recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Падводная лодка «Сан-Хуан» на базе Мар-дэль-Плата, 2007
**Сан-Хуан** (*ARA San Juan*, *S-42*) — падводная лодка Ваенна-марскіх сіл Аргенціны, пабудаваная ў ФРГ ў 1985 годзе, знікла 15 лістапада 2017 года з 44 маракамі на борце.

Дызельная падводная лодка *San Juan* знікла пасля таго, як выйшла з порта Ушуая і накіравалася ў Мар-дэль-Плата. Апошні раз яна падавала сігнал за 432 км ад Атлантычнага ўзбярэжжа Аргенціны, а затым знікла. Аперацыя па выратаванні экіпажа падлодкі была афіцыйна спыненая 1 снежня 2017 года. Аргенцінскія ўлады 5 снежня 2017 года афіцыйна прызналі гібель экіпажа падводнай лодкі. У пошуках дапамагалі 18 краін. Падлодка знойдзена ў 2018 годзе падчас пошукавай аперацыі, якую праводзіла з дапамогай дыстанцыйна кіраванага апарата амерыканская кампанія *Ocean Infinity*. Субмарына, пошукі якой працягваліся больш за год, знаходзілася на глыбіні каля 900 метраў. Міністр абароны Аргенціны Оскар Агуад распавёў, што падлодка пацярпела ў выніку выбуху. 18 лістапада 2018 прэзідэнт краіны Маурысіа Макры абвясціў трохдзённую жалобу па загінулых мараках.

Зноскі
------

1. ↑  nashaniva.by
2. ↑  nashaniva.by
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бурак.

**Андрэй Мацвеевіч Бурак** (1911, в. Асвеіца, Дрысенскі павет, Віцебская губерня, цяпер Верхнядзвінскі раён — 7 кастрычніка 1943, Кагарлыцкі раён, Кіеўская вобласць) — сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Андрэй Бурак нарадзіўся ў рабочай сям’і. Атрымаў няпоўную сярэднюю адукацыю. З 1938 года пражываў разам з сям’ёй у Ніжнім Тагіле Свярдлоўскай вобласці, працаваў спачатку на заводзе імя Куйбышава, затым ва Уральскім леспрамгасе. 14 чэрвеня 1941 года быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію Ніжнетагільскім раённым ваенным камісарыятам Свярдлоўскай вобласці. З пачатку Вялікай Айчыннай вайны — на яе франтах. Да верасня 1943 года гвардыі чырвонаармеец Андрэй Бурак быў наводчыкам кулямёта 3-га батальёна 198-га гвардзейскага стралковага палка 68-й гвардзейскай стралковай дывізіі 40-й арміі Варонежскага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.

24 верасня 1943 полк Бурака падышоў да Дняпра ў раёне пасёлка Ржышчаў Кагарлыцкага раёна Кіеўскай вобласці Украінскай ССР. Камандаванне прыняло рашэнне паслаць групу байцоў для заняткі плацдарму на яго заходнім беразе. Ноччу гэтая група фарсіравала Дняпро, але трапіла пад шквальны агонь праўзыходных сіл праціўніка. Тады камандаванне паслала новую групу на дапамогу той, што змагалася на плацдарме. У гэту групу ўвайшоў і Бурак. Нягледзячы на масіраваны варожы агонь, група пераправілася і замацавалася на плацдарме. Нямецкія войскі распачалі тры спробы контратакаваць, але ўсе яны праваліліся. Бурак знаходзіўся ў самым цэнтры плацдарма. Агнём свайго кулямёта ён знішчыў каля 100 варожых салдат і афіцэраў, а таксама падбіў танк. 7 кастрычніка 1943 года ён загінуў у баі. Пахаваны на ўсходняй ускраіне вёскі Балыка-Шчучынка таго ж раёна.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 13 лістапада 1943 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі чырвонаармеец Андрэй Бурак пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Быў таксама ўзнагароджаны ордэнам Леніна.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Бурак Андрей Матвеевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 91. — 737 с.
2. 1 2 3  Андрэй Мацвеевіч Бурак на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382
* Золотые Звёзды свердловчан. — Свердловск: Средне-Уральское кн.изд. 1970.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. Минск, 1984.
**Джон Данстэйбл** (англ.: John Dunstable; 1370, або 1380, або 1390 — 24 снежня 1453) — англійскі кампазітар.

Верагодна, кампазітар нарадзіўся ў Данстэйблі ў Бедфардшыры. Дата яго нараджэння невядомая, яе вылічаюць прыблізна па самых ранніх працах Данстэйбла, якія дайшлі да нас, 1410—1420 гадоў.

Магчыма, да 1427 года ён служыў прыдворным музыкантам у герцага Бедфардскага (брата караля Генрыха V), таму мог жыць некаторы час у Францыі, бо герцаг быў рэгентам Францыі ў 1423—1429 гадах. У 1427—1436 гадах Данстэйбл знаходзіўся пры двары Жанны Наварскай, другой жонкі англійскага караля Генрыха IV. Паводле падатковых запісаў за 1436 год, Данстэйбл меў уласнасць у Нармандыі, а таксама ў Кембрыджшыры, Эсексе і Лондане. У 1438 г. ён знаходзіўся на службе ў Хамфры, герцага Глостэрскага.

У адрозненне ад многіх кампазітараў таго часу, Данстэйбл не быў клірыкам. Верагодна, ён быў жанаты.

Відаць, Данстэйбл займаўся таксама астраноміяй і матэматыкай, з яго эпітафіі мы ведаем, што ён «вывучаў законы нябесных сузор’яў». Яго праца па астраноміі носіць кампілятыўны характар.

Данстэйбл пахаваны ў Лондане ў царкве Сент-Стывен-Уолбрук. Надмагілле было пастаўлена ў царкве ў пачатку XVII стагоддзя. Царква была адноўлена пасля пажару 1666 года, надмагілле аднавілі ў 1904 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  John Dunstable // CONOR.SI Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16744133'></a>
2. ↑  John Dunstable // Musicalics Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63484499'></a>
3. ↑  John Dunstable // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Deezer · Spotify |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · International Music Score Library Project · MusicBrainz · Rate Your Music |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Dictionary of Music and Musicians · Dictionary of National Biography · Universalis · Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 99025960 · BNC: a10574517 · BNE: XX1313154 · BNF: 138935138 · CONOR: 165112931 · GND: 119386518 · GTAA: 1010037 · ISNI: 0000 0001 1021 3032 · LCCN: n81033537 · LNB: 000037972 · NKC: ola2002150814 · NLA: 35299052 · NTA: 096198907 · NUKAT: n97072510 · LIBRIS: 209952 · SUDOC: 08305023X · VIAF: 12491221 |

 |
**Абенсберг** (ням. Abensberg) — горад у акрузе Кельхайм у Ніжняй Баварыі. 

Размешчаны на рацэ Абенс, адным з прытокаў Дуная, на чыгуначнай лініі Інгальштат — Рэгенсбург; са старажытным замкам (былое месцазнаходжанне графаў Абенсбергаў). 

Каля горада выяўлены рэшткі паселішчаў эпохі неаліту. Некаторыя гісторыкі лічылі, што Абенсберг — старажытнарымская Abusina Castra, або Abusinum, бо ў ім захаваліся сляды рымскага лагера. Самае ранняе пісьмовае згадванне аб пасяленні адносіцца да 1138 г. Атрымаў гарадскія правы каля 1400 г. замак быў разбураны падчас Трыццацігадовай вайны. 

Пры Абенсберге Напалеон I у 1809 г. разбіў левае крыло аўстрыйскай арміі эрцгерцага Карла пад камандаваннем эрцгерцага Людвіга і генерала Гілера. 

Горад з'яўляецца цэнтрам вырошчвання спаржы і хмелю. Дзейнічаюць 3 прыватныя бровары. 

У Абенсбергу нарадзіўся баварскі гісторык Ёган Георг Турмайр, які ўзяў сабе псеўданім Aventinus, у гонар якога ў горадзе ў 1861 г. быў узведзены помнік. 

Курорт з мінеральнымі ваннамі (з 1871 г.). Лячэнне рэўматызму і падагры. Працуе Гарадскі музей.
Гомасексуальныя «снежкі»
Гетэрасексуальныя «снежкі»
**Снежкі**, **гульня ў снежкі** — сексуальная практыка, пры якой мужчына эякулюе ў рот партнёршы, а тая перадае яго сперму іншай партнёрцы (партнёру) або вяртае першаму партнёру, часцей за ўсё праз пацалунак. Тэарэтычна колькасць тых людзей, якія «гуляюць у снежкі», не абмежавана.

Гісторыя і распаўсюджанасць
---------------------------

Першапачаткова тэрмін «снежкі» выкарыстоўваўся толькі гомасексуаламі. Апытанне больш за 1200 геяў і мужчын — бісексуалаў у Нью-Ёрку ў 2004 годзе паказаў, што 19,7 % з іх «гулялі ў снежкі» хоця б адзін раз. Назву практыцы даў той факт, што сперма ў роце змешваецца са сліной, і агульны аб'ём перадаванай далей вадкасці расце як *снежны* ком.

«Гульня ў снежкі» часта сустракаецца ў порнафільмах. Пры гэтым часцей за ўсё сперма з роту не выплёўваюць і не перадаюць пацалункам, а ўжываецца больш відовішчная методыка: жанчына са спермай у роце нахіляецца над асобай другой партнёркі, яны абедзве адкрываюць свае раты і сперма цягуча пераліваецца зверху ўніз.

### У кінематографе

* У фільме «Клеркі» (1994) адзін з герояў мае мянушку Сняжок менавіта за любоў да гэтай сексуальнай практыкі.
* У фільме «Мачыха» (1998) гераіня Джуліі Робертс згадвае «снежкі», калі размаўляе са сваёй падчарыцай пра здзекі. Далей у фільме іншая гераіня скажа гэты тэрмін: *Snow blowing* замест *Snowballing*.

Зноскі
------

1. ↑  *Дэн Сэвідж[en].* Urine Love  (англ.) на сайце *thestranger.com*, 7 Кастрычніка 1999
2. ↑  *Дэн Сэвідж[en].* Snowballing  (англ.) на сайце  *thestranger.com* , 24 красавіка 2003 г.
3. ↑  [https : //www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2890042/ Sexual Compulsivity and Sexual Risk in Gay and Bisexual Men]  (англ.) на сайце *ncbi.nlm.nih.gov*
4. ↑  php Snowballing Sex Term(недаступная спасылка)  (англ.) на сайце *chooseasextoy.com*
5. 1 2 3  Snowballing Архівавана 29 кастрычніка 2015.  (англ.) на сайце *odd-sex.com*

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Снежкі (сексуальная практыка) на Вікісховішчы |

* «Снежкі» Архівавана 6 ліпеня 2014. на сайце *sex.com*
**«Эон Флакс»** (англ.: Aeon Flux) — фантастычны мультсерыял у жанры кіберпанк, з элементамі постапакаліптыкі, нанапанку і біапанку. Трансліраваўся на тэлеканале MTV у 1991-1995 гг. У 2005 г. па матывах мультсерыяла быў зняты фільм з Шарліз Тэрон у ролі галоўнай гераіні.

Сюжэт
-----

Падзеі адбываются ў постапакаліптычнай будучыні, XXVI стагоддзе. Эпідэмія знішчыла 99% насельніцтва планеты. На абломках цывілізацыі сфарміраваліся дзве дзяржавы - анархісцкая Моніка і таталітарная Брэна, якой кіруе дыктатар Трэвар Гудчайлд - закляты вораг і адначасова закаханы галоўнай гераіні - атлетычнай, адважнай і халодна-рацыянальнай жанчыны-суперагента Эон Флакс. У гэтым змрочным сусвеце футурыстычная тэхніка спалучаецца з беднасцю, крыміналам, бруднымі кварталамі, мноствам хворых і інвалідаў - ахвяр інфекцый, індустрыі і войн. Генетычная эксперыменты стварылі незлічоных пачвар-мутантаў, мадыфікаваных насекомых і гуманоідаў. Трапляюцца і нечалавечыя істоты, якіх рознымі шляхамі занесла на Зямлю з іншых планет.

У сезонах 1-2 выходзяць вельмі кароткія выпускі (2-5 хвілін), у якіх адсутнічаюць дыялогі, а сюжэт фрагментарны і часта бессістэмны: ён хутчэй падобны на цяжкі сон, на паслядоўнасць дынамічных эпізодаў, якія супярэчыць адзін аднаму. У многіх серыях Эон Флакс гіне, але ў наступных персанаж зноў дзейнічае, быццам нічога не здарылася.

Сезон 3 складаецца з адносна доўгіх серый (больш за 20 хвілін), з дыялогамі і цэнтралізаваным сюжэтам у кожным выпуску. Характар гераіні раскрываецца болей поўна, роўна як і агульная карціна сусвету, дзе адбываюцца падзеі.

Персанажы
---------

* **Эон Флакс** — сакрэтны агент, хударлявая, гнуткая, дужая жанчына, першакласны шпіён і вытанчаны забойца, разам з тым здольная да дабрыні і высакародства, з цвёрдымі прынцыпамі, але часцей за ўсё балансуе недзе на мяжы дабра і зла. Супрацьстаіць вузкаэгаістычным планам дыктатара Трэвара Гудчайлда, але ў той жа час кахае яго. Валодае высокім інтэлектам, часта рэфлексіруе і спрабуе зразумець сутнасці падзей, якія адбываюцца з навакольным светам. Перашкаджае дыктатару знішчыць планету, але ў апошняй серыі дабро і зло перагортваюцца з ног на галаву, герой і антыгерой мяняюцца месцамі.
* **Трэвар Гудчайлд** — аўтакрат Брэны. Вучоны, геній і вынаходнік. Злачынца з узнёслай душой мастака, з пачуццём прыгожага, прагны да новых ведаў, змрочны эстэт. Хоча перарабіць Зямлю і чалавецтва ў адпаведнасці са сваімі ідэаламі, але не лічыцца пры гэтым з чалавечымі жыццямі, мараллю і справядлівасцю. Мае сваю філософію і прынцыпы, якія, аднак, пазбаўлены чагосьці агульнага з гуманізмам і міласэрнасцю. Эон Флакс пастаянна перашкаджае Гудчайлду, з-за чаго той пастаянна хістаецца паміж каханнем і нянавісцю да гэтай жанчыны.
* **Benzenhurst**
* **Bambara**
* **Aemon**
* **Onan**
* **Hostess Judy**

Зноскі
------

1. ↑  fernsehserien.de Праверана 19 чэрвеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54871129'></a>

Спасылкі
--------

* "Эон Флакс" на сайце Кинопоиск (русск)].
**Абку́рванне** — магічнае дзеянне ачышчальнага, апатрапеічнага характару, накіраванае на пазбаўленне ад нячыстай сілы, жыццёвых няшчасцяў і няўдач, вылечванне розных захвораванняў чалавека і свойскай жывёлы. Акурвалі таксама жытло і гаспадарчыя будынкі. Ачышчальнае і жыццядайнае ўздзеянне абкурвання заснавана як на сакральнай моцы агню, так і на магічных уласцівасцях падпаленых прадметаў. Мае вызначаную паслядоўнасць рытуалу.

З прыходам хрысціянства аналагам абкурвання выступае каджэнне ў храмах ладанам.

Беларусь
--------

У Беларусі сутракалася падчас сямейных і каляндарных урачыстасцей, але найчасцей у штодзённым жыцці.

Пры абкурванні патэльню, ад якой падымаўся дымок, ставілі так, каб ён ахапіў чалавека знізу ўверх ці каб яго можна было ўдыхаць. Для абкурвання выкарыстоўваліся грамнічная свечка, скапкі з касцельных свечак або іншыя атрыбуты агню накшталт качаргі.

Як у ачышчальнай, так і ў медыцынскай магіі вядучая роля належыць абкурвання раслінамі, сярод якіх — чартапалох, блёкат пры зубным болю, свянцоныя на Яна зёлкі, травы ўрочнік, падпуднік і інш.

Пры пярэпалаху падкурвалі лёнам, пажадана леташнім, які абкладвалі вакол хворага кругом і падпальвалі са словамі: *«Куды дым, туды ляк»*. У асобную групу аб'ядноўваюцца атрыбуты, што маюць дачыненне да сімволікі таго свету — смецце, стопак, які знайшлі на дарозе, дзяркач, салома з чужой страхі, павуцінне з гарышча.

Здабыванне смецця станавілася своеасаблівым рытуалам — *«адзін шустры сямейнік бяжыць у суседнюю хату, хапае смецце, з той жа хуткасцю бяжыць да другой хаты, там робіць тое ж, і так у трэцяй, і вяртаецца назад з роўнай паспешнасцю. Лепш, каб за гэты час ні з кім не сустрэцца, а калі хто трапіцца, не спыняцца і не адказваць на пытанні»*.

Маюць значэнне і іншыя спосабы прыгатавання да абкурвання: мох бралі з вуглоў хаты накрыж, гэтак жа саскрабалі з чатырох рагоў стала, накрыж састрыгалі шматок поўсці з галавы жывёлы, што стала прычынай пярэпалаху. Абкурванне хворага дымам ад падпаленых валасоў, адзення той асобы, што яго сурочыла ці счаравала, лічылася адным з самых надзейных спосабаў нейтралізацыі псуты.

З іншых прадметаў, што прымяняліся для абкурвання, вылучаюцца лупіны, з якіх выседзеліся кураняты, нітка, якой змяралі кашульку перапалоханага дзіцяці. Каб палегчыць хвораму пакуты, яго абкурвалі праз рэшата дымам ад ліпавага цвету.

Зноскі
------

1. 1 2 3  ЭКБ, 2010
2. 1 2 3 4 5 6  Беларуская міфалогія, 2004

Літаратура
----------

* Беларуская міфалогія: Энцыклапедычны слоўнік / С. Санько, Т. Валодзіна, У. Васілевіч і інш. — Мн.: Беларусь, 2004. — 592 с.: іл. — 3 000 экз. — ISBN 985-01-0473-2.
* Абкурванне // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1. — 704 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0496-9.

Спасылкі
--------

* Абкурванне. Беларускі фальклор
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кабыла (значэнні).
Кабыла
**Кабыла** — дарослая самка каня.

У большасці выпадкаў, кабылай лічыцца самка каня, старэйшая за тры гады, а да гэтага ўзросту, у тым ліку, можа выкарыстоўвацца азначэнне маладая кабылка. Слова можа выкарыстоўвацца і для іншых самак няпарнакапытных жывёл, у прыватнасці, мулаў і зебр.

Кабылы носяць жарабят на працягу 11 месяцаў ад зачацця да родаў (у сярэднім каля 320—330 дзён).

Лічыцца, што кабылы лягчэй дрэсіруюцца і выхоўваюцца, чым жарабцы з-за больш высокага інтэлекту. Але кабылы могуць быць трохі больш рассеянымі, лягчэй узбуджаюцца і раздражняюцца падчас спёкі, чым жарабцы.

Кабылы могуць быць выкарыстаны ў любым конным спорт і паспяхова канкураваць супраць жарабцоў.

Зноскі
------

1. ↑  Concise Oxford — марэ Архівавана 29 верасня 2007.
2. ↑  Ensminger, M. E. *Horses and Horsemanship: Animal Agriculture Series.*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
Шматмоўны мемарыял «Ніколі зноў» у лагеры смерці Траблінка
Шматмоўны мемарыял «ніколі зноў» у канцэнтрацыйным лагеры Дахау
**«Ніколі зноў»** — лозунг, звязаны з Халакостам і іншымі генацыдамі. Фраза можа паходзіць з верша Іцхака Ламдана 1927 года, у якім гаварылася: «Ніколі зноў не падзе Масада!». Гэты лозунг выкарыстоўваўся вызваленымі вязнямі канцлагера Бухенвальд для выказвання антыфашысцкіх настрояў. Дакладнае значэнне гэтай фразы абмяркоўваецца, у тым ліку ці варта выкарыстоўваць яе ў якасці лозунгу для прадухілення другога Халакоста або гэта ўніверсальная забарона ўсіх формаў генацыду. Ён быў прыняты ў якасці лозунгу Лігай абароны яўрэяў Меіра Каханэ.

Фраза шырока выкарыстоўваецца палітыкамі і пісьменнікамі, а таксама выкарыстоўваецца на шматлікіх мемарыялах Халакоста. Аднак некаторыя каментатары гавораць, што фраза пустая, выкарыстоўваецца занадта часта і не адлюстроўвае рэчаіснасці многіх генацыдаў, якія мелі месца пасля Халакоста. Яна таксама выкарыстоўвалася як палітычны лозунг для іншых мэт, пачынаючы з адзначэння аргенцінскага перавароту 1976 года, прасоўвання кантролю над агнястрэльнай зброяй, права на аборты, а таксама як лозунг для барацьбы з тэрарызмам пасля тэрактаў 11 верасня.

Гл. таксама
-----------

* Абавязак абараняць
* Вайна, каб скончыць з войнамі
* Генацыд рахінджа

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ніколі зноў
**Абешэ**, раней **Абешыр** — горад на ўсходзе Чада. Адміністрацыйны цэнтр рэгіёна Вадай. Чацвёрты па колькасці насельніцтва горад краіны. 76 492 жыхароў. Важны цэнтр гандлю ялавічынай, фінікамі, соллю, індыга і прадукцыяй мясцовых ткачоў. Раён, які прылягае да горада, з’яўляецца важным цэнтрам гадоўлі буйной рагатай жывёлы. Аэрапорт. Побач з горадам знаходзіцца база ВПС Чада. У снежні 2003 года адкрыўся Універсітэт імя Адама Баркі. Сярод славутасцяў горада — рынак, дзве мячэці, царква, цэнтральная плошча Незалежнасці, палац султана.

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 1850 годзе, у 100 км на поўдзень ад ранейшай сталіцы Вара. Першым еўрапейцам, які наведаў Абешыр, быў Фогель, забіты тут у 1856 годзе. Па тых часах гэта быў найбуйнейшы горад на тэрыторыі сучаснага Чада з насельніцтвам каля 28 000 чалавек, аднак у 1919 годзе з прычыны эпідэміі насельніцтва скарацілася да 6000 чалавек.

25 лістапада 2006 года быў захоплены і разрабаваны паўстанцамі Саюза сіл дэмакратыі, паўстанцкай арганізацыяй, якая імкнулася зрынуць прэзідэнта Чада Ідрыса Дэбі. На наступны дзень паўстанцы былі выбітыя з горада ўрадавымі войскамі.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n81139945 · VIAF: 133706282 |
(a) электрон (або фатон) стварае вакансію на ўзроўні 1s і электрон з узроўню 2s запаўняе вакансію, пры гэтым энергія перадаецца на электрон 2p, які і «выбіваецца», у выніку ўтвараюцца дзве вакансіі на арбіталях 2s і 2p. (b) паказаны той жа працэс з дапамогай спектраскапічнай натацыі, KL1L2,3
**Эфект Ажэ** — з’ява, пры якой адбываецца запаўненне электронам вакансіі, утворанай на адной з унутраных электронных абалонак атама (вакансія ўзнікае шляхам «выбівання» іншага электрона рэнтгенаўскім выпраменьваннем, электронным ударам, у выніку ўнутранай канверсіі або электроннага захопу). Эфект Ажэ быў адкрыты ў 1925 годзе на аснове аналізу эксперыментаў у камеры Вільсана.

Пры «выбіванні» выпраменьваннем на ўнутранай электроннай абалонцы ўтвараецца вакансія. Такі стан няўстойлівы і электронная падсістэма імкнецца мінімізаваць энергію за кошт запаўнення вакансіі электронам з аднаго з вышэйшых узроўняў энергіі атама. Энергія, якая выдзяляецца пры пераходзе на ніжэйшы ўзровень, можа быць выпраменена ў выглядзе кванта характарыстычнага рэнтгенаўскага выпраменьвання, альбо перададзена трэцяму электрону, які вымушана пакідае атам. Першы працэс больш імаверны пры энергіі сувязі электрона, якая перавышае 1 кэВ, другі — для лёгкіх атамаў і энергіі сувязі электрона, якая не перавышае 1 кэВ.

Другі працэс называюць па імені яго адкрывальніка П’ера Ажэ — «**эфектам Ажэ**», а электрон, які вызваляецца пры гэтым, якому быў перададзены лішак энергіі, — **Ажэ-электрон**. Энергія Ажэ-электрона не залежыць ад энергіі ўзбуджальнага выпраменьвання, а вызначаецца структурай энергетычных узроўняў атама.

Пераход Костэра — Кроніга
-------------------------

Асаблівы выпадак Ажэ-эфекту, у якім вакансія запаўняецца электронам знешняга падузроўня той жа абалонкі, носіць назву пераходу Костэра — Кроніга. У выпадку, калі і эмітуемы электрон належыць да той жа абалонкі, эфект называюць суперпераходам Костэра — Кроніга. Эфект Костэра — Кроніга быў названы ў гонар нідэрландскіх фізікаў Дзірка Костэра і Ральфа Кроніга, якія адкрылі яго.

Гл. таксама
-----------

* Электронны захоп

Спасылкі
--------

* L. Meitner (1922). "Über die Entstehung der β-Strahl-Spektren radioaktiver Substanzen". *Z. Physik* **9** (1): 131–144. doi:10.1007/BF01326962. Bibcode: 1922ZPhy....9..131M.
* *P. Auger.* Sur les rayons β secondaires produits dans un gaz par des rayons X. — 1923. — С. 169-171.
* Duparc, Olivier Hardouin (2009). "Pierre Auger – Lise Meitner: Comparative contributions to the Auger effect". *International Journal of Materials Research (formerly Zeitschrift fuer Metallkunde)* **100** (09): 1162. doi:10.3139/146.110163.
* *Burhop, E.H.S.* Эфект Ажэ і іншыя пераходы без выпраменьвання(англ.) = The Auger Effect and Other Radiationless Transitions. — Cambridge Monographs on Physics: 1952.
* *Chattarji, D.* Теорыя Ажэ-пераходаў(англ.) = The Theory of Auger Transitions // *Academic Press*. — Лондан: 1976.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4143465-1 · Microsoft: 171627272 |
**Нікі Дыгэ Сімлінг** (дацк.: Niki Dige Zimling; нар. 19 красавіка 1985, Торнбю, Данія) — былы дацкі футбаліст, паўабаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Даніі (2008—2014).

Клубная кар’ера
---------------

### Пачатак

У дзяцінстве Нікі гуляў за некалькі дацкіх клубаў перш чым перайшоў у моладзевую каманду «Брондбю». За гэты клуб Сімлінг дэбютаваў у красавіку 2003 года ў гульні ўнутранага чэмпіянату супраць клуба «Ольбарг». Наступныя два гады правёў у складзе капенгагенкага клуба. Улетку 2005 года з-за адсутнасцю месца ў стартавым складзе перайшоў у клуб «Эсб’ерг», дзе хутка зацвердзіўся як ігрок асноўнага складу.

### «Удзінезэ»

У снежні 2008 года падпісаў дагавор з італьянскім клубам «Удзінезэ», перайшоўшы ў склад апенінцаў як вольны агент. У ліпені 2009 года вярнуўся ў Данію, каб пацвердзіць пераход у адзін з клубаў, але дамоўленасць была зрушана, у выніку чаго застаўся ў Італіі. У чэрвені 2010 года перашоў у нідэрландскі НЕК на правах арэнды.

### «Бругэ»

27 мая 2011 года Сімлінг падпісаў 4-гадовы кантракт з бельгійскім футбольным клубам «Бругэ», паводле якога купля дацкага іграка абыйшлася бельгійцам у 500 тысяч еўра.

### «Майнц»

У студзені 2014 года падпісаў чатырохгадовы кантракт з нямецкім «Майнцам». У верасні 2014 года адправіўся ў арэнду ў амстэрдамскі «Аякс». У «Аяксе» выступаў нерэгулярна: звычайна выхадзіў на замену, гуляў за другую каманду клуба «Ёнг Аякс», а ў лютым 2015 года атрымаў траўму. Улетку 2015 года вярнуўся ў «Майнц», але ў лютым 2016 года зноў быў аддадзены ў арэнду — у «Франкфурт». Сезон 2016/17 правёў у другой камандзе «Майнца».

### «Сёнер’юск»

Улетку 2017 года вярнуўся ў Данію, стаўшы іграком клуба «Сёнер’юск». Па заканчэнні сезона 2018/19 завяршыў прафесійную кар’еру.

Міжнародная кар’ера
-------------------

У лютым 2008 года Нікі дэбютаваў у складзе зборнай Даніі ў таварыскім матчы супраць зборнай Славеніі. 11 лістапада 2010 года, пасля двух з паловай гадоў, Нікі правёў свой другі матч супраць зборнай Чэхіі, пасля чаго часцей пачаў выклівацца да гульняў нацыянальнай каманды.

Зноскі
------

1. ↑  Niki Zimling // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Niki Zimling // FBref.com<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56239490'></a>
3. ↑  Officielt: Zimling klar for Brugge. Bold.dk

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нікі Сімлінг
* Профіль на сайце *transfermarkt.com* (англ.)
* Статыстыка на сайце *National Football Teams* (англ.)
* Профіль на сайце *soccerway.com* (руск.)
* Статыстыка на сайце *UEFA.com* (руск.)
* Статыстыка на сайце *FIFA* (англ.)
* Статыстыка на сайце *soccerbase.com* (англ.)
* Статыстыка на сайце La Gazzetta dello Sport

| ⛭Зборная Даніі — Чэмпіянат Еўропы 2012 |
| --- |
| Сцяг Даніі | 
* 1 Андэрсен (б)
* 2 К. Поўльсен
* 3 К'ер
* 4 Агер
* 5 С. Поўльсен
* 6 Якабсен
* 7 Квіст
* 8 Эрыксен
* 9 Крон-Дэлі
* 10 Ромедаль
* 11 Бентнер
* 12 Б'елан
* 13 Акор
* 14 Шонэ
* 15 Сільбербаўэр
* 16 Ліндэгор (б)
* 17 Педэрсен
* 18 Вас
* 19 Я. Поўльсен
* 20 Каленберг
* 21 Сімлінг
* 22 Шмейхель (б)
* 23 Мікельсен
* трэнер: Мортэн Ольсен

 |
**Этэльстанаў Псалтыр**, ці **Псалтыр Этэльстана** (англ.: Athelstan Psalter) — англасаксонскі ілюмінаваны рукапіс, створаны ў пачатку IX стагоддзя. У цяперашні час захоўваецца ў Котанаўскай калекцыі Брытанскай бібліятэкі.

Гісторыя
--------

Рукапіс быў створаны на паўночным усходзе Францыі ў IX стагоддзі, а ў X стагоддзі быў дастаўлены ў Англію, дзе, верагодна, трапіў да Этэльстана, караля Уэсекса і Англіі ў 924—939. Пазней гэты Псалтыр стаў уласнасцю сэра Роберта Котана, які дадаў франтыспіс  (руск.) (бел. рукапісу, складзены з нарэзкі з Трэбніка Маргарыты Ёркскай  (руск.) (бел. герцагіні Бургундыі, і таго, што, магчыма, было часасловам.

У кастрычніку 1731 года Псалтыр пацярпеў пры пажары ў Эшбернхэм-Хаўзе  (англ.) (бел. ў Вэстмінстэры, у якім некалькі іншых рукапісаў былі цалкам знішчаныя. Знешнія краі старонак былі абпаленыя, а сам пергамент пакарабаціўся ад полымя.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Athelstan Psalter online  (англ.)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Этэльстанаў Псалтыр на Вікісховішчы |

* Athelstan Psalter online  (англ.)
**Жазэфіна Чоба Тапалі** (алб.: Jozefina Çoba Topalli; 26 лістапада 1963, Шкодэр) — албанскі палітык, спікер Народнага сходу Албаніі з 3 верасня 2005 па 10 верасня 2013, намеснік лідара Дэмакратычнай партыі Албаніі.

Біяграфія
---------

Вывучала матэматыку і права ў Універсітэце ім. Л. Гуракучы, затым скончыла аспірантуру па міжнародных адносінах у Універсітэце Падуі. У 2010 годзе яна атрымала ступень доктара філасофіі ва Універсітэце Тыраны з дысертацыяй на тэму «Роля нацыянальнага парламента ў працэсе еўрапейскай інтэграцыі краіны». Яна валодае анлійскай, рускай, французскіай і італьянскай мовамі.

Пасля заканчэння вучобы яна ўладкавалася на працу ў Інстытут даследаванні кукурузы ў Шкодэры, а затым — у мясцовую гандлёва-прамысловую палату. У 1995—1996 гг. выкладала ва Універсітэце ім. Л. Гуракучы ў Шкодэры. У 90-х г. яна далучылася да Дэмакратычнай партыі Албаніі, у 2000 годзе стала намеснікам яе лідара.

На выбарах 1996 года ўпершыню атрымала мандат дэпутата парламента, працавала ў Камітэце па прававых і канстытуцыйных пытаннях. У верасні 2005 года абрана старшынёй парламента. Гэта самая высокая пасада ў краіне, якую калі-небудзь жанчына займала ў Албаніі.

Пасля выбараў у 2009 годзе быў пераабрана старшынёй парламента.

У 2010 была ўзнагароджана Міжземнаморскай прэміяй за яе працу ў інтарэсах свету.

У 2012 Жазэфіна Тапалі актыўна ўдзельнічала у адзначэнні 100-гадовага юбілею незалежнасці і 61-й гадавіны расправы таталітарнага рэжыму над прадстаўнікамі албанскай інтэлігенцыі  (руск.) (бел..

Замужам, мае дваіх дзяцей (сын і дачка).

Зноскі
------

1. ↑  Masakra e 26 shkurtit, Topalli: Të kërkohet falje
2. ↑  Firing of 22 intellectuals, Topalli: Heirs, should apologize for crimes of their fathers

Спасылка
--------

* NATO Parliamentary Assembly Архівавана 20 кастрычніка 2014.
**Жак Андрэ Жазеф Авед** (фр. Jacques André Joseph Aved; 12 студзеня 1702, Дуэ — 4 сакавіка 1766, Парыж) — французскі жывапісец, знаўца і гандляр творамі мастацтва, акадэмік Каралеўскай акадэміі жывапісу і скульптуры (з 1734, асацыіраваны член з 1731); адзін з найбуйнейшых партрэтыстаў мастацтва ракако.

Біяграфія
---------

Жак Андрэ Жазеф Авед быў сіратой з дзяцінства. Яго дзядзька, капітан галандскай гвардыі, узяў яго да сябе на выхаванне. Вучыўся ў Франсуа Буара і Бернара Пікара ў Амстэрдаме, затым у Парыжы ў партрэтыста А. С. Беля. У 1731 годзе ён паступіў у Акадэмію жывапісу і скульптуры. У 1734 годзе стаў акадэмікам.

Як лепшы партрэтны жывапісец Парыжа быў рэкамендаваны турэцкаму пасланцу пры французскім двары Мехмеду-Эфендзі, які выконваў волю караля, які жадаў мець партрэт турка. Гатовы партрэт быў выстаўлены ў зале гвардыі замка Шуазі; Людовік XV быў захоплены і заказаў мастаку свой партрэт, што яшчэ больш умацавала рэпутацыю жывапісца. Перш чым брацца за пэндзаль, ён наведваў замоўца і імкнуўся зразумець яго характар, асаблівасці і звычкі.

Яго партрэты ўвайшлі ў моду, каштавалі вельмі дорага; атэлье мастака выпускала па некалькі карцін у год. Збіраў рэдкія цікавосткі, яго калекцыя была найлепшай у сваім родзе не толькі ў Парыжы, але і ў Галандыі. У яго хаце збіраліся перадавыя людзі таго часу, сярод якіх быў Русо ў 1738 годзе.

Памёр ад апаплексічнага ўдару ў 1766 годзе. Ён валодаў адной з найважнейшых калекцый з працамі італьянскіх, французскіх і асабліва галандскіх мастакоў. Збор рэдкасцяў і карціны Аведа былі прададзены з аўкцыёну. Да каталога карцін, выдадзенаму Рэмі, прыкладалася біяграфія Аведа, напісаная яго сынам Шарлем Франсуа, адвакатам парламента. Сярод яго вучняў былі Шарль-Андрэ ван Лоа, Франсуа Бушэ, Дзюман ле Рамэн і Жан Батыст Шардэн.

Зноскі
------

1. 1 2  Jacques André Joseph Camellot Aved<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Jacques André Joseph Camellot Aved — 2009.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1868372'></a>
3. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016. Праверана 27 лютага 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Brockhaus · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNC: a11437005 · BNF: 12557458f · BPN: 83385329 · GND: 132487179 · ISNI: 0000 0000 6629 046X · LCCN: nr90005707 · SUDOC: 16687289X · VIAF: 66581430 · ULAN: 500022915 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бурлака.
**Валянціна Савічна Бурлака** (нар. 16 чэрвеня 1924, с. Палкава Мыкыціўка  (укр.) (бел. Багадухіўскі раён, Харкаўская вобласць, УССР) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1950 годзе Кіеўскі інжынерна-будаўнічы інстытут (выкладчыкі Каракіс, Тарубараў). У тым жа годзе па накіраванні прыбыла ў Гомель, дзе з 1950 па 1980 працавала спачатку архітэктарам, а потым старэйшым архітэктарам і кіраўніком групы ў інстытуце «Гомельграмадзянпраект».

Член Саюза архітэктараў БССР з 1957 года. Член КПСС з 1962 года.

Пражывала ў Гомелі.

Творчасць
---------

Гасцініца «Сож»
Гомельская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна на плошчы Перамогі
Навучальна-лабараторны корпус БІІЧТ
Асноўныя працы ў Гомелі: гасцініца «Сож» на 200 месцаў на рагу вул. Савецкай і Сялянскай (1956—1957); планіроўка і забудова вул. Перамогі (1954, у сааўтарстве з І. Ф. Бурлакам), будынак Камунбанка па вул. Камунараў, 5 (надбудова 3-га паверха і прыбудова; 1955); 46-кватэрныя дамы на рагу вуліц Кірава і Перамогі (1957—1958); адміністрацыйны будынак па вул. Сялянская; абласная бібліятэка імя У. І. Леніна на плошчы Перамогі; паліклініка № 8 па вул. Арцёма; Будынак «Гомельграмадзянпраект» на рагу вул. Першамайская і Савецкая, вытворчы будынак «Гомельграмадзянпраекта» (1961, з Ш. І. Хінчыным), навучальны (1961, з Ш. І. Хінчыным), спартыўны з басейнам (1969, з Ш. І. Хінчыным), навучальна-лабараторны (рог праспекта Перамогі і вуліцы Кірава; 1970—1979) карпусы Беларускага інстытута інжынераў чыгуначнага транспарту ў Гомелі.

Сям’я
-----

У шлюбе з архітэктарам Іванам Фёдаравічам Бурлакам. Мела дачку Алену (у замужжы Жукава).

Узнагароды
----------

Узнагароджана медалямі «За доблесную працу» (1970), «Ветэран працы» (1979); Ганаровымі граматамі і Падзякамі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Бурлака Валентина Саввична // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
2. 1 2  Бурлака Валентина Саввична // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
3. 1 2  ВОССТАВШИЙ ИЗ РУИН
4. ↑  ВОССТАВШИЙ ИЗ РУИН

Літаратура
----------

* Бурлака Валентина Саввична // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Бурлака Валентина Саввична // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Авакумаў.
**Сярге́й Гео́ргіевіч Аваку́маў** (1 мая 1933 — 21 лістапада 2014, Мінск, Беларусь) — беларускі гандбольны трэнер, майстар спорту СССР (1967), заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь. Заснавальнік беларускага гандболу.

Біяграфія
---------

Скончыў фізкультурны тэхнікум. Навучаўся ў Кіеўскім інстытуце фізкультуры, выступаў за мясцовы СКІФ у чэмпіянаце УССР і СССР. Двухразовы чэмпіён Украіны (1954—1955).

Увесну 1956 года перавёўся ў БССР. Тут паралельна з вучобай у БПІ выкладаў у Інстытуце фізічнай культуры гандбол, якога пакуль у Беларусі не існавала.

Дзякуючы яго намаганням у БССР упершыню ў 1956 годзе з’явіліся гандбольныя каманды (тады яшчэ развіваўся палявы гандбол — 11×11 чалавек). У наступным годзе каманда Авакумава «Буравеснік» заняла ў чэмпіянаце СССР 12-е месца з 15. Быў арганізаваны таксама чэмпіянат БССР, у якім удзельнічалі 20 мужчынскіх і 7 жаночых каманд.

У 1956—1966 — гульнёвы трэнер мужчынскай і трэнер жаночай зборнай БССР. У 1956—1959 — трэнер ім жа створанай жаночай каманды БПІ. 1957—1970 — старшыня Федэрацыі гандболу БССР. 1961—1975 — трэнер жаночай каманды «Эканаміст» («Тэхнолаг»).

У 1959 годзе адабраў найлепшых беларускіх ігракоў у новы клуб «Палітэхнік». У 1974 годзе гэтая каманда была перададзена пад шэфства клуба арміі і атрымала назву «СКА». Яе трэнерам стаў вучань Авакумава Спартак Мірановіч.

8 чэрвеня 2011 года выйшаў на пляцоўку за ветэранаў СКА падчас гандбольнага марафону.

Падрыхтаваў мноства гандбалістаў, 22 майстроў спорту СССР, заслужаных трэнераў СССР (Спартак Мірановіч і Віктар Косінскі) і БССР (А. Брыцко, Д. Рэзнікаў, І. Ценін, А. Залеўскі, Э. Бабровіч, В. Чайнікаў).

Зноскі
------

1. 1 2  1 мая 1933 года родился Сергей Аввакумов (руск.). *Гандбол*.  Tribuna (1 мая 2013). Праверана 18 верасня 2015.
2. 1 2  Не стало патриарха белорусского гандбола С.Г. Аввакумова (руск.).  Беларуская федэрацыя гандболу (21 лістапада 2014). Праверана 18 верасня 2015.
3. 1 2 3 4  Гандбол. Патриарх белорусского гандбола Сергей Аввакумов скончался на 82-м года жизни (руск.). *Лента новостей*.  Прессбол (21 лістапада 2014). Праверана 18 верасня 2015.
4. ↑  Гандбол (женский) (руск.)(недаступная спасылка). *Физкультура и спорт*.  Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт. Архівавана з першакрыніцы 11 красавіка 2016. Праверана 18 верасня 2015.

Літаратура
----------

* *Дмитрий Комашко.* Человек, сделавший мяч ручным // *Советская Белоруссия*. — 27 красавіка 2013. — № 79 (24216).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бялявіна.
**Валянціна Мікалаеўна Бялявіна** (нар. 25 мая 1941, в. Крынкі, Лёзненскі раён) — беларускі навуковец, кандыдат гістарычных навук (1985).

Біяграфія
---------

У 1966 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. Працуе ў Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследуе матэрыяльную і духоўную культуру беларусаў і этнічных груп Беларусі.

Адзін з аўтараў прац «Белорусская народная одежда» (1975), «Этнические процессы и уклад жизни» (1980), «Памятники этнографии» (1981), «Общественный, семейный быт и духовная культура Полесья» (1987), «Общественный быт и культура городского населения Беларуси» (1990), тамоў серыі «Белорусы»: «Истоки и этническое развитие» (2001), «Общественные традиции» (2002) і інш.

Узнагароды
----------

* прэмія «За духоўнае адраджэнне» (2008)

Зноскі
------

1. ↑  Бялявіна Валянціна Мікалаеўна

Літаратура
----------

* Давидович, О. В. Белявина Валентина Николаевна / О. В. Давидович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 51.
**Промша** — рака ў Навагрудскім і Дзятлаўскім раёнах Гродзенскай вобласці, правы прыток Моўчадзі (басейн Нёмана).

Гідраграфія
-----------

Даўжыня 32 км. Плошча вадазбору 74 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці каля 0,5 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 4,8 ‰.

Пачынаецца за 1,3 км на ўсход ад в. Вялікія Лезнявічы Навагрудскага раёна, цячэ па схілах Навагрудскага ўзвышша, у нізоўі — пераважна сярод лесу і ўпадае ў Моўчадзь ва ўрочышчы Салтанскі лес на захад ад в. Вусце Дзятлаўскага раёна. Прымае сцёк з невялікіх меліярацыйных каналаў. Даліна пераважна трапецападобная, шырынёй 0,3—0,7 км. Пойма двухбаковая, у верхнім цячэнні месцамі забалочаная, ніжэй сухая, адкрытая. Рэчышча ад вытоку на працягу 7 км каналізаванае, ніжэй звілістае; яго шырыня ад 3 м у вярхоўі да 9 м у ніжнім цячэнні. Берагі параслі лесам і хмызняком.

Зноскі
------

1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
**Жак Бабінэ** (фр.: Jacques Babinet; 15 вантаза II (5 сакавіка 1794), Люзіньян — 21 кастрычніка 1872, Парыж) — французскі фізік, матэматык і астраном, найбольш вядомы сваім укладам у оптыку.

Біяграфія
---------

Наведваў Напалеонаўскі ліцэй, і з 1811 года Політэхнічную школу, якую пакінуў у 1813 годзе, каб паступіць у Артылерыйскае вучылішча ў Мецы. З вучылішча выпушчаны артылерыйскім афіцэрам, але ў 1814 годзе назаўжды кінуў ваенную службу і неўзабаве зрабіўся прафесарам матэматыкі ў Фантэнэ-ле-Конт, затым прафесарам фізікі ў Пуацье і нарэшце, у Парыжскай калегіі св. Людовіка. У 1840 годзе быў абраны ў члены Акадэміі навук; адзін час займаўся таксама ў Астранамічным бюро геаграфічных даўгот.

Памёр у Парыжы 21 кастрычніка 1872 года.

Ён шмат зрабіў для ўдасканалення мінералагічнай і метэаралагічнай навукі і набыў вядомасць работамі ў галіне астраноміі, вучэнні аб магнетызме і тэорыі цеплыні. Вынікі яго даследаванняў і назіранняў рассеяны ў розных пачасовых выданнях і навуковых зборніках. Вялікая частка яго прац змешчана ў Compte rendu Акад. навук. Артыкулы Б. змешчаныя ў «Revue de deux Mondes», і «Journal des Débats», былі сабраны ў «Études et lectures sur les sciences d’observation» (8 т. Парыж, 1855-68 гг.). Варта таксама згадаць пра яго «Traité élémentaire de la géometrie descriptive» (Парыж, 1851).

Зноскі
------

1. ↑  Jacques Babinet // Léonore database — ministère de la Culture. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2886420'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q384602'></a>
2. 1 2  Jacques Babinet // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑  Jacques Babinet // Gran Enciclopèdia Catalana — Grup Enciclopèdia, 1968.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18696256'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2664168'></a>
4. 1 2  Comité des travaux historiques et scientifiques — 1834.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2985434'></a>
Карніз храма Мезон Карэ ў Німе
Палацца Ручэлаі ў Фларэнцыі з чатырма карнізамі: ніжні завяршае цокаль, два сярэдніх аддзяляюць адзін ад аднаго ярусы фасада, верхні ўключаны ў антаблемент, што завяршае сцяну
**Карні́з**, або **гзымс** (ад грэч. κορωνίς) — элемент унутранага і знешняга аздаблення будынкаў, памяшканняў, мэблі, які выходзіць за плоскасць аб'екту. У архітэктуры карніз аддзяляе плоскасць даху ад вертыкальнай плоскасці сцяны, або падзяляе плоскасць сцяны па вылучаных гарызантальных лініях. Ён можа завяршаць сцяну будынка, ваконныя або дзвярныя праёмы.

У ордарнай архітэктуры карніз — верхняя частка антаблемента, якая знаходзіцца над фрызам і архітравам. Ордарны карніз рэзка выходзіць наперад і навісае над астатнімі часткамі антаблемента, абараняючы іх ад ападкаў. Асновай карніза служыць выносная пліта. Ніжняя частка пліты забяспечаная прастакутнымі выступамі — мутуламі.

Архітэктурная дэталь у выглядзе невялікага карніза або карніза з франтонам разнастайных формаў (трохкутных, авальных і складаных кампазіцый) над аконным, дзвярным праёмам або нішай называецца сандрыкам.

Профілі карнізаў у розных стылях мэблі, роўна, як і ў архітэктурных стылях, розныя. Так, у англійскім класіцызме было прынята ўпрыгожваць мэблевыя карнізы арнаментам з лісця  (англ.) (бел..

У беларускамоўнай тэрміналогіі для абазначэння гарызантальных элементаў фасаду, тоесных карнізу, ужываецца таксама тэрмін **гзымс** нямецкага паходжання.

Зноскі
------

1. ↑  Г (гзымс) // Беларуска-рускі слоўнік / Пад. рэд. К. Крапівы. — 3-е. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2003. — Т. 1. А—З. — С. 684. — 1120 с. — 3 000 экз. — ISBN 985-11-0271-7.
2. ↑  *Плужников В. И.* Термины российского архитектурного наследия: Архитектурный словарь. — Искусство—XXI век, 2011. — С. 307. — 424 с. — ISBN 978-5-98051-087-9.
3. ↑  *Кес, Дюла.* Стили мебели / Переводчики: М. Алекса, Герман Каргинов, Т. Кириллова. — м: Издательство В. Шевчук, 2008. — 272 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-5-94232-051-5.

Літаратура
----------

* Карниз // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Путеводитель по архитектурным формам. — М.: Стройиздат, 2001.
* *Киселёв И. А.* Печи и карнизы московского ампира первой половины XIX века. — М.: Институт проблем управления, 2009. — 304 с. — ISBN 978-5-902941-15-6.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Карніз
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бярновіч.
**Юрый Вільгельм Бярновіч** (?—?) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Бярновічаў герба «Бярновіч». Нарадзіўся ў сям’і сын Яна Бярновіча.

Стольнік вендэнскі з 1701 года, у 1704—1707 гадах на вайсковай службе. Дзядзічныя маёнткі Бабоўня і Мардзвінаўшчына Слуцкага павета адпісаў у 1717 годзе сыну Юрыю.

Літаратура
----------

* *Л. А. Акаловіч.* Бярновічы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
**«Гэта вы можаце»** (рус.«*Это вы можете*» або «*Э.В.М.*») - тэлевізійная праграма, прысвечаная папулярызацыі навукі, навукова-тэхнічнай творчасці і вынаходнікам. Выходзіла на першым канале Цэнтральнага тэлебачання СССР[ru] у перыяд з 1973 па 1993 год (21 сезон). У пік папулярнасці праграмы яе аўдыторыя складала каля 100 мільенаў гледачоў.

Сюжэт
-----

Праграма ўяўляла сабой дэманстрацыю розных вынаходніцтваў і самаробных тэхнічных канструкцый з наступным іх публічным абмеркаваннем (з удзелам запрошаных экспертаў і удзельнікаў мерапрыемства, якія прысутнічалі ў студыі), асобна для кожнага вынаходства абмяркоўвалася магчымасць яго прамысловай вытворчасці. Працягласць адной серыі складала 45-60 хвілін, выпуск выходзіў два разы на тыдзень (прамы эфір і паўтор). Вытворчасцю займалася Галоўная рэдакцыя праграм для дзяцей і моладзі Цэнтральнага тэлебачання СССР. У якасці экспертаў запрашаліся навукоўцы, вынаходнікі, пісьменнікі-фантасты, пошукам і адборам праектаў для ўдзелу ў праграме займаўся сам вядучы і некаторыя з чальцоў журы. Сярод вядомых гасцей былі Леў Тэрмен[en], Хёрлаф Бідструп[en], Леў Гумілеў і іншыя.

У 1989 годзе пачаў выходзіць дадатак да праграмы пад назвай ***«***Аўкцыён***»***, дзе на продаж выстаўляліся вынаходніцтвы, паказаныя ў праграме і любы чалавек мог гэту рэч набыць. У 1993 годзе праграма была зачынена, але ў 2013 годзе была спроба ўзнавіць выпуск на канале Грамадскае тэлебачанне Расіі (ГТР)[ru] з новымі вядучымі. Выйшла ўсяго 7 серый, якія не атрымалі асаблівай увагі гледачоў.

Удзельнікі
----------

**Вядучы:**

* Салаўёў Уладзімір Аляксандравіч[ru]— журналіст

**Эксперты**

Колькасць экспертаў магла змяняцца, асноўнымі удзельнікамі ўсіх выпускаў былі:

* Захарчанка Васіль Дзмітрыевіч[ru] — пісьменнік-фантаст, галоўны рэдактар часопіса «Тэхніка - моладзі»[ru]
* Шчарбакоў Уладзімір Іванавіч — пісьменнік-фантаст
* Гулія Нурбей Уладзіміравіч — фізік (механіка)
* Ермакоў Юрый Міхайлавіч — заслужаны вынаходнік РСФСР
* Зелькін Генадзь Германавіч — фізік (гідраўліка)
* Турэўскі Ілля Сямёнавіч — інжынер-аўтамабіліст, часопіс «За рулём»[en]

**Вынаходнікі**

За час існавання перадачы дэманстравалі свае вынаходніцтвы мноства чалавек. Найбольш вядомымі былі:

* Валянцін Архіпаў
* Ігар Маслаў
* Мікалай Багаслоўскі
* Аляксандр Кулыгін

Зноскі
------

1. ↑  Незаменимые бывают. Телевизионный "флибустьер" во главе изобретателей. — Газета "Культура" №33 (7392). — 2003

Літаратура
----------

* Сергей Бесараб Это вы можете (ЭВМ). Рассказ о забытой телепередаче. — Хабр, 2 снежня 2018

Гл. таксама
-----------

* Тэхнадром імя І. П. Кулібіна
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карніловіч.
**Сяргей Карніловіч** (4 лістапада 1929, в. Таргуны, Докшыцкі раён — 29 кастрычніка 1993) — дзеяч беларускай эміграцыі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 4 лістапада 1929 года ў в. Таргуны Докшыцкага раёна. У 1944 годзе вывезены на прымусовыя работы ў Германію. Вучыўся ў Беларускай гімназіі імя Янкі Купалы у Рэгенсбургу. У 1949 годзе эміграваў у Кліўленд (ЗША). Актыўна ўдзельнічаў у беларускім нацыянальна-рэлігійным жыцці, між іншым 18 гадоў быў старшынёй Беларуска-амерыканскага грамадскага цэнтру «Полацак».

Пахаваны на могілках Рыверсайд у Кліўлендзе, штат Агая.

Літаратура
----------

* Календарыюм // «Czasopis» № 10/2003


1. ↑  *Гардзіенка Н.* Могілкі як частка мемарыяльнай культуры беларускай эміграцыі. — academia.edu.
2. ↑  Беларускія могілкі ў сьвеце
**Судова-медыцынская экспертыза** — працэсуальнае дзеянне, якое складаецца з правядзення даследаванняў і дачы заключэння экспертам па пытаннях, вырашэнне якіх патрабуе спецыяльных ведаў у галіне медыцыны, анатоміі і крыміналістыкі, і якія пастаўлены перад экспертам судом, суддзёй, органам дазнання, асобай, якая вырабляе дазнанне, следчым, у мэтах устанаўлення абставінаў, якія падлягаюць доказу па канкрэтнай справе.

Віды судова-медыцынскай экспертызы пры палавых злачынствах
----------------------------------------------------------

Пры расследаванні спраў аб палавых злачынствах, парушэннях або пры адміністрацыйных праверках могуць быць прызначаныя наступныя віды судова-медыцынскіх экспертыз:

* Устанаўленне сапраўднага полу
* Устанаўленне палавой сталасці
* Устанаўленне некранутасці
* Устанаўленне здольнасці да палавых адносінаў, зачацця і апладнення
* Устанаўленне цяжарнасці і яе тэрмінаў
* Устанаўленне мінулых родаў і абортаў (пры крымінальным аборце)
* Судова-медыцынская экспертыза пры згвалтаванні
* Судова-медыцынская экспертыза ў выпадку распусных дзеянняў
* Судова-медыцынская экспертыза асоб, падазраваных у здзяйсненні палавых злачынстваў
* Экспертыза пры падазрэнні на заражэнне венерычнымі захворваннямі або СНІДам

Зноскі
------