recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Павел Сямёнавіч Лунгін** (нар. 12 ліпеня 1949, Масква) — савецкі і расійскі кінарэжысёр і сцэнарыст, лаўрэат Канскага кінафестывалю (1990), Народны артыст Расіі (2008).

Біяграфія
---------

У 1971 годзе скончыў аддзяленне структурнай і прыкладной лінгвістыкі МДУ. У гэтым жа годзе ў яго нарадзіўся сын Аляксандр (у будучыні — прадзюсар і кінарэжысёр). У 1980 годзе Павел Лунгін скончыў рэжысёрскае аддзяленне Вышэйшых курсаў сцэнарыстаў і рэжысёраў (майстэрня Г. Данелія, М. Львоўскага).

У кіно Павел Лунгін дэбютаваў як сцэнарыст ў 1976 годзе — сямейным фільмам «Уся справа ў браце», які распавядае гісторыю двух братоў, адзін з якіх прыкладны вучань, а другі — вісус і лайдак. Затым паводле яго сцэнарыяў былі зроблены карціны «Канец імператара тайгі» (1978) і «Непераможны» (1983). Першы фільм прайгравае адну з малавядомых старонак біяграфіі Аркадзя Гайдара (Голікава), калі ён, юнаком быў прызначаны камандзірам атрада ЧАПа (частак адмысловага прызначэння); а другі распавядае гісторыю былога чырвонаармейца Андрэя Хромава, апантанага ідэяй стварэння новага віду барацьбы — самаабароны без зброі. Таксама па сцэнарыях Паўла Лунгіна былі зняты такія фільмы, як камедыйная меладрама «Усё наадварот» (1981), драмы «Спадарожнік» (1986) і «Хрысціяне» (1987), гістарычная драма «Усходні раман» (1992).

З пачатку 1990-х гадоў жыве ў Францыі.

У верасні 2020 года падпісаў ліст у падтрымку акцый пратэсту ў Беларусі ў сувязі з фальсіфікацыяй прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі 2020 года.

Зноскі
------

1. ↑  Pavel Lungin // filmportal.de — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>
2. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
3. ↑  «Мы глубоко возмущены, что диалогу с обществом власть предпочитает насилие»

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Павел Сямёнавіч Лунгін

| ⛭Прэмія «Залаты арол» за лепшую рэжысёрскую працу |
| --- |
| 
Аляксандр Рагожкін (2003) · 
Вадзім Абдрашытаў (2004) · 
Валерый Тадароўскі (2005) · 
Аляксей Учыцель (2006) · 
Павел Лунгін (2007) · 
Мікіта Міхалкоў (2008) · 
Карэн Шахназараў (2009) · 
Карэн Шахназараў (2010) · 
Аляксей Учыцель (2011) · 
Андрэй Звягінцаў (2012) · 
Андрэй Прошкін (2013) · 
Аляксандр Велядзінскі (2014) · 
Андрэй Звягінцаў (2015) · 
Станіслаў Гаварухін (2016) · 
Андрэй Канчалоўскі (2017) · 
Андрэй Звягінцаў (2018)
 |
| Саюз кінематаграфістаў Расіі |
**Нясіярві** (фінск.: Näsijärvi) — возера на паўднёвым захадзе Фінляндыі, найбуйнейшае ў рэгіёне Тамперэ. 

Плошча возера складае 256 км², глыбіня да 58 м. Возера мае сцёк на поўдзень, у возера Пюхяярві (фінск.: Pyhäjärvi). Нясіярві зарэгуліраванае плацінай. Ажыццяўляюцца суднаходства і транспарціроўка лесу.

Геаграфія
---------

Нясіярві падзелена на тры буйных водных раёна: Нясіселькя, Кал'енселькя і Ванкавесі. Паўднёвая частка возера — адкрытыя шырокія воды і малалікія астравы, у паўночнай частцы астравоў больш. Берагі Нясіярві высокія, берагавая лінія звілісты. На берагах растуць хваёвыя лясы, вада ў возеры злёгку афарбаваная дамешкам гумуса, але ўвогуле празрыстая.

Паміж Насіярві на поўначы і Пюхяярыі на поўдні знаходзіцца горад Тамперэ. Так як узроўні гэтых азёр адрозніваюцца на 18 метраў, паміж імі цячэ рака Тамеркоскі даўжынёй 945 метраў.
**Павел Рыгоравіч Друцкі-Любецкі** (нар. каля 1582 — пам. паміж 9 кастрычніка 1640 і 21 кастрычніка 1644) — князь, землеўласнік у Вялікім Княстве Літоўскім.

Біяграфія
---------

Паходзіў з княжацкага роду Друцкіх-Любецкіх герба «Друцк». Сын Рыгора Іванавіча і Марыны Фёдараўны Рудзецкай.

Праваслаўны. Член Люблінскага праваслаўнага брацтва (1601 г.). 1 верасня 1619 г. падпісаў ліст валынскай шляхты аб адкрыцці царквы, школы і шпіталя пры Луцкім брацтве[uk].

Суддзя гродскі луцкі (фіксуецца з 1 верасня 1619 па 10 мая 1627), падстараста луцкі (згадваецца з 25 верасня 1630 па 5 лютага 1639).

Цэнтрам яго валынскіх валоданняў быў Козін, дзе змяшчалася сядзіба. 28 чэрвеня 1612 атрымаў (разам з застаўнымі трымальнікамі маёнткаў у Аршанскім павеце Тэафілам-Рыгорам Філонавічам Сіпайлам, Станіславам Станіслававічам Хамцом і яго жонкай падсудкаўнай земскай аршанскай Ганнай Паўлаўнай Углоўскай) адкладальны дэкрэт аршанскага земскага суда па позве сваякоў — падстарасты аршанскага Абрама Падбярэзскага, Юрыя Кубліцкага і Марыны Даманскай аб атрыманні чвэрці ў дварах Відзенічы, Загараддзе, Палонная, с. Худава, замку і месце Друцку, 10 кастрычніка 1617 атрымаў дэкрэт Галоўнага Трыбунала ВКЛ, які скасоўваў перадачу 4-й часткі ў відзеніцкіх маёнтках яго цётцы Аўдоцці Сяляве.

10 мая 1627 г. Павел разам з братам Іванам, як уласнік сяла Любча атрымаў дэкрэт луцкага падкаморскага суда па справе аб размежаванні з суседнімі маёнткамі князя Ежы Заслаўскага, епіскапа луцкага і астрожскага Ераміі Пачапоўскага, архімандрыта жыдычынскага Іосіфа Мукасея-Бакавецкага[uk], Бальцара і Аляксандра Раецкіх, 09.10.1640 разам з братам Іванам атрымаў дэкрэт луцкага земскага суда па справе з канюшым каронным, старастам луцкім князем Уладзіславам-Дамінікам Заслаўскім аб сёлах Залесцы, Тыхоцін, якія Павел некалі аддаў у заставу Багдану Амельяновічу, нашчадкі якога прадалі іх кашталяну кракаўскаму князю Янушу Астрожскаму.

Зноскі
------

1. ↑  апрача іх, долі ў ім мелі ваявода брацлаўскі, стараста жытомірскі князь Аляксандр Заслаўскі, стараста луцкі Геранім Янавіч Харленскі, капітан Шыман і каралеўскі дваранін Крыштаф Харленскія. З трох апошніх Геранім быў унукам, а Шыман і Крыштаф сынамі княжны Ганны Багданаўны Друцкай-Любецкай і Мікалая Харленскага.

