recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Пэрэчын** (укр.: Перечин, руск.: Перечин, венг.: Perecseny, чэшск.: Perečín, славацк.: Perečany) — горад у Закарпацкай вобласці Украіны. Цэнтр аднайменнага раёна.

Горад складаецца з 41 вуліцы, 2 плошчаў, 6 завулкаў. Насельніцтва каля 6700 чалавек, якія пражываюць на тэрыторыі 7,45 км². Гэта ў асноўным Украінцы, акрамя іх яшчэ пражываюць рускія, славакі, венгры, немцы, італьянцы, цыганы і інш.

У раённым цэнтры засяроджана асноўнае інфраструктуру Пэрэчыншчыны. Тут дзейнічаюць больш паўтара дзясятка прадпрыемстваў, філіялы 5 банкаў, 2 крэдытныя саюзы, развітая гандлёвая сетка, шэраг устаноў бытавога абслугоўвання насельніцтва.

Клімат
------

Пэрэчын — горад з кліматам мяккім, умерана кантынентальны з празмерна дастатковым увільгатненнем, няўстойлівай вясной, нежаркую летам, цёплай восенню і мяккай зімой.

Гісторыя
--------

Задакументавана гісторыя Пэрэчына пачынаецца ў XIII ст. Упершыню ў 1399 годзе Пэрэчын згадваецца як населены пункт, які ўваходзіць у склад Ужгарадскай дамініі Другетаў.

У XVI—XVII ст. Пэрэчын ў складзе Ужанскай жупы уваходзіў у Імперыю Габсбургаў. У другой палове XIX ст. гарадок, як і ўсе гістарычнае Закарпацця, ўваходзіла ў склад Аўстра-Венгрыі; ў пачатку XX ст. стаў цэнтрам Бэрэжанскай акругі (павета) у складзе Ужанской жупы. З 1919 па 1939 гады — у складзе Чэхаславакіі. На працягу 1939—1944 гадоў знаходзіўся пад акупацыйным рэжымам фашысцкай Венгрыі.
З кастрычніка 1944 года па чэрвень 1945 года — у складзе дзяржаўнага ўтварэння Закарпацкая Украіна. У далейшым Пэрэчын, як і ўсе Закарпацкі зямлі, да 1991 года ўваходзіў ва Украінскую ССР у складзе СССР. З 1991 года ў складзе незалежнай Украіны.

На працягу XIX ст. паселішчы карысталася гербам: поле герба расколатае; у верхняй частцы — каменная царква, абсаджаная па баках дрэвамі; у ніжняй часткі — селянін, выпальвае ў печы вапна. Герб фігураваў на пячатках, датаваных 1823 і 1877 гг.

Насельніцтва
------------

|
|  |
Насельніцтва| 1989 | 2001 | 2012 |
| --- | --- | --- |
| 7200 | 7083 | 6706 |

Галерэя
-------

* Сінагога ў ПэрэчынеСінагога ў Пэрэчыне
* Будынак сінагогі зараз Будынак сінагогі зараз
* Помнік поштальёну Фёдару Фякеце ў горадзеПомнік поштальёну Фёдару Фякеце ў горадзе

| ⛭ Населеныя пункты Пэрэчынскага раёна |
| --- |
| Горад | **Пэрэчын** |  |
| Вёскі | Вільшынкы ·  Ворачава ·  Дубрынычы ·  Заўбуч ·  Зарычава ·  Лыпавэць ·  Лікіцары ·  Лумшоры ·  Маюркы ·  Мокра ·  Навасэлыця ·  Пасцілкы ·  Палянска Гута ·  Парошкава ·  Ракава ·  Сваляўка ·  Сімэр ·  Сімэркы ·  Турыця ·  Турычкы ·  Тур’і Рэмэты ·  Тур’я Быстра ·  Тур’я Пасіка ·  Тур’я Паляна |

| Закарпацкая вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Бэрэгаўскі
* Мукачэўскі
* Рахіўскі
* Ужгарадскі
* Хусцкі
* Цячыўскі

 |  |
| Гарады | 
* Бэрэгавэ
* Вынаградзіў
* Іршава
* Мукачэва
* Пэрэчын
* Рахіў
* Свалява
* **Ужгарад**
* Хуст
* Цячыў
* Чоп

 |
| Пгт | 
* Бацьёва
* Буштына
* Валавэць
* Вылок
* Вышкава
* Вэлыкы Бычкіў
* Вэлыкы Бэрэзны
* Дубавэ
* Ждэніева
* Кабылэцка Паляна
* Каралэва
* Кольчына
* Міжгір’я
* Салотвына
* Сэрэдне
* Тэрэсва
* Усць-Чорна
* Чынадзіева
* Ясіня

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бадзевіч.
**Зінаіда Іванаўна Бадзевіч** (нар. 15 кастрычніка 1951, в. Звярынічы, Лагойскі раён) — беларускі мовазнавец. Кандыдат філалагічных навук (1989), дацэнт.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 15 кастрычніка 1951 года ў вёсцы Звярынічы Лагойскага раёна Мінскай вобласці ў сям’і служачых. Бацькі — настаўнікі. У 1968 годзе закончыла Гайненскую сярэднюю школу Лагойскага раёна. У 1969-1972 гадах працавала піянерважатай і настаўніцай беларускай мовы і літаратуры гэтай жа школы. У 1977 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Беларуская і руская мова і літаратура». 

Пасля заканчэння ўніверсітэта была накіравана на працу ў г. Полацк. З 1977 па 1980 год працавала настаўніцай беларускай мовы і літаратуры СШ № 3 г. Полацка.

У 1980-1985 гадах займалася ў аспірантуры пры кафедры беларускай мовы Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Абараніла ў 1989 годзе кандыдацкую дысертацыю па тэме «Прэфіксальныя прыметнікі ў сучаснай беларускай мове», навуковы кіраўнік Леў Шакун.

У 1985-1990 гадах працавала выкладчыцай беларускай мовы на кафедры беларускай мовы і методыкі яе выкладання Мінскага педагагічнага інстытута імя А. М. Горкага. У 1990-1994 гадах працавала дацэнтам кафедры беларускай мовы БДУ, у 1994-2001 гадах дацэнтам кафедры сучаснай беларускай мовы, з 2001 года — загадчыца кафедры.

Аўтар 202 публікацый, 35 кніг, у тым ліку 5 падручнікаў для ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі.

Узнагароды
----------

Узнагароджана Ганаровай граматай Міністэрства адукацыі БССР (1972), Граматай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2001, 2008), Ганаровай граматай БДУ (2014) і інш. нагрудным знакам «Выдатнік адукацыі» (2009).

Зноскі
------

1. ↑  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. 1 2 3 4 5 6  Бадзевіч З. І. | Аўтары | Аверсэв **(нявызн.)**. *web.archive.org* (31 ліпеня 2021). Архівавана з першакрыніцы 31 ліпеня 2021. Праверана 6 сакавіка 2024.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| ISNI: 0000000439503414 · NKC: jo2015888037 · NUKAT: n97033382 · SUDOC: 107975815 · VIAF: 311404725 · ЗЭКББ: NLB-ar2664545 |

 |
**Ота Гейгенбергер** (ням.: Otto Geigenberger; 6 чэрвеня 1881, Васербург-ам-Ін — 6 ліпеня 1946, Ульм) — нямецкі жывапісец.

Біяграфія
---------

Ён быў сынам майстра-каменшчыка Генрыха Гейгенбергера (1844—1913). Меў шэсць братоў і сясцёр: Павел (1879—1933) стаў скульптарам, Аўгуст — вядомым карыкатурыстам і ілюстратарам. Дзеці Ота, блізняты Анэліз і Ганс-Ота Гайгенбергеры, нарадзіліся ў 1914 годзе, потым вывучалі жывапіс і графіку ў Мюнхенскай акадэміі. Быў членам Нямецкай асацыяцыі мастакоў.

Ота Гейгенбергер вучыўся жывапісу ў Каралеўскай школе прыкладных мастацтваў у Мюнхене ў Макса Артура Стрэмеля і Максіміліяна Дасіа. Пасля кароткай выкладчыцкай пасады ў школах ксілаграфіі ў Оберамергау і Берхтэсгадэне ён пасяліўся ў Мюнхене ў 1905 годзе ў якасці вольнага мастака і ажаніўся. Разам з братам Аўгустам ён заснаваў мастацкую майстэрню па ілюстрацыі дзіцячых кніг і дызайну дзіцячых цацак. Наведаў Парыж, Рым, а таксама поўдзень Францыі, Люксембург, Бельгію, Галандыю, Аўстрыю.

25 жніўня 1937 года новая камісія на чале з Цыглерам канфіскавала са старой Пінакатэкі Баварскай дзяржаўнай калекцыі жывапісу 109 карцін і адну карціну Гейгенбергера. Таксама ў 1937 годзе ў рамках нацысцкай кампаніі «дэгенератыўнае мастацтва» яго акварэль «Schiffe am Chiemsee/Караблі на Хімзэе» была канфіскавана ў муніцыпальнай карціннай галерэі ў Вуперталь-Эльберфельдзе і знішчана.

Зноскі
------

1. ↑  Otto Geigenberger<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  RKDartists Праверана 26 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Нарматыўны кантроль | GND: 116494743 · ISNI: 0000000066761399 · VIAF: 30289317 · ULAN: 500006077 |
**«Малады змагар»** — нелегальная газета для моладзі Заходняй Беларусі. Выдавалася ЦК КСМЗБ у 1930—1935 на беларускай мове (асобныя нумары выходзілі на польскай мове).

Асвятляла жыццё моладзі ў Заходняй Беларусі, БССР і СССР, выступала за скарачэнне працоўнага дня, павышэнне зарплаты, ахову працы, сацыяльнае страхаванне, супраць нацыянальнага ўціску, за школу на роднай мове, выступала ў абарону палітвязняў. З бальшавіцкіх пазіцый крытыкавала дзейнасць беларускіх нацыянальна-дэмакратычных партый і арганізацый. унутраную і знешнюю палітыку польскага ўрада, заклікала моладзь да барацьбы за сацыяльнае і нацыянальнае вызваленне і ўз'яднанне Заходняй Беларусі з БССР. Яе пераемніцай стала газета «Голас моладзі».

Літаратура
----------

* Зялінскі, П. «Малады змагар» / Пётр Зялінскі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 5. М — Пуд / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1999. — 592 с.: іл. – С. 55. — ISBN 985-11-0141-9.
**Рыкарда Галеацы** (італ.: Riccardo Galeazzi; 1866, Турын — 1952) — італьянскі хірург-артапед, прафесар, вядомы апісаннем пералому Галеацы  (укр.) (бел. і распрацоўкай тэста Галеацы  (укр.) (бел..

У 1886 годзе ён пачаў навучанне ў Турынскай медыцынскай школе, якую скончыў з адзнакай у 1890 годзе.

У 1899 годзе стаў кваліфікаваным выкладчыкам клінічнай медыцыны і хірургіі, а ў 1903 годзе быў прызначаны дырэктарам *Інстытута для дзяцей-калек Св. Пія* (італ.: Pio Istituto dei Rachitici), цяпер Інстытут артапедыі імя Гаэтана Піні  (італ.) (бел..

Трыццаць пяць гадоў быў дырэктарам артапедычнай клінікі Міланскага ўніверсітэта. Ён быў вядомы сваёй працай па прыроджаным  (руск.) (бел. вывіху сцягна  (англ.) (бел. скаліёзу, туберкулёзу касцей  (алб.) (бел. і ювенільнаму астэахандрозу  (укр.) (бел. і спрыяў разуменню паталогіі кістознага остэафіброзу  (польск.) (бел. і ахондраплазіі  (руск.) (бел..

Ён апісаў пералом, які носіць яго імя, у 1934 годзе, апублікаваўшы свой вопыт 18 выпадкаў, хоць схема траўмы была апісана раней сэрам Эстлі Куперам  (руск.) (бел. у 1842 годзе.

Ён таксама кіраваў «Archivio di Ortopedia», найстарэйшым часопісам, прысвечаным артапедычнай хірургіі, на працягу трыццаці пяці гадоў.

У яго гонар таксама названы сіндром Галеацы  (укр.) (бел. тэставанне якога ён распрацаваў па выніках агляду больш за 12 000 прыроджаных вывіхаў сцягна.

Зноскі
------

1. 1 2  Galeazzi fracture at eMedicine
2. ↑  Scaglietti, O (Nov 1953). "Ricardo Galeazzi, 1866–1952". *J Bone Joint Surg Br*. **35-B** (4): 679–80. PMID 13108934. Архівавана з арыгінала 17 чэрвеня 2007. Праверана 11 лютага 2021.
3. ↑  Riccardo Galeazzi • LITFL • Medical Eponym Library (англ.)  **(нявызн.)**? (21 кастрычніка 2018). Праверана 12 жніўня 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хахлова.

**Аляксандра Сяргееўна Хахлова**, пры нараджэнні *Боткіна* (руск.: Александра Сергеевна Хохлова; 4 кастрычніка 1897, Берлін — 22 жніўня 1985, Масква) — савецкая кінаактрыса, кінарэжысёр, сцэнарыстка, педагог, заслужаная артыстка РСФСР (1935).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 4 кастрычніка 1897 года ў Берліне. Дачка Сяргея Сяргеевіча Боткіна, па матчынай лініі — унучка Паўла Траццякова. Пачала здымацца ў 1916 годзе ў эпізадычных ролях. Вучылася ў Дзяржкінашколе (УДІК) у кінамайстэрні рэжысёра Льва Куляшова, які неўзабаве стаў яе мужам.

Характэрнымі ролямі Аляксандры Хахловай у кіно з’яўляюцца ролі Графіні ў фільме «Незвычайныя прыгоды містэра Веста ў краіне бальшавікоў» (1924) і роля Дульсі ў фільме «Вялікі суцяшальнік» (1933).

Доўгі час Аляксандра Хахлова выкладала ва УДІКу курс рэжысуры (дацэнт з 1939 года). Аўтар кніг і манаграфій пра кіно: «Прынцыпы кінарэжысуры Л.Куляшова», «50 гадоў у кіно», «Артыкул. Матэрыялы» — дзве апошнія сумесна са Львом Куляшовым.

Жонка рэжысёра Льва Куляшова. Першы муж — акцёр Маскоўскага Мастацкага тэатра і, у далейшым, вядомы тэатральны рэжысёр Канстанцін Хахлоў.

Памерла на 88-м годзе жыцця, 22 жніўня 1985 года ў Маскве. Пахаваная на Новадзявочых могілках побач з мужам — Л. У. Куляшовым і дзедам, заснавальнікам Траццякоўскай галерэі П. М. Траццяковым.
**Вера Сямёнаўна Палтара́н**, па мужу: **Ляпеская** (28 сакавіка 1919 — 28 сакавіка 1989) — беларуская савецкая пісьменніца, публіцыст, літаратурны крытык, перакладчык, заслужаны работнік культуры БССР (1979).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў вёсцы Бабунічы (сучасны аграгарадок у Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі). Скончыла вясковую дзесяцігадовую школу, вучылася ў Мінскім педагагічным інстытуце імя М. Горкага, але вучобу перапыніла Вялікая Айчынная вайна. У час вайны знаходзілася ў эвакуацыі, працавала на заводзе ў Горкаўскай вобласці. У 1943 годзе паступіла на філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Універсітэт скончыла ў 1945 годзе. Працавала стыльрэдактарам у газетах «Чырвоная змена» і «Літаратура і мастацтва», з 1953 года рэдактарам аддзела крытыкі ў часопісе «Маладосць» і па сумяшчальніцтву стыльрэдактарам. З 1973 года загадвала аддзелам крытыкі і літаратуразнаўства выдавецтва «Мастацкая літаратура».

Памерла В. С. Палтаран 28 сакавіка 1989 года.

Творчасць
---------

Літаратурную працу пачала ў 1949 годзе. Друкавалася пастаянна з 1957 года. Асноўныя тэмы творчасці — жыццё сучаснай вёскі і роднага краю, адказнасць чалавека перад грамадствам і сваім сумленнем. Выступала як літаратурны крытык. Аўтар артыкулаў пра творчасць [[Алесь Адамовіч|А. Адамовіча], І. Мележа, А. Кудраўцава, І. Пташнікава, М. Стральцова, Р. Шырмы, Я. Раманоўскага і інш. Таксама займалася мастацкімі перакладамі.

Сярод твораў В. С. Палтаран нарысы «Дзівасіл», «Ключы ад Сезама», «Над зямлёй палескай», «За ракой Гарынню», «Лён мой, лён», аповесць «Будзённы дзень сям’і Ганчарыкаў».

Узнагароды і званні
-------------------

У 1970 годзе В. С. Палтаран была ўзнагароджана Дзяржаўнай прэміяй Беларусі імя П. М. Лепяшынскага за кнігу «Ключы ад Сезама» (1967) і нарыс «Дзівасіл» (1968) і ў 1979 годзе атрымала званне заслужанага работніка культуры Беларускай ССР.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6
2. 1 2 3 4 5 6 7
3. 1 2 3  Беларусь 1995.
4. 1 2 3 4 5  Палтаран (Ляпеская) Вера Сямёнаўна на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

Літаратура
----------

* Палтара́н (Ляпеская) Вера Сямёнаўна // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 554. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — С. 15. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
* Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — С. 415. — 653 с.: іл. — 22 000 экз. — ISBN 5-340-00709-X.

Спасылкі
--------

* Сёння спаўняецца 100 год з дня нараджэння Веры Сямёнаўны Палтаран Архівавана 12 студзеня 2023. // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* Полторан Вера Семеновна // Знаменитые люди Гомельщины  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: CNB-a178887 · БАП: 128937 |
**Стэфанія Сандрэ́лі** (італ.: Stefania Sandrelli; 5 чэрвеня 1946) — італьянская актрыса

. У апошнія гады здымаецца галоўным чынам на тэлебачанні.

Біяграфія
---------

У чатырнаццацігадовым узросце ўдзельнічала ў конкурсе «Міс Італія», а годам пазней перамагла на аналагічным конкурсе мясцовага значэння ў сваім родным горадзе Віарэджа. Набыла вядомасць дзякуючы фільму П’етра Джэрмі «Развод па-італьянску», дзе яе партнёрам быў Марчэла Мастраяні; фінальныя кадры фільма, дзе Стэфанія паўстае ў бікіні, дазволілі шырокай публіцы ў поўнай меры ацаніць яе знешнія дадзеныя.

Аднак далейшыя ролі Сандрэлі прадэманстравалі, разам з выдатнай знешнасцю, яе выдатны талент. Наступная карціна Джэрмі — «Спакушаная і пакінутая» і асабліва фільм Антоніа П’етранджэлі «Я яе добра ведаў» замацавалі поспех. Сандрэлі запрашалі рэжысёры з Францыі, у тым ліку Жан-П'ер Мельвіль і Жан-П’ер Макі; з Іспаніі (Бігас Луна); знакаміты партугальскі рэжысёр Манаэль Алівейра («Гутарковае кіно»). Адну з лепшых роляў Сандрэлі згуляла ў фільме Бернарда Берталучы «Канфарміст».

Дачка Сандрэлі, Аманда Сандрэлі, таксама з’яўляецца вядомай італьянскай актрысай.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн 2002.

Літаратура
----------

* Сандрэлі Стэфанія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 148. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск · Metacritic · MusicBrainz · Rotten Tomatoes |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Notable Names Database · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 7054873 · BNC: a1092193x · BNE: XX1166577 · BNF: 13899384p · CiNii: DA14435158 · GND: 122528603 · ICCU: RAVV088757 · ISNI: 0000000114559057 · LCCN: n96042393 · NKC: mub2013763827 · NLA: 36028311 · NTA: 119249146 · NUKAT: n2010246214 · SUDOC: 060406097 · VIAF: 118368387 |

 |
**Вярхлессе** — курганны могільнік перыяду ранняга сярэднявечча каля вёскі Вярхлессе Светлагорскага раёна Гомельскай вобласці.

Курганны могільнік
------------------

У 1976 годзе могільнік уяўляў сабой 46 насыпаў, большая частка іх была пашкоджана — парушана ямамі. 19 курганоў захаваліся добра. Насыпы параслі дрэвамі і кустамі. Дыяметр курганоў 8−15 м, высота 1,5−2 м. Пры даследаванні Н. М. Дубіцкай у 2003 годзе іх колькасць паменьшылася да 38, з якіх пашкоджанымі былі 30. З абодвух бакоў курганы абкружаны полем.

Курганны могільнік каля в. Верхлессе адкрыла і абследвала А. Г. Калечыц у 1976 годзе. Раскопкі не правозділіся.

Зноскі
------

1. ↑  Курганны могільнік перыяду ранняга сярэднявечча, в. Верхлессе **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 28 студзеня 2022. Праверана 9 ліпеня 2021.

Спасылкі
--------

* Вярхлессе (курганны могільнік) на сайце «Архіварта»
**Сабескія** — дваранскі род у Польшчы і ВКЛ герба Яніна, які ўзыходзіць да XVI ст.

герб Яна Собеского
Ян Собескі быў у 1574 суддзёй земскім стенжыцкім, а брат яго Войцех — падкаморым люблінскім. Ад першага пачынаецца галіна, якая існавала яшчэ ў 1860-х гадах і занесеная ў радаводы кнігі дваран Царства Польскага; ад другога — галіна, вядомая ў гісторыі Рэчы Паспалітай.

Сын Войцеха, Марк, быў ваяводай люблінскім і маршалам вялікім каронным (памёр 1607), а сын Марка, Якаў Сабескі (1590—1646) — каштэлянам кракаўскім. У 1617 ён быў у ліку дараднікаў пры каралевічу Уладзіславе, які адпраўляўся ў Маскву, потым быў упаўнаважаны весці перамовы пра мірную дамову; у 1643 вёў мірныя перамовы са шведамі.

Сын Якава, Ян, быў абраны на польскі пасад. Яго дзеці яго насілі тытул «каралевічаў»; дачка Тэрэзія-Кунегунда (1676—1730) выйшла замуж за Максіміліяна-Эмануіла, курфюрста баварскага, а сын Якаў Людвіг Генрых (1667—1739), ад шлюбу з Гедвігай-Елісаветай, прынцэсай пфальц-баварскай, меў дзвюх дочак: Марыю-Караліну (1697—1740), якая мела шлюб з двума герцагамі дэ Булён, і Марыю-Клементыну (1702—1735) — жонку прэтэндэнта на англійскі пасад Якава Стюарта. Са смерцю каралевіча Якава спынілася нашчадства Войцеха Сабескага.
«**Беларускі гальфстрым**» — творчае аб’яднанне, якое мае на мэце агучванне беларускай мовай найлепшых сучасных кінастужак. Кіраўнік праекту — Франак Вячорка.

Гісторыя
--------

Праект распачаўся ў 2005 годзе з агучваньня па-беларуску вядомай брытанска-амерыканскай каляднай камедыі «Любоў насамрэч». У агучванні ўзялі ўдзел як прафесійныя акцёры: Анатоль Шурпін, Юрась Бушлякоў, Вераніка Пашкевіч, гэтак палітык Аляксей Янукевіч ды іншыя.

У 2007 годзе быў агучаны беларускай мовай мультфільм «Шрэк Трэці». Ролі агучылі Святлана Зелянкоўская, Аляксандр Памідораў, Ягор Маёрчык, 
Мікола Рабычын, Макс Івашын, Павал Яскевіч, а таксама студэнты розных ВНУ. З англійскай мовы пераклад зрабіла Таццяна Беланогая.

У 2008 годзе былі перакладзены і агучаны па-беларуску «Беларускім Гальфстрымам» культавы гангстарскі баявік «Крымінальнае чытво» ды дзіцячы фільм «Маленькая калядная казка». Ініцыятарам дубляжу выступіў Франак Вячорка, рэжысёрам — Аляксандр Памідораў. Пераклад зрабіў Макс Шчур, а рэдактарамі выступілі Юрась Бушлякоў, Вінцук Вячорка і Пятро Садоўскі.

Зноскі
------

1. ↑  "Беларускі Гальфстрым" агучвае па-беларуску лепшыя фільмы. «Радыё Свабода»
2. ↑  «Беларускі Гальфстрым» — кіно па-беларуску (абноўлены). «Радыё Свабода»
3. ↑  Дзеці Шрэка пачалі размаўляць па-беларуску. «Салідарнасць»
4. ↑  «Шрэк-3» па-беларуску. «Радыё Свабода»
5. ↑  «Крымінальнае чытво» па-беларуску. Радыё Свабода, 27 сакавік 2013
6. ↑  *Свабода, Радыё*. Эрыксан меў справу зь мядзьведзікамі яшчэ ў 2006  (бел.). *Радыё Свабода* (15 жніўня 2012). Праверана 29 лістапада 2023.


| ⛭Беларускія перакладчыкі фільмаў (дубляж і агучванне) |
| --- |
| 
* Беларускі відэаклуб (1999)
* Сотвар (1999?)
* Беларускі гальфстрым (2005)
* Кінаконг (2010)
* Futubela (2012)
* Кучук (2013)
* Цыганкоў (2017)
* Гаварун (2017)
* Тутэйшын Студыя (2019)
* Анібел (2019)
* RэZэрвацыЯ (2019)
* Кукумба (2020)
* Лагодны Цмок (2022)
* Кавярня (2022)
* Беларусьфільм
* Belmovie (?)

 |
**Ą**, **ą** — літара лацінскага алфавіта. Утвораная ад А з дапамогай хвосціка. Выкарыстоўваецца ў літоўскай і польскай мовах.

Гісторыя
--------

Калі на мяжы XV–XVI ст. польская мова пачала шырэй выкарыстоўвацца ў пісьменстве і друку, паўстала праблема адлюстравання насавых галосных у арфаграфіі. У Рэчы Паспалітай, Каралеўстве Польскім панавала лацінка, а ў ВКЛ з X ст.— кірыліца. Абедзве мовы аказалі моцны ўплыў на ўзнікненне польскай мовы. Старачэшскі алфавіт быў пераняты з лацінскага, а хвост з рускай - для абазначэння назальнасці. Кірылічны вялікі юс (Ѫ ѫ) адпавядае вымаўленню ą, гэта значыць насавому о. Аднак пераважала графічнае падабенства малога юса (Ѧ ѧ) з вялікай А, хоць яго вымаўленне адпавядае літары ę (насавое э). Пад гэтым уплывам да лацiнска-польскай вялiкай А была дададзена трэцяя нага ад малога юса як т.зв. хвост, які паказвае назальнасць. Такім чынам, хоць гэта і здаецца нелагічным, а з хвосцікам, г.зн. ą, азначае насавое о, хоць павінна быць о з хвосцікам, г.зн. ǫ.

| ⛭Вытворныя лацінскай літары A, a |
| --- |
| Літары | Áá • Àà • Ăă • Ắắ • Ằằ • Ẵẵ • Ẳẳ • Ââ • Ấấ • Ầầ • Ẫẫ • Ẩẩ • Ǎǎ • Åå • Ǻǻ • Ää • Ǟǟ • Ãã • Ȧȧ • Ǡǡ • Ąą • Āā • Ảả • Ȁȁ • Ȃȃ • Ạạ • Ặặ • Ậậ • Ḁḁ • Ⱥⱥ • ᶏ • ɐ • Ɑɑ • ᶐ • ɒ • ẚ • Ææ • Ǽǽ • Ǣǣ |
| Сімвалы | @ • ₳ • ∀ • 𝔸 • Å • 🜇 • 🝛 • Ⓐⓐ • ⒜ |
"Бомба" з насення
**Сідбомбінг** (англ.: Seedbombing) або **паветраны пасеў** - тэхніка засева зямлі, якая прадугледжвае закідванне шароў (**насенных бомбаў**), што складаюцца з глебы, перагною і насення раслін. Часцяком выкарыстоўваецца садоўнікамі-партызанамі на грамадскіх або закінутых участках зямлі для аднаўлення расліннасці. Таксама можа выкарыстоўвацца для аднаўлення ляснога покрыва.

Тэрміналогія
------------

Тэрмін »насенная бомба" быў упершыню выкарыстаны {{нп3|Ліз Крысці||d|Q112130530}} ў 1973 годзе у кампаніі "{{нп3||||Green Guerillas}}Зялёныя партызаны». Удзельнікі гэтай кампаніі закідвалі насенныя бомбы на пустуючыя ўчасткі зямлі ў Нью-Ёрк, каб палепшыць знешні выгляд раёнаў. Гэта паклала пачатак руху партызан-азеляніцеляў.

У 2012 годзе ў Германіі з'явіўся тэрмін "аўтабамбізм", то ёсць раскідванне »насенных бомбаў" з вокнаў аўтамабіляў.

Гісторыя
--------

Першае згадванне паветранага азелянення датуецца 1930 годам. У той час самалёты выкарыстоўваліся для распаўсюджвання насення раслін і дрэў на цяжкадаступных тэрыторыях і ў гарах Ганалулу і Гаваяў, каб аднавіць расліннае покрыва пасля лясных пажараў.

Сідбомбінг таксама шырока распаўсюджаны ў Афрыцы, дзе ён выкарыстоўваецца ў раёнах з нізкім біялагічнай разнастайнасцю. Дзякуючы развіццю тэхналогій эфектыўнасць насенных бомбаў ўзрасла. Змесціва бомбы змяшчаецца ў біяраскладальную абалонку і закідваецца на ўчастак. Звычайна мяркуецца выкарыстанне дзясяткаў ці сотняў насенных бомбаў на адным участку. Пры наяўнасці дастатковай колькасці вады і сонечных прамянёў расліннасць можа з'явіцца на працягу месяца.

У 1987 годзе Лін Гарысан запусціў "Праект па азеляненні Гаіці" (HARP), пры якім тоны насенных бомбаў скідаліся з пераабсталяванага самалёта. Абалонка ўтрымлівала ўгнаенні, інсектыцыд і некалькі насенін. Насенне змочвалася вадой за некалькі дзён да скіду, каб запусціць працэс прарастання насення.

Распаўсюджанне
--------------

У некаторых краінах многія крамы сталі прапаноўваць пакупнікам "Насенныя бомбы».

Інвазіўныя віды
---------------

Арганізатарам паветраных засеваў варта звяртаць асаблівую ўвагу на тое, каб не дапусціць распаўсюджанне праз сідбомбінг інвазіўных для пэўнай мясцовасці раслін, каб не парушыць экалагічную раўнавагу.

Спасылкі
--------

* The guerrilla gardener’s seedbomb recipe

{{Раслінаводства і садаводства}}


1. 1 2  *Horton, Jennifer*. Could military strategy win the war on global warming? **(нявызн.)**.  How Stuff Works. Архівавана з першакрыніцы 1 лістапада 2012. Праверана 6 красавіка 2012.
2. ↑  How Guerrilla Gardening Works **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  How Stuff Works. Архівавана з першакрыніцы 1 лістапада 2012. Праверана 14 жніўня 2012.
3. ↑  Время сажать :: Новости :: ТВ Центр — Официальный сайт телекомпании
4. 1 2  Семенная бомба — модное орудие городских партизан | Культура и стиль жизни | DW.DE | 16.08.2010
**Erlang** (*эрланг*) — функцыянальная мова праграмавання з дынамічнай тыпізацыяй, створаная для распрацоўкі размеркаваных сістэм, устойлівых да памылак. Праграма на Erlang звычайна пабудавана з сотняў паралельных легкаважных працэсаў, якія ўзаемадзейнічаюць праз абмен асінхроннымі паведамленнямі.

Erlang была створана ў 1986 годзе ў кампаніі Ericsson Джо Армстрангам, Робертам Вірдзінгам і Майкам Уільямсам. Яны даследавалі магчымасць выкарыстання тагачасных моў праграмавання для пабудовы тэлекамунікацыйных сістэм, аднак у выніку стварылі ўласную мову праграмавання і платформу Erlang/OTP (Open Telecom Platform).

Першапачаткова гэта было прапрыетарнае праграмнае забеспячэнне, аднак у 1998 годзе Ericsson вырашыла адмовіцца ад далейшага выкарыстання мовы ўнутры кампаніі для новых прадуктаў, што прывяло да выпуску Erlang у якасці свабоднага праграмнага забеспячэння з адкрытым зыходным кодам і сыходу стваральнікаў мовы з кампаніі. У выніку кампанія зноў наняла Армстранга ў 2004 годзе і працягнула выкарыстоўваць Erlang.

Erlang выкарыстоўваецца ў мабільных сетках GPRS, 3G і LTE па ўсім свеце. Аднак гэта не адзіная сфера яе ўжывання — Erlang была выкарыстана для распрацоўкі RabbitMQ і WhatsApp, таксама яе выкарыстоўваюць унутры сваіх праектаў такія кампаніі, як Facebook, Cisco, Goldman Sachs, Nintendo і Samsung.

Прыклад
-------

Прыклад напісання праграмы падліку фактарыяла:

```
-module(fact). % Вызначэнне назвы модуля, павінна супадаць з назвай файла ('fact.erl')
-export([fac/1]). % Экспарт функцыі, пазначэнне арнасці 1

fac(0) -> 1; % Пры перадачы 0 вернецца 1, інакш - гл. наступны радок
fac(N) when N > 0, is\_integer(N) -> N \* fac(N-1). % Рэкурсіўны падлік, вяртанне рэзультата

```

Гл. таксама
-----------

* Haskell

Зноскі
------

1. ↑  Erlang/OTP 18.0 has been released Праверана 24 лютага 2019.
2. ↑  Erlang -- Academic and Historical Questions (англ.). *www.erlang.org*. Праверана 10 студзеня 2023.
3. ↑  question about Erlang's future (англ.). *www.erlang.org*. Праверана 10 студзеня 2023.
4. ↑  Which companies are using Erlang, and why? (англ.). *erlang-solutions.com* (11 верасня 2019). Праверана 10 студзеня 2023.
5. ↑  Erlang -- What is Erlang? (англ.). *www.erlang.org*. Праверана 10 студзеня 2023.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт (англ.)

| ⛭Мовы праграмавання |
| --- |
| 
* Ada
* ActionScript
* ALGOL
* APL
* Асэмблер
* BASIC
* C
* C++
* C#
* COBOL
* Delphi
* Erlang
* Forth
* Fortran
* Go
* Haskell
* Java
* JavaScript
* Kotlin
* Lisp
* Logo
* Lua
* Modula-2
* Objective-C
* Pascal
* Perl
* PL/I
* PHP
* Prolog
* Python
* R
* Ruby
* Rust
* Scala
* SQL
* Scheme
* Smalltalk
* Swift
* Zig
* *больш...*

 |
|  Спіс паводле катэгорый |
Вішап № 6, Аждаха-юрт
**Вішапы** (арм.: վիշապներ, Вешапы, Аждахакі) — старажытныя міфалагічныя істоты, выявы якіх рабілі ў выглядзе высокіх каменных стодаў, менгіраў. Вішапы распаўсюджаныя ў міфалогіях краін Армянскага нагор’я і Пярэдняй Азіі. Першапачаткова вішапы з’яўляліся божаствамі ці духамі вады і, верагодна, былі звязаны з Кура-аракскай археалагічнай культурай. Народы, якія насялялі Армянскае нагор’е ў II тысячагоддзі да н.э. або раней, вычэсвалі стоды вішапаў з камення і ўсталёўвалі іх ля падземных крыніц вады. З цягам часу міфалагічны вобраз вішапаў змяніўся і ў міфалогіях розных народаў пачаў асацыявацца са злымі духамі, цмокамі і т. п. часцяком захоўваючы першапачатковую сувязь з вадой. Статуі вішапаў дасягалі пяці метраў у вышыню і, як правіла, мелі форму рыб, радзей — форму расцягнутай на калах шкуры быка.

Гісторыя адкрыцця
-----------------

У 1909 годзе М. Я. Мар і Я. І. Смірноў падчас правядзення археалагічных раскопак у Гарні ў Арменіі чулі ад мясцовых жыхароў пра каменныя «вішапы», якія ляжаць высока ў гарах, на летніх качэўях. Навукоўцы распачалі паездку ў горы Гегамскага хрыбта, каб усталяваць аснову чутак і праверыць, ці ўяўляе гэта навуковы інтарэс. Навукоўцы сапраўды выявілі мегалітычныя каменныя статуі на высакагорным качэўі (яйле), якую армяне называлі «Вішапнер», а мясцовыя курды «Аждаха-юрт». Большасць стодаў мела форму рыб. Самы буйны з выяўленых вішапаў дасягаў 4,75 метраў пры шырыні 0,55 метраў. Усе вішапы да 1909 былі паваленыя на зямлю, некаторыя з іх прыйшлося адкопваць.

Першыя вішапы, якія даследавалі вучоныя  
Экспедыцыя М.Я. Мара і Я.І. Смірнова 1909 года, Аждаха-юрт, Гегамскі хрыбет|  |  |  |
| Частка вішапу № 5, Аждаха-юрт |  | Вішап № 6, Аждаха-юрт. Цяпер усталявана перад Этнаграфічным музеем Арменіі «Сардарапат» у горадзе Армавір. |

Узрост статуй
-------------

Датаванне гэтых мегалітаў, як правіла, уяўляе пэўныя цяжкасці. Паблізу вішапаў не было знойдзена рэшткаў старажытных паселішчаў, вогнішчаў або іншых арганічных рэшткаў, да якіх мог быць ужыты радыевугляродны аналіз. Аднак выяўлены ў Аждаха-юрце вішап № 1 утрымліваў пазнейшыя малюнкі крыжоў і армянскі надпіс, датаваны XIII стагоддзем нашай эры. На падставе гэтай знаходкі навукоўцы першапачаткова вылучылі здагадку, што вішапы былі ўзведзены ў I тысячагоддзі нашай эры. Размяшчэнне крыжоў і тэксту сведчыла аб тым, што ў XIII стагоддзі вішап № 1 яшчэ знаходзіўся ў вертыкальным становішчы. У 1963 годзе ў Гарні быў адкрыты вішап, на якім аказаўся больш ранні ўрарцкі клінапісныя надпіс урарцкага цара Аргішці I. Гэтая знаходка дазваляе датаваць вішапы даурарцкім часам, гэта значыць, пачаткам I тысячагоддзя да н.э. а хутчэй за ўсё II тысячагоддзем да н.э..

Зноскі
------

1. ↑   *Аракелян Б. Н.*, *Арутюнян Н. В.* Находка урартской надписи в Гарни // Историко-филологический журнал Армянской ССР, № 2, 1966.
**Барыс Анатолевіч Эйзнер** (нар. 12 лістапада 1949, Гомель) — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі апрацоўкі матэрыялаў. Доктар тэхнічных навук (1993). Член Нью-Ёркскай АН (1999).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (1972). З 1976 года ў Фізічна-тэхнічным інстытуце НАН РБ (з 1996 года загадчык лабараторыі). З 1999 года працуе ў Ізраілі. Навуковыя працы па даследаванні працэсаў фарміравання іонных шматкампанентных кандэсаваных сістэм, тэхналогіях нанясення гарача-, эразійнаўстойлівых і іншых спецыяльных пакрыццяў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Эйзнер Барыс Анатолевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 49. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
**Платэ́і** (Plataeae) — старажытны горад у Беотыі, на паўночным схіле Кіферона. У адрозненне ад іншых гарадоў Беотыі, ён быў верным саюзнікам афінян. У час Марафонскай бітвы платэйцы былі адзінымі грэкамі, якія падтрымалі Афіны і накіравалі войска ім на дапамогу.

Каля гэтага горада ў 479 да н.э. была здабыта вырашальная перамога грэкаў пад камандаваннем спартанскага цара Паўсанія і афінскага стратэга Арыстыда над персамі пад камандаваннем Мардонія.

Пелапанеская вайна пачалася з нападу Фіваў на Платэі. У час вайны Платэі таксама падтрымалі Афіны, за што і паплаціліся — пасля працяглай аблогі фіванцамі і спартанцамі жыхары Платэяў, якія не знайшлі адказу на пытанне «што карыснага яны зрабілі для Спарты?», былі пакараны смерцю.

У першыя стагоддзі хрысціянства горад быў цэнтрам аднайменнай дыяцэзіі, якая ўваходзіла ў Фіўскую мітраполію Канстанцінопальскага патрыярхата. У наш час дыяцэзія Платэі з’яўляецца тытулярнай дыяцэзіяй Рымска-каталіцкай царквы.

Гл. таксама
-----------

* Платэя

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Платэі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Ваенная Сыціна · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Настольны |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n85183149 · NKC: ge777365 · VIAF: 147814636 |
**«Лаакóан і яго сыны»** — скульптурная група ў ватыканскім музеі Пія-Клімента, якая адлюстроўвае смяротную барацьбу Лаакоана і яго сыноў са змеямі.

Скульптура працы Агесандра Радоскага і яго сыноў Палідора і Афінадора з'яўляецца мармуровай копіяй другой паловы I стагоддзя да н.э. Арыгінал быў выкананы ў бронзе ў 200 годзе да н.э. у Пергаме і не захаваўся.

Рымская копія знойдзена 14 студзеня 1506 года Фелісам дэ Фрэдзісам у вінаградніках Эсквіліна, пад зямлёй на месцы Залатога дому Нерона. Папа Юлій II, даведаўшыся пра знаходку, адразу ж паслаў за ёй архітэктара Джуліяна да Сангала і скульптара Мікеланджэла Буанароці. Сангала пацвердзіў дакладнасць працы са словамі: «Гэта Лаакоан, якога згадвае Пліній». Ужо ў сакавіку 1506 года скульптурную групу перадалі Папе, які ўсталяваў яе ў ватыканскім Бельведэры.

У кампазіцыі расказваецца аб страшнай смерці, што напаткала траянскага жраца і яго сыноў па загаду Афіны за спробу засцерагчы траянцаў ад увядзення ў горад драўлянага каня. Твор вызначаецца празмернай тэатральнасцю, сухасцю пластычнага і тэхнічнага вырашэння.

«Лаакоан» паслужыў прадметам для эстэтычнага трактата Лесінга «Лаакоан, або Пра межы жывапісу і паэзіі».

Гл. таксама
-----------

* Figura serpentinata

Зноскі
------

1. ↑  Б. Лазука (2010)

Літаратура
----------

* Лазука Б. Гісторыя сусветнага мастацтва. Ад старажытных часоў па XVI стагоддзе / Б.А.Лазука. — Мн.: Беларусь, 2010. ISBN 978-985-01-0894-4
* Лаокоон // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Лаакоан і яго сыны на Вікісховішчы |
**«Параходзік Вілі»** (англ.: Steamboat Willie) — першы гукавы фільм студыі Disney і трэці мультфільм з удзелам Мікі Мауса. Мультфільм 1928 года, створаны Уолтам Дыснеем і Абам Айверксам.

Мультфільм займае 13 месца ў спісе 50 найвялікшых мультфільмаў, складзеным гісторыкам анімацыі Джэры Бекам у 1994 годзе, а ў 1998 годзе Бібліятэка Кангрэса ЗША ўключыла яго ў Нацыянальны рэестр фільмаў. «Параходзік Вілі» перайшоў у грамадскі здабытак у ЗША 1 студзеня 2024 года.

Сюжэт
-----

«Параходзік Вілі» (поўны мультфільм)
Мікі Маус кіруе рачным параходам, уяўляючы сябе капітанам судна. Ён весела насвіствае мелодыю і тузае за вяровачку, у выніку чаго параход выдае тры гудкі. Неўзабаве на палубе з’яўляецца сапраўдны капітан Піт і злосна праганяе Мікі з мосціка. Калі Піт адварочваецца, Мікі гучна фыркае на яго. Піт штурхае мышаня, той падае ўніз па лесвіцы і, паслізнуўшыся, падае ў вядро з вадой. Папугай, які знаходзіўся побач, пачынае насміхацца над Мікі, і той кідае вядро ў птушку.

Кіруючы суднам, Піт дастае жавальны тытунь і, крыху адкусіўшы, сплёўвае яго. Ветрам плявок вяртаецца назад і ўдарае ў звон. Развесяліўшыся, Піт адкусвае яшчэ тытуню і зноў плюе, трапляючы на гэты раз сабе ў твар.

Праз некаторы час параход робіць прыпынак, каб забраць жывёлу. Калі параход адплывае, падбягае Міні, спрабуючы паспець на судна. Мікі не бачыць яе, але яна бяжыць за параходам па беразе. Мікі, заўважыўшы Міні, выкарыстоўвае грузавы кран для таго, каб падняць яе на палубу.

Прызямляючыся на палубу, Міні выпадкова губляе гітару і некалькі лістоў з нотамі песні «Індэйка ў саломе», якія з’ядае каза. Дзве мышкі выкарыстоўваюць казу ў якасці катрынкі, на якой яны іграюць, выкарыстоўваючы хвост жывёлы ў якасці ручкі. Мікі «акампануе», выкарыстоўваючы розныя прадметы на судне, і «іграе» на жывёлах, як на музычных інструментах.

Нарэшце прыходзіць капітан Піт і адпраўляе Мікі чысціць бульбу. Калі Мікі прыступае да працы, прылятае той жа папугай і пачынае насміхацца з мышаня. Мультфільм заканчваецца тым, што мышаня кідае ў папугая бульбіну, і птушка падае ў ваду, а Мікі пачынае смяяцца.

Зноскі
------

1. ↑  Спіс 50 найвялікшых мультфільмаў на сайце *rateyourmusic.com*
2. ↑  Complete National Film Registry Listing | Film Registry | National Film Preservation Board | Programs | Library of Congress (англ.). *Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA*. Праверана 5 студзеня 2024.
3. ↑  *Delouya, Samantha*. An early version of Mickey Mouse is now in the public domain | CNN Business (англ.). *CNN* (1 студзеня 2024). Архівавана з першакрыніцы 1 студзеня 2024. Праверана 1 студзеня 2024.

Спасылкі
--------

* *Параходзік Вілі* на YouTube (афіцыйна загружана Walt Disney Animation Studios)
* *Параходзік Вілі* на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
* *Параходзік Вілі* на сайце «Архіў Інтэрнэту»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Палякоў.

**Самсон Германавіч Палякоў** (19 мая 1937, Віцебск — 24 красавіка 2012, Іерусалім, Ізраіль) — беларускі савецкі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1962 годзе аддзяленне журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта імя У. І. Леніна.

Працаваў журналістам, супрацоўнічаў у газеце «Знамя юности», рэдактар на кінастудыі «Беларусьфільм».

Член Саюза кінематаграфістаў Беларускай ССР.

Галоўны рэдактар кінастудыі «Летапіс» (1992) на «Беларусьфільме». На студыі стваралася беларускае дакументальнае кіно, была разгорнутая шматгадовая праграма «Адраджэнне», былі зняты фільмы пра выдатных людзей Беларусі — Барадуліне, Быкаве, Ларысе Геніюш, Усяславе Чарадзею і іншых — каля 150 фільмаў. Са студыяй супрацоўнічалі Міхаіл Ткачоў, Алесь Марочкін, Васіль Быкаў і шматлікія іншыя.

У пачатку 2000-х гадоў пераехаў у Ізраіль да дачкі. Памёр ад разрыву аорты у ізраільскай клініцы, не дажыўшы менш месяца да свайго 75-годдзя.

Фільмаграфія
------------

* 1993 — Старонні | Svetimas (Беларусь, Літва)
* 1989 — У бору брусніца
* 1985 — Развітанне славянкі
* 1985 — Сяброў не выбіраюць
* 1981 — Каменданцкая гадзіна
* 1981 — Было ў бацькі тры сына
* 1979 — Пані Марыя
* 1979 — Дэсант на Арынгу
* 1977 — Чорная бяроза
* 1974 — Ясь і Яніна
* 1972 — Перад першым снегам (кароткаметражны)
* 1972 — Залаты ганак

### Мультфільмы

* 1975 — Папяровая казка
* 1975 — Квака-задавака
* 1973 — Вася Буслік і яго сябры (тэкст песень)

Узнагароды
----------

Лаўрэат прэміі імя Алеся Адамовіча (1995)

Вядомыя адрасы
--------------

Мінск, Славінскага, 9.

Заўвагі
-------

1. ↑  І апошні з нашых, хто сышоў, — Самсон Палякоў.
2. ↑  Поляков Самсон Гершонович **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2016. Праверана 18 кастрычніка 2015.
3. ↑  Прэмія імя Алеся Адамовіча **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 20 студзеня 2016. Праверана 17 кастрычніка 2015.

спасылкі
**Аляксандр (Ян-Іаахім) Галынскі** (1816—1893) — удзельнік Паўстання 1830—1831 гадоў, падарожнік, пісьменнік, масон.

Біяграфія
---------

Прадстаўнік роду Галынскіх.

Саўладальнік маёнтка Крычаў — цяпер у Беларусі.

Творчасць
---------

У 1853 годзе ён апублікаваў працу, прысвечаную аналізу будаўніцтва канала, які злучае акіяны — Ціхі і Атлантычны — з указаннем на Панаму. Яго канцэпцыя, якая шырока каментавалася, спрыяла развіццю гэтага праекта. Іншым яго бачаннем было развіццё авіяцыі і яе значэнне для развіцця свету, свабоды перамяшчэння і гандлю.

Зноскі
------

1. ↑  Ludwik Hass  (руск.) (бел. Wolnomularstwo w Europie środkowo-wschodniej w XVIII i XIX wieku, 1982, s. 501.

Спасылкі
--------

* Aleksander Hołyński, Cabet i Ikaryjczycy
* Publikacje Aleksandra Hołyńskiego w bibliotece Polona

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 13013990s · ISNI: 0000000114234877 · NUKAT: n96033610 · SUDOC: 157652912 · VIAF: 167159585 |
**Ска́ліца** (славацк.: Skalica, ням.: Skalitz, венг.: Szakolca) — горад у Заходняй Славакіі на мяжы з Чэхіяй, раённы цэнтр.

У Скаліцы жыве каля 15 тыс. жыхароў, горад з’яўляецца культурным цэнтрам Паўночнага Загор’я.

Гісторыя
--------

Першыя людзі пасяліліся ў наваколлях Скаліцы яшчэ ў часы неаліту, каля 4000 гадоў да нашай эры. Горад уваходзіў у склад Вялікай Маравіі, але згаданы быў упершыню ў 1218 г. ужо ў складзе Венгерскага каралеўства.

У 1372 г. венгерскі кароль Людовік I Вялікі падаў Скаліцы правы вольнага каралеўскага горада, якія дазвалялі гораду пабудаваць крапасныя сцены, вызвалялі гараджан ад падаткаў і да т.п.. Дзякуючы далейшаму заступніцтву Жыгімонта Люксембургскага, Скаліца ператвараецца ў важны гандлёвы цэнтр Венгерскага каралеўства, а ў XVII стагоддзі становіцца пятым па велічыні горадам Славакіі.

У канцы XIX стагоддзя Скаліца, нароўні з Марцінам і Ружамберкам, становіцца адным з цэнтраў славацкага руху супраць гвалтоўнай мадзьярызацыі славакаў.

У 1918 г. Скаліца была некалькі дзён сталіцай Славакіі, а з 1919 горад уваходзіць у склад Чэхаславакіі. Пасля «Аксамітавага разводу» з 1993 года горад у складзе Славакіі.

Славутасці
----------

У Скаліцы захавалася нямала славутасцей:

* раманская ратонда св. Георгія
* сцены крэпасці
* езуіцкі касцёл
* фарны касцёл
* францысканскі кляштар і іншае.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Arcueil[d], Францыя
* Freyburg[d], Германія
* Strážnice[d], Чэхія
* Гладбек, Германія
* Слані[d], Чэхія
* Угерске-Градзіштэ, Чэхія
* Швехат, Аўстрыя

Галерэя
-------

* Цэнтр горадаЦэнтр горада
* «Славацкі дом»«Славацкі дом»
* «Славацкі дом»«Славацкі дом»
* Каралеўская вуліцаКаралеўская вуліца
* Гарадская крэпасцьГарадская крэпасць
* Гарадская крэпасцьГарадская крэпасць
* Ратонда св. ГеоргіяРатонда св. Георгія
* Езуіцкі касцёлЕзуіцкі касцёл
* Царква трынітарыяўЦарква трынітарыяў
* КальварыяКальварыя
* Францысканскі кляштарФранцысканскі кляштар
* Кафедральны саборКафедральны сабор

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Скаліца
* Афіцыйны сайт горада Скаліца
**Старэ́ўскі шклозавод** — колішняе прамысловае прадпрыемства, якое дзейнічала ў 1897—1925 гадах на паўднёвы ўсход побач вёскі Старэва Бабруйскага павета (цяпер у Слуцкім раёне Мінскай вобласці Беларусі). Пры заводзе быў рабочы пасёлак Завод Старэва.

Напэўна, кіраўніком завода быў купец Файнберг. У 1913—1916 гадах прадпрыемства належала «Таварыству Старэўскага хрустальнага і лесапільнага заводаў».

Завод вырабляў шкляныя лямпы выдзіманыя і прасаваныя, лямпавае шкло, чарніліцы, бутэлькі, слоікі, хрустальныя вырабы. Пад уплывам амерыканскага мастака па шкле Луіса Камфара Ціфані завод вырабляў розныя рэчы з пакрыццём срэбнай фольгай (куфлі, чаркі, вазы для кветак, цукарніцы і інш.). Працавалі мясцовыя майстры, сярод якіх былі нашчадкі ўрэцкага роду гравіроўшчыкаў XVIII стагоддзя Рымашэўскіх — Іосіф Іванавіч з сынам, а таксама чэхі, немцы і бельгійцы.

На Старэўскім шклозаводзе неаднаразова адбываліся забастоўкі рабочых. У жніўні 1905 года забастоўшчыкі прад’явілі патрабаванні аб паляпшэнні іх побыту, аднак, як адзначана ў данясенні мінскага губернатара, уладальнік завода спадзяваўся аб мірным урэгуляванні патрабаванняў стачачнікаў. У кастрычніку 1907 года каля 100 рабочых шклозавода спынілі працу і запатрабавалі ад кіраўніцтва павелічэння заработнай платы. Забастоўка працягвалася 4 дні і скончылася 27 кастрычніка, калі рабочыя дамовіліся з уладальнікам і працягнулі працу.

У 1908 годзе на міжнароднай выстаўцы ў Марселі (Францыя) прадукцыя завода была адзначана гран-пры.

Па звестках 1910 года, завод меў паравы рухавік і паравы кацёл, у 1913 годзе працавала 108 рабочых.

Вырабы Старэўскага шклозавода прадстаўлены ў экспазіцыі Слуцкага краязнаўчага музея.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн 2002.
2. ↑  Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Слуцкага р-на і г. Слуцка: у 2-х кн. Кн. 1-я / уклад. В. С. Відлога; рэдкал.: Г. Кісялёў (гал. рэд.) і інш.; маст. Э. Жакевіч. — Мн.: БЕЛТА, 2000. — 462 с.: іл. ISBN 985-6302-27-7.
3. ↑  Старевские заводы (руск.).  Наследие Слуцкого края. Праверана 24.06.2019.
4. ↑  История нашего музея (руск.).  Дзяржаўная ўстанова «Слуцкі краязнаўчы музей». Праверана 22.06.2019.

Літаратура
----------

* Старэўскі шклозавод // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 167. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Слуцкага р-на і г. Слуцка: у 2-х кн. Кн. 1-я / уклад. В. С. Відлога; рэдкал.: Г. Кісялёў (гал. рэд.) і інш.; маст. Э. Жакевіч. — Мн.: БЕЛТА, 2000. — 462 с.: іл. ISBN 985-6302-27-7.
**Ферамоны** (грэч. φέρω — «несці» грэч. ορμόνη — «падахвочваць, выклікаць») — зборная назва рэчываў — прадуктаў знешняй сакрэцыі, што выдзяляюцца некаторымі відамі жывёл і забяспечваюць хімічную камунікацыю паміж асобінамі аднаго віду. Фэрамоны — біялагічныя маркеры ўласнага віду, лятучыя хемасігналы, кіраўнікі нейраэндакрыннымі паводніцкімі рэакцыямі, працэсамі развіцця, а таксама шматлікімі працэсамі, звязанымі з сацыяльнымі паводзінамі і размнажэннем.

Фэрамоны мадыфікуюць паводзіны, фізіялагічны і эмацыйны стан ці метабалізм іншых асобін таго ж віду. Як правіла, фэрамоны прадукуюцца спецыялізаванымі залозамі.

Спасылкі
--------

* Pherobase. База даных па ферамонам насякомых.
* The Pherolist. Спіс палавых ферамонаў і атрактантаў матылькоў.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777328355 · NDL: 00563128 · NKC: ph120165 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Булычоў.

**Ю́рый Алякса́ндравіч Булычо́ў** (2 красавіка 1921, г. Мурам, Уладзімірская вобласць — 19 верасня 1976) — беларускі мастак кіно.

Біяграфія
---------

Скончыў Усесаюзны інстытут кінематаграфіі ў Маскве ў 1953 годзе. Мастак-пастаноўшчык фільмаў: «Дзеці партызана» (1954), «Зялёныя агні» (1956), «Міколка-паравоз» (1957), «Шчасце трэба берагчы» (1958), «Дзяўчынка шукае бацьку» (1959), «Першыя выпрабаванні» (1960-61, сумесна з У. Белавусавым), «Пушчык едзе ў Прагу» (1965), «Учыні бой  (руск.) (бел.» (1969), «Аперацыя «Хальцауге»» (1972).

Узнагароды
----------

За фільм «Дзяўчынка шукае бацьку» (1959) Юрый Булычоў атрымаў прыз «Залатая пласціна» на ІІ Міжнародным кінафестывалі фільмаў пра сям'ю ў Вічэнца (Італія), 1965.

Зноскі
------

1. 1 2  Булычёв Юрий Александрович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 90. — 737 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |