recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Наталля Віктараўна Веракундава** (укр.: Верекундова Наталія Вікторівна, 13 мая 1908, Паўлаўск, Расія — 10 лютага 1987, Кіеў) — украінская балерына і педагог. Заслужаны артыст Украінскай ССР (1953).

Біяграфія
---------

У 1926 годзе Наталля Веракундава скончыла Ленінградскае харэаграфічнае вучылішча імя А. Ваганавай.

У 1926—1927, 1934—1949 гадах працавала ў Кіеўскім (1949—1982, педагог-рэпетытар), у 1927—1934 гадах — Адэскім тэатрах оперы і балета.

У 1934—1968 гадах — выкладчык Кіеўскага харэаграфічнага вучылішча. Сярод вучняў — Лідзія Герасімчук, Яўгенія Яршова, Алена Патапава, Раіса Хілько, Элеанора Сцябляк.

Творчасць
---------

Сярод партый Веракундавай — Эфі («Ферэндзі» Б. Яноўскага  (укр.) (бел.), Медора («Карсар» А. Адана), Адэта-Адылія («Лебядзінае возера» П. Чайкоўскага), Раймонда (аднаактны балет А. Глазунова), Эсмеральда (аднаактовы балет Ц. Пуні), Жанна («Полымя Парыжа» Б. Асаф’ева), Карманёла (аднаактовы балет В. Фемелідзі  (руск.) (бел.), Сільвестра («Горад з Тасканы» У. Нахабіна  (укр.) (бел.), Прымадонна («Залаты век» Дз. Шастаковіча) і іншыя.

Зноскі
------

1. ↑  Київський календар

Літаратура
----------

* Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981.- 623 стр. с илл.
* Станішевський Ю.  (укр.) (бел. Верекундова Наталія Вікторівна // Енциклопедія сучасної України / ред. кол.: І. М. Дзюба [та ін. ; НАН України, НТШ. — К. : Інститут енциклопедичних досліджень НАН України, 2001­-2022. — ISBN 966-02-2074-X.
**Паўночна-Дзвінскі канал** — канал у Валагодскай вобласці Расіі, з’яўляецца часткай Паўночна-Дзвінскай воднай сістэмы. Большая частка праходзіць па тэрыторыі нацыянальнага парку «Руская Поўнач».

Злучае раку Шэксна, як частка Волга-Балтыйскага воднага шляху і раку Сухана, прыток Паўночнай Дзвіны. Пачынаецца ад населенага пункта Тапорня на Шэксне (664—665 км Волга-Балтыйскага воднага шляху), праходзіць праз раку Паразовіца, Кубенскае возера і раку Сухана да шлюза № 7 «Знакаміты» (вёска Шэра) у яе вытоку.

Да 30-х гадоў XX стагоддзя быў адзіным водным шляхам, які злучаў Волгу і Белае мора.

Агульная працягласць канала складае 127 кіламетраў. Шырыня канала — ад 26 да 30 метраў, глыбіня — 1,8 метраў (у цяперашні час, далей Сіверскага возера — 1,4-1,5 метраў).
**Егіпецкі мост** (руск.: Еги́петский мост) — аўтадарожны рамны мост цераз Фантанку ў Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае паміж сабой Пакроўскі і Безыменны астравы. Мост з’яўляецца помнікам гісторыі і культуры федэральнага значэння. Перасякае Фантанку па восі Лермантаўска праспекта. Вышэй па цячэнні ракі знаходзіцца Чырвонаармейскі мост, ніжэй — Англійскі мост. Бліжэйшая станцыя метрапалітэна (1,1 км) — «Балтыйская».

Мост атрымаў сваю назву з-за своеасаблівага афармлення: у архітэктуры ланцужнога моста адлюставалася ўласцівая для пачатку XIX стагоддзя павышаная цікавасць да мастацтва Старажытнага Егіпта. У перыяд праектавання і будаўніцтва ў афіцыйных дакументах мост называўся Вялікі ланцуговы мост або Праезджы ланцуговы мост паміж Ізмайлаўскім і Калінкінскім мастамі. З 1828 да 1836 года — Новы ланцуговы мост, з 1836 да 1867 — Егіпецкі ланцуговы мост, з 1867 года — Егіпецкі мост.

| Масты цераз Фантанку |
| --- |
| 
* Прачачны
* Панцеляймонаўскі
* Бялінскага
* Анічкаў
* Ламаносава
* Лештукоў
* Сямёнаўскі
* Горсткін пешаходны
* Абухаўскі
* Ізмайлаўскі
* Ізмайлаўскі трамвайны (разабраны)
* Чырвонаармейскі пешаходны
* Егіпецкі
* Англійскі пешаходны
* Стара-Калінкін
* Галерны

 |
Новасібірскія астравы
**Астравы Дэ-Лонга** — група астравоў ва Усходне-Сібірскім моры, у складзе архіпелага Новасібірскіх астравоў. Знаходзяцца на паўночным усходзе ад вострава Новая Сібір. Архіпелаг уключае астравы:

* Жане́ты
* Генрыеты
* Бэ́нета
* Вількіцкага
* Жохава

Агульная плошча складае 228 км². Вышыня — да 426 м (о. Бэнета). Астравы Жанеты, Генрыэты і Бэнета адкрытыя ў 1879—1881 гг. экспедыцыяй Джорджа Дэ-Лонга на яхце «Жанета». Іншыя два вострава адкрыты гідраграфічнай экспедыцыяй Вількіцкага на судах «Вайгач» і «Таймыр» у 1914 годзе.

Гл. таксама
-----------

* Заліў Дэ-Лонга

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n2013071642 · VIAF: 305446244 |
**Цугшпіцэ** (ням.: Zugspitze) — гара ў баварскіх Альпах, найвышэйшы пункт Германіі (2 962 м над узроўнем мора). Паўночная частка гары належыць Германіі, а паўднёвая — да Аўстрыі.

Чыгунка і лінныя дарогі
-----------------------

На вяршыню можна даехаць на цягніку Баварскага Цугшпіцбана з боку Германіі, і на канатнай дарозе Цірольскага Цугшпіцбана з боку Аўстрыі.

Баварская лінія ідзе ад горада Гарміш-Партэнкірхен, пабудавана ў 1928—1930 гады.

З боку даліны на вяршыню вядуць яшчэ дзве канатныя дарогі.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4068088-5 · LCCN: sh2001002959 · NKC: ge336204 · VIAF: 240339296 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ідэльсон.

**Іосіф Якаўлевіч Ідэльсон** (нар. 20 мая 1931, Менск) — беларускі тэхнік-архітэктар.

Біяграфія
---------

Працаваў у Гомельскім філіяле Белдзяржпраекта, у Белдзіпрасельбудзе, Белдзіпрахарчпраме, з 1979 года — кіраўнік групы архітэктараў у Мінскім філіяле ЦНДІпрамзернепраекта.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1963 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Браў удзел у распрацоўцы праектаў рэканструкцыі кандытарскага камбіната «Спартак» у Гомелі, піўзаводаў у Ноўгарадзе, Казані, Рызе, алейнаэкстракцыйнага завода ў Гулістане, камбікормавага завода ў Аршанскім раёне (1966—1980).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Идельсон Иосиф Яковлевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Цо́тнасць** у фізіцы — квантавы лік, які характарызуе сіметрыю хвалевай функцыі квантавай сістэмы пры люстраным адбіцці каардынат.

Захоўваецца пры моцных і электрамагнітных узаемадзеяннях
(гл. прасторавая інверсія), вядзе да пэўных правіл адбору для электрамагнітнага выпрамянення атамаў і атамных ядраў, ядзерных рэакцый і рэакцый узаемаператварэнняў элементарных часціц.
Пры слабых узаемадзеяннях прасторавая цотнасць парушаецца (захоўваецца камбінаваная цотнасць —
здабытак прасторавай і зарадавай цотнасцей).

Літаратура
----------

* Цотнасць у фізіцы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. С. 133—134.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4173359-9 · LCCN: sh85098092 |
Астранамічны цыферблат
«Шпацыр Апосталаў»
**Пражскія куранты** (чэшск.: Pražský orloj) — сярэдневяковы вежавы гадзіннік, устаноўлены на паўднёвай сцяне вежы Старамесцкай ратушы на Старамесцкай плошчы ў Празе. Гадзіннік паказвае гады, месяцы, дні і гадзіны, час узыходу і заходу Сонца, час узыходу і заходу Месяца, а таксама становішча знакаў задыяку. У цэнтры цыферблата размяшчаецца Зямля, вакол якой круціцца Сонца. Кожную гадзіну, калі б'е гадзіннік, адбываецца невялікі паказ у традыцыях сярэдневяковага лялечнага тэатра. Фігуркі, якія з'яўляюцца ўвасабленнямі чалавечых заган і такіх дамінант чалавечага жыцця, як смерць ці адплата за грахі, пачынаюць варушыцца: шкілет тузае за вяроўку звана, анёл падымае і апускае каральны меч. У акенцах гадзінніка абліччы апосталаў змяняюць адзін аднаго, і ў фінале крычыць певень.

Гісторыя
--------

Самыя старыя дэталі гадзінніка адносяцца да 1410 года і былі выраблены часавымі майстрамі Мікулашам Каданам і Янам Шындэлем. Ян Шындэль быў таксама прафесарам матэматыкі і астраноміі ў Карлавым універсітэце. Прыкладна ў 1490 годзе да гадзінніка быў дададзены каляндарны цыферблат, і тады ж фасад гадзінніка быў упрыгожаны гатычнымі скульптурамі. Ужо ў 1552 годзе гадзіннік быў адрэстаўраваны гадзіннікавым майстрам Янам Табарскім. У далейшым гадзіннік шмат разоў спыняўся, у XVII стагоддзі былі дададзены фігуркі, якія рухаюцца. Фігуры апосталаў былі дададзены падчас капітальнага рамонту 1865—1866 гадоў. Падчас Другой сусветнай вайны Пражскім курантам была нанесены значная шкода, 7 мая і 8 мая 1945 года падчас прыгнечання нямецкімі войскамі распачатага 5 мая радыёвяшчання чэшскага падполля была абстраляна Старамесцкая ратуша, у выніку чаго пачаўся пажар, найбольш моцна абгарэлі драўляныя скульптуры апосталаў, якія ў 1948 годзе аднавіў майстар па дрэве Войцех Сухарда (Vojtěch Sucharda). Ізноў гадзіннік зарабіў толькі ў 1948 годзе пасля вялікага рамонту.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Пражскія куранты на Вікісховішчы |

* Пражскія куранты Архівавана 21 красавіка 2011.
* Пражскія куранты

| ⛭Гадзіннікі |
| --- |
| Паводле прынцыпу дзеяння | 
* Атамны гадзіннік
* Вадзяны гадзіннік
* Вогненны гадзіннік
* Кварцавы гадзіннік
* Кветкавы гадзіннік
* Нактурлабіум
* Механічны гадзіннік
* Пясочны гадзіннік
* Сонечны гадзіннік
* Электронны гадзіннік
* Электрычны гадзіннік

 |
| Паводле прызначэння | 
* Астранамічны гадзіннік
* Будзільнік
* Падводны гадзіннік
* Секундамер
* Таймер
* Узнагародны гадзіннік
* Хранометр
* Шахматны гадзіннік

 |
| Паводле тыпу | 
* Вежавы гадзіннік[en] (гадзіннік у гадзіннікавай вежы)
* Гадзіннік з зязюляй
* Кішэнны гадзіннік
* Наручны гадзіннік
* Падлогавы гадзіннік

 |
| Дэталі і механізмы гадзіннікаў | 
* Генератар сігналаў
* Гноман
* Кварцавы рэзанатар
* Маятнік
* Спускавы механізм гадзіннікаў
* Цыферблат

 |
| Вядомыя гадзіннікі | 
* Біг-Бен
* Вежа Зімера
* Куранты Маскоўскага Крамля
* Пражскія куранты
* Цытглогэ

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Астравіта.

**Астраві́та** — возера ў Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 25 км на паўночны ўсход ад Ушачаў, за 2 км на паўночны ўсход ад возера Бярозаўскае.

Возера знаходзіцца ў басейне ракі Тураўлянка. Плошча Астравіты складае 0,35 км². Найбольшая глыбіня возера — 7,7 м. Даўжыня возера — 1,22 км, найбольшая шырыня — 0,5 км. Плошча вадазбору возера — 6,85 км².

Схілы катлавіны возера маюць вышыню 10—15 м, разараныя. Берагі возера пясчаныя. На поўначы і на захадзе берагі сплавінныя.

Возера мае 3 вострава, агульная плошча якіх складае 2 га (0,02 км²).

Возера злучанае ручаямі з азёрамі Плацішна і Плесна. На паўночным беразе возера вёска Кавалёўшчына.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі. — Мн.:БелЭн, 1994.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* Беларусь. Ушачско-Лепельский озёрный край: карта для рыбака / Ред. С. Н. Саратова. — Мн.: Белкартография, 2009. — 3 000 экз. (руск.)
**«Праз Парыж»** — франка-італьянскі кінафільм рэжысёра Клода Атан-Лара, які выйшаў у 1956 годзе, з удзелам Бурвіля, Жана Габэна і Луі дэ Фюнеса. Экранізацыя твора пісьменніка Марселя Эмэ.

Сюжэт
-----

У акупаваным нацыстамі Парыжы квітнее чорны рынак. Акупацыйныя ўлады спрабуюць змагацца з нелегальным гандлем, раз-пораз арыштоўваюць гандляроў і пасярэднікаў і канфіскуюць тавар. Беспрацоўны шафёр Мартэн (Бурвіль) зарабляе на жыццё дастаўкай тавару пакупнікам пад покрывам ночы. Атрымаўшы ад уладальніка крамы (Луі дэ Фюнес) заданне аднесці заказчыку свіную тушу, спакаваную ў чатыры валізкі, ён пачынае шукаць памочніка і знаёміцца ​​ў кафэ з Гранжылем (Жан Габэн) — дзіўнаватым чалавекам незразумелага роду дзейнасці. Адправіўшыся з незнаёмцам ў небяспечны шлях праз Парыж, які патрулююць немцы, Мартэн не раз шкадуе, што звязаўся з Гранжылем, бо той відавочна шукае рызыку і прыгоды. Неўзабаве высвятляецца, што яго напарнік — вядомы мастак — дастаткова багаты і ў грошах не мае патрэбы, а ў гэтую авантуру увязаўся толькі дзеля новых вострых адчуванняў.

Нарэшце, перажыўшы шмат небяспечных момантаў і дабраўшыся да пункту назначэння, яны прыцягваюць увагу патруля, які затрымлівае іх за парушэнне каменданцкай гадзіны. Акрамя таго, пры вобшуку ў іх знаходзяць нелегальны тавар. Чакаючы рашэння сваёй долі, Гранжыль сустракае нямецкага афіцэра — даўняга прыхільніка сваёй творчасці, які хоча дапамагчы яму выбрацца з гэтай небяспечнай сітуацыі. Гранжыль згодны выратавацца толькі разам са сваім новым сябрам. Але раптам абставіны змяняюцца: немцы атрымліваюць паведамленне, што нехта напаў на іх патруль, ёсць забітыя. Усіх затрыманых садзяць у грузавік. Ніхто не ведае, куды іх вязуць. У турму? На расстрэл? У апошні момант Гранжылю загадваюць выйсці, што ён і робіць. Грузавік у гэты ж момант з’язджае. Гранжыль паспявае толькі злавіць поўны адчаю позірк Мартэна…

Пасля заканчэння вайны месье Гранжыль выпадкова сустракае Мартэна на вакзале. Той працуе насільшчыкам.

Узнагароды
----------

* Венецыянскі кінафестываль (1956): Прэмія лепшаму акцёру — Бурвіль;
* Французскі сіндыкат кінакрытыкаў (1958): Прэмія за лепшы фільм — Клод Атан-Лара

Зноскі
------

1. 1 2 3  Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
2. 1 2 3  Internet Movie Database — 1990. Праверана 23 мая 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |
**Іосіф Сцяпанавіч Пятосін** (9 верасня 1882, Бабруйскі павет, цяпер Магілёўская вобласць — 21 кастрычніка 1938, Мінск, НКУС) — беларускі матэматык, педагог. Прафесар (1932).

Біяграфія
---------

З сям'і рабочага. Атрымаў вышэйшую адукацыю ў Маскоўскім універсітэце (1906). З 1906 года выкладаў у сярэдніх і вышэйшых навучальных установах Літвы і Расіі. З 1921 года ў БДУ (з 1922 намеснік дэкана, у 1924-31 загадчык фізіка-матэматычнага аддзялення педагагічнага факультэта), адначасова ў 1931-38 гадах у Беларускім энергетычным інстытуце, у 1933 годзе ў БПІ. Навуковыя працы па аперацыйным злічэнні і дыферэнцыяльных ураўненнях. Член матэматычнай секцыі Галоўнай тэрміналагічнай камісіі Інстытута беларускай культуры. Падчас арышту выкладчык Беларускага політэхнічнага інстытута. Арыштаваны 16.5.1938. Асуджаны «тройкай» НКУС 22.8.1938 як «удзельнік контррэвалюцыйнай паўстанцкай арганізацыі і агент польскай разведкі» да ВМП з канфіскацыяй маёмасці. Расстраляны. Рэабілітаваны трыбуналам БВА 13.3.1956. Справа П. № 6692-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Гусак А. А.* Пятосін Іосіф Сцяпанавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 195. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
**Нурмурад Тачмурадаў** (10 кастрычніка 1910, Кушка, Туркестанскі край — 1997, Ашхабад) — савецкі хірург, доктар медыцынскіх навук, прафесар, акадэмік АН Туркменскай ССР.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 10 кастрычніка 1910 года ў Марыйскай вобласці.

Пачатковую адукацыю атрымаў у паказальным інтэрнаце г. Мары, які скончыў у 1927 годзе. У 1930 годзе скончыў Чарджоускі педагагічны тэхнікум. У 1936 годзе скончыў Ташкенцкі медыцынскі інстытут.

У 1939—1941 гадах — дырэктар Ашхабадскай фельчарска-акушэрскай гінекалогіі і ардынатар 1-га хірургічнага аддзялення Рэспубліканскай бальніцы.

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны ў 1941—1946 гадах. Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны II ступені, ордэнам Чырвонай Зоркі.

З 1947 года — галоўны ўрач рэспубліканскай клінічнай бальніцы. У 1950 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. У 1953 годзе абараніў доктарскую дысертацыю. З 1954 года — прафесар, абраны загадчыкам кафедры агульнай хірургіі ТуркДМІ. У 1957 годзе прысвоена званне «Заслужаны дзеяч навукі Туркменскай ССР». У 1959 годзе ўпершыню сярод хірургаў рэспублік Сярэдняй Азіі зрабіў аперацыю сэрцы, якое працуе. З 1965 года — правадзейны член Акадэміі навук Туркменскай ССР.

Памёр у Ашхабадзе ў 1997 годзе.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР, Том 6. — Выдавецтва «Весткі Саветаў дэпутатаў працоўных СССР». — 1962.  с. 418.
* Тачмурадаў
**Аўром Ізрайлевіч Сафро** (руск.: Сафро Авром Израилевич; 1888, Быхаў — 1965, Масква) — яўрэйскі публіцыст, пісьменнік.

Біяграфія
---------

Атрымаў традыцыйную габрэйскую рэлігіёзную адукацыю. У 1903 пачаў пісаць вершы на іўрыце і дэбютаваў на ідышы допісам у віленскай газеце «Дэр наер Вэг». Затым публікаваў артыкулы, пераклады, вершы, апавяданні. У 1913 у Вільні супрацоўнічаў у газеце «Тогблат», працаваў там жа перакладчыкам, карэктарам, сакратаром рэдакцыі. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 - у аддзеле культуры і адукацыі Яўсекции ў Віцебску і сакратар рэдакцыі штотыднёвіка «Дэр фраер арбетер». У 1919 сакратарыяце рэдакцыі газеты «Штэрн», публікаваў серыі «Лісты з Віцебску» і апавяданні ў маскоўскім часопісе «Ды каммунисціше велт». У 1920 друкаваў вершы і апавяданні ў віцебскім часопісе «Хвалес», маскоўскім штотыднёвіку «Культур ун билдунг» і інш. У 1922 член Губнаца ў Віцебску, выдаваў штотыднёвы бюлетэнь «Едыес». Арганізаваў у Віцебску першы ў СССР народны суд з судаводствам на мове ідыш, быў яго сакратаром. У 1923-38 - у Маскве, адказны сакратар газеты «Дэр эмес». Пераклаў з рускай мовы на ідыш шэраг мастацкіх і публіцыстычных твораў.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* САФРО Авром Израйлевич // Российская Еврейская Энциклопедия  (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мост цераз Дубравенку.
**Мост цераз Дубраве́нку** — аўтадарожны мост цераз раку Дубравенку ў Магілёве. Злучае цэнтр горада (левы бераг) і жылы раён Фестывальны (правы). Па мосце праходзіць праспект Міру. Узведзены ў 1965 годзе з жалезабетону і мае 5 пралётаў, яго даўжыня складае 74 метраў, шырыня — 20 метраў.

Від на мост з гасцініцы «Магілёў»
У 2017 годзе да 750-годдзя горада праведзены капітальны рамонт моста (арх. Л. М. Уладзіміровіч), устаноўлены гранітныя бардзюры, на ліхтары надзеты шырокія літыя тумбы, якія завузілі ходнік, заменена чыгунная агароджа, тумбы абліцаваныя гранітам, замест літых ваз-кветачніц устаноўлены гранітныя шары.

Зноскі
------

1. ↑  у ЭДГБ памылкова 6 пралётаў

Літаратура
----------

* Мосты // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мост цераз Дубравенку (Магілёў, праспект Міру)
**Ружа́нская пу́шча** — лясны масіў і заказнік дзяржаўнага значэння ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці, на паўднёвым захадзе ад гарадскога пасёлка Ружаны. Плошча 15 тысяч гектараў.

Большая частка пушчы ўключаная ў біялагічны заказнік дзяржаўнага значэння «Ружанская пушча» (утвораны ў 1980 годзе, на 2015 год плошча 2812 га), частка — у складзе Міхалінска-Бярозаўскага батанічнага заказніка (утвораны ў 1978 годзе, на 2006 год плошча 7,9 тыс. га).

Рэльеф мясцовасці хвалісты. Заказнік перасякаюць велізарныя яры.

Расліннасць прадстаўленая такімі пародамі дрэваў, як граб, дуб, вяз, ліпа, хвоя, елка, лістоўніца, створаныя высадкі піхты белай, бярозы, алешыны, асіны.

У заказніку засяроджаны ўнікальны комплекс рэдкіх відаў раслін: венерын чаравічак сапраўдны, кадзіла сармацкае, любка двуліставая, марошка прысадзістая, мядзведжая цыбуля (або чарамша), званочак шыракалісты, ландыш, чабор, зуброўка, вельмі шмат верасовых дзялянак.

Грыбны свет прадстаўлены ўсімі вядомымі ў Беларусі відамі і ў вялікай колькасці, але сустракаюцца і грыбы, занесеныя ў Чырвоную кнігу Беларусі: спарасіс кучаравы, ліска шэрая, грыфала мнагашапкавая, грыфала парасонавая.

На тэрыторыі заказніка водзяцца алень, еўрапейская казуля, лось, дзік, куніца, рысь, заяц-бяляк і заяц-русак, бабёр, норка, выдра, янотападобны сабака, вавёрка, воўк. З птушак сустракаюцца чорны бусел, цецярук, чырвоны каршун, пугач, вушастая сава.

У рацэ Зальвянцы водзіцца плотка, шчупак, акунь, лешч, язь і ў вялікіх колькасцях ракі.

Аб’ект экалагічнага турызму.

Зноскі
------

1. ↑  Природные ресурсы Пружанского района (руск.)(недаступная спасылка). *Экология*.  Пружанскі раённы выканаўчы камітэт. Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2016. Праверана 31 жніўня 2015.

Літаратура
----------

* Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 648 с. ISBN 978-985-11-0384-9
* Пра біялагічны заказнік «Ружанская пушча»  (руск.)
Вярчэнне (R, зялёны), прэцэсія (P, сіні) і нутацыя (N, чырвоны) цела.
**Нута́цыя** (ад лац.: nūtāre — вагацца) — слабы нерэгулярны рух цвёрдага цела, якое верціцца і здзяйсняе прэцэсію. Нагадвае «падрыгванне» восі вярчэння і зводзіцца да слабой змены так званага *вугла нутацыі* паміж восямі ўласнага і прэцэсійнага вярчэння цела.

Чыстая нутацыя — гэты такі рух восі вярчэння, пры якім першы вугал Эйлера застаецца пастаянным. У выпадку асіметрычнага ваўчка апісваецца траекторыямі імгненнай вуглавой хуткасці ваўчка (палодыя і герпалодыя).

У астраноміі **нутацыяй** завуць невялікія ваганні зямной восі, якія накладаюцца на прэцэсійны рух. Гэта з’ява адкрыта ў 1728 годзе Джэймсам Брэдлі. З прычыны нутацыі змяняюцца нахіл экліптыкі да экватара, а таксама экватарыяльныя каардынаты нябесных свяцілаў.

Гл. таксама
-----------

* Вуглы Эйлера
* Цыклы Міланковіча
* Прэцэсія
* Аптычная нутацыя

Зноскі
------

1. ↑  Суслов Г. К. Теоретическая механика. 1946 г. на стр. 535
2. ↑  Ландау Л. Д. Лифшиц Е. М. Теоретическая физика (Том 1. Механика) на стр. 151 **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 5 чэрвеня 2012. Праверана 27 ліпеня 2013.

Літаратура
----------

* Нутация (физич.) / Тарг С. М. // Т. 18. Никко — Отолиты. — М. : Советская энциклопедия, 1974. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров; 1969—1978). (руск.)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Нутацыя на Вікісховішчы |

* Прычыны прэцэсіі і нутацыі Зямлі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мост цераз Дубравенку.
**Мост цераз Дубраве́нку** — аўтадарожны мост у Магілёве цераз раку Дубравенку недалёка ад яе вусця. Злучае цэнтр горада (левы бераг) і Задубравенскі пасад (правы). Па мосце праходзіць вуліца Чалюскінцаў. Узведзены ў 1962 годзе з жалезабетону і мае 4 пралётаў, яго даўжыня складае 45 метраў, шырыня — 20 метраў.

У 2017 годзе да 750-годдзя горада праведзены капітальны рамонт моста (арх. С. А. Шапавалава). Пры ўездах на мост пастаўлены тумбы класіцыстычнай формы з убудаванымі свяцільнямі, таксама ўстаноўлена новая металічная агароджа з выявамі львіных галоў на шчытках.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мосты // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мост цераз Дубравенку (Магілёў, вуліца Чалюскінцаў)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Нут.

**Нут** — старажытнаегіпецкая багіня неба і зорак.

Міфалогія
---------

|  |
| --- |
| **Нут  у іерогліфах** |
|  |

Нут лічыцца адной з найбольш старажытных багінь, якіх шанавалі жыхары даліны Ніла. Згодна пазнейшай міфалогіі, Нут і Геб былі дзецьмі багоў Шу і Тэфнут.

Пасля сталення сястра і брат сталі мужам і жонкай. Гарачае каханне прывяло да таго, што Нут пакінула сваё месца і спусцілася на зямлю, так што сусвет апанавала цемра. Шу быў вымушаны спыніць каханне сваіх дзяцей і падзяліць іх. Аднак у выніку гэтага кахання нарадзіліся багі Асірыс, Ісіда, Сет. Лічылася, што ўжо пасля падзелу Нут мела сувязь з Тотам. Сярод яе дзяцей называлі бога Ра.

Аблічча
-------

Нут часцяком малявалі як дзяўчыну з пасудзінай на галаве. Знак пасудзіны таксама прысутнічае ў іерагліфічным напісанні яе імя. Лічыцца, што пасудзіна ўвасабляла жаночую вантробу, была сімвалам мацярынства. 

У ніжнім Егіпце галоўным сімвалам Нут з'яўляўся Млечны Шлях. На выяве ў магільні Рамсеса VI Нут выглядае як нябесная арка. 

Вядомы выявы Нут у вобразе мацёры з парасятамі або нябеснай каровы са знакамі сонца і месяца.

* Антрапаморфная выява Нут ва ўнутранай частцы саркафагаАнтрапаморфная выява Нут ва ўнутранай частцы саркафага
* Нут у вобразе аркіНут у вобразе аркі
* Нут у вобразе каровыНут у вобразе каровы

Шанаванне
---------

Галоўным культавым цэнтрам Нут быў горад Геліёпаль. У Мемфісе быў пабудаваны храм Нут, дзе яе шанавалі як лякарку. Выявы багіні часцяком малявалі ў магільнях або ва ўнутранай частцы саркафагаў. Магчыма, гэта звязана з тым, што Нут як Млечны Шлях павінна была прывесці душу ў краіну памерлых.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нут (міфалогія)
* The Ancient Egyptian Goddess Nut
* The Mythology of Nut, Mother of Gods

| ⛭Рэлігія Старажытнага Егіпта |
| --- |
| Міфалогія | 
* Паганства
* Пантэізм
* Політэізм
* Эманацыя
* Душа
* Дуат
* Нумералогія

 |  |
|  Багі | 
* Амат
* Амон
* Аманет
* Анубіс
* Анукет
* Апоп
* Апіс
* Атон
* Атум
* Бастэт
* Бата
* Бену
* Бэс
* Чатыры сыны Гора
* Геб
* Хапі
* Хатхор
* Хека
* Хекат
* Хор
* Ісіда
* Хепры
* Хнум
* Хонсу
* Кук
* Маахес
* Маат
* Мафдэт
* Менхіт
* Мерытсегер
* Месхенет
* Манту
* Мін
* Мневіс
* Мут
* Нейт
* Нехбет
* Нефертум
* Нефтыда
* Нун
* Нут
* Асірыс
* Пахет
* Птах
* Кебуй
* Ра
* Рэшэп
* Саціс
* Сехмет
* Сакар
* Себек
* Селкет
* Сапду
* Сет
* Сешат
* Шу
* Таўрт
* Тэфнут
* Татэнет
* Тот
* Уаджыт
* Вадж-вер
* Упуаўт
* Васрэт

 |
| Тэксты | 
* *Амдуат*
* *Кнігі дыхання*
* *Кніга пячор*
* *Кніга мёртвых*
* *Кніга Зямлі*
* *Кніга варот*
* *Кніга замагільнага свету*
* *Тэксты пірамід*

 |
| Вераванні | 
* Ахвярапрынашэнне
* Пахавальныя абрады
* Атэнізм
* Пракляцце фараонаў

 |


| ?Нут (міфалогія) — продкі |
| --- |
| 

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Праваслаўная · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 171442192 · GND: 124874711 · LCCN: no2019033435 · SUDOC: 097527858 · VIAF: 69872963, 195025498 |
**Пагром** (ад *граміць* — «знішчаць, руйнаваць») — масавыя гвалтоўныя дзеянні, накіраваныя супраць якой-небудзь групы насельніцтва, па рэлігійнай, нацыянальнай, класавай або расавай прыкмеце; падахвочваюцца, як правіла, экстрэмісцкімі арганізацыямі ці паліцыяй. Характарызуюцца фізічнымі нападамі і разбурэннем дамоў, прадпрыемстваў і рэлігійных збудаванняў. Нярэдка суправаджаюцца катаваннямі і забойствамі, калецтвамі, знішчэннем і рабаваннем маёмасці, згвалтаваннямі.

Як піша Кароткая яўрэйская энцыклапедыя, тлумачачы паходжанне слова «пагром», у новай гісторыі асаблівае распаўсюджванне атрымалі яўрэйскія пагромы ў Расіі ў XIX—пачатку XX стагоддзяў. Менавіта ў сувязі з масавымі яўрэйскімі пагромамі ў Расіі слова «пагром» увайшло ў большасць еўрапейскіх моў.

Этымалогія
----------

Паходзіць ад дзеяслова *граміць*. Слова ўвайшло ў многія еўрапейскія мовы пасля антыяўрэйскага Кішынёўскага пагрому, які атрымаў шырокую вядомасць. Першапачаткова выкарыстоўвалася для абазначэння масавых нападаў на месцы кампактнага пражывання яўрэяў, але пазней стала абазначаць падобныя дзеянні ў адносінах да прадстаўнікоў любых меншасцей.

Зноскі
------

1. ↑  Артыкул «*Пагромы*» у Электроннай яўрэйскай энцыклапедыі
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Уклейна.

**Укле́йна** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Палата, за 30 км на паўночны ўсход ад Полацка, за 7 км на поўдзень ад возера Дрэтунь.

Плошча паверхні возера 0,25 км², даўжыня 1 км, найбольшая шырыня 0,33 км. Даўжыня берагавой лініі 2,42 км.  

Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй да 10 метраў, пясчаныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, у асобных месцах забалочаныя. У паўночнай частцы возера востраў плошчай каля 0,1 га.  

Упадае ручай з возера Нячвора. На ўсходзе выцякае ручай у раку Тросніца.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Т. 5. — 583 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Витебская область. Полоцкий район: карта / Ред. В. А. Змачинская. — Мн.: Белкартография, 2012. — 5 000 экз. (руск.)

1. ↑  GeoNames — 2005. Праверана 9 ліпеня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>
**Нуі** (на мове тувалу *Nui*) — атол у складзе астравоў Тувалу на поўдні Ціхага акіяна. Належыць да дзяржавы Тувалу. Агульная плошча — 3,37 км². Насельніцтва — 610 чал. (2017 г.).

Гісторыя
--------

Атол Нуі — адзінае месца ў Палінезіі, насельнікі якога размаўляюць на мікранезійскай мове, блізкай да тунгару з вялікай колькасцю палінезійскіх слоў. Культура жыхароў Нуі мала адрозніваецца ад тувалу. Некаторыя даследчыкі гэта тлумачаць сталымі зносінамі з астатнімі насельнікамі астравоў Эліс, іншыя — фактам заваявання атола мікранезійцамі-мужчынамі, які быццам бы меў месца ў мінулым.

Атол адкрыты ў 1568 г. іспанцамі. З 1860 г. яго наведвалі брытанскія місіянеры. У 1891 г. быў усталяваны брытанскі пратэктарат. У 1978 г. увайшоў у склад незалежнай дзяржавы Тувалу.

На Нуі нарадзіўся Іакоба Італелі — генерал-губернатар Тувалу (з 16 красавіка 2010 г.).

Геаграфія
---------

Нуі — класічны атол, які складаецца з лагуны, акружанай колам каралавых астраўкоў. Іх атачае каралавы рыф. Усяго астраўкоў налічваецца 21. Самы вялікі Фенуа-Тапу мае плошчу ўсяго 1,38 км². Найвышэйшы пункт — 2 м.

Клімат трапічны пасатны. Сярэдняя гадавая тэмпература — каля 28° С. Атол знаходзіцца ў зоне ўздзеяння разбуральных трапічных цыклонаў.

Наземны раслінны і жывёльны свет бедны, аднак вакол атола і ў лагуне шмат рыбы. Малыя астравы — месца гнездавання марскіх птушак. На некаторых бязлюдных астравах — штучныя насаджэнні какосавай пальмы.

З боку лагуны адкрываюцца прыдатныя для купання пляжы.

Інфраструктура
--------------

У 2002 г. насельніцтва — 548 чал. Большасць жыве на захадзе Фенуа-Тапу ў вёсцы Танраке, якая лічыцца мясцовым адміністрацыйным цэнтрам. 1 пачатковая школа. 2 гэстхауса. На атоле ёсць свая футбольная каманда.

Спасылкі
--------

* Нуі, Тувалу Архівавана 14 снежня 2018.
* Клімат
**Тэо́рыя інфарма́цыі** — раздзел кібернетыкі, які вывучае працэсы захоўвання, пераўтварэння і перадачы інфармацыі.

У тэорыі інфармацыі выкарыстоўваюцца метады тэорый імавернасцей, лікаў, графаў, гульняў, матэматычнай статыстыкі, алгебры.

Інтэнсіўнае развіццё абумоўлена патрэбамі сродкаў сувязі, электроннай вылічальнай і кіравальнай тэхнікі, радыёлакацыі і інш.

Гісторыя
--------

Узнікла тэорыя інфармацыі ў канцы 1940-х гадоў на аснове прац амерыканскага матэматыка К. Шэнана; значны ўклад у яе абгрунтаванне зрабілі савецкія вучоныя А. М. Калмагораў, А. Я. Хінчын, А. А. Харкевіч.

На Беларусі даследаванні па тэорыі інфармацыі праводзяцца з 1960-х гадоў у Інстытуце тэхнічнай кібернетыкі НАН Беларусі, БДУ, Беларускім дзяржаўным універсітэце інфарматыкі і радыёэлектронікі і іншых.

Агляд
-----

Асноўная частка тэорыі інфармацыі — агульная тэорыя сувязі, якая распрацоўвае эфектыўныя метады перадачы інфармацыі па лініях сувязі, вывучае праблемы аптымальнага кадзіравання і фільтрацыі інфармацыі, выяўлення і прадказання сігналаў.

Тэорыя інфармацыі зыходзіць з таго, што сігналы (паведамленні) паступаюць ад крыніцы ў выпадковай паслядоўнасці, маюць пэўную імавернасць, а таксама імавернасць таго, што паведамленні могуць скажацца ў час перадачы.
У якасці меры такой неазначальнасці прымаецца сярэдняя колькасць двайковых знакаў, неабходная для запісу адвольнага паведамлення дадзенай крыніцы самым эканомным спосабам кадзіравання.
Гэтая мера не меншая за энтрапію мноства паведамленняў

{\displaystyle H=\sum \_{i=1}^{n}p\_{i}\log \_{2}{\frac {1}{p\_{i}}},}
дзе *n* — колькасць паведамленняў, *p**i* — імавернасць з'яўлення асобнага паведамлення.

Колькасць інфармацыі ў паведамленні *X* адносна паведамлення *Y* вызначаецца суадносінамі

{\displaystyle I(X,Y)=H(X)+H(Y)-H(X,Y),}
дзе *H*(*X*,*Y*) — энтрапія пары (*X*,*Y*).

Скорасць *V* перадачы інфармацыі па канале сувязі не перавышае велічыні, вызначанай з суадносін

{\displaystyle HV=C,}
дзе *H* — энтрапія крыніцы на сімвал, *C* — прапускная здольнасць дадзенага канала.

Літаратура
----------

* Інфармацыі тэорыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — С. 291. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
* *Шеннон К.* Работы по теории информации и кибернетике: Пер. с англ. — М. 1963.
* *Дивногорцев Г. П. Караченцева Н. Я. Яшин В. М.* Передача данных в сетях вычислительных центров. — Мн. 1971.
* *Липницкий С. Ф. Ярмош Н. А.* Моделирование интеллектуальных процессов в инженерных информационных системах. — Мн. 1996.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX527336 · BNF: 119321069 · GND: 4026927-9 · LCCN: sh85066289 · LNB: 000053186 · Microsoft: 52622258, 202027166 · NDL: 00575012 · NKC: ph126560 |

 |
**Свята-Успенская царква** — праваслаўная царква, размешчана на могілках у вёсцы Варонка (Шаркаўшчынскі раён, Віцебская вобласць). Пабудавана ў 1914 годзе з дрэва як стараверская.

Архітэктура
-----------

Твор народнага дойлідства. Вырашана прамавугольным зрубам пад двухсхільным дахам з шатравой вежай над галоўным фасадам. Над алтарнай часткай устаноўлена невялікая васьмігранная вежа з цыбулепадобнай галоўкай.

Абразы XIX ст.: "Неапалімыя купіны Прасвятой Багародзіцы", "Іван Багаслоў", "Архангел Міхаіл".

Літаратура
----------

* Свята-Успенская царква // Кулагін, А.М. Праваслаўныя храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А.М. Кулагін. — Мн. 2001. — С. 34.
* Свята-Успенская царква // Памяць: Шаркаўшчынскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад. Л.М. Лабачэўская ; маст. Э.Э.Жакевіч. - Мн. 2004 — С. 443-444.

Спасылкі
--------

* Свята-Успенская царква (Варонка) на сайце «Архіварта»
**Кветкавы гадзіннік** таксама **Гадзіннік Фло́ры** — дэкаратыўны гадзіннік з набору травяністых раслін, кветкі якіх распускаюцца і закрываюцца ў пэўны час сутак.

Упершыню кветкавы (ліставы) гадзіннік быў складзены ва Упсале Карлам Лінеем. Кветкавыя гадзіннікі з тых раслін, якія выкарыстоўваў Ліней, называюць «кветкавымі гадзіннікамі Лінея».

Для кожнай мясцовасці павінен складацца свой кветкавы гадзіннік, бо час цвіцення, гэта значыць адкрыцця і закрыцця кветак, у розных мясцовасцях адбываецца не ў адну і тую ж гадзіну; ён альбо спазняецца, альбо надыходзіць раней. Прамыя назіранні паказалі, што, напрыклад, у Інсбруку адбываецца запазненне раскрыцця раслін ад кветкавага гадзінніка Лінея на 1-2 гадзіны, а закрыццё спазняецца на 1-6 гадзін. Каб скласці кветкавы гадзіннік, патрэбна рабіць шматгадовыя назіранні над мноствам раслін і абраць з іх такія, цвіценне якіх здзяйсняецца ў найболей вызначаны час.

Механічны кветкавы гадзіннік
----------------------------

Механічны кветкавы гадзіннік у Харкаве
Падбор раслін для сапраўдных кветкавых гадзін — занятак карпатлівы, які не заўсёды заканчваецца поспехам. Ужо з канца XIX стагоддзя сапраўдны кветкавы гадзіннік усё часцей замяняўся чыста дэкаратыўнымі кампазіцыямі на аснове механічных гадзіннікаў з кветкавым фонам або дэкаратыўнымі элементамі, створанымі з квітнеючых або дэкаратыўна-лісцяных раслін.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кветкавы гадзіннік

| ⛭Гадзіннікі |
| --- |
| Паводле прынцыпу дзеяння | 
* Атамны гадзіннік
* Вадзяны гадзіннік
* Вогненны гадзіннік
* Кварцавы гадзіннік
* Кветкавы гадзіннік
* Нактурлабіум
* Механічны гадзіннік
* Пясочны гадзіннік
* Сонечны гадзіннік
* Электронны гадзіннік
* Электрычны гадзіннік

 |
| Паводле прызначэння | 
* Астранамічны гадзіннік
* Будзільнік
* Падводны гадзіннік
* Секундамер
* Таймер
* Узнагародны гадзіннік
* Хранометр
* Шахматны гадзіннік

 |
| Паводле тыпу | 
* Вежавы гадзіннік[en] (гадзіннік у гадзіннікавай вежы)
* Гадзіннік з зязюляй
* Кішэнны гадзіннік
* Наручны гадзіннік
* Падлогавы гадзіннік

 |
| Дэталі і механізмы гадзіннікаў | 
* Генератар сігналаў
* Гноман
* Кварцавы рэзанатар
* Маятнік
* Спускавы механізм гадзіннікаў
* Цыферблат

 |
| Вядомыя гадзіннікі | 
* Біг-Бен
* Вежа Зімера
* Куранты Маскоўскага Крамля
* Пражскія куранты
* Цытглогэ

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
**Свята-Уладзімірская царква** — мураваны праваслаўны храм у аграгарадку Агарэвічах Ганцавіцкага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

У 1845 годзе прыход у вёсцы быў скасаваны і аб’яднаны з Вялікакруговіцкім. У 1903 годзе пры царкве была пабудавана драўляная царкоўна-прыходская школа. У 1910 годзе царква ўзгадваецца як струхнелая. Старая царква была разабрана ў 1960 годзе. Яна ўяўляла сабой твор народнага драўлянага дойлідства. Храм быў вырашаны прамавугольным зрубам на дубовых стойках-штандартах. Над гонтавым дахам узвышалася галоўка, неашаляваныя фасады чляніліся чатырма аконнымі праёмамі.

У цяперашні час у Агарэвічах дабудоўваецца новая Свята-Уладзімірская царква.

Архітэктура
-----------

Вырашана ў стылізаваных формах маскоўска-яраслаўскага царкоўнага дойлідства XVII стагоддзя па канону чатырохчасткавага храма падоўжана-восевай кампазіцыі: прытвор-званіца (васьмярык на чацвярыку), трапезная, кубападобная двух’ярусная малітоўная зала з бакавымі прыдзеламі, паўкруглая апсіда з бакавымі рызніцамі. Другі кубападобны светлавы ярус малітоўнай залы апярэзаны какошнікавым парапетам і завершаны цыбулепадобным купалам на цыліндрычным барабане, архітэктурная выразнасць сродкамі арнаментальнай жоўта-чырвонай цаглянай муроўкі: гарадковыя фрызы, ліштвы арачных праёмаў, філёнгавыя вуглавыя лапаткі, аркатурныя парапеты. Цэнтральны ўваход адзначаны арачным двухслуповым рундуком пад двухсхільным пакрыццём, бакавыя — арачнымі парталамі.

Зноскі
------

1. ↑  Царква ў імя святога роўнаапостальнага князя Ўладзіміра

Спасылкі
--------

* Свята-Уладзімірская царква (Агарэвічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Хірд** — баявая дружына ў Скандынавіі эпохі вікінгаў, якая мела магчымасць ваяваць групамі ад усяго складу да пар воінаў. Хірд падпарадкоўваўся конунгу, ярлу ці херсіру. Як правіла, дружыннікі-хірдманы цалкам падпарадкоўваліся правадыру, уяўляючы сабой падабенства сям'і.

Тэрмін паходзіць ад старажытнаскандынаўскага слова *hirð* і ад старажытнаанглійскага слова *hir(e)d*, якое азначае 'хатняя гаспадарка, сям'я, світа, суд'. Таксама спецыялізаваны тэрмін hirð (шведск.: grið) на дацкіх рунічных камянях вядомы з X ст.

У XX стагоддзі хірдам звалася ваенізаваная арганізацыя нарвежскай нацыянал-сацыялістычнай партыі «Нацыянальнае яднанне» Відкуна Квіслінга. Пасля вайны арганізацыя была распушчана, і мноства яе членаў былі асуджаны за здраду і калабарацыянізм.

У жанры літаратуры фэнтэзі тэрмін выкарыстоўваецца для абазначэння маналітнага строю гномаў (напрыклад, ў рамане «Алмазны меч, Драўляны меч» Ніка Перумова)

Зноскі
------

1. ↑  Гл. да прыкладу, 'hirð' у Cleasby-Vigfusson, *Icelandic-English Dictionary*, анлайн копія
2. ↑  Г. С. Лебедев, 2005.
3. ↑  Нік Перумоў. Цыкл «Пярсцёнака цемры»

Літаратура
----------

* Реальная энциклопедия классической древности: Hird
* Helle, Knut: *Konge og gode menn i norsk riksstyring ca. 1150—1319*, Bergen 1972.
* Helle, Knut: *Norge blir en stat : 1130—1319* , Bergen 1974.
* *Глеб Лебедев*, «Эпоха викингов в Северной Европе», ISBN 5-8071-0179-0.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776469571 |
**NGC 189** (іншае абазначэнне — **OCL 301**) — рассеянае скопішча ў сузор’і Касіяпея.

Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога».

Адкрыццё
--------

Скупнасць была адкрыта Каралінай Гершэль 27 верасня 1783 года, у адзін вечар з адкрыццём скопішча NGC 225. У яе дзённіках ёсць наступны запіс:

> 
> 
> Прыкладна ў 1 [градусе] да поўдня ад вышэйзгаданага скопішча [NGC 225] цьмяная туманнасць, аточаная вялікім лікам буйных і дробных зорак. У поле зроку больш зорак, чым адзначана тут [у дыяграме], але я асабліва адзначыла дзве з іх, паміж якімі знаходзіцца туманнасць... Мес[ье] іх не ўключае.
> 
> 
> 
> *Арыгінальны тэкст* (англ.)  
> 
> *About 1 south of the above cluster [NGC 225] a faint nebula surrounded with a great number of both large and small stars. There are more large stars in the field than are marked here [in a diagram] but I took particular notice of the two between which the nebula is situated... Mess[ier] has them not.*
> 
> 
> 
> 

Лічылася, што гэты запіс адпавядае аб’екту NGC 381, аднак пазнейшымі даследаваннямі была ўсталявана тоеснасць з NGC 189.

Назіранне
---------

Пры візуальным назіранні пошук NGC 189 варта пачаць з пошуку буйнейшага і яркага аб’екта NGC 225. NGC 189 знаходзіцца ў 50' да паўднёвага захаду ад гэтага аб’екта, на поўнач ад маючай вуглавы памер 7' трапецыі, што складаецца з чатырох зорак 9-й і 10-й велічыні. Візуальна аб’ект мае невялікія памеры, круглявую форму і блакітнаваты каметавісты адліў.

Уважлівы назіральнік можа знайсці NGC 189, выкарыстоўваючы бінокль 7?50. У бінокль 15×80 скопішча бачна як вялікая яркая рассеяная група зорак, што павялічваецца пры назіранні з выкарыстаннем бакавога зроку. Скупнасць лёгка бачна пры назіранні ў 4-цалевы тэлескоп з 23-кратным павелічэннем, а пры павелічэнні 72×, дазваляецца на дзве групы зорак: трохі ярчэйшых зорак 10-й і 11-й велічыні на фоне больш цьмяных зорак, што канцэнтруюцца ў цэнтры скопішча.

Гл. таксама
-----------

* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

Спасылкі
--------

* Інфармацыя на англійскай і французскай з арыгінальнага Новага агульнага каталога
* Інфармацыя (англ.) з Перагледжанага Новага агульнага каталога
* SIMBAD (англ.)
* VizieR (англ.)
* NASA/IPAC Extragalactic Database (англ.)
* Спіс публікацый, прысвечаных NGC 189

Зноскі
------

1. ↑  *O'Meara S. J.* Deep Sky Companions: Hidden Treasures. — Cambridge University Press, 2007. — P. 19. — 584 p. — ISBN 978-0-511-28518-9.
2. 1 2  *O'Meara S. J.* Deep Sky Companions: Hidden Treasures. — Cambridge University Press, 2007. — P. 23. — 584 p. — ISBN 978-0-511-28518-9.

|  |
| --- |
| ◄ NGC 185 | NGC 186 | NGC 187 | NGC 188 | **NGC 189** | NGC 190 | NGC 190A | NGC 191 | NGC 192 ► |
Неапталем забівае Еўрыпіла, амфара, каля 510 г. да н.э.
**Еўрыпіл** (стар.-грэч.: Εὐρύπυλος) — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі. Сын Тэлефа і Астыёхі (сястры Прыяма).

Пасля гібелі Парыса прыбыў на дапамогу траянцам з войскам місійцаў. Здзейсніў шэраг подзвігаў, але забіты Неапталемам. Паводле «Малой Іліяды», забіў Махаона. Забіў Пенелея. Паводле Гігіна, забіў Нірэя і Махаона. Паводле Квінта Смірнскага, забівае Нірэя, Махаона, Пенелея, яшчэ 8 меней вядомых асоб. Забіты Неапталемам.

У Гамера ў сувязі з Еўрыпілам згаданы «кетэйцы» і «жаночыя дары», але пра што гаворка, Страбон не разумее. Формула «жаночыя дары» сустракаецца ў Гамера ў апавяданні пра Эрыфіла, прычым імёны падобныя. Кетэйцаў сучасныя вучоныя атаясамляюць з хетамі.

Дзеючая асоба трагедыі Сафокла «Эўрыпіл» (фр.210-222 Рат), трагедыі Гамера Візантыйскага «Эўрыпілія».

Зноскі
------

1. ↑   Мифы народов мира. М. 1991-92. В 2 т. Т.2. С.656, Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. М. 2001. В 3 т. Т.1. С.566
2. ↑   Квінт Смірнскі. Пасля Гамера VI 150
3. ↑   Псеўда-Апаладор. Міфалагічная бібліятэка Э V 12
4. ↑   Паўсаній. Апісанне Элады III 26, 9
5. ↑   Паўсаній. Апісанне Элады IX 5, 15
6. ↑   Гігін. Міфы 113
7. ↑   Гамер. Адысея XI 519; Квінт Смірнскі. Пасля Гамера VIII 175—226
8. ↑   Страбон. Геаграфія XIII 1, 69 (стар.615)
9. ↑  Гиндин Л. А. Цымбурский В. Л. Гомер и история Восточного Средиземноморья. М. 1996. С.278
**Музей Ло́ндана** (англ.: Museum of London) — музей у Лондане, прысвечаны яго гісторыі.

Музей быў адкрыты ў 1976 годзе па ініцыятыве Лонданскай гарадской карпарацыі. Ён размясціўся ў Барбікане, побач з Барбікан-цэнтрам[en] і развалінамі Лонданскай сцяны[en], недалёка ад сабора Святога Паўла. Частка экспанатаў была перавезена з Гілдхала[en] і Кенсінгтонскага палаца.

У наш час музей мае значную калекцыю прадметаў, якія адносяцца да гісторыі Лондана ад антычнасці да XX стагоддзя. Галоўнай яго славутасцю лічыцца карэта лорд-мэра Лондана. У музея ёсць філіял у Доклендс, прысвечаны гісторыі лонданскага порта. Уваход ва установу свабодны.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Музей Лондана
* Афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · TikTok |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12282747h · GND: 3008158-0 · ISNI: 0000 0004 0424 9188 · LCCN: n81129966 · Microsoft: 1306732486 · NKC: pna2006320797, ko2006315834, ko2006315835 · SUDOC: 031652808 · VIAF: 149902766 |

 |
**NGC 19** (іншае абазначэнне — **PGC 759**) — спіральная галактыка 13-й зорнай велічыні ў сузор’і Андрамеда.

Гісторыя
--------

У арыгінальным выданні каталога 1860 года Дрэер апісвае аб’ект як «надзвычай слабую галактыку, злёгку выцягнутую, аточаную трыма вельмі слабымі зоркамі» (англ.: «most extremely faint, a little extended, 3 very faint stars around»). Паказаныя ў каталозе каардынаты галактыкі (00гадз 09мін 26.3с, +32° 51′ 10″) адрозніваюцца ад сапраўдных на 75 з па прамым узыходжанні і на 8 вуглавых хвілін па скланенні. Паводле Корвіна, аналагічная памылка характэрная для трох іншых галактык (NGC 21, 7831, 7836, 6), адкрытых у тую ж ноч, што і NGC 19, аднак тры характэрных зоркі, змешчаных у асяроддзі галактыкі робяць ідэнтыфікацыю досыць надзейнай. Каардынаты NGC 19, знойдзеныя Люісам, маюць яшчэ большую абмылу і практычна супадаюць з праўдзівымі каардынатамі галактыкі NGC 21, з прычыны чаго гэтыя дзве галактыкі часта хібна атаясамляюць.

Выходзячы з чырвонага зрушэння 4790 км/с, адлегласць да галактыкі складае 210 млн св. гадоў, што добра дапасуецца з адлегласцямі 185—235 св. гадоў, атрыманымі іншымі спосабамі. Ацэньваючы кутнія памеры галактыкі ў 0,6-1,2 вуглавых хвілін, атрымваем дыяметр каля 75 тыс. св. гадоў.

NGC 19 разам з NGC 13, 20, 29, 39 і некаторымі іншымі галактыкамі лічыцца чальцом групы LGG 001 (група NGC 7831).

Спасылкі
--------

* Інфармацыя на англійскай і французскай з арыгінальнага Новага агульнага каталога
* Інфармацыя (англ.) з Перагледжанага Новага агульнага каталога
* SIMBAD (англ.)
* VizieR (англ.)
* NASA/IPAC Extragalactic Database (англ.)
* Спіс публікацый, прысвечаных NGC 19

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4  
*Courtney Seligman* Celestial Atlas. NGC Objects: NGC 1 — 49
2. 1 2  NASA/IPAC Extragalactic Database **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Results for NGC 0019*. Архівавана з першакрыніцы 15 чэрвеня 2022. Праверана 3 мая 2010.
3. ↑  Distance Results for NGC 0019 **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *NASA/IPAC Extragalactic Database*. Архівавана з першакрыніцы 22 ліпеня 2020. Праверана 3 мая 2010.

|  |
| --- |
| ◄ NGC 15 | NGC 16 | NGC 17 | NGC 18 | **NGC 19** | NGC 20 | NGC 21 | NGC 22 | NGC 23 ► |