**Украінскі вольны ўніверсітэт** (ням.: Ukrainische Freie Universität, укр.: Український вільний університет) — вышэйшая навучальная ўстанова з украінскай мовай навучання і з сядзібай у горадзе Мюнхен.

Гісторыя
--------

Універсітэт быў заснаваны 17 студзеня 1921 года ў Вене па ініцыятыве ўкраінскіх інтэлектуальных колаў у складзе двух факультэтаў - філасофіі, а таксама права і грамадскіх навук. Ініцыятары яго стварэння - украінскія прафесары ўніверсітэтаў былой Аўстра-Венгерскай і Расійскай імперый, саюз пісьменнікаў і журналістаў, студэнты, якія пасля Першай сусветнай вайны і ўкраінскай вызваленчай барацьбы апынуліся ў эміграцыі. Ва ўніверсітэце першапачаткова працавала 12 прафесараў і 3 дацэнты, колькасць слухачоў - 90.

Аднак улічваючы тое, што Вена пераставала быць цэнтрам украінскага эміграцыйнага жыцця, то ўжо пасля заканчэння першага семестра восенню 1921 года ўніверсітэт пераехаў у Прагу, дзе кіпела палітычнае, культурнае і адукацыйнае жыццё ўкраінскай студэнцкай моладзі. У Празе ўніверсітэт атрымаў памяшканне і фінансавую падтрымку ад чэхаславацкага ўрада, які ўзначаліў прэзыдэнт Томаш Масарык, а таксама з боку навуковай грамадскасці рэспублікі, у прыватнасці кіраўніцтва Карлава ўніверсітэта, якім былі нададзены памяшканні для заняткаў. Менавіта тады на першы семестр паступіла больш за 700 слухачоў.

На працягу свайго існавання ў Празе ўніверсітэт разгарнуў шматгранную педагагічную, навукова-даследчую і выдавецкую дзейнасць, прызнаную ў тагачаснай Чэхаславацкай Рэспубліцы і за яе межамі. Універсітэт хутка стаў на шлях нармальнага функцыянавання як паўнавартасны і навукова здольны асяродак распаўсюджвання і паглыблення ведаў накшталт заходнееўрапейскіх універсітэтаў. У першыя гады існавання ўніверсітэт налічваў 500 студэнтаў. У сярэднім кожны семестр у ім навучалася больш за 250 студэнтаў, поўны курс навучання (4 або 8 семестраў) за перыяд 1921-1945 гадоў скончылі каля 3 тысяч чалавек, каля 150 з іх атрымалі ступені доктара права або філасофіі. Навучанне вялося толькі на двух факультэтах - філасофскім і юрыдычным. На канец пражскага перыяду дзейнасці ў яго прафесарска-выкладчыцкім складзе налічвалася 20 прафесараў, 10 дацэнтаў і 3 выкладчыкі.

Падчас Другой сусветнай вайны і нацыстскай акупацыі Чэхаславакіі ўніверсітэт быў значна абмежаваны ў правах і дзейнасці і падпарадкаваны назначанаму немцамі рэктару Карлава ўніверсітэта. Падчас баявых дзеянняў у памяшканне бібліятэкі і архіва трапіла бомба, але матэрыялы ацалелі і былі захаваныя. З уступленнем савецкіх войскаў у Прагу вясной 1945 года маёмасць, бібліятэка і архівы венскага і пражскага перыядаў універсітэта былі часткова знішчаныя, часткова, разам з матэрыяламі музея вызваленчай барацьбы Украіны, вывезеныя ў Савецкі Саюз. Каб захаваць універсітэт, тагачасны рэктар Андрэй Якаўлеў настойваў на пераездзе ў Заходнюю Германію, аднак Аўгусцін Валошын настойваў на тым, каб застацца ў Празе і знайсці агульную мову з камуністамі. Усё ж Якаўлеў з некаторымі прафесарамі пераехаў, а Валошын узяў на сябе паўнамоцтвы рэктара. У выніку яго і іншых супрацоўнікаў, якія засталіся ў Празе, арыштавалі савецкія спецслужбы.

У выніку ваенных падзей 1945 года большасць прафесараў і студэнтаў былі вымушаныя пакінуць Прагу і перасяліцца на Захад, у Баварыю. У Мюнхене восенню 1945 года пачынаецца трэці перыяд (пасля венскага і пражскага) існавання ўстановы. Першым рэктарам універсітэта ў Мюнхене стаў прафесар Вадзім Шчарбакоўскі, дэканамі філасофскага і юрыдычнага факультэтаў - адпаведна прафесары Івана Мірчук і Леў Акіншэвіч. Нягледзячы на цяжкае матэрыяльнае становішча, ва ўніверсітэт паступалі як былыя пражскія студэнты, так і нямала моладзі з ваенных лагераў, якія не вярнуліся ў СССР. Універсітэт матэрыяльна абапіраўся выключна на ўласныя сілы. На абодвух факультэтах у 1947 годзе колькасць выкладчыкаў даходзіла да 80.

Пасля эміграцыі значнай колькасці прафесарска-выкладчыцкага складу ў канцы 1940-х гадоў універсітэт спазнаў крызіс. Аўдыторныя лекцыі былі заменены семінарамі з малымі групамі студэнтаў і кансультацыямі з імі. У 1950 годзе ўрад Баварыі прызнаў за ўкраінскім свабодным універсітэтам права надаваць навуковыя ступені магістра і доктара права. Дасягненні ўніверсітэта былі прызнаныя пры увядзенні новага закона ФРГ аб вышэйшай адукацыі, калі асобным дадаткам да яго ад 28 чэрвеня 1978 года пацверджана права прамоцый і хабілітацый Украінскага вольнага ўніверсітэта, гэта значыць права надаваць ступені магістра, доктара і хабілітаванага доктара.

Узмацнілася навуковая і выдавецкая дзейнасць універсітэта. У 1960-х гадах было створана Нямецкае таварыства садзейнічання ўкраінскай навуцы, якое ўзяло апеку над вучэльняй, было адноўлена аўдытарнае навучанне на працягу двух месяцаў летам, праграма лекцыйных заняткаў для дактарантаў. У 1970 годзе ўжо налічвалася 50 фактычных слухачоў, 12 чалавек атрымалі доктарскія ступені. На цяперашні час універсітэт прадаставіў больш за 50 ганаровых дактарантаў вядомым навукоўцам і грамадска-палітычным дзеячам свету.

Універсітэт падтрымлівае сёння навукова-адукацыйныя адносіны з многімі ВНУ Украіны і свету. 12 лістапада 1992 года Міністэрства адукацыі і навукі Украіны прызнала правамоцнасць дыпломаў універсітэта. У 2021 годзе Украінскі свабодны ўніверсітэт адзначыў 100-гадовы юбілей свайго існавання і 75-годдзе функцыянавання на тэрыторыі Германіі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Украінскі вольны ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

| ⛭Універсітэты Германіі |
| --- |
| Баварыя | 
* Айхштэт-Інгальштацкі каталіцкі ўніверсітэт
* Аўгсбургскі ўніверсітэт
* Байрайцкі ўніверсітэт
* Бамбергскі ўніверсітэт
* Вюрцбургскі ўніверсітэт
* Мюнхенская акадэмія выяўленчага мастацтва
* Мюнхенскі тэхнічны ўніверсітэт
* Мюнхенскі ўніверсітэт Бундэсвера
* Мюнхенскі ўніверсітэт
* Нюрнбергская акадэмія выяўленчага мастацтва
* Нюрнбергскі тэхнічны ўніверсітэт
* Пасаускі ўніверсітэт
* Рэгенсбургскі ўніверсітэт
* Украінскі вольны ўніверсітэт
* Эрлангенска-Нюрнбергскі ўніверсітэт

 | Герб Германіі |
| Бадэн-Вюртэмберг | 
* Бадэн-Вюртэмбергская акадэмія выканальніцкага мастацтва
* Бадэн-Вюртэмбергская акадэмія папулярнай музыкі
* Бадэн-Вюртэмбергская кінаакадэмія
* Гайдэльбергскі ўніверсітэт
* Гогенгеймскі ўніверсітэт
* Дзяржаўная акадэмія выяўленчага мастацтва Карлсруэ
* Констанцкі ўніверсітэт
* Мангеймскі ўніверсітэт
* Ульмскі ўніверсітэт
* Універсітэт Фрайбурга
* Універсітэт імя Цэпеліна
* Цюбінгенскі ўніверсітэт
* Штутгарцкі ўніверсітэт
* Штутгарцкая дзяржаўная акадэмія выяўленчага мастацтва
* Тэхналагічны інстытут Карлсруэ

 |
| Берлін | 
* Берлінскі вольны ўніверсітэт
* Берлінскі міжнародны ўніверсітэт прыкладных навук
* Берлінскі міжнародны псіхааналітычны ўніверсітэт
* Берлінскі тэхнічны ўніверсітэт
* Берлінскі ўніверсітэт імя Гумбальта
* Берлінскі ўніверсітэт мастацтваў
* Берлінскі ўніверсітэт прыкладных навук «SRH»
* Берлінская акадэмія мастацтваў
* Лічбавы бізнес-універсітэт прыкладных навук «DBU»
* Універсітэт прыкладных навук «CODE»

 |
| Брандэнбург | 
* Бабельсбергскі ўніверсітэт кінематаграфіі імя Конрада Вольфа
* Брандэнбургскі тэхнічны ўніверсітэт
* Экспанентны ўніверсітэт прыкладных навук «XU»
* Еўрапейскі ўніверсітэт «Viadrina»
* Патсдамскі ўніверсітэт

 |
| Брэмен | 
* Брэменскі ўніверсітэт
* Брэменскі ўніверсітэт Якабса

 |
| Гамбург | 
* Гамбургскі ўніверсітэт
* Гамбургскі тэхнічны ўніверсітэт
* Гамбургскі ўніверсітэт Гафенсіці
* Універсітэт Гельмута Шміта
* Універсітэт лагістыкі Кюнэ
* Універсітэт прыкладных навук брэндынгу

 |
| Гесэн | 
* Гісенскі ўніверсітэт імя Юстуса Лібіха
* Дармштацкі тэхнічны ўніверсітэт
* Касельскі ўніверсітэт
* Марбургскі ўніверсітэт
* Універсітэт эканомікі і права «EBS»
* Франкфурцкі ўніверсітэт імя Гётэ
* Франкфурцкі ўніверсітэт прыкладных навук

 |
| Мекленбург-Пярэдняя Памеранія | 
* Грайфсвальдскі ўніверсітэт
* Ростакскі ўніверсітэт

 |
| Ніжняя Саксонія | 
* Браўншвайгскі тэхнічны ўніверсітэт
* Гановерскі ўніверсітэт імя Готфрыда Лейбніца
* Гётынгенскі ўніверсітэт
* Гільдэсгаймскі ўніверсітэт
* Клаустальскі тэхнічны ўніверсітэт
* Люнебургскі ўніверсітэт «Леўфана»
* Ольдэнбургскі ўніверсітэт імя Карла фон Асецкі
* Оснабрукскі ўніверсітэт
* Фехтаўскі ўніверсітэт

 |
| Паўночны Рэйн-Вестфалія | 
* Ахенскі ўніверсітэт прыкладных навук
* Білефельдскі ўніверсітэт
* Бонскі ўніверсітэт
* Бохумскі ўніверсітэт прыкладных навук
* Вестфальскі ўніверсітэт
* Вітэнска-Гердэкскі ўніверсітэт
* Вупертальскі горны ўніверсітэт
* Гагенскі завочны ўніверсітэт
* Дзюсельдорфская акадэмія мастацтваў
* Дзюсельдорфскі ўніверсітэт імя Генрыха Гейнэ
* Дортмундскі тэхнічны ўніверсітэт
* Дуйсбургска-Эсэнскі ўніверсітэт
* Еўрапейскі ўніверсітэт прыкладных навук
* Зігенскі ўніверсітэт
* Кёльнскі ўніверсітэт
* Мюнстэрская мастацкая акадэмія
* Падэрборнскі ўніверсітэт
* Рурскі ўніверсітэт
* Рэйнска-Вестфальскі тэхнічны ўніверсітэт Ахена
* Універсітэт мастацтваў «Фолькванг»

 |
| Рэйнланд-Пфальц | 
* Кайзерслаўтэрнскі тэхнічны ўніверсітэт
* Кобленц-Ландаускі ўніверсітэт
* Майнцкі ўніверсітэт імя Іагана Гутэнберга
* Нямецкі ўніверсітэт адміністрацыйных навук у Шпаеры
* Трырскі ўніверсітэт

 |
| Саар | 
* Саарскі ўніверсітэт

 |
| Саксонія | 
* Дрэздэнскі міжнародны ўніверсітэт
* Дрэздэнскі тэхнічны ўніверсітэт
* Лейпцыгскі ўніверсітэт
* Тэхнічны ўніверсітэт «Фрайбергская горная акадэмія»
* Хемніцкі тэхнічны ўніверсітэт

 |
| Саксонія-Ангальт | 
* Гале-Вітэнбергскі ўніверсітэт імя Марціна Лютэра
* Магдэбургскі ўніверсітэт імя Ота фон Герыке

 |
| Цюрынгія | 
* Веймарскі ўніверсітэт «Bauhaus»
* Енскі ўніверсітэт імя Фрыдрыха Шылера
* Ільменаўскі тэхнічны ўніверсітэт
* Эрфурцкі ўніверсітэт

 |
| Шлезвіг-Гольштэйн | 
* Кільскі ўніверсітэт імя Хрысціяна Альбрэхта
* Любекскі ўніверсітэт
* Фленсбургскі еўрапейскі ўніверсітэт

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12101216s · GND: 84138-9 · ISNI: 0000 0001 2293 7708 · LCCN: n50064502 · NKC: kn20031010015 · SUDOC: 028701313 · VIAF: 145334098 |

 |