recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Обша** (руск.: О́бша) — рака на паўночным захадзе еўрапейскай часткі Расійскай Федэрацыі, у Смаленскай і Цвярской вобласці, упадае ў раку Мяжу (Мёжу).

Назва
-----

Назва Обша балцкага паходжання.

Звязана з прускім *abse*, латышскім *apse* «асіна», таксама з фанетычна трохі далейшым літоўскім *apušė, epušė* «асіна». Далей да індаеўрапейскага *apsā* «асіна».

Тут жа сама на Верхнім Падзвінні, каля Таропца назва-дуплет Обжа (прыток Таропы), якая разам з назвай ракі Вобжа на Верхнім Павоччы — ад той жа «асінавай» асновы *\*Abš-*.

Таго ж паходжання літоўскія «асінавыя» водныя назвы тыпу *Apšė, Apsingė, Apsuona, Apušė*, латышскія *Apsa, Apse, Apšas*, назва возера Опса (< *\*Apsas*).

У сярэднім цячэнні Обшы, каля горада Белы, балцкія назвы у яе прытоку Нача з прытокамі Рэкта, Вейна, Вішанка, Лебасціна (рэкі з назвамі «Цякучая», «Арэхавая», «Звілістая», «Плыткая», «Павольная»).

Апроч Обшы, у Мёжу ўцякаюць буйнейшыя рэкі з «дрэвавымі» назвамі Бяроза і Ельша. Назва Ельша ад латышскага *elkšnis, elksnis*, літоўскага *alksnis* «вольха» (адкінуўшы ўстаўное *-k-* і суфіксальнае *-n-*, балцкая аснова *elš-, els-, als-*, ад якой таксама назва Ольса). Назва Бяроза таксама можа быць калькай ад літоўскага *beržas* «бяроза».

Назва Обшы значыць «Асінавая». Побач з ёй у дзвінскую Мёжу цякуць рэкі «Бярозавая» і «Альховая».

Гідраграфія
-----------

Даўжыня — 153 км, плошча басейна — 2080 км², сярэдні расход вады за 47 км ад вусця — 11,5 м³/с. Належыць да басейна Заходняй Дзвіны і Балтыйскага мора, найбуйнейшы населены пункт — горад Белы.

Самыя вялікія прытокі — Белая, Нача (левыя); Льба (правы).

Заўвагі
-------

1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
2. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 55.
3. ↑  *Топоров В. Н.* Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 299—300.
4. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 45.
5. ↑  В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 51—52.
6. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 159—160.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Новы |
Ратуша Обуды
**Обуда** (венг.: Óbuda) — старажытны і аж да 1873 года самастойны горад у цэнтры Венгрыі. Пасля аб'яднання Обуды, Буды і Пешта ў новы горад Будапешт, Обуда атрымала статус раёна сталіцы Венгрыі. Назва *Обуда* на венгерскай мове азначае *Старая Буда* (ням.: Alt-Ofen).

У Обудзе, на дунайскім востраве, праходзіць штогадовы музычны фестываль «Сігет».

Гісторыя
--------

Цяпер Обуда – гэта самы стары раён Будапешта. Да 1873 года - паўночнае прадмесце Буды, да XIII стагоддзя яна і была Будай, а яшчэ раней - Аквінкумам.

Першыя паселішчы на тэрыторыі Обуды з'явіліся яшчэ ў каменным веку. Рымляне ў I стагоддзі да н.э. ацаніўшы па годнасці мясцовыя гарачыя крыніцы, пабудавалі тут Аквінкум - сталіцу правінцыі Панонія. У II стагоддзі горад быў разбураны варварамі, а затым некалькі разоў абложваўся і быў, урэшце, заваяваны гунамі, ад якіх у V стагоддзі атрымаў імя «Буда» - у гонар брата караля Атылы, які склаў сваю галаву ў паядынку з апошнім. Тут знаходзілася стаўка Атылы, а паводле «Песні пра Нібелунгаў», тут жа затым збудаваны быў легендарны Замак Атылы (Etzelnburg). Пасля, на пэўны час, горад страціў сваё значэнне і быў разбураны. Венгерскія плямёны прыйшлі сюды з-за Карпат каля 900 года і дзьюла (ваявода) Арпад удыхнуў новае жыццё ў старое папялішча. 

У 1241—1242 гадах Буда была разбурана манголамі. Пасля кароль Бела IV пабудаваў магутную крэпасць на поўдзень ад зруйнавага горада. Паселішча (пасад), якое вырасла вакол Будайскай цвярдыні, і стала ў далейшым называцца "ўласна Будай" - а за паступова старым гарадскім ачагом, які паступова адбудаваўся, у гутарковай мове замацавалася назва Обуда, якая перайшла і ў афіцыйнае справаводства. 

У XVIII стагоддзі Обудай валодаў род Зічы, які пабудаваў тут у 1746-52 гг. барочны палац.

Пасля абвешчанага 1 студзеня 1873 года ўрачыстага аб'яднання Обуды, Буды і Пешта ў новы горад Будапешт, - Обуда атрымала статус раёна сталіцы Венгрыі. Менавіта дзякуючы тэрмальным крыніцам Обуды, Будапешт з'яўляецца адзінай еўрапейскай сталіцай, якая мае статус курорта.

Славутасці
----------

* Аквінкум — разваліны рымскага горада.
* руіны рымскіх тэрмаў на Флорыян-Цір.
* Грамадзянскі амфітэатр.
* Ваенны амфітэатр у Аквінкуме.
* Фё-тэр — «Галоўная плошча», упрыгожаная бронзавай скульптурнай кампазіцыяй «Жанчыны пад дажджом» (Імрэ Варга, 2006).
* Палац Зічы на Фё-тэр — элегантны будынак у барочным стылі (1746-52).
* Купальні Кірай (Каралеўскія купальні) (1570).
* Музей Кішцэлі.

Зноскі
------

1. ↑  У харвацкай і сербскай літаратуры Обуда называецца: «Stari Budim». Аднак, харвацкая дыяспара Будапешта карыстаецца венгерскім тапонімам «Obuda». Словам «Budim» мясцовыя харваты завуць Будайскую крэпасць.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Обуда**
**Герб Шчучына** — адзін з сімвалаў горада Шчучын Шчучынскага раёна. Герб і сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 17 ліпеня 2006 г. № 455. Мастак В. А. Ляхор.

Гісторыя
--------

Гістарычны герб быў нададзены гораду каралём Рэчы Паспалітай Станіславам Аўгустам Панятоўскім 12 кастрычніка 1761 г. але выява таго герба не захавалася, вядома, што герб прадстаўляў сабою пячатку з манаграмай, якая складалася з першых літар імя і прозвішча яго тагачаснага ўладальніка мястэчка Ігната Сцыпіёна. Гэтая манаграма, упершыню прадстаўленая даследчыкам А. Цітовым, была пакладзена за аснову сучаснага герба.

Апісанне
--------

Сучасны герб уяўляе сабой барочны шчыт, у блакітным полі намалявана залатая карона, пад ёй — сярэбраная манаграма Сцыпіёнаў, якая складаецца з дзвюх лацінскіх літар «I» і «S».

