recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хоміч.
**Генадзь Баляслававіч Хоміч** (нар. 1971, в. Заполле, Шчучынскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

У 1993 годзе скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію, у 2017 годзе — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

З 1993 года працаваў начальнікам Воранаўскага аграхімаддзела Гродзенскай абласной праектна-вышукальнай станцыі хімізавання Воранаўскага раёна, з 1996 года — аграномам-насенняводам калгаса «Наперад» Воранаўскага раёна, з 1998 года — галоўным аграномам камунальнага сельскагаспадарчага ўнітарнага прадпрыемства «Саўгас „Вялікае Мажэйкава"» Шчучынскага раёна, з 2008 года — намеснікам дырэктара, а з 2010 года — дырэктарам гэтага ж прадпрыемства. З 2014 года — першы намеснік старшыні — начальнік упраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Шчучынскага раённага выканаўчага камітэта. З 7 сакавіка 2018 года прызначаны на пасаду старшыні Слонімскага раённага выканаўчага камітэта.

З 2010 года з’яўляўся дэпутатам Мажэйкаўскага сельскага і Шчучынскага раённага Саветаў дэпутатаў.

Узнагароды
----------

У 2017 годзе ўзнагароджаны Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Сям’я
-----

Жанаты, мае дваіх дзяцей.

Спасылкі
--------

* Біяграфія
Пол Рэвір  (руск.) (бел. у кашулі з фальбонамі на плячы і манжэтах, 1776 год.
**Маршчэнне**, **Забіранне** — тэхніка, якая выкарыстоўваецца ў шыцці  (руск.) (бел. каб скараціць даўжыню палоскі тканіны, дзякуючы чаму больш доўгі край можна было прышыць да карацейшага краю. Ён звычайна выкарыстоўваецца ў адзенні для стварэння дэкаратыўнага эфекту з фальбонамі, напрыклад, калі пышны рукаў прымацоўваецца да проймы або абшэўкі кашулі, або калі спадніца прымацоўваецца да ліфа.

Пры маршчэнні па адным краі тканіны робяцца паралельныя рады шыўкоў. Затым ніткі нацягваюць або «зацягваюць» так, што тканіна ўтварае невялікія зморшчыны ўздоўж нітак .

Раней маршчэнне патрабавала фастрыгавання ўручную, што займала шмат часу і было неэфектыўна, асабліва з тоўстымі тканінамі. Цяпер хуткі і просты спосаб зморшчыць тканіну — выкарыстаць шырокі машынны шывок зігзаг. Ні пачатак, ні канец шва не фастрыгуюць, а верхнюю і ніжнюю ніткі пакідаюць свабоднымі. Затым гэтыя ніткі нацягваюцца, ствараючы маршчэнне.

Няскончанае маршчэнне, зробленае на машыне

У беларускім нацыянальным касцюме
---------------------------------

Маршчэнне на рукаве кашулі. Слуцкі строй
Маршчэнне найбольш пашырана на Палессі і Падняпроўі (Буда-Кашалёўскі і Кобрынскі строі).

Зноскі
------

1. 1 2  *Этнаграфія Беларусі: энцыклапедыя / Беларуская Савецкая Энцыклапедыя; рэдкалегія: І. П. Шамякін (галоўны рэдактар) [і інш.]. — Мінск: БелСЭ, 1989. — 375 с.*
2. ↑  Caulfield, S.F.A. and B.C. Saward, *The Dictionary of Needlework*, 1885, facsimile edition, Blaketon Hall, 1989, p. 219
3. ↑  Picken, Mary Brooks: *The Fashion Dictionary*, Funk and Wagnalls, 1957. (1973 edition ISBN 0-308-10052-2)
**Мікрагісторыя** — кірунак у гістарычнай навуцы, які займаецца разглядам малых тэрыторый і папуляцый (гарадок, вёска, асобная сям'я) мінулага з мэтай вывучэння паўсядзённага жыцця і ментальнасці «маленькага чалавека», які традыцыйна губляецца ў гісторыі. Мікрагістарычны аналіз прадугледжвае вывучэнне прыватных з'яў, якія адбываліся ў жыцці асобных людзей мінулага, з мэтай выяўлення пануючых уяўленняў і тэндэнцый у грамадстве ў цэлым.

Мікрагісторыя ўзнікла ў 1970-я гады ў Італіі дзякуючы намаганням Джавані Леві і Карла Гінзбурга як рэакцыя на захапленне заходнееўрапейскімі даследчыкамі сацыяльнай гісторыяй у духу Школы аналаў. Станаўленне мікрагісторыі як асобнай сферы навуковых даследаванняў звязваецца з сучаснай сітуацыяй постмадэрну ў гуманітарных навуках.

Вядомыя прадстаўнікі
* Карла Гінзбург
* Наталі Земан Дэвіс
* Эмануэль Ле Руа Ладзюры
* Джавані Леві
* Ханс Медзік

Зноскі
------

1. ↑  Методологические проблемы истории: учебное пособие. Под ред. В.Н. Сидорцова. — Минск: ТетраСистемс, 2006. — С. 96

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 16650576p · GND: 4517986-4 · Microsoft: 64112556 |
**Мерседэс** (англ.: Mercedes, поўная назва **Mercedes AMG Petronas F1 Team**) — нямецкая каманда-аўтавытворца, што прымае ўдзел у Гран-пры Формула-1. Васьміразовы ўладальнік Кубка канструктараў 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020 і 2021 гадоў.

Канцэрн Daimler-Benz дэбютаваў у Формуле 1 у 1954 годзе і з вялікім поспехам браў удзел у сезонах 1954-1955. Аднак пасля сезона 1955 годы кампанія пакінула серыю, і нягледзячы на пастаўкі матораў у 1990-х і 2000-х, не вярталася ў якасці завадской каманды аж да лістапада 2009 года.

Да былога пілота Williams Ніка Росберга далучыўся сяміразовы чэмпіён свету Міхаэль Шумахер, які вярнуўся ў Формулу-1, а Нік Хайдфельд стаў рэзервовым гоншчыкам каманды. У канцы 2012 года Шумахер завяршыў кар'еру ў Формуле-1. А новым напарнікам Ніка Росберга стаў чэмпіён 2008 года Льюіс Хэмілтан.

Зноскі
------

1. ↑  Дмитрий Бухаров.  Mercedes-Benz покупает Brawn **(нявызн.)**, *F1News.ru* (16 лістапада 2009). Праверана 13 сакавіка 2010.
2. ↑  Бухаров, Дмитрий.  В Mercedes-Benz подтвердили контракт с Росбергом **(нявызн.)**, *F1News.ru* (23 лістапада 2009). Праверана 31 студзеня 2010.
3. ↑  Лось, Андрей.  Официально: Михаэль Шумахер — гонщик Mercedes-Benz **(нявызн.)**, *F1News.ru* (23 снежня 2010). Праверана 31 студзеня 2010.
4. ↑  Бухаров, Дмитрий.  Ник Хайдфельд — третий пилот Mercedes-Benz **(нявызн.)**, *F1News.ru* (4 лютага 2010). Праверана 4 лютага 2010.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Марш.
Маршы ва Фларыдзе
**Маршы** (ням.: Marsch, Marschland) — тып ландшафту, нізінныя поласы марскога ўзбярэжжа, якія затапляюцца толькі падчас найбольш высокіх прыліваў ці нагонаў марской вады.

Маршы — акумуляцыйныя форма рэльефу, на ўзбярэжжа размяшчаюцца вышэй ватаў, ад мора часта абмежаваныя паласой дзюн. Складзеныя глеістымі або пясчана-глеістаымі наносамі, на якіх фармуюцца багатыя перагноем і мікраарганізмамі маршавыя глебы.

У натуральным стане занятыя звычайна высокапрадукцыйнымі лугамі, пераважна галафітнымі, месцамі забалочаныя. Шырока выкарыстоўваюцца ў сельскай гаспадарцы.

Маршы звычайна выцягнуты ўздоўж марскіх узбярэжжаў. Тыповыя для берагоў Паўночнага мора (Нідэрланды, Германія, Швецыя, Вялікабрытанія, Данія), у Францыі (Біскайскі заліў), Польшчы (Гданьская бухта), Літве, на Атлантычным узбярэжжы ЗША (у Фларыдзе, Місуры, Тэхасе, Луізіяне, Джорджыі і іншых штатах). У Расіі аналагамі маршаў з’яўляюцца лайды, распаўсюджаныя па ўзбярэжжах мораў Ледавітага акіяна (Архангельская вобласць, Комі, Карэлія, Мурманская вобласць, Ненецкая АТ, дэльта Лены, Калымы, Хатанги, Яны і Індыгірка ў Якуціі, Краснаярскі край).

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Маршы на Вікісховішчы |


| ⛭Прыродныя зоны |
| --- |
| Сушы | Арктычная пустыня ·  Антарктычная пустыня ·  Тундра ·  Лесатундра ·  Хвойны лес — Тайга ·  Падтайга ·  Мяшаныя лясы ·  Лісцевы лес: шыракалістыя лясы і драбналістыя лясы ·  Лесастэп ·  Стэп ·  Паўпустыня ·  Пустыня ·  Саванна ·  Субтрапічны лес ·  Дажджавы лес ·  Пераменна-вільготны лес ·  Вільготныя трапічныя лясы — Джунглі ·  Сухія трапічныя лясы — Каатынга ·  Вільготныя экватарыяльныя лясы: Сельва і Гілея ·  Альпійская ·  Субальпійская ·  Міжземнаморская ·  Вобласць вышыннай пояснасці ·  Прыбярэжныя і забалочаныя: плаўні, пойма, балоты, саланчакі, маршы |
| Сусветнага акіяна | Літаральная зона / Прыліўна-адліўная зона / Прыбярэжная зона ·  Мангравыя лясы ·  Лясы бурых водарасцей ·  Каралавыя рыфы ·  Нерытычная зона ·  Кантынентальны шэльф ·  Пелагічная зона ·  Ложа акіяна ·  Упадзіны: жолаб і рыфт ·  Гідратэрмальныя крыніцы сярэдзінна-акіянічных хрыбтоў ·  Пакавы лёд |
| Біялогія — Геаграфія — Экалогія |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) |
**Варкала** — горад у індыйскім штаце Керала, у акрузе Тыруванантапурам. Важны турыстычны цэнтр. Чыгуначная станцыя. Размешчаны прыкладна за 50 км на паўночны захад ад горада Трывандрам, за 37 км на паўднёвы ўсход ад горада Калам і за 180 км ад Кочы. Вышыня горада над узроўнем мора складае 0 м.

Клімат трапічны з сухой зімой і дажджлівым летам. Сярэднегадавая тэмпература складае 26,8 ° C. Гадавая норма ападкаў — каля 2256 мм (самы засушлівы месяц — студзень, з нормай ападкаў 19 мм, а самы вільготны месяц — чэрвень, з нормай 457 мм). Найбольш цёплы месяц — красавік, сярэдняя тэмпература якога складае 28,6 ° C. Найбольш халаднаваты месяц — ліпень, з сярэдняй тэмпературай 25,9 ° C. Такім чынам, розніца паміж сярэднімі тэмпературамі самага цёплага і самога халоднага месяца складае толькі 2,7 ° C.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лесон.
 Выява з «Histoire naturelle des oiseaux-mouches : ouvrage orné de planches dessinées et gravées par les meilleurs artistes»
**Мары Клеманс Лесон** (2 сакавіка 1800 — 4 жніўня 1834) — ілюстратар і другая жонка французскага арнітолага Рэнэ Лесона, за якога выйшла замуж у 1827 годзе. Яна атрымала адукацыю ілюстратара прыродазнаўства ў Парыжы

Ілюстрацыі Мары Клеманс Лесон з’яўляюцца ў кнізе яе мужа «Histoire Naturelle des Oiseaux-Mouches». Яе бацькам быў французскі заолаг Шарль Дзюмон дэ Сен-Круа  (англ.) (бел.. Сястра Мары Клеманс, Зоі Дзюмон  (ВД) (бел. таксама была мастачкай-ілюстратаркай і працавала разам з Мары над кнігай «Histoire Naturelle des Oiseaux-Mouches».

Памерла ад халеры ў 1834 годзе.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5   Праверана 3 верасня 2018.
2. ↑  Family tree of Clémence DUMONT de SAINTE-CROIX (англ.). *Geneanet*.
3. ↑   (in en)*Audubon to Xántus: The Lives of Those Commemorated in North American Bird Names*.. Retrieved on 2020-05-22.
4. ↑  Bird Watcher's Digest (англ.).
5. ↑   (in en)*The Eponym Dictionary of Birds*.. Retrieved on 2019-10-30.
**«Архіў па гісторыі літаратуры і асветы ў Польшчы»** (польск.: Archiwum do Dziejów Literatury i Oświaty w Polsce) — серыйнае гісторыка-літаратурнае і крыніцазнаўчае выданне. Выходзіла ў Кракаве з 1878 года да пачатку Другой сусветнай вайны. Сярод матэрыялаў (пераважна на польскай мове) дакументы па гісторыі філасофскага факультэта Кракаўскага ўніверсітэта XVI ст. дзе вучылася шмат выхадцаў з Беларусі, бібліяграфічны агляд І. Кажанеўскага дакументаў па гісторыі Польшчы, Беларусі, Літвы, Украіны (т. 11, 1910), крыніцы па гісторыі Беларусі, у тым ліку карэспандэнцыі Сапегаў, Радзівілаў, Хадкевічаў, Пацаў, Тышкевічаў, падарожныя нататкі М. Радзівіла Сіроткі «Падарожжа ў Святую зямлю» (т. 15, 1925). Асвятляецца гісторыя культурных сувязяў Беларусі і Літвы з Польшчай, Італіяй, Рускай і іншымі дзяржавамі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
**Альдэбаран**| Назіральныя дадзеныяЭпоха J2000.0 |
| --- |
| **Сузор’е** | Цялец |
| **Прамое ўзыходжанне** | 04h 35m 55.2s |
| **Схіленне** | +16° 30′ 33″ |
| **Бачны бляск (V)** | +0,85/+13,50 |
| Характарыстыкі |
| **Спектральны клас** | K5III/M2V |
| **Паказчык колеру (B-V)** | 1,54/? |
| **Паказчык колеру (U-B)** | 1,90/? |
| **Пераменнасць** | магчыма |
| Астраметрыя |
| **Прамянёвая хуткасць (Rv)** | +53,8 км/c |
| **Уласны рух (μ)** | RA: 62,78 мас/г  Dec.: -189,36 мас/г |
| **Паралакс (π)** | 50,09 ± 0,95 мас |
| **Адлегласць** | 65±1 св. г.(20±0,4 пк) |
| **Абсалютная зорнаявелічыня (MV)** | −0,63/11,98 |
| Фізічныя характарыстыкі |
| **Маса** | 2,5 / 0,15 M☉ |
| **Радыус** | 25 / 0,36 R☉ |
| **Свяцільнасць** | 150/0,00014 L☉ |
| **Тэмпература** | 3875/3050 K |
| **Металічнасць** | 70% ад Сонца/? |
| **Вярчэнне** |  |
| **Узрост** | год |
| Іншыя азначэнні |
|  α Tauri, Parilicium, Cor Tauri, Paliliya, 87 Tauri, Gl 171.1A/B, GJ 9159 A/B, HR 1457, BD +16°629 A/B, HD 29139, GCTP 1014.00, LTT 11462, SAO 94027, FK5 168, GC 5605, ADS 3321 A/B, CCDM 04359+1631, Wo 9159 A/B, HIP 21421.  |

 
**Альдэбара́н** (α Tau / α Цяльца / Альфа Цяльца; назва ад араб. الدبران ‎‎
**[*al-dabarān*]** паслядоўнік, бо рухаецца па небасхіле следам за Плеядамі) — самая яркая зорка ў сузор’і Цяльца і адна з найбольш яркіх зорак на начным небе. З-за свайго становішча ў галаве Цяльца, часта называецца «Вока Цяльца». Візуальна з’яўляецца часткай рассеянага зорнага скопішча Гіады, якое, аднак, бліжэйшае да Зямлі, а Альдэбаран размешчаны на лініі прамой бачнасці паміж Зямлёй і Гіядамі і фактычна з’яўляецца асобнай зоркай.

Альдэбаран з’яўляецца зоркай спектральнага класа K5 III, гэта значыць, што колер зоркі аранжавы, яна належыць да нармальных гігантаў. У яго ёсць зорка-кампаньён (цьмяны чырвоны карлік класа M2 на адлегласці некалькіх сотняў а.а.). У цяперашні час, спальваючы ў асноўным гелій, асноўны кампанент сістэмы пашырыўся да памераў прыблізна 5.3 × 107 км, або каля 38 дыяметраў Сонца. Гіпарх вызначыў адлегласць ад Зямлі да Альдэбарана ў 65,1 светлавы год, яго свяцільнасць у 150 разоў больш, чым сонечная. Прымаючы да ўвагі гэту адлегласць і яркасць, паводле бачнага бляску 0,85 зорн.вел. Альдэбаран займае 14 месца. Гэта пераменная зорка з невялікай амплітудай бляску (каля 0,2m), тып пераменнасці нерэгулярны.

У 1997 годзе паведамлялася аб магчымым існаванні ў яго спадарожніка — буйной планеты (або невялікага карычневага карліка), з масай роўнай 11 масам Юпітэра на адлегласці 1,35 а.а.

Альдэбаран лёгка знайсці на начным небе — з-за яго яркасці і прасторавай прыналежнасці да аднаго з найбольш прыкметных астэрызмаў на небе. Калі працягнуць лінію Пояса Арыёна злева направа (у паўночным паўшар’і) або справа налева (у паўднёвым), то першая яркая зорка, якая працягвае ўяўную лінію, будзе Альдэбаран.

Апошні раз паведамлялася, што непілатуемы касмічны апарат Піянер-10 кіруецца ў бок Альдэбарана, і дасягне ваколіц зоркі праз 2 мільёны гадоў.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
**Гімн Узбекістана** — адзін з галоўных дзяржаўных сімвалаў Узбекістана, нараўне са сцягам і гербам.

Тэкст
-----

Словы: Абдула Арыпаў.
Музыка: Мутала (Мутавакіл) Бурханаў.
Выканаўца (прыняты эталон): Нацыянальны сімфанічны аркестр Узбекістана.

Serquyosh hur o‘lkam,elga baxt, najot,
Sen o'zing do'stlarga yo‘ldosh, mehribon!
Yashnagay to abad ilmu fan, ijod,
Shuhrating porlasin toki bor jahon!
**Oltin bu vodiylar — jon O‘zbekiston,**
**Ajdodlar mardona ruhi senga yor!**
**Ulug‘ xalq qudrati jo‘sh urgan zamon,**
**Olamni mahliyo aylagan diyor!**
Bag‘ri keng o‘zbekning o‘chmas iymoni,
Erkin, yosh avlodlar senga zo‘r qanot!
Istiqlol mash’ali, tinchlik posboni,
Haqsevar, ona yurt, mangu bo‘l obod!
**Oltin bu vodiylar — jon O‘zbekiston,**
**Ajdodlar mardona ruhi senga yor!**
**Ulug‘ xalq qudrati jo‘sh urgan zamon,**
**Olamni mahliyo aylagan diyor!**

Тэкст гімна кірыліцай
---------------------

Серқуёш ҳур ўлкам, элга бахт, нажот,
Сен ўзинг дўстларга йўлдош, меҳрибон!
Яшнагай то абад илму фан, ижод,
Шуҳратинг порласин токи бор жаҳон!
**Олтин бу водийлар — жон Ўзбекистон,**
**Аждодлар мардона руҳи сенга ёр!**
**Улуғ халқ қудрати жўш урган замон,**
**Оламни маҳлиё айлаган диёр!**
Бағри кенг ўзбекнинг ўчмас иймони,
Эркин, ёш авлодлар сенга зўр қанот!
истиқлол машъали, тинчлик посбони,
Ҳақсевар, она юрт, мангу бўл обод!
**Олтин бу водийлар — жон Ўзбекистон,**
**Аждодлар мардона руҳи сенга ёр!**
**Улуғ халқ қудрати жўш урган замон,**
**Оламни маҳлиё айлаган диёр!**

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гімн Узбекістана
* Апісанне сімволікі Рэспублікі Узбекістан Архівавана 9 кастрычніка 2010. (руск.)

| ⛭Краіны Азіі: Гімны |
| --- |
| - ААЭ

- Азербайджан

- Аман

- Арменія

- Афганістан

- Бангладэш

- Бахрэйн

- Бруней

- Бутан

- В’етнам

- Грузія

- Егіпет¹

- Емен

- Ізраіль

- Індыя

- Інданезія

- Іарданія

- Ірак

- Іран

- Казахстан²

- Камбоджа

- Катар

- Кіпр

- Кыргызстан

- Кітай

- КНДР

- Кувейт

- Лаос

- Ліван

- Малайзія

- Мальдывы

- Манголія

- М’янма

- Непал

- Пакістан

- Рэспубліка Карэя

- Расія²

- Саудаўская Аравія

- Сінгапур

- Сірыя

- Таджыкістан

- Тайланд

- Туркменістан

- Турцыя²

- Узбекістан

- Усходні Тымор

- Філіпіны

- Шры-Ланка

- Японія
 |
| Непрызнаныя дзяржавы |
| - Абхазія

- Кітайская рэспубліка (Тайвань)

- Нагорны Карабах

- Палесцінская аўтаномія

- Паўднёвая Асеція

- Турэцкая Рэспубліка Паўночнага Кіпра
 |
| ¹  У асноўным у Афрыцы ² Часткова ў Еўропе |
**Французская камуністычная партыя** (фр.: Parti communiste français) — камуністычная партыя ў Францыі.

Была заснавана 29 снежня 1920 года членамі Французскай секцыі Рабочага інтэрнацыянала як Французская секцыя Камуністычнага інтэрнацыянала. У 1921 годзе партыя прыняла сваю сучасную назву.

У 1936 годзе Французская камуністычная партыя падтрымала на выбарах Народны фронт, што ўмацавала іх пазіцыі. 

З пачаткам Другой сусветнай вайны і акупацыі нямецкімі войскамі Францыі, Французская камуністычная партыя актывізавала антыфашысцкую дзейнасць і выступіла галоўным арганізатарам Руху Супраціўлення. Камуністы стварылі сетку Супраціву па ўсёй Францыі, сістэматычна арганізоўваючы акцыі прамога дзеяння і забойствы нацыстаў. Так, шматнацыянальная група пад камандаваннем Місака Манушана, паэта-камуніста армянскага паходжання, знішчыла 150 акупантаў і калабарацыяністаў са жніўня па лістапад 1943 года. 

Пасля вызвалення Францыі ў 1944 годзе, Французская камуністычная партыя, нараўне з іншымі групамі Супраціўлення, увайшла ва ўрад Шарля дэ Голя. Аднак ужо ў 1947 годзе прэм'ер-міністр Поль Рамадзье выключыў усіх камуністаў з урада, каб атрымаць дапамогу ЗША па плане Маршала. Выдаленая з урада ФКП, карыстаючыся сваім уплывам на Усеагульную канфедэрацыю працы, абвясціла забастоўку працоўных сталеліцейных заводаў, што неўзабаве выклікала адстаўку Рамадзье. З 1947 года ФКП больш не пападала ва ўрад і знаходзілася ў апазіцыі.

Падчас майскіх падзеі 1968 года ФКП першапачаткова падтрымала масавыя забастоўкі, аднак пасля выступіла супраць рэвалюцыйнага студэнцкага руху, у якім пераважалі анархісты, трацкісты і мааісты.

У 1976 годзе Французская камуністычная партыя адмовілася ад марксізму-ленінізму і ўстала на пазіцыі еўракамунізму.

Літаратура
----------

* Le Parti communiste de la France dans la Résistance. Paris, 1967

Спасылкі
--------

* Сайт ФКП

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90769005 · BNC: a11092567 · BNE: XX254174 · BNF: 11866789w, 118667814 · GND: 5311-9 · ISNI: 0000 0000 9660 9259, 0000 0001 2294 2451 · LCCN: n80126100 · NKC: kn20030113003 · NLA: 35410742 · NUKAT: n98066789 · PTBNP: 377751 · SUDOC: 026416913, 026416832 · VIAF: 127866460, 147182373 |

 |
|  |
| --- |
| **КрАЗ-5233** |
|   *КрАЗ-5233ВЕ* |
| Выпуск
  | 2008–н.ч. |
| Вытворца
  | Крамянчугскі аўтамабільны завод |
| Месца вытворчасці
  | Крамянчуг Сцяг Украіны |
|  |
| Колавая формула
  | 4х4 |
| **Дапушчальныя нагрузкі** |
| Грузападымальнасць
  | 6 000 - 9 900 кг |
| Фотагалерэя на Wikimedia Commons Фотагалерэя на Wikimedia Commons |

**КрАЗ-5233** — грузавы аўтамабіль падвышанай праходнасці з колавай формулай 4х4 або 4х2, які вырабляецца Крамянчугскім аўтазаводам з 2008 года.

У 2011 годзе аўтамабіль быў прыняты на ўзбраенне Узброеных сіл Украіны, а першыя пастаўкі ва ўкраінскае войска адбыліся ў сакавіку 2014 года.

Канструкцыя
-----------

**КрАЗ-5233** — грузавы аўтамабіль павышанай праходнасці колавай формулы 4х4 або 4х2. Прызначаны для перавозкі грузаў і людзей, буксіравання транспартных сродкаў і спецыяльных прычэпаў па дарогах усіх катэгорый і бездаражу. Мае капотнае кампанаванне. Грузавая платформа — металічная з заднім адкідным бортам, аснашчана адкіднымі лаўкамі, дугамі і тэнтам.

Рухавік — *ЯМЗ-238Д* / *ЯМЗ-238ДЕ2* — дызельны, васьміцыліндравы, V-падобны, з турбанаддзіманнем. Таксама магчымая ўстаноўка рухавікоў *Cummins* або *Deutz*. Каробка перадач — *ЯМЗ-2381* — механічная, васьміступеньчатая. Раздаткавая каробка — механічная двухступеньчатая з міжвосевым блакаваным дыферэнцыялам. Вядучыя масты — цэнтральныя, двухступеньчатыя, аднахуткасныя, з міжколавымі блакіруемымі дыференцыяламі.

Пярэдняя і задняя падвескі — залежныя, на дзвюх уздоўжных паўэліптычных рысорах, пярэдняя з двума гідраўлічнымі амартызатарамі, задняя — балансірнага тыпу. Тармазная сістэма — пнеўматычнага тыпу. Рабочыя тормазы — колавыя тармазныя механізмы барабаннага тыпу, з унутранымі калодкамі; стаянкавыя тормазы — трансмісійны тормаз барабаннага тыпу на выходным вале раздаткавай каробкі; прывад механічны.

Гл. Таксама
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | КрАЗ-5233 на Вікісховішчы |

* **КрАЗ-6322** — бартавы аўтамабіль / шасі з колавай формулай 6х6.
* **КрАЗ-6446** — седлавы цягач.
* **КрАЗ-65034** — самазвал.
* **КрАЗ-64372** — лесавоз.
*Пра касметычны сродак гл. Туш для веек.*
*Пра кітайскую культуру каліграфіі ёсць больш падрабязны артыкул Туш кітайская.*
Пэндзаль, туш, чарнільны камень для каліграфіі
**Туш чорная** (ням.: Tusche) — фарба, прыгатаваная з сажы. Туш бывае вадкая, канцэнтраваная і сухая ў выглядзе палачак ці плітак. Чорная туш высокай якасці мае густы чорны колер, лёгка сходзіць з пяра ці з рэйсфедара. Існуе таксама так званая каляровая туш (асобая разнавіднасць вадкіх фарбаў), якая ўжываецца вельмі рэдка.

Уласцівасці і характарыстыкі
----------------------------

Малюнак зроблены тушшу
### Неразмывальнасць

Неразмывальнасць тушы правяраюць наступным чынам: на лістку чарцёжнай паперы вычэрчваюць некалькі ліній рознай таўшчыні і, пасля таго як туш высахне, лісток у нахільным становішчы падстаўляюць пад вадаправодны кран на 1 хвіліну. Неразмывальная туш не размыецца і не пацячэ.

### Спіртаўстойлівасць

Спіртаўстойлівасць тушы дазваляе абястлушчваць асобныя забруджаныя ўчасткі перад афарбоўваннем, не парушаючы замацаванага тушшу малюнка.

Гл. таксама
-----------

* Кітайская туш
* Чарніла
* Рапідограф
* Рэйсфедар
* Пяро

Спасылкі
--------

* Shodo — Японская каліграфія, выкананая тушшу
* Сумі-э — жывапіс тушшу

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2910213070 · NKC: ph202183 |
**Гісторыя перакладаў Бібліі на дацкую мову** пачынаецца з Новага Запавету Крысціяна II 1524 года.

У 1535 годзе Ганс Таўсен надрукаваў Пяцікніжжа. У 1607 годзе Ханс Поўльсен Рэсен  (дацк.) (бел. пераклаў Біблію Лютэра. Паколькі дацкая мова, як і ўсе паўночнагерманскія, зазнала значны ўплыў нямецкай мовы, гэтыя пераклады можна назваць хутчэй нямецкімі, чым дацкімі. Сяляне не маглі іх прачытаць, і неўзабаве пасля выхаду гэтай Бібліі пачаўся перагляд перакладу.

Аднак з-за перыяду войнаў у Еўропе агульнапрызнанага перакладу не з'явілася да выхаду Новага Запавету 1819 года ў часы кіравання Фрэдэрыка VI. У 1871, пры Крысціяне IX, выйшаў Стары Запавет у рэдакцыі Дацкага Біблейскага таварыства.
**Галубіныя** (*Columbidae*) — адзінае сучаснае сямейства птушак з атраду голубападобных, якое складаецца з прыклада 300 відаў, разбітых на 41 род. Да сямейства адносяцца галубы і туркаўкі, шырока распаўсюджаныя ў Старым і Новым Свеце. Найбольшая біяразнастайнасць відаў назіраецца ў Паўднёвай, Паўднёва-Усходняй Азіі і ў Аўстарліі. Большасць відаў пражывае ў палесістай мясцовасці, часта ў вільготных трапічных лясах. Некаторыя віды, накшталт шызага голуба, цудоўна прыстасаваліся да жыцця ў гарадскіх умовах, і жывуць у многіх буйных гарадах свету.

Эвалюцыя
--------

Сямейства ўяўляе сабой даволі аднастайную групу, усе члены якой валодаюць агульнымі марфалагічнымі рысамі і не праяўляюць відавочных роднасных сувязяў з іншымі сямействамі птушак. Адзінымі птушкамі, якія мелі блізкае сваяцтва з галубінымі, былі дронты (*Raphidae*), апошнія прадстаўнікі якіх вымерлі па віне чалавека ў XVII — XVIII стагоддзях.

Белая васкавіца ў голуба
Выкапневых астанкаў птушак, якія мелі падабенства з галубінымі, знойдзена няшмат, аднак усе яны таксама маюць відавочнае стаўленне да дадзенага сямейства і не маюць агульных прыкмет з іншымі птушкамі. Меліся здагадкі аб сваяцтве галубіных з птушкамі роду *Pterocles* і сямейства *Psittacidae*, аднак у першым выпадку іх вонкавае падабенства звязваюць з канвергентнай эвалюцыяй, а ў другім з падобнымі на папугаяў рысамі віду *Didunculus strigirostris*. Тым не менш, такое падабенства паўстала з-за падобнага характару харчавання, чым чым з-за агульнай эвалюцыі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Канадская · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX542097 · BNF: 13570998x · GND: 4059120-7 · LCCN: sh85028749 · NKC: ph519302 |
**«Гімназія № 1»** — сярэдняя навучальная ўстанова адукацыі ў горадзе Наваполацку Віцебскай вобласці. Заснавана ў 1993 годзе.

Гісторыя
--------

У 1993 годзе рашэннем № 339 Наваполацкага гарадскога Савета народных дэпутатаў адкрыта гімназія на 2 класы. З 1994 года былі ўведзены 3 замежныя мовы, прыцягнуты да навучання выкладчыкі ВНУ, члены Саюза мастакоў. У 1995 годзе ў гімназіі прынята праграма «Адораныя дзеці» (1995—1998).

З 1997 года ў гімназіі адкрыты трохгадовыя школы маладога настаўніка і куратара. У 1999 годзе Дзяржаўная iнспекцыя навучальных устаноў Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь ад 21 снежня 1999 года выдала пасведчанне аб дзяржаўнай атэстацыі гімназіі (11 класаў).

У 2001 годзе ў навучальнай установе адкрываюцца шматпрофільныя класы. У гэтым жа годзе ўступіла ў дзеянне Праграма «Навучальны кабінет». Праз год была прынята праграма «Інфарматызацыя».

У 2003 годзе гімназія стала Рэспубліканскай інавацыйнай пляцоўкай па праблеме «Стварэнне мадэлі выхаваўчай работы з улікам рэгіянальных асаблівасцей» (2003—2006).

Галоўнымі напрамкамі навучання ў наваполацкай гімназіі з’яўляюцца: філалагічны, фізіка-матэматычны, хіміка-біялагічны і грамадазнаўчы.

Зноскі
------

1. ↑  ДУА «Гімназія № 1 г. Наваполацка»

Літаратура
----------

* *Банщикова, О.* У гимназистов Новополоцка — новоселье! / О. Банщикова // Новополоцк сегодня. — 2016. — 18 нояб. — С. 1, 13.
* *Горожеева, Н. В.* IT в школьной библиотеке / Н. В. Горожеева // Адукацыя і выхаванне. — 2013. — № 2. — С. 23-24.
* ГУО «Гимназия № 1 г. Новополоцка» // Новополоцкая азбука : информационный бюллетень / сост.: Е. В. Молодцова. — Новополоцк : Детская библиотека С. Я. Маршака, 2013. — С. 36.
* Движение вперёд / подгот. Н. Радько // Новополоцк сегодня. — 2018. — 6 февр. — С. 5.
* *Никонова, И. С.* Медиатека гимназии — ресурсно-информационный центр / И. С. Никонова // Адукацыя і выхаванне. — 2013. — № 2. — С. 20-23.
* *Ободова, А.* Обмен опытом / А. Ободова // Новополоцк сегодня. — 2018. — 2 февр. — С. 2.
**Гварнеры** (італ.: Guarneri) — род вытворцаў скрыпак з Крэмоны (Італія) у 17-18 ст. Гварнеры, поруч з родамі Амаці і Страдзівары дасягнулі вяршынь вырабу скрыпак. Калі Амаці і Страдзівары працавалі ў Крэмоне, то Гварнеры перанеслі сваю дзейнасць ў Мантую і Венецыю. Гварнеры выраблялі скрыпкі ў традыцыях Амаці, да часу Джузэпэ дель Джэзу, а Страдзівары развівалі ўласную традыцыю.

Андрэа Гванеры (1626—7.12.1698) быў вучнем Антоніа Страдзівары ў майстэрні Амаці. Ягоны сыны П'етра Джавані Гварнеры (вядомы як Пётр з Мантуі; 18.2.1655—26.3.1720) і Джузэпэ Гварнеры (вядомы як *filius Andreae*; 25.2.1666—1740) працягнулі традыцыю свайго бацькі з нязначнымі зменамі.

У трэцім пакаленні П'етра Гварнеры (Пётр з Венецыі; 14.4.1695—7.4.1762) увёў некаторыя змены ў венецыянскія інструменты на свой лад. Ягоны брат Джузэпэ Гварнеры (21.8.1698—17.10.1744) — найвялікі майстра з роду Гварнеры. Джузэпэ (вядомы як «дэль Джэзу»/«dеl Gesu» з-за ініцыялаў *I. H. S.* і крыжа на яго скрыпках) моцна адхіліўся ад сямейнай традыцыі, якасць яго скрыпак можна параўнаць толькі з інструментамі Страдзівары. Джузэпэ дэль Джэзу і Пётр з Венецыі магчыма мелі братоў, а магчыма стрыечных братоў. Таксама няма пэўнасці ці быў Пётр з Венецыі сынам Пятра з Мантуі. На адной са скрыпак Джэзу іграў Нікола Паганіні, цяпер яна захоўваецца ў Генуі.

Літаратура
----------

* Hill, W. H. Violin Makers of the Guarneri Family (1931);
* Petherick, Horace, Joseph Guarnerius: His Work and His Master (1906; repr. 1977)

Спасылкі
--------

* Guarneri family web page, violins, violin labels
* Guarneri web site
* The Violin Site — Violin Making


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | GND: 119355140 · VIAF: 819883 |
**Галубічы** — археалагічны помнік у цэнтры вёскі Галубічы Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на паўночнай ускраіне вёскі.

Апісанне
--------

Пляцоўка авальная памерам 20×13 м, выцягнута з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Вышыня над наваколлем 15 м. Выявілі ў 1938 годзе А. Цэгак-Галубовіч і У. Галубовіч, абследавалі ў 1939 годзе Я. Н. Драздовіч, у 1982 годзе Л. У. Дучыц. На паўночна-заходнім схіле прасочаны культурны пласт 0,3-0,4 м, знойдзены фрагменты ляпной і ганчарнай керамікі. Адносяцца да ранняга жалезнага веку і сярэднявечча.

Матэрыялы абследавання захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі АН БССР.

Літаратура
----------

* Археалагічныя помнікі // Гісторыя Залескага краю / Р. Шарыпкін. — Глыбокае : Вольнае Глыбокае, 2002. — С. 8-13.
* Глыбоцкі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 224—239.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Уласы.

**Ула́сы** — вадасховішча ў Хойніцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі.

Вадасховішча створана ў 1981 годзе каля вёскі Уласы. Плошча паверхні 0,3 км. Даўжыня 0,8 км, найбольшая шырыня 0,4 км. Найбольшая глыбіня 5,5 м. Даўжыня агараджальнай дамбы 2,25 км. Аб'ём вады 1 млн куб. м. Вадасховішча напаўняецца вадой з Уласаўскага і Грабчанскага каналаў. Ваганні ўзроўню вады 3,2 м.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 221. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6 (Т. 16).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гварыні.

Увагнута-выпуклы фасад палацца Карыньяна у Турыне.
**Гварына Гварыні** (*Guarino Guarini*; 1624—1683) — італьянскі архітэктар, матэматык і багаслоў з ордэна тэатынцаў, які працаваў пераважна на поўначы Італіі. Яго радыкальнае барока вядома як *architectura obliqua* («крывалінейнае дойлідства»).

Шмат падарожнічаў, наведаў Лісабон і Прагу. Апублікаваў чатыры трактаты на матэматычныя і астранамічныя тэмы. Як архітэктар знаходзіўся пад уплывам Бараміні. Пры пабудове царквы Боскага Провіду ў Лісабоне і палацца Карыньяна ў Турыне праявіў сябе выдатным майстрам мудрагелістых архітэктурных вырашэнняў.

Гварыні быў адным з нешматлікіх архітэктараў XVII стагоддзя, якія шанавалі готыку і вучыліся ў сярэднявечных дойлідаў. У той жа час ён абапіраўся ў сваіх архітэктурных праектах на веды стэрэаметрыі, сярод усіх геаметрычных формаў аддаючы перавага авалу.

*Compendio della sfera celeste*, 1675

Зноскі
------

1. 1 2  Dizionario Biografico degli Italiani — 1960.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1128537'></a>
2. ↑  Guarino Guarini // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑  Guarino Guarini<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>

Спасылкі
--------

* Гварына Гварыні ў Брытанскай энцыклапедыі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гваздзік.
Гваздзік
Гваздзік гатовы для сушкі.
**Гваздзік** — высушаныя нераскрытыя кветкавыя пупышкі (бутоны) трапічнага гваздзіковага дрэва *Syzygium aromaticum L.* сямейства міртавыя (лац.: Myrtaceae).

Ужыванне
--------

У кулінарыі гваздзік выкарыстоўваецца галоўным чынам у марынадах (грыбных, фруктова-ягадных, мясных, агароднінных, радзей рыбных), а таксама ўваходзіць у склад разнастайных сумесяў прыпраў, якія выкарыстоўваюцца ў кандытарскай, рыбакансервавай і каўбаснай вытворчасці.
Асобна або ў спалучэнні з карыцай гваздзік выкарыстоўваюць у салодкіх стравах — ўзварах, пудынгах, кандытарскіх вырабах, у спалучэнні з чорным перцам — пры гатаванні смажанага або тушанага мяса, бараніны, свіных і мясных тлустых фаршаў, мясных моцных булёнаў, а таксама соусаў, якія падаюцца да мяса хатняй птушкі. Для кандытарскіх і салодкіх страў — дзе варта пазбягаць горычы — выкарыстоўваюць галоўкі (капялюшыкі) гваздзіка, а для мясных страў і марынадаў — хвосцікі.

Зноскі
------

1. ↑  *Похлебкин В. В.* Все о прянностях. Виды, свойства, применение. — М.: «Пищевая промышленность», 1975 г. — С. 40—41. (руск.)

| ⛭Спецыі |
| --- |
| Аер звычайны • Ангельскае зелле • Аніс • Асафетыда • Бадзян • Базілік • Букет гарні • Ваніль • Гваздзік • Гваздзіковае дрэва • Дандур • Мацярдушка звычайная • Імбір • Калган • Каперсы • Кардамон • Карыца • Кмен • Кроп • Кунжут • Куркума • Саладкакорань • Лімоннае сорга • Мак • Маціс • Ядловец • Мушкатовы арэх • Мята • Пажытнік блакітны • Пастарнак • Папрыка • Перац белы • Перац доўгі • Перац духмяны • Перац чырвоны • Перац агароднінны • Перац чорны • Палын горкі • Размарын звычайны • Фенхель • Цыбуля мядзведжая (чарамша) |  |
| Катэгорыя:Спецыі |
**«Полесская жизнь»** — грамадска-палітычная і літаратурная газета ліберальнага памяркоўна-апазіцыйнага кірунку. Выдавалася з 17(30) кастрычніка 1909 да 27 снежня 1911 (9 студзеня 1912) (з 11(24) студзеня да 27 чэрвеня (10 кастрычніка) 1910 г. не выходзіла) у Гомелі на рускай мове тры разы на тыдзень. Рэдактар-выдавец Г. М. Нейман, з 15(28) студзеня 1911 г. выдаўцы Нейман, З. Агроскін, А. Міляеў. Прадаўжала праграму газеты «Полесская мысль».

Змяшчала інфармацыю пра дзейнасць урада і Дзяржаўнай думы, асвятляла побыт гарадскога «дна», надзвычайныя падзеі ў краі. У праграмным артыкуле «Гомель, 17 кастрычніка» абяцала абараняць пакрыўджаных, абслугоўваць інтарэсы мясцовага насельніцтва «без розніцы веры і нацыянальнасці» і без класавых адрозненняў (17 кастрычніка 1910 г.). Газета была абвінавачана ў «крайне левым кірунку», вынікам чаго было прызначэнне цэнзарам газеты гомельскага паліцмайстара. Асудзіла забойства П. А. Сталыпіна (14 верасня 1911 г.). З 30 кастрычніка 1911 г. рассылалася бясплатна. Публікавала артыкулы пра жыццё і творчасць М. Г. Чарнышэўскага (21 кастрычніка 1909 г.), А. М. Скабічэўскага (4 студзеня 1911 г.), П. П. Якубовіча, мастака А. І. Куінджы (16 ліпеня 1910 г.), знаёміла чытачоў з творамі Л. Андрэева, Шолам-Аленхема, Мендэле-Мойхер-Сфорыма, прапагандавала этычную філасофію Л. Талстога. Друкавала нарысы сакратара рэдакцыі М. Л. Бахціна (псеўд. Міхаіл Хмуры), вершы і апавяданні-замалёўкі мясцовых аўтараў, асвятляла тэатральнае і музыччнае жыццё горада, дзейнасць Гомельскага музычна-драматычнага таварыства.

Літаратура
----------

* Конан, У. «Полесская жизнь» / Уладзімір Конан // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 5. – С. 543.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гардон.
**Майсей Карлавіч Гардон** (1905—1984) — беларускі ўрач-тэрапеўт, арганізатар аховы здароўя. Кандыдат медыцынскіх навук (1964), заслужаны ўрач БССР.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Вільне ў 195 годзе. Скончыў медыцынскі факультэт Віленскага ўніверсітэта ў 1930 годзе.

Да вайны працаваў ардынатарам у адной з клінік г. Вільні. Ад пачатку вайны да 1943 года знаходзіўся ў яўрэйскім гета. У складзе ўзброенай групы, вырваўшыся з гета ў 1943 годзе, патрапіў у партызанскі атрад імя Кутузава «Знішчальнік», у красавіку 1944 года прызначаны ўрачом брыгады імя Даватара.

Пасля дэмабілізацыі ў 1945 годзе спачатку працаваў загадчыкам Куранецкага райздраўаддзела, а затым да 1949 года працаваў галоўным урачом абласной бальніцы ў г. Вілейцы. Далей, каля 20 гадоў, быў загадчыкам тэрапеўтычнага аддзялення Вілейскай ЦРБ. Арганізаваў працу клініка-дыягнастычнай лабараторыі і адзінага на той час электракардыяграфічнага кабінета ў вобласці.

Памёр у 1984 годзе.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя інтарэсы: лячэнне сардэчна-сасудзістых захворванняў; гарманальная тэрапія; клінічная лабараторная дыягностыка; электракардыяграфія.

### Бібліяграфія

* Некоторые показатели состояния сердечно-сосудистой системы у больных, леченных адренокортикотропным гормоном (АКТГ) и кортикостероидами : автореферат диссертации ... кандидата медицинских наук / М. К. Гордон. — Минск, 1963

Узнагароды
----------

* званне «Заслужаны ўрач Беларускай ССР» (1961)
* медаль «Партызану Айчыннай вайны» I ступені.

Зноскі
------

1. ↑  Гордон, Моисей Карлович (кандидат медицинских наук)
2. 1 2 3 4  ИСТОРИЯ МЕДИЦИНЫ ВИЛЕЙЩИНЫ  (руск.)
3. ↑  Гордон, Моисей Карлович (кандидат медицинских наук)  (руск.)
4. ↑  Гордон, Моисей Карпилевич (кандидат медицинских наук ; внутренние болезни ; 1905—1984)  (руск.)

Літаратура
----------

* Гардон Майсей Карпілевіч // Памяць : Вілейскі раён. — Мінск, 2003. — С. 566—567

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar673737 |
**Гіксо́сы** — група качавых плямён, якія каля 1700 да н.э. ўварваліся з Пярэдняй Азіі праз Суэцкі перашыек у Егіпет, захапілі яго і валодалі ім да 1570 да н.э.
Пасяліліся ў Ніжнім Егіпце і заснавалі там сваю сталіцу Аварыс.

Упершыню ўвялі ў Егіпце конегадоўлю і колавы транспарт (магчыма, вертыкальны ткацкі станок, аліву і гранат), спрасцілі егіпецкую пісьменнасць, стварылі алфавітнае пісьмо.
Гіксосы парушылі ізаляванасць Егіпта і стварылі ўмовы для росквіту культуры Новага царства.

У пачатку 16 ст. да н.э. правіцелі Фіваў пачалі вызваленчую барацьбу супраць гіксосаў і прымусілі іх адступіць у Палесціну.

Літаратура
----------

* Гіксосы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. С. 242.
* Гиксы // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Britannica (11-th) · Brockhaus · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780796649 |
**Канфлікт у Куфры 2008 года** — узброенае супрацьстаянне паміж лівійскімі ўладамі і прадстаўнікамі народнасці тубу.

Гісторыя
--------

Пасля ўсталявання рэжыма Муамара Кадафі ў 1969 годзе ў Лівіі пачала праводзіцца палітыка арабізацыі. Арабская мова стала адзінай афіцыйнай мовай краіны. Месца для культуры меншасцей пры новай уладзе не апынулася. Больш за тое, асобныя этнасы, у тым ліку тубу, пераследваліся ўрадам, а дзяцей школьнага ўзросту прымушалі браць арабскае імя.

У пачатку лістапада 2008 года ўрад Лівіі пазбавіў этнічных тубу грамадзянства. Нагодай для гэтага стало тое, што іх правадыры падтрымлівалі суседні Чад, з якім у афіцыйнага Трыпалі меліся напружаныя адносіны з часоў чадска-лівійскай вайны. У адказ баевікі ФТВЛ падпалілі будынак мясцовай адміністрацыі. Пасля інцыдэнту ўрад накіраваў у рэгіён вайсковыя падраздзяленні і верталёты, аблажыўшы мясцовасць Куфра  (руск.) (бел.. У сярэдзіне лістапада бакі дамовіліся аб спыненні агню. У выніку канфлікту загінула ад 11 да 30 чалавек, больш за сотню атрымалі раненні.

Гл. таксама
-----------

* Канфлікт у Куфры (2012)

Заўвагі
-------

1. ↑  Ennaji, 2014, p. 277—281
2. ↑  In Libya, Toubou Tribes Threatening To Harm Oil Production **(нявызн.)**, *MEMRI blog* (11 November 2008). Праверана 26 August 2017.
3. ↑  Libya seeks to downplay tribal violence in Kufra **(нявызн.)**, *The Daily Telegraph* (31 January 2011). Праверана 26 August 2017.
4. ↑  11 dead as violence erupts in Libya **(нявызн.)**, *Los Angeles Times* (8 November 2008). Праверана 26 August 2017.

Літаратура
----------

* Ennaji, Moha (2014). *Multiculturalism and Democracy in North Africa: Aftermath of the Arab Spring*. London: Routledge. ISBN 978-1317-813-61-3. .
**Медны** (руск.: Медный) — другі па велічыні востраў у складзе Камандорскіх астравоў.

Размешчаны на ўсходзе ад Камчацкага паўвострава, у Берынгавым моры, у некалькіх дзесяткаў кіламетраў ад вострава Берынга. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Алеуцкага раёна Камчацкага края Расіі.

Востраў быў адкрыты ў 1741 годзе экспедыцыяй Вітуса Берынга. У канцы 19 стагоддзя на востраве з’явіліся першыя пасяленцы — алеуты, якія перасяліліся з вострава Ату Алеуцкіх астравоў і заснавалі пасёлак Праабражэнскае.

У 1867 годзе востраў быў прададзены ЗША разам з Аляскай, аднак пазней Расія захавала кантроль над ім.
**Цэрусіт**, *белая свінцовая руда* — мінерал, карбанат свінца, каштоўная свінцовая руда. Назва паходзіць ад стар.-грэч.: κηρός — воск, лац.: cerussa — бялілы, ад падабенства колеру (перш за цэрусіт выкарыстоўваўся ў касметыцы як пудра), назва дадзена ў 1845 годзе аўстрыйскім мінералогам В. Хэйдзінгерам.

Радовішчы
---------

Месцы праявы — Германія, Зімбабвэ, Аўстралія (Брокен), ЗША (Арызона, Каліфорнія, Нью-Мексіка, Каларада), Польшча (Ніжняя Сілезія), Расія (Усходняе Забайкалле, Алтай), Казахстан.
Крышталі, прыдатныя для агранкі, сустракаюцца ў Чэхіі, Італіі (Сардзінія), Аўстрыі (Блайберг), Шатландыі, Намібіі (Цумеб), ЗША (Пенсільванія, паўднёвая частка Скалістых гор).

Зблытаць агранены цэрусіт можна з алмазам і іншымі бясколернымі і карычняватымі ювелірнымі камянямі.

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.17, Мн.2003, С.181

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Цэрусіт на Вікісховішчы |

* Характарыстыка цэрусіта  (англ.)
* Цэрусіт у базе мінералаў  (англ.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Галава.

**Галава** — возера ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Прыпяць, паблізу горада Тураў.

Паходжанне назвы
----------------

Слова «галава» ў Жыткавіцкім раёне вядома ў значэннях «паўвостраў на павароце рэчкі», «калена ракі». У іншых раёнах Беларусі «галава» — «вяршыня, выток ракі, пачатак рова», «мель, грыва, якія знаходзяцца на балоце, возеры». Адно з нагаданых значэнняў слова «галава» абумовіла таксама назву невялікіх азёрцаў ля вёскі Вільча — Галоўчыцы.

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Жыткавіц. р-на / П15 Рэд.-укл. В. Р. Феранц. — Мн.: Ураджай, 1994. — 767 с. [8] л. іл. ISBN 5-7860-0614-X
**Павято́выя вучы́лішчы** — пачатковыя школы павышанага класа, якія дзейнічалі ў Расійскай імперыі ў 1804—1872 гадах.

Згодна са Статутам навучальных устаноў 1804 года, павятовыя вучылішчы адкрываліся ў губернскіх і павятовых гарадах. Рыхтавалі вучняў да паступлення ў гімназіі. Спачатку вучылішчы мелі 2-гадовы тэрмін навучання. У павятовых вучылішчах выкладалі рускую мову, гісторыю, арыфметыку, чарчэнне, геаграфію, маляванне, Закон Божы, пачатковыя звесткі па фізіцы, геаметрыі. Па статуту 1828 года вучылішчы былі пераўтвораны ў 3-класныя. З дазволу Міністэрства народнай асветы пры павятовых вучылішчах маглі адкрывацца асаблівыя дадатковыя курсы, якія давалі пачатковую прафесійную адукацыю.

У 1872 годзе павятовыя вучылішчы былі пераўтвораны ў гарадскія вучылішчы.

Зноскі
------

1. 1 2  Беларусь, 1995

Літаратура
----------

* Павятовыя вучылішчы // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 547. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* *Ужвий Н. М.* Уездное училище // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
* Уездное училище // Российская педагогическая энциклопедия. / Под ред. В. Г. Панова. — М: «Большая Российская Энциклопедия», 1993. (руск.)
* Уездное училище // Российский гуманитарный энциклопедический словарь. — М.: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС: Филол. фак. С.-Петерб. гос. ун-та, 2002. (руск.)

Спасылкі
--------

* В поисках утраченного. Народное просвещение в конце XIX — начале XX века  (руск.) // СБ. Беларусь сегодня
Бераг Кемпа (Антарктыда)  
Бераг КемпаБераг КемпаБераг Кемпа на карце Антарктыды.
**Бераг Кемпа** (анг. Kemp Coast) — частка ўсходняга ўзбярэжжа Антарктыды, якая ляжыць на ўсход Зямлі Эндэрбі, паміж 56°25' і 59°34' усходняй даўгаты.

Бераг абмываецца морам Садружнасці. Вялікая частка яго схаваная пад покрывам мацерыковага лёду, які ўтварае нярэдка высокія ледзяныя абрывы.

Бераг быў адкрыты ў 1833 годзе англійскім марскім афіцэрам, капітанам судна «Магнет» Пітэрам Кемпам; пазней названы яго імем.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 227. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2002010970 |
Павідла
**Павідла** (ад польск.: powidła) — харчовы прадукт, які атрымліваецца варэннем фруктовага або ягаднага пюрэ з цукрам. Часам дадаюцца смакавыя дабаўкі (карыца, гваздзік і т.п.).

Павідла ўяўляе сабой светла-карычневую аднастайную масу без цвёрдых украпванняў, валодае кісла-салодкім смакам. Калі пюрэ мае нізкую кіслотнасць, то ў павідла дадаецца лімонная або іншая харчовая кіслата.

Гатовае павідла змяшчае не больш за 34% вільгаці і не менш за 60% цукру. Каларыйнасць 250-260 ккал/100г. Найбольшай папулярнасцю карыстаюцца яблычнае, абрыкосавае, вішнёвае, слівавае, журавінавае, грушавае павідла.

Гл. таксама
-----------

* Варэнне
* Джэм

Спасылкі
--------

* Рэцэпт павідла Архівавана 11 мая 2008. на сайце Eat-Cook.biz
* Банка Джем//Першы сайт пра варэнне, павідла і канфіцюр Архівавана 16 мая 2013.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) |
**Статы́стыка** (ад лац.: status — стан рэчаў з пункту гледжання закона) — галіна ведаў, у якой выкладаюцца агульныя пытанні збору, вымярэння і аналізу масавых колькасных ці якасных дадзеных.

Статыстыка займаецца ўсімі аспектамі работы з дадзенымі, уключаючы планаванне збору дадзеных з пункту гледжання дызайну абследаванняў і эксперыментаў. Пад час аналізу дадзеных можна выкарыстоўваць адну ці абедзве статыстычныя метадалогіі — апісальная статыстыка або метад статыстычных высноў.

У Беларусі фарміраваннем афіцыйнай статыстыкі займаецца Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (Белстат).

Гл. таксама
-----------

* Каэфіцыент Джыні
* мода

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* *Тамашэвіч В. М.* Статы́стыка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 173—175. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая Южакова · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11938470p · GND: 4056995-0 · LCCN: sh85127580 · LNB: 000071111 · Microsoft: 105795698 · NDL: 00573173 · NKC: ph116273 |

 |
**Статуэтка жанчыны** — скульптурная выява аголенай жанчыны з верхнепалеалітычнай стаянкі Елісеевічы (Бранская вобласць), выяўленая ў 1935 годзе археолагам К. М. Палікарповічам. Некаторыя крыніцы называюць статуэтку найстаражытнай выявай чалавека на тэрыторыі Беларусі, хоць у наш час Елісеевічы з'яўляюцца часткай Расіі

Апісанне
--------

Выразаная з мамантавага біўня і мадэліраваная ў тыповым для палеаліту стылі статуэтка мае даўжыню 15 см. Прапорцыі фігуркі некалькі выцягнутыя за кошт адносна доўгага торса, які плаўна перазодзіць у масіўныя, выразна аформленыя і надзвычай пластычныя ногі. Ступні ног ледзь пазначаны, не выразаны таксама рукі і галава. Знаходка вылучаецца сярод аналагічных твораў значнай ступенню рэалістычнасці, разумнымі межамі гіпертрафіі, стараннасцю выканання.

Зноскі
------

1. ↑  *Лявонава А. К.* Старажытнабеларуская скульптура. — Мн.: Навука і тэхніка, 1991. — 208 с. — ISBN 5-343-00155-6.

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.