recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Сістэма для ін'екцый з растворам фактару VIII, які спрыяе згусанню крыві прыдатна для самастойных уколаў
**Гемафілія** (ад стар.-грэч.: αἷμα — «кроў» і стар.-грэч.: φιλία — «любоў») — спадчыннае захворванне, якое праяўляецца падвышанай крывацечнасцю. Атрыманне ў спадчыну гемафіліі звязана з пашкоджаннем генаў жаночай палавой храмасомы X, што дэтэрміну ўтварэнне фактару VIII (антыгемафільнага глабуліну) і фактару IX (Крыстмаса). Жанчыны — толькі праваднікі (кандуктары) гемафіліі, якія перадаюць захворванне частцы сваіх сыноў.

Вядомыя адзінкавыя выпадкі гемафіліі ў жанчын, якія нарадзіліся ад маці-кандуктара і бацькі, хворага на гемафілію. 

Недастатковасць ў крыві фактару VIII выклікае развіццё гемафіліі А (80-90 % хворых), пры дэфіцыце фактару IX ўзнікае гемафілія В (10-15 % хворых). Гемафілія С, у аснове якой ляжыць недастатковасць фактару XI, апісваецца толькі ў 5 % выпадкаў. Гэтая форма гемафіліі сустракаецца і ў жанчын.

Крывацечнасць пры гемафіліі праяўляецца з ранняга дзяцінства, з узростам становіцца менш выяўленай. Нават лёгкія ўдары выклікаюць шырокія кровазліцці — падскурныя, нутрацягліцавыя. Паўторныя кровазліцці ўнутры суставаў прыводзяць да характэрных для гемафіліі цяжкіх зменаў у іх (гемартрозы і іх наступствы). Парэзы, выдаленне зуба і інш. суправаджаюцца небяспечнымі для жыцця крывацёкамі, могуць спрыяць развіццю малакроўя. Крывацёкі часам узнікаюць праз некалькі гадзін, нават дзён пасля траўмы або аператыўнага ўмяшання.

Асноўныя дыягнастычныя прыкметы гемафіліі — падаўжэнне часу згусання крыві і дэфіцыт антыгемафільнага глабуліну ў плазме (у здаровых — 0,02-0,03 %). Праводзіцца таксама проба на згусання сумесі крыві заведама хворага гемафіліяй і падыспытнага.

Лячэнне пры крывацёку — пераліванне крыві, плазмы (пры гемафіліі А пераліваюць кроў і плазму першых гадзін кансервацыі ці непасрэдна ад донара хвораму); кроваспыняльныя сродкі агульнага дзеяння, антыгемафільны глабулін (АГГ), высушаная свежая плазма; праводзяць мясцовае спыненне крывацёку.

Прафілактыка: хірургічныя аперацыі на хворых гемафіліяй павінны ажыццяўляцца толькі па абсалютных паказаннях. Пры неабходнасці аператыўнага ўмяшання (у тым ліку выдалення зубоў) хворыя павінны шпіталізавацца, па магчымасці ў спецыялізаваныя ўстановы. Хворых на гемафілію варта берагчы ад траўмаў.

Гл. таксама
-----------

* Сусветны дзень гемафіліі

| ⛭Кроў |
| --- |
| Крывятварэнне | 
* Касцявы мозг
* Касцявы мозг чалавека
* Эрытрапаэз
* Лейкапаэз

 |
| Састаў крыві | 
* Плазма крыві
* Эрытрацыты
* Трамбацыты
* Лейкацыты
	+ Гранулацыты
	+ Агранулацыты

 |
| Гранулацыты | 
* Нейтрафілы
* Эазінафілы
* Базафілы

 |
| Агранулацыты | 
* Лімфацыты
	+ T-лімфацыт
	+ B-лімфацыт
	+ NK-лімфацыт
* Манацыты

 |
| Біяхімія крыві | 
* Група крыві, Рэзус-фактар
* Буферныя сістэмы крыві
	+ Ацыдоз
	+ Алкалоз
* Сываратка крыві
* Гематакрыт
* Глікемія
	+ Гіперглікемія
	+ Гіпаглікемія

 |
| Хваробы крыві | 
* Анемія
* Лейкоз
* Каагулапатыя
	+ Гемафілія
	+ Хвароба фон Вілебранда

 |
| Гл. таксама | 
* Гематалогія

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Касовіч.
**Пётр Самсонавіч Касовіч** (28 верасня 1862, Горкі, Магілёўская вобласць – 26 жніўня 1915) — расійскі аграхімік, глебазнавец і фізіёлаг раслін, сапраўдны стацкі саветнік, прафесар, старшыня Таварыства дапамогі бедным вучням Імператарскага ляснога інстытута.

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскі ўніверсітэт (1887) і Пятроўскую земляробчую і лясную акадэмію (1889). У 1891—1894 гг. працаваў у Маскоўскім універсітэце, з 1902 г. прафесар кафедры глебазнаўства Пецярбургскага ляснога інстытута. З 1895 г. узначальваў Бюро па земляробству і глебазнаўству навуковага камітэта Міністэрства земляробства. У 1897 г. арганізаваў сельскагаспадарчую хімічную лабараторыю для вывучэння аграхімічных уласцівасцей глеб Расіі. У 1900 г. заснаваў "Журнал опытной агрономии" і дзесяць год рэдагаваў яго, зрабіўшы трыбунай агранамічнай навукі. У 1905—1907 гг і ў 1909—1911 гг. выконваў абавязкі абранага дырэктара Імператарскага ляснога інстытута. Ставіў палявыя вопыты па вывучэнні вапнавання глеб. Даказаў, што свабодны азот бабовыя расліны засвойваюць толькі праз карані, на якіх ёсць спецыяльныя клубеньчыкі (1889—1891); вызначыў растваральную ролю фізіялагічна кіслых аміячных угнаенняў, якія ўносяцца разам з фасфарытам. Першым у Расіі даследаваў кругаварот серы і хлору ў прыродзе (1913).

Асноўныя публікацыі
-------------------

* Основы учения о почве. – СПб, 1911.
* Краткий курс общего почвоведения. – СПб, 1916.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Касовіч Пётр Самсонавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мн. 1999. — Т. 8. — С. 150—151.
* Касовіч Пётр Самсонавіч // Асветнікі зямлі беларускай (X-пач.XX ст.) : энцыклапедычны даведнік. — Мн. 2006. — С. 216.
* Касовіч Пётр Самсонавіч // *Нікалаеў, М.* Беларускі Пецярбург / Мікола Нікалаеў. — Санкт-Пецярбург, 2009. — С. 212.

Спасылкі
--------

* Касовіч Пётр Самсонавіч (Сямёнавіч) на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Пётр Самсонавіч Касовіч на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 135484 |
**Беразянка** — былая вёска ў Пухавіцкім сельсавеце Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Пад час Другой сусветнай вайны з канца чэрвеня 1941 г. акупіравана нямецкімі войскамі. 6 верасня 1943 г. вёска была спалена. Пасля вайны не была адноўліна.

Падчас вайны у вёсцы жыў Уладзімір Паўлавіч Сухаверхаў і разам з мастаком Соф’яй Лі дапамагалі партызанам і падпольшчыкам Мар’іна Горкай.

На месцы, дзе некалі жыла вёсачка, усталяваны абеліск з імёнамі загінулых жыхароў.

Насельніцтва
------------

Да вайны было 19 хат і 80 людзей, пасля вайны не засталося не аднаго хаты і 43 чалавекі.

Зноскі
------

1. ↑  Партызанскі рух(недаступная спасылка)/ Сайт Марьина Горка on-line Архівавана 30 сакавіка 2010.

Літаратура
----------

* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9

Спасылкі
--------

* Была деревня Березянка…
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шэршань.
**Пётр Пятровіч Шэршань** (нар. 15 ліпеня 1949, вёска Навасады, Шчучынскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Член Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па міжнародных справах і нацыянальнай бяспецы

Абраны членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь пятага склікання ад Віцебскай вобласці (вылучаны ад Браслаўскага, Верхнядзвінскага, Мёрскага, Шаркаўшчынскага раёнаў).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію і Мінскую вышэйшую партыйную школу.

Працаваў слесарам Жалудоцкага рамзавода «Сельгастэхніка», галоўным аграномам калгаса «Салют», старшынёй калгаса «Пражэктар» Лепельскага раёна Віцебскай вобласці. Служыў ва Узброеных Сілах. Працаваў старшынёй калгаса «Пражэктар», начальнікам упраўлення сельскай гаспадаркі, намеснікам старшыні Лепельскага райвыканкама, старшынёй Гарадоцкага райвыканкама, першым сакратаром Браслаўскага райкама КПБ, загадчыкам аддзела паліва, начальнікам вытворчага ўпраўлення па паліву Віцебскага аблвыканкама, генеральным дырэктарам Віцебскага абласнога прадпрыемства па паліву «Віцебскпаліва», генеральным дырэктарам Віцебскага абласнога прадпрыемства газавай гаспадаркі «Віцебскаблгаз».

Генеральны дырэктар вытворчага рэспубліканскага унітарнага прадпрыемства «Віцебскаблгаз».

Абіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга і чацвёртага скліканняў.

Абіраўся дэпутатам Лепельскага раённага Савета дэпутатаў, Гарадоцкага раённага Савета дэпутатаў, Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў, Браслаўскага раённага Савета дэпутатаў.

Член Камісіі Парламенцкага Сходу Саюза Беларусі і Расіі па пытаннях экалогіі, прыродакарыстання і ліквідацыі наступстваў аварый.

Званні і ўзнагароды
-------------------

«Ганаровы грамадзянін Чашніцкага раёна Віцебскай вобласці», «Ганаровы грамадзянін Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці», «Чалавек года Віцебшчыны — 2010», Заслужаны энергетык Рэспублікі Беларусь.

Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі», пяццю юбілейнымі медалямі, медалём «За супрацоўніцтва» (Саюзная дзяржава), Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.
**«Кафэ дэ ля Режанс»** (фр.: Café de la Régence) — знакамітае парыжскае кафэ, якое ў XVIII і XIX стагоддзях праславілася як цэнтр гульні ў шахматы. У кафэ згулялі шахматныя партыи большасць вядомых шахматыстаў свайго часу.

Адна з першых кавярань Парыжа з'явілася ў 1681 годзе пад імем фр. Café de la Place du Palais-Royal і памяняла сваю назву пасля 1715. Новае імя было абумоўлена эпохай рэгенцтва (фр. La Régence), будзе доўжыцца з 1715 па 1723 гг.

Аднак кафэ захавала сваю назву. Пачынаючы ад 1740 г. яно стала месцам сустрэч парыжскіх шахматыстаў, якія раней збіраліся ў кафэ «Пракоп». Падчас перабудовы Пале-Раяль у 1852 г. на некаторы час кафэ пераехала ў гатэль «Dodun» на ру дэ Рышэлье. З 1854 года «Кафэ дэ ля Рэжанс» знаходзілася на ру-Сен-Анарэ 161.

Сталымі наведвальнікамі кафэ былі такія знакамітасці, як Дэні Дзідро, Жан-Жак Русо, Франсуа-Андрэ Данікан Філідор, Напалеон і Бенджамін Франклін. Чэмпіён па шахматах Сір Кермюр дэ Легаль, а пазней Ліянэль Кізерыцкі і Даніэль Гарвіц гулялі ў кафэ прафесійна. Дзідро апісаў кафэ ў сваёй кнізе «Le neveu de Rameau».

Шматлікія гады кафэ ганарыліся мармуровым шахматным сталом, за якім У 1798 г. гуляў Напалеон. Акрамя шахмат у кафэ гулялі таксама ў шашкі і більярд. Увосень 1843 «Кафэ дэ ля Режанс» стала арэнай паядынку вядучых шахматыстаў свайго часу - П'ера дэ Сент-Амана і Говарда Стаунтана. Стаунтан перамог у 11 сустрэчах, прайграўшы 6, 4 партыі скончыліся ўнічыю. Падчас паездкі па Еўропе ў 1858-1859 гг. у кафэ часта бываў амерыканскі шахматыст Пол Морфі, тут ён перамог Гарвіца з лікам 5,5 да 2,5. Гэта стала вяршыняй у шахматнай гісторыі кафэ.

Бібліяграфія
------------

* Michael Ehn: *Ein idealer Ort in einer idealen Stadt*, in: Karl 2006,4, S. 16-25
* Paul Metzner: *Crescendo of the Virtuoso*, 1998
* Ken Whyld: *Chess christmas*. Moravian Chess, Olomouc 2006, S. 311—321. ISBN 80-7189-559-8.
* George Walker: *The Café de la Régence*, in: ders.: *Chess and Chess-Players*, London 1850, S. 148—184
**Запрошаны прафесар** (англ.: visiting professor) — асоба, запрошаная для часовай выкладчыцкай або даследчай працы ва ўстанове, якая не з’яўляецца яе асноўным месцам працы.

Звычайна мінімальнай умовай для запрошанага прафесара з’яўляецца наяўнасць у яго доктарскай ступені. У ваенных навучальных установах можа быць дастаткова генеральскага або адміральскага звання.

У акадэмічнай практыцы прыцягненне вучонага ў якасці запрошанага прафесара разглядаецца як прызнанне яго выбітнага ўкладу ў адпаведную навуку. З іншага боку, такая практыка дазваляе студэнам і навукоўцам прымаючай арганізацыі атрымаць вопыт супрацоўніцтва з лепшымі, у тым ліку замежнымі, спецыялістамі пэўнай сферы дзейнасці.

Запрошаны прафесар як пазіцыя, адкрытая ў канкрэтнай вышэйшай навучальнай або навукова-даследчай установе, дазваляе прыцягваць для часовай працы знешніх высокакваліфікаваных спецыялістаў, якія маюць значны навуковы ці практычны досвед. Звычайна такое супрацоўніцтва звязана з выкананнем пэўнай праграмы і можа доўжыцца ад некалькіх тыдняў ці месяцаў да года. Аднак гэты тэрмін можа і падаўжацца.

Так як адной з істотных задач ВНУ з’яўляецца перадача навуковага вопыту ў поўным аб’ёме, то, як правіла, ад запрошанага прафесара чакаецца актыўнае супрацоўніцтва ў такой дзейнасці, як:

* правядзенне лекцый і семінараў па акрэсленай тэматыцы, у якой госць з’яўляецца выбітным спецыялістам;
* правядзенне сумесных навуковых даследаванняў;
* удзел у абмеркаваннях вынікаў навукова-даследчай дзейнасці.

| ⛭Кваліфікацыі, ступені і званні ў навуцы і адукацыі |
| --- |
| Выпускнікі ВНУ | 
* Бакалаўр
* Ліцэнцыят
* Інжынер
* Спецыяліст
* Магістр

 |
| Навуковыя ступені | 
* Кандыдат навук
* Доктар філасофіі
* Доктар honoris causa
* Доктар навук
* Хабілітаваны доктар

 |
| Навуковыя званні і пасады | 
* Выкладчык-стажор
* Асістэнт
* Старшы выкладчык
* Дацэнт
* Прыват-дацэнт
* Ад’юнкт
* Ад’юнкт-прафесар
* Асістэнт-прафесар
* Асацыяваны прафесар
* Прафесар
* Ардынарны прафесар
* Экстраардынарны прафесар
* Запрошаны прафесар
* Ганаровы прафесар
* Заслужаны прафесар
* Прафесар-эмерыт
* Малодшы навуковы супрацоўнік
* Навуковы супрацоўнік
* Старшы навуковы супрацоўнік
* Вядучы навуковы супрацоўнік
* Галоўны навуковы супрацоўнік

 |
| Іншыя | 
* Член-карэспандэнт
* Дзейсны член акадэміі
* Акадэмік

 |
**Арнольд Аляксандравіч Ранцанц** (3 лютага 1945, г.п. Цінской, Краснаярскі край, Расія — 23 чэрвеня 2015) — беларускі артыст аперэты, спявак (барытон). Заслужаны артыст Украінскай ССР (1978), Заслужаны артыст Беларусі (2000).

Біяграфія
---------

Скончыў Ташкенцкі тэатральна-мастацкі інстытут у 1968 годзе. Працаваў у розных тэатрах. 3 1979 года артыст Беларускага дзяржаўнага музычнага тэатра.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1969 года.

Творчасць
---------

Выканаўца разнапланавых характарных роляў пераважна камедыйнага плана. Ранцанцу ўласцівы дакладнасць, артыстызм, лёгкасць сцэнічных паводзін, эмацыянальнасць. Сярод партый на беларускай сцэне: Яшка-артылерыст («Вяселле ў Малінаўцы[ru]» Б. Аляксандрава), Фядот («Бабскі бунт[ru]» Я. Пцічкіна[ru]), Кутузаў («Дзяніс Давыдаў» А. Мдывані), Негаш, барон Зета («Вясёлая ўдава[ru]» Ф. Легара), Франк, сенатар Дэляква («Лятучая мыш[ru]», «Ноч у Венецыі[en]» І. Штрауса), Альфрэд Дулітл («Мая цудоўная лэдзі[ru]» Ф. Лоу), Фама («Вольны вецер[ru]» І. Дунаеўскага), Мендэль Крык («Біндзюжнік і Кароль» А. Журбіна[ru]), граф Кутайсаў («Халопка  (руск.) (бел.» М. Стрэльнікава[ru]), граф Баргезе («Капялюш Напалеона» О. Штрауса), Зупан («Цыганскі барон[ru]» І. Штрауса), Іван Прысыпкін («Клоп» У. Дашкевіча[ru]), лорд Балінгброк («Шклянка вады» У. Кандрусевіча), Пелікан («Прынцэса цырка» І. Кальмана) і інш.

Узнагароды
----------

Удастоена ганаровых званняў «Заслужаны артыст Украінскай ССР» (1978) і «Заслужаны артыст Беларусі» (2000). Лаўрэат прэміі імя Л. Александроўскай (1994).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *А. Я. Ракава.* Ранцанц Арнольд Аляксандравіч // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.

Спасылкі
--------

* Арнольд Аляксандравіч Ранцанц на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 132734 |
**Армія маджахедаў** (араб. جيش المجاهدين‎‎, Джэйш аль-Муджахідзін) — ісламісцкая паўстанцкая групоўка суніцкага толку, якая дзейнічае на тэрыторыі Ірака. Была сфарміравана не раней 2004 года, ужо пасля ўварвання ў краіну войскаў міжнароднай кааліцыі на чале з ЗША. З’яўляецца адным з заснавальнікаў арганізацыі «Фронт джыхаду і рэформаў» і ўваходзіць у склад «Палітычнага савета іракскага супраціву».

Ідэалогія
---------

Нягледзячы на тое, што члены «Армія маджахедаў» з’яўляюцца прыхільнікамі радыкальнага ісламізму, у ідэалогіі групоўкі паступова стаў назірацца нацыяналістычны ўхіл. Як мяркуецца, баевікі пераследуюць тыя ж мэты, што і іх саюзнікі з арганізацыі «Ісламская армія ў Іраку». Члены групоўкі заклікалі да ажыццяўлення тэрактаў на тэрыторыі Даніі і Нарвегіі, а таксама пагражалі паходам на Ватыкан.

Дзейнасць
---------

Групоўка нясе адказнасць за шэраг нападаў, здзейсненых на прадстаўнікоў сіл міжнароднай кааліцыі. Заявы аб датычнасці да тэрактаў баевікі як правіла размяшчаюць на сваім сайце ў Інтэрнеце. У прыватнасці групоўка ўзяла на сябе адказнасць за два збітыя верталёты ў 2006 і 2007 гадах. Аб кіраўніцтве групоўкі вядома няшмат. У шэрагах арганізацыі знаходзяцца як былыя прыхільнікі партыі Баас, так і радыкальныя ісламісты. Тым не менш, большасць палявых камандзіраў раней служылі ў садамаўскай арміі (хоць і не падзялялі ідэі баасізму), а пасля ўварвання амерыканскіх войскаў далучыліся да ісламістаў.

Зноскі
------

1. ↑  Group Profile: Mujahideen Army Архівавана 30 студзеня 2008. MIPT Terrorism Knowledge Base
2. ↑  State of the Sunni Insurgency in Iraq: August 2007 Архівавана 11 снежня 2007. NEFA Foundation, August 15, 2007
3. ↑  Communiqué from the Mujahideen Army of Iraq Архівавана 11 мая 2008 года. GlobalTerrorAlert.com, January 30, 2006
4. ↑  Mujahideen's Army threatens Pope with suicide attack *Jerusalem Post*, September 16, 2006
5. ↑  "Vatikan verschärft Sicherheitsvorkehrungen" Архівавана 24 сакавіка 2012. *Der Spiegel*, 16 September 2006
6. ↑  Mujahideen Army in Iraq Issues Video of Downing a Black Hawk in al-Niba'i SITE Institute, February 26, 2007
7. ↑  The Mujahideen Army Issues a Video Depicting the Downing of an Apache Helicopter in al-Taramiya Архівавана 25 чэрвеня 2006 года. SITE Institute, January 16, 2006
Арнат з Троіцкага касцёла ў Чарнаўчыцах, пашыты са слуцкага пояса (2-я пал. XVIII ст.).
**Арна́т** (лац.: ornatus) — верхняе літургічнае адзенне рымска-каталіцкага і лютэранскага духавенства.

