recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Аўтарская песня**, або **бардаўская музыка** — песенны жанр, які ўзнік у сярэдзіне XX стагоддзя ў розных краінах. Яго адметнымі асаблівасцямі з'яўляюцца сумяшчэнне ў адной асобе аўтара музыкі, тэксту і выканаўцы, гітарнае суправаджэнне, прыярытэт значнасці тэксту перад музыкай.

* Віктар Шалкевіч, БеларусьВіктар Шалкевіч, Беларусь
* Булат Акуджава, СССРБулат Акуджава, СССР
* Ярамір Ногавіца, ЧэхаславакіяЯрамір Ногавіца, Чэхаславакія
* Фабрыцыа Крысціян Дэ Андрэ, ІталіяФабрыцыа Крысціян Дэ Андрэ, Італія
* Яцэк Качмарскі, ПольшчаЯцэк Качмарскі, Польшча

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Палярная чайка** (*Larus glaucoides*) — від птушак сямейства чайкавых.

Апісанне
--------

Памеры цела ад 50 да 66 см, крылы доўгія — ад 115 да 140 см. Маса ад 820 да 1100 г. Апярэнне светлае, у дарослых асобін шэрае, маладыя светла-шэрыя. Дзюба жоўтая, тонкая.

Пашырэнне
---------

Палярная чайка гняздуецца на скалах на паўночна-ўсходніх узбярэжжах Канады, у Грэнландыі і Ісландыі. Зімуюць птушкі на поўначы Атлантыкі, таксама на Паўночным моры.

На Балтыку залятаюць параўнальна рэдка. Як заўважыў арнітолаг Дзмітры Вінчэўскі, палярная чайка ў Літве адзначалася толькі аднойчы, у 1954 годзе на марскім узбярэжжы, а ў Польшчы ўпершыню адзначаная ў 1974 годзе, з таго часу рэгістравалася 40 разоў, прычым амаль 70 % усіх сустрэч адбыліся на марскім узбярэжжы ці ў партах і пераважна ўзімку. 9 сакавіка 2019 года на сажалцы ў раёне Шабаноў у Мінску палярная чайка ўпершыню была адзначаная ў Беларусі. Арнітолаг Ірына Самусенка, якая рабіла ўлікі чаек, выказала меркаванне, што хутчэй за ўсё птушка трапіла на Беларусь разам з моцнымі заходнімі вятрамі.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гняздуе ў калоніях ці паасобку. Адкладвае ад двух да трох яец. Палавой спеласці дасягае ва ўзросце чатырох год.

Зноскі
------

1. ↑  birdwatch.by
2. ↑  ptushki.org Архівавана 15 сакавіка 2019.
**Аўтсорсінг** (англ.: outsourcing) — выкарыстанне знешняй арганізацыі для выканання няпрофільных работ або аднаго ці некалькіх этапаў вытворчага працэсу. Тэрмін таксама прымяняецца пры пераводзе вытворчасці ў іншую краіну. У адрозненне ад паслуг сэрвісу і падтрымкі, якія маюць адзінкавы, эпізадычны, выпадковы характар, які абмежаваны пачаткам і сканчэннем, на аўтсорсінг перадаюцца звычайна функцыі па прафесійнай падтрымцы бесперабойнай працаздольнасці асобных сістэм і інфраструктуры на аснове доўгатэрміновага кантракта. Наяўнасць бізнес-працэсу з’яўляецца адметнай рысай аўтсорсінгу ад розных іншых формаў аказання паслуг і абаненцкага абслугоўвання.

Аўтсорсінгам таксама з’яўляецца практыка перадачы кантролю за дзяржаўнымі паслугамі на некамерцыйныя карпарацыі. Аўтсорсінг уключае ў сябе складанне як знешніх і ўнутраных кантрактаў, а часам і ўключае ў сябе афшорынг або перамяшчэнне бізнес-функцый у іншую краіну.

Галоўнай крыніцай эканоміі выдаткаў з дапамогай аўтсорсінгу з’яўляецца павышэнне эфектыўнасці прадпрыемства ў цэлым і з’яўленне магчымасці вызваліць адпаведныя арганізацыйныя, фінансавыя і чалавечыя рэсурсы, каб развіваць новыя напрамкі, або сканцэнтраваць намаганні на існуючых, якія патрабуюць павышанай увагі. Супрацьлегласцю аўтсорсінгу з’яўляецца інсорсінг, што часам ажыццяўляецца праз вертыкальную інтэграцыю.

Тыпы аўтсорсінгу
----------------

ІТ-аўтсорсінг (ITO) — выкарыстанне знешняй спецыялізаванай кампаніі для аказання паслуг па распрацоўцы, тэсціраванню і ўкараненню інфармацыйных сістэм. Можа ажыццяўляцца як цалкам на ўзроўні інфраструктуры прадпрыемства (суправаджэнне абсталявання ці праграмнага забеспячэння) так і асобных напрамкаў працы, звязаных з функцыянаваннем або развіццём пэўных частак сістэмы (праграмаванне, хостынг, тэсціраванне і інш.).

Зноскі
------

1. ↑  Jamieson, Dave, Public Interest Group Challenges Privatization Of Local, State Government Services, The Huffington Post
2. ↑  Hira, Ron, and Anil Hira. Outsourcing America: What’s behind Our National Crisis and How We Can Reclaim American Jobs? New York: AMACOM, 2008. Print # 67-96.
3. ↑  Davies, Paul. What’s This India Business?: Offshoring, Outsourcing, and the Global Services Revolution. London: Nicholas Brealey International, 2004. Print.

Спасылкі
--------

* Міграцыя працы Архівавана 4 сакавіка 2017.. Open Directory Project

| ⛭Гандаль |
| --- |
| Вызначэнні | Плацёжны баланс ·  Рахунак бягучых аперацый (Гандлёвы баланс) ·  Рахунак руху капіталаў ·  Золатавалютныя рэзервы ·  Параўнальныя перавагі ·  Абсалютная перавага ·  Міжнародны падзел працы ·  Замяшчэнне імпарту ·  Міжнародны гандаль ·  Эканамічная інтэграцыя |
| Арганізацыі і палітыка ў сферы гандлю | Сусветная гандлёвая арганізацыя ·  Міжнародны валютны фонд ·  Сусветны банк ·  Міжнародны гандлёвы цэнтр ·  Гандлёвы блок ·  Зона свабоднага гандлю ·  Мытны саюз ·  Гандлёвыя бар’еры ·  Імпартная квота ·  Тарыф |
| Эканамічныя школы | Фрытрэдарства ·  Нета-баланс ·  Саламанка ·  Меркантылізм ·  Пратэкцыянізм |
| Звязаныя тэмы | Продажы ·  Глабалізацыя ·  Аўтсорсінг ·  Гандлёвая справядлівасць і Справядлівы гандаль |
**Палярызавальнасць** - фізічная уласцівасць рэчываў набываць электрычны або магнітны дыпольны момант (палярызацыю) у вонкавым электрамагнітным поле.

Тэрмін *палярызавальнасць* таксама ўжываецца для абазначэння каэфіцыента, які характарызуе лінейную залежнасць індукаванага дыпольнага моманту атама, малекулы і да т.п. ад напружанасці вонкавага поля, якое выклікала палярызацыю, а для асяроддзя - таксама як сінонім сярэдняй палярызаванасці яе часціц або адносіны дыэлектрычнай ўспрымальнасці (гл. ніжэй) да колькасці часціц ў адзінцы аб'ёму, часам і проста як сінонім дыэлектрычнай успрымальнасці.

