recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спаса-Праабражэнская царква.

**Спаса-Праабражэнская царква** — праваслаўны храм у в. Хаціслаў (Маларыцкі раён). Помнік драўлянага дойлідства з рысамі стылю барока.

Пабудавана ў 1799 г. У 1867 г. да царквы прыбудаваная званіца. У 1989 г. царква аддадзеная вернікам (з 1990 г. на рэстаўрацыі).

Архітэктура
-----------

Царква з боку апсіды
Арханёл Міхаіл. XVIII ст. Музей старажытнабеларускай культуры.
Асноўны зруб прамавугольны ў плане са зрэзанымі ў заходняй частцы вугламі і вузкі трохгранны бабінец накрыты агульным двухсхільным дахам з гранёным барочным купалам у цэнтры. Такія ж купалкі ў цэнтры больш нізкага шматсхільнага даху над пяціграннай апсідай і над дзвюма трох’яруснымі вежамі, якія фланкіруюць галоўны фасад. Трох’ярусны галоўны фасад мае прасторавую структуру, па вертыкалі падзелены на тры часткі, размешчаныя пад вуглом адна да адной. Сярэдняя частка завяршаецца трохвугольным франтонам, пакатыя бакавыя нагадваюць валюты мураваных храмаў позняга барока і ракако.

Інтэр’ер
--------

У інтэр’еры дамінуе цэнтральнае памяшканне, перакрытае зрубным люстраным скляпеннем. Бабінец з хорамі пад ім і алтарны зруб маюць плоскасную бэлечную столь. Апсіда вылучана шмат’ярусным разным іканасіасам, створаным у 1830-я гг.

Званіца
-------

Пабач з царквой размешчана трох’ярусная званіца (васьмярык на двух чацверыках), завершаная шатровым дахам з дэкаратыўнымі какошнікамі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* «Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік», Мінск 1993
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Спаса-Праабражэнская царква (Хаціслаў)
* Спаса-Праабражэнская царква (Хаціслаў) на сайце Radzima.org
* Спаса-Праабражэнская царква (Хаціслаў) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Спаса-Праабражэнская царква (Хаціслаў) на сайце «Архіварта»
**Вялікая ложа Беларусі** — гэта суверэннае аб’яднанне рэгулярных вольнамулярскіх ложаў, што працуюць на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь. Створаная пры падтрымцы і прызнанні Вялікіх ложаў Польшчы, Літвы і Украіны і рэгулярна асвечаная 25.05.2019 на Усходзе Мінска падчас супольнага рытуальнага сходу. Мае свае Канстытуцыю, Агульны статут. Арганізацыя афіцыйна зарэгістраваная.

Перадгісторыя
-------------

Вялікая ложа Беларусі мае даўнюю багатую гісторыю і працягвае традыцыі Каралеўскага Мастацтва на беларускай зямлі пачынаючы з протамасонскіх аб’яднанняў позняга Сярэднявечча і эпохі Адраджэння, ложаў XVIII-XIX стагоддзяў, беларускіх вольных муляраў пачатку XX стагоддзя. З Другой сусветнай вайны і да распаду СССР масонства ў Беларусі было забароненае.

У 1998 годзе першыя грамадзяне Беларусі былі ініцыяваны ў ложах Вялікай Нацыянальнай ложы Польшчы (ВЛНП). На рытуальныя працы з Мінска выязджалі ў Варшаву і іншыя польскія гарады. Гэты рух набываў папулярнасць і 19.11.2005 г. на Усходзе Варшавы пад юрысдыкцыяй ВЛНП была створана ложа №8 «Іван Луцкевіч», якая аб’яднала беларускіх братоў і працавала на беларускай мове. У 2010 годзе з дазволу ВЛНП «Іван Луцкевіч» упершыню за доўгія дзесяцігоддзі правёў беларускія масонскія працы на тэрыторыі Беларусі, у Мінску. Колькасць братоў павялічвалася і 20 верасня 2014 года на Усходзе Вільні пад юрысдыкцыяй Вялікай ложы Літвы была створана беларускамоўная ложа №7 «Скарына», куды беларускія масоны прыязджалі з Мінска, але ўсё часцей з дазволу ВЛЛ праводзілі працы на тэрыторыі Беларусі. 21.05.2016 г. на Усходзе Кіева пад юрысдыкцыяй Вялікай ложы Украіны грамадзяне Беларусі стварылі ложу №15 «Браніслаў Тарашкевіч», якая таксама працавала на беларускай мове. З гэтых трох ложаў і была створана ВЛБ, якая ўвасобіла новую, беларускую масонскую юрысдыкцыю, што дазволіла ўсім беларускім братам законна і рэгулярна працаваць на Радзіме. На пачатак 2021 года Вялікую ложу Беларусі афіцыйна прызналі Вялікія ложы Польшчы, Літвы, Украіны, Эстоніі і Казахстана.

Спасылкі
--------

* З’явілася масонская Вялікая ложа Беларусі. Вялікім майстрам стаў Сяргей Дубавец
* Чым займаюцца беларускія масоны? 25 пытанняў Вялікаму майстру беларускай ложы
* Што хаваецца за дзвярыма Дома масонаў у Мінску? Архівавана 25 кастрычніка 2020.
* Сяргей Дубавец: Беларускія масоны пашыраюць свабоду без палітыкі
* Nicht unbeirrt vom Lärm der Welt. Über den Aufbau der Freimaurerei in Belarus während der Staatskrise. Von Br. Walter Plassmann. — Humanität. Das deutsche freimaurer-magazin. 2/2021
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жыдовіч.
**Марыя Андрэеўна Жыдовіч** (19 кастрычніка 1906, Дукора — 12 лістапада 1977) — беларускі мовазнавец. Доктар філалагічных навук (1958), прафесар (1960), Заслужаны дзеяч навукі БССР (1971).

Біяграфія
---------

Скончыла Магілёўскі педагагічны тэхнікум (1930). Працавала педагогам ў Бярозаўскай сярэдняй школе Хоцімскага раёна. У 1934 годзе паступіла на філалагічны факультэт Мінскага педагагічнага інстытута, затым скончыла аспірантуру Уральскага ўніверсітэта. У 1943 годзе прызначана выкладчыкам беларускай мовы БДУ, які працаваў на станцыі Сходня пад Масквой. З 1944 года дацэнт кафедры беларускай мовы БДУ, у 1951—1953 гадах — дэкан філалагічнага факультэта БДУ.

Дзейнасць
---------

У 1957 годзе выдала падручнік «Курс сучаснай беларускай мовы: Марфалогія». У 1958 годзе абараніла доктарскую дысертацыю «Іменнае скланенне ў беларускай мове: Назоўнік. Ч. 1. Адзіночны лік». Даследавала гаворкі Цэнтральнай Беларусі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя. Т. 6. — Мн. 1998. — С. 463.
* *Прыгодзіч М. Р.* Яна была першай // Беларускае слова на скрыжалях гісторыі: матэр. навук. чытанняў, прысвеч. 100-годдзю з дня нарадж. праф. М. А. Жыдовіч (Мінск, 19.10.2006). — Мінск, 2007. — С. 3-6.
**Архітэктурны абмер** — дакладнае вымярэнне збудавання або комплексу збудаванняў з наступнай фіксацыяй іх памераў на чарцяжы. Выконваецца пры распрацоўцы праектнай дакументацыі на рэканструкцыю і перапланіроўку будынкаў, на рэстаўрацыйныя работы на помніках гісторыі і культуры, а таксама пры даследаванні архітэктурных аб’ектаў, якія маюць гістарычную і мастацкую значнасць.

