recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сло́німская друка́рня** — друкарня ў горадзе Слоніме, звязаная з дзейнасцю вялікага гетмана літоўскага Міхаіла Казіміра Агінскага (1730—1800). Дзейнічала, па адных звестках, да 1781, па іншых, да 1788 года.

Першае выданне «Рэлігійны куль Брунона, патрона картузаў» пры ўдзеле дамініканцаў выйшла ў 1777 годзе на лацінскай мове.
Сярод выдадзеных — «Кніжка для дзяцей, або ўяўленне пра рэчы, якія дзеці павінны вывучаць» (1778) з паралельным тэкстам на польскай і італьянскай мовах. Выдадзена 6 экзэмпляраў: адзін захоўваецца ў Гродзенскім гісторыка-краязнаўчым музеі, адзін у Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі ў Мінску і чатыры ў Польшчы.

У крыніцах згадваецца, што Агінскі выдаваў свае творы — лібрэта опер на польскай мове, якія ставіліся ў яго тэатры, і звычайна называюць тры оперных лібрэта: «Сілы свету», «Становішча салоўяў», «Елісейскія палі». Але гэтыя слонімскія выданні не выяўлены, самі лібрэта выходзілі ў Польшчы, і, магчыма год пастаноўкі опер быў прыняты за год выдання іх лібрэта ў Слоніме.

Зноскі
------

1. 1 2 3  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* *Галенчанка Г. Я.* Слонімская друкарня // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 15. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Сло́німская друка́рня // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 668. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
**Электры́чнасць** — агульны тэрмін, які апісвае сукупнасць з’яваў, якія абумоўлены існаваннем, рухам і ўзаемадзеяннем электрычнага зарада.

Гісторыя
--------

Электрычнасць вывучаецца са старажытных часоў, але істотныя навуковыя адкрыцці з’явіліся толькі ў 17 і 18 стагоддзях.

Некаторыя прадметы, такія як, напрыклад, бурштын, пры трэнні з поўсцю прыцягваюць лёгкія прадметы, пёры, валасы, паперу і г. д.. Гэта было вядома яшчэ старажытным народам Міжземнамор’я. Фалес з Мілета каля 600 г. да н. э. правёў серыю эксперыментаў, у якіх прыйшоў да з’яўлення статычнай электрычнасці, і на іх аснове зрабіў выснову, што трэнне дае магнітныя ўласцівасці бурштыну.

Існуе меркаванне, што электрычнасць першымі адкрылі персы. У 1936 каля Багдада была знойдзена так званая багдадская батарэйка, якая нагадвае гальванічны элемент і, як мяркуецца, выкарыстоўвалася для пакрыцця матэрыяла металам з дапамогай электрычнасці.

Інтэнсіўна пачала вывучацца электрычнасць у 18 ст. яркім вынаходнікам гэтага часу стаў Бенджамін Франклін, які праславіўся сваім эксперыментам з лятучым змеем, калі ён даказаў, што маланка ўяўляе сабою электрычны разрад. Ён запусціў у навальнічную хмару змея, на другім канцы якога быў прывязаны металічны ключ. Праз некаторы час, пасля пачатку навальніцы, з ключа пачалі з’яўляцца іскры, што і з’яўляецца доказам электрычнасці навальнічнага воблака.

У канцы 19 ст. інжынеры прыстасавалі электраэнергію для прамысловага і дамашняга выкарыстання (прас, кухонны камбайн і г. д.). За гэты перыяд адбылося значнае пашырэнне вытворчасці і развіццё шматлікіх тэхналогій, заснаваных на электраэнергіі. Сёння выкарыстанне электраэнергіі з’яўляецца асновай сучаснага індустрыяльнага грамадства.
**Слонімская аўстэрыя** — будынак у Слоніме, размешчаны па вул. Савецкай, 10. Пабудавана ў 2-й палове XVIII ст. з цэглы як заезны дом пры палацы слонімскага старосты М. К. Агінскага. Помнік архітэктуры барока. 

Аўстэрыя ў пач. XX ст.

Архітэктура
-----------

Спачатку 2-павярховы (ў ХХ ст. надбудаваны 3-й паверх, завершаны 2-схільным дахам). Галоўны фасад прамавугольнага ў плане будынка раскрапаваны буйнамаштабнымі руставанымі лапаткамі і расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі.

Палавіна 1-га паверха была адведзена пад гасціную, перакрытую 4 ветразевымі скляпеннямі з цэнтральнай апорай. Пад гэтай часткай дома размешчаны шырокія скляпеністыя падвалы. Цэнтральная лесвіца вядзе з вузкага вестыбюля на 2-і жылы паверх. Цяпер у будынку размешчана навучальная ўстанова.

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Слонімскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 2004.— 752 с. — стар. 679.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Слонімская аўстэрыя
* Слонімская аўстэрыя на сайце «Архіварта»
**Электронны парамагнітны рэзананс** (**ЭПР**) — рэзананснае паглынанне электрамагнітнага выпраменьвання ў сантыметровым або міліметровым дыяпазоне даўжынь хваль рэчывамі, якія ўтрымоўваюць парамагнітные часціцы.

З'ява электроннага парамагнітнага рэзанансу была адкрыта ў 1944 годзе Яўгенам Канстанцінавічам Завойскім, які выявіў, што парамагнітны узор, змешчаны ў сталае магнітнае поле, можа паглынаць энергію падаванага на яго электрамагнітнага поля. Паглынанне электрамагнітнага выпраменьвання парамагнітнымі ўзорамі мела выбарчы (рэзанансны) характар, паколькі яно назіралася толькі пры вызначаных суадносінах паміж напружанасцю сталага магнітнага поля і частатой пераменнага электрамагнітнага поля. 

Метад электроннага парамагнітнага рэзанансу вывучэння рэчыва выкарыстоўваецца для вывучэння сістэм з ненулявым электронным спінавым магнітным момантам (г. зн. якія валодаюць адным або некалькімі неспаранымі электронамі): атамаў, вольных радыкалаў у газавай, вадкай і цвёрдай фазах, кропкавых дэфектаў у цвёрдых целах, сістэм у трыплетным стане, іонаў пераходных металаў.

Метад ЭПР знайшоў шырокія ўжыванні ў фізіцы, хіміі, біялогіі і медыцыне.

Гл. таксама
-----------

* Ядзерны магнітны рэзананс

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 133192063 · GND: 4132116-9 · LCCN: sh85042228 · Microsoft: 187961010, 2909720722 · NDL: 00575066 · NKC: ph543043 |

 |
**Э́льмар Янавіч Кітс** (эст.: Elmar Kits; 14 (27) красавіка 1913, Тарту — 24 сакавіка 1972, Тарту, Эстонія) — эстонскі жывапісец. Народны мастак СССР (1971).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1939 годзе Вышэйшую мастацкую школу «Палас» у Тарту, дзе займаўся жывапісам у класе вядомага эстонскага жывапісца прафесара Ада Вабэ. У 1940—1941 гадах выкладаў у Вышэйшай мастацкай школе ў Тарту, у 1944—1949 гадах у Тартускім мастацкім інстытуце.

У 1946 годзе разам з групай эстонскіх мастакоў правёў месяц у Арменіі, у 1947 годзе быў у сярэднеазіяцкіх рэспубліках, а ў 1955 годзе ў Карэліі.

Творчасць
---------

Працаваў у тэматычнай карціне, пейзажы, нацюрморце, партрэце. Творчасці ўласцівы свабодная жывапісная манера і тонкасць каларыстычных вырашэнняў: «Згарэлы горад» (1943), «Начная хабанера» (1944), «Кемскі парог» (1955—1956), аўтапартрэт (1956), «Паводка ў Валгаметсе» (1960), трыпціх «Музыка, балет, выяўленчае мастацтва» (1961—1962), «Будаўнікі», «У. І. Ленін» (абодва творы 1969, Дзяржаўная прэмія Эстоніі 1970) і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 167163100 · GND: 119470020 · ISNI: 0000 0000 6679 078X · LCCN: n79008122 · LNB: 000239796 · NUKAT: n2017016727 · VIAF: 77126299 · ULAN: 500120521 |

 |
**Слонімскае рэальнае вучылішча** — агульнаадукацыйная сярэдняя навучальная ўстанова ў Слоніме. Знаходзілася ў складзе Віленскай навучальнай акругі. Існавала ў 1907—1918 гадах.

Гісторыя
--------

Адкрыта 23 жніўня 1907 года як прыватнае. Утрымлівалася за кошт фінансавай дапамогі мясцовага «Грамадства па распаўсюджванню асветы паміж жыхарамі г. Слоніма і яго павета» і збораў за навучанне. 22 жніўня 1911 года рэарганізавана ў дзяржаўнае. Атрымлівала штогадовую грашовую падтрымку з казны. Плата за навучанне складала 100 руб. Мела 7 класаў. У 1911 годзе вучыліся 127 юнакоў, у 1915 годзе — 203. Штат складаўся з дырэктара, 3 закона-настаўнікаў, 12 выкладчыкаў, урача і дантыста. Сярод выкладчыкаў былі выпускнікі Маскоўскага ўніверсітэта, Кіеўскай і Разанскай духоўных семінарый, Варшаўскай 1-й гімназіі, Кіеўскага політэхнічнага інстытута, Строганаўскага мастацка-прамысловага вучылішча і інш. Выкладаліся: Закон Божы, руская, нямецкая і французская мовы, геаграфія, прыродазнаўства, гісторыя, матэматыка, фізіка, касмаграфія, маляванне, чарчэнне, музыка, спевы, рамёствы і гімнастыка. Выпускнікі мелі льготы пры паступленні ў вышэйшыя тэхнічныя і сельскагаспадарчыя навучальныя ўстановы, а таксама на фізіка-матэматычныя факультэты ўніверсітэтаў.

У час Першай сусветнай вайны, увосень 1915 года, пераведзена ў г. Араніенбаўм (цяпер Ламаносаў) Петраградскай губерні. Скасавана ў 1918 годзе.

Літаратура
----------

* *Андрэй Самусік.* Слонімскае рэальнае вучылішча // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
**Электрычная пастаянная** (раней таксама насіла назву **дыэлектрычнай пастаяннай**) — фізічная канстанта, скалярная велічыня,

* якая вызначае напружанасць электрычнага поля ў вакууме;
* якая ўваходзіць у выразы некаторых законаў электрамагнетызму, у тым ліку закона Кулона, пры запісе іх у форме, якая адпавядае Міжнароднай сістэме адзінак (СІ).

Часам, выкарыстоўваючы састарэлую тэрміналогію, завуць дыэлектрычнай пранікальнасцю вакууму. Вымяраецца ў фарадах, падзеленых на метр. Электрычная пастаянная роўная:

{\displaystyle \varepsilon \_{0}\,{\overset {\underset {\mathrm {def} }{}}{=}}{\frac {1}{\mu \_{0}c^{2}}}\equiv {\frac {1}{4\pi \times \ 299792458^{2}\times \ 10^{-7}}}} Ф/м {\displaystyle \approx 8,854187817\times 10^{-12}} Ф/м,

где {\displaystyle \mu \_{0}} — магнітная пастаянная.

У матэрыяльных ураўненнях, у вакууме, праз дыэлектрычную пастаянную звязаны вектар электрычнай індукцыі **D** і напружанасці электрычнага поля **E**:

{\displaystyle \mathbf {D} =\varepsilon \_{0}\ \mathbf {E} .}
Праз электрычную пастаянную ажыццяўляецца сувязь паміж адноснай і абсалютнай дыэлектрычнай пранікальнасцю. Яна таксама ўваходзіць у запіс закона Кулона:

{\displaystyle \mathbf {F} \_{12}={\frac {q\_{1}q\_{2}}{4\pi \varepsilon \_{0}r\_{12}^{2}}}{\frac {\mathbf {r} \_{12}}{r\_{12}}}}

Гл. таксама
-----------

* Магнітная пастаянная
* Хуткасць святла

Зноскі
------

1. ↑  *Электрычная пастаянная* — артыкул у Фізічнай энцыклапедыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 72645310 |
**Электронны газ** — тэарэтычная мадэль, яхая апісвае паводзіны праводнасці электронаў у электронных правадніках.

Як і свабодныя электроны, часціцы электроннага газу падпарадкоўваюцца статыстыцы Фермі—Дзірака, рассейваюцца на фанонах, адны на адных, а таксама на любых парушэннях крышталічнай рашоткі.

Прасцейшы варыянт мадэлі электроннага газу — тэорыя металаў Друдэ—Лорэнца, дзе электронны газ разглядаўся як ідэальны газ. Гэта тэорыя прыстасавальная да паўправаднікоў, дзе колькасць часціц электроннага газу залежыць ад тэмпературы, а эфектыўная маса носьбітаў зараду адрозніваецца ад масы свабоднага электрона. У тэорыі металаў Зомерфельца ўлічвалася выраджэнне электроннага газу. У электроннай тэорыі металаў разам з мадэллю электроннага газу карыстаюцца мадэллю электроннай фермі-вадкасці, дзе ўлічваецца міжэлектроннае ўзаемадзеянне.

Гл. таксама
-----------

* Фермі-газ

Літаратура
----------

* *Богуш А.* Электронны газ // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 14323908 |
**«Ben Fogle: New Lives in the Wild»** (з англ. — «Бэн Фогл: Новыя жыцці ў дзікай прыродзе») — тэлесерыял на «Channel 5[en]», які вядзе падарожнік Бэн Фогл[en] і які вырабляецца «Motion Content Group» і «Renegade Pictures». Праграма паказвае серыю не звязаных паміж сабой эпізодаў, як Бэн Фогл сустракаецца з людзьмі, якія прынялі *«альтэрнатыўны»* лад жыцця, які ў асноўным *«па-за сеткай»*, у адных з больш аддаленых месцаў на зямлі. У 2015 годзе Фогл арганізаваў дадатковы серыял пад назвай «Новыя жыцці ў дзікай Вялікабрытаніі» з сем’ямі ў брытанскіх месцах, у той час як фільм «Бэн Фогл: Ствары новае жыццё ў краіне» 2020 года мае аналагічную аснову. Па стане на 2022 год брытанскія праграмы і спін-офы «Вяртанне ў дзікую прыроду» ў прэсе, на электронных праграмах і «My5» называліся «Новыя жыцці ў дзікай прыродзе», прычым гэтыя эпізоды не з’яўляліся часткай асобнай серыі.

Зноскі
------

1. ↑  Ben Fogle: New Lives In The Wild **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Motion Content Group*. Архівавана з першакрыніцы 15 студзеня 2020. Праверана 15 January 2020.

Спасылкі
--------



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |
**Пэрсэнкіўка** (укр.: Персенкі́вка) — мясцовасць у Сыхіўскім раёне Львова, якая размяшчаецца паміж вуліцамі П. Мырнага, Буйка, Казэльныцкай і аўтобусным заводам.

Гісторыя
--------

Назва мясцовасці паўстала ў XVII ст. да гэтага мясцовасць насіла назву "Коснэрыўка" - ад імя львоўскага мешчаніна Коснэра, які валодаў тутэйшымі палямі. Назва "Пэрсэнкіўка" паходзіць ад прозвішча львоўскага купца Якава Пэрсінга, які ў 1687 г. набыў гэтыя землі.

Калісці гэта было прыгараднае паселішча, ад якога сёння засталося каля 15 жылых малапавярховых дамоў. Гэта адбылося з прычыны пракладкі раёнам чыгункі і далейшага пашырэння прамысловай зоны.

Найважнейшым прадпрыемствам мясцовасці была другая і галоўная львоўская гарадская электрастанцыя, пабудаваная Альфрэдам і Казімірам Каменабродскімі ў 1908 г. па праекце архітэктара Адольфа Пілера. Электрастанцыя дзейнічае і сёння. Яе асаблівасцю было сэцэсійнае дэкарыравання фасадаў і інтэр'ераў, а таксама вадаправодная вежа, стылізаваная пад сярэднявечную архітэктуру. Паміж электрастанцыяй і вул. П. Мырнага раней быў парк плошчай каля 8 га, цяпер ён часткова забудаваны гаражамі. Вядома таксама аб іпадроме, тэрыторыя якога была занятая Львоўскім аўтобусным заводам.

Тут адбываліся жорсткія баі падчас польска-ўкраінскай вайны 1918-1919 гадоў. Каля чыгуначнай станцыі "Пэрсэнкіўка" да 1940 г. быў помнік палякам, якія загінулі ў гэтай вайне. У 1930 г. мясцовасць уключана ў склад Львова.

Пэрсэнкіўка належала да парафіі пры львоўскім касцёле св. Мікалая. Ад 1933 г. - да парафіі Вінцэнта дэ Поля, якая часова была размешчана ў царкве св. Сафіі. У 1938 г. тут былі пабудаваны касцёл і кляштар кармелітаў босых, цяпер размешчаны на тэрыторыі львоўскага аўтобуснага завода.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 177-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Украіны на беларускую мову»

| ⛭Мясцовасці Львова |
| --- |
| Галіцкі раён | 
* Цэнтр
* Замкавая гара
* Цытадэль
* Кракаўскае прадмесце
* Сафііўка
* Снопкіў

 | Герб Львова |
| Лычакіўскі раён | 
* Лычакіў
* Вынныкы
* Вэлыкі Крыўчыці
* Знэсіння
* Кайзэрвальд
* Лысынычы
* Маёрыўка
* Пагулянка
* Підбірці
* Прафесарская калонія
* Фылыпіўка
* Цэтнэрыўка
* Шцілерыўка
* Ялівэць
* Пасікы

 |
| Франкіўскі раён | 
* Вулька
* Кастэліўка
* Кульпаркіў
* Новы Світ
* Багданіўка

 |
| Залізнычны раён | 
* Білагоршча
* Жаўтнэвэ
* Лэвандзіўка
* Рудна
* Скнылівак
* Сыгніўка
* Багданіўка
* Клэпарыў

 |
| Шаўчэнкаўскі раён | 
* Брухавычы
* Воля-Гамулэцка
* Вэлыкі Грыбовычы
* Галоска
* Града
* Дубляны
* Завадзіў
* Замарстыніў
* Зарудці
* Зашкіў
* Збоішчы
* Збыранка
* Кам’янка
* Малі Грыбовычы
* Малэхіў
* Підзамчэ
* Підраснэ
* Раснэ
* Раснэ-Рускэ
* Клэпарыў

 |
| Сыхіўскі раён | 
* Сыхіў
* Боднарыўка
* Казэльныкы
* Новы Львоў
* Пірагіўка
* Пэрсэнкіўка
* Пасікы
* Снопкіў

 |
Турыстычны маршрут — загадзя спланаванае турыстамi або суб'ектам турыстычнай дзейнасцi падарожжа, якое характарызуецца вызначаным парадкам перамяшчэння турыстаў па пэўных геаграфiчных пунктах. Састаўнымі часткамі турысцкага маршруту з’яўляюцца пачатковыя, прамежкавыя і канечныя пункты, а таксама сцежкі і дарогі, якія непасрэдна іх злучаюць.

Класіфікацыя спартыўных турысцкіх маршрутаў па катэгорыях складанасці ажыццяўляецца маршрутнымі кваліфікацыйнымі камісіямі (МКК). Турыстычныя маршруты класіфікуюцца ў залежнасці ад тэрыторыі, дзе яны пралягаюць, сродкаў перамяшчэння, працягласці, колькасці перашкод.

Літаратура
----------

* Філіпов З.І. Спортивний туризм. Організація і методика спортивно-туристичної роботи. - Дрогобич: Коло, 2010. — 344 с.
* Штюрмер Ю. А. Туристский маршрут // Большая советская энциклопедия. — М.:Советская энциклопедия. - 1969
Спадарожнік сувязі Узброеных сіл ЗША MILSTAR
**Спадарожнік сувязі** — штучны спадарожнік Зямлі, спецыялізаваны для рэтрансляцыі радыёсігналу паміж пунктамі на паверхні Зямлі, якія не маюць бачнасці прамога тыпу.

Спадарожнік сувязі прымае спектр частот з сігналамі наземных станцый, накіраваных на яго, узмацняе і выпраменьвае назад на Зямлю.

Зона, у якой магчымы прыём спадарожнікавага сігналу, называецца зонай пакрыцця. Зона пакрыцця вызначаецца размяшчэннем на арбіце, арыентацыяй і тэхнічнымі характарыстыкамі спадарожніка.

Выкарыстоўваючы розныя мадуляцыі, праз спадарожнік можна перадаваць як інфармацыю лічбавага тыпу, так і аналагавыя сігналы.

Большасць спадарожнікаў маюць некалькі перадатчыкаў — *транспондараў*, кожны з якіх пакрывае некаторую паласу частот. Таксама транспондары адрозніваюцца палярызацыяй і дыяпазонам (C ці Ku), з якімі яны працуюць.

Спадарожнікі размяшчаюцца ў трох зонах, абумоўленых існаваннем паясоў Ван Алена. Геастацыянарныя спадарожнікі ўзвышаюцца над Зямлёй на вышыні 35786 км, сярэдневышынныя спадарожнікі займаюць дыяпазон ад 5000 да 15000 кіламетраў, для пакрыцця ўсёй зямной паверхні такіх спадарожнікаў патрабуецца каля 10, такія спадарожнікі знайшлі прымяненне ў сістэме GPS; завяршаюць класіфікацыю нізкаарбітальныя спадарожнікі, якіх для пакрыцця сувяззю ўсёй Зямлі трэба прынамсі пяцьдзясят.

Недахопы спадарожнікавай сувязі
-------------------------------

* Высокая латэнтнасць (затрымка) сігналу, абумоўленая часам праходжання электрамагнітнай хвалі адлегласці да арбіты спадарожніка. Напрыклад, да высокаарбітальнага спадарожніка на арбіце 35 786 км, сігнал ідзе 119 мс (з хуткасцю святла), што азначае затрымку праходжання сігналу паміж дзвюма наземнымі станцыямі парадку 239 мс (і затрымку інтэрактыўнага адказу на сігнал — парадку 477 мс).
* Непазбежнасць перыядычнай інтэрферэнцыі сігналу пры перасячэнні спадарожнікам лініі наземная станцыя — Сонца.
* Неабходнасць сачэння наземнай станцыі за спадарожнікамі, якія маюць негеастацыянарныя арбіты.

Месяц як спадарожнік сувязі
---------------------------

Можна арганізаваць радыёсувязь, прымаючы адлюстраваны ад Месяца радыёсігнал. Пры гэтым Месяц павінен быць бачны і ў пункце перадачы, і ў пункце прыёму сігналу. Такая сувязь выкарыстоўваецца ваеннымі і радыёаматарамі (гл. EME).

Гл. таксама
-----------

* Спадарожнікавая сувязь
* Сувязь з падводнымі лодкамі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Спадарожнік сувязі

| ⛭Тэлефанія |
| --- |
| Тыпы | 
* Стацыянарная
* Мабільная
* Аптычная

 |
| Тэхналогіі і апаратура | 
* Спадарожнікі сувязі
* Оптавалакно
* ААЛС
* ISDN
* Сігнал мабільнага тэлефона
* POTS
* Тэлефонная сетка агульнага карыстання
* Падводны камунікацыйны кабель
* VoIP
* VoIP-шлюз

 |
| Званкі | 
* Перапынены званок
* Памылковы званок
* Непажаданы званок
* Тэлефонны тэг

 |
| Дадаткі | 
* Факс
* Тэлефонны званок
* Навіны па тэлефоне
* Тэатрафон
* Відэатэлефанія

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85008244 · Microsoft: 121308736, 2909878251 · NDL: 00573540 |
Склера фарміруе белую частку вока чалавека
**Скле́ра** (ад грэч. σκληρός — цвёрды) — бялочная абалонка — вонкавая шчыльная злучальнатканкавая абалонка вока, якая выконвае ахоўную і апорную функцыі. Утворана сабранымі ў пучкі калагенавымі валокнамі  (руск.) (бел. валокнамі.
Складае 5/6 фібрознай абалонкі вока. Сярэдняя таўшчыня ад 0,3 да 1 міліметра. Таўшчыня склеры ў дзяцей настолькі малая, што праз яе прасвечвае глядзельны пігмент, які надае ёй блакітнае адценне. З узростам таўшчыня склеры павялічваецца.

Праз вянозны сінус  (руск.) (бел. склеры, утвораны мноствам дробных паражнін у зоне злучэння яе з рагавіцай  (руск.) (бел. адбываецца адток вадкасці з пярэдняй камеры вока.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* *Леанцюк А. С.* Склера // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 462. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777100477 |
**Спадчынны імунадэфіцыт**, або **першасны імунадэфіцыт** вызначаецца як ***спецыфічная*** імунная недастатковасць, так і ***неспецыфічнай*** імуннай недастатковасцю. Прычынамі захворванняў, абумоўленых спецыфічнай імуннай недастатковасцю, служаць парушэнні функцый T-лімфацытаў  (руск.) (бел. або B-лімфацытаў  (руск.) (бел. — асновы набытага імунітэту. ***Неспецыфічныя імунадэфіцыты*** звязаныя з парушэннямі ў такіх элементах імуннай сістэмы, як камплемент  (руск.) (бел. і фагацыты  (руск.) (бел. якія дзейнічаюць пры імунным адказе неспецыфічна.

У аснове спадчынна абумоўленага імунадэфіцытнага стану ляжаць генетычна абумоўленыя дэфекты клетак імуннай сістэмы.
Спадарожнік сувязі *Syncom-1*
**Спадарожнікавая сувязь** — адзін з відаў радыёсувязі, заснаваны на выкарыстанні штучных спадарожнікаў у якасці рэтранслятараў. Спадарожнікавая сувязь ажыццяўляецца паміж зямнымі станцыямі, якія могуць быць як стацыянарнымі, так і перасоўнымі.

Спадарожнікавая сувязь з’яўляецца развіццём традыцыйнай радыёрэлейнай сувязі шляхам вынясення рэтранслятара на вельмі высокую вышыню (ад сотняў да дзясяткаў тысячаў км). Праз тое, што зона яго бачнасці ў гэтым выпадку — амаль палова зямнога шара, то неабходнасць у ланцугу рэтранслятараў адпадае — у большасці выпадкаў дастаткова і аднаго.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph114364 |
**Склавены, Склавіны** — старажытнаславянскі народ, узгаданы гоцкім гісторыкам Іарданам (6 ст.) і візантыйскім гісторыкам Пракопіем Кесарыйскім у працы «Вайна з готамі» (6 ст.).

Паводле Іардана, склавены жылі ў раёне ад Мурсіянскага возера да Днястра і Віслы. Разам з антамі, паходзілі ад венедаў. Паводле Пракопія, склавены і анты выводзіліся не ад венедаў, а ад варвараў «спораў» («рассеянных па паселішчах»). Від іх у Пракопія апісваецца так: «…Вельмі высокага росту і велізарнай моцы. Колер скуры і валасоў у іх вельмі белы або залацісты…». Склавены і анты Пракопія жылі ў народапраўстве, прызнавалі валадаром на ўсімі аднаго бога, «творцу маланак». У бітве яны не надзявалі брані, а біліся толькі з дроцікамі і шчытамі.

Склавены займаліся земляробствам, жывёлагадоўляй. У саюзе з іншымі славянскімі плямёнамі вялі войны супраць Візантыйскай імперыі і качэўнікаў. Разам з антамі засялялі Балканскі паўвостраў у VI—VII ст. у т.л. тэрыторыі сучасных Балгарыі, Славакіі, Паўночнай Грэцыі.

Літаратура
----------

* *Белазаровіч В. А.* Гістарыяграфія гісторыі Беларусі: вучэб. дапаможнік; Установа Адукацыі «Гродзенскі Дзярж. Ун-т імя Я. Купалы». — Гродна : ГрДУ, 2006. — 345 с. — ISBN 985-417-858-7.. С.29.
* Рассадзін C. Землі амаль невядомыя: Будучая Беларусь паводле антычных манускрыптаў. Мн. Полымя, 1996. ISBN 5-345-00758-6
Сцяг Турэні
**Турэ́нь** (фр.: Touraine) — былая правінцыя Францыі са сталіцай у горадзе Туры.

Падчас палітычнай рэарганізацыі тэрыторыі Францыі у 1790 годзе, тэрыторыя Турэні была падзелена паміж дэпартаментамі Эндр і Луара (Indre-et-Loire), Луар і Шэр (Loir-et-Cher) і Эндр (Indre).

Гісторыя
--------

### Зямля Раберцінаў

У IX стагоддзі Турэнь разам з суседнімі тэрыторыямі была вылучана Карлам II у кіраванне Роберту Моцнаму, продку Капетынгаў. Пасля знаходжання ў складзе земляў Гуга Абата зноў вярнулася да Раберцінаў.

### Зямля графаў Анжу і Блуа

Далей землі Турэні ў якасці віконцтва падаваліся Раберцінамі сваім васалам: першай Анжуйскай дынастыі Інгельгерынгаў, затым графам дэ Блуа. З 941 года Турэнь утварыла асобнае графства, прадмет суперніцтва графаў Анжу і Блуа, якія сталі ў X стагоддзі фактычна незалежнымі феадаламі і магутнымі супернікамі новай дынастыі Капетынгаў у цэнтральнай Францыі. Большая частка Турэні і графскі тытул у выніку заставаліся належаць графам дэ Блуа.

Цібо III, граф дэ Блуа, атрымаўшы ў 1037 годзе графскую карону, адмовіўся прыносіць васальную прысягу каралю Францыі Генрыху I і падняў мяцеж супраць яго. У адказ той, як вярхоўны сюзерэн, перадаў Турэнь у 1040 годзе графу Анжу. Вайна скончылася перамогай Жафруа II Мартэла, графа Анжуйскага, і заняццем ім у 1044 годзе Тура.

### Зямля Плантагенетаў

У 1060 годзе Турэнь разам з Анжу перайшла па жаночай лініі роду графаў Гацінэ, якія атрымалі пазней імя Плантагенетаў і сталі каралямі Англіі, герцагамі Нармандыі і Аквітаніі.

### Зямля французскай кароны

У 1204 годзе Філіп II Аўгуст далучыў Турэнь сярод іншых уладанняў англійскага караля да земляў французскай кароны. У 1360 годзе Турэнь збудавана ў герцагства і неаднаразова аддавалася ў леннае валоданне французскім прынцам у якасці апанажу. У 1584 годзе, пасля смерці Францыска Алансонскага, брата Генрыха III, канчаткова далучана да французскай кароны.

Турэнь за сваю незвычайную ўрадлівасць называлася садам Францыі.

Вядомыя людзі з Турэні
----------------------

### Нарадзіліся ў Турэні

* Рэнэ Дэкарт
* Франсуа Рабле
* Анарэ дэ Бальзак
* Эцьен-Жан Жаржэ

#### Літаратурныя персанажы

* Атос («Тры мушкецёры»)

### Памерлі ў Турэні

* Леанарда да Вінчы

Зноскі
------

1. 1 2  Турень // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Турень // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4060521-8 · NKC: ge131102 |
**Сяргей Віктаравіч Асновін** (нар. у 1976 годзе ў Горках) — беларускі навуковец, педагог, кандыдат сельскагаспадарчых навук, дацэнт.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыў Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію ў 1997 годзе. У 2000 годзе таксама скончыў аспірантуру Інстытуту меліярацыі і лугаводства Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі ў Мінску. Працуе на пасадзе дацэнта кафедры маркетынгу Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўніверсітэта. Выкладае таксама на кафедры маркетынгу Інстытута прадпрымальніцкай дзейнасці.

У 2004 годзе ў Мінску абараніў кандыдацкую дысертацыю па спецыяльнасці «Кармавытворчасць і лугаводства» на тэму «Рэалагічныя ўласцівасці зялёнай масы травы для падрыхтоўкі кансерваваных кармоў». У 2010 годзе Прэзідыум Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь прысвоіў яму навуковае званне дацэнта.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Асноўныя навуковыя даследаванні канцэнтруюцца вакол пытанняў фарміравання і развіцця эфектыўнай сістэмы кормавытворчасці,
дынамікі развіцця галіны кормавытворчасці ў Беларусі, арганізацыйна-эканамічнай інавацыйнай дзейнасці ў галіне кормавытворчасці, сродкаў механізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці і інш.

Таксама даследуе пытанні прыярытэтных напрамкаў лічбавай трансфармацыі, стратэгіі ўстойлівага развіцця, фарміраванне мадэлі мадэрнізацыі ва ўмовах лічбавай эканомікі, інфармацыйнае забеспячэнне лагістыкі, выкарыстання лічбавых тэхналогій для мінімізацыі адмоўнага ўздзеяння на навакольнае асяроддзе, маркетынгавай дзейнасці, выкарыстання scm-сістэм кіравання ланцужкамі паставак у арганізацыі, пытанні альтэрнатыўнага выкарыстання інфармацыйных метадаў вядзення бізнесу пры вытворчасці прадукцыі і інш.

Аўтар 88 навуковых, метадычных і навучальных артыкулаў.

Зноскі
------

1. ↑  ИПД. Кафедра маркетинга и менеджмента. Преподаватели и сотрудники (руск.)
2. ↑  Спіс публкацый аўтара ў базе Google Scholar
3. ↑  Публікацыі аўтара ў электронным каталозе Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Спасылкі
--------

* Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі
* Біяграфія на сайце БДЭУ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar |
**Піліп Давідчык** (нар. 1925) — беларускі грамадскі і вайсковы дзеяч. Сябра Беларускай незалежніцкай партыі. Ад’ютант Барыса Рагулі, старэйшы лейтэнант, дэсантнік «Дальвіца».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1925 г. у в. Галынь (па іншых звестках — в. Равяцічы) у Навагрудскім ваяводстве Польскай Рэспублікі. Скончыў Навагрудскую настаўніцкую семінарыю.

Падчас Другой сусветнай вайны далучыўся да нелегальнай Беларускай незалежнай партыі. У канцы 1943 г. далучыўся да навагрудскага эскадрона Барыса Рагулі, дзе быў яго ад’ютантам. Са жніўня 1944 г. праходзіў падрыхтоўку ў паветрана-дэсантным батальёне «Дальвіц». У кастрычніку 1944 г. разам з Міколай Рулінскім вывез архіў кіраўніка Галоўнага кіраўніцтва вайсковых спраў БЦР Кастуся Езавітава з Рыгі, за што быў адзначаны знакам «Для народаў Усходу» з мячамі. Узяў шлюб з радысткай Верай Краскоўскай.

17 лістапада быў дэсантаваны на тэрыторыю Беларусі ў складзе групы на чале з Міхалам Вітушкам. Арыштаваны 28 лістапада 1944 г. Паводле Кастуся Шышэі, «у дадзенай сітуацыі Давідчык аказаўся не на ўзроўні пастаўленых перад ім задач». Сяргей Ёрш адзначаў, што Піліп Давідчык пасля дэсанту прыйшоў да бацькоў, а яны яго здалі ў НКУС, бо спадзяваліся, што савецкая ўлада нібыта даруе іх сыну. Быў асуджаны на 8 гадоў савецкіх канцлагераў. Пакаранне адбываў верагодна ў Казахстане.

Пасля вызвалення жыў у Тбілісі ў Грузіі, дзе стварыў новую сям’ю. Паводле адной інфармацыі стаў навукоўцам-матэматыкам, паводле іншай — завочна скончыў Маскоўскі інстытут па механізацыі і працаваў у Тбілісі на тытунёвай фабрыцы. У сваіх успамінах «З перажытага» Янка Жамойцін характырызуе Давідчыка так: «гаваркі, упэўнены ў сваіх здольнасцях і дасягненнях».

Далейшы лёс невядомы.

Зноскі
------

1. ↑  *Сяргей Ёрш*. Вяртаньне БНП. Асобы і дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 25 ліпеня 2019.
2. ↑  Вайна на тры франты: яе героі і ахвяры **(нявызн.)**.  Радыё Свабода. Архівавана з першакрыніцы 13 кастрычніка 2019.

Літаратура
----------

* Ёрш, С. Дэсант у няпэўнасць. Беларускі парашутны батальён «Дальвіц» 1944—1945 гг. — Мн.: [б. в.], 2012. — 311 с.
* Малідзіс А. Лёс архіва Кастуся Езавітава //Беларускі дайджэст, 1996, № 10(34), кастрычнік
* NKWD o polskim podziemiu. 1944—1948. Konspiracja polska na Nowogrodczyźnie i Grodzieńszczyźnie. — Warszawa, 1997. S. 1
* Ёрш С. Вяртаньне БНП. Асобы й дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі. — Менск — Слонім: БГАКЦ, 1998. С. 47, 66, 92
* Шарэцкі С. Іх лёсы звязаныя з Вільняй. — Вільня: Jusida, 2001. С. 133, 136, 137, 143
* Вайтовіч А. Застаюся сябрам Беларускай Незалежніцкай Партыі! // Беларускі Рэзыстанс, 2008, № 1(5). С. 107, 101, 110, 114—118
* Czasopis, Nr 5 (275). Травень — maj 2014.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бязрукаў.

**Сяргей Віталевіч Безрукаў** (нар. 18 кастрычніка 1973, Масква, СССР) — расійскі акцёр

 тэатра і кіно, кампазітар
, спявак, парадыст, мастак. Народны артыст Расіі (2008).

Біяграфія
---------

Бацька Сяргея — акцёр і рэжысёр Віталь Сяргеевіч Бязрукаў, працаваў у маскоўскім тэатры Сатыры, маці — хатняя гаспадыня Наталля Міхайлаўна Бязрукава (Сурава) (нар. 1 студзеня 1950). Сяргей быў названы ў гонар любімага паэта Віталя Сяргеевіча Бязрукава, Сяргея Ясеніна.

Вучыўся Сяргей у маскоўскай школе № 402. Пасля заканчэння сярэдняй школы ў 1990 годзе паступіў у Школу-студыю МХАТ на факультэт «акцёр тэатра і кіно».

У 1994 годзе скончыў Школу-студыю МХАТ (майстэрня А. Табакова). З 1993 года працуе ў Тэатры пад кіраўніцтвам Алега Табакова. Здымаўся ў серыялах — «Брыгада», «Участак», «Майстар і Маргарыта», «Ясенін», у фільмах: «Кітайскі сервіз» і іншых. Некалькі гадоў (1994—1999) працаваў у праграме «Лялькі» (НТВ), дзе агучваў 11 персанажаў, сярод якіх такія людзі, як Барыс Ельцын, Уладзімір Жырыноўскі, Андрэй Козыраў.

Зноскі
------

1. ↑  Sergej Bezrukov // Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
2. ↑  мои картины "Сергей Безруков. Официальный сайт Архівавана 5 жніўня 2013.

Спасылкі
--------

* Сяргей Бязрукаў фільмаграфія на сайце Lifeactor
* Афіцыйны сайт
* Сяргей Бязрукаў на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)
* Канал Бязрукаў на *YouTube*
* Бязрукаў на peoples.ru
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Юбілейны (значэнні).
**«Юбілейны»** — колішні кінатэатр у Гомелі, размешчаны па вул. Юбілейнай. Адкрыты ў 1979 годзе. Пабудаваны па тыпавым праекце з перапрацоўкай фасадаў і інтэр’ераў (архітэктар В. Ціхава). У кінатэатры праводзіліся кінафестывалі, тэматычныя паказы фільмаў, заняткі кіналекторыяў і кінаклубаў, арганізоўваліся перасоўныя выстаўкі.

Першым у горадзе пачаў паказ фільмаў у фармаце 3D. Балансатрымальнік маёмасці, Гомельскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт, здаў кінатэатр у арэнду ПУП "Інвестыцыйная Кампанія «Капітал-актыў». У 2008 годзе была праведзена мадэрнізацыя кінатэатра, устаноўлены новая сістэма гуку, 21-метровы бясшвоўны экран. Пасля крызісу кінатэатр у 2011 годзе быў закрыты. 28 снежня 2018 года з дзясятай спробы кінатэатр быў прададзены на аўкцыёне за 250,2 тысяч беларускіх рублёў ТАА «Элфента-спорт». Уласнік плануе выкарыстоўваць будынак для размяшчэння спартыўна-забаўляльнага комплексу.

Архітэктура
-----------

Актыўна ўдзельнічае ў фарміраванні архітэктурнага аблічча гандлёва-бытавога цэнтра. 2-павярховы асіметрычны складанай канфігурацыі ў плане будынак. У аснове кампазіцыі кантраст глухіх паверхняў сцен і вітража на галоўным фасадзе. У планіровачнай структуры будынка вылучаны функцыянальныя групы памяшканняў. На 1-м паверсе размешчаны касавы вестыбюль, адміністрацыйнае памяшканне, буфет. Цэнтральная лесвіца злучае ўваходную групу памяшканняў з фае і глядзельнымі заламі на 300 і 800 месцаў (вырашаны амфітэатрам). У аздабленні фасадаў і інтэр'ераў выкарыстаны дэкаратыўная тынкоўка пад граніт, чырвоная керамічная і гіпсавая пліткі.

Зноскі
------

1. ↑  Кто закрыл «Юбилейный», и грозит ли исчезновение гомельским кинотеатрам? 30 ноября 2011 Архівавана 5 сакавіка 2012.
2. ↑  Кинотеатр Юбилейный в Гомеле продан по рекордной цене, Дек 29 2018
3. ↑  Что будет с кинотеатром «Юбилейный» в Гомеле? 29 Января 2019

Літаратура
----------

* «Юбилейный» // Гомель. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1991. — 528 с. ISBN 5-85700-054-8
**Сярге́й Віта́льевіч Касья́ненка** (нар. 4 красавіка 1956, горад Горкі, Магілёўская вобласць) — беларускі навуковец, доктар сельскагаспадарчых навук.

Біяграфія
---------

У 1978 годзе скончыў зааінжынерны факультэт Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі. З 1978 года — брыгадзір цэха адкорму птушкафабрыкі «Нёман» (Гродзенскі раён Гродзенскай вобласці).
З 1982 года працуе на Беларускай занальнай доследнай станцыі па птушкагадоўлі (цяпер — РУП «Вопытная навуковая станцыя па птушкагадоўлі») на пасадзе малодшага, старэйшага, вядучага навуковага супрацоўніка, вучонага сакратара. У цяперашні час дырэктар гэтай станцыі.
У 1983—1987 гг. завочна навучаўся ў аспірантуры Усесаюзнага навукова-даследчага інстытута развядзення і генетыкі сельскагаспадарчых жывёл.
У 1988 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на суісканне вучонай ступені кандыдата сельскагаспадарчых навук на тэму «Удасканаленне спосабу крыякансервацыі спермы качароў і яго выкарыстанне пры аднаўленні качак».
У 2004 годзе абараніў дысертацыю на суісканне вучонай ступені доктара сельскагаспадарчых навук на тэму «Павышэнне інтэнсіфікацыі вытворчасці мяса качак шляхам удасканалення метадаў і прыёмаў іх гадоўлі». З 2009 года — дацэнт, з 2019 года — прафесар.

Уклад у навуку
--------------

Аўтар каля 140 работ па селекцыі, ўзнаўлення і тэхналогіі вырошчвання качак, двух галіновых рэгламентаў, двух вучэбна-метадычных дапаможнікаў для студэнтаў сельскагаспадарчых ВНУ , 10 навукова-практычных рэкамендацый.

Бібліяграфія
------------

* Мускусная утка на подворье — Мн.: 2002.
* Повышение продуктивных и воспроизводительных качеств уток методами селекции — Мн.: 2003.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Зооинженерный факультет в биографиях своих выпускников /сост. Е. Л. Микулич и др. /. — Горки: 2012. — С. 36.
* Сергей Витальевич Косьяненко // *Лившиц В. М.* Гордость и слава Горецкой земли. В 3-х книгах Кн.1. Учёные — земляки — Горки.:2013. — С. 100—101.
**Рэзана́нсныя часці́цы**, ці **рэзана́нсы** — нестабільныя элементарныя часціцы (адроны), якія могуць распадацца за кошт моцных узаемадзеянняў. Маюць час жыцця ад 10−24 да 10−22 с.

Аб наяўнасці рэзанансных часціц мяркуюць па ускосных звестках, напрыклад, па «рэзанансным» (адсюль назва) павелічэнні эфектыўнага сячэння даследаванага працэсу ўзаемадзеяння часціц пры тых значэннях энергіі, якія адпавядаюць масе (у энергетычных адзінках) пэўнай рэзананснай часціцы.

Эксперыментальна рэзанансы былі адкрыты Э. Фермі (пач. 1950-х г.) і першасна трактаваліся як узбуджаныя станы адронаў.

Літаратура
----------

* Рэзанансныя часціцы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. С. 557.

Спасылкі
--------

* Резонансы // Физическая энциклопедия.
**Вена-Швехат** (ням.: Flughafen Wien-Schwechat) або **Венскі міжнародны аэрапорт** (англ.: Vienna International Airport) (IATA: VIE, ICAO: LOWW) — аэрапорт, размешчаны за 18 км на паўднёвы ўсход ад Вены, з'яўляецца самым загружаным аэрапортам Аўстрыі. Назва «Вена-Швехат» або проста «Швехат» паходзіць ад бліжэйшага гарадка, Швехат. Аэрапорт можа прымаць шырокафюзеляжныя самалёты, такія як Boeing 747 і Airbus A340. Аэрапорт Вена-Швехат з'яўляецца хабам для Austrian Airlines і яе падраздзяленняў, а таксама для лоў-кост авіякампаніі Niki. У 2008 годзе на цырымоніі World Airport Awards аэрапорт Вена-Швехат быў прызнаны лепшым аэрапортам Цэнтральнай і Усходняй Еўропы.

Гісторыя
--------

Першапачаткова пабудаваны як ваенны аэрапорт у 1938 годзе, у 1945 ён быў узяты пад кантроль брытанскімі ўладамі. У 1954 быў заснаваны Betriebsgesellschaft, і аэрадром у Швехат замяніў венскі аэрапорт Асперн у якасці асноўнага аэрапорта краіны. У гэты час была толькі адна ўзлётна-пасадачная паласа, якая ў 1959 была павялічана да 3 000 метраў. Будаўніцтва новага будынка аэрапорта пачалося ў 1960. У 1972 годзе была пабудавана другая ўзлётна-пасадачная паласа.

Аэрапорт двойчы прымаў алімпійскія каманды, бо Аўстрыя двойчы прымала Зімовыя Алімпійскія гульні. Ян Павел II таксама карыстаўся аэрапортам у час яго наведванняў Аўстрыі. 27 снежня 1985 года білетная каса El Al падвергнулася нападу палесцінскіх тэрарыстаў.

Тэрміналы
---------

На сённяшні дзень у Венскім міжнародным аэрапорце функцыянуюць тры тэрміналы: асноўныя Тэрміналы 1 і 2 і часовы тэрмінал (1A), пабудаваны для абслугоўвання лоў-кост авіякампаній. У 2006 годзе пачалося будаўніцтва новага тэрмінала, SKYLINK, які павінен дапамагчы аэрапорту спраўляцца з больш высокімі аб'ёмамі пасажырскіх перавозак (у 2007 - 18,9 млн пасажыраў у год). Гэты новы тэрмінал таксама зможа абслугоўваць вялікія самалёты, такія як Airbus A380.

Тэрмінал 1 абслугоўвае ўсе мясцовыя рэйсы Austrian Airlines, а таксама Star Alliance і іх партнёраў. Акрамя таго, гэты тэрмінал таксама прымае рэйсы Emirates.

Тэрмінал 1A абслугоўвае авіякампаніі Germanwings, і іншыя лоў-кост авіякампаніі.

Тэрмінал 2 абслугоўвае Air France, Iberia, British Airways, Qatar Airways і інш.

Аператарамі ўсіх тэрміналаў з'яўляюцца Fraport, Vienna Airport Handling, Swissport і Austrian Airlines.

Пасля адкрыцця SKYLINK Austrian Airlines і яе партнёры будуць абслугоўвацца ў новым тэрмінале.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7
2. 1 2
3. 1 2 3 4 5
4. ↑
5. 1 2 3
6. 1 2 3 4 5
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑
11. ↑
12. ↑
**Крывэ** (лац.: Criwe), або **Крывэ-Крывайтыс** — пасада найвышэйшага жраца ў старажытнабалцкай рэлігіі. Сімвалам крывэ з'яўлялася скрыўленае жазло — крывуля, з каторай магла быць павязаная пасада Крывэ-крывейтэ. Найстарэйшай крыніцай, у якой сустракаецца гэты паняцце, з'яўляецца хроніка «*Chronicon Terrae Prussiae*» Пятра з Дуйсбурга, дзе крывэ згадваецца ў главе «De yodalatria et ritu et moribus Pruthenorum». Паводле яе, крывэ меў рэзідэнцыю ў Ромуве, а пазней — у Вільні. Прусы ўшаноўвалі яго нібыта Папу Рымскага, а ўплыў рэлігійнай улады крывэ даходзіў да земляў літоўцаў і ліваў. Асноўным заняткам крывэ як святара было захоўванне вечнага агню. Разам з гэтым крывэ выконваў і функцыі суддзі.

Паводле звестак Сымона Грунау, крывэ быў акружаны колам падначаленых яму жрацоў-вайдэлойтаў. Калі крывэ меў цяжкую хваробу і не быў здольны выконваць свае абавязкі, ён спальваў сябе, пасля чаго вайдэлойты абіралі новага крывэ. Таксама ў «Прускай хроніцы» прыводзіцца спіс з 48 крывэ, які ахоплівае прамежак часу з 503 па 1265 год.

Пасля заваёвы прускіх земляў Тэўтонскім ордэнам крывэ сышлі ў лясы, пазней некаторы час мелі рэзідэнцыю ў Вільні (Ліздзейка). Апошні крывэ Гінтаўт памёр у 1414 годзе.

У 2002 годзе пасада была адноўлена рухам «Ромува». З 2002 па 2014 год яе займаў Ёнас Трынкунас, ад 2014 — Інія Трынкуненэ.

Зноскі
------

1. ↑  Chronicon Terrae Prussiae, 1326. Mit kritischen Kommentaren von Max Toeppen nachgedruckt. // Scriptores Rerum Prussicarum: Die Geschichtsquellen der Preussischen Vorzeit bis zum Untergang der Ordensherrschaft. / Нhrsg. von Theodor Hirsch, Max Toeppen und Ernst Strehlke. Bd. 1. — Leipzig: Verlag von S. Hirzel, 1861 (Neudruck, 1965). — S. 53. — XIV, 819 s.
2. ↑  Simon Grunau's Preussische Chronik. / Hrsg. von M. Perlbach, R. Philippi und P. Wagner. Bd. 1-3. — Leipzig: Duncker & Humblot, 1876—1896. — §.11. — S. 26-28
3. ↑  Narbutt T. Dzeje starozytne narodu Litewskiego. T. 1. Mitologia litewska. — Wilno: Nakładem i drukiem A. Marcinowskiego, 1835. — S. 438

| ⛭Балтыйская міфалогія |
| --- |
| Багі і божаствы | Дзіевас ·  Пяркунас ·  Лайма ·  Дэкла ·  Карта ·  Мара ·  Вэлю матэ ·  Зэмэс-матэ ·  Гільціне ·  Вялняс ·  Лаўма ·  Усіньш ·  Цэрокліс ·  Юміс ·  Бангпуціс ·  Дзіверыкс ·  Жаміна ·  Жамепаціс ·  Мядэйна ·  Самбарыс ·  Аўшаўтс ·  Пільвітс ·  Пушкайтс |
| Міфічныя персанажы | Айтварас ·  Ёдас ·  Лачплэсіс ·  Ліетувэнс ·  Пукіс ·  Спідала ·  Барздукі ·  Вярпяя ·  Совій |
| Гл. таксама | Вайдэлот ·  Крывэ ·  Аўсекліс ·  Угунскрустс ·  Аўстра ·  Дайна ·  Ліга ·  Анафіелас ·  Жніч ·  Залціс |
**Аэрапорт Рым-Чампіна** (італ.: Aeroporto di Roma-Ciampino) або **Аэрапорт імя Джавані Батыста Пасцінэ** (італ.: Giovanni Battista Pastine Airport) (IATA: CIA, ICAO: LIRA) — грамадзянскі аэрапорт з аэрадромам сумеснага базавання недалёка ад Рыма, Італія. Аэрапорт размешчаны ў рэгіёне Лацыё за 15 км на паўднёвы ўсход ад цэнтра Рыма, за Вялікай акруговай дарогай на мяжы Рыма і Чампіна.

Аэрапорт Чампіна быў адкрыты ў 1916 годзе і з'яўляецца адным з найстарэйшых дзеючых аэрапортаў. Да 1960 года з'яўляўся асноўным аэрапортам для жыхароў Рыма, пасажыраабарот яго дасягае 2 млн. пасажыраў у год. Пасля адкрыцця Міжнароднага аэрапорта імя Леанарда да Вінчы ў Ф'юмічына Чампіна быў пераарыентаваны на ўнутраныя і чартарныя рэйсы.

Праз некалькі дзесяцігоддзяў цікавасць да аэрапорта праявілі лоў-кост авіякампаніі; сёння гэта адзін з самых загружаных і дынамічных аэрапортаў Італіі. Пасажыраабарот у 2007 годзе склаў 5,4 млн пасажыраў (на 9,24% больш, чым у 2006). Пасажырскі трафік узрастаў вельмі хутка, і Міністэрства транспарту Італіі прыняло да разгляду пытанне аб будаўніцтве трэцяга аэрапорта ў ваколіцах Рыма, каб перавесці туды частку трафіку Чампіна. Пасажыраабарот у 2008 годзе склаў 4.788.931 пасажыраў, знізіўшыся на 11,31% у параўнанні з 2007.

У лістападзе 2007 года было прынята рашэнне аб будаўніцтве аэрапорта Рым-Вітэрба, які стане трэцім камерцыйным аэрапортам у ваколіцах Рыма. Тэрміналы аэрапорта прайшлі мадэрнізацыю ў 2007 годзе.
Станцыя метро Аэрапорт, Ганконг
«**Аэрапорт**» — станцыя Ганконгскага метрапалітэна, якая знаходзіцца на востраве Лантау. Станцыя была аткрыта 6 ліпеня 1998. Станцыя абслугоўвае Ганконскі Міжнародны аэрапорт, і аб'яднаная з пасажырскім тэрміналам.
Платформа 3 была пабудавана насупраць платформы 1, каб ўлічыць доступ да новага SkyPlaza і Тэрмінала 2. Новая платформа пачала працаваць 28 лютага 2007, калі дадатковыя паслугі рэгістрацыі адкрыліся ў тэрмінале 2. Цягнікі аэрапорта Экспрэс (Airport Express), спыняюцца на станцыі адкрываюць дзве дзверы адначасова і для платформаў - дзверы злева адкрываюцца для тэрмінала 1, і дзверы справа адкрываюцца для тэрмінала 2 і SkyPlaza.
**Перасмешка зялёная** або **пеначка-перасмешка** (*Hippolais icterina*) — пеўчая птушка надсямейства валасянкавых (лескавых).

Апісанне
--------

Даўжыня цела 14 см, размах крылаў 20,5-24 см. Зверху аліўкавая, знізу жоўта-крэмавая, жоўтае брыво, шэра-блакітныя ногі. Складзеныя крылы даходзяць да палавіны рулявых. На крылах ёсць жаўтаватыя ўчасткі, больш светлыя за асноўны фон. У маладых ніз цела больш матавы, верх карычневы, на крыле белая пляма. Галасісты, хуткі і багаты на імітацыі спеў, кожны склад выразна аддзелены і звычайна паўтараецца па некалькі разоў.

Пашырэнне
---------

Арэал: у Еўропе (акрамя поўначы і поўдня) ад усходняй часткі Францыі, поўначы Італіі і поўдня Скандынавіі да Заходняй Сібіры (вытокі Обі). Ізаляваная тэрыторыя на Каўказе і на поўдзень ад Каспійскага мора. На Беларусі звычайны на гнездаванні пералётны і транзітна мігрыруючы від.

Насяляе ўскрайкі лясоў і насаджэнняў з густымі кустамі, зацененымі вышэйшымі дрэвамі, а таксама сады, паркі, густыя зараснікі ўздоўж дарог, лесапалосы сярод палёў, высокія агароджы з дрэў. На поўначы арэала часцей у бярозавых гаях, на поўдні — у дубовых. У Швейцарыі даходзіць да 1500 м над у.м.

Пералётны від. Месца зімовак: Трапічная і Паўднёвая Афрыка.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гняздо часцей за ўсё на галіне зацененага куста, якая плаўна адыходзіць ад ствала, моцна прыплеценае да галін, краі яго моцна загнуты ўнутр. Знешняя частка са шчыльна сплеценых, выгнутых лістоў травы, карэньчыкаў, кавалачкаў бярозавай кары і моху, расліннага пуху, а таксама коканаў насякомых, пёраў і воўны. Унутры даволі тоўстае ў аснове з тонкіх траў і карэньчыкаў, шэрсці, воўны з прымессю пёраў і расліннага пуху. Высцілка з пёраў і валосся. Гняздо можа быць умацаванае бярозавай карой, паперай, воўнай, галінкамі. Дыяметр 6-11 см.

Яйкі (4-5, часам 3-6) звычайна падоўжаныя, ружовыя, з фіялетавым адценнем; плямкі і крапінкі фіялетава-карычневыя або чорныя. Памеры 18 х 13 мм

Падвіды
-------

* *H. i. icterina* — Еўропа і Азія на ўсход да р. Об;
* *H. i. alaris* — Каўказ да поўначы Ірана.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | eBird · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Караткевіч.
**Піліп Мацвеевіч Караткевіч** (14 лістапада 1881, Глуск — 20 сакавіка 1921) — беларускі палітычны дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыў Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю ў 1901 годзе, настаўнічаў. На 1-м Усерасійскім з’ездзе сялянскіх дэпутатаў (май 1917, Петраград) увайшоў у групу «14-ці беспартыйных» з Беларусі на чале з М. В. Фрунзэ, абраны членам Выканкама Усерасійскага Савета сялянскіх дэпутатаў. У 1917 годзе старшыня выканкама Бабруйскага павета Савета сялянскіх дэпутатаў, намеснік старшыні Беларускага абласнога камітэта пры Усерасійскім Савеце сялянскіх дэпутатаў, узначальваў (з В. Селіванавым) Беларускі аддзел Наркамнаца. Дэлегат Усебеларускага з’езда 1917 года. У 1918 і 1919 гадах арыштоўваўся нямецкімі і польскімі ўладамі. З 1920 года на педагагічнай рабоце.

Літаратура
----------

* Караткевіч Піліп Мацвеевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).