**Траге́дыя ў Крыжо́ўцы** — сутыкненне 2 мая 1977 пасажырскага цягніка «Гродна — Орша» з прыгарадным электрацягніком, у выніку якога, па афіцыйных звестках, загінулі 22 чалавекі, 82 атрымалі пашкоджанні. Аварыя лічыцца найбуйнейшай за ўвесь час існавання «Беларускай чыгункі» як па колькасці ахвяр, так і па нанесеным уроне. Але непадалёк ад гэтага месца, на перагоне Беларусь — Радашковічы, 5 кастрычніка 1919 года адбылося крушэнне цягніка, які рухаўся з Вільні ў Мінск, у выніку якога загінулі на месцы 23 чалавекі і каля 100 атрымалі раненні.

Ход падзей
----------

2 мая 1977 года ўвечары на чыгуначнай станцыі Крыжоўка назбіралася шмат народу, які вяртаўся ў Мінск з дач або са святкавання 1 мая. Электрычка № 548 «Аляхновічы — Мінск», якая мелася прыйсці недзе каля 17-й гадзіны, запознілася. Пасадка ў Крыжоўцы таксама зацягнулася, бо яна была перапоўнена і не ўсе ахвотныя здолелі ў яе ўлезці. Электрацягнік так і не здолеў крануцца з месца. А 17:10 з-за павароту пад зялёнае святло семафораў вылецеў пасажырскі цягнік «Гродна — Орша», які па раскладзе следаваў за электрацягніком праз 10 хвілін, і ўрэзаўся яму ў хвост на хуткасці 35 км/г. Ад сутыкнення электрычка развіла хуткасць 13 км/г. Яе апошні вагон быў сплюснуты ў «гармонік» і паваліўся на бок. Машыніст цягніка Антон Якубоўскі паспеў выскачыць з кабіны ў дызельнае памяшканне, цеплавоз развярнуўся ўпоперак пуцей і ўзгарэўся. Два вагоны за ім сышлі з рэек, але іх пасажыры атрымалі толькі сінякі.

З паваленага вагона электрычкі немагчыма было выцягнуць людзей, не разрэзаўшы яго аўтагенам. Гэта было зроблена толькі праз гадзіну. Дапамогу пацярпелым пачаў аказваць доктар, які апынуўся на месцы здарэння. Ён дапамагаў ставіць дыягназы і наказваў таксоўшчыкам (карэт «хуткай дапамогі» неставала), куды адвозіць параненых.

Кароткая абвестка пра здарэнне выйшла ў некалькіх беларускіх газетах. Газеты саюзнага значэння пра гэта не напісалі.

Расследаванне
-------------

Следчай групай кіраваў старшы следчы Мінскай абласной пракуратуры па асабліва важных справах Мікалай Ігнатовіч (у далейшым генеральны пракурор Беларусі). Было ўстаноўлена, што 2 мая на пачатку трэцяй гадзіны дня з-за надзвычайнай спякоты адбыўся збой у працы аўтаматычнай блакіроўкі, якая адказвае за пераключэнне колеру семафораў пасля праезду цягнікоў. Дзяжурная па пуцявым пасту «Крыжоўка» Алена Бруйло ў парушэнне інструкцыі не паведаміла пра здарэнне дыспетчару Маладзечанскага накірунку, замест гэтага запрасіўшы электрамеханіка Мікалая Кухарава. Той распарадзіўся выклікаць брыгаду рамонтнікаў для спілу ізастыку чыгуначных рэек.

Пабаяўшыся спыняць рух цягнікоў да прыезду майстроў (за гэта пагражала пазбаўленне прэміі), Мікалай Кухараў рэгуляваў працу светлафора ўручную. Такім чынам па ўчастку праехалі 12 саставаў (у тым ліку i электрычка № 548 «Аляхновічы — Мінск»); 13-м стаў пасажырскі цягнік «Гродна—Орша». Падчас яго праезду Кухараў не ўключыў чырвонае святло.

Электрычка затрымалася на станцыі ў тым ліку і з-за загарання фазарасшчапляльніка ў другім вагоне. Вырашэнне гэтай праблемы таксама заняло пэўны час у памочніка машыніста.

Машыніст цягніка Антон Якубоўскі зазвычай працаваў разам з памочнікам. Аднак напярэдадні падзей у якасці эксперыменту начальнік Мінскага аддзялення чыгункі Істушкін вырашыў скараціць колькасць чалавек у кабінах. Такім чынам, Антон Якубоўскі стаў першым на маладзечанскім кірунку, хто кіраваў адзін. Ён паведамляў, што заўважыў электрычку пасля павароту прыкладна за 900 метраў, аднак прыняў яе за сустрэчную. Зразумеўшы, што памыліўся, ён затармазіў на хуткасці 52,2 км/г, аднак, убачыўшы, што сутыкненне непазбежнае, перабег у дызельнае памяшканне і захаваў сабе жыццё.

Наступствы
----------

Шмат людзей памерла ў шпіталях праз нястачу крыві, спецыялістаў. Усяго ў выніку крушэння, па афіцыйных звестках, загінулі 22 чалавекі, 18 атрымалі цяжкія пашкоджанні, 30 — менш цяжкія, 34 — лёгкія траўмы. Паводле ўспамінаў, памерлых у шпіталях у афіцыйны спіс ахвяр не ўключалі. Рух цягнікоў быў затрыманы на 12 гадзін. Мінскае аддзяленне «Беларускай чыгункі» панесла ўрон у памеры 122 850 савецкіх рублёў.

Кухарава арыштавалі 3 мая. Петрыка і Якубоўскага ўзялі пад варту праз два месяцы. З Алены Бруйло ўзялі падпіску пра нявыезд — яна была цяжарная. Разгляд справы судовай калегіяй Вярхоўнага суда распачаўся 25 жніўня, прысуд быў агучаны 14 верасня. Вінаватымі прызналі трох працаўнікоў чыгункі, якія «парушылі правілы бяспекі руху і эксплуатацыі чыгуначнага транспарту, што спрычыніла няшчаснае здарэнне з людзьмі», і машыніста цягніка «Гродна — Орша», які прыняў хвост стаячай электрычкі за галаву сустрэчнай, а таму прапусціў момант бяспечнага тармажэння. З усіх асуджаных сваю віну прызнаў толькі Мікалай Кухараў. Ён атрымаў 12 гадоў у калоніі агульнага рэжыму, дарожны майстар Зянон Петрык, які ў той дзень дзяжурыў на перагоне «Беларусь — Крыжоўка» i адказваў за бяспеку руху пры выкананні рамонтных работ, — 10, машыніст Антон Якубоўскі — сем, дзяжурная па пуцявым пасту «Крыжоўка» Алена Бруйло — чатыры гады ў калоніі-пасяленні. Праз пэўны час іх тэрміны паводле амністыі былі скарочаны ўдвая.

Доктар, які займаўся аказаннем дапамогі ў першыя хвіліны пасля аварыі, аказаўся незадаволены вынікам следства і прысудам і спрабаваў звяртацца ў вышэйстаячыя інстанцыі. Неўзабаве ён быў знойдзены мёртвым ва ўласным аўтамабілі з перарэзанымі венамі. Афіцыйнай прычынай смерці было названа самагубства з прычыны анкалагічнага захворвання.

Зноскі
------

1. ↑  *Ала Мачалава*. Прыпынак даўжынёй у жыццё(недаступная спасылка) Архівавана 3 мая 2014. // «Звязда», 16 красавіка 2008 г.
2. ↑  «Беларускае жыцьцё», № 18, аўторак, 21 кастрычніка 1919 года.
3. ↑  Трагедия на рельсах, станция Крыжовка БЖД (руск.).  Чыгуначны форум сайта кампаніі «Travelmart» (7 лістапада 2010).(недаступная спасылка)
4. ↑  "Муж вынес из смятого вагона нашего Леню". История семьи, потерявшей в крушении поездов двух сыновей (руск.).  TUT.BY. Архівавана з першакрыніцы 2 мая 2017. Праверана 02.05.2017.
5. ↑  *Виктор Федорович*. Лимиты на смерть и масштабы соболезнования (руск.). *Общество*.  Белорусские новости (3 лістапада 2010). Архівавана з першакрыніцы 6 лістапада 2010.
6. ↑  *Святлана Длатоўская*. Трагедыя ў Крыжоўцы(недаступная спасылка) Архівавана 4 снежня 2012. // «Наша Ніва», № 18 (175), 2—9 мая 2000 г.

Літаратура
----------

* *Елена Анкудо.* Случай в Крыжовке // *БелГазета*. — 15 ліпеня 2002 г. — № 27 (343).
* *Святлана Длатоўская.* Трагедыя ў Крыжоўцы // *«Наша Ніва»*. — 2—9 мая 2000 г. — № 18 (175). Архівавана з першакрыніцы 4 снежня 2012.
* *Ала Мачалава.* Прыпынак даўжынёй у жыццё // *«Звязда»*. — 16 красавiка 2008 г. — № 72 (26185). Архівавана з першакрыніцы 3 мая 2014.

Спасылкі
--------

* *Виктор Федорович*. Лимиты на смерть и масштабы соболезнования (руск.). *Общество*.  Белорусские новости (3 лістапада 2010). Архівавана з першакрыніцы 6 лістапада 2010. Праверана 15 ліпеня 2015.
* Трагедия на рельсах, станция Крыжовка БЖД (руск.).  Чыгуначны форум сайта кампаніі «Travelmart» (7 лістапада 2010).(недаступная спасылка)

| ⛭Катастрофы ў Беларусі |
| --- |
| Тэхнагенныя | 
* Патоп на Дубравенцы (1942)
* Выбух на Мінскім радыёзаводзе (1972)
* Чарнобыльская катастрофа (1986)
* Выбух на заводзе «Пінскдрэў-ДСП» (2010)
* Выбух на Светлагорскім цэлюлозна-кардонным камбінаце (2023)

 |
| Транспартныя | 
* Крушэнне парахода «Надзея» (1919)
* Крушэнне цягніка «Вільня — Мінск» на перагоне «Радашковічы — Заслаўе» (1919)
* Сутыкненне цягнікоў на станцыі «Крыжоўка» (1977)
* Пажар у аўтобусе ў Мінску (1980)
* Падзенне аўтобуса пад Хацежынам (1991)
* Чыгуначная катастрофа ў Барысаве (1997)
* Сутыкненне аўтобусаў у Маларыцкім раёне (2011)
* ДТЗ у Барысаўскім раёне (2020)
* ДТЗ у Смалявіцкім раёне (2023)

 |
| Авіяцыйныя | 
* Аварыя ПС-7 у Мінску (1941)
* Катастрофа С-47 пад Маладзечнам (1944)
* Аварыя C-47 у Мінску (1945)
* Аварыя Лі-2 у Мінску (1946)
* Катастрофа ТС-62 у Мінску (1948)
* Катастрофа Іл-12 у Мінску (1960)
* Катастрофа Як-12 пад Мінскам (1966)
* Сутыкненне Мі-4 пад Ружанамі (1974)
* Катастрофа Ан-24Б пад Мінскам (1979)
* Катастрофа Іл-76 пад Віцебскам (1979)
* Катастрофа Як-42 пад Нароўляй (1982)
* Аварыя Ан-26 у аэрапорце Мінск-1 (1983)
* Катастрофа Ту-134А пад Мінскам (1985)
* Катастрофа Міг-25РУ пад Шчучынам (1992)
* Збіццё паветранага шара ў Бярозаўскім раёне (1995)
* Катастрофа Су-27 пад Арабаўшчынай (1996)
* Катастрофа BAe-125 пад Мінскам (2009)
* Катастрофа PZL «Kania» пад Высокім (2009)
* Катастрофа MD-500 пад Мінскам (2010)
* Катастрофа МіГ-29 пад Ганцавічамі (2010)
* Катастрофа Х-32 Бекас у Росі (2011)
* Катастрофа Eurocopter AS 355 NP на Пастаўшчыне (2011)
* Катастрофа Мі-24 пад Пружанамі (2011)
* Катастрофа Су-25 пад Навагрудкам (2012)
* Катастрофа Іл-103 пад Брэстам (2015)
* Катастрофа Як-130 у Баранавічах (2021)

 |
| Іншыя | 
* Пажар у Гомелі (1737)
* Пажар у Мінску (1881)
* Пажар у Гродне (1885)
* Пажар ў дзіцячых яслях вёскі Грамошча (1933)
* Пажар у Клубе НКДБ (1946)
* Пажар у вёсцы Буса (1957)
* Выбух у Маладушы (1959)
* Трагедыя на Нямізе (1999)
* Пажар у Казлоўшчынскім псіханеўралагічным доме-інтэрнаце (2003)
* Абвал даху ў Краснапольскай сярэдняй школе (2004)
* Выбух на станцыі метро «Кастрычніцкая» (2011)

 |