Літаратура
----------

* *Глінскі Я. С.* Князі Друцкія-Любецкія ў канцы XVI–XVII ст.: радавод, маёмаснае становішча, грамадска-палітычная дзейнасць // *Архіварыус*. — Мн.: 2016. — В. 14. — С. 327—346.


| ?Павел Рыгоравіч Друцкі-Любецкі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Іван Раманавіч Друцкі-Любецкі |  | Раман Васілевіч Друцкі-Любецкі |  | Васіль Рыгоравіч Друцкі[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Рыгор Іванавіч Друцкі-Любецкі |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Павел Друцкі-Любецкі |  |  |  |  | Алена Солтанаўна Сакольская[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Марына Фёдараўна Рудзецкая[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лагун.
**Ніна Васілеўна Маеўская** (дзявочае прозвішча **Лагун**; 4 снежня 1938, Любань, Мінская вобласць — 19 сакавіка 2011) — беларускі празаік.

Біяграфія
---------

На Першамайскай дэманстрацыі. Янка Сіпакоў, Іван Навуменка, Ніна Маеўская, Барыс Сачанка, Юрась Свірка. 1958 год.
Нарадзілася ў сям'і служачага. Пасля заканчэння Любанскай сярэдняй школы (1956) працавала старшай піянерважатай у Сасноўскай сярэдняй школе Любанскага раёна (1956—1958). Скончыла факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1963). Была літсупрацоўнікам мінскай раённай газеты «Шлях камунізму» (1963—1965), адказным сакратаром шматтыражнай газеты «За технический прогресс» (Мінскі падшыпнікавы завод, 1965—1967), загадчыкам аддзела, адказным сакратаром часопіса «Промышленность Белоруссии» (1968—1978). У 1980 г. скончыла Мінскую вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПБ. Працавала ў газеце «Літаратура і мастацтва» (1980—1981), старшым рэдактарам, загадчыкам рэдакцыі выдавецтва «Юнацтва» (1981—1985). З 1985 г. — рэдактар аддзела публіцыстыкі часопіса «Беларусь».

Памерла 19 сакавіка 2011 года ад інсульту.

Творчасць
---------

У друку выступае з 1955 г. Аўтар зборнікаў аповесцей і апавяданняў «Ляці, верабейка» (1969), «Агата» (1970), «Надзеевіч» (1983), «Такая позняя вясна» (1984), «Холад доннай вады» (1989), «Трывожна шумяць ясакары» (1993), «Арніка» (1993), «Шчасце» (2011) і інш. а таксама паэтычных кніг «Падаюць даспелыя ранеты» (2001), «Мая ўлюбёная краіна» (2004).

Зноскі
------

1. ↑  Віктар Шніп. Пугачоўскі цырульнік Архівавана 29 кастрычніка 2020..
2. ↑  Ніна Маеўская Архівавана 26 кастрычніка 2017. // Полымя. 3 сакавіка (977)

Літаратура
----------

* Ніна Васілеўна Маеўская // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: no88004157 · VIAF: 1902158915918350000009 |
**Тадэвуш Юрэвіч** — рэлігійны дзеяч.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Віленскай акадэміі. Ксёндз. Выкладаў у Крожскай школе. З 1772 у Гродне. Быў прэфектам (1786—1790), затым рэктарам (1793—1794) гарадзенскай школы Адукацыйнай камісіі.

Cябра ложы Шчаслівага вызвалення ў Гродне.

Верагодна, удзельнічаў у вайне 1812 года на баку французаў, бо па «Именному списку 1813 г.» яго маёнтак Гаротнікі ў Слонімскім павеце падлягаў канфіскацыі за тое, што яго ўладальнік не вярнуўся ў тэрмін з-за мяжы.

Літаратура
----------

* *Швед, В. В.* Юрэвіч Тадэвуш // Масоны і ложы на землях Беларусі (канец XVIII — першая чвэрць XIX ст.) : біябібліягр. слоўн.. — Гродна: ГрДУ, 2007. — 275 с. — ISBN 978-985-417-866-0.
**Нясвіжскі дзяржаўны каледж імя Якуба Коласа** — сярэдняя навучальная ўстанова ў г. Нясвіж. Заснаваны 24 верасня 1944 года пастановай Баранавіцкага абкама КП(б)Б і аблвыканкама, адкрыты як педагагічнае вучылішча. Першы дырэктар — Арцём Пятровіч Саўчанка.

З 3 сакавіка 1946 года педвучылішча пачало насіць імя Якуба Коласа. Педагагічнае вучылішча функцыянавала 12 гадоў. За гэты перыяд было падрыхтавана каля 1000 настаўнікаў. У 1956 годзе Нясвіжскае педагагічнае вучылішча імя Якуба Коласа было закрыта, а яго навучэнцы пераведзены для далейшага навучання ў Пінскае педагагічнае вучылішча імя А. С. Пушкіна. Зноў адкрыта як вучылішча ў 1984 годзе, з 1994 года — каледж. У 2008 годзе вернута імя Якуба Коласа.

Спецыяльнасці
-------------

* Дашкольная адукацыя
* Пачатковая адукацыя
* Замежная мова
* Дызайн
* Турызм і гасціннасць
* Фізічная культура

Вядомыя навучэнцы
-----------------

* Яўген Міклашэўскі, беларускі пісьменнік, перакладчык
* Іван Дзмітрыевіч Ралько, беларускі літаратуразнавец

Вядомыя выкладчыкі
------------------

* Анатоль Майсеевіч Бардовіч (нар. 1928) — мовазнавец.

Зноскі
------

1. ↑  Загад Міністэрства асветы БССР ад 26.06.1956 г.

Літаратура
----------

* Нясвіжскі педагагічны каледж // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шастакоўскі.
**Павел Пятровіч Шастакоўскі** (1877 — 1962, Мінск) — рускі белаэмігрант (былы штабс-капітан лейб-гвардыі), які пакінуў радзіму ў 1920 г. Старшыня Славянскага саюза ў Аргенціне. Пасля пераезду ў СССР (1955 г.) жыў у Мінску, дзе выйшлі яго ўспаміны «Путь к правде» (1960 г.). Успаміны ўнучкі П. Шастакоўскага Сільвіі Картэс-Пелех.

Успаміны
--------

* Шостаковский П. П. Путь к правде. — Мн. 1960. — 356 с.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Шабельцаў С. Беларусы ў Аргенціне: грамадская дзейнасць і рээміграцыя ў СССР (1930 — 1960-я гг.): Зборнік дакументаў і ўспамінаў / Сяргей Шабельцаў; Рэдактар Н.Гардзіенка. — Мн.: Медысонт, 2009. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 17). — С. 76.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Русланава.

**Ніна Іванаўна Русланава** (руск.: Нина Ивановна Русланова; 5 снежня 1945, Багадухіў, Харкаўская вобласць — 21 лістапада 2021, Масква) — савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно. Заслужаны артыст РСФСР (1982). Народны артыст Расіі (1998).

Біяграфія
---------

У дзяцінстве яе знайшлі ў Багадухіве Харкаўскай вобласці і перавялі ў дзіцячы дом, дзе яна і вырасла. Там яна атрымала ўмоўнае прозвішча, імя па бацьку і дату нараджэння.

Пасля заканчэння будаўнічага вучылішча пачала працоўную дзейнасць маляра. У 1963 годзе паступіла ў Харкаўскі тэатральны інстытут. Але пасля нядоўгай вучобы яна паехала ў Маскву і паступіла ў Тэатральнае вучылішча Б. Шчукіна, які скончыла у 1969 г.

Працавала каля 15 гадоў у тэатры Я. Вахтангава, у 1985—1988 — у тэатры У. Маякоўскага.

З 1988 года — актрыса кінастудыі М. Горкага.

У 1967 годзе, будучы на ​​другім курсе, дэбютавала ў ролі кінаактрысы ў фільме Кіры Муратавай «Кароткія сустрэчы» (Надзя). Актрыса шмат гадоў супрацоўнічала з Кірай Муратавай, зняўшыся ў шэрагу яе фільмаў.

Папулярнасць актрысе прынеслі і ролі ў фільмах: «Цыган» (1979, рэж. Бланк), «Не страляйце ў белых лебедзяў» (1980, рэж. Р. Нахапетаў), "Мой сябар Іван Лапшын "(1984, рэж. Герман), «Сабачае сэрца» (1988, рэж. У. Бортка), «Хрусталёў, машына!» (1998, рэж. А. Герман), «Зімовая вішня» — «Зімовая вішня 2» — «Зімовая вішня 3» (рэж. І. Масленнікаў), «Настройшчык» (2004, рэж. К. Муратава) і інш.

Усяго ў фільмах, спектаклях і серыялах згуляна больш за 160 разнастайных роляў. Яркая характэрная і камедыйная актрыса. Яе талент падпарадкаваны глыбокім псіхалагічным ролям.

Працавала над агучаннем мультфільмаў.

Памерла 21 лістапада 2021 года.

Фільмаграфія
------------

* (1983) «Купальская ноч» — *Паланея*
* (1986) «Знак бяды» — *Сцепаніда Багацька*

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 15 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Nina Ruslanova // Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
3. ↑  Умерла актриса Нина Русланова

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск · Rotten Tomatoes · Аниматор.ру |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Расія-Культура · Даведка РІА · Даведка ТАСС |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 17034026d · GND: 1051754097 · ISNI: 0000 0000 5277 4703 · LCCN: nr2001013403 · LNB: 000302081 · NUKAT: n2013141879 · SUDOC: 18984065X · VIAF: 26989526 |

 |
**Amazon Kindle** — серыя прылад для чытання электронных кніг, якая выпускаецца кампаніяй Amazon. Карістальнікі прылад могуць рабіць пакупкі, загружаць, праглядаць і чытаць электронныя кнігі, газеты, часопісы, блогі і іншыя лічбавыя медыяданыя праз бесправадную сетку. Апаратная платформа, распрацаваная кампаніяй Amazon.com, даччынай Lab126, пачыналася як адна прылада, але зараз уключае ў сябе цэлы рад мадэляў: «Kindle», «Kindle 2», «Kindle 3» (зараз «Kindle Keyboard»), «Kindle 4» і «Kindle DX», «Kindle 4 touch», «Kindle 5» і «Kindle Paperwhite», а таксама праграмы «Kindle for PC», «Kindle for iPhone», «Kindle for Mac», «Kindle for Android» і «Kindle for BlackBerry».

Прылады Kindle маюць дысплеі на аснове тэхналогіі электронннага чарніла (E-Ink) — апошняе пакаленне (шостае) апрацоўвае 16 градацый рада для імітацыі чытання на паперы пры мінімальным энергаспажыванні. Kindle можа выкарыстоўвацца без персанальнага камп’ютара. Прылада дае доступ да сеткі Інтэрнэт.

Канкурэнцыю Kindle складаюць іншыя прылады на аснове электроннай паперы: Sony Reader, Barnes & Noble Nook, PocketBook Reader, iRex iLiad і іншыя.

Прашыўкі прылад Kindle заснаваны на ядры Linux для платформы ARM.

Крытыка
-------

Amazon мае магчымасць па сваім меркаванні выдаляць кнігі, купленыя непасрэдна ў Amazon. Так, напрыклад, былі выдалены раманы Джорджа Оруэла «Скотны двор» і «1984», на распаўсюд якіх кампанія не мела правоў (грошы вярнулі пакупнікам).

У культуры
----------

Вакол гаджэта Kindle (мяркуючы па ўсім, Kindle 2) развіваецца сюжэт апавядання Стывена Кінга «Ур» («Ur»).

Зноскі
------

1. ↑  Kindle hacking, iPod parallels and a chat with the Kindle director **(нявызн.)**. *blog.seattletimes.nwsource.com*. Архівавана з першакрыніцы 21 снежня 2010. Праверана 08-11-2021.
2. ↑  7 лучших электронных книг 2021 года **(нявызн.)**. *yavitrina.ru*. Праверана 08-11-2021.
3. ↑  Oracle Gave Amazon a Discount on Java to Keep Android Off the Paperwhite – Wait, What? **(нявызн.)**. *the-digital-reader.com*. Праверана 08-11-2021.
4. ↑  Магазин Amazon удаленно стер книги Оруэлла с Kindle **(нявызн.)**. *lenta.ru*. Праверана 08-11-2021.
5. ↑  Amazon Erases Orwell Books From Kindle **(нявызн.)**. *nytimes.com*. Праверана 08-11-2021.
6. ↑  Feleki D. N. Stephen King in the New Millennium: Gothic Mediations on New Writing Materialities. — Cambridge Scholars Publishing, 2018. — 255 p. — ISBN 978-1-5275-0407-3.
**Тадэс Верадэ Тэсфай** (нар. 13 ліпеня 1958) — галоўнакамандуючы тыграйскага апалчэння «Сілы абароны Тыграя», былы генерал-лейтэнант Узброеных сіл Эфіопіі і першы кіраўнік ЮНІСФА.

Біяграфія
---------

Тадэс нарадзіўся 13 ліпеня 1958 года ў Мэкэле, сталіцы эфіопскага рэгіёну Тыграй. Паступіў на службу ў армію, атрымаў ступень магістра ў абласцях дзелавога адміністравання і бяспекі.

27 ліпеня 2011 года генеральны сакратар ААН Пан Гі Мун прызначыў яго камандуючым часовымі сіламі бяспекі Арганізацыі Аб’яднаных Нацый у Аб’ее (ЮНІСФА). На дадзенай пасадзе Тадэс знаходзіўся да 12 сакавіка 2013.

З пачаткам Тыграйскага канфлікту ў лістападзе 2020 года падтрымаў Дэбрэцыана Гебрэмікаэля і перайшоў на бок паўстанцаў. Першы час Тадэс узначальваў армейскі корпус мяцежных войскаў. У сакавіку 2021 года ён прызначаны галоўнакамандуючым Сіл абароны Тыграя, кааліцыі антыўрадавых апалчэнняў на чале з партыяй НФВТ.

Сям’я
-----

Жанаты, мае чацвярых дзяцей.

Зноскі
------

1. 1 2  Dimtsi Weyane, 18 June 2021, ምስ ኣዛዚ ሰራዊት ትግራይ ተጋዳላይ ታደሰ ወረደ (ወዲ ወረደ) ዝተገበረ ቃለ መሕትት
2. ↑  «UN chief names commander of Abyei peacekeeping mission»
3. ↑  UN Chief names commander of Abyei peacekeeping mission, *Sudan Tribune*, 07-30-2011 Архівавана 2 ліпеня 2018.
4. ↑  Secretary-General appoints Major General Yohannes Gebremeskel Tesfamariam of Ethiopia as the Head of Mission and Force Commander of the United Nations Interim Security Force for Abyei (UNISFA) **(нявызн.)**. *Press release*.  United Nations (12 сакавіка 2013).
5. ↑  «Secretary-General Appoints Lieutenant General Tadesse Werede Tesfay of Ethiopia Head Of Mission, Force Commander of United Nations Interim Security Force for Abyei»
**Andreaea frigida** — від імхоў роду андрэя (*Andreaea*) сямейства андрэевыя (*Andreaeaceae*).

Арэал
-----

Дадзены від моху эндэмічны для Еўропы, звычайна расце ў горных раёнах Аўстрыі, Чэхіі, Францыі, Германіі, Венгрыі, Італіі, Нарвегіі, Румыніі, Польшчы і Іспаніі. У Вялікабрытаніі ён шырока распаўсюджаны ў Нацыянальным парку Кейнгормс  (англ.) (бел. дзе звычайна сустракаецца на скалах і на снежных праталінах, але не сустракаецца больш нідзе, акрамя яшчэ аднаго месца ў Азёрным краі ў Англіі.

Самыя раннія запісы пра знаходжанне гэтага віду моху ў Вялікабрытаніі датуюцца 1854 годам (хоць фармальна від быў уключаны ў брыяфлору Вялікабрытаніі толькі ў 1988 годзе), від класіфікуецца як «уразлівы». Самую вялікую пагрозу для яго далейшага існавання ўяўляе глабальнае пацяпленне.

Зноскі
------

1. 1 2  «Species Action Plan: Icy Rock Moss (Andreaea frigida)» Архівавана 7 лістапада 2007.
2. ↑  Rothero, Gordon «Bryophytes», in Shaw, Philip and Thompson, Des (eds.) (2006) The Nature of the Cairngorms: Diversity in a changing environment. Edinburgh. The Stationery Office. ISBN 0114973261. p. 200
3. ↑  Snow beds — Scotland’s Arctic Архівавана 14 лістапада 2010.
**Таццяна (Ганна) Сямёнаўна Гальшанская** (пам. 1522) — княгіня з роду Гальшанских герба Гіпацэнтаўр, першая жонка гетмана вялікага літоўскага князя Канстанціна Іванавіча Астрожскага.

Біяграфія
---------

Таццяна Гальшанская — адзіная дачка Сямёна Юр’евіча Гальшанскага — дзяржаўнага, грамадскага і ваеннага дзеяча Вялікага княства Літоўскага, гетмана вялікага літоўскага, і яго жонкі Анастасіі Сямёнаўны Збаражскай  (укр.) (бел.. Унучка Юрыя Сямёнавіча Гальшанскага, князя дубровіцкага.

Пасля смерці бацькі Сямёна Юр’евіча у 1505 годзе ёй адышлі яго вотчыны (у тым ліку частка Глуска, Гальшан, Раманава, Копысі, Барані і іншыя).

У 1509 годзе Таццяна Сямёнаўна выйшла замуж за князя Канстанціна Іванавіча Астрожскага. Праз год, у 1510 годзе, у іх нарадзіўся сын Ілля  (руск.) (бел. (1510—1539).

У 1518 годзе памерла бабка Таццяны — Марыі Ровенскай  (укр.) (бел. (жонка Сямёна Збаражскага  (укр.) (бел. і ўся яе маёмасць, з-за адсутнасці прамых спадчыннікаў, перайшла да мужа Таццяны — Канстанціна Іванавіча, які каля гэтага часу быў прызначаны ваяводам троцкім. У лік атрыманай спадчыны ўваходзіў і горад Роўна, якім род Астрожскіх валодаў да 1621 года.

Пасля смерці Альжбеты Астрожскай (1539—1582), адзінай унучкі Таццяны Сямёнаўны, яе багацці перайшлі да сына мужа ад другога шлюбу, кіеўскага ваяводы Канстанціна Канстанцінавіча Астрожскага і яго нашчадкаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Wolff J*. Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku. — Warszawa, 1895.  (польск.)
* Encyklopedia historii Polski. — Warszawa, 1994. — T. 1. — S. 240 (Tablica genealogiczna rodu Holszańskich).  (польск.)
* *Якавенка Н.*  Українська шляхта з кінця XIV до середини XVII ст. Київ, 2008, ст. 359—362  (укр.)


| ?Таццяна Сямёнаўна Гальшанская — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Сямён Іванавіч Гальшанскі |  | Іван Альгімонтавіч Гальшанскі |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  | Сямён Юр’евіч Гальшанскі |  | Юрый Сямёнавіч Гальшанскі |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | Алелька Уладзіміравіч |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Юліянія Іванаўна Карачаўская[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Таццяна Сямёнаўна Гальшанская |  |  |  |  |  | Настасся Васілеўна[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Сямён Несвіцкі[d] |  | Васіль Збаражскі[d] |  | Фёдар Несвіцкі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Анастасія Сямёнаўна Гальшанская[d] |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Марыя Міхайлаўна Сцепанская[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |
**Грымсвётн** (ісл.: Grímsvötn, ад grims — змрочныя, vötn — воды) — вулкан на поўдні Ісландыі. Вышыня вулкана складае каля 970 м, па іншых дадзеных 1725 м. Даўжыня кратэра моцна вагаецца ад магутнасці вывяржэнняў, у 1989 г. складала каля 200 м, у 1998 годзе — больш за 500 м; лістападаўскае вывяржэнне 2004 года суправаджалася павелічэннем кальдэры да двух кіламетраў. Звязаны сістэмай літасферных расколін з вулканамі Лакі і Катла. Пакрыты паўночна-заходняй часткай ледавіка Ватнаёкутль.

Перыядычнасць вывяржэнняў — ад 3 да 10 гадоў. Апошняе вывяржэнне пачалося 21 мая 2011 года.

Гісторыя вывяржэнняў
--------------------

За апошнія 100 гадоў зарэгістравана больш за 20 буйных вывяржэнняў. Апошнія вывяржэнні Грымсвётна мелі месца ў 1996, 1998, 2004 і 2011 гадах. Вывяржэнні прыводзяць да інтэнсіўнага раставання лёду і затаплення вобласці талымі водамі. Вывяржэнне 1996 года выклікала інтэнсіўнае раставанне ледніка, што прывяло да ўтварэнн патоку з выдаткам вады 200 000—300 000 м³/с. У лістападзе 2004 года вывяржэнне суправаджалася масіўным выкідам попелу, з прычыны чаго на некалькі тыдняў было паралізаваны авіяцыйнае паведамленне з міжнароднымі аэрапортамі Рэйк’явік, Торсхаўн і Акюрэйры.


| ⛭Вулканы Ісландыі |
| --- |
| 
Аск’я •
Баўрдарбунга •
Брэністэйнсф'ёдль •
Вестманаэяр •
Гекла •
Грымсвётн •
Катла •
Кедлінг •
Керыд •
Крабла •
Крысювік •
Лакі •
Лісюхаўдль •
Майліфедль •
Ок •
Прэстахнукур •
Рэйк'янес •
Снайфедльс •
Сулюр •
Сюртсей •
Тындф'ядлаёкюдль •
Торваёкюдль •
Тунгнафедльс'ёкюдль •
Фаградалсф’яль •
Хверф'ядль •
Хейнгідль •
Хофс'ёкюдль •
Эйяф’ядлаёкюдль •
Эльдфедль •
Эрайваёкюдль 
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 1247152139973211100005 |
**Паглаўнік** (харв.: Poglavnik — «правадыр», «лідар») — дыктатарская пасада (аналаг фюрара ў Германіі, або дучэ ў Італіі) у таталітарнай Незалежнай дзяржаве Харватыя, якая існавала ў перыяд з 1941 па 1945 год.

