recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мароз (значэнні).
Узоры на шыбе прыкмета марозу
**Маро́з** — тэмпература ніжэй 0 °C (пункт замярзання вады) у навакольным асяроддзі.

У зонах умеранага клімату распаўсюджана наступнае вызначэнне.

* *слабы мароз:* −1 да −3 °C (замаразкі)
* *умераны мароз:* −4 да −12 °C
* *значны мароз:* −13 да −22 °C
* *моцны мароз:* −23 да −33 °C
* *жорсткі (люты) мароз:* −34 да −43 °C
* *крайні мароз:* ад −44 °C

Ва Украіне пры маразах дзяцей вызваляюць ад наведвання школы: 1-4 класы пры марозе ў −20 °C, 5-11 пры марозе ў −24 °C. Таксама на вуліцах Харкава пры тэмпературы ніжэй −20 °C ствараюцца «пункты абагравання», дзе змерзлыя людзі могуць выпіць гарбаты і абагрэць рукі ля агню ў армейскім намёце, які падтрымліваюць супрацоўнікі службы па надзвычайных сітуацыях.

У расійскіх школах на Еўрапейскай тэрыторыі 1-4 класы вызваляюць ад наведвання школы пры −25° З, а 5-11 класы пры −27°…−31° З, а ва Ўсходняй Сібіры, напрыклад, у Чыце, 1-4 класы вызваляюць пры −36° З, 5-11 класы — пры −38° С. У Расіі традыцыйна пік маразоў даводзіцца на свята Вадохрышча Гасподне — 19 студзеня («вадохрышчанскія маразы»). Людзей, якія плаваюць у маразы у адкрытых вадаёмах, клічуць маржамі.

Увасабленнем марозу ў рускай (усходнеславянскай) міфалогіі быў Дзед Мароз (Мароз, Марозка), вобраз якога замацаваны ў паэме Някрасава «Мароз, Чырвоны нос» (1863). У гістарычнай публіцыстыцы існуе вобраз Генерала Марозу, гэта значыць неспрыяльных кліматычных фактарах, якія абаранялі Расію ад вонкавых ворагаў.

Зноскі
------

1. ↑  *Frost*
2. ↑  Жыхары Самары спрабуюць завесці аўтамабілі ў люты мароз Архівавана 11 лістапада 2014.
3. ↑  Адразу ў некалькіх абласцях Украіны зачыняюць школы з-за маразоў
4. ↑  Выратавальнікі адаграюць харкаўчан чаем і бутэрбродамі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4155494-2 · Microsoft: 4988496 |
**Міжнародны дзень студэнтаў** — дзень міжнароднай салідарнасці студэнтаў, які адзначаецца 17 лістапада.

28 кастрычніка 1939 года ў занятай нацыстамі Чэхаславакіі пражскія студэнты і іх выкладчыкі выйшлі на дэманстрацыю, каб адзначыць гадавіну ўтварэння Чэхаславацкай дзяржавы. Войскі акупантаў разагналі дэманстрацыю, пры гэтым быў застрэлены студэнт медыцынскага факультэта Ян Оплетал, пахаванні якога перараслі ў акцыю пратэсту. Дзясяткі дэманстрантаў былі арыштаваны. 17 лістапада немцы рана раніцай атачылі студэнцкія інтэрнаты. Больш за 1200 студэнтаў было арыштавана і пасаджана ў канцлагер. Дзевецярых студэнтаў і актывістаў студэнцкага руху пакаралі смерцю ў засценках турмы.

Праз два гады ў Лондане прайшла Міжнародная сустрэча студэнтаў, якія змагаліся супраць нацызму, на якой было вырашана ў гонар загінулых штогод адзначаць гэту дату як Дзень студэнта.

Зноскі
------

Гл. таксама
-----------

* Міжнародны саюз студэнтаў
* Таццянін дзень
* Дзень студэнта Балгарыі
* Студэнцкае самакіраванне

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Студэнты на Вікісховішчы |

* Міжнародны дзень студэнтаў Архівавана 4 студзеня 2011.
* Міжнародны дзень студэнта (каляндар свят)
**Дуэра** (ісп.: Duero), **Дору** (парт.: Douro), **Дурый** (лац.: Durius) — рака, якая бярэ пачатак на тэрыторыі Іспаніі і ўпадае ў Атлантычны акіян ў Партугаліі. Адна з найбуйнейшых рэк Пірэнейскага паўвострава, агульная працягласць — 897 км. Прытокі: Пісуэрга.

Дуэра працякае ў Іспаніі па тэрыторыі правінцый Сорыя, Бургас, Вальядалід, Самора і Саламанка. Перасякае мяжу ў раёне Міранда-ду-Дору і далей працякае па тэрыторыі Партугаліі пад назвай Дору. Падвойная назва ракі, як правіла, адлюстроўваецца на геаграфічных картах.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
**Серавай** (саманазва: *Serawai*) — народ, жыхары паўднёва-заходняй часткі Суматры. Жывуць пераважна ў правінцыі Бенгкулу. Агульная колькасць (2016 г.) - 314 000 чал.

Паходжанне
----------

Серавай размаўляюць на так званай "дэйтэрамалайскай" мове (гл. Старажытны перыяд гісторыі Інданезіі), таму мяркуецца, што іх продкі прыбылі на Суматру не раней за 1,5 тысячагоддзя да н. э. Самі серавай лічаць сябе выхадцамі з Аравійскага паўвострава. Згодна паданням, яны трапілі на Суматру праз Яву ў часы існавання дзяржавы Маджапахіт.

Культура
--------

Серавай здаўна былі ўцягнуты ў таварную гаспадарку. У XVII ст. яны выплочвалі даніну султану Бантэна спецыямі. Дзякуючы ўплыву англійскіх гандляроў асвоілі плантацыйную форму земляробства. Вырошчваюць гваздзіковае дрэва, какосавую пальму, каву і г. д. Селяцца пераважна ўздоўж горных рэк і на ўзбярэжжы мора. У грамадстве вылучаецца група спадчынных правадыроў, якія лічаць сябе нашчадкамі манархаў Маджапахіт. 

Народная культура серавай адметна сваімі арыгінальнымі танцамі.

Мова
----

Мова серавай адносіцца да малайскай групы аўстранезійскіх моў. 
Маюцца сведчанні пра існаванне старажытнай пісьмовасці, блізкай да арабскай графікі. У наш час карыстаюцца пісьмовасцю на аснове лацінкі або пісьмовасцю рэджангцаў.

Рэлігія
-------

Большасць вернікаў серавай спавядае іслам. Захаваліся толькі некаторыя перажыткі старажытных культаў, у тым ліку рытуал "распальвання вулкана".

Зноскі
------

1. ↑  Serawai in Indonesia

Спасылкі
--------

* Serawai Tribe - Bengkulu Архівавана 5 сакавіка 2016.
* Welcoming the Eid, Serawai (Tribe) "Burning the Volcano" Архівавана 4 сакавіка 2016.
* Speech act in serawai language
**Тынія́н** (англ.: Tinian) — востраў у складзе Марыянскіх астравоў. Частка тэрыторыі Паўночныя Марыянскія астравы. Плошча — 101,01 км². Насельніцтва (2010 г.) — 3 136 чал.

Прырода
-------

Востраў Тыніян знаходзіцца ў 8 км на паўднёвы захад ад вострава Сайпан, аддзелены ад яго Сайпанскім пралівам. Мае часткова вулканічнае, часткова каралавае паходжанне. Большая частка паверхні складзена вапнякамі з вялікай колькасцю карставых пустэч. Яны фарміруюць знакамітыя пячоры Тыніяна. Найвышэйшы пункт — гара Ласо (171 м).

Клімат трапічны пасатны, вельмі вільготны. Сярэдняя тэмпература вагаецца ад 24 да 31° C на працягу года. Максімум ападкаў прыпадае на верасень (каля 325 мм).

Прырода вострава значна зменена чалавекам. Лясы, якія пакрывалі большую частку сушы, былі знішчаны ў 1920-ыя гг. пры стварэнні плантацый цукровага трыснягу. Прырода таксама пацярпела ад ваенных дзеянняў перыяду II Сусветнай вайны. Былі створаныя пусткі, якія ў пасляваенны час засадзілі пустазельнымі раслінамі накшталт *Leucaena Glauca*. У нашы дні зараснікі гэтых раслін займаюць значныя тэрыторыі. На ўзбярэжжы вырошчваюць какосавыя пальмы. Фаўна бедная, прадстаўлена птушкамі, яшчаркамі, пацукамі, крабамі.

Гісторыя
--------

*Тага*
Першымі насельнікамі Тыніяна былі чамора, якіх у XVIII ст. іспанскія каланізатары перасялілі на Гуам. У спадчыну ад старажытных жыхароў захаваўся мегалітычны помнік *Тага*. У 1815 г. з Каралінскіх астравоў на Тыніян перасяліліся рэфалуваш.

У 1899 г. востраў перайшоў пад кантроль Германіі, а ў 1914 г. — Японіі. Японцы стварылі плантацыі цукровага трыснягу. Адбываўся працэс перасялення японскіх рабочых і спецыялістаў, а таксама ваенных.

У 1944 г. Тыніян стаў месцам кровапралітных баёў паміж войскамі Японіі і ЗША. Амерыканцы захапілі востраў і ператварылі яго ў моцную ваенную базу. Адсюль у 1945 г. узляталі самалёты для таго, каб скінуць атамныя бомбы на японскія гарады.

У пасляваенную пару Тыніян уваходзіў у склад падапечнай тэрыторыі ЗША, з 1978 г. — у склад Садружнасці Паўночных Марыянскіх астравоў.

Інфраструктура
--------------

Тыніян складае асобны муніцыпалітэт. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Сан-Хасэ. Значную частку вострава займае амерыканская ваенная база, на якой працуюць мясцовыя жыхары. Акрамя таго, тыніянцы займаюцца сельскай гаспадаркай. Вырошчваюць гародніну і разводзяць кароў. На Тыніяне працуюць 2 аэрапорты (грамадзянскі і ваенны), 2 газавыя станцыі і 1 казіно. Развіваецца турызм.

Для аховы прыродных і гістарычных каштоўнасцяў створаны нацыянальны парк.

Спасылкі
--------

* Karst Geology of Aguijan and Tinian,CNMI Cave Inventory and Structural Analysis of Development
* Tinian Climate Guide
* SPECIAL STUDY NORTH FIELD HISTORIC DISTRICT Tinian
**Серааргані́чныя злучэ́нні** — хімічныя злучэнні, малекулы якіх маюць атамы серы, злучаныя з атамамі вугляроду непасрэдна або праз гетэратамы (часцей за ўсё атамы кіслароду, азоту).

Да сераарганічных злучэнняў адносяцца тыолы, сульфакіслоты, арганічныя сульфіды і арганічныя сульфаты, сульфоніевыя злучэнні, сульфінавая кіслата і яе вытворныя, сульфаміды, гетэраараматычныя злучэнні (напрыклад тыяфен, тыазол) і інш. Шарока сераарганічныя злучэнні пашыраны ў прыродзе. Гэта амінакіслоты цыстэін, цысцін і метыямін, вітаміны тыямін, біяцын, ліпоевая кіслата.

Выкарыстанне
------------

Сераарганічныя злучэнні выкарыстоўваюцца ў прамысловасці ў якасці фарбавальнікаў, экстрагентаў, антыаксідантаў, растваральнікаў і інш. Многія прыродныя і штучныя сераарганічныя злучэнні выкарыстоўваюцца ў медыцыне (сульфамідныя прэпараты, антыбіётыкі пеніцылін і цэфаласпарын).

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* *Міляшкевіч Я. Г.* Сераарганічныя злучэнні // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 340. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Хи­мия ор­га­ни­че­ских со­еди­не­ний се­ры: Об­щие во­про­сы / Под ред. Л. И. Бе­лень­ко­го. — М. 1988. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 25366896 · NDL: 00574471 |
**Залюхаўская вуліца** (трансліт.: *Zaliuchaŭskaja vulica*, руск.: Залюховская улица) — вуліца ў Наваполацку.

Апісанне
--------

Размешчана ў паўднёва-ўсходняй частцы горада ў раёне катэджнай забудовы (т.зв. пасёлак «Паліміраўскі») на поўдзень ад 8-га мікрараёна. Цягнецца з поўначы на поўдзень, перасякаючы вуліцы Сасноўку, Дручанскую і Паліміраўскую ў бок мясцовай аўтадарогі, якая спалучае Наваполацк з рэспубліканскай аўтадарогай Р45 Полацк — Глыбокае — граніца Літвы. Працягласць вуліцы складае каля 1 км.

Узнікла ў 1990-х — пачатку 2000-х гадоў у выніку актыўнага будаўніцтва заводам «Палімір» для сваіх супрацоўнікаў двухпавярховых блакаваных панэльных дамоў сядзібнага тыпу на дзве сям’і. Дамы мелі люстэркавае планаванне і ўваходы з процілеглых бакоў дома. Рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца.

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне Наваполацкага гарадскога Савета дэпутатаў ад 22 верасня 2015 г. № 81 «О нормализации наименований элементов улично-дорожной сети города Новополоцка» на Нацыянальным прававым Інтэрнэт-партале Рэспублікі Беларусь (руск.)
Узор шрыфта *Trajan*, які заснаваны на рымскім капітальным шрыфце, якім былі выведзеныя надпісы на падмурку калоны Траяна.
**Тыпаграфіка** (ад грэч. τύπος — форма і грэч. γραφή — пішу) — фармаванне вонкавага і унутранага аблічча тэксту з дапамогай друкарскіх сродкаў. Фарміраванне аблічча тэксту ўключае ў сябе выбар слушнага шрыфту, кегля, фармата радка, міжрадкоўя, а таксама рэгуляванне міжлітарных (кернінг) і міжслоўных інтэрвалаў (трэкінг).

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік выдавецкіх і паліграфічных тэрмінаў / Уклад. Кастусь Санько. — Мінск: Тэхналогія, 2003. — ISBN 985-458-066-0.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тыпаграфіка
* Правілы набору тэкстаў для вэба Архівавана 9 снежня 2007. (Спасылка не працуе) -->

### Працяжнік

* Common dashes  (англ.)
* Dashes and hyphens Архівавана 28 кастрычніка 2014.  (англ.)
* Unicode Code Chart: General Punctuation  (англ.)
Журналісты
**Журналі́ст** — той, хто займаецца журналістыкай: стварае інфармацыйнае напаўненне для СМІ шляхам збору, асэнсавання і выкладання для аўдыторыі інфармацыі пра які-небудзь факты. Яму могуць дапамагаць тэлеаператар альбо фатограф, якіх таксама лічуць журналістамі.

Журналіст — гэта чалавек, які выступае пасярэднікам паміж грамадcкімі інстытутамі і грамадствам, ажыццяўляе сувязь паміж імі праз які-небудзь інфармацыйны канал (тэлебачанне, радыё, інтэрнэт, друкаваныя СМІ).

Віды журналістаў
----------------

Журналістаў падзяляюць па відах: рэпарцёры, аглядальнікі, каментатары, вядоўцы праграм і іншыя.

Прафесійная рызыка
------------------

Праца журналіста непрадказальная, нельга прадбачыць, што адбудзецца ў наступную хвіліну. Таксама вартая ўвагі высокая асабістая рызыка журналістаў па розных прычынах: войны, палітычныя фактары, крымінал і г. д. Топ-20 краін, небяспечных для занятку журналістыкай:

```
1.  Ірак: 127
2.  Алжыр: 60
3.  Расія: 47
4.  Калумбія: 40
5.  Філіпіны: 32
6.  Індыя: 22
    Самалі: 22
8.  Боснія і Герцагавіна: 19
    Турцыя: 19
    Пакістан: 19
11. Афганістан: 17
12. Руанда: 16
    Сьера-Леонэ: 16
    Таджыкістан: 16
15. Бразілія: 15
16. Шры-Ланка: 14
17. Мексіка: 14
18. Бангладэш: 12
19. Ангола: 8
    Югаславія: 8
```

Гл. таксама
-----------

* Пол Хлебнікаў

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Журналіст

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX526234 · BNF: 11934262j · GND: 4028781-6, 4028786-5 · LCCN: sh85070788 · NDL: 00574980 · NKC: ph123339, ph123340 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла.
**Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла** — мураваны касцёл у г. Вялікі Ноўгарад, Расія. Будынак касцёла з’яўляецца помнікам федэральнага значэння.

Гісторыя
--------

Касцёл быў кансэкраваны ў 1893 годзе. У 1933 годзе савецкія ўлады закрылі касцёл і ў будынку пачаў дзейнічаць кінатэатр «Родина».

У 1996 годзе будынак перадалі ў карыстанне адроджанай мясцовай каталіцкай парафіі. У 2009—2010 гадах ў межах федэральнай праграмы былі адноўлены вежы святыні, знесеныя ў савецкі час.

15 сакавіка 2021 года адбылася афіцыйная перадача ва ўласнасць Рымска-Каталіцкай Царквы будынку каталіцкай святыні.

Зноскі
------

1. ↑  [ ﻿
Святыню ў Вялікім Ноўгарадзе вярнулі ва ўласнасць Касцёла]
**«Залёты»** — камедыя, якая выйшла з-пад пяра В. Дуніна-Марцінкевіча ў 1870 г. гаварылі персанажы па-беларуску і па-польску.

У гэтым творы далейшае развіццё атрымала тэма спажывецтва і беспрынцыпнасці, уласцівых надыходзячаму капіталізму. Польскі тэкст на беларускую мову ў пачатку XX ст. пераклаў Янка Купала, у 1915 г. «Залёты» былі пастаўлены ў Вільні Беларускім музычна-драматычным гуртком. А першая публікацыя гэтай п’есы адбылася ў газеце «Вольная Беларусь» у 1918 г.

В. Дуніна-Марцінкевіч паэтызаваў жыццё і побыт селяніна як носьбіта высокіх маральных і эстэтычных каштоўнасцей, што садзейнічала нараджэнню новых дэмакратычных ідэй у беларускай літаратуры. Камедыя была напісана ў традыцыях двухмоўя і прысвечана праблеме расслаення парэформеннай вёскі. Тут многа камедыйна-бытавых сцэн, дзеянне часта суправаджаецца песнямі і танцамі, але вядучыя прынцыпы — сатырычнае выкрыццё «чыноўных п’явак». Высмейваецца каставая абмежаванасць пінскай шляхты.

Асноўны персанаж «Залётаў» — Антон Сабковіч. Ён жыве толькі адной мэтай: «выбіцца ў людзі», разбагацець любымі сродкамі.

Асобы
-----

Беларускі музычна-драматычны гурток у Вільні. Спектакль «Залёты»
* Ян Пaчцiўcкi — мapшaлaк.
* Алякcaндp Сaкaльнiцкi — cyддзя.
* Адэля — ягo дaчкa.
* Адoльфaк — cын Сaкaльнiцкaгa.
* Стaнicлaў Зaцнeўcкi — мaлaды пaмeшчык.
* Антoн Сaбкoвiч — apaндaтap.
* Дaмiцэля — ягo cяcтpa.
* Пятpyк — пapaбaк.
* Гaпoн Бapычкa — ceлянiн.
* Кyлiнa — ягo жoнкa.
* Мapыcя — ix дaчкa.
* Мopдкa — яўpэй-цecля.

Літаратура
----------

* *Янушкевіч Я.* Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч // Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX ст. / НАН Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. I. Мархель, В. А. Чамярыцкі. — 2-е выд. — Мінск: Беларус. навука, 2010. — 582 с. ISBN 978-985-08-1167-7
**Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла і кляштар францысканцаў** — колішні рымска-каталіцкі культавы комплекс у г. Свіслачы Гродзенскай вобласці. Знаходзіўся ў цэнтры мястэчка, на Гімназічнай плошчы.

Гісторыя
--------

Касцёл на малюнку Напалеона Орды. Справа будынак Свіслацкай гімназіі. 1868
Праект гімназіі 1835 года. Злева бачная званіца касцёла
Драўляны касцёл быў пабудаваны паміж 1633 і 1654 (1666) гг. знаходзіўся пад апекай езуітаў. Рэестры 1709 і 1721 гг. даюць апісанне драўлянага храма пад 2-схільным гонтавым дахам, пасярэдзіне якога ўзвышалася вежачка-званіца з цыбулепадобнай галоўкай; у інтэр’еры на столі меўся роспіс. У 1705 г. пры касцёле гродзенская харунжая Аленай Яаннай з Агінскіх  (ВД) (бел. заснавала францысканскі кляштар, надзяліўшы яго 45 тыс. «золотовок», маёнткам Глядавічы і в. Індура; 7 тыс. «золотовок» падараваў лоўчы Уладзіслаў Кміта Трэмбалеўскі. У 1733 г. касцёл згадваецца ў дрэнным стане.

