**Вацлаў з Шамотул**, **Шаматульчык, Шаматульскі** (польск.: Wacław z Szamotuł, 1526 ці 1529, Шаматулы — 1567 ці 1568, Вільня) — польскі паэт, кампазітар, прадстаўнік усходнееўрапейскага Адраджэння.

Біяграфія
---------

Шаматулы — гэта невялікае мястэчка непадалёк ад Познані. Навучаўся ў Акадэміі Любранскага  (англ.) (бел. ў Познані і ў кракаўскім Ягелонскім універсітэце. Вацлаў быў вучнем вядомага польскага тэарэтыка, педагога і кампазітара Себасцьяна з Фельштына  (руск.) (бел.. Наогул, Шаматульскі быў вядомы як сапраўдны чалавекам эпохі Адраджэння, бо ведаў таксама такія разнастайныя навукі, як права, матэматыку і філасофію — у прыватнасці арыстоцелеву. Акрамя таго, што Вацлаў складаў музыку, ён праславіўся яшчэ і як паэт і спявак.

Талент і шматбаковасць Вацлава дазволілі яму ўжо ў досыць юным узросце — у 1547 ці 1548 годзе — стаць прыдворным спеваком і кампазітарам караля Жыгімонта Аўгуста. Тым не менш, ён не быў абавязаны навучаць маладых спевакоў, верагодна, з-за цяжкасцяў з голасам. У 1555 Вацлаў пакідае Кракаў, атрымаўшы званне «каралеўскага кампазітара».

З 1555 г. працаваў у Радзівіла Чорнага.

Але геніяльная адоранасць майстра не змагла рэалізавацца ў поўнай меры. Яго бліскучая творчая дзейнасць не працягвалася доўга — ён памёр зусім маладым.

Творчасць
---------

Адзін з самых знакамітых польскіх кампазітараў эпохі Адраджэння. Нягледзячы на кароткае жыццё, Вацлаў з Шамотул па праву лічыцца першым з польскіх кампазітараў, хто атрымаў шырокае прызнанне не толькі на радзіме, але і за мяжой. У яго творах, як свецкіх, так і духоўных, адзначаюць лірычную накіраванасць зместу і тонкасць каларыту. Вацлава адрознівала высокае поліфанічнае майстэрства, а мелодыка яго твораў была блізкая народна-песеннаму складу.

Сярод твораў Вацлава з Шамотул вылучаюцца матэты, напісаныя з шырокім выкарыстаннем імітацыйнай тэхнікі, яны адрозніваюцца тонкім пачуццём гарманічнага стылю, насычаны жывым, эмацыйным зместам, тыповым для свецкай лірыкі гуманістаў. Вацлаў з Шамотул пісаў галоўным чынам на лацінскія тэксты; у перыяд блізкасці кальвіністам — на польскія. Большасць твораў Вацлава з Шамотул была напісана для хору a capella.

Яго матэты «In te Domine speravi» і «Ego sum pastor bonus» былі першымі польскімі музычнымі кампазіцыямі, апублікаванымі за мяжой.

### Творы

Матэты лацінскія:

* *In te Domine speravi*, апублікаваны ў Нюрнбергу (1554) — першы твор польскага кампазітара, выданы за мяжой Польшчы
* *Ego sum pastor bonus*, апублікаваны ў Нюрнбергу (1564)
* *Nunc scio vere* — захаваўся ў рукапісе арганнай транскрыпцыі ў т. зв. табулатуры «Замак»  (польск.) (бел. каля 1590

Песні польскія (верагодна, усе 1550):

* *Christe, qui lux es et dies, па-польску* (*Хрысце, дню нашай светласці*, словы Мікалай Рэй)
* *Modlitwa, gdy dziatki spać idą* (*Малітва, калі дзеці спаць ідуць*, вечаровая песня, словы Анджэй Тшэцескі  (польск.) (бел.)
* *Pieśń o narodzeniu Pańskim* (*Песня пра нараджэнне божае…*, словы Якуб з Ільжы польск.: Jakub z Iłży?)
* *Powszednia spowiedź* (*Апошняя споведзь (Ах, мой нябесны Пане)*, словы Анджэй Тшэцескі)

псалмы ў польскім перакладзе:

* *Błogosławiony człowiek* (*Дабраславёны чалавек*, *Псалом 1.* у перакладзе Анджэя Тшэцескага)
* *I któż będzie przemieszkiwał* (*Domine, quis habitabit*, *Псалом 14.* у перакладзе Анджэя Тшэцескага)
* *Nakłoń, Panie, ku mnie ucho Twoje* (*Inclina, Domine, aurem Tuam*, *Psalm 86. (85.)* у перакладзе Мікалая Рэя)
* *Alleluia, chwalcie Pana* (*Laudate Dominum omnes gentes*, *Псалом 117. (116.)* у перакладзе Мікалая Рэя?)

Ён таксама з’яўляецца аўтарам наступных твораў: *Dekalog mniejszy*, *Dekalog więtszy*, *Pieśń a prośba człowieka krześcijańskiego*.

Акрамя таго, вядома, што ён склаў 8-галосныя *Mszę*, *Lamentacje i pasję* і шэраг іншых твораў на лацінскай мове.

Творчая спадчына
----------------

Ён памёр рана, і толькі нешматлікія з яго прац захаваліся. Па словах Шымана Старавольскага, які напісаў першую кароткую біяграфію Вацлава, «калі б бог дазволіў пражыць яму даўжэй, палякі не мелі б патрэбы зайздросціць італьянцам іх Палестрына, П'етра Лапі  (італ.) (бел. і Віадана  (руск.) (бел.».

Музычныя творы Вацлава з Шамотул былі выдадзеныя пры яго жыцця ў Кракаве, Нюрнбергу і Кёнігсбергу. Большасць з іх згублена. Захаваліся і былі перавыдадзеныя 4-галосныя матэты, 7 4-галосных песень, 4- і 6-галосныя службы. З яго паэтычных твораў захаваліся 3 лацінскіх вершы.

Сувязь з беларускай культурай
-----------------------------

Блізка далучаўся да беларускай культуры.

Некаторыя яго мелодыі выдадзены ў Брэсце ў 1558 г. яго твор «Змяркаецца» ў свой час выконваў хор хлопчыкаў Сярэдняй спецыяльнай музычнай школы пры Беларускай кансерваторыі ў Мінску (цяпер Рэспубліканскі вучэбны комплекс гімназія-каледж пры Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  ВАЦЛАЎ з Шамотул

Літаратура
----------

* Ливанова, Т. История западноевропейской музыки до 1789 года (Эпоха Возрождения): Учебник
* Сhybiński A. Wacław z Szamotuł. «KM», 1948, t. XXIII;
* Jachimecki Z. Wpływy włoskie w muzyce polskiej, cz 1, Kr. 1911; Opieński H. La musique polonaise, P. 1918 (приложения);
* Jachimecki Z. Muzyka polska w rozwoju historycznym, t. 1, Kr. 1948;
* Szweykowscy A. i Z. Wacław z Szamotuł — renesansowy muzyk i poeta, «Muzyka», 1964, No 1-2.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Вацлаў з Шамотул на Вікісховішчы |