У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Барселона (значэнні).

**Барселона** (катал.: Barcelona [bəɾsəˈɫonə], ісп.: Barcelona [baɾθeˈlona]) — горад на паўночным усходзе Іспаніі, у міжрэччы рэк Бесос і Льябрэгат, на ўзбярэжжы Міжземнага мора. Адміністрацыйны цэнтр аўтаномнай вобласці Каталонія і правінцыі Барселона. Буйнейшы горад Каталоніі і другі пасля Мадрыда па колькасці жыхароў горад Іспаніі. Важны эканамічны і культурны цэнтр.

Тапаніміка
----------

Першакрыніца назвы Барселона невядомая, наконт гэтага існуюць розныя тэорыі і інтэрпрэтацыі чытання. Назва горада ўзнікла магчыма з фінікійскай мовы як Баркэно (*Barkeno*). Маюцца сведкі на старажытнай манеце з надпісам рукапісным іберыйскім шрыфтам, што гучыць на старажытнагрэцкай як Βαρκινών, Barkinṓn.

Гісторыя
--------

Горад быў заснаваны ў 3 стагоддзі да н. э. як рымская калонія, але паступова стала адным з буйных гандлёвых цэнтраў Серадземнага мора. Некаторы час горад належаў Карфагену, але пасля Другой Пунічнай вайны зноў увайшоў ў склад Рымскай імперыі. Пасля распаду Рымскай імперыі горад быў заваяваны ў 406 годзе вандаламі, а ў 416 годзе вестготамі, якія ўтварылі ў Іспаніі ўласную дзяржаву. Некаторы час Барселона была сталіцай гэтай дзяржавы.

У 712 годзе горад быў заваяваны маўрамі й каля стагоддзя знаходзіўся пад іх уладай. У 801 годзе быў заваяваны сынам Карла Вялікага — Людовікам і стаў сталіцай краіны, залежнай ад імперыі Карла Вялікага. З 874 да 1137 года Барселона была сталіцай незалежнага графства, а потым стала сталіцай Арагонскага каралеўства. Пасля аб’яднання Арагона з Кастыліяй горад перажываў заняпад.

Падчас вайны за іспанскую спадчыну 1705—1714 гадоў Барселона была занятая англійскімі войскамі. Падчас Напалеонаўскіх войнаў у Іспаніі вакол Барселоны адбылася некалькі буйных бітваў. Падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі горад быў цэнтрам рэспубліканскіх войскаў.

У ХХ стагоддзі Барселона перажыла буйное развіццё гандлю і прамысловасці. У наш час гэта сучасны горад, жыхары якога маюць высокі ўзровень жыцця.

У 1924 годзе быў адкрыты метрапалітэн.

У горадзе адбыліся Сусветныя выстаўкі ў 1888 і 1929. У час грамадзянскай вайны ў Барселоне знаходзіўся рэспубліканскі урад (1937-39). 3 1977 адміністрацыйны цэнтр аўтаномнай вобласці Каталонія. У Барселоне прайшлі XXV летнія Алімпійскія гульні 1992.

Адміністрацыйны падзел
----------------------

З 1997 года Барселона падзелена на 10 раёнаў:

* Сіўтат Вэля
* Ейшамплэ
* Санс-Монжуік
* Лэс Кортс
* Сарыя-Сан Жэрвасі
* Грасія
* Орта-Гінардо
* Ноў Барыс
* Сант Андрэў
* Сан Марці

Клімат
------

Барселона знаходзіцца ў зоне серадземнаморскага клімату, з цёплымі й вільготнымі зімамі й сухімі, спякотнымі летамі. Самыя нізкія тэмпературы назіраюцца ў студзені й лютым (+10 °C). Вельмі рэдка выпадае снег. Самымі спякотнымі месяцамі з’яўляюцца ліпень і жнівень, калі сярэдняя тэмпэратура сягае +30 °C (самая высокая зарэгістраваная тэмпература складае +38,6 °C).

Дэмаграфія
----------

Барселона з самалёта
Насельніцтва горада налічвае каля 1,6 млн чалавек, а разам з прыгарадамі каля 3,8 млн чалавек. 62 % насельніцтва гэта каталонцы, 23,5 % — іспанцы, 13,9 % — іншыя (эквадорцы, перуанцы, мараканцы, калумбійцы, аргенцінцы і г. д.).

У 1900 годзе колькасць насельніцтва складала 533 тыс. чалавек і хутка расла да 1950 года, калі ў Барселону прыяжджалі жыхары меней развітых раёнаў краіны. Самая высокая колькасць насельніцтва горада была ў 1979 годзе, калі тут жыло 1 906 998 чалавек.

Эканоміка
---------

Барселона з’яўляецца адным з першых раёнаў Еўропы, дзе пачалася індустрыялізацыя (у канцы XVIII стагоддзя). У сярэдзіне ХІХ стагоддзя горад пераўтварыўся ў буйны цэнтр лёгкай прамысловасці і машынабудавання. Пасля гэтага прамысловасць грала асноўную ролю ў жыцці горада, але ў нашы дні абслугоўваючы сектар пачынае пераважаць над прамысловым. У наш час асноўнымі галінамі прамысловасці Барселоны з’яўляюцца лёгкая, хімічная, фармацэўтычная, аўтамабільная й электронная галіны. У Барселоне знаходзяцца аўтамабільныя заводы «SEAT», а таксама «Renault», «Peugeot» і «Ford».

Барселона кожны год прымае кірмаш «La Fira», таксама тут праводзяцца шматлікія міжнародныя эканамічныя форумы.

Прамысловасць
-------------

Асноўныя галіны прамысловасці: тэкстыльная, машынабудаванне (у т.л. аўта-, судна-, лакаматывабудаванне), хімічная, паліграфічная, цэментная, гарбарная, харчовая і інш. Праводзяцца міжнародныя гандлёва-прамысловыя кірмашы.

Транспарт
---------

Вузел чыгунак і аўтадарог. Порт на Міжземным моры, аўтамабільныя паромныя зносіны з партамі Балеарскіх і Канарскіх астравоў, суседніх краін. Міжнародны аэрапорт. Метрапалітэн. Фунікулёр Тыбідаба. Блакітны трамвай.

Навука, адукацыя, культура
--------------------------

Барселонскі ўніверсітэт, Барселонскі аўтаномны ўніверсітэт, Каталонскі адкрыты ўніверсітэт, Каталонскі міжнародны ўніверсітэт, Каталонскі політэхнічны ўніверсітэт, Універсітэт імя Пумпеу Фабра, Універсітэт імя абата Алібы. Музеі: археалагічны, народных рамёстваў і мастацтваў, Федэрыка Марэса, гісторыі горада, прыгожых мастацтваў у Каталоніі, сучаснага мастацтва, Музей Пікаса. У горадзе таксама знаходзіцца Абсерваторыя Фабра.

Спорт
-----

Стадыён «Камп Ноў» хатняя арэна ФК Барселона.

Архітэктура і планіроўка
------------------------

Стары і Новы гарады звязаны плошчаю Пласа дэ Каталунья, якая акружана фантанамі і скульптурнымі групамі (1927), з’яўляецца дзелавым цэнтрам Барселоны. Помнікі архітэктуры: раманская царква Сан-Пабла дэль Кампе (Х-ХІІІ ст.); гатычныя сабор (1298 — XV ст.); царква Санта-Марыя-дэль-Мар (1320-70); біржа (1380-92); судовая палата «Аўдыенсія» (XV ст.); барочная царква Нуэстра Сеньёра дэ Белен (1687—1729). У канцы XIX — пач. XX ст. Барселона — буйны цэнтр архітэктуры стылю мадэрн і авангардызму. Своеасаблівасць гораду надаюць мудрагелістыя пабудовы архітэктара Антоніа Гаўдзі (паркавы комплекс Гуэль, 1885-89; царква Саграда Фамілія, з 1884, не закончана; жылыя дамы Каса Бальё, 1905-07, і Каса Міла, 1905-10). Сучасныя пабудовы: аўтамабільны завод «SEAT», Дом гандлю, будынак Калегіі архітэктараў з фрызам па эскізах Пабла Пікаса.

Вядомыя асобы
-------------

* Кармэн Амая — спявачка, актрыса кіно, легендарная выканаўца танца фламенка.
* Лола Англада — каталонская пісьменніца, мастак-ілюстратар.
* Хасэп Банаплата
* Ахіла Банольдзі (1821—1871) — спявак, танцмайстар, фатограф, удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў.
* Франчэска Банэмасьён
* Ферэр Баса
* Франсэск Хаўер Бульто
* Жасін Вердагер
* Хуан Гайтысола — пісьменнік.
* Антоніа Гаўдзі (1852—1926) — архітэктар.
* Пабла Кларыс
* Элісенда дэ Манкада
* Жуан Міро
* Пабла Пікаса (1881—1973) — мастак, скульптар, графік, кераміст і дызайнер.
* Хуан Антоніа Самаранч (1920—2010) — палітык і бізнесмен, дзеяч Алімпійскага руху.
* Роза Сенсат
* Ільдэфонс Серда
* Каштальеры з Вілафранкі
* Пумпеу Фабра
* Франсэск Ферэр

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Бельгіі Антверпен, Бельгія
* Сцяг Грэцыі Афіны, Грэцыя
* Сцяг ЗША  Бостан, Масачусетс, ЗША
* Сцяг Палесціны Газа, Палесцінская аўтаномія
* Сцяг Ірландыі Дублін, Ірландыя
* Сцяг Германіі Кёльн, Германія
* Сцяг Японіі Кобэ, Японія
* Сцяг Францыі Манпелье, Францыя
* Сцяг Канады Манрэаль, Канада
* Сцяг Іспаніі Мансон, Іспанія
* Сцяг Уругвая Мантэвідэа, Уругвай
* Сцяг Бразіліі Рыа-дэ-Жанэйра, Бразілія
* Сцяг Расіі Санкт-Пецярбург, Расія (1984)
* Сцяг Расіі Ніжні Ноўгарад, Расія (2009)
* Сцяг Бразіліі Сан-Паўлу, Бразілія
* Сцяг Босніі і Герцагавіны Сараева, Боснія і Герцагавіна
* Сцяг Турцыі Стамбул, Турцыя
* Сцяг Ізраіля Тэль-Авіў, Ізраіль

Заўвагі
-------

1. ↑  Barkeno in Levantine Iberian script

Зноскі
------

1. ↑  *National Statistics Institute* Municipal Register of Spain of 2022 — 2022. — Т. 90. — С. 1,235.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q111983091'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q845937'></a>

Літаратура
----------

* Imatges de la ciutat de Barcelona al segle XX. Barcelona, 2000
* Forcano Eugeni «La meva Barcelona», Barcelona, Madrid, 2010

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Барселона
* Афіцыйны сайт Барселоны
* Гайд па Барселоне, Ханеня А. С. Салохин А. В. 27.11.2018

| ⛭Славутасці Барселоны |
| --- |
| Будынкі і ўнікальныя месцы | Трыумфальная арка · 
Бібліятэка Каталоніі · 
Дом Амалье · 
Дом Бальё · 
Дом Кальвет · 
Дом Мілая · 
Дом з шыпамі · 
Замак трох цмокаў · 
Сабор Святога Крыжа і Святой Еўлаліі · 
Помнік Калумбу · 
Жанчына і птушка · 
Французскі вакзал · 
Будынак Форума · 
Бальніца Сан Пау · 
Рынак Бакерыя · 
Магічны фантан Манжуіка · 
Замак Манжуік · 
Тэлевежа Манжуік · 
Алімпійскі порт · 
Палац Гуэля · 
Палац урада Каталоніі · 
Сабор Святога Сямейства · 
Санта-Марыя-дэль-Мар · 
Торэ Агбар · 
Камп Ноу · 
Царква Ла-Мерсэ · 
Палац каталонскай музыкі | Сабор Святога СямействаСабор Святога Сямейства |
| Вуліцы, плошчы і бульвары | Праспект Дыяганаль · 
Гран-Віа · 
Рамбла · 
Бульвар Грасіа · 
Плошча Каталоніі · 
Плошча Іспаніі · 
Каралеўская плошча · 
Плошча Сан-Філіп-Неры · 
Рамбла-дэ-Каталонія · 
Гатычны квартал · 
Эшампле · 
Барселанета · 
Алімпійская вёска |
| Музеі | Кахафорум · 
Акварыум Барселоны · 
Цэнтр сучаснай культуры ў Барселоне · 
Музей сучаснага мастацтва · 
Ваенны музей · 
Егіпецкі музей · 
Музей гісторыі Каталоніі · 
Музей гісторыі Барселоны · 
Нацыянальны музей мастацтва Каталоніі · 
Музей Пікаса · 
Музей Міро · 
Музей шакаладу · 
Павільён Германіі |
| Паркі | Парк «Лабірынт» · 
Парк дэ ла Сьютадэлья · 
Парк дэ ла Дыяганаль Мар · 
Парк індустрыяльнага мастацтва · 
Парк Гуэля |

| Адміністрацыйныя цэнтры правінцый Іспаніі |
| --- |
| Flag of Spain | 
* Авіла
* Алікантэ
* Альбасетэ
* Альмерыя
* Арэнсэ
* Аўеда
* Бадахос
* Барселона
* Більбаа (Більба)
* Бургас
* Валенсія
* Вальядалід
* Віторыя (Гастэйс)
* Гвадалахара
* Гранада
* Жырона (Херона)
* Кадыс
* Касерэс
* Кастэльён (Кастэльё)
* Кордава
* Куэнка
* Лагронья
* ✰ Ла-Карунья (А-Карунья)
* Лас-Пальмас
* Леон
* Лерыда (Льейда)
* Луга
* Мадрыд
* Малага
* Мурсія
* Паленсія
* Пальма
* Памплона
* Пантэведра
* Саламанка
* Самора
* Сан-Себасцьян (Даностыя)
* Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ
* Сантандэр
* Сарагоса
* Севілья
* Сеговія
* Сорыя
* Сьюдад-Рэаль
* Таледа
* Тарагона
* Тэруэль
* Уэльва
* Уэска
* Хаэн

 |

| Сталіцы летніх Алімпійскіх гульняў |
| --- |
|  | 
* **1896:** Афіны
* **1900:** Парыж
* **1904:** Сент-Луіс
* **1908:** Лондан
* **1912:** Стакгольм
* **1916:** *Берлін*
* **1920:** Антверпен
* **1924:** Парыж
* **1928:** Амстэрдам
* **1932:** Лос-Анджэлес
* **1936:** Берлін
* **1940:** *Токіа*
* **1944:** *Лондан*
* **1948:** Лондан
* **1952:** Хельсінкі
* **1956:** Мельбурн
* **1960:** Рым
* **1964:** Токіа
* **1968:** Мехіка
* **1972:** Мюнхен
* **1976:** Манрэаль
* **1980:** Масква
* **1984:** Лос-Анджэлес
* **1988:** Сеул
* **1992:** Барселона
* **1996:** Атланта
* **2000:** Сідней
* **2004:** Афіны
* **2008:** Пекін
* **2012:** Лондан
* **2016:** Рыа-дэ-Жанэйра
* **2020:** Токіа

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Pauly-Wissowa · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11933374k · GND: 4004503-1 · ISNI: 0000 0001 2321 7649 · LCCN: n79021052 · NDL: 00628992 · NKC: ge128716 · NLG: 54455 · NUKAT: n2015030407 · PTBNP: 1185437 · SUDOC: 026406284 · VIAF: 124213732 |

 |