recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Камянецкі Бор** — лясны масіў у Крупскім pаёне, за 4—5 км па паўднёвы захад ад возера Сялява, за 1—2 км на поўдзень ад в. Вялікі Каменец, на тэрыторыі Крупскага лясгаса. Плошча складае каля 1,3 тыс. га.

Рэльеф перасечаны, змяняецца ад паніжаных забалочаных да градава-ўзгорыстых форм. У глебавым покрыве пераважаюць дзярнова-падзолістыя пясчаныя, лёгкія сугліністыя, тарфяна-глеевыя глебы. На захад i поўнач да масіву прымыкае асушаны тарфянік, на ўсходзе — меліяраваная пойма р. Эса. Каля паловы тэрыторыі Камянецкага Бору забалочана.

У складзе лясоў пераважаюць хвойнікі (52,3 %) імшыстыя, сфагнавыя, чарнічныя і бруснічныя. Бярэзнікі (33,4 %) найбольш асаковых і асакова-сфагнавых тыпаў. Ельнікі (7,7 %) і асіннікі (1,6 %) часцей кіслічныя і імшыстыя. Забалочаныя лясы (каля 40 %) меліяраваны, трансфармаваны часткова пад сельскагаспадарчыя ўгоддзі.

Літаратура
----------

* Камянецкі Бор // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
**Лаўры́нас Іві́нскіс** (*Лаўрын Івінскі*; літ.: Laurynas Ivinskis; 15 жніўня 1810, вёска Бамбалай, цяпер Кяльмскі раён — 17 (29) жніўня 1881, вёска Мілвідай, цяпер Шаўляйскі раён) — літоўскі пісьменнік, паэт, публіцыст, перакладчык.

Біяграфія
---------

*Atsišaukimas į brolius lietuvius Lauryno Ivinskio lietuviškos Amerikos Europos draugystės*
Быў прыхадскім настаўнікам у Панявежскім павеце і дарэктарам.

Вядомы сваімі календарамі, якія выдаваў з 1847 года па 1864 год і затым у 1877 годзе; 19 з іх на літоўскай мове лацінскім шрыфтам, тры — кірыліцай. Календары Івінскіса ўяўлялі сабой свайго роду альманахі, у якіх, апроч звестак пра царкоўныя святы і кірмашы, даваліся артыкулы і нататкі па сельскай і хатняй гаспадарцы, па медыцыне і ветэрынарыі, а з 1852 года быў уведзены літаратурны аддзел. Календары Івінскіса друкаваліся ў Вільні ў друкарні вядомых віленскіх выдаўцоў і кнігагандляроў Завадскіх. У гісторыі асветы Літвы яго жмудскія календары адыгралі вялікае значэнне; яны замянялі літоўскую прэсу, якая ўзнікла толькі ў год яго смерці.

Пераклаў з нямецкай на літоўскую мову і выдаў у 1858 гісторыю пра Генавева («Genawejte») аўстрыйскага пісьменніка К. Шміда. Зрабіў скарочаны пераклад «Рабінзона Круза» Дэфо. Пакінуў цэлы шэраг ненадрукаваных рукапісаў: «Польска-літоўскі слоўнік», пераклады Мільтана, Ф. Юнга і іншых аўтараў.

Пахаваны ў Куршэнаі. На надмагіллі надпісы на літоўскай і польскай мовах.

У Паўночнай Амерыцы, у Пенсільваніі, пасля яго смерці ўтварылася еўрапейска-амерыканскае таварыства яго імя, якая стваіць мэтай распаўсюджвання ведаў пра літоўскі народ.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Lauryno Ivinskio gimnazija Архівавана 19 мая 2005.
* Laurynas Ivinskis (літ.)

Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 118923366 · ISNI: 0000 0001 1066 2460 · LCCN: n90711286 · NTA: 074495852 · NUKAT: n98037527 · SUDOC: 249410109 · VIAF: 62347515 |

 |
**Кармелава** (літ.: Karmėlava, традыцыйная беларуская назва **Кармя́лаў**) — мястэчка ў Каўнаскім раёне Літвы, на рацэ Вілія. Адміністрацыйны цэнтр Кармелаўскай сянюніі. Насельніцтва 2886 чал. (2001). Знаходзіцца за 14 км на паўночны ўсход ад Каўнаса. Згодна з сучаснай афіцыйнай літоўскай класіфікацыяй мястэчка належыць да этнаграфічнага рэгіёна Аўкштота.

У Кармелаве размяшчаецца аэрапорт «Каўнас».

Гісторыя
--------

Гарадскі герб з каралеўскага прывілея (1792)
Першыя пісьмовыя згадкі пра Кармялаў (*Kremilow*) з’яўляюцца з канца XIV стагоддзя ў апісанні шляхоў крыжацкіх наездаў.

У 1529 годзе вялікі князь Жыгімонт I Стары фундаваў у Кармялаве касцёл (перабудаваны ў 1763 годзе віцебскім кашталянам Шыманам Сіруцем). На Радзівілаўскай карце (1613) значыцца як мястэчка. У 1663 годзе згадваецца парафіяльная школа.

Быў цэнтрам нягродавага староства ў складзе Ковенскага павета, якое трымалі Агінскія, потым Сіруці; на сойме 1773—1775 гадоў староства перадалі ковенскаму скарбніку Юзафу Кончу.

2 мая 1792 года кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі надаў Кармялаву Магдэбургскае права і герб. У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) апынуўся ў складзе Расійскай імперыі.

З 1918 года — у складзе Літвы.

Славутасці
----------

* Касцёл Святой Ганны (1945)

Зноскі
------

1. ↑  ЭнцВКЛ, 2010

Літаратура
----------

* Кармялаў // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — С. 259. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2.
* Kormiałów // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom IV: Kęs — Kutno (польск.). — Warszawa, 1883. S. 403—404

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кармелава
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Забалацце.
**За́балацце** — біялагічны заказнік у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі.

Створаны ў 1979 годзе як заказнік-журавіннік рэспубліканскага значэння для захавання ў прыродным стане месцаў росту журавін. Плошча заказніка складае 1957 га (1997). Размешчаны на вярховым балоце са шматлікімі мінеральнымі ўчасткамі (50 % агульнай плошчы). У складзе балотнай расліннасці рэдкалесныя (хваёва-кусцікава-сфагнавыя і інш.) і бязлесныя фітацэнозы, пашыраны журавіны; лясы хваёвыя, бярозавыя і чорнаальховыя. На мінеральных участках пераважаюць хваёвыя, бярозавыя, яловыя, асінавыя лясы кіслічнага, імшыстага, чарнічнага і даўгамошнага тыпаў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
**Фёдар Уладзіміравіч Кадол** (нар. 1 лістапада 1946, в. Васькоўка, Мазырскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі навучання і выхавання навучэнскай і студэнцкай моладзі. Доктар педагагічных навук (2004), прафесар (2010). Член-карэспандэнт Міжнароднай акадэміі тэхнічнай адукацыі (2005).