Гімназія і званіца былога касцёла. 1879
Новы драўляны храм пабудаваны ў 1754 г. ўладальнікамі мястэчка Тышкевічамі. У 1793 г. створана парафія. Скасаваны ў 1832 г. і перададзены ў 1850-я гг. ваеннаму ведамству. У 1860-я гг. касцёл закрыты і разабраны; будаўнічы матэрыял выкарыстаны на ўзвядзенне праваслаўнага храма ў в. Лаша. Намаганні ўладальніцы маёнтка графіні Красінскай у 1905 г. пабудаваць на выкупленай зямлі мураваны храм не прынеслі вынікаў з-за пярэчання гродзенскага і брэсцкага праваслаўнага епіскапа Міхаіла.

Архітэктура
-----------

### Касцёл

Касцёл на малюнку 1879 года
Касцёл на плане горада 1795 года
Касцёл — твор народнага драўлянага дойлідства з рысамі стылю барока. Храм быў вырашаны прамавугольным зрубам з трохграннай апсідай, двухсхільны гонтавы дах над якой пераходзіў у вальмавы і завяршаўся сігнатуркай. Над фасадам узвышалася двух’ярусная чатырохгранная шатровая званіца. Асіметрыю ў кампазіцыю будынка ўносіла бакавая прамавугольная сакрысція. Вертыкальна ашаляваныя фасады чляніліся прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Рэестры адзначаюць 3 алтары, у галоўным з якіх знаходзіўся абраз «Найсвяцейшая Дзева Марыя і Св. Францішак» са старога касцёла; бакавыя алтары прысвячаліся Св. Антонію Падуанскаму і Св. Юзафу. Пералічваюцца манстранцыя «аўгсбургскай работы», пазітыў, рака Св. Антонія, 2 скульптуры Хрыста і амбон. Падлога ў храме была выкладзена мураванымі плітамі, у прэсбітэрыі — мармуровымі. Перад касцёлам стаяла шмат’ярусная званіца з гадзіннікам.

### Кляштар

Жылы корпус першапачаткова быў драўляны, уключаў трапезную, 6 келляў і 4 спальні. У 1799 г. ўжо стаяў мураваны 2-павярховы корпус з цаглянымі падлогамі і скляпеннямі; унізе знаходзіліся трапезная, кладоўка, склад і амбар. У 1817 г. дах пакрыты чарапіцай. Поводле рэестра 1721 г. кляштарны комплекс уключаў таксама фортку, шэраг гаспадарчых пабудоў, дзяцінец, агарод, могілкі са званіцай.

Літаратура
----------

* Касцёл святых апосталаў Пятра і Паўла і кляштар францысканцаў // Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — С. 453. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.
Зубы чалавека.

**Зуб** складаецца пераважна з дэнціну з паласцю, пакрытага звонку шклівом і цэментам. Зуб мае характэрную форму і будову, займае пэўнае становішча ў зубным шэрагу, пабудаваны з адмысловых тканін, мае ўласны нервовы апарат, крывяносныя і лімфатычныя сасуды. У норме ў чалавека маецца ад 28 да 32 зубоў. Адсутнасць трэціх кутніх, званых «познымі зубамі» з’яўляецца нормай, а самі трэція кутнія навукоўцамі, колькасць якіх павялічваецца, ужо лічацца атавізмам, але гэта на дадзены момант спрэчнае пытанне.

Унутры зуба знаходзіцца друзлая злучальная тканіна, працятая нервамі і крывяноснымі сасудамі (пульпа). Адрозніваюць малочныя і пастаянныя зубы — часовы і пастаянны прыкус. У часовым прыкусе прысутнічае 8 секачоў, 4 ікла і 8 кутніх — усяго 20 зубоў. Пастаянны прыкус складаецца з 8 секачоў, 4 іклоў, 8 перадкутніх і 8—12 кутніх. У дзяцей *малочныя* зубы пачынаюць прарэзвацца ва ўзросце ад 3 месяцаў. У перыяд ад 6 да 13 гадоў малочныя зубы паступова замяняюцца сталымі.

У рэдкіх выпадках назіраюцца дадатковыя, звышкамплектныя зубы (як малочныя, так і пастаянныя).

Гл. таксама
-----------

* Зубы

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5   Папка ці тэчка. Кутні зуб - гэта каторы?
2. ↑  Bodin I, Julin P, Thomsson M (1978) Hyperdontia. I. Frequency and distribution of supernumerary teeth among 21,609 patients. Dentomaxillofac Radiol 7:15-17.

Літаратура
----------

* *Загорский В. А.* Частичные съёмные и перекрывающие протезы. — М.: Медицина, 2007. — ISBN 5-225-03919-7.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Зубы чалавека

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2781112085, 2908871853 |
**Касцёл Святых Казіміра і Рафаіла** — колішні касцёл у г.п. Бешанковічы Віцебскай вобласці, які знаходзіўся ў цэнтры паселішча.

Гісторыя
--------

У XV стагоддзі польскі кароль Казімір Ягелончык пабудаваў тут храм Св. Юліуша. У XVII стагоддзі ўладанне Бешанковічы належала Сапегам, з якіх Казімір Леў дамогся ў 1650 г. гораду магдэбургскага права і пабудаваў касцёл.

Малюнак Напалеона Орды, справа бачныя вежы касцёла. 1876
У 1876 г. на яго месцы на сродкі ксяндза Керсноўскага пабудаваны новы храм. Адлюстраваны на малюнку Напалеона Орды 1876 года. У 1935 годзе ён яшчэ існаваў, налічваў 1340 года парафіян.

Архітэктура
-----------

Касцёл з боку апсіды
З’яўляўся творам драўлянага дойлідства з рысамі рэтрагатычнага стылю. Уяўляў сабой двухвежавы трохнефавы зрубны храм з 5-граннай апсідай і бакавымі сакрысціямі. Двухсхільны дах карабля храма перападаў у больш нізкі гранёны над апсідай. 2-ярусныя васьмерыковыя шатровыя вежы «вырасталі» над плоскасным галоўным фасадам. Асацыяцыі з класіцызмам выклікаліся трохвугольнымі франтончыкамі над прамавугольнымі аконнымі праёмамі, вылучанымі на фоне гарызантальнай шалёўкі фасадаў. Ад гатычнай касцельнай архітэктуры было пазычана акно-ружа над прамавугольным парталам увахода з вімпергам.

Інтэр’ер
Зала храма, расчлянёная на 3 нефы тонкімі драўлянымі слупамі, была перакрыта драўляным латковым скляпеннем. У 4 алтарах знаходзіліся высокамастацкія абразы «Дзева Марыя», «Св. Антоні», «Укрыжаванне». На левай сцяне быў навешаны гранёны амбон.

Зноскі
------

1. ↑  Грыцкевіч А. Казімір Леў Сапега // Славутыя імёны Бацькаўшчыны. Мн. 2000. С. 145.
2. 1 2 3 4  Касцёл святых Казіміра і Рафаіла // Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — С. 388. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.
3. ↑  Zyskar J. Nasze kościoły. Archidjecezja Mohilowska. Warszawa, 1913. S. 407—408.

Літаратура
----------

* Касцёл святых Казіміра і Рафаіла // Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — С. 388. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Іорскае пласкагор’е** — пласкагор’е ва Усходняй Грузіі ў міжрэччы Куры і Алазані. Выцягнута з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход на 170 км, шырыня 55-60 км. Паўднёва-заходняя частка ўваходзіць у тэрыторыю Азербайджана. Вышыня ад 80 да 1000 м. Складзена друзлымі пясчана-гліністымі пародамі, пясчанікамі, кангламератамі, якія ўтвараюць складкавыя структуры. Рэльеф раўнінна-ўзгорысты. У склад Іорскага пласкагор’я ўваходзяць раўніны: Вялікі Шырак, Тарыбана, Оле, Наамары, Удабна, Каджыры. Пераважаюць невысокія горныя грады. Ёсць бедленды, гразевыя вулканы і штучныя пячоры. Клімат сухі, субтрапічны. У студзені сярэдняя тэмпература ад 0 да 2 °C. У ліпені — 23-24 °C. Галоўная рака — Іоры. Ёсць салёныя азёры: Каджыры, Мухравані, Качэбі і г. д. Глебы чарназёмныя, каштанавыя і карычневыя.

Зноскі
------

1. ↑  карта Грузіі — Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 248224015 |
**Серабра́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Серабранка.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Свержанскі сельсавет** у складзе Рагачоўскага раёна Бабруйскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Свержань. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Рагачоўскім раёне БССР. З 12 лютага 1935 года ў складзе Доўскага раёна, які 5 красавіка 1935 года перайменаваны ў Журавіцкі раён. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Серабранка, сельсавет перайменаваны ў Серабранскі. З 17 снежня 1956 года ў складзе Рагачоўскага раёна. 14 красавіка 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Доўскага (10 населеных пунктаў: Кусочак, Новая Серабранка, Ракуціна, Свержань, Сіпораўка, Слабада, Старая Серабранка, Фёдараўка, Хмелянец і Юдзічы) і Курганскага (1 населены пункт: Малашкавічы) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 11 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.
2. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Хусавік** (ісл.: Húsavík, літар. *Хатняя бухта*) — горад і порт у Ісландыі.

Геаграфія
---------

Хусавік знаходзіцца ў паўночнай частцы Ісландыі, у абшчыне Нордурпінг рэгіёна Нордурланд Эйстра. З'яўляецца адміністрацыйным цэнтрам сваёй абшчыны. Горад месціцца на беразе бухты Ск'ёлфандзі, мае порт для рыбалоўных судоў і знаходзіцца на адной з цэнтральных аўтамагістраляў Ісландыі (№ 85); адлегласць ад Хусавіка да Рэйк’явіка - 480 кіламетраў. У горадзе жывуць 2.929 чалавек (2009).

Выбітныя мясціны
----------------

* Музей фаласаў

Выбітныя асобы
--------------

Нападалёку ад горада нарадзіўся Скулі Магнусан - "бацька" Рэйк'явіка.
**Хум** (харв.: Hum, італ.: Colmo, ням.: Cholm) — горад-крэпасць у Харватыі, у цэнтральнай частцы паўвострава Істрыя, у абшчыне Бузет.

Насельніцтва 17 чалавек (2001 год).

Горад размешчаны на вышыні 349 м, на вяршыні ўзгорка, у пяці кіламетрах ад Роча і ў 9 км на паўднёвы ўсход ад Бузета. З Рочам горад злучаны «Алеяй глаголіцы»; помнікі ў алеі нагадваюць пра значэнне Роча, як цэнтра глагалічнага пісьма.

Гісторыя
--------

Легенда кажа, што горад Хум быў пабудаваны волатамі ў даліне ракі Мірна з каменя.

У дакументах упершыню згадваецца пачынаючы з 1102 года, калі яго звалі Холм (Cholm), назва якога паходзіць ад італьянскага «поўны» (colmo). Узнік на рэштках рымскага паселішча. У XI стагоддзі атрымаў статус горада. 

У свае лепшыя часы горад налічваў да 300 жыхароў.

Славутасці
----------

Хум набыў сваю сучасную форму ў XI стагоддзі. З таго часу практычна нічога не было пабудавана па-за сценамі крэпасці, гэта значыць горад амаль не развіваўся з ранняга сярэднявечча. З'яўляецца вядомым турыстычным цэнтрам.

* **Храм Узнясення Марыі** (пабудаваны ў 1802 годзе);
* **Храм Св. Ераніма** з класічным фасадам (пабудова XII стагоддзя), упрыгожаны фрэскамі, надпісамі і графіці візантыйскай эпохі, у тым ліку выкананымі на глаголіцы;
* **Гарадскія сцены**, у межах якіх знаходзяцца дзве невялікія вулачкі.

Таксама ў горадзе ёсць крама, каноба і могілкі. Размешчаны ў горадзе рэстаран Humska Konoba прапануе сваім наведвальнікам хатні каньяк Biska.

Традыцыі
--------

Дагэтуль у горадзе захавана традыцыя выбараў гарадскога прэфекта, якія праходзяць у сярэдзіне чэрвеня. У гэты дзень мужчынскае насельніцтва горада робіць свой выбар нанясеннем рэзак на спецыяльнае жазло. Жартам выбары завуць «выбарамі дурня на год», з прычыны таго, што большую частку насельніцтва складаюць пажылыя людзі з уласцівымі ім праблемамі, а прэфекту прыйдзецца іх вырашаць.

Цікавыя факты
-------------

Горад занесены ў Кнігу рэкордаў Гінэса  як самы маленькі горад у свеце.

Зноскі
------

1. ↑  Register of spatial units of the State Geodetic Administration of the Republic of Croatia<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q119585703'></a>
2. ↑  Croatia // pop-stat.mashke.org  (Праверана 13 ліпеня 2010)
3. ↑  Hum najmanji grad na svijetu
4. ↑   Ryan James, Hana Mastrini, Mark Baker, Karen Torme Olson, Angela Charlton, Keith Bain, Pippa de Bruyn, *Frommer’s Eastern Europe*, pg. 179, Frommers (2009), ISBN 0-470-39908-2

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт горада Архівавана 27 снежня 2009.
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хум

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n2016016810 · NKC: ge992028 · VIAF: 316747539, 7146095222800370268 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Чылаэ.

**Чылаэ́** (ісп.: Chiloé) — група астравоў на поўдні Чылі. Агульная плошча — 9 181 км². Насельніцтва (2012 г.) — 154766 чал.

Геаграфія і прырода
-------------------

Архіпелаг Чылаэ з’яўляецца працягам Паўднёвых Андаў, аддзелены пралівам Чакаа ад кантынентальнай часткі Чылі. Складаецца з некалькіх дзесяткаў астравоў. Найбуйнейшы востраў Вялікі Чылаэ займае плошчу 8 394 км². Усе астравы гарыстыя. Найвышэйшы пункт на востраве Сан-Педра (960 м). Клімат марскі мяккі. Сярэднегадавая тэмпература +11 °C.

Значная частка архіпелага пакрыта хваёвымі і мяшанымі лясамі. Флора і фаўна складаецца з відаў, якія трапілі на астравы з розных кліматычных зон. На астравах Чылаэ арганізавана некалькі нацыянальных паркаў, у тым ліку Нацыянальны парк Чылаэ. У 1834 г. прыроду архіпелага даследаваў Чарлз Роберт Дарвін.

Гісторыя
--------

Археолагі выявілі, што архіпелаг Чылаэ — адно з найстаражытнейшых месц Паўднёвай Амерыкі, населеных чалавекам. Рэшткі прылад працы, знойдзеныя на адным з астравоў, дазваляюць казаць, што першыя людзі маглі з’явіцца тут у 12 тысячагоддзі да н. э. Аднак найстаражытнейшыя рэшткі чалавека, раскапаныя на востраве Чылаэ, адносяцца да пластоў 6 тысячагоддзя да н. э.

Старажытнейшымі вядомымі насельнікамі былі індзейцы-рыбаловы *чона*. У XVI ст. на архіпелаг перасяліліся мапучэ. У 1558 г. ён быў заваяваны іспанцамі. З 1826 г. у складзе Чылі. У XIX ст. жыхары архіпелага актыўна ўдзельнічалі ў каланізацыі Патагоніі.

У выніку змяшэння еўрапейскай і індзейскай культур на Чылаэ сфарміравалася субэтнічная група *чылота*, прадстаўнікі якой размаўляюць на асобным дыялекце іспанскай мовы, славутыя сваёй арыгінальнай міфалогіяй, народнай кулінарыяй і драўлянай архітэктурай.

Эканоміка
---------

Большасць насельніцтва архіпелага жыве на востраве Чылаэ. Адміністрацыйны цэнтр і найстарэйшае вядомае паселішча — горад Кастра. Востраў злучаны з кантынентам паромнай пераправай. З 2012 г. працуе аэрапорт. Галоўныя галіны эканомікі — рыбалоўства, штучнае вырошчванне ласося, сельская гаспадарка. Развіваецца турызм.

Спасылкі
--------

* Principal Geological Aspects of the Chilean Fjord Region Архівавана 5 сакавіка 2016.
* Chiloé - Geografía general y regional de Chile Архівавана 7 чэрвеня 2015.
* Philip Hayward, SALMON AQUACULTURE, CUISINE AND CULTURAL DISRUPTION IN CHILOÉ
**Хурнаван** (шведск.: Hornavan) — возера на поўначы Швецыі, знаходзіцца ў камуне Ар’еплуг, у лене Нарботэн.

Возера размешчана ў Скандынаўскіх гарах на вышыні 425 м. На яго паўднёва-заходнім беразе знаходзіцца горад Ар’еплуг. На возеры каля 400 астраўкоў, многія з якіх адрозніваюцца флорай і фаунай і вельмі цікавыя ўласцівасцямі сваіх экасістэм. У паўднёвым ускрайку Хурнавана злучаецца з возерам Уд’яур. Плошча Хурнавана вагаецца ад 220 да 283 км², гэта восьмае па велічыні возера Швецыі, а з максімальнай глыбінёй 221 м гэта таксама і самае глыбокае возера краіны. Праз возера працякае рака Шэлефтээльвен.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17). — карта Швецыі
**Чыкага Трыб'юн** (англ.: Chicago Tribune) — самая папулярная газета Чыкага і амерыканскага Сярэдняга Захаду. Нягледзячы на ​​прыняты ў 1920-я гады дэвіз «найбуйнейшая газета свету», Чыкага Трыб'юн застаецца ў значнай ступені рэгіянальным выданнем.

Газета была заснавана ў 1847 годзе і праз 8 гадоў амаль збанкрутавала, пасля чаго яе выкупіў канадскі прадпрымальнік Джозэф Мэдзіл. У канцы 1850-х стала адным з рупараў абаліцыянізму. Мэдзіл заставаўся выдаўцом газеты да 1899 і набыў такі аўтарытэт, што змог балатавацца на пасаду мэра Чыкага.

У 1914 валоданне газетай перайшло да палкоўніка Роберта Мак-Корміка. Мак-Кормік патрабаваў ізаляцыі ЗША ад знешняга свету ў гады сусветных войнаў і жорстка крытыкаваў адміністрацыю Рузвельта.

У цяперашні час выданне з'яўляецца ядром медыя-кангламерату «Tribune Company» і разыходзіцца штодзённым накладам у 542,000 экзэмпляраў.
**Грэбень** — курганны могільнік дрыгавічаў каля в. Грэбень Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

Апісанне
--------

На паўночна-ўсходняй ускраіне вёскі, ва ўрочышчы Курганы, побач з балотам. Захавалася 3 курганы вышынёй 2,5 м, дыяметрам 10 м (раней было 44 насыпы).

Даследаванні
------------

Адкрыў і даследаваў у канцы 19 ст. К.П. Тышкевіч, раскапаны 3 курганы. У першым 2 пахаванні: адно ў насыпе, другое ў яме глыбінёй каля 2 м, дзе таксама былі рэшткі жалезных рэчыў. Паміж пахаваннямі (на глыбіне 70 см) знойдзены бронзавая шпілька ў драўляным футарале і бронзавы пярсцёнак. У другім кургане на глыбіні 1,4 м пахаванне па абраду трупапалажэння: мужчынскі шкілет без рэчаў. У 3-ім насыпе на глыбіне 10 см знойдзены чэрап дзіцяці, глыбей (65 см) - вуголле і рэшткіспаленных касцей, на глыбіні 1 м - шкілет мужчыны. 

У 1985 г. могільнік абследавала Т.С. Бубенька. Належаў дрыгавічам.

Матэрыялы раскопак захоўваюцца ў Гістарыка-этнаграфічным музеі ў Літвы.

Літаратура
----------

* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9
**Трайны мост** (таксама Трохаркавы мост, Трохкаленны мост) — нефармальная назва ўнікальнай мастовай кампазіцыі, якая злучае паміж сабой тры астравы: Спаскі, 1-ы Адміралцейскі і Казанскі ў Цэнтральным раёне Санкт-Пецярбурга. Мост размешчаны ў месцы злучэння канала Грыбаедава і ракі Мойкі. Складаецца са збежных ў адным пункце Мала-Канюшаннага моста праз Мойку, Тэатральнага моста (былы Чырвоны) цераз канал Грыбаедава і сухапутнага моста-дамбы паміж дзвюма рэкамі (часам званага пешаходны мост, з канца XX стагоддзя пачала з’яўляцца назва *Фальш-мост*, якая не зацверджана афіцыйна).

Бліжэйшая станцыя метрапалітэна (700 м) — «Неўскі праспект», выхад на Канал Грыбаедава.

| Масты цераз канал Грыбаедава |
| --- |
| 
* Трайны, Тэатральны
* Нова-Канюшанны
* Італьянскі пешаходны
* Казанскі
* Банкаўскі пешаходны
* Мучны пешаходны
* Каменны
* Дзямідаў
* Сянны пешаходны
* Какушкін
* Вазнясенскі
* Падзьячаскі
* Львіны пешаходны
* Харламаў
* Нова-Мікольскі
* Чырвонагвардзейскі пешаходны
* Пікалаў
* Магілёўскі
* Аларчын
* Каломенскі пешаходны
* Мала-Калінкін

 |

| Масты цераз Мойку |
| --- |
| 
* 1-ы Інжынерны
* 1-ы Садовы
* 2-і Садовы
* Мала-Канюшанны пешаходны *(гл. таксама Трайны мост)*
* Вялікі Канюшанны
* Пеўчаскі
* Зялёны
* Чырвоны
* Сіні
* Ліхтарны
* Паштамцкі пешаходны
* Пацалуеў
* Чырванафлоцкі пешаходны
* Храпавіцкі
* Карабельны

 |
**Шарлота Ева (Лота) Шэлін** (шведск.: Charlotta Eva «Lotta» Schelin; нар. 27 лютага 1984, Худынгэ, Стакгольм) — шведская футбалістка, нападаючая.

Былы галоўны трэнер жаночай зборнай Даніі Пітэр Бондэ параўнаў Шэліну з вядомым суайчыннікам Златанам Ібрагімавічам з-за роста, хуткасці і тэхнікі.

Кар’ера
-------

### Ранняя

Лота расла ў горадзе Калерэд, таму першая каманда ў дзяцінстве была мясцовым футбольным клубам «Калерэдс», дзе яна пачынала гуляць разам са сваёй сястрой Камілай. Таксама Шэлін на раннім этапе кар’еры выступала за каманды «Хелесокер» і «Мёлнлюке». Шэлін таксама займаўся настольным тэннісам, бегавымі відамі лёгкай атлетыкі і сноўбордынгам.

### Клубная

У 2001 годзе ва ўзросце 17 гадоў Лота Шэлін дэбютавала ў чэмпіянаце Швецыі сярод жанчын за клуб «Гётэборг». За «Гётэборг» яна правяла больш старэйшых матчаў. Получив серёзную траўму ў жніўні 2002 года, Шэлін змог аднавіцца толькі ў чэрвені наступнага 2003 года. У 2004 годзе Лота Шэлін была названа «прарывам года», забіўшы 14 мячоў у 15 сустрэчах за «Гётэбарг».

У 2008 годзе Лота перайшла ў футбольны клуб «Ліён», выступаючы ў чэмпіянаце Францыі.

### У зборнай

Шэлін дэбюціравала ў зборнай Швецыі 16 сакавіка 2004 года ў матчы супраць зборнай Францыі ў рамках Клуба Алгарвэ.

Па выніках чэмпіянату Еўропы 2013 года атрымала «Залатую буцу», як лепшы бамбардзір першынства.

У 2016 годзе Лота стала сярэбраным прызёрам летніх Алімпійскіх гульняў у Рыа-дэ-Жанейра: у футбольным турніры зборная Швецыя выступіла ў фінале Германіі, дзякуючы гэтаму выйшла ў шэраг зборных ЗША і Бразіліі ў чвэрцьфінале і паўфінале адпаведна.

Зноскі
------

1. ↑  Lotta Schelin // Soccerdonna — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · footofeminin.fr · Olympedia · soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway · svenskfotboll.se · playmarkerstats.com (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Алімпійскі камітэт Швецыі · УЕФА |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
**Капыльскі замак** — замак, які размяшчаўся ў горадзе Капыль (Беларусь) у XIV—XVIII стст.

Гісторыя
--------

Замак вырас з дзяцінца летапіснага Капыля, які ў сваю чаргу заняў месца гарадзішча ранняга жалезнага веку. Займаў ледавіковы марэнны ўзгорак, які ўзвышаецца над поймай ракі Мажа на 10—13 м. Напачатку XVI ст. Капыль лічыўся адным з «найважнейшых княжацкіх замкаў з местам», г.зн. з горадам.

Замак быў рэзідэнцыяй уласнікаў Капыля — княжацкіх родаў Алелькавічаў і Радзівілаў, якія пражывалі ў ім эпізадычна. Увесь час у замку жыў толькі іх намеснік.

У 1996—1999 гг. на тэрыторыі замка праводзіліся археалагічныя раскопкі, падчас якіх была вывучана плошча каля 500 квадратных метраў.

Архітэктура
-----------

Схілы ўзгорка стромкія, пляцоўка практычна роўная, эліпсападобнай формы памерам 45 м на 100 м. Захаваліся рэшткі земляных умацаванняў — валы вышынёй да 3 м, насыпаныя з пяску і гліны. Ад драўляных умацаванняў захаваліся абгарэлыя рэшткі ў насыпе вала. Замак абараняў роў шырынёй 20 м і глыбінёй да 3 м. Падчас небяспекі роў запаўняўся вадой з ракі з дапамогай плаціны. Забудова замка была драўлянай.

Літаратура
----------

* *Калядзінскі Л.* Капыльскі замак / Вялікае княства Літоўскае: энцыклапедыя. У 2 т. Т. 2. Мн.: БелЭн, 2006. — 792 с. — С. 43.
**Ёхан Рэйнхальд Траутветэр** (шведск.: Johan Reinhold Trautvetter) - шведскі ваенны дзеяч і дыпламат, які жыў на мяжы семнаццатага і васемнаццатага стагоддзяў.

Сям'я Траутветэра паходзіла з Саксоніі ці Цюрынгіі. Яе самым вядомым прадстаўніком з'яўляецца філосаф шаснаццатага стагоддзя Ёган Валянцін Траутветэр, які быў настаўнікам Лютэра. Першым дваранінам з дому быў Герман Георг Траутветэр, які атрымаў тытул 31 мая 1684 года.

Траутветэр камандаваў палком на службе ў Швецыі. Удзельнічаў ў кампаніях Карла ІІ ў Вялікім княстве Літоўскім падчас Паўночнай вайны. У 1705 годзе падчас ваенных дзеянняў каля Нясвіжа прыняў капітуляцыю Нясвіжскага замка, у выніку чаго замак і ўмацаванні былі моцна пашкоджаныя. У студзені 1715 года пад яго камандаваннем знаходзілася 573 салдат. У шведскай арміі ён дасягнуў звання генерал-маёра. 2 сакавіка 1720 года Ёхан Рэйнхальд Траутветэр атрымаў тытул шведскага барона (шведск.: Friherre).

Быў шведскім паслом у Польшчы 1719-1721 гадах.
Мужчынскія капелюшы 18-19 стст.
**Капялюш** — галаўны ўбор, які складаецца з тульі — якая пакрывае галаву — і палёў. Капялюшы могуць упрыгожвацца пёрамі, пудзіламі, стужкамі і г. д.

Капялюш можа выкарыстоўвацца як сродак абароны галавы і валасоў (ад ападкаў, ветру, сонца), а таксама можа выконваць і дэкаратыўную функцыю.

Гл. таксама
-----------

* Аблавуха
* Беларускія нацыянальныя галаўныя ўборы
* Брыль (капялюш)
* Панама (капялюш)
* Строй

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11935470z · GND: 4160830-6 · LCCN: sh85059282 · NDL: 00560885 · NKC: ph121641 |
Мора Кракена лявей цэнтра здымка, а правей Мора Пунгі (абодва моры выдзелены сінім)
Здымак паўночнага паўшар'я Тытана. Мора Кракена ў ніжняй левай частцы выявы
**Мора Кракена** (лац.: Kraken Mare) — найбуйнейшае вуглевадароднае мора Тытана (спадарожніка Сатурна). Знаходзіцца ў паўночным паўшар'і, каардынаты: 68°00′ пн. ш. 310°00′ з. д.﻿ / ﻿68,0° пн. ш. 310,0° з. д.﻿ / 68.0; -310.0 Мора было выяўлена ў 2007 годзе зондам Касіні і праз год было названа ў гонар Кракена — міфічнага марскога монстра. З дапамогай радыёлакацыйнай здымкі было ўстаноўлена, што мора Кракена вуглевадароднае. 

Дыяметр мора 1170 км, плошча каля 400 000 км². Такім чынам, мора Кракена блізка па памерах да Каспійскага мора на Зямлі. У паўночнай частцы мора знаходзіцца востраў Майда Інсула.

У рамках планаванай місіі па даследаванню Тытана, зондам будзе вызначаны дакладны хімічны састаў і глыбіня Мора Кракена.

Зноскі
------

1. ↑  Касіні-Гюйгенс: фатаграфіі  (англ.)

Спасылкі
--------

* Карта паўночнага полюсу Тытана  (англ.)
* Азёры Тытана (англ.)

| ⛭Гідрасфера Тытана |
| --- |
| Моры | 

|  |
| --- |
| Кракена ·  Лігеі ·  Пунгі ·  |

 | Выява Тытана (спадарожнік)Выява Тытана (спадарожнік) |
| Азёры | Абая ·  Альбана ·  Атытлан ·  Больсена ·  Венерн ·  Кардыэль ·  Каюга ·  Ківу ·  Кайтэрэ ·  Ланаа ·  Локтак ·  Макай ·  Міватн ·  Ней ·  Анейда ·  Антарыа ·  Ахрыд ·  Севан ·  Сатанера ·  Спароу ·  Тавада ·  Уўс ·  Уэйкэр ·  Фея ·  Фрымен ·  Хунін ·  Цзінбо |
| Лакуны | Атакама ·  Джэрыд ·  Мельгір ·  Нгамі ·  Рэйстрэк ·  Уюні ·  Эйр |
| Флюмены (рэкі) | Элівагарскія флюмены |
| **Category Катэгорыя:Тытан ·  Portal Партал:Астраномія ·   Вікісховішча:Тытан** |
**Крымна** — карставае возера ў Шацкім раёне Валынскай вобласці Украіны, за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Мэльныкы, за 0,4 км ад мяжы з Беларуссю, у басейне ракі Мухавец.

Плошча паверхні возера 1,44 км². Даўжыня 2 км, шырыня 0,72 км. Найбольшая глыбіня 6 м. Катлавіна неправільнай прадалгаватай формы. Берагі пераважна нізінныя, забалочаныя. Дно пераважна пясчанае, часткова выслана сапрапелем.

На поўначы з возера выцякала рака Рыта, рэчышча якой было зменена пасля меліярацыі. Уваходзіць у склад Шацкага нацыянальнага парку.

Літаратура
----------

* Ліст карты M-34-24. Выданне 1985 г. Стан мясцовасці на 1975-83 гг. (руск.)
**Эмпіры́зм** (грэч. *έμπειρία* — вопыт) — кірунак у тэорыі пазнання, які прызнае пачуццёвы вопыт крыніцай ведаў і сцвярджае, што ўсе веды заснаваны на вопыце. Супрацьстаіць рацыяналізму і містыцызму. Пры гэтым, іншая пазнавальная здольнасць чалавека — розум — разглядаецца ў эмпірызме толькі як паведамленне і перакампанаванне таго матэрыялу, які дадзены нам у вопыце, а таксама як здольнасць, якая ў прынцыпе нічога не дадае да нашых ведаў. У метадалагічным плане эмпірызм — гэта прынцып, паводле якога жыццёвая практыка, мараль і навука павінны грунтавацца выключна на адпаведным вопыце.

У якасці цэласнай гнасеалагічнай канцэпцыі эмпірызм сфармаваўся ў XVII—XVIII стст. У гісторыі філасофіі эмпірызм выступаў як ідэалістычны (Дэвід Юм, Джордж Берклі, Эрнст Мах, Рыхард Авенарыус, сучасны лагічны эмпірызм і інш), які прызнаваў адзінай рэальнасцю суб’ектыўны вопыт (пачуццё, уяўленне), і як матэрыялістычнай эмпірызм (Фрэнсіс Бэкан, Томас Гобс, Джон Лок, Эцьен Кандыльяк і інш.), які лічыў, што крыніцай пачуццёвага вопыту з’яўляецца аб’ектыўны свет.

У метафізіцы гэты кірунак ахоплівае розныя пункты гледжання, пераходзячы як у дагматычныя сістэмы вядомага тыпу, так і ператвараючыся ў скептыцызм. Гэта тлумачыцца разнастайнасцю тлумачэнняў, якія нярэдка той жа меркавач можа надаваць паняццю «вопыт».

У вопытам у вузкім сэнсе гэтага слова разумеюць пазнання адзінкавага, асобнага (Арыстоцель: ή μέν έμπειρία τών χαθ ' έχαστόν εστι γνώσις — singularium cognitio). Але адзінкавае можна разумець:

1. як суб’ектыўнае пачуццё, калі гаворка ідзе аб знешнім вопыце, ці як «адзінкавае ўяўленне», калі гаворка ідзе пра ўнутраны вопыт;
2. як успрыманне чагосьці адзінкавага, якое мае незалежнае ад свядомасці існаванне ў выглядзе часткі знешняга свету і працягвае існаваць, нягледзячы на свядомасць і ў той жа час, калі ўспрыманне перарываецца.

Гл. таксама
-----------

* Вопыт
* Эмпірычнае і тэарэтычнае
* Эмпірычная псіхалогія
* Эмпірык
**Ётуны**, **турсы** (па-старанарвежску: *jötnar*, адз.л. *jötunn*; *þursar*, адз.л. *þurs*) — у скандынаўскай міфалогіі волаты, у пазнейшай скандынаўскай традыцыі — тролі.

Этымалогія
----------

Слова *ётун* паходзіць ад корню са значэнне *есці* і значыць, верагодна, *абжора* альбо *людажэр*. Яму роднаснае стараанглійскае слова *eoten*, якое сустракаецца ў «Беавульфе», а таксама больш позняе англійскае *ettin* — казачны велікан.

У міфалогіі
-----------

Ётуны, з аднаго боку — гэта старажытныя волаты, першанаселенцы міру, па часе папярэднія багам і людзям. Да 
такіх волатаў адносіцца Імір і яго нашчадкі, іністыя волаты, а таксама вялікія мудрацы Бельтарн, дзед Одзіна, Вафтруднір, з якім Одзін змагаўся ў мудрасці, а магчыма, і Мімір, гаспадар мядовай крыніцы, адкуль той жа Одзін чэрпаў мудрасць і з галавой якога заўсёды раіўся. З іншага боку, ётуны — гэта жыхары лядоўні камяністай краіны на паўночнай і ўсходняй ускраінах зямлі (Ётунхейм, Утгард), прадстаўнікі стыхійных дэманічных прыродных сіл, ворагі асаў. Яны ў што бы то ні стала імкнуліся адабраць у апошніх жонак — багінь Фрэю, Ідун, і чарадзейныя атрыбуты — молат Тора, маладзільныя яблыкі Ідун, кальцо Драўпнір і г. д. У выніку іністыя волаты былі пераможаныя асамі, узначаленымі Одзінам.