recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Собаль.
**Валерый Раманавіч Собаль** (13 студзеня 1955, Докшыцы, Віцебская вобласць) — беларускі фізік. Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1986), дацэнт (2001), доктар фізіка-матэматычных навук (2006), прафесар (2011).

Біяграфія
---------

Скончыў БДУ (1976). 3 1976 года ў Інстытуце фізікі АН Беларусі, навуковы, старшы навуковы, з 2003 года — вядучы навуковы супрацоўнік Інстытута фізікі цвёрдага цела і праваднікоў НАН Беларусі. 3 2005 года выкладаў у Беларускім дзяржаўным аграрным тэхнічным універсітэце (аграэнергетычны факультэт, кафедра фізікі, з 2006 года — загадчык кафедры). З 2009 года ў Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя М. Танка (фізіка-матэматычны факультэт, кафедра фізікі і методыкі выкладання фізікі) — загадчык кафедры. У 2013—2015 гадах быў дэканам факультэта.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя інтарэсы: фундаментальныя і прыкладныя даследаванні электрычных, цеплавых, магнітных, трываласных уласцівасцей металаў і матэрыялаў. Навуковыя даследаванні па нізкатэмпературнай электрадынаміцы нармальных металаў і матэрыялаў. Аўтар больш за 120 навуковых прац.

Зноскі
------

1. ↑  Собаль, Валерый Раманавіч (доктар фізіка-матэматычных навук; нар. 1955)

Літаратура
----------

* Собаль Валерый Раманавіч // Памяць: Докшыцкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2004. — С. 638.
Каардынаты: Sky map 11гадз 30мін 14,510с\_+07° 35′ 18,21″

**K2-18** (**EPIC 201912552**) — зорка ў сузор’і Льва. Знаходзіцца на адлегласці каля 110 светлавых гадоў ад Сонца. Вакол зоркі абарочваюцца, як мінімум, дзве планеты.

Характарыстыкі
--------------

K2-18 — зорка 13,5 бачнай зорнай велічыні і не бачная няўзброеным вокам. Яе можна назіраць у заходняй частцы сузор’я Леў, побач з зоркай Вольф 359. Упершыню ў астранамічнай літаратуры згадваецца ў каталогу 2MASS, апублікаваным ў 2003 годзе. K2-18 ўяўляе сабой цьмяны чырвоны карлік. Яе маса і радыус роўныя 35 % і 41 % сонечных адпаведна. Тэмпература паверхні зоркі роўная прыблізна 3457 кельвінам, гэта амаль напалову менш, чым тэмпература Сонца.

Планетныя сістэма
-----------------

У 2015 годзе камандай астраномаў, якія працуюць з фотаметрычнымі дадзенымі ў рамках праекта Kepler-K2, было абвешчана аб адкрыцці планеты K2-18 b ў сістэме. Назіранні з дапамогай касмічнага тэлескопа «Спітцэр» пацвердзілі яе існаванне ў 2016 годзе. Яна мае радыус, роўны 2,28 радыусаў Зямлі, здзяйсняючы поўны абарот вакол бацькоўскай зоркі за 33 сутак. Астраномы з дапамогай спектрографа HARPS вызначылі масу планеты: яна была роўнай васьмі масам Зямлі. Таксама дзякуючы гэтым назіранням была знойдзена другая планета — K2-18 c. Яна ўяўляе сабой суперзямлю, размешчаную на блізкай арбіце да бацькоўскай зорцы. Яе маса роўная 7,5 масы нашай планеты.

| Планета | Маса (*M*⊕) | Радыус (*R*⊕) | Перыяд звароту (дзён) | Вялікая паўвось арбіты(а.е.) | Эксцэнтрысытэт арбіты |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| b | 8,92 | 2,19 | 32,93963 | 0,143 | 0,43 |
| c | 7,5 | - | 8,962 | 0,06 | 0,47 |

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  *Paula Sarkis et al.*. The CARMENES search for exoplanets around M dwarfs: A low-mass planet in the temperate zone of the nearby K2-18 (англ.).  Arxiv.org (4 мая 2018). Праверана 7 чэрвеня 2018.
2. 1 2 3  SIMBAD (англ.). — K2-18 у базе даных SIMBAD. Праверана 7 чэрвеня 2018.
3. ↑  *Benjamin T. Montet et al.*. Stellar and Planetary Properties of K2 Campaign 1 Candidates and Validation of 17 Planets, Including a Planet Receiving Earth-like Insolation (англ.).  Arxiv.org (14 верасня 2015). Праверана 7 чэрвеня 2018.
4. ↑  *Björn Benneke et al.*. Spitzer Observations Confirm and Rescue the Habitable-Zone Super-Earth K2-18b for Future Characterization (англ.).  Arxiv.org (24 кастрычніка 2016). Праверана 7 чэрвеня 2018.
5. ↑  *R. Cloutier et al.*. Characterization of the K2-18 multi-planetary system with HARPS: A habitable zone super-Earth and discovery of a second, warm super-Earth on a non-coplanar orbit (англ.).  Arxiv.org (13 ліпеня 2017). Праверана 7 чэрвеня 2018.

Спасылкі
--------

* K2-18 у Энцыклапедыі экстрасонечных планет (англ.)
* K2-18 на сайце Планетныя сістэмы
**Karanasa hoffmanni** — дзённы матылёк з сямейства блакітніц. Відавая назва дадзена ў гонар Эрнста Аўгуста Гофмана (1837-1892) — нямецкага энтамолага, які спецыялізаваўся на лепідаптэралогіі. Ён найбольш вядомы, як аўтар двух атласаў матылькоў: «Die Gross-Schmetterlinge Europas» (1887) і «Die Raupen der Gross-Schmetterlinge Europas» (1887). На рускай мове быў выдадзены яго «Атлас матылькоў Еўропы і часткова руска-азіяцкіх уладанняў».

Арэал
-----

Эндэмік Узбекістана — наваколлі перавала Кумбель (Туркестанскі хрыбет). Засяляе высакагорныя шчабеністыя і дробназямлістыя схілы ў зоне лугавых стэпаў на вышыні 3000 — 3200 м н.у.м.. Від прымеркаваны да зёлкавых раслінных асацыяцый.

Біялогія
--------

Спосаб жыцця віду недастаткова вывучаны. Час лёту матылькоў — у ліпені-жніўні. Час вылету нераўнамерны па гадах.

Ахова
-----

Від уключаны ў Чырвоную кнігу Узбекістана. Колькасць на тэрыторыі Узбекістана складае каля 10-20 асобін за сезон, у асобныя гады сустракаюцца адзінкавыя асобіны. Лімітуючыя колькасць фактары: празмернае выкарыстанне перавыпас жывёлы ў месцах пражывання віду.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Чырвоная кніга Рэспублікі Узбекістан.
**Katolski Posoł**, поўная назва — **Katolski Posoł — Časopis katolskich Serbow** *(Каталіцкі веснік)* — царкоўная газета каталіцкіх лужычанаў у Верхняй Лужыцы. Выдавец газеты — лужыцкае таварыства Кірыла і Мяфодзія. Друкуецца ў выдавецтве «Домавіна».

Гісторыя
--------

Штотыднёвік быў заснаваны ў 1863 годзе Міхалам Горнікам. Выдавалась пры садзейнічанні грамадска-культурнай арганізацыі «Асацыяцыя каталіцкіх сербаў» (сёння — Таварыства святых Кірыла і Мяфодзія). У 1923 годзе падчас першага Сінода адноўленай епархіі Мейсена газета была абвінавачана ў антыцаркоўных тэндэнцыях, пасля чаго па прапанове святара Якуба Скалі яна была перададзена пад кіраванне Кірыла-Мяфодз'еўскаму таварыству. З 1939 года у часы нацыянал-сацыялізму газета была забаронена. Толькі ў 1950 годзе газеце вярнулі ліцэнзію, так як савецкая ваенная адміністрацыя і ўлады ГДР адмоўна адносіліся да царкоўнай прэсы.

