recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Младаафганцы** — удзельнікі нацыянальна-асветнага руху ў Афганістане ў 1-й трэці XX ст. Выступалі за нацыянальную незалежнасць Афганістана, асвечаную манархію, пашырэнне свецкай адукацыі. Галоўныя ідэолагі — Махмуд Тарзі і Абдулгані, якіх падтрымліваў эмір Аманула-хан. Младаафганцы займалі важныя пасады ва ўрадзе Аманулы, але крытыкавалі яго за паспешныя і непрадуманыя рэформы. Пасля падзення рэжыму Аманулы ў 1929 г. сышлі з палітычнай арэны.

Літаратура
----------

* Младаафганцы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 495.
* Очильдиев, Д. Я. Младоафганское движение (1900—1929). — Ташкент: Фан, 1985. — 199 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Яфімаў.
**Фёдар Архіпавіч Яфімаў** (Псеўд.: *Ф. Архіпаў, Ф. Архипов, Федор Архипов*) (нар.5 мая 1933 г. сяло Наватроіцкае, Цярноўскі раён, Варонежская вобласць, РСФСР) — рускамоўны пісьменнік Беларусі, перакладчык, літаратурны крытык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся у сялянскай сям'і. Скончыў Варонежскае сувораўскае (1951) і Чарапавецкае пяхотнае (1953) вучылішча. Камандаваў узводам. У 1957—1958 гг. вучыўся на Цэнтральных курсах палітсаставу ў Смаленску. Служыў у Савецкай Арміі да 1963 г. Дэмабілізаваўся ў званні капітана. З 1959 г. жыве ў Мінску. У 1966—1967 гг. загадваў аддзелам нарыса і публіцыстыкі часопіса «Нёман». У 1967 г. скончыў завочна Літаратурны інстытут у Маскве.

У красавіку 1968 г. на аб'яднаным партсходзе творчых саюзаў БССР публічна выступіў супраць умяшальніцтва СССР ва ўнутраныя справы Чэхаславакіі, супраць савецкай цэнзуры. За гэта быў выключаны з КПСС, пераследаваўся — не мог уладкавацца на працу і жыў у безграшоўі.

У часы цкавання А. Салжаніцына выступаў у падтрымку расійскага пісьменніка – звярнуўся ў сакратарыят Саюза пісменнікаў СССР з пісьмовым пратэстам супраць гэтых пераследаў. Ф. Яфімаў падтрымаў пісьменніцу Л. Вакулоўскую, якую абвінавачвалі ў антысаветызме.

У друку з вершамі выступае з 1951 г. у Беларусі — з 1959 г. Піша на рускай мове. Аўтар кніг вершаў «Армия» (1962), «Утренний автобус» (1964), «Дням настоящим» (паэма, вершы, 1972), «Светлые зимние ночи» (1982).

Перакладае творы беларускіх паэтаў на рускую мову. Асобнымі выданнямі выйшлі кнігі А.Русака «Пролетели ветры» (Масква, 1969), А.Лойкі «Расколдованное Полесье» (Масква, 1976), а таксама кніга курдскага паэта Г.Чарказяна «Цвет доброты» (1986).

Як крытык піша па-беларуску.

Зноскі
------

1. ↑  Тарас, В. На острове воспоминаний // Нёман. — 1998. — № 5. — С. 98 — 99.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18 Кн. 1).
* Беларускія пісьменнікі: біябібліяграфічны слоўнік: у 6 т. / Інстытут літаратуры імя Я. Купалы Акадэміі навук Рэспублікі Беларусь, Беларуская Энцыклапедыя; [пад рэдакцыяй А. В. Мальдзіса]. Т. 6: Талалай ― Яфімаў. Дадатак. — Мн.: БелЭн, 1995. — 682 с. — С. 531—535. — ISBN 5-85700-190-0.
Герб «Котвіч»
**Котвіч** (польск.: Kotwicz) — прыватнаўласніцкі герб, вядомы з сярэдзіны XIV ст. пазней вельмі пашыраны Вялікім Княстве Літоўскім. Гербам карысталіся больш за 70 родаў Беларусі, Украіны, Літвы і Польшчы, у т.л. Згурскія, Калячыцкія, Крыцкія, Лянкевічы, Радаміцкія, Смолікі, Струпінскія, Талкачы і інш.

Апісанне
--------

Мае ў сярэбраным полі чырвоны пояс. Клейнод — над прылбіцай з шляхецкай каронай рука ў латах з мячом. Існуюць варыянты герба: сярэбраны пояс у чырвоным полі, чорны пояс у сярэбраным полі, у клейнодзе — тры страусавыя пёры і інш. У Польшчы вядомы з сярэдзіны 14 ст. пазней вельмі пашыраны ў ВКЛ.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Котвіч (герб) на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»
* «Polish Armorial Middle Ages to 20th Century», Tadeusz Gajl, Gdańsk-2007 r.
**Меір Бар-Ілан** (сапр. прозвішча — Бе́рлін, 10 кастрычніка 1880, Валожын, Мінская губерня, Расійская імперыя — 17 кастрычніка 1949, Іерусалім, Ізраіль) — рабін, адзін з лідараў рэлігійнага сіянізму, сын рабі Нафталі Цві Іехуды Берліна.

Біяграфія
---------

Малодшы сын кіраўніка валожынскай ешывы. Вучыўся ў ешывах у гарадах Валожыне, Цяльшы, Брэст-Літоўску і Наваградку. Прадстаўляў рух «Мізрахі» на 7-м сіянісцкім кангрэсе ў 1905 годзе. Быў заўзятым праціўнікам плана Уганды. У 1915—1926 гадах жыў у ЗША і выкладаў у Ешыбот-юніверсіці. У 1926 годзе Бар-Ілан пасяліўся ў Іерусаліме, дзе стаў старшынёй Сусветнага цэнтра Мізрахі. У 1938—1949 гадах Бар-Ілан быў галоўным рэдактарам штодзённай газеты «Мізрахі» «Ха-Цафэ». Бар-Ілан — арганізатар і ініцыятар пачатага ў 1947 годзе выдання «Талмудысцкай энцыклапедыі». Пасля ўтварэння Дзяржавы Ізраіль Бар-Ілан арганізаваў вучоны камітэт па вывучэнні юрыдычных пытанняў новай дзяржавы з пункту гледжання габрэйскага права. Бар-Ілан быў арганізатарам «Нацыянальнага рэлігійнага фронту», групоўкі рэлігійных партый, якія выступілі з адзінай платформай падчас першых выбараў у Кнэсеце.

Увекавечанне памяці
-------------------

У гонар Бар-Ілана названы Універсітэт Бар-Ілана, заснаваны рэлігійным рухам «Мізрахі». Адна з найбуйнейшых агульнаадукацыйных Ешыбот руху «Бней Аківа», «Нетыў Меір», названая ў гонар Бар-Ілана. Акрамя гэтага ў многіх гарадах Ізраіля ёсць вуліца Бар-Ілана.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Кароткая яўрэйская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 128894253 · GND: 119235579 · ISNI: 0000 0001 0909 2843 · LCCN: n83179056 · NLA: 36502204 · NTA: 096507284 · NUKAT: n2009088286 · SUDOC: 09451562X · VIAF: 64133938 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карнеева.

**Наталля Уладзіміраўна Карнеева** (нар. 29 верасня 1977) — беларуская мастачка, керамістка, педагог. Палітычная зняволеная, абвінавачаная падчас пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.

Біяграфія
---------

Ужо ў дарослым узросце захапілася керамікай, навучалася спачатку ў прыватнай студыі, пазней атрымала адукацыю ў Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце па мастацкай спецыяльнасці. Працавала ў Свята-Елісавецінскім манастары ганчаром, адкуль сышла, каб займацца прыватнымі замовамі, а таксама навучаць іншых кераміцы.

Палітычны пераслед
------------------

Наталля Карнеева была затрымана 19 жніўня 2022 года ў межах крымінальнай справы па арт. 342 Крымінальнага кодэксу (Арганізацыя і падрыхтоўка дзеянняў, што груба парушаюць грамадскі парадак), таксама ў той дзень быў затрыманы муж Карнеевай, а іх непаўнагадовая дачка Багдана была змешчана ў прытулак. Сама Наталля была змешчана спачатку на Акрэсціна, пазней пераведзена ў СІЗА на Валадарскага.

1 верасня 2022 года шэрагам беларускіх праваабарончых арганізацый, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна», Беларуская асацыяцыя журналістаў і Беларускі ПЭН-цэнтр, Карнеева была прызнана палітычнай зняволенай.

Зноскі
------

1. ↑  НАТАЛЛЯ КАРНЕЕВА  (бел.)
2. ↑  Наталья Корнеева  (руск.)
3. ↑  10-гадовую дачку затрыманай керамісткі Наталлі Карнеевай могуць забраць у дзіцячы дом  (бел.)
4. ↑  Заява праваабаронцаў аб прызнанні 18 чалавек палітычнымі зняволенымі  (бел.)

Спасылкі
--------

* Старонка Наталлі Карнеевай на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»
**«Минское русское слово»** — штодзённая грамадска-палітычная газета вялікадзяржаўнага шавіністычнага кірунку, якая выходзіла ў Мінску з 17(30) чэрвеня 1912 па 28 лютага (13 сакавіка) 1913 на рускай мове. Газета з’яўлялася органам Усерасіскага нацыянальнага саюза, рэдактар Л. Цвяткоў.

Абвяшчала сябе органам «правага рускага друку», «незалежнай палітычнай, літаратурнай і эканамічнай газетай», якая грунтавалася на прынцыпах «самадзяржаўя, праваслаўя і народнасці». Працягвала праграму газет *«Минское слово»* і *«Минские ежедневные ведомости»*. Падтрымлівала палітыку ўрада Расіі, царскую ўладу. Друкавала самадзейныя гімны, прысвечаныя цару, напісаныя Л. Цвятковым і мясцовымі чыноўнікамі. Адмаўляла нацыянальную і культурную самастойнасць беларускага народа, рабіла нападкі на газету «Наша Ніва», беларускіх пісьменнікаў і беларускую мову (3 і 11.8.1912, 8.11.1912). Узводзіла паклёп на беларускі народ (13.1.1913). Выступала за забарону беларускага друку.

У апошнім нумары перадала сваю праграму газеце *«Северо-Западная жизнь»*.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Конан, У. М.* «Минское русское слово» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — С. 203. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ішчанка.

**Наталля Сяргееўна Ішчанка** (руск.: Ната́лья Серге́евна И́щенко; нар. 8 красавіка 1986, Смаленск, РСФСР, СССР) — расійская спартсменка, якая выступала ў сінхронным плаванні. Пяціразовая алімпійская чэмпіёнка, 19-разовая чэмпіёнка свету, 12-разовая чэмпіёнка Еўропы, абсалютная чэмпіёнка Еўропы 2010 года і першая сінхраністкі ў гісторыі чэмпіянатаў Еўропы, якой удалося выйграць усе 4 віды. Член зборнай Расіі з 2002 года, заслужаны майстар спорту Расіі.

5 красавіка 2017 года Наталля Ішчанка завяршыла спартыўную кар’еру, заняла пасаду намесніка старшыні ўрада — міністра спорту Калінінградскай вобласці.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FINA · Olympedia |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Munzinger |
**Наталля Анатолеўна Хершэ** (народж. **Касьян**, 20 кастрычніка 1969, Орша) — беларуская грамадска-палітычная актывістка, грамадзянка Беларусі і Швейцарыі; палітычная зняволеная.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1969 годзе ў Оршы. У Аршанскім тэхналагічным тэхнікуме атрымала спецыяльнасць бухгалтара. Пасля паехала вучыцца ў БДЭУ. З дыпломам эканаміста вярнулася ў родны горад і ўладкавалася ва ўпраўленне сацыяльнай абароны райвыканкама. Там жа яна выйшла замуж, у шлюбе нарадзілася двое дзяцей. Другім мужам стаў швейцарац Бруна Хершэ, з дзецьмі пераехала да яго ў горад Санкт-Гален.

У 2020 годзе на фоне масавых пратэстаў вярнулася ў Беларусь. Наталлю Хершэ затрымалі 19 верасня 2020 года падчас «жаночага маршу» каля Камароўскага рынку ў Мінску. Супраць яе распачалі крымінальную справу за «супраціў супрацоўніку міліцыі» паводле арт. 363 КК РБ за тое, што яна сарвала з амапаўца балаклаву. Да суду ўтрымлівалася ў СІЗА ў Жодзіне. 3 снежня 2020 года пачаўся разгляд крымінальнай справы. 7 снежня суддзя Суда Савецкага раёна Мінска Сяргей Шаціла агучыў вырак: 2 гады і 6 месяцаў папраўчай калоніі ва ўмовах агульнага рэжыму. У верасні 2021 года гомельскі суд прыняў рашэнне замяніць Наталлі Хершэ рэжым на турэмны, які яна адбывала ў Турме № 4 у Магілёве. Правяла 17 месяцаў за кратамі, тройчы галадала.

23 снежня 2020 года праваабарончыя арганізацыі Беларусі прызналі яе палітычнай зняволенай.

8 лютага 2022 года Наталля Хершэ выйшла на волю і прыбыла ў Цюрых. У аэрапорце яе сустрэў намеснік дзяржсакратара МЗС Швейцарыі Ёханэс Мацьясі.

Зноскі
------

1. ↑  Патрабуем вызвалення палітзняволенай Наталлі Хершэ і неадкладнага перагляду вынесенага ў яе дачыненні прысуду **(нявызн.)**. *Праваабарончы цэнтр «Вясна»* (23 снежня 2020).

Спасылкі
--------

* *Warum Natallia Hersches Widerstand ungebrochen ist.* In: Tages-Anzeiger, 6 August 2022 (Documentary, German)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Андрэйчанка.

**Наталля Эдуардаўна Андрэйчанка** (руск.: Ната́лья Эдуа́рдовна Андре́йченко; нар. 3 мая 1956, Масква, РСФСР) — савецкая, амерыканская і расійская кінаактрыса, заслужаная артыстка РСФСР (1984), лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола (1984).

Найбольш вядомая па ролях у фільмах «Сібірыяда» (1978), «Ваенна-палявы раман» (1983) і «Мэры Попінс, да пабачэння» (1983).

Біяграфія
---------

Наталля Эдуардаўна Андрэйчанка нарадзілася 3 мая 1956 года ў Маскве. Пасля няўдалай спробы паступіць у Вышэйшае тэатральнае вучылішча імя М. С. Шчэпкіна паступіла ва УДІК, дзе вучылася ў майстэрні Сяргея Бандарчука і Ірыны Скабцавай.

Дэбютавала ў кіно ў 1975 годзе, на другім курсе, у фільмах «Ад зары да зары» і «Калыханка для мужчын».

Першы буйны акцёрскі поспех — роля ў кінаэпапеі «Сібірыяда», якая выйшла на экраны ў 1979 годзе. Фільм быў адзначаны спецыяльным прызам журы на кінафестывалі ў Канах, але найбольшы поспех у гледачоў выклікалі дзве ролі Андрэйчанкі: Мэры Попінс у тэлевізійным фільме Леаніда Квініхідзэ «Мэры Попінс, да пабачэння!» і Любы Анціпавай у меладраме «Ваенна-палявы раман».

За ролю ў фільме «Прабач» яна была названа лепшай актрысай года чытачамі часопіса «Савецкі экран», а за ролю Кацярыны Ізмайлавай у фільме «Лэдзі Макбет Мцэнскага павета» была намінаваная на кінапрэмію «Ніка» ў катэгорыі «лепшая жаночая роля».

У 1991 годзе эмігравала ў ЗША да мужа, Максіміліяна Шэла. У 1996 годзе сумесна з гуртом Natasha & GooSee запісала альбом «MOST», дзе выступіла ў ролі вакалісткі. У 1999 годзе вярнулася ў Расію.

У 2011 годзе сумесна з Дзмітрыем Нагіевым вяла рэаліці-шоу «Мама ў законе» на тэлеканале «Перац».

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 28 красавіка 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · У Кантакце · Аднакласнікі · Facebook · Telegram |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · TikTok · YouTube |
| Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Discogs · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Кругасвет · Расія-Культура |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1270595 · BNF: 140464870 · GND: 130380091 · ISNI: 0000 0000 7823 6452 · LCCN: n82090247 · NUKAT: n2019006289 · VIAF: 301896545 |

 |
**Наталля Хусаінаўна Эстэмірава** (28 лютага 1958, Свярдлоўская вобласць — 15 ліпеня 2009, Газі-Юрт, Інгушэція) — расійская праваабаронца, журналіст, супрацоўніца Праваабарончага цэнтра «Мемарыял» у Грозным. Скрадзена каля свайго дома ў Грозным і забіта. Яе смерць выклікала грамадскі і міжнародны рэзананс.

У 2004 намінавалася на прэмію Сахарава, адзначана 13 студзеня 2005 медалём імя Роберта Шумана. Лаўрэатка прэміі імя Ганны Паліткоўскай у 2007 годзе. За сваю дзейнасць шмат разоў крытыкавалася прарасійскім чачэнскім кіраўніцтвам.

Згодна інфармацыі Human Rights Watch Эстэміраву выкралі 15 ліпеня 2009 каля яе дома ў Грозным прыкладна а 08:30. Яе калегі праваабаронцы ўзнялі трывогу, калі яна не прыйшла на запланаваную сустрэчу. Былі апытаныя суседзі. Па дадзеным калег «Два сведкі бачылі з гаўбца, як на вуліцы Багдана Хмяльніцкага, дзе Наталля пражывае, яе запхалі ў белы аўто маркі ВАЗ, яна паспела пракрычаць, што яе выкрадаюць».

Як паведаміла прэс-служба Следчага камітэта пракуратуры Расіі, цела жанчыны з кулявымі раненнямі ў галаву і грудзі было знойдзена а 16:30 (па дадзеным МУС Інгушэціі — а 17:20) па маскоўскаму часу ў лесапаласе за 100 метраў ад федэральнай аўтадарогі «Каўказ» каля сяла Газі-Юрт Назранаўскага раёна Інгушэціі. У яе торбе знайшлі пашпарт, пасведчанне члена экспертнага савета апарата ўпаўнаважанага па правах чалавека ў РФ па Чачэнскай рэспубліцы і мандат грамадскага назіральніка камісіі па грамадскім кантролю ў месцах прымусовага ўтрымання на імя Наталлі Эстэміравай.

Рамзан Кадыраў у інтэрв’ю расійскай службе радыё Свабода назваў Эстэміраву «Жанчынай без гонару, годнасці і сумлення».

Зноскі
------

1. ↑  Russian activist 'found murdered' // *BBC News Online* — 2009.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4704926'></a>
2. ↑  Узнагароджанне г-кі Наталлі Эстэміравай і г-на Сяргея Кавалёва медалём Роберта Шумана Архівавана 21 ліпеня 2009. (англ.) // Еўрапейская народная партыя — Еўрапейскія дэмакраты, Страсбург, 13 студзеня 2005 г.
3. 1 2  Знойдзена цела выкрадзенай у Грозным праваабаронцы (руск.)
4. ↑  Громкое убийство (руск.) // Інтэрфакс, 16 ліпеня 2009 г.  (руск.)
5. ↑  «Жанчынай без гонару, годнасці і сумлення» (руск.) // Газета.ру 10 жніўня 2009

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Лентапедыя · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 14156816X · GTAA: 214955 · ISNI: 0000 0000 8061 2904 · VIAF: 122148214 |
**Цімафе́й Алякса́ндравіч Дзейнічэ́нка**  (нар. 5 лістапада 1986, Гомель, Гомельская вобласць, Беларуская ССР, СССР) — беларускі барэц грэка-рымскага стылю. Чэмпіён Еўропы 2011 года, чэмпіён Беларусі 2010 і 2016 гадоў. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь. Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа.

Біяграфія
---------

Сярэбраны прызёр чэмпіянатаў свету і Еўропы 2010 года ў вагавай катэгорыі да 96 кг. У тым жа годзе стаў чэмпіёнам Беларусі.

Чэмпіён Еўропы 2011 года ў вагавай катэгорыі да 96 кг. 27 снежня 2011 года Цімафею Дзейнічэнку прысвоена званне Заслужанага майстра спорту Рэспублікі Беларусь.

Прымаў удзел у летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года ў Лондане, дзе ў вагавай катэгорый да 96 кг заняў 5-е месца.

Сярэбраны прызёр Чэмпіянатаў Беларусі 2013 і 2014 гадоў у вагавай катэгорый да 98 кг.

Прымаў удзел у Еўрапейскіх гульнях 2015 года ў Баку, дзе ў вагавай катэгорый да 98 кг заняў 5-е месца.

Чэмпіён Беларусі 2016 года ў вагавай катэгорый да 98 кг. Прымаў удзел у летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года ў Рыа-дэ-Жанэйра, але прайграў кваліфікацыйны паядынак шведу Фрэдрыку Шону  (шведск.) (бел..

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Спортивные единоборства в Беларуси. Тимофей Дейниченко (греко-римская борьба)
2. ↑  ОЛИМПИАДА-2016: Борец греко-римского стиля Тимофей Дейниченко проиграл квалификационный поединок на ОИ

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Мясцовае самакіраванне** — самастойнае вырашэнне спраў насельніцтвам мясцовасці ўласнымі сродкамі паводле ўласных зацікаўленасцяў і асаблівасцяў развіцця мясцовасці. Ажыццяўляецца непасрэдна жыхарамі і праз абраных прадстаўнікоў. Больш шырокае паняцце мясцовага самакіравання мае на ўвазе права і рэальную здольнасць органаў мясцовага самакіравання рэгламентаваць значную частку публічных спраў і кіраваць ёй, дзейнічаючы ў рамках закона, пад сваю адказнасць і ў інтарэсах мясцовага насельніцтва.

У сучасным свеце вялікі распаўсюд атрымалі тыя сістэмы мясцовага самакіравання, класіфікацыя якіх заснавана на складанні адносін паміж мясцовым самакіраваннем і цэнтральнымі ўладамі.

Зноскі
------

1. ↑  *А. Лукашэнка.* Закон Рэспублікі Беларусь
«Аб мясцовым кіраванні і самакіраванні» (Артыкулы 1-28) // *Звязда* : газета. — 14 студзеня 2010. — № 5 (26613). — С. 4. — ISSN 1990-763x.
2. ↑  Европейская хартия местного самоуправления  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Мясцовае самакіраванне на Вікісховішчы |
Кашпо ў стылі арт-нуво
**Кашпо** (ад фр.: cache-potcache-pot, літар. «хаваць гаршчок») — дэкаратыўны посуд без адтулін у ніжняй частцы, унутр якога ставіцца гаршчок з раслінай. 

Кашпо для памяшканняў часцей за ўсё вырабляюць з пластмасы, дрэва, металу, лазы або керамікі — тэракоты, маёлікі. Для вуліцы або халодных памяшканняў выкарыстоўваюць марозаўстойлівыя матэрыялы — фаянс або шамот.

У кашпо няма традыцыйных для звычайных кветкавых гаршкоў дрэнажных адтулін, таму непасрэдна ў яго расліны практычна не высаджваюць, выкарыстоўваючы толькі ў дэкаратыўных мэтах — прыгажосцю аздаблення некаторыя кашпо не саступаюць вазам. А калі высаджваюць, то асаблівую ўвагу варта надаваць правільнаму складанню дрэнажнай часткі.

Літаратура
----------

* *Локшина С. М.* Краткий словарь иностранных слов. — издание 10-е, стереотипное. — М.: Русский язык, 1988. — 632 с. — ISBN 5200003113.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Каштан (значэнні).

**Кашта́н** (*Castanea*) — род лістападных дрэў, радзей кустоў сямейства букавых. Аб'ядноўвае 14 блізкароднасных відаў.

Вышыня да 35 м. Кара бранзаватая. Лісце шырокаланцэтнае, цвёрдае, зубчастае. Кветкі дробныя, у агульных коласападобных суквеццях, якія маюць выгляд каташкоў. Мужчынскія суквецці ўяўляюць сабой коласападобныя ўтварэнні. На галоўнай восі размешчаны мужчынскія кветкі па 3-7 у дыхазіях. Жаночыя кветкі сабраны ў 3-кветкавыя дыхазіі, якія сядзяць у па-зухах покрыўных лістоў. Увесь дыхазій акружаны масіўнай плюскай, якая амаль даверху ахоплівае кветкі. Пры выспяванні пладоў плюска расшчапляецца на 2-4 створкі з вострымі вырастамі. Размяшчэнне створак адпавядае размяшчэнню прыкветнікаў дыхазія бакавых кветак. Плюска каштана мае ліставую прыроду. Плод з 1-3 арэшкаў.

Жывуць да 1000 гадоў.

Пашыраны ў Міжземнамор'і, Паўночнай Амерыцы, Усходняй Азіі. На Беларусі, у Цэнтральным батанічным садзе Нацыянальнай АН інтрадукаваны каштан пасяўны (*Castanea sativa*).

Плады каштана ядомыя, выкарыстоўваюцца ў кандытарскай прамысловасці. З драўніны каштана пасяўнога можна вырабляць бочкі, мэблю.

Гл. таксама
-----------

* Конскі каштан

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Канадская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Plantarium · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11964841v · GND: 4201616-2 · LCCN: sh85020644 |
Фоліа з Санкт-Пецярбургскага Беды
**Царкоўная гісторыя народа англаў** (лац.: Historia ecclesiastica gentis Anglorum, англ. Ecclesiastical History of the English People) — гэта праца Беды Вялебнага на латыні, прысвечаная гісторыі хрысціянскіх цэркваў у Англіі і Англіі ў цэлым; асноўная ўвага надаецца канфлікту паміж рымскім і кельцкім хрысціянствам.

Дадзеная праца заслужана лічыцца адной з найбольш важных арыгінальных крыніц па англасаксонскай гісторыі. Лічыцца, што яе напісанне было завершана да 731 года, калі Бедзе было каля 60-ці гадоў.

Спасылкі
--------

* s:la:Historia Ecclesiastica gentis Anglorum
* s:en:Ecclesiastical History of the English People


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4236580-6 · VIAF: 126152138599610981463 |
**Стралі́чаўскае падня́цце** (ад назвы вёскі Стралічава ў Хойніцкім раёне) — тэктанічная структура ў Брагінскім і Хойніцкім раёнах Гомельскай вобласці, у паўднёва-ўсходняй скляпеністай частцы Хойніцкага пахаванага выступу Прыпяцкага прагіну, на мяжы з Брагінскім выступам. Устаноўлена сейсмаразведкай у 1953 годзе і пацверджана рэкагнасцыровачна-плошчавымі работамі ў 1956 годзе.

Па падсалявых адкладах Стралічаўскае падняцце — невялікі (9×2 км) монаклінальны блок, абмежаваны разломамі з чатырох бакоў і арыентаваны ў субшыротным напрамку; апушчаны адносна Брагінскага выступу і Астраглядскага блоку на 800—1000 м, падняты адносна Мокішскага выступу на 200 м. Сфарміравалася ў франскі і фаменскі час позняга дэвону.

Літаратура
----------

* Стралічаўскае падняцце // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гоціна.
**Наталля Яўгенаўна Гоціна** (31 мая 1947, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1971 годзе. Працавала ў Белмясцпрампраекце, з 1978 года — вядучы архітэктар у Белпрампраекце. З 1988 г. — у Белдзяржпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Удзельнічала ў стварэнні праектаў фабрыкі мастацкіх вырабаў у Слоніме (1975), інжынерна-лабараторнага корпуса завода медпрэпаратаў у Мінску (1981).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Готина Наталья Евгеньевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Наталля Уладзіміраўна Бачкарова** (руск.: Наталья Владимировна Бочкарёва; нар. 25 ліпеня 1980, Горкі, РСФСР) — расійская актрыса тэатра і кіно, тэлевядучая, спявачка, рэжысёрка, мастачка.

Біяграфія
---------

Маці Валерыя (1947—2001), працавала на заводзе ГАЗ, памерла ад сардэчнага прыступу. Бацька — Уладзімір (1954—2006). Малодшая сястра — Надзея (нар. 1986).

Вучылася ў школе № 129 горада Горкага. У 2000 годзе скончыла Ніжагародскае тэатральнае вучылішча (майстэрня Р. Левітэ), у 2002 годзе — Школу-студыю МХАТ (майстэрня А. Табакова). Навучаецца ў РДМПУ імя С. Р. Строганава.

Пасля сканчэння школы-студыі МХАТ, адразу прынята ў трупу МХАТ.

У кіно дэбютавала ў 1999 годзе, сыграла невялікую ролю ў фільме «Кітайскі сервіз». Стала вядомай роляй Дашы Букінай з тэлесерыяла «Шчаслівыя разам», у якім здымалася ў 2006—2013 гадах. Удзельнічала ў здымках кіначасопіса «Ералаш».

У 2010 годзе — вядучая на тэлеканале СТБ (Украіна).

Заснавальніца і дырэктарка Школы-студыі Наталлі Бачкаровай, накіраванай на развіццё творчых здольнасцяў ва ўзросце ад 4 да 17 гадоў.

Член Еўразійскага саюза мастакоў.

Скандал
-------

У ноч з 28 на 29 верасня 2019 года актрыса затрымана за захоўванне какаіну. Падчас следства цалкам прызнала віну і раскаялася.

20 студзеня 2020 года Праабражэнскі суд Масквы прызначыў штраф 30 тысяч рублёў і спыніў крымінальную справу. Следчы паведаміў, што Бачкарова загладзіла віну «пералічэннем сродкаў у дабрачынны фонд Яўгена Васкрасенскага».

Асабістае жыццё
---------------

З 28 верасня 2007 года па 2014 год была ў шлюбе з адвакатам Мікалаем Барысавым (старэйшым за яе на 13 гадоў); яны пазнаёміліся ў цягніку Горкі-Масква. Мікалай быў раней жанаты і меў дачку. У іх ёсць двое дзяцей — сын Іван (нар. 4.1.2007) і дачка Марыя (нар. 22.2.2008).

Асабістае жыццё актрыса не афішуе. Аднак, СМІ адзначалі, што Бачкарова ў адносінах са сваім былым менеджарам.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · У Кантакце · Telegram |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · TikTok |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Расія-Культура |
**Царкоўны стараста** — чалавек са свецкіх, які загадвае гаспадаркай царкоўнай абшчыны.

Гісторыя
--------

Упершыню пасада згадваецца ва ўказах Пятра I. Царкоўны стараста не з’яўляўся чалавекам духоўнага звання і дапамагаў пробашчу парафіі ў кіраванні маёмасцю. Першы абавязак царкоўнага старасты складаўся ў набыцці свечак і захоўванні царкоўнай касы, затым старасты сталі ведаць рамонтам храма, зборам ахвяраванняў і захаваннем парадку. Старасты абіраліся прыходам. У старажытнай Царкве падобныя задачы ўскладаліся на дыяканаў і ктытараў.

Спасылкі
--------

* *Протаіерэй В. Г. Пяўцоў*. Лекцыі па царкоўным праве. Царкоўны Стараста **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 17 снежня 2012. Праверана 20 кастрычніка 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Валковіч.
**Цімафей Іванавіч Валковіч** (руск.: Тимофей Иванович Волкович; 21 лютага 1899,  Жукава, Мсціслаўскі павет, Расійская імперыя — 1 ліпеня 1981, Баравічы, РСФСР) — савецкі ваенны дзеяч, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, генерал-маёр (1945).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Жукава Мсціслаўскага павета (цяпер — Манастыршчынскага раёна Смаленскай вобласці Расіі) ў сям’і вясковага дзячка. Рускі.

Скончыў Мсціслаўскае духоўнае вучылішча (1914), да кастрычніка 1917 года вучыўся ў Магілёўскай духоўнай семінарыі.

Працоўную дзейнасць пачаў у 1918 годзе пісарам Магілёўскага губернскага суда, справаводам Піранскага валаснога ваенкамата. У Чырвоную армію ўступіў добраахвотнікам у маі 1919 года. Удзельнічаў у баях на Заходнім фронце супраць палякаў у складзе другога Гомельскага пралетарскага батальёна, у кастрычніку пад Заслаўем быў паранены.

Выбіраўся сябрам Любавіцкага валаснога выканаўчага камітэта, праз 4 месяцы прызначаны валасным ваенкамам Казімірава-Слабадской воласці. У жніўні 1920 года Мсціслаўскім павятовым камітэтам партыі накіраваны на вучобу ў Маскву.

У 1923 годзе скончыў 1-ую Маскоўскую кавалерыйскую школу. Працягнуў службу ў 2-ім кавалерыйскім палку 1-й каўказскай дывізіі «Чырвонага казацтва» — памочнікам камандзіра ўзвода, загадчыкам разведкі палка, памочнікам начальніка штаба. У маі 1928 года — начальнік пагранразведкі на польска-савецкай мяжы, з 1933 года — начальнік вайсковай разведкі Далёкаўсходняга ўмацаванага раёна Дэ-Кастры, з 1937 года — старшы памочнік начальніка 9-га аддзела штаба Далёкаўсходняй ваеннай акругі. У сакавіку 1940 года прызначаны для асобных даручэнняў пры камандуючым Закаўказскай ваеннай акругай.

Са снежня 1940 года — палкоўнік, камандзір 47-й горна-стралковай дывізіі Закаўказскай ваеннай акругі. У жніўні 1941 — лютым 1942 года — камандзір 402-й стралковай дывізіі. Са жніўня 1942 года — камандзір 75-й стралковай дывізіі, што знаходзілася ў Іране. Са снежня 1943 па май 1945 года — камандзір 117-й гвардзейскай стралковай Бярдзічаўскай дывізіі 1-га Украінскага фронту.

У 1947 годзе скончыў Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзе, з 1948 па 1956 год — начальнік Шуйскага ваеннага вучылішча (пераведзенага потым у горад Баравічы).

З 1956 года — у адстаўцы па хваробе. Жыў у горадзе Баравічы Наўгародскай вобласці. Памёр 1 ліпеня 1981 года.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны двума ордэнамі Леніна (21 лютага і 6 красавіка 1945), чатырма ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Кутузава 2-й ступені, Чырвонай Зоркі, сямю медалямі (у тым ліку юбілейным медалём «XX гадоў Рабоча-Сялянскай Чырвонай Арміі»). Быў прадстаўлены да звання Героя Савецкага Саюза. Ганаровы грамадзянін горада Бярдзічава.

Зноскі
------

1. ↑  Узнагародны ліст Ц. І. Валковіча
2. 1 2 3  *У. Л. Гасянкоў.* Валковіч Цімафей Іванавіч: Генералы з Мсціслаўшчыны // Памяць: Мсціслаўскі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мн. 1999. — С. 259—260
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Акумулятар.
**Паравы акумулятар** — стальны бак, у якім назапашваецца адпрацаваная ў розных паравых машынах (напрыклад, у паравым молаце  (англ.) (бел.) пара без змены агрэгатнага стану, якая затым расходуецца на тэхналагічныя мэты (напрыклад, у сушыльных і прапарачных камерах) ці ў санітарна-тэхнічных прыстасаваннях (падагравальніках, цеплаабменніках і інш.).

Літаратура
----------

* Акумулятар // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Варанцоў.

**Аляксандр Нічыпаравіч Варанцоў** (22 верасня 1907, в. Панькаўская Буда, Касцюковіцкі раён — 23 лютага 1973) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, кулямётчык 59-га гвардзейскага кавалерыйскага палка 17-й гвардзейскай кавалерыйскай дывізіі 2-га гвардзейскага кавалерыйскага корпуса 1-га Беларускага фронту, гвардыі чырвонаармеец. Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і селяніна. Украінец. Адукацыя пачатковая. Працаваў у калгасе.

У Чырвонай Арміі з чэрвеня 1941 года, у дзеючай арміі на франтах Вялікай Айчыннай вайны — з ліпеня 1941 года, наводчык станковага кулямёта. Прайшоў баявы шлях ад Масквы да Эльбы — удзельнік абароны Масквы, вызвалення Беларусі, Украіны і Польшчы, баёў у Германіі. Удзельнічаў ў гераічным 42-дзённым рэйдзе па тылах ворага ў 1942—1943 гадах на ўчастку Ржэў — Сычоўка — Нялідава.

З верасня 1843 г. на Бранскім фронце. У верасні 1943 года адным з першых фарсіраваў Дзясну і на захопленым плацдарме адбіў 2 контратакі праціўніка.

Кулямётчык 59-га гвардзейскага кавалерыйскага палка гвардыі радавы Аляксандр Варанцоў ў сакавіку 1945 года ў баях у раёне горада Барвальдзе кулямётным агнём забяспечваў эскадрону выхад да шашы і атаку апорнага пункта праціўніка.

Член ВКП(б)/КПСС з 1945 года. Пасля вайны быў дэмабілізаваны. Працаваў старшынёй калгаса ў роднай вёсцы, лесніком.

Памёр 23 студзеня 1973 года. Пахаваны ў Мінску.

Узнагароды
----------

* Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 31 мая 1945 года.
* Узнагароджаны ордэнамі Леніна і Чырвонай Зоркі, а таксама медалямі.

Памяць
------

Імем Героя названая вуліца ў горадзе Касцюковічы.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Воронцов Александр Никифорович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 127. — 737 с.
2. ↑  Воронцов Александр Никифорович  (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 6. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0.

Спасылкі
--------

* Аляксандр Нічыпаравіч Варанцоў на сайце «Героі краіны»
* Воронцов Александр Никифорович  (руск.)
* Воронцов Александр Никифорович  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Паравіртуалізацыя** (англ.: paravirtualisation) — спосаб ажыццяўлення віртуалізацыі. Спосаб і тэрмін былі прапанаваны ў 2002 ў выніку прац навукова-тэхнічнага «Праекту Дэналі» ў Універсітэце Вашынгтона, ЗША.

Асноўнае адрозненне спосабу ад поўнай віртуалізацыі ў тым, што гасцявыя машыны могуць паведамляць кіраўнічаму працэсу («гіпервізару» — *hypervisor*) пра свае намеры адносна выкарыстання рэсурсаў і г.д. Гэта дазваляе дасягаць большай эфектыўнасці выкарыстання апаратных рэсурсаў і лепшай прадукцыйнасці гасцявых машын.

VMI
---

Рэальнае ўвасабленне такога спосабу было прапанаванае спажыўцам праграма-тэхнічнай кампаніяй «Ві-Эм-Вэа» (VMware Inc.) у 2005 г. у выглядзе спецыфікацыі інтэрфейсу такой віртуалізацыі, VMI («інтэрфейс віртуальнай машыны»). У далейшым кампанія дадае падтрымку гасцявых машын, здольных да паравіртуалізацыі, у свае прадукты.

У 2006 кампанія выпусціла спецыфікацыю VMI як адкрытую спецыфікацыю і супрацоўнічае з супольнасцю адкрытых праграм (у тым ліку, з распрацоўшчыкамі з IBM, Vmware, Red Hat, XenSource) дзеля распрацоўкі на аснове VMI інтэрфейсу паравіртуалізацыі, які б дазваляў множныя кіраўнічныя працэсы-гіпервізары (*paravirt-ops*)

Літаратура
----------

* A. Whitaker, M. Shaw, and S. D. Gribble, "Denali: Lightweight Virtual Machines for Distributed and Networked Applications", Univ. of Washington Technical Report 02-02-01, (2002). —  Архівавана 14 студзеня 2008.
* Transparent Paravirtualization [VMware Inc.]. —  Архівавана 11 жніўня 2008.
* VMI Specification [VMware Inc.] ; Paravirtualization API Version 2.5. —
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кіпарыс.
Ганімед і Кіпарыс
**Кіпары́с** (грэч. Κυπάρισσος) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі  сын Тэлефа , з Карфеі на востраве Кеас, прыгожы юнак, каханы Апалона (паводле іншых — Пана ці Зефіра ), пераўтвораны ім у дрэва, якое носіць яго імя, бо ён моцна гараваў па ненаўмысна забітаму ім любімаму аленю , якога яму даў сам Апалон.

Паводле іншых апавяданняў, каханы Сільвана, у яго была ручная лань, якую забіў Сільван, а Кіпарыс памёр ад гора. Называецца таксама асірыйскім юнаком .

Зноскі
------

1. ↑   Мифы народов мира. М. 1991-92. В 2 т. Т.1. С.651, Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. М. 2001. В 3 т. Т.1. С.402
2. ↑   Примечания Ф. А. Петровского в кн. Лукан. Фарсалия. М. 1993. С.321
3. ↑   Нон. Дзеянні Дыяніса XI 362
4. ↑   Авідзій. Метамарфозы X 106—140
5. ↑   Першы Ватыканскі міфаграф I 1, 6
6. ↑   Філастрат. Жыццё Апалонія Тыянскага I 16

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Кіпарыс (міфалогія) на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей |
У арыфметыцы і алгебры **шостая ступень** — вынік перамнажэння шасці аднолькавых множнікаў:

*n*6 = *n* × *n* × *n* × *n* × *n* × *n*.
Шостую ступень ліку таксама можна выразіць, як здабытак ліку і яго пятай ступені, як здабытак квадрата ліку і яго чацвёртай ступені, або як здабытак кубоў ліку:

*n*6 = *n* × *n*5 = *n*2 × *n*4 = *n*3 × *n*3.
Паслядоўнасць шостых ступеняў неадмоўных цэлых лікаў пачынаецца лікамі:

0, 1, 64, 729, 4096, 15625, 46656, 117649, 262144, 531441, 1000000, 1771561, 2985984, 4826809, 7529536, 11390625, 16777216, 24137569, 34012224, 47045881, 64000000, 85766121, 113379904, 148035889, 191102976, 244140625, 308915776, 387420489, 481890304, … (паслядоўнасць A001014 у OEIS)

Гл. таксама
-----------

* Квадрат (алгебра)
* Куб (алгебра)
* Чацвёртая ступень
* Пятая ступень
* Сёмая ступень
* Восьмая ступень
**Кіпарыс буйнаплодны** (*Cupressus macrocarpa*) — від хвойных вечназялёных дрэў сямейства кіпарысавых (*Cupressaceae*).

Батанічнае апісанне
-------------------

Дрэва хутка расце, дасягаючы ў вышыню 12 м. Крона маладых раслін калонападобная. З узростам галінкі згінаюцца, утвараючы разгалістую крону. Лісце светла- або цёмна-зялёнае, дыяметр шышак да 3,8 см. Ігліца мае пах лімона.

Арэал
-----

Сустракаецца ў дзікім стане толькі на вузкай паласе даўжынёй 3 км на ўзбярэжжы Каліфорніі.

Выкарыстанне
------------

Гэты від добра пераносіць розныя кліматычныя ўмовы і моцнае абразанне, таму яго высаджваюць у выглядзе зялёных агароджяў або дэкаратыўных дрэў з фігурнай кронай. Гэта самая распаўсюджаная дэкаратыўная вечназялёная парода ціхаакіянскіх штатаў ЗША. Яе таксама разводзяць у цёплым поясе Еўропы, умераных абласцях Паўднёвай Амерыкі і Аўстраліі. Вядома некалькі разнавіднасцяў. 

Выведзена некалькі сартоў, якія лічацца найбольш прыдатнымі для ўмоў пакаёвай аранжарэі, а таксама для культуры бансай. Расліна святлалюбная, аддае перавагу ветраным памяшканням з умеранай тэмпературай і высокай вільготнасцю паветра. Паліў умераны. Шэраг сартоў дазваляюць ствараць практычна ўсе японскія стылі бансай, аднак пераважней вертыкальны. Афарбоўка ігліцы ў культурных сартоў кіпарыса буйнаплоднага, як правіла, больш светлая, чым у прыроднага, жаўтавата-зялёная, або залацістая.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
**Археабатаніка** (старажытны + трава, расліна) — навука, якая вывучае рэшткі расліннага паходжання з раскопак помнікаў археалогіі: абпаленае збожжа. адбіткі раслін на кераміцы, матэрыялы, атрыманыя ў выніку флатацыі культурнага пласта.

Абпаленае збожжа трапляецца ў час раскопак паселішчаў з 2-й паловы I-га тыс. (гарадзішчы Вежкі, Нікадзімава, Свіла), старжытных гарадоў Беларусі, пераважна з пачатку II-га тыс. — Віцебск, Друцк, Лукомль, Мсціслаў, Полацк, Свіслач, Слуцк, Тураў, Строчыцкае гарадзішча пад Мінскам і інш. Адбіткі расліннага паходжання на кераміцы храналагічна адносяцца да эпохі першабытнасці (IV-е тыс. да н.э. — 1-я палова I-га тыс. н.э.). У час неаліту сярод штучных раслінных дамешкаў у гліняным цесце пераважалі сцёблы і зрэдку траплялася насенне. У перыяд ранняга жалезнага веку ў якасці арганічнага абястлушчвальніка выкарыстоўвалася зерне цвёрдай і мяккай пшаніцы, ячменю, проса. Уключэнні апошняга звычайна дамінуюць сярод адбіткаў на ляпным посудзе. Іншы раз сустракаюцца ўцісканні гароху і бобу, пустазелля — драсёнаў звычайнага і павойнага, мяшэяў зялёнага і шызага, куколя звычайнага, жыта. Насенне збожжавых культур, бабовых і пустазелля прысутнічаюць на кераміцы жыхароў мілаградскай, зарубінецкай, штрыхаванай керамікі і днепра-дзвінскай культур. Выявіць увесь спектр расліннай арганікі, што ўтрымліваецца ў культурным пласце паселішчаў, дапамагае метад флатацыі, заснаваны на ўсплыванні здробненых частак раслін. Батанічныя матэрыялы адрозніваюцца метадамі атрымання і далейшага даследавання ў лабараторных умовах. У Беларусі археабатанічныя даследаванні абпаленага збожжа распрацоўваліся Т. М. Каробушкінай у 1970—1990-я гады, вывучэнне адбіткаў раслін на керамічным посудзе ажыццяўляецца з 1990-х г. Упершыню метад флатацыі выкарыстаны ў 1991—1992 гг. М. І. Лашанковым пры даследаваннях гарадзішча культуры штрыхаванай керамікі Пятровічы Бабруйскага раёна.

Літаратура
----------

* *Коробушкина, Т. Н.* Землевладение на территории Белоруссии в X—XIII вв. — Мн.: Наука и техника, 1979. — 120 с. (руск.)
* *Лашанкоў, М. Траццякоў, Дз.* Палеаэтнабатанічныя даследаванні матэрыялаў з помнікаў ранняга жалезнага веку паўднёва-ўсходняй Беларусі / Міхаіл Лашанкоў, Дзмітрый Траццякоў // Гістарычна-археалагічны зборнік. — 2005. — № 20. — С. 56—61.
* *Лошенков, М. И.* Археоботанические материалы с зарубинецкого селища Хотомель // Ботаника: Сб. науч. тр. Вып. 35. — Мн. 2008. (руск.)
* *Лошенков, М. И.* Новые материалы по земледелию населения милоградской культуры // Ботаника: Сб. науч. тр. Вып. 37. — Мн. 2009. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4211318-0 · LCCN: sh85102808 · LNB: 000309730 · Microsoft: 175490567 · NKC: ph1147906 |
**Аруцюн Памбукчан** (нарадзіўся 3 кастрычніка 1950, Ерэван; арм.: Հարություն Փամբուքչյան; англ.: Harout Pamboukchyan), таксама вядомы як **Дзах Арут** (арм.: Ձախ Հարութ; англ.: Dzakh Harout) — армянскі спявак. Вядомы як выканавец танцавальных, народных і рэвалюцыйных песень.

Біяграфія
---------

Вучыўся гульні на гітары, бузукі, сазе, дхале, ударных і піяніна, арганізаваў групу «Эрэбуні», гуляючую размаітую музыку — ад Азнавура да Прэслі і Deep Purple. Яшчэ ў савецкія гады пад ціскам цэнзуры і КДБ быў змушаны пакінуць родную Арменію. У 1975 годзе пераехаў у Ліван, пазней асталяваўся ў ЗША, дзе і жыве разам з жонкай і сынам. У канцы 1980-х шматкроць і з вялікім поспехам выступіў на цэнтральным ерэванскім стадыёне «Раздан».

Гарлапаняць жыве ў Злучаных Штатах Амерыкі, у штаце Каліфорнія, і актыўна бярэ ўдзел у дабрачыннай і грамадскай дзейнасці армянскай абшчыны ЗША. Папулярнасць яго даўно выйшла з армянскіх колаў і пашырылася сярод амерыканцаў, якім не абыякавая культура армянскага народа.

На Радзіме выканаўца ён вядомы, як «Дзах» Арут, многія лічаць яго адным з заснавальнікаў прымітыўнай плыні «Рабіс» (ад арганізацыі «Працаўнікі Мастацтва», што дзейнічала ў савецкі час) у армянскай песні.

Аруту прынеслі славу песні Артура Месчана. Альбом «Рэквіем» Месчана, у які ўлучаны легендарныя песні як «Ур эір, Аствац?», Дзах Арут прымудрыўся выпусціць раней аўтара, бо Месчан меў праблемы з органамі спецслужбаў. Гэты плагіят стаў самым скандальным і ганебным выпадкам у гісторыі армянскай музыкі.

Зноскі
------

1. ↑  Bio Праверана 25 лютага 2021.

Спасылкі
--------

* Официальный сайт Архівавана 12 жніўня 2011.  (англ.)
* Фан-клуб Арута Памбукчяна Архівавана 9 сакавіка 2009.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Тэматычныя сайты | Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
**Ясмін Гаўры** (англ.: Yasmeen Ghauri, урду: *یاسمین غوری*) — канадcкая топ-мадэль.

Біяграфія
---------

Ясмін нарадзілася 23 сакавіка 1971 года ў горадзе Манрэаль (Канада) ў сям'і пакістанца і немкі. Яе бацька быў імамам.

Мадэльную кар'еру пачала з 17 гадоў. Вучачыся ў школе, працавала ў Макдональдсе, дзе Ясмін заўважыў скаўт мадэльнага агенцтва.
Бацькі Ясмін былі супраць кар'еры мадэлі.

У 1998 годзе была адным з анёлаў Victoria’s Secret.

Ясмін была тварам такіх марак, як Christian Dior, Chanel, Emmanuel Ungaro, Escada, Gianfranco Ferré, Versace, Hermès, Lanvin, Оscar de la Renta, Ralph Lauren, Revlon, Sonia Rykiel и Valentino.

З'яўлялася на вокладках такіх часопісаў, як "Cleo", "Marie Claire" (Аўстралія, Францыя, Італія, Іспанія, Вялікабрытанія), "Shape", "Photo Life", "Flare", "ELLE" (Францыя, Германія, Італія, Мексіка, Сінгапур, Вялікабрытанія, ЗША), "Vogue" (Германія, Іспанія і Італія) і "Cosmopolitan" (ЗША).

Спасылкі
--------

* Профіль на fashionmodeldirectory.com

| ⛭Анёлы Victoria’s Secret |
| --- |
| Дзеючыя | Алесандра Амбросіа ·  Адрыяна Ліма ·  Стэла Максвел ·  Лілі Олдрыдж ·  Бехаці Прынслу ·  Лаіс Рыбейра ·  Сара Сампаё ·  Кэндзіс Свейнпал ·  Жозефін Скрывер ·  Ромі Стрэйд ·  Жасмін Тукс ·  Марта Хант ·  Тэйлар Хіл ·  Эльза Хоск ·  Моніка Ягачак |
| Былыя | Тайра Бэнкс ·  Жызель Бюндхен ·  Ясмін Гавуры ·  Кацярына Грыгор’ева ·  Ізабэль Гулар ·  Летыцыя Каста ·  Міранда Кер ·  Карлі Клос ·  Хайдзі Клум ·  Хелена Крыстэнсен ·  Даўтцэн Крус ·  Карэн Мюлдэр ·  Даніэла Пештава ·  Марыя Інэс Рывера ·  Стэфані Сеймур ·  Караліна Куркова ·  Селіта Ібэнкс ·  Марыса Мілер ·  Чэндра Ноф ·  Роўзі Ханцінгтон-Уайтлі ·  Эрын Хітэртон ·  Шанэль Іман ·  Ліндсей Элінгсон |
**Пераходны ўрад Эфіопіі** — орган выканаўчай улады Эфіопіі, створаны пасля падзення рэжыму РПЭ і прыхода да ўлады блока РДФЭН. Дзейнічаў у перыяд з 1991 па 1995 год. Прэзідэнтам з’яўляўся Мелес Зенаўі. Адной з галоўных рэформаў, праведзеных часовым урадам, стаў пераход ад цэнтралізаванага кіравання да федэратыўнага. Таксама змянены межы правінцый на аснове этналінгвістычнай ідэнтычнасці. Апошнімі мерапрыемствамі сталі прыняцце новай канстытуцыі і абвяшчэнне Федэратыўнай Дэмакратычнай Рэспублікі Эфіопія. Пасля пераходны ўрад перадаў свае паўнамоцтвы парламенту і Кабінету Міністраў, сфармаваным па выніках парламенцкіх выбараў.

Літаратура
----------

* Vaughan, Sarah 1994. The Addis Ababa Transitional Conference of July 1991: its origin, history and significance. Edinburgh: Edinburgh University Centre for African Studies.
* Abbink, Joe (July 1995). "Breaking and Making the State: The Dynamics of Ethnic Democracy in Ethiopia". Journal of Contemporary African Studies.
* Tuso, Hamdesa (1997). «ETHIOPIA: NEW POLITICAL ORDER. ETHNIC CONFLICT IN THE POST COLD WAR ERA». Istituto italiano per l'Africa e l'Orient.
* Young, John (1996). "The Tigray and Eritrean Peoples Liberation Fronts: A History of Tensions and Pragmatism." Journal of Modern African Studies.
* Cohen, John M. (1995). «'Ethnic Federalism' in Ethiopia». Michigan State University Press.
**Эрманела Яха** (англ.: Ermonela Jaho, нар. 1974, Тырана, Албанія) — албанская оперная спявачка, сапрана.

Яха вучылася спеву ў Тыране. Затым, перамогшы ў конкурсе арганізаваным італьянскай опернай спявачкай Кацяй Рычарэлі, Яха змагла год займацца ў Акадэміі горада Мантуя і скончыць пяцігадовы курс вакалу і ігры на фартэпіяна ў Нацыянальнай Акадэміі Святой Цэцыліі ў Рыме. Яха з'яўляецца пераможцам шэрагу найбуйнейшых міжнародных конкурсаў у колькасці якіх Конкурс імя Пучыні ў Мілане (1997), Спанціні ў Анконе (1998), лепшая спявачка Уэксфардскага фестывалю (2000).

У апошнія гады Яха з вялікім поспехам выступала на сцэнах вядучых оперных тэатраў Амерыкі і Еўропы: у Каралеўскай оперы ў Лондане, у Метраполітэн-Оперы ў Нью-Ёрку, у Гранд-Апера ў Парыжы. Рэпертуар Яха ўключае оперныя партыі як лірычнага так і драматычнага характару. Да ліку лепшых роляў спявачкі належаць: Віялета (Вердзі, «Травіята»), Мімі (Пучыні, «Багема[ru]»), Ганна Балейн (Даніцэці, «Ганна Балейн»).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт спявачкі
* Soprano Ermonela Jaho about her life in opera (interview in English)
* Youtube video
* Streamopera.com/Ermonela Jaho Архівавана 19 красавіка 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · MusicBrainz |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 16144924f · CiNii: DA19543996 · CONOR: 410846467 · GND: 1024975355 · ISNI: 0000 0003 7983 4544 · LCCN: no2012116464 · SUDOC: 237201445 · VIAF: 258312174 |

 |
**Сло́німская капэ́ла Агі́нскага** — прыдворны аркестр Міхаіла Агінскага, якая існавала ў 1765—1793 гадах у горадзе Слонім (сучасны раённы цэнтр у Гродзенскай вобласці Беларусі). Абслугоўвала паказы Слонімскага тэатра Агінскага, балі, касцёльныя службы, рабіла канцэртныя паездкі. Вызначалася высокім прафесійным узроўнем аркестра, своеасаблівым выканальніцкім стылем.

Гісторыя
--------

Напачатку капэла складалася з 12 чалавек. З 1776 года мела вялікі ансамбль інструменталістаў і вакалістаў (53 чалавекі) на чале з Ю. Паўлі, А. Данезі і Я. Стэфані.

Сярод музыкантаў: 24 прыгонныя (напрыклад, Райскі, адзін з таленавітых удзельнікаў капэлы, прыгонны Радзівілаў, працаваў у Слоніме ў 1775—1780 гадах) і замежныя (нямецкія, чэшскія і італьянскія) спевакі, інструменталісты і дырыжоры (сярод якіх К. Чыпрыяні).

Росквіт дзейнасці капэлы прыпадае на 1780 год. Потым пачынаецца яе заняпад: паменшыў склад — многія замежныя музыканты перайшлі ў Нясвіжскую капэлу Радзівілаў. Часовы ўздым капэла і тэатр перажылі ў канцы 1780-х — пачатку 1790-х гадоў. У 1792 годзе ў аркестры засталося ўсяго 12 музыкантаў, і ён ужо не складаў мастацкага цэлага.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* *Саламаха А. А.* Слонімская капэла Агінскага // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 16. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Слонімскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 2004. — 752 с. — С. 90.
* Слонімская капэла Агінскага // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 668—669. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.