recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Напад флібусцьераў на іспанскі карабель. Карціна Говарда Пайла, 1905 г.
Пірацкі сцяг
**Пірацтва** - від разбойства, які прадугледжва ўзброены разбой на моры, а часам на сушы. **Пірацтва** пачало зараджацца ў антычныя часы, але найболей распаўсюджаным стала ў 17-м стагоддзі. Сёння сустракаецца ў водах Ціхага і Індыйскага акіянаў.

Гісторыя
--------

Старажытныя часы былі багатыя на піратаў, грэчаскіх і рымскіх. Пасля падзення Заходняй Рымскай імперыі, найбольш шматлікімі піратамі сталі вікінгі, якія займаліся рабаўніцтвам у паўночнай частцы Еўропы.

Пасля адкрыцця Амерыкі Калумбам у 1492, вялікія ваенна-марскія дзяржавы таго часу Іспанія і Партугалія пачалі ствараць калоніі ў Паўднёвай і Цэнтральнай Амерыцы. Большасць калоній заснаваных Іспаніяй і Партугаліяй былі арыентаваны на гандаль з Індыяй і Далёкім Усходам. Падпарадкаваўшы мясцовыя народы інкаў, мая, ацтэкаў, іспанцы атрымалі кантроль над іхнімі руднямі каштоўных металаў, як вынік значнае павелічэння багацця Іспаніі.

Іншыя еўрапейскія краіны таксама прыступілі да стварэння сваіх калоній у Карыбскім басейне, дзеля засваення прыродных рэсурсаў Новага Свету. У канцы 16 і ў пачатку 17 ст. утвараюць калоніі такія дзяржавы, як Англія, Францыя і Нідэрланды. У канцы 17-га ст. Данія. Тым не менш, у параўнанні з іспанскімі калоніямі, астатнія былі слаба развітыя.

Суперніцтва паміж калоніямі і імкненне да перавагі гандлю прывялі да частых войн і павелічэння пірацтва. Вялікая класічная эпоха пірацтва прыпала на 1560-я і працягнулася да 1720-х. Найболей паспяховымі для піратаў сталі 1640-я — 1680-я.

Вылучаецца два найболей вядомых месца абітання піратаў: карыбскі востраў Тартуга (пасля 1640) і горад Порт-Роял, што на востраве Ямайка (пасля 1655).

Сучаснасць
----------

Нападам піратаў падвяргаюцца ў асноўным буйныя караблі. У 1990-я лічба нападаў складала ў сярэднім каля 200 на год. У 1998 у нападах былі забітыя шэсцьдзесят сем чалавек, усе, акрамя аднаго ў водах Ціхага і Індыйскага акіянаў, на якія прыходзіцца амаль тры чвэрці ўсіх нападаў піратаў.

Піраты звычайна здзейсняюць разбойства ноччу з дапамогай хуткаходных катэраў, якія, як правіла маюць невялікія памеры і застаюцца незаўважнымі для карабельных радараў.

Гл. таксама
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Пірацтва на Вікісховішчы |

* Буканьеры
* Карсары
* Капёры
* Флібусцьеры
* Порт-Роял
* Востраў Тартуга

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12319293q · GND: 4128013-1 · LCCN: sh2006001424 · NDL: 00564693 · NKC: ph124077 |
Рымская баліста для кідання ядра ў 1 талент
**Балі́ста** ((лац.: balistarum, грэч. βαλλιστης — «кідаць») — антычная зброя для кідання сферычных каменных снарадаў. Галоўны дзеючы механізм — два рычага з тарсіённымі спружынамі ў якасці штурхача, спружыны складаліся з некалькіх завес скручаных лінаў.

Старажытныя грэкі называлі такія кідальныя машыны **палінтонамы** (*тыя, што кідаць падстрэшкам* або «*катапелта петроболос*» — *літаральна — камень супраць шчыта*). Распаўсюджаная рымская назва для такой зброі — баліста. Канструкцыя балісты мала чым адрозніваецца ад катапульты, якая страляе стрэламі (ці дроцікамі) і амаль гарызантальна, у той час як баліста страляе камянямі падстрэшкам.

Агульныя звесткі
----------------

Першая згадка пра катапульту датуецца 399 да н. н.э. Дакладна вядома, што балісты выкарыстоўваліся ў часы Аляксандра Македонскага. Мяркуецца, што балісты з'явіліся на 50—60 гадоў пазней катапульты як іх мадыфікацыя. Калі катапульты выкарыстоўвалі супраць жывой сілы праціўніка, то баліста прызначаліся перш за ўсё супраць абаронных умацаваных або аблогавых збудаванняў. Дыядор, апісваючы аблогу Тыра, так называе балісту «*Аляксандр усталяваў каменябойныя катапульты ў некалькіх месцах і сцены уздрыгвалі ад удараў, якія яны наносілі камянямі*».

Тыпавыя цяжкія балісты кідалі камяні вагой у 2 таленты, тады як цяжкія дроцікі для катапульты важылі каля 2 кг. Балісты былі значна больш складанымі за катапульты, але эфект ад адначасовага прымянення некалькіх дзясяткаў балістаў мог быць разбуральны для абарончых сцен. Балісты выкарыстоўваліся пераважна для руйнавання абарончых збудаванняў па верхнім ярусе сцяны — навесаў, вежаў, кідальных машын, ахоўных зубцоў і для знішчэння абаронцаў сцяны. Калібр балістаў вызначаўся вагою каменя, які, як правіла, меў форму шара. Антычныя аўтары згадвалі балісты калібру ў паўталенту і талент, а таксама магутную балісту ў 3 таленты, што было надзвычайнай з'явай. Старажытнарымскі аўтар I ст. да н. э. Вітрувій, распавядаючы пра калібр балістаў, пачынае з вагі ў 0,6 кг і заканчвае трыма талентамі. Баліста калібрам у 2 таленты згадваецца ў Візантыйскім слоўніку Суда.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 254. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* Баллиста // Энциклопедия техники (руск.)
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Баліста

| ⛭Кідальныя машыны старажытнасці і сярэднявечча |
| --- |
| Антычнасць | Баліста  ·  Гастрафет  ·  Катапульта  ·  Аксібел  ·  Анагр  ·  Палібол  ·  Скарпіён |  |
| Сярэднявечча | Арбалет  ·  Манганель  ·  Сіфанафор  ·  Станковы арбалет  ·  Брыколь  ·  Парок  ·  Тарсіённы спрынгалд  ·  Трыбук  ·  Чо-ко-ну  ·  Эйнарм |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Pauly-Wissowa |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7740347-2 · Microsoft: 16515432 |
**Вальдэс** (ісп.: Península Valdés) — паўвостраў на атлантычным узбярэжжы Аргенціны. Плошча — 3625 км². У 1999 годзе паўвостраў Вальдэс уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА — найперш з-за сваёй непаўторнай і багатай фаўны.

Большая частка паўвострава незаселена. Ёсць некалькі салёных азёр, самае буйное з якіх ляжыць на 40 метраў ніжэй за ўзровень мора. Гэта самая нізкая адзнака на сушы для Паўднёвай Амерыкі.

