recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Алег Валяр’янавіч Басілашвілі** (руск.: Оле́г Валериа́нович Басилашви́ли; нар. 26 верасня 1934, Масква) — савецкі і расійскі акцёр, грамадскі дзеяч; народны артыст СССР (1984), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі РСФСР імя братоў Васільевых (1979). З 1959 года — артыст РДАБДТ імя Г. А. Таўстаногава. У 1990—1993 гадах — народны дэпутат Расіі.

Біяграфія
---------

У 1956 годзе скончыў у Маскве Школу-студыю МХАТ (курс П. У. Масальскага) і атрымаў размеркаванне ў Сталінградскі абласны драматычны тэатр імя М. Горкага, які пакінуў, нават не пачаўшы там працаваць. У Ленінградзе, куды акцёр з жонкай Т. В. Даронінай адправіўся пасля Сталінграда, быў запрошаны ў Ленінградскі дзяржаўны тэатр імя Ленінскага камсамола (цяпер Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны тэатр «Балтыйскі дом»), дзе граў да 1959 года.

У 1959 годзе разам з жонкай быў запрошаны ў Вялікі драматычны тэатр імя Горкага (цяпер — імя Г. А. Таўстаногава), дзе, па ўласным прызнанні, вельмі няўдала дэбютаваў у ролі Сцяпана Лукіна ў «Варварах» М. Горкага і доўга не мог знайсці сябе. Тым не менш, з другой паловы 1960-х гадоў стаў адным з вядучых акцёраў тэатра.

Шырокую вядомасць акцёру прынеслі ролі ў кінафільмах Э. А. Разанава («Службовы раман», «Вакзал для дваіх», «Пра беднага гусара замовіце слова»), Георгія Данелія («Восеньскі марафон»).

У 1975 годзе ў сувязі са смерцю бацькі і аднаго з вядучых акцёраў тэатра Я. З. Капеляна быў вымушаны адмовіцца ад ролі Іпаліта ў тэлефільме Э. А. Разанава «Іронія лёсу, альбо З лёгкай парай!».

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Алег Валяр’янавіч Басілашвілі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Discogs · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 9025679 · BNE: XX1567411 · BNF: 14046338h · GND: 131919385 · ISNI: 0000 0000 5936 976X · LCCN: n83025995 · NKC: xx0170201 · NLP: a0000002354892 · NTA: 307340406 · NUKAT: n2014008363 · VIAF: 42041953 |

 |
**Карпата-Руская Праваслаўная Царква** — праваслаўная юрысдыкцыя ў выглядзе самакіравальнай епархіі ў складзе Канстанцінопальскага Патрыярхата ў ЗША. Яе ўзнікненне звязана з эміграцыяй у ЗША грэка-католікаў Прыкарпацця і Закарпацця. Эмігратаў суправаджалі свяшчэннікі, якія маглі быць жанаты, што выклікала незадаволенасць у каталіцкага епіскапата ЗША. У сувязі з гэтым Ватыкан у 1929 годзе выдае пастанову *Cum Data Fuerit*, згодна з якой новарукапаложаныя грэка-каталіцкія свяшчэннікі абавязаны былі выконваць цэлібат. У сваю чаргу, гэты крок выклікаў абурэнне карпата-рускага грамадства. Таму 23 лістапада 1937 года ў Пітсбургу (Пенсільванія) прайшоў царкоўны сабор з удзелам прадстаўнікоў 37 прыходаў, які вырашыў разарваць унію з Ватыканам і вярнуцца ў праваслаўе.

З гэтых прыходаў была створана новая епархія, епіскапам якой быў абраны Арэст Чарнок. Ен звярнуўся да Канстанцінопальского патрыярха Веніяміна І з просьбай прыняць епархію ў сваю юрысдыкцыю. Гэта і было зроблена ў 1938 годзе.

Цэнтрам епархіі з’яўляецца Джонстаўн (Пенсільванія). Там існуе духоўная семінарыя, кафедральны сабор Хрыста Збавіцеля. Зараз у складзе епархіі 75 прыходаў, 3 місіі, якія аб’ядноўваюць больш за 50 тысяч чалавек. У Такседа (штат Нью-Ёрк) існуе мужчынскі манастыр Благавешчання, заснаваны ў 1978 годзе.

Епіскапат
---------

Епархіяльныя епіскапы
* Арэст (Чарнок) (1937—1977)
* Іаан (Марцін) (1977—1984)
* Нікалай (Смішко) (1985—2011)
* Грыгорый (Таціс) (з 2012)

Епіскапы-памочнікі
* Пётр (Шыманскі) (1963—1964)
* Мяфодзій (Канчуга) (1965)
* Іаан (Марцін) (1966—1977)
**Павел Мікалаевіч Касач** (20 лістапада 1887, в. Рагава, Вілейскі павет, Віленская губерня — 7 снежня 1977) — беларускі дзеяч самадзейнага мастацтва, кампазітар, заслужаны дзеяч культуры Беларусі.

Біяграфія
---------

У 1906 годзе, ратуючыся ад галечы, апынуўся ў Вільні, дзе пасля многіх мытарстваў быў прыняты за выдатны слых і голас у Віленскі архіерэйскі хор. Творчы шлях пачаў у капэле Д. Агрэнева-Славянскага, з якой два гады гастраляваў па Германіі, Аўстрыі і Венгрыі. Удзельнік Першай сусветнай вайны. Служыў у Чырвонай Арміі. З 1918 года сакратар Мінскага губваенкамата. Скончыў Мінскі педагагічны тэхнікум, а потым Магілёўскі педагагічны інстытут (1938). З 1912 па 1956 гадах настаўнічаў. У 1945 годзе быў накіраваны выкладчыкам мовы, літаратуры і спеваў у Нясвіжскае педагагічнае вучылішча, дзе праз год арганізаваў хор студэнтаў. У 1952—1964 гадах узначальваў хор сельскага клуба вёскі Лявонавічы Нясвіжскага раёна (Лявонавіцкі народны хор), які пад яго кіраўніцтвам дасягнуў значнага выканальніцкага майстэрства і атрымаў званне народнага. Будучы на пенсіі Павел Мікалаевіч кіраваў хорам настаўнікаў, які выступаў у гарадах і пасёлках Беларусі; выязджаў з творчымі справаздачамі ў краіны Прыбалтыкі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар шэрага песень (у т. л. «Хораша вясною ходзіцца», «Мой Нёман», «Беларусь мая», «Цімох», «Выйдзі, дзяўчына», «Кланялася жыта», «Дываночак», «Крынічанька», «Застольная», «Зацвілі пралескі») і апрацовак беларускіх народных песень («Жніўная», «Ой, сівы конь бяжыць» і інш.).

Узнагароды
----------

За плённую творчую дзейнасць быў узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны», медалём «За доблесную працу», Ганаровымі граматамі Вярхоўнага Савета БССР. У 1957 годзе яму было прысвоена званне «Заслужаны дзеяч культуры БССР».

