recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лам.

**Хаанг Суан Лам** (в’етн.: Hoàng Xuân Lãm; 10 кастрычніка 1928 — 2 мая 2017) — генерал-лейтэнант Узброеных сіл Рэспублікі В’етнам, удзельнік Індакітайскай і В’етнамскай войнаў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 10 кастрычніка 1928 годзе ў Куанчы. Пачатковую школу скончыў там жа. Сярэдняе і старшае звяно прайшоў у Хюэ ў школе Куок Хок, з якой выпусціўся ў 1948 годзе. Пасля гэтага вярнуўся ў Куанчы, дзе працаваў настаўнікам пачатковых класаў.

У верасні 1950 года запісаўся ў Нацыянальную армію В’етнама, самастойнае аддзяленне Узброеных сіл Францыі ў калоніі. Пасля заканчэння школы баявых мастацтваў Далата ў званні другога лейтэнанта адабраны намеснікам камандзіра 4-га экспедыцыйнага атрада. 1 кастрычніка 1952 года накіраваны на 6 месяцаў ў Далёкаўсходні навучальны цэнтр бранятанкавай падрыхтоўкі французскай арміі на мысе Сен-Жак (Вунгтау). 1 красавіка 1953 года скончыў асноўны курс. У канцы таго ж года адабраны для прасунутага курсу ў кавалерыйскім вучылішчы Самюра ў Францыі. 

У кастрычніку 1955 года, неўзабаве пасля абвяшчэння незалежнасці Паўднёвага В’етнама, атрымаў званне маёра і заняў пасаду камандзіра 1-га кавалерыйскага палка.

У канцы мая 1957 года Хаанг атрымаў званне падпалкоўніка і быў прызначаны на пасаду камандзіра бранятанкавага камандавання ў лагеры Чан Хун Дао. У канцы 1958 года ён накіраваны на курсы старшых афіцэраў у Акадэміі Форт-Лівенворт, штат Канзас, ЗША. У сярэдзіне 1959 года, скончыўшы навучанне, Хаанг прызначаны начальнікам навучальнага аддзела Ваеннага ўніверсітэта ў Сайгоне.

У лютым 1963 года ён быў узведзены ў палкоўнікі і прызначаны камандзірам 23-й пяхотнай дывізіі. 11 жніўня 1964 года Хаанг атрымаў званне брыгаднага генерала. 15 кастрычніка таго ж года яго прызначылі камандзірам 2-й пяхотнай дывізіі. 1 лістапада 1965 года ўзведзены ў генерал-маёры. У канцы мая 1966 года ён адначасова стаў камандзірам I корпуса. У ліпені 1967 года яму прысвоена званне генерал-лейтэнанта.

У лютым 1971 года Хаанг прызначаны камандуючым аперацыяй «Лам Шон 719». У сярэдзіне мая 1972 года ён быў прызначаны памочнікам міністра нацыянальнай абароны.

У красавіку 1975 года, у сувязі з падзеннем паўднёвав’етнамскага рэжыму, пакінуў краіну і пасяліўся ў Дэвіс-Сіці, штат Каліфорнія, ЗША.

Памёр 2 мая 2017 года ва ўзросце 89 гадоў.

Зноскі
------

1. 1 2 3
2. ↑  Trung tướng Hoàng Xuân Lãm, tư lệnh Hành Quân Lam Sơn 719, qua đời **(нявызн.)**.

Літаратура
----------

* Trần Ngọc Thống, Hồ Đắc Huân, Lê Đình Thụy (2011). *Lược sử Quân lực Việt Nam Cộng hòa.*
**Жан Альбер Гарэн** (фр.: Jean Alber Gorin; 2 снежня 1899, Сэн-Эмільен-дэ-Блен — 29 сакавіка 1981, Ньёр) — французскі мастак.

Жыццё і творчасць
-----------------

Ж. А. Гарэн нарадзіўся ў 1899 годзе ў Сен-Эмільен-дэ-Блен (цяпер частка камуны Блен). Яго бацька быў шаўцом, а маці кіравала невялікім гатэлем з рэстаранам. Вучыўся жывапісу ў Школе прыгожых мастацтваў у Нанце ў 1914—1916 гадах. Таксама вучыўся ў Акадэміі Гранд-Шам’ер у Парыжы ў 1919—1922 гадах. Знаходзіўся пад творчым уплывам Поля Сезана, Анры Маціса і Вінцэнта Ван Гога.

У 1916 годзе быў прызваны ў армію, удзельнічаў у баях Першай сусветнай вайны. У 1924—1926 гадах захапляецца абстрактным жывапісам у стылі Азанфана і Мандрыяна. У 1927 годзе адбываецца асабістае знаёмства мастака з Пітам Мандрыянам. У гэты час цікавіцца мастацтвам неапластыцызму. Разам з Мандрыянам ён засноўвае невялікі мастацкая група Vouloir («Жаданне»), з якім у 1927 годзе ў Лілі ўпершыню выстаўляецца. У 1925 годзе Гарэн стварыў сваю першую абстрактную карціну. У тым жа годзе ён наведвае Сусветную выставу ў Парыжы. У 1930 годзе мастак стварае серыю рэльефаў на дрэве. У 1932 годзе наведвае СССР, дзе знаёміцца ​​з канструктывісцкай архітэктурай і жывапісам. Гарэн быў членам мастацкіх гуртоў «Cercle et Carré» (Кола і Квадрат, 1930) і «Abstraction-Création» (1932).

Творчасць Ж. А. Горэна была тэмай шматлікіх выставак у Францыі, у тым ліку ў 1977 годзе ў парыжскім Цэнтры Пампіду; у 1965 і ў 1977 гадах прайшлі рэтраспектывы работ мастака ў Музеі прыгожых мастацтваў Нанта, а ў 1969 — рэтраспектыва ў парыжскім Нацыянальным цэнтры сучаснага мастацтва. Выставы Ж. А. Горэна былі арганізаваны таксама ў ЗША — у Нью-Ёрку (1948) і Чыкага (1966); у Нідэрландах — амстэрдамскім Гарадскім Музеі (1967); у Бельгіі — у музеі мастацтва Валёніі, у Льежы (1960).

Зноскі
------

1. 1 2  Fichier des personnes décédées<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q80900474'></a>
2. 1 2  Jean Albert Gorin<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. 1 2  Jean Albert Gorin — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
4. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5570265 · BNF: 122157453 · GND: 119215608 · ISNI: 0000 0001 0776 4159 · LCCN: n50035038 · NLA: 35135926 · NTA: 070513848 · SUDOC: 030818621 · VIAF: 4981000 · ULAN: 500120829 |

 |
**Кагальны калодзеж** — крыніца ў г. Мсціславе Магілёўскай вобласці, гідралагічны помнік прыроды мясцовага значэння. Размешчана ў паўночнай частцы горада, у пачатку вуліцы Леніна, каля падножжа Замкавай гары на беразе ручая Здаравец. З’яўляецца традыцыйным месцам забору крынічнай вады насельніцтвам. Вада з крыніцы па выніках аналізаў адпавядае патрабаванням санітарных правіл і нормаў для пітнай вады. Ахоўны статус з 2003 года.

Даўней з яго яўрэйскія вознікі развозілі ваду па дамах гараджан. У назве захаваны яўрэйскія карані: «кагальны» азначае «грамадскі». Побач з калодзежам праходзіць сцежка, па якой у 1941 годзе нацысты вялі яўрэяў на расстрэл.

У жніўні 2014 года пачаліся працы па добраўпарадкаванні калодзежа. На месцы крыніцы ўзведзена капліца, названая ў гонар Тупічэўскага абраза Маці Божай. У снежні 2014 года крыніца асвечана настаяцелем храма ў гонар Тупічэўскай Маці Божай протаіерэем айцом Цімафеем.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Гідралагічны помнік прыроды мясцовага значэння
2. ↑  Кагальный колодец в Мстиславле Архівавана 30 красавіка 2019.
3. ↑  Аркадий ШКОЛЬНЫЙ \* Arkady SHKOLNY. ЕВРЕЙСКИЕ НАЗВАНИЯ \* JEWISH NAMES
4. ↑  Источник «Кагальный колодец». История возрождения

Спасылкі
--------

* Кагальный колодец в Мстиславле Архівавана 30 красавіка 2019.
* Кагальны калодзеж на сайце Глобус Беларусі (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Каменка.

**Ка́менка, Каменскае** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Заходняя Дзвіна, прыкладна за 18 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Браслаў.

Плошча паверхні возера 0,16 км². Даўжыня 0,75 км, найбольшая шырыня 0,25 км, даўжыня берагавой лініі 1,95 км. Плошча вадазбору 17 км².  

Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. З усходу і захаду да возера падступае балота. Схілы катлавіны на паўднёвым усходзе вышынёй да 2—5 м, астатнія стромкія, вышынёй да 7—10 м. Берагавая лінія умерана звілістая. На ўсходзе возера невялікія залівы.

Каменка злучана ручаём з возерам Закаменка.

Літаратура
----------

* Каменка // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
**Дом настаўніка** — будынак у Мінску, размешчаны па вуліцы Ульянаўскай, 8.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў 1976 г. (архіт. Э. Гальдштэйн) са зборнага жалезабетону.

У Доме настаўніка меліся залы харэаграфіі, спартыўная, актавая на 670 месцаў, харавы клас, бібліятэка з чытальнай залай. Працавалі студыі драматычная, мастацкага слова, бальнага танца, вакальны гурток, народная харавая капэла, вакальная фальклорная група, калектыў народнага танца, аркестр беларускіх народных інструментаў, школа эстраднага танца, 2-гадовыя курсы кройкі, шыцця і вязання, група здароўя, клубы маладога выхавацеля, цікавых сустрэч, універсітэты навуковых ведаў, для старшынь прафкамаў школ, для класных кіраўнікоў, для бацькоў, лекторыі.

З 2001 года ў будынку размяшчаецца Ліцэй БДУ.

Архітэктура
-----------

Квадратны ў плане трохпавярховы аб’ём з унутраным дворыкам. Галоўны фасад сіметрычна-восевай кампазіцыі, уваход вылучаны казырком на двух асіметрычных пілонах. Рытм фасадам надаюць вертыкальныя навясныя міжаконныя панелі-лапаткі 2-га і 3-га паверхаў. Першы паверх мае суцэльнае зашкленне. У завершы будынка па яго перыметры гарызантальная стужка парапета.

Г. Вашчанка. Пано «Асветнікі»
Унутраная планіроўка арганізавана вакол вестыбюля і фае актавай залы. Паверхі звязаны мармуровай лесвіцай. Першы паверх фае расчлянёны шэрагам канеліраваных калон і вырашаны ў 2 узроўнях (у ніжнім размешчаны буфет). Вуглавая двухмаршавая лесвіца вядзе на 2-і паверх двухсветлавога фае. Вітражнае зашкленне фае раскрывае яго прастору ва ўнутраны дворык. Актавая зала вырашана амфітэатрам. Планіроўка бакавых крылаў калідорная. Тыльны корпус адведзены пад спартыўную залу. Фае аздоблена пано «Асветнікі» ў тэхніцы энкаўстыкі (мастак Г. Вашчанка). Кампазіцыя пано прысвечана гісторыі беларускай культуры і вырашана ў сімволіка-апавядальным стылі. Цэнтр яе — прасторавае тонда з выявамі настаўніцы і вучня, злева — выявы Ф. Скарыны, С. Буднага, Сімяона Полацкага, В. Цяпінскага, К. Каліноўскага, справа — А. Пашкевіч, М. Багдановіча, Я. Купалы, Я. Коласа, касманаўта П. Клімука. Вобразы перададзены з рэалістычнай дакладнасцю, эмацыянальнай выразнасцю.

Літаратура
----------

* 318. Дом настаўніка // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.



1. ↑  Гольдштейн Элконо Маркович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Палевы мост — першы справа (ніжні) на макеце цэнтра Рыма.
**Палевы мост** (лац.: Pons sublicius) — у першы збудаваны ў Рыме мост, пра які да нас дайшлі звесткі. Быў узведзены праз раку Тыбр, паміж Бычыным форумам (мясцовасць Велабр) і Трастэверэ чацвёртым рымскім царом, Анкам Марцыем (625 да н.э.).

Паводле апісанняў рымскіх гісторыкаў, пры будаўніцтве не выкарыстоўваліся ні цвікі, ні якія-небудзь іншыя жалезныя змацаванні; для сувязі частак моста паміж сабой ужываліся выключна драўляныя нагелі. Шмат разоў разбураўся, апошні раз у 69 годзе, але заўсёды хутка аднаўляўся ў ранейшай, драўлянай канструкцыі.

Зноскі
------

1. 1 2  Мост // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Мост // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Гл. таксама
-----------

* Гарацый Коклес

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 304910610 |
**Анчоусы** (*Engraulis*) — род пелагічных марскіх рыб з сямейства анчоусавыя (*Engraulidae*).

Класіфікацыя
------------

Да роду анчоусаў адносяць 9 відаў:

* Engraulis albidus Borsa, Collet & Durand, 2004
* Engraulis anchoita Hubbs & Marini, 1935
* Engraulis australis (White, 1790)
* Engraulis capensis  Gilchrist, 1913
* Engraulis encrasicolus  (Linnaeus, 1758) — Еўрапейскі анчоус, ці хамса
* Engraulis eurystole  (Swain & Meek, 1884)
* Engraulis japonicus  Temminck & Schlegel, 1846
* Engraulis mordax  Girard, 1854
* Engraulis ringens  Jenyns, 1842

Усе анчоўсы знаходзяцца ў некаторым адддаленні ад берагоў, ніколі не выходзячы ў адкрыты акіян; сустракаюцца пры тэмпературы вады ад 6 да 22 °C. Здзяйсняюць сутачныя (вертыкальныя) і сезонныя міграцыі. Максімальная даўжыня анчоўсаў не перавышае 20 см, але колькасць гэтых стайных рыб вельмі вялікая. Па агульнай масе ўсіх асобін яны займаюць першае месца сярод рыб, а па колькасці асобнікаў саступаюць толькі некаторым дробным глубоководным рыбка, у прыватнасці циклотонам (*Cyclothone*). Усе анчоўсы — планктафагі і гуляюць важную ролю ў марскіх трафічных ланцугах, у сваю чаргу, служаць ежай для драпежных рыб, дэльфінаў, кальмараў і марскіх птушак. Пладавітасць 20-30 тыс. ікрынак.

Промысел
--------

Анчоўсы — адна з найважнейшых груп прамысловых рыб. У 1970—1971 гг. іх штогадовы вылаў дасягнуў 12-14 млн. тон, з якіх 11-13 млн. тон прыпадалі на перуанскага анчоўса. У 1980-х гг. у сувязі з празмерным вылаве пры неспрыяльнай змене клімату запасы гэтага віду зменшыліся, але да 1990-м гг. амаль аднавіліся ў ранейшым аб'ёме. Істотную ролю ў здабычы гуляюць таксама еўрапейскі і японскі анчоўсы. Трапічныя віды маюць толькі мясцовае прамысловае значэнне. Ловяць анчоўсаў галоўным чынам кашальковыми невадамі.

Каштоўнасць анчоўсаў як аб'екта рыбалоўства ў значнай ступені вызначаецца высокай тлустасцю гэтых рыб. Так, азоўская хамса восенню пасля заканчэння нагула змяшчае 23-28 % тлушчу. Смакавыя якасці гэтых рыб вельмі высокія. Яшчэ ў антычны час міжземнаморскія анчоўсы высока цаніліся ў салёным выглядзе і для падрыхтоўкі падліўкі гарум; у Японіі і Карэі анчоўсы традыцыйна ўжываюцца ў ежу. Аднак анчоўсы ідуць у ежу далёка не ўсюды. Амаль увесь ўлоў перуанскага анчоўса, напрыклад, накіроўваецца на выраб рыбнай мукі для кармлення жывёлы і ўгнаенні палёў. Шмат трапічных анчоўсаў, а таксама японскага і каліфарнійскага анчоўса ідзе на корм для культывуюцца відаў рыб і на прынаду для тунцеловного промыслу.

Зноскі
------

1. ↑  Род *Анчоусы* у Сусветным рэестры марскіх відаў (*World Register of Marine Species*) (англ.)

Спасылкі
--------

* Анчоус // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
Брыгады хуткай дапамогі ў Мінску на месцы здарэння пасля выбуху ў мінскім метрапалітэне
Хуткая дапамога падвышанай праходнасці УАЗ-128811-100
**Хуткая медыцынская дапамога** — від медыцынскай дапамогі, якая аказваецца грамадзянам пры захворваннях, няшчасных выпадках, траўмах, атручваннях і калі яны знаходзяцца ў іншых станах, якія патрабуюць тэрміновага медыцынскага ўмяшання.

Кантакты
--------

У розных краінах нумар тэлефона, па якім можна было б выклікаць хуткую дапамогу, розны.

* Расія — 03 (са стацыянарнага тэлефона і таксафона), 103  (са стацыянарных і сотавых тэлефонаў) і / або 112 (МНС).
* Беларусь, Украіна, Казахстан — 103
* Латвія — 03, 113, 112
* Малдова — 903, 112
* З мабільнага тэлефона ў Расіі і на постсавецкай прасторы, а таксама ва ўсіх краінах Еўропы з усіх відаў тэлефонаў — 112 (адзіны тэлефон службы выратавання)
* ЗША — 911

Званок бясплатны. Магчымасць дазвону да службы «хуткай дапамогі», згодна з дзеючым у большасці краін свету заканадаўствам аб сувязі, павінна быць забяспечана аператарам сувязі абаненту па-за ўсякай залежнасці ад стану асабовага рахунку абаненцкага нумара. Званок з мабільнага тэлефона на нумары адзінай службы выратавання можна ажыццявіць і без sim-карты.

Усе званкі ў буйных гарадах паступаюць у адзіную дыспетчарскую цэнтральную гарадскую станцыі хуткай дапамогі, адтуль яны размяркоўваюцца па раённых падстанцыях.

Зноскі
------

1. ↑  Загад Міністэрства сувязі і масавых камунікацый РФ ад 20 лістапада 2013 г. № 360  (руск.)
**Алімпік**, або **Алімпійскія горы** (англ.: Olympic Mountains) — горны хрыбет у сістэме Берагавых хрыбтоў Паўночнай Амерыкі, у штаце Вашынгтон (ЗША). Размешчаны на паўвостраве Алімпік.

Апісанне
--------

Хрыбет складзены кварцытамі, гліністымі сланцамі і інтрузіўнымі пародамі. Найвышэйшая вяршыня — гара Алімпус (2427 м). На схілах растуць высокаствольныя хвойныя лясы, вяршыні пакрытыя альпійскімі лугамі і ледавікамі. Большая частка гор знаходзіцца ў складзе нацыянальнага парку Алімпік.

Горы Алімпік — адзін з самых вільготных раёнаў ЗША, тут выпадае звыш 2000 мм ападкаў у год.

Спасылкі
--------

* Горы Алімпік. Інфармацыйная сістэма геаграфічных назваў (ЗША), Геалагічная служба ЗША. Праверана 6 лістапада 2012 г.
* Peakware.com Архівавана 9 сакавіка 2016.
* *Олимпийские горы (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85094655 · NKC: ge190575 · VIAF: 315526673 |
Не блытаць з імгненныя нейтроны.
**Хуткія нейтроны** — свабодныя нейтроны, кінетычная энергія якіх большая за некаторую велічыню, дакладнае значэнне якой залежыць ад кантэксту, у якім выкарыстоўваецца тэрмін.

У фізіцы ядзерных рэактараў хуткімі звычайна называюць нейтроны з энергіямі звыш 0,1 МэВ. Залежнасць сячэнняў узаемадзеяння з рэчывам для такіх нейтронаў мае гладкі характар, без пікаў, характэрных для больш павольных рэзанансных нейтронаў.

Энергія нейтронаў можа быць паменшана з дапамогай запавольнікаў нейтронаў.

Гл. таксама
-----------

* Рэактар на хуткіх нейтронах
* Цеплавыя нейтроны
* Прамежкавыя нейтроны
* Спектр нейтронаў
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Трыгубовіч.
**Алімпіяда Адамаўна Трыгубовіч** (14 кастрычніка 1913, в. Ленявічы, злілася з в. Карзуны, Капыльскі раён, Мінская вобласць — 13 красавіка 1993, в. Астрэйкі, Капыльскі раён) — беларускі работнік сельскай гаспадаркі (свінарка), Герой Сацыялістычнай Працы (1966)

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў засценку Ленявічы (цяпер вёска Карзуны Капыльскага раёна Мінскай вобласці) у сям’і сялян.

Пасля заканчэння пачатковай школы працавала ў калгасе «Чырвоны баец». Перажыла нямецка-фашысцкую акупацыю. Пасля вызвалення Капыльскага раёна прымала актыўны ўдзел у аднаўленні разбуранага калгаса. Працавала ў паляводстве, на жывёлагадоўчай ферме.

У 1960 годзе перайшла на свінагадоўчую ферму. Спачатку даглядала групу ў 150 парсючкоў, затым яе група складалася з пяці соцень жывёл, а праз пэўны час дасягла тысячы. Набіралася вопыту і хутка стала прызнаным майстрам сваёй справы. У 1963 годзе яна выгадавала 965, у 1964 годзе — 1010, а ў 1965 годзе — 1095 парсючкоў.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 сакавіка 1966 года за дасягнутыя поспехі ў развіцці жывёлагадоўлі, павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак мяса, малака, яек, воўны і іншай прадукцыі было прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат».

Працавала жывёлаводам да выхаду на заслужаны адпачынак у 1971 годзе. Прымала актыўны ўдзел у грамадскім жыцці, выбіралася дэпутатам Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, мясцовых Саветаў дэпутатаў працоўных.

Узнагароды
----------

Узнагароджана ордэнам Леніна, медалямі. Імя А. А. Трыгубовіч занесена ў Кнігу народнай славы Капыльскага раёна.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : у 5 т. — Мінск, 1981. — Т. 5. — С. 604.
* Белорусская ССР : краткая энциклопедия : в 5 т. — Минск, 1982. — Т. 5. — С. 633.
* Памяць : Капыльскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / укладальнік А. А. Марціновіч. — Мінск, 2001. — С. 506.
* Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2019. — Т. 5, кн. 3 : Минская область. — С. 270.
* Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биографический справочник. — Минск, 2014. — С. 220.
* Труд, талант, доблесть : [документально-художественные очерки] : в 2 ч. / [составители: Е. Э. Павлюць, Б. И. Сушкевич, В. В. Шарпило]. — Минск : Беларусь, 1981. — Ч. 2. — С. 286—289.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Казлоўскі.

**Мікалай Кузьміч Казлоўскі** (1917—1943) — лейтэнант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Мар’іна Горка. Мемарыял 8-ай танкавай дывізіі, памятная дошка
Мікалай Казлоўскі нарадзіўся 15 снежня 1917 года ў вёсцы Гапонавічы (цяпер Крупскі раён Мінскай вобласці Беларусі). Атрымаў няпоўную сярэднюю адукацыю, пасля чаго працаваў слесарам-наладчыкам. У 1939 годзе Казлоўскі быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У красавіку 1942 года ён паскораным курсам скончыў Сызранское танкавае вучылішча і быў накіраваны на фронт Вялікай Айчыннай вайны. Удзельнічаў у Курскай бітве. Да верасня 1943 года гвардыі лейтэнант Мікалай Казлоўскі камандаваў танкавай ротай 59-й гвардзейскай танкавай брыгады 8-га гвардзейскага танкавага корпуса, 40-й арміі Варонежскага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Днепр.

26 верасня 1943 года рота Казлоўскага адной з першых пераправілася праз Дняпро у раёне вёскі Зарубінцы Канеўскага раёна Чаркаскай вобласці Украінскай ССР і прыняла актыўны ўдзел у баях за ўтрыманне плацдарма, адбіўшы 6 варожых контратак. У выніку тых баёў было знішчана 5 нямецкіх танкаў, 2 батарэі мінамётаў, 5 кулямётаў, 2 аўтамашыны з пяхотай, больш за 200 салдат і афіцэраў праціўніка. 14 кастрычніка 1943 года Казлоўскі загінуў у раёне вёскі Вялікі Букрын Мироновского раёна Кіеўскай вобласці. Пахаваны ў Вялікім Букрыне.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 3 чэрвеня 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі, за паспяховае фарсіраванне Дняпра, трывалае замацаванне плацдарма на яго заходнім беразе і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства» гвардыі лейтэнант Мікалай Казлоўскі пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнамі Леніна, Айчыннай вайны 1-й ступені і Чырвонай Зоркі. Навечна залічаны ў спісы асабовага складу вайсковай часткі.

У гонар Казлоўскага названая вуліца ў Крупках, усталяваны бюст у Гапонавічах, названая школа, у якой ён вучыўся.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Мікалай Кузьміч Казлоўскі на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7). — С. 432.
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* *Зайцев А. Д. Рощин И. И. Соловьёв В. Н.* Зачислены навечно. Кн. 1. М.: Политиз, 1990.
**Мужчынская зборная ЗША па баскетболе** — нацыянальная баскетбольная каманда, якая прадстаўляе ЗША на міжнародных спаборніцтвах. Кіруецца Федэрацыяй баскетбола ЗША. Член ФІБА.

Зборная ЗША, як «родапачынальніца» баскетбола, з’яўляецца наймацнейшай і самай тытулаванай зборнай у свеце. За сваю гісторыю ЗША пяць разоў заваёўвалі тытул чэмпіёнаў свету, а таксама выйгравалі медалі на ўсіх Алімпійскіх гульнях, у якіх удзельнічалі, у тым ліку 15 разоў станавіліся алімпійскімі чэмпіёнамі. У рэйтынгу ФІБА займае 1-е месца.

Дасягненні
----------

### Алімпійскія гульні

Алімпійскі чэмпіён — 1936, 1948, 1952, 1956, 1960, 1964 1968, 1976, 1984, 1992, 1996, 2000, 2008, 2012, 2016. Сярэбраны прызёр — 1972, бронзавы — 1988, 2004.

### Чэмпіянаты свету

Чэмпіён свету — 1954, 1986, 1994, 2010, 2014. Сярэбраны прызёр — 1950, 1959, 1982, бронзавы — 1974, 1990, 1998, 2006.
**Мудзьюгскі канцэнтрацыйны лагер** — канцэнтрацыйны лагер, створаны прадстаўнікамі замежнай ваеннай інтэрвенцыі на поўначы Расіі на востраве Мудзьюг 23 жніўня 1918 года як лагер для ваеннапалонных. З 2 чэрвеня 1919 года выкарыстоўваўся ўрадам Паўночнай вобласці як ссыльна-катаржная турма. Пасля паўстання 15 верасня 1919 года і масавых уцёкаў зняволеных быў пераведзены ў Йаканьгу. З-за гэтых падзей Мудзьюг атрымаў мянушку «востраў смерці».

Ушанаванне памяці
-----------------

12 жніўня 1928 года на востраве Мудзьюг быў адкрыты помнік «Ахвярам інтэрвенцыі» вышынёй 17,5 метраў.

У 1934 годзе на востраве быў адкрыты Музей рэвалюцыі Паўночнай вобласці, які ў 1938 годзе быў аб'яднаны з Архангельскім абласным краязнаўчым музеем і стаў называцца музеем «катаргі». У 1940 годзе ён быў закансерваваны з-за размяшчэння на востраве вайсковай часткі сістэмы СПА і зноў быў адкрыты 15 чэрвеня 1973 года.

Новы помнік з граніту, чыгуну і бетону ў выглядзе абеліска вышынёй 24,5 метраў быў пастаўлены ў паўднёвай частцы вострава ў 1958 годзе.

У музеі захаваліся асноўныя лагерныя пабудовы: барак, карцэр, вышкі з агароджамі з калючага дроту. У цяперашні час музей знаходзіцца ў стане кансервацыі.
**Мужчына з Кёльб'ерга**, раней вядомы як **Жанчына з Кёльб'ерга** — адна з самых старажытных з захаваных балотных мумій і адначасова самая старажытная знаходка чалавечых парэшткаў на тэрыторыі Даніі. Мужчына належаў да перыяду Маглемозе, прыкладна 8000 гадоў да н. э.

Цела выявілі ў 1941 годзе ў К'ельберг-Мозе у камуне Вісенб'ерг (па сучаснаму адміністрацыйна-тэрытарыяльнаму дзяленню — у камуне Асенс) на дацкім востраве Фюн. Яно было ў значнай меры шкілетавана, некаторыя фрагменты шкілета адсутнічалі. Па дадзеных антрапалогіі, гэты чалавек памер ва ўзросце 20—25 гадоў. Астанкі мужчыны ў цяперашні час захоўваюцца ў Гарадскім музеі г. Одэнсэ. Першапачаткова цела трапіла ў воды возера, якое з часам ператварылася ў балота. На костках шкілета не выяўленыя сляды гвалтоўнай смерці, таму мяркуецца, што гэты мужчына проста ўтапіўся па неасцярожнасці.

Змена пола
----------

У 2016 годзе выявілася, што пол цела, якое раней лічылі жанчынай, на самай справе з'яўляецца мужчынскім.

Літаратура
----------

* Wijnand van der Sanden  (англ.) (бел. *Mumien aus dem Moor — Die vor - und frühgeschichtlichen Moorleichen aus Nordwesteuropa*. Drents Museum / Batavian Lion International. Amsterdam 1996. ISBN 90-6707-416-0

Спасылкі
--------

* Archaeology.org — Bodies of the Bogs: Koelbjerg Woman (englisch)
* Koelbjergfundet **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 9 ліпеня 2013. Праверана 26 кастрычніка 2017. Koelbjerg Fund og fortitsminder **(нявызн.)**.
**Альфансізм** (ісп.: Alfonsismo) — манархічны рух перыяду Другой Іспанскай Рэспублікі, які пасля звяржэння ў 1931 годзе манархіі імкнуўся аднавіць на троне караля Альфонса XIII. Найбуйнейшай арганізацыяй альфансістаў стала палітычная партыя «Іспанскае абнаўленне», створаная ў 1933 годзе. Ідэалагічна яны абапіраліся на італьянскі фашызм і партугальскі інтэгралізм. Альфансістам не ўдалося стаць масавым рухам, атрымаўшы невялікую падтрымку, у той час як іх супернікі, карлісты, хутка ўзмацнілі свае пазіцыі ў Іспаніі. Падчас грамадзянскай вайны 1936—1939 гадоў прыхільнікі былога караля занялі бок мяцежнага генерала Франсіска Франка.

Зноскі
------

1. ↑  Andrew Forrest. *The Spanish Civil War*. London, England, UK; New York, USA: Routledge, 2000. Pp. 10.
2. ↑  Martin Blinkhorn. *Fascists and Conservatives*. 2nd ed. Oxon, England, UK: Routledge, 2001. Pp. 127.
3. ↑  Blinkhorn, Martin (1975). *Carlism and crisis in Spain, 1931-1939*. Cambridge: Cambridge University Press. p. 69. .
4. ↑  Martin Blinkhorn. *Fascists and Conservatives*. 2nd ed. Oxon, England, UK: Routledge, 2001. Pp. 133.
5. ↑  Martin Blinkhorn. *Fascists and Conservatives*. 2nd ed. Oxon, England, UK: Routledge, 2001. Pp. 133-134.
**Палевачы́** (трансліт.: *Palievačy*, руск.: Полевачи) — вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Празароцкага сельсавета.

У час Ігната Буйніцкага ў беларускай прэсе выкарыстоўвала назва Палівачы. Палевачы гэта спольшчаная назва гэтай мясцовасці[*крыніца?*].

У 1907 г. у сваёй сядзібе ў Палівачах (каля Празарокаў) Ігнат Буйніцкі заснаваў самадзейны тэатр, дзе спачатку прымалі ўдзел яго сваякі. У ім удзельнічала 8 акцёраў, і чалавек прыблізна 16 танцораў. Перад канцэртамі былі рэпетыцыі, якія праводзіў сам Буйніцкі. Тэатр даваў канцэрты і спектаклі ў Палівачах, Празароках і навакольных вёсках. Вывучаў беларускія песні, танцы, народнае адзенне.

Палівачы былі адным з найбольш дударскіх асяродкаў у Глыбоцкім краі. Па ўспамінах аднавяскоўцаў, мясцовыя музыкі (з цымбаламі, скрыпкай і дудой) заўжды віншавалі Буйніцкага на Вялікдзень. Адсюль праўдападобна паходзіў таксама дудар з трупы Ігната Буйніцкага — Адам Шульга. Ігнат Буйніцкі зрабіў дуду сімвалам свайго тэатра і вывеў гэты інструмент на тэатральныя сцэны Вільні, Варшавы і Пецярбурга.

Сядзіба Ігната Буйніцкага ў Палівачах не захавалася.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7 (DJVU).
2. ↑
3. ↑   repository.buk.byy

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Празароцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Празарокі |
| Аграгарадкі | 
* Чарневічы

 |
| Вёскі | 
* Ананічы
* Багушэвічы
* Забалоцце
* Замхава
* Карнацкія
* Косарава
* Ласёва
* Ласі
* Лісіцы
* Мірончыкі
* Палевачы
* Саннікі
* Сахнавічы
* Сёмкі
* Скражына
* Шалушына
* Шчаўкуны
* Шыцікі

 |
| Хутары | 
* Бабічы
* Замхава
* Застаронне
* Ксты
* Мазурава
* Маласць
* Навінкі
* Павіншчына
* Рамашкі
* Рослева
* Саннічкі
* Слабада
* Чабаны
* Шылава

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзербан.

**Мікалай Лявонавіч Дзербан** (нар. 15 мая 1907, вёска Локаць, Бярэзінскі раён — ?) — адзін з кіраўнікоў партыйнага падполля і партызанскага руху ў Мінскай вобласці.

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1929 года. У Чырвонай Арміі з 1929 года. Удзельнік абароны Мінска ў 1941 годзе. У тым жа годзе — кіраўнік падпольнай групы, якая дзейнічала ў Бярэзінскім і Барысаўскім раёнах. У партызанах з 1942 года: камандзір атрада, у кастрычніку 1942 — сакавіку 1944 гадоў камандзір партызанскай брыгады імя М. А. Шчорса. У 1944—1965 гадах на савецкай рабоце.

Узнагароды
----------

* Ордэн Чырвонага Сцяга
* Ордэн Айчыннай вайны II ступені

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2  Партизаны Беларуси

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Мікалай Кірылавіч Шэхаў** (13 лютага 1927, в. Казлова Возера, Вяземскі раён, Смаленская вобласць, Расія — 21 мая 1999) — беларускі артыст балета. Народны артыст БССР (1964).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1948 годзе Беларускае харэаграфічнае вучылішча. У 1944—1966 гадах саліст Дзяржаўнага тэатра онеры і балета Беларусі.

Творчасць
---------

Творчасць М. Шэхава вызначалася мужнай, энергічнай манерай, высокай тэхнікай дуэтнага танца, драматычнай выразнасцю. Стварыў рэльефныя вобразы ў спектаклях беларускага і класічнага рэпертуару. Сярод партый: Васіль, Міхась («Князь-возера», «Аповесць пра каханне» В. Залатарова), Андрэй, бацька Анежкі («Падстаўная нявеста», «Святло і цені» Г. Вагнера), Конрад («Карсар» А. Адана), Феб («Эсмеральда» Ц. Пуні), Раб («Баядэрка» Л. Мінкуса) і інш. Выконваў характарныя танцы ў балетных і оперных спетаклях («Лебядзінае возера» П. Чайкоўскага, «Дон Кіхот» Л. Мінкуса, «Папялушка» С. Пракоф’ева, «Кармэн» Ж. Бізэ, «Канёк-Гарбунок» Ц. Пуні і інш.).

Заўвагі
-------

Літаратура
----------

* *Чурко Ю.* Шэхаў Мікалай Кірылавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
**Мікалай Людвігавіч Светлік** (8 жніўня 1904, в. Паланечка, Навагрудскі павет, Мінская губерня; цяпер Баранавіцкі раён — 7 лютага 1972) — беларускі палявод, Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1904 г. у вёсцы Паланечка Навагрудскага павета Мінскай губерні Расійскай імперыі ў сялянскай сям’і.

З 1939 года працаваў паляводам. У 1944 годзе узначаліў звяно па вырошчванні канюшыны. У 1952—1966 гадах палявод эксперыментальнай базы (саўгаса) «Вольна-Чэрніхава» Гарадзішчанскага (з 1962 года Баранавіцкага) раёна.

Звяно М. Л. Светліка на плошчы 5,5 га атрымала ўраджай насення канюшыны 5,2 ц/га. 30 сакавіка 1949 годзе за атрыманне высокага ўраджаю насення канюшыны яму прысвоена ганаровае званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Серп і Молат».

Памёр у 1972 годзе, пахаваны на могілках у в. Вольна. У 1973 годзе на магіле ўстаноўлены абеліск.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Светлик Николай Людвигович // Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биогр. справочник. Минск, 2014. С. 195.
* Светлик Николай Людвигович // Белорусская ССР : краткая энциклопедия : в 5 т. Минск, 1982. Т. 5. С. 559.
* Светлік Мікалай Людвігавіч // Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : у 5 т. Мінск, 1981. Т. 5. С. 544.
* Светлік Мікалай Людвігавіч // Беларуская савецкая энцыклапедыя : у 12 т. Мінск, 1973. Т. 9. С. 440.
**Альфвенаўскія хвалі** — папярочныя магнітагідрадынамічныя плазменныя хвалі, якія распаўсюджваюцца ўздоўж сілавых ліній магнітнага поля. Выклікаюцца нізкачастотнымі электрамагнітнымі хвалямі ў плазме, якія распаўсюджваюцца ўздоўж пастаяннага магнітнага поля. Пры гэтым плазма таксама прыходзіць у рух за кошт энергіі электрамагнітнага поля, што прыводзіць да шматразовага паніжэння хуткасці распаўсюджвання хвалі. Названы ў гонар шведскага астрафізіка Х. Альфвена, які прадказаў у 1942 годзе іх існаванне. Хуткасць распаўсюджвання такіх хваль даецца формулай:

{\displaystyle v={\frac {H}{\sqrt {4\pi \rho }}}}
Адыгрываюць важную ролю ў іанасферах Зямлі, Сонца і іншых астранамічных аб'ектаў.

Зноскі
------

1. ↑  Элементарная фізіка плазмы, 1969, с. 161
2. ↑  Элементарная фізіка плазмы, 1969, с. 162

Літаратура
----------

* *W. Gekelman, S. Vincena, B. Van Compernolle, G. J. Morales, J. E. Maggs, P. Pribyl, and T. A. Carter* The many faces of shear Alfvén waves(англ.) // *Phys. Plasmas*. — 2011. — Vol. 18. — P. 055501. — DOI:10.1063/1.3592210
* *Арцимович Л. А.* Элементарная физика плазмы. — 3-е изд. — М.: Атомиздат, 1969. — 189 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4206066-7 · LNB: 000300950 · Microsoft: 2776906135 |
**Ноак** (Noak) — балетмайстар 2-й паловы 18 стагоддзя. Па паходжанні немец.

Біяграфія
---------

У 1776—1796 (?) гадах працаваў у Слонімскім тэатры М. К. Агінскага.

Стваральнік (1777), кіраўнік (да 1781 года) і педагог Слонімскай балетнай школы.

Верагодна, выконваў і галоўныя мужчынскія партыі ў балетах тэатра.

Мяркуюць, што ў яго абавязкі ўваходзіла таксама назіранне за балетам у Целяханах.

З 1777 года на слонімскай сцэне выступала жонка Ноака, прымадонна слонімскага балета (апошнія звесткі пра яе адносяцца да 1785 года).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
* Ноак // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.
**Ала Мікалаеўна Маскалькова** (нар. 10 студзеня 1943, г. Барысаў, Мінская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1967 годзе. З 1968 года — старшы архітэктар Магілёўграмадзянпраекта, начальнік архітэктурна-планіровачнага аддзела праектнага спецыялізаванага бюро Магілёўскага гарвыканкама.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1972 года. Пражывае ў Магілёве.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: генпланы Бялынічаў (1971, з інжынерам Ц. П. Ціванавым), Клічава (1973), ПДП цэнтральнай часткі Быхава (1971), праект цэнтральнай сядзібы саўгаса «Ціманава» Клічаўскага раёна (1974) Магілёўскай вобласці, пошта, ашчадкаса, прыбудова да 9-павярховага жылога дома па Віцебскім праспекце (1978), прыбудова да школы № 3 (1980, з Г. Р. Аляксеевай), мікрараён «Спадарожнік» (1983) у Магілёве.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Москалькова Алла Николаевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Лю́б’язь** — поймавае возера ў Любэшыўскім раёне Валынскай вобласці Украіны.

Размяшчаецца на ўсход ад сяла Люб’язь. Даўжыня 3,8 км, шырыня 2,5 км, плошча 5,19 км², сярэдняя глыбіня 2,1 м, максімальная — 3,8 м. Берагі нізкія, месцамі забалочаныя, ёсць астравы.

Гідралагічны рэжым вызначаецца водаабменам з Прыпяццю, якая цячэ цераз паўночную частку возера; жывіцца Люб’язь таксама атмасфернымі і падземнымі водамі. Узімку замярзае.

