**Хо́цімскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Магілёўскай вобласці, самы ўсходні рэгіён Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — гарадскі пасёлак Хоцімск.

Геаграфія
---------

Плошча раёна складае 858,9 км². На поўначы і паўночным усходзе мяжуе з Ершыцкім раёнам Смаленскай вобласці (працягласць мяжы — 39 км), на ўсходзе — з Клятнянскім раёнам (15 км), на поўдні — з Суражскім раёнам (44 км) Бранскай вобласці Расійскай Федэрацыі. На паўднёвым захадзе і захадзе мяжуе з Касцюковіцкім раёнам (45 км), на паўночным захадзе — з Клімавіцкім раёнам (25 км) Магілёўскай вобласці. Працягласць раёна з поўначы на поўдзень — 46 км, а з усходу на захад — 32 км.

У геамарфалагічным плане тэрыторыя раёна ўваходзіць у склад Аршанска-Магілёўскага плато, водналедавіковай раўніны часоў валдайскага абледзянення, перапрацаванай водна-акумуляцыйнымі працэсамі. У мінулым значную частку тэрыторыі займалі лясы, сёння лясы займаюць 32 %. Раён размешчаны ў зоне змешаных лясоў.

Асноўныя віды дзікіх жывёл па раёне: лось, дзік, казуля, выдра, бабёр, тхор цёмны, воўк, норка, куніца, лісіца чырвоная.
Асноўныя рэкі — Беседзь з прытокамі Еленка, Альшоўка, Жадунь, Благаўка, Войская, Мурашка.

Самае вялікае возера — Святое возера, якое знаходзіцца каля вёскі Юзяфоўка. У раёне створаны 10 штучных сажалак агульнай плошчай 212 га, якія выкарыстоўваюцца для патрэб гаспадарак і часткова для развядзення і лоўлі рыбы. Балоты займаюць у раёне 349 га, працягласць асушаных (меліяратыўных) каналаў 382 км.

Раён мае запасы торфу — 5 радовішчаў займаюць плошчу больш 380 га. Гэта месцараджэнні: Ягаднае, Лобня, Рэначча, Воўчае, Зайцаў вугал.

У раёне разведаны і часткова выкарыстоўваюцца радовішчы сапрапелі з Святога возера размешчанага на зямлі Хоцімскага лясніцтва каля в. Юзяфоўка. Яшчэ на тэрыторыі раёна разведана некалькірадовішчаў трапелу, найбуйнейшая з якіх «Стальнос», два радовішчы даламіту каля в. Горня і в. Шаладонаўка. Адкрыты 2 радовішчы будаўнічых пяскоў каля в. Ганнаўка. У раёне ёсць таксама 6 радовішчаў гліны, запасы якіх складаюць 3 тыс. 042 м³. У раёне разведаны 4 радовішчы мелу, буйнейшае — «Лазоўскае» — 0,57 млн. т. На тэрыторыі раёна знойдзены запасы фасфарытаў.

Гісторыя
--------

Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Калінінскай акругі БССР. Цэнтр — мястэчка Хоцімск. 20 жніўня 1924 года раён падзелены на 14 сельсаветаў: Альшоўскі, Арлоўскі, Баханскі (Баханоўскі), Бярозкаўскі, Бяседавіцкі, Васілёўскі, Вялікаліпаўскі (Ліпаўскі), Дубраўскі, Ельненскі (Яльнянскі), Забялышынскі, Трасцінскі, Хоцімскі, Чарняўскі, Шаладонаўскі. 21 жніўня 1925 года Шаладонаўскі сельсавет перайменаваны ў Кацярынпольскі. 24 верасня 1926 года Хоцімскі сельсавет скасаваны, Альшоўскі сельсавет перайменаваны ў Елавецкі. З 9 чэрвеня 1927 года раён у складзе Магілёўскай акругі. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 8 ліпеня 1931 года раён скасаваны: Арлоўскі і Забялышынскі сельсаветы далучаны да Клімавіцкага раёна, Баханскі (Баханоўскі), Бярозкаўскі, Бяседавіцкі, Васілёўскі, Вялікаліпаўскі (Ліпаўскі), Дубраўскі, Елавецкі, Ельненскі (Яльнянскі), Кацярынпольскі, Трасцінскі і Чарняўскі сельсаветы — да Касцюковіцкага раёна.

12 лютага 1935 года раён утвораны зноў, у яго склад перададзены Арлоўскі і Забялышынскі сельсаветы Клімавіцкага раёна; Батаеўскі, Баханскі (Баханоўскі), Бярозкаўскі, Бяседавіцкі, Васілёўскі, Вялікаліпаўскі (Ліпаўскі), Дубраўскі, Елавецкі, Ельненскі (Яльнянскі), Кацярынпольскі, Трасцінскі і Чарняўскі сельсаветы Касцюковіцкага раёна. У 1935 годзе Кацярынпольскі сельсавет перайменаваны ў Першамайскі. З 20 лютага 1938 года раён у складзе Магілёўскай вобласці. 20 верасня 1938 года Хоцімск атрымаў статус гарадскога пасёлка. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Васілёўскі і Дубраўскі сельсаветы, 11 сакавіка 1960 года — Арлоўскі, Елавецкі, Ельненскі і Першамайскі сельсаветы. 17 красавіка 1962 года раён скасаваны, Забялышынскі і Трасцінскі сельсаветы перададзены Клімавіцкаму раёну, Батаеўскі, Баханскі, Бярозкаўскі, Бяседавіцкі, Вялікаліпаўскі, Чарняўскі сельсаветы і гарадскі пасёлак Хоцімск — Касцюковіцкаму раёну.

30 ліпеня 1966 года раён утвораны зноў, уключаў гарадскі пасёлак Хоцімск, Батаеўскі, Баханскі, Бярозкаўскі, Бяседавіцкі, Вялікаліпаўскі, Забялышынскі і Чарняўскі сельсаветы. 15 студзеня 1971 года ўтвораны Трасцінскі сельсавет. 20 кастрычніка 1995 года Хоцімскі раён і гарадскі пасёлак Хоцімск аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку. 7 верасня 2000 года ўтвораны Янаўскі сельсавет, які 23 снежня 2009 года скасаваны. 5 снежня 2011 года скасаваны Чарняўскі сельсавет, 20 верасня 2013 года — Батаеўскі і Баханскі сельсаветы.

Дэмаграфія
----------

Насельніцтва раёна складае 10,2 тыс. чалавек (2018 год). Станам на 2021 год усяго разам з Хоцімскам у раёне налічваецца 65 населеных пунктаў. Раён падзелены на сельскіх саветаў: Бярозкаўскі, Бяседавіцкі, Вялікаліпаўскі, Забялышынскі і Трасцінскі.

Транспарт
---------

Праз раён праходзяць аўтадарогі Хоцімск — Клімавічы і Хоцімск — Касцюковічы.

Старшыні райвыканкама
---------------------

* красавік 2001 — чэрвень 2005 — Мікалай Фёдаравіч Чэпікаў;
* з 16 сакавіка 2020 — Міхаіл Мікалаевіч Куксянкоў.
* з 27 сакавіка 2023 — Геварг Гарнікавіч Мелканян.

Вядомыя асобы
-------------

* Іван Раманавіч Брайцаў, савецкі матэматык
* Надзея Андрэеўна Ермакова, Заслужаны эканаміст Рэспублікі Беларусь
* Ерафей Васілевіч Касценіч, расійскі хірург беларускага паходжання
* Іван Захаравіч Сурта, беларускі дзяржаўны дзеяч, 3-і прэзідэнт АН БССР

Зноскі
------

1. 1 2 3  Вынікі перапісу 2009 года
2. ↑  «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь» (па стане на 1 студзеня 2011 г.)
3. ↑  GeoNames — 2005. Праверана 9 ліпеня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>
4. ↑  Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области
5. ↑  Решение Могилевского областного Совета депутатов от 5 декабря 2011 г. № 12-15 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области
6. ↑  Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20 сентября 2013 г. № 22-12 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области Архівавана 29 снежня 2021.
7. ↑  Упраўленцы мясцовай вертыкалі, дырэктары прадпрыемстваў і намеснікі міністраў. Кадравы дзень у Прэзідэнта // БелТА. 27 сакавіка 2023

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

Спасылкі
--------

* Інфармацыя на партале Магілёўскай вобласці(недаступная спасылка)
* Карты і агульныя звесткі на emaps-online
* Славутасці на партале globustut.by(недаступная спасылка)

| ⛭**Хоцімскі раён** |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Гарадскія пасёлкі | Хоцімск |  |
| Сельсаветы | 
* Бярозкаўскі с/с
* Бяседавіцкі с/с
* Вялікаліпаўскі с/с
* Забялышынскі с/с
* Трасцінскі с/с

 |

 |
| 

| Былыя сельсаветы |
| --- |
| 
* Батаеўскі с/с
* Баханскі с/с
* Чарняўскі с/с
* Янаўскі с/с

 |

 |

| ⛭Магілёўская вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Асіповіцкі
* Бабруйскі
* Быхаўскі
* Бялыніцкі
* Глускі
* Горацкі
* Дрыбінскі
* Касцюковіцкі
* Кіраўскі
* Клімавіцкі
* Клічаўскі
* Краснапольскі
* Круглянскі
* Крычаўскі
* Магілёўскі
* Мсціслаўскі
* Слаўгарадскі
* Хоцімскі
* Чавускі
* Чэрыкаўскі
* Шклоўскі

 | Герб Магілёўскай вобласціГерб Магілёўскай вобласці |
| Гарады | 
* Асіповічы
* Бабруйск1
* Быхаў
* Бялынічы
* Горкі
* Касцюковічы
* Кіраўск
* Клімавічы
* Клічаў
* Круглае
* Крычаў
* **Магілёў**1
* Мсціслаў
* Слаўгарад
* Чавусы
* Чэрыкаў
* Шклоў

 |
| Пгт | 
* Глуск
* Дрыбін
* Краснаполле
* Татарка
* Хоцімск
* Ялізава

 |
| 1горад абласнога падпарадкавання |

| Хоцімскі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках |
| --- |
| 

| Хоцімскі раён у Калінінскай акрузе (1924—1927) |
| --- |
| Калінінская акруга існавала ў 1924—1927 гадах |
| Цэнтр | **Клімавічы** |
| Раёны | Бялынкавіцкі · Касцюковіцкі · Клімавіцкі · Краснапольскі · Крычаўскі · Мілаславіцкі · Мсціслаўскі · Расненскі · Хоцімскі · Чэрыкаўскі |

 |
| 

| Хоцімскі раён у Магілёўскай акрузе (1927—1930) |
| --- |
| Магілёўская акруга існавала ў 1924—1930 гадах |
| Цэнтр | **Магілёў** |
| Раёны | Быхаўскі · Бялыніцкі · Бялынкавіцкі (1927) · Журавіцкі · Кармянскі · Касцюковіцкі (з 1927) · Клімавіцкі (з 1927) · Краснапольскі (з 1927) · Крычаўскі (з 1927) · Лупалаўскі · Магілёўскі · Мілаславіцкі (1927) · Прапойскі · Хоцімскі (з 1927) · Чавускі · Чачэвіцкі · Чэрыкаўскі (з 1927) · Шклоўскі |

 |
| 

| Хоцімскі раён у Магілёўскай вобласці БССР (1938—1962, з 1966) |
| --- |
| Магілёўская вобласць БССР існавала ў 1938—1990 гадах |
| Цэнтр вобласці | Магілёў |
| Раёны | Асіповіцкі (да 1944, 1954—1962, з 1965) · Бабруйскі (да 1944, з 1954) · Быхаўскі · Бялыніцкі · Бярэзінскі (да 1944) · Глускі (1960—1962, з 1966) · Горацкі · Дрыбінскі (да 1959, з 1989) · Касцюковіцкі · Кіраўскі (да 1944, з 1954) · Клімавіцкі · Клічаўскі (да 1944, 1954—1962, з 1965) · Краснапольскі · Круглянскі (да 1959, з 1966) · Крычаўскі (да 1962, з 1965) · Магілёўскі · Мсціслаўскі · Прапойскі (з 1945 — Слаўгарадскі) (да 1962, з 1965) · Хоцімскі (да 1962, з 1966) · Чавускі · Чэрыкаўскі (да 1959, з 1966) · Шклоўскі |

 |