus}}, [[суніцы]] (*Fragaria*), {{bt-bellat|груша|Pyrus}}, {{bt-bellat|сліва|Prunus}}.

### Кукалка

Акукленне ў маі. Вусень акукляецца ў павуцінневым кокане бела-шэрага колеру.

Ядавітасць
----------

Трапленне ў вочы валасінак вусеняў прыводзіць да кан'юктывітаў, але ядавітыя і дарослыя матылькі. У брушках самак знойдзены таксічны поліпептыд пад назвай »Каін". Ён атрутны як для іншых насякомых, так і для млекакормячых.


1. ↑  *Орлов Б. Н. Гелашвили Д. Б. Ибрагимов А. К.* Ядовитые животные и растения СССР — М.: Высшая школа, 1990. — С. 71. — ISBN 5-06-001027-9
Таканама са скрутам і ікебанай
**Токанама** (яп.: 床の間) або **Тока** (яп.: 床), — алькоў або ніша ў сцяне традыцыйнага японскага жылля, з'яўляецца адным з 4 асноўных складнікаў элементаў галоўнага памяшкання японскага арыстакратычнага дома.

Гісторыя
--------

*Токанама* ўпершыню з'явілася ў японскіх дамах у канцы перыяду Мурамаці  (руск.) (бел. (XIV-XVI стагоддзя). У архітэктуры стылю сёін  (руск.) (бел. гэтага перыяду ён называўся *осііта* (押板) і ў асноўным прадстаўляў сабой спецыяльна адведзеную прастору на сцяне, дзе можна было павесіць скруткі, а таксама з узвышэннем, на якім маглі быць устаноўлены такія прадметы, як курыльніца, ваза для кветак і падсвечнік.

Характарыстыкі
--------------

Традыцыйна *токанама* ўяўляе сабой невялікую неглыбокую нішу ў сцяне памяшкання, у якім размяшчаецца какэмона  (руск.) (бел. — скрутак з жывапісам або каліграфічна напісаным выслоўем, дэвізам ці вершам. Акрамя таго, звычайным атрыбутам *токанама* з'яўляецца невялікая кветкавая кампазіцыя (ікебана), часам — курыльніца для пахошчаў. Сёння не ўсе японцы праяўляюць такую павагу да статусу *токанама*, у некаторых гасцініцах і прыватных дамах туды ставяць тэлефон або тэлевізар.

Этыкет
------

Пры размяшчэнні гасцей у пакоі ў японскім стылі па этыкету з’яўляецца правільным пасадзіць самага важнага госця спіной да токанамы.

Уваходзіць у токанама катэгарычна забараняецца, за выключэннем выпадкаў перамяшчэння прадметаў унутры яе.

Зноскі
------

1. ↑  Токонома // Орфографический академический ресурс «АКАДЕМОС». — Институт русского языка им. В. В. Виноградова Российской академии наук.
2. ↑  *Захаренко, Е. Н.* Новый словарь иностранных слов : свыше 25 000 слов и словосочетаний / Е. Н. Захаренко, Л. Н. Комарова, И. В. Нечаева. — 3-е изд. испр. и доп. — М. : Азбуковник, 2008. — 1040 с.
3. ↑  *Jennifer Lea Anderson.* An Introduction to Japanese Tea Ritual. — SUNY Press, 1991. — С. 158. — 348 с. — ISBN 9780791494844.

