**Майсей Саламонавіч Напельбаўм** (14(26) снежня 1869, Мінск — 13 чэрвеня 1958, Масква) — беларускі, расійскі і савецкі фотамайстар, стваральнік уласнай творчай манеры студыйнага фотаздымка.

Біяграфія
---------

Партрэт А. Дашкевіч. 1910
У 1884 годзе паступіў вучнем у фотаатэлье мінскага фатографа Восіпа Барэці. Пільны вучань паслядоўна авалодаў капіроўкай здымкаў, рэтушшу і быў дапушчаны да самастойнай здымкі, пазней фотамастак з удзячнасцю ўспамінаў свайго настаўніка.

У 1888 годзе пакінуў Мінск, вандраваў па Расіі і іншых краінах. Пабываў у Смаленску, Маскве, Варшаве, Вільні, Еўпаторыі. У час знаходжання ў Амерыцы працаваў у Нью-Ёрку, Філадэльфіі, Пітсбургу. У 1895 годзе вярнуўся ў Мінск і адкрыў павільён партрэтнай фатаграфіі.

У 1910 годзе пераехаў у Санкт-Пецярбург і супрацоўнічаў з часопісам «Сонца Расіі».

У Маскве атэлье Напельбаўма размяшчалася ў доме Аненкавых на рагу Пятроўкі і Кузнецкага Моста, у Петраградзе — на Неўскім, 72.

У студзені 1918 года робіць выдатны партрэт Леніна — адзін з лепшых у фатаграфічнай Ленініяне. У тыя ж гады зрабіў шэраг партрэтаў паплечнікаў Леніна. Сярод іх асабліва ўдалыя Фелікса Дзяржынскага, Вацлава Вароўскага, Луначарскага і іншых.

У 1919 годзе пры падтрымцы Якава Свярдлова арганізоўвае пры УЦВК — першую дзяржаўную фатаграфію.

У 1920—1930 гады фатаграфуе выдатных людзей краіны — артыстаў, пісьменнікаў, мастакоў і навукоўцаў.

У пачатку 1930-х гадоў Напельбаўм пазбаўлены выбарчых правоў, і як лішэнец падлягаў высылцы з Масквы. З вялікай цяжкасцю здолеў дамагчыся адмены гэтага статуса і ўладкавацца на працу ў фотаатэлье, якое абслугоўвала турыстаў-фотааматараў.

Памёр у 1958 годзе. Пахаваны на Вастракоўскіх могілках.

Сям’я
-----

Бацька паэтак Лілі, Іды і Фрэдэрыкі Напельбаўм, літаратуразнаўкі Вольгі Грудцовай.

Творчасць
---------

У аснову сваёй манеры паклаў асаблівыя прыёмы работы са святлом, якія дазваляюць ствараць аскетычны і адначасова яркі і дакладны вобраз партрэтаванага. Напельбаўм — майстар кампазіцыйнага рашэння кадра, выяўленчага нюансу. Пры ўяўнай прастаце партрэты Напельбаўма поўныя ўнутранага драматызму, тыповага для рускай мастацкай традыцыі. Па-майстэрску спалучаў у сваіх працах элементы фармалізму і разуменне фатаграфіі як дакумента.

Нягледзячы на відавочную апалітычнасьць, яшчэ ў 1918 годзе Напельбаўм зрабіў партрэт Леніна, пазней — Сталіна.

У 1938 годзе, падпісаўшы дагавор з прэзідыумам Акадэміі навук СССР, зрабіў вядому серыю партрэтаў правадзейных членаў АН СССР.

Да тэхнічных асаблівасцяў варта аднесці любоў да здымак з адной крыніцай святла, выкарыстанне (найчасцей) аб’ектыва Фохтлендэр Колінеар 420 mm, 1: 7, 7 і прымяненне жывапісных пэндзляў для апрацоўкі негатыву ў працэсе праяўкі.

Званні
------

Марка па фота М. Напельбаўма.
* Заслужаны артыст рэспублікі (1935)

Персанальныя выставы М. Напельбаўма
-----------------------------------

* «М. Напельбаўм» Петраград 1918
* «М. Напельбаўм» Масква 1935, 1946, 1955

Вокладка кнігі М. Напельбаўма «От ремесла к искусству» (Масква, 1958).

Аўтарская кніга
---------------

* *Наппельбаум М.* От ремесла к искусству. — Москва, 1958 (2-е изд. 1972)
* *Наппельбаум М.* Избранные фотографии: Альбом / Автор статьи Ан. Вартанов. — М.: Планета, 1985. — 106 с.

Кнігі з удзелам М. Напельбаўма
------------------------------

* «STALIN ON LENIN» — Moscow: Foreign Languages Publishing House, 1939
* «Антология Советской фотографии, 1917—1940» — Москва: Издательство ПЛАНЕТА, 1986

Крыніцы
-------

1. 1 2 3  Наппельбаум Моисей Соломонович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑  Mojsej Nappelbaum // The Fine Art Archive — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
3. ↑  Неизвестный Наппельбаум. Digital Photo № 102 (октябрь 2011 года), с. 28-35
4. ↑  Фотомагазин 2000, с. 58.

Літаратура
----------

* *Лев Гурвич.* Лишенец // «Фотомагазин» : журнал. — 2000. — № 5. — С. 58—61. — ISSN 1029-609-3.

Спасылкі
--------

* Фотаздымкі М. С. Напельбаўма на сайце Гісторыя Расіі ў фотаздымках.
* Навукоўцы АН СССР — Калекцыя фотапартрэтаў (1920—1950-я), М. С. Напельбаўм на сайце РАН.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кірыла і Мяфодзія |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CiNii: DA00989708 · GND: 136482538 · ISNI: 0000 0000 9450 8817 · LCCN: n83319824 · LNB: 000260119 · NKC: jo2006333696 · NLP: a0000003261211 · NTA: 070326797 · SUDOC: 242503012 · VIAF: 13699194 · ULAN: 500116820 |

 |