Электрычная палярызавальнасць асяроддзя характарызуецца велічынёй дыэлектрычнай успрымальнасці {\displaystyle \chi \_{e}}, якая з'яўляецца каэфіцыентам лінейнай сувязі паміж палярызацыяй дыэлектрыка *P* і вонкавым электрычным полем *E* ў досыць малых палях:

{\displaystyle {\vec {P}}=\chi \_{e}{\vec {E}}}
Успрымальнасць звязана з дыэлектрычнай пранікальнасцю ε суадносінамі

{\displaystyle \varepsilon =1+4\pi \chi \_{e}}
Магнітная палярызавальнасць характарызуецца магнітнай успрымальнасцю {\displaystyle \chi \_{m}}, якая з'яўляецца каэфіцыентам лінейнай сувязі паміж намагнічанасцю *P* і вонкавым магнітным полем *H* ў досыць малых палях:

{\displaystyle {\vec {J}}=\chi \_{m}{\vec {H}}}

Тэнзар палярызавальнасці
------------------------

У анізатропных крышталях электрычная (магнітная) палярызавальнасць характарызуецца тэнзарам дыэлектрычнай (магнітнай) успрымальнасці {\displaystyle \chi \_{e}^{ij}\left(\chi \_{m}^{ij}\right)}, так што сувязь паміж вектарам палярызацыі (намагнічанасці) і вектарам напружанасці электрычнага (магнітнага) поля выяўляецца як:

{\displaystyle P\_{i}=\chi \_{e}^{ij}E\_{j}}
{\displaystyle J\_{i}=\chi \_{m}^{ij}H\_{j}}
дзе па паўтаральным індэксам маецца на ўвазе сумаванне.

З закона захавання энергіі можна вывесці, што тэнзары {\displaystyle \chi \_{e}^{ij}} и {\displaystyle \chi \_{m}^{ij}} сіметрычныя:

{\displaystyle \chi \_{e}^{ij}=\chi \_{e}^{ji}}
{\displaystyle \chi \_{m}^{ij}=\chi \_{m}^{ji}}
У ізатропных крышталях недыяганальныя кампаненты тэнзару тоесна роўныя нулю, а ўсе дыяганальныя роўныя паміж сабой.

Зноскі
------

1. ↑  Тут выкарыстаная сістэма СГС, у сістэме СІ каэфіцыент {\displaystyle 4\pi } адсутнічае.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4297491-4 · LCCN: sh90003353 · Microsoft: 139287275 |
**Кампанія Гудзонава заліва** (англ.: Hudson's Bay Company, HBC) — самая старая гандлёвая карпарацыя ў Паўночнай Амерыцы і адна з самых старых у свеце. Заснавана ў 1670 годзе. Яе штаб-кватэра размешчана ў канадскім горадзе Таронта.

На працягу некалькіх стагоддзяў кантралявала рынак пушніны ў англійскай частцы Паўночнай Амерыкі. Прадпрымала самастойныя даследаванні і з’яўлялася фактычным урадам у шматлікіх рэгіёнах да буйнамаштабнага засялення. Гандлёвыя прадстаўнікі і лоўчыя кампаніі наладжвалі адносіны з мясцовымі жыхарамі, а сетка факторый кампаніі паслужыла каркасам для фармавання дзяржаўнай структуры шматлікіх абласцей заходняй Канады і ЗША. Падчас дзейнасці кампаніі пад яе кантролем апынуўся шырокі тэрытарыяльны комплекс паўночнаамерыканскіх земляў, вядомы як Зямля Руперта. 

Зямля Руперта, якую некалі асвойвала кампанія
Пасля ўтварэння ў 1867 годзе дамініёна Канада ўрад новаўтворанай дзяржавы на чале з Джонам Мак-Дональдам пачаў перамовы з Кампаніяй Гудзонава заліва пра выкуп яе заходніх земляў. У 1869 годзе, пасля доўгіх і складаных перамоў, была распрацавана працэдура перадачы дамініёну заходніх тэрыторый. Кампанія Гудзонава заліва саступіла Канадзе манаполію на гандаль на Паўночна-Заходніх тэрыторыях і права на Зямлю Прынца Руперта (басейн Гудзонава заліва) за 300 тыс. фунтаў стэрлінгаў. Аднак кампанія захавала за сабой больш за 45 тыс. акраў (18 000 га) зямлі на Захадзе.

З заняпадам гандлю пушнінай кампанія перайшла да гандлю таварамі, неабходнымі пасяленцам на захадзе Канады. Сёння кампанія вядомая сваёй сеткай універмагаў *The Bay* у Канадзе.

Зноскі
------

1. ↑  Hudson's Bay Company // 20th Century Press Archives — 1908. Праверана 20 ліпеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36948990'></a>
2. ↑  Hudson's Bay Company // 20th Century Press Archives — 1908. Праверана 27 ліпеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36948990'></a>

Спасылкі
--------

* Hudson’s Bay Company (англ.). — Афіцыйны сайт кампаніі. Архівавана з першакрыніцы 13 лютага 2012. Праверана 4 чэрвеня 2011.

| ⛭Каланіяльныя кампаніі |
| --- |
| Брытанскія  | 
* Маскоўская
* Турэцкая
* Паўночнага мора
* Ост-Індская
* Вірджынская і Плімуцкая
* Афрыканская
* Гудзонава заліва

 |
| Галандскія  | 
* Ост-Індская
* Вест-Індская
* Грэнландская

 |
| Дацкія  | 
* Ост-Індская
* Вест-Індская
* Азіяцкая

 |
| Шведскія  | 
* Паўднёвая
* Ост-Індская
* Вест-Індская
* Афрыканская

 |
| Іншыя | 
* Партугальская Ост-Індская
* Остэндская
* Французская Ост-Індская
* Новай Францыі
* Кампанія Шатландыі

 |
| Познія (XIX стагоддзе) | 
* Расійска-амерыканская
* Паўночна-Заходняя
* Нігерская
* Паўднёва-Афрыканская
* Паўночнага Барнэа
* Новагвінейская
* Джалуіцкая

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Тэматычныя сайты | Project Gutenberg |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119520560 · GND: 111541-8 · ISNI: 0000 0000 9455 0409 · LCCN: n80089976 · NKC: kn20030220016 · NLG: 147374 · SUDOC: 027493008 · VIAF: 139169065 |

 |
**Узбро́ены канфлі́кт**, **вае́нны канфлі́кт** (ад лац.: conflictus — *сутыкнення*) — вельмі вострая форма рашэння супярэчнасцяў паміж дзяржавамі, якое характарызуецца двухбаковым прымяненнем ваеннай сілы.

У шырокім сэнсе слова пад канфліктам ваенным разумеецца любая ваенная акцыя з прымяненнем узброенай сілы. Канфлікт ваенны ў вузкім сэнсе слова ўяўляе сабой адкрытае ўзброенае сутыкненне, часцей за ўсё на дзяржаўнай мяжы, звязана з яе парушэннем, абмежаваннем суверэнітэту той ці іншай краіны.

У вайны і ваеннага канфлікта ёсць шмат агульнага. У першую чаргу падабенства заключаецца ў спосабе вырашэння супярэчнасцяў паміж дзяржавамі з дапамогай узброенай сілы. Аднак вайна, нават лакальная, азначае сабой асаблівы якасны стан грамадства. Яна звязаная з ужываннем усіх формаў барацьбы  — эканамічнай, палітычнай, ідэалагічнай і патрабуе падпарадкавання іх інтарэсам баявых дзеянняў узброеных сілаў.

Вайне папярэднічае доўгая, своечасовая падрыхтоўка, пэўныя ваенна-мабілізацыйныя мерапрыемствы ў маштабе ўсёй краіны. Пры ўзброеным канфлікце гэтага, як правіла, не адбываецца.

Канфлікт ўзброены істотна адрозніваецца і ад узброенага інцыдэнту. Узброены інцыдэнт, да якога звычайна маюць дачыненне невялікія групы людзей, нярэдка адбываецца ў выніку непаразумення, выпадковага сутыкнення, у той час як узброены канфлікт ва ўсіх выпадках з’яўляецца следствам агрэсіўнай палітыкі па меншай меры адной з уцягнутых у канфлікт дзяржаў.

Узброены канфлікт пачынаецца, як правіла, раптам, без афіцыйнай аб’явы аб ваенных акцыях, што будуць прадпрымаюцца і вядзецца больш ці менш кароткачасова, невялікімі ваеннымі сіламі і сродкамі і з абмежаванымі палітычнымі мэтамі.

Урэгуляванне ўзброенага канфлікту адбываецца дыпламатычным шляхам на дзяржаўным узроўні, у той час як памежныя ўзброеныя інцыдэнты могуць быць урэгуляваны шляхам перамоваў спецыяльных упаўнаважаных (памежных камісараў) сумежных дзяржаў.

Пасля Другой сусветнай вайны была вырашана некалькі сотняў ваенных канфліктаў розных маштабаў на межах многіх дзяржаў Усходняй Еўропы, Азіі, Афрыкі, Лацінскай Амерыкі.

Літаратура
----------

* Вайна і Узброены Канфлікт
* Узброены канфлікт з Кітаем на востраве Даманскі ў 1969 годзе
* Узброены Канфлікт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4137568-3 · NKC: ph116642 |
Аўтапоезд.
**Аўтапоезд** **(аўтамабільны поезд)**, **аўтацягнік** **(аўтамабільны цягнік)** — аўтамабіль або трактар з паўпрычэпам або некалькімі прычэпамі, цягавасчэпнымі ці апорна-седлавымі прыстасаваннямі. Маюць агульныя з аўтамабілем тармазную сістэму і электраабсталяванне; бываюць грузавыя, пасажырскія і спецыяльныя. Могуць фарміраваца з легкавых, грузавых аўтамабіляў або аўтобусаў. Аўтапоезды больш зручна перавозяць вялікую колькасць грузаў, чым адзіночныя аўтамабілі. На Беларусі аўтапоезд выпускае BA «БелаўтаМАЗ».

У пасажырскім руху ужываюца прычапныя (шматвагонныя) і сачляненыя (шматсекцыённыя) аўтапоезды.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аўтапоезд
**Расціслаў** (нар. 25 студзеня 1978 года) — епіскап Праваслаўнай Царквы Чэхіі і Славакіі; з 2014 года — яе прадстаяцель з тытулам Архіепіскапа Прэшаўскага, Мітрапаліта Чэшскіх зямель і Славакіі. Свецкае імя — Андрэй Гонт.

Скончыў пачатковую васьмігадовую школу ў 1992 годзе і гімназію ў 1996 годзе ў сваім родным горадзе. У 2002 годзе ён атрымаў ступень магістра тэалогіі на праваслаўным багаслоўскім факультэце Прэшаўскага універсітэта. На 5-м курсе тэалагічнага факультэта ён адбыў чатырохмесячную навучальную стажыроўку ва Універсітэце Арыстоцеля ў Салоніках у Грэцыі. Перад цырымоніяй выпуску мітрапаліт Чэшскіх зямель і Славакіі Мікалай (Кочвар) пастрыг яго ў сан чытальніка ў капліцы святога апостала і евангеліста Іаана Багаслова пры праваслаўнай духоўнай семінарыі ў Прэшаве. 7 верасня 2003 года мітрапаліт Мікалай высьвеціў яго ў дыякана. 21 верасня 2003 года архіепіскап Мірон (Хадакоўскі) высьвеціў яго ў сан святара ў Кафедральным саборы святога князя Аляксандра Неўскага ў Прэшаве.

З верасня 2007 года ён выкладаў рэлігійную адукацыю ў сярэдняй прафесійнай школе пры Цэнтры перавыхавання Святога Мікалая для непаўналетніх маці з дзецьмі ў Медзілаборцы. 6 кастрычніка 2012 года ў праваслаўным манастыры ў Камарна епіскап Ціхан пастрыг яго ў манахі з імем Расціслаў. У тым жа месяцы ён быў узведзены ў сан ігумена і архімандрыта.

Зноскі
------


| Прадстаяцелі Праваслаўных Цэркваў |
| --- |
| 
* Варфаламей I
* Феадор II
* Іаан X
* Феафіл III
* Кірыл
* Ілья II
* Парфірый
* Данііл
* Неафіт
* Хрызастом II
* Еранім II
* Анастасій
* Сава
* Расціслаў
* Ціхан
* Епіфаній

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
**Старажылы Сібіры і Далёкага Усходу** — нашчадкі рускіх перасяленцаў XVIII—XIX стагоддзяў, не адносяць сябе ні да рускіх, ні «карэнных народаў Поўначы». Яны стварылі сваю непаўторную культуру, і кожная старажыльская група лічыць сябе самастойным народам.

Народная творчасць
------------------

Народная творчасць Сібіры адрознівалася прагматычнасцю, нераўнамернасцю развіцця асобных напрамкаў. Найбольш развітымі былі дэкаратыўнае мастацтва, фальклор, гульнявыя выгляды, святочная абраднасць; меней — песенныя жанры, музычнае мастацтва.

Дэкаратыўнае мастацтва адрознівалася стрыманасцю, вызначанай скупасцю ў памерах і маляўнічасцю малюнкаў, строгасцю ліній. Сібіракі не жадалі ўпрыгожваць прадмет або будынак цалкам, а абмяжоўваліся ўпрыгожваннем асноўнай часткі, асобных элементаў: упрыгожвалі карнізы хатаў, куты сценаў, ліштва вокнаў, аканіцы, маглі правесці вакол хаты ажурны разьбяны пояс. Асабліва ўпрыгожваліся брамы, але не ўсё палатно, а слупы, карніз страхі брамаў. Ганак меў разьбяныя слупы, агароджы, разьбяную арку. З надворных пабудоў упрыгожваліся, мабыць, толькі свіраны. У цэлым для творчасці сібіракоў характэрныя наступныя асаблівасці:

1. Выразнасць і ўраўнаважанасць кампазіцыі. Элементы ў выглядзе ромба, крыжа, квадрата, перасякальныя або размешчаныя шэрагамі, а таксама намаляваныя адзін у адным.
2. На народнае мастацтва сібіракоў вялізны ўплыў аказвала мастацтва мясцовых народаў: геаметрычныя, раслінныя арнаменты.
3. Упадабанымі колерамі былі чырвоны, сіні, радзей — чорны, цёмна-карычневы. З іншых колераў ужывалі зялёны і жоўты.
4. Пры вышыванні, фігуркі гафтавалі чырвонай ніткай.
5. Найбольш сібіракам падабалася разьбярства па дрэве. Скразное разьбярства даходзіла да карункавай тонкасці. Упрыгожванні ліштвы вокнаў былі як «праразныя», так і «накладныя».
6. Абразы сібірскага ліста адрозніваліся, па апісанні, «звілістым арнаментам на фоне і строгай сіметрычнай пабудовай кампазіцыі малюнка».

Зноскі
------

1. ↑  Н. Б. Вахтин, 2004
Пісьменнік — карыкатура на В. Гюго
**Аўтар** — фізічная асоба, творчай працай якога створаны твор.

Аўтар (лац.: auctor) — творца ўсялякага літаратурнага, музыкальнага ці любога мастацкага твора і наогул ўсялякага твора розуму, увасобленага мастацтвам. Апроч гэтага, пад аўтарам разумеюць стваральніка чыста навуковых прац.

Гісторыя
--------

Аўтарскае права звалася калісьці не зусім дакладна разумовай уласнасцю (*proprieté d’intelligence*), у Германіі імператарскім законам 11 чэрвеня 1870 г. гэтай уласнасці была прысвоена назва *Urheberrecht*. 

У XX стагоддзі стала агульнапрызнаным паняцце інтэлектуальнай уласнасці.

Аўтарскі стыль
--------------

Кожны аўтар валодае сваім непаўторным аўтарскім стылем. Напрыклад, пры выданні класічных літаратурных твораў часта захоўваюць аўтарскія неалагізмы і нават відавочныя граматычныя і арфаграфічныя памылкі аўтара для максімальна поўнай перадачы аўтарскага стылю. Часам пасля яны нават становяцца новай літаратурнай нормай.

Літаратура
----------

* Автор // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* С. С. Аверинцев. Авторство и авторитет Архівавана 1 красавіка 2022. // Историческая поэтика. Литературные эпохи и типы художественного сознания. М. 1994, с. 105—125

Гл. таксама
-----------

* Аўтарскае права
* Аўтарскі нагляд
* Аўтар дакумента

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аўтар

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX526944 · BNF: 11936327s · GND: 4003982-1, 4258697-5 · LCCN: sh85009793 · LNB: 000050246 |
Металічныя бранзалеты мбошы
**Мбошы** — народ групы банту ў Рэспубліцы Конга. Жывуць у сярэднім цячэнні ракі Конга і далінах яе прытокаў Ліквала і Аліма. Агульная колькасць (2016 г.) - 167 000 чалавек. 

Лігвісты сцвярджаюць, што мбошы паходзяць з рэгіёна Вялікіх азёр і мігрыравалі ў сучаснае месца рассялення да сярэдзіны XIX ст. 

Падзяляюцца на субэтнічныя групы: *мбошы*, *мбока*, *аква*, *ангарэ*, *квала*, *куба*. Адносяцца да негрскай расы вялікай негроіднай расы. Гавораць на мове лімбошы. Большасць мбошы — каталікі, частка прытрымліваецца традыцыйных вераванняў.

Традыцыйныя заняткі — трапічнае, ручное падсечна-агнявое земляробства (маніёк, ямс, батат, бананы), якім пераважжна займаюцца жанчыны. У забалочаных нізінах выкарыстоўваюць насыпныя грады, выкарыстоўваюць зялёныя ўгнаенні; збіральніцтва; ручное рыбалоўства; працуюць на лесанарыхтоўках. Распаўсюджана міграцыя ў г.Бразавіль.

У мінулым пераважалі раскіданыя паселішчы, цяпер узрасла колькасць кампактных вёсак, заснаваных вакол рэк і дарог, чатырохвугольнай планіроўкі, дамы будуюць фасадам да цэнтральнай плошчы; у паселішчах ёсць мужчынскія дамы. Жытло — прамавугольнае ў планіроўцы, з каркаснымі, аплеценымі пруццем сценамі і высокім дахам з лісця пальмы рафіі.

Традыцыйныя стравы — кашы, цестападобныя пасты з маніёка, бананаў, з садавінавымі і гароднінавымі прыправамі, рыба. Традыцыйнае адзенне не захавалася. Распаўсюджаны складаныя прычоскі. Асноўная сацыяльная ячэйка — вялікасямейная абшчына. Лік радства матрылінейны, развіта палігінія.

Зноскі
------

1. ↑  Mbosi, Mbochi in Congo, Republic of the
2. ↑  GENERAL HISTORY OF AFRICA

Літаратура
----------

* Народы мира, «Советская энциклопедия», М. 1988 // С.295
**Аўтасчэпка**,

1) прыстасаванне для аўтаматычнага счаплення вагонаў і лакаматываў. Адрозніваюць аўтасчэпку жорсткую (у метрапалітэне) і няжорсткую (на чыгуначным транспарце). Складаецца з механізма счаплення расчэпнага прывода і цэнтравальнай прылады. Пры счэпцы вагонаў аўтасчэпкай цэнтруюцца, малы зуб і замок адной уваходзіць у паз другой, замкі зашчэпліваюцца. Удары і рыўкі памяншае вупражнае прыстасаванне з паглынальнай прыладай. Раз'ядноўваюць аўтасчэпку ўручную.

2) Прыстасаванне для аўтаматычнага злучэння навяснога сельска-гаспадарчага абсталявання або машыны з механізмам навескі трактара. Складаецца з замка, што мацуюць на раме абсталявання ці машыны, рамкі, якую спалучаюць з цягамі навескі трактара.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн. 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8
| Аперацыя «Барбароса» |
| --- |
| 
* Брэст
* Беласток — Мінск
* Расяйней
* Алітус
* Дубна — Луцк — Броды
* Бесарабія і Букавіна
* Віцебск
* Талін
* Ноўгарад — Чудава
* Маанзунд
* Смаленск
* Умань
* Кіеў
* Арол — Бранск
* Вязьма
* Харкаў (1941)
* Адэса
* Крым
* Масква

 |

| Прыбалтыйская абарончая аперацыя |
| --- |
| 
Алітус •
Расяйней •
Рыга •
Ліепая
 |

**Расяйне́йская бітва** — назва савецкага франтавога контрудару ў раёне на паўднёвы захад ад Шаўляя 23 — 25 чэрвеня 1941 года, праведзенага ў рамках Прыбалтыйскай стратэгічнай абарончай аперацыі.

Вынікі бітвы
------------

Контрудар 12-га і 3-га мехкарпусоў з-за недахопу арганізацыі і забеспячэння звёўся да паспешлівых, няўзгодненых па месцы і часу дзеянняў. Яго вынікі апынуліся нязначнымі, а страты асабістага склада і танкаў вялікія.

ВПС Паўночна-Заходняга фронту за першыя тры дні вайны страцілі 921 самалёт і апынуліся не ў стане падтрымаць савецкія войскі з паветра. 

Асноўная задача — затрымаць прасоўванне суперніка — выкананая не была. Вынік бітвы — паражэнне.

25 чэрвеня камандуючы фронтам атрымаў дырэктыву Стаўкі Галоўнага Камандавання, якая запатрабавала арганізаваць абарону сіламі адыходзячых аб’яднанняў, рэзерваў і злучэнняў другога эшалона па Заходняй Дзвіне.

Але яшчэ 24 чэрвеня нямецкі 56-ы мотакорпус выйшаў на шашу, якая вядзе да Даўгаўпілса, прайшоўшы 170 км. 26 чэрвеня Даўгаўпілс быў захоплены. 

2 ліпеня, пасля адбіцця савецкіх атак, да Заходняй Дзвіны ў раёне Екабпілса выйшаў другі мотакорпус 4-й танкавай групы — 41-ы.

Нямецкая 3-я танкавая група пасля бітвы за Алітус заняла Вільнюс, выйшла на аператыўны прастор і пачала наступленне на Мінскім напрамку (глядзі далей «Беластоцка-Мінская бітва»).

Спасылкі
--------

* Б. Н. Петров. Военные действия на северо-западном направлении в начальный период войны.
**Мб’я** (саманазва *mby’as*) — індзейскі народ у Паўднёвай Амерыцы. Жывуць у Парагваі, Аргенціне, Уругваі і Бразіліі. Агульная колькасць (2021 г.) — 34 300 чалавек.

Мб’я лічацца часткай гуарані, якая ў XVII—XVIII стст. не далучылася да жыцця ў езуіцкіх місіях або пакінула іх, каб працягваць традыцыйны лад жыцця. Назва паходзіць ад узвышша Мбаэвера на левым беразе ракі Параны. На ўсходзе насялялі раён вакол вадаспадаў Ігуасу. У XIX ст. тэрыторыі мб’я аказаліся падзеленымі паміж Парагваем, Бразіліяй і Аргенцінай.

Асноўныя заняткі мб’я — сельская гаспадарка, дробнае рамяство і наёмная праца на буйных плантацыях і прамысловых прадпрыемствах. Мб’я цярпяць на недахоп зямлі. У Бразіліі і Парагваі актыўна ўдзельнічаюць у руху індзейцаў за свае правы.

Нягледзячы на тое, што цяпер мб’я насяляюць тэрыторыі, якія падвяргаюцца актыўнай еўрапеізацыі, і многія з іх прынялі хрысціянства, яны захоўваюць многія дахрысціянскія традыцыі — інстытуты спадчынных правадыроў і шаманаў, шматлікія міфы і рытуалы. Рытуалы дапамагаюць падтрымліваць асобную самасвядомасць і не змешвацца з навакольным еўрапейскім і крэольскім насельніцтвам.

Родная мова мб’я блізкая да парагвайскай гуарані. Падзяляецца на 2 дыялекты. Шаманы карыстаюцца таемнай гаворкай.

Зноскі
------

1. ↑  Guarani, Mbya

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Мб’я (гуарані) на Вікісховішчы |

* Pueblo Mbya Guaraní
* Tomar asiento. La concepción y el nacimiento mbyá guaraní
* Mbya-guaraní. Yma roiko porã ve, «antes vivíamos muy bien»
* Los Mbya guaraní: Guardianes ancestrales de la tierra y la cultura
* Guarani Mbya — Pueblos Indígenas en Brasil
Ветравая шыба Газ-21
Пад тэрмінам  **аўташкло**  разумеюць састаўныя часткі шклення аўтамабіля, а менавіта: ветравое, задняе, кузаўное і дзвярное шкло, а таксама элементы шклення даху.

На большасці сучасных аўтамабіляў ветравое шкло выканана па тэхналогіі трыплекс, у той час як усё астатняе - з'яўляецца загартаваным.

### Шматслойнае шкло

*Шматслойнае шкло* або *трыплекс* — гэта два ці больш слаёў арганічнага або сілікатнага шкла, якія злучаны паміж сабой спецыяльнай палімернай плёнкай, здольнай пры ўдары ўтрымліваць аскепкі. Як правіла, вырабляецца з дапамогай прэсавання пры нагрэве. Існуе спецыяльнае шкло з падвышанымі шумапаглынальнымі ўласцівасцямі, з электраабаграваннем, каляровае, люстранае, электрахромнае і г. д.

### Загартаванае шкло

*Загартаванае шкло* - звычайнае ліставое шкло, якое атрымліваюць нагрэвам да тэмпературы загартоўкі (650-680 °C) з наступным хуткім раўнамерным ахалоджваннем халодным паветрам з абодвух бакоў. У выніку такой апрацоўкі ў павярхоўных слаях шкла ўтвараюцца астаткавыя механічныя напружанні сціскання, якія забяспечваюць яго падвышаную механічную трываласць, тэрмаўстойлівасць і бяспеку пры разбурэнні. Разбіваючыся, такое шкло разбураецца на мноства дробных аскепкаў з тупымі гранямі, якія не здольныя нанесці сур'ёзныя траўмы.

Кадзіроўка аўташкла
-------------------

Для кадзіроўкі аўташкла выкарыстоўваюць спалучэнні літар лацінскага алфавіта. Існуюць дзве асноўныя сістэмы кадзіроўкі аўташкла - еўрапейская і паўночнаамерыканская. Аднак ужываюцца і іншыя сістэмы. Найбольш распаўсюджанай з'яўляецца сістэма кадзіроўкі кітайскага вытворцы аўтамабільнага шкла Fuyao Glass.

| Еўрапейская сістэма |
| --- |
| Значэнне | Расшыфроўка |
| **FQ** | пярэдняе кузаўное шкло |
| **FV** | пярэдняя фортачка |
| **FD** | пярэдняе апускное шкло |
| **MQ** | сярэдняе кузаўное шкло |
| **RD** | задняе апускное шкло |
| **RV** | задняя фортачка |
| **RQ** | задняе кузаўное шкло |

| Амерыканская сістэма |
| --- |
| Значэнне | Расшыфроўка |
| **DW/FW** | ветравое шкло |
| **DB/FB** | задняе шкло |
| **DD/FD** | пярэдняе шкло |
| **DQ/FQ** | пярэдняе кузаўное шкло |
| **DV/FV** | шкло фортачкі |
| *DW - амерыканскі рынак, FW - замежны рынак* |

| Сістэма кадзіроўкі Fuyao Glass |
| --- |
| Значэнне | Расшыфроўка |
| **LFW** | Ветравое шкло ў гумавы ўшчыльняльнік |
| **LFW/X** | Ветравое шкло ў клей |
| **LFW/H/X** | Ветравое шкло з электраабаграваннем у клей |
| **LFW/XY1** | Ветравое шкло ў клей з інкапсуляцыяй (молдынгам) |
| **RW/H** | Задняе шкло з электраабаграваннем у гумавы ўшчыльняльнік |
| **RW/H/X** | Задняе шкло з электраабаграваннем у клей |

Гл. таксама
-----------

* Шкло
* Ветравая шыба
* Загартаванае шкло
Галівудская алея славы
**Галівудская алея славы** (англ.: Hollywood Walk of Fame) — тратуар па Галівудскім бульвары і Вайн-стрыт у Галівудзе, у які ўкладзена больш 2500 пяціканцовых зорак з імёнамі знакамітасцей, унеслымі, паводле Гандлёвай палаты Галівуду, вялікі ўклад у індустрыю забаў.

Першая зорка, закладзеная 9 лютага 1960 года, належыць Джаану Вудварду, а Холі Беры, 4 красавіка 2007 года, стала 2333 яе ўладальніцай.

Алея славы працягнулася з усходу на захад па Галівудскім бульвары ад Гаўэр-стрыт да Ла Бры авеню, і з поўначы на поўдзень па Вайн-стрыт паміж Юка-стрыт і Сансет бульвар.

У залежнасці ад таго, каму ўручаюцца зоркі, яны дзеляцца на шэсць катэгорый, якія адрозневаюцца эмблемай:

* **кінакамера** — за ўклад у кінаіндустрыю;
* **тэлевізар** — за ўклад у развіццё тэлебачання;
* **фанограф** — за ўклад у індустрыю гуказапісу;
* **радыё-мікрафон** — за ўклад у індустрыю радыё;
* **тэатральная маска** — за ўклад у развіццё тэатра

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Галівудская алея славы на Seeing-Stars.com
* Hollywood Boulevard’s Price of Fame, a December 2003 article from the FOX News website

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database: ev0000693 |
**Аўтачыгуначны вакзал** — будынак на Прывакзальнай плошчы г. Салігорска. Пабудаваны ў 1987 годзе па праекце архітэктараў інстытута «Мінскграмадзянпраект» А. Цэйтліна і М. Сакалова. Замыкае перспектыву бульвара па вул. Ленінскага камсамола. Адносіцца да вакзальных будынкаў 1-га класа, разлічаны на 700—1500 пасажыраў.

Архітэктура
-----------

Прамавугольны ў плане 2-павярховы будынак. Складаецца з 2 зблакіраваных арганічна ўзаемазвязаных аб’ёмаў з інфармацыйнай вежай над імі — дамінантай кампазіцыі, якая надае будынку архітэктурную выразнасць. У архітэктурна-планіровачных адносінах вырашаны як адзіны комплекс з функцыянальным размяшчэннем зон абслугоўвання пасажыраў аўтобуснага і чыгуначнага транспарту на 1-м паверсе. Памяшканні для абслугоўвання пасажыраў агульныя для ўсяго комплексу (экспрэс-кафэ, медпункт, буфет, парыкмахерская, пакой маці і дзіцяці, аддзяленне сувязі, міліцыя, прасторныя касавыя вестыбюлі). На 2-м паверсе размешчаны экспрэс-кафэ, залы чакання, у паўпадвальным памяшканні — аўтаматычныя камеры для захоўвання багажу. Для аддзелкі памяшканняў выкарыстаны дэкаратыўная тынкоўка, абліцоўка керамічнай пліткай і інш. Звонку будынак абліцаваны пілаваным і колатым вапняком.

Літаратура
----------

* *С. Ф. Самбук.* Салігорскі аўтачыгуначны вакзал // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
**Марынер-10** (Mariner 10) — амерыканская аўтаматычная міжпланетная станцыя, запушчаная 3 лістапада 1973 ракетай-носьбітам Atlas/Centaur (Atlas SLV-3D/Centaur D-1A) з касмадрома на мысе Канаверал. Мэтай палёту было вывучэнне планет Венера і Меркурый з пролетной траекторыі. Да 2008 года, «Марынер-10» заставаўся адзіным апаратам, якія здзейсніў даследаванне і здымку Меркурыя з блізкай адлегласці. Гэта быў апошні апарат серыі «Марынер», паколькі апараты «Марынер-11» і «Марынер-12» былі пераназваныя ў «Вояджэр-1» і «Вояджэр-2».

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка Архівавана 7 чэрвеня 2011.

| ⛭Даследаванне Меркурыя касмічнымі апаратамі |
| --- |
| З арбіты | **MESSENGER** |
| Пралётная траекторыя | Марынер-10 |
| Запланаваныя місіі | BepiColombo (2015) • Меркурый-П (2031) |
| Гл. таксама | Каланізацыя Меркурыя |
| **Тлустым шрыфтам** пазначаны дзеючыя АМС |
Аўтапілот у кабіне Airbus A340
**А́ўтапіло́т** (ад аўта… + фр.: pilote — кіраўнік, важак) — прыстасаванне для аўтаматычнага кіравання палётам і стабілізацыі лятальнага апарата ў паветранай прасторы; частка аўтаматызаванай бартавой сістэмы кіравання палётам. 

Забяспечвае аўтаматычны ўзлёт і пасадку, падтрыманне зададзенага курсу, хуткасці, вышыні палёту, стабілізацыю цэнтра масы лятальнага апарата па зададзенай траекторыі, выконвае закладзеныя ў праграму пілатажныя эвалюцыі. 

Прынцып дзеяння аўтапілота: сігналы з адчувальных элементаў (датчыкаў рэжыму палёту і выканаўчых механізмаў) параўноўваюцца ў вылічальным прыстасаванні ці ЭВМ, пасля чаго адпаведныя каманды паступаюць на выканаўчыя механізмы кіравання рулямі і рухавікамі. Аўтапілот у комплексе з аўташтурманам і іншымі аэранавігацыйнымі прыладамі дае магчымасць палётаў без экіпажа і кіраванне лятальнымі апаратамі на адлегласці. Упершыню схема аўтапілота прапанавана К. Э. Цыялкоўскім у 1898.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12350772s · GND: 4143715-9 · LCCN: sh85010104 · Microsoft: 18020424 |
**Расціслаў Завістовіч** (1 верасня 1928, Случчына — 28 лістапада 2000) — беларускі грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

У 1949 г. прыбыў у ЗША. Жыў у Саўт-Рыверы, браў удзел у моладзевым руху сябра Аб’яднання беларуска-амерыканскай моладзі. У першай палове 1950-х служыў у амерыканскай арміі ў Германіі. Па дэмабілізацыі вучыўся ў Ратгерскім універсітэце (Нью-Джэрсі), па сканчэнні якога пераехаў у Вашынгтон. Перакладаў звароты БККА на англійскую мову, рыхтаваў тэксты, прысвечаныя беларускай тэматыцы, для Congressional Record[en]. Ад сярэдзіны 1960-х на пэўны час адышоў ад актыўнай грамадскай працы, вярнуўшыся толькі ў 1990 г. калі ўзначаліў БККА.

Літаратура
----------

* *Юрэвіч, Л.* Шматгалосы эпісталярыум : гісторыя людзей і ідэй на эміграцыі ў ліставанні / Прадм. і рэд. Н. Гардзіенка. — Мінск: Кнігазбор, 2012. — 660 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны ; кн. 20). — ISBN 978-985-7007-43-1.
Блінны аўторак Масленіцы. Мастак Барыс Міхайлавіч Кустодзіеў, 1916 год
**Аўто́рак** — дзень тыдня паміж панядзелкам і серадой. Яго назва ў беларускай мове магчыма паходзіць ад слова *вторы* — "другі".

У старажытных рымлян быў прысвечаны Марсу (лац.: Dies Martis, італ.: Martedi), у паўночнагерманскіх плямёнаў — Цюру (Týr, нарв. *Tysdag*).

Культурныя традыцыі аўторка
---------------------------

У яўрэяў аўторак лічыцца самым падыходным днём для вяселля, таму што Бог пры стварэнні свету два разы ў гэты дзень сказаў «добра», што вылучыла яго з астатніх будных дзён.

У грэчаскай і іспанскай культурах аўторак лічыцца нешчаслівым днём. Для грэкаў гэта дзень падзення Канстанцінопаля, а ў іспанцаў з’яўляецца прымаўка «У аўторак не жаніся і не адпраўляйся ў падарожжа» (ісп.: En martes, ni te cases ni te embarques). Таксама ў іспанамоўным свеце 13-е чысло месяца нешчаслівае, калі яно выпадае на аўторак, а не на пятніцу.

У тайскім сонечным календары назва дня паходзіць ад слова на мове палі, якое азначае планету Марс, літаральна «Попел Мёртвых»; колер, звязаны з аўторкам — ружовы.

Аўторак — звычайны дзень для выбараў у ЗША. Федэральныя выбары праводзяцца ў аўторак пасля першага лістападаўскага панядзелка; гэтая дата была ўсталявана законам 1845 года для прэзідэнцкіх выбараў (дакладна — для абрання Калегіі выбаршчыкаў), і была таксама прымеркаваны для правядзення выбараў у Палату прадстаўнікоў (у 1875 годзе) і ў Сенат (у 1914 г.). Аўторак у пачатку дзевятнаццатага стагоддзя з практычнага боку быў даволі зручным днём галасавання: планавалася, што грамадзянам, магчыма, прыйдзецца дабірацца да выбарчых участкаў на працягу ўсяго дня, і калі прымеркаваць выбары да панядзелка, то многія не захочуць выязджаць з дома ў нядзелю, паколькі ў гэты дзень большасць насельніцтва наведвае богаслужэнні.

У Расіі пастанаўленнем Народнага камісарыята ад 3 верасня 1919 года на аўторак быў перанесены святочны адпачынак для «працаўнікоў народнага харчавання і інтэрнатаў».

Зноскі
------

1. ↑  อังคาร angM khaanM **(нявызн.)**.  Thai-language.com. Архівавана з першакрыніцы 22 жніўня 2011. Праверана 31 August 2010.
2. ↑  Большая советская энциклопедия (первое издание), — М: АО «Советская энциклопедия», 1929, С. 206

| Тыдзень |
| --- |
| 
* Панядзелак
* Аўторак
* Серада
* Чацвер
* Пятніца
* Субота
* Нядзеля

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7598579-2 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шылай.
**Расціслаў Аляксеевіч Шыла́й** (23 лютага 1936, в. Раўнаполле, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар Беларусі (1985). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1988).

Біяграфія
---------

Скончыў БПІ (1960). З 1960 года працаваў у інстытуце «Брэстграмадзянпраект», з 1980 года галоўны архітэктар. З 1981 года начальнік Брэсцкага абласнога ўпраўлення па будаўніцтве і архітэктуры, з 1996 года кіраўнік персанальнай творчай майстэрні.

Творчасць
---------

Кінатэатр «Беларусь»
Асноўныя работы ў Брэсце: Брэсцкі аэравакзал (у сааўтарстве, Дзяржаўная прэмія БССР 1988), жылыя дамы па вул. Набярэжнай (1961—1963), па бульвары Касманаўтаў (1979), будынкі абласной клінічнай бальніцы, тэлевізійна-студыйнага комплексу (абедзве 1965), жылыя дамы на Партызанскім праспекце, магазін па вул. Леніна (1970-я гг.), комплекс жылых дамоў з прадпрыемствамі культурна-бытавога абслугоўвання ва Усходнім раёне па вул. Маскоўскай (1970-я гг.), будынкі музычнага вучылішча па вул. Гогаля (1973), кінатэатра «Беларусь» (1977), будынак Брэсцкага абкама КПБ (1977), жылы дом па вул. Энгельса (1985), фізкультурна-аздараўленчага комплексу (1984); рэканструкцыі гандлёвага цэнтра «Славянскі базар» (2000—2001), вытворчага прадпрыемства пад гандлёвыя рады па вул. Куйбышава (2001); бюст Т. Р. Шаўчэнкі на бульвары Шаўчэнкі (2002); Свята-Георгіеўскі храм у в. Вычулкі Брэсцкага раёна (2003).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Шылай Расціслаў Аляксеевіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
**Мбому** або **Бому** (фр. Mbomou, Bomu) — рака ў Цэнтральнай Афрыцы.

Агульныя звесткі
----------------

Даўжыня ракі Мбому — 800 кіламетраў. Плошча басейна ракі — 120 тысяч км². Носіць назву «Мбому» ў Цэнтральна-Афрыканскай Рэспубліцы, і назву «Бому» — у Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга.

Геаграфія
---------

Рака Мбому на большай частцы свайго цячэння з’яўляецца дзяржаўнай мяжой паміж Цэнтральна-Афрыканскай рэспублікай і Дэмакратычнай Рэспублікай Конга. Яе вытокі знаходзяцца на тэрыторыі Судана, у яго паўднёвым рэгіёне (Экватарыяльная правінцыя), недалёка ад мяжы з Конга. Працягласць Мбому ў Судане складае каля 60 кіламетраў.

Правымі прытокамі Мбому, з боку ЦАР, з’яўляюцца рэкі Шынка, Уара, Кере, Мбоку. Левым прытокам, з боку Конга — рака Аса. Пры зліцці Мбому ў раёне горада Камба з ракой Уэле ўтвараецца рака Убангі, адзін з найбуйнейшых прытокаў ракі Конга. Па назве ракі названы 2 правінцыі ЦАР — Мбому і Верхняя Мбому. На кангалезскім боку ракі да яе прымыкаюць 2 шырокіх прыродаахоўных рэзервата Заходняя Бому і Усходняя Бому.


| Рэкі Дэмакратычнай Рэспублікі Конга |
| --- |
| 
Арувімі · 
Інкісі · 
Касаі · 
Кванга · 
Конга · 
Ламамі · 
Луалаба · 
Луапула · 
Лубу · 
Лувуа · 
Лукая · 
Лукеніе · 
Лулонга · 
Мбому · 
Рузізі · 
Рукі · 
Санкуру · 
Семлікі · 
Убангі · 
Уэле · 
Фімі · 
Фва · 
Чылаанга · 
Эбола

 |
**Белару́скае навуко́ва-культу́рнае тавары́ства** (*БНКТ*). Існавала ў Маскве ў 1918—1919 гадах. Створана пры садзеянні Беларускага нацыянальнага камісарыята.

Мела на мэце развіццё навукі і культуры Беларусі, правядзенне культурна-асветнай работы сярод беларусаў. У таварыства ўваходзілі В. Р. Брайцаў (сакратар праўлення), Я. Л. Дыла, В. І. Качалаў, М. К. Любаўскі, У. І. Пічэта (старшыня праўлення), Ф. Ф. Турук, М. А. Янчук і іншыя. На першым публічным пасяджэнні таварыства, якое адбылося 14 ліпеня 1918 года, прысутнічала больш за 1000 чалавек, з дакладам «Асноўныя моманты гісторыі Беларусі» выступіў Любаўскі. Таварыства планавала выдаць матэрыялы і даследаванні па этнаграфіі Беларусі пад рэдакцыяй Янчука, зборнікі беларускага фальклору і нарысаў беларускай літаратуры, гісторыка-эканамічную хрэстаматыю, 46 кніг па гісторыі Беларусі, працы па эканамічных і сельскагаспадарчых ведах. Падрыхтавала да выдання ў лютым 1919 года часопіс «Белорусская жизнь», у які ўключаны творы Я. Купалы, М. Багдановіча, Ц. Гартнага, артыкул пра палітычныя кірункі ў беларускім нацыянальным руху (з дадаткам дакументаў), народныя песні з архіва В. Бадзянскага, артыкул пра вырабы са скуры і дрэва; часопіс у свет не выйшаў.

Прадстаўнікі таварыства Янчук і Брайцаў 22 сакавіка 1919 года ўдзельнічалі ў нарадзе па арганізацыі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, скліканай Наркамасветы РСФСР. Умовы грамадзянскай вайны не далі таварыству разгарнуць актыўную работу.

Зноскі
------

1. ↑  *В. У. Скалабан.* Беларускае навукова-культурнае таварыства // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 397.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* *Скалабан, В. У.* Беларускае навукова-культурнае таварыства / В. У. Скалабан // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2. — С. 356.
* *Скалабан, В.* Па ленінскаму дэкрэту // Мастацтва Беларусі. — 1984. — № 4. — С.
* *Турук, Ф.* Вместо предисловия // Любавский, М. К. Основные моменты истории Белоруссии. — М. 1918.
Аўтастоп
Аўтастоп
**Аўтастоп** (ад аўта… + англ.: stop — спыненне) — у самадзейным турызме — метад падарожжа па краіне з дапамогай безаплатнага спадарожнага аўтатранспарту.

Аўтастоп у літаратуры
---------------------

Пісьменнік Джэк Керуак прынёс аўтастопа няўмірушчасць сваёй кнігай «На дарозе» («On The Road»). Кніга Джона Стэйнбека «Гронкі гневу» («The Grapes of Wrath») распачынаецца з апісання паездкі аўтастопам. Раальд Даль напісаў апавяданне за назвай «Аўтастопшчык» («The Hitchhiker»). Міжзорны аўтастоп (пятага роду) сюжэтастваральны ў фантастычным рамане Дугласа Адамса «Даведнік аўтастопшчыка па Галактыцы» («The Hitchhiker's Guide to the Galaxy»), па якім зняты аднайменны фільм.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн. 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аўтастоп (турызм)
**Беларускае студэнцкае зямляцтва** *ў Томску*. Існавала ў 1927/28 навучальным годзе. Заснавана 20 верасня 1927 года на сходзе студэнта-беларусаў Сібірскага тэхналагічнага інстытута і Томскага ўніверсітэта. 

У склад зямляцтва ўваходзіў 31 чал. старшыня праўлення Пашкоўскі, сакратар А. Багданаў. Выпісвала беларускія газеты і часопісы. Супрацоўнічала з беларускім аддзяленнем рабфака ў Томску, вяло перапіску з Цэнтральным бюро пралетарскага студэнцтва Беларусі і Народным камісарыятам асветы БССР.

Літаратура
----------

* *Ю. Р. Васілеўскі.* Беларускае студэнцкае зямляцтва // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — С. 359. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2.
**Мверу** — горнае прэснае возера ў Афрыцы, на мяжы Замбіі і ДР Конга. 

Размешчана на вышыні 917 м над узроўнем мора на паўднёвы захад ад возера Танганьіка. Найбольшая даўжыня 110 км, шырыня 45 км, глыбіня да 27 м. Ва ўсходняй частцы ў возера ўпадае рака Луапуа. Выцякае рака Лавуа (прыток ракі Конга).

Суднаходнае. У возеры водзяцца лешч і тылапія. Апісана ў 1867 годзе Давідам Лівінгстанам.

Найбуйнейшы азёрны востраў Кілва належыць Замбіі.

Літаратура
----------

* Мверу / Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Беларускае навуковае таварыства.
**Беларускае навуковае таварыства** (БНТ) існавала з чэрвеня 1942 да канца 1943 ў Менску, было створана нямецкімі акупацыйнымі ўладамі з дапамогай некаторых беларускіх дзеячаў.

«Ганаровым прэзідэнтам» таварыства стаў генеральны камісар Беларусі В. Кубэ. У склад прэзідыума БНТ ўваходзілі І. Ермачэнка (старшыня), В. Іваноўскі, Ф. Юрда (намеснікі), Г. Касяк (вучоны сакратар), члены таварыства А. Адамовіч, П. Свірыд і інш.

БНТ мела на мэце сабраць усе навуковыя кадры, што апынуліся на акупаванай тэрыторыі, і прыцягнуць іх да працы. БНТ цікавілі магчымасці пашырэння пасяўных плошчаў бульбы, развіцця кармавой базы сельскай гаспадаркі, даследаванне і выкарыстанне запасаў торфу, водных рэсурсаў Нёмана, Заходняй Дзвіны і інш. пытанні гаспадаркі, якія нямецкія акупацыйныя ўлады мелі намер выкарыстаць у сваіх інтарэсах. Пры гэтым навуковыя працы павінны былі быць перакладзены на нямецкую мову. Быў абвешчаны «конкурс на атрыманне прэміі рэйхскамісара Остланда за лепшую навуковую работу». Аднак на працягу года кіраўнікі БНТ нічога не змаглі зрабіць. Беларускія вучоныя байкатавалі дзейнасць таварыства.

У чэрвені 1943 зноў аб'яўлена аб адкрыцці БНТ. Яго прэзідэнтам стаў В. Іваноўскі, намеснікамі — Лыноўскі і Масевіч. Усе члены таварыства назначаліся ці зацвярджаліся В. Кубэ. Пад пагрозай рэпрэсій нямецкія акупацыйныя ўлады сагналі на ўстаноўчы сход таварыства некаторых навуковых работнікаў, якіх ім удалося выявіць у Мінску. У сваіх выступленнях кіраўнік 1-га аддзела Генеральнага камісарыята Беларусі Баўэр і прэзідэнт БНТ Іваноўскі патрабавалі ад беларускіх вучоных распрацоўваць навуковыя тэмы зыходзячы з задач ваеннага часу. Пасля забойства Іваноўскага БНТ перастала існаваць у канцы 1943.

Літаратура
----------

* Токараў, М. У. Беларускае навуковае таварыства / М. У. Токараў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2. — С. 355—356.

| ⛭Беларускія грамадскія арганізацыі пад нямецкім кантролем перыяду Другой сусветнай вайны |
| --- |
| 
* Беларускае культурнае згуртаванне
* Беларускае навуковае таварыства
* Беларуская народная самапомач
* Беларуская Служба Бацькаўшчыне
* Беларускі камітэт (Польшча)
* Беларускі камітэт самапомачы
* Саюз беларускай моладзі

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Казённае.

**Казё́ннае** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці, за 34 км на паўднёвы захад ад горада Браслаў, за 5 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Відзы, у басейне ракі Дрысвята.

Плошча паверхні 0,05 км². Даўжыня 0,48 км, найбольшая шырыня 0,11 км. Даўжыня берагавой лініі 1,08 км.

На захадзе ўпадае ручай з возера Саўляжоры, на ўсходзе злучана з сеткай меліярацыйных каналаў.

Літаратура
----------

* Республика Беларусь. Витебская область. Браславский район: карта. Браслав: план, Видзы: план / Ред. И.И. Шилай.. — Минск: РУП «Белкартография», 2013. — 3 000 экз.
**Беларускае дэмакратычнае аб'яднанне** (БДА) — палітычная партыя беларусаў у Польшчы. Створана ў 1990 г. на базе Беларускага клуба (дзейнічаў з 1989 г.). Устаноўчы кангрэс БДА (10 лютага 1990 г.), Беласток, каля 100 дэлегатаў) прыняў праграму і статус, адозва да беларускай эміграцыі і БНФ «Адраджэньне». Асноўная мэта — выказванне патрабаванняў беларускага насельніцтва Польшчы і абарона яго інтарэсаў. Кіруючы орган — галоўная рада. Выдавала бюлетэнь «Беларускія навіны».

Спыніла дзейнасць.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2.