У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ліст.
**Ферэнц (Франц) Ліст** (венг.: Liszt Ferenc, ням.: Franz Liszt; 22 кастрычніка 1811, Райдзінг (Дабар'ян), Аўстрыйская імперыя — 31 ліпеня 1886, Байрайт, Германія — кампазітар
, піяніст  
, дырыжор, педагог, публіцыст
, адзін з найбуйнейшых прадстаўнікоў музычнага рамантызму, заснавальнік венгерскай кампазітарскай школы.

Біяграфія
---------

Ліст быў слаўным выканаўцам, вядомым па ўсёй Еўропе дзякуючы свайму фенаменальнаму піянізму і неперавышанаму ўменню арганізоўваць відовішчныя канцэртныя праграмы. Ф. Ліста лічаць адным з найвялікшых піяністаў у гісторыі, нягледзячы на тое, што ніводнага запісу ігры Ліста не існуе. Уплыў фартэпіяннага стылю Ф. Ліста адчувальны дагэтуль. Таксама Ф. Ліст зрабіў важкі ўклад у развіццё рамантычнай музыкі наогул, імя Ліста звязанае з вынаходніцтвам жанру сімфанічнай паэмы.

Ф. Ліст быў першым піяністам, які выступаў з сольнымі канцэртамі, якімі ён заслужыў прызнанне як прафесіяналаў так і шырокай публікі. У той жа час Ф. Ліст быў надзвычай велікадушным чалавекам — ён не шкадаваў часу і сродкаў, дапамагаючы ахвярам стыхійных бедстваў, сіротам, многіх таленавітых студэнтаў ён вучыў бясплатна. Таксама Ф. Ліст спрыяў фонду памяці Бетховена і ахвяраваў значныя сродкі на адкрыццё кансерваторыі ў Будапешце.

Вялікая колкасць яго фартэпіянных твораў увайшла ў традыцыйны рэпертуар, у прыватнасці Венгерскія рапсодыі, Саната сі мінор і два фартэпіянныя канцэрты. Таксама Ф. Ліст зрабіў шматлікія фартэпіянныя транскрыпцыі папулярных сцэн з опер, сімфоній, капрызаў Паганіні і песень Франца Шуберта. Асобныя фартэпіянныя творы Ф. Ліста лічацца вышэйшай пробай фартэпіяннага майстэрства. Таксама Ф. Ліст быў аўтарам вялікай колкасці харавой, вакальнай і сымфанічнай музыкі. Арганныя творы Ф. Ліста занялі галоўнае месца ў рэпертуары арганістаў.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў К. Чэрні, А. Сальеры, Ф. Паэра і А. Рэйхі. У 1823—1835 гадах жыў у Парыжы, дзе набыў вядомасць як піяніст-віртуоз, пачаў педагагічную і кампазітарскую дзейнасць, у 1835—1839 гадах — у Швейцарыі і Італіі, дзе залажыў асновы сучаснага канцэртнага піянізму. Яго выканальніцкі стыль вызначалі сінтэз рацыянальнага і эмацыянальнага, спалучэнне яскравасці і кантрасту вобразаў з драматызмам, маляўнічасць гучання і віртуозная тэхніка, аркестрава-сімфанічная трактоўка фартэпіяна. З канца 1830-х гг. гастраліраваў па краінах Еўропы. У 1848—1858 гг. прыдворны капельмайстар у Веймары. Як дырыжор паставіў у Веймарскім тэатры больш за 40 опер, у т.л. оперы Р. Вагнера, выканаў у сімфанічных канцэртах усе сімфоніі Л. Бетховена, сімфанічныя творы Г. Берліёза, Р. Шумана, М. Глінкі і інш. узначаліў т.зв. веймарскую школу.

З 1861 года жыў у Рыме, Будапешце і Веймары. Пастаянна падтрымліваў сувязі з Венгрыяй (з 1875 прэзідэнт заснаванай ім Музычнай акадэміі ў Будапешце, цяпер Нацыянальная венгерская музычная акадэмія імя Ф. Ліста).

Творчасць
---------

Стваральнік першых узораў венгерскай нацыянальнай музычнай класікі, адзін з найбольш яркіх прадстаўнікоў еўрапейскага музычнага рамантызму. Найбольш значныя яго дасягненні ў галіне інструментальнай музыкі. Вызначальныя прынцыпы наватарскай творчасці Ліста — праграмнасць і звязаны з ёю монатэматызм. Абнавіў жанр фантазіі і транскрыпцыі, стварыў новы музычныя жанр — адначасткавую сімф. паэму, новы тып канцэрта і санаты (адначасткавыя з рысамі цыклічнасці). Узбагаціў сродкі гармоніі і аркестроўкі, увёў у фп. п'есах новыя прынцыпы фактурнага выкладання. Паглыбіў сувязі музыкі з літаратурай, першы звярнуўся да твораў жывапісу і скульптуры як да крыніцы праграмных задум. У яго творах арганічны сплаў народна-венгерскіх вытокаў (вербункаш) і дасягненняў еўрапейскай прафесійнай музыкі. Творчасць Ліста адыграла вялікую ролю ў станаўленні венгерскай нацыянальнай музычнай школы і ў развіцці сусветнай музычнай культуры.

Творы
-----

Сярод твораў: опера «Дон Санча, або Замак кахання» (паст. 1825); араторыі «Легенда пра Св. Лізавету» (1862), «Хрыстос» (1866) і інш.; месы «Эстэргамская» («Іранская», 1855), «Венгерская каранацыйная» (1867); кантаты; Рэквіем (1868); для аркестра «Фаўст-сімфонія» (паводле І. В. Гётэ, 1857); сімфонія да «Боскай камедыі» Дантэ (1856), 13 сімфанічных паэм (1849—1882), у т.л. «Мазепа» (паводле В. Гюго, 1851), «Прэлюды» (паводле Ж. Атрана і А. Ламарціна), «Арфей», «Таса» (усе 1854), «Праметэй» (паводле І. Гердэра, 1855); 2 эпізоды з «Фаўста» Н. Ленау (1860) і інш.; для фартэпіяна з аркестрам — 2 канцэрты (1856, 1861), «Скокі смерці» (1859), Фантазія на венгерскія народныя тэмы (1852) і інш.; для фартэпіяна  — саната h-moll (1853); цыклы п'ес «Паэтычныя і рэлігійныя гармоніі» (паводле А. Ламарціна), «Гады вандраванняў» (З сшыткі); 2 балады, 2 легенды, 19 «Венгерскіх рапсодый»; «Венгерскія гістарычныя партрэты»; «Іспанская рапсодыя»; «Эцюды найвышэйшага выканальніцкага майстэрства», канцэртныя эцюды, варыяцыі, п'есы ў танцавальнай форме, маршы і інш.; для голасу з фартэпіяна  — песні і рамансы (каля 90) на словы Г. Гейнэ, Гётэ, Гюго, М. Лермантава і інш. інструментальныя п'есы, камерна-інструментальныя ансамблі, транскрыпцыі (пераважна для фартэпіяна) уласных твораў і інш. кампазітараў («Эцюды па капрысах Паганіні»).

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Г. Риман* Лист // *Музыкальный словарь*: *Перевод с 5-го немецкого издания* / под ред. Ю. Д. Энгель — М.: Музыкальное издательство П. И. Юргенсона, 1901. — Т. 2. — С. 768–771.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27680201'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q7117345'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27776714'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2910129'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q213539'></a>
2. 1 2  *Н. С.* Лист, Франц // *Энциклопедический словарь* — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1896. — Т. XVIIа. — С. 759–760.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23892929'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24460138'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1291993'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19908137'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q602358'></a>
3. ↑  Archivio Storico Ricordi — 1808. Праверана 3 снежня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3621644'></a>
4. ↑  *Walker A.* Franz Liszt / пад рэд. Fayard — 1990. — С. 1170. — ISBN 978-2-213-02627-5<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q434622'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2777746'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13406279'></a>
5. ↑  Kindred Britain<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q75653886'></a>
6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9
7. ↑  *Н. С.* Салиери, Антонио // *Энциклопедический словарь* — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1900. — Т. XXVIIIа. — С. 131.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24498307'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19908137'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1291993'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23892962'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q602358'></a>
8. ↑  Альберт, Эжен // *Энциклопедический словарь* / под ред. И. Е. Андреевский — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1890. — Т. Iа. — С. 504.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23892888'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4065721'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19908137'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24330484'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q602358'></a>
9. ↑  Альбер, Евгений // *Аконит — Анри* — 1926. — Т. 2. — С. 290.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q30106233'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q20078554'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q43200216'></a>
10. 1 2 3  Louis Hall (1814−1857) Праверана 28 снежня 2017.
11. ↑
12. ↑  *(unspecified title)* Праверана 2 ліпеня 2023.
13. 1 2 3 4  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ферэнц Ліст
* Ферэнц Ліст, біяграфія на Encyclopedia channel (230 біяграфічных фільмаў пра гістарычныя асоб).
* Ферэнц Ліст: Ноты твораў на *International Music Score Library Project*
* Сайт, прысвечаны Ф.Лісту (англ.)
* Фартэпіянная асацыяцыя ім. Ф.Ліста Архівавана 31 кастрычніка 2006. (англ.) — біяграфія, mp3


| ?Ферэнц Ліст — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Georg Adam Liszt[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Adam Liszt[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Ферэнц Ліст |  |  |  |  | Barbara Schlesak[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Anna Liszt[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Musopen · Spotify |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AllMusic · AlloCiné · Discogs · Filmportal · Internet Broadway Database · Internet Broadway Database · Internet Movie Database · International Music Score Library Project · MusicBrainz · Project Gutenberg |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны Аўстрыйскай імперыі · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Музычны Рымана · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Dictionary of Music and Musicians · Notable Names Database · Treccani · Universalis · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · gravsted.dk · WikiTree · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10053679 · BIBSYS: 90066794 · BNC: a10431202 · BNE: XX963604 · BNF: 139773750 · BPN: 49289277 · CiNii: DA03176116 · CONOR: 7760227 · GND: 118573527 · GTAA: 126664 · ICCU: CFIV029699 · ISNI: 0000 0001 2280 979X · LCCN: n79079048 · LNB: 000035855 · NDL: 00523887 · NKC: jn19981001756 · NLA: 35308243 · NLG: 71395, 211970 · NLP: a0000001180566 · NSK: 000042593 · NTA: 068284764 · NSZL: 000000009419 · NUKAT: n97005967 · PTBNP: 75134 · LIBRIS: 208502 · SUDOC: 026991535 · VIAF: 64199483 · ULAN: 500330920 |

 |