Ваўкавыскае ўзвышша
**Ваўкавыскае ўзвышша** — частка паўднёва-заходняга адгалінавання Беларускай грады на захадзе Беларусі.

Займае Ваўкавыскі раён, частку Бераставіцкага, Зэльвенскага, Свіслацкага раёнаў Гродзенскай вобласці. На поўначы ўзвышша мяжуе з Нёманскай нізінай, на ўсходзе і захадзе — з Слонімскім і Гродзенскім узвышшамі, на поўдні — з раўнінай на водападзеле рэк Нараў і Ясельда. 3 захаду на ўсход працягнулася на 70 км, з поўначы на поўдзень — на 65 км, плошча 3,2 тыс. км².

Геалогія
--------

Ваўкавыскае ўзвышша ў тэктанічных адносінах прымеркавана да Цэнтральнабеларускага масіву. Крышталічны фундамент у паўднёвай частцы перакрываецца асадкавай тоўшчай верхняга пратэразою (верхнявендскі комплекс), сярэднямелавымі і палеагенавымі адкладамі. Антрапагенавая тоўшча магутнасцю больш за 100 м.

Утворана адкладамі ледавікоў чатырох зледзяненняў. Сфарміравалася ў час пасля максімальната стадыялу дняпроўскага зледзянення. Канчаткова аформілася ў час мінскай стадыі сожскага зледзянення.

Здабыча цэментнай сыравіны ў Ваўкавыскім раёне.
У антрапагенавай тоўшчы Ваўкавыскага ўзвышша найбольш развітыя ледавіковыя адклады ранняга і сярэднята плейстацэну. Складэена з пясчана-жвіровага матэрыялу, валунных суглінкаў і супескаў з удзелам адорвеняў даантрапагенавых адкладаў (пераважна мелу). Карысныя выкапні: цэментныя і легкаплаўкія гліны, пясчана-жвіровы матэрыял, мел.

Рэльеф
------

Найвышэйшы пункт — 242 м над узроўнем мора. Пераважае ўзгорыста-ўвалісты рэльеф. Паверхня ўзвышша падзелена рачнымі далінамі, лагчынамі, западзінамі. Адносныя перавышэнні на ўзвышшы дасягаюць 8-10 м, радзей — 20-25 м. Паўсюдна трапляюцца валуны. 

У наваколлі г. п. Краснасельскі.
Канцовамарэнны градава-ўзгорысты, уваліста-ўзгорысты і ўзгорысты рэльеф утварае шэраг дугападобных напорных град каля г. п. Поразава, г. п. Краснасельскі, в. Пескі (Мастоўскі раён). Грады пабудаваны з мноства скіб-адорвеняў мелавых і палеагенавых парод, якія чаргуюцца з марэннымі і водна-ледавіковымі пародамі антрапагену. Пашыраны таксама марэнныя платопадобныя і водна-ледавіковыя раўніны з паасобнымі камамі і озамі, уздоўж далін — вузкія палоскі забалочаных зандравых і азёрна-ледавіковых нізін. На поўдні трапляюцца скразныя даліны. Рачныя даліны ўрэзаны на 20—50 м (часам да 70 м).

Па ўзвышшы цякуць рэкі басейна Нёмана — прытокі Свіслачы, Рось з прытокамі, Зальвянка.

Глебы і расліннасць
-------------------

Глебы дзярнова-падзолістыя слаба- і сярэднеападзоленыя на марэнных і водна-ледавіковых супесках, якія падсцілаюцца марэнным суглінкам. Пад ворывам знаходзіцца 50% тэрыторыі, высокая сельскагаспадарчая асвоенасць звязана з урадлівымі сугліністымі, асабліва перагнойна-карбанатнымі глебамі. Для лепшага выкарыстання тэрыторыі мэтазгодна барацьба з эрозіяй.

Пад лесам 15% узвышша. Сярод лясоў пераважаюць хваёвыя, кусцікава-зеленамошныя з дамешкамі елкі, дубу, грабу, ялова-грабавыя сніткава-кіслічныя і ясянёвыя крапіўныя лясы, дубровы кіслічна-сніткавыя. Па далінах рэк злакавыя і дробнаасаковыя, моцна парослыя вербняком лугі.

Літаратура
----------

* Геаграфія Беларусі: Энцыкл. даведнік. — Мн.: БелЭн, 1992. — С. 52.
* Ваўкавы́скае ўзвы́шша // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 153. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

| ⛭Рэльеф Беларусі |
| --- |
| Узвышшы | 
* Аляхновіцкае
* Аршанскае
* Асвейская града
* Ашмянскае
* Барысаўская града
* Браслаўская града
* Валожынскае
* Ваўкавыскае
* Віцебскае
* Гарадоцкае
* Горацка-Мсціслаўскае
* Гродзенскае
* Докшыцкае
* Івянецкае
* Канстанцінаўская града
* Капыльская града
* Лагойскае
* Лукомскае
* Мазырская града
* Мінскае
* Навагрудскае
* Нешчардаўскае
* Плешчаніцкае
* Пышнагорскае
* Радашковіцкае
* Свірская града
* Свянцянскія грады
* Слонімскае
* Ушацка-Лепельскае
* Юравіцкае

 |
| Раўніны | 
* Алаўская
* Аршанска-Магілёўская
* Бабруйская
* Баранавіцкая
* Вілейская
* Воранаўская
* Высокаўская
* Заборская
* Загароддзе
* Капаткевіцкая
* Касцюковіцкая
* Косаўская
* Крывіцкая
* Лагішынская
* Лідская
* Люсінаўская
* Мазырска-Лельчыцкая
* Маларыцкая
* Нараўска-Ясельдзінская
* Нарачанская
* Пружанская
* Прыбужская
* Пухавіцкая
* Салігорская
* Свяцілавіцкая
* Сенненская
* Слаўгарадская
* Стаўбцоўская
* Столінская
* Хойніцка-Брагінскія вышыні
* Церахоўская
* Цэнтральнабярэзінская
* Чашніцкая
* Чачорская
* Шумілінская

 |
| Нізіны | 
* Азарыцкая
* Брэсцкая
* Васілевіцкая
* Верхнебярэзінская
* Верхнянёманская
* Верхняпрыпяцкая
* Вятчынская
* Дзісненская
* Жыткавіцкая
* Камарынская
* Лунінецкая
* Лучоская
* Полацкая
* Прыдняпроўская
* Рэчыцка-Сожская
* Светлагорская
* Скідальская
* Слуцка-Арэская
* Стрэшынская
* Суражская
* Сярэднянёманская
* Сярэдняпрыпяцкая
* Убарць-Славечанская
* Хойніцкая
* Ясельдзінска-Слуцкая

 |