У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Іпсіланці.

**Князь Аляксандр Іпсіланціс-малодшы**, у Расіі **Аляксандр Канстанцінавіч Іпсіланці** (грэч. Αλέξανδρος Ιρςιλάντης, рум.: alexandru Ipsilanti, 12 снежня 1792, Канстанцінопаль — 31 студзеня 1828, Вена) — кіраўнік Грэчаскай рэвалюцыі, нацыянальны герой Грэцыі, расійскі генерал.

Руская служба
-------------

З фанарыётаў, належаў да палітычна актыўнага роду Іпсіланці. Унук Аляксандра Іпсіланці, старэйшага і сын Канстанціна Іпсіланці, Валашскіх гаспадароў; яго паплечнікам быў брат Дзмітрый. Нягледзячы на расчараванні, перанесеныя бацькам, будаваў свае планы на рускай падтрымцы. Аляксандр Іпсілаці служыў у рускай арміі, удзельнічаў у паходах 1821 і 1813 гадоў, страціў правую руку ў бітве пад Дрэздэнам, быў ад’ютантам імператара Аляксандра I. Генерал-маёр рускай арміі (1817) камандзір 1-й гусарскай брыгады.

Паўстанне 1821 года
-------------------

пераход Іпсіланці праз Прут
Актыўны яго ўдзел у барацьбе за незалежнасць Грэцыі пачаўся з 1820 г. калі ён, па парадзе вайго сябра І. Кападыстрыі (у той час міністра замежных спраў Расіі), прыняў прапанову членаў «Філікі этэрыя» (Сяброўскага таварыства) зрабіцца іх старшынёй. 6 сакавіка 1821 г. Аляксандр Іпсіланці, скарыстаўшыся смерцю гаспадара Валахіі і Малдавіі Аляксандра Суцу, з групай этэрыстаў перашоў праз Прут і заклікаў народ дунайскіх княств да паўстання супраць турэцкага прыгнёту.

Гэтае прадпрыемства было з самага пачатку было асуджана на паразу. Умовы жыцця народа, які павнен быў падняць сцяг паўстання, не былі прыняты ва ўвагу: было забыта, што фанарыёты ў яго асяродді зусім не карыстаюцца любоўю і што феадальная залежнасць ад мясцовых баяраў не менш цяжка кладзецца на плечы народа, чым турэцкі прыгнёт. Акрамя таго, сам Аляксандр Іпсіланці не валодаў якасцямі, неабходнымі для правадыра паўстання. Ён наіўна верыў у сваё прызначэнне і ў свае правы на карону Грэцыі, быў славалюбівым, фанабэрыстым і слабахарактарным; у Ясах ен абкружыў сябе дваром і цэлы тыдзень медліў, займаясь раздачай тытулаў. Ён адобрыў разню, якую ўчыніў адзін з удзельнікаў паўстання, Васіль Караўлій, ва ўзятым ім Галацы; вымагаў горшы ў багатых людзей, арыштоўваючы іх і патрабуючы выкуп. У сваёй пракламацыі ён казаў, што «адна вялікая дзяржава» абяцала яму сваю дапамогу, і гэтым хлуслівым завярэннем адштурхнуў ад сябе імператара Аляксандра I. Канстанцінопальскі патрыярх Рыгор V адлучыў Аляксандра Іпсіланці ад царквы, што, аднак, не спасло Рыгора ад смяротнага пакарання. Іпсіланці завяраў усіх, што афіцыйныя заяўленні Расіі — не больш чым дыпламатычны манеўр.

Аўстрыйскі палон і смерць
-------------------------

У чэрвені 1821 г. пасля паражэння ля Драгшан (гл. Бітва пад Драгашані) Іпсіланці накіраваўся да аўстрыйскай граніцы, з мэтай праз Трыест дабрацца да ўжо паўстаўшай Грэцыі, але быў заключаны аўстрыйцамі ў крэпасць Тэрэзін. Пасля змены рускай палітыкі ён быў адпушчаны на свабоду па хадатайніцтву імператара Мікалая I 22 лістапада 1827 года, будучы ўжо цяжка хворым. Паездка з Тэрэзіна ў Вену ў зімніх умовах пагоршыла яго і без таго яго цяжкі стан. 19 студзеня этэрыст Ласаніс перадаў яму, што Іаан Кападыстрыя накіроўваецца ў Гэцыю, каб узначаліць краіну, і ўжо знаходзіцца на Мальце. Аляксандр паспеў прашаптаць: "Слава Табе, Госпадзі!" — і неўабаве памер на руках сваёй каханай, княжны Канстанцыі Разумоўскай. Лёс родных Іпсіланці таксама склаўся трагічна: праз некалькі тыдняў памерлі яго брты Мікалай і Георгій, якія вышлі цяжка хворымі з аўстрыйскіх турмаў, а потым княжна Разумоўская сышла з ума.

Навіна аб смерці Аляксандра была атрымана Кападыстрыяй, калі ён ужо прыняў кіраванне краінай. Дзмітрый Іпсіланці атрымаў вестку аб смерці брата ад Кападыстрыі, калі быў камандуючым арміі Сярэдняй Грэцыі, у грэчаскім лагеры у горадзе Мегара, Атыка. 15 мая ў Мегары, па камандзе Дзмітрыя 7 тысячамі вінтовак быў зроблены залп у гонар чалавека, які пачаў Вызваленчую вайну. Дзмітрыю было наканавана скончыць вайну, пачатую яго братам, у апошнім і пабедным яе баю (гл. Бітва пад Петрай).

Ва ўяўленні грэчаскага народа ён застаўся героем і мучанікам барацьбы за незалежнасць. Астанкі Аляксандра Іпсіланці праз 137 гадоў былі перавезены ў Грэцыю і спачываюць сёння ў царкве на Марсавым полі ў Афінах.

Зноскі
------

1. 1 2  Aleksandr Konstantinovic Ipsilanti // CERL Thesaurus — Consortium of European Research Libraries. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q60909659'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1127581'></a>
2. 1 2  Alexandros Ypsilanti // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑  Ипсиланти, Алекандр Константинович // Русский биографический словарь: в 25 томах. — СПб. — М. 1896—1918
4. ↑  Δημητρης Φωτιαδης «Η Επαανασταση τον 21 стар. 434—435 ΜΕΛΙΣΣΑ 1971»

Літаратура
----------

* *Водовозов В. В.* Ипсиланти // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Аляксандр Канстанцінавіч Іпсіланці на Вікісховішчы |

* Аляксандрас Іпсіланціс(недаступная спасылка)

| Малдова Кіраўнікі Малдаўскага княства Малдова |
| --- |
|  | 
* Драгаш
* Сас
* Балк
* Багдан I
* Лацка
* Касцячы Мушат
* Пётр I Мушат
* Раман I Мушат
* Стэфан I Мушат
* Юга Бязногі
* Аляксандр I Добры
* Ілья I
* Стэфан II
* Пётр II
* Раман II
* Чубэр
* Алексэндрэл
* Багдан II
* Пётр III Арон
* Стэфан III Вялікі
* Багдан III Крывы
* Стэфан IV
* Пётр IV Рарэш
* Стэфан V Лакуста
* Аляксандр Корня
* Ілья II Рарэш
* Стэфан VI Рарэш
* Іаан Жолдзя
* Аляксандр III Лэпушняну
* Дэспат Водэ
* Стэфан VII Томша
* Багдан IV Лэпушняну
* Іаан Водэ Люты
* Пётр VI Кульгавы
* Іван Падкова
* Янку Сасул
* Арон Тыран
* Аляксандр IV Злы
* Пётр VII Казак
* Стэфан VIII Разван
* Ерамія Магіла
* Міхай Храбры
* Сіміён Магіла
* Міхаіл Магіла
* Канстанцін Магіла
* Стэфан IX Томша
* Аляксандр Магіла
* Раду Міхня
* Гаспар Грацыяні
* Аляксандр IV Ільяш
* Мірон Барнаўскі-Магіла
* Аляксандр V Князёк
* Майсей Магіла
* Васіле Лупу
* Георгій Стэфан
* Георгій Гіка
* Канстанцін Шчэрбан Басараб
* Стэфаніца Лупу
* Еўстратые Дабіжа
* Георгій Дука
* Ільяш Александру
* Стэфан Петрычэйку
* Думітрашку Кантакузіна
* Антон Расеці
* Канстанцін Кантэмір
* Дзмітрый Кантэмір
* Канстанцін Дука
* Антыёх Кантэмір
* Іаан Бухуш
* Міхай Ракавіцэ
* Мікалай Маўракардат
* Лупу Кастакі
* Іаан Маўракардат
* Рыгор II Гіка
* Канстанцін Маўракардат
* Іардаке Стаўракі
* Канстанцін Ракавіцэ
* Мацей Гіка
* Скарлат Гіка
* Іаан Тэадор Калімакі
* Рыгор Калімакі
* Рыгор III Гіка
* Канстанцін Мурузі
* Аляксандр I Маўракардат
* Аляксандр II Маўракардат
* Аляксандр Іпсіланці
* Эмануіл Джані-Русет
* Аляксандр Мурузі
* Міхаіл Суцу Старэйшы
* Міхаіл Суцу Малодшы
* Аляксандр Калімакі
* Канстанцін Іпсіланці
* Аляксандр Суцу
* Іардаке Конта
* Скарлат Калімакі
* Аляксандр Хангерлі
* Іардаке Русет-Разнавану
* Веніямін Кастаке
* Сенескалс Ману
* Якавакі Рызас-Нерулас
* Аляксандр Канстанцінавіч Іпсіланці
* Стэфан Вагарыдэ
* Іаніцэ Санду Стурдза
* Міхаіл Стурдза
* Рыгор Гіка
* Тэадор Балш
* Мікалай Вагарыдэ
* Стэфан Катарджыу
* Іаан Кантакузіна
* Васіль Стурдза
* Анастасіе Пану
* Александру Іаан Куза

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 16958587s · GND: 118978675 · ISNI: 0000 0003 8966 5676 · LCCN: n85183132 · NLG: 44922 · NTA: 375568883 · NUKAT: n2015126350 · SUDOC: 140534628 · VIAF: 32796591 |

 |