Меркаваны абшар раёна Гарэлае Балота (паводле плана 1910 г.).Меркаваны абшар раёна Гарэлае Балота (паводле плана 1910 г.).
**Гаралае Балота** — гістарычны раён Гомеля, на месцы якога зараз знаходзіцца вуліца Перамогі. Тут было сапраўднае балота з густымі зараснікамі балотных раслін і хмызняку. Па балоце людзі ездзілі на лодках, выкарыстоўваючы яго як сродак зносін паміж маленькімі крывымі вулачкамі. Галоўнай сярод іх была Паштовая.

Дакладныя межы раёна акрэсліць праблематычна, бо ў краязнаўчых апісаннях пачатку ХХ ст. яны не ўказваліся. Аднак з улікам іншай назвы раёна — Палескі пераезд — і асаблівасцямі размяшчэння ўласна балота (планы Гомеля 1910, 1913 гг.) можна меркаваць, што ён знаходзіўся ў акрэсе вул. Палескай, адрэзках вул. Магілёўскай, Паштовай, Генеральскай, Вакзальнай і ўчастка Лібава-Роменскай чыгункі ад вакзала да Палескага пераезда. Апроч іх да раёна адносіліся вул. Паваротная (Гусеўская), Веткаўская, Балотная, Безыменная, адрэзкі вул. Рагачоўскай, Артылерыйскай, Гімназічнай, Мінскай, Лібаўскай і завул. Слясарны.

Гісторыя
--------

У XIX — пачатку XX стагоддзя Гарэлае Балота было сапраўдным балотам, назва якога фіксуецца не пазней за 1838 г. Але ў дагістарычныя для горада часы на яго месцы было вялікае возера — верагодны пасляледніковы вадаём. Пясчаныя асадкавыя пароды, прынесеныя ў апошнюю ледавіковую эпоху, лёгка вымываліся некалькімі ручаямі або невялікімі рэчкамі, якія выцякалі з возера. 3 цягам часу рэчышчы гэтых вадатокаў ператварыліся ў значныя яры, асабліва глыбокія і крутыя на схілах высокага правага берага ракі Сож.

У 1911 г. мясцовасць вызначалася як «прыстойна распланаваная» і забудаваная добрымі дамамі, у некаторых з якіх мелася тэлефонная сувязь, але на вуліцах панавала жудасная гразь, вялікія лужыны гнілой вады не знікалі з некаторых вуліц нават улетку. Уласна балота, як і стаўленне дя яго жыхароў раёна, каларытна апісваліся краязнаўцамі канца ХІХ — пачатку ХХ ст. Апісанне 1884 г.

> 
> 
> Адным бокам горад прылягае да смярдзючага балота, якое мае ці не вярсту ў перыметры, дзе, што ў сухмень, што ў дождж, заўсёдна пануюць шкодныя выпарэнні; але цэлыя статкі свіней знаходзяць там сабе цудоўную купальню.
> *Арыгінальны тэкст* (польск.)  
> 
> *Z jednej strony miasto przytyka do cuchnącego błota, mającego blizko wiorstę w obwodzie, gdzie, czy to posucha, czy deszcz, wiecznie panują szkodliwe wyziewy; za to całe stado świń znajduje tam rozkoszną dla siebie kąpiel.*
> 
> 
> 

Апісанне 1911 г.:

> 
> 
> Тут жа, амаль у цэнтры горада, шырокае «гарэлае балота» густа парасло хмызняком, асакой, трыснягом. У ім купаюцца свінні, качкі, гусі, бабы палошчуць бялізну, дзятва ловіць чарапах! Абывацелі так ужо зрадніліся са сваім балотам, так прызвычаіліся да спеву жаб, што калі б *«Гарэлае балота»* высахла, яны абавязкова пашкадавалі б аб ім.
> *Арыгінальны тэкст* (руск.)  
> 
> *Тут же, почти в центре города, обширное «горелое болото» густо поросло кустарником, осокой, тростником. В нем купаются свиньи, утки, гуси, бабы полощут белье, ребята ловят черепах! Обыватели так уже сроднились со своим болотом, так привыкли к пению лягушек, что если бы* «Горелое болото» *высохло, они непременно пожалели бы его.*
> 
> 
> 

Нягледзячы на тое, што на планах Гомеля 1910 і 1913 гадоў паўднёва-ўсходні канец балота ўпісваецца ў кут вул. Мінскай і Гімназічнай, яно часам перасягала гэтую адзнаку і праяўлялася нават на скрыжаванні вул. Генеральскай з Гімназічнай: у чэрвені 1911 года, без увагі на спёку звыш за +30 °C, там стаяла балота, дарма што распараджэннем гарадской управы мясціну адмыслова закладалі лазой.

Станам на 1913 год у меркаваным абшары раёна знаходзіліся таварная станцыя, фанеры завод Генахава і Хазанава, маслабойня Яшпана і Гурвіча, мукамольня З. Б. Пеўзнера ( з «узорнай паравой хлебапякарняй» і хлебнай крамай пры ёй), будынкі 2-га рускага грамадскага сходу (*«общественного собрания»*) і яўрэйскага малітоўнага дома «Рош-Піно».

У час Першай сусветнай вайны на базе фанернага завода Генахава размясціўся эвакуіраваны ў Гомель Варшаўскі гарадскі арсенал.

У перыяд Вялікай Айчынай вайны з’яўлялася месцам звоза падбітай тэхнікі. Пасля вайны было высушана і на яго месцы пабудаваны вуліца Перамогі (сёння — праспект Перамогі; часткова супадае з колішняй вул. Паштовай) і вакзал.

Галерэя
-------

* Гарэлае балота ў ваколіцах Гомеля, 1838 г.Гарэлае балота ў ваколіцах Гомеля, 1838 г.
* Прывакзальны пляц, 1920 г. За будынкам справа ішоў завулак, які вёў да балота.Прывакзальны пляц, 1920 г. За будынкам справа ішоў завулак, які вёў да балота.
* Вул. Веткаўская, 2020 г.Вул. Веткаўская, 2020 г.
* Вул. Артылерыйская, 2020 г.Вул. Артылерыйская, 2020 г.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Жудро, Ф. А. Город Гомель (Могилевской губ.) : с 68 автотипиями / сост. Ф. А. Жудро, И. А. Сербов, и Д. И. Довгялло. — Вильна : Сев.-Зап. отд. Имп. Русского географического о-ва, 1911. — С. 10.
2. 1 2  Гомель. План города на 1910 г.
3. 1 2 3  Схематический план гор. Гомеля с пригородом за линией железн. дороги и предм. Белицей [на 1913 г.] / Состав. Г. Ханин и А. Месин-Поляков.
4. ↑  Карта окрестностей местечка Гомеля снятая глазомерно в 1838 году.
5. 1 2  Полесская жизнь. — 1911. — 11 января. — С. 4.
6. ↑  Z. P. Z Polesia homelskiego // Kraj. — 1884. — 2 (14) września. — S. 13.
7. ↑  Оздоровление города // Полесская жизнь. — 1911. — 22 июня. — С. 3.
8. ↑  Мятліцкая, В. М. На паграніччы эпох і дзяржаў. Старонкі гісторыі Гомеля (1917—1918) / Валянціна Мятліцкая. — Гомель : Барк, 2021. — С. 35.

Спасылкі
--------

* В Гомеле под улицей Победы осталось озеро Ледникового периода Архівавана 17 жніўня 2016.  (руск.)

| ⛭Гістарычныя раёны Гомеля |
| --- |
| Другая палова XVI стагоддзя | 
* Палуеўшчына
* Глазінінская зямля

 | Герб Гомеля |
| XVIII стагоддзе | 
* Сусалаўшчына
* Чачэрскае прадмесце
* Рэчыцкае падвалле

 |
| Канец XIX стагоддзя | 
* Палац
* Амерыка
* Гарэлае Балота
* Каўказ
* Кагальны роў
* Спасава слабада
* Свісток
* Вал

 |
| Першая палова XX стагоддзя | 
* Новая Беліца
* Залінія
* Новыя Планы
* Лібаўскі гарадок
* Земпасад (Чырвоны Кастрычнік)
* Манастырок
* Басава гара
* Любны

 |
| Пасляваенны час | 
* Старая Валатава
* Валатава
* Верхняе Брылёва
* Ніжняе Брылёва
* Будзёнаўскі
* Ляшчынец
* Новая Мільча
* Падгорная
* Прудок
* Чырвоны Кастрычнік
* Масцішча
* Паўлава
* Сонечны
* Спутнік Міра
* Старая Мільча
* Стары Аэрадром
* Ціценкі
* Чапаева
* Якубоўка
* Мельнікаў Луг

 |
| XXI стагоддзе | 
* Чырвоны Маяк
* Хутар
* Давыдаўка
* Касцюкоўка

 |
|  **Катэгорыя:Гомель** |