recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Першы Рэгіён»** — беларускі футбольны клуб з вёскі Кавярдзякі Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці. У 2020 годзе выступаў у Другой лізе чэмпіянату Беларусі.

У кастрычніку 2021 года зняўся з розыгрышу Другой лігі ў знак пратэсту супраць арышту баскетбалісткі Алены Леўчанка, у астатніх матчах камандзе былі прысуджаны тэхнічныя паражэнні з лікам 0:3.

Статыстыка выступленняў
-----------------------

### Чэмпіянат і Кубак Беларусі

| Сезон | Ліга | М | Г | В | Н | П | Галы | Ачкі | Кубак | Заўвагі |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2020 | Другая — Група A (Д3) | **9** | 20 | 4 | 2 | 14 | 17–78 | **14** | 1/32 фіналу |  |
| Матчы за 17 месца | **18** | 2 | 0 | 0 | 2 | 0–6 |  |  |
|

Зноскі
------

1. ↑  ПЕРШЫ РЭГIЕН
2. ↑  Белорусский клуб снялся с чемпионата по политическим мотивам

Спасылкі
--------

* Першы Рэгіён (Ковердяки)  (руск.)
«**Ташкент - горад хлебны**» (узб.: Toshkent — non shahri) — савецкі чорна-белы фільм-драма 1968 года, зняты па матывах аднайменнай аповесці {{нп3|Аляксандр Сяргеевіч Нявераў|Аляксандра Няверава|ru|Неверов, Александр Сергеевич}}.

Сюжэт
-----

Савецкая Расія, Паволжа, 1921 год. Засуха высушыла зямлю Паволжа. Непагадзь прывяла да {{нп3|Голад у Паволжы (1921—1922)|масавага голаду|ru|Голод в Поволжье (1921—1922)}}. Савецкая ўлада была не ў стане дапамагчы бедным сялянам.

Сяло Лапаціна Бузулукскага павета Самарскай губерні. Сялянская сям'я страціла карміцеля, з маці засталіся трое малалетніх дзяцей. Каб выратаваць аслабелых маму і братоў ад голаду, старэйшы хлопчык - Міша Дадонаў вырашае ехаць у сярэднеазіяцкі горад Ташкент (аб прадуктовым багацці якога ходзіць шмат легенд) за прадуктамі, з сабой ён бярэ і сябра Сярожу. Разам двое падлеткаў з'язджаюць на спадарожным цягніку.

Па дарозе Сярожа захворвае тыфам і застаецца ў лазарэце на адной з чыгуначных станцый. Далейшы шлях Міша працягвае ў адзіноце. Пераадолеўшы небяспекі і выпрабаваўшы шматлікія нягоды, непасільныя нават для дарослага, ён прыязджае ў Ташкент. Тут ён працуе на вінаградніках бая, і зарабляе нарэшце хлеб на пражытак сабе і сваёй сям'і. З грашыма і некалькімі мяшкамі збожжа Міша вяртаецца ў родную вёску, але ў жывых застае толькі хворую, змардаваную маму. Малодшыя браты Яша і Федзя памерлі ад голаду.

У ролях
-------

* Уладзімір Варабей — *Міша*
* Вова Кудзянкоў — *Сярожа*
* Бахціяр Набіеў — *Рахім*
* Наталля Арынбасарава — *чэкістка Сауле*
* Мікалай Цімафееў — *Дунаеў, чэкіст*
* Валянціна Талызіна — *Дадонава, маці Мішы*
* Аляксандр Суснін — *Сцёпка Дранаў, бандыт*
* Раіса Куркіна — *медсястра*
* Віктар Калпакоў — *кульгавы салдат*
* Гані Агзамаў — *стараста*
* Яўген Гураў — *стары*
* Станіслаў Чакан — *мяшэчнік*
* Віктар Касых — *жулік*
* Хікмат Латыпаў — *бай-бай*
* Аляксандра Дзянісава — *эпізод*

Пракат
------

У кінапракат у канцы 60-х карціна пайшла ў абрэзаным цэнзурай аднасерыйным варыянце. Але аўтары стужкі цудам выратавалі і захавалі копію арыгінала фільма, якую ім фактычна давялося выкрасці з кінастудыі «Узбекфільм». Доўгія гады копія захоўвалася ў архівах аператара Хатама Файзіева. Толькі праз 45 гадоў гэтая рарытэтная кінастужка была аблічбаваная і паказаная гледачу на вялікім экране, і ў 2013 у Ташкенце адбылася прэм'ера двухсерыйнай версіі гэтага легендарнага фільма.

Узнагароды і намінацыі
----------------------

На Усесаюзным кінафестывалі ў Алма-Аце узнагароджаны прызамі за лепшую рэжысуру, за лепшае выяўленчае рашэнне, за лепшы фільм для дзяцей і юнацтва.

Літаратура
----------

* Шаблон:Статья
* *Ходжаев Ф.* «Ташкент город хлебный» // Правда Востока, 8 января 1969

Спасылкі
--------

* «Ташкент — горад хлебны» на сайце «Internet Movie Database» (англ.) 7.4 з 10 зорак7.4 з 10 зорак7.4 з 10 зорак7.4 з 10 зорак7.4 з 10 зорак7.4 з 10 зорак7.4 з 10 зорак7.4 з 10 зорак7.4 з 10 зорак7.4 з 10 зорак
**Міа Мотлі** (англ. Mia Mottley, нар. 1 кастрычніка 1965) — барбадаскі палітык. Уступіла на пасаду прэм’ер-міністра Барбадоса 25 траўня 2018 года пасля перамогі Барбадаскай лейбарысцкай партыі на парламенцкіх выбарах 24 траўня 2018 года. Стала першай жанчынай на гэтай пасадзе і восьмым прэм’ер-міністрам з часу набыцця незалежнасці ад Вялікабрытаніі ў 1966 годзе, змяніўшы Фрэйндэля Сцюарта. Да ўступлення на пасаду прэм’ера была лідарам Барбадаскай лейбарысцкай партыі.

Зноскі
------

1. ↑  Barbados elects Mia Mottley as first woman PM — BBC Online, 2018. Праверана 28 красавіка 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q747860'></a>
**Універсітэт Ютаўскай даліны** (англ.: Utah Valley University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Орэм у штаце Юта, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Вучэльня была заснавана ў 1941 годзе як Ютаўская цэнтральная дзяржаўная прафесійная школа ў Прова, у 1963 годзе яна стала Ютаўскім дзяржаўным гандлёвым тэхнічным інстытутам і ў 1967 годзе Ютаўскім дзяржаўным тэхнічным каледжам у Прова. У 1977 годзе ўніверсітэт пераехаў у сваё цяперашняе месца ў Орэме. Да атрымання цяперашняй назвы і статусу ўніверсітэта ў 2008 годзе ён быў вядомы як Грамадскі каледж Ютаўскай даліны з 1987 года і Дзяржаўны каледж Ютаўскай даліны з 1993 года.

Структура
---------

* Каледж інжынерыі і тэхналогій
* Каледж здароўя і сацыяльных паслуг
* Каледж сацыяльна-гуманітарных навук
* Каледж прыродазнаўчых навук
* Школа адукацыі
* Школа мастацтваў
* Школа бізнесу

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Юта

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
Новасібірскія астравы
Новасібірскія астравы на карце Расіі
**Новасібірскія астравы** (руск.: Новосибирские острова) — расійскі архіпелаг у Паўночным Ледавітым акіяне паміж Морам Лапцевых і Усходне-Сібірскім морам, адміністрацыйна адносіцца да Якуціі. Плошча каля 38 тыс. км². Складаецца з 3 груп астравоў: Ляхаўскія астравы, уласна Новасібірскія астравы (або Анжу) і астравы Дэ-Лонга.

Першыя звесткі аб астравах у пачатку XVIII стагоддзя паведаміў казак Якаў Пермякоў, які плаваў ад вусця Лены да Калымы. У 1712 годзе ён у складзе казачага атрада, узначаленага М. Вагіным, высадзіўся на востраў Вялікі Ляхаўскі.

У геалагічным дачыненні на архіпелагу пераважаюць шматгадовамёрзлыя пароды і падземныя льды. Максімальная вышыня — 374 м (востраў Кацельны). На астравах пануе арктычны клімат, яны пакрытыя снегам 9-10 месяцаў у годзе. Пераважныя тэмпературы студзеня ад −28 °C да −31 °C. У ліпені на ўзбярэжжы тэмпература звычайна да 3 °C, у цэнтральнай частцы — на некалькі градусаў цяплей. Ландшафт астравоў — арктычная тундра, азёры і балоты. На архіпелагу вядзецца здабыча пясца. На востраве Кацельны з 1933 дзейнічае палярная станцыя.

Гл. таксама
-----------

* Ілья Ягоравіч Вінакураў
* Якаў Саннікаў

Літаратура
----------

* Новасібірскія астравы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 361. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
Джала асы з кропляй яду
**Джала** — агульнаўжывальная назва завостранага органа або часткі цела розных жывёл і раслін, якая выкарыстоўваецца для ўпырсквання атрутнага або пякучага рэчыва пад скуру ахвяры (джаленне) або для нанясення электрычнага ўдару. Праколванне тканак ахвяры джалам адбываецца за кошт яго уласных рухаў, у адрозненне ад іншых органаў, напрыклад зубоў, якія выкарыстоўваюць сілу сківіц або шыпоў, якія выкарыстоўваюць рухі ахвяры.

Заалогія
--------

Джала, як правіла, уяўляе сабой завостраны орган, злучаны з залозамі, якія вылучаюць атрутную або пякучую вадкасць і прыстасаваны для нанясення раны шляхам праколвання пакроваў ахвяры. Выкарыстоўваецца як прылада абароны і нападу.

Сярод членістаногіх найбольш распаўсюджана ў насякомых атрада перапончатакрылых: пчол, вос, мурашак, шэршняў. Знаходзіцца ў задняй частцы брушка і ўяўляе сабой перайначаны яйцаклад.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 165384141, 2910729915 |
**Нікаля́ дэ Буя́н дэ Лакост** (фр.: Nicolas de Bouillane de Lacoste) — французскі дыпламат.

Біяграфія
---------

Сын французскага дыпламата Жана-Наэля дэ Лакоста (1934—2020).

У 2012—2016 гадах працаваў першым саветнікам пасольства Францыі ў Расіі. Мае вышэйшы класны чын саветніка па замежных справах па-за класа. Займаў пасаду намесніка дырэктара па кантынентальнай Еўропе галоўнага ўпраўлення па пытаннях палітыкі і бяспекі Міністэрства Еўропы і замежных спраў[uk].

Прызначаны паслом у Беларусь дэкрэтам прэзідэнта Францыі Эманюэля Макрона ад 14 верасня 2020 года на фоне абвастрэння адносін афіцыйнага Мінска з дзяржавамі ЕС і, у прыватнасці, з Францыяй, якая не прызнала вынікі прэзідэнцкіх выбараў 2020 год ў Беларусі і Аляксандра Лукашэнкі ў якасці прэзідэнта. 30 лістапада прыбыў у Беларусь, а 8 снежня ўручыў копіі даверчых грамат міністру замежных спраў Беларусі Уладзіміру Макею. Ад уручэння даверчых лістоў Лукашэнку ўхіліўся. 17 кастрычніка 2021 года пасол пакінуў Беларусь па патрабаванні беларускага Міністэрства замежных спраў.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Новы пасол Францыі ўручыў копіі даверчых грамат кіраўніку МЗС Беларусі
2. ↑  Пасол Нiкаля дэ Лякост пра свой ад'езд: Францыя не прызнала вынікі выбараў, і я не ўручыў даверчыя лісты. ВІДЭА


| ?Нікаля дэ Лакост — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Нікаля дэ Лакост |  | Jean-Noël de Bouillane de Lacoste[d] |  | Henry Adrien de Bouillane de Lacoste[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**«Слонімскі кур’ер»** — газета. Выдавалася з пачатку 1944 да 13 чэрвеня 1944 года ў г. Слоніме на беларускай мове пад кантролем германскіх улад у перыяд акупацыі Беларусі нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў Вялікую Айчынную вайну. 3 25 красавіка 1944 года выходзіла пад назвай «*Слонімская газэта*». Галоўныя рэдактары В. Вайтэнка, С. Хмара. Друкавала матэрыялы пра становішча на франтах Другой сусветнай вайны, агляды і карэспандэнцыі на міжнародныя тэмы, прамовы прэзідэнта Беларускай цэнтральнай рады Р. Астроўскага, інфармавала аб дзейнасці Беларускай краёвай абароны, Беларускай народнай самапомачы, партызанскага руху, культурным жыцці ў Слоніме, Слонімскай акругі і інш. рэгіёнах Беларусі. Змяшчала антысавецкую публіцыстыку, літаратурныя творы беларускіх аўтараў. Выйшла 24 нумары.

Літаратура
----------

* *Сяргей Жумар.* «Слонімскі кур’ер» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
**Цэлетна** (чэшск.: Celetná ulice) — адна з цэнтральных вуліц Прагі, якая праходзіць ад Парахавой вежы (чэшск.: Prašná brána) на плошчы Рэспублікі (чэшск.: Náměstí Republiky) да Старамесцкай плошчы. З’яўляецца першай складанай часткай Каралеўскага шляху (чэшск.: Královská cesta), які вядзе да Пражскага Граду.

Даўжыня вуліцы складае прыкладна 400 метраў. Цяпер вуліца з’яўляецца пешаходнай, у той час як раней па ёй ездзілі трамваі.

Назва вуліцы паходзіць ад назвы булачнай «цалтнерш» (чэшск.: сaltnéř), якія пяклі тут вырабы, якія зваліся «цалта» (чэшск.: calta).

Спасылкі
--------

* PRAHA Архівавана 7 сакавіка 2010.  (чэшск.)
Дальмен у Ірландыі
**Дальмены** (ад брэт.: taol maen — каменны стол) — старажытныя мегалітычныя (гэта значыць складзеныя з вялікіх камянёў або каменных пліт) збудаванні пэўнай формы. Аб’ект даследавання археолагаў, а таксама глыбокай пашаны і паломніцтва сучасных аматараў эзатэрыкі. У першых археалагічных працах тэрмін выкарыстоўваўся як зборная назва для мегалітычных камерных магільняў. У англійскай мове з’яўляецца састарэлым, але шырока выкарыстоўваецца ва французскай і беларускай мовах. У англійскай археалагічнай літаратуры тэрмін ужываецца для магільняў, першапачатковая канструкцыя якіх не паддаецца вызначэнню, або нестандартных тыпаў, якія не ўваходзяць у катэгорыю галерэйных або калідорных магільняў. Дальмены размешчаны большай часткай у Паўночнай Афрыцы ў Рокніі, Заходняй, Паўночнай і Паўднёвай Еўропе. У Расіі, на Каўказе маецца вялікая колькасць добра захаваных дальменаў.

Найбольшая колькасць дальменаў выяўлена ў Карэі; да пачатку вайны 1950—1953 гг. іх налічвалася каля 80 000, да цяперашняга часу захавалася не менш 30 000.

Галерэя
-------

* РасіяРасія
* РасіяРасія
* Паўднёвая КарэяПаўднёвая Карэя
* ВялікабрытаніяВялікабрытанія
* НідэрландыНідэрланды
* ІрландыяІрландыя
* ІспаніяІспанія
* БельгіяБельгія
* ФранцыяФранцыя
* ПартугаліяПартугалія
* ІарданіяІарданія
* ІндыяІндыя

Гл. таксама
-----------

* Тух Манук

Зноскі
------

1. ↑  У адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.6. Мн. 1998, С.22.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX533564 · BNF: 11978400b · GND: 4150393-4 · LCCN: sh85038885 · NKC: ph575224 |
**Святлана Міхайлаўна Калінкіна** (нар. 12 верасня 1970, Мінск) — беларуская журналістка, намесніца старшыні Беларускай асацыяцыі журналістаў.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Журналістыка».

З 1992 года працавала карэспандэнтам, а пасля — палітычным аглядальнікам у Беларускім тэлеграфным агенцтве. Пасля перамогі Аляксандра Лукашэнкі на прэзідэнцкіх выбарах перайшла на працу ў недзяржаўны выдавецкі холдынг «Белорусская деловая газета» на пасаду першага намесніка галоўнага рэдактара штотыднёвіка «Имя». З 1996 года — першы намеснік галоўнага рэдактара «Беларускай дзелавой газеты». У 1996 годзе паводле вынікаў апытання, праведзенага прадстаўніцтвам ААН у Рэспубліцы Беларусь, была названа найлепшым эканамічным аглядальнікам краіны.

З 2002 года — галоўны рэдактар «Беларускай дзелавой газеты», галоўны рэдактар дадатку «БДГ. Для службовага карыстання». З 2003 года — шэф-рэдактар газеты «Народная Воля». Разам з Паўлам Шараметам напісала кнігу «Выпадковы прэзідэнт» (2003). У 2004 годзе стала лаўрэаткай Міжнароднай прэміі за свабоду прэсы  (англ.) (бел. ад Камітэта абароны журналістаў.

У 2015 годзе газета «Народная Воля» атрымала парярэджанне ад Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь за калонку Святланы Калінкінай «На ланцуг», якая з’явілася ў выданні ў кастрычніку таго года. У матэрыяле журналістка папярэджвала пра фактычную немагчымасць выхаду Беларусі з Еўразійскага эканамічнага саюза ў выпадку, калі будзе падпісана дамова аб ратыфікацыі ЕАЭС.

З 2016 года працуе на незалежным тэлеканале Белсат, вядоўца праграмы «Размова дня».

Узнагароды
----------

* Прэмія «Маладая прэса Усходняй Еўропы» фонду газеты «Die Zeit».

Крыніцы
-------

1. ↑  «Случайный президент» **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 28 чэрвеня 2020. Праверана 27 красавіка 2019.
2. ↑  Турагентства Минска. Агентство путешествий - Новы час **(нявызн.)**. *novychas.by*. Праверана 25 кастрычніка 2023.
3. ↑  Святлана Калінкіна звольнілася з "Народнай волі" | baj.media  (бел.). *baj.by*. Праверана 25 кастрычніка 2023.
4. ↑  *Свабода, Радыё*. БЕЛАРУСКІЯ ЖУРНАЛІСТЫ АТРЫМАЛІ ПРЭМІЮ "МАЛАДАЯ ПРЭСА ЎСХОДНЯЙ ЭЎРОПЫ"  (бел.). *Радыё Свабода* (16 студзеня 2013). Праверана 25 кастрычніка 2023.

Спасылкі
--------

* Форум з Святланай Калінкінай на радыё «Свабода» Архівавана 12 верасня 2010.
* Кто есть кто в Республике Беларусь Архівавана 7 снежня 2010.
**«Аэрапла́н!»** (англ.: Airplane!) ― амерыканская кінакамедыя, знятая ў 1980 годзе Джымам Абрахамсам і братамі Дэвідам і Джэры Цукерамі. Пародыя на экранізацыю аповесці Артура Хэйлі «Узлётная паласа нуль-восем» (англ.: «Runway Zero-Eight»).

У 2006 годзе ў рэйтынгу, складзеным брытанскім тэлеканалам Channel 4, «Аэраплан!» апынуўся на 2-м месцы ў спісе найвялікшых камедый усіх часоў. У 2008 годзе «Аэраплан!» трапіў у спіс 500 найвялікшых фільмаў усіх часоў па версіі часопіса Empire, а ў 2012 годзе па выніках апытання, арганізаванага тым жа часопісам, быў прызнаны самай смешнай камедыяй усіх часоў.

У 2010 годзе фільм быў унесены ў Нацыянальны рэестр фільмаў Бібліятэкай Кангрэса.

Сюжэт
-----

Былы ваенны лётчык Тэд Страйкер апынуўся на борце самалёта разам са сваёй былой каханай Элейн Дзікінсан, якая працуе тут сцюардэсай. Раней іх звязвала каханне, зараз іх пачуцці астылі. Але зараз Тэду трэба будзе працаваць з Элейн, бо экіпаж самалёта не ў стане ім кіраваць з-за харчовага атручвання. Тэд адзіны, хто зможа пасадзіць самалёт і выратаваць яго пасажыраў, аднак яму перашкаджаюць гэта зрабіць ваенныя ўспаміны аб няўдалым заданні, у якім ён змог выратаваць сябе, але ў той жа час загубіў сваю эскадрыллю.

У ролях
-------

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Роберт Хейс | Тэд Страйкер  Тэд Страйкер  |
| Джулі Хагерці | А.Ж. Грант  А.Ж. Грант  |
| Леслі Нільсен | Доктар Рамек  Доктар Рамек  |

Зноскі
------

1. ↑  Life of Brian named best comedy (англ.).  BBC News (1 студзеня 2006). Архівавана з першакрыніцы 10 снежня 2013. Праверана 18 студзеня 2014.
2. ↑  The 50 Funniest Comedies Ever (англ.).  Empire. Архівавана з першакрыніцы 1 лістапада 2012. Праверана 6 лютага 2015.
3. ↑  'Empire Strikes Back' among 25 film registry picks **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 31 грудня 2010. Праверана 28 грудня 2010.

Спасылкі
--------

* Аэраплан! на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
**Фейсалабад** (да 1977 года **Лаялпур**) — горад і адміністрацыйны цэнтр аднайменнай акругі, размешчаны ў пакістанскай правінцыі Пенджаб. Трэці па велічыні горад Пакістана пасля Карачы і Лахора.

Геаграфія
---------

Горад знаходзіцца ў правінцыі Пенджаб, у міжрэччы рэк Чынаб (ва ўсходняй частцы) і Раві (у заходняй частцы). У сезон дажджоў Раві часта выходзіць з берагоў і затапляе навакольныя тэрыторыі, наносячы шкоду ўраджаю і найбліжэйшым пасёлкам. Асноўнай крыніцай ірыгацыйнай вады з'яўляецца Чынабскі канал. Адлегласць да найбуйнейшых гарадоў: Карачы (1 135 км), Лахор (128 км), Ісламабад (350 км). Цэнтр горада размяшчаецца на вышыні 171 м над узроўнем мора.

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Нусрат Фацех Алі Хан, пакістанскі спявак

Зноскі
------

1. ↑
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каўрысмякі.

**Міка Юхані Каўрысмякі** (фін.: Mika Juhani Kaurismäki, нар. 21 верасня 1955, Орымаціла) — фінскі кінарэжысёр, сцэнарыст, прадзюсар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 21 верасня 1955 года ў невялікім горадзе Орымаціла ў правінцыі Пяят-Хямэ на поўдні Фінляндыі. Старэйшы брат рэжысёра Акі Каўрысмякі. Вучыўся ў Мюнхенскай акадэміі кіно і тэлебачання (1977—1981). Дыпломнай працай стаў зняты ў Фінляндыі фільм «Лгун» з Акі Каўрысмякі ў галоўнай ролі. Разнапланавая, як сумесная, так і індывідуальная творчасць двух братоў спарадзіла ў Еўропе 1980-х тэрмін «Каўрысмякі-лэнд» англ. Kaurismaki-land.

Яго стужкі ў розныя гады бралі ўдзел у конкурсных паказах такіх фестываляў, як Маскоўскі міжнародны кінафестываль, Фестываль фільмаў паўночных краін у Руане, Міжнародны кінафестываль у Сан-Себасцьяне, Міжнародны кінафестываль у Вальядалідзе, Фестывалі кароткаметражных фільмаў у Тамперэ і некаторых іншых.

Міка Каўрысмякі быў заснавальнікам і кіраўніком вытворчых кампаній Villealfa Filmproductions Oy, Marianna Films Oy (1986), Last Border Productions Oy і дыстрыбутарскай фірмы Senso Film Oy (1987). Сумесна з братам стаяў ля вытокаў кінафестывалю «Паўночнае сонца», пачынаючы з 1986 года штогод які праходзіць у запалярным горадзе Соданкюля. Член Еўрапейскай акадэміі кіно, адзін з вядучых кінематаграфістаў Фінляндыі.

Зноскі
------
**Грэгар Шлірэнцаўэр** (англ.: Gregor Schlierenzauer, нар. 7 студзеня 1990 года, Інсбрук, Аўстрыя) — аўстрыйскі скакун з трампліна, алімпійскі чэмпіён 2010 года ў камандным першынстве, двухразовы бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў у асабістым першынстве, 5-кратны сярэбраны прызёр чэмпіянату свету, 4-разовы і самы малады ў гісторыі чэмпіён свету па палётах, двухразовы ўладальнік Кубка свету (2008/09, 2012/13), двухразовы пераможца Турнэ чатырох трамплінаў (2011/12, 2012/13). З'яўляецца рэкардсменам па перамогах на этапах Кубка свету (53).

Дэбютаваў у вялікім спорце ў сезоне 2005/06. Тады ж заняў 2-е месца на Турне чатырох трамплінаў. Заваяваў чэмпіёнскі тытул на Турне чатырох трамплінаў сезона 2011/2012, набраўшы 933,8 бала. У сезоне 2012/2013 выйграў Турнэ чатырох трамплінаў, набраўшы 1100,2 бала і ў другі раз стаў уладальнікам Кубка свету.
**Салігорская гляцыядыслакацыя** знаходзіцца на поўначы Салігорскага і Любанскага раёнаў, паміж рэкамі Случ і Арэса.

Прымеркавана да паўночнай часткі Салігорскай канцова-марэннай грады. Арыентавана субшыротна, у плане дугападобная. Даўжыня каля 10 км, шырыня 1,5—2 км. Належыць да скібавага тыпу, пабудавана са складак і лусак, насунутых адна на другую. Складзена са знесеных сожскім і дняпроўскім (сярэдні антрапаген) ледавікамі антрапагенавых, неагенавых (пясок, гліна), палеагенавых (глаўканітава-кварцавы пясок), мелавых (мел, мергель, пясок), юрскіх (пясчана-гліністыя адклады) адкладаў.

Магутнасць дыслацыраванай тоўшчы 80—120 м. Шырыня скіб 50—800 м (часцей 200—300 м), даўжыня 0,1—2,7 км. Утварылася адначасова з ледавіковымі лагчынамі, размешчанымі на поўнач ад парушэнняў, у асноўным арыентаванымі з усходу на захад. Глыбіня такіх урэзаў да 100—150 м. Матэрыял гляцыядыслакацыі выціснуты ледавіком з лагчын і згружаны каля паўднёвага борта.

3 Салігорскай гляцыядыслакацыяй звязаны радовішчы мелу, глін, пяску. У пародах, якія агаляюцца ў кар'ерах, трапляецца выкапнёвая верхнемелавая марская фаўна, палеагенавая фасфарытаносная галька, знойдзены сляды старажытнага карсту.

Літаратура
----------

*Ляўкоў Э.* Салігорская гляцыядыслакацыя // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
**Генерал-ад’ютант** — воінскае, затым толькі свіцкае званне і пасада ў рускай арміі, упершыню ўведзена Пятром I для асоб, якія былі старэйшымі ад’ютантамі пры імператару, генерал-фельдмаршале, іх памочнікаў, пры поўных генералах. Генерал-ад’ютант пры цару ўзначальваў паходную канцылярыю, а пры генерале-фельдмаршале і яго памочніках выконваў ад’ютанцкія абавязкі і ведаў справаводствам пры штабе. З 1808 года званне генерал-ад’ютанта стала выкарыстоўвацца як ганаровае званне вышэйшых чыноў, залічаемых у світу імператара. Прысвойвалася яно поўным генералам і генерал-лейтэнантам. Гэтага звання ўдастойваліся таксама і іншыя вышэйшыя вайсковыя чыны за заслугі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Ваенная Сыціна · Britannica (11-th) |
**Мануэль Артура Одрыа Амарэці** (ісп.: José Manuel Arturo Odría Amoretti; 26 лістапада 1896, Тарма — 18 лютага 1974, Ліма) — перуанскі ваенны і палітычны дзеяч. Прэзідэнт Перу з 29 кастрычніка 1948 па 28 траўня 1950 і з 28 ліпеня 1950 па 28 ліпеня 1956 года.

Одрыа нарадзіўся ў горадзе Тарма 26 лістапада 1897 года. У 1915 годзе скончыў Ваенную Акадэмію і паступіў на службу ва ўзброеныя сілы Перу. Удзельнічаў у вайне з Эквадорам у званні падпалкоўніка, неўзабаве пасля вайны Одрыа атрымаў званне генерала.

