**Лебяда добрага Генрыха** (*Chenopodium bonus-henricus*) — шматгадовая травяністая расліна, від роду лебяда (*Chenopodium*) сямейства Аксамітнікавыя (*Amaranthaceae*). Раней уключалася ў сямейства *Chenopodiaceae*. Рудэральная расліна.

Батанічнае апісанне
-------------------

Батанічная ілюстрацыя з кнігі О. В. Тамэ «*Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz*», 1885
Травяністая шматсцябловая расліна вышынёй 15-60 см, пакрытая мучністым, часта клейкім, налётам. Сцёблы тоўстыя, малагалінастыя, шчыльна пакрыты лісцем.

Лісце на доўгіх хвосціках, 5-10 см у даўжыню, у ніжняй частцы расліны трохвугольна-коп'епадобнае або стрэлападобнае, у верхняй частцы — яйцападобна-ланцэтнае і ланцэтнае, суцэльнакрайняе, злёгку хвалістае.

Кветкі дробныя, дыяметрам 3-5 мм, зялёнага колеру, з пяццю пялёсткамі, утвараюць коласападобна-мяцёлчатыя суквецці.

Насенне чырванавата-зялёнае, 2-3 мм у дыяметры.

Арэал
-----

Вобласць натуральнага распаўсюджання пакрывае ўсю Еўропу, адкуль расліна была занесена ў многія іншыя рэгіёны свету, у тым ліку ў Амерыку. У Расіі сустракаецца толькі ў лясной зоне еўрапейскай часткі, рэдкая расліна; звычайна расце на смеццевых месцах і ўздоўж дарог, часам сярод пасеваў. На Беларусі вядома з наваколля прыпыначнага пункта Слабада Смалявіцкага раёна; расце каля платоў, на засмечаных мясцінах.

Сінонімы
--------

* Agathophytum bonus-henricus (L.) Moq.
* Agatophyton bonus-henricus (L.) E.H.L.Krause
* Anserina bonus-henricus (L.) Dumort.
* Atriplex bonus-henricus (L.) Crantz
* Blitum bonus-henricus (L.) C.A.Mey.
* Blitum perenne Bubani
* Chenopodium hastatum St.-Lag.
* Chenopodium ruderale Kit. ex Moq.
* Chenopodium ruderale St.-Lag.
* Chenopodium sagittatum Lam.
* Chenopodium spinacifolium Stokes
* Chenopodium triangulare Dulac
* Chenopodium triangularifolia Gilib.
* Orthospermum bonus-henricus (L.) Schur
* Orthosporum bonus-henricus (L.) T.Nees
* Orthosporum unctuosum Montandon

Значэнне і прымяненне
---------------------

У Сярэдневяковай Еўропе расліна культывавалася як агароднінна, але была выцеснена агародным шпінатам (*Spinacia oleracea*), які быў завезены з Блізкага Усходу крыжакамі. З тых часоў у англійскай мове адна з назваў расліны — англ.: lincolnshire spinach (лінкальншырскі шпінат).
Маладыя парасткі могуць замяніць спаржу (*Asparagus officinalis*). Суквецці могуць быць выкарыстаны для тушэння замест брокалі.

Расліна выкарыстоўвалася ў народнай медыцыне для лячэння скурных захворванняў, змяшчае жалеза і вітамін С і сапаніны. Лёгкі слабільны, процізапаленчы, проціглісны, антысептычны і абязбольвальны сродак.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  У многіх класіфікацыях Лебядовыя разглядаюцца як самастойнае сямейства. Сістэмы класіфікацыі APG, заснаваныя на малекулярным аналізе ДНК, уключаюць яго ў склад сямейства Аксамітнікавыя.
4. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 36. — 160 с. — 2 350 экз.

Літаратура
----------

* *Губанов И. А. Киселёва К. В. Новиков В. С. Тихомиров В. Н.* 483. *Chenopodium bonus-henricus* L. — Марь цельнолистная // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3-х томах. — М.: Т-во научных изданий КМК, Ин-т технологических исследований, 2003. — Т. 2. Покрытосеменные (двудольные: раздельнолепестные). — С. 92. — 3 000 экз. — ISBN 9-87317-128-9.
* *Траццякоў Дз. І.* Лебяда // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — С. 143—144. — 588 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | APNI · GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2775841367 |