**Глізэ 581 c** (**Gliese 581 c**) — экзапланета ў планетнай сістэме Глізэ 581. У дадзенай планетнай сістэме гэтая планета была выяўлена другой. З вядомых планет сістэмы Глізэ 581 яна з'яўляецца трэцяй па парадку, лічачы ад зоркі. Адлегласць ад Зямлі — каля 20 светлавых гадоў. *Глізэ 581* вельмі падобная да Зямлі па сваім параметрам і верагодным умовам.

Планета Глізэ 581 c, ва ўяўленні мастака, як скалістая планета.

Гісторыя адкрыцця
-----------------

Планета *Глізэ 581 с* была выяўлена ў красавіку 2007 году вучонымі Еўрапейскай паўднёвай абсерваторыі (ESO), якія працавалі ў абсерваторыі Ла-Сілья (La Silla) у Чылі. Група выкарыстоўвала адну з прылад Еўрапейскай паўднёвай абсерваторыі — 3,6-мятровы тэлескоп-спяктрограф, мрызначаны менавіта для пошука планет па зменам у свячэнні зорак на розных даўжынях хваль (доплераўскае змяшчэнне).

Фізічныя характарыстыкі
-----------------------

### Памеры і параметры арбіты

Дадзеныя аб існаванні *Глізэ 581 с* і аб яе масе былі атрыманыя шляхам вымярэння радыяльнай хуткасці зорак (метад Доплера). Маса планеты вылічвалася па невялікім перыядычным перамяшчэнням Глізэ 581 вакол агульнага цэнтра масаў зоркі і планет. Паколькі такое «хістанне» зоркі Глізэ 581 з'яўляецца агульным вынікам уплыву усіх планет у сістэме, то вылічэнне масы *Глізэ 581 с* залежала ад прысутнасці іншых планет. Выкарыстоўваючы вядомую мінімальную масу раней выяўленай Глізэ 581 b і прымаючы да ўвагі існаванне Глізэ 581 d было вылічана, што *Глізэ 581 с* прыкладна ў 5 разоў больш масіўная за Зямлю.

Метад, які прымянілі падчас выяўлення планеты, не дазваляе вымераць яе радыюс, пагэтаму адзнакі радыюса планеты пакуль заснаваныя на меркаваннях. Калі гэта скалістая планета з вялікім металічным ядром, то яе радыюс прыкладна на 50 % большы за радыюс Зямлі. Калі ж *Глізэ 581 с* ледзяная ці вадзяністая планета-акіян, то яе памеры павінны складаць трохі менш за 2 памеры Зямлі. Рэальныя памеры знаходзяцца паміж двумя прэдзеламі, вылічанымі для мадэляў, якія апісаныя вышэй. Зыходзячы з гэтага, сіла цяжару на паверхні экзапланеты складае прыкладна 1,6 g.

Перыяд абарачэння («год») *глізэ 581 с* складае 13 зямных дзён. Планета знаходзіцца на адлегласці 11 млн км ад зоркі (тады як Зямля, для параўнання, знаходзіцца на адлегласці 150 млн км ад Сонца. У выніку, нягледзячы на тое, што зорка Глізэ 581 амаль у тры разы меней за нашае Сонца, на небе планеты яе роднае сонца аыглядае ў 20 разоў большым за нашае.

З-за набліжанасці да зоркі, на *Глізэ 581 с* уздзейнічаюць прыліўныя сілы, і яна можа быць павёрнутай да зоркі заўсёды адным бокам альбо абарачацца ў рэзанансе (як, напрыклад, Меркурый).

### Тэмпература і паверхня

Ведаючы свяцімасць зоркі Глізэ 581 і ўлічваючы адлегласць ад яе, можна вылічыць верагодную тэмпературу паверхні *Глізэ 581 с*. Так, калі альбеда (адбіткавая магчымасць паверхні) блізкая да альбеда Венеры (0,65), то тэмпература паверхні павінна складаць каля +3-5 °С. Пры зямным альбеда (0,36) сярэдняя тэмператра экзапланеты павінна быць каля +40 °C. Фактычная тэмпература на паверхні таксама залежыць ад уласцівасцяў планятарнай атмасферы. Згодна з мадэлямі лічыцца, што *Глізэ 581 с* мае атмасферу, але з чаго яна складаецца і якія яе ўласцівасці, пакуль сказаць нельга. Чакаецца, што рэальныя сярэднія тэмпературы на планеце дастаткова высокія, напрыклад, адпаведныя вылічэнні для «зямной» атмасферы дае сярэднюю тэмпературу ў +17 °C. Пры гэтым існуе магчымасць таго, што планета пры сваёй масе валодае магутнай атмасферай з высокай канцэнтрацыяй метану і вуглякіслага газу і тэмпература на паверхні намнога ваышэй (да 100 °C) з-за парніковага эфекту, як на Венеры.

*Глізэ 581 с* знаходзіцца ў межах так званай «зоны жыцця», гэта значыць, на ёй магла б існаваць вадкая вада. Тым не менш, на дадзены момантняма прамых доказаў існавання на ёй вадкай паверхні. Метад спектральнага аналізу мог бы дапамагчы (як у выпадку з HD 209458 b у пошуках слядоў вадзяной пары, але толькі у тым выпадку, калі *Глізэ 581 с*праходзіць непасрэдна па лініі позірку паміж сваёй зоркай і нашай планетай, што на дадзены момант не вызначана.

Будучыя даследаванні
--------------------

Паводле сваіх параметраў і умоў *Глізэ 581 с* уяўляе вялікі інтарэс для будучых даследаванняў. Гэта адна з вельмі «каштоўных» знаходак сярод экзапланет. Выказваюцца меркаванні, што дадзеная планета ў далёкай перспектыве, тэарэтычна, можа быць важным аб'ектам будучых касмічных міжзорных місій.

Цікавыя факты
-------------

Песня эстонскай поп-спявачкі Лаўры Пыльдверэ «581 C» з альбому «Muusa» была інспірыравана планетай *Глізэ 581 с*. Песня атрымала тытур Радыё-хіт году на Штогадовай прэміі эстонскай поп-музыкі.

Гл. таксама
-----------

* Планетная сістэма Глізэ 581
* Планета-акіян

Зноскі
------

1. ↑  New 'super-Eart' found en space **(нявызн.)**.  BBC News (25 красавіка 2007). Архівавана з першакрыніцы 25 лютага 2012. Праверана 15 лютага 2015. (англ.)
2. ↑  Kundle Plaat(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Энцыклапедыя пазасонечных планет (The Extrasolar Encyclopaedia) Архівавана 28 красавіка 2007.
* Первая пригодная для жизни планета найдена у красной звезды(недаступная спасылка)
* Соседка Суперземли может быть обитаема Архівавана 22 студзеня 2009.
* Поразительные экзопланеты
* Учёных обрадовало тепло пригодной для жизни планеты Архівавана 9 мая 2018.

  


| ⛭Пазаземнае жыццё |
| --- |
| Падзеі і аб’екты | 
* ALH84001
* Клеткі ў стратасферы
* Мікрафасіліі ў хандрытах CI1
* Murchison
* Метэарыт «Нахла»
* Паланаруўскі метэарыт
* Чырвоны дождж у Керале
* Метэарыт «Шэргоці»

 |
| Магчымыя сігналы | 
* CP 1919 (пульсар)
* CTA-102 (квазар)
* Хуткія радыёўсплёскі (паходжанне невядома)
* Сігнал «Wow» (паходжанне невядома)
* KIC 8462852 (незвычайныя флуктуацыі святла)
* SHGb02+14 (радыёсігнал)

 |
| Пазаземнае жыццё | 
* Жыццё на 
Энцэладзе
* Жыццё на Еўропе
* Жыццё на Марсе
* Жыццё на Тытане
* Жыццё на Венеры
* Kepler-452 b
* Kepler-438 b

 |
| Планетарная заселеннасць | 
* HabCat
* Зона заселеннасці
* Двайнік Зямлі
* Пазаземная вадкая вада
* Галактычная зона заселеннасці
* Жыццё каля двайных зорак
* Жыццё каля аранжавых карлікаў
* Жыццё каля чырвоных карлікаў
* Жыццё на натуральных спадрожніках
* Жыццепрыдатнасць планеты

 |
| Касмічныя місіі | 
* Бігль-2
* Biological Oxidant and Life Detection
* BioSentinel
* К’юрыёсіці
* Дарвін
* Enceladus Explorer
* Enceladus Life Finder
* Europa Clipper
* Экзамарс
* EXPOSE
* Foton-M3
* Icebreaker Life
* Journey to Enceladus and Titan
* Лаплас — Еўропа П
* Life Investigation For Enceladus
* Living Interplanetary Flight Experiment
* Mars Geyser Hopper
* Mars Sample Return Mission
* Марсіянская навуковая лабараторыя
* Марс-2020
* Northern Light
* Апарцьюніці
* Red Dragon
* Спірыт
* Titan Mare Explorer
* Venus In-Situ Explorer
* Вікінг-1
* Вікінг-2

 |
| Міжзорная сувязь | 
* METI
* Allen Telescope Array
* Пасланне Арэсіба
* Абсерваторыя Арэсіба
* Зонд Брэйсвела
* Breakthrough Initiatives
* Breakthrough Listen
* Breakthrough Message
* Камунікацыя з міжзорнай цывілізацыяй
* Лінкас
* Пласціны «Піянера»
* Праект «Цыклоп»
* Праект «Озма»
* Праект «Фенікс»
* SERENDIP
* SETI
* SETI@home
* setiQuest
* Залатая пласцінка «Вояджэра»
* Ксеналінгвістыка

 |
| Выстаўкі | 
* *Навука пра Чужых*

 |
| Гіпотэзы | 
* Палеакантакт
* Аўрэлія і Галубая луна
* Касмічны плюралізм
* Накіраваная панспермія
* Ураўненне Дрэйка
* Пазаземная гіпотэза
* Парадокс Фермі
* Вялікі фільтр
* Альтэрнатыўная біяхімія
* Міжпланетнае забруджванне
* Шкала Кардашова
* Каэфіцыент звычайнасці
* Неакатастрафізм
* Панспермія
* Гіпотэза планетарыя
* Гіпотэза ўнікальнай Замлі
* Каэфіцыент разумнасці
* Гіпотэза заапарка

 |
| Звязаныя тэмы | 
* Астрабіялогія
* Астраэкалогія
* Біясігнатура
* Даклад Брукінгса
* Планетарная абарона
* Магчымы культурны ўплыў кантакту з пазаземнай цывілізацыяй
* Экзатэалогія
* Іншапланецянін
* Экстрэмафілы
* NExSS
* Ноагенэз
* Шкала Сан-Марына
* Тэхнасігнатура
* Рэлігіі НЛА
* Ксенаархеалогія

 |