Гл. таксама
-----------

* Сцяг Шчучына

Літаратура
----------

* *Цітоў А.* Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5.

Спасылкі
--------

* Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 17 ліпеня 2006 г. № 455.

| ⛭Гербы адзінак Гродзенскай вобласці |
| --- |
| Гарады | Астравец ·  Ашмяны ·  Бярозаўка ·  Ваўкавыск ·  Гродна ·  Дзятлава ·  Іўе ·  Ліда ·  Масты ·  Навагрудак ·  Свіслач ·  Скідзель ·  Слонім ·  Смаргонь ·  Шчучын |  |
| Гарадскія пасёлкі | Астрына ·  Воранава ·  Вялікая Бераставіца ·  Жалудок ·  Зэльва ·  Карэлічы ·  Краснасельскі ·  Любча ·  Мір ·  Поразава ·  Радунь |
| Вёскі/Аграгарадкі | Адэльск ·  Гальшаны ·  Ліпнішкі ·  Цырын |
| Раёны | Гродзенскі |
**Юхнаўскі бой** — бой партызанскай брыгады «Жалязняк» і нямецкіх войск у вёсцы Юхнаўка Бягомльскага раёна 13 жніўня 1943 года. Праводзіўся сіламі 5-га атрада партызанскай брыгады супраць гарнізона вёскі (каля 400 чалавек), які ахоўваў дарогу Бягомль — Докшыцы.

Бой
---

Напярэдадні бою партызанскія разведчыкі праніклі ў вёску Юхнаўка, вывучылі размяшчэнне ўмацаванняў, агнявых кропак, пастоў аховы. На досвітку 13 жніўня партызаны на чале з намеснікам камандзіра брыгады «Жалязняк» А. В. Склярэнкам пайшлі на штурм гарнізона і авалодалі Юхнаўкай. Спробы праціўніка выбіць партызан з вёскі поспеху не мелі. У выніку бою партызаны знішчылі каля 80 гітлераўцаў, у тым ліку камандзіра і начальніка штаба нямецкага батальёна, узялі ў палон 48 салдат і 3 афіцэраў, захапілі трафеі: 45-міліметровую пушку, 2 мінамёты, 7 кулямётаў, больш 60 вінтовак, 3 аўтаматы, 32 тысячы патронаў, 40 падвод з харчаваннем і амуніцыяй, рацыю, штабныя дакументы і шыфр батальёна. У час бою загінулі 2 партызаны.

Памяць
------

У 1964 годзе ў вёсцы Юхнаўка ў гонар гэтага бою была пастаўлена стэла.

Літаратура
----------

* М. Ф. Шумейка // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
Ліка на карце Харватыі.

**Ліка** (харв.: Lika) — гарысты рэгіён у цэнтральнай Харватыі, абмежаваны гарамі Велебіт на захадзе і Пляшывіца на ўсходзе. Паўночная мяжа рэгіёну няпэўная, бо раён горада Агулін ўяўляе сабой пераход паміж Лікай і Горскім Котарам.

Рэгіён можа быць ахарактарызаваны як горнае плато, падзеленае дробнымі горнымі ланцугамі на невялікія ўчасткі. Ліка мае вялікае стратэгічнае і эканамічнае значэнне, таму што злучае кантынентальную і прыморскую часткі Харватыі. Праз Ліку праходзяць буйныя аўтатрасы Заграб — Спліт і Заграб — Задар, а таксама чыгуначная траса Заграб — Кнін — Спліт.

На тэрыторыі Лікі знаходзіцца найзнакаміцейшы харвацкі прыродны запаведнік Плітвіцкія азёры.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Паўночныя могілкі.
**Паўночныя могілкі** — гарадскія могілкі, знаходзяцца за 6 км ад г. Брэста, каля хут. Матыкалы, адкрыты ў 2007 годзе.

Праз пяць гадоў пасля адкрыцця могілак тут прайшла цырымонія пахавання парэшткаў яўрэяў, расстраляных на тэрыторыі аднаго з ваенных фартоў Брэсцкай крэпасці. Быў усталяваны памятны знак над пахаваннем рэшткаў 1549 яўрэяў, закатаваных нацыстамі ў гады вайны.

22 мая 2019 года тут перапахавалі парэшткі 1214 вязняў Брэсцкага гета. Удзел у жалобнай цырымоніі ўзялі кіраўніцтва горада, прадстаўнікі дыпламатычных місій Германіі, Польшчы, Расіі, ЗША, Украіны, Чэхіі і іншых краін, члены яўрэйскіх грамадскіх аб’яднанняў і іудзейскіх рэлігійных грамад Ізраіля і Беларусі і іншыя.

Вядомыя асобы, пахаваныя на могілках
------------------------------------

* Пётр Аляксеевіч Данелія (1920—2012) — беларускі мастак.

Зноскі
------

1. ↑  b-g.by
2. ↑  nashaniva.by
**Барталамеус Цэйтблом** (ням.: Bartholomäus Zeitblom; каля 1455, Нёрдлінген — каля 1520, Ульм) — нямецкі мастак, майстар алтарнага жывапісу.

Біяграфія
---------

Вучыўся маляваць у майстэрні свайго айчыма Херліна ў Нёрдлінгене. З 1482 года жыў ва Ульме, дзе пасля жаніцьбы з дачкой мастака Шухліна, зрабіўся ўладальнікам яго майстэрні. Створаныя ў яго майстэрні і пад яго кіраўніцтвам алтары дэманструюць развіццё мясцовых, паўднёвагерманскіх мастацкіх школ стылю позняй готыкі, якія мелі агульную крыніцу ў старанідэрландскім мастацтве. Адной з прыкмет школы Цэйтблома — маляванне шчыльна злучаных груп людзей з застылымі выразамі твараў. У Штутгарцкай дзяржаўнай галерэі захоўваюцца Кільхбергерскі, Эшахскі і Хербергерскі алтары работы Цэйтблома.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 104187980 · ISNI: 0000 0001 1833 6731 · LCCN: no2010113003 · SUDOC: 192304925 · VIAF: 95739400, 57044047 · ULAN: 500009561 |

 |
**Абу Бакр Юніс Джабер** (араб. أبو بكر يونس‎‎,
1940—2011) — адзін з бліжэйшых паплечнікаў Муамара Кадафі, адзін з арганізатараў рэвалюцыі 1 верасня, кіраўнік Народнага камітэта абароны з 1970 года, ваенны і палітычны дзеяч перыяду Джамахірыі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1940 годзе ў паселішчы Джалу ў беднай сям’і. Пачатковую адукацыю атрымаў у Трыпалі, сярэдняе ў Бенгазі. У 1963—1965 гадах навучаўся ў Каралеўскім ваенным каледжы ў Бенгазі, дзе вучыўся на адным курсе з Абдэлем Саламам Джэлудам, Мухамадам Магарэфам, Мустафай аль-Харубі, Хувейлдзі аль-Хмейдзі і іншымі членамі падпольнай арганізацыі свабодных афіцэраў. Там жа ён пазнаёміўся і з Муамарам Кадафі. Пасля заканчэння каледжа Юніс Джабер атрымаў званне малодшага лейтэнанта і быў размеркаваны камандзірам узвода ў бронеаўтамабільны батальён у Бенгазі. У 1966-м ён разам з Кадафі праходзіў 10-месячную стажыроўку ў Вялікабрытаніі, дзе вывучаў брытанскую бронеаўтамабільную тэхніку. У групе лівійскіх афіцэраў абодва вылучаліся строгім выкананнем ісламскіх звычаяў, адмаўляліся ад спіртнога і забаўляльных паездак. У 1967 годзе Юнісу Джаберу было прысвоена званне старшага лейтэнанта. Разам з Абдэль Саламам Джэлудам ён быў адным з кіраўнікоў ваенных аперацый 1 верасня 1969 года ў Трыпалі, а пасля перамогі рэвалюцыі ўвайшоў у «Савет 12-ці» — Савет рэвалюцыйнага камандавання на чале з Кадафі ўжо ў званні капітана.

У студзені 1970-га ён быў прызначаны начальнікам Генеральнага штаба лівійскай арміі, а 23 кастрычніка 1976 года рашэннем СРК — галоўнакамандуючым узброенымі сіламі Лівійскай Арабскай Рэспублікі (Муамар Кадафі тым жа рашэннем быў прызначаны Вярхоўным галоўнакамандуючым узброенымі сіламі Лівіі), што было раўнасільна пасадзе ваеннага міністра, скасаванай у 1972 годзе.

У жніўні 1977 года Юнісу Джаберу было прысвоена адзінае ў лівійскай арміі званне брыгаднага генерала. З сакавіка 1979 года Юніс Джабер з’яўляўся членам Рэвалюцыйнага кіраўніцтва Лівіі.

У 1987 годзе ён узначальваў лівійскую дэлегацыю на ўрачыстасцях з нагоды 70-й гадавіны Кастрычніцкай рэвалюцыі ў Маскве.

Падчас вайны ў Лівіі да апошняга заставаўся на баку кадафістаў. 20 кастрычніка 2011-га Абу Бакр Юніс Джабер быў забіты разам з Муамарам Кадафі ў Сірце.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2  Егорин А.З. Ливийская революция. — Наука, 1989. — С. 62.. — ISBN 5-02-016693-6, ББК 66.2(6Лив) Е 30.
3. ↑  Accounts emerge of Gaddafi’s final moments — Africa — Al Jazeera English **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 6 лістапада 2011. Праверана 21 кастрычніка 2011.
**Абстра́ктны экспрэсіяні́зм** (англ. *abstract expressionism*) — плынь у абстрактным мастацтве, якая акцэнтуе ўвагу на працэсе жывапісу, уласцівасцяў працэсу малявання і ўзаемадзеянні мастака, фарбы і палатна.

Узнікла ў пачатку 1940-х г. пад непасрэдным уплывам эстэтыкі сюррэалізму і выпрацаваных ім прыёмаў псіхічнага аўтаматызму. Абстрактны экспрэсіянізм прадстаўлены творчасцю мастакоў «нью-ёркскай школы» — Джэксана Полака, Марка Ротка, Вілема дэ Кунінга, Ганса Гофмана, Франца Клайна і інш. Галоўная адметная рыса абстрактнага экспрэсіянізму — крайняя спантаннасць, імправізацыйнасць творчага акта. Прадстаўнікі абстрактнага экспрэсіянізму звычайна ў імклівым тэмпе наносілі на палатно буйныя энергічныя мазкі, нярэдка выкарыстоўвалі прыём дрыпінгу (распырскванне або выцісканне фарбы адразу на палатно), што адлюстроўвала іх псіхічны і эмацыянальны стан у канкрэтныя перыяды працы над сваім творам. Імпульсіўнасць, непасрэднасць абстрактнага экспрэсіянізму ўспрымаліся як выяўленне бязмежнай унутранай свабоды, пратэст супраць умоўных эстэтычных норм і сацыяльных абмежаванняў. Абстрактны экспрэсіянізм дамінаваў у мастацкім жыцці ЗША да пачатку 1960-х г. даў імпульс да развіцця розных форм акцыянізму.

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Абстрактны экспрэсіянізм

| ⛭Напрамкі ў заходнім мастацтве |
| --- |
| Сярэднявечча | 
Раманскі стыль •
Готыка
(Інтэрнацыянальная готыка)
 |
| Новы час | 
Акадэмізм •
Ампір •
Барока •
Маньерызм •
Класіцызм •
Неакласіцызм •
Рэалізм •
Рэнесанс •
Ракако •
Рамантызм •
Сентыменталізм
 |
| Мадэрнізм | 
✰ Прэрафаэліты •
Імпрэсіянізм •
Постімпрэсіянізм •
Мадэрн (ар-нуво) •
Ар-дэко •
Экспрэсіянізм •
Кубізм •
Футурызм •
Абстракцыянізм •
Супрэматызм •
Канструктывізм •
Баўхаус •
Дадаізм •
Сюррэалізм •
Абстрактны экспрэсіянізм •
Лірычная абстракцыя •
Жывапіс каляровага поля
 |
| Сучаснае мастацтва | 
Артэ повера •
Ар брут •
Канцэптуалізм •
Лэнд-арт •
Мінімал арт •
Маладыя брытанскія мастакі •
Постмінімалізм •
Неа-геа •
Неапластыцызм •
Неаэкспрэсіянізм •
Оп-арт •
Поп-арт •
Сац-арт •
Трансавангард •
Стакізм
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX543230 · BNF: 13319117g · GND: 4141157-2 · LCCN: sh85000254 · NDL: 01059257 · NKC: ph136967 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Старшыня (значэнні).
**Старшыня** — вышэйшая службовая асоба, якая кіруе сходам, камітэтам, грамадскай арганізацыяй (палітычнай партыяй), дзяржаўным органам.

Як правіла, *старшыня* выбіраецца або прызначаецца членамі сходу ці арганізацыі. У абавязкі *старшыні* звычайна ўваходзіць кіраўніцтва паседжаннямі арганізацыі і падтрыманне належнага дзелавога становішча падчас такіх паседжанняў. У перапынках паміж сесіямі арганізацыі або сходу *старшыня* часта выконвае ролю главы арганізацыі і выступае ад яе імя.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4188716-5 |
Гімн Гамбіі **For The Gambia Our Homeland** быў прыняты ў 1965 годзе пасля набыцця незалежнасці краіны. Аўтар слоў — Вірджынія Джулі Хоўі, кампазітар — Джэрэмі Фрэдэрык Хоўі. Гімн заснаваны на традыцыйнай песні мандзінка Foday Kaba Dumbuya.

Словы гімна
-----------

For The Gambia, our homeland
We strive and work and pray,
That all may live in unity,
Freedom and peace each day.
Let justice guide our actions
Towards the common good,
And join our diverse peoples
To prove man's brotherhood.
We pledge our firm allegiance,
Our promise we renew;
Keep us, great God of nations,
To The Gambia ever true.

| ⛭Гамбія паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Гамбія»**
 |
**«Nunarput utoqqarsuanngoravit»** (бел.: Наша краіна, якая стала такой старой) — нацыянальны гімн Грэнландыі, аўтаномнай правінцыі Даніі. Нароўні з дзяржаўнымі сцягам і гербам, з’яўляецца афіцыйным дзяржаўным сімвалам аўтаномнай правінцыі. Аўтары гімна: Хенрык Лунд — словы, Ёнатан Петэрсен — музыка. Гімн быў афіцыйна прыняты ў 1916 годзе. З 1979 года гімн «Nuna asiilasooq», які выкарыстоўваўся калалітскім народам, таксама быў афіцыйна прызнаны ўрадам.

Словы песні на грэнландскай мове (калаітскай)
---------------------------------------------

Nunarput, utoqqarsuanngoravit niaqqut ulissimavoq qiinik.
Qitornatit kissumiaannarpatit tunillugit sineriavit piinik.
Akullequtaasut merlertutut ilinni perortugut tamaani
kalaallinik imminik taajumavugut niaqquit ataqqinartup saani.
Atortillugillu tamaasa pisit ingerlaniarusuleqaagut
nutarterlugillu noqitsigisatit siumut, siumut piumaqaagut.
Inersimalersut ingerlanerat tungaalitsiterusuleqaarput,
oqaatsit «aviisit» qanoq kingunerat atussasoq erinigileqaarput.
Taqilluni naami atunngiveqaaq, kalaallit siumut makigitsi.
Inuttut inuuneq pigiuminaqaaq, saperasi isumaqaleritsi.
Taqilluni naami atunngiveqaaq, kalaallit siumut makigitsi.
Inuttut inuuneq pigiuminaqaaq, saperasi isumaqaleritsi.

Словы песні на англійскай мове
------------------------------

Our country, which has become so old your head is all covered with white hair.
Always held us, your children, in your bosom and gave us the riches of your coasts.
As middle children in the family we blossomed here Kalaallit,
we want to call ourselves before your proud and honourable head.
With a burning desire to develop what you have to give, renewing,
removing your obstacles of our desire to move forward, forward.
The way of matured societies is our zealous goal to attain;
the effect of speech and letters we long to behold.
Humbleness is not the course, Kalaallit wake up and be proud!
A dignified life is our goal; courageously take a stand.

Спасылкі
--------

* MIDI версія гімна **(нявызн.)**. Праверана 12 лістапада 2019.

| Краіны Паўночнай Амерыкі: Гімны |
| --- |
| 
* Антыгуа і Барбуда
* Багамы
* Барбадас
* Беліз
* Гаіці
* Гватэмала
* Гандурас
* Грэнада
* Дамініка
* Дамініканская Рэспубліка
* Канада
* Коста-Рыка
* Куба
* Мексіка
* Нікарагуа
* Панама
* Сальвадор
* Сент-Люсія
* Сент-Вінсент і Грэнадзіны
* Сент-Кітс і Невіс
* ЗША
* Трынідад і Табага
* Ямайка

 |
| 
* Амерыканскія Віргінскія астравы
* Ангілья
* Аруба
* Бермуды
* Банайрэ
* Брытанскія Віргінскія астравы
* Гвадэлупа
* Грэнландыя
* Кайманавы астравы
* Кліпертан
* Кюрасаа
* Марцініка
* Мантсерат
* Наваса
* Пуэрта-Рыка
* Сен-Бартэльмі
* Сен-Мартэн
* Сен-П’ер і Мікелон
* Сінт-Мартэн
* Цёркс і Кайкас

 |

| ⛭ Грэнландыя у тэмах |
| --- |
| Гісторыя · Узброеныя сілы · Навука |
| Дзяржава | 
* Палітыка
* Парламент
* Знешняя палітыка
* Герб
* Сцяг
* Гімн

 | Грэнландыя |
| Эканоміка | 
* Дацкая крона
* Грэнландская крона
* Транспарт
* Турызм

 |
| Геаграфія | 
* Сталіца
* Адміністрацыйны падзел
* Населеныя пункты
* Грэнландцы

 |
| Культура | 
* Мовы
* Адукацыя
* Літаратура
* Музыка
* Архітэктура
* Спорт
* Святы

 |
| Сувязь | 
* Пошта
* Тэлекамунікацыі

 |
**Сядзібна-паркавы ансамбль Пясэчна** — былы сядзібна-паркавай ансамбль ў аг. Аснежыцы Пінскага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Сядзіба размяшчалася на захад ад аг. Аснежыцы. У XVIII ст. была цэнтрам буйнога маёнтка на Палессі, гаспадары князі Друцкія-Любецкія. Ад Друцкіх-Любецкіх маёнтак Пясэчна з фальваркам Заполле перайшоў да графаў Пуслоўскіх як пасаг князёўны Юзафіны Друцкай-Любецкай, якая выйшла замуж за графа Войцеха Пуслоўскага (герб «Шэліга»). Войцех завяшчаў Пясэчна з Заполлем сыну Вандаліну, дачка якога ў 1872 годзе выйшла замуж за графа Адама Бройль-Плятэра і прынесла Пясэчна і Заполле як пасаг ў род мужа. З гэтага часу і да 1939 года Пясэчна належала графам Плятэрам. Апошнім гаспадаром Пясэчны з фальваркамі Заполле і Добрая Воля быў сын Адама і Генавефы граф Стафан Марыян Вандалін Бройль-Плятэр (1873—1951), жанаты з Ірэнай Галінскай (1888—1962).

Да Першай сусветнай вайны ў Пясэчна быў класічны двухпавярховы палац. У 1864 годзе тут гасцяваў Напалеон Орда, які намаляваў палац. Палац у плане меў форму выцягнутага прамавугольніка з порцікам на шасці калонах па цэнтры. Пра ўнутраны выгляд палаца нічога не вядома. Палац абкружаў вялікі пейзажны парк.

Падчас Першай сусветнай вайны Пясэчна трапіла ў паласу фронту. У выніку ваенных дзеянняў Пясэчанскі палац цалкам знішчаны. Частка рэчаў палаца была ўратавана і вывезена. У 1920—1930-я гадах рэзідэнцыя Плятэраў была перанесена ў суседні фальварак Заполле. Сёння захавалася толькі круглая мураваная калона.

Літаратура
----------

* Несцярчук, Л. М. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X—XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы). — Мінск, 2002. — С. 266—267.

Зноскі
------
Герб Эквадора
**Герб Эквадора** ў яго сучасным выглядзе быў зацверджаны ў 1900 годзе і грунтуецца на больш старой версіі 1845 года.

Апісанне
--------

На авальным шчыце намаляваны вулкан Чымбараса і рака Гуаяс, якая пачынаецца ля яго падножжа. Гэтая карціна азначае прыгажосць і багацце рэгіёнаў Сьера і Коста. Карабель на рацэ называецца таксама Гуаяс. Ён быў пабудаваны ў 1841 годзе ў Гуаякіль і быў першым параходам, які быў пабудаваны на заходнім беразе Паўднёвай Амерыкі. Замест мачты намаляваны кадуцэй, які прадстаўляе гандаль і эканоміку. Наверсе знаходзіцца залатое сонца, акружанае астралагічнымі знакамі Авена, Цяльца, Блізнят і Рака, якія прадстаўляюць месяца з сакавіка па ліпень, што азначае працягласць сакавіцкай рэвалюцыі 1845. Кондар з распасцёртымі крыламі на версе шчыта азначае моц, веліч і сілу Эквадора. Па баках шчыта размешчаны 4 сцягі Эквадора. Лаўр злева азначае славу рэспублікі. Пальмавы ліст справа азначае свет. Фасцыі пад шчытом азначаюць годнасць рэспублікі.

Гл. таксама
-----------

Сцяг Эквадора

| ⛭Эквадор паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Эквадор»**
 |

| Краіны Паўднёвай Амерыкі: Гербы |
| --- |
| 
Аргенціна ·  Балівія ·  Бразілія ·  Венесуэла ·  Гаяна ·  Калумбія ·  Парагвай ·  Перу ·  Сурынам ·  Уругвай ·  Чылі ·  Эквадор
 |
| 
Фалклендскія астравы ·  Французская Гвіяна ·  Паўднёвая Георгія і Паўднёвыя Сандвічавы астравы
 |
Гербарны ўзор
**Гербарый** (лац.: herbárium, ад herba — «трава») — калекцыя засушаных раслін, прэпараваныя згодна з пэўнымі правіламі. Звычайна гербарныя ўзоры пасля высушвання мантуюцца на лістах шчыльнай паперы. У залежнасці ад віду расліны на гербарным лісце можа быць прадстаўлена цэлая асобіна, група асобін або частка буйнога (напрыклад, драўнянай) расліны.

Першыя гербарыі з'явіліся ў Італіі ў XVI стагоддзі. Іх вынаходніцтва, звязанае з вынаходніцтвам паперы, прыпісваецца ўрачу і батаніку Луку Гіні, заснавальніку Пізанскага батанічнага саду. Гербарый самога Гіні не захаваўся, аднак да нашых дзён дайшлі калекцыі яго непасрэдных вучняў.

У больш шырокім сэнсе, гербарый — гэта будынак, у якім захоўваецца калекцыя засушаных раслін, або ўстанова, якая займаецца арганізацыяй захоўвання калекцыі і яе апрацоўкай.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гербарый

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Канадская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12144301k · LCCN: sh85060337 · LNB: 000123816 · Microsoft: 78945076 · NKC: ph120681 |
Акрабатычны манеўр з павелічэннем вугла тангажу  пры уводзе ў горку суправаджаецца станоўчай перагрузкай - цела важыць больш, чым звычайна  

**Перагрузка** - гэта адносіна пад'ёмнай сілы  да вагі самалёта. Перагрузка - безразмерная велічыня, аднак часта адзінка перагрузкі пазначаецца гэтак жа, як паскарэнне вольнага падзення , **g**. Перагрузка ў 1 адзінку ( або 1g ) азначае прамалінейны палёт, 0 - вольнае падзенне або бязважкасць. Калі самалёт выконвае віраж у гарызантальным палёце з нахілам 60 градусаў , яго канструкцыя адчувае перагрузку у 2 адзінкі.

 Дапушчальнае значэнне перагрузак для цывільных самалётаў складае 2,5. Звычайны чалавек можа вытрымліваць любыя g да 15 каля 3-5 сек без адключэння, але вялікія перагрузкі ад 20-30g і больш чалавек можа вытрымліваць без адключэння не больш за 1-2 сек і ў залежнасці ад памеру перагрузкі, напрыклад 500g = 0.2 сек. Трэніраваныя пілоты ў супрацьперагрузачных касцюмах могуць пераносіць перагрузкі ад −3 ... −2 да +12. Супраціўляльнасць да адмоўных, накіраваным уверх перагрузак, значна ніжэй. Звычайна пры g= −7 ...−8 ў вачах «чырванее» і чалавек губляе прытомнасць з-за прыліву крыві да галавы.

Перагрузка - вектарная велічыня, накіраваная ў бок змянення хуткасці. Для жывога арганізма гэта прынцыпова. Пры перагрузцы органы чалавека імкнуцца заставацца ў ранейшым стане (раўнамернага прамалінейнага руху або супакою). Пры станоўчай перагрузцы (галава-ногі) кроў ідзе ад галавы да ног. Страўнік ідзе ўніз. Пры адмоўнай-кроў падступае ў галаву. Страўнік можа выкруціцца разам з змесцівам. Калі ў нерухомую машыну ўразаецца іншы аўтамабіль - кіроўца адчувае перагрузкі спіна-грудзі. Такая перагрузка пераносіцца без асабістай цяжкасці. Касманаўты падчас узлёту пераносяць перагрузкі лежачы. У гэтым становішчы вектар мае кірунак грудзі-спіна, што дазваляе вытрымаць некалькі хвілін. Супрацьперагрузачных касцюмаў касманаўты не маюць. Сам касцюм ўяўляе з сябе гарсэт з надзіманымі шлангамі, якія надзімаюцца ад паветранай сістэмы. Касцюм сцягваецца, і гэта дазваляе ўтрымліваюць паверхню цела чалавека нязменнай, што перашкаджае адтоку крыві.

Зноскі
------

1. ↑  Уздоўж нармальнай восі звязанай сістэмы каардынат
2. ↑  +06208014 + HTML Вищий пілотаж легких машин(недаступная спасылка)
**Перадача часткі Манастыршчынскага раёна Смаленскай вобласці са складу РСФСР у склад БССР** была ажыццёўлена на падставе ўказа Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 17 лістапада 1964 года.

У 1963 годзе Хіславіцкі раён Смаленскай вобласці далучаны да Манастыршчынскага раёна. Жыхары прылеглых да БССР вёсак былога Хіславіцкага раёна, незадаволеныя тым, што новы райцэнтр размешчаны нашмат далей ад іх (каля 60 км замест былых 30 км), звярнуліся ў Маскву з просьбай далучыць іх Мсціслаўскага раёна, адміністрацыйны цэнтр якога, Мсціслаў, знаходзіўся ўсяго за 10 км.

8 кастрычніка 1964 года Прэзідыум Вярхоўнага Савета Беларускай ССР пастанавіў пагадзіцца з прапановай Прэзідыума Вярхоўнага Савета РСФСР аб перадачы часткі тэрыторыі Манастыршчынскага раёна Смаленскай вобласці агульнай зямельнай плошчай 2256 га разам з населенымі пунктамі Брагі, Каськова, Канюхова, Аслянка, Новая Шматаўка, Старая Шматаўка і Паўночнае Бялішчана ў склад Мсціслаўскага раёна Магілёўскай вобласці.

17 лістапада 1964 Прэзідыум Вярхоўнага Савета СССР выдаў Указ «Аб перадачы часткі тэрыторыі Мазыкінскага сельсавета са Смаленскай вобласці РСФСР у Магілёўскую вобласць Беларускай ССР і частковым змяненні ў сувязі з гэтым граніцы паміж РСФСР і Беларускай ССР», якім зацвердзіў сумеснае рашэнне прэзідыумаў Вярхоўных Саветаў РСФСР і Беларускай ССР аб перадачы тэрыторыі ў склад Беларускай ССР.

Хіславіцкі раён у сучасным выглядзе быў адноўлены ў наступным 1965 годзе.

Зноскі
------

1. 1 2 3  «Назад у Расею не пайшлі б» — як жыве вёска, якую Хрушчоў перадаў з Расеі ў Беларусь

Спасылкі
--------

* Аб частковым змяненні граніцы паміж Беларускай ССР і РСФСР
**Міклаш Барабаш** (венг. Barabás Miklós; 22 лютага 1810, Маркушфалва, цяпер Румынія — 12 лютага 1898, Будапешт) — венгерскі мастак — партрэтыст і пейзажыст. Набыў прызнанне і вядомасць яшчэ пры жыцці. Вядомы сваімі партрэтамі дзеячаў палітыкі, культуры і мастацтва Венгрыі.

Біяграфія
---------

Міклаш Барабаш — трансільванскі венгр. Сярэднюю адукацыю атрымаў у рэфармацкім каледжы Надзь-Энеда, дзе вучыўся ў аспірантуры і выкладаў яго дзядзька Міклаш Гаал. Потым Міклаш вывучаў мастацтва ў сталіцы Аўстрыі горадзе Вене ў Акадэміі выяўленчых мастацтваў у 1829—1830 гадах.

У 1830 годзе навучаўся майстэрству літаграфіі ў Габара Бары ў Клужы. У 1831 годзе з’ехаў на два гады ў Бухарэст, дзе атрымаў досвед партрэтнага жывапісу. У 1834—1835 гадах падарожнічаў па Італіі. У 1836—1838 гадах аднавіў вучобу ў Будапешце. Канчаткова ўладкаваўся ў Будапешце пасля 1840 года. Маляваў многіх выдатных сучаснікаў, а таксама стварыў дакументальныя партрэты гістарычных герояў Венгрыі, Трансільваніі і Харватыі. У 1867 годзе быў абраны дэпутатам Венгерскага парламента.

На творчасць Барабаша аказалі ўплыў густы, якія панавалі ў Вене. Яго партрэты, часта невялікага фармату, нясуць адбітак бідэрмеера. Многія работы Барабаша прадстаўлены ў экспазіцыі Венгерскай нацыянальнай галерэі. Пахаваны на могілках Керапешы, магілу ўпрыгожвае помнік працы Эдуарда Тэльча.

Зноскі
------

1. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
2. ↑  Miklos Barabas // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
3. ↑  *Brozović D. Ladan T.* Miklós Barabás // Hrvatska enciklopedija — LZMK, 1999. — 9272 с. — ISBN 978-953-6036-31-8<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1264934'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q429032'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18446'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1789619'></a>
**Малы Таймыр** (руск.: Ма́лый Таймы́р) — востраў у моры Лапцевых, у паўднёва-ўсходняй частцы архіпелага Паўночная Зямля. Размешчаны ў Таймырскім Даўгана-Ненецкім раёне Краснаярскага края Расіі.

Быў адкрыты ў 1913 годзе экспедыцыяй Барыса Андрэевіча Вількіцкага і названы першаадкрывальнікам «Востраў Цэсарэвіча Аляксея». У 1926 годзе быў перайменаваны ў «Малы Таймыр».

Плошча каля 250 км². Працягласць з захаду на ўсход 29 км, максімальная шырыня 10 км. Вышыня да 30 м (пагорак Высокая Горка, размешчаны ў паўднёвай частцы вострава). Складзены флювіягляцыяльнымі і марскімі адкладамі (пяскі, суглінкі). Пакрыты пераважна імхом і лішайнікамі. Знаходзіцца за 42 км на паўднёвы ўсход ад вострава Бальшавік.
Ілюстрацыя Бейтса па тэме бейтсаўскай мімікрыі, на якой паказаны віды Dismorphia (першы радок, трэці радок) і розныя *Ithomiini* (*Nymphalidae*) (другі радок, апошні радок).
**Мімікрыя Бейтса**, або **бейтсаўская мімікрыя** — форма мімікрыі, пры якой ядомы від імітуе неядомы або ядавіты. Апісана ў 1852 годзе Генры Бейтсам.

Прыклады
--------

Класічным прыкладам мімікрыі Бейтса сталі матылькі віду *Limenitis archippus*, якія паўтараюць афарбоўку іншага віду німфалід — Danaus plexippus; разам з тым, па дадзеных некаторых даследчыкаў абодва гэтыя віды аказваюцца аднолькава неядомымі для птушак, што адпавядае вызначэнню не бейтсаўскай, а мюлераўскай мімікрыі  (руск.) (бел..

Бяспечныя мухі з сямейства журчалак імітуюць апасематычную афарбоўку вос.

Зноскі
------
Прышыванне бейкі
**Бейка** — вузкая палоска тканіны, разрэзаная па дыяганалі. Валокны бейкі, размешчаныя пад вуглом 45 градусаў да даўжыні палоскі, робяць яе больш эластычнай і лягчэй драпіруюцца ў параўнанні з палоскай, выразаным па напрамку валокнаў тканіны. Для аздаблення можна выкарыстоўваць матэрыялы з розных валокнаў і іх сумесі, пажадана шчыльна трыкатажныя або тканыя, таму што яны стабільныя і менш за ўсё растрэпваюцца пры разразанні. Мноства палос тканіны можна сабраць у доўгую «тасьму». Шырыня бейкі вар’іруецца ад 1 да 7 см у залежнасці ад прымянення. Абрэзкі служаць для аздаблення краёў адзення, падкрэсліваюць контуры асобных элементаў або, заключаныя ў шво, могуць выкарыстоўвацца для стварэння кантаў  (руск.) (бел.. Для надання кантам пластычнай формы ў цэнтр бейкі ўстаўляюць шнурок круглага перасеку. Іх часта выкарыстоўваюць па краях коўдраў, падсцілак і нагруднікаў, па краях проймаў і дэкальтэ, а таксама ў якасці простага пояса.

 Бейка, складзеная ўдвая
 Тройчы складзеная бейка
Наяўныя ў продажы бейкі складваюцца рознымі спосабамі, і прызначэнне залежыць ад таго, як яны складзены:

* складзеныя асобна (праз сярэдзіну), яны могуць быць уключаны ў швы адзення, ствараючы канты
* удвая складзеныя, іх можна прышываць непасрэдна да матэрыялу асновы, а таксама да дэкаратыўных элементаў
* утрая складзеныя выкарыстоўваюцца для сшывання (аздаблення) адкрытых краёў.

У пераплётнай справе  (руск.) (бел. бейка — гэта палоска паперы або тканіны, прылепленая да пераплёту для злучэння частак кнігі.

Зноскі
------
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Калініна.

**Вуліца Калініна** (трансліт.: *vulica Kalinina*, руск.: улица Калинина) — вуліца ў Наваполацку, названая ў гонар савецкага дзяржаўнага і партыйнага дзеяча Міхаіла Калініна.

Апісанне
--------

Размешчана паміж 3-м мікрараёнам, з аднаго боку, і 4-м і 5-м мікрараёнамі горада, з іншага. Цягнецца з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад ад кальцавой развязкі на скрыжаванні з рэспубліканскай аўтадарогай Р20 Віцебск — Наваполацк — Грыгораўшчына (граніца Латвіі) да вуліцы Камсамольскай, пасля якой пераходзіць у мясцовую аўтадарогу, якая спалучае Наваполацк з заводам «Палімір» і рэспубліканскай аўтадарогай Р14 Полацк — Мёры — Браслаў. Працягласць вуліцы складае больш за 2,5 км. Забудова тыповая, пераважна панэльная, у 5-9 паверхаў.

Транспарт
---------

Вуліцу перасякае большая частка гарадскіх аўтобусных і трамвайных маршрутаў. Непасрэдна па самой вуліцы пралягаюць гарадскія аўтобусныя маршруты № 6, 6а, 10, 10а, 11, 13, 14, 21. На перасячэнні з вуліцамі Паркавай і Якуба Коласа каля маста праз Заходнюю Дзвіну арганізавана кругавая развязка, а на перасячэнні з вуліцамі Блахіна і Камсамольскай — шматузроўневая развязка з пуцепровадам праз гэтыя вуліцы і трамвайныя рэйкі.

Сацыяльныя аб’екты
------------------

* бібліятэка імя У. Маякоўскага
* аддзяленне паштовай сувязі № 7
* медыка-рэабілітацыйная экспертная камісія
* архітэктурна-вытворчае бюро
* цэнтр прадпрымальніцтва і нерухомасці
* стаматалогія
* магазіны
* аўтасэрвіс
* АЗС

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------
**Касіаско** (англ.: Kosciusko — *Касцюшка*) — горад у ЗША, цэнтр акругі Атала штата Місісіпі.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Паселішча, названае ў гонар Тадэвуша Касцюшкі, спачатку развівалася ўздоўж гістарычнага Шляху Натчэз, гістарычнага ляснога шляху, які цягнецца прыкладна на 440 міль (710 км) ад Нэшвіла ў штаце Тэнесі да Натчэза ў штаце Місісіпі. На працягу ўсяго ХІХ стагоддзя бавоўна была пераважнай культурай, якую вырошчвалі і абраблялі ў наваколлі. Яна і сёння па-ранейшаму мае важную ролю ў эканамічным развіцці краю. Горад ужо больш за 100 гадоў прымае Цэнтральны кірмаш штата Місісіпі.

Горад мае вільготны субтрапічны клімат. Надвор’е характарызуецца гарачым, вільготным летам і ў цэлым мяккай і прахалоднай зімой.

Па дадзеных перапісу насельніцтва 2000 года ў горадзе пражывала 7 372 чалавекі. Расавы склад насельніцтва горада складаў 53,66 % белых, 44,57 % афраамерыканцаў, 0,16 % карэнных амерыканцаў, 0,46 % азіятаў, 0,60 % прадстаўнікоў іншых рас і 0,54 % прадстаўнікоў двух або больш рас. Іспанамоўныя (не англамоўныя) жыхары складалі 1,06 % насельніцтва горада незалежна ад расы.

Вядомыя асобы
-------------

* Опра Уінфры — тэлевядучая

Зноскі
------

1. ↑  *United States. Bureau of the Census* 2016 U.S. Gazetteer Files — Washington, D.C.: U.S. Census Bureau, 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q32859555'></a>
2. ↑  *United States. Bureau of the Census* 2010 U.S. Gazetteer Files — Washington, D.C.: U.S. Census Bureau, 2010. Праверана 9 ліпеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107569809'></a>
3. ↑  2020 United States Census / пад рэд. Бюро перапісу насельніцтва ЗША Праверана 1 студзеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q637413'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23766566'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n84112109 · VIAF: 265987631 |
**Светлы Бор** — археалагічны помнік у Беларусі, гарадзішча V стагоддзя да н.э. — V стагоддзя н.э. каля вёскі Светлы Бор Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

Апісанне
--------

Мясцовая назва — Турынскі Гарадок.

За 1 км на поўдзень ад вёскі, на левым беразе ракі Свіслач, у месцы ўпадзення ў яе ракі Волма. Вышыня над забалочанай поймай ракі 5-6 м. Пляцоўка авальная, памерам 100 х 150 м, выцягнута з поўначы на поўдзень. Умацаванні адсутнічаюць.

Даследаванні
------------

Вядома з 1924 г. Абследавалі ў 1963 годзе Ю. І. Драгун, у 1985 годзе абследавала Т. С. Бубенька. Раскопкі не праводзіліся.

Літаратура
----------

* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9
**Малы Хінган** — горы на тэрыторыі Хабараўскага краю і Амурскай вобласці Расіі і на паўночным усходзе Кітая (правінцыя Хэйлунцзян).

Даўжыня з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад каля 500 км. Кітайская частка Малога Хінгана абмежавана далінамі рэк Нуньцзян, Сунгары і раўнінамі Сунляа і Саньцзян. На ўсход ад скразной цясніны ракі Амур (даўжыня 170 км, глыбіня урэзу месцамі да 600 м) да вярхоўяў ракі Тырма на працягу 150 км размешчана расійская частка Малога Хінгана. Пераважае сярэднегорны рэльеф з плоскімі, часта забалочанымі водападзеламі. Найбольшая вышыня 1150 м (гара Дуймяньшань ў Кітаі). Складзены гранітамі, гнейсамі, крышталічнымі сланцамі, базальтамі. Ля заходніх падножжаў — вулканы Удаляньчы (вывяржэнні ў 18 стагоддзі). Радовішчы вугалю, графіту, золата, руд жалеза, волава. На схілах — горныя лясы, на поўначы — лістоўнічныя і ялова-бярозавыя, на поўдні — шыракалістыя з дуба, клёну, ліпы, аксамітнага дрэва.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2012002866 · VIAF: 315168475 |
*Tetrax tetrax*
**Стрэ́пет** (*Tetrax tetrax*) — від птушак з сямейства драфіных.

Апісанне
--------

Велічынёй стрэпет з курыцу, даўжыня да 50 см, маса да 950 г. Апярэнне спіны шаравата-вохрыстае, з цёмным струменістым малюнкам, брушка белае, шыя чорная з дзвюма белымі палосамі, крылы белыя, з чорнымі канцамі. У самца шыя бураватая з стракацінамі. Зімой самец афарбаваны як самка. Шлюбны голас самца — сухое «тррэк-кррэк».

Распаўсюджанне
--------------

Жыве ў стэпах і паўпустынях Еўразіі і Паўночнай Афрыкі, толькі там, дзе засталіся ўчасткі цаліны. З-за суцэльнага ўзворвання стэпаў у многіх месцах стрэпеты сталі рэдкасцю. Нешматлікі, месцамі знікаючы від, знаходзіцца пад аховай. На Беларусі да канца XVIII ст. гнездаваўся на паўднёвым усходзе, у апошнія часы не адзначаны.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Стрэпеты кормяцца насякомымі, насеннем, парасткамі.

Асцярожныя птушкі, трымаюцца паасобку ці парамі, толькі перад адлётам на зімоўку яны збіраюцца ў чароды. Палёт стрэпета своеасаблівы. Сарваўшыся з зямлі, ён ляціць вельмі хутка. Здаецца, што птушка дрыжыць і трымціць на месцы, але ў той жа час хутка рухаецца наперад. У палёце крылы выдаюць здалёку чутны своеасаблівы свіст.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Стэпет** ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.6. Мн. 1998, С.205, арт. Драфіныя, подпіс пад выявай

Літаратура
----------

Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Юхнаўка.

