recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Браўн.

**Джэйсан Браўн** (англ.: Jason Brown; нар. 15 снежня 1994, Лос-Анджэлес) — амерыканскі фігурыст, які выступае ў адзіночным катанні. Бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 2014 года ў камандным спаборніцтве. Сярэбраны прызёр чэмпіянату чатырох кантынентаў (2020) і бронзавы прызёр чэмпіянату чатырох кантынентаў (2018). Чэмпіён ЗША (2015), трохразовы сярэбраны прызёр чэмпіянату ЗША (2014, 2020, 2023), трохразовы бронзавы прызёр чэмпіянату ЗША (2017, 2019, 2021). Чэмпіён каманднага чэмпіянату свету (2015), сярэбраны прызёр каманднага чэмпіянату свету (2017), бронзавы прызёр каманднага чэмпіянату свету (2021).

Станам на 27 студзеня 2023 г. займае 16-е месца ў рэйтынгу Міжнароднага саюза канькабежцаў.
**Выбары Прэзідэнта Францыі 2022** (фр.: Élection présidentielle française de 2022) — чарговыя выбары Прэзідэнта Францыі, першы тур якіх адбыўся 10 красавіка, а другі 24 красавіка 2022 года. Перамогу атрымаў дзеючы кіраўнік краіны Эманюэль Макрон.

Кандыдаты
---------

* Наталі Арто
* Фаб’ен Русэль
* Эманюэль Макрон, партыя Наперад, Рэспубліка!
* Жан Ласаль
* Марын Ле Пен
* Эрык Зэмур, партыя Рэканкіста (лідар і стваральнік партыі)
* Жан-Люк Меланшон
* Эн Ідальга
* Янік Жадо, партыя Еўропа Экалогія Зялёныя
* Валеры Пекрэс
* Філіп Путу
* Нікаля Дзюпон-Эньян

Сацыялагічныя апытанні
----------------------

За дзень да выбараў маем наступны рэйтынг кандыдатаў:

* Макрон — 26 %
* Ле Пен — 23 %
* Меланшон — 17 %
* Зэмур — 9 %
* Пекрэс — 8 %

Па даных папярэдняга апытання, у верагодным другім туры Макрон можа набраць 53 %, а Марын Ле Пен — 47 %.

Першы тур
---------

### Вынікі

У першым туры найбольшую колькасць галасоў атрымалі дзеючы Прэзідэнт Эманюэль Макрон і Марын Ле Пен, якія выйшлі ў другі тур. Трэцяе месца мае Жан-Люк Меланшон.

### Экзіт-полы

Паводле дадзеных першых экзітполаў, Макрон набраў 28,1 % галасоў у першым туры галасавання, а ягоная суперніца Ле Пэн — 23,3 %. На трэцім месцы — кандыдат ад левых Жан-Люк Меланшон з 20,1 %.

Другі тур
---------

Другі тур адбыўся 24 красавіка. Эманюэль Макрон набраў 58,5 % галасоў, Марын Ле Пен — 41,5 %.

Зноскі
------

1. ↑  Vive la France! Прэзідэнцкія выбары: пераабранне Макрона ці верагодная перамога Марын Ле Пэн? Першая серыя ўжо заўтра
2. ↑  Выбары прэзідэнта Францыі: у другі тур выходзяць Эманюэль Макрон і Марын Ле Пэн
**Дзяржаўны джаз-аркестр БССР** — першы прафесійны джазавы калектыў Беларусі. Створаны ў 1939 годзе ў Беластоку як Беластоцкі тэатралізаваны джаз Юрыя Бяльзацкага, з 1 студзеня 1940 года Дзяржаўны джаз-аркестр пад кіраўніцтвам Эдзі Рознера. У складзе аркестра напачатку пераважалі прафесійныя музыканты — эмігранты з краін Заходняй Еўропы, у асноўным з Польшчы. Першыя канцэрты адбыліся ў Мінску ў красавіку 1940 года, потым у Маскве, у тэатры саду «Эрмітаж». У складзе аркестру ў розны час працавалі спевакі Р.Камінская (жонка Э.Рознера), З.Ларчанка, Л.Лямпель, А.Гольдберг, кампазітар і спявак А.Гарыс, трубач і паэт Ю.Цэйтлін, тэнар-саксафаніст Т.Лявіцін, скрыпач П.Гофман, піяніст А.Дабрушкес, гітарыст Л.Маркевіч. У рэпертуары пераважалі творы, напісаныя ўдзельнікамі калектыву: «Слава табе, Беларусь!» Бяльзацкага, «Каўбойская», «Мандаліна, гітара і бас», «На палянцы» Гарыса, танга «Навошта смяяцца, калі сэрцу балюча» Рознера (усе на словы Цэйтліна) і іншыя.
У 1944-45 гадах праведзена вялікая праца па запісе твораў на грмапласцінкі (усяго 43). У 1946 годзе Рознер і Камінская арыштаваны. У 1947 годзе аркестр расфарміраваны.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
**Піцемскі вялікі камень** — валун у Беларусі, геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. Размешчаны за 2,5 км на паўднёвы захад ад в. Багуслаўка Маларыцкага раёна Брэсцкай вобласці, каля былога хутара Піцемскі. Валун парфірападобнага граніту з крышталямі палявога шпату і біятыту. Даўжыня валуна складае 2,3 м, шырыня 1,3 м, вышыня 1,4 м, у абводзе 5,8 м, аб’ём 2,2 м³, маса каля 5,9 т. Прынесены ледавіком каля 320—250 тыс. г. назад з Фінляндыі. Доўгая вось валуна арыентавана з поўначы на поўдзень, што адпавядае напрамку руху ледавіка. Ахоўны статус нададзены ў 1997 годзе.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
Утрэхцкі псалтыр, ліст 15 v
**Утрэхцкі псалтыр** (нідэрл.: Utrechts Psalter) — помнік сярэднявечнага кніжнага мастацтва, які захоўваецца ва ўніверсітэцкай бібліятэцы  (гал.) (бел. Утрэхта (Нідэрланды).

Агульныя звесткі
----------------

*Утрэхцкі псалтыр* з’яўляецца выдатным помнікам кніжнага ілюстравання эпохі Каралінгскае Адраджэння. Ён быў створаны каля 820—835 гадоў у бенедыкцінскім манастыры Атвільер  (руск.) (бел. у Шампані і ўпрыгожаны зробленымі тушшу 166-ю ілюстрацыямі. Тэкст напісаны на лацінскай мове. Прыкладна ў гэты ж час у Атвільерскім абацтве  (англ.) (бел. гэтымі ж каліграфамі і мастакамі было створана і вядомае Евангелле Эбона. З 1732 года Утрэхцкі псалтыр захоўваецца ў бібліятэцы ўніверсітэта горада Утрэхт.

Утрэхцкі псалтыр з’яўляецца таксама важным гістарычным помнікам, які характарызуе лад жыцця і мыслення людзей каралінгскай эпохі — у першую чаргу дзякуючы інтэрпрэтацыям-каментарам, дадзеных выкладзеным у гэтым рукапісы псалмам.

Зноскі
------

1. 1 2 3  The Utrecht Psalter Праверана 27 снежня 2018.

Літаратура
----------

* *Utrecht-Psalter*. Im Originalformat der Handschrift 32 aus dem Besitz der Bibliotheek der Rijksuniversiteit te Utrecht. 2 Bände. Graz: Akad. Druck- u. Verlags-Anstalt (Codices selecti phototypice impressi), 1982—1984. Band 1: Vollständige Faksimile-Ausgabe, 216 Seiten, 1982; Band 2: Kommentar von Koert van der Horst, übersetzt aus dem Holländischen von Johannes Rathofer, 108 Seiten, 1982. ISBN 3-201-01207-6
* Koert van der Horst (выд.): *The Utrecht Psalter in medieval art: picturing the psalms of David*. [… Published in conjunction with the exhibition Het Utrecht Psalter. Middeleeuwse meesterwerken rond een beroemd handschrift Utrecht, Museum Catharijneconvent, 31 August — 17 November 1996] MS’t Goy-Houten 1996. ISBN 90-6194-328-0, ISBN 90-6194-318-3
* Lawrence Nees, "On Carolingian book painters: The Ottoboni Gospels and its Transfiguration Master, "in: *The Art Bulletin*, Juni 2001, в Find Articles

Спасылкі
--------

* Псалтыр на сайце бібліятэкі Утрэхцкага ўніверсітэта
* Поўная рэпрадукцыя на сайце бібліятэкі Утрэхцкага ўніверсітэта

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | OCLC |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4187293-9 · VIAF: 183063063 |
**Патэт Лаа** (лаос.: ປະເທດລາວ, у перакладзе «Лаоская дзяржава») — агульная назва ваенна-палітычных сіл сацыялістычнай арыентацыі ў Лаосе ў 1950—1970-я гады.

Першай арганізацыяй, званай Патэт Лаа, быў Адзіны нацыянальны фронт Лаоса, сфармаваны ў 1950 годзе для барацьбы супраць французскіх каланізатараў за незалежнасць краіны. У 1956 годзе на яго базе быў створаны Патрыятычны фронт Лаоса (ПФЛ), які ўключаў Саюз моладзі Лао Хаксат, Асацыяцыю лаоскіх жанчын, Федэрацыю патрыятычных прафсаюзаў, Асацыяцыю лаоскіх студэнтаў і іншыя арганізацыі.

Сілы Патэт Лаа былі адной з бакоў грамадзянскай вайны ў Лаосе (1960—1973), ведучы ўзброеную барацьбу супраць арміі Каралеўскага Лаоса. Вельмі моцны ўплыў на арганізацыю мела Дэмакратычная Рэспубліка В’етнам (ДРВ). З 1968 года армія ДРВ у значнай ступені замяніла войскі Патэт Лаа на фронце. Згодна з пагадненнем 1973 года, якія завяршылі вайну, ПФЛ уваходзіў у склад кааліцыйнага ўрада.

У 1975 годзе сілы Патэт Лаа здзейснілі ўзброены пераварот, узяўшы ўладу ў свае рукі і ліквідаваўшы манархію.

Спасылкі
--------

* Патет Лао в Большой советской энциклопедии
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Беразоўскі.

**Мікалай Іванавіч Беразоўскі** (нар. 10 жніўня 1947, в. Старына, Петрыкаўскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне распрацоўкі, здабычы і абагачэння карысных выкапняў. Доктар тэхнічных навук (2004), прафесар (2007).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Тарфяныя машыны і комплексы», кваліфікацыя «Інжынер-механік», 1971).

Працаваў у Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1971, факультэт горнай справы і інжынернай экалогіі, кафедра «Горныя машыны», загадчык кафедры), адначасова Беларускі інстытут правазнаўства (з 2006, кафедра лагістыкі і інфармацыйна-матэматычных дысцыплін, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: здабыча і перапрацоўка арганагенных матэрыялаў.

Бібліяграфія
------------

* Научно-технологические основы ресурсо- и энергосберегающих процессов обогащения твердых горючих ископаемых : диссертация … доктора технических наук : 25.00.13 : защищена 20.12.2002 : утверждена 03.03.2004 / Березовский Николай Иванович. — Минск, 2002.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Березовский Николай Иванович / Н. П. Савик // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 366.
**Чытагонг** (бенг.: চট্টগ্রাম) — горад на паўднёвым усходзе Бангладэш; адміністрацыйны цэнтр аднайменнай акругі і вобласці краіны. Другі найбуйнейшы горад краіны і найважнейшы порт Бангладэш.

Геаграфія
---------

Вядомы з I стагоддзя нашай эры. У 1338 годзе Факхрудзін Мубарак Шах захапіў Чытагонг. Ён пабудаваў дарогу ад Чандпура да Чытагонга. У 1538 годзе араканцы аднавілі сваё кіраванне. Маголы захапілі Чытагонг у 1666 годзе. З 1538 па 1666 год партугальцы здзяйснялі набегі на Чытагонг і практычна кіравалі ў ім. З 1760 года горад належаў Ост-Індскай кампаніі. Падчас Другой сусветнай вайны быў мішэнню нападаў для японцаў, але яны не змаглі захапіць горад, як і Брытанскую Індыю. У 1947—1971 гадах належаў Пакістану, з 1971 года пасля вайны за незалежнасць — Бангладэш.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Кітай Куньмін, Кітай
* Лаос В’енцьян, Лаос
* Індыя Калькута, Індыя

Вядомыя асобы
-------------

* Шахрыяр Алам, бангладэшскі дзяржаўны дзеяч
* Мухамад Юнус (нар. 1940) — прафесар эканомікі, лаўрэат Сіднейскай прэміі міру (1998), Нобелеўскай прэміі міру (2006).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чытагонг

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Ларуса · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4088876-9 · LCCN: n81085421 · VIAF: 137217518 |
**Пауэрваёленс** (англ.: Powerviolence) — жанр хардкор-панку, экстрэмальная форма трэшкора.

Гурт «Siege», які ўдзельнічае ў школьнай «Бітве гуртоў» (Ваёмінг, 1984 год).

Гісторыя
--------

Тэрмін быў вылучаны Мэтам Даміно ў 1989 годзе. Упершыню тэрмін як нешта цэласнае быў згаданы ў песні «Hispanic Small Man Power» піянерамі жанру, групай «Man Is the Bastard». Адным з першых узораў пауэрваёленса быў хардкор-панк-гурт «Infest», канца 1980-х, які спрабаваў змяшаць элементы хардкор-панка з больш шумнымі, моцнымі па якасці гуку элементамі, як у гртоў «Lärm» і «Siege». Да пачатку 1990-х жанр, які дагэтуль хутка рос, застыў і спыніўся ў развіцці, і яго найбольш шырока прызнанай і вядомай формай гэтага часу былі такія гурты як «Man Is the Bastard», «Crossed Out», «Neanderthal», «No Comment», «Capitalist Casualties», і «Manpig». Да канца 1990-х практычна ўсе яркія пауэрваёленс-гурты чэрпалі натхненне з «Siege and Deep Wound», «Cryptic Slaughter», «Septic Death», «Negative FX» і ранніх «Corrosion of Conformity», так як іх папярэднікі з’яўляюцца ўзорам такога жанру, як трэш-метал ці трэшкор.

Зноскі
------

1. ↑  Six Reasons Why Infest Might Be The Most Hardcore Band Ever **(нявызн.)**. *miaminewtimes.com*.  Miami New Times. Праверана 27 красавіка 2017.
2. ↑  An Oral History of Powerviolence **(нявызн.)**. *lioncitydiy.blogspot.com*.  Lion City DIY. Праверана 14 лютага 2012.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Пі́хтавы алей** — эфірны алей, які атрымліваюць перагонкай парай з ігліцы і маладых галінак піхты сібірскай.

Празрыстая, бясколерная, светла-жоўтая або зеленаватая вадкасць з характэрным смалістым пахам.

Найбольш якасны алей атрымліваецца з маладых парасткаў, нарыхтаваных у ліпені—жніўні. З 70—70 тон сыравіны атрымліваецца каля 1 тоны алею.

Выкарыстанне
------------

Піхтавы алей выкарыстоўваецца ў мылаваранай, парфумернай, лікёра-гарэлачнай вытворчасці, у медыцыне. З яго атрымліваюць медыцынскую камфору.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Лесная энциклопедия: В 2-х т. / Ред. кол.: Г. И. Воробьёв (гл. ред.) и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1986. — Т. 2. Лимонник—Ящерицы. — С. 216. — 631 с. — 100 900 экз. (руск.)

Літаратура
----------

* Пихтовое масло // Лесная энциклопедия: В 2-х т. / Ред. кол.: Г. И. Воробьёв (гл. ред.) и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1986. — Т. 2. Лимонник—Ящерицы. — С. 216. — 631 с. — 100 900 экз. (руск.)
**Патсдамскі каталог** (азначэнне **PD**, дадатковага каталога — **PPD**) — фотаметрычны каталог, складзены Мюлерам і Кемпфам на аснове вызначэнняў, зробленых візуальным фатометрам Цэльнера. Утрымлівае 14 тыс. зорак, ярчэйшых за m+7,5 паводле «Бонскага агляду». Пазней каталог быў дапоўнены данымі аб зорках у зоне ад 0° да −10°, і аб зорках на поўнач ад сутачнай паралелі +75°, але слабейшых.

| ⛭Астранамічныя каталогі |
| --- |
| Гістарычныя | Шы Шэня  • Гіпарха  • Альмагест  • Ас-Суфі  • Аль-Біруні  • Амара Хаяма  • Ат-Тусі  • Гурганскі зідж  • Уранаграфія  • Уранаметрыя  • Тыха Браге  • Галея  • Гевелія  • Джона Флемстыда  • Лакайля  • Месье  • Вольфа |
| Сучасныя | 2MASS  • Abell  • AC  • BD  • C  • CCDM  • CD  • COROT  • CPD  • DDO  • FK4/FK5  • GC  • GCVS  • Gl/GJ  • GSC  • HD  • HIP  • HR  • IC  • IDS  • KIC  • MCG  • NGC  • NHICAT  • NSV  • OGLE  • PD  • PGC  • RCW  • RECONS  • RNGC  • ROSAT  • SAO (CAO)  • SDSS  • STF  • TYC  • UGC  • WDSC |
**Пітэрмарыцбург** (афрыкаанс Pietermaritzburg) — горад у Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы, цэнтр правінцыі Квазулу-Натал і яе другі па колькасці насельніцтва горад (па перапісу 1991 яго насельніцтва складала 228549 чалавек, цяпер, паводле ацэнак, ад 350 да 500 тысяч чалавек). Плошча горада 649 км ².

Ратуша Пітэрмарыцбурга, пабудаваная ў 1893, знішчаная падчас пажару ў 1895 і адноўленая ў 1901
Помнік Гандзі
Заснаваны бурскімі пасяленцамі ў 1838 годзе, названы ў гонар Пітэра Рэтыфа і Герхарда Марыца, лідараў бураў, якія першымі прыйшлі ў гэтыя месцы і былі забітыя зулусамі (ёсць таксама версія, што горад названы ў гонар аднаго Рэтыфа, бо яго другое імя было Марыц). Месца, дзе паўстаў горад, называлася Умгунгундлову (найболей распаўсюджаны пераклад з зулускай - «месца слана»; зараз такую назву носіць акруга, у якой размешчаны Пітэрмарыцбург).

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт горада

1. 1 2  South African Post Office<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q7565777'></a>
2. 1 2
**Касары** (эст.: Kassari) — востраў на захадзе Эстоніі. На востраве знаходзіцца аб'ект культурнай спадчыны Эстоніі — капліца Касары.

Апісанне
--------

Агульная плошча вострава складае 19,3 км². Берагавая лінія 59 км. Востраў быў створаны каля 3000 гадоў таму ў мора. Вышыня самай высокай кропкі вострава — 15 м над узроўнем мора.

Касары злучаны з востравам Хіюмаа дзвюма дамбамі.

Востраў Касары ўпершыню згадваецца ў дакументах у 1564 годзе як *Kaskesara*. Належыць да воласці Кяйна. На Касары пастаянна жывуць каля 300 чалавек у чатырох вёсках Эсікюла, Касары, Ар'яку і Тагукюла. У Ар'яку з пачатку 19 стагоддзя знаходзіцца порт, які сёння служыць гаванню.

На востраве ёсць краязнаўчы музей, які распавядае пра яго гісторыю.

На востраве знаходзіцца музей фінскай пісьменніцы Айны Калас (1878—1956). Калас праводзіла на Касары і Хіюмаа свой летні адпачынак, і потым выкарыстовала астравы як месца дзеяння ў сваіх творах.

Літаратура
----------

* Uno Kiisa: *Kassari.* Eesti Raamat, Tallinn 1985.
**Прыбытковае месца** — п’еса ў пяці дзеяннях Аляксандра Мікалаевіча Астроўскага.

Надрукаваная ў часопісе «Русская беседа», № 1, 1857; у гэтым жа годзе выйшла асобным выданнем. Аднак да пастаноўкі ў тэатрах не была дапушчаная. Толькі праз шэсць гадоў — 27 верасня 1863 — упершыню пастаўлена ў Пецярбургу, на сцэне Александрынскага тэатра, у бенефіс артысткі Ляўкеевай; у маскоўскім Малым тэатры — 14 кастрычніка таго ж года, у бенефіс артысткі Васільевай.

Зноскі
------

1. ↑  Театральная энциклопедия. Гл. ред. П. А. Марков. Т. 2 — М.: Советская энциклопедия, Гловацкий — Кетуракис, 1963, 1216 стб. с илл. 14 л. илл.

Спасылкі
--------

* Спектакль Доходное место на сайте Максима Аверина  (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бібліятэкар (значэнні).*Бібліятэкар*, Джузэпэ Арчымбольда, 1556
**Бібліятэ́кар**, **бібліятэ́карка** — прафесіянал па апрацоўцы інфармацыі ў бібліятэчнай і інфармацыйнай навуках, які выконвае арганізацыю і кіраванне інфармацыйнымі паслугамі і матэрыяламі для ўсіх, каму патрабуецца гэта інфармацыя. Як правіла, бібліятэкары працуюць у дзяржаўных бібліятэках ці бібліятэках вышэйшых або сярэдніх навучальных устаноў, пачатковых або сярэдніх школ, медыя-цэнтрах, бібліятэках у рамках прадпрыемстваў ці кампаній. На Захадзе некаторыя бібліятэкары могуць быць незалежнымі прадпрымальнікамі, якія працуюць ў якасці інфармацыйных спецыялістаў, каталагізатараў, і па іншых спецыялізаваных кірунках.

Гл. таксама
-----------

* Архіварыус

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік беларускай мовы / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; ўклад. Н. П. Еўсіевіч [і інш]; навук. рэд. А. А. Лукашанец, В. П. Русак. - Мінск : Беларус. навука, 2012. - 916 с. - ISBN 978-985-08-1365-7 : 53 334 р.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бібліятэкар

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11943998f · GND: 4145258-6, 4145264-1 · LCCN: sh85076491 · NDL: 00573394 · NKC: ph114928, ph121658 |
**Вевярэск** — летапісны горад, які ўпамінаецца ў «Спісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх» у канцы XIV ст. сярод гарадоў ВКЛ.

У даследчыкаў няма адзінага пункту гледжання наконт месцазнаходжання гэтага горада. Рускі гісторык М. М. Ціхаміраў  (руск.) (бел. адносіў яго да ліку загадкавых. Археолаг В. В. Сядоў атаясамліваў летапісны Вевярэск з гарадзішчам каля в. Касцянева Шчучынскага раёна і лічыў, што назва горада паходзіць ад гідроніма — назвы р. Ваверка (левы прыток р. Лебяда, што ўпадае ў Нёман). Ён меркаваў, што горад загінуў у выніку нашэсця ў ХІІІ ст. а частка ўратаваных жыхароў заснавала сучаснаю Ваверку. Але малаімаверна, каб гідронім даў назву паселішчу, ад якога р. Вавёрка працякае за 16 — 18 км. Больш верагодна, што летапісны Вевярэск існаваў на месцы сучаснай в. Ваверка Лідскага раёна, што размяшчаецца на р. Вавёрка. У дакументах XVI ст. упамінаецца пад назвай Гарадзішча.

Літаратура
----------

* Вевярэск // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. С. 53.
* Піваварчык, С. А. Вевярэск / С. А. Піваварчык // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 2. Беліцк — Гімн / БелЭн; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. — 537 с.: іл. — С. 240—241. — ISBN 5-85700-142-0.
* Седов, В. В. К истории поселений Черной Руси // Краткие сообщения Института археологии АН СССР. — 1974. — Выпуск 139. — С.
* Тихомиров, М. Н. Русское летописание. — М. 1979.
**Ваўчо́** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 1,5 км на ўсход ад Ушачаў, каля вёскі Ціханяты ў басейне ракі Крашанка, якая выцякае з возера.

Плошча паверхні Ваўча складае 0,38 км². Найбольшая глыбіня возера — 4,2 м. Даўжыня возера — 1,28 км, найбольшая шырыня — 0,47 км. Даўжыня берагавой лініі — 3,28 км. Аб'ём вады ў возеры складае 1,02 млн. м³, плошча вадазбору возера — 78,4 км².  

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны маюць вышыню 5—17 м, пераважна разараныя. На паўднёвым усходзе схілы парослыя лесам. На поўначы і поўдні схілы невыразныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі возера вышынёй да 0,3 м, пясчаныя, на пэўных участках знаходзяцца пад хмызняком. На поўначы і поўдні забалочаная пойма возера шырынёй да 150 метраў.
Падводная частка катлавіны карытападобнай формы. Мелкаводная зона вузкая і займае каля 14 % плошчы возера. Дно вадаёма ўздоўж берагоў пясчанае, на большых глыбінях — высланае высакапопельным гліністым глеем. 
Шырыня паласы прыбярэжнай расліннасць складае 5—15 м, расліннасць пашыраная да глыбіні 1,8—2,5 м.
Возера эўтрофнае, праточнае. На поўдні ў Ваўчо ўпадаюць ручаі з азёр Вечалле і Дземінец.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, акунь, карась, плотка і іншыя віды рыб.

На ўсходнім беразе возера знаходзіцца гасцявы дом "Ціханяты".

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі. — Мн.:БелЭн, 1994.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 45. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0.
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.1 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 1. — 575 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 29. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Возера Ваўчо Архівавана 7 лютага 2013.
Бібліяграфічны аддзел ва Універсітэцкай бібліятэцы ў Грацы
**Бібліяграфія** (ад стар.-грэч. Βιβλιογραφία, βιβλίον (biblion) - кніга, γράφω (grapho) - пішу), — 1) спецыфічная галіна інфармацыйна–практычнай дзейнасці па падрыхтоўцы і апісанні інфармацыі пра творы друку і пісьменства, а таксама па распрацоўцы прынцыпаў і метадаў выкарыстання гэтай інфармацыі; 2) апрацаваны збор бібліяграфічных апісанняў дакументаў, падабраных па пэўных пытаннях. 

Бібліяграфія — інфармацыйная інфраструктура, якая забяспечвае падрыхтоўку, распаўсюджванне і выкарыстанне бібліяграфічнай інфармацыі.

Важнейшыя задачы бібліяграфіі - стандартызацыя бібліяграфічнай дзейнасці, у тым ліку бібліяграфічнага апісання; складанне бібліяграфічных паказальнікаў і індэксаў цытавання; класіфікацыя дакументаў. Бібліяграфічная дзейнасць вывучаецца ў рамках бібліяграфазнаўства як навуковай дысцыпліны.

Гісторыя
--------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — С. 141. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
* *Симановский И. Б.* Белорусская советская библиография. — Ч. 1. — 1965. — 191 с.
* Дерунов К. Н. Итоги и уроки прошлого русской библиографии за 200 лет. — 1913.

Спасылкі
--------

* *А. Шлюбскі*. Матэрыялы да беларускай бібліяграфіі / Інстытут беларускай культуры, Бібліяграфічная камісія; — Менск : ІБК, 1927. — Т. 4 : Беларуская этнаграфія ў доследах і матэрыялах, кн. 3 : Этнаграфія. — 94 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Канадская · Кароткая яўрэйская · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 133183242 · GND: 4006432-3 · LCCN: sh85013838 · LNB: 000049780 · Microsoft: 97002063 · NDL: 00572290 · NKC: ph118867 |

 |
**Цазін** (басн.: і харв.: Cazin, сербск.: Цазин) — горад у Босніі і Герцагавіне, размешчаны ў паўночна-заходняй частцы краіны на скрыжаванні шляхоў, якія вядуць з Біхача праз Веліку-Кладушу ў суседнюю Рэспубліку Харватыю, і далей як у Заходнюю Еўропу, так і кірункам на Ракавіцу-Грабавац да Адрыятычнага мора. У паўднёва-ўсходнім кірунку ад Цазіна праз Босанску-Крупу мусяць рухацца да Баня-Лукі, Тузлы, далей да Сербіі. Разам з навакольнымі паселішчамі ўтварае абшчыну **Град Цазін** (басн.: , харв.:  і сербск.: Grad Cazin, Град Цазин ).

Гісторыя
--------

Ваколiцы Цазіна былі населены яшчэ ў дагістарычны час. На розных археалагічных пляцоўках знойдзены рэшткі прадметаў з касці, каменя, гліны, медзі.

### Другая сусветная вайна

У канцы ліпеня і пачатку жніўня 1941 года, з сёлаў каля Цазіна сотні праваслаўных сербаў, якія традыцыйна не былі шматлікімі ў гэтай частцы Босанскай Краіны, былі знішчаны ўсташамі, пераважна з мясцовых мусульманаў.

Цвярдыня Астрожац у н.п. Астрожац на Уні Града Цазіна
Іcнуе легенда, што менавiта падчас візіта ў Цазін, у час існавання так званай Біхацкай рэспублікі, Ціта выкрыў сваю асобу. Гэта нібыта адбылося ў 1942 годзе, калі падчас сустрэчы з мясцовымі кіраўнікамі Народна-вызваленчай барацьбы, Ціта давёў, што ён харват па паходжанні, слесар па прафесіі, Іосіп Броз. Замак Астрожац ў той час зрабіўся штабам Біхацкай рэспублікі.

Насельніцтва
------------

Паводле перапісу насельніцтва 2013 года колькасць насельніцтва ў населеным пункце Цазін складала 14,387 чалавек, ва ўсёй гарадской абшчыне — 69,411 чалавек.

Склад насельніцтва ў межах сёння існуючай тэрыторыі абшчыны Цазін:

#### 2013

* Баснійцы — 63 463 (95.94 %)
* Харваты — 320 (0.484 %)
* Сербы — 29 (0.044 %)
* Іншыя — 2 337 (3.533 %)

#### 1991

* Мусульмане — 61 693 (97.29 %)
* Сербы — 778 (1.227 %)
* Харваты — 139 (0.219 %)
* Югаславы — 430 (0.678 %)
* Іншыя — 369 (0.582 %)

#### 1981

* Мусульмане — 55 401 (97.01 %)
* Сербы — 826 (1.446 %)
* Харваты — 122 (0.214 %)
* Югаславы — 575 (1,007 %)
* Іншыя — 116 (0.203 %)

Гаспадарка
----------

Аснову эканомікі края складае сельская гаспадарка. І выключнае месца тут належыць малочна-таварнаму кірунку. Абшчына сярод лідараў у краіне па аб’ёмах сырога кароўега малака. Акрамя малочнай вытворчасці значнае месца займае вырошчванне садавіны і гародніны ды іх перапрацоўка. Таксама маюць значэнне пасевы тэхнiчнай раслiннай сыравiны, нарыхтоўка лекавых раслін і лясных дароў.

Вынікам Баснійскай вайны зрабілася значнае знішчэнне эканамічнага патэнцыялу. І дасюль тут налічваецца болей за сем тысяч незанятых працаздольных асобаў, пры значным ўдзелу «шэрай» эканомікі.

Зноскі
------

1. 1 2  Попис становништва, домаћинстава и станова у Босни и Херцеговини 2013 на територији Републике Српске — Прелиминарни резултати, Републички завод за статистику, Бања Лука, 2013. Архівавана 24 студзеня 2014.
**Ве** (стар.-ісл. Vé) — скандынаўскі бог, адзін з трох братоў-багоў (Вілі, Ве і Одзін), якія стварылі Мідгард, свет людзей. Ве часта разглядаецца як адна з выяў Одзіна. Аднак, у «Перабранцы Локі» і «Сазе пра Інглінгаў» паказваецца, што Вілі і Ве кіравалі ў адсутнасць Одзіна дзяржавай і спалі з яго жонкай Фрыг.

Паходжанне бога Ве
------------------

Буры спарадзіў Бора, у якога было тры сыны: Одзін, Вілі і Ве.

Дзеянні
-------

Одзін з братамі забілі Іміра, і з яго цела стварылі свет. Плоць Іміра стала зямлёй, кроў-морам, косці — гарамі, чэрап — небам, валасы — лесам, а вейкі — сценамі Мідгарда.

Сыны Бора паднялі зямлю, зладзілі на ёй Мідгард, а затым ажывілі драўляныя статуі людзей, засяліўшы імі сваё царства.

У міфе гаворыцца, што спачатку людзі былі нежывыя і не мелі лёсу. Ажывілі іх багі, але далі лёс людзям норны.

Багі зладзілі нябесны звод і вызначылі ролі Сонца і Месяца, упарадкаваўшы рух гэтых свяцілаў і, такім чынам, усталяваўшы змену сутак і месяцаў.

На гэтым этапе ўладкавання свету багі, да таго ж, утаймоўваюць змея Ёрмунганда, ваўка Фенрыра і гаспадыню царства мёртвых Хель.

Гл. таксама
-----------

* Скандынаўская міфалогія

Зноскі
------

1. ↑  Звесткі пра этапы стварэння і ўладкавання свету выкладзены галоўным чынам у адной з песень «Эды», «Прадраканні вёльвы», і часткова дапаўняюцца іншымі крыніцамі.

Літаратура
----------

* *Сінельчанка В. Н. Пятроў М. Б.* У свеце міфаў і легенд.
* *Сямёнава М.* Дзевяць светаў.

Спасылкі
--------

* Паўночная Слава
* Энцыклапедыя міфалогіі старажытнага міру
* Сайт, прысвечаны міфам і легендам Поўначы Архівавана 4 студзеня 2015.

| ⛭Асы |
| --- |
| Багі | 
* Андхрымнір
* Бальдр
* Бёр
* Брагі
* Буры
* Валі
* Ве
* Відар
* Вілі
* Даг
* Дэлінг
* Локі
* Магні
* Мейлі
* Модзі
* Од
* Одзін
* Рыг
* Тор
* Уль
* Форсеці
* Хеймдаль
* Хермод
* Хёд
* Хёнір
* Цюр

 |
| Багіні | 
* Біль
* Вар
* Вёр
* Геўён
* Глін
* Гна
* Ёрд
* Ідун
* Лефн
* Нана
* Нот
* Сага
* Сігюн
* Сін
* Сіф
* Снотра
* Сьёфн
* Труд
* Фрыг
* Фула
* Эйр

 |
| Іншыя | 
* Квасір

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Ганчары Лідскага раёна Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

На паўночна-ўсходняй ускраіне вёскі, на могілках. Пабудавана ў 1774 годзе з дрэва. У вопісе парафій Лідскага дэканату 1784 года згадваецца ўніяцкая царква ў вёсцы Ганчары

Асвячона 22 кастрычніка 1878 года пасля капітальнага рамонту (пастаўлены новы іканастас, створаны прастол, пакладзена новая падлога, зроблены трое дзвярэй з прытвора ў малітоўную залу, апсіда па-новаму ашалявана).

Архітэктура
-----------

Помнік народнага дойлідства. Прамавугольны ў плане зруб пераходзіць у прамавугольную трохгранную апсіду з бакавымі рызніцамі. Да галоўнага фасада далучана трох’ярусная чацверыковая вежа-званіца, завершаная цыбулепадобным купалам на нізкім васьмерыку. Вертыкальна ашаляваныя фасады ў верхняй частцы расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі.

Інтэр’ер
--------

Унутраная прастора 3 парамі слупоў падзелена на 3 нефы. Цэнтральны, шырэйшы, неф паракрыты кілепадобным (бочкавым) скляпеннем, бакавыя — плоскай столлю. У межах залы абапал апсіды вылучаны 2 рызніцы, пад хорамі — бакавыя клеці і лесвіца.

Зноскі
------

* Литовские епархиальные ведомости, 1881. № 15 — 16. С. 138.

Зноскі
------

1. ↑  pawet.net

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4
* Спіс вернікаў Ганчарскай і Дакудаўскай грэка-каталіцкіх парафій у 1829 г. // на pawet.net
* Лаўрэш Леанід. Прыходы ў Ганчарах і Дакудаве // Лідскі Летапісец. 2020. № 4(92). С. 44-71. // на pawet.net

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Пакроўская царква (Ганчары)
* Свята-Пакроўская царква (Ганчары) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
**Вевярыца** (*векша*, сучаснае беларуская — вавёрка) — старажытнаруская плацёжная адзінка. Назву атрымала ад вавёрчынай скуры, што з’яўлялася таварам-грошамі. У X—XI стагоддзях гэта манетны фрагмент (0,33—0,50 г) куфіцкага дырхема або заходнееўрапейскага дэнарыя. У XI стагоддзі складала 1/100—1/150 грыўні кун, 1/5—1/8 нагаты, 1/4—1/6 куны, 1/2—1/3 разаны. У XII—XIII стагоддзях састарэлы тэрмін, што азначаў вельмі нязначную, мізэрную суму.

Літаратура
----------

* Вевярыца // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0. — С. 240.
* Рябцевич, В. Н. О чем рассказывают монеты / В. Н. Рябцевич. — 2-е изд. перераб. и доп. — Мн.: Народная асвета, 1977. — 399 с.
**Бібліятэкі Сапегаў** існавалі ў XVI—XVIII стагоддзях у Слоніме, Ружанах, Дзярэчыне, Кодані. Другі па велічыне прыватны кнігазбор на Беларусі (пасля бібліятэкі Радзівілаў).

Пачатак кнігазбору дала Ружанская бібліятэка канцлера вялікага літоўскага Л. І. Сапегі, якую павялічыў яго сын Казімір Леў. У XVIII стагоддзя ружанскі збор пераведзены ў Дзярэчын і значна папоўнены Аляксандрам, Міхалам, Францыскам Сапегамі. Бібліятэка ў Кодані вырасла дзякуючы бібліяфільству канцлера вялікага літоўскага Яна Фрыдэрыка і Аляксандра Сапегаў. У ёй найбольш поўна прадстаўлена літаратура па юрыспрудэнцыі, гісторыі, паэзіі, мовазнаўстве, геаграфіі, тэалогіі. Акрамя кнігазбору ў ёй былі архіў старажытных актаў, калекцыя гравюр. У 1644—1645 гадах вялікую колькасць кніг К. Л. Сапега ахвяраваў бібліятэцы Віленскай езуіцкай акадэміі. У 1810 годзе А. Сапега перадаў коданскую бібліятэку варшаўскаму Таварыству аматараў навук, у 1834 годзе дзярэчынская бібліятэка і архіў вывезены ў Санкт-Пецярбург. Захаваліся вопісы на некаторыя часткі бібліятэк, экслібрысы некаторых уладальнікаў кнігазбору.

Большая частка кніг Сапегаўскіх бібліятэк у наш час зберагаецца ў Расійскай нацыянальнай бібліятэцы, бібліятэцы Вільнюскага ўніверсітэта, рэшта — у бібліятэцы Расійскай АН, бібліятэцы Варшаўскага ўніверсітэта і іншых сховішчах.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Иконников В. С. Опыт русской историографии. Киев, 1891. Т. 1, кн. 1. С. 784, кн. 2. 1892. С. 1237—1238.
* Нікалаеў М. Аблічча сярэдневяковай бібліятэкі: Кнігазборы Сапегаў // Мастацтва Беларусі. 1985. № 7.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дзікае.

**Дзі́кае** — возера ў Глускім раёне Магілёўскай вобласці, за 13 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Глуск, за 3 км на ўсход ад пасёлка Кіраўскае, побач з балотам Дзікае. Адносіцца да басейна ракі Ліса (левы прыток Пцічы).

Плошча паверхні каля 0,28 км², даўжыня 0,59 км, найбольшая шырыня 0,52 км. Найбольшая глыбіня 1,2 м, сярэдняя 0,46 м. Даўжыня берагавой лініі 1,64 км. Аб’ём вады 0,13 млн м³.  

Берагі нізкія, тарфяністыя. Месцамі параслі хмызняком, на захадзе забалочаныя. Дно возера тарфяністае, выслана сапрапелем. Злучана ручаём з сістэмай меліярацыйных каналаў і каналам з ракой Ліса. Вакол возера асушанае тарфяное балота.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6). — С. 114.
* Ліст карты N-35-118. Выданне 1981 г. (руск.)

Спасылкі
--------

* Агульная характарыстыка азёр Магілёўскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)
* Морфаметрычныя параметры азёр Магілёўскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)
**Люцкія букі-экзоты** — батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння ў в. Люта Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці. Размешчаны ў Люцкім парку на тэрыторыі Люцкай школы-інтэрната, першы бук знаходзіцца за 300 метраў на паўднёвы ўсход ад корпуса школы-інтэрната, за будынкам майстэрняў, другі знаходзіцца ў двары школы-інтэрната за 10 метраў ад будынка. 2 дрэвы буку ляснога пурпуралістага (*Fagus silvatica 'purpurea'* ) узростам 117 i 122 гады (2016), вышыня 21 i 23 м, дыяметр 0,64 i 0,76 м (1984). Каштоўная дэкаратыўная парода. Ахоўны статус нададзены ў 1972 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Брэсцкай вобласці Архівавана 22 лістапада 2017.

Літаратура
----------

* Люцкія букі-экзоты // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз.
**Рачная вуліца** (трансліт.: *Račnaja vulica*, руск.: Речная улица) — невялікая вуліца ў Наваполацку.

Апісанне
--------

Размешчана ў паўднёва-ўсходняй частцы горада паміж 9-м мікрараёнам і царквой евангельскіх хрысціян-баптыстаў у раёне дыспетчарскай станцыі гарадскога транспарту «Падкасцельцы». Цягнецца паўколам з поўначы на паўднёвы захад ад вуліцы Палявой да вуліцы Маладзёжнай. Працягласць вуліцы складае 400 метраў. Забудавана індывідуальнымі дамамі катэджнага тыпу. Рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца.

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------
**Махамед Хамдзі аль-Хашымі** (араб.  محمد الهاشمي الحامدي‎‎), таксама **Махамед аль Хашымі Аль-Хаміда**, альбо **Хашымі Хамдзі** — туніскі журналіст, медыя-прадпрымальнік і палітык, які жыве ў Лондане. Ён з’яўляецца заснавальнікам і лідарам партыі «Паток Любові» (раней Партыя «Народная петыцыя»).

Біяграфія
---------

Махамед Хамдзі Хашымі нарадзіўся ў горадзе Сядзі-Бу-Зід. Ён вывучаў арабскую мову і літаратуру ў Туніскім універсітэце, які скончыў з дыпломам бакалаўра ў 1985 годзе. Затым ён паступіў на магістарскую праграму па арабскай літаратуры, гісторыі і сучаснаму ісламазнаўству ў Лонданскім універсітэце, які скончыў у 1990 годзе. Там жа ён атрымаў званне доктара ў галіне сучасных ісламскіх даследаванняў у 1996 годзе. Пасля ён пісаў артыкулы ў розных газетах і часопісах, у тым ліку ў Лонданскай штодзённай газеце на арабскай мове «Шарко Аль-Аусат». Затым ён заснаваў свой уласны штотыднёвік *Al-Mustakilla* («Незалежнасць», 1993 г.), штоквартальнік «Дыпламат» у 1996 годзе. У 1999 годзе ён заснаваў спадарожнікавы тэлеканал *AL-Mustakilla* (Незалежнасць) і другі тэлевізійны канал пад назвай «Дэмакратыя» ў 2005 годзе.

З пачатку 1980-х гадоў да сваёй адстаўкі ў 1992 годзе, Хашымі Хамдзі быў членам туніскага ісламіскага руху «Энахда». Пазней ён сцвярджаў (але потым ад гэтага адмаўляўся), што трэба наладзіць шчыльныя сувязі з прэзідэнтам Зін эль-Абідзін Бен Алі і яго партыяй, RCD. У сакавіку 2011 года, пасля туніскай рэвалюцыі, ён заснаваў партыю Народная петыцыя (*Aridha Chaabia*), павелічэнню папулярнасці якой спрыяў яго тэлеканал *AL-Mustakilla*, і затым абвясціў сваю кандыдатуру на прэзідэнцкіх выбарах.

Антыкарупцыйная камісія 11 лістапада апублікавала ліст Хашымі Хамдзі, які ён напісаў у снежні 2009 года тагачаснаму прэзідэнту Зін аль-Абідзін Бен Алі, у якім ён прапанаваў выпускаць штотыднёвыя праграмы, каб паказаць свету так званае «дэмакратычнае развіццё» ў Тунісе. Ён прызнае, што яго канал атрымаў шмат рэкламных даходаў ад рэжыма Бен Алі.

З 4 лютага 2012 года Хашымі Хамдзі быў абраны генеральным сакратаром партыі *прагрэсіўных кансерватараў*, якая была шчыльна звязана з рухам «Народная петыцыя».

Асабістае жыццё
---------------

Махамед Хамдзі аль-Хашымі жанаты на алжырцы Амар Кмада і мае ад яе чатырох дзяцей.

Зноскі
------

1. ↑  «Tunisia’s new government: Islamists and secularists at one: A new assembly makes a steady start with an Islamist-led ruling coalition», The Economist, dated 26 Nov 2011.
2. ↑  ↑ أ ب ت ث ج ح قدادرة، باديس، «المرشح لرئاسة تونس الدكتور محمد الهاشمي الحامدي في حوار حصري لـ „الشروق اليومي" أريد أن يكون الجزائري تونسيا في تونس والتونسي جزائريا في الجزائر»، 2011.09.17وصل لهذا المسار 2011-10-25من الشروق اليومي. Архівавана 16 студзеня 2012.
3. ↑  أ ب ت ث ج ح خ د ذ ر ز س رئيس قناة «المستقلة» يعود إلى تونس للمشاركة في الحكم أو قيادة المعارضة. صحيفة الإقتصادية. تاريخ الولوج 2011-11-12

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 305212739 |
| сістэма | аддзел | ярус | Узрост, млн гадоў назад |
| --- | --- | --- | --- |
| Неаген | Міяцэн | Аквітан | **менш** |
| Палеаген | Алігацэн | Хацкі | 23,03—28,4 |
| Рупельскі | 28,4—33,9 |
| Эацэн | Прыабонскі | 33,9—37,2 |
| Бартонскі | 37,2—40,4 |
| Лютэцкі | 40,4—48,6 |
| Іпрскі | 48,6—55,8 |
| Палеацэн | Танецкі | 55,8—58,7 |
| Зеландскі | 58,7—61,7 |
| Дацкі | 61,7—65,5 |
| Мел | Верхні | Маастрыхцкі | **больш** |
| Падзел палеагену прыведзены ў адпаведнасці з IUGS па стане на ліпень 2009 года |

**Лютэцкі ярус** (**лютэт**) — другі знізу геалагічны ярус эацэну. Ахоплівае перыяд часу ад 41,3 млн год назад па 47,8 млн год назад. Названы ў гонар антычнага паселішча Лютэцыя, якое знаходзілася на месцы сучаснага Парыжа.

Выдзелены ў 1883 годзе французскім геолагам Альбертам дэ Лапаранам у наваколлях Парыжа. У тыпавым разрэзе прадстаўлены «грубымі вапнякамі», якія ўтрымліваюць астаткі двухстворкавых і нумулітаў.

Адклады лютэцкага яруса шырока распаўсюджаны ў Заходняй Еўропе, дзе яны адпавядаюць часу шырокага наступа мора.

У стратыграфічнай схеме палеагена Беларусі лютэцкаму ярусу адпавядаюць вярхі канеўскай світы і нізы бучакскай світы.

Спасылкі
--------

* Лютетский ярус/БСЭ(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12215439b |
**Лю́цынскі могільнік** — могілкі латгалаў IX—X стст. каля г. Лудза (ранейшая назва Люцын) у Латвіі. Адкрыты Е. Р. Раманавым у 1890 годзе. Пахавальны абрад — трупапалажэнне, трупаспаленне і пахаванне адных рэчаў. У жаночых пахаваннях знойдзе на шмат бронзавых упрыгожанняў (нагрудныя ланцужкі, вітыя і пласціністыя грыўні, бранзалеты са змяінымі галоўкамі на канцах, пярсцёнкі, трапецападобныя падвескі і інш.); у мужчынскіх — жалезныя наканечнікі дзідаў, сякеры, масіўныя бранзалеты, якія выконвалі ролю кастэтаў. Багатых пахаванняў няшмат, але яны выразна адрозніваліся ад звычайных пахаванняў, што сведчыць пра значную сацыяльную дыферэнцыяцыю.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дзікае.
**Дзі́кае** — гідралагічны заказнік рэспубліканскага значэння на тэрыторыі Пружанскага раёна Брэсцкай і Свіслацкага раёна Гродзенскай абласцей. Створаны ў 1968 годзе з мэтай зберажэння ў натуральным стане асноўнай часткі Дзікага балота, а таксама для падтрымання гідралагічнага рэжыму прылеглай часткі Белавежскай пушчы. Плошча заказніка складае 7,4 тыс. га (1997).

Знаходзіцца ў межах Нарава-Ясельдзінскай раўніны. Займае частку старажытнай праточнай даліны на водападзеле Балтыйскага і Чарнаморскага басейнаў. У флоры заказніка больш за 150 відаў, ёсць рэдкія ахоўныя віды: арніка горная, венерын чаравічак сапраўдны, зубніца клубняносная, лілея-саранка і інш. Тарфяныя паклады сярэдняй глыбінёй 1,4 м пераважна з драўнянага (найчасцей бярозавага) торфу, укрытага асаковым і часткова асакова-гіпнавым. У глыбокіх западзінах сапрапелі (магутнасць пластоў да 0,6 м). На балотным масіве зрэдку трапляюцца мінеральныя «астраўкі» з шыракалістых і шыракаліста-хвойных лясоў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
IAC/MAK head office / Будынак штаб-кватэры ў Маскве
**Міждзяржаўны авіяцыйны камітэт** (МАК) — выканаўчы орган 12 дзяржаў былога СССР (Садружнасці незалежных дзяржаў) па дэлегаваных дзяржавамі функцый і паўнамоцтваў у галіне грамадзянскай авіяцыі і выкарыстанні паветранай прасторы. Заснаваны на падставе падпісанага 30 снежня 1991 міжурадавага «Пагаднення аб грамадзянскай авіяцыі і аб выкарыстанні паветранай прасторы».

Займаецца сертыфікацыяй паветраных судоў, аэрадромаў і авіякампаній. Вядзе Авіярэгістр МАК (АР МАК). Займаецца расследаваннямі здарэнняў на паветраным транспарце.

Штаб-кватэра МАК знаходзіцца ў Маскве па адрасе: вул. Вялікая Ардынка, дом 22/2/1.

Краіны — члены пагаднення аб МАК
--------------------------------

* Сцяг Азербайджана Азербайджан
* Сцяг Арменіі Арменія
* Сцяг Беларусі Беларусь
* Сцяг Грузіі Грузія (former member)
* Сцяг Казахстана Казахстан
* Сцяг Кыргызстана Кыргызстан
* Сцяг Малдовы Малдова
* Сцяг Расіі Расія
* Сцяг Таджыкістана Таджыкістан
* Сцяг Туркменістана Туркменістан
* Сцяг Узбекістана Узбекістан
* Сцяг Украіны Украіна

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт МАК  (руск.)/ (англ.)
* Афіцыйны сайт МАК  (руск.)/ (англ.) (old website)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LNB: 000118396 · VIAF: 305081038 |
**Гілі-Траванган** (індан.: Gili Trawangan) — востраў у архіпелагу Гілі. Уваходзіць у склад інданезійскай правінцыі Ламбок. 

Востраў мае вулканічнае паходжанне, даволі нізкі. Выцягнуты з поўначы на поўдзень на 2,54 км у даўжыню. Найбольшая шырыня - 1,7 км. Берагі пясчаныя. Пляжы Гілі-Траванган лічацца аднымі з найпрыгажэйшых у свеце. Востраў атачаюць каралавыя рыфы. Клімат субэкватарыяльны пасатны.

У 2010 г. на Гілі-Траванган жыло каля 700 чал. пераважна сасакі, балійцы, яванцы, арабы. Злучаны паромнымі пераправамі з астравамі Ламбок і Балі. Аснова мясцовай эканомікі — турызм.

Спасылкі
--------

* Агульная інфармацыя для турыстаў Архівавана 28 верасня 2013.
* Даведнік для вандроўнікаў аб астравах Гілі
* Карта Гілі-Траванган Архівавана 9 лістапада 2013.
**Місія ААН у Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга** (англ.: United Nations Organization Stabilization Mission in the Democratic Republic of the Congo, Mission de l'organisation des Nations Unies pour la stabilisation en République démocratique du Congo, MONUSCO) — міратворчыя сілы Арганізацыі Аб’яднаных Нацый у Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга, заснаваныя Саветам Бяспекі ААН у рэзалюцыях 1279 (1999) і 1291 (2000). Прызначаны для назірання за мірным працэсам Другой кангалезскай вайны.

Гл. таксама
-----------

* Украінскі міратворчы кантынгент у Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга

Літаратура
----------

* Séverine Autesserre, *The Trouble with the Congo: Local Violence and the Failure of International Peacebuilding"', Cambridge University Press, 2010. ISBN 9780521156011*
* Miller, Eric, "The Inability of Peacekeeping to Address the Security Dilemma," 2010. ISBN 978-3-8383-4027-2
* Shabbir Ahsan, *The peacekeeper*, 2007. ISBN 978-0-595-46896-6
**Кентэрберы**, **кентэрберыйская сцэна** або **кентэрберыйскае гучанне** — тэрміны якія апісваюць агульнасць музыкантаў прагрэсіўнага рока, музыкантаў-авангардыстаў, джазменаў, шматлікія з якіх працавалі ў горадзе Кентэрберы (Англія, графства Кент) і яго абшарах у канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў. Шматлікія вядомыя брытанскія авангардныя і фьюжн-музыкі пачыналі сваю кар'еру ў кентэрберыйскіх калектывах, у прыватнасці Фрэд Фрыт, Алан Халдсуорт і Піцер Блегвад. З гадамі, па меры таго, як удзельнікі калектываў змяняліся і ўзнікалі новыя гурты, тэрмін стаў часцей выкарыстоўвацца для пазначэння музычнага стылю, паджанра, чым тэрытарыяльнай агульнасці музыкантаў.

Заўвагі
-------

1. ↑  Азначэнне кентэрберыйскай сцэны. Даступна на

Спасылкі
--------

* Collapso - Canterbury Music Family Tree Архівавана 18 студзеня 2006. (англ.)
* Calyx: The Canterbury Website Архівавана 7 снежня 2004. (англ.)
* Артыкул аб кентэрберыйскай сцэне (англ.) на www.progarchives.com
* facelift magazine (англ.) — часопіс прыхільнікаў кентэрберыйскай сцэны

| ⛭Прагрэсіўны рок |
| --- |
| 
* Спіс гуртоў і асобных выканаўцаў прагрэсіўнага рока

 |
| Кірункі | 
* Класічны прагрэсіў
* Спэйс-рок
* Сімфанічны рок
* Кентэрберы
* Неа-прагрэсіў
* Краўт-рок
* Матэматычны рок

 |
| Звязаныя тэмы | 
* Псіхадэлічны рок
* Прата-прагрэсіў
* Джаз-рок
* Ф’южн
* Джаз
* Прагрэсіўны метал

 |
Лагатып
**Міжнароднае бюро міру** (фр.: Bureau international de la paix, англ.: International Peace Bureau) — інтэрнацыянальны рух за мір, заснаваны ў 1891 годзе.

Гісторыя
--------

Арганізацыя была заснаваная па выніках Міжнароднага кангрэса міру, які адбыўся ў Рыме ў 1891 годзе. Адным з заснавальнікаў бюро, а таксама яго першым старшынёй выступіў дацкі палітык Фрэдрык Баер. Асноўнымі задачамі Міжнароднага бюро міру з'яўляліся арганізацыя і правядзенне міжнародных канферэнцый, прапаганда міру, а таксама падтрыманне кантактаў пацыфісцкіх груп і ўстаноў. За арганізацыю канферэнцый па раззбраенні рух у 1910 годзе была адзначана Нобелеўскай прэміі міру.

Згарнуўшы сваю дзейнасць падчас Першай сусветнай вайны, па яе заканчэнні арганізацыя зноў працягнула працу, засяродзілася на гуманітарнай дзейнасці няўрадавых арганізацый. З пачаткам Другой сусветнай вайны Міжнароднае бюро свету зноў прыпыніла сваю дзейнасць. У 1946 годзе некаторыя з былых членаў арганізацыі сабраліся, каб аднавіць яе працу: новая арганізацыя атрымала назву Міжнароднага камітэту узаемадзеяння арганізацый у барацьбе за мір. У 1961 годзе рух быў прызнаны пераемнікам Міжнароднага бюро міру, пасля чаго стаў функцыянаваць пад ранейшым назвай.

| ⛭Нобелеўская прэмія міру |
| --- |
| 
* Жан Анры Дзюнан / Фрэдэрык Пасі (1901)
* Элі Дзюкамен / Шарль Альбер Гоба (1902)
* Уільям Рэндал Крымер (1903)
* ІМП (1904)
* Берта фон Зутнер (1905)
* Тэадор Рузвельт (1906)
* Эрнеста Тэадора Манета / Луі Рэно (1907)
* Клас Понтус Арнальдсан / Фрэдрык Баер (1908)
* Агюст Беернарт / Поль Анры Бенжамен д’Этурнель дэ Канстан (1909)
* Міжнароднае бюро міру (1910)
* Тобіас Асер / Альфрэд Герман Фрыд (1911)
* Эліу Рут (1912)
* Анры Лафантэн (1913)
* МКЧК (1917)
* Томас Вудра Вільсан (1919)
* Леон Буржуа (1920)
* Карл Яльмар Брантынг / Крысціян Ланге (1921)
* ✯ Фрыцьёф Нансен (1922)
* Осцін Чэмберлен / Чарлз Гейтс Даўэс (1925)

 |
| 
* Поўны пералік
* **(1901—1925)**
* (1926—1950)
* (1951—1975)
* (1976—2000)
* (2001—2025)

 |