recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Акадэмік** — правадзейны член НАН РБ, акадэмій навук іншых дзяржаў, а таксама некаторых галіновых акадэмій. Выбіраецца на агульным сходзе акадэміі. Існуюць званні ганаровы акадэмік, замежны член і ганаровы член акадэміі.

Акадэмік НАН Беларусі
---------------------

У Беларусі званне акадэміка ўведзена 26 снежня 1928 года, калі СНК БССР зацвердзіў першы склад правадзейных членаў Беларускай Акадэміі Навук.

13-14 лістапада 2014 года адбыліся чарговыя выбары акадэмікаў і членаў-карэспандэнтаў НАН Беларусі. На 24 вакансіі акадэмікаў было вылучана 40 кандыдатур. У выніку было абрана 16 новых акадэмікаў НАН Беларусі і 3 новыя замежныя члены НАН Беларусі. Выбары на спецыяльнасцях «Механіка», «Біятэхналогія раслін», «Мікрабіялогія», «Анкалогія», «Кормавытворчасць, кармленне сельскагаспадарых жывёл», «Раслінаводства», «Тэхналогіі вытворчасці прадуктаў харчавання», «Тэхналогіі і сродкі механізацыі сельскай гаспадаркі (тэхнічныя навукі)» не адбыліся. Такім чынам, па стане на 1 студзеня 2015 года у Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі 91 акадэмік, 2 ганаровыя члены і 13 замежных членаў.

Зноскі
------

1. ↑  Веды. — 2014. — 1 верасня. — С.2
2. 1 2  Веды. — 2014. — 3 лістапада. — С.2
3. 1 2  Веды. — 2014. — 17 лістапада. — С.1-2

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Спіс акадэмікаў НАН Беларусі
* Спіс ганаровых і замежных членаў НАН Беларусі

Гл. таксама
-----------

* Спіс акадэмікаў НАН Беларусі


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 00562207 |
**5-я брыгада** (англ.: 5th Brigade) — элітнае падраздзяленне арміі Зімбабвэ. Створана ў 1981 годзе з трох былых батальёнаў Афрыканскай нацыянальна-вызваленчай арміі Зімбабвэ.

Брыгада ўдзельнічала ў грамадзянскай вайне ў Мазамбіку, а таксама ў скандальнай антыпратэстнай аперацыі, вядомай як Гукурахундзі, якая была накіравана супраць былых партызан Народна-рэвалюцыйнай арміі Зімбабвэ (ZIPRA) і іх прыхільнікаў, што былі незадаволеныя прэзідэнцтвам Роберта Мугабэ.

Гісторыя
--------

Падраздзяленне створана ў 1981 годзе. Першым камандуючым пятай брыгады быў палкоўнік Перэнчэ Сіры. У падраздзяленні былі ўласныя кодэксы, уніформа і абсталяванне, якія адрозніваліся ад астатніх воінскіх фарміраванняў зімбабвійскай арміі. Яе галоўнай адметнай прыкметай з’яўляліся чырвоныя берэты, хоць часам байцы 5-й брыгады дзейнічалі ў грамадзянскім адзенні. 

На першым этапе існавання, брыгада знаходзілася ў Гверу.

З 1982 года, падчас грамадзянскай вайны ў Мазамбіку, падраздзяленне змагалася на баку ўрада ФРЭЛІМА.

У студзені 1983 года для падаўлення бунту 5-я брыгада зімбабвійскай арміі накіравалася ў Паўночны Матабелелэнд. Пратэст быў жорстка падаўлены. Паводле афіцыйных звестак, загінула 429 чалавек, праваабаронцы сцвярджаюць, што колькасць загінулых магла дасягаць 20 тысяч.

У 1988 годзе брыгада расфармавана, але ў 2006 было прынята рашэнне аб аднаўленні падраздзялення.

1 сакавіка 2011 года, на фоне канфлікту ў Лівіі, выданне «Камсамольская праўда» паведаміла, што ў Трыпалі прыбыла група вайскоўцаў і наймітаў з Зімбабвэ, у тым ліку элітнае падраздзяленне 5-я брыгада. У артыкуле гаварылася аб некалькіх сотнях зімбабвійцаў.

Ваенная тэхніка
---------------

Брыгада мае ў распараджэнні танкі Т-54 і Т-55, а таксама бронетранспарцёры БРДМ-2 і БТР-152.

Навучанне і падрыхтоўка кадраў
------------------------------

У кастрычніку 1980 года прэзідэнт Роберт Мугабэ падпісаў пагадненне з паўночнакарэйскім лідарам Кім Ір Сенам, згодна з якім КНДР абавязалася правесці навучанне для асабістага складу 5-й брыгады. Для выкананне дадзенага пагаднення ў жніўні 1981-га 106 паўночнакарэйскіх ваенных саветнікаў прыбылі ў Зімбабвэ. Праграма навучанне байцоў пятай брыгады доўжылася да верасня 1982 года.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Zimbabwe, a Country Study / Nelson, Harold D.. — Second. — Washington, D.C.: Department of the Army, American University, 1983. — P. 263—272. — (Area Handbook Series).
2. 1 2  Bermudez, Joseph. North Korean Special Forces (англ.). — Philadelphia: United States Naval Institute, 1998. — P. 144. — ISBN 978-1557500663.
3. ↑  Dzinesa, Gwinyayi. Disarmament, Demobilization and Reintegration in Southern Africa: Swords into Ploughshares? (англ.). — Basingstoke: Palgrave-Macmillan, 2017. — P. 45—48. — ISBN 978-3319605487.
4. ↑  *Зимбабве, его армия и его президент" — Вадим Трещев, 27 ноября 2017, Военное обозрение*
5. ↑   Архівавана 8 красавіка 2008. accessed March 2009
6. ↑  Захар Радов В Ливии на стороне правительства воюет немало зимбабвийцев Архівавана 30 мая 2019.//Комсомольская правда,01.03.2011
**Луцый Септымій Адэнат ІІ** (лац. Lucius Septimius Odaenathus, ст.-грэч. Οδαίναθος) — кіраўнік Пальмірскага Царства ў 250—266/267 гг.

Біяграфія
---------

Паходзіў з уплывовага арыстакратычнага роду (магчыма, быў рымскім грамадзянінам у трэцім пакаленні), займаў бачнае становішча ў Пальміры. У час палітычнага крызісу Рымскай імперыі (уварвання варварскіх плямён, грамадзянскіх войн, сепаратызму) захаваў лаяльнасць афіцыйнаму імператару Галіену. Ён імкнуўся зрабіць кар’еру і, хутчэй за ўсё, дабіўся сенатарскага звання і мог быць намеснікам адной з сірыйскіх правінцый. Калі кіраўнік персідскага войска Шапур уварваўся ў Рымскую імперыю і захапіў у палон самога імператара Валерыяна, Адэнат, калі верыць адной з крыніц, шукаў сяброўства з персамі. Ён даслаў паважны, але не рабалепны ліст, які Шапуру, аднак, не спадабаўся: той загадаў знішчыць падарункі Адэната. Тады Луцый Адэнат са сваім невялічкім войскам (XII Імгненны легіён) нанес персам пекалькі параз і паскорыў іх адступленне за раку Еўфрат. Затым Адэнат разбіў самазванага імператара Квіета, які быў пазней забіты ў Эмесе жыхарамі горада (у той жа час бацька і брат Квіета пацярпелі паразу на Балканах ад войска, якое засталося верным законнаму імператару Галіену, і самі загінулі). Пры ўсім гэтым Адэнат рабіў выгляд, што з’яўляецца адданым абаронцам адзінства Рымскай імперыі, хаця дзейнічаў дзеля ўмацавання і незалежнасці той яе правінцыі, якой валодаў — Пальмірскага царства.

У 262 годзе Адэнат здзесніў буйны паход супраць персаў і дайшоў да самага Ктэсіфона — сталіцы Міжрэчча. Гэты паход, які і наступны (у 266 годзе) быў не болей, чым буйнамаштабным набегам, але ён аднавіў ваенны прэстыж Рыма. Былі таксама захоплены гарады Эдэса, Нізібіс, Кары, пад уладай Пальміры апынулася амаль усё Міжрэчча. Імператар Галіен дараваў Адэнату шэраг званняў, у тым ліку ганаровы тытул dux (ад якога пазней пайшло сярэдневечнае еўрапейскае «duke» — «герцаг») і «Кіраўнік Усходу» (Corrector totius orientis), дзякуючы якому Адэнат, верагодна, атрымаў уладу над некаторымі ўсходнімі намеснікамі. Сам жа Адэнат па прыкладзе персідскага цара Шапура стаў называць сябе «Царом цароў» (Шахіншах). На працягу шасці гадоў ён паспяхова кантраляваў усходнія правінцыі імперыі, адказваў на выклікі законнаму імператару, абараняў мяжу з Персіяй. Крыніцы знаходзяць яго вельмі разважлівым і кампетэнтным кіраўніком.

Загінуў у 267 годзе разам са старэйшым сынам ад рукі стрыечнага брата Меонія (магчыма, са змовай была звязана і Зенобія, жонка Адэната, якая пасля ўзначаліла Пальмірскае царства). Па іншых звестак забойства не мела глыбокіх палітычных каранёў і адбылося на побытавай глебе — з-за спрэчкі аб тым, хто будзе лідарам на паляванні альбо з-за абразы, якую атрымаў ад Адэната яго сваяк. Трон перайшоў да малодшага сына Валабата, за якога пачала кіраваць яго маці — Зенобія. Паколькі загінулы Герод быў сынам ад іншага, першага шлюбу, хадзілі чуткі аб змове і дачыненні да яе царыцы Зенобіі.

Зноскі
------

1. ↑  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847329'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847326'></a>

Спасылкі
--------

* Заняпад Захаду (рус)
* Старажытны Рым (рус)
**Гаспадарчы цягнік** -- рухомае чыгуначнае падраздзяленне, выконваючае на станцыях і перагонах работы, звязанныя з бягучым утрыманнем і рамонтам пуці, штучных збудаванняў, прылад сувязі, цэнтралізацыі і блакіроўкі, электраснабжэння.

Прымяненне
----------

Адпаведна ПТЭ, гаспадарчы цягнік адносіцца да катэгорыі чарговых цягнікоў. Гэта ўлічваецца пры складанні графіка руху цягнікоў для арганізацыі чыгуначнага руху. Для паскарэння работ часам аб'ядноўваюць некалькі цягнікоў, адпраўляючыхся на адзін перагон і вяртаючыхся назад. Прымяненне гаспадарчых цягнікоў дазваляе механізаваць пуцявыя работы.

Рабочы цягнік
-------------

Рабочы цягнік. 1880 год
Адным з відаў гаспадарчых цягнікоў з'яўляецца рабочы цягнік, дастаўляючый будаўнічыя матэрыялы і рабочых для вытворчасці работ па будоўлі станцыі, моста або танэля.

Гл. таксама
-----------

* Пуцявыя работы
* Гаспадарчая аперацыя

Літаратура
----------

| ⛭Катэгорыі цягнікоў |
| --- |
| Чарговыя | 
Высакахуткасныя · 
Хуткасныя · 
Хуткія · 
Фірменны · 
Пасажырскія · 
Грузавыя · 
Паштова-багажныя · 
Вайсковыя · 
Грузапасажырскія 
Людскія · 
Паскораныя грузавыя · 
Гаспадарчыя · 
Лакаматывы без вагонаў
 |
| Пазачарговыя | 
Аднаўленчыя · 
Пажарнікі · 
Снегаачышчальнікі
 |
| Па адмысловых патрабаваннях | 
Баявыя (Бронецягнікі) · 
Літарныя · 
Жалобныя
 |
| Састарэлыя катэгорыі | 
Кур'ерскія
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Куўшыннікаў.
**Уладзімір Аляксандравіч Куўшыннікаў** (нар. 1936) — беларускі вучоны ў галіне педыятрыі і гематалогіі. Доктар медыцынскіх навук (1990), прафесар (1993).

Біяграфія
---------

Скончыў сярэднюю школу, 1952, Мінскі медыцынскі інстытут, 1958. Педыятр Лельчыцкай раённай бальніцы Гомельскай вобласці, 1958—1961; аспірант кафедры дзіцячых хвароб Мінскага медыцынскага інстытута, 1961—1963. Асістэнт кафедры, 1963—1988; прысуджана вучоная ступень кандыдата медыцынскіх навук, 1967. Дацэнт кафедры, 1988—1992; прысвоена вучонае званне дацэнта, 1990; прысуджана вучоная ступень доктара медыцынскіх навук, 1991. Загадчык 3-й кафедры дзіцячых хвароб Мінскага медыцынскага інстытута, 1992-; прысвоена вучонае званне прафесара, 1993.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Галіна навуковых інтарэсаў: педыятрыя і гематалогія; адаптацыя дзіцячага арганізма да неспрыяльнай экалагічнай сітуацыі ў рэспубліцы; прафілактыка анкалагічных і гематалагічныя захворванняў у дзяцей.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2  Кувшинников, Владимир Александрович (доктор медицинских наук; род. 1936)  (руск.)
4. ↑  Кувшинников Владимир Александрович (21.01.1936-) Архівавана 26 лістапада 2022.  (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 9. — Мінск, 1999

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar · Scopus |
| Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-125824 |
**Маю** (парт. *Maio* «май») — востраў у краіне Каба-Вердэ, уваходзіць у паўднёвую групу астравоў Сатавенту. Агульная плошча 269 км². Насельніцтва — 8303 чал. (2010 г.).

Гісторыя
--------

Востраў быў адкрыты партугальцамі 1 мая 1560 г. Некаторы час сталага насельніцтва на ім не было. Маю выкарыстоўваўся для ўтрымання коз. З XVII ст. вядзецца здабыча солі. Раней саляварні належалі прыватным асобам. Да адмены рабства яе здабычай і перапрацоўкай займаліся афрыканскія нявольнікі. Маю часцяком падвяргаўся нападам піратаў, але ваенныя ўмацаванні з’явіліся на ім толькі ў XIX ст.

| Насельніцтва Маю ў 1940—2010 гг. |
| --- |
| **1940** | **1950** | **1960** | **1970** | **1980** | **1990** | **2000** | **2010** |
| 2237 | 1924 | 2680 | 3466 | 4098 | 4969 | 6754 | 830 |

Прырода
-------

Востраў мае вулканічнае паходжанне. Рэльеф адрозніваецца разнастайнасцю. Цэнтральную і ўсходнюю часткі займаюць адносна невысокія скалістыя горы (фактычна, пагоркі). Найвышэйшы пункт — 436 м. Астатняя частка — раўнінныя Салёныя землі. На Маю захаваўся лясны масіў.

Эканоміка
---------

Асноўныя заняткі насельніцтва — жывёлагадоўля і здабыча солі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Маю
* Інфармацыя для наведвальнікаў
* Даведнік Архівавана 1 красавіка 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no2014070424 · VIAF: 316747112 |
**Сарапікі** (ісп.: Cantón de Sarapiquí) — кантон у правінцыі Эрэдзія ў Коста-Рыцы. Адміністрацыйны цэнтр — горад Пуэрта-В'еха. Плошча кантона складае 2 140,54 км². Па гэтаму паказчыку ён з’яўляецца адным з найбуйнейшых кантонаў у краіне. Насельніцтва 57 147 чал.

Назва кантона паходзіць ад ракі Сарапікі, якая цячэ па тэрыторыі кантона і адыграла значную ролю ў гісторыі Коста-Рыкі. На поўначы кантон мяжуе з Нікарагуа, на захадзе — з правінцыяй Алахуэла, на ўсходзе — з правінцыяй Лімон, на поўдні — з кантонам Эрэдзія аднайменнай правінцыі.

Кантон Сарапікі падзяляецца на 5 дыстрыктаў (раёнаў):

* Курэнья
* Ла-Вірген
* Льянурас-дэль-Гаспар
* Пуэрта-В'еха
* Харкетас

Кантон Сарапікі быў створаны 18 лістапада 1970 года.

Зноскі
------

1. ↑  Вынікі перапісу насельніцтва (2011)

Спасылкі
--------

Афіцыйны сайт кантона Сарапікі
**Валяр’ян Голяк** (9 снежня 1881 — 13 мая 1948, Вілейка) — каталіцкі святар, пробашч і дэкан ашмянскі.

Біяграфія
---------

Скончыў семінарыю ў Вільні. У 1905 годзе пасвечаны на ксяндза і пастаўлены вікарыем у Свіры. З 1907 года — святар у Ковенскім павеце. У 1909—1920 гадах быў пробашчам касцёла Святога Юрыя ў Вялікіх Свіранках. У 1920 годзе вярнуўся ў Свір у якасці пробашча і дэкана. У 1929 годзе пастаўлены пробашчам і дэканам ашмянскім.

Увясну 1948 года НКУС прыняў рашэнне аб арышце супраць кс. Голяка, абвінаваціўшы яго ў нацыяналістычнай і антысавецкай дзейнасці. Голяк быў папярэджаны аб небяспецы, але не пажадаў пакінуць парафію. 23 красавіка, адразу пасля парафіяльнага адпусту на дзень Св. Юрыя, святар быў арыштаваны і праз некалькі тыдняў памёр у турме ў Вілейцы.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Семірадскі.

**Багуслаў Семірадскі**, **Багуслаў-Руфін Стэфанавіч Семірадскі** (польск.: Bogusław Siemiradzki; 13 лістапада 1838 — 1864) — каталіцкі дваранін Расійскай імперыі, удзельнік Студзеньскага паўстання (1863—1864), паўстанцкі начальнік Мінска (1863).

Біяграфія
---------

Належаў да шляхецкага (дваранскага) роду Семірадскіх. Каталік. Па прафесіі быў лекарам. Жыў у Мінску і быў вольнапрактыкуючым доктарам у Мінскай губерні.

Стаў членам паўстанцкага камітэта ў Мінску. Падчас Студзеньскага паўстання (1863—1864), пасля арышту паўстанцкага начальніка Мінска Пятра Чакатоўскага, Багуслаў Семірадскі атрымаў ад Чакатоўскага мандат кіраўніка мінскай паўстанцкай арганізацыі (паўстанцкага начальніка Мінска).

Быў схоплены расійскімі ўладамі падчас лекарскай дапамогі аднаму паўстанцу, западозраны расійскімі ўладамі ў «палітычнай нядобранадзейнасці». Прысуд Семірадскаму быў адносна лёгкі, бо Семірадскі тлумачыў сваю дапамогу паўстанцу клятвай Гіпакрата, што ён павінен дапамагаць параненым: Семірадскі быў высланы (да 1 чэрвеня 1864 г.) «адміністрацыйным парадкам» пад нагляд паліцыі ў Ніжагародскую губерню.

Пазней выявілася, што Багуслаў Семірадскі быў не проста лекар, але і паўстанцкі начальнік Мінска. Тады на загад віленскага ваеннага генерал-губернатара (1863—1865) Міхаіла Мікалаевіча Мураўёва Багуслава Семірадскага павезлі з Ніжагародскай губерні ў Вільню на допыт. Паводле інфармацыі Якуба Гейштара і З. Клюкоўскага, па дарозе на допыт у Вільню, баючыся новых катаванняў, Багуслаў Семірадзкі проста атруціўся — скончыў жыццё самагубствам.

Літаратура
----------

* Восстание в Литве и Белоруссии 1863—1864 гг.: материалы и документы / гл. ред. : С. Кеневич. — М. : Наука, 1965. — 586 с.
* *Матвейчык Д. Ч.* Паўстанне 1863—1864 гг.: крыніцы з Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі (агульны агляд) // Архівы і справаводства. — 2013. — № 1. — С. 66—77.
* Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг.: материалы и документы / гл. ред. : С. Кеневич. — М. : Наука, 1964. — 707 с.
* Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў : біяграфічны слоўнік : (паводле матэрыялаў Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі) / Дзмітрый Матвейчык ; Дэпартамент па архівах і справаводству Міністэрства юстыцыі Республікі Беларусь, Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі. — Мінск: Беларусь, 2016. — 734 с. — 400 экз. — ISBN 978-985-01-1159-3.
* *Gieysztor, J.* Pamiętniki Jakóba Gieysztora z lat 1857—1865 : w 2 t. / J. Gieysztor; przedmowa i przypisy prof. T. Korzona. — Wilno : Nakładem Tow. Udz. «Kurjer Litewski», 1913. — T. 1. — 422 s.
* *Klukowski, Z.* Lekarze zesłańcy po powstaniu 1863 r. // Lekarz Wojskowy. — 1927. — Т.IX. — S.20.
* НГАБ. Ф.319, воп.2, спр.2946, арк. 22, 95, 117 адв.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Троіцкая царква.
**Свята-Троіцкая царква** — праваслаўны храм у аграгарадку Астроўна (Бешанковіцкі раён). Размешчана на паўднёвым беразе возера Астроўна.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў гонар перамогі ў 1564 годзе як касцёл па фундацыі вялікага князя і караля Жыгімонта Аўгуста. Ён жа ахвяраваў сюды цудоўны абраз Дзевы Марыі, упрыгожаны багатым абкладам. Пазней храм быў разбураны, сродкі на яго аднаўленне даў віцебскі ваявода Міхал Пацей[*удакладніць*]. Каля 1620 года ваявода мсціслаўскі Аляксандр Сапега[*удакладніць*] пабудаваў пры касцёле манастыр і запрасіў туды манахаў дамініканскага ордэна. Перабудавана ў 1873 годзе ў праваслаўную царкву.

Архітэктура
-----------

Бакавы фасад
Манументальная 3-нефавая базіліка са званіцай. Асноўны неф храма — прамавугольны ў плане аб’ём, завершаны 2-схільным дахам з тонкапрафіляваным карнізам. Архітэктура фасадаў лаканічная — магутныя сцены (таўшчыня 1 м) прарэзаны высока ўзнятымі аконнымі праёмамі і крапаваны ў прасценках шырокімі лапаткамі. З заходняга боку да аб’ёма далучаецца нартэкс і 3-ярусная званіца (1-ярус мае акруглы абрыс, 2-і цыліндр, 3-і — васьмярык). Галоўны ўваход вылучаны лучковым праёмам.

Унутры прастора храма 4 магутнымі слупамі падзелена на 3 нефы, перакрытыя крыжовымі скляпеннямі з распалубкамі і падпружнымі аркамі. Цэнтральны неф пераходзіць у прамавугольную апсіду з адкрытымі ў яе арачнымі праёмамі бакавых сакрысцій. Пры ўваходзе размешчаны хоры, на якія вядуць 2 лесвіцы ў тоўшчы бакавых сцен.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Троіцкая царква (Астроўна)
* Свята-Троіцкая царква (Астроўна) на сайце Radzima.org
* Свята-Троіцкая царква (Астроўна) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Троіцкая царква (Астроўна) на сайце «Архіварта»
**Таццяна Міхайлаўна Іві́нская** (у шлюбе **Белашапка**; нар. 27 сакавіка 1958, Віцебск) — беларуская баскетбалістка. Заслужаны майстар спорту СССР (1980).

Чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў 1980 года ў Маскве, чэмпіёнка свету (1983  (руск.) (бел.), Еўропы (1973, 1985).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 27 сакавіка 1958 года ў Віцебску. Калі Таццяне было 5 месяцаў, яе бацька, супрацоўнік Віцебскага абкама КПСС, быў знойдзены павешаным у санаторыі.

Займацца баскетболам пачала з 3 класа па прыкладзе сваіх старэйшых брата і сястры. Першы трэнер — Людміла Іосіфаўна Гусева.

Першы яе значны поспех звязаны з Усесаюзнымі юнацкімі гульнямі, якія праходзілі ў Вільнюсе ў 1973 годзе, дзе яна вызначала гульню зборнай Беларускай ССР, умела дзейнічаючы пад шчытом, а каманда па выніках турніра заняла трэцяе месца. На здольную дзяўчынку звярнулі ўвагу трэнеры юніёрскай зборнай СССР.

У 1982 годзе скончыла Беларускі інстытут фізічнай культуры.

Пасля заканчэння сезона 1985/86 прыняла рашэнне завяршыць гульнёвую кар’еру з-за наступстваў траўм і стала працаваць супрацоўнікам спартыўнай кафедры Беларускага дзяржаўнага інстытута народнай гаспадаркі.

У пачатку 1990-х правяла адзін сезон у Польшчы, але задавальнення ад гульні не атрымлівала. Акрамя таго, абвастрыліся старыя спартыўныя траўмы, а кіраўніцтва клуба не захацела поўнасцю разлічыцца з баскетбалісткай па кантракце. У выніку Белашапка вярнулася ў Мінск, дзе з 1992 года на працягу 5 гадоў працавала трэнерам у адной з ДЮСШ.

У 2000 годзе зноў пачала працаваць на спартыўнай кафедры Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўніверсітэта.

Узнагароды
----------

* Заслужаны майстар спорту СССР (1980),
* медаль «За працоўную доблесць»,
* медаль НАК Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Юбилей. Татьяна Белошапко: из-за рождения ребенка в команде мне устроили бойкот Архівавана 27 сакавіка 2022.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

Спасылкі
--------

* Белошапко (Ивинская) Татьяна Михайловна на сайце НАК Беларусі
* Інтэрв’ю Архівавана 4 сакавіка 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Basketball-Reference.com (Еўропа) · Olympedia · ФІБА · ФІБА |
Шлакавы адкід у г. Кларкдэйл (штат Арызона)
**Шлак** (ням. Schlacke) — расплаў (пасля зацвярдзення - шклопадобная маса) у металургічных, плавільных працэсах, які пакрывае паверхню вадкага металу, складаецца з ўсплылых прадуктаў пустой пароды з флюсамі. Шлак засцерагае метал ад шкоднага ўздзеяння газавага асяроддзя печы, выдаляе прымешкі. Шлак прымяняецца для вырабу будматэрыялаў (цэгла, дахоўка), як угнаенне. Таксама шлак - цвёрдыя адходы некаторых хімічных вытворчасцей і запечаны попел ад спальвання цвёрдага паліва (напрыклад, каменнага вугалю).

Літаратура
----------

* Хімічны слоўнік навучэнца. — Мн.: Народная асвета, 2004. — С. 271.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4052572-7 · Microsoft: 94466241 · NDL: 00566664 |
**Яраслаўская пятніцкая мячэць** знаходзіцца ў Яраслаўлі на вуліцы Перамогі[ru], 20.

Гісторыя
--------

Ініцыятыва стварэння мячэці ў Яраслаўлі належыць жыхарам горада, якія ахвяравалі грошы на яе будаўніцтва. У красавіку 1907 года быў атрыманы дазвол на стварэнне будынка. Вясной 1910 года адбылося адкрыццё залы для супольных малітваў. Першым імамам быў Махмуд Юсупаў.

У лютым 1917 года колькасць супольнасці вернікаў склала 2,3 тыс. чалавек. Яраслаўская мячэць стала значным цэнтрам культуры і адукацыі. Пры мячэці дзейнічалі бібліятэка, рэлігійная школа, друкарня.

У 1931 годзе дзяржаўная ўлада спыніла дзейнасць адзінай мячэці ў горадзе. У 1931—1992 гадах у Яраслаўлі не існавала гарадской мячэці, а рэлігійнае жыцце захоўвалася па прыватных кватэрах і дамах. На працягу перыяду бяздзейнасці будынак пазбавіўся вежы, у ім знаходзілася школа для дзяцей з парушэннем слыху.

У 1992 годзе будынак мячэці вярнуўся да супольнасці вернікаў.

У 1931—1992 гадах было здзейснена аднаўленне будынка.

Адукацыя
--------

Пры мячэці дзейнічае медрэсэ, у якім адбываюцца бясплатныя заняткі арабскай мовы і рэлігійных навук.

Зноскі
------

1. 1 2  Гісторыя Яраслаўскай мячэці Архівавана 17 снежня 2016.  (руск.)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт мячеці  (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Духаўская царква.
**Свята-Духаўская царква** - праваслаўны храм у гонар Святога Духа ў аграгарадку Азёры Гродзенскага раёна.

Царква і касцёл у Азёрах
Пабудаваны ў цэнтры вёскі 1866 года з бутавага каменю на месцы драўлянога храма 18 стагоддзя, фундаванага графам М. Валіцкім.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры сінадальнага кірунку рэтраспектыўна-рускага стылю. Падоўжна-восевая кампазіцыя храма складаецца са званіцы, вузкай і нізкай трапезнай, кубападобнай малітоўнай залы і прамавугольнай апсіды. Трох'ярусная васьмерыковая званіца накрыта шатром з макаўкай, 4-схільны дах асноўнага аб'ёму завершаны цыбулепадобным купалам на 8-гранным барабане. Цэнтральны і бакавыя прамавугольныя ўваходныя праёмы аформлены парталамі з трохвугольнымі франтонамі. На фоне паліхромнай бутавай муроўкі бакавых фасадаў вылучаюцца атынкаваныя і пабеленыя дэталі архітэктурнага дэкору: руставаныя лапаткі, прафіляваныя карнізы на дэнтыкулах, аркатурныя фрызы, кілепадобныя ліштвы арачных вокнаў-біфорыумаў. У дэкоры атынкаванай званіцы выкарыстаны какошнікі, круглыя разеткі з крыжамі, аркатурны фрыз з вісячых гірак.

Інтэр'ер
--------

Плоская столь малітоўнай залы падтрымліваецца 4 масіўнымі пілонамі, сцены крапаваны прамавугольнымі нішамі. Унутры апсіда вылучана 3-ярусным іканастасам у неарускім стылі, фланкіраваным ківотамі ў стылі неакласіцызму.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свята-Духаўская царква (Азёры) на Вікісховішчы |

* Свята-Духаўская царква (Азёры) на сайце Radzima.org
* Свята-Духаўская царква (Азёры) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Персан.

**Біргер Персан** (шведск.: Birger Persson, таксама выкарыстоўваецца **Петэрсан**; ? — 1327) — шведскі арыстакрат, каралеўскі райца, галоўны суддзя правінцыі Упланд, сааўтар Упландскага права і бацька св. Брыгіты.

Біяграфія
---------

Імя Біргера Петэрсана згадваецца каля 1280 года, калі ён стаў рыцарам. У 1285—1291 гадах ён быў каралеўскім райцам, а ў 1293 годзе стаў галоўным суддзёй правінцыі Упланд. На гэтай пасадзе Біргер сістэматызаваў у агульны збор законы некалькіх правінцый.

Біргер Петэрсан быў адным з самых блізкіх паплечнікаў караля Біргера Магнусана. У 1303 годзе разам з архіепіскапам Андрэасам І выступаў арбітрам паміж каралём і яго братам герцагам Эрыкам ў спрэчцы за маёмасць у правінцыі Упланд. У 1317 годзе быў адным з удзельнікаў паўстання супраць караля Магнусана, у выніку якога сталец заняў трохгадовы сын Магнусана Магнус Эрыксан. У 1321 годзе паломнічаў у Авіньён, які тым часам быў рэзідэнцыяй рымскіх папаў. У апошнія гады жыцця Біргер стаў адным з буйнейшых землеўласнікаў Швецыі і адным з найбагацейшых людзей краіны. Біргер Петэрсан памёр 3 красавіка 1327 года і пахаваны ў Упсальскім саборы, яго надмагілле захавалася да нашых дзён.

Зноскі
------

1. ↑  Birger Petersson — 1917.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q379406'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1724971'></a>
2. ↑  *Pas L. v.* Birger Petersson FinstaÃ¤tten // Genealogics — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847329'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847326'></a>
3. ↑  Find a Grave — 1996. Праверана 30 жніўня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056'></a>
4. 1 2  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847329'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847326'></a>


| ?Біргер Персан — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Peter Israelsson [Finstaätten][d] |  | Israel av Finsta[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Біргер Персан |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | NN Birgersdatter [Skänkare][d] |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Шведскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · genealogics.org |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Саліван.

**Джэйкаб Джэрэмая Саліван** (англ.: Jacob Jeremiah Sullivan; нар. 28 лістапада 1976, Берлінгтан) — амерыканскі дзяржаўны дзеяч, саветнік па нацыянальнай бяспецы віцэ-прэзідэнта ЗША ў 2013—2014 гадах, саветнік прэзідэнта ЗША па нацыянальнай бяспецы з 2021 года.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Берлінгтане, штат Вермонт. Другі з пецярых дзяцей у сям’і; скончыў сярэднюю школу ў Мінеапалісе. У 1998 годзе скончыў Ельскі ўніверсітэт. Атрымаўшы стыпендыю Родса, працягнуў адукацыю ў Оксфардскім універсітэце, затым вярнуўся ў ЗША і скончыў школу права Ельскага ўніверсітэта ў 2003 годзе.

Займаўся адвакацкай практыкай у фірме Faegre & Benson, з’яўляўся дарадцам сенатара ЗША ад Мінесоты Эмі Клобушар. Падчас прэзідэнцкай кампаніі 2008 года знаходзіўся ў камандзе Хілары Клінтан, у студзені 2009 года быў прызначаны намеснікам кіраўніка апарата Клінтан як дзяржаўнага сакратара ЗША ў адміністрацыі Барака Абамы. 26 лютага 2013 г. прызначаны дарадцам віцэ-прэзідэнта Джо Байдэна па нацыянальнай бяспецы.

У 2014 годзе пакінуў дзяржаўную службу і пачаў выкладаць у Ельскай школе права.

23 лістапада 2020 года Джо Байдэн абвясціў спіс сваіх кандыдатаў на ключавыя пасады ў сваёй будучай адміністрацыі, назваўшы Джэйка Салівана прэтэндэнтам на пасаду дарадцы па нацыянальнай бяспецы.

Зноскі
------

1. ↑  Virtual International Authority File — [Dublin, Ohio]: OCLC, 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q988937'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54919'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q190593'></a>
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | X · X |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 115576708X · LCCN: ns2019000717 · VIAF: 6546152381792801950003 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сянчук.

**Уладзімір Сцяпанавіч Сянчук** (нар. 6 красавіка 1923, в. Пухавічы, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць — 17 снежня 2008) — беларускі вучоны, кандыдат медыцынскіх навук, дацэнт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 6 красавіка 1923 года ў Пухавічах у сям’і ветэрынарнага фельчара.

Скончыў Пухавіцкую сярэднюю школу (1940). Мінскі медыцынскі інстытут (1954).

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Працаваў у органах дзяржаўнай бяспекі (1944—1948), пасля інстытута — урачом у Мінску.

З 1957 года працаваў выкладчыкам, з 1971 па 1982 гады — загадчыкам, з 1982 года — дацэнтам кафедры агульнай гігіены ў Мінскім медыцынскім інстытуце.

Памёр 17 снежня 2008 года. Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар многіх навуковых прац па агульнай гігіене.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны баявым ордэнам, медалямі, значком «Выдатнік аховы здароўя», Ганаровай граматай ВС БССР (1977); занесены ў Кнігу пашаны інстытута.

Зноскі
------

1. ↑  Сянчук Уладзімір Сцяпанавіч, кандыдат медыцынскіх навук, гігіена
2. ↑  Сенчук Владимир Степанович (06.04.1923-) **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 1 жніўня 2019. Праверана 1 жніўня 2019.

Літаратура
----------

* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9
**Эмілія дэ Парэ** (шведск.: Emilia de Poret, 10 жніўня 1976, Лулеа, Швецыя) — шведская спявачка, мадэльер і рэдактар моднага часопіса.

Кар'ера
-------

Эмілія дэ Парэ дэбютавала пад імем Ліа Андрэен летам 2001 года з музычным сінглам «Mistreat Me (You'll Be Sorry)» з альбома «Back were I belong», які дасягнуў 34-га месца ў шведскім музычным сінгльным чарце. Яе другі альбом «A lifetime in a moment» заняў 20-е месца ў шведскім альбомным чарце.

«Pick Me Up» - так называўся трэці музычны альбом дэ Парэ, летам 2008 года яе аднайменны сінгл атрымаў першае месца ў шведскім чарце, які на працягу 2008 і 2009 гадоў займаў першыя месцы таксама ў чартах Аўстраліі і Іспаніі. Рэмікс Рычарда Вісіёна на гэты папулярны сінгл быў выпушчаны ў 2009 годзе і ўвайшоў у Амерыканскі танцавальны чарт Billboard Charts, ён дасягнуў піка на 25-м месцы. У 2010 годзе Эмілія выпусціла песню «This is not a love song» у Японіі і Аўстраліі.

З 2010 года дэ Парэ засяродзілася на модзе і дызайне і пачала працаваць з элітным універмагам Liberty of London, а яе прынты ўвайшлі ў калекцыю «Liberty Rocks».

Яна таксама была рэдактарам часопіса ELLE у Швецыі. Эмілія цікавіцца ўсімі аспектамі індустрыі моды: парадамі па стылі і тэндэнцыямі ў Newsmorgon, рэпартажамі з Тыдняў моды, падкастамі аб модзе і ладзе жыцця. Эмілія піша кнігі па стылі і інвесціруе ў захапляльныя стартапы з акцэнтам на жаночае прадпрымальніцтва. Мае свой уласны блог.

Прыватнае жыццё
---------------

Эмілія дэ Парэ замужам за швейцарскім адвакатам Амары дэ Парэ. У мужа і жонкі ёсць двое дзяцей.

Бібліяграфія
------------

* 2015 - «Säker stil» *(у суаўтарстве з Эбай фон Сідаў);*
* 2017 - «Säker stil» - 101 stiltips *(у суаўтарстве з Эбай фон Сідаў).*

Зноскі
------

1. 1 2  Emilia De Poret | Discography | Discogs
2. 1 2  Här hittar du Emilia de Porets blogg på ELLE.se

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Яндэкс Музыка |
| Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 317199470 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Валынчык.
**Антон Міхайлавіч Валынчык** (23 ліпеня 1896, в. Мяльканавічы — 13 лістапада 1985, Гродна) — харавы дырыжор, кампазітар
, педагог, выкладчык Навагрудскай беларускай гімназіі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і царкоўнага рэгента. Пасля заканчэння Жыровіцкай духоўнай семінарыі быў прызваны ў войска, дзе 19-гадовым юнаком кіраваў салдацкім хорам. Пасля войска вярнуўся на радзіму, пасля працаваў ў Клецкай беларускай гімназіі, потым у Навагрудскай беларускай гімназіі, а таксама ў беларускай настаўніцкай семінарыі ў Слоніме. У 1937 годзе Антон Валынчык завочна скончыў Вышэйшыя музычныя курсы Варшаўскай кансерваторыі пры Крамянецкім музычным ліцэі. У перыяд з 1939 па 1947 гг. працаваў выкладчыкам музыкі і спеваў у рэальным вучылішчы ў Лунінцы У гады Другой сусветнай вайны жыў у Слоніме, дзе кіраваў рознымі хорамі.

Пасля вайны быў мастацкім кіраўніком Беларускага міжабласнога ансамбля песні і танца ў Ашмянах. Цудам пазбег рэпрэсій. Доўгі час не меў сталай працы, каб выжыць супрацоўнічаў з хорамі праваслаўных храмаў у Клецку, Навагрудку, Слоніме, Жыровічах і Мінску. У 1956 годзе кампазітар паехаў у Магілёўскую вобласць, дзе ўладкаваўся кіраўніком хору Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі ў Горках. Праз год вярнуўся ў Маладзечна, дзе стаў кіраўніком міжабласнога Маладзечанскага ансамбля песні і танца, які ўзначальваў чатыры гады. 

У 1961 пераехаў у Гродна. Там ён узначальваў кафедру музыкі і спеваў Гродзенскага педінстытута, адначасова працаваў хормайстрам Гродзенскага народнага ансамбля песні і танца «Нёман» (ад кіраўніцтва якога пасля быў адхілены савецкай наменклатурай) і мастацкім кіраўніком Гродзенскай народнай харавой капэлы настаўнікаў. Кансультаваў як хормайстар многія харавыя капэлы Гродзеншчыны. Памёр 13 лістапада 1985 года. Пахаваны на гарадскіх могілках Гродна. На яго магіле няма помніка, пастаўлены просты жалезны крыж.

Творчасць
---------

Увасабляў у канцэртных праграмах творы І. Баха, Л. Бетховена, П. Чайкоўскага, Ф. Шуберта, С. Манюшкі, К. Вебера. Апрацоўваў беларускія народныя песні. Пісаў і рыхтаваў для выканання свае песні і хоры на словы Янкі Купалы, Якуба Коласа, Адама Русака, Петруся Броўкі і іншых беларускіх паэтаў. Практыкаваў у хорах выкананне ў стылі «а капэла».

Зноскі
------

1. 1 2  *Чыгрын С.* Антон Валынчык жыў песняй / Повязь часоў // Новы Час, 24 студзеня 2009

Літаратура
----------

* Чэмер, Андрэй. Наваградская беларуская гімназія / Андрэй Чэмер. — Вільнюс : Savarenas, 1997. — 135 с : іл. ; 20 см — ISBN 9986-749-04-2.
«**Блака́дны дзё́ннік**» (руск.: Блокадный дневник) — расійскі мастацкі фільм 2020 года, зняты рэжысёрам Андрэем Зайцавым па ўласным сцэнарыі, вытворчасць кінастудыі «*Сентябрь*». Фільм расказвае пра першую, самую цяжкую блакадную зіму Ленінграда, у якую ад голаду памерла больш за ўсё людзей.

Прэм’ера фільма адбылася ў кастрычніку 2020 года ў межах 42-га Маскоўскага міжнароднага кінафестывалю[ru], дзе фільм быў адзначаны галоўнай узнагародай — «*Залатым святым Георгіем*».

Сюжэт
-----

Люты 1942 года. Маразы пад мінус 30 градусаў, страшны голад, не працуе вадаправод і электрычнасць, транспарт стаіць, Ленінград завалены снегам і паралізаваны. Маладая жанчына, Вольга, ідзе пешшу праз увесь горад да свайго бацькі. Яна толькі што пахавала мужа і ўпэўненая, што хутка таксама памрэ ад голаду. Яна хоча ў апошні раз убачыць свайго тату, развітацца з ім і папрасіць у яго прабачэння. Гэты фільм — блакадная Адысея, дзе глядач разам з гераіняй праходзіць праз увесь горад, сустракае самых розных людзей, трапляе ў складаныя сітуацыі і бачыць, у якім стане знаходзіўся Ленінград і яго жыхары.

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 9 кінаўзнагародамі і яшчэ 12 намінацыямі.

Зноскі
------

1. ↑  Blokadnyy dnevnik (2020) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 1 верасня 2023.
2. ↑  Blokadnyy dnevnik — Release Info (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 2 студзеня 2021.
3. 1 2  Blokadnyy dnevnik — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 1 верасня 2023.
4. 1 2  Драма "Блокадный дневник" Андрея Зайцева получила главный приз 42-го ММКФ **(нявызн.)**.  Сайт «*ТАСС*» (8 кастрычніка 2020). Праверана 2 студзеня 2021.

Спасылкі
--------

* Блакадны дзённік на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |

| ⛭Фільмы Андрэя Зайцава |
| --- |
| Дакументальныя | 
* Мой дом (кароткаметражны, 2000)
* Глеб (2002)
* Віктар Астаф’еў. Вясёлы жаўнер[ru] (2010)
* Жыве такі «паніч» (2010)
* Мост над безданню (кароткаметражны, 2012)
* Мая Вялікая вайна. Успаміны ветэранаў (міні-серыял, 2012)

 |
| Мастацкія | 
* Плакат (кароткаметражны, 2006)
* Гультаі (2011)
* ✰ 14+ (2015)
* Блакадны дзённік (2020)
* 14+: Працяг (2023)

 |
**Блуа** — графства, якое першапачаткова было адным з уладанняў графа Парыжскага Роберта Моцнага  (руск.) (бел. (памёр у 866 г.) — пачынальніка французскай каралеўскай дынастыі Раберцінаў  (руск.) (бел. (пасля набыцця Капетынгамі каралеўскай улады графы Блуа былі наўпроставымі васаламі). У перыяды 1023—1037 і 1125—1152 гадоў графства аб’ядналася з Шампанню  (руск.) (бел. абкружыўшы, такім чынам, каралеўскі дамен. З роду графаў Блуа паходзіў англійскі кароль Стэфан (1135—1154), брат графа Цібо IV Вялікага. Пад канец XIV стагоддзя герцаг Людовік Арлеанскі набыў Блуа за грошы. Пасля таго як яго ўнук у 1498 г. стаў на чале Францыі, Блуа было далучана да каронных земляў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Еўтухоў І. А.* Слоўнік-даведнік «Страны и народы средневекового Запада». — Мн. 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
**Лувійская мова** — старажытная індаеўрапейская мова, распаўсюджаная ў Малой Азіі ў бронзавым і раннім жалезным веку, родная мова лувійцаў.

Класіфікацыя
------------

Лувійская мова адносіцца да зніклай галіны анаталійскіх моў індаеўрапейскай моўнай сям'і. Гэта аглюцінатыўная мова з характэрным намінатыўным словазмяненнем.

Распаўсюджанне
--------------

У 2 тысячагоддзі да н. э. лувійскай мовай карысталіся на тэрыторыі амаль усёй Малой Азіі. Запісы на ёй таксама знаходзяць у паўночнай Сірыі. У XIV - XII стст. да н. э. пісьмовая лувійская мова нароўні з хецкай афіцыйна ўжывалася ў Хецкай дзяржаве. У тэкстах XIII ст. да н. э. нават заўважны ўплыў лувійскай мовы на хецкую. Пасля знікнення Хецкай дзяржавы лувійская мова выкарыстоўвалася жыхарамі Малой Азіі да VII ст. да н. э.

Даследаванне
------------

Першае апісанне лувійскіх іерогліфаў было пакінута ў 1812 г. швейцарскім вандроўнікам падчас наведвання Хамы. У 1876 г. А. Г. Сэйс прапанаваў версію, што яны з'яўляюцца хецкімі. Таму першыя знаходкі лувійскіх тэкстаў на месцы раскопак хецкіх гарадоў вызначаліся як хецкія. У 1919 г. швейцарскі даследчык Эміль Фарэр вылучыў лувійскую мову як самастойную, блізкую да хецкай.

Пісьмо
------

З пачатку 2 тысячагоддзя да н. э. ужываліся 2 сістэмы пісьма: акадскі клінапіс і арыгінальныя лувійскія іерогліфы.

Спасылкі
--------

* Лувійскія даследаванні
* Лувійскае пісьмо

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4120242-9 · NKC: ph330279 |
Лагатып ВікіцытатнікаЛагатып Вікіцытатніка У Вікікрыніцах ёсць тэксты па тэме  
**Маніфест аб адрачэнні Мікалая II**

Адрачэнне ад прастола імператара Мікалая II. 2 сакавіка 1917 года. Машынапіс. 35×22.
У правым ніжнім вугле алоўкам подпіс Мікалая II: *Мікалай*;
у левым ніжнім вугле чорным чарнілам па-над алоўкам заверительная надпіс рукой У. Б. Фрэдэрыкса:
*міністр імператарскага двара генерал-ад'ютант граф Фрэдэрыкс*.
Маніфест аб адрачэнні. Цана 6 кап.
Пскоў. Памятная дошка на будынку вакзала.
**Адрачэнне Мікалая II** - маніфест імператара Мікалая ІІ аб адрачэнні ад прэстола Расійскай імперыі на карысць свайго брата Міхаіла. Падпісаны ў Пскове 2 (15) сакавіка 1917 г. У сваю чаргу 3 сакавіка Міхаіл адмовіўся ўспрыняць імператарскую ўладу. Пасля гэтага ўлада ў Расіі перайшла да Часовага ўрада, што стала перамогай Лютаўскай рэвалюцыі.

Тэкст дакумента ў беларускім перакладзе
---------------------------------------

"У дні вялікай барацьбы з знешнім ворагам, якія імкнецца амаль тры гады зняволіць НАШУ Радзіму, Госпаду Богу заўгодна было паслаць Расіі новае цяжкае выпрабаванне. Распачатыя ўнутраныя народныя хваляванні пагражаюць дрэнна адбіцца на далейшым вядзенні ўпартай вайны. Лёс Расіі, гонар геройскай НАШАЙ арміі, карысць народа, уся будучыня дарагой нашай Айчыны патрабуюць давядзення вайны, у што б там ні стала, да пераможнага канца. Жорсткі вораг напружвае апошнія сілы, і ўжо блізкі час, калі доблесная армія НАША зможа канчаткова зламіць ворага. У гэтыя рашучыя дні ў жыцці Расіі палічылі МЫ абавязкам сумлення палегчыць народу НАШАМУ цеснае яднанне і згуртаванне ўсіх сіл народных для хутчэйшага дасягнення перамогі і, у згодзе з Дзяржаўнай Думаю, прызналі МЫ за карысць адмовіцца ад Прастола Дзяржавы Расійскай і скласці з СЯБЕ вярхоўную ўладу. Не жадаючы раставацца з любым сынам НАШЫМ, МЫ перадаем спадчыну НАШУ брату НАШАМУ Вялікаму Князю Міхаілу Аляксандравічу бласлаўляем Яго на ўступленне на Прастол Дзяржавы Расійскай. Запаведвуем брату НАШАМУ кіраваць справамі дзяржаўнымі ў поўнай і непарушнай еднасці з прадстаўнікамі народа ў заканадаўчых установах, на тых асновах, якія будуць імі ўстаноўлены, прынёсшы ў тым непарушнаю прысягу. У імя горача любімай Радзімы, заклікаем усіх адданых сыноў Айчыны да выканання свайго святога абавязку перад ей падпарадкаванню Цару ў цяжкую хвіліну ўсенародных выпрабаванняў і дапамагчы яму, разам з прадстаўнікамі народа, вывесці Дзяржаву Расійскую на шлях перамогі, дабрабыту і славы. Хай дапаможа Гасподзь Бог Расіі.

Мікалай.

Горад Пскоў, 2-га сакавіка, 15 гадзін. 1917 года."

Зноскі
------

1. ↑  Акт аб адрачэнні Мікалая ІІ ад прастола. Адмова ўспрыняць імператарскую ўладу Міхаіла. 1917 г. Беларускі пераклад// Блог Андрэя Берастоўскага
**Перака́чаўнік** — страва беларускіх татараў, пірог з вялікай колькасці пластоў тонка раскачанага цеста без дражджэй.

20 ліпеня 2005 страва ўнесеная ў спіс традыцыйных страваў польскай кухні, які вядзе Міністэрства сельскай гаспадаркі Польшчы, гэты спіс мае толькі прэстыжны характар. Прадукт занесены таксама ў рэестр гарантаваных традыцыйных страваў  (англ.) (бел. які вядзе Еўрапейская камісія, што гарантуе яму абарону ва ўсім Еўрасаюзе.

Рэцэпт
------

### Інгрэдыенты

*Цеста:*

* мука — 1 кг
* масла — 250 г
* смятана — 1 шклянка
* яйкі — 3—4 шт.
* сода — 2 лыжкі
* соль
* цукар

*Фарш мясны:*

* фарш ялавічны ці барані — 1 кг
* цыбуля — 4 шт.
* соль
* перац
* молатая папрыка

*Фарш салодкі:*

* яблыкі, або тлусты тварог, або слівы, або сыр — 1 кг
* разынкі — 1 жменя
* цукар — 2 лыжкі
* сок з лімона
* алей для смажання ў фрытуры

З мукі, паловы масла, смятаны, яек, соды і цукру (для салодкай начынкі; але солі і перцу — у выпадку мясной начынкі) старанна замяшаць вельмі крутое — гэтак званае макароннае, з найменшай колькасцю вады (каля 25—35 % ад агульнай вагі цеста ці ўдвая менш, чым здольная звязаць пшанічная мука) — цеста, даліваючы пакрысе ваду па меры патрэбы. Падзяліць цеста на 4 часткі, кожную раскачаць у як мага больш тонкія пласты. Змяшаць кампаненты фаршу паміж сабой. Нашмараваць асобныя бліны маслам і закрасамі, выкласці фарш, зверху пакласці наступны блін і г. д. Скруціць у рулет, які затым звіваецца ў спіраль накшталт «слімака», зляпіць краі. Смажыць у рондлі ў вялікай колькасці алею (які мусіць цалкам пакрываць перакачаўнік), мясны — каля дзвюх гадзін, салодкі — крыху меней.

Чым больш далікатнымі атрымаюцца бліны і чым драбней пасечанае мяса, тым смачнейшым будзе гэты старадаўні беларуска‑татарскі пірог. Гатовы прадукт, паводле зарэгістраванага польскага стандарту, мае каля 30 см у дыяметры і важыць каля 3 кг.

Зноскі
------

1. ↑  Інфармацыя на старонцы Міністэрства сельскай гаспадаркі Польшчы Архівавана 16 лістапада 2008.  (польск.)
2. ↑  Інфармацыя на старонцы Міністэрства сельскай гаспадаркі Польшчы(недаступная спасылка) (польск.)
3. ↑  Rozporządzenie Komisji (WE) NR 567/2009 z dnia 29 czerwca 2009 r. rejestrujące w rejestrze gwarantowanych tradycyjnych specjalności nazwę (Pierekaczewnik (GTS))(недаступная спасылка) (польск.)

Літаратура
----------

* *Алесь Белы.* Наша страва. Перакачаўнік. — 2007. — № 14.
* Наша страва: Сапраўдная беларуская кухня / Алесь Белы, Зміцер Дядзенка, Алег Дзярновіч і інш. — Менск: І. П. Логвінаў, 2010. — 288 с. — ISBN 978-985-6901-72-3.
**Лаўрэнці́йская мова** † — умоўная назва адной або некалькіх іракезскіх моў, распаўсюджаных уздоўж ракі Святога Лаўрэнція да пачатку XVII ст. З лаўрэнційскай мовы паходзіць назва краіны Канада.

Гісторыя
--------

Лаўрэнціўскую мову атаясняюць з іракезамоўнымі плямёнамі, якія насялялі рэчышча рака Святога Лаўрэнція ад возера Антарыа да сучаснага Квебека паміж 1200 г. і 1600 г. Экспедыцыя Жака Карцье зафіксавала ў 1535 - 1536 гг. болей за 12 паселішчаў лаўрэнційцаў, але да з’яўлення экспедыцыі Самюэля дэ Шамплейна ў 1608 г. яны зніклі. Высоўваюцца версіі, што лаўрэнційцы загінулі ад эпідэміі, занесенай еўрапейцамі, былі пераможаны іракезамі або мігрыравалі ў раён Вялікіх азёр. Існаванне асобных лаўрэнційскіх культур падцвярджаецца археалагічнымі раскопкамі.

Першы слоўнік лаўрэнційскай мовы быў складзены Жакам Карцье і ўключаны ў яго публікацыю 1545 г. Другі, таксама складзены Ж. Карцье, апублікаваны значна пазней. У нашы дні большасць даследчыкаў мяркуе, што гэта былі запісы слоў не з адной мовы, а некалькіх. Яны дэманструюць блізкасць да іншых паўночных іракезскіх моў.

Спасылкі
--------

* St Lawrence Iroquoians
* Laurentian (Stadaconan)
* Relation de Jacques Cartier - Project Gutenberg