recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Беларускі камітэт.
**Беларускі камітэт** (БК) у Польшчы, **Камітэт беларускі** — арганізацыя, створаная для грамадскай апекі над беларусамі ў Польшчы ў гады ІІ сусветнай вайны.

Гісторыя
--------

Беларускі камітэт быў створаны ў пачатку 1940 ў Варшаве з дазволу нямецкіх акупацыйных улад як Беларускі саюз самапомачы (старшыня Ф. Акінчыц), з лета 1940 — Беларускі камітэт (старшыня Мікалай Шчорс). БК меў прадстаўніцтвы ў гарадах Кракаў і Бяла Падляска, гурткі на Падляшшы.

Членамі камітэту былі даваенныя жыхары Варшавы, уцекачы з паўночна-ўсходніх ваяводстваў Польшчы, якія не пажадалі заставацца на занятай у верасні 1939 савецкімі войскамі тэрыторыі, а таксама вызваленыя з нямецкага палону ваеннаслужачыя польскай арміі беларускай нацыянальнасці.

У сакавіку 1942 камітэт аб'ядноўваў каля 6 тыс. чал. займаўся зборам і размеркаваннем сярод сваіх членаў адзення, прадуктаў харчавання, картак на набыццё прамысловых тавараў, аказаннем юрыдычнай, медыцынскай і грашовай дапамогі, працавала камітэцкая сталоўка. З мэтай пашырэння нацыянальнай адукацыі арганізоўваліся лекцыі, дыскусійныя вечары, курсы беларусазнаўства, на якіх з дакладамі выступалі Я. Станкевіч, М. Шчорс, В. Гадлеўскі, П. Татарыновіч, Ч. Ханяўка і інш. Дзейнічалі беларуская бібліятэка, хор, аркестр, драматычная секцыя, праводзіліся канцэрты. Намаганнямі Беларускага камітэту ў Варшаве створана беларуская пачатковая школа з інтэрнатам (працавала ў 1942-44), летам 1943 арганізаваны лагер для вучняў. 

Камітэт садзейнічаў стварэнню ў Варшаве беларускай праваслаўнай і каталіцкай парафій, царкоўнага брацтва імя св. Юрыя, якое актыўна развівала выдавецкую дзейнасць. У рамках камітэту працавалі праваслаўныя царкоўныя камісіі, якія займаліся лінгвістычнай уніфікацыяй беларускамоўных тэкстаў праваслаўных і каталіцкіх малітваў, правапісу імён.

Кіраўніцтва камітэту імкнулася да аднаўлення беларускай дзяржаўнасці, аднак у поглядах на тактыку рэалізацыі гэтай палітычнай мэты аднадушша не было. Адны выступалі за супрацоўніцтва з Германіяй, іншыя арыентаваліся на польскае падполле і заходнія краіны, частка супрацоўнічала з камуністычным падполлем.

Дзейнасць камітэту фактычна спынілася 1.8.1944 з пачаткам Варшаўскага паўстання. Управа камітэту была перанесена ў Кракаў і намінальна існавала да ўступлення ў горад савецкіх войск у студзені 1945.

Літаратура
----------

* *Туронак Ю.* Школа на Свентаерскай вуліцы // Беларускі каляндар, 1978.
* *Туронак Ю.* Беларусь пад нямецкай акупацыяй: Пер. з пол. — Мн. 1993.
* *Туронак Ю.* Беларускі камітэт // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2, — Мн.: БелЭн, 1996.
* *Грыбоўскі Ю.* Беларускі камітэт у Генерал-губернатарстве (1940—1945 гг.): Пер. з пол. // ARCHE-Пачатак. № 5 (155) — 2017. C. 17-46.

| ⛭Беларускія грамадскія арганізацыі пад нямецкім кантролем перыяду Другой сусветнай вайны |
| --- |
| 
* Беларускае культурнае згуртаванне
* Беларускае навуковае таварыства
* Беларуская народная самапомач
* Беларуская Служба Бацькаўшчыне
* Беларускі камітэт (Польшча)
* Беларускі камітэт самапомачы
* Саюз беларускай моладзі

 |
Гу Кайчжы, Настаўленне прыдворным паненкам
**Гу Кайчжы** (344, Усі, правінцыя Цзянсу — 405) — кітайскі жывапісец і тэарэтык мастацтва. Яго скруткі складаюцца са 113 асобных дыдактычных па змесце жанравых сцэн (часам на фоне пейзажу); рух, перададзены плаўнай лініяй злучвае вытанчана акрэсленыя фігуры ў выразныя групы. Творы: "Настаўленне прыдворным паненкам" (9 жанравых сцэн; копія 6 ст. Брытанскі музей, Лондан), цыкл "Легенда пра фею ракі Ло" (копіі 10-11 стст. Музей Гугун, Пекін).

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 145446768 · CiNii: DA02255895 · GND: 128706694 · ISNI: 0000 0001 2147 4297 · LCCN: n82072851 · NDL: 00556916 · NLC: 000167418 · NLA: 36732056 · SUDOC: 076907341 · VIAF: 109582598 · ULAN: 500120602 |

 |
**Копінскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Coppin State University) — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Балтымар у Мэрылендзе, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Гэта гістарычна "чорны" ўніверсітэт, дзе сярод студэнтаў пераважаюць афраамерыканцы.

Заснавана ў 1900 годзе як вышэйшая школа. Спачатку ў ёй быў гадавы курс падрыхтоўкі настаўнікаў пачатковай школы для афраамерыканцаў. Да 1902 года праграма навучання была пашырана да двухгадовага. У 1926 годзе гэтая навучальная ўстанова для падрыхтоўкі настаўнікаў была названа Нармальнай школай імя Фані Джэксан Копін у гонар афраамерыканкі Фані Джэксан Копін, якая была піянерам у педагагічнай адукацыі афраамерыканцаў.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў, навук і адукацыі
* Каледж паводніцкіх і сацыяльных навук
* Каледж бізнесу
* Каледж медыцынскіх прафесій

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Мэрыленд

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Копінскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 9747 8297 · LCCN: n82159315 · Microsoft: 47500952 · VIAF: 144274355 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шаблоўскі.
**Рыгор Пятровіч Шаблоўскі** (руск.: Григорий Петрович Шабловский; ? — ?) — дзяржаўны службовец.

Біяграфія
---------

Скончыў Харкаўскі ўніверсітэт.

На службе і ў класным чыне з 1845 года.

У Паўночна-Заходнім краі з 1863 года. Сапраўдны стацкі саветнік з 1868 года. З 1876 года на пасадзе маршалка дваранства Брэсцкага павета.

Узнагароды
----------

Кавалер ордэнаў Св. Ганны 2-й ступені, Св. Станіслава 2-й ступені з каронай і без кароны, узнагароджаны медалямі ў памяць пра вайну 1853—1856 гадоў і здушэнне польскага паўстання 1863—1864 гадоў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  «КОНЕЦ ПРЕКРАСНОЙ ЭПОХИ» и судьбы последних предводителей дворянства Брестского уезда **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 1 снежня 2022. Праверана 2 чэрвеня 2022.
2. 1 2  ШАБЛОВСКИЙ Григорий Петрович. Высшее чиновничество Российской империи. Краткий словарь. // Сергей Волков.
**Хлапаманія** — рух маладых прадстаўнікоў шляхецкага саслоўя сярэдзіны XIX стагоддзя ў Польшчы, Правабярэжнай Украіне і Беларусі і Літве, якія адмаўляліся ад сацыяльнай і культурнай салідарнасці са сваім саслоўем і імкнуліся аб’яднацца з мясцовым сялянствам. З польскага боку тэрмін насіў зневажальны характар.

Паводле сведчанняўМіхаіла Каяловіча, у Беларусі рух насіў пераважна дэмагагічны характар і праяўляўся ў пераапрананні ў сялянскую вопратку і агітацыі беларускіх сялян у бок згоды з панамі. Разам з тым ён адзначае, што ў руху існавала плынь, якая выступала супраць паланізацыі беларускіх сялян і лічыла, што «гісторыя выпрацавала для беларусаў асобую нацыянальнасць». Павел Церашковіч да хлапаманіі залічае і збор этнаграфічных матэрыялаў князем Канстанцінам Радзівілам.

Адным з сімвалаў руху была сялянская вопратка з шэрага сукна (світкі). У прыватнасці, у такую вопратку былі апранутыя арганізатары ўрачыстага пахавання паэта Уладзіслава Сыракомлі ў Вільні ў верасні 1862 года. Сяргей Абламейка лічыць нашэнне сялянскіх світак беларускай патрыятычнай традыцыяй XIX стагоддзя, аналагічнай нашэнню вышыванак у XXI стагоддзі, і адзначае яе праяўленне ў часепаўстання 1863—1864 гадоў.

«Хлапаман» была адной з мянушак Кастуся Каліноўскага.

Зноскі
------

1. ↑  Шыдлоўскі, С. А. Культура прывілеяванага саслоўя Беларусі: 1795—1864 гг. / С. А. Шыдлоўскі. — Мінск : Беларус. навука, 2011. - 168 с. — ISBN 978-985-08-1241-4 - с. 101
2. ↑  Сяргей Абламейка. Каліноўскі і палітычнае нараджэньне Беларусі. (Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе). — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2020. — 132 с.: іл. - с. 38-41
3. ↑  Герасімчык, В.У. Канстанцін Каліноўскі: асоба і легенда / В. У. Герасімчык. – Гродна : ТАА «ЮрСаПрынт», 2018. – 229 с. - с. 67

Літаратура
----------

* Церашковіч П. У. Беларусы // Энцыклапедыя Гісторыі Беларусі. — Мінск, 1993. — Т. 1. — С. 471. — ISBN 5-85700-074-2.
* Терешкович П. В. Этническая история Беларуси XIX — начала XX в.: В контексте Центрально-Восточной Европы / П. В. Терешкович. — Мн.: БГУ, 2004. — ISBN 985-485-004-8. — с.79-80
Буркіна-Фасо падтрымлівае добрыя адносіны з краінамі Еўрасаюза, Азіі, Афрыкі і Амерыкі. Дзяржава прымала актыўны ўдзел ва ўрэгуляванні палітычнага крызісу ў Тога і канфлікту Нігера з туарэгамі.

Двухбаковыя адносіны
--------------------

### Расія

У 2000 годзе падпісана міжурадавае пагадненне аб бязвізавых паездках па дыпламатычных і службовых пашпартах, а ў 2003 годзе міжурадавае пагадненне аб урэгуляванні запазычанасці Буркіна-Фасо перад Расіяй, у выніку якога буркінійскі доўг быў цалкам скасаваны.

### Францыя

Францыя з’яўлялася метраполіяй краіны з другой паловы XIX стагоддзя па 1960 год. Зараз дзве дзяржавы шырока супрацоўнічаюць амаль ва ўсіх сферах.

### ЗША

Паводле інфармацыі Дзяржаўнага Дэпартамента ЗША, «адносіны Буркіна-Фасо і ЗША ў цэлым добрыя, аднак у мінулым мелі месца ўскладненні з-за ўдзелу ўрада прэзідэнта Кампаарэ ў гандлі зброяй і іншай дзейнасці, якая цягне за сабой прымяненне санкцый».

### Кот-д’Івуар

Пасля Івуарыйскай вайны адносіны паміж Кот-д’Івуарам і Буркіна-Фасо пагоршыліся. Урад Кот-д’Івуара падазраваў суседнюю дзяржаву ў падтрымцы паўстанцаў. Уагадугу прад’яўляе прэтэнзіі па адносінам да івуарыйцаў буркінскага паходжання.

### Бенін

У верасні 2007 Эканамічная Супольнасць Краін Заходняй Афрыкі выступіла пасярэднікам пры вырашэнні пытання аб дзвюх вёсках на бенінска-буркінскай мяжы.

Спасылкі
--------

* Сайт урада Буркіна-Фасо (фр.)
* Розныя звесткі(недаступная спасылка)  (руск.)


| ⛭Буркіна-Фасо паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Буркіна-Фасо»**
 |
Экзарацыя.
**Экзарацыя** (ад лац.: exaratio) — разбурэнне горных парод глетчарным ледавіком, які спаўзае. У прыватнасці, разбурэнне ложа ледавіка абломкамі горных парод, якія ўмёрзлі ў лёд. Іншая назва — ледавіковае выўзворванне.

Для мацерыковых і горных ледавікоў вылучаюць *зону экзарацыі*, блізкую да вобласці жыўлення, дзе ледавік робіць толькі разбуральную працу. Тут утвараюцца такія формы рэльефу, як трогі, барановыя ілбы і інш. Часта адсюль выносіцца ўвесь асадкавы чахол і агаляюцца масіўна-крышталічныя карэнныя пароды, на якіх ледавік фармуе характэрныя разоры, шнары і штрыхоўку. Па-за гэтай зоны экзарацыя таксама можа выяўляцца, але паралельна з ледавіковай акумуляцыяй, у прыватнасці, пры ўтварэнні друмлінаў.

У выніку мацерыковых абледзяненняў у Еўропе сфармавалася вялікая зона экзарацыі на тэрыторыі Балтыйскага шчыта.

Літаратура
----------

* Мала гірнича енциклопедія : у 3 т. / за ред. В. С. Білецького. — Д. : Східний видавничий дім, 2004—2013.
**Ecma International** (да 1994 года — **ECMA**) — некамерцыйная міжнародная арганізацыя, якая займаецца стандартызацыяй у галіне інфармацыйных тэхналогій, спажывецкай электронікі і тэлекамунікацый. Была заснавана ў 1961 годзе для стандартызацыі камп’ютарных сістэм у Еўропе пад назвай **ECMA** (скарочана ад англ.: European Computer Manufacturers Association — *Еўрапейская асацыяцыя вытворцаў камп’ютараў*). Перайменаванне ECMA ў Ecma International адбылося ў 1994 годзе для адлюстравання глабальнай дзейнасці ў свеце.

Ecma International актыўна спрыяла сусветнай стандартызацыі ў галіне інфармацыйных тэхналогій і тэлекамунікацый. Было апублікавана больш за 400 стандартаў Ecma і 100 тэхнічных справаздач, больш за 2⁄3 з якіх таксама былі прыняты ў якасці міжнародных стандартаў.

Спіс удзельнікаў Ecma International даступны на вэб-сайце. Яго членамі з’яўляюцца IT-кампаніі, універсітэты, фонды і грамадскія ўстановы. Найбольш вядомыя з іх — Apple, Google, Huawei, IBM, Meta.

Арганізацыя ўдзельнічае на ўзроўні прадстаўніка ў працы тэхнічнага камітэту ISO ТК97 ад пачатку яго дзейнасці, а пасля ўваходжання ТК97 у аб’яднаны тэхнічны камітэт ISO і МЭК АТК1 (1987) — у працы АТК1, на ўзроўні прадстаўніка класу А.

Стандарты
---------

Ecma International адказвае за некалькі стандартаў, у тым ліку:

* ECMA-107 — файлавая сістэма FAT12/FAT16
* ECMA-119 — аб’ём і файлавая структура CD-ROM (таксама вядомы як ISO 9660)
* ECMA-262 — спецыфікацыя мовы праграмавання ECMAScript (стандатызаваны JavaScript)
* ECMA-334 — спецыфікацыя мовы праграмавання C#
* ECMA-367 — спецыфікацыя мовы праграмавання Eiffel
* ECMA-376 — спецыфікацыя фарматаў файлаў Office Open XML (таксама вядомы як ISO/IEC 29500)
* ECMA-404 — спецыфікацыя фармата файла JSON

Гл. таксама
-----------

* ISO

Заўвагі
-------

1. ↑  History - Ecma International (англ.). *ecma-international.org*.
2. ↑  Members - Ecma International (англ.). *ecma-international.org*.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт (англ.)
* Спіс стандартаў Ecma International (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Нарматыўны кантроль | GND: 24044-8 · ISNI: 0000 0001 1015 5629 · LCCN: n82210698 · VIAF: 147166695 |
**Сярэдні праспект В. В.** — буйная магістраль на Васільеўскім востраве ў Санкт-Пецярбургу, якая праходзіць ад набярэжнай Макарава да Налічнай вуліцы.

Гісторыя
--------

Быў пракладзены ў 1730-х гадах і першапачаткова называўся Малой першпектывай (Вялікая першпектыва — цяпер Вялікі праспект). У 1760-х гадах, калі ўзнік яшчэ адзін паралельны праспект (цяперашні Малы праспект), Малая першпектыва пачала называцца Сярэднім праспектам. У 1930-х гадах Сярэдні праспект быў перайменаваны ў праспект Мусаргскага (кампазітар М. П. Мусаргскі жыў у 1875 годзе на Васільеўскім востраве на 5-й лініі ў доме № 10). У студзені 1944 года праспекту вярнулі старую назву.

У снежні 1972 года ў Сярэдні праспект увайшоў былы Мала-Гаванскі праспект. Цяпер Сярэдні праспект цягнецца ад набярэжнай Макарава да Налічнай вуліцы.

Тапонім «Сярэдні праспект» даволі часта сустракаецца ў гісторыі Санкт-Пецярбурга. У розныя часы такую ​​назву насілі, напрыклад, Клінскі праспект (1791—1857), частка вуліцы Маякоўскага (1793—1858), Сярэднегаванскі праспект (1836-1930-я), Дзягцярная вуліца (1857—1868), частка Новачаркаскага праспекта (1910—1956) і г. д.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Бра́йтан і Хо́ўв** (англ.: Brighton and Hove) — унітарная адзінка са статусам «сіці» на паўднёвым захадзе цэрэманіяльнага графства Усходні Сусекс.

Горад утвораны 1 красавіка 1997 года шляхам аб'яднання гарадоў Брайтан і Хоўв у асобную ад неметрапольнага графства Усходні Сусекс унітарную адзінку. Займае плошчу 83 км², амываецца з поўдню пралівам Ла-Манш, на захадзе мяжуе з цырыманіяльным графствам Заходні Сусекс, на ўсходзе з неметрапольным графствам Усходні Сусекс. На тэрыторыі ўнітарнай адзінкі пражывае 256 600 чалавек пры сярэдняй шчыльнасці насельніцтва 3 040 чал./км² (2008). Галоўны горад унітарнай адзінкі — Хоўв (насельніцтва — 90 тым. чал.). Найбуйнейшы горад — Брайтан (150 тыс. чал).

У савеце ўнітарнай адзінкі Брайтан і Хоўв засядаюць 54 дэпутаты, абраных у 21 акрузе. У выніку апошніх выбараў 25 месцаў у савеце занятыя кансерватарамі.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт унітарнай адзінкі Брайтан і Хоўв

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n2001147294 · VIAF: 143259714 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Губарэвіч.

**Ігар Іванавіч Губарэвіч** (нар. 5 снежня 1969) — беларускі дыпламат.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1969 годзе ў Златавусце (Чалябінская вобласць, Расія), у 1993 годзе скончыў Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт.

У 1993—2006 гадах працаваў на розных дыпламатычных пасадах у МЗС Беларусі. Быў выканаўчым сакратаром дэлегацыі Беларусі на 49-й сесіі Генеральнай Асамблеі ААН, членам дэлегацыі з 50-й па 53-ю сесіі Генеральнай Асамблеі. З 1995 па 1999 гады — трэці сакратар Пастаяннага прадстаўніцтва Рэспублікі Беларусь пры ААН.

З 1999 па 2003 гады працаваў у цэнтральным апараце МЗС Беларусі на пасадах намесніка начальніка, начальніка аддзела ЗША і Канады, намесніка начальніка ўпраўлення Амерыкі.

З 2003 па 2006 гады — саветнік Пасольства Рэспублікі Беларусь у Францыі, з красавіка па лістапад 2004 года — часовы павераны ў справах Рэспублікі Беларусь у Францыі, выканаўца абавязкаў пастаяннага прадстаўніка Беларусі пры ЮНЕСКА. У камунікацыі ўнутры МЗС і дзелавой перапісцы з іншымі органамі дзяржкіравання пераважна карыстаўся беларускай мовай.

З 2006 года супрацоўнічае з прыватнымі кампаніямі ў сферы міжнароднага гандлю. Стала піша для аналітычнага сайта Belarus Digest і з’яўляецца адным са складальнікаў «Топ-100 самых уплывовых беларусаў» тыднёвіка «Наша Ніва». Старшы аналітык Цэнтра Астрагорскага.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑   Архівавана 15 лістапада 2015.
7. ↑

Спасылкі
--------

* Біяграфія на сайце Belarus Profile
* Біяграфія на сайце Цэнтра Астрагорскага
**Аксумскае царства** — старажытная дзяржава на тэрыторыі паўночнай Эфіопіі з цэнтрам у г. Аксум. Першыя звесткі пра Аксумскае царства адносяцца да I ст. н.э. Зручнае геаграфічнае становішча на гандлёвых шляхах з Індыі і Усходняй Афрыкі ў Міжземнамор’е спрыяла эканамічнаму і культурнаму росквіту Аксумскага царства.

З канца III стагоддзя дасягнула вялікай магутнасці. У час праўлення цара Эзана (пачатак IV ст.) заваявана Нубія, ішла барацьба (IV—VI ст.) з Хім’ярыцкім царствам за панаванне ў Паўднёвай Аравіі. У IV стагоддзі ў Аксумскае царства пранікла хрысціянства. Пасля захопу персамі Паўднёвай Аравіі (VI ст.) і арабамі Егіпта (VII ст.) пачаўся эканамічны і палітычны заняпад, паступова Аксумскае царства распалася.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аксумскае царства

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Праваслаўная |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4357441-5 · LCCN: n99038042 · LNB: 000297450 · VIAF: 132712036, 234309559 |
Магнію аксід
**Магнію аксід**, *паленая магнезія* — злучэнне магнію з кіслародам; асноўны аксід, MgO. У прыродзе рэдкі мінерал перыклаз.

Бясколернае крышталічнае рэчыва, тэмпература плаўлення 2827 °C, шчыльнасць 3580 кг/м³. Дрэнна раствараецца ў вадзе. Дробнакрышталічны магнію аксід паглынае вуглякіслы газ і вадзяную пару, лёгка ўзаемадзейнічае з кіслотамі. Атрымліваюць абпальваннем магнезіту і даламіту. Выкарыстоўваецца ў вытворчасці вогнетрывалых матэрыялаў, магнезіяльнага цэменту, пры вулканізацыі гумы, для ачысткі нафтапрадуктаў, у медыцыне (сродак для зніжэння кіслотнасці страўнікавага соку, лёгкае слабіцельнае).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119672757 · GND: 4168538-6 · LCCN: sh85079646 · NDL: 00567384 · NKC: ph123878 |
**Аляксей Восіпавіч Ратманскі** (нар. 27 жніўня 1968, Ленінград) — расійскі, украінскі, дацкі і амерыканскі саліст балета і балетмайстар, з 2004 па 2009 год — мастацкі кіраўнік балета Вялікага тэатра.

Біяграфія
---------

Аляксей Ратманскі нарадзіўся ў Ленінградзе, у сям’і вынаходніка, навуковага супрацоўніка аэракасмічнага інстытута пры кіеўскім Нацыянальным авіяцыйным універсітэце Восіпа Іегудавіча Ратманскага. Маці — Валянціна Васілеўна Ратманскагая — урач-псіхіятр. Дзіцячыя гады правёў у Кіеве.

У 1978—1986 гадах вучыўся ў Маскоўскім харэаграфічным вучылішчы, дзе яго педагогамі былі Аляксандра Маркеева, Андрэй Сіланцьеў, Яўгенія Фарманянц. Выпускаўся ў Пятра Антонавіча Пестава, у класе з В. Малахавым і Ю. Бурлака.

З 1986 па 1992 і з 1995 па 1997 гады Ратманскі быў вядучым танцоўшчыкам Нацыянальнага опернага тэатра Украіны імя. Т. Р. Шаўчэнкі ў Кіеве. У 1988—1992 гадах вучыўся ў ГІТІСе на курсе Дзмітрыя Бранцава. У 1992—1995 гадах — вядучы саліст Вініпегскага каралеўскага балета (англ. Royal Winnipeg Ballet) дзе танчыў у балетах Баланчына, Аштана, Цюдара, ван Данцыга, Ноймаера, Тарп. Першы выканаўца балетаў Марка Годэна і Вільяма Вайтнера.

У 1997—2003 гадах — прэм’ер Дацкага каралеўскага балета. Выконваў вядучыя і сольныя партыі ў балетах Бурнанвіля, Нурыева, Баланчына, Бежара, Ноймаера, Матса Эка, Ліфара, Марцінс, Дуата, Мак-Мілана, Робінса, Галеоці і інш. Першы выканаўца балетаў Ціма Раштана, Ганны Ляркесен, Стэнтана Уэлша.

З 1 студзеня 2004 па 1 студзеня 2009 года — мастацкі кіраўнік балетнай трупы Вялікага тэатра. З 2009 года — пастаянны харэограф Амерыканскага тэатра балета (англ. American Ballet Theatre).

Зноскі
------

1. ↑  Alexei Ratmansky // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Czech National Authority Database Праверана 29 студзеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пятрэнка.

**Аляксе́й Васі́левіч Пятрэ́нка** (укр.: Олексій Васильович Петренко, руск.: Алексей Васильевич Петренко; 26 сакавіка 1938, с. Чэмэр, Казэлэцкага раёна Чарнігаўскай вобласці, УССР, СССР — 22 лютага 2017, Масква) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст РСФСР (1988), Народны артыст Украіны (1999). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Расійскай Федэрацыі (2000).

З 1961 года ў Запарожскім музычна-драматычным тэатры імя Шчорса, у 1963—1964 гг. у Данецкім абласным рускім драматычным тэатры (Марыупаль), З 1964 года ў Ленінградскім тэатры імя Ленсавета, з 1977 года — акцёр Маскоўскага драматычнага тэатра на Малай Броннай, з 1978 ММАТа, З 1991 года — акцёр Кінастудыі імя М. Горкага.

Сярод лепшых роляў у кіно: Освальд («Кароль Лір») (1970), Рыгор Распуцін («Агонія») (1974), Юрый Строганаў («Дваццаць дзён без вайны») (1976), Кірыл Аляксеевіч («Ключ без права перадачы»), Пётр I («Сказ пра тое, як цар Пётр арапа жаніў») (абодва 1977), Іван Кузьміч Падкалёсін («Жаніцьба») (1978), Ігар Анатолевіч Стаўрасаў («Гракі») (1983), Мокій Пармёныч Кнураў («Жорсткі раманс»), Пол Дык («ТАСС упаўнаважаны заявіць») (абодва 1984), Васіль Васілевіч Пухаў («Наш браняпоезд»), абат Фарыа («Вязень замка Іф») (абодва 1988), Барыс Сяргеевіч ("Кааператыў «Палітбюро»), кароль Карл I Сцюарт («Мушкецёры дваццаць гадоў пасля») (1992), ля Буш («Імперыя піратаў») (1994), Пікасін («Агапэ») (1996), Мікалай Карлавіч Радлаў («Сібірскі цырульнік») (1999), Ягораў («У жніўні 44-га») (2000) і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 13 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Скончался актер Алексей ПетренкоПодробнее на ТАСС:http://tass.ru/kultura/4047026
3. ↑  Алексей Васильевич Петренко. Биографическая справка rian.ru

Літаратура
----------

* Пятрэнка Аляксей Васілевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).. С. 174

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аляксей Васілевіч Пятрэнка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Internet Movie Database · КиноПоиск · Rotten Tomatoes · Rotten Tomatoes |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет · Расія-Культура · Даведка РІА · Даведка ТАСС |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4844951 · BNF: 15994933p · CONOR: 53980771 · GND: 128938331 · ISNI: 0000 0001 1594 8054 · LCCN: no96050845 · NTA: 274030012 · NUKAT: n2010081174 · SUDOC: 083525122 · VIAF: 10911436 · РДАЛМ: 11269919 |

 |
Гняздо з птушанятамі
**Гняздо** — збудаванне, якое будуецца рознымі відамі жывёл і служыць як месца для сну, жылля, вывядзення і гадавання нашчадкаў.

Гняздо белага бусла з птушанятамі
Сярод пазваночных жывёл гнёзды будуюць некаторыя рыбы, земнаводныя, паўзуны, большасць птушак, некаторыя млекакормячыя.  

У залежнасці ад біялагічнага віду і раёна пражывання знешні выгляд, выкарыстоўваемы матэрыял, а таксама размяшчэнне гнёздаў могуць істотна адрознівацца. Некаторыя віды будуюць гнёзды розных тыпаў у залежнасці ад прызначэння. Гнёзды могуць размяшчацца на дрэвах, пад стрэхамі, у дуплах і на зямлі. Гнёзды драпежных птушак, як правіла, размешчаны ў вельмі цяжкадаступных месцах сярод скал ў гарах, радзей — на высокіх дрэвах. У млекакормячых (суслікі, суркі) гнёзды знаходзяцца ў норах у гнездавых камерах

Многія млекакормячыя і буйныя птушкі выкарыстоўваюць пабудаваныя гнёзды на працягу некалькіх гадоў і дзесяцігоддзяў.

Гл. таксама
-----------

* Інкубацыя яйкаў
* Гнездавы паразітызм

Літаратура
----------

* Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др.. — 2-е изд. исправл.. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — С. 144—145. — 864 с. — 150 600 экз. — ISBN 5-85270-002-9. (руск.)

Спасылкі
--------

* *Гняздо (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Фатаграфіі птушыных гнёздаў
**Віцебская (купецкая) фабрыка аптычных вырабаў** — прадпрыемства, якое працавала ў 1892—1941 гадах у Віцебску. Першае прадпрыемства такога роду ў Расійскай імперыі.

Пасля 1917 года праведзена рэканструкцыя, летам 1941 года фабрыка эвакуіравана ў гарадскі пасёлак Суксун Пермскай вобласці РСФСР. Пасля Вялікай Айчыннай вайны ў будынку фабрыкі быў заснаваны завод электравымяральных прылад.

Узнагароды
----------

Два Залатыя медалі Усерасійскіх выставак (пачатак XX ст.) за высакаякасныя аптычныя і фізічныя інструменты, акуляры і пенснэ.

Рэсурсы
-------

Фабрыка мела паравую машыну, 10 замежных станкоў (1910).

Працавалі 125 рабочых (1913), кошт прадукцыі 115 тыс. руб. (1913).

Літаратура
----------

* *М. Болбас*. Удастоены вышэйшых узнагарод // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. — № 3. — Мн.: Полымя, 1988. — ISSN 0131-2669. С.28,29.
* Віцебская акулярная фабрыка // Беларусь: Энцыклапедычны даведнік / Рэдкал.: Б. І. Сачанка і інш. — Мн.: БелЭн, 1995. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
Тэктанічныя структуры Беларусі
**Ві́цебская му́льда** — адмоўная тэктанічная структура, састаўная частка Аршанскай упадзіны

Выдзелена ў 1958 годзе як Аршанска-Віцебская дэпрэсія, сучасная назва з 1967 года. Авальная пакатая структура выдзяляецца ў адкладах платформавага чахла. Абмежавана на поўдні Цэнтральнааршанскім горстам, на поўначы — Веліжскай седлавінаю, на захадзе — Прыаршанскай монакліналлю Беларускай антэклізы, на ўсходзе — Ярцаўскім выступам Варонежскай антэклізы.

Распасціраецца ў субмерыдыянальным напрамку амаль на 100 км, шырыня 70—80 км. Максімальная глыбіня апускання паверхні фундамента 1671 м. Да бартоў паверхні фундамента плаўна ўздымаецца да адзнак каля -1300 м. У межах мульды сейсмічнымі даследаваннямі выяўлены лакальныя падняцці фундамента з амплітудай 50—100 м. Запоўнена Віцебская мульда адкладамі верхняга пратэразою, перакрываецца пародамі сярэдняга і верхняга дэвону, кайназою.

Пачала фарміравацца ў сярэднім рыфеі.

Літаратура
----------

* *Клімовіч І. В.* Віцебская мульда // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
**Віцебская вясна** — незалежны праваабарончы інфармацыйны рэсурс Віцебскай вобласці. 

Быў створаны ў 2011 годзе. Віцебская вясна падтрымліваецца праваабаронцамі, журналістамі і актывістамі гораду Віцебску і Віцебскага рэгіёну. Рэсурс ніякім чынам не афіляваны зь якімі-небудзь арганізацыямі, палітычнымі ці рэлігійнымі структурамі, зарэгістраванымі ў Рэспубліцы Беларусь або за мяжою.

Дзейнасць
---------

Інфармацыйны рэсурс распаўсюджвае сярод жыхароў Віцебшчыны аб'ектыўную і поўную інфармацыю, датычную найперш да тэмы правоў чалавека – як грамадзянскіх і палітычных, гэтак і сацыяльных, эканамічных, культурных, змяшчае рэгулярна інфармацыю як бараніць і адстойваць свае правы ў міліцыі, судах.

Віцебская Вясна кожны год прысвойвае званне «Абаронца правоў чалавека году» за заслугі як асобных актывістаў, гэтак і арганізацый ды грамадзянскіх ініцыятыў у прасоўванні і абароне правоў чалавека ў рэгіёне.

Выданьні
--------

* За правы чалавека. Віцебскі рэгіянальны праваабарончы бюлетэнь.
* Шэрая Кніга. Хроніка парушэньняў правоў чалавека ў Віцебскім рэгіёне.

Зноскі
------

1. ↑  «Віцебская вясна» абвясціла імёны Абаронцаў правоў чалавека – 2018
2. ↑  За правы чалавека. Травень 2011 г.
3. ↑  Шэрая Кніга

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка
* Віцебская вясна ў сацыяльнай сетцы «Facebook»
* Віцебская вясна ў сацыяльнай сетцы «Twitter»
Юдаль Пэн, аўтапартрэт. 1902
**Ві́цебская шко́ла-майстэ́рня Ю́даля Пэ́на** — прыватная школа малявання і жывапісу ў Віцебску ў 1898—1918 гадах, створаная беларускім мастаком Юдалем Пэнам.

У праграму заняткаў уваходзілі: маляванне геаметрычных прадметаў, арнаментаў, гіпсавых фігур, маляванне з натуры і на пленэры. У школе вучылася ад 10 да 25 чалавек, навучанне ішло ад 1 да 6 месяцаў. Школу, сярод іншых, скончылі Заір Азгур, Алена Кабішчар, Яфім Мінін, Марк Шагал (не давучыўся), Саламон Юдовін, Аскар Мешчанінаў, Леў Лейтман, Лазар Лісіцкі, Давід Якерсон.

У 1907 і 1914 годзе прайшлі выстаўкі работ Пэна і яго вучняў.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 1997, с. 226

Літаратура
----------

* *Л. Налівайка.* Віцебская школа-майстэрня Ю. Пэна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 225—226. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
* Ле Фоль, Клер. Витебская художественная школа (1897—1923) / Клер Ле Фоль. — Мн. 2007. — 240 с.
**Віцебская настаўніцкая семінарыя** — першая на Беларусі спецыяльная навучальная ўстанова, якая рыхтавала настаўнікаў для прыходскіх вучылішчаў, падрыхтоўчых класаў гімназій і павятовых вучылішчаў. Існавала ў 1834—1839 гг. Заснавана па ініцыятыве папячыцеля Беларускай навучальнай акругі педагога Р. І. Карташэўскага. Размяшчалася ў прыватным будынку. На чале семінарыі стаяў дырэктар ланкастэрскімі вучылішчамі Беларускай навучальнай акругі Аглобін, у штат уваходзілі загадчык Віцебскага ланкастэрскага вучылішча Вінаградаў і настаўнік, які быў адначасова наглядчыкам.

Навучанне
---------

Навучаліся юнакі з сем'яў дваран, мяшчан, обер-афіцэраў, праваслаўных царкоўнаслужыцеляў. Семінарысты вывучалі рускую мову, арыфметыку, гісторыю Расіі і ВКЛ, методыку ўзаемнага навучання ў пачатковай школе па метаду Д. Ланкастэра. Некаторыя навучэнцы займаліся таксама музыкай і спевамі. У вольны час семінарысты абавязаны былі наведваць заняткі рускай мовы і геаграфіі ў Віцебскай мужчынскай гімназіі. Тэрмін навучання ў семінарыі 3 гады. за ўсе гады навучання былі падрыхтаваны 62 настаўнікі. Семінарыя зачынена з-за адсутнасці ў папячыцельства сродкаў на яе ўтрыманне.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 432 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1. (руск.)
Чумная калона ў Вене.
**Чумны слуп (Марыянскі слуп)** — распаўсюджаны ў краінах Цэнтральнай Еўропы тып рэлігійнага помніка: калона, як правіла, у стылі барока, якая стаіць пасярэдзіне гарадской плошчы і на якую ўзнята статуя Дзевы Марыі.

Паколькі падобныя калоны ўзводзіліся, як правіла, у знак падзякі за спыненне мору ці перамогу ў вайне, калону са статуяй Богамаці часцяком атачаюць фігуры адпаведных святых — Св. Роха (які падчас вылячэння нямоглых заразіўся чумой), Св. Барбары (нябеснай заступніцы тых, хто памірае), Св. Францыска Ксаверыя, Св. Карла Барамея і Св. Себасцьяна.

Непасрэдным правобразам барочных чумных калон Цэнтральнай Еўропы паслужыла ўвянчаная статуяй Дзевы Марыі калона базілікі Канстанціна, узнятая ў 1614 г. перад фасадам базілікі Санта-Марыя-Маджорэ ў Рыме. Падобныя помнікі былі вядомыя ў Заходняй Еўропе з ранняга Сярэднявечча: напрыклад, у Клермон-Феране такая скульптурная кампазіцыя зафіксавана яшчэ ў X стагоддзі.

Гл. таксама
-----------

* Абеліск

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Чумны слуп**
**Чумпхон** (тайск.: ชุมพร) — правінцыя на поўдні Тайланда, размешчана на ўзбярэжжы Сіямскага заліва. На поўначы мяжуе з правінцыяй Прачуапкхірыкхан, на поўдні — Суратані, на захадзе — правінцыяй Ранонг і М’янмай. Правінцыя размешчана на вузкім перашыйку Кра, які злучае паўвостраў Малака з кантынентам. На захадзе Чумпхон размешчаны ўзгоркі хрыбта Пхукет і яго працягу — ланцугі Тенасэрым, усходняя частка правінцыі больш раўнінная.

Зноскі
------

1. ↑   — Department of Provincial Administration.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13012489'></a>
2. ↑  ทำเนียบท้องที่ พุทธศักราช 2546 เล่ม 1 — กระทรวงมหาดไทย, 2003. — С. 98.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23793867'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q640365'></a>
**Манетны двор** – прадпрыемства па вырабу манет, ордэнаў, медалёў, штэмпеляў, жэтонаў, значкаў і іншых металічных адзнакаў. Манетныя двары маглі належыць дзяржаве, але маглі быць і прыватнымі, часовымі ці пастаяннымі.

Першыя вядомыя на сёння мынцы паўсталі ў 7 да н.э. ў Малой Азіі

Манетныя двары ВКЛ
------------------

Для ВКЛ манэты выбіваліся на Віленскі манетны двор. З 1665 па 1666 гады біццё барацінак было наладжана ў Брэсце. У той самы час для патрэб ВКЛ літоўскія барацінкі выбіваліся ў Аліве, Коўна і Мальбарку.

Гл.таксама
----------

* Брэсцкі манетны двор
* Віленскі манетны двор

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.10: Малайзія — Мугараджы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 79. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0169-9 (Т. 10).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Манетны двор

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Новы · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4134100-4 · LCCN: sh85085885 · NKC: ph273322 |
**Лінчэпінг** (шведск.: Linköping) — горад у Швецыі, прыкладна за 200 км на паўднёвы захад ад Стакгольма. Галоўны горад ландскапу Эстэргётланд і адміністрацыйны цэнтр аднайменнага лена. 97 500 жыхароў (2005). Авіяцыйная і тэлекамунікацыйная прамысловасць. Універсітэт. Горад быў заснаваны ў XII стагоддзі.

Выбітныя мясціны
----------------

Фантан Фолькунгаў у Лінчэпінгу Швецыя.
Да выбітных мясцінаў Лінчэпінгу належаць: Кафедральны сабор (XII ст.), царква Св. Лаўрэнція (*Sankt Larskyrka*), замак XIII ст. Вялікая плошча (*Stora torget*) з фантанам Фолькунгаў, працы Карла Мілеса. Сярод музеяў варта адзначыць Музей пад адкрытым небам Стары Лінчэпінг, дзе сабраны тыповыя для мясцовасці драўляныя пабудовы і пануе атмасфера XIX — пачатку XX стагоддзяў; Авіяцыйны; Музей лена Эстэргётланд, у якім ня толькі прадстаўлена гісторыя краю, але і творы знакамітых мастакоў (Альбрэхт Дзюрэр, Пер Хёрберг і іншыя).

Выбітныя ўраджэнцы і жыхары
---------------------------

* Ёнс Якаб Берцэліус

Зноскі
------

1. ↑  Population in the country, counties and municipalities by sex and age 31/12/2009

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лінчэпінг
**Зрок** — успрыманне арганізмам навакольнага свету праз улоўліванне органамі зроку святла, якое адлюстроўваецца ці выпраменьваецца аб'ектамі святла. У працэсе эвалюцыі зрок удасканальваўся: ад здольнасці адрозніваць толькі святло ад цемры, напрыклад, у дажджавых чарвей, да разнастайнага аналізу адлюстравання. Вока чалавека ўспрымае святло з даўжынёй хвалі 380—760 нм.

Эвалюцыя вока
На органы зроку ўсе прадметы уздзейнічаюць адбітымі або прамымі светлавымі прамянямі. Пад уздзеяннем энергіі святла ў палачках і колбачках сятчаткі вока адбываюцца фотахімічныя рэакцыі, узнікаюць электрычныя токі, якія выклікаюць нервовыя імпульсы, што перадаюцца па праводных шляхах зрокавага аналізатара да цэнтральнага коркавага аддзела мозга, дзе фарміруюцца зрокавыя адчуванні. Адрозніваюць зрок цэнтральны і перыферычны. Характарызуецца зрок вастрынёй. Нармальная вастрыня зроку — здольнасць адрозніваць 2 кропкі прадмета з вуглом паміж імі ў 1’. Да функцый зроку адносяць і бінакулярны зрок  (руск.) (бел..

Літаратура
----------

* Зрок. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Зрок

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11947019s · GND: 4078921-4 · LCCN: sh85143872 · Microsoft: 178253425 · NDL: 00570942 · NKC: ph127684, ph116789 |

 |
**Зуба́йр** (араб. جزر ‎‎‎) — група астравоў на поўдні Чырвонага мора. Уваходзяць у склад Емена. Агульная плошча — 191 км². Незаселены.

Архіпелаг Зубайр складаецца з больш чым 10 вулканічных астравоў, раскіданых па тэрыторыі 258 км² прыкладна ў 74 км ад аравійскага ўзбярэжжа Емена. Для мясцовых вулканаў характэрна актыўнасць. Падчас вывяржэння 13 снежня — 15 снежня 2011 г. узнік новы востраў, які ўзвысіўся да 710 м над ўзроўнем мора. Шлейф ад вывяржэння быў бачны з космасу.

Спасылкі
--------

* Zubair Group
* LIGHT VOLCANIC ERUPTIONS IN ‘JABAL AL-ZUBAIR’ Архівавана 8 студзеня 2016.
* Jebel Zubair volcano
* Surtseyan eruption along the coast of Yemen forms a new island Архівавана 4 сакавіка 2016.
**«Над го́радам»** ― адна з самых знакамітых карцін Марка Шагала. На ёй мастак адлюстраваў самае важнае для яго ў жыцці на той момант: самога сябе, каханую жонку Бэлу і Віцебск. На карціне, адкінуўшы зямное прыцягненне, шчаслівыя закаханыя ляцяць над горадам, абняўшыся. Пад імі расчараваны і аперазаны бясконцымі платамі Віцебск ― у гэтым жа годзе Шагал у нядоўгі перыяд зачаравання новай уладай задаволіць на гэтых платах унікальнае графіці, размаляваўшы іх да гадавіны Кастрычніцкай рэвалюцыі.

Зноскі
------

1. ↑  *Алена Эсаулова.*. Над городом (руск.). *Артхив*. Праверана 5 чэрвеня 2022.
2. ↑  Над городом, Марк Захарович Шагал (руск.). *Музеи Мира*. Праверана 5 чэрвеня 2022.
3. ↑  *Олеся Астафурова.*. «Над городом» Марка Шагала (руск.). *Умбра Медиа* (10 верасня 2019). Праверана 5 чэрвеня 2022.
4. ↑  *Оксана Копенкина.*. «Над городом» Марка Шагала. О самой счастливой картине (руск.). *Дневник живописи* (3 снежня 2017). Праверана 5 чэрвеня 2022.

Спасылкі
--------
**Лідзія Пятроўна Шынко** (8 мая 1906, Варшава — 18 жніўня 1990) — беларуская актрыса. Заслужаная артыстка БССР (1946).

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1926 годзе Беларускую драматычную студыю ў Маскве. З 1926 года ў БДТ-2, з 1933 года ў БДТ-3, у 1937—1977 гадах у Беларускім тэатры імя Я. Купалы.

Творчасць
---------

Актрысе былі уласцівы непасрэднасць, шчырасць, імкненне да праўдзівай перадачы чалавечых пачуццяў, задушэўнасць, лірызм, гумар, арганічнае адчуванне жанру, гратэск. Сярод лепшых роляў: у БДТ-2 — Зоя («Астап» А. Глобы), Маша («Горад вятроў» У. Кіршона); у БДТ-3 — Ліда Званцова («Гадзіншчык і курыца» І. Качаргі), Паліна («Даходнае месца» А. Астроўскага); у тэатры імя Я. Купалы — Кацярына («Партызаны» К. Крапівы), Ганна («На крутым павароце» К. Губарэвіча), Антаніна Цімафееўка («Выбачайце, калі ласка!» А. Макаёнка), Надзея («Апошнія» М. Горкага), Карынкіна («Без віны вінаватыя» А. Астроўскага), Марсела («Сабака на сене» Лопэ дэ Вэгі), Валя, Бара («Рускія людзі», «Хлопец з нашага горада» К. Сіманава), Ага Шчука, Ліда («Калінавы гай», «Платон Крэчат» А. Карнейчука) і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Шынко Лідзія Пятроўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 134840 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пятроў.

**Андрэй Паўлавіч Пятроў** (руск.: Андрей Павлович Петров; 2 верасня 1930, Ленінград — 15 лютага 2006) — расійскі кампазітар, музычны і грамадскі дзеяч. Народны артыст СССР (1980).

Творчасць
---------

Скончыў Ленінградскую кансерваторыю (1954).

У творчасці побач з сучаснай тэматыкай звяртаецца да гістарычных, легендарных і класічных сюжэтаў. У сімфанічнай музыцы 1990-х гадоў дамінуе рэлігійная тэматыка.

Сярод твораў: оперы «Пётр Першы» (паст. 1975), «Маякоўскі пачынаецца» (паст. 1983); балеты «Станцыйны наглядчык» (паводле А. Пушкіна, паст. 1956), «Бераг надзеі» (паст. 1959), «Стварэнне свету» (паст. 1971); вакальна-харэаграфічная сімфонія «Пушкін» (паст. 1979); аперэты «Мы хочам танцаваць» («У рытме сэрца», паст. 1967), «Аб бедным гусары…» (паст. 1986); для аркестраў: сімфанічная паэма «Рада і Лойка» (паводле М. Горкага, 1954), сімфанічны цыкл «Песні нашых дзён» (1964), «Паэма памяці загінуўшых у гады блакады Ленінграда» (1966), сімфонія-фантазія «Майстар і Маргарыта» (паводле М. Булгакава, 1986), сімфонія «Час Хрыста» (1995) і інш.

Аўтар песень, музыкі да драматычных спектакляў, кінафільмаў (больш за 50), у т.л. «Я крочу па Маскве», «Сцеражыся аўтамабіля», «Службовы раман», «Жорсткі раманс», «Старыя клячы», тэлесерыял «Пецярбургскія тайны».

Аўтар кніг «Дыялог пра кінамузыку» (1982, з Н. Калеснікавай), «Час. Музыка. Музыканты» (1987).

Прэміі і ўзнагароды
-------------------

Дзяржаўныя прэміі СССР 1967, 1976.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 14 жніўня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. 1 2  Andrey Pavlovich Petrov // Musicalics<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63484499'></a>

Літаратура
----------

* *Карнілава А. А.* Пятроў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Danish Film Database · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Даведка РІА |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4856119 · BNF: 14046324t · GND: 118884646 · ISNI: 0000 0001 2131 2984 · LCCN: n81072639 · NKC: jx20070815003 · NLA: 50420495 · NUKAT: n2007136519 · PTBNP: 146283 · LIBRIS: 295450 · SUDOC: 140226311 · VIAF: 46962747 |

 |
Самурай з нагінатай
**Нагіната** — японская халодная зброя з доўгай ручкай авальнага перасеку і выгнутым аднабаковым клінком. Рукаятка даўжынёй каля 2 метраў і лязо каля 30 см. Пазней большае распаўсюджанне атрымаў скарочаны (1,2-1,5 м) і палегчаны варыянт, які выкарыстоўваўся пры трэніроўцы; дэманстраваў вялікую баяздольнасць. З'яўляецца аналагам глефы, але значна больш лёгкая. Першыя звесткі аб выкарыстанні нагіната адносяцца да канца VII стагоддзя. У Японіі існавала 425 школ, дзе вывучалі тэхніку бою нагінатадзюцу. Была любімай зброяй сохэяў, манахаў-ваяроў. У мірны час нагіната выкарыстоўвалася жанчынамі з класа самураяў для абароны свайго жылля.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нагіната

| ⛭Тыпы японскіх мячоў |
| --- |
| Вялікія мячы | Нагамакі · Надаці · Одаці · Акатана |
| Доўгія мячы | Цёкуто · Дотанукі · Катана · Сін-гунто · Таці · Цуругі · Учыгатана |
| Кароткія мячы | Цідзакатана · Кадаці · Сікамідзуе · Вакідзасі · Ніндзято |
| Нажы/кінжалы | Айкуці · Хатывара · Танто · Кайкэн · Ёраі тосі · Кусунгобу |
| Трэніравальная зброя | Бокэн · Іяйто · Шынай · Субурыта · Танрэн бо |
| Выдуманыя мячы | Дайкатана · Дзамбата |
| Іншае | Нагамакі · Нагіната · Бісэнто |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 00567974 |
**Паўночна-Каралінскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны ўніверсітэт** (англ.: North Carolina Agricultural and Technical State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Грынсбара ў штаце Паўночная Караліна.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Гэта гістарычна "чорны" ўніверсітэт, дзе традыцыйна большасць студэнтаў складаюць афраамерыканцы. Заснаваны Генеральнай асамблеяй Паўночнай Караліны 9 сакавіка 1891 года як сельскагаспадарчы і механічны каледж для каляровых людзей, гэта быў другі каледж, заснаваны ў адпаведнасці з палажэннямі Закона Морыла 1890 года, а таксама першы для каляровых людзей у штаце. Першапачаткова каледж прапаноўваў навучанне сельскай гаспадарцы, англійскай мове, садаводству і матэматыцы. У 1967 годзе каледж быў прызначаны рэгіянальным універсітэтам Генеральнай асамблеяй Паўночнай Караліны і перайменаваны. Універсітэт з'яўляецца буйнейшым гістарычна "чорным" універсітэтам у Злучаных Штатах з 2014 года. Інжынерны каледж універсітэта выпускае больш афраамерыканскіх інжынераў, чым любы іншы кампус у краіне; яго каледж сельскагаспадарчых і экалагічных навук выпускае больш афраамерыканскіх выпускнікоў у галіне сельскай гаспадаркі, чым любы іншы ўніверсітэт. Універсітэт прапануе 54 праграмы бакалаўрыяту, 29 магістарскіх і 9 доктарскіх праграм у васьмі каледжах і школах; універсітэт выдае больш за 2,5 тыс. дыпломаў штогод і мае базу выпускнікоў каля 65 тыс.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў, гуманітарных і сацыяльных навук
* Каледж інжынерыі
* Каледж сельскай гаспадаркі і экалагічных навук
* Каледж адукацыі
* Каледж аховы здароўя і навук аб чалавеку
* Каледж бізнесу і эканомікі
* Каледж тэхналогій
* Школа нананавукі і нанаінжынерыі
* Каледж аспірантуры

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Паўночная Караліна

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>
2. ↑  U.S. and Canadian 2022 NTSE Participating Institutions Listed by Fiscal Year 2022 Endowment Market Value, Change in Market Value from FY21 to FY22, and FY22 Endowment Market Values Per Full-time Equivalent Student (Excel) — National Association of College and University Business Officers, 2023. Праверана 22 мая 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q30268203'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Паўночна-Каралінскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 0287 4439, 0000 0004 1936 818X · LCCN: n79015702 · Microsoft: 35777872 · VIAF: 153589980 |