**Ю́хнаўка**, **Раго́зніца** — рака ў Мастоўскім раёне Гродзенскай вобласці, левы прыток ракі Зэльвянка (басейн Нёмана). Даўжыня 15 км. Плошча вадазбору 87,5 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,7‰. Пачынаецца за 1 км на ўсход ад вёскі Грыцкі Ваўкавыскага раёна, цячэ па ўсходніх схілах Ваўкавыскага ўзвышша, упадае ў Зальвянку за 0,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Боркі. Пойма ад вытоку да вёскі Малая Рагозніца пераважна забалочаная. Рэчышча на працягу 9,5 км (ад вёскі Малая Рагозніца да вусця) каналізаванае. Каля вёскі Вялікая Рагозніца створана сажалка (плошча 0,22 км²). За 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Забалацце да вусця па правабярэжжы прымае сцёк з меліярацыйных каналаў.

Зноскі
------

1. ↑  Агульная характарыстыка рачной сеткі Гродзенскай вобласці / Даведнік «Водныя аб'екты Рэспублікі Беларусь» Архівавана 23 верасня 2015.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
**Сямён Аляксандравіч Забагонскі** (14 студзеня 1910 — 27 студзеня 1955) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Залучча (зараз у Верхнядзвінскім раёне, Віцебская вобласць, Беларусь). У Чырвонай Арміі з верасня 1941 г. на Заходнім, Цэнтральным, Варонежскім, 4-м Украінскім франтах. Памочнік камандзіра ўзвода сяржант С. А. Забагонскі вызначыўся пры вызваленні Кіеўскай вобласці. У ноч на 24.09.1943 г. на чале групы разведчыкаў фарсіраваў Дняпро на поўнач ад гарадскога пасёлка Ржышчыў, светлавымі сігналамі паказаў месца для прычальвання лодак і плытоў. Падраздзяленні палка паспяхова пераправіліся цераз раку. Удзельнічаў у баі за плацдарм, адбіцці контратак.

Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 23.10.1943 г. Член КПСС з 1944 г.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка»,
* ордэн Леніна,
* медалі.

Пасля вайны працаваў у Томскай і Ленінградскай абласцях.

Памяць
------

У вёсцы Залучча ў памяць аб С. А. Забагонскім пастаўлена стэла.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Забагонскі Сямён Аляксандравіч // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя : у 12 т. / рэдкал.: П. У. Броўка [і інш.]. — Мн. 1974. — Т. 11. — С. 618.
* Забагонскі Сямён Аляксандравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6). — С. 485.

Спасылкі
--------

* Сямён Аляксандравіч Забагонскі на сайце «Героі краіны»
**Галерны мост** — аўтадарожны бэлечны мост цераз раку Фантанку ў Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Галерны і Безыменны астравы. Знаходзіцца на тэрыторыі Адміралцейскага завода. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Стара-Калінкін мост.

Бліжэйшая станцыя метрапалітэна — «Балтыйская». Мост атрымаў сучасную назву 4 ліпеня 1977 года па найменні Галернага вострава. У 1820—1840-х гадах такую ​​назву насіў мост цераз Крукаў канал, які размяшчаўся ў створы Галернай вуліцы і быў разабраны ў 1840-х гадах пры засыпанні часткі Крукава канала. Мост пабудаваны ў 1971 годзе. Мост аднапралётны сталежалезебетонны бэлечны. Асновы з маналітнага жалезабетону на палевай аснове. На паверхні асноў нанесеная рустоўка пад камень. Даўжыня моста складае 31,2 м, шырыня — 10,7 м (з іх 7,4 м шырыня праезнай часткі і два тратуара па 1,65 м).

| Масты цераз Фантанку |
| --- |
| 
* Прачачны
* Панцеляймонаўскі
* Бялінскага
* Анічкаў
* Ламаносава
* Лештукоў
* Сямёнаўскі
* Горсткін пешаходны
* Абухаўскі
* Ізмайлаўскі
* Ізмайлаўскі трамвайны (разабраны)
* Чырвонаармейскі пешаходны
* Егіпецкі
* Англійскі пешаходны
* Стара-Калінкін
* Галерны

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сліж.
**Галец звычайны** (*Barbatula barbatula*) — рыба сямейства *Balitoridae*. Народныя назвы **аўдотка**, **аўдзюшка**, **сліж**, **сляпец**, **лежань** і іншыя.

Апісанне
--------

Даўжыня 10-15 см. Цела цыліндрычнае, амаль не ўкрытае луской (адсюль назва), на баках дробныя лускі, якія ляжаць паасобку. Спіна і бакі шараватыя, з зеленавата-бурымі плямамі. Плаўнікі бурыя з радамі цёмных плямак. Маюцца тры пары вусікаў (на верхняй сківіцы і ў кутках рота). Самцы буйнейшыя за самак, з больш доўгімі груднымі плаўнікамі.

Пашырэнне
---------

Пашыраны ў Сярэдняй і Паўночнай Еўропе. На Беларусі нешматлікі, водзіцца пераважна ў рэках і ручаях з хуткім цячэннем і пясчаным або камяністым дном.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Донная аселая рыба. Спосаб жыцця адзіночны, у час нерасту збіраецца чародкамі. Актыўны ноччу і на змярканні, днём хаваецца пад камяні, у норы і іншыя сховішчы.

Моладзь гальцоў корміцца доннымі дробнымі арганізмамі, дарослыя — беспазваночнымі, ікрой іншых рыб.

Полавая спеласць наступае ў 2—3 гады пры даўжыні 6 см. Нераст у красавіку-маі. Ікру адкладвае на расліны і пясок. Плоднасць 2,5—6 тыс. ікрынак.

Значэнне і выкарыстанне
-----------------------

Непрамысловы від. Выкарыстоўваецца як прынада для лоўлі драпежных рыб.

Літаратура
----------

* *Гладкі Г. В.* Галец // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4397452-1 · LCCN: sh85090692 · Microsoft: 2777308055 |
Прылада найпрасцейшага перагоннага апарата.   

1 Награвальны элемент  
 2 Перагонны куб   
 3 Адводная трубка або насадка Вюрца  
4 Тэрмометр   
5 Халадзільнік   
6 Падвод астуджальнай вадкасці   
7 Адвод астуджальнай вадкасці   
8 Прыёмная колба  
9 Адвод газу (у тым ліку з паніжэннем ціску)  
10 Алонж  
11 Рэгулятар тэмпературы награвальніка  
12 Рэгулятар хуткасці перамешвання  
13 Магнітная мешалка  
14 Вадзяная (алейная, пясочная і г. д.) лазня  
15 Мяшалка або «кіпелкі»  
16 Астуджальная ванна
**Перагонка** — працэс раскладання (падзелу) цвёрдых (вадкіх) рэчываў (сумесі лятучых вадкасцяў) на састаўныя часткі (кампаненты) шляхам награвання (выпарэння з наступнай кандэнсацыяй) без доступу паветра. У дачыненні да вадкасцяў сінонім - дыстыляцыя. Працэс  дыстыляцыі заснаваны на рознай здольнасці рэчываў пераходзіць у парападобны стан у залежнасці ад  тэмпературы і ціску.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis · Гранат |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119348119 · GND: 4011543-4 · LCCN: sh85038517 · Microsoft: 204030448 · NDL: 00575036 · NKC: ph228473 |

 |