recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Пячатка Усевалада Яраславіча
**Пячатка Усевалада Яраславіча** — свінцовая віслая пломба-пячатка першай паловы XI ст. якая належала сыну Яраслава Мудрага князю тураўскаму і вялікаму князю кіеўскаму Усеваладу Яраславічу (1030—1078), у хрышчэнні — Андрэю. Пломба-пячатка як артэфакт сведчыць пра палітычныя сувязі Полацка з Кіеўскай Руссю, адносіцца да рэдкіх помнікаў сфрагістыкі. Захоўваецца ў Нацыянальным Полацкім гісторыка-культурным музеі-запаведніку ў калекцыі археалагічных знаходак, якая ўнесена ў Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.

Гісторыя
--------

Знойдзена на тэрыторыі Верхняга замка ў 1978 г. каля ўсходняй сцяны Сафійскага сабора на глыбіні двух метраў ад паверхні, пад час працы археалагічнай экспедыцыі Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта пад кіраўніцтвам кандыдата мастацтвазнаўства Валянціна Аляксандравіча Булкіна.

Апісанне
--------

Выраб мае круглую форму дыяметрам 30 мм, на адным баку ў абрамленні кропкавага абадка — паясная выява святога апостала Андрэя Першазвананага з доўгімі валасамі, барадой, з кропкавым німбам вакол галавы, правая рука святога ў бласлаўляльным жэсце, злева, каля пляча — посах з крыжам у жамчужным абрамленні. Па баках ад выявы — вертыкальныя надпісы грэчаскімі літарамі. На адваротным баку ў абрамленні кропкавага абадка — надпіс у пяць радкоў грэчаскімі літарамі.

Літаратура
----------

* Археалогія і нумізматыка Беларусі. Энцыклапедыя. Мн. «Беларуская энцыклапедыя» імя Петруся Броўкі.- 1993.- С. 506,528.
* Булкін В. А. Кіеўская пячатка ў Полацку// Помнікі гісторыі і культуры Беларусі.-1979, № 4.- С.19-20
* Трофимов А. И. О датировке полоцкой печати Всеволода Ярославича// Гербоведъ. Издаваемый Русской Геральдической Коллегией. — М.1997.- С. 18-23
* Янин В. Л. Актовые печати древней Руси Х-ХV вв. В двух томах Т.1. Печати Х — начала ХII в. — М.: Наука,1970.- С.15-16,168-170,250-251

Спасылкі
--------

* Гісторыка-культурныя каштоўнасці
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Конрад I.

**Конрад I** (ням.: Konrad I. (Konrad von Kärnten); каля 975 — 12 ці 15 снежня 1011) — герцаг Карынтыі з 1004 года з Салічнай дынастыі.

Біяграфія
---------

Конрад I быў трэцім сынам карынтыйскага герцага Атона Вормскага і братам Папы Рымскага Рыгора V. Пасля смерці бацькі ў 1004 годзе атрымаў у спадчыну Карынтыю, паколькі яго старэйшы брат, Генрых Шпаерскі, бацька імператара Конрада II, да таго часу ўжо памёр.

Кіраванне Конрада I у Карынтыі было досыць спакойным. Ён не спрабаваў праводзіць самастойную палітыку і не ўдзельнічаў у ваенных кампаніях Генрыха II.

Да моманту смерці Конрада I у 1011 годзе яго сыну ледзь выканалася дзевяць гадоў, чым скарыстаўся імператар, перадаўшы Карынтыю аднаму са сваіх набліжаных — Адальбера Эпенштэйну.

Конрад I быў пахаваны ў Вормскім саборы.

Шлюб і дзеці
------------

* (1002) Мацільда Швабская (988—1032), дачка Германа II, герцага Швабіі

Конрад II (1002—1039), герцаг Карынтыі (з 1035)
Бруна (1004—1045), біскуп вюрцбургскі

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 11 ліпеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. ↑  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.

Спасылкі
--------

* genealogie-mittelalter.de
**«Кава́ль з Вялі́кага Ву́тана»** (англ.: Smith of Wootton Major) — апавяданне Дж. Р. Р. Толкіна, упершыню апублікаванае ў калядным выданні часопіса «Redbook» 1967 года без ілюстрацый. У гэтай казцы апавядаецца пра тое, як да сына аднаго каваля трапляе чароўная зорка, якая цалкам мяняе яго жыццё. З дапамогай зоркі хлопчык падарожнічае па Чароўнай краіне. Апавяданне не мае сувязі з Міжзем’ем, за выняткам матыву чарадзейскага падарожніка, які накіроўваецца ў краіну, што знаходзіцца па-за рэальным светам, недасяжным смяротным.

Асобным выданнем казка выйшла разам з навелай «Фермер Джайлс з Хэма», абедзве з ілюстрацыямі Паўліны Бэйнс.

Літаратура
----------

* *Джон Рональд Руэл Толкін.* Каваль зь Вялікага Вутану = Smith of Wootton Major / Пераклад з англійскай Антон Францішак Брыль; малюнкі Н. Краўчук. — Мн.: Логвінаў, 2010. — 28 с. — ISBN 978-985-6901-54-9.

Спасылкі
--------

* Tolkien online Архівавана 6 ліпеня 2013.  (англ.)
* LOTR-вікі  (англ.)
*Касяк* *Heniochus diphreutes*
**Chaetodontidae** — сямейства марскіх і саланаватаводных рыб з атрада акунепадобных.

Апісанне
--------

Дробныя і сярэдняй велічыні рыбы з вельмі сціснутым з бакоў высокім целам, маленькім канчатковым высоўным ротам, узброеным дробнымі шчацінкападобнымі зубамі, якія часам маюць трахвяршынавыя астрыі. Даўжыня цела звычайна ад 12 да 22 см, самыя буйныя віды (*Chaetodon ephippium*, *Chaetodon litus*, *Heniochus singularius*) дасягаюць 30 см. Спінны плаўнік адзін, не падзелены, з 6-16 калючымі і 15-30 мяккімі прамянямі. У анальным плаўніку 3-5 (звычайна 3) калючых і 14-23 мяккіх прамяня. Хваставы плаўнік з закругленым або выемчатым краем, з 17 асноўнымі прамянямі, з якіх 15 разгалінаваныя. Цела пакрыта дробнай ктэноіднай луской, якая заходзіць на спінны і анальны плаўнікі. У большасці відаў вельмі яркая, часта шматколерная афарбоўка, праз вока праходзіць цёмная паласа.

Распаўсюджаны ў Атлантычным (трапічны і ўмераны паясы), Індыйскім і Ціхім акіянах. Жывуць часцей за ўсё на каралавых рыфах.

Большасць вядзе дзённы лад жыцця. Кормяцца сярод каралаў. Харчуюцца дробнымі бесхрыбтовымі, каралавымі паліпамі, ікрой рыб, ніткавымі водарасцямі, некаторыя планктонам.

У перыяд нерасту большасць відаў ўтварае пары. Ікру кідаюць прама ў ваду, не прымацоўваючы яе да якога-небудзь субстрату, пасля чаго яна становіцца часткай марскога планктону.

