**Добраахвотніцкі армянскі корпус** — ваярскае злучэнне (пяхотны корпус) Рускай арміі ў час Першай сусветнай вайны.

Гісторыя
--------

З першых дзён Першай сусветнай вайны мноства армян, як расійскіх падданых, гэтак тых, якія жылі за межамі Расійскай імперыі, жадалі пайсці добраахвотнікамі на службу ў рускую армію. Фармаванне армянскіх добраахвотніцкіх дружын пачалося ў верасні і галоўным чынам было скончана пад канец кастрычніка—лістапада 1914 года. Усяго было сфармавана чатыры дружыны агульнай колькасцю да 9 тысяч салдатаў і афіцэраў. Першая партыя армянскіх добраахвотнікаў з ЗША адправілася ў Расію 12 сакавіка 1915 года. Яны з вялікімі цяжкасцямі прыбылі ў Архангельск, адкуль былі скіраваны на Каўказскі фронт. Другая партыя па гэтым жа маршруту адбыла 10 мая, а трэцяя — 21 лістапада 1915 года.

Армянскія добраахвотнікі, 1915 год.
Надалей армянскія добраахвотніцкія дружыны былі ператвораны ў асобныя батальёны, лік іх узрос да шасці, а да сярэдзіны ліпеня 1917 года па прапанове армянскіх грамадскіх арганізацый Санкт-Пецярбурга і Тыфліса яны былі разгорнены ў палкі.

Да кастрычніка 1917 года дзеялі ўжо дзве армянскія дывізіі. 13 снежня 1917 года новы галоўнакамандуючы Каўказскім фронтам генерал-маёр Яўген Лебядзінскі утварыў *добраахвотніцкі армянскі корпус*, камандуючым якога быў прызначаны генерал Фама Назарбекаў, а начальнікам штаба — генерал Яўген Яўгенавіч Вышынскі (былы камандзір 13-га грэнадзёрскага Эрыванскага палка). Па просьбе Армянскага нацыянальнага савета асобым камісарам пры камандуючым Назарбекаве быў прызначаны «генерал Дро».

Да канца 1917 года *армянскі корпус* быў сфармаваны ў наступным складзе:

* 1-я дывізія (генерал-маёр Міхаіл Арэшаў);
* 2-я дывізія (палкоўнік Маўсес Сілікаў);
* конная брыгада (палкоўнік Гарганян);
* Западноармянская дывізія (генерал-маёр Андранік Азанян);
* Ларыйскі, Шушынскі, Ахалкалакскі і Хазахскі палкі.

Апроч таго, у *корпус* уваходзіла язідская конніца Джангіра-Агі.

Цягам 1917 года руская армія паступова раскладалася, салдаты дэзерціравалі, адпраўляючыся па хатах, і да канца года Каўказскі фронт апынуўся развалены цалкам.

5 (18) снежня 1917 года паміж расійскімі і турэцкімі войскамі было складзена так званае Эрзінджанскае перамір’е. Гэта прывяло да масавага адыходу рускіх войскаў з Заходняй (Турэцкай) Арменіі на тэрыторыю Расіі. Да пачатку 1918 года турэцкім сілам фактычна супрацьстаялі толькі некалькі тысяч каўказскіх (галоўным чынам армянскіх) добраахвотнікаў пад камандай двухсот афіцэраў.

У красавіку 1918 года Закаўказскі сойм абвясціў Закаўказскую Дэмакратычную Федэратыўную Рэспубліку. Асманская імперыя прызнала яе і ў маі склала з ёй перамір’е. *Армянскі корпус* выцягнуўся ў адну лінію ўздоўж новай армяна-турэцкай мяжы. Аднак 15 мая турэцкія войскі парушылі перамір'е і пачалі наступ. У Кара-Кіліскай, Баш-Абаранскай і Сардарапацкай бітвах *армянскі корпус* нанёс параза турэцкім войскам і спыніў пасоўванне праціўніка ўглыб Усходняй Арменіі.

Гл. таксама
-----------

* Каўказскі фронт (Першая сусветная вайна)
* Грузінскі корпус
* Каўказская тубыльная конная дывізія

Спасылкі
--------

* Полное презрение к смерти. Добровольческие национальные части в Русской армии в годы Первой мировой войны

| ⛭Узброеныя сілы Расійскай імперыі падчас Першай сусветнай вайны |
| --- |
| Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандуючага |
| Франты | Паўночна-Заходні (у жніўні 1915 падзелены на Паўночны і Заходні) ·  Паўднёва-Заходні ·  Румынскі ·  Каўказскі |
| Арміі | 1-я ·  2-я ·  3-я ·  4-я ·  5-я ·  6-я ·  7-я ·  8-я ·  9-я ·  10-я ·  11-я (Блакадная) ·  12-я ·  Дунайская ·  Каўказская ·  Асобая (з 08.1916) |
| Карпусы | 1-ы гвардзейскі ·  2-гі гвардзейскі ·  грэнадзёрскі ·  фельд’егерскі 
*Армейскія:* 1-ы ·  2-гі ·  3-ці ·  4-ы ·  5-ы ·  6-ы ·  7-ы ·  8-ы ·  9-ы ·  10-ы ·  11-ы ·  12-ы ·  13-ці ·  14-ы ·  15-ы ·  16-ы ·  17-ы ·  18-ы ·  19-ы ·  20-ы ·  21-ы ·  22-гі ·  23-ці ·  24-ы ·  25-ы ·  26-ы ·  27-ы ·  28-ы ·  29-ы ·  30-ы ·  31-ы ·  32-гі ·  33-ці ·  34-ы ·  35-ы ·  36-ы ·  37-ы ·  38-ы ·  39-й ·  40-ы ·  41-ы ·  42-гі ·  43-ці ·  44-ы ·  45-ы ·  46-ы ·  47-ы ·  48-ы ·  49-ы ·  50-ы ·  Церска-Кубанскі туземны
*Каўказскія:* 1-ы ·  2-гі ·  3-ці ·  4-ы ·  5-ы ·  6-ы ·  7-ы 
*Сібірскія:* 1-ы ·  2-гі ·  3-ці ·  4-ы ·  5-ы ·  6-ы ·  7-ы 
*Туркестанскія:* 1-ы ·  2-гі
*Польскія:* 1-ы ·  2-гі ·  3-ці
*Украінскія:* 1-ы ·  2-гі
Чэхаславацкі ·  Армянскі ·  Грузінскі ·  Сербскі ·  Асобны корпус памежнай варты |
| Кавалерыйскія карпусы | 1-ы ·  2-гі ·  3-ці ·  4-ы ·  5-ы ·  6-ы ·  7-ы ·  1-ы Каўказскі ·  2-гі Каўказскі ·  Каўказскі туземны ·  Гвардзейскі (з красавіка 1916) ·  Зборны (восень 1915) |