**Парыс Бардонэ** (італ.: Paris Bordone; 1500, хрышчоны 5 ліпеня, Трэвіза — 19 студзеня 1570, Венецыя) — італьянскі мастак венецыянскай школы, прадстаўнік маньерызму.

Біяграфія
---------

З 1516 па 1518 Бардонэ працуе ў майстэрне Тыцыяна. У 1538 годзе Парыс Бардонэ паступае на службу да французскага караля Францыска I у Фантэнбло, дзе піша партрэты караля і прыдворных. На жаль, ніводнага з іх у французскіх калекцыях знайсці не атрымалася. У 1540 г. мастак пераязджае ў Аўгсбург, дзе працуе над роспісамі палаца Фугераў (не захаваліся). Вярнуўся ў Венецыю, дзе памёр 19 студзеня 1570 г.

Творы
-----

*«Уручэнне пярсцёнка венецыянскаму дожу»* *(1534, Венецыя, галерэі Акадэміі)*
Перыядам найбольшага творчага росквіту Бардонэ былі 1520—1530 гг.

У 1520-х Бардонэ рапрацоўвае адзін з улюбёных матываў ранняга Тыцыяна, трактуючы традыцыйныя тэмы: *«Багародзіца са святымі»*, *«Святая сям'я»*, як ідылічныя сцэны павольнага адпачынку і ціхай гутаркі на фоне букалічнага пейзажу з зялёнымі лугамі, круглявымі кронамі дрэў, далёкімі ўзгоркамі (*«Св. Сямейства са Св. Кацярынай»*, Санкт-Пецярбург, Дзярж. Эрмітаж; *«Багародзіца са святымі»*, Глазга, Мастацкая галерэя; *«Багародзіца з Св. Георгам і Іаанам Прадцечай»*, Масква, Дзярж. музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна). Прыгажосць пейзажа і рамантычныя інтанацыі вызначаюць характар алтарнай кампазіцыі *«Бітва Св. Георга з драконам»* (каля 1525, Ватыкан, Пінакатэка).

Лепшай і найбольш вядомай працай Бардонэ з'яўляецца манументальнае палатно *«Уручэнне пярсцёнка венецыянскаму дожу»* (1534, Венецыя, галерэі Акадэміі), прысвечанае адной з гістарычных легенд Венецыі - перадачы рыбаком пярсцёнка венецыянскаму дожу, які той атрымаў ад Св. Марка.

Абапіраючыся на традыцыі гістарычных і апавядальных кампазіцый майстраў XV ст. мастак стварае гістарычную кампазіцыю новага тыпу. Вялізарную ролю ў карціне іграе цудоўная архітэктура, якая стварае атмасферу святочнага трыумфа, вызначаючы вобразны пачатак усёй кампазіцыі. Насычаныя кантрасты святла і глыбокіх ценяў падкрэсліваюць грандыёзнасць і стракатасць архітэктурных формаў адкрытага павільёна, дзе сядзіць дож і яго набліжаныя, магутнасць каласальнай аркі, у пралёце якой адкрываецца цудоўная панарама ўходзячых у глыбіню мармуравых палацаў. 

*«Мадонна з немаўлём паміж святым Энрыка з Упсалы і святым Антоніа»*, *Музей правінцыі Бары «К. Джаквінта» (Італія)*
Сярод папулярных і характэрных для творчасці жывапісцаў матываў — выявы Багародзіцы з немаўлём і святымі, вядомы як *«Sacra Conversazione»* («Святая гутарка»). Менавіта гэты сюжэт і прадстаўлены ў кампазіцыі *«Мадонна з немаўлём паміж святым Энрыка з Упсалы і святым Антоніа»*.

Карціна Парыса Бардонэ адлюстроўвае Багародзіцу з немаўлём Ісусам, якая сядзіць на мармуравым прыступкавым троне. Справа, у біскупскім адзенні святы Энрыка Упсальскі, злева — у адзенні францысканскага ордэна — святы Антоній Падуанскі. Традыцыйна для Бардонэ — выяўленне сцэны на фоне ўзгорыстага пейзажа, асветленага пяшчотным залацістым святлом.

