recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Адрыян ван дэн Спігель** (італ.: Adriaan van den Spieghel; 1578 — 7 красавіка 1625) — італьянскі (венецыянскі) анатам і хірург фламандскага паходжання. Свае лацінскія працы ён падпісваў: *Adrianus Spigelius*, у Італіі яго звалі *Adriano Spigelio*.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Бруселі (тады Паўднёвыя іспанскія Нідэрланды) у сям’і лекара-хірурга. Вывучаў медыцыну ў Лувене, анатомію ў Падуі ў І. Фабрыцыя. Прафесар анатоміі ў Венецыі, дзяржаўны ўрач у Маравіі. З 1609 па 1625 год — прафесар анатоміі ў Падуі, дзе карыстаўся выключнай павагай як лекар.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Яго даследаванні тычыліся шырокага дыяпазону медыцынскіх тэм — крывяносныя сасуды, нервовая сістэма, анатомія печані, кішачныя паразіты і інш. Грыжа Спігеля (Шпігеля) названа ў яго гонар.

У 1624 годзе ў трактаце «De semitertiana libri» Спігель даў першае ўсёабдымнае апісанне малярыі.

У 1627 годзе выйшла (пасмяротна) яго асноўная праца па анатоміі чалавека — «De humani corporis fabrica libri X tabulis aere icisis exornati». Назва пераклікаецца з напісанай стагоддзем раней працай Везалія «De humani corporis fabrica», і кніга павінна была адбіць новыя дасягненні ў анатоміі.

Ван дэн Спігель унёс таксама ўклад у батаніку. У яго гонар названы род Спігелія (*Spigelia*) (каля 60 відаў).

Зноскі
------

1. 1 2  Adriaan van den Spiegel — 2009.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1868372'></a>
2. ↑  *Swartz A.* Adriaan van de Spiegel — 2007.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q461'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1201876'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q302817'></a>
3. ↑  Adriaan van den Spiegel // Who Named It? Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q66683'></a>
4. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 1 студзеня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Матэматычная генеалогія |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1763918 · BNF: 12557240t · BPN: 21151498 · GND: 121909859 · ICCU: UFIV071807 · ISNI: 0000 0001 0891 6919 · LCCN: n79065079 · NKC: ola2009531668 · NTA: 069456674 · NUKAT: n2009076377 · LIBRIS: 327664 · SUDOC: 098248286 · VIAF: 41955960 |

 |
**Віктар Іванавіч Яла́таў** (10 жніўня 1923, Баку — 1 верасня 1980) — беларускі музыказнавец-фалькларыст. Доктар мастацтвазнаўства (1978).

Біяграфія
---------

Скончыў Азербайджанскую кансерваторыю (1955). 3 1955 у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН Беларусі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследаваў лад, рытм, мелодыку беларускай народнай музыкі. Аўтар кніг «Ад песні да песні» (1961), «Ладавыя асновы беларускай народнай музыкі» (1964), «Рытмічныя асновы беларускай народнай музыкі» (1966), «Меладычныя асновы беларускай народнай музыкі» (1970), «Па слядах аднаго рытму» (1974), «Песні ўсходнеславянскай супольнасці» (1977). Складальнік музычнай часткі 7-томнага акадэмічнага выдання «Беларуская народная творчасць»: «Песні савецкага часу» (1970), «Радзінная паэзія» (1971), «Дзіцячы фальклор» (1972), «Жніўныя песні» (1974), «Веснавыя песні» (1979), «Валачобныя песні» (1980), «Восеньскія і талочныя песні» (1981).

Дзяржаўная прэмія Беларусі 1986.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мажэйка З. Ялатаў // БЭ ў 18 т. Т. 18. Кн. І. Мн. 2004.
**Джаяпу́ра** (індан.: Jayapura) — горад на паўночным захадзе Новай Гвінеі, адміністрацыйны цэнтр інданезійскай правінцыі Папуа. Ранейшыя назвы — **Галандыя**, **Кота-Бару**, **Сукарнапура**. Насельніцтва (2014 г.) - 315 872 чал.

Гісторыя
--------

У канцы XIX - пачатку XX ст. мясцовасць Намбэй у заліве Гумбальта прыцягвала гандляроў з еўрапейскіх краін і дробных дзяржаў Паўднёва-Усходняй Азіі. Тут узнікла буйное паселішча, якое кіравалася мясцовым правадыром. 7 мая 1910 г. Намбэй быў афіцыйна анексаваны Нідэрландамі. На яго месцы ўзнік каланіяльны горад і порт Галандыя. У 1942 - 1944 гг. ён быў акупаваны японцамі. У 1949 - 1962 гг. з'яўляўся адміністрацыйным цэнтрам Нідэрландскай Новай Гвінеі. У 1963 г. далучаны да Інданезіі і пераўтвораны ў правінцыйны адміністрацыйны цэнтр. Мае сучасную назву з 1968 г. У 1998 г. пацярпеў ад цунамі.

Геаграфія
---------

Горад Джаяпура месціцца на перасмыку паміж дзвюма залівамі ў пагорыстай мясцовасці. Найбольшая вышыня - 287 м. Клімат экватарыяльны вільготны. Сярэдняя тэмпература вагаецца ад +29°C да +31,8°C.

Інфраструктура
--------------

Горад Джаяпура — важны транспартны, гандлёвы, турыстычны і адміністрацыйны цэнтр. Працуюць порт і аэрапорт Сентані. З 1949 г. — цэнтр каталіцкай дыяцэзіі. У Джаяпуры месціцца вядомы ў Інданезіі футбольны клуб "Персіпура".

Спасылкі
--------

* Гарадскі сайт Архівавана 9 сакавіка 2016.
* Даведнік для вандроўнікаў
**Калачо́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лагойскага раёна Мінскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Калачы.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Лагойскага раёна Мінскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лагойскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. 14 красавіка 1959 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Янушкавіцкага сельсавета.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 20 населеных пунктаў: Аскрышына, Бабры, Барыскі, Вяпраты, Дашкі, Дзяніскі, Жабічы, Казлеўшчына, Калачы, Крамянец, Малыя Бясяды, Мачулішча, Мышкавічы, Мышыцы, Падваране, Панышы, Паўляняты, Рацькавічы, Селішча і Трусавічы.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 красавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 5.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юдзеніч.
**Ніна Мікалаеўна Юдзе́ніч** (22 снежня 1924, Ташкент — 22 студзеня 2010) — беларускі музыказнавец, педагог. Кандыдат мастацтвазнаўства (1954).

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1944 годзе Ленінградскае музычнае вучылішча, у 1949 годзе Ленінградскую кансерваторыю (клас Х. С. Кушнарова). У 1950—1951 гадах выкладала ў Ташкенцкай кансерваторыі гісторыю савецкай музыкі і фальклор. У 1951—1954 гг. вучылася ў аспірантуры Ленінградскага НДІ тэатра і музыкі, тэма кандыдацкай дысертацыі: «Руская гераічная рэвалюцыйная песня і яе традыцыі ў савецкай музыцы» (1954). З 1954 года выкладала на кафедры тэорыі музыкі Ташкенцкай кансерваторыі, з 1964 года дацэнт. Член музыказнаўчай секцыі Саюза кампазітараў Узбекістана (1961).

