**Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі** — размешчаны па адрасе Гродна, вуліца Замкавая, 16. Адзіны музей у Рэспубліцы Беларусь, які спецыялізуецца на вывучэнні гістарычнага мінулага рэлігій і канфесій. Пры музеі працуюць навуковая бібліятэка (звыш 15 тысяч тамоў), рэстаўрацыйная майстэрня.

Гісторыя
--------

Фармальна музей пачаткова паўстаў у Полацку ў 1973 годзе паводле пастановы Бюро ЦК КПБ, але першыя гады існаваў амаль выключна на паперы. Хутка было вырашана перавесці музей у больш значны ў адміністрацыйны плане горад, таму ў 1975-77 гадах калектыў фактычна чакаў пераносу музея ў Гродна. Магчыма, перанос быў звязаны таксама з патрэбай атэістычнай прапаганды на Гродзеншчыне, якая заставалася рэгіёнам з найбольшай колькасцю веруючага насельніцтва.

У Гродне ён быў заснаваны 7 ліпеня 1977 як *Рэспубліканскі музей атэізму і гісторыі рэлігіі*, адкрыты для наведвальнікаў 15 студзеня 1985. З 13 верасня 1989 пачаў называцца *Беларускім дзяржаўным музеем гісторыі рэлігіі*, а з 12 жніўня 2005 атрымаў сучасную назву сучасную назву.

Першым дырэктарам музея быў прызначаны ідэйны атэіст і вядомы беларускі пісьменнік Аляксей Карпюк. Супрацоўнікам ён запомніўся як актыўны збіральнік спадчыны, які арганізоўваў паездкі па экспанаты ў самыя аддаленыя мясціны Гродзенскай вобласці. Супрацоўнікі музея імкнуліся таксама збіраць матэрыялы з усёй тэрыторыі Беларусі, каб найбольш поўна паказаць разнастайнасць рэлігійнай культуры.

Першая экспазіцыя размяшчалася ў архітэктурным ансамблі былога жаночага манастыра Раства Багародзіцы. Пасля таго, як у 1992 комплекс быў вернуты вернікам, музей атрымаў двухпавярховы комплекс былога палаца Храптовічаў. Ён быў зусім не прыстасаваны пад патрэбы музея і патрабаваў доўгага рамонту. У 2009 былі завершаны рамонтна-рэстаўрацыйныя работы ў будынку музея, адкрыта стацыянарная выстаўка «*Эпоха. Час. Будынак*», дзве выставачныя залы (плошчай 83,9 кв. м. і 51,3 кв. м.), канцэртная зала на 90 месцаў. У снежні 2010 адчынілі свае дзверы для наведвальнікаў шэсць залаў экспазіцыі «*Рэлігія і культура ў Беларусі*». У межах рэстаўрацыі будынка былога палаца над брамай змясцілі выяву герба Гродна *—* аленя святога Губерта.

У 1979 годзе да музея ў якасці філіі была далучана Каложская царква. Супрацоўнікі музея спрыялі даследаванням стану храма, яго захаванасці. У канцы 1980-х гадоў дырэктар Аляксей Карпюк сустракаўся з мітрапалітам Мінскім і Слуцкім Філарэтам і спрыяў перадачы будынка Каложы праваслаўнай царкве.

Экспазіцыі. Дзейнасць музея
---------------------------

Паводле стану на 2023 год музейная экспазіцыя складаецца з 18 залаў: 5 залаў – экспазіцыя «Эпоха. Час. Будынак», 12 залаў – экспазіцыя «Рэлігія і культура Беларусі», 1 зала – экспазіцыя «Пасля Катастрофы. З гісторыі гродзенскіх яўрэяў»).

Музеем падрыхтаваны шматлікія выстаўкі ў музеях вобласці і рэспублікі, найбольш адметнымі сталі: «*Повязь часоў — беларускі ручнік*», «*Барока ў Беларусі*», «*Гарадская культура*», «*Нам засталася спадчына*», «*Традыцыі продкаў: беларускі народны касцюм*», «*Біблія — кніга кніг*», «*Свет сакральнага мастацтва*», «*Вобраз Маці Божай у іканапісе*», «*Смерцю смерць перамогшы*», «*Святыя і падзвіжнікі хрысціянскай царквы*», «*Паміж небам і зямлёй*».

У 2010 у залах музея арганізаваны выстаўкі «*Спявай Госпаду, уся зямля*» (да фестывалю царкоўных спеваў), «*Вялікдзень — святаў свята*», на якой была прадстаўлена калекцыя з 259 вялікодных яек заходнееўрапейскай, беларускай і расійскай вытворчасці, «*У Гродне іх можна сустрэць найчасцей*» (вобраз анёла ў творах гродзенскіх мастакоў), а таксама выстаўка прысвечанай фестывалю нацыянальных культур. Да Міжнароднага дня музеяў упершыню была падрыхтавана канцэртна-тэатралізаваная праграма «*Дзень і ноч у музеі*».

Хамаіл — малітоўнік беларускіх татар. 1850—1900
Аснову навукова-асветніцкай дзейнасці музея складаюць экскурсіі па экспазіцыях і выставах музея, лекторыі, лекцыі і кансультацыі для выхавацеляў дзіцячых садкоў і настаўнікаў сярэдніх школ, спецыялізаваныя заняткі з рознымі ўзроставымі групамі. Супрацоўнікі музея таксама праводзяць музейныя заняткі з інтэрактыўным блокам у дзіцячых садках, урокі-экскурсіі, музейныя ўрокі, тэматычны заняткі, тэматычныя экскурсы па горадзе для дзяцей і дарослых, праграмы для дашкольнікаў «*Падарожжа ў мінулае Белай Русі*» і «*Апавяданні старога куфра*», а таксама цыкл урокаў-экскурсій «*Мураваныя харалы Гродна*» (помнікі культавай архітэктуры), які стаў лагічным працягам праграмы «Гродназнаўства», і тэматычны экскурс «*Музыка, якая застыла ў камені*», распрацаваны для атрымання дадатковых паглыбленых ведаў.

Музей аказвае метадычную дапамогу ў пытаннях гісторыі рэлігіі дзяржаўным і грамадскім музеям Гродзенскай вобласці, студэнтам вышэйшых навучальных устаноў і вучням сярэдніх агульнаадукацыйных школ, прымае на экспертную камісію кнігі і помнікі мастацтва.

Час працы
---------

Музей працуе кожны дзень, акрамя панядзелка, з 10.00 да 18.00 (каса да 17.00).

Зноскі
------

1. ↑  Джумантаева Т. А. «Полацкаму музею-запаведнику - 50» // Музей і культурная спадчына: гісторыя, сучаснасць, погляд у будучыню. Зборнік матэрыялаў міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі Мінск, 27–28 чэрвеня 2017 г. / рэдкал.: А. А. Гужалоўскі [і інш.]. – Мінск : БДУ, 2017. – С. 84–85 – 298 с.
2. ↑  *Гужалоўскі А. А.* Гісторыя музейнай справы Беларусі. — Мінск: БДУ, 2012. — С. 237–239. — 303 с.
3. ↑  Pawet: № 01 (944) **(нявызн.)**. *pawet.net*. Праверана 19 кастрычніка 2023.
4. ↑  31 год таму памёр Аляксей Карпюк: 9 фактаў пра знакамітага гродзенца  (бел.). *Hrodna.life* (19 кастрычніка 2023). Праверана 19 кастрычніка 2023.
5. ↑  Ціхаміраў А. У. «Прадметы з Гомеля і Гомельскай вобласці ў фондах Гродзенскага дзяржаўнага музея гісторыі рэлігіі» // Беларусь у гістарычнай рэтраспектыве XIX–XXI стагоддзяў: этнакультурныя і нацыянальна-дзяржаўныя працэсы. Матэрыялы Рэспубліканскай навуковай канферэнцыі / рэдкалегія: А. Р. Яшчанка (гал. рэд.) [і інш.]; Гомель: ГДУ імя Ф. Скарыны, 2021. С. 206 – 243 с.
6. ↑  Музей истории религии в Гродно **(нявызн.)**. *museums.by*. Праверана 19 кастрычніка 2023.
7. ↑  Коложа: в прошлое на полтора века(нявызн.). *harodnia.com*. Праверана 19 кастрычніка 2023.
8. ↑  Хто такі Аляксей Карпюк і чаму пра яго памятаюць гродзенцы  (бел.). *Hrodna.life* (19 кастрычніка 2023). Праверана 19 кастрычніка 2023.
9. ↑  Экспазіцыі – muzej.by(нявызн.). Праверана 19 кастрычніка 2023.

