recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Кацярына Інгесдотэр** (шведск.: Katarina Ingesdotter) ― шведская прынцэса, жонка дацкага прынца Б’ёрна Харальдсена Жалезнабокага.

Біяграфія
---------

Кацярына была дачкой караля Швецыі Інгэ I Старэйшага і каралевы Хелены. Прыходзілася малодшай сястрой Хрысціны Інгесдотэр і Маргарэт Фредкулы: Хрысціна выйшла замуж у 1090-х гадах, а Маргарэт ― у 1101 годзе. Кацярына, як мяркуецца, была прыкладна такога ж узросту, што і яе будучы муж, і, такім чынам, нарадзілася каля 1100 года.

Бацька Кацярыны памёр у 1110 годзе і яго змяніў на шведскім троне адзін з яго пляменнікаў. Да моманту смерці бацькі, Кацярына па-ранейшаму была дзіцем. Яе маці, аўдавеўшы, сышла ў абацтва Урэта. Старэйшая сястра, Хрысціна, жыла на Русі, і таму ў Швецыі лічылі, што яна знаходзіцца занадта далёка для таго, каб атрымаць долю ў спадчыне свайго бацькі. Іх сястра Маргарэт была на момант смерці бацькі каралевай Даніі. Вядома, што Маргарэт падзялілася часткай належанай ёй спадчыны з яе пляменніцай Інгрыд у Нарвегіі і пляменніцай Інгеборгай у Даніі. Імя Кацярыны ў гэтых дагаворах не згадваецца, хоць будучы адзінай незамужняй дачкой, якая пражывала ў Швецыі, яна лічылася адной з спадчынніц.

Згодна Сазе пра нашчадкаў Кнута, Кацярына выйшла замуж за дацкага прынца Харалдсена Б’ёрна Жалезнабокага. Вядома толькі адно дзіця, якое нарадзілася ў гэтым шлюбе: гэта была дачка Крысціна, будучая каралева Швецыі, якая нарадзілася прыблізна ў 1122 годзе.

У 1134 годзе муж Кацярыны ўстаў на бок свайго дзядзькі Эрыка II у яго барацьбе за Дацкі пасад, але быў ім жа і забіты ў тым жа годзе. Яе дачка Крысціна выйшла замуж за будучага караля Швецыі Эрыка IX у 1140-х гадах.

Дзеці
-----

1. Крысціна Б’ёрнсдоцір, жонка караля Швецыі Эрыка IX.

Продкі
------


| ?Кацярына Інгесдотэр Шведская — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Рагнвальд Ульфсан |  | Ульф Тостэсан[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Стэнкіль |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | queen Astrid Njalsdottir[d] |  | Njal[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Інгэ I Старэйшы |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Олаф Шатконунг |  |
|  | Кацярына Інгесдотэр Шведская |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Эймунд Стары |  |  |  |
|  |  |  | Хелена |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Інгамодэр |  |  |  |  | Эдла Венедская |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Астрыд Ньяльсдоцір |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

Зноскі
------

1. ↑  Anteckningar om svenska qvinnor
2. 1 2 3 4 5 6  Kungagravar och medeltidshistoria, Beckman, Natanael, Fornvännen 22-47, 1921
3. ↑  Nordisk familjebok / Uggleupplagan. 3. Bergsvalan — Branstad

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Ingasdt (1) WeRelate · Sejm-Wielki.pl · genealogics.org |
**Дом мод-2** — шасціпавярховы будынак у Мінску, размешчаны па адрасе вул. Мельнікайтэ № 4.

Гісторыя
--------

Дом мод-2 і будынак інстытута Белпобыттэхпраекта з боку Юбілейнай плошчы
Пабудаваны ў 1976—1982 гг. паводле праекта архітэктараў П. Кракалёва, В. Алейнікавай, А. Муладжанавай, Ю. Аўсянога у ансамблі з будынкам інстытута Белпобыттэхпраекта (вул. Мельнікайтэ № 2), з якім аб’яднаны на ўзроўні трэцяга паверху крылом.

Архітэктура
-----------

Дом мод мае арыгінальную ярусную прасторавую кампазіцыю ў пластычных гранёных формах. Вертыкальная накіраванасць першага—трэцяга паверхаў дасягаецца пілонамі і вузкімі аконнымі праёмамі. Чацверты—шосты паверхі маюць гарызантальную кампазіцыю, якая ствараецца чаргаваннем стужачнага зашклення і міжпаверхавымі бетоннымі паясамі. Будынак завяршае прамавугольны ў плане двухпавярховы аб’ём, дзе размешчаныя тэхнічныя памяшканні. Унутры вестыбюль, двухсветлавы салон заказаў, зала на 300 месцаў для дэманстрацыі мадэляў, сталоўка, адміністрацыйныя, вытворчыя памяшканні. У апрацоўцы інтэр’ераў выкарыстаныя светлы і блакітна-ружовы мармур, ракушачнік, дэкаратыўная тынкоўка, акмігран.

### Вітраж «Свята зямлі беларускай»

У салоне заказаў — вітраж (плошча 250 м²) з каляровага шкла на тэму «Свята зямлі беларускай» (1980—1981, мастак Валерый Даўгала). Вітраж уяўляў сабой галерэю партрэтаў знакамітых асветнікаў, кожная з фігур у ёй мела штосьці накшталт німба з цытат, напісаных перапрацаваным «скарынаўскім» шрыфтам (шрыфтавік Сяргей Стальмашонак). У вітражы былі выкарыстаны 4 віды шкла — каляровае, літое (масіў), матавае і фактурнае, упрыгожаныя роспісам па шкле. Шкло мацавалася ў алюмініевыя рамы са свінцовай пайкай.

У 1990-я гг. хол быў падзелены на невялікія памяшканні для арэнды, ад чаго пацярпеў вітраж. У пачатку 2000-х гг. у будынку нібы здарыўся пажар, які таксама пашкодзіў манументальны твор. З прычыны таго, што вітраж меў патрэбу ў рэстаўрацыі, яго вырашылі ўвогуле прыбраць.

  

* 
* 
*

Зноскі
------

1. 1 2  Мулладжанова Ада Львовна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
2. 1 2 3 4  Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
3. 1 2  Моя семья и другие буквы - относительно короткий монолог Сергея Стельмашонка об отношении к шрифтам

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
**Дом па Ленінскай вуліцы, 7** — будынак у гістарычным цэнтры Магілёва. Помнік жылой архітэктуры класіцызму. Размешчаны на рагу Ленінскай вуліцы і Спаскага завулка.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў 1790 г. з цэглы як жылы дом. У савецкі час тут знаходзілася дзіцячая ўстанова.

Архітэктура
-----------

План дома
Франтон
Дом № 7 уяўляе сабой двухпавярховы Г-падобны ў плане будынак з закруглепай вуглавой часткай. 3 боку галоўнага фасада знаходзіцца арачны праезд ва ўнутраны двор. Цэнтральная частка галоўнага фасада з мансардай вылучана трохвугольным франтонам і фрызам з трыгліфамі. Паверхі аддзелены карнізным паяском. Гладкія сцены прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі, абрамленымі на другім паверсе ліштвамі з замковым каменем. У вуглавой частцы дваровага фасада размешчаны ўваход у будынак, невялікі вестыбюль з лесвіцай на другі паверх, вакол якіх раней размяшчаліся жылыя памяшканні.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па Ленінскай вуліцы, 7 (Магілёў)
* Дом па Ленінскай вуліцы, 7 (Магілёў) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Дом мадэлей** — будынак у Мінску, размешчаны на рагу вуліцы Нямігі і праспекта Пераможцаў (№ 1). Пабудаваны ў 1967 годзе па праекце архітэктараў С. Замараева, М. Ткачука і Г. Свяцкага.

Архітэктура
-----------

Рэльеф «Салідарнасць»
Дэкаратыўны элемент
Будынак Г-падобны ў плане, складаецца з 5-павярховага вытворчага і 2-павярховага (дэманстрацыйная зала, гаспадарчыя і інш. памяшканні) карпусоў. Архітэктура плоскасных фасадаў заснавана на рытме навясных жалезабетонных панелей і стужачнага зашклення. У дэкаратыўным аздабленні была выкарыстана фактурная тынкоўка з мармуровай крошкай, мармур. Над галоўным уваходам рэльеф «Салідарнасць» (скульптар А. Арцімовіч). Гарызантальнае чляненне вытворчага корпуса перарвана вертыкальнай круглаватай у сячэнні пласцінай, у завяршэнні якой кубападобны аб’ём з рэкламай і фірменным знакам. Унутры будынка дамінуе падзеленая 2 радамі слупоў-апор прастора дэманстрацыйнай залы. У вытворчым корпусе размяшчаліся эксперыментальны, перспектыўнага мадэліравання, канструктарска-мадэльны, абутковы, канструктарскія аддзелы, бібліятэка, малая дэманстрацыйная зала, адміністрацыйныя і складскія памяшканні. У апрацоўцы інтэр’ераў выкарыстаны мармур, рэлін, мазаіка і інш.

Зноскі
------

1. 1 2  233а. Дом мадэлей // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.
2. ↑  Ткачук Михаил Федорович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
3. ↑  Святский Гарри Михайлович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* 233а. Дом мадэлей // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом мадэлей (Мінск)
**Хуткасная дарога R8** (славацк.: Rýchlostná cesta R8) — запланаваная хуткасная аўтамагістраль у Славакіі, якая пасля будаўніцтва злучыць гарады Нітра, Топальчаны і Банаўцы-над-Бэбраваў. *R8* будзе праходзіць у калідоры дарогі I/64 і злучаць хуткасныя аўтамагістралі R1 і R2.

Агульная праектная працягласць дарогм будзе скадаць 54,64116 км.

Будаўніцтва хуткаснай аўтамагістралі чакаецца толькі ў аддаленай перспектыве пасля 2030 года, пры гэтым не выключана, што неабходнасць яе будаўніцтва будзе пераацэнена.

Хуткасная дарога R8 была ўключана ў спіс хуткасных аўтамагістраляў пасля ўступлення ў сілу Закона аб дарожным руху 1 лютага 2009 г.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 0 красавіка 2020.
2. ↑  Zákon o cestnej premávke a o zmene a doplnení niektorých zákonov (Príloha č. 2 k zákonu č. 135/1961 Zb.
**Хуткасная дарога R1** (славацк.: Rýchlostná cesta R1) — хуткасная аўтамагістраль у Славакіі, якая пасля канчатковага будаўніцтва злучыць гарады Браціслава, Трнава, Серадзь, Нітра, Жарновіца, Ж’яр-над-Гронам, Зволен, Банска-Бістрыца і Ружамберак. *R1* з'яўляецца часткай еўрапейскіх дарог E58, E77, E571 і E572.

Агульная праектная працягласць складае 268 км, з якіх 174,6 км знаходзяцца ў эксплуатацыі і 93,4 км знаходзяцца ў стадыі падрыхтоўкі.

На скрыжаванні Нітра—Зволен дарога R1 падзяляецца на дарогу R1 у напрамку Зволена і хуткасную аўтамагістраль **R1A**, якая была створана ў 1970-х і 1980-х гадах шляхам рэканструкцыі былой дарогі I/51 і вядзе ў горад Нітра, дзе яна заканчваецца на скрыжаванні дарог I/64, I/65 і I/51.

Гісторыя
--------

Да 1989 года на часткі трасы цяперашняй хуткаснай аўтамагістралі R1 планавалася будаўніцтва трасы **D65**. 

Раней, да адкрыцця дарогі R1 на ўчастку Нітра,Захад—Селянец, цяперашняя дарога R1A была пазначана як R1.

У адпаведнасці з Графікам падрыхтоўкі і будаўніцтва аб'ектаў дарожнай інфраструктуры ад красавіка 2021 года, да канца 2028 года будзе адкрыты і будавацца толькі адзін участак дарогі R1, а менавіта ўчастак Банска-Бістрыца—Шалкова.

Участкі ў будаўніцтве
---------------------

### Банска-Бістрыца—Словенска-Люпча

| Агляд участка |
| --- |
| Даўжыня ўчастка | 8,1 km | Перадумова для пачатку дзяржаўных закупак | 2022 |
|  |  | Дапушчэнне да пачатку будаўніцтва | 2023 |
|  |  | Дпушчэнне ўводу ў эксплуатацыю | 2025 |
| Каментар:
Падрыхтоўка да будаўніцтва гэтага ўчастка практычна завершана. На аснове даследавання «Суадносіны кошту і якасці», праведзенага ў лістападзе 2021 года, участка будзе рэалізаваны ў два этапы. Першы этап паміж Банска-Бістрыца і Шалкова працягласцю каля двух кіламетраў будзе рэалізаваны ў прыярытэтным парадку. Другі этап пакуль не будзе рэалізаваны. Termín výstavby v zmysle tohto harmonogramu medzi rokmi 2023 až 2025 je ale celkom zjavne rizikový až nereálny. |

Зноскі
------

1. ↑  Prelomový plán výstavby ciest je vonku. Pozrite sa, kedy prídu na rad tie vaše (славацк.). *Denník E*.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лапіцкі.

**Мікалай Лапіцкі** (13 снежня 1907, в. Грэлікі, Вілейскі павет, Віленская губерня, цяпер Вілейскі раён, Мінская вобласць — 8 жніўня 1976, Глен-Спэй, Нью-Ёрк, ЗША) — беларускі рэлігійна-грамадскі дзеяч, праваслаўны святар, публіцыст, педагог. Магістр багаслоўя. Дзеяч беларускай эміграцыі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў заможнай сялянскай сям’і Сцяпана і Домны. Рэлігійныя бацькі далі дзецям традыцыйнае хрысціянскае выхаванне. У 1934 г. прыняў дыяканскія пасвячэнні, неўзабаве — сан прасвітэра. У 1935 г. атрымаў ступень магістра багаслоўя за працу «Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім за часоў панавання Уладыслава Ягайлы». Служыў у прыходзе з Ашмянах. У 1935 г. прызначаны настаяцелем у Свята-Пакроўскую царкву ў Сцяфанполле (Дзісенскі павет), дзе служыў да 1942 г. Быў жанаты з Валянцінай Трафімук. У Сцяфанполлі ў М. Лапіцкага нарадзіўся сын. З 1942 года ў Мінску. Актыўна ўдзельнічаў у Мінскім царкоўным саборы (1942), які абвясціў аўтакефалію Беларускай праваслаўнай царквы.

Удзельнік Другога Усебеларускага кангрэса ў Мінску ў чэрвені 1944 года.

Пасля 1944 г. эмігрыраваў, спачатку ў Германію. У Рэгенсбургу М. Лапіцкі арганізаваў беларускі праваслаўны прыход і кіраваў будаўніцтвам царквы, якая ў 1946 г. была асвечана ў гонар Ефрасінні Полацкай. Некаторы час быў дырэктарам Беларускай гімназіі імя Янкі Купалы ў Міхельсдорфе. З 1950 года ў ЗША, дзе таксама актыўна ўдзельнічаў у беларускім руху. Быў настаяцелем беларускай парафіі ў Саўт-Рыверы і парафіяльнай школы пры ёй, дзе сам быў выкладчыкам. Удзельнічаў у выданні часопісу «Царкоўны Сьветач», пэўны час быў яго рэдактарам.

Памёр у Беларускім адпачынкавым цэнтры «Бэлэр-Менск» каля мястэчка Глен-Спэй (штат Нью-Ёрк). Пахаваны на беларускіх могільніках у Саўт-Рыверы.

Зноскі
------

1. ↑  Find a Grave — 1996. Праверана 30 жніўня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056'></a>
2. 1 2  *Барыс С. В. Рогач А. В.* Нарачанка і яе берагі. — Мн.: Выдавец Зміцер Колас, 2013. — С. 641. — 712 с. — 99 экз. — ISBN 978-985-6992-37-0.

Літаратура
----------

* Адамковіч А. Тры жыцці Сцяпанпольскай царквы // Бацькаўшчына, № 10. — кастр. 2009;
* Паваенная эміграцыя: скрыжаванні лёсаў: Зборнік успамінаў / Аляксандр Адзінец. — Мн. 2007;
* Успаміны пасла / Аляксандр Стагановіч // Каментары. — Мн. 2011. — С. 203.
* Цярпіцкі, В. Сьвятой памяці а. пратапрасьвіцер Мікалай Лапіцкі // Бюлетэнь Беларускай Цэнтральнай Рады. — 1989. — № 12. — С. 9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n79149941 · NUKAT: n01052393 · VIAF: 77601990 |
**«Любі́ць і по́мніць. Успаміна́е сын Яку́ба Ко́ласа»** — кніга мемуараў, укладзеная Данілам Міцкевічам і надрукаваная тыражом 2 500 экзэмпляраў мінскім выдавецтвам «Полымя».

Змест
-----

Кнігу напісаў старэйшы сын Якуба Коласа Даніла Міцкевіч. У ёй сабраны разрозненыя публікацыі пра пісьменніка і яго сям’ю, пра блізкіх яму людзей, нататкі пра Коласаву творчасць. Выданне будзе цікавым для аматараў беларускай культуры, знаўцам і прыхільнікам творчасці Якуба Коласа.

Іншыя дадзеныя
--------------

Кніга выдадзена пры падтрымцы Дзяржаўнага літаратурна-мемарыяльнага музея Якуба Коласа. Навуковым рэдактарам выдання з’яўляецца доктар філасофскіх навук Г. В. Кісялёў, рэцэнзентам — народны пісьменнік Беларусі Янка Брыль.

Зноскі
------

1. ↑  Любіць і помніць. Успамінае сын Якуба Коласа, Міцкевіч Даніла **(нявызн.)**.  Kamunikat.org. Праверана 2 кастрычніка 2021.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Удонтхані** (тайск. อุดรธานี) — правінцыя ў Тайландзе. Знаходзіцца ў рэгіёне Ісан на паўночным усходзе краіны. Мяжуе з правінцыямі Нангкхай (на поўначы), Саканакхон (на ўсходзе), Каласін (на паўднёвым усходзе), Кханкэн (на паўднёвым захадзе), Нангбуалампху (на захадзе) і Лей (на паўночным захадзе). Плошча правінцыі — 11730 км². Адміністрацыйны цэнтр — горад Удонтхані.

Насельніцтва правінцыі — 1572300 чалавек (2014).

Зноскі
------

1. ↑   — Department of Provincial Administration.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13012489'></a>
2. ↑  ทำเนียบท้องที่ พุทธศักราช 2546 เล่ม 2 — กระทรวงมหาดไทย, 2003. — С. 361.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23793856'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q640365'></a>
Ступа Амлюк-Дара на поўначы Пакістана
**Удыя́на** (санскр.: ओड्डियान) — краіна на поўначы Паўднёвай Азіі, якая існавала ў другой палове 1 тысячагоддзя н. э. 

Удыяна часцяком узгадваецца ў будысцкай літаратуры сярэднявечча як краіна, дзе квітнеў будызм. Ёй кіравалі валадары з роду Індрабхуты. Кітайскі будысцкі манах Сюаньцзан, які наведаў Удыяну ў VII ст. знайшоў у ёй 1 400 будысцкіх кляштароў. Ён паведамляў, што мясцовыя жыхары апраналі вопратку з белай бавоўны і размаўлялі на мове, блізкай да індыйскай. У тыбецкім будызме разглядаецца як радзіма Падмасамбхавы (VIII ст.), аднаго з настаўнікаў кірунку ваджраяна. 

Месцазнаходжанне Удыяны выклікае спрэчкі. Большасць даследчыкаў атаесамляе яе з далінай ракі Сват у пакістанскай правінцыі Хайбер-Пахтунхва. Аднак існуе думка, што Удыяна магла знаходзіцца на тэрыторыі індыйскага штата Адыша.

Літаратура
----------

* *Buswell, R. Lopez, D.* The Princeton Dictionary of Buddhism. — Princeton, New Jersey: Princeton University Press, 2014. — ISBN 9781400848058.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Аблога Смаленска.

| Літоўска-маскоўская вайна (1512—1522) |
| --- |
| Смаленск I/II – Віцебск – Полацк I – Смаленск III – Орша – Вялікія Лукі – Таропец – Апочка – Полацк II |

**Абло́га Смале́нска** адбывалася ў 1514 годзе ў ходзе шостай літоўска-маскоўскай вайны (1512—1522). Маскоўскае войска пад камандаваннем вялікага князя Васіля III захапіла горада 1 жніўня.

Перадумовы
----------

Пасля выбуху вайны ў лістападзе 1512 маскоўскія войскі ўжо двойчы беспаспяхова атакавалі Смаленск, важную крэпасць і гандлёвы цэнтр. Першая аблога доўжылася шэсць тыдняў у студзені-лютым 1513, але была адбіта вялікім гетманам Канстанцінам Астрожскім. Наступная аблога доўжылася чатыры тыдні ў жніўні-верасні таго ж года.

Падзеі
------

Расійская абложная гармата XVI стагоддзя
У чэрвені 1514 маскоўскі князь Васіль III узначаліў сваё войска ў трэцім паходзе на Смаленск. Гэтым разам маскоўскае войска мелі значную колькасць асаднай зброі, атрыманай ад Свяшчэннай Рымскай імперыі. 15 ліпеня амаль 42-тысячнае войска дасягнула Смаленска, узяла яго ў аблогу і пачало падрыхтоўку да штурму: вакол крэпасці ўзвялі частакол, насупраць брамы былі пастаўлены рагаткі дзеля запабягання ад вылазак гарнізона. Праз два тыдні, 29 ліпеня, пачаўся несупынны артылерыйскі абстрэл. Колькасць гармат у маскоўскім войску ацэньваецца ад 140 да 300 адзінак.

У адсутнасць дапамогі ваявода смаленскі Юрый Салагуб здаў крэпасць 31 ліпеня 1514, і наступным днём Васіль III увайшоў у горада. Смаленскі праваслаўны епіскап Варсанофій адправіў малебен, у часе якога мяшчане прысягнулі на вернасць маскоўскаму валадару. Юрый Салагуб адмовіўся прыняць прысягу і быў адпушчаны на радзіму, дзе быў пакараны смерцю за здачу крэпасці.

Вынікі
------

Пасля перамогі пад Оршай у верасні 1514 Канстанцін Астрожскі не здолеў адваяваць Смаленск, і па выніках перамір'я 1522 года ён застаўся пад уладай Маскоўскага княства на наступнае стагоддзе — да вяртання падчас вайны 1605—1618. У гонар перамогі маскоўскі князь Васіль III зафундаваў узвядзенне ў Маскоўскім Крамлі Новадзявочага манастыру.

Зноскі
------

1. 1 2  *Кром М.М.* О численности русского войска в первой половине XVI в. // Российское государство в XIV – XVII вв.: Сборник статей, посвященный 75-летию со дня рождения Ю.Г. Алексеева (руск.). — СПб. 2002. — С. 77.

Літаратура
----------

* 400 сражений Руси. Великие битвы русского народа / Николай Бодрихин. — М.: Яуза: Эксмо, 2009. — 432 с. — ISBN 978-5-699-33180-2.
* *Михайлова И.Б.* К вопросу о «Смоленском взятии» 1514 г. // *Studia Slavica et Balcanica Petropolitana: Петербургские славянские и балканские исследования*. — 2011. — № 2 (10). — С. 41—54.

54°47′ пн. ш. 32°04′ у. д.HGЯO
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ашмянскі павет.
 
Павятовая пячатка
**Ашмянскі павет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вялікага Княства Літоўскага ў 1566—1795 гадах. Цэнтр — Ашмяны. Уваходзіў у склад Віленскага ваяводства. У XVI—XVII стст. неаднаразова быў тэатрам ваенных дзеянняў. Ваеннае ліхалецце прычыніла павету моцнае спусташэнне. Сойм ВКЛ[*удакладніць*] 1661 г. характарызаваў стан павета як «ушчэнт разбураны ворагам», а колькасць дымаў скарацілася больш за 50 %.

Земскія і гарадскія суды Ашмянскага павета знаходзіліся ў Ашмянах і Мядзелі, з 1775 г. — у Ашмянах і Паставах. У 1791 г. падзелены на Ашмянскі павет (з цэнтрам у Ашмянах) і Завілейскі павет (з цэнтрам у Паставах).

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай у 1793 г. усходняя частка павета адышла да Расійскай імперыі, дзе быў створаны новы Ашмянскі павет.

Павет прафесійна вывучае гісторык Герман Брэгер.

Зноскі
------

1. ↑  Volumina legum: przedruk zbioru praw staraniem xx. pijarow w Warszawie od r. 1732 do r. 1782 wyd. T. 4. — Petersburg: J. Ohryzko,1859. — 518 s. — S. 386—389.
2. ↑  Morzy, J. Kryzys demograficzny na Litwie i Białorusi w II połowie XVII wieku / Józef Morzy. — Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, 1965. — 405 s. — Tabl. 22, 24. — (Prace Wydziału Filozoficzno-Historycznego — Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Historia 21).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
**Ашгабадская манарэйка** — манарэйкавая сістэма ў Ашгабадзе, у «Алімпійскай вёсцы». Будаўніцтва пачата ў 2012 годзе турэцкай кампаніяй Полімекс. Працягласць трасы — 5180 метраў, вышыня — ад 6 да 20 метраў, на ўсім участку ўзведзена 8 станцый. Па манарэйцы курсіруюць 25-метровыя рухомыя саставы Intamin.

Гісторыя
--------

Манарэйка пачала функцыянаваць у красавіку 2016 года. Афіцыйна адкрыты 5 мая 2016 года пры ўдзеле Прэзідэнта Туркменістана Гурбангулы Бердымухамедава і прэзідэнта Алімпійскага Савета Азіі шэйха Ахмада Аль-Фахад Аль-Сабаха.

Зноскі
------

1. 1 2  Прэзідэнт Туркменістана прыняў кіраўніка Алімпійскага Савета Азіі
2. ↑  У Алімпійскім мястэчку будуецца манарэйкавая дарога Архівавана 20 лістапада 2016.
3. ↑  Ashgabat Архівавана 19 красавіка 2016.
4. ↑  Construction Gallery — Ashgabat, Turkmenistan Архівавана 20 снежня 2016.
5. ↑  Прэзідэнт Туркменістана наведаў з рабочай паездкай Ахалскі велаят і па сталіцы

Спасылкі
--------

* Відэа Ашгабадскай манарэйкі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Трыер.
Трыер
**Тры́ер** (ад фр.: Trieur — сартаваць, адбіраць) — машына або рабочы орган зернеачышчальных машын для ачысткі насення ад дамешкаў і сартавання па даўжыні.

Найбольш пашыраны цыліндрычныя і дыскавыя трыеры. Існуюць спецыялізаваныя трыеры: для кукурузы, ільну і інш.

