Ахвярапрынашэнне Іфігеніі, каля 1609 г.
**Кі́прыі**, або **Кі́прыя** (стар.-грэч.: Κύπρια) — старажытнагрэчаская эпічная паэма з цыклу твораў пра Траянскую вайну. Аўтарам лічыцца кіпрскі паэт Стасін, Гамер ці галікарнаскі паэт Кіпрый. 

Да нашага часу не захавалася.

Паходжанне
----------

«Кіпрыі» узгадваліся шматлікімі аўтарамі антычнасці, але арыгінал загінуў пры пажары Александрыйскай бібліятэкі. Лічылася, што Гамер перадаў яе кіпрскаму паэту Стасіну ў якасці пасага сваёй дачкі, а Стасін перапрацаваў. Пазнейшыя даследаванні захаваных урыўкаў паказалі, што «Кіпрыі» былі складзены пазней за «Іліяду», але маглі папярэднічаць «Адысеі». У 1995 г. быў знойдзены надпіс у Галікарнасе, у якім аўтарства паэмы прыпісвалася мясцоваму паэту Кіпрыю.

Крыніцы
-------

Найбольш поўнай крыніцай зместу «Кіпрый» з'яўляецца канспект, складзены граматыкам Еўтыхіям Проклам (II ст. н. э.), а таксама ўрыўкі ў выкладзе канстанцінопальскага патрыярха Фоція I (IX ст. н. э.). Захавалася толькі 52 арыгінальныя радкі, хаця ў першапачатковым выглядзе паэма змяшчала 11 раздзелаў і магла складацца з некалькіх тысяч радкоў.

Змест
-----

Гея пакутвае ад перанаселенасці, і Зеўс вырашае пачаць вайну, каб скараціць колькасць людзей. 

Падчас вяселля Пелея і Фетыды паміж багінямі Афрадытай, Афінай і Герай пачынаецца спрэчка, хто з іх найпрыгажэйшая. Парыс прысуджае перамогу Афрадыце і атрымоўвае ад яе абяцанне атрымаць у жоны Алену Цудоўную. Хірон дорыць Пелею магутны ствол дрэва, з якога Гефест і Афіна вырабляюць дзіду (пазней яна належыць Ахілу).

Афрадыта раіць Парысу пабудаваць флот для вандроўкі ў Спарту. Нягледзячы на прадказанні ганебнага лёсу, Парыс разам з Энеям адпраўляюцца за Аленай. У Спарце іх вітаюць Менелай, Кастар і Палідзеўк. Менелай загадвае Алене сачыць за гасцямі, а сам накіроўваецца на Крыт. Парыс карыстаецца гэтым для выкрадання Алены. Кастар і Палідзеўк гінуць, але Зеўс дорыць ім неўміручасць.

Менелай і Агамемнан збіраюць былых жаніхоў Алены для экспедыцыі ў Трою. Нестар пераказвае некалькі міфаў. Апавядаецца пра няшчырае вар'яцтва Адысея, што не жадае ісці на вайну. Агамемнану прадказваюць, што вайна працягнецца 10 гадоў. Ён вырашае прынесці ў ахвяру сваю дачку Іфігенію. У апошні момант дзяўчыну выратоўвае Артэміда. 

Аб'яднаны флот грэкаў трапляе ў Мізію замест Троі і бярэ ў аблогу горад Тэўтрас. Паміж Ахілам і Агамемнанам адбываецца спрэчка. Ахіл знаходзіць памагатага для таго, каб дасягнуць Троі. Але траянцы паспяхова адбіваюць першую атаку. Грэкі патрабуюць вярнуць ім Алену і выкрадзены Парысам скарб. Ахіл упэўнівае паплечнікаў не пакідаць зямлю траянцаў. Грэкі рабуюць наваколле горада. Ахіл захоплівае ў палон Брысеіду, а Агамемнан — Хрысеіду. Такім чынам ствараецца падстава для будучага канфлікта Ахіла і Агамемнана.

Спасылкі
--------

* Homerica: The Cypria (fragments)
* Cypria - Livius
* An Intertextual Reading of a Myth: Between Poetry, Myth, Cult Topography, and History Архівавана 23 кастрычніка 2019.
* Ioannis Lambrou, Homer and the Epic Cycle: Dialogue and Challenge

| ⛭Траянская вайна |
| --- |
| Грэкі | 
* Аўтамедонт
* Агамемнан
* Акамант
* Антылох
* Ахіл
* Аякс Вялікі
* Аякс Малы
* Дэмафонт
* Дыямед
* Ідаменей
* Калхас
* Махаон
* Медонт
* Менелай
* Неаптолем
* Нестар
* Адысей
* Паламед
* Патрокл
* Падалірый
* Пратэсілай
* Сінон
* Стэнтар
* Тэўкр
* Тэламон
* Тэрсіт
* Эўрыпіл
* Эпей
* Фенікс
* Ферсандр
* Філактэт

 |  |
| Багі на боку грэкаў | 
* Афіна
* Гера
* Пасейдон
* Гефест
* Гермес
* Фетыда

 |
| Саюзнікі грэкаў | 
* Ахейцы
* Абанты
* Аркадзійцы
* Афіняне
* Аргівяне
* Тырынфцы
* Ітакійцы
* Карынфяне
* Крыцяне
* Лапіфы
* Мікенцы
* Мірмідонцы
* Піласцы
* Родасцы
* Саламінцы
* Спартанцы
* Эгінеты

 |
| Траянцы | 
* Андрамаха
* Антэнор
* Анхіс
* Астыянакт
* Гелен
* Гектар
* Гекуба
* Дэіфоб
* Касандра
* Кікн
* Лаакоан
* Мемнан
* Парыс
* Палідор
* Прыям
* Траіл
* Пандар
* Эней

 |
| Багі на боку траянцаў | 
* Афрадыта
* Апалон
* Арэс
* Артэміда
* Скамандр

 |
| Саюзнікі траянцаў | 
* Амазонкі
* Дарданы
* Лідыйцы
* Лікійцы
* Мілетцы
* Пеласгі
* Тэўкры
* Халібы
* Хеты
* Фракійцы
* Фрыгійцы
* Энеты
* Эфіопы

 |
| Дадаткова | 
* Троя
* Генрых Шліман
* Гамер
* «Іліяда»
* «Кіпрыі»
* Траянская пісьменнасць
* Траянскі конь

 |

| ⛭Эпічны цыкл (Траянская вайна) |
| --- |
| *Кіпрыі* (11 песень) • Іліяда (24 песні) • *Эфіяпіда* (5 песень) • *Малая Іліяда* (4 песні) • *Разбурэнне Іліёна* (2 песні) • *Вяртанні* (5 песень) • Адысея (24 песні) • *Тэлегонія* (2 песні) |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 186027739 |