**Ліне́я** (*Linnǽa*) — род вечназялёных кусцікаў, якія сцелюцца, названы ў гонар выдатнага шведскага батаніка Карла Лінея. Змяшчае ўсяго адзін від з некалькімі падвідамі. Уключаны ў сямейства Бружмелевыя (*Caprifoliaceae*), часам выдзяляюць у асобнае сямейства *Linnaeaceae*. Расце ў тундры, яловых імшыстых лясах і ў альпійскім поясе гор.

Назва
-----

Род названы ў гонар Карла Лінея галандскім батанікам Янам Грановіусам — да гэтага расліна называлася *Campanula serpyllifolia*.

Распаўсюджанне
--------------

Сустракаецца ў паўночнай частцы Еўразіі і Паўночнай Амерыцы ў іглічных лясах (асабліва ў яловых імшыстых лясах), а таксама ў альпійскім поясе гор і ў тундрах. На тэрыторыі Расіі лінея расце на поўначы Еўрапейскай часткі, на Паўночным Каўказе, у Сібіры і на Далёкім Усходзе.

Біялагічнае апісанне
--------------------

|  |
| --- |
|  |
| Лінея паўночная. Батанічная ілюстрацыя з кнігі О. В. Тамэ «*Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz*», 1885 (фрагмент) |

Лінея — вечназялёны кусцік. Вышыня дарослай расліны звычайна не перавышае 10 см, але агульная даўжыня расліны можа дасягаць двух метраў. Парасткі тонкія, амаль ніткападобныя, паўзучыя, дзеравянеюць; сцелюцца, актыўна ўкараняюцца і на некаторых участках могуць утвараць суцэльны дыван. Галінкі прамастаячыя або прыўздымаюцца, вышынёй 1-15 см; акрамя залозавага апушэння, яны пакрытыя таксама кароткімі прыціснутымі шэрымі валасінкамі.

Лісце супратыўнае, чарашковае, шырокаяйкападобнае або эліптычнае, часам амаль круглае​​, па краях суцэльнае або злёгку зубчастае, даўжынёй 12 мм. Навобмацак злёгку скурыстае, апушанае з абодвух бакоў прыціснутымі валасінкамі і рэдкімі залозкамі.

Кветканосы прамастаячыя, залозіста-апушаныя, вышынёй да 10 см, выходзяць з пазух лісця. Яны сканчаюцца двума зрослымі прыкветнымі лістамі, ад якіх у розныя бакі адыходзяць дзве (рэдка — чатыры) кветаножкі з прыкветкамі, утвараючы своеасаблівы паўпарасон. Верхавіннае лісце суквецця лінейна-ланцэтнае, даўжынёй да 4 мм.

|  |
| --- |
|  |
| Кветка лінеі паўночнай. Батанічная ілюстрацыя з кнігі К. А. М. Ліндмана «*Bilder ur Nordens Flora*», 1917—1926 (фрагмент) |

Кветкі даўжынёй ледзь больш аднаго сантыметра, духмяныя, з прыемным пахам, якія нагадваюць пах міндаля або ванілі, водар узмацняецца ноччу. Вяночак і званочкавыя, пяцілопасцевыя; знутры ружовыя, з цёмна-чырвонымі палоскамі (часам у вяночка іншы колер — ад белага да ліловага). Кветкі ў лінеі заўсёды паніклыя, гэта прыстасаванне расліны для захавання ў сухасці пылку па падчас дажджу. Тычынак чатыры, з іх дзве — больш доўгія; песцік падоўжаны, лычык пакрыта сасцамі і вылучае цукрысты сок. Апыленне адбываецца з дапамогай насякомых, якіх прыцягвае нектар, які выдзяляецца ля аснавання трубкі вяночка. Ад насякомых, бескарысных для апылення, нектар абаронены: ад дробных насякомых — доўгімі валасінкамі ўнутры трубкі, ад нелятаючых — ліпкім залозістым апушэннем кветаножкі. Магчыма і самаапыленне. Ва ўмовах Еўрапейскай часткі Расіі расліна квітнее ў чэрвені — ліпені.

Плод — сухая аднанасенная касцянка. Плады спеюць у ліпені-жніўні. Для лінеі характэрная эпізаахарыя: плады распаўсюджваюцца жывёламі (у тым ліку птушкамі), да якіх яны чапляюцца з дапамогай ліпкіх прыкветкаў і драбнюткіх гаплікаў.

Выкарыстанне
------------

Традыцыйна лінея выкарыстоўвалася ў народнай медыцыне пры дзіцячых хваробах і як сродак ад паносу.

Лінея культывуецца і як дэкаратыўная расліна. Яна добра расце на вільготных участках у паўцені, на друзлай, тарфянай глебе. Размножваюць лінею насеннем, тронкамі і каранёвымі атожылкамі. Расліна вельмі марозаўстойлівыя, вытрымлівае тэмпературу прыкладна да мінус 45 °C.

Харчовыя ланцугі
----------------

На Крайняй Поўначы лінею ядуць паўночныя алені, зімой яна служыць падножным зялёным кормам.

Класіфікацыя
------------

Раней род Лінея ўключалі ў сямейства Бружмелевыя, але затым ён быў выдзелены ў асобнае сямейства — *Linnaeaceae* (Raf.) Backlund, якое, згодна сістэме APG II, уваходзіць у парадак *Dipsacales*.

Віды і падвіды
--------------

Род, згодна сучасных уяўленняў, манатыпны. Адзіны від:
**Лінея паўночная** — Linnaea borealis L.
які падзяляюць на тры падвіды (якія раней лічылі асобнымі відамі):

* Linnaea borealis subsp. americana (Forbes) Hulten ex Clausen — падвід *амерыканская* (ареал — Паўночная Амерыка);
* Linnaea borealis subsp. borealis L. — падвід *паўночная* (арэал — Еўропа);
* Linnaea borealis subsp. longiflora (Torr.) Hulten — падвід *даўгакветкавая* (арэал — Азія).

Некалькі відаў раслін, якія раней уключаліся ў род *Лінея*, цяпер уключаюцца ў род *Abelia*.

Цікавыя факты
-------------

Лінея была любімай раслінай Карла Лінея, яна намаляваная на яго гербе, а таксама амаль на ўсіх яго партрэтах.

Лінея паўночная — афіцыйная расліна шведскай правінцыі Смоланд, роднай правінцыі Карла Лінея.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ЛінеяЛінея | ЛінеяЛінея | ЛінеяЛінея |

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. 1 2  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 75. — 160 с. — 2 350 экз.
4. ↑  У літаратуры часам неабгрунтавана сцвярджаецца, быццам Ліней назваў гэтую расліну ў гонар самога сябе; напрыклад, тут:
Ботаника. Энциклопедия «Все растения мира»: Пер. с англ. (ред. Григорьев Д. и др.) — Könemann, 2006 (русское издание). — С. 533. — ISBN 3-8331-1621-8.
5. ↑  *Линнея северная* на сайте Лондонского линнеевского общества  (англ.)
6. ↑  Губанов И. А. Киселёва К. В. Новиков В. С. Тихомиров В. Н. Иллюстрированный определитель растений Средней России. Т. 3. М: Т-во научных изданий КМК, Ин-т технологических исследований. 2004. C. 262. ISBN 5-87317-163-7

Літаратура
----------

* *Гладкова В. Н.* Семейство жимолостные (Caprifoliaceae) // Жизнь растений. В 6-ти тт. Т. 5. Ч. 2. Цветковые растения / Под ред. А. Л. Тахтаджяна. — М.: Просвещение, 1981. — С. 375, 376, 378.
* Иллюстрированный определитель растений Ленинградской области / Под ред. А. Л. Буданцева и Г. П. Яковлева. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2006. — С. 425—427. — ISBN 5-87317-260-9.
* *Петров В. В.* Мир лесных растений. — М.: Наука, 1978. — С. 83—84.
* *Пояркова А. И.* Род 1400. Линнея — Linnaea Gronov. ex L. // Флора СССР. В 30-ти томах / Начато при руководстве и под главной редакцией акад. В. Л. Комарова; Редактор тома Б. К. Шишкин. — М.—Л.: Издательство Академии Наук СССР, 1958. — Т. XXIII. — С. 464—467. — 776 с. — 2 300 экз.
* *Губанов И. А. Киселёва К. В. Новиков В. С. Тихомиров В. Н.* 1223. *Linnaea borealis* L. — Линнея северная // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3-х томах. — М.: Т-во научных изданий КМК, Ин-т технологических исследований, 2004. — Т. 3. Покрытосеменные (двудольные: раздельнолепестные). — С. 262. — ISBN 5-87317-163-7.

Спасылкі
--------

* *Лінея (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі(Праверана 31 студзеня 2010)
* Линнея // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.(Праверана 31 студзеня 2010)
* *Линнея* на сайте «Trees for life» Архівавана 5 ліпеня 2012. (англ.)(Праверана 31 студзеня 2010)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Таксанамія | APNI · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777074164 |