Літаратура
----------

* Игнатович А. Н. «Чайное действо». Москва. Стилсервис. 2011 г.
* \* *David C. Lewis.* Religion in Japanese Daily Life.. — Milton, UNKNOWN: Routledge, 2017. — 1 online resource (355) с.
* "Theorizing about the Origins of the Tokonoma, "in *Chanoyu Quarterly* no. 86 (1997).
* Mira Locher. Japanese architecture : an exploration of elements & forms. — Tokyo. — 223 pages с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85135849 · NDL: 00573202 |
**Качыны**, **качын**, *цзінпо*, *джынгпо*, *чжынгпхо* — народ у М’янме (штат Качын) і Кітаі (правінцыя Юньнань, пераважна аўтаномная акруга Дэхун). Жывуць таксама невялікімі групамі ў Тайландзе (дзе іх называюць акха), Лаосе (хкакху), паўночна-усходняй Індыі (сінпо). У Кітаі вылучаюцца групы цзайва чашань (саманазва — лацы), лансу (саманазва — лан’э). Да качын блізкія групы ацы, лашы і мару, што жывуць уздоўж м’янмара-кітайскай граніцы. Колькасць 685 тыс.чалавек. Адносяцца да паўднёваазіяцкай расы. Гавораць на качынскай мове, альбо цзінпо, бода-нага-качынскай падгрупы цэнтралньай групы сіна-тыбецкай сям’і. Пісьмовасць на аснове лацініцы. Прытрымліваюцца традыцыйных вераванняў, частка вернікаў — будысты, ёсць хрысціяне (баптысты).

Продкі качынаў разам з іншымі тыбета-бірманскімі плямёнамі жылі ва Усходнім Тыбеце. У 8-9 стагоддзях пачалося іх прасоўванне на поўдзень. Новая хваля міграцый 13-17 стагоддзяў прывяла да канфліктаў з тайскімі народамі. У 17-19 стагоддзях кіраўнікі качыных плямёнаў абкладалі данінай земляробаў і гандлёвыя караваны. У Бірме качыны былі падданымі бірманскага караля і служылі ў арміі. Памля атрымання Бірмай незалежнасці ў 1948 годзе качыны атрымалі аўтаномію. Узмацніліся працэсы этнічнай кансалідацыі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Народы мира, «Советская энциклопедия», М. 1988

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 124092434 · LCCN: sh85024387 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Абрамава.
**Надзея Аляксандраўна Абрамава**, пасля 1945 года **Тэадаровіч** (30 сакавіка 1907, Мінская вобласць — 18 лютага 1978, Мюнхен, ФРГ) — беларуская пісьменніца, журналістка, адна з кіраўнікоў беларускага маладзёжнага руху, наладжанага пад кантролем нямецкіх акупацыйных улад на Беларусі ў 1943—1944 гг. калабарант з нацыстамі ў часы Другой сусветнай вайны.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны вышэйшы педагагічны (1935 г.) і Мінскі медыцынскі (1940 г.) інстытуты. Падчас акупацыі Беларусі нямецкімі войскамі працавала ўрачом-псіхіятрам у Мінскай інфекцыйнай бальніцы. З кастрычніка 1942 г. узначальвала дзіцячы сектар Беларускай народнай самапомачы, з чэрвеня 1943 г. — службу юначак Саюза беларускай моладзі. Была пастаянным супрацоўнікам рэдакцыі часопіса «Жыве Беларусь!». Уваходзіла ў Беларускую цэнтральную раду. Высілкамі Надзеі Абрамавай было выратавана шмат яўрэйскіх дзяцей, адну дзяўчынку яна ўдачарыла. Удзельніца 2-га Усебеларускага кангрэса (1944 г. Мінск). Падчас вызвалення Беларусі Чырвонай Арміяй летам 1944 г. эмігравала ў Германію, працавала ў адноўленым Кіраўнічым штабе СБМ у г. Тропаў (Опава, Чэхія). Выдавала бюлетэнь «Вучэбны лісток». 15 верасня 1944 г. кааптавана ў склад БЦР у Берліне.

Пасля вайны некаторы час канспіравалася (хавалася ў манастыры), пазней працавала ў Інстытуце вывучэння СССР (Мюнхен), займалася пытаннямі рэлігіі і атэізму. Актыўнага ўдзелу ў беларускім грамадскім жыцці на эміграцыі не брала, хоць і лічылася членам БЦР і выбіралася дэлегаткай на пленумы. Успамінаў пра сваю дзейнасць не пакінула.

Была пахавана на могілках Остфрыдгоф, але магілы ўжо няма.

