recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Філалагічнае таварыства** («**Таварыства класічнай філалогіі і педагогікі**», руск.: Филологическое общество, Общество классической филологии и педагогики) функцыянавала ў Пецярбургу з 1874 года. Ініцыятыва заснавання належала А. І. Георгіеўскаму, які быў да 1896 года і яго старшынёй.

Друкаваным органам Таварыства да 1897 года з'яўляўся «Аддзел класічнай філалогіі» «Часопіса Міністэрства народнай асветы», а пасля 1897 года — маскоўскі часопіс «Філалагічны агляд» (руск.: Филологическое обозрение).

Таварыства ажыцяўляла і асобныя выданні:

* «Doctrinae metricae summarium» — праца кіеўскага прафесара Дэлена (СПб. 1876)
* «Каментарый да сачынення Цыцэрона Cato maior» адэскага выкладчыка Ярміла Чэхаўскага (СПб. 1885)
* пераклад з дадаткамі і выпраўленнямі «Рэальнага слоўніка класічных старажытнасцей» Ф. Любкера (СПб. 1885)

З правінцыйных аддзяленняў таварыства, якія існавалі ў Маскве, Харкаве і Кіеве, ацалела толькі апошняе, якое з часам стала самастойным таварыствам.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Малеин А. И.* Филологическое общество // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* *Малеин А. И.* Краткий очерк деятельности общества классической филологии и педагогики за первое двадцатипятилетие его существования // Филологическое обозрение. — Т. XVII. — 1899.
**Віто́раж** (трансліт.: *Vitoraž*, руск.: Виторож) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дубраўскага сельсавета.

Гісторыя
--------

У XIX стагоддзі лясная вартоўня ў Амяльнянскай воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні Расійскай імперыі. У 1897 годзе ўрочышча ў Навасёлкаўскай воласці Ігуменскага павета. У 1917 годзе згадваюцца аднайменныя ўрочышча і засценак.

У канцы лютага 1918 года тэрыторыя акупіравана войскамі кайзераўскай Германіі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы.

З 31 ліпеня 1920 года ў БССР. Паводле перапісу 1926 года хутар. У 1933 годзе ўпамінаецца як вёска калгаса «Паляўнічы», працавала кузня.

Падчас Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіравана нямецкімі войскамі.

Насельніцтва
------------


* пачатак XX ст. — 3 двары, 23 жыхары.
* 1926 год — 13 гаспадарак, 54 жыхары.
* 1 студзеня 2002 года — 26 двароў, 46 жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU)

Літаратура
----------

* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Дубраўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Дубраўка |
| Аграгарадкі | Вомельна |
| Вёскі | Быцень ·  Вітораж ·  Вялень ·  Запярынне ·  Клятное ·  Кляцішына ·  Любячка ·  Мельніца ·  Новы Уборак ·  Пушча ·  Сінча ·  Спічнік ·  Ягаднае |
Жаночыя ягадзіцы
**Ягадзі́цы**, або **Крумянкі́** — мяккія тканкі задняй і латэральнай паверхні таза, прадстаўленыя ягадзічнымі цягліцамі, падскурнай клятчаткі і скурай. Кожная ягадзіца абмежаваная зверху вобласцю паяснічна-крыжавога ромба (Міхаэліса) і крылом падуздышнай косткі, знізу - падягадзічнай зморшчынай і пахвінай, а збоку - вобласцю вялікай вяртлюгі сцягна. 

Ягадзіцы мужчын і жанчын маюць прыкметныя анатамічныя адрозненні. Крылы падуздышных касцей у жанчын разгорнутыя ў большай ступені, чым у мужчын; больш шырокі лабковы кут (90-100° і 70-75° адпаведна). Жаночы таз ў цэлым шырэй за мужчынскі, але меней глыбокі. У ягадзічных абласцях ў жанчын адкладаецца больш тлушчавай клятчаткі. Існуюць некаторыя палавыя адрозненні і ва ўзаемаразмяшчэнні сцегнавой косткі і костак таза, што абумоўлена розным вуглом ўваходу галовак сцегнавых костак у вяртлюжныя западзіны (у мужчын - 40°, у жанчын - 45°).

Ілюстрацыі
----------

* Мужчынскія ягадзіцыМужчынскія ягадзіцы
* Жаночыя ягадзіцыЖаночыя ягадзіцы
* Вялікія ягадзічныя мышцыВялікія ягадзічныя мышцы
* Стэатапігія ў гатэнтотаў.Стэатапігія ў гатэнтотаў.
* Jean-Jacques Lequeu (c. 1785).Jean-Jacques Lequeu (c. 1785).
* Félix Vallotton (c. 1884).Félix Vallotton (c. 1884).
* Жаночыя ягадзіцы на бакуЖаночыя ягадзіцы на баку
*

Гл. таксама
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Ягадзіцы на Вікісховішчы |

* Ягадзічныя мышцы
* Дэманстрацыя ягадзіц

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з Тлумачальным слоўнікам беларускай літаратурнай мовы. Мн.:БелЭн, 2002, С.779.

| ⛭Нага |
| --- |
| Сцягно | Сцегнавая косць · Надкаленнік |
| Галёнка | Касці (Вялікагалёначная косць · Малагалёначная косць)
Аддзелы: дыстальны (Шчыкалатка) |
| Ступня | Аддзелы (Перадплюсна · Плюсна · Пальцы нагі); Пункты апоры (Пятка · Падушачка ступні) |
| Гл. таксама | Сінавіяльная вадкасць · Меніск · Падэшва · Лакамоцыя · Плоскаступнёвасць · Пояс ніжняй канечнасці · Тазасцегнавы сустаў · Галёнкаступнёвы сустаў · Ахілесава пята · Ікры · Ягадзіцы · Пазногці |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая Южакова · Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4233547-4 · LCCN: sh85018392 · Microsoft: 2779075128 |
**Барунскія святочныя маналогі** — беларускія вершы сярэдзіны XVIII ст. з рукапісу базыльянскага манастыра ў Барунах (каля Ашмян).

Рукапісы пакінуў манах-базыльянін Нікадзім Грыневіч. Невядома, хто спісаў вершы. Гэта камічныя маналогі, іх прамаўляюць персанажы-калядоўшчыкі — стралец, селянін, кухта, купец рыбы, слуга татарскі і іншыя. Толькі словы Стральца звязаны не з Калядамі, а з Вялікаднем, бо ён просіць валачобнага. Побач з беларускімі вершамі ёсць польскія, прысвечаныя тром каралям і пастухам. Мусібыць, усё было часткаю школьнага каляднага паказу, дзе вучні-акцёры чаргавалі жартоўныя прамовы-інтэрмедыі з тэматычнымі пабожнымі вершамі. Усе вершы запісаны лацінкай. Загалоўкі, імёны вучняў, пазнакі на палях — кірыліцай. Даты кірылічныя. 1751—1752 : ҂аѱна, ҂аѱнв. Некаторыя закрэслены, бо вершы ў розныя гады чыталі розныя хлопцы. Згаданы Смаргоні, Крэва. Імёны: Антос Закревскі, Томаш Закревскі, Маліновскі, Мілаше[в]скі, Сымонко. Мова беларуская, толькі двойчы стаіць польскі канчатак у дзеясловах прошлага часу. Трапляюцца словы з украінскім (ці беларускім заходнепалескім) вымаўленнем.

Вершы адкрыў і апублікаваў Антон Францішак Брыль, пры ўдзеле Дз. Лісейчыкава і В. Мартысюка (2020 год).

Адзін з вершаў у сучасным запісе:

СТРАЛЕЦ (1752)  

Хапаю маўчаць, гаварыць не смею,  

Што я за чалавек і што я умею.  

Ў слаўнам месце Шмаргонях калісь-то учыўся,  

А што умеў — у том нігды не памыліўся.  

Білі там мяне часта, палажыўшы на сталец,  

От з мяне мудры учыніўся стралец.  

Зараз купілэм сабе жалізны пісталеты  

І два старасвецкі набылэм мушкеты,  

Немаль на сажань была ручніца,  

Каваная з спіжу адна гакаўніца,  

Такжа дастаўся мне карабінішча,  

А таго уцякаючы згубіў цыганішча.  

Але найлепей я тагды страляю,  

Ат калі трохі сабе падгуляю.  

Як вып’ю піва хоць адну шкляніцу -  

Зараз у рукі хапаю ручніцу.  

Калі гарэлкаю змочыцца чупрына,  

Тагды ся моцна дзяржу карабіна.  

Скора мяне людзі просяць на банкет -  

Ўнэт я на плечы укладаю мушкет.  

Але пры святах от тую пташыну,  

Кулі і глёты гдзе-кольвек пакіну  

Не буду болей з аружжа страляць -  

Волю па людзях валачэбнага прахаць.  

Дайце што-кольвек мне цяпер у рукі -  

Буду вам рубаць я дрова на штукі

Арыгінальны пачатак:

҂АѱнВ СТРѢЛЕЦЪ Сымонко  

  

Chopaju mołczać howoryc niesmiej[u]  

Szto ja za czołowiek y sto ja umieju  

W sławnom mesci Szmorgoniax kolis to uczyłsia  

A szto umieł u tom nigdy niepomyliłsia

Літаратура
----------

* Антон Брыль. Барунскія святочныя маналогі: беларускія вершы сярэдзіны XVIII ст. у Базыльянскім рукапісе // Роднае слова № 3, 2020
**Даніэль Жан Клод Эрнест Рэвеню** (фр.: Daniel Jean Claude Ernest Revenu; 5 снежня 1942, Ісудзён — 3 студзеня 2024, Мелён) — французскі фехтавальшчык-рапірыст, алімпійскі чэмпіён, чэмпіён свету, 3-разовы чэмпіён Францыі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1942 годзе ў Ісудзёне; яго бацька Эрнест Рэвеню быў вядомым трэнерам, які выхаваў шматлікіх знакамітых французскіх фехтавальшчыкаў.

У 1963 годзе стаў чэмпіёнам Францыі і ўладальнікам бронзавага медаля чэмпіянату свету. У 1964 годзе на Алімпійскіх гульнях у Токіа заваяваў бронзавыя медалі ў асабістым і камандным першынствах. У 1965 годзе зноў стаў чэмпіёнам Францыі, а на чэмпіянаце свету заваяваў сярэбраны і бронзавы медалі. У 1968 годзе прыняў удзел у Алімпійскіх гульнях у Мехіка, дзе стаў уладальнікам залатога і бронзавага медалёў. У 1971 годзе стаў чэмпіёнам свету. У 1972 годзе на Алімпійскіх гульнях у Мюнхене стаў уладальнікам бронзавага медаля. У 1974 годзе зноў стаў чэмпіёнам Францыі і бронзавым прызёрам чэмпіянату свету. У 1976 годзе стаў уладальнікам бронзавага медаля Алімпійскіх гульняў у Манрэалі.

Зноскі
------

1. ↑  Daniel Revenu // GeneaStar<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98769076'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3100478'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · МАК |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жыжаль.
**Нінель Трафімаўна Жыжаль** (нар. 30 снежня 1935, Менск) — беларускі мастак па касцюмах.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1955 годзе Мінскае мастацкае вучылішча. Выкладала ў Беларускім архітэктурна-будаўнічым тэхнікуме. 3 1962 года мастак-мадэльер Рэспубліканскага дома мадэляў. У 1971—1992 гадах мастак па касцюмах кінастудыі «Беларусьфільм».

Творчасць
---------

Касцюмы Жыжаля адпавядаюць жыццёвым і гістарычным характарыстыкам персанажаў, суадносяцца з вобразным строем герояў кінатвораў. Найбольш адметныя работы ў кінафільмах — «Братушка» (1975), «Нядзельная ноч», «Марынка, Янка і таямніцы каралеўскага замка» (абодва 1976), «Чорная бяроза» (1977), «Кропка адліку» (1979), «Трэцяга не дадзена» (1980), «Подых навальніцы» (1982), «Знак бяды» (1986), «Пераправа» (1987), «Наш браняпоезд» (1988) і інш.; у тэлефільмах — «Вясковая казка», «Пасля кірмашу» (абодва 1972), «Гора баяцца — шчасця не бачыць» (1973), «Пастух Янка» (1976), «Апошняе лета дзяцінства» (1982) і інш. Працуе ў жывапісе.

Літаратура
----------

* *Р. І. Баравік.* Жыжаль Нінель Трафімаўна // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.
Карта
**Астравы Хабамаі** (яп. 歯舞群島, "Плоскія") — японская назва часткі Малой Курыльскай грады. У яе склад уваходзяць астравы:

* Зялёны
* Палонскага
* Юры
* Анучына
* Танфільева
* Асколкі
* Дзёміна

Назва Хабамаі распаўсюдзілася ў Японіі не раней за кан. XVIII ст. а, хутчэй за ўсё, з 1807 г. калі Малая Курыльская града пачала паступова асвойвацца жыхарамі Хакайда. Зараз назва афіцыйна не выкарыстоўваецца японскімі тапографамі, аднак сустракаецца ў прэсе і сярод палітычных колаў.

СССР, а потым Расія выкарыстоўвалі назву Хабамаі ў тэкстах міжнародных пагадненняў з Японіяй 1956 г. і 1998 г.

Спасылкі
--------

* 大小5つの島からなる自然豊かな群島 Архівавана 28 чэрвеня 2013.
**Эдвард Фэрарс** (англ.: Edward Ferrars), таксама **Містэр Фэрарс** (англ.: Mr Ferrars) — літаратурны персанаж, адзін з галоўных герояў рамана Джэйн Осцін «Розум і пачуцці».

Эдвард Фэрарс — брат Фані Дэшвуд, муж якой з’яўляецца зводным братам Элінар і Марыяны Дэшвуд. Джэйн Осцін апісвае яго як чалавека не надта прыгожага вонкава і даволі сарамлівага, але пры гэтым высакароднага і разумнага. Гэты персанаж, як і палкоўнік Брэндан, прыклад спалучэння прыгожага характару з невыразнай знешнасцю. Эдвард улюбляецца ў Элінар, але мусіць ажаніцца з Люсі Сціл, паколькі даў ёй слова раней, у часы ранняй маладосці. Калі пра таемныя заручыны з Люсі становіцца вядома, місіс Фэрарс выракаецца сына і пазбаўляе яго спадчыны. У выніку міс Сціл разрывае заручыны дзеля багатага брата Эдварда — Роберта. Вызваліўшыся, нарэшце, ад сваіх абавязацельстваў, Эдвард прызнаецца ў каханні Элінар.

Эдвард Фэрарс стаў героем шматлікіх экранізацый «Розуму і пачуццяў». У тэлесерыяле 1971 года яго іграе Робін Эліс[en], у тэлесерыяле 1981 года — Боска Хоган[en], у фільме 1995 года — Х’ю Грант, у індыйскай адаптацыі 2000 года — Аджыт Кумар[en], а ў тэлесерыяле 2008 года — Дэн Стывенс[en].

Крыніцы
-------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |

| ⛭Джэйн Осцін |
| --- |
| Сям’я і блізкія | 
* Кэтрын Хабек
* Фрэнсіс Осцін
* Касандра Осцін
* Томас Лефрой
* Чарлз Осцін

 |
| Раманы | 
* Розум і пачуцці (1811)
* Пыха і перадузятасць (1813)
* Мэнсфілд-парк (1814)
* Эма (1815)
* Нортэнгерскае абацтва (1817)
* Перакананне (1817)

 |
| Другарадныя працы | 
* Лэдзі Сьюзан
* Сэндытан (не завершаны)
* Уотсаны (не завершаны)

 |
| Раннія творы | 
* Каханне і сяброўства
* Цудоўная Касандра
* Гісторыя Англіі
* Тры сястры

 |
| Персанажы | 
* Фіцуільям Дарсі
* Элізабэт Бэнэт
* Элінар Дэшвуд
* Марыяна Дэшвуд
* Эдвард Фэрарс
* Джон Уілабі
* Палкоўнік Брэндан
* Эн Эліят
* Фрэдэрык Уэнтварт
* Фані Прайс
* Эдмунд Бертрам
* Марыя Бертрам
* Томас Бертрам
* Генры Кроўфард
* Мэры Кроўфард
* Эма Вудхаўс
* Джордж Найтлі

 |
| **Экранізацыі твораў Джэйн Осцін** |
**Віртуальны музей савецкіх рэпрэсій у Беларусі** — некамерцыйны вуснагістарычны праект, прысвечаны тэматыцы палітычных рэпрэсій на тэрыторыі Беларусі на працягу савецкага перыяду.

Фотаздымак сям'і Шацілаў у высылцы ў Архангельскай вобласці (1933-1934 гады)
Прыклад пастановы ваеннага трыбунала 1956 года ад Віртуальнага музея

Гісторыя стварэння
------------------

У 2007 годзе рух «Беларуская хрысціянская дэмакратыя» распачаў кампанію «Пакаянне», у межах якой адбываліся сустрэчы з былымі вязнямі лагероў, запіс іх успамінаў і збор матэрыялаў па тэме рэпрэсій .

У 2012 годзе ўтварылася самастойная грамадзянская ініцыятыва, якая на базе матэрыялаў, у тым ліку сабраных у межах кампаніі «Пакаянне», распачала стварэнне Віртуальнага музея савецкіх рэпрэсій у Беларусі.

У 2014 годзе створаны сайт віртуальнага музея. На дадзены момант музей даступны толькі ў рэжыме анлайн і ўсе матэрыялы і экспанаты музея выстаўляюцца ў віртуальнай экспазіцыі.

Канцэпцыя музея
---------------

Музей карыстаецца падыходам вуснай гісторыі, дэманструючы ўспаміны жыхароў Беларусі, якія ад першай асобы распавядаюць пра рэпрэсіі ў савецкі час. Такім чынам, музей адлюстроўвае тую частку беларускай гісторыі, што слаба асветлена ў беларускай афіцыйнай гістарыяграфіі.

На дадзены момант экспазіцыя складаецца з сямі залаў:

* Савецкія міфы
* Храналогія рэпрэсій
* Ахвяры рэпрэсій
* Рэпрэсіўная сістэма
* Антысавецкі супраціў
* Рэабілітацыя
* Культура памяці

Мемарыял Курапаты каля Мінска
У якасці экспанатаў музея выступаюць аўдыё- і відэазапісы ўспамінаў рэпрэсаваных, фотаздымкі, дакументы і мапы, якія тычацца рэпрэсій у Беларусі. Таксама прадстаўлены гістарычныя артыкулы па тэме рэпрэсій і пошук інфармацыі пра рэпрэсаваных асоб на тэрыторыі БССР .

Партнёры
--------

У якасці партнёраў дадзенага праекту выступаюць Фонд Конрада Адэнаўэра(недаступная спасылка) і Беларускі архіў вуснай гісторыі.

Гл. таксама
-----------

* Рэпрэсіі ў БССР
* Курапаты

Зноскі
------

1. ↑  Кампанія БХД «Пакаянне» **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 27 снежня 2009. Праверана 25 мая 2015.
2. ↑  
Радыё Рацыя - Створаны інтэрнэт-музей пра ахвяраў рэпрэсій **(нявызн.)**. Праверана May 24, 2015.
3. ↑  
Відэа-канал Віртуальнага музея рэпрэсій на Youtube **(нявызн.)**. Праверана May 24, 2015.
4. ↑  
Пошук рэпрэсаваных на сайце Віртуальнага музея савецкіх рэпрэсій **(нявызн.)**. Праверана May 24, 2015.
5. ↑  (недаступная спасылка)Фонд Конрада Адэнаўэра **(нявызн.)**. Праверана May 28, 2015.(недаступная спасылка)
6. ↑  
Пра праект Віртуальнага музея савецкіх рэпрэсій **(нявызн.)**. Праверана May 24, 2015.

Спасылкі
--------

* Сайт Віртуальнага музея савецкіх рэпрэсій у Беларусі
* Сайт Беларускага архіва вуснай гісторыі Архівавана 24 мая 2015.
**Каліфарнійскі дзяржаўны ўніверсітэт у Нортрыджы** (англ.: California State University, Northridge) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Лос-Анджэлес у штаце Каліфорнія, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

ўніверсітэт месціцца ў раёне Нортрыдж у Лос-Анджэлесе. З агульнай колькасцю студэнтаў у 38,5 тысяч ён займае другое месца па колькасці студэнтаў бакалаўрыяту, а таксама трэцяе па агульнай колькасці студэнтаў у сістэме Каліфарнійскага дзяржаўнага універсітэта, што робіць яго адным з буйнейшых універсітэтаў у ЗША. Вучэльня таксама аказвае сур'ёзны ўплыў на эканоміку Каліфорніі: паводле ацэнак, штогод яна стварае 1,9 мільярда долараў. Ва ўніверсітэце налічваецца каля 2 тысяч выкладчыкаў, з якіх 36% знаходзяцца ў штаце ўстановы.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў, медыяў і камунікацый
* Каледж гуманітарных навук
* Каледж прыродазнаўчых навук і матэматыкі
* Каледж сацыяльных і паводніцкіх навук
* Каледж бізнесу і эканомікі
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі і камп'ютарных навук
* Каледж здароўя і развіцця чалавека
* Каледж дадатковага навучання

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Каліфорнія

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
Ключ у замочнай адтуліне
**Ключ** — інструмент, прызначаны для адкрыцця замкоў.

Матэрыялам для вырабу ключоў могуць служыць метал (жалеза, медзь і г. д.), дрэва, пластмасы.

Гісторыя
--------

Першыя ключы, як і замкі, з’явіліся адначасова з першымі цывілізацыямі. Першыя згадкі пра іх існуюць у міфах і Старым Запавеце. У магільніцы фараона Рамсеса II гісторыкамі быў знойдзены драўляны ключ.

Гл. таксама
-----------

* Гаечны ключ
* Газавы ключ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12285432c · GND: 4179757-7 |
**«Супераграбленне ў Мілане»** (іт. Super rapina a Milano) — італьянская кінакамедыя рэжысёраў Адрыяна Чэлентана і П’еро Віварэлі.

