recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Георг Шрымпф** (ням.: Georg Schrimpf; 13 лютага 1889, Мюнхен — 19 красавіка 1938, Берлін) — нямецкі мастак, адзін з найбуйнейшых прадстаўнікоў мастацкага напрамку «новая рэчыўнасць».

Біяграфія
---------

Георг Шрымпф з юных гадоў праявіў мастацкі талент, што, зрэшты, не знайшло разумення ў бацькоў. Па патрабаванні айчыма Шрымпф з 1902 па 1905 год быў вучнем кандытара ў Пасау, пасля чаго адправіўся ў падарожжа па Германіі, Бельгіі і Францыі, зарабляючы грошы як афіцыянт, пекар і качагар. У 1913 годзе ён пазнаёміўся з пісьменнікам Оскарам Марыяй Графам, разам з якім адправіўся ў Швейцарыю і Італію. Некалькі месяцаў яны правялі ў калоніі анархістаў "Монтэ Верыта" у Асконе.

У 1915 годзе Шрымпф пасяліўся ў Берліне, дзе ўладкаваўся працоўным на шакаладную фабрыку. Адначасова ён займаўся жывапісам. Яго творы прыцягнулі ўвагу пісьменніка і мастацкага крытыка Хервата Вальдэна, які дапамог у 1916 годзе правесці выставу палотнаў Шрымпфа. Выстаўка прыцягнула істотную ўвагу мастацкай крытыкі, і Шрымпф быў прыняты супрацоўнікам у мастацкія часопісы "Die Aktion" і "Der Sturm". У 1917 годзе ён ажаніўся з мастачкай Марыяй Удэн, якая аказала вялікі ўплыў на яго творчасць. У тым жа годзе яны пераехалі ў Мюнхен, а ў жніўні 1918 года Марыя памерла пасля родаў сына Маркуса. Пасля 1918 года Шрымпф рэгулярна выстаўляўся ў Мюнхене, у 1919 годзе ён уваходзіў у Групу рэвалюцыйных мастакоў, якія прынялі ўдзел у дзейнасці Баварскай Савецкай рэспублікі. Затым ён уступіў у "Лістападаўскую групу", разам з якой рэгулярна выстаўляўся на працягу 1920-х гадоў. З 1921 года ён таксама фармальна быў членам групы "Новы Сэцэсіён". З 1926 па 1933 год Шрымпф выкладаў у Мюнхенскім рамесным вучылішчы (ням.: Königliche Kunstgewerbeschule München), адной з асноўных мастацкіх навучальных устаноў у Баварыі.

У 1933 годзе ён атрымаў месца ў Вышэйшай школе мастацкай адукацыі ў Берліне. У верасні 1937 года ён быў адтуль звольнены загадам міністра навукі, мастацтва і адукацыі Прусіі Бернхарда Руста пад фармальнай падставай датычнасці да падзей 1919 года ў Мюнхене і прыналежнасць са студзеня па красавік 1919 года да Камуністычнай партыі Германіі. Было абвешчана, што Шрымпф належыць да «выраджанага мастацтва». Сярод канфіскаваных па загадзе Гебельса з нямецкіх музеяў 16 тысяч твораў мастацтва былі 33 карціны Шрымпфа. У 1938 годзе мастак памёр у Берліне.

Зноскі
------

1. 1 2  Georg Schrimpf<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Georg Schrimpf // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  Georg Schrimpf // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
**Кароўка сямікропкавая**, ці **кароўка сямікрапінкавая** (*Coccinella septempunctata*) — від жукоў сямейства божых каровак.

Апісанне
--------

Цела даўжынёю 6,5—10,0 мм, выпуклае, прыкрытае бліскучымі надкрыламі. Вусікі кароткія, ротавы апарат грызучага тыпу.

Маюць яркую (перасцерагальную) афарбоўку. Надкрылы чырвоныя, на іх маецца 7 крапінак чорнага колеру. Знізу жук чорны, яго пярэдняспінка таксама чорная, з дзвюма белымі плямамі.

Пашырэнне
---------

Паштовая марка Беларусі
Пашырана ў Палеаарктыцы да Палярнага круга. Сустракаецца ў Еўропе, Азіі і Паўночнай Афрыцы. У гарах Сярэдняй Азіі масава адзначаны да вышыні 2700 м. Інтрадукавана ў Паўночнай Амерыцы ў другой палове XX ст. для барацьбы з тлёй.

Жывуць на лугах, у лясах, садах і парках.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Лічынка
Самка адкладвае ад 200 да 1000 яец, асобнымі невялікімі кучкамі. Лічынкі шэрыя, з чырвонымі кропкамі, растуць хутка і праз 2-4 тыдні прыступаюць да акуклівання ў зацішных месцах.

Драпежная. Лічынкі вельмі пражэрлівыя, за перыяд развіцця з’ядаюць каля 1000 тлей, могуць значна зніжаць колькасць шкоднікаў. Дарослыя кормяцца тлямі, шчытоўкамі, белакрылкамі.

Сямікропкавая кароўка сустракаецца на працягу ўсяго лета, а ўвосень жукі адпраўляюцца на зімоўку. Кіруючыся пахам, яны злятаюцца разам і ўтвараюць буйныя скопішчы на лісці на ўзлесках ці пад камянямі ў гарах, звычайна на паўднёвых схілах. Ужо ў першыя цёплыя дні яны прачынаюцца ад здранцвення і прыступаюць да пошукаў калоній тлей.

Выкарыстоўваецца ў біялагічнай барацьбе з насякомымі-шкоднікамі.

Зноскі
------

1. ↑  BioLib Profil taxonu — **druh slunéčko sedmitečné *Coccinella septempunctata*** Linnaeus, 1758
2. ↑  Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз. — C. 315

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | Fossilworks · GBIF · iNaturalist · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh96000651 · Microsoft: 2779965877 · NKC: ph1140725 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ракіцкі.

**Станіслаў Пятровіч Ракіцкі** (27 лютага 1910, вёска Тварычаўка, Мазырскі раён — 1985) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Палескай воблаці.

Біяграфія
---------

З 1930 года на савецкай, камсамольскай і гаспадарчай рабоце. Скончыў Вышэйшую камуністычную сельскагаспадарчую школу Беларусі імя Леніна. Член КПСС з 1940 года. З кастрычніка 1941 года адзін з кіраўнікоў групы Мазырскага партыйна-камсамольскага падполля. У партызанах з мая 1942 года: быў камандзірам узвода, палітруком роты, з мая 1943 года камісар 99-й Калінкавіцкай партызанскай брыгады, адначасова член Калінкавіцкага падпольнага РК КП(Б)б. У 1944—1970 гадах працаваў на савецкай, гаспадарчай і адміністрацыйнай рабоце.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хейфец.
**Мікалай (Калман) Захаравіч Хейфец** (руск.: Хейфец Николай Захарович; 2 кастрычніка 1888, Магілёў — 22 красавіка 1942, Ташкент) — савецкі трамбаніст, дырыжор, кампазітар.

Біяграфія
---------

Выпускнік Пецярбургскай кансерваторыі па класе трамбона (1910) і па спецыяльнасці кампазіцыя (1915). Служыў артыстам-трамбаністам ў аркестрах Санкт-Пецярбурга. У 1915—1918 быў на ваеннай службе ў аркестры Лейб-гвардыі Праабражэнскага палка.
  
Выкладаў кампазіцыю ў Растоўскай кансерваторыі (1918—1930), быў дырэктарам кансерваторыі, ператворанай пазней у муз. тэхнікум (1921—1930). З 1932 запрошаны на працу ў Ленінградскую кансерваторыю: выкладчык інструментоўкі (1932—1942), загадчык дырыжорскім аддзелам (1937—1938), з 1938 — прафесар, загадчык кафедры. З моманту арганізацыі Ваенна-Марскога факультэта ў верасні 1940 быў прызначаны начальнікам вучэбнай часткі (да 1942). Эвакуіраваны з Ленінграда 28 лютага 1942 Быў моцна знясілены, праз 2 месяцы памёр у Ташкенце.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* ХЕЙФЕЦ Николай Захарович // Адмиралтейский оркестр (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мышкін (значэнні).

**Мікалай Канстанцінавіч Мышкін** (нар. 12 мая 1948, г. Іванава, Расія) — беларускі вучоны ў галіне матэрыялазнаўства і трыбатэхнікі. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2009; чл.-кар. з 2004), доктар тэхнічных навук (1985), прафесар (1991).

Біяграфія
---------

Скончыў Іванаўскі энергетычны інстытут імя У. І. Леніна (1971), аспірантуру Інстытута праблем механікі Акадэміі навук СССР (1976).

З 1977 года малодшы, старшы навуковы супрацоўнік, з 1987 года галоўны навуковы супрацоўнік, загадчык лабараторыі, загадчык аддзела, з 2002 года дырэктар Інстытута механікі металапалімерных сістэм імя В. А. Белага НАН Беларусі.

Узнагароды
----------

Прэмія Ленінскага камсамола ў галіне навукі і тэхнікі (1982). Прэмія Акадэміі навук Беларусі за лепшую навуковую працу (1993). Прэмія Урада Расійскай Федэрацыі ў галіне навукі і тэхнікі (2004). Прэмія Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2011).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Асноўным напрамкам навуковай дзейнасці з’яўляецца аналіз тапаграфіі і механічных уласцівасцей паверхневых слаёў, механіка і электрафізіка кантакту цвёрдых цел, дыягностыка зношвання машын, навуковае прыборабудаванне для аналізу паверхневых слаёў і кантактных узаемаадносін на мікра- і нанаўзроўні. Распрацаваў новыя матэрыялы і змазкі для вузлоў трэння, прыборы для дыягностыкі зношвання машын, атамна-сілавыя мікраскопы, адгезіометры, трыбометры і мікратрыбометры.

Аўтар звыш 200 работ, у тым ліку 12 манаграфій, больш за 50 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў, у т.л. больш за 20 замежных.

### Бібліяграфія

* Физико-химическая механика избирательного переноса при трении. М.: Наука, 1979 (в соавт.).
* Акустические и электрические методы в триботехнике. Мн.: Наука и техника, 1987 (перевод: N.Y.: Allerton Press, 1988) (в соавт.).
* Структура и методы формирования износостойких поверхностных слоев. М.: Машиностроение, 1991 (в соавт.).
* Магнитные жидкости в машиностроении. М.: Машиностроение, 1993 (в соавт.).
* Introduction to Tribology. Seoul: CMG Publishers, 1997 (в соавт.).
* Трибодиагностика машин. Мн.: Белорусская наука, 2005 (совм. с Марковой Л. В.).
* Трение, смазка, износ. М.: Физматлит, 2007 (совм. с Петроковцом М. И.).
* Electrical Contacts: fundamentals, applications and technology. N.Y.: CRC Publishers, 2007 (в соавт.).
* Материаловедение. Мн.: ИВЦ Минфина, 2008 (в соавт.).

Зноскі
------

1. ↑  МЫШКІН Мікалай Канстанцінавіч

Спасылкі
--------

* Мікалай Канстанцінавіч Мышкін у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | SUDOC: 112198376 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Богдан.

**Леакадыя Іванаўна Богдан** (5 мая 1931, в. Ліпшчаны, зараз Падляскае ваяводства — 26 ліпеня 1999, в. Кулакоўшчына, Гродзенскі раён, Гродзенская вобласць) — дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1963—1967), Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 5 мая 1931 года ў в. Ліпшчаны Беластоцкага ваяводства Польскай Рэспублікі.

Пасля заканчэння школы з 1949 па 1956 годы працавала закаркавальніцай бутэлек на Гродзенскім піваварным заводзе, пазней пераехала ў вёску.

З 1957 года — свінарка саўгаса «Пагранічнік» у в. Кулакоўшчына Гродзенскага раёна. Званне Героя прысвоена за поспехі ў развіцці жывёлагадоўлі, павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак сельскагаспадарчай прадукцыі. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1963—1967 гадах.

Працягвала працаваць свінаркай у саўгасе (пазней пераўтвораны ў калгас «Чырвоны барацьбіт») да выхада на пенсію.

Памерла 26 ліпеня 1999 года ў в. Кулакоўшчына Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці.

Узнагароды
----------

* Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

Зноскі
------

1. 1 2  Богдан Леокадия Ивановна // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 63. — 737 с.
2. ↑  Богдан Елена Ивановна

Літаратура
----------

* Твои Герои, Гродненщина. — Минск, Беларусь 1977.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Берг.
**Мікалай Канстанцінавіч Берг** (? — ?) — беларускі медык і арганізатар аховы здароўя.

Біяграфія
---------

Шмат гадоў працаваў у марскім ведамстве. У 1852 годзе выйшаў у адстаўку і быў прызначаны інспектарам медыцынскай управы ў Архангельск.

З 5 чэрвеня 1864 года заняў пасаду інспектара ўрачэбнай управы Мінскай губерні і працаваў там да 1870 года.

Пазней жыў і працаваў у Падольскай губерні, дзе з-за рознагалоссяў з губернатарам губерні была пачата судовая справа супраць яго, у выніку чаго М. Берг быў апраўданы, але выйшаў у адстаўку.

Апошнія гады жыцця правёў на мяжы галечы.

Грамадская дзейнасць
--------------------

У Архангельскай губерні стаяў ля вытокаў Таварыства архангельскіх урачоў, створанага ў студзені 1863 года, у тым ліку распрацоўваў яго статут. Гэта была адна з першых грамадскіх медыцынскіх арганізацый у Расіі і першае медыцынскае таварыства на Еўрапейскай Поўначы Расіі.

У Мінску, нягледзячы на няўдалую спробу свайго папярэдніка Данііла Восіпавіча Спасовіча стварыць у губерні таварыства ўрачоў 23 снежня 1862 годзе, Берг дамогся гэтага ў 1867 годзе.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Кто они — белорусские немцы?  (руск.)
2. ↑  Памятная книжка Минской губернии на 1865 год. С. 45  (руск.)
3. ↑  Памятныя кніжкі Мінскай губерні за адпаведныя гады
4. 1 2  Андреева А. В. Издания Общества архангельских врачей. Дореволюционный период(недаступная спасылка)  (руск.)

| Мінскія губернскія ўрачэбныя інспектары |
| --- |
| Герб Мінскай губерні | 
* Данііл Спасовіч (1832—1865)
* Мікалай Берг (1865—1870)
* Карл Дзіберг (1872—1890)
* Арыстарх Смірноў (1891—1892)
* Павел Пятроў (1893—1904)
* Фёдар Васілеўскі (1905—1906)
* Сяргей Урванцоў (1907—1917)

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Арбуга (значэнні).

**Арбуга** (шведск.: Arboga) — горад у Швецыі, адміністрацыйны цэнтр Арбугскай камуны Вестманландскага лена. Насельніцтва - 10369 чалавек (2005).

Горад з'яўляецца важным транспартным вузлом, бо на яго тэрыторыі перасякаюцца еўрапейскія маршруты E18 і E20, а таксама чыгункі Mälarbanan і Svealandsbanan. У эканоміцы горада важную ролю адыгрывае авіябудаванне і кампаніі інфармацыйных тэхналогій.

Гісторыя
--------

Першая згадка пра Арбугу як пра горад адносіцца да XIII стагоддзя, але гэтая вобласць была заселеная яшчэ ў VIII стагоддзі. Назва (першапачаткова Arbugæ) складаецца з дзвюх частак: Ar, што ў перакладзе з старажытнашведскай азначае «рака» і bughi, што азначае «выгіб» і разам мае значэнне «лукавіна ракі».

У 1285 тут быў заснаваны францысканскі кляштар, які стаў граць дамінуючую ролю сярод кляштараў ордэна ва ўсёй Скандынавіі. У 60-я гг. XVI стагоддзя ў горадзе была закладзена мануфактура па вытворчасці кірасаў і стрэльбаў. 

1. ↑  Statistiska tätorter 2020, befolkning, landareal, befolkningstäthet per tätort — Statistics Sweden, 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112914414'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1472511'></a>
**Арбітай пахавання** лічыцца арбіта, вышыня якой на 200 кіламетраў перавышае вышыню геастацыянарнай арбіты. На арбіту пахавання адпраўляюцца зношаныя арбітальныя апараты для памяншэння імавернасці сутыкненняў і вызвалення месца на геастацыянарнай арбіце.

Для кожнага апарата арбіта разлічваецца асобна, мінімальны перыгей {\displaystyle \Delta {H}} вылічваецца па формуле:   

{\displaystyle \Delta {H}=235{\mbox{ km}}+\left(1000C\_{R}{\frac {A}{m}}\right){\mbox{ km}}}

дзе {\displaystyle C\_{R}\,} з'яўляецца ціскам сонечнага выпраменьвання, каэфіцыент якога — звычайна паміж 1,2 і 1,5, {\displaystyle {\frac {A}{m}}\,} з'яўляецца адносінамі плошчы [м²] да масы [кг] гэтага аб'екта. Гэта формула ўключае каля 200 км для геастацыянарнай арбіты, у гэтыя 200 кіламетраў таксама закладзена вышыня для манеўраў на арбіце. Яшчэ 35 кіламетраў запасу зроблена для забеспячэння бяспекі ў сувязі з уздзеяннем гравітацыйных адхіленняў (у першую чаргу сонечных і месяцавых) на спадарожнікі.

Арбіты захавання ваенных спадарожнікаў з ЯЭУ
--------------------------------------------

Нізкаарбітальныя ваенныя разведвальныя спадарожнікі з ядзернай энергетычнай устаноўкай выкарыстоўваюць ніжэйшыя арбіты пахавання (*nuclear graveyard orbit*, каля 650—1000 км). На гэтыя арбіты адпраўляецца актыўная зона ядзернага рэактара пасля заканчэння яе працы. Тэрмін жыцця на гэтых арбітах складае парадку 2 тыс. гадоў.

Гл. таксама
-----------

* Геастацыянарная арбіта
* Касмічнае смецце

Зноскі
------

1. ↑  IMPACTS ON EARTH FROM SPACE «nuclear power sources (NPS)… But there are still 42 Soviet NPS from the RORSAT series in ‘nuclear graveyard orbit’ 650-1000km above the Earth.»

Спасылкі
--------

* US Government Orbital Debris Standard Practices **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 19 сакавіка 2012. Праверана 4 лютага 2014.  (англ.)
* «Рух спадарожнікаў» на сайце «Фізіка ў анімацыях» Архівавана 17 верасня 2017.
**Уладзісла́ў Шчы́па** (польск.: Władysław Szczypa; нар. 14 снежня 1895; Уластавіцы, Царства Польскае, Расійская імперыя  — забіты ў 1940 годзе ў Харкаве, УССР, СССР) — польскі ваенны і палітык, забіты падчас украінскай часткі катынскага расстрэлу.

Нарадзіўся ў вёсцы Уластавіцы каля Пулаў (сёння частка гэтага горада). Навучаўся ў сандамірскай гімназіі (да 1911 года). Да 1914 года быў аптэкарам. У 1913 годзе скончыў парамілітарны курс у польскай арганізацыі «Польскія стралковыя каманды». З 1915 года служыў у царскай арміі, з якой дэзерціраваў і далучыўся да польскага 4 Палка пяхоты легіёнаў у складзе аўстрыйскай арміі. Быў арганізатарам і камандантам пулаўскай групы Польскай вайсковай арганізацыі. Арыштаваны 14 мая 1918 года пасля нападу на склад зброі ў Пулавах, утрымліваўся ў люблінскім замку да 15 кастрычніка 1918 года. Камандзіраваў разбраеннем нямецкіх і аўстрыйскіх салдат, якія дыслакаваліся ў Пулавах і ваколіцах.

З 1927 году працаваў у пулаўскім муніцыпалітэце і ашчаднай касе. У 1935 годзе быў абраны дэпутатам Сойма IV склікання (1935—1938).

У Вераснёвай кампаніі служыў у 2 палку сапёраў каняўскіх. Пасля савецкага нападу на Польшчу ў 1939 годзе трапіў у савецкі палон, быў вывезены ў Старабельск на тэрыторыі УССР. Увесну 1940 года быў забіты ў Харкаве разам з некалькімі тысячамі польскіх афіцэраў.

Літаратура
----------

* Sławomir Pać, *Niepodległość przyszła w Zaduszki…*, Puławski Przegląd Powiatowy Nr 2/2006, Listopad 2006, ISSN 1896-5156, сс. 7-8  (польск.)
* Sławomir Pać, *Władysław Szczypa*, Puławski Przegląd Powiatowy Nr 2/2006, Listopad 2006, ISSN 1896-5156, сс. 13-14  (польск.)



1. ↑  Władysław Szczypa // NUKAT — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11789729'></a>
**Арэхаўскі мох** — балота ў Беларусі, у Пухавіцкім і Уздзенскім раёнах Мінскай вобласці. У вадазборы рэк Шаць і Асачанка (прытокі Пцічы). Пераважна нізіннага (49%) і вярховага (46%) тыпаў. Плошча 7,7 тыс. га, у межах прамысловага пакладу 6 тыс. га. Магутнасць торфу да 10,5 м, сярэдняя 3,1 м. Першапачатковыя запасы 32,1 млн. т. На балоце ёсць невялікія азёры, на усходзе прымыкае Сяргееўскае возера. Торф ускраінных участкаў прыдатны на подсціл сельска-гаспадарчай жывёле. На плошчы 1,5 тыс. га у торфе павышаная колькасць бітуму. Участкі, на якіх торф выпрацаваны, выкарыстоўваюцца як сенажаці. Трапляюцца сухадольныя лугі агульнай пл. 0,6 тыс. га, хваёвы лес.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн. 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Малахоўскі.
**Уладзіслаў Юліянавіч Малахоўскі** (*Władysław Małachowski*; 26 мая 1827, маёнтак Мацы Кобрынскага павета — 7 кастрычніка 1900; Псеўданімы: *Леон Варнэрке*) — адзін з кіраўнікоў паўстання 1863—1864 гадоў на землях Беларусі і Літвы.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 26 траўня 1837 года ў маёнтку Мацы Пружанскага павета, у шляхецкае сям’і колішняга пружанскага межавога і гродскага суддзі Юльяна Малахоўскага і Тэафіліі з Якубоўскіх.

Уладзіслаў Малахоўскі. 1850
Пачаў навучанне ў школе ў Пружане, пасля адукацыю працягваў у Драгічыне. Скончыў Свіслацкую гімназію, Пецярбургскі інстытут інжынераў шляхоў зносін. Адзін з кіраўнікоў партыі «чырвоных», найбліжэйшы памочнік К. Каліноўскага. З чэрвеня 1863 г. уваходзіў у склад Аддзела кіраўніцтва правінцыямі Літвы, потым Выканаўчага аддзела Літвы. У лютым—сакавіку, чэрвені—жніўні 1863 г. паўстанцкі начальнік Вільні. Наладжваў сувязі з рускімі рэвалюцыянерамі, з арганізацыяй «Зямля і воля». Са жніўня 1863 г. за мяжой на нелегальным становішчы, выехаў у Пецярбург, потым у Кёнігсберг, дзе быў прадстаўніком Каліноўскага, удзельнічаў у выданні газеты «Глос з Літвы», займаўся закупкай і дастаўкай зброі для паўстанцаў. З 1866 г. жыў у Англіі пад прозвішчам Леон Варнэрке.

Уладзіслаў Малахоўскі, да 1896 
Набыў шырокую вядомасць шэрагам вынаходак у галіне фотатэхнікі, у 1875 г. сканструяваў фотаапарат са скручанай касетай, які спецыялісты лічаць прататыпам «Кодака». У 1880-я гады некалькі разоў пабываў у Расіі, у т.л. у Маскве і Пецярбургу, удзельнічаў у фотавыстаўках, у заснаванні секцыі фатаграфіі Расійскага імператарскага тэхнічнага таварыства.

Апошнія гады жыў у Жэневе. Леон Варнэрке памёр 7 кастрычніка 1900 года, па распаўсюджанае версіі — застрэліўся сам у адным з гатэлей ў Жэневы, следства не здолена знайсці прычыну самазабойтва. Рэдактар французскага выдання «Science et Industries Photographiques» Луіс-Філіп Клерк (Louis-Philippe Clerc) падае прычынай самабойства невылечную хваробу.

Сям’я
-----

Пабраўся шлюбам з Марыяй з Плятэраў (у першым шлюбе Агінская), дачкой Францішка Ксаверыя Плятэра, ад якой у 1870 годзе нарадзілася дачка Зоф’я.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Кісялёў Г.* Героі і музы: Гіст.-літ. нарысы. Мн. 1982;
* *Шалькевич В.* Кастусь Калиновский: Страницы биогр. Мн. 1988;
* *Шалькевіч В.* Бібліятэка Віктара Каліноўскага // Голас Радзімы. 1992. 5 і 12 сак.;
* *Szalkiewicz W.* Z kontaktów naukowych Wiktora Kalinowskiego z Augustem Bielowskim w latach 1857—1861 // Ze skarbca kultury. 1988. Z. 47.

Спасылкі
--------

* 
* Памяць: Кобрынскі раён. Мінск: БЕЛТА, 2002.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: wladyslaw-malachowski · Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1073302407 · VIAF: 316511066 |
**Мікалай Канстанцінавіч Андрайчук** (нар. 7 красавіка 1957, в. Падбела Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці) — беларускі юрыст і палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Калінінградскі дзяржаўны ўніверсітэт. Працаваў следчым Камянецкага РАУС, суддзёй, старшынёй суда Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці.

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь чацвёртага склікання. Быў членам пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па заканадаўству і судова-прававых пытаннях.

Узнагароды
----------

Медаль «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь», Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑  АНДРЕЙЧУК НИКОЛАЙ КОНСТАНТИНОВИЧ Архівавана 24 жніўня 2019.

Літаратура
----------

* Кто есть кто в Республике Беларусь. 2009. Мн. 2009. С. 11-12.
**Ле-Сент** (фр.: Îles des Saintes) — група астравоў у складзе архіпелага Малыя Антыльскія астравы. Уваходзіць у французскі заморскі дэпартамент Гвадэлупа. Плошча астравоў — 1 434 км². Насельніцтва — 2 862 чал. (2008 г.)

Геаграфія
---------

Карта
Астравы Ле-Сент размешчаны прыкладна ў 10 км на поўдзень ад вострава Гвадэлупа. Уяўляюць сабою невялікі архіпелаг з 9 астравоў і скал вулканічнага паходжання. Толькі 2 з іх населены. Плошча самага вялікага вострава Тэр-дэ-Бас не перавышае 7,58 км². Большасць астравоў узгорыстая. На буйных астравах ёсць невялікія пясчаныя пляжы.

Клімат трапічны вільготны. Сярэдняя тэмпература стабільна на працягу года і вагаецца ад 24,99 °C у лютым да 26,8 °C у верасні. Найбольш вільготны месяц — верасень (сярэдняя колькасць ападкаў — 387 мм). Самы сухі месяц — люты (153 мм). Архіпелаг знаходзіцца ў зоне ўздзеяння трапічных цыклонаў.

Астравы Ле-Сент знакаміты сваёй адносна добра захаванай прыродай, пераважна флорай.

Гісторыя і традыцыі
-------------------

Хрыстафор Калумб адкрыў астравы 4 лістапада 1493 г. у дзень усіх святых, адкуль і паходзіць назва архіпелага.

З сяр. XVII ст. на Ле-Сент сяліліся брэтонцы і нармандцы, якія займаліся пераважна рыбалоўствам і гандлем. Большасць сучасных жыхароў — крэолы, нашчадкі першапасяленцаў і афрыканскіх рабоў. На астравах захаваўся традыцыйны лад жыцця. Ле-Сент знакаміты сваёй кулінарыяй, а таксама рамёствамі. Галоўная галіна эканомікі — турызм.

Спасылкі
--------

* LES SAINTES / ILES DES SAINTES
* lessaintes.fr
**Евангелле паводле Пятра** — адзін з новазапаветных апокрыфаў. Існавала ў першыя стагоддзі хрысціянства, але было адпрэчана царквой. Евангелле Пятра ведаў Юстын.

Евангелле паводле Пятра адносіцца да Евангелляў Пакутаў — распавядае пра суд Пілата, распяцце Ісуса, яго пахаванне і Уваскрэсенне. Таксама Евангелле паводле Пятра ўтрымлівае фрагмент, які разглядаецца тэолагамі як апавяданне пра сашэсце ў пекла. Завяршаецца тэкст з'яўленнем Ісуса жонкам-міраносіцам.

У XIX стагоддзі ў Ахміме (Егіпет) у магіле сярэднявечнага манаха былі знойдзены ўрывак з Евангелля Пятра і «Апакаліпсіс Пятра». Творы былі напісаны па-грэчаску. Ва ўрыўку з евангелля аўтар заве сябе «*я, Пётр*». Евангелле Пятра выклікала вялікія спрэчкі і ў асяроддзі тэолагаў, і ў асяроддзі вучоных.

Гл. таксама
-----------

* Тры дні і тры ночы

Зноскі
------

1. ↑  *Свенцицкая И. С.*Тайные писания первых христиан. — М.: Политиздат, 1980 г.
2. ↑  *Байбурова Р. М.* Тогда об Иисусе рассказывали... Архівавана 4 сакавіка 2016. — М.: ЭТЦ 1997.

Спасылкі
--------

* Евангелле паводле Пятра на мове арыгінала
**Евангелле Эбона** — рукапіснае Евангелле, выдатны помнік сярэднявечнага кніжнага мастацтва.

Апісанне
--------

«Евангелле Эбона» было створана па ўказанні архіепіскапа Рэймскага  (руск.) (бел. Эбона (778—851) і з’яўляецца яскравым мастацка-гістарычным помнікам эпохі Каралінгскага Адраджэння. Пачынаецца тэкст гэтага твора з прысвячэння заказчыку, архібіскупу Эбону. Напісана на лацінскай мове.

«Евангелле Эбона» створана каля 825 года ў Рэймсе, альбо ў кніжнай майстэрні бенедыкцінскага абацтва Сен-П'ер  (ням.) (бел. у Атвільеры  (руск.) (бел. (каля Эперне), дзе прыкладна ў гэты ж час была напісана і праілюстравана Утрэхцкі псалтыр. Выявы евангелістаў у Евангеллі Эбона вельмі падобныя з ілюстрацыямі, зробленымі ў Псалтыры, што дазваляе зрабіць выснову аб тым, што над абедзвюма рукапісамі працаваў адзін жывапісец. Абедзве кнігі ўяўляюць перыяд росквіту т. зв. каралінгскай Рэймскай мастацкай школы.

Яшчэ да 835 года архібіскуп Эбон падарыў Евангелле Атвільерскаму абацтву. У цяперашні час рукапіс захоўваецца ў гарадской бібліятэцы Эперне (Signatur Ms. 1).

Літаратура
----------

* Lawrence Nees, «On Carolingian book painters: The Ottoboni Gospels and its Transfiguration Master», у: *The Art Bulletin*, Juni 2001

Галерэя
-------

* Евангеліст ЛукаЕвангеліст Лука
* Евангеліст МаркЕвангеліст Марк
* Евангеліст МатфейЕвангеліст Матфей
* Евангеліст ІаанЕвангеліст Іаан



1. 1 2  Make Lists, Not War — 2013.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q97309629'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чарняўскі.
**Георгій Іванавіч Чарняўскі** (6 (29) красавіка 1909, мястэчка Іўе, цяпер Гродзенская вобласць — 13 ліпеня 1985) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Вучыўся ў 1930—1933 гадах у Віцебскім мастацкім тэхнікуме ў Ф. Фогта, М. Эндэ, Я. Мініна.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1960 года.

Творчасць
---------

Працаваў у афармленчым мастацтве і прыкладной графіцы. Асноўныя творы: афармленне павільёна БССР на Усесаюзнай сельскагаспадарчай выстаўцы ў Маскве, інтэр’ераў аўтавакзала «Цэнтральны», Палаца культуры і тэхнікі аўтамабільнага завода, магазіна «Паўлінка», а таксама свята ў гонар 20-годдзя вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў (усе ў г. Мінску).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Чарняўскі Георгій Іванавіч // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.

Спасылкі
--------

* Георгій Іванавіч Чарняўскі на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 131135 |
**Евангельскія хрысціяне** (**евангелічныя хрысціяне**) — група роднасных пратэстанцкіх дэнамінацый, такіх як менаніты, баптысты, пяцідзясятнікі і евангельскія хрысціяне (праханаўцы). Часам у групу евангелікаў адносяць метадыстаў, прэсвітэрыян і «ўмераных» харызматаў.

Асноўныя характэрныя рысы евангельскіх пратэстанцкіх цэркваў: акцэнт на асабістае духоўнае адраджэнне кожнага верніка, місіянерская актыўнасць і строгая этычная пазіцыя.

Прынцыповым адрозненнем евангельскіх хрысціян з'яўляецца іх стаўленне да Бібліі (і, у першую чаргу, Новага Запавету) як да адзінай абсалютна аўтарытэтнай крыніцы для веры і жыцця, яны лічаць, што Царкоўнае Паданне толькі аддаляе хрысціян ад завершанага Божага адкравення, дадзенага ў Свяшчэнным Пісанні.

Набажэнствы
-----------

Хрышчэнне евангельскіх хрысціян-баптыстаў, жнівень 2008 года. Побач стаяць чатыры дзяўчыны, якіх таксама праз некалькі хвілін чакае хрышчэнне
Асноўнае набажэнства (інакш іх яшчэ называюць "сходамі") у евангельскіх цэрквах праходзіць, як правіла, па нядзелях. Таксама праводзяцца сходы ў будныя дні. Распаўсюджаны так званыя «дамашнія групы» — размовы, сумеснае вывучэнне Бібліі, малітвы і спевы хрысціян, якія жывуць у адным раёне, у доме аднаго з вернікаў.

Як правіла, набажэнствы складаюцца з адной ці некалькіх пропаведзей; спеву псалмоў і малітваў паміж спевамі (так званае Служэнне Услаўлення); закліку да пакаяння для тых, хто яшчэ не стаў хрысціянінам; асабістых сведчанняў; дэкламацыі духоўных вершаў.

Асноўнымі абрадамі (ці Таінствамі — у евангельскіх хрысціян выкарыстоўваюцца і то і іншае паняцці) з'яўляюцца Хрышчэнне і Вячэра Гасподняя (або Прычасце).

Гл. таксама
-----------

* Дом малітвы
* Памесная царква
* Баптызм
* Пяцідзясятнікі
* Нізкая царква

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Евангельскія хрысціяне

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Праваслаўная · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4153245-4 · LCCN: sh85045933 · NDL: 00616777 · NKC: ph194673, ph114503 |
Бронзавы ківорый працы Берніні ў саборы Св. Пятра.
**Ківо́рый** (грэч. κιβώριον, лац.: ciborium) — навес над прастолам (алтаром), які падтрымліваецца калонамі.

З'яўляецца ў IV—VI стагоддзях. Ківорый — спачатку — пасудзіна для піцця, у хрысціянскіх храмах — даразахавальніца, якая знаходзіцца пад алтарным покрывам. З часам ківорыем сталі называць алтарнае покрыва, якое падтрымліваецца калонамі і багата ўпрыгожана.

У плане часцей за ўсё ўяўляе сабой квадрат, складаецца з чатырох арак, якія абапіраюцца на чатыры калоны. Да ківорыя мацаваліся дзверы або фіранкі, якія закрывалі прастол у прамежках паміж службамі. Ківорыі мелі форму купала, вежачкі, эдыкулы, драпіровак, у завяршэнні меў скульптуру, султан (плюмаж), вастрыё, па баках афармляўся ламбрэкенам (зубчасты дэкаратыўны элемент, аздоблены пазументам, кутасамі) і інш.

Існавалі таксама ківорыі над амбонам, купеллю для хрышчэння і г.д. У іканапісе выява ківорыя сімвалізуе алтар.

Асабліва часта такая надбудова над алтаром сустракаецца ў цэрквах Італіі. Ужо ў раннехрысціянскіх базіліках яго прызначэннем было вылучыць і ахоўваць алтар, які стаяў на магіле мучанікаў. Тут таксама захоўваўся паміж набажэнствамі і асвячоны хлеб.

З Сярэднявечча разам з назвай *ківорый* часта ўжываецца назва *балдахін*, якая, аднак мае іншага сэнс.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ківорый
* СЛОЎНІК ДОЙЛІДА

| ⛭Храмавая архітэктура |
| --- |
| Хрысціянскія | Крыжова-купальны храм • Шатровы храм • Базіліка • Ратонда • Васьмярык на чацверыку • Надбрамны храм • Жалезная царква • Зальны храм |  |
| Нехрысціянскія | Пранг • Пагада • Сала • Ступа • Кумбум • Тахато • Мітрэўм • Німфеўм • Наіск |
| План і аб'ёмы | Наас • Неф • Апсіда • Чацвярык • Васьмярык • Капэла • Хоры • Галерэя • Сяродкрыжжа • Прэзбітэрый |
| Памяшканні | Прытвор • Прыдзел • Крыпта • Падклет • Карыльён • Віма • Амбон • Алтар • Трансепт • Спавядальня • Эмпоры |
| Апорныя канструкцыі | Слуп • Калона • Аркада • Гатычная архітэктура • Контрфорс • Аркбутан • Нервюра |
| Скляпенні і перакрыцці | Арка • Скляпенне • Замковы камень • Конха • Парус • Тромп • Барабан • Галоўка • Купал • Шацёр • Закамара • Какошнік • Неба |
| Храмавыя збудаванні | Званіца • Карыльён • Кампаніла • Капэла • Прыдзел • Баптыстэрый • Ківор • Гульбішчы • Клуатр • Трапезная • Марцірыўм |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4190775-9 · LCCN: sh85025912 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Галкоўскі.

**Канстанцін Міхайлавіч Галкоўскі** (літ.: Kostantinas Galkauskas; 16 чэрвеня 1875, Вільня — 20 лютага 1963, Вільнюс) — літоўскі і беларускі кампазітар
, дырыжор і педагог. Народны артыст ЛітССР (1955).

Біяграфія
---------

Рыгор Шырма і Канстанцін Галкоўскі разам з маладымі беларускімі літаратарамі, 1920-я
Паводле паходжання беларус. Бацька яго паходзіў з Магілёўшчыны, а маці — з Міншчыны. Скончыў Пецярбургскую кансерваторыю (1908), вучань М. Рымскага-Корсакава, А. Глазунова, А. Лядава. Яго дыпломнай працай была трохактовая опера «Цыганы» па паэме А. Пушкіна. За гэтую дыпломную працу, як прыгадваў Рыгор Шырма, Канстанціну Галкоўскаму педагагічная рада кансерваторыі ў 1908 годзе прысудзіла залаты медаль. З 1908 года на педагагічнай працы, з 1945 года ў кансерваторыі. Прафесар Літоўскай кансерваторыі.

Па вайне кантактаваў з тымі са старэйшага пакалення беларусаў, хто жыў у Вільні і не быў рэпрэсаваны. З Беларусі часта да яго заязджалі Максім Танк, Рыгор Шырма. У 1959 годзе ў яго гасціў беларускі пісьменнік і перакладчык Алесь Траяноўскі.

Творчасць
---------

Апрацоўка народнай песні з Ашмянскага павета «Вецер вее»
Аўтар многіх твораў заснаваных на беларускім фальклоры, музыкі рамансаў і хораў на вершы беларускіх паэтаў Ф. Багушэвіча, Я. Купалы, Я. Коласа, М. Танка, Зм. Бядулі, К. Буйло, апрацовак народных песень і народных харавых сюіт «Дуда» і «Каханне» (апошняя з сімфанічным аркестрам).

Апрацоўкі і арыгінальныя хары Галкоўскага ўваходзяць у рэпертуар Дзяржаўнай харавой капэлы БССР.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Галковский (Галкаускас) Константин Михайлович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 135. — 737 с.

Літаратура
----------

* *Луцкевіч Л. Войцік Г.* Канстаньцін Галкоўскі. — Вільня: Рунь, 2001.
* Календарыюм // «Czasopis» № 02/2003.
* Галко́ўскі Канстанцін Міхайлавіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 204. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Галкоўскі (Галкаўскас) Канстанцін Міхайлавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Канстанцін Міхайлавіч Галкоўскі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 1172 4846 · NUKAT: n2007152913 · VIAF: 162523697 · БАП: 129659 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ківі.
Ківі
**Ківі** — агульнаўжывальная назва пладоў культурных сартоў раслін, якія належаць да роду Актынідыя, больш дакладна актынідыі кітайскай (*Actinidia chinensis*) або актынідыі дэлікатэснай (*Actinidia deliciosa*). Самі расліны прадстаўляюць сабой буйныя дрэвападобныя ліяны родам з Кітая. Часам ківі называюць кітайскім агрэстам.

Дрэва ківі
Селекцыянер-аматар Генрых Стратон сцвярджае, што вывеў марозаўстойлівы, да −28 °C, сорт ківі, які можна вырошчваць на тэрыторыі Беларусі, Расіі і Украіны .

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 10 лютага 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 00575731 |
**Лельчыцкая брыгада** — партызанская брыгада, створаная ў верасні 1943 года на базе атрадаў імя М. І. Кутузава, імя М. І. Калініна, імя А. В. Суворава. Дзейнічала на акупаванай тэрыторыі Лельчыцкага раёна. 15 студзеня 1944 брыгада (661 партызан, шэсць атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* партызанскі атрад імя М. І. Кутузава (арганізаваны ў лістападзе 1943 года, да чэрвеня 1943 года Лельчыцкі);
* партызанскі атрад імя М. І. Калініна (арганізаваны ў маі 1943 года);
* партызанскі атрад імя А. В. Суворава (арганізаваны ў чэрвені 1943 года);
* партызанскі атрад імя І. В. Сталіна;
* партызанскі атрад імя К. Я. Варашылава;
* Сіманавіцкі партызанскі атрад.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Канстанцін Міхайлавіч Дамбоўскі

### Камісар

* Раман Лук’янавіч Лін

### Начальнік штаба

* Парфірый Рыгоравіч Ганчароў

Гісторыя
--------

Партызаны вясной 1943 года правялі аперацыі па знішчэнню нямецкіх суднаў на Прыпяці, летам, разам з атрадамі Мазырскай партызанскай брыгады імя Аляксандра Неўскага і атрадамі ўкраінскіх партызан разбілі гарнізон у вёсцы Скрыгалаў Мазырскага раёна. У ліпені — жніўні 1943 года вялі баі з карнікамі, знішчылі 35 аўтамашын з жывой сілай немцаў. У жніўні 1943 года ўдзельнічалі ў аперацыі «рэйкавая вайна» на чыгуначным участку Ельск — Багуцічы — Славечна. Зімой 1944 года разам з часцямі Чырвонай Арміі вызвалілі вёскі Астражанка, Замошша, Сіманічы, пабудавалі мост цераз раку Убарць.

Памяць
------

У 1980 годзе ў вёскі Маркоўскае Лельчыцкага раёна ў гонар брыгады быў устаноўлены мемарыяльны знак.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

Спасылкі
--------

* Лельчицкая бригада
**Нізі́нныя лугі́** — лугі, якія развіваюцца ва ўмовах блізкага ад паверхні ўзроўню грунтавых водаў.

Размешчаны ў паніжаных участках рэльефу і часта мяжуюць з нізіннымі балотамі ў далінах рэк і ручаёў. Глебы нізінных лугоў дзярновыя і дзярнова-падзолістыя забалочаныя, багатыя на арганічныя рэчывы. Травастоі злакавыя, асаковыя (вострыца дзірваністая, метлюжок балотны, пажарніца, казялец паўзучы, чарот лясны, асокі і інш.). У раслінным покрыве пераважаюць расліны мезафіты і гіграфіты. Развіта покрыва з зялёных імхоў.

Нізінныя лугі маюць малую прадукцыйнасць, і сена з іх атрымліваецца нізкай якасці.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Беларусь, 1995

Літаратура
----------

* Нізі́нныя лугі́ // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 537. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* Низинные луга // Словарь ботанических терминов. / Под общей редакцией д.б.н. И. А. Дудки. — Киев: Наукова Думка, 1984. (руск.)
* Низинные луга // Экологический энциклопедический словарь. — Кишинёв: Главная редакция Молдавской советской энциклопедии, 1989. (руск.)

Спасылкі
--------

* Фитоценология. Таксономия. Экология: уч.-мет. пособие / Н. П. Лукашевич и др. — Витебск: ВГАВМ, 2012. — 25 с. — ISBN 978-985-512-635-6. (руск.)
Калготкі
**Калготкі** (ад чэшск.: kalhoty) — прадмет жаночай і мужчынскай вопраткі, які ўяўляе сабой пару панчох, злучаную на таліі. Вырабляецца з розных эластычных матэрыялаў: шоўку, нейлону, спандэксу, лайкры. Выпускаюцца розных колераў і шчыльнасці. Найбольш папулярныя калготкі цялеснага колеру (для штодзённага выкарыстання) і чорныя (часта як элемент дрэс-кода). Таксама выпускаюцца трыкатажныя калготкі, спецыяльныя (напрыклад, для цяжарных жанчын) і лячэбна-прафілактычныя ад варыкозу. Шчыльнасць і эластычнасць ніткі вымяраецца ў дэнье (den): чым больш значэнне den, тым шчыльней матэрыял. Лік денье азначае вагу ў грамах ніткі даўжынёй 9 км (40 den азначае, што 9 км ніткі калготак важаць 40 г). Таксама часам шчыльнасць калготак вымяраецца ў адзінках DTEX («дэцытэкс»).

Гісторыя з’яўлення і распаўсюджвання
------------------------------------

У ЗША моду на калготкі ўвяла ў 1940-х гадах актрыса і танцоўшчыца Эн Мілер. Да сярэдзіны 1960-х гг. патрэбнасці ў калготках не было — жанчыны насілі панчохі, напрананыя пад адносна доўгія спадніцы. З вынаходствам англічанкай Мэры Куант міні-спадніцы, узнікла патрэба ў прынцыпова новым вырабе.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С.564
**Ле Дара́** (фр.: Le Dorat, акс.: Le Daurat) — камуна ў Францыі, у дэпартаменце Верхняя В’ена рэгіёна Новая Аквітанія. Размешчаны за 50 км на поўнач ад Ліможа. Чыгуначная станцыя на лініі Лімож — Пуацье. Насельніцтва — 1,6 тыс. жыхароў (2017).

Гісторыя
--------

Паселішча перашапачаткова называлася Скаторум — ад шатландскіх місіянераў, якія каля 950 года пабудавалі або, што верагодней, перабудавалі тут царкву, прысвечаную святому Міхаілу. Толькі праз дваццаць гадоў Базон I Стары, першы граф дэ Ла Марш, заснаваў недалёка ад гэтай царквы капліцу Святога Пятра і капітулу Дара, якая налічвала 20 канонікаў. Святыня была адноўлена пасля пажару ў 1060 годзе; вялікая званіца, увянчаная залатым анёлам, была скончаная толькі ў пачатку XIII стагоддзя. У графаў Ла Марш з таго часу быў тут замак, які размяшчаўся ў самым высокім пункце горада. У сярэдзіне XI стагоддзя яны пабудавалі таксама вельмі важны замак]]-форт за горадам, які быў аднак разбураны падчас рэлігійных войнаў.

Зноскі
------

1. ↑  база даных аб французскіх камунах — Institut national de l'information géographique et forestière. Праверана 26 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1665102'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q20894925'></a>
2. ↑  Populations légales 2020 — Нацыянальны інстытут статыстыкі і эканамічных даследаванняў Францыі, 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q115923391'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q156616'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ле Дара

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | INSEE |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15278782p · LCCN: nr2003015274 · SUDOC: 027520730 · VIAF: 169992733 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каленікава.
**Леакадзія Платонаўна Каленікава** (4 студзеня 1934, Менск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Ленінградскі будаўнічы інстытут у 1957 г. З 1957 г. — старшы архітэктар у Гомельграмадзянпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1965 года. Пражывае ў Гомелі.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: генпланы Жыткавічаў (1958), Уваравічаў (1975) Буда-Кашалёўскага раёна, цэнтральных сядзібаў саўгасаў «Навасёлкі» Петрыкаўскага (1969, бронзавы медаль ВДНГ СССР), «Жгунскі» Добрушскага (1971, бронзавы медаль ВДНГ СССР), «1 Мая» Рагачоўскага (1972,1975) раёнаў Гомельскай вобласці, г.п. Старое Сяло Гомельскага конезавода, ПДП Рэчыцы (1957), забудова мікрараёнаў № 51, 63, 63а ў Гомелі (1980-82) і 16 у Жлобіне (1982, у аўтарскім калектыве).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Коленикова Леокадия Платоновна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Комплекс езуіцкага калегіума ў Оршы
**Кале́гіум** (ад лац.: collegium — таварыства, садружнасць) — закрытая сярэдняя, радзей вышэйшая навучальная ўстанова ў XVI—XIX стст. Адкрывалі калегіумы пераважна езуіты. Лічыліся свецкімі, аднак сістэма навучання была падпарадкавана інтарэсам ордэна. Вывучаліся: тэалогія, лацінская і грэчаская мовы, літаратура, геаграфія, гісторыя, сем вольных мастацтваў і інш. Адукацыя была бясплатнай і даступнай для прадстаўнікоў іншых канфесій. Поўны калегіум уключаў 5—6-гадовы курс сярэдняй школы (ніжэйшае і вышэйшае аддзяленні), 3-гадовы курс філасофіі, 4-гадовы — тэалогіі.

Калегіум уяўляў сабой комплекс разнастайных рознапавярховых будынкаў, у т.л. мог уключаць школу, інтэрнат, касцёл, капліцы, кляштар, службовыя памяшканні і інш. Займаў значную тэрыторыю ў цэнтры населенага месца, меў унутраныя двары.

Беларусь
--------

Пінскі езуіцкі калегіум
На Беларусі першы калегіумы адкрыты ў 1570 г. у Вільні (з 1579 г. — Віленская акадэмія). Да сярэдзіны XVIII ст. іх было 16: у Полацку (з 1812 г. — Полацкая езуіцкая акадэмія) і Пінску поўныя, у Нясвіжы, Гродне, Мсціславе, Навагрудку, Оршы, Віцебску, Брэсце з курсам філасофіі, у Мінску, Магілёве, Слоніме, Слуцку, Бабруйску і інш. мелі статус сярэдніх навучальных устаноў.

Акрамя езуіцкіх на Беларусі найбольшае распаўсюджанне ў XVIII ст. атрымалі калегіумы ордэна піяраў. Існавалі ў Шчучыне, Зэльве, Расонах, Драгічыне, Віцебску і інш.

У 1773 г. са скасаваннем ордэна езуіцкія калегіумы перададзены Адукацыйнай камісіі. На беларускіх землях, якія ўвайшлі ў склад Расійскай імперыі, праіснавалі да 1820 года. У пачатку 1830-х гг. усе калегіумы рэарганізаваны ў прыходскія, павятовыя вучылішчы і гімназіі або зачынены.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Ле-Морн-Браба́н** (фр.: Le Morne Brabant) — паўвостраў на паўднёва-заходнім ускрайку вострава Маўрыкій. Над паўвостравам на вышыню 556 метраў увышаецца ўзгорак і базальтавая скала. Турыстычны цэнтр.

Мясцовасць стала вядомая ў XIX стагоддзі, калі ў шматлікіх пячорах узгорка знаходзілі прытулак збеглыя рабы.

У 2008 годзе ландшафт паўвострава быў уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Ле-Морн адно з лепшых у свеце месцаў для катання па хвалях з кайтам, на віндсёрфе і пэдлбордзе. Гэтыя віды воднай актыўнасці шырока прадстаўлены ў гэтай частцы Маўрыкія.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ле-Морн-Брабан
* Le Morne Brabant: The heritage of the Mauritian nation Архівавана 19 верасня 2007. (недаступная спасылка)
* UNESCO World Heritage Centre — Le Morne Brabant Архівавана 1 чэрвеня 2008.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Святаполк-Мірскі.
**Леан Святаполк-Мірскі** (польск.: Leon Światopełk-Mirski; 22 снежня 1871 — 17 верасня 1921) — каталіцкі дзеяч.

Біяграфія
---------

Паходзіў з беларускага шляхецкага роду Святаполк-Мірскіх з Мінскай губерні. Скончыў Духоўную семінарыю ў Пецярбургу. Пасвечаны на святара ў 1896 годзе. Служыў у Віцебскай губерні.

Шматгадовы сібірскі місіянер. У 1897—1903 гадах вікарый у Табольску, у 1903—1913 гадах пробашч у Краснаярску, у 1913—1914 — у Іркуцку, у 1913—1914 гадах дэкан іркуцкі. З 1918 годзе знаходзіўся па-за архідыяцэзіяй.

Хатні прэлат Яго Святасці, прэлат-прэпазіт мінскі, генеральны вікарый Пінскай дыяцэзіі, пробашч і дэкан пінскі.

Магіла Леана Святаполк-Мірскага
Пахаваны на Старых каталіцкіх могілках у Пінску, побач з ксяндзом-прэлатам Вітольдам Данілевічам-Чачотам.

Зноскі
------

1. 1 2  SERGIUSZ LEOŃCZYK — ABAKAN (ROSJA). BUDOWA KOŚCIOŁÓW KATOLICKICH DLA OSIEDLEŃCÓW POLSKICH W KRESŁAWCE I KANOKU W GUBERNI JENISEJSKIEJ NA POCZĄTKU XX WIEKU
2. ↑  Магчыма, дадзеныя пасады адносяцца да Яўгена (Леана) Святаполк-Мірскага

Літаратура
----------

* Andrzej Majdowski, Kościół katolicki w Cesarstwie rosyjskim. Syberia. Daleki Wschód. Azja Środkowa, Warszawa 2001, s. 309.


| ?Леан Святаполк-Мірскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Леан Святаполк-Мірскі |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сахарава.
**Жанна Станіславаўна Сахарава** (нар. 21 лістапада 1935, пас. Кляны, Дубровенскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1959 годзе. Працавала ў Краснаярску, з 1963 года — старшы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў, галоўны архітэктар праектаў у Белпрампраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1963 года. Пражывае ў г. Мінск.

Творчасць
---------

Мінскі электратэхнічны завод імя В. І. Казлова
Аўтатрактарны факультэт Беларускага політэхнічнага інстытута 
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): панчошная фабрыка ў Брэсце (1966), корпус аўтатранспартнага факультэта Беларускага політэхнічнага інстытута (1973), комплекс будынкаў электратэхнічнага завода (1986) у Мінску, комплексы «Лясное», «Таньчына» (1983).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Сахарова Жанна Станиславовна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)