Складаецца з 2-х палотнішчаў (кожнае мае падзел на два «бакі» і «калону» — сярэднюю частку), закругленых унізе і замацаваных плечавымі швамі. Апранаецца паверх іншага адзення. Да эпохі барока арнаты мелі выгляд палярыны. Яе перад аздаблялі вертыкальна нашытым пасам, тыльны бок — нашытым крыжам. Барочны арнат меў фігурныя краі пярэдняга палотнішча, якое набыло абрыс віяланчэлі. У Беларусі захаваліся арнаты XVII—XIX ст. пашытыя з парчовых і шаўковых тканін, атласу, аксаміту, адпаведнага пэўнай літургіі колеру (зялёнага, фіялетавага, белага, чырвонага, сіняга) і аздобленыя аплікацыяй або гафтам, тасьмой і карункамі з залатымі ці сярэбранымі ніткамі, часта пераплеценымі жэмчугам і каштоўнымі камянямі.

Выяўлены арнаты, зробленыя са слуцкіх паясоў (у касцёлах вёсак Чарнаўчыцы Брэсцкага, Новая Мыш Баранавіцкага, г.п. Ружаны Пружанскага, г. Косава Івацэвіцкага раёнаў). Калекцыі арнатаў XVII—XVIII ст. зберагаюцца ў Нацыянальным гістарычным музеі Беларусі і Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі. Значная частка арнатаў XVII—XIX ст. — у Музеі старажытнабеларускай культуры ІМЭФ НАН Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑  Лазука, Барыс Андрэевіч. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.

Літаратура
----------

* Архітэктура, выяўленчае і дэкаратыўна-прыкладное мастацтва: Дапаможнік для вучняў. — Мн.: Беларусь, 2001. — ISBN 985-01-0124-5;
* *Завальнюк У. М.* Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — Мн. Изд-во Гревцова, 2013. — 808 с. — ISBN 978-985-6954-73-6.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн. 1996. ISBN 985-11-0036-6, С. 499.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Арнат

| Аблачэнне рымска-каталіцкага духавенства |
| --- |
|  | 
* Альба
* Арнат
* Берэт
* Гумерал
* Далматыка
* Інфула
* Капа
* Кардынальскі капялюш
* Комжа
* Крыж
* Мітра
* Палій
* Палярынка
* Пастарал
* Персцень
* Піуска
* Фераёла
* Пояс
* Стула
* Сутана
* Тыяра

 |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4227217-8 |
**Кавале́нкаўскі** — летні сорт яблыні селекціі БелНДІ пладаводства. Атрыманы з сеянцаў сорту Лаўфам свабодным апыленнем. На Беларусі перспектыўны для вырошчвання ў прамысловых і прысядзібных садах.

Апісанне
--------

Дрэва сярэднярослае, з кронай сярэдняй гушчыні, круглаватай формы, расце хутка. Сорт высокаўраджайны, сярэднеўстойлівы да паршы. Пладаносіць на клонавых прышчэпах на 3-і год пасля пасадкі, на насенных — на 5-ы год. Плады буйныя (сярэдняя маса 160 г), правільнай круглавата-канічнай формы. Асноўная афарбоўка зялёная, покрыўная — размытая цёмна-чырвоная. Мякаць белая, сярэдняй шчыльнасці, сакаўная, салодкая, са слабым пахам. Збор пладоў у жніўні; захоўваюцца месяц.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
**«Казанне Скаргі»** (польск.: Kazanie Skargi) — карціна польскага мастака Яна Матэйкі, напісаная ў 1864 годзе.

Сюжэт і персанажы
-----------------

Сюжэт карціны — казанне прыдворнага прапаведніка караля Рэчы Паспалітай Жыгімонта III Пятра Скаргі. Пётр Скарга быў вядомы як выдатны прамоўца, езуіт, люты абаронца каталіцызму. Ён быў адным з ініцыятараў заключэння Берасцейскай уніі.

Галоўны герой карціны стаіць справа, яго жэст падкрэслены яркай плямай за ім, яркім святлом на твары і руках у супрацьлегласць цьмянаму жоўтаму святлу на навакольных. Ён узвышаецца над нерухомай аўдыторыяй. Матэйка паказаў розныя рэакцыі слухачоў на словы прапаведніка. Іншыя заслухалісь прамовай Скаргі, іншыя відавочна спяць. І гэтае адрозненне, на думку мастака, выклікана стаўленнем кожнага персанажа да лёсу Польшчы.

Своеасаблівым антыподам Скаргі паказаны кароль Жыгімонт III, які сядзіць у крэсле, унізе. Кароль абыякавы да дзеяння, яго вочы прыплюшчаны і малітоўнік, здаецца, яшчэ трохі і выпадзе з рук. За спінкай крэсла караля відаць твар хлопчыка — гэта яго сын, будучы кароль Уладзіслаў IV. Ён уважліва слухае Скаргу.

У цэнтры карціны на дыване ляжыць кінутая пальчатка. Гэта сімвал выкліку арыстакратыі каралю. У сярэдзіне карціны стаяць Януш Радзівіл, Мікалай Вішнявецкі і Станіслаў Стадніцкі — удзельнікі будучага рокаша Зебжыдоўскага, накіраванага супраць імкнення караля абмежаваць шляхецкія вольнасці (у рэальнасці Скарга падтрымліваў узмацненне каралеўскай улады).

Злева на ўзвышшы стаіць вялікі каронны гетман Ян Замойскі. Злева ў малітоўнай позе абапёрся на скрыжаваныя пальцы рук архіепіскап Станіслаў Карнкоўскі, побач — епіскап Іпацій Пацей, таксама адзін з ініцыятараў Брэсцкай уніі. У руках трымае капялюш Мікалай Вольскі, будучы вялікі каронны маршалак.

За каралём слухае пропаведзь каралева Ганна Ягелонка. Побач з ёй у цёмна-сіняй сукенцы і карунках, зачыніўшы вочы рукой стаіць Альжбета Астрожская (верагодна, гэта памылка або грэбаванне мастака гістарычнымі дэталямі — Скарга стаў прыдворным прапаведнікам у 1588 годзе, праз 6 гадоў пасля смерці Астрожскай).

Справа ў пурпурнай мантыі сядзіць кардынал Энрыка Каэтані (ці Гаэтані), побач з ім бачныя профілі двух дэпутатаў Сейма. Ля ног Скаргі сядзіць Ян Пётр Сапега.

Ян Матэйка напісаў карціну адразу пасля Польскага паўстання 1863 года, што ўзмацніла ўражанне ад карціны на сучаснікаў. Для карціны пазіраваў былы ўдзельнік Польскага паўстання 1830 года шляхціц Міхал Швейцэр — Ян Матэйка напісаў з яго Пятра Скаргу.

| Творы Яна Матэйкі |
| --- |
| 
* Станьчык (1862)
* Казанне Скаргі (1864)
* Рэйтан. Заняпад Польшчы (1866)
* Люблінская унія (1869)
* Стэфан Баторый пад Псковам (1872)
* Астраном Капернік, або размова з Богам (1873)
* Смерць караля Пшэмысла II (1875)
* Грунвальдская бітва (1878)
* Пруская даніна (1882)
* Канстытуцыя 3 мая 1791 (1891)

 |
**Кабінда** (Партугальскае Конга)     Рэспубліка Конга     Дэмакратычная Рэспубліка Конга     Ангола
**Кабінда** (парт.: Cabinda) — адна з васямнаццаці правінцый Анголы, мае эксклаўнае размяшчэнне. Колішняя партугальская калонія Партугальскае Конга. Мяжуе з Рэспублікай Конга і Дэмакратычнай Рэспублікай Конга. На тэрыторыі правінцыі знаходзяцца буйныя радовішчы нафты, здабыча якой забяспечвае бюджэт Анголы на 80 %. З гэтае нагоды на працягу дзесяцігоддзяў існуе сепаратысцкі рух, які дамагаецца незалежнасці Кабінды. Адміністрацыйны цэнтр — Кабінда. Плошча — 7 283 км², насельніцтва каля 300 000 чалавек.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кабінда (правінцыя)

| Правінцыі Анголы |
| --- |
| 
Бенгела ·  Бенга ·  Біе ·  Заірэ ·  Кабінда ·  Кванда-Кубанга ·  Куненэ ·  Луанда ·  Маланжэ ·  Мошыка ·  Намібэ ·  Паўночная Кванза ·  Лунда ·  Уамба ·  Уіжэ ·  Уіла ·  Паўднёвая Кванза ·  Паўднёвая Лунда
 |  |

1. ↑   Праверана 19 мая 2021.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Востраў Андрас.

**А́ндрас** (грэч. Άνδρος) — адзін з Кікладскіх астравоў. Уваходзіць у склад Грэцыі. Плошча — 374 км². Насельніцтва — 9 221 чал. (2011 г.)

Геаграфія
---------

Востраў Андрас знаходзіцца ў Эгейскім моры ў 11 км на паўднёвы ўсход ад вострава Эўбея, у 82 км на ўсход ад Афін, сталіцы Грэцыі. Выцягнуты з паўночнага захада на паўднёвы ўсход на 39,2 км. Найбольшая шырыня — 16,83 км.

Востраў Андрас перасечаны некалькімі горнымі хрыбтамі са стромкімі схіламі, паміж якімі знаходзяцца даліны, годныя для земляробства. Найвышэйшы пункт — 994 м. Берагі пераважна скалістыя, аднак маюцца некалькі бухт і пляжаў. Поўнач вострава падняты, выдатна затрымоўвае вільготныя вятры, таму тут часцей ідуць дажджы, шмат зеляніны, растуць лясы. Востраў славіцца крыніцамі прэснай вады, у тым ліку мінеральнай.

Гісторыя
--------

На востраве Андрас археолагамі выяўлены рэшткі старажытнай Кікладскай культуры. У пачатку 1 тысячагоддзя да н. э. ён быў населены іанійцамі, якія стварылі на ім поліс з цэнтрам у горадзе Палеаполіс. Жыхары антычнага Андраса традыцыйна прытрымліваліся саюзных адносін з Афінамі. У 338 г. да н. э. удзельнічалі ў вайне з македонцамі, але пасля паражэння падпарадкаваліся Македоніі. У 129 г. да н. э. Андрас быў заваяваны рымлянамі. У сярэднявеччы ўваходзіў у склад Візантыі і Венецыянскай рэспублікі.

У 1579 г. востраў Андрас стаў часткай Асманскай Порты, андрасцы атрымалі шэраг прывілегій для занятку транзітным гандлем. Гандлёвыя падаткі складалі важную частку прыбыткаў дзяржаўнага скарба. Асманскія ўлады не забаранялі распаўсюджванне праваслаўя, якое спавядалі мясцовыя жыхары, і Андрас да сярэдзіны XIX ст. ператварыўся ў важны рэлігійны і культурны цэнтр астраўной Грэцыі.

10 мая 1821 г. на востраве ўспыхнула нацыянальна-вызваленчае паўстанне. Яно прывяло да далучэння Андраса да незалежнай грэчаскай дзяржавы. Да I Сусветнай вайны Андрас заставаўся адным з найбольш важных эканамічных рэгіёнаў Эгейскага мора.

Эканоміка і кіраванне
---------------------

Востраў Андрас складае асобную адміністрацыйную адзінку ў складзе Грэцыі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Андрас. Галоўныя галіны эканомікі — сельская гаспадарка (вырошчванне апельсінаў, масліны, абрыкосаў і інш.) і турызм. Працуюць марскі порт і аэрапорт.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* andros.gr
* ANDROS A plethora of beaches for every taste
* Guide to Andros
* History of Andros island

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Энцыклапедычны лексікон · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Pauly-Wissowa |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12192390k · GND: 4079774-0 · LCCN: n2012058508 · NKC: xx0115516 · NLG: 13795 · SUDOC: 03052671X · VIAF: 268509562 |

 |
Гальярда ў Сіене, Італія, XV стагоддзе
**Гальярда** (італ.: gagliarda, фр.: gaillarde — літаральна — вясёлая, бадзёрая) — старажытны танец раманскага паходжання.

Музычны памер трохдольны, тэмп умерана хуткі. Быў распаўсюджаны ў Еўропе ў канцы XV—XVII стст. Выконваўся пасля павольнай чатырохдольнай паваны; з гэтай пары кантрастных танцаў развілася інструментальная сюіта. У пачатку XVIII стагоддзя гальярда сустракаецца толькі як частка сюіты.

Спасылкі
--------

* Гальярдныя варыяцыі
* Mutanze: цыкл артыкулаў пра гальярдных варыяцыях (Mutanze: A Series of Articles on Galliard Variations) (пер. з англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX549064 · GND: 4384505-8 · LCCN: sh2011000870 · NKC: ph224340 |
**Пётр Рыгоравіч Чавус** (нар. 7 студзеня 1939, в. Старына, Петрыкаўскі раён, Гомельская вобласць) — ваенны і дзяржаўны дзеяч Беларусі, першы міністр абароны Беларусі (1991—1992).

Біяграфія
---------

Сын загінулага партызана. Скончыў Мінскае сувораўскае ваеннае вучылішча, потым Ташкенцкае вышэйшае агульнавайскавое каманднае вучылішча. Службу пачаў на пасадзе камандзіра танкавага ўзвода ў Паўночна-Каўказскай ваеннай акруге. Пасля быў намеснікам камандзіра танкавага батальёна ў Беларускай ваеннай акрузе. У 1968 годзе ўдзельнічаў у ўводзе войскаў Варшаўскага дагавора ў Прагу. Завочна скончыў Ваенна-палітычную акадэмію імя Леніна.
У 1978 годзе паступіў у Ваенную акадэмію Генеральнага штаба Узброеных Сілаў. З 1980 служыў у Сярэднеазіяцкай ваеннай акруге. З 1987 — саветнік начальніка генеральнага штаба Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан. У 1988—1991 — начальнік штаба Прыбалтыйскай ваеннай акругі.
У 1991 годзе займаў пасады начальніка інстытута ваеннай гісторыі СССР, начальніка штаба і першага намесніка начальніка Грамадзянскай абароны СССР.

У канцы 1991 года падчас службовай камандзіроўкі ў Мінску прыняў прапанову ўзначаліць ствараемае Міністэрства па справах абароны Беларусі.

З мая 1992 года — намеснік міністра абароны Рэспублікі Беларусь.

У 1994—1995 быў саветнікам ва ўрадзе Рэспублікі Беларусь.

Пасля адстаўкі
--------------

Узначальвае міжнародны кадэцкі рух, з’яўляецца старшынёй Міжнароднай асацыяцыі сувораўскіх, нахімаўскіх і кадэцкіх аб’яднанняў «Кадэцкае братэрства», ганаровым старшынёй Беларускага Сувораўска-нахімаўскага саюза, перайменаванага пасля ў Беларускі саюз сувораўцаў і кадэтаў.

Узнагароды
----------

Кавалер двух ордэнаў Чырвонай Зоркі, ордэна «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР» III ступені, двух ордэнаў Чырвонага Сцяга Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан, больш за трыццаць медалёў СССР, Рэспублікі Беларусь і замежных дзяржаў.

У 2005 годзе сярод першых быў узнагароджаны Міжнароднай асацыяцыяй «Кадэцкае братэрства» ордэнам «Кадэцкі крыж» I ступені.

У 2013 годзе Мітрапаліт Мінскі і Слуцкі, Патрыяршы Экзарх усяе Беларусі ўзнагародзіў яго ордэнам Беларускай праваслаўнай царквы — свяціцеля Кірылы Тураўскага II ступені.

Сям’я
-----

Жанаты, мае сына, дачку, двух унучак, унука.

Спасылкі
--------

* Архівавана 4 сакавіка 2016.
* 
* Першы ваенны міністр незалежнай Беларусі(недаступная спасылка)  (руск.)



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**-** | **Міністры абароны Беларусі** 1991 — 1992 | Пераемнік**Павел Паўлавіч Казлоўскі** |

| Міністры абароны Рэспублікі Беларусь |
| --- |
| 
Пётр Чавус (1991—1992) •
Павел Казлоўскі (1992—1994) •
Анатоль Касценка (1994—1995) •
Леанід Мальцаў (1995—1996) •
Аляксандр Чумакоў (1996—2001) •
Леанід Мальцаў (2001—2009) •
Юрый Жадобін (2009—2014) •
Андрэй Раўкоў (2014—2020) •
Віктар Хрэнін (з 2020)
 |  |
**Андрус Герардус Вісэр** (1 сакавіка 1878-10 чэрвеня 1929) — адзін з самых значных паўднёваафрыканскіх паэтаў, што пісалі на афрыкаанс.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся на ферме Зайфантэйн у акрузе Фразербург, што знаходзілася на той час у Паўднёваафрыканскай Рэспубліцы (ці Трансваалі). Пачатковую адукацыю будучы пісьменнік атрымаў дома, пад кіраўніцтвам настаўніка-нідэрландца Коса Карстэнса, потым хадзіў у школу ў Дал-Іасафаце (якую ў той самы час наведвалі два іншыя будучыя бурскія пісьменнікі — Тоцыус і Даніэль Франсуа Малерб). У 13 гадоў разам з двума братамі пайшоў у гугеноцкую школу ў Капскай правінцыі, з ліпеня 1894 па чэрвень 1896 вучыўся ў каледжы ў Кейптаўне. Пасля заканчэння каледжа некаторы час выкладаў у гугеноцкай школе, потым працаваў дырэктарам школы ў Карнавоне.

У 1901 годзе, пасля таго як трапіў у турму (праўда, усяго на некалькі гадзін) па падазрэнні ва ўдзеле ў Англа-бурскай вайне (буры Капскай правінцыі ў гэтым выпадку лічыліся паўстанцамі і расстрэльваліся), Вісэр вырашыў адмовіцца ад выкладання і выправіўся ў Эдынбург вывучаць медыцыну. У 1906 годзе з дыпломам доктара ён вярнуўся ў Паўднёвую Афрыку, у 1907—1909 працаваў доктарам у Карнавоне, у 1909—1916 — у Стэйтлервілі, у 1916—1929 — у Хейдэлбергу.

У 1912 годзе Вісэр пазнаёміўся з Леці Конрадзі (1889—1920), якая працавала настаўніцай у Карнавоне, і 13 жніўня 1913 года яны ажаніліся. 24 лютага 1915 года нарадзілася іх першае дзіця, сын Андрыс Герардус Вісэр (Эндру ІІІ, як называў яго бацька).

У 1918 годзе Вісэр зрабіўся сябрам Хейдэлбергскага аб'яднання афрыканерскай культуры і тэатру (Heidelbergse Afrikaanse Kultuur- en Toneelvereniging) і сябрам гарадской рады. У сакавіку таго ж году нарадзілася другое дзіця Вісэраў, дачка Анна, а 3 лютага 1920 году — сын Вілем. Неўзабаве пасля трэціх родаў жонка Вісэра памерла.

23 студзеня 1921 Вісэр пазнаёміўся з Мары дэ Вілірс, з якой ажаніўся ў 1927 годзе.

У 1924 годзе здароўе Вісэра пагаршаецца, ён перажывае першы інфаркт і пэўны час ляжыць у бальніцы. 10 чэрвеня 1929 Вісэр памірае ад другога інфаркту. Пахаваны побач з першай жонкай Леці ў Хейдэлбергу.

1 сакавіка 1978 году ПАР шырока адзначыла стагадовы юбілей Вісэра, прызнанага нацыянальным паэтам.

Пры жыцці паэта выйшла два зборнікі яго вершаў: «Вершы» (Gedikte, 1925) і «Ружа памяці» (Rose van herinnering, 1927). Пасмяротна, у 1930 годзе, з'явіліся яшчэ два зборнікі — «Пурпуровы касач» (Die purper iris) і «З нашай ранняй маладосці» (Uit ons prille jeug).

Зноскі
------

1. 1 2  Andries Gerhardus Visser — 2009.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1868372'></a>

Спасылкі
--------

* Крочыць час. Вершы



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | BPN: 58596925 · ISNI: 0000 0003 8532 7733 · LCCN: n79130853 · NTA: 070274665 · VIAF: 212490690 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мяркулаў.

**Пётр Пятровіч Мяркулаў** (руск.: Пётр Петрович Меркулов; 1836 — 1901) — рускі архітэктар і інжынер.

Біяграфія
---------

У 1856 годзе скончыў курс навучання ў Будаўнічым вучылішчы, пасля чаго два гады працаваў памочнікам архітэктара чарцёжнага ўпраўлення 1-й акругі шляхоў паведамленняў. У 1858—1865 гадах працаваў у Дэпартаменце Галоўнага ўпраўлення шляхоў паведамленняў і публічных будынкаў. У 1865—1868 — начальнік чарцёжных Тэхніка-будаўнічага камітэта МУС, у 1868—1871 — старшы памочнік справавода ў канцылярыі Марскога міністэрства, у 1868—1887 — пазаштатны член Тэхніка-будаўнічага камітэта МУС. У 1871 справавод у канцылярыі Марскога міністэрства, у 1887—1890 гадах штатны член ТСК МУС. У 1890—1901 гадах старэйшы справавод галоўнага ўпраўлення караблебудавання і забеспячэння Марскога міністэрства.

Творчасць
---------

Будынак Охцінскай з'езджай часткі (цяпер пажарнае дэпо)
Васкрасенскі сабор у 1910 годзе
У 1857 годзе перамог у архітэктурным конкурсе на праект прыбытковага дома Таварыства для паляпшэння ў Санкт-Пецярбургу памяшканняў насельніцтва, якое працуе і жыве ў нястачы па Англійскаму праезду. Дом скончаны ў 1862 годзе. У тым жа годзе выканаў праект асабняка А. Купрыянава па Тараканаўскай вуліцы  (руск.) (бел. ў Пецярбургу.

У 1861—1867 гадах выканаў праект Охцінскай з'езджай часткі і багадзельні ў Пецярбургу.

Каля 1867 года стварыў праект будаўніцтва Васкрасенскага сабора ў Барысаве.

У 1867—1868 гадах кіраваў рамонтнымі работамі ў лютэранскай царкве Святой Ганны  (руск.) (бел. ў Пецярбургу.

У 1871—1890 гадах займаўся пытаннямі ўрэгулявання гарадоў.

У 1869—1871 гадах выканаў карэкціроўку праекта касцёла  (укр.) (бел. ў Екацярынаславе, распрацаванага А. В. Брадніцкім.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Меркулов Петр Петрович(недаступная спасылка)  (руск.)
2. ↑  *Кулагін А. М. Чарнатаў У. М.* Васкрасенскі сабор // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Мінская вобласць. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Т. 1. — С. 53. — 284 с. — 8 000 экз.
3. ↑  *Кулагін А. М.* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік. — Мн. 2007. — С. 39. — ISBN 978-985-11-0389-4.

Літаратура
----------

* Общество для улучшения в С.-Петербурге помещений рабочего и нуждающегося населения //
* Ревский С. Б. Зодчие, инженеры, художники, участвовавшие в формировании Екатеринослава (конец XVIII — начало ХХ вв.) / Методическая разработка. — Д. 1981.
* Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища): 1842—1892 / Сост. Г. В. Барановским. — Санкт-Петербург, 1892—1893.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Пётр Пятровіч Мяркулаў на Вікісховішчы |

* Меркулов Петр Петрович(недаступная спасылка)  (руск.)
* Некаторыя працы ў Санкт-Пецярбургу
**Фёдар Карыбутавіч** (каля 1390 — пасля 1440) — князь з роду Карыбутавічаў.

Сын Карыбута Альгердавіча. Упамінаецца з 1422. У бітве пад Вількамірам змагаўся на баку Свідрыгайлы, трапіў у палон. Генеалагічная традыцыя канца 16-17 ст. лічыла яго родапачынальнікам князёў Збаражскіх і Вішнявецкіх, у сувязі з чым іх радавы герб меў назву «Карыбут». Аднак звесткі пра сыноў Фёдара адсутнічаюць. Меў дачок, з іх Васіліса была жонкай кн. Льва Талочкі, Марыя — кн. Фёдара Варатынскага, Ганна каля 1445 выйшла замуж за Пятра Мантыгірда, аддаўшы ў пасаг бацькоўскі маёнтак Лоск.

У пачатку 20 ст. Ю. Пузына распачаў доўгачасовую дыскусію аб тоеснасці Фёдара Карыбутавіча князю Федку Несвіцкаму, уласна продку Збаражскіх і Вішнявецкіх. Гэтая легендарная тоеснасць была адкінутая генеолагамі 19 ст. аднак пасля публікацый Пузыны зноў атрымала некаторую колькасць прыхільнікаў.

Літаратура
----------

* Карыбутавічы // ЭГБ, Т.4, — Мн. 1997.


| ?Фёдар Карыбутавіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Гедзімін |  | Будзівід |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Альгерд |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Еўна |  | Комант |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  | Карыбут Альгердавіч |  |  |  | Міхаіл Яраславіч |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Аляксандр Міхайлавіч[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Ганна Дзмітрыеўна[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Ульяна Аляксандраўна |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Юрый Львовіч |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Анастасія Юр’еўна[d] |  |  |  |
|  | Фёдар Карыбутавіч |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Яўфімія[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Аляксандр Міхайлавіч[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Алег Іванавіч |  | Іван Аляксандравіч[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Аляксандр Яраславіч[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Анастасія Алегаўна[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Гедзімін |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Ефрасіння Альгердаўна[d] |  | Альгерд |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Еўна |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |
**Касцёл Узвіжання Святога Крыжа** — каталіцкі храм у г. Астравец Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудаваны цераз дарогу ад каталіцкіх могілак ў 1910—1911 гг. з цэглы на парафіяльныя сродкі. Узняты на высокі цокаль, выкладзены магутнымі вапняковымі квадрамі. Да адкрыцця ў 1994 г. выкарыстоўваўся як гандлёвы склад.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры неараманскага стылю. У аснове аб’ёмна-прасторавага вырашэння — 3-нефавая 2-вежавая базіліка з трансептам і 5-граннай апсідай з сакрысціямі. Галоўны фасад фланкіраваны 2-яруснымі чацверыковымі вежамі (шатровыя завяршэнні не захаваліся); аб’ём нартэкса на ўсю шырыню запоўнены магутным перспектыўным парталам і акном-ружай над ім. У прасценках высокіх арачных нефавых вокнаў-трыфорыумаў ступеньчатыя контрфорсы. Спічасты сілуэт ствараюць 2-схільныя шчыты тарцовых фасадаў. У адпаведнасці са стылем у аснову ўсіх праёмаў пакладзена форма паўцыркульнай аркі. Сцены крапаваны аркатурнымі паясамі, нішамі-экседрамі, апяразаны прафіляванымі карнізамі.

Прастора інтэр’ера 2 радамі слупоў расчлянёна на нефы, перакрытыя цыліндрычнымі скляпеннямі. Над уваходам — галерэя хораў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Кулагін А. М.* Каталіцкія храмы на Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; маст. І. І. Бокі. — 2-е выд. — Мн.: БелЭн, 2001.— 216 с.: іл. ISBN 985-11-0199-0.

Спасылкі
--------

* Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Астравец) на сайце Radzima.org


| ⛭Астравецкі дэканат |
| --- |
| Касцёл Святых Казьмы і Даміяна (Астравец) ·  Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Астравец) ·  Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Быстрыца) ·  Касцёл Святога Юрыя (Варняны) ·  Касцёл Святога Юрыя (Вялікія Свіранкі) ·  Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Гервяты) ·  Касцёл Святога Андрэя Баболі (Градаўшчына) ·  Касцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Гудагай) ·  Касцёл Апекі Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дайлідкі) ·  Касцёл Маці Божай Шкаплернай (Жукойні Жалядскія) ·  Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Кемелішкі) ·  ~~Касцёл Святога Яўхіма (Клюшчаны)~~ ·  Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (Міхалішкі) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Паўлоўскі.
**Пётр Рыгоравіч Паўлоўскі** (1923—1990) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі і арганізацыі будаўніцтва. Кандыдат тэхнічных навук (1972), дацэнт (1975). Заслужаны будаўнік БССР (1969).

Біяграфія
---------

Скончыў Усесаюзны завочны інжынерна-будаўнічы інстытут (1955). Працаваў у вытворча-тэхнічным аб’яднанні будаўніцтва ЦЭЦ г. Ліда, галоўным інжынерам трэста № 10 Мінпрамбуда БССР, кіраўніком трэстаў № 14 г. Гомеля і «Аргтэхбуд» г. Мінска. З 1973 — у Беларускім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (г. Гомель), у 1980—1989 — загадчык кафедры «Будаўнічая вытворчасць».

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя інтарэсы: будаўніцтва і рэканструкцыя будаўнічых прадпрыемстваў.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, «Знак Пашаны», васьмю медалямі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Павловский, Петр Григорьевич (кандидат технических наук, строительство ; 1923—1990)  (руск.)

Літаратура
----------

* Путь в науку : очерки о докторах и кандидатах наук Гомельщины. Вып. 6. — Гомель, 2011.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пылкоў.
**Андронік Паўлавіч Пылкоў** (1843 — 6 мая 1889) — грамадзянскі інжынер, архітэктар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1843 годзе.

У 1857 годзе паступіў у Пецярбургскае будаўнічае вучылішча, па заканчэнні курса ў 1865 годзе з чынам калежскага сакратара, прызначаны малодшым інжынерам будаўнічага аддзялення сімбірскага губернскага праўлення.

У 1869 годзе ўзведзены ў званне архітэктара і ў наступным годзе выйшаў у адстаўку. Потым у 1871 годзе зноў паступіў на службу і прызначаны малодшым інжынерам у Саратаўскую губерню, у тым жа годзе прылічыўся да Міністэрства ўнутраных спраў, а ў наступным зноў выйшаў у адстаўку. У 1880 годзе вызначыўся малодшым архітэктарам Мінскай губерні, у 1883 годзе прылічыўся да Міністэрства і прызначаны аланецкім малодшым архітэктарам, у 1885 годзе пераведзены тэхнікам для вытворчасці работ у табольскую губернскую губернскую будаўнічую і дарожную камісію, у наступным годзе прызначаны малодшым інжынерам будаўнічага аддзялення табольскага губернскага савета. У 1887 годзе выйшаў па хваробе ў адстаўку і праз тры гады сканаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892. С. 280
2. ↑  Памятная книжка Минской губернии на 1881 год. С. 48  (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Узвышэння Святога Крыжа.
**Касцёл Узвышэння Святога Крыжа** — мураваны каталіцкі храм у г. Іванава Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудаваны з цэглы ў 1848 г. намаганнямі ксёндза К. Палівона, асвячоны ў 1852 г. віленскім біскупам Вацлавам Жылінскім.

У 1899 г. будынак адрамантаваны на ахвяраванні прыхаджан. На 1935 г. парафія налічвала каля 1 450 чалавек. Меліся філіяльныя могілкавыя капліцы ў горадзе і вёсках Баландзічы і Моладава.

Каталікі Іванава асабліва шануюць святога пакутніка Андрэя Баболю (1591—1657), які за сваю місіянерскую дзейнасць празваны «Апосталам Палесся» ды «Пінскім апосталам». 16 траўня 1657 г. быў схоплены і закатаваны казакамі ў Янаве (пасля 1940 г. — Іванава) у час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667). На месцы яго гібелі была ўзведзена высокая, падобная на калону, капліца, вядомая па малюнку Напалеона Орды.

Пасля Другой сусветнай вайны ў 1948 г. касцёл быў закрыты, будынак выкарыстоўваўся як склад, а потым прыстасаваны пад Дом культуры. Была ліквідаваныя каплічкі св. Андрэя Баболі.

22 лістапада 1994 г. дзякуючы старанням ксяндза Станіслава Паўліны, будынак быў перададзены суполцы каталіцкага веравызнання, а 4 снежня ў касцёле адбылася першая святая імша.

У 1995-2000-я гг. касцёл быў адноўлены, акаймаваны мураванай агароджай з цэнтральнай брамай і бакавымі трох’яруснымі купальнымі вежамі.

29 верасня 2012 г. адміністратарам з правамі пробашча парафіі Узвышэння Святога Крыжа ў г. Іванаве Пінскага дэканата Пінскай дыяцэзіі прызначаны ксёндз Павел Кручэк.

Архітэктура
-----------

Прамавугольны ў плане (22,5х12,5 м) будынак пад двухсхільным дахам на галоўным фасадзе завершаны трохступеньчатым атыкам, раскрапаваны пілястрамі абапал уваходнага партала з арачнай люкарнай над ім. Пілястрамі крапаваны і бакавыя фасады, расчлянёныя на два ярусы прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Будынак акаймаваны антаблементам з прафіляваным карнізам на дэнтыкулах. У інтэр’еры зала перакрыта плоскай столлю, апсіда вылучана бакавымі сакрысціямі. Пры ўваходзе галерэя арганных хораў на дзвюх калонах. У алтары злева змешчаны гістарычны рарытэт — драўляны крыж, які выразаў Напалеон Орда. Постаць Ісуса выканала скульптар Хелена Скірмунт.

* Капліца парафіі Святога Казіміра
* 
* 
* 
*

Гл. таксама
-----------

* Пінскі дэканат

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

Спасылкі
--------

* Іванава (Палескае) — парафія Узвышэння Святога Крыжа на Catholic.by

| ⛭Пінскі дэканат |
| --- |
| Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Асавая) ·  Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Бездзеж) ·  Касцёл Маці Божай Каралевы (Драгічын) ·  Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Іванава) ·  Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Лагішын) ·  Касцёл Святога Юзафа (Лунінец) ·  Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мікашэвічы) ·  Кафедральны касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Пінск) · Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Столін) ·  Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Целяханы) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лапацін.

**Пётр Рыгоравіч Лапацін** (5 студзеня 1907, вёска Ізлягошча, Усманскі раён, Ліпецкая вобласць — 9 ліпеня 1974) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Мінскай і Віцебскай абласцях. Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1907 годзе ў Ліпецкай вобласці Расіі. З 1936 года працаваў на чыгуначнай станцыі Мінск. З 1941 года камандзір аддзялення, узвода партызанскага атрадаспецыяльнага прызначэння «Міця», які дзейнічаў на тэрыторыі Магілёўскай, Смаленскай і Арлоўскай абласцей. З сакавіка 1942 года кіраўнік партызанскай разведвальнай групы НКДБ СССР «Бывалыя», са жніўня 1942 года камандзір партызанскай брыгады «Дзядзькі Колі». З 1944 года намеснік старшыні Барысаўскага райвыканкама, на гаспадарчай рабоце. Член КПСС З 1947 года.

Памёр у 1974 годзе. Пахаваны ў в. Будзенічы (Барысаўскі раён) на брацкіх могілках.

Ушанаванне памяці
-----------------

У Барысаўскім раёне яго іменем названа Ганцавіцкая сярэдняя школа, у Барысаве — вуліца.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

Спасылкі
--------

* Лапацін Пётр Рыгоравіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 135708 |