recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ла́ура Асадаўскайтэ-Задняпроўскенэ** (літ.: Laura Asadauskaitė-Zadneprovskienė; нар. 28 лютага 1984 г. Вільнюс) — літоўская пяціборка, чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў 2012 года, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 2020 года ў Токіа.

Біяграфія
---------

Вырасла ў Вільнюсе, вучылася ў сярэдняй школе Оза. З 10 гадоў займалася плаваннем, першая трэнер — Ірэна Юрэвіч. У 2002—2007 гадах вучылася ў Вільнюскім педагагічным універсітэце, атрымала ступень бакалаўра фізічнай культуры і спорту. У 2011 годзе скончыла магістратуру ўніверсітэта Мікаласа Ромерыса па спецыяльнасці адміністраванне і палітыка Еўрапейскага Саюза. З 2003 года служыць у Добраахвотных сілах аховы краю, удзельнічае ў спаборніцтвах па пяцібор’і сярод вайскоўцаў. У 2007 годзе на чэмпіянаце свету ў Берліне заваявала бронзавы медаль. На Алімпійскіх гульнях у Пекіне заняла 15-е месца. У 2009 годзе на чэмпіянаце свету ў Лондане заваявала сярэбраны медаль. У 2011 годзе на чэмпіянаце свету ў Маскве заняла 3-е месца. На Алімпійскіх гульнях 2012 года заваявала залаты медаль, набраўшы 5408 ачкоў, палепшыўшы пры гэтым алімпійскі рэкорд. На Чэмпіянаце свету (2013, Тайвань) упершыню заваявала залаты медаль у асабістым першынстве.

Сям’я
-----

Муж і трэнер — Андрэй Задняпроўскі, вядомы літоўскі пяціборац, двухразовы прызёр Алімпійскіх гульняў. Дачка — Адрыяна, нарадзілася ў 2010 годзе.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кома (значэнні).

**Ко́ма** (*каматозны стан*; грэч. Κῶμα — глыбокі сон) — цяжкі паталагічны стан, які развіваецца востра, характарызуецца прагрэсіўным прыгнётам функцый ЦНС са стратай прытомнасці, рэзкім аслабленнем або адсутнасцю рэакцыі на знешнія раздражненні, згасаннем рэфлексаў да поўнага іх знікнення, парушэннем глыбіні і частаты дыхання, змяненнем тонусу сасудаў, частым або запаволеным пульсам, парушэннем тэмпературнай рэгуляцыі.

У вузкім сэнсе паняцце «кома» азначае найбольш значную ступень прыгнёту ЦНС (за якой ідзе ўжо смерць мозгу), характарызуецца не толькі поўнай адсутнасцю свядомасці, але таксама арэфлексіяй і разладамі рэгуляцыі жыццёва важных функцый арганізма.

Развіваецца з прычыны глыбокага тармажэння ў кары галаўнога мозга, распаўсюджаннем яго на падкорку і іншыя аддзелы ЦНС, пры парушэннях кровазвароту, запаленнях (энцэфаліт, менінгіт, малярыя) у галаўным мозгу, траўмах галавы, пры атручэннях, гепатыце, цукровым дыябеце, урэміі.

Зноскі
------

1. ↑  А. М. Петрыкаў. Кома // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. С. 394
Абукірскі заліў
Карта дэльты Ніла, якая паказвае старажытныя гарады Каноб, Менуціс і Геракліян, які быў адкрыты нядаўна
**Кано́пус**, **Кано́б**, або **Кано́па** (грэч. Κάνωβος, лац.: Canopus) — горад у Старажытным Егіпце, у заходняй частцы дэльты Ніла. Паводле сведчання Страбона, горад знаходзіўся ў 19 км на ўсход ад Александрыі, каля вусця самага заходняга рукава Ніла (Канобскага).

Да заснавання Александрыі быў галоўным цэнтрам егіпецкага гандлю з грэкамі, якія выводзілі імя горада ад легендарнага стырніка, які прычаліў сюды Менелая (адсюль пазнейшая назва нома, Menelaites), і звязвалі з горадам мноства паданняў.

Горад славіўся Серапеумам — храмам Серапіса з аракулам і рэлігійным лячэннем, аднак яшчэ больш быў вядомы вясёлым жыццём і распушчанасцю; гандляваў ён мазямі (адсюль тэрмін «канопскія вазы»). Самы шчаслівы час свайго жыцця правёў у Канобе з Антыноем імператар Адрыян. Пасля таго, як Антыной патануў у Канобскім Ніле, імператар узвёў храм Серапіса-Антыноя ў сваёй віле пад Рымам.

У апошнія часы язычніцтва тут было сховішча тэрапеўтаў, пакуль, нарэшце, паводле дэкрэта Феадосія храм Серапіса не быў разбураны і на яго месцы паселены манахі. Тут была знойдзена стэла 239 г. да н.э. з тэкстам Канопскага дэкрэту[en] (апісанні неверагодна дакладнага для таго часу календара). 

У IV стагоддзі Канопа быў месцам аднайменнай дыяцэзіі. Горад з'яўляецца месцам пакутніцтва Святога Кіра Александрыйскага, які загінуў у 311 годзе.

У наш час на месцы Канопы — Абукір, усходні прыгарад Александрыі. Абукірскі заліў знакаміты тым, што ў ім адмірал Нэльсан разбіў флот Напалеона. Падрабязней пра тры бітвы Егіпецкага паходу, якія адбыліся ў гэтых месцах, гл. бітва пры Абукіры.

Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).
Казахскі драбнасопачнік
**Казахскі драбнасопачнік**, **Цэнтральнаказахстанскі драбнасопачнік** (па-казахску: Сары Арқа) — моцна разбураная і згладжаная горная краіна ў цэнтральнай і ўсходняй частках Казахстана.

Каркаралінскія горы
Працягласць з захаду на ўсход каля 1200 км, шырыня ад 400 км на ўсходзе да 950 км на захадзе. У заходняй частцы рэльеф больш выраўнаваны; вылучаюцца горны масіў Улугау (1133 м) на захадзе і Какчэтаўскае ўзвышша (947 м, гара Сінюха) на поўначы. Усходняя частка мае большыя абсалютныя вышыні і найбольш расчлянёны рэльеф; у цэнтры — Каркаралінскія горы (да 1403 м), нізкагор’і Кызылтас з масівам Аксаран (1566 м) і хрыбтом Чынгізтау (1469 м).

Какчэтаўскае ўзвышша
Тэрыторыя Казахскага драбнасопачніка ўваходзіць у склад Урала-Мангольскага геасінклінальнага пояса. Утварылася ад працяглай дэнудацыі старажытнага палеазойскага фундамента. Складзена з метамарфічных сланцаў, кварцытаў, пясчанікаў, вапнякоў і вывергнутых парод, якія месцамі перакрыты асадкавымі рыхлымі адкладамі. Радовішчы жалезных (Атасу, Каражал, Карсакпай), медных (Джэзказган, Базшаколь, Каўнрад), марганцавых (Атасу), поліметалічных (Карагайлы) руд, золата, (Майкаін), вугалю (Карагандзінскі і Экібастузскі вугальныя басейны).

