recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Людміла Іванаўна Сто́ражава** (руск.: Людмила Ивановна Сторожева; 7 лютага 1925, г. Кіраў, РСФСР — 1 чэрвеня 2012, Масква) — беларуская і расійская актрыса. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1966), Заслужаная артыстка Чачэнскай Рэспублікі (2005).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і актрысы Ганны Аляксандраўны Бачкаровай (1906—1981) і тэатральнага мастака Івана Іванавіча Сторажава (1901—1976).

Скончыла ў 1945 годзе студыю пры Грозненскім Рускім драматычным тэатры[ru]. Працавала ў Грозненскім рускім тэатры (1943—1944), Грозненскім ТЮГ[ru] (1944—1949), Растоўскім драматычным тэатры[ru] (1949—1950), Чаркескім рускім тэатры (1950—1956), Клайпедскім драматычным тэатры (1956—1957), Грозненскім рускім тэатры (1957—1959). З 1959 года ў Брэсцкім, з 1962 года ў Гродзенскім, у 1968—1974 гадах у Гомельскім абласным драматычным тэатрах. У 1974—1980 гадах у Арлоўскім драматычным тэатры імя І. С. Тургенева.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1961 года.

Творчасць
---------

Выканаўца драматычных і характарных роляў, творчасці ўласціва адчуванне часу і стылю драматургічнага твора, рамантычная прыўзнятасць. Сярод роляў у Брэсцкім тэатры: Ганна Карэніна (аднайменная п’еса паводле Л. Талстога), Ірына («Тры сястры[ru]» А. Чэхава), Джудзіт («Вучань д’ябла[ru]» Б. Шоу), Катрын («Від з моста[en]» А. Мілера); у Гродзенскім тэатры: Манахава («Варвары» М. Горкага), Клеапатра («Антоній і Клеапатра[ru]» У. Шэкспіра), Гарэцкая («Першы ўрок» К. Губарэвіча); у Гомельскім тэатры: Параска («Рудабельская рэспубліка» паводле С. Грахоўскага), Хрысціна («Грэшнае каханне» А. Дзялендзіка), Кукушкіна, Агудалава («Даходнае месца[ru]», «Беспасажніца[ru]» А. Астроўскага).

Сям’я
-----

Муж — заслужаны артыст Беларускай ССР Пётр Паўлавіч Філіпаў.

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн, 2002
2. 1 2  Сторожева Людмила Ивановна // КИНО-ТЕАТР.Ру  (руск.)

Літаратура
----------

* Сто́ражава Людміла Іванаўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 189. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Т. 5. Скамарохі — Яшчур. — С. 130. — 703 с. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* Сторожева Людмила Ивановна // КИНО-ТЕАТР.Ру  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 132819 |
Фатэль з **пап’е-машэ**, інкрустацыя перламутрам
**Пап’е-машэ** (франц. papier-mâché «жаваная папера») — маса, якая лёгка паддаецца фармоўцы і атрымліваецца з сумесі кудзелістых матэрыялаў (паперы, кардону) з клейкімі рэчывамі, крухмалам, гіпсам і г. д. Пап’е-машэ вынайшлі ў пачатку 16 стагоддзя у Францыі і выкарыстоўвалі першапачаткова для вырабу лялек. Вялізная цікавасць публікі да імпартных кітайскіх і японскіх лакаваных дэкаратыўных вырабаў прыкладна ў 70-х гадах 17 стагоддзя была штуршком да развіцця вытворчасці ў Еўропе вырабаў з пап’е-машэ. З пап’е-машэ робяць муляжы, маскі, навучальныя дапаможнікі, цацкі, тэатральную бутафорыю, скрыначкі. У асобных выпадках з пап’е-машэ вырабляюць нават мэблю і свяцільні.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4173210-8 · LCCN: sh85097672 · LNB: 000258378 · Microsoft: 179343069 · NKC: ph206866 |
**Імерэцінскае царства** (груз. იმერეთის სამეფო) — адно з трох самастойных феадальных царстваў Грузіі (нароўні з Картлі і Кахеціяй), якія ўтварыліся ў канцы XV стагоддзя. Сталіца — горад Кутаісі.

У канцы XVI стагоддзя Імерэцінскае царства было абмежавана тэрыторыяй Імерэціі. Паводле ірана-турэцкага міру 1555 года Імерэцінскае царства было падпарадкавана асманскай Турцыі і плаціла даніну нявольнікамі або грашыма і натурай. Гісторыя Імерэцінскага царства адзначана пастаяннымі феадальнымі смутамі і росквітам рабагандлю.

Феадальныя міжусобіцы асабліва ўзмацніліся ў XVII стагоддзі. Толькі цару Саламону I (кіраваў у 1752-84 гадах) удалося ўмацаваць царскую ўладу. Ён забараніў рабагандаль, а таксама імкнуўся да аб'яднання Заходняй Грузіі. Шматгадовая вайна Саламона I з туркамі адзначылася Хрэсільскай перамогай 1757 года і ваенным саюзам з царом Картлі Іракліем II у 1758 годзе. У XVIII стагоддзі імерэцінскія цары неаднаразова звярталіся па дапамогу да Расіі, але просьбы адхіляліся, каб пазбегнуць ускладнення адносін з Асманскай імперыяй. Паводле Кючук-Кайнарджыйскага руска-турэцкага дагавора 1774 года даніна Імерэцінскага царства Турцыі была адменена.

У 1804 годзе імерэцінскі цар Саламон II прыняў заступніцтва Расіі. У 1811 годзе Імерэцінскае царства было пераўтворана ў Імерэцінскую вобласць Расійскай імперыі.

Гл. таксама
-----------

Цары Грузіі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Імерэцінскае царства

| ⛭Трохцарства ў Грузіі (1490—1810) |
| --- |
| Імерэцінскае царства(1490—1810) | 
Аляксандр II •
Баграт III •
Георгій II •
Леван •
Ростам •
Баграт IV •
Георгій III •
Аляксандр III •
Баграт V Сляпы •
Арчыл •
Георгій IV Гурыелі •
Аляксандр IV •
Георгій V Гачашвілі •
Сімон •
Мамія Гурыелі •
Георгій VI •
Георгій VII •
Георгій VIII •
Аляксандр V •
Георгій IX •
Саламон I Вялікі •
Тэймураз •
Давід II •
Саламон II
 |
| Картлійскае царства(1490—1762) | 
Канстанцін II •
Давід X •
Георгій IX •
Луарсаб I Вялікі •
Сімон I •
Давід XI •
Сімон I •
Георгій X •
Луарсаб II •
Баграт VII •
Сімон II •
Тэймураз I •
Ростам •
Вахтанг V •
Георгій XI •
Іраклій I •
Леван •
Кайхосра •
Вахтанг VI •
Іесэ •
Бакар III •
Канстанцін III •
Аляксандр II •
Тэймураз II
 |
| Кахецінскае царства(1490—1762) | 
Георгій I •
Аляксандр I •
Георгій II •
Леван •
Аляксандр II •
Давід I •
Канстанцін I •
Тэймураз I •
Арчыл II •
Давід II •
Канстанцін II •
Тэймураз II •
Іраклій II
 |
| Картлі-Кахецінскаецарства (1762—1801) | 
Іраклій II •
Георгій XII •
Давід XII
 |
**Імпарт** (лац.: importare — увазіць) — увоз на мытную тэрыторыю краіны тавараў, паслуг ці капіталу.

