recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Канькабежны стадыён** — спартыўнае збудаванне ў Мінску, частка шматпрофільнага культурна-спартыўнага комплекса «Мінск-Арэна»

Першая ў Беларусі крытая лядовая пляцоўка з 400-мятровай бегавой дарожкай (шырыня — 9,5 м), агульная плошча лёду 10 000 м². Маюцца дзве трэніровачныя хакейныя каробкі еўрапейскага (60×30 м) і канадскага стандартаў (60×28 м), дзве дарожкі для кёрлінга. На стадыёне ўстаноўлена абсталяванне, якое дазваляе рэгуляваць тэмпературу лёду на розных участках для розных відаў спорту — фігурнага катання, кёрлінга, хакея, скораснага бегу на каньках. На канькабежным стадыёне знаходзяцца пакоі горнага паветра, якія маюць унікальныя тэрапеўтычныя уласцівасці. Лядовы трэк «Мінск-Арэны» нярэдка становіцца месцам трэніровачных збораў для канькабежцаў з Нідэрландаў, Расіі, Казахстана, Эстоніі, Украіны. Трыбуны стадыёна могуць змясціць 3 000 чалаве.

Канькабежны стадыён злучаны з Арэнай падземным пераходам.

Спартыўныя спаборніцтвы
-----------------------

На лёду канькабежнага стадыёна праводзіліся буйныя міжнародныя старты:

* міжнародныя спаборніцтвы па шорт-трэку Evo Cup (кастрычнік 2012),
* Гран-пры па фігурным катанні на каньках сярод юніёраў (верасень 2013),
* этапы Кубка свету па канькабежным спорце сярод юніёраў (лістапад 2012, снежань 2014),
* Чэмпіянат Еўропы па канькабежным спорце (студзень 2016).

У 2013 г. Канькабежны стадыён упершыню стаў пляцоўкай Міжнароднага аўтасалона «Мотаршоў», а ўжо ў 2014 на спартыўным аб’екце адбылася MILEX 2017 — 8-я Міжнародная выстаўка ўзбраення і ваеннай тэхнікі.

Спасылкі
--------


* Канькабежны стадыён(недаступная спасылка)
**Белаве́жскі нацыянальны парк** (польск.: Białowieski Park Narodowy) знаходзіцца ў Рэспубліцы Польшча (Падляскае ваяводства) ля мяжы з Рэспублікай Беларусь. Пад аховай знаходзіцца частка ляснога масіва Белавежскай пушчы. 

У Белавежскім нацыянальным парку
Адміністрацыйны цэнтр парка размяшчаецца ў вёсцы Белавежа. Цяпер у склад парку ўваходзіць тры адміністрацыйныя адзінкі: Мяжа аховы Гвозня, Мяжа аховы Арлоўка і Цэнтр гатоўлі зуброў (з трыма рэзервацыямі гатоўлі і Рэзервацыяй паказу зубраў).

Прасторы Белавежскага нацыянальнага парку ў 1979 годзе, з нагоды вялікага значэння для культуры і спадчыны чалавецтва, унеслі ў прэстыжны спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. У 1992 годзе ЮНЕСКА пашырыла статус Сусветнай спадчыны аб’екта на прылеглы да парку беларускі участак «Белавежская пушча», які падлягаў ахове (4500 га). У выніку ў Белавежскай пушчы паўстаў адзін з сямі ў свеце і трох у Еўропе трансгранічны аб’ект сусветнай спадчыны.

Зноскі
------

1. ↑  Сайт Белавежскага нацыянальнага парка

Гл. таксама
-----------

* Белавежская пушча

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 4496801-2 · ISNI: 0000 0001 1016 0890 · LCCN: sh2001008409 · NKC: ge260731 · NUKAT: n95400663 · SUDOC: 086188720 · VIAF: 148302686 |

 |
**Невербальныя зносіны** — гэта камунікацыйнае ўзаемадзеянне паміж індывідамі без выкарыстання слоў (перадача інфармацыі або ўплыў адзін на аднаго праз вобразы, інтанацыі, жэсты, міміку, пантаміміку, змяненне мізансцэны зносін), гэта значыць без моўных і маўленчых сродкаў, прадстаўленых у прамой ці якой-небудзь знакавай форме. Інструментам такіх «зносін» становіцца цела чалавека, якое валодае шырокім дыяпазонам сродкаў і спосабаў перадачы інфармацыі ці абмену ёю, якая ўключае ўсе формы самавыяўлення чалавека. Распаўсюджаная рабочая назва, якая ўжываецца сярод людзей — невербаліка, або «мова цела». Псіхолагі лічаць, што правільная інтэрпрэтацыя невербальных сігналаў з'яўляецца найважнейшай умовай эфектыўных зносін.

Веданне мовы жэстаў і рухаў цела дазваляе не толькі лепш разумець суразмоўца, але і (што больш важна) прадбачыць, якое ўражанне акажа на яго пачутае яшчэ да таго, як ён выкажацца наконт гэтага. Іншымі словамі, такая бязмоўная мова можа папярэдзіць пра тое, ці варта змяняць свае паводзіны або зрабіць штосьці іншае, каб дасягнуць патрэбнага выніку.

Гл. таксама
-----------

* Перамовы
* Жэставыя мовы

Зноскі
------

1. ↑  *Горянина В.А.* Психология общения — М.: Издательский центр «Академия» — 2002. — 416 с.
**Белабярэ́жскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Белы Бераг.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Дзятлавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Гомельскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Баршчоўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Канюк-курганнік** (*Buteo rufinus*) — драпежная птушка з роду сапраўдных канюкоў сямейства ястрабіных (Accipitridae).

Апісанне
--------

Памеры — ад 57 да 65 см, размах крылаў — ад 135 да 160 см, што робіць яго самым буйным канюком заходняй Палеарктыкі. Даўжыня і форма крылаў канюка-курганніка робіць яго падобным да арла. Курганніка таксама можна лёгка зблытаць з звычайным канюком падвіда *Buteo buteo vulpinus*, аднак ён буйнейшы і мае больш шырокія крылы. Таксама канюк-курганнік падобны да касматаногага канюка, але ў апошняга ніколі не сустракаюцца чырванаватыя колеры ў апярэнні.

У канюкоў-курганнікаў існуе палімарфізм вонкавага выгляду. Лацінскае імя rufinus, што ў перакладзе азначае чырванаваты або рыжаваты, паходзіць ад фенатыпу са светлым або чырванаватым апярэннем. Іх галава і грудзі маюць светлую афарбоўку без якіх-небудзь ўкрапванняў і кантрастуюць з чырванаватым жыватом і лапамі. У маладых курганнікаў галава і грудзі таксама светлая, а ніжняя частка брудна-белая з хвастом у палоску. Светлыя пёры крылаў таксама без украпванняў, аднак на канцах цёмныя. Акрамя чырванаватага фенатыпу, існуюць светлы і цёмны фенатып, а таксама шматлікія пераходныя формы. Розныя фенатыпы могуць сустракацца ўнутры аднаго і таго ж падвіда.
**Юстын Мурашка** (?, в. Маркаўцы, Вішнеўская воласць, Вілейскі павет — 1952) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч.

Біяграфія
---------

Да беларускага руху далучыўся ў 1909 годзе. Да 1917 году працаваў у беларускіх арганізацыя Петраграда. Сябар Цэнтральнай беларускай вайсковай рады. У 1918 годзе ў якасці прадстаўніка ўваходзіў у склад Рады БНР. Удзельнік Першага усебеларускага сходу.

У чэрвені 1919 — абраны сакратаром Прэзідыума Беларускай Рады Віленшчыны і Гарадзеншчыны. Сябра Беларускай вайсковай камісіі. Пасля 1920 году жыў у Заходняй Беларусі.

У 1928 годзе балатаваўся ў польскі сойм па выбарчым спісе «Беларускія сяляне і работнікі» начале з Янкам Станкевічам.

У лістападзе 1941 году быў бурмістам Ашмян, дзе арганізаваў беларускае школьніцтва і адміністрацыю. Пасля далучэння Ашмян да Літвы, быў бурмістрам у Валожыне. На нейкі час быў арыштаваны паліцыяй па даносу польскага падполля. Пасля 1944 — з'ехаў на Захад.

У 1949 годзе браў удзел у Першым сусветным з'ездзе беларускай эміграцыі.

Зноскі
------

1. ↑  Пад знакам Пагоні. Успаміны Архівавана 11 снежня 2007. Язэп Малецкі
2. ↑  Іх лёсы звязаны з Вільняй, Сямён Шарэцкі

Літаратура
----------

* Кароткі нарыс беларускага пытаньня (пер з польск.). Менск: Логвінаў, 2009. С.274, нататка 627.
* Юстын Мурашка. (На 30-я ўгодкі сьмерці.) «Беларус», № 305, кастрычнік 1982, с. 3—4. Кастусь Калоша

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 9526154260411524480000 |
Айнтопф
**Айнтопф** (ням.: Eintopf) — страва нямецкай кухні. Айнтопф уяўляе сабой густы суп, які варыцца на вадзе або булёне. Інгрэдыентамі могуць быць: гародніна — бульба, морква, бручка, а таксама розныя віды капусты (белакачанная, каляровая, брусельская) і інш .; бабовыя — гарох, сачавіца, фасоля, струкі зялёнай фасолі і інш .; крупы, хлеб, макаронныя вырабы, мяса, вяндліна, сасіскі або іншыя мясныя прадукты. Традыцыйна айнтопф гатуюць не толькі ў Германіі, але і ў Бельгіі, Іспаніі і Францыі, Венгрыі. У бельгійскі айнтопф часта дадаюць светлае піва.

Літаратура
----------

* *Herings Lexikon der Küche*. Fachbuchverlag Pfannenberg, Haan-Gruiten, 23. Auflage 2001, ISBN 3-8057-0470-4
* Konrad Köstlin: *Der Eintopf der Deutschen. Das Zusammengekochte als Kult-Essen*, в: Utz Jeggle (выдавец): Tübinger Beiträge zur Volkskultur. (Untersuchungen des Ludwig-Uhland-Instituts der Universität Tübingen; том 69). Tübinger Vereinigung für Volkskunde, Tübingen 1986, ISBN 3-925340-51-3, стар. 220—241
**Святла́на Уладзіміраўна Немаляева** (руск.: Светла́на Влади́мировна Немоля́ева; нар. 18 красавіка 1937, Масква, РСФСР) — савецкая і расійская акрыса тэатра, кіно, тэлебачанні, агучвання і дубляжу; народная артыстка РСФСР (1980). З 1959 года — вядучая актрыса Маскоўскага акадэмічнага тэатра імя Уладзіміра Маякоўскага, лаўрэат нацыянальнай тэатральнай прэміі «Залатая маска» (2013, 2019) і прэміі глядацкіх сімпатый «Зорка тэатрала» (2012, 2014, 2019).

Пачала здымацца ў кіно яшчэ ў раннім дзяцінстве. Першую вядомасць атрымала ў 1958 годзе дзякуючы ролі Вольгі Ларынай у мастацкім фільме «Яўген Анегін» (1958). Шырокую вядомасць ёй прынеслі ролі ў кінакарцінах Эльдара Разанава — «Службовы раман» (1977), «Гараж» (1979) і «Нябёсы запаветныя» (1991).

На сцэне тэатра сыграла галоўныя ролі больш чым у 50 спектаклях, у тым ліку *Афелія* ў «Гамлеце», *Маша* ў «Іркуцкай гісторыі», *Нягіна* (у новай пастаноўцы — Домна Панцялееўна) у «Талентах і прыхільніках», *Бланш Дзюбуа* ў «Трамваі» Жаданне"", *Лізавета Цюдар* у «Жыве каралева, віват!».

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 17 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Světlana Němoljajeva // Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
3. ↑  Czech National Authority Database Праверана 29 студзеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чэкан.
**Святлана Уладзіславаўна Чэкан** (15 мая 1966, Саратаў, РСФСР) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V і VI скліканняў.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 15 мая 1966 года ў г. Саратаве (РСФСР).

Скончыла Беларускі тэхналагічны інстытут імя С. М. Кірава, інжынер-тэхнолаг; Гомельскі кааператыўны інстытут, эканаміст-менеджар.

Працавала статыстыкам раённага камітэта ЛКСМБ г. Хойнікі Гомельскай вобласці; адказным сакратаром праўлення раённай арганізацыі Добраахвотнага таварыства аматараў кнігі; старшынёй прафсаюзнага камітэта, намеснікам старшыні праўлення, начальнікам аддзела кадраў райпо г. Хойнікі; першым намеснікам старшыні праўлення райпо г.п. Брагіна; начальнікам упраўлення кадраў, ідэалагічнай і арганізацыйна-кааператыўнай работы аблспажыўсаюза г. Гомеля; старшынёй праўлення Брагінскага райпо.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання. З 2016 года дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

Асабістае жыццё
---------------

Замужам, мае сына.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)
**Вежа Мэры-Экс**, **30** або **Сент-Мэры Экс 30** (англ.: 30 St Mary Axe) — 40-павярховы хмарачос у Лондане, канструкцыя якога выканана ў выглядзе сеткаватай абалонкі з цэнтральнай апорнай асновай. Жыхары за зялёнае адценне шкла і характэрную форму называюць яго «агурок» або «карнішон» (англ.: The Gherkin).

Знаходзіцца ў фінансавым цэнтры Лондана. З’яўляецца штаб-кватэрай кампаніі Swiss Re. Першым прэтэндуе на званне экалагічнага небаскроба. Ніжнія паверхі будынка адкрыты для ўсіх наведвальнікаў. На верхніх паверхах знаходзіцца шмат рэстаранаў.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 5 лістапада 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Небаскроб Мэры-Экс на Вікісховішчы |

* Афіцыйны сайт

спасылка на KML  Небаскроб 30 St Mary Axe Google Maps  KMZ (выява метак KMZ для Google Earth)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 7526584-9 · VIAF: 242322959 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Багушэвіч.
**Святлана Уладзіміраўна Багушэвіч** (нар. 8 сакавіка 1989) — беларуская хакеістка (хакей на траве). Майстар спорту Беларусі.

Біяграфія
---------

На ранніх этапах праходзіла падрыхтоўку ў ДЮСШ №5 г. Баранавічы, трэнер — Г. Г. Бельскі. У наш час атрымлівае падрыхтоўку ў РЦАП, асабістыя трэнеры — Н. І. Дашко, А. І. Кісель. Выступае за ХК «Рытм» і жаночую зборную Беларусі па хакеі на траве[ru].

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Склад жаночай нацыянальнай і зборнай каманд Рэспублікі Беларусь па хакеі на траве на 2016 год  (руск.)
**Айлантавы шаўкапрад** (*Samia cynthia*) — від паўлінавочак з падсямейства *Arsenurinae*. Вусені выкарыстоўваюцца чалавекам для атрымання шоўку, але не з’яўляюцца прыручаным відам, як тутавы шаўкапрад (*Bombyx mori*).

Распаўсюджанне
--------------

Распаўсюджаны ў Кітаі, Індыі, Малайзіі, Індакітаі, на востраве Ява, Японскіх астравах, на Філіпінскіх астравах і, як інтрадукаваны від, у Еўропе.

У Еўропу быў першапачаткова завезены для вытворчасці шоўку, які апынуўся занадта дарагім, але некалькі матылькоў паляцелі з няволі і ўтварылі папуляцыі ў асобных еўрапейскіх гарадах, такіх як Вена, Парыж, Страсбур, дзе дрэвы роду *Ailanthus* вырошчваліся як дэкаратыўныя расліны.

Апісанне
--------

Размах крылаў ад 90 да 140 мм. Крылы маюць аліўкава-карычневую афарбоўку, са светлымі паўмесяцавымі плямамі ў цэнтры і шырокай чатырохкаляровай паласой (чорнай, белай, ружовай і ружавата-белай). Верхні бок брушка жаўтлява-шэры.

Развіццё
--------

Самка адкладае яйцы купкамі (па 10-20 штук) на лісце кармавых раслін. Інкубацыя доўжыцца 7-10 дзён. Вусені ў пачатковай стадыі жывуць зграйкамі, маюць жоўты колер. Вусень даўжынёй 7-8 см. Затым вусені становяцца адзіночкамі і набываюць зялёны колер. Перад акукленнем пляце шэра-залацісты кокан, які пры размотванні дае 600 м ніткі, прыдатнай для вырабу тканіны. Зімуе кукалка.

Экалогія
--------

Кармавыя расліны вусеняў: *Ailanthus* (часцей *Ailanthus glandulosa* і *Ailanthus altissima*), бузіна (*Sambucus*), Арэх (*Juglans*), сліва (*Prunus*), біручына (*Ligustrum*), фарзіцыя (*Forsythia*), клешчавіна (*Ricinus*), *Laburnum*, рабіна (*Sorbus*), бэз (*Syringa*), магнолія (*Magnolia*) і лаўр (*Laurus*).

Значэнне ў жыцці чалавека
-------------------------

Матылёк разводзіцца ў паўпрыручаным стане ў Паўднёва-Усходняй Азіі для атрымання шоўку, аднак шырокага прамысловага значэння не мае. Спроба яго гадоўлі ў Еўропе ў XIX стагоддзі не ўвянчалася поспехам.

* СамкаСамка
* ВусеньВусень

Зноскі
------

1. 1 2  Гетгелюк П. Альбуи В. Насекомые / Перевод с франц. О. В. Ивановой. — М.: ООО "ТД «Издательство Мир книги», 2008. — 224 с.
2. 1 2  Большая советская энциклопедия. Гл. ред. А. М. Прохоров, 3-е изд. в 30 томах. Т. 1. А — Ангоб. 608 стр. — М.: «Сов. энциклопедия», 1969
3. ↑  nic.funet.fi **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 17 красавіка 2012.

Спасылкі
--------

* Butterflies and Moths of North America Ailanthus silkmoth *Samia cynthia* (Drury, 1773)
* Giant Moths (Saturniidae) of Prince Edward Island, Canada: *Samia Cynthia* (Drury 1773)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778735189 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вягера.

**Святлана Рыгораўна Вягера** (нар. 20 верасня 1977, Наваполацк) — беларускі навуковец, эканаміст, доктар эканамічных навук, дацэнт.

Біяграфія
---------

Скончыла фінансава-эканамічны факультэт Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта ў 1998 годзе па спецыяльнасці «Бухгалтарскі ўлік, аналіз і аўдыт». Пасля навучалася ў аспірантуры Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Бухгалтарскі ўлік, статыстыка». 

17 студзеня 2003 года ў БДЭУ абараніла дысертацыю на саісканне навуковай ступені кандыдата эканамічных навук на тэму «Развіццё бухгалтарскага ўліку амартызуемай маёмасці на прамысловых прадпрыемствах Рэспублікі Беларусь». 

У 2005 годзе Вышэйшая атэстацыйная камісія Рэспублікі Беларусь надала ёй навуковае званне дацэнта па спецыяльнасці «Эканоміка». 

У 2013 годзе таксама ў Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце абараніла дысертацыю на саісканне навуковай ступені доктара эканамічных навук на тэму «Развіццё метадалогіі бухгалтарскага ўліку зямлі ў кантэксце сучаснай тэорыі рэнты» па спецыяльнасці «Бухгалтарскі ўлік, статыстыка».

З 1998 года працуе ў Полацкім дзяржаўным універсітэце. З 2003 года па сакавік 2015 года працавала загадчыкам кафедры бухгалтарскага ўліку і аўдыту фінансава-эканамічнага факультэта, з сакавіка 2015 года па жнівень 2021 года займала пасаду першага прарэктара ўніверсітэта.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Сфера навуковых інтарэсаў ахоплівае праблемы бухгалтарскага ўліку, развіцця ўліку, эканамічнага аналізу і кантролю ў кантэксце канцэпцыі ўстойлівага развіцця, метадалогіі ўліку прыроднага капіталу, карпаратыўнай сацыяльнай справаздачнасці інш. Пад яе навуковым кіраўніцтвам абаронена кандыдацкая 1 дысертацыя. Аўтар боль за 150 навуковых публікацый.

Узнагароды
----------

* Ганаровая грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2012)
* Прэмія Віцебскага абласнога выканаўчага камітэта (2009)
* Стыпендыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2011)
* Ганаровае званне «Чалавек года Віцебшчыны» (2014)
* Нагрудны знак Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь «Выдатнік адукацыі» (2018)

Зноскі
------

1. ↑  Спіс публікацый у Google Scholar

Спасылкі
--------

* База даных «Вучоныя Беларусі»
* Біяграфія на сайце ПДУ
* Біяграфія на сайце «Чалавек года Віцебшчыны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Алімаў.
**Рэс Мікітавіч Алімаў** (26 снежня 1923, Жытомір, УССР — 26 снежня 1984) — беларускі архітэктар. Кандыдат тэхнічных навук (1971).

Біяграфія
---------

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў у 1955 годзе Кіеўскі дзяржаўны мастацкі інстытут. Працаваў у Белпрампраекце, Белдзіпрасельпраекце[*удакладніць*], з 1960 па 1970 г. — галоўным канструктарам праектна-канструктарскага бюро Мінсельбуда БССР, з 1970 па 1984 г. — старэйшым навуковым супрацоўнікам, загадчык аддзела БелНДІдзіпрасельбуда.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1958 года, член Саюза журналістаў з 1962 года. Член КПСС з 1962 года.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): 185-кватэрны жылы дом на пл. Я. Коласа ў Мінску (1956), тыпавыя праекты крамы са сталовай, дома прыезджых з камбінатам бытавога абслугоўвання і чайнай (1971), лазні-пральні (1972), Дома навукі і тэхнікі для раённых цэнтраў БССР (1973), буйнапанэльны жылы дом у Слуцку (1980).

Аўтар навуковых прац па сельскай архітэктуры жылля, у т.л. манаграфіі «Архітэктура новага беларускага сяла» (1979, Мінск, з У. Э. Сакалоўскім).

Біяграфічныя дакументы (аўтабіяграфіі, граматы, характарыстыкі ды інш.), дакументы дзейнасці (артыкулы, аўтарэферат) і фотаздымкі захоўваюцца ў БДАНТД, куды перададзены жонкай.

Зноскі
------

1. ↑  Вольга Іванова. Асaбістыя архівы Беларусі канца XVIII-пач. XXІ ст. Мінск, 2014. 404 с.

Літаратура
----------

* Алимов Рес Никитович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-184968 |
**Святлана Самуілаўна Фабрыкант** (нар. 16 чэрвеня 1967 г. Адэса) — украінская журналістка і тэлевядучая, народны дэпутат Вярхоўнай Рады Украіны VII склікання. Прайшла ў Вярхоўную Раду па спісе Партыі рэгіёнаў. Нумар 25 у спісе.

Журналіст, тэлевізійная вядучая, грамадскі дзеяч, былы гулец каманды Вышэйшай лігі КВЗ «Адэскія джэнтльмены», двойчы чэмпіён Клуба. На дадзены момант займае пасаду кіраўніка абласнога штаба партыі Моцная Украіна.

У 1984 годзе скончыла адэскую сярэднюю школу № 24 і паступіла ў Адэскі дзяржаўны ўніверсітэт ім. Мечнікава, аднак універсітэт так і не скончыла. Прымала актыўную ролю ў жыцці ВНУ. З 1986 года стала адным з членаў каманды КВЗ АДУ "Адэскія джэнтльмены". Каманда станавілася двойчы чэмпіёнам Савецкага Саюза па КВЗ, у сезонах 1986/1987 і 1990.

У 2009 годзе стала кіраўніком Адэскай абласной арганізацыі партыі "Моцная Украіна". Адэскае аддзяленне партыі прыняло рашэнне не вылучаць Святлану Фабрыкант кандыдатам у гарадскога галавы Адэсы на мясцовых выбарах, якія павінныя змагацца 31 кастрычніка 2010 года, а падтрымаць адзінага кандыдата ад апазіцыі цяперашняму гарадскому кіраўніку Аляксея Кастусёва. У сваю чаргу Кастусёў заявіў, што ў выпадку яго абрання гарадскім галавой Адэсы Святлана Фабрыкант будзе прызначаная сакратаром Адэскай гарадской рады.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Даманава (значэнні).
**Святлана Уладзіміраўна Дама́нава** (18 верасня 1963, Мінск) — беларускі жывапісец.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1982 годзе Мінскае мастацкае вучылішча, у 1991 годзе Беларускую акадэмію мастацтваў.

Члены Беларускага саюза мастакоў з 1994 года.

Творчасць
---------

Разнастайная па тэматыцы творчасць пабудавана на кантрастах: работы ў алеі яркія, дынамічныя (трыпціх «Музыканты», «Сасуд», абедзве 1995), у тэмперы — больш мяккія, у блакітна-бірузовым, ружова-пастэльным каларыце (трыпціх «Стыхіі», 1994, «Эўрыдыкі» 1997). Свет створаных ёй вобразаў непаўторны, сімвалічны і сведчыць пра пошук уласнай адметнай стылістыкі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Даманава Святлана Уладзіміраўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кручкова.

**Святла́на Мікалаеўна Кручкова** (руск.: Светла́на Никола́евна Крючко́ва; нар. 22 чэрвеня 1950, Кішынёў, Малдаўская ССР) — расійская актрыса тэатра, кіно, агучванню і дубляжу; народная артыстка РСФСР (1991), лаўрэат прэміі «Ніка» (1990, 2010).

Біяграфія
---------

Святлана Кручкова нарадзілася 22 чэрвеня 1950 года ў Кішынёве ў сям’і вайскоўца. Бацька быў родам з вёскі Эрштэрмай Стрэшынскага раёна, цяпер вёска Адраджэнне Жлобінскага раёна Гомельскай вобласці, у гады вайны маёр СМЕРШ.

Да паступлення ў Школу-студыю МХАТ (1969) працавала ў розных месцах. У 1967 годзе працавала аператарам вылічальнага цэнтра пры ЦСУ Малдаўскай ССР. У 1968 — слесар-зборшчык на заводзе імя Ліхачова. У 1969 годзе — старшы прэпаратар у Кішынёўскім сельскагаспадарчым інстытуце. З 1967 года паступала ў тэатральныя ВНУ Масквы, не ўдалося прайсці ў Шчэпкінскае і Шчукінскае вучылішчы, ГІТІС. У 1969 годзе з трэцяга разу паступіла ў Школу-студыю МХАТ на курс прафесара В. П. Маркава, дзе яе педагогамі былі Я. Марэс, В. Багамолаў, Я. Радамысленскі.

У 1973 годзе скончыла Школу-студыю МХАТ і стала актрысай Маскоўскага Мастацкага тэатра. Спачатку Святлану Кручкову выкарыстоўвалі ў амплуа фатальнай жанчыны. Высокая, станістая, з валявым тварам і капой залаціста-рудых валасоў, яна ўвасабляла на студэнцкай сцэне вобразы жанчын валявых, гарачых, моцных. Нягледзячы на гэта, ужо ў МХАТе актрыса сыграла чыстую да святасці Александрыну Ганчарову ў п’есе «Аляксандр Пушкін» («Апошнія дні») Міхаіла Булгакава. У той жа час на тэлебачанні Кручкова з’явілася ў ролі наіўнай і сентыментальнай Нэлі Ляднёвай у тэлефільме «Вялікі перапынак».

У канцы першага курса яна выйшла замуж за акцёра і паэта Міхаіла Старадуба, але па патрабаванні бацькі пакінула сабе сваё прозвішча. У 1975 годзе выйшла замуж за Юрыя Векслера і пераехала ў Ленінград (цяпер Санкт-Пецярбург), дзе пражывае да гэтага часу. З кастрычніка 1975 года — актрыса Вялікага драматычнага тэатра.

Здымалася ў кіначасопісе «Ералаш».

Фільмаграфія
------------

* «Вялікі перапынак» (1972-73) — *Нэлі Ляднёва*
* «Доўгія вёрсты вайны» (1975) — *Зіна Багданава*
* «Безназоўная зорка» (1978) — *мадэмуазель Куку*
* «Прыгоды Шэрлака Холмса і доктара Ватсана» (1980) — *Агата, пакаёўка Мілвертана*
* «Радня» (1981) — *Ніна, дачка Марыі Канавалавай*
* «Кур’ер» (1986) — *сакратар рэдакцыі Зінаіда Паўлаўна*
* «Старыя клячы» (2000) — *Маша (Марыя Іванаўна) чыгуначніца, ударніца і дыспетчар*
* «Ліквідацыя» (2007) — *Цёця Песя*

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 20 ліпеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пішч.

**Святлана Сяргееўна Пішч** (нар. 16 жніўня 1965, с. Тарангул Ленінскага раёна Паўночна-Казахстанскай вобласці, Казахстан) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі інстытут правазнаўства (бухгалтарскі ўлік, аналіз, аўдыт), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (дзяржаўнае кіраванне і права).

Працоўную дзейнасць пачала рэвізорам кантрольна-рэвізійнага аддзела аб’яднання «Гроднааблплодагароднінагас». Працавала бухгалтарам, эканамістам, дырэктарам магазіна, генеральным дырэктарам адкрытага акцыянернага таварыства «Гарант-Сэрвіс» у горадзе Баранавічы Брэсцкай вобласці.

Член прэзідыума Баранавіцкай гарадской арганізацыі грамадскага аб’яднання «Белая Русь».

З’яўлялася дэпутатам Баранавіцкага гарадскога Савета дэпутатаў дваццаць пятага склікання. Выбіралася дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана юбілейнымі медалямі «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «65 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», медалём «За супрацоўніцтва» (Саюзная дзяржава).

Зноскі
------

1. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Манкевіч.
**Сафія Валянцінаўна Манкевіч** (4 жніўня 1952, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1974 годзе. У 1974—1977 гадах працавала інжынерам-архітэктарам праектна-канструктарскага бюро Мінскага абласнога выканаўчага камітэта. З 1977 г. — старшы лабарант кафедры тэорыі і гісторыі архітэктуры, з 1978 года — асістэнт кафедры архітэктуры прамысловых будынкаў Беларускага політэхнічнага інстытута.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: адміністрацыйна-бытавыя карпусы Слуцкага і Лагойскага (1978), Івянецкага (1981) ПМО[*удакладніць*], цэх пашыву адзення ў г.п. Узда (1981).

Аўтар навуковых артыкулаў і манаграфіі па архітэктуры мастоў, праблемах размяшчэння транспартных збудаванняў у розным асяроддзі. Упершыню ў Беларусі распрацавала базавую праграму курсу «Архітэктура мастоў, транспартных тунэляў і метрапалітэнаў».

Бібліяграфія
------------

* Архитектура мостов : История и современность / С. В. Манкевич. — Минск, 2009.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Манкевич София Валентиновна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar |
| Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-1405546 |
Ракайль
**Рака́йль** (ад фр.: rocaille, літар. драблёны камень, ракавіны) — матыў арнаменту — стылізаваная ракавіна, С- і S-падобныя завіткі, хвалістыя грабяні, языкі полымя і інш. Кампазіцыйныя вырашэнні ракайля разнастайныя: хвалісты веер, гірлянда, мудрагеліста выгнуты картуш, раслінныя матывы. Яго элементы звычайна не паўтараюцца, вылучаюцца экспрэсіяй. Пашырэнню ракайля ў еўрапейскім мастацтве садзейнічала кніга французскага мастака Я. Мандона «Першая кніга арнаментальных форм ракайляў і картушаў» (Парыж, 1736).

Матыў ракайля шырока выкарыстоўваўся ў беларускай архітэктуры, дэкаратыўна-прыкладным мастацтве, кніжнай графіцы. 

Тэрмін ракайль часам ужываюць для абазначэння стылю ракако.

Літаратура
----------

* Ракайль. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ракайль

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4284779-5 |
**Ракавінныя амёбы** (*Thecamoebina*), **ракавінныя караняножкі** (*Testacea*) — поліфілетычная група прасцейшых класа караняножак падтыпу саркодавых (*Sarcodina*).

Апісанне
--------

Ад амёб адрозніваюцца наяўнасцю дыска-, груша-, шара- або яйцападобнай ракавіны даўжынёю да 0,15 мм. Маюць ядро, пульсуючую і стрававальную вакуолі. 3 вусця ракавіны выступаюць 6 і больш псеўдаподый. Кормяцца бактэрыямі, водарасцямі, дэтрытам. Размнажаюцца пераважна простым дзяленнем (пры спрыяльных умовах некалькі раэоў за суткі).

Арэал і экалогія
----------------

Вядома некалькі соцень відаў. Пашыраны паўсюдна, жывуць у прэсных вадаёмах, балотах, імху, глебе; на Беларусі каля 30 відаў, найбольш трапляюцца арцэлы (*Arcella*), дыфлюгіі (*Difflugia*), эўгліфы (*Euglipha*) і інш.

Значэнне
--------

Корм для драпежных беспазваночных, бентасаедных рыб.

Літаратура
----------

* Ракавінныя амёбы // БЭ ў 18 т. Т. 13. Мн. 2001.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778236967 |
Сафіт са свяцільнямі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сафіт (архітэктура).
**Сафі́т** (ад італ.: soffitto — столь) — сцэнічная арматура, прызначаная для асвятлення сцэны наперадзе і ўверсе. Складаецца са свяцільняў рассеянага святла[ru], зманціраваных у секцыях, якія падвешаны да спецыяльных металічных фермаў і падымаюцца ці апускаюцца пры дапамозе грузавых пад’ёмаў або электраматора.

Літаратура
----------

* Сафіт // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сафіт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780295826 · NDL: 00561109 |
Неалітычная зямлянка (рэканструкцыя), Гленвуд, Аёва, ЗША
Дом-паўзямлянка (ЗША, Нью-Мексіка, 1940 г.)

Дом-паўзямлянка ў Ісландыі
**Зямлянка** — паглыбленае ў зямлю жыллё, прамавугольнае або круглявае ў плане, з перакрыццем з жэрдак або бярвення, засыпаных зямлёй.

Адзін з самых старажытных і паўсюль распаўсюджаных відаў уцепленага жылля; вядомая з эпохі неаліту. Усярэдзіне звычайна знаходзіўся ачаг, а ўздоўж сцен — нары. У славянскіх землях паўзямлянкі (зямлянкі з бервяновым зрубам, вялікая частка якога ўзвышаецца над зямлёй) захоўваліся да позняга Сярэднявечча XIII—XIV стагоддзяў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Зямлянка
**Стэфан Даніэль Патрык Ліў** (шведск.: Stefan Liv, 21 снежня 1980, Гдыня - 7 верасня 2011, Яраслаўская вобласць) — хакейны брамнік.

Біяграфія
---------

Ліў нарадзіўся ў горадзе Гдыня ў Польшчы пад імем польск. Patryk Śliż, але быў аддадзены ў прытулак яго біялагічнымі бацькамі, а пасля, калі яму было каля двух гадоў, прыняты шведскай сям'ёй. Пакінуў сваё арыгінальнае імя Патрык у якасці другога імя.

Ліў з'яўляўся стартавым брамнікам ў «HV71» і яго часта запрашалі ў зборную Швецыі. Ліў адыграў сваю першую гульню 18 студзеня 2000 года ў камандзе «HV71» супраць «Лулеа». Яго першае з'яўленне ў нацыянальнай зборнай было ў матчы супраць Чэхіі. Ліў быў абраны ў 2000 годзе на драфце НХЛ камандай «Дэтройт Рэд Уінгз» у чацвёртым раундзе, 102. Агульны нумар. 22 снежня 2005 ён быў прызначаны ў якасці трэцяга брамніка ў зборнай Швецыі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2006.

Ліў падпісаў гадавы кантракт з «Дэтройт Рэд Уінгз» у траўні 2006 года, але пачаў сезон 2006-07 ў «Гранд-Рапідс Грыфінс» (АХЛ). Быў выкліканы ў «Дэтройт Рэд Уінгз» 17 лістапада 2006. Аднак праз дзесяць дзён, Ліў вярнуўся ў «Гранд-Рапідс» гуляць супраць «Х'юстан Аэрас». Праз два дні, быў выкліканы ў «Storm Таледа» (ECHL).

Пасля аднаго сезона з арганізацыяй «Дэтройт Рэд Уінгз», гуляючы ў асноўным у «Гранд-Рапідс», ён падпісаў трохгадовы кантракт са сваім былым шведскім клубам, «HV71». У 2007/08, выйграў чэмпіянат Швецыі і быў узнагароджаны як гулец года ў Шведскай элітнай серыі.

У маі 2010 года падпісаў кантракт з «Сібір'ю». Менавіта дзякуючы намаганням Стэфана «Сібір» доўгі час ішла ў лідарах Усходняй канферэнцыі КХЛ і ўпершыню за доўгі час змагла прабіцца ў плэй-оф. Быў прызнаны заўзятарамі самым карысным гульцом сваёй каманды па выніках усяго сезону. Пазней Ліў вырашыў падпісаць кантракт тэрмінам на два гады з яраслаўскім «Лакаматывам».

Загінуў разам з камандай «Лакаматыў» 7 верасня 2011 г пры ўзлёце самалёта з яраслаўскага аэрапорта.

Дасягненні
----------

* Лепшы пачатковец шведскай элітсерыі (2001)
* Лепшы брамнік чэмпіянату Швецыі (2002)
* Лепшы гулец шведскай элітсерыі (2008).
* Прызнаны заўзятарамі самым карысным гульцом ХК Сібір (2011)

| ⛭Зборная Швецыі — Зімовыя Алімпійскія гульні 2006 — Чэмпіён |
| --- |
| Сцяг Швецыі | 
* 1 Ліў
* 2 Олунд
* 5 Лідстрэм
* 7 Крунваль
* 8 Бекман
* 11 Альфрэдсан
* 12 Д. Седзін
* 13 М. Сундзін
* 15 Хавелід
* 20 Х. Седзін
* 21 Форсберг
* 22 Аксельсан
* 23 Р. Сундзін
* 26 Польсан
* 29 К. Ёнсан
* 32 Тэлквіст
* 33 Модзін
* 34 Т’ернквіст
* 35 Лундквіст
* 37 Самуэльсан
* 40 Зетэрберг
* 51 Ханула
* 72 Ё. Ёнсан
* 96 Хольмстрэм
* трэнер: Бенгт-Оке Густафсан

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Elite Prospects (ігрок) · Eurohockey.com · hockeyDB · Olympedia · КХЛ · Алімпійскі камітэт Швецыі |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
Карта Антарктыды

**Зямля Каралевы Мэры** (англ.: Queen Mary Land) — частка тэрыторыі Усходняй Антарктыды паміж 92° 03' і 100° 04' усходняй даўгаты. На захадзе мяжуе з Зямлёй Вільгельма II, на ўсходзе — з Зямлёй Уілкса. Прыбярэжная частка — Бераг Праўды, які абмываецца морамі Дэйвіса і Моўсана. Ва ўсходняй частцы да берага прымыкае шэльфавы ледавік Шэклтана.

Амаль уся тэрыторыя ўяўляе сабой паверхню ледніковага покрыва, крута ўзнімаецца ад мора ў глыбіню мацерыка да вышыні 2500-3000 м; каля ўзбярэжжа — участкі, свабодныя ад лёду, дзе маюцца нязначныя выхады карэнных парод.

Зямля каралевы Мэры была адкрыта ў 1912 годзе аўстралійскай антарктычнай экспедыцыяй Дугласа Моўсана і названая ў гонар брытанскай каралевы Марыі Тэкскай.

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.8. Мн. 1999, С.49
**Зямля і воля** — рэвалюцыйная народніцкая арганізацыя, якая існавала ў Расійскай імперыі з 1860 па 1864 і з 1876 па 1879 год.

Ідэйным натхняльнікам першай арганізацыі быў Мікалай Чарнышэўскі. Арганізатары «Зямлі і волі» былі перакананыя ў непазбежнасці сялянскага паўстання ў 1863 годзе, да заканчэння тэрміну ўвядзення ў дзеянне палажэння аб сялянах, які адмяніў прыгоннае права, аб чым, на іх думку, сведчылі хваляванні, якія рушылі пасля абвяшчэння маніфеста аб сялянскай рэформе 1861 года. Грамадства мела цесныя сувязі з замежнымі левымі актывістамі, такімі як Бакунін і Герцэн. У 1864 годзе таварыства самаліквідавалася з прычыны няздзейсненага прагнозу аб сялянскім паўстанні і паражэння паўстання на тэрыторыі Беларусі і Польшчы.

У 1876 годзе ў Санкт-Пецярбургу была заснавана «Паўночная рэвалюцыйна-народніцкая група», якая з 1878 года пачала называцца «Зямля і воля» ў памяць аб арганізацыі 1860-ых гадоў. Стварэнню «Зямлі і волі» папярэднічала абмеркаванне народнікамі няўдалага досведу «хаджэння ў народ». У выніку былі вызначаны асновы праграмы «Зямлі і волі» (канчаткова прынята ў маі 1878 года), якая адлюстравала тэарэтычныя палажэнні, вылучаныя Міхаілам Бакуніным. Сваёй канчатковай мэтай сябры «Зямлі і волі» абвясцілі ўвядзенне «анархіі і калектывізму». Для падрыхтоўкі рэвалюцыі члены арганізацыі лічылі неабходным: актывізаваць незадаволенасць у народзе, якая ўжо існавала, на іх думку, у тым ліку з дапамогай арганізацыі пастаянных «паселішчаў і прытонаў» рэвалюцыянераў у вёсцы, прыцягваць на свой бок рэлігійныя секты і «разбойніцкія банды», уладкоўваць бунты, дэманстрацыі, стачкі і для вядзення прапаганды ў войску - афіцэрскія гурткі, весці «сістэматычнае знішчэнне найбольш шкодных або выбітных асоб з урада і наогул людзей, якімі трымаецца той ці іншы ненавісны нам парадак».

Дзейнасць землявольцаў не знайшла водгуку ў сялян. З пачатку 1878 года ў арганізацыі ўтварылася дзве групоўкі, «палітыкі» і «вясковікі». Першая групоўка настойвала на сістэматычным ужыванні тэрарыстычных метадаў, другая ж настойвала на працягу старой тактыкі. Рознагалоссі паміж дзвюма групамі прывялі да расколу «Зямлі і волі» ў сярэдзіне 1879 года на дзве арганізацыі - «Народную волю» і «Чорны перадзел».

Літаратура
----------

* Лінкоў Я. І. (1964) (in ru). *Ре­во­лю­ци­он­ная борь­ба А. И. Гер­це­на и Н. П. Ога­ре­ва и тай­ное об­ще­ст­во «Зем­ля и во­ля» 1860-х гг.*. М..
* (in ru)*Ре­во­лю­ци­он­ная на­род­ни­че­ская ор­га­ни­за­ция «Зем­ля и во­ля» (1876–1879 гг.)*. М.. 1961.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no2013092131 · NKC: kn20131031007 · VIAF: 142429367 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Смірнова.
**Сафія Леанідаўна Смірнова** (нар. 11 ліпеня 1934, Растоў-на-Доне) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1958 годзе. Працавала ў Маладзечне, з 1967 года — старшы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў, галоўны архітэктар праектаў у Белдзяржпраекце, БелНДІПгорадабудаўніцтва.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1969 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): генпланы, ПДП цэнтраў і жылых раёнаў Гродна (1969, 1970, 1971, 1975, 1978, 1979, 1982), Ліды (1972, 1974), Мсціслава (1974, 1976), Крычава (1976, 1980, 1983), Навагрудка (1977, 1986), Чачэрска (1980, 1982), ПДП жылога раёна Магілёва (1970, 1976), праекты размяшчэння будаўніцтва на чарговыя пяцігодкі ў Магілёве (1975), Гродне (1978), праекты рэгенерацыі гістарычнай забудовы Мсціслава (1985), Навагрудка (1987).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Смирнова София Леонидовна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Зямля Аляксандра I** — найбуйнейшы востраў Антарктыкі, плошча якога складае 43 250 км².

Востраў размешчаны за 20 км ад заходняга ўзбярэжжа Антарктыды ў моры Белінгсгаўзена і распасціраецца на 378 км у даўжыню і 200 км у шырыню. Даўжыня ўзбярэжжа складае 2185 км. Злучаны з кантынентам шэльфавым ільдом, і па гэтай прычыне яго цяжка знайсці на спадарожнікавых здымках. Самы высокі пункт на востраве размяшчаецца на вышыні 3140 метраў над узроўнем мора. Клімат на Зямлі Аляксандра I палярны, а сам востраў, практычна цалкам, знаходзіцца пад ільдом.

Зямля Аляксандра I была адкрытая 28 студзеня 1821 года расійскай экспедыцыяй Фадзея Белінгсгаўзена і Міхаіла Лазарава і названая ў гонар імператара Аляксандра I. Да 1940 года лічылася, што востраў адносіцца да антарктычнага матэрыку, чым тлумачыцца ўжыванне ў яго імені слова «зямля», а не «востраў».

У цяперашні час тэрытарыяльныя прэтэнзіі на востраў выказваюць Аргенціна, Чылі і Вялікабрытанія, аднак на міжнародным узроўні яны не прызнаныя. Вялікабрытанія мае на Зямлі Аляксандра I палярную станцыю.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Зямля Аляксандра I

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4343137-9 · LCCN: sh2006003313 · VIAF: 246936203 |
**Лешня** — археалагічныя помнікі — курганныя могільнікі каля в. Лешня Мазырскага раёна Гомельскай вобласці.

Курганны могільнік—1
--------------------

Знаходзіцца за 2 км ад вёскі, ва ўрочышчы Перахрэсце, на полі. 9 курганоў. У 1889 г. У. З. Завітневіч даследаваў 8 насыпаў вышынёй 0,4—1,6 м, дыяметрам 7—15 м. Пахавальны абрад — трупапалажэнне на гарызонце і ў ямах глыбінёй 0,9 м. У 4 курганах — рэшткі дамавін. Нябожчыкі арыентаваны галавой на захад. Суправаджальны інвентар — жалезны нож, сярэбраны медальён, бронзавыя і алавяныя кольцы, бронзавая спражка, 3 сердалікавыя пацеркі, адна — з горнага хрусталю, 2 трохкрамянёвыя скроневыя кольцы.

Курганны могільнік—2
--------------------

Знаходзіцца ва ўрочышчы Буклеўка, за 2 км ад вёскі. 43 курганы. У 1889 г. У. З. Завітневіч даследаваў 13 насыпаў вышынёй 0,7—1,15 м, дыяметрам 7—9 м. Пахавальны абрад — трупапалажэнне на гарызонце (12) і ў яме глыбінёй 0,7 м (1). У 6 пахаваннях знойдзены рэшткі дамавін. Суправаджальны інвентар — жалезныя нажы, бронзавыя спражкі, кольцы, крэсіва з крэменем, сярэбранае кальцо.

Літаратура
----------

* Завитневич, В. Из археологической экскурсии в Припятское Полесье // Чтения в Обществе истории и древностей российских. Кн. IV. — Киев, 1890.
* Лысенка, П. Ф. Лешня / П. Ф. Лысенка // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 14. — ISBN 978-985-11-0354-2.

Спасылкі
--------

* Лешня (археалагічныя помнікі) на сайце «Архіварта»
Частка плота на мяжы з Сербіяй
**Плот на мяжы Венгрыі і Сербіі** — драцяны бар'ер, пабудаваны Венгрыяй для прадухілення незаконнага ўвозу бежанцаў у краіну. Бар'ер уяўляе сабою металічны плот 4 метры вышынёй і 175 км даўжынёй. Рашэнне узвесці плот было прынята ў чэрвені 2015. Будаўніцтва пачалося ў ліпені таго ж года. У верасні было завершана будаўніцтва плота на мяжы з Сербіяй, а міністр замежных спраў Венгрыі заявіў, што плот можа быць падоўжаны ўздоўж мяжы з Румыніяй.

Прычынай узвядзення плота было рэзкае павелічэнне колькасці нелегальных мігрантаў у 2015 годзе і той факт, што пераважная большасць з іх паступае ў Венгрыю з боку Сербіі.

Зноскі
------

1. ↑  Мађарска одлучила: Дуж границе са Србијом ограда дуга 175 km и висока 4m Архівавана 20 чэрвеня 2015.
2. ↑  Румунија Ширење мађарске ограде неприхватљиво
3. ↑  Да ли ће ограда на граници спречити мигранте?

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Бар’ер на мяжы Венгрыі з Сербіяй на Вікісховішчы |
Руіны Курця-Веке — рэзідэнцыі Басарабаў у Бухарэсце — з бюстам самага знакамітага прадстаўніка дынастыі, Улада III Цэпеша
**Басара́бы** (рум. *Basarabilor*) — дынастыя кіраўнікоў княства Валахія з моманту яго заснавання напачатку XIV стагоддзя да сярэдзіны XVII стагоддзя. Назва паходзіць ад імя родапачынальніка — Басараба, асобы цюркскага, магчыма, кіпчакскага паходжання.

У XV стагоддзі дынастыя Басарабаў падзялілася на дзве канкуруючыя галіны — старэйшая насіла назву Данешці (у гонар заснавальніка, Дана I), а малодшая — Дракулешці (у гонар Улада II Дракула). Пераход у спадчыну прастола з гадамі станавіўся ўсё больш хаатычным, бо ўлада перадавалася не ад бацькі да сына, а легітымавалась баярскім саветам (хоць гэтыя выбары часцяком насілі фармальны характар). Манаполію Басарабаў на кіраванне Валахіяй перапыніў у 1592 годзе Аляксандр IV Злы — прадстаўнік дому Мушатаў, які традыцыйна кіраваў Малдавіяй. Напачатку XVII стагоддзя некалькі разоў на валашскі прастол узыходзілі прадстаўнікі роду Магіла і Краявеску, прычым апошнія лічылі сябе спадчыннікамі згаслай лініі Басарабаў-Данешці. Пазней прэтынзіі Краявеску на прыналежнасць да старэйшай галіны Басарабаў атрымалі ў спадчыну роднасныя ім Брынкавяну. Апошнім з нашчадкаў Улада II на валашскім прастоле быў Міхня III (у 1659 г.).

Імя Басарабаў парадаксальным чынам замацавалася за назвай вобласці Бесарабія, якая гістарычна ўваходзіла ў склад Малдаўскага княства і кіравалася не Басарабамі, а Мушатамі.

Гл. таксама
-----------

* Спіс кіраўнікоў Валахіі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Басарабы
* Радаводнае дрэва дому Басарабаў Архівавана 27 снежня 2003.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) |
Басейн Дняпра
**Басейн Дняпра** — вадазбор ракі Дняпро, размешчаны на тэрыторыі Беларусі, Расіі і Украіны. Агульная плошча — 531.817 км², з якіх на тэрыторыі Украіны размешчана 289.000 км², на тэрыторыі Беларусі — 118.000 км².

Вобласць вадазбору Дняпроўскага басейна мяжуе на паўночным захадзе з басейнамі беларускіх рэк Нёман і Заходняя Дзвіна; на паўночным усходзе — з басейнам расійскай ракі Волга; на ўсходзе — з басейнам ракі Северскі Данец; на паўднёвым усходзе — з некалькімі невялікімі вадасховішчамі, рэкі якіх упадаюць у Азоўскае мора; на захадзе — з басейнам польскай ракі Вісла; на паўднёвым захадзе — з басейнам Паўднёвага Буга. Паўднёвы край вадазборнай зоны мяжуе з невялікімі вадасховішчамі, рэкі якіх упадаюць у Чорнае мора. На поўдні водазборнай зоны, на захадзе ад Херсона рака праходзіць эстуарый Дняпроўска-Бугскага лімана па якім яна ўпадае ў Чорнае мора.

Самымі яркімі і найбуйнейшымі рэкамі басейна з’яўляюцца Дняпро агульнай даўжынёй 2.201 км, Дзясна даўжынёй 1.130 км і Прыпяць даўжынёй 761 км.

Значная частка тэрыторыі Беларусі ляжыць у межах Дняпроўскага басейна. Галоўны водападзел рачных басейнаў Беларусі аддзяляе басейны Дняпра, з аднаго боку, і Заходняй Дзвіны, Нёмана, Буга, з другога, і праходзіць па найбольш узвышанай частцы тэрыторыі з поўначы на поўдзень — па Аршанскім і Мінскім узвышшах, цераз Капыльскую граду і па паўднёва-заходняй ускраіне Палесся.

У басейне Дняпра працякае 15.380 малых рэк (каля 25 % ад іх агульнай колькасці ва Украіне) сумарнай даўжынёй 67.156 км, з іх 13.998 рэк даўжынёй 10 км і больш з сумарнай даўжынёй 35.041 км.

Літаратура
----------

* Дняпро // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 12136366f · LCCN: sh93002281 · SUDOC: 029817307 · VIAF: 89144648418252817210 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Піпін.
**Уладзімір Анатольевіч Піпін** (нар. 10 студзеня 1972, г. Орша, Віцебская вобласць) — беларускі скульптар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1991 годзе Мінскае мастацкае вучылішча, у 1997 годзе Беларускую акадэмію мастацтваў. 3 1994 года ўдзельнік мастацкіх выставак.

З 2005 года працуе на кафедры малюнка, жывапісу, скульптуры Беларускай акадэміі мастацтваў. Выкладае акадэмічны рысунак, дэкаратыўную пластыку і архітэктоніку. Распрацаваў метадычны дапаможнік «Асновы акадэмічнага рэльефа».

Член Беларускага саюза мастакоў.

Творчасць
---------

Полацк — калыска беларускай дзяржаўнасці
Працуе ў манументальнай, станковай і мемарыяльнай скульптуры. Матэрыял — граніт, бронза.

Сярод твораў: скульптуры князя Усяслава Чарадзея, «Шэры анёл» (Орша), «Сон воіна» (Магілёў), «Валькірыя» (Ломжа, Польшча), кампазіцыі «Тэатр», «Русалачка» (Сувалкі, Польшча), рэльеф «Старонкі да жыцця» (Мінск), памятнага знака «Полацк — калыска беларускай дзяржаўнасці» ў Полацку (арх. А. Сардараў), помніка Льву Сапегу ў Слоніме (у сааўтарстве з Іванам Міско і Сяргеем Логвіным).

Творы знаходзяцца ў галерэях і прыватных калекцыях.

Помнік пісьменніку Івану Шамякіну ў Добрушы (у сааўтарстве з Канстанцінам Касцючэнкам).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Піпін Уладзімір Анатольевіч
2. ↑  Кафедра малюнка, жывапісу і скульптуры Архівавана 2 верасня 2019.
3. ↑  Ад Рагвалода да святой Еўфрасінні. У Полацку з’явіўся помнік беларускай дзяржаўнасці Архівавана 25 верасня 2019.
4. ↑  «Полацк — калыска беларускай дзяржаўнасці». 19 Чэрвеня 2017
5. ↑  Помнік Льву Сапегу ўстанавілі ў Слоніме 22.08.2019
6. ↑  У скверы на праспекце Міра адбылося ўрачыстае адкрыццё помніка народнаму пісьменніку Беларусі Івану Шамякіну

Спасылкі
--------

* Піпін Уладзімір Анатольевіч
**Барэ́цкая дуброва** — батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Размешчана за 1 кіламетр на поўнач ад вёскі Кушняры, за 200 метраў на захад ад будынка Барэцкага лясніцтва, выдзел 7 квартала № 182. Дуброва ялова-грабова-чарнічная. Плошча дубровы складае 3,6 га. Узрост дрэў 110—120 гадоў, вышыня 24 м, дыяметр 0,6 м. Эталоннае насаджэнне дубу з рэдкім удзелам у ніжніх ярусах грабу звычайнага, елкі еўрапейскай. Ахоўны статус нададзены ў 1963 годзе.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.