recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Смо́льчыцкія кангламера́ты** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння (з 1997 года) у Беларусі. Размешчаны за 1,4 км на поўнач ад вёскі Забалацце Карэліцкага раёна Гродзенскай вобласці. Назва ад былой вёскі Смольчыцы.

Апісанне
--------

15 камлыг (даўжыня больш 3 метраў), з іх найбольшая даўжыня 11,8 метраў, шырыня 6,2 метры, вышыня 7,8 метраў, абводзе 23,7 метры. Аб’ём 303 м³, маса каля 802 тон. Утварыліся ў выніку цэментацыі карбанатным растворам водна-ледавіковых пясчана-жвірова-галечных і пясчана-жвіровых з валунамі адкладаў, што чаргуюцца паміж сабой. Смольчыцкія кангламераты — эталон карбанатных новаўтварэнняў.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* *Вінакураў В. Ф.* Смольчыцкія кангламераты // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 62. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Паўлюкевіч.
**Мікалай Уладзіміравіч Паўлюкевіч** (нар. 18 мая 1937, в. Бондары, Слуцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне цеплафізікі. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1994), доктар фізіка-матэматычных навук (1991).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1959).

З 1960 года старшы інжынер-канструктар, інжынер Інстытута энергетыкі АН БССР, у 1963—1991 гадах галоўны інжынер, старшы і вядучы навуковы супрацоўнік Інстытута цепла- і масаабмену АН БССР. З 1991 года намеснік дырэктара па навуковай рабоце, з 2005 года галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута цепла- і масаабмену імя А. В. Лыкава Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Узнагароды
----------

Прэмія Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі імя акадэміка А. В. Лыкава (2003), за манаграфію «Уводзіны ў тэорыю цепла- і масапераносу ў порыстых асяроддзях».

Узнагароджаны ордэнам « Знак Пашаны» (1980).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследаванні ў галіне кінетычнай тэорыі працэсаў цепла- і масапераносу пры фазавых ператварэннях і ў порыстых асяроддзях. Атрыманыя ім вынікі знаходзяць прымяненне пры апісанні нераўнаважных з’яў пераносу ў працэсах сушкі матэрыялаў і пры ўздзеянні высокаканцэнтраваных патокаў энергіі на порыстыя і кампазіцыйныя матэрыялы, у вакуумнай тэхніцы і цеплаахове.

Аўтар 150 навуковых прац, у т.л. 6 манаграфій, 6 вынаходак, 6 патэнтаў.

Бібліяграфія
------------

* Физическая кинетика и процессы переноса при фазовых превращениях. Мн.: Наука и техника, 1980 (в соавт.).
* О скольжении излучения в слое высокопористого материала // Инженерно-физический журнал. 1990. Т.59, № 4.
* Введение в теорию тепло- и массопереноса в пористых средах. Мн.: Изд-во ИТМО НАНБ, 2002.

Зноскі
------

1. ↑  ПАЎЛЮКЕВІЧ Мікалай Уладзіміравіч

Спасылкі
--------

* Мікалай Уладзіміравіч Паўлюкевіч у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Данчанка.
**Аляксандр Міхайлавіч Данчанка** (нар. 18 жніўня 1964, п. Бабакі Навазыбкаўскага раёна Бранскай вобласці Расійскай Федэрацыі) — беларускі дзеяч мясцовага кіравання, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Скончыў Гомельскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт імя П. В. Сухога.

Працаваў электразваршчыкам, начальнікам атрада ваенізаванай аховы Гомельскага завода ліцця і нармалей, начальнікам аддзела Гомельскай мытні, начальнікам аддзела Камітэта дзяржаўнага кантролю Гомельскай вобласці, намеснікам начальніка аддзела Гомельскага аблвыканкама, намеснікам дырэктара па эканамічнай бяспецы, начальнікам упраўлення бяспекі Гомельскага завода ліцця і нармалей.

З 1983 года па 1985 год праходзіў ваенную службу на тэрыторыі Рэспублікі Афганістан. З’яўляецца намеснікам старшыні Гомельскай абласной арганізацыі грамадскага аб’яднання «Беларускі саюз ветэранаў вайны ў Афганістане».

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь сёмага склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За адвагу», Граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР воіну-інтэрнацыяналісту.

Зноскі
------

1. ↑  Данчанка Аляксандр Міхайлавіч
**Губернатар Ватыкана** — старшыня губернатарства (Governatorato) дзяржавы-горада Ватыкан. Губернатар Ватыкана - дэ факта кіраўнік урада Ватыкана, які дзейнічае з паўнамоцтвамі прэм'ер-міністра, кіруючы Ватыканам ад імя яго суверэна - Папы рымскага.

Цяперашні губернатар Ватыкана - кардынал Джузэпэ Бертэла, папярэднім губернатарам (2006-2011 гады) быў італьянскі кардынал Джавані Лаёла, а да яго - кардынал Шока (губернатар ў 1997-2006 гадах). Да прызначэння кардынала Шокі пасада губернатара была вакантнай на працягу 45 гадоў, з моманту смерці маркіза Каміла Серафіні ў 1952 годзе.

Губернатары Ватыкана
--------------------

* маркіз Каміла Серафіні (1929—1952);
* кардынал Эдмунд Казімір Шока (1997—2006);
* кардынал Джавані Лаёла (2006—2011);
* кардынал Джузэпэ Бертэла (2011—).

Літаратура
----------

* Francesco Clementi: La nuova "Costituzione" dello Stato della Citta del Vaticano;
* Luca Martini: Le caratteristiche peculiari dello Stato della Citta del Vaticano: istituzioni e nuova costituzione Архівавана 5 студзеня 2002.;
* Sullo Stato della Citta del Vaticano - v. F. Clementi, Citta del Vaticano, Bologna, Il Mulino, 2009 Архівавана 16 ліпеня 2011..
**Мікалай Фаміч Шындзікаў** (30 кастрычніка 1925, вёска Любіж, Горацкі раён, Магілёўская вобласць — 22 студзеня 1945) — Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

З сялян. Скончыў пяць класаў Цімохаўскай сямігодкі. У 1939 сям’я пераехала ў сяло Тэнгулы Марыінскага раёна Кемераўскай вобласці. Вучыўся ў школе механізатараў пры Благавешчанскай МТС і стаў трактарыстам. У 1943 прызваны ў Чырвоную Армію, механік-вадзіцель танка Т-34. 1944 — ваяваў на 1-ым Беларускім фронце. Удзельнічаў у вызваленні Польшчы. Пры авалоданні польскім горадам Інаўрацлавам 22 студзеня 1945 г. экіпажам танка было знішчана 41 аўтамашына, 4 самалёты, 56 фашыстаў. У гэтым баі гвардыі сяржант Шындзікаў М. Ф. загінуў. Пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Шиндиков Николай Фомич // Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь: В 2-х т. Т.2. — М.1988. — С.784.

