**Камяне́ц-Падо́льскі** (укр.: Кам'янець-Подільський) — горад у Хмяльніцкай вобласці Украіны, адміністрацыйны цэнтр Камянец-Падольскага раёна, адзін з найстаражытнейшых гарадоў краю.

Размешчаны ў цэнтры Валына-Падольскага ўзвышша (48° 25' паўночнай шыраты, 26° 32' усходняй даўгаты) за 101 км ад Хмяльніцкага. Праз горад працякае рака Смотрыч, утвараючы скалістым каньёнам свайго рэчышча амега-падобную завесу. На тэрыторыі ўтворанага каньёнам паўвострава размешчаны Стары горад — старажытны гісторыка-культурны комплекс. Стары горад складаецца са старадаўніх архітэктурных пабудоў, якія адлюстроўваюць культуры народаў, што пражывалі тут у розныя часы.

Сярэдняя гадавая тэмпература ў горадзе +9 °C. а для пор года: зіма −3°, вясна +6°, лета +20°, восень +10°. Пераважныя вятры NW і W.

Гістарычны агляд
----------------

Асноўны артыкул: **Гісторыя Камянца-Падольскага**
Горад заснаваны як крэпасць, якая мела важнае геапалітычнае становішча на мяжы хрысціянскай і мусульманскай культур, скрыжаванні сухапутных і водных шляхоў. Горад уваходзіў у склад Кіеўскай Русі, у XIII—XIV стагоддзях — Галіцка-Валынскага княства, затым быў заваяваны татара-манголамі. З другой паловы XIV стагоддзя далучаны да Літвы; з 1430 года — Польскаму Каралеўству, з 1463 года — цэнтр Падольскага ваяводства, пераўтвораны ў крэпасць.

У сярэднія стагоддзі Камянец быў рамесным і гандлёвым цэнтрам, па сваім развіцці стаяў у адным шэрагу з такімі гарадамі, як Львоў і Кіеў. У 1672 годзе захоплены Турцыяй, але ў 1699 годзе вернуты Рэчы Паспалітай. У 1793 годзе, пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай, разам з усёй правабярэжнай Украінай адышоў да Расійскай імперыі (1795-97 гадах цэнтр Падольскага намесніцтва, у 1797—1917 гадах — Падольскай губерніі). У 1918—1921 гадах — галоўны цэнтр фарміравання войскаў і дыслакацыі ваеннага кіраўніцтва Украінскай Народнай Рэспублікі, апошняя апора абаронцаў Украінскай незалежнасці. Пры савецкай уладзе — буйны прамысловы горад. З 1991 — у складзе Украіны. Маецца нацыянальны ўніверсітэт, заснаваны ў 1918 годзе.

Дэмаграфічны рост насельніцтва
------------------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1390 — 2 000 | 1912 — 50 500 | 1986 — 100 000 |
| 1570 — 4 500 | 1921 — 26 600 | 1989 — 102 200 |
| 1630 — 12 000 | 1926 — 31 000 | 1990 — 103 000 |
| 1699 — 1 400 | 1939 — 36 400 | 1991 — 105 000 |
| 1840 — 14 700 | 1944 — 11 000 | 2001 — 99 610 |
| 1862 — 18 900 | 1959 — 40 300 | 2003 — 99 929 |
| 1892 — 36 662 | 1966 — 50 000 | 2004 — 99 540 |
| 1893 — 36 951 | 1970 — 57 000 | 2005 — 99 398 |
| 1897 — 35 934 | 1976 — 77 000 | 2007 — 100 025 |
| 1903 — 40 000 | 1979 — 84 000 |  |

Знешнія транспартныя камунікацыі
--------------------------------

Патрапіць у горад з Кіева прасцей за ўсё па трасе Н03 (А269), якая праходзіць праз Жытомір, Стараканстантынаў і Хмяльніцкі, а з боку заходняй Украіны — з Цярнопаля спачатку па М12 (А267) да Хмяльніцкага, а затым па Н03 (А269). Альтэрнатыўны, не самы хуткі для аўтастопу, але цікавы шлях з Цярнопаля пралягае праз Чарткоў і Скалу-Падольскую, трасы M 19 і А268. Па чыгунцы да Камянца дабрацца можна прыгарадным цягніком з Хмяльніцкага ці прамым пасажырскім, а таксама хуткім з Кіева.

Гасцініцы, харчаванне, транспарт
--------------------------------

У горадзе вялікая колькасць маленькіх прыватных гасцініц. Грамадскі транспарт — аўтобусы і маршрутныя таксі.

Адукацыя
--------

* Камянец-Падольскі нацыянальны ўніверсітэт
* Падольскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны ўніверсітэт

Турыстычныя выдатнасці
----------------------

Вежа крэпасці
Камянец-Падольскі — адзін з найстаражытнейшых гарадоў Украіны. Дзякуючы ўнікальнаму спалучэнню гісторыка-архітэктурнай, горадабудаўнічай спадчыны, ландшафту каньёна ракі Смотрыч, «Стары горад (Камянец-Падольскі)» абвешчаны дзяржаўным гісторыка-архітэктурным запаведнікам. Колькасць помнікаў архітэктуры XI—XIX стагоддзяў налічвае каля 200 будынкаў і збудаванняў. Магутныя абарончыя ўмацаванні «Старога горада», крэпасць і прыгонны мост, спалучэнне культавых збудаванняў розных рэлігій пакідаюць непаўторнае ўражанне. Улічваючы багатую архітэктурна-гістарычную спадчына «Старога горада», нацыянальнай камісіяй Украіны па справах ЮНЕСКА у маі 1994 года было рэкамендавана ўключыць яго кандыдатам у рэестр сусветнай культурнай спадчыны.

Самая вялікая каштоўнасць — практычна цалкам захаваны гістарычны цэнтр без украпванняў архітэктуры XX стагоддзя. Галоўная гарадская выдатнасць — старадаўняя крэпасць, першыя пабудовы якой адносяцца да XI—XII стагоддзяў, а асноўныя ўмацаванні, — да XVI—XVII стагоддзяў. Абарончыя ўмацаванні ў Камянцы-Падольскім лічацца выдатным узорам лепшых фартыфікацый Усходняй Еўропы.

Таксама варта наведаць Кафедральны касцёл святых Апосталаў Пятра і Паўла (XVI—XVIII стагоддзі) і турэцкі мінарэт побач з ім, Францысканскі касцёл (XIV—XVIII стагоддзі), гарадскую Ратушу (XIV—XIX стагоддзі), армянскую Нікалаеўскую царкву (XIV стагоддзе). Дзейнічаюць два выставачныя залы, музеі этнаграфіі (Замкавая, 1), гістарычны (Іаана-Папярэдніцкая, 2), мастацкі (Пятніцкая, 11). Можна наведаць батанічны сад. Стары цэнтр знаходзіцца на паўвостраве, акружаным каньёнам, па дне якога працякае рака Смотрыч, прыток Днястра. Стары Горад злучаны з цэнтральнай часткай горада Навапланавым мостам. Абрывістыя скалістыя берагі ракі Смотрыч прыцягваюць у Камянец альпіністаў.

Мясцовыя святы і фестывалі
--------------------------

Паштовая марка СССР з выявай Старой крэпасці
* Адкрыццё турыстычнага сeзона
* Тэхнапарк Каменнага перыяду
* Дзень горада «Камянец старажытны сэрца Падолля»
* Аквадром
* Terra Heroica

Вядомыя камянчане
-----------------

* Мікола Платонавіч Бажан (1904—1983) — украінскі савецкі паэт, перакладчык, публіцыст і грамадскі дзеяч
* Антон Афодзьевіч Васюцінскі (1858—1935) — мастак, скульптар-медальер, разьбяр
* Міхаіл Іосіфавіч Велер (нар. 1948) — расійскі пісьменнік і філосаф
* Мікіта Паўлавіч Гадованец (1893—1974) — украінскі паэт-байкапісец
* Юзаф Каленбах (1861—1929) — польскі гісторык літаратуры
* Уладзімір Рыгоравіч Хіраска (1874—1933) — беларускі рэлігійны дзеяч, свяшчэннапакутнік.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Камянец-Падольскі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. С. 556.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Камянец-Падольскі
* Камянец-Падольскі гістарычны сайт Архівавана 3 кастрычніка 2016.
* Сайт гарадской мэрыі
* Камянец-Падольскі сайт Архівавана 14 мая 2011.
* Прыродны запаведнік «Падольскія Тоўтры» Архівавана 27 чэрвеня 2009.
* Фатаграфіі горада
* Замкі і храмы Камянец-Падольскага раёна
* Савецкая тапаграфічная карта 1:100,000 Архівавана 1 красавіка 2007.

### Дакументальныя фільмы пра гісторыю станаўлення і развіцця горада

* Kamenetz-Podilskiy
* Kam-Pod

| Хмяльніцкая вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Кам’янэць-Падзільскі
* Хмяльніцкі
* Шэпэціўскі

 | Сцяг Хмяльніцкай вобласціСцяг Хмяльніцкай вобласціГерб Хмяльніцкай вобласціГерб Хмяльніцкай вобласці |
| Гарады | 
* Валачыск
* Гарадок
* Дунаіўці
* Дэражня
* Ізяслаў
* Камянец-Падольскі
* Красыліў
* Нэцішын
* Палоннэ
* Славута
* Старакасцянцініў
* **Хмяльніцкі**
* Шэпэціўка

 |
| Пгт | 
* Антаніны
* Базалія
* Білагір’я
* Ваўкавынці
* Війціўці
* Вінькіўці
* Грыціў
* Дунаіўці
* Закупнэ
* Лазавэ
* Лэтычыў
* Мэджыбіж
* Наркэвычы
* Нова Ушыця
* Панінка
* Сатаніў
* Смотрыч
* Стара Сынява
* Стара Ушыця
* Тэафіпаль
* Чорны Острыў
* Чэмэрыўці
* Ямпіль
* Ярмолынці

 |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4029405-5 · LCCN: n81008313 · NKC: ge187667 · VIAF: 124340035 |