У 1965—2001 гадах у Беларускай кансерваторыі выкладала аналіз музычных твораў, методыку выкладання аналізу музычных твораў, гісторыю музычна-тэарэтычных сістэм, гармонію, спецклас, з 1995 года прафесар. Член музыказнаўчай секцыі Саюза кампазітараў БССР.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар навуковых прац пераважна па праблемах натуральна-ладавай гармоніі, жанру і формы ў творчасці класікаў замежнай, рускай і сучаснай музыкі, артыкулаў па беларускай музычнай культуры, у т.л. пра творчасць беларускіх кампазітараў і музыказнаўцаў Л. Абеліёвіча, Г. Гарэлавай, У. Дарохіна, Л. Захлеўнага, Л. Мухарынскай, В. Сярых, Э. Тырманд, Л. Шлег і інш.

Творы
-----

* О натурально-ладовой гармонии. Мн. 1966;
* Статьи по музыкальному искусству. Мн. 1976.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Сильнейшая духом: Нина Николаевна Юденич(недаступная спасылка)
2. ↑  БелЭн, 2004

Літаратура
----------

* *Ляшчэня Т. С.* Юдзеніч Ніна Мікалаеўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

Спасылкі
--------

* Сильнейшая духом: Нина Николаевна Юденич(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-1004091 · БАП: 131151 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тарас.
**Ніна Міхайлаўна Тарас**, сапраўднае прозвішча — **Жданук** (15 мая 1916, в. Заполле, цяпер Навагрудскі раён — 12 снежня 2006) — беларуская паэтэса.

Біяграфія
---------

Ніна Тарас (у першым радзе першая злева) сярод навучэнак Навагрудскай беларускай гімназіі. 1931-1932
Нарадзілася ў сялянскай сям'і. Вучылася ў Навагрудскай беларускай гімназіі (1930—1934), затым у Віленскай беларускай гімназіі, якую скончыла ў 1936. Удзельнічала ў рэвалюцыйным руху. У 1937 вярнулася ў родную вёску, у 1938 пераехала ў Ліду. Пасля ўз'яднання Заходняй Беларусі з БССР працавала ў лідскай раённай газеце «Уперад». Член СП СССР (з 1940). У 1942—1944 — сувязная лідскай спецгрупы партызанскай брыгады імя С. М. Кірава і партызанскага атрада імя Р. І. Катоўскага брыгады імя Ф. Э. Дзяржынскага Баранавіцкай вобласці. Зноў працавала ў райгазеце «Уперад» (1944—1945), была стыльрэдактарам у Дзяржаўным выдавецтве БССР (1945—1946), літработнікам рэдакцыі газеты «Піянер Беларусі» (1951—1953), літкансультантам пры рэдакцыі газеты «Звязда» ў Мінску. У 1957 скончыла Вышэйшыя літаратурныя курсы ў Маскве. Жыла ў Мінску.

Творчасць
---------

Дэбютавала ў друку ў 1936 (віленскія перыядычныя выданні). Аўтар зборнікаў вершаў «На ўсход ідучы…» (1940), «Суніцы» (1946), «Вершы» (1952), «Кветка шчасця» (выбранае, 1958), «Пад белым яварам» (выбранае, 1966), «У тапаліную замець» (вершы і паэма, 1976), «Праметэю прыйду пакланіцца» (1981), «Праз вятры-завеі» (выбранае, 1986). Аўтар кніжак паэзіі для дзяцей «Казкі пра абавязкі» (1955), «Наш бор» (1968). Паасобныя вершы сталі папулярнымі песнямі («Сонца за хмарамі ўранні…»).

Перакладала з рускай, украінскай, польскай моў.

Узнагароджана ордэнам Айчыннай вайны II ступені, медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Тарас Ніна // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X.;
* Тарас Ніна // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995..

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1063002508 · ISNI: 0000 0003 7071 0051 · NUKAT: n2011108907 · SUDOC: 115148671 · VIAF: 250055047 |
**Гетман** — галоўны начальнік над узброенымі сіламі дзяржавы ў ВКЛ, Малдаўскім княстве, Польшчы, Чэхіі і Украіне.

Рэч Паспалітая
--------------

Hetman Ян Хадкевіч — гетман Рэчы Паспалітай
### Вялікае княства Літоўскае

У ВКЛ тытул вядомы з канца 15 ст. аднак поўнае вызначэнне яго функцый і юрыдычнае афармленне гетманства як дзяржаўнай пасады звязана з менскай ухвалай Жыгімонта I Старога за 1507. Вялікі князь як непасрэдны кіраўнік дзяржавы і войска прызначаў замест сябе гетмана, надзеленага дыктатарскімі паўнамоцтвамі: ён мог караць падначаленых за парушэнне дысцыпліны, гвалт над насельніцтвам і г. д. Правы гетмана канчаткова ўнармавала «Вайсковая ўстава» 1511 і ўхвала сойма 1516. Існавалі пасады гетмана найвышэйшага (17-18 ст. ён называўся вялікім) і палявога. Паводле статутаў ВКЛ іх маглі займаць толькі падданыя ВКЛ. У час Лівонскай вайны 1558—1583 пасада гетмана найвышэйшага стала пажыццёвай. Атрымаўшы дадатковыя абавязкі, гетман займаў функцыі ваеннага міністра: ён мусіў камплектаваць узброеныя сілы, распараджацца сярэбшчынай, назіраць за станам памежных замкаў і інш. з 17 ст. гэтыя задачы сталі галоўнымі абавязкамі. Ствараць войска, весці перамовы гетман мог толькі на падставе лістоў вялікага князя. Поўная гетманская ўлада, уключаючы права суда і смяротнага пакарання, распаўсюджвалася толькі на войска, непасрэдна падпарадкаванае гетману.

### Каралеўства Польскае

Чэхія
-----

У Чэхіі ў перыяд гусіцкіх войн гетманам зваўся кіраўнік войска табарытаў. Першым гетманам стаў у 1420 Ян Жыжка. Паводле адміністрацыйнай рэформы 2000, Чэхія дзеліцца на края, кіраўніком кожнага края з’яўляецца гетман.

Малдаўскае княства
------------------

У Малдаўскім княстве гетман быў другой фігурай, пасля ваяводы, якая камандавала войскам. Акрамя таго ён мог таксама выконваць функцыі бурмістра і мечніка. Назва ўзята з Рэчы Паспалітай.

Кірыл Разумоўскі — апошні гетман Украіны.

Украіна
-------

У канцы 16 ст. камандуючыя Запарожскіх казакоў зваліся атаманамі або гетманамі. У 1572 гетман з’яўляўся кіраўніком рэестравага казацкага войска. Ад 1648 (пачатак паўстання Багдана Хмяльніцкага), гетман быў главой усёй Украінскай дзяржавы, хоць яны былі абраныя, украінскі гетман меў вельмі шырокія паўнамоцтвы і дзейнічаў як глава казацкай дзяржавы. Пасля падпісання Андрускага пагаднення, адна частка Украіны адыходзіла да Расіі, другая да Польшчы. У Расійскай Імперыі, пасада гетмана была адменена Кацярынай II ў 1764. Апошнім гетманам Украіны быў Кірыл Разумоўскі (1728—1803), які правіў у 1751—1764 г. Пасада была адноўлена на Украіне пад час рэвалюцыі 1917—1920, аднак на доўга не замацавалася.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Universalis · Сучаснай Украіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пазняк.
**Ніна Міхайлаўна Пазняк** (нар. 13 лютага 1956, вёска Парэчча, Лідскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Член Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па рэгіянальнай палітыцы і мясцовым самакіраванні

Выбрана членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь пятага склікання ад Гродзенскай вобласці (вылучана ад г. Ліда, Лідскага раёна).

Біяграфія
---------

Скончыла Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы, настаўнік беларускай мовы і літаратуры. Працавала піянерважатай Першамайскай сярэдняй школы, старэйшай піянерважатай Паперненскай васьмігадовай школы Лідскага раёна, загадчыкам сектара ўліку членаў УЛКСМ і фінансаў Лідскага райкама камсамола, выхавацельніцай ясляў-сада № 17 (г. Ліда), карэспандэнтам аддзела партыйнага жыцця рэдакцыі газеты «Наперад», карэспандэнтам-арганізатарам раённага радыё, загадчыкам аддзела радыёінфармацыі раённага радыёвяшчання, загадчыкам аддзела лістоў і масавай работы газеты «Наперад», сацыяльным педагогам сярэдняй школы № 17 (г. Ліда), рэдактарам, старшым рэдактарам радыёпраграмы «Лідскае радыё», старшым рэдактарам інфармацыйна-рэкламнага гарадскога унітарнага прадпрыемства «Рэдакцыя радыёпраграмы «Лідскае радыё».

Галоўны рэдактар ​​камунальнага інфармацыйна-рэкламнага унітарнага прадпрыемства «Лідскае тэлерадыёаб'яднанне».

Дэпутат Лідскага раённага Савета дэпутатаў 25-га і 26-га скліканняў.

Член Камісіі Парламенцкага Сходу Саюза Беларусі і Расіі па пытаннях знешняй палітыкі.

Мае пісьмо-падзяку Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, пісьмо-падзяку Міністра інфармацыі Рэспублікі Беларусь, падзяку Протаіерэя Лідскай акругі Расціслава Салаўёва. Узнагароджана ганаровай граматай Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта.
**Гесем** — тэрыторыя, якая, паводле Бібліі, размяшчалася ў Ніжнім Егіпце, дзе жылі яўрэі ад часоў патрыярха Якава да свайго выхаду пры Майсею. У гэтай акрузе працай нявольнікаў былі пабудаваны пагранічныя гарады Піфан і Рамсес, якія служылі для егіпецкіх фараонаў апорнымі пунктамі, адкуль яны пачыналі свае ваенныя паходы ў Азію.

Зноскі
------

1. ↑  Скарына Ф. Творы:… С. 161.

Літаратура
----------

* *Скарына Ф.* Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт. падрыхт. тэкстаў, камент. слоўнік А. Ф. Коршунава, паказальнікі А. Ф. Коршунава, В. А. Чамярыцкага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1990. — С. 161. — 207 с.: іл. ISBN 5-343-00151-3.
Стравы, сервіраваныя па прынцыпу «шведскі стол»
**Шведскі стол** — спосаб падачы ежы, пры якім шэраг страў выстаўляюцца разам і іх разбіраюць па талерках самі госці (напрыклад, на фуршэце). У многіх краінах падобны спосаб абслугоўвання называецца буфетным, але назва *шведскі стол* выкарыстоўваецца ў беларускай і некалькіх іншых мовах (напрыклад, рускай: *шведский стол*, украінскай: *шведський стіл*, польскай: *szwedzki stół*, венгерскай: *svédasztal*, харвацкай: *švedski stol*).

У скандынаўскіх краінах, аднак, існуе традыцыя накрываць халодны закусачны стол (шведск.: smörgåsbord, бутэрбродны стол, закусачны стол) у асобным пакоі, з якой, паеўшы, госці пераходзяць у абедзенны пакой, дзе ядуць ўжо традыцыйны абед.

Шведскі стол - скандынаўская традыцыя, прынятая з часам ва ўсім свеце. Яе гісторыя сыходзіць каранямі ў далёкае мінулае. Некалькі стагоддзяў таму скандынавы рабілі запасы з прадуктаў працяглага захоўвання - салёнай рыбы, караняплодаў і гародніны, вэнджанага мяса. Калі прыязджалі госці, уся ежа падавалася адразу, у вялікіх місах. Тым самым гаспадары пазбаўляліся ад лішніх цырымоній, вызваляючы час для гутаркі.

Зноскі
------

1. ↑  Тры самых знакамітых «вынаходніцтва» Швецыі

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Шведскі стол**

| ⛭Арганізацыя прыёму ежы |
| --- |
| Паслядоўнасць | Бранч • Сняданак • Кантынентальнае снеданне • Ланч • Абед • Вячэра • Ямча |
| Форма | Банкет • Кава-брэйк • Баль • Фуршэт |
| Культура | Застольныя песні • Кітайская чайная культура • Японская чайная цырымонія |
| Сервіроўка | Англійская • Руская • Французская • Куверт • Шведскі стол |
| Паслугі | Бартавое харчаванне • Кейтэрынг • Грамадскае харчаванне • Формы харчавання ў атэлі |
**Феадал** — у эпоху феадалізму зямельны ўласнік, уладальнік феода (лена), які эксплуатаваў залежных ад яго сялян.

Кожны феадал, акрамя тых, хто знаходзіўся на верхняй або ніжняй прыступцы феадальнай іерархіі, быў і васалам, і сеньёрам адначасова. У раннефеадальны перыяд феадалы — *князі*, *баяры*. У Вялікім Княстве Літоўскім — *магнаты*, *князі*, *княжаты*, *паны*, *шляхта*.

Гл. таксама
-----------

* Феадалізм

Літаратура
----------

* Феадалы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — С. 27. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
**Шварцвальд** (ням.: Schwarzwald — «чорны лес») — горны масіў у зямлі Бадэн-Вюртэмберг на паўднёвым захадзе Германіі.

Геаграфія
---------

Распасціраецца з поўначы на поўдзень уздоўж Рэйна. Даўжыня каля 160 км, шырыня 35-60 км. Вышыня да 1493 м (г. Фельдберг). Складзены пераважна з гнейсаў, гранітаў і пясчанікаў. Вяршыні пакатыя, схілы абрываюцца да Верхнярэйнскай нізіны. Шыракалістыя і хвойныя лясы, лугі. Шмат маляўнічых горных азёр. Радовішчы руд урану. Каля падножжаў часта сустракаюцца мінеральныя крыніцы, што абумовіла наяўнасць курортаў, такіх як Бадэн-Бадэн або Бадэнвейлер. Ля Шварцвальда бярэ выток другая па велічыні рака Еўропы — Дунай.

Рэзерваты — Фельдберг, Шліфкопф і інш.

Гісторыя
--------

Рымляне, якія валодалі гэтай мясцовасцю да IV стагоддзя н.э. называлі Шварцвальд *Marciana Silva*, што азначала «памежны лес». Мяжа тут праходзіла паміж рымлянамі і германскім племем маркаманаў. Пазней Шварцвальд заваявалі свевы, продкі сучасных швабаў і алеманаў. Археалагічныя раскопкі сведчаць аб тым, што ў паўднёвым Шварцвальдзе з часоў рымлян да позняга Сярэднявечча вялася інтэнсіўная здабыча срэбра і свінца. Пасля эпідэміі чумы у 1516 годзе і сялянскіх паўстанняў у 1525 годзе Шварцвальд значна спусцеў. Новы ўздым пачаўся ў XVII стагоддзі, калі аднавіліся промыслы і ўзрасло насельніцтва.

Культура
--------

Традыцыйны дом у Шварцвальдзе
Для жыхароў Шварцвальда характэрныя самабытныя традыцыйныя ўборы, асаблівая мясцовая архітэктура і кухня. Шварцвальдскі рэгіён вядомы вытворчасцю гадзіннікаў, перш за ўсё насценных. Шварцвальд таксама лічыцца радзімай знакамітага вішнёвага торта са ўзбітымі вяршкамі — шварцвальдскага вішнёвага торта і папулярнай у Еўропе шварцвальдскай вяндліны.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Шварцвальд**

| Горныя сістэмы Еўропы |
| --- |
|  | 
* Альпы
* Апеніны
* Ардэны
* Балканскія горы
* Вагезы
* Велебіт
* Вялікі Каўказ
* Гарц
* Горскі Котар
* Дынарскае нагор’е
* Ісландыя
* Кантабрыйскія горы
* Кардыльера-Бетыка
* Карпаты
* Каўказ
* Кембрыйскія горы
* Крымскія горы
* Матра
* Парнон
* Паўночна-Шатландскае нагор’е
* Пенінскія горы
* Пінд
* Пірын
* Пірэнеі
* Радопы
* Рыла
* Рэйнскія Сланцавыя горы
* Скандынаўскія горы
* Судэты
* Сьера-Марэна
* Тайгет
* Татры
* Урал
* Хібіны
* Цэнтральная Кардыльера
* Цэнтральны масіў
* Шварцвальд
* Юра

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12363183q · GND: 4053807-2 · LCCN: sh85014558 · NKC: ge134476 · VIAF: 248969460, 31146462584227770477 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гетэраграма.
**Гетэраграма** (грэч. ἕτερος — іншы і γράμμα — надпіс, фр.: hétérogramme) — форма камбінаторнай літаратуры, заснаваная на прынцыпе ўнікальнасці выкарыстаных літар.

Была прапанавана і названа ў 1960-я гады ўдзельнікамі французскай літаратурнай групы «ULIPO».

Гетэраграмы заснаваны на фрагменце тэксту з непаўтаральнымі літарамі, а наступны тэкст уяўляе сабой шэраг перагруповак гэтага набору літар. Кожны крок серыі, такім чынам, ёсць анаграмай, як вось у Жоржа Пэрэка:

> 
> L’ARC N’OSE   
> 
> L’ARÇON SE   
> 
> SACRE L’ON   
> 
> N’A L’OR SEC   
> 
> L’OR EN SAC   
> 
> L’OS: CARNE   
> 
> EN ROC LAS
> 
> 
> 

У якасці своеасаблівай камбінаторнай паэзіі гетэраграму выкарыстоўвае, напрыклад, Уладзімір Кныр («Гетэраграма пра яго, мяне і зло»):

> 
> Ім неяк трэба злоўжыць  
> 
> і мне як трэба зло ўжыць.  
> 
> 
> 
> 

Гэтая жартоўная гетэраграма (якая ёсць таксама пантаграмай) може лічыцца ці ледзь не самай доўгай.

Гетэраграма, якая выкарыстоўвае кожную літару алфавіта прынамсі адзін раз, называецца панграмай.

Зноскі
------

1. ↑  УЛИПО: Избранные материалы / Состав и перевод Валерия Кислова // «Митин журнал». Вып. 54 (зима 1997 г.). — С.168-219.

Літаратура
----------

* Гридина Т. А. Языковая игра: стереотип и творчество / Т. А. Гридина. Екатеринбург: Екатеринбург, 1996. 154 c.
* EL LABERINTO DE CONSTRƲCCIÓN OULIPIANA María del Carmen León Sobrino // Universidad Autónoma de Barcelona 2016
* Віктар ЖЫБУЛЬ. Анаграма і іншыя віды перараскладаньня словаў у сучаснай паэзіі Архівавана 13 лютага 2020.
**Джарай**, або **зярай** (саманазва *Ra Glai*) — аўстранезійскі народ, карэннае насельніцтва цэнтральных горных раёнаў В’етнама і ўсходняй Камбоджы. Агульная колькасць - каля 268 тыс. чал. (2013 г.). 

Джарай лічаць сябе карэннымі жыхарамі тых рэгіёнаў, дзе і ў наш час складаюць этнічную большасць. Да пачатку XIX ст. яны былі падначалены в'етамі і ўвайшлі ў склад іх дзяржавы. Пасля ўсталявання французскай каланіяльнай улады атрымалі абмежаваную аўтаномію, некаторыя з іх прынялі хрысціянства. Джарай пацярпелі падчас вайны ў В'етнаме, паколькі праз іх тэрыторыі (як непасрэдна ў самім В'етнаме, так і ў Камбоджы) праходзіў шлях дастаўкі зброі для паўстанцаў Паўднёвага В'етнама. У сучасным В'етнаме джарай з'яўляюцца афіцыйнай нацыянальнай меншасцю і атрымоўваюць дзяржаўную дапамогу. 

Асноўнымі заняткамі джарай з'яўляюцца падсечна-агнявое земляробства, паляванне і рыбалоўства. Вёскі, якія спецыялізуюцца на адным з гэтых відаў дзейнасці, звычайна кааперыруюцца з суседзямі, што падтрымліваюць іншыя. 

Сацыяльная арганізацыя заснавана на сістэме пашыраных родаў, якія сумесна валодаюць пэўнымі землямі. Да нашых дзён будуюцца так званыя доўгія хаціны, у якіх шмат сем'яў жывуць разам. Адлік сваяцтва вядзецца па лініі маці. Шлюбы знутры аднаго рода забаронены.

Народная культура надзвычай багатая. Захоўваецца аўтэнтычны фальклор, музыка, танцы і спевы. Нават тыя з джарай, хто афіцыйна спавядае хрысціянства, шануюць продкаў, духаў лясоў і гор, практыкуюць традыцыйную пахавальную абраднасць.

Мова адносіцца да аўстранезійскай сям'і моў, блізкая да моў чамаў і эдэ. У В'етнаме выкарыстоўваюць пісьмо на аснове лацінскай графікі, у Камбоджы — кхмерскай.

Зноскі
------

1. ↑  Jarai

Спасылкі
--------

* Ethnic Jarai Community in Cambodia Stands its Ground Архівавана 28 ліпеня 2013.
* Jarai Tomb House Conservation
* Gia Rai people Архівавана 7 жніўня 2011.
* Ethnic peoples Архівавана 21 мая 2014.
* We, Jarai, sleep together
**Шведская элітная серыя** (шв. Svenska Hockeyligan) — самая моцная шведская хакейная ліга. Такую назву ліга атрымала ў сезоне 1975/76. Часцей за іншых чэмпіёнскі тытул выйграваў стакгольмскі «Юргордэн ІФ» — 16 разоў. Рэкардсменамі Швецыі па колькасці залатых медалёў сярод гульцоў з'яўляюцца Ласэ Б'ёрн («Юргордэн ІФ») і Турда Лундстром («Брунес ІФ») — па 9.

Фармат
------

12 каманд лігі гуляюць 50 гульняў у кругавым турніры. З геаграфічна больш блізкімі камандамі праводзіцца больш гульняў.

З 1999 года кожная гульня гуляецца да перамогі аднаго з супернікаў. Ачкі налічваюцца па наступнай сістэме:

* За выйгрыш у асноўны час — 3 ачкі
* За выйгрыш ў овертайме ці па булітах — 2 ачкі
* За пройгрыш у овертайме ці па булітах — 1 ачко
* За пройгрыш у асноўны час — 0 ачкоў.

Пасля завяршэння рэгулярнага чэмпіянату восем лепшых каманд у серыі плейоф да чатырох перамог выяўляюць пераможца чэмпіянату. Каманда, якая выйграла рэгулярны чэмпіянат, атрымлівае перавагу ў выглядзе адной лішняй гульні на сваім лёдзе ў кожнай серыі матчаў плейоф. 9 і 10 каманда ў плейоф не ўдзельнічаюць і завяршаюць сезон. 11 і 12 каманды гуляюць у кваліфікацыйным раўндзе за права застацца ў Элітнай серыі.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Шведская элітная серыя на Вікісховішчы |
**Фо́рт-дэ-Фра́нс** (фр.: Fort-de-France) — сталіца французскага заморскага дэпартамента Марцініка, якая знаходзіцца на заходнім узбярэжжы вострава над затокай Форт-дэ-Франс. Гэта самы вялікі французскі горад у Цэнтральнай Амерыцы, насельніцтва налічвае 134,7 тысяч чалавек.

У ХVII стагоддзі французскія паселішчы на выспе Марцініка знаходзіліся на яе заходнім узбярэжжы. Самае вялікае паселішча *Форт-Роял* было заснаванае ў 1672 годзе, пазней назва была змененая на *Форт-дэ-Франс*. Форт, заснаваны пры ўваходзе ў самы вялікі заліў вострава, знаходзіўся ў зручным абаронным становішчы, якое дазваляла яму адбіваць атакі як піратаў, так і галандскіх і англійскіх заваёўнікаў.

Але горад, абкружаны балотамі, часта пакутаваў ад малярыі. У ХІХ стагоддзі, у 1839 годзе адбылося моцнае землетрасенне, а ў 1890 годзе пажар, які амаль поўнасцю знішчыў горад, у 1891 годзе горад пацярпеў ад урагану. Нягледзячы на гэта, Форт-дэ-Франс заставаўся адміністрацыйным і ваенным цэнтрам Марцінікі. Да вывяржэння вулкана ў 1902 годзе гандлёвым цэнтрам вострава заставаўся Сент-Пэрэ, але, пасля амаль поўнага яго знішчэння, гандаль перамясціўся ў Форт-дэ-Франс.

У нашы дні Форт-дэ-Франс — гэта галоўны эканамічны і адміністрацыйны цэнтр вострава, тут знаходзіцца галоўны порт дэпартаменту. У горадзе сканцэнтравана большая частка прамысловых прадпрыемстваў Марцінікі. Акрамя таго, у горадзе знаходзіцца адна з асноўных ваенна-марскіх базаў Францыі ў Карыбскім моры.

У горадзе атрымаў развіццё турызм. Асноўнымі турыстычнымі аб'ектамі сталі былыя ваенныя форты XVIII і XIX стагоддзяў: *Дэсокс*, *Тартэнсон* і *Гербо*. Важнай турыстычнай каштоўнасцю з'яўляецца помнік Жазэфіне, жонцы Напалеона.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Белен, Бразілія (2011)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Форт-дэ-Франс

| Сталіцы рэгіёнаў Францыі |
| --- |
| Сцяг Францыі | 
Бардо (Аквітанія) • Рэн (Брэтань) • Дыжон (Бургундыя) • Руан (Верхняя Нармандыя) • Парыж (Іль-дэ-Франс) • Аяча (Корсіка) • Манпелье (Лангедок — Русільён) • Лімож (Лімузен) • Мец (Латарынгія) • Кан (Ніжняя Нармандыя) • Клермон-Феран (Авернь) • Ам’ен (Пікардыя) • Марсель (Праванс — Альпы — Лазурны бераг) • Пуацье (Пуату — Шаранта) • Ліён (Рона — Альпы) • Ліль (Нор — Па-дэ-Кале) • Нант (Пеі-дэ-ла-Луар) • Безансон (Франш-Кантэ) • Арлеан (Цэнтр) • Шалон-ан-Шампань (Шампань — Ардэны) • Страсбург (Эльзас) • Тулуза (Поўдзень — Пірэнеі)  

---

 **Заморскія рэгіёны**  Бас-Тэр (Гвадэлупа) • Фор-дэ-Франс (Марцініка) • Сен-Дэні (Рэюньён) • Каена (Французская Гвіяна)
 |


1. ↑  база даных аб французскіх камунах — Institut national de l'information géographique et forestière. Праверана 26 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1665102'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q20894925'></a>
2. 1 2  Base officielle des codes postaux — La Poste, 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q66049091'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q373724'></a>
**Мікалай Усцімавіч Чурсін** (нар. 1 студзеня 1947, п. Прыморскі, Чалябінская вобласць, РСФСР) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 1 студзеня 1947 года ў п. Прыморскі Чалябінскай вобласці РСФСР.

Скончыў Магнітагорскі горна-металургічны інстытут, інжынер-будаўнік. Працоўную дзейнасць пачаў прасаўшчыком завода металаканструкцый у Магнітагорску. Пасля службы ва Узброеных Сілах працаваў майстрам, старшым майстрам, начальнікам цэха, начальнікам
вытворчага аддзела, галоўным інжынерам завода металаканструкцый у Магнітагорску. З’яўляўся дырэктарам завода трубчастых будаўнічых
канструкцый, другім сакратаром гаркама КПСС Першаўральска. Быў намеснікам дырэктара па вытворчасці, галоўным інжынерам, дырэктарам завода лёгкіх металаканструкцый у Маладзечне. З 1995 года займаў пасаду старшыні Маладзечанскага гарвыканкама.

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання. З’яўляўся старшынёй Пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў па жыллёвай палітыцы, будаўніцтве, гандлі і прыватызацыі.

Узнагароды
----------

* Медаль «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь»,
* ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь,
* ганаровая грамата Міжпарламенцкай Асамблеі Еўразійскага эканамічнага супольніцтва.

Зноскі
------

1. ↑  ЧУРСИН НИКОЛАЙ УСТИМОВИЧ Архівавана 29 студзеня 2020.
2. ↑  Постановление Палаты представителей Национального собрания Республики Беларусь от 18 ноября 2004 г. № 22-П3/I «Об избрании Постоянной комиссии Палаты представителей Национального собрания Республики Беларусь по жилищной политике, строительству, торговле и приватизации»
3. ↑  ПАРЛАМЕНТ — Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
Будынак Шведскай акадэміі
**Шведская акадэмія** (шведск.: Svenska Akademien) — адна з каралеўскіх Шведскіх акадэмій, заснавана Густавам III у 1786 годзе. Гэта нацыянальны аналаг Французскай акадэміі, створаны па яе ўзоры. Шведская акадэмія складаецца з абмежаванай колькасці месцаў (іх менш, чым у Францыі — не 40, а 18), якія займаюцца пажыццёва вядомымі шведскімі пісьменнікамі, навуковымі, грамадскімі дзеячамі, чые творы лічацца ўзорнымі; для літаратара членства ў Шведскай акадэміі — вышэйшы нацыянальны прэстыж. Асноўны занятак Акадэміі — нармаванне шведскай мовы, ці, як сфармулявана афіцыйна гэта мэта — захоўваць «чысціню, сілу і тонкасць шведскай мовы» (*Svenska Språkets renhet, styrka och höghet*). Дэвіз акадэміі — «Талент і густ» (*Snille och Smak*).

Акадэмія выдае два нарматыўных слоўніка: «Шведскі акадэмічны словаспіс» (*Svenska Akademiens ordlista* у адным томе, перавыдаваўся неаднаразова) і шматтомны «Шведскі Акадэмічны слоўнік» (*Svenska Akademiens ordbok*). Праца над апошнім пачата ў 1898 годзе, а ў наш час (2005 год) праца ідзе над літарай «T».

З 1901 года штогод Шведская акадэмія па завяшчанні Альфрэда Нобеля прысуджае Нобелеўскую прэмію па літаратуры. Гэта адменная роля вось ужо больш стагоддзя робіць Шведскую акадэмію, якая да таго была прыкметнай установай толькі ў маштабе краіны, адной з найбольш уплывовых літаратурных сіл у свеце. Разам з тым на яе долю прыпадае і ўся тая крытыка, якую сустракае гэта прэмія.

Гл. таксама
-----------

* Будынак Шведскай акадэміі
* Скандынаўская прэмія Шведскай акадэміі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Шведская акадэмія**
* Афіцыйны сайт
* Акадэмічны слоўнік
**Царква Святой Кацярыны** (шведск.: Sankta Katarina kyrka, руск.: Церковь Святой Екатерины) — шведскамоўны лютэранскі прыход у Санкт-Пецярбургу, Расія. Заснаваны ў 1632 годзе ў горадзе Нюэне, на месцы якога па захопе гэтых мясцін рускімі быў заснаваны Санкт-Пецярбург. Такім чынам, гэта найстарэйшы прыход горада на Няве.

Сучасны будынак царквы, будаўніцтва якога было завершана ў 1865 годзе, быў спраектаваны архітэктарам Карлам Андэрсанам. Колькасць прыхажанаў дасягала ў XIX стагоддзі 7 000 чалавек, сярод якіх былі сем’і Нобель і Лідваль, ювелір Карл Фабержэ. Тут шлюбаваўся Густаў Манергейм. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі царква і яе пастары падпалі пад пераслед. У 1934 годзе ў будынку царквы размясцілася спартыўная школа. У 2005 годзе царква была вернута шведскай грамадзе Санкт-Пецярбурга.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шведская царква Святой Кацярыны
* Генеральное консульство Швеции в Санкт-Петербурге: Шведский приход в Санкт-Петербурге (руск.)
* Е. Е. Князева, Г. Ф. Соколова «Лютеранские церкви и приходы России XVIII—XX вв.», Санкт-Петербург, «Литера», 2001, ISBN 5-89319-048-3 (руск.)
Мадэль Форта Крысціны, Амерыкана-шведскі гістарычны музей.
**Форт Крысціна** (шведск.: Fort Kristina;англ.: Fort Christina) — першае шведскае паселішча, заснаванае ў 1638 годзе ў вусці рэк Крысціна і Дэлавэр падчас шведскай каланізацыі Амерыкі, у 1638—1655 гадах — сталіца Новай Швецыі.

Паселішча было названа ў гонар каралевы Крысціны (1626 - 1689). Асноўным насельніцтвам форта на найпозніх этапах яго існавання былі фіны з падуладных Швецыі фінскіх земляў.

Зноскі
------

1. ↑  Нацыянальны рэестр гістарычных месцаў ЗША — 1966.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3719'></a>



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 315170584 |
**Мікалай Уладзіміравіч Рагазінскі** (1886 – 1941) — грамадска-палітычны дзеяч, удзельнік устанаўлення савецкай улады на тэрыторыі беларускіх губерняў і Заходняга фронту.

У Першую сусветную вайну паручнік. Вёў рэвалюцыйную работу сярод салдат 3-га Сібірскага корпуса 2-й арміі. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 г. узначальваў бальшавіцкі камітэт у корпусе. Дэлегат VI з’езда РСДРП(б)  (руск.) (бел. член Паўночна-Заходняга абласнога камітэта РСДРП(б). 

У час Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 г. старшыня ВРК 2-й арміі і член бюро ВРК Заходняга фронту, старшыня Прэзідыума выканкома Саветаў Заходняй вобласці і фронту. Са снежня 1917 г. старшыня ВРК пры Стаўцы Вярхоўнага Галоўнакамандуючага. Удзельнік грамадзянскай вайны. Пасля на адміністрацыйна-гаспадарчай рабоце.

Творы
-----

* В 3-м Сибирском полку // В борьбе за Октябрь в Белоруссии и на Западном фронте: воспоминания активных участников Октябрьской революции / Ин-т истории партии ЦК КП Белоруссии – филиал Ин-та марксизма-ленинизма при ЦК КПСС. – Мн.: Госиздат БССР, Ред. полит. лит. 1957. – 372 с.

Літаратура
----------

* Рагазінскі Мікалай Уладзіміравіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны – Усая. – Мн.: БелЭн, 2001. – 591 с.: іл. – С. 38. – ISBN 985-11-0214-8.
**Расійска-маўрыкійскія адносіны** — двухбаковыя адносіны паміж Расійскай Федэрацыяй і Рэспублікай Маўрыкій.

