recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Казма**, або **Кад'іма** (араб. كاظمة‎‎) — паселішча і мясцовасць на поўнач ад горада Кувейт. Вядома з VII ст. як адзін з найважнейшых гандлёвых портаў Персідскага заліва. У нашы дні вызначаецца дзякуючы аднайменнаму прафесійнаму футбольнаму клубу.

Казма ўпершыню ўзгадваецца ў 637 г. у сувязі з бітвай паміж арабамі і сасанідскім войскам. У сярэднявеччы ператварылася ў буйны порт у 4 днях караваннага шляху ад Басры. Тут была пабудавана крэпасць, горад цягнуўся амаль на 2 км уздоўж марскога берага. У XVI ст. роля гандлёвага порта значна знізілася з-за пірацтва. Аднак Казма пазначалася на еўрапейскіх картах XVIII ст. Падчас I Сусветнай вайны выкарыстоўвалася брытанцамі для транспартыроўкі параненых на месапатамскім фронце. 

У 1964 г. быў заснаваны футбольны клуб «Аль-Казма». 

З 2008 г. вядуцца археалагічныя раскопкі.

Спасылкі
--------

* Kazma narrates stories of peace, war in Kuwait’s history
* Brian Ulrich, Kāzimah remembered: historical traditions of an early Islamic settlement by Kuwait Bay
* Kadhima : an Early Islamic settlement and landscape on Kuwait Bay
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спаса-Ушэсцеўская царква.
**Спаса-Ушэсцеўская царква** — праваслаўны храм у в. Хвошна Гарадоцкага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі, на ўзгорку.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў першай палове XIX стагоддзя з цэглы. У 1922 годзе канфіскавана каштоўнае літургічнае начынне.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры класіцызму. Вырашана крыжовым у плане аб’ёмам, завершаным у сяродкрыжжы двухсхільных дахаў магутным васьмігранным светлавым барабанам з арачнымі аконнымі праёмамі і цыбулепадобным купалам у завяршэнні. Прамавугольная ў плане апсіда фланкіравана нізкімі бакавымі рызніцамі. Прамавугольны ўваходны партал і паўкруглая люкарна над ім акаймаваны арачнай нішай. Фасады завершаны трохвугольнымі франтонамі, крапаваны адзінарнымі і падвойнымі пілястрамі, прарэзаны высока ўзнятымі прамавугольнымі і лучковымі аконнымі праёмамі.

Зноскі
------

1. ↑  ДА Віцебскай вобласці, Ф. 123, воп. 1, спр. 763, арк. 7 адв.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Спаса-Ушэсцеўская царква (Хвошна) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Спаса-Ушэсцеўская царква (Хвошна) на сайце Radzima.org
*
**Спаса-Праабражэнскі сабор** — праваслаўны храм у г. Слонім, размешчаны па адрасе вул. Пушкіна, 1.

Гісторыя
--------

Касцёл канонікаў латэранскіх у Слоніме, дрэварыт XIX ст.
Пабудаваны ў пачатку ХІХ ст. з цэглы на месцы касцёла канонікаў латэранскіх рэгулярных XVII ст. заснаванага ў 1635 годзе пінскім біскупам Яўхімам Гарбацкім і Я. С. Сапегам (старэйшы сын канцлера Л. І. Сапегі) з наданнем маёнтка Дарава. Верагодна, волю памерлага брата выканаў у 1650 годзе падканцлер вялікі літоўскі, староста слонімскі К. Л. Сапега. Кляштарны комплекс знаходзіўся на краі Рыначнай плошчы. Займаў квартал паміж вуліцамі Студэнцкай і Панасаўскай, уключаў мураваны касцёл Божага Цела, 2-павярховы жылы і аднапавярховы гаспадарчы карпусы, сад, агарод. Касцёл, пабудаваны ў рэнесансным стылі, меў шчытавы фасад, гранёную апсіду, бакавыя капліцы. Кляштар скасаваны ў 1832 годзе і зруйнаваны, касцёл быў перароблены пад Спаса-Праабражэнскі праваслаўны сабор.

Храм разбураны ў 1950-я гады, з 2000 г. аднаўляецца.

Архітэктура
-----------

Помнік Леніну на плошчы і купал сабора з цыбулепадобнымі галоўкамі
Архітэктурна-стылёвай і кампазіцыйнай асновай храма з'яўляецца папярэдні барочны касцёл. Выцягнуты па падоўжанай планіровачнай восі крыжова-купальны храм з паўкруглай апсідай і бакавымі рызніцамі. Над сяродкрыжжам двухсхільных дахаў узведзены васьмігранны барабан, накрыты самкнутым сферычным купалам з цыбулепадобнай галоўкай у завяршэнні і адзначаны па вуглах такімі ж галоўкамі на васьмігранных шыях. Тарцы аб'ёмаў завершаны двух'яруснымі крапаванымі лапаткамі і барочнымі франтонамі. Фасад фланкіраваны чатырохграннымі выступамі вежаў з макаўкамі ў завяршэнні і вылучаны па цэнтры нізкім прамавугольным прытворам пад двухсхільным дахам. Бакавыя фасады расчлянёны высока ўзнятымі арачнымі праёмамі і пілонамі-контрфорсамі ў прасценках. Перад храмам узведзена трох'ярусная (васьмярык на 2 чацверыках) вежа-званіца, завершаная цыбулепадобным купалам.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007. -стар. 369.
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Слонімскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 2004.— 752 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Спаса-Праабражэнскі сабор (Слонім)
* Спаса-Праабражэнскі сабор (Слонім) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Спаса-Праабражэнскі сабор (Слонім) на сайце Radzima.org
* Спаса-Праабражэнскі сабор (Слонім) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Спаса-Праабражэнскі сабор (Слонім) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Цэле.

**Цэле** (ням.: Celle) — горад на поўначы Германіі, у зямлі Ніжняя Саксонія. Насельніцтва 69 972 чалавек (па стане на 31 снежня 2011). Горад вядомы як «паўднёвая брама» Люнебургскай пусткі і знакаміты сваім Старым горадам з яго чатырма сотнямі фахверкавых дамоў і замкам у стылях рэнесанс і барока.

Гісторыя
--------

Цэле ўпершыню згадваецца ў 985 годзе. Ужо ў XI стагоддзі ён атрымаў права чаканіць сваю манету, а ў 1301 годзе атрымаў гарадскія прывілеі. У 1378 Цэле становіцца рэзідэнцыяй герцагаў Заксен-Вітэнбергскіх, а з 1433 — князёў Люнебургскіх. У 1524 горад прымае Рэфармацыю. З 1665 да 1705, у час кіравання герцага Георга-Вільгельма, горад перажывае культурны росквіт. У 1705 годзе, пасля смерці апошняга, Цэле пераходзіць да княства Браўшвайг–Люнебург. У якасці кампенсацыі, ён становіцца месцам знаходжання шэрагу адміністрацыйных устаноў гэтага княства, у тым ліку суд (нават у нашыя дні Зямельны Сацыяльны Суд Ніжняй Саксоніі і Брэмена знаходзіцца ў Цэле).