Цыліндрычны трыер
-----------------

Цыліндр трыера
Рабочым органам цыліндрычнага трыера з’яўляецца цыліндр (барабан) з ячэйкамі пэўнага памеру. Зерне засыпаецца ў трыер з аднаго з бакоў, больш вышэйшага. Пры вярчэнні цыліндра зерне з даўжынёй, меншай за памер ячэек, затрымліваецца ў ячэйках. Пры некаторай велічыні вугла павароту цыліндра, зерне пад уздзеяннем сілы цяжару падае ў жолаб са шнэкам, размешчаны ўнутры цыліндра. Больш доўгія зярняты саслізгваюць па сценках цыліндра ўніз і рухаюцца да процілеглага (больш нізкага) краю, дзе выдаляюцца

Выкарыстоўваюцца трыеры адзіночнага і двайнога дзеяння. У трыерах двайнога дзеяння выкарыстоўваюцца два цыліндры (барабаны) з ячэйкамі розных памераў. У цыліндры з меншымі ячэйкамі (кукольных) адбіраюцца дамешкі і дробнае зерне, а ў цыліндры з большымі ячэйкамі (аўсюжных) — больш доўгае зерне і дамешкі.

Дыскавы трыер
-------------

Дыскавы трыер
У дыскавых трыерах для сартавання і ачысткі выкарыстоўваюцца металічныя дыскі на спіцах з ячэйкамі ў форме кішэнек. Пры вярчэнні дыскаў у ячэйкі трапляе зерне, памеры якіх менш за ячэйкі і выкідваецца вонкі (у жолаб). Астатняе зерне лопасцямі на спіцах дыскаў перамяшчаецца ўздоўж цыліндра да яго краю і выдаляюцца.

Дыскавыя трыеры часцей выкарыстоўваюцца на млынах і ў хлебапякарнай прамысловасці.

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* *Кандрацьеў В. М.* Трыер // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 549. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Триер / Комаристов В. Е. // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
**Ашо́гба** (англ.: Osogbo, Oṣogbo, радзей *Oshogbo*, ёруба: Òṣogbo) — горад на паўднёвым захадзе Нігерыі, на рацэ Ашун. Сталіца штата Асун. Недалёка ад горада знаходзіцца аб'ект Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА Асун-Асогба.

Гісторыя
--------

Заснаваны ў пачатку 17 стагоддзя паляўнічымі з бліжэйшай вёскі. Пасля падзення старога Оя насельніцтва горада ўзрасло за кошт міграцыі з іншых гарадоў ёруба.

Агульная інфармацыя
-------------------

Ашогба знаходзіцца на чыгуначнай лініі Лагаса-Кано. Горад вядомы сваёй мастацкай школай і будынкам рынка Оджа-Оба — былога палаца правіцеля. Вышыня цэнтра НП складае 308 метраў над узроўня мора.

Ашогба з'яўляецца гандлёвым цэнтрам сельскагаспадарчага раёна. Тут вырошчваюць ямс, маніёк, тытунь, бавоўну і іншыя культуры. Апрацоўка какава-зярнят. Вытворчасць пракату, бавоўнаачышчальны завод, тытунёвая фабрыка. Ёсць некалькі гасцініц і футбольны стадыён на 10 000 гледачоў. На 1988 год, 27 % насельніцтва былі заняты ў сельскай гаспадарцы, 8 % у гандлі і 30 % былі служачымі і настаўнікамі.

Дэмаграфія
----------

Насельніцтва горада паводле гадоў:

| 1991 | 2010 |
| --- | --- |
| 260 951 | 678 265 |

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* Osun-Osogbo Sacred Grove World Heritage Site
* FallingRain Map — elevation = 308m (Red dots are railways)(недаступная спасылка)

Зноскі
------

1. ↑  Osogbo, Nigeria Page (англ.). Архівавана з першакрыніцы 9 красавіка 2012. Праверана 10 ліпеня 2016.
2. ↑  Oshogbo (англ.).  world Gazetteer. Архівавана з першакрыніцы 9 красавіка 2012. Праверана 10 ліпеня 2016.
**Людавіт** (забіты ў 823) — князь панонскіх харватаў (каля 810—823).

Галоўная крыніца інфармацыі пра Людавіта — Аналы каралеўства франкаў.

Людавіт, магчыма, сын свайго папярэдніка Вайнаміра, узначаліў барацьбу харватаў супраць франкаў. У 819 годзе ён разбіў войскі франкаў і пры падтрымцы славенцаў атрымаў перамогу[en] над войскамі саюзніка франкаў — жупана далмацінскіх харватаў Борны. Паходы супраць Людавіта, прадпрынятыя франкамі ў 820 і 821 гадах, не мелі поспеху. Аднак у 822 годзе, калі ў Панонскую Харватыю было накіравана новае шматлікае войска франкаў, Людавіт быў вымушаны адступіць у Далмацыю, дзе ў наступным годзе быў забіты адным са сваякоў Борны.

Пераемнікам забітага князя ў Панонскай Харватыі стаў Уладзін, сын аднаго з папярэднікаў Людавіта — Сіліміра.

Зноскі
------

1. ↑  Аналы каралеўства франкаў
2. 1 2  Croatian rulers Архівавана 3 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Leaders of Pannonian Croatia

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1121534619 · VIAF: 305857629 |
**Стадыён Бендыга** — аўстралійскі спартыўны і забаўляльны цэнтр у Бендыга, штат Вікторыя. Стадыён з'яўляецца хатнім для баскетбольных мужчынскай каманды Бендыга Брэйус і жаночай каманды Бендыга Спірыт. На стадыёне праходзілі баскетбольныя матчы падчас Гульняў Садружнасці 2006 года. Стадыён уключае ў сябе сем крытых спартыўных пляцовак, а таксама буйныя выставачныя і функцыянальныя зоны. Стадыён Бендыга выкарыстоўваецца для буйных спартыўных, культурных і забаўляльных мерапрыемстваў. На ім праводзіліся такія падзеі, як канцэрты Янг Дывас і Ванесы Амарозі і міжнародныя спаборніцтвы па баскетболе, снукеры і валейболе.

Зноскі
------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Далгарукава.
**Кацярына Аляксееўна Далгарукава** (1712—1747) — расійская князёўна, дачка князя Аляксея Рыгоравіча Далгарукава, нявеста імператара Пятра II.

Біяграфія
---------

19 лістапада 1729 года была абвешчана нявестай чатырнаццацігадовага імператара, а 30 лістапада адбыліся яе ўрачыстыя заручыны, ёй быў дадзены тытул «Яе высокасць гасударыня-нявеста».

Аднак жонкай Пятра II Кацярына так і не стала — за два тыдні да вяселля, у студзені 1730 года Пётр II захварэў і памёр. Далгарукавы падрыхтавалі падробленае завяшчанне на карысць «гасударыні-нявесты», але не рызыкнулі яго прад’явіць.

Пасля смерці Пятра II князёўна Кацярына вярнулася да бацькоў і разам з імі, па ўступленні на пасад імператрыцы Ганны Іаанаўны, у красавіку 1730, сасланая ў Бярозаў, а таксама ўтрымоўвалася ў Томску ў Томскім манастыры Раства Хрыстовага.

Імператрыца Лізавета загадала вызваліць яе і надала ёй званне фрэйліны. У 1745 годзе яна выйшла замуж за генерал-паручыка графа А. Р. Бруса, але неўзабаве застудзілася і памерла.

Гл. таксама
-----------

* Род Далгарукавых

Зноскі
------

1. 1 2  Ekaterina Alekseevna Dolgorukova // CERL Thesaurus — Consortium of European Research Libraries. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q60909659'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1127581'></a>
2. 1 2  *Pas L. v.* Princess Ekaterina Alexeievna Dolgorukova // Genealogics — 2003. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847329'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847326'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid · genealogics.org |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1032665335 · ISNI: 0000 0004 0317 4946 · VIAF: 299489823 |
**Стакгольмскі стадыён** (шведск.: Stockholms stadion) або **Стакгольмскі алімпійскі стадыён** (шведск.: Stockholms Olympiastadion) — мультыспартыўны стадыён у Стакгольме, Швецыя.

Гісторыя
--------

Стадыён быў пабудаваны да Алімпійскіх гульняў 1912 па праекце архітэктара Торбена Грута. Пры будаўніцтве стадыёна была змененая лінія віражоў бегавой дарожкі, у выніку чаго даўжыня дарожкі скарацілася да 380 метраў 33 сантыметры, хоць круг павінен быў складаць дакладна 400 метраў. Першапачаткова на трыбунах было 2 ярусы, пасля правядзення Гульняў верхні ярус быў разабраны. Стакгольмскі стадыён з’яўляецца адным з самых невялікіх па ўмяшчальнасці сярод Алімпійскіх стадыёнаў.

Побач з арэнай у 1973 годзе была адкрыта станцыя метрапалітэна «Стадыён».

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | StadiumDB |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кучынская.

**Кацярына Анатолеўна Кучынская** (нар. 25 студзеня 1986) — беларуская футбалістка.

Клубная кар’ера
---------------

У 2003 годзе гуляла за бабруйскую «Бабруйчанку». У 2007—2008 гадах выступала ў вышэйшай лізе Расіі за «СКА-Растоў-на-Дону». Бронзавы прызёр чэмпіянату Расіі 2008 года. Потым вярнулася ў Беларусь у «Бабруйчанку», стала чэмпіёнкай краіны 2010 і 2011 гадоў, уладальніцай Суперкубка Беларусі 2011 года. Брала ўдзел у матчах Лігі чэмпіёнаў.

У канцы 2010-х гадоў гуляла за зборную Беларусі па пляжным футболе.

Зноскі
------

1. 1 2  Soccerdonna — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
2. ↑  Екатерина Кучинская

Літаратура
----------

* Женский футбол // Всё о футболе. — 2003. — 2 сентября (№ 34 (229)). — С. 6.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway |
**Каця Зайцынгер** (ням.: Katja Seizinger, нар. 10 мая 1972, Датэльн, зямля Паўночны Рэйн-Вестфалія, ФРГ) — нямецкая гарналыжніца, трохразовая алімпійская чэмпіёнка, чэмпіёнка свету і двухразовая ўладальніца Кубка свету. 3 разы прызнавалася найлепшай спартсменкай года ў Германіі (1994, 1996, 1998).

Адзіная двухразовая ўладальніца Кубка свету ў гісторыі нямецкага гарналыжнага спорту.

Спартыўная кар’ера
------------------

### Кубак свету

Дэбютавала ў Кубку свету 10 снежня 1989 года ў амерыканскім Стымбат-Спрынгс у камбінацыі. Упершыню паднімалася на прызавы подыум Кубка свету 11 лютага 1990 года ў французскім Мерыбелі на трасе супергіганта ва ўзросце 17 гадоў.

За кар’еру атрымала 36 перамог на этапах Кубка свету (хуткасны спуск — 16, супергігант — 16, гіганцкі слалам — 4). Па агульнай колькасці перамог на этапах Каця займае 6-е месца ў гісторыі Кубка свету. Цікава, што ў камбінацыі, якую яна выйграла на Алімпіядзе-1998 у Нагана, на этапах Кубка свету Каця толькі 2 разы паднімалася на подыум — 1 раз яна была другой і 1 раз трэцяй.

Усяго за кар’еру Каця 202 разы стартавала на этапах Кубка свету і 76 разоў паднімалася на подыум (хуткасны спуск — 32, супергігант — 27, гіганцкі слалам — 14, слалам — 1, камбінацыя — 2). Такім чынам Каця была ў тройцы найлепшых на этапах Кубка свету ва ўсіх пяці сучасных дысцыплінах.

### Зімовыя Алімпійскія гульні

У 1994 годзе Каця стала алімпійскай чэмпіёнкай у Лілехамеры, а ў 1998 годзе на Алімпіядзе ў Нагана яна выйграла другое запар алімпійскае золата ў хуткасным спуску, стаўшы першай гарналыжніцай у гісторыі, якой удалося перамагчы ў адной дысцыпліне на двух Алімпіядах запар. На той жа Алімпіядзе гэта ўдалося і італьянцы Дэборы Кампаньёны, якая выйграла другое золата ў гіганцкім слаламе.

Завяршыла кар’еру ў сакавіку 1998 года ва ўзросце 25 гадоў.

Зноскі
------

1. ↑  The International Who's Who of Women 2006 — Routledge, 2005. — ISBN 978-1-85743-325-8<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q88012245'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1508259'></a>
2. ↑  Ski-DB.com Праверана 10 мая 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28778400'></a>
3. ↑  Katja Seizinger // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (горналыжны спорт) · Olympedia · Olympic Channel · ski-db.com · МАК · Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Munzinger · Notable Names Database |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1228607117 · VIAF: 2592161514242270750006 |
**Калманскоп** (афр.: Kolmanskop, ням.: Kolmannskuppe) — горад-прывід у паўднёвай Намібіі, размешчаны ў пустыні Наміб у 10 км ад Людэрыца і Атлантычнага акіяна. Калісьці невялічкі квітнеючы шахцёрскі пасёлак, пакінуты Калманскоп не сышоў у нябыт і сёння прываблівае шматлікіх турыстаў.

Сваёй назвай горад абавязаны Джоні Колману, рамізніку, што быў вымушаны пакінуць запрэжаную валамі фурманку непадалёк ад будучага пасялення. У 1908 годзе чыгуначны рабочы Закары Левал знайшоў у пяску некалькі невялікіх алмазаў. У тым жа годзе германскія каланіяльныя ўлады ператварылі ўвесь вялікі алмазаносны раён у забароненую зону (Шпергебіт). Прыток вялікіх грошай дазволіў шахцёрам адбудаваць сабе сучасны горад у нямецкім стылі з усімі зручнасцямі і не толькі жыццёва неабходнымі ўстановамі, такімі як шпіталь, школа, пошта; але і фантасмагарычнымі на тле безжыццёвай пустыні бальнай залай, казіно, тэатрам. Яшчэ складаней уявіць тут трамвай і першую ў паўднёвым паўшар'і рэнтгенаўскую ўстаноўку. 

У 1928 годзе ў вусці Аранжавай ракі былі знойдзены багацейшыя і больш простыя для распрацоўкі паклады алмазаў, і часта шахцёраў Калманскопа пакінула свае дамы і рушыла на поўдзень. Канчаткова горад заняпаў пасля другой сусветнай вайны, калі алмазныя радовішчы збольшага аказаліся вычарпанымі. У 1956 Калманскоп пакінулі апошнія жыхары. 

З таго часу пяскі пустыні замялі вуліцы, многія пабудовы аказаліся схаванымі па самыя дахі. Пачынаючы з канца ХХ ст. Калманскоп набыў папулярнасць сярод фатографаў і турыстаў. Дарэчы, сакрэтны статус зоны нікуды не падзеўся і наведвальнікі мусяць атрымаць дазвол на ўезд ад уладаў рэгіёну.
**Кацяры́на Адо́льфаўна Ізмайло́віч** (1881, Санкт-Пецярбург — 27 студзеня 1906, Севастопаль) — рэвалюцыянерка, член Партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў. Здзейсніла няўдалы замах на адмірала Рыгора Чухніна[d]. Сястра Аляксандры Ізмайловіч.

Біяграфія
---------

Кацярына Ізмайловіч дваранка паводле паходжання, нарадзілася ў 1881 годзе ў сям’і афіцэра-артылерыста. Бацька, Адольф Вікенцьевіч Ізмайловіч (нар. у 1845) — генерал-лейтэнант расійскай арміі. Праз сваю старэйшую сястру Аляксандру звязалася з рэвалюцыйным рухам і ўступіла ў партыю сацыялістаў-рэвалюцыянераў.

У 1906 годзе паводле пастановы Баявой арганізацыі эсэраў здзейсніла замах на галоўнага камандзіра Чарнаморскага флоту адмірал Чухніна. 27 студзеня яна патрапіла ў палац Чухніна на прыём пад выглядам просьбіткі і стрэліла ў яго некалькі разоў з рэвальвера. Адмірал быў паранены ў плячо і жывот, але застаўся жывы. Сама Ізмайловіч была забітая ў час замаху.

«27-га студзеня, ў гор. Севастопалі, да віцэ-адмірала Чухніна прыйшла маладая жанчына, якая назвалася дачкой адмірала Чалеева. Яна была прынятая і скарысталася тым, што прысутны ад’ютант адышоў у бок, просьбітка дастала з кішэні пісталет „Браўнінга" і зрабіла ў віцэ-адмірала Чухніна чатыры стрэлы, якія зрабілі яму цяжкія раненні. Жанчына, якая страляла, была забітая часавым».

Інакш гісторыя выкладзена ва ўспамінах Дубініна, ардынарца адмірала Чухніна, у пераказе Міхаіла Ромася[d]*:*

> … Кажа, хачу бачыць адмірала. Далажылі. Прыняў без затрымкі. Толькі гэтак за хвіліну-дзве-раптам: бах, бах, бах! Як мы заўсёды неадлучна былі пры адмірале, вось першы я і забег. Стаіць гэтая самая паненка адна, нехлямяжная, хударлявая і ўся белая-белая як снег, стаіць спакойна, не варухнецца, а рэвальвер на падлозе каля яе ног валяецца. «Гэта я страляла ў Чухніна, — кажа цвёрда: за расстрэл „Ачакава[d]"». Глядзім, адмірала тут няма, толькі з іншага пакоя выбегла жонка яго, крычыць, нібы ў вар’яцтве: «Бярыце яе мярзоту… хутчэй бярыце». Я, вядома, паклікаў свайго пастаяннага падручнага. І што б вы думалі? Глядзім, а наш адмірал-та вылазіць з-пад канапы. Тут ён ужо разам з жонкай закрычаў: «Бярыце хутчэй, бярыце яе». Ну, вось мы яе сцягнулі ў двор і там скончылі хутка … І што вы думаеце: вось ужо шмат гадоў мы каля яго неадлучныя. Хадзілі ў паход, часта генерал падвяргаўся вялікай небяспецы быць забітым, стаяў, магу сказаць, на вяршок ад смерці, бліжэй чым учора — і нічога. А тут нейкая плюгаўка, зусім нязначная… 
> 
>

Зноскі
------

1. ↑  Газета «Право», 1906, № 5
2. ↑  Противоречивая история николаевского вице-адмирала Чухнина **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 5 лістапада 2017.

Спасылкі
--------



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 134091 |
**Мізіда рэліктавая** (*Mysis relicta*) — від ракападобных з атраду мізіды (*Mysida*), сямейства мізідавыя (*Mysidae*).

Апісанне
--------

Звонку нагадвае маленькіх крэветак. Цела выцягнутае, даўжынёй 8-16 мм, вочы на сцяблінках, галава і грудзі пакрыты цыліндрычным хіцінавым карапаксам, брушка тонкае, канчаецца хваставым веерам, які складаецца з пласцінак тэльсона з плоскімі двухгалінастымі ўраподамі па краях.

Пашырэнне
---------

Ледавікова-марскі рэлікт чацвярцічнага перыяду. Пашырэнне: Поўнач Еўразіі, Паўночная Амерыка. На Беларусі праходзіць паўднёвая мяжа арэала, від знойдзены ў азёрах Воласа Паўночны, Воласа Паўднёвы, Дрысвяты.

Насяляе чыстыя аліга- і мезатрофныя азёры ледавіковага паходжання з высокім утрыманнем кіслароду ў вадзе. Аддае перавагу слаям вады з тэмпературай не больш за 14 °C.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Вядуць калядонны спосаб жыцця. Ажыццяўляюць сутачныя вертыкальныя міграцыі ў тоўшчы вады. Працягласць жыццёвага цыклу ў дробных асобін 1 год, у буйных — 2 гады. Размнажэнне пачынаецца позняй восенню. Пладавітасць ад 9 да 40 яек. Развіццё яек і эмбрыёнаў да малявак адбываецца зімой у вывадковай сумцы. Масавае паяўленне малявак вясной. Кормяцца ўзважанымі часцінкамі ў тоўшчы вады, дэтрытам з паверхні дна, а таксама больш дробнымі іншымі ракападобнымі.

Выкарыстанне
------------

Корм для рыб.

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · SeaLifeBase · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779179946 |
**Дом купца Кітаева**  — будынак у гістарычным цэнтры Магілёва, размешчаны па Ленінскай вуліцы, 15. Будынак — прыклад жылога дома галерэйнага тыпу.

Гісторыя
--------

Чарцяжы будынка пры духоўнай семінарыі, набыты ў купца Кітаева
Пабудаваны ў 2-й палове 19 ст.[*удакладніць*] з цэглы як жылы дом архірэйскага двара.

Да пачатку 1850-х гадоў, паводле архіўных чарцяжоў губернскага архітэктара Пятрова, склалася новая забудова комплексу Магілёўскай духоўнай семінарыі. Для семінарыі быў набыты дом купца Кітаева. У высокім цокальным паверсе дома размяшчаўся семінарскі архіў; з боку дваровага фасада знаходзіцца галерэя — уваход у пакоі другога паверху, дзе былі кватэра аканома і кладоўка.

Архітэктура
-----------

Дваровы фасад
Прамавугольны ў плане кампактны двухпавярховы будынак. Паверхі вылучаны прафіляваным карнізным паяском, сцены члянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі, на другім паверсе — з ліштвамі і сандрыкамі. У тарцовай частцы аконныя праёмы лучковыя. З боку дваровага фасада знаходзіцца галерэя — уваход у пакоі другога паверха. Планіроўка анфіладная, часткова зменена.

Зноскі
------

1. 1 2  Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.
2. ↑  Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом купца Кітаева
* Дом купца Кітаева на сайце Глобус Беларусі (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дом музыкі.

Каза-да-Музіка ў начны час сутак.
**Дом музыкі** (*Casa da Música*) — спраектаваны Рэмам Колхасам канцэртная зала ў гістарычным цэнтры Порту, у якім грунтуюцца тры гарадскія аркестры.

Будаўніцтва будынка незвычайнай формы запатрабавала рэалізацыі новых інжынерных вырашэнняў. Яно ажыццяўлялася ў 2001—2005 гг. у сувязі з выкананнем Порту функцый культурнай сталіцы Еўропы.

Прапанаваны Колхасам праект атрымаў шырокае прызнанне ў архітэктурнай супольнасці. Так, архітэктурны крытык The New York Times Мікалай Урусаў назваў Дом музыкі «самым прывабным» праектам Колхаса, параўнаўшы яго з Берлінскай філармоніяй і Музеем Гугенхайма ў Більбаа.

Дом музыкі адкрыўся 15 красавіка 2005 г. у прысутнасці партугальскага прэзідэнта канцэртам Лу Рыда.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 30 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 7500716-2 · LCCN: nb2016024664 · VIAF: 130738287 |
Праваслаўны святар з камілаўкай на галаве.
**Каміла́ўка** (грэч. кαμιλαύκα) — галаўны ўбор праваслаўных і ўніяцкіх святароў і дыяканаў у выглядзе пашыранага кверху цыліндра, абцягнутага тканінай. Назва паходзіць ад візантыйскіх галаўных убораў, якія вырабляліся з вярблюджай воўны. Фіялетавая богаслужэбная камілаўка даецца ў якасці ўзнагароды архідыяканам, протадыяканам і святарам. Чорная камілаўка — частка аблачэння манаха, а таксама богаслужэбнага аблачэння іерадыякана.

Літаратура
----------

* *Завальнюк У.М.* Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — Мінск, Изд-во Гревцова, 2013. — 808 с. ISBN 978-985-6954-73-6.

| Аблачэнне праваслаўнага і грэка-каталіцкага духавенства |
| --- |
|  | 
* Амафор
* Аналаў
* Арар
* Епітрахіль
* Камілаўка
* Клабук
* Крыж
* Куколь
* Мантыя
* Мітра
* Набедранік
* Нанедранік
* Падраснік
* Падрызнік
* Паліца
* Параман
* Поручы
* Пояс
* Раса
* Сакас
* Скуф’я
* Фелонь
* Хітон

 |  |
**Дом па Мінскай вуліцы, 11** — будынак у Оршы. Вуглавы, па скрыжаванні вуліц Мінскай і Леніна, на ўзгорку. Пабудаваны ў пачатку XX ст. У савецкі час у ім размяшчаліся Дом піянераў і школьнікаў, музычная школа. У архітэктуры шырока выкарыстаны дэкаратыўныя ўласцівасці фігурнай цаглянай муроўкі.

Архітэктура
-----------

Двухпавярховы прамавугольны ў плане будынак накрыты двухсхільным дахам. Да галоўнага фасада асіметрычна далучаецца аб’ём уваходнага тамбура з міжпаверхавай лесвіцай, да тарцовага — прыбудова. Элементы дэкору фасадаў вырашаны сродкамі цаглянай муроўкі: ліштвы акон, сандрыкі, клінападобныя аркі, філёнгі, лапаткі, міжпаверхавы фігурны пояс. Папярочнай сцяной дом падзелены па 2 палавіны, планіроўка зменена адпаведна сучаснаму выкарыстанню.

Літаратура
----------

* *А. М. Кулагін.* 135. Забудова вуліцы Мінскай // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па Мінскай вуліцы, 11 (Орша)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Калеў (значэнні).
**Ка́леў** (эст.: Kalev, фінск.: Kalev) паводле карэла-фінскай міфалогіі — родапачынальнік карэльскіх, фінскіх волатаў — Вяйнямёйнена, Ільмарынена, Лемінкяйнена, званых часам яго сынамі. Ад яго імя паходзіць назва паэтычнага эпасу Эліяса Лёнрата «Калевала», што з’яўляецца эпічным імем краіны, даслоўна — «месца, дзе жыве Калеў».

Згодна з эстонскай міфалогіяй, Калеў з’яўляецца легендарным волатам, заснавальнікам дзяржавы-княства на Вірскім беразе, а таксама бацькам эстонскага нацыянальнага героя Калевіпаэга (эст.: Kalevipoeg — сын Калева), галоўнага персанажу аднайменнага эстонскага нацыянальнага эпасу «Калевіпаэг». Паводле старажытных паданняў Калеў пахаваны пад Талінскім узгоркам Тоампеа (Вышгарад), які быў утвораны з вялізных каменных валуноў, нацягнутых яго жонкай Ліндай, каб накрыць магілу памерлага мужа. Паводле легенды, з яе слёз паўстала возера Юлемістэ. Імя Калеў шырока выкарыстоўваецца ў сучаснай Эстоніі.

Ад імя Калеў, магчыма, паходзіць старажытная руская назва Таліна — Калывань, вядомая па сачыненнях арабскага географа аль-Ідрысі і старажытнарускіх пісьмовых крыніцах.

Гл. таксама
-----------

* Калевала

Спасылкі
--------

* Калевіпаэг Архівавана 3 сакавіка 2016.