Расійская Федэрацыя мае пасольства ў Порт-Луі, пасольства Маўрыкій ў Маскве было адкрыта ў ліпені 2003 года.

Гісторыя
--------

Дыпламатычныя адносіны паміж СССР і Маўрыкій былі ўстаноўлены 17 сакавіка 1968 года.

У 1970-я гады СССР і Маўрыкій падпісалі цэлы шэраг пагадненняў, савецкія ваенныя караблі амаль кожны год наведвалі Порт-Луі.

У кастрычніку 2006 года прайша сустрэча міністра замежных спраў РФ Сяргея Лаўрова і міністра замежных спраз Маўрыкій.

У кастрычніку 2022 года на міжнародным форуме «Паўночны Каўказ у свеце, які змяняецца», пасол Маўрыкія Хесвар Джанке паведаміў, што РФ і Маўрыкій фіналізуюць работу па запуску прамых авіяцыйных рэйсаў паміж .

Культурнае супрацоўніцтва
-------------------------

У 1997 годзе было заключана пагадненне аб супрацоўніцтве ў галіне спорту. У маі 2006 года года РФ наведваў міністр турызму Маўрыкія К. Дзюваль.

Зноскі
------

1. ↑  Советский флот на острове Маврикий (руск.). Архівавана з першакрыніцы 7 лютага 2020. Праверана 13 красавіка 2020.
2. ↑  Россия и Маврикий финализируют работу по запуску прямых рейсов (руск.). *Telegram-канал ТАСС* (13 кастрычніка 2022).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тарасенка.
**Мікалай Уладзіміравіч Тарасенка** (нар. 7 лістапада 1952, в. Благаўка, Шклоўскі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі фізік. Член-карэспандэнт (2017), доктар фізіка-матэматычных навук (2000), дацэнт (2012).

Біяграфія
---------

Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (1975).

З 1975 года у Інстытуце фізікі АН БССР. З 2004 года — загадчык лабараторыі Інстытута малекулярнай і атамнай фізікі НАН Беларусі. З 2007 года — загадчык лабараторыі, з 2015 года — загадчык Цэнтра «Фізіка плазмы» Інстытута фізікі імя Б. І. Сцяпанава НАН Беларусі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследаванні ў галіне лазерных тэхналогій сінтэзу нанаструктур і лазернай спектраскапіі плазмы. Развіў фізічныя асновы высокачуллівых метадаў лазерна-флуарысцэнтнай спектраскапіі для дыягностыкі шырокага круга плазменных асяроддзяў: нізкатэмпературнай газаразраднай і лазерна-абляцыённай плазмы, высокатэмпературнай вадароднай плазмы. Суаўтар даследаванняў па нелінейным пераўтварэнні частаты лазернага выпраменьвання ў газавых сумесях, у якіх упершыню атрымана кагерэнтныя выпраменьванне ў галіне вакуумнага ультрафіялету. Сфармаваў новы напрамак даследаванняў — лазерны плазмаактываваны сінтэз нанаразмерных часціц металаў, іх сплаваў і хімічных злучэнняў у вадкасці, вызначыў умовы кантраляванай мадыфікацыі часціц пад дзеяннем лазернага выпраменьвання, прапанаваў і рэалізаваў шэраг падыходаў для павышэння эфектыўнасці лазерных тэхналогій фарміравання нанаструктур з зададзенымі параметрамі, высветліў умовы стварэння наначасціц карбідаў і аксідаў металаў, люмінесцыруюцых вугляродных і крамянёвых квантавых кропак; распрацаваў перспектыўны тэхналагічна просты метад фарміравання легіраваных нанаструктур, а таксама лазерна-плазменны рэактар для сінтэзу наначасціц з кіраванымі ў шырокім дыяпазоне параметрамі. Распрацаваў шэраг лазерных методык колькаснага спектральнага аналізу для вызначэння кампанентнага складу матэрыялаў для прадпрыемстваў Беларусі.

Аўтар 400 навуковых прац, аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў.

### Бібліяграфія

* Optical Emission Spectroscopy of C2 and C3 Molecules in Laser Ablation Carbon Plasma // Spectroscopy, Dynamics and Molecular Theory of Carbon Plasmas and Vapors. Singapore, 2011 (в соавт.).
* Pulsed Laser Ablation Synthesis and Modification of Composite Nanoparticles in Liquids // Laser Ablation in Liquids: Principles, Methods and Applications in Nanomaterials Preparation and Nanostructures Fabrication. Singapore, 2012.
* Synthesis and Spectroscopy of Nanoparticles // Nano-Optics for Enhancing Light-Matter Interactions on a Molecular Scale. Dordrecht, 2013 (в соавт.).

Зноскі
------

1. ↑  ТАРАСЕНКА Мікалай Уладзіміравіч

Спасылкі
--------

* Мікалай Уладзіміравіч Тарасенка ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
**Мікала́й Фядо́сіевіч Нізо́ўцаў** (**Нізаўцо́ў**) (1896, Вялікі Усцюг Валагодскай губерні — 8 лютага 1938, Мінск) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч, наркам земляробства БССР.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1896 годзе ў горадзе Вялікі Усцюг. З сям’і службоўца. Член КПСС з 1918 года.

З 26 красавіка 1937 года займаў пасаду народнага камісара земляробства Беларускай ССР. 29 ліпеня 1937 года быў вызвалены ад займанай пасады пастановай пленума ЦК КПБ(б). 4 лютага 1938 года быў арыштаваны ў Мінску па адрасе: вул. К. Маркса, д. 2, кв. 8. Быў выключаны з УКП(б) і 8 лютага быў асуджаны пазасудовым органам НКУС як «член антысавецкай дыверсійна-тэрарыстычнай арганізацыі «правых» да ВМП з канфіскацыяй маёмасці. Расстраляны. 

15 снежня 1956 года быў рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага Суда БССР. Асабовая справа Н. № 8173-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Літаратура
----------

* НІЗОЎЦАЎ (НІЗАЎЦОЎ) Мікалай Федасеевіч // Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2005.
Французскі слівавы тарт
**Адкрыты пірог** — адзін з відаў пірагоў з салодкім (з садавіны і ягад) або салёным (з гародніны, мяса або рыбы) начыннем. Начынне пры гэтым застаецца адкрытым, гэта значыць не накрываецца пластом цеста.

Цеста раскочваецца тонкім пластом і змяшчаецца ў неглыбокую форму для выпечкі ў духоўцы прыкладна на 30 хвілін — да залацістага колеру. Падаецца цёплым або халодным: салодкі пірог — як дэсерт, салёны пірог — як закуска або асноўная страва.

* Адкрыты пірог з вішнямі перад выпечкайАдкрыты пірог з вішнямі перад выпечкай
* Гарбузовы пірогГарбузовы пірог
* Веганскі грушава-малінавы адкрыты пірогВеганскі грушава-малінавы адкрыты пірог
**«Ілюзія кахання»** (фр.: Mal de pierres) — французскі драматычны фільм, зняты Ніколь Гарсія па матывах рамана Мілены Агус «Каменная хвароба». Сусветная прэм’ера стужкі адбылася 15 мая 2016 года на Канскім кінафестывалі.

Сюжэт
-----

Па матывах аднайменнага рамана Мілены Агус пра жанчыну, якая, знаходзячыся ў нешчаслівым шлюбе, пачынае кахаць іншага.

Дзеянне адбываецца на поўдні Францыі пасля Другой сусветнай вайны. Галоўная гераіня пад ціскам сям’і выходзіць замуж за нялюбага чалавека, але нягледзячы на ​​яго гатоўнасць зрабіць сумеснае жыццё шчаслівым, не можа адказаць узаемнасцю на яго пачуцці. У час знаходжання ў санаторыі ў Альпах яна знаёміцца ​​з ветэранам вайны, які праходзіць там лячэнне, узнікае моцнае каханне.

У ролях
-------

* Марыён Каціяр ···· Габрыэль Рабаскаль
* Алекс Брэндэмюль ···· Жазэ
* Луі Гарэль ···· Андрэ Саваж
* Брыжыт Раюан ···· Адэль
* Віктуар Дзю Буа ···· Жанін — сястра Габрыэль
* Алаіз Саваж ···· Агасціна
* Віктар Кілічыні ···· Марк Рабаскаль

Зноскі
------

1. 1 2   Праверана 11 ліпеня 2016.
2. 1 2   Праверана 11 ліпеня 2016.
3. 1 2 3 4  Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
4. ↑
5. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 17 жніўня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ліндберг.

**Карын Ліндберг** (швед. Karin Lindberg, у замужжы Ліндэн, швед. Lindén: 6 кастрычніка 1929, Калікс, Швецыя — 2 снежня 2020) — шведская гімнастка, чэмпіёнка свету, чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў 1952 года, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 1956 года.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1929 годзе ў Каліксе, вырасла ў Стакгольме. Яна тройчы прымала ўдзел у Алімпійскіх гульнях у катэгорыі «камандныя практыкаванні з прадметам» у складзе зборнай Швецыі. Першы раз Карын ўдзельнічала ў Летніх Алімпійскіх гульнях 1948 года ў Лондане. У 1950 годзе яна ў складзе зборнай перамагла на чэмпіянаце свету. У 1952 годзе на Летніх Алімпійскіх гульнях у Хельсінкі шведкі выйгралі залаты медаль у камандных практыкаваннях з прадметам, апярэдзіўшы зборную СССР і Венгрыі з вынікам 74,2 бала. На Летніх Алімпійскіх гульнях у Мельбурне ў 1956 годзе зборная Швецыі зноў набрала 74,2 балы ў камандных практыкаваннях з прадметам, але ў гэты раз іх вынік пераўзышлі спартсменкі з Венгрыі. Удзельніцы зборнай Швецыі атрымалі сярэбраны медаль.

У 1952 годзе Ліндберг была названая спартсменкай года. У 1955 годзе трапіла ў ДТЗ. Пасля завяршэння кар’еры яна на працягу 17 гадоў вяла ранішнія заняткі гімнастыкай на тэлеперадачы Morgonpasset. Яна была старшынёй Асацыяцыі гімнастыкі акругі Эрэбру ў 1983—1991 гадах. Таксама працавала трэнерам і фармацэўтам.

Зноскі
------

1. 1 2  Karin Elisabet Lindberg 1929-10-06 — 2020-12-02 Idrottare, gymnast, lärare // *(unspecified title)* Праверана 12 лютага 2021.
2. ↑   Праверана 19 снежня 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Карын Ліндберг

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · МАК · Алімпійскі камітэт Швецыі |
**Сцяг Дэлавэра** (англ.: Flag of Delaware) - адзін з сімвалаў амерыканскага штата Дэлавэр.

Сцяг штата Дэлавэр уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча сіняга колеру. У цэнтры сцяга намаляваны дыямент (ромб) цёмна-жоўтага колеру (колеры буйваловай скуры), у цэнтры якога - герб штата Дэлавэр. Ніжэй дыямента дата *DECEMBER 7, 1787* (7 снежня 1787 года). У гэты дзень Дэлавэр стаў першым штатам, які ратыфікаваў Канстытуцыю Злучаных Штатаў. Колеры сцяга адлюстроўваюць колеры ўніформы генерала Джорджа Вашынгтона.

Герб, змешчаны ў цэнтры сцяга, быў прыняты 17 студзеня 1777 года. Ён уяўляе сабой шчыт з трыма гарызантальнымі палосамі - сіняга, белага і зялёнага колераў. На шчыце намаляваныя - сноп пшаніцы, кукурузны катах і бык, які стаяіць на траве (зялёнай паласе), - усё гэта сімвалізуе сельскую гаспадарку Дэлавэра. Вышэй шчыта - паруснае судна. Шчытатрымальнікі - фермер злева і салдат справа. Ніжэй шчыта дзяржаўны дэвіз - *LIBERTY AND INDEPENDENCE* (з англ.: Свабода і Незалежнасць). Гэтыя сімвалы таксама ўключаны ў пячатку Дэлавэра.

Сцяг быў прыняты 24 ліпеня 1913 года. Падобны сцяг быў у ваенных фарміраванняў з штата Дэлавэр падчас Грамадзянскай вайны. Ён уяўляў сабой сіняе палотнішча з гербам штата.

| ≛ Сцягі штатаў ЗША |
| --- |
| Штаты | 
Агая · 
Аёва · 
Айдаха · 
Аклахома · 
Алабама · 
Аляска · 
Арканзас · 
Арызона · 
Арэгон · 
Ваёмінг · 
Вашынгтон · 
Вермонт · 
Віргінія · 
Вісконсін · 
Гаваі · 
Джорджыя · 
Дэлавэр · 
Заходняя Віргінія · 
Ілінойс · 
Індыяна · 
Каларада · 
Каліфорнія · 
Канектыкут · 
Канзас · 
Кентукі · 
Луізіяна · 
Мантана · 
Масачусетс · 
Мінесота · 
Місісіпі · 
Місуры · 
Мічыган · 
Мэн · 
Мэрыленд · 
Небраска · 
Невада · 
Нью-Гэмпшыр · 
Нью-Джэрсі · 
Нью-Ёрк · 
Нью-Мексіка · 
Паўднёвая Дакота · 
Паўднёвая Караліна · 
Паўночная Дакота · 
Паўночная Караліна · 
Пенсільванія · 
Род-Айленд · 
Тэнесі · 
Тэхас · 
Фларыда · 
Юта
 |  |
| Федэральная акруга | Акруга Калумбія |
| Астраўныя тэрыторыі | Амерыканскае Самоа ·  Гуам ·  Паўночныя Марыянскія астравы ·  Пуэрта-Рыка ·  Амерыканскія Віргінскія астравы |
| Гл. таксама | Сцяг Канфедэратыўных Штатаў Амерыкі |