Сюжэт
-----

У Мілане абрабаваны нацыянальны банк. Выкралі грошай больш за мільярд італьянскіх лір. Злачынства здзейсніла банда, на чале якой стаіць нейкі Серджыа. Ратуючыся ад паліцыі, мудрагелісты верхавод і яго саўдзельнікі паляцелі на верталёце, які стаяў на даху банка. Прызямліўшыся на ўскраіне горада, яны кінулі верталёт, пераапрануліся манахамі і схаваліся ў пакінутым кляштары. Сэрджыа планаваў неўзаметку прабыць там каля шасці месяцаў, «пакуль усё наладзіцца». Але паліцыя напала на след, кляштар аказаўся не асабліва закінутым, а саўдзельнікі — не валодаюць вытрымкай і здольнасцю выконваць канспірацыю…

У ролях
-------

* Адрыяна Чэлентана — Серджыа
* Клаўдзія Моры — Ванда
* Дантэ Пазані — Біл, саўдзельнік
* Дон Бакі — Дон, саўдзельнік
* Дэта Марыяна — Атос, саўдзельнік
* Джына Сантэрколе — Джына, саўдзельнік
* Мікі Дэль Прэтэ — Мікі, саўдзельнік
* Андрэа Чэкі — Мараскалка, камісар паліцыі

Зноскі
------
**Арызонскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Arizona State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Фінікс у штаце Арызона, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Заснаваны ў 1885 годзе як настаўніцкая школа, універсітэт сёння з'яўляецца адным з буйнейшых дзяржаўных універсітэтаў па колькасці абітурыентаў у Злучаных Штатах. Ён з'яўляецца сябрам Асацыяцыі амерыканскіх універсітэтаў і класіфікуецца як доктарскі ўніверсітэт з вельмі высокай даследчай актыўнасцю. Па стане на студзень 2022 года універсітэт паведамляў, што яго выкладчыкамі былі 5 лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі, 10 стыпендыятаў Макартура, 10 лаўрэатаў Пулітцэраўскай прэміі, 10 членаў Нацыянальнай інжынернай акадэміі, 23 члены Нацыянальнай акадэміі навук, 26 членаў Амерыканскай акадэміі навук.

Структура
---------

* Школа бізнесу
* Інстытут дызайну і мастацтваў
* Школа інжынерыі
* Каледж сусетнай будучыні
* Каледж магістратуры
* Каледж рашэнняў для здароўя
* Ганаровы каледж
* Каледж інтэграцыйных навук і мастацтваў
* Каледж міждысцыплінарных мастацтваў і навук
* Школа журналістыкі і масавых камунікацый
* Каледж права
* Каледж вольных мастатцваў і навук
* Каледж медсястрынства і медыцынскіх інавацый
* Каледж дзяржаўнай службы і грамадскіх рашэнняў
* Каледж настаўнікаў
* Школа глабальнага менеджменту
* Універсітэцкі каледж

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Арызона

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Ватыканскія гроты** — ніжні ўзровень Сабора святога Пятра ў Ватыкане, дзе знаходзяцца 23 магілы з 264 пап рымскіх, ад святога Пятра і заканчваючы Бенедыкт XVI (грабніца Яна Паўла II была перанесена ў сабор).

У 1939 годзе Святы Пасад дазволіў правесці археалагічныя раскопкі ў крыпце Ватыканскай базілікі. Быў знойдзены велізарны мармуровы каўчэг, усярэдзіне якога знаходзіўся невялікі надмагільны помнік у выглядзе маленькай каплічкі з нішай. Аказалася, што гэта першы помнік, усталяваны ў II ст. на месцы пахавання св. Пятра.

Мошчы св. Пятра былі знойдзеныя двума метрамі вышэй за ўзровень першапачатковай магілы.

Вядомыя пахаванні
-----------------

* Атон II Руды
* Крысціна, каралева Швецыі
* Марыя Клеменціна Сабеская
**6Q0B44E**, часам скарочана **B44E** — невялікі аб’ект, магчыма з’яўляецца касмічным смеццем, у наш час знаходзіцца на арбіце Зямлі па-за межамі арбіты Месяца.

6Q0B44E упершыню назіралі даследчыкі лабараторыі Catalina Sky Survey Арызонскага ўніверсітэта 28 жніўня 2006 года. Адкрыццё было пацверджана на наступны дзень, назіраннямі каліфарнійскіх астраномаў з абсерваторыі Table Mountain Observatory, у рамках праграмы Siding Spring Survey.

Аб’ект мае ўсяго некалькі метраў у папярочніку і быў часова класіфікаваны як штучны. B44E верціцца вакол Зямлі на адлегласці ад 585 000 км, да 983 000 км, што ў 2—3 раз далей, чым адлегласць да Месяца. Аб’ект абарачаецца вакол Зямлі за 80 дзён.

B44E быў заўважаны ў самы спрыяльны момант, калі яго яркасць дасягала 19-й зорнай велічыні. Калі аб’ект аддаляецца ад Зямлі, яго яркасць зніжаецца да 28-й зорнай велічыні.

Разлічаныя па выніках назіранняў эфемерыды паказваюць, што, верагодна, B44E увайшоў у сістэму Зямля-Месяц паміж 2001 і 2003 гадамі, хоць, магчыма, ён прыбыў у наваколлі Землі і дзесяць гадоў назад. Падабенства паміж B44E і J002E3, які ў наш час лічыцца часткай ракеты Апалон-12, прывялі некаторых астраномаў да здагадкі, што B44E можа быць іншай рэліквіяй засваення чалавекам касмічнай прасторы, якая вярнулася на арбіту Землі.

Гл. таксама
-----------

* Калязямны аб'ект

Зноскі
------

1. ↑  Distant Artificial-Satellites Observers Circulars, DASO Circular No. 63, 29 August 2006
2. ↑  The Guardian, Spacewatch, 6 September 2006
3. ↑  Bill Gray, Pseudo-MPEC for 6Q0B44E Архівавана 5 лютага 2012. 3 September 2006

Спасылкі
--------

* The Distant Artificial Satellites Observation Page, accessed 6 September 2006
* Discovery of 6Q0B44E Архівавана 5 студзеня 2013. by Richard Kowalski 30 August 2006
* Выяўлена новая загадка эпохі «Апалонаў»
**Шошынская аперацыя** — аперацыя партызанскай брыгады «Смерць фашызму» па знішчэнню чыгуначнага маста цераз раку Шоша на чыгуначнай лініі Маладзечна — Полацк на ўчастку Падсвілле — Зябкі ў Глыбоцкім раёне 17 верасня 1942 года.

Перадумовы
----------

Аперацыя праводзілася па загаду начальніка ЦШПР, які паставіў у верасні 1942 года перад брыгадай «Смерць фашызму» задачу вывесці са строю чыгунку Маладзечна — Полацк. План аперацыі быў распрацаваны камандаваннем брыгады. Агульнае камандаванне ажыццяўляў камандзір брыгады У. В. Мельнікаў. У аперацыі ўдзельнічалі 1-ы і 3-і атрады (камандзіры А. Я. Конеў і М. І. Ражноў) брыгады «Смерць фашызму» і партызанская група М. З. Умінскага, якая прыбыла ў ліпені 1942 года з-за лініі фронту.

Ход аперацыі
------------

Разведка партызан устанавіла, што чыгуначны мост (даўжынёй 35 м) цераз раку Шошу ахоўваецца гарнізонам, які размяшчаўся ў каравульным памяшканні на левым беразе ракі, непадалёку абапал маста дзоты, акопы, загароды з дроту, падыходы да маста адкрытыя і добра прыстраляныя, у бліжэйшых гарнізонах 
праціўніка на станцыях Падсвілле і Зябкі каля 170 гітлераўцаў. У ноч на 17 верасня выставіўшы заслон з боку казарм, партызаны скрытна падпаўзлі з паўночнага боку да дзота і занялі яго. Адкрыўшы са станковага кулямёта агонь па ахове моста, яны скавалі праціўніка і далі магчымасць падрыўнікам замініраваць і ўзарваць мост. У ходзе бою было забіта 37 і паранена 5 гітлераўцаў. У выніку аперацыі рух цягнікоў па дарозе быў спынены на 15 сутак.

Літаратура
----------

* *М. У. Філімоненкаў.* Бягомльская аперацыя // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 640. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Аграномія** — навука сельскагаспадарчай вытворчасці, уяўляе сабой комплекс разнастайных навук і займаецца даследаваннем ўсіх з’яў, якія маюць значэнне ў сельскай гаспадарцы.

Аграном у полі
Асноўныя раздзелы сучаснай аграноміі: земляробства, аграхімія, аграфізіка, раслінаводства, селекцыя, насенневодства, фітапаталогія, сельскагаспадарчая энтамалогія, сельскагаспадарчая меліярацыя і інш. Асновай яе служаць натуральныя навукі: батаніка, фізіялогія раслін, генетыка, біяхімія, мікрабіялогія, глебазнаўства і інш.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Энцыклапедычны лексікон · Britannica (онлайн) · Universalis · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4576251 · BNF: 125471750 · GND: 4421347-5 · LCCN: sh91006254 · Microsoft: 6557445 · NDL: 00568596 · NKC: ph118304 |

 |
Марсаход MER на Марсе ва ўяўленні мастака
**Mars Exploration Rover** (**MER**) — амерыканская робатызаваная міжпланетная місія NASA, якая працягваецца ў наш час і ў якую ўключаны два марсіянскіх усюдыхода — ***Spirit* і *Opportunity***, што даследуюць планету Марс.

Місія распачата ў ліпені 2003 адпраўкай двух ровераў — MER-A *Спірыт (Spirit)* і MER-B *Апарцьюніці (Opportunity)* для даследавання паверхні Марса і яго геалогіі  (англ.) (бел. якія здзейснілі пасадку на Марс 4 і 25 студзеня 2004. Навуковы кіраўнік праекта — Стыў Скваерс.

Назвы марсаходам былі дадзены ў рамках традыцыйнага конкурсу НАСА 9-гадовай дзяўчынкай рускага паходжання Сафі Коліз, якая нарадзілася ў Сібіры і была ўдачарона амерыканскай сям’ёй з Арызоны.

У місіі, якая стала надзвычай паспяховай, пры базавым 90-дзённым тэрміне эксплуатацыі марсаходаў Спірыт прапрацаваў больш за 6 гадоў да 2011, а Апарцьюніці працуе і па стане на 2012, нашмат перавысіўшы рэкорд працягласці функцыянавання апаратаў на Марсе. Аўтаматычная міжпланетная станцыя (АМС) з марсаходамі запускалася ракетай-носьбітам Дэльта-2 з касмадрома на мысе Канаверал (Фларыда, ЗША). Прататыпы марсаходаў MER выпрабоўваліся ў зямных пустынях з 2002.

Месцы пасадак на Марсе сярод іншых апаратаў (Спірыт — справа, Апарцьюніці — у цэнтры)

Зноскі
------

1. ↑  NASA Extends Operations for Its Long-Lived Mars Rovers
2. ↑  Mission Timeline: Launch - archived Архівавана 11 чэрвеня 2012.
3. ↑  *Максім Барысаў*. Назвы амерыканскім марсаходам дала дзевяцігадовая сірата з Сібіры (руск.).  Грані.Ру (10 чэрвеня 2003). Архівавана з першакрыніцы 24 жніўня 2011. Праверана 17 мая 2010.

Спасылкі
--------

* Сайт праекта

| ⛭Даследаванні Марса касмічнымі апаратамі |
| --- |
| Пралётная траекторыя | 
* Марынер-4
* Марынер-6 і -7
* Марс-4
* Разета
* Dawn

 |
| З арбіты | 
* Марынер-9
* -2
* -3
* -5
* -6
* Вікінг-1
* -2
* Фобас-2
* Global Surveyor
* **Адысей**
* **Express**
* **MRO**
* Аль-Амаль
* **Цяньвэнь-1**

 |
| СА і марсаходы | 
* Марс-3 і ПРАП-М
* Праграма «Вікінг» (Вікінг-1/-2)
* Pathfinder/Sojourner
* MER
	+ Spirit
	+ Opportunity
* Фенікс
* **Curiosity**
* **InSight**
* **Марс-2020**
* **Perseverance**
* **Ingenuity**

 |
| Будучыя місіі | 
* MAVEN
* Экзамарс
* Фобас-Грунт 2
* Марс-нэт і MetNet
* Марс-астэр
* Sample Return Mission
* Марс-грунт
* пілатуемы палёт

 |
| Няўдалыя місіі | 
* Марс-1, -60A, -60B (1М-М60)
* Марс-62A, -62B (2МВ-М62)
* Зонд-2A, -2 (3МВ-М64)
* Марынер-3
* -8
* Марс-69A, -69B (М69)
* Марс-2 (СА і марсаход ПРАП-М), -71C (М71)
* Марс-4, -7 (М73)
* Фобас-1/-2 (СА ПРАП-Ф і ДАС)
* Observer
* Марс-96
* Surveyor 98
	+ Climate Orbiter
	+ Polar Lander
* Надзомі
* Бігль-2
* Фобас-Грунт і Інха-1

 |
| Адмененыя місіі | 
* КА Вояджэр
* КА Марс-4НМ (Марсаход)
* -5НМ
* -5М (КА Марс-79)
* Веста (англ.)
* Surveyor Lander
* NetLander (англ.)
* Тэлекамунікацыйны арбітальны апарат
* Beagle 3 (англ.)
* Astrobiology Explorer-Cacher (англ.)

 |
| Гл. таксама | 
* Даследаванне
* Каланізацыя
* Спіс штучных аб’ектаў

 |
| **Тлустым** пазначаны дзеючыя АМС |
**Інтыфада Аль-Аксы** — узброенае супрацьстаянне Палесціны і Ізраіля 2000—2005 гадоў.

Назва
-----

Інтыфада (ад арабскага «збавенне») – *«народнае паўстанне»*. Так называліся падзеі на Палесцінскіх тэрыторыях, звязаныя з канфліктам арабаў з Ізраілем, а таксама таксама масавыя выступы ў Бахрэйне, у Саудаўскай Аравіі, Іраку, Заходняй Сахары. У цяперашні час пад словам «інтыфада» часцей за ўсё разумеецца ўзброеная барацьба палесцінцаў супраць Дзяржавы Ізраіль.

Аль-Акса — мячэць, размешчаная на Храмавай гары ў Ерусаліме.

Повад
-----

Непасрэднай падставай для пачатку паўстання стала наведванне лідарам ізраільскага правага блока «Лікуд» Арыэлем Шаронам Храмавай гары ў Ерусаліме, што разглядалася кіраўніцтвам Ізраіля як легітымны акт, паколькі па ўмовах мірных пагадненняў доступ да храма быў адкрыты для вернікаў усіх рэлігій.

Ход падзей
----------

У пачатку кастрычніка 2000 года на поўначы Ізраіля ў арабскіх гарадах і вёсках прайшлі масавыя шэсці, дэманстрацыі, якія суправаджаліся перакрыццем дарог, падпалам пакрышак, закідваннем камянямі машын і сутыкненнямі з ізраільскай паліцыяй. У выніку загінулі 13 і былі паранены некалькі дзясяткаў арабскіх грамадзян Ізраіля, пацярпелі і супрацоўнікі паліцыі.

Акрамя таго, інтыфада суправаджалася серыяй тэрактаў, ажыццёўленай смяротнікамі, якія прыбылі з Сектара Газа і Самарыі. Ізраільскія ўлады адказалі ўсталяваннем блакпастоў, інтэнсіўнымі рэйдамі па затрыманні, а ў выпадку супраціву і знішчэннем членаў тэрарыстычных арганізацый, а пасля буйных тэрактаў – часовай блакадай тэрыторый. Была ўведзена забарона на наведванне яўрэямі палесцінскіх тэрыторый.

Пік інтыфады прыйшоўся на сакавік 2002 года. Апагею супрацьстаянне дасягнула пасля буйнога тэракту ў Велікодны вечар у гасцініцы горада Нетаніі.

У красавіку 2002 года прайшла аперацыя «Ахоўная сцяна», якая ўключала ачапленне і прачэсванне раёна горада Джэнін, былі знішчаны майстэрні па вытворчасці выбухоўкі і праведзены арышт членаў тэрарыстычных арганізацый. Аперацыя падарвала магчымасці тэрарыстаў.

Пасля красавіка 2002 года інтыфада пайшла на спад і да восені стала нашмат менш акцый тэрарыстаў і сутыкненняў з сіламі паліцыі.

У лістападзе 2004 года ў парыжскай бальніцы памёр нязменны лідар палесцінцаў Ясір Арафат. Раней ізраільскія ВПС знішчылі кіраўнікоў ХАМАСа шэйха Ахмеда Ясіна і яго пераемніка Ранцісі. З сыходам са сцэны лідараў, інтыфады стала насіць дэзарганізаваны і часцяком мясцовы характар, не ахопліваючы ўсю тэрыторыю Палесціны.

Зноскі
------

1. ↑  Israel **(нявызн.)**. *Encyclopædia Britannica*. Архівавана з першакрыніцы 16 жніўня 2013. Праверана 25 студзеня 2013.
2. ↑  Losing faith in the intifada Laura King, LA Times, September 28, 2004
3. ↑  Saddam: 'İsrail'e sınırımız olsa çoktan girmiştik' (Hürriyet)
4. ↑  Беларусь вновь обвинили в незаконных поставках оружия **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 13 мая 2021. Праверана 29 сакавіка 2019.
5. ↑  «International Herald Tribune»: Остановить белорусскую торговлю оружием

Спасылкі
--------

* Арабо-израильский конфликт: первая и вторая интифады. Справка
**Адам Тот** (руск.: Адам Тодт) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

У пачатку кар’еры працаваў павятовым землямерам.

У 1803—1805 гадах займаў пасаду гродзенскага губернскага архітэктара.

У дзяржаўным архіве Беластока  (польск.) (бел. захоўваецца дакумент, паводле якога 21 снежня 1794 года кароль Станіслаў Аўгуст Панятоўскі надаў Адаму Тоту, землямеру Гарадзенскай эканоміі, двухпавярховы дом у Сакулцы.

Творчасць
---------

У 1797 годзе склаў план маёнтка Аўгустова[pl], рэзідэнцыі караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага ў ваколіцах Гродна

Зноскі
------

1. ↑  ИГОРЬ ФЕДОРОВ. АРХИТЕКТОРЫ И СТРОИТЕЛИ ГРОДНО ПЕРВОЙ ПОЛОВИНЫ ХIХ ВЕКА, С. 183—188
2. ↑  Цэнтральны дзяржаўны гістарычны архіў РБ у Гродне, ф. 2. воп. 1, спр. 133
3. ↑  SUMARIUSZ DOKUMENTÓW KAMERY WOJNY I DOMEN W BIAŁYMSTOKU 1796—1807. № 79. 3580; k. 71  (польск.)
4. ↑  Имение короля Архівавана 4 жніўня 2021.  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Марковіч.
**Васіль Міхайлавіч Марковіч** (нар. 13 кастрычніка 1955, Кажан-Гарадок, Лунінецкі раён, Брэсцкая вобласць, БССР) — беларускі дыпламат.

Біяграфія
---------

Скончыў юрыдычны факультэт БДУ. Валодае нямецкай і чэшскім мовамі.

1981—1991 гг. — Праца ў Гандлёва-прамысловай палаце БССР.

1991—1992 гг. — Трэці сакратар Пасольства СССР, Расійскай Федэрацыі ў Федэратыўнай Рэспубліцы Германія.

1992 г. (ліпень — снежань) — трэці сакратар Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь.

1992—1995 гг. — Другі сакратар Пасольства Рэспублікі Беларусь у Федэратыўнай Рэспубліцы Германія.

1995—1998 гг. — Першы сакратар, намеснік начальніка Консульскага Упраўлення Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь.

1998—2002 гг. — Генеральны консул Рэспублікі Беларусь у Латвійскай Рэспубліцы ў г. Даўгаўпілс.

2002 г. (чэрвень — лістапад) — начальнік аддзела Упраўлення кадраў Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь.

2002—2006 гг. — Начальнік Службы Дзяржаўнага Пратакола Міністэрства Рэспублікі Беларусь.

2006—2010 гг. — Саветнік-пасланнік Пасольства Рэспублікі Беларусь у Чэшскай Рэспубліцы.

У 2010—2015 гадах — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Чэшскай Рэспубліцы.

У 2018—2020 гадах — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Латвійскай Рэспубліцы. У час прэзідэнцкіх выбараў беларускае пасольства не стала хаваць, што на ўчастку ў Рызе перамагла Святлана Ціханоўская. Васіль Марковіч быў звольнены з пасады пасла і пазбаўлены дыпламатычнага рангу загадам Аляксандра Лукашэнкі 16 верасня 2020 года з фармулёўкай «за неналежнае выкананне службовых абавязкаў».

Жанаты, мае дачку і сына.

Зноскі
------

1. ↑   Указ Президента Республики Беларусь от 3 сентября 2010 г. № 462 «О назначении В. М. Марковича»  (руск.)
2. ↑  Указ Президента Республики Беларусь от 25 июня 2015 г. № 462 «Об освобождении от должности»(недаступная спасылка)
3. ↑  Лукашенко назначил послов Беларуси в Латвии, Финляндии, Дании и Кот-д'Ивуаре (руск.)(недаступная спасылка).  naviny.by (18 верасня 2018). Архівавана з першакрыніцы 19 верасня 2018. Праверана 28 верасня 2020.
4. ↑  Латушко и Лещеня лишены дипломатического ранга (руск.).  Onliner.by (16 верасня 2020). Праверана 28 верасня 2020.
5. ↑

| ⛭Надзвычайныя i Паўнамоцныя Паслы Рэспублiкi Беларусь у Чэшскай Рэспубліцы |
| --- |
| Пачатак дыпадносінаўАдкрыццё пасольства | 5 студзеня 1993  1994 |
| Паслы | Міхаіл Марыніч (1994) • Мікалай Вайцянкоў (1995-1997) • Уладзімір Бельскі (1997-2002) |
| Часовыя павераныя | Мікалай Барысевіч (2002-?) • Васіль Марковіч (2006-2010) |
| Паслы | Васіль Марковіч (2010-2015) • Валерый Курдзюкоў (з 2015) |

| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Беларусі ў Рэспубліцы Латвіі |
| --- |
| Пачатак дыпадносін  Адкрыццё пасольства | 7 красавіка 1992  1993 |
| Паслы | Валянцін Вялічка (1993—1997) • Міхаіл Марыніч (1999—2001) • Вадзім Ламкоў (2002—2005) • Аляксандр Герасіменка (2006-2013) • Марына Даўгаполава (2013—2018) • Васіль Марковіч (2018—2020) |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Зміцер Максімавіч Жыткевіч** (псеўданім: *Гушчар*; 8 лістапада 1904, Халамер’е, Гарадоцкі раён, Віцебская вобласць — 7 жніўня 1955, Рыга, Латвія) — беларускі паэт, празаік.

Біяграфія
---------

Рана страціў бацьку і апынуўся на папячэнні дзядзькі. Вучыўся ў Халамерскай прыходскай школы, працаваў пісарам Халамерскай валасной управы. Пасля смерці дзядзькі ў часе Першай сусветнай вайны быў уладкаваны ў дзіцячы дом у Віцебску. Пасля заканчэння навучання ў дзіцячай працоўнай камуне, у 1921 годзе працаваў справаводам губернскага палітычна-асветнага камітэта. У 1922 годзе быў абраны ў склад мясцовага Савета вёскі Халамер’е, выконваў функцыі сакратара. У 1924—1925 гг. працаваў справаводам райвыканкама ў Езярышчы, у 1925—1926 гг. — загадчыкам Езярышчанскага народнага дома. У 1926—1927 гг. сакратар «Віцебскай сялянскай газеты», пасля — «Віцебскага пралетарыя». З 1931 г. быў адказным сакратаром віцебскага БелАППа. У 1933 г. перайшоў на працу ў транспартны аддзел НКУС (пазней МГБ), дзе служыў каля 22 гадоў. Пасля Вялікай Айчыннай вайны жыў у Рызе (Латвія). Быў сябрам КПСС з 1938 г. Узнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга, Чырвонай Зоркі, Знак Пашаны.

Дэбютаваў частушкамі ў 1924 годзе ў «Витебской крестьянской газете». У канцы 1920-х — пачатку 1930-х гг. публікаваў вершы, апавяданні, нарысы, публіцыстычныя артыкулы ў мясцовым і рэспубліканскім друку. Пісаў на беларускай і рускай мовах. Творы ўвайшлі ў калектыўныя зборнікі вершаў «Пачатак» (Віцебск, 1926) і «Світанне» (Віцебск, 1927), якія выдавала мясцовая філія «Маладняка», у зборнік Віцебскай асацыяцыі пралетарскіх пісьменнікаў «Рытмы будавання» (1930).

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. — Мінск, 1985. — Т. 2.
* Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. — Мінск, 1993. — Т. 2.
Пірожнае
**Пірожнае** — кандытарскі выраб невялікага памеру з салодкага здобнага цеста, звычайна з крэмавай начынкай.

Вызначэнне
----------

Пірожныя — штучныя кандытарскія вырабы разнастайнай формы з па-мастацку аздобленай паверхняй. Маса іх вагаецца ад 17 да 110 г.

У літаратуры нярэдка пірожныя не вылучаюць як асобны від кандытарскіх вырабаў. Вырабляюць пірожныя па дзеючым прэйскуранце адной назвы, але рознай вагі: вялікія і малыя (60 % вагі вялікіх). Упрыгожаны вонкавы выгляд і выдатны смак пірожных — найважнейшыя паказчыкі якасці гэтых вырабаў.

Разнавіднасці
-------------

Пірожнае Бульба
Пірожныя падзяляюцца на асобныя групы залежна ад выпечанага цеставага паўфабрыкату:

* бісквітныя
* пясочныя
* пластовыя
* заварныя
* паветраныя
* арэхавыя
* крошкавыя
* збіўныя
* міндальныя

Галерэя
-------

* 
* 
* 
*

Гл. таксама
-----------

* Капкейк
* Пірожнае Рунеберга
* Бульба

Літаратура
----------

* «Словарь русского языка» Ожегова.
* Учебник «Технология приготовления мучных кондитерских изделий» Н. Г. Бутейкис и А. А. Жуковой.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Клайд (значэнні).

**Клайд** (англ.: Clyde, шатл. гэл.: Cluaidh) — восьмая па велічыні рака ў Вялікабрытаніі і трэцяя ў Шатландыі, размешчана на поўдні Шатландыі.

Даўжыня 176 км (з эстуарыем 208 км), плошча басейна 4,1 тыс. кв. км. Бярэ пачатак на паўночных схілах Паўднёва-Шатландскага ўзвышша, у вярхоўях цячэ па нізкагор’ях, а затым па пагорыстай раўніне, утвараючы вышэй горада Ланарк парогі. Упадае ў заліў Ферт-оф-Клайд. Сярэдні расход вады ў вусці каля 70 м³/с. Увосень і ўзімку паўнаводная. На рацэ Клайд стаіць адзін з найбуйнейшых гарадоў Вялікабрытаніі — Глазга, да якога падымаюцца марскія судны, вышэй (да парогаў) — рачное суднаходства, на парогах размешчана ГЭС. Рака Клайд таксама злучана каналамі з Паўночным морам. У часы Брытанскай Імперыі адыгрывала значную ролю ў суднабудаванні і гандлі.

Турызм
------

На рацэ Клайд шырока распаўсюджана рыбалка. Сезон рыбнай лоўлі заканадаўча ўсталяваны з 15 сакавіка па 30 верасня. Рака асабліва прыцягвае аматараў стронгі, якая водзіцца тут у вялікай колькасці.

Літаратура
----------

* Вялікая савецкая энцыклапедыя

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Клайд

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4441605-2 · LCCN: sh85027264 · VIAF: 315124991 |

1. ↑
Карчма ў Гнезна
Карчма «Ненза» ў Гродне. А — галоўны фасад і планы трох паверхаў карчмы «Ненза». Б — галоўны фасад і планы двух паверхаў карчмы «Ненза» пасля перабудовы.
**Карчма** — пабудова, дзе падарожнік мог падхарчавацца і пераначаваць; месцы сходаў, урачыстасцей і шляхецкіх сеймікаў.

Корчмы будавалася на гандлёвых плошчах гарадоў, мястэчак, у некаторых сёлах і фальварках, на гандлёвых шляхах, ля рачных перапраў і прыстаней, пры млынах і інш. Традыцыйна карчма мела ў цэнтры заезд (тып стайні), па баках шынок і пакой для пастаяльцаў. Часам апошнія маглі размяшчаецца ў мезаніне. Каля карчмы маглі будавацца бровары, разнастайныя гаспадарчыя збудаванні, гандлёвыя крамы.

Аўстэрыя
--------

Аўстэрыя (італ. *osteria*) — заезны дом; тып карчмы. Вядома ў Польшчы і ВКЛ з 16 ст. найбольш пашырана з 18 ст. Размяшчаліся аўстэрыі звычайна на гандлёвых плошчах або галоўных вуліцах гарадоў і мястэчак. Будавалі іх з дрэва, цэглы, у тэхніцы «прускага муру». У плане пераважала форма прамавугольніка. Уключалі стайні, вазоўні, гасціныя пакоі, каморы. Гасціныя пакоі абсталёўваліся лавамі, сталамі, мелі кафляную грубку для ацяплення памяшкання і мураваную печ для гатавання ежы. Некаторыя аўстэрыі былі складанымі комплексамі, якія ўключалі жылыя, гаспадарчыя, гандлёвыя і іншыя будынкі, згрупаваныя вакол агульнага двара. Аўстэрыі сталі прататыпам для гасцініц і паштовых станцый.

Шынок
-----

Асноўны артыкул: **Шынок**
Падвідам карчмы лічыцца шынок, у якім у адрозненні ад апошняй не было жылых пакояў. Шынком таксама называлі ўласна залу абслугоўвання ў карчме.

Гл. таксама
-----------

Беларуская карчма

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Карчма

| ⛭Віды прадпрыемстваў грамадскага харчавання |
| --- |
| Рэстараны і сталовыя | 
* Астэрыя
* Бістро
* Карчма
* Каўпона
* Папіна
* Траторыя
* Тэрмаполій
* Фабрыка-кухня

 |
| Кафэ і чаёўні | 
* Буфет
* Бювет
* Венская кавярня
* Кісатэн
* Пякарня
* Чайхана
* Шанігартэн

 |
| Спецыяльныя кафэ | 
* Інтэрнэт-кафэ
* Манга-кафэ

 |
| Піцейныя ўстановы | 
* Бар
* Брасеры
* Кнайпа
* Паб
* Піўная
* Піўны рэстаран
* Піўны сад
* Спікізі
* Таверна
* Хойрыгер
* Хонкі-тонк
* Чарачная
* Шынок

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мухавец (значэнні).

**Мухаве́ц**, **Бе́лы Мухаве́ц** — рака ў Брэсцкай вобласці, правы прыток Заходняга Буга. Даўжыня 112,6 км. Вадазбор 6600 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,2 ‰.

Асноўныя прытокі
----------------

**Справа**: Дахлоўка, Мінянка, Лепясоўка, Шэўня, Палахва, Жабінка. 

**Злева**: Шопск, Студзянка (Пудрычыца), Дняпроўска-Бугскі канал, Кобрынка, Трасцяніца, Асіпоўка, Рыта, Каменка.

На рацэ
-------

**Гарады**: Брэст (порт), Пружаны, Жабінка, Кобрын. 

**Помнікі гісторыі**: Брэсцкая крэпасць.

Агульнае
--------

Пачынаецца ў сутоках рэк Муха і Вец у горадзе Пружаны, вусце ў межах горада Брэста. Цячэ па Прыбужскай раўніне (вярхоўе) і Брэсцкім Палессі. Уваходзіць у Дняпроўска-Бугскі водны шлях. Суднаходства ад горада Кобрын (за 64 км ад вусця) да Брэсцкага рачнога порта, ніжэй якога размешчана глухая грэбля, працягласць навігацыйнага перыяду 230—240 сутак.

Сярэднегадавы расход вады каля Брэста 34,9 м³/с, найбольшы 269 м³/с (1979), найменшы 3,4 м³/с (1971—1972). Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў сярэдзіне сакавіка, сярэдняя вышыня над межанным узроўнем 1,5—2,4 м, найбольшая 2—3,8 м (1951, 1958). Замярзае ў сярэдзіне снежня, лёд трымаецца да 2-й паловы сакавіка.

Даліна ў верхнім цячэнні невыразная, шырыня яе ў сярэднім цячэнні 400—600 м, ніжэй 1,5—2 км. Схілы ўмерана стромкія, вышынёй 4—8 м (у ніжнім цячэнні 3—6 м), адкрытыя, месцамі разараныя або пад лесам. Пойма двухбаковая, нізкая, парэзаная старыцамі і меліярацыйнымі каналамі, месцамі забалочаная. Да вёскі Шэбрын Брэсцкага раёна шырыня яе 200—400 м, ніжэй 1—1,5 км; у разводдзе і пры паводках затапляецца на глыбіню 0,2—0,8 м у вярхоўі і да 1—2 м у ніжнім цячэнні.

Рэчышча каналізаванае на ўсім працягу. У верхнім цячэнні рака называецца канал Мухавец. Ад Кобрына да Брэста рака зарэгуляваная; шырыня ў межань у верхнім цячэнні 4—8 м, ніжэй упадзення Дняпроўска-Бугскага канала 20—35 м, у вусці 60—70 м. Берагі вышынёй 0,5—2 м, абрывістыя, ніжэй упадзення Рыты разбураюцца, на суднаходным участку абвалаваныя.

У басейне ракі азёры Арэхава, Церабовічы (Валынская вобласць), Ажыннік (Брэсцкая вобласць) і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Мухавец // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11). С. 42

Літаратура
----------

* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1–2. – Л. 1971.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с. 40 л. ил. (руск.)
* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мухавец
* Анатоль Гладышчук, Муха + Вец
* А. Гладышчук, Мой родны кут Архівавана 28 верасня 2007. (*дакументацыя веласіпеднай экспедыцыі ад вусця да вытокаў ракі Мухавец*)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Марвары (значэнні).

**Марвары** (саманазва: मारवाड़ी) — індаарыйская мова, родная мова народа марвары. Распаўсюджана ў індыйскіх штатах Раджастхан, Гуджарат і Хар’яна, а таксама ў пакістанскай правінцыі Сінд. Колькасць носьбітаў — 22 млн. чал.

Паходжанне
----------

Марвары часцяком разглядаюць як варыянт мовы раджастхані. Вылучылася ў перыяд сярэднявечча з літаратурнай старажытнай гуджарацкай мовы. Выкарыстоўвалася у раджастханскай вобласці Марвар прадстаўнікамі гарадскіх гандлёвых і рамесных колаў. У адрозненні ад класічнай мовы раджастхані запісы рабіліся на махаджані. У наш час запісы робяцца на дэванагары. 

Марвары не мае афіцыйнага статуса, не выкладаецца ў вучэбных установах, аднак шырока ўжываецца ў вуснай форме. Маюцца літаратурныя творы і фальклорныя запісы на марвавры.

Дыялекты
--------

Стандартным марвары лічыцца джадхпурскі дыялект. Акрамя таго, вылучаюць яшчэ 3 рэгіянальныя дыялекты.

Спасылкі
--------

* Marwari (मारवाड़ी / ماروڑى)
* Marwari Ethnologue
* Marwari Dictionary

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 16032218q · LCCN: sh85081684 |
**«Ашык-Керыб»** — мастацкі фільм (драма), зняты рэжысёрамі Давідам Абашыдзэ і Сяргеем Параджанавым на кінастудыі Грузія-фільм у 1988 годзе.

Фільм прысвячаецца светлай памяці Андрэя Таркоўскага і называецца даследчыкамі ў якасці аднаго з узораў паэтычнага кінематографа.

Гісторыя стварэння і фестывальных паказаў
-----------------------------------------

«Ашык-Керыб» стаў апошнім скончаным кінафільмам Сяргея Параджанава (наступны фільм 1990 гады «Споведзь» не быў скончаны) і апошнім фільмам Давіда Абашыдзэ як рэжысёра і акцёра.

Фільм не выпускалі ў шырокі пракат. Параджанаў прадставіў яго на кінафестывалях у Галандыі, Заходняй Германіі (Мюнхенскі кінафестываль) і Венецыі. Толькі пасля ўдзелу ў міжнародных кінафестывалях фільму было выдадзена пракатнае пасведчанне.

У 1988 годзе ў Маскву прыязджаў прадстаўнік Канскага кінафестывалю Рабер Фаўр Л’Брэ. Ён хацеў узяць фільм «Ашык-Керыб» у конкурсную праграму кінафестывалю, але фільм да таго часу не быў гатовы. Іншыя два дзясяткі фільмаў, якія былі адабраны і прапанаваны яму, Рабера Фаўра Л’Брэ не зацікавілі.

Падчас першай цырымоніі ўручэння «Еўрапейскага Оскара» (лістапад 1988 года, Заходні Берлін) фільм «Ашык-Керыб» быў намінаваны па катэгорыі Лепшы рэжысёр і атрымаў спецыяльны прыз за лепшае мастацкае афармленне кінакарціны.

Калі фільм паказваўся на 45-м Венецыянскім кінафестывалі, то ён не быў уключаны ў конкурсную праграму з-за таго, што да гэтага паказваўся на Мюнхенскім кінафестывалі. Журы Венецыянскага кінафестывалю звярнулася ў Амерыканскую кінаакадэмію з просьбай вылучыць фільм Параджанава на кінапрэмію «Оскар».