recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Антыімперыялізм** — тэрмін, які ўжываецца да той ці іншай формы апазіцыйнага імперыялізму руху. Антыімперыялізм выступае супраць заваявальных войнаў, асабліва супраць заваёў народаў з іншымі мовай і культурай. Антыімперыялістамі можна лічыць, такім чынам, рэспубліканскіх сенатараў у Рымскай імперыі або членаў Антыімперыялістычнай лігі ЗША, якія пратэставалі супраць акупацыі Філіпін падчас іспана-амерыканскай вайны.

Як самастойны палітычны рух антыімперыялізм паўстаў у Еўропе ў канцы XIX і ў пачатку XX стагоддзяў, як рэакцыя на пашырэнне еўрапейскіх каланіяльных імперый і захоп Філіпін Злучанымі Штатамі. Але найвышэйшай народнай падтрымкай антыімперыялізм карыстаўся ў саміх калоніях, дзе ён стаў асновай фарміравання розных нацыянальна-вызваленчых рухаў з сярэдзіны XX стагоддзя. Гэтыя рухі і іх антыімперыялістычных ідэі адыгралі галоўную ролю ў працэсе дэкаланізацыі 1950-х і 60-х гадоў, у выніку якой большасць каланіяльных краін у Азіі і Афрыцы сталі незалежнымі.

Неўзабаве пасля гэтага, з пачаткам працэсу глабалізацыі многія антыімперыялісты пачалі разглядаць апошнюю як новую форму імпэрыялізму, які ўстанаўлівае сваё панаванне шляхам эканамічнага прымусу, а не прамога ваеннага захопу. Таму антыімперыялісты паставілі сабе задачу супрацьстаяць глабалізацыі і далі пачатак руху антыглабалізму. У плане праблемы мілітарызацыі антыімперыялісты лічаць сваім галоўным ворагам так званую «Амерыканскую імперыю», асабліва пасля амерыканскага ўварвання ў Ірак у 2003 годзе.

Для дадзенага руху характэрна наяўнасць спецыфічнай палітыка-эканамічнай праграмы, у 1970-я гады вядомай таксама як праграма нацыянальнага вызвалення з наступнымі прынцыпамі:

* незалежнасць, суверэннасць і самавызначэнне нацыі;
* барацьба з каланіялізмам і неакаланіялізмам;
* аграрная рэформа;
* індустрыялізацыя;
* развіццё ўнутранага рынку;
* барацьба з транснацыянальнымі кампаніямі або кантроль над імі;
* нацыяналізацыя асноўных сектараў эканомікі;
* крытыка дзейнасці МВФ і Сусветнага банка.

Спасылкі
--------

* *The Anti-Imperialists*, A Web based guide to American Anti-Imperialism.
* CWIHP at the Wilson Center for Scholars: Primary Document Collection on Anti-Imperialism in the Cold War Архівавана 5 чэрвеня 2011..
* Pacific Northwest Antiwar and Radical History Project, multimedia collection of photographs, video, oral histories and essays.
* Imperialism: The Highest Stage of Capitalism by V.I. Lenin Full text at marxists.org.
* How Imperialist 'Aid' Blocks Development in Africa by Thomas Sankara, *The Militant*, April 13, 2009.
* Daniel Jakopovich, *In the Belly of the Beast: Challenging US Imperialism and the Politics of the Offensive*.
* The M and S Collection at the Library of Congress contains materials on anti-imperialism.
**Васіль Іларыёнавіч Баяркін** (1914, хутар Альшанка, Цюльганскі раён, Арэнбургская вобласць — 1943) — старшы сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Васіль Баяркін нарадзіўся 24 красавіка 1914 года на хутары Альшанка (цяпер — Цюльганскі раён Арэнбургскай вобласці) у сям’і селяніна. Атрымаў пачатковую адукацыю, працаваў трактарыстам на Шаартузскай машынна-трактарнай станцыі Курган-Цюбінскай вобласці Таджыкскай ССР. У лістападзе 1941 года быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З кастрычніка 1942 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Да верасня 1943 года гвардыі старэйшы сяржант Васіль Баяркін камандаваў кулямётным разлікам 4-га эскадрону 60-га гвардзейскага кавалерыйскага палка 16-й гвардзейскай кавалерыйскай дывізіі 7-га гвардзейскага кавалерыйскага корпуса 61-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.

27 верасня 1943 года ў раёне вёскі Ніўкі Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР Баяркін адным з першых у сваім падраздзяленні пераправіўся праз Днепр і агнём кулямёта прыкрываў пераправу палкавых падраздзяленняў. Толькі падчас першай контратакі разлік Баяркіна знішчыў і параніў каля 30 варожых салдат і афіцэраў і прымусіў адступіць застаўшыхся на свае пазіцыі. Нягледзячы на атрыманае раненне, Баяркін поля бою не пакінуў і працягваў змагацца, паспяхова выканаўшы баявую задачу, што дазволіла 28 верасня вызваліць вёску Вялле. 12 снежня 1943 года Баяркін загінуў у баі. Пахаваны ў пасёлку Камарын.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за «ўзорнае выкананне баявога задання камандавання ў барацьбе з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі старшы сяржант Васіль Баяркін пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнамі Леніна, Айчыннай вайны 1-й ступені і Чырвонай Зоркі.

Памяць
------

У пасёлку Шартуз Таджыкістана каля мясцовага ДК усталяваны помнік Баяркіну. У пасёлку Камарын яго імя ёсць на мемарыяльнай пліце.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Васіль Іларыёнавіч Баяркін на сайце «Героі краіны»
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* *Ахмадиев Г. Х.* Башкирская гвардейская кавалерыйская. — Уфа, 1999.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. — Мінск, 1984.
* *Сечкина Л. П.* Твои герои, Таджикистан. — Душанбе, 1985.
* Слава башкирских конников. — Уфа: Китап, 2005.
Антыфанарый са Слонімскага кляштара бернардзінцаў. 1770
**Антыфанарый** (ад лац.: antiphonarius) — літургічная кніга каталіцкай царквы, якая ўключае песнапенні службаў афіцыя — усіх дзённых службаў лацінскага абраду, акрамя імшы.

Першыя ўпамінанні пра антыфанарыі адносяцца да VIII — пачатку IX ст. У той час тэрмін выкарыстоўваўся ў розных сэнсах — як збор песнапенняў афіцыя ці толькі яго антыфонаў, як збор антыфонаў начнога афіцыя і інш. 3 XII—XIII стст. тэрмін набыў сучаснае значэнне.

Беларусь
--------

Антыфанарый з Будслаўскага кляштара бернардзінцаў. 1751
Антыфанарый былі шырока распаўсюджанымі харальнымі зборнікамі на тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага, аднак колькасць антыфанарыяў, якія захаваліся да сённяшняга часу, невялікая, зберагаюцца яны пераважна ў фондах музеяў і бібліятэк Літвы і Беларусі. Сярод рукапісных антыфанарыяў: «Antiphonale» з Віленскага кляштара бернардзінцаў (магчыма, XV ст. тытульны аркуш кнігі не захаваўся, таму нельга вызначыць яе дакладную дату), «Антыфанарый гасподніх свят і службаў святым, сабраны паводле абраду дамініканцаў» (1709), «Вялікі двухтомны антыфанарый гасподніх свят і свят розным святым» з Віленскага кляштара дамініканцаў (1752), «Антыфанарый гасподніх свят і службаў святым у адпаведнасці з абрадамі дамініканцаў» з Нясвіжскага кляштара дамініканцаў (т. 1—2, 18 ст.), «Антыфанарый гасподніх свят» з Гарадзенскага кляштара бернардзінцаў (2-я пал. 18 ст.), «Антыфоны свят ордэна бернардзінцаў для хору Слонімскага кляштара» (1770). Унікальны рукапісны помнік каталіцкай традыцыі, які дайшоў да сённяшняга часу, — антыфанарый з Будслаўскага кляштара бернардзінцаў (1751).

Літаратура
----------

* *Таццяна Мартынюк.* Антыфанарый // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2.
* Григорианский хорал. М. 1997;
* Барабаш Н. Книги из исторических белорусских книжных собраний в фондах Национального музея историм и культуры Беларуси // Здабыткі дакументальныя помнікі на Беларусі. Мінск, 1998. Вып. 3;
* Ліхач Т. Тэорыя харальных спеваў на Беларусі. Мінск, 1999;
* Ліхач Т. Літургічная музыка на Беларусі. 4.1. Каталіцкая традыцыя. Мінск, 2008;
* Галамбош И. Реставрация антифонария XVI века // Беларуская кніга ў кантэксце сусветнай кніжнай культуры. Мінск, 2006. Ч. 1;
* Мартынюк Т. Антыфанарый XVIII стагоддзя з Будслаўскага кляштара бернардзінцаў // Научные труды Бел. гос. академии музыки. Минск, 2006. Вып. 13;
* Gonczarowa W. O manuskryptach klasztoru 00. Bernardynów w Wilnie // Nasza przeszłość: Studia z dziejów Kociola i kultury katolickiej w Polsce. Kraków, 1994. T. 82.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Антыфанарый

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Музычны Рымана · Catholic (1997—…) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11980046t · GND: 4142731-2 · LCCN: sh85005734 · NKC: ph118496 |
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Бярозаўскае.

**Бяро́заўскае** — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Паловіца, за 16 км на поўнач ад горада Глыбокае, за 0,5 км ад вёскі Залессе.

Плошча паверхні 0,56 км². Даўжыня 1,12 км, найбольшая шырыня 0,87 км. Даўжыня берагавой лініі 4,3 км. Найбольшая глыбіня 3,2 м, сярэдняя 1,8 м. Аб’ём вады 1,03 млн м³. Плошча вадазбору 4,2 км².  

Катлавіна Бярозаўскага возера тэрмакарставага тыпу, выцягнутая ш напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй да 8 м, на ўсходзе і паўднёвым усходзе да 15—20 м, пераважна разараныя. Берагавая лінія слабазвілістая, у паўднёвай частцы ўтварае заліў. Берагі пясчаныя, паўночна-ўсходнія і паўднёва-ўсходнія забалочаныя. Вакол возера тарфяністая пойма шырынёй да 300 метраў. Возера складаецца з двух плёсаў, злучаных пралівам. Мелкаводдзе пясчанае, глыбей дно ілістае. Дно паўночнага плёса выслана пераважна крэменязёмістым сапрапелем.  

Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Праз возера працякае рака Паловіца. Шырыня паласы расліннасці 8—75 м да глыбіні 1,8 м. Паўднёвы плёс і праліў паміж плёсамі зарастаюць цалкам.

У возеры водзяцца шчупак, лінь, плотка, краснапёрка, карась і іншыя віды рыб.

Зноскі
------

1. ↑  Ліст карты N-35-32. Выданне 1980 года. (руск.)

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 18. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  (руск.)
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Стронга.
**Стронга** — ландшафтны заказнік рэспубліканскага значэння ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Створаны ў 1998 годзе з мэтай аховы ўнікальнага прыроднага комплексу з папуляцыямі рэдкіх і знікаючых відаў.

Гісторыя
--------

Рэспубліканскі ландшафтны заказнік «Стронга» быў створаны 26 кастрычніка 1998 года згодна з пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь № 1634. Гэта быў першы ў Беларусі іхтыалагічны заказнік, які ставіў мэтай захаванне месцазнаходжання знікаючага віду рыб — стронгі і аховы каштоўных прыродных комплексаў.

Рэспубліканскі заказнік з’явіўся на базе заалагічнага заказніка мясцовага значэння «Стронга», створанага ў 1994 года.

Геаграфія
---------

Плошча заказніка складае 12 015 га. Знаходзіцца на стыку Навагрудскага ўзвышша і Баранавіцкай водна-ледавіковай раўніны. Уключае даліны рэк Лахазва, Дзеравянка, Іса, іх прытокі і штучныя вадаёмы.

Флора
-----

Пад лясамі знаходзіцца 94 % тэрыторыі, пераважаюць хвойнікі верасовыя, бруснічныя, імшыстыя, чарнічныя, арляковыя; растуць бяроза, вольха чорная, елка, дуб, граб. У флоры шмат гаспадарча-карысных відаў раслін; 16 відаў сасудзістых раслін уключаны ў Чырвоную кнігу: гарлянка пірамідальная, тлушчанка звычайная, званочак рапунцэль, купальнік горны, пальчатакарэннік майскі, сон лугавы, варанец звычайны, касач сібірскі і інш.

Фаўна
-----

У фаўне 202 віды жывёл, з іх 24 у Чырвонай кнізе: стронга ручаёвая, рак шыракапальцы, арлан-белахвост, скапа, паганка малая, бугай вялікі і малы, бусел чорны, уліт вялікі, гагара чорнаваллёвая, сыч касматаногі, соня арэшнікавая, барсук, рапуха чаротная і інш. Да аб’ектаў палявання і промыслу адносяцца 22 віды млекакормячых.

Зноскі
------

1. ↑  Заказник зоологический местного значения «Стронга»

Літаратура
----------

* *Лабанок П. І.* Стро́нга // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 206. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 149139 |
**Строімір** (сербск.: Стројимир, 848—890) — жупан Сербіі, другі сын сербскага князя Уластыміра. Разам са сваімі братамі, вялікім жупанам Муцімірам і суправіцелем Гойнікам, адбіў напады булгар пад правадырствам хана Барыса. Падчас кіравання Строіміра і яго братоў была завершана хрысціянізацыя сербскіх плямёнаў. Кіраванню траіх братоў рушыла ўслед кіраванне сыноў Муціміра, на чале з Перваславам.

Па ініцыятыве Строіміра ў Сербіі з'явіліся ўласныя дзяржаўныя сімвалы, якія з'яўляюцца сёння найстаражытнейшым доказам заснавання сербскай дзяржавы ў IX стагоддзі. Яго залатая пячатка з грэчаскім надпісам «няхай бароніць Бог Сербію» былі набыты сербскім урадам на аўкцыёне ў Мюнхене 11 ліпеня 2006 за 20 тысяч еўра.

Шлюб і дзеці
------------

* Імя жонкі Строіміра не вядома. Сын:
	+ Кланімір Строіміравіч, бацька Часлава Кланіміравіча, князя Сербіі

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Fondation for Medieval Genealogy: Кіраўнікі Сербіі (англ.)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Уластымір** | **Князь Сербіі**860—890 | Пераемнік**Муцімірі Гойнік** |
**Бярозаўскі вялікі камень** — валун, мае прасападобную форму, даўжыню 4,25 м, шырыню 3,3 м, вышыню 2,3 м, абвод 11,15 м, аб’ём 17,1 м³ і вагу 45 т. Знаходзіцца за 0,5 км на поўдзень ад упадзення ракі Вянужка ў Заходнюю Дзвіну ў Туркоўскім сельсавеце за 7 км на паўднёвы ўсход ад Туркова і за 32 км на ўсход ад Мёраў.

Прынесены ледавіком 250—320 тыс. гадоў таму ў часы дняпроўскага зледзянення са Скандынавіі і потым у паазёрскае зледзяненне быў ускрыты ў выніку ледавіковых працэсаў. Размешчаны на беразе Дзвіны, над узроўнем мора 107 м. Складзены з ружавата-шэрага дробназярністага граніту з уключэннем крышталёў цёмнаколерных мінералаў (біятыт) і палявога шпату ў выглядзе гняздоўяў, жылак, авоідаў (дыяметрам 3x4 см) і таблічак ад 0,4-5 да 2-8 см.

Літаратура
----------

* Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Міёрскага раёна / рэдкал. Г. М. Маняк [і інш.]. — Мн. 1998. — С. 39 — 40.
**Антычнае мастацтва** (ад лац.: antiquus, старажытны) — мастацтва антычнай эпохі; мастацтва, перш за ўсё, Старажытнай Грэцыі, а таксама тых краін і народаў старажытнага свету, культура якіх развівалася пад вызначальным уплывам старажытнагрэчаскай культурнай традыцыі: мастацтва эліністычных дзяржаў, Рыма і этрускаў.

У Еўропе
--------

* Кельцкае мастацтва
* Вестгоцкае мастацтва
* Этрускае мастацтва
* Мастацтва Старажытнай Грэцыі
* Мастацтва Старажытнага Рыма
* Эліністычнае мастацтва

На Сярэднім Усходзе
-------------------

* Мастацтва Месапатаміі
* Мастацтва Старажытнага Егіпта

У Азіі
------

* Скіфскае мастацтва
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Траццякоў.

**Якаў Адамавіч Траццякоў** (23 кастрычніка 1916, вёска Зябраўка, Гомельскі раён - 4 снежня 1985) — наводчык гарматы 1955-га знішчальна-супрацьтанкавага артылерыйскага палка, старшына, поўны кавалер Ордэна Славы.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 10 кастрычніка 1916 года ў вёсцы Зябраўка Гомельскага раёна Гомельскай вобласці ў сялянскай сям'і. Член ВКПБ/КПСС з 1943 года. Працаваў трактарыстам у калгасе.

У Чырвонай Арміі з ліпеня 1941 года. На фронце ў Вялікую Айчынную вайну з красавіка 1942 года. Ваяваў на Заходнім, Бранскім, Цэнтральным, 1-ым і 2-ім Беларускіх франтах.

Наводчык гарматы 1955-га знішчальна-супрацьтанкавага палка малодшы сяржант Траццякоў з баявым разлікам 23 снежня 1943 года падчас бою за населены пункт Гадзілавічы (Рагачоўскі раён Гомельскай вобласці) разбіў тры бліндажы і дзот, падавіў 5 кулямётных кропак, знішчыў да двух узводаў варожай пяхоты. загадам па брыгадзе № 128 ад 9 лютага 1944 года малодшы сяржант Траццякоў Якаў Адамавіч узнагароджаны ордэнам Славы 3-й ступені.

Старшы сяржант таго ж палка і брыгады Траццякоў 14 студзеня 1945 года падчас бою ў раёне горада Бялабжэгі, замяніў выбылага са строю камандзіра ўзвода, нанёс ворагу значныя страты ў жывой сіле і баявой тэхніцы. узводам было знішчана больш за 20 ворагаў, разбураны дзот, падаўлены некалькі агнявых кропак. 4 сакавіка 1945 года загадам № 481 камадуючага 5-й ударнай арміі старшы сяржант Траццякоў Якаў Адамавіч ўнагароджаны ордэнам Славы 2-й ступені.

Старшына Траццякоў з разлікам у баях на подступах да Берліна знішчыў больш за 10 аўтаматчыкаў, паразіў супрацьтанкавую гармату, знішчыў некалькі мінамётаў. Падчас бою за горад Меглін знішчыў 2 бронтранспарцёры, захапіў прадуктовы склад.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 мая 1946 года за мужнасць, адвагу і гераізм, старшына Траццякоў Якаў Адамавіч узнагароджаны ордэнам Славы 1-й ступені.

У 1946 годзе дэмабілізаваны. Працаваў у калгасе на радзіме рахункаводам і бухгалтарам. У пачатку 60-ыхгадоў пераехаў у вёску Белаярава Мазанаўскага раёна Амурскай вобласці. Памер 4 снежня 1985 года.

Узнагароды
----------

* Ардэнамі Славы 1-й, 2-й, 3-й ступені;
* Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені;
* Ордэн Чырвонай Зоркі;
* медалі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Якаў Адамавіч Траццякоў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 524. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Долготович Б. Д.* Кавалеры ордена Славы. — Минск, 2006. (руск.)
* Кавалеры ордена Славы трёх степеней: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии Д. С. Сухоруков. — М.: Воениздат, 2000. — 703 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-203-01883-9.

Спасылкі
--------

* Якаў Адамавіч Траццякоў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
Урачысты парад Баявых груп рабочага класа з нагоды 25-годдзя ўзвядзення Антыфашысцкага абарончага вала. Карл-Маркс-алее. 13 жніўня 1986
**Антыфашысцкі абарончы вал** (ням.: Antifaschistischer Schutzwall) — прапагандысцкі выраз у ГДР, які выкарыстоўваўся на афіцыйным узроўні ў дачыненні да Берлінскай сцяны. З 1950-х гадоў у ГДР лічылася, што апазіцыя ў першай сацыялістычнай дзяржаве на нямецкай зямлі не можа мець каранёў, таму любыя дзеянні супраць дзяржавы загадзя лічыліся ініцыяванымі Захадам і, такім чынам, не пераможанымі там фашысцкімі сіламі. Пасля падзей 17 чэрвеня 1953 года, якія лічыліся ў ГДР фашысцкім путчам, краіна была вымушана абараняцца ад фашызму.

У жніўні 1961 года кіруючы бургамістр Заходняга Берліна Вілі Брант назваў сцяну, якая падзяліла горад, Ганебнай сцяной.

У 1971 годзе пошта ГДР выпусціла памятныя маркі і канверты да 10-годдзя Берлінскай сцяны. Карэспандэнцыю ў гэтых канвертах і з гэтымі маркамі пошта ФРГ вяртала адпраўніку.

Спасылкі
--------

* Радыё «Свабода»: Восень рэвалюцый: Берлін
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Заяц.
**Якаў Іванавіч Заяц** (19 сакавіка 1908, Клічаў — 22 кастрычніка 1973) — беларускі савецкі дзяржаўны дзеяч, адзін з арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Магілёўскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Клічаве. Член КПСС з 1929 года. З 1928 года на камсамольскай працы, з 1937 года ў Клічаўскім РК КП(б)Б. З ліпеня 1941 года ў тыле ворага: камісар 277-га, затым 278-га партызанскіх атрадаў. У красавіку 1942 — маі 1944 гадоў сакратар Клічаўскага падпольнага РК КП(б)Б, адначасова ў жніўні — лістападзе 1942 года член падпольнага Бабруйскага міжрайкама, у красавіку 1943 — маі 1944 гадоў — Магілёўскага падпольнага абкама КП(б)Б. з ліпеня 1943 года кіраўнік Клічаўскай ваенна-аператыўнай групы. З 1944 года сакратар Клічаўскага райкама КП(б)Б, намеснікі загадчыка сельскагаспадарчага аддзела Магілёўскага абкама КПБ, сакратар Бялыніцкага, Слаўгарадскага райкамаў КПБ.

Магіла на Машэкаўскіх могілках
Пахаваны на Машэкаўскіх могілках у Магілёве.

Памяць
------

Імем Я. І. Зайца названа вуліца ў Клічаве.

Спасылкі
--------

* ЗАЯЦ Яков Иванович Архівавана 15 чэрвеня 2020.
**Кольца** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 21 км на ўсход ад Ушачаў, за 1,5 км на поўдзень ад вёскі Слабодка, за 2,5 км на поўнач ад возера Атолава.

Возера знаходзіцца ў басейне ракі Тураўлянка. Плошча Кольца складае 0,01 км². Даўжыня возера — 0,18 км, найбольшая шырыня — 0,1 км. Даўжыня берагавой лініі — 0,4 км.

Возера знаходзіцца сярод забалочанага хмызняку. Берагі вадаёма сплавінныя. Возера зарастае.

У Кольца ўпадаюць 2 меліярацыйныя каналы.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
**Эфект Покельса** (электрааптычны эфект Покельса) — гэта з’ява узнікнення падвойнага праменепераламлення ў аптычных асяроддзях пры накладанні пастаяннага або пераменнага электрычнага поля. Ён адрозніваецца ад эфекту Кера тым, што лінейны па полі, у той час як эфект Кера квадратычны. Эфект Покельса можа назірацца толькі ў крышталях, якія не маюць цэнтру сіметрыі: у сілу лінейнасці пры змене кірунку поля эфект павінен мяняць знак, што немагчыма ў цэнтральна-сіметрычных целах. Эфект добра прыкметны на крышталях ніабату літыю або арсеніду галію.

Эфект названы ў гонар Карла Альвіна Покельса, які вывучыў гэтую з’яву ў 1893 годзе.

Выкарыстанне
------------

Эфект Покельса, як і эфект Кера, практычна безынерцыйны (хуткасць дзеяння 10−10с). Дзякуючы гэтаму ён знаходзіць актыўнае прымяненне ў стварэнні аптычных мадулятараў. Адпаведны элемент называецца **ячэйкай Покельса** і прадстаўляе сабой крышталь, змешчаны паміж двума перакрыжаванымі ніколямі. Ніколі не прапускаюць святло ў адсутнасць электрычнага поля, а пры накладанні поля прапусканне з’яўляецца. Вонкавае поле можа быць перпендыкулярным (папярочны мадулятар) або паралельным (падоўжны мадулятар) распаўсюджванню святла.

Літаратура
----------

* Сивухин Д. В. Общий курс физики. — М.. — Т. IV. Оптика.
Антыхрыст і д'ябал (фрэска Лука Сіньярэлі) 
**Антыхрыст** — персанаж хрысціянскай эсхаталогіі, біблейскіх, царкоўных і іншых прароцтваў аб апошнія дні свету. Згодна з якімі ён будзе чалавекам незвычайных здольнасцей, ведаў і ўменняў, які будзе мець усю сілу сатаны (ня будучы апантаным) і дзейнічаць цалкам вольна супраць Царквы, хрысціян і ўсяго чалавецтва. І якога большасць людзей прыме за месію і будзе ўсясветным дзяржаўным кіраўніком.

У шырокім сэнсе антыхрыстам называюць усіх хто пярэчыць Хрысту або сцвярджае, што з'яўляецца месіяй (збавіцелем чалавецтва) або прадаўжальнікам справы Хрыста.
Антыхрыстам называлі імператара Нерона, прарока Мухамада, заваёўніка Тамерлана, расійскага цара Пятра I, імператара Напалеона Банапарта, правадыроў Французскай рэвалюцыі, расійскіх бальшавікоў і мексіканскіх рэвалюцыянераў. Гэта значыць тых хто выкарыстоўваў гвалт дзяржавы ў веравызнаўчай сферы, у прыватнасці ў барацьбе з хрысціянствам.

Таксама часцяком гэтым тэрмінам карысталіся ў палітычнай і міжканфесійнай барацьбе з мэтай ачарнення сваіх апанентаў. У чыста філасофскім сэнсе антыхрыст з'яўляецца вышэйшай праявай чалавечага сябелюбства.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Шпіраго Ф. Антихрист. — Львів, 1995, с. 77
2. ↑  Всемирная история. СОЦЭКГИЗ, М, 1959, т. 3, с. 584
3. ↑  Мацейна А. Тайна беззакония СПг, 1999, с. 64

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Антыхрыст
* Антыхрыст. Каталіцкая энцыклапедыя (англ.)
* Антыхрыст. OrthodoxWiki (англ.)
* Лютэранскія працы наконт антыхрыста Архівавана 9 верасня 2015.. (англ.)
* Антыхрыст. Яўрэйская энцыклапедыя (англ.)
* Антыхрыст. Britannica (англ.)

| ⛭Кніга Апакаліпсіс |
| --- |
| Асноўныя падзеі | Армагедон • Страшны Суд • Другое прышэсце |  |
| Персанажы | Ян Багаслоў • Антыхрыст • Архангел Міхаіл • Чатыры апакаліптычных істоты • Чатыры вершніка Апакаліпсіса • Авадон • Звер, які выйшаў з мора • Звер Апакаліпсіса • Жонка, адзетая ў сонца • Вавілонская блудніца |
| Геаграфічныя пункты | Патмас • Пячора Апакаліпсіса • Нябесны Іерусалім • Вавілон вялікі |
| Іншае | Лік звера |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Панчук.

**Мітрапаліт Якаў**  (свецкае імя *Іван Дзмітрыевіч Панчук*; 5 кастрычніка 1931, в. Ласятын, Крэмэнэцкі раён, Украіна — 16 сакавіка 2004, Луцк) — украінскі архірэй Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхата, мітрапаліт Валынскі.

Біяграфія
---------

У 1957 годзе паступіў вучыцца ў Ленінградскую духоўную семінарыю. З 1962 па 1966 год вучыўся ў Ленінградскай Духоўнай Акадэміі.

З 23 студзеня па 17 лютага 1992 года часова кіраваў Цярнопальскай епархіяй. З 30 снежня 1993 года часова прызначаны кіраўніком Вінніцкай епархіяй УПЦ КП.

З 12 красавіка 1995 года і да смерці кіраваў Валынскай епархіяй УПЦ КП.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Митрополит Яків (Панчук)
Карабельны якар
**Якар** (з германскіх моў, стар.-шв. ankari «якар», стар.-ісл. Akkeri з лац. Аnсоrа ад грэчаскага agkyra) — спецыяльнай формы адліваная, кованая або зварная канструкцыя, прызначаная для ўтрымання карабля, падлодкі, плыта ці іншага плавацельнага аб'екта на адным месцы за кошт узаемадзеяння з грунтам і ўтрымання пасродкам якарнагу ланцугу або троса.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Якар**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa · Настольны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4142507-8 · NDL: 00564015 · NKC: ph242463 |
Антысептык — раствор ёду, які наносіцца на рану
**Антысепты́чныя сро́дкі**, або **антысептыкі** (ад грэч. άντί — супраць + σηπτικός — гнойны) — хімічныя рэчывы з процімікробным дзеяннем. Адрозніваюць антысептычныя сродкі з бактэрыястатычным (затрымліваюць рост і развіццё мікраарганізмаў) і бактэрыцыдным (знішчаюць мікраарганізмы) дзеяннем.

Як антысептычныя сродкі ў медыцыне выкарыстоўваюцца для абеззаражвання  (руск.) (бел. ран, скуры, пры гнойна-запаленчых працэсах, для дэзінфекцыі ёд, хлор, пераксід вадароду, марганцавакіслы калій  (руск.) (бел. сулема  (руск.) (бел. спірты, карболавая кіслата і інш.; для кансервавання прадуктаў — воцатная, бензойная, саліцылавая кіслоты; для захавання драўніны, скуры, пластмасы, тэкстыльных вырабаў — фторысты натрый, медны купарвас, антрацэнавае, сланцавае масла і інш.

Літаратура
----------

* Антысептычныя сродкі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Антысептыкі

* *Гэты артыкул (раздзел) змяшчае тэкст, узяты (перакладзены) з* *адзінаццатага выдання «Брытанскай энцыклапедыі», якое перайшло ў грамадскі набытак.*
**Мост Дзекабрыстаў** — аўтадарожны бэлечны мост цераз Крукаў канал у Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Каломенскі і Казанскі астравы. Аб’ект культурнай спадчыны Расіі рэгіянальнага значэння. Размешчаны па восі вуліцы Дзекабрыстаў (былой Афіцэрскай). Побач з мостам размешчаны Марыінскі тэатр. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Мацвееў мост, ніжэй — Гандлёвы мост. Бліжэйшыя станцыі метрапалітэна — «Садовая», «Сянная плошча», «Спаская». З 1798 года мост называўся Афіцэрскім, ад назвы Афіцэрскай вуліцы. 6 кастрычніка 1923 года мост быў перайменаваны ў мост Дзекабрыстаў. Пабудаваны ў 1783—1787 гадах.

| Масты цераз Крукаў канал |
| --- |
| 
* Сумежны
* Стара-Мікольскі
* Кашын
* Гандлёвы
* Дзекабрыстаў
* Мацвееў

 |
Жаночае ўпрыгожанне перыяду сярэднявечча. З фондаў Гродзенскага дзяржаўнага гісторыка-археалагічнага музея
У цэнтры злева — пара колтаў з выявай птушак, у цэнтры ўнізе — зоркападобны колт. Усё з вішчынскага скарбу (Рагачоўскі раён). Другая палова XII ст. серабро, залачэнне, перагародкавая эмаль.
**Колт** (ад наўгар. *колтки* — падвескі да завушніц; укр. *ковток* — завушніца) — жаночае ўпрыгажэнне на Русі ў ХІ—XIII стагоддзях. Полая прывеска, часта з каштоўных металаў, аздобленая зерню, сканню, эмаллю, чэрню. Парныя колты прывешваліся да галаўнога ўбору з двух бакоў.

Знойдзены ў шэрагу кладаў на тэрыторыі Русі, у Беларусі на гарадзішчы ля Вішчына (гл. Вішчынскі скарб). Старажытная назва невядомая, паняцце было ўведзена ў XIX стагоддзі на падставе этнаграфічных дадзеных. Вядомыя колты круглай і зоркападобнай формаў. Круглыя залатыя колты аздабляліся перагародчатай эмаллю (з выявамі птушак, сірынаў і іншыя фантастычных звяроў, святых), срэбныя — выявамі ў чэрні. Зоркападобныя колты з золата і срэбра аздабляліся зерню і сканню. У пач. XIII ст. пачалі вырабляць танныя колты з бронзы і свінцу.

Тэхналогія вырабу
-----------------

Складаліся колты з 2-х палавінак, у сярэдзіне былі пустацелымі. Мяркуецца, што ўнутр колтаў змяшчалася тканіна, намочаная духмяным алеем. Кожную з палавінку колтаў выраблялі праз цісненне на матрыцы. Затым малюнак дадаткова аздаблялі гравіроўкай. Пасля вырабу палавінак колтаў іх літавалі паміж сабой з дапамогай устаўной стужкі, якая выконвала яшчэ адну функцыю — стварала дадатковую кропку літавання обнізі.

Літаратура
----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Колт на Вікісховішчы |

* *Ляусік Н. А.* Ціснёныя колты са збораў ГДГАМ Архівавана 5 снежня 2013. // Краязнаўчыя запіскі, вып. 6. — Гродна, 2003. — С. 3-5.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
Вокладка
**Сусветная кніга фактаў** (англ.: The World Factbook) — кніга, якая штогод выдаецца Цэнтральным разведвальным упраўленнем ЗША ў стылі альманаха пра краіны свету.

Першае сакрэтнае выданне з'явілася ў жніўні 1962 года, першае несакрэтнае — у чэрвені 1971 года.

Паводле аб'явы, апублікаванай на сайце даведніка, ЦРУ не плануе больш друкаваць гэту кнігу, а засяродзіцца на напаўненні анлайн-версіі даведніка.

Утрымлівае наступныя даныя пра краіны свету:

* Гісторыя
* Геаграфія
* Дэмаграфія
* Дзяржаўны лад
* Эканоміка
* Тэлекамунікацыі
* Транспарт
* Узброеныя сілы

Гл. таксама
-----------

* Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне

Спасылкі
--------

* Даведнік ЦРУ паводле краін свету Архівавана 7 лістапада 2017.
**Драўняная парода** - род ці від драўнянай расліны. У залежнасці ад экалагічных біялагічных асаблівасцяў развіцця асобных відаў, якія адносяцца да драўняных парод, пароды дзеляць на хуткарослыя і тыя, што растуць павольна, святлалюбныя і ценетрывалыя, лісцяныя і хваёвыя. У залежнасці ад гаспадарчага значэння драўняныя пароды падзяляюць на лясныя, лесамеліяратыўныя, пладовыя і дэкаратыўныя.

* Хваёвая парода - віды дрэў, радзей хмызнякоў, (найчасцей вечназялёных), з іголкаватымі, ленейкавымі ці чашуйкавымі лістамі - хвояй.
	+ Цёмнахваёвыя
	+ Светлахваёвыя
* Лісцяная парода
	+ Драбналістая
	+ Шырокалісцевая
	+ Цвёрдаліставая
	+ Мяккалістая
* Святлалюбныя
* Ценетрывалыя

Зноскі
------

1. ↑  ГОСТ 18486-87 Лесоводство. Термины и определения.
**Якапіна дэль Контэ** (італ.: Jacopino del Conte; каля 1510—1598) — італьянскі мастак-маньерыст, які працаваў у Рыме і Фларэнцыі.

Першыя фрэскі Контэ, у тым ліку «Дабравешчанне Захарыі» (італ.: Annuncio a Zaccaria ; 1536), «Пропаведзь святога Яна Хрысціцеля» (італ. : Predica del Battista; 1538) і «Хрышчэнне Хрыста» (італ.: Battesimo di Cristo; 1541), захоўваліся ў араторыі Сан-Джавані-дэі-Фіярэнціні, які знаходзіўся ў Рыме, але падтрымліваўся фларэнтыйцамі. Фрэска «Пропаведзь» напісана па малюнку Перына дэль Вага. У 1547-1548 гадах у супрацоўніцтве з Чыхалантэ да Серманета Контэ завяршыў фрэскавы дэкор капэлы Сан-Рэміджыа ў Сан-Луіджы-дэі-Франчэзэ. У 1552 годзе ён напісаў яшчэ адзін твор для араторыі Сан-Джавані — алтарную карціну «Адклад» (італ.: Deposizione), афармленне якой часам прыпісваюць Даніэле да Вальтэра.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Jacopo del Conte // RKDartists Праверана 6 лютага 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Jacopino del Conte // *(unspecified title)*
3. ↑  Jacopo del Conte // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
«Партрэт жанчыны»
**Якаў Балглей** (фр.: Jacques Balgley; 7 сакавіка 1891, Брэст-Літоўск, Гродзенская губерня — 14 чэрвеня 1934, Парыж) — французскі мастак Парыжскай школы і гравёр, выхадзец з Беларусі. Працаваў у Парыжы.

Некаторыя карціны Балглея захоўваюцца ў карпаратыўнай калекцыі Белгазпрамбанка ў Мінску.

Біяграфія
---------

Якаў Балглей нарадзіўся ў равінскай сям'і, некаторы час вывучаў медыцыну ў Санкт-Пецярбургу, затым вучыўся на архітэктурным аддзяленні Адэскай малявальнай школы. З 1911 года жыў у Парыжы, дзе навучаўся архітэктуры і філасофіі. Як і многія іншыя маладыя мастакі парыжскай школы Якаў Балглей жыў у вядомай камуне «Вулей». У 1920 годзе паступіў у Школу дэкаратыўнага мастацтва.

Памёр ад сардэчнага прыступу, пахаваны на могілках Пер-Лашэз.

Зноскі
------

1. ↑  Корпоративная коллекция Белгазпромбанка. Балглей Яков Архівавана 28 жніўня 2021.

Спасылкі
--------

* Jacob, Jacques Balgley  (фр.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 8029 0546 · LCCN: n88615064 · SUDOC: 111135656 · VIAF: 53264475 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бярозаўскі сельсавет.
**Бяро́заўскі нацыянальны нямецкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Нараўлянскага раёна Мазырскай акругі. Цэнтр — вёска Бярозаўка.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Бярозаўскі сельсавет** у складзе Нараўлянскага раёна Мазырскай акругі БССР. 24 верасня 1926 года рэарганізаваны ў Бярозаўскі нацыянальны нямецкі сельсавет. Пасля скасавання акруговага падзелу з 26 ліпеня 1930 года ў складзе Нараўлянскага раёна БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Мазырскай акругі. У 1937 годзе скасаваны.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свабода (значэнні).

**Свабо́да** (трансліт.: *Svaboda*, руск.: Свобода) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Турынскага сельсавета. Вёска Свабода месціцца на беразе ракі Свіслач.

Гісторыя
--------

У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў кайзераўскай Германіі.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.

У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.

Да вайны на рацэ стаяў млын, дзейнічала пільня.

Вёску наведваў пісьменьнік Янка Маўр.

Пад час Другой сусветнай вайны з канца чэрвеня 1941 г. да пачатку ліпеня 1944 г. акупіравана нямецкімі войскамі.

Страчаная спадчына
------------------

Да рэвалюцыі ў вёсцы знаходзіўся панскі маёнтак Каранеўскіх з садам. Да вайны будынак служыў новавалоцкай школе. Немцы ў вайну гэты маёнтак раскідалі, перавезлі ў Турын.

Насельніцтва
------------

* 1999 год — 16 чалавек.
* 2010 год — 10 чалавек.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU)
2. 1 2 3

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свабода (Пухавіцкі раён)

| ⛭**Турынскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | 
* Турын

 |
| Аграгарадкі | 
* Сітнікі

 |
| Вёскі | 
* Ананічы
* Баські
* Вугалец
* Вясёлая Горка
* Вясёлы Гай
* Дубраўка
* Жаркава
* Зара
* Ізбішча
* Ільіч
* Калініна
* Капскія
* Коласаўка
* Крамяні
* Красны Пахар
* Леніна
* Новае Жыццё
* Падбярэжжа
* Первы Май
* Свабода
* Светлы Бор
* Слабада
* Смычка
* Стары Двор
* Хочын
* Цешкава
* Шкавілаўка

 |
**Strc prst skrz krk** праслухаць (i) — скорагаворка на чэшскай і славацкай мовах, азначае «прасунь палец скрозь горла».

У ёй адсутнічаюць галосныя; усе чатыры словы — аднаскладовыя, вяршыняй кожнага са складоў з'яўляецца складовы санант. Наяўнасць складовых санантаў — характэрная асаблівасць шматлікіх славянскіх моў, у прыватнасці чэшскай і славацкай; такім чынам, скорагаворка ілюструе яго.

Гэта фраза з'яўляецца дэвізам швейцарскай газеты «Адрозненне» (La distinction). У Чэхіі прадаюцца футболкі з гэтай скорагаворкай.

«Strc prst skrz krk» — адна з самых вядомых фраз на чэшскай і славацкай мовах, яна ўключаецца ў шматлікія граматыкі гэтых моў. Фраза прысутнічае, напрыклад, ужо ў «Чэшскай граматыцы», выдадзенай на рускай мове ў 1852 годзе.

Яшчэ больш складаная другая па папулярнасці чэшская скорагаворка без галосных: «Prd krt skrz drn, zprv zhlt hrst zrn», якая азначае «Крот пукнуў скрозь траву, праглынуўшы спачатку жменю зерняў», або даслоўна «Пукнуў крот скрозь траву, спярша праглынуўшы жменю зерняў».

Спіс чэшскіх скорагаворак без галосных
--------------------------------------

* Strc prst skrz krk
* Strc ctvrtprst skrz hrst
* Мlc, strc ctvrtprst skrz hrst
* Prd krt skrz drn, zprv zhlt hrst zrn
* Smrz pln skvrn zvlhl z mlh
* Chrt pln skvrn zdrhl z Brd.
* Chrt pln skvrn vtrhl skrz trs chrp v ctvrt Krc, prv zhltl ctvrt hrst zrn.
* Chrt pln skvrn zhltl hrst zrn.
* Plch zdrhl skrz drn, prv zhltl hrst zrn, skrt.
* Chrt pln skvrn zhltl hrst zrn.
* Chrt zdrhl z Brd. Vtrhl skrz strz v tvrz srn, v ctvrt Krc. Blb! Prskl, zvrhl smrk, strhl drn, mrskl drn v trs chrp. Zhltl ctvrthrst zrn \* skrz krk, pln zrn vsrkl hlt z vln. Chrt brkl, mrkl, zmlkl. Zvlhls?

Спіс славацкіх скорагаворак без галосных
----------------------------------------

* Strc prst skrz krk
* Strc stvrtprst skrz hrst
* Мlc, strc prst skrz stvrthrst, chrt.

Гл. таксама
-----------

* Шыбалет
**Свабодная асацыяцыя нямецкіх прафсаюзаў** **(САНП)** (ням.: Freie Vereinigung deutscher Gewerkschaften (FVdG)) — анарха-сіндыкалісцкі прафсаюз у Германскай імперыі і Веймарская рэспубліцы.

Арганізацыя была заснавана ў Гале ў 1897 годзе пасля адмены антысацыялістычнага закону пад назваю *Цэнтралізацыя прадстаўнікоў Германіі*. САНП займала больш леварадыкальныя пазіцыі, чым Сацыял-дэмакратычная партыя Германіі. Прадстаўнікі прафсаюза крытыкавалі СДПГ за парламентарызм, што выяўлялася ва ўяўленні СДПГ у Бундэстагу. Рознагалоссі паміж партыяй і прафсаюзам прывялі да таго, што ў 1908 годзе ўсе сябры САНП былі выключаныя з СДПГ і арганізацыі разарвалі адносіны.

З пачаткам Першай сусветнай вайны САНП яшчэ больш дыстанцыявалася ад СДПГ у сувязі з мілітарысцкай пазіцыяй СДПГ. Пасля заканчэння Першай сусветнай вайны і лістападаўскай рэвалюцыі САНП стала масавай арганізацыяй, у прыватнасці шляхам прыцягнення шахцёраў з Рурскага рэгіёна. У снежні 1919 года САНП аб'ядналася з малалікімі прафсаюзамі левакамуністычнага накірунку і ўтварыла Саюз свабодных рабочых Германіі.

Зноскі
------

1. ↑  Müller 1985a, p. 186–187 and Vogel 1977, p. 59–60; quote according to Vogel 1977, p. 60, German original: "einen Weg einschlage, der mit Sicherheit zum Kampf mit der SPD und zum Syndikalismus und Anarchismus führe." (own translation).
2. ↑  Bock 1969, p. 33–37
3. ↑  Bock 1969, p. 104–105

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 17600-X · LCCN: no2006112206 · VIAF: 136612007 |
**Strategic Organizing Center (SOC)**, раннее вядомая як **Change to Win**  — прафсаюзны цэнтр у ЗША, створаны ў ліпені 2005 года шляхам аддзялення ад Амерыканскай федэрацыі працы.

Членскія арганізацыі
--------------------

* Міжнароднае брацтва кіроўцаў грузавікоў
* Міжнародны саюз работнікаў сферы паслуг
* Аб’яднаныя сельскагаспадарчыя працоўныя Амерыкі
* Міжнародны саюз работнікаў харчовай прамысловасці і гандлю

Прафсаюзны рух на Amazon
------------------------

Гл. таксама: Працоўны саюз Amazon
SOC працуе з шэрагам розных прафсаюзаў, аналітычных цэнтраў і іншых праваабарончых арганізацый для вырашэння працоўных спрэчак з Amazon – другім па велічыні працадаўцы ў ЗША. SOC займаецца пытаннямі аховы здароўя і бяспекі на складах Amazon, антыманапольнымі праблемамі, звязаныя з набыццямі Amazon (такія як набыццё студыі Metro-Goldwyn-Mayer) і тым, як кампанія выкарыстоўвае сваю рынкавую ўладу для навязвання несправядлівых умоў для прадаўцоў, якія выкарыстоўваюць платформу электроннай камерцыі Amazon.

Зноскі
------

1. ↑  Greene, Jay. "Amazon warehouse workers suffer serious injuries at higher rates than other firms" *Washington Post.* Чэрвень 2021.
2. ↑  Weprin, Alex. "Amazon’s MGM Takeover: Labor Coalition Lobbies FTC to Halt Deal" *The Hollywood Reporter.* Жнівень 2021.
3. ↑  Weise, Karen. "Unions Push F.T.C. to Study if Amazon Warps the Economy" *New York Times.* Люты 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйны сайт
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Трыест (значэнні).

**Свабодная тэрыторыя Трыест** або **Свабодная дзяржава Трыест** (італ.: Territorio libero di Trieste, славенск.: Svobodno tržaško ozemlje, харв.: Slobodni teritorij Trsta) — падмандатная тэрыторыя ААН на тэрыторыі гістарычнага горада-дзяржавы ў Паўднёвай Еўропе, размешчанага паміж паўночнай Італіяй і Югаславіяй.

Гісторыя тэрыторыі
------------------

З 1382 года Трыест і прылеглыя тэрыторыі знаходзіліся ў складзе Аўстрыі і мелі змяшанае насельніцтва, якое складалася галоўным чынам з італьянцаў у горадзе і славенцаў і харватаў у сельскіх прыгарадах. У 1921 Італія анексавала Трыест, дзе пасля ўсталявання фашысцкага рэжыму пачаліся рэпрэсіі супраць славянскага насельніцтва, якія выклікалі у адказ тэрарыстычную дзейнасць з боку арганізацыі ТЫГР. У 1943 пасля капітуляцыі Італіі горад быў акупаваны Германіяй, а 1 мая 1945 вызвалены адначасова часцямі югаслаўскай і брытанскай армій.

Тэрыторыя была заснавана 15 верасня 1947 Саветам бяспекі ААН паводле ўмоў мірнага дагавора з Італіяй з мэтай захаваць раўнавагі ў гэтым шматнацыянальным рэгіёне і зменшыць рызыку тэрытарыяльных прэтэнзій паміж Італіяй і Югаславіяй. Кіраванне тэрыторыяй ажыццяўлялася ваеннымі губернатарамі, прызначанымі краінамі, якія кіравалі міратворчымі сіламі на тэрыторыі. Была падзелена па лініі Моргана на англа-амерыканскую зону A (горад Трыест і прылеглыя прыбярэжныя раёны) і югаслаўскую зону B (частка істрыйскага ўзбярэжжа). 5 кастрычніка 1954 у Лондане быў падпісаны дагавор, паводле якога зона A была далучана да Італіі, а зона B да Югаславіі. У 1975 тэрыторыя была фармальна распушчана паводле дагавора ў Азіма.

Тэрыторыя, не з'яўляючыся незалежнай дзяржавай, мела сваю валюту (трыесцкая ліра, фактычна італьянская ліра ў зоне A і югаліра ў зоне B) і паштовыя маркі.

У наш час (на 2009) тэрыторыя зоны A уваходзіць у склад італьянскай правінцыі Трыест, а зона B падзелена паміж Славенскім Прымор'ем і харвацкай жупаніяй Істрыя.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свабодная тэрыторыя Трыест

| ⛭Сучасныя гарады-дзяржавы |
| --- |
| Незалежныя дзяржавы | Сцяг Ватыкана Ватыкан • Сцяг Манака Манака • Сцяг Сінгапура Сінгапур |
| Часткова аўтаномныя | Сцяг Ганконга Ганконг (Кіт.) • Сцяг Гібралтарa Гібралтар (Брыт.) • Сцяг Макао Макаа (Кіт.) |


| ⛭**Славянскія краіны** |
| --- |
| Усходнія славяне | Сцяг Беларусі Беларусь · Сцяг Расіі Расія · Сцяг Украіны Украіна |
| Заходнія славяне | Сцяг Польшчы Польшча · ✰ Сцяг Славакіі Славакія · Сцяг Чэхіі Чэхія |
| Паўднёвыя славяне | Сцяг Балгарыі Балгарыя · Сцяг Босніі і Герцагавіны Боснія і Герцагавіна · Сцяг Паўночнай Македоніі Паўночная Македонія  · Сцяг Сербіі Сербія · Сцяг Славеніі Славенія · Сцяг Чарнагорыі Чарнагорыя  · Сцяг Харватыі Харватыя |
**Пясо́чанскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Капыльскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Пясочнае.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Капыльскага раёна Слуцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мінскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Капыльскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў складзе Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе Бабруйскай вобласці. 24 мая 1960 года ў склад Слабада-Кучынскага сельсавета перададзены населеныя пункты Крыніца, Ліпнікі і Свінка, 9 жніўня 1960 года рашэнне аб перадачы трох вышэйзгаданых населеных пунктаў было адменена. 8 чэрвеня 1963 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Бабаўнянскага (5 населеных пунктаў: Выгода, Заруднае, Калюга, імя Леніна і Навасёлкі) і Слабада-Кучынскага (9 населеных пунктаў: Ганчароўка, Калінаўка, Крыніца, Ліпнікі, Малінаўка, Пясочнае, Рулёва, Свінка і Шамы) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 14 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.
2. ↑  Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 жніўня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 24.
3. ↑  Рашэнне выканкома Мінскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 8 чэрвеня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 23 (1023).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
Гадзіннік на Спаскай вежы Маскоўскага Крамля
**Кура́нты** (ад фр.: courant — цякучы, бягучы) — старадаўняя назва вежавых або вялікіх пакаёвых гадзіннікаў з музычным механізмам, якія б’юць з пэўнай меладычнай паслядоўнасцю ці выконваюць невялікія музычныя п’есы. 3 найбольш вядомых — куранты Маскоўскага Крамля.

Гл. таксама
-----------

* Бефруа

Літаратура
----------

* Куранты // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4206009-6 · Microsoft: 2931709 |
**Эндла** (эст.: Endla teater) — тэатр у Пярну, Эстонія.

Гісторыя
--------

Папярэднікам будынка тэатра было вялікае складское памяшканне без вокнаў, пабудаванае ў Пярну для гастралюючых тэатральных труп у пачатку XIX стагоддзя і вядомае сярод жыхароў пад назвай «Planwagen». Яго памеры былі прыкладна 33 метраў у даўжыню і 10 метраў у шырыню. Першы цалкам эстонамоўны спектакль быў прадстаўлены ў ім у 1824 годзе. Гэта была буфанада ў двух актах «Permi Jago unne-näggo» у пастаўноцы талінскай нямецкай акцёрскай трупы, якая з’яўлялася адаптацыяй камедыі Аўгуста фон Кацэбу «Der Trunkenbold» (Азёрная чаша), ажыццёўленай Петэрам Андрэасам Іаганам Штэйнсбергам.

23 мая 1910 года адбылося ўскладанне краевугольнага каменя ў будаўніцтва новага тэатральнага будынка. Урачыстае адкрыццё адбылося 22 кастрычніка 1911 года. У якасці першага прадстаўлення ў ім была пастаўлена п’еса «Libahunt» (Пярэварацень), напісаная эстонскім драматургам Аўгустам Кіцбергам.

23 лютага 1918 года з балкона тэатра была абвешчана Дэкларацыя незалежнасці Эстоніі за дзень да яе абвяшчэння ў Таліне.

Тэатр згарэў ад пажару ў 1944 годзе, а яго руіны, якія выкарыстоўваліся ў якасці складскіх памяшканняў, былі ўзарваныя ў 1961 годзе. Новы будынак быў узведзены ў 1967 годзе ў азнаменаванне 50-годдзя Кастрычніцкай рэвалюцыі. 3 лістапада 1967 года была паказана п’еса Аўгуста Якабсона «Барацьба без лініі фронту». Галоўная зала новага тэатра ўмяшчала 600 месцаў, мела паваротную сцэну, у будынку меліся прасторныя рэпетыцыйныя залы.

З 1953 года па 1987 год тэатр насіў назву «Пярнускі драматычны тэатр імя Л. Койдула». У 1988 годзе тэатру вярнулі ранейшае імя — «Эндла».