Клімат кантынентальны, засушлівы. Сярэднія тэмпературы студзеня ад −14 °C да −18 °C, ліпеня 20—24 °C. Зімой маразы дасягаюць −40 °C, летам дзённыя тэмпературы паднімаюцца да 35 °C і больш (на поўдні). Гадавая колькасць ападкаў 200—300 мм. Снегавое покрыва малой магутнасці. Летам частыя засухі.

Рэкі малаводныя, з іх найбуйнейшыя: Ішым, Нура, Сарысу. Шмат азёр. Самае буйное, але неглыбокае — салёнае возера Тэнгіз. На поўначы знаходзяцца прэсныя Какшэтаўскія азёры.

Разнатраўна-ціпчакова-кавыльныя стэпы ў паўночнай частцы змяняюцца на поўдні сухім ціпчакова-кавыльным стэпам; большая частка іх тэрыторыі ўзарана і занята пасевамі збожжавых. На поўдні і ўсходзе — паўпустыні і палынова-салянкавыя пустыні. У гарах — хваёвыя лясы са сланікавай арчой.

Літаратура
----------

* Казахскі драбнасопачнік // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 7. — 608 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0130-3.
Троіцкая гара, 1838 г.Троіцкая гара, паводле плана 1838 г.
**Троіцкая гара** — колішняе невялікае ўзвышша ў Гомелі. Знаходзілася на рагу сучасных вуліц Сялянскай і Савецкай. Выразна прасочваецца на плане 1838 г.

Назву атрымала ад збудаванай тут у першай палове ХІХ ст. Троіцкай царквы. Падчас Стракапытаўскага паўстання сакавіка 1919 г. выкарыстоўвалася паўстанцамі для артылерыйскага абстрэлу штаба бальшавікоў у гатэлі «Савой» на вуліцы Мясніцкай (Камунараў). 

У наш час перапад рэльефу (уздым) тут заўважаецца толькі на адрэзку вуліцы Савецкай ад скрыжавання з Ірынінскай да скрыжавання з Сялянскай. Перапад між скрыжаваннямі з вуліцай Сялянскай і з вуліцай Камунараў адсутнічае.

Зноскі
------

1. ↑  Карта окрестностей местечка Гомеля снятая глазомерно в 1838 году.
2. ↑  Троицкая гора // Рогалев, А. Ф. Топонимический словарь Гомеля и Гомельского района [Текст] / А. Ф. Рогалев. — Гомель : Барк, 2012. — С. 246.
3. ↑  Рогалев, А. Ф. Гомель. Страницы истории, формирование улиц, местные тайны и загадки / А. Ф. Рогалев. — Гомель : Барк, 2014. — С. 112.
4. ↑  «Из истории не вычеркнуть…» к 90-летию Стрекопытовского мятежа в Гомеле (март 1919 г.) : [ сборник научных статей ] / составители: В. М. Лебедев, М. П. Чуянова ; М-во образования РБ, Гомельский гос. ун-т им. Ф. Скорины. — Гомель : ГГУ им. Ф. Скорины, 2010. — С. 62.
**Латэнтны аўтаіммунны дыябет у дарослых** (англ.: latent autoimmune diabetes in adults, LADAlatent autoimmune diabetes in adults, LADA; «дыябет 1.5 тыпу») — цукровы дыябет, сімптомы і пачатковае цячэнне якога адпавядаюць клінічнай карціне дыябету другога тыпу, але прытым этыялогія ляжыць бліжэй да дыябету першага тыпу: выяўляюцца антыцелы да бэта-клетак падстраўнікавай залозы і ферменту глутаматдэкарбоксілазе. Па розных ацэнках, у розных папуляцыях ад 6 % да 50 % пацыентаў з дыягназам «цукровы дыябет II тыпу» на самай справе хварэюць латэнтным аўтаімунным дыябетам дарослых. Магчыма, LADA уяўляе сабой «мяккі» край спектру праяў дыябету 1-га тыпу.

Зноскі
------

1. ↑  Landin-Olsson M (April 2002). "Latent autoimmune diabetes in adults". *Ann. N. Y. Acad. Sci.* **958**: 112–6. PMID 12021090. . (недаступная спасылка)
2. ↑  Leslie RD, Williams R, Pozzilli P (May 2006). "Clinical review: Type 1 diabetes and latent autoimmune diabetes in adults: one end of the rainbow". *J. Clin. Endocrinol. Metab.* **91** (5): 1654–9. doi:10.1210/jc.2005-1623. PMID 16478821. . (недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Action LADA study Архівавана 16 лістапада 2016. — шырокамаштабнае даследаванне эпідэміялогіі LADA-дыябету
* LADA-диабет у взрослых: вопросы и перспективы лечения(недаступная спасылка) - А.О.Поздняк, 2008 г.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Троіцкая гара.
**Троіцкая гара**, пазней **Пятніцкая гара** — узгорак у г. Мсціславе Магілёўскай вобласці. Размешчана на паўночны захад ад Замкавай і Панівойскай гор, ад якіх аддзелена ярам ручая Здаравец. Плошча ўзгорка складае каля 15 га.

На схіле Троіцкай і Панівойскай гор знойдзена кераміка 12—13 стст. што сведчыць пра існаванне часткі пасада плошчай каля 2 га уздоўж Троіцкай гары. У 14—15 стст. насельніцтва асвойвала схіл Пятніцкай гары з боку р. Віхра, была актыўна заселена і тэрыторыя на ўсходнім схіле гары вышэй вусця ручая Здаравец.

Літаратура
----------

* Археалогія Беларусі: энцыклапедыя. У 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2: Л—Я. — 464 с. — ISBN 978-985-11-0549-2.
* *Мяцельскі А. А.* Мсціслаўскае княства і ваяводства ў XII—XVIII cтст.. — 2-е выд. — М.: Беларуская навука, 2014. — 664 с. — ISBN 978-985-08-1663-4.
**Лахаў 433** (іўр.: יחידת להב 433, *Яхідат Лахаў Арба Шалош Шалош*, англ.: Lahav 433, слова «лахаў» літаральна азначае *вастрыё*, *лязо* або *клінок*) — ізраільскае спецыяльнае падраздзяленне ізраільскай паліцыі, створанае 1 студзеня 2008 года. Таксама вядома як «Ізраільскае ФБР». Падраздзяленне было створана шляхам аб’яднання пяці праваахоўных службаў. Яе задачамі з’яўляюцца расследаванне злачынстваў нацыянальнага маштабу, карупцыі і асабліва цяжкіх злачынстваў.

Падраздзяленне было створана па ініцыятыве тагачаснага міністра ўнутранай бяспекі Аві Дыхтэра, кіраўніка ізраільскай паліцыі Дудзі Коэна, а таксама кіраўніка аддзела расследаванняў (пасля таксама кіраўнік ізраільскай паліцыі) — Ёханана Даніна.

Уладкаванне
-----------

Асноўная база арганізацыі знаходзіцца ў горадзе Лод у цэнтры Ізраіля. Лічбы «433» у назве азначаюць: «4» — колькасць рэгіянальных прадстаўніцтваў па краіне, а «33» азначае код падраздзялення «Гідонім» — спецыяльнага паліцэйскага ўпраўлення, размешчанага ў сталічнай акрузе Іерусалім.

Начальнік
---------

Усе начальнікі падраздзялення носяць званне *генерал-лейтэнанта* — (іўр.: ניצב, *Ніцаў*)

| Імя | Тэрмін знаходжання |
| --- | --- |
| Ёаў Сегаловіч | Студзень 2008 — Студзень 2009 |
| Ёрам Ха-Леві | Студзень 2009 — Кастрычнік 2009 |
| Давід Манцур | Кастрычнік 2009 — Ліпень 2012 |
| Мені (Менахем) Іцхакі | Ліпеня 2012 — Верасень 2013 |
| Менашэ Арвіў | Верасень 2013 — Люты 2014 |
| Без начальніка | Люты 2014 — Жнівень 2014 |
| Роні Рытман | Жнівень 2014 — Сакавік 2018 |
| Ігаль Бэн-Шалом | Сакавік 2018 — цяперашні час |

Зноскі
------

1. ↑  'Израильское ФБР' введено в строй на церемонии открытия — израильские новости, Ynetnews **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 31 жніўня 2018.
2. ↑  Описание структуры Лахав 433 и задач конкретных отделов, официальный сайт Министерства Внутренней Безопасности **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 18 снежня 2014.

Спасылкі
--------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 50156674883133580176 |
**Давід Вінкбонс** (нідэрл. David Vinckboons або Vinckebooms; ахрышчаны 13 жніўня 1576, Мехелен, Паўднёвыя Нідэрланды — 1632, Амстэрдам) — галандскі жывапісец Залатога стагоддзя.

Біяграфія
---------

Каля 1580 года яго сям’я пераехала ў Антверпен, а затым у 1585 годзе, пасля іспанскай акупацыі, — у Мідэлбург. У 1602 годзе Д. Вінкбонс ажаніўся з Агнетай ван Лун, дачкой натарыуса, з якой меў дзесяць дзяцей. Адным з іх быў картограф Ёханес Вінгбонс.

Вучыўся ў свайго бацькі Філіпа, мастака-акварэліста. Сярод яго вучняў былі Клас Янсан Вісхер, Гіліс Клас дэ Хондэкутэр і, верагодна, Эсаяс ван дэ Велдэ. Аказаў уплыў на творчасць Хендрыка Аверкампа.

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 13 жніўня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. ↑  Netherlands Institute for Art History<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q758610'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Белы востраў.

**Белы востраў** — востраў ля вусця Вялікай Нявы, у паўднёвай частцы яе дэльты. Плошча 0,55 км². Падсыпаны і намыты ў XIX стагоддзі на месцы Белай водмелі. Выцягнуты паралельна Кананерскаму востраву, ад якога адасоблены акваторыяй Новага басейна. Злучаны на поўдні мостам з Кананерскім востравам. На Белым востраве Цэнтральная станцыя аэрацыі.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
Не блытаць з дэпрэсія — душэўная хвароба.
**Прыгнечанасць** (маркота; лац.: depressio) — адмоўнае афектыўнае пачуццё, што суправаджаецца зменай матывацыі і агульнай пасіўнасцю паводзінаў. Суправаджаецца асабіста цяжкімі і пакутлівымі перажываннямі (роспач, смутак і туга). Выклікае думкі аб уласнай адказнасці за непрыемныя і цяжкія падзеі ў асабістым жыцці і жыцці блізкіх людзей. Валявая дзейнасць і самаацэнка рэзка зніжаюцца. Бывае праявай душэўнай хваробы (дэпрэсія).

Для збавення ад лёгкай формы дэпрэсіі дастаткова высыпацца, займацца спортам, імкнуцца больш часу праводзіць на вуліцы і ў коле сяброў. Пры больш цяжкіх формах неабходна звяртацца да спецыяліста.

Зноскі
------

1. ↑  Дэпрэсія ў псіхалогіі // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах / Генадзь Пашкоў. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1998. — Т. 6. — С. 354. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0.
2. ↑  Як справіцца з дэпрэсіяй

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4011474-0 · Microsoft: 2910232914 · NKC: ph119384 |
**Давід Абрамавіч Кудравіцкі** (1919-1943) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, камандзір роты 29-га гвардзейскага стралковага палка 12-й гвардзейскай стралковай дывізіі 61-й арміі Цэнтральнага фронту, Герой Савецкага Саюза, гвардыі лейтэнант.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў пасёлку Хіславічы, цяпер Смаленскай вобласці ў сям'і селяніна. Яўрэй. З 1928 года жыў у Крыме, у вёсцы Гарапашнік. У 1939 годзе скончыў заатэхнікум ў вёсцы Чабатарка (цяпер Сакскі раён Крыму). У тым жа годзе паступіў на геолагаразведачны факультэт Свярдлоўскага горнага інстытута. Але вучыцца давялося нядоўга, быў прызваны ў Чырвоную Армію.

Пачатак Вялікай Айчыннай вайны заспеў сяржанта. Д. А. Кудравіцкага ў Закаўказзі. У верасні 1941 года, разам са сваёй часткай, адбыў на фронт. З першых баёў паказаў сябе адважным салдатам, быў трапным снайперам. У 1942 годзе скончыў курсы малодшых лейтэнантаў на Калінінскім фронце. З верасня 1943 года камандаваў ротай 29-га гвардзейскага стралковага палка.

Вызначыўся ў баях пры фарсіраванні Дняпра. У ноч на 29 верасня 1943 года ўмела арганізаваў фарсіраванне Дняпра ў раёне вёскі Глушэц Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці. Пад жорсткім агнём праціўніка дэсантнікі высадзіліся на правы бераг і ў гранатна-штыкавым баю захапілі першую лінію траншэяў. На наступны дзень, 30 верасня, яго рота адбіла некалькі контратакаў гітлераўцаў

1 кастрычніка 1943 года, у рашаючую хвіліну бою, лейтэнант. Д. А. Кудрявицкий асабіста падняў сваіх байцоў у атаку. Загінуў у гэтым баі. Пахаваны ў брацкай магіле у пасёлку гарадскога тыпу Любеч Рыпкынскага раёна Чарнігаўскай вобласці (Украіна).

Рота працягвала ўтрымліваць плацдарм і тым самым забяспечыла фарсіраванне ракі іншымі падраздзяленнямі.

Узнагароды
----------

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за мужнасць і гераізм, праяўленыя пры фарсіраванні Дняпра і ўтрыманні плацдарма на яго правым беразе, гвардыі лейтэнанту Кудравіцкаму Давіду Абрамовічу пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Узнагароджаны ордэнам Леніна.

Памяць
------

Імем Героя названа вуліца ў родным пасёлку.
Яго імя ўвекавечана на мемарыяльнай дошцы, устаноўленай на будынку горнага універсітэта ў Екацярынбургу.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  *Под редакцией П. Т. Тронько.* Історія міст і сіл Української РСР. Том 26, Кримська область.. — Киев: Главная редакция УСЭ. 1974. — С. 590. — 833 с.
3. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Латэнтны туберкулёз**— стан здароўя чалавека, калі ён інфікаваны мікабактэрыяй туберкулёзу, але не хворы актыўнай формай туберкулёзу. У хворага назіраецца станоўчая скурная туберкулінавая проба, але не выяўляецца змяненняў у лёгкіх, характэрных для актыўнага туберкулёзнага працэсу. Пацыенты з латэнтным туберкулёзам не заразныя. Асноўная рызыка ў тым, што прыкладна 10 % такіх пацыентаў захворваюць актыўнай формай туберкулёзу на больш познім этапе жыцця. Выяўленне і лячэнне людзей з латэнтным туберкулёзам з’яўляецца важнай часткай кантролю распаўсюджання гэтага захворвання.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779806340 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Яноўскі.
**Давід Маркелавіч Яноўскі** (25 мая 1868, Ваўкавыск — 15 студзеня 1927, Ер, Францыя) — шахматыст, прэтэндэнт на сусветнае першынство, шахматны тэарэтык, практык і журналіст.

Біяграфія
---------

Жыў у Ваўкавыску, Францыі, ЗША. Пераможца буйных міжнародных турніраў у Вене (1896), Монтэ-Карла (1901), Парыжы (1902) і мноства матчавых сустрэч. Удзельнік матчаў на першынства свету з Эмануэлем Ласкерам (1909 і 1910). Унёс каштоўны ўклад у развіццё дэбютнай тэорыі.

Не атрымаўшы сур’ёзнай адукацыі, Яноўскі тым не менш валодаў высокай агульнай культурай, свабодна гаварыў па-руску, па-французску, па-нямецку, па-польску і па-англійску. Ва ўзросце 23 гадоў ён прыехаў у Парыж, дзе хутка перамог парыжскіх шахматыстаў дасціпнай і яскравай гульнёй. Выйграўшы першы прыз у чэмпіянаце кафэ «Кафэ дэ ля Рэжанс», Яноўскі затым змагаўся амаль ва ўсіх буйных шахматных спаборніцтвах таго часу, яго лепшы перыяд быў паміж 1898 і 1906 гадамі. Вандруючы з турніру на турнір, ён ашаламляў сваіх праціўнікаў яскравымі нападамі і раптоўнымі ўдарамі. Сярод пацярпелых пабывалі ўсе вядучыя шахматысты свету, у тым ліку і Эм. Ласкер. Пад уражаннем сваіх турнірных поспехаў і некалькіх удалых партый з чэмпіёнам свету д-рам Ласкерам Яноўскі адважыўся выклікаць яго на матч, але сілы былі няроўныя. Вынік апынуўся сумным. Мудры практык і глыбокі псіхолаг, Ласкер свядома ствараў сумныя пазіцыі, не даючы Яноўскаму разгарнуць сваю фантазію ва ўсю моц. Зрэшты, Яноўскага не цікавіла чэмпіёнства як такое, ён усё жыццё адстойваў яркі і відовішчны стыль. Яго дзёрзкія напады і бліскучыя камбінацыі дзівілі рызыкай. У той час шахматы яшчэ не ператварыліся ў вялікі спорт, а былі проста часткай чалавечай культуры. Яноўскім больш валодала цяга стварыць прыгожую, суцэльную партыю. «Яноўскі быў вялікім шахматыстам, але сярэднім спартсменам і слабым псіхолагам», — аднойчы сказаў пра яго Ласкер. Па ўспамінах сучаснікаў вядомы запал Яноўскага да азартных гульняў. Ён гуляў апантана ў карты (брыдж або покер) і раз за разам прайграваў усё тое, што прыносілі яму шахматы. У 1901 годзе ён спусціў у казіно Монтэ-Карла ўвесь свой першы прыз. Азарт Яноўскага перашкаджаў яму не толькі ў жыцці.

Пасля Мангеймскага турніру 1914 Яноўскі пераехаў у Амерыку, дзе пражыў 10 гадоў. Там ён спачатку быў трэцім па сіле гульцом (пасля Х. Р. Капабланкі і Ф.Маршала), але паступова маладыя майстры сталі яго адціскаць. Нягледзячы на гэта, часам Яноўскі дэманстраваў былую моц і свой яркі стыль.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Партыі Давіда Яноўскага у базе *Chessgames*


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | 365chess · Chess Games · Chess Tempo |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 10242559v · ISNI: 0000 0000 3214 8596 · LCCN: n94022929 · NTA: 075093715 · VIAF: 75539919 |
Бронзавы кельт
Кельты альмекаў (у англійскай тэрміналогіі)
**Кельт** або **мэтаг** (састар.) (англ.: celt, socketed axe, socketed axe, ням.: Tüllenbeil) — разнавіднасць бронзавай сякеры і матыкі з утулкай на месцы абуха, накіраванай перпендыкулярна да ляза, у якую ўсоўваецца каленчатая або прамая дзяржальня.

У мінулым у заходняй археалогіі гэтым тэрмінам пазначаліся любыя сякеры, цеслы або матыкі з каменя або бронзы. Цяпер у англійскай археалагічнай тэрміналогіі гэта назва захавалася для клінаватых шліфаваных каменных сякер, якія не маюць адтуліны для дзяржальні. Асобна сярод іх вылучаецца тып сякер, характэрны для неалітычнай культуры лінейна-стужачнай керамікі (англ.: shoe-last celt, літаральна — кельт у форме абутковай калодкі, ням.: Shuhleistenkeil — той жа сэнс).

Літаратура
----------

* *Богаевский Б. Л.* Техника первобытно-коммунистического общества // История техники. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1936. — Т. I, Ч. 1. — С. 243—255, 259—261, 263, 417—420. — XII, 635 с. — (Труды Института истории науки и техники АН СССР. Серия IV; Вып. 1).
* *Брей У. Трамп Д.* Археологический словарь. — М.: Прогресс, 1990. — С. 106.
* Кельт // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
Латэрыт
**Латэрыт** (ад лац.: later — цэгла) — шчыльная гліністая ці порыстая, шлакападобная камяністая горная парода чырвонага колеру, складзеная з гідраксідаў алюмінію і жалеза з прымессю мінералаў тытану. Утвараецца ва ўмовах вільготнага трапічнага і субтрапічнага клімату ў выніку выветрывання алюмасілікатных горных парод. Магутнасць латэрыту ад некалькіх да 50 метраў, узрост — ад юрскага да сучаснага. З латэрытам звязаны радовішчы жалезнай руды, нікелю, хрому, кобальту, баксітаў, золата. У глебазнаўстве латэрытам называюць жалезістыя гарызонты інфільтрацыйнага паходжання, якія ўваходзяць у склад латэрытных глеб.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
**Кельцкія тапонімы** — геаграфічныя назвы кельцкага паходжання. У старажытнасці кельты былі шырока распаўсюджаны ў Еўропе, таму многія еўрапейскія тапонімы маюць кельцкае паходжанне: Дунай (*Danuvius*) і Рэйн (агульны корань з Рона), Альпы (хоць ёсць версія пра дакельцкае паходжанне гэтага ароніма), Апеніны (ад \*penn — пагорак), Ардэны (ад *\*ardu* — высока)

Акрамя аронімаў і гідронімаў кельцкімі лічацца шэраг айконімаў, якія маюць аснову *dunum* (замак, крэпасць): Верден і Лейдэн. Кельцкімі лічацца таксама шэраг тапонімаў у паўночнай Італіі: Верона (альховае поле), Генуя (вусце) і Брэшыя (гара). Кельцкія тапонімы назіраюцца і ў Брытаніі: Тэмза (*\*tames* — цёмная)