На ўзбярэжжы паўвострава знаходзяцца калоніі марскіх млекакормячых, такіх як паўднёвы марскі слон (*Mirounga leonina*) і вушастыя цюлені. У заліве Нуэва, які аддзяляе паўвостраў ад мацерыковай Патагоніі водзяцца паўднёвыя кіты (*Eubalaena australis*), таксама заплываюць для размнажэння іншыя віды кітоў, бо вада ў заліве цяплейшая і спакайнейшая за адкрыты акіян. Каля ўзбярэжжа водзяцца касаткі. На сушы трапляюцца страусы нанду, гуанака, мара (вядомы як патагонскі заяц, або патагонская марская свінка).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вальдэс

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Аргенціне |
| --- |
| 
* Езуіцкія місіі рэгіёна Гуарані: Сан-Ігнасіа-Міні, Санта-Ана, Нуэстра-Сеньёра-дэ-Ларэта і Санта-Марыя-ла-Маёр
* Нацыянальны парк Ігуасу
* Куэва-дэ-лас-Манас
* Паўвостраў Вальдэс
* Ісчыгуаласта і Талампая
* Езуіцкі квартал і місіі Кордавы
* Кебрада-дэ-Умаўака

 | Сцяг Аргенціны |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 137346121 · LCCN: sh87007518 · NKC: ge579407 · SUDOC: 146171195 · VIAF: 315129738 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Паўлоўская.
**Лізавета Іванаўна Паўло́ўская** (1830, г. Магілёў — 1915) — збіральніца беларускага фальклору.

Скончыла Магілёўскую гімназію. Жыла ў в. Фёдараўка Рагачоўскага павета (2063 дзес. зямлі, вадзяны млын, сукнавальня). Склала зборнікі «Народныя беларускія песні» (выдадзены 1853 на рускай мове ў Пецярбургу пад крыптонімам *Е. П.*), куды ўвайшлі творы каляндарна-абрадавай і пазаабрадавай народнай лірыкі, запісаныя ў Быхаўскім павеце. Значнае месца ў кнізе адведзена апісанню мясцоваму вясельнага абраду і тэкстам звязаных з ім песень (пераклады недасканалыя).

Сям’я
-----

У шлюбе з Людвігам Кігнам мела сыноў Аляксея, рагачоўскага маршалка, і Уладзіміра[ru] (1856—1908), пісьменніка, дзяржаўнага, грамадскага і культурнага дзеяча, і дачку Вольгу. Пасля забойства Уладзіміра пабудавала ў памяць пра сына мураваную школу ў суседнім сяле Асмолавічы (будынак, верагодна, захаваўся).

Зноскі
------

1. ↑  Мадера для Дедлово. Кто вдохновлял в Рогачеве Виктора Васнецова, когда он писал знаменитую «Аленушку»…

Літаратура
----------

* Паўлоўская Лізавета Іванаўна // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.
* Цішчанка 1. Адна з першых // Мастацтва Беларусі. 1984. № 10.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar11192530 |
**Кім Хандо** (кор. 김홍도), больш вядомы пад псеўданімамі *Тан Вон, Тан Гу, Са Нын, Камін, Каса Сахо, Кадза* (1760—1820) — карэйскі мастак і майстар каліграфіі.

Жыццё і творчасць
-----------------

Кім Хандо вырас у горадзе Ансан на поўдні Карэі, вучыўся каліграфічнаму мастацтву ў вядомага майстра свайго часу Кан Се Хвана. Паступіў на афіцыйную каралеўскую службу, стаў членам акадэміі мастацтваў Дохвасе і затым — прыдворным каралеўскім мастаком. У 1771 годзе ён стварае партрэт караля Карэі Чонджу. У 1788 ён з'язджае ў цэнтр карэйскай культуры, горад Андон. Пазней жыве ў гарах Кымгансан, дзе шмат малюе. Тан Вон быў першым карэйскім мастаком, які пісаў на сваіх карцінах ў мностве бытавыя сцэнкі з паўсядзённага жыцця сучаснага яму карэйскага грамадства, па манеры выканання, блізкай да шэдэўраў графікі галандскіх майстроў XVII—XVIII стагоддзяў.

Нараўне з Хёвонам і Авонам, Тан Вунь складае групу карэйскіх мастакоў «Тры Вона». Разам з Авонам і майстрам XV стагоддзя Ан Гю Анонам, Тан Вон ўваходзіць у тройку найбольш значных жывапісцаў і графікаў Карэі. У горадзе Ансан яго імем названы адзін з раёнаў, у Анвоне таксама штогод праводзіцца фестываль мастацтваў «Danwon Art Festival».

Галерэя
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. 1 2  Kim Hong-do // Union List of Artist Names Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
2. ↑  Hong-Do Kim // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.8. Мн. 1999, С.262

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кім Хандо

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 120908883 · ISNI: 0000 0001 1862 0150 · LCCN: n85073447 · NKC: jo2012691660 · NTA: 296744476 · SUDOC: 135980143 · VIAF: 122299485 · ULAN: 500123093 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Козіч.
**Навум Козіч** (1866, в. Хамікі, Гродзенскі павет — ?) — беларускі палітычны і грамадскі дзеяч, педагог.

Скончыў Свіслацкую настаўніцкую семінарыю (1908), вучыўся ў Мінскім настаўніцкім інстытуце (1918). Удзельнік Першай сусветнай вайны. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 далучыўся да беларускага вайсковага руху. На з'ездзе беларусаў-вайскоўцаў Заходняга фронту 24 лістапада 1917 абраны ў склад Цэнтральнай Беларускай вайсковай рады. Удзельнік Усебеларускага з'езда 1917. У пачатку 1918 старшыня бежанскай камісіі Рады БНР, адзін з загадчыкаў друкарні Народнага сакратарыята Беларусі, член Беларускага настаўніцкага саюза. Восенню 1918 адзін з арганізатараў Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў, член яе ЦК. 3 кастрычніка 1918 выкладчык Будслаўскай беларускай гімназіі. Пасля яе закрыцця польскімі ўладамі вярнуўся ў Мінск, член Часовага Беларускага нацыянальнага камітэта. 13 снежня 1919 на сесіі Рады БНР абраны яе сакратаром, прыхільнік урада В. Ластоўскага. У пачатку 1920-х г. удзельнік антыпольскага падполля і партызанскага руху на Гродзеншчыне. У 1922 уваходзіў у беларускі паўстанцкі штаб Гродзенскай акругі. На судовым працэсе «45-ці» ў Беластоку (май 1923), арганізаваным супраць беларускіх эсэраў, праходзіў па спісе «падазроньк». 3 1926 член Беларускай сялянска-работніцкай грамады (прыхільнік яе нацыянальнай плыні), кіраўнік гуртка Таварыства беларускай школы ў Свіслачы. У кастрычніку 1930 у складзе Беларускага нацыянальнага выбарчага камітэта ў Гродне. Далейшы лёс невядомы.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Цірш.
**Вальдэмар Станіслававіч Цірш** (нар. 29 чэрвеня 1949, г. Даўгаўпілс, ЛатССР)  — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў архітэктурны факультэт БПІ. Працаваў у Белпрампраекце, у 1975—1989 гадах архітэктар, старэйшы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў, галоўны архітэктар аддзела Мінскага філіяла інстытута «Лендзіпрамясамалпрам»; у 1989—1992 гадах кіраўнік групы, галоўны архітэктар аддзела інстытута «Дзіпрабуд»; у 1992—2008 гадах галоўны архітэктар аддзела ТАА «Кампанія СЛІКА»; у 1991—1997 гадах сузаснавальнік, галоўны архітэктар і кіраўнік «Творчай майстэрня Цірша В. С.» Саюза архітэктараў; у 2003—2007 гадах індывідуальны прадпрымальнік; у 2007—2009 галоўны архітэктар ТАА «Тытунь-інвест». Кіраваў дыпломным праектаваннем у БНТУ.

Член Саюза архітэктараў Беларусі.

Пражывае ў Мінску па праспекце газеты «Праўда», 14.

Творчасць
---------

Асноўныя творы: комплекс заводаў «Мінлегхарчмаш» у паўднёвым прамвузле г. Брэста; гармалзаводы № 3 у г. Мінску на вул. Солтыса (1982; першы ў СССР завод-аўтамат), г. Рыга (Латвія), г. Даўгаўпілс (Латвія), г. Гомелі, г. Вялікія Лукі (Расія), г. Лангепасе (Расія), г. Браславе, г. Брэсце, масласырзаводы ў г. Бярозе, г. Навагрудку, г. Глыбокае; мясакамбінаты ў г. Барысаве, г. Орша, г. Вільнюсе (Літва), г. Таліне (Эстонія), г. Буйнакск (Расія), г. Даўгаўпілсе (Латвія); сырзаводы ў г. Слуцку, г. Хойнікі; завод па вытворчасці шкла ў г. Гродна; шматпавярховыя жылыя дамы на вул. Чэхава, вул. Гвардзейскай у г. Мінску; дзіцячы садок з басейнам на вул. Чэхава ў г. Мінску; фабрыка галаўных убораў на вул. Пінскай у г. Мінску; адміністрацыйны будынак ЗАТ «Аўтамагістраль» на вул. Кіжаватава ў г. Мінску; СПТУ будаўнікоў на вул. Сурганава ў г. Мінску; офіс ААТ «Галактыка» на вул. Сурганава ў г. Мінску; ФАК Лідскага ВДА, завод бытавой хіміі ў г. Баранавічы; аўтабаза на 250 адзінак тэхнікі трэста «БелаўтаМАЗрамбудмантаж»; крытыя тэнісныя корты на вул. Кальцова ў г. Мінску; індывідуальныя жылыя дамы ў п. Ратамка, г. Заслаўі, п. Раўбічы, вул. Стэфанаўскай, Загарадным завулку ў г. Мінску; катэджная забудова «Тавалга»; верталётны клуб (ROBINSON).

Узнагароды
----------

Мае дыплом Саюза архітэктараў Беларусі на Рэспубліканскім аглядзе лепшых архітэктурных твораў (пабудоў) 1982.

Зноскі
------

1. 1 2  Цирш Вольдемар Станиславович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Цирш Вольдемар Станиславович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Цирш Вольдемар Станиславович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Піраміда Месяца
Панарама з піраміды Месяца на Дарогу Мёртвых і піраміду Сонца
Не блытаць з Храм Месяца.
**Піраміда Месяца** - другі па памеры будынак пасля піраміды Сонца ў горадзе Тэатыўакан. Адзін з самых вялікіх будынкаў у Месаамерыцы. Размешчана ў паўночнай частцы горада Тэатыўакан, сваімі контурамі паўтарае Сера-Горда. З некаторых індзейскіх гаворак назва перакладалася як «ахоўны камень» або «маці». Пад пірамідай Месяца размешчаны яшчэ адзін будынак, ён старэйшы Піраміду Сонца (існаваў ужо да 200 года н. э.).

Піраміда Месяца была пабудавана паміж 200 і 450 годам н. э. завяршыўшы двухбаковую сіметрыю храмавага комплексу. Лесвіца піраміды вядзе да Дарогі Мёртвых (Calzada de los Muertos), на вяршыні размяшчаецца пляцоўка, якая выкарыстоўвалася для рытуальных цырымоній ў гонар Чальчыўтлікуэ, багіні вады і Месяца.

Гісторыя
--------

Паміж 100 і 500 гадамі н. э. старажытныя індзейцы прыкладна ў 40 км ад сучаснага Мехіка-Сіці пабудавалі горад Тэатыўакан. У гэты час Тэатыўакан са сваімі 15 манументальнымі пірамідамі і вялізнай гандлёвай плошчай быў буйней за любы горад Еўропы. Яго плошча складала амаль 13 км ² з насельніцтвам у 200 000 чалавек. Тэатыўакан быў пабудаваны за 700 гадоў да таго, як ацтэкі заклалі сваю сталіцу Тэначтытлан.

Глядзіце таксама
----------------

* Тэатыўакан
* Піраміда Сонца
**Станіслаў Кашу́цкі** (польск.: Stanisław Koszutski; ? — 4 красавіка 1559) — паэт, перакладчык твораў лацінскіх аўтараў.

Біяграфія
---------

Біяграфічных звестак захавалася вельмі мала. Вядома, што ў 1544 годзе вучыўся ў Вітэнбергу i атрымаў добрую гуманітарную адукацыю. Быў паслядоўным прыхільнікам Рэфармацыі. 3 1547 года на службе ў Радзівілаў.

Відаць, па просьбе сваіх гаспадароў напісаў у 1548 годзе эпіталаму на лацінскай мове з нагоды жаніцьбы маладога караля Жыгімонта II Аўгуста з удавой Гаштольда — Барбарай Радзівіл. Аднак гэты твор застаўся ненадрукаваны і, магчыма, нават не прачытаны маладажонам, бо адкрытая непрыязнасць насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага да гэтага шлюбу паўплывала на тое, што яго адзначалі вельмі сціпла. Як сакратар каралевы Барбары ў 1549 годзе Кашуцкі суправаджаў яе ў падарожжы да Кракава. Пасля смерці каралевы застаўся ў Вільні на пасадзе бібліятэкара Жыгімонта II Аўгуста. Ён склаў каталог каралеўскага кнігазбору, падзяліў яго на 3 часткі паводле фарматаў, а літаратуру — паводле зместу: анатацыі, каментарыі, лекцыі, трактаты, тлумачэнні, слоўнікі i інш. Менавіта на час яго працы бібліятэкарам (1551—1559) прыпадае асноўная літаратурная i перакладчыцкая дзейнасць. Ен пераклаў на польскую мову твор Цыцэрона «Пра абавязкі» з дадаткам жыццяпісу антычнага філосафа (Лоск, 1575), твор Райнгарда Ларыхіуса  (ням.) (бел. «Кніга пра выхаванне i навучанне…».

Зноскі
------

1. ↑  Stanisław Koszutski
2. ↑  Sejm-Wielki.pl — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q93482363'></a>

Літаратура
----------

* Мысліцелі і асветнікі Беларусі: Энцыкл. даведнік / Беларус. Энцыкл.; Гал. рэд. «Беларус. Энцыкл.»: Б. І. Сачанка (гал. рэд) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1995.
Вальпургіева ноч
**Вальпургіева ноч** — у сярэднявечнай германскай міфалогіі свята пачатку вясны ў ноч на 1 мая (дзень святой Вальпургіі, адсюль назва); паводле нямецкага народнага павер'я з 8 стагоддзя свята ведзьмаў ("вялікі шабаш") на гары Брокен у Германіі. Напярэдадні Вальпургіевай ночы праводзілі магічныя цырымоніі выгнання ведзьмаў. Лічылі, што травы ў гэтую ноч набываюць цудадзейную сілу.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вальпургіева ноч
**Шыфра Шлёмаўна Нясвіжская-Аталеская** (26 лістапада 1897, Мінск — 7 лютага 1981) — беларуская тэрапеўт, доктар медыцынскіх навук (1957, кандыдат медыцынскіх навук 1940), прафесар (1962).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і рабочага. Скончыла медыцынскі факультэт 2-га Маскоўскага ўніверсітэта ў 1925 г. З 1925 па 1928 год — урач Смалявіцкай раённай бальніцы, з 1928 па 1933 год — урач паліклінікі горада Мінска, па сумяшчальніцтве ардынатар кафедры факультэцкай тэрапіі Мінскага медінстытута, а затым да 1941 года — асістэнт гэтай жа кафедры, з 1941 па 1943 год — галоўны ўрач Кляўлінскай раённай бальніцы Куйбышаўскай вобласці; з 1943 па 1945 год — асістэнт Беларускага дзяржаўнага медыцынскага інстытута ў Яраслаўлі, затым — у Мінску. З 1945 года дацэнт кафедры факультэцкай тэрапіі Мінскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта; з 1960 па 1969 год — загадчык 2-й кафедры тэрапіі Беларускага дзяржаўнага інстытута ўдасканалення ўрачоў. З 1969 года — пенсіянерка.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Асноўныя напрамкі навукова-даследчай працы прысвечаны вывучэнню паталогіі ўнутраных органаў (падстраўнікавай залозы, печані і інш.) пры склероме. Пад кіраўніцтвам Ш. Ш. Нясвіжскай абаронены 4 кандыдацкія дысертацыі. Аўтар каля 50 навуковых публікацый.

Узнагароды
----------

Узнагароджана медалём «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР (1967).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Нясвіжская-Аталеская Шыфра Шлёмаўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

Спасылкі
--------

* Несвижская-Аталеская Шифра Шлемовна  (руск.) // Сайт БелМАПА
* Несвижская-Аталеская, Шифра Шлемовна (доктор медицинских наук; 1897—1981)  (руск.) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
**Кім Дзмітрыевіч Цесакоў** (20 лютага 1936, Чэрвень, Мінская вобласць — 19 снежня 2018) — беларускі кампазітар, заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь (1998).

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння Гомельскага музычнага вучылішча імя Н. Ф. Сакалоўскага і Навасібірскай дзяржаўнай кансерваторыі Кім Цесакоў выкладаў у Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі, Мінскім музычным вучылішчы і сярэдняй спецыяльнай музычнай школе пры кансерваторыі, загадваў рэдакцыяй музычнай літаратуры выдавецтва «Беларусь».

Творчасць
---------

Музыка Кіма Цесакова вылучаецца філасофскай глыбінёй і маштабнасцю вобразна-драматургічнага абагульнення, абапіраецца на беларускія народныя спеўныя традыцыі. Сярод музычнай спадчыны кампазітара сімфонія №4 «Курапаты», завершаная Кімам Цесаковым 8 лютага 1990 года. Гэты першы твор айчыннай музычнай класікі, прысвечаны Курапатам, з поспехам выконваўся ў Беларусі і шэрагу замежны краін. Музыкай сусветнага ўзроўню назваў сімфонію «Курапаты» вядомы дырыжор, народны артыст СССР Яўген Святланаў.

Прэміі і ўзнагароды
-------------------

Кім Цесакоў — ганаровы грамадзянін Чэрвеня, лаўрэат нацыянальнай прэміі імя Васіля Віткі і ўсесаюзных конкурсаў. Лаўрэат прэміі прфсаюзаў Беларусі (1991). Узнагароджаны медалём Францыска Скарыны.

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 20 снежня 2018.
2. ↑  novychas.by

Спасылкі
--------

* Кім Дзмітрыевіч Цесакоў : Аўтабіяграфічная даведка **(нявызн.)**.  rexstar.ru. Архівавана з першакрыніцы 13 сакавіка 2013. Праверана 3 сакавіка 2013.
**Суратхані** (тайск.: สุราษฎร์ธานี) — горад у аднайменнай правінцыі на поўдні Тайланда, пры ўпадзенні ракі Тапі ў бухту Бандон, за 640 км на паўднёвы захад ад Бангкока. Суратхані з’яўляецца цэнтрам горназдабыўной прамысловасці і лесагандлю. Порт горада з’яўляецца важнай рыбалавецкай гаванню.

Вакол горада размешчаны плантацыі какосавых пальмаў. За 30 км на захад ад горада размешчаны аэрапорт, які выкарыстоўваецца для транзіту на востраў Самуй, з якім Суратхані звязваюць паромныя зносіны. Чыгуначная станцыя Суратхані на паўднёвай лініі чыгункі, якая злучае Бангкок з Паўднёвым Тайландам, знаходзіцца за 15 км ад горада.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15). — карта Тайланда
**Сцяг Латвійскай ССР** — рэспубліканскі сімвал Латвійскай ССР - адной з рэспубалік СССР. Сцяг зацверджаны 17 студзеня 1953 года. У сувязі з распадам СССР, Сцяг Латвійскай ССР быў скасаваны 19 лютага 1990 года.

1940-1953
---------

З 25 жніўня 1940 года сцягам Латвійскай ССР было чырвонае палотнішча са скарочанай назвай рэспублікі *LPSR* (*Latvijas Padomju Sociālistiskā Republika*), выявай сярпа і молата і пяціканцовай зоркі ў левым верхнім куце.

1953-1990
---------

Дзяржаўны сцяг Латвійскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча, якое складаецца з пяці гарызантальна размешчаных каляровых палос: верхняй паласы чырвонага колеру, якія складаюць дзве траціны шырыні сцягу, двух белых і двух сініх што чаргуюцца паміж сабой хвалістых палос, якія паказваюць мора і складаюць адну траціну шырыні сцягу. У верхнім куце чырвонай паласы палотнішча, ля тронка, на адлегласці адной пятай сцягу ад тронка намаляваныя залатыя серп і молат і над імі чырвоная пяціканцовая зорка, апраўленая залатой аблямоўкай. Суадносіны шырыні сцягу да яго даўжыні 1:2.

Глядзіце таксама
----------------

* Герб Латвійскай ССР
* Гімн Латвійскай ССР
* Сцяг Латвіі
* Герб Латвіі
* Гімн Латвіі

| Сцягі рэспублік Савецкага Саюза |
| --- |
| 
* Азербайджанская ССР
* Армянская ССР
* Беларуская ССР
* Грузінская ССР
* Казахская ССР
* Кіргізская ССР
* Латвійская ССР
* Літоўская ССР
* Малдаўская ССР
* Расійская СФСР
* Таджыкская ССР
* Туркменская ССР
* Узбекская ССР
* Украінская ССР
* Эстонская ССР

---

* Карэла-Фінская ССР (1940—1956)
* Закаўказская СФСР (1922—1936)

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Станіслаў Нарушэвіч.
**Станіслаў Нарушэвіч** (23 мая 1913, Браслаўшчына — 2001, Сідней, Аўстралія) — беларускі грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

У 1944 годзе працаваў у беларускай секцыі Берлінскага радыё. Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны скончыў горны ўніверсітэт у Боне (Германія) з дыпломам інжынера. У лістападзе 1947 года прыехаў у Аўстралію. Працаваў на Снежнагорскай гідраэлектрычнай сістэме[ru]. Адзін са стваральнікаў Беларускага аб’яднання ў Новым Паўднёвым Уэльсе і яго апошні старшыня ў 1972—1980 гадах. Быў таксама некаторы час старшынёй аўстралійскага сектара Рады БНР. Член Беларускага культурна-грамадскага клуба.

Сям’я
-----

У Сіднеі пабраўся шлюбам з Вольгай Воўк-Левановіч, ад якой меў сына.

Зноскі
------

1. ↑  Беларусы ў Аўстраліі: Да гісторыі дыяспары. Мінск: Беларускі кнігазбор, 2004.

Літаратура
----------

* Натальля Гардзіенка. Дзеячы беларускай паваеннай эміграцыі (біяграфічны даведнік) с. 160
Умераная зона выдзелена зялёным
**Умераны клімат**, або *клімат умераных шырот*, характэрны для ўмеранага геаграфічнага пояса пераважна Паўночнага паўшар'я, паміж 40 і 65° з. ш. і 42 і 58° паўд. ш. У Паўночным паўшар'і звыш 1/2 паверхні ўмеранага пояса займае суша, у паўднёвым - 98% тэрыторыі пакрыта морам. Умеранаму клімату ўласцівыя частыя і моцныя змены ціску і тэмпературы паветра і напрамкі ветру, якія адбываюцца з-за інтэнсіўнай дзейнасці цыклонаў.

Агульныя рысы
-------------

Галоўнай асаблівасцю ўмеранага клімату з'яўляецца наяўнасць чатырох сезонаў: двух асноўных - халоднага (зіма) і цёплага (лета) і двух прамежкавых - вясна і восень.

Фарміруецца пад уздзеяннем заходняга пераносу паветраных мас ва ўсёй тоўшчы трапасферы. Характэрны выразныя поры года з умерана цёплым летам (сярэднія тэмпературы паветра найбольш цёплага месяца ад 10°C да 25°C) і халаднаватай ці халоднай снежнай зімой (сярэднія тэмпературы паветра найбольш халоднага месяца амаль усюды адмоўныя). Сярэднегадавая колькасць ападкаў на большай тэрыторыі 500-800 мм (да 1000-2000 мм на ўскраіне мацерыка каля мора, да 100-200 мм з набліжэннем да субтропікаў). Вылучаюць умераны клімат кантынентальны (характэрны для большай часткі тэрыторыі Расіі, для цэнтральных раёнаў Паўночнай Амерыкі), акіянічны заходніх (характэрны для Еўропы) і ўсходніх (мусонны клімат, характэрны для Далёкага Усходу Расіі, Паўночнага Кітая) раёнаў.

Узімку ва ўмераным клімаце звычайна ўсталёўваецца пастаяннае снежнае покрыва, а ўлетку - максімум ападкаў.

Літаратура
----------

* Геаграфічныя паняцці і тэрміны. Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-085-8

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 81461190 · NKC: ph505534 |
**Сцяг Ленстэра** (правінцыя Ірландыі) уяўляе сабой залатую арфу з сярэбранымі струнамі на зялёным фоне; выкарыстоўваўся як сімвал ірландскага нацыяналізму ў XVIII стагоддзі і як сімвал вострава, з прычыны таго, што некалі, да 1922 года, быў неафіцыйным сцягам ўсёй Ірландыі.

Сцяг ВМС Ірландыі адрозніваецца ад сцяга Ленстэра толькі адценнем зялёнага колеру, сучасны прэзідэнцкі штандар адрозніваецца колерам фону — сіні колер Святога Патрыка замест зялёнага, і прапорцыямі — 1:2 замест 2:3).

* Сцяг ВМС ІрландыіСцяг ВМС Ірландыі
* Прэзідэнцкі штандарПрэзідэнцкі штандар

Зноскі
------

1. ↑  *Inc Icon Group International.* Flagging: Webster's Quotations, Facts and Phrases. — 2008. — С. 76. — 122 с. — ISBN 9780546705669.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Станкевіч.
**Станіслаў Лявонавіч Станкевіч** (1886, в. Арляняты, Ашмянскі павет, цяпер Смаргонскі раён — 3 лютага 1964) — беларускі выдавец, паэт.

У 1903—1919 гг. працаваў у аптэках Пецярбурга, падтрымліваў сувязі з Б. Эпімах-Шыпілам. З пачатку 1920-х г. супрацоўнічаў з Беларускім выдавецкім таварыствам у Вільні, у 1926 адкрыў уласную беларускую кнігарню. Выдаваў разам з З. Верас адрыўныя беларускія календары. У 1920-я г. выступаў з літаратурнымі творамі ў перыядычным друку Заходняй Беларусі. С. Станкевіча лічаць аўтарам зборнікаў вершаў «Смех — не грэх» (1926), «З майго ваконца» (1928). Пісаў аўтабіяграфічную паэму «Лявонава доля». Арыштаваны органамі НКУС 30.10.1945 і асуджаны на 10 гадоў высылкі ў Пермскую вобласць. У 1954 годзе вярнуўся ў Вільнюс. Рэабілітаваны ў 1957 годзе.

Зноскі
------

1. 1 2  Stanisław Stankiewicz // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>

Літаратура
----------

* *Вабішчэвіч А.* Станкевіч Станіслаў Лявонавіч // ЭГБ, Т.6, кн. І. — Мн. 2001.
* *Трацяк Я.* «Аб якім тут Станкевічу гутарка?..» // ЛіМ. 1997. 29 жн.;
* *Русак М.* Справа № 528 // Рунь. 1999. 13 снеж.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: stanislaw-stankiewicz-1 · Sejm-Wielki.pl |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CONOR: 141554275 · GND: 141300000 · ISNI: 0000 0000 7890 4799 · LCCN: nr2002036549 · NTA: 068097190 · VIAF: 49166037 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мікуцкі.
**Станіслаў Паўлавіч Мікуцкі** (26 кастрычніка (7 лістапада) 1814, в. Ляпакі-Вялікі, Беластоцкая вобласць — 25 жніўня (6 верасня) 1890), расійскі філолаг-славіст. Ганаровы доктар філалагічных навук (1878).

Скончыў гістарычна-філалагічны факультэт Маскоўскага універсітэта (1851). 3 1863 працаваў у Варшаўскай бібліятэцы. У 1873—1888 дацэнт Варшаўскага універсітэта. У 1853—1856 па даручэнні Пецярбургскай АН даследаваў беларускія і літоўскія гаворкі, збіраў беларускі фальклор. Вынікам экспедыцый Мікуцкага сталі 9 навуковых справаздач, апублікаваных Аддзяленнем рускай мовы і славеснасці АН у 1853—1856, «Спроба літоўска-рускага слоўніка» (1854) і інш. Даследаваў сувязь славянскіх моў з балтыйскімі, з мовамі германскай, кельцкай, індаеўрапейскай груп. 3 сабраных матэрыялаў у 1855 склаў слоўнік на 2010 слоў. Аўтар прац «Абласныя словы беларускіх старцаў» і «Беларускія песні і загадкі, запісаныя ў Віцебскай губерні ў маёнтку Зябкі Дрысенскага павета» (1853).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  т. 5. Биографический справочник. Мн: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. 29 с.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2013147070 · VIAF: 305223156 |
**Сурканты́** (трансліт.: *Surkanty*, руск.: Сурконты) — вёска ў Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Больцішскага сельсавета. 15 гаспадарак, 33 жыхары (2013).

Гісторыя
--------

Вядомы з XVI ст. У 1567 г. сяло ў Лідскім павеце Віленскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, шляхецкая ўласнасць; маёнтак, уласнасць Лідскага зямяніна Андрэя Мікалаевіча, які ставіў у войска 1 каня. У 1690 г. ўладанне Суркантаў.

Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Віленскай, з 1797 г. Літоўскай, з 1801 г. Гродзенскай, з 1842 г. Віленскай губернях. У сярэдзіне ХІХ ст. ваколіца ў Радунскай воласці Лідскага павета Віленскай губерні, у складзе дзяржаўнага маёнтка Эйшышкі; 6 рэвізскіх душ аднадворцаў. У 1905 г. 240 дзесяцін зямлі.

3 1921 г. ў складзе Польшчы, аколіца ў Радунскай гміне Лідскага павета Навагрудскага ваяводства.

3 лістапада 1939 г. ў БССР. 3 15.1.1940 г. ў Радунскім раёне Баранавіцкай вобласці, з 12.10.1940 г. ў Слабодкаўскім сельсавеце. З канца чэрвеня 1941 г. да сярэдзіны ліпеня 1944 г. акупіраваны нацыстамі.

23.8.1944 г. на хутары быў акружаны атрад «Котвіча» (Мацея Калянкевіча, падпалкоўніка польскай арміі) з Арміі Краёвай. У баі з ротай 3-га батальёна НКУС атрад быў ліквідаваны. Яны страцілі 57 чалавек, у тым ліку М. Калянкевіча, 6 ручных кулямётаў, 3 аўтаматы, 22 вінтоўкі, радыёстанцыю і інш. У гэтым баі загінуў камандзір роты НКУС старшы лейтэнант П. Карняйкоў.

3 25.12.1962 г. у Воранаўскім раёне, з 11.1.1972 г. у Старасмільгінскім, з 24.4.1978 г. у Больцішскім сельсаветах, у калгасе «Праўда», працавала ферма. У 2014 г. ў складзе СВК «Больцішкі».

Насельніцтва
------------

* 1897 — 134 чал. 25 двароў.
* 1905 — 161 чал.
* 1921 — 81 чал. 17 двароў.
* 1940 — 166 чал.
* 1960 — 122 чал.
* 1970 — 105 чал.
* 2004 — 47 чал. 19 гаспадарак.
* 2013 — 33 чал. 15 гаспадарак.

Страчаная спадчына
------------------

Могілкі жаўнераў Арміі Краёвай, 2016.
* Могілкі жаўнераў Арміі Краёвай, знішчаны 25 жніўня 2022 года

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).. Сустракаецца таксама варыянт **Су́рканты**
2. ↑  Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 красавіка 1978 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 16 (1570).
3. ↑  glosznadniemna.pl

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: энцыклапедыя. Т. 9. Гродзенская вобласць. Кн. 1 / рэдкал.: У. Андрыевіч і інш. — Мн.: БелЭн, 2015. ISBN 978-985-11-0839-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сурканты

| ⛭**Больцішскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Больцішкі |
| Вёскі | Волдацішкі ·  Друскенікі ·  Пеляса ·  Пілюнцы ·  Повалака ·  Подзітва ·  Помедзь ·  Сурканты ·  Татаршчына ·  Янавічы |
| Хутары | Вільбікі ·  Гештаўты |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ляскоўскі.
**Станiслаў Ляскоўскi** (21 студзеня 1840 — ?) — адзін з удзельнікаў паўстання 1863—1864 г. паўстанцкі вайсковы начальнік Мінскага ваяводства. Дзейнічаў пад псеўданімам *Собак*.

Герб паўстанцаў: Польшча, ВКЛ і Украіна

Біяграфія
---------

Паходзіў з дробнамаянтковай шляхты Міншчыны, афіцэр, сябра гуртка Зыгмунта Серакоўскага ў Пецярбургу.

Палявы камандзір у лясах Ігуменскага павету, правёў шэраг баёў з царскiмі войскамі: 9 траўня пад Юравічамі, 13 чэрвеня пад Лочынам. 23 ліпеня захапіў у палон расійскага генерала, якога адпусціў пад слова гонару. Увосень 1863 г. распусціў атрад, пасля чаго праз Пецярбург эміграваў.

У 1865 г. быў абраны ў склад «літоўскай дэлегацыі» у Парыжы, якая прадстаўляла інтарэсы паўстанцаў-эмігрантаў. Пазней жыў у Бельгіі.

Гл. таксама
-----------

* Паўстанне 1863 года ў Ігуменскім павеце

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748, [1] с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9
* *Кісялёў, Г. В.* На пераломе дзвюх эпох: Паўстанне 1863 г. на Міншчыне / Г. В. Кісялёў. — Мн. 1990.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
**Суратхані** (тайск. สุราษฎร์ธานี) — самая вялікая па плошчы правінцыя паўднёвага Тайланда. Суратхані мяжуе з правінцыямі: Чумпхон і Ранонг — на поўначы, Крабі і Пхангнга — на паўднёвым захадзе і Накхонсітхамарат — на паўднёвым усходзе.

Цэнтр правінцыі прадстаўлены прыбярэжнай раўнінай ракі Тапі, большай часткай пакрытай пашамі з рэдкімі плантацыямі каучуканосаў і какосавай пальмы. На захадзе Суратхані размешчаны хрыбет Пхукет, пакрыты лясамі. Правінцыі таксама належаць многія выспы ў сіямскім заліве, у тым ліку турыстычныя Самуй, Пханган, Тау і нацыянальны парк Ангтхонг.

Галоўныя рэкі правінцыі — Тапі і Кірырат, якія злучаюцца каля горада Тхакам, незадоўга да ўпадзення ў бухту Бандон.

Зноскі
------

1. ↑   — Department of Provincial Administration.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13012489'></a>
2. ↑  ทำเนียบท้องที่ พุทธศักราช 2546 เล่ม 2 — กระทรวงมหาดไทย, 2003. — С. 308.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23793856'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q640365'></a>
**Сцяг Кентукі** (англ.: Flag of Kentucky) - адзін з сімвалаў амерыканскага штата Кентукі.

Сцяг штата Кентукі ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча цёмна-сіняга колеру з малюнкам пячаткі штата. Вакол пячаткі па акружнасці: уверсе - надпіс *Commonwealth of Kentucky* (з англ.: Садружнасць Кентукі), унізе - дзве галінкі залатарніка (афіцыйная кветка штата). Сцяг быў створаны Джэсі Коксам Бёрджэсам, настаўнікам з Франкфорта (Кентукі).

На пячатцы намаляваныя два па-сяброўску абдымаючыхся чалавека. Папулярная легенда сцвярджае, што чалавек апрануты ў аленевую скуру (злева) - Даніэль Бун, які ўнёс вялікі ўклад у даследаванне штата Кентукі, а чалавек у гарнітуры (справа) - Генры Клей, самы вядомы дзяржаўны дзеяч штата Кентукі. Паводле афіцыйнай версіі мужчыны сімвалізуюць не канкрэтных людзей, а ўсіх першапраходцаў і дзяржаўных дзеячаў. Вакол іх надпіс, які ўяўляе сабой дэвіз штата *United We Stand, Divided We Fall* (з англ.: Аб'яднаўшыся мы выстаім, падзяліўшыся падзем). Дэвіз узяты з лірычнай «Песні Свабоды» - патрыятычнай песні Амерыканскай рэвалюцыі.

| ≛ Сцягі штатаў ЗША |
| --- |
| Штаты | 
Агая · 
Аёва · 
Айдаха · 
Аклахома · 
Алабама · 
Аляска · 
Арканзас · 
Арызона · 
Арэгон · 
Ваёмінг · 
Вашынгтон · 
Вермонт · 
Віргінія · 
Вісконсін · 
Гаваі · 
Джорджыя · 
Дэлавэр · 
Заходняя Віргінія · 
Ілінойс · 
Індыяна · 
Каларада · 
Каліфорнія · 
Канектыкут · 
Канзас · 
Кентукі · 
Луізіяна · 
Мантана · 
Масачусетс · 
Мінесота · 
Місісіпі · 
Місуры · 
Мічыган · 
Мэн · 
Мэрыленд · 
Небраска · 
Невада · 
Нью-Гэмпшыр · 
Нью-Джэрсі · 
Нью-Ёрк · 
Нью-Мексіка · 
Паўднёвая Дакота · 
Паўднёвая Караліна · 
Паўночная Дакота · 
Паўночная Караліна · 
Пенсільванія · 
Род-Айленд · 
Тэнесі · 
Тэхас · 
Фларыда · 
Юта
 |  |
| Федэральная акруга | Акруга Калумбія |
| Астраўныя тэрыторыі | Амерыканскае Самоа ·  Гуам ·  Паўночныя Марыянскія астравы ·  Пуэрта-Рыка ·  Амерыканскія Віргінскія астравы |
| Гл. таксама | Сцяг Канфедэратыўных Штатаў Амерыкі |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Талкачоў.
**Станіслаў Максімавіч Талкачоў** (12 лістапада 1935, Менск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1958 годзе. Працаваў архітэктарам Ленінскага раёна Мінска, у Белпрампраекце, з 1974 года — галоўны архітэктар аддзела генплана Мінскага філіяла Саюзмашпраекта.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1969 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: прамвузлы ў Пінску (1965—1968), Лідзе (1970—1980), генпланы заводаў аптычнага шкла ў Лідзе (1970—1973), фотааб’ектываў у Волагдзе (1973—1983), будынак НДІ аптычнай прамысловасці ў Мінску (1983).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Толкачев Станислав Максимович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**«Ring Fit Adventure»** (яп.: リングフィット アドベンチャー) — трэніровачная[en] ролевая гульня, распрацаваная і выдадзеная «Nintendo» для «Nintendo Switch». Гульня пастаўляецца з двума фізічнымі кампанентамі: Ring-Con, кольцам для пілатэса[en], якое трымае карыстальнік і ў якое ўстаўляецца адзін Joy-Con[en], і раменьчыкам для ног, кавалкам тканіны, прымацаваным да нагі карыстальніка, які трымае другі Joy-Con.

У асноўным рэжыме гульні гулец выконвае пакрокавую ролевую гульню[en], дзе рухі гульца і баявыя дзеянні заснаваны на выкананні пэўных фізічных дзеянняў з выкарыстаннем Ring-Con і рамяня для ног, пры гэтым элементы кіравання рухам[en] у Joy-Con вызначаюць рух гульца і датчык дэфармацыі ў Ring-Con, які выяўляе выгіб гэтага аксесуара. Іншыя рэжымы ўключаюць агульныя фітнес-праграмы і гульні ў стылі вечарынак. Гэтыя заняткі сканцэнтраваны вакол звычайных фітнес-практыкаванняў[en], што робіць гульню часткай мэтаў *«якасці жыцця»* «Nintendo» ў адпаведнасці з падобнай іх гульнёй «Wii Fit[en]». Гульня была выпушчана ва ўсім свеце 18 кастрычніка 2019 года і атрымала ў цэлым станоўчыя водгукі крытыкаў. Па стане на 30 чэрвеня 2022 года па ўсім свеце было прададзена больш за 14,54 мільёна копій гульні, што робіць яе адной з самых прадаваных гульняў[en] у сістэме.

Попыт на гульню рэзка вырас у 2020 годзе, галоўным чынам з-за пандэміі COVID-19 і звязанага з ёй закрыцця трэнажорных залаў і іншых спартыўных аб’ектаў, што выклікала дэфіцыт у многіх краінах. Гэта прывяло да таго, што рэсэлеры ў Амерыцы пачалі прадаваць гульню больш чым за 300 долараў у параўнанні з рознічным коштам у 80 долараў.

Зноскі
------

1. ↑  *Gartenburg, Chaim*. People Are Driving for Hours And Paying $300 to Buy Nintendo's Fitness Game **(нявызн.)**. *Vice[en]* (19 сакавіка 2020). Праверана May 1, 2020.

Спасылкі
--------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · Metacritic · Behind The Voice Actors · IGN · GameSpot |
**Стакгольмскі метрапалітэн** (швед. *Stockholms tunnelbana*) — сістэма ліній метрапалітэна ў Вялікім Стакгольме, адзіны ў Швецыі. Быў адкрыты 1 кастрычніка 1950 года. Уладальнікам з’яўляецца кампанія SL. Кантракт на абслугоўванне метрапалітэна заключаецца на конкурснай аснове і ў цяперашні час падпісаны з кампаніяй Veolia Transport.

Сістэма ўключае 100 станцый на трох разгалінаваных лініях, агульная працягласць якіх складае 105,7 км. 47 станцый падземныя, 53 станцыі наземныя або надземныя. Рух на лініях левабаковы, бо на момант адкрыцця метро ў Швецыі быў левабаковы рух.

Стакгольмскі метрапалітэн вядомы незвычайным афармленнем некаторых станцый (у асноўным цэнтральных), яго называюць «самай доўгай мастацкай галерэяй ў свеце».

Даты
----

* 9 верасня 1951 года на Зялёнай лініі адкрыты 5 станцый.
* 26 кастрычніка 1952 года на Зялёнай лініі адкрыты 17 станцый.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Storstockholms Lokaltrafik (SL) (шведск.) (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з падобнымі імёнамі, гл. Карповіч і Мікалай Карповіч.

**Мікала́й Мікала́евіч Карпо́віч** (нар. 1979, Заслаўе Мінскага раёна Мінскай вобласці) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня Барысаўскага раённага выканаўчага камітэта (з 2022 года).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую дзяржаўную політэхнічную акадэмію, Мінскі інстытут кіравання, Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Працоўную дзейнасць пачаў у ААТ «ПМК-42» г. Заслаўе Мінскага раёна Мінскай вобласці. Працаваў майстрам, а затым прарабам. З 2010 года па 2014 год — дырэктар дзяржаўнага ўнітарнага прадпрыемства «Мінскае ПМС», з 2014 года па 2017 год — генеральны дырэктар дзяржаўнай установы па будаўніцтву і эксплуатацыі меліярацыйных і водагаспадарчых сістэм «Аб’яднанне „Мінскмеліяводгас"» г. Мінска.

З 18 верасня 2017 года па 16 мая 2022 года — старшыня Старадарожскага раённага выканаўчага камітэта. З 17 мая 2022 года — старшыня Барысаўскага раённага выканаўчага камітэта.

Спасылкі
--------

* Старонка на афіцыйным сайце Старадарожскага райвыканкама Архівавана 21 кастрычніка 2020..
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Галубовіч.
**Уладзімір Галубовіч** (7 (20) чэрвеня 1908, Краснадар — 7 красавіка 1962) — беларускі і польскі археолаг.

Біяграфія
---------

Уладзімір Галубовіч скончыў Віленскі ўніверсітэт (1932), пасля чаго працаваў у археалагічным музеі ўніверсітэта.

У 1935-39 У. Галубовіч разам з жонкай Х. Цэгак-Галубовіч рабіў раскопкі ў Заходняй Беларусі, на тэрыторыі Глыбоцкага, Міёрскага, Пастаўскага, Навагрудскага, Лідскага і іншых раёнаў. У канцы 1933 г. разам з жонкай, др. Хэленай Цэгак-Галубовіч, знайшоў паселішча ў некалькіх кіламетрах ад замка, якое магло быць старой Лідай, пра якую пісаў Тэадор Нарбут.

Склаў археалагічныя карты даследаваных тэрыторый. Вывучаў старажытную Вільню, Мінск, апрацоўваў матэрыялы раскопак Гродна. Вывучаў ганчарную вытворчасць у Заходняй Беларусі. Займаўся этнаграфіяй і тапанімікай. З 1944 годзе У. Галубовіч навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі АН БССР. У 1946-62 прафесар Торуньскага і Уроцлаўскага ўніверсітэтаў, кіраўнік Уроцлаўскага аддзялення Інстытута археалогіі Польскай АН  (руск.) (бел.. Даследаваў помнікі на захадзе Польшчы (Аполе) і ў ГДР.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Голубович Владимир // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 156. — 737 с.
2. ↑  2 Лаўрэш, Л. Л. Лідчына ў люстэрку прэсы. 1900—1939 гг. Гродна, 2017. С. 219—220.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 128096047 · ISNI: 0000 0000 7139 1695 · NKC: ola2004216933 · NTA: 182867781 · NUKAT: n96403918 · SUDOC: 15402936X · VIAF: 74894796 |

 |
**Мікалай Мікалаевіч Касцечка** (25 лістапада 1946, в. Дамашыцы, Пінскі раён — 3 ліпеня 2022, г. Масква) — расійскі военачальнік, Герой Расійскай Федэрацыі (2000), генерал-палкоўнік (2002). Кандыдат ваенных навук, прафесар, член-карэспандэнт Акадэміі ваенных навук Расіі.

Біяграфія
---------

У 1964 годзе скончыў Малатковіцкую сярэднюю школу і быў прызваны на ваенную службу. У 1967 годзе скончыў Чарапавецкую ваенную вучэльню сувязі.

Службу праходзіў у частках асаблівага прызначэння Галоўнага разведвальнага ўпраўлення Генеральнага штаба Узброеных Сіл. У 1973 годзе скончыў Ваенна-дыпламатычную акадэмію, у 1996 годзе — Вышэйшыя акадэмічныя курсы Ваеннай акадэміі Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі. Удзельнічаў у Афганскай вайне, быў кіраўніком шэрагу спецаперацый частак спецыяльнага прызначэння на тэрыторыі Паўночнага Каўказа. У 1990-х гадах быў начальнікам 14-га ўпраўлення ГРУ і намеснікам начальніка Галоўнага разведвальнага ўпраўлення Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі, «За заслугі перад Айчынай» IV ступені, Мужнасці, «За ваенныя заслугі». Ганаровыя грамадзяне Пінскага раёна (2006).

Зноскі
------

1. ↑  Касцечка Мікалай Мікалаевіч

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Стакгольмскі архіпелаг** (шведск.: Stockholms skärgård) — найбуйнейшы архіпелаг у Швецыі і адзін з найбуйнейшых у Балтыйскім моры.

Архіпелаг расцягнуўся на 60 км на ўсход ад Стакгольма. З поўдня на поўнач архіпелаг выцягнуўся ўздоўж узбярэжжа правінцый Сёдэрманланд і Упланд. Самы паўднёвы востраў архіпелага Эя, паўночны — Веддзё. З усходу архіпелаг аддзелены ад Аландскіх астравоў пралівам Паўднёвы Кваркен. У складзе архіпелага налічваецца каля 24 000 выспаў, астраўкоў і скал, буйнейшыя з якіх: Вермдзё, Грында, Інгарэ, Ісё, Мёя, Немдзё, Рэдлёга, Свартсё, Цюніігё, Уцё, Фінхамн, Хусарэ і Юстерэ.

Найбуйнейшымі гарадамі архіпелага, акрамя часткі Стакгольма, з’яўляюцца Густаўберг і Ваксхальм. Сяло Ітэрбю, размешчанае на востраве Рэсарэ, знакамітае тым, што ў яго гонар названы адразу чатыры хімічных элемента (эрбій, тэрбій, ітэрбій, ітрый).

Усе суднаходныя лініі з Балтыкі ў Стакгольм праходзяць скрозь архіпелаг. Існуе тры галоўныя праходы для глыбакамерных суднаў — Ландсарт, Сандхамн і Сёдэрарм.