**Спіс паправак да Канстытуцыі ЗША** ўяўляе сабой дадатковыя артыкулы да Асноўнага закону ЗША. З дапамогай паправак удакладняліся розныя нараматыўна-прававыя працэдуры, якія не былі вызначаны ў тэксце самой федэральнай Канстытуцыі. Прычынай прыняцця першых дзясяці паправак, вядомых як Біль аб правах, лічыцца адсутнасць у Каснстытуцыі ЗША палажэнняў, якія б абаранялі правы штатаў і асобных грамадзян ад узурпацыі ўлады і тыраніі.

У адрозненні ад канстытуцый многіх дзяржаў і асобных штатаў ЗША, Канстытуцыя ЗША ніколі не мянялася і ўяўляе сабой невялікі дакумент. Таму папраўкі да Канстытуцыі з'яўляюцца магчымасцю яе частковага змянення. Таксама яны ўяўляюць сабой помнік эвалюцыі амерыканскай прававой думкі і гісторыі права краіны. Змест паправак мог быць самым розным ад удакладнення абавязкаў прэзідэнта ці Кангрэса да прыняцца і адмены "Сухога закону".

Пералік паправак да Канстытуцыі ЗША з кароткім апісаннем
--------------------------------------------------------

1-я папраўка: свабода слова, друку, рэлігіі.

2-я папраўка: права грамадзян на арганізацыю апаўчэння і валоданне зброяй.

3-я папраўка: абмежаванне практыкі размяшчэння вайскоўцаў у прыватных дамах.

4-я папраўка: недатыкальнасць маёмасці.

5-я і 6-я папраўкі: абмежаванне судовых злоўжыванняў.

7-я папраўка: права на суд прысяжных.

8-я папраўка: абмежаванне штрафных санкцый.

9-я і 10-я папраўкі: правы і паўнамоцтвы, не апісанныя ў Канстытуцыі, застаюцца за грамадзянамі і асобнымі штатамі. 

11-я папраўка: "Судовая ўлада Злучаных Штатаў не павінна распаўсюджвацца на якое-небудзь пазоўнае выкананне, заснаванае на агульным праве, ці праве справядлівасці, якое ўзбуджана, або вядзецца супраць аднаго са штатаў, грамадзянамі іншага штата, або грамадзянамі ці падданымі якой-небудзь замежнай дзяржавы".

12-я папраўка: сістэма выбаршчыкаў. Першыя 12 паправак ратыфікаваны ў 1795 г.

13-я папраўка: адмена рабства. Ратыфікавана ў 1865 г.

14-я папраўка: Усе народжаныя і натуралізаваныя жыхары ЗША - іх грамадзяне з аднолькавымі правамі. Месцы ў Палаце прадстаўнікоў пераразмяркоўваюцца. Былыя ўдзельнікі паўстанняў супраць ЗША не могуць быць у Сенаце Кангрэса і на іншых высокіх дзяржаўных пасадах. Абавязаннасць дзяржавы плаціць грошы ўдзельнікам барацьбы з паўстанцамі супраць ЗША і неабавазаннасць дзяржавы плаціць удззельнікам паўстанняў супраць ЗША. Ратыфікавана ў 1868 г.

15-я папраўка: Роўнасць былых рабоў з іншымі грамадзянамі ў выбарчым праве. Ратыфікавана ў 1870 г. Папраўкі 13-15 прыняты як меры па пакаранню ўдзельнікаў Грамадзянскай вайны на баку Канфедэрацыі Злучаных Штатаў і як прававое рэгуляванне адмены рабства.

16-я папраўка: "Кангрэс мае права ўсталёўваць і збіраць падаткі з прыбыткаў, якой бы ні была іх крыніца, не размяркоўваючы гэтыя падаткі паміж асобнымі штатамі і без уліку якога-небудзь перапісу ці падліку насельніцтва".

17-я папраўка: рэгламентацыя тэрміну і паўнамоцтваў сенатараў. 16-я і 17-я папраўкі ратыфікаваны ў 1913 г.

18-я папраўка: Увядзенне сухога закону (1919 г.)

19-я папраўка: Выбарчае права распаўсюджана на жаншчын. (1920 г.)

20-я папраўка: Дзеянні Кангрэса ў выпадку смерці ці цяжкай хваробы прэзідэнта ЗША. Каляндарныя даты сканчэння тэрмінаў дзеяння прэзідэнта, віцэ-прэзідэнта, Кангрэса.

21-я папраўка: Адмена сухога закону. 20-я і 21-я папраўкі ратыфікаваны ў 1933 г.

22-я папраўка: Прэзідэнт не можа быць абраны больш, чым на два тэрміны. Ратыфікавана ў 1951 г.

23-я папраўка: Працэдура прызначэння выбаршчыкаў ад федэральнай акругі. (1961 г.)

24-я папраўка: Права на ўдзел у выбарах не можа быць абмежавана нявыплатай выбарчага ці нейкага іншага падатку. (1964 г.)

25-я папраўка: Пры смерці ці няздольнасці прэзідэнта выконваць абавязкі або ў выпадку яго адстаўкі віцэ-прэзідэнт робіцца прэзідэнтам. Працэдура адхілення прэзідэнта ад улады і прызначэння яго намесніка прэзідэнтам. (1967 г.)

26-я папраўка: Выбарачыя правы распаўсюджаны на 18 гадовых грамадзян ЗША. (1971 г.)

27-я папраўка: "Ніводзін закон, які змяняе памеры ўзнагароды сенатараў і членаў Палаты прадстаўнікоў, не павінен уступаць у сілу да правядзення наступных выбараў у Палату прадстаўнікоў". Прапанавана як пункт Білю аб правах, але не ратыфікавана разам з першымі 10 папраўкамі. Ратыфікавана 7 мая 1992 г. калі Мічыган згадзіўся з прыняццем гэтай папраўкі.

Зноскі
------

1. ↑  We, the People... Архівавана 19 ліпеня 2014. Пераклад на беларускую мову паправак да Канстытуцыі ЗША А. Берастоўскага і Т.Пятровіч // Партал "Гістарычная праўда
2. ↑  We, the People... Архівавана 19 ліпеня 2014. Пераклад на беларускую мову паправак да Канстытуцыі ЗША А. Берастоўскага і Т.Пятровіч // Партал "Гістарычная праўда
3. ↑  We, the People... Архівавана 19 ліпеня 2014. Пераклад на беларускую мову паправак да Канстытуцыі ЗША А. Берастоўскага і Т.Пятровіч // Партал "Гістарычная праўда

| ⛭Папраўкі да Канстытуцыі ЗША |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Біль аб правах | 
* 1-я (1791)
* 2-я (1791)
* 3-я (1791)
* 4-я (1791)
* 5-я (1791)
* 6-я (1791)
* 7-я (1791)
* 8-я (1791)
* 9-я (1791)
* 10-я (1791)

 |
| 
* 11-я (1795)
* 12-я (1804)
* 13-я (1865)
* 14-я (1868)
* 15-я (1870)
* 16-я (1913)
* 17-я (1913)
* 18-я (1919)
* 19-я (1920)
* 20-я (1933)
* 21-я (1933)
* 22-я (1951)
* 23-я (1961)
* 24-я (1964)
* 25-я (1967)
* 26-я (1971)
* 27-я (1992)

 |

 |

| ⛭Гісторыя ЗША (храналогія) |
| --- |
| Да 1776 | 
* Каланіяльны перыяд
* Франка-індзейская вайна (1754—1763)
* Бостанскае чаяпіцце (1773)
* Першы Кантынентальны Кангрэс (1774)
* Вайна за незалежнасць (1775—1783)
* Другі Кантынентальны Кангрэс (1775—1781)
* Дэкларацыя незалежнасці ЗША (1776)

 |
| 1787—1854 | 
* Прыняцце Канстытуцыі ЗША (1787)
* Біль аб правах (1789)
* Паўстанне з-за віскі (1794)
* Квазі-вайна
* Першая берберыйская вайна (1801—1805)
* Луізіянская купля (1803)
* Экспедыцыя Люіса і Кларка (1803—1806)
* Англа-амерыканская вайна (1812—1815)
* Другая берберыйская вайна (1812—1816)
* Дагавор Адамса — Оніса (1819)
* Місурыйскі кампраміс (1820)
* Дактрына Манро (1823)
* Дарога слёз
* Абаліцыянізм
* Арэгонскі дагавор (1846)
* Амерыкана-мексіканская вайна (1846—1848)
* Каліфарнійская залатая ліхаманка (1848—1855)
* Кампраміс 1850 года
* Купля Гадсдэна (1853)
* Закон Канзас-Небраска (1854)

 |
| 1861—1897 | 
* Перадумовы Грамадзянскай вайны
* Грамадзянская вайна (1861—1865)
* Гомстэд-акт (1862)
* Пракламацыя аб вызваленні рабоў (1862)
* Рэканструкцыя Поўдня (1865—1877)
* Індустрыялізацыя
* Купля Аляскі (1867)
* Паніка 1873 года
* Пазалочаны век
* Індзейскія войны
* Паніка 1893 года
* Залатая ліхаманка на Алясцы (1896—1897)

 |
| 1898—1929 | 
* Іспана-амерыканская вайна (1898)
* Бананавыя войны
* Філіпіна-амерыканская вайна
* Прагрэсіўная эра
* Першая сусветная вайна
* Акупацыя Дамініканскай Рэспублікі (1916—1924)
* Чырвоная пагроза
* Сухі закон (1919—1933)
* Вялікая дэпрэсія (1929)

 |
| 1933—1961 | 
* Новы курс
* Другая сусветная вайна
* Манхэтэнскі праект
* Халодная вайна
* Карэйская вайна (1950—1953)
* Макартызм
* Аперацыя PBSUCCESS
* Рух за правы афраамерыканцаў (1955—1968)
* Касмічная гонка (1957—1975)
* Аперацыя ў заліве Свіней

 |
| 1962—1992 | 
* Карыбскі крызіс (1962)
* Забойства Джона Кенэдзі (1963)
* Акупацыя Дамініканскай Рэспублікі (1965—1966)
* Вайна ў В’етнаме (1964—1973)
* Вялікае грамадства
* Уотэргейцкі скандал (1972—1974)
* Нафтавы крызіс
* Захоп заложнікаў у Іране (1979—1981)
* Рэйганоміка
* Міратворчая аперацыя ў Ліване
* Стратэгічная абаронная ініцыятыва
* Уварванне ЗША на Грэнаду (1983)
* Катастрофа «Чэленджэр»
* Бамбардзіроўка Лівіі (1986)
* Ірангейт
* Уварванне ЗША ў Панаму (1989)
* Вайна ў Персідскім заліве (1991)
* Лос-Анджэлескі бунт (1992)

 |
| 1992—2005 | 
* Інцыдэнт у Рубі Рыдж (1992)
* Міратворчая аперацыя ў Самалі (1992—1994)
* Аблога Уэйка (1993)
* Інтэрвенцыя на Гаіці (1994)
* Тэракт у Аклахома-Сіці (1995)
* Скандал Клінтан — Лявінскі
* Аперацыя «Саюзная сіла» (1999)
* Тэракты 11 верасня 2001 года
* Вайна ў Афганістане
* Іракская вайна (у 2003)
* Ураган «Катрына»

 |