recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ляхаўцы.

**Ля́хаўцы** (трансліт.: *Liachaŭcy*, руск.: Ляховцы) — аграгарадок у Маларыцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Макранскага сельсавета.

У 1940—1954 гадах цэнтр Ляхавецкага сельсавета.

Геаграфія
---------

Знаходзіцца за 8 км ад горада Маларыта, за 60 км ад Брэста, на рацэ Рыта.

Насельніцтва
------------

* 1999 год — 1179 жыхароў, 440 двароў.

Славутасці
----------

Царква Нараджэння Божай Маці
Свята-Мікалаеўская царква
Ікона «Нараджэнне Маці Божай» з вёскі Ляхаўцы, 1648—1650. НММ РБ
У вёсцы знаходзіцца Царква Нараджэння Божай Маці, пабудаваная ў 1713 годзе, а пасля перабудаваная ў сярэдзіне XIX стагоддзя. Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.

У межах вёскі знаходзіцца адзінкавая магіла часоў Вялікай Айчыннай вайны, якая занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як гісторыка-культурная каштоўнасць рэгіянальнага значэння.

Таксама ў вёсцы пабудавана Капліца Святога Мікалая, пабудаваная ў 1835 годзе, адкуль паходзіць самая ранняя з вядомых у Беларусі выяў «Нараджэння Маці Божай», якая спалучае традыцыйны варыянт іканаграфіі з фігурай праведнай Ганны, дзеў з дарункамі і сцэнай абмывання нованароджанай Марыі і сцэну «Ласканне Багародзіцы». Аўтар іконы — Маларыцкі майстар, якога адносяць да Заходнепалескай іканапіснай школы.

Вядомыя асобы
-------------

* Пётр Іванавіч Пачанчук (1954—1991) — беларускі спартсмен.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU). Сустракаецца таксама варыянт **Ляхаўцы́**
2. 1 2  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9.
3. ↑  Ляхаўцы (Маларыцкі раён) на сайце Radzima.org
4. ↑  Ляхаўцы (Маларыцкі раён) на сайце Radzima.org
5. ↑  Православие на Малоритчине Архівавана 27 ліпеня 2018.  (руск.)

Літаратура
----------

* Ляхаўцы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9). — С. 437.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ляхаўцы (Маларыцкі раён)
* Вёска Ляхаўцы на сайце radzima.org
* Ляхаўцы (Маларыцкі раён) на сайце Глобус Беларусі (руск.)

| ⛭**Макранскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Макраны |
| Аграгарадкі | Ляхаўцы |
| Вёскі | Асавая ·  Боркі ·  Вотчына ·  Добрасава ·  Новыя Боркі ·  Полікі |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лазюк.

**Генадзь Ільіч Лазюк** (2 красавіка 1927, Мінск — 8 кастрычніка 2021) — беларускі генетык. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1995), член-карэспандэнт Акадэміі медыцынскіх навук СССР (1986) і Расійскай акадэміі медыцынскіх навук , член-карэспандэнт Расійскай акадэміі навук (2014), доктар медыцынскіх навук (1976), прафесар (1978). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (2000). Ганаровы член Універсітэта г. Сан-Паўлу (Бразілія, 2001) і ўніверсітэта г. Хірасіма (Японія, 2002).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1950).

З 1950 года судова-медыцынскі эксперт Палескага абласнога бюро судова-медыцынскай экспертызы, з 1952 года загадчык паталагаанатамічнага аддзялення абласной бальніцы. З 1957 года санітарны ўрач Аблспажыўсаюза, у 1959—1967 гадах загадчык паталагаанатамічнага аддзялення Дарожнай бальніцы.

У 1967—1981 гадах старшы навуковы супрацоўнік, загадчык лабараторыі ЦНДЛ Мінскага медыцынскага інстытута. У 1981—1988 гадах дырэктар філіяла Інстытута медыцынскай генетыкі АМН СССР. З 1988 года дырэктар НДІ спадчынных і прыроджаных захворванняў Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь.

З 2005 года галоўны навуковы супрацоўнік Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта. Памёр 8 кастрычнiка 2021 года.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя даследаванні звязаны з вывучэннем генетыкі, фенатыпічнага праяўлення праяўленне і дыягностыкі храмасомных сіндромаў, сіндромаў недахопа развіцця нехрамасомнай этыялогіі, эпідэміялогіі недахопа развіцця, а таксама з арганізацыяй сістэмы генетычнага маніторынгу ў Беларусі. У апошнія гады асноўныя даследаванні прысвечаны высвятленню генетычных наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і метадам прафілактыкі спадчыннай паталогіі. Прапанаваў арыгінальны падыход комплекснага клініка-марфалагічнага даследавання, які дазваляе вызначыць колькасны ўклад генетычных і знешніх фактараў у паходжанні парушэнняў эмбрыянальнага развіцця ў чалавека. Пад яго кіраўніцтвам устаноўлена генетычная структура шэрагу монамутантных формаў сіндромаў, выдзелена 7 невядомых раней. Пры яго ўдзеле ў 1960-х створана медыка-генетычная служба Беларусі.

Аўтар больш за 320 навуковых прац, у т.л. 10 манаграфій.

### Бібліяграфія

* Тератология человека. М. 1979.
* Наследственные синдромы множественных врожденных пороков развития. М. 1983.
* Врожденные пороки развития // Общая патология человека: рук. для врачей: в 2 т. 2-е изд. перераб. и доп. М.: Медицина, 1990. Т. 2. С. 149—196.
* Болезни плода, новорожденного и ребенка. Мн. 1991 (в соавт.).

Зноскі
------

1. ↑  Члены-корреспонденты РАМН СНГ
2. ↑  Профіль Г.І. Лазюка на сайце Расійскай акадэміі навук
3. ↑  ЛАЗЮК Генадзій Ільіч

Спасылкі
--------

* Профіль Г.І. Лазюка на сайце НАН Беларусі
* Профіль Г.І. Лазюка на сайце Расійскай акадэміі навук
* Академик Лазюк: Для меня Минск не столица, а город детства
* Генадзь Ільіч Лазюк у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
Структурная схема бялку гемэрытрына
**Гемэрытрын** (ад стар.-грэч.: αἷμα — кроў і стар.-грэч.: ερυθρός — чырвоны) — алігамерны жалезаўтрымальны бялок класа металапратэінаў, выяўлены ў крыві некаторых бесхрыбетных жывёл. Здольны зварачальна звязвацца з кіслародам, забяспечваючы яго перанос у тканкі. Гемэрытрын выкарыстоўваецца для транспарту кіслароду ў крыві плечаногіх, сіпункулід, прыяпулід, некаторых кольчатых чарвякоў (паліхет). Акрамя таго, гемэрытрын выяўлены ў метанатрофнай бактэрыі *Methylococcus capsulatus*. Міягемэрытрын — аналаг міяглабіну хрыбтовых, выяўляецца ў цягліцах некаторых марскіх бесхрыбетных.

Спасылкі
--------

* 1HMD Архівавана 1 лютага 2008. — будова дэоксі-формы гемэрытрыну сіпункуліды *Themiste dyscrita* на PDB
* 1HMO Архівавана 1 лютага 2008. — будова аксігеніраванай формы гемэрытрыну *Themiste dyscrita* на PDB
* 2MHR Архівавана 1 лютага 2008. — будова азіда-мет-міягемэрытрыну *Themiste zostericola* на PDB
* IPR002063 — апісанне на InterPro
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пусеў.
**Генадзь Адамавіч Пу́сеў** (20 ліпеня 1948, г. Гомель) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1977 годзе. Арганізатар і начальнік участка мастацкай керамікі на Мінскім заводзе будаўнічых матэрыялаў.

Члены Беларускага саюза мастакоў‎ з 1983 года.

Творчасць
---------

Працуе ў галіне дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і станковым жывапісе. Сярод твораў дэкаратыўныя скульптура «Птушка» (1975), «Вясна» (1977), «Алеся», «Яблынька» (абедзве 1980), «Дзяўчына ў капелюшы» (1997), трыпціхі «Песні роднага края» (1980), «Партызанам Беларусі» (1982), дэкаратыўных кампазіцыі «Поры года» (1983), «Перамога» (1985), серыя дэкаратыўных ваз «Палессе» (1986), дэкаратыўных камплектаў «Белая варона» (1995), «Чорныя лебедзі» (1997), жывапісных твораў «Варажба» (1966—1985), «Мацярынства» (1988), «Развітанне з дзяцінствам» (1991), «Паўстанне Налівайкі» (1995), «Выкраданне Еўропы» (1999), «Скачкі з амурам» (2000) і інш. Выканаў шэраг афармленчых работ. Творы вызначаюцца дэкаратыўнай выразнасцю, своеасаблівасцю тэхнікі выканання.

Зноскі
------

1. ↑  Genadz' Adamavič Puseŭ //

Літаратура
----------

* *Л. Ф. Салавей.* Пусеў Генадзь Адамавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
Гемацытабласт
**Гемацытабласт** — адна з формаў крывятворных клетак у пазваночных жывёл і чалавека. Паводле тэорыі паходжання розных крывяных элементаў з клетак аднаго тыпу, з гематабластаў утвараюцца эрытрацыты, лейкацыты, і мегакарыёцыты. Цытаплазма гемацытабластаў з'яўляецца базафільнай з-за высокай канцэнтрацыі ў ёй рыбануклеінавай кіслаты. Часам у цытаплазме гематабластаў сустракаюцца азурафільныя зернейкі ці ніткі. Гематацытабласт узнікае з мезенхімнай клеткі. На ранніх стадыях развіцця зародка пазваночных гемацытабласты знаходзяцца ў сасудах жаўточнага поля (першасныя гемацытабласты). На позніх стадыях і ў дарослых арганізмаў гемацытабласты сканцэнтраваны ў крывятворных органах (другасныя гемацытабласты); у чалавека — у касцявым мазгу і лімфоідных органах крыватвору. Гемацытабласты здольныя дзяліцца шляхам мітозу.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сібеліус.
Вагон цягніка. Фінляндскі вакзал. Санкт-Пецярбург
**Сібеліус** (фінск.: Sibelius) — пасажырскі цягнік Фінскай чыгункі, які курсіраваў па маршруце Хельсінкі — Санкт-Пецярбург (фірменны пасажырскі цягнік № 35/36 «Сібеліус» паводле расійскай класіфікацыі) з 30 мая 1992 года да 11 снежня 2010 года. Заменены на фірменныя хуткасныя цягнікі «Алегра».

Агульная інфармацыя
-------------------

Назву цягнік атрымаў у гонар фінскага кампазітара Яна Сібеліуса.

У першы рэйс цягнік адправіўся 30 мая 1992 года.

З 2003 па 2006 гг. цягнік адпраўляўся з Ладажскага вакзала Санкт-Пецярбурга. У астатні час — з Фінляндскага.

Час у дарозе — каля шасці гадзін па стане на 2008 год. Адпраўляецца штодня, акрамя 24 і 25 снежня. Кошт праезду — ад 50 еўра. Існуе магчымасць набыцця абанемента.

Маршрут цягніка: Фінляндскі вакзал • Выбарг • Вайнікала • Коўвола • Лахці • Цікурыла • Пасіла • Хельсінкі
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Рэкта.

**Рэ́кта** — рака ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Лабжанка (басейн Дняпра).

Назва
-----

Назва Рэкта балцкага паходжання. Належыць да шэрагу такіх гідронімаў на Верхнім Падняпроўі, як Рэхта, Рыхта, Рышты, Рэста, Рыста.

Усе гэтыя формы ўзыходзяць да балцкага абазначэння арэха: літ. *riešutas,* лат. *rieksts,* пруск. *reisis*. Далей да літоўскага *rišti*, прускага *\*ristun* «звязваць» (арэхі растуць «звязкамі», гронкамі).

Блізкім чынам матываваныя і вядомыя на Верхнім Падняпроўі, Падзесенні, Верхнім Павоччы, Верхнім Паволжы рачныя назвы з коранем *Kek-* (Чачора, Чэчэна, Чэчэта, Чэчэль), разам з іх літоўскімі аналагамі *Kek-upys, Keklys*. Гэтыя назвы звязваюць з літоўскім *kekė* «гронка (арэхаў, ягадаў, кветак)», *kekulas* «камяк», прускім *kekars* «гарох» (у гарохавым струку шмат гарошынак).

Ва ўсіх гэтых выпадках рачныя назвы матываваныя семантыкай ушчыльнення ў выніку сціснутасці. У балцкай гідраніміі нярэдка ёсць, калі водныя назвы нясуць значэнне «сціскання» (Жлобін, Горадзен і інш.). Мяркуецца, што назвы з семантыкай «сціскання» адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера.

Гідраграфія
-----------

Даўжыня ракі 11 км. Плошча вадазбору 69 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,8 м/км. Пачынаецца прыкладна за 2 км у напрамку на ўсход ад вёскі Рэкта. Упадае ў Лабжанку за 0,8 км на паўднёвы захад ад вёскі Шумоўка. Вадазбор на паўднёвым усходзе Аршанска-Магілёўскай раўніны. Рэчышча часткова каналізаванае.

Каля ракі населеныя пункты Рэкта, Чапелькі, Паўлавічы, Лазовіца, Шумоўка. Каля вёскі Лазовіца на рацэ сажалка.

Зноскі
------

1. ↑  Ліст карты N-36-89. Выданне 1989 г. Стан мясцовасці на 1984 г. Архівавана 2 мая 2013.
2. ↑  *В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев.* Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 204—205.
3. ↑  *О. Н. Трубачев.* Заметки по этимологии и сравнительной грамматике // Этимология. 1968. Москва, 1971. С. 65.
4. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 151.
5. ↑  *В. Н. Топоров*. «Baltica» Подмосковья // Балто-славянский сборник. Москва, 1972. С. 268.
6. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — С. 411. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2012. — С. 21, 30. — 64 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-173-0. (руск.)

Спасылкі
--------

* Общая характеристика речной сети Могилёвской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  (руск.)
**Галюцынагены** — клас рэчываў, здольных выклікаць галюцынацыі. Да іх адносяцца дысацыятывы і халіналітыкі. Дысацыятывы перашкаджаюць праходжанню сігналаў з аднаго аддзела мозгу ў іншы, што прыводзіць да сэнсарнай дэпрывацыі і можа выклікаць галюцынацыі. Ужыванне халіналітыкаў, напрыклад шалфей вешчуноў, можа прывесці да псіхічных парушэнняў. На Беларусі лекавае і навуковае выкарыстанне галюцынагенаў забаронена.

Гл. таксама
-----------

* Спіс галюцынагенных раслін
* Антаганісты NMDA рэцэптараў
* 5-HT2A-рэцэптар

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — С. 7. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
Запыт «Білборд» перанакіроўваецца сюды; пра музычны часопіс гл. Billboard.
Рэкламны шчыт
**Рэкламны шчыт** (інакш: *шчыт* ці *білборд* ад англійскага слова *Billboard*) — вялікі шчыт, размешчаны на будынках або на адмысловых, прыстасаваных для гэтага слупах. На ім размяшчаюцца рэкламныя матэрыялы. Рэкламныя шчыты часта абсталяваныя асвятленнем.

Беларусь
--------

У 2012 годзе УП «Мінскрэклама» было адзіным у сталіцы выдаўцом пашпартоў знешняй рэкламы паводле Палажэння, зацверджанага Пастановай Савета міністраў Беларусі, і аформіла за год звыш 7000 такіх пашпартоў. На 2013 год у Мінску налічвалася звыш 20 000 рэкламных палёў, на якіх працавала звыш 40 прадпрыемстваў знешняй рэкламы.

Зноскі
------

1. ↑  *Уладзімір Хількевіч, Аляксандр Фурсаў.* Працуюць людзі, якія ведаюць высокую цану прыгожаму // *Звязда* : газета. — 11 верасня 2013. — № 170 (27535). — С. 6. — ISSN 1990-763x.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рэкламны шчыт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4236080-8 · LCCN: sh85014040 · LNB: 000132086 · NDL: 00564847 · NKC: ph825378 |
**Сіану́квіль** (кхмер.: ក្រុងព្រះសីហនុ) — горад на поўдні Камбоджы. Буйны турыстычны, прамысловы і транспартны цэнтр краіны. Насельніцтва (2008 г.) - 199 902 чал.

Сіануквіль быў заснаваны ў 1960 г. як партовы горад на поўдні незалежнай Камбоджы. Названы ў гонар караля Нарадома Сіанука. У 1971 - 1993 гг. меў назву **Кампонгсаам**.

Асноўныя галіны эканомікі — транспартная сфера, перапрацоўка сельскагаспадарчай прадукцыі, рыбалоўства. У Сіануквіле дзейнічае глыбокаводны порт, спраектаваны французскімі спецыялістамі, міжнародны аэрапорт. Шаша Сіануквіль — Пнампень, пабудаваная ў падарунак Камбоджы ўрадам ЗША, лічыцца адной з найлепшых у краіне. З канца XX ст. развіваецца пляжны турызм. 

У Сіануквіле знаходзіцца адна з афіцыйных рэзідэнцый манарха Камбоджы.

Зноскі
------

1. ↑  General Population Census of Cambodia 2008

Спасылкі
--------

 Sihanoukville даведнік на сайце *Wikivoyage*

* sihanoukvilleguides.com Архівавана 15 чэрвеня 2013.
* Port Autonome De Sihanoukville
**Галья́н звычайны** (*Phoxinus phoxinus*) — рыба сямейства карпавых. Народныя назвы: красаўка, гаркуша, маляўка, скамарох, залатаўка, крумела, фарэлька і інш.

Апісанне
--------

Даўжыня 6—8, часам да 10 см. Цела падоўжанае, верацёнападобнае. Рот канцавы. Усе плаўнікі, за выключэннем хваставога, закругленыя. Афарбоўка зеленаватая, бакі залацістыя, брушка серабрыстае. Удоўж спіны цёмная паласа і мностна папярочных цёмных палосак на баках. Плаўнікі жаўтаватыя, зрэдку чырванаватыя (у час нерасту самцы стракатыя). Афарбоўка рыбы залежыць ад умоў існавання.

Пашырэнне
---------

Пашыраны ў Еўропе і Паўночнай Азіі. На тэрыторыі Беларусі водзіцца ў рэках басейнаў Дняпра, Заходняй Дзвіны, Нёмана, Заходняга Буга; найбольш у вярхоўях рэк з чыстай вадой і пясчаным, камяпістым дном, зяходзіць у затокі, старыцы, поймавыя азёры з халоднай крынічнай вадою.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Чародная рыба, летам трапляецца на камяністых перакатах, зімою зарынаецца ў глей, залазіць пад карані раслін. Корміцца водарасцямі, дробнымі планктоннымі арганізмамі, насякомымі і іх лічынкамі. 

Полавая спеласць у 2 гады. Нераст парцыённы, пачынаецца пры тэмпературы вады 7—10 °С (у канцы красавіка—чэрвені). Ікру адкладвае на камяністых перакатах пад камяні. Плоднасць 0,7—1 тыс. ікрынак.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Шаўцова Т.* Гальян звычайны // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4152039-7 · Microsoft: 2780603112 · NKC: ph216722 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шамаль.
**Алена Уладзіміраўна Шамаль** (8 мая 1973, с. Цеменічы, Бранскі раён, РСФСР) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 8 мая 1973 года ў с. Цеменічы Бранскага раёна (РСФСР).

Скончыла Віцебскі дзяржаўны медыцынскі ордэна Дружбы народаў інстытут, урач-лячэбнік; клінічную ардынатуру па спецыяльнасці «Тэрапія»; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь по спецыяльнасці «Дзяржаўнае будаўніцтва».

Працавала ўрачом-педыятрам медыка-санітарнай часці вытворчага аб'яднання «Бабруйскшына»; намеснікам галоўнага ўрача па медыцынскай частцы ўстановы аховы здароўя «Бабруйская цэнтральная бальніца».

З'яўлялася дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь чацвёртага склікання.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Асабістае жыццё
---------------

Замужам, мае дачку.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь  (бел.)
**Андраш Золтан** (венг.: Zoltán András; нар.25 снежня 1949 г. горад Шопран) — венгерскі беларусіст. Старшыня Венгерскай асацыяцыі беларусістаў, член Венгерскага лінгвістычнага таварыства. Удзельнічаў у рабоце Міжнародных з'ездаў славістаў у Кіеве (1983), Сафіі (1988), Браціславе (1993), Кракаве (1998), выступаў з дакладамі на Міжнародных кангрэсах беларусістаў і ўкраіністаў, Гарэцкіх чытаннях, розных навуковых канферэнцыях (Мінск, Гродна, Вільнюс, Масква і інш.).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і лютэранскага пастара і настаўніцы. Пасля заканчэння аддзялення рускай і польскай філалогіі Будапешцкага ўніверсітэта з 1974 г. працаваў на кафедры рускай мовы — асістэнтам, ад'юнктам, дацэнтам. У 1991 г. узначаліў наваствораную кафедру ўсходнеславянскай і балтыйскай філалогіі, на якой пасля прыезду ў Будапешт у 1994 годзе дацэнта Брэсцкага дзяржаўнага універсітэта Мікалая Аляхновіча пачалі актыўна распрацоўвацца і асобныя праблемы беларускага мовазнаўства. З 2003 г. загадвае кафедрай украінскай філалогіі і застаецца ў складзе кафедры ўсходнеславянскай і балтыйскай філалогіі.

Узнагароды
----------

* Медаль Францыска Скарыны (2010) за значны асабісты ўклад у папулярызацыю беларускай мовы і культуры ў Венгерскай Рэспубліцы, умацаванне беларуска-венгерскага супрацоўніцтва ў гуманітарнай сферы, плённую дзейнасць па ўзаемаўзбагачэнню нацыянальных культур.

Зноскі
------

1. 1 2

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 14024249 · BNF: 15034986g · CiNii: DA10387654 · GND: 1050703995 · ISNI: 0000 0001 0946 9196 · LCCN: n85330185 · NKC: mzk2012700006 · NLP: A29933365 · NSK: 000366693 · NTA: 18177173X · NSZL: 000000021848 · NUKAT: n98007745 · SUDOC: 191996971 · VIAF: 292312 |

 |
**Андрус Веэрпалу** (эст. Andrus Veerpalu, нар.8 лютага 1971, Пярну, Эстонская ССР) — эстонскі лыжнік, двухразовы алімпійскі чэмпіён на дыстанцыі 15 км класічным стылем і двухразовы чэмпіён свету (30 і 15 км класічным стылем). Спецыялізаваўся на доўгіх дыстанцыях класічным стылем.

Пяць разоў прызнаваўся лепшым спартсменам года ў Эстоніі (1999, 2001, 2002, 2006, 2009). Удзельнік шасці запар зімовых Алімпіяд (1992, 1994, 1998, 2002, 2006 і 2010). За кар’еру выйграў 6 этапаў Кубка свету. У 2005 годзе быў узнагароджаны прэстыжным Хольменкаленскім медалём.

Валодае эстонскай, фінскай і рускай мовамі. Рост — 182 см, вага — 73 кг. Трэнер — Маці Алавер.

Пасля перамог на Алімпіядах быў узнагароджаны ордэнам Эстонскага Чырвонага Крыжа 1-й ступені (2002) і ордэнам Белай зоркі 1-й ступені (2006). Пасля допінгавага скандалу пазбаўлены узнагарод рашэннем прэзідэнта Эстоніі 15 красавіка 2021 года.

Зноскі
------

1. ↑  Andrus Veerpalu // Eesti Spordi Biograafiline Leksikon Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12361673'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Архіпава.

**Анастасія Сяргееўна Архіпава** (нар. 10 красавіка 1987) — беларуская спартсменка (самба), заслужаны майстар спорту Беларусі, майстар спорту міжнароднага класа па дзюдо. Чэмпіёнка (2006, 2007, 2009) і сярэбраны прызёр (2018) чэмпіянатаў свету, чэмпіёнка Еўропы (2011), сярэбраны прызёр ІІ Еўрапейскіх гульняў (2019, Мінск). Лейтэнант міліцыі.

Працуе інспектарам аховы спецыяльнага батальёна міліцыі кіравання Дэпартамента аховы МУС Рэспублікі Беларусь па ахове дыпламатычных прадстаўніцтваў і консульскіх інстытуцый замежных дзяржаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Энциклопедия белорусского физкультурно-спортивного общества «Динамо» : 90 лет : 1923—2013. — Минск, 2013. — С. 344.

Спасылкі
--------

* Архипова (Лешкова) Анастасия Сергеевна
Прадстаўнікі зарама (у сучаснай Танзаніі) у святочных строях. Фота 1906 г.
**Зарама** (вазарама, дзалама, сагара) — народ групы банту ў Танзаніі. Жывуць у нізоўях рэк Руфіджы, Руву, Вамі, у ваколіцах горада Морагора і далей амаль да акіянскага ўзбярэжжа. Асноўнае насельніцтва зарама - мусульмане-суніты, частка зарама захоўвае традыцыйныя вераванні - анімізм, культуры продкаў і сіл прыроды. Зарама маюць племянную сацыяльную структуру. Лік сваяцтва матрылінейны. Да 2000 года агульная колькасць зарама ацэньвалася у 656 730 чалавек.

Літаратура
----------

* MacGaffey W. Ritual and Social Change: Ritual and Symbol in Transitional Zaramo Society. African Studies Review 14 (1971): 515.

Спасылкі
--------

* Інфармацыя пра зарама на сайце ўніверсітэта Аёвы  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11961491k · LCCN: sh85145816 · SUDOC: 027612430 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пятросава.
**Алена Юр’еўна Пятросава** (7 лютага 1952 — 15 студзеня 2017) — беларускі даследчык гісторыі архітэктуры Беларусі. Кандыдат мастацтвазнаўства.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і беларуса і армянкі. Атрымала архітэктурную адукацыю ў Беларускім палітэхнічным інстытуце. Працавала ў Інстытуце мастацтвазнаўства Акадэміі навук.

Алена Пятросава была кандыдатам мастацтвазнаўства, займалася вывучэннем архітэктуры Беларусі, у прыватнасці неаготыкай. Тэма яе кандыдатскай гучала як «„Готыка" і неаготыка ў архітэктуры Беларусі: да пытання аб выкарыстанні гатычных формаў у архітэктуры Беларусі другой паловы XVIII — пачатку XX стст.».

Яна суаўтарка адной з найлепшых кніжак пра Мінск — «Помнікі архітэктуры Менску XVII — пачатку XX ст.» разам з Тамарай Чарняўскай.

Напісала шмат артыкулаў для пяцітамовай «Энцыклапедыі літаратуры і мастацтва» па гісторыі архітэктуры. У прыватнасці, па гісторыі архітэктуры Мінска. Былі дзясяткі артыкулаў, прысвечаных архітэктуры Беларусі.

Акрамя гэтага займалася мастацкай творчасцю, у тым ліку як мастак-мазаічыст.

Памерла пасля працяглай анкалагічнай хваробы 15 студзеня 2017 года.

Сям’я
-----

Дачка Ксенія Ангелава — мастачка.

Водгукі
-------

Паводле мастацтвазнаўцы і гісторыка архітэктуры Сяргея Харэўскага, Алена Пятросава была вельмі вядомай даследчыцай гісторыі архітэктуры ў 70-80-х гадах.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Алесь Дашчынскі. Ня стала Алены Пятросавай
2. ↑  Пятросава, Алена Юр’еўна (кандыдат мастацтвазнаўства)
3. 1 2 3  Выставка работ Ксении Ангеловой и Елены Петросовой «Трезвучие надежды» открывается в Минске 24 декабря  (руск.)
4. ↑  «Готыка» і неаготыка ў архітэктуры Беларусі: да пытання аб выкарыстанні готич. формаў у архітэктуры Беларусі другой паловы XVIII-пачатку XX стст.  (руск.)

Спасылкі
--------

 У Вікіцытатніку ёсць старонка па тэме **Алена Юр’еўна Пятросава**
Кадастравая карта
**Зямельны кадастр** — сістэматызаваны збор дакументаваных звестак аб прыродным, гаспадарчым і прававым становішчы зямель. Парадак вядзення Зямельнага кадастру ўстанаўліваецца ўрадам. У Рэспубліцы Беларусь Зямельны кадастр вядзецца за кошт сродкаў бюджэту з мэтай забеспячэння дзяржаўных органаў, устаноў і іншых суб'ектаў гаспадарання дакладнымі звесткамі пра канкрэтны зямельны ўчастак, для яго рацыянальнага выкарыстання і аховы. абгрунтавання памераў платы за зямлю. У зямельным праве вызначаны крыніцы інфармацыі, што ўключаюцца ў кадастр, формы кадастравай дакументацыі, перыядычнасць абнаўлення кадастравых звестак і іншае. Службовыя асобы нясуць юрыдычную адказнасць за дакладнасць звестак, якія знаходзяцца ў кадастравай кнізе раёна (горада).

Гл. таксама
-----------

* Кадастр
* Нерухомасць

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4022325-5 · LCCN: sh85074335 · Microsoft: 2779438286 · NDL: 00563585 · NKC: ph386439, ph272078 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кігн.
**Аляксей Людвігавіч Кігн** (руск.: Алексей Людвигович Кигн) — дзяржаўны службовец.

Сям’я
-----

Паходзіў з небагатай сям’і нямецкіх перасяленцаў, якія атрымалі ў XVII стагоддзі шляхецкую годнасць. Бацька пісьменніка — выхадзец з Прусіі, меў прозвішча *Kuhn*, якое пры перасяленні яго продкаў у Рэч Паспалітую ў XVIII стагоддзі была запісана як Кігн. Бацька і дзядзька Аляксея сталі першымі ў родзе каталікамі. Маці Лізавета Іванаўна Паўлоўская была збіральніцай беларускага фальклору. Бацька, Людвіг Іванавіч, быў чыноўнікам сярэдняга звяна.

Аляксей Людвігавіч Кігн нарадзіўся ў Тамбове. Праваслаўны. Меў брата Уладзіміра[ru] (1856—1908), пісьменніка, дзяржаўнага, грамадскага і культурнага дзеяча. Недзе ў 1860 г. сям’я пераехала ў Фёдараўку Рагачоўскага павета.

Скончыў курс Нова-Аляксандраўскага інстытута сельскай гаспадаркі.

На 1883 год яго маці валодаў вёскай Фёдараўка (2063 дзес. зямлі, вадзяны млын, сукнавальня).

У 1896—1903 гадах маршалак шляхты Рагачоўскага павета. Сапраўдны стацкі саветнік.

Аляксей Людвігавіч на 1910 г. валодаў маёнткам Дзедлава, хутарамі — Доўск, Заложжа і Кацін.

Сям’я
-----

У 1893 годзе ажаніўся з Аляксандрай з Астроўскіх, дачкой дырэктара Дваранскага сялянскага банка ў Магілёве, уласніка маёнтка Шчыбрын пад Рагачовам. Разам яны выхавалі траіх дзяцей: сыноў Уладзіміра і Аляксея, дачку Вольгу.

Зноскі
------

1. ↑  Бойко Дм. А. Предводители Дворянства всех наместничеств, губерний, областей, уездов и округов Российской Империи. 1767–1917 гг. — Запорожье, 2022. — 3316(2) с.: ил. XXXVI л. ил.
2. ↑  Мадера для Дедлово
**А́ндрат** (англ.: Andrott, Androth, малаялам  *ആന്ധ്രോത്* ) — найбуйнейшы востраў у групе Лакадыўскіх астравоў. Уваходзіць у склад Лакшадвіп, саюзнай тэрыторыі Індыі. Плошча сушы - 4,98 км². Насельніцтва (2014 г.) - 11 464 чал.

Востраў Андрат мае каралавае паходжанне, з'яўляецца часткай аднайменнага атола. Клімат субэкватарыяльны, мусонны. Перыяд з сакавіка да мая найбольш спякотны, калі сярэдняя тэмпература дасягае 25°C - 35°C. С сярэдзіны мая да сярэдзіны верасня ідуць сезонныя дажджы, з-за моцных штармоў забараняецца выводзіць лодкі за межы лагуны.

Андрат злучаны з Кочы і Мінікоем марскім транспартам. На востраве дзейнічаюць 10 адукацыйных устаноў, у тым ліку ўніверсітэцкі цэнтр, шпіталь, база ВМФ Індыі. З-за недахопу эектрычнасці яе выкарыстанне абмежавана некалькімі гадзінамі ў дзень.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Турыстычная інфармацыя Архівавана 31 снежня 2016.
* База ВМФ Індыі
Ліставы (зялёны чай) да і апасля заварвання.
Японскі зялёны чай
**Зялёны чай** — гатунак гарбаты, які апрацоўваецца мінімальнай ферментацыяй (акісленнем). Папярэдне часта фіксуецца парам тэмпературы 170—180°C; акісленне працягваецца не больш за 2 дні, пасля чаго звычайна перапыняецца награваннем: традыцыйна, ў чыгунах, як прынята ў Кітаі, або парай, як прынята ў Японіі), або наогул не робіцца. Чай застаецца акісленым на 3—12 %.

Прыклады: Бі Лоў Чунь, Месяцаў Цзінь, Раставай Пін Хоў Куй, Мао Фэн, Люань Гуа Пянь.

Зялёная гарбата і здароўе
-------------------------

Ёсць археалагічныя сведчанні[*крыніца?*], якія паказваюць, што чай ужываўся на працягу амаль 5000 гадоў у Індыі і Кітаі, якія з'яўляюцца дзвюма першымі краінамі, у якіх пачалі вырошчваць гарбату. Зялёная гарбата выкарыстоўвалася як традыцыйныя лекі ў Індыі, Кітаі, Японіі і Тайландзе, каб спыніць крывацёк, для рэгулявання тэмпературы цела і колькасці цукру ў крыві.

Зялёная гарбата мае антыаксідатныя ўласцівасці. У цяперашні час даследуецца дзеянне яго кампанента галату эпігалакатэхіну пры анкалагічных захворваннях, безуважлівым склерозе, ВІЧ-інфекцыі, на дзейнасць галаўнога мозгу, стан скуры і г.д.[*крыніца?*]

Спасылкі
--------

* Зялёны чай Архівавана 7 сакавіка 2008.
* Чым карысны зялёны чай?(недаступная спасылка)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4158355-3 · LCCN: sh98001340 · Microsoft: 2777926168, 2909420048 · NKC: ph127602 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Палачанін.
**Фёдар Антонавіч Палачанін** (нар. 27 жніўня 1951 года, в. Чаркасы, Докшыцкі раён, Віцебская вобласць) — беларускі празаік
.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі педінстытут (1974). Працаваў загадчыкам Лісавіцкага сельскага клуба, настаўнікам Чаркаскай пачатковай, Лісавіцкай васьмігадовай, Докшыцкай сярэдняй (№ 2) школ, метадыстам і інспектарам Докшыцкага раёна, інструктарам Докшыцкага РК КПБ, загадчыкам раённай фільматэкі. 3 2000 г. галоўны спецыяліст аддзела адукацыі Докшыцкага райвыканкама. Акцёр Докшыцкага народнага тэатра (з 1980).

Друкуецца з 1992 года. Аўтар кніг «Расплата за нелюбоў» (1998), «Недаспяваная песня» (2001), «Белы абрус» (2002), «Не свая віна», «Урок на ўсё жыццё» (абедзве 2003), «Вяртанне да першачысціні» (2004), «Нявыпраўленая памылка», «Пазычанае шчасце» (абедзве 2005), «Школьнікам аб праваслаўнай веры» (2006), «Голас сумлення» (2008), «Докшыцкі край», «Жыву я подыхам нябёс» (абедзве 2009), «Зраненае сэрца» (2011), «Шлях да Бога» (2012), «Даравальная нядзеля» (2012), «Дарога ў неба» (2014), «Маўклівая любоў» (2015), «Галалёд», «Ці так жывём?» (абедзве 2017), «Святло сярод ночы» (2018).

Творы Ф. Палачаніна вызначаюцца жанравай разнастайнасцю, свежасцю і актуальнасцю праблем, жыццёвай праўдзівасцю, глыбокім псіхалагічным аналізам. Паводле яго твораў Докшыцкі народны тэатр паставіў спектаклі «Расплата за нелюбоў» (1997), «Не свая віна» (2000). Беларускае радыё паставіла радыёспектаклі: «Спытай сэрца сваё», «Расплата за нелюбоў» (абодва 1998), радыёкампазіцыю «Красуйся, бярозка, расці» (2001). Лаўрэат літаратурнай прэміі імя У. Караткевіча (2008). У 2013 годзе Фёдар Антонавіч Палачанін стаў лаўрэатам літаратурнай прэміі імя П. Броўкі.

Літаратура
----------

* Палачанін Фёдар Антонавіч // Памяць: Докшыцкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2004. — С. 634—635.
Бібліятэка TLL
Архіў ThLL
**Thesaurus Linguae Latinae** (ThLL ці TLL) — манументальны слоўнік лацінскай мовы.

Слоўнік TLL уключае ўсе словы з моманту першай фіксацыі мовы на пісьме да года смерці Ісідара Севільскага (каля 560 — 636).

Ажыццяўленне гэтага грандыёзнага праекта пачалося ў 1894 годзе. Яго ініцыятарамі сталі Эдуард Вёльфлін (ням.: Eduard Wölfflin), Фрыдрых Леа (ням.: Friedrich Leo) і Франц Бюхелер (ням.: Franz Bücheler). Завяршыць працы над слоўнікам плануецца да сярэдзіны XXI стагоддзя. У наш час на слоўнікам працуюць генеральныя рэдактары, рэдактары і шэраг навукоўцаў, уключаючы навуковых супрацоўнікаў Баварскай акадэміі натуральных і гуманітарных навук у Мюнхене.

Зноскі
------

1. ↑  Thesaurus Linguae Latinae Архівавана 7 кастрычніка 2015.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Thesaurus Linguae Latinae
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аляшкевіч.
**Фёдар Васілевіч Аляшкевіч** (5 мая 1936, в. Балотца, Навагрудскі павет — 29 снежня 2008) — беларускі нейрахірург. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1996; чл.-кар. з 1994), доктар медыцынскіх навук (1973), прафесар (1980).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 5 мая 1936 года ў в. Балотца Навагрудскага павета (цяпер — Навагрудскі раён, Гродзенская вобласць).

Скончыў Шчорсаўскую сярэднюю школу. У 1959 годзе скончыў Мінскі медыцынскі інстытут. У 1959—1961 гг. — загадчык хірургічнага аддзялення Суботніцкай участковай бальніцы, намеснік галоўнага лекара Іўеўскага раёна. З 1974 г. — дацэнт, прафесар, загадчык курсам нейрахірургіі Мінскага медінстытута, з 1989 г. — загадчык кафедры, з 2007 г. — прафесар Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта. У 1980—2000 гг. — галоўны нейрахірург Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь. У 2000—2004 гг. — член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь другога склікання.

Навуковыя даследаванні прысвечаны сасудзістым парушэнням галаўнога мозгу, чэрапна-мазгавым траўмам, пухлінам галаўнога мозгу, эпілепсіі, болевым сіндромам. Распрацаваў і ўжыў новы метад лячэння артэрыяльнай спазмы мазгавых сасудаў — мясцовае ўздзеянне навакаінаміду на сасуды мозгу. Упершыню вывучыў ролю і значэнне перакіснага акіслення ліпідаў пры чэрапна-мазгавой траўме.

Памёр 29 снежня 2008 года.

Асноўныя працы
--------------

* Травма нервной системы. Мн. 1988.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4
2. ↑  «Помочь может только профессор Олешкевич!»

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 1. — Мінск, 1996.
* Национальная академия наук Беларуси : персональный состав, 1928—2015. — Минск, 2016.
* Национальная Академия наук Беларуси : персональный состав, 1928—2008 гг. — Минск, 2008.

Спасылкі
--------

* Фёдар Васілевіч Аляшкевіч у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-162656 |
**Зялёныя Шляхі - Greenways** — шматфункцыянальныя маршруты для перамяшчэння па іх на транспартных сродках без матораў.

Такія маршруты праходзяць уздоўж прыродных калідораў, гістарычных гандлёвых шляхоў, рэк і чыгунак і каардынуюцца мясцовымі супольнасцямі з мэтай падахвочвання да ўстойлівага развіцця і прапаганды здаровага ладу жыцця. Зялёныя шляхі з'яўляюцца асновай для рэалізацыі мясцовых ініцыятыў сацыяльнага характару і праектаў, звязаных з аховай прыроды і ландшафтаў, захаваннем культурнай спадчыны, экалагічным турызмам і транспартам, які не забруджвае навакольнае асяроддзе. Такія маршруты ў роўнай ступені адказваюць патрэбнасцям і мясцовых жыхароў, і падарожнікаў, уносячы ў той жа час уклад у ажыўленне лакальнай эканомікі.

Маршруты, прызначаныя для перамяшчэння турыстаў выключна транспартнымі сродкамі без матораў, якія створаныя і развіваюцца такім чынам, каб аб'ядноўваць і захоўваць баланс паміж станам навакольнага асяроддзя і жыццёвым узроўнем насельніцтва ў рэгіёне. Такія маршруты павінны адначасова адпавядаць і экалагічным фактарам, і забяспечваць нерызыкоўнасць перамяшчэння для турыстаў з рознымі фізічнымі магчымасцямі.

Зялёны Шлях — Greenways — гэта пазначаная на мясцовасці траса, у якой ёсць свая назва (з выкарыстаннем слова «зялёны маршрут» або «greenway»), лагатып і дэвіз/тэматыка маршруту. Інфармацыя аб маршруце распаўсюджваецца ў выглядзе буклетаў, карт, даведнікаў; у маршруту ёсць свой вэб-сайт і інфармацыйная сістэма ўздоўж усёй трасы (шчыты, інфармацыйныя пункты і г.д.). Маршрут адпавядае асноўным патрабаванням захавання бяспекі, асабліва ў адносінах веласіпедыстаў і пешых турыстаў. Ён развіваецца і кіруецца асноўным каардынатарам (арганізацыя, установа, тэрытарыяльны орган самакіравання і т.п.) са згоды і пры ўзаемадзеянні з іншымі партнёрамі ў рэгіёне. Маршрут з'яўляецца складовай часткай ужо існуючых або тых, якія распрацоўваюцца дзеля стратэгіі і планаў развіцця турызму і транспартнай сістэмы, упісваецца ў камунікацыйную і турыстычную сетку рэгіёна і асобных сельскіх рад, і звязаны з сістэмай грамадскага транспарту.

Гл. таксама
-----------

* Greenways.by

Зноскі
------

1. ↑  адпаведна «Сапронаўскай Дэкларацыі», Экалагічнае Партнёрства для Устойлівага развіцця, 1 ліпеня 2006 г.
2. ↑  адпаведна «Лільскай Дэкларацыі», Еўрапейская Асацыяцыя Зялёных Шляхаў «Greenways», 12 верасня 2000 г.

Спасылкі
--------

* greenways.by Архівавана 6 сакавіка 2009.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тулаў.
**Фёдар Андрэевіч Тулаў** (1792 — 2 лістапада 1855) — рускі мастак, майстар партрэта, пісаў таксама карціны для цэркваў.

Біяграфія
---------

Прыгонны мастак, пазней атрымаў вольную. Аб пачатковым перыядзе жыцця мастака звесткі адсутнічаюць. Адна з самых ранніх работ мастака датуецца 1811 годам («Партрэт Канстанціна Тулава», ДРМ). Пісаў з пачатку 1810-х гадоў партрэты членаў сям’і князя М. А. Шахоўскага ў іх маёнтку Белая Колпь Валакаламскага павета Калужскай губерні, а таксама блізкіх ім людзей. З 1830-х жыў і працаваў у Прапойску (цяпер Слаўгарад), у маёнтку А. І. Бенкендорфа, стрыечнага брата графа А. Х. Бенкендорфа. Меў ад Акадэміі мастацтваў званне мастака XIV класа. Вядома, што мастак захапляўся механікай і астраноміяй. У 1852 г. наведаў Санкт-Пецярбург.

Творчасць
---------

Усяго да гэтага часу вядома больш за 60 партрэтаў Тулава, якія захоўваюцца ў Дзяржаўным Эрмітажы, Рускім музеі, Траццякоўскай галерэі, Гістарычным музеі, Калужскім мастацкім музеі, Смаленскім музеі-запаведніку, музеях Беларусі і Украіны.

Пахаваны на гарадскіх прыхадскіх могілках Прапойска.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 22 жніўня 2017.
2. ↑  Fedor Andreevich Tulov // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑  RKDartists Праверана 26 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑  Знайшлі спачынак мастака

Літаратура
----------

* Костельников, И. Г. Ф. А. Тулов — малоизвестный русский портретист первой половины XIX в. // Памятники культуры: Новые открытия. Ежегодник 1980. — Л.. 1981.
* Тулаў Фёдар Андрэевіч // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. / рэдактар Г. П. Пашкоў. — Мінск, 2003. — Т. 16. — С. 24.
* Тулаў Фёдар Андрэевіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8. — С. 538.
* Бобко М. Р. Новые сведения о семье художника Ф. А. Тулова  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пяткевіч.
**Наталля Уладзіміраўна Пяткевіч** (дзяв. *Краўчанка*) (1972, Мінск, Беларуская ССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч, спецыяліст у галіне правазнаўства. Кандыдат юрыдычных навук (1998).

Біяграфія
---------

У 1994 годзе скончыла юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Працавала вядучым спецыялістам, затым начальнікам упраўлення дзяржаўнага і міжнароднага права Галоўнага дзяржаўнага прававога ўпраўлення Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. У 2001 годзе стала прэс-сакратаром Аляксандра Лукашэнкі, з лістапада 2004 года — намеснікам Старшыні Адміністрацыі прэзідэнта.

9 студзеня 2009 годзе Наталля Пяткевіч прызначана першым намеснікам Старшыні Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, займала гэту пасаду да снежня 2010 г. З 1 верасня 2011 года па 1 кастрычніка 2014 года працавала памочнікам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Санкцыі ЕС, ЗША
---------------

У 2006 годзе ЗША ўнеслі Пяткевіч у санкцыйны спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб, а краіны-члены ЕС — у спіс беларускіх чыноўнікаў, якім забаронены ўезд на тэрыторыю ЕС, за ўдзел у фальсіфікацыі прэзідэнцкіх выбараў 2006 года.

Сям’я
-----

Першы муж — Уладзіслаў Пяткевіч.

27 сакавіка 2009 года выйшла замуж за Аляксандра Мартыненку — намесніка старшыні Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Рэспублікі Беларусь.

