У планеты Марс ёсць два спадарожніка: **Фобас** (грэч. φόβος «страх») і **Дэймас** (грэч. δείμος «жах»).

Фобас (зверху) і Дэймас (знізу)
Выява спадарожнікаў Марса з захаваннем маштабаў і адлегласцей.
Абодва спадарожніка круцяцца вакол сваіх восяў з тым жа перыядам, што і вакол Марса, таму заўсёды павернутыя да планеты адным і тым жа бокам. Прыліўное ўздзеянне Марса паступова запавольвае рух Фобаса, і ўрэшце прывядзе да падзення спадарожніка на Марс. Насупраць, Дэймас аддаляецца ад Марса.

Абодва спадарожніка маюць форму, якая набліжаецца да трохвосевага эліпсоіда, Фобас (26,6×22,2×18,6 км) некалькі большы за Дэймаса (15×12,2×10,4 км). Паверхня Дэймаса выглядае значна гладчэйшай за кошт таго, што большасць кратараў пакрыта тонкакрупчастым рэчывам. Відавочна, на Фобасе, бліжэйшым да планеты і больш масіўным, рэчыва, выкінутае пры ўдарах метэарытаў, або наносіла паўторныя ўдары па паверхні, або падала на Марс, у той час як на Дэймасе яно доўгі час заставалася на арбіце вакол спадарожніка, паступова асаджалася, хаваючы няроўнасці рэльефу.

Цікавыя факты
-------------

Наяўнасць двух спадарожнікаў у Марса больш за за 150 гадоў да іх афіцыйнага адкрыцця выпадкова «прадказаў» Дж. Свіфт у адной са сваіх кніг пра Гулівера.

> …унутраны аддалены ад цэнтра планеты дакладна на 3 яе дыяметра, а знешні — на 5; першы абарочваецца ў прасторы за 10 гадзін, а другі — за 21,5 такім чынам, што адносіна квадратаў гэтых перыядаў вельмі блізка да адносіны кубоў іх адлегласцей ад цэнтра Марса; гэта было пераканаўчым для іх доказам праявы таго ж закона гравітацыі, які кіруе рухам і каля іншых масіўных целаў
> 
> 

У яго часы Фобас і Дэймаса не былі вядомыя, і пісьменнік такім чынам сатырычна апісаў астраномаў Лапуты.

Адно з тлумачэнняў — тэорыя пра павелічэнне колькасці спадарожнікаў па меры аддалення ад Сонца. У Зямлі — спадарожнік Месяц, у Юпітэра — чатыры спадарожніка (вядомых на той момант), у Сатурна — пяць. Адпаведна, у Марса павінна быць два. Калі ўлічыць, што на той момант лічылася, што паміж Марсам і Юпітэрам ёсць планета Фаэтон, то ў «прадказанні» няма дзіва.

Гл. таксама
-----------

* Гісторыя адкрыцця планет і спадарожнікаў Сонечнай сістэмы

Спасылкі
--------

* Фатаграфіі спадарожнікаў Марса, зробленыя амерыканскім марсаходам «Spirit»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85117638 · Microsoft: 41983994 |

| ⛭Сонечная сістэма (≛ спіс аб’ектаў) |
| --- |
| 
 |
| **Сонца** |
| **планеты і *карлікавыя планеты*:** ✰ Меркурый ·  ✰ Венера ·  ✯ Зямля ·  Марс ·  *Цэрэра* ·  ✯✰ Юпітэр ·  Сатурн ·  ✰ Уран ·  ✯ Нептун ·  *Плутон* ·  *Хаўмеа* ·  *Макемаке* ·  *Эрыс* |
| **іх спадарожнікі/кольцы:** Зямлі ·  Марса ·  Юпітэра/∅ ·  Сатурна/∅ ·  Урана/∅ ·  Нептуна/∅ ·  *Плутона* ·  *Хаўмеа* ·  *Эрыды* |
| **Малыя целы**: метэароіды ·  астэроіды/іх спадарожнікі (калязямныя ·  асноўнага пояса ·  траянцы ·  кентаўры) ·  транснептунавыя (ПК ·  РД) ·  дамаклоіды ·  каметы (ВО) |

| ⛭Марс |
| --- |
| Геаграфія | 

|  |
| --- |
| Атмасфера ·  Іанасфера ·  Гідрасфера ·  Каналы ·  Клімат ·  Жыццё |
| Рэгіёны: | Кідонія ·  Фарсіда ·  Даліны Марынер ·  Ацыдалійская раўніна ·  Даліна Маадзім ·  Возера Эрыданія ·  Раўніна Утопія ·  Раўніна Хрыса ·  Раўніна Элада ·  Паўночны разлом |
| Вулканы: | Гара Алімп ·  Гара Арсія ·  Гара Паўліна ·  Гара Аскрыйская ·  Вялікі Сырт **·**  Купал Гекаты |
| Кратары: | Вікторыя **·**  Гале **·**  Гейла **·**  Гусева **·**  Ібрагімаў **·**  Хайнлайн **·**  Холдэн **·**  Эберсвальдэ |

 | Mars as seen by the Hubble Space TelescopeMars as seen by the Hubble Space Telescope |
| Спадарожнікі: | Дэймас · Фобас |
| Даследванне | Марынер-4 · Марынер-6 · Марынер-7 · Марынер-9 · Марс-2 · Марс-4 · Марс-5 · Марс-6 · Марс-7 · Фобас-2 · Mars Global Surveyor · Марс Адысей · Mars Express · Mars Reconnaissance Orbiter |
| Спускаемыя апараты | Марс-3 · Вікінг-1 · Вікінг-2 · Фенікс |
| Марсаходы | Mars Pathfinder · Spirit · Opportunity |
| Мімапралётныя | Разета · Dawn |
| **Category Катэгорыя:Марс •  Вікісховішча:Марс** |