recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Лё́тцы** — возера ў Беларусі ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Шэвінка. Знаходзіцца за 15 км на паўднёвы ўсход ад Віцебска каля вёскі Вялікія Лётцы.

Плошча паверхні возера 0,31 км², даўжыня 1,28 км, найбольшая шырыня 0,35 км. Найбольшая глыбіня возера дасягае 3,7 м. Аб’ём вады 0,84 млн м³.  
Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 25—30 метраў, складзеныя з суглінкаў і супесяў. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі зліваюцца са схіламі катлавіны. Дно возера да глыбіні 1,5—2 м выслана пяском і апясчаненымі адкладамі, на большых глыбінях глеістае.

Возераэўтрофнае, праточнае. Працякае рака Вужніца, упадаюць ручаі. Да глыбіні ў 1 м зарастае. Прыбярэжная расліннасць займае паласу 5—20 м. Падводная расліннасць распаўсюджана да глыбіні 2,4 м.  

У возеры водзяцца лешч, шчупак, лінь, плотка, карась і іншыя віды рыб.

Каля возера Лётцы праходзіць аўтамабільная дарога Р151.

Гл. таксама
-----------

* Азёры Беларусі

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз.
* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — С. 222. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1. (руск.)
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 31. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Возера Лётцы Архівавана 26 жніўня 2011.
**Праліферацыя** (ад лац.: proles — атожылак, нашчадства і *fero* — нясу) — разрастанне тканкі арганізма шляхам размнажэння клетак. Механізм праліферацыі адрозніваецца ад іншых механізмаў змены аб'ёму клеткі (клетак), напрыклад, ацёку або апаптозу.
Тэрмін у медыцыне ўпершыню ўвёў нямецкі вучоны Вірхаў для пазначэння новаўтварэння клетак шляхам іх размнажэння дзяленнем.
Рэгуляваць інтэнсіўнасць праліферацыі можна стымулятарамі і інгібітарамі, якія могуць выпрацоўвацца і далёка ад рэагуючых клетак (напрыклад, гармонамі), і ўсярэдзіне іх. Бесперапынна праліферацыя адбываецца ў раннім эмбрыягенезе і па меры дыферэнцыявання перыяды паміж падзеламі падаўжаюцца. Некаторыя клеткі, напрыклад нервовыя, не здольныя да праліферацыі.

Тэрмін у філасофіі
------------------

У філасофію гэты тэрмін прыўнёс Феерабенд для пазначэння працэсу памнажэння (размнажэння) канкуруючых тэорый. Філосафы ўжываюць тэрмін пры пазначэнні працэсу прышчаплення або вырастання некаторай навуковай навацыі ў навуцы.

Зноскі
------

1. ↑  Большая Медицинская Экциклопедия
2. ↑  «Биологический энциклопедический словарь.» Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Бабаев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — 2-е изд. исправл. — М.: Сов. Энциклопедия, 1986.
Лёртсю з мясам
**Лёртсю** (фінск.: Lörtsy) — традыцыйная фінская страва ў выглядзе плоскага смажанага у фрыцюры закрытага пірага з начынкамі з мяса, рыбы, ягад, гародніны або варэння. Традыцыя гатавання лёртсю паходзіць з Саванліны ў правінцыі Сава. 

Лёртсю нагадвае паўкруглы пірог, чабурэк або закрытую піцу ў форме дыска і падаецца ў якасці гарачай закускі. Пасля смажання ў фрыцюры лёртсю разразаюць на паловы і ўкладваюць лусту варанай каўбасы і нарэзанае яйка. Дадаецца на смак гарчыца, кетчуп і салат з марынаваных агуркоў у гарчычным соўсе.

Першыя лёртсю пачалі прадавацца ў 1950-х гадах. У цяперашні час лёртсю даступныя амаль ва ўсіх частках Фінляндыі і гатуюцца як з традыцыйнай мясной (рыс + мясны фарш), так і салодкімі (яблыкі, брусніцы, морошка, маліна або варэнне) начынкамі, а таксама з рыбай або гароднінай.
**Імрэ Шынкавіч** (венг.: Sinkovits Imre; 21 верасня 1928, Будапешт — 18 студзеня 2001, тамсама) — венгерскі актор тэатра і кіно. Народны артыст Венгрыі. Лаўрэат Нацыянальнай прэміі імя Кошута (1966). Двойчы лаўрэат дзяржаўнай прэміі ў вобласці тэатральнага мастацтва імя Мары Ясаі (1955, 1962).

Біяграфія
---------

Гуляць на сцэне пачаткаў са школьнай лавы. На прафесійнай сцэне дэбютаваў у 1948 годзе. З 1949 года да 1956 года гуляў на сцэне Нацыянальнага тэатра у Будапешце. У 1951 годзе скончыў інстытут тэатра і кіно.

У час паўстання ў Венгрыі ў кастрычніку 1956 года выступіў з патрыятычнымі вершамі Ш. Пецёфі на цэнтральнай плошчы Будапешта перад 20 000-ым натоўпам. Гэты акт адкрытага моладзевага пратэсту, праз некалькі гадзін стаў адной з заахвочвальных прычын агульнанацыянальнага паўстання супраць камуністычнага ўрада ВНР. І. Шынкевіч быў абраны ў склад рэвалюцыйнага камітэта Асацыяцыі венгерскага тэатра і кіно.

Пасля задушання паўстання яму на паўтара гады забаранілі займацца тэатральнай дзейнасцю і звольнілі з Нацыянальнага тэатра. У 1958—1963 годзе ён працаваў у тэатры Ёжэфа Атылы. У 1963 годзе зноў вярнуўся ў калектыў Нацыянальнага тэатра, і цягам доўгіх гадоў быў адным з салістаў гэтага тэатра. Гуляў размаітыя ролі: ад камічных да трагічных у п'есах класікаў сусветнай і вугорскай драматургіі (Эсхіла, Шэкспіра, Лопэ дэ Вега, Чэхаўа, Горкага, Гюго, Дзюма, Шоу, Б. Джонсана, Д. Іеша і інш.).

Здымацца ў кіно пачаў у 1951 годзе. Выканаў ролі ў 129 фільмах.

Зноскі
------

1. 1 2  выгрузка даных Freebase — Google.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q648625'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15241312'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1453477'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Імрэ Шынкавіч
* Імрэ Шынкавіч на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · Česko-Slovenská filmová databáze · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rotten Tomatoes |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 17026013b · CONOR: 85771363 · GND: 123949157 · ISNI: 0000 0000 8001 6248 · LCCN: n84030860 · NSZL: 000000012647 · SUDOC: 19767481X · VIAF: 69848378 |

 |
Нясвіжская ратуша
**Ратуша** (ад ням.: Rathaus — *дом сходаў*, польск.: ratusz — *рада*) — будынак, у якім размяшчаліся органы гарадскога самакіравання. Засядалі ў ёй ратманы.

