recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Круглікаў.

**Уладзімір Уладзіміравіч Круглікаў** (нар. 26 жніўня 1933, в. Яблычнае, Грамячынскі раён, Варонежская вобласць, Расія) — беларускі спецыяліст у галіне аўтаматычнага і арганізацыйнага кіравання. Доктар тэхнічных навук (1978), прафесар (1980). Палкоўнік (у адстаўцы). Акадэмік Расійскай акадэміі ваенных навук (2011).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскае вышэйшае інжынернае радыётэхнічнае вучылішча проціпаветранай абароны (1956).

Працаваў у Мінскам вышэйшам інжынернам зенітнам ракетнам вучылішчы супрацьпаветранай абароны (1956—1992; у 1981—1992 — начальнік кафедры); Беларускім дзяржаўным універсітэце інфарматыкі і радыёэлектронікі (1992—1998, прафесар кафедры аўтаматычнага кіравання); Мінскім інстытуце кіравання (1998—2001, прафесар); Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь (2001—2019, галоўны навуковы супрацоўнік).

Навуковыя інтарэсы: адаптыўная сістэма навядзення зенітнай кіруемай ракеты на цэль; баявая эфектыўнасць зенітных ракетных сістэм і груповак супрацьпаветранай абароны; арганізацыйнае кіраванне. Кіраўнік навуковай школы «Аператыўнае майстэрства і тактыка». Больш за 100 аўтарскіх пасведчанняў на вынаходніцтвы.

Узнагароды
----------

Званне «Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь» (2003), ордэн Чырвонай Зоркі (1986), 12 медалёў і інш.

Бібліяграфія
------------

* Адаптивное управление зенитным ракетным оружием / В. В. Кругликов, С. В. Кругликов. — Минск, 2013.
* Основы менеджмента / Н. В. Суша, В. В. Кругликов. — Минск, 2016.
* Отражение первого глобального обезоруживающего удара современного агрессора / В. В. Кругликов, С. В. Кругликов, Р. В. Быков. — Минск, 2019.

Зноскі
------

1. 1 2

Літаратура
----------

* Кругликов Владимир Владимирович // Белорусский государственный университет информатики и радиоэлектроники: история в биографиях ректоров, ученых, удостоенных почетных званий, лауреатов премий, профессоров, докторов наук : 40 лет (1964—2004). ― Минск, 2004. — С. 304—305.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-173903 |
**Уладзімір Усеваладавіч Салтанаў** (нар. 15 лютага 1936, г. Орша, Віцебская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне фізіялогіі вісцэральных сістэм. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1996), доктар біялагічных навук (1977), прафесар (1990).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі інстытут фізічнай культуры (1959).

У 1969—1978 гадах старшы навуковы супрацоўнік, з 1978 года загадчык лабараторыі, у 1978—2005 гадах намеснік дырэктара Інстытута фізіялогіі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Асноўны напрамак даследаванняў — аналіз функцыянальнай арганізацыі афферэнтных сістэм ўнутраных органаў, механізмаў вісцера-вісцаральных рэфлексаў, механізмаў самарэгуляцыі вегетатыўных функцый. Вывучыў функцыянальныя ўласцівасці адчувальных валокнаў органаў брушной і тазавай поласці, электрафізіялагічна ў спалучэнні з метадам дэгенерацыі прадстаўлены доказы існавання вегетатыўных афферэнтных нейронаў перыферычнага паходжання. Выяўлена і падрабязна вывучана адмысловая група ўласных вегетатыўных аффэрентных нейронаў, апасрэдуючых на ўзроўні прэвертэбральных сімпатычных гангліяў перадачу інтэрацэптыўных уплываў на функцыю наднырачнікаў. Устаноўлены заканамернасці змяненняў рэфлектарных рэакцый, якія ляжаць у аснове шэрагу расстройстваў, спалучаных з вісцаральным болем, ульцерагенезам, вагатаміяй, ішэміі тонкай кішкі, паказана вядучая роля эндагеннага монааоксіда азоту, бактэрыяльнага ліппалісахарыда, адэназіна ў мадуляцыі актыўнасці эферэнтнага і цэнтральнага звёнаў вісцаральная рэфлексаў.

Аўтар 270 навуковых прац, у т.л. 3 манаграфій.

### Бібліяграфія

* Электрофизиологический анализ висцеральных афферентных систем. — Минск: Наука и техника, 1973 (разам з І. А. Булыгіным).
* Морфофункциональные и биохимические эффекты фактора роста нервов. — Минск: Наука и техника, 1987.
* Механизмы саморегуляции вегетативных функций. — Минск: Навука i тэхнiка, 1989.
* Механизмы саморегуляции вегетативных функций в норме и патологии. — Минск: Наука и техника, 1994.

Зноскі
------

1. ↑  САЛТАНАЎ Уладзімір Усеваладавіч

Літаратура
----------

* Салтанаў Уладзімір Усеваладавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 115—116. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Члены-карэспандэнты: САЛТАНАЎ Уладзімір Усеваладавіч // Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
* Уладзімір Усеваладавіч Салтанаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
**Нацыянальна-дэмакратычная партыя Афара (НДПА)** — былая палітычная партыя Эфіопіі. На парламенцкіх выбарах у 2010 годзе партыя атрымала 8 месцаў (усе, што ад рэгіёна Афар). Ва ўрадзе Эфіопіі два чыноўнікі, у тым ліку міністр сацыяльных спраў, з’яўляліся членамі НДПА.

Партыя была створана ў другой палове 1999 года ў выніку зліцця Фронту вызвалення Афара (ФВА) і Народна-дэмакратычнай арганізацыі Афара (НДАА), якая складалася з трох больш маленькіх арганізацый. Аднак былі паведамленні аб тым, што ФВА і НДАА працуюць як незалежныя арганізацыі. У жніўні 2005 года ў выніку рэгіянальных выбараў сходу партыя атрымала 84 з 87 месцаў у раёне Афар.

Зноскі
------

1. ↑  Сайт Палаты народных представителей Архівавана 26 верасня 2007 года.
2. ↑  Роль АНДП в правительстве, число нынешних членов в парламенте. 21 октября 2002 года. ETH39452.E
3. ↑  Африканские выборы
**Нацыяна́льна-паліты́чная нара́да 1920 го́да** — сход сябраў Народнай рады Беларускай Народнай Рэспублікі, сфармаванай ёй Рады народных міністраў і дыпламатычных прадстаўнікоў БНР. Адбылася 20 кастрычніка 1920 года ў Рызе (Латвія). Мела на мэце выпрацоўку стаўлення да «Дамовы аб замірэнні і прэлімінарных умовах міру паміж РСФСР і УССР з аднаго боку і Польшчай з другога» ад 12 кастрычніка 1920 года, а таксама да акупацыі Вільні і Віленшчыны войскамі генерала Люцыяна Жалігоўскага 9 кастрычніка 1920 года.

Была заслуханая справаздача Рады народных міністраў Вацлава Ластоўскага. На нарадзе выступілі з дакладамі Язэп Варонка, Клаўдзій Дуж-Душэўскі, Кастусь Езавітаў, Васіль Захарка, Пётра Крачэўскі, Ластоўскі, Язэп Мамонька. Акрамя сацыялістаў-рэвалюцыянераў і сацыялістаў-федэралістаў, якія ўваходзілі ў Народную раду і Раду народных міністраў БНР, у нарадзе ўдзельнічаў сацыял-дэмакрат Антон Аўсянік, прысутнічалі таксама Аляксандр Вальковіч, Юры Гладкі, У. Грунтоў, Уладзмір Пігулеўскі, Янка Чарапук.

Нарада прыняла рэзалюцыю, у якой асудзіла падпісанне прэлімінарнага міру і пастанавіла лічыць яго «*для беларускага народу неабавязковым*», выказалася за неабходнасць усімі спосабамі і сродкамі і надалей весці барацьбу за незалежнасць і непадзельнасць Беларускай Народнай Рэспублікі з усімі яе ворагамі, патрабаваць абавязковага ўдзелу дэлегацыі ўрада БНР у рыжскіх перамовах аб міры. Нарада прызнала дзейнасць урада Ластоўскага «згоднай з воляй усяго беларускага народа». На нараду прыехаў сябра Прэзідыума Найвышэйшай Рады БНР Кузьма Цярэшчанка. Ад імя Найвышэйшай рады ён склаў яе паўнамоцтвы і прызнаў Народную раду адзіным паўнамоцным прадстаўніком беларускага народа. Народная Рада БНР стала ізноў называцца Радай БНР. Было вырашана стварыць вакол урада Ластоўскага адзіны нацыянальны блок. Гэтае рашэнне было выкананае на Першай Усебеларускай канферэнцыі 1921 года ў Празе. Віленскае пытанне Нарада прызнала справай толькі Беларусі і Літвы. Пасля нарады была заключаная дамова паміж урадамі БНР і Літвы аб узаемным прызнанні і сумеснай барацьбе супраць польскіх акупантаў у Віленскім краі і Заходняй Беларусі.

Пасля Нарады далейшая дзейнасць урада Ластоўскага ў Рызе стала немагчымай, паколькі Латвія паводле ўмоў мірнай дамовы з РСФСР (жнівень 1920) абавязвалася не падтрымліваць сілы, скіраваныя супраць Савецкай Расіі. Урад Ластоўскага пераехаў у Коўна (Каўнас) — сталіцу Літоўскай Рэспублікі.

Літаратура
----------

* *Лобаў Р.* Нацыянальна-палітычная нарада 1920 // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9. С. 305—306

Спасылкі
--------

* Тэкст рэзалюцыі Нарады (бел. (тар.))  **(нявызн.)**?.  Рада БНР. Архівавана з першакрыніцы 28-7-2019. Праверана 28-7-2019.
**Джозеф Брама** (ням.: Joseph Bramah, 13 красавіка 1748 — 9 снежня 1814) — англійскі вынаходнік.

Прафесійны столяр-чырванадрэўшчык захапіўся задачай стварэння замка, які немагчыма адчыніць адмычкай, і ў 1784 годзе выставіў у вітрыне свайго магазіна сканструяваны ім замок з абяцаннем выплаціць узнагароду ў 200 гінэяў таму, хто здолее яго адкрыць. На працягу 67 гадоў нікому не ўдавалася гэтага зрабіць, пакуль нарэшце адзін механік-ўмелец здолеў справіцца з гэтай задачай, выдаткаваўшы на ўзлом 51 гадзіну. Нават сёння прадстаўнікі праваахоўных органаў паспяваюць за гэты час прыехаць на месца злачынства. Брама дамогся гэтага поспеху дзякуючы стварэнню шэрагу складаных высокадакладных інструментаў, якія паслужылі пачатку бурнага развіцця машынабудаўнічай вытворчасці ў Англіі XIX стагоддзя. Брама таксама вынайшаў гідраўлічны прэс, машыну для нумарацыі банкнот, грузавы гідраакумулятар і многае іншае.

У 1784 г. Джозеф Брама атрымаў патэнт на вынайдзены ім сейф. Сучасныя сейфы — мадыфікацыя «сейфа Брама». Ён першы наладзіў канвеерную зборку сейфаў. Брама таксама вынайшаў гідраўлічны прэс, з дапамогай якога да гэтага часу ў англійскіх пабах разліваецца піва.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Dictionary of National Biography · Notable Names Database · Universalis · Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 117623822 · ISNI: 0000 0000 4312 2906 · LCCN: no90015593 · NTA: 131422235 · SUDOC: 252569946 · VIAF: 111149106263968492131 · ULAN: 500329466 |

 |

1. 1 2  Joseph Bramah // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. 1 2  *Brozović D. Ladan T.* Joseph Bramah // Hrvatska enciklopedija — LZMK, 1999. — 9272 с. — ISBN 978-953-6036-31-8<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1264934'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q429032'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18446'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1789619'></a>
**Святая Агата** (лац.: Sancta Agatha), у праваслаўі **Святая Агафія** — хрысціянская святая мучаніца. Дні шанавання — 5 лютага (каталіцкая царква), 18 лютага (праваслаўная царква).

Жыццё і мучаніцтва
------------------

Мартырыі Святой Агаты склаліся ў перыяд сярэднявечча. Паводле легенд, яна паходзіла з багатай сям’і з Катаніі на востраве Сіцылія. У маладосці прыняла хрысціянства і захоўвала цноту. Аднак у яе закахаўся нехта Квінтыліян, які пачаў судовы пераслед святой. Агата вытрымала зневажэнне публічным домам, турмой і катаваннямі, у тым ліку разарванне і адразанне грудзяў. Яе падтрымлівалі малітвы і бачанні Святога Пятра.

Падчас чарговага катавання пачаліся вывяржэнне вулкана Этна і землятрус. Насельнікі Катаніі запатрабавалі спыніць здзекаванні. Святая Агата вярнулася ў вязніцу, дзе і памерла з малітвай на вуснах (прыкладна 251 г.).

Шанаванне
---------

Найстаражытнейшыя звесткі пра культ Святой Агаты адносяцца да VI ст. Але мартырый Святой Люцыі ўзгадвае пакланенне мошчам Святой Агаты ўжо ў пач. IV ст. Святая Агата шануецца ўсімі хрысціянамі. Лічыцца заступніцай жанчын, якія вытрымоўваюць сексуальныя дамаганні, ахоўвае ад пажараў, апякунка ад хваробаў свойскай жывёлы.

Святы ў гонар Агаты шырока распаўсюджаны на Сіцыліі, Мальце, Краіне Баскаў і г. д.

Атрыбуты шанавання — кветкі лілеі, пальмавыя галіны, званы. На іконах і ў жывапісу часта малюецца з адрэзанымі грудзямі на падносе.

Галерэя
-------

* Малюнак XVI ст.Малюнак XVI ст.
* Святая Агафія на праваслаўнай іконеСвятая Агафія на праваслаўнай іконе
* Скульптура Святой Агаты (Мальта)Скульптура Святой Агаты (Мальта)
* Свята у гонар Агаты ў КатанііСвята у гонар Агаты ў Катаніі
* Святочная перапечка ў форме грудзіСвяточная перапечка ў форме грудзі

Зноскі
------

1. ↑  Agatha of Sicily //  Праверана 9 кастрычніка 2017.
2. ↑  Агафия // *Энциклопедический словарь* / под ред. И. Е. Андреевский — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1890. — Т. I. — С. 133.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24327781'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23892884'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19908137'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4065721'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q602358'></a>
3. ↑  Calendarium Romanum: Ex decreto Sacrosancti Œcumenici Concilii Vaticani II instauratum auctoritate Pauli PP. VI promulgatum. Editio typica — Civitas Vaticana: 1969. — С. 24.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98782022'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237'></a>

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Святая Агата на Вікісховішчы |

* Святая Агата, панна і мучаніца
* Святая Агата на catholic.org
* Святая мученица Агафия

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Праваслаўная багаслоўская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Notable Names Database · Treccani |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 118647229 · ICCU: LO1V288363 · LCCN: n88208763 · NLP: A11816673 · NUKAT: n02024786 · VIAF: 42631437, 77878377 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мак-Мілан.

**Джэймс Мак-Мілан** (англ.: James MacMillan, нар. 16 ліпеня 1959 Кілвінінг, Паўночны Эйршыр) — сучасны шатландскі кампазітар і дырыжор, які працуе ў жанры класічнай музыкі.

Біяграфія
---------

Дж. Мак-Мілан да свайго паўналецця (1977) пражываў у шатландскім графстве Паўднёвы Эйршыр, у мястэчку Камнок. Вывучаў кампазітарскае майстэрства ў Эдынбургскім універсітэце і ў Дарэмскім універсітэце. Завяршыў універсітэцкую адукацыю ў 1987 годзе. У 1986—1988 гадах працаваў музычным асістэнтам у Манчэстэрскім універсітэце. Пасля атрымання дыплома Мак-Мілан вяртаецца ў Шатландыю, дзе атрымлівае месца памочніка па кампазіцыі пры Шатландскія камерным аркестры (*Scottish Chamber Orchestra*).

Вядомасць прыходзіць да Дж. Мак-Мілана ў 1990 годзе разам з выкананнем Шатландскім сімфанічным аркестрам BBC, якім дырыжыраваў Ежы Максымюк, яго рэквіема *Споведзь Изабэль Гоўдзі* на брытанскім фестывалі класічнай музыкі Промз (*Proms*). Пасля гэтага кампазітар атрымлівае шматлікія заказы на сачыненні музычных твораў — напрыклад, канцэрта для ўдарных інструментаў для шатландкі Эвелін Глені. Апошні, пад назвай *Veni, Veni, Emmanuel* прагучаў упершыню ў 1992 годзе і з тых часоў з'яўляецца адным з найбольш часта выконваемых твораў Мак-Мілана.

У 1999 годзе, у сувязі з адкрыццём шатландскага парламента пасля 292-гадовага перапынку, Мак-Мілан дырыжыраваў сваёй кампазіцыяй з фанфар пры уступленні каралевы Елізаветы II у залу паседжанняў. У 2000 годзе ён становіцца кампазітарам і дырыжорам Філармоніі ВВС. Восенню 2007 года была пастаўлена опера Дж. Мак-Мілана *Ахвярапрынашэнне* (у Нацыянальнай оперы Уэльса). Пасля кампазітар пачынае працу над операй, заснаванай на старадаўніх уэльскіх легендах.

Дж. Мак-Мілан, як і яго жонка, члены каталіцкага Дамініканскага ордэна. Ён з'яўляецца таксама камандорам Ордэна Брытанскай імперыі.

Творы
-----

* *After the Tryst* (скрыпка + фартэпіяна — 1988)
* *The Confession of Isobel Gowdie* (аркестр — 1990)
* *The Berserking* (канцэрт для фартэпіяна — 1990)
* *Veni, Veni, Emmanuel* (канцэрт для ўдарных інструментаў — 1992)
* *Seven Last Words from the Cross* (кантата: хор і струнныя інструменты — 1993)
* *Inés de Castro* (опера, лібрэта: Джон Кліфард — 1991-95)
* *Britannia!* (аркестр — 1994)
* *Christus Vincit* (1994)
* *The World's Ransoming* (англійскі ражок і аркестр — 1997)
* *Cello Concerto* (1997)
* *Symphony: Vigil* (1997)
* *Quickening* (сола, хор, аркестр — 1998)
* *Mass* (хор, арган — 2000)
* *Cello Sonata No. 2*, прысвечана Джуліану Лойду Уэберу
* *The Birds of Rhiannon* (аркестр + хор, тэкст: Майкл Сайманс Робертс — 2001)
* *O Bone Jesu* (2001)
* *Piano Concerto No. 2* (2003)
* *A Scotch Bestiary* (арган і аркестр — 2004)
* *Sundogs* (2006)
* *The Sacrifice* (опера) (2007)
* *St John Passion* (2008)
* *Violin Concerto* (2010)
* *Oboe Concerto* (2010)
* *Clemency* (2011)
* *Woman of the Apocalypse* (2012)

Спасылкі
--------

* James MacMillan at Boosey & Hawkes
* BBC Philharmonic profile
* Unofficial site at Classical Net
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Святая сям’я (значэнні).
Святая Сям’я. Другая палова XVIІ ст. З-пад Ваўкавыска. Музей старажытнабеларускай культуры ІМЭФ НАН Беларусі
**Святая сям’я** — Дзева Марыя з немаўлём Ісусам Хрыстом і мужам Іосіфам Абручнікам.

Дзень Святой сям’і — у каталіцкай царкве свята, якое адзначаецца ў наступную нядзелю пасля Ражства Хрыстова.

Выявы Святой сям’і таксама могуць уключаць сваячку Марыі прападобную Лізавету і яе сына немаўля Іаана Хрысціцеля (траюраднага брата Ісуса), рэдка — мужа Лізаветы святара Захарыя, а таксама Ганну — маці дзевы Марыі («пашыраны» варыянт Св. Сям’і).

Гл. таксама
-----------

* Святая радня
* Грабніца Дзевы Марыі
* Саграда Фамілія

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Святая сям'я**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BIBSYS: 10031553 · BNF: 119640827 · GND: 118837559 · LCCN: sh85070022 · VIAF: 45099216, 25149106166168491333 |
Статуя Святой Жэнеўевы
**Жэнеўева** (фр.: Geneviève) або **Генавефа** (лац.: Genovefa, каля 420, Нантэр (цяпер прадмесце Парыжа) - каля 500, Парыж) — святая, заступніца Парыжа.

Біяграфія
---------

Паходзіла з старажытнага гала-германскага роду. У 429 годзе святы Герман Асерскі быў праездам у іх хаце і прадказаў маленькай Жэнеўеве вялікую будучыню. З пятнаццацігадовага ўзросту будучая святая вяла аскетычнае жыццё ў бацькоўскай хаце, а пасля смерці бацькоў жыла ў Парыжы, які тады не выходзіў за межы вострава Сітэ. У 451 годзе, калі Парыжу пагражалі уварваўшыся ў Еўропу орды Атылы, Жэнеўева прадказала, што Парыж будзе выратаваны. Калі гараджане страцілі надзею і хацелі забіць святую, Атыла адвёў свае орды ад горада ў бок Каталаўнскіх палёў, дзе і быў разбіты. Пасля гэтага слава святой ўзрасла. Яна заваявала павагу горада таксама шчодрасцю, бездакорнай маральнасцю і палымянай верай.

Падчас пяцігадовай аблогі Парыжа Хлодвіга, Жэнеўева прывяла па рацэ ў горад караблі з харчовымі прыпасамі і раздала іх народу. У 460 годзе Жэнеўева дабраславіла пабудову над магілай святога Дыянісія царквы, пры якой кароль Дагаберт I заснаваў пазней абацтва Сен-Дэні.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11944730h · GND: 118927574 · ISNI: 0000 0003 9212 5849 · NKC: xx0166095 · NLP: A11859283 · NTA: 071709401 · SUDOC: 027395898 · VIAF: 286072869, 37715406 |

 |
**Хадэмунда** (ням.: Hademunda), ? Эберсберг пад Мюнхенам у Баварыі — 11 лістапада 1029, Іерусалім, Ізраіль) — каталіцкая святая, паломніца.

Біяграфія
---------

Хадэмунда даводзілася роднай дачкой графу Адальбера фон Эберсбергу і сястрой графу Ульрыху. Была выгадавана ў страху Божым і набожнасці. Выйшла замуж за маркграфа Маркварта Карынтыйскага.

У хуткім часе памёр яе муж і, падзяліўшы ўся маёмасць, графіня адправілася як простая бедная паломніца ў Іерусалім. Тут яна вяла праведнае жыццё і сканала 11 лістапада 1029 года. Паводле падання, на яе магіле адбывалася мноства цудаў. Даведаўшыся пра смерць сястры, яе састарэлы брат Ульрых таксама стаў збірацца ў Іерусалім, але яго пераканалі не адпраўляцца ў старасці ў гэтак працяглы і небяспечны шлях.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Паданні пра святых Баварыі: святая Хадэмунда (ням.)
* Hademunda
* Hademunda

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate · Rodovid · genealogics.org |
|  |
| --- |
| Этамбутол |
| Этамбутол *(Ethambutol)* |
| **Хімічнае злучэнне** |
|
|
|
|
|
|
|
|
| **ІЮПАК** | [S-(R\*,R\*)]-2,2'-(1,2-Этандыілдыіміна) біс(1-бутанол)
  |
| **Брута-формула** | C10H24N2O2 |
| **Мал.маса** | 204.31
  |
| **CAS** | 74-55-5 |
| **PubChem** | 3279 |
| **DrugBank** | APRD00957 |
| **Класіфікацыя** |
| **Фарм.  група** | Сінтэтычныя антыбактэрыяльныя сродкі |
| **АТХ** | J04AK02 |
|
| **Фармакакінетыка** |
|
| **Злучэнне з бялкамі плазмы** | ад 20 да 30 % |
| **Метабалізм** | Печань |
|
|
| **Лекавыя формы** |
| таблеткі |
|  |  |  |

**Этамбутол** — процітуберкулёзны прэпарат  (руск.) (бел.. Этамбутола гідрахларыд — белы крышталічны парашок. Лёгка раствараецца ў вадзе.

Фармакалагічнае дзеянне
-----------------------

Процітуберкулёзны прэпарат. Этамбутол актыўны ў дачыненні да *Mycobacterium tuberculosis*, уключаючы іх штамы, устойлівыя да стрэптаміцыну, канаміцыну, ізаніязіду, ПАСК і этыянаміду, а таксама шэрагу атыповых мікабактэрый (*Mycobacterium kansasii*, *Mycobacterium avium*, *Mycobacterium xenopi*).

Фармакакінетыка
---------------

Этамбутол добра ўсмоктваецца са СКТ. Выводзіцца, галоўным чынам, з мачой.

Паказанні да ўжывання
---------------------

Усе формы лёгачнага і пазалёгачнага туберкулёзу (у складзе камбінаванай тэрапіі).

Зноскі
------

1. ↑  Этамбутол. Справочник лекарств РЛС: инструкция, применение и описание вещества Этамбутол (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776228421 |
Eta uc lc

**Η, η** (назва: ст.грэч. Ήτα, — **Ета**, у візантыйскім і сучасным грэцкім вымаўленні — **Іта**) — 7-я літара грэчаскага алфавіту. У сістэме грэчаскага алфавітнага запісу лікаў мае лікавае значэнне 8. Паходзіць ад фінікійскай літары — «хэц». Ад літары «эта» паходзяць лацінская літара H і кірылічная И разам з Й.

У беларускім мовазнаўстве прынята транскрыпцыя назвы **Эта**, што робіць вялікай складанасцю адрозніваць яе у транслітарацыі ад грэцкай літары Ε, ε (эпсілон).

У сістэме грэка-лацінскай транслітарацыі перадаецца як наступнымі спалучэннямі літараў: *he*,  *'e* і *e*.

У сучаснай беларускай практычнай транскрыпцыі з грэчаскай мовы перадаецца як «э», «е», «а», «я», «і», «гі», «гэ», «ге». Правілаў транслітарацыі не існуе, рэдкія даследаванні не даюць поўнай інфармацыі, і носяць больш крытычны характар.

Граматычна бліжэй за ўсё да беларускай літары *Е* і царкоўна-славянскай (гэтаксама як старабеларускай) літары *И*.

Зноскі
------

1. ↑  У адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.5. Мн. 1997, С.510: *Грэчаскае пісьмо*
2. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  ARCHE Пачатак (7 красавіка 2011). Архівавана з першакрыніцы 24 жніўня 2011. Праверана 20 ліпеня 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2910954887 |
**Агнета Мары-Ан Экемір** (Agneta Marie-Anne Eckemyr, 2 ліпеня 1950, Карлсбарг — 29 снежня 2018) — шведская актрыса і мадэль, пазней дызайнер адзення.

Працавала мадэллю, дзякуючы сваёй знешнасці атрымала шэраг кіно-і тэлевізійных роляў. Яе фота з’явіліся ў часопісе Life разам з фотаздымкамі пяці паўфіналістаў на ролю Джэймса Бонда ў фільме «На сакрэтнай службе Яе Вялікасці» (1969).

Неўзабаве пасля з’яўлення ў 1974 годзе ў сямейнай стужцы «Востраў на вяршыні свету» вытворчасці Disney, Экемір з’явілася на вокладцы і на старонках кастрычніцкага нумару Playboy за 1975 год у якасці Playboy Playmate.

Пасля завяршэння кінакар’еры занялася дызайнам адзення. Яе самыя апошнія распрацоўкі былі прадстаўлены на Älskling, на Калумбус-Авеню ў Нью-Ёрку; у адным квартале ад яе кватэры з выглядам на Цэнтральны парк.

Фільмаграфія
------------

* 1971: Сляпы — Пілар
* 1974: Востраў на вяршыні свету — Фрэя
* 1975: Lejonet och jungfrun — Дзева
* 1977: Солянка па-кентукійску — Мінь Чоу (навэла «За прыгаршчу ен»)
* 1978: CHiPs эпізод Flashback! −1-я жанчына ў машыне
* 1979: Зіма забівае — Медсястра Адзін
* 1979: Дом Крыстафера — Ханна
* 1980: Flygnivå 450 — Айно
* 1981: Olsson per sekund eller Det finns ingen anledning till oro — Інгер
* 1982: Brusten himmel — Марта

Зноскі
------

1. ↑  выгрузка даных Freebase — Google.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q648625'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15241312'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1453477'></a>
2. ↑


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
**Этналінгвістыка** (грэч. etnos народ, племя + лінгвістыка), **антрапалінгвістыка** (грэч. anthropos чалавек + лінгвістыка), **этнасемантыка** (грэч. etnos народ + семантыка) — кірунак у мовазнаўстве, які вывучае мову ў яе адносінах да культуры, узаемадачыненні моўных, этнакультурных і этнапсіхалагічных фактараў у функцыянаванні і эвалюцыі мовы.

Таксама існуе больш шырокае разуменне этналінгвістыкі — як комплекснай дысцыпліны, якая вывучае з дапамогаю лінгвістычных метадаў структуру зместу культуры, народнай псіхалогіі і міфалогіі.

Этналінгвістыка даследуе праблемы шматмоўнасці, уплыў сацыякультурных фактараў на развіццё мовы, праблемы гістарычнага вывучэння і рэканструкцыі духоўнай этнічнай культуры на аснове фактаў мовы, стварэнне этналінгвістычных атласаў, даследаванне памежных сфераў мовазнаўства і міфалогіі і інш.

Дысцыпліна ўзнікла ў рамках этнаграфіі ў канцы 19—пач. 20 ст. у сувязі з вывучэннем шматлікіх індзейскіх плямёнаў Паўночнай і Цэнтральнай Амерыкі.

Зноскі
------

1. 1 2  У амерыканскай наменклатуры.

Літаратура
----------

* *Сцяцко П. У.* Уводзіны ў мовазнаўства: Дапаможнік. — Гродна: ГрДУ, 2001. — 231 с. — ISBN 985-417-212-0.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119353502 · GND: 4153097-4 · Microsoft: 186172952 · NKC: ph120019 |
**Бойня ў Даласе** — сутычка, якая адбылася 7 ліпеня 2016 года ў Даласе, штат Тэхас, калі пяцёра паліцэйскіх былі забітыя і яшчэ сямёра атрымалі раненні ў выніку стральбы са снайперскіх вінтовак падчас пратэстаў супраць забойства паліцыяй двух чарнаскурых грамадзян. Самі пратэсты пачаліся пасля таго, як у інтэрнэце з розніцай у два дні з’явіліся адразу два відэа з розных штатаў, на якіх паліцэйскія забіваюць двух афраамерыканцаў — у штаце Мінесота і ў Луізіяне.

У ходзе спецаперацыі паліцыі ўдалося арыштаваць трох падазроных, іх імёны пакуль не называюцца. Чацвёрты — Міка Джонсан — схаваўся ў гаражы і пасля шматгадзіннага супрацьстаяння быў забіты пры выкарыстанні выбуховай прылады падчас штурму будынка, дзе ён хаваўся.

Выбухоўка туды была дастаўлена пры дапамозе робата.

Падчас перамоваў з паліцыяй Джонсан заявіў, што дзейнічаў у адзіночку і хацеў забіваць «белых людзей, у першую чаргу, паліцэйскіх».

Перамовы з падазраваным зайшлі ў тупік. Было прынята рашэнне выкарыстаць бомбу.

Па звестках паліцыі, Джонсан жыў у прыгарадзе Даласа, у яго не было крымінальнага мінулага, у сувязях з экстрэмістамі ён таксама не быў заўважаны.

Зноскі
------

1. ↑
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Азаронак.
**Ю́рый Уладзі́міравіч Азаро́нак** — беларускі журналіст, рэжысёр і грамадскі дзеяч. Аўтар найболей адыёзных фільмаў аб апазіцыі. Працаваў намеснікам старшыні Белтэлерадыёкампаніі і ў прэс-службе пракуратуры РБ.

Біяграфія
---------

У пачатку 1990-х гадоў уступіў у Славянскі Сабор «Белая Русь». Стаў папулярны пасля таго, як у 1995 годзе зняў дакументальны фільм «Нянавісць: дзеці хлусні», у якім правёў параўнальнае апісанне калябарацыяністаў часоў Вялікай Айчыннай вайны і сучасных беларускіх нацыяналістаў. Фільм быў паказаны напярэдадні рэферэндума 1995 года і выклікаў вялікі рэзананс у грамадстве. У 1996 годзе здымае фільм «Закуліса» аб сувязі беларускай апазіцыянераў з замежнымі палітычнымі і фінансавымі сіламі.

У 2000 годзе стаў загадчыкам літаратурна-драматычнай рэдакцыяй Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі. 

Напярэдадні прэзідэнцкіх выбараў 2001 года стварыў дакументальны серыял «Таемныя спружыны палітыкі», у якім асвятляў дзейнасць апазіцыі і розных замежных фондаў і цэнтраў у негатыўным ключы. Пасля прэзідэнцкіх выбараў — кіраўнік інфармацыйнага аддзела Беларускага патрыятычнага саюза моладзі. 

У красавіку 2003 года прызначаны прэс-сакратаром Генеральнай пракуратуры Беларусі.

2 чэрвеня 2005 года ўказам прэзідэнта А. Лукашэнкі прызначаны намеснікам старшыні Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Беларусі. 13 чэрвеня 2008 года ўказам прэзідэнта № 331 вызвалены ад гэтай пасады. Як сказанае ў дакуменце, Азаронак вызвалены ад пасады «за здзяйсьненне правіны, несумяшчальнай са знаходжаннем на дзяржаўнай службе». 

Юрый Азаронак лічыцца прыхільнікам Віктара Шэймана, наймоцнага беларускага палітыка ў асяроддзі Лукашэнкі, прыхільніка цвёрдых і радыкальных дзеянняў. У красавіку 2006 года за актыўную падтрымку прэзідэнта Юрыю Азаронку быў забаронены ўезд у ЗША і краіны Еўрасаюза.

Асабістае жыццё
---------------

Сын Рыгор Азаронак працуе карэспандэнтам на беларускім тэлеканале «СТБ».

Узнагароды
----------

* Прыз Парламенцкага Сходу Саюза Беларусі і Расіі «За пэўнасць маральным ідэалам у кінамастацтве» за фільм «Духоўная вайна» (2006);
* Прэмія прэзідэнта «За духоўнае адраджэнне» за стварэнне аўтарскай тэлепраграмы «Канспіралогія» (2005).

Зноскі
------

1. ↑  *Малевич, Мария*. Юрий Азарёнок вернулся к Шейману (руск.)(недаступная спасылка).  Народная Воля (7 лютага 2014). Архівавана з першакрыніцы 17 мая 2017.

Спасылкі
--------

* Азаренка опять бьют по лицу (руск.)
* Профіль на праекце «Хто ёсць хто ў РБ» Архівавана 17 верасня 2014. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 142571 |
Сванеція

**Верхняя Сванеція** (груз. ზემო სვანეთი) — высакагорная даліна, якая знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Галоўнага Каўказскага хрыбта, у паўночна-заходняй частцы Грузіі, аб'ект са спісу Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. З захаду раён аддзелены хрыбтом Хурум. З поўдня Верхнюю Сванецію ад Ніжняй аддзяляе Сванецкі хрыбет, які цягнецца на 85 км. З усходу і поўначы даліну ахінае Галоўны Каўказскі хрыбет.
Уся тэрыторыя размешчана ў басейне ракі Інгуры і займае плошчу каля 3154 км².

Мясцовыя дамы служылі і жыллём, і крэпасцямі, здольнымі абараніць ад уварвання захопнікаў. Тут знаходзіцца самы высокі населены пункт у Еўропе — сяло Ушгулі (каля 2500 м над узроўнем мора). Гэтае маляўнічае месца не страціла сваёй спрадвечнасці і ў нашы дні. Баявыя вежы вышынёй 10-20 м кожная — след былых войнаў і крэўнай варожасці, былі пабудаваны ў часы праўлення царыцы Грузіі Тамары (XII-XIII стст.). У гісторыі вядомыя выпадкі, калі ў такіх вежах цэлыя сем’і адседжваліся на працягу гадоў, выратоўваючыся ад крэўнай помсты.

З XIX стагоддзя Верхняя Сванеція стала аб’ектам вялікай цікавасці з боку паэтаў, вучоных, мастакоў, археолагаў і вандроўнікаў з усяго свету. У гэты час мясцовасць атрымлівае такія вобразныя назвы як "Зямля Тысячы Вежаў і Леднікоў", "Казначэйства Нацыянальнай Культуры", "Жывая Навуковая Лабараторыя".

Літаратура
----------

* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

| Грузія Сусветная спадчына ў Грузіі |
| --- |
| 
Сабор Светыцхавелі •
Храм Джвары •
Верхняя Сванеція •
Храм Баграта •
Гелацкі манастыр
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ge646744 · VIAF: 242087957 |
Дагістарычны конь з Уфінгтана — самы знакаміты геогліф Еўропы.
**Гео́гліф** — нанесены на зямлю геаметрычны або фігурны ўзор, як правіла, даўжынёй больш за 4 метраў. Многія геогліфы настолькі вялікія, што іх можна разгледзець толькі з паветра (найбольш вядомы прыклад — геогліфы Наскі).

Існуюць некалькі спосабаў стварэння геогліфаў: шляхам зняцця верхняга пласта глебы па перыметры ўзору, шляхам насыпання друзу там, дзе павінна прайсці лінія ўзору, шляхам высаджвання дрэў, якія фарміруюць неабходны малюнак. Да выкарыстанні геогліфаў у мастацкіх мэтах звяртаюцца і ў нашы дні.

Гл. таксама
-----------

* Пятрогліф
* Графіці

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Геогліф на Вікісховішчы |

* The Blythe Intaglios, A Photo Gallery, James Q. Jacobs
* Ken Scarlett, «Andrew Rogers and the Rhythm of Life» *артыкул пра геогліфы*  (англ.)
* 10 самых знакамітых геогліфаў Архівавана 8 лістапада 2012.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4209315-6 · Microsoft: 2780048980 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Форман.
**Юрый Форман** (5 жніўня 1980, Гомель, БССР) — ізраільскі і амерыканскі баксёр. Чэмпіён свету па боксе па версіі WBA ў другой паўсярэдняй вазе (да 70 кг) (2009).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Гомелі. У спорце з 7 гадоў. У 9 гадоў яго сям'я рэпатрыравалася ў Ізраіль. Прызёр трох нацыянальных чэмпіянатаў. Пазней спартсмен пераязджае ў Бруклін (Нью-Ёрк, ЗША) і становіцца прызёрам турніру па боксе «Залатыя пальчаткі».

Баксёр у сярэдняй вазе. Правёў 28 баёў, усё — перамогі. Апошнім поспехам Формана стала перамога над Даніэлем Сантасам у матчы на ​​званне чэмпіёна свету па версіі WBA ў другой паўсярэдняй вазе.

Юрый Форман таксама вывучаў Талмуд і кабалу пры інстытуце IYYUN і Яўрэйскім адукацыйным цэнтры на працягу некалькіх гадоў пад кіраўніцтвам рабіна Доў-Бер Пінсана.

5 чэрвеня 2010 Юрый Форман прайграў бой (першае паражэнне на прафесійным рынгу) на званне чэмпіёна свету па версіі WBA пуэртарыканцу Мігелю Кота, двойчы чэмпіёну свету ў паўсярэдняй вазе. У 7-м раўндзе Форман атрымаў цяжкую траўму калена.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Апавяданне пра паядынак Юрыя Формана і Даніэля Сантаса на **vRINGe.com**(недаступная спасылка) 14.11.2009
* Падрабязнае ўяўленне паядынку Юрыя Формана і Мігеля Анхеля Като на **vRINGe.com** Архівавана 9 чэрвеня 2010. 04.06.2010
* Апавяданне пра паядынак Юрыя Формана і Мігеля Анхеля Като на **vRINGe.com** Архівавана 9 чэрвеня 2010. 06.06.2010
* Юрый Форман абараніў тытул і можа стаць прэтэндэнтам на званне чэмпіёна свету
* Profile(недаступная спасылка) on SHO
* Official website
* «Mazel Tough», *New York Magazine*, 4/15/02
* «Yuri Foreman, New Yorker», *MaxBoxing*, 4/24/03
* "The Haifa Connection: Roman Greenberg and Yuri Foreman, « *Seconds Out*
* „Introducing Yuri Foreman", *Everlast* Архівавана 28 верасня 2007.
* »«The Word» Featuring Yuri Foreman", *Boxing Scene*, 6/5/07
* «Rabbi-d tenacity: Foreman mixes religion with boxing» Архівавана 19 жніўня 2009. *New York Daily News*, 12/11/07
* «The Tale of the Tape and the Talmud», *The New York Times*, 12/11/07
* «Rabbi Knows Best» Архівавана 18 лістапада 2009. *New York Cool*, 8/10/08



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Тэматычныя сайты | BoxRec |
Эмаліраваны куфар
**Эма́ль** (фр.: Émail) — шклопадобыя пакрыцці, якія наносяць на металічныя або фарфоравыя вырабы і замацоўваюць абпальваннем. Характарызуюцца высокай цвёрдасцю, зноса-, гарача-, шчолача-, кіслота- і каразійнай устойлівасцю. Паводле прызначэння адрозніваюць тэхнічныя і мастацкія эмалі. 

Тэхнічныя эмалі падзяляюць на покрыўныя і грунтавыя (прамежкавы слой паміж покрыўнай эмаллю і металам). 

Сыравіна для эмалі — пясок, палявы шпат, пегматыт, мел, даламіт, буракс, вокіслы металаў і інш. Сумесь сыравінных матэрыялаў сплаўляюць у печах пры тэмпературы 1150—1200 °C, выліваюць у ваду для гранулявання, гранулы размолваюць з вадой, глінай і інш. каб атрымаць устойлівую суспензію (эмалевы шлікер). Вырабы з нанесеным на ім шлікерам сушаць і абпальваюць у печы пры тэмпературы 750—1005 °C. 

Эмаліраваныя вырабы выкарыстоўваюць у хімічнай, харчовай, фармацэўтычнай, электратэхнічнай, будаўнічай галінах прамысловасці.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 2 : М-Я. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0153-2, С.699

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Крывая вежа ў Торуні** — сярэднявечная абаронная вежа, назва якой узнікла з-за яе значнага адхілення ад вертыкалі. Аб’ект размешчаны на тэрыторыі Старога горада Торуні на вуліцы «Пад Падаючай вежай», 1.

Гісторыя
--------

Вежа была пабудаваная ў другой палове XIII стагоддзя як элемент абароннай сістэмы горада. Яе вышыня складала 15 метраў. Праз адтуліну ў бакавой сцяне праходзіў мост для аховы, які спалучаў вежу з гарадскімі мурамі. Боепрыпасы ў вежу дастаўляліся з тыльнага боку, дзе вежа не мела сцяны.

Ужо ў сярэднявеччы грунт, на якім была пабудаваная вежа, пачаў ссоўвацца пад яе цяжарам. У выніку вежа пачала нахіляцца, пакуль яе фундамент не абапёрся на больш цвёрдую аснову.

У канцы 2006 і пачатку 2007 гадоў нахіл вежы складаў больш за 5°, адхіленне верхняй часткі вежы ад вертыкалі складала больш за 146 см.

У XVIII стагоддзі вежа перастала выконваць абарончую функцыю. Менавіта тады была дабудаваная ейная чацвёртая сценка, і аб’ект быў ператвораны ў турму для жанчын. У XIX стагоддзі ў вежы размяшчалася кузня і жыллё збройніка, а ў другой палове гэтага стагоддзя, яна была цалкам аддадзеная на жыллёвыя патрэбы.

У 1960-я гады аб’ект стаў сядзібай некалькіх культурных асацыяцый. У 1970-х і 1980-х гадах тут размяшчаўся філіял Польскай асацыяцыі джазу і Куяўска-Паморскае культурнае таварыства. У вежы быў таксама адкрыты сувенірны шапік і кавярня. Сёння вежа выконвае культурніцкія функцыі і з’яўляецца адным з найбольш адметных аб’ектаў торуньскага Старога горада.

Зноскі
------

1. ↑  Падаючая вежа ў Торуні (ФОТА)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Крывая вежа ў Торуні
Рухавік W16 вытворчасці Volkswagen, якім камплектуецца гіперкар Bugatti Veyron.
**Бензінавы рухавік унутранага згарання** — рухавік унутранага згарання, які працуе на бензіне або іншым падобным лятучым паліве, вынайдзены ў Еўропе ў 1876 годзе. У большасці бензінавых рухавікоў паліва і паветра перад сціскам папярэдне змешваюцца (але ў некаторых сучасных рухавіках ажыццяўляецца непасрэдны ўпрыск паліва ў цыліндры). Раней змешванне адбывалася ў карбюратары, але цяпер гэтым займаецца электронная сістэма ўпрыску паліва, акрамя малых рухавікоў, дзе ўжыванне гэтай складанай сістэмы немэтазгоднае. Працэс упрыску бензінавага рухавіка і дызельнага розніцца тым, як змешваюцца паліва і паветра, і як гэтая сумесь запускае цыкл рухавіка. У бензінавым рухавіку сумесь сціскаецца і падпальваецца свечкай запальвання; у дызельным сціскаецца толькі паветра, ад чаго яно распякаецца — у звышразагрэтае паветра ўпрыскваецца дызельнае паліва, ад чаго яно загараецца.

Ужыванне
--------

Бензінавыя рухавікі знайшлі шмат прымяненняў у розных машынах. Яны выкарыстоўваюцца ў аўтамабілях, матацыклах, самалётах, маторных лодках, а таксама ў ручных прыладах, напрыклад, газонакасілках, ланцужных пілах і перанасных бензагенератарах.

Да пашырэння ўжытку дызельных рухавікоў бензінавымі рухавікамі абсталёўвалі таксама аўтобусы, грузавікі і некаторыя чыгуначныя лакаматывы.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4044196-9 · Microsoft: 39573554 · NDL: 00562256 |
**Эма Чэдвік**, народжаная **Амалія Хільма Лоўстат** (шведск.: Emma Chadwick; 10 жніўня 1855, Стакгольм — 2 студзеня 1932, Авіньён) — шведская мастачка.

Эма Чэдвік была ўнучкай жывапісца-мініяцюрыста і гравёра Карла Тэадора Лоўстата. Нарадзілася яна ў Стакгольме, дзе пазней навучалася ў мастацкай акадэміі. Потым адправілася ў Парыж, каб скончыць вучобу. Вучылася ў Акадэміі Жуліяна, мела поспех у мастацкіх салонах. Лета праводзіла ў мастацкай калоніі ў Грэз-сюр-Луан, куды прыязджалі мастакі, такія як Карл Ларсан і іншыя шведы.

Аднойчы яна пазнаёмілася з амерыканскім мастаком Фрэнсісам Бруксам Чэдвікам. Маладыя людзі ажаніліся, купілі ў калоніі гасцініцу і ў летнія месяцы прымалі тамака многіх мастакоў. Эма любіла падарожнічаць і, пакуль муж маляваў для сябе, яна замалёўвала сцэны са сваіх падарожжаў. Падтрымлівала сяброўскія адносіны з Андэрсам Цорнам і яго жонкай.

Мастачка вядомая сваімі партрэтамі і жанравымі творамі. Прымала ўдзел у шэрагу парыжскіх выставак, на Сусветных выстаўках 1889 і 1900 года ў Парыжы, выстаўцы ў Чыкага ў 1893 годзе.

Эма Чэдвік памерла 2 студзеня 1932 года ў Авіньёне.

Цяпер карціны мастачкі захоўваюцца ў Нацыянальным музеі ў Стакгольме, музеі шведскага горада Лінчэпінга, у прыватных калекцыях.

Яе сястра, Ева Лоўстат-Острам, таксама стала мастачкай.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Emma H A Löwstädt-Chadwick — 1917.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q379406'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1724971'></a>
2. 1 2  Emma Chadwick // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. 1 2 3  Emma Hilma Amalia Löwstädt-Chadwick 1855-08-10 — 1932-01-02 Konstnär Праверана 20 снежня 2020.
4. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016. Праверана 26 лютага 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>
5. ↑  Två målarinnor — 1887. — Т. 1892:50. — С. 397–398. Праверана 20 снежня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10534172'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Шведскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| Нарматыўны кантроль | GND: 127139717X · LIBRIS: 337365 · ULAN: 500557986 |
**Тадэвуш ПАЎЛІКОЎСКІ** (польск.: Tadeusz Pawlikowski; 9.11.1861, с. Мядыка Падкарпацкага ваяв. Польшча — 28.9.1915) — польскі рэжысёр і тэатральны дзеяч; рэфарматар польскай сцэны.

Музычную адукацыю атрымаў у Вене, Лейпцыгу, Веймары, тэатральную — у Веймары і Майнінгене (у Л. Кронека). У 1882-93, 1908-12 выступаў як тэатральны і музычны крытык у прэсе Кракава і Львова. У 1898-99 і 1913-15 дырэктар і рэжысёр Кракаўскага, у 1900-06 Львоўскага гарадскіх тэатраў. Ставіў п'есы М. Метэрлінка, Г. Ібсена, Г. Гаўптмана, М. Горкага, А. Чэхава, А. Стрындберга і інш. Прапагандаваў сучасныя яму формы інсцэнізацыі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Pajączkowski F. Teatr lwowski pod dyrekcją Tadeusza Pawlikowskiego 1900-1906. Wydawnictwo Literackie, Kraków, 1961
* Grzymała-Siedlecki A. Tadeusz Pawlikowski i jego krakowscy aktorzy. Kraków, 1971.
**Павел Пятровіч Зюбін** (3 лістапада 1910, Белгарад, Расійская імперыя — 24 чэрвеня 1944, Шумілінскі раён) — Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

У 1927—1929 гадах вучыўся і працаваў у Белгарадзе і Харкаве. З 1936 года ў Чырвонай Арміі, удзельнік савецка-фінляндскай вайны 1939—1940 гадоў. З чэрвеня 1941 года на Паўночна-Заходнім, Данскім, Варонежскім, 1-м Прыбалтыйскім франтах. Удзельнік вызвалення Украіны і Беларусі.

Вызначыўся пры прарыве абароны праціўніка ў Сіроцінскім раёне. Артылерыйскі полк пад камандаваннем гвардыі маёра П. П. Зюбіна з 22 па 24 чэрвеня 1944 года знішчыў агнявую сістэму праціўніка каля в. Сіроціна, 12 назіральных пунктаў, 80 агнявых кропак і шмат жывой сілы. Загінуў у баі 24 чэрвеня 1944 года.

Узнагароды
----------

* Героя Савецкага Саюза (22.07.1944)
* Ордэн Чырвонай Зоркі (02.01.1942)
* Ордэн Чырвонага Сцяга (21.04.1943)
* Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені (26.08.1943)

Памяць
------

Пахаваны на Мемарыяльным комплексе «Бессмяроцце» ў г. Гарадок, дзе яго імя носіць вуліца.

Зноскі
------

1. ↑  Багі вайны

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
**Эма Вікен** (шведск.: Emma Wikén, нар. 1 мая 1989 года, Осарна, Емтланд) — шведская лыжніца, прызёрка чэмпіянату свету 2013 года ў эстафеце, шматразовая прызёрка юніёрскіх і моладзевых першынстваў планеты. Больш паспяхова выступае ў дыстанцыйных гонках.

У Кубку свету Вікен дэбютавала 6 сакавіка 2010 года. На наступны дзень упершыню трапіла ў дзясятку лепшых на этапе Кубка свету, у эстафеце. Агулам на сённяшні момант мае 4 патрапленняў у дзясятку лепшых на этапах Кубка свету, 3 у камандных гонках і 1 у асабістых. Лепшым дасягненнем Вікен у агульным выніковым заліку Кубка свету з’яўляецца 83-е месца ў сезоне 2011/12.

За сваю кар’еру прымала ўдзел у адным чэмпіянаце свету. На сусветным першынстве 2013 года заваявала сярэбраны медаль у эстафеце, акрамя таго была 14-й у скіятлоне 7,5 + 7,5 км і 19-й у гонцы на 10 км вольным стылем.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (лыжныя гонкі) · Olympedia · Olympic Channel · Алімпійскі камітэт Швецыі |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каралёў.
**Павел Міхайлавіч Каралёў** (16 (29) ліпеня 1915, Крыцкія, цяпер Шумілінскі раён, Віцебская вобласць — 1 сакавіка 1998) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Скончыў 7 класаў, працаваў у калгасе, затым у Ленінградзе на паравоза-будаўнічым заводзе. У Чырвонай Арміі ў 1936—1939 гг. і з чэрвеня 1941 года. Удзельнічаў у паходзе савецкіх войск у Заходнюю Беларусь у 1939 г.

3 лістапада 1941 г. ваяваў на Заходнім, Бранскім, 1-ым Украінскім франтах. У 1942 г. скончыў армейскія курсы малодшых лейтэнантаў. Камандзір батарэі 528-га пушачнага артылерыйскага палка капітан Каралёў вызначыўся ў баях па ўтрыманні і пашырэнні плацдарма на левым беразе ракі Одэр у раёне горада Олау. 3 27 студзеня па 4 лютага артылерысты адбілі 11 контратак праціўніка і нанеслі яму значны ўрон у баявой тэхніцы і жывой сіле. 5 лютага вораг падцягнуў рэзервы, пацясніў стралковыя падраздзяленні і акружыў наш назіральны пункт. Каралёў арганізаваў яго кругавую абарону і выклікаў агонь сваёй артылерыі на сябе. У гэты дзень разлікі пушак адбілі 14 варожых атак і адстаялі плацдарм. Званне Героя Савецкага Саюза П. М. Каралёву было прысвоена 27.06.1945 г.

У 1947 г. скончыў Вышэйшую афіцэрскую артылерыйскую школу ў Ленінградзе. 3 1957 г. маёр П. М. Каралёў — у запасе. Жыў у Вінніцы, працаваў у Вінніцкім абласным камітэце ДТСААФ.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза № 6880
* ордэн Леніна,
* ордэны Айчыннай вайны I і II ступені,
* 2 ордэны Чырвонай Зоркі,
* медалі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Каралёў Павел Міхайлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 51. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0144-3.
* Памяць: Гарадоцкі р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Укл. С. І. Садоўская: Рэд. кал. Н. А. Бурунова і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Беларусь, 2004. — С. 410. — 894 с. — 2 500 экз. — ISBN 985-01-0546-1.

Спасылкі
--------

* Павел Міхайлавіч Каралёў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |