recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Крыштоф Клабан** (1550, Каралявец — пасля 1616) — кампазітар і выканаўца. Да 1565 года флейтыст у Пётркаве, потым інструменталіст, спявак, кампазітар, капельмайстар каралеўскай капэлы Жыгімонта II Аўгуста, Стэфана Баторыя і Жыгімонта III Вазы. Пры Стэфане Баторыю жыў у Гародні, кіраваў капэлай, напісаў для яе шмат твораў. 3 музычнай спадчыны Клабана захаваліся 2 фрагменты шматгалосных месаў і «Песні славянскай Каліёпы», напісаныя з нагоды ўступлення на трон Жыгімонта III (на тэксты Станіслава Грахоўскага, выдадзены ў Кракаве у 1588). Вядомы «спевы пры лютні», якія аздаблялі прыдворныя ўрачыстасці Стэфана Баторыя (захаваліся толькі тэксты Яна Каханоўскага, выдадзены ў Кракаве ў 1583). Музыку Клабана вызначае высокае прафесійнае майстэрства, віртуознае валоданне тзхнікай шматгалосага спеву, яркая вобразнасць і эмацыянальная ўзнёсласць.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
**«Віцебскі сшытак»** — беларускі гістарычны навукова-папулярны часопіс.

Выходзіць з 1995 года ў Віцебску на беларускай мове. Заснавальнікі: Віцебскі абласны краязнаўчы музей, Віцебскае абласное краязнаўчае аб’яднанне. Друкаваўся дзякуючы дапамозе прыватных і некамерцыйных арганізацый. Асвятляў пытанні гісторыі і культуры Віцебшчыны, публікаваў малавядомыя факты, крыніцы па матэрыяльнай і духоўнай культуры рэгіёна.
У 2017 годзе выйшаў 5 нумар.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

Спасылкі
--------

* Часопіс у фармаце PDF:
Віцебскія замкі на "Чарцяжы" Шарамецева. 1664 г.
**Віцебскія замкі** — драўляныя і мураваныя абарончыя збудаванні, што існавалі ў Віцебску ў XIV—XVIII стст.

Гісторыя
--------

Паводле падання з Віцебскага летапісу, у 974 годзе кіеўская княгіня Вольга заснавала першы драўляны грод пры ўпадзенні Віцьбы ў Дзвіну.

Па ўваходжанні Віцебску ў склад Вялікага Княства Літоўскага ў XIV ст. вялікі князь Альгерд узвёў мураваныя ўмацаванні вакол Верхняга і Ніжняга замкаў.

Руіны Віцебскага замка. Н. Орда, 2-я палова XIX ст.
Адно з найзначнейшых выпрабаванняў Віцебскіх замкаў адбылося ў 1393 годзе пры аблозе вялікім князем Вітаўтам, калі ўпершыню ў Вялікім Княстве Літоўскім былі ўжытыя гарматы. У 1396 годзе Вітаўт ізноў мусіў браць штурмам Віцебскія замкі. У спробе здабыць велікакняжацкі тытул Віцебск двойчы ў 1435 і 1437 гадах браў у аблогу Міхал Жыгімонтавіч. Тройчы ў 1516, 1519, 1568 гг. яго беспаспяхова штурмавалі маскоўскія войскі.

У 1614 годзе адбыўся вялікі пажар, у выніку якога большая драўляная частка Ніжняга і Верхняга замкаў ушчэнт згарэла. У час вайны 1654—1667 гадоў Віцебскія замкі пратрымаліся даўжэй за іншыя вялікалітоўскія ўмацаванні: іх абаронцы здаліся 22 лістапада 1654 года пасля ўпартай 14-тыднёвай аблогі. Захапіўшы замкі маскоўцы спрабавалі іх падрамантаваць, аднак стары мураваны замак Альгерда так і не аднаўляўся: замест мураваных сценаў і вежаў ставілі драўляныя зрубы.

У час Паўночнай вайны 28 верасня 1708 года паводле загаду расійскага цара Пятра I, а пасля ў 1752 годзе ізноў жа праз рускіх асаднікаў драўляныя замкі былі спаленыя, пасля чаго іх закінулі і больш не аднаўлялі.

У 1970 годзе на тэрыторыі Віцебскіх замкаў прайшлі археалагічныя даследаванні (кіраўнік — Міхась Ткачоў).

Архітэктура
-----------

Для Альгерда Віцебск меў выключна вялікае значэнне ў правядзенні актыўнай усходняй палітыкі (ваенных паходаў на Маскву), таму не дзіўна што вялікі князь загадаў збудаваць на месцы драўлянага старога гроду комплекс магутных мураваных умацаванняў, які складаўся з Верхняга і Ніжняга замкаў.

Верхні замак меў пяць абарончых вежаў, лінія ягонай абароны дасягала 392 сажань (800 метраў), тым часам сцяна Ніжняга замка дасягала 585 ½ сажань (1250 метраў) і была ўмацаваная трынаццацю вежамі.

Сучаснасць
----------

У 2007 г. аднавілі Духаўскі круглік, у якім зараз знаходзіцца музей.

Літаратура
----------

* *Брэжго Б.* Замкі Віцебшчыны. — Вільня: Друкарня Я. Левіна, 1933. — 38 с.: іл.
* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.

Спасылкі
--------

* Матэрыялы пра Віцебскія замкі на www.vitebsk974.org
**Крыштоф Белазор** (? — 1741) — рэлігійны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Белазораў герба «Вянява». Нарадзіўся ў сям’і Уладзіслава.

Канонік віленскі, канцлер віленскай і смаленскай капітул. Адзін з лідараў антысапегаўскага саюза шляхты ў феадальную вайну 1697—1702 гадоў. Патрабаваў ад караля Аўгуста II саксонскіх войск для разгрому Сапегаў. Ініцыятар расправы над М. Сапегам пасля Алькеніцкай бітвы 1700 года. У 1702 годзе пасол шляхты ВКЛ да цара Пятра I, патрабаваў ад яго войск і грошай, каб змагацца з Сапегамі і шведамі. У 1703 годзе ў складзе пасольства шляхты ВКЛ да Пятра I, якое заключыла саюз, аддаючы ВКЛ пад пратэкцыю Масквы. У 1708—1710 гадах зняволены Сапегамі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Валерый Пазднякоў.* Белазоры // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.


| ?Крыштоф Белазор (сын Уладзіслава) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Крыштоф Белазор |  | Уладзіслаў Белазор[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Магілёў (значэнні).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дом палітычнай асветы.
**«Магілёў»** — канцэртная зала ў Магілёве, размешчаны па вуліцы Першамайскай, 10. Пабудаваны ў 1965 годзе (арх. А. Кучарэнка, В. М. Шаўчэнка) як *Дом палітычнай асветы*.

Гісторыя
--------

### Дом палітычнай асветы

Адкрыты ў 1961 на базе Дома палітычнай асветы Магілёўскага гаркама КПБ. Працаваў пад кіраўніцтвам аддзела прапаганды і агітацыі Магілёўскага абкама КПБ. З’яўляецца цэнтрам арганізатарскай і метадычнай працы па палітычнай асвеце і эканоміі, адукацыі рабочых. На семінарах і курсах праходзілі падрыхтоўку і перападрыхтоўку арганізатары і прапагандысты сістэмы марксісцка-ленінскай адукацыі. Для кіраўнікоў заняткаў па палітычнай і эканамічнай вучобе праводзяцца індывідуальныя і групавыя кансультацыі, метадычныя і навукова-практычныя канферэнцыі, арганізоўвалася праца палітычных дыскусійных клубаў, абмеркаванні палітычнай кнігі і фільма, цыклы лекцый, паказ навучальных і дакумент фільмаў, распрацоўваліся метадычныя рэкамендацыі паводле тэм курсаў, якія вывучаюцца. Меў кабінеты методыкі і перадавога прапагандысцкага досведу, эканомікі і перадавога вытворчасцей, вопыту, методыкі контрпрапаганды, тэхнічных сродкаў навучання, камсамольскай асветы. Размяшчаў заламі: актавай на 695 месцаў, лекцыйнай на 150 месцаў, чытальнай на 60 месцаў. Бібліятэка (кніжны фонд 46 тыс. асобнікаў) абслугоўвала прапагандыстаў і слухачоў сістэмы марксісцка-ленінскай адукацыі, актывістаў масава-палітычнай працы, працаўнікоў партыйных камітэтаў, аказваў ім інфармацыйную і бібліяграфічную дапамогу, праводзіў метадычную працу з бібліятэкарамі партыйных кабінетаў, арганізоўваў іх вучобу.

### Канцэртная зала

У 1996 годзе будынак быў перададзены і рэканструяваны пад Магілёўскую абласную філармонію. Пасля тут таксама размясціўся Магілёўскі абласны метадычны цэнтр народнай творчасці і культурна-асветнай працы.

Архітэктура
-----------

У агульнай кампазіцыі Тэатральнай плошчы фарміруе яе заходні бок. Уяўляе сабой 4-павярховы будынак, да якога прыбудаваны 1-павярховы аб’ём актавай залы. Архітэктура будынка простая і лаканічная. Галоўны фасад расчлянёны вертыкальнымі лапаткамі на вышыню 4 паверхаў і завершаны атыкам.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Дом политического просвещения // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9
2. ↑  Концертный зал «Могилёв»: история вопроса

Літаратура
----------

* Дом политического просвещения // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Баран (значэнні).
**Кры́ш’яніс Ба́ран** (лат.: Krišjānis Barons; 19 [31] кастрычніка 1835, Струтэле, Курляндская губерня — 8 сакавіка 1923, Рыга) — латышскі пісьменнік, фалькларыст, журналіст і грамадскі дзеяч, збіральнік дайн — латышскіх народных песень. Актыўны ўдзельнік прагрэсіўна-нацыянальнага руху «младалатышоў» 1860-х гадоў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 31 кастрычніка 1835 года ў маёнтку Струтэле (цяпер Тукумскі край), дзе яго бацька служыў прыганятым. Пазней працягваў навуку ў Вэнтспілсе і Елгаве, дзе скончыў Елгаўскую гімназію. Вучыўся ў Дэрпцкім універсітэце, дзе пазнаёміўся з Крыш’янісам Валдэмарсам і актыўна браў удзел у дзейнасці латышскага студэнцкага кружка. З-за нястачы сродкаў быў змушаны перапыніць навуку.

У 1862 годзе браў удзел у выданні пецярбургскай латышскай газеты «Петэрбургас авізэс», а потым стаў яе рэдактарам. У 1865 годзе выданне газеты было забаронена, а К. Баран як палітычна нядобранадзейная асоба трапіў пад нагляд паліцыі.

Амаль 30 гадоў прапрацаваў у Варонежскай губерні дарэктарам у сям’і абшарніка Івана Станкевіча.

Надмагільны помнік (1985).
У 1893 годзе вярнуўся ў Латвію. У Крыш’яніса Барана было шмат прац, прысвечаных прыродазнаўчым навукам, геаграфіі і мовазнаўству, але найболей значнай працай, якому ён прысвяціў усё сваё жыццё, быў працяг (з 1878 года) працы Фрыцыса Брыўземніекса па збіранні, апрацоўцы, сістэматызацыі і выданні латышскіх народных песень — дайн. Акадэмічны зборнік дайн, які ўтрымвае 217 996 тэкстаў народных песень, з’яўляецца аднай з самых манументальных прац у вобласці фалькларыстыкі ў свеце.

Сканаў у Рызе 8 сакавіка 1923 года ва ўросце 87 гадоў. Пахаваны на Вялікіх могілках Рыгі.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Крыш’яніс Баран

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5537956 · BNF: 122692807 · CiNii: DA07824987 · GND: 118922890 · ISNI: 0000 0000 8083 1912 · LCCN: n82210745 · LNB: 000008231 · NKC: js20020805860 · NLP: A1723394X · NTA: 071156712 · NUKAT: n2013000418 · LIBRIS: 38858 · SUDOC: 031486797 · VIAF: 3269731 |

 |
**Маўрэн Хіга Магі** (парт.-браз. Maurren Higa Maggi, нар. 25 чэрвеня 1976, Сан-Карлус, Бразілія) — бразільская лёгкаатлетка, спецыялізавалася ў скачку ў даўжыню. Алімпійская чэмпіёнка 2008 года, трохразовая пераможца Панамерыканскіх гульняў. Адзіная ў гісторыі алімпійская чэмпіёнка па скачках у даўжыню з Паўднёвай Амерыкі. Таксама выступала ў бар’ерным і гладкім бегу на спрынтарскія дыстанцыі.

Кар’ера
-------

У 1999 годзе Маўрэн Хіга Магі стала чэмпіёнкай Панамерыканскіх гульняў у скачках у даўжыню і віцэ-чэмпіёнкай у бегу на 100 метраў з бар’ерамі. Ад удзелу ў Алімпійскіх гульнях 2000 года ёй прыйшлося адмовіцца з-за траўмы ў кваліфікацыі падчас скачковай часткі спаборніцтваў. У 2001 годзе на Універсіядзе ў Пекіне яна таксама заваявала залаты медаль у скачках у даўжыню і сярэбраны на 100 метрах з бар’ерамі.

На чэмпіянаце свету ў памяшканні 2003 года ў Бірмінгеме яна выйграла бронзу ў скачку ў даўжыню.

У чэрвені допінг-тэст спартсменкі выявіў наяўнасць забароненага стэроіда. Маурэн Маггі заявіла, што забаронены прэпарат утрымліваўся ў крэме для выдалення валасоў. Аднак яе апраўданням не паверылі і бразіліянка была дыскваліфікаваная на 2 гады. За вымушаны перапынак кар’еры яна выйшла замуж і нарадзіла дзіця.

У 2006 годзе Хіга Магі вярнулася ў спорт. У 2007 годзе яна зноў перамагла на Панамерыканскіх гульнях у Рыа-дэ-Жанейра ў скачках у даўжыню. На чэмпіянаце свету ў Осацы яна паказала шосты вынік.

На чэмпіянаце свету ў памяшканні 2008 года ў Валенсіі, яна заваявала сярэбраны медаль і ўстанавіла рэкорд Паўднёвай Амерыкі ў памяшканні, скокнуўшы на 6,89 метра ў скачку ў даўжыню.

На Летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года ў Пекіне Маўрэн Хіга Магі заваявала залаты медаль у скачку ў даўжыню з вынікам 7,04 м, апярэдзіўшы расіянку Таццяну Лебедзеву ўсяго на адзін сантыметр.

Пасля поспеху на Алімпіядзе-2008 вынікі Магі ўпалі. Пробліскам надзеі паслужылі толькі Панамерыканскія гульні 2011 года, дзе спартсменка выйграла залаты медаль у скачку ў даўжыню.

Спартсменка брала ўдзел і ў Летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года ў Лондане, аднак не змагла прайсці кваліфікацыйны раунд.

Асабістае жыццё
---------------

Маўрэн Хіга Магі замужам за былым бразільскім аўтагоншчыкам Антоніа Піцонія, які ў 2003—2005 гадах выступаў у Формуле-1 за каманду BMW WilliamsF1 Team. У сям’і падрастае дачка Сафія (нарадзілася ў снежні 2004 года).

Зноскі
------

1. ↑  Maurren Higa Maggi // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Таранта, значэнні.

**Та́ранта** (італ.: Golfo di Taranto; лац.: Tarentinus Sinus) — заліў, размешчаны ў паўночнай частцы Іанічнага мора, на крайнім поўдні Італіі.

Геаграфія
---------

Заліў размешчаны ў марской акваторыі паміж «абцасам Італьянскага бота» на ўсходзе (вобласць Апулія) і яго «мыском» на захадзе (вобласць Калабрыя). Узбярэжжа і раёны паўночнай часткі заліва адносяцца да італьянскай вобласці Базіліката. Самы буйны горад і порт — Таранта. Даўжыня заліва 138 км, шырыня каля ўвахода 133 км, даўжыня ўзбярэжжа складае 140 кіламетраў, воды яго празрыстыя і багатыя рыбай. Глыбіня дасягае 2657 метраў. Прылівы 0,3 м, паўсутачныя. На беразе растуць гаі з піній і кіпарысаў. У заліве знаходзяцца астравы Чэрадзі.

Гісторыя
--------

Берагі заліва ўжо ў глыбокай старажытнасці былі заселены італьянскімі плямёнамі. У VIII—VI стст да н.э. тут з'яўляюцца грэчаскія калоніі, узнікаюць гарады-полісы. Грэкі назвалі заліў Іанічным (грэч. Ionios Kolpos), а рэгіён, які прылягае да яго, стаў вядомы як Вялікая Грэцыя. У III—II стст. да н.э. гэта тэрыторыя была падпарадкавана рымлянам, якія прыдумалі сучасную назву *Tarentinus Sinus*. Пасля падзення Рыма ў V стагоддзі рэгіён перайшоў пад уладу Візантыі, затым арабаў і нарманаў. У познім Сярэднявеччы і Новым часе тэрыторыі вакол заліва ўваходзілі ў Неапалітанскае каралеўства і Каралеўства абедзвюх Сіцылій, у XIX стагоддзі сталі часткай аб'яднанай Італіі. У гады Першай сусветнай вайны Тарэнцкі заліў быў закрыты для суднаходства.

26 красавіка 1977 года спецыяльным прэзідэнцкім указам уся акваторыя заліва была абвешчана «ўнутраным морам» Італіі, яе «гістарычнай спадчынай», з прычыны чаго заліў знаходзіцца пад поўнай юрысдыкцыяй італьянскай дзяржавы. Такое рашэнне спачатку аспрэчвалася ЗША, Вялікабрытаніяй і Мальтай, аднак у наш час гэта пытанне практычна не закранаецца.

У заліве размешчана буйная ваенна-марская база НАТА.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 434. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).
*Piaractus brachypomus* у Мінскім заапарку
**Piaractus brachypomus** — прэснаводная рыба з падсямейства *Serrasalminae*.

У прыродзе
----------

Жыве ў Паўднёвай Амерыцы, у Амазонцы і яе прытоках, мае прамысловае значэнне. *Piaractus brachypomus* усёедны, валодае моцнымі сківіцамі. Нягледзячы на знешняе падабенства з піраннямі, амаль не есць мяса. У прыродзе асноўны рацыён складаюць арэхі. Расце вельмі хутка: толькі за першы год можа вырасці да 30 см пры максімальнай даўжыні дарослых асобін да 88 см і вазе 25 кг. Максімальная зафіксаваная працягласць жыцця 28 гадоў.

Утрыманне ў акварыуме
---------------------

Для нармальнага ўтрымання патрабуецца акварыум аб'ёмам не менш за 200 літраў. Пры належным доглядзе растуць досыць хутка. Тэмпература вады павінна быць 26…28 °C з добрым фільтраваннем і аэрацыяй. Для афармлення выкарыстоўваюцца толькі штучныя расліны, паколькі рыбы з'ядаюць любыя расліны ў акварыуме. Сілкаванне павінна быць разнастайным, сухі корм з расліннымі дадаткамі. Пры развядзенні неабходны жывы корм. У акварыуме рост рэдка дасягае 50 см.

Зноскі
------

1. ↑  FishBase: *Colossoma bidens*
2. 1 2  FishBase: *Piaractus brachypomus*

Спасылкі
--------

* Red Belly Pacu **(нявызн.)**.  // aquaticcommunity.com.
**Новыя Валосавічы** — курганны могільнік каля вёскі Новыя Валосавічы Лепельскага раёна Віцебскай вобласці.

Курганны могільнік-1
--------------------

Знаходзіцца за 0,5 км на захад ад вёскі, на ўсходнім беразе штучнага вадасховішча. 10 насыпаў дыяметрам 8-10 м, вышынёй 1-2 м. Вядомы з 1924 года. Абследавалі ў 1972 годзе А. Р. Мітрафанаў, у 1981 годзе Ю. А. Заяц.

Курганны могільнік-2
--------------------

Знаходзіцца ў вёсцы на беразе сажалкі. Каля 30 насыпаў вышынёй 1-2,5 м, дыяметрам 5-15 м. Многія курганы абкладзены камянямі. Вядомы з 1924 года. Абследавалі ў 1972 годзе А. Р. Мітрафанаў, у 1981 годзе Ю. А. Заяц.

Літаратура
----------

* Лепельскі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 271—286.
* Лепельскі раён // Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь / склад.: В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мінск : БЕЛТА, 2009. — С. 173—175.

Спасылкі
--------

* Новыя Валосавічы (курганны могільнік) на сайце «Архіварта»
**Пясча́ныя гле́бы** — глебы, якія развіваюцца на пясках і маюць не больш за 10 % часцінак фіз. гліны. Развіваюцца на марэнных, азёрна-ледавіковых, водна-ледавіковых, старажытнаалювіяльных, поймавых і эолавых пясках. Маюць значную водапранікальнасць, аэрацыю, цёплаёмістасць. Прыродная ўрадлівасць нізкая — колькасць арганічных і мінеральных рэчываў невялікая. Падзяляюць на рыхла- і звязнапясчаныя глебы. 

На Беларусі займаюць больш 25 % тэрыторыі (большасць пад хваёвымі лясамі). Складаюць каля 19 % сельскагаспадарчых угоддзяў. Акультурваюцца пясчаныя глебы ўнясеннем арганічных і мінеральных угнаенняў, пасевамі бабовых, вапнаваннем, глінаваннем, арашэннем і ІНШ.

Літаратура
----------

* Пясчаныя глебы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* Пясча́ныя гле́бы // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 610. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
**Пяты 5-гадовы план развіцця народнай гаспадаркі Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі** на 1951—1955 гады.

Планы
-----

План ставіў задачу апераджальнымі тэмпамі развіваць цяжкую прамысловасць і вытворчасць сродкаў вытворчасці, рэканструяваць і мадэрнізаваць шэраг прадпрыемстваў, узняць прадукцыйнасць сельскагаспадарчай вытворчасці, больш хуткімі тэмпамі развіваць вытворчасць тавараў народнага спажывання, павысіць капіталаўкладанні ў лёгкую і харчовую прамысловасць.

Вынікі пяцігодкі
----------------

Капіталаўкладанні ў 1955 годзе перавысілі ўзровень 1950 года на 84%. Уведзены ў дзеянне камвольны камбінат, заводы падшыпнікавы, будаўнічых матэрыялаў і гадзіннікавы ў Мінску, швейных машын у Оршы, цукровы ў Скідзелі і інш. Усяго за гады пяцігодкі ў рэспубліцы ўвайшлі ў строй 1010 прамысловыз прадпрыемстваў, у т.л. 150 буйных. Аб’ём прамысловасці павялічыўся больш чым у 2 разы. Палепшыўся стан сельскай гаспадаркі: умацавана яе матэрыяльна-тэхнічная база, павышаны нарыхтоўчыя цэны на сельскагаспадарчую прадукцыю, спісаны нядоімкі з калгасаў і калгаснікаў па сельгаспадатку за папярэднія гады. Ураджайнасць сельскагаспадарчых культур і вытворчасць мяса павялічыліся на 52%, малака — на 33%, яек — на 19%. Развіваліся ўсе віды транспарту, пачалося будаўніцтва трубаправоднага. За пяцігодку пабудавана 3,8 млн. м жылля ў гарадах і 82 тыс. жылых дамоў у сельскай мясцовасці. Пашырылася сетка культурна-асветніцкіх устаноў — бібліятэк, музеяў, клубаў, кінатэатраў. Але па шэрагу паказчыкаў планавыя заданні пяцігодкі не былі выкананы.

Літаратура
----------

* *Юнцэвіч, А.* Пяцігадовыя планы развіцця народнай гаспадаркі БССР // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8. — С. 22.
* Гиоргидзе, З. И. Геращенко, Л. Ф. Белоруссия за десять пятилеток / З. И. Гиоргидзе, Л. Ф. Геращенко; Академия наук БССР, Институт экономики. — Минск: Наука и техника, 1982. — 152 с.
* Эканамічная гісторыя Беларусі і замежных краін: Матэрыялы для самастойнай працы: Для студэнтаў і курса дзеннага і завочнага формаў навучання. — Мінск: ВП «Экаперспектыва», 1997. — 118, [2] с.




| Пяцігадовыя планы развіцця народнай гаспадаркі Беларускай ССР |
| --- |
| 
* Першая (1928—1933)
* Другая (1933—1937)
* Трэцяя (1938—1942)
* Чацвёртая (1946—1950)
* Пятая (1951—1955)
* Шостая (1956—1960)
* Сёмая (1961—1965)
* Восьмая (1966—1970)
* Дзявятая (1971—1975)
* Дзясятая (1976—1980)
* Адзінаццатая (1981—1985)
* Дванаццатая (1986—1990)

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пясчанка.

**Пясча́нка** (трансліт.: *Piasčanka*, руск.: Песчанка) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Княжыцкага сельсавета.

Гісторыя
--------

Згадваецца ў 1675 годзе як вёска ў складзе Княжыцкай воласці ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага. Згадваецца ў 1752 годзе пры размежаванні з суседняй вёскай Лубнішча, што ўваходзіла ў склад Княжыцкага графства.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала яе разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У сакавіку 1924 года вёску вярнулі БССР, з 17 ліпеня 1924 года ў складзе Бялыніцкага раёна Магілёўскай акругі (да 26 ліпеня 1930 года), з 20 лютага 1938 года ў Магілёўскай вобласці.

У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня 1941 года да 27 чэрвеня 1944 года акупіравана нямецкімі войскамі. 9 студзеня 1944 года 121-ы партызанскі полк імя А. М. Касаева правёў бой, каб выратаваць мірных жыхароў ад знішчэння і вывазу на катаржныя работы ў Германію.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Магілёўская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2007. — 406 с. — ISBN 978-985-458-159-0. (DJVU)
2. ↑  НГАБ, ф. 1875, воп. 1, спр. 2, с. 717
3. ↑  НГАБ, ф. 1731, воп. 1, спр. 32, с. 806
4. ↑  Партызанскі полк 121-ы імя А. М. Касаева // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 477. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Княжыцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Княжыцы |
| Пасёлкі | 
* Баброва
* Лахва

 |
| Вёскі | 
* Бабровічы
* Бракава
* Булыжыцы
* Горная Вуліца
* Забор’е
* Залубнішча
* Ільінка
* Лубнішча
* Нізкая Вуліца
* Нікіцінічы
* Прокшанічы
* Пясчанка
* Селішча
* Сенькава
* Сумарокава
* Таўпечыцы
* Шчэгліца

 |
**Дзед-Барадзед** — лялька-вядучы ў тэлепраграме «Калыханка» на Беларускім Тэлебачанні. З’явіўся ў эфіры у 1985 ці 1987 годзе «Калыханкі», напачатку расказваў казкі сам, без мультфільмаў.

Лялькаю кіравалі тры акцёры: адзін тузаў за ручкі, другі — за ножкі, а трэці кіраваў мімікай.

Асістэнт рэжысёра Іван Беладубенка пісаў тэксты для лялькі. Пасля звальнення Беладубенкі, займацца Дзедам ніхто больш не захацеў і ляльку паклалі ў рэквізітарскую. Праз нейкі час яна дзіўным чынам знікла.

Зноскі
------

1. ↑  Куды знік Дзед-Барадзед Архівавана 28 студзеня 2010. Кацярына Габышава, «Народная газета»
2. ↑  Дзед Барадзед был самой дорогой куклой «Калыханки»(недаступная спасылка) Алеся Ганевіч, Космольская правда в Беларуси 13 жніўня 2009

Спасылкі
--------

* Калыханка Дзеда-Барадзеда. Музыка Леаніда Захлеўнага, словы Артура Вольскага.
**Гістарычны горад Трогір** – горад у Харватыі, знаходзіцца ў цэнтральнай частцы ўзбярэжжа Адрыятыкі, аб'ект са спісу Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Трогір – адзін з найпрыгажэйшых гарадоў харвацкага ўзбярэжжа ў 27 км на захад ад Спліта. Ён быў заснаваны старажытнымі грэкамі ў 3 ст. да н.э. на маленькім востраве, які зараз злучаны мастамі з мацерыком і з суседнім востравам Чыёва.

З часоў элінізму горад упрыгожваўся цудоўнымі грамадскімі і прыватнымі будынкамі, абарончымі збудаваннямі. Трогір знакаміты сваімі шматлікімі музеямі і царквамі. Адметныя рэнесансныя і барочныя будынкі дапаўняюць раманскія царквы. Рэшткі магутных крапасных сценаў (14-15 стст.) знаходзяцца ў Старым горадзе і на заходнім ускрайку вострава каля крэпасці Камерленга. Побач з Паўночнымі варотамі стаіць статуя нябеснага заступніка горада – Св. Івана Урсіні (16 ст.). На цэнтральнай плошчы Іаана Паўла II размешчаны кафедральны сабор Св. Лоўра (13-16 стст.) з яго разным парталам харвацкага майстра Радавана (1240 г.), будынак гарадской Ратушы эпохі Рэнесансу, раманская царква Св. Іаана Хрысціцеля, неагатычны палац Чыпіка. На набярэжнай Берыславіча стаіць гатычная царква дамініканцаў (14 ст.) з цудоўнымі барочнымі алтарамі.

Панарама Трогіра.

Літаратура
----------

* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Харватыі |
| --- |
| 
Гістарычны цэнтр Спліта і палац Дыяклетыяна ·  Стары горад Дуброўніка ·  Плітвіцкія азёры ·  Гістарычны цэнтр Порача з Еўфразіевай базілікай ·  Стараградская раўніна ·  Гістарычны цэнтр Трогіра ·  Сабор Святога Якава ў Шыбеніку
 |  |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4449181-5 · LCCN: n82028293 · NKC: ge403288 · VIAF: 144264595 |

1. 1 2  Register of spatial units of the State Geodetic Administration of the Republic of Croatia<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q119585703'></a>
**Асабняк** — будынак у Бабруйску, размешчаны па Савецкай вуліцы, 45.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў 1914 годзе з элементамі стылю позняга класіцызму і мадэрну. Да 1917 года ў асабняку засядаў дваранскі сход. Пасля рэвалюцыі (або пасля Вялікай Айчыннай вайны) у будынку размяшчалася ўпраўленне дарогі Масква-Брэст, паводле краязнаўца Святланы Калюты — упраўленне чыгункі. З 1965 года ў доме размяшчалася станцыя юных тэхнікаў, пазней — Цэнтр тэхнічнай творчасці дзяцей і моладзі.

У 2006 годзе да «Дажынак» быў праведзены рамонт, патынкаваны фасады. Будынак пустуе, але знаходзіцца на балансе Цэнтра дадатковай адукацыі дзяцей і моладзі г. Бабруйска.

Архітэктура
-----------

Двухпавярховы мураваны Г-падобны ў плане будынак. Планіроўка калідорная, з параднай лесвіцай у цэнтры крыла, арыентаванага на вул. Савецкую. У кампазіцыі галоўнага атынкаванага знадворку фасада спалучаюцца прыёмы сіметрыі і асіметрыі. Сіметрыю галоўнага фасада падкрэсліваюць партал цэнтральнага ўвахода і два паўкруглыя эркеры з калонамі іанічнага ордара на балконах, якія фланкіруюць цэнтральную частку. Асіметрыю будынка падкрэслівае рызаліт у месцы злучэння крылаў. Сцены галоўнага фасада расчлянёныя высокімі прамавугольнымі вокнамі (другі паверх рызаліта мае спаранае арачнае акно). Ніжні паверх, аддзелены ад верхняга антаблементам з плоскім фрызам і карнізам, аздоблены рустоўкай, міжкалонныя прасценкі вырашаны ў выглядзе пілястраў. Цэнтральная частка пабудовы і рызаліт завершаныя глухімі трохвугольнымі, а эркеры — сферычнымі складанай формы шчытамі з вокнамі.

Зноскі
------

1. 1 2  *Ю. А. Якімовіч.* Бабруйскія асабнякі // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
2. 1 2  Здесь был «Дворянский горисполком». А сейчас старый особняк, где когда-то решались главные вопросы города, пустует Архівавана 31 студзеня 2021.

Літаратура
----------

* *Ю. А. Якімовіч.* Бабруйскія асабнякі // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Асабняк па Савецкай вуліцы, 45 (Бабруйск) на сайце «Архіварта»
У арыфметыцы і алгебры **пятая ступень** — вынік перамнажэння пяці аднолькавых множнікаў:

*n*5 = *n* × *n* × *n* × *n* × *n*.
Пятую ступень ліку таксама можна выразіць, як здабытак ліку і яго чацвёртай ступені, або як здабытак квадрата і куба ліку:

*n*5 = *n* × *n*4 = *n*2 × *n*3.
Паслядоўнасць пятых ступеняў неадмоўных цэлых лікаў пачынаецца лікамі:

0, 1, 32, 243, 1024, 3125, 7776, 16807, 32768, 59049, 100000, 161051, 248832, 371293, 537824, 759375, 1048576, 1419857, 1889568, 2476099, 3200000, 4084101, 5153632, 6436343, 7962624, 9765625, 11881376, 14348907, 17210368, 20511149, … (паслядоўнасць A000584 у OEIS)

Гл. таксама
-----------

* Квадрат (алгебра)
* Куб (алгебра)
* Чацвёртая ступень
* Шостая ступень
* Сёмая ступень
* Восьмая ступень

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 191760476 |
**Асабліва ахоўныя прыродныя тэрыторыі Беларусі** (ААПТ Беларусі) — тэрыторыі, акваторыі і аб'екты, цалкам або часткова пастаянна або часова выключаныя з інтэнсіўнага гаспадарчага выкарыстання (таксама тыя, што знаходзяцца ў карыстанні і валоданні), для якіх заканадаўствам і нарматыўнымі актамі устанаўліваецца асаблівы рэжым аховы і выкарыстання. 

На Беларусі гэтыя тэрыторыі і аб’екты маюць міжнароднае, рэспубліканскае або мясцовае значэнне. У адпаведнасці з «Законам Рэспублікі Беларусь аб асабліва ахоўваемых прыродных тэрыторыях і аб’ектах» (1994) ім надаецца статус дзяржаўных. Кіраванне ў галіне арганізацыі, выкарыстання і аховы гэтых тэрыторый і аб’ектаў ажыццяўляецца Кабінетам Міністраў Рэспублікі Беларусь, выканкамамі мясцовых Саветаў дэпутатаў, Міністэрствам прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя і яго органамі на месцах; кантроль — мясцовымі Саветамі дэпутатаў, органамі Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя і інш.

Гісторыя
--------

На Беларусі станам на 1995 год існавала 79 такіх тэрыторый, у т.л. Бярэзінскі біясферны запаведнік, Прыпяцкі ландшафтна-гідралагічны запаведнік, Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік (ПДРЭЗ), нацыянальныя паркі Белавежская пушча і Браслаўскія азёры, 76 заказнікаў і 187 помнікаў прыроды рэспубліканскага значэння. Агульная плошча ААПТ склада 794,2 тыс. га (3,8% ад агульнай плошчы краіны). 

У наш час у Беларусі функцыянуе 2 запаведніка (Бярэзінскі біясферны запаведнік і ПДРЭЗ), 4 нацыянальныя паркі (Белавежская пушча, Браслаўскія азёры, Нарачанскі і Прыпяцкі), 433 заказнікі і 861 помнік прыроды. У 2008 г. агульная плошча ААПТ склала 1577,8 тыс.га (7,6% ад агульнай плошчы краіны).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Асабліва ахоўныя прыродныя тэрыторыі і аб'екты // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
2. ↑  Особо охраняемые природные территории Архівавана 8 кастрычніка 2020.

Літаратура
----------

* Асабліва ахоўныя прыродныя тэрыторыі і аб'екты // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* Закон Рэспублікі Беларусь ад 20 кастрычніка 1994 г. №3335-XII "Аб асабліва ахоўных прыродных тэрыторыях". Тэкст прававога акту са зменамі і дадаткамі станам на 5 снежня 2007 года.
**Баба Віда** (балг.: Баба Вида) — сярэдневяковая крэпасць у горадзе Відзіне (на паўночным захадзе Балгарыі), галоўная гарадская славутасць.

Крэпасць стаіць на беразе Дуная. Складаецца з 2 асноўных крапасных муроў і 4 веж.

Гісторыя
--------

План крэпасці
Будаўніцтва крэпасці пачалося ў X стагоддзі на месцы старажытнарымскай крэпасці *Банонія*. У Сярэдневякоўі Баба Віда была найважнейшым умацаваннем у паўночна-заходняй Балгарыі. Баба Віда вытрымала 8-месячную аблогу візантыйскай арміі Васілія II, аднак была разбурана і занава адбудавана ў час праўлення Івана Сраціміра.

Крэпасць іграла важную ролю ў час акупацыі Балгарыі Асманскай імперыяй, пазней, у канцы 18 стагоддзя, страціла абарончае значэнне і стала выкарыстоўвацца як арсенал і турма.

Сёння Баба Віда — музей-крэпасць.

* Від крэпасці з паветра. Фотаздымак, каля 1930 годаВід крэпасці з паветра. Фотаздымак, каля 1930 года
* Уваход у крэпасцьУваход у крэпасць
* У крэпасціУ крэпасці
* Муры крэпасціМуры крэпасці
* Від на Дунай з крапасных муроўВід на Дунай з крапасных муроў

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Баба Віда
* Гарадскі інфармацыйны партал
* Сайт пра Баба Віда Архівавана 9 верасня 2006. (англ.) (ням.) (балг.)
* Гісторыя і архітэктура крэпасці Баба Віда (руск.)
Трдзельнік на кірмашы ў Левачы
Выпяканне трдзельнікаў
**Трдзе́льнік** (славацк.: trdelník) або **скаліцкі трдзельнік** (славацк.: skalický trdelník) — традыцыйная славацкая страва, салодкая выпечка, якая паходзіць з рэгіёна Загор'е. Вырабляецца з абкручанага вакол кія цеста, пасмажанага на грылі і пасыпанага цукрам, змяшаным з арэхамі і карыцай.

Славацкі трдзельнік — першая славацкая страва, якая атрымала абаронены геаграфічны статус  (англ.) (бел. Еўрасаюза. Такую назву могуць мець толькі трдзельнікі, вырабленыя на тэрыторыі раёнаў Скаліца і Сеніца, абмежаваным рэкамі Морава, Цепліца і Міява і мяжой з Чэхіяй.

Гісторыя
--------

Прыгатаванне трдзельніка ў раёне Скаліцы вядомае ўжо з пачатку XIX стагоддзя. Граф Ёжэф Гвадані  (венг.) (бел. адстаўны венгерскі генерал, які быў паэтам і філосафам, жыў у Скаліцы ў канцы XVIII стагоддзя. З сабой ён прывёз рэцэпт трдзельніка з Сяміграддзя і значна яго змяніў. Яго страва стала вядомая пад назвай *скаліцкі трдзельнік*.

Сучаснасць
----------

У цяперашні час трдзельнік — вельмі папулярная салодкая выпечка па ўсёй Славакіі, а таксама ў Чэхіі. Карыстаецца папулярнасцю падчас кірмашоў і фестаў. Прадаецца таксама ў Венгрыі і ў іншых рэгіёнах пражывання этнічных венграў (напрыклад, у Ваяводзіне).

Гл. таксама
-----------

* Кюрцёшкалач
* Сенкач

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Трдзельнік
* Гісторыя скаліцкага трдзельніка(недаступная спасылка) (англ.)
* Goeasteurope Архівавана 11 снежня 2016. (англ.)
**Касцёл Маці Божай успамогі вернікаў** — каталіцкі мураваны храм у аграгарадку Лясны Мінскага раёна Мінскай вобласці. Парафіяй апякуюцца Салезіяне.

Гісторыя
--------

Драўляная капліца
Парафія існуе з 2001 года, дзейнічае драўляная капліца.

У 2006 годзе дзякуючы новаму пробашчу кс. Казіміру Шыдэлко распачалось будаўніцтва цэнтра ў які ўваходзіць дом для салезіянаў, катэхетычныя класы, араторый для моладзі, спартыўная зала. 20 верасня 2018 года адбылося святочнае адкрыццё новага салезіянскага араторыя імя св. Дамініка Савіо.

У кастрычнку 2018 года распачылось будаўніцтва новага касцёла з цэглы ў аднолькавым стылі з ужо ўзведзенымі манаскім домам салезіянаў і араторыем, якія знаходзяцца ў адным будынку.

Архітэктура
-----------

Абрысы касцёла нагадваюць неагатычныя кляштар, у алтарнай частцы ўзнясецца высокая вежа са шпілем, увенчаным крыжам, што ў сакральным будаўніцтве з’яўляецца сімвалам збаўлення. Пад вежай знаходзіцца капліца з абразом Маці Божай Бараўлянскай Успамогі Верных.

Зноскі
------

1. ↑  Араторый імя св. Дамініка Савіо
2. ↑  У Бараўлянах, што пад Мінскам, пачынаецца будаўніцтва новага касцёла

Спасылкі
--------

* Касцёл Маці Божай успамогі вернікаў (Бараўляны) на сайце Catholic.by (бел.)
* САЛЕЗІЯНЕ КСЯНДЗА БОСКО Ў БЕЛАРУСІ

| ⛭Дэканат Мінск-Усход |
| --- |
| Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Бараўляны) ·  Касцёл Святога Міхала Арханёла (Гатава) ·  Касцёл Апекі Маці Божай (Каралішчавічы) ·  Касцёл Божага Цела (Мінск) ·  Маці Божай Ружанцовай (Мінск) ·  Касцёл Святога Яна Боска (Мінск) ·  Касцёл Маці Божай Ларэтанскай (Мінск) ·  Касцёл Святога Андрэя Апостала (Мінск) ·  Касцёл Святога Францішка Асізскага (Мінск) ·  Касцёл Святога Духа (Мінск)  ·  Касцёл Хрыста Збаўцы і Нараджэння Найсвяцейшай Панны Марыі (Мінск) ·  Касцёл Святога Мацвея (Раўбічы) ·  Касцёл Маці Божай Зоркі Евангелізацыі (Сіняло) |
**Лютэцыя** (*Lutetia*), часам таксама **Лютэцыя Парызіёрыум** (*Lutetia Parisiorum*) — старажытнае паселішча на месцы сучаснага Парыжа. Спачатку Лютэцыя была паселішчам кельцкага племя парызіяў, але захавала сваю назву і пасля захопу апідума рымлянамі. Паходжанне і значэнне назвы невядома.

Кельцкае паселішча
------------------

План Лютэцыі
Першыя рэшткі паселішча на ​​тэрыторыі Парыжа адносяцца, як мяркуюць гісторыкі, да часу 4000 гадоў да н. э. знойдзены рэшткі з бронзавага і жалезнага стагоддзяў. Першае згадванне аб Лютэцыі як пра селішча на востраве можна знайсці ў 6-й кнізе «Запісак аб Гальскай вайне» Юлія Цэзара, датаванай 53 годам да н. э. Пасля Цэзара Лютэцыя была галоўным паселішчам кельцкага племя парызіяў, аднак бедныя знаходкі археолагаў не дазваляюць усталяваць дакладнае месца размяшчэння кельцкага селішча. Гісторыкі выказалі здагадку, што Лютэцыя размяшчалася на адным з астравоў Сены, востраве Сітэ, але падчас раскопак не былі знойдзеныя прадметы дарымскага перыяду. Месца знаходжання кельцкага горада застаецца невядомым.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лютэцыя
**Дру́жна** — возера ў Беларусі, у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дружнянка (працякае праз возера).

Плошча паверхні возера 0,1 км². Даўжыня 0,44 км, найбольшая шырыня 0,32 км, даўжыня берагавой лініі 1,21 км. Найбольшая глыбіня 0,4 м, сярэдняя 0,3 м. Аб’ём вады 0,003 млн м³. Плошча вадазбору 18,4 км².  

Катлавіна возера рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй да 3—8 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі сплавінныя. Дно возера плоскае, выслана сапрапелем (сярэдняя магутнасць адкладаў каля 8,5 м). Возера дыстрофнае, слабапраточнае. Зарастае цалкам. Сярод раслін — чарот, эладэя, разак, рдзесты, харавыя водарасці. Водзяцца шчупак, карась, лінь і іншыя рыбы.

Узровень вады ў возеры панізіўся на 1,5 м у выніку меліярацыі ў 1930—1950 гадах.

Зноскі
------

1. 1 2 3  ЭПБ, 1983

Літаратура
----------

* *Мыслівец І. А.* Дружна // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  (руск.)]
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  (руск.)
**Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса i Святога Андрэя Баболі** знаходзіцца на ўсходняй ускраіне в. Мінойты Лідскага раёна Гродзенскай вобласці. Дзейнічае.

Гісторыя
--------

У 1920-я гады ў Мінойтах арганізавалася каталіцкая супольнасць, намаганнямі і на сродкі якой вёскі з 1927 года пачалося будаўніцтва касцёла, які спачатку атрымаў статус філіяльнага ад лідскай парафіі. Святыня пабудавана з дрэва без асаблівых стылёвых архітэктурных рыс. У 1929 годзе тут ужо была заснавана самастойная парафія. Касцёл быў асвечаны 28 ліпеня 1929 года пад падвойным тытулам — Найсвяцейшага Сэрца Пана Езуса і св. Андрэя Баболі.

Касцёл дзейнічаў і пры савецкай уладзе, хоць часам без сталага пробашча.

Архітэктура
-----------

Касцёл уяўляе сабой трохнававую аднавежавую святыню, накрытую двухсхільным металачарапічным дахам, над алтаром — шатровая сігнатурка. Над галоўным фасадам узвышаецца чацверыковая шатровая вежа-званіца. Уваход пазначаны прытворам.

Кожны з нефаў перакрыты цыліндрычным падшыўным дашчатым скляпеннем. У касцёле тры алтары: галоўны і левы бакавы — тытульныя, прысвечаныя адпаведна Найсвяцейшаму Сэрцу Пана Езуса і св. Андрэю Баболі, трэці алтар — Святой Сям’і — змешчаны ў каменнай (газасілікатныя блокі пад тынкам) капліцы, прыбудаванай у 1990-х гадах падчас капітальнага рамонту святыні.

Асобна ад святыні ў 1990-х гадах была пастаўлена каркасная металічная вежа-званіца.

Спасылкі
--------

* slowo.grodnensis.by
* Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса i Святога Андрэя Баболі (Мінойты) на сайце Radzima.org

| ⛭Лідскі дэканат |
| --- |
| Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (Белагруда) ·  Касцёл Святога Юрыя (Беліца) ·  Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Бердаўка) ·  Касцёл Перамянення Гасподняга (Ваверка) ·  Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Крупава) ·  Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Ліда) ·  Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Ліда) ·  Касцёл Божай Міласэрнасці (Ліда) ·  Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Ліда) ·  Касцёл Святой Сям’і (Ліда) ·  Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса i Святога Андрэя Баболі (Мінойты) ·  Касцёл Маці Божай Чанстахоўскай (Моцевічы) ·  Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (Няцеч) ·  Касцёл Святога Казіміра (Першамайскі) |
Спачатку **Дзень Еўро́пы** святкаваўся 5 мая і быў прысвечаны заснаванню Савета Еўропы (5 мая 1949). Дата прызначана ў 1964 годзе.

На сустрэчы кіраўнікоў краін-удзельніц Еўрапейскага Саюза ў Мілане ў 1985 годзе Днём Еўропы было прызначана 9 мая. Менавіта гэтым днём, 9 мая 1950 года, міністр замежных спраў Францыі Роберт Шуман прадставіў свае прапановы па стварэнні арганізаванай Еўропы. Гэтыя прапановы, вядомыя пад назвай Шуманскай дэкларацыі, шматлікімі даследчыкамі лічацца пачаткам стварэння таго, што цяпер завецца Еўрапейскім Саюзам.

Святкаванне Дня Еўропы на Хрэшчатыку ў Кіеве, 19 мая 2012 года.
Еўрапейцы цяпер больш трымаюцца 9 мая, але некаторыя дагэтуль аддаюць перавагу 5 мая, бо Савет Еўропы ствараўся для абароны правоў чалавека, парламентарнай дэмакратыі і ўлады права, тым часам як прамова Шумана змяшчала толькі прапановы па падзеле французскіх і нямецкіх вугалю і сталі. У 2003—2023 гадах свята таксама адзначалі ва Украіне ў трэцюю суботу мая. Паводле інфармацыі «Еўрапейскай праўды», у пачатку 2023 года прадстаўнікі ЕС звярнуліся да Офіса Прэзідэнта Украіны з пытаннем аб тым, калі плануецца святкаванне Дня Еўропы ва Украіне. Офіс Прэзідэнта Украіны адказаў, што змен у 2023 годзе не адбудзецца і Украіна будзе адзначаць Дзень Еўропы 21 мая, асобна ад астатніх дзяржаў Еўропы. Але ўжо 8 мая 2023 года Указам прэзідэнта Украіны Уладзіміра Зяленскага «Пра Дзень Еўропы» было вызначана сумеснае з дзяржавамі Еўрасаюза святкаванне 9 мая Дня Еўропы і адменены папярэдні Указ 2003 года.

Гл. таксама
-----------

* Дзень Арганізацыі Аб’яднаных Нацый
* Дзень памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939 – 1945

Зноскі
------

1. ↑  Разом з Європою, а не з РФ. Що Україна має святкувати 9 травня (укр.). *www.eurointegration.com.ua*. Праверана 8 мая 2023.
2. ↑  Указ президента України від 8 травня 2023 года № 266/2023 «Про День Європи»
3. ↑  9 травня в Україні святкуватимуть День Європи: Зеленський підписав указ (укр.). *nv.ua*. Праверана 8 мая 2023.
4. ↑  Україна щорічно 9 травня відзначатиме День Європи - указ президента (укр.). *www.eurointegration.com.ua*. Праверана 8 мая 2023.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дзень Еўропы
**Фрэнсіс Глісан** (англ.: Francis Glisson; 1599?, Рампішэм, Дорсетшыр, Вялікабрытанія - 14 кастрычніка 1677, Лондан, Вялікабрытанія) — брытанскі ўрач, анатам, прафесар у Кембрыджы, адзін з самых выбітных урачоў першай паловы XVII стагоддзя. Немалаважныя яго заслугі і ў галіне фізіялогіі, асабліва ў вучэнні аб раздражняльнасці як аб адной з асноўных уласцівасцяў ўсіх прадметаў ў прыродзе рэагаваць на раздражненне. Сваім навуковым творам пра рахітызм (Лондан, 1660) ён звярнуў асаблівую ўвагу урачоў на хваробы дзіцячага ўзросту.

Глиссон першым апісаў рахіт (1650) і вывучыў будову печані (1654) і кішэчніка; яго імем названа абалонка, якая пакрывае печань (глісанава капсула або капсула Глісана), першым апісаў сфінктар.

Зноскі
------

1. ↑  Матэматычная генеалогія — 1997.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q829984'></a>
2. ↑  Guido Giglioni, ‘Glisson, Francis (1599?–1677)’, *Oxford Dictionary of National Biography*, Oxford University Press, Sept 2004; online edn, May 2006, accessed 31 Dec 2008
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дружба.
**Дружба** (руск.: Дружба; да 1963 года **Чартоўшчына**) — вёска ў Шумяцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Надзейкавіцкага сельскага паселішча.

Геаграфія
---------

Вёска акружана балотамі. Балота на ўсход за 1 кіламетр ад вёскі, у бок Грынеўшчыны, называецца Лешнеўскім. Лешнеўскае балота летам 2003 года моцна выгарэла. На адлегласці каля двух кіламетраў ад вёскі ў бок Бедні распасціраецца Белае балота. Мінчыхіна балота знаходзіцца за кіламетр ад вёскі, па дарозе на Яўкіна. У Мінчыхіным балоце раней бралі торф, зараз тарфяныя ямы запоўненыя вадой, людзі туды не ходзяць.

У напрамку на Яўкіна былі хутары Нясцярэнка, Карпаў, Хімушкін, Панаськін, Маханькоў, Раманенка, Белякоў, Ягорушкін. У напрамку вёскі Караблёва былі хутары Яшын, Міхееў, Галееўцаў. Хутары Маркін, Нілянкоў, Фралоў, Арцёмаў размяшчаліся ля Арцёмава балота.

Чырвоны дом — месца паблізу Арцёмава балота (называлі так дом з-за чырвонай чарапіцы, якой быў накрыты дах). Фралоў равок — роў каля былога хутара селяніна Фралова ў бок Бедні за паўкіламетра ад вёскі. Старыя могілкі — размешчаны на грудзе за дамамі роду Карпавых і Галееўцавых. Згодна з паданнем на гэтым месцы людзі захоўвалі сваіх блізкіх яшчэ 700 гадоў таму.

Гісторыя
--------

У часы Вялікага Княства Літоўскага вёска ўваходзіла ў склад Мсціслаўскага ваяводства.

### Пад уладай Расійскай імперыі

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Чартоўшчына апынулася ў складзе Расійскай імперыі.

Паводле афіцыйных звестак на 1866 год беларусы складалі 94,7 % насельніцтва.

### Найноўны час

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР, але 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.

У 1963 годзе ўказам Прэзідыума Вярхоўнага Савета РСФСР вёска Чартоўшчына Шумяцкага сельскага раёна была перайменавана ў вёску Дружба.

Зноскі
------


| ⛭Населеныя пункты Надзейкавіцкага сельскага паселішча |
| --- |
| Цэнтр | Надзейкавічы |  |
| Вёскі | Бедня • Галееўка • Гасцінка • Дарожкаўка • Дружба • Дуброўка • Зімоніна • Караблёва • Каралішкі • Курганава • Ляхавічы • Пнева • Полахава • Сяргееўка • Ціхіль • Халмы • Яўкіна • Янаўка • Ячанне |
**«Дзень Во́лі»** — беларускі кароткаметражны дакументальны фільм, зняты рэжысёрам Юрыем Хашчавацкім на тэлеканале «Белсат» у 2008 годзе.

Сюжэт
-----

Гісторыя Беларускай Народнай Рэспублікі вачыма пісьменніка і гісторыка Уладзіміра Арлова, старшыні Рады Беларускай Народнай Рэспублікі Івонкі Сурвілы, якая дзейнічае ў Канадзе, і журналіста Радыё Свабода Сяргея Навумчыка. Удзельнікі разважаюць не толькі над мінуўшчынай, але таксама і над шанцамі Беларусі на атрыманне сапраўднай незалежнасці. Фільм сканчаецца выказваннем Вацлава Гавела, што без дэмакратычнай Украіны і Беларусі не можа быць дэмакратычнай Еўропы.

Здымачная група
---------------

* рэжысёр — Юрый Хашчавацкі

Зноскі
------

1. ↑  Дзень Волі **(нявызн.)**.  Белсат. Праверана 20 чэрвеня 2020.
2. ↑  Фільм "Дзень Волі" – да юбілею БНР **(нявызн.)**, *Deutsche Welle*. Праверана 20 чэрвеня 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* «Дзень Волі» на YouTube