У 2018 годзе выйшла замуж за Валянціна Рыбакова, пастаяннага прадстаўніка Беларусі пры ААН.

Мае сына Філіпа.

Зноскі
------

1. ↑  Наталье Петкевич был запрещён въезд в США и страны Евросоюза (руск.)(недаступная спасылка).  Хартыя'97. Архівавана з першакрыніцы 31 ліпеня 2008. Праверана 24 чэрвеня 2008.
2. ↑  COUNCIL REGULATION (EC) No 765/2006 of 18 May 2006 concerning restrictive measures against President Lukashenko and certain officials of Belarus (англ.).  EUR-Lex  (англ.) (бел.. Праверана 25 снежня 2020.
3. ↑  OFAC Sanctions List Search, Міністэрства фінансаў ЗША

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Будыка.
**Наталля Сяргееўна Будыка** (нар. 25 верасня 1945, Яшкар-Ала) — беларускі архітэктар. Кандыдат архітэктуры (1985), дацэнт (1993).

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1968 годзе. З 1972 года — аспірант, асістэнт, з 1989 года — дацэнт кафедры архітэктуры жылых і грамадскіх будынкаў, пасля кафедры тэорыі і гісторыі архітэктуры Беларускага політэхнічнага інстытута.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1977 года.

Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Удзельнічала ў стварэнні праекта рэканструкцыі парку ў Лагойску. Аўтар публікацый па пытаннях садова-паркавага мастацтва Беларусі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Будыко Наталья Сергеевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гусева.

**Наталля Яўгенаўна Гусева** (у першым замужжы — **Мурашкевіч**; 15 лютага 1972, Звянігарад, Маскоўская вобласць) — кінаактрыса савецкага кіно 1980-х гадоў, якая атрымала шырокую вядомасць пасля выканання ролі Алісы Селязнёвай у дзіцячым пяцісерыйным тэлефільме «Госця з будучыні». У 1983—1988 гадах знялася ў пяці мастацкіх фільмах.

З 1994 года — прафесійны біяхімік, кіраўнік вытворчасці імунабіялагічных прэпаратаў. У 2008 годзе, пасля дваццацігадовага перапынку, прыняла ўдзел у некалькіх кіна- і тэлепраектах.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 15 лютага 1972 года ў Звянігарадзе Маскоўскай вобласці.

Роля Алісы ў «Госці з будучыні» прынесла Гусевай усесаюзную папулярнасць. Лісты прыхільнікаў ішлі Наташы нават з-за межаў Савецкага Саюза, але да славы, якая абрынулася на яе, яна апынулася зусім не гатовая. У Наташы былі нейкі час праблемы з паставай, бо яна хадзіла, нізка апусціўшы галаву, каб яе не знайшлі прыхільнікі.

У лістападзе 1987 года, знаходзячыся ў Мінску, куды прыехала з бабуляй, пазнаёмілася з будучым мужам Дзянісам Мурашкевічам. Ён патрапіў да яе ў нумар у гасцініцы «Мінск» у скрынцы з-пад тэлевізара, загорнуты ў прасціну і без верхняй адзежы.

Наталля ніколі не марыла стаць прафесійнай актрысай, бо з дзяцінства захаплялася біялогіяй і здымкі ў кіно лічыла дзіцячай прыгодай. У юнацтве, як і большасць савецкіх школьнікаў, была членам піянерскай арганізацыі і УЛКСМ. Скончыўшы школу ў 1989 годзе, яна паступіла ў Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт тонкіх хімічных тэхналогій на кафедру біятэхналогіі, які скончыла ў 1994 годзе. Пасля гэтага Наталля Мурашкевіч працавала навуковым супрацоўнікам НДІ эпідэміялогіі і мікрабіялогіі імя М. Ф. Гамалеі. Наталля з’яўлялася адным з кіраўнікоў кампаніі дыягностыкі ў галіне інфекцыйных захворванняў, якая распрацоўвае і вырабляе імунаферментныя тэст-сістэмы для дыягностыкі шэрагу інфекцыйных захворванняў.

Фільмаграфія
------------

* Небяспечныя дробязі (1983) — *школьніца*
* Госця з будучыні (1984) — *Аліса Селязнёва*
* Гонка стагоддзя (1986) — *Рэйчэл Кроўхёрст*
* Ліловы шар (1987) — *Аліса Селязнёва*
* Воля Сусвету (1988) — *Алена Лукашэвіч*
* Ліцейны, 4 (2008, другі сезон, серыя «Твар») — *тэлевядучая Ірына (ролю агучыла Алена Шульман)*
* Дзень нараджэння Алісы (2009) — *капітан касмічнага карабля (агучванне)*

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 17 ліпеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Natalja Guseva // Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
3. ↑  Актрисе, сыгравшей Алису Селезневу, — 50. Будущий муж пробрался к юной актрисе в номер минского отеля прямо в коробке, а повзрослев, она работает над вакциной «Спутник V»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кухарэнка.

**Наталля Рыгораўна Кухарэнка** (26 снежня 1909, в. Балотня, Рагачоўскі раён, Гомельская вобласць — 26 лістапада 1992, Расія) — работнік сельскай гаспадаркі (даярка), Герой Сацыялістычнай Працы (1954).

Біяграфія
---------

Рана засталася сіратой, таму яшчэ падлеткам была вымушана працаваць нароўні з дарослымі. Некаторы час знаходзілася ў Ленінградзе, потым вярнулася на радзіму і чатыры гады працавала ў мясцовым саўгасе. У 1938 годзе пераехала ў Падмаскоўе і стала даяркай на малочнатаварнай ферме племзавода «Ніканаўскае» Бронніцкага (з 1965 года Раменскага) раёна Маскоўскай вобласці.

У 1951 годзе яна надаіла ад кожнай каровы ў сярэднім па 6992 кілаграмаў малака з утрыманнем 237 кілаграмаў малочнага тлушчу, у той час калі сярэдні надой па ферме склаў 6477 кілаграмаў малака на фуражную карову.

У наступныя гады Наталля Рыгораўна працягвала атрымліваць высокія надоі, шмат разоў з’яўлялася ўдзельніцай Выстаўкі дасягненняў народнай гаспадаркі (ВДНГ) СССР, узнагароджвалася медалямі і была прэміравана аўтамашынай «Победа».

Выбіралася дэпутатам Маскоўскага абласнога, Раменскага раённага і Ніканаўскага сельскага Саветаў дэпутатаў працоўных.

Узнагароды
----------

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 8 сакавіка 1954 г. за дасягненне высокіх паказчыкаў у жывёлагадоўлі ў 1951 г. Наталлі Рыгораўне Кухарэнка было прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат». Узнагароджана сямю медалямі ВДНГ СССР.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Край Раменский. Век XX : Очерки краеведа / М. Г. Аверьянова; журнал «Студенческий меридиан» и др. — Москва, 1998. — С. 177.