Старажытныя выкапні прадстаўнікоў сямейства знойдзены ў адкладах ніжняга эацэну (пачатак трацічнага перыяду). Лічыцца, што паходзіць сямейства з Індыйскага і заходняй частцы Ціхага акіянаў.

Некаторыя планктонаедныя віды добра ўтрымліваюцца ў акварыумах, аднак большасць відаў цяжкія ў доглядзе, а тых, што харчуюцца караламі, утрымліваць у няволі практычна немагчыма.

Класіфікацыя
------------

У сямействе 12 родаў са 128 відамі:

* Amphichaetodon
* Chaetodon
* Chelmon
* Chelmonops
* Coradion
* Forcipiger
* Hemitaurichthys
* Heniochus
* Johnrandallia
* Parachaetodon
* Prognathodes
* Roa

Зноскі
------

1. ↑  FishBase: Specieslist of *Chaetodontidae*

Літаратура
----------

* *Нельсон Дж. С.* Рыбы мировой фауны / Пер. 4-го перераб. англ. изд. Богуцкой Н. Г. науч. ред-ры Насека А. М. Герд А. С. — М.: Книжный дом «ЛИБРОКОМ», 2009. — С. 522—523. — 880 с. — ISBN 978-5-397-00675-0
* Жизнь животных: в 6-ти томах. Том 4. Рыбы / Под ред. проф. Т. С. Расса. — М.: Просвещение, 1983.

Спасылкі
--------

* FishBase: *Chaetodontidae*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 144882596 · LCCN: sh85022302 · Microsoft: 2777860968 · NKC: ph254469 |
**Лілеякветныя** (*Liliales*) — парадак аднадольных раслін.

Каля 20 сямействаў, больш за 6,5 тыс. відаў. Пашыраны ўсюды, пераважна ва ўмеранай і субтрапічнай зонах. На Беларусі 3 сямействы, 12 родаў (бялюк (*Anthericum*), гусіная цыбуля (*Gagea*), ландыш майскі (*Convallaria*), лілея (*Lilium*), майнік (*Maianthemum*), мудранка (*Paris*), познацвет (*Colchicum*), спаржа (*Asparagus*), тафільдыя (*Tofieldia*), цыбуля (*Allium*), цюльпан (*Tulipa*), чамярыца (*Veratrum*), птушкамлечнік (*Ornithogalum*)) і шмат інтрадукаваных відаў з родаў алоэ (*Aloe*), амарыліс (*Amaryllis*), белакветнік (*Leucojum*), гіяцынт (*Hyacinthus*), драцэна (*Dracaena*), красадзён, нарцыс (*Narcissus*), рабчык (*Fritillaria*) і інш.

Шматгадовыя травы з карэнішчам, цыбулінамі ці клубнецыбулінамі, радзей дрэвападобныя расліны, некаторыя ліяны. Лісце суцэльнае. Кветкі звычайна двухполыя, правільныя ў гронках, мяцёлках і іншых суквеццях. Плод — каробачка, часам — ягада. Ёсць ядавітыя віды.

Лекавыя, агароднінныя, інсектыцыдныя, меданосныя, тэхнічныя, дэкаратыўныя, пакаёвыя расліны.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».
3. ↑  БелЭн у 18 т. Т.9. Мн. 1999

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | APNI · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Tropicos · WFO · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12255347h · LCCN: sh85076963 · Microsoft: 2778755516, 2910434712 · NKC: ph191028 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Конназаводская вуліца.
**Конназаводская вуліца** (руск.: Коннозаводская улица) — колішняя вуліца ў цэнтральнай частцы Магілёва.

Гісторыя
--------

Конназаводская вуліца на нямецкім аэрафотаздымку 1943 года.
Конназаводская вуліца на плане Магілёва 1918 года
У канцы 1930-х — пачатку 1940-х гадоў упоперак вуліцы быў пабудаваны квартал, які складаўся з будынка Магілёўскай міжкраявой школы НКУС і жылы дом НКУС (вуліца Ленінская, 68). Пасля вайны на месцы астатняга адрэзку вуліцы ўзведзены квартал паміж вуліцамі Першамайскай і бульварам Леніна, вуліца цалкам знікла з карт горада. Ад былой забудовы захаваўся адзіны дом (вуліца Ленінская, 68а), які апынуўся ў двары квартала НКУС.

Размяшчэнне
-----------

Дом па вуліцы Ленінскай, 68а, адзіны захаваны дом з забудовы Конназаводскай вуліцы
Была арыентавана з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Ішла ад вул. Вялікай Садовай (цяпер Ленінская) да Дняпроўскага праспекта (цяпер Першамайская вуліца), пасля чаго пераходзіла ў Ледзькаўскую вуліцу (цяпер Сялянская).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Медаль ордэна свяціцеля Кірыла Тураўскага** (руск.: Медаль ордена святителя Кирилла Туровского) — узнагарода Беларускай праваслаўнай царквы. Заснаваны рашэннем Сінода Беларускай Праваслаўнай Царквы ад 10-11 кастрычніка 2004 года ў памяць святкавання 1000-годдзя Тураўскай епархіі і зацверджаны Найсвяцейшым Патрыярхам Маскоўскім і ўсяе Русі Алексіем II 23 снежня 2004 года.

Статут
------

Медаль мае адну ступень.

Медаль ордэна свяціцеля Кірыла Тураўскага носіцца на левым боку грудзей і размяшчаецца паводле пераліку пасля ордэна прападобнай Ефрасінні Полацкай і перад медалём ордэна прападобнай Ефрасінні Полацкай.

Медалём узнагароджваюцца святары, манахі і прыхаджане Беларускай Праваслаўнай Царквы за шматгадовую і актыўную духоўна-асветніцкую, катэхізічную і місіянерскую дзейнасць, дабрачынную дапамогу, накіраваную на аднаўленне праваслаўных святынь на Беларускай зямлі, аднаўленне і рэстаўрацыю праваслаўных манастыроў і храмаў.

Апісанне
--------

Медаль свяціцеля Кірыла Тураўскага выраблены з латуні. Ён мае форму круга дыяметрам 33 мм з кантам, які выступае з боку аверса і рэверса. На аверсе адчаканена выява ордэна свяціцеля Кірыла Тураўскага першай ступені, але без камянёў у апраўках. Крыж ордэна пакрыты чырвонай імітацыяй эмалі. Ордэн адлюстраваны ў ззянні прамянёў, паміж якімі па ўсёй акружнасці адчаканены маленькія кругі.

На рэверсе медалю па полі з пазалотай праходзіць выпуклы гарызантальны надпіс стылізаваным шрыфтам у пяць радкоў: «Не презри мене милостию, Иисусе…да дело с разумом Тебе принесу». Літары надпісу і кант паліраваныя.

Медаль пры дапамозе вушкі і кольца злучаецца з прамавугольнай калодкай, абцягнутай стужачкай з рабрыстага шоўка бардовага колеру з больш светлай гладкай выявай шасціканцовага крыжа прп. Ефрасінні Полацкай. Шырыня стужачкі 24 мм. Вышыня прамавугольнай вертыкальнай латуневай калодкі складае 52,7 мм і адпавядае шырыні абліпальнай стужачкі. Стужачка працягнута ў прарэзы ўверсе і ўнізе калодкі. На адваротным боку калодкі маецца прыстасаванне для мацавання. Медаль выдаецца ў аксамітавым ці пластыкавым футарале.

З медалём уручаецца грамата цёмна-ружовага колеру памерам 210x296 мм у развароце.

Спасылкі
--------

* Положение о наградах Белорусской Православной Церкви Архівавана 14 кастрычніка 2020.  (руск.)

| ⛭Ордэны і медалі Беларускай праваслаўнай царквы |
| --- |
| Ордэны | Крыжа прападобнай Ефрасінні Полацкай ·  Свяціцеля Кірыла Тураўскага ·  Прападобнамучаніка Афанасія Брэсцкага ·  Святой праведнай Сафіі, княгіні Слуцкай ·  Прападобнай Ефрасінні Полацкай |
| Медалі | Ордэна свяціцеля Кірыла Тураўскага ·  Ордэна прападобнай Ефрасінні Полацкай |
**Xарыса** — мясная страва ўсходняй кухні, якая па сваім выглядзе напамінае суп-пюрэ з развараной пшаніцы і мяса птушкі. У Арменіі лічыцца нацыянальнай стравай. У Турцыі існуе падобная страва пад назвай **кешкек**, якая ўлучана ЮНЕСКА як турэцкая нацыянальная страва ў Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва. У пакістанскай кухні страва мае назву **халім**. У Іране вядома як **халіме гушт** і халім. Халім таксама ўзбекская страва. У Сярэдняй Азіі халім з'яўляецца рытуальным, таксама рыхтаваўся як ахвярная страва на курбан. У Азербайджане завецца **халім ашы**.

Харыса рыхтуецца, зазвычай, з курыцы, але часам з індычкі ці нават бараніны.

Зноскі
------

1. ↑  Общественники Армении решили всерьез заняться сохранением армянской идентичности арисы, вина и меда — PanARMENIAN.Net
2. ↑  *Карим Шаниязович Шаниязов, Хает Исмаилович Исмаилов.* Этнографические очерки материальной культуры узбеков конец XIX-начало XX в. — "Фан" Узбекской ССР, 1981.
3. 1 2  *Глеб Павлович Снесарев, Владимир Николаевич Басилов.* Домусульманские верования и обряды в Средней Азии. — Наука, Институт этнографии имени Н.Н. Миклухо-Маклая, 1975. — С. 220. — 338 с.

Спасылкі
--------

* Рецепт арисы

Літаратура
----------

* Т. А. Хатранова *Армянская кухня* Ростов-на-Дону, 2001 год.
* Статьи *Haleem* и *Harissa* в книге Alan Davidson *The Oxford Companion to Food*, OUP Oxford, 2014 ISBN 019104072X, 9780191040726
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Харыкло (значэнні).
**Харыкло́** (стар.-грэч.: Χαρικλώ) — гераіня старажытнагрэчаскай міфалогіі. У адной версіі — дачка Кіхрэя, жонка Хірона. Нарадзіла ад Хірона Акірою. Карміцелька Ахіла.

У іншай версіі гэта фіванская німфа, сяброўка Афіны. Маці Тырэсія.

Зноскі
------

1. ↑   Псеўда-Апаладор. Міфалагічная бібліятэка III 6, 7
2. ↑   Тытанамахія, фр.6 Іўлін-Уайт; Піндар. Піфійскія песні IV 103
3. ↑   Авідзій. Метамарфозы II 637
4. ↑   Примечания Н. А. Чистяковой в кн. Аполлоний Родосский. Аргонавтика. М. 2001. С.185
5. ↑   Калімах. Гімны V 57—74
6. ↑   Нон. Дзеянні Дыяніса VII 160
**Піраміда Аменемхета I** была пабудавана ў Старажытным Егіпце як пахавальня для фараона Аменемхета I і размешчана на заходнім беразе Ніла, каля горада Сакары і прыкладна ў 50 км на поўдзень ад Каіра, тут размяшчалася старажытная рэзідэнцыя і некропаль першых двух кіраўнікоў XII дынастыі. Аменемхет I заснаваў новую рэзідэнцыю, недалёка ад сучаснай вёскі Лішт. У перыяд ранняга сярэдняга царства сталіца была перанесена з Мемфіса у Фівы, да першага фараона з XII дынастыі.

Французскі егіптолаг Масперо першым вывучыў піраміду Аменемхета I у 1882, некропаль у далейшым вывучаўся французскім Інстытутам Усходняй археалогіі ў 1884—1885 гадах. У пачатку 20-га стагоддзя тут жа праводзіліся раскопкі амерыканскай экспедыцыяй Метраполітэн-музея Нью-Ёрка, які працягвае праводзіць іх і ў наш час.

Археалагічныя звесткі сведчаць пра тое, што Аменемхет I пачаў будаваць сваю піраміду ў Фівах, але па невядомых прычынах змяніў месца будаўніцтва і перанёс яго непадалёк ад сучаснай вёскі Лішт. Піраміда пасля завяршэння будаўніцтва паднялася на вышыню 55 м, з даўжынёй асновы 83 м і нахілам у 54 градусы. Ядро піраміды было зроблена з невялікіх грубых блокаў мясцовага вапняку з рыхлай засыпкай з пяску, смецця, гразі і цэглы. Некаторыя з блокаў вапняку, знойдзеных у пірамідзе, былі ўзяты з іншых пірамід: Хуфу, Хефрэна, Унаса і Пепі II (ці, магчыма, Пепі I). Унутры піраміды маецца нахілены ход з гранітных блокаў і пахаванне на ўзроўні зямлі. У цэлым будаўніцтва піраміды было простым, і ад яе мала што засталося на сённяшні дзень.

Ніводнай з экспедыцый не ўдалося паспяхова даследаваць унутраныя праходы піраміды з-за затаплення грунтавымі водамі.

Літаратура
----------

* Pyramid of Amenemhet I at el-Lisht

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Піраміда Аменемхета I
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Андэрсан.

**Харыет Андэрсан** (швед. Harriet Andersson, нар. 14 лютага 1932 г. Стакгольм, Швецыя) — шведская актрыса.

Біяграфія
---------

Дэбютавала ў кіно ў 1949 годзе. Пазнаёмілася з Інгмарам Бергманам у гарадскім тэатры Мальмё ў пачатку 1950-х гадоў. У 1953 годзе сыграла загалоўную ролю ў яго фільме «Лета з Монікай». У далейшым знялася яшчэ ў дзевяці фільмах Бергмана. Агулам удзельнічала больш чым у 90 стужках. Адной з апошніх прыкметных работ у кіно стала невялікая роля Глорыі ў фільме Ларса фон Трыера «Догвіль» (2003).

У тэатры выконвала ролі ў такіх пастаноўках як «Гамлет» Уільяма Шэкспіра, «Дон Жуан» Мальера, «Дзікая качка» Генрыка Ібсена, «Саната зданяў» Стрындберга, «Шэсць персанажаў у пошуках аўтара» Пірандэла, «Замак» Кафкі і інш.

У пачатку 1950-х сустракалася са шведскім акцёрам Перам Оскарсанам. Мела нядоўгія рамантычныя адносіны з Інгмарам Бергманам, а затым з акцёрам Гунарам Хельстромам. Была замужам за сябрам дзяцінства Берцілем Вейфельтам (1959—1964). У 1960 годзе нарадзіла дачку Петру, якую назвала ў гонар гераіні фільма «Усмешкі летняй ночы». У 1960-я гады сустракалася з фінскім палітыкам, кінарэжысёрам і прадзюсарам Ёрнам Донерам, сыграла ў некалькіх яго фільмах. У 1980—1982 гадах была замужам за Бобам Хокансанам.

Зноскі
------

1. ↑  Harriet Andersson // filmportal.de — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>
2. ↑  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Харыет Андэрсан

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Spotify |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Notable Names Database |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90916345 · BNE: XX1593888 · BNF: 138907671 · GND: 131547364 · ISNI: 0000 0001 2148 7493 · LCCN: n96118659 · NKC: ola2002144959 · NLA: 40407773 · NLP: A23306506 · NTA: 113522886 · NUKAT: n2008072435 · LIBRIS: 285877 · SUDOC: 076894681 · VIAF: 117662543 |

 |
**Піралахі**  (азерб.: Pirallahı, літаральна «святое месца Алаха») — востраў у Каспійскім моры. Уваходзіць у склад Азербайджана. Плошча — 14,4 км². Насельніцтва (2012 г.) — 15900 чал.

Геаграфія
---------

Карта
Востраў Піралахі знаходзіцца каля ўсходняга ўскрайка Апшэронскага паўвострава за 42 км на ўсход ад Баку, сталіцы Азербайджана. У наш час злучаны з Апшэронскім паўвостравам дамбай (каля 1,16 км), па якой пракладзены шаша і чыгунка. Даўжыня з поўначы на поўдзень — 10,3 км. Найбольшая шырыня (на поўначы) — 3,78 км. Востраў нізкі, сфарміраваны пераважна пяскамі, суглінкамі, дробным каменнем.

Клімат мяккі засушлівы.

На самім востраве і на шэльфе каля вострава вядзецца здабыча нафты.

Гісторыя
--------

Востраў Піралахі быў населены ў старажытнасці. На Апшэронскім паўвостраве каля дамбы, што вядзе на Піралахі, былі знойдзены петрогліфы. Мясцовае насельніцтва займалася рыбалоўствам, здабычай нафты і парафіну. 

Незвычайная назва вострава тлумачыцца тым, што ў старажытнасці ён вабіў прыхільнікаў зараастрызму. З XVIII ст. быў вядомы як **Святы востраў** (руск.: Святой остров). У савецкі час атрымаў назву **востраў Арцём** (руск.: остров Артём) у гонар бальшавіка Ф. Сяргеева, вядомага пад мянушкай "таварыш Арцём".

З 1868 г. на востраве Піралахі вядзецца прамысловая здабыча нафты. У 1902 г. геолагі, што працавалі на спадчыннікаў Нобеля абвясцілі пра адсутнасць новых прамысловых запасаў нафты. Кошты на зямлю на востраве значна знізіліся. Найбольш прывабныя для здабычы ўчасткі былі скуплены агентамі Нобеляў, пасля чаго іх фірма пачала промысел. З савецкага перыяда нафтапрамысловы комплекс належыць дзяржаве. З 1934 г. вядзецца разведка і здабыча нафты на шэльфе.

Інфраструктура
--------------

Востраў Піралахі злучаны з Апшэронскім паўвостравам сталай аўтамабільнай і чыгуначнай сувяззю. На поўдні вострава маецца верталётная пляцоўка. Насельніцтва Піралахі жыве ў аднайменным пасёлку. Аснова мясцовай эканомікі — здабыча нафты. Рыбалоўства і сельская гаспадарка адыгрываюць дадатковую ролю. 

Дзякуючы блізкасці да Баку і пясчаным пляжам Піралахі з'яўляецца патэнцыяльна прывабным месцам для развіцця турызму. Распрацоўваюцца планы будаўніцтва тэхналагічнага парка.

Спасылкі
--------

* Turizm zonasına çevriləcək uzaq ada – Pirallahı
* Pirallahı Adası Архівавана 4 сакавіка 2016.
* Mövsümova Lalə, AZƏRBAYCAN QADINI UZAQ KEÇMİŞDƏN İNDİYƏDƏK
* Нефтяная кладовая острова Пираллахи Архівавана 28 сакавіка 2014.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Акенцьеў.
**Аляксандр Рыгоравіч Аке́нцьеў** (нар. 21 мая 1950, г. Чавусы, Магілёўская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1972 годзе БПІ. У 1972—2006 гадах працаваў у майстэрскай раённай планіроўкі, архітэктурна-канструктарскім аддзеле і архітэктурна-планіровачнай майстэрні БелНДІПгорадабудаўніцтва, з 1988 года — галоўны архітэктар праектаў. У 2006 г. пераведзены на працу ў «Мінскграда», дзе ўзначаліў творчы калектыў распрацоўшчыкаў генеральнага плана г. Мінска. Шмат гадоў выкладаў на кафедры горадабудаўніцтва БНТУ. Начальнік майстэрні генеральнага плана УП «Мінскграда».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1975 года (Мінск).

Прафесійная дзейнасць
---------------------

Асноўныя працы: праект рэканструкцыі раёна піянернай забудовы ў Наваполацку (1974), забудова мікрараёна Аэрапорт у Полацку (1982); у аўтарскім калектыве: генпланы Светлагорска (1975) і Маладзечна (1982), ПДП цэнтральных раёнаў Светлагорска (1975), Бярозы (1976), Брэста (1977), Маладзечна (1986), праект рэгенерацыі раёна гістарычнай забудовы Брэста (1985).

Выкананыя ў ролі кіраўніка творчых калектываў працы: генеральныя планы гарадоў, праекты дэталёвай планіроўкі раёнаў, праекты рэгенерацыі і эскізы забудовы гарадскіх цэнтраў, сярод якіх гарады Мінск і Брэст, Полацк і Маладзечна, Светлагорск, Наваполацк, Нясвіж і інш.

З часу распрацоўкі дыпломнага праекта творчую дзейнасць будаваў на аснове метаду прадпраектных даследаванняў. Пры складанні інструкцый па складзе горадабудаўнічых праектаў ВБН 38-82 і БНБ 1.03.01-96 настойваў на абавязковасці ўключэння прадпраектнага этапу, даказваючы перавагі метаду сітуацыйнага горадабудаўнічага планавання ў параўнанні з абезасобленым нарматыўным метадам планавання развіцця тэрыторый.

Для павышэння ўзроўню горадабудаўнічай культуры насельніцтва і аказання кваліфікаванай дапамогі ўдзельнікам горадабудаўнічай дзейнасці ініцыяваў стварэнне ў рэспубліцы Праграмы няўрадавай сістэмы тэрытарыяльнай інфармацыі, з якой у 1990 г. высоўваўся працоўным калектывам БелНДІПгорадабудаўніцтва кандыдатам у дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь.

Узнагароды
----------

Шматгадовая творчая дзейнасць адзначана прэміяй імя У. А. Караля, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь і шматлікімі іншымі ўзнагародамі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Александр Григорьевич Акентьев
2. 1 2  Акентьев Александр Григорьевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
3. ↑  Постановление СМ РБ 676 07.09.2017 Аб узнагароджанні Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь

Літаратура
----------

* Акентьев Александр Григорьевич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Акентьев Александр Григорьевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Піралахі** (азерб.: Pirallahı) — пасёлак гарадскога тыпу ў Азербайджане. Уваходзіць у склад Піралахінскага раёна Баку. Размешчаны на востраве Піралахі, які злучаны дамбай з Апшэронскім паўвостравам. Плошча каля 10 км².

Піралахі — літаральна азначае Святыня Алаха, ад слова Пір — святыня / святое месца. У старажытнасці на востраве знаходзілася месца пакланення і паломніцтва. У 1936 годзе востраў і пасёлак перайменаваны ў Арцём-Востраў у гонар рэвалюцыянера Арцёма.

Зноскі
------

1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
2. ↑
3. ↑  карта Азербайджана — Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
Старажытныя гарпуны на кіта
 *Unaaq*
Сучасны кітабойны гарпун
**Гарпун** (нідэрл.: harpoen) — кідальная зброя для палявання на буйных марскіх жывёл (кітоў, маржоў, цюленяў). Ручны гарпун вядомы з канца палеаліту. Складаецца з тронка, касцянога наверша і наканечніка (з косці, каменя або металу), забяспечанага бакавымі зубцамі і злучаным з дрэўкам рамянём. Пры ўдары наканечнік аддзяляецца ад тронка і застаецца ў целе жывёлы. Рэмень размотваецца, і дрэўка на вадзе паказвае паляўнічаму шлях жывёлы.

Сучасны гарпун уяўляе сабой металічную стралу, якая складаецца са штока і галоўкі з чатырма раскрывальнымі лапамі. На галоўку накручваецца граната, якая разрываецца у целе жывёлы. Даўжыня гарпуна 1530 мм, маса з гранатай, порахам і узрывацелем каля 70 кг. Вылятаючы з гарпуннай гарматы, гарпун цягне за сабой прымацаваны да трос, працягам якога з'яўляецца канат кітабойнага судна.

Літаратура
----------

* Joachim Hahn: Erkennen und Bestimmen von Stein- und Knochenartefaken. Einführung in die Artefaktmorphologie (Archaeologica venatoria; Bd. 10). Institut für Urgeschichte, Tübingen 1993, ISBN 3-921618-31-2, S.345ff.
* Emil Hoffmann: Lexikon der Steinzeit (Beck'sche Reihe; Bd. 1325). Beck Verlag, München 1999, ISBN 3-406-42125-3, S. 158.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гарпун

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4159164-1 · Microsoft: 2779296967 · NDL: 00567846 |
**Рэмігій Кусь** (польск.: Remigiusz Kuś; нар. 17 снежня 1975) — польскі футбаліст, трэнер.

Кар’ера футбаліста
------------------

Футбольную кар’еру пачынаў у спартыўным клубе «Брда Быдгашч», першым трэнерам быў Рышард Шпак. Выступаў за «БКС Быдгашч», Паможанін Сэрацк, Вда Свецце, «Завіша Быдгашч», Вісла Новэ , ЛЗС Дамброва Хэлміньска, КС Лахова

Кар’ера трэнера
---------------

У 2011—2014 гадах быў галоўным трэнерам жаночай футбольнай каманды «Быдгашч».

У снежні 2017 года стаў трэнерам «Унія Солец Куяўскі», якую вывеў у трэйцюю лігу і чэрвені 2012 года пакіную клуб. Восенью 2018 года падпісаў кантракт з «Унія Янікова», але ў кастрычніку 2018 года быў звольнены.

У чэрвене 2022 года пакінуў пасаду галоўнага трэнера ФК «Паможанін Сэрацк» дзе правёў апошніе тры з паловай года і падпісаў трохгадовы кантракт з каманды з чацвёртай лігі «Sportis» з Лахова і адначасова ў кастрычніку 2022 года быў прызначаны выканаўцам абавязкаў трэнера ў ЖФК «Быдгашч» замяніўшы Адама Гурала.

Зноскі
------

1. ↑  Remigiusz Kuś trenerem Sportisu SFC Łochowo. Podpisał trzyletni kontrakt
2. ↑  Remigiusz Kuś w podwójnej roli. Poprowadzi także piłkarki Sportisu KKP

Спасылкі
--------

* Remigiusz Kuś nowym trenerem Unii/Drobex Solec Kujawski
* REMIGIUSZ KUŚ TRENEREM SPORTIS SFC ŁOCHOWO

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Тэматычныя сайты | Transfermarkt (трэнер) |
**Вярхоўны Савет РСФСР** — найвышэйшы орган дзяржаўнай улады РСФСР у 1937—1990 гадах.

Упершыню Вярхоўны Савет РСФСР быў абраны 26 чэрвеня 1938 года. У адпаведнасці з Канстытуцыяй СССР 1936 года і Канстытуцыяй РСФСР 1937 года, да Вярхоўнага Савета РСФСР пераходзілі ўсе дзяржаўныя паўнамоцтвы Усерасійскага з’езда Саветаў. Вярхоўны Савет абіраўся на аснове ўсеагульнага, роўнага і прамога выбарчага права пры таемным галасаванні грамадзянамі старэйшымі за 18 гадоў, без адрознення полу, рэлігіі і нацыянальнасці, тэрмінам на 4 гады (а з 1978 года — тэрмінам на 5 гадоў). Усяго было праведзена 11 выбарных скліканняў Вярхоўнага Савета РСФСР, ва ўсіх скліканнях пераважалі члены КПСС.

Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета РСФСР
-------------------------------------------

Да 1990 года дэ-юрэ вышэйшай службовай асобай у РСФСР з’яўляўся Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета РСФСР. Пры гэтым у адрозненне ад іншых саюзных рэспублік у РСФСР да 1990 года адсутнічала ўласная камуністычная партыя і не было ўласных першых сакратароў (якія ў іншых рэспубліках валодалі адносна самастойнай уладай).

Пасля прыняцця паправак да Канстытуцыі РСФСР у кастрычніку 1989 года, у новай рэдакцыі пасада Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета была выключана, а кіраўніцтва парламентам рэспублікі ў маі 1990 года перайшло непасрэдна да Старшыні Вярхоўнага Савета РСФСР.

* Аляксей Ягоравіч Бадаеў (19 ліпеня 1938 — 9 красавіка 1943)
* Іван Аляксеевіч Уласаў (9 красавіка 1943 — 4 сакавіка 1944) (выконваючы абавязкі)
* Мікалай Міхайлавіч Швернік (4 сакавіка 1944 — 25 чэрвеня 1946)
* Іван Аляксеевіч Уласаў (25 чэрвеня 1946 — 7 ліпеня 1950)
* Міхаіл Пятровіч Тарасаў (7 ліпеня 1950 — 16 красавіка 1959)
* Мікалай Рыгоравіч Ігнатаў (16 красавіка — 26 лістапада 1959)
* Мікалай Мікалаевіч Органаў (26 лістапада 1959 — 20 снежня 1962)
* Мікалай Рыгоравіч Ігнатаў (20 снежня 1962 — 14 лістапада 1966)

14 лістапада — 23 снежня 1966 пасада вакантная (абавязкі выконвалі намеснікі старшыні: Цімафей Аркадзьевіч Ахазаў і Пётр Пятровіч Сысоеў)

* Міхаіл Аляксеевіч Ясноў (23 снежня 1966 — 26 сакавіка 1985)
* Уладзімір Паўлавіч Арлоў (26 сакавіка 1985 — 3 кастрычніка 1988)
* Віталь Іванавіч Варатнікоў (3 кастрычніка 1988 — 29 мая 1990)

| ⛭Заканадаўчыя органы саюзных рэспублік СССР |
| --- |
| З'езды Саветаў рэспублік | ССР Беларусь/Беларуская ССР ·  ЗСФСР ·  РСФСР ·  Украінская ССР |
| Вярхоўныя Саветы рэспублік | Азербайджанская ССР ·  Армянская ССР ·  Беларуская ССР ·  Грузінская ССР ·  Казахская ССР ·  Карэла-Фінская ССР ·  Кіргізская ССР ·  Латвійская ССР ·  Літоўская ССР ·  Малдаўская ССР ·  РСФСР ·  Таджыкская ССР ·  Туркменская ССР ·  Узбекская ССР ·  Украінская ССР ·  Эстонская ССР |
| З'езды народных дэпутатаў рэспублік | РСФСР |
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Ніўнае.

**Ні́ўнае** (трансліт.: *Niŭnaje*, руск.: Нивное) — вёска ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ламавіцкага сельсавета.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 23 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Акцябрскі, 253 км ад Гомеля, 30 км ад чыгуначнай станцыі Рабкор, размешчанай на чыгунцы Бабруйск — Рабкор, адгалінаванні лініі Асіповічы — Жлобін.

Транспартная сетка
------------------

Побач аўтадарога Акцябрскі — Азарычы.

Інфармацыя
----------

Планіроўка складаецца з кароткай, блізкай да шыротнай арыентацыі вуліцы. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу. Аўталаўка.

Гісторыя
--------

Па пісьмовых крыніцах вядомая з XVI стагоддзя як паселішча ў Парэцкай воласці Мазырскага павета Мінскага ваяводства Вялікага княства Літоўскага. Пазначана пад 1560 годам у сувязі з устанаўленнем меж вёсак. Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) у складзе Расійскай імперыі, у казённым маёнтку Нястанавічы. На 1908 год у Рудабельскай воласці Бабруйскага павета Мінскай губерні.

У 1925 годзе — у Граб'ёўскім сельсавеце Азарыцкага раёна Мазырскай акругі. У 1929 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года забілі 10 жыхароў. 10 жыхароў загінулі на фронце.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2011 год — 13 двароў, 20 жыхароў.

### Дынаміка

* 1850 год — 3 двары, 23 жыхары.
* 1897 год — 6 двароў, 52 жыхара (паводле перапісу).
* 1908 год — 11 двароў, 79 жыхароў.
* 1917 год — 82 жыхары.
* 1925 год — 14 двароў.
* 1940 год — 29 двароў, 60 жыхароў.
* 1959 год — 69 жыхароў (паводле перапісу).
* 1997 год — 21 двор, 40 жыхароў.
* 2004 год — 15 двароў, 27 жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года
2. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Акцябрскага р-на. — Мн.: БЕЛТА, 1997. — 478 с. ISBN 985-6302-03-X

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Елізараў.

**Альберт Сцяпанавіч Елізараў** (13 студзеня 1937, Архангельск, Расія — 20 жніўня 2009) — беларускі вучоны ў галіне прыборабудавання. Доктар тэхнічных навук (1972), прафесар (1977).

Біяграфія
---------

Скончыў Ленінградскі інстытут авіяцыйнага прыборабудавання (1960), Кіеўскі політэхнічны інстытут (аспірантура).

Працаваў у арганізацыі п/я № 56, г. Рыбінск (з 1960); Каўнаскім навукова-даследчым інстытуце радыёвымяральнай тэхнікі (з 1963, начальнік аддзела па распрацоўцы ЗВЧ вымяральных прыбораў); Рыжскім інстытуце інжынераў грамадзянскай авіяцыі (1967—1972, выкладчык, дацэнт кафедры тэхнічнай эксплуатацыі авіяцыйнага радыёэлектроннага абсталявання); Беларускім рэспубліканскім цэнтры метралогіі і стандартызацыі (1972—1974, кіраўнік сектара, начальнік НДЛ метралагічнага забеспячэння народнай гаспадаркі); Беларускім дзяржаўным універсітэце інфарматыкі і радыёэлектронікі (1975—2001, кафедра метралогіі і стандартызацыі, у 1975—1996 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: электрарадыёвымярэнні; радыёвымяральныя ўстройствы. Больш за 40 аўтарскіх пасведчанняў.

Бібліяграфія
------------

* Электрорадиоизмерения : учебник для студентов вузов, обучающихся по специальности «Радиотехника» / А. С. Елизаров. ― Минск, 1986.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Елизаров Альберт Степанович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 494.
* Елізараў Альберт Сцяпанавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1998. — Т. 6. — С. 385.
* Елизаров Альберт Степанович // Белорусский государственный университет информатики и радиоэлектроники: история в биографиях ректоров, ученых, удостоенных почетных званий, лауреатов премий, профессоров, докторов наук : 40 лет (1964—2004). ― Минск, 2004. — С. 267—269.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Серванскі.
**Петэр Серванскі** (1913 — 27 сакавіка 1985) — венгерскі скрыпач  . Адзін з удзельнікаў Венгерскага квартэта.

Біяграфія
---------

5 студзеня 1944 года Петэр даў першае выступленне ў Венгрыі з 2-м канцэртам для скрыпкі з аркестрам Белы Бартака. Бартак пераехаў з Венгрыі ў Злучаныя Штаты і пакінуў партытуру вядомаму музыказнаўцу Сабольчы  (англ.) (бел.. Петэр выканаў працы са Сталічным аркестрам  (руск.) (бел. і дырыжорам Янашам Ферэнчыкам.

Сям’я
-----

Петэр з’яўляецца братам мастака Джэна Серванскага  (англ.) (бел. і кампазітара Эндрэ Серванскі  (руск.) (бел. і дзядзькам піяністкі Валерыі Серванскі  (англ.) (бел..

Зноскі
------

1. 1 2  Szervánszky Péter //  Праверана 9 кастрычніка 2017.
2. ↑  Petőfi Literary Museum — 1954. Праверана 15 чэрвеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1234343'></a>
3. ↑
4. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
**Ні́ўкінскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Церахоўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Ніўкі.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Чырванабудскага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Церахоўскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Церахоўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ніўе.

**Ніўе** — вёска на тэрыторыі Расонскага раёна Віцебскай вобласці, знішчаная гітлераўскімі акупантамі разам з жыхарамі. Знаходзілася за 1,5 км на ўсход ад вёскі Казімірава Клясціцкага сельсавета. 

Перад вайной насельніцтва складала 62 чалавекі.

У лютым 1943 г. гітлераўцы загубілі 14 жыхароў, вёску (12 двароў) спалілі. Пасля вайны не адрадзілася.

Памяць
------

У 1967 годзе на магіле ахвяр нацызму (непадалёку ад вёскі Пірагі Клясціцкага сельсавета).

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай Вайне 1941-1945, Мн. "Беларуская Савецкая Энцыклапедыя" імя Петруся Броўкі, 1990, ISBN 5-85700-012-2, С.384
Велагоншчыкі на Садовым кольцы (2009)
**Пяць кольцаў Масквы** — штогадовая шматдзённая шашэйная велагонка, якая праходзіць у Маскве ў пачатку мая. Лічыцца пераемніцай велагонкі па Садовым кольцы, якая ўпершыню прайшла ў 1920 годзе. У 1993 годзе гонка стала міжнароднай, у гэты ж час увайшла ў шматдзёнкі другой катэгорыі (клас 2.2) UCI Europe Tour.

Як вынікае з назвы, маршруты ўсіх этапаў гонкі ўяўляюць сабой кольцы. У розныя гады гэта былі: кольца вакол Крамля («Крамлёўскае кольца»), кольца алімпійскай трасы ў Крылацкім («Крылацкае кольца»), Садовае кольца, кольца на Вараб'ёвых гарах («Вараб'ёўскае кольца»), кольца па Лужнецкай набярэжнай («Лужнецкае кольца»).

Першы этап — пралог, індывідуальная гонка з раздзельным стартам. Астатнія этапы — групавыя гонкі з масавым стартам. Апошні этап — «Садовае кольца», традыцыйна праводзіцца 9 мая, у Дзень Перамогі.

Па аналогіі з «Тур дэ Франс» і іншымі буйнымі гонкамі, на «Пяці кольцах» уручаюцца каляровыя майкі: жоўтая — майка лідара, фіялетавая — майка самага стабільнага гоншчыка і г.д.

У 2016 годзе гонка не праводзілася. У 2017 гонка вярнулася ўжо без класічнага этапу па Садовым кольцы.

Пераможцы
---------

* 1993: Расія Юрый Амельхін
* 1994: Расія Аляксандр Зайцаў
* 1995: Расія Сяргей Кузняцоў
* 1996: Расія Раман Фадзееў
* 1997: Расія Алег Грышкін
* 1998: Расія Дзмітрый Галкін
* 1999: Расія Сяргей Кудзянцоў
* 2000: Расія Дзмітрый Гарбачоў
* 2001: Расія Іван Цярэнін
* 2002: Расія Андрэй Пчолкін
* 2003: Расія Андрэй Пчолкін
* 2004: Расія Іван Цярэнін
* 2005: Расія Эдуард Варганаў
* 2006: Расія Аляксандр Хатунцаў
* 2007: Беларусь Аляксандр Кучынскі
* 2008: Расія Дзяніс Галімзянаў
* 2009: Расія Цімафей Крыцкі
* 2010: Расія Сяргей Фірсанаў
* 2011: Расія Сяргей Фірсанаў
* 2012: Расія Ігар Боеў
* 2013: Расія Максім Разумаў
* 2014: Расія Андрэй Саламеннікаў
* 2015: Украіна Аляксандр Палівода
* 2016: *не праводзілася*
* 2017: Расія Юрый Трафімаў
* 2018: Расія Андрэй Прастакішын
* 2019: Беларусь Яўген Собаль

Зноскі
------

1. ↑  XVIII міжнародная шматдзённая велагонка «Пяць кольцаў Масквы» **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 5 мая 2010. Праверана 19 лістапада 2010.

Спасылкі
--------

* Вынікі на cyclingarchives.com
* Вынікі Архівавана 24 студзеня 2013. на fvsr.ru (з 2008 г.)
Прыклад фішынгавага пісьма, замаскіраванага пад афіцыйнае пісьмо ад выдуманага банка. Адпраўшчык спрабуе падманам прымусіць атрымальніка раскрыць прыватную інфармацыю, «пацвердзіўшы» яе на фішынгавым сайце
**Фішынг** (англ.: phishing, ад *fishing* «рыбная лоўля, вывуджванне») — від інтэрнэт-махлярства, мэтай якога ёсць атрыманне доступу да прыватных даных карыстальнікаў — лагінаў і пароляў. Гэта дасягаецца шляхам правядзення масавых рассылак электронных пісем ад імя папулярных брэндаў, а таксама асабістых паведамленняў унутры розных сэрвісаў, напрыклад, ад імя банкаў або ўнутры сацыяльных сетак. У пісьме часта змяшчаецца прамая спасылка на сайт, які знешне не адрозніваецца ад сапраўднага, альбо на сайт з перанакіраваннем. Пасля таго як карыстальнік трапляе на падробленую старонку, ашуканцы спрабуюць рознымі псіхалагічнымі прыёмамі заахвоціць карыстальніка ўвесці на падробленай старонцы свае лагін і пароль, якія ён выкарыстоўвае для доступу да вызначанага сайта, што дазваляе ашуканцам атрымаць доступ да акаўнтаў і банкаўскіх рахункаў.

Фішынг — адна з разнавіднасцяў сацыяльнай інжынерыі, заснаваная на няведанні карыстальнікамі асноў сеткавай бяспекі: у прыватнасці, многія не ведаюць простага факту: сэрвісы не рассылаюць пісьмаў з просьбамі паведаміць свае ўліковыя даныя, пароль і іншае.

Для абароны ад фішынгу вытворцы асноўных інтэрнэт-браўзераў дамовіліся аб прымяненні аднолькавых спосабаў інфармавання карыстальнікаў аб тым, што яны адкрылі падазроны сайт, які можа належаць ашуканцам. Новыя версіі браўзераў ужо валодаюць такой магчымасцю, якая адпаведна завецца «антыфішынг».

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фішынг

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7515821-8 · LCCN: sh2005003206 · Microsoft: 83860907 · NKC: ph470480 |
**Пяцідзесятніца** — другое з вялікіх свят старажытнаяўрэйскага народа, якое было ўстаноўлена ў знак даравання народу праз Майсея боскага Закона на гары Сінай.

Гэта свята адзначаецца іудзеямі ў 50-ы дзень пасля Вялікадня і прыпадае у краінах Блізкага Усходу на час жніва і збірання пладоў. Паводле біблейскага падання, у дзень Пяцідзесятніцы адбывалася зыходжанне Святога Духа на апосталаў, таму гэта свята было перанесена ў хрысціянскую царкву з захаваннем яго назвы. Пазней яно атрымала іншую назву — дзень Святой Тройцы, або зыходжанне Святога Духа, па-беларуску Сёмуха. Храмы і дамы веруючых перад гэтым святам упрыгожваліся галінкамі розных дрэў, травы і кветак.

Гл. таксама
-----------

* Сёмуха

Зноскі
------

1. ↑  Скарына Ф. Творы:… С. 164.

Літаратура
----------

* *Скарына Ф.* Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт. падрыхт. тэкстаў, камент. слоўнік А. Ф. Коршунава, паказальнікі А. Ф. Коршунава, В. А. Чамярыцкага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1990. — С. 164. — 207 с.: іл. ISBN 5-343-00151-3.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Catholic (1997—…) · Treccani · Universalis · Даведка РІА |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX526213 · BNF: 119651299 · GND: 4174040-3 · LCCN: sh85099629 · NKC: ph608674 |
**Міхаіл Васілевіч Петрашэўскі** (*Буташэвіч-Петрашэўскі*; 1 (13).11.1821, Санкт-Пецярбург — 7 (19). 12.1866, с. Бельска, цяпер Краснаярскі край) — рускі рэвалюцыянер.

Біяграфія
---------

Сын урача, дваранін. Скончыў Царскасельскі ліцэй (1839) і юрыдычны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта (1841). Служыў перакладчыкам у міністэрстве замежных спраў. Рэдактар ​​і аўтар большасці тэарэтычных артыкулаў кішэнных слоўніка замежных слоў (вып. 2, 1846), у якім прапагандаваліся дэмакратычныя і матэрыялістычныя ідэі, прынцыпы ўтапічнага сацыялізму. З 1844 года ў доме Петрашэўскага праходзілі сходы; з 1845 года яны зрабіліся штотыднёвымі («пятніцы») і атрымалі вядомасць сярод прагрэсіўнай грамадскасці. Удзельнікі «пятніц» карысталіся бібліятэкай Петрашэўскага, у якой былі сабраныя забароненыя кнігі па матэрыялістычнай філасофіі, утапічнага сацыялізму і гісторыі рэвалюцыйных рухаў. Петрашэўскі прызнаваў сябе прыхільнікам Ш.Фур’е, выступаў за дэмакратызацыю палітычнага ладу Расіі і вызваленне сялян з зямлёй. У канцы 1848 года ўдзельнічаў у нарадах, прысвечаных арганізацыі тайнага таварыства, быў прыхільнікам працяглай падрыхтоўкі народных мас да рэвалюцыйнай барацьбы. У 1849 годзе арыштаваны, асуджаны да расстрэлу, заменены бестэрміновай катаргай, якую адбываў ва Усходняй Сібіры. З 1856 года ссыльны пасяленец, жыў у Іркуцку, арганізаваў газету «Амур» (1860). За выступы супраць самавольства мясцовых уладаў у лютым 1860 года высланы ў Мінусінскую акругу.

Зноскі
------

1. ↑  Петрашевский Михаил Васильевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны · Brockhaus · Treccani |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12001510c · GND: 118593269 · ISNI: 0000 0000 1334 9093 · LCCN: n86050496 · NDL: 00621283 · NTA: 070200793 · NUKAT: n2003033389 · SUDOC: 028116291 · VIAF: 13099805 |

 |
**Адолфс Блёдніекс** (лат.: Ādolfs Bļodnieks; 24 ліпеня 1889, Тукумс — 21 сакавіка 1962, Нью-Ёрк) — латвійскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, прэм’ер-міністр Латвіі ў 1933—1934 гадах.

Нарадзіўся ў сям’і чыгуначніка. Скончыўшы камерцыйнае вучылішча ў Тукумсе, вучыўся ў гімназіі ў Курску. Пасля 1910 года пачаў навучанне ў Рыжскім тэхнічным універсітэце. У 1905 годзе ўдзельнічаў у рэвалюцыйных заварушэннях.

Падчас Першай сусветнай вайны ваяваў у расійскіх ваенна-паветраных сілах. Пасля рэвалюцыі 1917 года ў Расіі стаў членам Савета рабочых і салдацкіх дэлегатаў у Петраградзе. Аднак даволі хутка адышоў ад камуністычнай дзейнасці, стаў на бок Барыса Савінкава.

Восенню 1918 года ўваходзіў у склад Латвійскай нацыянальнай рады, якая 18 лістапада 1918 года абвясціла незалежнасць краіны. У 1919 годзе пачаў працаваць у Міністэрстве фінансаў (дырэктарам аднаго з дэпартаментаў). Быў таксама дэпутатам Канстытуцыйнага сходу (1920—1922), затым быў дэпутатам Сейма ў другім, трэцім і чацвёртым скліканнях (1925—1934). Прадстаўляў Латвійскe. парты. маладых фермераў і малых угоддзяў, якую заснаваў у 1924 годзе.

Са снежня 1923 па лістапад 1931 года — член праўлення Банка Латвіі, наступныя два гады — яго віцэ-прэзідэнт. Быў рэдактарам шэрага перыядычных выданняў. 24 сакавіка 1933 года прэзідэнт прызначыў яго кіраўніком урада. Менш чым праз год яго на гэтай пасадзе змяніў Карліс Улманіс.

Пасля 1945 года жыў у эміграцыі ў ЗША. Быў рэдактарам часопіса «За свабоду Латвіі» (1952—1955), старшынёй Камітэта вызвалення Латвіі (1956—1962).

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 27 красавіка 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

| ⛭Латвія Прэм’ер-міністры Латвіі |
| --- |
| 1918—1940 | 
* Карліс Улманіс (1918—1921)
* Зігфрыдс Ганна Мейеровіцс (1921—1923)
* Яніс Паўлюкс (1923)
* Зігфрыдс Ганна Мейеровіцс (1923—1924)
* Валдэмарс Замуэлс (1924)
* Гуга Цэлміньш (1924—1925)
* Карліс Улманіс (1925—1926)
* Артурс Алберынгс (1926)
* Маргерс Скуеніекс (1926—1928)
* Пэтэрыс Юрашэўскіс (1928)
* Гуга Цэлміньш (1928—1931)
* Карліс Улманіс (1931)
* Маргерс Скуеніекс (1931—1933)
* Адолфс Блёдніекс (1933—1934)
* Карліс Улманіс (1934—1940)
* Аўгустс Кірхенштэйнс (1940)

 | Герб Латвіі |
| пасля 1990 | 
* Іварс Годманіс (1990—1993)
* Валдыс Біркаўс (1993—1994)
* Марыс Гайліс (1994—1995)
* Андрыс Шкелэ (1995—1997)
* Гунтарс Крастс (1997—1998)
* Віліс Крыштопанс (1998—1999)
* Андрыс Шкелэ (1999—2000)
* Андрыс Бэрзіньш (2000—2002)
* Эйнарс Рэпшэ (2002—2004)
* Індуліс Эмсіс (2004)
* Айгарс Калвітыс (2004—2007)
* Іварс Годманіс (2007—2009)
* Валдыс Домбраўскіс (2009—2014)
* Лаймдата Страўюма (2014—2016)
* Марыс Кучынскіс (2016—2019)
* Артурс Крыш’яніс Карыньш (з 2019)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 103202559X · ISNI: 0000 0004 0176 5080 · LNB: 000002318 · NUKAT: n2016087699 · VIAF: 296978821 |