recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Фасад будынка цэнтра
**Смітсанаўская астрафізічная абсерваторыя** (САА) з’яўляецца даследчым падраздзяленнем Смітсанаўскага інстытута, з галаўным падраздзяленнем у Кембрыджы (штат Масачусетс), дзе яна аб’яднана з Гарвардскай універсітэцкай абсерваторыяй у складзе Гарвард-Смітсанаўскага цэнтра астрафізікі.

Гісторыя
--------

Смітсанаўская астрафізічная абсерваторыя была заснавана ў 1890 Самуэлем Пірпантам Лэнглі, перш за ўсё для даследаванняў Сонца. Лэнглі памятаюць сёння як піянера авіяцыі, але ён атрымаў адукацыю астранома і быў першым амерыканскім вучоным, які вылучыў астрафізіку ў асобную дысцыпліну. Лэнглі вынайшаў балометр і выявіў інфрачырвонае выпраменьванне ад Сонца.

У 1955 САА пераязджае з Вашынгтона (акруга Калумбія) у Кембрыдж, каб далучыцца да Гарвардскай універсітэцкай абсерваторыі і пашырыць яго штат, магчымасці, і, што найбольш важна, навуковую вобласць. Фрэд Віпл, першы дырэктар САА ў гэту новую эру, прыняў рашэнне: стварыць міжнародную сетку кіравання спадарожнікамі — рашэнне, якое зробіць САА піянерам і лідарам у касмічных даследаваннях.

У 1973 сувязі паміж САА і Гарвардам былі ўзмоцнены і фармалізаваны стварэннем аб’яднанага Гарвард-Смітсанаўскага цэнтра астрафізікі.

САА сёння
---------

У наш час больш за 300 вучоных у САА ўключаны ў шырокую праграму даследаванняў у вобласці астраноміі, астрафізікі, даследаванняў Зямлі.

Кіраўніцтва САА прыкладае высілкі да развіцця арбітальных абсерваторый і вялікіх наземных тэлескопаў, у вобласці ўжывання камп'ютараў да астрафізічных праблем і інтэграцыі лабараторных вымярэнняў, тэарэтычнай астрафізікі і назіранняў у вобласці электрамагнітнага спектра, што вельмі паспрыяла сучаснаму разуменню Сусвету.

САА кіруе рэнтгенаўскай абсерваторыяй Чандра з Кембрыджа. Сумесна з Арызонскім універсітэтам САА таксама кіруе абсерваторыяй MMT. САА належыць Абсерваторыя імя Уіпла.

Дырэктары абсерваторыі
----------------------

* 1890—1906 — Самуэль Пірпант Лэнглі
* 1906—1944 — Чарлз Грылі Абат
* 1944—1955 — Лоял Олдрыч (англ.: Loyal Blaine Aldrich)
* 1955—1973 — Фрэд Лоўрэнс Віпл
* 1973—1982 — Джордж Філд (англ.: George B. Field)
* 1983—2004 — Ірвін Шапіра
* 2004 — наш час — Чарлз Олкак (англ.: Charles R. Alcock)

Гл. таксама
-----------

* Зорны каталог САА

Зноскі
------

1. ↑  Кароткая гісторыя САА Архівавана 13 лютага 2012. (англ.)
2. ↑  SAO Directors: 1834 to Present (англ.).  Смітсаніянская астрафізічная абсерваторыя. Праверана 20 жніўня 2012.
3. ↑  Curriculum Vita — Charles Alcock (англ.) (PDF).  Гарвард-Смітсанаўскі цэнтр астрафізікі. Праверана 20 жніўня 2012.

Спасылкі
--------

* Сайт САА (англ.)
* Сайт Гарвардска-Смітсаніянскага цэнтра астрафізічных даследаванняў (англ.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ляхавічы (значэнні).

**Ляхавічы** (руск.: Ляховичи) — вёска ў Шумяцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Надзейкавіцкага сельскага паселішча.

Размешчана на заходніх схілах пагорыстых берагоў рэчкі Сожанкі[ru].

Прозвішчы жыхароў вёскі: Друкоўскія, Касценічы, Асмалоўскія, Судзілоўскія, таксама нейкі час жылі Харкевічы з Зімоніна.

Па ніжняй дарозе жыхары вёскі хадзілі ў касцёл Бабуліцкага маёнтка Свіршчэўскіх.

Гісторыя
--------

У часы Вялікага Княства Літоўскага вёска ўваходзіла ў склад Мсціслаўскага ваяводства.

### Пад уладай Расійскай імперыі

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Ляхавічы апынуліся ў складзе Расійскай імперыі.

Паводле афіцыйных звестак на 1866 год беларусы складалі 94,7% насельніцтва.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР, але 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.

Зноскі
------


| ⛭Населеныя пункты Надзейкавіцкага сельскага паселішча |
| --- |
| Цэнтр | Надзейкавічы |  |
| Вёскі | Бедня • Галееўка • Гасцінка • Дарожкаўка • Дружба • Дуброўка • Зімоніна • Караблёва • Каралішкі • Курганава • Ляхавічы • Пнева • Полахава • Сяргееўка • Ціхіль • Халмы • Яўкіна • Янаўка • Ячанне |
**Смі́лавіцкі раё́н** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924 — 1931 і 1935 — 1938 гадах. Цэнтр — Смілавічы.

Гісторыя
--------

Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Мінскай акругі БССР. Цэнтр — мястэчка Смілавічы. 20 жніўня 1924 года падзелены на 10 сельсаветаў: Абчацкі, Валевачскі, Голацкі, Драчкаўскі, Дукорскі, Карзуноўскі, Пярэжырскі, Пятровіцкі, Рудзенскі, Смілавіцкі. 24 верасня 1926 года ўтвораны Замастоцкі нацыянальны польскі сельсавет, Смілавіцкі сельсавет скасаваны. Пасля скасавання 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 18 студзеня 1931 года да раёна далучаны Кайкаўскі сельсавет скасаванага Самахвалавіцкага раёна. 8 ліпеня 1931 года раён скасаваны: Абчацкі, Голацкі, Дукорскі, Замастоцкі нацыянальны польскі, Карзуноўскі, Пярэжырскі, Рудзенскі сельсавет і мястэчка Смілавічы перададзены Пухавіцкаму раёну; Драчкаўскі і Пятровіцкі сельсаветы — Смалявіцкаму раёну; Валевачскі сельсавет — Чэрвеньскаму раёну; Кайкаўскі сельсавет уключаны ў гарадскую рысу горада Мінска.

6 ліпеня 1935 года Рудзенскі раён перайменаваны ў Смілавіцкі раён, у яго склад уваходзілі 12 сельсаветаў: Азярычынскі (Азярышчанскі), Голацкі, Дрычынскі, Дудзіцкі, Дукорскі, Карзуноўскі, Пярэжырскі, Рудзенскі, Сяргеевіцкі, Узлянскі, Цітвянскі, Шацкі. 11 лютага 1938 года Смілавіцкі раён зноў перайменаваны ў Рудзенскі раён.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А. И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
* Смілавіцкі раён // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 55. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

| ⛭Менская акруга |
| --- |
| Цэнтр | **Менск** |
| Раёны | Астрашыцка-Гарадоцкі · Бягомльскі (з 1927) · Бярэзінскі (з 1927) · Барысаўскі (з 1927) · Грэскі (з 1927) · Заслаўскі · Зембінскі (1927) · Капыльскі (з 1927) · Койданаўскі · Крупскі (1927) · Лагойскі · Плешчаніцкі (з 1927) · Пухавіцкі · Самахвалавіцкі · Смілавіцкі · Смалявіцкі · Уздзенскі · Халопеніцкі (з 1927) · Чэрвеньскі · Шацкі (1924—1927) |
Выкарыстанне агнямёта з борта катара ва В'етнамскай вайне
**Артылерыйскі катар** (АКА) — надводны карабель малога водазмяшчэння, асноўным узбраеннем якога з'яўляецца ствольная ці рэактыўная артылерыя (як правіла, адна-дзве 37—88-мм універсальнымі артылерыйскімі ўстаноўкамі і 12,7—14,5-мм кулямёты. Могуць несці мінамёты, РСЗА (напрыклад, 1400 «Грыф»), агнямёты («маніторы» ЗША перыяду В'етнамскай вайны).

АКА прызначаны для барацьбы з катарамі праціўніка, падтрымкі сухапутных войскаў і рашэння іншых задач. Адрозніваюць вартавыя (патрульныя) катары (СКА) і браніраваныя катары (БКА). Паводле прынцыпу руху бываюць: водазмяшчальныя, глісіруючыя, на падводных крылах, на паветранай падушцы. Паводле віду рухавіка падзяляюцца на маторныя і газатурбінныя.

Літаратура
----------

* «Энциклопедия современного оружия и боевой техники», Н. Л. Волковский, «Издательство Полигон», Санкт-Петербург, 1997г
* Ваенна-марскі слоўнік = Военно-морской словарь (руск.) / под. ред. адмирала флота В. Н. Чернавина. — М.: Воениздат, 1990. — 511 с. — ISBN 5-203-00174-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Артылерыйскі катар
**ДЮСШ-ДБК** — беларускі футбольны клуб з Гомеля. Заснаваны ў 2010 годзе. У 2016 годзе выступаў у Другой лізе чэмпіянату Беларусі.

Гісторыя
--------

Футбольная школа ДЮСШ ДБК была створана ў 2010 годзе. Выхаванцы школы выступалі ў розных юнацкіх спаборніцтвах. У 2015 некаторыя ігракі школы выступалі за «Рэчыцу-2014», а ў 2016 годзе, са з'яўленнем першых выпускнікоў, было вырашана заявіць каманду ў Другую лігу. Аснову каманды склалі выхаванцы школы 1997—1999 гадоў нараджэння, таксама склад быў умацаваны некалькімі больш вопытнымі ігракамі. Свой першы сезон каманда пачала не вельмі паспяхова, хутка апынуўшыся ў канцы табліцы, але ў другой палове чэмпіянату здолела атрымаць некалькі перамог, якія, аднак, не дазволілі ўзняцца вышэй за перадапошні радок.

У сакавіку 2017 годзе клуб пацвярдзіў свой удзел у Другой лізе 2017, аднак пазней замест ДЮСШ-ДБК у трэці дывізіён была заяўлена іншая каманда, сфармаваная на базе ДЮСШ-ДБК — «Спутнік» з Рэчыцы.

Статыстыка выступленняў
-----------------------

### Чэмпіянат і Кубак Беларусі

| Сезон | Ліга | М | Г | В | Н | П | Галы | Ачкі | Кубак | Заўвагі |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2016 | Другая (Д3) | **12** | 24 | 6 | 6 | 12 | 35–45 | **24** | 1/32 фінала |  |
|

Галоўныя трэнеры
----------------

* Канстанцін Чахаў (2016)

Зноскі
------

1. ↑  Островок между юношеским футболом и профессиональным.(недаступная спасылка)
2. ↑  ДЮСШ-ДСК на верхушке пирамиды Архівавана 6 жніўня 2016.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Профіль на сайце *teams.by* (руск.)
**Усурыйскі заліў** — унутраны заліў ля паўночнага берага заліва Пятра Вялікага Японскага мора. Даўжыня ў сярэднім 67 км, шырыня ля ўвахода каля 55 км, глыбіня да 51-69 м.

Узімку Усурыйскі заліў у паўночных берагоў часткова замярзае, ледзяны покрыў невялікі. На беразе заліва размешчаны гарады Уладзівасток і Вялікі Камень, пасёлкі Ямар, Шкотава і Пад’япольскае. На заходнім узбярэжжы заліва ёсць вялікая курортная зона з пансіянатамі, санаторыямі і дзіцячымі лагерамі. У бухце Шамора размешчаны самы папулярны і буйны пляж Уладзівастока.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Артыкль** — гэта службовая часціна некаторых моў свету, «вызначальнік, які паказвае спецыфіку значэння словаспалучэнняў з назоўнікамі». Можа з'яўляцца азначаным, неазначаным ці частковым. Можа мець катэгорыі роду і склону. У многіх мовах артыкль ставіцца перад словаспалучэннем з назоўнікам, але ў некаторых іншых, напрыклад у балгарскай ён ставіцца ў самім назоўніку ў форме суфікса. У розных мовах існуюць розныя правілы выкарыстання артыклей з назоўнікамі і іншымі часцінамі мовы. Напрыклад, правілы выкарыстання англійскага азначанага артыкля «the» з уласнымі імёнамі звычайна не супадаюць з правіламі выкарыстання азначанных артыклей «la» i «le» французскай мовы ў адпаведных сітуацыях (напрыклад, англійская фраза *the* Saturday азначае «*гэта* ці *тая* субота», а французская з такім жа артыклем *le* samedi перадае зусім іншы сэнс — «*кожную* суботу»).

Паколькі ў беларускай мове няма катэгорыі артыкляў, пры перакладзе на гэту мову артыклі звычайна апускаюць. Выключэнне складаюць пераклады ўстойлівых выразаў і сітуацыі, у якіх артыклі перадаюць важны сэнс (неазначаны — «адзін ці нейкі», азначаны — «гэты, той самы»).

Фраза «ich bin ein Berliner» у прамове Кенэдзі
----------------------------------------------

Асноўны артыкул: **Ich bin ein Berliner**
Лічыцца, што фраза «ich bin *ein* Berliner» (я берлінец, я жыхар Берліна), якую двойчы выкарыстоўваў прэзідэнт ЗША Дж. Кенэдзі ў сваёй прамове 26 чэрвеня 1963 г. ў Заходнім Берліне, з'яўляецца памылковым перакладам аналагічнай англійскай фразы з адпаведным нявызначаным артыклем «I am *a* Berliner». Слова *Berliner* з нявызначаным артыклем *ein* звычайна азначае від пірожнага. Але ёсць звесткі, што правілы нямецкай мовы дазваляюць перадаць з дапамогай *ein Berliner* сэнс блізкі да англійскага *a Berliner* — адзін з жыхароў Берліна ці грамадзянін гэтага горада. Немцы сустрэлі гэтую фразу апладысментамі, а не смехам, а гэта сведчыць, што яны добра разумелі сэнс і ніякай значнай нацягнутасці ў той фразе не было.

Гл. таксама
-----------

Артыклі англійскай мовы

Зноскі
------

1. ↑  WordWeb. Offline computer reference dictionary
2. ↑  JFK: 'I Am a Jelly Donut' ('Ich bin ein Berliner') From the Mailbag By David Emer, About.com Guide Архівавана 14 мая 2013.

| ⛭Часціны мовы |
| --- |
| 
Назоўнік •
Прыметнік •
Лічэбнік •
Займеннік •
Дзеяслоў
(дзеепрыметнік •
дзеепрыслоўе •
канверб) •
Прыслоўе •
Прэдыкатывы
(катэгорыя стану) •
Дапаможны дзеяслоў (звязка) •
Дэтэрмінатар
(артыкль •
указальны прыметнік •
прыналежны прыметнік) •
Прылог
(прыназоўнік •
паслялог •
circumposition) •
Злучнік •
Часціца •
Выклічнік
 |
**Базыль Белаказовіч** (2 студзеня 1932, Відава, Беластоцкае ваяводства — 21 лютага 2010, Варшава) — польскі літаратуразнавец, доктар філалогіі, прафесар.

Біяграфія
---------

Па паходжанню на палову беларус, а на палову — паляк. У 1956 годзе скончыў філалагічны факультэт Ленінградскага ўніверсітэта, а праз год там жа — гістарычны. Праз няпоўных дзесяць гадоў стаў ужо ганаровым доктарам таго ж універсітэта. Падставы для гэтага дала манаграфія «З гісторыі польска-рускіх літаратурных сувязяў XIX стагоддзя» (1971). А неўзабаве на яго ўсклалі грамадскія абавязкі віцэ-прэзідэнта Асацыяцыі выкладчыкаў рускай мовы і літаратуры ў Польшчы.

Істотныя карэктывы ў навуковыя планы ўнеслі каардынацыйныя паездкі ў Беларусь, удзел у мінскіх навуковых канферэнцыях і кангрэсах, знаёмствы з Вячаславам Рагойшам, Алегам Лойкам і іншымі беларускімі ўніверсітэцкімі прафесарамі. У выніку гэтага з’явілася смелая манаграфія «Мар’ян Здзяхоўскі і Леў Талстой» (1995), дзе ўладальнік Ракава выступае як роўны расійскаму класіку. Пісаў артыкулы пра беларускую літаратуру XIX стагоддзя, пра творчыя сувязі беларускіх і польскіх пісьменнікаў. Зрэшты, там, дзе не ставала такіх сувязей, ён іх арганізоўваў сам.

Даследаваў беларускую літаратуру XIX стагоддзя, творчасць польска-беларускіх пісьменнікаў, беларускія тэмы і матывы ў польскай літаратуры і польскія ў беларускай.

Памёр у Варшаве, пахаваны на праваслаўных могілках.

Зноскі
------

1. ↑

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12214042w · CiNii: DA01917622 · GND: 170316327 · ISNI: 0000 0000 2485 4968 · LCCN: n85182518 · NKC: mub2013762159 · NSK: 000193512 · NTA: 144029502 · NUKAT: n95002634 · SUDOC: 030797586 · VIAF: 39784819 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фрынберг.

**А́ртурс Фры́нбэргс** (лат.: Artūrs Frinbergs; 25 лютага 1916, Юрмала, Рыжскі павет, Ліфляндская губерня, Расійская імперыя — 5 верасня 1984, Рыга, Латвійская ССР, СССР) — латышскі камерны спявак (драматычны тэнар), оперны спявак

, педагог, акцёр

. Народны артыст СССР (1962). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1950). У 1946—1974 гадах саліст Тэатра оперы і балета Латвіі.

Творчасць
---------

Валодаў яркімі вакальнымі і акцёрскімі данымі. Сярод партый: Грышка Куцярма («Паданне пра нябачны горад Кіцеж…» М. Рымскага-Корсакава), Самазванец («Барыс Гадуноў» М. Мусаргскага), Атэла («Атэла» Дж. Вердзі), Лаэнгрын, Тангейзер (аднайменнай оперы Р. Вагнера).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 119300222 · ISNI: 0000 0000 3212 4201 · LCCN: n94099450 · VIAF: 74660118 |
**Віцебск-2** — другая каманда беларускага футбольнага клуба «Віцебск».

Гісторыя
--------

У савецкія часы каманда мела назву КІМ-д (асноўны клуб менаваўся КІМ) і гуляла ў Чэмпіянаце БССР. 
У 1992 каманда пад назвай КІМ-2 трапіла ў новаствораную Другую лігу чэмпіянату Беларусі (а КІМ — у Першую).
У 1995 другая каманда атрымала назву «Кімавец», а ў 1996 была знята з чэмпіянату ў Другой лізе.

У 2000 быў створаны адмысловы турнір дублюючых каманд, дзе і гулялі віцебскія рэзервісты. Але, пасля вылету «Віцебска» з Вышэйшай лігі ў 2012 была адноўлена другая каманда, якая заявілася ў Другую лігу пад назвай «Віцебск-2».

У сезонах 2012 і 2013 «Віцебск-2» займаў апошняе месца ў Другой лізе. У 2014 каманда трапіла ў групу А і доўгі час вяла барацьбу за месца ў першай чацвёрцы, якое давала пуцёўку ў фінальны раўнд. У выніку «Віцебск-2» заняў пятае месца ў групе, і пасля перамогі ў стыкавых матчах атрымаў дзявятае выніковае месца ў лізе.

Па выніках сезону 2014 асноўная каманда «Віцебска» атрымала месца ў Вышэйшай лізе пасля трохгадовага перапынку. Паколькі рэзервісты зноў атрымалі магчымасць выступаць у турніры дублёраў, то каманда «Віцебск-2» перастала ўдзельчаць у Другой лізе.

Папярэднія назвы
----------------

* да 1991: КІМ-д
* 1992—1994: КІМ-2
* 1995—1996: «Кімавец»
* 2012—2013: «Віцебск-2»
* 2014: «МЗВВ-Віцебск-2» (**М**оладзевая **з**борная **В**іцебскай **в**обласці)

Дасягненні
----------

* Лепшае дасягненне ў Першай лізе (да 1998 — Другая ліга) — 10 месца (1993/94)

Статыстыка выступленняў
-----------------------

### Чэмпіянат і Кубак Беларусі

| Сезон | Ліга | М | Г | В | Н | П | Галы | Ачкі | Кубак | Заўвагі |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1992 | Другая (Д2) | **13** | 15 | 3 | 5 | 7 | 12–22 | **11** | 1/16 фінала |  |
| 1992–93 | Другая (Д2) | **14** | 30 | 6 | 7 | 17 | 29–44 | **19** |  |  |
| 1993–94 | Другая (Д2) | **10** | 28 | 7 | 9 | 12 | 26–40 | **23** |  |  |
| 1994–95 | Другая (Д2) | **13** | 30 | 9 | 5 | 16 | 30–46 | **23** |  |  |
| 1995 | Другая (Д2) | **14** | 14 | 2 | 3 | 9 | 9–28 | **9** | 1/16 фінала |  |
| 1996 | Другая (Д2) | Знята з турніру і спыніла існаванне |  |
|  |
| 2012 | Другая (Д3) | **19** | 36 | 2 | 4 | 30 | 24–99 | **10** |  |  |
| 2013 | Другая (Д3) | **13** | 24 | 2 | 5 | 17 | 22–65 | **11** |  |  |
| 2014 | Другая - А (Д3) | **5** | 22 | 9 | 5 | 8 | 28–23 | **32** |  |  |
| Матчы за 9 месца1 | **9** | 2 | 1 | 0 | 1 | 6–2 | **3** |  |
|

* **1** Стыкавыя матчы супраць клуба «Нёман» (Масты), які заняў 5 месца ў групе Б (0:1, 6:1).

Галоўныя трэнеры
----------------

* Пётр Дарашкевіч (1992 — 1996)
* Валерый Новікаў (2012 — 2013)
* Арцём Косак (2014, да жніўня)
* Юрый Канаплёў (жнівень — снежань 2014)

Спасылкі
--------

* Профіль на сайце weltfussballarchiv.com (англ.)
* Профіль на сайце *teams.by* (руск.)
* Профіль на сайце goals.by (руск.)
**Базыльянскія школы** — навучальныя ўстановы ў XVII—першай палове XIX ст. якія ствараліся, утрымліваліся і кіраваліся манаскім ордэнам базыльянаў. Дзейнічалі на Беларусі, Украіне, у Літве, Латвіі і Польшчы. Папа Павел V 2 снежня 1615 зацвердзіў Базыльянскія школы і дазволіў весці ў іх навучанне свецкай моладзі. На Беларусі першыя школы ўзніклі да 1637 г. у Мінску, Навагрудку, мястэчку Баруны, Жыровічы, Чарэя і інш.

У Базыльянскіх школах вучылася моладзь розных веравызнанняў. Настаўнікаў для школ рыхтавалі ў езуіцкіх калегіумах, Віленскай акадэміі (універсітэце), замежных універсітэтах. Выкладаліся: грэчаская, лацінская, царкоўнаславянская, польская, руская, нямецкая, французская мовы, метафізіка, рыторыка, логіка, паэтыка, права, асновы хрысціянскага веравучэння і абраднасці, гісторыя агульная і Рэчы Паспалітай, з XIX ст. — гісторыя Расійскай імперыі  (руск.) (бел. фізічная і палітычная геаграфія, арыфметыка, алгебра, геаметрыя, фізіка, астраномія, заалогія. У 1820—1830-я г. базыльянскія школы зачынены ўрадам Расійскай імперыі або пераўтвораны ў семінарыі і духоўныя праваслаўныя школы.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн. 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8
* *Самусік А.Ф.* Базыльянскі ордэн у сістэме асветы Беларусі (XVIІ – першая трэць ХІХ ст.) // Хрысціянства ў гістарычным лёсе беларускага народа : зб. нав. арт. удзельнікаў міжн. нав.-тэар. канф. Гродна, 20 крас. 2007 г. / Мін. Ад. РБ, Гр. дзярж. ун-т, Ін-т гіст. НАН Беларусі ; рэдкал. : С.В. Марозава [і інш.]. Гродна, 2008. С. 204-208.
* *Самусік А.Ф.* Вучэбна-метадычныя выданні Віленскай базыльянскай друкарні ў 1760-х – пачатку 1770-х гг. // Матэрыялы ХІV міжнародных кнігазнаўчых чытанняў, прымеркаваных да 400-годдзя першага "Буквара", Мінск, 26-27 красавіка 2018 г. : / Нац. б-ка Беларусі ; склад. : Т.А. Сапега [і інш.]. Мінск, 2018. С. 41-45.
* *Самусік А.Ф.* Роля Замойскага сабору 1720 г. у развіцці ўніяцкай адукацыі на тэрыторыі Беларусі // Религия и общество – 14. Могилев: МГУ им. А.А. Кулешова, 2020. С. 254-257.
* *Самусік А.Ф.* Уніяцкая адукацыя ў Беларусі паводле "Гашчанскіх канстытуцый" 1766 г. // Весці Беларускага дзяржаўнага педагагічнага унiверсiтэта. Серыя 2. 2020. № 2. С. 35-38.
**Артурас Дубоніс** (літ.: Artūras Dubonis; нар. 23 ліпеня 1962) — літоўскі гісторык і метрыкант; доктар гуманітарных навук.

Працуе ў Інстытуце гісторыі Літвы. Кірункі навуковай дзейнасці — гісторыя Літвы і літоўскага грамадства 13 — 1-й пал. 16 ст. даследаванне і выданне крыніцаў гэтага перыяду. Апублікаваў Кнігі Метрыкі ВКЛ № 11, 15 (Vilnius, 1997, 2002). Аўтар манаграфіі «Lietuvos didžiojo kunigaikščio leičiai: iš Lietuvos ankstyvujų valstybinių struktūrų praeities» (*«„Лейці" вялікага князя літоўскага: з гісторыі ранніх дзяржаўных структур літоўскага грамадства»*; Вільнюс, 1998).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Звесткі пра аўтараў // METRICIANA: Даследаванні і матэрыялы Метрыкі Вялікага Княства Літоўскага. Том ІІ. — Мінск: Athenaeum — Аддзел спецыяльных гістарычных навук ІГ НАНБ, 2003. — 260 с. (Athenæum VIIІ)
**Ба́зілдан** (англ.: Basildon) — найбуйнейшы горад у графстве Эсекс, што на ўсходзе Англіі, Вялікабрытанія. Горад знаходзіцца ў 25 кіламетрах на ўсход ад Лондана. Вакол Базілдана знаходзяцца мястэчкі-вёскі: на поўначы Белэрыкей, на паўночным усходзе — Уікфарт, на ўсходзе — Саўт-Бенфліт.

Быў створаны ў 1948 годзе на аснове злучэння некалькіх вёсак: Пітсі, Лэйндан, Базілдан і Венч. Назву новы горад атрымаў ад вёскі Базілдан, якая была ў сярэдзіне будучага горада.

Маці і дзіця — скульптура ў месце.
Базілдан мае сваю гарадскую ўправу. Большасць жыхароў горада працуе ў Лондане, якія едуць туды 36-58 хвілін. У месц для гэтага існуе тры прыпынкі грамадскага транспарту.

Паходжанне горада
-----------------

Упершыню Базілдан згадваецца ў 1086 годзе. Ён узгаданы ў кнізе Страшэннага суда. Назва горада паходзіць ад імя *Бертал* і ад старажытнасаксонскага слова *dun*, што перакладаецца як гара ці холм. У розных крыніцах назва горада Базілдан мае розныя варыянты згадвання: Берлездан, Белездан, Белаздуна.

У 1859 годзе пабудаваная чыгунка для злучэння вёсак Пітсі і Лэйндан. Прамысловасці доўгі час не было, асноўнай крыніцай даходу насельніцтва была вяскова гаспадарка: земляробства і жывёлагадоўля.

Вядомыя будынкі
---------------

Царкоўны сад, які знаходзіцца каля царквы імя святога Марціна ў цэнтры горада.
Званіца царквы імя святога Марціна.
Найвядомейшай пабудовай горада Безілдан з'яўляецца царква імя святога Марціна. Царква была асвечана архібіскупам у 1962 годзе. Званіца была пабудавана ў 1999 годзе. Таксама ў месце ёсць шмат сучасных будынкаў прадпрыемстваў, банкаў.

Радыё і тэлебачанне
-------------------

Базілдан мае сваю радыёстанцыю, якая вяшчае таксама на бліжэйшыя мясціны. Базілдан можа лавіць тэлебачанне з Лондана.

Вядомыя асобы
-------------

* Depeche Mode — гурт, створаны ў горадзе ў 1980 годзе
	+ Марцін Гор — удзельнік гурта
	+ Эндру Флэтчэр — удзельнік гурта
	+ Дэвід Гэхан — удзельнік гурта
	+ Вінс Кларк — удзельнік гурта

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Базілдан

1. ↑
**Роберт дэ Нола**, таксама вядомы пад псеўданімам **Местрэ Роберта**, — каталонскі кухар, які з'яўляецца аўтарам першай друкаванай кнігі рэцэптаў на каталонскай мове, *Llibre del Coch* (па-каталонску Кніга кухара). Ён служыў у якасці кухара караля Неапалю Фердынанда I.

Llibre del Coch
---------------

Нола апублікаваныя Llibre del Coch пад псеўданімам Местрэ Роберта ў Барселоне ў 1520 годзе. Гэта быў першая апублікаваная павараная кніга на каталонскай мове. Ён таксама быў пераведзены на кастыльскую і іспанскую і першае такое выданне быў апублікаванае ў Таледа ў 1525 годзе. Некаторыя часткі кнігі заснаваныя на *Llibre de Sent Soví*, знакамітай сярэднявечнай паваранай кніге. Яна змяшчае рэцэпты і кулінарныя традыцыі 14-га стагоддзя.

Зноскі
------

1. ↑  Andrews, Colman (14 December 2012). *Country Cooking of Italy*. Chronicle Books. p. 190. ISBN 978-1-4521-2392-9.. Retrieved on 16 March 2014.
2. ↑  Page, Jutta-Annette (2004). *Beyond Venice: Glass in Venetian Style, 1500-1750*. Hudson Hills. p. 88. ISBN 978-0-87290-157-5.. Retrieved on 16 March 2014.
3. ↑  Davidson, Alan (1 January 1981). *National & Regional Styles of Cookery: Proceedings : Oxford Symposium 1981*. Oxford Symposium. p. 177. ISBN 978-0-907325-07-9.. Retrieved on 16 March 2014.
**Павел Маркелавіч Куманёў** (1917—1943) — лейтэнант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Павел Куманёў нарадзіўся 17 лютага 1917 года ў сяле Андрэеўка (цяпер — Бальшэігнатаўскі раён Мардовіі). Скончыў няпоўную сярэднюю школу. У 1939 годзе Куманёў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. Удзельнічаў у баях савецка-фінскай вайны. З верасня 1941 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. У 1943 годзе ён скончыў Маскоўскае пяхотнае вучылішча.

Да верасня 1943 года гвардыі лейтэнант Павел Куманёў камандаваў стралковым узводам 237-га гвардзейскага стралковага палка 76-й гвардзейскай стралковай дывізіі 61-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро. 27 верасня 1943 года ўзвод Куманева пераправіўся праз Днепр у раёне сяла Мысы Рыпкінскага раёна Чарнігаўскай вобласці Украінскай ССР і прыняў актыўны ўдзел у баях за захоп і ўтрыманне плацдарма на яго заходнім беразе, што садзейнічала паспяховай пераправе асноўных сіл палка. 29 лістапада 1943 года Куманёў асабіста знішчыў варожы кулямётны разлік і адкрыў па ворагу агонь з захопленага кулямёта, знішчыўшы 28 салдат і афіцэраў, але і сам загінуў. Пахаваны ў вёсцы Аляксандраўка Калінкавіцкага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі лейтэнант Павел Куманёў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама пасмяротна быў узнагароджаны ордэнам Леніна.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Куманёв Павел Маркелович (руск.).  AZ Library. Праверана 14 лістапада 2013.(руск.)
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Геройская быль. — Мордкиз: Саранск, 1985.
* Днепр — река героев. — Киев, 1983.
* Навечно в сердце народном. — 3-е изд. доп. и испр. — Минск, 1984.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Марышчук.
**Людміла Уладзіміраўна Марышчук** (нар. 19.01.1954, г. Ленінград, РСФСР) — псіхолаг, спецыяліст у галіне педагагічнай псіхалогіі, паэт
. Доктар псіхалагічных навук (1999, Расія; 2000, Беларусь), кандыдат педагагічных навук (1992), прафесар (2003).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям'і псіхолага Уладзіміра Марышчука.

Скончыла Ленінградскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. І. Герцэна (спецыяльнасць «Замежныя мовы», кваліфікацыя «Настаўнік іспанскай і англійскай мовы», 1982), Нацыянальны інстытут адукацыі (Мінск; дактарантура, 1999).

Працавала ў Ленінградскім дзяржаўным педагагічным інстытуце імя А. І. Герцэна (з 1984), Нацыяльным інстытуце адукацыі (з 1995), Беларускім дзяржаўным універсітэце фізічнай культуры (з 2000), Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя М. Танка (з 2004), філіяле Расійскага дзяржаўнага сацыяльнага ўніверсітэта ў г. Мінску (з 2009, кафедра тэорыі права, кіравання і псіхалогіі, прафесар).

Сям'я
-----

* муж Валерый Дзмітрыевіч Акельеў (нар. 1939), доктар тэхнічных навук, дацэнт

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя інтарэсы: псіхалогія (агульная, развіцця, педагагічная, спорту); здольнасці; прафесійна-значныя якасці.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Марышчук, Людміла Уладзіміраўна (доктар псіхалагічных навук; кандыдат педагагічных навук; нар. 1954)
2. ↑  Акельеў, Валерый Дзмітрыевіч (доктар тэхнічных навук ; будаўніцтва ; нар. 1939)

Літаратура
----------

* Марищук Людмила Владимировна // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 647.
* Марищук Людмила Владимировна // Психологи Республики Беларусь: путь к диалогу : справочник. — Минск, 2008. — С. 39—40.

```
   История психологии в Беларуси : учебное пособие / Л. А. Кандыбович. — Минск, 2008. — 294, [2] с. — Информация о Марищук Л. В.: с. 149, 211—212, 221.
```

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar490525 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Воранава (значэнні).
**Людміла Пятроўна Воранава** (нар. 29 ліпеня 1944, г. Рубцоўск, Расія — 8 красавіка 1997) — беларускі графік.

Біяграфія
---------

Скончыла мастацка-графічны факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута ў 1967 годзе.

Член Беларускага саюза мастакоў ‎з 1975 года.

Творчасць
---------

Працуе ў галіне акварэлі і пастэлі. Створаны ёю фантастычна-казачны свет вобразаў навеяны літаратурнымі творамі або ўласнымі ўяўленнямі; мнагамернасць вобразнасці набліжае творы да традыцый сімвалізму. Сярод твораў: «Над возерам» (1967), «Марс. Зямляне» (1969), «Стары Віцебск» (1981), «Сінія кветкі» (1990), «Нацюрморт са званочкамі» (1991), «Кветкі і кераміка» (1992), «Кентаўр», «Флора» (абодва 1994), «Іншыя светы» (1995); серыі «Восень» (1975), «Фантастыка» (1977), «Крылатыя» (1993), «Багі — прывіды цемры» (1996) і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *М. Л. Цыбульскі.* Воранава Людміла Пятроўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

Спасылкі
--------

* Людміла Пятроўна Воранава на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 130554 |
**Роберт Першынг Уодлаў** (англ.: Robert Pershing Wadlow, 22 лютага 1918, Олтан, штат Ілінойс — 15 ліпеня 1940, Манісці, штат Мічыган) — згодна з Кнігай рэкордаў Гінеса, самы высокі чалавек у сусветнай гісторыі, пра рост якога маюцца несумнеўныя звесткі. Пакутаваў ад пухліны гіпофізу і акрамегаліяй, Уодлаў рос ўсё сваё кароткае жыццё. Калі ён памёр, яго рост быў 272 см, а маса — 199 кг. Такім чынам яго рост быў на 26 сантыметраў большы за рост самага высокага цяпер які жыве чалавека Султана Касена з Турцыі (246 см згодна з Кнігай рэкордаў Гінеса).

Бацькі Уодлаў былі звычайнага росту (бацька быў ростам 180 см і важыў 77 кг); у яго (першынца) было двое малодшых братоў і дзве сястры, нармальнага росту. Пры гэтым юнак-волат вучыўся ў школе, скончыў яе ў 18 гадоў і паступіў ва ўніверсітэт вывучаць права. У гэтым жа годзе ён аб’ездзіў увесь ЗША з цыркам, а з 1938 пастаянна ўдзельнічаў у розных турах, публічна выступаў, усюды выклікаючы вялікую ўвагу натоўпу. Яго называлі «добрым волатам».

У дзень, калі яму споўніўся 21 год, Уодлаў меў рост 2,63 м і важыў 223 кг, а даўжыня яго дплоні ад запясця да кончыка сярэдняга пальца была 32,4 см.

З часам здароўе Уодлаў пагаршалася: з-за хуткага росту ў яго была абмежаваная адчувальнасць ног, яму патрабавалі мыліцы. 27 чэрвеня 1940 года яго рост вымералі ў апошні раз у Сент-Луісе: рост волата быў 2,72 м. 4 ліпеня 1940 года, падчас выступу з нагоды дня незалежнасці ў Манісці, штат Мічыган, мыліца нацёр нагу Роберта, што выклікала інфекцыю і хутка развіўся сепсіс. Урачы спрабавалі выратаваць жыццё знакамітага амерыканца пры дапамозе пералівання крыві і аперацыі, аднак 15 ліпеня самы высокі чалавек у свеце памёр у сне.

На пахаванні Уодлаў прысутнічала 40.000 амерыканцаў: труна яго важыла паўтоны, і яе неслі 12 чалавек. Магілу Уодлаў старанна забетанавалі па просьбе яго сям’і, якая асцерагалася, што парэшткі Роберта выкрадуць. На яго магіле напісана толькі: «Супакой» (At Rest); яго помнік ўдвая вышэйшы за стандартны на могілках.

Зноскі
------

1. 1 2  Robert Wadlow // GeneaStar<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98769076'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3100478'></a>
2. ↑
3. ↑  Find a Grave — 1996.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Notable Names Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 4628 2681 · LCCN: no2007088743 · VIAF: 36701185 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Красіева.
**Людміла Міхайлаўна Красіева** (нар. 28 чэрвеня 1949; г. Калуга, РСФСР)  — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1969 годзе Калужскі камунальна-будаўнічы тэхнікум, у 1974 годзе — БПІ. Архітэктар, старэйшы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў у ДП «Мінскпраект».

Член Саюза архітэктараў Беларусі з 1987 года.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскіх калектывах): Вілейска-Мінская водная сістэма (1974—1976), парк па вул. Жудро — вул. Матусевіча (1978), па вул. Енісейскай (1979), Ангарскай (1980), Захад 4, 5 (1979—1980), Вяснянка (1983—1987), кв. Солтыса-Ваўпшасава (1987), Уручча 4, 5, 6 (1986—1990), г.п. Хмелеўка (1992), Сухарава 2, 4, 5 (1997—2005).

Узнагароды
----------

Лаўрэат прэміі Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь імя У. А. Караля (2000).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Красиева Людмила Михайловна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
**Арапе́ш** (саманазва: *Arapesh*, літаральна "чалавек") — група папуаскіх моў сям'і Тарычэлі. Агульная колькасць носьбітаў (2015 г.) - 31 600 чал.

На мовах арапеш размаўляюць папуаскія народы арапеш, што жывуць уздоўж ракі Сепік і мора Бісмарка на поўначы дзяржавы Папуа — Новая Гвінея. Вылучаецца некалькі асноўных груп моў — *абу*, *урыта* і *каву*. На *каву* размаўляюць горныя арапеш. З-за ізаляванасці іх мова падзяляецца на некалькі дыялектаў, якія некаторыя лінгвісты прапануюць лічыць асобнымі мовамі.

Зноскі
------

1. ↑  Arapesh, Abu' in Papua New Guinea
2. ↑  Bumbita Arapesh, Urita in Papua New Guinea
3. ↑  Mountain Arapesh, Kavu in Papua New Guinea

Спасылкі
--------

* The Arapesh Grammar and Digital Language Archive
**Артур (Арташэс) Сцяпанавіч Месчан**  (арм.: Արթուր Մեսչյան, 3 сакавіка 1949, Ерэван, Арменія) — армянскі архітэктар, музыкант, кампазітар, рок-музыкант, паэт, спявак, мастак. Заснавальнік і лідар групы «Аракялнер» («Апосталы») (1968—1979; выконвала свае песні). Узнагароджаны Ордэнам Святога Месропа Маштоца ў 2011 годзе. У 2018 годзе прызначаны галоўным архітэктарам Ерэвана.

Біяграфія
---------

Артур Месчан нарадзіўся 3 сакавіка 1949 года ў горадзе Ерэван (Арменія), у доме на вуліцы Гукасяна (у наш час Парпецы). Асноўным захапленнем хлопчыка было маляванне і музыка. У школьныя гады захапляўся таксама фехтаваннем і мадэляваннем караблёў. З сямі гадоў Месчан навучаўся музыцы — гульні на скрыпцы і фартэпіяна ў музычнай школе імя А. А. Спендыярава ў Ерэване, спяваў у дзіцячым хоры хлопчыкаў Армянскага акадэмічнага тэатра оперы і балета ім. А. Спендыярава. Надалей Артур Месчан самастойна навучыўся гульні на гітары. Яшчэ ў школьныя гады Месчан пачаў складаць музыку. З дзяцінства ён спяваў армянскія і рускія песні, надалей у юнацкасці яшчэ і італьянскія, англійскія, французскія, польскія і венгерскія. У 1973 годзе Артур Месчан цягам года спяваў у хоры Кафедральнага сабора Першапасаднага Святога Эчміядзіна, што адбілася на яго творчасці.

Зноскі
------

1. ↑  Артур Месчян назначен главным архитектором Еревана **(нявызн.)**.  newsarmenia.am. Праверана 21 кастрычніка 2018.

Спасылкі
--------

* Официальный сайт Артура Месчяна
* Страница сообщества в Facebook о Артуре Месчяне
* Видео записи Артура Месчяна пользователя Arthur Meschian на YouTube
* Видео записей Артура Месчяна на YouTube
* Интернет-конференция с Артуром Месчяном
* Рок в Армении и армяне в роке
* 

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рэквіем.
**Рэ́квіем** (ад першага слова лацінскага тэксту «Requiem æternam dona eis, Domine» — «Спакой вечны даруй ім, Божа») — жалобная памінальная меса, прысвечаная памяці памерлых. Ад урачыстай каталіцкай месы адрозніваецца тым, што замест частак «Глорыя» і «Крэда» ўводзяцца «Рэквіем», «Дыез ірэ», «Туба мірум», «Лакрымоза» і інш.

Першапачаткова інтанацыйнай асновай рэквіема служылі мелодыі грыгарыянскага харала. У XVII—XVIII стст. рэквіем ператварыўся ў буйную цыклічную кампазіцыю для салістаў, хору і аркестра, дзе поліфанічны склад спалучаўся з гамафонна-гарманічным. Лепшыя ўзоры рэквіемаў набылі пазакультавы, канцэртны характар. Сусветную вядомасць набыў Рэквіем В. А. Моцарта (1791; скончаны Ф. К. Зюсмайрам).

Сярод аўтараў найбольш выдатных рэквіемаў XIX ст. Г. Берліёз, Дж. Вердзі, І. Брамс; у XX ст. — П. Хіндэміт, Ф. Дэліус, Б. Брытэн. Рэквіем стаў, з аднаго боку, галіной неакласіцызму (І. Стравінскі, А. Шнітке), а з другога — аб’ектам эксперыментаў у навейшых музычных плынях (Дз. Лігеці).

У беларускай музыцы рысы рэквіема маюць паэма-рэквіем «Хатынскія званы» Ю. Семянякі, рэквіем-балада А. Мдывані, рэквіем «Помніце» Л. Шлег і інш.

Літаратура
----------

* Рэквіем // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рэквіем (музыка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 124787969 · LCCN: sh85112983 |
**Артура Бонфанці** (24 мая 1905, Бергама —1978) — італьянскі мастак.

Правучыўшыся ў мастацкай школе Андрэа Фантоні ў Бергама з 1924 года, Бонфанці пераехаў у Мілан у 1926 годзе і займаўся графічным мастацтвам і дэкорамі інтэр’еру. У 1930-я гады ён завязаў адносіны з групай мастакоў-абстракцыяністаў. На яго паўплывала метафізічнае мастацтва Карла Кара. Вярнуўся ў Бергама падчас Другой сусветнай вайны, у пасляваенны час здзейсніў паездкі ў Парыж, Цюрых і Мюнхен. У 1947 годзе пачаў ствараць абстрактныя карціны, імкнучыся да геаметрычнага спрашчэння форм. У адрозненне ад многіх мастакоў таго перыяду, ён не далучыўся да пэўнага мастацкага руху. У 1954 годзе ён атрымаў узнагароду на Канскім кінафестывалі за фільм La chiave di Calandrino. Падчас 34-й Венецыянскай біенале ў 1968 годзе павільён Італіі вылучыў памяшканне выключна для яго твораў.

Зноскі
------

1. 1 2   Праверана 22 жніўня 2017.
2. 1 2  Arturo Bonfanti<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑   Праверана 30 чэрвеня 2022.
**Людміла Мікалаеўна Зензіна** (20 чэрвеня 1937, г. Краснаярск, РСФСР) — беларускі архітэктар. Жонка архітэктара Альберта Канстанцінавіча Зензін.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1963 годзе Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут імя В. У. Куйбышава (выкладчыкі Віталь Сямёнавіч Масленікаў  (руск.) (бел. Яўген Андрэевіч Ашчэпкаў[ru], А. Кузьмін). Член Саюза архітэктараў СССР з 1970 года.

У 1964—1970 гадах архітэктар, старэйшы архітэктар, кіраўнік групы, галоўны архітэктар аддзела Іркуцкага Прамбудпраекта (з 1969 інстытут ператвораны ў Іркуцкае аддзяленне «Дзяржхімпраект»); у 1971—1982 гадах кіраўнік групы, начальнік сектара прамэстэтыкі Праектна-тэхналагічнага інстытута «Белмясцпрампраект»; у 1982-94 гадах мастак Мінскага мастацка-вытворчага аб’яднання.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1970 года. Пражывала ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: Дом быту ў Іркуцку (1968); інтэр’еры рэстарана «Алмаз» у Іркуцку (1967); адміністрацыйна-бытавы корпус Полацкага НПЗ (1966, у сааўтарстве з А. Зензіным, Л. Гаплеўскай); адміністрацыйны будынак інстытута «Дзіпрагазпалівапрам» у Ангарску (1966); інтэр’еры прамысловых, адміністрацыйных і бытавых памяшканняў, добраўпарадкаванне тэрыторый на прадпрыемствах Усходняй Сібіры (у аўтарскім калектыве Э. Бакшын, Т. Ражкова, А. Барадзін): Брацкі алюмініевы завод (БрАЗ)[ru] (1970), Вогнетрывалы завод (1967), завод «Іркуцккабель» (1968), Новасібірскі электролізны завод (НовЭЗ) (1970); інтэр’еры прамысловых, бытавых і адміністрацыйных памяшканняў на прадпрыемствах Беларусі (у аўтарскім калектыве Д. Бабкін, Н. Баратава, А. Мароз): падшыпнікавы і маторны завод (1976) у Мінску, Фабрыка піяніна г. Барысаве (1975), Завод сантэхабсталявання ў Гомелі (1974); інтэр’еры (у аўтарскім калектыве Н. Бархатава, А. Мароз) адміністрацыйнага будынка Міністэрства ўнутраных спраў у Мінску (1980), Міністэрства будматэрыялаў (1980).

Ва ўсесаюзным конкурсе (1977—1978, у сааўтарстве Н. Бархатавай) па тэхнічнай эстэтыцы прысвоена 2-е месца за распрацоўку дызайну мэблі для бытавых і адміністрацыйных памяшканняў вытворчых будынкаў.

Займаецца жывапісам (алей, акварэль).

Літаратура
----------

* Зензина Людмила Николаевна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Зензина Людмила Николаевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Людміла Уладзіміраўна Нікалайчык** (нар. 2 кастрычніка 1960, в. Моўчадзь Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці) — беларускі медык, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыла Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут па спецыяльнасці «педыятрыя».

Працавала ўрачом-інтэрнам па педыятрыі Брэсцкай абласной дзіцячай бальніцы, участковым урачом-педыятрам дзіцячай кансультацыі, участковым урачом-педыятрам установы аховы здароўя «Драгічынская цэнтральная раённая бальніца».

Загадчык педыятрычнага аддзялення паліклінікі ўстановы аховы здароўя «Драгічынская цэнтральная раённая бальніца».

Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана юбілейнымі медалямі «70 год вызвалення Рэспублiкi Беларусь ад нямецка-фашысцкiх захопнiкаў», «70 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, ганаровымі граматамі Драгічынскага райвыканкама і Драгічынскага раённага Савета дэпутатаў.

Зноскі
------

1. ↑  Нікалайчык Людміла Ўладзіміраўна
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ — Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь пятага склікання Архівавана 20 кастрычніка 2021.
**Еўрарэгіён** — арганізацыйная юрыдычна замацаваная форма трансгранічнага рэгіянальнага супрацоўніцтва паміж тэрытарыяльнымі арганізацыямі і/або органамі дзяржаўнай улады прыгранічных рэгіёнаў некалькіх дзяржаў з агульнай мяжой. Стварэнне еўрарэгіёну з'яўляецца сродкам актывізацыі трансгранічнага дыялогу дзяржаў-суседзяў, формай пошуку эфектыўных шляхоў супрацоўніцтва самакіравальных адзінак па розныя бакі межаў.

Першы еўрарэгіён «Гронаў» быў створаны ў 1958 годзе на нямецка-нідэрландскай мяжы.

Прававыя асновы развіцця еўрарэгіёнаў вызначаны ў Еўрапейскай рамачнай канвенцыі аб прыгранічным супрацоўніцтве тэрытарыяльных утварэнняў і іх органаў кіравання (Мадрыд, 1980). Трансгранічнае супрацоўніцтва рэгулюецца таксама Еўрапейскай хартыяй мясцовага самакіравання 1985.

У агульнаеўрапейскай сістэме прыярытэтаў еўрарэгіён разглядаецца як інструмент інтэграцыі дзяржаў праз інтэграцыю рэгіёнаў. Іх дзейнасць накіравана на паскарэнне сацыяльна-эканамічнага развіцця рэгіёнаў і фарміравання іх экспартнай спецыялізацыі, інфраструктурную падрыхтоўку для паглыблення супрацоўніцтва з  Еўрапейскім Саюзам, развіццё сістэмы міжрэгіянальных сувязяў у сферы турызму, рэкрэацыі, аховы навакольнага прыроднага асяроддзя. Еўрарэгіёны даюць магчымасць вырашаць праблемы нацыянальных меншасцяў, могуць быць сродкам вырашэння тэрытарыяльных прэтэнзій. Да трансгранічнага супрацоўніцтва прыцягнута больш за 30 дзяржаў, якія ўтварылі больш за 70 еўрарэгіёнаў.

Беларусь ўдзельнічае ў стварэнні еўрарэгіёнаў з 1995 года. У 1995 годзе быў створаны еўрарэгіён «Буг», у склад якога ўваходзяць Брэсцкая вобласць Беларусі, часткі тэрыторыі Польшчы і Ўкраіны.

Спасылкі
--------

* Еўрарэгіёны Беларусі Архівавана 1 жніўня 2015.

| ⛭Еўрарэгіёны на тэрыторыі Беларусі |
| --- |
| Азёрны край ·  Белавежская пушча ·  Буг ·  Дняпро ·  Нёман |
**Старэ́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Слуцкага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр сельсавета — вёска Старэва.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Слуцкага раёна Слуцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Бабруйскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Слуцкім раёне БССР. З 12 лютага 1935 года ў складзе Грэскага раёна. З 5 красавіка 1935 года ў Слуцкім раёне (з 21 чэрвеня 1935 года — Слуцкай акругі). Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года ў складзе Бабруйскай вобласці. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Амговіцкага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Заслужаны артыст Украінскай ССР** (укр.: Заслужений артист Української РСР) — ганаровае званне, прысвойвалася Прэзідыумам Вярхоўнага Савета Украінскай ССР і з’яўлялася адной з формаў прызнання дзяржавай і грамадствам заслуг выдатных дзеячаў мастацтва, якія праславіліся ў справе развіцця тэатра, музыкі, кіно, цырка і г. д. Заснавана 22 лістапада 1922 года.

Прысвойвалася рэжысёрам, кампазітарам, дырыжорам, канцэртмайстэрам, мастацкім кіраўнікам музычных, харавых, танцавальных і іншых калектываў, іншым творчым работнікам, музыкам-выканаўцам за высокае майстэрства і садзейнічанне развіццю мастацтва. Наступнай ступенню прызнання было прысваенне звання «Народны артыст Украінскай ССР», затым «Народны артыст СССР».

З распадам Савецкага Саюза ва Украіне званне «Заслужаны артыст Украінскай ССР» было заменена званнем «Заслужаны артыст Украіны», пры гэтым, улічваючы заслугі грамадзян Украіны, узнагароджаных дзяржаўнымі ўзнагародамі былых СССР і Украінскай ССР, за імі захаваліся правы і абавязкі, прадугледжаныя заканадаўствам былых СССР і Украінскай ССР аб узнагародах.

Лаўрэаты
--------

* Першым узнагароджаным у 1923 годзе быў Гнат Пятровіч Юра — акцёр, тэатральны рэжысёр.
* Апошнімі ўзнагароджанымі гэтым ганаровым званнем у 1991 годзе былі акцёры Аляксей Сяргеевіч Гарбуноў  (руск.) (бел. і Таццяна Яўгенаўна Назарава  (руск.) (бел..

Зноскі
------

1. ↑  Державні нагороди України **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 4 лютого 2016. Праверана 1 листопада 2019.

Літаратура
----------

* Нагороди України: історія, факти, документи у 3-х томах / Д. В. Табачник, І. Д. Безгін, В. Й. Бузало; [та ін.]. — К.: Українознавство, 1996. — т. 2. (укр.)
* Енциклопедія історії України: Т. 2: Г-Д / Редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. НАН України. Інститут історії України. — К.: Наукова думка, 2004. — 688 с.: іл. (укр.)

Спасылкі
--------

* Бузало В. Й. Державні нагороди Української РСР // Енциклопедія історії України: Т. 2: Г-Д / Редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. НАН України. Інститут історії України. — К.: Наукова думка, 2004. — 688 с.: іл.. (укр.)