Афіцыйна тытул «Паглаўнік» у дачыненні да Антэ Павеліча выкарыстоўваўся з моманту ўтварэння НДХ. У верасні 1943 года, пасля капітуляцыі Італіі і наступнага адрачэння Таміслава II ад харвацкага прастола стала афіцыйнай пасадай главы дзяржавы.

У Павеліча былі неабмежаваныя паўнамоцтвы выдаваць указы ці прызначаць міністраў урада на працягу ўсяго існавання НДХ. Пасля падзення рэжыму Усташаў у Харватыі, назва пасады выкарыстоўвалася ў якасці псеўданіма для Павеліча, падчас яго паваеннага выгнання і аж да смерці ў Мадрыдзе ў 1959 годзе. З'яўляецца сінонімам яго імя і ў наш час.

Гл. таксама
-----------

* Фюрар
* Правадырызм
* Кандукэтор
* Каўдылья

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Ante Pavelic Архівавана 16 чэрвеня 2011.
**Аб'ёмная доля** (часам **аб'ёмная частка**) — беспамерная велічыня, роўная адносінам аб'ёму нейкага рэчыва ў сумесі да аб'ёму ўсёй сумесі. Пазначаецца літарай φ.

Ужываецца ў асноўным да газаў.

Сутнасць велічыні
-----------------

Аб'ёмная доля вылічваецца па формуле:

{\displaystyle \phi ={\frac {V\_{1}}{V}}},
дзе:

* V1 — аб'ём растворанага рэчыва ў адзінках аб'ёма;
* V — агульны аб'ём раствора ў тых жа адзінках.

Аб'ёмная доля ў хіміі
---------------------

У хіміі велічыня выкарыстоўваецца ў асноўным для газаў, таму што аб'ёмная доля газавай сумесі пры нармальных умовах роўная яго малярнай канцэнтрацыі.

Прынята паказваць аб'ёмную долю ў працэнтах.

Літаратура
----------

* Хімічны слоўнік навучэнца. — Мн.: Народная асвета, 2004 — С. 4.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 65590680, 2910871417 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Разіна.
**Таццяна Яўгенаўна Ра́зіна** (16 жніўня 1908, г. Няміраў, Вінніцкая вобласць, Украіна — 23 верасня 1992) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1935 годзе Адэскі мастацкі інстытут. З 1936 года працавала на кінастудыях «Мастэхфільм» і мастацкіх фільмаў у г. Адэса (Украіна). З 1941 года ў Брэсцкім абласным драматычным тэатры.

Члены Беларускага саюза мастакоў з 1946 года.

Творчасць
---------

Працавала ў галіне сцэнаграфіі, а таксама ў станковым жывапісе. Найбольш значныя работы — эскізы дэкарацый да спектакляў «Тры апельсіны» К. Гоцы (1946), «Дні нашага нараджэння» І. Мележа (1958), «Брэсцкая крэпасць» К. Губарэвіча (1959), опер «Барыс Гадуноў» М. Мусаргскага (1948), «Машэка» Р. Пукста (1957), «Сцяпан Разін» А. Касьянава[ru] (1971). Лепшым сцэнаграфічным творам уласцівы рамантычная сімволіка, імкненне выявіць атмасферу часу і дзеяння лаканічнай дэталлю. Аўтар станковых твораў: пейзажы «Возера Нясвіж» (1954), «У садзе» (1960); нацюрморты: «Восеньскі нацюрморт» (1956), «Кветкі ў кошыку» (1960), «Кветкі ў вазе» (1962), «Сашыны цацкі» (1966) і інш.

Літаратура
----------

* *Салавей Л. Ф.* Разіна Таццяна Яўгенаўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
**Аб’яднанне сялянскай лявіцы «Самапомац»** (польск.: Zjednoczenie Lewicy Chłopskiej „Samopomoc") — рэвалюцыйна-дэмакратычная сялянская арганізацыя ў міжваеннай Польшчы ў 1928 — 1931 гг.

Гісторыя
--------

Створана ў студзені 1928 г. у выніку расколу дробнабуржуазнай сялянскай партыі «Строніцтво хлопске» і вылучэння з яе левага радыкальнага крыла, якое выступіла разам з былымі дзеячамі Незалежнай сялянскай партыі (НСП). «Самапомац» пашырала свой уплыў на палякаў і каталіцкую частку беларускага насельніцтва пераважна ва ўсходніх паветах Беластоцкага і заходніх паветах (Ашмянскі) Віленскага ваяводстваў. У маі 1931 г. аб’ядноўвала 12,5 тысяч членаў, пераважную большасць якіх складалі беззямельныя і малазямельныя сяляне-беднякі і сраднякі. Кіраўнікі А.Бомба, С.Вуйтовіч, М.Гвяздовіч, В.Кавальскі, Ф.Ткачоў, В.Ямроз. Друкваны орган — газета «Samopomoc chłopska» («Сялянская ўзаемадапамога»). Праграма аб’яднання змяшчала асноўныя рэвалюцыйна-дэмакратычныя і асобныя сацыялістычныя патрабаванні: зямля без выкупу, нацыяналізацыя прамысловасці, дэмакратычныя правы, ліквідацыя буржуазнай дыктатуры, стварэнне рабоча-сялянскага ўрада, самавызначэнне прыгнечаным народам і інш. Выступала ў саюзе з Польскай сацыялістычнай партыяй-лявіцай, Беларускім сялянска-рабочым пасольскім клубам «Змаганне», украінскай рэвалюцыйна-дэмакратычнай арганізацыяй Сельраб пад агульным кіраўніцтвам Камуністычнай партыі Польшчы. Праводзіла палітычную работу ў вёмцы, накіраваную на рэвалюцыйнае выхаванне і арганізацыю працоўных сялян, працягваючы палітыку ліквідаванай уладамі НСП. Забаронена польскім урадам 27 мая 1931 г.

Зноскі
------

1. ↑  Z pola walki. – 1973. – № 4. – S. 104

Літаратура
----------

* Cimek, H. Sojusz robotniczo-chłopski w Polsce, 1918 – 1939. – Warszawa, 1989.
* Полуян, В.А. Революционно-демократическое движение в Западной Белоруссии (1927 – 1939 гг.). – Мн. 1978.
**Аб'янэ́** (перс. ابیانه "Чырвонае паселішча") - вёска ў Цэнтральным Іране, не далёка ад горада Кашана. Вядомы культурна-этнаграфічны і турыстычны цэнтр.

Гісторыя
--------

Аб'янэ лічыцца адным з самых старажытных населеных пунктаў Ірана і існуе не меней за 2000 гадоў. Мясцовыя жыхары доўгі час захоўвалі традыцыі зараастрызму. Толькі ў прамежку часу паміж XVI - XVIII ст. прынялі іслам. 

У 1975 г. вёска трапіла ў спіс нацыянальнай спадчыны Ірана як культурны аб'ект. У 2007 г. - у спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Спадчына
--------

У вёсцы Аб'янэ захоўваецца традыцыйны стыль сельскіх пабудоў Цэнтральнага Ірана. Рэшткі сярэднявечнага ваеннага ўмацавання, а таксама арыгінальная мячэць. Мясцовыя жыхары працягваюць традыцыі ручнога ткацтва. Жанчыны апранаюцца ў традыцыйныя строі. Для турыстаў праводзяцца экскурсіі. Пашырана вытворчасць сувенірнай рамеснай прадукцыі. 

З 2005 г. у вёсцы праводзяцца міжнародныя археалагічныя даследаванні.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аб’янэ
* Аб'янэ на сайце ЮНЕСКА
* Аб'янэ - жывы гістарычны музей Архівавана 17 мая 2014.



1. ↑  GeoNames — 2005.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>
**Бод** (англ.: baud) у сувязі і электроніцы — адзінка вымярэння знакавай хуткасці, колькасць змен інфармацыйнага параметра апорнага перыядычнага сігналу ў секунду.

Хібна лічаць, што бод — гэтая колькасць біт, перададзеная ў секунду. У рэчаіснасці жа гэта дакладна толькі для двайковага кадавання, якое выкарыстоўваецца не заўсёды. Напрыклад, у сучасных мадэмах выкарыстоўваецца квадратурная амплітудная мадуляцыя (КАМ), і адной зменай узроўню сігналу можа кадавацца некалькі (да 16) біт інфармацыі. Напрыклад, пры знакавай хуткасці 2400 бод хуткасць перадачы можа складаць 9600 біт/c дзякуючы таму, што ў кожным часавым інтэрвале перадаецца 4 біта.

Акрамя гэтага, бодамі выяўляюць *поўную* ёмістасць канала, уключаючы службовыя знакі (біты), калі яны ёсць. Эфектыўная жа хуткасць канала выяўляецца іншымі адзінкамі, напрыклад бітамі ў секунду (біт/c, bps).

Вытворныя адзінкі
-----------------

З дапамогай прыставак сістэмы СІ можна ўтвараць вытворныя, буйнейшыя адзінкі, напрыклад кілабод (кбод) роўны 1000 бод.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 169606439 |
**Богіна** — курганны могільнік каля вёскі Богіна Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці. Могільнік знаходзіцца насупраць вёскі, на паўночна-ўсходнім беразе возера Богінскае, справа ад дарогі з в. Вусце ў в. Плетарова.

Апісанне
--------

10 насыпаў вышынёй ад 0,6 да 0,8 м, дыяметрам ад 5 да 6 м раскопкі праводзілі ў 1886 годзе У. Плятэр, у 1895 годзе Ф. В. Пакроўскі (3 курганы). Пахавальны абрад — трупаспаленне і трупапалажэнне. Знойдзены крэсівы, скроневыя кольцы, фібулы, трапецападобныя падвескі. Абследавала ў 1978 годзе і 1981 годзе Л. У. Дучыц. Датуецца VIII—XI ст. належаў балта-славянскаму насельніцтву.

Літаратура
----------

* *Дучыц, Л. У.* Курганны могільнік // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл. — С. 141.

Спасылкі
--------

* Богіна (курганны могільнік) на сайце «Архіварта»
Крывяны ціск 
**Крывяны ціск** — ціск, які кроў аказвае на сценкі крывяносных сасудаў, або, па-іншаму кажучы, перавышэнне ціску вадкасці ў крывяноснай сістэме над атмасферным, адзна з істотных прыкмет жыцця. Найбольш часта пад гэтым паняццем маюць на ўвазе артэрыяльны ціск. Акрамя яго, вылучаюць наступныя віды крывянага ціску: унутрысардэчны, капілярны, вянозны. Пры кожным удары сэрца крывяны ціск вагаецца паміж найбольшым (сісталічным) і найменшым (дыясталічным).

Гл. таксама
-----------

* Вымярэнне ціску
* Гіпатанія
* Гіпертанія

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн. 1999, С.500
**«Крывіцкі вязок»** — беларускае асветнае таварыства ў Санкт-Пецярбургу ў 1868—1870 гадах. Стваральнік і кіраўнік («галава») — паэт В. Савіч-Заблоцкі. Мела на мэце дасканала вывучаць беларускую мову, выдаваць папулярныя кнігі і падручнікі «чарналюду»; збірала матэрыялы па гісторыі Беларусі. Распалася з-за рэпрэсій з боку расійскіх улад.

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 т. Т.8. — Мн. 1999. — С. 496
* *Ляхоўскі У.* «Крывіцкі Вязок» і лёс яго стваральнікаў // Ад гоманаўцаў да гайсакоў. Чыннасць беларускіх маладзёвых арганізацый у 2-й палове XIX — 1-й трэці XX ст. (да 1939 г.). — Вільня: Інстытут Беларусістыкі / Беласток: Беларускае гістарычнае таварыства, 2012. — 484 с. — C. 19.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Маляўскі.
**Георгій Рафаілавіч Маля́ўскі** (нар. 16 кастрычніка 1946, Мінск) — беларускі акцёр. Заслужаны артыст БССР (1990).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1970 годзе акцёрскі факультэт Беларускага дзяржаўнага тэатральна-мастацкага інстытута па спецыяльнасці «Акцёр драматычнага тэатра і кіно» (курс народнай артысткі РСФСР В. П. Рэдліх). Працаваў у Магілёўскім абласным тэатры драмы і камедыі ў Бабруйску. З 1971 года ў Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Я. Купалы.

Пасля масавых фальсіфікацый на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, жорсткага разгону акцый пратэстаў, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, калектыў Купалаўскага тэатра 13 жніўня запатрабаваў спыніць гвалт у дачыненні да мірных грамадзян і выступіў за пералік галасоў з удзелам незалежных назіральнікаў. 17 жніўня ўладамі быў звольнены дырэктар тэатра Павел Латушка. 26 жніўня Георгій Маляўскі разам з большасцю трупы і іншымі супрацоўнікамі тэатра звольніўся ў знак пратэсту.

Творчасць
---------

Характарны акцёр. Карыстаючыся вострым сцэнічным малюнкам, захоўвае рысы рэальнага праўдападабенства вобразаў, нават створаных у гратэскава-камедыйным плане. Сярод роляў: паштмайстар Шлекін («Рэвізор» М. Гогаля), Антоніо («Бура[ru]» У. Шэкспіра), Ферчайлд («Што той салдат, што гэты[ru]» Б. Брэхта), Клеонт («Тарцюф[ru]» Мальера), Бургамістр («Дракон[ru]» Я. Шварца), цесць Худзякова («Характары» паводле В. Шукшына), Ксяндзоў («Апошні шанц» В. Быкава), Малюцін («Апошні журавель» А. Дударава, А. Жука), Старо («Пакуль не сцямнела» У. Дазорцава), іван («Там і тут» Д. Кавачэвіча), Папскі нунцый («Напісанае застаецца» А. Петрашкевіча), Міхалка («Ажаніцца — не журыцца» Далецкіх, М. Чарота), доктар Магнуш («Гаральд і Мод» К. Хігінса[ru] і Ж. К. Кар’ера[ru]), Радзівіл Чорны («Чорная панна Нясвіжа» А. Дударава), Падкаморы («Пан Тадэвуш» А. Міцкевіча), Архімандрыт («Дзве душы» М. Гарэцкага), Канстанцін Сяргеевіч («Каханне як мілітарызм» П. Гладзіліна), Морыс Ходжэр («Юбілей ювеліра» Н. Мак-Оліф[en]).

З найбольш значных роляў: А. А. («Эмігранты[pl]» С. Мрожака), Ян Дабровіч («Ідылія» В. Дуніна-Марцінкевіча).

Зноскі
------

1. 1 2  Георгій Маляўскі на сайце Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы.
2. 1 2 3  *В. А. Грыбайла.* Маляўскі Георгій Рафаілавіч // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.
3. ↑  Из Купаловского театра уволены 58 актеров и сотрудников Архівавана 3 верасня 2020.

Літаратура
----------

* *В. А. Грыбайла.* Маляўскі Георгій Рафаілавіч // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.

Спасылкі
--------

* Георгій Маляўскі на сайце Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar3281655 · БАП: 140030 |
Замак князёў Астрожскіх, у цэнтры — Богаяўленская царква
**Богаяўленская царква ў Астрозе** — помнік праваслаўнага храмабудаўніцтва ВКЛ, гатычны храм з абарончымі рысамі.

Гісторыя
--------

* 1521 — распачата будаўніцтва мураванага храма архітэктарам з Кракава (?).

Архітэктура
-----------

У архітэктуры Астрожскай Богаяўленскай царквы відавочна традыцыя старажытнарускага чатырохстолпнага з трыма апсідамі і пяццю вежамі-купаламі з шлемападобным дахам. Звонку ж адразу кідаюцца ў вочы гатычныя рысы храма: вокны са спічастым завяршэннем і магутныя контрфорсы. Царква была збудавана ў фамільным замку віленскім ваяводам і вялікім гетманам Канстанцінам Іванавічам Астрожскім.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Богаяўленская царква (Астрог)
* Сучасны фотаздымак храма
Колер і шрафіроўкаКолер і шрафіроўка
**Чырво́ны ко́лер** — традыцыйная назва для чырвонага колеру і яго адценняў у геральдыцы.

Асаблівасці
-----------

У геральдычнай літаратуры называецца таксама наступнымі словамі: гюльз, рубінавы, кашаніль, чарвец, малінавы. У англійскай геральдыцы выкарыстоўваюцца асаблівыя тэрміны: у гербах прынцаў выражаецца тэрмінам «*mars*», у гербах пэраў — «*rubis*», ва ўсіх іншых — «*queuls*».

Чырвоны колер атрымліваецца змешваннем сурыку і кінавары з перавагай першага.

Шрафіроўка
----------

Графічна ў чорна-белым варыянце колер пазначаецца вертыкальнымі лініямі.

Сімволіка колеру
----------------

Чырвоны колер у геральдыцы традыцыйна сімвалізуе храбрасць, смеласць, мужнасць, бясстрашнасць, права, агонь, цеплыню, любоў, велікадушнасць, чырвонае поле, кроў, пралітую за сюзерэна, рэлігійныя або палітычныя ідэалы.

У сярэдневяковай астраноміі чырвонаму колеру адпавядаў Марс, у алхіміі — рубін і жалеза, стыхія — агонь.

Зноскі
------

1. ↑  *Анатоль Кірылавіч Цітоў.* Геральдыка Беларусі / Я. В. Малашэвіч, А. П. Касцялецкая. — 2-е дапоўненае і папраўленае выданне. — Мінск: Мінская фабрыка каляровага друку, 2010. — С. 11. — 147 с. — 3 000 экз.

| ⛭Тынктуры ў геральдыцы |
| --- |
| *правіла тынктур, дамасцыроўка, шрафіроўка* |
| Класічныя металы | золата ·  срэбра | Традыцыйныя тынктуры і шрафіроўкаТрадыцыйныя тынктуры і шрафіроўка |
| Класічныя фініфці | чырвоная ·  блакітная ·  зялёная ·  чорная ·  пурпур |
| Класічныя футры | вавёркавае ·  гарнастаевае |
| Дадатковыя фініфці | аранжавая ·  карычневая |
| Дадатковыя металы | сталь ·  медзь |
| Дадатковыя футры | ласка |
**За́цкава** — возера ў Гродзенскім раёне, у басейне ракі Пыранка, за 26 кіламетраў на паўночны ўсход ад Гродна. 

Плошча паверхні возера 0,75 км², даўжыня 2,1 км, найбольшая шырыня 500 метраў, даўжыня берагавой лініі 5,1 км. Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны параслі лесам. Берагі пераважна зліваюцца са схіламі катлавіны. На паўночным усходзе ўпадаюць ракі Сламянка і Ежавіца, на паўднёвым захадзе злучана пратокай з Белым возерам.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Спасылкі
--------

* Ліст карты N-35-73. Выданне 1083 г. Стан мясцовасці на 1981 г. Архівавана 2 мая 2013.


1. ↑  GeoNames — 2005. Праверана 9 ліпеня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дворжак.
**Богуслаў Дворжак** (чэшск.: Bohuslav Dvořák; 30 снежня 1867, Прага — 16 лютага 1951, Левінске Олешніцы) — чэшскі мастак.

Жыццё і творчасць
-----------------

Вывучаў жывапіс у класе пейзажу Юліуса Маржака пражскай Акадэміі мастацтваў у перыяд паміж 1889 і 1897 гадамі. З задавальненнем удзельнічаў у плэнерах, выездах на прыроду «на эскізы», якія арганізоўваліся яго настаўнікам. У мастацкім стаўленні найбольш блізка да яго стаялі яго аднакашнікі-студэнты Антанін Славічак і Францішак Каван, з якімі Дворжака звязвалі таксама сяброўскія адносіны.

Найбольш значныя працы Б. Дворжака складаліся ў афармленні будынка пражскага Нацыянальнага музея на мяжы XIX—XX стагоддзяў — замову на яго атрымаў яшчэ Юліус Маржак у 1895 годзе, аднак з прычыны цяжкай хваробы не змог яго самастойна выканаць. Сумесна з дачкой Маржака, Жазэфінай (Пепай) Маржаковай, Б. Дворжак ствараў насценны жывапіс на тэмы з чэшскай гісторыі. Мастак быў адным з выбітных вучняў Ю. Маржака, пісаў у рэалістычным стылі. Вядомы таксама сваімі выявамі раслін і грыбоў.

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. 1 2  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>

Літаратура
----------

* Julius Mařák and his Pupils, National Galerie Prag, 1999

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1098583914 · ISNI: 0000 0000 6709 1825 · LCCN: no2016042962 · NKC: jk01030063 · VIAF: 83700546 · ULAN: 500129287 |

 |
Сцяг Дэмакратычнай Кампучыі, таксама сцяг Чырвоных Кхмераў. На сцягу намаляваны Ангкор-Ват.
**«Чырво́ныя кхме́ры»** (фр.: Khmers rouges, кхмер.: ខ្មែរក្រហម) — неафіцыйная назва членаў Камуністычнай партыі Кампучыі, якая стаяла на мааісцкіх пазіцыях.

«Палі смерці» — Мемарыял ахвяр рэжыму «чырвоных кхмераў» у раёне населенага пункта Т’энг’аек каля Пнампеня. Тут праводзіліся масавыя пакаранні смерцю
Напачатку партыя ўваходзіла ў Нацыянальны адзіны фронт Камбоджы (НАФК), створаны ў 1970 Нарадомам Сіанукам у Кітаі. Пасля таго, як атрады НАФК занялі сталіцу Камбоджы Пнампень (1975), уладу ў краіне захапілі «Чырвоныя кхмеры», а іх лідар Пол Пот стаў прэм’ер-міністрам. У 1976 годзе Нарадома Сіанука прымусілі пайсці ў адстаўку. У 1976 годзе краіна стала называцца Дэмакратычная Кампучыя. У час праўлення «Чырвоных кхмераў» быў устаноўлены жорсткі рэжым тэрору і генацыду (за няпоўныя 4 гады ад голаду і рэпрэсій загінула каля 3 млн. чал.). У снежні 1978 праціўнікі Пол Пота, якія аддзяліліся ад «Чырвоных кхмераў», стварылі Аб’яднаны фронт выратавання Кампучыі (АФВК), падтрыманы В’етнамам. Са студзеня 1979 «Чырвоныя кхмеры» адхілены ад улады, але працягвалі партызанскую барацьбу супраць новага ўрада і в’етнамскіх войск. Пасля перамогі Нарадома Сіанука на выбарах 1993 («Чырвоныя кхмеры» байкатавалі выбары) і смерці Пол Пота (1998) войскі ўрада Хун Сена выцеснілі рэшткі партызан у горныя раёны і рассеялі іх.

Літаратура
----------

* *Адзярыха В.* Чырвоныя кхмеры // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чырвоныя кхмеры

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4178517-4 · VIAF: 221588395 |
**Крывіцкае (Беларускае) навуковае таварыства** *імя Пранціша Скарыны* (КНТ) існавала ў 1946—1949 гг. у Германіі, у 1949—1976 гг. у ЗША.

Гісторыя
--------

Заснавана 23 чэрвеня 1946 г. у лагеры для перамешчаных асоб у г. Рэгенсбург (Германія). Яго старшынямі ў розны час былі Я. Станкевіч, А. Адамовіч і А. Махноўскі. Кіруючы орган — штогадовы з'езд. Мела на мэце аб'яднаць намаганні вучоных-беларусаў для навуковай працы ў галіне беларусазнаўства. 5 мая 1949 г. цэнтр таварыства перанесены ў г. Нью-Ёрк, 23 лістапада 1959 г. яно атрымала правы культурнай і навуковай установы, створаны аддзел у г. Чыкага (ЗША) і Аўстраліі. 

Пры таварыстве дзейнічалі секцыі: літаратурная (з 26 жніўня 1950 г.), мовазнаўчая (з 28 красавіка 1951 г.), гістарычная і педагагічная (з 25 студзеня 1953 г.). 27 красавіка 1952 г. пры ім заснаваны Інстытут найноўшай гісторыі Беларусі (кіраўнік М. Чатырка) і Прэсавае бюро (кіраўнік Ю. Віцьбіч). Таварыства займалася зборам дакументаў, рукапісаў, беларускіх выданняў, якія захоўваліся ў створаным пры ім Беларускім архіве (дырэктар А. Шукелойць). З 1957 г. уваходзіла ў Беларуска-амерыканскую дапамогу (Нью-Ёрк) і Задзіночанне славянскіх навуковых арганізацый ЗША. 

Таварыствам выдадзены «Паказальнік беларускіх выданняў на чужыне за 1945—1950 гг.» М. Панькова (1952), «Маленькі маскоўска-беларускі (крывіцкі) слоўнічак фразеалагічны і прыказак, а таксама прывітанняў, зычэнняў і іншае» Я. Станкевіча (2-е выданне 1953), кнігі «Лявон Вітан-Дубейкаўскі» К. Вітан (1954), «Ул. Жылка. Творы: Да 20-х угодкаў смерці» (1953, усе ў Нью-Ёрку). Выдавала навукова-літаратурны часопіс «Веда». 

Крывіцкае навуковае таварыства спыніла дзейнасць у 1976 г. у сувязі са смерцю Я. Станкевіча.

Зноскі
------

1. ↑  Эмігрант Францыск Скарына, ці Апалогія / Лявон Юрэвіч. — Мінск: Кнігазбор, 2015. — 624 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны ; кн. 25). ISBN 978-985-7119-59-2.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Чырвоны шлях (значэнні).
**«Чырвоны шлях»** — беларускі грамадска-палітычны і літаратурны часопіс. Выдаваўся ў Петраградзе ў 1918 годзе.

Гісторыя
--------

Выдаваўся Беларускім аддзелам Наркамата па справах нацыянальнасцей Саюза камун Паўночнай вобласці[ru] ў ліпені — снежні 1918 года. Тэксты публікаваліся часткова па-руску, часткова па-беларуску.

Асвятляў дзейнасць Белнацкама, беларускіх секцый РКП (б), пытанні гісторыі, культуры, палітычнага і эканамічнага жыцці Беларусі. Публікаваў працы беларускіх навукоўцаў і творы беларускіх пісьменнікаў. З часопісам супрацоўнічалі Янка Купала, Якуб Колас, Цішка Гартны. Аляксандр Сержпутоўскі (пад псеўданімам Навум Смага) апублікаваў серыю нарысаў «Малюнкі Беларусі» пра цяжкі побыт беларусаў. Генерал Канстанцін Аляксееўскі апублікаваў «Успаміны пра Усебеларускі з’езд у месце Менску», дзе пакінуў зварот да беларускай моладзі «*няхай жыве на вякі [вольная Беларусь]*».

Выдаваўся 2 разы ў месяц. Агулам выйшла 10 нумароў, у асноўным здвоеных.

Зноскі
------

1. ↑  Алексеевский К. Воспоминание о Всебелорусском съезде в г. Минске // Чырвоны шлях. № 1—2, 19.07.1918. С. 10.
2. ↑  Смирнова Т. Белорусы в довоенном Петербурге // Беларуская дыяспара як пасрэдніца ў дыялогу цывілізацый: Матэрыялы III Міжнар. кангрэса беларусістаў «Беларуская культура ў дыялогу цывілізацый». — Мн. 2001.

Літаратура
----------

* Беларуская дыяспара як пасрэдніца ў дыялогу цывілізацый: Матэрыялы III Міжнар. кангрэса беларусістаў «Беларуская культура ў дыялогу цывілізацый». — Мн.: «Беларускі кнігазбор», 2001. ISBN 985-6638-15-1.

Спасылкі
--------

* Чырвоны шлях, 1918, Нацыянальная бібліятэка Беларусі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Высоцкі сельсавет.
**Высо́цкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хойніцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Высокае.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Хойніцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Рудакоўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Amor fati** — лацінская фраза, якую прыкладна можна перакласці як «любоў да лёсу» або «любоў да свайго лёсу». 

Характырызуе светапогляд чалавека пры якім ўсё, што адбываецца ў яго лёсе, уключаючы пакуты і страты, разумеецца, як балага. Гэта значыць чалавек адчувае, што ўсё што адбываецца — гэта спосаб, якім лёс дасягае сваёй канчатковай мэты, таму ўсё варта разглядаць з пазітыўнага погляду. Больш таго, **amor fati** характарызуе прыняцце падзей, якія адбываюцца ў жыцці чалавека. 

Фраза неаднаразова выкарыстоўваецца ў творах Ніцшэ і ўяўляе агульны погляд на жыццё, які ён уяўляе ў раздзеле 276 «Вясёлай навукі».
**Церабежскае насаджэнне карэльскай бярозы** — колішні батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння ва ўрочышчы Церабеж, каля в. Вялікая Гаць у Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Плошча насаджэння складае 10,9 га. 4 участкі мяшаных насаджэнняў, у складзе якіх рэдкая для Беларусі каштоўная разнавіднасць бярозы павіслай — бяроза карэльская. Узрост дрэў 45—65 гадоў (1986). Ахоўны статус нададзены ў 1966 годзе.

Літаратура
----------

* Церабежскае насаджэнне карэльскай бярозы // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.