recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
План чыгункі Rail Baltica
**Rail Baltica** (бел.: Балтыйская чыгунка, вымаўляецца **Рэйл Балтыка**) — праект чыгункі з еўрапейскай стандартнай каляінай, якая павінна злучыць Прыбалтыку, Усходнюю і Заходнюю Еўропу. Згодна з праектам, адзіная еўрапейская каляіна павінна злучыць Хельсінкі, Талін, Рыгу, Каўнас, Варшаву і Берлін, а ў далейшым плануецца працяг маршруту да Венецыі, палепшыўшы, такім чынам, транспартнае забеспячэнне паміж Цэнтральнай і Усходняй Еўропай. Галоўнай мэтай Rail Baltica з'яўляецца аднаўленне непасрэднай сувязі краін Балтыі з еўрапейскай чыгуначнай сеткай і развіццё рэгіянальнай інтэграцыі. Інтэграцыя чыгункі краін Балтыі ў транспартную сістэму Еўрасаюза дазволіць павялічыць хуткасць руху цягнікоў, рост пасажырапатоку і грузапатокаў і прыбыткаў.

Усе тры краіны Балтыі і Польшча абвясцілі праект адным са сваіх прыярытэтаў у галіне развіцця транспартнай інфраструктуры. Рашэнне Еўрапарламента і Савета Еўропы вызначыла праект Rail Baltica часткай пан'еўрапейскага калідора, які ўключае таксама аўтадарожную частку (Via Baltica) і адгалінаванне на Калінінград (Via Hanseatica). Каардынатарам праекта ў Еўрапарламенце з'яўляецца Павел Целічка.

Спасылкі
--------

* Rail Baltica Архівавана 22 кастрычніка 2011.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мікульчык.
**Яўген Васілевіч Мікульчык** (20 жніўня 1932, Міжрэчча, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць — 19 кастрычніка 2015, Мінск) — беларускі грамадскі дзеяч, генерал-лейтэнант.

Біяграфія
---------

У 1952 годзе скончыў Пухавіцкую сярэднюю школу. У 1954 годзе Ленінградскае артылерыйскае вучылішча, 1955 годзе курсы перападрыхтоўкі афіцэраў пры Томскім зенітна-артылерыйскім вучылішчы, 1968 годзе Ваенна-палітычную акадэмію імя Леніна, 1972 годзе Вышэйшыя афіцэрскія курсы «Выстрал».

Праходзіў службу ў Прыкарпацкай, Сібірскай, Забайкальскай, Далёкаўсходняй ваенных акругах. Прайшоў усе ступені вайсковай службы: ад камандзіра ўзвода да члена Ваеннага Савета — начальніка палітупраўлення Сібірскай ваеннай акругі.

Дзейнасць
---------

Быў старшынёй Рэспубліканскага грамадскага аб’яднання «Беларускі саюз афіцэраў» і старшынёй Камісіі па справах былых партызан і падпольшчыкаў Вялікай Айчыннай вайны 1941—1945 гадоў пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь (з 1997 года).

Узнагарод
---------

Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі, Працоўнага Чырвонага Сцяга, «За службу Радзіме» III ступені, 15 медалямі.

Зноскі
------

1. ↑  Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 20.10.1997 N 1392 «Аб Камісіі па справах былых партызан і падпольшчыкаў Вялікай Айчыннай вайны 1941—1945 гадоў пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь»

Літаратура
----------

* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.]. Т. 4. — Минск, 2007.
* Ваенная энцыклапедыя Беларусі = Военная энциклопедия Беларуси. — Мінск, 2010.

Спасылкі
--------

* Знаменитые выпускники Архівавана 1 сакавіка 2021. —  Архівавана 1 сакавіка 2021.
* Мікульчык, Яўген Васільевіч (ваенны дзеяч; нар. 1932)(недаступная спасылка) —
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Масліеў.
**Алег Ігаравіч Масліеў** (5 мая 1978, Веймар, Германія) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

У 1996 г. закончыў Станькаўскую СШ, у 2003 г. Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт па спецыяльнасці архітэктар. У 2003 г. працаваў архітэктарам УПРП «Праектрэстаўрацыя» (Мінск). У 2003—2004 гг. вёў гурток «Творчая майстэрня» ў Станькаўскай СШ. У 2004 г. па сумяшчальніцтве архітэктар аддзела комплекснага праектавання будаўнічай дырэкцыі УП Беларускай праваслаўнай царквы «Дэпартамент знешніх сувязей Беларускага Экзархата».

Жыве ў Станькаве.

Дзейнасць
---------

Вывучае гісторыю былога маёнтка Станькава графаў Чапскіх. У 1998—2002 гг. распрацаваў праект аднаўлення Свята-Мікалаеўскай царквы ў в. Станькаве, у 2000—2003 гг. — праект аднаўлення палаца Чапскіх у Станькаве. У 1999 г. распрацаваў праект рэстаўрацыі і аднаўлення палацава-паркавага ансамбля ў Станькаве. У 2004 г. адкрыў гісторыка-краязнаўчы музей у Станькаўскай СШ. З 2002 г. займаецца даследаваннем матэрыялаў па сядзібе ў в. Прылуках Мінскага раёна, з 2004 г. праектуе рэстаўрацыю царквы Раства Багародзіцы ў в. Прылуках і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Масліеў Алег Ігаравіч. // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 603.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крыжаноўскі.

**Яўген Анатолевіч Крыжаноўскі** (нар. 6 чэрвеня 1955, Мікалаеў, УССР) — беларускі акцёр і галоўны рэжысёр Мінскага тэатра сатыры і гумару «Хрыстафор», заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1955 годзе ў Мікалаеве (УССР). Скончыў школу ў Казельску (РСФСР) у 1972 годзе. Пасля правалу ў маскоўскія тэатральныя вучылішчы год працаваў у Тульскім драматычным тэатры рабочым сцэны. У 1973 годзе паступіў у Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут на акцёрскае аддзяленне. У 1977 годзе быў прыняты ў трупу Акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы. У 1986 годзе стварыў тэатр сатыры і гумару «Хрыстафор». Сыграў больш за 30 вялікіх і галоўных роляў.

3 кастрычніка 2008 года Яўген Крыжаноўскі прызначаны намеснікам старшыні ЛДПБ і кіраўніком кіравання агітацыі і прапаганды. Такое рашэнне прынята на пашыраным паседжанні Вышэйшай рады і Цэнтральнага камітэту ЛДП.

У 2015 годзе стаў мастацкім кіраўніком кінастудыі «Гумарынка». Зняў больш за 150 серый «Прыколаў 13-й школы».

У 2019 годзе стварыў «Кінацэнтр Яўгена Крыжаноўскага», у тым жа 2019 годзе стаў намеснікам Старшыні ГПА «Вялікае сяброўства» Лазуркіна А. Л.

З 2021 года акцёр тэатра «Петрасян-шоу» (Масква).

Фільмы
------

* 1982 — Купальская ноч
* 1985 — Ідзі і глядзі

Асабістае жыццё
---------------

Яўген Крыжаноўскі і яго дачка — на XXII Міжнароднай кніжнай выстаўцы ў Мінску (Беларусь), 14 лютага 2015 г.
Бацька, Анатоль Іванавіч Крыжаноўскі — ваенны (цяпер на пенсіі).

