recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сіле́зцы** (сіл.: Ślůnzoki, польск.: Ślązacy, чэшск.: Slezané, ням.: Schlesier) — заходнеславянскі этнас, які жыве ў Сілезіі, падзеленай паміж Польшчай, Германіяй і Чэхіяй.

Трываюць дыскусіі ці сілезцы самастойны этнас або этнічная група. Тым не менш, 817 тысяч жыхароў Польшчы за перапісам 2011 года назвалі сябе сілезцамі па нацыянальнасці, што зрабіла іх найбольшай меншасцю Польшчы. Звыш 12 тысяч сілезцаў станам на 2011 год жывуць у Чэхіі.

Паняцце *сілезец* можа тычыцца кожнага жыхара Сілезіі, незалежна ад нацыянальнасці.

Гісторыя
--------

З даўніх часоў Сілезію заваёўвала нямала народаў, дзяржаў і княстваў. Рэзкія змены ў Сілезіі пад уладаю Чэхіі/Аўстрыі, Польшчы, Германіі прывялі да шматмоўнасці сілезцаў, што мелі сваю культуру, якая ўзбагачалася суседскай.

У Сярэднявеччы Сілезія была часткай Пясцкага герцагства, якое з часам стала ўладарствам Багемскай кароны ў Свяшчэннай Рымскай імперыі працягам XIV стагоддзя, а ў 1526 годзе Багемія перайшла пад уладу Габсбургаў Аўстрыйскай імперыі. У вайне за аўстрыйскую спадчыну 1742 года большая частка Сілезіі перайшла да Прусіі. Гэтая частка Сілезіі складала Правінцыю Сілезія (пазней прускія правінцыі Верхняй і Ніжняй Сілезіі) да 1945 года.

Па выніках Другой Сусветнай вайны, большасць сілезскіх зямель былі ўключаныя да Польшчы, толькі маленькія шматочкі засталіся ў Германіі і Чэхаславакіі. Мільёны этнічных немцаў былі выселеныя, а этнічныя сілезцы расцэньваліся польскай уладай як «мясцовыя палякі», якія проста «недастаткова дасведчаныя аб сваёй польскасці», ім было дазволена застацца пасля аддзялення ад немцаў шляхам «засведчання сваёй нацыянальнасці».
Для гэтага было дастаткова троху размаўляць верхнесілезскім дыялектам польскай мовы (сілезскай мовай) або мець славянскае прозвішча.
Шматлікім такім сілезцам дазволілі застацца ў Аполе. На працягу ўсеўладдзя камунізму ў Польшчы каля 600 тысяч сілезцаў выехала да Заходняй Германіі.

Ад часу, як камуністычная эра скончылася, пачалося сілезскае нацыянальнае адраджэнне. У 1997 годзе ў Катавіцах быў зарэгістраваны Саюз Сілезцаў (ZLNS), які павінен быў палітычна прадстаўляць правы сілезскай меншасці, аднак ужо праз 2 месяцы мясцовы суд рэгістрацыю скасаваў.

Зноскі
------

1. ↑  Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011. Raport z wyników — Central Statistical Office of Poland
2. ↑  *Obyvatelstvo podle národnosti podle krajů* — Český statistický úřad

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сілезцы
* Рух за аўтаномію Сілезіі Архівавана 31 снежня 2006. (польск.)
* Związek Ludności Narodowości Śląskiej Архівавана 19 красавіка 2008. (польск.)
* Pjyrwšy ślůnski serwis informacyjny (сілезск.)
**NGC 1404** (іншыя абазначэнні — **ESO 358-46**, **MCG -6-9-13**, **FCC 219**, **PGC 13433**) — эліптычная галактыка (E1) у сузор’і Эрыдан.

Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.

Характарыстыкі
--------------

Крыніца рэнтгенаўскага выпраменьвання да ўспышкі звышновай на здымцы тэлескопа Chandra *(злева)* і звышновая SN 2007on *(справа)*.
Галактыка знаходзіцца на адлегласці каля 65 мільёнаў светлавых гадоў ад нас. Яна ўваходзіць у скопішча Печы — другое па велічыні скопішча галактык, якое знаходзіцца ў межах 100 мільёнаў светлавых гадоў ад Зямлі. Даследаванні NGC 1404, а таксама суседняй эліптычнай галактыкі NGC 1399 паказалі, што яны маюць незвычайна высокі ўзровень рэнтгенаўскага выпраменьвання. Найбольш магутныя крыніцы размешчаны ў ядрах гэтых галактык. Таксама апынулася, што паміж NGC 1404 і NGC 1399 знаходзіцца гарачае газа-пылавое воблака, якое таксама выпраменьвае ў рэнтгенаўскім дыяпазоне.

5 лістапада 2007 года ў галактыцы была зарэгістравана ўспышка звышновай SN 2007on.

Заўвагі
-------

1. ↑  *K. O. Mason and S. R. Rosen*. EXOSAT observations of NGC 1399 and NGC 1404: Two elliptical galaxies in the center of the Fornax cluster (англ.).  Space Science Reviews, Springer Netherlands (04/1985). Праверана 20 мая 2009.(недаступная спасылка)
2. ↑  Central Bureau for Astronomical Telegrams (англ.)

Гл. таксама
-----------

* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

Спасылкі
--------

* Інфармацыя на англійскай і французскай з арыгінальнага Новага агульнага каталога
* Інфармацыя (англ.) з Перагледжанага Новага агульнага каталога
* SIMBAD (англ.)
* VizieR (англ.)
* NASA/IPAC Extragalactic Database (англ.)
* Спіс публікацый, прысвечаных NGC 1404


|  |
| --- |
| ◄ NGC 1400 | NGC 1401 | NGC 1402 | NGC 1403 | **NGC 1404** | NGC 1405 | NGC 1406 | NGC 1407 | NGC 1409 ► |
Сучасныя брытвы
**Брытва** — прылада для галення.

Віды брытваў
------------

* Небяспечныя (клінковыя)
* бяспечныя
	+ звычайныя (брытвавы станок)
	+ электрычныя (электрабрытва) \*\*\* ротарныя, сеткавыя
	+ механічныя

Гісторыя
--------

Першыя брытвы з'явіліся ў шумераў і егіпцян, для галення яны выкарыстоўвалі крэмневыя нажы. У другім тысячагоддзі да н. э. былі распаўсюджаныя бронзавыя брытвы, у 1-м тыс. да н. э. - жалезныя. Першапачаткова ўсе брытвы былі дугападобныя, у рымлян з'яўляюцца прамыя брытвы. У пачатку XX стагоддзя з'яўляюцца бяспечныя брытвы.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з Тлумачальным слоўнікам беларускай літаратурнай мовы. Мн.:БелЭн, 2002, С.95.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Брытва
**Брытанскія астравы** — архіпелаг на паўночным захадзе Еўропы, паміж Паўночным морам і Атлантычным акіянам. На Брытанскіх астравах размешчаныя дзяржавы Вялікабрытанія і Ірландыя, а таксама тэрыторыі пад уладай брытанскай кароны.

Плошча астравоў каля 325 тыс. км². Ад мацерыковай часткі Еўропы аддзеленыя пралівамі Па-дэ-Кале і Ла-Манш, Паўночным морам.

Карта Брытанскіх астравоў.
Уключаюць буйныя астравы Вялікабрытанія і Ірландыя, падзеленыя Ірландскім морам і пралівамі Паўночны і Св. Георга, а таксама групы Гебрыдскіх, Аркнейскіх, Шэтландскіх астравоў, астравы Англсі, Мэн, Мал, Скай і інш. Часам да Брытанскіх астравоў прылічаюць таксама Нармандскія астравы, як прыналежныя Вялікабрытаніі, але размешчаныя ў берагоў Францыі.

Вышыня да 1343 м (г. Бен-Нэвіс на востраве Вялікабрытанія). Лясы (дуб, бук, бяроза), і верасовыя пусткі.

Гл. таксама
-----------

Тэрміналогія Брытанскага архіпелага

* Брытанскія астравы, тэрміналогія


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4090131-2 · NKC: ge789397 · VIAF: 237264765 |
**Вестмінстэрскі статут 1931** — акт парламента Вялікабрытаніі ад 11 снежня 1931 г, які ўсталяваў прававое становішча дамініёнаў (фактычна незалежная дзяржава ў складзе Брытанскай імперыі) і іх узаемаадносіны з Вялікабрытаніяй. Такім чынам, была створана прававая база Брытанскага садружнасці нацый (у цяперашні час - Садружнасць нацый).

Гэты парламенцкі акт ўвёў у сілу рашэнні канферэнцый Брытанскай імперыі 1926 і 1930 гадоў аб поўнай самастойнасці дамініёнаў ва ўнутраных і знешніх справах і аб іх роўнасці з Вялікабрытаніяй. Пры гэтым Вялікабрытанія яшчэ захоўвала за сабой фактычны кантроль над знешняй палітыкай дамініёнаў.

Пацвярджаючы суверэнітэт дамініёнаў, Вестмінстэрскі статут паказваў, што законы Вялікабрытаніі не могуць распаўсюджвацца на дамініёны без іх згоды. Адмянялася таксама становішча, пры якім закон дамініёна лічыўся несапраўдным, калі ён супярэчыў законам Вялікабрытаніі.

Члены Брытанскага садружнасці, якія прызналі Вестмінстэрскі статут 1931, маюць статус каралеўстваў Садружнасці (Commonwealth realms), што азначае іх поўную самастойнасць пры захаванні за брытанскім манархам пасады кіраўніка адпаведнай дзяржавы. Такім чынам, каралева Вялікабрытаніі Лізавета II адначасова з'яўляецца каралевай Аўстраліі, Барбадаса і г. д.

З 54 членаў Садружнасці статус каралеўства маюць толькі дзевятнаццаць.

На 1931 год статут быў ужыты да наступных дамініёнаў: Аўстралійская Садружнасць, Дамініён Канада, Ірландская вольная дзяржава, Дамініён Ньюфаўндленд і Паўднёва-Афрыканскі Саюз.

Аўстралія ратыфікавала статут толькі ў 1942 годзе, пры гэтым, каб апраўдаць ўдзел у вайне, дзеянне закона было распаўсюджана на перыяд з 3 верасня 1939 года. Новая Зеландыя ратыфікавала статут 25 лістапада 1947 года. Ньюфаўндленд статут не ратыфікаваў; па запыце мясцовага ўрада, метраполія ў 1934 годзе ўвяла прамое кіраванне, якое захоўвалася да пераўтварэння Ньюфаўндленда ў правінцыю Канады ў 1949 годзе.

Спасылкі
--------

* Дзеючая версія статуту з усімі зменамі
* Canada and the Statute of Westminster Архівавана 13 студзеня 2007.
* Statute of Westminster, 1931 (text)
* Australia and the Statute of Westminster Архівавана 1 чэрвеня 2011.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кавалёў.

**Мікіта Рыгоравіч Кавалёў** (20 снежня 1909 — 10 мая 1978) — палкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Мікіта Рыгоравіч Кавалёў нарадзіўся 20 снежня 1909 года ў вёсцы Майскае (цяпер — Жлобінскі раён Гомельскай вобласці). Пасля заканчэння трох класаў школы працаваў шафёрам у Жлобіне. У 1931 годзе Кавалёў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную армію. У 1937 годзе скончыў Ульянаўскае танкавае вучылішча. З лютага 1942 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Да лістапада 1943 года гвардыі маёр Мікіта Кавалёў камандаваў батальёнам 21-й гвардзейскай танкавай брыгады 5-га гвардзейскага танкавага корпуса 38-й арміі 1-га Украінскага фронта. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.

1 лістапада 1943 года падчас баёў на плацдарме на заходнім беразе Дняпра ў раёне вескі Новыя Пятроўцы Вышгарадскага раёна Кіеўскай вобласці Украінскай СССР батальён Кавалёва вызваліў гэтую вёску, знішчыўшы пры гэтым 11 танкаў, 2 самаходныя артылерыйскія ўстаноўкі, 14 мінамётаў, 12 гармат. У перыяд з 3 па 8 лістапада 1943 года батальён знішчыў яшчэ 6 варожых танкаў, 50 гармат і мінамётаў, 124 кулямёта, вялікую колькасць іншай баявой тэхнікі і жывой сілы.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 красавіка 1944 года гвардыі маёр Мікіта Рыгоравіч Кавалёў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка».

Потым Кавалёў удзельнічаў у савецка-японскай вайне. Пасля яе заканчэння працягваў службу ў Савецкай Арміі. У 1945 годзе скончыў курсы ўдасканальвання каманднага саставу, а ў 1953 годзе — Ленінградскую вышэйшую бранятанкавую школу. У 1955 годзе у званні плкоўніка быў звольнены ў запас. жыў і працаваў у Мінске. Памер 10 мая 1978.

Быў таксама ўзнагароджаны двумя ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Чырвонай Зоркі, шэрагам медаляў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Ковалёв Никита григорьевич (руск.). Архівавана з першакрыніцы 11 ліпеня 2013. Праверана 15 кастрычніка 2016.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.

Спасылкі
--------

* Мікіта Рыгоравіч Кавалёў на сайце «Героі краіны»
* Кавалёў Мікіта Рыгоравіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 130724 |
**Мікіта Арцёмавіч Грачыхін** (1903—1943) — старшыня Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Мікіта Грачыхін нарадзіўся ў 1903 годзе ў пасёлку Ігрэнь (цяпер у межах г. Дніпро) у сялянскай сям’і. Атрымаў пачатковую адукацыю, працаваў будаўніком. У студзені 1942 года Грачыхін быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію і накіраваны на фронт Вялікай Айчыннай вайны. Прымаў удзел у баях на Бранскім, Заходнім, Арлоўскім, Цэнтральным і Беларускім франтах. Удзельнічаў у Арлоўскай, Чарнігаўска-Прыпяцкай, Гомельска-Рэчыцкай аперацыях. Да верасня 1943 года старшыня Мікіта Грачыхін быў памошнікам камандзіра узвода 1185-га стралковага палка 356-й стралковай дывізіі 61-й арміі Цэнтральнага фронта. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.

Падчас баёў на падыходах да Дняпра ў раёне вёскі Любеч Рыпкынскага раёна Чарнігаўскай вобласці Украінскай СССР Грачыхін, які знаходзіўся ў складзе разведгрупы, выявіў нямецкае падраздяленне колькасцю каля 50 чалавек. Скарыстаўшыся перавагай раптоўнасці, ён атакаваў праціўніка, знішчыўшы 9 варожых салдатаў і яшчэ аднаго ўзяўшы ў палон. Падчас фарсіравання Дняпра Грачыхін адшукаў 5 лодак і на чале групы байцоў адным з першых пераправіўся праз раку і кулямётным агнём прыкрыў пераправу батальёна. 4 кастрычніка 1943 года ў баю на рацэ Брагінка каля вёскі Піркі Брагінскага раёна Гомельскай вобласці разам з групай салдатаў зайшоў у тыл праціўніка і знішчыў 37 салдатаў і афіцэраў, паспрыяўшы тым самым паспяховаму прасоўванню батальёна. 29 лістапада 1943 года полк наткнуўся на вельмі ўмацаваныя нямецкія пазіцыі ў раёне вёсак Тунеўшчына і Глінішча Хойніцкага раёна. Узвод, у якім служыў Грачыхін, некалькі разоў падымаўся ў атаку і, дасягнуўшы траншэяў праціўніка, вымусіў яго адступіць. У тым баю Грачыхін загінуў. Быў пахаваны ў вёсцы Тунеўшчына, пазней быў перапахаваны ў брацкай магіле ў горадзе Хойнікі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за «мужнасць і гераізм праяўленыя ў барацьбе з нямецкімі захопнікамі» старшыня Мікіта Грачыхін пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама пасмяротна быў узнагароджаны ордэнам Леніна.

У гонар Грачыхіна названа школа ў Днепрапятроўску. У 1977 годзе вёска Багуславец перайменавана ў Грачыхіна.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Мікіта Арцёмавіч Грачыхін на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* И генерал, и рядовой. Днепропетровск: Прамінь, 1983.
**Вісняві́чы** (трансліт.: *Visniavičy*, руск.: Висневичи) — вёска ў Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Малецкага сельсавета. Размешчана за 29 км ад Бярозы, за 22 км ад чыгуначнай станцыі Бяроза-Картузская.

Гісторыя
--------

Паводле перапісу 1897 года ў Сялецкай воласці Пружанскага павета Гродзенскай губерні.

З 1915 года акупіраваны германскімі войскамі, з 1919 года да ліпеня 1920 года і з жніўня 1920 года — войскамі Польшчы. У ліпені—жніўні 1920 на кароткі час была ўстаноўлена савецкая ўлада.

З 1921 года ў складзе Польшчы, у 1924 годзе вёска ў Сялецкай гміне Пружанскага павета Палескага ваяводства, 11 будынкаў, з 5 лютага 1932 года ў Малецкай гміне.

З 1939 года ў БССР. З 12 кастрычніка 1940 года вёска ў Малецкім сельсавеце Пружанскага раёна.

У 1941—1944 гг. акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Ад рук акупантаў загінула 4 жыхары, на фронце — 9 воінаў-землякоў.

З 14 красавіка 1960 года ў Бярозаўскім раёне. Паводле перапісу 1970 года ў саўгасе «Малеч».

Планіроўка
----------

Планіровачна складаецца з кароткай двухбакова забудаванай вуліцы, арыентаванай з усходу на захад.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**:
	+ 1897 — 12 двароў, 95 жыхароў.
* **XX стагоддзе**:
	+ 1924 — 38 жыхароў.
	+ 1970 — 83 жыхары.
* **XXI стагоддзе**:
	+ 2005 — 11 двароў, 15 жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2006. — 528 с.: іл. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Малецкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Малеч |
| Аграгарадкі | Падкраічы |
| Вёскі | Алёхнавічы ·  Бухалі ·  Віснявічы ·  Горск ·  Грыцавічы ·  Давыдавічы ·  Залужжа ·  Лукомер ·  Пасталова ·  Паўлавічы ·  Рыгалі ·  Сасноўка ·  Хойнікі ·  Чарнічнае |
Будова тоўстай кішкі чалавека
**То́ўстая кішка́** (лац.: Intestinum crassum) — ніжняя, канцавая частка страўнікава-кішачнага тракта, менавіта ў ніжняй частцы праходзіць у асноўным усмоктваньне вады і фармавання з ежавай кашыцы (хімуса) афорлеменнага калу. З'яўляецца вытворным задняй кішкі.

Тоўстая кішка мае такую назву, бо яе сценкі таўшчэй за сценкі тонкай кішкі за кошт большай таўшчыні цягліцавага і злучальнатканкавага слаёў, а таксама таму, што дыяметр яе ўнутраннага прагала, ці паражніны, таксама больш за дыяметр прагала тонкай кішкі.

Фунцыі
------

Працэс праходжання ежы праз тоўстую кішку займае каля 16 гадзін. У ёй з астаткаў ежы выдаляюцца вада і некаторыя пажыўныя рэчывы, перад тым, як прадукты стрававання будць выдаленыя з арганізму. Тоўстая кішка паглынае вітаміны, якія ўтвараюцца абадочнымі бактэрыямі, як вітамін К, вітамін В12, тыямін і рыбафлавін. У тоўстай кішцы таксама ўшчыльняюцца фекаліи да тога стану пакуль яны не змогуць быць вызваленыя праз анус у працэсе дэфекацыі.

Зноскі
------

1. ↑  М. Г. Привес, Н. К. Лысенков, В. И. Бушкович Анатомия человека. — 9-е изд.. — Москва: Медицина, 1985. — С. 275—282. — 110000 экз.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тоўстая кішка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12302334k · GND: 4124782-6 · LCCN: sh85067571 · LNB: 000110993 · Microsoft: 2776280935, 2909625853 · NDL: 00987673 · NKC: ph126671 |

 |
**шчыт  
(тарча)**
**эмалі або металы**
шчыта-  
трымальнік
шчыта-  
трымальнік
**дэвіз**
**клейнод**
**бурэлет**
**намёт**
шлем  
(прылбіца)
**карона**
**пастамент**
**ордэн**
**гербавыя фігуры**
**стужка для размяшчэння дэвізу**
Элементы гербаЭлементы герба

**Клейнод**, або **кляйнот**, таксама **наверша** — элемент герба, верхняя частка прылбіцы.

Кейнод ўяўляе сабой упрыгажэнне, якое размяшчаецца на прылбіцы, над каронай і нярэдка паўтарае гербавую выяву альбо яе элемент. У якасці клейнода могуць таксама ўжывацца птушыныя крылы, рогі, дэталі ўзбраення, жывёлы, страусавае альбо паўлінавае пер'е і іншыя рэчы. Клейнод з'яўляўся сродкам ідэнтыфікацыі асобы, бо нават тыя, хто знаходзіўся ў блізкім сваяцтве і мелі аднолькавыя гербавыя выявы, мелі розныя клейноды.

Гербы з разнастайнымі клейнодамі

Тэрмін
------

Для апісання геральдычных выяў на прылбіцы ў беларускай геральдыцы выкарыстоўваецца некалькі тэрмінаў: *«нашлемнік», «наверша», «навершнік» і «грэбень»*. На думку геральдыста Аляксея Шаланды найбольш удалым і абгрунтаваным з'яўляецца тэрмін *«кляйнот»*, які трапіў у беларускую мову з польскай (*«klejnot»*), куды, у сваю чаргу, прыйшоў з нямецкай (*«kleinot»*). Спачатку слова мела значэнне каштоўнасці, дарагой і багата аздобленай рэчы, на якіх (пярсцёнкаў, сыгнетах, пячатках, упрыгожаннях і г.д.) часта змяшчаліся гербы ўладальнікаў, што спрыяла пераносу сэнсу гэтага слова на іх.

Яшчэ ў першай палове XVIII ст. геральдыст князь Ю. А. Ябланоўскі не ўжываў тэрмін «кляйнот», а выкарыстоўваў словазлучэнне *«знакі на гелме»*. Толькі ў XIX — пачатку XX ст. кляйнот (кляйнод) стаў атаясамляцца з нашлемнікам.

Зноскі
------

1. ↑  Герб. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
2. 1 2 3  Цітоў А. К. Геральдыка Беларусі. — Мн.: МФЦП, 2010.— 144 с.: іл. ISBN 978-985-454-500-4.
3. 1 2 3 4 5  *Аляксей Шаланда.* Таямнічы свет беларускіх гербаў: Шляхецкая геральдыка Вялікага княства Літоўскага. — Мінск: Янушкевіч. — 220 с. [12] л. іл. с. — ISBN 978-985-90346-1-9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Клейнод

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph121613 |
«**Журавы**» (польск.: Żurawie), вядомая таксама як «**Адлёт журавоў**» (польск.: Odlot żurawi) — алейная карціна польскага мастака Юзафа Хэлмоньскага, напісаная падчас яго падарожжа на Падолле і Украіну. Карціна знаходзіцца ў зборах Нацыянальнага музея ў Кракаве.

Мастак напісаў карціну «Адлёт журавоў» у 1870 годзе, пасля трох гадоў навучання ў Варшаўскім класе малявання і ў прыватнай майстэрні Войцеха Герсана. Сімволіка дзікай прыроды, бачная ў «Журавах», вярнулася ў карцінах, створаных пасля вяртання Хэлмоньскага з Парыжа. Матыў чародаў гэтых птушак з’явіўся своеасаблівым вяртаннем і ў апошнім, няскончаным, творы 1913 года пад назвай «Журавы раніцай».

Апісанне карціны
----------------

«У туманнай прасторы мокрага ландшафту можна ўбачыць птушак, якія ляцяць. Сярод іх вылучаецца журавель са зламаным крылом. Журавы, надзеленыя мноствам сімвалічных значэнняў, увасабляюць жаданне Хэлмоньскага паехаць у далёкі Мюнхен — па слядах калег і сяброў. Інтымны характар ​​жывапісу падкрэслівае тонкі, звужаны колеравы тон, які вагаўся вакол шэрых, карычневых і чорных адценняў, парушаных залаціста-ружовым ззяннем неба, і ў частцы лугу, ажыўленай чырвонымі кропкамі кветак».

Прэзентацыя «Журавоў» разам з дзвюма іншымі карцінамі выклікала абурэнне крытыкаў. Ананімны рэцэнзент з «Przegląd Tygodniowy» (1871, No 22) пісаў пра творы мастака: «П. Хэлмоньскі выставіў тры свае працы: першая — „Адлёт журавоў", другая — „У поўдзень", трэцяя — „Раніца ў лесе". Усе тры — гэта сон у сне, але не вобразы, прызначаныя заняць вочы нават прафанаў. Нельга здзекавацца з мастацтва і людзей!».

Зноскі
------

1. 1 2 3   Праверана 9 студзеня 2021.
2. 1 2 3 4  Журавы Нацыянальны музей у Кракаве
|  |
| --- |
|  |
| Насенне кропу |

**Віслаплоднік** (лац.: cremocárpium ад стар.-грэч.: κρεμαννύω — падвешваць і καρπός — плод), або **двухсямянка** — плод сасудзістых раслін, відазмененая каробачка (схізакарпій). Характэрны для раслін сямейства сельдэрэевых і некаторых араліевых. Складаецца з двух аднанасенных сухіх паўплодзікаў (мерыкарпіяў), якія не раскрываюцца. Развіваецца з двухгнездавой завязі, спелы распадаецца падоўжна на 2 палавінкі (адпавядаюць двум пладалісцікам завязі), якія вісяць на расшчэпленым напалам стрыжаньку (карпафоры), што прадаўжаецца ў пладаножку.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
* Вислоплодник // Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Бабаев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — 2-е изд. исправл. — М.: Сов. Энциклопедия, 1986. — С. 608. — 864 с. — 150 600 экз. — ISBN 5-85270-002-9. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) |
**Луцкі замак** ці **замак Любарта** — адзін з двух часткова захаваных помнікаў архітэктуры і гісторыі нацыянальнага значэння Украіны эпохі Вялікага Княства Літоўскага. Знаходзіцца ў цэнтры горада Луцк. З’яўляцца адным з найбуйнейшых, найстарэйшых і найболей добра захаваных замкаў ва Украіне. Асноўны аб’ект гісторыка-культурнага запаведніка «Стары Луцк».

Будаўніцтва верхняга замка ў Луцку пачалося ў 1350-ых і большай часткай было завершана ў 1430-ых, некаторыя элементы (напрыклад, вышыня веж) змяняліся на працягу наступных стагоддзяў.

Вакольны замак пачалі будаваць з цэглы ў 1502 годзе. Некаторы час замак быў рэзідэнцыяй вялікага князя і пасля ўваходжання ў Каралеўства — месцазнаходжаннем каралеўскай улады, палітычным, адміністрацыйным, судовым, вайсковым і рэлігійным цэнтрам Валынскага ваяводства.

У 1429 годзе ў замку праходзіў з'езд еўрапейскіх манархаў  (англ.) (бел. на якім абмяркоўваліся палітычныя і эканамічныя пытанні Цэнтральнай і Ўсходняй Еўропы, а таксама пытанне пра каранацыю Вітаўта. У 1431 годзе замак вытрымаў аблогу палітычных апанентаў князя Свідрыгайлы. У 1595 годзе замак узяты атрадамі С. Налівайкі.

На тэрыторыі замка знаходзіліся кафедральныя цэрквы Святой Тройцы (каталіцкая) і Яна Багаслова (праваслаўная), у якіх праходзілі соймікі Валынскага ваяводства. Таксама ў замку знаходзіліся розныя суды, якія вырашалі пытанні мясцовага і ваяводскага значэння.

У XVIII стагоддзі замак страчвае свае функцыі, а пасля уваходу Валыні ў склад Расійскай імперыі прыходзіць у поўны заняпад. У 1921 годзе пачынаюцца працы па кансервацыі замку, а ў 1960—70 гадах праведзена рэстаўрацыя замку. У пачатку XXI стагоддзя адноўлена частка сцяны вакольнага горада.

У 2011 годзе падчас акцыі «Сем цудаў Украіны» замак заняў першае месца.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Луцкі замак на Вікісховішчы |
**Сцепано́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Сцепаноў.

Утвораны 30 снежня 1927 года як **Сцепаноўскі (Новастэфаноўскі) сельсавет** у складзе Камарынскага раёна Гомельскай акругі шляхам аб’яднання скасаваных Перасяцінскага і Старастэфаноўскага сельсаветаў. Цэнтр — вёска Нова-Стэфаноў. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў складзе Камарынскага раёна БССР. У 1931 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Старая Сцяпанаўка, 24 красавіка 1934 года — у вёску Перасяціна. З 20 лютага 1938 года ў складзе Палескай вобласці. У 1938 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Сцепаноў. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гомельскай вобласці. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе Брагінскага раёна. 12 лістапада 1966 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Савіцкага сельсавета.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 3 населеныя пункты: Новы Сцепаноў, Перасяцінец і Стары Сцепаноў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 лістапада 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 1 (1159).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Сцепаніда Міхайлаўна Артахінава** (нар. 13 верасня 1989) — расійская спартсменка па стральбе з лука, бронзавы прызёр Паралімпійскіх гульняў 2012 у асабістым заліку. Майстар спорту міжнароднага класа, заслужаны майстар спорту Расіі.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сяле Улахан-Мунку Алёкмінскага ўлуса Якуцкай АССР. Вучылася ў школе № 21 г. Якуцка. Пасля заканчэння Маскоўскага дзяржаўнага сацыяльна-гуманітарнага інстытута (МДСГІ) працуе юрыстам у Доме-інтэрнаце для састарэлых і інвалідаў, спартсмен-інструктар у Школе вышэйшага спартыўнага майстэрства (Якуцк). Вучыцца ў магістратуры Інстытута фізічнай культуры і спорту ПУФУ.

Спартыўная кар’ера
------------------

Стральбой з лука пачала займацца з 2007 года, быўшы студэнткай першага курса МДСГІ. У маі 2008 года Сцепаніда Артахінава выйграла свой першы турнір, прысвечаны Дню Перамогі, у чэрвені — перамагла на чэмпіянаце краіны. З тых часоў неаднаразова перамагала і займала прызавыя месцы на чэмпіянатах і кубках Расіі сярод асоб з паразай апорна-рухальнага апарата (ПАДА).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* STEPANIDA ARTAKHINOVA (англ.). *World Archery*. Праверана 29 жніўня 2015.
* Стрельба из лука (англ.). *Школа высшего спортивного мастерства*. Праверана 29 жніўня 2015.
* *Георгий Настенко.* Робин Гуд в юбке // *Московский комсомолец* : газета. — 2012.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жукоўскі.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жукаўскас.

**Сільве́стр Канстанці́навіч Жуко́ўскі** (руск.: Сильвестр Константинович Жуковский), або **Сільвястрас Жукаўскас** (літ.: Silvestras Žukauskas; 31 снежня 1860 (12 студзеня 1861), фальварак Давайнішкі каля Пакроя — 26 лістапада 1937, Каўнас) — расійскі і літоўскі генерал. Стваральнік незалежнага літоўскага войска.

Біяграфія
---------

Скончыўшы гімназію ў Мар’ямпалі, працягнуў навучанне ў ваеннай акадэміі ў Вільні. У 1881 паступіў у Віленскае пяхотнае юнкерскае вучылішча, пасля якой у чыне падпрапаршчыка служыў у 112-м пяхотным Уральскім палку. У 1887 павышаны да падпаручніка. Служыў у 176-м пяхотным Перавалочанскім палку, дзе атрымаў павышэнні, камандаваў ротам, батальёнам.

У 1898 ажаніўся з Жазэфінай Гасдорф і перайшоў у лютэранства.

Браў удзел у Руска-японскай вайне. У 1908 павышаны да падпалкоўніка, прызначаны камандзірам батальёну ў 131-м пяхотным Ціраспальскім палку. У 1911 атрымаў чын палкоўніка.

У Першую сусветную вайну камандаваў 314-м пяхотным Новааскольскім палком, з 5 красавіка 1916 — 2-й брыгадай 1-й пяхотнай дывізіі. 4 ліпеня 1916 за абарону Шаўляў быў узнагароджаны Георгіеўскай зброяй, 8 лістапада таго ж года атрымаў званне генерал-маёра.

18 мая 1917 атрымаў у падначаленне ўсю 1-ю пяхотную дывізію.

Вайна за незалежнасць Літвы
---------------------------

Пасля атрымання Літвой незалежнасці ў 1918 годзе Жукоўскі заняўся стварэннем на радзіме нацыянальнага войска, стаў міністрам абароны. З 26 красавіка па 27 мая 1919 быў старшынёй Генеральнага штаба, адначасна з 7 мая быў прызначаны Вярхоўным галоўнакамандуючым Літоўскай арміі. Займаўся арганізацыяй абароны ад бальшавіцкага наступу, непасрэдна планаваў Куркляйска-Панявежыскую аперацыю, у часе якой былі вызвалены Вількамір і Панявеж.

26 мая — 6 чэрвеня 1919 літоўскае войска працягнула наступ, у ходзе якога былі вызвалены Біржы, Радзівілішкі і Уцяна.

Сільвестр Жукоўскі зноў выконваў абавязкі Галоўнакамандуючага з 23 лютага да 14 чэрвеня 1920 года і падчас вайны з Польшчай. 29 мая 1921 падаў у адстаўку.

5 чэрвеня 1923 вярнуўся на вайсковую службу і да 25 студзеня 1928 быў Вярхоўным галоўнакамандуючым літоўскай арміі, пасля чаго канчаткова сышоў у адстаўку.

Памёр у 1937 і пахаваны на лютэранскіх могілках Коўны.

Зноскі
------

1. ↑  Knygos "Generolas Silvestras Žukauskas" pristatymas (літ.)(недаступная спасылка).  Krašto apsaugos ministerija (24 мая 2008). Архівавана з першакрыніцы 14 мая 2008. Праверана 21 жніўня 2015.
2. ↑  Lietuvos Respublikos Krašto Apsaugos Ministerija **(нявызн.)** (23 мая 2008).

Літаратура
----------

* *Jonas Aničas.* Generolas Silvestras Žukauskas (1861—1937). — Vilnius: Lietuvos Respublikos krašto apsaugos ministerija, 2006. — 293 с. — ISBN 9986-738-76-8.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0003 9951 9269 · NUKAT: n2013124350 · VIAF: 293943393 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Панчоха (значэнні).
Жанчына ў карункавых панчохах
Malmö Strumpfabrik 1954.
**Панчохі** *(адз.л.: панчоха)* (ад стар.-ням.: puntschuoch) — від адзення для ніжняй часткі ног. Звычайна зробленыя з тэкстылю. У мінулым выкарыстоўваліся як жанчынамі, так і мужчынамі. У сучаснай модзе - прадмет жаночага адзення.

Гісторыя
--------

Гэты прадмет гардэроба з'явіўся першым у арабаў. Падчас іх войнаў з іспанцамі ў XIII-XIV стагоддзях з мастацтвам ношкі панчоха пазнаёмілася і Еўропа. Да таго часу еўрапейцы абмотвалі ногі нагавіцамі з скуры або тканіны. 

У 1589 г. беспрацоўны англічанін Лій, жонка якога зарабляла на жыццё вязкай панчох, стварыў першы вязальныя станок для гэтага.

Гл.таксама
----------

* Калготкі
* Шкарпэткі

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 2 : М-Я. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0153-2, С.160

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11947115p · LCCN: sh87004334 |
**Карл Шпіцвег** (ням.: Carl Spitzweg; 5 лютага 1808, Мюнхен — 23 верасня 1885, Мюнхен) — нямецкі жывапісец, малявальшчык і ілюстратар, адзін з найярчэйшых прадстаўнікоў стылю бідэрмаер.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Мюнхене ў сям’і камерсанта. Займаўся ў лацінскай школе пры прыдворнай аптэцы Мюнхена, затым — на фармацэўтычным факультэце Мюнхенскага ўніверсітэта. Працаваў спачатку памагатым аптэкара, а затым аптэкарам. Адначасова вывучаў жывапіс, вучыўся на палотнах галандскіх майстроў XVII стагоддзя, выстаўленых у мюнхенскай Старой пінакатэцы. Рыхтаваўся да паступлення ў мюнхенскую Акадэмію мастацтваў, рэгулярна займаўся жывапісам, але ў Акадэмію яго не прынялі з-за ўзросту.

У 30-е і 40-е гады XIX стагоддзя працаваў малявальшчыкам і ілюстратарам для сатырычных часопісаў, напрыклад для «Лёгкакрылае лісце» («Fliegende Blätter»). Створаныя ім у гэты перыяд карціны іранічныя ў адлюстраванні гарадской ідыліі, жыцці дробнага бюргера. Гэтыя працы паказваюць на вялікі талент назіральніка асаблівасцяў чалавечай натуры, маюць ясную кампазіцыю і адлюстраванне гульні святла і цені, як і ў галандскіх жанравых мастакоў XVII стагоддзі. У канцы 40-х гадоў Шпіцвег здзейсніў серыю паездак за мяжу, у тым ліку ў Прагу, Парыж і Лондан, дзе адкрыў для сябе пейзажны жывапіс Джона Констэбла, а таксама творчасць Эжэна Дэлакруа і мастакоў барбізонскай школы. З гэтага моманту пейзажны жывапіс пачынае адыгрываць вялікую ролю ў творчасці мастака.

У 1832 годзе ён упершыню наведаў Італію.

У 1850 годзе едзе зноў са сваім братам Эдуардам і сябрам Э. Шлейхам за мяжу — у Венецыю, Парыж, Лондан і ў Бельгію. Па вяртанні з Парыжа, з 1851 года жыве ўвесь час у Мюнхене, толькі зрэдку выязджаючы ў Берлін (1856) і на летнія месяцы ў Померсфельдэн (1853 і 1855 гады).

У 1868 годзе атрымаў званне ганаровага члена Мюнхенскай акадэміі мастацтваў.

Зноскі
------

1. 1 2  Carl Spitzweg<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Carl Spitzweg // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
3. ↑  *Holland H.* Spitzweg, Karl // *Allgemeine Deutsche Biographie* — L: 1893. — Т. 35. — S. 226–230.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2079'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1639731'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25907487'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27598947'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q590208'></a>
4. ↑  *verschiedene Autoren* Neue Deutsche Biographie — Historische Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, 1953. — doi:10.1163/9789004337862\_LGBO\_COM\_140215<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q222784'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1419226'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2818964'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Альберых.
**Альберых II Спалецкі** (італ.: Alberigo II di Spoleto; 911—954) — з 932 года рымскі патрыцый і сенатар. Сын Альберыха I і Марозіі.

Біяграфія
---------

Пасля смерці Альберыха I Марозія ажанілася з Гвіда Тасканскім, а пасля яго смерці з каралём Гуга Італьянскім. Абраза, нанесеная гэтым апошнім свайму пасербу Альберыху II, стала нагодай да паўстання рымлян (у 935 годзе) і выгнання Гуга, пасля чаго Альберых захапіў вярхоўную свецкую ўладу ў Рыме, а сваю матці Марозію і свайго брата Папу Яна XI пасадзіў у турму, дзе яны заставаліся да самай сваёй смерці. У 946 годзе Гуга быў вымушаны прызнаць уладу Альберыха над Рымам.

Пяць Пап падчас кіравання Альберыха былі толькі бязвольнымі марыянеткамі ў яго руках. Ён памёр у 954 годзе, пасля 28-гадовага кіравання.

Яго сын ад Альды Арльскай (дачкі Гуга Італьянскага), Актавіян, атрымаў у спадчыну свецкую ўладу над Рымам, з якой ён восенню955 года, быўшы пад імем Яна XII абраны ў Папы, злучыў і духоўную.

Зноскі
------

1. ↑  Sapere.it — De Agostini Editore, 2001. Праверана 2 кастрычніка 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63346450'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2521786'></a>

Літаратура
----------

* ЭСБЕ/Альберих // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.


| ?Альберых II Спалецкі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Альберых I Спалецкі |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  | Альберых II Спалецкі |  |  |  | Тэафілакт I[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Марозія |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Феадора[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Rodovid · genealogics.org |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 385159474048427660712 |
**Мікалай Паўлавіч Ахлопкаў** (2 (15) .5.1900, Іркуцк — 8 студзеня 1967, Масква) — савецкі рэжысёр, народны артыст СССР (1948). Член КПСС з 1952 года.

Біяграфія
---------

У 1918 годзе пачаў выступаць як акцёр. У 1921 годзе паставіў на гарадской плошчы Іркуцка «Масавае дзейства» у гонар 1-га Мая, у 1922 годзе ў іркуцкім Маладым тэатры — «Містэрыю-Буф» Маякоўскага. З 1923 года акцёр Тэатра імя Меерхольда, адначасова вучыўся ў Дзяржаўных тэатральных майстэрнях пад кіраўніцтвам У. Э. Меерхольда. У 1930—1937 гадах узначальваў Рэалістычны тэатр, у 1938—1943 рэжысёр і акцёр Тэатра імя Вахтангава, у 1943—1966 гадах галоўны рэжысёр Маскоўскага тэатра драмы (з 1954 — Маскоўскага тэатра імя Маякоўскага). Рэжысёр імкнуўся да спектакляў героіка-патэтычнай накіраванасці, яркай публіцыстычнасці, падкрэсленай тэатральнасці, яму былі асабліва блізкія трагічныя канфлікты, якія адлюстроўваюць духоўную сілу чалавечай асобы. Вялікае значэнне Ахлопкаў надаваў сінтэтычнай выразнасці тэатральнага мастацтва. Лепшыя спектаклі: «Маці» па Горкаму, «Жалезны паток» паводле Серафімавіча (абодва ў 1933), «Арыстакраты» Пагодзіна (1935) — у рэалістычнага тэатра; «Фельдмаршал Кутузаў» Салаўёва (1940), «Сірано дэ Бержерак» Ростан (1942) — у Тэатры імя Вахтангава; «Маладая Гвардыя» паводле Фадзеева (1947), «Гамлет» Шэкспіра (1954), "Гасцініца «Асторыя» Штэйна (1956), «Іркуцкая гісторыя» Арбузава (1960), «Медэя» Еўрыпіда (1961) — у Тэатры імя Маякоўскага. Паставіў у Вялікім тэатры оперы «Маці» Хрэннікава і «Дзекабрысты» Шапорына. У 1920-х гадах пачаў працаваць у кіно, выступаў як рэжысёр і акцёр. Найбольш значныя ролі ў кіно — Васіль Буслаеў («Аляксандр Неўскі»), Васіль («Ленін у Кастрычніку», «Ленін у 1918 году»), камісар Вараб’ёў («Аповесць пра сапраўднага чалавека»), Батманаў («Далёка ад Масквы») і інш. Выкладаў у ДІТМ (прафесар).

Узнагроды
---------

Сталінскіі прэміі (1941, 1947, 1949 г. — двойчы; 1951 — двойчы). Узнагароджаны ордэнам Леніна, 3 іншымі ордэнамі, а таксама медалямі.

Зноскі
------

1. 1 2  Большая российская энциклопедия — М.: Большая российская энциклопедия, 2004. Праверана 31 кастрычніка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1768199'></a>
2. 1 2 3  Охлопков Николай Павлович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
3. 1 2 3

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1125463 · BNF: 122726967 · GND: 118952315 · ISNI: 0000 0001 0912 1675 · LCCN: n82005706 · NKC: mzk2006354095 · NUKAT: n2010122516 · SUDOC: 03152950X · VIAF: 68988850 |

 |
**Дзяржаўны герб Паўднёва-Афрыканскай рэспублікі** — сімвал ПАР як суверэннай дзяржавы. Быў зацверджаны 27 красавіка 2000 года, прыйшоў на змену папярэднім гербам, што існавалі з 1910. Выкананы пераважна ў залатых і охрыстых колерах з выкарыстаннем традыцыйнай афрыканскай сімволікі. Дэвізам сталі словы на вымерлай кайсанскай мове народа кхам: ǃke е: ǀxarra ǁke, што азначае "адзінства розных людзей". 

У 1999 ПАР — маладая мультыкультурная дэмакратыя — аказалася ў пошуках герба, які б найлепш адлюстраваў новую сутнасць краіны. Дзесяць вядучых дызайнераў змагаліся за права, каб твор іхніх рук стаў дзяржаўным сімвалам.

Герб уяўляе сабой серыю асобных элементаў, сіметрычна сабраных у яйкападобную форму з авальным навершам. Калі працягнуць яйка, створанае скруткам з дэвізам унізе ды слановымі біўнямі па краях, праз крылы птушкі-сакратара ды замкнуць дугою гарызонта пад узыходзячым сонцам, то атрымаецца касмічнае яйка, з якога нібыта вылупляецца птушка-сакратар. Паводле задумы аўтара гэта сімвалізуе адраджэнне духу вялікай гераічнай нацыі.
**Гомельскае музычна-драматычнае таварыства**. Існавала ў 1908—1914 гг. Статут зацверджаны 14 лютага 1909 г. Мэтай таварыства была культурна-асветніцкая дзейнасць, прапаганда сярод жыхароў горада музычнага і тэатральнага мастацтва, літаратуры, а таксама развіцця мастацкіх здольнасцей членаў таварыства. З'яўлялася важнфм асяродкам культурнага жыцця Гомеля ў 1901—1911 гг. калі таварыства ўзначальваў Л. С. Драгунскі (у 1910 г. аб'ядноўвала каля 240 чал.). Працавалі секцыі: літаратурная, драматычная, музычная. Члены таварыства праводзілі вечары, прысвечаныя юбілеям пісьменнікаў Т. Шаўчэнкі, І. Нікіціна  (руск.) (бел. Л. Талстога, М. Гогаля, А.Чэхава і інш. чыталі лекцыі аб творчасці Ф. Дастаеўскага, К. Гамсуна, Ф. Ніцшэ, абмяркоўвалі літаратурныя навінкі і спектаклі гастрольных труп, наладжвалі т.зв. літаратурныя суды на дгероямі мастацкіх твораў. Пастаўлены спектаклі «На бойкім месцы», «Лес» А. Астроўскага, «Лебядзіная песня» Чэхава, «Рэвізор» Гогаля і інш. Музычнай секцыяй быў арганізаваны хор, наладжваліся вечары, прысвечаныя кампазітарам. Рамансаў і народных песень. Таварыства займалася дабрачыннай дзейнасцю, выкарыстоўваючы для гэтага зборы ад платных канцэртаў і спектакляў.

Літаратура
----------

* Гомельскае музычна-драматычнае таварыства // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. — С. 65. — ISBN 985-11-0041-2.
**Герб Падсвілля** — герб гарадскога пасёлка Падсвілле (Глыбоцкі раён, Віцебская вобласць).

Апісанне
--------

У блакітным полі іспанскага шчыта са срэбным перакуленым вастрыём тры рыбіны: адна (у цэнтры) — блакітнага, дзве па краях — срэбнага колеру. Усе рыбы ўсплываючыя і выгнутыя ў выглядзе маладзіка.

Пасёлак размешчаны на берагах азёр Алаізберг і Белае. Набліжанасць да вадаёмаў перададзена ў гербе "вастрыём" – другаснай геральдычнай фігурай, якая падзяляе шчыт, рассякаючы яго, і "паглыбляе" верхнюю частку, а таксама адлюстраваннем трох рыбін процілеглых колераў на срэбным і блакітным полі. Рыбы і іншыя насельнікі падводнага свету даволі часта сустракаюцца як у гістарычнай, так і сучаснай тэрытарыяльнай геральдыцы. У гербе 1582 года польскага горада Сураж-Падляшскі адлюстраваны карп, у гербе 1845 года літоўскага горада Свянцяны – дзве срэбныя сялявы, у гербе расійскага Саратава – тры сцерлядзі.

Паўзуновыя, рыбы, насякомыя і земнаводныя прылічваюцца да натуральных негеральдычных фігур. У той жа час рыба з'яўляецца адным з важнейшых сімвалаў хрысціянства. Тры рыбіны ў гербе Падсвілля ўвасабляюць не толькі прыродную адметнасць мясціны, але і розныя плыні хрысціянства. Прадстаўнікі трох з іх здавён жывуць у гэтым рэгіёне.

Аўтар герба М. М. Елінская, мастак А. У. Леўчык.

Літаратура
----------

* г. п. Падсвілле Віцебскага раёна // *Адамушка У. І.* Геральдычны вянок Віцебшчыны / У. І. Адамушка, М. М. Елінская, С. В. Рублеўскі. — Віцебск: Віцеб. абл. друк. 2010. — С. 65.

| ⛭Гербы населеных пунктаў Віцебскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
* Барань
* Браслаў
* Верхнядзвінск
* Віцебск
* Гарадок
* Глыбокае
* Дзісна
* Докшыцы
* Дуброўна
* Лепель
* Мёры
* Наваполацк
* Новалукомль
* Орша
* Паставы
* Полацк
* Сянно
* Талачын
* Чашнікі

 |  |
| ПГТ | 
* Арэхаўск
* Асвея
* Багушэўск
* Балбасава
* Бешанковічы
* Бягомль
* Ветрына
* Відзы
* Копысь
* Лёзна
* Лынтупы
* Падсвілле
* Расоны
* Сураж
* Ушачы
* Шаркаўшчына
* Шуміліна
* Янавічы

 |
| Вёскі/Аграгарадкі | 
* Бабінавічы
* Друя
* Пераброддзе
* Ула

 |
Запыт «скарбнік» перанакіроўваецца сюды; гл. таксама іншыя значэнні.
**Казначэй** — асоба, якая ведае грашамі і каштоўнасцямі ўстановы, арганізацыі і захоўвае іх. У вайсковых часцях — асоба, якая ведае прыёмам, захаваннем і выдачай грашовага, рэчавага і тэхнічнага забеспячэння.

Гісторыя
--------

У старажытнай Русі асоба, якая хавала казну. Казначэі былі не толькі ў князёў, але і ў прыватных асоб, баяраў. У духоўных граматах маскоўскіх князёў казначэй згадваецца нароўні з цівунамі дамаскоўскай Русі; і тыя, і іншыя былі рабы-захавальнікі княжых прыбыткаў. На захадзе і поўдні Расіі раней казначэй называўся "скарбнікам", у цюркамоўных краінах ён называўся як "казначе".

Пры Іване III, у сувязі з установай прыказаў, з'яўляецца, пад імем казначэй, даволі відны дваровы чын, які займаў месца пасля краўчага і наперадзе думных дваранаў. Казначэй ведаў казённы двор або прыказ, а разам з тым і даходы гасударя, атрымліваючы розныя пошліны (напрыклад мытныя) і чынш і здаючы ў аброчны змест розныя прыбытковыя артыкулы. Ведамству скарбніка падлягалі таксама справы аб халопстве і вядзенне кніг, у якія запісваліся акты на час (верагодна — у сілу таго, што існаваў адмысловы збор паступлення ў халопства). Са зборам пошлін злучаны быў і суд над тымі, хто пошліны плаціў: адсюль шырокая судовая кампетэнцыя скарбніка. Суд скарбніка распаўсюджваўся і на многія такія выпадкі, якія не стаялі ні ў якім дачыненні да непасрэдных функцый скарбніка. У XVI стагоддзі суду гэтаму прыказаныя былі цэлыя гарады; Судзебнік 1550 года прылічае да баяр і акольнічых, якія рабілі «суд цара і вялікага князя», і скарбніка. Тут казначэі выступаюць наогул у якасці давераных і набліжаных да цара асоб. Як давераныя людзі, казначэй прызначаюцца разам з баярамі весці перамовыз замежнымі пасламі, як гэта было, напрыклад, у 1494 годзе. Да сярэдзіны XVII стагоддзя, па меры развіцця прыказных устаноў, шырокае ведамства скарбніка моцна скарацілася. Даходы былі перададзеныя ў фінансавыя загады рознага наймення, халопія справы — у халопі загад. У падпарадкаванні скарбніка застаўся толькі казённы двор, грашовы даход якога Каташыхін вызначае усяго ў 3000 рублёў, а колькасць подведомых пасадскіх гандлёвых людзей — у 500. Казённы двор ведаў адзін казначэй, радзей двое, а таварышаў пры ім было трое: два дзяка і друкар; у XVII стагоддзі апошні выйшаў з складу казённага двара. На пасаду скарбніка звычайна прызначаліся людзі новыя, не радавітыя, але яна пракладала дарогу да баярства.

Літаратура
----------

* Сяргеевіч, «Юрыдычныя старажытнасці» (СПб. 1890, т. I, стр. 414-422)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кніга (значэнні).

**Мікалай Паўлавіч Кніга** (10 (23) лютага 1902, Коўбча, Клічаўскі раён — 20 снежня 1972) — беларускі вучоны ў галіне оталарынгалогіі, доктар медыцынскіх навук (1955), прафесар (1958).

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння ў 1929 годзе медыцынскага факультэта БДУ займаўся практычнай і навуковай дзейнасцю ў лячэбных установах Беларусі. У час Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнічаў у арганізацыі партызанскай барацьбы на Клічаўшчыне, быў начальнікам санітарнай службы атрада. З сакавіка 1944 года ўзначальваў санітарны аддзел ваенна-аператыўнай групы пры Магілёўскім падпольным абкаме партыі.

З 1944 года — у Мінскім медыцынскім інстытуце, загадчык кафедры оталарынгалогіі (1952), галоўны оталарынголаг Міністэрства аховы здароўя Беларусі (1958). З 1962 года ўзначальваў навуковае таварыства оталарынголагаў Беларусі.

Асноўныя працы па праблемах склеромнай інфекцыі. Узнагароджаны 2 ордэнамі, медалямі. Памёр у 1972 г.

Зноскі
------

1. 1 2 3

Літаратура
----------

* Кніга Мікалай Паўлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 359. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.]. Т. 4. — Минск, 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-331133 |
**Гомеамарфі́зм** — узаемна адназначнае і непарыўнае ў абодва бакі адлюстраванне адной тапалагічнай прасторы на другую. Ізамарфізм у катэгорыі тапалагічных прастор.

Азначэнне
---------

Няхай {\displaystyle (X,{\mathcal {T}}\_{X})} і {\displaystyle (Y,{\mathcal {T}}\_{Y})} — дзве тапалагічныя прасторы. Непарыўнае адлюстраванне {\displaystyle f:X\to Y} называецца **гомеамарфізмам**, калі яно ўзаемна адназначнае, і адваротнае адлюстраванне {\displaystyle f^{-1}} таксама з’яўляецца непарыўным.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4352383-3 · Microsoft: 176406300 |