recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Гендарны закон** — гэта заканадаўчы ці падзаконны акт, у артыкулах ці пунктах якога ўтрымліваецца згадванне прыкмет полу. Згадванне полу з'яўляецца асноўным і адзіным адрозненнем гендарнага закона ад закона звычайнага. Прыкладамі такога згадвання прыкмет полу з'яўляюцца словы: мужчына, жанчына, маці, бацька, жонка, муж, а таксама прамыя згадванні «асобы мужчынскага полу», «асобы жаночага полу» ці ўскоснае «мацярынства», «бацькоўства».

Згадванне прыкмет полу ў законе можа спрыяць стварэнню і замацаванню прававой няроўнасці паміж поламі. Такі закон будзе насіць гендарна-асіметрычны характар. Дыскрымінацыя замацоўваецца двума спосабамі. У «адмоўным» спосабе дыскрымінаванаму полу ствараюцца дадатковыя абмежаванне ці яму навязваюцца дадатковыя абавязкі. У «станоўчым» спосабе іншаму полу ствараюцца дадатковыя перавагі ці падаюцца правы, якіх няма ў дыскрымінаванага полу.

Гл. таксама
-----------

* Маскулізм
* Сексізм
* Фемінізм
* Антыфемінізм
**Маннік дуброўны** (*Glyceria nemoralis*) — від раслін сямейства Метлюжковыя (*Poaceae*), распаўсюджаны ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе, Заходняй Азіі.

Апісанне
--------

Шматгадовая травяністая расліна 30-100 (110) см. Язычок 4-6 мм даўжынёй, разарваны на волосоподобные долі. Ліставыя похвы трубчастыя для большай часткі іх даўжыні, гладкія, голыя на паверхні. Ліставыя пласціны шырынёй 2-5 мм; светла-зялёныя; паверхні злёгку шурпатыя, зверху грубыя; вярхушка вострая або завостраная. Суквецце — адкрытая, яйкападобная пэндзаль, 15-35 гл даўжынёй. Першасныя галіны мяцёлкі узыходзячыя; нясуць 1-16 каласкоў на кожнай ніжняй галінцы. Галінкі мяцёлкі гладкія. Каласкі адзінкавыя. Каласкі да 13 мм даўжынёй, 5-7-кветкавыя. З 7 жылак на ніжняй кветкавай лускі толькі 3 моцна выступаюць і даходзяць да верхавіны лускі, іншыя 4 жылкі слабей і ў верхняй траціны лускі амаль непрыкметныя. Пылавікоў 3; 1-1.5 мм даўжынёй; жоўтыя.

Распаўсюджанне
--------------

Распаўсюджаны ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе (Чэхія, Германія, Венгрыя, Польшча, Славакія, Беларусь, Эстонія, Літва, Расія, Украіна, Балгарыя, Румынія, Сербія) і Заходняй Азіі (Арменія, Азербайджан, Турцыя).

Ва Украіне від расце на багністых месцах у цяністых лісцяных лясах — у лясных і лесастэпавых раёнах, спарадычна.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 61. — 160 с. — 2 350 экз.
4. 1 2 3  *Доброчаева Д. Н. Котов М. И. Прокудин Ю. Н. и др.* Определитель высших растений Украины. — К. 1987. — С. 461.  (руск.) (укр.)
5. 1 2  Plants of the World Online — Kew Science **(нявызн.)**.  (англ.)
6. ↑  bgbm.org **(нявызн.)**.  (англ.)
7. ↑  npgsweb.ars-grin.gov **(нявызн.)**.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Васіленка.
**Вольга Барысаўна Васіленка** (нар. 26 красавіка 1952, г. Пінск, Брэсцкая вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1975 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут. З 1976 года ва ўпраўленні архітэктуры і горадабудаўніцтва Пінскага гарвыканкама, з 1991 на пасадзе галоўнага архітэктара Пінска.

У наш час дырэктар Пінскай мастацкай школы імя Напалеона Орды.

Член Саюза архітэктараў Рэспублікі Беларусь, саветнік Беларускай акадэміі архітэктуры, член гарадской арганізацыі грамадскага аб’яднання «Беларускі саюз жанчын», абіралася дэпутатам Брэсцкага абласнога Савета.

Творчасць
---------

Аўтар шматлікіх праектаў сквераў, паркаў, будынкаў і збудаванняў, пабудаваных на тэрыторыі г, Пінска. Брала ўдзел у якасці сааўтара і кансультанта пры распрацоўцы горадабудаўнічых праектаў (генплан горада, дэталёвыя планы раёнаў, праекты забудовы).

Узнагароды
----------

Узнагароджана граматамі Пінскага гарвыканкама, Пінскага гарадскога Савета дэпутатаў, Брэсцкага аблвыканкама і Брэсцкага абласнога Савета Дэпутатаў, Камітэта па архітэктуры Брэсцкага аблвыканкама, Беларускага саюза архітэктараў. Узнагароджана медалём «За працоўныя заслугі».

Літаратура
----------

* Василенко Ольга Борисовна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кулеба.
**Дзмітрый Іванавіч Кулеба** (укр.: Дмитро Іванович Кулеба; нар. 19 красавіка 1981, Сумы) — украінскі дыпламат. Міністр замежных спраў Украіны з 4 сакавіка 2020 года.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 19 красавіка 1981 года ў Сумах. У 2003 годзе скончыў Інстытут міжнародных адносін Кіеўскага нацыянальнага ўніверсітэта імя Тараса Шаўчэнкі па спецыяльнасці «міжнароднае права». Кандыдат юрыдычных навук. Валодае англійскай, французскай і рускай мовамі.

З 2003 года — аташэ службы галоўнага юрысконсульта МЗС Украіны. У 2004—2005 гадах — аспірант кафедры міжнароднага права Інстытута міжнародных адносін Кіеўскага нацыянальнага ўніверсітэта імя Тараса Шаўчэнкі. У 2005 годзе — трэці сакратар упраўлення прававога забеспячэння МЗС Украіны. У 2005—2009 гадах быў трэцім і другім сакратаром Пастаяннага прадстаўніцтва Украіны пры міжнародных арганізацыях у Вене (АБСЕ). У 2010—2012 гадах — першы сакратар, саветнік, начальнік упраўлення Сакратарыята Міністра замежных спраў Украіны. У 2013 годзе — дарадца віцэ-прэм’ера Украіны Канстанцін Грышчанкі па гуманітарных пытаннях. З 2013 года — кіраўнік Фонду культурнай дыпламатыі. У лістападзе 2013 — лютым 2014 года прымаў актыўны ўдзел у Рэвалюцыі годнасці.

