**Марцінас Мажвідас** (літ.: Martynas Mažvydas; ~1510, Жамойць, Вялікае Княства Літоўскае — 21 мая 1563, Рагніт, Прусія) — літоўскі першадрукар, пісьменнік, укладальнік і выдавец першай кнігі на літоўскай мове, пачынальнік літаратурнай літоўскай мовы.

Біяграфія
---------

Мажвідас нарадзіўся ў заходняй Жмудзі (Вялікае Княства Літоўскае) каля Новага Места. З маладых гадоў далучыўся да Рэфармацыі. У 1539—1542 гадах навучаўся ў віленскай пратэстанцкай калегіі. Падчас знаходжання ў Вільні пазнаёміўся з Абрагамам Кульвам і Юрыем Заблоцкім  (літ.) (бел. творы якіх пазней выдаваў.

З прычыны пераследу з боку каталіцкай царквы Мажвідас у 1546 годзе прыняў запрашэнне прускага герцага Альбрэхта і пераехаў у Кёнігсберг, дзе вывучаў багаслоўе ў Альбрэхтынскім універсітэтце (1546—1548).

Першая друкаваная літоўская кніга «Простыя словы Катэхізісу» (1547)
Дзеля распаўсюджванню пратэстанцкай веры ў Прусіі герцаг Альбрэхт спрыяў перакладу і выданню лютэранскіх тэкстаў па-старапруску і літоўску. У 1547 годзе, яшчэ ў час навучання, Мажвідас з калегамі выдалі у Кёнігсбергу першую літоўскамоўную кнігу — «*Catechismusa Prasty Szadei, Makslas skatima raschta yr giesmes del kriksczianistes bei del berneliu iaunu nauiey sugulditas*» («Простыя словы Катэхізісу, навука чытання, пісьма і песні для хрысціянства і для маладых людзей нанова складзеныя»), перакладзеную з польскамоўнага выдання Лютэравага «Kleiner Katechismus». Кніга ўтрымоўвае, апроч катэхізісу, вершаваную прадмову на літоўскай мове, адзінаццаць царкоўных спеваў з нотамі і першы літоўскі буквар.

У 1549 годзе Мажвідас быў пастаўлены святаром у Рагніце. Тут ён выдаў «Песню Св. Амброзія» з прадмовай па-літоўску. У 1554 годзе стаў архідыяканам Рагніта. У 1559 годзе выдаў у Кёнігсбергу пераклад з нямецкай мовы «Формы хрышчэння». Выдаў пераклады духоўных песень і малітваў.

Падрыхтаваны Мажвідасам першы літоўскі зборнік царкоўных песень «Песні хрысціянскія» (I ч. — 1566, II ч. — 1570) выдаў пасля яго смерці Балтрамеюс Вілентас.

Памёр у Рагніце.

Ушанаванне памяці
-----------------

У 1979 годзе бронзавая статуя Мажвідаса пастаўленая ў Бірштанах, у 1997 — у Клайпедзе. З 1988 года імя Марцінаса Мажвідаса носіць Нацыянальная бібліятэка Літвы.

Імя Мажвідаса носяць вуліцы ў Вільнюсе, Каўнасе і іншых населеных пунктах Літвы.

У 1990 годзе ў гонар Мажвідаса выдадзеная мастацкая маркіраваная каперта.

Бібліяграфія
------------

* *Catechismvsa prasty szadei, makslas skaitima raschta yr giesmes…* — Königsberg: H. Weinreich, 1547. — 79p.
* *Giesme s. Ambraseijaus bey s. Augustina…* — Königsberg. H. Weinreich, 1549. — 16p.
* *Forma chrikštima…* — Königsberg: J. Daubman, 1559. — [42]p.
* Gesmes chriksczoniskas, gedomas bažniczosu per adventa ir kaledas ik gramniču / [išleido B.Vilentas]. — Königsberg: J. Daubman, 1566. — [94]p.
* Gesmes chrikščoniškas, gedomas bažniczosu per velikas ir sekminias ik adventa / [parengė ir išleido B.Vilentas]. — Königsberg: J. Daubman, 1570. — [350]p.
* Lietuviškos maldos. — Karaliaučius, 1574.
* Trumpas klausimas ir prieprovimas… // M.Liuteris Enchiridion: Katechismas mažas… — Königsberg: G.Osterberger, 1579, p.[67—72].
* *Parafrasis permanitina poteraus malda…* — Königsberg, G. Osterberger, 1589. — 14 p.

Зноскі
------

1. ↑  Martynas Mažvydas // CONOR.SI Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16744133'></a>
2. ↑  Martynas Mažvydas // Store norske leksikon — 1978. — ISSN 2464-1480<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q746368'></a>
3. ↑  Mažosios Lietuvos enciklopedija — 2000.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12664914'></a>
4. ↑  Visuotinė lietuvių enciklopedija<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q494622'></a>
5. ↑  M. Mažvydo gatvė Vilniuje (літ.). *Vilniaus katalogas* (26 ліпеня 2011). Праверана 10 снежня 2016.

Літаратура
----------

* Trilupaitienė, Jūratė. Martynas Mažvydas: The First Lithuanian Hymns — Vilnius: Baltos lankos, 1998, 27 p.
* Bense, Gertrud: Zum regionalen und personalen Umfeld des früheren preußisch-litauischen Schrifttums. In: Annaberger Annalen 4 (1996), Seite 55—67
* Korsakas, Kostas et all. Martynas Mažvydas: Pirmoji lietuviška knyga. Vilnius, 1974.
* Дини П. У. Балтийские языки. — М.: 2002. — 544 с.
* Языки мира: Балтийские языки. — М.: Academia, 2006. 224 с

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Марцінас Мажвідас

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV12512026 · BIBSYS: 90772408 · BNE: XX1439318 · BNF: 14435032v · CiNii: DA11269223 · CONOR: 126309731 · GND: 119355876 · ISNI: 0000 0001 1064 1053 · LCCN: n95024058 · LNB: 000122130 · NKC: jn20000701197 · NTA: 126424608 · NUKAT: n98031371 · LIBRIS: 207017 · SUDOC: 099498774 · VIAF: 56828698 |

 |