У 1945 годзе, пры падтрымцы АПРА, да ўлады прыйшоў Хасэ Бустамантэ і Рывера, у якога неўзабаве здарыўся сур’ёзны канфлікт з лідарам АПРА Віктарам Ая дэ ла Торэ. Бустамантэ прызначыў Мануэля Одрыа на пасаду міністра паліцыі, бо ён быў адным з галоўных супернікаў гэтай арганізацыі.

У кастрычніку 1948 года частка ваенна-марскіх афіцэраў і маракоў забілі вышэйшых афіцэраў і захапілі пяць ваенных караблёў, пасля чаго высадзіліся на бераг і захапілі ваенна-марское вучылішча, склады са зброяй, а таксама Крэпасць караля Філіпа. Пасля таго як лаяльныя прэзідэнту войскі падавілі паўстанне, Хасэ Бустамантэ істотна абмежаваў грамадзянскія правы.

У арганізацыі паўстання Бустамантэ абвінаваціў АПРА, па ягоным указанні ўрадавыя войскі занялі штаб гэтай арганізацыі, захапілі маёмасць і газеты, якія належалі АПРА, таксама былі арыштаваныя некалькі лідараў арганізацыі. Гэтыя крокі аказаліся недастатковымі, многія вайскоўцы заставаліся незадаволенымі прэзідэнтам і патрабавалі поўнай забароны АПРА, але прэзідэнт Бустамантэ на гэта не пайшоў, і 29 кастрычніка 1948 года Мануэль Одрыа арганізаваў дзяржаўны пераварот, у выніку якога прыйшоў да ўлады.

Зноскі
------



Шаблон:Прэзідэнты Перу
**Таццяна Севасцьянаўна Страмцова** (7 лістапада 1911, Бухара — ?) — беларускі архітэктар. Кандыдат архітэктуры (1954).

Біяграфія
---------

Скончыла Сярэднеазіяцкі індустрыяльны інстытут у 1936 годзе. Працавала ў Дзяржплане Узбекскай ССР, старшым архітэктарам, начальнікам аддзела ва Упраўленні па справах архітэктуры пры СНК БССР, навуковым супрацоўнікам, начальнікам канструктарскага бюро ў БелНДІбудматэрыялаў, з 1955 па 1971 год — старшым навуковым супрацоўнікам, загадчык сектара ІБіА Дзяржбуда БССР, БелНДІПгорадабудаўніцтва.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1937 года. Член КПСС з 1963 года. Пражывала ў г. Мінск.

Творчасць
---------

Удзельнічала ў праектаванні жылога пасёлка Мінскага аэрапорта (1951), распрацоўцы альбома тыпавых праектаў сельскіх клубаў для БССР (1948). Аўтар кнігі «Праектаванне жылых і грамадскіх будынкаў у Беларусі» (Мінск, 1965), артыкулаў па гісторыі жыллёвага будаўніцтва ў БССР.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Страмцова Таццяна Севасцьянаўна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-350764 |
Пасмяротная маска Альфрэда Нобеля
**Пасмяро́тная ма́ска** — гэта выява (звычайна ў васковым або гіпсавым злепку) твару чалавека пасля яго смерці, звычайна зробленая шляхам зняцця злепка з трупа. Пасмяротныя маскі могуць выкарыстоўвацца як памяць аб памерлых, або рабіцца для стварэння партрэтаў. Партрэты, створаныя паводле пасмяротных масак, часам можна распазнаць па характэрных невялікіх скажэннях рысаў, выкліканых цяжарам гіпсу у час вырабу формы.

Асноўнае прызначэнне пасмяротнай маскі з Сярэднявечча да XIX стагоддзя заключалася ў тым, каб служыць узорам для скульптараў пры стварэнні статуй і бюстаў памерлага. Толькі ў 1800-х гадах такія маскі сталі цаніцца як самастойны твор.

У некаторых культурах пасмяротная маска можа быць пахавальнай маскай, выявай, якая месціцца на твары памерлага перад рытуалам пахавання, і звычайна хаваецца з імі. Самымі вядомымі з іх маскі, якія выкарыстоўваліся ў Старажытным Егіпце як частка працэсу муміфікацыі, такія як маска Тутанхамона, і маскі з Мікенскай Грэцыі, такія як маска Агамемнана.

Часам у некаторых еўрапейскіх краінах пасмяротныя маскі выкарыстоўваліся як частка своеасаблівай статуі памерлага, якая выстаўлялася на дзяржаўных пахаваннях; альтэрнатывай быў трунны партрэт. Маляваліся таксама жалобныя партрэты, якія паказвалі спачылых. На працягу XVIII і XIX стагоддзяў маскі таксама выкарыстоўваліся для пастаяннай фіксацыі прыкмет невядомых трупаў з мэтай далейшай ідэнтыфікацыі. Пазней гэтая функцыя была замененая пасмяротнай фатаграфіяй.

Маска зробленая пры жыцці чалавека завецца прыжыццёвай маскай.

Зноскі
------

1. ↑  WALLECHINSKY, Irving; WALLACE, Irving (1978). *The People's Almanac #2*. New York: Bantam Books. pp. 1189–1192. ISBN 0553011375.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Пасмяротная маска на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4185766-5 · NDL: 00561488 · NKC: ph401815 |
**Алехандра Таледа** (англ.: Alejandro Toledo; нар. 28 сакавіка 1948, Кабана, рэгіён Анкаш) — перуанскі палітык, эканаміст, прэзідэнт Перу з 28 ліпеня 2001 года па 28 ліпеня 2006 года.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і народа кечуа, у горадзе Кабана. Акрамя яго ў сям’і было яшчэ 15 дзяцей. Рос Таледа на поўначы Перу ў горадзе Чымбоце, яго бацька працаваў там мулярам, а маці гандлявала рыбай, а ён працаваў у юнацтве чысцільшчыкам абутку.

Сярэднюю адукацыю атрымаў у дзяржаўнай школе Сан-Педра, ва ўзросце 16 гадоў з дапамогай Корпуса свету паступіў ва ўніверсітэт Сан-Францыска на адзін год. Дзякуючы стыпендыі за гульню ў футбол за ўніверсітэцкую каманду і працы на газавай станцыі змог аплачваць навучанне і атрымаць ступень бакалаўра эканомікі (1970). Пазней паступіў у Стэнфардскі ўніверсітэт, дзе атрымаў ступень магістра эканомікі чалавечых рэсурсаў (1971) і магістра эканомікі (1972).

Да абрання прэзідэнтам працаваў кансультантам у розных міжнародных арганізацыях, такіх як ААН, Сусветны банк, Міжамерыканскі банк развіцця, Міжнародная арганізацыя працы і Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця.

Пасля навучання і працы за мяжой вярнуўся ў Перу і стаў прафесарам эканомікі ў Ціхаакіянскім універсітэце, выкладаў у розных бізнес-школах. З 1991 па 1994 год ён удзельнічаў у даследаваннях міжнароднага развіцця Гарвардскага інстытута міжнароднага развіцця, таксама ён выкладаў у Японіі ва Універсітэце Васэда. У 1993 годзе атрымаў ступень доктара эканомікі ў Стэнфардскім універсітэце.

Асноўныя публікацыі падчас яго выкладчыцкай дзейнасці аб эканоміцы, аднак апошняя яго праца ісп. Las Cartas sobre la Mesa (Карты на стол) датычыць яго палітычнай кар’еры, якая прывяла яго да прэзідэнцтва і стварэння партыі «Магчымае Перу».

Шаблон:Прэзідэнты Перу
**Аляксандр Сырскі** (нар. 26 ліпеня 1965, Уладзімірская вобласць, РСФСР, СССР) — камандуючы Сухапутных войскаў Украіны, галоўнакамандуючага Узброенымі сіламі Украіны (з 2024).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ва Уладзімірскай вобласці Расіі ў 1965 годзе.

Скончыў Маскоўскае вышэйшае агульнавайсковае каманднае вучылішча. У 1996 годзе ён скончыў з адзнакай Акадэмію Узброеных Сіл Украіны (аператыўна-тактычны ўзровень), у 2005 годзе — Нацыянальную акадэмію абароны Украіны (аператыўна-стратэгічны ўзровень) з залатым медалём.

На службе з 1986 года і камандуе сухапутнымі ўзброенымі сіламі з 2019 года. У 2000-х гадах камандаваў 72-й механізаванай брыгадай. Даслужыўся да звання генерал-маёра.

Непасрэдна перад пачаткам канфлікту на ўсходзе Украіны, у лістападзе 2013 года, ён стаў першым намеснікам начальніка галоўнага каманднага цэнтра УСУ. Менавіта ён, які свабодна гаворыць па-англійску, ад імя Міністэрства абароны Украіны ў штаб-кватэры НАТА абмяркоўваў пераход украінскай арміі на натаўскія стандарты.

У 2016 годзе ён узначаліў Аб’яднаны аператыўны штаб УСУ, які каардынаваў аператыўныя дзеянні розных украінскіх сілавікоў на Данбасе. А ў 2017 годзе стаў камандзірам усёй Антытэрарыстычнай аперацыі на ўсходзе Украіны, якая пазней стала называцца Аперацыяй аб’яднаных сіл. У 2019 годзе яго прызначылі кіраваць украінскай пяхотай — ён стаў камандуючым Сухапутных войск.

З пачаткам баявых дзеянняў на ўсходзе Украіны быў начальнікам штаба Антытэрарыстычнай аперацыі.

8 лютага 2024 года Аляксандр Сырскі змяніў Валерыя Залужнага на пасадзе галоўнакамандуючага Узброенымі сіламі Украіны.

Узнагароды
----------

За баі на Дэбальцаўскім плацдарме Аляксандр Сырскі ўзнагароджаны ордэнам Багдана Хмяльніцкага III ступені і пасля атрымаў званне генерал-лейтэнанта і працягваў падымацца па ваеннай іерархіі. За кіраванне паспяховай абаронай украінскай сталіцы ў красавіку яму далі зорку Героя Украіны.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑  Catalog of the German National Library Праверана 12 лютага 2024.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23833686'></a>

Спасылкі
--------

* Хто такі Аляксандр Сырскі, камандуючы украінскім наступам пад Ізюмам

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Telegram · Twitter |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Левы бераг · Ліга.Дасье · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1268233234 · VIAF: 53166356903306640176 |
Квашаная капуста з морквай
**Капуста квашаная** — старадаўні прадукт харчавання славянаў, у тым ліку беларусаў. Самы просты спосаб прыгатавання — квашанне цэлымі качанамі або палавінкамі (палюткамі, плашкамі, палойкамі) без солі, з вадою. Качаны абчышчалі ад верхняга зялёнага ліста, складвалі ў бочкі, залівалі вадой (звычайна халоднай). Калі капуста ўкісала, яе прыціскалі грузам (гнётам). Квашаная капуста стаяла ў варыўні. Капуста ў квасе магла летаваць. З яе варылі боршч, квас, капусту. Калі было дастаткова солі, рабілі расол (з кменам і кропам) і залівалі ім капусту ў бочцы (расаловая капуста). Сечаную капусту таксама маглі заквашваць з вадой, без солі. Капусту секлі ў ночвах, дадавалі кмен, кроп. Журавіны, моркву, часам мяту, антонаўку, буракі, потым складалі ў бочку.

Пазней капусту пачалі заквашваць без вады, пераціраючы яе з соллю і прыправамі (шаткаваная капуста, бітая капуста, набіванка). У сечаную капусту часта кладуць цэлыя качаны або палавінкі (складаюць слаямі). На ўсходзе Беларусі (а таксама ў Смаленскай вобласці) першыя верхнія зялёныя лісты капусты ішлі не на корм скаціне, а квасіліся. Гэтыя лісты абмывалі, часам секлі, складалі ў бочкі, залівалі вадой без солі. Такую капусту называлі шэрай, рудой, націнай, шэрым баршчом. На Палессі капусту квасілі таксама параную або папярэдне падпечаную, залівалі яе расолам з правамі.

У наш час квашаная капуста вядомая паўсюдна.

Літаратура
----------

* Kusznierewicz i in. Właściwości przeciwnowotworowe kapusty białej. «Żywność, Nauka, Technologia, Jakość». 6 (55), ss. 20-34 (2007) pdf Архівавана 13 чэрвеня 2013.

Спасылкі
--------

* Спосаб прыгатавання Архівавана 5 сакавіка 2016.

| ⛭Капуста агародная |
| --- |
| Сарты і разнавіднасці | Спіс сартоў капусты  (руск.) (бел. • Брокалі • Брусельская капуста • Кальрабі • Качанная капуста • Квяцістая капуста • Партугальская капуста • Раманеска • Савойская капуста • Дэкаратыўная капуста |
| Кулінарыя | Спіс страў з капусты  (англ.) (бел. • Бігас • Боршч • Галубцы • Капусніца • Капуста квашаная |
| Шкоднікі і хваробы | Спіс захворванняў капусты • Спіс матылёў, якія сілкуюцца на капусце  (руск.) (бел. |
| Вытворчасць і вырошчванне | Спіс краін, якія вырабляюць капусту |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12455040m · GND: 4051799-8 |
**Марыс Жар** (фр.: Maurice Jarre; 13 верасня 1924 — 28 сакавіка 2009) — французскі кампазітар, лаўрэат трох прэмій «Оскар» (1963, 1966 і 1985), прэміі «Грэмі» (1967) і чатырох прэмій «Залаты глобус», 1966, 1985, 1989 і 1996) за музыку да фільмаў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 13 верасня 1924 года ў Ліёне, Францыя. Спачатку вучыўся на інжынера-электрыка ў Ліёнскім універсітэце, аднак пазней паступіў у Парыжскую кансерваторыю, дзе займаўся па класе ўдарных інструментаў і кампазіцыі. Сярод яго выкладчыкаў быў кампазітар Арцюр Анегер. У 1946 годзе дэбютаваў як выканаўца ў тэатральнай кампаніі Жана-Луі Баро, граў у нестандартным дуэце з П’ерам Булезам (фартэпіяна і хвалі Мартэна).

У пачатку пяцідзесятых працаваў музычным дырэктарам Нацыянальнага Народнага тэатра ў Парыжы.

Аўтар музыкі да фільмаў рэжысёра Дэвіда Ліна: «Лоўрэнс Аравійскі» (1962), «Доктар Жывага» (1965) і «Паездка ў Індыю» (1984). За музыку да гэтых фільмаў Жар атрымаў тры прэміі «Оскар». Пры працы над «Доктарам Жывага» стараўся імітаваць гучанне аркестра рускіх народных інструментаў, набраўшы ў Сан-Францыска выканаўцаў сярод рускіх эмігрантаў. Жар таксама з’яўляецца аўтарам музыкі да фільмаў «Ноч генералаў» (1967), «Таварыства мёртвых паэтаў» (1989) і «Прывід» (1990) (яго музыка па матывах знакамітага хіта Unchained Melody гучыць у фінальнай сцэне фільма).

Жар напісаў музыку да больш чым 150 кінакарцін і супрацоўнічаў з такімі рэжысёрамі, як Альфрэд Хічкак, Лукіна Вісконці, Джон Х’юстан, Джон Франкенхаймер, Карэл Рэйш, Пітэр Уір. Пісаў музыку і да тэлепраектаў («Ісус з Назарэта» рэжысёра Франка Дзэфірэлі).

Аўтар пяці балетаў, самы вядомы з якіх, «Сабор Парыжскай Божай Маці», быў пастаўлены ў Парыжскай оперы ў 1965 годзе (балетмайстар Ралан Пеці, сцэнаграфія Рэнэ Аліо, касцюмы Іва Сен Ларана).

З 1980-х гадоў Морыс Жар пачаў шмат увагі надаваць электроннай музыцы. Сярод такіх яго твораў саўндтрэкі да фільмаў «Рокавая цяга» (1987), «Год небяспечнага жыцця» (1983) і «Няма выхаду» (1987). Блізкая стылёва яго электронная і акустычная музыка да фільмаў «Бераг маскітаў» (1986), «Гарылы ў тумане» (1988), «Таварыства мёртвых паэтаў» (1989) і «Лесвіца Якава» (1990).
**Леанард Ньянгома** (фр.: Léonard Nyangoma; нар. 31 снежня 1952) — бурундзійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Рутундве, правінцыя Буруры.

У 1979 годзе скончыў Універсітэт Бурундзі па спецыяльнасці «матэматыка». Пасля стаў прэфектам навучання ў школе Рутаву, дзе працаваў да 1988 года. Таксама займаў пасаду галоўнага трэнера школы па спартыўнай атлетыцы. З 1980 па 1988 год быў кіраўніком аддзялення Сіндыкальнага саюза працаўнікоў Бурундзі ў Буруры. Да 1991 года працаваў намеснікам генеральнага сакратара арганізацыі. 

У пачатку 1990-х далучыўся да бурундзійскай апазіцыі. Стаў адным з заснавальнікаў Фронту за дэмакратыю ў Бурундзі. На выбарах у заканадаўчыя органы ў чэрвені 1993 года атрымаў месца ў Нацыянальным сходзе, прадстаўляючы выбарчую акругу Буруры. Кіраваў прэзідэнцкай кампаніяй Мельхіёра Ндадае. Пасля яго перамогі прызначаны міністрам па рэпатрыяцыі бежанцаў. 

Пры прэзідэнце Сіпрыене Нтар’яміры займаў пасаду міністра ўнутраных спраў і грамадскай бяспекі. 

У 1994 годзе Ньянгома ўзначаліў палітычную групу «Нацыянальны савет у абарону дэмакратыі», якая адкалолася ад Фронту за дэмакратыю ў Бурундзі. Затым яго фракцыя заключыла саюз з паўстанцкай групоўкай «Сілы абароны дэмакратыі, стварыўшы Нацыянальны савет абароны дэмакратыі – Сілы абароны дэмакратыі. Гэтая арганізацыя вяла ўзброеную барацьбу супраць урада Ёверы Мусевені.

У лютым 2005 года Ньянгома вярнуўся на радзіму і прымірыўся з ўладамі. У тым годзе ён быў абраны ў камунальны савет Сонга і на наступных заканадаўчых выбарах пераабраны ў Нацыянальную асамблею выбарчай акругі Буруры на пяцігадовы тэрмін.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4 5 6  *Nikiza*. Au coin du feu avec Léonard Nyangoma(нявызн.). *IWACU* (8 кастрычніка 2019). Праверана 23 September 2021.
2. ↑  Krueger & Krueger 2007, p. 3.
3. 1 2  Krueger & Krueger 2007, p. 40.
4. ↑  "Ex-rebel leader back home after 10 years in exile". *The New Humanitarian*. 14 February 2005. Праверана 23 September 2021.

Літаратура
----------

* Krueger, Robert; Krueger, Kathleen Tobin (2007). *From Bloodshed to Hope in Burundi : Our Embassy Years During Genocide* (PDF). University of Texas Press. ISBN 9780292714861.
**Пагарэльская воласць** — адміністрацыйная адзінка ў складзе Ігуменскага павета Мінскай губерні, існавала да 1924 года. Адміністрацыйны цэнтр — Пагарэлае.

Гісторыя
--------

Карта валасцей Мінскай губерні, 1892 г.
Пагарэльская воласць створана ў 1860-х гадах.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай воласць абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (польск.: Gmina Pohorełe; Ігуменскі павет, Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. Скасавана 17 ліпеня 1924 года ў сувязі з утварэннем Менскай акругі і падзелам на раёны.

Насельніцтва
------------

* 1919 год — 16 281 жыхар

Крыніцы
-------

1. ↑  Spis ludności na terenach administrowanych przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich z mapą, Eugenjusz Romer, Lwów-Warszawa, 1919.

Літаратура
----------

* *Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта.* Ігуменскі павет // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — С. 472—473. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
* Волости и гмины 1890 года. — СПб. 1890. — (Статистика Российской империи)Архівавана 26 жніўня 2017.
* Gmina Pohorełe w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. VIII: Perepiatycha — Pożajście. Warszawa, 1887.
* *Алесь Карлюкевіч.* Ігуменскі павет (Падарожжа па родным краі). — Мн. Беларусь, 2020. С. 199. ISBN 978-985-01-1337-5

Спасылкі
--------

* Архіў гісторыка Анішчанкі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Янсен.

**Ёхан Вальдэма́р Я́нсен** (нар. Jaan Jensen; 15 мая 1819 года, Вяндра, Ліфляндская губерня — 13 ліпеня 1890 года, Тарту, Ліфляндская губерня) — эстонскі паэт, журналіст, лідар эстонскага нацыянальнага руху.

Адзін з дзеячаў культуры перыяду нацыянальнага абуджэння ў Эстоніі. Лютэранін.
Па прафесіі настаўнік. У 1850—1863 выкладаў у г. Пернаве (Пярну), дзе пачаў сваю журналісцка-выдавецкую дзейнасць (заснаваў у горадзе Пярну штотыднёвік «Perno Postimees ehk Näddalileht» («Пярнускі паштальён або Штотыднёвік»), 1857. У 1863 Янсен пераехаў у Тарту, дзе набыў вядомасць як выдавец газеты «Eesti Postimees» («Ээсты постымеэс») (1864—1880, Дэрпт). Першым афіцыйна стаў выкарыстоўваць у якасці назвы народа словазлучэнне эстонскі народ (эст. eesti rahvas), замест ранейшага — вясковы народ (эст. maarahvas). Ён лічыў, што спевы і музыка, асабліва ў групе, з'яўляюцца магутным інструментам для стымулявання нацыянальнага духу. Янсен і яго дачка — паэтэса Лідзія Койдула былі заснавальнікамі ў 1865 годзе спеўнага таварыства «Ванемуйнэ». Ён быў ініцыятарам усеэстонскіх спеўных свят (першы — улетку 1869). У памяць пра гэта спеўнага свята ў Тарту ўсталяваны помнік.

Магіла Ё. В. Янсена ў Тарту
Узначальваў Тартускае, а затым Вырускае таварыствы земляробаў. Янсен выступаў за буржуазнае развіццё Эстоніі, прапагандаваў выкуп хутароў ва ўласнасць ці перадачу іх у арэнду. Напісаў словы да эстонскага гімна Mu isamaa, mu õnn ja rõõm (Айчына, маё шчасце і радасць мая).
У 1880 годзе Янсен быў паралізаваны, і памёр праз дзесяць гадоў у Тарту.

Зноскі
------

1. 1 2  Johann Woldemar Jannsen // Eesti biograafiline andmebaas ISIK Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25504413'></a>
2. ↑  Помнік Першаму Спеўнаму святу ў Тарту

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ёхан Вальдэмар Янсен
* Янсен
* Ёхан Вольдэмар Янсен і яго роля ў гісторыі эстонскай культуры Архівавана 17 лістапада 2015. (эст.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12563591s · GND: 124112021 · ISNI: 0000000040837930 · LCCN: no93009226 · NTA: 238902447 · SUDOC: 034936211 · VIAF: 34574621 |

 |
**Паўночна-Усходні Кітай** або **Дунбэй** (кіт. трад. 東北, спр. 东北, піньінь *дунбэй*) уключае наступныя тэрыторыі Кітайскай Народнай Рэспублікі: усходнюю частку аўтаномнага раёна Унутраная Манголія (гарадскія акругі Тунляа, Чыфын, Хулун-Буір і аймак Хінган), правінцыю Хэйлунцзян, правінцыю Ляанін і правінцыю Цзілінь, сумарнай плошчай 1 243 571 км². Гэтыя рэгіёны гістарычна ўваходзілі ў склад Маньчжурыі (з-за чаго рэгіён нярэдка называюць Маньчжурыяй), яны шмат у чым валодаюць агульным гістарычным лёсам, культурнымі і кліматычнымі рэаліямі.

На поўначы і ўсходзе тэрыторыя мяжуе з Расіяй, на паўднёвым усходзе — з КНДР. Паўднёвая частка мае выхад да Жоўтае мора.

Утварае «іржавы пояс  (руск.) (бел.» Кітая, колькасць насельніцтва якога скарацілася да 98,5 млн чалавек у 2020 годзе. Большасць з іх гэта нашчадкі кітайскіх пасяленцаў другой паловы ХІХ стагоддзя  (руск.) (бел. на аснове маўлення якіх сфарміраваўся асаблівы Паўночна-ўсходні дыялект кітайскай мовы  (руск.) (бел. даволі блізкі пекінскаму. Карэннае насельніцтва (маньчжуры) у асноўным падвергліся кітаізацыі  (руск.) (бел.. На паўднёвым усходзе захоўваецца невялікая карэйская меншасць, на крайнім захадзе — манголы.

У Паўночна-Усходнім Кітаі пражывае асноўная частка паўночнакарэйскіх бежанцаў  (руск.) (бел..

Гл. таксама
-----------

* Тахоку — рэгіён Японіі, які запісваецца тымі ж іерогліфамі

Зноскі
------

1. ↑  NewGeography.com

Спасылкі
--------

* Дунбэй // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Ларуса |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ge1087328 |
**Кражэй** (літ.: Kražiai), традыцыйная беларуская назва **Кро́жы** — колішні горад, цяпер мястэчка ў Кяльмскім раёне Шаўляйскага павета Літвы, на рацэ Кражэнце. Адміністрацыйны цэнтр Кражэйскай сянюніі. Насельніцтва 784 чал. (2001). Знаходзяцца за 17 км на ўсход ад Кяльме, паміж Варнеем і Расяйнеем. Згодна з сучаснай афіцыйнай літоўскай класіфікацыяй мястэчка належыць да этнаграфічнага рэгіёна Жамойць.

Гісторыя
--------

Першы пісьмовы ўспамін пра Крожы (*Crase*) датуецца 1253 годам; былі ў ліку розных зямельных уладанняў, падараваных Міндоўгам Тэўтонскаму ордэну. З 1410 года з’яўляюцца звесткі пра Крожскую воласць. Каля 1421 года тут заснавалі касцёл.

З пачачтку XV стагоддзя Крожамі валодалі Кезгайлы, у 1549 годзе Станіслаў Кезгайла тытулаваўся «графам на Крожах». З 1554 года — ва ўладанні Завішаў і Шэметаў, з 1568 года — Радзівілаў.

У 1607 годзе жамойцкі біскуп Мельхіёр Гедройц запрасіў у Крожы езуітаў. З 1608 года ў горадзе працавала езуіцкая місія, а з 1618 года — калегіум. Пры калегіуме дзейнічаў тэатр. У 1629—1742 гадах у Крожах размяшчалася духоўная семінарыя Жамойцкага біскупства.

Захаваўся рэнесансны двухпавярховы будынак бурсы (інтэрната) езуіцкага калегіума, пабудаваны, як мяркуецца, у 1693 годзе. У калегіуме, затым у гімназіі на яго аснове выкладалі Мацей Казімір Сарбеўскі, Альберт Віюк-Каяловіч, Мацеюс Валанчус, Адам Крупскі; вучыліся Дыянізас Пашка, Сымонас Станявічус, Людвік Адам Юцэвіч.

У 1639 годзе тут заснавалі кляштар бенедыкцінак, у 1758 годзе — дом марыявітак.

У 1780 годзе атрымалі прывілей на таргі і кірмашы. Станам на 1790 год у Крожах было 160 двароў. У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) апынуліся ў складзе Расійскай імперыі.

З 1918 года — у складзе Літвы.

Насельніцтва
------------

* 1897 — 1761 чал.
* 1959 — 998 чал.
* 2001 — 784 чал.

Турыстычная інфармацыя
----------------------

### Славутасці

* Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсв. Дзевы Марыі (1757—1763) і кляштар бенедыкцінак
* Калегіум езуітаў (XVII ст.)

### Страчаная спадчына

* Касцёл езуітаў (захаваліся падмуркі)

Галерэя
-------

* Калегіум езуітаўКалегіум езуітаў
* Падмуркі езуіцкага касцёлаПадмуркі езуіцкага касцёла
* Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсв. Дзевы Марыі, фрагментКасцёл Беззаганнага Зачацця Найсв. Дзевы Марыі, фрагмент
* Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсв. Дзевы Марыі, інтэр'ерКасцёл Беззаганнага Зачацця Найсв. Дзевы Марыі, інтэр'ер

Зноскі
------

1. ↑  ЭнцВКЛ 2010, с. 284.
2. ↑  ЭнцВКЛ 2010, с. 285.

Літаратура
----------

* Крожы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — С. 284—285. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2.
* Kroże // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom IV: Kęs — Kutno (польск.). — Warszawa, 1883. S. 719—721
* Кроже // Кражэй // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кражэй