recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Эль-Херміль** — горад на паўночным усходзе Лівана, на тэрыторыі правінцыі Бекаа. Адміністрацыйны цэнтр раёна Эль-Херміль. знаходзіцца ў паўночнай частцы правінцыі, на тэрыторыі аднайменнай раўніны, на левым беразе ракі Эль-Асі, за 73 км на паўночны ўсход ад горада Захле, адміністрацыйнага цэнтра правінцыі і за 95 км на паўночны ўсход ад Бейрута. Абсалютная вышыня — 696 метраў над узроўнем мора.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з картай Лівана — Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
**«Ваза»** — аўтапартрэт Леона Бакста, намалёваны алеем на халсце ў 1906 годзе.

Апісанне
--------

Панно «Ваза (Аўтапартрэт)» нясе ў сабе заметны адблеск версальных пейзажаў Бенуа і галантных сцэн Сомава. У гэтым творы няма характэрнага для мастакоў «Міра мастацтва» звароту да мінулых эпох, шматзначнасць сэнсу нараджаецца ў ім у выніку гульні майстра з планамі карціны і асобна.

Зноскі
------

1. ↑  *Лев Самойлович Бакст*. Ваза (руск.). *Arthive* (28 ліпеня 1906).
2. ↑  *Леон Николаевич Бакст*. Ваза (Автопортрет) (руск.). *Art-Portal*.  Издательство «Директ-Медиа» (28 ліпеня 1906).
3. ↑  *Леон Бакст*. Ваза (Автопортрет) (руск.). *WikiArt* (28 ліпеня 1906).

Літаратура
----------

* СЮРРЕАЛИЗМ / Авт.-сост. М. В. Адамчик — Минск: Харвест, 2009 — 512 с.: илл.

Спасылкі
--------
Актор амбалавасі падчас святочнага відовішча
**Амбалавасі** (малаял.: അമ്പലവാസി) — група дробных каст храмавых служак сярод малаялі. Агульная колькасць у Індыі (2019 г.) — 153 000 чалавек.

Касты амбалавасі фактычна ўваходзяць у варну брахманаў, аднак стаяць ніжэй за намбудыры. Звычайна выконваюць паўседзённую працу, жывуць пры індуісцкіх храмах або каля іх. Кожнай касце таксама належыць пэўная рытуальная роля. Напрыклад, *маі* і *намбішан* ўпрыгожваюць храмы падчас святаў, *тыятуні* суправаджаюць храмавыя працэсіі, *чачыяр* спяваюць рэлігійныя гімны, *вар'яр* кіруюць храмавай гаспадаркай і нясуць абавязак абароны храма падчас вайны. Сярод амбалавасі таксама вылучаюцца касты хатніх настаўнікаў, спевакоў і танцораў. Каста *намб'яр* на поўначы Малабара мела сваяцкія сувязі з манархічнымі дынастыямі. 

Фармальна касты лічацца эндагамнымі, аднак дазваляюцца шлюбы з намбудыры, наярамі, храмавымі служкамі з іншых каст. У мінулым амалавасі выконвалі надзвычай важныя культурныя функцыі, паколькі займаліся адукацыяй, арганізоўвалі пахаванні і тэатральныя відовішчы. У нашы дні супольнасці амбалавасі захоўваюць старажытныя традыцыі малаялі.

Спасылкі
--------

* Ambalavasi in India
* Nambiar- The royal caste of northern kerala
* Pisharody Samajam
**Амбарцум Ліманджан** (арм.: Համբարձում Լիմոնջյան; 1768, Канстанцінопаль — 29 чэрвеня 1839, тамсама) — армянскі кампазітар і музыказнавец. Вынайшаў новы армянскі нотапіс, шырока ўжываную ў Закаўказзі ў XIX стагоддзі, з дапамогай якога запісаў армянскія царкоўныя спевы.

Біяграфія
---------

Амбарцум Ліманджан нарадзіўся ў 1768 годзе ў Канстанцінопалі, у беднай сям'і. Услед за бацькам, ён павінен быў стаць краўцам, але паступіў на службу перапіснікам да армянскага архітэктара Грэгара Пальяна. Потым, дзякуючы вакальным дадзеным, ён аказвецца ў доме Аванеса Цюзьяна, дзе навучаецца музычнаму мастацтву. Апроч спеву Ліманджан вывучае армянскую царкоўную, грэчаскую і еўрапейскую музыку, у дасканаласці авалодвае тамбурам. Неўзабаве ён сам пачынае выкладаць, спецыялізуючыся ў армянскім царкоўным спеве. Для фіксацыі мелодыі Ліманджан вынаходзіць уласны нотны запіс (у Турцыі вядомы як «нотапіс Ліманджана»), якая змяняе складаны арабскі запіс і да пачатку XX стагоддзя атрымвае шырокае шыранне спачатку ў Канстанцінопалі, а потым у Закаўказзі. З яго дапамогай пачынаюць запісваць не толькі царкоўную музыку, але і нацыянальныя гарадскія і народныя песні.

Далейшую працу па дасканаленні сістэмы армянскага нотапісу працягнулі іншыя армянскія музыканты, у прыватнасці, вучань Ліманджана, Арыстакес Аванісян. Завяршыў яе фармаванне Нікагаяс Ташчан. Дзякуючы «нотапісу Ліманджана» тысячы музычных твораў Асманскай імперыі захаваліся да цяперашніх часоў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Армянская савецкая энцыклапедыя / пад рэд. Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q164396'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6429958'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718'></a>
2. 1 2 3 4  Ով ով է. հայեր / пад рэд. Հ. Այվազյան — Երևան: 2005.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13053761'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1953'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28722393'></a>
3. 1 2  Шавердян, 1959, с. 207—212
4. ↑  Армянин спас тысячи османских музыкальных произведений **(нявызн.)**(недаступная спасылка) (28/04/2013). Архівавана з першакрыніцы 18 мая 2015. Праверана 8 мая 2015.

Літаратура
----------

* *Шавердян, Александр Исаакович.* Очерки по истории армянской музыки XIX-XX веков: досоветский период. — М.: Государственное музыкальное издательство, 1959.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1022767240 · ISNI: 0000 0003 7066 8711 · LCCN: no2012064473 · VIAF: 249999136 |
**Бадэнская народная партыя, БНП** (ням.: Badische Volkspartei, BVP) — рэгіянальная палітычная партыя ў нямецкай зямлі Бадэн-Вюртэмберг, заснаваная 5 чэрвеня 1959 года ў Карлсруэ. Яе першараднай мэтай з’яўляўся роспуск зямлі Бадэн-Вюртэмберг, якая існуе з 1952 года, каб тым самым дамагчыся аднаўлення Бадэна, як асобнай адміністрацыйнай адзінкі Германіі.

Падчас выбараў у сакавіку 1960 года БНП аб'ядналася з Нямецкай партыяй (ДП). Афіцыйна кааліцыя называлася як ДП/БНП. У выбарчым бюлетэні яна была паказаная як ДП. Кааліцыя дамаглася найлепшага выніку з 4,3 % у адміністрацыйнай акрузе Фрайбург. У верасні таго ж года БНП спыніла супрацоўніцтва з ДП. Пасля правядзення рэферэндуму ў 1970 года, на якім грамадзяне прагаласавалі за працяг існавання Бадэн-Вюртэмберга, партыя самараспусцілася.

Генрых Бергёц быў абраны ў 1959 годзе адзіным прадстаўніком ад БНП у гарадскім савеце Карлсруэ.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4  Bestand 69 Badische Volkspartei. Einführung Архівавана 14 снежня 2021. im Landesarchiv Baden-Württemberg.
2. ↑  Ein Original feiert 90. Geburtstag(нявызн.). *Südkurier* (16 красавіка 2015). Праверана 24 студзеня 2017.
Источник **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 2 лютага 2017. Праверана 15 лютага 2019.
3. ↑  Altbaden bläst zum Angriff Архівавана 16 лютага 2019. In: Die Zeit Nr. 24 vom 12. Juni 1959
4. ↑   Архівавана {{{2}}}.
5. ↑  Günter Opitz: *Berggötz, Heinrich.* In: Fred Ludwig Septainter (Hrsg.): *Baden-Württembergische Biographien.* Band V, Kohlhammer, Stuttgart 2013, ISBN 978-3-17-024863-2, S. 24-26, hier S. 26.

Спасылкі
--------

* Badische Volkspartei im Stadtlexikon Karlsruhe

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 122954556 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Слука.
**Алег Георгіевіч Слука** (нар. 12 ліпеня 1941, вёска Лабковіца, Асіповіцкі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі гісторык, журналіст, дзяржаўны дзеяч. Доктар гістарычных навук (1986), прафесар (1989).

Біяграфія
---------

Скончыў факультэт журналістыкі БДУ (1968) і аспірантуру пры ім. Працаваў на факультэце журналістыкі БДУ з 1971 года. Кандыдацкую (1971) і доктарскую (1986) дысертацыі па гісторыі. Прафесар (1990).

У 1986—1995 гадах дэкан факультэта журналістыкі БДУ. Памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (1995—1997). Намеснік Міністра адукацыі Рэспублікі Беларусь (1997—2001). Рэктар Міжнароднага гуманітарна-эканамічнага інстытута (2002—2004). З 2004 года прафесар кафедры гісторыі журналістыкі і літаратуры факультэт журналістыкі БДУ.

Даследуе пытанні гісторыі, тэорыі і практыкі сродкаў інфармацыі, тэорыі ідэалогіі беларускай дзяржаўнасці.

Аўтар прац «Голас рэвалюцыйнай моладзі» (1978), «Слова ў камсамольскім страі» (1980), «Камсамольскі радок»(1984), «Мадэль устойлівага развіцця Рэспублікі Беларусь» (1999, вучэбнага дапаможніка «Беларуская журналістыка» (ч.1, 2000), манаграфіі «Нацыянальная ідэя» (2001)

Узнагароды і званні
-------------------

Лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола Беларусі (1980) і Саюза журналістаў Рэспублікі Беларусь (1994). Узнагароджаны Граматай Вярхоўнага Савета БССР (1982), Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (2001); званне «Заслужаны журналіст Беларускага саюза журналістаў» (1996).

Узнагароджаны ганаровымі знакамі «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (2001) і «Выдатнік друку Рэспублікі Беларусь» (2006).

Навуковыя працы
---------------

* Слука, А. Г. Беларуская журналістыка: вучэб. дапам.: у 3 ч. / А. Г. Слука. — Мінск, 2000—2009. — Ч. 1. — 2000. — 230 с.; Ч. 2. — 2003. — 234 с.; Ч. 3. — 2009. — 398 с.
* Слука, А. Г. Нацыянальная ідэя — шлях народа (Генезіс праблемы) / А. Г. Слука. — Мінск, 2005. — 426 с.
* Слука, А. Г. Ідэалогія беларускай дзяржаўнасці (метадалогія фарміравання) / А. Г. Слука. — Мінск, 2007. — 233 с.
* Слука, А. Г. Нацыянальная ідэя / А. Г. Слука. — Мінск, 2008. — 363 с.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Слука Алег Георгіевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 25. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Слука Алег Георгіевіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* Слука Олег Георгиевич Архівавана 1 сакавіка 2022.  (руск.) // Факультэт журналістыкі БДУ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 140167 |
**Бланкі́лья** (ісп.: La Blanquilla) — востраў на поўдні Карыбскага мора. З’яўляецца федэральным уладаннем Венесуэлы. Плошча — 64,53 км². Сталага насельніцтва няма.

Геаграфія
---------

Востраў Бланкілья з’яўляецца часткай Паўднёвых Падветраных астравоў групы Малых Антыльскіх астравоў. Знаходзіцца ў 289 км на паўночны ўсход ад Каракаса, сталіцы Венесуэлы, у 388 км на усход ад Банайрэ, у 310 км на захад ад Грэнады. Уяўляе сабою плоскае скалістае плато, вышыня якога дасягае 30 м. Даўжыня — 11,24 км. Найбольшая шырыня — 9,35 км. Даўжыня берагавой лініі — каля 55 км. Значная частка ўзбярэжжа пакрыта пляжамі з дробным белым пяском. Дзякуючы яму востраў атрымаў сваю назву (ад ісп.: blanco, «белы»).

Востраў мае вулканічнае паходжанне. Сфарміраваўся ў зоне субдукцыі літасферных пліт (гл. Тэктоніка пліт) каля 65 — 55 млн гадоў таму як падводнае плато, на якім паступова назапашваліся арганічныя ападкі. Далейшая субдукцыя выштурхала востраў над паверхняй мора. У заходняй частцы захаваліся гранітныя скалы, што маюць дачыненне да перыяду першапачатковага ўзнікнення. На ўсходзе знойдзены каралавыя тэрасы, што сфарміраваліся ў выніку змен узроўню мора не пазней за 8 тысячагоддзе да н. э.

Клімат трапічны вільготны. Нягледзячы на частыя дажджы, кіпрая паверхня ўсмоктвае ападкі, таму на Бланкілье няма рэк і азёр. Сярод скал часам вылучаюцца невялікія гранітныя «кішэні», дзе пітная вада можа захоўвацца доўгі час.

Прырода
-------

Флора прадстаўлена відамі, прыстасаванымі да нястачы вільгаці, у тым ліку кактусамі. Для фаўны характэрны як мясцовыя (ігуаны, птушкі, казуркі), так і інтрадуцыраваныя чалавекам віды (здзічэлыя козы, аслы). Сярод каралавых рыфаў каля вострава знаходзяць рэдкія чорныя каралы.

Гісторыя
--------

Індзейцы часова наведвалі востраў ужо ў глыбокай старажытнасці. Археолагамі выяўлены рэшткі іх керамікі, пакінутыя каля 1150 г. да н. э. У 1498 г. адкрыты Хрыстафорам Калумбам. У XVII — XVIII стст. на ім спыняліся піраты. У 1874 г. на Бланкілье было заснавана невялікае галандскае паселішча, аднак яго жыхары былі выгнаны ўрадам Венесуэлы.

Афіцыйна далучаны да Венесуэлы ў 1938 г.

У нашы дні востраў наведваюць вучоныя, турысты, тут маецца сезонная база марской ваенізаванай аховы.

Спасылкі
--------

* Isla La Blanquilla Facts
* En fotos: La Blanquilla, una paradisíaca playa llena de riqueza natural Архівавана 23 сакавіка 2014.
* venciclopedia.com Архівавана 23 сакавіка 2014.
* eol.jsc.nasa.gov Архівавана 23 сакавіка 2014.
**Мэры Сміт Джонс** (англ.: Marie Smith Jones; 14 мая 1918 — 21 студзеня 2008) — апошняя з прадстаўнікоў амерыканскіх індзейцаў паўднёвай Аляскі, якія гаварылі на мове эяк. Яна была ганаровай правадыркай племені эяк і апошняй чыстакроўнай іх прадстаўніцай .

Біяграфія
---------

Мэры нарадзілася ў невялікім горадзе Кардова на Алясцы. 5 мая 1948 года яна выйшла замуж за рыбака Уільяма Ф. Сміта. Хаця яны мелі дзевяць дзяцей, яны так і не навучылісь размаўляць на гэтай мове, таму што гэта ў тыя часы лічылася ганебным. У 1970-я гады яна пераехала ў Анкарыдж. Для таго каб захаваць мову эяк, Сміт Джонс працавала з лінгвістам Майклам Краусам, які склаў слоўнік і граматыку. У 1990-я гады памёр яе апошні брат, і яна засталася адзіным носьбітам гэтай мовы.

Пазней Мэры стала палітычным актывістам і двойчы вытупала ў ААН па праблеме рэдкіх і знікаючых моў. Яна таксама займалася пытаннямі якія тычыліся індзейцаў і іх навакольнага асяроддзя.

У 2005 годзе у сваім інтэрв’ю Сміт Джонс распавяла, што яе імя на мове эяк — Udach' Kuqax\*a’a’ch, якое перакладаецца як «гук, які склікае людзей здалёк». У раннім узросце яна пакутавала з-за алкагалізму, але ў пачатку 1950-ых гадоў кінула піць у сувязі з тым, што абзавелася сям’ёй і дзецьмі. Але іншую сваю шкодную звычку — паленне — яна не кінула аж да смерці.

Мэры Сміт Джонс памерла 21 студзеня 2008 года ва ўзросце 89 гадоў у сваім доме ў Анкарыдж .

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2  speaker-of-native-alaskan-language-dies.html Last full-blooded Eyak and fluent speaker of native Alaskan language, dies **(нявызн.)**, *Associated Press* (January 5, 2008).(недаступная спасылка)
3. ↑  Elizabeth Kolbert, «Last Words» Архівавана 8 лютага 2008. *The New Yorker*, June 6, 2005/
4. ↑  «Last Alaska language speaker dies», BBC Newa, January 24, 2008.

Спасылкі
--------

* Некралог Мэры Сміт Джонс на сайце часопіса *The Economist*, 7 студзеня 2008

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
**Фростбергскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Frostburg State University) — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Фростберг ў Мэрылендзе, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Заснаваны ў 1898 годзе сенатарам ад штата Мэрыленд Джонам Лікам. 

Горад Фростберг быў абраны таму, што гэта месца прапанавала найлепшае прыдатнае месца без выдаткаў для штата. 

Сёння навучальная ўстанова з'яўляецца ў асноўным стацыянарным універсітэтам (большасць студэнтаў увесь час навучаюцца і жывуць у межах універсітэцкага кампуса).

Універсітэт прапануе 47 спецыяльнасцей бакалаўрыяту, 16 праграм магістратуры і 1 доктарскую ступень у галіне лідарства ў адукацыі.

Структура
---------

* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі
* Каледж вольных мастацтваў і навук

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Мэрыленд

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фростбергскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 0635 9581 · LCCN: n93122489 · Microsoft: 152830075 · VIAF: 159597173 |
**Аляксандр Вячаслававіч Драган** (нар. 1975, г. Брэст, БССР) — беларускі спецыяліст у галіне машыназнаўства, сістэм прывадаў і дэталей машын, тэхналогіі машынабудавання. Кандыдат тэхнічных навук (2000), дацэнт (2004).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1975 годзе ў сям’і вядомага вучонага Вячаслава Драгана, які доўгі час ён быў першым прарэктарам Брэсцкага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта (БрДТУ).

У 1997 годзе скончыў Брэсцкі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт і паступіў у аспірантуру Інстытута надзейнасці машын Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. У 2000 годзе абараніў дысертацыю на суісканне вучонай ступені кандыдата тэхнічных навук па спецыяльнасці 05.02.02 «Машыназнаўства і дэталі машын». У 2000 годзе, адразу пасля абароны дысертацыі, вярнуўся ў БрДТУ.

Працоўную дзейнасць ва ўніверсітэце пачаў з пасады малодшага навуковага супрацоўніка навукова-даследчага сектара. Працаваў асістэнтам, старшым выкладчыкам, дацэнтам кафедры тэхналогіі машынабудавання Брэсцкага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта, у 2006—2009 гадах — яе загадчыкам. У 2009—2018 гадах — дэкан машынабудаўнічага факультэта ўніверсітэта.

З 2018 па 2020 год займаў пасаду рэктара БрДТУ, пакуль не быў вызвалены ад займаемай пасады 20 кастрычніка 2020 года за падтрымку студэнтаў універсітэта падчас пратэстаў у Беларусі.

Зноскі
------

1. 1 2  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 8 чэрвеня 2021. Праверана 8 чэрвеня 2021.
2. 1 2  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 8 чэрвеня 2021. Праверана 8 чэрвеня 2021.
3. ↑  После акции солидарности в БрГТУ девять студентов попали в список на отчисление (руск.)(недаступная спасылка).  TUT.BY (28 кастрычніка 2020). Архівавана з першакрыніцы 1 лістапада 2020. Праверана 28 кастрычніка 2020.

| ⛭Рэктары Брэсцкага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта |
| --- |
| 
* Ігар Дзмітрыевіч Белагорцаў (1966—1980)
* Леанард Іванавіч Коршун (1980—1995)
* Уладзіслаў Германавіч Фёдараў (1995—2002)
* Пётр Сцяпанавіч Пойта (2002—2018)
* Аляксандр Вячаслававіч Драган (2018—2020)
* Аляксандр Генадзевіч Бахановіч (2020—2023)
* Сяргей Антонавіч Каспяровіч (з 2023)

 |
**Асобае партызанскае злучэнне «Трынаццаць»** дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Бялыніцкага, Бярэзінскага, Шклоўскага, Крупскага раёнаў Магілёўскай вобласці Беларускай ССР.

Дзейнасць
---------

Створана 1 чэрвеня 1944 года паводле ўказання Беларускага штаба партызанскага руху на базе партызанскага палка «Трынаццаць».

29—30 чэрвеня 1944 года злучэнне ў складзе 1-й, 3-й, 5-й партызанскіх брыгад, 11-га, 12-га, 13-га асобных партызанскіх атрадаў злучылася з Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміяй.

Камандзіры
----------

* С. У. Грышын
* С. В. Пахомаў (в.а.)

Камісары
--------

* І. А. Стралкоў

Начальнікі штаба
----------------

* С. П. Скварцоў.

Памяць
------

У 1976 годзе ў в. Эсьмоны ў гонар злучэння ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* «Трынаццаць» // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыклапедыя / Беларуская савецкая энцыклапедыя; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мінск: БелСЭ, 1990. — 680 с. 4 л.карт.: іл. — С. 593.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Элегія (значэнні).
**Эле́гія** (стар.-грэч.: ἐλεγεία) — жанр лірычнай паэзіі; у ранняй антычнай паэзіі — верш, напісаны элегічным дыстыхам, незалежна ад зместу; пазней (Калімах, Авідзій) — верш з характарам задуменнага суму. У новаеўрапейскай паэзіі элегія захоўвае ўстойлівыя рысы: інтымнасць, матывы расчаравання, нешчаслівага кахання, адзіноты, тленнасці зямнога быцця, вызначае рытарычнасць у выяве эмоцый; класічны жанр сентыменталізму і рамантызму.

Элегія ў антычнай літаратуры
----------------------------

Першапачаткова ў старажытнагрэчаскай паэзіі элегія пазначала верш, напісаны страфой пэўнага памеру, а менавіта двухрадкоўем — гекзаметр-пентаметр. Слова έ̓λεγος, азначала ў грэкаў сумную песню пад акампанемент флейты. Элегія ўтварылася з эпасу каля пачатку алімпіяд у іанійскага племя ў Малой Азіі, у якога ўзнік і квітнеў таксама эпас.

Маючы агульны характар лірычнага разважання, элегія ў старажытных грэкаў была вельмі разнастайнай па зместу, напрыклад, сумнай і выкрывальнай у Архілоха і Сіманіда, філасофскай у Салона ці Тэагніда, ваяўнічай у Каліна і Тыртэя, палітычнай у Мімнерма. Адзін з лепшых грэчаскіх аўтараў элегіі — Калімах.

У рымлян элегія стала больш вызначанай па характары, але і больш свабоднай па форме. Моцна ўзрасло значэнне любоўных элегій. Знакамітыя рымскія аўтары элегій — Праперцый, Тыбул, Авідзій, Катул.

Асаблівае распаўсюджанне элегія атрымала ў сентыменталістаў і рамантыкаў. Стваралі элегіі Гётэ («Рымскія элегіі»), А. Пушкін («Брожу ли я вдоль улиц шумных»), М. Лермантаў («Выхожу один я на дорогу»), М. Някрасаў («Внимая ўжасам войны»), Т. Шаўчэнка («Думы мае») і іншыя паэты. Вытокі беларускай літаратурнай элегіі — у народнай песні (працоўнай, сямейна-абрадавай), у вопыце рускай і сусветнай літаратур, што ўплывалі на беларускую. Упершыню ў беларускай паэзіі элегія як жанр з’явілася ў XIX стагоддзі («Думка» Ф. Багушэвіча, «Могілкі» невядомага аўтара).

Літаратура
----------

* *Вячаслаў Рагойша.* Паэтычны слоўнік / Т. А. Гарбачэўская. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.(недаступная спасылка)
* *Вячаслаў Рагойша.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4. Архівавана 6 сакавіка 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis · Сучаснай Украіны · Сучаснай Украіны · Настольны |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2781381781 · NKC: ph566138 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сідарэнка.

**Аляксей Ісаевіч Сідарэнка** (14 сакавіка 1914 — 20 верасня 1980) — дэкан гістарычнага факультэта БДУ (1953—1955), удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 14 сакавіка 1914 года. На гістарычны факультэт БДУ паступіў у 1937 годзе (скончыў яго ў 1945 годзе).

У час Вялікай Айчыннай вайны ваяваў у складзе 16-й танкавай брыгады на Ленінградскім, Волхаўскім і 3-м Прыбалтыйскім франтах, быў цяжка паранены.

У 1950 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. У 1950—1953 гадах быў старшынёй Рэспубліканскага камітэта прафсаюза работнікаў вышэйшай школы і навуковых устаноў. У 1953—1955 годах быў дэканам гістарычнага факультэта БДУ.
У 1974 годзе пайшоў на пенсію.

Памёр 20 верасня 1980 года.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7

Спасылкі
--------

* Алексей Исаевич Сидоренко Архівавана 13 кастрычніка 2022. // Гістарычны факультэт БДУ
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Котава.

**Таццяна Мікалаеўна Котава** (3 верасня 1985, пас. Шалахоўскі, Растоўская вобласць) — уладальніца тытула «Міс Расія-2006»; расійская спявачка, удзельніца жаночага поп-гурта «ВІА Гра».

Таццяна Котава па спецыяльнасьці эканаміст і менеджар па «антыкрызісным кіраванні».

У 2006 годзе заваявала тытул Міс Расія-2006 і магчымасць прадстаўляць Расію ў конкурсе прыгажосці Міс Свету-2007 і Міс Сусвет-2007. Таццяна Котава з’яўляецца трэцяй дзяўчынай Расіі, якая прыняла ўдзел у абодвух конкурсах прыгажосці — Міс Сусвет і Міс Свету.

У сакавіку 2008 года было абвешчана, што Таццяна Котава далучыцца да расійска-ўкраінскага поп-гурта «ВИА Гра» пасля сыходу Веры Брэжневай у ліпені 2007 года.

Гурт ВІА Гра
------------

З сакавіка 2008 года Таццяна Котава з’яўляецца ўдзельніцай папулярнага ўкраіна-расійскага гурта «ВІА Гра». Дэбютным відэа Тацяны стаў кліп «**Я не боюсь**» (бел.: Я не баюся), у якім яна знялася з астатнімі ўдзельніцамі гурта. Першымі выступамі Таццяны ў складзе гурта сталі канцэрты ў Маскве, Сангейт Порт Раял (Анталья, Турцыя) і Огрэ (Латвія). Першай тэлевізійнай здымкай стаў канцэрт, прысвечаны 30-годдзю газеты «Аргументы и факты».

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 11 ліпеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>

Спасылкі
--------

* Форум «Таццяна Котава» (руск.)
* Афіцыйны сайт гурта (руск.)
* Афіцыйны англамоўны сайт гурта (англ.)
* Неафіцыйны Art-foto-Форум «Таццяны Котавай» (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Таццяна Мікалаеўна Котава на Вікісховішчы |
**Дзявяты 5-гадовы план развіцця народнай гаспадаркі Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі** на 1971—1975 гады .

Планы
-----

Асаблівая ўвага звярталася на ўкараненне ў вытворчасць новай тэхнікі і тэхналогій, павышэнне кваліфікацыйнага і адукацыйнага ўзроўню працоўных, удасканаленне форм і метадаў кіравання, павышэнне эфектыўнасці грамадскай вытворчасці.

Вынікі пяцігодкі
----------------

Аб’ём капітальных укладанняў у эканоміку склаў 16 230 млн. руб. Асноўныя фонды народнай гаспадаркі павялічыліся на 55%. За гады пяцігодкі пабудавана 97 буйных прамысловых прадпрыемстваў, у т.л. Белшына (у Бабруйску) і Мазырскі нафгаперапрацоўчы камбінаты, Брэсцкі завод бытавой хіміі, Баранавіцкі завод аўтаматычных ліній, Слуцкі камбінат будаўнічых канструкцый, Гродзенскі і Крычаўскі мясакамбінаты. Мадэрнізавана каля 33 тыс. адзінак абсталявання. У 10 разоў павялічылася колькасць аўтаматызаваных сістэм кіравання, вытворчасць электронна-вылічальных машын і іншай тэхнікі. Больш стала механізаваных паточных ліній. Энергетычныя магутнасці павялічыліся на 44%, энергаўзброенасць працы — на 61%.

Валавая прадукцьм калгасаў і саўгасаў вырасла на 22% у параўнанні з 8-й пяцігодкай. Уведзена ў сельскагаспадарчы абарот 837 тыс. га асушаных зямель. Рознічны гандлёвы абарот павысіўся на 43%, больш за 2 млн. чал. атрымалі жыллё. Аднак пачатая ў сярэдзіне 1960-х г. эканамічная рэформа да пачатку 1970-х г. фактычна спынілася. Схільнасць кіраўніцтва да захавання старых прыярытэтаў, экстэнсіўных шляхоў, камандных метадаў кіравання народнай гаспадаркай тармазілі тэмпы выканання плана 9-й пяцігодкі.

Літаратура
----------

* *Юнцэвіч, А.* Пяцігадовыя планы развіцця народнай гаспадаркі БССР // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8. — С. 23.
* Гиоргидзе, З. И. Геращенко, Л. Ф. Белоруссия за десять пятилеток / З. И. Гиоргидзе, Л. Ф. Геращенко; Академия наук БССР, Институт экономики. — Минск: Наука и техника, 1982. — 152 с.
* Эканамічная гісторыя Беларусі і замежных краін: Матэрыялы для самастойнай працы: Для студэнтаў і курса дзеннага і завочнага формаў навучання. — Мінск: ВП «Экаперспектыва», 1997. — 118, [2] с.




| Пяцігадовыя планы развіцця народнай гаспадаркі Беларускай ССР |
| --- |
| 
* Першая (1928—1933)
* Другая (1933—1937)
* Трэцяя (1938—1942)
* Чацвёртая (1946—1950)
* Пятая (1951—1955)
* Шостая (1956—1960)
* Сёмая (1961—1965)
* Восьмая (1966—1970)
* Дзявятая (1971—1975)
* Дзясятая (1976—1980)
* Адзінаццатая (1981—1985)
* Дванаццатая (1986—1990)

 |
**Асора** (руск.: Оссо́ра) — пасёлак (у 1949—2012 гадах — пасёлак гарадскога тыпу), адміністрацыйны цэнтр Карагінскага раёна Камчацкага края (да 1 ліпеня 2007 года ў складзе Каракскай аўтаномнай акругі, цяпер у складзе асобай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі Камчацкага края — Каракскай акругі) Расіі.

Назва ў перакладзе з карак. *Асоран* — «дом гарбушы» (г.зн. месца нерасту гарбушы).

Гісторыя
--------

У 1934 годзе ўладамі было прынятае рашэнне аб перанясенні раённага цэнтра з сяла Карага. Было абрана зручнейшае месца, дзе адсутнічалі балоты. Пачалося актыўнае будаўніцтва жылля і сацыяльнай інфраструктуры, і да 1 жніўня 1941 г. у Асору былі перабазіраваны ўсе раённыя партыйныя і адміністрацыйныя арганізацыі. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1949 года.

З 2012 года — сельскі населены пункт. Гарадское паселішча пераўтворана ў сельскае ў 2019 годзе.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 31 ліпеня 2017.

| ⛭Камчацкі край |
| --- |
| Раёны | Алеуцкі • Алютарскі • Быстрынскі • Елізаўскі • Карагінскі • Мількаўскі • Пенжынскі • Собалеўскі • Тыгільскі • Усць-Бальшарэцкі • Усць-Камчацкі |  |
| Гарады | Вілючынск • Елізава • **Петрапаўлаўск-Камчацкі** |
| Пгт | Вулканны • Палана |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | Асора • Каменскае • Мількава • Нікольскае • Собалева • Тыгіль • Тылічыкі • Усць-Бальшарэцк • Усць-Камчацк • Эса |
**Аналы каралеўства франкаў** (лац.: Annales regni Francorum; ARF) — аналы, якія апісваюць гісторыю Франкскай дзяржавы з 741 па 829 гады, асноўная крыніца па ўсім перыядзе кіравання Карла I Вялікага і першай палове кіравання Людовіка I Набожнага.

Раней «Аналы каралеўства франкаў» у гістарычнай навуцы насілі назву **«Вялікія Лоршскія аналы»** (па Лоршскаму манастыру, меркаванаму месцу стварэння) або **«Аналы Эйнхарда»** (па імі Эйнхарда, іх меркаванага аўтара), аднак, пасля таго як абедзве гіпотэзы былі аспрэчаны, за аналамі захавалася толькі гэта назва. Аналы былі створаны пры двары каралёў Франкскай дзяржавы, з мэтай іх узвялічвання і апраўдання іх экспансіянісцкай палітыкі ў стаўленні да суседзяў.

«Аналы каралеўства франкаў» ствараліся некалькімі храністамі і некалькі разоў рэдагаваліся. Першая частка аналаў была складзена ў 789 годзе невядомым аўтарам і апісвала падзеі 741—788 гадоў. Яна заснавана на сачыненні «Прадаўжальнікаў Фрэдэгара» і аналах, якія не дайшлі да нас. Затым гэты ж аўтар пачаў весці пагадавыя запісы, працягнуўшы аналы да 793 года. Пасля яго працу над аналамі вялі яшчэ тры аналісты: адзін апісаў падзеі за 795—807 гады, другі — за 808—820 гады, трэці (ім быў абат манастыра Сен-Дэні Хільдуін) апісаў падзеі з 821 па 829 гады. Гэта так званая «Першая рэдакцыя „Аналаў каралеўства франкаў"». Яна напісана на грубай латыні з уключэннем варварызмаў. Імкнучыся ўзвялічыць караля Карла Вялікага, першы храніст апусціў цэлы шэраг падзей, якія маглі пашкодзіць гэтай мэце: ён не згадаў пра паражэнне франкаў у Рансевальскай цясніне ў 778 годзе і паўстанне Піпіна Гарбатага ў 792 годзе, а паражэнне ад саксаў у бітве пры Зюнтэлі ў 782 годзе абвясціў перамогай франкаў.

Каля 812 года яшчэ адзін невядомы храніст (мяркуецца, што ім мог быць Эйнхард), які меў адну з копій першапачатковага тэксту аналаў, адрэдагаваў іх частку, якая ахоплівала 741—801 гады (гэта так званая «Другая рэдакцыя „Аналаў каралеўства франкаў"»), выправіўшы тэкст на больш літаратурны і ліквідаваўшы ўсе змоўчанні папярэдніх аўтараў аналаў.

Такім чынам, «Аналы каралеўства франкаў» ператварыліся ў даволі поўнае апісанне гісторыі Франкскай дзяржавы за перыяд з сярэдзіны VIII па першую траціну IX стагоддзя. Гэтыя аналы захаваліся ў мностве рукапісаў, стаўшы асновай для пазнейшых аналаў, з якіх асноўныя — Сен-Берцінскія аналы для Заходне-Франкскага каралеўства і Фульдскія аналы для Усходне-Франкскага каралеўства.

Выданні
-------

**На лацінскай мове:**

* Annales Regni Francorum. — Monumenta Germaniae Historia. SSG in us. schol.. — Hannover, 1895. Архівавана 21 жніўня 2011.

Літаратура
----------

* *Люблинская А. Д.* Источниковедение истории средних веков. — Л.: Издательство Ленинградского университета, 1955. — С. 79—81. — 374 с.
**Дзю́сі** (англ. *Ducie*) — атол на поўдні Ціхага акіяна. Уваходзіць у склад брытанскай заморскай тэрыторыі астравы Піткэрн. Плошча сушы — 0,7 км².

Прырода і геаграфія
-------------------

Атол знаходзіцца ў 470 км ад вострава Піткэрн, складаецца з 4 каралавых астраўкоў — Акадыя, Пандора, Вествард і Эдвардс. Найбуйнейшы з іх — Акадыя (каля 55 га). Найвышэйшы пункт знаходзіцца на востраве Вествард (4,6 м). Агульная плошча сушы — 0,7 км².

У цэнтры атола месціцца лагуна глыбінёй да 16 м.

Сталых вадацёкаў і крыніц пітной вады на паверхні астравоў няма.

Расліннасць бедная, прадстаўлена хмызнякамі і рэдкімі гаямі дрэва *Heliotropium foertherianum*. Каралы ў лагуне мёртвыя. Як мяркуюць, пад час штармоў адбыўся прыток халоднай вады, якая іх загубіла.

Клімат трапічны пасатны, даволі вільготны. Сезонная розніца тэмператур не перавышае 7 °C.

На астравах гняздуюцца птушкі, у тым ліку каля 70 % усіх экзэмпляраў буравеснікападобнай птушкі *Pterodroma ultima*. У хмызняках жывуць яшчаркі — белапузыя сцынкі. Адзіны сысун — палінезійскі пацук, аднак яго пагалоўе было амаль цалкам знішчана ў мэтах аховы птушак.

Лагуну насяляе 138 відаў рыб. Астравы таксама наведваюць марскія чарапахі.

Гісторыя
--------

Атол Дзюсі быў адкрыты 26 студзеня 1606 г. іспанскім мараплаўцам П. Ф. дэ Кірасам. 16 сакавіка 1791 г. паўторна адкрыты брытанцам Эдвардам Эдвардсам, які на судне «Пандора» безвынікова шукаў паўстанцаў з «Баўнці» (гл. астравы Піткэрн).

У 1867 г. амерыканскі ўрад рэкамендаваў сваім грамадзянам браць атол у валоданне для здабычы гуана. Але ў 1893 г. ён быў анэксаваны Вялікабрытаніяй.

Дзюсі шмат разоў наведваўся маракамі і вучонымі, аднак застаўся бязлюдным. У 1961 г. было рэкамендавана зрабіць яго «востравам для навукі», а пазней — надаць статус Рамсарскага ўгоддзя (гл. Рамсарская канвенцыя).

Галерэя
-------

* Знешні выглядЗнешні выгляд
* ЛагунаЛагуна
* ХмызнякіХмызнякі
* Pterodroma ultima*Pterodroma ultima*
* Gygis alba*Gygis alba*
* Pterodroma neglecta*Pterodroma neglecta*
* Phaethon rubricauda*Phaethon rubricauda*

Спасылкі
--------

* Наведванне Дзюсі Архівавана 23 красавіка 2006.
* Арніталогія Архівавана 25 кастрычніка 2015.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Войцік.
**Антон Іванавіч Войцік** (псеўданім: *А.Войніч;* 1898, в. Вярэнькі Параф’янаўскай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні — 28 сакавіка 1948) — журналіст, рэдактар
, перакладчык. Муж Зоські Верас.

Біяграфія
---------

З 17 гадоў працаваў рабочым ва Украіне, у рыбалоўнай арцелі ў Саратаве. Удзельнік 1-й сусветнай вайны. У 1918—1923 гадах — арганізатар спажывецкіх кааператываў у Параф’янаўскай воласці, беларускі агітатар падчас выбарчай кампаніі ў Сойм 1922 года. З 1924 годзе ў Вільні як журналіст, затым рэдактар газеты «Сялянская праўда». Арыштаваны польскай дэфензівай у 1924 годзе пасля выдання 50-га нумару газеты. Віленскім акруговым судом прыгавораны да 2-х гадоў турмы. Сядзеў у Лукішках. У зняволенні перакладаў з рускай і ўкраінскай моваў апавяданні і навукова-папулярныя нарысы, потым апублікаваныя ў часопісе «Заранка». У рукапісе захаваўся пераклад аповесці К. Гамсуна «Голад». У 1930 і 1936 гадах падвяргаўся судоваму праследу як выдавец беларускіх адрыўных календароў. Пасля 2-й сусветнай вайны ў Літоўскай ССР быў кіраўніком рэспубліканскага аддзела Саюздруку. У ЦДА Літвы захоўваюцца 2 судовыя справы Войціка.

Пахаваны на Панарскіх могілках побач з жонкай.

Зноскі
------

1. ↑  Войцік, 2002

Літаратура
----------

* *Войцік Галіна.* Зоська Верас. — Вільня: Выдавецтва беларусаў Літвы "Рунь", 2002. — (Партрэты Віленчукоў). Архівавана 15 верасня 2010.
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
**Бе́лая дзі́рка** — гіпатэтычны фізічны аб’ект у Сусвеце, у вобласць якога нішто не можа ўвайсці. Белая дзірка з’яўляецца часавай супрацьлегласцю чорнай дзіркі.

Праз няўстойлівасць гэтага рашэння ўраўненняў Эйнштэйна адносна абурэнняў метрыкі прасторы-часу белая дзірка можа быць толькі вечнай, г.зн. павінна існаваць у Сусвеце ад самага пачатку яе пашырэння і не можа нарадзіцца пазней, напрыклад у працэсе гравітацыйнага калапсу. У матэматычным сэнсе адасобленае рашэнне толькі з белай дзіркай не поўнае, бо апісвае не ўсю прастору-час, а толькі яго частку. Таму можа існаваць вечная белая дзірка, толькі тапалагічна злучана з вечнай чорнай дзіркай. Якаў Зяльдовіч і Валер Фралоў даказалі, што белая дзірка схільная да класічнай і квантавай няўстойлівасцей.

Тэарэтычна мяркуецца, што белыя дзіркі могуць утварацца пры выхадзе з-за гарызонту падзей рэчыва чорнай дзіркі, якая знаходзіцца ў іншым часе.

На цяперашні час невядомы фізічныя аб’екты, якія можна пэўна лічыць белымі дзіркамі, таксама няма тэарэтычных перадумоў па метадах іх пошуку (у адрозненне ад чорных дзірак, якія павінны знаходзіцца, напрыклад, у цэнтрах буйных спіральных галактык).

Ізраільскія астраномы Алон Рэтэр і Шлома Хелер сцвярджаюць, што анамальны гама-усплёск GRB 060614, які адбыўся ў 2006 годзе, быў «белай дзіркай».

Гл. таксама
-----------

* Гравітацыйная сінгулярнасць
* Чарвяточына
* Квазар

Зноскі
------

1. ↑  КРОТОВЫЕ НОРЫ: что это – миф, врата в другие миры или математическая абстракция? **(нявызн.)**. *Знание — сила* (24 чэрвеня 2018).
2. ↑  Какой была наша Вселенная до Большого взрыва? **(нявызн.)**. *Hi-News.ru* (4 лістапада 2020).
3. ↑  Мы живем в мультивселенной? **(нявызн.)**. *RW Space* (12 ліпеня 2021).
4. ↑  Белая дыра **(нявызн.)**. *Большая российская энциклопедия* (19 мая 2022).
5. ↑  У Сусвеце ўпершыню адкрыты гіганцкі антыпод чорнай дзіркі *Маскоўскі камсамолец*, 31 мая 2011
6. ↑  Ізраільцяне знайшлі белую дзірку Архівавана 27 мая 2012.

Спасылкі
--------

* Белыя дзіркі і нараджэнне часціц (руск.)
* Геаметрыя чорных і белых дзірак (руск.)
* Свет у дзірцы: Сусвет усярэдзіне Архівавана 1 верасня 2011. (руск.)
* Фізік выпусціў Сусвет у матрошку з чорных дзірак Архівавана 24 лістапада 2010. (руск.)
* Ізраільцяне знайшлі белую дзіркуАрхівавана 27 мая 2012. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85146481 · Microsoft: 144951741 |
**Ані́чкаў мост** (руск.: Ани́чков мост) — адзін з самых вядомых мастоў Санкт-Пецярбурга. Каменны мост быў перакінуты цераз Фантанку па лініі Неўскага праспекта ў 1785 годзе.

Сваёй назвай мост абавязаны падпалкоўніку-інжынеру Міхаілу Анічкаву, батальён якога ў часы імператрыцы Ганны дыслацыраваўся за Фантанкай у так званай Анічкавай слабадзе.

Народная этымалогія, якая ўзводзіць назву да нейкай Ганны (рус:.Анна, альбо Аничка), як і націск на першы склад няправільныя.

Карэнныя пецярбуржцы, між тым, ставяць націск на другі склад: Ан`ічкаў мост.

| Масты цераз Фантанку |
| --- |
| 
* Прачачны
* Панцеляймонаўскі
* Бялінскага
* Анічкаў
* Ламаносава
* Лештукоў
* Сямёнаўскі
* Горсткін пешаходны
* Абухаўскі
* Ізмайлаўскі
* Ізмайлаўскі трамвайны (разабраны)
* Чырвонаармейскі пешаходны
* Егіпецкі
* Англійскі пешаходны
* Стара-Калінкін
* Галерны

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Астроўская.

**Эва Марыя Астроўская** (польск.: Ewa Maria Ostrowska; 24 снежня 1938, Вілейка — 12 ліпеня 2012, Вежбіны, Польшча) — польская пісьменніца, журналістка.

Біяграфія
---------

Нарадзілася перад самым пачаткам Другой сусветнай вайны ў Вілейцы.

З пачаткам вайны апынулася ў бабулі і дзядулі Браніслава і Вітольда Кандрацкіх у Ляндварове ля Вільні. Бацька загінуў у Катыні.

Пасля вайны жыла ў Лодзі. Навучалася сацыялогіі ў Лодзьскім універсітэце.

Вядомая як аўтар шматлікіх аповесцяў, пераважна на сямейныя тэмы. Выдавала таксама кніжкі для дзяцей і моладзі, трылеры, дэтэктывы. За кнігу "Што чутно за гэтымі дзвярыма" (*Co słychać za tymi drzwiami*) атрымала Прэмію Міжнароднай кніжнай палаты для моладзі (International Board on Books for Youngsters – 1988). Лаўрэат прэміі Старшыні Савета міністраў Польшчы за кнігі для дзяцей і моладзі.

Яе кнігі перакладаліся на чэшскую, славацкую, венгерскую і рускую мовы.

Зноскі
------

1. ↑  «Эва Астроўская: пісьменніца, якая не баялася жыцця» Архівавана 5 сакавіка 2016. // Рэгіянальная газета

Спасылкі
--------

* Spotkanie w Łodzi(недаступная спасылка)
Зуброн у зубровым заказніку ў Белавежскім нацыянальным парку (Польшча)
**Зуброн** (польск.: żubroń) — міжвідавы гібрыд еўрапейскага зубра і свойскай буйной рагатай жывёлы.

Першая асобіна была выведзеная ў 1847 годзе палякам Леапольдам Валіцкім у выніку скрыжавання быка зубра са свойскай каровай. Да 1859 г. ён атрымаў 15 такіх жывёл, у тым ліку адзінага ў свеце фертыльнага самца ў першым пакаленні. У 1905–1928 гадах у запаведніку Асканія-Нова ў Савецкім Саюзе працягваліся даследаванні зубронаў, іх было выгадавана 28 штук. У 1953 г. у Плоцкім заапарку  (польск.) (бел. нарадзіліся чатыры гібрыдныя жывёлы. У 1958 г. працу распачаў Інстытут вывучэння сысуноў Польскай акадэміі навук  (польск.) (бел. у Белавежы і шляхам скрыжавання зубра (быка) з каровамі польскай чырвонай і нізіннай чорна-пярэстай пароды да 1976 г. атрымаў 71 жывёлу.

Асноўнай мэтай стварэння зуброна было атрыманне міжвідавага гібрыда, які можна было б гадаваць на пустках без неабходнасці будаўніцтва падсобных памяшканняў. Аднак спробы не далі здавальняючых вынікаў апроч добрага прыросту мышачнай масы ў зубронаў — тэмперамент гэтых жывёл не дазваляе выкарыстоўваць іх для развядзення. У цяперашні час толькі некалькі з іх жывуць у Польшчы.

Зуброн адрозніваецца вялікай масай цела (самцы дасягаюць 1200 кг, самкі — да 810 кг), сілай, хуткім ростам, устойлівасцю да хвароб і дрэнных кліматычных умоў. Бык першага пакалення звычайна бясплодны; самкі даюць патомства з прадстаўнікамі абодвух бацькоўскіх відаў.

Назва «зуброн» («żubroń») была выбрана з некалькіх сотняў прапаноў, дасланых чытачамі на конкурсе, арганізаваным часопісам «Пшэкруй»  (польск.) (бел. у 1969 годзе.

Гл. таксама
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Зуброн на Вікісховішчы |

* зубрабізон  (руск.) (бел.
**Такуу** (англ.: Takuu) — атол на паўднёвым захадзе Ціхага акіяна. Уваходзіць у склад дзяржавы Папуа — Новая Гвінея. Займае плошчу каля 2 км², аднак большая яе частка — лагуна. Плошча сушы — каля 0,9 км². Найбуйнейшы і адзіны населены востраў Нуугурыгія (Нукутоа) на паўднёвым усходзе рыфа займае 0,725 км². У 2014 г. тут жыло 316 чалавек. 

Такуу адметны тым, што геаграфічна з'яўляецца часткай Меланезіі, але яго жыхары — знешнія палінезійцы. Лічыцца, што атол быў населены каля 1000 гадоў таму. Асноўныя заняткі тубыльцаў — рыбалоўства і земляробства. Яны захавалі многія старажытныя абрады, традыцыйныя вераванні і песенны фальклор.

Рост насельніцтва, скарачэнне рэсурсаў і бедная інфраструктура выклікалі крызіс ў канцы XX — пачатку XXI ст. Ён прывёў да эміграцыі мясцовых жыхароў, пераважна на суседні востраў Бугенвіль. 

* Востраў Нуугурыгія (Нукутоа)Востраў Нуугурыгія (Нукутоа)
* Вёска на ТакууВёска на Такуу

Спасылкі
--------

* Takuu — My atoll, my home, place of my ancestors Архівавана 15 кастрычніка 2022.
* Unique culture of Takuu Atoll at risk from climate change, migration
* Anke Moesinger Influence of socio-economic stressors on interpretations of climate change on Takuu Atoll, Papua New Guinea

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4464814-5 · VIAF: 315163365 |
Гэта старонка — інфармацыйны спіс.

У гэтым спісе прадстаўлены спіс персон, якія нарадзіліся ў 2015 годзе.

Студзень
--------

Люты
----

Сакавік
-------

Красавік
--------

Май
---

Шарлота Уэльская на плацінавым юбілеі Каралевы, 2022 год.
* 2 мая — Шарлота Уэльская, член брытанскай каралеўскай сям’і, другая ўнучка караля Карла III, другое дзіця прынца Уэльскага Уільяма і прынцэсы Уэльскай Кэтрын.

Чэрвень
-------

Ліпень
------

Жнівень
-------

Верасень
--------

Кастрычнік
----------

Лістапад
--------

Снежань
-------

Гл. таксама
-----------

* Спіс памерлых у 2015 годзе

Зноскі
------

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Спіс народжаных у 2015 годзе на Вікісховішчы |
**Чанг** (тайск.: เกาะช้าง, літаральна — «Слон») — адзін з найбуйнейшых астравоў Тайланда, адміністрацыйна адносіцца да правінцыі Трат, выдзелены ў асобны ампхэ Кочанг і акрамя вострава, уключае маленькія бліжэйшыя астраўкі, у тым ліку Вай.

Геаграфія
---------

Чанг уваходзіць у аднайменны архіпелаг. Плошча вострава — 215 км²; трэці па тэрыторыі востраў Тайланда, пасля Пхукета і Самуй. Найвышэйшы пункт Чанга — гара Салакпхет вышынёй 743 метра над узроўнем мора. Насельніцтва — 5356 чалавек (2005), якія пражываюць у 8 вёсках. Востраў з’яўляецца часткай марскога нацыянальнага парку Му-Да-Чанг.

Размешчаны за 310 км ад Бангкока, побач з мяжой Камбоджы.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15). — карта Тайланда
**Хуберт (Губерт) Берке** (ням.: Hubert Berke, 22 студзеня 1908, Гельзенкірхен — 24 лістапада 1979, Кёльн) — нямецкі мастак і графік.

Жыццё і творчасць
-----------------

Нарадзіўся ў каталіцкай сям’і. Пачатковую і сярэднюю адукацыю атрымаў пры манастыры капуцынаў у Бохальце і затым у місіянерскай школе ў Бенсгайме (Одэнвальд). Рыхтаваў сябе да місіянерскай дзейнасці ў Кітаі; з гэтай мэтай займаўся вывучэннем усходнеазіяцкіх культур і філасофіі. Пазней гэты досвед адбіўся на мастацкай творчасці Х. Берке. У 1930—1932 гадах займаецца ў Мюнстэрскім і Кёнігсбергскім універсітэтах, дзе вывучаў тэалогію, філасофію і старажытныя мовы, аднак пазней вырашыў прысвяціць сябе жывапісу. Праслуханы Х. Берке курс філосафа-экзістэнцыяліста Петэра Вуста аказаў вялікі ўплыў на светапогляд маладога мастака.

Вывучаў жывапіс і гісторыю мастацтва ў Кёнігсбергу ў мастака-экспрэсіяніста Вільгельма Ворынгера і Фрыца Бурмана, а з 1932 года ў Дзюсельдорфе, стаўшы адным з апошніх там вучняў Паўля Клее. Пасля прыходу да ўлады ў Германіі нацыянал-сацыялістаў і звальнення П. Клее з дзюсельдорфскай Акадэміі яе таксама пакідае і Х. Берке. Некаторы час ён працягваў удасканальваць сваё майстэрства (у 1934) у экспрэсіяніста Генрыха Навена, затым пераязджае ў Кёльн, дзе займаецца пераважна ілюстраваннем літаратуры і рэкламнай працай. Многія працы яго ў гэты перыяд блізкія па тэхніцы да твораў П. Клее і знаходзяцца на грані, якая адлучае прадметнае мастацтва ад абстрактнасці. У 1940 годзе ён сустракаецца з мастаком Альфрэдам Кубінам, які аказаў уплыў на працы Х. Берке. У канцы 1930-х — пачатку 1940-х гадоў займаўся ксілаграфіяй. Яго творы адзначаны як абстракцыянісцкімі, так і сюррэалістычнымі рысамі.

У 1937 годзе мастак бярэ шлюб з Брунхільдай Копэ, майстрам малюнка па тканіне. У 1940 годзе ў іх нарадзілася дачка Ева (Ева Олау), таксама мастачка, якая цяпер жыве і працуе ў Кёльне.

У 1947 годзе, разам з некаторымі іншымі рэйнскімі мастакамі, арганізаваў «Альфтэрскае чацвярговае таварыства», адно з першых аб’яднанняў мастакоў у пасляваеннай Германіі. У 1951 годзе ён уступае ў групу «ZEN 49».

Зноскі
------

1. 1 2  Hubert Berke<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Hubert Berke // *Benezit Dictionary of Artists* — OUP, 2017. — ISBN 978-0-19-977378-7 — doi:10.1093/BENZ/9780199773787.ARTICLE.B00017311<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q103964196'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14969532p · CONOR: 56295779 · GND: 118509608 · ISNI: 0000 0000 7846 2636 · LCCN: n82032196 · NTA: 074200437 · NUKAT: n2012145457 · SUDOC: 142626228 · VIAF: 54420203 · ULAN: 500110399 |

 |