У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лазоўка.

**Лазаніца манетчатая** (*Lysimachia nummularia*) — шматгадовая травяністая расліна з паўзучымі парасткамі[⇨]; від роду лазаніца (*Lysimachia*). Раней гэты род уваходзіў у сямейства *Myrsinaceae*, аднак у Сістэме класіфікацыі APG III (2009) гэта сямейства было скасавана, цяпер гэты род ставіцца да сямейства Першакветныя (*Primulaceae*).

Расліна распаўсюджана ў Еўразіі, як заноснае — у Паўночнай Амерыцы. Культывуецца як глебапакроўная або дэкаратыўная расліна. Раней лазаніцу манетчатую выкарыстоўвалі як гарбату, у народнай медыцыне, а таксама для вытворчасці фарбы.

Назва
-----

Відавы эпітэт у навуковай назве расліны (лац.: nummulária [нумулярыя]) утвораны ад слова *nummulus* [нумулюс] («манета») і звязаны з амаль круглай формай лісця.

Беларускамоўныя назвы: лазаніца, зімазелень, самазелень, базановец, зарослік, бязыменкі, расходнік абложны, лугавы чай, лазоўка, падбярэжнік.

Распаўсюджанне
--------------

У Еўразіі расліна распаўсюджана ад Атлантыкі на захадзе да Малой Азіі і Каўказа на ўсходзе — і ад Міжземнамор’я на поўдні прыкладна да 62° паўночнай шыраты ў Швецыі і Фінляндыі. Як заносная расліна сустракаецца ў Паўночнай Амерыцы і Японіі.

Расліна звычайна расце ў цяністых лясах, на пойменных і іншых вільготных лугах, па берагах азёр і сажалак; у стэпах сустракаецца ў тых месцах, дзе паніжаецца рэльеф.

Біялагічнае апісанне
--------------------

Шматгадовая травяністая голое расліна, усе часткі якой — і вегетатыўныя і генератыўныя — пакрыты залозкамі.

Сцябло паўзучае, аблісцвенае, месцамі укараняецца ў вузлах; яго даўжыня ў дарослай расліны складае ад 20 да 60 см. Лісце супраціўнае, даўжынёй ад 9 да 25 мм і шырынёй ад 5 да 20 мм, на кароткіх хвосціках (даўжынёй ад 2 да 5 мм). Ліставыя пласцінкі яйкападобна-круглявыя або амаль круглыя (манетападобныя), зрэдку злёгку сэрцападобныя; могуць быць як тупымі, так і завостранымі; цэльнакрайнія, з дробнымі рэдкімі цёмнымі залозкамі, светла-зялёныя, шаўкавістыя навобмацак. Парасткі і лісце зімуюць.

Плод — шарападобная каробачка, якая адкрываецца пяццю створкамі. Насенне дробнае. Час паспявання пладоў — жнівень—верасень.

Размнажэнне ў асноўным адбываецца вегетатыўна, з дапамогай доўгіх парасткаў, якія ўкараняюцца. Насенная прадуктыўнасць раслін вельмі нізкая1988[en], на гэты факт яшчэ ў 1876 годзе паказваў Чарлз Дарвін. Адной з прычын гэтага, па ўсёй бачнасці, з’яўляюцца меятычныя збоі, у выніку якіх доля пылковых зерняў, якія ўтвараюцца нежыццяздольнымі, аказваецца вельмі вялікая. Яшчэ адной прычынай насеннай стэрыльнасці, назіранай у віда, з’яўляецца, магчыма, спалучэнне ў многіх рэгіёнах яго пражывання такіх двух адначасова дзеючых фактараў, як пераважна вегетатыўнае размнажэнне, у выніку якога зараснікі расліны звычайна ўяўляюць сабой клон, то ёсць сукупнасць раслін, якія адбыліся ад аднаго продка, — і саманесумеснасць, то ёсць няўспрыемнасць гінецэем пылка раслін, які адносіцца да таго ж клону. Поўнай насеннай стэрыльнасці ў раслін не назіраецца, пры гэтым у працэнтных адносінах найбольшая насенная актыўнасць назіраецца ў Паўднёва-Усходняй Еўропе. Ёсць здагадка, што гэты рэгіён паслужыў для віда рэфугіўмам у часы апошняга ледніковага перыяду. Калі льды сталі адступаць і расліна стала распаўсюджвацца на поўнач, адбылося выраджэнне яго сістэмы палавога размнажэння — магчыма, у прасоўванні расліны на поўнач прымалі ў першую чаргу ўдзел асобіны з генатыпам, якія вызначаюць пераважна вегетатыўнае размнажэнне, у выніку колькасць ўтваральнага насення моцна паменшылася з-за саманесумеснасці; іншым фактарам, які выклікаў сур’ёзнае памяншэнне колькасці ўтваральнага насення, магла быць адсутнасць або недастатковая колькасць на новых тэрыторыях неабходных для палавога працэсу апыляльнікаў — вос з роду Macropis .

Лік храмасом: 2n = 32.

Хімічны склад
-------------

У расліне знойдзены розныя біялагічна актыўныя рэчывы: флаваноіды гіперын (у каранях) і рутын (у сцябле, лісці і кветках), азотазмяшчальныя рэчывы ацэтылхалін (у сцеблах, лісці і кветках) і халін (у сцеблах і лісці), арганічныя кіслоты — кававая і хларагенавая (у сцябле, лісці і кветках). Акрамя таго, у лісці расліны знойдзены дубільныя рэчывы і вітамін C.

Кветкі абодваполыя, адзінкавыя, выходзяць з пазух сярэдніх лістоў, з пяціраздзельным кубачкам, на адносна доўгіх кветаножках — па даўжыні прыкладна роўных даўжыні лісця. Чашалісцікі востраканцовыя, яйкападобна-сэрцападобныя (яйкападобна-трохкутныя), шырынёй пры падставе ад 4 да 8 мм і даўжынёй ад 6 да 10 мм, з чорнымі кропкамі і рыскамі. Вяночак у два разы даўжэй чашачкі, жоўты, пяціраздзельны, дыяметрам ад 18 да 30 мм, з кароткай трубкай і залозістымі пялёсткамі, складзенымі ў пупышкаскладанні. Пялёсткі яйкападобныя, да абодвух канцоў звужаныя, з дробнымі чорнымі кропкамі і рыскамі. Як на знешнім, так і на ўнутраным боку вяночка, у тым ліку і па яго краі, у вялікай колькасці прысутнічаюць дробныя празрыстыя залозкі на кароткіх ножках. Тычынак пяць, яны залозістыя, у два з паловай разы карацей вяночка; у сваёй ніжняй часткі, ля падставы пялёсткаў, тычынкі пашыраныя і зрослыя паміж сабой, знаходзяцца ў трубцы вяночка і прымацаваныя да яе; паверхня тычынак пакрыта дробнымі залозкамі. Песцік адзін. Завязь верхняя, круглявая або яйкападобная, слупок ніткападобны, лычык залозісты, галоўкавы, тупы. Апыленне адбываецца з дапамогай насякомых. Час цвіцення — з мая па жнівень.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  Linnaeus 1753.
4. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 79. — 160 с. — 2 350 экз.
5. ↑  Federowski M. Lud Bialoruski na Rusi litewskiej. Krakow, I, 1897
6. ↑  Анненков Н.  (руск.) (бел. Ботанический словарь, Спб, 1878
7. ↑  Чоловский К. Опыт описания Могилевской губернии. По программе и под редакцией А. С. Дембовецкого, кн. I. Могілев.
8. ↑  Ганчарык М. М. Беларускія назвы раслін. Праца навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі, т. II і IV. Горы-Горки, 1927
9. 1 2 3 4 5 6 7 8  Фёдоров 1981.
10. 1 2 3 4 5 6  Штейнберг 1952.
11. 1 2 3  Новиков, Губанов 2008.
12. 1 2  Чухно (ред.) 2007.
13. ↑  Bittrich, Kadereit 1988.
14. 1 2  Головкин и др. (том 2) 2001, с. 524, Рутин (rutin, quercetine-3-rhamnoglycoside, quercetine-3betaD-rutinoside).
15. ↑  Головкин и др. (том 1) 2001, с. 157, Гиперин (гиперозид, кварцетин-3-галактозид) (hyperin, hyperoside, quercetin-3-galactoside).
16. ↑  Головкин и др. (том 1) 2001, с. 55, Ацетилхолин (acetylcholine).
17. ↑  Головкин и др. (том 2) 2001, с. 670, Холин (choline, 2-hydroxyethyl trimethylammoniumhydroxide).
18. ↑  Головкин и др. (том 1) 2001, с. 327, Кофейная кислота (caffeic acid, 3,4-dihydroxycinnamic acid).
19. ↑  Головкин и др. (том 2) 2001, с. 664, Хлорогеновая кислота (chlorogenic acid).
20. ↑  БСЭ 1974.

Літаратура
----------

* Вербейник / Л. И. Крупкина // Великий князь — Восходящий узел орбиты. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2006. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов; 2004—). — ISBN 5-85270-334-6.
* Вербейник // Т. 4. Брасос — Веш. — М. : Советская энциклопедия, 1971. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров; 1969—1978). (руск.)
* Луговой чай // Т. 15. Ломбард — Мезитол. — М. : Советская энциклопедия, 1974. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров; 1969—1978). (руск.)
* *Танфильев Г. И.* Вербейник // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Вербейник // Лесная энциклопедия: В 2-х т. / Гл. ред. Воробьёв Г. И.; Ред. кол.: Анушин Н. А. Атрохин В. Г. Виноградов В. Н. и др. — М.: Сов. энциклопедия, 1985. — Т. 1. — С. 133. — 563 с. (руск.)
* *Новиков В. С. Губанов И. А.* Род Вербейник (*Lysimachia*) // Популярный атлас-определитель. Дикорастущие растения : (ru). — 5-е изд. стереотип. — М. : Дрофа, 2008. — С. 307—310. — 415 с. — (Популярный атлас-определитель). — 5 000 экз. — ISBN 978-5-358-05146-1.
* Животные и растения. Иллюстрированный энциклопедический словарь : (ru) / Научн. ред. издания Т. М. Чухно. — М. : Эксмо, 2007. — С. 188. — 1248 с. — 5 000 экз. — ISBN 5-699-17445-1.
* *Головкин Б. Н. и др.* Биологически активные вещества растительного происхождения : (ru) / Отв. ред. В. Ф. Семихов. — М. : Наука, 2001. — Т. I. — 350 с. — 1 000 экз. — ISBN 5-02-013183-0.
* *Головкин Б. Н. и др.* Биологически активные вещества растительного происхождения : (ru) / Отв. ред. В. Ф. Семихов. — М. : Наука, 2001. — Т. II. — 764 с. — 1 000 экз. — ISBN 5-02-013184-9.
* *Фёдоров Ан. А.* Род Вербейник — Lysimachia L. // Флора европейской части СССР : (ru) / Отв. ред. Ан. А. Фёдоров. — Л. : Наука. Ленинградское отделение, 1981. — Т. V. Редактор тома Р. В. Камелин. — С. 62, 80—82. — 380 с. — 4 200 экз.
* *Штейнберг Е. И.* Род Вербейник — Lysimachia L. // Флора СССР. В 30-ти томах / Начато при руководстве и под главной редакцией акад. В. Л. Комарова; Редакторы тома Б. К. Шишкин и Е. Г. Бобров. — М.—Л.: Издательство Академии Наук СССР, 1952. — Т. XVIII. — 802 с. — 3 000 экз.
* *Bittrich V. Kadereit J.* Cytogenetical and geographical aspects of sterility in *Lysimachia nummularia* : (en) // Nordic Journal of Botany : часопіс. — Copenhagen, 1988. — пуста. — Vol. 8. — Iss. 4. — P. 325—328. — ISSN 0107-055X. — DOI:10.1111/j.1756-1051.1988.tb00504.x.
* *Linnaeus C.* Lysimachia // **Species plantarum**, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas : (la) : у 2 т. — Holmiae : (Impensis Laurentii Salvii), 1753. — Т. I. — С. 148. — 560 с.

Спасылкі
--------

* Лазаніца манетчатая: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.) (Праверана 10 сакавіка 2015)
* Вербейник монетчатый; Lysimachia nummularia L.: інфармацыя ў базе даных «Флора сасудзістых раслін Цэнтральнай Расіі» Інстытута матэматычных праблем біялогіі РАН  (Праверана 28 красавіка 2016)
* Вербейник (Lysimachia) **(нявызн.)**.  Энциклопедия декоративных садовых растений (28 красавіка 2016).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Plantarium · The Plant List · Tropicos · WFO |