Імпарт з пунтку гледжання навукі — гэта вынік міжнароднага падзелу працы ў спаборніцтве краін па найбольш дасканаламу выкарыстоўванню рэсурсаў як матэрыяльных, так і нематэрыяльных.

Разам з экспартам імпарт складае гандлёвы абарот. Розніца паміж агульнай вартасцю экспарту і імпарту складае гандлёвае сальда.

Вартасць імпарту лічыцца ў цэнах на ўмовах CIF, гэта значыць уключаецца вартасць страхавання і фрахта. З гэтай прычыны агульнасусветны экспарт заўсёды менш за імпарт.

Імпарт матэрыяльных каштоўнасцей называецца *бачны імпарт*. Імпарт транспартных паслуг, турызм, страхаванне і іншыя паслугі, а таксама пералікі грошаў юрыдычных і фізічных асоб за мяжу — *нябачны імпарт*.

Падзяляюць імпарт па яго прадмеце на:

* Імпарт тавараў
* Імпарт паслуг
* Імпарт капіталу

**Рэімпарт** — адваротны ўвоз тавараў, раней вывезеных па-за межы і не пераапрацаваных там.

Імпарт рэгулюецца дзяржавамі праз некаторыя інструменты гандлёвай палітыкі: мыты, квоты, «дабраахвотныя» абмежаванні, мінімальныя імпартныя цэны, тэхнічныя бар’еры і іншыя.

Гэтыя інструменты маюць дзве мэты — абарона нацыянальных вытворцаў ад міжнароднай канкурэнцыі і фіскальная мэта.

Імпарт у Беларусі
-----------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Агульная вартасць імпарту ў Беларусь*

| Год | Млн.$ |
| --- | --- |
| 2005 | 17 981,4 |
| 2006 | 22 100,7 |
| 2007 | 28 602,1 |
| 2008 | 39 341,3 |

 |  |  | *Асноўныя краіны імпарту паводле звестак за 2008 год*

| Год | Імпарт, Млн.$ |
| --- | --- |
| Расія | 23 460,3 |
| Германія | 2 792,3 |
| Украіна | 2 115,1 |
| Кітай | 1 414,8 |

 |

Гл. таксама
-----------

* Экспарт

Зноскі
------

1. ↑  адпаведна звесткам з сайту Дзяржаўнага мытнага камітэта Архівавана 5 студзеня 2009.

Спасылкі
--------

* Сусветная гандлёвая арганізацыя (СГА)
* Камісія па гандлі і развіццю ААН (ЮНКТАД) Архівавана 4 жніўня 2007.
«Au Clair de la Lune» — традыцыйная французская народная песня, публікацыя у «Vieilles Chansons pour les Petits Enfants: Avec Accompagnements»
**Песня** (ст.-слав: пѣснь), найбольш простая і распаўсюджаная форма вакальнай музыкі, якая аб'ядноўвае паэтычны тэкст з нескладанай мелодыяй. Песня ў шырокім сэнсе ўключае ў сябе ўсё, што спяваецца, пры ўмове адначасовага спалучэння слова і напева; у вузкім сэнсе — малы вершаваны лірычны жанр, які існуе ва ўсіх народаў і характарызуецца простай музыкальна-славеснай пабудовай. 

Песні адрозніваюцца па жанрах, складу, формах выканання і інш. прыкметах. Песня можа выконвацца як адным спеваком, так і хорам. Песні спяваюць як з інструментальным суправаджэннем, так і без яго. Мелодыя песні з'яўляецца абагульненым, выніковым выразам вобразнага зместу тэксту ў цэлым. Мелодыя і тэкст падобныя па структуры: яны складаюцца з роўных, а ў музыцы і аднолькавых, пабудоў — строф, часта з рэфрэнам — прыпевамі. У залежнасці ад крытэраў, песні могуць падзяляцца на шматлікія формы, напрыклад, паводле мэты, стылю або часу ўзнікнення.

Сёння адрозніваюць песню фальклорную, песню як жанр пісьмовай паэзіі, песню як самастойны вакальна-музычны твор. Па жанрах песні фальклорныя бываюць: працоўныя, абрадавыя, каляндарныя, калыханкі, вясельныя, пахавальныя, гістарычныя, баладныя і прыпеўкі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Песня
* Беларускія народныя песні Архівавана 23 сакавіка 2012.. Нашыя дзеткі
* Народныя песні. Казкі беларускія
* Беларуская музыка Архівавана 20 мая 2012.

| ⛭Музыка |
| --- |
| Гісторыя | 
Старажытная музыка •
Сярэднявечча •
Рэнесанс •
Барока •
Класіцызм •
Рамантызм •
XX стагоддзе •
Сучаснасць
 | G (treble) clef symbol |
| Кампазіцыя | 
Кампазітар •
Форма •
Жанр •
Натацыя •
Тэорыя •
Алеаторыка •
Імправізацыя
 |
| Індустрыя | 
Музыкант •
Інструмент •
Песня •
Альбом (канцэртны •
зборнік •
студыйны •
міні-альбом) •
Лэйбл •
Прадзюсар
 |
| Сусветная музыка | 
Этніка •
Еўропа •
Лацінская Амерыка •
Блізкі Усход •
Афрыка •
Азія •
Палінезія
 |
| Іншае | 
Гласарый •
Музыказнаўства •
Музыкатэраптя •
Матэматыка •
Палітыка •
Эстэтыка •
Кінематограф
 |
| Праект:Музыка · Партал:Музыка |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4035669-3 · LCCN: sh85125040 · NKC: ph115979 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мірзаян.
**Тэрэза Гайкаўна Мірзаян** (арм.: Թերեզա Միրզոյան; 11 жніўня 1922 — 7 жніўня 2016) — армянскі савецкі скульптар. Член Саюза мастакоў СССР. Заслужаны мастак Армянскай ССР (1967). Заслужаны дзеяч мастацтваў Армянскай ССР (1986), педагог, прафесар.

У 1949 годзе Тэрэза Мірзаян была прынята ў Саюз мастакоў Арменіі. Пачынаючы з 1950 года — актыўны ўдзельнік выстаў Саюза мастакоў Арменіі. Неаднаразова экспанавала свае працы на мяжой. 27.06.1956 узнагароджана медалём «За працоўнае адрозненне».

Творчасць
---------

Аўтар шматлікіх скульптур і манументальных прац, усталяваных як у Арменіі, так і за мяжой.
Пры стварэнні скульптурных твораў працуе з рознымі матэрыяламі, у тым ліку мармурам, бронзай, туфам, парцалянам, дрэвам, базальтам і інш.

Адзначана шматлікімі ўзнагародамі, медалямі, ганаровымі граматамі і прызамі СССР, Армянскай ССР, Арменіі і замежных краін.

Педагагічная дзейнасць
----------------------

Больш 55 гадоў прысвяціла педагагічнай дзейнасці ў мастацкім інстытуце (цяпер Ерэванская дзяржаўная Акадэмія вытанчаных мастацтваў). За гэтыя гады Тэрэза Мірзаян унесла вялікі ўнёсак у мастацка-прафесійнае і маральнае выхаванне многіх пакаленняў скульптараў Арменіі. Сярод яе вучняў скульптары, якія атрымалі сусветную слыннасць і прафесійныя педагогі.

Творчасць
---------

* Бронзавая скульптура армянскай выканаўцы песень і танцаў народаў свету А. Багдасаран (Нацыянальная галерэя Арменіі, 1951)
* Бюст Героя Савецкага Саюза У. Авецісяна (г. Ерэван, 1956 г.)
* Бронзавы бюст выбітнага армянскага лекара XII стагоддзя Мхітара Герацы (г. Ерэван)
* Скульптура «Кахае, не кахае» (г. Ерэван)

Галерэя
-------

* Бюст Героя Савецкага Саюза У. Авецісяна (Ерэван, 1956 г.)Бюст Героя Савецкага Саюза У. Авецісяна (Ерэван, 1956 г.)
* Скульптура «Кахае, не кахае» ў цэнтры ЕрэванаСкульптура «Кахае, не кахае» ў цэнтры Ерэвана

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* TEREZA MIRZOYAN  (англ.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Замошскі сельсавет.
**Замо́шскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Асіповіцкага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Замошша.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Лучыцкі сельсавет** у складзе Асіповіцкага раёна Бабруйскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Лучыцы. 21 жніўня 1925 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Замошша, сельсавет перайменаваны ў Замошскі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Асіповіцкім раёне БССР. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці. З 20 верасня 1944 года сельсавет у складзе Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — у складзе Магілёўскай вобласці. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе Бабруйскага раёна, з 6 студзеня 1965 года — у складзе адноўленага Асіповіцкага раёна. 26 сакавіка 1987 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад зноў утворанага Асіповіцкага сельсавета.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 15 населеных пунктаў: вёскі Агула, Акцябр, Асіповічы II, Асіповічы III, Брадзішча, Булгары, Вялікая Гарожа, Замошша, Засялечча, Літвінава, Лучыцы, Малая Гарожа, Паляна, Прудок і Ясянец.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.
Чалавечы голас
**Чалавечы голас** — гукі, утвараемыя людзьмі для размоў, спеваў, смеху, плачу, крыку і г.д. з дапамогай галасавых складак.

Вышыня голасу залежыць ад частаты ваганняў галасавых звязак, якая, у сваю чаргу, абумоўлена іх даўжынёй, таўшчынёй і напругай; сіла голасу - ад размаху ваганняў галасавых звязак, якая вызначаецца сілай напору выдыханага паветра. Тэмбр голасу абумоўліваецца далучэннем да асноўнага тону дадатковых тонаў (абертонаў), якія ўзнікаюць пераважна ў рэзанатарнай частцы галасавога апарата; індывідуальная тэмбравыя афарбоўка голасу дазваляе па голасе адрозніваць людзей.

Фарміраванне голасу адбываецца паступова (часам скачкападобна) па меры развіцця арганізма, яго цэнтральнай нервовай і эндакрыннай сістэм. Голас нованароджаных і грудных дзяцей аднолькавы ва ўсіх па вышыні (прыкладна 1-я актавы ) і тэмбры; адрозніваецца толькі па сіле. З узростам паступова пашыраецца дыяпазон гукаў па вышыні і сіле, афармляецца тэмбр, які звычайна не змяняецца да старасці. Да старасці адбываецца звужэнне дыяпазону гукаў па вышыні і сіле. Найбольш інтэнсіўная змена голасу - мутацыя , адбываецца ў перыяд палавога паспявання ва ўзросце ад 11-12 да 18-19 гадоў і працягваецца ад 5-6 мес да 5 гадоў. У гэты час гартань хлопчыкаў павялічваецца больш чым у 1/2 разы, а ў дзяўчынак на траціну; галасавыя звязкі гіперэмуюцца, таму ў падлеткаў падчас мутацыі адзначаецца падвышаная стамляльнасць пры галасавой працы, а таксама часта ахрыпласць.

Парушэнне галасавой функцыі ўзнікае ў выніку паталагічных змен у любым аддзеле галасавога апарата, але найбольш часта - у выніку паталагічных змен у гартані (ларынгіт). Нярэдка змены галасавой функцыі ўзнікаюць пры прафесійным (напрыклад, у спевакоў, педагогаў ) або бытавой галасавой стоме, а ў дзяцей і падлеткаў у выніку вельмі гучнага размовы і спеваў, а таксама размоў і спеваў у тэсітуры, якая выходзіць за межы, уласцівыя гэтаму ўзросту. Змены голасу могуць утварыцца таксама пры захворваннях сардэчна-сасудзістай сістэмы, нервовай сістэмы і інш. і праяўляюцца з рознай інтэнсіўнасцю - ад лёгкай ахрыпласці (хрыпаты) да поўнай афаніі.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Чалавечы голас на Вікісховішчы |
**Ян Заранак** (таксама бел.: Ян Заранэк; польск.: Jan Zaranek, лац.: Joannes Zaranek; 22 кастрычніка 1758, Беларусь — 12 кастрычніка 1817, Білева ля Віцебска) — каталіцкі дзеяч, педагог, рэктар Віцебскага езуіцкага калегіума.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 22 кастрычніка 1758 г. на Беларусі. Уступіў у Таварыства Ісуса 19 ліпеня 1772 г. Пасля скасавання Ордэна езуітаў папам Кліментам XIV (1773) пераехаў на Беларусь. Выкладчык рыторыкі і паэзіі ў Полацку і Віцебску. У 1785—1789 гг. вывучаў тэалогію ў Полацкім езуіцкім калегіуме, потым — прафесар рыторыкі і паэзіі (1789—1790) і прэфект школ (1791—1793) у Віцебску. 2 лютага 1792 г. склаў апошнія зарокі. З 1793 па 1805 гг. — працаваў у Мсціславе, Оршы і Дынабургу.

Шматгадовы рэктар Віцебскага езуіцкага калегіума (1805—1809 і 1813—1817). Шмат зрабіў для аднаўлення навучальнай установы ад наступстваў вайны 1812 года. У 1809—1811 гг. — прэфект друкарні Полацкага езуіцкага калегіума.

Памёр у 1817 г. у рэктарскім загарадным доме ў вёсцы Білева ля Віцебска, а пахаваны на малой радзіме ў сямейным склепе.

Зноскі
------

1. 1 2  ZARANEK Jan //
2. ↑  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.
3. 1 2 3  Catalogs SJ 1774—1829. Russiae. Архівавана 13 ліпеня 2020.
4. ↑  Załęski, Stanisław. Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1773—1905. Cz. 1, 1773—1820. — Kraków, 1906. — S. 361.
5. ↑  Załęski, Stanisław. Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1773—1905. Cz. 1, 1773—1820. — Kraków, 1906. — s. 362.

Літаратура
----------

* Gizycki, J.-M. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół od niej zależnych, 1905.
* Grzebień, L. (Ed.), Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy, 1996.
* Załęski, Stanisław. Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1773—1905. Cz. 1, 1773—1820. — Kraków, 1906.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Загорскі.
**Ян Загорскі** (польск.: Jan Zagórski; у 1821 г. меў 61 год) — ваенны і дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Прадстаўнік шляхецкага роду Загорскіх. Сын Антонія. 

На вайсковай службе з 1771 года. Ротмістр браслаўскі, дэпутат Галоўнага трыбунала ВКЛ. Служыў у войску Княства Варшаўскага пад час напалеонаўскіх войнаў 1805—1815 гадоў. У 1819 г. — адстаўны палкоўнік Войска Польскага.

У 1818 г. ўступіў у масонскую ложу «Сябры чалавецтва» ў Гродне.

Сям’я
-----

У шлюбе з Ф. з Крышалоўскіх (Крышлоўскіх), якая мела фальварак Русацін у Навагрудскім павеце.
Меў сына Юстына, прызнанага ў дваранстве 19.(30).01.1799.

Літаратура
----------

* *Швед, В. В.* Загурскі (Загорскі) Ян Антоніевіч // Масоны і ложы на землях Беларусі (канец XVIII — першая чвэрць XIX ст.) : біябібліягр. слоўн.. — Гродна: ГрДУ, 2007. — 275 с. — ISBN 978-985-417-866-0.


| ?Ян Загорскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ян Загорскі |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Танганьіка.

**Танганьіка** (англ.: Tanganyika) — ўсходнеафрыканская тэрыторыя (і з 9 снежня 1961 года да 26 красавіка 1964 года незалежнай дзяржавы), якая размяшчалася паміж найбольшымі з афрыканскіх Вялікіх азёр: возерам Вікторыя, возерам Малаві і возерам Танганьіка, і была названай у гонар апошняга. Раней частка калоніі Германская Усходняя Афрыка, цяпер мацерыковая частка Танзаніі.

Падчас Першай сусветнай вайны тэрыторыя Танганьікі заваявана Вялікабрытаніяй і адышла да яе паводле Версальскага мірнага дагавора. З 22 ліпеня 1922 года мандатная тэрыторыя Лігі Нацый пад кіраваннем Вялікабрытаніі; з 11 снежня 1946 года падапечная тэрыторыя ААН пад тым жа кіраваннем.

9 снежня 1961 года Танганьіка стала незалежнай дзяржавай як канстытуцыйная манархія, а 9 снежня 1962 года абвешчана Рэспубліка Танганьіка ў складзе Садружнасці Нацый. 26 красавіка 1964 года Танганьіка і Занзібар утварылі Аб'яднаную Рэспубліку Танганьіка і Занзібар, пераназваную 29 кастрычніка 1964 года ў Аб'яднаную Рэспубліку Танзанія.

Хоць Танганьіка існуе ў межах Танзаніі, гэту назву больш не выкарыстоўваюць для абазначэння тэрыторыі. Яе выкарыстанне можа быць палітычна некарэктным, не толькі як зварот да каланіяльных часоў, але таксама як намёк на апазіцыю саюза з Занзібарам. У нашы дні назва Танганьіка выкарыстоўваецца галоўным чынам для абазначэння аднайменнага возера.

Зноскі
------


| ⛭Мандаты Лігі Нацый |
| --- |
| Клас A | Сцяг Вялікабрытаніі Месапатамія (нерэалізаваны, заменены на Ірак) • Сцяг Францыі Сірыя і Ліван |
| Клас B | Сцяг Вялікабрытаніі Брытанскі Камерун • Сцяг Вялікабрытаніі Брытанскі Тогаленд • Сцяг Бельгіі Руанда-Урундзі • Сцяг Вялікабрытаніі Танганьіка • Сцяг Францыі Французскі Камерун • Сцяг Францыі Французскі Тогаленд |
| Клас C | Сцяг Новай Зеландыі Заходняе Самоа • Сцяг Аўстраліі Науру • Сцяг Аўстраліі Новая Гвінея • Сцяг Паўднёва-Афрыканскага Саюза Паўднёва-Заходняя Афрыка • Сцяг Японіі Паўднёвы Ціхаакіянскі мандат |
| Асаблівы статус | Сцяг Вялікабрытаніі Палесціна |
**Ян Жыжэмскі** (? — да лютага 1635) — удзельнік Смаленскай вайны з Расіяй і паходу ў Валахію. Стольнік менскі з лютага 1633 года. Вызнаваў праваслаўе, фундаваў цэрквы і манастыры. 2 чэрвеня 1633 разам з праваслаўным насельніцтвам Менска спрабаваў дамагчыся выканання каралеўскага прывілея аб перадачы праваслаўным Мінскай царквы Святой Троіцы. З княжацкага роду Жыжэмскіх.

Літаратура
----------

* Чарняўскі В. Ф. Ураднікі (пасады, тытулы) Менскага ваяводства XVI—XVIII стагоддзяў (Біяграфічны даведнік). Мн, 2007.
* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т.. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя.
**Зераўшан**, у вярхоўі **Матча** — рака ў Таджыкістане і Узбекістане, старажытны прыток Амудар'і.

Геаграфія
---------

Выток ракі на Зераўшанскім хрыбце, сілкаванне снягамі і льдамі Зераўшанскага ледавіка. Працякае па тэрыторыі Таджыкістана за 300 км на захад да Панджыканда, перасякаючы мяжу Узбекістана, паварочвае на паўночны захад, стварае унікальны аазіс, у якім размясціўся знакаміты Самарканд. Абрашаючы буйныя засушлівыя тэрыторыі праз Катакурган, цячэ да горада Наваі і паварочвае на паўднёвы захад, а праходзячы Бухару і Каракуль, губляецца ў пустыні, крыху не даходзячы да свайго старажытнага вусця на рацэ Амудар'я.

Каналам Экскіянхор мае сувязь з ракой Кашкадар'я. У ніжнім цячэнні збудаваны Аму-Бухарскі канал, які злучае раку з Куймазарскім вадасховішчам, азёрамі Тудакуль, Дэнгізкуль, збудавана Катакурганскае вадасховішча.

Сярэдні расход вады 162 м³/с: ад 38,3 м³/с у студзені, да 464 м³/с у ліпені.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
* V. V. Barthold. Turkestan Down to the Mongol Invasion. London, 1968.
* Robert Lewis. Early Irrigation in West Turkestan" *Annals of the Association of American Geographers, vol. 56, 1966, № 3, 467—491.*
* Edgar Knobloch. Beyond the Oxus. London, 1972.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гловер.

**Ян Гловер** (англ.: Ian Glover; нар. 8 лістапада 1978, Данкастэр, Англія) — англійскі былы прафесійны гулец у снукер.

Пачаў прафесійную кар’еру ў 1995 годзе ва ўзросце 16 гадоў, але не дамогся задавальняльных вынікаў і спыніў выступы ў 2000 годзе, пасля чаго вярнуўся да снукера толькі ў 2009 годзе. У сезоне 2010/2011 актыўна выступаў на турнірах серыі PTC і ўпершыню прабіўся ў 1/16 фіналу прафесійнага спаборніцтва на адным з турніраў у Шэфілдзе, а таксама ўпершыню гуляў у 1/64 фіналу рэйтынгавага турніру на World Open. У 2014 годзе перамог у кваліфікацыйным туры EBSA і зноў атрымаў статус прафесіянала, пасля чаго яшчэ двойчы даходзіў да 1/16 фіналу нізкарэйтынгавых турніраў у Ісіне і Рызе. У 2015 годзе перамог у першым матчы рэйтынгавага ўзроўню з 1999 года, упершыню дайшоўшы да стадыі 1/48 фіналу рэйтынгавага турніру на адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі. Тым не менш, больш не выйграў ніводнага рэйтынгавага матча да канца сезона і пакінуў мэйн-тур у 2016 годзе.

За сваю прафесійную кар’еру аформіў больш за 10 соценных брэйкаў, а таксама зарабіў больш за 5 тысяч фунтаў стэрлінгаў прызавых грошай.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Статыстыка Яна Гловера на CueTracker.net  (англ.)
**Кукурбітарыя** (*Cucurbitaria*) — род сумчатых грыбоў сямейства *Cucurbitariaceae*.

Апісанне
--------

Пладовыя целы (псеўдатэцыі) цесна згуртаваныя або адзіночныя, чорныя, чорна-бурыя, няправільна-шарападобныя або шарападобныя, з круглаватай адтулінай, гладкія ці шурпатыя; размешчаныя ў паглыбленай у субстрат, потым выступаючай добра развітай стоме. Сумкі падоўжана-цыліндрычныя, у большасці відаў з ножкай, 8-споравыя. Споры яйцападобныя, эліпсоідныя, жаўтавата-карычневыя.

Арэал і экалогія
----------------

Пашыраны ў Еўразіі і Паўночнай Амерыцы. Развіваюцца на адмерлых галінках дрэвавых і кустовых раслін, садзейнічаюць іх частковай мінералізацыі. На Беларусі найчасцей трапляюцца кукурбітарыя парэчкавая (*Cucurbitaria ribis*), кукурбітарыя скрытая (*Cucurbitaria occulata*) — на шыпшыне, кукурбітарыя крушынавая (*Cucurbitaria rhamni*), кукурбітарыя караганнікавая (*Cucurbitaria caraganae*).

Літаратура
----------

* *Пякельная Т.* Кукурбітарыя // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1984.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · Mycobank · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776698948 · NKC: ph1036488 |
3D-мадэль малекулы карбаранавай кіслаты
**Карбаранавая кіслата** (хімічная формула — H(CHB11Cl11)) — наймацнейшая кіслата (суперкіслата) з усіх, якія могуць захоўвацца ў шкляных бутэльках. Карбаранавая кіслата прыкладна ў мільён разоў мацнейшая за канцэнтраваную серную кіслату.

Малекула мае ікасаэдрычную структуру.

Сінтэз
------

Кіслата створана ва ўніверсітэце Каліфорніі (ЗША) з удзелам супрацоўнікаў Інстытута каталізу Сібірскага аддзялення Расійскай акадэміі навук (Новасібірск). Ідэя сінтэзу з'явілася з фантазій «пра малекулы, якія ніколі дагэтуль не ствараліся», — сказаў Крыстафер Рыд, адзін з яе стваральнікаў, у інтэрв'ю службе навін часопіса «Nature».

Зноскі
------

1. ↑  The Structure of the Strongest Bronsted Acid: The Carborane Acid H(CHB11Cl11) // «Journal of the American Chemical Society». — 2006. — № 128 (10). — Сс. 3160—3161.
2. ↑  Создана самая сильная кислота // «Наука и жизнь». — 2005. — № 7. — 2005.

Спасылкі
--------

* «Strong Yet Gentle» Carborane Acids Архівавана 18 снежня 2015.  (англ.)
* Сильнейшая в мире кислота получена в Калифорнийском Университете в Риверсайде // «Эхо Москвы»  (руск.)
**Філатызм** (грэч. φυλετισμός — расізм, трайбалізм) — тэндэнцыя ў памесных праваслаўных Цэрквах прыносіць агульнацаркоўныя інтарэсы ў ахвяру нацыянальна-палітычным, племянным. Асуджаны як ерась на Памесным Канстанцінопальскім Саборы 1872 года. Гэта паняцце з'явілася ў праваслаўным грэкамоўным асяроддзі ў дачыненні да руху за царкоўную незалежнасць Балгарыі на аснове яе нацыянальнай адасобленасці.

У верасні 1872 года Сабор у Канстанцінопалі пад старшынствам Сусветнага Патрыярха Анфіма VI, упершыню скарыстаў тэрмін як афіцыйнае пазначэнне ерасі, асудзіў яго ў сувязі з балгарскай схізмай (аднабаковым абвяшчэннем балгарскім духавенствам аўтакефаліі сваёй нацыянальнай Царквы, якая тады ўсё яшчэ знаходзілася ў межах Асманскай імперыі).

Прыкладамі ерасі філатызму лічацца спробы стварэння той ці іншай «нацыянальнай царквы» (украінскай, белаускай і інш.) шляхам аднабаковага абвяшчэння аўтакефаліі.

Адной з рыс (хоць і неабавязковых) філатызму з'яўляецца выкарыстанне нацыянальнай мовы ў царкоўным набажэнстве пры забароне здзяйсняць службы на мове той кананічнай Царквы, ад якой адклалася раскольніцкая група, якая незаконна абвясціла сваю аўтакефалію.

Літаратура
----------

* Moscow Patriarchate Faces ‘Parade of Sovereignties’ Within Orthodoxy (Opinion of Church Historian Vadim Venediktov)

| ⛭Ерасі ў хрысціянстве |
| --- |
| Гнастычныя ерасі | Дакетызм ·  Мікалаіты ·  Адаміты ·  Паўлікіяне ·  Багамілы ·  Катары ·  Альбігойцы ·  Вальдэнсы ·  Лоларды |  |
| Трынітарныя ерасі | Трытэізм ·  Манархіяне (Адапцыяністы) (Савеліянства) ·  Арыянства ·  Анамеі  ·  Македаніянства ·  Агнаіты |
| Хрысталагічныя ерасі | Апалінарызм ·  Монафізіцтва ·  Аўтардакецтва ·  Агнаіты ·  Монафеліцтва ·  Нестарыянства |
| Эклезіялагічныя ерасі | Мантанізм ·  Данатызм ·  Старакаталіцызм ·  Філетызм ·  Седзевакантызм |
| Іншыя ерасі | Хіліязм ·  Псілантрапізм ·  Пелагіянства ·  Арыгенізм ·  Іканаборства ·  Ерась жыдоўствуючых ·  Стрыгольнікі ·  Янсенізм ·  |
**Чырванабу́дскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Церахоўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Чырвоная Буда.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Чырванабудскага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Церахоўскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Дубраўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
Дрэздэнскі **«Залаты коннік»** — конная статуя курфюрста Саксоніі і Польшчы Аўгуста Моцнага. Помнік знаходзіцца на плошчы *Нойштэдтэр Маркт* (ням.: Neustädter Markt) паміж мостам *Аўгустусбрюке* (ням.: Augustusbrücke) і вуліцай *Хаўптштрасэ* (ням.: Hauptstraße).

На помніку Аўгуст Моцны выяўлены ў рымскіх даспехах, і скача на кані ў напрамку Польскага каралеўства. Першапачаткова залачэнне помніка было агнявым, у ходзе рэстаўрацыі 1956 г. была выкарыстаная тэхніка залачэння з ліста.

Гісторыя
--------

Конная статуя Аўгуста Моцнага была выканана скульптарам Людвігам Відэманам з медзі і пакрыта залатой амальгамай у 1732—1734 гг. Узвядзенне пастамента, створанага французскім архітэктарам фр.: Zacharias Longuelune, пачалося ў 1735 г. Урачыстае адкрыццё помніка адбылося ў 1736 г.

Рэстаўрацыя помніка ў 1884 г. праводзілася пад кіраўніцтвам архітэктара  Канстанціна Ліпсіўса. У гэты ж час Ліпсіўс скончыў афармленне пастамента.

Падчас Другой сусветнай вайны 1943-44 гг. разабраны на часткі помнік быў вывезены на захоўванне ў замак Пільніц. Пасляваеннае аднаўленне помніка было даручана ў 1953 г. скульптару Вальтэру Флемінгу. У 1956 г. помнік заняў сваё звыклае месца.

Апошняя па часе рэстаўрацыя помніка выраблялася ў 2001—2003 г.

Гл. таксама
-----------

* Медны коннік

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Залаты коннік**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 7512355-1 |
Петрогліфы даліны Коа
**Археалагічны парк даліны Коа** — археалагічны комплекс з наскальнымі выявамі, якія адносяцца да перыяду ад палеаліту да неаліту (галоўным чынам прадстаўлена салютрэйская культура). Выявы былі адкрыты ў 1992 годзе ў наваколлях горада Віла-Нова-ды-Фош-Коа на паўночным усходзе Партугаліі. У 1998 годзе петрогліфы ўключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

На выявах прадстаўлены разнастайныя жывёлы — коні, козы, а таксама вымерлыя, напрыклад, тур. Найбольш раннія з іх датуюцца 20 тысячагоддзем да н.э.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Даліна Коа

| ≛ Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Партугаліі |
| --- |
|  | 
Вінаробны раён Алту-Дору  ·  Цэнтр горада Ангра-ду-Эраіжму  ·  Гістарычны цэнтр горада Гімарайнш  ·  Даліна Коа  ·  Лаўровы лес Мадэйры  ·  Манастыр Алкабаса  ·  Манастыр Баталья  ·  Манастыр іеранімітаў і вежа Белен  ·  Манастыр Хрыста  ·  Вінаробны ландшафт вострава Піку  ·  Гістарычны цэнтр горада Порту  ·  Культурны ландшафт Сінтры  ·  Гістарычны цэнтр горада Эвара  ·  Каімбрскі ўніверсітэт
 |  |
**Ньенчэн-Тангла** (тыб.: གཉན་ཆེན་ཐང་ལྷ་, кіт.: 念青唐古拉山) — горны хрыбет на ўсходзе гор Гандзісышань, на поўдні Тыбецкага нагор’я, у Кітаі.

Даўжыня каля 600 км, вышыня да 7090 м. Складзены з гранітаў, вапнякоў і пясчанікаў. Амаль суцэльны ланцуг снежных гор з адносна роўным грэбенем, перавалы вышэй за 5000 м. Скалістыя схілы, укрытыя восыпамі. На паўднёвых схілах горныя стэпы, на паўночных — халодныя пустыні. Высакагорныя пустыні. Ледавікі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4606825-9 · VIAF: 246288047 |
**Чырвонаармейскі мост** — пешаходны мост-цеплаправод цераз Фантанку ў Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Спаскі і Безыменны востраў. Размешчаны ля вытока Крукава канала, злучаючы ўсходнюю (цотную) набярэжную Крукава канала і набярэжную Фантанкі. Вышэй па цячэнні ракі знаходзіцца Ізмайлаўскі мост, ніжэй — Егіпецкі мост. Бліжэйшая станцыя метрапалітэна — «Тэхналагічны інстытут» (960 м). Сваё найменне мост атрымаў па змешчаным побач Чырвонаармейскіх вуліцах (1-я, 2-я, і г. д. пад нумарамі). Мост быў пабудаваны ў 1956 годзе ў сувязі з неабходнасцю пракладкі тут цеплафікацыйных труб. Праект складзены ў інстытуце «Ленгіпраінжпраект».

| Масты цераз Фантанку |
| --- |
| 
* Прачачны
* Панцеляймонаўскі
* Бялінскага
* Анічкаў
* Ламаносава
* Лештукоў
* Сямёнаўскі
* Горсткін пешаходны
* Абухаўскі
* Ізмайлаўскі
* Ізмайлаўскі трамвайны (разабраны)
* Чырвонаармейскі пешаходны
* Егіпецкі
* Англійскі пешаходны
* Стара-Калінкін
* Галерны

 |
Герб «Даліва»
«**Даліва**» (польск.: Doliwa) — прыватнаўласніцкі шляхецкі герб.

Апісанне
--------

У блакітным полі сярэбраны пояс, скошаны ўлева, на ім тры чырвоныя ружы. Клейнод: над прылбіцай з каронай паміж дзвюма чорнымі трубамі вертыкальна размешчаны тры ружы.

Гісторыя
--------

Палякі, даведаўшыся аб яцвяжскіх намерах авалодаць замкам у Мазовіі, паслалі туды свае войскі. Знаходзіўшыяся непадалёк яцвягі, паслалі аднаго з сваіх, каб той дазнаўся аб абстаноўцы ў фартыфікацыі. Рыцар Парайчык, што з герба «Порай», выпадкова сустрэў таго яцвяга. Апошні зразумеў, што перад ім рыцар з замка, і стаў у яго прасіць дапамогі захапіць крэпасць і запрасіў да свайго водзя.
Рыцар умеў слова сваё выказаць і дамовіўся з водзем аб часу і месцы для ўзяцця фартыфікацыі. Пры гэтым водзь выказаў сваю павагу да яго і абяцаў узнагародзіць. Дамовіўшыся аб пагадненнях, крутымі сцежкамі юнак спешна накіраваўся да польскага гетмана паведаць: дзе быў і што рабіў. Гетман, даведаўшыся аб такой справе, накіраваў свае войскі ў зазначанае месца і чакаць умоўленую гадзіну. Не ведаючы аб здрадзе, яцвяжскія войскі падыйшлі да назначанага масца. У выніку бітвы шмат непрыяцеляў збегла ад нечаканасці, іншыя паляглі на тым полі. У хвалу той перамогі кароль польскі ўзнагародзіў Парайчыка не толькі маёмасцю, але, таксама, дадаў да адной ружы, што на яго гербе была, яшчэ дзве.

Герб вядомы з сярэдзіны XIV стагоддзя. На тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага распаўсюджваўся пасля Гарадзельскай уніі 1413 года.

Гл. таксама
-----------

* Порай

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В.* «Даліва» // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 571. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Herbu Doliwa

| ⛭Гербы Гарадзельскай уніі |
| --- |
| 
* Абданк
* Агоньчык
* Адрованж
* Асорыя
* Багорыя
* Быхава
* Вадвіч
* Вонж
* Гадземба
* Геральт
* Гржымала
* Грыф
* Даленга
* Даліва
* Дзялоша
* Дрыя
* Дэмбна
* Задора
* Зарэмба
* Корчак
* Ладдзя
* Лебедзь
* Ліс
* Ляліва
* Марскі кот
* Навіна
* Налэнч
* Окша
* Першхала
* Побуг
* Помян
* Порай
* Пулкозіц
* Равіч
* Роля
* Свінка
* Суліма
* Сыракомля
* Сякера
* Топач
* Трубы
* Тшаска
* Цёлек
* Шранява
* Яліта
* Яніна
* Ястрабец

 |
Рымская трырэма
**Ваенна-марскія сілы** (**ВМС**) — асобны від узброеных сіл многіх краін, прызначаны галоўным чынам для вядзення марской вайны і агнявой падтрымкі наземных  ваенных дзеянняў. Да ваенна-марскіх сіл належаць надводныя караблі, караблі-амфібіі, падлодкі, і ваенна-марская авіяцыя.

Ваенна-марскія сілы ўпершыню з’явіліся калі ваенныя дзеянні перамясціліся з сушы на ваду. Да ўвядзення  артылерыі марская вайна раней уяўляла сабой пратараньванне варожых суднаў і іх захоп. У часы  Старажытнай Грэцыі і  Рымскай Імперыі, ваенна-марскія сілы складаліся з доўгіх, вузкіх суднаў, якія перамяшчаліся дзякуючы намаганням весляроў (напрыклад грэчаскія  трырэмы), — галоўнай задачай якіх было тараніць і тапіць варожыя судны або зраўняцца з бортам варожага судна, так каб яно магло быць атакавана ўрукапашную.

Гл. таксама
-----------

* Флот
* Ваенна-марскі флот Расійскай Федэрацыі
* Ваенна-марскі флот СССР
* Ваенна-марскія сілы Германіі
* Ваенна-марскія сілы ЗША
**Дамаві́цкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чэрвеньскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Дамавіцк.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Чэрвеньскага раёна Мінскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чэрвеньскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. 25 ліпеня 1959 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Раваніцкага сельсавета (5 населеных пунктаў: Восаўскі Бор, Дамавіцк, Каліта, Навазер’е і Трактар), Руднянскага (7 населеных пунктаў: Бярозаўка, Вішанька, Драхча Буглацкая, Драхча Паненская, Іўнік, Сітнік і Снежань) і Калодзезскага (6 населеных пунктаў: Асінаўка, Вормачка, Восава, Карабетаўка, Клейка, Мяжніца) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 18 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 25 ліпеня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 14.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Чырвона-бурая плямістасць аўса**, ці **Чырвона-буры гельмінтаспарыёз** — грыбковае захворванне, якое выклікаецца грыбам гельмінтаспорый аўсяны (*Helminthosporium avenaceum*) (сін. Drechslera avenacea).

Апісанне
--------

Інфекцыя пашкоджвае лісце, каласковыя і кветкавыя лускавінкі аўса, у некаторыя гады хварэе 28-92 % раслін. На лісці, каласковых і кветкавых лускавінках утвараюцца падоўжныя цёмна-шэрыя або карычневыя з чырванаватай аблямоўкай плямы, абмежаваныя жылкамі. Яны не зліваюцца, тканкі не разрываюцца. Пашкоджанае лісце засыхае і ападае. На плямах у вільготнае надвор’е ўтвараюцца канідыі грыба.

Меры барацьбы
-------------

Правільныя севазвароты (нельга сеяць збожжавыя па збожжавых), збор насення з найменш пашкоджаных участкаў, ачыстка і пратручванне насення, лушчэнне і глыбокае зяблевае ворыва пасля ўборкі ўраджаю, прасторавая ізаляцыя ад леташніх пасеваў і іншае.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Буга С. Ф.* Гельмінтаспарыёзы // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.. — С. 30

Літаратура
----------

* *Буга С. Ф.* Гельмінтаспарыёзы // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.. — С. 30.
* *Войтова Л. Р.* Гельминтоспориозы хлебных злаков в условиях Белоруссии. — Сборник научных трудов Белорусской сельскохозяйственной академии, 1971, т. 76
**Залаты кодэкс з Лорша** або **Лоршскія евангеллі** (Biblioteca Apostolica Vaticana, Pal. lat. 50, і Alba Iulia, Biblioteca Documenta Batthyaneum, s.n.) — ілюмінаваны евангеліярый, створаны паміж 778—820 гадамі, што прыблізна адпавядае перыяду праўлення Карла Вялікага ў Франкскай імперыі.

Кодэкс упершыню згадваецца пад назвай лац.: Evangelium scriptum cum auro pictum habens tabulas eburneas у каталогу бібліятэкі Лоршскага кляштара, складзеным у 830 годзе пры абаце Адэлунгу. Мяркуецца, што тут ён і быў створаны. Праз напісаныя золатам літары манускрыпта размяшчэнне ён быў названы ***Codex Aureus Laurensius***. У X—XII стагоддзях бібліятэка Лорша была адной з найбуйнейшых у свеце.

Апісанне
--------

Памер старонак манускрыпта, якіх спачатку было 474, — 37,4 x 27 см. Памер тэксту — 27 х 17,5 см. Матэрыялам быў лепшы пергамент з цялячых шкур. Тэкст падзелены на абзацы і запісаны ў дзве калонкі ўнцыяльным пісьмом па 31 радку ў кожнай. Ініцыялы і першыя літары абзацаў выкананы капіталісам  (ням.) (бел. а капітулярый напісаны каралінгскім мінускулам. Характэрна пастаяннае выкарыстанне залатога чарніла. Калонкі тэксту акружаны разнастайнымі арнаментамі ў выглядзе павойных раслін, ініцыялы часткова выкананы пурпурам на залатым фоне. мініяцюрныя партрэты чатырох евангелістаў  (англ.) (бел. і дэісусны абраз выкананыя срэбнымі і залатымі фарбамі.

Рукапіс уключае чатыры евангеллі, два ўрыўкі з Ераніма, дванаццаць ням.: Kanontafeln, чатыры прадмовы да евангелляў і капітулярый.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Walther, Ingo F. and Norbert Wolf. *Codices Illustres: The world’s most famous illuminated manuscripts, 400 to 1600*. Köln, TASCHEN, 2005.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4610777-0 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | У гэтага паняцця ёсць іншае значэнне ***Архіпелаг Салор***. |

**Салор** (індан.: Solor) — востраў у групе аднайменных астравоў. Уваходзіць у склад інданезійскай правінцыі Усходняя Нуса-Тэнгара. Плошча — 226,34 км². Насельніцтва (2020 г.) — 34 029 чалавек, пераважна ламахолат.

Востраў Салор месціцца за 2,87 км на ўсход ад вострава Флорэс, за 2,35 км на поўдзень ад вострава Аданара, за 1787 км на паўднёвы ўсход ад Джакарты, сталіцы Інданезіі. Мае вулканічнае паходжанне. Найвышэйшая вулканічная вяршыня Ілі-Ватуомі дасягае 690 м над узроўнем акіяну. Клімат трапічны. Вылучаюцца вільготны і сухі сезоны. 

Да прыходу еўрапейцаў Салор быў заселены выхадцамі з усходняга Флорэса. Асноўным заняткам жыхароў узбярэжжа былі рыбалоўства і лоў кітоў. У цэнтральных раёнах вырошчалі проса. Многія астравіцяне спавядалі іслам. 

У 1520 г. партугальцы, зацікаўленныя ў прамежкавай гандлёвай базе паміж Малакай і Малукскімі астравамі, заснавалі на востраве калонію і пачалі распаўсюджванне каталіцызму. Вызначальнае месца ў кіраванні паступова набыў Ордэн Братоў Прапаведнікаў, які ў 1599 г. выціснуў буйных гандляроў на Флорэс. Важную ролю ў існаванні калоніі адыграла крэпасць, узведзеная ў 1560 г. Яна вытрымала некалькі аблог з боку мусульман з Явы і Сулавесі, а таксама галандцаў. У 1613 — 1648 гг. востраў знаходзіўся пад кантролем Галандскай Ост-Індскай кампаніі, але ў выніку быў вернуты партугальцам. Да канца XVII ст. Салор згубіў важнасць як гандлёвы цэнтр. Тым не меней, ён з'яўляўся плацдармам для асваення суседняга Тымора, а таксама забяспечваў сувязь з Макаа. На ім здабывалі медзь. 

Пасля Партугальскай рэвалюцыі 1820 г. улада на Салоры перайшла да цывільнай адміністрацыі, якая не здолела забяспечыць эканамічны дабрабыт. У 1851 г. Салор і суседнія астравы былі прададзены Нідэрландам і фармальна ўвайшлі ў склад Галандскай Ост-Індыі. З 1950 г. востраў у складзе Інданезіі.

Спасылкі
--------

* BIODIVERSITY, FOOD SECURITY, AND DEFORESTATION
* The Portuguese Fort on Solor Island, Indonesia
* A History of Christianity in Indonesia. THE SOLOR-TIMOR MISSION OF THE DOMINICANS, 1562—1800
* Geoffrey C. Gunn, The Timor-Macao Sandalwood Trade and the Asian Discovery of the Great South Land?

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 155398372 · GND: 106907697X · VIAF: 82144647633695134844 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бекман.

**Пі Мары Элізабэт Ульрыка Бекман Венборн** (шведск.: Py Marie Elisabet Ulrika Bäckman Wennborn) — шведская аўтарка песень і выканаўца поп-музыкі, рока, а таксама мюзіклаў і кіно. Яна таксама грае на фартэпіяна і губным гармоніку.

Кар’ера
-------

Бекман нарадзілася ў палацу Карлберг у Сольне, але вырасла у Іггесундзе ў Хельсінглендзе. Яна пачала сваю кар’еру яшчэ ў дзевяцігадовым узросце, калі яны выступіла ў гастрольнай радыёпраграме. Пасля гэтага ёй патэлефанаваў Ленарт Хайланд і запрасіў яе у Стакгольм, дзе яна дэбютавала на тэлебачанні. Праграма Stora famnen 1957. Пасля тэлевізійнага выступу яна гастралявала і спявала песні ў розных кутках краіны. У падлеткавым узросце, пачала цікавіцца больш рок-музыкай.

У 1973 г. Бекман пачала гастролі з рок-гуртом NQB. У другой палове 1970-х і 1980-х яна супрацоўнічала са сваім сужыцелем Дэнам Хайлендэрам. Пасля расколу групы ў 1988 годзе, Бекман працягвала працаваць як сольная выканаўца. За сваю сольную кар’еру яна працавала з такімі прадзюсарамі, як Кларэнс Эфверман (былы ўдзельнік гурта Raj Montana Band) і Мэтс Вестэр і Мікаэл Венборн, на якім яна таксама была замужам.

У дадатак да сольнай кар’еры, Бекман таксама актыўна выступала як аўтарка песень і супрацоўнічала з шэрагам мастакоў. Яна напісала «Stad i ljus», з якім Томі Чэрберг выйграў шведскі «Melodifestivalen» у 1988 годзе.

У 1993 г. пачалося супрацоўніцтва з Матсам Вестэрам, з якім быў створаны гурт Nordman, і Бекман быў уцягнуты з самага пачатку ў якасці капірайтара і да 1998 г. пакуль група не раскалолася. Аднак пры ўз’яднанні Nordman ў 2005 г. яна адмовілася працягваць супрацоўніцтва і была заменена Дэнам Атлерудам. У 2010 годзе яна зноў вярнулася да супрацоўніцтва з Nordman і прыняла ўдзел у запісе іх новага альбома «Korsväg».

Зноскі
------

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Myspace (англ.) |
| Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Bandcamp · Deezer · Last.fm · SoundCloud · Spotify · Яндэкс Музыка |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
| Нарматыўны кантроль | BIBSYS: 2104314 · GND: 141144955 · GTAA: 1168274 · ISNI: 0000 0000 7800 4213 · VIAF: 120385596, 282527253 |
**Татранскі нацыянальны парк** (польск.: Tatrzański Park Narodowy) — нацыянальны парк у паўднёвай частцы Польшчы, на мяжы са Славакіяй. Разам з аднайменным нацыянальным паркам у Славакіі ўтварае адзіную ахоўную прыродную тэрыторыю.

Гісторыя
--------

Нацыянальны парк быў адкрыты ў 1954 годзе на плошчы 22 тысяч га для аховы ўнікальных горных ландшафтаў Татрынскіх гор. У 1993 годзе атрымаў статус біясфернага запаведніка ЮНЕСКА.

Геаграфія
---------

На тэрыторыі нацыянальнага парку размешчана найвышэйшая горная вяршыня Польшчы — Рысы, вышыня якой складае 2499 м над узроўнем мора. У парку — каля 650 пячор, сярод якіх сістэма пячор Велка-Снежна з’яўляецца самай доўгай (каля 18 км) і самай глыбокай (да 814 м). На тэрыторыі парку працякаюць некалькі ручаёў і размяшчаюцца каля 30 горных азёр, найбуйнейшае з якіх — Морске-Ока (0,349 км²). Найбуйнейшы вадаспад — Велка-Сіклава, вышыня якога складае 70 м.

Флора і фаўна
-------------

На вышынях менш як 1250 м пераважаюць лесу з піхты і бярозы, а вышэй названай вышыні — яловыя лясы. Вышэй за адзнаку ў 1800 м распасціраюцца альпійскія лугі. У парку жывуць альпійскі сурок, сарна, беркут, пугач.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2013002639 · NKC: ge546141 |
**Тафтан** (перс.: تفتان) — актыўны стратавулкан эпохі галацэну. Размешчаны на паўднёвым усходзе Ірана ў правінцыі Сістан і Белуджыстан.

Апісанне
--------

Тафтан — эрадзіраваны андэзітавы стратавулкан. Вышыня вяршыні вулкана складае 3940 метраў. У студзені 1902 года вулкан моцна дыміўся некалькі дзён, часам з моцным свячэннем на працягу начнога часу. У 1993 годзе з вулкана пайшоў лававы паток, але, магчыма, гэта быў толькі паток расплаўленай серы.

Зноскі
------

1. ↑  Global Volcanism Program | Taftan | Summary Архівавана 1 верасня 2006.

Спасылкі
--------

* Вулкан Тафтан Архівавана 5 сакавіка 2016.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |