**Антуан Агюст Парманцье** (12 жніўня 1737, Мандзідзье — 13 снежня 1813) — французскі аграном і фармацэўт, які праславіўся ў першую чаргу як актыўны прапагандыст вырошчвання бульбы ў Еўропе ў якасці харчовай культуры. Ён таксама правёў першую ў гісторыі кампанію прымусовых прышчэпак ад воспы, вынайшаў тэхналогію атрымання цукру з цукровых буракоў, заснаваў школу хлебапячэння і ўнёс уклад у вывучэнне спосабаў замарозкі і кансервацыі ежы.

Біяграфія
---------

Застаўшыся сіратой ў юным узросце, вымушаны быў заняцца фармацэўтыкай, не завяршыўшы яшчэ сваёй адукацыі.

Падчас Сямігадовай вайны Парманцье служыў ваенным урачом у французскай арміі. Патрапіўшы ў прускі палон, ён на працягу некалькіх гадоў вымушаны быў харчавацца бульбай, якую ў Францыі ў той час ужывалі толькі на корм свінням. Бульба была завезены ў Еўропу яшчэ ў 1640 годзе, але толькі ў Ірландыі яе рэгулярна ўжывалі ў ежу: у іншых краінах яе альбо не вырошчвалі наогул, альбо вырошчвалі выключна на корм быдлу. У 1748 французскі парламент нават забараніў вырошчванне бульбы на той падставе, што яна нібыта магла выклікаць шэраг хвароб, у тым ліку праказу. Парманцье высветліў, што бульба бясшкодная для здароўя і мае высокія смакавыя і пажыўныя якасці.

Вярнуўшыся ў Парыж у 1763 годзе, Парманцье працягнуў свае піянерскія даследаванні ў галіне харчавання і харчовай хіміі. Вопыт зняволення спатрэбіўся яму ў 1772, калі ён прапанаваў (у заяўцы на конкурс, абвешчаны Акадэміяй Безансона) выкарыстоўваць бульбу для кармлення хворых дызентэрыяй. У 1773 ён выйграў конкурс.

Шмат у чым дзякуючы намаганням Парманцье, Парыжскі медыцынскі факультэт абвясціў ў 1772 бульбу ядомай. Тым не менш, Парманцье давялося сутыкнуцца са значным супрацівам сваёй дзейнасці. Ён быў пазбаўлены магчымасці выкарыстоўваць свой эксперыментальны сад у Доме інвалідаў, дзе працаваў фармацэўтам. Царкоўная абшчына, якая валодала зямлёй, на якой знаходзіўся шпіталь, забараніла вырошчванне бульбы на гэтай зямлі, а пасля дамаглася звальнення Парманцье.

Пасля гэтага Парманцье заняўся шырокай прапагандай бульбы сярод французаў. Ён даваў урачыстыя абеды (дзе пачастунак складалася ў асноўным са страў, прыгатаваных з бульбы), запрашаў знакамітасцяў, такіх як Бенджамін Франклін або Антуан Лавуазье, падносіў каралеўскай пары букеты з кветак бульбы. Людовік XVI даў Парманцье 50 арпанаў беднай зямлі ў Саблоне, на захад ад Парыжа, на якіх той заняўся вырошчваннем бульбы. Удзень ён выстаўляў вакол градкі з бульбай узброеных ахоўнікаў, прыцягваючы увагу і цікаўнасць; на ноч варта сыходзіла, дазваляючы людзям «скрасці» клубні.

Важнай вяхой у барацьбе за прызнанне бульбы стаў неўрадлівы 1785 год, калі менавіта ўжыванне бульбы ў ежу дапамагло перамагчы голад на поўначы Францыі.

Датай канчатковага прызнання бульбы можна лічыць 1795, калі ў апошнія месяцы першай Парыжскай камуны бульба актыўна вырошчвалася ў абложаным Парыжы, нават у садзе Цюільры, каб паменшыць голад, выкліканы аблогай.

У 1795 Парманцье стаў членам Акадэміі Навук, уступіўшы ў аддзяленне сельскай эканомікі.

Агранамічныя інтарэсы Парманцье былі разнастайныя: ён увесь час шукаў новыя спосабы палепшыць жыццё чалавека шляхам паляпшэння яго дыеты. Апублікаваныя ім працы прысвечаны выпечцы хлеба, вытворчасці сыру, захоўванні збожжа, грыбаводству, мінеральным водам, вінаробству і многаму іншаму.

Пры Напалеоне Парманцье стаў генерал-інспектарам аховы здароўя, займаўся пытаннямі санітарнага стану французскай арміі і правёў ў 1805 першую ў гісторыі кампанію прышчэпак ад воспы.

Парманцье пахаваны на могілках Пер-Лашэз ў Парыжы. У яго гонар названа адна з станцый парыжскага метрапалітэна.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑  Antoine Augustin Parmentier // GeneaStar<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98769076'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3100478'></a>
3. 1 2 3 4  www.accademiadellescienze.it Праверана 1 снежня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107212659'></a>
4. ↑  *Pierre-François Piétresson de Saint Aubin* Promenade aux cimetières de Paris, aux sépultures royales de Saint-Denis, et aux catacombes — Paris: 1826. — P. 55.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13415358'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15629759'></a>

Літаратура
----------

* Anne Muratori-Philip, Parmentier, Paris, Plon, 2006, 2e éd. (1re éd. 1994), 398 p. (ISBN 2-259-20545-3)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV11044991 · BIBSYS: 2080257 · BNE: XX5646964, XX1741406 · BNF: 11918652w · CiNii: DA02288996 · CONOR: 180933219 · GND: 100240224 · ISNI: 0000 0001 2121 417X · LCCN: n82046952 · LNB: 000163346 · NKC: nlk20010096577 · NLG: 232634 · NLP: A19016840 · NSK: 000109928 · NTA: 167904108 · NUKAT: n2010131901 · PTBNP: 1320231 · SUDOC: 027058719 · VIAF: 14774750 |

 |