Першапачаткова малюнак *«Мадонна з немаўлём паміж святым Энрыка з Упсалы і святым Антоніа»* знаходзілася ў капліцы Божага Цела кафедральнага сабора Бары, пазней перайменаванага ў капліцу святых Энрыка і Антонія. У 1536 годзе капліцу выкупілі Габрыель і Галеаца Танцы, якія замовілі алтарную карціну некалькі гадоў пасля. Намаляваны на парт'еры герб, хутчэй за ўсё, з'явіўся ў XVIII ст.

Браты Танцы прысвяцілі гэту карціну святому Энрыка з Упсалы, выказваючы пашану свайму дзядулі - Энрыка Танцы, які памёр за два гады да гэтага і, верагодна, пераехаў з Мілана ў Бары ўслед за Ізабелай Арагонскай, маці каралевы Боны Сфорца.

Карціна *«Мадонна з немаўлём паміж святым Энрыка з Упсалы і святым Антоніа»* з'яўляецца шэдэўрам сталага Бардонэ — аднаго з найвытанчанейшых прадстаўнікоў венецыянскага жывапісу XVI ст.

У 1550—1560-х Бардонэ стварае шэраг алегарычных кампазіцый (*«Двое закаханых у вобразе Марса і Венеры, увенчаных Перамогай»*, каля 1560, Вена, Музей гісторыі мастацтва) і серыю жаночых партрэтаў, т. зв. куртызанак (Лондан, Нац. галерэя; Вена, Музей гісторыі мастацтва) халодных і ўражлівых, з дбайна выпісанымі мудрагелістымі прычоскамі і зіхаткімі складкамі стракатых адзенняў.

### Выстаўка ў Беларусі

1 кастрычніка 2009 года пры садзейнічанні Пасольства Італіі ў Нацыянальным мастацкім музеі ў Мінску адкрылася выстаўка карціны *«Мадонна з немаўлём паміж святым Энрыка з Упсалы і святым Антоніа»*. Выстаўка арганізаваная ў рамках мерапрыемства «Італьянскае адраджэнне ў Беларусі».

Галерэя
-------

* «Партрэт маладой жанчыны».*«Партрэт маладой жанчыны».*
* «Уручэнне пярсцёнка венецыянскаму дожу»*«Уручэнне пярсцёнка венецыянскаму дожу»*
* «Дафніс і Хлоя»«*Дафніс і Хлоя*»
* «Багародзіца са святымі»«*Багародзіца са святымі*»

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  www.museodelprado.es Праверана 28 мая 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107002916'></a>
2. 1 2 3 4  Enciclopedia di Roma Праверана 11 лістапада 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q109213796'></a>
3. ↑  Картина Париса Бордоне (1500, Тревизо — 1571, Венеция) «Мадонна с младенцем, святым Энрико из Уппсалы и святым Антонио Падуански(недаступная спасылка) // Национальный художественный музей Республики Беларусь
4. ↑  Міністр Латушка: Каралева Бона Сфорца аказала вялікі ўплыў на развіццё культуры беларускага народа Архівавана 4 кастрычніка 2009. // БелаПАН, 2 кастрычніка 2009

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Парыс Бардонэ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Notable Names Database · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10126617 · BNE: XX947443 · BNF: 14970151w · CiNii: DA06178956 · CONOR: 53021283 · GND: 119374862 · ISNI: 0000 0000 8343 3901 · LCCN: n86081102 · NKC: ola2002153913 · NLP: A35943877 · NTA: 070334412 · NUKAT: n2006058352 · PTBNP: 1429481 · LIBRIS: 180011 · SUDOC: 032304722 · VIAF: 47034626 · ULAN: 500018343 |

 |