Першыя ратушы ў Заходняй Еўропе з'явіліся ў XII ст. Пабудовы мелі элементы абарончага і грамадзянскага дойлідства. Узводзілі 2-павярховыя ратушы з балконам ці эркерам. Будынак ратушы, звычайна прамавугольнай формы, будаваўся ў цэнтры горада, пасярэдзіне плошчы, дзе адбываліся кірмашы. Ратушу амаль заўсёды ўпрыгожвала вежа, якая выконвала ролю назіральнай вышкі (у выпадку пажару альбо ваеннага нападу). Галоўным памяшканнем ратушы была зала пасяджэнняў магістрата на другім паверсе асноўнага будынка. Вакол ратушы мясціліся гандлёвыя рады і крамы. У канцы XVI ст. усе вялікія беларускія гарады мелі ратушы, у асноўным драўляныя. У час шматлікіх пажараў яны звычайна гарэлі, і таму там, дзе магістраты мелі значныя сродкі, узводзіліся мураваныя будынкі. На жаль, большая частка з іх не захавалася, а некаторыя загінулі ў XX ст. падчас войнаў і з-за абыякавых адносін да культурнай спадчыны.

На Беларусі ратушы пачалі будаваць з XIV ст. Узводзілі ў гарадах на рыначных плошчах, часам аб'ядноўвалі з гандлёвымі, гасцінымі радамі, арсеналамі, важніцамі. Будавалі з дрэва, цэглы, у тэхніцы «прускага муру». Будынкі ратушаў мелі звычайна простыя і манументальныя формы. У XVII—XVIII стст. пераважаў барочны тып: ратуша з шмат'яруснай вежай, завершанай разнастайнымі купалкамі ці шпілем, існавалі і бязвежавыя. Манументальнасцю і цэльнасцю вылучаліся ратушы стылю класіцызм, у якіх кампазіцыйным акцэнтам фасадаў быў порцік. Існавалі ратушы з рысамі несапраўднай готыкі. Галоўным памяшканнем ратушы была парадная зала (на 2-м паверсе) для ўрачыстых актаў, пасяджэнняў магістрата, тэатральных паказаў і інш. Частка памяшканняў ратушы (падвалы, першыя паверхі) адводзілася пад крамы, склады і інш.

Будаўніцтва ратушаў пашырана ў XIX і асабліва ў XX ст. калі ратуша арганічна ўваходзіць у гістарычныя цэнтры гарадскога асяроддзя.

Зноскі
------

1. 1 2  Трусаў, А. А. Музеефікацыя беларускіх ратуш / А. А. Трусаў // 90 год Віцебскаму абласному краязнаўчаму музею: Матэр. навук. канф. Віцебск, 30—31 кастрычніка 2008 г. / Упраўленне культуры Віцебскага аблвыканкома, УК «Віцебскі абласны краязнаўчы музей»; [Рэдкал.: Г. У. Савіцкі і інш.]. — Мн.: Медысонт, 2009. — 424 с. — С. 9—10. — ISBN 978-985-6887-40-9.

Літаратура
----------

* «Современный толковый словарь русского языка», Ридерз Дайджест, Москва, 2004 г. С. 692. ISBN 5-89355-108-7.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Ратуша**
* Ратушы Беларусі
**Каштарыс** — 1) каштарыс бюджэтных устаноў — асноўны фінансава-планавы акт, які вызначае аб’ём, мэтавае накіраванне і паквартальнае размеркаванне асігнаванняў, прадугледжаных на ўтрыманне ўстаноў і арганізацый. З’яўляецца планам фінансавання ўстаноў і расходвання бюджэтных сродкаў. Прававое значэнне каштарысу — вызначэнне правоў і абавязкаў кіраўніка бюджэтнай установы па мэтавым выкарыстанні сродкаў, што адпускаюцца з адпаведнага бюджэту, а фінансавых органаў — абавязкі па забеспячэннні гэтых сродкаўмі ажыццяўленні кантролю за мэтавым іх выкарыстанні. Каштарысы падзяляюцца на *індывідуальныя*, *цэнтралізаваных мерапрыемстваў* і *зводныя*. Індывідуальныя каштарысы адлюстроўваюць асаблівасці асобнай установы. Для аднатыпных бюджэтных арганізацый устанаўліваюцца тыпавыя формы расходаў, што ўключаюць 3 асноўныя раздзелы: агульныя звесткі пра ўстанову, агульную суму расходаў з рамеркаваннем па квартлах і накіраваннем расходаў; аператыўна-вытворчыя паказчыкі, неабходныя для вызначэння расходаў (колькасць штатных адзінак, абслугоўваемы кантынгент і інш.); разлікі па асобных расходных артыкулах. 2) каштарыс выдаткаў на вытворчасць — вылічэнне планавай сумы затрат прадпрыемства, аб’яднання або галіны гаспадаркі на вытворчасць усёй прадукцыі і аказанне паслуг. Складаецца на пэўны каляндарны перыяд (год, квартал). 3) Каштарыс выдаткаў на будаўніцтва — сукупнасць нарматыўных разлікаў, якія вызначаюць памер усіх затрат, звязаных з будаўніцтвам (рэканструкцыяй) прадпрыемства, аобнага памяшкання, збудавання або іх комплексаў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
**Кашын мост** — аўтадарожны арачны мост цераз Крукаў канал у Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Каломенскі і Казанскі астравы. Размешчаны па восі праспекта Рымскага-Корсакава. Побач з мостам размешчаны Мікольскі марскі сабор. У размешчаным побач доме (праспект Рымскага-Корсакава, дом № 43) з 1818 г. жылі В. А. Жукоўскі і А. А. Пляшчэеў. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Гандлёвы мост, ніжэй — Стара-Мікольскі мост. Бліжэйшыя станцыі метрапалітэна — «Садовая», «Сянная плошча», «Спаская». З 1789 года мост называўся Мікалаеўскім або Мікольскім па размешчаным побач Мікольскім саборы. З 1795 года мост паалі называць Кашыным ад размешчанага побач Кашына піцейнага дома, які атрымаў сваю назву ад прозвішча домаўладальніцы.

| Масты цераз Крукаў канал |
| --- |
| 
* Сумежны
* Стара-Мікольскі
* Кашын
* Гандлёвы
* Дзекабрыстаў
* Мацвееў

 |
**Фрэнк Барталамью Грыр** (англ.: Frank Bartholomew Greer; 26 лютага 1879, Іст-Ботан — 7 мая 1943, Уінтрап, Масачусетс) — амерыканскі вясляр, чэмпіён летніх Алімпійскіх гульняў 1904.

На Гульнях 1904 у Сент-Луісе Грыр удзельнічаў толькі ў спаборніцтвах адзіночак. З вынікам 10:08,5 ён прыйшоў першым да фінішу ў адзінай гонцы і выйграў залаты медаль.

Пасля заканчэння спартыўнай кар’еры некалькі гадоў трэніраваў весляроў у Дэтройце, а затым вярнуўся ў Бостан, дзе на працягу доўгага часу быў шэрыфам турмы акругі Сафалк.

Зноскі
------

1. 1 2  Frank Greer Праверана 8 сакавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21008628'></a>
2. 1 2 3  Frank Greer Праверана 31 студзеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18002875'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FISA · Olympedia · Olympic Channel · МАК |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шарп.

**Кэсі Шарп** (англ.: Cassie Sharpe; нар. 14 верасня 1992, Калгары, Альберта) — канадская фрыстайлістка (хафпайп, суперпайп), чэмпіёнка зімовых Алімпійскіх гульняў 2018 года ў хафпайпе.

Біяграфія
---------

Кэсі Шарп нарадзілася ў 1992 годзе ў Калгары. Яе брат Дарсі Шарп стаў сноўбардыстам. Кэсі пачала катацца на лыжах з 11 гадоў. Пазней занялася фрыстайлам, у тым ліку лыжнай акрабатыкай, могулам і хафпайпам. Пасля першай перамогі на спаборніцтвах у 2012 годзе ў хафпайпе стала спецыялізавацца ў гэтай дысцыпліне. У 2014 годзе стала членам зборнай Канады па фрыстайле. На чэмпіянаце свету па фрыстайле 2015 года заваявала сярэбраны медаль, саступіўшы швейцарцы Віржыні Феўр. Праз некалькі тыдняў перамагла на Кубку свету.

На зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 года Шарп заваявала залаты медаль у хафпайпе, стаўшы першай канадкай і другой чэмпіёнкай у хафпайпе ў гісторыі Алімпійскіх гульняў. На чэмпіянаце свету па фрыстайле і снаўбордзе 2019 года заняла другое месца пасля эстонкі Келі Сільдару. У 2016 і 2019 гадах перамагала на Сусветных экстрэмальных гульнях у суперпайпе.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | FIS (фрыстайл) · Olympedia · Olympic Channel · X Games · МАК · Алімпійскі камітэт Канады |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пагада дзікіх гусей.

**Вялікая пагада дзікіх гусей** (кіт. спр. 大雁塔, піньінь *Dàyàn Tǎ*, пал. *даяньта*) — цагляная пагада, пабудаваная ў Чан'ане у той час, калі ён быў сталіцай кітайскай імперыі Тан.

Вялікая пагада збудавана пад уплывам індыйскага дойлідства ў 652 годзе і першапачаткова складалася з пяці ярусаў, на якіх былі змешчаны будысцкія статуі і рэліквіі, сабраныя падчас сваіх падарожжаў Сюаньцзанам. У 704 годзе імператрыца У распарадзілася надбудаваць да пагады яшчэ пяць ярусаў. Тры верхнія ярусы моцна пацярпелі ў час сярэдневяковых войн, і іх прыйшлося знесці. У наш час пагада сяміярусная, узвышаецца на вышыню 64 метраў; з верхняга яруса адкрываецца від старадаўняга горада. Непадалёк раскінуўся Храм матчынага кахання (589 г. перабудаваны ў 647 г.)

Вакол пагады — будыйскі манастыр з вялікім паркам, у парку стаіць помнік Сюаньцзану, парк упрыгожаны помнікамі славутых кітайскіх паэтаў, мысліцеляў, мастакоў, вучоных.

* Вялікая пагадаВялікая пагада
* Вялікая пагадаВялікая пагада
* Вялікая пагадаВялікая пагада

Гл. таксама
-----------

* Малая пагада дзікіх гусей
* Сюаньцзан
* Сіянь

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вялікая пагада дзікіх гусей
* *大雁塔* — артыкул з Байдупедыі (кіт.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шышкоў.
**Васі́ль Фёдаравіч Шышкоў** (1900, в. Новае Сяло Талачынскага раёна — *невядома*) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1900 годзе ў вёсцы Новае Сяло. Член КПСС з 1925 года.

З 1914 года на гаспадарчай, грамадскай і палітычнай працы. У 1914—1960 гг. — пастух, парабак, удзельнік Грамадзянскай вайны, сакратар Навасельскага сельсавета, сакратар партячэйкі, арганізатар калгаса, старшыня Талачынскага райвыканкама, загадчык ОРГА Асіповіцкага райкама УКП(б), палітработнік Чырвонай Арміі, народны камісар земляробства Беларускай ССР, на партыйнай працы ў Беларускай ССР, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, намеснік інтэнданта 47-й арміі па палітычнай частцы, пасля вайны жыў у Сімферопалі.

Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання.

Памёр у Севастопалі пасля 1985 года.

Спасылкі
--------

* Шишков
**Hellenic Vehicle Industry S.A.** (*грэч. Ελληνική Βιομηχανία Οχημάτων, ΕΛΒΟ*, раманізацыя: *Elliniki Viomichania Oximaton, ELVO*) — грэчаскі вытворца аўтобусаў, спецыяльнай і ваеннай тэхнікі.

Гісторыя
--------

Заснавана ў 1972 годзе як падраздзяленне Steyr Daimler Puch. Выпускала машыны серый Steyr 91 і Steyr 680M, аўтацыстэрны Steyr Kürassier, Leonidas і трактары. З-за крызісу ў мацярынскай кампаніі завод Steyr Hellas быў прададзены дзяржаве ў 1986 годзе і з тых часоў працуе пад назвай ELVO.

Вытворчасць трактароў спынілася, і з 1988 года ваеннае падраздзяленне было пашырана за кошт былой мацярынскай кампаніі Steyr-Puch. Па ліцэнзіі вырабляюцца Mercedes-Benz G-класа (W462) і Leopard 2 (Leopard 2A6 HEL). У 1993 годзе аўтобус ELBO C93800 Europe быў прадстаўлены і экспартаваны ў Сінгапур.

Завод паступова рэпрыватызаваны з 2000 года і цяпер кіруецца Mytilineos Holdings.

Прадукцыя
---------

* Аўтобус ELBO (аўтобусы і аўтобусы з нізкай падлогай)
* тралейбус Neoplan
* Mercedes-Benz G-Class W462
* Hummer HMMWV M1114GR (4×4)
* ELBO Centaurus Tank
* Leopard 2A6 HEL Tank

У 2001 годзе кампанія прэзентавала на IAA кабрыялет Aletis (распрацаваны сумесна з TWT і Pininfarina), які не пайшоў у серыйную вытворчасць.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

Спасылкі
--------

* Aфіцыйны вэб-сайт  (англ.)
**Васіль Фёдаравіч Каленнікаў** (1921—2007) — падпалкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Васіль Каленнікаў нарадзіўся 10 студзеня 1921 года ў вёсцы Насовічы (цяпер — Добрушскі раён Гомельскай вобласці). Скончыў сем класаў школы. У 1938 годзе Каленікаў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. Скончыў Вольскую ваенную авіятэхнічную школу. З мая 1943 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Удзельнічаў у Курскай бітве.

Да кастрычніка 1944 года, гвардыі капітан Васіль Каленнікаў быў насмеснікам камандзіра 78-га гвардзейскага штурмавога авіяпалка 2-й гвардзейскай штурмавой авіядывізіі 16-й паветранай арміі  (руск.) (бел. 1-га Беларускага фронта. Да гэтага часа ён здзейсніў 130 баявых вылятаў, прычыніўшы ворагу вялікія страты ў баявой тэхніцы і жывой сіле.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 23 студзеня 1945 года «за мужнасць і гераізм, паказаныя ў баях з нямецкімі захопнікамі» гвардыі капітан Васіль Каленнікаў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» за нумарам 5816.

Пасля заканчэння вайны Каленнікаў працягнуў службу ў Савецкай Арміі. У 1955 годзе ён скончыў Ваенна-паветраную акадэмію. У 1960 годзе ў званні падпалкоўніка быў звольнены ў запас. Жыў у Астрахані, кіраваў Астраханскім аэраклубам, потым стаў выкладчыкам ваеннай справы ў Астраханскім кааператыўным тэхнікуме. Памер 2 верасня 2007 года, пахаваны ў Астрахані.

Быў таксама ўзнагароджаны двума ардэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Аляксандра Неўскага, двума ардэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені, ордэнам Чырвонай Зоркі, шэрагам медалёў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Васіль Фёдаравіч Каленнікаў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Астраханцы — Герои Советского Союза. — Астрахань 2000. (руск.)
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. — Минск, 1984. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Багдановіч.
**Міхаіл Ануфрыевіч Багдановіч** (нар. 11 лістапада 1900, Капыль — 15 ліпеня 1942, Сыктыўкар, Комі АССР) — беларускі навуковец-медык. Дацэнт (1936), кандыдат медыцынскіх навук (1937).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў вышэйшае пачатковае вучылішча ў вёсцы Раманава Слуцкага павета ў 1918 годзе. Працаваў прыватным настаўнікам у Капылі (1918), сакратаром зямельнага і харчовага аддзелаў Камыльскага рэвалюцыйнага камітэта (1918—1919). У 1919—1922 быў радавым Чырвонай арміі (Слуцкі асобы батальён). У 1922 паступіў на працоўны факультэт БДУ. Скончыў медыцынскі факультэт БДУ ў 1927 годзе.

Працаваў адказным сакратаром Наркамздрава БССР (1927—1929), адказным сакратаром ЦК прафсаюза «Медсанпраца» (1929—1930), намеснікам дырэктара па вучэбнай працы Беларускага медыцынскага інстытута (1930—1931).

У 1931—1933 быў аспірантам 2-й тэрапеўтычнай клінікі і асістэнтам 1-й тэрапеўтычнай клінікі. Дырэктар Беларускага медыцынскага інстытута (1933—1934), дацэнт кафедры шпітальнай тэрапіі Мінскага медыцынскага інстытута (1935—1938 гг.), адначасова кансультант-тэрапеўт 4-га лячэбна-санітарнага упраўлення Наркамздрава БССР.

Арыштаваны 30 ліпеня 1938 года ў Менску. Асуджаны асобай нарадай пры НКУС 5 жніўня 1939 года за «шпіёнскую дзейнасць на карысць польскіх разведорганаў» да 5 гадоў папраўча-працоўных работ. Этапаваны ва Усць-Вымскі канцлагер НКУС Комі АССР. Працаваў доктарам у турме НКУС. Загінуў у зняволенні. Рэабілітаваны трыбуналам БВА 23 сакавіка 1956 года.

Зноскі
------

1. ↑  Багдановіч Міхаіл Ануфрыевіч (1900)
2. ↑  БАГДАНОВІЧ Міхаіл Ануфрыевіч

| ⛭Рэктары Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта‎ |
| --- |
| 
* Міхаіл Барысавіч Кроль (1930—1932)
* Міхаіл Ануфрыевіч Багдановіч (1933—1934)
* Кандрат Кандратавіч Манахаў (1934—1937)
* Файфель Якаўлевіч Шульц (1937—1941)
* Захар Кузьміч Магілеўчык (1943—1953)
* Іван Майсеевіч Стальмашонак (1953—1961)
* Аляксандр Аляксандравіч Ключароў (1961—1986)
* Аляксей Іванавіч Кубарка (1986—1997)
* Павел Іванавіч Беспальчук (1997—2009)
* Анатоль Віктаравіч Сікорскі (2009—2020)
* Сяргей Пятровіч Рубніковіч (з 2020)

 |
Вялікая камета Хейла — Бопа, 1997 год.
**Вялікімі каметамі** (англ.: Great comets) завуць каметы, якія становяцца асабліва яркімі і прыкметнымі для зямнога назіральніка. У сярэднім, вялікая камета з'яўляецца раз у дзесяцігоддзе.

Цяжка прадказаць, ці стане камета «вялікаю», бо на яркасць могуць моцна паўплываць розныя фактары. Але кажучы наогул, калі ў каметы вялікае і актыўнае ядро, яна падлятае блізка да Сонца і яно не перашкаджае яе назіранню з Зямлі, то ў каметы ёсць усе шанцы атрымаць назву «вялікай».

Вялікая камета 1577 года над Прагай
Звычайна каметы атрымліваюць назву ў гонар іх першаадкрывальнікаў. Вялікія каметы традыцыйна завуцца паводле года назірання, напрыклад, «Вялікая камета 1811 года».

Спасылкі
--------

* *Bortle, John E.* The bright-comet chronicles  (англ.)
* Brightest comets seen since 1935  (англ.)
* *Yeomans, Donald K.* Great Comets in History (NASA website)  (англ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Багдановіч.

**Ангел Іванавіч Багдановіч** (2 (14) кастрычніка 1860, Гарадок, Віцебская губерня — 24 сакавіка (6 красавіка) 1907, Санкт-Пецярбург) — расійскі публіцыст, крытык, рэдактар.

Біяграфія
---------

З 1880 года вучыўся на медыцынскім факультэце Кіеўскага ўніверсітэта. Падчас вучобы далучыўся да нарадавольскага руху, быў членам рэвалюцыйнага гуртка, вёў прапаганду сярод рабочых. Гэта выклікала рэпрэсіі з боку ўладаў — яму не далі давучыцца ва ўніверсітэце і саслалі ў Ніжні Ноўгарад (1883). Там пазнаёміўся з вядомым расійскім літаратарам У. Караленкам; супрацоўнічаў з шэрагам волжскіх выданняў. З 1887 года жыў у Казані, быў адным з рэдактараў газеты «Волжский вестникъ». У 1893 годзе разам з іншымі арганізаваў нелегальную рэвалюцыйна-дэмакратычную партыю «Народнае права»; напісаў яе праграмны дакумент, выдадзены ў выглядзе брашуры «Надзённае пытанне» (1894). З 2-й паловы 1890-х г. на пазіцыях «легальнага марксізму». Выступаў супраць «народніцкіх трафарэтаў» у літаратуры, найперш — ідэалізацыі вёскі. Працаваў у рэдакцыях часопіса «Русское богатство» (1893—1894), «Мир Божий» (1894—1906), дзе прапагандавалася ідэя адукацыі для шырокіх мас. Пасля публікацыі яго артыкула пра Снежаньскае ўзброенае паўстанне 1905 часопіс «Миръ божий» забаронены. У 1906 г. заснаваў часопіс «Современный миръ», які рэдагаваў да канца жыцця.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 204. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
* *Корнилович Э. А.* Оружие публициста // *Корнилович Э. А.* Люди революционного подвига. — Мн. 1985. — С. 19-30; ЭГБ, т. 1.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 8203 751X · LCCN: nr96023791 · VIAF: 17122345 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Латыпаў.

**Анварбек Закіравіч Латыпаў** (28 жніўня 1927, Петрапаўлаўск, РСФСР - 19 лістапада 2010) — беларускі біёлаг. Доктар сельскагаспадарчых навук (1975), прафесар (1978), акадэмік Міжнароднай акадэміі аграрнай адукацыі Расіі, член савета спецыяльнага Фонду Прэзідэнта па сацыяльнай падтрымцы адораных вучняў і студэнтаў. Заслужаны работнік адукацыі Беларусі (1995).

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскую сельскагаспадарчую акадэмію імя Ціміразева (1951). З 1955 працуе ў БСГА (1955–2010, агранамічны факультэт, асістэнт, дацэнт кафедры селекцыі і насенняводства, прафесар кафедры генетыкі і насенняводства, у 1967–2000 – загадчык кафедры генетыкі, 1957–1961 – дэкан факультэта завочнага навучання, 1962–1967 – прарэктар па навуковай рабоце, 1977–1983 – прарэктар па вучэбнай рабоце).

Аўтар звыш 160 навуковых прац па генетыцы і селекцыі збожжавых культур (пшаніца, трыцікале).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» (1966), званне «Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (1995) і інш.

Сям'я
-----

Унук Сцяпан Сяргеевіч Латыпаў стаў ахвярай палітычнага пераследу ў 2020-х гг.

Асноўныя публікацыі
-------------------

* Основы цитологии и цитологические методы: Учеб.пособие. — Горки,1969.
* Биология цветения, опыления и оплодотворения видов пшеницы. — Горкі, 1971.
* Биологические и технологические основы выращивания растений. — Варшава:Наука,1990.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Латыпаў Анварбек Закіравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9. — Мн.1999. — С.156.
**Рафаіл Корсак** (свецкае імя Мікалай; каля 1595 — 28 жніўня 1640, Рым) — уніяцкі царкоўны дзеяч Рэчы Паспалітай.

Паходзіў з кальвінскай сям’і з шляхецкага роду Корсакаў. Навучаўся ў Нясвіжскім езуіцкім калегіуме, дзе перайшоў у каталіцтва. Пазней пад уплывам кіеўскага мітрапаліта Іосіфа Руцкага перайшоў ва уніяцтва. У 1620 уступіў у ордэн базыльянаў, прыняўшы манашскае імя Рафаіл. Працягнуў навучанне ў папскіх калегіумах Брунсберга і Прагі (да 1615), дзе вывучаў філасофію. У 1621—1624 вывучаў тэалогію ў рымскім калегіуме Св. Афанасія.

У 1625—1637 архімандрыт Віленскага Траецкага, у 1631 Ануфрыеўскага (Мсціслаўскае ваяводства), у 1632—1633 Кобрынскага Спаскага, у 1637—1640 Жыдзічынскага манастыроў. У 1626 прызначаны протаархімандрытам базыльянскага ордэна і епіскапам-каад’ютарам мітрапаліта Язэпа Руцкага. У 1626—1632 епіскап галіцкі, у 1632—1637 — турава-пінскі. У 1633 быў накіраваны ў Рым да папы Урбана VIII, ад якога дамогся адмовы ў прызнанні «Пунктаў заспакаення Русі», што былі выдадзеныя Уладзіславам Вазам і легалізоўвалі праваслаўную царкву ў Рэчы Паспалітай.

У 1637 прызначаны мітрапалітам Кіеўскім і Усяе Русі. Падтрымліваў курс на прымірэнне ўніятаў з праваслаўнымі. У 1639 прасіў у папы Урбана VIII дазволу склікаць сумесны сабор праваслаўных і ўніятаў, з мэтай стварэння адзінага рускага патрыярхату Рэчы Паспалітай. Клапаціўся аб беатыфікацыі Іасафата Кунцэвіча.

Памёр і пахаваны ў Рыме.

Зноскі
------

1. ↑  Паводле зб. Praha-Vilnius, 1981: *Florovský Antonín V. Čeští jezuité na Rusi. Jezuitské provincie a slovanský východ, Praha, Vyšehrad 1941.*

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рафаіл Корсак


| ?Рафаіл Корсак — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Рафаіл Корсак |  | Сямён Іванавіч Корсак[d] |  | Іван Міхайлавіч Корсак |  | Міхаіл Зяноўевіч Корсак |  | Зяновій Васілевіч Корсак[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 6137 3004 · NUKAT: n2020213305 · VIAF: 48247435 |
*Хрыстос ацаляе двух сляпых*, Юліус Шнорр, 19 ст.
**Вылячэнне двух сляпых у Галілеі** — падзея новазапаветняга апавядання, адзін з цудаў Ісуса Хрыста.

Біблейскае апавяданне
---------------------

Эпізод запісаны ў Евангеллі ад Матфея 9:27-31, адразу пасля цуда з уваскрэсеннем дачкі Яіра і адлюстраваны толькі ў Евангеллі ад Матфея. 

Згодна з Евангеллем, Ісус працягнуў сваё падарожжа пасля ўваскрэсення дачкі Яіра, двое сляпых падышлі да Яго, заклікаючы: *«Памілуй нас, Сын Давідаў!»*

Калі ж Ён увайшоў у дом, яны зноў прыступілі да яго, і Ён спытаўся ў іх, ці вераць яны, што Ён можа іх ацаліць. *«Так, Госпадзе»*, - адказалі яны. Тады Ён дакрануўся да вачэй іх і сказаў: *«Па веры вашай хай будзе вам»*; і да іх вярнуўся зрок. 

Ісус строга наказаў ім: *«Глядзеце, каб ніхто не даведаўся пра гэта»*. Аднак насуперак Яго словам яны выйшлі і распаўсюджвалі навіны пра Яго па ўсёй краіне.

| ⛭Цуды Ісуса Хрыста |
| --- |
| Вылячэнне | 
* Жанчына з крывацячэннем
* Сляпы ў Віфсаідзе
* Сляпы ад нараджэння
* Сляпы Вартымей
* Два сляпыя ў Галілеі
* Слуга цэнтурыёна
* Пракажоны
* Дзесяць пракажоных
* Глуханямы з Дзесяціграддзя
* Хворы на вадзянку
* Жыхары Генісарэта
* Згорбленая жанчына
* Цешча Пятра
* Паралізаваны ў Віфездзе
* Паралізаваны ў Капернауме
* Сын царадворца
* Служка з адсечаным вухам
* Мужчына з завялай рукой

 |  |
| Выгнанне бесаў | 
* Сляпы і нямы
* Хлопчык
* Дачка хананіянкі
* Мужчына ў сінагозе Капернаума
* Герасінскі беснаваты
* Нямы
* На заходзе сонца

 |
| Уваскрэсенне памерлых | 
* Сын удавы з Наіна
* Дачка Іяіра
* Лазар

 |
| Кантроль над прыродай | 
* Лоў рыбы
* Манета ў роце рыбы
* Насычэнне мноства людзей
* Праклён смакоўніцы
* Вяселле ў Кане
* Суцяшэнне шторму
* Праабражэнне Ісуса
* Хаджэнне па вадзе

 |
**Выключны закон супраць сацыялістаў** (поўная назва — ***Закон супраць грамадска-небяспечных імкненняў сацыял-дэмакратыі***) — закон, які дзейнічаў у Германскай імперыі з 22 кастрычніка 1878 года па 30 верасня 1890 года.

Закон забараняў дзейнасць усіх сацыялістычных і сацыял-дэмакратычных арганізацый на тэрыторыі Германскай імперыі, а значыць гэтая забарона распаўсюджвалася і на палітычныя партыі адпаведнай скіраванасці. Прыняцце закона прывяло да прыпынення дзейнасці Сацыялістычнай рабочай партыі Германіі і прафсаюзаў, якія супрацоўнічалі з партыяй. Парушэнне закону каралася штрафамі ці пазбаўленнем волі. Пад ціскам закона многія сацыялісты беглі за мяжу, перш за ўсё, у Францыю, Швейцарыю і Англію. Аднак у перыяд дзеяння закона сацыял-дэмакраты маглі вылучаць сваю кандыдатуру на выбарах і быць абранымі ў прадстаўнічыя органы ўлады ў якасці прыватных асоб, што заставалася для іх адзінай законнай магчымасцю для ўдзелу ў палітычным і прававым жыцці краіны.

Да 1890 года, калі ўплыў Сацыялістычнай рабочай партыі Германіі ўжо быў досыць вялікім, закон пачаў губляць сваю папулярнасць і актуальнасць. За два гады да гэтага, у 1888 годзе, канцлер Ота фон Бісмарк пацярпеў няўдачу, спрабуючы прасунуць у рэйхстагу дадатак да закона, паводле якога станавілася магчымым прымусова высылаць сацыял-дэмакратаў з краіны. На галасаванні ў рэйхстагу 25 студзеня 1890 года большасць дэпутатаў прагаласавала за спыненне падаўжэння выканання выключнага закона супраць сацыялістаў, у выніку чаго ён быў адменены.

Правал законапраекта, які, па задуме Бісмарка, павінен быў дзейнічаць пастаянна, а таксама ўмацаванне пазіцыі сацыял-дэмакратыі на выбарах у рэйхстаг 20 лютага 1890 года адыгралі вырашальную ролю ў адстаўцы Бісмарка.

Зноскі
------

1. ↑  Albrecht, Willy. Ende der Illegalität — Das Auslaufen des Sozialistengesetzes und die deutsche Sozialdemokratie im Jahre 1890.- S. 11-12
2. ↑  Bismarck, Otto von. Gedanken und Erinnerungen. Band 3. — Stuttgart, 1922. — S. 56

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1186996196 |
**«Пра што гавораць мужчыны»** (руск.: О чём говорят мужчины) ― расійская[ru] кінакамедыя 2010 года рэжысёра Дзмітрыя Дзячэнкі[ru], знятая па матывах спектакля «Размовы мужчын сярэдняга ўзросту аб жанчынах, кіно і алюмініевых відэльцах» з удзелам акцёраў камічнага тэатра «Квартэт І[ru]». Прэм’ера фільма ў Расіі прайшла 4 сакавіка 2010 года.

«Пра што гавораць мужчыны» ― трэцяя экранізацыя спектакляў тэатра «Квартэт І». Папярэднімі двума былі фільмы «Дзень выбараў[ru]» (2007) і «Дзень радыё[ru]». Пасля паспяховага кінапракату было абвешчана аб стварэнні працягу — «Пра што яшчэ гавораць мужчыны[ru]».

Зноскі
------

1. ↑  Начинаем подводить итоги **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 25 верасня 2010. Праверана 28 сакавіка 2010.

Спасылкі
--------



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вівіяні.

**Рафаэле Вівіяні** (10 студзеня 1888, Кастэламарэ-ды-Стабія — 22 сакавіка 1950, Неапаль) — італьянскі драматург, акцёр і рэжысёр. Напісаў звыш 60 п’ес, галоўным чынам на неапалітанскім дыялекце, героямі якіх з’яўляюцца простыя людзі. Вівіяні пачаў з аднаактовых і двухактовых п’ес («Завулак», 1918, «Капуанскія вароты», 1918, «Кафэ ноччу і днём», 1919, «Неапалітанская вёска», 1919, і інш); пасля 1922 перайшоў да стварэння трохактовых камедый, пабудаваных на вострых сацыяльна-псіхалагічных канфліктах («Рыбакі», 1924, «Цыганы», 1926, «Апошні вулічны валацуга», 1932, «Махляр мімаволі», 1932, «Іуляры», 1942). Дыялектальны тэатр Вівіяні, цесна звязаны з масавым дэмакратычным гледачом, падвяргаўся ганенням з боку фашысцкіх уладаў.

Зноскі
------
**Пра цырымоніі** (лац.: De Ceremoniis Aulæ Byzantinæ, «Пра цырымоніі візантыйскага двара») — традыцыйная назва зборніка апісанняў цырыманіяльнага пратакола візантыйскага імператарскага двара. Кнігу часта пазначаюць яе скарочанай лацінскай назвай ***De Ceremoniis***. Яе арыгінальная назва — стар.-грэч.: Περί τῆς Βασιλείου Τάξεως.

Кніга была складзена для імператара Канстанціна VII Парфірароднага (913 — 959), і часткова абноўлена ці дапоўнена пры Нікіфары II Фоку (963 — 969), магчыма пад наглядам Васіля Лекапена, імператарскага паракімомена.

Кніга цалкам апісвае прыдворныя рытуалы, часта са штохвіліннай дэталізацыяй, з пункту гледжання распарадчыкаў двара, апісваючы, як яны павінны праводзіць іх, выкладаючы астатнія пытанні пастолькі, паколькі яны маюць дачыненне да паўсядзённых спраў палаца. Такім чынам, гэта быў навучальны дапаможнік, які змяшчаў кансультацыі і ўказанні для вышэйшых візантыйскіх чыноўнікаў і прыдворных.

Кніга ўключае шэраг дадаткаў, якія маюць самастойную каштоўнасць. Адзін з іх — «Тры трактаты пра імператарскія ваенныя экспедыцыі»  (англ.) (бел. падручнік ваеннага мастацтва, напісаны Канстанцінам VII для свайго сына і спадчынніка Рамана II.

Выданні
-------

* Constantini Porphyrogeniti libri II. de ceremoniis aulae Byzant. (Leipzig, 1751-66, ed. J. J. Reiske), vol. iii. (Bonn, 1829)

Літаратура
----------

* Беляев Д. Ф. BYZANTINA: Очерки, материалы и заметки по византийским древностям.
	+ Кн. I: Обзор главных частей Большого дворца византийских царей (с приложением: Материалы и заметки по истории византийских чинов). СПб. 1891.
	+ Кн. II: Ежедневные и воскресные приемы византийских царей и праздничные выходы их в храм Св. Софии в IX–X вв. СПб. 1893.
	+ Кн. III: Богомольные выходы византийских царей в городские и пригородные храмы Константинополя / Посмертное издание. СПб. 1906.

Спасылкі
--------

* Частковы пераклад на англійскую мову Кніг 1 і 2 П. Стывенсана

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
*Улонне Аўраама* — сярэдневяковая ілюстрацыя з Hortus deliciarum Геррады Ландсбергскай (12 стагоддзе)
**Патрыярх** (іўр.: אבות Авот або Aбот, арамейскі: אבא Аба) — паводле Бібліі назва родапачынальнікаў яўрэйскага народа, у вузкім сэнсе Аўраам, Ісаак і Якаў, якога таксама звалі Ізраіль. Гэтыя тры фігуры называюцца патрыярхамі іўдаізму, а перыяд, калі яны жылі, вядомы як патрыярхальны час. Яны адыгралі важную ролю ў Пісанні ў час і пасля іх жыццяў. Яны выкарыстоўваюцца ў якасці важнага прыкладу выяўлення Бога ў Адкрыцці і працягваюць іграць важную ролю ў аўраамічных рэлігіях.

Больш шырокі тэрмін **Патрыярх** выкарыстоўваецца да дваццаці Продкаў паміж Адамам і Аўраамам. Першыя дзесяць з іх — дапатопныя патрыярхі, таму што яны жылі яшчэ да Патопу. Іўдаізм і іслам лічаць, што патрыярхі і іх асноўныя жонкі — Сара (жонка Аўраама), Рэвека (жонка Ісаака) і Лія (адна з жонак Якава) — (вядомыя як Матрыярхі), пахаваныя ў Махпэле ў Хеўроне, святым месцы яўрэяў, мусульман і хрысціян. Толькі Рахіль, любімая жонка Якава, як лічыцца, пахавана асобна ў магіле Рахілі, недалёка ад Віфлеема, дзе яна памерла ў час родаў.

У больш шырокім сэнсе, тэрмін можа таксама адносіцца да любой з галоўных фігур Кнігі Быцця, у тым ліку ад Адама да Вялікага Патопу і роду Ноя пасля засялення зямлі пасля Патопу.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭Лікі святасці ў праваслаўі |
| --- |
| Апостал ·  Бяссрэбранік ·  Дабраверны ·  Блажэнны ·  Богаайцец ·  Велікамучанік ·  Вызнаўца ·  Мучанік ·  Праведны ·  Праайцец ·  Прападобнамучанік ·  Прападобны ·  Прападобнавызнаўца ·  Прарок ·  Роўнаапостальны ·  Свяціцель ·  Свяшчэннавызнаўца ·  Свяшчэннамучанік ·  Пакутнік ·  Цудатворац ·  Юродзівы |
**«Праблемы рэгіянальнай экалогіі»** (руск.: «Проблемы региональной экологии»), расійскі грамадска-навуковы часопіс, які ажыццяўляе инфармацыйнае, навуковае і прыкладнае асвятленне прац у вобласці экалогіі, землеўладкавання і прыродакарыстання на розных узроўнях. 

Выдаецца з 1995 года. Галоўны рэдактар доктар геаграфічных навук Б. І. Кочураў (Інстытут геаграфіі РАН). У часопісе публікуецца экалагічна арыентаваная рэклама, экалагічныя партрэты прадпрыемстваў, а таксама досвед укаранення экалагічнай палітыкі. Часопіс асвятляе праблемы і дасягненні рэгіёнаў Расіі ў вобласці прыродакарыстання і аховы навакольнага асяроддзя. Выходзіць 6 раз у год. Уваходзіць у спіс навуковых журналаў ВАК Расіі.

У Сеціве
--------

* Сайт часопіса
**Вінчэнца дэ Рыкаці** (італ.: Vincenzo de Riccati; 11 студзеня 1707, Кастэльфранка-Венета — 17 студзеня 1775, Трэвіза) — італьянскі матэматык, замежны ганаровы член Пецярбургскай АН з 17 студзеня 1760 года. Вядомы як стваральнік гіпербалічных функцый. Бацька Вінчэнца — Якопа Франчэска Рыкаці (у гонар якога названа ўраўненне Рыкаці) — быў адным з буйных італьянскіх матэматыкаў таго часу.

Вінчэнца Рыкаці атрымаў у спадчыну інтарэсы бацькі ў вобласці дыферэнцыяльных ураўненняў, якія натуральна ўзнікалі пры рашэнні геаметрычных задач. Гэта прывяло яго да вывучэння канічных сячэнняў у дэкартавых каардынатах і да зацікаўленасці ў вывучэнні гіпербалы. У сучаснай матэматыцы прынята вызначаць гіпербалічныя функцыі, выражаючы іх цераз экспаненцыяльную функцыю, але Рыкаці даследаваў іх уласцівасці, выкарыстоўваючы толькі геаметрычныя ўласцівасці гіпербалы *x*2 − *y*2 = 1 або 2*xy* = 1. Ён выкарыстоўваў геаметрычныя метады, хоць ён быў знаёмы з працамі Эйлера, якія папярэднічалі выхаду кнігі Рыкаці.

Зноскі
------

1. 1 2  MacTutor History of Mathematics archive Праверана 22 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q547473'></a>

Літаратура
----------

* *Гусак А. А. Гусак Г. М. Брычыкава А. А.* Даведнік па вышэйшай матэматыцы — Мн.: «ТетраСистемс», 2007. — С. 550.

Спасылкі
--------

* Vincent Riccati, S.J. and his hyperbolic functions Архівавана 16 кастрычніка 2011.
* Профіль Вінчэнца дэ Рыкаці на афіцыйным сайце РАН
* *Джон Дж. О’Конар* і *Эдмунд Ф. Робертсан*. Вінчэнца дэ Рыкаці (англ.) у архіве MacTutor.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | zbMATH Open · MacTutor History of Mathematics archive |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNC: a10682223 · BNF: 10047006r · GND: 117527432 · ICCU: PUVV194674 · ISNI: 0000 0000 7728 8744 · LCCN: n82115387 · NLG: 139552 · SUDOC: 184092973 · VIAF: 52469759 |

 |
**Афе́раўшчына** (трансліт.: *Afieraŭščyna*, руск.: Аферовщина) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вялікадолецкага сельсавета.

Гісторыя
--------

Назва, напэўна, паходзіць ад *ахвяра* (з варыяцыяй *афера*) у сэнсе «дар на царкву».

У XVIII стагоддзі Афёраўшчына ўваходзіла ў склад маёнтка Весніцк (агулам маёнтак меў 13 вёскак), які належаў ордэну піяраў у Лужках. На заходнім ускрайку вёскі знаходзілася невялічкая драўляная ўніяцкая царква, збудаваная піярамі. Але царкоўны прыход да пачатку XIX стагоддзя знаходзіўся ў вёсцы Слабодка і толькі потым жыхары вёскі сталі наведваць царкву ў Вялікіх Дольцах.

У 1834 годзе маёнтак быў канфіскаваны на карысць дзяржавы, адпаведна ўсе сяляне перайшлі ў катэгорыю дзяржаўных. Наступным крокам стала скасаванне ўніяцтва ў 1839 годзе і перавод сялян у праваслаўе.

У XIX стагоддзі сяло Афёраўшчына Барысаўскага павета Мінскай губерні ў скарбовым маёнтку з цэнтрам у Рагазіна. Належала да праваслаўнага Вялікадолецкага Свята-Духаўскага прыходу. Дзейнічала царкоўна-прыходская школа.

У выніку Рыжскага мірнага дагавора апынулася ў складзе СССР. Савецка-польская мяжа праходзіла за некалькі кіламетраў на захад ад вёскі.

У 1921 годзе на базе прыходскай адкрыта працоўная школа.

З 1924 года ў складзе Весніцкага сельсавета Ушацкага раёна. Дзейнічаў калгас імя Валадарскага.

Падчас Другой сусветнай вайны вёска трапіла ў склад Полацка-Лепельскай партызанскай зоны. У пачатку мая 1944 года, падчас праведзення карнай аперацыі «Вясенняе свята», у вёсцы знішчана 18 двароў, загублена 20 жыхароў.

З 18 сакавіка 1963 года ў складзе Вялікадолецкага сельсавета.

У 1964 годзе каля могілак у паўднёва-заходняй частцы вёскі пастаўлены абеліск на брацкай магіле партызан.