Штотыднёвы тыраж газеты складае 2200 экзэмпляраў (дадзеныя на 2008 год). «Katolski Posoł» з'яўляецца самай распаўсюджанай газетай на верхнялужыцкай мове.

Рэдактары
---------

* Міхал Горнік (1863—1881)
* Якуб Скаля (1882—1903)
* Міклаўш Жур (1904—1906, 1908—1909)
* Якуб Жур (1909—1910)
* Юрый Дзеленк (1910—1914)
* Міклаўш Жур (1914—1916)
* Міклаўш Юст (1916—1924)
* Йозэф Новак (1927—1931)
* Міхал Наўка (1950—1959)
* Йозэф Новак (1959—1960)
* Герат Ворнар (1978—2013)
* Міхал Андэрс (з 2013 года)

Зноскі
------

1. 1 2 3  The ISSN portal — Paris: ISSN International Centre, 2005. — ISSN 0138-2543<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12131129'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q70460099'></a>
2. ↑  Sorbian periodicals (chronologically)

Літаратура
----------

* Martin Walde (Mĕrćin Wałda): *Gestaltung sorbischer katholischer Lebenswelt. Eine Diskursanalyse der religiösen Zeitschrift «Katolski Posoł» zwischen 1863 und 1939*. Lusatia-Verlag, Bautzen 2000, ISBN 3-929091-71-2.

Спасылкі
--------

* Katolski Posoł Архівавана 9 чэрвеня 2019.

| ⛭ СМІ на лужыцкай мове |
| --- |
| 
* Časopis Maćicy Serbskeje
* Internecy
* Katolski Posoł
* Lětopis
* Nowy Casnik
* Łužyca
* Płomjo
* Pomhaj Bóh
* Produktionsgruppe Sorbischer Film
* Radijo Satkula
* Rozhlad
* Serbski rozhłós
* Serbske Słowo
* Serbska šula
* Serbske Nowiny
* Sorabia-Film-Studio
* Wuhladko

 |
**Абрам Мацвеевіч Роам** (28 чэрвеня 1894, Вільня — 26 ліпеня 1976, Масква) — савецкі кінарэжысёр, сцэнарыст. Лаўрэат двух Сталінскіх прэміі (1946, 1949). Народны артыст РСФСР (1965).

Біяграфія
---------

У 1914—1917 гадах вучыўся ў Петраградскім псіханеўралагічным інстытуце, у 1917—1922 гадах — на медыцынскім факультэце Саратаўскага ўніверсітэта. Паралельна працаваў у аддзеле мастацтваў выкладчыкам і рэктарам Вышэйшых майстэрняў тэатральнага мастацтва, займаўся тэатральнай рэжысурай. З 1923 года быў рэжысёрам Тэатра Рэвалюцыі (разам з У. Э. Меерхольдам паставіў п'есу А. М. Файкова «Возера Люль», прэм'ера адбылася 8 лістапада 1923 года), рэжысёрам і педагогам Вышэйшай педагагічнай школы УЦВК ў Маскве. У 1925—1934 гадах — педагог УДІКа (дацэнт), адначасова з 1924 года працаваў у якасці рэжысёра на кінастудыях «Дзяржкіно», «Савкіно», «Саюзкіно». У 1935 годзе, пасля фільма «Строгі юнак», які выклікаў незадаволенасць савецкага кіраўніцтва, Абрам Роам быў пазбаўлены ўсіх пастоў і ўзнагарод. У 1954 годзе, пасля смерці Сталіна, быў рэабілітаваны і прызначаны на пасаду рэжысёра кінастудыі «Масфільм».

Зноскі
------

1. ↑  Роом Абрам Матвеевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кош.

**Эрых Кош** (15 красавіка 1913, Сараева — 25 мая 2010) — баснійскі пісьменнік яўрэйскага паходжання, празаік, майстар тонкіх псіхалагічных апавяданняў.

Біяграфія
---------

Скончыў юрыдычны факультэт Бялградскага ўніверсітэта. Удзельнічаў у Руху Супраціву, быў афіцэрам Народна-вызваленчага войска Югаславіі, палітработнікам. Першыя зборнікі апавяданняў Коша («У агні», 1947, «Час: ваенны», 1952, і інш.) прысвечаны барацьбе партызан супраць нацызму. Раманы «Тыф» (1958), «Сеткі» (1967), аповесць «Аварыя» (1971) і інш. Творы Коша, напісаныя ў традыцыях псіхалагічнага рэалізму І. Андрыча, афарбаваны паэтычнай марай аб выдатным чалавеку. Важнае месца ў творчасці Коша займала сатыра: «Аповесць аб вялізным кіце па мянушцы Вялікі Чараўнік» (1956), раманы «Снег і лёд» (1961), «Імёны» (1964), «Дасье Храбака» (1971), зборнік апавяданняў «Пярэстая кампанія» (1969) і інш. Кош — аўтар крытыка-публіцыстычных зборнікаў «Праклятае рамяство» (1965), «Чаму б і не» (1971).

Зноскі
------

1. 1 2  Erih Ko // Internet Speculative Fiction Database — 1995. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2629164'></a>
2. ↑  Erih Koš // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑
**Мост Альма** (*Pont de l’Alma*) — 150-метровы арачны мост праз Сену ў Парыжы, названы ў гонар перамогі французаў над рускімі ў Альмінскай бітве Крымскай вайны. Ён быў адкрыты каля плошчы Альма імператарам Напалеонам III 2 красавіка 1856 года, а да Сусветнай выставы 1900 года яго даўжыня павялічылася ўдвая за конт прыбудовы пешаходнага мастка.

Кожную з чатырох асноў моста некалі ўпрыгожвала статуя ваеннага — зуава, грэнадзёра, артылерыста і пехацінца. Гэтыя статуі былі зручныя для вызначэння ўзроўню Сены: калі вада пакрывала ступні ног зуава, доступ публікі да ракі перакрывала паліцыя, а калі вада даходзіла да ўзроўню бёдраў — зачынялася рачная навігацыя.

У 1970-74 гг. старадаўні мост быў заменены на сучасны з мэтай пашырэння для патрэб дарожнага руху. У цяперашні час з чатырох статуй на мосце захавалася толькі фігура зуава. Астатнія былі вывезеныя за межы Парыжа: напрыклад, «Пехацінец» стаіць у венсенскім форце Гравель.

* «Зуаў»«Зуаў»
* «Пехацінец»«Пехацінец»
* «Грэнадзёр»«Грэнадзёр»
* «Полымя свабоды»«Полымя свабоды»

Цікавыя факты
-------------

* Атрымаўшы адмову ў выстаўленні сваіх палотнаў на афіцыйным Салоне, мастак Эдуар Манэ збудаваў для іх экспанавання барак ля моста Альма.
* Ля ўезда на мост у 1989 г. была ўстаноўлена копія полымя факела статуі Свабоды, вядомая пад назвай «Полымя свабоды». Пасля таго, як у тунэлі ля моста Альма загінула англійская прынцэса Дыяна, гэтая скульптурная кампазіцыя была пераасэнсавана як помнік у яе гонар.
**Абрам Купчык** (англ.: Abraham Kupchik; 25 сакавіка 1892, Брэст-Літоўск — 26 лістапада 1970, Манклер, Нью-Джэрсі) — амерыканскі шахматыст.

Біяграфія
---------

Абрам Купчык нарадзіўся ў яўрэйскай сям'і ў Брэсце. Эміграваў у ЗША ў 1903 годзе. Працаваў бухгалтарам у Нью-Ёрку.

Абрам Купчык выйграў *Manhattan Chess Club Championship* дзесяць разоў запар. У 1915 годзе (Нью-Ёрк) ён падзяліў 3-4-е месца з Оскарам Чэйсам, прапусціўшы наперад Капабланку і Фрэнка Джэймса Маршала. У 1916 годзе (Нью-Ёрк) ён падзяліў 2-4 месцы з Давідам Яноўскім і Барыславам Косцічам, прапусціўшы Капабланку. У 1923, ён заняў першае месца з Маршалам у *Lake Hopatcong* (Нью-Джэрсі). У 1924 годзе ён прайграў матч Яфіму Багалюбаву (+1-3 = 2), у Нью-Ёрку. У 1925 ён выйграў у матчы з Карласам Торэсам Рэпета (+1-1 = 4), у Нью-Ёрку. У 1926 годзе ён фінішаваў 2-м, саступіўшы Капабланку, у Lake Hopatcong.

Купчык гуляў у складзе каманды ЗША на 6-й шахматнай Алімпіядзе ў Варшаве (1935). Ён выйграў бронзавы медаль у асабістым заліку і яго зборная атрымала золата ў камандным заліку.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | 365chess · Chess Games · Chess Tempo |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
**«Strażnica»** — самая ўплывовая нелегальная газета падчас падрыхтоўкі і выбуху паўстання 1863—1864 гадоў, выходзіла з 1 жніўня 1861 па 22 мая 1864. Рэдактарамі былі Агатон Гілер, Іахім Сыч, Аляксандр Краенскі, а наборшчыкам Язэп Шаманскі. Выйшла 45 нумароў. Прытрымлівалася цэнтрыскіх пазіцый паміж «белымі» і «чырвонымі».

Гісторыя
--------

Першапачаткова газета распаўсюджвалася шляхам перапісвання ці перадрукоўвалася рознымі шрыфтамі ў розных друкарнях. Пазней у газеты з'явілася ўласная друкарня на вуліцы Хмельнай. Друк газеты быў аднабаковы, разнафарматны. У нумарах з 3 па 6 за 1861 над загалоўкам з'яўляецца выява арла з крыжам і пальмавай веткай у кіпцюрах, а ў нумарах з 7 па 10 за 1861 — выява арла і Пагоні.

Газета была скіравана на сярэдні клас грамадства (мяшчан, гандляроў, рамеснікаў), рэгулярна чыталася сярод паўстанцаў. Былі адрэзаны ад уплыву на сялян з-за празмернай папулярнасці «чырвоных» і ўласных цэнтрысцкіх пазіцый. Газета пісалася простай гутарковай мовай. Першыя нумары сведчаць пра адсутнасць літаратурнай карэктуры.

Газета заклікала да ўзброенага супрацьстаяння расійскім войскам, прапаноўвала ствараць паўстанцкія суполкі. З чэрвеня 1862 рэдактары газеты Агатон Гілер і Іахім Сыч сталі сябрамі Цэнтральнага нацыянальнага камітэта, які зрабіў газету паўафіцыйным друкаваным органам «чырвоных».

Зноскі
------

1. ↑  Фотакопія першага выпуску газеты
2. ↑  Фотакопія апошняга выпуску газеты
3. ↑  «Strażnica» на Віртуальнай выставе ў Бібліятэцы Нарадовай

Літаратура
----------

* Mikołaj Pawliszczew, Tygodnie polskiego buntu, przekład i opracowanie Apoloniusz Zaliwski, t. I—II, Warszawa 2003
* «Strażnica» на Віртуальнай выставе ў Бібліятэцы Нарадовай
**Эрык Кавіевіч Ахмераў** (20 красавіка 1937, с. Сарыджаз, Райымбекскі раён, Алмацінская вобласць, Казахстан — 2014) — беларускі спартсмен (валейбол), педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі. Кандыдат педагагічных навук (1976), прафесар (1999).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры (1963).

Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце фізічнай культуры (з 1960, прафесар кафедры спартыўных гульняў, у 1980–2001 – загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: спартыўныя гульні; падрыхтоўка спартсменаў у гульнёвых відах спорту; навучанне тэхніцы гульні ў валейбол; гісторыя валейболу; педагогіка вышэйшай школы.

Узнагароды
----------

Званні «Майстар спорту СССР» (1963), «Заслужаны трэнер Беларускай ССР» (1990) і інш.

Бібліяграфія
------------

* Исследование приспособительной изменчивости движений и совершенствование методики обучения нападающему удару в волейболе : автореферат диссертации … кандидата педагогических наук : 13.00.04 / Ахмеров Эрик Кавиевич. ― Москва, 1976.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ахмеров Эрик Кавиевич // Спортивная энциклопедия Беларуси. — Минск, 2005. — С. 43—44.
* Ахмеров Эрик Кавиевич // Кто есть кто в Республике Беларусь. Спорт. — Минск, 1999. — С. 21. — Информация: год рождения — 1932.
* Белорусский государственный университет физической культуры: о времени, о спорте, о себе. ― Минск, 2007. — Информация на с. 124, 182, 183, 184, 187, 302.
**Мост Ламаносава** (з 1798 па 1948 год — *Чарнышова мост*; да 1798 года — Кацярынінскі мост) — мост праз раку Фантанку ў Цэнтральным раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Спаскі і Безыменны востраў. Адзін з выбітных помнікаў мостабудаўнічай культуры горада. Аб’ект культурнай спадчыны Расіі федэральнага значэння. Размешчаны па восі вуліцы Ламаносава. Побач з мостам размешчана вуліца Дойліда Росі, бюст М. В. Ламаносава.

Вышэй па цячэнні знаходзіцца Анічкаў мост, ніжэй — Лештукоў мост.

Першапачаткова мост называўся Кацярынінскім у гонар Кацярыны II, аднак неўзабаве пасля пабудовы быў перайменаваны ў Чарнышова мост (ад загараднай сядзібы графа Чарнышова). 23 жніўня 1948 года мост быў перайменаваны ў гонар М. В. Ламаносава. Адначасова змяніла назву і плошча Чарнышова, якая прылягае да моста, таксама ў гонар Ламаносава.

| Масты цераз Фантанку |
| --- |
| 
* Прачачны
* Панцеляймонаўскі
* Бялінскага
* Анічкаў
* Ламаносава
* Лештукоў
* Сямёнаўскі
* Горсткін пешаходны
* Абухаўскі
* Ізмайлаўскі
* Ізмайлаўскі трамвайны (разабраны)
* Чырвонаармейскі пешаходны
* Егіпецкі
* Англійскі пешаходны
* Стара-Калінкін
* Галерны

 |
**Абрам Левінман** (іўр.: אברם לוינמן) — мінскі і гомельскі майстар мастацкай фатаграфіі.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Фота Абрама Левінмана, Гомель, пачатак XX ст. Надпіс на адваротным баку: *«На памяць дарагой цётцы Рэбецы ад Каці Левінман»*. На фота, магчыма, дачка фатографа. Прыватны збор Сяргея Максімішына, Санкт-Пецярбург.
Абрам Левінман паходзіў з мяшчанскага саслоўя. Невядома, дзе і калі ён вывучаў фотамастацтва, але ў канцы XIX стагоддзя стаў вядомым фатографам і саўладальнікам фотаатэлье ў цэнтры Мінска. 

У 1896 годзе, разам з кампаньёнам Рыгорам Міранскім, Левінман атрымаў дазвол мінскага губернатара на адкрыццё ўласнай фотастудыі. Супрацоўніцтва з Міранскім доўжылася 2 гады.

Фотастудыя размяшчалася ў цэнтры Мінска — на вуліцы Губернатарскай, у доме Ярохава. Улічваючы даволі высокую канкурэнцыю ў асяроддзі фатографаў, кампаньёны дадаткова займалася бірулькамі, брошкамі з фота, нанясеннем фотаэмалі. Таксама яны прадавалі свае негатывы з відамі Мінска для паштовак І. Каплана і А. Рудэрмана.

З 1898 года Левінман пачаў працаваць самастойна. Атэлье «Французская фатаграфія» Левінмана было размяшчана «ў доме Лесніка, супраць каланчы» па Петрапаўлаўскай вуліцы. 

Пазней Левінман адкрыў фотаатэлье і ў Гомелі, па Румянцаўскай вуліцы («дом нашчадкаў Цэйтліна, супраць казначэйства»). Першыя паспарту гомельскага перыяду яшчэ мелі мінскі адрас з новай наддрукоўкай на адным баку. Потым былі замоўленыя ўжо друкарскія паспарту з гомельскім адрасам.

У 1901—1902 гадах Рыгор Міранскі быў уладальнікам фатаграфічнага салона ў Слуцку (з 28 жніўня 1901 года па сакавік 1902 года), а потым перадаў яго Абраму Левінману.

У 1905 годзе прымаў удзел у фотаэкспазіцыі мастацка-прамышленнай выстаўцы ў Парыжы, дзе быў узнагароджаны Вялікім залатым медалём «За выдатную працу». Гэтая ўзнагарода знайшла свае адлюстраванне ў літаграфіі на адваротным баку фотаздымкаў, якія друкаваў Левінман у сваім атэлье.

Зноскі
------

1. ↑  FotoTikon. А. Величко: Фотографы и фотоателье Минска.
2. ↑  Словарь терминов изобразительного искусства с иллюстрациями. МИРАНСКИЙ, Григорий

Літаратура
----------

* Выяўленчае мастацтва Беларусі XX стагоддзя / М. Р. Баразна. – Мінск, 2017.
* Фотографы земли Белорусской, 1850–1918 / А. М. Величко. – Минск, 2018.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Абрам Левінман
**Паўднёвыя і Паўночныя дынастыі** ў Кітаі, ці **Нань Бэй Чао** (кіт. спр. 南北朝, піньінь *Nán Běi Cháo*) — перыяд кітайскай гісторыі (4—6 стст.), калі Кітай быў падзелены на 2 асобныя дзяржавы.

Паўднёвым Кітаем у гэты час кіравалі дынастыі кітайскага паходжання:

* Сун (Лю Сун) (420—478),
* Цы (479—501),
* Лян (502—556),
* Чэнь (557—588).

На поўначы Кітая панавалі дынастыі выхадцаў з плямён сяньбіberu, якія захапілі гэту частку краіны ў канцы 4 ст.:

* Паўночная Вэй (Тоба Вэй) (386—535),
* Усходняя Вэй (534—550),
* Заходняя Вэй (535—557),
* Паўночная Цы (550—557),
* Паўночная Чжоў (557—581).

Гэты час характарызаваўся палітычнай няўстойлівасцю, частай зменай дынастый, войнамі паміж Паўночным і Паўднёвым Кітаем.

У 581 г. палкаводзец Ян Цзянь скінуў апошняга імператара Паўночнай Чжоў, аб'яднаў да 588 г. увесь Кітай пад сваёй уладай і заснаваў адзіную дынастыю Суй.

Літаратура
----------

* Паўднёвыя і Паўночныя дынастыі ў Кітаі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. С. 199.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 110148649X · LCCN: sh85024051 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Верацеі.
**Верацеі** (трансліт.: *Vieraciei*, руск.: Веретеи) — былая вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Ломашаўскага сельсавета.

Гісторыя
--------

Некалі вёска Празароцкай гміны Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.

Ліквідавана ў 2000 годзе.

Цікавыя факты
-------------

З вёскі Верацеі паходзіць так званая «Глыбоцкая дуда», якая захоўваецца ў фондзе Нацыянальнага музея Літвы і датуецца 1849 годам (на 28 гадоў старэй за лепельскую). Дакладная копія Глыбоцкай дуды зробленая майстрам Сяргеем Чубрыкам захоўваецца ў Глыбоцкім гісторыка-этнаграфічным музеі. Унікальнасць гэтай дуды ў тым, што гэта найстарэйшая з захаваных беларускіх дуд, а мех сшыты са скуры барсука, поўсцю навонкі.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Колпінскі раён** (руск.: Ко́лпинский райо́н) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Санкт-Пецярбурга. Мяжуе з раёнамі: Неўскім, Фрунзенскім, Пушкінскім раёнамі Санкт-Пецярбурга, Усевалажскім раёнам Ленінградскай вобласці, Кіраўскім раёнам Ленінградскай вобласці, Тосненскім раёнам Ленінградскай вобласці

Назва раёна звязана з тым, што яго адміністрацыя размяшчаецца ў горадзе Колпіна. Раён першапачаткова ствараўся як індустрыяльна-прамысловы цэнтр і афіцыйна стаў часткай Ленінграда ў 1936 годзе пасля ліквідацыі Прыгараднага раёна Ленінградскай вобласці. У 1952 годзе адбылося пашырэнне Колпінскага раёна. Раён канчаткова сфармаваўся як адміністрацыйная адзінка ў 1954 годзе пасля ўваходжання ў раён некалькіх пасялковых саветаў.

1. ↑
Схема будовы тыповай клеткі жывёлы. Адзначаныя арганоіды (арганелы)
1) Ядзерка
2) Ядро
3) Рыбасома
4) Везікула
5) **Шурпатая эндаплазматычная сетка**
6) Апарат Гольджы
7) Клетачная сценка
8) **Гладкая эндаплазматычная сетка**
9) Мітахондрыя
10) Вакуоля
11) Цытаплазма
12) Лізасома
13) Цэнтрасома

**Эндаплазматычная сетка** (ЭПС), або **эндаплазматычны рэтыкулум** (ЭПР) — сістэма каналаў і поласцей клеткі, якія акружаны мембранай і пранізваюць гіялаплазму клеткі.

Мембрана эндаплазматычнай сеткі мае будову, падобную да будовы плазмалемы. Каналы і поласці ЭПС, якія займаюць да 50 % аб'ёму клеткі, нідзе не абрываюцца і не адкрываюцца ў гіялаплазму. Адрозніваюць шурпатую і гладкую ЭПС.

На мембране шурпатай ЭПС размешчана мноства рыбасом. Менавіта тут сінтэзуюцца бялкі, якія выводзяцца за межы клеткі. На рыбасомах шурпатай ЭПС таксама сінтэзуюцца мембранныя бялкі.

На паверхні гладкай ЭПС адбываецца сінтэз вугляводаў і ліпідаў. Акрамя таго, у гладкай ЭПС назапашваюцца іоны кальцыю — важныя рэгулятары функцый клетак і арганізма ў цэлым. Гладкая ЭПС клетак печані ажыццяўляе працэсы расшчаплення і абясшкоджвання таксічных рэчываў.

Рэчывы, якія ўтвараюцца на мембранах ЭПС, назапашваюцца ўнутры поласцей сеткі і пераўтвараюцца. Напрыклад, бялкі набываюць уласцівую ім другасную, трэцічную або чацвярцічную структуру. Затым рэчывы, якія ўтварыліся, заключаюцца ў мембранныя пузыркі і транспартуюцца ў комплекс Гольджы.

Шурпатая ЭПС лепш развіта ў тых клетках, якія сінтэзуюць вялікую колькасць бялкоў (напрыклад, у клетках слінных залоз і падстраўнікавай залозы, што ажыццяўляюць сінтэз стрававальных ферментаў; у клетках падстраўнікавай залозы і гіпофізу, якія выпрацоўваюць гармоны бялковай прыроды).

Гладкая ЭПС добра развіта ў клетках, якія сінтэзуюць, напрыклад, поліцукрыды і ліпіды (клеткі наднырачнікаў і палавых залоз, якія выпрацоўваюць стэроідныя гармоны; клеткі печані, што ажыццяўляюць сінтэз глікагену і інш.).

Літаратура
----------

* Біялогія: падруч. для 10-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання / пад рэд. М. Д. Лісава; пер. з рус. мовы В. К. Раманцэвіч. — 3-е выд. — Мн.: Нар. асвета, 2014. — 270 с.: іл. ISBN 978-985-03-2169-5

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 158617107, 2908795131, 2909231290 · NDL: 00572072 · NKC: ph1062281 |
**Эндрэ Кабаш** (венг.: венг.: Kabos Endre; 5 лістапада 1906 — 4 лістапада 1944) — венгерскі фехтавальшчык яўрэйскага паходжання, алімпійскі чэмпіён.

Эндрэ Кабаш нарадзіўся ў 1906 годзе ў Надзьварадзе (сёння — Арадзя ў Румыніі).

У 1930 годзе Эндрэ Кабаш заваяваў залаты медаль чэмпіянату Венгрыі. У 1931 годзе ён стаў уладальнікам залатога і сярэбранага медаляў чэмпіянату Еўропы. У 1932 годзе на Алімпійскіх гульнях у Лос-Анджэлесе Эндрэ Кабаш заваяваў залатую і бронзавую медалі. У 1933 годзе ён стаў уладальнікам двух залатых медаляў еўрапейскага першынства і сярэбранага медалю чэмпіянату Венгрыі. У 1934 годзе ён заваяваў два залатыя медалі еўрапейскага першынства, у 1935 — яшчэ адну (у 1937 годзе гэтыя еўрапейскія першынствы былі заднім чыслом прызнаны чэмпіянатамі свету). У 1936 годзе на Алімпійскіх гульнях у Берліне Эндрэ Кабаш заваяваў два залатыя медалі. У 1937, 1938 і 1939 гадах ён ізноў станавіўся чэмпіёнам Венгрыі (а ў 1938 годзе заваяваў яшчэ і бронзавы медаль).

У 1944 годзе Эндрэ Кабаш, разам са шматлікімі іншымі яўрэямі, быў мабілізаваны ў працоўны лагер. Загінуў падчас выпадковага выбуху замінаванага нямецкімі сапёрамі моста.

У 1986 годзе Эндрэ Кабаш быў унесены ў Міжнародная яўрэйская спартыўная зала славы.

Эндрэ Кабаш стаў прататыпам аднаго з персанажаў знятага ў 1999 годзе фільма «Смак сонечнага святла».

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

Спасылкі
--------

* *Эндрэ Кабаш — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Алімпійскі камітэт Венгрыі |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Мост Марыі Валерыі** (славацк.: Most Márie Valérie; венг.: Mária Valéria híd) — мост праз Дунай, які злучае венгерскі горад Эстэргам і славацкі горад Штурава. Даўжыня моста складае 500 метраў. Атрымаў назву ў гонар эрцгерцагіні Марыі Валерыі, дачкі імператара Аўстра-Венгрыі Франца-Іосіфа.

Мост Марыі Валерыі з боку Эстэргама
Мост паміж двума гарадамі, пабудаваны па праекце Янаша Фекетэхазі быў адкрыты ў 1895 годзе і двойчы быў разбураны: у 1920 і ў 1944 годзе. 26 снежня 1944 года ён быў падарваны пры адыходзе нямецкіх войскаў. Пасля гэтага мост быў адноўлены толькі праз 60 гадоў і адкрыўся 11 кастрычніка 2001 года.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Мост Марыі Валерыі**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 315530463 |
Мост Манбіжу і Музей Бадэ. Каля 1904 г.
Мост Манбіжу і Музей Бадэ ў 2007 г. злева — новы паўночны пралёт моста
**Мост Манбіжу** (ням.: Monbijoubrücke) — мост праз Шпрэе ў цэнтры Берліна, помнік архітэктуры.

Мост быў пабудаваны ў 1898—1904 гг. адначасова з Музеем Бадэ, які ўзводзіўся на Музейным востраве Берліна. Архітэктар Эрнст фон Інэ распрацаваў праект падвойнага моста, які злучаў пляцоўку перад музеем на самым «носе» Музейнага вострава з двума берагамі Шпрэе. Мост Манбіжу павінен быў замяніць драўляны мост *Ёхбрукке* 1776 г.

Паўднёвая частка моста Манбіжу перакінута праз левы рукаў Шпрэе, які носіць назву Купферграбен, і ўпіраецца ў вуліцу *Цум Купферграбен* (ням.: Zum Kupfergraben), паўночная частка моста перасякае асноўны рукаў Шпрэе і пераходзіць у вуліцу *Манбіжуштрасэ* (ням.: Monbijoustraße). Абодва рукавы Шпрэе зліваюцца ў адно непасрэдна пад мостам Манбіжу.

У канцы Другой сусветнай вайны паўночная частка моста была падарвана нямецкімі войскамі, і некалькі дзесяцігоддзяў яе замяняў часовы мост. У 2007 г. гэты сегмент моста быў адбудаваны нанова ў якасці пешаходнага моста, і гістарычнае аблічча моста было адноўлена. Для патрэб суднаходства пры рэканструкцыі адмовіліся ад узвядзення сярэдняй апоры, якая існавала ў арыгінальным праекце.

Гл. таксама
-----------

* Палац Манбіжу, насупраць цяперашняга Музея Бадэ, знесены ў 1959 г.
**Мост Бетанкура** — неразвадны вантавы мост у Санкт-Пецярбургу цераз Малую Няву і раку Жданаўка, які праходзіць паміж астравамі Дзекабрыстаў Васілеастроўскага раёна і Петраградскім Петраградскага раёна цераз Пятроўскі (са з’ездам) і Серны востраў. Мост з’яўляецца адным з аб’ектаў транспартнага абыходу цэнтра і забяспечвае практычна бессветлафорны рух ад аэрапорта Пулкава да Газпрам Арэны. Праект пабудаваць мост цераз востраў Серны быў закладзены ў Генплан развіцця Пецярбурга яшчэ ў канцы 1980-х. Дакументацыю неаднаразова карэктавалі — прамую трасу моста замянілі S-падобнай, каб не заходзіць на тэрыторыю ваеннага суднабудаўнічага завода «Алмаз», які ў выніку закрылі да пачатку ўзвядзення пераправы.

Будаўніцтва моста суправаджалася серыяй горадабудаўнічых скандалаў: для трасы спатрэбілася знесці дом № 3 па Рамеснай вуліцы, пабудаваны ў 1906 годзе, які па законе Пецярбурга не падлягаў дэмантажу.

| Масты цераз Малую Няву |
| --- |
| 
* Біржавы мост
* Тучкоў мост
* Мост Бетанкура

 |
Сусветная выстаўка на палатне Эдуара Манэ
**Сусветную выстаўку** (*Exposition Universelle*), якая праходзіла з красавіка па лістапад 1867 года ў Парыжы на Марсавым полі, наведала каля 9 мільёнаў чалавек, у тым ліку расійскі самадзержац Аляксандр II.

На выстаўцы было прадстаўлена мноства тэхнічных навінак, якія сведчылі не толькі пра новае ўжыванне электрычнасці — тэлеграфны апарат Х'юга, электрычныя фары, падводны кабель; таксама былі прадэманстраваны гідраўлічны ліфт, шарыкападшыпнікі, механічная цестамешалка і больш дасканалыя земляробчыя прылады.

Пачынаючы з гэтай выстаўкі свае экспазіцыі краіны-ўдзельніцы сталі размяшчаць у адмыслова пабудаваных імі нацыянальных павільёнах: на гэтай выстаўцы наведвальнік змог убачыць цірольскую вёску, рускую хату, егіпецкі караван-адрыну, усходні мінарэт, турэцкія лазні, кітайскі тэатр, англійскі катэдж, амерыканскае ранча, галандскую ферму, японскі кіёск і рэканструкцыю рымскіх катакомбаў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Сусветная выстаўка 1867 года**

| Сусветныя выстаўкі |
| --- |
| 
* Лондан 1851
* Парыж 1855
* Лондан 1862
* Парыж 1867
* Вена 1873
* Філадэльфія 1876
* Парыж 1878
* Мельбурн 1886
* Барселона 1888
* Парыж 1889
* Чыкага 1893
* Брусель 1897
* Парыж 1900
* Сент-Луіс 1904
* Льеж 1905
* Мілан 1906
* Сіэтл 1909
* Брусель 1910
* Гент 1913
* Сан-Францыска 1915
* Парыж 1925
* Барселона 1929
* Чыкага 1933
* Брусель 1935
* Парыж 1937
* Нью-Ёрк 1939
* Брусель 1958
* Сіэтл 1962
* Нью-Ёрк 1964
* Манрэаль 1967
* Сан-Антоніа 1968
* Осака 1970
* Спокан 1974
* Акінава 1975
* Ноксвіль 1982
* Новы Арлеан 1984
* Цукуба 1985
* Ванкувер 1986
* Брысбен 1988
* Севілья 1992
* Генуя 1992
* Тэджон 1993
* Лісабон 1998
* Гановер 2000
* Нагакутэ 2005
* Сарагоса 2008
* Шанхай 2010
* Ёсу 2012
* Мілан 2015
* Дубай 2020

 |
Галоўны ўваход
**Сусветная выстаўка 1900 года** (фр.: Exposition universelle) праводзілася ў Парыжы (Францыя). Праходзіла з 15 красавіка па 12 лістапада 1900 года.

Сімвалам выстаўкі стала сустрэча новага, XX стагоддзя. Пануючым стылем на выстаўцы стаў ар-нуво. За сем месяцаў выстаўку наведалі больш 50 мільёнаў чалавек, што з'яўляецца рэкорднай лічбай і дагэтуль. Свае экспазіцыі ў 18 тэматычных аддзелах прадставілі 35 краін. Асабліва значна быў удзел Расійскай імперыі — найбліжэйшага ў той момант саюзніка Францыі.

Выстаўка
--------

Мост Аляксандра III
Выстаўка працягвалася з 15 красавіка па 12 лістапада 1900 года. Яе наведала звыш 50 мільёнаў чалавек (сусветны рэкорд таго часу) і прынесла французскай казне прыбытак у 7 мільёнаў франкаў. У выстаўцы прынялі удзел звыш 76 тысяч удзельнікаў, плошча выстаўкі склала 1,12 км².

Адмыслова да выстаўкі была збудавана вялікая колькасць аб'ектаў: Ліёнскі вакзал, вакзал Арсэ (цяпер музей Арсэ), мост Аляксандра III, Вялікі і Малы палацы, сквот Вулей на Манпарнасе (быў задуманы як вінная ратонда часавага карыстання). Першая лінія парыжскага метро пачала працаваць падчас выстаўкі 19 ліпеня 1900 года. Машынная галерэя *(Salle des Machines)* пазней была перароблена ў Зімовы веладром *(Vélodrome d’hiver)*, які заслужыў благую славу падчас нямецкай акупацыі. Апроч гэтага падчас выстаўкі працавала тралейбусная сетка.

Часткай выстаўкі сталі Другія Алімпійскія гульні, якія праходзілі цэлых пяць месяцаў — з мая па кастрычнік. Гэта былі першыя гульні з удзелам жанчын. Спаборніцтвы ў трынаццаці відах спорту з 20 былі праведзены ўпершыню.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сусветная выстаўка (1900)

| Сусветныя выстаўкі |
| --- |
| 
* Лондан 1851
* Парыж 1855
* Лондан 1862
* Парыж 1867
* Вена 1873
* Філадэльфія 1876
* Парыж 1878
* Мельбурн 1886
* Барселона 1888
* Парыж 1889
* Чыкага 1893
* Брусель 1897
* Парыж 1900
* Сент-Луіс 1904
* Льеж 1905
* Мілан 1906
* Сіэтл 1909
* Брусель 1910
* Гент 1913
* Сан-Францыска 1915
* Парыж 1925
* Барселона 1929
* Чыкага 1933
* Брусель 1935
* Парыж 1937
* Нью-Ёрк 1939
* Брусель 1958
* Сіэтл 1962
* Нью-Ёрк 1964
* Манрэаль 1967
* Сан-Антоніа 1968
* Осака 1970
* Спокан 1974
* Акінава 1975
* Ноксвіль 1982
* Новы Арлеан 1984
* Цукуба 1985
* Ванкувер 1986
* Брысбен 1988
* Севілья 1992
* Генуя 1992
* Тэджон 1993
* Лісабон 1998
* Гановер 2000
* Нагакутэ 2005
* Сарагоса 2008
* Шанхай 2010
* Ёсу 2012
* Мілан 2015
* Дубай 2020

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Домашка.
**Франц Морыц До́машка**, нямецкі варыянт — **Франц Морыц Домашке** (в.-луж.: Franc Moric Domaška, ням.: Franz Moritz Domaschke, 24 верасня 1862, вёска Носачыцы  (ням.) (бел. каралеўства Саксонія — 26 верасня 1931 года, Будастацы  (ням.) (бел. Германія) — лютэранскі святар і сербалужыцкі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 24 верасня 1862 года ў вёсцы Носачыцы  (ням.) (бел. ў сям'і лютэранскага пастара і сербалужыцкага паэта Міхала Домашкі. У 1887—1883 гадах навучаўся ў педагагічным вучылішчы ў г. Любіў. З 1883 года працаваў дарэктарам і займаўся самаадукацыяй. У 1888 годзе паступіў на тэалагічны факультэт Лейпцыгскага ўніверсітэта, які скончыў у 1892 годзе. У 1893 годзе ўступіў у сербалужыцкае культурна-асветніцкае таварыства «Маціца сербская». Быў членам «Сербскага прапаведніцкага таварыства».

Служыў святаром у 1892—1898 гадах у Кетліцах  (ням.) (бел. у 1898—1902 у Годзіі. Яго настаяцелем быў Ян Павал Кшыжан  (руск.) (бел.. У 1889 годзе займаўся ў вёсцы Малешацы  (ням.) (бел. арганізацыяй маладзёжнага летняга лагера «Схадзаванка». Пражываючы ў Годзіі, займаўся выданнем лютэранскага часопіса «Misionski Posoł», быў адным з яго рэдактараў. У 1902 годзе быў прызначаны настаяцелем у прыход вёскі Будастацы  (ням.) (бел. дзе служыў да сваёй смерці ў 1931 годзе.

Напісаў дзве аповесці, некалькі царкоўных гімнаў і вершаў. Займаўся напісаннем некралогаў. Апублікаваў мноства артыкулаў у розным сербалужыцкім перыядычным друку.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn.* Domaška, Franc Moric. // Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. — Budyšin: Ludowe nakładnistwo Domowina, 1984. — P. 114.


| ?Франц Морыц Домашка — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Франц Морыц Домашка |  | Міхал Домашка |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 112359015X · VIAF: 1146148523891120970003 |
Аркуш сусальнага золата (Ява)
**Сусальнае золата**, таксама **Сусаль** — вельмі тонкія (звычайна долі мікраметра) плёнкі золата. Вырабляюць каваннем з золата ці яго сплаваў. Выкарыстоўваюць для дэкаратыўнага аздаблення вырабаў. Сусальным золатам называюць часам плёнкі з металаў, сплаваў (напрыклад, медных) ці хімічных злучэнняў (дысульфід волава), якія імітуюць золата.

Літаратура
----------

* Золата сусальнае // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сусальнае золата

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4243640-0 · LCCN: sh85055729 · Microsoft: 2778397825 · NDL: 00565850 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Белі.

**Бе́лі** — паталагічныя выдзяленні з палавых органаў жанчыны; сімптом парушэння сакраторнай функцыі  (руск.) (бел. палавых органаў пры хваробах палавой сферы (ганарэя, трыхаманоз, септычныя запаленчыя працэсы, пухліны і інш), а таксама сімптом агульных захворванняў. У здаровай жанчыны выдзяленні могуць павялічвацца перад менструацыяй і пасля яе, пры цяжарнасці, юрлівасці, у гэтых выпадках яны светлыя, хутка знікаюць. Лячэнне беляў залежыць ад прычыны хваробы.

Класіфікацыя
------------

Адрозніваюць похвенныя, вестыбулярныя, шыйкавыя, матачныя і трубныя белі.

Найчасцей бываюць похвенныя белі белаватага колеру пры агульных хваробах (туберкулёз, інфекцыйныя хваробы, хваробы шчытападобнай залозы і інш.), а таксама ў жанчын пры згасанні функцыі яечнікаў і парушэнні глікагенаўтварэння  (руск.) (бел. ў слізістай абалонцы похвы. Усе похвенныя белі (жоўтага колеру) могуць узнікаць ад інфекцыі пры разрывах прамежнасці і зеўранні палавой шчыліны, пры апушчэнні сценак похвы, мочапалавых і кішачна-палавых свішчах як вынік няправільных і непатрэбных спрынцаванняў.

Прычына вестыбулярных беляў — запаленне вульвы або вялікіх залоз перад уваходам у похву (барталінавыя залозы). Белі збіраюцца ў складках вульвы і выклікаюць раздражненне.

Шыйкавыя белі белаватага або гемарагічнага колеру. Узнікаюць пры запаленнях і пашкоджаннях, паліпах і раку маткі; у норме яны празрыстыя, слізістыя, найчасцей у першую фазу менструальнага цыкла і перад авуляцыяй.

Матачныя белі ў другую фазу (сакраторную) менструальнага цыкла толькі ўвільгатняюць паверхню эндаметрыя. Пры вострых запаленчых працэсах яны гнойныя, пры хранічных — вадзяністыя, пры ракавым пашкоджанні — колеру мясных памыяў.

Трубныя белі утвараюцца пры запаленчых працэсах у трубах, праз матку і похву яны выдзяляюцца вонкі і праз ампулярны аддзел трубаў у брушную поласць. Бываюць серозныя, вадзяністыя або гнойныя.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
**Свабодная музыка**, падобна свабоднаму праграмнаму забеспячэнню, — музыка, якую можна без абмежаванняў і ў любых мэтах капіяваць, распаўсюджваць і мадыфікаваць.

Такім чынам, як і іншыя свабодныя матэрыялы, свабодная музыка выпушчана пад свабоднай ліцэнзіяй ці з’яўляецца грамадскім здабыткам. Гэта не значыць, што падобная музыка абавязкова павінна быць бясплатнай. Слова *«свабодная»* выкарыстоўваецца ў большай ступені ў дачыненні да мадэлі распаўсюджвання, а не да цаны.

Некаторая частка свабоднай музыкі выпускаецца пад ліцэнзіямі, прызначанымі для праграмнага забеспячэння (напрыклад, GNU General Public License) або іншых тэкставых дакументаў (GFDL), але ёсць таксама ліцэнзіі, прызначаныя спецыяльна для музыкі і іншых твораў мастацтва, такія як Open Audio License[en] ад EFF, Ethymonics free music license, OpenMusic License ад LinuxTag, Free Art license і ліцэнзіі Creative Commons, якія складаюцца з элементаў Attribution і ShareAlike.

Зноскі
------

1. ↑  *Samudrala, Ram*. The Free Music Philosophy (v1.4) **(нявызн.)** (undated). Архівавана з першакрыніцы 29 лютага 2012. Праверана 26 кастрычніка 2008.
2. ↑  Redirect to http://www.ethymonics.co.uk **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 29 верасня 2007. Праверана 9 кастрычніка 2007.
3. ↑  Архивированная копия **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 10 чэрвеня 2004. Праверана 9 кастрычніка 2007.

Спасылкі
--------

* The Free Music Philosophy (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776894482 |
**Франц Цырайс** (13 жніўня 1905, Мюнхен — 25 мая 1945, Маўтгаўзен) — нямецкі ваенны, камендант канцэнтрацыйнага лагера Маўтгаўзен у 1939-1945 гг.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 13 жніўня 1905 года ў Мюнхене. Пасля заканчэння школы пайшоў працаваць пасланцам ва ўнівермаг. У 1922 годзе паступіў на працу ў сталярную майстэрню. Пачаў службу ў рэйхсверы 1 красавіка 1924. 30 верасня 1936 звольнены ў запас у званні сяржанта. У тым жа годзе Цырайс уступае ў СС і атрымлівае званне оберштурмфюрар (старшы лейтэнант). З 1937 года служыць у Тотэнкопфе, а 1 ліпеня 1938 пераводзіцца ў Цюрынгію інструктарам.

9 лютага 1939 быў прызначаны камендантам канцлагера Маўтгаўзен. 20 жніўня таго ж года ён стаў штурмбанфюрарам. 20 красавіка 1944 года Франц атрымаў званне штандартэнфюрара (палкоўніка).

3 мая 1945 разам з жонкай паспрабаваў бегчы, але быў паранены амерыканскімі салдатамі. Патрапіў у ваенны шпіталь Маўтгаўзена, дзе і сканаў 25 мая 1945 года. Пасля смерці Цырайса яго цела было павешана на агароджу былымі вязнямі.

Зноскі
------

1. ↑  Das Personenlexikon zum Dritten Reich — Wer war was vor und nach 1945, Frankfurt am Main, 2. Auflage, Juni 2007, ISBN 978-3-596-16048-8

Літаратура
----------

* *Ernst Klee.* Das Personenlexikon zum Dritten Reich. Wer war was vor und nach 1945. — 2. — Frankfurt am Main: Auflage, 2007. — ISBN 978-3-596-16048-8.
* *Beichte des Lagerkommandanten von Mauthausen, SS-Standartenführer Franz Ziereis*. Arbeitsgemeinschaft „Das Licht", [Baden-Baden] [1947] (14 S.).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гузік (значэнні).
**Ганна (*Ханна*) Якаўлеўна Гузік** або *Аня Гузік* (15 красавіка 1909, Мінск — 1994, Тэль-Авіў, Ізраіль) — яўрэйская савецкая актрыса.

Біяграфія
---------

Ханна Гузік нарадзілася ў акцёрскай сям’і перасоўнага яўрэйскага Тэатра Янкла Гузіка  (руск.) (бел. і Разаліі Фрэйліх, вучняў вядомага тэатральнага дзеяча А. Гальдфадэна  (руск.) (бел..

У 1907 Янкл Гузік арганізоўвае ўласную тэатральную трупу. Сцэнічную дзейнасць пачала ў 1924 у трупе свайго бацькі, у Пецярбургу — у п’есе па аповесці А. Купрына «Яма  (руск.) (бел.», дзе гуляла ролю Зосенькі. Гуляла ў камедыях і аперэтах Гальдфадэна, у інсцэніроўках твораў Шолам-Алейхема і іншых. Творчая дзейнасць гэтай сям’і працягвалася і ў савецкі час.

У канцы 1920-х гадоў, «дзякуючы» намаганням «яўсекцыі» партыі бальшавікоў, трупа Гузікаў была абвешчаная буржуазнай і яе ліквідавалі. Для сям’і надышлі цяжкія дні і Аня выступала перад чырвонагвардзейцамі, выконваючы яўрэйскія і новыя, савецкія песні.

Затым бацька, Янкл Гузік узначаліў украінскую Яўмуз-драмкамедыю. У 1928 Якаву Гузіку  (руск.) (бел. адзінаму з яўрэйскіх артыстаў, было прысвоена званне Героя Працы  (руск.) (бел..

14 жніўня 1930 года ў Ленінградзе пад яго кіраўніцтвам быў адкрыты Савецкі яўрэйскі тэатр — «Дер Найер Вег» («Новы шлях»), мэтай якога стала прапаганда савецкіх п’ес на мове ідыш. У гэтым тэатры працавала і Аня. "*Наш тэатр імкнецца цалкам парваць са старым яўрэйскім, пераважна аперэтачным рэпертуарам*, — казаў Якаў Гузік карэспандэнту «Чырвонай газеты». — *У цяперашні час у нас у працы «Гірш Лекерт» Кушнірова  (руск.) (бел. "«Мястэчка Прылёт» Болатава і «Зямля» Якаўлева-п’есы, якімі мы разлічваем замацаваць нашы новыя пазіцыі на фронце савецкага тэатра…*"Але п’есы гэтыя былі даволі слабыя, тэатр абвінавацілі ў тым, што ён не падняўся вышэй самадзейнасці, і ў яго выніку зачынілі.

У пачатку 1930-х гадоў уваходзіла ў трупу Кіеўскага тэатра яўрэйскай аперэты.

У 1973 годзе Ганна Гузік рэпатрыюецца ў Ізраіль. Памерла ў Тэль-Авіве ў 1994.

Ролі ў аперэтах
---------------

* Шмендрык (о. п. Гальдфадэна),
* Двойрэ («Шостая жонка»),
* Шэйнделе і Рыўкеле («Для мяне ты прыгожая»),
* Афіцыянтка («Бейлке»).

Высокае майстэрства трансфармацыі дазваляла актрысе адной разыгрываць п’есы з некалькімі ролямі: эстрадныя кампазіцыі «Вядзьмарка» па Гальдфадэну «За святочным сталом» (тэкст Керлера  (руск.) (бел. музыка Дормана). У рэпертуары-яўрэйскія народныя песні і танцы, эстрадныя фельетоны. У выкананні спалучаюцца элементы драмы і буфанады, патэтыкі і гумару. Яе гульня адрозніваецца тонкасцю нюансіроўка, выразнасцю вонкавага малюнка.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Анна Гузик
* МЫ ЗДЕСЬ — Публикации Архівавана 4 сакавіка 2016.
* ОБЩЕСТВО «ЕВРЕЙСКОЕ НАСЛЕДИЕ»
* Погасшая звезда еврейского театра

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 4767 1822 · LCCN: no2008019066 · VIAF: 5862152200753214400001 |
**Actias maenas** — від паўлінавочак з падсямейства *Saturniinae* з Індамалаі. Самец пурпурна-карычневы і жоўты, у той час як больш буйная самка ў цэлым светла-зялёная.

Сістэматыка
-----------

Лічыцца, што від утварае супервідавы комплекс, які ўключае *Actias ignescens* Moore 1877 з Андаманаў, *Actias isis* (Sonthonnax 1897) з Сулавесі і *Actias groenendaeli* Roepke 1954 з Флорэса, Тымора і Сумбы. Kaup 1895 з Амбона мае сумніўны статус. Гэты від далей падзяляецца на падвіды з намінантам з кантынентальнай Азіі і *Actias maenas diana* Maassen 1872 з Зондскіх астравоў і Філіпінаў.

Арэал
-----

Распаўсюджана ад Малайзіі да Суматры, Явы, Філіпінаў і прылеглых рэгіёнаў Паўднёва-Усходняй Азіі. Папуляцыя ў Заходніх Гатах была апісана як новы від *Actias keralensis* у 2020 годзе. Гэты від ахоплівае разнастайны набор біёмаў, ад трапічных дажджавых лясоў да вечназялёных лясоў.

Жыццёвы цыкл
------------

Яйцы (няплодныя, разбураныя)
Лічынка першага ўзросту аранжавая, з чорнай паласой, якая атачае сярэднія сегменты, і з чорнай галаўной капсулай. Пры першай ліньцы лічынка другой стадыі зялёная з жоўтымі/аранжавымі грудкамі, карычневай галаўной капсулай і некаторымі чорнымі плямамі ззаду галавы і на задніх класперах і анальным лоскуце. На трэцім этапе цёмныя плямы за галаўной капсулай памяншаюцца, і на скуры лічынак з’яўляюцца тонкія белыя кропкі. Лічынкі адпачываюць у становішчы, калі пярэдні канец цела ўтрымліваецца свабодным ад субстрата, напрыклад, ліста або сцябла. Самцы заканчваюць развіццё на некалькі дзён раней, чым самкі на стадыі лічынкі і кукалкі, таму што яны меншыя. Кукалкі цёмна-карычневыя з празрыстым акенцам паміж складанымі вочнікамі. Коканы маюць няправільную форму і папяровую тэкстуру. Яны светла-карычневыя з глянцавым бляскам і маюць загадзя сфармаваную выходную адтуліну на пярэднім канцы. Дарослыя асобіны з лёгкасцю выштурхваюцца са сваіх хісткіх коканаў. Праз 45 хвілін пасля пачатку крылы завяршаюцца. Пасля поўнага разгортвання пярэдніх крылаў пачынаецца разгортванне хваста. Самкі ляцяць пасля таго, як у іх адужэюць крылы. Самкі выпраменьваюць ферамоны і спарваюцца пасля першага палёту.

Палавы дымарфізм
----------------

Дарослыя *Actias maenas* дэманструюць яркі палавы дымарфізм. Дарослыя самцы ярка-жоўтыя і маюць пурпурно-карычневыя плямы, а дарослыя самкі светла-зялёныя.

Зноскі
------

1. ↑  Naessig, W (1994) Notes on the systematics of the *maenas*-group of the genus *Actias* Leach 1815 (Lepidoptera: Saturniidae). Nachr. entomol. Ver. Apollo 15(3):327-338
2. ↑  Fraser, F.C. (1934). "Occurrence of Actias maenas Doubl. in Travancore.". *Journal of the Bombay Natural History Society* **36** (3&4): 759. .
3. ↑  Peigler, R. S. (1984). The life-history of Actias maenas (Saturniidae). Journal of the Lepidopterists' Society, 38(2), 114—123.
4. ↑  Peigler, R. S. (1984). The life-history of Actias maenas (Saturniidae). Journal of the Lepidopterists' Society, 38(2), 114—123.

Спасылкі
--------

* Life Cycle
* Malaysian moon moth info

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · NCBI |