Памяць
------

У Нясвіжы на доме № 14 па вул. Савецкай, дзе ў апошнія часы жыў і працаваў Павел Мікалаевіч, устаноўлена мемарыяльная дошка.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1999. — Т. 8. — С. 140.
* Беларускі фальклор : энцыклапедыя : [у 2 т.]. — Мінск, 2005. — Т. 1. — С. 670—671.
* Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.]. — Мінск, 2013. — Т. 4. — С. 403.
* Минская область : энциклопедия : [в 2 т.]. — Минск, 2007. — Т. 2. — С. 206.
* Музы Нясвіжа : матэрыялы навуковай канферэнцыі, Нясвіж, 5 мая 1997 г. — Минск, 1997. — С. 50-54.
* Памяць : Нясвіжскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [уклад. С. П.
* Самуэль; рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.]. — Мінск, 2001. — С. 487—488.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. — Мінск, 1986. — Т. 3. — С. 11.
**Мнемазіна, апалон чорны** (*Parnassius mnemosyne*) — матыль з сямейства паруснікаў.

Апісанне
--------

Матылі сярэдніх памераў. Крылы ў размаху 55-60 мм, паўпразрыстыя. Агульны тон афарбоўкі крылаў белы, на верхавіне і вонкавым краі пярэдніх крылаў шэрае поле. На пярэдніх крылах па 2 чорныя плямы. Цела матыля і ўнутраныя краі задніх крылаў чорныя, значна апушаныя.

* ♂♂
* ♂ △.♂ △.
* ♀♀
* ♀ △.♀ △.

Распаўсюджанне
--------------

Пашырэнне: ад Пірэнеяў да Цэнтральнай Азіі. Часта трапляецца ў Паўночнай і Заходняй Еўропе; у Беларусі дакладна вядома толькі некалькі месцаў знаходжання.

Месцы пражывання строга абмежаваны. Звязаны з ростам кармавой расліны — чубаткі пустой (*Corydalis cava*). Насяляе лясныя паляны з квітучымі раслінамі, высечкі.

Біялагічныя асаблівасці
-----------------------

Аселы від. За год дае адно пакаленне. Лёт матылёў у чэрвені-ліпені. Адкладваюць яйкі толькі на чубаткі. Вусені днём не кормяцца, хаваюцца пад лісцем або камянямі. Зімуюць маладыя вусені, якія яшчэ не выйшлі з яек.

Ахова
-----

Няздольнасць віду да міграцый уплывае на скарачэнне колькасці і поўнае вынішчэнне яго пры выкарыстанні ў гаспадарчых мэтах тых участкаў лесу, дзе ён жыве. Занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі з 1981.

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Менск: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5
**Мантанскі ўніверсітэт** (англ.: University of Montana) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Місула ў штаце Мантана, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Мантанскі ўніверсітэт з'яўляецца флагманскай установай аднайменнай універсітэцкай сістэмы і яе другой па велічыні ўстановай. Ён класіфікуецца як доктарскі ўніверсітэт з вельмі высокай даследчай актыўнасцю. Універсітэт займае 17-е месца ў ЗША і пятае сярод дзяржаўных універсітэтаў па выпуску стыпендыятаў Родса, у яго 11 стыпендыятаў Трумэна, 14 стыпендыятаў Голдуотэра і 40 стыпендыятаў Удала. Адзін з выпускнікоў, Гаральд Юры, стаў лаўрэатам Нобелеўскай прэміі.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і медыяў
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі
* Каледж лясной гаспадаркі
* Каледж здароўя
* Каледж сацыяльна-гуманітарных навук
* Школа права

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Мантана

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Астанкінская тэлевежа** — тэлевізійная і радыёвяшчальная вежа, размешчаная ў Маскве. Вышыня — 540 м, чацвёрты ў свеце паводле вышыні будынак пасля небаскроба Бурдж-Халіфа (Дубай), тэлевежы Гуанчжоу (Гуанчжоу) і тэлевежы Сі-Эн Таўэр (Таронта).

Галоўны канструктар — Н. В. Нікіцін. Інжынеры — М. А. Шкуд і Б. А. Злобін. Галоўны архітэктар — Л. І. Баталаў. Архітэктары — Д. І. Бурдзін, М. А. Шкуд і Л. І. Шчыпакін. Рашэнне пра будаўніцтва вежы было прынята ў 1957 годзе, будаўніцтва вялося ў 1963—1967 гадах. Тым часам гэта быў самы высокі будынак свету.

Заўвагі
-------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | VK · Telegram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Даведка РІА |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ge1124086 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сарагоса (значэнні).

**Сараго́са** (ісп.: Zaragoza) — горад на паўночным усходзе Іспаніі, сталіца аўтаномнага рэгіёну Арагон, правінцыі Сарагоса і аднайменнай акругі (Comarca de Zaragoza).

Размешчаны ў сярэднім цячэнні ракі Эбра, каля 200 метраў над узроўнем мора. На 1 студзеня 2007 года ў Сарагосе пражывае 654 390 чалавек, яна з’яўляецца пятым па велічыні горадам Іспаніі.

Гісторыя
--------

Заснавана ў 24 да н.э. на месцы старажытнага паселішча як рымская калонія пад назвай Цэзарэя-Аўгуста. У 452 годзе захоплена свевамі, у 476 — вестготамі. У 714—1118 гадах пад уладай арабаў, у ХІ — пачатку ХІІ стагоддзя цэнтр Сарагоскага эмірата. У 1118 горад адваяваны ў арабаў войскамі караля Арагона Альфонса I, з 1119 года сталіца Арагонскага каралеўства, атрымала права самакіравання і іншыя прывілеі. У XIV—XVI ст. адзін з важнейшых эканамічных (вытворчасцьсць сукна) і культурных (у 1474 заснаваны ўніверсітэт) цэнтраў Арагона. У XVII—XVIII ст. эканамічна заняпала. У 1-ю іспанскую рэвалюцыю 1808—1814 двойчы ўзята ў аблогу французскімі войскамі (1808, 1808—1909). У Іспанскую рэвалюцыю 1931—1939 гадоў месца баёў паміж рэспубліканскімі войскамі і франкістамі.

Славутасці
----------

У структуры цэнтра горада захаваліся рысы рэгулярнай планіроўкі старажытнарымскай калоніі. Сярод помнікаў: рэшткі старажытнарымскіх пабудоў, маўрытанскіх будынкаў (Х—ХІІ ст.) з узорыстай цаглянай муроўкай, дэкаратыўнымі купаламі, абліцоўкай шматколернай кафляй, сабор Ла-Сеа (1119—1550; фасад канца XVII ст. ў стылі эрэрэска; вежа 1685), касцёлы ў стылі мудэхар (Санта-Марыя Магдалена і інш.), біржа («лонха», 1551, готыка і платэрэска), палацы XVI ст. ў стылі платэрэска.

Музей прыгожых мастацтваў.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Yulin[d], Кітай
* Zamboanga City[d], Філіпіны
* Zaragoza[d], Гватэмала
* Барнаул, Расія
* Біярыц, Францыя
* Віфлеем, Дзяржава Палесціна
* Далянь, Кітай
* Каімбра, Партугалія
* Ла-Пас, Балівія
* Ла-Плата, Аргенціна
* Мосталес, Іспанія
* По, Францыя
* Скоп’е, Паўночная Македонія (2008)
* Ташкент, Узбекістан
* Тырана, Албанія
* Тыхуана, Мексіка

Вядомыя асобы
-------------

* Тэрэза Кларамун (1862—1932) — каталонская анарха-сіндыкалістка.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн 2002.
2. ↑
3. ↑

Літаратура
----------

* Сарагоса // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 175. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

**Памылка Lua: not enough memory.**
**Памылка Lua: not enough memory.**
**Lycaena alciphron** — дзённы матылёк з сямейства блакітніц.

Даўжыня пярэдняга крыла імага — 16 — 19 мм.

Біялогія
--------

Развіваецца ў адным пакаленні, лёт імага — з сярэдзіны мая — пачатку чэрвеня да канца жніўня. Самка адкладае па адным яйку на ніжнюю паверхню лісця. Вусень развіваецца з восені па красавік-май, зімуе. Адзначана сувязь гусеніц з мурашкамі. Акукліваецца на зямлі ў друзлым кокане з шаўкавіны.

Кармавыя расліны
----------------

Шчаўе кіслае (*Rumex acetosa*) і іншыя віды шчаўя.

Час лёту
--------

Май — 2-3 дэкада, чэрвень, ліпень, жнівень.

Месцапражыванні
---------------

Лясныя ўзлескі, паляны, лугі, рэдкалессі, вільготныя стэпавыя бэлькі і яры, абочыны дарог, берагі рэк. Аддае перавагу пяшчаным месцам.

Арэал
-----

Марока ў Паўночнай Афрыцы, Еўропа, Каўказ і Закаўказзе, Турцыя, Іран, горы Усходняга Казахстана і Кыргызстана, поўдзень Сібіры, Манголія. Па адзінкавых знаходках вядомы з Забайкалля і Сіхатэ-Аліня (Прыморскі край Расіі).
Шырока распаўсюджаны від на тэрыторыі Усходняй Еўропы. Звычайны ў лясной і лесастэпавай зонах, рэдкі і вельмі лакальны у сухастэпавай падзоне стэпавай зоны. У паўднёва-ўсходняй частцы арэала прымеркаваны да рачных далін, вядомы з розных раёнаў Ніжняй Волгі і Дона, а таксама Цэнтральна-Чарназёмнага рэгіёну, лакальны у Растоўскай вобласці, дзе знаходзіцца паўднёвая ўскраіна распаўсюджвання намінатыўнага падвіда ў еўрапейскай Расіі. Адсутнічае ў Паўднёвай Фінляндыі, Эстоніі, паўночных абласцях Расіі, у Крыме і ў стэпавым Перадкаўказзі. У Карпатах не знойдзены вышэй 650 м над узр. м.

Заўвагі па ахове
----------------

Уключаны ў Чырвоную кнігу Маскоўскай вобласці, Расія (1998) (3 катэгорыя).

Зноскі
------
**Блакітніца алексіс** (*Glaucopsyche alexis*) — від матылькоў сямейства блакітніц.

Матылёк сярэдніх памераў, даўжыня пярэдняга крыла складае 15-18 мм. Самец зверху блакітны з цёмнай аблямоўкай па боку крыла, самка бурая са слабым блакітнаватым напыленнем ля асновы крылаў. Знізу крылы шэрыя або светла-шэра-бурыя, пярэднія нясуць шэраг дугападобна размешчаных буйных чорных плям, абрамленых белым, слаба прыкметная сярэдняя пляма, заднія — драбнейшыя такія ж плямы і бірузовае напыленне ля асновы.

Распаўсюджана ва ўмеранай зоне Еўразіі. У Беларусі сустракаецца вельмі лакальна. Вядомы па нешматлікіх знаходках у Брэсцкай, Гродзенскай, Гомельскай і Мінскай абласцях.

Месцапражыванні: лугі, паляны і ўскраіны лісцёвых лясоў, сухія рэдкалессі і пусткі.

На працягу года развіваецца ў адным пакаленні. Лёт матылькоў з красавіка па ліпень у залежнасці ад месцазнаходжання. Вусені жывяцца лісцем і кветкамі чыны лугавой, люцэрны, донніка лекавага, мышынага гарошку і іншых бабовых. Вядома, што вусені кантактуюць з рознымі відамі мурашак (роды Myrmica, Formica, Lasius і інш.). Зімуе ў фазе кукалкі, радзей — вусеня.

Від занесены ў Чырвоныя кнігі Беларусі, Германіі, Швецыі.

Спасылкі
--------

* Блакітніца алексіс у Чырвонай кнізе Беларусі Архівавана 22 красавіка 2017.  (руск.)
**Plebejus idas** — від дзённых матылькоў сямейства блакітніцы.

Этымалогія назвы
----------------

У старажытнагрэчаскай міфалогіі Ідас — арганаўт, удзельнік Каледонскага палявання.

Апісанне
--------

Ніжні бок крылаў, зверху ♂, знізу ♀, Германія, Мюнхен
Даўжыня пярэдніх крылаў 11-16 мм. Крылы самца зверху фіялетава-сінія, з вузкім, каля 1 мм шырынёй, чорным краем, вылучаюцца з цёмнымі жылкамі, з чорнымі кропкамі-плямамі ля краю задніх крылаў. Крылы самкі бурыя, яна падобная на самку Plebejus argus, толькі аранжавыя лункі каля цёмных кропак ля вонкавага краю задніх крылаў буйней і іх звычайна менш. Знізу крылы ў самцоў і самак палева-шэрыя або бялёсыя, на знешнім краі задніх крылаў цёмныя плямкі з унутранага боку аранжавай палоскі ў форме перавернутай рымскай лічбы V. На задніх крылах ёсць бліскучыя плямы. Вяршыня кастальнага атожылка вальвы без буйных зубчыкаў.

Тыповая мясцовасць: Швецыя.

Распаўсюджанне
--------------

Еўропа, Пярэдняя Азія, горы Сярэдняй Азіі, Казахстан, паўднёвая палова Урала, поўдзень Заходняй Сібіры, горы Паўднёвай Сібіры, Якуція.

Насяляе на лугах розных тыпаў. На Алтаі звычайны па рачных далінах, тэрасах і прырэчных схілах з лугова-стэпавым разнатраўем да вышыні 2000—2100 м над узроўнем мора.

Жыццёвы цыкл
------------

Яйкі белыя, круглявыя, маршчыністыя, з цёмнай кропкай на вяршыні.

Вусень зялёны, у тонкіх аксамітных валасінках, з цёмна-карычневай або чырванаватай ў белым абрамленні палоскай на спіне. Каля дыхальцаў маюцца чырвона-карычневыя рыскі, а на баках белыя касыя рыскі. Галава чорная. Жыве на кармавых раслінах побач з гнёздамі мурашак: чорнай садовай мурашкі (*Lasius niger*), *Formica cinerea* і цёмна-бурай лясной мурашки (*Formica fusca*). Кармавыя расліны вусеняў — расліны з сямейства бабовыя: куравай, рутвіца, люцэрна, канюшына, гарошак і іншыя расліны.

Кукалка фарміруецца ў гнёздах мурашак. Спачатку яна зялёная, пазней светла-карычневая з чырвона-карычневымі плямамі на галаве і каля сучлянення сегментаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Коршунов Ю. П.  (руск.) (бел. Определители по флоре и фауне России // Булавоусые чешуекрылые Северной Азии. Выпуск 4. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2002. — С. 373. — ISBN 5-87317-115-7.
**Перламутраўка малінавая** (*Brenthis daphne*) — від дзённых матылькоў з сямейства німфалід.

Этымалогія назвы
----------------

Дафна (грэчаская міфалогія) — дачка фесалійскага рачнога бога Пенея і багіні Зямлі Геі. Гнаная закаханым у яе Апалонам, Дафна узмалілася аб дапамозе да багоў і была пераўтвораная ў лаўравае дрэва.

Беларускі эпітэт «малінавая» звязаны з малінай — адной з кармавых раслін вусеняў гэтага віду.

Апісанне
--------

Даўжыня пярэдняга крыла 21-29,5 мм. Верхні бок крылаў вохрыста-аранжавы з малюнкам з цёмных плям. Ніжні бок задніх крылаў зелянява-жоўты ад аснавання да сярэдзіны, да знешняга краю фіялетава-чырвоны, з маленькай бурай плямкай са светлай сярэдзінай. На знешнім краі маюцца 2 лініі, з якіх ўнутраная звычайна матавая

* Пара ў час спарванняПара ў час спарвання
* Перламутраўка малінаваяПерламутраўка малінавая
* △ Перламутраўка малінавая△ Перламутраўка малінавая

Арэал
-----

Паўднёвая і Сярэдняя Еўропа, умераны пояс Азіі. На паўночным захадзе від насяляе ў паўднёва-заходняй Літве і паўночна-заходняй Польшчы, далей сустракаецца па перадгор'ях Усходніх Карпат (Славакія і на крайні паўднёвы ўсход Польшчы) і ў Венгрыі. На ўсход арэал ідзе паласой па поўдні Беларусі і Паўночнай Украіне, дзе від насяляе таксама на поўдні, паўднёвым усходзе. Сустракаецца ў Крыму. У Расіі шырока распаўсюджаны ў цэнтры і на поўдні аж да паўночнага схілу Галоўнага Каўказскага хрыбта. У Малдове не знойдзены.

Матылі засяляюць сухія рознатраўныя лугі і ўскрайкі шыракалістых і змешаных лясоў з падростам з маліны. У лесастэпавай і стэпавай зонах жыве па бэльках з хмызняковай расліннасцю і на ўзлесках пойменных лясоў. У перадгор'ях і гарах Карпат і Каўказа падымаецца на вышыні да 800—1000 м над узр. м.

Біялогія
--------

Вусень
На ўсім сваім арэале развіваецца ў адным пакаленні за год. Час лёту з чэрвеня па пачатак жніўня — з пікам ў чэрвені. Самкі адкладаюць па 1 яйку на ніжнюю паверхню лісця кармавых раслін. Зімуе яйка са сфармаваным вусеням, па іншых дадзеных — гусеніцы першага ўзросту. Вусень цёмна-бурага колеру, з аранжава-жоўтымі палоскамі на спіне і баках. Шыпы маюцца на ўсім целе, жоўтага колеру, галінастыя. Стадыя кукалкі каля 14 дзён.

Кармавыя расліны вусеняў: ажына, маліна, Sanguisorba officinalis, фіялкі. У Карпатах і Цэнтральнай Еўропе асноўная кармавая расліна — маліна, у стэпах паўднёвага ўсходу еўрапейскай часткі Расіі — ажына.
**Стракатка спірэйная** (*Neptis rivularis*) — дзённы матылёк з сямейства німфалід.

Выгляд
------

Ілюстрацыя з «Das kleine Schmetterlingsbuch: Die Tagfalter, Insel-Bücherei», № 213.
Даўжыня пярэдняга крыла імага — 18-29 мм. Верх крылаў ад цёмна-карычневага да чорнага, з мноствам буйных і больш дробных белых плям. Ніз карычневы, з белымі плямамі. Самкі буйней самцоў і нясуць на крылах больш шырокія белыя перавязі.

Распаўсюджанне
--------------

Еўразія, Паўднёвая Францыя, Швейцарыя, Паўночная Італія, Аўстрыя, поўнач Балканскага паўвострава, Паўднёва — Усходняя Польшча, Чэхія, Славакія, Усходняя Еўропа, Паўднёвая Сібір, Манголія, Паўночны Кітай, Карэя і Японія.

Спосаб жыцця
------------

|  |
| --- |
|  |
| *Filipendula ulmaria*. Батанічная ілюстрацыя Якаба Штурма з кнігі «*Deutschlands Flora in Abbildungen*», 1796 |

### Біятопы

Даліны рэк і ручаёў, купкі кустоў, узлескі і паляны сярод разрэджаных лісцяных лясоў. У горы падымаецца да вышыні 1300-1500 м над узроўнем мора.

### Час лёту

У залежнасці ад сезону і шыраты развіваецца ў адным або ў двух пакаленнях. Першае пакаленне з'яўляецца ў канцы мая і лётае да пачатку ліпеня. Другое пакаленне лётае ў канцы ліпеня і ў жніўні. Самцы праяўляюць тэрытарыяльныя паводзіны, ахоўваючы абраны ўчастак ад іншых самцоў. Матылі рэдка наведваюць кветкі, у асноўным сустракаюцца на вільготнай зямлі ля ручаёў або экскрыментах. Маладыя вусені, нашчадкі другога пакалення, для зімоўкі майструюць з лісця кокан і акукляюцца ў пачатку мая.

### Кармавыя расліны вусеняў

*Filipendula*, у асаблівасці *Filipendula ulmaria*, бружмель (*Lonicera*), валжанка звычайная (*Aruncus dioicus*), спірэя (*Spiraea*), у асаблівасці *Spiraea chamaedryfolia* і *Spiraea salicifolia*.

Падобныя віды ў Еўропе
----------------------

* Стракатка травяная (*Neptis sappho*)
* Стужачнік Каміла (*Limenitis camilla*)
* *Limenitis reducta*

Заўвагі па ахове
----------------

Уключаны ў Чырвоную кнігу Польшчы ў 2001 годзе, ахоўваецца ў Славакіі.

Зноскі
------

1. ↑  www.ecosystema.ru — Пеструшка таволговая
**Шлях** — заходнебеларуская газета рэвалюцыйна-дэмакратычнага кірунку. Выдавалася з 11 снежня 1932 да 12 студзеня 1933 года ў Вільні на беларускай мове.

Асвятляла надзённыя пытанні палітычнага і сацыяльнага жыцця Польшчы, адстойвала рэвалюцыйны кірунак вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі. Шмат увагі надавала стану сельскай гаспадаркі і прамысловасці. Друкавала звесткі пра палітычнае і культурнае жыццё ў БССР. Інфармавала грамадскасць аб ходзе суда на Браніславам Тарашкевічам і кіраўнікамі Таварыства беларускай школы. Асобнымі публікацыямі (пад крыптанімам "К.Р.") адзначыла 50-гадовыя юбілеі Янкі Купалы і Якуба Коласа. Выйшлі 4 нумары, з іх трэці канфіскавалі польскія ўлады.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8 (т. 17)

Спасылкі
--------

* Шлях // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх
**Дукорская воласць** — адміністрацыйная адзінка ў складзе Ігуменскага павета Мінскай губерні, існавала да 1924 года. Адміністрацыйны цэнтр — мястэчка Дукора.

Гісторыя
--------

Брама сядзібы Оштарпаў у Дукоры, 1914 г.
Дукорская воласць утворана пасля 1861 года. У 1880-х гадах уключала 10 сельскіх грамад (Бараваастраўское, Дукорскае, Жыроўскае, Караваеўскае, Матароўскае, Турэцкае, Харавіцкае, Хазянінскае), 12 населеных пунктаў (найбуйнейшыя — м. Дукора, с. Дукорка, Матарова, Раўнаполле).

У час рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Дукорскай воласці адбываліся масавыя хваляванні.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай воласць абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Жыхары Хазянікаў атрымалі пасведчанні Народнага Сакратарыята Беларусі, жыхары Дукоркі, Жораўкі, Караваева і Раўнаполля пісалі звароты ў Народны Сакратарыят Беларусі са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад.

У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (польск.: Gmina Dukora; Ігуменскі павет, Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. Скасавана 17 ліпеня 1924 года ў сувязі з утварэннем Менскай акругі і падзелам на раёны.

Насельніцтва
------------

* 1880-я гады — 5850 жыхароў
* 1919 — 10 458 жыхароў

Крыніцы
-------

1. 1 2  Памяць 2003, с. 53.
2. 1 2  Вялікі гістарычны атлас Беларусі : у 4 т. / Дзяржаўны камітэт па маёмасці Рэспублікі Беларусь, Рэспубліканскае унітарнае прадпрыемства «Белкартаграфія»; рэдкалегія: В. Л. Насевіч (галоўны рэдактар) [і інш.]. — Т. 4 / [рэд. В.Л. Насевіч]. — Мінск: Белкартаграфія, 2018. — 270 с. іл. — ISBN 978-985-508-476-2. С. 19.

Літаратура
----------

* *Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта.* Ігуменскі павет // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — С. 472—473. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
* Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.. — Мінск: Беларусь, 2003. — 749 с. — ISBN 985-01-0251-9.
**«Народ»** — газета, орган Беларускай сялянскай партыі. Выдавалася з 18 жніўня 1927 да ліпеня 1929 у Вільні на беларускай мове. Рэдактар М. Станкевіч, з № 3 — Б. Станкевіч.

Адлюстроўвала палітычную пазіцыю правацэнтрысцкай групіроўкі ў беларускім нацыянальна-вызваленчым руху Заходняй Беларусі. Апублікавала шэраг артыкулаў па праблемах беларускага вызваленчага руху («Не дадзімся збіць з Беларускай дарогі» М. Пронскага, «Беларускі рух і бальшавікі», «Дзе выхад?» і інш.). Надрукавала выступленне ў сейме дэпутата ад Навагрудскай акругі Янкі Станкевіча, крытычны артыкул «Польскае вучыцельства ў Заходняй Беларусі», нататкі пра Паўночны кірмаш і мастацкую выстаўку ў Вільні, рэцэнзію на падручнік Станіслава Любіч-Маеўскага, ліст Аляксандра Каўша. Друкавала паэму «Новая зямля» Якуба Коласа, у беларускім перакладзе аповесць «Абарона зямлі» Уладзіслава Рэйманта.

Выйшла 25 нумароў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

Спасылкі
--------

* Народ : aднаднëўка // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх
* Народ : ворган Беларускага сялянскага саюзу // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх
***Willkommlangea reticulata*** — від слізевікоў сямейства {{bt-bellat|фізаравыя|Physaraceae}} і адзіны від роду *''Willkommlangea*''. Сустракаецца ва ўсім свеце, але рэдкі ў Еўропе. Тропікі могуць быць самым важным месцам пражывання.

Характарыстыка
--------------

### Знешні выгляд

Пладовыя целы звычайна прадстаўляюць сабой плазмодыякарпы ад чэрвепадобнай да сеткападобнай формы, бэжавага, вохрыстага або жоўтага да чырвона-карычневага колеру з чырвонымі плямамі. Часам ніткі змешчаны настолькі шчыльна, што ўтвараюць псеўдаэталіі, радзей падушкі спаракарпаў дыяметрам ад 0,3 да 0,5 міліметраў, якія цягнуцца на некалькі сантыметраў. Гіпаталус малапрыкметны або адсутнічае.

Грубы, папярочна-маршчыністы перыдый макраскапічна ад светла-вохрыстага да цёмна-чырванавата-карычневага, ад жаўтлявага да чырванавата-карычневага ў праходным святле і пакрыты бялёсым або жаўтавата-чырванавата-карычневым вапняком, які часам утварае суцэльную скарынку. Ён адкрываецца нерэгулярна ў падоўжным кірунку, але застаецца пастаянна прымацаваным да паверхні.

Плазмодый аранжавы да пунсова-чырвонага.

### Мікраскапічныя асаблівасці

Капіліцый складаецца з некалькіх круглявых вапнавых вузлоў, злучаных паміж сабой напаўпразрыстымі да жаўтлявага адцення ніткамі з шыпаватымі незарослымі атожылкамі. Капіліцый сегментаваны вапнавымі пласцінкамі ад белага да жаўтлявага колеру, зрослымі па краі перыдыя. Споры велічынёй ад 8 да 10, радзей ад 7 да 11 мікрон, чорна-карычневыя ў масе, фіялетава-карычневыя ў праходным святле і маюць шчыльную, дробна парэпаную паверхню.

Распаўсюджанне
--------------

Распаўсюджаны па ўсім свеце. Аднак у Еўропе яго сустракаюць толькі эпізадычна. Лічыцца, што цэнтр распаўсюджання віду знаходзіцца ў тропіках.

Сістэматыка
-----------

Від быў першапачаткова апісаны як {{btname|*Physarum reticulatum}} у* 1805 годзе Ёханесам Батыстам фон Альберціні і Людвігам Давідам фон Швайніцам. У 1891 годзе Карл Эрнст Ота Кунцэ вылучыў яго від у асобны манатыпны род ***Willkommlangea***.
**«Летапіс друку Беларусі»** — серыя дзяржаўных бібліяграфічных паказальнікаў. Заснавана ў 1924 годзе, выходзіць на беларускай мове. Уключае выданні, якія змяшчаюць інфармацыю аб розных відах дакументаў, што выходзяць на тэрыторыі Беларусі і паступаюць у Нацыянальную кніжную палату Беларусі ў якасці абавязковага бясплатнага экзэмпляра.

  

«Летапіс друку Беларусі» ўключае наступныя дзяржаўныя бібліяграфічныя паказальнікі:

* Кніжны летапіс. Выходзіць з 1924 года на беларускай мове.
* Летапіс газетных артыкулаў. Выходзіць з 1937 года на беларускай мове.
* Летапіс часопісных артыкулаў. Выходзіць з 1934 года.
* Летапіс аўтарэфератаў дысертацый. Выходзіць з 1999 года.
* Летапіс перыядычных выданняў Беларусі. Выходзіць з 1925 года.
**Чэ́рніхава** (трансліт.: *Černichava*, руск.: Чернихово) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Вольнаўскага сельсавета. Размешчана за 25 км на паўночны ўсход ад Баранавічаў, за 8 км ад чыгуначнай станцыі Пагарэльцы на лініі Баранавічы — Мінск, на аўтадарозе Сталовічы — Нясвіж.

Гісторыя
--------

Па пісьмовых крыніцах вядома з XVI стагоддзя як сяленне Чэрніхаў Новагародскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, шляхецкая ўласнасць. Пад 1567 годам пазначана ў перапісе літоўскага войска.

Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі. У 1886 годзе Чэрніхаў — сяло, цэнтр воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні, дзейнічалі валасное праўленне, царква, народнае вучылішча.

У 1897 годзе дзейнічалі валасное праўленне, царква, народнае вучылішча, царкоўна-прыходская школа, ветраны млын і карчма.

На пачатак XX стагоддзя ў сяле 82 двары, 270 жыхароў. Побач знаходзіліся маёнткі Горны Чэрніхаў і Дольны Чэрніхаў, у якіх разам налічвалася 6 двароў, каля 80 жыхароў.

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, цэнтр гміны Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства. У фальварках Горнае Чэрніхава і Дольнае Чэрніхава разам было 22 дамы, 116 жыхароў.

З 1939 года ў БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Гарадзішчанскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 15 вяскоўцаў.

Да 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Савіцкага сельсавета.

Насельніцтва
------------

* 29 двароў, 270 жыхароў (1886)
* 58 двароў, 362 жыхары (1897)
* 88 дамоў, 560 жыхароў (1921)
* 463 жыхары (1959)
* 381 жыхар (1970)
* 454 жыхары (1998)

Славутасці
----------

* Свята-Параскева-Пятніцкая царква (1895).

Вядомыя ўраджэнцы
-----------------

* Мікола Грышан (1933—2017) — беларускі грамадскі дзеяч, паэт, публіцыст.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)
2. ↑  Рашэнні выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня і 22 сакавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чэрніхава

| ⛭**Вольнаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Вольна |  |
| Вёскі | Азярэц ·  Бартнікі ·  Верхняе Чэрніхава ·  Галынка ·  Задзвея ·  Залессе ·  Ліхасельцы ·  Нагорнае ·  Ніжняе Чэрніхава ·  Паланечка ·  Рабковічы ·  Рэпічы ·  Савічы ·  Цішкоўцы ·  Чэрніхава ·  Шчарбовічы |
| Хутары | Росаш |
**Універсітэт Ліберыі** (англ.: University of Liberia (UL) — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова, размешчаная ў Манровіі, сталіцы Ліберыі. Галоўны будынак універсітэта размешчаны ў Манровіі на тэрыторыі кампуса гарадскога тыпу. Займае 2-ы радок нацыянальнага рэйтынгу ВНУ Ліберыі.

Мае чатыры кампуса; уключаючы кампус *Capitol Hill* у Манровіі, кампус *Fendall* у Луізіяне, за межамі Манровіі, кампус медыцынскай школы ў горадзе Конга і кампус *Straz-Sinje*, размешчаны ў акрузе Sinje Grand Cape Mount County. Ва ўніверсітэце навучаецца каля 18 000 студэнтаў, і ён з’яўляецца адной з найстарэйшых вышэйшых навучальных устаноў Заходняй Афрыкі.

Гісторыя
--------

Ліберыйскі каледж у 1862 годзе.
Заснаваны як Ліберыйскі каледж у 1862 годзе. Фактычна працу пачаў у 1863 годзе. У 1951 годзе Дж. Макс Бонд з дапамогай некалькіх выкладчыкаў, уключаючы Фаціму Масакву і ўрада, рэарганізаваў каледж ва ўніверсітэт. З тых часоў атрымаў сваю цяперашнюю назву.

Універсітэт Ліберыі — сярэдняя па памерах навучальная ўстанова, якая змяшчае не больш за 20 тысяч навучэнцаў. Акадэмічны склад універсітэта ўключае 1500 выкладчыкаў. Студэнтам навучальнай установы даступныя розныя праграмы па міжнароднаму абмену.

Універсітэт Ліберыі з’яўляецца найстарэйшай навучальнай установай Заходняй Афрыкі, якая прысуджае навуковую ступень.

Структура
---------

У складзе ўніверсітэта шэсць каледжаў — Ліберыйскі каледж сацыяльных і гуманітарных навук, Каледж бізнесу і дзяржаўнага кіравання, каледж агульных даследаванняў і Каледж навукі і тэхналогій Т .Дж. Р. Фолкнера (*TJR Faulkner College of Science and Technology*). Акрамя таго, ёсць яшчэ педагагічны каледж Уільяма Табмана і Каледж сельскай і лясной гаспадаркі Уільяма Толберта, абодва названыя ў гонар прэзідэнтаў Ліберыі.

Лекцыі праводзяцца на англійскай мове, навучальны год доўжыцца з сакавіка па снежань. Ступень бакалаўра выпускнікі атрымліваюць пасля чатырох гадоў навучання, ступень магістра — яшчэ праз два гады. Доктарскія ступені ў галіне медыцыны прысуджаюцца па завяршэнні сямігадовай праграмы.

Спасылкі
--------

* University of Liberia (UL)
**Рэспубліка Сербская** (сербск.: Република Српска, Republika Srpska) — дзяржаўнае ўтварэнне на тэрыторыі Босніі і Герцагавіны, якое было створана баснійскімі сербамі падчас вайны за незалежнасць Босніі і афіцыйна ўвайшло ў склад краіны паводле Дэйтанскага пагаднення. У цяперашні час Рэспубліка Сербская складаецца з двух частак, якія злучаюцца раёнам Брчко, які знаходзяцца пад кіраваннем ААН (паводле дамоў у Дэйтане гэты раён прыкладна пароўну паміж Рэспублікай Сербскай (паўночная частка) і Мусульмана-харвацкай федэрацыяй). У той жа час Рэспубліка Сербская з'яўляецца звяном, якія адлучаюць Федэрацыю Боснія і Герцагавіна ад двух харвацкіх раёнаў, і абавязаная забяспечваць бесперашкодны праход па адмысловым калідоры, што праходзіць па ёй тэрыторыі.

У прынятай 22 лютага 2008 рэзалюцыі парламента Рэспублікі Сербскай гаворыцца, што баснійскія сербы могуць выйсці з складу Босніі і Герцагавіны, калі большасць краін-членаў ААН і дзяржаў Еўрасаюза прызнае незалежнасць Косава.

Плошча Рэспублікі Сербскай складае 25 053 км². Тэрыторыя яе складаецца з двух частак, названых па памежных рэках: Пасавіна на поўначы і Падрынне на ўсходзе. Вялікая частка рэспублікі ляжыць у межах гістарычнай вобласці Боснія, меншая — у Герцагавіне. Мяжа паміж Босніяй і Герцагавінай прыкладна супадае з дунайска-адрыятычным водападзелам; Боснія ляжыць на поўначы і паўночным усходзе ад гэтай мяжы, Герцагавіна — на паўднёвым захадзе.

Вядомыя дзеячы
--------------

* Драган Джоканавіч
* Петр Попавіч Пецыя
* Радаван Караджыч
* Ратка Младзіч

Гарады
------

* Горад Добай
* Горад Мрконіч-Град

Гл. таксама
-----------

* Електропривреда Републике Српске
* Перучыца
* Універсітэт Істочна-Сараева

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Рэспубліка Сербская на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 125540369 · GND: 4441595-3 · LCCN: n97117415 · NKC: ge547076 · SUDOC: 034829156 · VIAF: 1156858469749780006 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Леніна.

**Ле́ніна** (трансліт.: *Lienina*, руск.: Ленино) — аграгарадок у Горацкім раёне Магілёўскай вобласці, за 20 км на паўночны ўсход ад Горак, за 60 км на захад ад Катыні. Леніна ўваходзіць у склад і з'яўляецца цэнтрам Ленінскага сельсавета.

Вёска стаіць на левым боку вадасховішча, утворанага на рацэ Мярэя. Вышыня мясцовасці над узроўнем мора складае 206 м.

З Горак да Леніна вядзе рэспубліканская аўтадарога Княжыцы — Горкі — Леніна Р70.

Гісторыя
--------

Да 1918 года вёска мела назву **Рама́наў**. Уваходзіла ў Аршанскі павет Віцебскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Вёска належала князю Дандукову-Корсакаву. З 1772 года — ў складзе Расійскай імперыі. У пачатку XX стагоддзя пражывалі больш за 1 тыс. жыхароў, дзейнічалі мураваная царква, два народныя вучылішчы, валасное праўленне, пошта. Перад вайной у вёсцы жыло 335 чалавекі ў 198 дварах.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў верасні—снежні 1943 года гітлераўцамі было спалена 198 дамоў, забіта 186 чалавек. 12—13 кастрычніка 1943 года недалёк ад вёскі адбылася бітва пад Леніна — першы бой польскай дывізіі імя Тадэвуша Касцюшкі.

У 1960-х гадах пасёлак Леніна, які з’яўляўся цэнтральная сядзібай саўгаса, стаў аб’ектам эксперыментальнай комплекснай забудовы, праект якой распрацавалі заслужаныя архітэктары БССР Г. А. Бяганская і А. П. Калніньш.

У 1968 годзе дэкрэтам Дзяржсавета ПНР вёска Леніна была ўзнагароджана ордэнам «Крыж Грунвальда» 2-га класа.

Славутасці
----------

* Музей савецка-польскай баявой садружнасці (1968 год) — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 513Д000444шыфр 513Д000444

Адукацыя
--------

* Горацкі педагагічны каледж

Вядомыя асобы
-------------

* Людміла Анатольеўна Дабрыніна (нар. 1961) — беларускі эканаміст і палітык.
* Анатолій Васільевіч Анюхоўскі (нар. 1954) — беларускі палітык.
* Якаў Львовіч Сімкін (1921—1978) — савецкі мастак, графік.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Магілёўская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2007. — 406 с. — ISBN 978-985-458-159-0. (DJVU). Сустракаецца таксама варыянт **Леніно́. Рама́нава**
2. 1 2  Ленино  (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Леніна (Горацкі раён)

| ⛭**Ленінскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Леніна |
| Вёскі | Андзекалава ·  Бацвіннева ·  Блажкі ·  Гарадзец ·  Дружная ·  Жаўлачоўка ·  Канюхі ·  Касцюшкава ·  Логавіна ·  Лукі ·  Маісеева ·  Міколенка ·  Пабедная ·  Палішына ·  Сафонава ·  Стараселле ·  Старына ·  Сцяфанава ·  Сысоева ·  Ходараўка ·  Чысцікі |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пясецкая.
**Таццяна Дзмітрыеўна Пясецкая** (нар. 28 жніўня 1948, в. Вялікі Лес, Брэсцкая вобласць) — беларуская мастачка.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 28 жніўня 1948 года ў вёсцы Вялікі Лес Брэсцкай вобласці. Скончыла ў 1973 годзе факультэт малюнка і жывапісу Завочнага народнага ўніверсітэта імя Н. Крупскай у Маскве. Удзельніца мастацкіх выставак з 1972 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1994 года.

Жыве ў г. Брэсце.

Творчасць
---------

Працуе ў станковай графіцы (пераважна акварэль, пастэль), а таксама ў жывапісе. Асноўныя творы: пейзажы «Палессе», «Раніца», «Апошні прамень», «Першая зеляніна», «Цішыня», «Позняя восень», «Хутарок», «Адліга», «У лесе», «Пасля навальніцы», «Зімовая казка», «Прыцемкі»; нацюрморты «Жоўтыя кветкі», «Рамонкі», «Кветкі палявыя».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ляшчынскі Антон Антонавіч // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.

Спасылкі
--------

* Таццяна Дзмітрыеўна Пясецкая на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
**Ферганская даліна**, *Ферганская катлавіна* (узб.: Farg‘ona vodiysi, тадж. *водии Фарғона*, кірг.: Фергана өрөөнү) — міжгорная катлавіна ў гарах Сярэдняй Азіі, ва Узбекістане, Кыргызстане, Таджыкістане. Абмежавана на поўначы гарамі Цянь-Шаня, на поўдні — Гісара-Алая; на захадзе злучаецца з Галодным стэпам. У плане нагадвае эліпс даўжынёй каля 300 і шырынёй да 170 км. Плошча каля 22 тыс. км², а разам з навакольнымі гарамі да 80 тыс. км². Вышыня днішча ад 330 метраў на захадзе да 1000 метраў на ўсходзе. Складзена з алювіяльных і пралювіяльных адкладаў. Карысныя выкапні: нафта, гаручыя газы, вугаль, сурма, ртуць, жалезныя, медныя, поліметалічныя руды, сера.

На паўднёвым усходзе паласа адыраў, на паўночным захадзе — нізкагорныя грады (вышыня да 1009 метраў). Клімат кантынентальны, сухі. Сярэдняя тэмпература студзеня −3 °C, ліпеня 24-27 °C. Ападкаў ад 100 мм у цэнтральнай частцы да 500 мм на ўсходзе.

Галоўная рака: Сырдар’я. Вялікі Ферганскі канал, Паўднёвы Ферганскі канал, Кайраккумскае вадасховішча. Участкі пасчанай пустыні, саланчакі.

Большая частка тэрыторыі пад бавоўнікам, садамі і вінаграднікамі. Шаўкаводства. Галоўныя гарады: Худжанд (Таджыкістан), Андыжан, Каканд, Наманган, Фергана (Узбекістан), Ош (Кыргызстан).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1117816966 · NKC: ge376092 · VIAF: 269147869718374982753 |
«**Шча́сце трэ́ба берагчы́**» (руск.: Счастье надо беречь) — мастацкі фільм (меладрама), зняты ў 1958 годзе на кінастудыі «Беларусьфільм» па матывах аповесці Аляксея Кулакоўскага «Нявестка». Прэм’ера адбылася 9 красавіка 1958 года ў Маскве і ў траўні 1958 года — у Мінску.

Сюжэт
-----

Пасля заканчэння тэрміну вайсковай службы Віктар вярнуўся ў родную вёску. На агульным сходзе ён быў прызначаны брыгадзірам і з вялікім энтузіязмам пачаў працаваць ў калгасе. Даніла, бацька Віктара, увесь час пакутуе з-за брудных плётак — нібыта бацькам Віктара з'яўляецца не ён, а былы брыгадзір Шандыбовіч. Шандыбовіч таксама працуе ў калгасе, па-бацькоўску раіць Віктару, як кіраваць калгаснай гаспадаркай: як атрымоўваць прэміі за звышпланавы ўраджай, як змагацца з бюракратычнай валакітай, як спісваць нястачу свінняў.

На Віктара звяртаюць увагу ўсе вясковыя дзяўчыны, асабліва Кацярына. Але Віктар любіць Ларысу і яна адказвае яму ўзаемнасцю. Неўзабаве маладыя спраўляюць вяселле. З гэтага часу Ларыса пачынае дапамагаць мужу, які сутыкаецца з цяжкасцямі працы брыгадзіра (пачаў піць на працы) і спакусамі (падчас уборкі лёну ўзяў амаль усіх коней, каб прывезці лес для новай хаты).

Вольга, дачка Шандыбовіча, знайшла ў бацькі акт аб неправамерным спісанні ьвіней і паказала яго Ларысе. Калі Шандыбовіч даведаўся, што дачка ідзе супраць яго, ён выгнаў яе з хаты. Дзеянні Віктара абмяркоўвалі на сходзе актыву камсамолу, дзе Вольга і Ларыса выступілі з абвінавачваннямі супраць яго. Сумленная і прынцыповая калгасніца Ларыса не магла трымаць у таямніцы праўду пра махінацыі мужа. Вярнуўшыся дадому, Віктар пачаў вінаваціць жонку, што яна пайшла супраць яго, бо магла і прамаўчаць. У запале гневу выпаліў бацьку, што ён не бацька яму. Даніла пайшоў з дому ў Забалоцце да стрыечнай сястры, але не змог дабрацца. Старога знайшлі на балоце і адвезлі ў Каменку ў медпункт. Калі ён даведаўся, што Ларыса цяжарная, адразу вырашыў ехаць дадому.

Віктар таксама пайшоў з дому. Праз нейкі час ён прыйшоў да старшыні калгасу з пакаяннем. Старшыня параіў вяртацца дадому, стаць на калені перад бацькам і жонкай і прасіць у іх прабачэння. Калі яны даруюць, то і ён даруе. Віктар цалкам парваў усе кантакты з Шандыбовічам і прыйшоў дадому прасіць ва ўсіх прабачэння.

Акцёры
------

* Канстанцін Скарабагатаў — *Даніла Лукашонак*
* Юрый Саранцаў — *Віктар Лукашонак, сын Данілы*
* Данута Сталярская — *Ларыса*
* Віталь Паліцэймака — *Шандыбовіч*
* Ніна Дарошына — *Вольга, дачка Шандыбовіча*
* Барыс Кудраўцаў — *старшыня калгасу*
* Уладзімір Іваноў — *Васіль, гарманіст*
* Дзідра Рытэнберга — *Кацярына*
* Сцяпан Хацкевіч — *брат Данілы, нямы*
* Аляксей Бараноўскі — *Мікіта*
* Стэфанія Станюта — *жонка Мікіты*
* Аляксандра Дзянісава — *старая*
* Галіна Макарава
* Ігар Міхайлавіч Дабралюбаў
**Пунсовая кветачка** (руск.: Аленький Цветочек) — казка рускага пісьменніка Сяргея Аксакава (руск.: Сергей Аксаков), запісаная ім «са словаў ключніцы Пелагеі», надрукаваная ў 1858 годзе дадаткам да аўтабіяграфіі *Дзіцячыя гады Багрова-ўнука*. Адна са шматлікіх варыяцый сюжэту «Прыгажуня і пачвара».

Казка распавядае пра зачараванага хлопца, ператворанага ў пачвару, і дзяўчыну, якая сілай кахання вяртае яму чалавечы выгляд.

Зноскі
------

1. ↑  Сергей Тимофеевич Аксаков. «Детские годы Багрова-внука». 1858 (сказка «Аленький цветочек» (сказка ключницы Пелагеи))
2. ↑  *Н. В. Будур* «Сказочная энциклопедия», — М: Олма-Пресс, 2005, С. 12-13.

Спасылкі
--------

* Пунсовая кветачка (слухаць або скачаць)  (руск.)
* Аўдыёказка Пунсовая кветачка  (руск.)
**Сава Хенцыя** (рум.: Sava Henția; 1 лютага 1848, Себешэл — 21 лютага 1904, Себеш) — румынскі мастак, дэкаратар і ілюстратар.

Біяграфія
---------

Сава Хенцыя нарадзіўся ў шматдзетнай сям’і святара. У 1862 годзе, пасля заканчэння пачатковай школы, ён стаў чаляднікам дзядзькі, які навучыў яго рэтушаваць фатаграфіі. У наступным годзе Сава захварэў на брушны тыф, а хінін, які выкарыстоўваўся для лячэння, пашкодзіў слых.

Яго праца з фатаграфіямі дапамагла яму працягнуць кар’еру ў мастацтве. З 1865 па 1870 ён вучыўся ў Бухарэсцкім нацыянальным універсітэце мастацтваў з Георге Татрэсэску і Тэадорам Аманам. Затым ён змог атрымаць стыпендыю і паехаў у Парыж, дзе паступіў у Акадэмію выяўленчых мастацтваў і ўладкаваўся ў прэстыжную майстэрню Аляксандра Кабанеля. У 1873 годзе ён вярнуўся ў Бухарэст і стаў выкладчыкам малявання і каліграфіі ў дзіцячым доме «Алена Доамна».

Праз чатыры гады па рэкамендацыі доктара Караля Давілы ён пайшоў на службу ў армейскі медыцынскі корпус, прымаў удзел у Руска-турэцкай вайне (вайне за незалежнасць). За гэты час зрабіў мноства эскізаў сцэн паходаў і бітваў, на аснове якіх ён пазней стварыў акварэлі. Яго карціна «Артылерыйская батарэя з Калафата» у 1977 годзе была намаляваная на румынскай паштовай марцы.

Пасля вайны ён працаваў настаўнікам, кніжным ілюстратарам і дэкаратарам. Паміж 1901 і 1902 гадамі ён разам з іншымі мастакамі прымаў удзел у аднаўленні фрэсак і алтарнага роспісу манастыра Брэбуе. У манастыры Чарніца ён напісаў партрэты яго заснавальнікаў.

Яго дом у Себешы быў абвешчаны гістарычным помнікам. З-за неналежнага догляду дах дома абрынуўся ў 2001 годзе. Пазней дом працягваў разбурацца, і ад яго засталася толькі пярэдняя сценка і падмурак. Пасля гэтага дом быў выключаны са спісу помнікаў. У гонар мастака названая вуліца ў Бухарэсце.

Галерэя
-------

* Браты (1882)Браты (1882)
* Дзяўчына з галубамі (1875 г.)Дзяўчына з галубамі (1875 г.)
* Прыёмная маці (1890)Прыёмная маці (1890)
* Партрэт цыганкі (1881)Партрэт цыганкі (1881)

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Brief biography Архівавана 5 сакавіка 2017. @ the Sebeș website.
2. 1 2  *Iulia Ramona Dan*. Noi contribuții la cunoașterea vieții șl activității pictorului Sava Henția (1848-1904) (New contributions to our knowledge of the life and work of Sava Henția), with photographs **(нявызн.)**.
3. ↑  Romania 1 Leu stamp **(нявызн.)**.
4. ↑  *S-a mai pierdut o casă memorială*. *Evenimentul Zilei*. 1 снежня 2005. Архівавана з арыгінала 31 мая 2008. Праверана 19 студзеня 2017.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · RKDartists |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 129047945 · ISNI: 0000000117019160 · LCCN: n83224724 · NLG: 96585 · NUKAT: n2017004694 · VIAF: 121806496 |

 |