recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Часовы ўрад Эстоніі** (эст.: Eesti Ajutine Valitsus) быў сфарміраваны 24 лютага 1918 Камітэтам выратавання, абраным *Маапяевам* — сходам Эстляндскай губерні. У склад Часовага ўрада ўвайшлі Канстанцін Пятс (старшыня), Юры Вільмс (міністр юстыцыі), Яан Поска (міністр замежных спраў), Юхан Кук (міністр фінансаў), Яан Рамат (міністр харчавання і сельскай гаспадаркі), Андрэс Ларка (ваенны міністр), Вілем Масік (міністр працы і сацыяльнага забеспячэння), Фердынанд Петэрсэн (міністр дарог) і Петэр Пыльд (міністр адукацыі).

Асноўнымі задачамі Часовага ўрада былі лабісцкая дзейнасць дзеля дыпламатычнага прызнання незалежнасці Эстоніі, супрацьстаянне нямецкай акупацыі і падрыхтоўка выбараў у Эстонскі ўстаноўчы сход.

Неўзабаве Эстонія была акупавана нямецкімі войскамі, і краіна трапіла пад адміністрацыйны кантроль
Обер Оста. У выніку нямецкай рэвалюцыі і яе капітуляцыі ў I сусветнай вайне 11 лістапада акупанты 19 лістапада фармальна перадалі ўладу ў Эстоніі ў рукі Эстонскага часовага ўрада.

Часовы ўрад склаў свае паўнамоцтвы 8 мая 1919 года ў сувязі з скліканнем 23 красавіка Эстонскага ўстаноўчага сходу.

Гл. таксама
-----------

* Камітэт выратавання Эстоніі
* Эстонскі ўстаноўчы сход
* Акупацыя Эстоніі Германскай імперыяй
* Обер Ост

Зноскі
------

1. ↑  *Toivo Miljan.* Historical Dictionary of Estonia. — Scarecrow Press, 2004. — ISBN 978-0-8108-4904-4.
2. ↑  *C. Kortmann, J. Fleuren.* Constitutional Law of 10 EU Member States. — Kluwer, 2004. — ISBN 978-90-13-03468-4.
3. ↑  *Andres Kasekamp.* The Radical Right in Interwar Estonia. — Macmillan, 2000. — ISBN 978-0-312-22598-8.
**Пятро Бітэль**, сапр. **Пётр Іванавіч Бітэль** (19 чэрвеня 1912, Радунь Лідскага павета — 18 кастрычніка 1991, в. Вішнева; Псеўданімы: *Леанід з-пад Вішнева*) — беларускі паэт, перакладчык, краязнавец, настаўнік.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую Віленскую настаўніцкую семінарыю (1931). У 1931—1939 гадах настаўнічаў. У 1944 годзе вывезены ў Германію, вызвалены ў 1945 годзе, служыў у Чырвонай Арміі.

У 1946—1947 гадах працаваў настаўнікам, у 1947 годзе звольнены з настаўніцкай працы. Стаў праваслаўным святаром. У 1950 годзе арыштаваны і асуджаны на 10 гадоў. Зняволенне адбываў у Кемераўскай вобласці, Омску і Джэзказгане. У 1956 годзе вызвалены. Да 1963 служыў у царкве.

У 1963—1974 гадах зноў настаўнічаў. Скончыў Мінскі педінстытут (1970). Рэабілітаваны ў 1978.

Творчасць
---------

Дэбютаваў у 1929 годзе пад псеўданімам *Леанід з-пад Вішнева* ў часопісе «Шлях моладзі», дзе публікаваўся і пазней. Аўтар паэм «Замкі і людзі» (1968), «Сказанне пра Апанаса Берасцейскага» (1984).

Пераклаў на беларускую мову творы А. Міцкевіча («Пан Тадэвуш», «Конрад Валенрод», «Гражына», «Дзяды», «Крымскія санеты»), польскамоўныя паэмы і п'есы В. Дуніна-Марцінкевіча, аповесць Ю. Крашэўскага «Хата за вёскай», (1989), паасобныя творы М. Канапніцкай, Б. Пруса, Ю. Славацкага, Г. Сянкевіча, М. Лермантава, А. Пушкіна, І. Франко, Т. Шаўчэнкі, Б. Брэхта, Ё. В. Гётэ, Ф. Шылера і інш.

Рукапіс перакладу паэмы «Пан Тадэвуш» зроблены ў лагеры на паперы з мяшкоў з-пад цэменту, захоўваецца ў Музеі гісторыі беларускай літаратуры.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларускія пісьменнікі. — Т. 1. — С. 281;
* Беларускія пісьменнікі (1917—1990). — С. 57;
* БЭ. — Т. 3. — С. 163;
* ЛіМ. № 43, 1991. 25 кастр.;
* ЭГБ. — Т. 2. — С. 45;
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. — Т. 1. — С. 451.
Турайдскі замак
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Турайда.
**Таа́рская зямля** (ліў.: Taara aed, «зямля Таары») або **Тура́йда** (лат.: Turaida) — у ХІ — XIII ст. зямля гаўяскіх ліваў (сучасная Латвія, Сігулдскі край, горад Сігулда, мясцовасць Турайда; Крымулдскі край, вёска Турайда). Размяшчалася ў нізоўі ракі Гаўя. Падзялялася па рэчцы на два княствы: Правабярэжнае і Левабярэжнае. Першым княствам кіравалі князі Ана, Каўпа і Весіке, іх рэзідэнцыяй быў Таарскі (Турайдскі) замак. У другой частцы кіраваў Дабрэліс, з рэзідэнцыяй у Дабрэльскім замку. Да канца XII стагоддзя была язычніцкім краем; паступова хрысціянізавалася каталіцкімі місіянерамі з Германіі. У 1206 годзе правабярэжная частка ўвайшла ў склад Рыжскага біскупства, а левабярэжная — да земляў Ордэна мечаносцаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Arbusov Leonid. *Grundriss der Geschichte Liv-, Est- und Kurlands*. — Riga: Jonck und Poliewsky, 1918. (ням.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гарфункін.
**Рыгор Саламонавіч Гарфункін** (сапр. прозвішча **Гарфункель**; 6 жніўня 1920, г. п. Янавічы — 22 верасня 1943) — разведчык, Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Сапраўднае прозвішча Гарфункель. Нарадзіўся 6 жніўня 1920 года ў мястэчку Янавічы Віцебскага павета Віцебскай губерні, цяпер гарадскі пасёлак Янавічы Віцебскага раёна Віцебскай вобласці.

З 1936 па 1940 працаваў токарам на віцебскім іголкавым заводзе (цяпер Віцебскі прыборабудаўнічы завод).

Быў прызваны ў войска ў першыя дні вайны, удзельнічаў у абароне Ленінграда. Пасля цяжкага ранення і лячэння ў 1943 годзе трапіў на Варонежскі фронт, дзе стаў разведчыкам ўзвода 183-й танкавай брыгады.

Подзвіг
-------

22 верасня 1943 года брыгада першая падышла да Дняпра на поўдзень ад Кіева. Група разведчыкаў з шасці чалавек, у якую ўваходзіў Гарфункін, атрымала заданне пераправіцца на заходні бераг Дняпра і правесці разведку. Заданне даваў будучы маршал Савецкага Саюза К. С. Маскаленка.

Група пераправілася праз Дняпро ля в. Яшнікі Пераяслаў-Хмяльніцкага раёна, робячы разведку ўмацаванняў праціўніка і вызначыўшы яго агнявыя кропкі. Пасля таго, як група была выяўленая, па ёй адкрылі агонь. Гарфункін застаўся прыкрываць адыход таварышаў, пасля чаго стаў пераплываць Дняпро і быў забіты варожай куляй на сярэдзіне ракі.

10 студзеня 1944 года Гарфункіну было пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Памяць
------

У Янавічах і Віцебску яго імем названы вуліцы. Ля прахадной Віцебскага прыборабудаўнічага завода ў 1979 годзе ўстаноўлена мемарыяльная дошка ў яго гонар, а на тэрыторыі завода ўсталяваны помнік.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Гарфункин Григорий Соломонович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 140. — 737 с.
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 10 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 19 января (№ 3 (263)). — С. 1

Літаратура
----------

* Материалы из архива Витебского приборостроительного завода.
* Большая советская энциклопедия.
* *Подлипский А. Рогач В.* Доски, берегущие память. — Витебск: «Віцебская абласная друкарня», 2006.
* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — С. 144. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1.

Спасылкі
--------

* Рыгор Саламонавіч Гарфункін на сайце «Героі краіны»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Галавачоў.
**Віктар Рыгоравіч Галавачоў** (11 кастрычніка 1937, Новакузнецк) — расійскі і беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1961 годзе Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут. Працаваў у праектных арганізацыях Новакузнецка, Віцебска, Гомеля, з 1980 года — у Сургуце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1968 года. Пражывае ў Сургуце.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: лабараторны корпус Заходне-Сібірскага геалагічнага ўпраўлення (1961—1968, у аўтарскім калектыве) у Новакузнецку, Дом палітасветы (1973, у аўтарскім калектыве), Будбанк БССР па вул. Сялянскай, 31 (1974), паліклініка УУС (1975), прычыгуначны сартавальны паштамт (1979) у Гомелі.

Узнагароды
----------

2-я і 3-я прэміі на Усесаюзным конкурсе за помнік-абеліск у гонар 250-годдзя ўз’яднання Хакасіі і Расіі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Головачев Виктор Григорьевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тарасаў.
**Віктар Паўлавіч Тара́саў** (29 снежня 1934, г. Барнаул, Расія — 9 лютага 2006, Смалявічы, Мінская вобласць, Беларусь) — беларускі акцёр

. Народны артыст Беларусі (1967). Народны артыст СССР (1982).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (1957).

Акцёр шырокага творчага дыяпазону. Добрыя знешнія даныя, тэмперамент, шчырасць, абумовілі поспех Тарасава ў ролях маладых герояў: Кузьмін («Людзі і д’яблы» К. Крапівы), Міхаіл («Лявоніха на арбіце» А. Макаёнка), Вадзім («Выклік багам» А. Дзялендзіка), Валерык («Трэцяя патэтычная» М. Пагодзіна), Генадзь («Мільён за усмешку» А. Сафронава) і інш. Дасканалым майстэрствам пераўвасаблення, высокай акцёрскай тэхнікай, псіхалагічнай дасканаласцю і адзінствам знешняй і унутранай характарнасці вызначаюцца ролі: Канстанцін Заслонаў («Канстанцін Заслонаў» А. Маўзона), Францыск Скарына («Напісанае застаецца» А. Петрашкевіча), Сцяпан Дзямідчык («Апошні журавель» А. Дударава і А. Жука), Мульцік («Вечар» А. Дударава), Салавейчык («Амністыя» М. Матукоўскага), Ухватаў («Пагарэльцы» А. Макаёнка), Клеон («…Забыць Герастрата!» Р. Горына), Няхлюдаў («Уваскрэсенне» паводле Л. Талстога), Дульчын («Апошняя ахвяра» А. Астроўскага), Барон, Пратасаў («На дне», «Дзеці сонца» М. Горкага), Гараднічы («Рэвізор» М. Гогаля), Сафонаў («Рускія людзі» К. Сіманава), Кэлін («Святая святых» І. Друцэ), Бачана Рамішвілі («Закон вечнасці» паводле Н. Думбадзэ), Ахмед Рыза («Дзівак» Назыма Хікмета) і інш. Здымаўся ў фільмах: «Першыя выпрабаванні», «Бацька», «Крушэнне імперыі», «Уваскрэсная ноч», «Соф’я Пяроўская», «Дзяржаўная граніца», «Дэбют», «Вадзіцель аўтобуса», «Песня пра зубра» і інш. Удзельнічаў у тэлепастаноўках: «Крах», «Людзі на балоце».

Дзяржаўная прэмія Беларусі 1966.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Краўчанка Г.* Віктар Тарасаў / Г. Краўчанка // Майстры беларускай сцэны. — Мінск, 1978. — Кн. 3.
* *Ярмалінская В.* «Брава, Віктар!..»: нарыс жыцця и творчасці народнага артыста СССР, акцёра Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы Віктара Тарасава / В. Ярмалінская. — Мінск, 1999.
* *Ракіцкі В. А.* Тарасаў Віктар Паўлавіч / В. А. Ракіцкі // Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 15 / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2002. — С. 436—437.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no2011175026 · VIAF: 219211867 |
**Валока** — пасля «валочнай памеры», асноўная зямельная мера і адзінка абкладання сялян павіннасцямі ў ВКЛ у 16—18 ст. Прыкладна роўная 21,36 га. Складалася з 30 моргаў або 9000 прутоў.

Павінна была складацца з 3 роўных палёў, што адпавядала трохпольнай сістэме земляробства. Часта да палявога надзелу дадавалі 3 маргі на сядзібу і агарод. «Устава на валокі» 1557 года прадугледжвала валоку ў 33 маргі, па 11 маргоў у кожным полі. Пры кепскай зямлі практыкаваліся т.зв. «наддаўкі», таму памер валокі вагаўся ад 30 да 46 маргоў, але ўсе валокі абкладаліся аднолькавымі павіннасцямі. Паводле ўмоў плацяжу адрознівалі валокі цяглыя (паншчына), асадныя (грашовы чынш), вольныя ад павіннасці. Былі валокі аселыя (знаходзіліся ў пастаянным карыстанні сялян), прыёмныя, або бакавыя (у часовым карыстанні), пустыя (не ўзятыя ў карыстанне).

Гл. таксама
-----------

* Дым, адзінка падаткаабкладання

Літаратура
----------

* *Кізіма С. А. Лянцэвіч В. М. Самахвалаў Дз. С.* Гісторыя Беларусі: Курс лекцый. — Мн.: Выд-ва МІК, 2003. — 91 с.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
**Часо́вае белару́скае бюро́ ЦК РКП(б)** — часовы кіруючы орган Кампартыі Беларусі. Створана паводле рашэння Прэзідыума ЦК РКП(б) ад 4 лютага 1924 г. для правядзення арганізацыйных і палітычных мерапрыемстваў, звязаных з вяртаннем у склад БССР усходне-беларускіх тэрыторый.

Гісторыя
--------

Бюро выконвала функцыі Цэнтральнага бюро КП(б)Б. Дзейнічала да 12 мая 1924 г. Яго паўнамоцтвы распаўсюджваліся на тэрыторыі пашыранай БССР, і галоўнай задачай было прадухіленне канфліктаў, якія ўзнікалі ў ходзе ўзбуйнення БССР паміж кіраўніцтвам рэспублікі і партыйнымі арганізацыямі губерняў.

Склад
-----

У склад Часовага беларускага бюро ўвайшлі прадстаўнік ЦК РКП(б) і сакратар Часовага беларускага бюро А. М. Асаткін-Уладзімірскі, 5 прадстаўнікоў ад ЦБ КП(б)Б (Я. А. Адамовіч, В. А. Багуцкі, В. А. Нодэль, Ш. Ш. Ходаш, А. Р. Чарвякоў), 4 — ад Віцебскай губерні (В. У. Дзякаў, Э. М. Мендэ, Д. Ф. Прышчэпаў, В. П. Трунтаеў), 2 — ад Гомельскай губерні (Ф. А. Браўковіч, А. Б. Рыськін), 1 — ад Смаленскай губерні (Г. Л. Брандбург, з 4 мая 1924 г. М. М. Галадзед).

Структура
---------

Для аператыўнага кіраўніцтва справамі быў створаны і дзейнічаў Прэзідыум Часовага беларускага бюро ЦК РКП(б). Часовае беларускае бюро ўключала аддзелы: 

* арганізацыйна-інструктарскі;
* агітацыйна-прапагандысцкі;
* Польскае Бюро;
* Галоўнае Бюро яўрэйскіх секцый;
* аддзел работніц і сялянак.

Літаратура
----------

* Отчет Временного Белорусского Бюро ЦК РКП(б): (за время февраль — май 1924 г.). — Мн. 1924.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лысоў.

**Віктар Пятровіч Лысоў** (10 жніўня 1932, в. Качкары, Ічалкаўскі раён, Мардовія, Расія — 13 чэрвеня 2007) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі і арганізацыі будаўніцтва. Доктар тэхнічных навук (1985), прафесар (1987).

Біяграфія
---------

Скончыў Горкаўскі будаўнічы тэхнікум (1951), Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут (1958), навукова-даследчы і праекты інстытут «УралНИИСтромпроект» (аспірантура, 1970).

Працаваў у трэсце «Зыряновсксвинецстрой» (1951—1954, майстар), будаўнічам ўпраўленні ў г. Новакузнецку (1959—1965, прараб, начальнік участка, галоўны інжынер), будаўнічам упраўленні «Кузнецметаллургстрой» (1965—1977, намеснік кіруючага, галоўны інжынер), Беларускім філіяле Усесаюзнага навукова-даследчага і праектнага інстытута працы ў будаўніцтве (старшы навуковы супрацоўнік), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1978, будаўнічы факультэт, кафедра «Арганізацыя і кіраванне будаўніцтвам», прафесар, у 1977—1992 — загадчык кафедры, з 1986 — галоўны навуковы кіраўнік НДЛ «Інфарматыка і тэхналогія будаўніцтва»).

Навуковыя інтарэсы: распрацоўка і асваенне новых тэхналогій і сродкаў тэрмаапрацоўкі пры ўзвядзенні маналітных канструкцый, спосабаў абагравання памяшканняў і іншых устройстваў з выкарыстаннем палімерных электраправаднікоў.

Узнагароды
----------

Ордэн СССР «Знак Пашаны» (1970) і інш.

Бібліяграфія
------------

* Формирование ресурсосберегающих технологических процессов возведения конструкций из монолитного бетона : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.23.08 / Лысов Виктор Петрович. — Москва, 1984.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Лысоў Віктар Пятровіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1999. — Т. 9. — С. 386.
* Лысов Виктор Петрович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 576.
* Лысов Виктор Петрович // Кто есть кто : доктора наук, профессора, заслуженные деятели науки и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник. — Минск, 2000. — С. 146.
* Строительный факультет БПИ — БГПА — БНТУ, 1920—2010 : исторический очерк / Э. В. Овчинников, П. И. Лавренко. — Минск, 2010.
Т38 «Стылет».
**Т38 «Стылет»** — беларуска-ўкраінскі аўтаматызаваны вайсковы зенітна-ракетны комплекс.

Комплекс з’яўляецца ўсенадворным і прызначаны для абароны падраздзяленняў сухапутных войскаў, прамысловых і ваенных аб’ектаў ад удараў ўсіх тыпаў сучасных і перспектыўных сродкаў паветранага нападу, якія ляцяць на гранічна малых, малых і сярэдніх вышынях.

Складаецца з баявой машыны Т381, распрацаванай у Беларусі, і двухступеньчатых зенітных кіраваных ракет Т382, распрацаваных у Кіеўскім КБ «Луч». Комплекс «Стылет» узброены 8 ракетамі Т382.

Створаны для замены ЗРК «Аса-АКМ».

Спасылкі
--------

* Т38 Стилет на сайте производителя
* Белорусские ПВО готовятся взять на вооружение «Стилеты»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Валокі.

**Вало́кі** (трансліт.: *Valoki*, руск.: Волоки) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Пашкаўскага сельсавета. Чыгуначная станцыя на лініі Магілёў — Орша. Размешчана за 18 км на поўнач ад Магілёва. Рэльеф раўнінны. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе праз в. Купёлы і далей па шашы Шклоў — Магілёў.

Гісторыя
--------

Вёска заснавана ў пачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак. У сакавіку 1924 года ў выніку першага ўзбуйнення БССР увайшла ў склад Беларусі, з 17 ліпеня 1924 года ў Магілёўскім раёне Магілёўскай акругі (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў Магілёўскай вобласці. У 1926 годзе хутары. З 1928 года дзейнічала сыраробная арцель. У 1932 годзе арганізаваны калгас «1 Мая», які ў той час меў 339 га зямлі і аб’ядноўваў у 1933 годзе 7 гаспадарак.

У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня 1941 года да 27 чэрвеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У 1990 годзе ў складзе калгаса «Зара» (цэнтр — в. Рэчкі 1), працаваў магазін.

Планіроўка
----------

Планіровачна складаецца з 2 прамалінейных паралельных вуліц, арыентаваных з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і злучаных завулкамі. Забудавана двухбакова, няшчыльна традыцыйнымі драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. Будынак чыгуначнай станцыі размешчаны адасоблена, каля чыгункі.

Насельніцтва
------------

* **XX стагоддзе**:
	+ 1926 — 13 двароў, 68 жыхароў.
	+ 1990 — 57 гаспадарак, 135 жыхароў.
* **XXI стагоддзе**:
	+ 2007 — 37 гаспадарак, 58 жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Магілёўская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2007. — 406 с. — ISBN 978-985-458-159-0. (DJVU)

Літаратура
----------

* Валокі // Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 6, кн. 2. Магілёўская вобласць / рэдкал.: Т. У. Бялова (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2009. — 592 с.: іл. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-11-0440-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Валокі (Магілёўскі раён)

| ⛭**Пашкаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Новае Пашкава |
| Аграгарадкі | Рэчкі |
| Вёскі | Валокі ·  Гаі ·  Гараны ·  Грыбачы ·  Жукава ·  Забалацце ·  Засценкі ·  Лужкі ·  Навасёлкі 1 ·  Навасёлкі 2 ·  Прысна 1 ·  Прысна 2 ·  Рэчкі 2 ·  Сафіеўка ·  Старое Пашкава ·  Хаткі |
**Рыгор Самуілавіч Ганцэвіч** (18 лютага 1915, Ганцавічы, Слуцкі павет, Мінская губерня — 3 лістапада 1986) — беларускі мастак, які працаваў пераважна ў графіцы, карыкатуры, нагляднай агітацыі.

Біяграфія
---------

У 1935—1936 гадах вучыўся ў падрыхтоўчых класах Ленінградскага інстытута жывапісу, скульптуры і архітэктуры.

Пасля Вялікай Айчыннай вайны жыў у Мінску, змяшчаў карыкатуры і малюнкі ў перыядычным друку, у тым ліку ў сатырычным і гумарыстычным часопісе «Вожык». Гэта былі карыкатуры на палітычныя, сельскагаспадарчыя і бытавыя тэмы.

Творчасць
---------

Працаваў у прыкладной графіцы, карыкатуры, нагляднай палітычнай агітацыі. Удзельнік мастацкіх выставак з 1948 года. Выяўленчая мова плакатаў Беларусі 1940—1950-х гадоў адлюстроўвае агульныя тэндэнцыі развіцця выяўленчага мастацтва таго часу.

У 1961 годзе пры Саюзе мастакоў БССР была створана секцыя плаката, туды ўвайшлі Т. Ігнаценка, Л. Кроль, І. Маслан, І. Радунскі. Рыгор Ганцэвіч таксама ўвайшоў у гэту секцыю, калі стаў членам Саюза мастакоў БССР у 1964 годзе.

У 1968 годзе адбылася першая рэспубліканская выстаўка плаката, якія потым сталі праходзіць рэгулярна. У лістападзе 2011 года ў Палацы мастацтваў (Мінск) арганізавана выстаўка «Рэтраспекцыя плаката» да 50-годдзя з часу стварэння секцыі.

З 1968 года пачало выходзіць перыядычнае выданне Саюза мастакоў БССР «Агітплакат», дзе друкаваліся работы ўсіх вядучых плакатыстаў рэспублікі, у тым ліку Р. С. Ганцэвіча. У фондзе Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі захоўваюцца 13 друкаваных плакатаў Р. С. Ганцэвіча, выдадзеных у серыі «Агітплакат» альбо асобна (з 1963 па 1986 гады).

Стварыў шэраг плакатаў разнастайнай тэматыкі: «Забараніць зброю масавага знішчэння!» (1957), «Спадарожнік і царква» (1958), «Свабода па-амерыканску» (1963), «Вырвем іх з-пад улады цемры!» (1964), «Янкі, вон з В’етнама!» (1965), «Бюракрат — наш першы вораг» (1967), «Хай напомніць гэта дата, хто забыў пра сорак пяты!» (1970), «Народу-герою слава» (1973), «Мільённы трактар „Беларус"» (1975), «Вытворчая гімнастыка» (1976), «Правілы ДАІ — правілы твае» (1980) і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ганцэвіч Рыгор Самуілавіч // Беларускі саюз мастакоў. 1938—1998 : энцыкл. даведнік. Мінск, 1998. С. 148.
* Ганцэвіч Рыгор Самуілавіч : [плакат «Хай напомніць гэта дата, хто забыў пра сорак пяты!»] // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. Мінск, 1985. Т. 2. С. 32.
* Ганцевич Григорий Самуилович, художник-плакатист, Минск : [плакат «Слава табе, камсамол»] // Художники Советской Белоруссии. Минск : Беларусь, 1976. С. 75.
* Мастацтва 60-х — сярэдзіна 70-х гадоў. Графіка // Гісторыя беларускага мастацтва : у 6 т. Т. 6. Пачатак 1960-х — сярэдзіна 1980-х гг. / рэдкал. С. В. Марцэлеў [і інш.]; рэд. тома В. І. Жук. Мінск, 1994. 375 с. : іл. Са зместу: Р. Ганцэвіч. С. 117, 118, 120, 282, 284.
* Плакат : [узгадваецца Р. Ганцэвіч] // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. Мінск, 1987. Т. 4. С. 303—305.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Давыдаў.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чаляднін.
**Рыгор Фёдаравіч Чаляднін-Давыдаў** (руск.: Григорий Фёдорович Челядин-Давыдов; памёр пасля 1521) — баярын пры двары князёў маскоўскіх Івана III і Васіля III, ваявода. Сын Фёдара Давыдавіча, баярына і ваяводы.

Удзельнічаў у 1495 годзе ў паходзе Івана III на Ноўгарад. У 1496 годзе ў паходзе на Швецыю ён згадваецца як другі ваявода ў пярэднім палку, у другой экспедыцыі таго ж года згадваецца ўжо як другі ваявода ў правым палку. У 1501 годзе першы ваявода ў палку правай рукі, браў удзел у бітве пад Мсціславам. У 1502 годзе 5-ы ваявода ў войску Сямёна Іванавіча Мажайскага.

У 1507 годзе першы ваявода ў вялікім палку ў паходзе з Вялікіх Лукаў на Вялікае Княства Літоўскае, у 1508годзе  — ваявода вялікі. У 1510 годзе стаў першым намеснікам у Пскове, прыводзіў горад да прысягі на вернасць маскоўскаму князю. Часта ўдзельнічаў у баях з татарамі як першы ці другі ваявода. У 1512 першы ваявода левай рукі ў выправе маскавітаў на Смаленск падчас маскоўска-літоўскай вайны 1512—1522. У 1514 годзе яго адправілі ў Смаленск, а пасля захопу і раскрыцця здрады Міхаіла Глінскага выправіўся ў абоз пад Оршу. Як ваявода ў вялікім палку, удзельнічаў у бітве пад Оршай, падчас бітвы ўцёк ад паражэння з поля. Пасля бітвы ён больш не ўдзельнічаў у баявых дзеяннях.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Рускі біяграфічны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Васілеўская.

**Яўге́нія Арце́м’еўна Васіле́ўская** (29 лістапада 1926, Благавешчанск, цяпер Амурская вобласць, Расія — ?) — беларуская гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1958).

Біяграфія
---------

У 1948 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (БДУ). З 1948 года ў Інстытуце гісторыі АН БССР, у 1968—1991 гадах на кафедры гісторыі КПСС (з 1990 года палітычнай гісторыі) БДУ.

Аўтар прац па гісторыі рабочага класа, развіцці прамысловасці Беларускай ССР у гады 1-й пяцігодкі і ў 1960—1970-я гады. Адна з аўтараў «Гісторыі БССР» (т. 2, 1958; 2 выд. 1961), «Гісторыі Мінска» (2 выд. 1967), "Гісторыі Беларускай ССР (т. 3, 1973; т. 5, 1975).

Зноскі
------

1. ↑  ЭГБ, 1994, с. 228

Літаратура
----------

* Васілеўская Яўгенія Арцем’еўна // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — С. 228. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
**Віктар Пятровіч Анікеенка** (нар. 19 студзеня 1951, Старыя Дарогі Мінскай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (фізік), Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (эканаміст). Працаваў загадчыкам арганізацыйнага аддзела, першым сакратаром Вілейскага райкама ЛКСМБ, інструктарам арганізацыйнага аддзела Вілейскага райкама і гаркама КПБ, сакратаром парткама Ільянскага саўгаса-тэхнікума Вілейскага раёна Мінскай вобласці, загадчыкам арганізацыйнага аддзела Вілейскага гаркама КПБ. Займаў пасады сакратара Вілейскага гаркама КПБ, намесніка старшыні Вілейскага раённага Савета народных дэпутатаў, дырэктара адкрытага акцыянернага таварыства «Вілейскі камбікормавы завод».

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны юбілейным медалём «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь», Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  ОНИКЕЕНКО ВИКТОР ПЕТРОВИЧ Архівавана 26 жніўня 2019.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
**ТЭП70БС** ***(цеплавоз з электрычнай перадачай Барыс Саламбек)*** — цеплавоз з электрычнай перадачай, пасажырскі, вытворчасці Каломенскага завода.

Усяго пабудавана - 171 цеплавозаў.

Тэхнічныя характарыстыкі серыі ТЭП70БС
--------------------------------------

* Першы год выпуску серыі 2002
* Колавая формула 30−30
* Счапная маса 135 т
* Нагрузка ад колавай пары 221 кн (22,5 тс)
* Канструкцыйная хуткасць 160 км / г
* Сіла цягі разліковага рэжыму 167 кн
* Хуткасць разліковага рэжыму 48 км / г
* Даўжыня але восях автосцепок 21700 мм
* Дыяметр колы 1220 мм
* Перадача электрычная, пераменна-пастаяннага току
* Поўная магутнасць 2942 кВт

Гісторыя
--------

На жнівень 2012 выпушчана 177 машын. Першы асобнік цеплавоза, ТЭП70БС-001, выпушчаны ў 2002 г. (першапачаткова пад індэксам ТЭП70А і без нумара). У 2004 годзе яму прысвоілі індэкс ТЭП70БС-001. Таксама з прысваеннем новага індэкса дата пабудовы была перанесена на 2004 г. Быў прыпісаны да ТЧ-14 Кастрычніцкай ЖД (СПб-Варшаўскі). Выкарыстоўваўся ў шматлікіх выпрабаваннях як самога цеплавоза, так і хуткасных цягнікоў «Сапсан», Pendolino, а таксама ў цягніковай працы з пасажырскімі цягнікамі на лініях Санкт-Пецярбург - Хельсінкі, Санкт-Пецярбург - Талін. Ён жа (сумесна з ТЭП70-0316) у 2008-2009 гг. даставіў склады цягнікоў «Сапсан» з порта Усць-Луга ў дэпо прыпіскі ТЧ-10 «Санкт-Пецярбург-Маскоўскае» (арт. Металлострой). У пачатку 2010 г. адстаўлены ад працы і знаходзіўся на базе запасу Гатчына, у лістападзе 2010 года адпраўлены на КР ў Варонежскі ТРЗ.

### Выпуск і эксплуатацыя цеплавозаў

Выпуск цеплавозаў: № 002-025 - 2006 г. № 026-045 - 2007 г. № 046-084 - 2008 г. № 085-107 - 2009 г. № 108-136 - 2010 г. № 137 -161 - 2011г. № 162-177 - 2012

#### БЧ

Парк новых цеплавозаў папаўняе Беларуская чыгунка (БЧ), якой належаць 25 цеплавозаў (на верасень 2012 года).

006, 007, 008, 009, 010, 048, 049, 080, 081, 082, 083, 084, 106, 107, 111, 113, 115, 117, 120, 145, 147, 150, 172, 175 - Мінск-сарт. (БЧ).

#### Расійская чыгунка

Прыпіска на жніўня 2012 ААТ "РЖД":

050, 051, 052, 053, 054, 105 - Іванава (СевЖД).

022, 055, 056, 057, 058, 059, 060, 061, 062, 063, 064, 135 - Войновка (СврдЖД).

070, 071, 072, 073, 074, 131, 133, 134 - Агрыз (ГорЖД).

075, 076, 077 - Белогорск (ЗабЖД).

011, 012, 024, 025, 026, 027, 028, 029, 030, 031, 032, 033, 034, 035, 036, 037, 038, 039, 078, 100, 104 - Тында (ДВостЖД).

001, 020, 021, 023, 085, 089, 090, 093, 165, 166, 167, 176, 177 - СПб-Варшаўскі (ОктЖД).

013, 014, 015, 016, 017, 018, 019, 094, 095, 096, 097, 102, 118, 119, 121, 122, 123, 139, 141, 144, 146, 149, 162, 163, 164 - Ртищево (ЮВостЖД).

040, 041, 042, 043, 044, 045, 124, 125, 128, 129, 130, 148, 151, 153, 154, 155, 157, 156, 158, 159 - Саратов (ПривЖД).

065, 066, 067, 068, 069, 108, 126, 127, 161. - Валгаград (ПривЖД)

098, 099 - Арэхава (МскЖД).

039, 079 - Камсамольск (ДвЖД).

086, 087, 088, 091, 092, 109, 110, 112, 114, 116, 136, 137, 138, 142, 143, 168, 169, 170, 171, 173, 174, - Краснадар (СКавЖД).

#### Iншыя краіны

##### Літоўская чыгунка (LG)

закупіла ў 2006 годзе 4 машыны. Усе прыпіскі ТЧ-1 Вільнюс.

002, 003, 004, 005 - Вільнюс (LG).

##### Узбекская чыгунка

Набыла 8 машын.
**Яўгенія Міхайлаўна Дэмбская** (28 лістапада 1920, Кіеў — 29 чэрвеня 2019, Адэса) — украінская актрыса. Народная артыстка Украіны (2000). Ганаровы грамадзянін Адэсы (2013).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў музычнай сям’і, у якой выхоўвалася тры дачкі — Валянціна, Неаніла і Яўгенія. У тры гады страціла бацьку.

Першы муж — піяніст Аляксандр Кац, быў прызваны ў РСЧА ў 1939 годзе, прымаў удзел у Вялікай Айчыннай вайне і загінуў, вызваляючы Кіеў.

Скончыла Кіеўскае музычнае вучылішча (1939), вучылася ў Кіеўскай кансерваторыі (1939—1941). З 1940 года — салістка Кіеўскага тэатра малых формаў. Патрапіла ў акупацыю падчас Вялікай Айчыннай вайны. У тэатры «Кляйн кунст тэатр» выступала па 1945 год. У канцы вайны разам з трупай апынулася ў Венгрыі, выступала перад савецкімі салдатамі. Пераехала ў Львоў, выступала ў клубе рэпатрыянтаў.

Скончыла Львоўскую кансерваторыю (1946), выступала з Міхаілам Вадзяным у канцэртах як салістка Львоўскай філармоніі, у 1946 годзе ўдзельнічала ў стварэнні Львоўскага тэатра музычнай камедыі.

У 1953 годзе разам з тэатрам пераехала ў Адэсу, вядучая салістка Адэскага акадэмічнага тэатра музычнай камедыі.

Другі муж — Аляксей Пятровіч Крыніцкі, адвакат.

У кіно з 1957 па 1990 гг.

Памерла на 99-м годзе жыцця 29 чэрвеня 2019 года ў Адэсе. Пахаваная 1 ліпеня 2019 года на Другіх Хрысціянскіх могілках Адэсы.

Зноскі
------
**Табарскі Беатус** альбо **Беатус з Табары** — ілюмінаваны рукапіс X стагоддзя, які змяшчае Каментарый на Апакаліпсіс  (англ.) (бел. Беата Ліебанскага, напісаны каля тысячнага года. Створаны ў Манастыры Святога Сальвадора Табарскага  (англ.) (бел. і цяпер знаходзіцца ў Нацыянальным гістарычным архіве Іспаніі  (англ.) (бел. ў Мадрыдзе пад каталожным нумарам L.1097B. Уцалелі толькі восем арыгінальных мініяцюр.

Гісторыя
--------

Калафон на фоліа 167 рукапіса сцвярджае, што ён быў завершаны пісцом Эметэрыем 29 ліпеня 970 года ў скрыпторыі манастыра Святога Сальвадора у Табары  (руск.) (бел.. Яго перапісчыкам быў манах па мянушцы Моніус, і яго ілюмінацыя была зроблена Магіусам, які мог бы быць тым жа чалавекам, што ілюмінаваў Беатус Моргана, але памёр на паўдарозе, працуючы над Табарскім Беатусам. Гэты манускрыпт быў скапіяваны з невядомага рукапісу X стагоддзя з правінцыі Леон .

Калі рукапіс быў рэстаўраваны, паўстала гіпотэза, што сучасны манускрыпт з’яўляецца вынікам звязвання адной працы з двух фоліа з двума фоліа іншага рукапісу Беатуса, і гэты іншы рукапіс фарміруе фоліа 167 і 168 працы ў яе цяперашнім стане, якія былі выразаны, магчыма, каб больш шырокія фоліа ўпісаліся ў новы кодэкс  (руск.) (бел.. Гэтая гіпотэза не з’яўляецца агульнапрызнанай, і Джон Уільямс сцвярджае, што ўсе фоліа твору належаць да аднаго рукапісу .

Адным з пазнейшых уладальнікаў рукапісу быў Рамон Альварэс дэ ла Бранья  (галіс.) (бел. бібліятэкар у Леоне, ад якога ён патрапіў у калекцыю Школы дыпламатыі ў Мадрыдзе, а потым і Нацыянальны архіў.

Апісанне
--------

Тэкст напісаны ў двух слупках вестгоцкім мінускулам  (укр.) (бел.. Глосы  (руск.) (бел. на арабскай мове, напісаныя на палях, паказваючы, што у манастыры, дзе стварылі Беатус, жылі масарабскія манахі. Ён таксама змяшчае вялікія дэкаратыўныя загалоўныя літары. Беатус з Табары належыць да той жа групы рукапісаў, што і Жыронскі Беатус  (англ.) (бел. і Беатус Моргана, і створаны ў тым жа скрыпторыі.

Зноскі
------

1. ↑  Vicente Garcia De Wolf and John Williams, *Tabara Beatus, facsimile edition* Архівавана 14 ліпеня 2014. Testimonio, Madrid, 2003, 336+172 p.
2. ↑  Catalogue entry
3. ↑  Qantara Архівавана 24 верасня 2015 года.Wayback MachineАрхівавана 24 верасня 2015 года.

Літаратура
----------

* John W. Williams, «The illustrated Beatus. A corpus of the illustrations of the commentary on the Apocalypse», volume II, *The 9th and 10th centuries*, Harvey Miller Publisher, 1994, 319 pages, p. 43-49
* (фр.) John Williams, *Manuscrits espagnols du Haut Moyen Âge*, Chêne, 1977, 119 p. ISBN 2851081470

Спасылкі
--------

* encyclopedie-universelle.com  (фр.)
**Беатрыс Луэнга** (ісп.: Beatriz Luengo González; нар. 23 снежня 1982, Мадрыд) — іспанская спявачка, актрыса і танцорка, вядомая дзякуючы ролі Лолы ў серыяле «Танцы пад зоркамі».

Біяграфія
---------

Скончыла Каралеўскую акадэмію танцаў, дзе вывучала балетныя танцы і фламенка. Пераломным момантам у яе кар’еры быў 2002 год, калі яна атрымала адну з галоўных роляў у серыяле «Танцы пад зоркамі» (ісп.: Un Paso Adelante; літар. Крок наперад). З таго часу актрыса знялася яшчэ ў пяці фільмах і атрымала вядомасць за мяжой.

У 2005 годзе Беатрыс пачала музычную кар’еру, выпусціўшы свой дэбютны альбом «Mi Generación». Выпусціла пяць альбомаў, адзін з якіх («Pretendo Hablarte») мае статут плацінавага.

Фільмаграфія
------------

### Фільмы

* 2001: Pasión adolescente
* 2008: 1860, l’esprit des ombres
* 2008: La hija de la Aurora
* 2009: TinkerBell And The Lost Treasure
* 2010: Sweet Dreams

### Тэлесерыялы

* 1993—1995: El Circo de Rita y Miliki (musical program)
* 1999: Robles, Investigador Privado
* 2000: Periodistas: Candela
* 2000: Policías, en el corazón de la calle: Toñi
* 2001: El Comisario
* 2002—2005: Un paso adelante: Lola Fernández
* 2006: Empieza el espectacle (musical program)
* 2006: El Desafío Bajo Cero (artistic skating)
* 2009: La hora de José Mota

Зноскі
------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бонч-Асмалоўскі.
**Яўген Яўгенавіч Бонч-Асмалоўскі** (17 мая 1908 — 18 сакавіка 1969) — беларускі хірург, ваенны ўрач, палкоўнік медыцынскай службы. Заслужаны ўрач БССР (1963).

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння Смаленскага ўніверсітэта ў 1930 годзе працаваў галоўным урачом раённых бальніц Смаленскай вобласці. У 1940 годзе ўпершыню ва ўмовах Дзямідаўскай бальніцы выканаў аперацыю на сэрцы.

Выкладаў на кафедры ваенна-палявой хірургіі Мінскага медыцынскага інстытута. Галоўны хірург Беларускай ВА (1957—1965).

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Пахаваны на Усходніх могілках г. Мінска (Беларусь), участак 26.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга, 2 ордэнамі Чырвонай Зоркі і Айчыннай вайны II ступені, медалямі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Бонч-Осмоловский Евгений Евгеньевич (17.05.1908 — 18.03.1969)  (руск.)
**Барысаўская жаночая настаўніцкая семінарыя** — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова ў 1914—1916 у г. Барысаў.

Рыхтавала настаўніц пачатковых народных вучылішчаў. Тэрмін навучання 4 гады. Пры паступленні перавага аддавалася ўраджэнкам Мінскай губерні. Выкладаліся Закон Божы, руская і царкоўна-славянская мовы, руская літаратура, матэматыка, гісторыя, геаграфія, прыродазнаўства, фізіка, педагогіка, рукадзелле, графічнае мастацтва (чыстапісанне, маляванне, чарчэнне), спевы, музыка, фізічныя практыкаванні. Пры семінарыі існавала ўзорнае пачатковае вучылішча, дзе навучэнкі праходзілі практыку. Закрыта ў час Першай сусветнай вайны ў сувязі з набліжэннем лініі фронту.

Літаратура
----------

* Барысаўская жаночая настаўніцкая семінарыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* Борисовская женская учительская семинария // Республика Беларусь: Энциклопедия в 6 т. Т. 2: А — Герань / редкол. Г. П. Пашков и др. — Минск: БелЭн, 2006. — 912 с : ил. — ISBN 985-11-0341-1. — ISBN 985-11-0371-3 (Т. 2).
* Сянькевіч, Г. Р. Барысаўская жаночая настаўніцкая семінарыя / Г. Р. Сянькевіч // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка г. Барысава і Барысаўскага раена / гал. рэд. Г. П. Пашкоў [і інш.]; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1997. — С. 120.
**Лядовы палац спорту** — спарткомплекс у горадзе Баранавічы Брэсцкай вобласці Беларусі. Уведзены ў эксплуатацыю 29 снежня 2009 года. Асноўнае прызначэнне —правядзенне матчаў па хакею з шайбай. Акрамя гэтага прадугледжваецца магчымасць трансфармацыі лядовай арэны ў пляцоўку для ігравых відаў спорту, спартыўных адзінаборстваў, цяжкай атлетыкі, гімнастыкі, боксу. Арэна мае абсталяванне для правядзення канцэртаў і іншых відовішчных мерапрыемстваў. У вольны ад спартыўных мерапрыемстваў час лядовая пляцоўка задзейнічана для масавага катання на каньках. У Лядовым палацы размешчаны залы для заняткаў рознымі відамі спорту (боўлінг, фітнес, більярд, настольны тэніс), трэнажорная і танцавальна-харэаграфічная залы, зала мастацкай гімнастыкі і акрабатыкі, месцы для актыўнага адпачынку.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* ЮБІЛЕЙНЫЯ ДАТЫ РОДНАГА КРАЮ. 2019

Гл. таксама
-----------

* ХК Авіятар Баранавічы
**27-я партызанская брыгада імя В. І. Чапаева** — партызанская брыгада, створаная ў снежні 1942 года на базе атрадаў імя Шчорса (арганізаваны ў красавіку 1942), імя Чапаева (арганізаваны ў красавіку 1942) і імя Жукава (арганізаваны ў ліпені 1942) вылучаных партызанскай брыгада імя К. Я. Варашылава. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Капыльскага, Грэскага, Нясвіжскага, Клецкага раёнаў. 1 ліпеня 1944 года брыгада (1513 партызан, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

На момант злучэння з Чырвонай Арміяй у склад брыгады ўваходзілі:

* атрад імя Шчорса;
* атрад імя Чапаева;
* атрад імя Дунаева

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* М. А. Шастапалаў;
* М. Дз. Курыльчык (выконваў абавязкі).

### Камісары

* І. М. Ражкоў;
* П. І. Разувакін;
* Н. Дз. Емяльянаў.

### Начальнікі штаба

* М. Дз. Курыльчык;
* С. В. Рабкевіч (выконваў абавязкі);
* М. А. Рагожкін.

Гісторыя
--------

Партызаны ў жніўні 1943 і ў чэрвені 1944 гадоў на ўчастках Стоўбцы — Гарадзея, Буды — Райтанаў, Слуцк — Цімкавічы падарвалі 3916 рэек. У лютым, сакавіку 1943, лютым, чэрвені 1944 гадоў вялі баі з карнікамі. У верасні 1943 года разбілі гарнізоны ў вёсках Сейлавічы Нясвіжскага і Кіявічы Капыльскага раёнаў, 26 чэрвеня 1944 — у Капылі. 2 ліпеня 1944 года разам з часцямі Чырвонай Арміі ўдзельнічалі ў вызваленні Стоўбцаў і Нясвіжа.

Гл. таксама
-----------

* Сейлавіцкі бой

Зноскі
------

1. ↑  названы ў гонар камандзіра атрада імя Чпаева І. М. Тараховіча (Дунаева), які загінуў у баі

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Свевы**, **свебы** (лац.: Suevi, Suebi) † — зборная назва насельніцтва поліэтнічнай Усходняй Германіі, уключаючы пераважна германскія народнасці (семноны, гермундуры, квады і інш.), якія займалі ў I стагоддзі да н.э. - II стагоддзі н.э. басейн Эльбы, Майна, Некара, верхняга Рэйна. У часы Тацыта на ўсходзе свебаў згадваліся венеды (адносяць да праславян), эстыі і пеўкіны (бастарны) (апошнія па Іаакімаўскім летапісе адносяцца да сваякоў славян). Поліэтнічны характар ​​свебаў усё больш прызнаецца навукай. Свебскае мора ў часы Пталемея географа паўстае Сармацкім Акіянам з Венедскім залівам (акругай Усходняй Прыбалтыкі).

Упершыню апісаны Цэзарам, які ў 58 да н.э. нанёс паражэнне свевам на чале з Арыявістам, якія перайшлі каля 71 да н.э. Рэйн і спрабавалі ўладкавацца ў Галіі. У час шматлікіх паходаў гэтых плямёнаў частка іх заставалася ў месцах уварвання свеваў. Так, паўночныя свевы, як частка семнонаў, аселі ў Паўночнай Германіі, а некарскія свевы - рэшткі маркаманаў - у рымскай правінцыі Верхняя Германія (Germania Superior). Свеўскія плямёны гралі вядучую ролю ў дзяржаўным утварэнні Марабода (8 да н.э. - 17 н.э.).

Тацыт лічыў свевамі ўсе плямёны паміж Дунаем і Балтыйскім морам, якое ён так і зваў — *Mare Suebicum* — Свеўскае мора. Пасля Тацыта назва «свевы» выцясняецца ў крыніцах назвамі асобных плямёнаў свеўскай групы, але не знікае канчаткова. Яна часта ўжываецца да квадаў, якія заснавалі ў пачатку V стагоддзя сваё каралеўства ў Паўночна-Заходняй Іспаніі («Паўночнае каралеўства»). Нашчадкамі свеваў (у прыватнасці, семнонаў) былі, відаць, алеманы (швабы). Значная частка насельніцтва Свебеі, калі судзіць па даных археалогіі і анамастыкі, прыняла актыўны ўдзел у этнагенезе славян.

Зноскі
------

1. 1 2  *Колосовская Ю. К.* Рим и мир племен на Дунае I—IV вв. н. э. М.: Наука, 2000. Архівавана 1 ліпеня 2009. она же Дунайские племена и их войны с Римом Архівавана 1 мая 2009.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14).

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свевы на Вікісховішчы |


| Германскія плямёны |
| --- |
| 
Алеманы · Ангрыварыі · Англы · Бавары · Батавы · Бургунды · Вандалы · Вестготы · Гепіды · Герулы · Готы · Гёты · Даны · Квады · *Кімвры*\* · Лангабарды · Лугіі · Маркаманы · Неметы · Остготы · Ругі · Саксы · Свевы · Свеі · Скіры · Таіфалы · Тэўтоны · Тэнктэры · Франкі · Хаты · Херускі · Юты
Племянныя саюзы: Інгевоны · Істэвоны · Герміноны
 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лядзішча (значэнні).

**Лядзішча** — былы засценак (хутар), потым ваенны гарадок, цяпер мікрараён Барысава Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Размяшчаўся на вяршыне марэннай грады правабярэжжа Бярэзіны. Назва, напэўна, паходзіць ад паняцця «ляда» — высечанае і расчышчанае пад ворыва месца ў лесе. Тэрыторыя да XIX ст. належала Радзівілам, потым выкуплена скарбам Расійскай імперыі. Вядомы з пачатку XX ст. паводле перапісу 1926 года, засценак (хутар) Лядзішча Бытчанскай воласці Барысаўскага павета.

У канцы 1920-х гадоў каля хутара бальшавікі пачалі будаваць ваенны гарадок для воінскай часці, што кантралявала бальшак з Зембіна ў Барысаў. Гарадок таксама атрымаў назву **Лядзішча**. Пабудаваны цагляныя чатырохпавярховыя тыпавыя дамы (г.зв. ДАСы) і драўляныя баракі для афіцэраў. Старэйшы з ДАСаў пабудаваны ў 1930 годзе. Ваенны гарадок урэшце паглынуў хутар.

Назву Лядзішча ў 1930-1940-х гады таксама меў артылерыйскі палігон, размешчаны на месцы стрэльбішча імперскага часу, цяпер яго тэрыторую займае 740-я ракетна-зянітная брыгада і 227-ы агульнавайсковы палігон МА РБ. Падчас Вялікай Айчыннай вайны нацысты хавалі на тэрыторыі палігона ахвяр тэрора.

У канцы 1950-х гадоў жыхароў уласна хутара выселелі, а будынкі прыстасавалі пад жытло вайскоўцаў. Пазней частка хутарскіх будынкаў знеслі і на іх месцы пабудавалі стралковы тыр. У 1-й палове 1980-х гадоў на месцы тыра пабудавалі два пяціпавярховыя дамы. Частка драўляных хутарскіх будынкаў выкарыстоўвалі пад санчастку да канца 1980-х гадоў, калі іх знеслі. Да сярэдзіны 1990-х гадоў у Лядзішчы размяшчаліся вайсковыя часці 7-й танкавай арміі МА СССР.

У сярэдзіне 1990-х гадоў ваенны гарадок Лядзішча перададзены гораду і ўключаны ў межы Барысава. Назва Лядзішча захавалася за гэтым раёнам Барысава. У раёне скрыжоўваюцца вуліцы Шпітальная і Дняпроўская. У Лядзішчы знаходзяцца сярэдняя школа № 16, Дом культуры (былы Дом афіцэраў), пошта, некалькі крам, праваслаўная царква. У мясцовай гаворцы сустракаецца варыянт назвы ў множным ліку — **Лядзішчы**.

Побач колішняга хутара быў бярозавы гай, пэўны час у ім давалі зямлю пад агароды мясцовым жыхарам, летам 2020 года гай высеклі і на яго месца пачалося будаўніцтва мікрараёна Лядзішча-2.

Літаратура
----------

* *Мацельскі М.* Лядзішча // «Гоман Барысаўшчыны» № 10 (127), 2009.
* *Могилин Павел* Что такое Лядище, и когда появился в Борисове микрорайон с таким названием Архівавана 24 чэрвеня 2021. // EX-PRESS.BY: Новости Борисова, 19 декабря 2020, 14:30

Спасылкі
--------

* Праект дэтальнага планавання мікрараёна "Лядзішча-2" у г. Барысаве
**Garmarna** — шведскі фолк-рок гурт, заснаваны ў 1990. Большасць іх песняў з’яўляюцца адаптаванымі старымі скандынаўскімі баладамі.

Гісторыя
--------

Выступае Garmarna, 2002
Garmarna заснаваная ў 1990. Стэфан Брысланд-Фэрнэр, Готэ Рынгквіст і Рыкард Уэстман захапіліся старой шведскай музыкай, якую яны пачулі ў тэатры. Яны пачалі шукаць старыя запісы і інструменты. Праз год ад пачатку супольнай музычнай дзейнасці да іх далучыўся бубнач Енс Хёглін.

У 1992 гурт запісаў свой максі-сінгл. Музыкі вырашылі, што жаночы вакал надасць яркасці да іх сумнай музыкі, і запрасілі ў гурт Эму Хэрдэлін, сваю даўнюю сяброўку, у якасці часовага вакаліста дзеля запісу максі-сінгла. Яна афіцыйна далучылася да гурта ў 1993. Дэбютны дыск добра прадаваўся ў Швецыі, да таго ж гурт правёў свой першы тур па Скандынавіі.

Для запісу альбома *Vittrad* гурт вырашыў выкарыстаць некаторыя сэмплы і секвенсэр. У 1994 выдавецтва Omnium перавыдала альбом *Vittrad* у ЗША, з англійскімі перакладамі старых песень.

Garmarna пачала працяглы тур па Германіі і выдала новы альбом *Guds Spelemän* у 1996. Гэты альбом таксама быў вельмі папулярным у Швецыі і быў заўважаны музычнымі крытыкамі з іншых краін.

У 1998 гурт Garmarna выступіў з серыяй канцэртаў па цэрквах Паўночнай Швецыі з праграмай-інтэрпрэтацыяй сярэднявечных работ Хільдэгарда фон Бінгена, разам з актрысай Фелісіяй Конрад.

У 1999 гурт запісвае свой трэці альбом пад назвай *Vedergällningen*. Кампазіцыі з гэтага альбома больш гарнуліся па стылю да року і трып-хопу.

Адразу пасля *Vedergällningen* гурт вярнуўся ў студыю дзеля заканчэння паўнавартаснага альбома з музыкай Хільдэгарда фон Бінгена, які быў выдадзены ў 2001.

Удзельнікі гурта
----------------

* Стэфан Брысланд-Фэрнэр, скрыпка, колавая ліра (хардзі-гардзі) і сэмплер.
* Эма Хэрдэлін, спеў, скрыпка.
* Енс Хёглін, бубны, перкусія.
* Готэ Рынгквіст, гітара, скрыпка і бэк-вакал.
* Рыкард Уэстман, гітара, бас-гітара, e-bow.

Дыскаграфія
-----------

### Альбомы

* *Garmarna* (1993, максі-сінгл)
* *Vittrad* (*Змарнелы*) (1994)
* *Guds spelemän* (*Богавы скрыпачы*) (1996)
* *Vedergällningen* (*Помста*) (1999)
* *Hildegard von Bingen* (2001)
* *Garmarna* (2003, перавыданне максі-сінгла 1993 года з 6 бонуснымі трэкамі)

### Сінглы

* *Euchari* (1999)
* *Gamen* (*Драпежнік*) (1999, уваходзіў у зборнік "Project Gotham Racing 2")
* *En gång ska han gråta* (1997)
* *Herr Holger* (*Сэр Хольгер*) (1996)

### Іншае

* *Rastlös* (Rasta Hunden) у зборніку *We´re Only In It For The Money* (1999)

Зноскі
------

1. ↑  Біяграфія з  Архівавана 28 жніўня 2011.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 1 жніўня 2015.
* Гісторыя гурта Архівавана 28 жніўня 2011.
* Відэа на TVfolk.net (глядзі ў раздзеле «Sweden»)
* Інтэрв’ю, 2001
* Інтэрв’ю для GlobalVillageIdiot(недаступная спасылка)
**Gala Coral Group Ltd** — брытанскі аператар букмекерскіх кантор, бінга і казіно, які належыць прыватным дамам акцый «Candover Investments», «Cinven» і «Permira». У кастрычніку 2005 года яна аб’ядналася з Coral Eurobet за £2,18 мільярда. Па прыбыткам з’яўляецца трэцяй па велічыні букмекерскай канторай Вялікабрытаніі і найбуйнейшым аператарам бінга. Апроч таго, Gala Coral Group валодае больш, чым 30 казіно.

Штаб-кватэры групы знаходзяцца ў Нотынгеме, Стрэтфардзе, Лондане і Уокінге. Аднак у 2011 годзе кіраўніцтва Gala Coral Group прыняла рашэнне перавесці істотную частку свайго бізнэсу на Гібралтар, у тым ліку амаль усе падраздзяленні азартных гульняў. Gala Coral Group Ltd мае больш за 1800 ліцэнзіяваных букмекерскіх кантор.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Gala Coral Архівавана 17 снежня 2014.
* Coral
* Gala Bingo
* Gala Casinos

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |