recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hyemoschus aquaticus** — парнакапытныя млекакормячыя сямейства Tragulidae; адзіны прадстаўнік роду Hyemoschus.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 75-85 см, вышыня ў карку 30-35 см. Пярэднія ногі карацейшыя за заднія. Агульны колер афарбоўкі светла-карычневы; на спіне — светлыя плямы, па баках цела і галавы (перарываюцца на шыі) — дзве белыя паласы. Верхнія іклы ў самцоў падоўжаныя і вострыя. Рагоў няма.

Арэал
-----

Сустракаецца Hyemoschus aquaticus у Афрыцы (у Гамбіі, Сьера-Леонэ, на ўсходзе басейна р. Конга, у лясах Ітурэі, у паўднёвых раёнах Камеруна).

Лад жыцця
---------

Жыве ў густых трапічных лясах, каля вадаёмаў. Вядзе пераважна начны лад жыцця. Сілкуецца пладамі і вадзянымі раслінамі, насякомымі, дробнымі ракападобнымі, зрэдку дробнай рыбай, часам падалкай.
**Прут** (укр.: Прут, рум.: Prut) — рака ва Украіне, Малдове і Румыніі, левы прыток Дуная, даўжыня 953 км.

Гідраграфія
-----------

Пачынаецца ў Івана-Франкоўскай вобласці Украіны, на паўночных схілах хр. Чарнагора (Усходнія Карпаты). З гор недалёка ад Гаверлы Прут цячэ на ўсход у бок Ярэмчэ і Чарнаўцоў у глыбока ўрэзанай даліне. Ніжэй даліна расшыраецца (да 10 км каля г. Леова). Рэчышча звілістае, месцамі парожыстае, на поўдні ўтварае натуральную мяжу паміж Малдовай і Румыніяй. Пачынаючы з горада Ясы, Прут становіцца суднаходным і ўпадае ля Галаца ў Дунай, недалёка ад месца ўпадзення самога Дуная ў Чорнае мора.

Жыўленне ракі сне­гавое і дажджавое. Назіраецца веснавое разводдзе, частыя летне-асеннія паводкі, павышаны зімовы сцёк (ад адліг і дажджоў). Сярэдні расход вады каля г. Леова 69,2 м³/с.

Рака Прут у сярэднім цячэнні.
Прут з’яўляецца другой па велічыні ракой Малдовы, яго басейн займае больш за 24 % плошчы краіны. На мяжы Малдовы і Румыніі створана вадасховішча Стынка-Касцешты. На рацэ гарады Ярэмчэ, Каламыя, Снятын, Чарнаўцы, Наваселіца (Украіна), Унгень, Леова (Малдова).

Літаратура
----------

* Прут // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 53. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4224359-2 · LCCN: sh86003886 · NKC: ge769294 |
**Джавані Карнавалі**, вядомы таксама як *Піч’ё* (іт. Piccio — Малыш) (іт. Giovanni Carnovali; 29 верасня 1804, Мантэрын-Вальтравалья, Аўстрыйская імперыя — 5 ліпеня 1873, каля Крэмоны) — італьянскі жывапісец ламбардскай школы.

Біяграфія
---------

З 12-гадовага ўзросту (1813) навучаўся ў Акадэміі Карара ў Бергама пад кіраўніцтвам Джузэпэ Дыёці, паслядоўніка творчасці П. Батоні. Дыёці адразу ж прызнаў прыродны талент свайго маладога вучня. Неўзабаве пасля акадэмічнай падрыхтоўкі Карнавалі адышоў ад строгага неакласіцызму і звярнуўся да фігуратыўных традыцый XVI—XVII стагоддзяў, якія ён інтэрпрэтаваў з вялікай выразнай свабодай, асабліва ў галіне партрэтнага жывапісу. Яго дэбют адбыўся ў 1826 годзе на выставе ў Акадэміі Карара, прадстаўленай працай на рэлігійную тэму.

Працаваў у Бергама, Крэмоне, Мілане. Шмат падарожнічаў пешшу са сваім сябрам, вучнем Дыёці, Дж. Трэкурам, наведаўшы Рым (1831, 1847), Венецыю, Парму, Неапаль (1855). У 1840-я быў у Францыі і Швейцарыі, дзе пазнаёміўся з творчасцю майстроў барбізонскай школы, Каро, А. Калама.

Знаходзіўся пад уплывам работ Карэджа, Андрэа Апіяні і майстроў французскага мастацтва.

Патануў 5 ліпеня 1873 у ваколіцах паселішча Кальтара ў рацэ По, каля Крэмоны.

Зноскі
------

1. 1 2  Giovanni Carnovali<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  *Hills-Nova C.* Giovanni Carnevali [Carnovali] // Carnevali [Carnovali], Giovanni // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2018. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T014181<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q103896086'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q810196'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56691875'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21431157'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
Пад назвай **Княства Балгарыя** (балг.: Кня́жество Бълга́рия) у гістарыяграфіі вядома Балгарская дзяржава ад атрымання аўтаноміі ў межах Асманскай імперыі ў 1878 годзе да абвяшчэння незалежнасці ў 1908 годзе. Уяўляла сабой канстытуцыйную манархію з аднапалатным парламентам (Народны сход). Глава дзяржавы — князь. Тытул манарха — «князь балгараў». Кіруючыя дынастыі: у 1879—1886 гадах — Батэнбергская, 1887—1908 гадах — Саксен-Кобург-Гоцкая. Прадугледжвалася калектыўнае рэгенцтва ў выпадку недзеяздольнасці князя.

Гісторыя
--------

Ля вытокаў сучаснай балгарскай дзяржаўнасці стаяла руская акупацыйная адміністрацыя, якая кіравала Балгарыяй пасля Руска-турэцкай вайны 1877—1878 гадоў. Межы новай дзяржавы былі вызначаны Берлінскім кангрэсам 1878 года, якія моцна ўрэзаў вызваленую Балгарыю на карысць Асманскай імперыі і іншых суседніх дзяржаў. У 1879 годзе ў сярэднявечнай балгарскай сталіцы Тырнаве была прынята Устаноўчым сходам канстытуцыя, якая ўсталявала ў маладой дзяржаве канстытуцыйную манархію. Пасля абдыкацыі князя Аляксандра I Батэнберга ў 1886 годзе і перыяду рэгенцтва ў 1887 годзе на прастол уступіў пранямецкі кіраўнік Фердынанд I Саксен-Кобург-Гоцкі. Анексія 6 верасня 1885 года Княствам Балгарыя аўтаномнай у складзе Асманскай імперыі вобласці Усходняя Румелія стала прычынай пачатку 14 лістапада т. г. Сербска-балгарскай вайны 1885 года, якая завяршылася перамогай Балгарыі. Бухарэсцкі мірны дагавор 19 лютага 1886 года канстатаваў міжнароднае прызнанне акту ўз’яднання Княства з Усходняй Румеліяй.

Падчас чарговага паслаблення Асманскай імперыі і анексіі Аўстра-Венгрыяй Босніі і Герцагавіны, балгарскі князь Фердынанд I, скарыстаўшыся момантам і па папярэднім тайным пагадненні з Венай, абвясціў 22 верасня 1908 года незалежнасць Княства і пераўтварэнне яго ў царства. Прыняцце тытула цара выражала фактычны статус поўнай юрыдычнай незалежнасці і поўнага суверэнітэту над Усходняй Румеліяй. Неабходныя папраўкі ў канстытуцыю былі ўнесены V Вялікім Народным сходам у 1911 годзе.

| ⛭**Славянскія краіны** |
| --- |
| Усходнія славяне | Сцяг Беларусі Беларусь · Сцяг Расіі Расія · Сцяг Украіны Украіна |
| Заходнія славяне | Сцяг Польшчы Польшча · ✰ Сцяг Славакіі Славакія · Сцяг Чэхіі Чэхія |
| Паўднёвыя славяне | Сцяг Балгарыі Балгарыя · Сцяг Босніі і Герцагавіны Боснія і Герцагавіна · Сцяг Паўночнай Македоніі Паўночная Македонія  · Сцяг Сербіі Сербія · Сцяг Славеніі Славенія · Сцяг Чарнагорыі Чарнагорыя  · Сцяг Харватыі Харватыя |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Керсноўскі.
**Ігнацы Янавіч Керсноўскі** (*Кераноўскі*, польск.: Ignacy Kiersnowski; ? — ?) — дзяржаўны службовец.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Керсноўскіх герба «Побуг». Сын Яна Керсноўскага. Меў брата Нікадзіма.

17 лютага 1792 года на сейміку Случарэцкага павета суддзёй зямянскага суда быў выбраны нейкі Ігнацы Керсноўскі, рэгент Галоўнага Трыбунала ВКЛ.

У 1821—1823 г. — тытулярны дарадца, казначэй Навагрудскага павета. Валодаў маёнткам Гарадзілаўка ў Навагрудскім павеце, які быў ухвалены Адамам Міцкевічам у паэме «Пан Тадэвуш». Прызнаны ў дваранстве Расійскай імперыі і запісаны ў дваранскую кнігу Гродзенскай губерні.

Член масонскай ложы «Вузел еднасці» ў Навагрудку, масон 2-й ступені ў 1820 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Слуцкая канфедэрацыя 1792—1793 гг.: Асаблівасці ўтварэння

Літаратура
----------

* *Швед, В. В.* Кярсноўскі (Кераноўскі) Ігнацы Янавіч // Масоны і ложы на землях Беларусі (канец XVIII — першая чвэрць XIX ст.) : біябібліягр. слоўн.. — Гродна: ГрДУ, 2007. — 275 с. — ISBN 978-985-417-866-0.


| ?Ігнацы Керсноўскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Ігнацы Керсноўскі |  | Ян Керсноўскі[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |
**Чайчын** (трансліт.: *Čajčyn*) — востраў на возеры Струста (Браслаўская група азёр). Другі па плошчы востраў Беларусі. Займае 1,62 км². У наш час незаселены.

Гісторыя
--------

Лічыцца, што назва вострава Чайчын была дадзена дзякуючы шматлікім чайкам, якія насяляюць яго берагі. У першай палове XX стагоддзя на ім знаходзіўся хутар Востраў Струста. У 1931 г. яго насельніцтва складала 27 чалавек. Канчаткова ліквідаваны падчас калектывізацыі пасля II Сусветнай вайны.

У 1995 г. уключаны ў склад Нацыянальнага парка Браслаўскія азёры.

Геаграфія
---------

Карта
Чайчын — найбуйнейшы востраў возера Струста. Найбольшая даўжыня — 2,2 км. Найбольшая шырыня — 1,65 км. Месціцца прыкладна за 1 км на ўсход ад вёскі Струста на заходнім беразе возера, 440 м на поўнач ад мыса Панцелееўскі Рог на паўднёвым беразе. Ад вострава прыкладна 3,7 км на поўдзень да Браслава, 200 км на паўднёвы ўсход да Мінска, 114 км на захад да Полацка, 200 км на паўднёвы захад да Віцебска. Чайчын добра бачны з гары Маяк.

Мае дзіўныя звілістыя абрысы. У некалькі месцах углыб вострава ўдаюцца залівы. На паўночным усходзе (насупраць лецішчаў вёскі Струста) вылучаецца пясчаны пляж. На паўднёвым усходзе — доўгая пясчаная каса, на якой гняздуюць шматлікія птушкі.

На востраве маюцца 2 малыя унутраныя замкнёныя вадаёмы, але толькі адзін з іх мае сталы характар. Мясцовыя жыхары называюць яго проста «возера» ці «азярцо». У ім нават ловіцца рыба.

Прырода
-------

Большая частка вострава пакрыта лесам і высокімі хмызнякамі. Распаўсюджаныя дрэвы — хвоя, бяроза, вольха. Ядловец дасягае 3 — 4 м у вышыню. На Чайчыне гняздуюць шматлікія птушкі.

Ахова
-----

Востраў Чайчын з'яўляецца часткай Нацыянальнага парка Браслаўскія азёры. Турыстычныя стаянкі забаронены. Магчымы толькі кароткія пешаходныя экскурсіі.

Літаратура
----------

* *Шидловский К.* Браславские озёра. Путеводитель по зоне отдыха Браслав. — Мн.: Полымя, 1989
* *Шидловский К. Плыткевич С.* Браслав и его окрестности. Путеводитель. — Мн.: Рифтур, 2002
* *Хільмановіч У.* Скарбы Беларусі. Востраў Чайчын. // Ніва. Тыднёвік беларусаў у Польшчы. № 8 (2858), 20 лютага, 2011. С. 10

Спасылкі
--------

* *Алена ДЗЯДЗЮЛЯ* Ледавiковая спадчына(недаступная спасылка)
* Сяргей Плыткевіч: «А на тым востраве ёсць унутранае возера — цудоўнае месца для цмока!..»
* Национальный парк Браславские озера
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сірэт.

**Сірэ́т**, **Серэт** (укр.: Серет, рум.: Siret) — рака на ўсходзе Румыніі, левы прыток Дуная.

Пачатак бярэ ў Букавінскіх Карпатах, далей цячэ па Малдаўскім ўзвышшы. Даўжыня — 740 км. Вадазборны басейн ракі — 43 960 км². У горнай частцы цячэ па тэрыторыі Украіны (115 км), далей — Румыніі. Сярэдні расход вады 185 м³/с.

Прытокі: Сучава, Малы Сірэт — галоўны прыток на тэрыторыі Украіны, Путна. Жыўленне — снегавое і дажджавое. Ледастаў — са снежня па сакавік. Увесну выходзіць з берагоў, летам — дажджавыя паводкі. Ёсць суднаходны ўчастак. У даліне ракі горад Бакэў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Сірэт, Серэт // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 418. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4324503-1 · NKC: ge118155 · VIAF: 239611921 |
**Кніга Дзімы** (Дублін, Трыніці-каледж  (руск.) (бел. MS.A.IV.23) — ірландскае  (руск.) (бел. кішэннае Евангелле VIII стагоддзя, якое паходзіць з абацтва Роскрэй  (руск.) (бел. заснаванага Святым Кронанам  (англ.) (бел. у графстве Тыперэры  (руск.) (бел. Ірландыя.

Апісанне
--------

Акрамя чатырох Евангелляў, паміж Евангеллямі ад Лукі і Іаана, маецца паслядоўнасць для Саборавання  (руск.) (бел. і прычашчэння хворых. Ацалелыя ілюмінацыі рукапісу — гэта некалькі сюжэтных ініцыялаў, тры старонкі з партрэтамі евангелістаў  (англ.) (бел. і адна старонка з сімвалам евангеліста  (руск.) (бел.. кішэннае Евангелле  (укр.) (бел. — гэта ярка выражаны астраўны  (укр.) (бел. фармат, яшчэ адным яркім прыкладам якога з’яўляецца Мулінгская кніга  (англ.) (бел..

Усе Евангеллі, акрамя Евангелля ад Іаана «напісаныя па большай частцы хуткім курсіўным шрыфтам  (руск.) (бел.», у той час як апошняе «напісанае іншай рукой, акуратным мінускулам  (укр.) (бел.». Яно падпісана пісцом, Дзімам МакНаці, у канцы кожнага з Евангелляў. Гэты Дзіма традыцыйна атаясамліваецца з Дзімам, які пасля быў епіскапам Конара  (англ.) (бел. аб якім казаў Папа Ян IV у лісце пра пелагіянства  (руск.) (бел. ў 640 годзе. Гэта атаясненне, аднак, не можа быць устойлівым.

Кумдах
------

Фасад кумдаха Кнігі Дзімы XII стагоддзя.
У XII стагоддзі рукапіс быў заключаны ў багата ўпрыгожаны кумдах або рэлікварый. Адзін яго фасад мае ажурнае  (англ.) (бел. ўпрыгажэнне ў паўночным стылі рынгерыке  (укр.) (бел.. Ёсць якасная рэпрадукцыя 1908 года ў Метраполітэн-музеі ў Нью-Ёрку, якая не выстаўляецца, але мае добрыя ілюстрацыі, даступныя онлайн, у адрозненне ад арыгіналу.

У культуры
----------

Вядомая легенда распавядае, што Кронан папрасіў манаха, званага Дзіма, скапіяваць кнігу, але гэта нібыта павінна было зроблена ў адзін дзень. Дзіма прыступіў да працы над гэтай невыканальнай задачай, і перапісваў пастаянна, без перапынку для ежы. Увесь час, які ён працаваў, сонца не заходзіла. Калі Дзіма скончыў, ён думаў, што праца заняла ўсяго адзін дзень, калі ў рэчаіснасці прайшло сорак. Гэты цуд прыпісваецца Кронану.

Зноскі
------

1. ↑  Hughes, Kathleen, *The Church in Early Irish Society*, p. 294, 1966, Taylor & Francis/Cornell UP
2. ↑  Купленыя Фондам Роджэрса  (англ.) (бел. ў 1908 годзе; New York reproduction
3. ↑  «The Book of Dimma», St. Cronan, Roscrea Архівавана 15 лютага 2015.

Спасылкі
--------

* Скарбы ранняга ірландскага мастацтва, 1500 г. да н.э. — 1500 н.э. выставачны каталог ад музея мастацтваў Метраполітэн (цалкам онлайн у PDF), які змяшчае матэрыял на кнігу Дзімы (кат. № 35, 65)
* Партал алічбаваных рукапісаў
* Больш інфармацыі пра раннія Лацінскія рукапісы
Сэрца ў сістале
**Сістала** — адзін з станаў сардэчнай цягліцы пры сэрцабіцці, а менавіта скарачэнне левага і правага жалудачкаў і выкід крыві ў аорту з левага жалудачка і ў лёгачны ствол з правага жалудачка. Пры гэтым адкрытымі застаюцца лёгачныя і аартальныя клапаны, а зачыненымі мітральны і трохстворкавы клапаны. Крывяны ціск у момант сісталы запісваецца першым перад дыясталічныы, напрыклад, пра запісе ціску 130/70 сісталічным з'яўляецца 130.

Гл. таксама
-----------

* Дыястала
* Крывяны ціск

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14).
Гравюра «*Дачка фараона і Майсей*» на тытульным аркушы
**Кніга Выхад** («*Книги вторыи Моисеовы, зовемые Исходъ*») — недатаванае пражскае выданне Скарыны, якое выйшла ў свет каля 1519 года.

Змест кнігі
-----------

На тытульным лісце кнігі пад гравюрай змешчана назва кнігі і тэкст: «*Зуполне выложены на руский языкъ доктором Франъциском Скориною з Полоцька Богу въ Троици единому и пречистой матери его ко чти, и людем посполитым к науце*».

У пачатку кнігі даецца «Предословие доктора Франъциска Скорины с Полоцька во книги Исход Моисеовы», у якой аналізуецца тэкст кнігі Выхада, пералічваецца Дзесяць запаведзей, якія выкладаюцца простай моваю (напрыклад, «*Отца и матку чтити*»), а таксама тлумачыцца змест кнігі. Пасля ідзе тэкст усіх 40 раздзелаў кнігі, а ў канцы — кароткае пасляслоўе.

Друкарскія асаблівасці выдання
------------------------------

Застаўка «Дзікія людзі». Палі гербавых шчытоў першапачаткова заставаліся пустымі. У некаторых асобніках выданняў у шчыты ўпісаны ад рукі розныя манаграмы.
Кніга выдадзена на царкоўнаславянскай мове ў беларускай рэдакцыі. Фармат выдання кнігі — у чвэрць аркуша, аб'ём — 76 аркушаў, якія сабраны ў 10 сшыткаў. Набор выкананы пражскім шрыфтам Скарыны — у 10 радкоў вышынёй 75 мм. Сігнатура адсутнічае. Фаліяцыя на верхнім баку аркуша ўверсе справа.

У мастацкай аздобе выдання выкарыстаны 6 ілюстрацый, застаўка, 43 ініцыялы. На тытульным лісце гравюра «*Дачка фараона і Майсей*». На 45 аркушы — гравюра «*Узор ківота*», на наступным — гравюра «*Узор стала*», на 47-м — гравюра «*Узор свяцільніка*». На 50-м і 52-м аркушам размешчаны адпаведна гравюры «*Узор трэбніка*» і «*Узор рыз*». На пятым аркушы даецца застаўка з выявай «*диких людзей*», якія апіраюцца на незапоўненыя гербавыя шчыты, а паміж імі шчыт з «*зацьменнем сонца*». Такая самая застаўка сустракаецца яшчэ ў 5 пражскіх выданнях Скарыны.

Захавалася 17 экзэмпляраў кнігі Выход, з іх толькі 3 поўныя.

* «Узор ківота»«Узор ківота»
* «Узор стала»«Узор стала»
* «Узор свяцільніка»«Узор свяцільніка»
* «Узор трэбніка»«Узор трэбніка»
* «Узор рыз»«Узор рыз»

Літаратура
----------

* Францыск Скарына і яго час: Энцыкл. давед./ Беларус. Сав. Энцыклапедыя; Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — 608 с.: іл. ISBN 5-85700-003-3

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кніга Выхад (Скарына)

| ⛭Выданні ✯ ✰ Францыска Скарыны |
| --- |
| Прага | Псалтыр (1517) · Кніга Іова (1517) · Прытчы Саламонавы (1517) · Кніга Ісуса Сірахава (1517) · Еклезіяст (Саборнік) (1517) · Прамудрасць Божая (1517) · Песня Песням (1518) · Кніга Царстваў (1518) · Кніга Ісуса Навіна (1518) · Юдзіф (1519) · Кніга Суддзяў (1519) · Быццё (1519) · Выхад (1519) · Левіт (1519) · Лічбы (1519) · Другі закон (1519) · Руф (1519) · Эсфір (1519) · Плач Ераміі (1519) · Кніга прарока Даніла (1519) |
| Вільня | Малая падарожная кніжка (Псалтыр (1522)) · Апостал (1525) |
**Сістэ́ма злічэ́ння** — набор правіл, што дазваляюць запісаць лік з дапамогай спецыяльных знакаў, якія называюць лічбамі.

У агульным выпадку лік, што перадаецца тым ці іншым наборам лічбаў, ёсць сумаю вагаў усіх лічбаў, што яго складаюць. Вага лічбы — гэта лік, які яна абазначае у дадзеным канкрэтным выпадку.

Сістэмы злічэння дзеляцца на пазіцыйныя і непазіцыйныя. Розніца між імі палягае ў тым, што ў пазіцыйнай сістэме вага лічбы залежыць ад пазіцыі, якую яна займае, а ў непазіцыйнай кожная лічба мае адну фіксаваную вагу, незалежна ад пазіцыі. Значэнне, якое перадае пэўная камбінацыя лічбаў, роўнае, такім чынам, простай суме вагаў усіх лічбаў. Так, калі X і Y — лічбы, то ў непазіцыйнай сістэме XY і YX — гэта адзін лік, а ў непазіцыйнай — розныя. Прыкладам непазіцыйнай сістэмы з’яўляецца рымская сістэма злічэння, якая дагэтуль ужываецца ў некаторых сферах, напрыклад, для абазначэння стагоддзяў. Да пазіцыйных сістэм належыць сучасная дзесятковая сістэма злічэння.

Пазіцыйныя сістэмы злічэння
---------------------------

Асноўны артыкул: **Пазіцыйная сістэма злічэння**

Непазіцыйныя сістэмы злічэння
-----------------------------

### Унарная сістэма злічэння

Найпрасцейшая і, відаць, найстаражытнейшая з усіх сістэм злічэння — унарная. Такая сістэма ўжывае ўсяго адну лічбу, і лік, які запісаны ў гэтай сістэме, вызначаецца шляхам падлічэння колькасці лічбаў. Напрыклад, калі ў якасці лічбы ўжываецца знак |, то лік 6 будзе запісаны як ||||||. Галоўны недахоп гэтай сістэмы — цяжкасць запісу і (асабліва) чытання нават адносна невялікіх лікаў (большых за 5).

Унарную сістэму злічэння можна адносіць як да непазіцыйных, так і да пазіцыйных сістэм злічэння (з асновай 1).

### Рымская сістэма злічэння

Рымская сістэма злічэння, якая ужываецца дагэтуль, хоць і не так шырока, як дзесятковая, з’яўляецца прыкладам непазіцыйнай сістэмы злічэння, у якой лічбамі з’яўляюцца лацінскія літары I (1), V (5), X (10), L (50), C (100), D (500) і M (1000). Рымскімі лічбамі традыцыйна нумаруюць стагоддзі, дынастычныя нумары манархаў і інш.

### Грэчаская сістэма злічэння

Грэчаская сістэма злічэння, ад якой паходзіць і старажытнаруская сістэма злічэння, з’яўляецца яскравым прыкладам алфавітнай сістэмы злічэння, гэта значыць такой сістэмы, у якой лічбамі з’яўляюцца літары алфавіта, прычым меншай (бліжэйшай да пачатку алфавіта) літары адпавядае меншы лік.

### Егіпецкая сістэма злічэння

Асноўны артыкул: **Егіпецкая сістэма злічэння**
Уласная сістэма злічэння ўжывалася ў старажытным Егіпце. У гэтай сістэме лічбамі з’яўляліся іерагліфічныя сімвалы; яны абазначалі лікі 1, 10, 100 і г.д. да мільёна.

Гл. таксама
-----------

* Кіпу
**Сакура** (*Prunus serrulata*, яп. 桜 або яп. 樱) — від дэкаратыўных дрэў сямейства Ружавыя. Сакурай таксама называюць суквецці гэтых дрэў.

Батанічнае апісанне
-------------------

Квітнее ўвесну; кветкі маюць афарбоўку ад ярка-ружовай да белай. Штогадовы перыяд квітнення сакуры доўжыцца менш за тыдзень. Плод — касцянка чорнага колеру, 8-10 мм у дыяметры. Плады — сакурамба (яп. サクランボ). Засоленае лісце і кветкі сакуры выкарыстоўваюцца ў харчовых мэтах.

Культурнае значэнне
-------------------

Сакура — вядомы сімвал Японіі і японскай культуры — з даўніх часоў шануецца японцамі.

Ханамі — японская нацыянальная традыцыя любавання кветкамі, самая вядомая з якіх — квітнеючая сакура. За некалькі месяцаў да меркаванага цвіцення па тэлебачанні пачынаюць паказваць прагнозы з датамі цвіцення сакуры па ўсёй краіне.

У цяперашні час выкарыстоўваецца на гербах паліцыі і ўзброеных сіл Японіі. Акрамя таго, сакура — традыцыйны сімвал жаночай маладосці і прыгажосці. 27 сакавіка, пачынаючы з 4-га года Хэйсэй (1992) грамадская арганізацыя «Таварыства японскай сакуры» і пачала святкаваць Дзень красавання сакуры. Гэтае свята праводзяць ва ўсіх раёнах Японіі, час правядзення залежыць ад часу цвіцення сакуры.

Заўвагі
-------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  Padus serrulata (Lindl.) S.Ya.Sokolov **(нявызн.)**.  The Plant List. Праверана 20 сакавіка 2016.
4. ↑  **Сакура** ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.14. Мн. 2002, С. 94

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph1052015 |
**Сусветны баксёрскі савет** (СБС, *WBC*) — прафесійная баксёрская арганізацыя. Заснавана ў 1963 годзе адзінаццаццю нацыянальнымі арганізацыямі бокса: Аргенціны, Бразіліі, Вялікабрытаніі, Венесуэлы, Мексікі, Панамы, Перу, ЗША, Філіпін, Францыі, Чылі. Узначальваецца Хасэ Сулейманам.

Чэмпіёнамі свету па яго версіі былі: Махамед Алі, Лары Холмс, Рэй Леанард, Ленакс Льюіс, Віталь Клічко, Майк Тайсан, Джордж Форман, Раберта Дзюран, Хуліа Сесар Чавес, Оскар дэ ла Хоя, Флойд Мейвезер-малодшы, Рой Джонс-малодшы, Алег Маскаеў, Дзяніс Інкін.

Баксёрскія арганізацыі (па значнасці)
-------------------------------------

* Сусветны баксёрскі савет (WBC)
* Сусветная баксёрская асацыяцыя (WBA)
* Міжнародная баксёрская федэрацыя (IBF)
* Сусветная баксёрская арганізацыя (WBO)
* Міжнародная баксёрская арганізацыя (IBO)
* Сусветная федэрацыя прафесійнага бокса (WPBF)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт WBC (англ.)
**Сусветны дзень водна-балотных угоддзяў** (англ.: World Wetlands Day) — міжнародны дзень, які адзначаецца па ўсёй планеце штогод, 2 лютага.

Гісторыя
--------

«Сусветны дзень водна-балотных угоддзяў» адзначаецца ў свеце з 1997 года.

Дата для святкавання гэтага дня была абраная не выпадкова: менавіта ў гэты дзень, 2 лютага 1971 года, у іранскім горадзе Рамсар (правінцыя Мазендэран) была падпісана «Канвенцыя аб водна-балотных угоддзях» (англ.: Convention on Wetlands). Гэты дакумент больш вядомы пад назвай «Рамсарская канвенцыя». «Канвенцыя аб водна-балотных угоддзях» была падпісана з мэтай абараніць водна-балотныя ўгоддзі, якія маюць міжнароднае значэнне (галоўным чынам у якасці месцапражыванняў вадаплаўных птушак).

Па стане на 18 студзеня 2006 года ўдзельнікамі гэтай канвенцыі з'яўляліся ўжо 150 дзяржаў. Адной з умоў далучэння да Рамсарскай канвенцыі з'яўляецца стварэнне хаця б аднаго «Рамсарскага ўгоддзя» на тэрыторыі той краіны, якая пажадала далучыцца да яе. Так, у Расійскай Федэрацыі да «Рамсарскіх угоддзяў» адносяцца 35 водна-балотных угоддзяў на тэрыторыі 21 суб'екта федэрацыі, агульная плошча якіх складае больш за дзесяць мільёнаў гектараў.

Арганізатары гэтага міжнароднага дня праводзяць розныя мерапрыемствы, якія ставяць сваёй мэтай звярнуць увагу грамадскасці і кіраўніцтва розных краін на неабходнасць беражлівага стаўлення да асяроддзя пражывання вадаплаўных птушак і на важнасць водна-балотных угоддзяў у экасістэме планеты Зямля.

Гл. таксама
-----------

* Сусветны дзень водных рэсурсаў
* Сусветны дзень акіянаў
* Сусветны дзень мора
* Сусветны дзень навакольнага асяроддзя

Зноскі
------

1. ↑  Сусветны дзень водна-балотных угоддзяў — 2 лютага. Гісторыя і асаблівасці свята ў праекце святы 2010 год
2. ↑  Сусветны дзень водна-балотных угоддзяў — 2 лютага. Гісторыя і асаблівасці свята ў праекце Каляндар Святаў 2010

Спасылкі
--------

* «Сусветны дзень водна-балотных угоддзяў» у «Календары святаў»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сен-Луі.

**Сен-Луі** (фр.: Saint-Louis) — горад у Сенегале. Адміністрацыйны цэнтр вобласці Сен-Луі.

Горад знаходзіцца на востраве ў вусці ракі Сенегал, каля мяжы з Маўрытаніяй. Заснаваны ў 1659 годзе ў якасці апорнага пункта французскіх калоній у Афрыцы. Да 1902 г. сталіца французскай калоніі Сенегал. У XVII—XVIII стст. горад з'яўляўся важным цэнтрам афра-еўрапейскага гандлю, у тым ліку, рабамі па рацэ Сенегал. Да канца XIX стагоддзя Сен-Луі з'яўляўся буйнейшым буйнейшым горадам на заходнім узбярэжжы Афрыкі.

Аўтамабільнай дарогай і чыгункай горад злучаны з Дакарам. У Сен-Луі дзейнічаюць прадпрыемствы харчовай, швейнай і паліграфічнай прамысловасці.

Традыцыйная забудова, нягледзячы на трухлявасць, захоўвае налёт маляўнічасці. Насельніцтва горада ў 1981 годзе налічвала каля 114 000 чал. Гістарычная і культурная сталіца Сенегала. Горад уваходзіць у спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Міжнародныя адносіны
--------------------

### Гарады-пабрацімы

* Францыя Ліль, Францыя (1978)
* Марока Фес, Марока (1979)
* Бельгія Льеж, Бельгія (1980)
* Італія Балоння, Італія (1991)
* Злучаныя Штаты Амерыкі Сент-Луіс, ЗША (1994)

### Гарады-партнёры

* Францыя Тулуза, Францыя (2003)

Зноскі
------

1. 1 2 3  Африка: энциклопедический справочник. Т. 2. Л—Я / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — С. 362. — 671 с. с илл.

Літаратура
----------

* Африка: энциклопедический справочник. Т. 2. Л—Я / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — С. 362. — 671 с. с илл. (руск.)

Спасылкі
--------

* Senegal city is 'most threatened' // BBS News (англ.)

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Сенегале |
| --- |
| 
Востраў Гарэ | Арніталагічны рэзерват Джудж |
Горад Сен-Луі | Кольцы камянёў-мегалітаў у Сенегамбіі | Нацыянальны парк Ніякало-Каба
 |  |
**Семіты**, **семіцкія народы** — тэрмін, умоўная назва, паходзіць ад імя біблейскага Сіма (аднаго з сыноў Ноя), вызначае вялікую групу народаў, якая прыналежыць да адной моўнай сям’і. Тэрмін уведзены нямецкім навукоўцам А. Л. Шлёцэрам у 1781 годзе.

У старажытнасці семіты засялялі тэрыторыю Бліскага Усходу. За сваю гісторыю здолелі стварыць шэраг буйных і магутных імперый, распаўсюджвалі сваю культуру і мову.

Да семіцкіх народаў прыналежаць: арабы, яўрэі, асірыйцы і інш.

Гл. таксама
-----------

* Семіцкія мовы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119614740 · GND: 4054500-3 · LCCN: sh85119957 · NKC: ph694865 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Мінін.

**Аляксандр Аляксандравіч Мінін** (28 жніўня 1924, вёска Арлея, Полацкі раён — 2002) — Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Працаваў у калгасе. 3 15.05.1942 г. разведчык партызанскага атрада 3-й Беларускай партызанскай брыгады. Са снежня 1943 г. на фронце, разведчык, камандзір аддзялення 77-га стралковага палка 26-й стралковай дывізіі. У ноч на 15.07.1944 г. на поўнач ад в. Мяркіне Варэнскага раёна Літвы А. А. Мінін разам з таварышам першым у палку фарсіраваў р. Нёман, узарваў 6 кулямётных гнёздаў ворага, стварыў умовы для пераправы палка. У час Беларускай аперацыі захапіў 29 «языкоў». Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 24.03.1945 г. Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Айчыннай вайны 1-й ступені, «За службу Радзіме» 3-й ступені.
Пасля вайны дэмабілізаваўся. Жыў і працаваў у Магілёве. У 1948 г. скончыў Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КП Беларусі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мінін Аляксандр Аляксандравіч // Беларуская Энцыклапедыя : у 18 тамах / рэдкал. Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 2000. — Т. 10. — С. 386.
**Аляксандр Аляксандравіч Шаўко** (нар. 15 чэрвеня 1950, в. Беседкі Петрыкаўскага раёна Гомельскай вобласці) — беларускі палітык. Заслужаны работнік прамысловасці Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Закончыў Магілёўскі машынабудаўнічы інстытут, інжынер-механік. Працаваў майстрам, начальнікам цэха, галоўным тэхнолагам Гомельскага станкабудаўнічага завода імя С. М. Кірава, намеснікам генеральнага дырэктара па вытворчасці, галоўным інжынерам. Потым займаў пасаду генеральнага дырэктара.

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга і чацвёртага склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны юбілейным медалём «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Міжпарламенцкай Асамблеі Еўразійскага эканамічнага супольніцтва.

Зноскі
------

1. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
2. ↑  ШЕВКО АЛЕКСАНДР АЛЕКСАНДРОВИЧ(недаступная спасылка)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мількота.
**Аляксандр Аляксандравіч Мількота** (нар. 1946, в. Куранец Вілейскага раёна, Мінскай вобласці) — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы міністр жыллёва-камунальнай гаспадаркі Беларусі (1999—2003).

Біяграфія
---------

У 1969 г. скончыў Беларускі політэхнічны інстытут, інжынер-будаўнік.

Па заканчэнні інстытута да 1975 года займаў розныя пасады ў трэсце N 15 спецбудкамбіната «Мінскбуд» — да начальніка будаўнічага ўпраўлення.

У 1975-1978 гг. — Загадчык аддзела па кантролю за вытворчасцю раскопак Мінскага гарвыканкама.

Затым да 1981 г. — начальнік упраўлення дарожна-маставой гаспадаркі, пасля Упраўлення дарожна-маставога будаўніцтва і добраўпарадкавання горада Мінска.

У 1986—1990 гг. — старшыня Цэнтральнага райвыканкама г. Мінска.

У 1990 годзе быў прызначаны намеснікам міністра жыллёва-камунальнай гаспадаркі Беларускай ССР.

У 1994 — першы намеснік міністра жыллёва-камунальнай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь.

20 жніўня 1999 года быў прызначаны Міністрам жыллёва-камунальнай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь.

24 снежня 2003 года быў вызвалены ад пасады Міністра.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 жніўня 1999 № 483 «Аб прызначэнні А. А. Мількоты Міністрам жыллёва-камунальнай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь» (руск.)
2. ↑  Архівавана 17 чэрвеня 2012. Архівавана 17 чэрвеня 2012. Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 24 снежня 2003 г № 584 «Аб вызваленні А. А. Мількоты ад пасады Міністра жыллёва-камунальнай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь» (руск.) Архівавана 17 чэрвеня 2012.

| Міністры жыллёва-камунальнай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь |
| --- |
|  | 
Барыс Батура (1991—1999) •
Аляксандр Мількота (1999—2003) •
Уладзімір Белахвостаў (2003—2011) •
Андрэй Шорац (2011—2014) •
Аляксандр Церахаў (2014—2020) •
Андрэй Хмель (з 2020)
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лукомскі.

**Павел Яўгенавіч Луко́мскі** (11 (23) ліпеня 1899 — 8 красавіка 1974) — савецкі ўрач-тэрапеўт, кардыёлаг і педагог. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. Акадэмік Акадэміі медыцынскіх навук СССР (1963). Заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1967). Герой Сацыялістычнай Працы (1969).

Біяграфія
---------

П. Я. Лукомскі нарадзіўся ў мястэчку Сувораўскі штаб (у сучаснай Гродзенскай вобласці Беларусі). У 1923 годзе скончыў медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта. У 1923—1926 гг. праходзіў ардынатуру, пасля яе застаўся на кафедры шпітальнай тэрапіі. У 1927 годзе асістэнт, потым кіраўнік кафедры факультэцкай тэрапіі і прапеўдэтыкі ўнутраных хвароб, з 1943 г. прафесар. Да 1949 г. працаваў у Чалябінскім медыцынскім універсітэце. З 1949 г. загадчык кафедрай факультэцкай тэрапіі і адначасова галоўны тэрапеўт Міністэрства аховы здароўя СССР. З 1953 г. П. Я. Лукомскі — загадчык кафедрай шпітальнай тэрапіі 2-га Маскоўскага медыцынскага інстытута (сучасны Расійскі нацыянальны даследчы медыцынскі інстытут імя М. І. Пірагова).

Памёр П. Я. Лукомскі 8 красавіка 1974 г. Пахаваны на Новадзявочых могілках у Маскве.

Навуковая дзейнасць
-------------------

П. Я. Лукомскаму належаць працы па этыялогіі гіпертанічнай хваробы, атэрасклерозу і іншых сардэчна-сасудзістых захворванняў. Апублікаваў больш за 170 навуковых прац, у т.л. 4 манаграфіі. Узначальваў Навуковы Савет па сардэчна-сасудзістым захворванням пры Прэзідыуме Акадэміі медыцынскіх навук СССР. З'яўляўся адным з арганізатараў і першым старшынёй Усесаюзнага кардыялагічнага таварыства, з 1966 года — галоўным рэдактарам часопіса «Кардыялогія».

Узнагароды і званні
-------------------

* Медаль «Серп і Молат» Героя Сацыялістычнай працы
* 2 ордэны Леніна
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга
* Дзяржаўная прэмія СССР 1969 г.
* медалі
* Заслужаны дзеяч навукі РСФСР
* Ганаровы член навуковых кардыялагічных таварыстваў ГДР, ПНР, ЗША.

памяць
------

* У горадзе Чалябінску мемарыяльная дошка на доме, у якім жыў П. Я. Лукомскі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9). — С. 365.

Спасылкі
--------

* Павел Яўгенавіч Лукомскі на сайце «Героі краіны»
* Гісторыя кафедры шпітальнай тэрапіі № 1 Расійскага нацыянальнага даследчага медыцынскага інстытута імя М. І. Пірагова Архівавана 22 снежня 2016. (руск.)
* *Степанова А. Е.* П. Е. Лукомский (К 100-летию со дня рождения) // Кардиология, 1999. — № 9. — С. 4—7.(недаступная спасылка) (руск.)
**Паветрана-дэсантныя войскі Узброеных Сіл СССР** (**ПДВ УС СССР)** — род войск Узброеных Сіл СССР. Прызначаўся для ахопу праціўніка па паветры і выканання задач у яго тыле па парушэнні кіравання войскамі, захопу і знішчэнню наземных элементаў высокадакладнай зброі, зрыву вылучэння і разгортвання рэзерваў, парушэння дзейнасці тылу і камунікацый, а таксама па прыкрыцці (абароне) асобных напрамкаў, раёнаў, адкрытых флангаў, блакаванні і знішчэнню высаджаных паветраных дэсантаў і выканання іншых задач.

Зноскі
------

1. ↑  Коллектив авторов. статья «Воздушно-десантные войска» // Советская военная энциклопедия / Под ред. Огарков Н. В.. — М.: Воениздат, 1978. — Т. 2. — С. 286—288. — 654 с. — 105 000 экз.
**Свінг** — кірунак джазавай музыкі, найбольш шырока прадстаўлены ў выканальніцкай практыцы вялікіх аркестраў. Свінг з’яўляецца адной з формаў папулярнай музыкі, якая з’явілася ў Злучаных Штатах Амерыкі і знаходзілася на піку сваёй папулярнасці ў 1930-х і 1940-х гадах. Тэрмін «свінг» паходзіць ад так званага «пачуцця свінга», дзе акцэнт робіцца на слабай долі або на слабым пульсе ў музыцы. Свінг звычайна ўяўляў сабой кола салістаў, якія імправізавалі над мелодыяй і над аранжыроўкай. Танцавальны стыль свінга характарызуецца таксама наяўнасцю вялікай колькасці біг-бэндаў і бэнд-лідараў, такіх як Бені Гудмен, які быў найбольш распаўсюджаны ў амерыканскай папулярнай музыцы з 1935 па 1946 гады, у перыяд, вядомы як «эпоха свінга». Дзеяслоў «свінгаваць» таксама выкарыстоўваецца ў якасці пахвальбы гульні, якая мае моцны груў, г.зн. добра гучыць. Сярод яскравых музыкантаў эпохі свінга — Луі Армстранг, Дзюк Элінгтан, Каўнт Бэйсі, Бені Гудмен, Арты Шоу, Глен Мілер, Вудзі Герман, і Кеб Кэлаўэй.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свінг (жанр)

| ⛭Джаз |
| --- |
| Тэмы | Джэм-сэйшн |
| Стылі | Цыганскі джаз ·  Панк-джаз ·  Свінг |
| Выканальніцкія тэхнікі | Рыф |
| Фестывалі | Капенгагенскі джазавы фестываль |
| Гісторыя | Блюз ·  Рэгтайм |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX536696 · BNF: 12210583w · GND: 4153450-5 · LCCN: sh90002707 · Microsoft: 65655974 · NKC: ph126343 |

 |
**Граб** (*Carpinus*) — род кветкавых раслін сямейства бярозавых. Налічваецца каля 50 відаў.

Батанічнае апісанне
-------------------

Аднадомныя лістападныя дрэвы (вышыня да 30 м), рэдка кусты з густой яйцападобнай кронай і вертыкальна-рабрыстым ствалом. Кара гладкая, светлая, серабрыста-шэрая, потым цёмная, трэшчынаватая. Лісце двухрадна размешчанае, чаргаванае, простае, шчыльнае, цёмна-зялёнае. Кветкі дробныя, аднаполыя, аднадомныя, у павіслых зеленавата-чырвоных каташках. Цвітуць адначасова з распусканнем лісця. Плод — аднанасенны рабрысты арэшак. Ценевынослівыя, засухаўстойлівыя расліны. Устойлівыя да гарадскіх умоў, шкоднікаў і хвароб. Жывуць да 100—300 (часам да 400) гадоў. Добра пераносяць падстрыганне. Размнажаюцца насеннем і вегетатыўна (парасткамі).

Арэал і экалогія
----------------

Утвараюць грабавыя лясы. Пашыраны ва Усходняй Азіі, Еўропе (асабліва Цэнтральнай і Заходняй) і Паўночнай Амерыцы (1 від), пераважна ў горных і перадгорных раёнах. На Каўказе сустракаюцца лясы, створаныя грабам каўказскім (*Carpinus caucasica*), у Крыме — усходнім, або грабіннікам (*Carpinus orientalis*), у Карэі, Японіі і Кітаі — прыморскім, або сэрцалістым (*Carpinus cordata*), у Паўночнай Амерыцы — грабам каралінскім, або амерыканскім (*Carpinus caroliniana*), у Еўропе, у т. л. ў Прыбалтыцы, на Беларусі і Украіне, — грабам звычайным, або еўрапейскім (*Carpinus betulus*). Розныя віды граба ўтвараюць мяшаныя насаджэнні з дубам і букам.

Значэнне і выкарыстанне
-----------------------

Дэкаратыўныя, дубільныя, кармавыя, тэхнічныя і фарбавальныя расліны. Драўніна цяжкая, цвёрдая, выкарыстоўваецца ў машынабудаванні, сталярнай, такарнай справе, ідзе на выраб музычных інструментаў, мэблі, паркету. Выкарыстоўваюць для азелянення населеных месцаў. Ёсць дэкаратыўныя садовыя формы: пірамідальная, ніцая, калонападобная, лопасцялістая, пурпуровая і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  Па даных сайта GRIN (гл. картку расліны).
4. ↑  Entry for *Carpinus* L. (англ.). *NCU-3e. Names in current use for extant plant genera. Electronic version 1.0* (24 верасня 1997). Архівавана з першакрыніцы 16 лютага 2012. Праверана 3 снежня 2010.
5. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 33. — 160 с. — 2 350 экз.

Літаратура
----------

* Вынаеў Г. Граб // БЭ ў 18 т. Т. 5. Мн. 1997.

Спасылкі
--------

* Флора Кітая — Ostryopsis davidiana (англ.)(Праверана 3 снежня 2010)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 122940687 · GND: 4665979-1 · LCCN: sh88001247 · Microsoft: 2779035077 · NKC: ph578566 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Салавейчык.
**Хаім Салавейчык** (Хаім ха-Леві Салавейчык) (1853, Валожын — 30 ліпеня (21 ава) 1918, Отвацк, Польшча), сын Іосефа Дова Салавейчыка — галоўны рабін Брэст-Літоўска, аўтар кнігі «Хідушэй рабену Хаім ха-Леві», адзін з найбуйнейшых рабінаў Беларусі і стваральнік наватарскага метаду вывучэння Талмуда, названага «брэсцкім».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вядомай рабінскай сям’і Салавейчык. Яго бацькам быў Іосеф Доў Салавейчык (Бейт Алеві), а маці — дачка Іцхока з Валожына. Вучыўся ў свайго бацькі, а затым у Валожынскім ешыбоце, дзе з 1873 года, а з 1880 года і да 1892, калі ешыбот быў зачынена, узначальваў яго.

Узяў у жонкі дачку рабіна Рефаэля Шапіра, кіраўніка Валожынскай ешывы, жонкай якога была дачка Нацыва з Валожына. Пасля смерці бацькі, рабіна Брэста, рабіна Хаіма запрасілі заняць яго месца, і ён узначаліў брэсцкі ешыбот, пачаўшы выкладаць Талмуд па сваім наватарскім метадзе.

Шмат разоў удзельнічаў у з’ездах рабінаў Расійскай імперыі і імкнуўся палепшыць матэрыяльнае становішча яўрэяў. Яго грамадскія погляды былі рэзка кансерватыўнымі, ён выступаў супраць сіянісцкага руху, падтрымліваў стары ішуў, адмоўна глядзеў на стварэнне вучылішчаў для яўрэяў са свецкай адукацыяй. Быў сярод заснавальнікаў руху Агудат Ісраль у 1913 годзе. З нагоды сіянізму вядома яго выказванне: «Сіяністы не адводзяць яўрэяў ад Торы, каб стварыць дзяржаву, наадварот, дзяржава ім трэба менавіта для таго каб адвесці яўрэяў ад Торы».

Па характары рабін Хаім Салавейчык адрозніваўся легендарнай памяркоўнасцю, дабрынёй і міласэрнасцю.

Падчас Першай сусветнай вайны пераехаў у Мінск, затым у Варшаву, а пасля ў Атвоцк, дзе памёр ва ўзросце 65 гадоў. Пахаваны на яўрэйскіх могілках у Варшаве каля свайго дзядзькі і дзеда сваёй жонкі.

Зноскі
------

1. ↑  Ḥayyim Soloveichik // Faceted Application of Subject Terminology Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3294867'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q846596'></a>
2. 1 2  *Swartz A.* Open Library — 2007.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q461'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1201876'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q302817'></a>


| ?Хаім Салавейчык — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Хаім Салавейчык |  | Yosef Dov Soloveitchik[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская |
| Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: chaim-ha-lewi-solowiejczyk · Sejm-Wielki.pl · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 98028682 · GND: 119173352 · ISNI: 0000 0003 8695 9644 · LCCN: n88210477 · NLP: A3024108X · NTA: 315690216, 175585873 · VIAF: 62352576 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ліўшыц.
**Хаім Майсеевіч Ліўшыц** (ідыш: חײם ליװשיץ; 10 кастрычніка (23 кастрычніка) 1912, Віцебск, Расійская імперыя — 4 верасня 1994, Чыкага, ЗША) — беларускі савецкі мастак-жывапісец, педагог, член Союза мастакоў (1946—1991), дацэнт кафедры жывапісу БДТМІ (1968—1979). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1991 годзе эмігрыраваў у ЗША.

Біяграфія
---------

Хаім Ліўшыц нарадзіўся 10 (23 кастрычніка) 1912 года ў Віцебску, у мнагадзетнай яўрэйскай сям’і. Бацька яго займаўся крухмала-патачнай прамысловасцю. Дом іх знаходзіўся на вуліцы Малая Пакроўская, дзе праз некалькі дамоў жыў Марк Шагал. Хаім Ліўшыц успамінаў, што да іх часта прыходзіў мастак Віктар Меклер, які паказваў яго дзіцячыя малюнкі Марку Шагалу.

Вучоба
------

Захоплены маляваннем, Хаім Ліўшыц паступіў у 1927 годзе ў Віцебскі мастацкі тэхнікум, дзе вучыўся па 1930 год. Настаўнікамі яго былі Уладзімір Хрусталёў, Міхаіл Эндэ, Фёдар Фогт. Таксама вучыўся ў майстэрні Юдэля Пэна, паслядоўніка Паўла Чысцякова.

У 1930 годзе Х. Ліўшыц прыехаў у Ленінград і пачаў знаёміцца з мастацкім жыццём горада. Ён стаў наведвальнікам студыі Паўла Філонава, заснавальніка школы аналітычнага мастацтва.

З 1932 года Ліўшыц прыступіў за заняткаў на аддзяленні жывапісу ЛІЖСА імя І. Я. Рэпіна, дзе займаўся ў А. І. Савінава, І. І. Бродскага, Б. В. Іагансона, С. Абугава, А. Карова, Р. Р. Фрэнца, К. Ф. Юона. Яго аднакурснікамі былі вядомыя ў будучыні мастакі Ю. М. Няпрынцаў, А. І. Лакціёнаў, Т. Ксенафонтаў, П. Сідараў, Д. Альхоўскі.

Творчасць
---------

Вядомы, як аўтар сюжэтна-тэматычных карцін і майстар псіхалагічнага партрэта. Таксама пісаў пейзажы і нацюрморты. Сярод карцін мастака:

* На малочнай ферме, 1938
* Партрэт кампазітара М. М. Чуркіна, 1949
* Апаратны цэх тонкасуконнага камбіната, 1950
* Янка Купала і Кузьма Чорны ў Печышчах ў 1942 годзе, 1963
* Гулянне ў Пільніцы, 1968
* Атрыбуты мастацтва, 1970
* Кухня. Нацюрморт, 1970

У рэспубліканскіх выстаўках удзельнічаў з 1939 г. Персанальныя выстаўкі Х. Ліўшыца адбыліся ў г. Мінску у 1964 і 1975 гадах.

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, фондзе Беларускага саюза мастакоў, Дзяржаўным літаратурным музеі Янкі Купалы, прыватных зборах у Беларусі і замежжа.

Зноскі
------

1. ↑  Аркадий Шульман. В одном купе с Шагалом. // Журнал «МИШПОХА» № 11, 2002 год
2. ↑  ФИЛОНОВ художник исследователь учитель — Москва, 2006. — С. 314

Спасылкі
--------

* Сайт мастака Хаіма Ліўшыца
* Ліўшыц Хаім Майсеевіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* Единый реестр художников Российской империи, СССР, «русского зарубежья», Российской Федерации и республик бывшего Советского Союза (XVII—XXI вв.) // Профессиональный союз художников России  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1048305198 · ISNI: 0000 0000 6996 5397 · LCCN: n00023900 · VIAF: 52916000 · БАП: 128584 |
**Дом з хімерамі** — цагляны будынак у стылі мадэрн, размешчаны ў Кіеве. Сваю назву дом атрымаў дзякуючы скульптурным упрыгожванням (размешчаным як на фасадзе дома так і ўнутры яго), тэматыка якіх — наземны і падводны жывёльны свет, атрыбуты палявання, казачныя істоты.

Будынак размешчаны ў Пячэрскім раёне Кіева на вуліцы Банкавая, 10, насупраць Адміністрацыі Прэзідэнта Украіны. Архітэктар Уладзіслаў Гарадзецкі пабудаваў яго ў 1901—1903 гадах як прыбытковы дом з памяшканнямі для сваёй сям'і. Месца будаўніцтва было абрана над стромкім абрывам па Банкавай вуліцы, на былым беразе асушанага казінага балота. Скульптурныя ўпрыгажэнні па ўласных эскізах выканаў скульптар Эліа Саля.

Дом выкарыстоўваецца ў якасці рэзідэнцыі Прэзідэнта Украіны з вясны 2005 года згодна з пастановай Урада Украіны.

Архітэктура
-----------

### Аздабленне


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |
| Барацьба ільвіцы і арла.  Скульптурнае афармленне агароджы | Фасад дома  з вуліцы Банкавай | Скульптурнае афармленне даху  | Калоны аздобленыя галовамі аленяў |
**Дом Фэйрбэнксаў** (англ.: Fairbanks House) ― самы стары фахверкавы дом у ЗША. Быў пабудаваны ў горадзе Дэдхэм[en] для англійскіх пасяленцаў Джонатана і Грэйс Фэйрбэнксаў і іх шасці дзяцей у 1637―1641 гадах. У гэтай хаце аж да пачатку XX стагоддзя пражылі восем пакаленняў гэтай сям’і.

За гады існавання дома арыгінальная канструкцыя зведала мноства змен: сям’я стала перабудоўвала яго пад свае патрэбы з улікам моды і зносу. Два крылы ― усходняе і заходняе ― з’явіліся толькі ў пачатку XIX стагоддзя. Сёння тут адкрыты музей, але дом па-ранейшаму належыць сям’і Фэйрбэнксаў.

Зноскі
------

1. ↑  MACRIS Fairbanks House **(нявызн.)**. Праверана 12 кастрычніка 2019.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Дом Фэйрбэнксаў на Вікісховішчы |

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом Фэйрбэнксаў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 316596449 |
**Дом аднаго** (ням.: Haus des Einen) — экуменічная святыня ў Берліне.

Гісторыя
--------

27 мая 2021 года ў Берліне быў закладзены экуменічны храм, якая будзе служыць месцам рэлігійных сустрэч для прадстаўнікоў адразу трох рэлігій — хрысціянства, іўдаізму, ісламу. Прысутны на цырымоніі закладкі спікер бундэстага Вольфганг Шойбле назваў праект «незвычайным», бо ініцыявалі яго прадстаўнікі трох рэлігій.

Архітэктура
-----------

Будынак з пясчаніка вышынёй 42 метры пабудуюць на плошчы Петрыплац, на месцы фундамента разбуранай святыні XIII стагоддзя Петрыкірхе. У будынку асобна будуць знаходзіцца царква, сінагога і мячэць, якія аб’яднае агульная зала.

Зноскі
------

1. ↑  У Берліне распачалося будаўніцтва экуменічнай святыні