**Тамперэ** (фінск. Tampere, швед. Tammerfors) — горад у правінцыі Пірканма на поўдні Фінляндыі, другі па значнасці гарадскі цэнтр пасля Хельсінкі. Тамперэ мае 204 тысячы жыхароў і больш за 300 тысяч разам з суседнімі муніцыпалітэтамі, і з'яўляецца другім па значнасці гарадскім цэнтрам Фінляндыі пасля Хельсінкі.

Геаграфія
---------

Горад размешчаны на поўдні Фінляндыі, знаходзіцца паміж двума азёрамі: Нясіярві (Näsijärvi) на поўначы і Пюхяярві (Pyhäjärvi) на поўдні. Розніца між ўзроўнямі вады гэтых азёр — 18 метраў, між імі цячэ рака Тамеркаскі дажўжынёй 945 метраў. Рака падзяляе гістарычны цэнтр горада на дзве часткі.

Найбліжэйшыя гарады — Нокія, Піркала, Кангасала, Юлёярві, Орывесі, Куру, Руавесі і Лемпяля.

Клімат
------

Клімат Тамперэ блізкі да ўмерана-марскога. Для яго характэрна мяккая снежная зіма і кароткае халаднаватае лета. Самым халодным месяцам з'яўляецца люты, а самым цёплым — ліпень. Снег ляжыць у сярэднім з канца лістапада да сярэдзіны красавіка.

Гісторыя
--------

У 1775 годзе ў раёне ракі Тамеркаскі шведскім каралём Густавам III было заснавана гандлёвае паселішча. Ужо праз чатыры гады, у 1779 годзе, паселішча атрымала статус горада. У той час Тамперэ быў невялікім гарадком, які займаў усяго некалькі квадратных кіламетраў.

### Вялікае Княства Фінляндскае

У XIX стагоддзі, калі Тамерфорс у складзе Вялікага Княства Фінляндскага быў адным з гарадоў Расійскай імперыі, ён ужо ўяўляў з сябе буйны гандлёвы і індустрыяльны цэнтр. На працягу другой паловы XIX стагоддзя Тамерфорс складаў амаль палову індустрыяльнага патэнцыялу Фінляндыі. Індустрыяльная моц горада дала яму другая назва — «Паўночны Манчэстэр».

У сувязі з развіццём вытворчасці і будаўніцтвам новых заводаў Тамперэ павялічваў сваю плошчу за кошт далучэння суседніх сельскіх паселішчаў.

У снежні 1905 года ў Тамерфорсе праходзіла 1-я канферэнцыя РСДРП, дзе ўпершыню сустрэліся У. І. Ленін і Сталін.

### Незалежная Фінляндыя

Разбураны Тамперэ пасля бітвы
Падчас Грамадзянскай вайны ў Фінляндыі (28 студзеня — 15 мая 1918 года) Тамперэ быў месцам аднаго са стратэгічна важных падзей — 6 красавіка «белыя» узялі горад і захапілі ў палон каля 10 000 «чырвоных».

Тамперэ быў вядомы як горад тэкстыльнай і металургічнай прамысловасці. Аднак, у 1990-х гадах ён стаў вядомы як цэнтр тэлекамунікацыйнай індустрыі і інфармацыйных тэхналогій. Тэхналагічны цэнтр Хермія (фінск.: Hermia) у раёне Херванта (фінск.: Hervanta) з'яўляецца флагманам гэтай індустрыі.

Эканоміка
---------

Тамперэ — вузел чыгунак і аўтадарог, порт.

У горадзе дзейнічае шэраг буйных прадпрыемстваў прадпрыемствы машына-будаўнічай, цэлюлозна-папяровай, хімічнай, гарбарна-абутковай, тэкстыльнай, харчовай прамысловасці, ГЭС, вылічальны цэнтр. Дзейнічае завод канцэрна Pilkington.

Культура
--------

Тамперскі гарадскі тэатр
Тамперэ вядомы сваім насычаным культурнай жыццём. У горадзе пражывалі і пражываюць некаторыя з класікаў і вядомыя фінскія пісьменнікі. Горад таксама мае даўнія тэатральныя традыцыі - у горадзе дзейнічаюць 3 тэатры, з якіх найбольш вядомым з'яўляецца Тамперскі гарадскі тэатр (*Tampereen Teatteri*), кожны жнівень праводзіцца тэатральны фестываль (*Tampereen Teatterikesä*).

У горадзе штогод у сакавіку праводзіцца Міжнародны фестываль кароткаметражных фільмаў.*Tammerfest* — фестываль урбаністычнай рока праходзіць у горадзе кожны ліпень, акрамя таго гарадскі мастацкі фонд штогод арганізоўвае ў горадзе яшчэ 3 міжнародныя культурныя мерапрыемствы: *Tampere Jazz Happening* кожны лістапад, *Tampere Vocal Music Festival* і *Tampere Biennale* у розныя гады.

У Тамперэ размешчаны галоўны офіс папулярнага ва ўсёй краіне тэлеканала YLE TV2.

Славутасці
----------

Кафедральны сабор
Адным з самых ранніх культавых збудаванняў Тамперэ з'яўляецца Старая царква, пабудаваная ў класічным стылі ў 1828 годзе па праекце архітэктараў Карла Басі і Карла Энгеля. У неагатычным стылі пабудавана ў 1881 годзе царква Алексантэры, а ў стылі нацыянальнага рамантызму збудаваны па праекце Ларса Сонка ў 1907 годзе Кафедральны сабор. У 1966 годзе ў стылі мадэрнізм пабудаваны ў раёне Калева па праекце архітэктараў Райлі і Рэйма Піетыля сучасны бетонны храм — царква Калева.

Адзіная праваслаўная царква ў гонар Аляксандра Неўскага і свяціцеля Мікалая пабудавана ў цэнтры Тамперэ ў 1899 годзе па праекце інжынера Т. У. Язукова.

У горадзе дзейнічае каля 20 музеяў рознай скіраванасці, у тым ліку музей шпіянажу, музей паліцыі, музей Леніна, а таксама музей мумі-троляў, прысвечаны творчасці Тувэ Янсан.

* Старая царкваСтарая царква
* Царква АлексантэрыЦарква Алексантэры
* Царква КалеваЦарква Калева
* Праваслаўная царкваПраваслаўная царква

Адукацыя
--------

У акрузе Тамперэ дзейнічае 4 універсітэты, сярод якіх найважнейшымі з'яўляюцца Універсітэт Тамперэ (*UTA*, засн. 1925, у сяр. 2000-х навучалася больш за 12 000 студэнтаў) і Тамперскі тэхналагічны ўніверсітэт(*TTY*, таксама больш за 12 000 студэнтаў), размешчаны ў раёне Херванта.

Насельніцтва
------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Год** | **1820** | **1850** | **1876** | **1881** | **1886** | **1889** | **1891** | **1896** | **1900** | **1904** |
| **Насельніцтва** | *1 000* | ▲ *4 000* | ▲ *12 100* | ▲ *13 800* | ▲ *16 100* | ▲ *18 100* | ▲ *20 500* | ▲ *26 700* | ▲ *34 100* | ▲ *40 261* |
| **Год** | **1910** | **1915** | **1926** | **1941** | **1960** | **1970** | **1975** | **1978** | **1980** | **1983** |
| **Насельніцтва** | ▲ *45 100* | ▲ *45 200* | ▲ *51 700* | ▲ *81 000* | ▲ *132 673* | ▲ *158 380* | ▲ *166 338* | ▼ *165 519* | ▲ *166 228* | ▲ *167 344* |
| **Год** | **1985** | **1987** | **1990** | **1993** | **1995** | **1996** | **1998** | **1999** | **2000** | **2001** |
| **Насельніцтва** | ▲ *169 026* | ▲ *170 533* | ▲ *172 560* | ▲ *176 149* | ▲ *182 742* | ▲ *186 026* | ▲ *188 726* | ▲ *191 254* | ▲ *193 174* | ▲ *195 468* |
| **Год** | **2002** | **2003** | **2004** | **2005** | **2006** | **2007** | **2008** | **2009** | **2010** | **2011** |
| **Насельніцтва** |  |  | ▲ *200 980* |  | ▲ *204 385* | ▲ *206 615* | ▲ *209 409* | ▲ *209 748* | ▲ *211 691* | ▲ *213 315* |
|

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Расіі Выбарг, Расія
* Сцяг Расіі Санкт-Пецярбург, Расія (1993)
* Сцяг Расіі Ніжні Ноўгарад, Расія
* Сцяг Румыніі Брашаў (рум.: Braşov), Румынія
* Сцяг Германіі Хемніц (ням.: Chemnitz), Германія
* Сцяг Германіі Эсэн (ням.: Essen), Германія
* Сцяг Літвы Каўнас (літ.: Kaunas), Літва
* Сцяг Украіны Кіеў (укр.: Київ), Украіна
* Сцяг Ісландыі Коўпавагюр (ісл.: Kópavogur), Ісландыя
* Сцяг Аўстрыі Лінц (ням.: Linz), Аўстрыя
* Сцяг Польшчы Лодзь (польск.: Łódź), Польшча
* Сцяг Венгрыі Мішкальц (венг.: Miskolc), Венгрыя
* Сцяг Швецыі Норчэпінг (шведск.: Norrköping), Швецыя
* Сцяг Даніі Одэнсэ (дацк.: Odense), Данія
* Сцяг Чэхіі Оламаўц (чэшск.: Olomouc), Чэхія
* Сцяг Канады Саскатун (англ.: Saskatoon), Саскачэван, Канада
* Сцяг ЗША Сірак’юс (англ.: Syracuse), Нью-Ёрк, ЗША
* Сцяг Эстоніі Тарту (эст.: Tartu), Эстонія
* Сцяг Нарвегіі Тронхейм (нарв.: Trondheim), Нарвегія

Зноскі
------

1. 1 2 3 4   Праверана 1 лютага 2017.
2. ↑  Pilkington плануе зачыніць свой завод у Юлеярві, без працы могуць застацца 320 чалавек // Сайт тэлерадыёкампаніі *Yleisradio Oy*. *Novosti po-russki*. — 26 кастрычніка 2012.(Праверана 25 снежня 2023)
3. ↑  Где живут муми-тролли? — журнал Вокруг света

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Тамперэ**
* Афіцыйны сайт Тамперэ (фін.)

| ⛭Сцяг Фінляндыі Гарады Фінляндыі |
| --- |
| Сталіца | Хельсінкі |  |
| Іншыя гарады | Акаа ·  Алавус ·  Алаярві ·  Аньяланкаскі ·  Валкеакаскі ·  Вамала ·  Ванта ·  Варкаус ·  Васа ·  Війтасаары ·  Вірат ·  Гуйтынен ·  Ёэнсу ·  Ікаалінен ·  Іматра ·  Ісалмі ·  Каарына ·  Калаякі ·  Канкаанпяа ·  Канус ·  Каркіла ·  Карыс ·  Каскінен ·  Каўніяйнен ·  Каўхава ·  Каўхаякі ·  Каяні ·  Кемі ·  Кеміярві ·  Керава ·  Кеўруу ·  Кітээ ·  Кіўрувесі ·  Кокала ·  Кокемякі ·  Котка ·  Коўвала ·  Крысційнанкаўпункі ·  Куапіа ·  Курыка ·  Кусама ·  Куўсанкаскі ·  Кухма ·  Лайціла ·  Лапеэнранта ·  Лапуа ·  Лахты ·  Лемпяаля ·  Ліекса ·  Ловійса ·  Лоймаа ·  Лох’я ·  Марыянхаміна ·  Мікелі ·  Мянця-Вілпула ·  Наанталі ·  Нерпес ·  Нівала ·  Нільсія ·  Нокія ·  Нурмес ·  Нюкарлебю ·  Орывесі ·  Орымаціла ·  Оўлайнен ·  Оўлу ·  Оўтакумпу ·  Пайміа ·  Паргас ·  Паркана ·  Піексямякі ·  Піетарсаары ·  Порва ·  Поры ·  Пудас’ярві ·  Пюхяярві ·  Раахэ ·  Райсіа ·  Раўма ·  Рованіемі ·  Рыйхімякі ·  Саарыярві ·  Саванліна ·  Сала ·  Сейняёкі ·  Сомера ·  Суонен’які ·  Тамперэ ·  Торніа ·  Турку ·  Улвіла ·  Усікаўпункі ·  Форса ·  Хаапавесі ·  Хаапаярві ·  Хаміна ·  Ханка ·  Хар’явалта ·  Хейнала ·  Хювінкя ·  Хяменліна ·  Эспа ·  Эхцяры ·  Ээнекаскі ·  Юанкаскі ·  Ювяскюля ·  Юлеярві ·  Юлівіеска ·  Ямся ·  Ямсянкаскі ·  Ярвенпяа |