Дно ўкрыта пясчана-глеістымі адкладамі. Развіта прыбярэжна-водная расліннасць.

Вядзецца рыбалоўства.

Літаратура
----------

* *Карпенко Н. І.* Люб’язь // Географічна енциклопедія України: в 3-х томах / Редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. — К.: «Українська радянська енциклопедія» імені М. П. Бажана, 1990.— Т. 2: З — О.— 480 с.: іл.— ISBN 5-88500-012-3 (т. 2)
**Ала Мікалаеўна Сопікава** (24 студзеня 1963, ст. Салянка, Нарыманаўскі раён, Астраханская вобласць, РСФСР) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V і VI скліканняў.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 24 студзеня 1963 года на ст. Салянка Нарыманаўскага раёна Астраханскай вобласці (РСФСР).

Скончыла Віцебскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя С. М. Кірава, настаўнік матэматыкі.

Працавала настаўнікам у Высокскай сярэдняй школе Аршанскага раёна Віцебскай вобласці; настаўнікам матэматыкі і інфарматыкі, намеснікам дырэктара па выхаваўчай рабоце Азярніцкай сярэдняй школы Слонімскага раёна Гродзенскай вобласці; настаўнікам інфарматыкі сярэдняй школы № 4 г. Слоніма; намеснікам дырэктара сярэдняй школы № 9 г. Слоніма; галоўным спецыялістам, намеснікам начальніка ўпраўлення адукацыі Слонімскага раеннага выканаўчага камітэта; дырэктарам сярэдняй школы № 9 г. Слоніма.

З'яўлялася дэпутатам Слонімскага раённага Савета дэпутатаў дваццаць шостага склікання, старшынёй савета дырэктараў устаноў адукацыі Слонімскага раёна.

Лаўрэат конкурсу «Жанчына года Гродзенскай вобласці» ў намінацыі «За лідарства і паспяховае кіраўніцтва» і прэміі Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта «Чалавек года Гродзеншчыны — 2011».

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання. З 2016 года дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана Ганаровай граматай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь.

Асабістае жыццё
---------------

Замужам, мае дваіх дзяцей.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Жан I.
**Жан I** (фр.: Jean Ier de Lorraine; люты 1346 — 23 верасня 1390) — герцаг Латарынгіі з 1346 года, сын Рауля I і Марыі дэ Шацільён.

Біяграфія
---------

Жану было 6 месяцаў, калі яго бацька загінуў у бітве пры Крэсі. Да 1353 года рэгентамі пры ім былі яго маці і граф Эберхард II Вюртэмбергскі.

У снежні 1353 года падчас знаходжання ў Латарынгіі імператара Карла IV Люксембургскага Жан прынёс яму амаж за герцагства, а той прызначыў яго «генеральным лейтэнантам імперыі ў Мозельскай вобласці».

У 1356 і 1365 гадах Жан разам з рыцарамі Тэўтонскага ордэна ўдзельнічаў у крыжовых паходах супраць літоўцаў. На боку французскага караля ўдзельнічаў у бітве пры Пуацье (1356), дапамагаў дафіну Карлу здушыць паўстанне парыжан.

У 1364 годзе адправіўся ў Брэтань дапамагчы свайму дзядзьку Карлу дэ Блуа ў яго барацьбе з Жанам IV дэ Манфорам. Вайна за брэтонскую спадчыну скончылася бітвай пры Орэ 29 верасня 1364 года: Карл дэ Блуа быў забіты, Жан Латарынгскі і Бертран Дзюгеклен патрапілі ў палон. Пазней удзельнічаў у вайне за вызваленне французскіх тэрыторый, захопленых англічанамі.

У канцы свайго кіравання зблізіўся з герцагам Бургундыі Філіпам Смелым.

Сям’я
-----

Жан Латарынгскі ў 1361 годзе ажаніўся з Сафіяй Вюртэмбергскай (1343—1369), дачкой графа Эберхарда II і Елізаветы фон Хенеберг. Дзеці:

* Карл II (1364—1431), герцаг Латарынгіі
* Феры I (1371—1415), граф Вадэмон
* Ізабела, з 1381 у шлюбе з Ангеранам VII, сірам дэ Кусі (пам. 1397)

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  *Cawley C.* Medieval Lands: A prosopography of medieval European noble and royal families Праверана 28 студзеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13419312'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q49162812'></a>
2. ↑  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.
3. ↑  *Cawley C.* Medieval Lands: A prosopography of medieval European noble and royal families Праверана 23 студзеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13419312'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q49162812'></a>
4. ↑  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>

Літаратура
----------

* Henry Bogdan  (фр.) (бел. La Lorraine des ducs, sept siècles d’histoire, Perrin,‎ 2005 [détail des éditions] (ISBN 2-262-02113-9)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Rodovid · genealogics.org |
| Нарматыўны кантроль | GND: 137949928 · NUKAT: n2007140151 · VIAF: 86111644 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Прудок (значэнні).
**Прудок** — гарадзішча жалезнага веку (І тыс. да н.э.) і перыяду Кіеўскай Русі (ХІІ—ХІІІ стст.). Знаходзіцца ў частцы мікрараёна Стары Аэрадром, прыналежнага да Чыгуначнага раёна Гомеля. Размешчана каля палаца лёгкай атлетыкі на высокай тэрасе правага берага ракі Сож (карэнны бераг). Назву атрымала ад блізкасці да былой вёскі Прудок.

У 1880-я гг. трапіла ў поле ўвагі археолага-аматара М. М. Філонава. Дылетанцкі характар праведзеных ім раскопак негатыўным чынам адбіўся на стане археалагічнага помніка. Выяўленыя ўпрыгожанні (буршытнавыя пацеркі, срэбныя колцы) не атрыбутаваліся. 

Першым з прафесійных археолагаў ім зацікавіўся Е. Р. Раманаў (1910). Традыцыйна для таго часу называў помнік «гарадком», адзначыў яго кепскую захаванасць («цяпер разараны»). Абследаванні тут праводзілі ў 1936 г. А. М. Ляўданскі і А. Д. Каваленя, а ў 1980 г. — А. А. Макушнікаў.

Мяркуецца, што гарадзішча займала мыс памерамі 1000×500 м, было ўмацавана валам і ровам. Культурны слой складаў каля 0,5 м. Знойдзеная ляпная і ганчарная кераміка захоўвалася ў Гомельскім абласным краязнаўчым музеі. Пасяленне старажытнага часу адносяць да носьбітаў мілаградскай археалагічнай культуры.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Прудок, городище // // Гомель. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Минск. : БелСЭ им. П. Бровки, 1991. — С. 392.
2. ↑  Супастаўлена паводле: Гомель. Атлас туриста. / Справоч. изд. Ред. Ю. М. Нестеровская. — Минск : РУП «Белкартография», 2019. — С. 14-15.
3. ↑  Глушаков, Ю. «На Забег идешь обутым, а с Забега — босиком» // Правда Гомель. Новостной портал. — 24.01.2008. Аўтар памылкова называе археолага-аматара *Філімонавым*.
4. ↑  Романов, Е. Археологический очерк Гомельского уезда / Е. Романов // Записки Северо-Западного отдела Императорского Русского географического общества. — Вильна : тип. А. Г. Сыркина, 1910. — Кн. 1. — С. 110.
5. ↑  Лошенков, М. И. Городища милоградской культуры на территории Беларуси / М. И. Лошенков. — Минск : Минская фабрика цветной печати, 2011. — С. 12-13.
**Амерыканскі ўніверсітэт** (англ.: American University) — прыватная вышэйшая навучальная ўстанова ў ЗША са статусам даследчага ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў сталіцы дзяржавы — горадзе Вашынгтон.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт быў заснаваны актам Кангрэса ЗША ў 1893 годзе па ініцыятыве біскупа-метадыста Джона Флетчэра Хёрста, які імкнуўся стварыць навучальную ўстанову, якая б спрыяла служэнню грамадству, інтэрнацыяналізму і прагматычнаму ідэалізму.

Універсітэт фактычна пачаў функцыянаваць у 1902 годзе, адкрыўся як навучальная ўстанова паслядыпломнай адукацыі ў 1914 годзе і прыняў першых студэнтаў у 1925 годзе. Хоць універсітэт і звязаны з метадысцкай царквой, рэлігійная прыналежнасць не з’яўляецца крытэрыем для паступлення.

Выпускнікі, выкладчыкі і супрацоўнікі ўніверсітэта ўключаюць двух лаўрэатаў Пулітцэраўскай прэміі, двух лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі, аднаго сенатара ЗША, 25 чненаў Кангрэса, дзясяткі паслоў і некалькі кіраўнікоў замежных дзяржаў. Універсітэт уваходзіць у пяцёрку найлепшых навучальных устаноў для Дзяржаўнага дэпартамента ЗША, Кангрэса ЗША і іншых дзяржаўных устаноў.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і навук
* Школа бізнесу
* Школа камунікацый
* Школа адукацыі
* Школа міжнародных адносін
* Цэнтр прафесійнага навучання і падрыхтоўкі кіраўнікоў
* Школа грамадскіх спраў
* Юрыдычны каледж

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў акругі Калумбія

Заўвагі
-------

1. ↑  U.S. and Canadian 2022 NTSE Participating Institutions Listed by Fiscal Year 2022 Endowment Market Value, Change in Market Value from FY21 to FY22, and FY22 Endowment Market Values Per Full-time Equivalent Student (Excel) — National Association of College and University Business Officers, 2023. Праверана 22 мая 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q30268203'></a>
2. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Амерыканскі ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўніверсітэта

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90127861 · BNF: 11879527q · CiNii: DA13788298 · GND: 1020277-8 · ICCU: RMGV011399 · ISNI: 0000 0001 2173 2321 · LCCN: n79043476 · Microsoft: 181401687 · NKC: ko2008435632 · NLA: 36397212 · NLP: A26563708 · NSK: 000132213 · NUKAT: n2018230970 · PTBNP: 413398 · SUDOC: 026574101 · VIAF: 142661577 · ULAN: 500312795 |

 |
**Белару́скі музе́й**, **Інстыту́т беларусаве́ды** адкрыты ў 1982 годзе ў г. Ляймен (Германія) беларускім эмігрантам Ю. Попкам у яго кватэры на базе ўласнай калекцыі экспанатаў. Музея больш няма.

Гісторыя
--------

У 1971 годзе Юрый Жывіца (Попка) пераехаў у Ляймен (пад Гайдэльбергам), дзе заснаваў ва ўласнай кватэры на Гётэштрасэ Беларускі музей. У арганізацыі музея дапамагалі Б. Кіт і мэр горада Г. Эхбар.

Адкрыццё адбылося 15 сакавіка 1982 года з удзелам мясцовых беларусаў і мэра Ляймена Г. Эхбара. Экспанаты для яго былі сабраны з усей Заходняй Германіі: паясы, убранне, лапці, лыжкі, посуд, кнігі. Выстаўленыя ўзнагароды заснавальніка, атрыманыя ад кіраўніцтва БЦР на эміграцыі, мандат і пасведчанне дэлегата II Усебеларускага кангрэса (1944), творы і перыядычныя выданні, якія выходзілі пад рэдакцыяй Юрыя Попкі і інш.

Пасля смерці Ю. Попкі (1992) дзейнасць музея фінансаваў спецыяльны фонд, які насіў яго імя. Экспанаты гэтага адзінага ў кантынентальнай Еўропе Беларускага музея былі размешчаны ў агульным музеі ў г. Санкт-Ільген.

Экспазіцыя
----------

Канцэпцыя экспазіцыі — адлюстраванне традыцыйнага жыцця беларусаў. Дэманструюцца творы беларускага кнігадрукавання, перыядычныя выданні, у тым ліку рукапісныя часопісы, што выдаваліся беларусамі ў лагерах для перамешчаных асоб у Германіі пасля Другой сусветнай вайны; беларускае народнае адзенне, рэцэпты і прылады для прыгатавання нацыянальных страў беларусаў, вырабы майстроў-умельцаў, сувеніры з асяродкаў беларускай эміграцыі ў ЗША, Аўстраліі, Канадзе, Вялікабрытаніі, узнагароды, дакументы і асабістыя рэчы Ю. Попкі; зберагаецца частка ўласнай бібліятэкі Б. Кіта.

Зноскі
------

1. ↑  Лёс стагоддзя ў лёсе чалавека
2. ↑  *Дзмітрый Крывашэй.*. Беларусь — краіна эмігрантаў? **(нявызн.)**.  Stowarzyszenie Wschodnioeuropejskie Centrum Demokratyczne (26 снежня 2011).(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* *Iваноў М.* Гісторыя заснаваньня і дзейнасьць Беларускага музея ў Ляймене (1982—1992) // Беларусіка=Albaruthenica. Мн. 1995. Кн. 5.
* *Лебедзь М.* Беларускі музей у Ляймене // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8. — С. 337.
* *А. С. Ляднёва.* Інстытут беларусаведы ў Ляймене // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — С. 265—266. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
**Амерыканскі ламанцін** (*Trichechus manatus*) — буйное воднае млекакормячае сямейства ламанцінавых, якія жывуць уздоўж Атлантычнага ўзбярэжжа Паўночнай, Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыкі.

Сярэдняя даўжыня дарослага амерыканскага ламанціна складае прыблізна 3 м, хоць некаторыя асобіны могуць дасягаць 4,5 м у даўжыню, улічваючы хвост. Вага гэтых жывёл вар'іруецца ў сярэднім у межах 200—600 кг, самыя буйныя асобіны рэдка дасягаюць паўтары тоны. Саміцы звычайна даўжэйшыя і цяжэйшыя за самцоў. Дзіцяняты пасля нараджэння у даўжыню складаюць 1,2-1,4 м і важаць прыкладна 30 кг. Дарослыя асобіны маюць блакітна-шэрую афарбоўку цела, дзіцяняты ў першы месяц свайго жыцця пафарбаваныя ў больш цёмныя колеры.