Консульская працэсія
**Консул** (лац.: consul) - вышэйшая выбарная магістратура ў эпоху Рэспублікі ў Старажытным Рыме .

Пасада консула была калегіяльнай, гэта значыць консулаў было адразу двое, абіраліся яны на адзін год у цэнтурыятных каміцыях. Калегія двух консулаў была заснаваная, згодна з антычнай традыцыі, пасля выгнання цара Тарквінія Гордага.

Згодна з рымскай традыцыйнай гісторыі, консулы спачатку выбіраліся толькі з патрыцыяў, але ў выніку барацьбы плебеяў з патрыцыямі, з 367 да н. э. адзін з консулаў стаў абірацца з плебеяў (першым з плебейскіх консулаў стаў Луцый Секстый). Аднак сучасныя гісторыкі ставяць гэта пад сумненне, паказваючы, што каля 30% консулаў, які кіравалі да Луцыя, насілі не патрыцыянскія, а плебейскія імёны.

Консулы валодалі вышэйшай грамадзянскай і ваеннай уладай, набіралі легіёны і ўзначальвалі іх, склікалі сенат і каміцыі, старшынствавалі ў іх, прызначалі дыктатараў, выраблялі аўспіцыі і г. д. У надзвычайных абставінах сенат надзяляў консулаў неабмежаванымі паўнамоцтвамі.

Права весці судовыя працэсы па грамадзянскіх справах з 367 да н. э. перайшло да малодшых калег консулаў - прэторыям.

Памочнікамі консулаў былі квестары.

Знакамі адрознення консула з'яўляліся тога з шырокай пурпурнай аблямоўкай, курульнае крэсла (лац.: Sella curulis), інкруставанае  слановай косткай, і суправаджэнне 12 ліктароў з фасцыямі, у якія за гарадской рысай ўкладваліся сякеры.

У рымскай сістэме летазлічэнню гады пазначаліся імёнамі консулаў дадзенага года (яны называліся лац.: CONSULES ORDINARII).

Па законах рэспублікі, мінімальны ўзрост консула складаў 41 (для патрыцыя) і 42 гады (для плебея). Але дазваляліся выключэнні: Пампей упершыню стаў консулам у 27 гадоў.

Па заканчэнні тэрміну пасады, консулы атрымлівалі ў кіраванне якую-небудзь правінцыю і званне праконсула.

У эпоху імперыі консулы страцілі рэальную ўладу, гэтая пасада ператварылася ў ганаровы тытул, а з выбарнай пасаду ператварылася ў прызначаемую.

Гл. таксама
-----------

* Консулы Рымскай імперыі

| ⛭Магістратуры, пасады і тытулы ў Старажытным Рыме |
| --- |
| Рэспубліка | 

|  |  |
| --- | --- |
| Ардынарныя | **Cursus honorum:** Народны трыбун → Квестар → Эдыл → Прэтар, прапрэтар → Консул, консул-суфект, праконсул (Спіс консулаў перыяду Рэспублікі) → Цэнзар |
| Экстраардынарныя | Дыктатар і начальнік конніцы (Спіс дыктатараў і начальнікаў конніцы) **·**  Інтэррэкс **·**  Ваенны трыбун з консульскай уладай **·**  Дэцэмвіры **·**  Трыумвір |
| Рэлігійныя | Вялікі пантыфік **·**  Калегія пантыфікаў **·**  Свяшчэнны цар **·**  Аўгур **·**  Аўгустал **·**  Арвальскія браты **·**  Вясталка **·**  Гаруспік **·**  Салій **·**  Фецыял **·**  Фламін |
| Ваенныя | Ваенны трыбун **·**  Прыміпіл **·**  Цэнтурыён |
| Іншыя | Прынцэпс сената **·**  Плебейскі трыбун **·**  Ліктар **·**  Легат |

 |
| РанняяІмперыя | Імператар (Спіс імператараў) **·**  Консул (Спіс консулаў перыяду Імперыі) **·**  Прэтар **·**  Прэфект прэторыя **·**  Прэфект горада **·**  Прэфект Егіпта (Спіс прэфектаў рымскага Егіпта) **·**  Прэфект аноны **·**  Прэфект вігілаў **·**  Легат **·**  Ваенны трыбун **·**  Пракуратар **·**  гл. таксама: Імператарскі савет **·**  Прынцэпс |
| ПозняяІмперыя | 

|  |  |
| --- | --- |
| Вярхоўная ўлада | Домінус **·**  Аўгуст **·**  Цэзар **·**  гл. таксама: Тэтрархія |
| Рэспубліканскія магістратуры | Консул (Спіс консулаў перыяду Імперыі) **·**  Прэтар |
| Цэнтральныя адміністрацыйныя пасады | Прэпазіт свяшчэннай спачывальні **·**  Магістр афіцый **·**  Коміт свяшчэнных шчодрасцей **·**  Коміт прыватных спраў **·**  Коміт даместыкаў **·**  Магістр арміі **·**  Квестар свяшчэннага палаца **·**  Прыміцэрый свяшчэннай спачывальні **·**  Прыміцэрый натарыяў **·**  Начальнік канцылярыі |
| Правінцыйная адміністрацыя | Прэфект горада **·**  Прэфект прэторыя **·**  Вікарый **·**  Рэктар **·**  Карэктар **·**  Кансуляр |
| Тытулы | Vir illustris **·**  Vir spectabilis **·**  Vir clarissimus **·**  Vir perfectissimus **·**  гл. таксама: Кансісторый |

 |
| Гл. таксама: Старажытны Рым, Гісторыя Старажытнага Рыма, Магістратура, Старажытны Рым і Партал:Старажытны Рым |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Кругасвет · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Pauly-Wissowa · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11973447s · LCCN: sh85031468 |