**Іва́н Па́ўлавіч Ме́леж** (8 лютага 1921, Глінішча, Рэчыцкі павет — 9 жніўня 1976, Мінск) — беларускі пісьменнік, драматург, публіцыст. Аўтар трылогіі «Палеская хроніка» («Людзі на балоце», «Подых навальніцы», «Завеі, снежань»), якая лічыцца нацыянальнай эпапеяй. Народны пісьменнік Беларусі (1972).

Біяграфія
---------

### Раннія гады

Глінішча і наваколлі на карце 1924 г.
Нарадзіўся 8 лютага 1921 года ў вёсцы Глінішча Рэчыцкага павета Гомельскай губерні (цяпер — Хойніцкі раён Гомельскай вобласці). Разам з Іванам у сялянскай сям’і было шасцёра дзяцей. Бацька — Павел Фёдаравіч, рабіў гонты, дзяжы, цабэркі, наймаўся ўстаўляць вокны і дзверы ў новыя хаты. Маці — Марыя Дзянісаўна, родам з Каранёўкі, ведала шмат народных песень і любіла спяваць. Іван з пяці гадоў пасвіў свіней, пасля — авечак, цялят, карову, пазней вадзіў у начное каня.

Скончыў пачатковую школу ў Глінішчы, пасля сямігодку ў Алексічах, дзесяцігодку скончыў у Хойніках у 1938 годзе. У школе ўдзельнічаў у драматургічным гуртку. У 1938 годзе паступаў у Маскоўскі інстытут гісторыі, філасофіі і літаратуры, але не прайшоў конкурс.

Вярнуўся на радзіму, працаваў загадчыкам аддзела піянераў Хойніцкага раённага выканаўчага камітэта камсамола. У 1939 годзе, з другой спробы, стаў студэнтам Маскоўскага інстытута гісторыі, філасофіі і літаратуры, але неўзабаве быў прызваны ў савецкую армію.

### Другая сусветная вайна

Служыў у 289-м палку 192-й горна-артылерыйскай дывізіі ва Украіне, у Карпатах. У 1940 годзе ўдзельнічае ў паходах на Бесарбію і Букавіну. У арміі, нягледзячы на забарону, вядзе ваенныя дзённікі, у большасці згубленыя ў 1941 годзе.

Напад Германіі на СССР сустракае ў Старым Самборы Львоўскай вобласці. З першых дзён на фронце — на Збручы, пад Уманню, Мікалаевым, Сінелькавым, Растовам-на-Доне, Лазавой. У снежні 1941 года атрымаў раненне. У лютым—траўні 1942 года вучыўся ў Каменску на курсах палітычнага складу Паўднёвага фронту, па заканчэнні камандзіраваны ў 51-ю стралковую дывізію як супрацоўнік газеты «Красноармейская правда» («Чырвонаармейская праўда»).

20 чэрвеня 1942 года цяжка паранены, асколак бомбы раздрабіў правае плячо. Лячыўся ў шпіталях Растова, Есентукоў, Тбілісі. Трапіў у горад Бугуруслан, з лістапада 1942 года выкладаў ваенную падрыхтоўку і завочна вучыўся на літаратурным факультэце Малдаўскага педагагічнага інстытута (месціўся ў Бугуруслане). У Бугуруслане Мележ ажаніўся.

У 1943—1944 гадах выкладаў ваенную падрыхтоўку ў Беларускім дзяржаўным універсітэце (месціўся тады на станцыі Сходня пад Масквой). Працу выкладчыкам ваеннай падрыхтоўкі БДУ сумяшчаў з вучобай на завочным аддзяленні філалагічнага факультэта БДУ, пасля перавёўся на стацыянарнае навучанне.

### Творчы перыяд

У жніўні 1944 года разам з БДУ пераехаў ў Мінск, скончыў універсітэт у 1945 годзе. У 1945—1948 гадах вучыўся ў аспірантуры пры БДУ, працаваў над дысертацыяй паводле творчасці Кузьмы Чорнага. Дысертацыю не скончыў, але ў гэты ж час пачаў публікавацца як пісьменнік. Матэрыялы дысертацыі сталі асновай артыкула «Пра творчасць Кузьмы Чорнага».

З траўня 1945 года па студзень 1947 года адначасова з вучобай у аспірантуры, працаваў у рэдакцыі часопіса «Полымя». Па заканчэнні аспірантуры працаваў старшым выкладчыкам беларускай літаратуры ў БДУ. З жніўня 1950 года па верасень 1951 года працаваў кансультантам аддзела прапаганды і агітацыі ў пытаннях літаратуры ЦК КПБ.

З 1966 года сакратар, у 1971—1974 гадах намеснік старшыні праўлення Саюза пісьменнікаў БССР.

Выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР (1967—1976). Быў старшынёй праўлення Беларускага аддзялення таварыства «СССР — Францыя», старшынёй Беларускага камітэта абароны Міру, членам Сусветнага Савета Міру.

Хварэў на ныркі і сухоты. Памёр 9 жніўня 1976 года ад сардэчнага прыступу. Пахаваны на Усходніх могілках у Мінску.

Сям’я
-----

Быў жанаты з Лідзіяй Мележ-Пятровай, дзве дачкі — Людміла і Ларыса.

Творчасць
---------

Дэбютаваў у друку вершам «Радзіме» ў газеце «Чырвоная змена» ў 1939 годзе, прозай на рускай мове — апавяданнем «Последняя операция» — у газеце «Бугурусланская правда» у 1943 годзе, прозай на беларускай мове — апавяданнем «Сустрэча ў шпіталі» — у газеце «Звязда» за 25 лістапада 1944 года. У 1941—1942 гадах Мележ вёў дзённік, запісы якога ў 1977 годзе ўвайшлі ў яго «Першую кнігу», што ўбачыла свет ужо пасля смерці пісьменніка.

У 1946 годзе выйшаў зборнік апавяданняў Мележа «У завіруху», загаловачнае апавяданне з якога высока ацаніў яшчэ Кузьма Чорны. У 1948 годзе была выдадзена кніга прозы «Гарачы жнівень». Назву ёй дала аднайменная аповесць, напісаная ў 1946 годзе пасля наведвання спаленай і спустошанай падчас вайны роднай вёскі. Аўтар паэтызуе будзённую сялянскую працу, перадае душэўную прыгажосць простых вясковых людзей. Менавіта ў гэты час пісьменнік па-новаму адчуў, што значыць Палессе ў яго жыцці. Ужо ў ранніх творах Івана Мележа назіралася тэндэнцыя да аб’яднання ў цыклы («Гарачы жнівень», апавяданні «Перад навальніцай» і «Павел прыехаў»).

Паступова пашыраліся жанравыя рамкі творчасці пісьменніка. З канца 1947 года ён працуе над раманам «Мінскі напрамак» (1947—1953). Аўтар расказвае пра вызваленчую барацьбу на Беларусі летам 1944 года, пра аперацыю «Баграціён». У 1960—1970-я гады гэты твор быў перапрацаваны, стаў больш шматпланавым і маштабным па ахопе падзей, багатым на народныя характары, праз якія паказана героіка і трагедыя вайны.

Надрукаваў некалькі апавяданняў: «У гарах дажджы» (1954) і «Спатканне за горадам» (1955). Першае з іх, што дало назву аднаму са зборнікаў, напісана на матэрыяле даваеннай службы аўтара ў войску. Апавяданні і аповесці 1950-х гадоў склалі тры зборнікі прозы: «Блізкае і далёкае» (1954), «У гарах дажджы» (1957), «Што ён за чалавек» (1961). Маленькія аповесць — «Дом пад сонцам» (1954), п’есы — «Пакуль вы маладыя» (1955), «Дні нараджэння», «У новым доме» (1957).

Стварыў цыкл раманаў «Палеская хроніка»: «Людзі на балоце» (1962), «Подых навальніцы» (1966) і «Завеі, снежань» (1976). Першы з іх Іван Мележ называў «лірычным раманам», наступныя часткі трылогіі ствараў ужо як трагедыйныя раманы-даследаванні. У іх выявілася грамадзянская смеласць і ідэйна-мастацкая маштабнасць у асэнсаванні складаных абставін калектывізацыі на Усходнім Палессі, жыцця савецкай Беларусі 1920—1930-х гадоў, шчырасць аўтара ў спалучэнні з яго глыбокім і тонкім псіхалагізмам. «Палеская хроніка» — філасофска-мастацкае асэнсаванне жыцця беларускага народа на важным гістарычным этапе.

Напісаў п’есы «Пакуль вы маладыя» (1956, асобнае выданне ў 1958, пастаўлена ў 1957), «Дні нашага нараджэння» (апублікавана і пастаўлена ў 1958), аднаактоўку «Хто прыйшоў уночы» (1959, асобнае выданне ў 1966). Паводле раманаў «Людзі на балоце» і «Подых навальніцы» Беларускім тэлебачаннем створаны ў 1966 годзе спектакль. Беларускім тэатрам імя Янкі Купалы пастаўлены ў 1966 годзе спектакль «Людзі на балоце», Гомельскім абласным тэатрам — «Подых навальніцы» (1977), у 1989 годзе — «Страсці эпохі» (паводле рамана «Завеі, снежань»).

У 1975 годзе выдаў кнігу літаратурна-крытычных артыкулаў, эсэ, інтэрв’ю і публіцыстыкі «Жыццёвыя клопаты», у 1977 выйшла «Першая кніга» (дзённікі, запісы ваенных гадоў).

Бібліяграфія
------------

### Зборнікі апавяданняў

* «У завіруху» (1946);
* «Гарачы жнівень» (1948);
* «Заўсёды наперадзе» (нарыс, 1948);
* «Блізкае і далёкае» (1954);
* «У гарах дажджы» (1957);
* «Што ён за чалавек» (1961);
* «Жыццёвыя клопаты» (1975);
* «Белыя вішні і яблыні» (1976);
* «Першая кніга: Дзённікі, сшыткі, з запісных кніжак» (1977).

### Раманы

* «Мінскі напрамак» (1952, перапрацаванае выданне 1974);
* «Палеская хроніка» (трылогія):
	+ «Людзі на балоце» (1962);
	+ «Подых навальніцы» (1966);
	+ «Завеі, снежань» (1978).

### П’есы

* «Пакуль вы маладыя» (1956, асобнае выданне ў 1958, пастаноўка 1957);
* «Дні нашага нараджэння» (апублікавана і пастаўлена ў 1958);
* «Хто прыйшоў уночы» (1959, асобнае выданне ў 1966).

У 1969—1971 гадах выйшаў збор твораў у 6-ці, у 1979—1985 гадах — у 10 тамах.

Экранізацыя твораў
------------------

### Тэлевізійныя пастаноўкі

Беларускім тэлебачаннем пастаўлены спектакль «Людзі на балоце» (1965, Дзяржаўная прэмія Беларускай ССР, 1966, рэж. Аляксандр Гутковіч), а таксама тэлевізійныя пастаноўкі «Сустрэчы і развітання» (тэлефільм «Завеі, снежань», 1979) і «Страсці эпохі» (паводле рамана «Завеі, снежань», 1989).

Беларускім тэатрам імя Янкі Купалы ў 1966 годзе пастаўлены спектакль «Людзі на балоце», Гомельскім абласным тэатрам — «Подых навальніцы» (1977), у 1989 годзе — «Страсці эпохі» (паводле рамана «Завеі, снежань»).

### Фільмаграфія

* «Людзі на балоце» (1981, сцэнарый Віктар Тураў, рэжысёр Віктар Тураў, Беларусьфільм)
* «Подых навальніцы» (1982, сцэнарый Віктар Тураў, рэжысёр Віктар Тураў, Беларусьфільм)

Грамадзянскія погляды
---------------------

У сваім артыкуле «На вышыні жыцця» (1968) адмоўна ацэньваў палітыку русіфікацыі ў БССР:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Мала выдаецца на роднай мове палітычнай літаратуры, яшчэ менш — медыцынскай, і ўжо зусім зачынены дзверы для беларускай мовы ў тэхнічную, эканамічную літаратуры, у навуковую, — амаль ва ўсе галіны навукі. Зусім не лічыць патрэбным выпускаць творы на беларускай мове студыя «Беларусьфільм»!

Можна прывесці яшчэ нямала фактаў, якія сведчаць пра ненармальныя адносіны да беларускай мовы ў многіх установах рэспублікі. Гэтыя факты сведчаць, што ў цэлым шэрагу ўстаноў як бы звычайным стаў зняважлівы погляд на родную мову нашага народа. Думаю, што яго можна разглядаць як выразную праяву нігілістычных адносін да нашай мовы. | "|

У 1973 годзе разам з шэрагам іншых савецкіх пісьменнікаў падпісаў ліст з нападкамі на Аляксандра Салжаніцына і Андрэя Сахарава.

Узнагароды і прэміі
-------------------

* Два ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга (28 кастрычніка 1967; 5 лютага 1971);
* Ордэн Чырвонай Зоркі (6 жніўня 1946);
* Ордэн «Знак Пашаны» (25 лютага 1955);
* Медалі;
* Літаратурная прэмія імя Якуба Коласа (1962) за раман «Людзі на балоце»;
* Ленінская прэмія (1972) за раманы «Людзі на балоце» і «Подых навальніцы»;
* Народны пісьменнік БССР (1972) за «вялікія дасягненні ў развіцці беларускай савецкай літаратуры»;
* Дзяржаўная прэмія БССР (1976) за кнігу крытычных нарысаў, артыкулаў «Жыццёвыя клопаты» (пасмяротна).

Памяць
------

Дом-музей І. П. Мележа ў Глінішчы.Скульптурная кампазіцыя «Людзі на балоце» ў Хойніках.
Імем Івана Мележа названы вуліцы ў Мінску, Брэсце, Гродне, Гомелі, Шчучыне, Дзятлаве, Івацэвічах, Кобрыне, Драгічыне, Іванаве, Пінску, Століне, Нясвіжы, Лельчыцах, Глінішчы, Хойніках, Рэчыцы, Івянцы, Смалявічах, Мазыры, в. Касцюковічы, Стараселлі. Вуліца Івана Мележа была ў Львове (Украіна), у 2016 годзе далучана да вуліцы Зэмэльнай.

Імем Івана Мележа названы Мазырскі драматычны тэатр, цеплаход «Іван Мележ», Беларуска-славянская гімназія № 36 у Гомелі, гарадская бібліятэка № 2 у Гомелі, Глінішчанская сярэдняя школа Хойніцкага раёна.

Жыццю і творчасці пісьменніка прысвечаны дакументальны фільм «Іван Мележ» (сцэнарый Вячаслава Адамчыка, 1978).

У Мінску на доме № 7 па вуліцы Янкі Купалы, у якім жыў народны пісьменнік, усталявана мемарыяльная дошка. У Глінішчы створаны літаратурны музей і ўсталяваны бюст Івана Мележа. У 2010 годзе ў Хойніках адкрыта скульптурная кампазіцыя «Людзі на балоце».

У 1980 годзе заснавана Літаратурная прэмія Саюза пісьменнікаў Беларусі імя Івана Мележа.

У 2024 годзе Іван Мележ пасмяротна атрымаў званне ганаровага грамадзяніна Хойніцкага раёна.

Пра паходжанне роду Мележаў
---------------------------

Запіс пра шлюб Фёдара Малежыка. 11 (22). XI. 1795Рэдкі выпадак ужывання прозвішча Мележ; рэвізія 1834 г.Запіс пра шлюб Ігната Малежыка. 1 (13). XI. 1836Іван Малеж з сямействам у інвентары 1845 г.Ігнат Фёдараў Малеж; метрычны запіс 1855 г.Андрэй і Ігнат Малежы ў інвентары 1845 г.
У метрычных кнігах 1795—1851 гадоў Алексіцкай Свята-Мікалаеўскай царквы, да прыходу якой належала вёска Глінішча, прозвішча запісвалася як Мале́жык. Тое ж і ў рэвізіі 1811 года. Але ў рэвізіі 1834 года ўпершыню сустрэтае прозвішча Ме́леж (*Мѣлежъ*). Згодна з інвентаром 1845 года ў маёнтку Глінішча і Азярын пана Рыгора, сына Станіслава, Аскеркі, у вёсцы Глінішча пражывалі браты 52-х гадовы Іван і 57-мі гадовы Андрэй Іванавыя Мале́жы з сямействамі, 28-мі гадовы Ігнат Фёдараў Мале́ж з 25-цю гадовай жонкай Просяй. У рэвізіі 1850 года таксама названыя Мале́жы. Гэты варыянт прозвішча ад 1855 года (*Игнатій Федоровъ Малѣжъ*) і надалей у метрыках ужываўся стала. У рэвізіі 1858 года зноў — Мележ. У метрыцы 1878 года працягвалі пісацца Малежамі. Недзе ад 1890 года, імаверна, з волі шматгадовага юравіцкага валаснога старшыні Фёдара Ігнатавага ўжывалася выключна форма Ме́леж. Магчыма, дзеля таго і была створана збольшага іранічная сямейная легенда, з якой вынікае нібыта

> 
> *род пайшоў ад чэха Ігната Мелешака аднекуль з-пад Прагі. Нейкім чынам Мелешак служыў у* рускім *войску. Прыйшоў аднойчы з сябрам, юравіцкім хлопцам, на пабыўку ў вёску Глінішчы — на радзіму ж далёка. І закахаўся тут у мясцовую дзяўчыну-прыгажуню Кацярыну. Прайшоў тэрмін службы ў войску, маладыя пабраліся шлюбам. Было ў іх дзесяць дзяцей, сярод іх сын Фёдар. Прозвішча сваё на новай радзіме перайначыў — стаў Мележам. Марыў іншы раз: «Эх, пабываем мы, дзеткі, калі-небудзь у Залатой Празе…»*

Легенда пераказана са слоў роднай сястры Івана Мележа Тамары Аляхновіч. На самай справе ёсць звесткі пра тое, як 1 (13) лістапада 1836 года 19-ці гадовы жыхар Глінішча Ігнат Фёдараў Малежык ажаніўся з 16-ці гадовай вадовіцкай дзяўчынай Еўфрасінняй (не Кацярынай), дачкой Міхайла Сцяпанавага Борыса. 25 чэрвеня (7 ліпеня) 1838 года ў іх нарадзіўся сын Мікіта. На 1858 год у сужэнцаў было ўжо чатыры сыны і дзве дачкі. У войску Ігнат ніколі не служыў. У метрыцы 1795 года сустракаецца датаваны 11-м лістапада запіс пра шлюб 17-ці гадовага Фёдара Гаўрылавага Малежыка з Матрунай, дачкой Міхала Вінніка; сведкамі тады выступілі Іван Малежык і Павел Швец. У метрыках 1801 і 1802 гадоў ёсць запісы пра смерць і пахаванне 49-ці гадовага Гаўрылы Малежыка і 56-ці гадовага Піліпа Іванавага Малежыка. Пэўна, людзі з прозвішчам Малеж або Малежык жылі ў Глінішчы яшчэ за часоў Рэчы Паспалітай, гэта значыць задоўга да таго, як з’явілася павіннасць служыць у расійскім войску. Усё паказвае на тое, што з Чэхіі на Беларусь першы з Малежыкаў наўрад ці прыходзіў. Прынамсі, гэта не мог быць Ігнат, прадзед пісьменніка.

Падобна, прозвішча Мележ, якое сустракаецца толькі ў Глінішчах, набыло свой выгляд намаганнямі бацькі Ігната і сына Фёдара — юравіцкіх валасных старшынь, якія былі публічнымі асобамі.

Заўвагі
-------

1. ↑  У кнізе М. В. Бірылы прыведзены абодва прозвішчы з націскам адпаведна на другім і першым складах. А яшчэ ў попісе войска ВКЛ 1567 г. згаданы ваяр з сугучным прозвішчам – Іван Мелеш з Лемяшэвічаў Пінскага павету. Тут, аднак, не выключана апіска, бо лагічна было б чакаць прозвішча Лемеш.
2. ↑  Памёр у 1817 г. г. зн. у год нараджэння сына Ігната. Згодна з рэвізіяй 1834 г. Ігнат са старэйшым братам Арцёмам жылі ў доме дзядзькі Прохара Сямёнавага Макарчука, памерлага ў 1832 г.
3. ↑  У рэвізіі 1811 г. запісана, што на 1795 г. Піліпу Іванаваму Малежыку († 1803 г.) было 60 г, а ягонаму братанічу (пляменніку, сыну старэйшага брата) Гаўрыле († 1805 г.) — 50 г.. Але ў метрыках за 1803 і 1805 гады памерлых-пахаваных з такімі імёнамі няма.

Зноскі
------

1. ↑  Мележ Иван Павлович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 27 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. 1 2  *СВИРКО, Ирина*. Дачка Івана Мележа: Пры любой нагодзе ён імкнуўся на сваё Палессе **(нявызн.)**. *www.sb.by* (5 лютага 2016). Праверана 7 лістапада 2023.
3. 1 2 3  Беларускія пісьменнікі 1994, с. 281.
4. 1 2 3 4 5  Беларускія пісьменнікі 1994, с. 282.
5. ↑  60-гадовая «Волга» Івана Мележа выстаўленая на аўкцыён (бел. (тар.))  **(нявызн.)**?. *Радыё Свабода* (10 чэрвеня 2019). Праверана 7 лістапада 2023.
6. ↑  Любіў спяваць і вельмі спяшаўся жыць. Дачка Івана Мележа раскрыла сакрэты свайго бацькі  (бел.)(недаступная спасылка). *minsknews.by* (8 лютага 2021). Архівавана з першакрыніцы 7 сакавіка 2021. Праверана 7 лістапада 2023.
7. ↑  БелЭн 2000, с. 271.
8. ↑  БелЭн 2000, с. 272.
9. ↑  Іван Мележ. На вышыні жыцця  (бел.). *knihi.com*. Праверана 8 лістапада 2023.
10. ↑  *Эм, Васіль Дэ*. 20 нечаканых фактаў пра Івана Мележа  (бел.). *Радыё Свабода* (8 лютага 2019). Праверана 8 лістапада 2023.
11. ↑  Советские писатели против Сахарова и Солженицына – документ (руск.). *diletant.media*. Праверана 5 лютага 2024.
12. ↑  Мележа Івана | Проект 'Вулиці Львова' **(нявызн.)**. *streets.lvivcenter.org*. Праверана 7 лістапада 2023.
13. ↑  Знакамітаму беларускаму пісьменніку Івану Мележу прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін Хойніцкага раёна» пасмяротна (руск.)  **(нявызн.)**? (1 лютага 2024). Праверана 5 лютага 2024.
14. ↑  Напрыклад: НГАБ у Мінску. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 492а. А. 360. Спр. 538, 36. Воп. 14. Спр. 427. А. 65адв. Спр. 433. А. 234адв. (1851 г. *Игнатій Феодоровъ Малежикъ*)
15. ↑  НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 338. А. 683адв.
16. ↑  НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1400. А 4адв. 5адв.
17. ↑  НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 706. А. 42адв. 44адв.
18. ↑  НГАБ. Ф. 136. Воп. 14. Спр. 435. А. 53адв. (1855 г.) Спр. 450. А. 77адв. 84адв. 87адв. 102адв. (1864 г.)
19. ↑  НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 1149. А. 36адв.
20. ↑  НГАБ. Ф. 136. Воп. 14. Спр. 452. А. 103адв.
21. ↑  Бірыла М. В. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўнай лексікі. – Мінск: Навука і тэхніка, 1969. С. 270, 283
22. ↑  Русская историческая библиотека. — Т. XXXIII: Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3: Книги публичных дел. Переписи войска Литовского. — Петроград, 1915. Стб. 1212; Бірыла М. В. Беларуская антрапанімія. 1. Уласныя імёны, імёны-мянушкі, імёны па бацьку, прозвішчы. – Мінск: Навука і тэхніка, 1966. С. 234
23. ↑  Памятная книжка Минской губернии на 1890 год. — Минск, 1889. С. 99; 1897. С 106; НГАБ. Ф. 136. Воп. 33. Спр. 67. А. 25адв. 28адв. 33адв. (1910 г.)
24. ↑  Памяць. Калінкавіцкі раён. — Мінск: Ураджай, 1999. С. 175—176
25. ↑  НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 538. А. 36
26. ↑  НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 540. А. 35адв.
27. ↑  НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 1149. А. 36адв.-37
28. ↑  НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 517. А. 15адв.
29. ↑  НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 338. А. 685адв.
30. ↑  НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 492а. А. 360
31. ↑  НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 261. А. 689адв.
32. ↑  НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 499. А. 304адв. Спр. 500. А. 376адв.

Літаратура
----------

* Адамовіч А. Здалёк і зблізку. Мн. 1976
* Адамовіч А. Літаратура, мы і час. Мн. 1979
* Андраюк С. Іван Мележ // Сгаль пісьменніка. Мн. 1974
* Бугаёў Дз. Вернасць прызванню. Мн. 1977
* Гніламёдаў У. Іван Мележ. Мн. 1984
* Драздова З. У. Майстэрства слова. Мн. 1993
* Ляшук В. Іван Мележ у школе. Мн. 1981
* Мележ Іван // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — 22 000 экз. — ISBN 5-340-00709-X.
* Мележ Іван // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1994. — Т. 4. Лазарук — Перкін. — С. 281—293. — 524 с.; іл.. — ISBN 5-85700-153-6.
* Сказ пра Івана Мележа. Мн. 1984
* Смыкава I. Іван Мележ // Смыкава I. Беларускія пісьменнікі-лаўрэаты. Мн. 1973
* Смыкоўская В. Творчая канцэпцыя пісьменніка. Мн. 1976
* Успаміны пра Івана Мележа. Мн. 1982
* *Шупенька Г.* Мележ Іван Паўлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 271—272. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
* Шупенька Г. Прага мастацкасці. Мн. 1996. С. 12-81
* Іван Мележ: кароткі бібліяграфічны даведнік / Дзяржаўная бібліятэка імя У. І. Леніна; [складальнік І. У. Смыкава; рэдактар Н. Б. Ватацы]. — Мінск, 1963. — 28 с.

Спасылкі
--------

* І. Мележ. Раман «Подых навальніцы». Варыянт. Аўтограф. 1965 г.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90081891 · CiNii: DA11669447 · GND: 120170833 · ISNI: 0000000109940259 · LCCN: n80076210 · LNB: 000201589 · NKC: jx20041118011 · NLA: 35227949 · NTA: 117195375 · NUKAT: n2004253852 · SUDOC: 088896250 · VIAF: 84309712 |

 |