Славутасці
----------

* Стары горад
* Хопенер хаус — сярэднявечны, багатадэкараваны фахверкавы дом
* Замак
* Царква Санкт-Марыен
* Старая ратуша (1579) у стылі Везерскага рэнесансу

Галерэя
-------

* Фахверкавыя дамы ў Старым горадзеФахверкавыя дамы ў Старым горадзе
* Дом Хопенер хаусДом Хопенер хаус
* Старая ратушаСтарая ратуша
* Цэле ўзімкуЦэле ўзімку
* Замак ЦэлеЗамак Цэле

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Расіі Цюмень (Расія)
* Сцяг Украіны Сумы (Украіна) — з 17 студзеня 1990 года

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Цэле (Германія)
* Афіцыйная старонка горада Цэле
**Калібр** — дыяметр канала ствала агнястрэльнай зброі.

Калібр гладкаствольнай зброі
----------------------------

Калібр гладкаствольнай зброі звычайна пазначаецца па старой брытанскай сістэме. Лічба, якая пазначае калібр ствала, паказвае колькі круглых куль можна адліць для гэтага ствала з аднаго фунта (456,3 г) свінцу. Адпаведна, чым большая лічба, якая абазначае калібр, тым меншы дыяметр канала ствала.

32-му калібру адпавядае дыяметр канала ствала 12,9 мм, 28-му — 14,0 мм, 24-му — 14,7 мм, 20-му — 15,9 мм, 16-му — 17,0 мм, 12-му — 18,4 мм, 10-му — 19,7 мм, 4-му — 26,5 мм.

Найбольш распаўсюджаны ў наш час калібр баявой і паляўнічай гладкаствольнай зброі — 12 калібр.

Калібр наразной зброі
---------------------

Калібр наразной зброі вымяраецца паміж палямі нарэзаў (краіны былога СССР) ці паміж дном нарэзаў (НАТА). Пазначаецца або ў міліметрах (метрычная сістэма, найбольш распаўсюджана), або ў долях цалі (брытанская сістэма, выкарыстоўваецца ў асноўным у Вялікабрытаніі і ЗША).

Гл. таксама
-----------

* .50 Action Express
* .22 калібр
**Тра́пані** (італ.: Provincia di Trapani) — правінцыя ў Італіі, у вобласці Сіцылія. Мяжуе з правінцыямі Палерма і Агрыджэнта. Знаходзіцца на паўночным захадзе вострава Сіцылія і Эгадскіх астравах. Мае працяглую берагавую лінію, якая абмываецца Тырэнскім морам.

5 мая 1860 года Джузэпэ Гарыбальдзі разам з 1200 добраахвотнікамі высадзіўся ў порце Марсалы ў Трапані, з чаго і пачалося аб’яднанне Італіі, якое прывяло да ўзнікнення адзінай Італіі новага часу.

Эканоміка
---------

Гістарычна правінцыя была вядома здабычай солі, рыбалоўствам, пасля — рыбакансервавай прамысловасцю. Як і ўсюды на поўдні Італіі, асновай эканомікі была сельская гаспадарка. У сучаснай эканоміцы мае значэнне турызм і банкаўская справа. У горадзе Марсала развіта вінаробства, мукамольная і макаронная вытворчасць, апрацоўка кары коркавага дрэва.

У Трапані знаходзіцца невялікі аэрапорт Вінчэнца Флорыа Трапані—Бірджы — грамадзянскі, але выкарыстоўваецца таксама і для ваенных патрэб.

Парты — Трапані і Марсала.

| ⛭Населеныя пункты правінцыі Трапані |
| --- |
| 
* Алькама
* Бузета-Паліцола
* Вальдэрычэ
* Віта
* Джыбеліна
* Калатафімі-Седжэста
* Кампабела-дзі-Мадзара
* Кастэламарэ-дэль-Гольфа
* Кастэльветрана
* Кустаначы
* Марсала
* Мадзара-дэль-Вала
* Паджарэале
* Пантэлерыя
* Партана
* Пачэка
* Петразіна
* Салапарута
* Салемі
* Сан-Віта-Ло-Капа
* Санта-Нінфа
* Трапані
* Фавіньяна
* Эрычэ

 |
**Цэкропін** — антымікробны пептыд. Упершыню злучэнні гэтага тыпу былі вылучаны з гемалімфы матылька *Hyalophora cecropia* (так званая моль Цэкропія), у гонар якога і названы пептыды. Злучэнні ўяўляюць сабой невялікія пептыды памерам ад 31 да 37 амінакіслот, якія актыўныя супраць грамстаноўчых і грамадмоўных бактэрый. Цекропіны здольны лізіраваць клеткавыя мембраны бактэрый праз інгібіраванне паглынання амінакіслаты праліну. Цекропіны складаюць біяхімічную аснову імуннай сістэмы насякомых. Усе Ц. структурна звязаныя паміж сабой і маюць назвы ў залежнасці ад насякомага з якого яны былі ўпершыню выдезелены, гл. бактэрыцыдын, лепідаптэрын, саркатаксін і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Boman H.G. Cell-free immunity in insects//Annual Review of Microbiology/1987.- 41: 103-26, doi:10.1146/annurev.mi.41.100187.000535

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777366737 |
**Трахейнадыхальныя**, таксама **Непаўнавусыя** (*Tracheata*) — падтып членістаногіх, прыстасаваных да жыцця на сушы (або другаснаводных), якія маюць органы дыхання, утвораныя сістэмай трахей. З'яўленне спецыялізаваных органаў дыхання было звязана з фарміраваннем непранікальных покрываў, развіццё якіх стымулявалася наземным ладам жыцця. Удасканаленне сістэмы дыхальных органаў у сваю чаргу спрыяла ўмацаванню покрываў гэтых жывёл.

Адметныя рысы
-------------

Органы дыхання ўтвораны сістэмай трахей — паветраных каналаў, якія цягнуцца па ўсім целе і забяспечваюць клеткі арганізма кіслародам, што звязана з пераходам да існавання на сушы. Галава прыкметна выдзелена ад цела, мае адну пару вусікаў і забяспечаная трыма парамі сківіц.

Зноскі
------

1. ↑  Рад класіфікацый членістаногіх дадзены таксон не ўключае.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
План храма з цэлай у цэнтры
**Цэла** (лац.: cella) — унутраная частка грэчаскага і рымскага храма.

Першапачаткова маленькі (пазней і вялікі) пакой для харчовых прыпасаў у рымскіх дамах; таксама ўнутраная частка культавых будынкаў, асабліва храмаў, у якой знаходзіліся выява божастваў; унутранае свяцілішча, куды быў забаронены ўваход усім, акрамя пэўнага кола духавенства.

Памер цэлы класічных храмаў быў невялікі і адрозніваўся прастатой аздаблення, у параўнанні з вонкавым бокам храма, дзе абшчына вернікаў збіралася для правядзення абрадаў.

У цэле, папярэднікам якой з'яўляюцца мінойскія і мікенскія мегароны без знешняга порціка і калон (пранаас), захоўваліся скарбы храма, ахвяраванні вернікаў.

За цэлай, у апістадоме, знаходзіўся адытон — святая святых храма, куды ўваход быў схаваны, каб не дапусціць рабаванні скарбаў. Размяшчэнне калон адносны цэлы вызначае розныя віды храмаў (антавы храм, прастыль, перыптар, псеўдаперыптар, дыптар, псеўдадыптар).

Гл. таксама
-----------

* Гарбхагрыха
* Святая святых

Спасылкі
--------

* Цэла ў ВСЭ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 115601024 |
**Трафім Батвінка** (руск.: Трофим Осипович Ботвинко; 1782 — пасля 1814) — расійскі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Паходзіў ён з Магілёўшчыны. Паходзіў са шляхецкага роду Бутвілоўскіх-Батвінкаў герба «Старыконь», які спрадвеку пражываў у Вількамірскім павеце, а пасля перабраўся на Магілёўшчыну. Нарадзіўся ў сям’і Юзафа (Язэпа), відаць, млынара. Меў старэйшага брата Гераніма.

На дзяржаўнай службе з 31 снежня 1806 года. Сваю службовую кар’еру Батвінка распачаў у Магілёўскім земскім судзе. Чэрыкаўскі земскі спраўнік. У 1812 г. спрыяў пераправе 2-й Заходняй арміі цераз р. Сож. У жніўні 1812 г. быў накіраваны ў Магілёўскую губерню, занятую праціўнікам для збору звестак пра становішча ў тыле Вялікай арміі.

Атрымаў за шматгадовую службу чын тытулярнага саветніка, а таксама пасаду в. а. асэсара ў Магілёўскай казённай палаце. Саветнік Гродзенскага губернскага праўлення. 22 мая 1846 года атрымаў чын сапраўднага стацкага саветніка. Адміністратар Княства Ловіцкага. Меў дараванне 2700 рублёў і казённую кватэру.

Узнагароды
----------

* Ордэн Святога Уладзіміра 4-й ступені (1822);
* Ордэн Святой Ганны 2-й ступені (30 студзеня 1825);
* Брыльянтавы знак ордэна Святой Ганны (1827);
* Ордэн Святога Уладзіміра 3-й ступені (1840).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Сяргей Токць. Горад і яго жыхары ў ХІХ-ХХ стст. Царскае чыноўніцтва Горадні: структура, сацыяльнае паходжанне і асаблівасці штодзённага жыцця
2. 1 2  Polski slownik biograficzny (Том 2), Polska Akademia Umiejętności, ISBN 8386301015
3. ↑  Список гражданским чинам первых четырех классов
4. ↑  В. Безотосный. Разведка и планы сторон в 1812 году. 2005
**Апека** — адна з формаў абароны правоў і інтарэсаў грамадзян. Апеку і апякунства часцей устанаўліваюць над непаўналетнімі, а часам і дарослымі (паўналетнімі). У першым выпадку гэта спосаб забяспечыць выхаванне непаўналетніх і абараніць іх законныя інтарэсы, калі бацькі памерлі, пазбаўлены бацькоўскіх правоў ці хворыя. Апека ўстанаўліваецца над дзецьмі ва ўзросце да 15 гадоў, а апякунства - ад 15 да 18 гадоў. У выніку назначэння апекі або апякунства непаўналетні трапляе ў сям'ю, якая павінна замяніць яму родную. Над дарослымі апека і апякунства ўстанаўліваюцца, калі яны па стане здароўя не могуць самастойна карыстацца сваімі правамі і выконваць свае абавязкі. Апякунства ўстанаўліваецца над дзеяздольнымі паўналетнімі асобамі, якія па стане здароўя (напрыклад, бязрукія, сляпыя) не маюць магчымасці ўласнымі дзеяннямі рэалізаваць свае правы (напрыклад, падпісваць дагаворы) і выконваць свае абавязкі. 

**Апекуны** (тыя асобы, што ажыццяўляюць апеку) прызначаюцца асобам, якія абмежаваны судом у дзеяздольнасці ў сувязі са злоўжываннем спіртнымі напіткамі або наркатычнымі рэчывамі.

Органамі апекі і апякунства з'яўляюцца выканкамы раённых, гарадскіх, раённых у гарадах, пасялковых і сельскіх Саветаў дэпутатаў. Яны па заявах адпаведных асоб устанаўліваюць і адмяняюць апекуноў ці вызваляюць іх ад выканання абавязкаў. У раённых і гарадскіх Саветах рэалізацыя функцый па апецы і апякунстве ўскладзена непасрэдна на аддзелы народнай асветы ў адносінах да непаўналетніх, на аддзелы аховы здароўя - у адносінах да недзеяздольных або абмежавана дзеяздольных, на аддзелы сацыяльнай абароны - у адносінах да дзеяздольных, якім патрэбна дапамога апекуна па стане здароўя. Выканкамы ж сельскіх і пасялковых Саветаў адначасова з'яўляюцца органамі апекі і апякунства і непасрэдна выконваюць адпаведныя функцыі. Апека і апякунства рэгулююцца Кодэксам аб шлюбе і сям'і Беларусі.

Літаратура
----------

* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя П. К. Панамарэнкі.

**Партызанская брыгада імя П. К. Панамарэнкі** — партызанская брыгада, створаная ў снежні 1943 года на базе атрадаў імя Будзённага (арганізаваны ў чэрвені 1942) і імя Панамарэнкі (арганізаваны ў кастрычніку 1943) вылучаных партызанскай брыгадай імя І. В. Сталіна. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Дзяржынскага, Мінскага і Івянецкага раёнаў. 6 ліпеня 1944 брыгада (752 партызаны, 6 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

У склад брыгады ўваходзілі:

* атрад імя Будзённага;
* атрад імя Панамарэнкі;
* атрад імя 25-годдзя БССР;
* атрад імя Цімашэнкі;
* атрад імя Воранава;
* атрад імя Васілеўскага.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* С. Р. Ганзенка

### Камісар

* Г. В. Будай

### Начальнік штаба

* У. М. Зыкаў

Гісторыя
--------

У верасні 1943 года атрад імя Будзённага разбіў апорны пункт у вёсцы Чырвоная Горка, на чыгуначным участку Фаніпаль — Койданава падарваў каля 180 рэек. У чэрвені 1944 года партызаны брыгады падарвалі 480 рэек, спалілі эшалон з ваеннай тэхнікай і прадуктамі. Правялі шмат адкрытых і засадных баёў, у тым ліку ў вёсках Путчына і Глушынцы Дзяржынскага раёна. У ліпені 1944 года перарэзалі шлях адступлення разбітым нямецкім войскам у Налібоцкую пушчу, узаемадзейнічалі з падраздзяленнямі 348-й стралковай дывізіі Чырвонай Арміі.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Герб Расіі** — адзін з галоўных дзяржаўных сімвалаў Расіі, нароўні з сцягам і гімнам.

Герб Расійскай Федэрацыі
------------------------

Герб Расійскай федэрацыі быў зацверджаны ўказам Прэзідэнта 30 лістапада 1993 года, неўзабаве пасля роспуску Вярхоўнага Савета РФ. Ён замяніў сабою герб СССР і герб РСФСР пасля распаду СССР, а за ўзор быў узяты герб Расійскай імперыі

У цэнтры выяўлены герб Масквы — Георгій Пераможца, які забівае кап'ем змея. Тры кароны увасабляюць суверэнітэт як усёй Расійскай федэрацыі, так і яе частак, суб'ектаў федэрацыі. Скіпетр з дзяржавай, якія двухгаловы арол трымае ў лапах, сімвалізуюць дзяржаўную ўладу і адзіную дзяржаву. 

Знешні выгляд герба зацверджаны федэральным канстытуцыйным законам «Аб Дзяржаўным гербе Расійскай Федэрацыі» у 2000 годзе. Закон дапушчае ўзнаўленне (паказ) герба без геральдычнага шчыта ў выглядзе аднаго двухгаловага арла, а таксама ў аднаколерным варыянце.

Рознае
------

Арцеміем Лебядзявым было заўважана, што скіпетр, які арол трымае ў правай лапе, увянчаны невялікім двухгаловым арлом, які, у сваю чаргу, таксама трымае скіпетр і г.д. да бясконцасці. Падобная фрактальнасць з'яўляецца ўнікальнай для геральдыкі. Двухгаловы арол, як вядома, прыйшоў на рускую зямлю з Візантыі, дзе ён сімвалізаваў адзінства імператара і патрыярха.

Гл. таксама
-----------

* Гісторыя герба Расіі
* Дзяржаўныя знакі Расіі
* Галерэя дзяржаўных гербаў з выявай арла

Зноскі
------

1. ↑  Дзяржаўны герб РФ на сайце «Дзяржаўная сімволіка»

Спасылкі
--------

* Федэральны канстытуцыйны закон Расіі «Аб Дзяржаўным гербе Расійскай Федэрацыі»

| ⛭Краіны Еўропы: Гербы |
| --- |
| * Азербайджан¹
* Албанія
* Андора
* Аўстрыя
* Балгарыя
* Беларусь
* Бельгія
* Боснія і Герцагавіна
* Ватыкан
* Венгрыя
* Вялікабрытанія
* Германія
* Грузія
* Грэцыя
* Данія
* Ірландыя
* Ісландыя
* Іспанія
* Італія
* Казахстан²
* Кіпр¹
* Латвія
* Літва
* Ліхтэнштэйн
* Люксембург
* Малдова
* Мальта
* Манака
* Нарвегія
* Нідэрланды
* Партугалія
* Паўночная Македонія
* Польшча
* Расія²
* Румынія
* Сан-Марына
* Сербія
* Славакія
* Славенія
* Турцыя²
* Украіна
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чарнагорыя
* Чэхія
* Швейцарыя
* Швецыя
* Эстонія
 |
| Залежныя тэрыторыі |
| * Азорскія астравы
* Аландскія астравы
* Гернсі
* Гібралтар
* Джэрсі
* Востраў Мэн
* Фарэрскія астравы
* Шпіцберген
* Ян-Маен
 |
| Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы |
| * Абхазія¹
* Косава
* Паўднёвая Асеція¹
* Прыднястроўе
 |
| ¹ Часткова або цалкам у Азіі, у залежнасці ад праведзенай мяжы (en)  ² У асноўным у Азіі |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя У. І. Леніна.

**Партызанская брыгада імя У. І. Леніна** — партызанская брыгада, створаная ў красавіку 1943 года на базе атрадаў В. А. Васільева — І. В. Зібарава (арганізаваны ў сакавіку 1942 года) і імя Чапаева (арганізаваны ў снежні 1942 года). Дзейнічала на тэрыторыі Ганцавіцкага і Целяханскага раёнаў. 7 ліпеня 1944 года брыгада (1074 партызан, чатыры атрады і кавалерыйскі эскадрон) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* партызанскі атрад імя Чапева;
* партызанскі атрад імя Дзяржынскага;
* партызанскі атрад імя Фрунзе;
* партызанскі атрад імя Кутузава;
* кавалерыйскі эскадрон.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Васіль Аляксеевіч Васільеў (красавік 1943 — ліпень 1944).

### Камісар

* Іван Васілевіч Зібараў (красавік 1943 — ліпень 1944).

### Начальнік штаба

* Мікалай Дзмітрыевіч Кісцюнін (красавік 1943 — ліпень 1944).

Гісторыя
--------

У чэрвені — ліпені 1942 года атрад Васільева разбіў гарнізоны і паліцэйскія ўчасткі ў вёсках Хомск Драгічынскага, Адрыжын Іванаўскага, у кастрычніку — у вёсцы Чудзін (Чудзінскі бой) Ганцавіцкага раёнаў, у гарадскі пасёлку Чырвоная Слабада (Чырвонаслабодскі бой). У верасні — кастрычніку 1942 года атрад Васільева вёў баі з карнікамі каля вёсак Колкі Клецкага, Старына і Смалічы Чырвонаслабодскага раёнаў, у студзені 1943 каля хутара Дубіца, вёскі Гаўрыльчыцы, у ліпені каля вёскі Дабромысль Целяханскага раёна, у студзені 1944 года каля вёсак Вялікія і Малыя Чучавічы Лунінецкага раёна. Партызаны праводзілі дыверсіі на чыгунках і шашэйных дарогах. У ноч на 6 жніўня 1943 года на чыгунцы Лунінец — Баранавічы падарвалі больш за 1,9 тысяч рэек, у верасні 1943 года — больш за 3 000 рэек. У лютым 1944 года разбілі нямецкі гарнізон у вёсцы Дзяніскавічы, у маі напалі на станцыю Люсіна Ганцавіцкага раёна. Разам з часцямі Чырвонай Арміі вялі баі каля станцый Люшча, Бастынь, вёсак Перахрэсце (дарога Лунінец — Багданаўка), Альшанка.

Памяць
------

У 1944 годзе ў вёсцы Чудзін Ганцавіцкага раёна ў гонар брыгады і ў 1961 годзе ў гарадскім пасёлку Чырвоная Слабада Салігорскага раёна ў гонар атрада Васільева ўстаноўлены мемарыяльныя дошкі.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

Спасылкі
--------

* Партизанская бригада имени В. И. Ленина
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя С. М. Кірава.

**Партызанская брыгада імя С. М. Кірава** — партызанская брыгада, створаная ў кастрычніку 1943 года на базе вылучаных 1-й Мінскай партызанскай брыгадай атрадаў імя Кірава, імя Варашылава (створаны ў жніўні 1943) і імя Будзённага (створаны ў лістападзе 1942). Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Барысаўскага, Пухавіцкага, Рудзенскага, Чэрвеньскага раёнаў. 29 чэрвеня 1944 года брыгада (910 партызан, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* атрад імя Кірава;
* атрад імя Будзённага;
* атрад імя Варашылава;
* атрад імя Жукава.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* М. І. Карашкоў

### Камісар

* Г. М. Папшаў

### Начальнік штаба

* Р. М. Дзедаў

Гісторыя
--------

Партызаны праводзілі аперацыі на камунікацыях Мінск — Барысаў, Мінск — Асіповічы і іншых. У «рэйкавай вайне» падарвалі больш за 1,3 тысячы рэек. У красавіку 1944 года разграмілі гарнізоны ў вёсках Таковішча і Вялікія Лукі Пухавіцкага раёна. У жніўні 1943 года вялі засадныя баі каля вёскі Ачыжа Чэрвеньскага, у снежні каля вёскі Матарова Рудзенскага раёнаў, у ліпені — жніўні 1943, красавіку — маі 1944 гадоў — баі з карнікамі. Разам з Чырвонай Арміяй вызвалілі горад Чэрвень.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Герб Паўднёвай Георгіі і Паўднёвых Сандвічавых астравоў** афіцыйна быў прыняты ў 1985 г. адразу ж пасля стварэння тэрыторыі. Да 1985 г. выкарыстоўваўся герб Фалклендскіх астравоў.

Герб Паўднёвай Георгіі і Паўднёвых Сандвічавых астравоў складаецца са шчыта, пакрытага белымі і блакітнымі ромбамі, які змяшчае трохвугольнік зялёнага колеру, у якім знаходзіцца залаты леў, які трымае паходню, і дзве жоўтых зоркі. Леў з паходняй уяўляе Вялікабрытанію і адкрыццё астравоў. Белыя і блакітныя ромбы ўзяты з герба Джэймса Кука, першаадкрывальніка астравоў.

Шчытатрымальнікамі выступаюць марскі леў і золатавалосы пінгвін, якіх шмат водзіцца на астравах. Над шчытом узвышаецца паўночны алень, ад двух статкаў паўночнага аленя, выяўленых на астравах Паўднёвай Георгіі. Марскі леў стаіць на гары, у той час як пінгвін стаіць на лёдзе.

Пад шчытом размешчаны дэвіз *Leo Terram Propriam Protegat* (лац.: «Няхай леў абароніць сваю краіну»).

Герб таксама намаляваны на сцягу Паўднёвай Георгіі і Паўднёвых Сандвічавых астравоў

| Краіны Паўднёвай Амерыкі: Гербы |
| --- |
| 
Аргенціна ·  Балівія ·  Бразілія ·  Венесуэла ·  Гаяна ·  Калумбія ·  Парагвай ·  Перу ·  Сурынам ·  Уругвай ·  Чылі ·  Эквадор
 |
| 
Фалклендскія астравы ·  Французская Гвіяна ·  Паўднёвая Георгія і Паўднёвыя Сандвічавы астравы
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Семянюк.
**Трафім Трафімавіч Семянюк** (4 чэрвеня 1937, г. Давыд-Гарадок, Столінскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію ў 1962 г. Працаваў у Гродзенскім філіяле Белдзяржпраекта, з 1969 года — начальнік АСА Саюздзіпрамеліявадгаса ў Пінску.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1969 года. Член КПСС з 1982 года. Пражывае ў г. Пінск.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: забудова населенага пункта Вялікія Эйсманты Бераставіцкага раёна (1966—1975), піянерлагер у в. Парэчча (1970—1972), жылы пасёлак і вытворчая база рыбгаса «Палессе» (1976—1980) Пінскага раёна, грамадска-бытавы корпус Саюздзіпрамеліявадгаса ў Пінску (1979—1981).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Семенюк Трофим Трофимович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Рынкавая плошча ў Бешанковічах, 1910 г.
**Бешанко́віцкі кірма́ш** — штогадовы кірмаш у мястэчку Бешанковічы ў XVII—XIX стагоддзях.

Пачынаўся 29 чэрвеня ў дзень Святых Пятра і Паўла (адсюль называўся таксама Петрапаўлаўскі) і працягваўся 4 тыдні. Адбываўся вакол вялікай плошчы ў цэнтры мястэчка, дзе ў 2-й палове XVIII стагоддзя быў пабудаваны гасціны двор на 60 крам (пазней іх колькасць павялічылася ўдвая). На кірмаш з’езджаліся 4—5 тысяч чалавек: гандляры, сяляне, шляхта з Надзвіння, Падняпроўя, Менска, Берасця, Слуцка, Слоніма, Вільні, купцы з Расіі і іншых дзяржаў.

Асабліва вялікае значэнне кірмаш займеў з канца XVIII стагоддзя, у сярэдзіне XIX стагоддзя ўваходзіў у лік 124 найбуйнейшых кірмашоў Расійскай імперыі, меў гандлёвы абарот 50—100 тыс. рублёў. З Масквы, Уладзіміра і іншых гарадоў Расіі на Бешанковіцкі кірмаш прывозілі шарсцяныя, баваўняныя, шаўковыя і льняныя тканіны, адзенне і абутак. Тут прадаваўся парцалянавы, фаянсавы, хрустальны посуд, мыла, папера, металічныя вырабы (самавары, чайнікі, прасы, нажы, нажніцы, замкі, падсвечнікі), цукар, агародніна.

Вёўся гандаль коньмі (часам іх прыганялі да 1 тысячы галоў). З замежных тавараў прадаваліся французскія хусткі, доўгія шалі, белы цік, кава, гарбата, прадметы раскошы і інш.

У 1830-я гады на кірмаш штогод дастаўлялі тавару ў сярэднім на 190 тыс. рублёў, рэалізоўвалі на 53 тыс. (28%), у 1840-я гады адпаведна на 478 і 166 тыс. (35%), у 1850-я гады — на 552 і 208 тыс. (38%).

Зноскі
------

1. ↑  ЭГБ, 1994, с. 24

Літаратура
----------

* *Швед В.* Бешанковіцкі кірмаш // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — С. 24. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
**Каралеўскі замак у Варшаве** (польск.: Zamek Królewski w Warszawie) быў пабудаваны ў 1598—1618 гадах каралём польскім і вялікім князем літоўскім Жыгімонтам Вазам на месцы сярэднявечнага замка мазавецкіх князёў. Палац быў узведзены на штучным ўзвышшы, меў форму пяцікутніка і вылучаўся на фоне гарадской забудовы 60-метровай Сігізмундавай вежай, правобразам якой, на думку некаторых аўтараў, паслужылі фартыфікацыйныя збудаванні Смаленска.

Палац-замак падвяргаўся рабаванню падчас шведскага нашэсця сярэдзіны XVII стагоддзя і Паўночнай вайны. Хоць і Ян Сабескі, і Аўгуст III фінансавалі рамонтныя работы, поўнамаштабнае абнаўленне струхлелага будынка звязана з імем апошняга караля, Станіслава Аўгуста Панятоўскага. Па яго ініцыятыве ўздоўж Віслы было пабудавана новае крыло з сучаснымі інтэр'ерамі ў стылі класіцызма, а стары замак быў забудаваны шэрагам новых залаў і будынкаў, уключаючы працяглы корпус каралеўскай бібліятэкі, якая злучала замак з барочным палацам «Пад бляхай». 

Корпус бібліятэкі і палац «Пад бляхай».
У прамежку паміж сусветнымі войнамі палац, які ўяўляў сабой мудрагелістую сумесь пабудоў і перабудоў розных эпох, быў старанна адрэстаўраваны, і тут пасяліўся прэзідэнт Ігнацы Масціцкі. З пачаткам Другой сусветнай вайны нацысты замініравалі палац і падвергнулі яго планамернаму і бязлітаснаму разбурэнню.

Пасля вайны месца, дзе некалі стаяў замак, пуставала да 1971 г. калі сойм канчаткова адмовіўся ад планаў будаўніцтва сучасных урадавых будынкаў на яго месцы і прыняў рашэнне аднавіць палац па фрагментах і фатаграфіях, якія захаваліся, па магчымасці надаўшы яму тую форму, якую, як мяркуецца, ён меў у пачатку XVII стагоддзя. Аднаўленчыя работы працягваліся да 1988 года. Аркады Кубіцкага былі перададзеныя для карыстання ў 2009 годзе.

Цяпер у палацы музей, дзе можна ўбачыць палотны Рэмбранта і Матэйкі («Стэфан Баторый пад Псковам»), старыя выгляды Варшавы пэндзля Белота, а таксама ўрну з прахам Тадэвуша Касцюшкі.

Спасылкі
--------

* Andrzej Rottermund, *Zamek Królewski w Warszawie*, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2002, ISBN 83-221-0746-3

Замкавая плошча
---------------

Каралеўскі замак і Замкавая плошча перад ім.*Каралеўскі замак і Замкавая плошча перад ім.*

Інтэр'еры
---------

* Палата дэпутатаў*Палата дэпутатаў*
* Палацавая капэла*Палацавая капэла*
* Зала карцін Каналета*Зала карцін Каналета*
* Тронная зала*Тронная зала*
* Нацыянальная зала*Нацыянальная зала*
* Зала асамблей*Зала асамблей*
* Пакой для нарад*Пакой для нарад*
* Мармуровы пакой*Мармуровы пакой*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя П. К. Панамарэнкі.

**Партызанская брыгада імя П. К. Панамарэнкі** — партызанская брыгада, створаная ў чэрвені 1943 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Бярозаўскага, Косаўскага, Пружанскага, Ружанскага, Слонімскага раёнаў.

Склад
-----

Брыгада была створана на базе атрадаў імя Дзімітрава (арганізаваны ў красавіку 1942), імя Суворава, імя Кірава (арганізаваны ў лютым 1943), імя Чкалава, «Савецкая Беларусь» (арганізаваны ў верасні 1942) і дыверсійнай групы М. Ф. Новіка. У чэрвені — жніўні былі створаны атрады імя Дзмітрыя Пажарскага (пазней імя А. І. Калупаева) і імя Гастэла.

29 жніўня 1943 года атрады імя Суворава, імя Дзмітрыя Данскога і імя Чкалава былі пераданы для арганізацыі брыгады «Савецкая Беларусь».

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* Язэп Паўлавіч Урбановіч (чэрвень — ліпень 1943, выконваў абавязкі);
* Мікалай Уладзіміравіч Сенькін (ліпень 1943 — ліпень 1944).

### Камісары

* Сцяпан Філіпавіч Пацяруха (чэрвень — ліпень 1943);
* Канстанцін Дзям’янавіч Талочка (верасень — лістапад 1943, загінуў);
* Мірон Емяльянавіч Крыштафовіч (лістапад 1943 — ліпень 1944).

### Начальнікі штаба

* Рыгор Кузьміч Дарафееў (ліпень — верасень 1943);
* Цімафей Спірыдонавіч Коваль (верасень 1943 — ліпень 1944).

Гісторыя
--------

Баявыя дзеянні партызаны праводзілі на чыгунках і шашэйных дарогах, зрывалі перавозкі, знішчалі баявую тэхніку і жывую сілу, маёнткі, апорныя пункты праціўніка. У красавіку 1943 года разбілі гарнізон у вёсцы Харошча Косаўскага раёна, у лістападзе вялі баі з карнікамі каля вёскі Бялавічы Косаўскага раёна, у лютым 1944 разбілі гарнізон у вёсцы Баравікі Слонімскага раёна.

Вясной 1943 года ў атрад імя В. П. Чкалава перайшоў радавы нямецкай арміі Феранц Малдавані, венгр па паходжанні.

11 ліпеня 1944 года партызанская брыгада (1537 партызан, атрады «Савецкая Беларусь», імя Дзімітрава, імя Кірава, імя Гастэлы) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Памяць
------

У 1975 годзе каля вёскі Смаляніца Пружанскага раёна ў гонар брыгады быў пастаўлены помнік.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

Спасылкі
--------

* Бригада им. П. К. Пономаренко


1. ↑  Память: историко-документальная хроника Березовского района / Белорусская Советская Энциклопедия; Редкол.: И. П. Шамякин (главный редактор) и др. — Минск: Издательство «Белорусская Советская Энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1987. — 438, [1] с.: ил. цв. ил. портр. карты. — С. 116—118.
Гучанне нагары
**Беюк нагара** (вясельная нагара) (азерб.: Böyük nağara) — азербайджанскі народны ўдарны музычны інструмент. Адзін з самых распаўсюджаных ударных інструментаў у народнай музыцы Азербайджана. Самы буйны з усіх відаў нагар.

Этымалогія
----------

У перакладзе «нагара» азначае «паляпванне», а «беюк» — «вялікі».

Апісанне
--------

Кёс нагара буйной канструкцыі ў цяперашні час забытая, але ў некалькі паменшанай форме выкарыстоўваецца ў ансамблі зурначы  (руск.) (бел.. Беюк нагара часта выкарыстоўваецца ў спалучэнні з джура нагарай  (руск.) (бел. Магчымасці яе некалькі абмежаваныя. На гэтай нагары граюць толькі на адкрытым паветры, часта на вяселлях і святах, стукаючы па абодвум яго бакам двума драўлянымі палачкамі. Корпус інструмента цыліндрычнай формы вырабляецца з цвёрдых парод дрэва, з двух бакоў на яго нацягваецца скура. Дыяметр корпуса 400—450 мм, вышыня 500—550 мм.

Спасылкі
--------

* Нагара ў Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Азербайджанскія музычныя інструменты(недаступная спасылка)
**Каралеўская опера ў Стакгольме** — оперны тэатр у сталіцы Швецыі Стакгольме заснаваны ў 1782 годзе.

Будынак тэатра знаходзіцца ў цэнтры Стакгольма, на ўсходнім боку плошчы Густава Адольфа (шведск.: Gustav Adolfs torg). Цяпер у рэпертуары тэатра оперныя спектаклі і балеты, балетаў каля 40 працэнтаў.

Опера мае ўласны сімфанічны аркестр, які выступае з канцэртамі.

Гісторыя
--------

Першая оперная трупа ў Швецыі была створана каралём Густавам III. Першае прадстаўленне (опера ням.: Thetis and Phelée нямецкага кампазітара Іагана Готліба Наўмана  (ням.) (бел. было дана 18 студзеня 1773 года, аднак оперны тэатр не быў створаны аж да 1782 года.

У 1775 годзе было распачата будаўніцтва будынка для тэатра. Аўтарам праекта будынка быў архітэктар Карл Фрэдэрык Абелькранц  (шведск.) (бел.. Замоўцам будаўніцтва быў Густаў III, прыхільнік ідэалаў асвечанага абсалютызму і заступнік мастацтваў. Паколькі замоўцам быў сам кароль, то будынак не саступае ў багацці аздаблення інтэр'ераў палацам шведскіх каралёў.

Афармленне інтэр'ераў тэатра было даручана французскаму майстру Луі-Жану Дэпрэ. Уваход у будынак тэатра ўпрыгожаны карынфскім порцікам з чатырма статуямі муз. Чатырохузроўневая зала авальнай формы мае цудоўную акустыку, усе гледачы добра бачаць дзеянне на сцэне.

Гл. таксама
-----------

* Тэатры Швецыі

Зноскі
------

1. ↑  Музыкальная энциклопедия. Гл. ред. Ю. В. Келдыш. Т 6. Хейнце — Яшугин. 1108 стб. с илл. М.: Советская энциклопедия, 1982 (стб. 302—303)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт

| ⛭Тэатры оперы і балета |
| --- |
| Азербайджан | Азербайджанскі тэатр оперы і балета |
| Англія |  Каралеўскі тэатр Ковент-Гардэн  |
| Аўстралія |  Сіднейскі оперны тэатр  |
| Аўстрыя |  Венская дзяржаўная опера  |
| Беларусь | ✰ Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь  |
| Бельгія |  Фламандская опера  |
| Венгрыя |  Венгерскі дзяржаўны оперны тэатр  |
| Германія |  Опера Земпера  |
| Італія | • La Scala • Тэатр Масіма • Рымскі оперны тэатр • Сан-Карла • Тэатр Ла Фенічэ  |
| Кітай |  Нацыянальны цэнтр выканальніцкіх мастацтваў  |
| Куба | Вялікі тэатр Гаваны  |
| Малдова | Нацыянальны тэатр оперы і балета Рэспублікі Малдова  |
| Мексіка | Палац прыгожых мастацтваў  |
| Расія | Марыінскі тэатр • Міхайлаўскі тэатр •Саратаўскі акадэмічны тэатр оперы і балета • Чувашскі дзяржаўны тэатр оперы і балета  |
| Славакія | Кошыцкі дзяржаўны тэатр • Славацкі нацыянальны тэатр |
| Харватыя | Харвацкі нацыянальны тэатр |
| Швейцарыя | Цюрыхскі оперны тэатр |
| Швецыя | Каралеўская опера ў Стакгольме |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партызанская брыгада імя П. К. Панамарэнкі.

**Партызанская брыгада імя П. К. Панамарэнкі** — партызанская брыгада, створаная ў лістападзе 1943 года на базе атрадаў «Сокал» (арганізаваны ў жніўні 1942 года) і імя Цімашэнкі (арганізаваны ў маі 1943 года) вылучаных 2-й Мінскай партызанскай брыгадай. Дзейнічала на акупаванай тэрыторыі Пухавіцкага, Старадарожскага, Ганцавіцкага, Косаўскага, Ружанскага раёнаў. 13 ліпеня 1944 года брыгада (623 партызаны, 4 атрады і адзін кавалерыйскі эскадрон) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* партызанскі атрад «Сокал»;
* партызанскі атрад імя Цімашэнкі;
* партызанскі атрад імя Талаіхіна;
* партызанскі атрад імя Панамарэнкі;
* кавалерыйскі эскадрон імя Сталіна.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* С. М. Іваноў

### Камісар

* Р. Д. Юркевіч

### Начальнік штаба

* І. Н. Цішчанка

Гісторыя
--------

У снежні 1943 года брыгада зрабіла баявы рэйд з Пухавіцкага ў Клецкі раён, летам 1944 года — у Ружанскі раён і ўвайшла ў партызанскае злучэнне Беластоцкай вобласці.

Партызаны праводзілі дыверсіі на чыгуначных участках Рудзенск — Асіповічы, Баранавічы — Ганцавічы. На дарозе Будча — Дзяніскавічы падарвалі некалькі аўтамашын з жывой сілай праціўніка. Вялі баі па ліквідацыі нямецкіх апорных пунктаў. Разам з партызанскімі брыгадамі імя Леніна Пінскай вобласці і 12-й кавалерыскай брыгадай імя Сталіна Мінскай вобласці разбілі нямецкі гарнізон у вёсцы Дзяніскавічы Ганцавіцкага раёна.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Першы спадарожнік** (манумент «Спадарожнік») — помнік вулічнай скульптуры ў Мяшчанскім раёне Масквы ля станцыі метро «Рыжская».

Пра помнік
----------

Помнік усталяваны на вуліцы каля вестыбюля метро «Рыжская» ў 1958 годзе. Скульптура ўяўляе сабою рабочага, які падняў у руцэ першы штучны спадарожнік Землі. На пастаменце помніка адчаканены надпіс: «Стваральнікам першага спадарожніка Зямлі. 1957 год.»
Аўтар Сямён Якаўлевіч Коўнер (1914—1980), савецкі скульптар, член МОХР.

* Марка. Пошта СССР. 12 кап.Марка. Пошта СССР. 12 кап.

Такі ж помнік ёсць у Растову-на-Доне на плошчы Энергетыкаў.

Гл. таксама
-----------

* Штучны спадарожнік Зямлі
* Касманаўтыка
* Дзень касманаўтыкі
* Манумент «Заваёўнікам космасу»
* Спіс маскоўскай гарадской скульптуры
* Рыжская плошча

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Памятник создателям первого спутника 1957 года Архівавана 4 сакавіка 2016.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Каралеўскі палац.
Каралеўскі палац
**Каралеўскі палац** (нідэрл.: Koninklijk Paleis) — былая амстэрдамская ратуша, цяпер адзін з трох палацаў у Нідэрландах, якія знаходзяцца ў распараджэнні манарха.

Будынак пабудавана ў 1655 годзе па праекце Якаба ван Кампена, натхнёнага рымскай архітэктурай (галандскі класіцызм). Класічныя формы і раскоша ўнутраных інтэр'ераў па задуме стваральнікаў падкрэслівае веліч Амстэрдама. Палац размешчаны на плошчы Дам.

Для будаўніцтва палаца быў закладзены магутны падмурак з 13.659 драўляных паль, а сцены збудаваны з жоўтага пясчаніка, прывезенага з Германіі. Тры паверхі вянчае купал з флюгерам у выглядзе марскога судна. Унутранае аздабленне выраблена з дапамогай мармуру. Цэнтральная зала мае памеры 36х18 м і вышыню 27,5 м; на поле намаляваны паўшар'і Землі.

Палац быў пабудаваны ў эпоху Рэспублікі і выкарыстоўваўся як ратуша да 1808 года, пасля чаго ў ім знаходзілася рэзідэнцыя Луі Банапарта. Пасля палац быў перададзены ў вядзенне Аранскага каралеўскага дому, а ў 1935 годзе дзяржава выкупіла Каралеўскі палац у сваю казну.

У шматлікіх залах і галерэях палаца выстаўлены карціны галандскіх мастакоў — Рэмбрандта, Говерта Флінка, Якаба Ёрданса, Яна Лівенса і Фердынанда Боля. Менавіта для новай ратушы Рэмбрандт выканаў самае буйнамаштабнае сваё палатно, «Змова Юлія Цывіліса», якое было адпрэчана і заменена кампазіцыяй Говерта Флінка, якую той не паспеў скончыць па прычыне смерці. За 48 гульдэнаў кампазіцыю скончыў жывапісец Юрген Овенс.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Каралеўскі палац (Амстэрдам)
* Афіцыйны сайт палаца Архівавана 4 мая 2009.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12325644v · GND: 4239170-2 · ISNI: 0000 0001 2244 521X · LCCN: n96040391 · NKC: ko20191053125 · NUKAT: n2013031606 · SUDOC: 032174527 · VIAF: 172172739 · ULAN: 500309084 |

 |
**Першы мінскі тралейбус** — помнік гісторыі ў Мінску.

Гісторыя
--------

Першы тралейбус у Мінску пушчаны 2 кастрычніка 1952 г. на лініі Вакзал — Круглая плошча (цяпер пл. Перамогі). На маршруце было 5 тралейбусаў МТБ-82 завода імя М. С. Урыцкага  (руск.) (бел. ў г. Энгельс. Першым выйшаў на лінію тралейбус з заводскім № 49. Гэта машына прайшла 1 083 520 км, на ёй перавезена 2 мільёны пасажыраў.

Першы мінскі тралейбус на тэрыторыі тралейбуснага дэпо № 1
У 1972 г. з нагоды 20-годдзя пачатку тралейбуснага руху ў горадзе машына пастаўлена на пастамент на тэрыторыі тралейбуснага дэпо № 1.

Першы мінскі тралейбус у канцы верасня 2007 г. зняўся ў фільме Валерыя Тадароўскага «Стылягі». Здымкі праходзілі на праспекце Незалежнасці, дзе быў пабудаваны тралейбусны прыпынак, тралейбус быў дастаўлены на буксіры, паколькі ў гэтай частцы праспекта няма тралейбуснага руху.

Тэрыторыя тралейбуснага дэпо № 1 была аддадзена пад інвестыцыйны праект, які ў выніку заглух, а першы мінскі тралейбус быў перамешчаны ў тралейбуснае дэпо № 2 па вул. Ванеева. Побач з ім знаходзяцца мадэлі ЗіУ-5 і ЗіУ-9.

Зрэдку першы мінскі тралейбус выводзяць на лінію ў гонар Дня горада.

Зноскі
------

1. 1 2  Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.
2. ↑  *Олег Горунович.*. В главной роли — проспект Независимости **(нявызн.)**.  Народная газета. № 195 (4610), 3 октября 2007 (25 декабря 2008). Архівавана з першакрыніцы 18 жніўня 2011. Праверана 12 студзеня 2009.
3. ↑  Первый троллейбус **(нявызн.)**.  Минск старый и новый. Архівавана з першакрыніцы 31 студзеня 2011. Праверана 12 студзеня 2009.
4. 1 2  Раритетный минский трамвай: тусовщик или музейный экспонат?
**«Пе́ршы сшы́так»** — дэбютны студыйны альбом беларускага барда Алеся Камоцкага, запісаны ў 1986 годзе.

Гісторыя стварэння
------------------

Альбом Алесь Камоцкі запісаў у 1986 годзе. Віктар Баброўскі, які здабыў пульт, мікрафоны і магнітафон у Дзяржтэлерадыё БССР на Макаёнка, далёка гэта ўсё вынесці не мог і запіс адбыўся на складзе бара тэлестудыі. Уся апаратура была размешчаная на скрынках з пустымі бутэлькамі, на іх жа селі самі музыканты, праз пару гадзін праца скончылася. Альбом гучыць трохі дзіўнавата, таму што пульт быў з эфэктамі і гукарэжысёру Віктару Баброўскаму вельмі хацелася з ім папрацаваць: у некаторых месцах рэвер проста зашкальвае. У той час Алесь Камоцкі на свае вершы яшчэ песень не пісаў і ў альбом увайшлі песні на словы Янкі Купалы, Максіма Багдановіча, Уладзіміра Жылкі, Ларысы Геніюш, Уладзіміра Караткевіча, Сяргея Дубаўца. Альбом слухачы перапісвалі з касеты на касету, бо купіць яго было немагчыма — на палічках у музычных крамах ён не мог аказацца. Па сведчанні Камоцкага, альбом дзякуючы *«сарафаннаму радыё»* дайшоў і да Варшавы. Па меркаванні музычнага партала Tuzin.fm — гэты першы альбом беларускай аўтарскай песні ў музычнай гісторыі.

Спіс песень
-----------

| № | Назва | Словы | Працягласць |
| --- | --- | --- | --- |
| 1. | «Варта ў крылы…»  | Янка Сіпакоў |   |
| 2. | «Насьледваньне Байрану»  | Уладзімір Караткевіч |   |
| 3. | «Сантымэнт»  | Сяргей Дубавец |   |
| 4. | «Я іду лугавою дарогай»  | Уладзімір Караткевіч |   |
| 5. | «За старым, закінутым млынам…»  | Уладзімір Караткевіч |   |
| 6. | «Бацькі з магіл…»  | Уладзімір Караткевіч |   |
| 7. | «О, каханьне…»  | Уладзімір Караткевіч |   |
| 8. | «Як сканаю…»  | Уладзімір Караткевіч |   |
| 9. | «Казка»  | Уладзімір Караткевіч |   |
| 10. | «Роздум»  | Уладзімір Караткевіч |   |
| 11. | «Там, за дзьвярыма…»  | Сяргей Дубавец |   |
| 12. | «За дахамі…»  | Максім Багдановіч |   |
| 13. | «Халоднай ноччу»  | Максім Багдановіч |   |
| 14. | «Ты прыйдзі»  | Янка Купала |   |
| 15. | «Працягласьць»  | Ларыса Геніюш |   |
| 16. | «Скарбы» (пераклаў Алесь Разанаў) | Альфонсас Малдоніс |   |
| 17. | «Згасаеш…»  | С. Стральцоў |   |
| 18. | «Даўняя музыка» (пераклаў Генадзь Бураўкін) | Альфонсас Малдоніс |   |
| 19. | «Маіх радасьцяў…»  | Уладзімір Жылка |   |
| 20. | «Сьпеў скончаны» (пераклаў Алесь Разанаў) | Альфонсас Малдоніс |   |

Удзельнікі запіса
-----------------

* Алесь Камоцкі — гітара, спеў
* Віктар Баброўскі — гукарэжысёр

Зноскі
------

1. ↑  Часноўская, Аліна.  Прэм’ера праз 30 гадоў. Альбом, зь якога пачаўся беларускі аўтарскі сьпеў (Рарытэт!) (бел.), *Тузін Гітоў* (6 ліпеня 2016). Праверана 29 красавіка 2022.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | SoundCloud |
**Шальнік злакавы** (*Alisma gramineum*) — від травяністых водных раслін сямейства Шальнікавыя (*Alismataceae*), распаўсюджаны ў Еўропе, Заходняй і Цэнтральнай Азіі, ЗША і на поўдні Канады.

Апісанне
--------

Шматгадовая расліна 20-80 см вышынёй. У надземнай формы расліны лісце эліптычнае, ланцэтнае або лінейна-ланцэтнае, з хвосцікамі; у воднай формы — стужкападобнае, без хвосцікаў. Клубні маленькія ці не відавочныя. Паветранае лісце з хвосцікамі 2-31 см, ліставыя пласціны 3-12. 5 × 0.6-2 см, часам больш буйныя, 3-5-жыльныя, аснова клінаватая, вярхушка завостраная. Мяцёлка 6-56 см Кветаножкі 1.5-4.5 см. чашалісцікі шырока яйкападобныя, 2.5-4.5 × 1.5-2.5 мм. Пялёсткі злёгку пурпурова-белыя, больш буйныя, чым чашалісцікі. Пылавікі эліптычныя, каля 0.5 мм. Сямянка зваротнаяйкападобная або трохграневая, 2-3 мм.

Распаўсюджанне
--------------

Еўропа: амаль уся тэрыторыя, акрамя поўначы Пірэнейскага паўвострава, Міжземнаморскіх астравоў; Паўночная Афрыка: Марока, Егіпет, Лівія; Азія: Кітай, Афганістан, Казахстан, Манголія, Пакістан, Расія, Таджыкістан, Узбекістан, Азербайджан, Турцыя, Ізраіль; Паўночная Амерыка: ЗША, поўдзень Канады. Засяляе неглыбокую прэсную або саланаватую ваду або глеістыя берагі.

Галерэя
-------

* Расліна ў ПразеРасліна ў Празе
* ІлюстрацыяІлюстрацыя

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».
3. ↑  efloras.org **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 2 квітня 2019.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · WoRMS · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779909764 |