Літаратура
----------

* Беларускі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі / / Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. – Мн. 1993. – Т. 1. – С. 428.
* Аляксееў Ю. Адзіны на Беларусі / / Чырвоная змена. – 1997. – 1 ліп.
* Берест В. Новый музей / / Гродненская правда. – 1985. – 23 янв.
* Вараб'ёва Т.Л. Стварэнне музейнай экспазіцыі ў гістарычных будынках (з вопыту будаўніцтва экспазіцыі «Эпоха, час, будынак» у БДМГР) / / Краязнаўчыя запіскі. – Гродна, 1997. – Вып. 4. – С. 11–15.
* Засельская Л. Древние стены заговорили / / Гродненская правда. – 1985. – 15 авг.
* Карпюк А. Марат Я. Ёсць у горадзе музей / / ЛіМ. – 1978. – 18 жн.
* Кушнер В. Свет правды / / Советская Белоруссия. – 1985. – 6 янв.
* Ляшчонак Н. Заўтра заўсёды позна / / Спадчына. – 1999. – № 4. – С. 66–84.
* Новік В. Ведаць і шанаваць сваё мінулае / / Гродзенская праўда. – 1995. – 18 мая.
* Трусаў I. Запрашае новы музей / / ЛіМ. – 1986. – 22 сак.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі на Вікісховішчы |

* Афіцыйны сайт музея

| ⛭Славутасці Гродна |
| --- |
| Раёны і кварталы | 
* Гарадніца
* Занёманскае прадмесце
* Каложа
* Новы свет
* Стары горад

 |
| Вуліцы, плошчы і бульвары | 
* ✰ Вялікая Траецкая
* ✰ Замкавая
* Кірава
* ✰ Маркса
* ✰ Савецкая вуліца
* Савецкая плошча
* Элізы Ажэшка

 |
| Палацы і жылыя дамы, сядзібы | 
* ✯ Стары замак
	+ Замак Вітаўта
	+ Гарадзенская вежа
* Новы замак
* Палац Храптовічаў
* Палац Сапегаў (Баторыеўка)
* Дом майстра
* Панямонь
* Станіславова
* Дом купца Мураўёва
* Палац віцэ-адміністратара
* Палац Максімовіча
* Дом масонаў
* Дом урача Тальгейма
* Дом урача
* Дом віцэ-адміністратара
* Даходны дом

 |
| Грамадскія будынкі і збудаванні | 
* Крывая афіцына
* Лямус на Гарадніцы
* Лямус брыгіцкага кляштара
* Воданапорныя вежы
* Вежа пажарнага дэпо
* Тэатр Тызенгаўза
* Будынак пазямельнага банка
* Будынак рэальнага вучылішча

 |
| Музеі | 
* Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей
* Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі
* Аптэка езуітаў
* Дом-музей Элізы Ажэшкі
* Музей Максіма Багдановіча

 |
| Манастыры, саборы і храмы | 
* ✰ Каложская царква
* Касцёл Маці Божай Анёльскай і кляштар францысканцаў
* Касцёл Адшукання Святога Крыжа
* Кафедральны касцёл Святога Францішка Ксаверыя
* ✯ Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак
* Лютэранская кірха
* Гродзенская Раства-Багародзіцкая царква і манастыр
* Пакроўскі кафедральны сабор
* Свята-Уладзімірская царква

 |