Пасля пачатку расійскай агрэсіі супраць Украіны ў чэрвені 2014 года вярнуўся на працу ў МЗС Украіны па запрашэнні міністра Паўла Клімкіна. Ён займаў пасаду Надзвычайнага і Паўнамоцнага Пасла па пытаннях стратэгічных камунікацый. 9 красавіка 2016 года прызначаны пастаянным прадстаўніком Украіны пры Радзе Еўропы. З 29 жніўня 2019 года — намеснік прэм’ер-міністра Украіны па пытаннях еўрапейскай і еўраатлантычнай інтэграцыі. З 4 сакавіка 2020 года — міністр замежных спраў Украіны ва ўрадзе Дзяніса Шмыгаля. Самы малады кіраўнік МЗС Украіны ў гісторыі. 24 жніўня 2021 года яму прысвоены дыпламатычны ранг Надзвычайнага і Паўнамоцнага Пасла.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Левы бераг · Ліга.Дасье · OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1201132320 · NKC: js20191052810 · VIAF: 2888157282925603640000 |
**Беларуская драматычная студыя** ў Маскве існавала ў 1921—1926 гадах, з 1924 года на правах ВНУ. Адкрылася 1 кастрычніка як оперна-драматычная студыя пры Беларускім драматычным тэатры (адкрыты 1 жніўня ў памяшканні былога кінатэатра «Уран», 25 кастрычніка рэарганізавана (тэатр расфарміраваны), фармальна існавала пры БДТ, з 1923 года прызнана як творча самастойная. Мела на мэце падрыхтоўку беларускіх нацыянальных акцёрскіх кадраў. У 1921 годзе створаны яўрэйская секцыя, кіраўнік — Міхаіл Фадзеевіч Рафальскі. Вядучыя педагогі — рэжысёры і педагогі МХАТ-2, у памяшканні якога і займаліся (таксама ў былых кінатэатрах «Уран» і «Арс»). Напачатку студыю ўзначальваў Б. Афонін, педагогі А. Бондараў і М. Успенская. З 1923 года мастацкі кіраўнік В. Смышляеў (з 1922 года вёў практычныя заняткі па майстэрству акцёра), рэжысёры А. Гейрат, В. Громаў і І. Ноўскі, педагогі С. Гіяцынтава і В. Лабанава (сцэнічная мова), Л. Аляксеева (палсядоўніца А. Дункан, сцэнічны рух і рытміка), І. Хольд (дачка рэжысёра Меерхольда, біямеханіка) і інш. Дырэктар студыі з 1923 года А. Ляжневіч. Студыйцы былі падзелены на групы: старэйшую (кіраваў Смышляеў), сярэднюю (Афонін), малодшую (Громаў). У апошнія гады быў арганізаваны рэжысёрскі клас. У 1926 годзе на базе студыі быў створаны БДТ-2.

Літаратура
----------

* Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 2003. — Т. 2. — С. 108—109.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гарбуноў.
**Дзмітрый Іванавіч Гарбуноў** (24 кастрычніка 1924, в. Бішава Апостаўскага раёна, Рэспубліка Татарстан — 28 ліпеня 1944) — Герой Савецкага Саюза, удзельнік баёў за Беларусь, вызваляў Ашмяншчыну ад нямецкіх войск.

Біяграфія
---------

Скончыў няпоўную сярэднюю школу, адначасова працаваў у калгасе, пазней пераехаў у Казань, дзе скончыў школу фабрычна-заводскага навучання, працаваў слесарам на ваенным заводзе. У чэрвені 1942 года быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную армію і накіраваны на фронт.

У чэрвені 1944 года узвод старшага сяржанта Дз. Гарбунова ў складзе 136-га стралковага палка 97-й стралковай дывізіі 5-й арміі 3-га Беларускага фронту ўдзельнічаў у вызваленні Беларусі. Вызначыўся ў баях пры фарсіраванні рэк Сухадроўка, Бярэзіна і Лучоса.

Гераічны подзвіг здзейсніў і ў Ашмянскім раёне, захапіўшы з групай аўтаматчыкаў мост цераз раку Ашмянку паміж вёскамі Нарбуты і Зарэчча. Фактычна была выканана такая задача, як і пры ўзяцці станцыі Ашмяны — перарэзана шаша Смаргонь — Ашмяны. За гэты і іншыя гераічныя ўчынкі атрымаў званне Героя Савецкага Саюза (1945, пасмяротна).

Загінуў пад Каўнасам, пахаваны ў Каўнасе на воінскіх могілках.

Памяць
------

7 ліпеня 1975 года непадалёку ад месца подзвігу групы аўтаматчыкаў каля в. Нарбуты, Жупранскі сельсавет, быў пастаўлены помнік. У Ашмянах, пачынаючы з лістапада 1975 года, праводзіліся спаборніцтвы па мотаспорце на прыз імя Дзмітрыя Гарбунова. На радзіме, у Бішава ўстаноўлены помнік Гарбунову і названа ў яго гонар вуліца.

Узнагароды
----------

Быў узнагароджаны ордэнам Леніна, Чырвонага Сцяга і медалём.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гарбуноў Дзмітрый Іванавіч (1924—1944) // Краязнаўчы каляндар Ашмяншчыны на 2014 год / склад. Г. У. Палубінская.— Ашмяны, 2014. — С. 30.
* Дакументы сведчаць : выпіска з узнагароднага ліста героя Савецкага Саюза старшага сяржанта Дз. І. Гарбунова // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Ашмянскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 2003. — С. 364.
* *Минин, Г.* Мост-памятник : [об освобождении шосейн. Дороги Сморгонь — Ошмяны — Вильнюс от немецко-фашистских захватчиков группой автоматчиков ст. сержанта Д. И. Горбунова, Героя Советского Союза в 1944 г.] / Генрих Минин // Гродзенская праўда. — 2004. — 23 лістапада. — С. 2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Беларуская думка.
**«Беларуская думка»** — грамадска-палітычны і літаратурна-мастацкі часопіс.

Выдаецца на беларускай мове, у Нью-Ёрку — Саўт-Рыверы (ЗША). Выдавец Беларускае выдавецкае таварыства. Рэдактар М. Кавыль. Адстойвае ідэі незалежнасці Беларусі, інфармуе пра найважнейшыя падзеі на Бацькаўшчыне, пра жыццё беларускай эміграцыі. Друкуе ўспаміны, палемічныя артыкулы, творы пісьменнікаў Беларусі і беларускага замежжа, у т.л. Я. Золака, М. Кавыля, Л. Случаніна. Распаўсюджваецца ў ЗША, Канадзе, Вялікабрытаніі, Аўстраліі, Польшчы, Беларусі. Да 2014 года выйшла 72 нумары.

Літаратура
----------

* *Пранчак, Л. І.* «Беларуская думка» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — С. 372. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2.

Спасылкі
--------

* kamunikat.org
**Майт Ме́тсанурк** (эст.: Mait Metsanurk, сапраўднае імя **Эдуард Ху́бель** (эст.: Eduard Hubel); 19 лістапада 1879, в. Метсанука, Дэрпцкі павет, Ліфляндская губерня — 21 жніўня 1957, Талін, ЭССР) — эстонскі празаік
, драматург
, літаратурны крытык і перакладчык.

Біяграфія
---------

Майт Метсанурк нарадзіўся малодшым восьмым дзіцем у сялянскай сям’і. Вучыўся ў пачатковай школе ў Оргэ, у 1900 годзе скончыў гарадское вучылішча ў Таліне. Працаваў на розных працах, чыноўнікам, школьным настаўнікам, з 1906 года — журналістам.

У 1924—1925 і з 1930 па 1936 Майт Метсанурк быў старшынёй Эстонскага літаратурнага таварыства. Пасля ўсталявання савецкай улады ў Эстоніі Майт Метсанурк трымаўся ўбаку ад палітыкі, за што быў выключаны з пісьменніцкай арганізацыі Эстонскай ССР. Быў рэабілітаваны пасля смерці Сталіна ў 1956 годзе.

Памёр у 1957 годзе. Пахаваны ў Таліне на Лясных могілках .

Творчасць
---------

Друкаваўся з 1904 года. Аўтар твораў сацыяльна-дыдактычнага характару, прасякнутых ідэяй маральнага самаўдасканалення чалавека (зборнікі навел «Боскія дзеці», 1910; «Апошні дзень», 1927; «Жыццё ўрываецца», 1931; «Зямное ярмо», 1933). У раманах — сацыяльна-псіхалагічных «Білем з Вахесаарэ» (1909), «Рабы» (1912), «Вось чалавек!» (1918), «Жыццё і смерць Таавета Сааверэ» (1922), дылогіі «Белае воблака» (1925) і «Чырвоны вецер» (1928), антыклерыкальнай накіраванасці «Званыя і выбраныя» (1937), гістарычных «На рацэ Юмерэ» (1934), «Агонь, які тлее» (1939), «Летні сонцаварот» (1957) і інш. шырыня ахопу гістарычных падзей, своеасаблівая трактоўка ідэйных канфліктаў эпохі, надзённыя праблемы жыцця эстонскай вёскі і інтэлігенцыі, рэалістычны паказ сацыяльных з’яў, тонкі псіхалагізм. Выступаў як драматург.

Зноскі
------

1. 1 2  Eduard Hubel // Eesti biograafiline andmebaas ISIK Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25504413'></a>
2. ↑  Метсанурк Майт // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 27 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
3. ↑  Метсанурк Майт // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Майт Метсанурк

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90606934 · BNF: 13196921h · GND: 120253542 · ISNI: 0000 0000 8091 8655 · LCCN: n86119072 · LNB: 000151686 · NUKAT: n2014135843 · LIBRIS: 397352 · SUDOC: 035570253 · VIAF: 12449004 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дальквіст.

**Мая Дальквіст** (швед. Maja Dahlqvist; нар. 15 красавіка 1994, Бурленгэ, Даларна) — шведская лыжніца, двухразовая чэмпіёнка свету ў камандным спрынце. Спецыялізуецца ў спрынтарскіх дысцыплінах.

Біяграфія
---------

Дальквіст да 2014 года ўдзельнічала пераважна ў юнацкіх спаборніцтвах. 14 студзеня 2012 года яна дэбютавала ў Скандынаўскім кубку, заняўшы восьмае месца ў асабістым спрынце вольным стылем.

У 2014 годзе Мая стала пераможцам юнацкага чэмпіянату свету ў Валь-ды-Ф’еме ў эстафеце. 29 лістапада таго года ў Руцы адбыўся яе дэбют у Кубку свету — Дальквіст заняла 49-е месца ў класічным спрынце, а ўжо 14 снежня яна зарабіла першыя ачкі ў Давосе, заняўшы 26-е месца ў каньковым спрынце. На этапе Кубка свету ў Эстэрсундзе ў лютым 2015 года Мая трапіла ў паўфінал і заняла выніковае 11-е месца ў класічным спрынце.

На юнацкім чэмпіянаце свету 2016 года ў Рышнове Дальквіст стала трэцяй у каньковым спрынце. У наступным годзе ў Солджэр-Холаў зноў узяла бронзу ў асабістым спрынце на юнацкім чэмпіянаце свету, на гэты раз класічным.

У жніўні 2017 года стала ўладальніцай поўнага камплекту ўзнагарод з хатняга чэмпіянату свету па бегу на ролікавых лыжах, які прайшоў у Салефтэа.

14 студзеня 2018 года Мая атрымала сваю першую перамогу на этапах Кубка свету, перамогшы разам з Ідай Інгемарсдотэр у Дрэздэне ў камандным спрынце вольным стылем. За дзень да гэтага заняла другое месца ў асабістым каньковым спрынце.

У 2019 годзе ў Зеефельдзе Мая Дальквіст стала чэмпіёнкай свету ў камандным спрынце разам са Стынай Нільсан.

Сваю першую асабістую перамогу Дальквіст атрымаўшы 6 лютага 2021 у шведскім Ульрысехамне.

1. 1 2 3 4  Dahlqvist, Maja Anna Linnéa // Sveriges befolkning 2000 — Sveriges Släktforskarförbund, 2020. Праверана 12 лютага 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q106527645'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10685961'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Беларуская доля.
**«Беларуская доля»** — штодзённая незалежная газета. Выдавалася Беларускім таварыствам «Аб'яднанне» ў Гродне ў 1927 на беларускай мове. Рэдактар А. Брушок.

Выступала за дзяржаўную дапамогу бяздомным беларускім сем'ям у Заходняй Беларусі, адкрыццё школ на роднай мове, у якія маглі б уладкавацца беспрацоўныя настаўнікі-беларусы, за прыём беларускай інтэлігенцыі на дзяржаўныя пасады, аблягчэнне становішча беларускай вёскі, стварэнне культурных цэнтраў, эканамічных кааператываў і інш. Паведамляла пра 9-ыя ўгодкі з дня абвяшчэння Беларускай Народнай Рэспублікі і арганізацыю яе Рады, дзейнасць Беларускага сельскагаспадарчага таварыства і таварыства «Аб'яднанне», сход Беларускага дабрачыннага таварыства, закрыццё Гродзенскага павятовага сакратарыята Беларускай сялянска-работніцкай грамады, дазвол царкоўных улад весці пропаведзі на беларускай мове, выхад 2 нумароў газеты «Беларускі дзень», інфармавала пра падзеі ў свеце і Польшчы, дзейнасць польскіх сейма і сената, ўмовы эміграцыі ў ЗША, Канаду, Перу, грашовы курс і праекты падатковай сістэмы, вяла карэспандэнцыю з чытачамі пра жыццё сялян-беларусаў і інш.

Літаратура
----------

* Дзяшко, В. І. «Беларуская доля» / В. І. Дзяшко // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2. — С. 372.
**Белару́ская культу́рна-навуко́вая грамада́** *ў Барысаве* — грамадская арганізацыя. Існавала ў 1922 годзе. Зарэгістравана ў Наркамаце асветы БССР 29 красавіка 1922 года. 

Мэты арганізацыі: вывучэнне і пашырэнне ведаў па гісторыі, краязнаўству і культуры Беларусі, чытанне лекцый, адкрыццё музеяў, лекцыйных курсаў і выставак, арганізацыя драматычных, музычных, літаратурных мерапрыемстваў, матэрыяльная ўзаемадапамога. Дэвіз грамады: «Сонца навукі прагляне ясна над нашай нівай». Кіруючы орган — выбарны прэзідыум (старшыня — А. Іваноў-Казельскі (псеўданім Сымон Музыка), сакратар — В. Гайдук). У сакавіку 1922 года налічвала 16 членаў, пераважна супрацоўнікаў школьных устаноў і вайскоўцаў. Актывістамі арганізацыі былі Н. Гаеўская, В. Дашук, А. Літэцкая, К. Ржэўскі, Л. Хацяновіч.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская культурна-навуковая грамада // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 414.
2. 1 2  *Ю. Р. Васілеўскі*. Беларуская культурна-навуковая грамада // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2. — С. 377.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2.
**Вольга Бязсмертная** (лац.: Olha Bezsmertna, укр.: Ольга Безсмертна; нар. 6 жніўня 1983, Багуслаў, Кіеўская вобласць, УССР) — украінская оперная спявачка, сапрана, салістка Венскай дзяржаўнай оперы са студзеня 2012 года.

Бязсмертная стала першай украінскай спявачкай, якая была ўдастоена гонару адкрываць ў 2015 годдзе Венскі баль у Венскай дзяржаўнай оперы.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 6 жніўня 1983 года ў Багуславе (УССР).

Спяваць Вольга пачала ў пяцігадовым узросце, калі па рэкамендацыі суседзяў бацькі адвялі яе ў дзіцячы хор, у якім яна праспявала да заканчэння сярэдняй школы, хоць і пяць разоў пакідала хор. Пасля заканчэння школы Вольга паўгода пачала займацца з Яўгеніяй Мірашнічэнка, рыхтуючыся да паступлення ў Нацыянальную музычную акадэмію Украіны.

У 2000 годзе Вольга паступіла ў Нацыянальную музычную акадэмію Украіны, на вакальны факультэт, у клас прафесара Яўгеніі Мірашнічэнка. Пасля заканчэння магістратуры Вольга Бязсмертная паступіла ў аспірантуру. У 2009 годзе Яўгенія Мірашнічэнка памерла і Вольга ўзяла пяць з васьмі яе студэнтаў і два з паловай гады выкладала ў музычнай акадэміі. У прыняцці да Кіеўскай оперы ёй адмовілі.

Вольга Бязсмертна. 2013 год.
У кастрычніку 2011 года Вольга Бязсмертная атрымала першую прэмію Міжнароднага конкурсу оперных спевакоў «Новыя галасы» ў Гютэрсла (Германія), а старшыня журы дырэктар Венскай дзяржаўнай оперы Дамінік Мэер прапанаваў ёй працу ў тэатры. У сакавіку 2012 года на сцэне Венскай оперы яна праспявала сваю прэм’еру ў сучаснай пастаноўцы оперы Паўля Хіндэміта «Кардыляк». Дэбют маладой Украінкі ў дзяржаўнай оперы Вены быў досыць спецыфічным, у яе было толькі два тыдні, каб вывучыць на нямецкай мове партыю *прыдворнай дамы* у оперы Паўля Гіндэміта «Кардыляк». Наступным выпрабаваннем была роля *графіні Альмавівы* у оперы «Жаніцьба Фігаро» Моцарта, тады для вывучэння партытуры на італьянскай мове быў толькі тыдзень часу.

У 2015 годзе Вольга Бязсмертная стала першай украінскай спявачкай, якая адкрывала Венскі баль у Венскай дзяржаўнай оперы з пачатку яго заснавання ў 1958 годзе.

У цяперашні час з’яўляецца асноўным сапрана Венскай оперы.

Зноскі
------

1. 1 2  Ольга Безсмертна, оперна співачка storinka.at 05.11.2015
2. ↑  Ольга Бессмертная
3. ↑  Ольга Безсмертна: «Хочу заспівати у Відні українські романси» dw.com 26.09.2012
4. 1 2  Ольга Безсмертна: графиня Фігарос на Оперному балі diepresse.com 11.02.2015  (ням.)
5. ↑  Olga Bezsmertna - Operabase **(нявызн.)**. *www.operabase.com*. Праверана 8 верасня 2019.

Спасылкі
--------

* Венская дзяржаўная опера. Вольга Бязсмертная Архівавана 22 жніўня 2018. wiener-staatsoper.at  (ням.) (англ.)
* У эфіры тэлеканала эспрэса салістка Венскай оперы Вольга Бязсмертная espreso.tv

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · MusicBrainz |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1106155181 · LCCN: no2017052224 · VIAF: 81146937702813831300 |
**Дзядзька** — брат бацькі (дзядзька па бацьку) або маці (дзядзька па маці), а таксама муж цёткі. Калі мужчына прыходзіцца дзіцю дзядзькам, то яно, у сваю чаргу, яго пляменнік або пляменніца.

Стрыечны дзядзька — стрыечны брат бацькі або маці або муж стрыечнай цёткі. Адваротныя дачыненні — стрыечныя пляменнікі і пляменніцы.

Гэтае слова называе і любога дарослага мужчыну. Бывае зваротам.


| Роднасныя і сваяцкія адносіны |
| --- |
| 
* Муж
* Жонка
* Бацька
* Маці
* Дзед
* Бабуля
* Брат
* Сястра
* Зводны брат
* Сын
* Дачка
* Пасынак
* Падчарка
* Дзядзька
* Цётка
* Сват
* Цешча
* Унучатая пляменніца
* Кум
* Кума

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15731642h · LCCN: sh88003330 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бертэль.
**Вольга Андрэеўна Бертэль** (в. Вялікія Кавалічы, Гродзенскі павет — 21 верасня 1986, Гродна) — дзяржаўны і палітычны дзеяч. Член ВКП (б). Жонка заходне-беларускага камуністычнага і рэвалюцыйнага дзеяча Аляксандра Бертэля (1902—1939).

Біяграфія
---------

Падчас бітвы за Гродна пры далучэнні Заходняй Беларусі мясцовыя жыхары і польскія салдаты спалілі дом Бертэляў, застрэліўшы мужа і дачку, а таксама параніўшы сына. Вольга Андрэеўна моцна абгарэла, ратуючы другога сына.

З 1946 года была на гаспадарчай, грамадскай і палітычнай працы. У 1946—1965 гадах была рабочым, а пазнее і майстрам Гродзенскага гарбарнага завода № 4 .

Абіралася дэпутатам Вярхоўнага Савета Беларускай ССР 2-га склікання, Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання.

Памерла ў 1986 годзе ў Гродне.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Улица Бертеля
* В гродненском кинотеатре «Спартак» показали «Гибель Титаника». Листаем страницы «ГП» за 1950 год
**Кусцічы** — археалагічны помнік: курганны могільнік дрыгавічоў каля в. Кусцічы (Камянецкі раён, Брэсцкая вобласць). Знаходзіцца за 2 км на паўднёвы захад ад вёскі. Мясцовая назва Шведскія могільнікі. Каля вёскі знойдзены рэшткі паморскай культуры.

Захавалася 36 насыпаў вышынёй 0,3—2,4 м, дыяметрам 2,6—10 м, размешчаных кампактна на плошчы 10 га. У заходняй частцы могільніка вылучаецца асобны ланцуг курганоў, які цягнецца з захаду на ўсход. Курганы каля падножжа абкладзены валунамі. Выявіў у 1937 г. К. Салевіч, даследавалі ў 1960 г. І. В. Біруля (7 курганоў), у 1981 — 1988 гг. Т. М. Каробушкіна (17 курганоў).

У 11 з 24 раскапаных курганоў пахаванні не выяўлены, знойдзены вуглі, попел, цвікі, шпора, фрагменты керамікі. У 12 курганах пахавальны абрад — трупапалажэнне галавой на захад у насыпе, на гарызонце і ў ямах на попельна-вугольнай і пясчанай падсыпцы. Пахаванні адзіночныя. У адным кургане пахаванне па абраду трупаспалення па-за межамі кургана. Рэшткі крэмацыі знаходзіліся пад курганом у авальнай яме памерам 85х80 см. Пахавальны інвентар: фрагменты керамікі, прасліца з ружовага сланцу, сярэбраныя скроневыя кольцы, фрагмент металічнага пярсцёнка, трохпацеркавае скроневае кольца, званок з бронзы, гузік, крэсіва, нож, цвікі. Першыя пахаванні на могільніку зроблены ў канцы X ст. апошнія — у XII — XIII стст. На рубяжы X — XI стст. адбылася змена пахавальнага абраду (трупаспалення на трупапалажэнне).

Літаратура
----------

* Археологическая карта Белоруссии / Белорусское добровольное общество охраны памятников истории и культуры, Сектор археологии Ин-та истории АН БССР. Вып. 2: Памятники железного века и эпохи феодализма / Г. В. Штыхов; под редакцией Ф. В. Борисевича. — Мн.: Полымя, 1971. — 274, [2] c. — С. 21.
* Каробушкіна, Т. М. Кусцічы / Т. М. Каробушкіна // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 359. — ISBN 5-85700-077-7.
* Каробушкіна, Т. Раскопкі старажытных курганоў / Запісала Т. Скуратава // Ленінец [Камянецкі раён]. — 1987. — №. — 13 кастрычніка. — С.
* Коробушкина, Т. Н. Население Среднего Побужья в X — XIII вв. // Тезисы докладов советской делегации на V Международном конгрессе славянской археологии. — М.: Наука, 1985. — С.
* Кухаренко, Ю. В. Средневековые памятники Полесья / Ю. В. Кухаренко; под общ. ред. Б. А. Рыбакова. — М.: Издательство АН СССР, 1961. — 39, [1] с. — (Археология СССР. Свод археологических источников; [вып.] Е 1—57).
* Никитина, В. Б. Памятники поморской культуры в Белоруссии и на Украине // Советская археология. — 1965. — № 1. — С. 194 — 205.
* Седов, В. В. Курганы ятвягов / В. В. Седов // Советская археология. — 1964. — № 4. — С. 36 — 51.
**Уладан**, або **наядзі** (саманазва *ഉള്ളാടന്‍* ) — малы народ у горнай мясцовасці індыйскага штата Керала. Агульная колькасць — 19 тыс. чалавек. Размаўляюць на мове малаялам.

Паходжанне
----------

Назва уладан паходзіць з мовы малаялам і азначае вандроўных людзей. Згодна паданню, уладан - нашчадкі салдат, якія пасля ваеннай паразы схаваліся ў горных лясах, пачалі весці вандроўны вобраз жыцця. Аднак ад астатніх малаялі яны адрозніваюцца не толькі месцам жыхарства і заняткамі, але і знешнім абліччам, паколькі захоўваюць больш рысаў, характэрных для аўстралоіднай расы. Гэта дазваляе меркаваць, што уладан - нашчадкі мігрантаў каменнага веку, якія значна меней зліліся з больш познімі дравідыйскімі перасяленцамі.

Культура
--------

Уладан традыцыйна займаліся падсечна-агнявым земляробствам. Такі спосаб гаспадарання вёў да хуткага збяднення ўраджайнасці глебы і вымушаў людзей перасяляцца з аднаго месца на іншае. Значную ролю адыгрывалі збіральніцтва, паляванне і рыбалоўства. Палююць з дапамогай прашчы. Рыбу б'юць з лукаў з прывязанымі да іх стрэламі.

У 1970-ыя гг. уладан у сувязі з зямельнай рэформай атрымалі зямлю ў непасрэднай блізкасці ад лесу, што прывяло да паступовай аселасці землеўладальнікаў. 

Грамадства падзяляецца на 4 экзагамных супольнасці *ілом*. Жыхары вёсак маюць кіраўнікоў, якія ў сваю чаргу падпарадкоўваюцца адзінаму правадыру. Яго ўлада перадаецца па спадчыне ад бацькі да сына. Рашэнні правадыра звычайна не аспрэчваюцца простымі абшчыннікамі.

Сем'і малыя нуклеарныя. Жанчыны пасля шлюбу захоўваюць прыналежнасць да свайго роду. Дзеці таксама лічацца чальцамі роду маці. Маёмасць мужчын пасля смерці падзяляецца паміж іх сынамі і пляменнікамі па жаночай лініі. Звычайнымі з'яўляюцца дзіцячыя шлюбы, а таксама братэрская паліандрыя. Пасля смерці мужа жанчына становіцца жонкай аднаго з яго братоў.

Зноскі
------

1. ↑  Paliyan of India

Спасылкі
--------

* Ulladan Tribe, Kerala
**Уладас Дыджокас** (літ.: Vladas Didžiokas; 1 верасня 1889, Вільня — 7 кастрычніка 1942, Каўнас) — літоўскі мастак, жывапісец, графік, сцэнограф.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Вільні ў прыватнай рэальнай гімназіі і ў Рысавальнай школе Івана Трутнева. У 1911—1915 гадах вучыўся ў Санкт-Пецярбургу ў Цэнтральным вучылішчы тэхнічнага рысавання барона Шцігліца, пасля ў Акадэміі мастацтваў, вольным слухачом у класе жывапісу Дзмітрыя Кардоўскага (1917—1918).

У 1917 годзе ажаніўся з ураджэнкай Санкт-Пецярбурга мастачкай Варварай Гарохавай (Барбарай Дыджэкене). У пачатку 1918 года разам з жонкай пасяліўся ў Віцебску, дзе працаваў памочнікам дэкаратара ў тэатры. Тут упершыню самастойна аформіў спектакль. Увосень таго ж 1918 года прыехаў у Вільню. Афармляў пастаноўкі літоўскага тэатра.

У 1919 годзе пасяліўся ў Коўне. У 1920 годзе з’ехаў у Расію, быў арыштаваны. У 1921 годзе вярнуўся ў Літву. Працаваў чарцёжнікам у міністэрстве прамысловасці і гандлю. Калі рэжысёр Антанас Суткус заклаў Нацыянальны тэатр (Tautos teatras), Дыджокас пачаў афармляць яго спектаклі, будучым акцёрам чытаць лекцыі па гісторыі мастацтва ў Школе акцёрскага майстэрства. Удзельнічаў у пастаноўках сатырычнага тэатра «Vilkolakis» (Пярэварацень).

У 1922—1940 гадах (з перапынкамі) выкладаў у Каўнаскай мастацкай школе. У 1922—1923 гадах удасканальваўся ў галіне сцэнаграфіі ў Берліне. Па вяртанні браў удзел у рабоце Таварыства дзеячаў літоўскага мастацтва (Lietuvių meno kūrėjų draugija), у 1924—1925 гадах быў яго старшынёй.

Аформіў шэраг оперных спектакляў у Дзяржаўным тэатры ў Каўнасе. З 1936 годзе праводзіў летнія месяцы, а затым і пасяліўся ў сваёй сядзібе ў Давайнонісе (Кайшадорскі раён).

Памёр у Каўнасе 7 кастрычніка 1942 года. Пахаваны на могілках Круёне.

Творчасць
---------

Партрэт беларускага палітыка і культурнага дзеяча Івана Луцкевіча, 1919
Аўтар пейзажаў («Млын», «Вясна», 1922; «Каўнаскі пейзаж», 1933), партрэтаў (Івана Луцкевіча, 1919; Юозаса Талат-Кялпшы, 1925; Юзапаса Альбінаса Гербачаўскаса, 1925; Антанаса Садэйкі; Ёнаса Яблонскіса, 1930; аўтапартрэты 1930 і 1939 гадоў), нацюрмортаў, фігурных кампазіцый.

Творам ранняга перыяду ўласцівы рысы акадэмізму, дакладны рэалістычны малюнак, строгая кампазіцыя. Вялікі ўплыў на творчую манеру Дыджокаса зрабіла паездка ў Германію, дзе ён пазнаёміўся з познім імпрэсіянізмам і экспрэсіянізмам. У яго жывапісе з’явіліся больш смелы вольны мазок, яркі каларыт, незвычайныя кампазіцыйныя прыёмы.

Апроч жывапісу і сцэнаграфіі, займаўся графікай. Стварыў літаграфіі (аўтапартрэт, 1923; партрэт жонкі, 1924). Стварыў дэкарацыі оперных спектакляў у Дзяржаўным тэатры — «Рыгалета» Джузэпэ Вердзі (1921), «Фаўст» Шарля Гуно (1921), «Паяцы» Леанкавалы (1922), «Кармэн» Жоржа Бізэ (1924) і іншыя. Аформіў таксама пастаноўку «Разбойнікаў» Фрыдрыха Шылера (1928).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Pylimo galerija
2. ↑  Didžiokienė-Gorochova Barbora (Varvara)
3. ↑  VLE
4. 1 2  Kauno žmonės

Спасылкі
--------



* Творы Уладаса Дыджокаса ў калекцыях музеяў Еўропы (англ.).  europeana.eu.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 6661148997697259870001 |
**Варвары́зм** (ад грэч. βαρβαρισμός — іншамоўны) — запазычанае слова ці выраз, якія не асвоены або асвоены часткова (пераважна графічна) ў мове. 

Вылучаюцца агульныя і індывідуальныя. Агульныя варварызмы выкарыстоўваюцца пастаянна і могуць паўтарацца ў розных тэкстах: *cito* — тэрмінова (у медыцыне), tete-a-tete — з вока на вока. Індывідуальныя сустракаюцца пераважна ў мове мастацкай літаратуры для стварэння мясцовага каларыту; яны звычайна не паўтараюцца і не выходзяць за межы аднаго твора: «Звон кафедральны кліча на Ave» (М. Танк), «Згодны… Суцінку!.. Лайёт!..» — загуло ў натоўпе" (П. Броўка).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Стрэльская.

**Варвара Васілеўна Стрэ́льская** (па мужу Стукалкіна; руск.: Варвара Васільевна Стрельская; 16 снежня 1838 — 24 студзеня 1915) — руская драматычная актрыса. Заслужаная артыстка Імперскіх тэатраў (1905).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Маскве. Бацька — оперны спявак В. І. Стрэльскі, маці — драматычная актрыса С. І. Вінаградава. На сцэну Варвару Стрэльскую ў трохгадовым узросце вывеў М. С. Шчэпкін. З шасці гадоў яна вучылася ў Пецярбургскім тэатральным вучылішчы, спачатку балету, а затым драме. З 1857 года актрыса Александрынскага тэатра. Працавала ў тэатры да канца жыцця.

Творчасць
---------

В. В. Стрэльнікава пачала выступаць на казённай сцэне ў драматычных спектаклях і балетах у час вучобы. Дэбютавала ў Александрынскім тэатры роляй Сашы ў вадэвілі С. Турбіна «Карцінка з натуры». Выконвала ролі дзяўчат у камедыях і вадэвілях. Росквіт камедыйнага даравання Варвары Стрэльскай звязаны з пераходам да выканання характарных роляў сталых жанчын і старых. Яе творчай манеры ўласцівы непасрэднасць, арганічнасць пераўвасаблення, абаяльнасць, багацце сцэнічнай мовы.

Сярод роляў В. В. Стрэльнікавай: Ліза («Гора ад розуму» А. Грыбаедава), Домна Панцялееўна, Кукушкіна, Мігачова, Сцеша, Круглова, Міхеўна, бабыліха («Таленты і паклоннікі», «Прыбытковае месца», «Не было ні гроша, ды раптам шастак», «Даходнае месца», «Не ўсе кату масленіца», «Апошняя ахвяра», «Снягурка» А. Астроўскага), Пашлёпкіна, Фёкла Іванаўна («Рэвізор», «Жаніцьба» М. Гогаля), Прастакова («Недаростак» Дз. Фанвізіна) і інш.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3  Стрельская Варвара Васильевна // Государственный мемориальный и природный музей-заповедник А. Н. Островского «Щелыково» (руск.)(Праверана 19 чэрвеня 2023)

Літаратура
----------

* Стрэльская (па мужу Стукалкіна) Варвара Васілеўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 217. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Стрельская (по мужу — *Стуколкина*) Варвара Васильевна // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
* Стре́льская, Варвара Васильевна // Театральная энциклопедия. В 5 томах. / Под редакцией С. С. Мокульского (том 1), П. А. Маркова (тома 2—5). — М. Советская энциклопедия, 1961—1967. — Т. 4: Нежин — Сярев. — М. 1965. — Стб. 1109. — 1152 стб. с илл. 6 л. илл. — 40 500 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Варвара Стрельская // КИНО-ТЕАТР.Ру (руск.)(Праверана 19 чэрвеня 2023)
* Стрельская Варвара Васильевна // Государственный мемориальный и природный музей-заповедник А. Н. Островского «Щелыково» (руск.)(Праверана 19 чэрвеня 2023)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Кругасвет |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 7034154260444524480002 |
**Уладзімеж Пузына** (польск.: Włodzimierz Puzyna; 9 ліпеня 1947, Шчэцін, Шчэцінскае ваяводства, Польская Народная Рэспубліка) — польскі палітычны дзеяч і навуковец.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і прадстаўніка шляхецкага роду Пузынаў, капітана ВМФ Юзэфа і Марыі з роду Зарэмбаў.

### Навуковая дзейнасць

У 1972 г. скончыў аддзяленне фізікі Варшаўскага ўніверсітэта. У 1979 г. атрымаў доктара прыродазнаўчых навук у Інстытуце малекулярнай біялогіі Ягелонскага ўніверсітэта. У 1974—1990 гг. працаваў навуковым супрацоўнікам фізічнага факультэта Сельскагаспадарчай акадэміі ў Шчэціне. У 1990—1995 гг. працаваў дырэктарам вучэбнага цэнтра Фонду развіцця мясцовай дэмакратыі ў Шчэціне. У 1995—2012 гг. — рэктар Вышэйшай школы дзяржаўнага кіравання ў Шчэціне.

### Палітычная дзейнасць

У 1980 г. уступіў у НСПС «Салідарнасць». У 1989—1990 гг. быў намеснікам старшыні Грамадзянскага камітэта зямлі Шчэцін. З 1991 па 2001 гг. дэпутат I, II (ад Дэмакратычнай уніі) і III кадэнцый (ад Уніі свабоды) Сейма Рэспублікі Польшча. Працаваў у Камітэце мясцовага самакіравання і Камісіі па пытаннях адукацыі, навукова-тэхнічнага прагрэсу. У Сейме III кадэнцыі старшыня Падкамісіі па пытаннях пастаянных фінансаў мясцовага самакіравання. З 2001 г. больш не балатаваўся ў Сейм.

У 1992—2001 гг. старшыня польска-шведскай групы Міжпарламенцкага саюза, а ў 1997—2001 гг. быў членам польскай дэлегацыі ў Парламенцкай канферэнцыі краін Балтыйскага мора.

У 2002 г. прымаў удзел у мясцовых выбарах на пасаду прэзідэнта горада Шчэцін, але набраў толькі 3,90%. У 2005—2006 гг. старшыня заходнепаморскай Дэмакратычнай партыі.

Узнагароды
----------

* Кавалер (2003 г.) і афіцэр (2017 г.) ордэна Ганаровага легіёна
* Залаты Крыж Заслугі (2004 г.)

Літаратура
----------

* Posłowie III kadencji 1997—2001. Włodzimierz Puzyna (польск.). *Archiwum danuch o Posłach*. Праверана 24 ліпеня 2019.
* *Tierling-Śledź, Ewa*. Włodzimierz Puzyna (польск.). *Encyklopedia Solidarności* (21 жніўня 2013). Праверана 24 ліпеня 2019.
Варварскі бераг
**Варварскі бераг** (фр.: Côte des Barbaresques) — еўрапейская назва міжземнаморскага ўзбярэжжа Паўночнай Афрыкі, з часоў позняга Сярэднявечча (XV стагоддзе) і да XIX стагоддзя. 

Да варварскага берагу адносілі ўзбярэжжа краін Магрыба: Алжыра, Туніса і Марока. Часам таксама ўзбярэжжа Лівіі і Егіпта. Там размяшчалася мноства партовых баз, у якіх размяшчаліся берберыйскія піраты-карсары, што наводзілі жах на хрысціянскіх жыхароў паўночнага Міжземнамор'я. Не выпадкова, асцерагаючыся набегаў піратаў-гандляроў рабамі, еўрапейскія жыхары большасці прыбярэжных паселішчаў сыходзілі на вяршыні гор і ўнутр прыбярэжных краін. Насельніцтва варварскага берага ў Сярэднія стагоддзі было мусульманскім і складалася з арабаў, бербераў і шматлікіх еўрапейскіх (сакаліба) і афрыканскіх рабоў.

Гл. таксама
-----------

* Берберыйскія войны
* Фраксінет
**Ко́нья** (турэцк.: Konya) — горад у Турцыі, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Конья ў Цэнтральнай Анатоліі. Каля 1 млн жыхароў (2008). Горад славуты сваёй старажытнай гісторыяй і мае вялікае культурнае значэнне.

Археалагічныя раскопкі паказалі, што рэгіён заселены, пачынаючы з позняга Меднага веку, каля 3 тысячагоддзя да н.э. Горад патрапіў пад уплыў хетаў каля 1,5 тысячагоддзя да н.э. якіх перамаглі народы мора каля 1,2 тысячагоддзя да н.э. Пазней горад адышоў да фрігійцаў, якія заснавалі сваё царства ў цэнтральнай Анатоліі ў 8 ст. да н.э. Каля 690 да н.э. рэгіён папаў пад уладу кімерыйцаў, а затым персаў, якіх у 333 да н.э. разбіў Аляксандр Вялікі. Неўзабаве, пасля распаду яго імперыі, горад пераходзіць пад уладу цароў Пергама. Апошні пергамскі цар Атал III перадаў свае ўладанні Рыму. Да 11 ст. горад знаходзіўся ў складзе Візантыйскай імперыі.

Конья заваёўваецца туркамі-сельджукамі пасля бітвы пад Манцыкертам і на два стагоддзі становіцца сталіцай сельджукскага султаната. На кароткі час горад захоплівалі крыжакі Готфрыда Бульёнскага і Фрыдрыха Барбаросы. У пачатку 13 ст. горад прымае бежанцаў з дзяржавы Харэзмшахаў, якая падверглася нападзенню манголаў. Сельчжукі абачліва ўмацоўваюць горад, але ў 1243 манголы бяруць яго штурмам. У пачатку 14 ст. Конью адваёўваюць цюркі (туркмены) караманіды, а ў 1420 іх уладанні разам з Коньяй адыходзяць да асманаў.

Сучасная Конья мае рэпутацыю аднаго з найбольш рэлігійна кансерватыўных мегаполісаў краіны («цытадэлі ісламу»). Конья была апошнім домам Джалаладзіна Румі, чые паслядоўнікі ў 1273 заснавалі суфійскі (дэрвішскі) ордэн Меўлеві. У горадзе размяшчаецца самы вялікі публічны ўніверсітэт Турцыі — Сельджукскі ўніверсітэт (засн. 1975), у якім навучаецца звыш 75 тыс. студэнтаў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр  |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4110361-0 · LCCN: n80145386 · NKC: ge817285 · VIAF: 155942204 |
**Конь з Навагрудка** — шахматная фігурка каня XII ст. знойдзеная ў Навагрудку.

Апісанне
--------

Фігурка мае вышыню 4,3 см, дыяметр амаль круглай асновы складае 2,7 х 3 см. Выразана з касці ў выглядзе цыліндрыка з адным бакавым выступам у верхняй частцы, які сімвалізаваў галаву. Стылізаваныя шахматныя фігуры створаны рускімі па ўсходніх узорах, для якіх характэрны абстрактны характар, паколькі іслам забараняў адлюстраванне жывых істот.

На фігурцы збоку разьбяром пастаўлены (працарапаны) знак у выглядзе трызубца. Напэўна, гэта знак-метка ўладальніка дадзенай рэчы, як лічыць аўтар раскопак Ф. Д. Гурэвіч. Славянскі знак трызубца гаворыць на карысць мясцовага паходжання дадзенай шахматнай фігуры.

Зноскі
------

1. 1 2  Мядзведзева В. У. Касцярэзная вытворчасць Навагрудка ў сярэдневякоўі
2. ↑  Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
**Волат** — велізарны свяшчэнны дуб, які да 1880 года рос на Мінскім капішчы.

Дуб знаходзіўся ў цэнтры кампазіцыі: з аднаго боку ад дуба стаяў валун «Дзед», а з другой — ахвярнік (алтар) з агнём. Яго ствол маглі ахапіць толькі чатыры чалавекі, верхавіна яго была сухая, ствол з вялікім дуплом. Пад Волатам маліліся і вешалі на яго ахвярныя ручнікі, а жалуды з яго лічыліся святымі.

У 1880 годзе, перад святкаваннем 900-годдзя хрышчэння Русі, царскія ўлады паспрабавалі спыніць правядзенне язычніцкіх службаў. Прарочы дуб «Волат» быў спілаваны, свяшчэнны агонь патушаны.

Зноскі
------

1. ↑  Харэўскі С. Прамоўленнае: Выдавецтва Зміцер Колас. — Мінск, 2008. С. 92—93
2. ↑  Людміла Дучыц. Культавыя дрэвы ў Беларусі
3. ↑  Мінск: Музей валуноў
Копачкі Рыт

**Копачкі Рыт** (харв.: Kopački Rit) — прыродны парк у Бараньі, ва ўсходняй частцы Харватыі. Знаходзіцца на граніцы з Сербіяй, на паўночны захад ад месца ўпадзення Дравы ў Дунай і на паўночны ўсход ад Осіеку. Плошча парку складае 17 700 га. У 1976 годзе найбольш каштоўная ў фаўністычным плане частка парку плошчай 8000 га была адведзена пад заалагічны заказнік.

Большая частка тэрыторыі прыроднага парку пакрытая водна-балоцістымі ўгоддзямі, Копачкі рыт — адзін з самых вялікіх і добра захаваных прыкладаў некранутага азёрныя-балотнага ландшафта ў басейне Дуная. Парк і яго балоты адпавядаюць крытэрам Рамсарскай канвенцыі, у спіс якой занесены ўсе водна-балотныя ўгоддзі, якія маюць міжнароднае значэнне. Тэрыторыя ўключана ў спіс значных арніталагічных раёнаў — IBA (Значныя арніталагічны тэрыторыя). Копачкі рыт таксама намінаваны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Найбольшую цікавасць уяўляе арнітафаўна парку. Тут гняздуецца каля 260 відаў птушак (шэрая гусь, белы і чорны буслы, балотны і поплаўны луні, скапа, арлан-белахвост, вялікі баклан, зімародак, зялёны дзяцел, звычайны рэмез, сокал-балабан, розныя віды чаплевых, крачкавых, чаек, качак, кулікоў і многія іншыя). Шмат птушак, пераважна насельнікі водна-балотных угоддзяў, выкарыстоўваюць Копачкі рыт як месца для адпачынку падчас сезонных міграцый. Некаторыя віды птушак тут гняздуюцца калоніямі.

У азёрах і сажалках парку водзіцца больш за 40 відаў рыб (шчупак, язь, лінь, лешч, карп, сом, судак, акунь і г. д.). Сярод насельнікаў лясоў — алені, казулі, дзікі, куніцы, ласка, собаль, лясны кот, барсук, выдра. Багатая расліннасць, тыповая для водна-балотных угоддзяў, шырока прадстаўлена ў парку.

Парк адкрыты для наведвання ў складзе экскурсій. Наведванне платнае. Рыбалка на ўмовах ліцэнзіі дазволена толькі ў адмыслова адведзеных месцах.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Копачкі Рыт**
* Афіцыйны сайт парку Архівавана 10 снежня 2002.
Універсал Volkswagen Passat Variant
**Універса́л** (ад лац.: universalis — *агульны, усеагульны*) — тып закрытага кузава легкавога аўтамабіля. Мае 2 ці 3 рады сядзенняў, 3 ці 5 дзвярэй, адны з якіх заднія, багажнае аддзяленне за спінкай задняга сядзення. Заднія сядзенні (пры 3 радах сярэднія і заднія) могуць складвацца і павялічваць аб’ём багажнага аддзялення. Дазваляе выкарыстоўваць легкавы аўтамабіль як грузапасажырскі.

Першапачаткова гэта былі машыны для перавозкі грузаў. З часам яны набылі папулярнасць у якасці сямейных аўтамабіляў. Са з’яўленнем першых мінівэнаў попыт на ўніверсалы пачаў зніжацца. Частку сваёй прывабнасці ўніверсалы страцілі з ростам папулярнасці SUV.

| Топ-20 універсалаў у свеце ў 2021 годзе |
| --- |
| 1 | Subaru Outback |
| 2 | Toyota Corolla |
| 3 | Škoda Octavia |
| 4 | VW Passat |
| 5 | BMW 3-серыі |
| 6 | Lada Vesta |
| 7 | Volvo V60 |
| 8 | Lada Largus |
| 9 | Audi A4 |
| 10 | Audi A6 |
| 11 | Kia Ceed |
| 12 | Ford Focus |
| 13 | Seat/Cupra Leon |
| 14 | VW Golf |
| 15 | Škoda Superb |
| 16 | Škoda Fabia |
| 17 | Opel Astra |
| 18 | Mercedes-Benz CLA |
| 19 | BMW 5-серыі |
| 20 | Mercedes-Benz C-клас |
|

Найбольшым попытам універсалы карыстаюцца ў Еўропе. У 2021 годзе на гэты рынак прыпадала 64% сусветных продажаў — крыху больш за адзін мільён адзінак з агульнай колькасці 1,6 мільёна машын. Еўропа гэта таксама рынак, дзе ўніверсалы маюць найбольшую долю — 8,3%. У астатнім свеце было прададзена 574 000 універсалаў. Продажы ў ЗША і Канадзе склалі 183 000 адзінак. Трэцім па велічыні рынкам стала Расія разам з былымі савецкімі рэспублікамі (140 000). Японія была чацвёртым рынкам. Пятае месца займае Кітай з усяго 107 000 машын.

Зноскі
------

1. ↑  Універсал // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
2. 1 2  Motor1 Numbers: Europa, die letzte Zuflucht für Kombis (ням.).  de.motor1.com (22 верасня 2022). Праверана 22 верасня 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Універсал (кузаў) на Вікісховішчы |


| ⛭Тыпы аўтамабільных кузаваў |
| --- |
| Спіс ·  Катэгорыя |
| Закрытыя | 
* Седан
* Двухдзверны седан
* Хэтчбэк
* Купэ
* Лімузін
* Мінівэн
* Хардтоп
* Таўн-кар
* Комбі
* Ліфтбэк

 |
| Адкрытыя | 
* Кабрыялет
* Фаэтон
* Ландо
* Тарга
* Родстэр
* Спайдэр
* Тарпеда

 |
| Грузапасажырскія | 
* Універсал
* Пікап
* Фургон

 |
| Эксклюзіўныя | 
* Брогам
* Ландо
* Тарга

 |