Спасылкі
--------

Мікалай Фаміч Шындзікаў на сайце «Героі краіны»

* Шиндиков Мікалай Фаміч Архівавана 4 сакавіка 2016..
**Смо́лін** (трансліт.: *Smolin*, руск.: Смолин) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Тэльмінскага сельсавета. Размешчаны за 14 км на ўсход ад Брэста, за 12 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Усходні.

У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства саўгаса «Брэсцкі» (цэнтр — в. Тэльмы 1).

Гісторыя
--------

Паводле пісьмовых крыніц вядомы з XVI стагоддзя як сяло Смоліна ў Берасцейскім старостве Троцкага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Пад 1564 годам пазначана ў метрыцы караля Жыгімонта II Аўгуста.

У XIX стагоддзі вёска — цэнтр аднайменнага маёнтка ў Кобрынскім павеце Гродзенскай губерні. Паводле рэвізіі 1858 года ўласнасць пані Стражамінскай. У 1870 годзе адносілася да Буяцкай сельскай грамады.

У 1905 годзе вёска ў Збіражскай воласці Кобрынскага павета. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Збіражскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР.

Насельніцтва
------------

* 61 сялянская душа (1858)
* 150 жыхароў (1905)
* 124 жыхары (1959)
* 81 жыхар (1970)
* 8 гаспадарак, 10 жыхароў (2005)

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Смолін

| ⛭**Тэльмінскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Тэльмы 1 |  |
| Вёскі | Булькова ·  Буякі ·  Вочкі ·  Кошалева ·  Лідымо ·  Малыя Косічы ·  Смолін ·  Тэльмы 2 ·  Хабы ·  Шэбрын ·  Ямна |
**Кітайка** — першапачаткова тонкая шчыльная шаўковая тканіна, выкананая палатняным перапляценнем, адзін са старажытных і простых відаў шаўковых тканін. Пазней — баваўняная лёгкая тканіна, якая выраблялася ў Кітаі, і масава ўвозілася ў Расійскую імперыю ў XVIII — пачатку XIX стагоддзя. У першай чвэрці XIX стагоддзя імпарт быў цалкам выцеснены расійскай вытворчасцю.

Імпарт
------

Выраблялася на Усходзе і ў Еўропе. У Вялікае Княства Літоўскае імпартавалі з Венецыі з XVI стагоддзя, а таксама з Турцыі з XVII стагоддзя.

Расійская вытворчасць
---------------------

У пачатку XIX стагоддзя ўжо ў самой Расіі паўстала шмат кітайкавых фабрык. Асабліва размножыліся яны ў Кінешамскім павеце  (руск.) (бел. Кастрамской губерні, у Казанскай, Маскоўскай, а затым і ў Вяцкай губернях. Вырабы расійскіх фабрык не саступалі па якасці прывазной кітайцы, а цана была ніжэй. У выніку мясцовая кітайка не толькі выцесніла з Расійскай імперыі прывазную, але з 1825 года стала ў значных колькасцях экспартавацца ў Кітай. Па колькасці вытворчасці кітайкі вышэй за ўсіх стаяла Кастрамская губерня.

У самой Кастрамской губерні вытворчасць кітайкі была сканцэнтравана ў Вічугскім краі. Адным з піянераў масавай вытворчасці рускай кітайкі быў вічугскі фабрыкант  (руск.) (бел. Пётр Кузьміч Канавалаў (1781—1846). Першыя гады яго фабрыка, афіцыйнай датай заснавання якой лічыцца 1812 год (а самая ранняя дата, згадваная ў крыніцах, — 1800 год), выпрацоўвала выключна кітайку.

Зноскі
------

1. ↑  Китайка // Толковый словарь живого великорусского языка  (руск.) (бел. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд.. — СПб.: Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.
2. ↑  К. Зайцев, «Очерк развития и настоящего положения китаечного производства», Казань, 1858.
3. ↑  Як дакладна заўважыў даследчык у часопісе «Вестник промышленности» за 1860 год у Кастрамской губерні баваўняная прамысловасць *«засяродзілася пераважна ў адным месцы, каля Вічугі.»* («Заметки о Костромской губернии», Вестник промышленности, № 1, 1860, стр. 274).
4. ↑  Гл. напрыклад, Дюбюк Е. Основные черты в развитии крупной промышленности в Костромской губернии в дореформенное время. — «Труды Костромского научного общества по изучению местного края», вып. 1, Кострома, 1914, стр. 74-75.

Літаратура
----------

* Беловинский Л. В. Китайка // Иллюстрированный энциклопедический историко-бытовой словарь русского народа. XVIII — начало XIX в. / под ред. Н. Ерёминой. — М.: Эксмо, 2007. — С. 281. — 784 с. — 5000 экз. — ISBN 978-5-699-24458-4.
* Глинкина Л. А. Китайка // Иллюстрированный словарь забытых и трудных слов русского языка: ок. 7000 единиц: более 500 ил. / Л. А. Глинкина; худож. М. М. Салтыков. — М.: Мир энциклопедий Аванта+, 2008. — С. 140. — 432 с. — ISBN 978-5-98986-208-5.
* Кирсанова Р. М. Китайка // Розовая ксандрейка и драдедамовый платок: Костюм — вещь и образ в русской литературе XIX в. / под ред. Э. Б. Кузьминой. — М.: Книга, 1989. — С. 117—118. — 286 с. — 55 000 экз. — ISBN 5-212-00130-7.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Малы Бракгаўза і Эфрона |
**Мікалай Фёдаравіч Варвашэвіч** (10 кастрычніка 1934, в. Раздзялавічы, Ганцавіцкі раён, Брэсцкая вобласць — 2001) — беларускі рэжысёр. Заслужаны работнік культуры Беларусі (1975).

Біяграфія
---------

Скончыў Ленінградскі інстытут тэатра, музыкі і кінематаграфіі (1961). З 1964 года дырэктар Дома культуры ў Слоніме, адначасова рэжысёр, з 1967 года дырэктар народнага тэатра. З 1990 года дырэктар і галоўны рэжысёр Слонімскага драматычнага тэатра.

Пахаваны ў Свіслачы на радзіме ягонай жонкі.

Твочрасць
---------

Сярод пастановак: «Прымакі» Я. Купалы (1993), «Лекі ад кахання» (1992) і «Каханне з падманам» (1995) паводле п’ес У. Галубка «Пісаравы імяніны» і «Ветрагоны», «Хітрыкі бабы Ягі» А. Якімовіча.

Сям’я
-----

У шлюбе з Святланай Міхайлаўнай Варвашэвіч, актрысай Слонімскага народнага тэатра.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0
**Кіта́йскія імёны** — фармальныя і нефармальныя імёны народа хань і іншых народаў, якія насяляюць тэрыторыю Кітайскай Народнай Рэспублікі.

Народ хань
----------

У культуры народа хань імёны заўсёды складаюцца з дзвюх частак: прозвішча ці сямейнае імя "" (пін. xìng), і ўласнае імя "" (пін. míng; гл. таксама ніжэй). Пры запісе і ў практычным выкарыстанні прозвішча *заўсёды* папярэднічае імю ўласнаму.

Практычна ўсе прозвішчы народу хань аднаскладовыя, рэдка — двускладовыя. У гісторыі бытавалі некалькі тысяч прозвішчаў, мяркуецца, што ў канцы 20 ст. у шырокім ужытку былі некалькі соцень. Жанчыны народу хань у старажытнасці традыцыйна карысталіся прозвішчамі, сваім і мужа, складзенымі разам.

Імёны ўласныя ў старажытнасці былі пераважна аднаскладовымі, у канцы 20 ст. — двускладовымі. У старажытнасці мужчыны маглі мець некалькі імёнаў уласных, і апроч імя "" (пін. míng) маглі таксама карыстацца імем "" (пін. zì), якое прыймалася пры дасяганні мужчынскага ўзросту, і "" (пін. hào), якое прыймалася пазней у жыцці. Кожнае з гэтых імёнаў мела ўласны абсяг выкарыстання, які вызначаўся культурнымі ўмовамі канкрэтнага гістарычнага перыяду. Такім чынам, той самы чалавек мог быць вядомым пад трыма рознымі спалучэннямі прозвішча і ўласных імёнаў. У канцы 20 ст. у культуры хань карыстаюцца *толькі* ўласным імем «мінь».

Нефармальныя імёны
------------------

У нефармальныя імёны залічваюцца пісьменніцкія і артыстычныя псеўданімы, будысцкія, тааісцкія і хрысціянскія імёны, мянушкі і пад. Для такіх імёнаў не існуе фармальных правілаў, і яны могуць мець самыя разнастайныя формы, колькасць складоў і г.д. Звычайна, дзеля патрэб нармавання іх запісу, нефармальныя імёны падзяляюцца на дзве галоўныя групы: такія, якія нагадваюць структурай (колькасцю частак, складоў і пад.) фармальныя, сапраўдныя імёны і такія, якія не маюць такога падабенства.

Літаратура
----------

* Yin Binyong. Chinese Romanization: Pronunciation and Orthography. — Translated and edited by Mary Felley. — Sinolingua, 1990. — часткова ў Сеціве.
**Аляксандр Міхайлавіч Дзядзько** — беларускі анестэзіёлаг-рэаніматолаг. Доктар медыцынскіх навук.

Біяграфія
---------

Дзяцінства прайшло ў Чарнігаве. Скончыў лячфак 2-га Ленінградскага медінстытута, праходзіў інтэрнатуру ў Смаленскай абласной бальніцы, там яму прапанавалі стаць анестэзіёлагам-рэаніматолагам. Затым быў накіраваны ў ЦРБ пасёлка Хіславічы Смаленскай вобласці.

У 1990-я гады ўдзельнічаў у стварэнні медыцынскага цэнтра МТЗ. У 1998 годзе ён стаў загадчыкам аддзялення анестэзіялогіі 9-й гарадской бальніцы Мінска, ператворанай затым у Мінскі НПЦ хірургіі, транспланталогіі і гематалогіі. Вясной 2008 года Аляксандр Дзядзько разам з калегамі выканалі першую аперацыю па перасадцы печані. З 2009 года паралельна працуе ў Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі.

По інфармацыі «Народнай Волі» 15 мая 2019 года яго выклікалі на размову ў Дэпартамент фінансавых расследаванняў Камітэта дзяркантролю, а пасля ён быў затрыманы. Прадстаўнік Следчага камітэту 17 мая пацвердзіў факт затрымання Аляксандра Дзядзько. Следчым камітэтам была заведзена і расследуецца крымінальная справа ў дачыненні А. Дзядзько па фактах атрымання хабараў ад прадстаўнікоў камерцыйных структур за вырашэнне пытанняў, якія ўваходзяць у ягоную кампетэнцыю. Аднак 20 мая Аляксандр Дзядзько выйшаў на працу, яму змянілі меру стрымання на падпіску аб нявыездзе.

Узнагароды
----------

Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі за распрацоўку і ўкараненне тэхналогій трансплантацыі органаў у дзяцей і дарослых. 25 студзеня 2019 года атрымаў з рук Аляксандра Лукашэнкі дыплом доктара медыцынскіх навук. Быў ганараваны званнем «Мінчанін года — 2013» у галіне аховы здароўя.

Зноскі
------

1. ↑  medvestnik.by Архівавана 17 мая 2019.
2. ↑  Поздравления Дзядзько Александру Михайловичу по поводу присвоения ученого звания доцента
3. ↑  nv-online.info Архівавана 26 лістапада 2021.
4. ↑  svaboda.org
5. ↑  nashaniva.by
**Шчэрбінская Дача** — лясны масіў у Дубровенскім і Аршанскім раёнах, у вярхоўі р. Вярхіта, на тэрыторыі Шчэрбінскага лясніцтва Аршанскага лясгаса. Плошча масіву складае каля 10 тыс. га.

Рэльеф пласкахвалісты. Сярод лясоў шмат азёр, найбольшае возера Казённае. Пераважаюць бярэзнікі і асіннікі. У паўночна-заходняй, найбольш забалочанай частцы дачы — бярэзнікі даўгамошна-чарнічныя на падзоліста-глеевых глебах, развітых на водна-ледавіковых слабазавалуненых суглінках. Вялікія паніжэнні сярод іх укрыты сфагнавымі хвойнікамі. Паўднёва-ўсходняя частка дачы менш забалочаная. Тут пашыраны кіслічныя асіннікі і бярэзнікі на лёсападобных сугліністых глебах. Невялікімі ўчасткамі трапляюцца чарнічна-кіслічныя ельнікі.

Літаратура
----------

* Шчэрбінская Дача. Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.
Дзёгаць **Дзёгаць** — вадкі прадукт сухой перагонкі драўніны, бяросты, а таксама цвёрдага паліва — каменных і бурых вуглёў, сланцаў, торфу.

Хваёвы дзёгаць
--------------

Цёмная, густая і ліпкая вадкасць, якая атрымліваецца з хвоі. Хваёвы дзёгаць стагоддзямі выкарыстоўваўся для прасмольвання лодак, караблёў, лін і драўляных будынкаў. Вытворчасць смол з дрэва была вядома ў Старажытнай Грэцыі і, верагодна, выкарыстоўвалася ў Скандынавіі з жалезнага веку. У эпоху паруснага флоту, пачынаючы з 14-стагоддзя, — найважнейшы прадукт экспарту паўночных краін. Швецыя вывозіла 13000 барэляў дзёгцю ў 1615 і 227000 барэляў у пікавы год 1863. Вытворчасць амаль спынілася, калі драўляныя судны былі замененыя сталёвымі.

Гл. таксама
-----------

* Бітум

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 14514727q · GND: 4184597-3 · LCCN: sh85132442 · Microsoft: 108966523 · NKC: ph203171 |
**Канстанцінопаль** — гістарычная назва Стамбула — горад заснаваны рымскім імператарам Канстанцінам Вялікім 8.11.324 года на месцы старажытнага грэчаскага горада **Візантый**, на еўрапейскім беразе Мармуровага мора, каля заліва Залаты Рог.
Імператар уласнаручна пазначыў дзідай на зямлі межы будучага горада. Нанова пабудаваны горад быў асвячоны 11.5.330 года і з тых часоў гэтая дата святкавалася як Дзень Горада. Першапачаткова названы **Новым Рымам** (*Nova Roma*), горад быў неўзабаве пераназваны ў гонар заснавальніка, але канстанцінопальцы звалі яго часцей за ўсё проста **Горад** (*Polis*). Для большага падабенства з Рымам на тэрыторыі горада было знойдзена сем узгоркаў, а сам горад быў падзелены на чатырнаццаць частак (*regiones*). Дванаццаць рэгіёнаў размяшчаліся ўнутры гарадскіх сцен, трынаццатым лічыліся Сікі, прадмесце на паўночным боку бухты Залаты Рог, а чатырнаццатым рэгіёнам былі Влахерны на паўднёвым боку Залатога рога, аддзеленыя ад сценаў Канстанціна значнай прасторай. Канстанцінопаль стаў сімвалам і цэнтрам дзяржаўнай улады Усходняй Рымскай імперыі (**Візантыі**) — сталіцай, найбуйнейшым эканамічным, навуковым і культурным цэнтрам краіны. У рускіх летапісах менаваўся **Царградам**. Захоп Канстанцінопаля туркамі 29.5.1453 пазначыў канец візантыйскай гісторыі.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Вядомыя асобы
-------------

* Анцівох Дзмітрыевіч Кантэмір
* Рыгор Палама

Аблогі Канстанцінопаля
----------------------

* Аблога Канстанцінопаля, 674-678
* Аблога Канстанцінопаля, 717-718
* Аблога Канстанцінопаля, 813
* Аблога Канстанцінопаля, 821-823
* Аблога Канстанцінопаля, 1394-1402
* Аблога Канстанцінопаля, 1422

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Канстанцінопаль

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Britannica (11-th) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Pauly-Wissowa · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4073697-0 · LCCN: n82089311 · SUDOC: 027277372 · VIAF: 122641741 |
**Кітайска-Карэйская платформа** — старажытная платформа, што ахоплівае басейн сярэдняга і ніжняга цячэння ракі Хуанхэ, Карэйскі і Шаньдунскі паўастравы і акваторыю Жоўтага мора. 

Старажытная платформа ўключае на захадзе Ардонскую сінеклізу, антэклізу Шаньсі, Паўночна-Кітайскую сінеклізу, якія складаюць Паўночна-Кітайскую пліту, на ўсходзе — Сіна-Карэйскі шчыт і Усходне-Кітайскае перыкратоннае апусканне, што раскрываецца ў аднайменнае ўскраіннае мора. Крышталічны фундамент платформы складзены з гранітаў, гнейсаў і крышталічнх сланцаў архейскага і пратэразойскага ўзросту; выходзіць на паверхню ў межах Карэйскага, Ляадунскага і Шаньдунскага паўастравоў і на захад ад Пекіна (правінцыя Шаньсі). Фундамент перакрыты гарызантальна залеглым або слабадыслацыраваным асадкавым чахлом, складзеным з верхнепратэразойскіх (сінійскіх), ніжне- і верхнепалеазойскіх, мезазойскіх і кайназойскіх адкладаў, пашыраных у межах нізін і на шэльфе. 

Маюцца радовішчы жалезістых кварцытаў, баксітаў, каменнага вугалю, гаручых сланцаў, нафты і газу. З мезазойскім магматызмам звязаны радовішчы золата, вальфраму і поліметалаў на Карэйскім паўвостраве, сурмы і медзі на Ляадунскім паўвостраве.

Літаратура
----------

* Кітайска-Карэйская платформа // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
|  |
| --- |
| Дзіактаэдрычны смекціт |
| Парашок дзіактаэдрычнага смекціта  |
| **Хімічнае злучэнне** |
|
|
|
|
|
|
|
|
| **ІЮПАК** | Дзіактаэдрычны смекціт
  |
| **Брута-формула** | (Na-Ca)0.33-(Al-Mg)2-Si4-O10-(O-H)2·(H2O)2
 
  |
| **CAS** | 1318-93-0 |
| **Класіфікацыя** |
|
| **АТХ** | A07BC05 |
|
|
|
|
|
|
| **Лекавыя формы** |
| Узваж для прыёму ўнутр, парашок для падрыхтоўкі ўзважы для прыёму ўнутр |
|  |  |  |

**Дзіактаэдрычны смекціт** (скар. **дзіасмекціт**) - гэта прыродны сілікат алюмінія і магнію, c кропкі гледжання геалогіі ўяўляе сабой гліністы мінерал мантмарыланіт. Выпускаецца пад запатэнтованымі гандлевымі назвамі Смекта і Смекдрал. Выкарыстоўваецца ў якасці энтэрасарбента пры лячэнні шэрагу страўнікава-кішэчных захворванняў, у тым ліку вострую і хранічную інфекцыйную і неінфекцыйную дыярэю. Таксама можа выкарыстоўвацца пры лячэнні хранічнай дыярэі, выкліканай радыяцыяй, хіміятэрапіяй і лекамі ад ВІЧ/СНІД. Дзіактаэдрычны смекціт прымаюць унутр у выглядзе ўзважы ў цеплай вадзе.

Гл. таксама
-----------

* Энтэрасарбенты
* Мантмарыланіт
* Палыгорскіт

Спасылкі
--------

* Santantonio M. Diosmectite (DIOSMECTAL) in preventive anti-diarrheic therapy in patients subjected to pelvic radiation//Minerva Gastroenterol Dietol. - 2000. - 46 (4). - p. 225–230. PMID:16501441
Дзяўчынка.
**Дзяўчынка** — чалавек жаночага полу ва ўзросце ад нараджэння да дасягнення паўналецця, калі дзяўчынка становіцца жанчынай. Тэрмін таксама можа выкарыстоўвацца для абазначэння маладой жанчыны.

Дэмаграфія
----------

З XVIII стагоддзя суадносіны палоў усталяваліся на ўзроўні 1050 хлопчыкаў на кожную 1000 народжаных дзяўчынак. У некаторых традыцыйных культурах Азіі і Афрыкі не вітаюцца з-за звычаю даваць ім пры замужжы пасаг. У пачатку XXI стагоддзя суадносіны хлопчыкаў да дзяўчынак да 10 гадоў складала прыкладна 104 да 100.

Міжнародны пакт аб эканамічных, сацыяльных і культурных правах устанавіў, што *«пачатковая адукацыя стане абавязковай і даступнай для ўсіх»*, аднак у некаторых краінах у дзяўчынак менш магчымасць паступіць у пачатковую ці сярэднюю школы ў параўнанні з хлопчыкамі (70 % і 74 % супраць 59 % і 65 %). Многімі дзяржавамі былі прыняты «Мэты развіцця тысячагоддзя», і дзякуючы ім, пачынаючы з 1990 года, гэты разрыў павінен быў скараціцца.

Зноскі
------

1. ↑  United States **(нявызн.)**. *CIA Fact Book*.  The Central Intelligence Agency of the United States. Архівавана з першакрыніцы 25 мая 2012. Праверана 24 красавіка 2022.
2. ↑  in-gender.com, *The Odds of Having a Boy or a Girl*, retrieved 8 January 2009
3. ↑  The State of the World’s Children 2004 — Girls, Education and Development Архівавана 20 чэрвеня 2018. , UNICEF, 2004

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дзяўчынка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX532943 · BNF: 11931405j · GND: 4036871-3 · LCCN: sh85055012 · Microsoft: 2778047097 · NDL: 00572343 · NKC: ph119743 |

 |
**Мальтаза,** або **кіслая α-глюказідаза,** (КФ 3.2.1.20) — гідралітычны фермент з сямейства гліказіл-гідралаз  (руск.) (бел. каталізуе працэс расшчаплення малекулы мальтозы, з дапамогай гідролізу, які ідзе па наступнай рэакцыі:

{\displaystyle {\mathsf {C\_{12}H\_{22}O\_{11}+H\_{2}O\rightarrow 2C\_{6}H\_{12}O\_{6}}}},

субстратамі з’яўляюцца мальтоза і малекула вады, а прадуктамі рэакцыі адпаведна — дзве малекулы α-глюкозы. У чалавека мальтаза ўваходзіць у склад сліны, кішачнага соку, прысутнічае ў крыві і печані. Вельмі багатыя мальтазай дрожджы.

На падставе сваёй будовы каталітычныя дамены  (руск.) (бел. ўсіх α-глюказідаз класіфікуюць на пяць сямействаў: GH4  (руск.) (бел. GH13  (англ.) (бел. GH13  (англ.) (бел. GH13  (англ.) (бел. і GH13  (англ.) (бел..

Зноскі
------


| Гідралазы (КФ3): гліказіл-гідралазы (КФ 3.2.1) |
| --- |
| 
Амілаза (Альфа, Бэта) -
Галактазідаза (Альфа, Бэта) - Альфа-N-ацэтылгалактазамінідаза -
Галактазілцэрамідаза -
Гексазамінідаза -
Гіялуранідаза -
Глюкуранідаза -
Ідуранідаза -
Лактаза -
Лізацым -
Альфа-маназідаза -
Мальтаза -
Нейрамінідаза -
Цукраза -
Трэгалаза -
Хітыназа -
Цэлюлаза
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778649499 |
**Шчэрбінскі Мох** — балота нізіннага (61 %), вярховага (28 %) і мяшанага (11 %) тыпаў на поўначы Дубровенскага раёна, у вадазборы р. Вярхіта. Плошча балота складае 1,4 тысяч га, у межах прамысловага паклада 1,3 тысяч га. Глыбіня торфу да 7 м, сярэдняя 3,4 м, ступень распаду 28 % (нізінны), 24 % (мяшаны), 20 % (вярховы), попельнасць адпаведна 7,6 %, 4,9, 3,3 %. На 1984 год запасы торфу складалі каля 2,3 млн т. На балоце ёсць падсцілачны торф, на асобных участках — сапрапель магутнасцю да 1,5 м. На 0,7 тыс. га здабыча торфу на паліва. На неасвоенай тэрыторыі пераважае рэдкі хваёвы лес.

Літаратура
----------

* Шчэрбінскі Мох. Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.
**Мальтыйскі ўніверсітэт** (мальт.: L-Università ta' Malta) — мальтыйская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Мсіда.

Гісторыя
--------

Папярэднікам універсітэта быў Мальтыйскі калегіум, заснаваны ордэнам езуітаў у 1592 годзе. Пасля выгнання езуітаў з Мальты ў 1768 годзе калегіум перайшоў ва ўласнасць Мальтыйскага Ордэна, і ў 1769 годзе гросмайстрам Мануэлам Пінту да Фансекам быў заснаваны ўніверсітэт. У 1798 годзе Напалеон Банапарт заваяваў Мальту, універсітэт быў закрыты. У 1800 годзе англічане занялі Валету сваімі войскамі, востраў стаў брытанскім пратэктаратам. Універсітэт быў адноўлены пад кіраўніцтвам сэра Аляксандра Бола, губернатара Мальты. У 1938 годзе кароль Георг VI пераназваў навучальную ўстанову ў Мальтыйскі каралеўскі ўніверсітэт. Слова «каралеўскі» было выдалена з назвы ўніверсітэта, калі Мальта стала рэспублікай у 1974 годзе.

Структура
---------

* Факультэт архітэктуры і грамадзянскага будаўніцтва
* Факультэт гуманітарных навук
* Факультэт прыродазнаўчых навук
* Факультэт мастацтва
* Факультэт інфармацыйных тэхналогій
* Факультэт медыцыны і хірургіі
* Факультэт педагогікі
* Факультэт тэалогіі
* Факультэт тэхнічных навук
* Факультэт хірургічнай стаматалогіі
* Факультэт эканомікі і права

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мальтыйскі ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12062540s · GND: 110663-6 · ISNI: 0000 0001 2176 9482 · LCCN: no2015057166 · Microsoft: 197854408 · NKC: pna2011620611, ko2011485724 · SUDOC: 028881818 · VIAF: 145070265 |

 |
**Мальпі́гіевыя сасу́ды** — выдзяляльныя  (руск.) (бел. і осмарэгулявальныя  (руск.) (бел. органы ў павукападобных, мнаганожак і насякомых; трубчастыя сляпыя вырасты кішэчніка на мяжы сярэдняй і задняй кішак. У мальпігіевых сасудах прадукты абмену (напрыклад, мачавая кіслата) адсарбіруюцца з поласці цела  (руск.) (бел. пераводзяцца ў стрававальны тракт, дзе абязводжваюцца, і разам з неператраўленымі рэшткамі ежы выводзяцца праз анальную адтуліну. Названы ў гонар біёлага М. Мальпігі, які адкрыў іх у 1669 годзе.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 22145727 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рунцэвіч.

**Уладзімір Рунцэвіч** (нар. 28 лютага 1953, в. Дайнава, Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці) — беларускі пісьменнік. Член ГА «Саюз пісьменнікаў Беларусі» з 2015 года, народнага клуба паэтаў і кампазітараў «Жывіца» ДУ «Мінскі абласны цэнтр народнай творчасці».

Біяграфія
---------

Скончыў Салігорскі горны тэхнікум (1973). Працаваў 38 гадоў рабочым на Пухавіцкім ільнозаводзе.

Неаднаразовы ўдзельнік «Талькаўскага фэсту».

Творчасць
---------

Першы верш быў напісаны 10 траўня 1971 года, а дэбютная публікацыя адбылася ў Пухавіцкай раённай газеце «Сцяг працы» ў ліпені 1980 года. З гэтага часу пачалося прафесійнае станаўленне як паэта. Пастаянна друкуецца ў раённай газеце і рэспубліканскай перыёдыцы. Вершы гучалі на Першым нацыянальным канале радыё, а таксама на радыёстанцыях «Сталіца», «Культура».

У 1997 годзе быў выдадзены першы паэтычны зборнік «Голас чалавека на зямлі». На аўтарскі верш ансамбль «Свята» выконвае песню «Гасціннасць». Некалькі песень на вершы напісаныя самадзейнымі кампазітарамі.

Бібліяграфія
------------

* «Птушкі дзяцінства» (2006)
* «Шчасце»
* «Эрас: лірыка кахання»
* «Пасля сябе пакіну дабрыню» (2017)

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 25 студзеня 2022.
2. ↑

Літаратура
----------

Спасылкі
--------

* Уладзімір Міхайлавіч Рунцэвіч на сайце «Нацыянальная лiтаратурная прэмiя» Архівавана 8 кастрычніка 2019.
* Уладзімір Міхайлавіч Рунцэвіч на сайце «Сугалоссе» Архівавана 11 кастрычніка 2019.
**«Парог»** — драма ў 2 дзеях Аляксея Дударава. Напісана ў 1981 годзе. П’еса лічыцца пачаткам драматургічнага жыцця Дударава. У ёй драматург на прыкладзе жыцця Андрэя Бусла праводзіць маральнае і сацыяльнае даследаванне алкагалізму, яго прычын і вынікаў.

Пастаноўкі
----------

У 1982 годзе пастаўлена ў Беларускім тэатры імя Я. Коласа. Рэжысёр В. Мазынскі, мастак А. Салаўёў. У ролях: Андрэй Буслай — Л. Трушко, Я. Шыпіла; Маці — Л. Пісарава, Бацька — А. Шэлег, Аліна — Н. Фацеева, Л. Цімохава; Драгун — А. Фралоў, Мікола — Я. Багдановіч, В. Дашкевіч; Ніна — Г. Каралькова, Шаргаёў — Т. Кокштыс, М. Цішачкін; Красоўскі — Г. Шкуратаў, Міліцыянер — Я. Буракоў, А. Трус. Першае сцэнічнае прачытанне п’есы стала пэўным чынам кананічным. Гэта найперш праявілася ў імкненні да глыбока псіхалагічнага раскрыцця характараў і ўзаемаадносін паміж героямі. Асабліва выразныя т. зв. вясковыя сцэны. Цікавая тэатральная форма дазваляла пашырыць асацыятыўна-вобразныя сувязі прыватнай гісторыі з агульначалавечымі праблемамі. Дакладна і прама ставіліся сацыяльныя і маральныя пытанні, адказы ж на іх выяўлялі шмат нюансаў, эмацыянальных зрухаў і ўсплёскаў.

У гэтым жа годзе п’еса ўвасоблена ў Брэсцкім абласным драматычным тэатры. Рэжысёр А. Дольнікаў, мастак Т. Карвякова. У ролях: Андрэй Буслай — Р. Белацаркоўскі, Маці — Г. Качаткова, Бацька — А. Логінаў, Мікола — А. Мельнікаў, Ніна — Т. Багрэева, Шаргаёў — В. Кастальцаў, Красоўскі — А. Гаманюк, Міліцыянер — А. Беражны. Галоўная адметнасць спектакля выяўлялася ў псіхалагічна распрацаванай партытуры акцёрскага выканання. Знешняя прастата і неназойлівасць пастановачных прыёмаў спалучаліся з глыбокім і шматгранным раскрыццём унутранага свету чалавека. Эмацыянальная акрэсленасць і вызначанасць аўтарскай задумы прысутнічалі ў асобных сцэнах, агульнаму ж дзеянню бракавала мастацкай логікі і завершанасці.

У 1983 годзе «Парог» пастаўлены ў Беларускім тэатры імя Я. Купалы. Рэжысёр В. Раеўскі, мастак Б. Герлаван. У ролях: Андрэй Буслай — Г. Гарбук, А. Памазан; Маці — Г. Макарава, А. Рынковіч, М. Зінкевіч; Бацька — П. Кармунін, Б. Уладамірскі; Аліна — С. Некіпелава, Г. Фёдарава; Драгун — Г. Давыдзька, С. Краўчанка; Мікола — Ф. Варанецкі, В. Філатаў; Ніна — Г. Бальчэўская, М. Захарэвіч; Шаргаёў — П. Дубашынскі, У. Кудрэвіч; Красоўскі — Г. Маляўскі, У. Рагаўцоў; Міліцыянер — А. Луцэвіч, М. Федароўскі. Пастаноўка вылучалася адмысловым раскрыццём сучаснай тэмы. Мастацкае ўвасабленне актуальнай, надзённай з’явы разгортвалася ў востра-драматычнае сцэнічнае палатно і ўзводзілася на ўзровень вобразнага асэнсавання і агульначалавечых каштоўнасцей. Рэжысёру ўдалося пераадолець пэўную адасобленасць «гарадскіх» сцэн і ўвесці іх у агульны кантэкст твора. Характар сцэнічнага дзеяння прадугледжваў жорсткую вызначанасць кожнага элемента, што, аднак, не выключала вобразнага абагульнення зададзенай прыватнай гісторыі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *А. А. Савіцкая.* «Парог» // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.
* Гаробчанка Т. Абуджэнне душы чалавека // Мастацтва Беларусі. 1983. № 9;
* Ракіцкі В. Калі хварэе душа // Тэатр. Мінск. 1984. N° 1.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Масленікаў.

**Уладзімір Паўлавіч Ма́сленікаў** (нар. 12 студзеня 1956, Мінск) — беларускі жывапісец. Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь (2023).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 12 студзеня 1956 года ў Мінску ў сям’і народнага мастака Беларусі Паўла Масленікава.

Скончыў у 1980 годзе Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут па спецыяльнасці «Станковы жывапіс». Вучыўся ў У. П. Сухаверхава, М. Р. Залознага, Б. У. Аракчэева, П. С. Крохалева, Н. М. Воранава. З 2011 года працуе ў Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў, узначальвае кафедру жывапісу.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1980 года.

Творчасць
---------

Працуе ў станковым жывапісе ў жанрах партрэта, нацюрморта, сюжэтна-тэматычнай карціны.

Творы вылучаюцца глыбокай змястоўнасцю, лірычным настроем, стрыманай жывапіснай палітрай, пошукамі выразных танальных вырашэнняў. Сярод пейзажаў: «Захад» (1989), «Зямля дзядоў», «Навальніца» (абодва 1993), «Цішыня», «Ліпень», «Восень у Драздах», «Верасень» (усе 1994), «Прыпяць» (1995), «Магілёў. Падніколле», «Дняпроўскія далячыні» (абодва 1996), «Княжыцы», «Бярэзіна» (абодва 1997), «На радзіме бацькі» (1999). Аўтар партрэтаў рэжысёра В. Маслюка (1987), «Мае бацькі. Май 1945» (1995), В. К. Бялыніцкага-Бірулі (1998), некалькіх партрэтаў бацькі.

Працы знаходзяцца ў фондах Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь, Музея сучаснага выяўленчага мастацтва, Музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, Магілёўскага абласнога мастацкага музея імя П. В. Масленікава, Літаратурнага музея Я. Купалы, Музея фізкультуры і спорту Рэспублікі Беларусь, Гомельскага краязнаўчага музея і інш. а таксама ў прыватных калекцыях Беларусі, Расіі, Італіі, Германіі, ЗША, Ізраіля, Францыі, Польшчы, Швейцарыі, Вялікабрытаніі, Кітая, Японіі.

Зноскі
------

1. ↑  Беларусь у асобах і падзеях<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112702533'></a>
2. 1 2 3 4  О кафедре живописи. Маслеников Владимир Павлович
3. ↑  Масленікаў Уладзімір Паўлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

Літаратура
----------

* Масленікаў Уладзімір Паўлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1186820055 · ISNI: 0000 0000 4976 6817 · LCCN: nr96042021 · NKC: js20181000360 · VIAF: 63909703 · ЗЭКББ: NLB-ar142687 · БАП: 134292 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шышко.
**Уладзімір Міхайлавіч Шышко** (нар. 9 чэрвеня 1949, Пружаны Брэсцкай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга політэхнічны інстытут, інжынер-электрык. Пасля заканчэння Пружанскага саўгаса-тэхнікума працаваў слесарам-электрыкам Пружанскага маслазавода. Служыў у радах Савецкай Арміі. Быў электрыкам перасоўнай механізаванай калоны № 45 г. Пружаны, затым вучыўся на падрыхтоўчым аддзяленні Беларускага політэхнічнага інстытута. Пасля вучобы працаваў інжынерам, начальнікам аддзела кадраў прадпрыемства «Белэнергарэмналадка», старшым інжынерам цэнтральнай службы электраабсталявання, ізаляцыі і аховы ад перанапружанняў, старшым інжынерам цэнтральнай службы электрычных сетак РЭУ «Брэстэнерга», начальнікам электрацэха Брэсцкай ЦЭЦ прадпрыемства цеплавых сетак, намеснікам галоўнага інжынера, намеснікам кіраўніка РЭУ
«Брэстэнерга», намеснікам генеральнага дырэктара, галоўным інжынерам вытворчага аб’яднання «Брэстэнерга».

Быў генеральным дырэктарам Брэсцкага рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства электраэнергетыкі «Брэстэнерга». У 2004—2010 гадах — старшыня праўлення футбольнага клуба «Дынама» з Брэста.

Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны юбілейным медалём «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Саханько Владимир Яковлевич Архівавана 18 жніўня 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Яўменаў.
**Рыгор Паўлавіч Яўменаў** (25 кастрычніка 1947, в. Піліпоны, Петрыкаўскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1975 годзе. З 1976 года — архітэктар, старшы архітэктар у Белдзіпрагандлі.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1979 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Гасцініца «Бранск» (злева)
Універсам «Талін» у Мінску
Асноўныя працы: сталовая ў г.п. Цімкавічы (1980), гандлёвы цэнтр у мікрараёне Бабры ў Мазыры (1986), гандлёва-закупная база ДоУРСа[*удакладніць*], гандлёвы цэнтр «Будматэрыялы» па вул. Казлова ў Мінску (1986); у аўтарскім калектыве: сталовая ў Брэсце (1979), прамтаварная крама ў Лідзе (1980), універсам «Талін»[d] у Мінску (1982), крама аптовага гандлю радыёэлектроннымі прыборамі і вырабамі на ст. Калядзічы (1983), гасцініца[d] ў Бранску (1985).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Ганаровым знакам ВДНГ СССР і дыпломам лаўрэата агляду (1982) за распрацоўку праекта ўніверсама «Мінск» па праспекце Міру ў Магілёве.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Евменов Григорий Павлович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Нічыпар (значэнні).

**Алякса́ндра Фёдараўна Нічы́пар** (1916, с. Мядзведкі Тульскай вобласці — ?) — дзяржаўны і гаспадарчы дзеяч БССР.

Біяграфія
---------

Член КПСС (1948). Скончыла Маскоўскі тэкстыльны інстытут (1939).

Працоўную дзейнасць пачала ў 1931 годзе на фабрыцы ў Серпухаве, з 1939 года працуе намеснікам начальніка фабрыкі Монінскага камвольнага камбіната, у 1940—1941 гг. эканамістам планавага аддзела Наркамата тэкстыльнай прамысловасці БССР. У Вялікую Айчынную вайну працуе нарміроўшчыцай, планавіком, начальнікам аддзела на прадпрыемствах Серпухава, Бійска, Чалябінска, у 1945—1953 гг. — начальнікам планавага аддзела Белгалоўтэкстыльснаба, затым начальнікам аддзела, намеснікам дырэктара Мінскага тонкасуконнага камбіната.

У 1953 годзе прызначана на пасаду намесніка міністра лёгкай прамысловасці БССР (у тым жа годзе перайменавана ў Міністэрства прамысловасці тавараў шырокага спажывання БССР), у 1955 годзе намеснікам міністра тэкстыльнай прамысловасці БССР, у 1956 годзе зноў намеснікам міністра лёгкай прамысловасці БССР. З 1957 па 1965 год працавала намеснікам начальніка Упраўлення лёгкай прамысловасці Саўнаргаса БССР, а затым намеснікам старшыні СНГ БССР.

З 1965 да мая 1972 года міністр лёгкай прамысловасці БССР.

Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР 4, 7—8 склікання. Узнагароджана ордэнам Леніна, медалямі.

Літаратура
----------

* Наш кандыдат **(нявызн.)**.  ГОМЕЛЬСКІ УНІВЕРСІТЭТ (5 чэрвеня 1971).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Аляксандрас.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гудайціс.
**Аляксандрас Гуда́йціс-Гузя́вічус** (літ.: Aleksandras Gudaitis-Guzevičius; 25 мая 1908, Масква — 18 красавіка 1969) — літоўскі пісьменнік. Народны пісьменнік Літвы (1968). Заслужаны дзеяч мастастаў Літвы (1954). Член ВКП(б) з 1927 года.

Біяграфія
---------

Аляксандрас Гудайціс нарадзіўся 12 (25) мая 1908 года ў Маскве ў сям'і рабочага. У 1922 годзе ён скончыў сярэднюю школу і разам з сям'ёй пераехаў у Літву, дзе да 1925 года вучыўся ў гімназіі. У 1925—1931 гадах працаваў у камсамольскіх і прафсаюзных арганізацыях і ў рэдакцыі часопіса «Balsas» («Голас»). Друкаваўся з 1928 года. У кастрычніку 1931 года быў арыштаваны за падпольную працу і праседзеў у турме да лютага 1933 года. У 1938—1939 гадах вучыўся ва ўніверсітэце і працаваў у рэдакцыі ліберальнай газеты «Laikas» («Час»).

У 1938—1939 гадах быў вольным слухачом Каўнаскага і Вільнюскага ўніверсітэтаў. У 1956 годзе завочна скончыў 3 курсы Маскоўскага літаратурнага інстытута імя А. М. Горкага. У кастрычніку 1939 года быў арыштаваны і сасланы.

У чэрвені 1940 года пасля ўваходжання РСЧА ў Літву і падзення нацысцкага рэжыму А. Гудайціс быў прызначаны віцэ-міністрам унутраных спраў, затым да 1945 года быў наркамам унутраных спраў і наркамам дзяржаўнай бяспекі Літоўскай ССР. Генерал-маёр (1945). Член Бюро ЦК ВКП(б) Літвы (1940—1945).

У 1945—1947 гадах быў старшынёй Камітэта па справах культурна-асветных устаноў пры ЗМ Літоўскай ССР. У 1945—1950 гадах працаваў дырэктарам ДВМЛ Літоўскай ССР. Міністр культуры Літоўскай ССР (1953—1955). Член кіраўнітцва СП СССР з 1955 года. Дэпутат ВС СССР 1-га (1941—1946) і 4-га (1954—1958) скліканняў.

А. А. Гудайціс-Гузявічус памёр 18 красавіка 1969 года. Пахаваны ў Вільнюсе на Антакальніскіх могілках.

Творчасць
---------

Першая кніга — зборнік нарысаў і апавяданняў «Сцяганосец» (Мінск, 1935). Гістарычныя раманы «Праўда каваля Ігнотаса» (т. І—2, 1948—49, Дзяржаўная прэмія Літвы 1951 года), «Браты» (т. 1—4, 1951—55), «Змова» (т. І—2, 1964—65, Дзяржаўная прэмія Літвы 1967 года) — аб рэвавалюцыйных падзеях 1918—20. Аўтар п'ес «Нябачная зброя» (1958), «Паядынак» (1961), кнігі навел «Цёмная ночанька» (1958), аўтабіяграфічнай аповесці «Чорная тарпеда» (1966).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гудайціс-Гузявічус Аляксандрас // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11573253g · GND: 128698411 · ISNI: 0000 0000 8254 8854 · LCCN: n82102976 · LNB: 000138260 · NKC: jn20000602717 · NTA: 070527288 · VIAF: 67525478 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вайцянкоў.

**Рыгор Максімавіч Вайцянкоў** (1 снежня 1900, в. Лужок, Кармянскі раён — 9 мая 1979) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Магілёўскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Скончыў Вышэйшую камуністычную сельскагаспадарчую школу Беларусі ў 1935 годзе. У 1919-24 у Чырвонай Арміі, удзельнік баёў супраць войскаў Юдзеніча. З 1935 на партыйнай працы, у 1941 1-ы сакратар Асіповіцкага РК КП (б) Б. З лютым 1942 камандзір дыверсійнай групы.

У красавіку 1943 — ліпені 1944 1-ы сакратар Асіповіцкага падпольнага РК КП(б)Б, адначасова з ліпеня 1943 г кіраўнік Асіповіцкай ваенна-аператыўнай групы. У 1944-58 на партыйнай і журналісцкай працы.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Войтенков Григорий Максимович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 119. — 737 с.

Літаратура
----------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Саўчанка.

**Аляксандра Якаўлеўна Саўчанка** (8 мая 1942, Ізмаіл, Адэская вобласць — 6 лістапада 2020) — украінскі педагог, віцэ-прэзідэнт Нацыянальнай акадэміі педагагічных навук Украіны, галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута педагогікі НАПН Украіны, акадэмік-заснавальнік Нацыянальнай акадэміі педагагічных навук Украіны, доктар педагагічных навук, прафесар, заслужаны работнік адукацыі Украіны, ганаровы прафесар многіх ВНУ Украіны, спецыяліст у галіне агульнай педагогікі і дыдактыкі пачатковай школы.

Біяграфія
---------

У 1958—1963 гг. вучылася на факультэце педагогікі і методыкі пачатковага навучання Ізмаільскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута.

З 1963 па 1967 гады працавала настаўнікам пачатковых класаў школ г. Кіева і выкладчыкам Кіеўскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А. М. Горкага.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аляксандра Якаўлеўна ў 1967 годзе паступіла ў аспірантуру Навукова-даследчага інстытута педагогікі. Працавала малодшым навуковым супрацоўнікам, загадчыцай лабараторыі пачатковага навучання інстытута. У 1971 г. абараніла кандыдацкую дысертацыю «Дыдактычны прыём параўнання як сродак навучання і развіцця малодшых школьнікаў». А доктарскую дысертацыю — у 1984 г. У 1992 г. была прызначаная на пасаду галоўнага вучонага сакратара зноў створанай Акадэміі педагагічных навук Украіны.

А. Саўчанка з’яўляецца аўтарам педагагічнай сістэмы фарміравання пазнавальнай самастойнасці малодшых школьнікаў.

Падрыхтавала 15 дактароў і 32 кандыдатаў педагагічных навук, Старшыня Міжведамаснай рады па каардынацыі навуковых даследаванняў па педагагічных і псіхалагічных навук на Украіне, Кіраўнік Усеўкраінскай асацыяцыі Васіля Сухамлінскага. Уваходзіла ў склад двух спецыялізаваных саветаў па абароне доктарскіх дысертацый і ў склад рэдкалегій шэрагу навуковых выданняў, член прэзідыума ВАК Украіны.

Апублікавала больш за 600 навуковых прац. Сярод іх: манаграфіі «Развіццё пазнавальнай самастойнасці малодшых школьнікаў», падручнік для студэнтаў «Дыдактыка пачатковай адукацыі», дапаможнікі «Сучасны ўрок у пачатковых класах», «Выхаваўчы патэнцыял пачатковай адукацыі», падручнікі і метадычныя дапаможнікі па літаратурным чытанні, асновах здароўя.
Аўдыё (i)
Мікола Леонтавіч
**«Шчэдрык»** (укр.: «Ще́дрик») — адна з самых папулярных апрацовак Мікалая Леантовіча, вядомая не толькі ва Украіне, але і ва ўсім свеце пад назвай «Калядка званоў» (англ.: Carol of the Bells, Ukrainian Bell Carol, Ukrainian Carol).

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Шчэдрык — гэта не раскладка песні, гэта самастойны твор, азораны прамянямі генія, які зойме не апошняе месца ў сусветнай музычнай літаратуры. кампазітар Піліп Казіцкі. | "|

Арыгінал
--------

Ще́дрик, щедри́к, ще́дрівочка,  

При́летіла ла́стівочка,  

Ста́ла собі́ ще́бетати,  

Го́сподаря ви́кликати:  

«Вийди, вийди, господарю,  

Подивися на кошару, -  

Там овечки покотились,  

А ягнички народились.  

В тебе товар весь хороший,  

Будеш мати мірку грошей,  

Хоч не гроші, то полова,  

В тебе жінка чорноброва.»  

Щедрик, щедрик, щедрівочка,  

Прилетіла ластівочка.

Зноскі
------

1. ↑  Музика. — К. 1923. — № 1. — С.13.