Зноскі
------

1. ↑  Алег Гардзіенка «Беларускі Мюнхен» Архівавана 19 сакавіка 2017.
2. ↑  Галіна Руднік: першае спатканне і апошняе інтэрв’ю Архівавана 23 мая 2020.

Літаратура
----------

* *Туронак, Ю.* Людзі СБМ / Юры Туронак. — Вільня: Gudas, 2006. — 224 с. — С. 62—63. — ISBN 998-6951-99-2
* *Уладзімір Яўгенавіч Калупаеў*. Работы белорусского политика Надежды Теодорович в документальном собрании итальянского центра «Russia Cristiana» // Матэрыялы IX Міжнародных кнігазнаўчых чытанняў "Статут Вялікага Княства Літоўскага ў гісторыi культуры Беларусi. Мінск, 18-19 красавіка 2013 г. Минск: Национальная библиотека Беларуси, 2013. С. 249—256.
* *Уладзімір Яўгенавіч Калупаеў* Теодорович Надежда Александровна // Католическая энциклопедия. Т. 4. м: Издательство францисканцев, 2011. с. 1292. ISBN 978-5-89208-096-5

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 107749645 · ISNI: 0000 0000 0944 0871 · NTA: 075052695 · SUDOC: 244133182 · VIAF: 317278482 |
Абгортка шаўковага габелена дынастыі Сун са Скрутка настаўленняў  (англ.) (бел. Гу Кайчжы з выявай півоні сярод гартэнзій
**Кэсы** (кіт. трад. 緙絲, спр. 缂丝; або кіт. трад. 刻絲, спр. 刻丝, літаральна: «рэзаны шоўк») — кітайскае рукадзельнае мастацтва вырабу шматколерных тканых карцін, якія выконваліся на маленькіх ручных станках з шоўку-сырца ў аснове і рознакаляровых шаўковых нітак ва ўтку. Шаўковая пража ўручную пракладвалася мініяцюрнымі бамбукавымі чаўнакамі  (руск.) (бел. і шчыльна прыганялася драўлянай шчоткай. Уток, у адпаведнасці з малюнкам, ствараў на межах каляровых участкаў невялікія прасветы, што дало назву тканіны. Выраб адной карціны патрабаваў многіх месяцаў працы. За ўвесь свой век майстар мог стварыць не больш за два дзесяткі вялікіх твораў.

Тэхніка кэсы галоўным чынам распаўсюджаная ў раёне Сучжоў, дзе яшчэ ў эпоху дынастыі Хань выкарыстоўвалася для ткання ваўняных вырабаў. На шоўк майстры перайшлі пачынаючы з эпохі дынастыі Тан. У эпоху дынастый Сун і Юань тэхніка кэсы ўжывалася для вырабу адзення і партрэтаў валадарных асоб, каліграфічных работ і твораў жывапісу. Вяршыні тэхніка кэсы дасягнула ў эпоху дынастыі Паўднёвая Сун, характарызуючыся выявамі прыроды і людзей. У эпоху дынастыі Мін і дынастыі Цын майстры былі на вышыні, але ўжываць іх творы маглі толькі блізкія імператару асобы. У 2006 годзе тэхніка кэсы Сучжоу была ўнесена ў спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны Кітая[zh] .

Зноскі
------

1. ↑  Гл. слоўнікавыя артыкулы *刻丝 kèsī* і *缂丝 kèsī* у крыніцы: 现代汉语词典 (Сяньдай ханьюй цыдянь) (кіт.). — 5-е изд. (2005). — Пекин: Шан’у іньшугуань, 2010. — ISBN 9787100043854.
2. 1 2  Жань Шаньчуань, 2022

Літаратура
----------

* *Жань Шаньчуань* Резаный шелк // *Китай*. — 2022. — № 1. — С. 60—61.

Спасылкі
--------

* Кэсы
* *缂丝* — артыкул з Байдупедыі (кіт.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Britannica (онлайн) |