Дэмаграфія
----------

* 1883 год — 103 чал.
* 1909 год — 241 чал.
* 1926 год — 196 чал.
* 1941 год — 211 чал.
* 1969 год — 82 чал.
* 2000 год — 19 чал.
* 2022 год — 0 чал.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7 (DJVU).
2. ↑  НАРБ. Ф.1363, Воп.1, Спр.1039, Стр.26-40; НАРБ. Ф.1440, Воп.3, Спр.752. Стр.144
3. ↑  Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 18 сакавіка 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 18 (1018).
4. ↑
5. ↑  НГАБ, Ф.584, Воп.1, Спр.33, Стр.54-56
6. ↑  НАРБ, Ф.30, Воп.2, Спр. 6368, Стр.101аб

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Вялікадолецкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Вялікія Дольцы |
| Пасёлкі | Мірны |
| Вёскі | Адворыца ·  Антунова ·  Афераўшчына ·  Бабовішча ·  Весніцк ·  Ветча ·  Воснава ·  Вострава ·  Глінішча ·  Дубінец ·  Жаўніна ·  Заазер'е ·  Заляддзе ·  Замошша ·  Заполле ·  Казімірова ·  Капцы ·  Касары ·  Лагі ·  Лясіны ·  Мазуліна ·  Малыя Дольцы ·  Новая Жызнь ·  Папоўка ·  Пораўна ·  Пуцілкавічы ·  Рагазіна ·  Садкі ·  Стайкі ·  Стараселле ·  Старына ·  Храмёнкі ·  Царкавішча |
**Анге́льскае зелле**, **ямайскі перац** або **пахучы перац**, **духмяны перац** — прыправа, спецыя, якая вырабляецца з недаспелых і высушаных пладоў (цёмных ягад з двума зернямі) піментавага дрэва (лац.: Pimenta dioica -- Пімента двудомная, Пімента лекавая) роду Міртавых (лац.: Myrtaceae).

Гісторыя
--------

Упершыню з еўрапейцаў знойдзена іспанцамі ў канцы XV — пачатку XVI стагоддзяў на выспах Карыбскага мора і памылкова прынята за перац, з гэтага паходзіць іспанская (*pimenta*) і навуковая (*Pimenta officinalis*) назвы — перац. Дадавалася ацтэкамі ў шакалад. Шырокавядомай у Еўропе стала з канца XVII стагоддзя. Водарам нагадвае гваздзік і цынамон, а вастрынёй — перац, таму ў англійскай мове за прыправай замацавалася назва «all spice» («усе спецыі»).

Уласцівасці
-----------

Высушаныя ягады змяшчаюць 3,5 — 5 % эфірнага алею, у склад якога ўваходзяць эўгенол (60 — 80 %), метылеўгенол, экваліптол, ліналол і іншыя субстанцыі. Вырошчваюць пераважна ў Паўднёвай і Цэнтральнай Амерыцы, галоўныя экспарцёры да сённяшняга дня — Ямайка і Барбадас. Вялікія плантацыі знаходзяцца таксама ў Паўднёва-Усходняй Азіі.

Ужыванне
--------

У кухні ўжываецца як прыправа да мясных страў, каўбас, марынадаў. Некалькі цэлых ці змеленых зярнят, дададзеных да тлустых соусаў, надаюць ім прыемны водар. Ужываецца таксама як прыправа да страў з гародніны і рыбы. Было прынята дадаваць ангельскае зелле ў дэсерты і печыва. Слынны бенедыктынскі лікёр (*Benedictine Chartreuse*), які выраблялі і ў бенедыктынскіх кляштарах у Вялікім Княстве Літоўскім, гатаваўся з ангельскім зеллем (традыцыя вырабу лікёру адноўлена ў Літве ў 2-й палове XX ст.). Эсэнцыю ангельскага зелля ўжываюць таксама ў касметычнай, парфумернай і фармацэўтычнай вытворчасці.

Літаратура
----------

* *Дзярновіч А.* Ангельскае зелле // Праект «Наша ежа»

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ангельскае зелле

| ⛭Спецыі |
| --- |
| Аер звычайны • Ангельскае зелле • Аніс • Асафетыда • Бадзян • Базілік • Букет гарні • Ваніль • Гваздзік • Гваздзіковае дрэва • Дандур • Мацярдушка звычайная • Імбір • Калган • Каперсы • Кардамон • Карыца • Кмен • Кроп • Кунжут • Куркума • Саладкакорань • Лімоннае сорга • Мак • Маціс • Ядловец • Мушкатовы арэх • Мята • Пажытнік блакітны • Пастарнак • Папрыка • Перац белы • Перац доўгі • Перац духмяны • Перац чырвоны • Перац агароднінны • Перац чорны • Палын горкі • Размарын звычайны • Фенхель • Цыбуля мядзведжая (чарамша) |  |
| Катэгорыя:Спецыі |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4609766-1 |
**Якаб Карнеліс ван Остсанен** (да 1470—1533) — паўночнанідэрландскі мастак.

Пра жыццё Якаба Карнеліса ван Остсанена вядома няшмат. Гісторыкі ў асноўным абапіраюцца на яго біяграфічны нарыс, напісаны Карэлам ван Мандэрам, архіў Амстэрдама і архіў абацтва Эгманд, бенедыкцінскага кляштара, які замаўляў яго працы. Прозвішча паказвае, што ён паходзіў з Остзана, Паўночная Галандыя,. Яго сям’я валодала землямі ў гэтай мясцовасці. Карнеліс Байс I, таксама вядомы як Майстар Алкмара, быў яго братам, як і Карнеліс Байс II. Яго сыны Карнеліс Якабз і Дзірк Якабз сталі партрэтыстамі, як і яго ўнукі Карнеліс Антоніс і Якаб Дзіркш.

Паколькі даты нараджэння або хрышчэння страчаныя, даты нараджэння даецца прыблізная з іншых архіўных сведчанняў, такіх як даты смерці іншых членаў сям’і. Свой першы дом Якаб Карнеліс купіў у Амстэрдаме ў 1500 годзе, на вуліцы Калверстраат. Праз дваццаць гадоў купіў суседні дом.

Зноскі
------

1. ↑  Cornelisz. van Oostsanen, Jacob // Union List of Artist Names Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
2. 1 2  Jacob Cornelisz van Oostsanen // AGORHA — 2009. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21994367'></a>
3. ↑  Jacob Cornelisz // Штэдэль — 1816. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q163804'></a>
4. ↑  LIBRIS — 2012. Праверана 24 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1798125'></a>
**Ультрагук** — такі гук, частата якога вышэй за 20 кілагерц (20 000 гц), «звычайную» верхнюю мяжу чалавечага слыху.

Звычайна крыніцы ультрагуку прымяняюць, каб пранікаць у асяроддзе і вымяраць параметры адбітага сігналу, альбо пастаўляць мэтанакіраваную энергію. Адбіты сігнал дапамагае раскрыць дэталі ўнутранай структуры асяроддзя. Гэтай уласцівасцю ультрагуку карыстаюцца некаторыя жывёлы, напрыклад, кажаны для палявання. Найбольш вядомым прымяненнем ультрагуку з'яўляецца ультрагукавое даследаванне (УГД), якое дазваляе атрымаць вобраз эмбрыёна ўнутры цяжарнай жанчыны. Ёсць вялікая колькасць іншых прымяненняў.

Гл. таксама
-----------

* Інфрагук
* Ультрагукавое даследаванне

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11959494b · GND: 4061555-8 · LCCN: sh85139494 · Microsoft: 143753070 · NDL: 00573658 · NKC: ph183320 |

 |