Гл. таксама
-----------

* Тапанімія Ірландыі

Зноскі
------

1. ↑  Почему эту реку зовут Дунай
2. ↑  Дунай
3. ↑  Истоки речных и озерных названий
4. ↑  Происхождение названия гор Альпы
5. ↑  Происхождение названия горного хребта Апеннины
6. ↑  Происхождение названия плоскогорья Арденны
7. ↑  Ср.
8. ↑  Топонимия Апенинского полуострова

Спасылкі
--------

* КЕЛЬЦКІЯ ТАПОНІМЫ Ў ЕЎРОПЕ
* Кельцкія элементы ў тапаніміцы артуровских раманаў М. Сцюарт
**Прыгодніцкі фільм** — жанр кіно, адпаведны прыгодніцкаму раману ў літаратуры. У адрозненне ад баявіка, у прыгодніцкіх фільмах акцэнт зрушаны з грубага гвалты на кемлівасць персанажаў, уменне абхітрыць, ашукаць злыдня. У прыгодніцкіх фільмах героям трэба арыгінальна выблытацца са складаных сітуацый. «Хэпі-энд» таксама вельмі верагодны. Вельмі часта прыгодніцкае кіно перасякаецца з гістарычным, утворачы спецыфічныя паджанры — фільм плашча і шпагі (калі дзеянне адбываецца ў Еўропе) і вестэрн (калі дзеянне паходзіць на Дзікім Захадзе).

Хрэстаматыйныя прыклады
-----------------------

* «Прыгоды Робін Гуда»
* «Маска Зора»
* «Піраты Карыбскага мора»
* «Індыяна Джонс»
* «Раман з каменем»
* «Скарбы Сьера-Мадрэ»

Гл. таксама
-----------

* Прыгодніцкая літаратура

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4140759-3 · LCCN: sh85001070 · Microsoft: 42133412 · NKC: ph579441 |
**Свята-Троіцкая царква** — праваслаўны храм у в. Княгінін Мядзельскага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Царква ў пачатку XX ст.
У цэнтры вёскі. Акружана бутавай агароджай з арачнай брамай пад кілепадобным франтонам. Пабудавана каля 1772 года з дрэва на месцы ўніяцкага храма, вядомага з 1713 года. Храм драўляны, ніколі не зачыняўся і не перабудоўваўся. Тыповы вясковы прыход, з скарачальнай колькасцю вернікаў. Дзякуючы пастаянным рамонтам храм падтрымліваецца ў належным стане.

У 2010 годзе значна актывізавалася парафіяльнае жыццё з прызначэннем новага пробашча-іерэя Канстанціна Мікалаевіча Яромчыка. Ён актыўна працуе з насельніцтвам, у храме ў 2010 годзе правёў сур’ёзныя рамонтныя работы — замянілі купалы і вокны.

У 2011 годзе намаганнямі настаяцеля зроблены капітальны рамонт даху, з заменай дахавага матэрыялу, а таксама сцен храма. Праца праведзена вялікая, храм набыў зусім новы выгляд. У 2012 годзе былі канчаткова завершаны работы па рэканструкцыі ўнутранай прасторы храма. Уладкаваны новы пасад, набыта новае царкоўнае начынне. 29 верасня 2012 г. храм пасля рэстаўрацыі быў урачыста асвечаны вікарыем Мінскай епархіі Праасвяшчэнным Веніямінам. Пробашч парафіі ўзведзены ў сан протаіерэя.

Архітэктура
-----------

Царква з боку апсіды
Помнік народнага дойлідства. Будынак царквы чатырохчасткавай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі: нізкі прытвор, прамавугольны ў плане бабінец з двух’яруснай (нізкі васьмярык на чацверыку) шатровай званіцай, кубападобная малітоўная зала, прамавугольная апсіда з рызніцай. Шацёр званіцы і двухсхільны дах апсіды завершаны цыбулепадобнымі макаўкамі. Асноўны аб’ём накрыты двухсхільным дахам, яго бакавыя фасады расчлянёны вертыкальнымі брусамі-сцяжкамі і лучковымі аконнымі праёмамі ў разных ліштвах у форме какошнікаў. Гарызантальна ашаляваныя сцены апяразаны аркатурнымі фрызамі. Пазбаўлены дэкору інтэр’ер мае выразную прасторавую арганізацыю за кошт узаемасувязі рознавялікіх памяшканняў.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Троіцкая царква (Княгінін)
* Троіцкая царква (Княгінін) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Троіцкая царква (Княгінін) на сайце Radzima.org
* Сайт Мядзельскага благачыння
* 

| ⛭Мядзельскае благачынне |
| --- |
| Спаса-Праабражэнская царква (Занарач) ·  Троіцкая царква (Княгінін) ·  Свята-Троіцкая царква (Крывічы) ·  Свята-Троіцкая царква (Мікасецк) ·  Свята-Троіцкая царква (Мядзел) ·  Свята-Ільінская царква (Нарач) ·  Свята-Кірыла-Мяфодзіяўская царква (Свір) ·  Свята-Аляксандра-Неўская царква (Слабада) ·  Свята-Мікалаеўская царква (Старыя Габы) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ман.
**Ман** (груз. მან, мрглавані: Ⴋ, нусхуры: ⴋ, мхедрулі: მ, МФА: [man]) — дванаццатая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «40». Беларускі адпаведнік — літара м ([m]). Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае m.

* Ман мхедруліМан мхедрулі
* Ман мрглаваніМан мрглавані
* Ман нусхурыМан нусхуры

Юнікод
------

У Юнікодзе:

* Ⴋ : U+10AB
* მ : U+10DB

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ман (літара)

| ⛭Грузінскае пісьмо |
| --- |
| Графіка | ა · ბ · გ · დ · ე · ვ · ზ · თ · ი · კ · ლ · მ · ნ · ო · პ · ჟ · რ · ს · ტ · უ · ფ · ქ · ღ · ყ · შ · ჩ · ც · ძ · წ · ჭ · ხ · ჯ · ჰ |
| Дадатковыя літары | ჶ · ჷ · ჸ · ჹ · ჺ |
| Архаічныя літары | ჱ · ჲ · ჳ · ჴ · ჵ |
**Кембрыджскі дакумент**, **Кембрыджскі Ананім**  (*па месцы захоўвання ў бібліятэцы Кембрыджскага ўніверсітэта*), або **пісьмо Шэхтэра** (*па імені першаадкрывальніка*) — рукапіс на старажытнаяўрэйскай мове. Змяшчае фрагмент пісьма неназванага яўрэя, падданага хазарскага цара Іосіфа да неназванага гаспадара з міжземнаморскай краіны. Адзін з двух (нароўні з пісьмом цара Іосіфа) пісьмовых помнікаў хазарскага паходжання.

Аўтар на момант напісання знаходзіўся ў Канстанцінопалі. Адрасатам пісьма з высокай ступенню верагоднасці з’яўляецца кордаўскі саноўнік Хасдай ібн Шапрут, які збіраў звесткі пра Хазарыю. Прыкладны час напісання — 949 год.

У пісьме маюцца ўнікальныя звесткі па гісторыі і рэлігіі хазараў, перасяленне яўрэяў у Хазарыю, дзейнасць трох апошніх хазарскіх цароў: Веніяміна, Аарона і Іосіфа. Асаблівую цікавасць уяўляе апавяданне пра сучасную аўтару руска-хазарска-візантыйскую вайну ў Прычарнамор’і, дзе рускім правадыром названы H-l-g-w, што перадае дакладную скандынаўскую форму імя Алег.

Рукапіс (шыфр T-S Misc.35.38) па палеаграфічных прыкметах датуецца канцом XI стагоддзя. Напісаны на паперы. Складаецца з двух лістоў, якія маюць тэкст на абодвух баках. Верхняя частка пашкоджана. Пачатак і канец дакумента адсутнічаюць.

Вывучэнне
---------

Пісьмо выяўлена С. Шэхтэрам сярод калекцыі яўрэйскіх манускрыптаў з Каірскай генізы (сховішча рукапісаў пры сінагозе). Апублікавана ў 1912 годзе. У 1913 годзе выйшаў рускі пераклад П. К. Какоўцава, 2-е акадэмічнае выданне ў 1932 годзе. Апошні па часе пераклад зроблены Н. Голбам (у 1982 годзе на англійскую мову).

На працягу 1-й паловы XX ст. у навуковай грамадскасці не сціхалі спрэчкі наконт сапраўднасці дакумента. Шэраг гісторыкаў лічылі яго падробкай. У расійскім усходазнаўстве доўгі час панавала скептычная выснова П. К. Какоўцава, пазней падтрыманая А. П. Навасельцавым, што Кембрыджскі дакумент не адносіцца да перапіскі Хасдая ібн Шапрута, а з’яўляецца кампіляцыяй, складзенай пасля падзення Хазарыі. Аднак у наш час большасць сумніўных месцаў праяснена і аўтэнтычнасць помніка агульнапрызнаная.

Гл. таксама
-----------

* Яўрэйска-хазарская перапіска

Зноскі
------

1. ↑  *Цукерман К.* Русь, Византия и Хазария в середине X века: проблемы хронологии // Славяне и их соседи. Вып. 6. — М. 1996. — С. 68.

Крытычныя выданні
-----------------

* *Коковцов П. К.* Еврейско-хазарская переписка в X веке. Л.1932.
* *Голб Н. Прицак О.* Хазарско-еврейские документы X в. — М.-Иерусалим,2003. ISBN 5-93273-126-5

Літаратура
----------

* *Фейгина С. А.* Историография еврейско-хазарской переписки X в. // Феодальная Россия во всемирно-историческом процессе. — М. 1972.

Спасылкі
--------

* Тэкст пісьма (пер. на рускую мову П. К. Какоўцава)
* Khazar Self Perception: A Study of the Schechter Text
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Троіцк.
**Троіцк** (руск.: Тро́ицк) — горад, паселішча і гарадская акруга ў складзе Троіцкай адміністрацыйнай акругі Масквы, за 20 км на паўднёвы захад ад МКАД па Калужскай шашы. Да 1 ліпеня 2012 года Троіцк быў горадам абласнога падпарадкавання Маскоўскай вобласці, з 2007 года ў статусе навукаграда. З 1 ліпеня 2012 года ўключаны ў склад Масквы падчас рэалізацыі праекта па пашырэнні сталіцы.

Насельніцтва — 37,6 тыс. жыхароў (па дадзеных Расстата за 2010 год), 50 315 тыс. жыхароў (па дадзеных за 2015).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Троіцк (Масква)

1. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>
**Улас Якаўлевіч Чубар** (укр. Улас Якавіч Чубар, 10 (22) лютага 1891, в. Фёдараўка, Екацярынаслаўская губерня, Расійская імперыя (цяпер у Полагаўскім раёне Запарожскай вобласці) — 26 лютага 1939, Масква, РСФСР) — савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч. На працягу шэрагу гадоў узначальваў урад Украінскай ССР, а затым працаваў намеснікам Старшыні Саўнаркама СССР. Член УЦВК, ВУЦВК, ЦВК СССР і яго Прэзідыума. Дэпутат Вярхоўнай Рады СССР з 1937 года. Расстраляны ў 1939 годзе. Рэабілітаваны ў 1955 годзе.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і, у якой было восем дзяцей. У 1904—1911 гг. вучыўся ў Аляксандраўскім механіка-тэхнічным вучылішчы.

Да бальшавіцкай арганізацыі яшчэ падлеткам яго прыцягнуў старэйшы брат Павел, які загінуў на барыкадах 1905 года. Быў удзельнікам рэвалюцыі 1905—1907 гадоў. У 1907 г. уступіў у шэрагі РСДРП. Пасля заканчэння вучылішча працаваў на заводах у Краматорску, Марыупалі, Маскве, Петраградзе. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 г. быў абраны старшынёй фабрычна-завадскога камітэта гарматнага завода, затым — членам Цэнтральнай рады фабзаўкамаў, дэпутатам Петраградскай рады.

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі з’яўляўся камісарам ВРК у Галоўным артылерыйскім упраўленні. У 1918—1919 гг. — Старшыня Праўлення Дзяржаўнага аб’яднання машынабудаўнічых заводаў (ГАМЗа). У 1918—1922 і 1923 гг. — Член Прэзідыума ВСНГ РСФСР.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Чубарь Влас Яковлевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
3. 1 2   Праверана 6 ліпеня 2015.
4. ↑
Келіх. Налібоцкая шкляная мануфактура, 1730-я гады. Паштовая марка Беларусі
**Келіх** (ад ням. Kelch) — пасудзіна для віна.

Адрозніваюць келіхі:

* для шампанскага. Ёмістасць — 125—150 г. Канічнай, падоўжанай, цыліндрычнай, грушападобнай і краманчатай формы.
* для сокаў і піва. Ёмістасць — 250—400 г. Цыліндрычнай формы на нізкай ножцы.
* для фруктова-ягадных сокаў, фруктова-ягадных кактэйляў з марожаным або малочных. Ёмістасць — 250—350 г.

Цікава, што класічныя келіхі для салодкага шампанскага вырабляліся па форме і памеру грудзей каралевы Францыі Марыі-Антуанэты, якая была абезгалоўлена ў Парыжы ў 1793 годзе. Гэтыя келіхі адпавядаюць памеру «У» паводле міжнароднай класіфікацыі памераў жаночых бюстаў і аб'ёму ў 200 мл, паводле метрычнай сістэмы. У наш час такія келіхі выкарыстоўваюцца для падачы шампанскага даволі рэдка.

У 1950-я гг. аўстрыец Клаус Іозеф Рыйдэль стварыў розныя тыпы келіхаў для вінаў розных рэгіёнаў Францыі, Аўстрыі, Італіі, тэкілы, аквавіту, вермута, кіршвасеру, грапы і іншых напояў. Вынайдзеныя ім формы выкарыстоўваюцца і ў наш час.

Гл. таксама
-----------

* Чарка
* Кілішак
* Шклянка
* Куфель

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С.642
2. ↑  Урокі келіха Архівавана 15 кастрычніка 2008.
3. ↑  Riedel, Аўстрыя Архівавана 12 жніўня 2011.
«Белы куб», Хакні, Лондан
**Белы куб** (англ. «White Cube») — выставачная канцэпцыя, паводле якой аб'екты мастацтва выстаўляюцца ў белай прасторы. З 20-х гадоў XX стагоддзі прынята прадстаўляць прадметы мастацтва, асабліва сучаснага, на белым фоне, для таго каб архітэктура выстаўкі не засланяла сабой твор мастацтва і каб пазбегнуць якога-небудзь узаемадзеяння паміж архітэктурай і творам мастацтва. У апошнія гады канцэпцыя, аднак, падвяргаецца крытыцы, паколькі шматлікія музейныя і выставачныя архітэктары лічаць, што мастацтва ў белай прасторы без якой-небудзь апрацоўкі дае занадта мала магчымасцяў для перажывання.

Галерэя «White Cube», Лондан
----------------------------

Галерэя «Белы куб» — адна з самых вядомых камерцыйных галерэй сучаснага мастацтва ў Вялікабрытаніі. Знаходзіцца на плошчы Хокстан (Hoxton Square) у Іст-Эндзе ў Лондане. Прадстаўляе Гілберта і Джорджа (Gilbert & George), Ансельма Кіфера (Anselm Kiefer), мастакоў з групы Маладыя брытанскія мастакі (Young British Artists), напрыклад Дэм'ена Хёрста (Damien Hirst) і Трэйсі Эмін (Tracey Emin), і іншых міжнародна вядомых мастакоў.

Зноскі
------

1. ↑  Holger Liebs, Wolke oder Wunderkammer, monopol, Magazin fur Kunst und Leben, Nr. 07/2007
**Даўжа́ні** (трансліт.: *Daŭžani*, руск.: Довжани) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сваткаўскага сельсавета.

Гісторыя
--------

У 1868 годзе вёска Княгінінскай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні, 9 двароў, 81 жыхар. У 1904 годзе у вёсцы 187 жыхароў, у 1908 годзе — 151 жыхар. У 1921 годзе вёска гміны Мядзел Дунілавіцкага (з 1925 года Пастаўскага) павета Віленскага ваяводства, 35 двароў, 117 жыхароў. У 1931 годзе 38 двароў, 203 жыхары. З 12 кастрычніка 1940 года ў Сваткаўскім сельсавеце Мядзельскага раёна Вілейскай, з 20 верасня 1944 года Маладзечанскай, з 20 студзеня 1960 года Мінскай абласцей. У 1940 годзе 31 двор, 92 жыхары. У Вялікую Айчынную вайну ў верасні 1943 года вёска спалена гітлераўцамі (31 двор), 92 жыхары забітыя, але пасля вайны адноўлена.

У 1949 годзе арганізаваны калгас імя Кутузава. З 1954 года вёска ў складзе калгаса імя Сталіна, з 9 лістапада 1961 года — калгаса імя Леніна (з 1988 года цэнтр — вёска Сваткі), з 1994 года — аграфірмы «Зара», з сакавіка 1997 года — сельскагаспадарчага прадпрыемства імя М. Танка (цэнтр — вёска Сваткі).

Насельніцтва
------------

* 185 жыхароў (1960)
* 35 двароў, 65 жыхароў (1997)

Інфраструктура
--------------

Жывёлагадоўчая ферма.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Сваткаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Сваткі |  |
| Вёскі | Альсевічы ·  Андрэйкі ·  Бонда ·  Брусы ·  Даўжані ·  Замашша ·  Калінаўка ·  Кашонаўка ·  Ліпава ·  Лужы ·  Магдуліна ·  Мацкі ·  Наўры ·  Новікі ·  Няверы ·  Памараўшчына ·  Пількаўшчына ·  Рудзевічы ·  Русакі ·  Сівыя ·  Старынкі 1 ·  Старынкі 2 ·  Узла ·  Шкленікова ·  Яжджэнцы |
**Анатоль Герасімавіч Цікавенка** (нар. 6 чэрвеня 1952, в. Новая Алешня Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці) — беларускі юрыст. Мае вучонае званне прафесара.

Біяграфія
---------

У 1977 годзе скончыў юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Прадоўжыў навучанне ў вочнай мэтавай аспірантуры Інстытута дзяржавы і права Акадэміі навук СССР. У 1981 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю ў галіне адміністрацыйнага права. У 1993 годзе абараніў доктарскую дысертацыю.

З 1981 па 1986 год працаваў памочнікам Прэзідэнта Акадэміі навук БССР.

У 1986—1989 гадах — старшы навуковы супрацоўнік Інстытута філасофіі і права Акадэміі навук БССР. З 1989 па 1992 год — дактарант Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1992 годзе прадоўжыў работу ў Інстытуце філасофіі і права Акадэміі навук Беларусі ў якасці старшага навуковага супрацоўніка.

У 1995 годзе ўзначаліў лабараторыю Навукова-даследчага цэнтра праблем дзяржаўнай кадравай палітыкі і ўдасканальвання дзяржаўнага кіравання Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Са студзеня 1997 года — суддзя Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь.

Унесены ў санкцыйныя спісы краін Балтыі.

Аўтар каля 160 навуковых публікацый, у тым ліку 3 манаграфій у галіне агульнай тэорыі дзяржавы і права, канстытуцыйнага і адміністрацыйнага права. Удзельнічаў у распрацоўцы шэрага законапраектаў.

Узнагароды
----------

Мае вышэйшы кваліфікацыйны клас. Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь. У красавіку 1999 года аб’яўлена Падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Latvia sanctions 101 more Belarus officials
2. ↑  The sanctions of the Government of the Republic in view of the situation in Belarus
3. ↑  Суддзя Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь Цікавенка Анатолій Герасімавіч Архівавана 8 кастрычніка 2020.
**«Два д'яўлы»** — сатырычная паэма Канстанціна Вераніцына, напісаная ў 1860 годзе і ўпершыню апублікаваная 6 чэрвеня 1986. Змест паэмы востра асуджае распаўсюджаную сацыяльную праблему п'янства.

Перадгісторыя
-------------

Паэма «Два д'яўлы» з'яўляецца аўтарскай інтэрпрэтацыяй рэальных падзеяў на беларуска-літоўскіх губернях 50-х гг. XIX ст. У тагачаснай Расійскай імперыі існавала дзяржаўная манаполія на продаж гарэлкі. Спойванне народа прыносіла каласальныя прыбыткі як дзяржаве, так і дробным гандлярам-арандатарам корчмаў і шынкоў. «Рандары» стараліся рознымі спосабамі схіліць людзей да п'янства, памяншаючы цану напояў, абавязваючы купляць толькі ў сваіх крамах, даючы алкаголь у крэдыт і г. д. Такая практыка выклікала моцны пратэст інтэлігенцыі і сялян, што вылілася ў т. зв. «рух цвярозасці», які пагражаў казне вялікімі стратамі і быў варожа сустрэты тагачаснымі ўладамі.

У гэтым кантэксце «Два д'яўлы» з'яўляюцца выдатнай сатырай на віцебскіх адкупшчыкаў, якія акурат у гэты момант панізілі цану на гарэлку, каб любымі спосабамі прывабіць народ у шынкі. Віцебску проціпастаўляецца Гродна, дзе рух цвярозасці быў больш паспяховы.

Сюжэт
-----

Дзеянне паэмы адбываецца на захадзе і ўсходзе Беларусі. Каб спакусіць добрых людзей піць алкаголь і тым самым губіць чалавечыя душы, сатана паслаў аднаго чорта ў Віцебск і другога ў Гродна, якія праз некаторы час сустракаюцца. Гродзенскі чорт прыходзіць засмучаны і прыгнечаны цвёрдасцю і непахіснасцю гродзенцаў у сваім рашэнні прыпыніць старое цвярозае жыццё. Ён не выканаў сваёй сатанінскай задачы, да таго ж яго ў Гродне моцна пабілі. Віцебскі чорт, наадварот, святкуе перамогу — яму ўдалося дамагчыся свайго: віцябляне спойваюцца.

Паэма сканчаецца тым, што віцебскі чорт злітаваўся над сваім няўдалым гродзенскім калегам і ўзяў яго сабе ў памочнікі. Абодва нячысцікі пасля абмену інфармацыяй і прынятага рашэння схаваліся ў канцы паэмы пад вядомым у тагачасным Віцебску сваёй кепскай славай Задунаўскім мостам.

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускай літаратуры: XIX — пач. XX ст.: Падруч. для філ. фак. пед ВНУ / Т. Э. Багдановіч, У. В. Гніламёдаў, Л. С. Голубеваі інш; Пад агул. рэд. М. А. Лазарука, А. А. Семяновіча. — 2-е выд. дапрац. — Мн.: Выш. шк. 1998.
* Вераніцын Канстанцін. Тарас на Парнасе. Паэмы / Уклад. з тэкст. падрыхт. і камент. Юрыя Пацюпы, прадм. Язэпа Янушкевіча. — Мінск: Мастацкая літаратура, 2009.
* Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Том 2. Новая літаратура : другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — Мінск: «Беларуская навука», 2007.
Кельцкі крыж, адзін з сімвалаў кельцкай царквы
**Кельцкая царква** — агульная назва для хрысціянскай царкоўнай арганізацыі Ірландыі, Брытаніі, Уэльса, Шатландыі і Брэтані, існавала ў другой палове першага тысячагоддзя - пачатку другога тысячагоддзя нашай эры.

Назвы **кельцкая царква** і **кельцкае хрысціянства** маюць ўмоўны характар, з'явіліся ў літаратуры ў XVIII ст. і распаўсюдзіліся пад уплывам рамантызму. У наш час яны ўжываюцца толькі для вылучэння некаторых асаблівасцяў, што мелі месца ў развіцці хрысціянства на Брытанскіх астравах. Існаванне ж у сярэднявеччы асобнай царкоўнай арганізацыі або веравучэння, адрозных ад каталіцкай, у наш час абвяргаецца большасцю гісторыкаў.

Гісторыя
--------

Хрысціянства ў кельтаў Брытанскіх астравоў з'яўляецца ва II-III стагоддзі н. э. намаганнямі місіянераў з еўрапейскага кантынента. Асабліва моцна яно ўкараняецца ў Ірландыі, якая робіцца галоўным цэнтрам кельцкага хрысціянства ў наступныя стагоддзі. На думку прыхільнікаў існавання самастойнай кельцкай царквы, у VI-VII стагоддзі адбываецца суперніцтва паміж кельцкай і каталіцкай (папскай) цэрквамі за хрысціянізацыю Англіі, населеную да таго часу германскімі плямёнамі англаў, саксаў і ютаў. На саборы ва Уітбі (Нартумбрыі) у 664 годзе ў багаслоўскім дыспуце перамаглі прадстаўнікі папскай царквы, з прычыны чаго каталіцкі абрад пачаў пераважаць не толькі ў Англіі, але і ва Уэльсе і Шатландыі. У Ірландыі ж кельцкая царква спыніла сваё існаванне толькі ў XII стагоддзі, калі краіна была захоплена Англіяй.

У пачатку XX ст. прыхільнікі існавання самастойнай кельцкай царквы пачалі захады для яе адраджэння. У наш час існуе некалькі арганізацый з падобнай назвай, якія аб'ядноўваюць групы вернікаў (пераважна ірландцаў) з некалькіх краін свету.

Асаблівасці
-----------

Асноўнае адрозненне кельцкай царквы ад каталіцкай - гэта больш частае ўжыванне прац антычных аўтараў, у тым ліку грэчаскіх, Старога запавету, а таксама ў пераважнай ролі кляштароў. Яна ўвабрала ў сябе вялікую колькасць мясцовых кельцкіх традыцый, і па сутнасці з'яўлялася інстытутам супольным, узначаленым кельцкімі вышэйшымі. Таксама адрозненнем двух існуючых ў Брытаніі абрадаў (кельцкага і каталіцкага) з'яўляўся спосаб вылічэння царкоўных святаў, з прычыны чаго Вялікдзень у розных цэрквах прыходзіўся на розныя дні.

Зноскі
------

1. ↑  Гл.: Caitlin Corning, The Celtic and Roman Traditions: Conflict and Consensus in the Early Medieval Church. - Palgrave MacMillan, 2006
**Літоўскае бюро ЦК КПЗБ**. Дзейнічала ў 1930 – 1938 гг. Утворана ЦК КПЗБ у канцы 1930 г. з мэтай актывізацыі нелегальнай прапаганды сярод літоўскага насельніцтва Віленшчыны. У сувязі з тым, што ў некаторых паветах Віленскага ваяводства значную частку насельніцтва складалі літоўцы, пасля III канферэнцыі КПЗБ (1925 г.) пачала выдавацца камуністычная літаратура на літоўскай мове, сярод літоўскага насельніцтва ўзніклі партыйныя арганізацыі. У канцы 1930 г. паводле рашэння ЦК КПЗБ пры Віленскім акруговым камітэце КПЗБ створана Літоўскае бюро КПЗБ, у 1931 г. пераўтворана ў Літоўскае бюро пры ЦК КПЗБ. Ббюро мела секцыі па рабоце сярод сялян, моладзі, падпольную друкарню, дзе выдавала газету, часопіс, адозвы і брашуры, супрацоўнічала з легальнымі арганізацыямі беларускага нацыянал-вызваленчага руху. У 2-й палове 1930-х гг. праводзіла работу па стварэнні антыакупацыйнага, дэмакратычнага народнага фронту ў краі. Існавала да роспуску КПП і КПЗБ (1938 г.).

Літаратура
----------

* Карашчанка, І. Краявы сакратарыят ЦК КПЗБ / Ігар Карашчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня. — Мн.: БелЭн, 1997. — 432 с.: іл. — С. 384. — ISBN 985-11-0041-2.
**Літл-Кы́ска** (англ.: Little Kiska) — востраў у групе Алеуцкіх астравоў. Месціцца каля большага па плошчы вострава Кыска. Адлучаны ад яго пралівам шырынёй 897,5 м. Паверхня пагорыстая, пакрытая тундрай. Найвышэйшы пункт — 92 м.

У 1741 г. адкрыты В. Берынгам. Да 1810 г. быў населены алеутамі. З 1867 г. у складзе ЗША.

У ліпені 1942 г. быў заняты японскімі ваеннымі. На востраве быў размешчаны радар. Аднак 28 ліпеня 1943 г. японцы пакінулі свае пазіцыі.

У нашы дні незаселены. З'яўляецца часткай нацыянальнага гістарычнага помніка ЗША ў бухце Кыска.

Спасылкі
--------

* Geologic Reconnaissance of Kiska Island Aleutian Islands, Alaska
* Pacific Wrecks