Маці, Кацярына Рыгораўна Крыжаноўская — медсястра (цяпер на пенсіі).

Мае тры дачкі: Кацярыну, Веру, Яўгенію.

Бібліяграфія
------------

* «От аншлага до аншлага»

Зноскі
------

1. ↑  Высокіх дзяржаўных узнагарод удастоены ваеннаслужачыя, будаўнікі і выкладчыкі Беларусі **(нявызн.)** (27 лістапада 2015).

Спасылкі
--------

* Персанальны сайт (руск.)
* ТЭАТАР ГУМАРУ «ХРЫСТАФОР» Архівавана 5 красавіка 2009. (руск.)
* Біяграфія на сайце kino-teatr.ru Архівавана 12 кастрычніка 2008. (руск.)
* БелаПАН, Сяргей Пульша, Актер Евгений Крыжановский назначен главным идеологом ЛДП Архівавана 12 кастрычніка 2008. (руск.)
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Яўген Анатолевіч Крыжаноўскі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · Аниматор.ру |
**Яўген Барысавіч Меве** (1 верасня 1910, Варшава, Польшча — 16 студзеня 1990) — фтызіятр, пульманолаг. Доктар медыцынскіх навук (1964), прафесар (1965). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Скончыў Адэскі медыцынскі інстытут (1932).

Працаваў у Хабараўскім туберкулёзным дыспансеры (з 1935, ардынатар, галоўны ўрач); Падмаскоўным клінічным туберкулёзным дыспансеры імя Загорскага (1937—1941, загадчык аддзялення, галоўны ўрач); Клінічным туберкулёзным санаторыі Цэнтральнай групы войск у Аўстрыі (1945—1947, намеснік начальніка па навуковай частцы); Ялцінскім клінічным санаторыі (1948—1950, намеснік начальніка); Харкаўскім ваенным шпіталі (1950—1963, начальнік туберкулёзнага аддзялення, з 1962 — кансультант); Беларускім дзяржаўным інстытуце удасканалення ўрачоў (1964—1990, кафедра фтызіятрыі, у 1964—1983 — загадчык кафедры, з 1983 — прафесар).

Навуковыя інтарэсы: павышэнне эфектыўнасці калапсатерапіі лёгачнага туберкулёзу; ранняе выяўленне, клініка першаснага туберкулёзу, спецыфічная прафілактыка захворвання; флюараграфія; туберкулінадыягностыка. Пазапрафесійныя інтарэсы: творчасць А. П. Чэхава.

Памёр 16 студзеня 1990 года, пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.

Узнагароды
----------

Званне «Заслужаны дзеяч навукі БССР» (1979), ордэны Чырвонай Зоркі, Айчыннай вайны 1-й ступені і інш.

Бібліяграфія
------------

* Туберкулинодиагностика / Е. Б. Меве. — Минск, 1970.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Меве Евгений Борисович // Заведующие кафедрами, профессора и доктора наук Белорусской медицинской академии последипломного образования, 1931—2011 : к 80-летию БелМАПО. — Минск, 2011. — С. 358—359.
* Меве Евгений Борисович : биобиблиографический указатель / составитель А. В. Исаева. — Минск, 1997.
* Меве Евгений Борисович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 687. (Дата смерти: январь 1989.)
* Меве Яўген Барысавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 245. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10). (Дата смерці: студзень 1989.)
**Міжнародны свабодны порт Джурджулешць** — порт у Малдове за 133,8 км ад Чорнага мора, на левым беразе рэк Прут і Дунай. Порт выгодна размешчаны паблізу малдоўскай мяжы з Румыніяй і Украінай. Адзіны порт Малдовы з выхадам да мора.

Гісторыя
--------

Міжнародны свабодны порт Джурджулешць валодае 480 метрамі берага Дуная, якія Малдова атрымала ад Украіны наўзамен участка тэрыторыі з дарогай каля сяла Паланка ў Штэфан-Водскім раёне Малдовы, з’яўляецца ўласнасцю Украіны. У 2006 годзе быў пабудаваны нафтаналіўны тэрмінал порта, а ў 2009 годзе — грузавы і пасажырскі марскі порт. Гэта дало магчымасць не марской краіне Малдове мець выхад да Чорнага мора і Сусветнага акіяна. Першы марскі пасажырскі карабель адплыў з порта Джурджулешць у Стамбул.
Будаўніцтва тэрмінала для кантэйнераў пачалося ў 2012 годзе. Станам на 2015 год другі збожжавы тэрмінал знаходзіцца на стадыі будаўніцтва.

Характарыстыкі
--------------

Дзякуючы палажэнні на Ніжнім Дунаі з даступнай глыбінёй вады да 7 м, Міжнародны свабодны порт Джурджулешць (МСПД) здольны прымаць як судны ўнутранага плавання, так і марскія судны.

Порт можа прымаць караблі і рачныя баржы з уляганнем да 6,5 м і можа загрузіць або разгрузіць да 3-х розных відаў нафтапрадуктаў адначасова. Зімой порт замярзае і перавозкі ўскладняюцца.

Свабодная эканамічная зона
--------------------------

Уся тэрыторыя Міжнароднага сабоднага порта Джурджулешць (МСПД) мае статус свабоднай эканамічнай зоны да 2030 года. Свабодная эканамічная зона порта дае нацыянальным і міжнародным інвестарам спрыяльныя ўмовы для інвестыцый і бізнесу. Порт з’яўляецца рэгіянальным вузлом лагістыкі на мяжы з ЕС з доступам да аўтамагістраляў і чыгунак, рэк і Чорнага мора.

Джурджулешць прапануе патэнцыяльным інвестарам магчымасць заснаваць свой бізнес у рамках свайго бізнес-парку за кошт арэнды зямлі для інвестараў, офісныя будынкі, дэпазіты, адкрытыя сховішчы і г. д.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Джурджулешць (порт)
* Порт Джурджулешць афіцыйная старонка
* Інвестыцыі ў свабодную эканамічную зону Джурджулешць Архівавана 22 снежня 2015.
**Алег Іванавіч Ядранцаў** (нар. 31 мая 1963, в. Палессе Чачэрскага раёна Гомельскай вобласці) — беларускі ўрач, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут, Беларускую медыцынскую акадэмію паслядыпломнай адукацыі, Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Працаваў вучэбным майстрам ваеннай кафедры Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута, урачом-інтэрнам-стаматолагам-хірургам Гомельскай абласной стаматалагічнай паліклінікі. Быў намеснікам галоўнага ўрача па паліклінічнай рабоце Буда-Кашалёўскай цэнтральнай раённай бальніцы, намеснікам галоўнага ўрача па медыцынскім абслугоўванні насельніцтва раёна, галоўным урачом Буда-Кашалёўскага тэрытарыяльнага медыцынскага аб’яднання.

Галоўны ўрач дзяржаўнай установы аховы здароўя «Гомельская гарадская клінічная бальніца № 1».

Выбіраўся дэпутатам Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў 27-га склікання, членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

Зноскі
------

1. ↑  Ядранцаў Алег Іванавіч Архівавана 18 жніўня 2020.
**Вінцэнт Святаполк-Мірскі** (польск.: Wincenty Światopełk-Mirski) — князь, адзін з нямногіх «краёвых» арыстакратаў у беларускім нацыянальным руху. Член Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны ў Вільні. Удзельнік Беларускай канферэнцыі ў Вільні ў студзені 1918 года, уваходзіў у прэзідыум арганізацыйнага камітэта ў справе яе склікання і разам з Іванам Луцкевічам выступіў на ёй з рэфератам «Школьная справа». Разам з Вацлавам Ластоўскім заснаваў Беларускае дабрачыннае таварыства «Золак», якое ўтрымлівала ў Вільні дзіцячы прытулак і школу.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Цярэшчанка К.* Мой удзел у беларускім руху / Кузьма Цярэшчанка // ARCHE. — 2011. — № 11. — С. 66.
**Віньетка** (фр.: vignette) — упрыгожванне ў кнізе або рукапісе: невялікі малюнак або арнамент у пачатку або ў канцы тэксту. Віньетка ўяўляе сабой невялікую арнаментальных або сюжэтную кампазіцыю, якая папярэднічае тэкст накшталт застаўкі або завяршае яго, выконваючы функцыю канцоўкі. Акрамя таго, віньеткі могуць быць выкарыстаны і ў самім тэксце ў якасці ўпрыгожвання кутніх частак старонкі.

Віньетка з раслінным матывам
Як правіла, сюжэтам для віньетак з'яўляюцца раслінныя матывы (часта фантастычнага і казачнага зместу), абстрактныя выявы, радзей — выявы людзей і жывёл. У адрозненне ад ілюстрацый, віньеткі ні ў якай меры не павінна адцягваць увагу чытача ад тэксту, яе задача — наданне кнізе мастацка-аформленага выгляду. Кажучы сучаснай мовай, віньеткі — элемент дызайну.

Эпоху ракако можна назваць «зорным часам» віньеткі — ракайлі як нельга лепш падыходзілі для гэтага віду упрыгожванняў.

У Расіі афармленне тэксту віньеткамі было ў вялікай модзе ў эпоху мадэрна, у тым ліку віньеткі «мірыскуснікаў» — Канстанціна Сомава, Аляксандра Бенуа, Яўгена Лансерэ. Папулярным віньетыстам на світанку сваёй творчай дзейнасці быў і Фёдар Шэхцель: «Вядомы віньетыст. Калі будзеце пісаць яму, то прапануйце зрабіць віньетку для зборніка. Каяцца не будзеце» — рэкамендаваў Антон Чэхаў маладога Шэхцеля ў лісце паэту Леаніду Трэфалеву.

Пазней віньеткамі сталі называць апраўленні для фатаграфій, невялікіх карцін.

Зноскі
------

1. ↑  Фёдор Шехтель и эпоха модерна / Есаулов Г. В. Соловьев Н. К. — М.: Архитектура- С, 2009. — С. 30. — 248 с. — ISBN 978-5-9647-0184-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4188295-7 · LCCN: sh85143325 |
**Джуліяна Буджардзіні** (італ.: Giuliano Bugiardini; 29 студзеня 1475, г. Фларэнцыя — 17 лютага 1554) — італьянскі мастак эпохі Адраджэння.

Жыццё і творчасць
-----------------

«Пакутніцтва Святой Кацярыны»
Джуліяна Буджардзіні, вядомы таксама як *Джуліяна ды П’еро ды Сімане*, працаваў пераважна ў Фларэнцыі, а таксама ў Балонні ў 1526—1530 гадах. Спачатку быў вучнем у скульптара Бертольда  (англ.) (бел. а потым — у мастака Даменіка Гірландая. У 1503 годзе Буджардзіні ўступае ў кангрэгацыю мастакоў *Кампанья ды Сан Лука* і працуе сумесна з Марыота Альберцінелі  (руск.) (бел. аж да 1509 года, калі апошні сыходзіць у майстэрню Фра Барталамеа. Паводле паведамлення Джорджа Вазары, Буджардзіні быў асістэнтам Мікеланджэла, калі той у 1508 годзе працаваў над роспісам Сікстынскай капэлы. Для царквы *Санта-Марыя-Навела  (руск.) (бел.* у Фларэнцыі Буджардзіні ў 1530-я гады піша па эскізах Мікеланджэла карціну *Пакутніцтва св. Кацярыны*.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Brockhaus · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNC: a1110854x · BNE: XX4841276 · GND: 122360389 · ISNI: 0000 0001 1636 0324 · LCCN: n87882828 · NTA: 07446194X · SUDOC: 255346689 · VIAF: 47641273 · ULAN: 500011070 |

 |
**Гаргона** (італ.: Isola di Gorgona) — востраў у Міжземным моры, уваходзіць у склад Тасканскага архіпелага. Найменшы востраў сярод астравоў Тасканскага архіпелага.

Гісторыя
--------

Гэты востраў быў добра вядомы старажытнымі мараплаўцамі да рымскіх часоў, якія выкарыстоўваюць яго ў якасці прыпынку ў дарозе для папаўнення вады. Першапачаткова там пражывалі этрускі. Яны ж і далі назву востраву, спачатку Urgon, а затым Gorgona. У сярэднявеччы Бенедыкціны і Цыстэрцыянцы пабудавалі манастыр. У 1283 годзе пераходзіць пад уладу Пізы. Апыняцца пад уплываў Медычы ў 1406 годзе. У 1869 годзе востраў пераўтвараецца ў эксперыментальную сельскагаспадарчую катаржную калонію.

Прырода
-------

Востраў з'яўляецца прыродным запаведнікам.

Спасылкі
--------

* Storia e immagini della Gorgona Архівавана 15 красавіка 2009.
* sito ufficiale **(нявызн.)** (html).  Parco Nazionale Arcipelago Toscano (16 ліпеня 2008). Праверана 2 жніўня 2008.
* The Gorgona Island **(нявызн.)** (html).  Vacanze in Vesilia. Праверана 2 жніўня 2008.
Афратропіка на карце Зямлі
**Афратро́піка**  — біягеаграфічны рэгіён, да якога адносяцца часткі Афрыкі, якія знаходзяцца на поўдзень ад пустыні Сахара. Раней ён называўся *эфіопскай экалагічнай зонай*.

Мадагаскар і прылеглыя астравы складаюць у ім асобы, выразна адрозніваемы падрэгіён, у якім існуюць шматлікія эндэмічныя віды жывёл, напрыклад, лямуры. Гэта абумоўлена тым, што Мадагаскар і Сейшэльскія астравы адкалоліся ад Індыі некалькі дзясяткаў мільёнаў гадоў таму і на іх эвалюцыйныя працэсы пайшлі асобным шляхам, зведаўшы даволі моцны ўплыў кантынентальнай Афрыкі. Іншыя астравы ў Індыйскім акіяне, такія як Каморскія ці Маскарэнскія астравы, з'яўляюцца астравамі вулканічнага паходжання, і іх узрост меншы.

Яшчэ адным асобным субрэгіёнам Афратропікі з'яўляецца *Капенсіка* на поўдні кантынента, ахарактарызаваная кліматам, падобным на міжземнаморскі. Там таксама існуюць шматлікія эндэмічныя віды.

| ⛭Біягеаграфічныя рэгіёны |
| --- |
| Акіянія ·  Антарктыка ·  Аўстралазія ·  Афратропіка ·  Індамалайская зона ·  Галарктыка (Неарктыка ·  Палеарктыка) ·  Неатропіка |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бачка (значэнні).

Карта рэгіёна Бачка
**Бачка** (сербск.: Бачка — bâːtʃkaː, венг.: Bácska — ˈbaːtʃkɒ, харв.: Bačka, славенск.: Báčka, харв.: Bačka, ням.: Batschka) — гісторыка-геаграфічны раён у Цэнтральнай Еўропе, размешчаны на Сярэднедунайскай нізіне, паміж рэкамі Ціса і Дунай.

Большая частка рэгіёна ўваходзіць у склад сербскага аўтаномнага края Ваяводзіна, меншая ў склад венгерскага медзье Бач-Кішкун. Частка сербскай Бачкі аспрэчваецца Харватыяй.

Гісторыя
--------

Бачка населена людзьмі на працягу ўжо 4000 гадоў. Першымі яе жыхарамі былі ілірыйцы. У VI — VII стагоддзях тэрыторыю засялілі славяне, у IX стагоддзі яна ўвайшла ў склад Першага Балгарскага царства, напачатку X стагоддзя адышла да Венгрыі, у XVI стагоддзі была ўключана ў склад Асманскай імперыі, а з 1699 стала ўладаннем Габсбургскай манархіі. Пасля скасавання Ваеннай мяжы на тэрыторыі Бачкі шматлікія сербы, якія складалі большасць насельніцтва Бачкі, эмігравалі ў Банат ці ў Расію. У 1867 пры ўтварэнні Аўстра-Венгрыі Бачка ўвайшла ў склад Венгерскага каралеўства, дзе знаходзілася ў складзе камітата Бач-Бодраг. Паводле перапісу 1910 больш за 43 % насельніцтва ў Бачцы складалі венгры, больш за 28 % — паўднёвыя славяне, каля 22,5 % — немцы.

У 1918 у складзе правінцыі Банат, Бачка і Барановая Бачка ўвайшла ў склад Сербіі, а затым Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў. У 1920 паводле Трыянонскага мірнага дагавора яна была падзелена паміж Югаславіяй і Венгрыяй. У 1941 Бачка ўвайшла ў склад Венгрыі, і ў ёй сталі праводзіцца рэпрэсіі супраць славянскага насельніцтва, якія выклікалі ў адказ забойствы партызанамі венграў і немцаў.

Гл. таксама
-----------

* Рэгіёны Сербіі
* Ваяводзіна
* Банат
* Баранья

Спасылкі
--------

* Сайт backabanat.com
Дыліжанскі нацыянальны парк.
**Дыліжанскі нацыянальны парк** (арм.: Դիլիջան ազգային պարկ), часта таксама **Дыліжанскі запаведнік** — нацыянальны парк на паўночным усходзе Арменіі, у Тавушскай вобласці, у басейне верхняй плыні ракі Агстэў.

Гісторыя
--------

Дыліжанскі нацыянальны парк заснаваны ў 1958 годзе для абароны букавых і дубовых лясоў, хвой, цісавых гаёў і горных азёр. Плошча парка складае 24 232 га.

Апісанне
--------

Дыліжанскі парк знаходзіцца ў басейне рэк Агстэў і Гецік на абсалютнай вышыні 1100—2800 метраў. На тэрыторыі запаведніка ёсць 102 віды дрэў, 35 відаў сысуноў, паўзуноў, рэптылій, 120 відаў птушак. Адно з лепшых і наймаляўнічых месцаў Дыліжанскага запаведніка — Агарцынская цясніна. На тэрыторыі запаведніка знаходзіцца возера Парз, манастыры Агарцын, Гашаванк, Джухтакванк і Матасаванк.

Сярод лясоў запаведніка, асноўнымі з'яўляюцца лясы з дуба, бука, граба; а таксама бярозава-букавыя рэдкалессі, цісавы гай.

### Фаўна

У запаведніку вядуцца:

* мядзведзі
* каменная куніца
* персідская вавёрка
* улар
* каўказскі цецярук
* белагаловы сіп і г.д.

Гл. таксама
-----------

* Прыродаахоўныя зоны Арменіі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Данілаў.
**Аляксандр Мікалаевіч Данілаў** (14 мая 1955, Віцебск) — беларускі сацыёлаг. Член-карэспандэнт Нацыянальнай АН Беларусі (1996). Акадэмік Міжнароднай АН вышэйшай школы (1997). Доктар сацыялагічных навук (1994), прафесар (1997).

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут (1980). 3 1978 г. працаваў у Віцебскім абкаме, ЦК ЛКСМБ, СМ Беларусі. 3 1991 г. — галоўны спецыяліст, загадчык сектара вывучэння грамадскай думкі і прагназіравання, загадчык аналітычнага аддзела Упраўлення інфармацыі і грамадскіх сувязей Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь. 3 1994 г. у Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь: загадчык сектара, начальнік інфармацыйна-аналітычнага ўпраўлення — намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення грамадска-палітычнай інфармацыі. 3 1991 г. па сумяшчальніцтве вёў выкладчыцкую работу ў БДУ (з 2000 г. прафесар кафедры сацыялогіі). У 1995—2000 гг. быў членам Прэзідыума Вышэйшага атэстацыйнага камітэта Рэспублікі Беларусь. Намеснік акадэміка-сакратара Аддзялення гуманітарных навук і мастацтваў Нацыянальнай АН Беларусі (1997), намеснік старшыні Беларускага рэспубліканскага фонду фундаментальных даследаванняў (1999), прэзідэнт Беларускага грамадскага аб'яднання «Сацыялагічнае таварыства» (2000), галоўны рэдактар часопіса «Сацыялогія».

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследуе асноўныя кірункі і перспектывы сістэмнай трансфармацыі сучаснага грамадства, праблемы каштоўнасных арыентацый моладзі, методыкі аператыўнага вывучэння грамадскай думкі. Адзін з аўтараў навучальных дапаможнікаў па сацыялогіі, методыцы сацыялагічных даследаванняў, гісторыі сацыялогіі. З'яўляецца намеснікам старшыні Дзяржаўнай камісіі па падрыхтоўцы падручнікаў у галіне гуманітарных і сацыяльных навук.

Аўтар больш як 120 навуковых прац, у тым ліку 15 манаграфій.

Бібліяграфія
------------

* «Пераходны працэс і моладзь» (1993),
* «Пераходнае грамадства: праблемы сістэмнай трансфармацыі» (1997, 1998),
* «Улада і грамадства: пошук новай гармоніі» (1998),
* «Моладзь крызісных гадоў: ілюзія і новыя спадзяванні» (1999),
* «Беларусь на мяжы тысячагоддзяў» (2000, у сааўт.),
* «Сацыялогія ўлады: тэорыя і практыка глабалізму» 2001)

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Данілаў Аляксандр Мікалаевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6). — С. 39.

Спасылкі
--------

* Аляксандр Мікалаевіч Данілаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
**Ніна Аўгустаўна Кабернік** (нар. 12 верасня 1949, Чалябінск, РСФСР) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыла Чалябінскі політэхнічны інстытут, інжынер-металург. Працавала кантралёрам аддзела тэхнічнага кантролю, зменным кантрольным майстрам участка тэрмічнага цэха, майстрам аддзела тэхнічнага кантролю Чалябінскага металургічнага камбіната. Была старшым майстрам, намеснікам начальніка аддзела тэхнічнага кантролю, начальнікам упраўлення па забеспячэнню якасці рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Беларускі металургічны завод» горада Жлобіна. Займала пасаду дырэктара па забеспячэнню якасці рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Беларускі металургічны завод».

Выбіралася дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Міжпарламенцкай Асамблеі Еўразійскага эканамічнага супольніцтва.

Зноскі
------

1. ↑  КАБЕРНИК НИНА АВГУСТОВНА Архівавана 7 жніўня 2019.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Карма (значэнні).
Карма судна *Soleil Royal*
**Карма́** — задняя частка корпуса карабля (судна), падзяляецца на надводную і падводную часткі. Форма падводнай часткі кармы ў пэўнай меры ўплывае на кіравальнасць судна і супраціўленне вады яго руху. Форма надводнай часткі кармы залежыць ад прызначэння карабля (судна) і яго памераў.

Кармавая частка карабля была звычайна побач з кіруючымі элементамі карабля (руль, суднавыя колы, вінт і г. д). Таму кармавая частка карабля звычайна належала капітану і ў гэтай частцы карабля знаходзіліся капітан і яго памочнікі. Кармавая частка карабля звычайна была абаронена ад ветру пры руху карабля, у ёй размяшчаліся элементы строя карабля (галерэі, каюты і захоўваліся ўзнагароды, якія былі ўручаны гэтаму караблю).

Кармавая частка карабля была самая ўразлівая — таму ў баі асноўнай мэтай была карма.
У пачатку XIX стагоддзя кармавая частка карабля стала больш круглявай, гэта звязана з з’яўленнем вінтавых рухавікоў. У кармавой частцы сталі размяшчаць асноўныя прыборы карабля.

Гл. таксама
-----------

* Гакаборт
* Нос (марскі тэрмін)

Зноскі
------

1. ↑  Корма // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. В. Сытина, 1911—1915.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4312430-6 · Microsoft: 96597354 |
**Бары́т** (ад стар.-грэч.: βαρύς — цяжкі), *цяжкі шпат* — мінерал з класа сульфатаў, сульфат барыю BaSO4.

Уласцівасці
-----------

Рамбічная сінгонія, ромба-дыпірамідальная. У чыстым выглядзе бескаляровы і празрысты ці белы, але звычайна афарбаваны прымешкамі аксідаў жалеза, сульфідамі і г. д. у самыя розныя колеры. Бляск шкляны, цвёрдасць 3—3,5 па шкале Моаса, шчыльнасць 4,3—4,7 г/см³, каэфіцыент праламлення 1,63. Спайнасць дасканалая па (001) і сярэдняя па (210). Прымесі свінцу, кальцыю, стронцыю. Паходжанне гідратэрмальнае і гіперагеннае.

Выкарыстанне
------------

Барыт выкарыстоўваецца ў растворах пры бурэнні свідравін, у якасці напаўняльніка ў папяровай, гумавай, лакафарбавай, цэментнай прамысловасці, у оптыцы, металургіі і інш.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2). — С. 334.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Барыт на Вікісховішчы |

* Барыт на Кристаллов. NET  (руск.)
* Барыт у базе webmineral.com  (англ.)
**Воблачнасць** — сукупнасць воблакаў над пэўнай тэрыторыяй або ў атмасферы.

Ступень укрыцця неба воблакамі вызначаюць па 10-бальнай шкале ці ў працэнтах. Нуль балаў (працэнтаў) адпавядае бязвоблачнаму небу, 10 балаў (100%) — поўнаму ўкрыццю неба воблакамі.

У сярэднім воблакі ўкрываюць каля палавіны зямнога шара, найменшая воблачнасць — у трапічных пустынях, найбольшая ў раёнах з экватарыяльным і мусонным кліматам; на тэрыторыі Беларусі воблачнасць у сярэднім за год 6—7 балаў.

Воблачнасць уплывае на надвор'е і клімат: зімой і ноччу перашкаджае зніжэнню тэмпературы, летам і днём памяншае награванне зямной паверхні сонечнымі прамянямі, змякчае клімат унутры мацерыкоў.

Літаратура
----------

* Воблачнасць // БЭ ў 18 т. Т. 4. Мн. 1997.



|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Воблачнасць на Вікісховішчы |
Скансен і Любаўнянскі Град
**Ста́ра-Лю́баўня** (славацк.: Stará Ľubovňa, укр.: Стара-Любовня, польск.: Lubowla / *Любовля*, ням.: Altlublau, венг.: Ólubló) — горад ва ўсходняй Славакіі на рацэ Попрад. Адзін з важных спішскіх гарадоў. Насельніцтва каля 15 тыс. чалавек.

Гісторыя
--------

Стара-Любаўня была першы раз згадана ў 1292 годзе як горад Лібенаў. У 1364 годзе венгерскі кароль Людовік I Вялікі дараваў Стара-Любаўні права каралеўскага горада. У 1412 годзе ў ліку 16 спішскіх гарадоў Стара-Любаўня была аддадзена Польшчы як задатак за доўг. У 1772 годзе пасля падзелу Рэчы Паспалітай, Стара-Любаўня зноў уваходзіць у склад Венгерскага каралеўства ў складзе Аўстрыі.

Насельніцтва
------------

Стара-Любаўня — шматнацыянальны горад. Тут жывуць славакі, русіны, палякі, немцы, цыгане. Каля траціны вернікаў — уніяты.

Славутасці
----------

* Фарны касцёл Св. Мікалая
* Любаўнянскі Град
* Музей пад голым небам

Гл. таксама
-----------

* Спіш

Гарады-пабрацімы
----------------

* Польшча Новы Сонч, Польшча
* Польшча Люблінец, Польшча
* Польшча Паланец, Польшча
* Украіна Свалява, Украіна
* Чэхія Усецін, Чэхія
* Балгарыя Балчык, Балгарыя

Зноскі
------

1. ↑  Гарады пабрацімы Новага Сонча **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 22 жніўня 2011. Праверана 03.06.2009.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Стара-Любаўня
* Сайт горада Стара-Любаўня
* Крэпасць Стара-Любаўня
**Ніна Васільеўна Галіноўская** (18 снежня 1935, в. Вялікія Лазіцы, Шклоўскі раён, Магілёўская вобласць) — беларуская паэтэса.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сялянскай сям’і. У 1955 г. скончыла Магілёўскае дашкольнае педагагічнае вучылішча. Працавала выхавацелькай дзіцячага сада торфапрадпрыемства «Калпеніца» Брэсцкай вобласці, карэктарам газеты «Мінская праўда» (1962—1963). Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1985 г.

Творчасць
---------

Першы верш апублікавала ў 1958 г. (скідальская раённая газета «Красное знамя»). Аўтар кніжак вершаў для дзяцей «Давайце пазнаёмімся» (1962), «Лясная зарадка» (1965), «Размова сняжынак» (1968), «Сяргейкаў параход» (1972), «Кніжчыны сябры» (1975), «Мой дзень» (1977), «Зай прагназіст» (1979), «Незвычайны карагод» (1986), «Восень едзе ў магазін» (1990), калектыўнага зборніка «Калі ветрык спачывае» (1985).
**Карлік Нос** (ням.: Der Zwerg Nase) — адна з найвядомейшых казак нямецкага пісьменніка Вільгельма Гаўфа, апублікаваная ў 1826 годзе. Уваходзіць у альманах «Александрыйскі шэйх і ягоныя нявольнікі».

Казка распавядае пра хлопчыка Якаба, якога ведзьма ператварыла ў пачварнага карліка за яго кпіны, але той працуе і знаходзіць траву, якая вяртае яго да папярэдняга выгляду.

Беларускія пераклады
--------------------

Пераклад на беларускую мову казкі «Карлік Hoc» выйшаў асобным выданнем у 1938 годзе. Але гэтая казка перакладалася не з арыгіналу, а з рускамоўнага перакладу. У 2014 годзе выдадзены пераклад з нямецкай Уладзіміра Папковіча.

* Карлік Нос / Вільгельм Гаўф. Пераклад з нямецкай Уладзіміра Папковіча. — Мінск: Галіяфы, 2014. — 108 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Карлік Нос

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4756978-5 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сасноўская.
**Ніна Аляксандраўна Сасноўская** (1892, в. Дабраволя Ваўкавыскага павета Гродзенскай губерні, цяпер у Свіслацкім раёне Гродзенскай вобласці — 1979, г. Вільнюс) — заходнебеларускі мастак-графік, педагог

Біяграфія
---------

У 1910—1911 гадах вучылася ў Віленскай рысавальнай школе. Два гады (1919—1921) як вольная слухачка займалася на мастацкім факультэце Віленскага ўніверсітэта. У пачатку 1920-х працавала выкладчыкам малявання ў Віленскай беларускай гімназіі.

У 1923 годзе выканала алоўкавы партрэт Я. Купалы, які быў літаграфіраваны на камень мастаком Я. Горыдам. Надрукаваны ў віленскай друкарні Ласкова, партрэт Я. Купалы атрымаў шырокае распаўсюджанне сярод беларускага насельніцтва ў Заходняй Беларусі ў перадваенны перыяд (1930—1939).

* Партрэт Янкі КупалыПартрэт Янкі Купалы

Літаратура
----------

* Янка Купала: энцыклапедычны даведнік. — Мн .: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя, 1986. — С. 548. — 727 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Глобус (значэнні).
Глобус
**Гло́бус** (от лац.: globus, «шар») — трохмерная мадэль Зямлі або іншай планеты, а таксама мадэль нябеснай сферы (нябесны глобус). Першы глобус быў створаны каля 150 г. да н.э. Кратэтам Мальскім.

**інтэрактыўны (Мультытач) Глобус**
У адрозненне ад карт, на глобусе няма скажэнняў і разрываў, таму глобус зручны для атрымання агульнага ўяўлення аб размяшчэнні мацерыкоў і акіянаў. У той жа час глобус (звычайных памераў) мае даволі дробны маштаб і не можа паказаць якую-небудзь мясцовасць падрабязна.

Сучасныя глобусы бываюць розных відаў і памераў. Так напрыклад у ЗША створаны лічбавы відэа глобус, а ў Германіі першы інтэрактыўны (Мультытач) глобус.

Знакамітыя глобусы
------------------

* Зямны яблык (XV стагоддзе) — найстарэйшы глобус у свеце.
* Ягелонскі глобус з Кракава — адзін з трох найстарэйшых глобусаў, цяпер існуючых у свеце.
* Готарпскі глобус у Музеі М. В. Ламаносава (XVII стагоддзе)
* Глобус Блау (XVII стагоддзе) — галоўны экспанат першага рускага музея.
* Глобус свету (1982—1987) — самы вялікі вярчальны глобус. Уяўляе сабою сферу ў дыяметры 10 м, вагай 30 т, знаходзіцца ў мястэчку Каламбара, недалёка ад г. Апеча, акруга Пезара, Італія. Глобус пабудаваны з дрэва, і яго памеры дазваляюць размясціць унутры 600 чалавек на трох ярусах насцілаў.
* У Вене дзейнічае Музей глобусаў. Гэты адзіны публічны збор глобусаў у свеце.

Зноскі
------

1. ↑  Глобус :: Словопедия.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Глобус
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чараднічэнка.
**Ніна Данілаўна Чараднічэ́нка** (нар. 7 лістапада 1947, в. Лісава, Нараўлянскі раён, Гомельская вобласць, БССР, СССР) — беларуская спявачка (1-ы альт). Заслужаная артыстка Беларусі (1997).

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1972 годзе Магілёўскае культурна-асветніцкае вучылішча. З 1969 года ў Дзяржаўным акадэмічным народным хоры імя Г. Цітовіча. Валодае прыгожым выразным голасам шырокага дыяпазону, сцэнічнай культурай. Выканаўца (сола і ў дуэце) многіх твораў беларускіх кампазітараў, народных беларускіх, рускіх і ўкраінскіх песень.

Член Беларускага саюза музычных дзеячаў ‎з 2000 года.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Чараднічэнка Ніна Данілаўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
Гульня «Donkey Kong» на «QuakeCon 2005» без фону.
**Аркадны аўтамат** (arcade machine, coin-op) — стойка з апаратурай для запуску гульняў, звычайна аркаднага жанру[en], якія ўсталёўваюцца ў грамадскіх месцах, гульнявых залах і г. д. Многія вядомыя камп’ютарныя гульні ўпершыню з’явіліся на гульнявых аўтаматах і толькі праз некаторы час былі партаваны[en] на прыстаўкі і хатнія камп’ютары. З іншага боку, гульнявыя аўтаматы часам збіраюцца на аснове звычайных камп’ютараў і гульнявых прыставак.

«Залатое стагоддзе» аркадных відэагульняў звычайна вызначаецца як перыяд з канца 1970-х і да сярэдзіны 1980-х гадоў. За выключэннем кароткага адраджэння ў пачатку 1990-х, аркадная індустрыя на Захадзе ў цэлым прыйшла ў заняпад. Яна не змагла супрацьстаяць рынку хатніх гульнявых прыставак, такіх як «PlayStation», «Xbox» і «Nintendo», якія павялічвалі свае графічныя і гульнявыя магчымасці і змяншалі кошт. На Усходзе індустрыя аркадных гульняў усё яшчэ ўтрымлівае свае пазіцыі.

Зноскі
------

1. ↑  Why Japan's arcades are its game industry's cutting-edge labs (англ.). *VentureBeat* (6 снежня 2016). Архівавана з першакрыніцы 9 снежня 2016. Праверана 16 мая 2019.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Аркадны аўтамат на Вікісховішчы |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шкляр.
**Аркадзь Ханонавіч Шкляр** (1 снежня 1949, Мінск) — беларускі вучоны ў галіне педагогікі. Доктар педагагічных навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1972 г. З 1974 г. у сістэме прафесійна-тэхнічнай адукацыі (майстар вытворчага навучання, намеснік дырэктара, дырэктар ПТВ, Мінскага вышэйшага тэхнічнага вучылішча). З 1992 г. рэктар Рэспубліканскага інстытута прафесійнай адукацыі.

Навуковыя працы пра праблемах бесперапыннай прафесійнай адукацыі, тэорыі i методыкі вытворчага навучання ва ўмовах шматузроўневай падрыхтоўкі. Распрацаваў комплексную сістэму падрыхтоўкі кадраў па схеме «ПТВ — тэхнікум — ВНУ», якая пакладзена ў аснову стварэння інтэграваных шматузроўневых навучальных устаноў бесперапыннай прафесійнай адукацыі ў краінах СНД.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17). — С.428.
Запыт «Карма» перанакіроўваецца сюды; гл. таксама іншыя значэнні.
**Карма** (санскр.: कर्म — «прычына-следства, адплата», ад санскрыт. कर्मन् к*а*рман — «справа, дзеянне, праца») — адно з цэнтральных паняццяў у індыйскіх рэлігіях і філасофіі, сусветны прычынна-следчы закон, згодна з якім праведныя або грахоўныя дзеянні чалавека вызначаюць яго лёс, адчуваемыя ім пакуты або асалоды. Карма ляжыць у аснове прычынна-следчага шэрагу, званага сансарай і ўжываецца ў асноўным для разумення сувязяў, якія выходзяць за межы аднаго існавання. У розных індыйскіх рэлігіях даюцца трохі адрозныя адзін ад аднаго філасофскія тлумачэнні паняцця кармы.
**Аркестр Кадакеса** (ісп.: Orquestra de Cadaqués) — іспанскі сімфанічны аркестр, які базуецца ў Кадакесе. Быў заснаваны ў 1988 годзе як асноўны музычны калектыў музычнага фестывалю, які праводзіцца ў горадзе. З 1992 г. пад патранатам аркестра праводзіцца Міжнародны конкурс дырыжыравання Кадакескага аркестра. У 1994 г. адразу пасля перамогі на гэтым конкурсе, на чале аркестра ўстаў дырыжор Джанандрэа Назеда. Галоўным запрошаным дырыжорам аркестра з'яўляецца Нэвіл Марынер.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт  (катал.)(каталан.) (ісп.) (англ.)(англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 13947497z · GND: 10296385-X · ISNI: 0000 0001 0569 2817 · LCCN: n2008086075 · VIAF: 158440023 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Уласаў.

**Васі́ль Я́каўлевіч Ула́саў** (31 снежня 1896, г. Рослаўль Смаленскай вобласці, Расійская імперыя — 23 лютага 1957, г. Мінск) — беларускі савецкі партыйны дзеяч.

Біяграфія
---------

Васіль Уласаў нарадзіўся 31 снежня 1896 года ў горадзе Рослаўль (зараз — Смаленская вобласць). Удзельнічаў у баях савецка-польскай вайны. Пасля яе заканчэння знаходзіўся на розных партыйных пасадах. Скончыў Свярдлоўскі камуністычны ўніверсітэт імя Леніна (1933). У 1938 годзе сакратар Варашылаўскага райкама КП(б)Б г. Мінска, з сакавіка 1941 года займаў пасаду сакратара ЦК КП(б) Беларускай ССР па паліўна-энергетычнай прамысловасці. З кастрычніка таго ж года ён удзельнічаў у Вялікай Айчыннай вайне, быў членам Ваенных Саветаў спачатку 20-й арміі, затым 5-й ударнай арміі, яму было прысвоена званне палкоўніка інтэнданцкай службы.

Магіла Васіля Уласава
У 1946—1954 гадах міністр мясцовай паліўнай прамысловасці БССР, у 1954—1957 гадах намеснік міністра аўтамабільнага транспарту БССР.

Член ЦК КПБ (1939—1954). Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1951—1955).

Памёр 23 лістапада 1957 года, пахаваны на Вайсковых могілках Мінска.

Узнагароды
----------

Быў узнагароджаны двума ордэнамі Леніна, ордэнамі Чырвонага Сцяга, Багдана Хмяльніцкага 1-й ступені, Айчыннай вайны 1-й і 2-й ступеняў, Чырвонай Зоркі і шэраг медалёў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Уласаў Васіль Якаўлевіч // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 601. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
2. ↑  Власов Василий Яковлевич. (малд.)  **(нявызн.)**?(недаступная спасылка). . Архівавана з першакрыніцы 15 кастрычніка 2014. Праверана 12 кастрычніка 2014.
3. ↑  Власов Василий Яковлевич. (руск.). . Праверана 12 кастрычніка 2014.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Субота (значэнні).
**Субо́та** — дзень тыдня паміж пятніцай і нядзеляй. Беларуская назва паходзіць ад яўрэйскага «шабат», якое распаўсюдзілася з хрысціянствам па ўсёй Еўропе.

Старажытныя рымляне прысвячалі гэты дзень Сатурну (англ.: Saturday).

У некаторых дыялектах назва гэтага дня тыдня вымаўляецца як «*сыбота*».

Гл. таксама
-----------

* Лазарава субота

| Тыдзень |
| --- |
| 
* Панядзелак
* Аўторак
* Серада
* Чацвер
* Пятніца
* Субота
* Нядзеля

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4275830-0 |
**Аб’яднанне хрысціян поўнага Евангелля ў Рэспубліцы Беларусь** (ХПЕ) — рэлігійнае аб’яднанне пяцідзясятніцкіх цэркваў, на тэрыторыі Беларусі. Першая грамада ў Беларусі была зарэгістравана ў 1993 годзе.

Апісанне
--------

ХПЕ ўзніклі ў Беларусі ў пачатку 1990-х гадоў з актыўным удзелам місіянерскіх груп з ЗША, Канады, Швецыі. Іх членамі сталі пераважна маладыя вернікі з ХВЕ ў Мінску, Брэсце, Баранавічах і Мікашэвічах.

На 2009 год аб’яднанне налічвала 54 прыходы.

Старшыні
--------

* Біскуп Леанід Вараненка

Гл. таксама
-----------

* Новае жыццё

Зноскі
------

1. ↑  Христиане Полного Евангелия **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 9 ліпеня 2021. Праверана 30 чэрвеня 2021.
2. ↑  Справаздача за 2009 год аб свабодзе веравызнання ў краінах свету

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Аб’яднанне хрысціян поўнага Евангелля ў Рэспубліцы Беларусь (руск.)
**19-я партызанская брыгада імя В. М. Молатава** — партызанская брыгада, створаная ў студзені 1944 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Ляхавіцкага раёна. 7—10 ліпеня 1944 года брыгада (538 партызан, тры атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Дзейнасць
---------

У красавіку — чэрвені 1944 года партызаны зрабілі больш за 30 дыверсій на чыгуначных участках Баранавічы — Лунінец, Баранавічы — Быцень і на шашэйных дарогах, падарвалі 14 эшалонаў, 36 аўтамашын, разбурылі тры масты, знішчылі дзясяткі кіламетраў тэлефонна-тэлеграфнай лініі. 20 чэрвеня 1944 года на ўчастку чыгункі Брэст — Баранавічы паміж станцыямі Лясная і Гінцавічы падарвалі больш за 460 рэек. Правялі трынаццаць баёў, у тым ліку каля вёскі Залужжа (11 красавіка 1944 года), разам з брыгадай імя В. С. Грызадубавай каля вёскі Мінічы (4 ліпеня 1944 года) за мост цераз раку Шчара.

Склад
-----

* партызанскі атрад імя Лазо (вылучаны 18-й партызанскай брыгадай імя М. В. Фрунзэ; арганізаваны ў красавіку 1943 года);
* партызанскі атрад імя Жукава (арганізаваны ў красавіку 1943 года);
* партызанскі атрад імя Кутузава (арганізаваны ў ліпені 1942 года).

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* В. І. Каробкін;
* Я. П. Луцэнка.

### Камісар

* С. К. Дзесюкевіч.

### Начальнікі штаба

* А. Ф. Астапаў;
* М. К. Зайцаў.

Памяць
------

У вёсцы Свяціца Ляхавіцкага раёна ў гонар брыгады пастаўлена стэла (1975 год).

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Герб Гаяны** — адзін з дзяржаўных сімвалаў Гаяны. Быў зацверджаны парламентам краіны 25 лютага 1966 года пасля таго, як каралева Лізавета II даравала яго Гаяне.

Цэнтральным матывам герба з’яўляецца шчыт пасярэдзіне, у цэнтры якога намаляваныя тры блакітныя хвалепадобныя лініі, якія сімвалізуюць тры галоўныя ракі Гаяны (Бербіс, Дэмерара і Эсекіба). Над імі размешчана выява Вікторыі рэгіі, нацыянальнай кветкі Гаяны, якая сведчыць аб багатай расліннасці краіны, а пад імі — малюнак рэдкай птушкі гаацын, якая жыве пераважна на паўночным усходзе Паўднёвай Амерыкі.

Шчыт падтрымліваюць два ягуары, адзін з якіх трымае кірку — сімвал горназдабываючай прамысловасці, а другі — парастак цукровага трыснягу і парастак рысу, што сімвалізуе сельскую гаспадарку Гаяны. Над шчытом знаходзіцца шлем, пёры якога ўвасабляюць карэннае індзейскае насельніцтва, а абодва каштоўныя камяні па яго баках — горную справу ў краіне. Сам шлем сімвалізуе цесную сувязь Гаяны са Злучаным Каралеўствам. Пад шчытом і пад ягуарамі размешчана белая стужка з нацыянальным дэвізам на англійскай мове, які абвяшчае: «Адзін народ, адна нацыя, адзін лёс» (англ.: One People, One Nation, One Destiny). Надпіс выказвае імкненне да адзінства ўсіх нацыянальных і расавых груп насельніцтва краіны.
**Герб Гальшанаў** — герб вёскі Гальшаны Ашмянскага раёна. Герб і сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 17 ліпеня 2006 г. № 455. Гальшаны сталі першай вёскай у Гродзенскай вобласці, якая атрымала свой герб. Гістарычным падмуркам для яго стварэння сталі родавыя гербы былых уладальнікаў мястэчка — Гальшанскіх і Сапегаў.

Апісанне
--------

Герб уяўляе сабой варажскі шчыт, які мае трохвугольную ніжнюю канцавую частку, у верхнім чырвоным поле намаляваны гіпацэнтаўр – міфічная фігура каня сярэбранага колеру, якая мае галаву, грудзі і рукі чалавека натуральнага колеру, на канцы хваста – пашча дракона, якую паражае залатая страла з сярэбраным апярэннем, выпушчаная з залатога лука рукамі самога гіпацэнтаўра; ва ніжняй канцавой частцы блакітнага колеру – герб «Ліс» – сярэбраная, двойчы перакрыжаваная страла.

Гл. таксама
-----------

* Сцяг Гальшанаў

Зноскі
------

1. ↑  Барыс ПРАКОПЧЫК. Сярэбраны гiпацэнтаўр у чырвоным полi Архівавана 1 кастрычніка 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Герб Гальшанаў
* Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 17 ліпеня 2006 г. № 455.

| ⛭Гербы адзінак Гродзенскай вобласці |
| --- |
| Гарады | Астравец ·  Ашмяны ·  Бярозаўка ·  Ваўкавыск ·  Гродна ·  Дзятлава ·  Іўе ·  Ліда ·  Масты ·  Навагрудак ·  Свіслач ·  Скідзель ·  Слонім ·  Смаргонь ·  Шчучын |  |
| Гарадскія пасёлкі | Астрына ·  Воранава ·  Вялікая Бераставіца ·  Жалудок ·  Зэльва ·  Карэлічы ·  Краснасельскі ·  Любча ·  Мір ·  Поразава ·  Радунь |
| Вёскі/Аграгарадкі | Адэльск ·  Гальшаны ·  Ліпнішкі ·  Цырын |
| Раёны | Гродзенскі |
**Алег Аблажэй** (6 мая 1954, в. Лезнявічы, Дзятлаўскі раён, Гродзенская вобласць — 18 мая 2016, Вільнюс, Літва) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі педагагічны інстытут (1977), Вільнюскі дзяржаўны мастацкі інстытут (1985). Мастацкі рэдактар газеты «Рунь», мастацкі афарміцель дзіцячага часопіса «Лола».

Займаўся жывапісам, акварэллю, ілюструваў кнігі. У яго афармленні ў Беларусі выйшлі творы В. Жуковіча «Гуканне вясны», Д. Бічэль-Загнетавай «Гараднічанка», у Маскве — «Шведскія казкі» Э. Хэмінгуэя, «Сербская паэзія», у Вільнюсе — «Казка пра Султана» і інш. У 1984—1986 у Літве выдадзена серыя канвертаў з партрэтамі літоўскіх дзеячаў, аформленая А. Аблажэем, а таксама серыя паштовак. Малюваў таксама партрэты вядомых дзеячаў, краявіды. Любімая яго тэма — жанчына ў фантастычных строях і проста жанчына. Яго працы выстаўляліся неаднаразова ў Літве, Польшчы, Германіі, Эстоніі, Латвіі, Беларусі.

У Літве Алега Аблажэя добра ведаюць не толькі як мастака, але і як грамадскага дзеяча. Ён прымаў актыўны ўдзел у дзейнасці «Саюдзіса», супрацоўнічаў з беларускімі арганізацыямі Вільнюса. Член рады Таварыства беларускай культуры, суполкі мастакоў краін Балтыі «Маю гонар».

Пісаў сатырычныя фельетоны для газеты «Рунь».

Узнагароды
----------

Узнагароджаны літоўскім медалём «За падзеі 13-га студзеня».

Бібліяграфія
------------

* «Сем казак пра каралеўнаў» (1999, на польскай мове).
* «Красамоўнае сэрца». — Мінск: Мастацкая літаратура, 2015. — 71 с.

### У зборніках

* Забароненая сукня // Нявеста для Базыля: казкі / уклад. А. Спрынчан. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2017. — (Беларуская аўтарская казка).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мілаш Л. Аблажэй Алег: Старонкі будучага даведніка // Кантакты і дыялогі. 1999, № 4.