recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Помнік Пераможцу** (сербск.: Победник) — помнік у  Бялградскай крэпасці, пастаўлены ў гонар перамогі  Сербіі над  Асманскай імперыяй у  Першай Балканскай вайне і над Аўстра-Венгрыяй у  Першай сусветнай вайне. Гэта адзін з самых вядомых твораў  Івана Мештравіча.

Фігура пераможца з сокалам і мячом у руках
Мэр Бялграда Любамір Давідавіч (сербск.: Љубомир Давидовић) і кіраўніцтва горада ў 1912 годзе вырашылі ўзвесці помнік у гонар перамогі сербскай арміі ў Першай Балканскай вайне і вызвалення Паўднёвай Сербіі ад турэцкага валадарства. Стварэнне мемарыяла было даручана вядомаму скульптару Івану Мештравічу. Ён спраектаваў помнік у выглядзе фантана з калонай, якую вянчала статуя пераможца.

Пасля Першай сусветнай вайны ў грамадстве разгарэлася дыскусія наконт значэння помніка. Урэшце было вырашана ўсталяваць помнік на самай высокай кропцы Бялградскай крэпасці. Помнік стаў сімвалізаваць перамогу над дзвюма імперыямі, Асманскай і Аўстра-Венгерскай.
Урачыстае адкрыццё помніка адбылося ў 1928 годзе і было прымеркавана да 10-й гадавіны прарыву  Салонікскага фронту.

Статуя выканана ў выглядзе аголенай фігуры, якая трымае ў руках сокала і меч. Статуя накіравана ў бок Аўстра-Венгрыі.

Помнік Пераможцу — найбольш наведвальны і найбольш фатаграфаваны турыстычны аб'ект Бялграда. Штодзень яго наведвае больш за 5000 турыстаў.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Памятник Виктору // Споменици культуре у Србиjе  (серб.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Помнік Пераможцу
* Помнік Пераможцу (серб.)
* Помнікі Бялграда (серб.)
**Жлобінскі заапарк** — заапарк у г. Жлобін. Заснаваны ў 1991 годзе як заалагічны парк. З 2001 года гарадскі заапарк. З 2008 года сучасная назва. Агульная плошча 0,4 га.

У заапарку (2011) утрымліваюцца каля 60 відаў звяроў і птушак. На тэрыторыі размешчаны секцыі птушак, дробных грызуноў, капытных і драпежных жывёл. Маецца штучны вадаём для вадаплаўных птушак. Сярод насельнікаў заапарку — алені, казулі, лісы, ваўкі, ламы, пясец, дзікабраз, камерунскі казёл, янот-паласкун, трусы, папугаі, буслы, паўліны, вялікая разнастайнасць курэй і качак, а таксама жывёл, занесеныя ў Чырвоную кнігу Беларусі — буры мядзведзь, арлан-белахвост, сярэднеазіяцкая і балотная чарапахі.

Літаратура
----------

* Жлобинский зоопарк // Рэгіёны Беларусі: энцыклапедыя. У 7 т. = Регионы Беларуси: энциклопедия. В 7 т. (руск.) / Т. В. Белова (гл. ред.). — Мн.: БелЭн, 2012. — Т. 3. Гомельская область. В 2 кн. Книга 1. Aбрамов — Липово. — 398 с. — 2 500 экз. — ISBN 978-985-11-0617-8.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Помнік Льву Сапегу.
**Помнік Льву Сапегу** — помнік у Слоніме Гродзенскай вобласці Беларусі. Размяшчаецца ў цэнтры горада, на плошчы Леніна. Прысвечаны выдатнаму палітыку, дыпламату і дзяржаўнаму дзеячу Льву Сапегу. Другі, пасля лепельскага, помнік Сапегу ў Беларусі.

Значэнне асобы
--------------

Леў Сапега быў старостам слонімскім з 1586 года, пры ім Слонім актыўна развіваўся, стаў цэнтрам гандлю і рамёстваў. Былі пабудаваныя ратуша, гандлёвыя рады, цэхі рамеснікаў, склаўся гістарычны цэнтр горада з брукаванымі вуліцамі, плошчамі і мастамі. Паводле яго хадайніцтва ў 1591 г. гораду было прысвоена Магдэбургскае права, падараваны герб, на якім намаляваны леў, які трымае двойчы перакрыжаваную залатую стралу з родавага герба Сапегаў.

Гісторыя
--------

Слонімцы збіралі грошы на помнік з 2008 года. Станам на 2013 год іх было сабрана так мала, што не хапіла б нават на аплату макет помніка.

У 2019 годзе горад стаў месцам правядзення чаргова Дня беларускага пісьменства. Да гэтага свята была створана і 22 жніўня 2019 года ўстаноўлена бронзавая скульптура гетмана. Урачыстае адкрыццё адбылося 1 верасня 2019 года ў прысутнасці старшыні Гродзенскага аблвыканкама Уладзіміра Краўцова, намесніка прэм'ер-міністра Рэспублікі Беларусь Ігара Петрышэнкі, старшыні Слонімскага райвыканкама Генадзя Хоміча і міністра інфармацыі Аляксандра Карлюкевіча.

Аўтары помніка скульптары Іван Міско, Уладзімір Піпін і Сяргей Логвін.

Апісанне
--------

Агульная вышыня помніка з пастаментам складае больш за 4 м. Бронзавая скульптура вышынёй 3,2 метра ўстаноўлена на невысокім п’едэстале з цёмна-чырвонага граніту. У адной руцэ Сапега трымае булаву — сімвал гетманскай улады. Першапачаткова меркавалася, што ў другой руцэ будзе тытульны аркуш Статута Вялікага Княства Літоўскага, але разам з гісторыкамі прыйшлі да высновы, што гэта павінна быць вытрымка з прывілею Жыгімонта III, якім ён надзяліў Льва Сапегу правам на выданне збору законаў княства. На аркушы змешчаны настпуны надпіс:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Жыгімонт Трэці, кароль польскі, вялікі князь літоўскі, даем гэты прывілей на выданне Статута Вялікага княства Літоўскага шляхетнаму Льву Сапегу, паколькі яго дабрадзейнасць, майстэрства і руплівасць у справах дзяржаўных нам былі паказаны і даказаны. | "|

Зноскі
------

1. ↑  У Слоніме ўстанавілі помнік Льву Сапегу 22.08.2019
2. ↑  Слонім: грошай на помнік Сапегу не сабралі
3. 1 2 3  Помнік Льву Сапегу ўстанавілі ў Слоніме 22.08.2019
4. ↑  1 сентября, Слоним /Корр. БЕЛТА/. Памятник Льву Сапеге открыли в Слониме в День белорусской письменности, передает корреспондент БЕЛТА.
5. ↑  «Па сутнасці. Слонім запрашае на Дзень беларускага пісьменства!» (аўдыё)
6. ↑  Булава і прывілей Жыгімонта III. Як будзе выглядаць помнік Льву Сапегу ў Слоніме
**Помнік Карлу IV** (чэшск.: Pomník Karla IV.) — неагатычны помнік у Празе на Плошчы крыжакоў, пастаўлены Якавам Даніэлем Бургшмітам  (ням.) (бел. паводле мадэлі Эрнста Юліуса Хэнеля ў 1844 годзе. Помнік культуры Чэшскай Рэспублікі.

Першыя прапановы пабудаваць помнік узніклі ў 1830-х гадах. Прапаноўвалася некалькі варыянтаў, у тым ліку конная статуя дапоўненая алегарычнымі фігурамі факультэтаў. Разглядалася магчымасць паставіць помнік на рынку Конскім і Скотным рынках.

У 1842 годзе было створана журы з членаў акадэмічнага сената і прафесараў, якое заказала помнік дрэздэнскаму скульптару Хэнелю. Урачыстае адкрыццё было запланавана да 500-годдзя Карлавага ўніверсітэта ў 1848 годзе, але было адкладзена з-за студэнцкіх хваляванняў. Помнік быў адкрыты толькі 31 студзеня 1851.

На высокім пастаменце стаіць скульптура Карла IV з Залатой булай у руцэ, пад ім надпіс «*Karlo Quatro. Literarum universitas/Festo saeculari quinto 1848*». Пастамент помніка ўпрыгожваюць алегарычныя фігуры тагачасных чатырох факультэтаў Карлавага ўніверсітэта — багаслоўскага, медыцынскага, юрыдычнага і філасофскага, а таксама выдатных асоб Чэхіі: Арнашта з Пардубіцаў  (руск.) (бел. Бенеша з Вартэмберка  (чэшск.) (бел. Маціяша з Араса і Яна Очкі з Влашымі  (чэшск.) (бел..

Літаратура
----------

* VLČEK, Pavel a kol.: Umělecké památky Prahy. Staré Město – Josefov. Praha : Academia, 1996: s. 544. ISBN 80-200-0563-3

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Помнік Карлу IV (Прага)

Зноскі
------

1. 1 2 3  Art for the City catalogue Праверана 15 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q106498303'></a>
2. ↑  MonumNet : Nemovité památky [online]. Praha: Národní památkový ústav, [cit. 2013-02-03]. Záznam IdReg 156863: Pomník Karla IV
**Рагу** (фр.: ragoût; от фр.: ragoûter — выклікаць апетыт) — страва з невялікіх кавалачкаў спачатку абсмажанага, а затым тушанага мяса, рыбы, птушкі, дзічыны, гародніны ці грыбоў, часта ў густым соусе.

Нацыянальныя разнавіднасці
--------------------------

Стравы, прыгатаваныя падобным з рагу чынам, ёсць у многіх народаў. Найбольш вядомыя з іх французская закуска рагу фін, рагу па-цюрыхску, фрыкасэ або італьянскае балонскае рагу. Гуляш і бефстроганаў таксама адносяць да рагу. На Брытанскіх астравах стравы, роднасныя з рагу, называюцца сцью, найбольш вядомае з якіх — ірландскае рагу. Таксама да рагу можна аднесці нямецкую страву айнтопф.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Erhard Gorys: *Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück* (= *dtv*, Nr. 36245). 11. Auflage, aktualisierte Neuausgabe. Deutscher Taschenbuch Verlag, München 2007, ISBN 978-3-423-36245-0.
* Richard Hering; F. Jürgen Herrmann (Bearb./Hrsg.): *Herings Lexikon der Küche.* 23. erweiterte Auflage. Fachbuchverlag Pfanneberg, Haan-Gruiten 2001, ISBN 3-8057-0470-4.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 119506801 · GND: 4133757-8 · LCCN: sh85128084 · SUDOC: 027474224 |
**Помнік Максіму Горкаму** — помнік у Мінску, прысвечаны рускаму пісьменніку Максіму Горкаму. Устаноўлены ў цэнтральнай частцы парку імя М. Горкага ў 1981 г. (скульпт. А. Заспіцкі, М. Рыжанкоў, І. Міско, архіт. А. Трафімчук).

Апісанне
--------

Агульная вышыня помніка скаладае 6 м. На невысокім гранітным ступеньчатым пастаменце бронзавая скульптура пісьменніка, які сядзіць на лаўцы, паклаўшы нагу на нагу, побач — скінутае паліто. М. Горкі паказаны маладым, у кашулі-касаваротцы. Ва ўсёй яго фігуры, у выразе твару рамантычная ўзнёсласць, высакароднасць, глыбокі роздум.

Літаратура
----------

* 195в.  // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.
**Помнік Калініну** — помнік у Мінску, размешчаны на плошчы Калініна па праспекце Незалежнасці. Прысвечаны дзеячу Камуністычнай партыі і Савецкай дзяржавы, Герою Сацыялістычнай Працы М. І. Калініну. Арыентаваны ў бок праспекта Незалежнасці, з’яўляецца ідэйна-мастацкім цэнтрам плошчы.

Апісанне
--------

Аўтары помніка — скульптары I. Глебаў, В. Палійчук, архітэктары Ю. Грыгор’еў, А. Няўзораў. Пастаўлены ў 1978 г. Бронзавая фігура вышыный 4,5 м устаноўлена на высокім 5-метровым пастаменце прамавугольнай формы. Жэст рукі, нешырокі крок, складкі зашпіленага паліто надаюць постаці энергію і дынамічнасць. Стрыманая пластыка адпавядае велічнаму і ўрачыстаму ладу помніка. Пастамент і ступеньчаты стылабат абліцаваны паліраваным чырвоным гранітам.

Літаратура
----------

* 88.  // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Помнік Калініну (Мінск)
| * Г
* Р
* П
Першая лінія |
| --- |
|  умоўныя абазначэнні

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | ТЧ-1 «Райымбек батыр»  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| 
 | 
 |

 |  | Райымбек батыр  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  |  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| 
 | 
 |

 |  | Жыбек Жолы -  Достык  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Алмалы  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Абай  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Байканур  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Тэатр імя М. Аўэзава  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| 
 | 
 |

 |  | Алатау -  Алатау 2  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Сайран  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Масква  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Сары-Арка  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Бауыржан Момышулы  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | *Калкаман (буд.)*  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | *Заходні аўтавакзал (праект)*  |

 |

**«Алатау»** (каз.: Алатау) — станцыя Алма-ацінскага метрапалітэна, размешчаная на першай лініі паміж станцыямі «Тэатр імя Мухтара Аўэзава» і «Сайран». Адкрыццё станцыі адбылося 1 снежня 2011 года ў складзе першага пускавога ўчастка Алма-ацінскага метрапалітэна «Райымбек батыр» — «Алатау».
**Рагуль, рогуль** (мн. ч. *рагулі, рогули*, *рогулье,* жонак. *рагуліха*, *рогуліха*) — жаргоннае ўкраінскае слова[*удакладніць*], у агульнай лексіцы[*удакладніць*] — грэблівая мянушка са значэннем «прымітыўны чалавек, некультурный селянін». Ва ўкраінскім крымінальным жаргоне ўжываецца для абазначэння любога сельскага жыхара.

Па адной з версій, тэрмін «рагуль» адбываецца ад польскага слова рагатка (rogatka  (польск.) (бел.) — так называліся невялікія збудаванні (будкі і шлагбаўмы), якія на скрыжаваннях дарог Аўстра-Венгрыі і Польшчы служылі своеасаблівымі мытнымі пунктамі на ўездах у гарады. У прыватнасці, гэтай версіі прытрымліваецца пісьменнік і публіцыст Юрый Вінічук, які даследаваў звычаі і культуру Львова. На яго думку, рагулямі ў Аўстра-Венгрыі і Польшчы называлі жыхароў прыгарадаў Львова, якім дазвалялася праязджаць праз рагаткі ў горад і прывозіць прадукты на продаж толькі ноччу, а з надыходам світання яны былі абавязаныя пакідаць межы горада. І калі кагосьці хацелі ахарактарызаваць як «недалёкага селюка», то яго называлі «рагулем».

У далейшым рагулямі сталі называць былых сялян, якія фармальна сталі жыхарамі горада і страцілі сельскую культуру, але аказаліся няздольнымі прыняць гарадскую культуру. Пры гэтым яны адрозніваліся безапеляцыйнасцю і самаўпэўненасцю, не адкідвалі любое альтэрнатыўнае меркаванне, але ставіліся да яго з ваяўнічай пагардай.

Ад слова «рагуль» створаны жаргонныя словы: *рагулізм*, *рагульства* — дурасць, прымітыўнасць, нешта абсурднае.

Зноскі
------

1. 1 2  Ставицька Леся  (укр.) (бел.. Український жаргон. СловникМістить близько 4070 сл. і понад 700 стійких словосполучень / Український науковий ін-т Гарвардського ун-ту; Інститут критики; НАН України, Інститут української мови. — К. : Критика, 2005. — 496с. — Бібліогр.: с. 481—492.

Спасылкі
--------

* Да 750-годдзя Львова: горад-феномен, горад-легенда, горад-ахвяра. Люстэрка тыдня № 37, 30 верасня — 6 кастрычніка 2006 раздзел «Рагулизм перамагае»)
* Юрый Крыль. ЗВЫЧАЙНЫ РАГУЛИЗМ.// Сталічныя навіны, № 38 (475) 16-22 кастрычніка 2007
* Алег Супруненко. Руралізація aka рагулізація. // Український часопіс — 12/2008
* Юрій Винничук. Епоха розвинутого рогулізму. // ТСН, Львів, 16 верасня, 10:59 Архівавана 16 лістапада 2016.
* Іўчанка як апофигей ўкраінскага рагулизма Архівавана 29 снежня 2008.
* Маршрутка. Рагульская п'еса (на укр.)
**Аландскі крызіс** (шведск.: Ålandsfrågan, фінск.: Ahvenanmaan kysymys) — канфлікт паміж урадам Фінляндыі і насельніцтвам Аландаў па пытанні дзяржаўнай прыналежнасці астравоў. Адна з першых спраў мірнага ўрэгулявання Лігі Нацый.

Пасля пераходу Фінляндыі са складу Швецыі ў склад Расійскай імперыі ў 1809 уплыў шведскай культуры пачаў слабець. У 1860-х сярод фінскай інтэлігенцыі паўстаў рух фенаманіі — пашырэння ўжывання фінскай мовы ў паўсядзённай гутарцы, які падтрымалі і імперскія ўлады. Гэта выклікала сур'ёзную занепакоенасць шведскай меншасці, якое складала большасць насельніцтва Аландскіх астравоў. Пасля абвяшчэння незалежнасці Фінляндыі ў 1917 яны накіравалі петыцыю шведскаму каралю Густаву V з просьбай аб далучэнні астравоў да Швецыі.

Шведскія ўлады, занятыя Першай сусветнай вайной і ўнутранымі праблемамі, спачатку не звярнулі ўвагі на аландскую петыцыю. Але пасля пачатку фінскай грамадзянскай вайны яны выслалі невялікую флатылію для эвакуацыі жадаючых з астравоў. Калі жадаючых не апынулася, камандзір флатыліі прыняў рашэнне застацца на Аландах у якасці міратворчых сіл для аховы шведскага насельніцтва, што выклікала трывогу фінскага кабінета міністраў.

Шведская паштовая марка 1922 года, прысвечаная шведскім тэрыторыям у Фінляндыі
Прэм’ер-міністр Швецыі Яльмар Брантынг прапанаваў вынесці пытанне аб прыналежнасці астравоў на міжнародны ўзровень і звярнуцца ў Лігу Нацый як самую аўтарытэтную наднацыянальную арганізацыю на той час. У 1920 Фінляндыя гарантавала шырокую палітычную і культурную аўтаномію астравам. Канвенцыя 1921 пацвердзіла іх нейтральны і дэмілітарызаваны статус. Ліга Нацый знайшла такія ўмовы здавальняючымі і палічыла патрабаванні аландцаў пра ахову шведскай культуры і мовы выкананымі, нягледзячы на іх пратэсты супраць такога вырашэння канфлікту.

Добразычлівая палітыка цэнтральнага ўрада да астраўлянінаў і неўмяшальніцтва ў справы аўтаномнай рэспублікі на працягу ўсяго XX стагоддзя прывялі да згасання сепаратысцкіх настрояў.
**Сем цудаў Партугаліі** (парт.: Sete Maravilhas de Portugal) — спіс культурных аб'ектаў Партугаліі, адабраных у 2007 годзе ў выніку конкурсу, абвешчанага міністэрствам культуры Партугаліі і праведзенага кампаніямі Y&R Brands S.A. і Realizar S.A.

Першапачаткова на конкурс былі інстытутам IGESPAR (Партугальскі Інстытут Архітэктурнай Спадчыны) высунуты 793 Нацыянальных манумента Партугаліі. У першым туры камісія экспертаў адабрала 77 з іх. Затым быў адабраны 21 фіналіст у чатырох розных катэгорыях.

7 снежня 2006 года пачаліся выбары, якія працягваліся шэсць месяцаў. Насельніцтва магло галасаваць у інтэрнэце, па тэлефоне і пасродкам адпраўкі смс-паведамленняў. 7 ліпеня 2007 года на стадыёне Да Луж у Лісабоне былі абвешчаны вынікі выбараў, адначасова з вынікамі праекта Новыя сем цудаў свету.

Сем цудаў Партугаліі
--------------------

| Нумар | Назва | Размяшчэнне | Фатаграфія |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Замак Гімарайнш, X-XIII стст. | Гімарайнш, Брага |  |
| 2 | Замак Обідуш, 1195 | Обідуш, Лейрыя |  |
| 3 | Манастыр Баталья, 1385 | Баталья, Лейрыя |  |
| 4 | Манастыр Алкабаса, 1153 | Алкабаса, Лейрыя |  |
| 5 | Манастыр іеранімітаў, 1502 | Санта-Марыя-дэ-Белены, Лісабон |  |
| 6 | Палац Пена, 1838 | Сінтра |  |
| 7 | Вежа Белен, 1521 | Санта-Марыя-дэ-Белен, Лісабон |  |

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт праекта
*Gyps fulvus*
**Белагаловы сіп** (*Gyps fulvus*) — буйная драпежная птушка сямейства каршаковых, падальнікі.

Апісанне
--------

Вельмі вялікі. Даўжыня цела 95—110 см, размах крылаў 240—280 см. Галава, шыя і верх цела белаватыя, махавыя цёмныя. Ніз цела рыжаваты, у маладых ніз цямнейшы і цёмны каўнер. Ад чорнага грыфа адрозніваецца формай хваста. Звычайна сустракаюцца некалькі асобін разам. Голас: ціхія, чутныя толькі зблізку каркаючыя і шыпячыя гукі, якія выдаюць толькі ў гнездавы перыяд.

Пашырэнне
---------

Распаўсюджаны на засушлівых горных і раўнінных ландшафтах. Арэал разарваны: Паўднёвая Еўропа, Малая Азія і Паўднёвая Азія (акрамя ўсходняй часткі), Паўночная і Паўднёвая Афрыка. Насяляе сухія адкрытыя тэрыторыі на краі абрываў альбо гор (200—2750 м), у пошуках харчавання адзначаны ў далінах і на раўнінах (асабліва пад час качовак).

Аселы. Мноства асобін качуе, у гэты час залятаюць у Ірландыю, Вялікабрытанію, Бельгію, Галандыю, Германію, Данію, Нарвегію, Швецыю, Фінляндыю, Эстонію, Латвію, Літву, Польшчу, Чэхію, Славакію, Венгрыю, Швейцарыю, Румынію, Беларусь, Малдавію, а таксама ў Сібір.

Арэал і агульная колькасць гэтага віду паступова скарачаюцца. На тэрыторыі Беларусі вельмі рэдкі, выпадкова залётны від.

Асаблівсці біялогіі
-------------------

Гняздо пераважна ў невялікай калоніі, у шчылінах альбо на скальных уступах, у нішах і ўваходах у пячоры, на абрывістых скалах, зрэдку ў старых гнёздах на дрэвах, плоская кучка сухіх галін з высцілкай з галінак і сухой травы.

Яйка адно (калі два, то яны адкладзены дзвюма самкамі), амаль эліптычныя, з шурпатай паверхняй, брудна-белыя са светла-бурымі альбо светла-чырвонымі мазкамі; часам без мазкоў. Памеры: 92,0 х 70,5 мм.

Падвіды
-------

* *G. f. fulvus* — Паўночна-заходняя Афрыка і ад Пірэнейскага паўвострава на ўсход праз Балканы, Малую Азію, Блізкі Усход, Аравійскі паўвостраў і Іран (да Паміра і Алтая)
* *G. f. fulvescens* — Афганістан, Пакістан, паўночная Індыя (да Асама).

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сіпурка.

**Сіпу́рка** — рака ў Польшчы і Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці.

Назва
-----

Назва \*Сіпура (> Сіпурка) мае балцка-яцвяжскае паходжанне.

Той жа корань у назве ракі Сіпа (прыток нёманскай Шчары ў гэтым жа рэгіёне).

Літоўскі гідранімічны аналаг — назва ракі \**Šipė*. Заходнябалцкім мовам (прускай і яцвяжскай) уласцівы пераход *š, ž* > *s, z*. На гэтай падставе да яцвяжскіх таксама залучаюцца назвы Свіцязь, Зэльва, \**Zeita* (> *Zietela* > Дзятлава), бо ва ўсходнябалцкім літоўскім афармленні яны мелі б выгляд *Švit-, Želv-, Žiet-*. Апошнія два, апроч таго, у непасрэднай блізкасці да Сіпы.

У сіпурскай назве корань *Sip-* пашыраны пашыральнікам *-ur-*, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні: *dubti* «угінацца» — *duburys* «вір», у рачных назвах *Ind-ura, Vint-ura*.

Гідраграфія
-----------

Даўжыня 18 км. Плошча вадазбору 258 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,5 ‰. Пачынаецца на тэрыторыі Польшчы, цячэ па паўночнай частцы Прыбугскай раўніны. Зліваецца з ракой Палічна на поўдзень ад вёскі Стаўповіскі, утвараючы раку Белая. Рэчышча на працягу 12 км (ад сажалкі каля вёскі Сіпурка да вусця) каналізаванае.

Заўвагі
-------

1. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 331.
2. ↑  P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 307—309.
3. ↑  Агульная характарыстыка рачной сеткі Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» (руск.)
4. ↑  Асноўныя характарыстыкі рачных басейнаў Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» (руск.)

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Республика Беларусь. Брестская область. Каменецкий район: карта. Каменец: план / Ред. В.А. Змачинская, И.Н. Шлык.. — Минск: РУП «Белкартография», 2012. — 1 000 экз.
Гамеапатыя, якая глядзіць на жахі Алапатыі. А. Я. Бейдэман, *1857*
**Алапатыя** — тэрмін, які звычайна выкарыстоўваецца гамеапатамі і прыхільнікамі іншых кірункаў альтэрнатыўнай медыцыны для абазначэння фармакатэрапіі і іншых метадаў агульнапрынятай медыцыны. Ён быў уведзены заснавальнікам гамеапатыі Ганеманам, які супрацьпастаўляў «алапатыю» гамеапатычным метадам — назначэнню прэпаратаў, якія выклікаюць сімптомы, аналагічныя сімптомам хваробы.

У сучаснай медыцыне тэрмін практычна не ўжываецца, бо нават у выпадку сучаснай сімптаматычнай тэрапіі лячэнне ў найбольшай ступені арыентавана на падаўленне паталагічных працэсаў, а не іх знешніх праяў. Выкарыстанне тэрміна ў класічнай медыцыне захавана толькі пры параўнанні вынікаў клінічных выпрабаванняў гамеапатычных і звычайных («алапатычных», «артадаксальных») лекавых сродкаў.

Больш таго, уздзеянне прэпаратаў на хворы і здаровы арганізм нярэдка рознае: так, напрыклад, прыняцце аспірыну не выклікае паніжэння тэмпературы ў здаровых, гэта значыць аспірын у гэтым выпадку не з'яўляецца прэпаратам, які выклікае сімптомы, процілеглыя сімптомам хваробы.

Разам з тым, тэрмін «алапатыя» шырока ўжываецца прыхільнікамі альтэрнатыўнай медыцыны і, асабліва, гамеапатыі, для абазначэння як медыкаментозных метадаў тэрапіі, так і для навуковых прынцыпаў класічнай медыцыны.

Гл. таксама
-----------

* Клінічныя выпрабаванні
* Доказная медыцына

Зноскі
------

1. ↑  Allopathy **(нявызн.)**.  freedictionary.com. Праверана 12 кастрычніка 2013.

Літаратура
----------

* Роберт Т. Кэррол Аллопатия // Энциклопедия заблуждений: собрание невероятных фактов, удивительных открытий и опасных поверий = The Skeptic's Dictionary: A Collection of Strange Beliefs, Amusing Deceptions, and Dangerous Delusions. — М.: «Диалектика», 2005. — С. 18-19. — ISBN 5-8459-0830-2.

Спасылкі
--------

* Аллопатия // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
**Па́параці** сапраўдныя, **поліпадыяпсіды** (*Polypodiopsida*) — клас сучасных папарацепадобных.

Апісанне
--------

Гэта шматгадовыя ці вельмі рэдка аднагадовыя расліны ад дробных форм да вельмі буйных. Іх геалагічная гісторыя бярэ пачатак у карбоне. Паходзяць, верагодна, ад зігаптэрыдыяпсід.

Сцёблы іх уяўляюць сабой прамастаячыя ствалы, у дрэвападобных форм яны іншы раз дасягаюць значнай вышыні ці прадстаўлены карэнішчам. Праводзячая сістэма — ад пратастэлы да вельмі спецыялізаваных тыпаў дыктыястэлы. Трахеіды лесвічныя. Рэдка маюцца сасуды. Лісты вельмі розных тыпаў як па памерах, так і па форме, жылкаванні і шчыльнасці. Маладыя лісты спіральна закручаны.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Раўнаспоравыя ці, рэдка, разнаспоравыя расліны. Спарангіі ў большасці выпадкаў сабраныя ў сорусы. Пакрывальца можа быць, а можа і адсутнічаць. Спарангіі маюць аднаслойныя сценкі (у лептаспарангіятных папарацей) і не маюць вусцеек. Маецца кальцо, якое ў прадстаўнікоў класа дасягае вялікай разнастайнасці і высокай спецыялізацыі. З павышэннем спецыялізацыі кальца лік спор у кожным спарангіі змяншаецца. Гаметафіты ў большасці прадстаўнікоў класа зялёныя, наземныя і двухполыя, а ў разнаспоравых форм — раздзельнаполыя і моцна рэдукаваныя. Антэрыдыі, у адрозненне ад вужоўнікавых і мараціевых, больш дробныя і больш-менш выступаюць над паверхняй гаметафіта і ўтвараюць значна меншы лік сперматазоідаў. Архегоніі параўнальна мала адрозніваюцца ад архегоніяў офіяглосапсід і мараціяпсід.

Класіфікацыя
------------

Клас поліпадыяпсіды налічвае да 300 родаў і каля 12000 відаў, а разам з вымерлымі папарацямі — і яшчэ больш.

Клас падзяляюць на тры падкласы:

* поліпадыіды (*Polypodiidae*)
* марсілеіды (*Marsileidae*)
* сальвінііды (*Salviniidae*)

Значэнне
--------

Папараці з’яўляюцца важным кампанентам у надглебавым покрыве лясоў, балот і вільготных лугоў. Сярод іх сустракаюцца лекавыя і дэкаратыўныя расліны. Некаторыя віды ядомыя (напрыклад, маладыя парасткі качадыжніку).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Беларусь, 1995

Літаратура
----------

* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. — ISBN 978-985-439-644-6
* Па́параці // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 557. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | APNI · EOL · Fossilworks · GBIF · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Tropicos · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776985847 · NKC: ph121448 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мазоль.
**Аляксей Аляксандравіч Мазоль** (нар. 6 лютага 1949, в. Горы, Кобрынскі раён, Брэсцкая вобласць — 2016) — беларускі архітэктар. Саветнік Беларускай акадэміі архітэктуры, саветнік Беларускага акадэмічнага цэнтра Міжнароднай акадэміі архітэктуры. Дацэнт.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1974 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут. У 1974—1981 гадах галоўны архітэктар праектаў у інстытуце «Нарыльскпраект» у Нарыльску, філіяле інстытута «Дзіпранікель». У 1981—1986 гадах галоўны архітэктар г. Баранавічы. У 1986—1988 гадах працаваў ва Упраўленні па будаўніцтве і архітэктуры Брэсцкага аблвыканкама. У 1988—1994 гадах галоўны інжынер праектаў БІБІ. У 1994—2000 гадах намеснік дырэктара малочнага камбіната, у 2000—2003 гадах намеснік дырэктара завода «Цветатрон». У 2003—2005 гадах галоўны спецыяліст Брэсцкай абласной землеўпарадкавальнай і геадэзічнай службы. З 2005 года старэйшы выкладчык, дацэнт кафедры архітэктурнага праектавання і рысунку Брэсцкага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1978 года, член Саюза архітэктараў Рэспублікі Беларусь.

Жыў Брэсце па вул. 4-ай Верасовай, 43. Памёр у 2016 годзе

Творчасць
---------

Асноўныя праектныя працы: адміністрацыйна-бытавы корпус завода мінваты і мінералаватных вырабаў (1977); АБК хлоркава-кобальтавага завода; будынак базы гарналыжнікаў на Талнаху (1978); рудня вапнякоў пас. Каларгон; гараж на дзвесце аўтобусаў на Талнаху; адміністрацыйна-інжынерны цэнтр Надзеждзінскага металургічнага камбіната[ru]; будынак адміністрацыі шэфмантажу на Надзеждзінскім металургічным камбінаце (1980); корпус філіяла інстытута «Дзіпранікель» у горадзе Нарыльску (1981).

Аўтар больш як 20 надрукаваных прац.

Зноскі
------

1. ↑  MEMORIUM
2. 1 2 3 4 5 6  Мозоль Алексей Александрович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
3. ↑  MEMORIUM

Літаратура
----------

* Мозоль Алексей Александрович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Мозоль Алексей Александрович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вайніловіч.
**Антон Станіслававіч Вайніловіч** (Гродзенская губерня — 2-я пал. 1845) — дваранскі рэвалюцыянер.

Жыццяпіс
--------

Са старадаўняга шляхецкага роду Вайніловічаў. Вайсковую службу пачаў у 1816, з 1819 у Чарнігаўскім пяхотным палку, падпаручнік (1823). У тайныя таварыствы не ўваходзіў. Пра паўстанне 14(26).12.1825 на Сенацкай плошчы ў Пецярбургу даведаўся ў мястэчку Васількаў Кіеўскай губерні, дзе жыў разам з С. І. Мураўёвым-Апосталам.

У час паўстання Чарнігаўскага палка (29.12.1825 — 3.1.1826) забяспечваў яго правіянтам, узначальваў авангард палка ў час маршу, разам з капітанам Казловым прывёў з в. Сецінка ў Матавілаўку на злучэнне з паўстаўшымі падраздзяленнямі 1-ю грэнадзёрскую роту (яна, аднак удзельнічаць у паўстанні адмовілася).

У ноч на 2.1.1826 адстаў ад паўстанцаў і з'явіўся да начальства. Камісіяй ваеннага суда ў Магілёве прыгавораны да адсячэння галавы, паводле царскай камфірмацыі (1826) пазбаўлены чыноў і дваранства і высланы ў Сібір для службы ў войску, затым пераведзены на Каўказ у Кабардзінскі пяхотны полк. Удзельнічаў у руска-персідскай вайне 1826—1828 гадоў. Забіты ў баях з горцамі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
**«Воляю абраны»** — раман Анатоля Бароўскага пра нацыянальна-вызваленчую барацьбу беларускага народа супраць Расійскай імперыі (1863-1864). Адзначаны літаратурнай прэміяй «Воін Святла» (2016).

Апісвае гісторыю кахання правадыра беларуска-польскага паўстання 1863-1864 гадоў супраць расійскага царызму Вікенція (Кастуся) Каліноўскага і Марыі Ямант, якое яны пранеслі праз барацьбу, давёўшы, што важней сапраўднай любові ў свеце няма нічога. Засяродзіўшыся на пачуццях герояў рамана, пісьменнік тлумачыць, чаму паўстанне пацярпела паразу.

Літаратурная спадчына Кастуся Каліноўскага невялікая — некалькі нумароў газеты «Мужыцкая праўда», «Лісты з-пад шыбеніцы» і вершы, прысвечаныя Марыі Ямант. Але ў другой палове XIX стагоддзя менавіта Каліноўскі, які напісаў свае творы мужыцкай мовай, звярнуў увагу на тое, што ёсць такі народ, як беларусы. Такім чынам, Кастусь Каліноўскі быў адным з першых стваральнікаў нацыянальнага адраджэння і станаўлення беларускага нацыяналізму.

Зноскі
------

1. 1 2  26 січня на Грушевського вперше вручатимуть літературну премію «Воїн світла» // 24 січня 2016 Мистецький портал «Жінка-УКРАЇНКА»
У Старажытнай Грэцыі
--------------------

**Сем мудрацоў** — асабліва шанаваныя старажытнагрэчаскія філосафы і палітыкі VII—VI стагоддзяў да н.э. аўтары сентэнцый аб мудрым і правільным жыцці.

Усяго ў розных крыніцах у якасці «сямі мудрацоў» фігуруе некалькі імёнаў у розных камбінацыях. Разнастайнасць спісаў абумоўлена іх «прывязкай» да вызначанага месца і часу. Гэтыя спісы з’явіліся ў Грэцыі дзякуючы практыцы правядзення спаборніцтваў паміж мудрацамі. Гэтыя спаборніцтвы праходзілі як падчас Алімпіяд, так і на іншых грэчаскіх святах. У сувязі з гэтым з’явілася некалькі спісаў, і таму агульная колькасць мудрацоў значна перавышае лік сямі. Склад вар’іруецца ў залежнасці ад крыніцы: усяго 17 імёнаў у розных камбінацыях.

Першы спіс мудрацоў прыведзены ў дыялогу Платона «Пратагорам» (IV ст. да н.э.):

* Фалес Мілецкі
* Пітак Міціленскі
* Біянт
* Салон з Афінаў
* Клеабул Ліндзійскі
* Місон Хянейскі
* Хілон са Спарты

Таксама некаторымі антычнымі аўтарамі ў гэты спіс уключаліся Акусілай, Анаксагор, Анахарсіс, Арыятадэм, Лас, Леафант, Лін, Арфей, Памфілій, Перыяндр, Піфагор, Ферэкід, Эпімянід, Эпіхарм, Эфор.

У індыйскай міфалогіі
---------------------

Асноўны артыкул: **Саптарышы**
**Сем мудрацоў** (Санскрыт. *Саптаршаяс*) — у індыйскай міфалогіі група персанажаў чароўнага або паўчароўнага паходжання. Часта ў гэтай групе аб’ядноўваюцца «духанароджаныя» сыны Брахма, імем Праджапаці, першапачатковыя творцы, пазней у яе склад уключаюць вялікіх мудрацоў і іншага паходжання. Часам атаясамляюцца з Ангірасамі.

У розных тэкстах сустракаюцца некалькі варыянтаў імёнаў. Найбольш часта сустракаецца наступны пералік: Атры, Вішвамітра, Бхрыгу, Гаўтама, Джамадагні, Бхарадваджа, Васіштха. Нярэдка ўключаюцца: Ангірас, Дакша, Каш’япа, Крату, Марычы, Пуласцья, Пулаха. У некаторых версіях міфа аб патопе Сем мудрацоў суправаджаюць Ману на караблі.

У індыйскай астраноміі Сем мудрацоў атаясамляюцца з сузор’ем Вялікай Мядзведзіцы.

У сусветнай літаратуры
----------------------

«Кніга пра сем мудрацоў» склалася ў Індыі і ў розных перапрацоўках была вядомая ў Сярэднія вякі ў Персіі, на Блізкім Усходзе, у Візантыі і Еўропе.

Літаратура
----------

* Б.Байер, У. Бирштайн и др. История человечества 2002 ISBN 5-17-012785-5

| Сем мудрацоў паводле Платона |
| --- |
| 
* Фалес
* Пітак
* Біянт
* Салон
* Клеабул
* Місон
* Хілон

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 118613928 · LCCN: sh85120420 · NKC: ph621774 · VIAF: 25395398 |
Летні рэфэкторый у замку Марыенбург (суч. Мальбарк)
**Рэфекторый** (лац.: Refectorium — адпачынак, аднаўленне сіл) — агульная сталовая зала ў каталіцкіх кляштарах і замках рыцарскіх ордэнаў (найчасцей элемент канвентхауса). Звычайна ўпрыгожваўся скульптурным распяццем і рэлігійнымі карцінамі на сценах, або насценным роспісам.

У рэфекторыі акрамя абедзенных сталоў і лаў, звычайна знаходзяцца кафедра з пюпітрам для чытальніка рэлігійных кніг падчас трапезы, пасудзіна для святой вады і часам прастол — для набажэнства. У некаторых кляштарах бывае па два рэфекторыі: адзін — летні, другі — зімовы.

Гл. таксама
-----------

* Трапезная

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Селішчанскі сельсавет.
**Се́лішчанскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Церахоўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — пасёлак Селішча 2.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Добрушскага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Церахоўскага раёна. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Кармянскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
*Вынікі галасавання па папраўцы 34:*      за      супраць
**Ірландскі рэферэндум 22 мая 2015 года** ўключаў галасаванне па дзвюх папраўках да канстытуцыі Ірландыі. У гэтай краіне любая змена канстытуцыі магчыма толькі ў выніку ўсенароднага галасавання. На рэферэндум выносіліся два пытанні.

*Папраўка 34* змяняе вызначэнне шлюбу, у адпаведнасць з якім пад шлюбам надалей будзе разумецца саюз двух людзей любога пола. У папярэдняй рэдакцыі канстытуцыі пад шлюбам разумеўся саюз мужчыны і жанчыны. За прыняцце папраўкі выказалася больш за 62,07 % тых, хто прыняў удзел ў галасавалі. Такім чынам, Ірландыя стала першай краінай у свеце, у якой былі легалізаваны аднаполыя шлюбы пасродкам рэферэндуму.

*Папраўка 35* павінна была зменшыць мінімальны ўзрост кандыдатаў у прэзідэнты краіны з 35 гадоў да 21 года. У выніку галасавання гэта папраўка прынята не была, таму што за яе выказалася толькі 26,94 % тых, хто прыняў удзел ў галасавалі.

Зноскі
------

1. ↑  Ірландыя прагаласавала за легалізаванне аднаполых шлюбаў **(нявызн.)**.  BBC Russian (23 мая 2015). Праверана 24 мая 2015.
2. ↑  Ірландыя легалізавала аднаполыя шлюбы **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  ТАСС (23 мая 2015). Архівавана з першакрыніцы 24 мая 2015. Праверана 23 мая 2015.

Спасылкі
--------

* Афіцыйныя вынікі галасавання па папраўцы 34 (вызначэнне шлюбу) Архівавана 9 жніўня 2015.  (англ.)
* Афіцыйныя вынікі галасавання па папраўцы 35 (узрост кандыдата ў прэзідэнты) Архівавана 29 ліпеня 2015.  (англ.)
**Сцяг Смаргоні** — сцяг горада Смаргонь Смаргонскага раёна. Сцяг і герб зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 1 снежня 2004 г. № 590.

Апісанне
--------

Сцяг уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2. Па цэнтры знаходзіцца белая паласа, якая адпавядае 1/7 шырыні палатна і зверху суправаджаецца дзвюма спаранымі палосамі блакітнага і чырвонага колеру, якія складаюць па 1/14 шырыні, знізу - паласой чорнага колеру, якая складае 1/7 шырыні палатна. Па краях сцяга размешчаны белыя палосы, якія адпавядаюць 2/7 шырыні палатна.

Гл. таксама
-----------

* Герб Смаргоні

Спасылкі
--------

* Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 1 снежня 2004 г. № 590.

| ⛭Сцягі населеных пунктаў Гродзенскай вобласці |
| --- |
| Гарады | Астравец ·  Ашмяны ·  Бярозаўка ·  Ваўкавыск ·  Гродна ·  Дзятлава ·  Іўе ·  Ліда ·  Масты ·  Навагрудак ·  Свіслач ·  Скідзель ·  Слонім ·  Смаргонь ·  Шчучын |  |
| Гарадскія пасёлкі | Астрына ·  Воранава ·  Вялікая Бераставіца ·  Жалудок ·  Зэльва ·  Карэлічы ·  Краснасельскі ·  Мір ·  Поразава ·  Радунь |
| Вёскі/Аграгарадкі | Гальшаны ·  Цырын |
| Раёны | Гродзенскі |
**Трыпалітанія**, *Трыпаліс*, *Трыпалітыда* (стар.-грэч.: Τρίπολις, Τριπολτὲις), Трыпалітана (лац. Tripolitana, Tripolitanus), Тарабулус (араб. 'طرابلس, трансліт. Ṭarābulus) — гістарычная вобласць у Паўночнай Афрыцы. Размяшчалася па ўзбярэжжы ад заліва Малы Сірт (суч. Габес) да заліва Вялікі Сірт (суч. Сідра) не больш за 400 км углыб мацерыка. У старажытнасці Трыпалісам называўся невялікі раён трох гарадоў Лептыс Магна, Сабрата і Эя (Эа), у III стагоддзі назва распаўсюдзілася на вобласць Сіртыка, дзякуючы рымлянам, якія ўтварылі тут сваю правінцыю.

Зараз месцазнаходжанне Трыпалітаніі адпавядае паўночнаму захаду тэрыторыі сучаснай дзяржавы Лівія.

Ужыванне тапоніма — з I тыс. да н. э. а ў межах тэрыторыі адпаведнай сучаснай Трыпалітаніі — з III стагоддзя па нашы дні. Ранейшая назва гэтай вобласці — Сіртыка, захоўвалася ў прыбярэжнай частцы яшчэ доўгі час. У арабаў стала называцца Тарабулус.

Прыкладная плошча — 350 000 км ².
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Селішчанскі сельсавет.
**Се́лішчанскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Селішчы.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Горвальскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Рэчыцкага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Баравікоўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Сцяг Тэхаса** (англ.: Flag of Texas), больш вядомы пад мянушкай **Сцяг самотнай зоркі** (англ.: Lone Star Flag) — адзін з дзяржаўных знакаў  амерыканскага  штата Тэхас.

Апісанне сцяга
--------------

Сцяг уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча з суадносінамі вышыні да даўжыні як 2:3. Сцяг падзелены на дзве роўнавялікія гарызантальныя паласы, верхняя паласа белага колеру, ніжняя - чырвонага. Злева (у дрэўца) вертыкальная сіняя паласа шырынёй 1/3 ад даўжыні сцяга. У цэнтры сіняй паласы пяціканцовая зорка белага колеру, дыяметр апісанай акружнасці зоркі роўны 3/4 шырыні сіняй паласы. Адценні колераў сцяга такія ж, як і на сцяге ЗША.

Гэты сцяг быў прадстаўлены на разгляд Кангрэсу Рэспублікі Тэхас 28 снежня 1838 года, сенатарам Уільямам Уортанам (англ.: William H. Wharton), і 25 студзеня 1839 года ён быў зацверджаны афіцыйным сцягам Рэспублікі Тэхас.

29 снежня 1845 года, Рэспубліка Тэхас падпісала дагавор аб уваходжанні ў склад ЗША, стаўшы пасля 28-м штатам Саюза. Сцяг рэспублікі стаў сцягам штата. У 1879 годзе былі ануляваныя ўсе грамадзянскія законы штата. Яны былі аднаўлены пасля іх перагляду. Пра закон аб сцягу ўспомнілі толькі ў 1933 годзе, калі ён і быў паўторна заснаваны. Такім чынам у 1879-1933 гадах у штата фармальна не было свайго сцяга.

| Колеры | Сіні | Белы | Чырвоны |
| --- | --- | --- | --- |
| Pantone | 282c |  | 193c |
| RGB | 0-40-104 | 255-255-255 | 191-10-48 |
| HTML | #002868 | #FFFFFF | #BF0A30 |

Сімволіка сцяга
---------------

Згодна з законам аб сцягу сіні колер сімвалізуе вернасць, белы - чысціню, чырвоны - адвагу. Зорка сімвалізуе ўвесь штат Тэхас і адзінства бога, штата і краіны. «Самотная зорка» - сімвал, узяты з папярэдняга сцяга, які сімвалізаваў салідарнасць тэхасцаў у барацьбе за незалежнасць ад Мексікі. Цяпер гэта трактуецца як знак незалежнага духу штата Тэхас. «Самотная зорка» дала мянушку штату - «Штат самотнай зоркі».

| ≛ Сцягі штатаў ЗША |
| --- |
| Штаты | 
Агая · 
Аёва · 
Айдаха · 
Аклахома · 
Алабама · 
Аляска · 
Арканзас · 
Арызона · 
Арэгон · 
Ваёмінг · 
Вашынгтон · 
Вермонт · 
Віргінія · 
Вісконсін · 
Гаваі · 
Джорджыя · 
Дэлавэр · 
Заходняя Віргінія · 
Ілінойс · 
Індыяна · 
Каларада · 
Каліфорнія · 
Канектыкут · 
Канзас · 
Кентукі · 
Луізіяна · 
Мантана · 
Масачусетс · 
Мінесота · 
Місісіпі · 
Місуры · 
Мічыган · 
Мэн · 
Мэрыленд · 
Небраска · 
Невада · 
Нью-Гэмпшыр · 
Нью-Джэрсі · 
Нью-Ёрк · 
Нью-Мексіка · 
Паўднёвая Дакота · 
Паўднёвая Караліна · 
Паўночная Дакота · 
Паўночная Караліна · 
Пенсільванія · 
Род-Айленд · 
Тэнесі · 
Тэхас · 
Фларыда · 
Юта
 |  |
| Федэральная акруга | Акруга Калумбія |
| Астраўныя тэрыторыі | Амерыканскае Самоа ·  Гуам ·  Паўночныя Марыянскія астравы ·  Пуэрта-Рыка ·  Амерыканскія Віргінскія астравы |
| Гл. таксама | Сцяг Канфедэратыўных Штатаў Амерыкі |
**Дзяржаўны сцяг Рэспублікі Таджыкістан** — сімвал дзяржаўнага суверэнітэту Рэспублікі Таджыкістан. Эталонную выяву герба распрацавалі мастак Зухур Хабібулаеў (кіраўнік групы), дызайнер Анатоль Занеўскі, гісторыкі-мастацтвазнаўцы Ларыса Дадхудоева і Ірына Ігнатушына.

Апісанне
--------

Дзяржаўны сцяг Рэспублікі Таджыкістан ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча, якое складаецца з трох гарызантальных палос: верхняй — чырвонай, сярэдняй — белай і ніжняй — зялёнай ў суадносінах паміж сабой па шырыні як 2:3:2. У цэнтры сцяга намаляваная залатая стылізаваная карона з паўколам з сямі 5-канцовых зорак над ёй.

Карона і паўкола з зорак ўпісваюцца ў прамавугольнік, даўжыня якога роўная шырыні белай паласы, а вышыня якога роўная 4/5 шырыні белай ролосы. Пяціканцовая зорка ўпісваецца ва ўмоўныя акружнасці дыяметрам 3/20 шырыні белай паласы і размешчаны па дузе ўмоўнай акружнасці радыусам 1/2 шырыні белай паласы. Карона вышынёй 0,55 шырыні белай паласы прагінаецца ў падставе па дузе радыусам 1,2 шырыні белай паласы. Чатыры дугападобныя элементы, якія фармуюць верх кароны, вянчаюцца ў цэнтры часткай круга дыяметрам 0,2 шырыні белай паласы.

Адносіны шырыні сцяга да яго даўжыні — 1:2.

| ⛭Краіны Азіі: Сцягі |
| --- |
| - ААЭ

- Азербайджан

- Аман

- Арменія

- Афганістан

- Бангладэш

- Бахрэйн

- Бруней

- Бутан

- В’етнам

- Грузія

- Егіпет¹

- Емен

- Ізраіль

- Індыя

- Інданезія

- Іарданія

- Ірак

- Іран

- Казахстан²

- Камбоджа

- Катар

- Кіпр

- Кыргызстан

- Кітай

- КНДР

- Кувейт

- Лаос

- Ліван

- Малайзія

- Мальдывы

- Манголія

- М’янма

- Непал

- Пакістан

- Рэспубліка Карэя

- Расія²

- Саудаўская Аравія

- Сінгапур

- Сірыя

- Таджыкістан

- Тайланд

- Туркменістан

- Турцыя²

- Узбекістан

- Усходні Тымор

- Філіпіны

- Шры-Ланка

- Японія
 |
| Непрызнаныя дзяржавы |
| - Абхазія

- Кітайская рэспубліка (Тайвань)

- Нагорны Карабах

- Палесцінская аўтаномія

- Паўднёвая Асеція

- Турэцкая Рэспубліка Паўночнага Кіпра
 |
| ¹  У асноўным у Афрыцы ² Часткова ў Еўропе |
**Станда́рт** — дакумент, распрацаваны на аснове кансенсусу і зацверджаны ўпаўнаважаным органам, які ўсталёўвае прызначаныя для агульнага і шматразовага выкарыстання правілы, інструкцыі або характарыстыкі, якія тычацца дзейнасці або яе вынікаў, у тым ліку  прадукцыі,  працэсаў або  паслуг, выкананне якіх з'яўляецца неабавязковым. Стандарт можа змяшчаць патрабаванні да тэрміналогіі, пазнак, упакоўкі і маркіроўкі, якія прымяняюцца да пэўнай прадукцыі, працэсу або паслугі.

Гл. таксама
-----------

* Стандартызацыя
* Эталон
* Якасць

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LNB: 000308793 · Microsoft: 135397884 · NDL: 00566187 · NKC: ph260676 |
**Трыметыламін** — прадстаўнік аліфатычных трацічных амінаў, (СН3)3N.

Уласцівасці
-----------

Бясколерны газ з рэзкім пахам аміяку, пры значным разбаўленні мае пах селядцовага расолу. Добра раствараецца ў вадзе, этаноле, дыэтылавым эфіры і іншых арганічных растваральніках. Тэмпература плаўлення -124 °C, тэмпература кіпення 3,5 °C. Шчыльнасць 0,6709 г/см³ пры тэмпературы 0 °C. Выяўляе ўласцівасці моцных асноў.

Выбуха- і пажаранебяспечнае рэчыва. У вялікіх канцэнтрацыях аказвае шкоднае ўздзеянне на нервовую сістэму, печань, ныркі, раздражняе слізістыя абалонкі вачэй і верхніх дыхальных шляхоў.

Выкарыстанне
------------

Трыметыламін выкарыстоўваецца ў вытворчасці халінхларыду, халіну, чацвярцічных амоніевых солей, іонаабменных смол, флатарэагентаў, лекавых сродкаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Міні-даведнік па хімічным рэчывам на сайце ХиМиК.ру  (руск.)
2. 1 2  **Метыламіны** на сайце ХиМиК.ру  (руск.)

Літаратура
----------

* Хімічны слоўнік навучэнца: Дапам. для вучняў / Б. Н. Качаргін, В. М. Макарэўскі, Л. Я. Гарнастаева, В. С. Аранская. — Мн.: Народная асвета, 2003. — С. 230. — 287 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-12-0621-8.

Спасылкі
--------

* **Метыламіны** на сайце ХиМиК.ру  (руск.)
* Міні-даведнік па хімічным рэчывам на сайце ХиМиК.ру  (руск.)
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Трыметыламін

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4186150-4 · Microsoft: 2776149385 |