Архітэктурны абмер аб’екта ўключаюць: план тэрыторыі (у маштабе 1:500, 1:1000), чарцяжы ўсіх фасадаў, планаў усіх паверхаў, разрэзаў (1:50, 1:100) і дэталей (1:10, 1:20, у асобных выпадках 1:1).

Архітэктурны абмер з’яўляецца больш складаным відам абмераў, чым абмеры інвентарызацыйныя. Археалагічны абмер уключае ўсе пазіцыі архітэктурнага абмеру, але ўлічвае дэфармацыі, адхіленні ад вертыкальных і гарызантальных напрамкаў, прамых вуглоў, няроўнасці муроўкі і атынкоўкі і інш.

Выкананне архітэктурных абмераў — важны метад вывучэння помнікаў архітэктуры.

Беларусь
--------

У Беларусі першыя архітэктурныя абмеры былі звязаны з даследаваннямі ў XIX ст. помнікаў абарончай архітэктуры, у тым ліку Крэўскага замка, Лідскага замка, Мураванкаўскай царквы Раства Багародзіцы, Сынкавіцкай царквы-крэпасці, а таксама культавай архітэктуры, напрыклад, цэркваў у Віцебску.

У 1950-1980-я гады ў працэсе выяўлення, фіксацыі і даследавання аб’ектаў гісторыка-культурнай спадчыны Беларусі былі праведзены і іх абмеры, выкананыя кафедрай архітэктуры Беларускага політэхнічнага інстытута, сектарам Збору помнікаў гісторыі і культуры Беларусі Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН Беларусі.

У сучаснай практыцы архітэктурны абмер выконваецца з выкарыстаннем як традыцыйных, так і найноўшых метадаў (фотаграметрыя), што дазваляе паскорыць працэсы вымярэнняў і камеральнай апрацоўкі, атрымаць больш дакладныя звесткі.

Літаратура
----------

* Абмер архітэктурны // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1. — 704 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0496-9.
**Электрахімічны рад напружанняў металаў**  — металы, размешчаныя ў парадку ўзрастання іх стандартных электродных патэнцыялаў. Электродам параўнання з’яўляецца стандартны вадародны электрод.

Найбольш распаўсюджаныя металы ў радзе напружанняў размешчаныя ў наступным парадку:

Li, К, Ca, Na, Mg, Al, Mn, Zn, Fe, Co, Ni, Sn, Pb, H2, Cu, Hg, Ag, Au.

Рад напружанняў паказвае параўнальную актыўнасць металаў у акісляльна-аднаўленчых рэакцыях. Чым бліжэй метал да пачатку рада напружанняў, тым большая яго аднаўленчая здольнасць. Рад напружанняў характарызуе актыўнасць у водных растворах пры нармальных умовах і актыўнасці ёнаў, роўнай 1. Адхіленне ад гэтых умоваў можа змяніць паслядоўнасць металаў у радзе напружанняў, асабліва для суседніх яго членаў. Уплыў на электродны патэнцыял мае стан паверхні электрода, і месца метала ў радзе напружанняў да некаторай ступені ўмоўнае. У рад напружанняў часам уключаюць неметалы, іёны і некаторыя злучэнні.

З рада напружанняў вынікаюць наступныя заканамернасці:

* кожны метал здольны выцясняць з раствораў соляў усе металы, якія ў радзе напружанняў стаяць пасля яго (з правага боку ад яго);
* усе металы, што змяшчаюцца злева ад вадароду, здольныя выцясняць яго з кіслотаў;
* чым далей адзін ад аднаго ў радзе напружанняў знаходзяцца металы, тым большае напружанне можа стварыць пабудаваны на іх гальванічны элемент.

Дзеля таго, што рад напружанняў складаецца на падставе тэрмадынамічных характарыстык, ён дазваляе вызначыць толькі прынцыповую магчымасць працэсаў. Рэальная ажыццявімасць у значнай ступені залежыць ад кінетычных фактараў: працэс можа быць магчымы, але хуткасць ягонага працякання занадта малая.

Сучасны выгляд электрахімічнаму раду напружанняў надаў расійскі вучоны Мікалай Мікалаевіч Бекетаў (1826—1911) у працы «Даследаванні з’яваў выціскання адных элементаў іншымі» (1865).
**Адольф Гітлер Уунона** (англ.: Adolf Hitler Uunona; нар. 1965) — намібійскі палітык. Стаў шырока вядомы як цёзка Адольфа Гітлера.

Кар’ера
-------

У маладосці стаў членам Народнай арганізацыі Паўднёва-Заходняй Афрыкі  (англ.) (бел. у тым ліку яе баявой арганізацыі — Народна-вызваленчай арміі  (англ.) (бел.. Палітычную кар’еру пачаў як змагар з апартэідам у ПАР. Удзельнічаў у вайне за незалежнасць Намібіі ад ПАР. З 2004 года некалькі разоў абіраўся саветнікам у акрузе Ампунджа на выбарах у Рэгіянальны савет Ашаны ў 2010 і 2015 гадах. У лістападзе 2020 года выйграў мясцовыя выбары ў Паўночнай Намібіі, набраўшы 1196 галасоў (85 %).

Імя
---

Нямецкія імёны вельмі распаўсюджаны ў Намібіі. Гэта звязана з тым, што да Першай сусветнай вайны краіна была нямецкай калоніяй.

Пасля поспеху на выбарах 2020 года імя палітыка працягнула ўвагу міжнародных СМІ, у тым ліку ў Германіі. Як заяўляў сам Уунона, бацька назваў яго ў гонар нямецкага фюрара Адольфа Гітлера, бо не ведаў, кім быў гэты чалавек. Хлопец даведаўся пра гісторыю свайго цёзкі толькі ў падлеткавым узросце. На публіцы палітык звычайна прадстаўляецца як Адольф або Адольф Уунона. Намібіец заяўляў, што не плануе мяняць сваё імя, бо яно ўжо захавалася ў многіх урадавых дакументах.

Заўвагі
-------

1. ↑
2. ↑  Adolf Hitler élu avec 85 % des voix
3. ↑  Élu avec 85 % des voix, Adolf Hitler remporte les élections régionales en Namibie
4. ↑  Insolite : Adolf Hitler vient d'être élu en Namibie
5. ↑  Un certain Adolf Hitler élu en Namibie
6. ↑  *Government Gazette of the Republic of Namibia Архівавана 17 снежня 2020 года..* December 9, 2010, No. 4627
7. 1 2  "Namibia: Man named after Adolf Hitler wins local election". *BBC News* [брытанская англійская]. 2020-12-03. Архівавана з арыгінала 2020-12-03. Праверана 2021-10-12.
8. ↑  *Ndeyanale, Eliaser*. Adolf Hitler defends his name (англ.). *The Namibian*. Праверана 8 кастрычніка 2021.
9. ↑  "Man named Adolf Hitler Uunona wins election in Namibia, says he isn't seeking 'world domination'". *Washington Post* [амерыканская англійская]. ISSN 0190-8286. Праверана 2021-10-08.
10. ↑  *Adolf Hitler muss ins Homeoffice!* BILD Online, 6. Januar 2022.
11. ↑  *Zementwerk-Zoff beim Namibia-Hitler.* BILD Online, 31. Dezember 2021.
12. ↑  Adolf Hitler gana elecciones en Namibia: "No trato de dominar el mundo"
13. ↑  "Adolf Hitler wins big in Namibia, says he has no plans for world domination". The Indian Express. 6 December 2020. Праверана 21 March 2023.

Спасылкі
--------

* В Намибии на выборах победил кандидат по имени Адольф Гитлер. Как это произошло?
**Людміла Васільеўна Жыжэнка** (25 кастрычніка 1953, Гомель) — беларуская мастачка.

Біяграфія
---------

Жыве і працуе ў г. Гомелі. Скончыла Мінскае мастацкае вучылішча імя А. К. Глебава.

Працуе ў жанрах пейзажу, нацюрморта (акварэль, алей). Валодае тэхнікай жывапісу з выкарыстаннем нафты.

Удзельніца абласных і рэспубліканскіх выстаў, а таксама групавых у Італіі і Германіі. Творы аўтара знаходзяцца ў прыватных калекцыях краін блізкага і далёкага замежжа.

Аўтар распрацоўкі арыгінальнай тэхнікі напісання карцін нафтай.

Карціны нафтай
--------------

Людміла Васільеўна распрацавала прынцыпова новы метад напісання карцін. Замест акварэльнай фарбы выкарыстоўваецца нафта, нанесеная на спецыяльную сухую паперу. Атрымліваемыя такім чынам карціны маюць адметны каларыт і вонкава падобныя да старых, пажоўклых ад часу фатаграфій.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт мастака
* 
* 
* 
* Архівавана 27 сакавіка 2011.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карпіцкі.
**Валянцін Уладзіміравіч Карпіцкі** (нар. 1957, в. Куртасы, Горацкі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі ваенны дзеяч, старшыня Рэспубліканскага савета Рэспубліканскага савета Рэспубліканскага дзяржаўна-грамадскага аб’яднання «Беларускае добраахвотнае пажарнае таварыства», генерал-маёр унутранай службы ў адстаўцы.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1957 годзе ў в. Куртасы Горацкага раёна Магілёўскай вобласці.

У 1975 годзе скончыў Мінскі палітэхнікум, у 1985 годзе — Беларускі політэхнічны інстытут.

У 2004—2006 гадах з’яўляўся слухачом Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

У 1975—1999 гадах працаваў пажарным 2-й самастойнай ваенізаванай пажарнай часці па ахове Фрунзенскага раёна Мінска ўпраўлення пажарнай аховы УУС Мінскага аблвыканкама. У 1999—2005 гадах узначальваў Мінскае гарадское ўпраўленне МНС Рэспублікі Беларусь.

З 16 чэрвеня 2005 года па 4 сакавіка 2013 года працаваў першым намеснікам Міністра па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь. 4 сакавіка 2013 года звольнены са службы ў органах і падраздзяленнях па надзвычайных сітуацыях у адстаўку з прычыны хваробы.

11 кастрычніка 2013 года на пазачарговым ХІІІ з’ездзе Рэспубліканскага дзяржаўна-грамадскага аб’яднання «Беларускае добраахвотнае пажарнае таварыства» быў выбраны старшынёй Рэспубліканскага савета гэтага таварыства.

23 сакавіка 2018 года адбыўся пазачарговы з’езд Беларускага добраахвотнага пажарнага таварыства, на якім пасада старшыні была адменена, а В. Карпіцкі быў адхілены ад кіраўніцтва арганізацыяй. В. Карпіцкі гэтыя падзеі назваў «аперацыяй па рэйдарскім захопе Міністэрствам па надзвычайных сітуацыях грамадскай арганізацыі „Беларускае добраахвотнае пажарнае таварыства"».

Узнагароды
----------

* Заслужаны ратавальнік Рэспублікі Беларусь (2013).

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президента Республики Беларусь от 16 июня 2005 года № 281 «О назначении В. В. Карпицкого первым заместителем Министра по чрезвычайным ситуациям Республики Беларусь»
2. 1 2  Указ Президента Республики Беларусь от 4 марта 2013 года № 111 «Об освобождении от должности В. В. Карпицкого»
3. ↑  «Произошел рейдерский захват со стороны государства»
4. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 15 красавіка 2013 года № 189 «Аб узнагароджанні дзяржаўнымі ўзнагародамі Рэспублікі Беларусь» Архівавана 14 мая 2021.

Літаратура
----------

* Профессионализм. Отвага. Честь [Изоматериал] / В. В. Новицкий, А. В. Тетерник. — Минск, 2014.
**Лайма Вайкуле** (лат.: Laima Vaikule; нар. 7 жніўня 1947 года ў Цэсісе) — латвійская спявачка і актрыса.

Нарадзілася 31 сакавіка 1954 года ў горадзе Цэсіс. У 12 гадоў ўпершыню выступіла на сцэне, прыняўшы ўдзел у конкурсе юных вакалістаў у цэнтры культуры Рыжскага электратэхнічнага завода. Атрымала дыплом і пачала выступаць з біг-бэндам. Скончыўшы восем класаў сярэдняй школы, паступіла ў медыцынскі інстытут. У 15 гадоў, вытрымаўшы конкурс, яна стала салісткай аркестра Рыжскага радыё і тэлебачання пад кіраўніцтвам Райманда Паўлса.

З 1979 года выступала ў юрмальскім вар'етэ «Марская пярліна». У 1984 годзе паступіла ў Дзяржаўны інстытут тэатральнага мастацтва на рэжысёрскі факультэт. 

Спявачку заўважыў паэт-песеннік Ілля Рэзнік. Ён прапанаваў ёй запісаць на радыё новую песню «Начное вогнішча», дзякуючы якой Лайма трапіла ў тэлешоў «Песня-86». Адначасова ў 1986 годзе на савецка-італьянскім канцэрце зорак эстрады яна разам з Валерыем Лявонцьевым выканала новую песню «Вернісаж».

Да 1987 года яна запісала песню «Яшчэ не вечар». У лютым 1987 года ўдзельнічала ў аўтарскім вечары Паўлса, што прынесла ёй вядомасць па ўсім СССР. У тым жа годзе яна атрымала «Залатую ліру» на міжнародным фестывалі ў Чэхаславакіі за песню «Вернісаж».

Лайма Вайкуле — адзін з арганізатараў і заснавальнікаў конкурсу маладых выканаўцаў эстраднай музыкі «Юрмала». Запісала некалькі паспяховых музычных альбомаў у Расіі і Латвіі, прадаўшы больш за 20 мільёнаў кампакт-дыскаў у СНД, Еўропе і ЗША. Неаднаразова выступала ў краінах СНД, Еўропы, Японіі і ЗША.

Вайкуле была пастаянным госцем музычнага конкурсу "Новая хваля", а таксама часта выступала на радыё і тэлебачанні, на святочных канцэртах. З 2015 года з'яўляецца арганізатарам музычнага фестывалю «Laima Rendezvous Jurmala».

Вядомая як актыўная абаронца правоў жывёл. Яна вегетарыянка з этычных меркаванняў.

У жніўні 2018 года падчас гастроляў у Адэсе Вайкуле заявіла, што не паедзе выступаць у часова акупаваны Расіяй Крым, які б ганарар ёй ні прапаноўвалі. Пазней спявачка патлумачыла, што гатовая наведаць паўвостраў толькі пасля зняцця санкцый. У лютым 2022 года яна асудзіла ўварванне Расіі ва Украіну.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* — афіцыйны сайт Лаймы Вайкуле
«Мона Ліза» пэндзля Леанарда да Вінчы, драўляная дошка, алей.
**Алейны жывапіс** — від жывапісу мастацкімі алейнымі фарбамі, у якіх сувязным рэчывам для каляровых парашкоў (пігментаў) з'яўляюцца алей ільняны, арэхавы, сланечнікавы і інш. і розныя лакі. Алейны жывапіс выконваецца пераважна на палатне, дрэве, кардоне, металічных плітах, пакрытых спецыяльнымі грунтамі (станковы алейны жывапіс) ці па вапнавым тынку (манументальны алейны жывапіс).

Вядомы з 10 стагоддзя. Пашырыўся на пачатку 15 стагоддзя пасля ўдасканалення яго Янам ван Эйкам.

На Беларусі вядомы з пачатку 16 стагоддзя. У тэхніцы алейнага жывапісу працуе пераважная большасць мастакоў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Алейны жывапіс
**Аляксандр Людвігавіч Алейнік** (нар. 5 верасня 1958, г. Любеч, Чарнігаўская вобласць) - беларускі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 5 верасня 1958 года ў г. Любеч Чарнігаўскай вобласці. У 1970 годзе сям'я вярнулася на радзіму маці. Скончыў гісторыка-філалагічны факультэт Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Працаваў у сярэдняй школе № 4, Гомельскім інстытуце павышэння кваліфікацыі, Гомельскім музычна-педагагічным каледжы імя К. С. Выгоцкага, начальнікам аддзела па друку і працы са СМІ ў Гомельскім абласным выканкаме, дырэктарам музея «Гомельскі палацава-паркавы ансамбль».

У наш час выкладчык Гомельскага педагагічнага каледжа імя К. С. Выгоцкага.

Член Гомельскага абласнога аддзялення праўладнага Саюза пісьменнікаў Беларусі з 2007 года.

Жыве ў Гомелі.

Творчасць
---------

Празаік. Піша на рускай мове. Аўтар гістарычнага рамана «Легенда пра князя Люба, ці Праклён роду» (Масква, 2003) пра землі чарнігаўска-гомельскага памежжа. Аўтар шматлікіх публікацый краязнаўчай і гістарычнай тэматыкі, якія выдаваліся ў Беларусі, Расіі, Украіне.

У 2014 годзе ў Мінскам выдавецтве «Харвест» у серыі «Бібліятэка Саюза пісьменнікаў Беларусі» выдадзена кніга Аляксандра Алейніка «Люб Кіевіч». Яна распавядае пра заснаванне аднаго з найстаражытных славянскіх гарадоў – летапіснага Любеча, пра сумесную барацьбу ўсходнеславянскіх плямёнаў з варагамі і хазарамі, а таксама пра вялікае і трагічнае каханне. Акрамя таго, у творы закранаецца дахрысціянская гісторыя Кіева, Чарнігава, Чарнобыля і Гомеля.

Выступае па абласным і рэспубліканскім тэлебачанні, гомельскім і чарнігаўскім абласным радыё, у перыядычным друку (газеты «Гомельская праўда», «Шарм», «Праспект», «Гомельскія ведамасці», «Культура», «Сакрэтныя матэрыялы» (Санк-Пецярбург), часопісе Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «Беларуская думка», часопісах «Антык-інфа», «Федэральны будаўнічы рынак» (Расія), «Мішпоха» (Беларусь), міжнародным часопісе «Форум», часопісе СПБ «Новая Няміга літаратурная», зборніку «Натхненне» за 1999-2007 гг.

Браў удзел у здымках гісторыка-краязнаўчага фільма «Старажытны Любеч» Кіеўскай кінастудыяй «Вежа» ў 1994 годзе.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны граматай таварыства К. Тураўскага ў 2004 годзе, юбілейнымі медалямі, у складзе калектыва музея з'яўляецца лаўрэатам прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «За духоўнае адраджэнне» (2007 г.).

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Олейник Александр Людвигович — Гомельскае абласное аддзяленне грамадскага аб'яднання "Саюз пісьменнікаў Беларусі" (руск.)  **(нявызн.)**?. *pismennik.by*. Праверана 12 студзеня 2024.
**Серж Ліфaр** (фр.: Serge Lifar; сапраўднае імя **Сяргей Міхайлавіч Ліфар**; афіцыйна 2 красавіка 1904, (насамрэч 1905), Кіеў - 15 снежня 1986, Лазана) — украінскі балетны танцоўшчык, харэограф і балетмайстар, вялікую частку жыцця працаваў у Францыі. Яго лічаць адным з найвялікшых танцоўшчыкаў XX стагоддзя. 

Заснавальнік Парыжскага ўніверсітэта харэаграфіі і Універсітэта танца.

Творчасць
---------

Лёсавызначальнай стала сустрэча з Браніславай Ніжынскай, сястрой вядомага ў той час танцоўшчыка Вацлава Ніжынскага. Менавіта яе балетная секцыя і стала для 17-гадовага Сяргея першым крокам да вяршыняў майстэрства.

У 1922 годзе Ніжынская эмігравала ў Парыж, дзе супрацоўнічала са знакамітым «Рускім балетам» Сяргея Дзягілева. Праз год яна запрасіла ў трупу сваіх лепшых вучняў, сярод якіх быў і Ліфар. У Парыжы яго настаўнікамі сталі віртуозны італьянец Энрыка Чэкеці і былы настаўнік Вацлава Ніжынскага Мікалай Легат.

Самаадданая праца, фанатычная любоў да танца хутка зрабілі з сціплага, дапытлівага юнака першага саліста «Рускага балета». Пасля яго трыўмфаў ў ролях блуднага сына ў аднайменным балеце Пракоф’ева, Апалона і Івана Царэвіча ў «Апалоне Мусагеце» і «Жар-Птушцы» Стравінскага сам Дзягілеў скажа: «Ліфар чакае сваёй трапнай гадзіны, каб стаць новай легендай, самай выдатнай з легенд балета» .

Пераломным у жыцці Ліфара стаў 1929. Да таго часу расійскі балет за мяжой перанёс тры буйныя ўзрушэнні: памерлі Ганна Паўлава і Сяргей Дзягілеў, пакінуў сцэну Ніжынскі. Менавіта тады ярка ўспыхнула зорка Сержа Ліфар.

Зноскі
------

1. 1 2  метрычная кніга<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q932420'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q34544468'></a>
2. ↑  Serge Lifar<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Серж Ліфар на Вікісховішчы |

* Сергей Лифарь «Третий праздник Пушкина». 1937

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90269772 · BNC: a12296442 · BNE: XX882270 · BNF: 11913014g · CONOR: 143610467 · EGAXA: vtls001840345 · GND: 119451328 · GTAA: 123337 · ISNI: 0000 0001 1032 7961 · LCCN: n50050148 · LNB: 000012088 · NKC: xx0048064 · NLP: a0000001143096 · NTA: 069892008 · NUKAT: n00091692 · PTBNP: 41571 · SUDOC: 026990199 · VIAF: 111314053 |

 |
**Ашбертан** — рака ў рэгіёне Пілбара ў Заходняй Аўстраліі. Упадае ў Індыйскі акіян за 45 км ад горада Онслаў. Даўжыня ракі — каля 680 км.

Сярэднегадовая колькасць ападкаў у басейне ракі вагаецца ад 200 мм у паўднёва-усходняй частцы да 350 мм у паўночнай частцы. Рака мае вялікую колькасць прытокаў: невялікіх рачулак і раўчукоў.

Пойма ракі шырокая, плоская. Па берагах адзначана малая колькасць расліннасці.

Сваю сучасную назву рака атрымала ў 1861 годзе і названа ў гонар Уільяма Бінгхема Берынга (англ.: William Bingham Baring), другога барона Ашбертана, прэзідэнта Каралеўскага геаграфічнага таварыства з 1860 па 1864 гады. У мінулым рака таксама насіла назву Кёрлі (англ.: Curlew River).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Паходжанне назвы ракі Архівавана 22 студзеня 2014.  (англ.)
* Басейн ракі Ашбертан Архівавана 21 красавіка 2005.  (англ.)
**Сарма** — вецер, што дзьме ў сярэдняй частцы Байкала. З’яўляецца самым магутным ветрам Байкала. Назву атрымаў па імю ракі Сарма, у вусці якой сарма найбольш моцная і ўстойлівая. Адносіцца да вятроў тыпу бары, з’яўляецца разнавіднасцю горнай. 

Хваляванне Байкала ля скалы Шаманкі ў лістападзе
Гэты моцны шквалісты вецер вырывацца з даліны ракі Сарма, якая ўпадае ў Малое Мора на захадзе возера. Халоднае арктычнае паветра з Прыленскага узвышша, перавальваючыся праз Прыморскі хрыбет, патрапляе ў завужаную да Байкала даліну рака Сарма — прыродную аэрадынамічную трубу, на выхадзе з якой дасягае ураганнай хуткасці.

Сарма можа бесперапынна дзьмуць некалькі сутак, вецер пры гэтым бывае настолькі моцны, што валіць дрэвы, пераварочвае судны, зрывае дахі з дамоў і скідае свойскую жывёлу з берага ў мора. Дахі дамоў жыхары пасёлка Сарма прывязваюць да зямлі. Сарма найбольш частая і лютая восенню і зімой. У лістападзе яна дзьме 10 дзён, у снежні — 13. Звычайна Сарма ахоплівае Малое Мора і заходнюю частку Байкала, але часам можа адчувацца і на ўсходнім беразе возера.

Прыкметай набліжэння сармы служаць слаіста-кучавыя аблокі з рэзка акрэсленымі межамі, якія збіраюцца над вяршынямі Прыморскага хрыбта паблізу Сармінскай цясніны. Звычайна ад пачатку канцэнтрацыі аблокаў да першага парыву сармы праходзіць 2-3 гадзіны. Апошнім папярэджаннем з’яўляецца адкрыццё «варот» — з’яўленне прасвету паміж вяршынямі гор і ніжняй аблямоўкай хмар.

Зноскі
------

1. ↑
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Санінкэ (значэнні).
**Санінкэ** (саманазва: *soninkanxaane*) — заходнеафрыканская мова, родная мова народа санінкэ. Агульная колькасць носьбітаў (2024 г.) — 3 167 000 чалавек .

Належыць да моўнай сям'і мандэ. Распаўсюджана ў Малі, Сенегале, Гамбіі, Кот-д’Івуар, на поўдні Маўрытаніі, захадзе Гвінеі і ў суседніх краінах. Мае статус нацыянальнай мовы ў Малі, Маўрытаніі, Сенегале і Гамбіі. 

Падзяляецца на шэраг рэгіянальных дыялектаў.

Запісы літарамі арабскай мовы сустракаюцца з позняга сярэднявечча. У 1982 г. у Малі афіцыйна прынята арфаграфія на аснове лацінкі.

Зноскі
------

1. ↑  Soninke language resources

Спасылкі
--------

* Soninke — National African Language Resource Center
* Soninke language, alphabet and pronunciation
* Proclamation of an International Day of the Soninke Language
Сушка свежапрыгатаванай локшыны на Тайване
**Ло́кшына** — выраб з пшанічнай мукі ў выглядзе тонкіх высушаных палосак цеста, а таксама страва, прыгатаваная з такога вырабу.

Пшанічнае, радзей жытняе цеста, часта з крухмалам, тонка раскочваюць, рэжуць на палосы, падсушваюць і вараць як рэдкую малочную страву ці адцэджваюць і заліваюць тлушчам, салам. Робяць локшыну таксама з крухмалу: пякуць наліснікі, потым рэжуць іх і вараць.

Пры прамысловай вытворчасці локшыны выкарыстоўваюцца локшынарэзальныя машыны або прэсы, сушэнне робіцца паветрам, нагрэтым да 80—90 ° C.

Адным з відаў локшыны з'яўляецца локшына хуткага прыгатавання, якая не патрабуе варкі.

Зноскі
------

1. ↑  Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы: Больш за 65000 слоў / Пад рэд. М. Р. Судніка, М. Н. Крыўко; Афармланне А. М. Хількевіча. — 3-е выд. — Мн.: БелЭн, 2002. — 784 с. ISBN 985-11-0234-2

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9 (т.9)

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Локшына
* Рэцэпт локшыны

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4078186-0 · NKC: ph338524 |
**Бернар Фарсі** (фр.: Bernard Farcy; нар. 17 сакавіка 1949) — французскі камедыйны акцёр. Вядомы па серыі фільмаў "Таксі", дзе гуляў камісара, а ў пятай частцы мэра Жыбера. Таксама Фарсі граў у фільмах «Братэрства ваўка» і «Астэрыкс і Абелікс: місія "Клеапатра"».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 17 сакавіка 1949 года. Вучыўся ў Кансерваторыі драматычнага мастацтва ў Ліёне. Скончыў тэатральную школу ў Рэймсе, пасля чаго пераехаў у Парыж. Іграў у тэатры ў Манпарнасе; пасля знаёмства з Дамінікам Беснеарам у 1983 годзе выканаў першую ролю ў поўнаметражным фільме «Месяц у сцёкавай канаве».

Да сярэдзіны 1990-х гадоў гуляў пераважна ролі другога плана; пасля поспеху ў фільме "Таксі" змяніў амплуа акцёра камедыйных роляў. Паспяховай для Фарсі была роля Шарля дэ Голя, якую ён увасобіў у кіно ў 2006 годзе ў фільме "Вялікі Шарль" (Le grand Charles).

Фільмаграфія
------------

* 1979 - Напалеон і Жазэфіна, або Улада жаданняў / Joséphine ou la comédie des ambitions
* 1982 - Крыніца вады / Le point d’eau
* 1983 - Месяц у сцёкавай канаве / La lune dans le caniveau - Ісус
* 1984 - Чалавек-жанчына / Femmes de personne - Бруна.
* 1984 - Наша гісторыя / Notre histoire - Фарыд
* 1984 - Крок у цень / Marche à l’ombre - мсье Крысціян
* 1986 - Роднасныя сувязі / Lien de parenté - Люсьен Донаці
* 1986 - Вячэрняя сукенка / Tenue de soirée
* 1987 - Адзіночка / Le Solitair
* 1988 - Не будзіце спячага паліцэйскага / Ne Reveillez Pas Un Flic Qui Dort
* 1998 - Таксі / Taxi - Камісар Жыбер
* 2000 - Таксі 2 / Taxi 2 - Камісар Жыбер
* 2001 - Астэрыкс і Абелікс: Місія "Клеапатра" / Astérix et Obélix: Mission Cleopâtre - Краснабарод
* 2001 - Братэрства ваўка / Le Pacte des loups - інтэндант Лаффон
* 2003 - Таксі 3 / Taxi 3 - Камісар Жыбер
* 2007 - Таксі 4 / Taxi 4 - Камісар Жыбер
* 2009 - Злыдзень / Le Vilain
* 2018 - Таксі 5 / Taxi 5 - Мэр Марселя і Экс-Камісар Жыбер

Зноскі
------
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гаваі (значэнні).
**Гаваі** (англ.: і гав.: Hawaiʻi), таксама **Вялікі востраў** (англ.: Big Island) — вулканічны востраў у Ціхім акіяне, адзін з васьмі асноўных Гавайскіх астравоў, якія ўтвараюць штат ЗША Гаваі. Плошча — 10 432,5 км², больш, чым плошча астатніх астравоў архіпелага разам узятых, гэта самы вялікі востраў ЗША.

Востраў Гаваі належыць да акругі Гаваі штата Гаваі. Цэнтр акругі — горад Хіла.

Мясцовае найменне — «Вялікі востраў» (англ.: Big Island), бо назвы вострава, архіпелага, акругі і штата супадаюць цалкам. Для еўрапейцаў востраў Гаваі (як і ўвесь архіпелаг) адкрыў капітан Джэймс Кук у студзені 1778 года.
**Фрэдэрык Дыфенталь** (фр. Frédéric Diefenthal, нар. 26 ліпеня 1968) — французскі акцёр, найбольш вядомы адной з галоўных роляў у серыі фільмаў «Таксі» — інспектара паліцыі Эмільена, сябра галоўнага героя Даніэля.

У 15 гадоў кінуў вучобу і пачаў працаваць падручным у гатэлі, потым стаў цырульнікам. Цікавасць да камедыі заахвоціла яго наведваць акцёрскія курсы пры тэатры «Вірыа». Яго акцёрскі дэбют адбыўся ў 1991 годзе ў фільме «Татальнае сачэнне». Першую вялікую ролю акцёр сыграў у 1995 годзе ў фільме «Мілая Францыя» (фр. Douce France), аднак карціна засталася незаўважанай. Папулярнасць Фрэдэрык Дыфенталь набыў, сыграўшы ролю паліцэйскага Эмільена ў фільмах «Таксі», а таксама «Таксі 2», «Таксі 3» і «Таксі 4». Акцёр быў намінаваны на прэмію "Сезар" як лепшы малады акцёр.

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 3 мая 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. ↑  Frédéric Diefenthal // SNAC — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311'></a>
**Вячаслаў Паўлавіч Панюціч** (нар. 10 красавіка 1932) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1991).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і 10 красавіка 1932 года ў вёсцы Асаўцы (цяпер Бярозаўскі раён (Брэсцкая вобласць), Беларусь ). У 1951 годзе скончыў Першамайскую сярэднюю школу. У 1956 годзе скончыў гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта .

У 1956—1959 гады працаваў настаўнікам Рэчыцкай сярэдняй школы Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці, школьны інспектар. У 1959—1962 гадах аспірант Інстытута гісторыі Акадэміі навук Беларускай ССР (спецыяльнасць «гісторыя СССР і БССР»).

У 1965 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю (Інстытут гісторыі Акадэміі навук Беларускай ССР; «Фарміраванне сельскагаспадарчага пралетарыяту Беларусі і яго становішча ў эпоху капіталізму (1861—1914 гг.)»). У 1990 годзе абараніў доктарскую дысертацыю (Інстытут гісторыі Акадэміі навук Беларускай ССР; «Сацыяльна-эканамічнае развіццё беларускай вёскі ў 1861-1900 гг.»).

З 1962 года ў Акадэміі навук Беларускай ССР — малодшы, старшы, вядучы навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі Акадэміі навук Беларускай ССР.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследуе аграрную гісторыю Беларусі другой паловы XIX — пачатку XX стагоддзя, вывучае праблемы развіцця прадукцыйных сіл і пазямельных адносін у вёсцы, дэмаграфіі і сацыяльнай структуры сельскага насельніцтва, фарміравання сельскагаспадарчага пралетарыяту і сельскай буржуазіі.

Літаратура
----------

* Токць, С. Савецкая гістарыяграфія беларускага сялянства перыяду Расійскай імперыі / С. Токць // Гістарычны Альманах. — Т. 10. — 2004. — С. 45—73.




1. ↑  Петрыкаў, П. Панюціч Вячаслаў Паўлавіч / П. Петрыкаў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. — Т. 5.: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн імя Петруся Броўкі, 1999. — С. 402.
2. ↑  Белазаровіч, В. А. Гістарыяграфія гісторыі Беларусі : вучэбны дапаможнік / В. А. Белазаровіч. — Гродна : ГрДУ, 2006. — С. 286.
**Паўночны праспект** (арм.: Հյուսիսային պողոտա) — пешаходная вуліца ў Ерэване, што злучае плошчу оперы з плошчай Рэспублікі. На праспекце размешчана мноства элітных жылых дамоў, офісаў, крам, рэстаранаў. Працягласць больш 1,5 км.

Гісторыя
--------

Спачатку план будаўніцтва **Паўночнага праспекта** быў задуманы архітэктарам Аляксандрам Таманянам у 1900-х гадах. Пасля ўсталявання савецкай улады праект быў скасаваны, і толькі пад канец мінулага стагоддзя зноў успомнілі пра яго. Па першых рысунках праспект павінен быў прылягаць прама да плошчы Рэспублікі, але з-за пабудаванага пазней будынка Нацыянальнай галерэі Арменіі, праспект, не даходзячы да плошчы, прылягае да вуліцы Абавяна, якая крыху далей злучаецца з плошчай Рэспублікі.

Працы па забудове Паўночнага праспекта Ерэвана пачаліся восенню 2001 года. У агульнай складанасці плошча забудовы складае 320 тыс. кв. м. пад будынкамі пабудаваны аўтастаянкі на 2 тыс. аўтамашын.

### Будаўніцтва

На месцы сучаснага Паўночнага праспекта раней стаялі прыватныя хаты, якія былі скуплены ўрадам. Астатнія выдаткі, то бок само будаўніцтва, узялі на сябе прыватныя фундатары. Паводле слоў мэра, аб’ём інвестыцый у будаванне элітнага праспекта склаў 101 млрд драмаў (310 млн долараў). Забудоўшчыкамі праспекта былі кампаніі «Нор Айланд», «Бізнес Цэнтр», «Прагрэс Арменія», «Локал Дэвелаперс», «Гарні Груп», Маскоўская інвестыцыйная будаўнічая кампанія, «Хаз Профіт», «З года. Арменія».

Варта адзначыць, што будаванне Паўночнага праспекта суправаджалася шматлікімі акцыямі пратэсту з боку жыхароў цэнтральнага раёна сталіцы, якіх сілком высялялі са сваіх кватэр. Многія з іх былі незадаволены памерам кампенсацыі, выдадзенай на куплю новага жылля. Да прыкладу, за 55,7 кв. м. жыхару цэнтра Ерэвана Урад Арменіі прапанаваў 33 тыс. долараў, што не адпавядала цэнам — 800 долараў за адзін кв. м. Эксперты адзначалі, што прыбытковасць ад праекта складала больш за 200 %.

### Адкрыццё

Паўночны праспект падзелены на тры часткі. Першая яго частка адкрылася 29 мая 2006 года. Другая і трэцяя былі адкрыты 16 лістапада 2007 года.

* Паўночны праспект. Від у бок Тэатра оперы і балета імя А. А. СпендыяраваПаўночны праспект. Від у бок Тэатра оперы і балета імя А. А. Спендыярава
* Цэнтральная частка Паўночнага праспектаЦэнтральная частка Паўночнага праспекта
* Від з вуліцы ТуманянВід з вуліцы Туманян

Зноскі
------

1. ↑  Новости Армении — СЕВЕРНЫЙ ПРОСПЕКТ ЕРЕВАНА БУДЕТ СДАН В ЭКСПЛУАТАЦИЮ В ПЕРВОЙ ПОЛОВИНЕ НОЯБРЯ- МЭР(недаступная спасылка)
2. 1 2  Северный проспект столицы Армении: Дома построили, а покупателей нет? **(нявызн.)**.  REGNUM (13 августа 2007). Архівавана з першакрыніцы 5 красавіка 2012. Праверана 14 жніўня 2010.
3. ↑  Новый элитный проспект Еревана назван Северным
***Spiranthes spiralis*** — від кветкавых раслін сямейства {{bt-bellat|архідныя|Orchidaceae}}.

Назва
-----

Відавы эпітэт паходзіць ад лац.: spiralis — «закручаны або спіралепадобны» і адносіцца да формы суквеццяў.

Апісанне
--------

Шматгадовая травяністая расліна дасягае ў вышыню 5-30 сантыметраў. Карані цыбульныя, падоўжаныя, паступова звужаныя да асновы. Прыкаранёвае лісце кветканоснага парастка яйцападобнай формы. Разетка лісця блізка да зямлі, змяшчае ад трох да сямі бліскучых лістоў памерам ад 1,5 да 3,5 см і шырынёй ад 1 да 1,5 см. Мае невялікія белыя трубчастыя духмяныя кветкі. Цвіце са жніўня па верасень. Апыляецца насякомымі.

Распаўсюджанне і экалогія
-------------------------

Краіны распаўсюджання: Алжыр, Марока, Туніс, Паўночны Каўказ, Закаўказзе, Кіпр, Ірак, Ліван, Сірыя, Турцыя, Непал, Заходнія Гімалаі, Украіна, Аўстрыя, Бельгія, Чэхаславакія, Германія, Венгрыя, Нідэрланды, Польшча, Швейцарыя, Данія, Вялікабрытанія, Ірландыя, Албанія, Балгарыя, Грэцыя, Італія, Румынія, Сіцылія, Югаславія, Францыя, Партугалія, Гібралтар, Іспанія.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
*

Спасылкі
--------

* Encyclopedia of Life Архівавана 3 березня 2016.
* An online resource for monocot plants
* Червона книга України Архівавана 27 вересня 2015.
**Умоўнае размеркаванне імавернасцей** — размеркаванне выпадковай велічыні пры ўмове, што здзейснілася некаторая выпадковая падзея.

Азначэнне
---------

### Умоўная функцыя размеркавання

**Умоўнай функцыяй размеркавання** велічыні {\displaystyle X} адносна падзеі {\displaystyle A} называецца функцыя

{\displaystyle F\_{X}(x|A):={\frac {P(\{X<x\}\cap A)}{P(A)}},}
азначаная, калі {\displaystyle P(A)>0}.

### Умоўная шчыльнасць размеркавання

Калі {\displaystyle F\_{X}(x|A)} абсалютна непарыўная, то існуе такая функцыя {\displaystyle f\_{X},} для якой выконваецца роўнасць

{\displaystyle F\_{X}(x|A)=\int \_{-\infty }^{x}f\_{X}(t|A)dt.}
Гэтая функцыя завецца **ўмоўнай шчыльнасцю размеркавання**.

Для ўмоўнай шчыльнасці і функцыі размеркавання выконваюцца тыя ж уласцівасці, што і для звычайных шчыльнасці і фукнцыі размеркавання.

Гл. таксама
-----------

* Умоўная імавернасць

Зноскі
------

1. 1 2 3  Звяровіч 2013, с. 137

Літаратура
----------

* *Звяровіч Э. І. Радына А. Я.* Элементы тэорыі імавернасцей. — Мінск: Беларусь, 2013. — ISBN 978-985-01-1043-5.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4294196-9 · Microsoft: 43555835 |
**Лесэ́** (фр.: Lese) — афрыканскі народ, што насяляе лес Ітуры на паўночным усходзе Дэмакратычнай Рэспублікі Конга. Агульная колькасць (2024 г.) — 132 000 чалавек..

Лесэ размаўляюць на мове цэнтральна-суданскага паходжання. Іх продкі мігрыравалі ў лес Ітуры з поўначы. У мінулым яны займаліся падсечным земляробствам, паляваннем і збіральніцтвам, што вымушала іх перыядычна мяняць месца паселішча, каб уладкавацца на новых урадлівых тэрыторыях. Асноўнай палітычнай арганізацыяй былі саюзы буйных родаў. 

У першай палове XX ст. насельнікі Ітуры былі падпарадкаваны бельгійскай каланіяльнай адміністрацыяй. Для палягчэння сваёй дзейнасці яна аб'яднала роды, якія размаўлялі на супольных мовах, у адзіныя адміністрацыйныя раёны на чале прызначаных правадыроў. Дадзеная імі назва **лесэ** мае нявызначанае паходжанне. 

У нашы дні лесэ працягваюць весці адносна ізаляваны лад жыцця. Вырошчванне камерцыйных культур і праца па-за межамі хатніх гаспадарак мае абмежаваны характар. Хаця родавыя арганізацыі ў папярэднім выглядзе больш не існуюць, нашчадкі розных родаў захоўваюць уяўленні пра прыналежнасць да іх, што часам прыводзіць да канфліктаў паміж тэрытарыяльнымі групамі. 

Лесэ вядомы тым, што падтрымліваюць шчыльныя адносіны з пігмеямі-эфэ, якія імкнуцца сяліцца каля іх вёсак. Звычайна паміж пэўнымі сем'ямі прадстаўнікоў двух народаў узнікаюць саюзы, што доўжацца на працягу пакаленняў. Эфэ аказваюць дапамогу пры апрацоўцы палеткаў і наўзамен атрымоўваюць харчаванне або рамесныя тавары, вядуць абмен прадуктаў палявання і збіральніцтва, удзельнічаюць у сямейных абрадах і святах. У такіх саюзах лесэ разглядаюць эфэ як малодчых чальцоў сваёй сям'і, але не лічаць іх паўнапраўнай часткай свайго грамадства.

Каля паловы вернікаў спавядае хрысціянства. Тым не меней, захоўваюцца анімістычныя ўяўленні, шанаванне духаў лесу і продкаў.

Зноскі
------

1. ↑  Lese in Congo, Democratic Republic of

Літаратура
----------

* *Grinker, R.* Houses in the Rain Forest. Ethnicity and Inequality among Farmers and Foragers in Central Africa. — Berkeley,: University of California Press, 1994. — ISBN 978-0520089754.
* *Wheeler, W.* Efe Pygmies: Archers of the African Rain Forest. — New York: Rizzoli, 2000. — ISBN 978-0847821624.

Спасылкі
--------

* Gilda Ann Morelli A comparative study of Efe (Pygmy) and Lese one-, two- and three-year-olds of the Ituri forest of northeastern Zaire
* Robert C. Bailey, Irven Devore Research on the Efe and Lese populations of the Ituri forest, Zaire
* Hideaki TERASHIMA HONEY AND HOLIDAYS
**Рагаўскі́ сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мінскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Рагава.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Навадворскі сельсавет** у складзе Заслаўскага раёна Мінскай акругі БССР. Цэнтр — фальварак Новы Двор. 13 чэрвеня 1929 года перайменаваны ў Рагаўскі сельсавет, цэнтр перанесены ў вёску Рагава. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Заслаўскім раёне БССР. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Заслаўскім раёне Мінскай вобласці. З 8 жніўня 1959 года сельсавет у складзе Мінскага раёна. 20 студзеня 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Шаршунскага сельсавета, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Новы Двор. У 1968 годзе цэнтр сельсавета вернуты ў вёску Рагава. 28 мая 2013 года ў склад Лашанскага сельсавета перададзены 4 населеныя пункты (Агаркі, Гуя, Кальзберг і Лісіцы), у склад Пятрышкаўскага сельсавета — 2 населеныя пункты (Ермакі і Кісялі), цэнтр сельсавета перанесены ў пасёлак Шаршуны, сельсавет перайменаваны ў Шаршунскі.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2299 чалавек, з іх 94,5 % — беларусы, 3,7 % — рускія, 0,7 % — украінцы.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 студзеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 2.
2. ↑  Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области Архівавана 19 верасня 2020.
3. ↑  Насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года Архівавана 29 чэрвеня 2015.  (руск.)
4. ↑  Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года  (руск.)

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.
**Mutinus** (лац.: Mutinus, старажытнарымскі бог урадлівасці, атаясамліваўся з прыяпам) — род *Basidiomycota* сямейства *Phallaceae*.

Біялагічнае апісанне
--------------------

Пладовае цела грыба з'яўляецца з белага тоўстага шнурападобнагаміцэлія; маладыя пладовыя целы яйцападобнай або грушападобнай формы. Затым "яйцы" распадаюцца на некалькі долей.

Віды
----

* Mutinus annulatus
* Mutinus annulatus
* Mutinus argentinus
* Mutinus bambusinus
* Mutinus bicolor
* Mutinus boninensis
* Mutinus borneensis
* Mutinus bovinus
* Mutinus caninus
* Mutinus cartilagineus
* Mutinus coracoideus
* Mutinus curtisii
* Mutinus discolor
* Mutinus elegans
* Mutinus fleischeri
* Mutinus granulatus
* Mutinus hardyi
* Mutinus inopinatus
* Mutinus minimus
* Mutinus muelleri
* Mutinus papuasius
* Mutinus pentagonus
* Mutinus penzigii
* Mutinus proximus
* Mutinus quadrigenus
* Mutinus ravenelii
* Mutinus rugulosus
* Mutinus sulcatus
* Mutinus watsonii
* Mutinus xylogenus
**Антоніа Гансалес Веласкес** (ісп.: Antonio González Velázquez; 2 ліпеня 1723, Мадрыд — 18 студзеня 1793 года або 18 студзеня 1794, Мадрыд) — іспанскі мастак.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1723 годзе ў Мадрыдзе ў сям'і скульптара Пабла Гансалеса Веласкеса. У 1747 атрымаў ад Акадэміі Сан-Фернанда адукацыйны грант для паездкі ў Рым, дзе вучыўся ў майстэрні Карада Джаквінта і ўжо ў наступным годзе прыняў удзел у роспісе царквы Сантысіма-Трыніта-дэльі-Спаньёлі, якая належала іспанскай галіне манаскага ордэна трынітарыяў.

У 1752 годзе мастак вярнуўся ў Іспанію, дзе неўзабаве прыняў удзел у роспісе храма аднаго з манастыроў Мадрыда і купала капэлы базілікі Нуэстра-Сіньёра-дэль-Пілар у Сарагосе, а таксама ў роспісе інтэр'ераў Каралеўскага палаца ў Мадрыдзе. У 1757 годзе Гансалес Веласкес атрымаў званне прыдворнага мастака, а ў 1765 годзе стаў рэктарам Акадэміі Сан-Фернанда. Сярод яго вучняў былі Марыяна Сальвадор Маэлья, за якога ён выдаў сваю дачку, і ўласны сын, Закарыяс Гансалес Веласкес.

Як мастак, Гансалес Веласкес пераважна спецыялізаваўся на стварэнні рэлігійных і міфалагічных сцен у палацах і саборах. Ён таксама выканаў шматлікія эскізы для мадрыдскай Каралеўскай фабрыкі габеленаў.

Антоніа Гансалес Веласкес памёр у Мадрыдзе ў 1793 годзе. На пасадзе рэктара акадэміі яго змяніў спачатку Франсіска Баеу (1793—1795), а затым зяць, Марыяна Сальвадор Маэлья (1795—1798).
Грамадзянскі шрыфт. 1707
**Грамадзянскі шрыфт**, ці т.зв. «**гражданка**» — графічная сістэма, распрацаваная для Расіі ў Галандыі ў пачатку 18 ст. Аснова ўсіх кірылічных графічных сістэм новага часу.

У аснове алфавіта ляжаў тагачасны алфавіт царкоўнаславянскай мовы. Пры стварэнні «гражданкі» былі выдаленыя літары «*псі*», «*ксі*», «*омега*», «*от*», знакі націску і цітлы, было афіцыйна замацавана напісанне літар «*е*», «*я*», «*э*». За далейшы час існавання былі вынятыя 12 літар, і ўведзеныя яшчэ 2 новыя: «*и*» (1735), «*ё*» (канец 18 ст. як норма канчаткова з 1956).

Абрыс літар быў створаны на аснове шрыфту кнігі Іллі Капіевіча (Капіеўскага) «*Повествование кругов небесных*» (Амстэрдам, 1699).

Першы шрыфт быў адліты ў Амстэрдаме (1708), першая кніга, надрукаваная такім шрыфтам: «*Геометриа славенски землемерие*» (1708).

Літаратура
----------

* Грамадзянскі шрыфт // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 5. — С. 396. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0 (Т. 5).
* М. Б. Батвіннік. Грамадзянскі шрыфт // ЭліМ. Т.2. — Мн, 1985.
* Ян Станкевіч. Гісторыя беларускага языка [1939].
* Philipp Ammon: *Tractatus slavonicus*. Архівавана 19 ліпеня 2020. in: *Sjani (Thoughts) Georgian Scientific Journal of Literary Theory and Comparative Literature*, N 17, 2016, pp. 248–56