**Сарк** (фр.: Sercq) — востраў у Атлантычным акіяне ў складзе Нармандскіх астравоў, самы малы з чатырох найбуйнейшых астравоў архіпелага. Плошча — 5 км². Насельніцтва — каля 600 чалавек (2002). Сарк называюць апошнім аплотам феадалізму, таму што тут усё яшчэ захаваўся феод. Васалы і па сённяшні дзень маюць значна большы палітычны ўплыў, чым астатнія жыхары.

Асаблівасці фаўны абумоўлены геаграфічным месцазнаходжаннем вострава. На Сарку няма рэптылій і буйных млекакормячых; адзінымі прадстаўнікамі апошніх з'яўляюцца трусы і пацукі. Вожык быў завезены на востраў толькі ў 1986 годзе. На востраве распаўсюджана белазубка малая (*Crocidura suaveolens*) — від, які не сустракаецца ў суседняй Нармандыі і на востраве Гернсі.

Важная роля ў эканоміцы вострава належыць турызму, асабліва ў летні перыяд.

На востраве забаронена карыстацца аўтамабілямі, але дазволеныя веласіпеды і конныя экіпажы. Жыхары вострава могуць карыстацца трактарам. Матарызаваным транспартам могуць карыстацца толькі пенсіянеры і інваліды.

Геаграфія
---------

Сарк, узбярэжжа
Востраў Сарк складаецца з двух высокіх скалістых астравоў, Вялікага і Малога Сарку, злучаных паміж сабой вузкай пясчанай паласой. Рыфы Вялікага і Малога вострава звязаны між сабой вузкім мастом Ля Купэ (*La Coupée*), абсталявага пачынаючы з 1900 года металічна-бетоннай агароджай паабапал; у 1945 годзе мост узмацнілі і адрэмантавалі нямецкія ваеннапалонныя.

Гісторыя
--------

Паслядоўных і дасканалых звестак аб гістарычным мінулым вострава да 16 стагоддзя не захавалася. Шматлікія магільнікі з вялікіх каменных глыб сведчаць аб засяленні Сарка чалавекам яшчэ ў перыяд неаліту. Верагодна, што прынамсі на працягу двух стагоддзяў востраў быў заселены рымлянамі.

У 565 годзе культывацыю вострава пачаў Святы Мальёр (*Magloire*) з 62 манахамі. Заснаваны кляштар выстаяў рабаванні вікінгаў у 9 стагоддзі. У 933 годзе нарманскаму ярлу Вільгельму I быў падараваны лён (феод) на валоданне Саркам. На працягу стагоддзяў востраў перадаваўся ярламі (пазней герцагамі) ад аднаго ўладара да другога, так, да 1042 года Сарк належаў абацтву Мон-Сен-Мішэль.

У 1274 годзе насельніцтва Сарка дасягала 400 чалавек; да канца 14 стагоддзя востраў прыносіў значны даход у скарбніцу англійскага караля. У 16 стагоддзі чорная смерць апусташыла востраў; у часы марскіх баталій бязлюдны Сарк выкарыстоўваўся марскімі дзяржавамі ў ваенных мэтах, у мірныя часы на Сарку жылі піраты і іншыя злачынцы. У 1549 годзе ваенна-марскімі сіламі Францыі на Сарку былі пабудаваны фартыфікацыйныя ўзмацненні.

У час Другой сусветнай вайны Сарк, як і іншыя Нармандскія астравы, быў акупаваны вермахтам. У адрозненні ад насельніцтва іншых астравоў, жыхары Сарка адмовіліся ад эвакуацыі ў Англію і не пакінулі востраў перад прыходам захопнікаў. Сібіль Хэсавэй, саркская дама (*Dame de Sercq*), якая ў той час заняла сеньёрскую пасаду, абыходзілася з насельніцтвам дружалюбна, але аўтарытарна («*Яе слова было законам. Нават для нас…*», заўважаў адзін нямецкі салдат). За выключэннем гернскага суддзі Лэйна, Сібіль Хэсавэй была адзінай палітычна значнай фігурай, якая адмаўлялася падпісваць загады нямецкага кіраўніцтва, калі апошнія не адпавядалі яе поглядам. У 1942 годзе Сарк, як і востраў Гернсі ў 1940 годзе, стаў арэнай беспаспяховай ваеннай аперацыі брытанскай арміі. У тым жа годзе 9 жыхароў вострава дэпартавалі ў Германію, тых, у каго не было «пастаяннага месца жыхарства» на Сарку, а таксама «мужчын нясаркскага паходжання (англічан) ва ўзросце паміж 16 і 70 гадамі» разам з сем'ямі. Сярод апошніх быў і муж Сібіль Хэсавэй.

Палітычная сістэма
------------------

Ва ўмовах аўтаномнага статусу і ўласнай заканадаўчай сістэмы вострава на Сарку па сённяшні дзень карыстаюцца заканадаўчымі актамі стагадовай і нават старэйшай даўніны. Так, напрыклад, сеньёр (*Seigneur*) з’яўляецца адзінай персонай на востраве, якой дазваляецца разводзіць галубоў ці трымаць нестырылізаваную сучку, што абгрунтоўваецца магчымай небяспекай для сельскай гаспадаркі вострава ў выніку павелічэння колькасці сабак ці галубоў.

Зноскі
------

1. ↑  Heather Sebire, *The Archaeology & Early History of the Channel Islands* (Tempus 2005, ISBN 0752434497)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сарк
* Афіцыйны сайт Сарка Архівавана 15 верасня 2019.

| **Нармандскія астравы** |
| --- |
| 
Кароннае ўладанне **Гернсі**:
**Гернсі** | **Олдэрні** | **Сарк** | **Херм** | Брэку | Бурху | Каскетс | Джэту | Ліху | Ортак | Крэвішон | Умэ

Кароннае ўладанне **Джэрсі**:
**Джэрсі** | Мінкерс | Экрэўс | П'ер-дэ-Лек | Ле-Дзірол | Ла-Мот
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4105354-0 · LCCN: n88040349 · NKC: ge423199 · VIAF: 124436405 |