Біяграфія
---------

Скончыў Гомельскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя В. П. Чкалава (спецыяльнасць «Фізіка», 1967; аспірантура, спецыяльнасць «Тэорыя і гісторыя педагогікі», 1977).

Працаваў у Слабадской сярэдняй школа Мазырскага раёна Гомельскай вобласці (1973—1974, дырэктар), Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (з 1974, факультэт псіхалогіі і педагогікі, кафедра педагогікі, з 2003 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: тэорыя і методыка навучання і выхавання навучэнскай і студэнцкай моладзі.

Узнагароды
----------

Ганаровая грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2006), нагрудны знак «Выдатнік адукацыі» (2009).

Бібліяграфія
------------

* Формирование чести и личного достоинства учащихся в системе нравственного воспитания : на материале учебно-воспитательной работы со старшими школьниками : диссертация … доктора педагогических наук : 13.00.02 : защищена 19.12.2002 : утверждена 21.01.2004 / Кадол Федор Владимирович. ― Гомель, 2002.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Заведующий кафедрой педагогики
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Уладзіміраў.
**Сімяон Уладзі́міраў** (балг.: Симеон Владимиров; 8 лютага 1925, с. Іваняне  (руск.) (бел. Балгарыя) — балгарскі перакладчык і літаратуразнавец. Скончыў у 1961 годзе Сафійскі ўніверсітэт.

Пераклады
---------

Пераклаў на балгарскую мову раманы «Атланты і карыятыды» І. Шамякіна (1980), «Плач перапёлкі» І. Чыгрынава (1981), аповесці «Здрада» і «Пастка» В. Быкава (1965), «Шлюбная ноч» (1975) і «Гандлярка і паэт» (1978) Шамякіна, «Лявон Бунтар» К. Чорнага (1978), п'есы «Брама неўміручасці» К. Крапівы (1975), «Апошняя інстанцыя» М. Матукоўскага (1976), «І змоўклі птушкі» Шамякіна (1979), «Пагарэльцы» А. Макаёнка (1980), «Паўлінка» Я. Купалы (1982), апавяданні Я. Коласа, В. Адамчыка, Л. Гаўрылкіна, М. Гіля, Г. Далідовіча, А. Дударава, А. Жука, В. Іпатавай, Л. Калодзежнага, У. Караткевіча, А. Кудраўца, І. Пташнікава, Б. Сачанкі, М. Стральцова і інш. Укладальнік анталогій беларускай прозы «Дзесяць сучасных беларускіх апавяданняў» (1977) і «Пад пошум дубоў» (1981), а таксама зборнікаў выбрыбраных твораў К. Чорнага, У. Караткевіча, А. Кудраўца, Б. Сачанкі. Аўтар артыкулаў і даследаванняў пра творчасць беларускіх пісьменнікаў, беларускую літаратуру. Неаднаразова наведваў Беларусь.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
**Фёдар Піліпавіч Конюхаў** (укр.: Федір Пилипович Конюхов, руск.: Фёдор Филиппович Конюхов; нар. 12 снежня 1951, сяло Чкалава, Запарожская вобласць, Украінская ССР) — расійскі падарожнік, пісьменнік, мастак, святар Украінскай праваслаўнай царквы (Маскоўскага патрыярхата).

Скончыў гарадское прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 15 г. Бабруйска Магілёўскай вобласці (рэзчык-інкрустатар), Адэскае мараходнае вучылішча (штурман-навігатар) і Санкт-Пецярбургскую духоўную семінарыю.

> 
> 
> …Я прыехаў у Бабруйск і падумаў, што калі мне спадабаецца, застануся. Вось і застаўся вучыцца. Я любіў хадзіць пісаць эцюды — палі, лясы. Ныралі мы ў раку Бярэзіну і даставалі адтуль мораны дуб для разьбы. Ад Бабруйска засталіся толькі светлыя ўспаміны. Прыязджаў туды ў 2009 годзе, мне там зрабілі праваслаўны крыж, які мы ўсталявалі на мыс Горн. Я забіраў яго з вучэльні. Не быў там 30 гадоў. Але зайшоў, і нічога не змянілася! Як быццам і не выязджаў. Карціны мае там, разьба, усё, што я рабіў.
> 
> 
> — З інтэрвію Ф. П. Конюхава.
> 
> 

Здзейсніў 5 кругасветных плаванняў, 17 падарожжаў праз Атлантычны акіян (адзін раз на веславой лодцы), плаванне праз Ціхі акіян на веславой лодцы ў адзіночку, кругасветны адзіночны пералёт на паветраным шары з сусветным рэкордам хуткасці. Аўтар 18 кніг і больш за 3 тыс. карцін. Заслужаны майстар спорту СССР па спартыўным турызме (1989), член Саюза мастакоў СССР, Саюза пісьменнікаў Расіі і Саюза журналістаў Расіі.

Зноскі
------

1. ↑  Цяпер — Бабруйскі дзяржаўны прафесійна-тэхнічны мастацкі каледж.
2. ↑  Ганевич О. Путешественник Федор Конюхов: «Нырял в белорусскую Березину за мореным дубом» // Комсомольская правда. 2012. 22 ноября. (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фёдар Піліпавіч Конюхаў
* Афіцыйная старонка Фёдара Конюхава
* Афіцыйны блог Фёдара Конюхава пра экспедыцыю на вёславай лодцы праз Ціхі акіян
Кінбурнская каса.
**Кінбурнскі паўвостраў** (укр.: Кінбурнський півострів) — нізінны паўвостраў паміж Дняпроўска-Бугскім ліманам і Ягарліцкім залівам Чорнага мора, у межах Херсонскай і Мікалаеўскай абласцей Украіны.

Геаграфія
---------

Даўжыня да 40 км, шырыня 8-10 км. Паўвостраў звужаны ў аснове і мае шырокую галоўную частку, што заканчваецца косамі (у т.л. Кінбурнская каса на паўночным захадзе). Складаецца з пяскоў, на якіх развіваюцца дзярновыя глебы. Шматлікія азёры (каля 400), усходняя частка паўвострава забалочаная. Шмат саланчакоў. Пераважаюць стэпавыя ландшафты, у паніжэннях — участкі лясоў (дуб, бяроза, вярба). Месца гнездавання і адпачынку пералётных птушак. Частка Кінбурнскага паўвострава знаходзіцца ў складзе Чарнаморскага біясфернага запаведніка  (укр.) (бел..

Літаратура
----------

* *Андріяш О. П.* Кінбурнський півострів // Географічна енциклопедія України : [у 3 т.] / редкол.: О. М. Маринич (відповід. ред.) та ін. — К. 1989—1993. ISBN 5-88500-015-8. Т. 2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2016002833 · VIAF: 2375150264371105860007 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Нісенбаум.
**Ісак Майсеевіч Нісенбаум** (1898—1981) — беларускі медык, мікрабіёлаг, арганізатар аховы здароўя ў Беларусі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў г. Бабруйску 30 снежня 1898 года ў яўрэйскай сям’і. Скончыў у 1926 годзе медыцынскі факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

1926 па 1931 год загадваў Мінскім павятовым, акруговым, гарадскім аддзеламі аховы здароўя. З 1931 па 1938 — асістэнт кафедры мікрабіялогіі Мінскага медінстытута, першы начальнік лячэбна-санаторнага ўпраўлення (лячэбнай камісіі) ЦК КП(б)Б.

Перад вайной ў 1938 годзе стаў дырэктарам Беларускага інстытута ўдасканалення медыцынскіх кадраў. У 1941 году сышоў у дзеючую армію і да 1945 года быў ваенным лекарам.

Пасля дэмабілізацыі ў 1945 годзе галоўны ўрач Мінскай інфекцыйнай клінічнай бальніцы. Працаваў асістэнтам кафедры мікрабіялогіі Мінскага медінстытута з 1945-га па 1968-ы гг.

Ісаак Майсеевіч правёў пэўную працу па вылучэнні і замацаванні самастойных клінічных баз для кафедраў інстытута ўдасканалення ўрачоў хірургічнага профілю, тэрапіі і педыятрыі. Рэалізаваў шэраг мер па арганізацыі філіяла БелДІУУ на базе Віцебскага медінстытута.

Памёр 27 кастрычніка 1981 года.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам, медалямі, Ганаровымі граматамі Вярхоўнага Савета БССР.

Зноскі
------

1. 1 2
2. 1 2 3 4 5 6 7  Нисенбаум, Исаак Мойсеевич  (руск.)

Спасылкі
--------

* Нисенбаум Исаак Мойсеевич  (руск.)

| ⛭Рэктары Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі |
| --- |
| 
* Майсей Хазанаў (1931—1934)
* Уладзімір Дабрускін (1934—1938)
* Ісак Нісенбаум (1938—1941)
* Файфель Шульц (1945—1946)
* Уладзімір Бабук (1946—1949)
* Уладзімір Марзон (1949—1953)
* Марыя Жукава (1953—1958)
* Мікалай Паўлаў (1958—1960)
* Мікалай Саўчанка (1960—1966)
* Аляксандр Руцкі (1966—1998)
* Аляксандр Мрочак (1998—2004)
* Генадзь Хулуп (2004—2009)
* Юрый Дзямідчык (2009—2014)
* Міхаіл Герасіменка (2014—2018)
* Дзмітрый Ніткін (2018—2020)
* Аляксей Чуканаў (2020—2023)

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Афанасьеў.
**Фёдар Трафімавіч Афанасьеў** (1923, Самарская губерня — 24 чэрвеня 1944) — Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Закончыў 8 класаў школы, ФЗУ. Працаваў у Ленінградзе. Прызваны ў армію ў 1942 годзе ў Куйбышаўскай вобласці. Пасля заканчэння Куйбышаўскага пяхотнага вучылішча накіраваны на фронт. З сакавіка 1944 года гвардыі лейтэнант Афанасьеў камандуе ротай 201-га гвардзейскага стралковага палка 67-ай гвар-дзейскай стралковай дывізіі.

22 чэрвеня 1944 года рота 67-ай гвардзейскай стралковай дывізіі перайшла ў наступленне. Рота Афанасьева ўварвалася ў варожыя акопы і замацавалася. На працягу двух сутак адбіла 15 контратак праціўніка і ўтрымала пазіцыі. Пры далейшым прасоўванні рота адной з першых выйшла да Заходняй Дзвіны, з ходу на дапаможных сродках фарсіравала раку і захапіла плацдарм на левым беразе. У ходзе бою за пашырэнне плацдарма Фёдар Афанасьеў загінуў.

Пахаваны на воінскіх могілках у Тропіне. Яму пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Імем Ф. Т. Афанасьева названа вуліца ў аграгарадку Слабада.

Зноскі
------

1. ↑  Афанасьев, Фёдор Трофимович
2. ↑  Улица Ласкунова, улица Афанасьева…

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Сімфанічны аркестр Оўлу** (фінск.: Oulu Sinfonia) — фінскі сімфанічны аркестр, які базіруецца ў горадзе Оўлу, адзіны прафесійны сімфанічны аркестр у паўночнай Фінляндыі.

Аркестр быў заснаваны ў 1937 годзе, у 1951 атрымаў афіцыйны статус. Сярод дырыжораў, якія працавалі з аркестрам былі Ян Сібеліус і Тойва Кушла. Сімфанічны аркестр Оўлу выступае ў пабудаванай у 1983 годзе канцэртнай зале, названай імем знакамітага выхадца Оўлу — кампазітара Лееві Мадэтая.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт аркестра  (фін.) (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · MusicBrainz |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 16733063f · GND: 1249239-5 · ISNI: 0000 0001 1013 0915 · LCCN: no2001000413 · VIAF: 140511999 |
**Ло́пу Суа́рыш ды Алберга́рыя** (парт.: Lopo Soares de Albergaria, часам сустракаецца парт.: Lopo Soares de Alvarenga, часта згадваецца проста як парт.: Lopo Soares; 1442, Лісабон — 1520, Торыш-Ведраш) — партугальскі мараплавец, трэці губернатар Партугальскай Індыі, які змяніў у 1515 годзе папярэдняга губернатара Афонсу дэ Албукеркі.

Лопу Суарыш нарадзіўся ў Партугаліі ў знатнай сям'і, блізкай да магутнага роду Алмейда (парт.: Conde de Abrantes). Годам нараджэння звычайна лічыцца 1442, хоць часам згадваецца 1460 год. Наконт даты смерці таксама няма ўпэўненасці, але 1520 год падаецца найбольш верагодным. Выбраў кар'еру ваеннага, у 1495—1499 гадах служыў афіцэрам у крэпасці Эльміна, размешчанай у Гвінейскім заліве на ўзбярэжжы Заходняй Афрыкі.

Карабель Лопу Суарыша
У 1504 годзе Лопу Суарыш узначаліў 6-ю Індыйскую армаду Партугаліі. Плаванне ў Індыю, якое доўжылася каля года, стала самым паспяховым за ўсю гісторыю партугальскіх марскіх экспедыцый — толькі адзін карабель быў страчаны, груз спецый у трумах прынёс небывалы прыбытак. Экспедыцыя нават знайшла тры караблі папярэдняй флатыліі 1503 года, адрамантавала іх і прывяла ў Партугалію, такім чынам Лопу Суарыш вярнуўся з большай колькасцю караблёў, чым меў пры адплыцці. Поспех экспедыцыі паставіў Лопу Суарыша ў шэраг выдатных мараходаў Партугаліі перад каралём Мануэлам I.

У 1515 годзе кароль Мануэл I прызначыў Лопу Суарыша губернатарам Партугальскай Індыі на змену Афонсу ды Албукеркі. Ён адплыў з Лісабона 7 красавіка 1515 года на чале флатыліі з 17 караблёў. Флатылія зайшла ў Чырвонае мора, бо ў планах экспедыцыі быў абмен пасольствам з эфіопскім імператарам Давідам II. Лопу Суарыш дасягнуў толькі архіпелага Дахлак, бо партугальскі пасол Дуарты Галван (парт.: Duarte Galvão) памёр на востраве Камаран у Емене. Абмен пасольствамі адбыўся толькі пры наступным губернатары Партугальскай Індыі — Дыёгу Лопішы ды Секейры ў 1520 годзе.

У 1518 годзе Лопу Суарыш захапіў Цэйлон, заснаваў у Каломба форт Носа-Сеньёра-даш-Віртудыш (парт.: Nossa Senhora das Virtudes або парт.: Santa Bárbara).

Зноскі
------

1. ↑  GeneAll.net — Lopo Soares de Albergaria, governador da Índia
2. ↑  Albuquerque, Brás de (1774). *Commentarios do grande Afonso Dalboquerque, parte IV"*, p.200-206
3. ↑  E. Denison Ross, «Early Travellers in Abyssinia: Part I», *Journal of the Royal African Society*, 21 (1922), p.276

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лопу Суарыш ды Албергарыя

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 122475194 · ISNI: 0000 0000 6683 9846 · LCCN: n93073827 · VIAF: 69811175 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гулевіч.
**Фёдар Фёдаравіч Гулевіч** (14 жніўня 1952, г. Маладзечна) — беларускі акцёр цырка, клоўн. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1979).

Біяграфія
---------

Скончыў студыю пры Мінскім дзяржаўным цырку ў 1969 годзе. Акцёр Саюздзяржцырка (з 1992 года Расдзяржцырк).

Члены Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1981 года.

Творчасць
---------

Выступае ў дуэце з А. Варанецкім як дывановы клоўн (маску прастадушнага, вясёлага хлопца стварыў на аснове беларускага фальклору). У нумарах выкарыстоўвае акрабатыку і жангліраванне. Аўтар (з Варанецкім) многіх клаўнад і рэпрыз. Зняўся ў тэлефільмах «Дзяніскавы апавяданні», «Навагодні атракцыён», «А таксама цырк».

Літаратура
----------

* Гулевіч Фёдар Фёдаравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 135693 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Старцаў.
**Фёдар Рыгоравіч Старцаў** (1908, Пермскі павет, Расійская імперыя — 17 студзеня 1943, Растоўская вобласць) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Мар’іна Горка. Мемарыял 8-ай танкавай дывізіі, памятная дошка
Пасля школы працаваў у сваёй гаспадарцы. Пасля службы ў войску жыў у Пермі. Паступіў на завод імя У. І. Леніна, працаваў слесарам.

У верасні 1942 года быў ізноў прызваны ў войска. У палку прайшоў падрыхтоўку, атрымаў спецыяльнасць бранябойшчыка. У пачатку студзеня 1943 года прыбыў на Паўднёва-Заходні фронт. Вызначыўся ў першых жа баях.

13 студзеня 1943 года пры контратаке танкавай атакі пад хутарам Дзядзін падбіў 11 танкаў. Праз некалькі дзён, 17 студзеня, у баі ў раёне хутара Вялікі Калітвенскі, вывеў з ладу яшчэ чатыры варожых танка. У гэтым баі загінуў пад гусеніцамі варожага танка.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 26 кастрычнiка 1943 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» чырвонаармейцу Фёдару Рыгоравічу Старцову прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка».

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

Спасылкі
--------

* Фёдар Рыгоравіч Старцаў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Хофбройхаус** (ням.: Hofbräuhaus — «Прыдворны бровар») — вялікі піўны рэстаран з піўным садам, размешчаны ў Мюнхене на плошчы Плацль, недалёка ад цэнтральнай плошчы горада Марыенплац.

Адкрыўся ў якасці прыдворнага бровара баварскіх герцагаў у 1607 годзе. З 1828 года бровар адкрыўся для свабоднага наведвання. У 1897 годзе будынак быў перабудаваны пад рэстаран, у 1958 годзе праведзена яго поўная рэканструкцыя. 3 лістапада 1997 года ў цэнтры Мюнхена адбылося вялікае свята, прысвечанае 100-годдзю знакамітага «Хофбройхауса».

У розныя гады Хофбройхаус наведвалі вядомыя палітычныя і культурныя дзеячы: Вольфганг Амадэй Моцарт, Лізавета Баварская, Уладзімір Ленін з жонкай Надзеяй Крупскай, Адольф Гітлер. Сёння Хофбройхаус карыстаецца папулярнасцю ў шматлікіх замежных турыстаў і сярод мясцовых жыхароў як адна з славутасцяў Мюнхена.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 30 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>

| Славутасці Мюнхена |
| --- |
|  | 
* Актобэрфэст
* Марыенплац
* Фраўэнкірхэ
* Англійскі сад
* Нямецкі музей
* Старая пінакатэка
* Новая пінакатэка
* Пінакатэка сучаснасці
* Ленбаххаўз
* Віктуаліенмаркт
* Фельдхернхале
* Статуя Баварыі
* Палац Німфенбург
* Рэзідэнцыя
* Нацыянальны тэатр
* Дом мастацтва
* Кёнігсплац
* Хофбройхаус
* Цырк Кронэ

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4213351-8 |
**Наўгародская рэспубліка**, **Наўгародская феадальная арыстакратычная рэспубліка** — феадальная дзяржава з арыстакратычна-рэспубліканскай формай кіравання. Існавала на поўначы Усходняй Еўропы ў 1136—1478 гг. Сталіца («старэйшы горад») — Вялікі Ноўгарад.

Узнікла на аснове Наўгародскай воласці Кіеўскай дзяржавы. У перыяд найбольшай магутнасці Наўгародская зямля складалася з 5 правінцый (*пяцін*) і «зямель наўгародскіх», на чале якіх стаяў Ноўгарад, як «старэйшы горад». Займаная тэрыторыя ўключала землі вакол Анежскага возера, дасягаючы Белага мора на паўночным усходзе ад Ноўгарада (Абанежская пяціна), землі вакол Ладажскага возера, дасягаючы Фінскага заліва на паўночным захадзе (Водзьская пяціна), землі на паўднёвым захадзе ад Ноўгарада, дасягаючы возера Ільмень на паўднёвым захадзе (Шалонская пяціна); землі на паўднёвым усходзе ад Ноўгарада (Дзярэўская пяціна). Далей на ўсход ад Ноўгарада, на водападзелах паміж р. Мстой і прытокамі Волгі, размяшчалася пятая пяціна. «Землі наўгародскія» месціліся ў басейнах рэк Паўночная Дзвіна, Пячора, Вятка.

Наўгародская арыстакратычная рэспубліка ўзнікла ў выніку аслаблення ўлады Кіева пасля смерці Уладзіміра Манамаха (1125). Наўгародскае веча перастала прыймаць князёў-намеснікаў з Кіева, а пачало запрашаць князёў самастойна, на сваіх умовах; княжацкая адміністрацыя фарміравалася ў Ноўгарадзе. Трохі пазней склалася і традыцыя запрашэння архіепіскапаў замест прыняцця тых, каго прызначыў кіеўскі мітрапаліт.

У 1348 са складу Наўгародскай дзяржавы выдзеліўся ў самастойную дзяржаву ўзмацнелы Пскоў са сваімі землямі (гл. Пскоўская рэспубліка).

Дзяржава спыніла сваё самастойнае існаванне ў выніку заваявання яе маскоўскім вялікім князем Іванам III у 1478 і наступнага далучэння ўсіх да маскоўскай дзяржавы наўгародскіх зямель. Некаторыя структурныя адзінкі існавалі прыблізна да 3-й чвэрці XVI ст.

Гл. таксама
-----------

* Маскоўска-наўгародскія войны
* Наўгародская школа дойлідства
* Наўгародская школа іканапісу

Зноскі
------

1. ↑  Гісторыя дзяржавы і права Расіі.

Літаратура
----------

* Наўгародская феадальная рэспубліка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. С. 211—212.
* История Государства и права России: Учебник для вузов / Под ред. С. А. Чибиряева. — М. : Былина, 1998. — 528 с.
Ісакіеўская плошча зімой
**Ісакіеўская плошча** — плошча, размешчаная ў Адміралцейскай муніцыпальнай акрузе Адміралцейскага раёна Санкт-Пецярбурга. З поўначы абмежавана Адміралцейскім праспектам, з поўдня — Марыінскім палацам. Разам з Палацавай і Сенацкай плошчамі, Ісакіеўскую традыцыйна адносяць да архітэктурнага ансамблю цэнтральных плошчаў горада. З-за размяшчэння ў Марыінскім палацы Заканадаўчага сходу Санкт-Пецярбурга, Ісакіеўская плошча лічыцца галоўнай адміністрацыйна. У складзе гістарычнай забудовы цэнтра Санкт-Пецярбурга плошча ўключана ў спіс Сусветнай спадчыны.

Плошча мае вялікае культурна-гістарычнае значэнне — тут размешчана мноства помнікаў гісторыі і архітэктуры XIX—XX стагоддзяў, у тым ліку Ісакіеўскі сабор, Марыінскі палац, гасцініцы «Асторыя» і «Англетэр». Паштовыя індэксы будынкаў на плошчы — 190000 і 190107.

Зноскі
------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Афанасьеў.
**Іван Мікалаевіч Афанасьеў** (нар. 1963, г. Гомель) — беларускі крытык, літаратуразнавец. Кандыдат філалагічных навук, дацэнт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1963 годзе ў Гомелі. У 1985 г. скончыў гісторыка-філалагічны факультэт Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Кандыдат філалагічных навук, дацэнт. Працуе на філфаку ГДУ імя Ф. Скарыны, выкладае літаратуру ХХ стагоддзя.

Сябра Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1992 года.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар 40 друкаваных прац, у тым ліку зборніка літаратурна-крытычных артыкулаў і дзвюх манаграфій.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Біяграфія на сайце Саюза беларускіх пісьменнікаў


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2007149035 |
**Ісак Саламонавіч (Залманавіч) Гінзбург** (руск.: Гинзбург Исаак Соломнович; 1897, Чавусы — 1974, Баку) — савецкі хірург, заснавальнік анкалагічнай і дзіцячай хірургічнай службы ў Азербайджане. Доктар медыцынскіх навук (1924), прафесар. Заслужаны дзеяч навукі Азербайджанскай ССР (1942).

Біяграфія
---------

Ісаак Саламонавіч нарадзіўся ў сям'і Залмана (Саламона) і Песі Гінзбург ў Чавусах. У пачатку 20-га стагоддзя сям'я пераехала ў Баку, бо яго бацька атрымаў працу бухгалтара на нафтавых промыслах Нобеля. Скончыў гімназію ў Баку ў 1915 годзе, а ў 1920-м — медыцынскі факультэт Харкаўскага універсітэта. З 1921 года пачаў працаваць у клініцы універсітэта ў Баку.

  
Заснаванае ім ў 1921 годзе анкалагічнае аддзяленне на 30 ложкаў пры Клінічнай бальніцы № 1 імя Сямашка перарастае ў анкадыспансер на 100 ложкаў, а ў 1941 годзе становіцца клінічнай базай Азербайджанскага Навукова-даследчага інстытута анкалогіі, рэнтгеналогіі і радыялогіі, дырэктарам якога Ісаак Саламонавіч заставаўся да 1957 года. Па яго ініцыятыве грунтуецца кафедра анкалогіі пры Азербайджанскім інстытуце ўдасканалення ўрачоў.   
Апошнія два дзесяцігоддзі жыцця Ісаак Саламонавіч загадваў кафедрай дзіцячай хірургіі Азербайджанского Медыцынскага інстытута, паспяхова спалучаючы клінічную, педагагічную і навуковую дзейнасць.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Гинзбург Исаак Соломонович (Залманович) — врач — хирург // сайт зарегистрированного общества «Our Baku e.V.» («Наш Баку»)(недаступная спасылка) (руск.)
**Іван Мікалаевіч Карачараў** (29 жніўня 1903, в. Багатае, Курская губерня — 15 кастрычніка 1943, Лоеўскі раён, Гомельская вобласць) — чырвонаармеец Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Іван Карачараў нарадзіўся 29 жніўня 1903 года ў вёсцы Багатае (цяпер — Іўнянскі раён Белгарадскай вобласці). Атрымаў пачатковую адукацыю, пасля чаго кіраваў канторай «Загатжыўсыравіна» у Ракіцянскім раёне. У 1943 годзе Карачараў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З красавіка таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны, быў стралком 685-га стралковага палка 193-й стралковай дывізіі 65-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.

15 кастрычніка 1943 года Карачараў адным з першых у сваім падраздзяленні пераправіўся праз Днепр у раёне вёскі Крупейкі Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР. Падчас пераправы яго плыт быў пацеплены, а сам Карачаров атрымаў раненне, але тым не менш здолеў дабрацца да заходняга берага і ўступіць у бой. У той жа дзень Карачараў загінуў у баі. Пахаваны ў пасёлку Лоеў.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 кастрычніка 1943 года чырвонаармеец Іван Карачараў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама пасмяротна быў узнагароджаны ордэнам Леніна.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Карачаров Иван Николаевич (руск.).  AZ Library. Архівавана з першакрыніцы 22 мая 2013.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Герои-белгородцы. — 2-е изд. доп. — Воронеж, 1972. — С. 101.
* Навечно в сердце народном. — 3-е изд. доп. и испр. — Минск, 1984. — С. 214.

Спасылкі
--------

Іван Мікалаевіч Карачараў на сайце «Героі краіны»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ісалька (значэнні).

**Ісалька** (ісп.: Izalco) — горад і муніцыпалітэт у заходняй частцы Сальвадора, на тэрыторыі дэпартамента Сансанатэ.

Гісторыя
--------

Ісалька быў цэнтрам сялянскага паўстання 1932 года.

Геаграфічнае становішча
-----------------------

Горад размешчаны на поўначы цэнтральнай частцы дэпартамента, у 55 км на захад ад сталіцы краіны, горада Сан-Сальвадор, непадалёку ад вулкана Ісалька (на поўдзень ад яго). Абсалютная вышыня — 389 метраў над узроўнем мора. Плошча муніцыпалітэта складае 175,9 км². У адміністрацыйным дачыненні падзяляецца на 24 кантоны.

Насельніцтва
------------

Па дадзеным на 2013 год колькасць насельніцтва складае 25 571 чалавек.

*Дынаміка колькасці насельніцтва горада па гадах:*

| 1992 | 2013 |
| --- | --- |
| 15 187 | 25 571 |

Горад-пабрацім
--------------

* Сцяг ЗША  Берклі, ЗША

Зноскі
------

1. ↑  Izalco, El Salvador Page (англ.).  Fallingrain Global Gazetteer. Архівавана з першакрыніцы 17 сакавіка 2013. Праверана 16 лютага 2013.
2. ↑  Izalco (англ.)(недаступная спасылка).  World Gazetteer. Архівавана з першакрыніцы 17 сакавіка 2013. Праверана 16 лютага 2013.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Святое возера (значэнні).
**Швя́нцяжарыс** (літ.: Šventežeris, традыцыйная беларуская назва — **Святое Возера**) — мястэчка ў Лаздзіяйскім раёне Алітускага павета Літвы. Цэнтр Швянцяжарыскай сянюніі. Размешчана на беразе Швянцяжарыскага возера (Святога возера)[lt], за 8 км на ўсход ад Лаздзіяя. Насельніцтва на 2011 год — 295 чалавек.

Гісторыя
--------

### Вялікае Княства Літоўскае

Упершыню Святое Возера ўпамінаецца ў XVI ст. У гэты час яно ўваходзіла ў склад Троцкага павета Троцкага ваяводства.

У 1598 годзе ў Святым Возеры збудавалі евангелісцка-рэфарматарскі збор (з 1663 года — касцёл).

### Пад уладай Расійскай імперыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Святое Возера апынулася ў складзе Прусіі, у 1807 годзе згодна з Тыльзіцкім мірным дагаворам — у складзе Расійскай імперыі, у Сейненскім павеце Сувалкаўскай губерні.

На 1827 год у Святым Возеры было 37 будынкаў.

### Найноўшы час

Пасля польска-літоўскіх баёў і падпісання пагаднення паміж міжваеннай Польскай Рэспублікай і Літвой у 1919 годзе Святое Возера апынулася ў складзе Літвы. У часы Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 да 1944 года мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Рэйха.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: 1827 год — 271 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 295 чал.

Славутасці
----------

* Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1882)

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 187-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Літоўскай Рэспублікі на беларускую мову»
2. ↑  Chlebowski B. Święto Jeziory // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XI: Sochaczew — Szlubowska Wola (польск.). — Warszawa, 1890. S. 697.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Швянцяжарыс
* Святое Возера на сайце Radzima.org
**Шкелькім Кані** (алб.: Shkëlqim Cani; 6 мая 1956, Тырана) — албанскі эканаміст і банкір. Міністр фінансаў Албаніі 2013 г .

Адукацыя
--------

Быў удастоены звання прафесара ў 2003 годзе і мае доктарскую ступень у галіне эканомікі ў Тыранскім універсітэце, спецыялізацыя — даследаванні ў банкаўскай сферы (1991). Ён завяршыў поўную аспірантуру па міжнароднай гандлі ва Універсітэце Тыраны, эканамічны факультэт (1981—1983). У 1980 годзе атрымаў ступень бакалаўра ў галіне фінансаў.

Ён свабодна валодае англійскай і мае добрае веды ў італьянскай, французскай, нямецкай і рускай мовах.

Кар'ера
-------

Пачаў сваю палітычную кар'еру ў 1991 годзе, калі ён займаў пасаду віцэ-прэзідэнта Савета міністраў. Ён быў выбраны членам Народнага сходу Албаніі (1991—1992). За гэты час ён быў членам парламенцкай камітэта па эканоміцы і фінансах. Быў перавыбраны ў члены парламента ў 1997 годзе, а таксама быў членам парламенцкага камітэта па эканоміцы, фінансах і прыватызацыі. Кіраўнік Банка Албаніі (1997—2004). У гэты перыяд ён таксама займаў пасаду прадстаўніка МВФ і ШАГІ ў Албаніі. Выбраны дэпутатам у 2013 годзе.

Ажыццяўляў важныя дзяржаўныя функцыі, у тым ліку быў членам Міжведамаснага камітэта па эканамічнай палітыцы (1998—2004), членам і віцэ-прэзідэнтам клуба кіраўнікоў цэнтральных банкаў Сярэдняй Азіі, Чарнаморскага рэгіёна і Балканскіх краін, намеснікам старшыні урадавай ўстановы па пытаннях знешняга доўгу (1997—2004), старшынёй Савета фондавага рынку Тыраны (1997—2002), членам клуба Выканаўчага савета Лева (1994—1997), галоўным дырэктарам Камерцыйнага банка Албаніі (1990—1991); начальнік аддзела замежных спраў і члены Савета Банка Албаніі (1985—1990).

У 1994 годзе ён быў узнагароджаны сертыфікатам даследаванняў у палітычных навуках і дзяржаўнай палітыцы Heidelbergense Tiffinae College у Злучаных Штатах (чэрвень) і сертыфікатам дзелавога адміністравання (май). У перыяд паміж студзенем і сакавіком 1989 года, прыняў удзел у прасунутым курсе для аналізу крэдытнай палітыкі, прававой і інстытуцыйнай базы экспартных фінансавых гарантый у Бундэсбанку і KfW, Германія. У перыяд паміж лютым і маем 1985 года, ён  праходзіў курсы па банкаўскай палітыцы і дакументацыі ў Laenderbank ў Вене, Аўстрыя.

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Уряд Албанії Архівавана 12 чэрвеня 2014.
Нефрытавая фігурка з Ісапы, датыроўка ўскладненая: ад 300 да н. э. да 250 н. э.
**Ісапа** (ісп.: Izapa) — буйны археалагічны помнік дакалумбавай культуры, знаходзіцца ў мексіканскім штаце Ч'япас на рацэ Ісапа каля вулкана Такана, 4-ы па велічыні гары Мексікі.

Паселішча Ісапа складала ў папярочніку каля 2 км і было найбуйнейшым у штаце Ч'япас. Храналагічна ісапскую культуру адносяць да перыяду паміж 600 г. да н. э. і 100 г. н. э. На думку некаторых археолагаў, ісапская культура магла паўстаць не пазней 1500 г. да н. э. гэта значыць супадаць па датыроўцы з такімі альмекскими помнікамі, як Тэначтытлан і Ла-Вента. Рэгіён Ісапа заставаўся населеным на працягу познекласічнага перыяду. Датыроўка росквіту ісапскай культуры пакуль няясная з-за невялікай колькасці матэрыялу, які можна было б датаваць радыёвугляродным метадам.

Дзякуючы вялікай колькасці знойдзеных у Ісапе стэл і манументаў з выразанымі выявамі, тэрмін «ісапскі стыль» выкарыстоўваецца для апісання падобных работ у прыбярэжных нагор'ях Ціхага акіяна і далей, уключаючы такія месцы, як Такалік-Абах і Камінальхую.

Ісапа размешчана ў вільготнай пагорыстай мясцовасці з вулканічнай пароды. Нягледзячы на ​​гэта, глеба цалкам прыдатная для сельскай гаспадаркі. Надвор'е — вельмі гарачае і вельмі сухое. Рэгіён Сасануска, навакольны Ісапу, доўгі час (як мінімум з часоў ацтэкаў) славіцца вытворчасцю какавы.

Літаратура
----------

* Evans, Susan Toby. *Ancient Mexico & Central America*, Thames and Hudson, London, 2004.
* Guernsey, Julia (2006) *Ritual and Power in Stone: The Performance of Rulership in Mesoamerican Izapan Style Art*, University of Texas Press, Austin, Texas, ISBN 978-0292713239.
* Malstrom, Vincent H. Izapa: Cultural Hearth of the Olmecs?
* Norman, V. Garth, (1973) *Izapa Sculpture, Part 1: Album*. Papers of the New World Archaeological Foundation 30. Brigham Young University, Provo.
* Pool, Christopher (2007) *Olmec Archaeology and Early Mesoamerica*, Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-78882-3.
* Smith, Virginia G. *Izapa Relief Carving: Form, Content, Rules for Design, and Role in Mesoamerican Art History and Archaeology*, Dumbarton Oaks, 1984.


| ⛭Дакалумбавы культуры Месаамерыкі |
| --- |
| Пералік культур | **Ацтэкі** — Веракрус — Гуаяба — Ісапа — Капача — Какле — Куікуілька — Кускатлан — **Мая** — Міштэкі — Монтэ-Альта — Альмека-шыкаланка — **Альмекі** — Сапатэкі — Тараскі — Тэатыўакан — Тлатылька — Тальтэкі — Татанакі — Уастэкі — Чычымекі — Чалула — Шахтавыя магілы і Тэўчытлан — Шачыпала — Эпіёльмекі |  |
| Рознае | **Месаамерыканская храналогія** — Дакалумбавы руіны Мексікі — Каменныя шары — Месаамерыканская гульня ў мяч — Месаамерыканская піраміда — Месаамерыканскія сістэмы пісьма — Чынампа — **Мовы Месаамерыкі** |
| Глядзіце таксама | **Дакалумбавы культуры** — Арыдаамерыка — Канкіста |
| **Партал «Індзейцы»** |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каламіец.
**Наталля Дзмітрыеўна Каламіец** (нар. 2 снежня 1953, г. Балей, Чыцінская вобласць, Расія) — беларускі ўрач-вірусолаг. Доктар медыцынскіх навук (1988), прафесар (1997).

Біяграфія
---------

Скончыла Першы Маскоўскі медыцынскі інстытут імя І. М. Сечанава (кваліфікацыя «Урач-гігіеніст, эпідэміёлаг», 1977), Інстытут вірусалогіі імя Д. І. Іваноўскага (аспірантура, 1981).

Працавала ў Беларускім навукова-даследчым інстытуце эпідэміялогіі і мікрабіялогіі (1981—1994, старшы навуковы супрацоўнік, загадчык лабараторыі), Рэспубліканскім навукова-практычным цэнтры па экспертнай ацэнцы бяспекі і якасці прадуктаў харчавання (1994—2002, намеснік дырэктара па навуковай рабоце), Мінскім гарадскім цэнтры гігіены і эпідэміялогіі (2003), Рэспубліканскім цэнтры гігіены, эпідэміялогіі і грамадскага здароўя (2003—2004, намеснік галоўнага ўрача), Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі (з 2005, загадчык кафедры эпідэміялогіі і мікрабіялогіі).

Навуковыя інтарэсы: экспрэс-метады вызначэння патагенаў інфекцыйнай прыроды ў клінічным матэрыяле і харчовых прадуктах; аналіз мікрабіялагічных рызыкаў у навакольным асяроддзі; маніторынг ксенабіётыкаў, генетычна мадыфікаваных крыніц, харчовых дабавак і араматызатараў у харчовых прадуктах на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь.

Узнагароды
----------

Медаль Францыска Скарыны (2001).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Этиология, патогенез и лабораторная диагностика амиотрофического лейкоспонгиоза : автореферат диссертации … доктора медицинских наук : 03.00.06 / Коломиец Наталья Дмитриевна. ― Москва, 1988.
* Каламіец Наталля Дзмітрыеўна // Беларуская энцыклапедыя : у18 т. — Мінск, 1998. — Т. 7. — С. 448.
* Коломиец Наталья Дмитриевна // Заведующие кафедрами, профессора и доктора наук Белорусской медицинской академии последипломного образования, 1931―2011 : к 80-летию БелМАПО. ― Минск, 2011. — С. 403—405.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шаранговіч.
**Наталля Васільеўна Шаранговіч** (нар. 2 снежня 1967) — беларускі мастацтвазнавец.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Віцебску. Дачка мастака Васіля Шаранговіча.

У 1984—1989 гадах вучылася на факультэце журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 2000 г. скончыла аспірантуру Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў па спецыяльнасці мастацтвазнаўства.

Працавала ў часопісе «Спадчына», газеце «ЛіМ». Старшыня секцыі мастацтвазнаўства і крытыкі Беларускага саюза мастакоў (2005—2010). У часопісе «Мастацтва» ўзначальвала аддзел выяўленчага мастацтва, член рэдкалегіі (2001—2009).

Дырэктар музея сучаснага выяўленчага мастацтва (2009—2013). З 2014 года ўзначальвае Цэнтр сучасных мастацтваў.

Арганізацыйная дзейнасць
------------------------

Куратар спецыяльнага праекта Рэспублікі Беларусь на 5-й Маскоўскай біенале сучаснага мастацтва (2013). Куратар і арганізатар праектаў «Мастак і горад» на плошчы Якуба Коласа ў Мінску (2011—2014).

Куратар выстаўкі сучаснага мастацтва «Avant-gARTe. Ад квадрата да аб’екта» ў рамках Чэмпіяната свету па хакеі (2014).

Выкладчыцкая дзейнасць
----------------------

Дацэнт кафедры літаратурна-мастацкай крытыкі Інстытута журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Бібліяграфія
------------

Аўтар звыш 50 кніг і альбомаў па выяўленчым мастацтве, звыш 300 артыкулаў, дыялогаў, аналітычных публікацый у прэсе ў Беларусі і за мяжой.

Узнагароды
----------

Лаурэат спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва (2009).

Бібліяграфія
------------

* Гаўрыіл Вашчанка. Народжаны Палессем : нататкі пра жыццё і творчасць / Наталля Шаранговіч. ― Мінск, 2008.

Зноскі
------

1. 1 2  Шаранговіч Наталля Васільеўна на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
2. 1 2  Шаранговіч, Наталля Васільеўна (мастацтвазнавец)
3. 1 2 3 4 5 6 7  ШАРАНГОВІЧ Наталля Васільеўна Архівавана 9 лістапада 2016.

Спасылкі
--------

* Шаранговіч Наталля Васільеўна на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* Шарангович Наталья Васильевна Архівавана 21 жніўня 2021.  (руск.) // Факультэт журналістыкі БДУ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 154831 |
**Паўночна-Брынёўскае падняцце** (ад назвы вёскі Брынёў у Петрыкаўскім раёне) – тэктанічная структура ў Жыткавіцкім і Петрыкаўскім раёнах Гомельскай вобласці, у заходняй частцы Петрыкаўскага пахаванага выступу Прыпяцкага прагіну. Выяўлена сейсмаразведкай у падсалявых і міжсалявых адкладах.

Мае форму структурнага носа, які апускаецца на паўднёвы захад, абмежавана разломамі на ўсходзе, поўдні і паўночным усходзе і прымыкае з поўдня да Мікашэвіцка-Жыткавіцкага выступу, абмежаванага Паўднёва-Жыткавіцкім разломам. У верхнесаляносных адкладах падняцце не адлюстравана. Сфарміравалася ў працэсе блокавых рухаў у познефранскі і фаменскі час позняга дэвону.

Літаратура
----------

* Паўночна-Брынёўскае падняцце // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
**Паўночна-Дуброўскае падняцце** — тэктанічная структура ў Лельчыцкім раёне, у заходняй частцы Ельскага грабена Прыпяцкага прагіну. Выяўлена сейсмаразведкай у падсалявых і міжсалявых дэвонскіх адкладах. Назва ад в. Дуброва ў Лельчыцкім раёне.

Мае форму трохвугольнага блока субшыротнага распасцірання памерам 13×4 км з паўднёвым падзеннем слаёў. На поўначы, поўдні і захадзе блок абмежаваны малаамплітуднымі (100—300 м) скідамі. Найбольш высокая паўночная частка блока прыўзнята адносна сумежнага блока на поўначы і апушчана адносна блока, які прымыкае з захаду. Сфарміравалася падняцце ў познафранскі і фаменскі час (позні дэвон) у выніку блокавых пасоўванняў.

Літаратура
----------

* Паўночна-Дуброўскае падняцце // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Герасімава.
**Наталля Валянцінаўна Герасімава** (нар. 19 студзеня 1963, г. Белаазёрск, Бярозаўскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1985 годзе архітэктурны факультэт БПІ. У 1985—1988 гадах архітэктар «БелНДІдзіпрасельбуда», у 1988—1995 гадах архітэктар інстытута «Мінсксельбудпраект», у 1995—1998 гадах вядучы архітэктар НТТАА «Сувязьінфармсэрвіс», у 1998—2000 гадах вядучы архітэктар УП «Творчая майстэрня архітэктара Корбута А. І.», у 2000—2014 гадах вядучы архітэктар, галоўны архітэктар праектаў, начальнік архітэктурнага аддзела ТДА «Праектінжбуд». З 2014 года дырэктар прыватнага праектнага прадпрыемства «Творчая майстэрня архітэктара Герасімавай Н. В.».

Член Беларускага саюза архітэктараў.

Творчасць
---------

Аўтар больш 30 праектаў будынкаў і збудаванняў, генеральных планаў і праектаў планіроўкі і забудовы населеных месцаў Рэспублікі Беларусь.

Узнагароды
----------

Лаўрэат XIII Рэспубліканскага конкурсу лепшых архітэктурных твораў.

Літаратура
----------

* Герасимова Наталия Валентиновна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
**Пражская школа арганістаў** (чэшск.: Pražská varhanická škola) — музычная навучальная ўстанова, якая дзейнічала ў Празе ў 1830—1890 гадах. Была заснавана Таварыствам развіцця царкоўнай музыкі ў Чэхіі (чэшск.: Jednota ku zvelebení kostelní hudby v Čechách), якое ўзнікла на чатыры гады раней.

Насуперак назве, выкладанне ў школе не абмяжоўвалася мастацтвам ігры на аргане: студэнты вывучалі таксама і клавіры, і асновы тэорыі і кампазіцыі.

У выніку распачатай у 1888 годзе рэарганізацыі ў 1890 годзе школа канчаткова ўвайшла ў склад Пражскай кансерваторыі.

Дырэктары школы
---------------

* Ян Аўгуст Вітасек (1830—1839)
* Карл Франц Піч (1840—1856)
* Іозеф Звонарж (1856—1858)
* Іозеф Крэйчы (1858—1865)
* Францішак Скугерскі (1866—1890)

Вядомыя вучні
-------------

* Карэл Бендль
* Антанін Дворжак
* Эдуард Напраўнік
* Іозеф Багуслаў Фёрстэр
* Леаш Яначэк
* Людвік Куба
**Паўночна-Заходняе рускае веча**, руская манархічная партыя ў Паўночна-Заходнім краі Расійскай імперыі (канец 1905-май 1906). Штаб-кватэра ў Вільні. Выдавала газету "Белая Русь".

Быўшы па сваіх праграмных усталёўках манархічнай арганізацыяй, «Рускае Веча» вельмі блізка стаяла да акцябрыстаў, з якімі нават вяло перамовы
пра аб'яднанне. Галоўная мэта партыі фіксавалася ў Статуце: «...стоячы на глебе маніфеста 17 кастрычніка 1905 г. Грамадства «Паўночна-Заходняе Рускае Веча» мае мэтай аб'яднанне рускага насельніцтва Паўночна-заходняга края ў выглядах аховы рускіх народных інтарэсаў у вобласці грамадска-палітычнага жыцця ва ўсіх яго праявах. «Рускае Веча» імкнулася зарыентаваць усё праваслаўнае насельніцтва Беларусі і Літвы на падтрымку самаўладдзя як спрадвечна рускай улады. Партыя высунула і адпаведны лозунг: «Рускія людзі, заходнія ўскраіны, аб'яднайцеся!».

Цэнтральны савет заходзіўся ў Вільне і складаўся з 14 членаў. У маі 1906 года ў выніку ўнутраных супярэчнасцяў арганізацыя спыніла існаванне.

Зноскі
------

1. ↑  Минская речь. – № 111, 18.05.1906. – С. 3

Літаратура
----------

* Бондаренко К. М. Правый и консервативный монархизм на территории Беларуси в 1905-1917 гг. // Актуальныя праблемы гісторыі Беларусі: стан, здабыткі і супярэчнасці, перспектывы развіцця: Матэрыялы рэспуб. навук. канф.: У 4 ч. Ч. 2 / Пад рэд. І.П.Крэня, У.І.Навіцкага, І.А.Змітровіча. – Гродна: ГрДУ, 2003.- С. 83-87.