recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Зага́дка** — фальклорная мініяцюра, якая ў форме пытання падае іншасказальнае вобразнае апісанне пэўных прадметаў ці з’яў. Іншасказальнасць у загадцы звычайна ствараецца з дапамогай розных тропаў: метафар, увасабленняў, метанімій, алегорый, параўнанняў і інш. (Поўна бочачка віна, нідзе дзірачкі няма. — Яйка; Кругленькае, чорненькае, да неба дакінеш. — Вока). Загадкі развіваюць назіральнасць,
лагічнае мысленне, вобразнае ўяўленне, кемлівасць чалавека, вучаць яго разумець паэтычнае іншасказанне. Як слушна падкрэслівае аўтар кнігі «Паэтыка беларускіх загадак» Н. Гілевіч, загадка «ёсць паэтычны вобраз, можна сказаць — паэзія ў „чыстым" выглядзе, адзін з яе важнейшых першаэлементаў, без чаго яна перастае быць сама сабою, перастае быць мастацтвам». У народных загадках увасоблены шырокі і арыгінальны погляд народа на прыроду, грамадства, навакольны свет. Што да формы, то карыстаюцца яны як празаічнай, так і вершаванай мовай, вершам белым і рыфмаваным. Па ўзоры народных некаторыя паэты (В. Жуковіч, М. Чарняўскі і
інш.) пішуць літаратурныя загадкі

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
* Зага́дка // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 318. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4048267-4 · LCCN: sh85113965 · NDL: 00568061 · NKC: ph121010 |
Бронзавая лепта (што значыць маленькая), адчаканеная іўдзейскім царом Аляксандрам Янаем
**Лепта ўдавы** — выраз з Новага Запавету, які стаў крылатым. Гісторыя з ахвяраваннем удавы запісана ў сінаптычных Евангеллях (Марк. 12:41-44, Лук. 21:1-4). Паводле Бібліі, калі Ісус вучыў у Іерусалімскім храме, то Ён звярнуў увагу Сваіх вучняў на вельмі сціплую ахвяру ў дзве лепты. Згодна з Евангеллем ад Марка, дзве лепты разам складалі кадрант  (англ.) (бел. самую маленькую рымскую манету. Лепта была маленькай і найменш каштоўнай манетай у абарачэнні ў Іўдзеі і каштавала каля шасці хвілін сярэдняга дзённага заробку.

І хоць удава ахвяруе толькі дзве невялікія манеты, у той час як багатыя людзі ахвяруюць значна большыя сумы грошай, Ісус тлумачыць Сваім вучням, што малыя ахвяры бедных значаць для Бога значна больш, чым вялікія, але прапарцыйна меншыя ахвяраванні багатых.

Эпізод увайшоў у паўсядзённае жыццё. Выраз «*унесці сваю лепту*» азначае ахвяраваць штосьці, што хоць і здаецца маленькім, але вельмі значнае для ўсяго мерапрыемства.

Біблейскае апавяданне
---------------------

*Лепта ўдавы*, Джэймс Цісо
Выпадак здарыўся падчас наведвання Іерусалімскага храма. Згодна з Евангеллем ад Лукі:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | І глянуўшы, Ён убачыў багатых, што клалі дары свае ў скарбонку; убачыў таксама і бедную ўдаву, якая паклала туды дзве лепты,
і сказаў: праўду кажу вам, што гэтая бедная ўдава больш за ўсіх паклала; бо ўсе тыя ад лішку свайго паклалі Богу, а яна ад нястачы сваёй паклала ўвесь пражытак свой, які мела. | » |

З нагоды надыходзячых святаў у Іерусаліме было шмат пілігрымаў, многія рабілі шчодрыя ахвяраванні. Тым не менш, Ісус звярнуў увагу на ахвяру беднай удавы, якая паклала ў скарбонку толькі дзве лепты, што ў параўнанні з іншымі ахвярамі амаль нічога не значыла. Ісус падкрэсліў, што для Бога важны не памер сумы ахвяравання, а тыя матывы, якімі кіраваўся чалавек, калі рабіў ахвяраванне. Паколькі ўдава аддала ўсё, што ў яе было, усё сваё дзённае харчаванне, то яе ахвяраванне ў вачах Бога значна большае, чым ахвяры багатых, якія ў прапарцыйных адносінах амаль нічым і не ахвяравалі.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Лепта ўдавы на Вікісховішчы |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Андросаў.
**Віктар Аляксандравіч Андросаў** (12 ліпеня 1937, Тбілісі, Грузія — 17 сакавіка 2015, Віцебск) — беларускі жывапісец, педагог. Скончыў Ленінградскі інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Я. Рэпіна (1969). Вучыўся ў А. Смірнова, В. Руднева, А. Зайцава, В. Сакалова, Л. Худзякова. У 1969—2002 гадах працаваў у мастацка-вытворчых майстэрнях, выкладаў у Віцебскім дзяржаўным педагагічным інстытуце імя С. М. Кірава (1975—1981). Член Беларускага cаюза мастакоў з 1989 г. Жыў у Віцебску.

Працаваў ў розных жанрах станковага жывапісу. Творам уласцівыя сюжэтнасць, рэалістычная трактоўка формы.

Сярод работ: тэматычныя кампазіцыі «Віцебск на парозе Новага года» (1999), «Народны паэт Беларусі Якуб Колас» (2000—2005), «Чарнобыльская трагедыя» (2005—2007), партрэты «Іна Аўчыннікава» (1988), «Салярцінскі Іван Іванавіч у 20-я гады» (1998), «Аўтапартрэт» (2007), пейзажы «Віцебск, вясна», «Беларуская зіма» (абодва 1992), «У краі блакітных азёр. Ушаччына» (1998), «Віцебск напярэдадні новага тысячагоддзя» (1999), «Зіма ў Віцебску» (2002), «Раніца на Палессі» (2003), «У краі блакітных азёр. Браслаўшчына» (2006), нацюрморты і інш.

Творы мастака знаходзяцца ў Віцебскім абласным краязнаўчым музеі.

Літаратура
----------

* Цыбульский, М. Л. Андросов Виктор Александрович / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 1. — С. 18.
**Аршанскае духоўнае вучылішча** — навучальная ўстанова ў Оршы.

Гісторыя
--------

У 1808 г. імператарам Аляксандрам I, для распрацоўкі плана рэформы духоўных навучальных устаноў, заснаваны спецыяльны Камітэта аб удасканаленні духоўных вучылішчаў. У 1809 г. пачалася рэалізацыя гэтай рэформы. У Магілёўскай епархіі архіепіскап Магілёўскі і Віцебскі Варлаам (Шышацкі) спачатку планаваў адкрыць 5 павятовых і 15 прыходскіх вучылішчаў. У гэты спіс уваходзіла і Аршанскае павятовае духоўнае вучылішча. 23 лютага 1809 г. камісія духоўных вучылішчаў зацвердзіла зробленыя архіепіскапам Варлаамам прапановы, якія датычацца колькасці вучылішчаў і размеркавання паміж імі прыходаў Магілёўскай епархіі. 2 снежня 1809 г. камісія зацвярджае прызначэнне наглядчыка і настаўнікаў Аршанскага павятовага духоўнага вучылішча. 9 студзеня 1810 г. вучылішча пачало сваю працу. З 1842 г. размяшчалася ў памяшканнях Свята-Пакроўскага мужчынскага манастыра. Апошні выпуск, імаверна, адбыўся ў 1918 г.

У 2001 г. у Оршы адкрыты філіял Віцебскага духоўнага вучылішча. У 2011 г. рашэннем Свяшчэннага Сінода (Журнал № 59 ад 30 мая 2011 г.) Віцебскае духоўнае вучылішча пераўтворана ў духоўную семінарыю. Віцебскае духоўнае вучылішча перанесена па месцы размяшчэння філіяла, то-бок у Оршу. У сакавіку 2013 г. у Статут Віцебскага духоўнага вучылішча ўнесены змены і дапаўненні, пасля якіх яно стала называцца Аршанскім духоўным вучылішчам.

Кіраўнікі духоўнага вучылішча
-----------------------------

Наглядчыкі:

* Протаіерэй Пётр Афанасьевіч Праскура-Сушчынскі 1809.
* Архімандрыт Амуросій (Лебедзеў) 1828—1832.
* Архімандрыт Яўфімій (Крымскі) 1860—1865.
* Архімандрыт Агапіт (Сахараў) 8.06.1865-06.05.1868.
* Аляксандр Паўлавіч Прыгароўскі 06.05.1868-31.12.1905.
* Лаўр Якаўлевіч Лаўроўскі 31.12.1905-2.08.1911.
* Іван Агафанікавіч Буйніцкі 2.08.1911-1917.

Памочнікі наглядчыка (інспектары):

* Іван Іванавіч Насовіч (1788—1877) 1813—1814.
* Андрэй Іванавіч Лабачэўскі 1860—1865.
* Агей Нікадзімавіч Гарбацэвіч 18.10.1865-1866.
* Іераманах Філафей 1.02.1867-1872.
* Іосіф Рыгоравіч Глыбоўскі 1873—1893.
* Павел Аляксеевіч Адамовіч 1893—1901.
* Іван Фёдаравіч Сінскі 1901—1906.
* Уладзімір Міхайлавіч Успенскі 1906—1907.
* Пётр Пятровіч Іларыёнаў 1907—1910.
* Цімафей Іванавіч Жудро 1910—1911.
* Пётр Цімафеевіч Залескі 1911—1917.

Аддзяленні
----------

Ёсць чатыры аддзяленні:

* падрыхтоўчае аддзяленне рыхтуе кандыдатаў для паступлення ў духоўную семінарыю (тэрмін навучання 1 год). На падрыхтоўчае аддзяленне прымаюць мужчын (халастых або жанатых першым шлюбам);
* аддзяленне рэгентаў-псаломшчыкаў рыхтуе чытальнікаў, пеўчых, рэгентаў, псаломшчыкаў (тэрмін навучання 3 гады);
* катэхізатарскае аддзяленне рыхтуе выкладчыкаў нядзельных школ, курсаў рэлігіязнаўства (вячэрняе — тэрмін навучання 2 гады; завочнае — тэрмін навучання 3 гады).
* місіянерскае аддзяленне — набіраюцца слухачы (тэрмін навучання 2 гады).

Ёсць завочны сектар. У вучылішчы навучаюцца студэнты розных узроставых катэгорый. Формы навучання дзённая і вячэрняя.
**Чу Ван Тан** (в’етн.: Chu Văn Tấn, 22 мая 1909—1984) — в'етнамскі ваенны дзеяч, генерал.

Чу Ван Тан нарадзіўся ў сям’і аднаго з правадыроў народа тхо на поўначы В’етнама, не далёка ад мяжы з Кітаем. У маладосці супрацоўнічаў з французскай каланіяльнай адміністацыяй. У 1935 г. узначаліў ваенізаванае аддзяленне адной з патаемных нацыяналістычных в’етнамскіх арганізацый. У 1936 г. уступіў у Камуністычную партыю. Падчас акупацыі В’етнама арміяй Японіі (1940—1945 гг.) удзельнічаў у партызанскім руху.

У жніўні 1945 г. Чу Ван Тан далучыўся да паўстанцкага ўрада, у якім займаў пост ваеннага міністра (да 2 сакавіка 1946 г.). У далейшым займаў адказныя ваенныя пасты, адыграў значную ролю ў вызваленні В’етнама ад французскай каланіяльнай залежнасці. У 1959 г. атрымаў званне генерала. Удзельнічаў у палітычным жыцці Паўночнага, а потым і аб’яднанага В’етнама.

Падчас вайны з Кітаем у 1979 г. быў арыштаваны з-за сяброўскіх адносін з некаторымі армейскімі і ўрадавымі дзеячамі, якія абвінавачваліся ў падтрымцы мааістаў. Пасля вайны вызвалены, але канчаткова не рэабілітаваны. Апошнія гады жыцця правёў у ізаляцыі ад сям’і. Памёр у 1984 годзе ў Ханоі.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Tướng Chu Văn Tấn — Bộ trưởng Quốc phòng đầu tiên

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0003 7083 6551 · LCCN: n92016620 · SUDOC: 080160468 · VIAF: 250223061 |
Ваенная медыцына 
**Ваенная медыцына** — сістэма навуковых ведаў і практычная дзейнасць, мэта якіх умацаванне здароўя асабістага складу войскаў, папярэджанне і лячэнне баявых паражэнняў і захворванняў. 

Тэарэтычнай асновай ваеннай медыцыны з'яўляецца ваенна-медыцынская навука — галіна ведаў, якая абапіраецца на навуковыя дадзеныя агульнай медыцыны і ваеннай навукі. Практычны бок ваеннай медыцыны прадстаўлены сістэмай і метадамі медыцынскага забеспячэння ўзброеных сіл, якія ён ажыццяўляе ў дачыненні да ўмоў мірнага і ваеннага часу. Адным з асноўных элементаў ваеннай медыцыны з'яўляецца ваенна-медыцынская адукацыя — сістэма першапачатковага фарміравання і наступнага ўдасканалення ваенна-медыцынскіх кадраў і планамернага папаўнення падрыхтаванымі для нясення ваеннай службы ўрачамі, фельчарамі і іншымі катэгорыямі медыцынскага складу. Стан ваеннай медыцыны і канкрэтныя формы яе развіцця вызначаюцца эканамічным ладам грамадства, яго палітычнай структурай і галоўным чынам арганізацыяй узброеных сіл, станам ваеннага мастацтва і ўзроўнем развіцця медыцынскай навукі. У Старажытнай Індыі, згодна кнігамі Аюрведы, параненых выносілі з поля бою і аказвалі ім дапамогу ў спецыяльных намётах. У старажытнагрэчаскіх полісах урачы служылі як ваяры, але падчас бітвы пераходзілі да выканання сваіх прафесійных абавязкаў. Адзін з заснавальнікаў ваеннай медыцыны — Джон Прынгл.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX524976 · BNF: 126515662 · GND: 4074817-0 · LCCN: sh85083153 · Microsoft: 544453697 · NKC: ph127195 |

 |
**Мулінэ**  — пража з бавоўны, атрыманая заводскім або ручным спосабам, і прызначана для вышывання або іншых відаў рукадзелля.

Сусветныя брэнды вытворцаў мулінэ — DMC, Madeira і Anchor.

Мулінэ прадаецца маткамі па 8 (DMC, Gamma, Anchor), 10 (Madeira) або 20 метраў або на метры.

У кожнага вытворцы мулінэ свой набор колераў і сістэма іх кадавання. Коды колераў паказваюць на схемах вышывання. Таксама існуюць табліцы перакладу колераў з адной сістэмы кадавання ў іншыя сістэмы, або колер падбіраюць, параўноўваючы адценні з дапамогай карт колераў.

Зноскі
------

1. ↑  Таблица соответствия цветов ниток мулине Gamma - DMC - Anchor - Madeyra (рос.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
Адна з Блайцкіх фігур
**Блайцкія фігуры** (англ.: Blythe Intaglios) — група гіганцкіх фігур, геогліфаў, створаных шляхам расчышчэння верхняга пласта зямлі ад камянёў, размешчаных паблізу сучаснага горада Блайт, на поўдні штата Каліфорнія, ЗША. Па тэхніцы выканання яны падобныя да геогліфаў Наска.

Мяркуецца, што век гэтых фігур ад 450 да 2000 гадоў. Згодна з паданнямі сучасных жыхароў нізоўяў ракі Каларада, індзейцаў плямёнаў махавэ і квечанаў, чалавечыя фігуры ўвасаблялі Мастамбо, стваральніка ўсяго жывога, а фігуры жывёл увасаблялі Хатакулья, аднаго з двух людзей-пум, якія садзейнічалі стварэнню свету.

Фігуры выпадкова выявіў пілот, які ляцеў у Блайт з Лас-Вегаса, у 1932 годзе. Пасля яго паведамлення помнікі абследаваў Артур Вудвард, куратар гісторыі і антрапалогіі з Лос-Анджэлескага музея натуральнай гісторыі.

Зноскі
------

1. ↑  Welfare, S. and Fairley, J. *Arthur C Clarke’s Mysterious World* (Collins 1980), p.117

Спасылкі
--------

* Blythe Intaglios, A Photo Gallery, James Q. Jacobs, 2000 —
* Recreation.gov —
* Bureau of Land Management-Arizona Office  Архівавана 7 верасня 2008.
* Google maps satellite view
**Гекта́р** (гекта- + ар) — метрычная адзінка плошчы, 1 га = 10 000 м² = 100 ар = 100 сотак.

У Беларусі гектар з'яўляецца асноўнай адзінкай вымярэння плошчы зямлі, асабліва сельскагаспадарчай. Таксама ў Беларусі (і наогул у былым СССР) часта ўжываецца тэрмін «сотка». Адна сотка (100 м²) роўная адной сотай часткі гектара, гэта значыць аднаму ару.

На тэрыторыі БССР (і пасля СССР) адзінка «гектар» была ўведзеная ў практыку пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі, замест дзесяціны. Для перакладу выкарыстоўвалася суадносіны 1 га = 11/12 дзесяціны.

Скарачэнне «*га*» ужо з 1930-х гадоў уваходзіць у мову (Мандэльштам: «Сухая вільготнасць чарназёмных га»).

Гл. таксама
-----------

* Плошча
* Прыстаўкі СІ
* Руская сістэма мер

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Энцыклапедычны лексікон · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 202050865 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Зямля (значэнні).

**«Зямля́»** — беларускі дакументальны кароткаметражны фільм рэжысёра Віктара Аслюка, зняты на тэлеканале «Белсат» у 2011 годзе.

Сюжэт
-----

На беларуска-расійскім памежжы вядуць пошук чалавечых парэштак, не пахаваных з Другой сусветнай вайны. За 7 гадоў знайшлі больш за ажно 700 салдат. У 1942 годзе тут, у віцебскіх і ноўгарадскіх лясах праходзіла лінія фронту, дзе загінулі тысячы савецкіх вайскоўцаў: адзін полк СС знішчыў тры савецкія дывізіі. Страты Чырвонай Арміі падчас пазіцыйнай вайны за наступныя два гады склалі каля 75 %. Капачы едуць сюды за свой кошт, жывуць у палявых умовах, спяць у намётах, харчуюцца кансервамі і ўвесь дзень прасейваюць брудную зямлю, каб знайсці як мага больш. Праўда, галоўнае, што цікавіць капачоў — металічныя прадметы, што захаваліся лепш за чалавечыя косці… Бо менавіта па іх і можна знайсці загінулых тут салдат, каб аддаць ім апошні доўг: пахаваць па-хрысціянскі.

Здымачная група
---------------

* аўтар сцэнарыя і рэжысёр — Віктар Аслюк
* аператар — Ян Ганчарук
* асістэнт рэжысёра — Алесь Данільчык
* рэдактар — Яраслаў Камінскі
* прадзюсар — Міраслаў Дэмбінскі

Узнагароды
----------

Першая ўзнагарода ў катэгорыі замежных кароткаметражных дакументальных фільмаў — Міжнародны фестываль дакументальнага кіно «Cinema du Reel» (Парыж, Францыя, 2012).

Крыніцы
-------

1. ↑  Зямля, дак. фільм **(нявызн.)**.  Белсат. Праверана 27 красавіка 2020.

Спасылкі
--------

* «Зямля» на YouTube

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |

| ⛭Фільмы Віктара Аслюка |
| --- |
| Дакументальныя | Мы жывем на краі (2003) • Рабінзоны Манцінсаары (2008) • Асколкі (2011) • Зямля (2011) • Шчаслівыя людзі (2014) • Педагагічная паэма (2015) • Освальд. Менская містэрыя (2016) • Янка Купала (2017) • У цемры (2018)  |
| Мастацкія | Рускі (2013)  |
**Канстанцін Аляксеевіч Мартынецкі** (7 лістапада 1955, Гарадок, Віцебская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 7 лістапада 1955 года ў г. Гарадок Віцебскай вобласці.

У 1974—1976 гадах служыў у Савецкай Арміі. У 1976—1979 гадах працаваў рабочым, інжынерам-тэхнолагам на Мінскім аўтамабільным заводзе. У 1979—1981 гадах — старшы інжынер, інжынер-тэхнолаг II катэгорыі, вядучы канструктар Праектна-канструктарскага і тэхналагічнага бюро па механізацыі з вопытнай вытворчасцю.

У 1981 годзе скончыў Віцебскі тэхналагічны інстытут лёгкай прамысловасці. У 1982—1986 гадах працаваў інструктарам, вядучым аддзелам у Маскоўскім РК КПБ Мінска, у 1986—1992 гадах — намеснікам начальніка, начальнікам упраўлення бытавога абслугоўвання Мінгарвыканкама.

У 1992—2000 гадах працаваў кіраўніком спраў Выканаўчага сакратарыята СНД, затым — Выканаўчага камітэта СНД. З 2000 па 2007 год занімаў кіруючыя пасады ў Апараце Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, у тым ліку працаваў начальнікам галоўнага ўпраўлення па справах дзяржаўных органаў. У 2007—2015 гадах быў кіраўніком Апарату Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

З 3 красавіка 2015 года да 5 снежня 2016 года працаваў першым намеснікам кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Узнагароды
----------

* Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (2015).

Зноскі
------

1. ↑  Мартынецкий назначен первым замглавы Администрации Президента Беларуси
2. ↑  Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 22 студзеня 2004 года № 61 «Аб назначэнні М. В. Калягі, К. А. Мартынецкага, А. А. Сівалобавай i Л. І. Храпава»
3. ↑  Указ Президента Республики Беларусь от 3 апреля 2015 года № 150 «О назначении на должность»
4. ↑  Указ Президента Республики Беларусь от 5 декабря 2016 года № 439 «Об освобождении от должности»
5. ↑  Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 27 студзеня 2015 года № 48 «Аб узнагароджанні К. А. Мартынецкага Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бубноўскі.
**Дзмітрый Сямёнавіч Бубноўскі** (нар. 15 чэрвеня 1956, г.п. Мір, Карэліцкі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1978 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут. У 1978 годзе архітэктар ГПІ-12; у 1980—1982 гадах архітэктар НДПБ Спецыяльных навукова-рэстаўрацыйных вытворчых майстэрняў; у 1982—2001 гадах старэйшы, вядучы, галоўны інспектар, начальнік Дзяржаўнай інспекцыі па ахове помнікаў, начальнік аддзела аховы помнікаў, намеснік міністра культуры — старшыня Дзяржінспекцыі Рэспублікі Беларусь па ахове гісторыка-культурнай спадчыны, старшыня Камітэта па ахове гісторыка-культурнай спадчыны Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь; у 2002—2003 гадах начальнік праектнага аддзела УП «Група СТС»; у 2003—2011 гадах начальнік аддзела рэстаўрацыі і рэканструкцыі, намеснік начальніка АКМ-4, галоўны архітэктар праектаў УП «Мінскпраект»; з 2011 года галоўны архітэктар праектаў, начальнік аддзела дызайну і архітэктурных формаў Праектнага філіяла ААТ «Белрэстаўрацыя».

Дзейнасць
---------

Навуковы кіраўнік аб’ектаў: Замкавы комплекс «Мір» (з 1986), будынкі былой духоўнай кансісторыі ў г. Мінску (з 2004), будынкі музычнага каледжа ў г. Мінску (з 2013). Аўтар праекта рэстаўрацыі і прыстасавання Замкавага комплексу «Мір», праектаў выратавальнай станцыі на Камсамольскім возеры ў г. Мінску, мемарыяла на месцы расстрэлу вязняў гета ў Міры Гродзенскай вобласці.

Кіраўнік групы распрацоўшчыкаў тэксту Закона Рэспублікі Беларусь «Аб ахове гісторыка-культурнай спадчыны». Аўтар больш за 50 публікацый па пытаннях гісторыка-культурнай спадчыны ў перыядычных, навукова-папулярных, акадэмічных і энцыклапедычных выданнях.

Літаратура
----------

* Бубновский Дмитрий Семёнович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ламар.

**Мірабо Банапарт Ламар** (фр. Mirabeau Buonaparte Lamar; 16 жніўня 1798 — 19 снежня 1859) — амерыканскі палітык.

Нарадзіўся ў Джорджыі, быў прадпрымальнікам і журналістам, заснаваў (1828) газету «Columbus Enquirer», якая выходзіць і сёння, затым атрымаў дыплом юрыста. У 1834 годзе пераехаў у Тэхас. Удзельнічаў у вайне за незалежнасць Тэхаса, увесну 1836 года далучыўшыся да войска Сэма Х’юстана. Напярэдадні бітвы пры Сан-Хасінта, 20 красавіка, у сутычцы з мексіканцамі мужна выратаваў двух акружаных тэхасцаў, за што быў тут жа павышаны з радавога да палкоўніка і быў пастаўлены на чале кавалерыі. У гэтай новай якасці ўдзельнічаў у самой бітве 21 красавіка.

Другі прэзідэнт (1838—1841) незалежнай Рэспублікі Тэхас. Дамагаўся афіцыйнага прызнання суверэнітэту рэспублікі з боку еўрапейскіх дзяржаў (у выніку чаго Тэхас быў прызнаны Францыяй, Вялікабрытаніяй і Бельгіяй) і фінансавай падтрымкі з іх жа боку (гэтага не адбылося), распачаў некалькі кровапралітных узброеных кампаній па выцясненні з тэрыторыі Тэхаса індзейскіх плямёнаў, перанёс сталіцу з Х’юстана ў Остын. Атрымаў мянушку «бацька тэхаскай адукацыі», адвёў 50 ліг зямлі пад дзве навучальныя ўстановы, якія сталі пазней Тэхаскім універсітэтам A&M і Тэхаскім універсітэтам у Остыне.

Пасля далучэння Тэхаса да ЗША ў 1846 годзе быў дэпутатам заканадаўчага сходу штата Тэхас, у 1857—1858 гадах — пасол ЗША ў Нікарагуа.

Зноскі
------

1. 1 2  Mirabeau Buonaparte Lamar // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Mirabeau B. Lamar // GeneaStar<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98769076'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3100478'></a>
**«Dreieck»** («Трохвугольнік») — кодавая назва аперацыі нямецкіх акупацыйных улад падчас Другой сусветнай вайны супраць савецкіх партызан і мясцовага цывільнага насельніцтва на тэрыторыі паміж чыгункамі Брэст — Кобрын і Брэст — Маларыта ў верасні — кастрычніку 1942 года. Частка сумесных планаў паліцыі бяспекі і СД генеральных камісарыятаў Валыні, Падоліі, Беларусі і акругі Беласток для «ўціхамірвання» заходніх і паўднёва-заходніх раёнаў Гродзенскай, Баранавіцкай, Брэсцкай і Пінскай абласцей летам — восенню 1942 года.

Аперацыя праводзілася сіламі 3-га батальёна 15-га нямецкага паліцэйскага палка, трох узводаў (жандарскага, бронеаўтамабіляў, супрацьтанкавых гармат), двух паліцэйскіх палкоў, спецыяльнай роты «Нюрнберг». Пасля няўдалай карнай аперацыі «Міхель» у Косаўскім, Бярозаўскім, Ружанскім, Пружанскім раёнах (30 жніўня — 4 верасня) 3-і паліцэйскі батальён 5 верасня пачаў аперацыю «Трохвугольнік». Спалены вёскі Баравая (загублена 58 жыхароў), Забалацце (289 жыхароў) Маларыцкага, Барысаўка (206 жыхароў), Каменка Стралкоўская (152 жыхары), Рэчыца (64 жыхары) Кобрынскага раёнаў. Пасля вайны не аднавіліся спаленыя вёскі Драмлёва (286 жыхароў) Жабінкаўскага і Зялёная Буда (28 жыхароў) Маларыцкага. Карнікі захапілі некалькі тысяч галоў буйнога рагатага быдла, коней, свіней, авечак, шмат сельскагаспадарчых машын, сотні цэнтнераў збожжа. У вёсцы Ляплёўка Брэсцкага раёна расстралялі 54 дзіця з выхавальніцай Дамачоўскага дзіцячага дома. Паводле справаздач 3-га батальёна, з 6 верасня да 24 лістапада 1942 года ў раёне Брэста, Кобрына, Маларыты і Пінска знішчана 44 837 чалавек.

Літаратура
----------

* «Трохвугольнік» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 6: У 2 кн. Кн. 1: Пузыны — Усая / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 521. — ISBN 985-11-0214-8.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).
**Акт аб незалежнасці Гамбіі 1964 года** — дакумент парламента Вялікабрытаніі, які даў незалежнасць Гамбіі. Уступіў у сілу з 18 лютага 1965 года. Акт прадугледжваў захаванне права апеляцыі з гамбійскіх судоў у Судовы камітэт Тайнага савета, які быў скасаваны ў 1998 годзе, калі Яя Джамэ вырашыў рэарганізаваць гамбійскую судовую сістэму ў адпаведнасці з Канстытуцыяй 1997 года, якая замяніла Канстытуцыю 1970 года. 

Напярэдадні прыняцця дакумента, 23 ліпеня 1964 года, у Мальбара-хаусе адбылася канферэнцыя, на якой абмяркоўвалася пытанне надання незалежнасці Гамбіі. Дэлегацыя высокага ўзроўню з Гамбіі на чале з прэм’ер-міністрам Дауда Джаварай сустрэлася з брытанскай дэлегацыяй на чале з міністрам па справах калоній. Брытанскі бок абмеркаваў патрэбу незалежнай Гамбіі ў фінансавай дапамозе, а таксама адзначыў, што незалежнасць «не абмяжоўваецца грашыма».

Заўвагі
-------

1. ↑  "The Story of Gambia's Independence". *The Standard*. 17 February 2017. Праверана 7 August 2018. Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 7 жніўня 2018. Праверана 25 жніўня 2023.

Літаратура
----------

* *Whitaker's Almanack: for the year 1966*, complete edition, p. 321. J. Whitaker & Sons, London, 1965
* *Chronological table of the statutes*; HMSO, London. 1993. ISBN 0-11-840331-1
**Алайскі хрыбет** — горны хрыбет Паміра-Алайскай горнай сістэмы ў Кыргызстане і часткова ў Таджыкістане. Вышыня да 5539 метраў. Падзяляе Ферганскую і Алайскую даліны.

Даўжыня граніта-габравага Алайскага хрыбта, паміж Зераўшанскім горным вузлом на захадзе і 74°48' у.д. на ўсходзе каля 400 кіламетраў; хрыбет амаль на ўсім працягу пакрыты вечным снегам і мае шмат ледавікоў, асабліва на захадзе. Агульная плошча абляднення 568 км². перавалы вельмі высокія і цяжкія.

Характэрны высакагорны рэльеф з альпійскімі формамі ў грэбневай частцы. Складзены тоўшчай пясчана-гліністых парод і крышталічных сланцаў. Паўночныя схілы спадзістыя і маюць шэраг падоўжаных далін. Паўднёвыя крута абрываюцца да Алайскай даліны. У перадгор'ях паўпустынная расліннасць. На схілах сухія кавыльна-ціпчаковыя стэпы, лугавастэпавая расліннасць і ядлоўцавыя лясы (на вышыні 2000-3200 м), якія змяняюцца альпійскімі лугамі.
**Пунічная мова**, або **карфагенская мова** (ад лац.: Poeni — імя, якім рымляне называлі карфагенян) — вымерлая семіцкая мова, на якой размаўлялі ў старажытнасці на ўзбярэжжы Міжземнага мора, у прыватнасці ў Паўночнай Афрыцы і на некалькіх астравах у Міжземным моры.

Апісанне
--------

Пунічная мова — гэта адасоблены дыялект у рамках фінікійскай мовы, на якім размаўлялі на фінікійскім узбярэжжы і ў Паўночнай Афрыцы, у тым ліку ў Карфагене, і ва ўсім Міжземнамор’і. Вядомы па надпісах і асабістых імёнах. П’еса Плаўта «Poenulus» змяшчае некалькі сказаў на пунічнай мове, да якіх цяпер праяўляецца асаблівая зацікаўленасць і праводзяцца лінгвістычныя даследаванні, паколькі, у адрозненне ад захаваных пунічных надпісаў, яны змяшчаюць лацінскія галосныя.

Аўрэлій Аўгусцін (354—430 гг. н. э.), як правіла, лічыцца апошнім вялікім старажытным пісьменнікам, які меў пэўныя веды пра пунічную мову. Паводле яго слоў, на пунічнай мове ўсё яшчэ размаўлялі ў тым рэгіёне Паўночнай Афрыкі (Карфаген, на тэрыторыі сучаснага Туніса) праз амаль 5 стагоддзяў пасля падзення Карфагена з прычыны паражэння перад Рыма. Як адзначаў Аўгусцін, у той час усё яшчэ былі людзі, якія называлі сябе хананеямі (гэта значыць менавіта карфагеняне).

Зноскі
------

1. ↑  Sznycer, Maurice (1967). *Les passages puniques en transcription latine dans le Poenulus de Plaute*. Paris: Librairie C. Klincksieck.
2. ↑  Studien zu Plautus’ Poenulus: herausgegeben von Thomas Baier. Gunther Narr Verlag Tubingen. 2004. S. 183-
3. ↑  Is the Punic Transcription in the «Poenulus» of Plautus Authentic? | Arye Olman — Academia.edu
4. ↑  Jongeling. Karel; & Kerr, Robert M. (2005). *Late Punic Epigraphy*. Mohr Siebeck. p. 4. ISBN 3161487281.`{{cite book}}`: Папярэджанні CS1: розныя назвы: authors list (link)

Спасылкі
--------

* Пунічная азбука на сайце Omniglot.com

| ⛭Фінікія і фінікійцы |
| --- |
| Гарады | Акка ·  Ахзіў ·  Арвад  ·  Берыт ·  Бібл ·  Гадрумет ·  Карфаген ·  Ліксус ·  Магадор ·  Сарэпта ·  Сідон ·  Сіміра ·  Тыр ·  Трыпалі ·  Угарыт ·  Утыка | Фінікійскі саркафаг |
| Постаці | Фінікійскія кіраўнікі ·  Кіраўнікі Карфагена ·  Карфагеняне ·  Ахірам ·  Азімілк ·  Ганон ·  Пігмаліён ·  Санхуніятон ·  Табніт ·  Хірам I |
| Мова і пісьменнасць | Фінікійская мова ·  Пунічная мова ·  Фінікійскае пісьмо ·  Біблскае пісьмо ·  Угарыцкае пісьмо |
| Рэлігія | Астарта · Баал ·  Мелькарт ·  Малох ·  Таніт ·  Усоас ·  Ям |
**«Революционная ставка»** — бальшавіцкая газета, орган Ваенна-рэвалюцыйнага камітэта пры Стаўцы Вярхоўнага галоўнакамандуючага. Выдавалася з 26 лістапада 1917 да канца лютага 1918 гг. у Магілёве на рускай мове штодзённа. З 19 снежня 1917 г. орган Цэнтральнага камітэта дзеючых армій і флоту (Цэкадарф). Сваёй мэтай абвяшчала «самае шырокае і падрабязнае асвятленне ўсіх бакоў салдацкага жыцця». Змяшчала дэкрэты і распараджэнні СНК, загады Вярхоўнага галоўнакамандуючага, ВРК пры Стаўцы. Значнае месца адводзіла пытанням вайны і міру, фарміравання новай рабоча-сялянскай арміі. З інтэрнацыяналісцкіх пазіцый асвятляла канфлікты Савецкай улады з беларускім рухам, украінскай Радай, польскім корпусам генерала Ю. Р. Доўбар-Мусніцкага. Друкавала паведамленні з з амежнага жыцця, зводкі з франтоў, тэлеграмы тэлеграфічных агенцтваў, справаздачы аб разнастайных з'ездах. Пэўнае месца адводзіла асвятленню грамадска-палітычнага жыцця Магілёва і губерні. Пасля эвакуацыі Стаўкі з Магілёва ў выніку наступлення германскіх войск выданне спынена.
**Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў** (нар. 22 сакавіка 1981, Мінск) — журналіст, грамадскі дзеяч, сябра арганізацыі «Зубр», прэс-сакратар штаба кандыдата ў прэзідэнты Андрэя Саннікава ў 2010 годзе, вязень сумлення, беларускі палітвязень.

Біяграфія
---------

Вучыўся на факультэце міжнародных адносін БДУ, адкуль быў выключаны за палітычную дзейнасць пры рэктары А.Казуліне. Вучыўся ў ЕГУ (Вільнюс) па спецыяльнасці міжнароднае права.

У 2001—2006 г.г. быў сябрам арганізацыі «Зубр». 10 гадоў працаваў карэспандэнтам сайту charter97.org. Пасля стварэння грамадзянскай кампаніі «Еўрапейская Беларусь» быў яе прэс-сакратаром.

Неаднаразова прыцягваўся да адміністратыўнай адказнасці за грамадска-палітычную дзейнасць, праследаваўся КДБ. 12.06.2008 г. арыштаваны на 15 сутак за «абразу суддзі» падчас аднаго з судовых пасяджэнняў працэсу «справы 14-ці». 14 кастрычніка 2007 года падчас ператрусу ў кватэры затрыманы І асуджаны на 10 сутак адміністрацыйнага арышту.

На выбарах прэзідэнта Рэспублікі Беларусь 2010 года быў прэс-сакратаром штаба кандыдата ў прэзідэнты Андрэя Саннікава.

Затрыманы 20 снежня 2010 г. у сябе дома за ўдзел у мітынгу супраць вынікаў прэзідэнцкіх выбараў 19 снежня 2010 г. у Мінску. Змешчаны ў СІЗА КДБ. Абвінавачаны па артыкуле 293 Крымінальнага кодэксу РБ. Па адной крымінальнай справе з ім абвінавачваліся А. Малчанаў і Д. Новік. 2 сакавіка 2011 г. асуджаны ў Фрунзенскім судзе Мінску на 4 гады зняволення ў калоніі ўзмоцненага рэжыму. З 25 сакавіка 2011 г. адбываў тэрмін пакарання ў папраўчай калоніі «Віцьба-3» у Віцебскім раёне.

Памілаваны А. Лукашэнкам і вызвалены 14 верасня 2011 г. Праваабарончая арганізацыя «Міжнародная амністыя» прызнала Аляксандра Атрошчанкава вязнем сумлення Выйшаўшы на волю, Аляксандр Атрошчанкаў паведаміў пра здзекі ў СІЗА КДБ, дзе на загад кіраўніцтва яму «зладзілі Гуантанама» – не давалі спаць уначы, выстаўлялі распранутым на мароз, трымалі ў інфармацыйным вакууме. 

03.09.2012 года пакінуў Беларусь. Сваё рашэнне ён патлумачыў магчымым паўторным арыштам. Жыве ў Варшаве.

Удзельнічае ў грамадскім жыцці беларусаў у Польшчы, у прыватнасці ў працы Беларускага Дому ў Варшаве.

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 21 лістапада 2008. АЛЯКСАНДАР АТРОШЧАНКАЎ АРЫШТАВАНЫ НА 15 СУТАК ЗА "АБРАЗУ" СУДЗЬДЗІ
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑   Біяграфічныя звесткі абвінавачаных і падазраваных па крымінальнай справе аб масавых беспарадках
6. ↑
7. ↑   У Варшаве прэзентуюць кнігу "Жыццё пасля турмы"

Літаратура
----------

* Palitviazni.info Хронікі беларускіх палітвязняў. — 2013 г. — 31 с.
* Адзін дзень палітвязьня 2009—2011. — 2011 г. — 43 с. — ISBN 978-0-929849-42-3 — 42
* Супраць плыні А.Тамковіч. — 2011 г. — 175—186 с.
* За права на выбар. Партрэты асуджаных. Плошча-2010. / Рэд. А.Лапцёнак.— Праваабарончы цэнтр «Вясна» / —Вільнюс: Gudas, 2011. — 142 c. — (ст.40-41).

Спасылкі
--------

* 
*
Аналагавы сігнал і ўзор пераўтварэння аналагавага сігнала ў лічбавы
**Лічбавы сігнал** — сігнал дадзеных, у якога кожны з прадстаўляючых параметраў апісваецца функцыяй дыскрэтнага часу і канчатковым мноствам магчымых значэнняў.

Сігналы ўяўляюць з сябе дыскрэтныя электрычныя ці светлавыя імпульсы. Вузкапалосныя сістэмы (baseband) перадаюць дадзеныя ў выглядзе лічбавага сігналу адной частаты.
Дыскрэтны лічбавы сігнал складаней за Аналагавы сігнал перадаваць на вялікія адлегласці. Выкарыстанне ў лічбавых сістэмах алгарытмаў праверкі і аднаўлення лічбавай інфармацыі дазваляе істотна павялічыць надзейнасць перадачы інфармацыі.

Праз шумы і змены параметраў ліній перадачы ён мае флуктуацыі па амплітудзе, фазе/частаце, палярызацыі.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4113317-1 · Microsoft: 52773712 · NKC: ph119461 |
Фатаграфія лімана са спадарожніка Landsat
**Днястроўскі ліман** — заліў на паўночна-заходнім узбярэжжы Чорнага мора, у які ўпадае рака Днестр. Размешчаны ў Адэскай вобласці на Украіне.

Заліў удаецца ў сушу з паўднёвага ўсходу на паўночны захад на 41 км, шырыня 4—12 км, глыбіня 2,6 м. Днястроўскі ліман аддзелены ад мора вузкай пясчанай касой Бугаз, у паўднёвай частцы якой ёсць праход да мора. На касе размешчаны курорт Караліна-Бугаз. Цячэнне ў лімане залежыць ад вятроў і паводак на Днястры. Зімой Днястроўскі ліман замярзае. На лімане размешчаныя парты Белгарад-Днястроўскі і Авідыёпаль. У самім Днястроўскам лімане таксама вылучаюць Карагольскі заліў. 

Раней Днястроўскі ліман звалі Авідыёвым возерам.

Ліман

Спасылкі
--------

* Статыстычна даныя аб лімане(недаступная спасылка)
* Тапаграфічная карта паўночнай часткі лімана Архівавана 30 чэрвеня 2006.
* Тапаграфічная карта паўднёвай часткі лімана
**Выдра**, або **звычайная выдра**, або **парэшня** (*Lutra lutra*) — від драпежных млекакормячых сямейства куніцавых, які вядзе паўводны спосаб жыцця; адзін з трох відаў роду выдр (Lutra).

Апісанне
--------

Выдра — даволі буйны звер з выцягнутым, гнуткім целам абцякальнай формы. Даўжыня цела — 55-95 см, хваста — 26-55 см, маса — 6-10 кг. Тулава гнуткае, мускулістае, лапы кароткія, пальцы злучаны перапонкамі. Хвост мускулісты, непухнаты.

Афарбоўка поўсці: зверху цёмна-бурая, бліскучая, знізу светлая, серабрыстая. Асцёвыя валасы грубыя, але апушша вельмі густое і пяшчотнае. Будова яе цела прыстасаваная для плавання пад вадой: плоская галава, кароткія лапы, доўгі хвост і гідрафобная поўсць.

Пашырэнне
---------

Пашырана ў Еўропе, Азіі, Паўночна-Заходняй Афрыцы. На Беларусі трапляецца па ўсёй тэрыторыі, найбольш у паўночных і цэнтральных зонах; нешматлікая.

Сустракаюцца на захламленых рэках з абрывістымі берагамі, незамярзаючымі ямамі і перакатамі, каля старыц, па азёрах з густой расліннасцю па берагах, буйных каналах і ў іншых мясцінах, багатых рыбай.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Тэрытарыяльны від, межы сваіх участкаў рэгулярна маркіруе. Селіцца ў норах або іншых укрытых сховішчах. Актыўная пераважна ноччу. Добра плавае і нырае. Корміцца пераважна рыбай, зрэдку ракамі, вадзянымі пацукамі, жабамі.

Жыве да 11 гадоў. Палавой спеласці самкі дасягаюць на дргім, самцы — на трэцім-чацвёртым годзе жыцця. Цяжарнасць 61—63 сутак, дзіцяняты (2—5) нараджаюцца найчасцей у красавіку — чэрвені. Малыя кормяцца малаком самкі да 2,5 месяцаў, плаваць яны пачынаюць у двухмесячным узросце. На працягу 8—10 месяцаў трымаюцца разам з самкай, якая яшчэ падкормлівае дзіцянят.

Промысел
--------

Аб’ект промыслу дзеля цёплага і прыгожага футра.

Літаратура
----------

* **Самусенка Э. Р.*.* Выдра // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · SeaLifeBase · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 124527299 · GND: 4154479-1 · LCCN: sh85079031 · NKC: ph116640 |
Кіпячэнне вады
**Кіпячэнне** — працэс давядзення вады да кіпення (атрымання кіпеню), таксама працэс абеззаражвання (у такой вадзе) харчовых прадуктаў і ачысткі (мыцця) ад тлушчавых забруджванняў моцна забруджанага адзення і прадметаў.

Пры гэтым працэс суправаджаецца вылучэннем пары. Пры кіпячэнні вады асядаюць калоідныя часткі бруду, выпадаюць у асадак солі, утвараючы накіп, вада змякчаецца, памяншаецца ўтрыманне лёгкалятучых кампанентаў і частка вольнага хлору.

Кіпячэнне — фізічны спосаб дэзінфекцыі. Падчас кіпячэння знішчаюцца амаль усе хваробатворныя мікробы, вірусы і ўзбуджальнікі паразітарных захворванняў.

У хіміі кіпячэнне са зваротным халадзільнікам — распаўсюджаная тэхніка павелічэння хуткасці рэакцый.

Пры доўгім кіпячэнні ўзрастае канцэнтрацыя нелятучых рэчываў. Кіпячэнне не знішчае цяжкія металы, пестыцыды, гербіцыды, нітраты, фенолы і нафтапрадукты.

Зноскі
------

1. ↑  *Бесараб С. В.* Жесткая вода и накипь. Структура, свойства и способы минимизации ущерба // Хабр — habr.com, 25 января 2021, 03:44
**Biblia Hebraica (Kittel)** (bhk, *Біблія Гебраіка*) — крытычнае выданне яўрэйскага тэксту Старога Запавету Бібліі. Назва па-лацінску азначае «Яўрэйская Біблія». Усе выданні Бібліі Гебраіка аж да 1951 года зваліся BHK па імі першага іх рэдактара.

Гісторыя
--------

Першыя тры выданні яўрэйскага тэксту Старога Запавету «Біблія Гебраіка» былі выпушчаны пад рэдакцыяй нямецкага экзегета Рудольфа Кітэля.

Першае выданне выйшла ў 1905 годзе ў Лейпцыгу, другое было завершана да 1913 года. Гэтыя два выданні будаваліся на аснове *Энцыклапедыі каментароў на Тору «Мікраот Гдолот»* Даніэля Бомберга, але ў адрозненне ад яе не ўключалі пазнакі масарэцкага тэксту.

Трэцяе выданне выйшла на працягу 1927—1937 гадоў у Штутгарце пад рэдакцыяй Р. Кітэля і П. Кале і будавалася ўжо на аснове Ленінградскага кодэкса 1009 года. У падрадковых нататках паказваўся характар улічаных рукапісных розначытанняў. Само выданне перавыдавалася шмат разоў.

Сёмае выданне выйшла ў 1951 годзе пры ўдзеле нямецкіх біблеістаў Альбрэхта Альта і Ота Айсфельта, у якое былі ўнесены варыянты, узятыя з новаадкрытых скруткаў Кумрана.

У 1955 годзе выйшла апошняе дзявятае выданне «Бібліі Гебраіка».

Літаратура
----------

* Библейские переводы // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
Спелая гронка белага вінаграду
**Вінагарадзіна**, таксама **Вінаград** — ягада вінаграду, якая ў спелым выглядзе мае салодкі смак. З'яўляецца каштоўным харчовым прадуктам і сыравінай для вінаробства, а таксама можа быць выкарыстана для вырабу варэння, сокаў, жэле, воцату, разынак, патакі і вінаграднага алею з вінаградных костачак. Вінаград выкарыстоўваецца ў некаторых відах кандытарскіх вырабаў. Плады вінаграду, а таксама прадукты яго перапрацоўкі валодаюць каштоўнымі лекавымі, смакавымі і харчовымі якасцямі. Вінаград, як правіла, мае эліпсоідную форму, якая нагадвае выцягнуты сфероід.

Гісторыя
--------

Вырошчванне фіялетавага вінаграда паўстала ў Цэнтральнай Азіі. Тэхналогія вырабу віна паўстала крыху пазней, калі было заўважана, што дрожджы, што асядаюць на плады вінаграду, прыводзяць да браджэння, і ў выніку выходзіць алкагольны напой. Першыя сляды вырабу чырвонага віна выяўляюцца ў старажытнай Персіі ў Арменіі. Старажытныя егіпецкія іерогліфы зафіксавалі факт вырошчвання фіялетавага вінаграда ў Егіпце. Пасля вінаград меў распаўсюджанне ў Старажытнай Грэцыі, у Фінікіі і Рыме, жыхары якога вырошчвалі вінаград для выкарыстаньня ў ежу і дзеля вырабу з яго віна. Пазней, вінаград распаўсюдзіўся па ўсёй Еўропе, Паўночнай Афрыцы, і нарэшце патрапіў у Паўночную Амерыку.

Гл. таксама
-----------

* Вінаград
* Разынкі
* Кішміш
* Вінаградны сок
* Віно
* Каньяк
* Чурчхела

Зноскі
------

1. ↑  Patrice This, Thierry Lacombe, Mark R. Thomash. «Historical Origins and Genetic Diversity of Wine Grapes» Архівавана 12 кастрычніка 2008.. Trends in Genetics 22 No.8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вінаградзіна
* Батанічная інфармацыя пра вінаград. GrapesWeb.com
**Рэўт** (рум.: Răut, ідыш: רעװעט) — рака ў Малдове, правы прыток Днястра.

* Даўжыня — 286 км.
* Плошча басейна — 7760 км².
* Сярэдняя шырыня рэчышча — 30 м.
* Сярэдняя шырыня даліны — 7 км.
* Сярэдні выдатак вады — ад 8 да 15 м³/с.

Гідралагічны рэжым Рэўта нясталы. Маюцца вясновыя і летнія паводкі.

Рэўт бярэ пачатак паблізу сяла Рэдзю-Марэ Дандзюшанскага раёна, цячэ ў паўднёва-ўсходнім кірунку, двойчы змяняе кірунак плыні (каля Бельцаў і Фларэшт) і ўпадае ў Днестр каля сяла Усцье. Даліна ракі дасягае шырыні ад 3 км у Бельцаў да 9 км каля Аргеева. На Рэўту ёсць мноства плаўняў, большай часткай асушаных. Паміж Фларэштамі і Казанештамі Рэўт праходзіць праз вапняковыя скалы, утвараючы глыбокія і вузкія цясніны.

У даліне ракі гадуюць кармавыя культуры і гародніну. Рэўт выкарыстоўваецца для абваднення. На рацэ Рэўт змесцаваны гарады Бельцы, Маркулешты, Фларэшць і Аргееў. У басейне ракі знаходзяцца Стары Архей і маляўнічая пляцоўка каля сяла Трэбужэны.

Асноўныя прытокі: правыя — Капачанка, Рэўцэл, Саланец, Улігач, Вялікі Чулук, Вяціч, Іванча, Рэшка; левыя — Куболта, Кайнар, Каменка, Добруша, Сягала, Іванос, Драгініч.

Воды ракі моцна забруджаны гаспадарча-побытавымі сцёкавымі водамі.

Спасылкі
--------

* р. Реут в «Словаре Брокгауза и Ефрона», 1907 г. Архівавана 4 сакавіка 2016.
Дыялектная карта балгарскай мовы асобна вылучае гаворкі малаазійскіх балгар
Балгарскія бежанцы з анаталійскай вёскі Чатал тепе.
**Ма́лаазі́йскія балга́ры** (балг.: Малоазийски българи) — адасобленая этнаграфічная група балгараў, якая сфарміравалася ў выніку перасялення балгараў у паўночна-заходнюю частку паўвострава Малая Азія, у вясковыя акругі паміж гарадамі Чанакале, Бурса, Ізмір і Ізнік у XVI—XIX стагоддзях. Згодна з ацэнкай Л. І. Дросьева, колькасць праваслаўных, славянамоўных балгараў у Малой Азіі дасягнула прыблізна 7000 чалавек. Пасля 1914 года практычна ўсе яны былі вымушаны пакінуць межы Асманскай імперыі і перасяліцца ў Балгарыю. Іх нерухомасць і маёмасць, у сваю чаргу, былі перададзены мусульманскім бежанцам і перасяленцам з Балгарыі і Грэцыі.

Гісторыя
--------

Балгарская прысутнасць у гэтым рэгіёне Малой Азіі была невыпадковай. З VII стагоддзя візантыйскія імператары перасялялі ў Апсікій значныя групы няскораных славян. Асіміляцыйныя працэсы не дазвалялі ім захаваць славянскую самасвядомасць. Новая хваля славянскіх перасяленцаў прыбывае ў Малую Азію ў Асманскую эпоху. З’яўляючыся падданымі Асманскай імперыі, праваслаўныя балгары таксама мігруюць у яе межах у пошуках урадлівых зямель. Улічваючы рэлігійную палітыку імперыі, накіраваную на прасоўванне ролі ісламу, праваслаўныя балгары часта сяліліся асобна ад мусульман. Але ў Малой Азіі яны не адчувалі сабе самотнымі: па суседству з імі меліся шматлікія некалі абшчыны праваслаўных грэкаў і армян. Напрыклад, у Ізміры пачатку ХХ стагоддзя мусульмане (не ўсе з іх цюркамоўныя) складалі толькі 29 % насельніцтва. Аб існаванні балгарскіх вёсак у Малой Азіі пакінулі нататкі здзіўленыя еўрапейскія падарожнікі: Салваторы (1807), француз Ж. М. Танкуэнь і брытанец Джордж Кепель (1829).

Мова
----

Мова малаазійскіх балгараў вылучаецца вялікай своеасаблівасцю ў фанетыцы і лексіцы. У ёй мелася шмат турэцкіх і грэчаскіх запазычанняў.

Гл. таксама
-----------

* Балгары Усходняй Фракіі
* Балгары ў Турцыі

Літаратура
----------

* Шишманов, Димитър (2000). Необикновената история на малоазийските българи (балг.)
* Радева Виолета (2000-09-28). Българското присъствие в Мала Азия (балг.) Архівавана 6 ліпеня 2011.

| ⛭Этнаграфічныя групы балгараў |
| --- |
|  Балканджыі  ·  Дабруджанцы  ·  Ваяцы  ·  Карыёты  ·  Капанцы  ·  Карашавены  ·  Малаазійскія балгары  ·  Нашэнцы  ·  Рупцы  ·  Палянцы  ·  Фракійскія балгары  ·  Тронкі  ·  Харцоі  ·  Шопы |
|  Балгары ў Балгарыі  ·  Памакі  ·  Балгары Усходняй Фракіі |
Марукович, Евгений Игнатьевич
-----------------------------

Вучоны ў галіне матэрыялазнаўства і тэхналогіі металаў. Акадэмік НАН Беларусі, дырэктар інстытута тэхналогіі металаў (1998-2016). Доктар тэхнічных навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Яўген Ігнатавіч Маруковіч нарадзіўся 22 жніўня 1946 года ў В.Смальяны Аршанскага раёна Віцебскай вобласці.

У 1969 г.скончыў Беларускі політэхнічны інстытут.

Працоўную дзейнасць пачаў на Мінскім заводзе ацяпляльнага абсталявання, працуючы тэхнолагам, майстрам, інжынерам па тэхніцы бяспекі. Працаваў інжынерам-будаўніком, старшым інжынерам дзяржаўнага тэхнічнага нагляду ўпраўлення сельскай гаспадаркі Уздзенскага раёна Мінскай вобласці, прарабам лінейна-будаўнічага мантажнага ўчастка Уздзенскага раённага аб'яднання «Сельгастэхніка».

1971 г.старшы інжынер, старшы навуковы супрацоўнік, загадчык лабараторыі Магілёўскага аддзялення фізіка-тэхнічнага інстытута Акадэміі навук БССР (з 1992 г. — Інстытут тэхналогіі металаў).

Навуковыя працы
---------------

Дзяржаўная прэмія БССР (1990 год) — за даследаванне, распрацоўку і ўкараненне эфектыўных рэсурса - і матэрыялазберагальных экалагічна бясшкодных тэхналагічных працэсаў атрымання высакаякасных адлівак ва ўмовах цэнтралізаванай вытворчасці;

Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь (2010) - за працу "стварэнне і прамысловая рэалізацыя прынцыпова новага метаду бесперапынна-цыклічнага ліцця намарожваннем высокоизносостойких дэталяў тэхнікі»

; ордэн Пашаны (Беларусь, 2008); Медаль Францыска Скарыны (1999).
**Патагонскія Анды** (*Патагонскія Кардыльеры*; ісп.: Andes Patagonicos) — паўднёвая частка горнага пояса Андаў, на поўдзень ад 39° паўднёвай шыраты, на тэрыторыі Чылі і Аргенціны.

Найвышэйшы пункт — гара Сан-Валенцін (4058 м). Для паўночнай часткі характэрныя моцная сейсмічнасць і актыўны вулканізм (вулканы Ланін, Асорна, Каркавада). Клімат умераны, вельмі вільготны: да 5000 мм ападкаў у год і больш. На поўдзень ад 46°30' паўднёвай шыраты размешчаны два буйныя Патагонскія ледавіковыя плато: Паўночнае і Паўднёвае. Ля ўсходніх перадгор’яў — буйныя ледавіковыя азёры. У паўночнай частцы — хвойныя і лісцяныя вечназялёныя лясы, у паўднёвай — змешаныя лістападна-вечназялёныя і хвойныя. На тэрыторыі гор размешчана мноства нацыянальных паркаў.

Літаратура
----------

* Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006. (руск.)
* *Патагонские Анды (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |