У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Андора (значэнні).

Карта
**Андо́ра** (катал.: Andorra), **Кня́ства Андо́ра** (катал.: Principat d'Andorra) — краіна ў Заходняй Еўропе. Мяжуе з Францыяй і Іспаніяй. Адна з самых маленькіх краін Еўропы: плошча — 468 км², насельніцтва — 84 тыс. чалавек (2009). Яе сталіца — Андора-ла-Велья — самая высокагорная сталіца ў Еўропе (1023 м). Афіцыйная мова — каталонская.

Княства ўтворана ў 1278. Ролю манарха сумесна выконваюць два ўладары — прэзідэнт Французскай Рэспублікі і біскуп Урхельскі (Каталонія, Іспанія).

Андора — дастаткова багатая краіна, дзякуючы статусу «падатковай гавані» і турызму, у значнай ступені выкліканаму гэтым (каля 10 млн наведвальнікаў штогод). Яна не з’яўляецца членам Еўрапейскага Саюза, хаця еўра — фактычная валюта гэтай краіны. Андора займае другое месца ў свеце па чаканай працягласці жыцця сваіх грамадзян — 82 гады пры нараджэнні.

Гісторыя
--------

Асноўны артыкул: **Гісторыя Андоры**
### Старажытная гісторыя і сярэднявечча

Самыя раннія археалагічныя знаходкі, якія сведчаць аб існаванні чалавека ў Андоры, датуюцца часам першага ледніковага перыяду. Керамічныя вырабы, ланцугі і іншыя прылады сведчаць аб засяленні рэгіёну яшчэ да пачатку бронзавага веку. Іншыя археалагічныя знаходкі — гэта каменныя гравюры каля Ардына (*Ordino*), пячорны жывапіс у Ла Рока дэ лес Брукс (*La Roca de les Bruixes*). Згадкі пра насельнікаў далін упершыню з’явіліся ў тэксце грэчаскага гісторыка Палібія ў II ст. да н.э. Палібій апісаў пераправу Ганібала праз Пірэнеі і ў сувязі з гэтым гістарычным выпадкам нагадаў пра плямёны андазінаў. Княства Андора, пад падвойным, супольным кіраваннем Францыі і епіскапа Урхельскага, існавала з 1278.

### Новы час

### XX стагоддзе

Андора абвясціла вайну Германіі падчас Першай сусветнай вайны, але ў ваенных дзеяннях удзелу не прымала.

У 1933 акупіраваная Францыяй для падаўлення грамадскіх беспарадкаў перад выбарамі. Да 1940 Францыя трымала ў Андоры гарнізон, каб пазбегнуць перакідвання грамадзянскай вайны з Іспаніі. Падчас Другой сусветнай вайны Андора заставалася нейтральнай і служыла важным каналам для кантрабанднага гандлю паміж вішысцкай Францыяй і франкісцкай Іспаніяй.

Пасля вайны знаходзілася ў адноснай ізаляцыі ад агульнаеўрапейскіх працэсаў. Паступова стала заўважным гандлёвым і турыстычным пунктам прызначэння. У 1993 у Андоры адбылася мадэрнізацыя палітычнай сістэмы пасля ўступлення краіны ў ААН і Савет Еўропы — 14 сакавіка 1993 года выбаршчыкі пастанавілі змяніць феадальную палітычную сістэму на парламенцкую.

Палітычная структура
--------------------

Асноўны артыкул: **Палітычная структура Андоры**
Асноўны артыкул: **Палітычныя партыі Андоры**
Андора — «парламенцкае княства». У адпаведнасці з традыцыяй, якая сыходзіць каранямі ў Парэаж (катал.: Pareatge d'Andorra de 1278 — дагавор аб падвойным сюзерэнітэце над Андорай), суправіцелямі, гэта значыць кіраўнікамі дзяржавы, з’яўляюцца Прэзідэнт Французскай Рэспублікі і біскуп Урхельскі (Сеа-дэ-Урхель, Іспанія). Таму краіну нельга назваць паўнавартаснай манархіяй, гэта хутчэй даніна традыцыі.

Заканадаўчая ўлада ажыццяўляецца супольна парламентам і ўрадам. Парламент Андоры — Генеральны Савет — складаецца з 28—42 дэпутатаў, якія выбіраюцца на чатырохгадовы тэрмін. Кіраўнік урада выбіраецца абсалютнай большасцю дэпутатаў парламента.

Адміністрацыйны падзел
----------------------

Асноўны артыкул: **Адміністрацыйны падзел Андоры**
**Андора** у адміністрацыйным дачыненні падзеленая на 7 **парокій** (катал.: parroquies):

* Андора-ла-Велья (*Andorra la Vella*),
* Канільё (*Canillo*),
* Ла-Масана (*La Massana*),
* Ардына (*Ordino*),
* Сант-Жулія-дэ-Лорыя (*Sant Julia de Loria*),
* Энкамп (*Encamp*),
* Эскальдэс-Энгардань (*Escaldes-Engordany*).

Эканоміка
---------

Асноўны артыкул: **Эканоміка Андоры**
80 % ВУП краіны дае турыстычная галіна. Андору штогод наведваюць да 9 млн турыстаў. Дзяржава прымае мінімальны ўдзел у кіраванні эканомікай, і прадпрымальніцтва дзейнічае амаль без абмежаванняў. Вялікую ролю ў эканоміцы адыгрывае банкаўскі сектар, які карыстаецца існымі ў краіне падатковымі палёгкамі.

Развіццё сельскай гаспадаркі ў Андоры абмежавана тым, што толькі 2 % земляў прыдатныя для апрацоўкі. У гэтай галіне занята меней за 1 % насельніцтва. Вырошчваецца бульба і тытунь, у невялікай колькасці — ячмень і жыта.

Маюцца запасы жалезных руд, свінцу, гідраэнергетычных рэсурсаў, мінеральнай вады і лясоў.

Насельніцтва
------------

Асноўны артыкул: **Насельніцтва Андоры**
Насельніцтва Андоры складае каля 85 тысяч чалавек (2023).
Насельніцтва сталіцы — каля 23 тысяч чалавек (2015).

Культура
--------

Асноўны артыкул: **Культура Андоры**

Дачыненні з Беларуссю
---------------------

Дыпламатычныя зносіны паміж Княствам Андора і Рэспублікай Беларусь былі ўсталяваныя 27 верасня 2011 падчас 66-й сесіі Генеральнай Асамблеі ААН.

Зноскі
------

1. ↑  Канстытуцыя Андоры (англ.)
2. 1 2  *ЦРУ*. Андора на старонцы Цэнтральнага разведвальнага ўпраўлення ЗША (англ.)(недаступная спасылка). — Інфармацыя аб краіне ў Сусветнай кнізе фактаў ЦРУ. Архівавана з першакрыніцы 10 ліпеня 2010. Праверана 8 студзеня 2012.}}
3. 1 2  Апісанне Андоры-ла-Велья на сайце турыстычнай сістэмы Туры.ру **(нявызн.)**(недаступная спасылка). — Падрабязная інфармацыя пра сталіцу Андоры. Архівавана з першакрыніцы 6 лістапада 2011. Праверана 12 студзеня 2012.
4. ↑  Girard P & Gomez P (2009), Lacs des Pyrénées: Andorre. (фр.)
5. ↑  World Gazetteer(недаступная спасылка)
6. ↑  Валюта Андоры Архівавана 27 мая 2009.
7. ↑  Беларусь установила дипломатические отношения с Андоррой Архівавана 30 верасня 2011.  (руск.)

Спасылкі
--------

* Інфармацыя аб Андоры
* Турызм у Андоры

| ⛭Краіны Еўропы |
| --- |
| Незалежныя краіны | 
* Албанія
* Андора
* Аўстрыя
* Балгарыя
* Беларусь
* Бельгія
* Боснія і Герцагавіна
* Ватыкан
* Венгрыя
* Вялікабрытанія
* Германія
* Грэцыя
* Данія
* Ірландыя
* Ісландыя
* Іспанія
* Італія
* Казахстан¹
* Латвія
* Літва
* Ліхтэнштэйн
* Люксембург
* Малдова
* Мальта
* Манака
* Нарвегія
* Нідэрланды
* Партугалія
* Паўночная Македонія
* Польшча
* Расія¹
* Румынія
* Сан-Марына
* Сербія
* ✰ Славакія
* Славенія
* Турцыя¹
* Украіна
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чарнагорыя
* Чэхія
* Швейцарыя
* Швецыя
* Эстонія

 |  |
| Залежныя тэрыторыі | 
* Аландскія астравы (Фінляндыя)
* Гернсі (Вялікабрытанія)
* Гібралтар (Вялікабрытанія)
* Джэрсі (Вялікабрытанія)
* Востраў Мэн (Вялікабрытанія)
* Сардзінія (Італія)
* Сіцылія (Італія)
* Фарэрскія астравы (Данія)
* Шпіцберген (Нарвегія)
* Ян-Маен (Нарвегія)

 |
| Непрызнаныяі часткова прызнаныя дзяржавы і ўтварэнні | 
* Косава
* Прыднястроўе
* Паўночны Кіпр¹

 |
| **¹ Часткова ў Азіі** |

| Франкафонія |
| --- |
| 
* Албанія
* Андора
* Арменія
* Бельгія
	+ Французская супольнасць Бельгіі
* Бенін
* Балгарыя
* Буркіна-Фасо
* Бурундзі
* Вануату
* В’етнам
* Габон
* Гаіці
* Гана1
* Гвінея
* Гвінея-Бісау
* Грэцыя
* Джыбуці
* Дамініка
* Егіпет
* Каба-Вердэ
* Камбоджа
* Камерун
* Канада
	+ Нью-Брансуік
	+ Квебек
* Кіпр1
* Каморы
* Дэмакратычная Рэспубліка Конга
* Рэспубліка Конга
* Кот-д’Івуар
* Лаос
* Ліван
* Люксембург
* Маўрыкій
* Маўрытанія
* Мадагаскар
* Малі
* Марока
* Малдова
* Манака
* Нігер
* Паўночная Македонія
* Руанда
* Румынія
* Сан-Тамэ і Прынсіпі
* Сейшэльскія Астравы
* Сенегал
* Сент-Люсія
* Тога
* Туніс
* Францыя
	+ Французская Гвіяна
	+ Гвадэлупа
	+ Марцініка
	+ Сен-П’ер і Мікелон
* Цэнтральнаафрыканская Рэспубліка
* Чад
* Швейцарыя
* Экватарыяльная Гвінея

 | Сцяг Франкафоніі |
| 1Асацыяваны член |

| ⛭Лацінскі Саюз |
| --- |
| Краіны-ўдзельнікі | Ангола ·  Андора ·  Балівія ·  Бразілія ·  Венесуэла ·  Усходні Тымор ·  Гаіці ·  Гватэмала ·  Гвінея-Бісау ·  Гандурас ·  Дамініканская Рэспубліка ·  Іспанія ·  Італія ·  Каба-Вердэ ·  Калумбія ·  Коста-Рыка ·  Кот-д’Івуар ·  Куба ·  Мексіка ·  Мазамбік ·  Малдова ·  Манака ·  Нікарагуа ·  Панама ·  Парагвай ·  Перу ·  Партугалія ·  Румынія ·  Сальвадор ·  Сан-Марына ·  Сан-Тамэ і Прынсіпі ·  Сенегал ·  Уругвай ·  Філіпіны ·  Францыя ·  Чылі ·  Эквадор |
| Пастаянныя назіральнікі | Аргенціна ·  Святы Прастол ·  Суверэнны Ваенны Ордэн Мальты |
| Афіцыйныя мовы | іспанская ·  італьянская ·  каталанская ·  партугальская ·  румынская ·  французская |