recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Асклепія́даў верш** — вершаваны памер антычнай (метрычнай) сістэмы вершаскладання, вынайдзены старажытнагрэчаскім паэтам Асклепіядам Самаскім (III ст. да н. э.). Гэты верш з'яўляецца па сутнасці мадыфікацыяй пентаметра, у якім першая і перадапошняя дактылічныя стопы ўсечаныя на адзін кароткі склад.

Асклепіядаў верш у беларускай літаратуры
----------------------------------------

У беларускай паэзіі асклепіядаў верш ужыты толькі адзін раз — у перакладзеным М. Багдановічам «Помніку» старажытнарымскага паэта Гарацыя: 

Лепшы медзі сабе памятнік справіў я,
Болей усіх пірамід царскіх падняўся ён,
Не зруйнуе яго сівер, ні едкі дождж,
Ні гадоў чарада, вечнага часу рух.
Не саўсім я памру, лепшая часць мяне
Не зазнае хаўтур; слава мая ўвесь час
Між патомкаў расці будзе, пакуль усхадзіць
Зможа з дзевай удвух на Капітоллі жрэц.

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Альшэўскі.
**Сяргей Сяргеевіч Альшэўскі** (15 мая 1984) — фінансавы дырэктар «Press Club Belarus», палітвязень, затрыманы і абвінавачаны ў час пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.

Пераслед
--------

Быў затрыманы 22 снежня 2020 года ў сядзібе «Press Club Belarus». У загараднай яго хаце прайшоў ператрус, па выніках якога былі забраны ўсе ноўтбукі ды банкаўскія карты.

Пасля затрымання Сяргея Альшэўскага даставілі на допыт у Дэпартамент фінансавых расследаванняў. Спачатку змясцілі ў ізалятар на вул. Акрэсціна, а затым перавялі ў СІЗА-1 у Мінску. 31 снежня 2020 года стала вядома, што ямму прад’яўлена абвінавачванне па ч. 2 артыкула 243 Крымінальнага кодэкса «Ухіленне ад выплаты сум падаткаў, збораў у асабліва буйным памеры».

13 студзеня 2021 года сумеснай заяваю адзінадцацці арганізацыяў (праваабарончы цэнтр «Вясна», Беларуская асацыяцыя журналістаў, Беларускі ПЭН-цэнтр ды інш.) Сяргей Альшэўскі разам з іншымі арыштаванымі супрацоўнікамі «Press Club Belarus» быў прызнаны палітычным зняволеным.

19 жніўня Сяргей Альшэўскі і супрацоўнікі «Прэс-клубу» выйшлі на волю паводле памілавання.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Заява аб прызнанні пяцярых затрыманых па справе Прэс-клуба палітычнымі зняволенымі  (бел.).  Праваабарончы цэнтр «Вясна» (14 студзеня 2021). Архівавана з першакрыніцы 10 красавіка 2021. Праверана 10 красавіка 2021.
4. ↑  facebook.com/pressclubbelarus
**Сяргей Сцяпанавіч Панізнік** (нар. 10 мая 1942, в. Бабышкі (цяпер не існуе) Даўгінаўскага сельсавета, Мёрскі раён) — беларускі паэт, празаік, публіцыст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў Магілёўскае медыцынскае вучылішча (1962), факультэт журналістыкі Львоўскага вышэйшага ваенна-палітычнага вучылішча (1967). Ваенны журналіст, член Саюза пісьменнікаў СССР (1967). З 1977 года працаваў у газеце «Вячэрні Мінск», з 1980 — на Дзяржтэлерадыё БССР, у 1982—1996 — у выдавецтве «Юнацтва», адначасова ў 1992—1994 — у Нацыянальным навукова-асветніцкім цэнтры імя Ф. Скарыны, у 1996—1999 — вучоны сакратар Літаратурнага музея Я. Купалы.

Творчасць
---------

Друкуецца з 1959 года (пад псеўданімам **Сяргей Папар**). У зборніках паэзіі «Кастры Купалля» (1967), «Палявая пошта» (1972), «Крона надзеі» (1975), «Чало і век» (1979), «Слова на дабрыдзень» (1982), «Мацярык» (1984), «Стырно» (1989), «А пісар земскі…» (1994), «Сустрэча роднасных сусветаў» (1997) — услаўленне роднага краю і яго духоўнай спадчыны, пераемнасці пакаленняў, філасофскі роздум над часам і гісторыяй свайго народа.

Аўтар кнігі публіцыстыкі «Пасля вогненных вёсак…» (1980), дакументальнай аповесці «Браніслава» (1985), «Асвейская трагедыя» (1992) пра Саласпілскі лагер смерці.

Піша для дзяцей: зборнікі вершаў «Адкуль вясёлка п’е ваду» (1981), «Жыцень» (1986), «Мы — грамацеі» (1989), «Золкая зёлка» (1999).

У перыядычным друку выступае па праблемах сучаснага літаратурнага працэсу.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём 100 гадоў БНР Рады Беларускай Народнай Рэспублікі.

Зноскі
------

1. ↑  Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100

Літаратура
----------

* Панізнік Сяргей Сцяпанавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал. Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 1996. — Т. 12. — С. 46.
* Панізнік Сяргей // Беларускія пісьменнікі: біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / пад рэд. А. В. Мальдзіса. — Мн. 1994. — Т. 4. — С. 449.
* Панізнік Сяргей // Беларускія пісьменнікі: 1917—1990 / Уклад. А. Гардзіцкі. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. ISBN 5-340-00709-X
* Панізнік Сяргей // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Міёрскага раёна / рэдкал. Г. М. Маняк [і інш.]. — Мн. 1998. — С. 534—535.
* Скобла, М. Краса і сіла / М. Скобла // Звязда. — 2002. — 2 лют.

Спасылкі
--------

* Сяргей Панізнік. Кастры Купалля. Выканаўца — Васіль Белацаркоўскі (аудыё)
**Аслан Фархадавіч Везіраў** (13 снежня 1910, с. Зюмюрхач, Бардзінскі раён, Азербайджан — 18 мая 1988, Баку) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

У 12 гадоў стаў курсантам Закаўказскай ваенна-падрыхтоўчай школы (1922—1928), затым курсантам Ленінградскага ваенна-інжынернага вучылішча (1928—1930). Пасля заканчэння вучылішча служыў спачатку ў Баку, затым у Кіеўскай і Харкаўскай акругах.

У пачатку Вялікай Айчыннай вайны ваяваў на Заходнім і Паўночна-Каўказскім франтах. З ліпеня 1943 года палкоўнік А. Ф. Везіраў узначаліў 51-ю Чырвонасцяжную інжынерна-сапёрную брыгаду ў складзе 3-га Украінскага фронта. У 1944—1945 гадах — камандзір 1-й гвардзейскай інжынерна-сапёрнай брыгады 2-га Беларускага фронта, якая фарсіравала Дняпро ў раёне Магілёва і ўдзельнічала ў вызваленні горада. За выдатныя баявыя дзеянні брыгада атрымала найменне «Магілёўскай».

Дэмабілізаваўшыся з радоў Чырвонай Арміі ў 1947 годзе, гвардыі палкоўнік А. Ф. Везіраў працаваў на розных пасадах у народнай гаспадарцы. Быў дэпутатам Вярхоўнага Савета Азербайджанскай ССР, узначальваў рэспубліканскае таварыства паляўнічых і рыбаловаў. З 1964 года старшыня Бакінскай секцыі Савецкага камітэта ветэранаў вайны. Вёў вялікую грамадскую работу па выхаванню маладога пакалення.

Узнагароды
----------

Герой Савецкага Саюза (1945). Узнагароджаны ордэнам Леніна, чатырма ордэнамі Баявога Чырвонага Сцяга, ордэнамі Кутузава 2-й ступені, Багдана Хмяльніцкага 3-й ступені, Айчыннай вайны 1-й ступені, медалямі.

4 красавіка 1986 года быў удастоены звання «Ганаровы грамадзянін горада Магілёва».

Зноскі
------

1. ↑  Везіраў Аслан Фархадавіч

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сарока.
**Сяргей Сарока** (25 красавіка 1902, Вільня, Віленская губерня, Расійская імперыя — 1 снежня 1941, Янаў Падляскі, Беластоцкая акруга, Трэці рэйх) — беларускі палітычны і рэлігійны дзеяч, рэдактар, выдавец, публіцыст, пісьменнік.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Паходзіў з беларускай праваслаўнай сям’і: бацькі — Якуб і Марыя (з дому Балушкаў) Сарокі. Скончыў Віленскую беларускую гімназію. Вучыўся на факультэце права Віленскага ўніверсітэта імя Стафана Баторыя (1930—1935). Сябра Акадэмічнага гуртка беларусаведы (1934—1935). Прымаў удзел у дзейнасці Беларускага студэнцкага саюза і студэнцкай карпарацыі «Скарынія».

Падтрымліваў ідэю аўтакефальнасці праваслаўнай царквы і яе беларусізацыі ў Заходняй Беларусі. Уваходзіў у склад рэдакцыйнай групы праваслаўнага часопіса «Сьветач Беларусі». Ачольваў «Беларускую Нацыяналістычную Сябрыну» і выдаваў газету «Беларусь працы». Звязаны з нацыянальна-рэлігійнай групоўкай Ф. Вернікоўскага і У. Більдзюкевіча.

У пачатку Другой сусветнай вайны знаходзіўся ў Варшаве, дзе пэўны час працаваў разам з Ф. Акінчыцам у беларускіх грамадска-палітычных арганізацыях. Пасля трох месяцаў працы не знайшоў з ім паразумення і выехаў у вёску. Пазней жыў на Белападляшшы. Займаў пасаду войта воласці Лазаў, а пасля выконваў абавязкі бурмістра ў в. Янаве Падляскім.

Паводле звестак А. Клімовіча і П. Ластаўка ў 1940 г. хварэў на тыф. Аслаблены пасля хваробы, памёр 1 снежня 1941 года ад запалення лёгкіх у Янаве Падляскім.

Спасылкі
--------

* Сарока Сяргей // Беларускі нацыяналізм: Даведнік / Укладальнік Пятро Казак. — Менск: Голас Краю, 2001. — 46 с.
* *Юрась Гарбінскі.* Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны. — Менск-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. — ISBN 985-6318-65-3.
**Янка (Іван Іванавіч) Трацяк** (нар. 17 сакавіка 1956 г. в. Труханава, Смаргонскі раён) — беларускі культуролаг, пісьменнік.  Сябар  Саюза беларускіх пісьменнікаў.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Вучыўся ў Ракавецкай і Вярэбушскай базавых школах Смаргонскага раёна, скончыў СПТУ № 18 у г. Ашмяны (1974). Служыў у войску (1975—1977), працаваў выпрабавальнікам-кіроўцам на Мінскім трактарным заводзе (1977—1979). Скончыў філалагічны факультэт Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці беларуская мова і літаратура, руская мова і літаратура (1985). Працаваў настаўнікам у школах Смаргонскага, Ашмянскага і Гродзенскага раёнаў (1985—1991). Ад 1991 г. — на кафедры беларускай культуры Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта (ГрДУ) імя Янкі Купалы (навуковы супрацоўнік, лабарант, загадчык лабараторыі, выкладчык, ад 2001 — дацэнт). Скончыў (завочна) аспірантуру па спецыяльнасці «тэорыя і гісторыя культуры» (1997) пры ГрДУ. У 2000 г. абараніў дысертацыю на ступень кандыдата культуралогіі па тэме «Культурна-асветніцкая дзейнасць беларускіх каталіцкіх святароў (пачатак ХХ ст. — 1939 г.)». Атрымаў званне дацэнта культуралогіі (2003). У дадзены момант — дацэнт кафедры турызму і культурнай спадчыны ГрДУ імя Янкі Купалы.

Навуковая і педагагічная дзейнасць
----------------------------------

Як навуковец з’яўляецца аўтарам каля двухсот публікацый на тэмы гісторыі беларускай культуры, гісторыі рэлігіі і канфесійнага руху, турыстыкі. Аўтар грунтоўных даследаванняў у Беларусі і ў свеце тэмы Беларускага каталіцкага духавенства; выдаў манаграфіі: «Беларускае каталіцкае духавенства ля вытокаў сацыякультурнай ідэнтыфікацыі» (2013) і «Беларускае каталіцкае духавенства ў сацыякультурным працэсе першай паловы ХХ стагоддзя. У 2 ч. Ч. 1» (2019).

Педагагічная дзейнасць рэалізавалася ў распрацоўцы новых праграм і курсаў для студэнтаў розных факультэтаў універсітэта: «Беларуская культура ў кантэксце еўрапейскай культуры», «Біблія ў кантэксце беларускай культуры», «Рэлігія ў сістэме беларускай культуры», «Канфесійны рух у Беларусі», «Ментальнасць беларусаў», «Тапанімія Беларусі», «Культурна-пазнавальны турызм» і іншыя. З’яўляецца аўтарам трох навучальных дапаможнікаў: «Біблія ў кантэксце беларускай культуры» (2003), «Уводзіны ў турызм: метад. рэк.» (2011), «Культурны турызм…» (2014).

Літаратурная дзейнасць і творчасць
----------------------------------

Дэбютаваў апавяданнем «На парадку дня» («Вожык», 1991, № 8). Аўтар кніг: «Партрэты ў інтэр’еры Гародні: пародыі, эпіграмы» (2013) і «Саветы» (заходнебеларускі раман-хроніка, 2015). Галоўны рэдактар і ўкладальнік літаратурнага альманаху Гродзенскага аддзялення Саюза беларускіх пісьменнікаў «Новы Замак» (ад № 6, 2017).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага універсітэта імя Я. Купалы: біяграфічны даведнік. — Гродна, 1999.
* Пяткевіч А. Людзі культуры з Гродзеншчыны: даведнік. — Гродна, 2000.
* Сяргей Чыгрын. Янка Трацяк: «Галоўнае, каб дапісаць тое, што распачата» // Czasopis, Беласток, 2019, № 5(324).

Спасылкі
--------

* Архівавана 30 студзеня 2020.
*
**Сяргей Сцяпанавіч Бульчык** (23 лістапада 1909, г. Мінск — 1996) — беларусі і рускі савецкі акцёр. Народны артыст БССР (1959).

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння студыі БДТ-1 з 1937 года акцёр гэтага тэатра. Працаваў у тэатрах: Заслаўскім калгасна-саўгасным (з 1939), Пінскім абласным драматычным (1940—1941 і з 1946 года). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. З 1954 года ў Магілёўскім абласным драматычным тэатры.

Творчасць
---------

Акцёр шырокага творчага дыяпазону. Глыбокі псіхалагізм, выразны знешні малюнак, дакладныя дэталі адрозніваюць сатырычныя вобразы, створаныя Бульчыкам.

Найбольш значныя ролі ў нацыянальным рэпертуары: дзед Бадыль, Гудовіч, Туляга («Партызаны», «З народам», «Хто смяецца апошнім» К. Крапівы), Крыніцкі («Паўлінка» Я. Купалы), Лявон, дзед Цыбулька («Лявоніха на арбіце», «Таблетку пад язык» А. Макаёнка), Духонін («Гады навальнічныя» К. Губарэвіча). Стварыў вобраз У. І. Леніна ў спектаклях «Крамлёўскія куранты» і «Трэцяя патэтычная» М. Пагодзіна, «Імем рэвалюцыі» М. Шатрова  (руск.) (бел..

Сярод лепшых роляў рускай і замежнай класікі: Суніца («Рэвізор  (руск.) (бел.» М. Гогаля), Любім Тарцоў («Беднасць не загана  (руск.) (бел.» А. Астроўскага), Кутузаў («Даўным-даўно (п’еса)  (руск.) (бел.» А. Гладкова  (руск.) (бел.), Труфальдзіна  (руск.) (бел. Фарліпаполі («Слуга двух гаспадароў  (руск.) (бел.», «Тракціршчыца  (італ.) (бел.» К. Гальдоні), Шрусберы («Марыя Сцюарт» Ф. Шылера).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Бульчик Сергей Степанович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 90. — 737 с.

Літаратура
----------

* Бульчык Сяргей Сцяпанавіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 135. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* 25.11.2009 100 лет со дня рождения Сергея Степановича Бульчика Архівавана 4 сакавіка 2016.  (руск.)
* Сергей Бульчик // КИНО-ТЕАТР.Ру (руск.)(Праверана 28 чэрвеня 2023)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 128964 |
**Парцэляцыя** (польск.: Parcelacja, ад фр.: parcelle — часцінка) — раздрабленне зямельных надзелаў. У міжваеннай Польшчы, у тым ліку ў Заходняй Беларусі, дзе панавала буйное памешчыцкае землеўладанне, парцэляцыяй называлі разбіўку дзяржаўных, памешчыцкіх і так званых кінутых (землі бежанцаў, якія не вярнуліся на радзіму) зямель на дробныя ўчасткі (парцэлы, ад 2 да 20 га) і продаж іх праз дзяржаўны банк.

Адно з мерапрыемстваў аграрнай рэформы Польшчы ў 1920—[[1930-я гады. Асноўная мэта — узмацніць сацыяльную апору польскай дзяржавы на вёсцы — так званага кулака. Праводзілася паралельна з камасацыяй, асадніцтвам і ліквідацыяй сервітутаў на аснове законаў «Пра надзяленне зямлёй салдатаў польскай арміі» (1920) і «Пра парцэляцыю, камасацыю і асадніцтва» (1925).

У Заходняй Беларусі правядзенне парцэляцыі пачалося ў 1921 годзе, мела каланізатарскі характар. Польскі ўрад выкарыстаў яе для насаджэння на захопленых землях Заходняй Беларусі і Заходняй Украіны польскіх ваенных каланістаў — асаднікаў і ўмацавання мясцовага кулацтва, захаваўшы ў асноўным памешчыцкае землеўладанне. Прыкрываючыся парцэляцыяй, памешчыкі прадавалі горшыя землі па спекулятыўных (так званых рыначных) цэнах. Такая прыватная парцэляцыя ў народзе называлася «дзікай» парцэляцыяй. Цягам 1921—1925 гадоў у Заходняй Беларусі штогод прадавалася прыкладна 25 тысяч га дзяржаўных і 27 тысяч га памешчыцкіх зямель. Да 1934 года распарцэлявана блізу 600 тысяч га (каля 20 % памешчыцкіх зямель). Каля 80 % з іх трапіла ў рукі кулакоў і асаднікаў. Сяляне Заходняй Беларусі выступалі супраць такой аграрнай рэформы, у тым ліку супраць парцэляцыі ў падобным варыянце.

Спасылкі
--------

* ПАРЦЭЛЯЦЫЯ
Чалавек з Ліндау
**Чалавек з Ліндау** (англ.: Lindow man) — так назвалі чалавека, які памёр у эпоху жалезнага века, і які быў знойдзены ў тарфяным балоце Ліндау-Мос  (англ.) (бел. паблізу пасёлка Моберлі  (англ.) (бел. ў графстве Чэшыр, Англія.

З’яўляецца адным з найбольш добра захаваных балотных цел і адной з самых сенсацыйных археалагічных знаходак, зробленых у Вялікабрытаніі ў 1980-х гадах. Мясцовыя журналісты спачатку назвалі яго Пітам Маршам (гульня слоў з англійскай *peat marsh*, то бок тарфяное балота).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Оксфардскі біяграфічны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1260376818 · VIAF: 4807165628846442480006 |
| Гісторыя Зімбабвэ |
| --- |
|  |
| Мапунгубвэ |
| Каралеўства Зімбабвэ |
| Манаматапа |
| Бутуа |
| Розві |
| Мтваказі |
| Канцэсія Рада |
| Каланізацыя |
| Першая вайна з матабеламі |
| Другая вайна з матабеламі |
| Паўднёвая Радэзія |
| Федэрацыя Радэзіі і Ньясаленда |
| Радэзія |
| Вайна ў бушы |
| Зімбабвэ-Радэзія |
| Рэспубліка Зімбабвэ |
| Ваенны пераварот 2017 г. |

У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Радэзія.
**Паўднёвая Радэзія** (англ.: Southern Rhodesia) — назва брытанскага каланіяльнага ўладання ў Паўднёвай Афрыцы з 1924 па 1953 год, размешчанага на поўнач ад ракі Лімпопа і Паўднёва-Афрыканскага Саюза. У 1953 годзе ўвайшла ў склад Федэрацыі Радэзіі і Ньясаленда. Цяпер — тэрыторыя дзяржавы Зімбабвэ.

Паходжанне назвы
----------------

Тэрыторыя першапачаткова называлася «Паўднёвая Замбезі», а назва «Радэзія» увайшла ва ўжытак у 1895 годзе. Тэрмін «Паўднёвая Радэзія» увайшоў ва ўжытак у 1901 і выйшаў з ужытку ў 1964, пасля таго, як Паўночная Радэзія атрымала незалежнасць пад імем Замбія, а ўрад у Солсберы вырашыў адкінуць удакладненне і называцца проста «Радэзіяй». Аднак Вялікабрытанія не прызнала самастойнай змены назвы калоніяй, таму працягвала выкарыстоўваць поўную назву да 18 красавіка 1980 года, калі была афіцыйна абвешчана прызнаная метраполіяй Рэспубліка Зімбабвэ (аднак неафіцыйна брытанцамі нават у дэбатах у Палаце Абшчын выкарыстоўваўся і новы варыянт).

Радэзія атрымала назву ад прозвішча Сесіла Джон Родса, брытанскага будаўніка каланіяльнай імперыі, які быў адной з найважнейшых постацяў у брытанскай экспансіі ў Паўднёвай Афрыцы і які атрымаў права на распрацоўку мінеральных рэсурсаў у 1888 годзе шляхам дагавораў з уплывовымі мясцовымі правадырамі, такімі як канцэсія Руд і Мафацкі дагавор, падпісаны з каралём Лабенгулай з племя ндэбеле.

Брытанскі ўрад пагадзіўся, што кампанія Родса, Брытанская паўднёваафрыканская кампанія (БПАК), будзе кіраваць тэрыторыяй ад Лімпопа да возера Танганьіка як пратэктаратам. Каралева Вікторыя падпісала хартыю ў 1889 годзе.
**Курватура**(лац.: curvatura — крывізна) — нязначная, ледзь прыкметная крывізна прамалінейных частак будынка, якая ўжываецца для ліквідацыі аптычных скажэнняў (пры ўспрыманні будынка ў ракурсе) і для ўзмацнення пластычнай выразнасці архітэктуры. Курватура характэрная галоўным чынам для ордэрнай архітэктуры.

Курватура праяўляецца у нязначным выгіне гарызанталі, ўхілу вертыкалі, патаўшчэнне калон ў кутах будынка. Курватурам была прысвечана цэлая бібліятэка і, пачынаючы з Вітрувія, замацавалася традыцыя, згодна з якой яны тлумачыліся як сродак кампенсацыі нібыта непазбежнага правісання гарызанталяў ў глядзельным ўспрыманні. Упершыню выкарыстоўвалася Іктыніям пры будаўніцтве храма Апалона ў Басах. Разам з энтазісам з’яўляецца адным з галоўных выразных прыёмаў, якія выкарыстоўваюцца ў архітэктуры антычных культавых і грамадскіх збудаванняў.
**Паўднёвая готыка** (англ.: Southern Gothic) - літаратурны жанр, які развіўся ў ЗША ў першай палове XX стагоддзя (у перыяд т.зв. «паўднёвага рэнесансу») і ўвабраў у сябе шматлікія элементы класічнага гатычнага рамана (схільнасць да макабрычнага, гратэскнага, часам містычнага), але пры гэтым непарыўна звязаны з побытам і традыцыямі амерыканскага Поўдня. У адрозненне ад традыцыйнага гатычнага рамана, дзе асноўнай мэтай з'яўляецца стварэнне адпаведнай атмасферы, нагнятанне «жаху», для паўднёвай готыкі характэрны зварот да сацыяльных праблем - такім, як расізм, галеча, гвалт, - і асаблівая ўвага да культуры і традыцый паўднёвых штатаў.

Для паўднёвагатычнага рамана характэрны наступныя элементы:

* павышаная цікавасць да рэлігіі
* уключэнне ў апавяданне элементаў паўднёвага фальклору
* зварот да сацыяльных праблем (расізм, галеча, гвалт)
* матывы адчужэння і вар'яцтва.

Героі паўднёвагатычнага рамана - глыбока пашкоджаныя, якія нясуць на сабе цяжар віны або адчужэння персанажы. Месца дзеяння - амерыканская глыбінка, часта характарызуецца як «жабрацкая» і «запусцелая».

Асноўныя прадстаўнікі
---------------------

* Уільям Катберт Фолкнер
* Харпер Лі
* Карсан Мак-Калерс
* Тэнесі Уільямс
**Курган працоўнай славы** — курган у Наваполацку. Знаходзіцца ў прамысловай зоне горада, каля аўтабазы № 6.

Гісторыя
--------

У 1968 годзе ў гонар 10-годдзя заснавання горада і працоўнага подзвіга будаўнікоў-вадзіцеляў насыпаны Курган Працоўнай Славы. На яго вяршыні на бетоннай пляцоўцы размешчаны грузавік ЗІЛ-585 пад нумарам БЮ 19-20, вадзіцелем якога быў Дзмітрый Аністратаў.

Каля падножжа — дошка з надпісам-прысвячэннем: «Ад славы баявой — да славы працоўнай. Пад гэтым мемарыялам захоўваецца дот часоў Вялікай Айчыннай вайны 1941—1945 гг.».

Зноскі
------

1. ↑  Курган Працоўнай Славы.

Літаратура
----------

* Курган Працоўнай Славы // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 372.
* Курган Працоўнай Славы // Памяць: Полацк : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. С. С. Чарняўская; навук. рэд.: Г. В. Штыхаў, С. В. Тарасаў; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2002. — С. 842.
**.csnet** — псеўда-дамен верхняга ўзроўню, выкарыстоўваўся ў канцы 80-х гадоў для ідэнтыфікацыі хостаў, не падлучаных непасрэдна да Internet, але, магчыма, даступных праз міжсеткавыя шлюзы. У такіх выпадках суфікс паказваў, што гэтае імя даступна праз CSNET сетку. Гэты «дамен» быў адным з даменаў верхняга ўзроўню, якія на самай справе не знаходзіліся ў каранёвым дамене Internet, але выкарыстоўваліся пры адрасавання ў тыя часы, калі шырока былі распаўсюджаны сеткі, не звязаныя з Internet.

Спасылкі
--------

| ⛭Агульныя дамены верхняга ўзроўню |
| --- |
| Неспансуемыя | .biz ·  .com ·  .edu ·  .gov ·  .info ·  .mil ·  .name ·  .net ·  .org |
| Спансуемыя | .aero ·  .asia ·  .cat ·  .coop ·  .int ·  .jobs ·  .mobi ·  .museum ·  .pro ·  .tel ·  .travel ·  .xxx |
| Інфраструктура | .arpa |
| Прапанаваныя | .eco |
| Выдаленыя | .nato ·  .root |
| Зарэзерваваныя | .example ·  .invalid ·  .localhost ·  .test |
| Псеўда-дамены | .bitnet ·  .csnet ·  .ip ·  .local ·  .onion ·  .exit ·  .uucp  ·  .i2p  ·  .zet |
| Гл. таксама: **Нацыянальныя дамены верхняга ўзроўню ·  Альтэрнатыўныя каранёвыя серверы DNS** |
Вобласці, якія адносяць да Паўднёвай Украіны::     заўжды     часта
**Паўднёвая Украіна** (укр.: Південна Україна) — неафіцыйны тэрмін для азначэння рэгіёна Украіны, да якога звычайна адносяць тэрыторыю сучасных Адэскай, Мікалаеўскай, Херсонскай абласцей. Часта ў лік паўднёвых рэгіёнаў уключаюць Крым з Севастопалем і Запарожскую вобласці.

Буйныя гарады
-------------

* Адэса
* Бярдзянск
* Запарожжа
* Мелітопаль
* Мікалаеў
* Севастопаль
* Сімферопаль
* Херсон
* Ялта

Геаграфічныя асабівасці
-----------------------

Крайняя паўднёвая кропка — маяк на мысе Сарыч у Крыму, які мае каардынаты 44°23' паўн. ш. і 33°44' усх. д.

Спасылкі
--------

* Архівавана 26 лістапада 2011.

| ⛭Геаграфічныя вобласці Украіны |
| --- |
| 
* Паўночная Украіна

* Заходняя Украіна
* Цэнтральная Украіна
* Усходняя Украіна

* Паўднёвая Украіна

 | Герб Украіны |
**Падапечная тэрыторыя Самалі пад кіраваннем італьянскай адміністрацыі** (англ.: Trust Territory of Somaliland under Italian administration) — Падапечная тэрыторыя ААН, якая існавала на тэрыторыі былой калоніі Італьянскае Самалі ў 1949—1960 гадах.

У Другой сусветнай вайны Італьянскае Самалі было ў 1941 годзе падчас Усходнеафрыканскай кампаніі акупавана брытанскімі і паўднёваафрыканскімі войскамі, і на гэтай тэрыторыі стала дзейнічаць брытанская адміністрацыя. У лістападзе 1949 года па рашэнні ААН тэрыторыя была на 10 гадоў перададзена пад кіраванне Італіі, якая павінна была падрыхтаваць яе да незалежнасці. З 1 студзеня 1950 года Італія атрымала кантроль над сваёй былой калоніяй.

Афіцыйнымі мовамі тэрыторыі былі італьянская і самалійская (з арабскім алфавітам). Да 21 кастрычніка 1954 года афіцыйнымі сцягамі былі сцяг Італіі і сцяг ААН, у якасці герба таксама выкарыстоўваўся італьянскі; з 21 кастрычніка 1954 года ў афіцыйных мэтах сталі выкарыстоўвацца самалійскі герб, сцяг ААН і самалійскі сцяг.

1 ліпеня 1960 года Падапечная тэрыторыя Самалі, і Дзяржава Самаліленд (былое Брытанскае Самалі) аб'ядналіся ў Рэспубліку Самалі.
**Эсперанта-клуб** (калька з эсперантскага *Esperanto-klubo*; выкарыстоўваецца таксама словазлучэнне *Клуб эсперантыстаў*) - клуб, у якім сустракаюцца асобы, валодаючыя мовай эсперанта. Мясцовыя эсперанта-клубы з'яўляюцца ў пэўнай ступені асновай руха эсперантыстаў (хаця, гэта сітуацыя стала змяняцца з распаўсюджваннем інтэрнэта і са з'яўленнем магчымасці мець зносіны на эсперанта ў сеціве).

Эсперанта-клубы адрозніваюцца паміж сабой паводле цэлага шэрага параметраў:

* Наяўнасць пастаяннага памяшкання;
* рэгулярнасць і разнасатайнасць сустрэч;
* пастаянства склада ўдзельнікаў;
* арыентаванасць на пэўны ўзровень валодання эсперарнта;
* наяўнасць дадатковых мэт, акрамя звязаных з мовай (напрыклад, эсперанта-клуб настаўнікаў і студэнтаў, эсперанта-клуб медыкаў і г. д.);
* адносіны даагульнанацыянальнай арганізацыі эсперантыстаў;
* рэгулярнасць праваядзення курсаў эсперанта.

Спасылкі
--------

* "SCIO" - клуб навукоўцаў-эсперантыстаў
**Дун Цічан** (1555 — люты 1636) — кітайскі мастак, тэарэтык, каліграф і калекцыянер.

Біяграфія
---------

Дун Цічан нарадзіўся ў Хуаціне (цяпер гэта Сунцзян, раён Шанхая) у беднай, але адукаванай сям’і правінцыйнага школьнага настаўніка. Ён рана выявіў свае здольнасці: у 12 гадоў здаў іспыт грамадзянскай службы, атрымаўшы званне «урадавага студэнта» (шэн’юань) і месца ў школе прэфектуры. У 17 гадоў ён вытрымаў іспыт імператарскай службы, аднак быў удастоены толькі другога месца, бо паказаў дрэнны вынік у каліграфіі. Пасля гэтага каліграфія стала для яго асаблівым прадметам, у якім ён нястомна практыкаваўся, дасягнуўшы, у выніку, поспеху сярод знатакоў гэтага мастацтва. Ён старанна вывучаў стылі славутых старажытных майстроў ад Чжуна Яа (151—230 гг) і Ван Січжы (306—361 гг) да Юй Шынаня (558—638 гг) і Янь Чжэньціна (709—785гг); гэтаму занятку ён прысвяціў некалькі гадоў. У 1580 годзе Дун Цічан працаваў настаўнікам у доме самага вядомага калекцыянера таго часу Сян Юаньбяня. У 1589 годзе Дун Цічан быў прыняты на службу пры імператарскім двары, атрымаўшы высокую пасаду настаўніка. У 1590 годзе ён адправіўся ў Пекін, дзе стаў членам Імператарскай Акадэміі і настаўнікам сына імператара Ваньлі (1572—1620).

Зноскі
------

1. 1 2  Міжнародны ідэнтыфікатар стандартных найменняў — 2012. Праверана 15 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q423048'></a>
2. 1 2  Dong Qichang // Union List of Artist Names Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
3. ↑  China Biographical Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13407958'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12405582w · CBDB: 0035003, 0360684 · CiNii: DA01554245 · GND: 11862458X · ISNI: 0000 0000 8367 3278 · LCCN: n80149803 · NDL: 00317820 · NTA: 169217450 · LIBRIS: 285868 · SUDOC: 162252862 · VIAF: 27864416 · ULAN: 500125621 |

 |
**Шту́тгарт** (ням.: Stuttgart) — горад у Германіі, сталіца зямлі Бадэн-Вюртэмберг, адзін з найважнейшых прамысловых цэнтраў Германіі, важны культурны цэнтр.

Геаграфія
---------

### Клімат

Клімат Штутгарта — кантынентальны. У летнія месяцы, горныя масівы Шварцвальд і Швабскі Альб абараняюць горад ад сур’ёзнай непагадзі, аднак у гэты час года ў горадзе здараюцца і навальніцы. Узімку выпадае снег, які ляжыць толькі некалькі дзён. У цэнтры горада, названым мясцовымі жыхарамі як «Kessel» (ням. Кацёл), улетку заўсёды гарачэй і ўзімку снегу менш, чым у прыгарадзе.

Зіма ў Штутгарце доўжыцца з снежня па сакавік. Самы халодны месяц — студзень, з сярэдняй тэмпературай 0 °C. Снег не выпадае больш чым на некалькі дзён, адгак, згодна з метэаралагічнай дадзеных 2004 года ў гэты ж перыяд, снег праляжаў некалькі тыдняў. Лета цёплае, з сярэдняй тэмпературай 20 °C у самых гарачых месяцах лета - ліпені і жніўні. Лета звычайна доўжыцца з мая да верасня.


| **Клімат Штутгарта** |
| --- |
| Паказчык | Сту | Лют | Сак | Кра | Май | Чэр | Ліп | Жні | Вер | Кас | Ліс | Сне | Год |
| Сярэдні максімум, °C | 4,0 | 5,5 | 10,0 | 13,6 | 18,5 | 21,1 | 23,9 | 23,9 | 19,7 | 14,2 | 8,0 | 4,9 | 13,9 |
| Сярэдні мінімум, °C | −1,3 | −0,9 | 2,2 | 4,5 | 8,9 | 11,9 | 14,1 | 13,9 | 10,5 | 6,5 | 2,0 | −0,1 | 6,0 |
| *Крыніца: WMO* |

Адукацыя
--------

* Штутгарцкая дзяржаўная акадэмія выяўленчага мастацтва
* Штутгарцкі ўніверсітэт

Славутасці
----------

* Стары замак
* Музей Mercedes-Benz

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Георг Рудольф Векерлін
* Макс Хоркхаймер
* Оскар Шлемер, нямецкі мастак

У горадзе жыў і пахаваны беларускі палітычны і грамадскі дзеяч Дзмітрый Касмовіч (1909—1991).

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 3 красавіка 2023.
2. ↑  WMO: Weather Information for Stuttgart **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  WMO (2011). Архівавана з першакрыніцы 6 мая 2012. Праверана 27 мая 2011.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Штутгарт
**Гара Рагвалода і Рагнеды**, ці **Рагне́дзін Курга́н**, мясцовая назва **Царкоўка** — гарадзішча XII стагоддзя каля в. Перавоз Расонскага раёна. Размешчана на паўднёва-ўсходнім беразе возера Дрысы, паміж упадзеннем у возера р. Ушча і вытокам р. Дрыса.

Апісанне
--------

Памер 50×20 м, выцягнута з поўначы на поўдзень. Вышыня 10—12 м, густа зарасла лесам. Вядома з 1867 г. пад назвай Гара Рагвалода і Рагнеды, ці Рагнедзін Курган. Абследавалі ў 1974 г. Г. В. Штыхаў, у 1981 г. Т. С. Скрыпчанка. У паўночнай частцы гарадзішча ў 1970 г. Э. М. Зайкоўскі правёў шурфоўку. Культурны пласт 0,4 м. Знойдзены абломкі ганчарнай керамікі 12 ст. адзін фрагмент ляпной керамікі з арганічнай дамешкай у гліне і грабеньчатым арнаментам, другі — з арганічнай дамешкай і штрыхоўкай. На пляцоўцы гарадзішча знаходзіцца старадаўні каменны крыж. Раней тут знаходзілі каменныя свідраваныя сякеры. Помнік належыць да позняга неаліту ці ранняга бронзавага веку і Кіеўскай Русі. Раскопкі не праводзіліся.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Розанаў.
**Сяргей Рыгоравіч Ро́занаў** (7 верасня 1894, Масква — 9 студзеня 1957, Масква) — савецкі дзіцячы пісьменнік, празаік, драматург, тэатральны рэжысёр.

Біяграфія
---------

Навучаўся на медыцынскім факультэце Маскоўскага ўніверсітэта. У пачатку Першай сусветнай вайны перапыніў навучанне — працаваў у франтавым шпіталі, а у 1918 добраахвотнікам уступіў у Чырвоную Армію. Пасля дэмабілізацыі шмат працаваў з дзецьмі — удзельнічаў у арганізацыі піянерскіх лагераў, кіраваў дзіцячай мастацкай самадзейнасцю, сумесна з Н. І. Сац арганізаваў школу эстэтычнага выхавання дзяцей, а крыху пазней і Маскоўскі тэатр для дзяцей (у ім працаваў рэжысёрам). У 1924 годзе рэжысіраваў першы савецкі спектакль Маскоўскага тэатра для дзяцей «Будзь гатовы», у якім паставіў яшчэ некалькі спектакляў: «Камедыя пра Робін Гуда» (Заяіцкі), «Хто ў што гаразды» (Огнеў), і іншыя. У сааўтарстве з Н. І. Сац напісаў п’есу «Неграня і малпа» (1927) (п’еса была пастаўлена спачатку ў Маскоўскім тэатры для дзяцей, а затым і ў многіх тэатрах юнага гледачаах краіны і за мяжой). У 1928—1930 гадах працаваў мастацкім кіраўніком Другога Беларускага тэатра.

Усесаюзную вядомасць яму прынесла аповесць «Прыгоды Траўкі» (1928, 1951), у якой з незвычайнай цеплынёй і шчырасцю апісана адкрыццё свету дашкольнікаў.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2001

Літаратура
----------

* Театральная энциклопедия. Гл. ред. П. А. Марков. Т. 4 — М.: Советская энциклопедия, Нежин — Сярев, 1965, Стб. 629—630
* Розанаў Сяргей Рыгоравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 399—400. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Лабараторыя Фантастыкі |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 105576013X · ISNI: 0000 0000 5564 1105 · LCCN: n97865552 · LNB: 000155308 · NKC: jx20080315019 · NLP: A3063409X · NTA: 135663733 · SUDOC: 177957115 · VIAF: 16527739 |

 |
**Сяргей Розмысл** (29 верасня 1905, Санкт-Пецярбург — 28 жніўня 1969, Аўстралія) — беларускі грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Санкт-Пецярбургу ў сям’і паштальёна з Гродзеншчыны, якая ў 1922 годзе вярнулася ў Беларусь і пасялілася ў Гудзінішках (цяпер Воранаўскі раён). Удзельнік Беларускай краёвай абароны. Дэлегат на Другі Усебеларускі кангрэс ад Лідскай акругі.

У 1944 годзе выехаў у Германію. Удзельнічаў у XII Пленуме БЦР, які адбыўся 9 мая 1948 года ў Эльвангене, на якім Беларуская цэнтральная рада была абвешчана «выканаўчым і прадстаўнічым на эміграцыі органам незалежнай Беларускай Народнай Рэспублікі».

У 1950 годзе, адзін без сям’і, пераехаў у Аўстралію. Адзін са стваральнікаў аддзела Беларускага аб’яднання ў Аўстраліі ў Мельбурне, у якім займаў розныя пасады, у тым ліку і старшыні краёвага штаба (1955—1969).

Удзельнік Беларускага школьнага камітэта ў Мельбурне ў другой палове 1950-х гадоў. Член царкоўнай рады парафіі Святой Ефрасінні Полацкай (БПЦ) у Мельбурне. Удзельнік Беларускага Цэнтральнага Камітэта ў Вікторыі, Беларускага аб’яднання ў Вікторыі. Член Дэлегатуры БЦР у Аўстраліі.

Трагічна загінуў у аўтамабільнай катастрофе. Пахаваны на могілках Спрынгвейл у Мельбурне.

Вялікае ліставанне Розмысла захавалася ў архіве Дзмітрыя Касмовіча.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Лявон Юрэвіч, «Краіна Ды-Пі», Запісы БІНіМ, № 24, 2011, с.41, Менск, Нью-Ёрк
**Штучнае ахаладжэнне** - працэс паніжэння тэмпературы цела або асяроддзя з дапамогай спецыяльнай тэхнікі і прылад, процілеглы нагрэву.

У прыкладных мэтах (атрыманне штучнага холаду) дасягаецца адводам пэўнага колькасці цеплыні. У прамысловасці і тэхніцы штучны холад атрымліваюць у асноўным выкарыстоўваючы халадзільныя машыны і астуджальныя сумесі.

Для адносна кароткачасовага штучнага холаду ва ўмовах адсутнасці крыніцы энергіі ўжываюць акумулятары холаду альбо сухі лёд.

Устаноўкі для стварэння штучнага холаду - халадзільнікі і кандыцыянеры вырабляюць адбор цяпла альбо проста перамяшчэннем цепланосьбіта (напрыклад, паветра) з менш нагрэтых месцаў у ахалоджваныя, альбо па прынцыпе цеплавой помпы, шляхам стварэння каля ахалоджванай вобласці разрэджання для выпарэння вадкасці-цепланосьбіта, напрыклад, перапампоўваннем фрэона па трубках, альбо (радзей) пры дапамозе эфекту Пельтье.

Гл. таксама
-----------

* Замарозка
* Замярзанне
* Сістэма ахаладжэння
* Паветранае ахаладжэнне
* Вадкаснае ахаладжэнне
* Лазернае ахаладжэнне

Зноскі
------

1. ↑  *Холод искусственный*, БСЭ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4132435-3 · LCCN: sh85032186 · Microsoft: 69907114 · NDL: 00569361 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Туміловіч.

**Янка Туміловіч**, сапр.: **Іван Людвігавіч Туміловіч** (6(19) верасня 1905, в. Сяліба Ігуменскага павета Мінскай губерні, цяпер Бярэзінскі раён, Мінская вобласць — 21 студзеня 1938, ГУЛАГ) — беларускі паэт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў БДУ (1927). Жыў у Мінску. Працаваў выкладчыкам гісторыі, у рэдакцыях часопісаў. Член літаб'яднання «Маладняк». У 1927 г. стаў адным з заснавальнікаў «Пралетарска-сялянскай беларускай літаратурнай суполкі» («Пробліск»). У 1930-я гг. працаваў выкладчыкам Вышэйшай школы палітычнай асветы, у рэдакцыі газеты «Піянер Беларусі».

Арыштаваны 11.10.1936; 20.6.1937 Вярхоўным судом СССР прыгавораны да 7 гадоў пазбаўлення волі. Памёр у лагеры каля бухты Нагаева пад Уладзівастокам. Справа спынена 8.1.1940.

Творчасць
---------

Дэбютаваў у друку вершамі ў 1925 г. У 1926 годзе разам з Я. Бобрыкам і А. Звонакам выдаў паэтычны зборнік. Публікаваўся ў часопісе «Маладняк», газетах «Савецкая Беларусь», «Чырвоны сцяг», «Звязда», «Чырвоная змена», «Камунар Магілёўшчыны»; калектыўным зборніку «Дэкламатар» (1928). У пераважнай большасці вершы Туміловіча — гэта ўзоры пралеткультаўскага рамантызму 1920-х г. У 1927 годзе стаў адным з заснавальнікаў «Пралетарска-сялянскай беларускай літаратурнай суполкі» («Пробліск»). Аўтар паэмы «Ульянаў—Ленін», часткова апублікаванай у 1929—1930 гг. З 1930 г публікацыі Туміловіча знікаюць са старонак перыядычнага друку. Магчыма, гэта звязана з хваляй рэпрэсій у 1930-х гг.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 27. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6 (Т. 16).

Бібліяграфія
------------

* Пунсовае ранне: Вершы / У сааўтарстве. Мн. 1926;
* Полымя. 1960, № 6;
* Анталогія беларускай паэзіі: У 3 т. Т. 2. Мн. 1961.

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
* Міхнюк, У. Туміловіч Янка / Уладзімір Міхнюк // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8. — С. 538—539.
* *Звонак А.* Сціплая песня // Полымя. — 1960. — № 6. — С.
* Туміловіч Янка // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тарасевіч.
**Янка Тарасевіч**, **Іван Міхайлавіч Тарасевіч** (8 кастрычніка (20 кастрычніка) 1892, в. Клешнякі, Лідскі павет, Віленская губерня, цяпер Шчучынскі раён — 11 чэрвеня 1978) — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

3 1911 года ў ЗША. У 1917—1918 гадах вывучаў тэалогію ў Манрэалі (Канада), скончыў Фрыбургскі каталіцкі ўніверсітэт у Швейцарыі (1925). 3 1912 года член ордэна салатынаў, у 1923 годзе пасвячоны ў ксяндза. 3 1926 года выкладаў у семінарыі ў штаце Нью-Ёрк. У 1936 годзе перайшоў у Ордэн бенедыкцінцаў. 3 1937 года працаваў у манастыры Св. Пракопа ў горадзе Лайл каля Чыкага. У 1941 годзе адзін з ініцыятараў стварэння культурна-грамадскай арганізацыі Беларуска-амерыканская нацыянальная рада, разам з Язэпам Варонкам і Язэпам Рэшацем уваходзіў у яе ўправу, у 1941—1948 гадах старшыня. Заснавальнік беларускай уніяцкай парафіі Хрыста Спаса ў Чыкага. У 1921, 1924, 1935 і 1967—1968 гадах наведаў Беларусь.

Аўтар шэрагу філасофска-тэалагічных трактатаў, у т. л. «Зло і лякарства на яго», «Беларусы ў святле праўды». У 1930—1940-я гады выдаваў бюлетэнь «Праўда», англа-рускамоўны ўніяцкі часопіс «Церковный голос», у 1952—1961 гадах — «Лісток к Беларусам». Супрацоўнічаў з часопісам «Chryścijanskaja Dumka» («Хрысціянская думка»), «Божым шляхам», «Siaŭbit» («Сейбіт») і інш.

Доктар тэалогіі (1925). Дзядзька Уладзіміра Тарасевіча.

Пахаваны на могілках бенедыкцінскага кляштара Св. Пракопа ў Лайле[en], штат Ілінойс.

Зноскі
------

1. ↑  *Гардзіенка Н.* Могілкі як частка мемарыяльнай культуры беларускай эміграцыі. — academia.edu.

Літаратура
----------

* Языковіч Л. Тарасевіч Янка // ЭГБ. т. 6, кн. І.
* Біскуп Чэслаў Сіповіч. Айцэц Янка Тарасэвіч // Божым Шляхам №150. 1979. С. 12-16. // на pawet.net
**Штумсдорфскае перамір'е** - перамір'е, складзенае 12 верасня 1635 паміж Швецыяй і Рэччу Паспалітай каля вёскі Штумсдорф, якая размяшчалася на поўдзень ад горада Штум ў каралеўскай Прусіі, тэрмінам на 26 з паловай гадоў.

Гісторыя
--------

Вясной 1635 г. скончыўся тэрмін Альтмаркскага перамір'я, якое завяршыла вайну 1600—1629 гг. і пачалася падрыхтоўка да аднаўлення ваенных дзеянняў. Паміж Швецыяй і Рэччу Паспалітай была абвешчана вайна, але рэальна яна так і не пачалася, так як Францыя, якая была саюзнікам як Швецыі, так і Рэчы Паспалітай, садзейнічала працягу перамір'я. Пасярэднікам на перамовах выступаў французскі дыпламат Клод д'Аво [1], які знаходзіўся пры двары ў 1634-1636 гадах.

Швецыя ў гэты час удзельнічала Трыццацігадовай вайне і пагадзілася на тэрытарыяльныя саступкі. Рэчы Паспалітай вярталіся тэрыторыі, страчаныя ў апошнія дзесяцігоддзі польска-шведскай вайны (1600-1629). Але перамір'е таксама было выгадна і Швецыі і яе саюзнікам па Трыццацігадовай вайне (Францыя, Англія і Нідэрланды), яно дазваляла ім сканцэнтравацца на баявых дзеяннях супраць Свяшчэннай Рымскай імперыі.

У адпаведнасці з Штумсдорфскай дамовай перамір'е працягвалася на 26 з паловай гадоў. Швецыя часова ўтрымлівала Лівонію на поўнач ад Даўгавы з Рыгай, але павінна была гарантаваць свабоду веравызнання для каталікоў. Швецыя таксама адмаўлялася ад заваёў Густава II Адольфа ў каралеўскай і княжацкай Прусіі, перадавала права на збор пошлін з балтыйскіх партоў і захопленыя ёю ў папярэднія гады караблі, пры ўмове, што Рэч Паспалітая не будзе падтрымліваць ворагаў Швецыі [2]. Уладзіслаў IV афіцыйна адмаўляўся ад прэтэнзій на шведскі прастол. [3]

Штумсдорфскае перамір'е было парушана ў ліпені 1655 г. ўварваннем у Рэч Паспалітую Карла X Густава [4].

Спасылкі
--------

1. ↑  *Гийом Левассер де Боплан.* Описание Украины. — М.: Древлехранилище, 2004, с. 351.
2. ↑  *Roberts M.* The Swedish imperial experience 1560—1718. Cambridge: Cambridge University Press, 2003, p. 16
3. ↑  *Тарас А. Е.* Войны Московской Руси с великим княжеством Литовским и Речью Посполитой в XIV—XVII веках. — М.: АСТ, Мн.: Харвест, 2006, с. 714.
4. ↑  *Raumer F. v.* Geschichte Europas seit dem Ende des Funfzehnten Jahrhunderts. Bd. 5. — Leipzig: Brockhaus, 1836, S. 381.
**Янка Раковіч** (1923, в. Красная Воля Лунінецкі раён – 2006, ЗША) — кіраўнік культурнага таварыства "Полацак" (Кліўленд, ЗША). 

Вучыўся ў Лунінецкім чыгуначным тэхнікуме. Вывезены ў Германію разам з маці. Адпрацаваў на заводзе тры гады.

Працаваў чыноўнікам у сістэме UNRRA і IRO. Вучыўся ў беларускай гімназіі імя Янкі Купалы.

Пераехаў у ЗША ў 1950 годзе. У 1965 годзе быў запрошаны на інаўгурацыю прэзідэнта Джонсана.

Беларусь наведаў толькі аднойчы, калі прывозіў дапамогу для дзяцей Чарнобыля.

Літаратура
----------

* Янка Раковіч. Беларускае жыццё ў нас у запусценні // Аляксандр Адзінец. Паваенная эміграцыя: скрыжаванні лёсаў: зборнік успамінаў
**Янка Шарахоўскі** (**Іван Захаравіч Шарахоўскі**; 4 сакавіка 1908, Бялынічы, Магілёўская вобласць — 6 красавіка 1973, Мінск) — беларускі празаік, крытык, літаратуразнавец.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. У 1925-1927 гг. вучыўся ў Магілёўскім педагагічным тэхнікуме, у 1931 г. скончыў Ленінградскі гісторыка-лінгвістычны інстытут. Працаваў у рэдакцыях часопіса «Чырвоная Беларусь», газеты «Літаратура і мастацтва», часопіса «Полымя рэвалюцыі». У 1938-1941 гг. вучыўся ў аспірантуры пры Мінскім педагагічным інстытуце. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ваяваў пад Масквой, на Бранскім, 2-м Прыбалтыйскім, Ленінградскім франтах як камандзір узвода, з 1943 г. - інструктар франтавой газеты. Пасля вайны - адказны сакратар часопіса «Полымя» (1946-1948), галоўны рэдактар Дзяржаўнага выдавецтва БССР (1948-1957), намеснік міністра культуры БССР (1957-1959), галоўны рэдактар газеты «Літаратура і мастацтва» (1959-1961), дырэктар Літаратурнага музея Янкі Купалы (1961-1968).

Творчасць
---------

У друку пачаў выступаць як паэт, а з 1931 г. — як крытык і літаратуразнавец. Выдаў кнігі пра жыццё і творчасць Янкі Купалы «Янка Купала» (1962), «Пясняр народных дум» (1970 — дарэвалюцыйны перыяд, 1976 — савецкі перыяд).

Аўтар зборнікаў апавяданняў «Срэбраная раніца» (1951), «Сплочаны доўг» (1978), кніжкі апавяданняў для дзяцей «Сердалікавая бухта» (1955).

Пераклаў на беларускую мову раман «Белая бяроза» М. Бубеннава (1949), аповесць «Сляпы музыка» У. Караленкі (1950), раманы «Чэсць змоладу» А. Первенцава (1951), «Рудзін», «Напярэдадні» І. Тургенева (1952), «Аповесць пра дзяцінства» Ф. Гладкова (1952), «Казкі» М. Салтыкова-Шчадрына (1953), «Апавяданні» І. Франка (1956), апавяданне «Лёс чалавека» М. Шолахава (1959) ды інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1995. — Т. 6. Таталаў — Яфімаў. Дадатак. — С. 339. — 684 с.; іл.. — ISBN 985-11-0022-6.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LNB: 000211011 · VIAF: 316005134 |
Штрых-код UPC-A.
**Штрых-код** (па-англійску: barcode) — спосаб візуальнага выяўлення звестак, сэнс якога ў інтэрпрэтацыі адмысловым сканерам паслядоўнасці рысак і прагалаў рознай таўшчыні. Такія штрых-коды звычайна называюць лінейнымі (ці 1D) з-за спосабу іх інтэрпрэтацыі. Таксама існуюць двухмерныя, ці матрычныя штрых-коды, якія складаюцца з рознакаляровых (звычайна чорна-белых) квадратаў, кропак, многавугольнікаў.

Упершыню штрых-коды былі выкарыстаныя для акрэслення вагонаў, але не знайшлі значнага попыту, пакуль не былі выкарыстаныя для аўтаматызацыі ўліку тавараў у супермаркетах. З той пары штрых-коды ўжываюцца ў вялікай колькасці галін гаспадарчай дзейнасці. Адзначаная ўніверсальнасць і таннасць імплемэнтацыі і выкарыстання штрых-кодаў: кошт аднаго штрых-коду складае 0,5¢ (долараў ЗША) супраць 7-30¢ для RFID-меткі.

Гл. таксама
-----------

* QR-код

Зноскі
------

1. ↑  Some Hot North American RFID Applications  (англ.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Штрых-код

| ⛭Штрыхавыя коды |
| --- |
| Лінейныя | Code 39 • Code 93 • Code 128 • Codabar • European Article Number • ITF-14 • MSI Barcode • Universal Product Code |
| Двухмерныя | PDF417 • Aztec Code • Data Matrix • Ez code • MaxiCode • ShotCode • QR-код • Microsoft Tag • Sony Dynamic Digital Sound |
| Іншыя | RFID • Bokode |
| Звязаныя артыкулы | Параўнанне характарыстак штрыхкодаў • Генератары і сканары штрыхкодаў |
**Курган Дружбы** (лат.: Draudzības kurgāns, руск.: Курган Дружбы) — манумент на стыку граніц Беларусі, Расіі і Латвіі за 5 км на поўнач ад в. Прошкі.

Насыпаны ў 1959 годзе (адкрыты 3 ліпеня 1959 года) ў памяць баявой садружнасці партызан Беларусі, Расіі і Латвіі. Аўтары комплексу — архітэктары Л. Брэль, В. Гразноў, С. Капроў, Я. Кавалеўскі, Л. Хаюцін.

Кампазіцыя
----------

Бярозавая алея
Піраміда да 70-годдзя перамогі Савецкага Саюза ў Вялікай Айчыннай вайне з фашысцкай Германіяй
Ад Кургана пракладзены тры алеі: у бок Беларусі абсаджана бярозамі, Расійскай Федэрацыі — клёнамі, Латвіі — ліпамі. На вяршыні Кургана расце дуб — сімвал непарушнай дружбы братніх рэспублік. Побач з Курганом пастаўлены памятныя знакі ў гонар Прошкаўскай падпольнай камсамольскай арганізацыі (на беларускім баку), сакратара Себежскага падпольнага райкома камсамола Марыі Сілівестраўны Пынты (на расійскім баку) і Героя Савецкага Саюза Іманта Янавіча Судмаліса (на латышскім баку).

Гісторыя
--------

Штогод у першую нядзелю ліпеня на Кургане Дружбы праводзіліся масавыя ўрачыстасці — традыцыйныя сустрэчы працоўных, былых воінаў і партызан трох братніх рэспублік — Беларусі, Расіі і Латвіі.

28 кастрычніка 2022 года на латвійскім баку былі знесены мемарыяльныя пліты, размешчаныя ля падножжа кургана з «Дубам Дружбы».

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Т. Р. Чуракова.* 685. Курган Дружбы // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл.
2. ↑  Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
3. ↑  В Латвии повредили часть «Кургана Дружбы», расположенного на границе трех стран
4. ↑  В Латвии разрушили часть мемориала «Курган Дружбы» на границе с Россией

Літаратура
----------

* *Т. Р. Чуракова.* 685. Курган Дружбы // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл.