recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Крэпасць Гагрон** — фартыфікацыйнае збудаванне ў штаце Раджастхан, Індыя. Разам з іншымі крэпасцямі Раджастхана ўключана ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Крэпасць была заснавана ў 1195 г. у лясістай горнай мясцовасці. З двух бакоў акружана рэкамі. У мінулым выконвала функцыі рэзідэнцыі мясцовага манарха. У старажытных пісьмовых крыніцах узгадваецца як горад. 

У нашы дні з'яўляецца турыстычнай славутасцю Раджастхана.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Крэпасць Гагрон
* Gagaron Fort of Rajasthan also listed by UNESCO
* Hill Forts of Rajasthan Gagron Fort Архівавана 4 сакавіка 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n2009210207 · VIAF: 144485371 |

1. 1 2
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ліпі.

**Фра Філіпа Ліпі** (італ. Fra Filippo Lippi, 1406-1469) — фларэнційскі жывапісец, адзін з найслынных майстроў ранняга італьянскага Адраджэння.

Біяграфія
---------

Філіпа Ліпі (па бацьку — Філіпа ды Тамаза) нарадзіўся ў Фларэнцыі, як мяркуюць, 8 кастрычніка 1406 года, у сям’і беднага мясніка. У раннім дзяцінстве страціў бацькоў і застаўся на апецы цёткі, ад якой некаторы час быў узяты на выхаванне, з літасці, браціяй манастыра дэль-Кармінэ, дзе ў 15 гадоў прыняў зарок манаства («фра» — скарачэнне ад італ. Frate, г.зн. брат). Як мастак развіўся пад уплывам Мазаліна і Мазача; на яго мастацкую адукацыю таксама паўплываў Фра Анджэліка Ф’езольскі.

Кінуўшы ў 1431 манастырскае жыццё, Ліпі працягваў, аднак, насіць манаскую вопратку. Старадаўнія біёграфы распавядаюць, быццам ён быў захоплены ў Анкона берберыйскімі піратамі, вывезены імі ў Афрыку і правёў там некалькі гадоў у рабстве. І быццам Ліпі так уразіў гаспадара сваім мастацтвам, што той адпусціў яго на волю. Аднак гэта паданне не пацвярджаецца дакументамі.

Ф. Ліпі. Мадонна на троне.
Але не падлягае сумневу іншы эпізод у жыцці Ліпі — выкраданне ім у 1456 г. з жаночага манастыра ў Прата маладой манашкі Лукрэцыі Буці і жаніцьба на ёй, з прычыны якой яму прыйшлося выпрабаваць шмат непрыемнасцяў і трывог, пакуль папа, па хадайніцтве Козіма Медычы, не вызваліў мужа і жонку ад манаскага зароку і не прызнаў іх шлюб законным. Аднак і пасля таго, нягледзячы на ​​сваю гучную вядомасць, Ліпі не ведаў спакою і па прычыне свайго бязладнага жыцця і марнатраўнасці быў пераследуем крэдыторамі.

Працаваў пераважна ў Фларэнцыі, некаторы час у Падуі (1434), у Прата (1453-65) і нарэшце ў Спалета, дзе і памёр 9 кастрычніка 1469 г.

Быў настаўнікам Сандра Бацічэлі.

Галерэя
-------

* Мадонна з двума анёламіМадонна з двума анёламі
* Дабравешчанне. 1450. Старая пінакатэка. МюнхенДабравешчанне. 1450. Старая пінакатэка. Мюнхен

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  RKDartists<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Філіпа Ліпі
* Фра Філіпа Ліпі на artcyclopedia.com
* Фра Філіпа Ліпі (1406—1469) на style-epohi.ru

Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Notable Names Database · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90263894 · BNC: a10584602 · BNE: XX991247 · BNF: 12135152z · CiNii: DA05643813 · CONOR: 152990307 · GND: 118728539 · ICCU: RAVV025560 · ISNI: 0000 0001 0815 407X · LCCN: n81080566 · LNB: 000194529 · NDL: 00470558 · NKC: xx0011779 · NLA: 35815860 · NLP: A12067167 · NSK: 000731441 · NTA: 070676895 · NUKAT: n00026094 · LIBRIS: 244950 · SUDOC: 029803454 · VIAF: 88683746 · ULAN: 500019158 |

 |
Крэнеляж
Крэнеляж вежы
**Крэнеляж** (фр.: crénelage ад *créneau* — «выманне», «зарубка»; англ.: battlement, crenellation; ісп.: crestería; польск.: krenelaż; шведск.: Krenelering) — у архітэктуры абарончых збудаванняў (замкаў, фартоў, крэпасцяў) зубчастае завяршэнне сцяны, дапоўненае парапетам з баявым ходам з унутранага боку. Зубцы кренеляжу называюцца мерлонамі (фр.: merlon), а прасветы — крэнелямі (фр.: crenel, carnel); спалучэнне зубцоў-мерлонаў і прасветаў-крэнеляў фармуюць крэнеляж. Прысутнічае на абарончых сценах (па сценах, варотах) і ў крапасных вежах  (укр.) (бел.. Сустракаецца на еўрапейскіх, азіяцкіх, афрыканскіх, амерыканскіх збудаваннях. Таксама — **бланкі** (ад польск.: blanki).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Balestracci, D. (1989). I materiali da costruzione nel castello medievale. Balestracci, D. (1989). "I materiali da costruzione nel castello medievale". *Archeologia Medievale* (XVI): 227–242.
* Coulson, C. (1982). Hierarchism in Conventual Crenellation. Coulson, C. (1982). "Hierarchism in Conventual Crenellation". *Medieval Archaeology* **26**: 69–100.
* Davis, Philip (2006–2007). English Licences to Crenellate: 1199-1567 (PDF). Davis, Philip (2006–2007). "English Licences to Crenellate: 1199-1567" (PDF). *The Castle Studies Group Journal* **20**: 226–245. .
* Goodall, John  (англ.) (бел. (2011). *The English Castle*. London: Yale Books. Goodall, John (2011). *The English Castle*. London: Yale Books. ISBN 978-0-300-11058-6. .
* Luisi, R. (1996). *Scudi di pietra, I castelli e l’arte della guerra tra Medioevo e Rinascimento*. Luisi, R. (1996). *Scudi di pietra, I castelli e l’arte della guerra tra Medioevo e Rinascimento*. Bari.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Крэнеляж на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778017252 |
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Мелкае.

**Ме́лкае** — возера ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці, за 26 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Бешанковічы, каля вёскі Замялочча, у басейне ракі Заходняя Дзвіна.

Плошча паверхні 0,39 км². Даўжыня 1,38 км, найбольшая шырыня 0,57 км. Найбольшая глыбіня 2,6 м, сярэдняя — 2,0 м. Даўжыня берагавой лініі 3,95 км. Аб’ём вады ў возеры 0,77 млн м³. Плошча вадазбору 14,1 км².

Катлавіна возера рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 2—5 м, спадзістыя, разараныя, на паўночным захадзе пад хмызняком. Заходнія схілы стромкія, вышынёй 10—12 м. Берагі сплавінныя (шырыня сплавіны да 30 м), параслі хмызняком. Дно плоскае, сапрапелістае. Уздоўж паўднёва-ўсходніх і паўночна-заходніх берагоў дно высцілаюць пяскі і апясчаненыя адклады. Возера эўтрофнае. Па ўсёй плошчы зарастае падводнай расліннасцю. Упадаюць 4 ручаі, выцякае ручай у возера Доўгае.

Зноскі
------

1. ↑  Ліст карты N-35-36. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г. Архівавана 2 мая 2013.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Т. 3. — С. 336. — 599 с. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» Архівавана 17 мая 2017.
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» Архівавана 6 сакавіка 2016.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Забалацце.

**За́балацце** (трансліт.: *Zabalaccie*, руск.: Заболотье) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Мухавецкага сельсавета. Размешчана за 15 км на паўднёвы ўсход ад Брэста, 9 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Паўднёвы, на аўтадарозе Малыя Радванічы—Брэст, на захадзе меліярацыйныя каналы.

У складзе дзяржаўнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Племзавод „Мухавец"» (цэнтр — пас. Мухавец).

Гісторыя
--------

У пісьмовых крыніцах XVI стагоддзя згадваецца ў Берасцейскім павеце і ваяводстве Вялікага Княства Літоўскага. Пад 1589 годам упамінаецца ў сувязі з «наездамі на сяло».

Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай, з 1797 года — у Літоўскай, з 1801 года — у Гродзенскай губернях. У 1870 годзе вёска адносілася да Забалацкай сельскай грамады.

У пачатку 20 стагоддзя вёска ў Камянец-Жыровіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. У 1905 годзе непадалёку ад вёскі размяшчаўся фальварак. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Камянец-Жыровіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну ў Забалацці дзейнічала падпольная антыфашысцкая ячэйка. Вясковая моладзь на чале з У. І. Стэльмашук сабрала для партызан шмат зброі, у т.л. 5 аўтаматаў, 4 ручныя кулямёты, 30 вінтовак. За годы вайны загінулі 20 вяскоўцаў.

Насельніцтва
------------

* 165 рэвізскіх душ (1870)
* 381 жыхар (1905)
* 15 двароў, 109 жыхароў (30.9.1921)
* 225 жыхароў (1959)
* 244 жыхары (1970)
* 17 двароў, 172 жыхары (2005)

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Забалацце (Брэсцкі раён)

| ⛭**Мухавецкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Мухавец |  |
| Вёскі | Ваўкі ·  Вулька Застаўская ·  Гулі ·  Забалацце ·  Закій ·  Заслучна ·  Камяніца Жыравецкая ·  Лазы ·  Літвіны ·  Падлессе Камянецкае ·  Падлессе Радваніцкае ·  Сямісосны ·  Херма |
**Джэміла** (араб. جيميلة‎‎, лац.: Cuicul) — старажытны рымскі горад, руіны якога размешчаны ў сучасным Алжыры. З 1982 года ўваходзіць у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. 

Джэміла знаходзіцца на вышыні 900 м у вілаеце Сеціф. Паселішча размешчана на горным хрыбце паміж двума вадзі. Сваім дабрабытам у антычную эпоху горад быў абавязаны сельскай гаспадарцы, бо Алжыр дзякуючы больш вільготнаму клімату лічыўся «жытніцай» Рыма.

У нашы дні захаваліся форум, храм, хрысціянскія базілікі, трыумфальная арка і жылыя дамы. Горад лічыцца ўзорам рымскай планіроўкі горадабудаўніцтва, прыстасаванай да горнай мясцовасці. У Джэміле былі тэрмальныя лазні, капітолій і тэатр. Храм, прысвечаны імператару Септымію Северу (193-211) і яго жонцы Юліі Домне, захаваўся ў добрым стане. Сынам Септымія Севера быў імператар Каракала (211-217), пры якім была пабудавана трыумфальная арка.

Магчыма, горад быў заснаваны ў час кароткага праўлення імператара Нервы паміж 96 і 98 гадамі. Пазней ён быў заваяваны вандаламі. У 533 годзе яго адваявалі візантыйцы, але неўзабаве ён быў пакінуты.

Першыя раскопкі пачаліся ў 1909 годзе. Археалагічным каштоўнасцям сёння пагражаюць пясчаныя буры і крадзеж каменя навакольным насельніцтвам на пабудову жылля.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Джэміла**

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Алжыры |
| --- |
|  | 
Касба у горадзе Алжыр | Крэпасць у Бені-Хамад | Джэміла | Даліна Мзаб | Плато Тасілін-Аджэр | Тымгад | Тыпаса
 |  |
**Святлана Васільеўна Тарабарава** (укр.: Світлана Василівна Тарабарова; нар. 26 ліпеня 1990, Херсон, Украінская ССР) — украінская спявачка, кампазітар і аўтар песень, музычны прадзюсар, актрыса, уладальніца Нацыянальнай музычнай прэміі «Песня года 2014», намінант нацыянальных музычных прэмій. Былая салістка поп-гурта Real O.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Херсоне. Бацька працаваў на заводзе, маці была выхавальнікам у садочку. У дзяцінстве мела мару стаць кіроўцам, але цяга да музыкі ўсё ж перамагла, таму, скончыўшы школу, Святлана пераехала ў Кіеў вучыцца ў Кіеўскую муніцыпальную акадэмію эстрадных і цыркавых мастацтваў. З 13 гадоў Тарабарава выступала ў танцавальным калектыве «Аазіс».

Асабістае жыццё
---------------

Муж — Аляксей Бондар. Пазнаёміліся ў 2011 годзе ў Адэсе на Дзерыбасаўскай, праз 5 гадоў у кастрычніку выйшла за яго замуж.

9 верасня 2018 нарадзіла сына, якога назвала Іван.

23 верасня 2020 года нарадзіла дачку Марыю.

Кар’ера
-------

У 2008 годзе стала ўдзельніцай «Фабрыкі зорак» пад псеўданімам Аліса Тарабарава, дзе стала адной з самых яркіх і таленавітых удзельнікаў праекта. Святлана стала адной з улюбёнак Наталлі Магілёўскай, бо менавіта яна аддала дзяўчыне свой танцавальны сольны нумар, калі Аліса пасля аперацыі прапусціла адзін канцэрт.

Заняўшы на праекце другое месца, Тарабарава стала ўдзельніцай новага жаночага гурта Real O, у якім прабыла чатыры гады.

У 2012 годзе Тарабарава пачала сольную кар’еру, адмовіўшыся ад псеўданіма Аліса на карысць сапраўднага імя.

У 2016 годзе прымала ўдзел у паўфінале нацыянальнага адбору песеннага конкурсу «Еўрабачанне 2016».

Дыскаграфія
-----------

### У складзе гурта Real O

* Платье (2010)

### Сольна

* Мир всем (2014)
* Вірю. Знаю (2015)
* 23:25 (2018)

Зноскі
------

1. ↑  Официальный сайт Тарабаровой **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 2 красавіка 2015. Праверана 29 лістапада 2015.
2. ↑  Gaganews: Тарабарова **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 2 красавіка 2015. Праверана 29 лістапада 2015.
3. ↑  Тарабарова стала матерью **(нявызн.)**. Праверана 11 верасня 2018.
4. ↑  tochka.net: Аліса Тарабарова
5. ↑  Биография Алисы Тарабаровой **(нявызн.)**.
6. ↑  viva.ua: Світлана Тарабарова про колишній роман з сином Шуфрича

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
**Крэпасць Святога Антонія**, або **крэпасць Сан-Анто́н** (ісп.: Castillo de San Antón, галіс.: Castelo de Santo Antón) — крэпасць XVI стагоддзя ў горадзе Ла-Карунья ў Галісіі (Іспанія), размешчаная на маленькім востраве  (ісп.) (бел. пасярод заліва Ла-Каруньі.

Гісторыя
--------

План крэпасці. Антоніа Лопес Сапенья. 1776 
У адпаведнасці з надпісам на сцяне крэпасці, яе будаўніцтва пачалося ў 1587 годзе. Крэпасць павінна была абараняць горад ад нападаў з мора. Раней на гэтым месцы стаяла невялікая капліца ў гонар Святога Антонія.

Унутраны двор крэпасці
Падчас атакі брытанцаў у складзе Англійскай армады  (ісп.) (бел. якая адбылася ў 1589, замак зрабіў вялікі ўклад у абарону горада, нягледзячы на тое, што быў яшчэ недабудаваны. Пасля завяршэння нападу, будаўніцтва працягвалася да поўнага завяршэння работ у 1590. З XVIII стагоддзя крэпасць стала турмой, гэтую функцыю яна выконвала да перадачы яе гарадскому савету Каруньі  (ісп.) (бел. ў 1960.

Музей
-----

Цяпер у крэпасці з моманту заснавання ў кастрычніку 1968 года размяшчаецца музей археелогіі і гісторыі горада  (галіс.) (бел.. У былых памяшканнях гарнізона выстаўлены рэчы, знойдзеныя ў выніку археалагічных раскопак Галісіі. Асабліва вылучаецца калекцыя ювелірных упрыгожванняў часоў бронзавага веку.

У Доме Губернатара паказана гісторыя Ла-Каруньі праз самыя яскравыя падзеі: адпраўленне Непераможнай армады і наступная ўварванне Фрэнсіса Дрэйка ў 1589 годзе, подзвіг Марыі Піты  (ісп.) (бел. бітва пры Элвіньі  (ісп.) (бел. 16 студзеня 1809, у якой загінуў брытанскі генерал сэр Джон Мур  (руск.) (бел.. На тэрыторыі крэпасці знаходзіцца капліца Дзевы Марыі Разарыа (Virgen del Rosario) і рызніца пры ёй.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Крэпасць Святога Антонія
* Крепость святого Антония (Castillo de San Antón)
**Крэпасць Белаградчык** (балг.: Белоградчишска крепост), таксама вядомая як **Калета** (балг.: kaleto), ад турэцк.: kale — «крэпасць» — старажытная крэпасць, размешчаная на паўночным схіле Балканскіх гор у Балгарыі на паўночным захадзе ад горада Белаградчык  (руск.) (бел.; галоўная культурная і гістарычная каштоўнасць Белаградчыка разам са скаламі. З'яўляецца адной з тых крэпасцяў Балгарыі, якія добра захаваліся да нашых дзён, і помнікам культуры Балгарыі.

Таўшчыня муроў крэпасці складае 2 м каля асновы, вышыня — 12 м. Тры асобна ўмацаваныя часткі злучаны адна з другой пасрэдствам брам. Плошча крэпасці — 10210 м². Пазней крэпасць была рэканструявана і цяпер належыць кіраўніцтву гістарычнага музея.

Гісторыя
--------

Крэпасць была закладзена і пабудавана яшчэ ў часы Рымскай імперыі. Скалы, якія там знаходзіліся, былі добрай натуральнай абаронай, таму муры былі пабудаваны ў асноўным на паўночным захадзе і паўднёвым усходзе. Вышыня крэпасці дасягала ў асобных месцах 70 м. Сама крэпасць была толькі назіральным пунктам, а не абарончым збудаваннем. У XIV стагоддзі цар Іван Срацімір пашырыў крэпасць, дабудаваўшы некалькі вежаў і муроў перад масівамі скал. Падчас яго праўлення Белаградчык стала важнейшай цытадэллю Балгарыі, саступаючы па памерам і важнасці толькі крэпасці Баба Віда ў горадзе Відзін, балгарскай сталіцы тых часоў.

У 1396 годзе туркі захапілі крэпасць і не толькі адбудавалі яе нанава, але і ўзмацнілі гарнізон для падаўлення паўстанняў. У пачатку XIX стагоддзя крэпасць зноў перабудавалі, дадаўшы некалькі турэцкіх і еўрапейскіх архітэктурных элементаў і запрасіўшы для рэканструкцыі французскіх і італьянскіх іжынераў. У 1850 годзе крэпасць сыграла важную роль у падаўленні антытурэцкага паўстання ў Балгарыі, а апошні раз выкарыстоўвалася ў 1885 годзе падчас сербска-балгарскай вайны. Сёння Белаградчык з'яўляецца музеем-крэпасцю.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
* ПланПлан

Зноскі
------

1. ↑  Beogradchik Attractions **(нявызн.)**.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Крэпасць Белаградчык на Вікісховішчы |

* Інфармацыйны сайт Белаградчыка Архівавана 14 верасня 2017.  (балг.)
* Віртуальны тур па крэпасці Белаградчык Архівавана 11 чэрвеня 2020.  (англ.)
* Belogradchik Fortress(недаступная спасылка)  (англ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Салодкая.
**Святлана Аляксандраўна Салодкая** (нар. 7 снежня 1958, в. Дудзічы, Дзятлаўскі раён, Гродзенская вобласць, БССР, СССР) — беларуская спявачка (лірычнае сапрана). Заслужаная артыстка Беларусі (1990). Жонка У. І. Салодкага. Лаўрэат міжнароднага фестывалю ў Паўночнай Карэі (г. Пхеньян, 1992).

Гісторыя
--------

Скончыла ў 1978 годзе Баранавіцкае музычнае вучылішча. З 1978 года — салістка Дзяржаўнага народнага хору Беларусі, з 1985 года — ансамбля народнай музыкі «Свята» і Дзяржаўнага ансамбля танца Беларусі, адначасова спявае ў дуэце з У. І. Салодкім, захоўваючы арыгінальную народную манеру выканання. З 1994 года — адна са стваральніц і салістка ансамбля народнай песні «Вяселле».

Творчасць
---------

Валодае яркім голасам сакавітага тэмбру, выкананню уласцівы выразнасць, задушэўнасць. У рэпертуары пададзеныя ў рэгіянальных традыцыях спеваў беларускай народнай песні, у т. л. «Пасею гурочкі», «Грачанікі», «А й на дварэ дробен дождж ідзе» (вясельная). Сярод беларускіх народных песень, выкананых у дуэце, «Цячэ вада ў ярок», «Ой, хадзім, хадзімо», «Із-за лісу-гаю вода прыбувае».

Пра Салодкую і яе мужа зняты кінафільм.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Салодкая Святлана Аляксандраўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
**Сімфанічны мугам** — жанр азербайджанскай музыкі. Створаны ў 1948 годзе кампазітарам Фікрэтам Аміравым. Ф. Аміраў, грунтуючыся на асаблівасцях музычнага матэрыялу і кампазіцыі мугамаў, напісаў сімфанічныя творы «Шур» і «Кюрд-Аўшары  (руск.) (бел.», тым самым заклаўшы аснову жанру ў азербайджанскай сімфанічнай музыцы. Асноўная асаблівасць гэтага жанру заключаецца ў тым, што тут захоўваюцца прынцыпы, уласцівыя мугамнаму дэстгяху  (руск.) (бел. (прынцып развіцця, заснаваны на паступовым, паслядоўным узыходжанні, будынак кампазіцыі, лінія драматургічнага руху), адначасова ў развіцці мугамных мелодый выкарыстоўваюцца метады сімфанічнага развіцця, разнастайнасць аркестроўкі.

Да гэтага жанру звярталіся многія азербайджанскія кампазітары.

Зноскі
------

1. ↑  Мугамная Энциклопедия — Симфонический мугам
2. ↑  Имруз Эфендиева. Мугам и композиторское творчество. Журнал İRS № 2-3 (20-21), 2006.
3. ↑  Рамиз Миришли. Мугам и композиторское творчество. «Harmony» международный музыкальный культурологический журнал.
**Крэпітацыя** — шум, які чутны ў месцы пералому косткі, а таксама ў грудной клетцы пры некаторых легачных захворваннях.

Крэпітацыя ўзнікае ў выніку трэння паверхняў костак або храстка ў суставе пры паражэнні артрытам. Крэпітацыя ў каленным суставе з’яўляецца характэрным сімптомам хондрамаляцыі надкаленніка  (макед.) (бел. ў маладых і остэаартрыта ў пажылых людзей.

Аналагічны гук, які праслухоўваецца ў стэтаскопе пры дыханні хворага на запаленне лёгкіх, калі стэтаском размясціць над паражаным участкам. Гэты гук узнікае альбо ў дыхальных шляхах і альвеолах падчас іх раскрыцця пры ўдыху, або ў выніку праходжання паветраных бурбалак праз вадкасць. У здаровых лёгкіх такія гукі, як правіла, не праслухоўваюцца.

Спасылкі
--------

* Крепитация. — www.eurolab.ua.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778712089, 2909431164, 2910467379 |
**Катастрофа ATR 42 на возеры Вікторыя** — авіяцыйная катастрофа, якая адбылася 6 лістапада 2022 года. Самалёт ATR 42-500, які выконваў рэйс 494 з 39 пасажырамі і 4 членамі экіпажа, пацярпеў крушэнне на возеры Вікторыя пры заходзе на пасадку ў аэрапорт горада Букоба ў Танзаніі.

Самалёт
-------

Пацярпелым самалётам быў ATR 42 з серыйным нумарам 819 і рэгістрацыйным 5H-PCD. Здзейсніў свой першы палёт 16 жніўня 2010 года і неўзабаве перададзены кампаніі Precision Air. Абсталяваны двума турбавінтавымі рухавікамі Pratt & Whitney Canada PW100.

Экіпаж і пасажыры
-----------------

Склад экіпажа рэйса 494 быў такім:

* Камандзір паветранага судна (КПС) — Бурухані Бубага (англ.: Buruhani Bubaga);
* Другі пілот — Пітэр Адхіамба (англ.: Peter Odhiambo);
* 2 бортправаднікі.

Адзін з пасажыраў і другі пілот былі кенійцамі, усе астатнія на борце — грамадзяне Танзаніі.

Катастрофа
----------

Рэйс 494 вылецеў з Дар-эс-Салама ў Букобу з прыпынкам у Мванза. Самалёт упаў у возера Вікторыя пры спробе прызямліцца на аэрадроме. Машына амаль цалкам пагрузілася ў ваду, на паверхні быў бачны толькі яе хвост. З 43 чалавек, якія знаходзіліся на борце, 19 загінулі.

Хутка да месца здарэння прыбылі ратавальнікі і рыбакі, спрабуючы выратаваць людзей з пастцы ўнутры самалёта. Супрацоўнікі экстранных службаў падтрымлівалі сувязь з пілотамі і імкнучыся падцягнуць самалёт бліжэй да берага з дапамогай вяровак.

Расследванне
------------

Прэм’ер-міністр Танзаніі Касім Маджаліва распарадзіўся правесці расследаванне катастрофы. Да расследавання далучыліся Упраўленне грамадзянскай авіяцыі Танзаніі, Французскае бюро па расследаванні і аналізу бяспекі грамадзянскай авіяцыі, тэхнічныя кансультанты з кампаніі-вытворцы самалёта ATR.

Зноскі
------

1. 1 2 3  ASN Aircraft accident ATR 42-500 5H-PWFBukoba airport (BKZ) **(нявызн.)**. *Aviation Safety Network*. Праверана 6 November 2022.
2. 1 2 3  Dausen.  Passenger plane crashes into Lake Victoria in Tanzania **(нявызн.)**, *Reuters* (6 November 2022). Праверана 6 November 2022.
3. ↑  *Charlotte Seet*. Precision Air ATR 42 Crashes Into Lake Victoria (англ.). *Simple Flying* (6 лістапада 2022). Праверана 6 лістапада 2022.
4. ↑  5H-PWF Precision Air ATR 42 (англ.). *Planespotters*. Праверана 6 лістапада 2022.
5. ↑  Precision Air crash: Kenyans among 19 killed in Tanzania (англ.). *The East African* (8 лістапада 2022). Праверана 8 лістапада 2022.
6. 1 2  Tanzanian Precision Air plane crashes into Lake Victoria **(нявызн.)**, *BBC News* (6 лістапада 2022). Праверана 6 лістапада 2022.
7. ↑  *Idris Mukhtar, Lauren Said-Moorhouse, Larry Madowo*. Three dead after commercial aircraft crashes into Lake Victoria in Tanzania (англ.). *CNN* (6 лістапада 2022). Праверана 6 лістапада 2022.
8. ↑  French investigators head to Tanzania to help probe plane crash (англ.). *Al Jazeera* (7 лістапада 2022). Праверана 8 лістапада 2022.
9. ↑  Leo Sands.  Tanzania investigating crash landing into Lake Victoria that killed 19 **(нявызн.)**, *The Washington Post* (7 лістапада 2022). Праверана 8 лістапада 2022.
**Бярозавая губка**, **губа бярозавая** (*Piptoporus betulinus*) — губавы базідыяльны грыб сямейства *Fomitopsidaceae*.

Апісанне
--------

Гіменафор
Пладовыя целы аднагадовыя, мясістыя, без ножкі, памерам 10-20 × 2-6 см, спачатку амаль шарападобнай, затым падковападобнай формы, шэра-карычневага колеру, з тоўстым адагнутым уніз краем, прымацаваны бокам да субстрату. Паверхня гладкая, белаватая, пазней шэрая, жаўтаватая або бледна-бурая. Тканка белая, мяккая, потым коркавая. Мякаць з горкім густам і моцным грыбным пахам. Гіменафор трубчасты. Тубачкі даўжынёй да 8 мм, спачатку белыя, з часам жаўцеюць. Поры круглаватыя, таўстасценныя, спачатку белага, затым шэра-карычневага колеру. Споры 5-7 × 1,5-2 мкм, бясколерныя, цыліндрычныя, сагнутыя, з гладкай паверхняй. Базідыі двух-або чатырохспоравыя.

Экалогія
--------

Сапратроф і паразіт (дрэваразбуральнік). Расце ў лісцевых і хвойных лясах адзіночна ці групамі на адмерлых і жывых (зрэдку) ствалах бярозы, ламаччы, сухастоі, пнях, нарыхтаванай драўніне. Выклікае жоўта-бурую гніль дэструктыўнага тыпу.

Гаспадарчае значэнне
--------------------

Зніжае выхад дзелавой драўніны.

З грыба была вынятая поліпарэнавая кіслата — біялагічна актыўнае рэчыва з ярка выяўленым супрацьзапаленчым дзеяннем, якое не саступае па сіле картызону.

Грыб лічыцца неядомым з-за жорсткай мякаці.

Зноскі
------

1. ↑  Шиврина А. Н. Низковская О. П. и др. Биосинтетическая деятельность высших грибов. Л. 1969

Літаратура
----------

* Бярозвая губка // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
* *Jordan M.* The Encyclopedia of Fungi of Britain and Europe — 2004. — С. 93. — 384 с. — ISBN 0711223785

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Таксанамія | GBIF · iNaturalist · Mycobank · NCBI |
**Лепельскі замак** — абарончае збудаванне ў горадзе Лепель Вялікага Княства Літоўскага (цяпер у Віцебскай вобласці), узьведзенае на месцы старажытнарускага гроду. Існаваў y 16 ст. на востраве Лепельскага возера, насупраць в. Стары Лепель (Лепельскі раён).

Пасля захопу Полацку маскоўскія войскі ў 1563 годзе прыйшлі ў ваколіцы Лепеля, выпалілі іх, а ў самім Лепелі збудавалі сваю крэпасць, якая аднак неўзабаве была ў тым жа годзе знішчана Мікалаем Радзівілам Чорным. 

У 1568 годзе ў сваю чаргу полацкі кашталян Юрый Зяновіч паводле загаду Жыгімонта Аўгуста заклаў у Лепелі замак. Замак быў прамавугольны ў плане, фланкіраваны вуглавымі вежамі. 3 паўночнага боку ад горада яго аддзяляў шырокі роў, які часткова запаўняўся вадой з возера. Каля Лепельскага замка і пад яго аховай знаходзіўся гандлёвы порт.

Лепельскі замак стаяў на паўвостраве, што ўтваралі рэчкі Ўла і Эса, ад напольнага боку быў аддзелены ровам, рэшткі якога бачныя дасюль.

Літаратура
----------

* *Брэжго Б.* Замкі Віцебшчыны. — Вільня: Друкарня Я. Левіна, 1933. — 38 с.: іл.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9 (т.9), С. 207.
**Вілендорф-касцёнкаўская культура**, **Касцёнкаўска-вілендорфская культура**, *Касцёнкаўска-вілендорфская агульнасць культур* (англ.: Kostenki-Willendorf culture) — археалагічны комплекс лакальных культур позняга палеаліту Цэнтральнай Еўропы і Рускай раўніны.

Яе разглядаюць як частку усходняга гравета.

Навукова датуецца 30 000 (пачатак у Аўстрыі і Маравіі) — 20 000 гадоў да н. э.

Агульнасць культур Маравіі, Польшчы, даліны рэк Прыпяць, Дзясна, верхняга Дняпра, Дона. Склалася ў выніку руху плямёнаў з Маравіі ўздоўж далін Віслы, Прыпяці, Дзясны да Дона следам за мігруючымі жывёламі. Рух жывёл быў выкліканы рэзкім пацяпленнем.

Характэрны від мастацтва, які адрознівае культуру ад іншых — фігуры Венер. Найбольш вядомая — Вілендорфская Венера (датаваная 30 000-27 000 гадоў да н. э.) з Ніжняй Аўстрыі, была выраблена не з мясцовага крэменю. Гэта паказвае на міграцыю плямёнаў культуры з іншай тэрыторыі. Як лічаць, была статуэткай багіні Зямлі.

На тэрыторыі Расіі ў даліне Дона існавала мясцовая культура, частка Вілендорф-касцёнкаўскай культуры — Касцёнкаўска-аўдзееўская культура  (руск.) (бел..

Асноўныя помнікі: стаянкі Вілендорф, Касцёнкаўскі комплекс стаянак  (руск.) (бел..

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* MORAVSKÝ GRAVETTIEN-PAVLOVIEN a wilendorf-kostěnkien Архівавана 4 сакавіка 2016.
**Універсітэт Васэда** — адзін з двух найбольш прэстыжных прыватных універсітэтаў Японіі (другі - Універсітэт Кэё). Размешчаны ў паўночнай частцы такійскага раёна Сіндзюку.

Гісторыя
--------

Універсітэт Васэда быў заснаваны ў 1882 годзе вучоным і палітыкам перыяду Мэйдзі з самураем Окумай Сігэнобу. У 1902 годзе ён атрымаў статус універсітэта. Большая частка будынкаў была разбурана падчас бамбардзіровак Токіа ў заключны перыяд Другой сусветнай вайны, але ўніверсітэт быў адноўлены і зноў адкрыўся ў 1949 годзе.

Сярод найбольш знакамітых факультэтаў Універсітэта Васэда - філалагічны. Сярод яго выпускнікоў знакамітыя аўтары Харукі Муракамі і Маці Тавара.

Сем японскіх прэм'ер-міністраў пасляваеннага перыяду скончылі менавіта Універсітэт Васэда: Тандзан Ісібасі (1956-1957), Набору Такэсіта (1987-1989), Тосікі Кайфу (1989-1991), Кэйдза Абуці (1998-2000), Ёсіра Моры (2000-2001 ), Ясуа Фукуда (2007-2008) і Ёсіхіка Нода (2011 -).

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 22 ліпеня 2022.

Спасылкі
--------

* Сайт Універсітэта Васэда  (яп.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр  |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 124420771 · CiNii: DA00388639 · GND: 55091-7 · ISNI: 0000 0001 2158 5974, 0000 0004 1936 9975 · LCCN: n81120637 · Microsoft: 150744194 · NDL: 00257874 · NKC: kn20091102006 · NLA: 36387885 · SUDOC: 033565066 · VIAF: 131237411 · ULAN: 500253163 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Курловіч.

**Багуслаў Станіслававіч Курловіч** (нар. 18 студзеня 1948, в. Новы Пагост Віцебскай вобласці, Беларусь) — беларускі, польскі, фінскі і расійскі біёлаг.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчаю акадэмію (1971), працаваў аграномам і старшынёй калгаса ў Браслаўскім раёне. Пасля навучання у аспірантуры (1973—1976) і абароны дысертацыі працаваў загадчыкам аддзела бабовых раслін у Інстытуце раслінаводства імя Мікалая Вавілава (Санкт-Пецярбург).

Цесна супрацоўнічаў з Беларускім навукова-даследчым інстытутам земляробства (Жодзіна) і Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміяй (Горкі). Удзельнічаў у шматлікіх навуковых экспедыцыях па збіранні, вывучэнні і захаванні генетычных рэсурсаў раслін як на тэрыторыі былога СССР, так і многіх іншых краінах, у т.л. у Аўстраліі, Бразіліі, Эквадоры і Партугаліі. Курловічам сабраны і захаваны каштоўнейшыя формы раслін, выкарыстанне якіх у селекцыі дазволіла стварыць высокапрадукцыйныя сарты бабовых культур у Беларусі і Расіі.

Курловіч развіў навуковыя дактрыны акадэміка Мікалая Вавілава што тычыцца лубіну. Паводле яго навуковых распрацовак і цэнтрам біяразнастайнасці *Lupinus albus* з’яўляецца Балканскі паўвостраў, дзе выяўлена яго найбольшая разнастайнасць. Цэнтрам паходжання лубіну вузкалістага (*Lupinus angustifolius*) з’яўляецца Іберыйскі паўвостраў, дзе растуць яго дзікія суродзічы. Курловіч дапоўніў закон гамалагічных радоў М. І. Вавілава што тычыцца бабовых раслін. Род лубін (*Lupinus*) падзелены ім на два падроды: Subgen. Lupinus (віды Міжземнамор’я і Афрыкі), і Subgen. Platycarpos (шматлікія віды лубіну з Амерыканскага кантынента). Распрацаваны ўнутрывідавыя класіфікацыі трох відаў лубіну, якія вырошчваюць у Беларусі — белага, жоўтага і сіняга на ўзроўні разнавіднасцяў і формаў. Апісаны ўнікальныя таксоны раслін, назвы якіх дапаўняюць яго скарачэннем **Kurl.** Гэтыя распрацоўкі з’яўляюцца развіццём вучэння акадэміка Мікалая Вавілава і шырока выкарыстоўваюцца ў селекцыі раслін і насенняводстве Беларусі.

Прафесар Курловіч — аўтар важных навуковых публікацый.

Бібліяграфія
------------

* Теоретические основы Селекции, том 3 Генофонд и селекция зерновых бобовых культур (люпин, вика, соя, фасоль) = THEORETICAL BASIS of PLANT BREEDING, vol.3 The Gene Bank and breeding of grain Legumes (lupine, vetch, soya and bean) / Курлович Б. С. Таранухо Г. И. и др. — St. Petersburg: VIR, 1995. — 430 с.
* Изучение образцов мировой коллекции люпина: (Методические указания) / Курлович Б. С. Назарова Н. С. Рыбникова В. А. и др. — Л.: ВИР, 1990. — 134 с.

Зноскі
------

1. ↑  THEORETICAL BASIS OF OUR RESEARSHES
2. ↑  The significance of Vavilov’s scientific expeditions and ideas for development and use of legume genetic resources
3. ↑  Boguslav Stanislavovich Kurlovich
4. ↑   Boguslav Kurlovich. ACADEMIA

Спасылкі
--------

* Biodiversity of lupins
* Intraspecific Diversity of Lupins

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2016199354 · VIAF: 73147422952244880483 |
**Пражскі метрапалітэн** — з'явіўся ў другой палове XX стагоддзя ў Празе. На дадзены момант у Пражскім метрапалітэне прысутнічае тры лініі: зялёная, жоўтая і чырвоная.

Праезд у метро
--------------

Для аплаты праезду выкарыстоўваюцца праязныя квіткі. Базавы квіток (талон, чэшск.: jízdenka) каштуе 32 чэшскія кроны. З гэтым квітком можна рабіць перасадкі, ён дзейнічае на працягу 90 хвілін, днём і ўначы, і не толькі ў метро, але і ў іншых відах гарадскога транспарту (трамваі, аўтобусе, фунікулёры, на пароме, а таксама ў прыгарадных цягніках у межах горада), незалежна ад таго, колькі перасадак зрабіў пасажыр. Можна таксама набыць квіток са зніжкай, які каштуе 24 кроны, але дзейнічае толькі 30 хвілін. Квіткі прадаюцца на кожнай станцыі і павінныя быць пазначаны з дапамогай кампосцера жоўтага колеру, які знаходзіцца перад уваходам у зону метро. Той, хто зойдзе туды без квітка, можа быць аштрафаваны. Праязныя квіткі на транспарт ад месяца да года называюцца «kupon».

Цікавыя факты і статыстыка
--------------------------

* Працягласць лініі «А» складае 10,99 км (13 станцый), лініі «В» — 25,70 км (24 станцыі), лініі «С» — 22,61 км (20 станцыі).
* Сярэдняя адлегласць паміж станцыямі Пражскага метрапалітэна — 1 098 м, найбольшы — 2 749 м («Nádraží Holešovice» — «Kobylisy», лінія «С»), найменшае — 426 м («Hlavní nádraží» — «Muzeum», лінія «С»).
* Час руху цягнікоў між канцавымі станцыямі: на лініі «А» — 23 хв. на лініі «В» — 41 хв. на лініі «С» — 36 хв.

Спасылкі
--------

* Даныя і факты — Эксплуатацыйна-тэхнічныя паказчыкі (чэшск.) Архівавана 15 красавіка 2018.
* Пражскі метрапалітэн на сайце metroweb.cz (чэшск.)
* Пражскі метрапалітэн на сайце urbanrail.net (англ.) Архівавана 3 ліпеня 2006.
* Фатаграфіі пражскага метрапалітэна
«**Універса́льная дзесятко́вая класіфіка́цыя: звыш 10 000 асно́ўных і дапамо́жных кла́саў**» — першае скарочанае выданне УДК на беларускай мове.

Пераклад класаў міжнароднай класіфікацыйнай сістэмы «*Універсальная дзесятковая класіфікацыя*» на сучасную беларускую мову зроблены на падставе англамоўнай эталоннай скарочанай версіі УДК (англ.: UDC Abridged Edition) міжнароднага Кансорцыума УДК (англ.: UDC Consortium). Першае скарочанае выданне УДК на беларускай мове змяшчае больш за 10 000 асноўных класаў, дапаможныя табліцы і алфавітна-прадметны паказальнік.

Анатацыя
--------

Пераклад класаў міжнароднай класіфікацыйнай сістэмы «*Універсальная дзесятковая класіфікацыя*» (УДК; англійская назва Universal Decimal Classification (UDC)) на сучасную беларускую мову зроблены на падставе англамоўнай эталоннай скарочанай версіі УДК (UDC Abridged Edition) міжнароднага Кансорцыума УДК (UDC Consortium).  
Першае скарочанае выданне УДК на беларускай мове змяшчае больш за 10 000 асноўных класаў, дапаможныя табліцы і алфавітна прадметны паказальнік.  
Выданне будзе запатрабавана ў бібліятэках, кнігагандлёвых арганізацыях, інфармацыйных цэнтрах для сістэматызацыі дакументаў, арганізацыі дакументных фондаў і пошуку інфармацыі. Яно можа таксама выкарыстоўвацца ў метадычнай і вучэбнай рабоце пры правядзенні семінараў, майстар класаў, трэнінгаў, чытанні адпаведных лекцыйных курсаў у сістэме падрыхтоўкі кадраў і павышэння кваліфікацыі для вышэйназваных устаноў.

Зноскі
------

1. 1 2  ОИПИ НАН Беларуси — Издания института (руск.)(недаступная спасылка).  «*Аб’яднаны інстытут праблем інфарматыкі НАН Беларусі*». Архівавана з першакрыніцы 27 верасня 2020. Праверана 20 верасня 2018.
2. ↑  Універсальная дзесятковая класіфікацыя, 2016, с. 2
3. ↑  Універсальная дзесятковая класіфікацыя. Звыш 10 000 асноўных і дапаможных класаў  (бел.).  «*Нацыянальная бібліятэка Беларусі*». Праверана 20 верасня 2018.

Літаратура
----------

* Універсальная дзесятковая класіфікацыя: звыш 10 000 асноўных і дапаможных класаў / Рэдакцыйная калегія: Ю. С. Гецэвіч, С. А. Пугачова, Г. Р. Станіславенка, Т. В. Кузьмініч, А. Нарэйка, С. А. Гецэвіч; укладальнікі алфавітна-прадметнага паказальніка: С. І. Лысы, Г. Р. Станіславенка, Ю. С. Гецэвіч. — Мінск: Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2016. — 370 с. — 90 экз. — ISBN 978-985-7039-88-3.
**Папіломавірусы** — род (сямейства) вірусаў.

Памеры вірыёна каля 55 нм. Размнажаюцца ў ядры клетак-гаспадароў. Большасць прадстаўнікоў валодаюць анкагеннымі ўласцівасцямі і выклікаюць дабраякасныя або злаякасныя пухліны (папіломы) чалавека, трусоў, кароў, аленяў, сабак, коней, авечак, пацукоў. Усе яны маюць відаспецыфічныя і некаторыя тыпаспецыфічныя антыгены. Не культывуюцца ў клетачных сістэмах. Вірус папіломы чалавека выяўляецца ў кератацытах у выглядзе эпісомы, 50-200 копій на пашкоджаную клетку. Працэсы прадуктыўнай інфекцыі і інтэграцыі не наглядаюцца.

Зноскі
------

1. ↑  Таксанамія вірусаў на сайце Міжнароднага камітэта па таксанаміі вірусаў (ICTV).

Літаратура
----------

* Слоўнік па агульнай і медыцынскай вірусалогіі / Уклад.: А. Красільнікаў, Л. Цітоў, Н. Казак. — Мн.: Вышэйшая школа, 1995. ISBN 985-06-0048-9
**Багу́шскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Багушы.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Брагінскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Астраглядаўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Камуністычная партыя Індыі** (КПІ; англ.: Communist Party of India; хіндзі: *Бхаратыя кам'юніст парты*), палітычная партыя Індыі, заснавана ў 1925, член Камінтэрна з 1935, да 1942 ў падполлі. У адпаведнасці з генеральнай лініяй Камінтэрна зблізілася з левым крылом ІНК; легалізаваўшыся, ўзяла пад свой кантроль Усеіндыйскі кангрэс прафсаюзаў. 

Пасля набыцця Індыяй незалежнасці ў 1947 КПІ ўзначаліла ўзброеныя антыфеадальныя паўстанні супраць князёў, якія адмаўляліся перадаваць уладу федэральнаму ўраду. Буйнейшае з такіх паўстанняў адбылося ў Тэлангане (гістарычнай вобласці ў сучасным штаце Андхра-Прадэш), дзе камуністы стварылі народнае апалчэнне і паставілі пад кантроль тэрыторыю з насельніцтвам 3 млн. чалавек. Паўстанне было падаўлена федэральнымі ўладамі, КПІ адмовілася ад тактыкі ўзброенай барацьбы і ў далейшым дзейнічала ў рамках парламенцкай дэмакратыі.

На першых усеагульных выбарах 1951—52 атрымала 6 млн. галасоў (са 107 млн.), у наступным прыкладна такі ўзровень падтрымкі захаваўся. На выбарах 1957 КПК заняла другое месца пасля ІНК і ў тым жа годзе перамагла на выбарах у асамблею штата Керала і сфармравала ўрад штата (першы выпадак у гісторыі краіны, калі ўрад штата быў сфарміраваны не ІНК). КПІ стала буйнейшай апазіцыйнай партыяй Індыі.

У 1962 у сувязі з абвастрэннем кітайска-індыйскага канфлікту адбыўся ўнутрыпартыйны крызіс, які прывёў (з удзелам кіраўніцтва Камуністычнай партыі Кітая) да расколу ў 1964 і ўтварэння паралельнай «Камуністычнай партыі Індыі (марксісцкай)» (КПІ(М)). КПІ, у адрозненне ад КПІ(М), актыўна падтрымлівала нацыянальна-вызваленчы рух ва Усходнім Пакістане (цяперашняя Бангладэш) і вайну з Пакістанам у 1971 і была адзінай партыяй (калі не лічыць ІНК), якая падтрымала абвяшчэнне Індзірай Гандзі надзвычайнага становішча ў 1975—77. Адмена надзвычайнага становішча і паражэнне ІНК на парламенцкіх выбарах 1977 азнаменавалі пачатак новага перыяду ў гісторыі КПІ — з таго часу яна пераарыентавалася на супрацоўніцтва з КПІ(М) ў якасці «малодшага партнёра». 

У цяперашні час КПІ ўваходзіць у склад Левага фронта, які кіруе ў штатах Заходняя Бенгалія і Трыпура, а таксама Левага дэмакратычнага фронта, які кіруе ў штаце Керала. На федэральным узроўні КПІ прадстаўлена дзесяццю дэпутатамі ў Народнай палаце індыйскага парламента і падтрымлівае ўрад Аб'яднанага прагрэсіўнага альянсу.

Спасылкі
--------

Сайт партыі Архівавана 1 сакавіка 2010.
Уваходны айван Грабніцы Хумаюна ў Дэлі
**Айван** (таксама *эйван, іван, ліван*) — у ісламскай архітэктуры пазначае скляпеністае памяшканне, з трох бакоў абгароджанае сцяной і адкрытае з чацвёртага боку.

Айванам могуць называцца:

* Вялікая скляпеністая зала, якая адкрываецца ва ўнутраны дворык і служыць прыёмнай залай у палацах або культавых збудаваннях;
* Тэраса з плоскім пакрыццём, падтрымоўваным калонамі ці слупамі, у сярэднеазіяцкіх селішчах, мячэцях і іншых збудаваннях.

У парфянскім і сасанідскім дойлідстве айваны служылі прыёмнымі заламі ў палацах, як, напрыклад, у парфянском палацы Кухе-Хаджа (Іран), або сасанідскім палацы Ктэсіфон (Ірак).

У Сярэднявечча айваны шырока выкарыстоўваліся ў палацавай і культавай архітэктуры Сярэдняга і Блізкага Усходу, напрыклад у мячэцях Ісфахан, Сервестанскім палацы, у мячэцях Бухары, Самарканда, Герата і многіх іншых.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Камуністычная партыя Чэхаславакіі** - камуністычная партыя ў Чэхаславакіі, кіруючая партыя ў краіне ў 1948-1989 гадах. Заснавана ў 1921 годзе на ўстаноўчым з'ездзе ў Празе на базе марксісцкага крыла Чэхаславацкай сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі (ЧСДРП), да якога далучыўся шэраг чэшскіх, славацкіх, і ўкраінскіх камуністычных груп і арганізацый. З'езд прыняў рашэнне аб далучэнні КПЧ да Камінтэрна. У 1930-я гг. КПЧ выступала з антыфашысцкіх пазіцый, за захаванне адзінай дзяржавы чэхаў і славакаў, супраць Мюнхенскага пагаднення 1938. У кастрычніку 1938 дзейнасць КПЧ была забаронена, але партыя працягвала дзейнічаць у падпольлі.

Пасля Другой сусветнай вайны партыя была адноўлена. У выніку перавароту у 1948 годзе ўлада ў краіне цалкам перайшла да КПЧ. 

Пасля Аксамітнай рэвалюцыі ў 1989 годзе КПЧ пазбавілася ўлады; спыніла існаванне разам з федэратыўнай Чэхаславакіяй ў 1992 годзе.

Спасылкі
--------

* Камуністычная партыя Чэхаславакіі Архівавана 9 чэрвеня 2019. - *артыкул у Вялікай расійская энцыклапедыі*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 98030011 · BNE: XX139724 · BNF: 11870342w · CiNii: DA03356071 · GND: 1012929-7 · ISNI: 0000 0001 2169 9138 · LCCN: n80044920 · NKC: ko2002139400 · NLA: 35279435 · NUKAT: n2002012770 · SUDOC: 026458810 · VIAF: 139728927 |

 |
**Замак Юсэ** (фр.: Château d'Ussé) — сярэднявечны замак на рацэ Эндр, размешчаны ў даліне Луары, у французскім дэпартаменце Эндр і Луара.

Замак быў пабудаваны на зыходзе эры готыкі, у XV стагоддзі, сеньёрам д’Юсэ з роду дэ Бюэй. У 1460-я гады ў замку жылі яго сын Антуан з жонкай Жаннай — пазашлюбнай дачкой Карла VII і Агнэсы Сарэль. У 1485 г. сядзіба была прададзена за 40 000 залатых экю прыдворнаму Жаку д’Эпінэ, які аднавіў будаўнічыя працы. Апошні камень быў выкладзены будаўнікамі ў 1538 годзе.

Пры Людовіку XIV сядзібай валодаў цесць знакамітага Вабана, які часта наязджаў у гэтыя краі. Лічыцца, што менавіта гэты замак Ш. Перо апісаў у казцы «Спячая прыгажуня». Да часу Вабана адносіцца стварэнне рэгулярнага парку (меркавана, да яго праектавання прыклаў руку сам Ленотр).

У XVIII стагоддзі замкам валодаў дом Раганаў. У 1807 г. яго набыў герцаг дэ Дзюра. Пры Напалеоне тут тайна збіраліся раялісты, які рыхтавалі аднаўленне Бурбонаў на прастоле. Шатабрыян па запрашэнні Клер дэ Дзюра пісаў у замку «Замагільныя запіскі». З 1885 года замкам валодаюць герцагі дэ Блака.

Па прапанове Праспера Мерымэ замак Юсэ быў у 1861 годзе занесены ў дзяржаўны пералік гістарычных помнікаў Францыі.

Зноскі
------

1. ↑  base Mérimée — ministère de la Culture, 1978.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q384602'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q68471231'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q809830'></a>

Літаратура
----------

* Jean Vallery-Radot, *Le Château et l’ancienne Collégiale d’Ussé*, 1949.

Спасылкі
--------

* Сайт замка Юсэ  (фр.)  (Праверана 21 студзеня 2012)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Mérimée: PA00098034 · VIAF: 235744787 |
Не блытаць з камунізмам.
**Камунітарызм** (ад па-англійску: communitarian) — ідэалогія канца XX стагоддзя, якая імкнецца да моцнай грамадзянскай супольнасці, асновай якой з'яўляюцца мясцовыя супольнасці і неўрадавыя грамадскія арганізацыі, а не асобныя людзі. Камунітарызм выступае за бясплатную адукацыю, праграму па павышэнні маральнасці і абарону навакольнага асяроддзя. Ён жорстка ўвязвае правы асобы і правы прадпрымальнікаў з сацыяльнай адказнасцю і дапускае іх абмежаванне ў тых выпадках, калі яны падаюцца грамадствам і рэалізуюцца за кошт дзяржавы.

Гл. таксама
-----------

* Легальны марксізм
* Карпаратывізм
* Субсідыярнасць
* Арганічная дэмакратыя
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Эда.

**Замак Эда** (яп.: 江戸城 *Эда-дзё:*) — замак раўніннага тыпу ў Токіа, Японія. Таксама вядомы пад назвай «Замак Тыёда» (яп.: 千代田城 *Тыёда-дзё:*). Размешчаны ў Тыёда. Заснаваны ў 1457 годзе феадалам Ота Даканам.

Апісанне
--------

Працягласць з поўначы на поўдзень — 3,5 км, з захаду на ўсход — 5,5 км. Агульная плошча — каля 1,014 км².

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 1457 годзе самурайскім вайскаводам Ота Даканам на месцы ўмацаванай сядзібы роду Эда на паўночным беразе Такійскага заліва. У 1590 годзе капітальна перабудаваны Такугавам Іэясу, заснавальнікам сёгуната. На працягу XVII—XIX стагоддзяў быў галоўнай цытадэллю сёгуната Эда, цэнтральнай рэзідэнцыяй 15 пакаленняў сёгунаў роду Такугава. З 1869 года — месцазнаходжанне Такійскага імператарскага палаца. Неаднаразова цярпеў ад пажараў і рэстаўраваўся. У 1868 годзе, падчас грамадзянскай вайны, перададзены без бою Імператарскім урадавым войскам. Галоўная вежа згарэла ад удару маланкі ў XIX стагоддзі. Частка замка пацярпела падчас бамбардзіроўкі Токіа 1945 года.

Замак сёння
-----------

Па стане на 2011 год захаваліся каменныя сцены, равы, некалькі пабудоў і варот замка. У Заходнім двары размешчаны Імператарскі палац, частка — адведзена пад Замкавы парк, свабодны для наведвання. У Паўночным двары размешчаны Палац баявых мастацтваў Японіі і Нацыянальны архіў Японіі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Замак Эда

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NDL: 00953731 · VIAF: 254834808 |