recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бургундыя (значэнні).
**Каралеўства бургундаў** — варварскае каралеўства, створанае ў пачатку V стагоддзя германскім племем бургундаў у далінах Соны і Роны і вярхоўях Рэйна. Тэрыторыя каралеўства да сярэдзіны V стагоддзя прыкладна адпавядала сучаснай паўднёва-ўсходняй Францыі на ўсход ад Луары і Роны (без Праванса) і заходняй Швейцарыі.

Гісторыя
--------

Каралеўства бургундаў у V стагоддзі
У 413 годзе бургунды з каралём Гундахарам на чале заснавалі дзяржаву па левым беразе Рэйна, паміж Лаўтэрам і Нагэ, з цэнтрам у Вормсе. З прычыны ўзрушэння супраць рымлян, у 435 годзе наёмная дружына гунаў спустошыла іх дзяржаву. Кароль Гундахар быў забіты і рэштка бургундскага народа была пераселена Аэцыем у Сабаудыю (Савою). Тут кароль Гундыях заснаваў новую Бургундскую дзяржаву ў вобласці ракі Роны. Пры яго сынах Гундабадзе, Гадэгізелі і Хільперыку II Бургундыя распалася на 3 часткі, з цэнтрамі ў гарадах Ліён, В’ен і Жэнева. Але Гундабад (памёр у 516), забіўшы братоў, аб'яднаў пад сваёй уладай усіх бургундаў. Ён выдаў «Бургундскую праўду» («*Lex Gundobada*») — першы збор прававых нормаў бургундцаў, і амаль спыніў звады паміж каталікамі і арыянамі (большая частка бургундаў прыняла хрысціянства ад арыянскага духавенства).

Яго пераемнік Сігізмунд, які перайшоў у каталіцтва, быў разбіты сынамі франкскага караля Хлодвіга I і разам з жонкай і дзецьмі патоплены ў студні ў Кульм'е. Брат яго Гадамар II спачатку ў 524 годзе разбіў франкаў пры Везеронсе (сучасны Везеронс-Кюртэн), але потым быў сам разбіты імі ў 534 годзе ў бітве пры Ацёне і Бургундыя была далучана да Франкскай дзяржавы, стаўшы адной з яго складовых частак.

Спасылкі
--------

* Histoire des Burgondes (фр.)

Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Каралеўства бургундаў на Вікісховішчы |

| Каралі бургундаў |
| --- |
| 
Гібіка • Гундахар • Гундыях • Хільперык I • Гундабад • Гадамар I • Хільперык II • Гадэгізель • Сігізмунд • Гадамар II
 |

| ⛭Каралеўствы, заснаваныя пасля германскіх міграцый |
| --- |
| Алеманія • Англа-саксонская гептархія • Каралеўства бургундаў • Франкія • Фрызія • Гепідыя • Лангабардскае каралеўства • Каралеўства свеваў • Каралеўства остготаў • Ругіланд • Каралеўства вандалаў • Каралеўства вестготаў |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Каралеўства Польскае.

**Каралеўства Польскае** (польск.: Królestwo Polskie) — заходнеславянская дзяржава ў паўночна-ўсходняй частцы Цэнтральнай Еўропы, якая існавала з 1025 года, калі першым з вялікапольскіх князёў быў каранаваны Баляслаў I Храбры да ўзыходжання на польскі прастол дынастыі Ягелонаў (1385).

Пасля ўзыходжання на польскі трон вялікага князя літоўскага Уладзіслава II Ягайлы, дзяржава працягвала называцца Каралеўства Польскае.

Гл. таксама
-----------

* Гісторыя Польшчы
* Карона Каралеўства Польскага
* Каралі Польшчы
* Каралеўства Польскае
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кароткая.
**Ларыса Лявонцьеўна Кароткая** (нар. 17 сакавіка 1919, в. Астрашыцкі Гарадок Мінскага раёна — 2012, Мінск) — беларускі літаратуразнавец, педагог, кандыдат філалагічных навук, дацэнт. Маці Варлена Бечыка.

Біяграфія
---------

Бацька — Лявонцій Кандратавіч працаваў фельчарам, а маці — медсястрой. Пасля заканчэння Мінскага педінстытута (1938) і да Другой сусветнай вайны выкладала рускую і беларускую мовы ў Астрашыцкім Гарадку. У час вайны ўдзельніца антыфашысцкага падполля ў акупаваным Астрашыцкім Гарадку, партызанка брыгады «Штурмавая». Пасля вайны працавала выкладчыцай і завучам у сярэдніх класах школах Астрашыцкага Гарадка (1938—1941 і з 1944), Талькаўскай і Прылуцкай школах Мінскай вобласці.

У 1955—1957 гадах аспірантка філалагічнага факультэта БДУ. У 1963 г. абараніла кандыдацкую дысертацыю «Антыцаркоўная традыцыя ў старажытнарускай літаратуры». Пасля заканчэня працавала выкладчыкам у БДУ (1936 — рабочы факультэт, выкладчык, 1960—1995 — філалагічны факультэт, дацэнт кафедры тэорыі і гісторыі літаратуры, кафедры гісторыі беларускай літаратуры).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар 9 манаграфій і больш як 100 навуковых артыкулаў. Сферай яе навуковых інтарэсаў была старажытная беларуская і руская літаратура. Першыя артыкулы прысвечаны праблемам школы «Любіце працу» (1946 г.), «За родную школу» (1947 г.), «Абмен вопытам работы» (1948 г.).

Выступала з артыкуламі пра сучасную беларускую літаратуру.

Узнагароды
----------

Узнагароджана ордэнам Вялікай Айчыннай вайны І ступені, медалямі «За адвагу», «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «Партызану Вялікай Айчыннай вайны І ступені». Заслужаны работнік БДУ (2011).

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

Спасылкі
--------

* Ларыса Кароткая Архівавана 14 красавіка 2021.
* ПРА ЛАРЫСУ ЛЯВОНЦЬЕЎНУ КАРОТКУЮ
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мурашка.
**Ларыса Фёдараўна Мура́шка** (нар. 17 мая 1951, Мінск) — беларускі кампазітар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1975 годзе Беларускую кансерваторыю па класе П. Падкавырава. З 1977 года выкладае ў Беларускай акадэміі музыкі (з 1997 года дацэнт), у 1978—1988 гадах адначасова рэдактар рэпертуарна-рэдакцыйнай калегіі Міністэрства культуры Беларусі.

Член Беларускага саюза кампазітараў з 1979 года, член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1979 года, член Беларускага саюза музычных дзеячаў з 1991 года.

Творчасць
---------

У яе творчасці пераважаюць камерна-інструментальныя і вакальныя жанры, музыка для дзяцей. Распрацоўвае розныя пласты нацыянальнага музычнага фальклору. Сярод твораў: кантата «Замчышча» на словы Я. Купалы, канцэрт для фартэпіяна з аркестрам (абодва 1975), «Званы Нямігі» для духавога аркестра (1995), санаты, сюіты, прэлюдыі і фугі для фартэпіяна, саната-імправізацыя ў трох медытацыях (1990) для цымбалаў; камерна-інструментальныя, у т.л. струнны квартэт (1979), «Драматычная паэма» для фагота і фартэпіяна (1993); цыкл «Жалейка» на словы Я. Купалы для хору a cappella, рамансы, песні, музыка да драматычных спектакляў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Слабодчыкава Т. Г.* Мурашка Ларыса Фёдараўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
БМП-2
**БМП-2** (аб'ект 675) — савецкая гусенічная баявая машына пяхоты, прызначаная для транспартавання асабовага склада да пярэдняга краю, падвышэнні яго мабільнасці, узброенасці і абароненасці на поле бою ва ўмовах ужывання ядзернай зброі і сумесных дзеянняў з танкамі ў бою.

Другое пакаленне БМП. Асноўнае адрозненне ад БМП-1 складаецца ў буйнейшай вежы і абсталяванні іншым комплексам узбраення. Вежа змяшчае двух чалавек: камандзіра аддзялення (справа) і наводчыка-аператара. Асноўнае ўзбраенне — аўтаматычная 30-мм гармата 2А42, вырабляемая на Тульскім машынабудаўнічым заводзе. 
БМП-2 прынята на ўзбраенне ў 1977 г. Брала ўдзел у баявых дзеяннях у Афганістане, а таксама ў шматлікіх баявых канфліктах на Блізкім Усходзе з 80-х па канец 90-х гг. XX стагоддзі.

Распаўсюджанасць
----------------

Распаўсюджанасць БМП-2 у свеце. Цёмным колерам адзначаны былыя карыстачы
### Эксплуатуецца зараз

* Сцяг Азербайджана Азербайджан
* Сцяг Алжыра Алжыр
* Сцяг Анголы Ангола
* Сцяг Арменіі Арменія
* Сцяг Балгарыі Балгарыя
* Сцяг Беларусі Беларусь
* Сцяг В'етнама В’етнам
* Сцяг Грузіі Грузія
* Сцяг Емена Емен
* Сцяг Іарданіі Іарданія
* Сцяг Інданезіі Інданезія
* Сцяг Індыі Індыя
* Сцяг Ірана Іран
* Сцяг Казахстана Казахстан
* Сцяг Кот-д'Івуара Кот-д’Івуар
* Сцяг Кувейта Кувейт
* Сцяг Кыргызстана Кыргызстан
* Сцяг Паўночнай Македоніі Паўночная Македонія
* Сцяг Расіі Расія
* Сцяг Сірыі Сірыя
* Сцяг Славакіі Славакія
* Сцяг Судана Судан
* Сцяг Сьера-Леонэ Сьера-Леонэ
* Сцяг Таджыкістана Таджыкістан
* Сцяг Тога Тога
* Сцяг Туркменістана Туркменістан
* Сцяг Уганды Уганда
* Сцяг Узбекістана Узбекістан
* Сцяг Украіны Украіна
* Сцяг Фінляндыі Фінляндыя
* Сцяг Чэхіі Чэхія
* Сцяг Шры-Ланкі Шры-Ланка

### Эксплуатавалася ў мінулым

* Сцяг Германіі Заходняя Германія
* Сцяг ГДР Усходняя Германія
* Сцяг Германіі Германія
* Сцяг Ірака Ірак
* Сцяг Польшчы Польшча
* Сцяг СССР СССР
* Сцяг Чэхіі Чэхаславакія
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Яшэнка.
**Ларыса Ніканаўна Яшэнка** (17 лютага 1921, с. Качанаўка, Хмяльніцкі раён, Вінніцкая вобласць, УССР) — беларускі археограф, архівіст.

Біяграфія
---------

У 1939 скончыла СШ і паступіла ў Феадасійскі дзяржаўны настаўніцкі інстытут на факультэт рускай мовы і літаратуры. Пасля яго заканчэння з 1941 па 1944 працавала ў Лянгарскай СШ Хатырчынскага раёна Самаркандскай вобласці. У 1944—1945 настаўнічала ў Ялцінскім раёне ў Крыму (с. Ушчэльнае).

У 1945 годзе выйшла замуж за вайскоўца і пераехала на месца службы мужа ў Гомель. У сакавіку—ліпені 1946 года працавала ў школе пры Доме афіцэраў Асіповіцкага гарнізона. 3 ліпеня 1948 года стала начальнікам аддзела дарэвалюцыйных фондаў Дзяржархіва Мінскай вобласці, з верасня 1953 — старшым навуковым супрацоўнікам архіўнага аддзела УМУС па Маладзечанскай вобласці. Праз два месяцы была прызначана выконваючай абавязкі начальніка Дзяржархіва Маладзечанскай вобласці. У 1954 годзе пераехала ў Мінск, дае працавала інспектарам кадраў АУ МУС БССР, а з красавіка 1955 стала навуковым супрацоўнікам выдавецкага аддзела, потым старшым навуковым супрацоўнікам-археографам, рэдактарам. Адказны складальнік зборнікаў дакументаў «Проведение сплошной коллективизации сельского хозяйства Белорусской ССР. Ноябрь 1929—1932» (1973), «Индустриализация Белорусской ССР. 1926—1941» (1975), «Подготовка сплошной коллективизации сельского хозяйства Белорусской ССР. Ноябрь 1927 г. — ноябрь 1929 г.» (1976) і інш. Прымала ўдзел у падрыхтоўцы зборнікаў дакументаў «Комитеты бедноты Белоруссии» (1958), «Борьба за Советскую власть в Белоруссии» (Т. 1. 1968; Т. 2.1971) і інш. Член рэдкалегіі «Научно-информационного бюллетеня АУ при Совете Министров БССР». 3 сакавіка 1976 на пенсіі.

Узнагароды
----------

Узнагароджана Ганаровай граматай Галоўархіва СССР (1962).

Творы
-----

* Новые книги // Научно-информационный бюллетень АУ при Совете Министров БССР. 1960 № 2(9)
* Некоторые вопросы публикации документов советского периода // Научно-информационный бюллетень АУ при Совете Министров БССР. 1962. № 12 (макет)
* К вопросу о подготовке публикаций документов в Белорусской ССР // Труды научной конференции по вопросам архивного дела в СССР: В2т. Т.2. М, 1965. C. 65—681

Літаратура
----------

* *С. У. Жумар.* Яшэнка Ларыса Ніканаўна // Архівісты Беларусі: Біябібліягр. давед. / Склад. С. У. Жумар, М. Ф. Шумейка. — Мн.: БелНДІДАС, 2006. — 254 с. — ISBN 985-6733-12 X.
**Дэніс Калверт** (нідэрл. Denijs Calvaert, або Caluwaert, італ. Dionisio Fiammingo, Дыянізіа Фламандзец, каля 1540, Антверпен — 1619, Балоння) — італьянскі мастак балонскай школы, па паходжанні — фламандзец.

Біяграфія і творчасць
---------------------

З 1570 працаваў у Балонні, з 1572 года — у Рыме. У 1574 годзе вярнуўся ў Балонню, адкрыў там уласную школу, сярод вучняў якой — Даменікіна, Франчэска Альбані, Гвіда Рэні. Глыбока вывучаў анатомію, архітэктуру, гісторыю. Пад яго ўплывам склалася школа Карачы, якая сапернічала з ім у Балонні. Многія яго творы былі пераведзены ў гравюры, і галоўным сярод гравёраў быў мастак з дынастыі Карачы, Анібале.

Зноскі
------

1. 1 2  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Denis Calvart — 2009.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1868372'></a>
**Маргарыта Мікалаеўна Ізворска-Елізар’ева** (13 лютага 1946, г. Бяла-Слаціна, Балгарыя) — беларускі рэжысёр оперы, педагог. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1990).

Біяграфія
---------

Скончыла Балгарскую (1969) і Ленінградскую (1974) кансерваторыі. У 1975-94 гг. рэжысёр Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі, з 1975 года выкладае ў Беларускай кансерваторыі. У беларускім тэатры паставіла оперы «Дон Карлас» Джузэпэ Вердзі (1979), «Служанка-пані» Дж. Б.Пергалезі (1981), «Севільскі цырульнік» Дж. Расіні (1986), «Чароўная флейта» В. А. Моцарта (1987).

У 2002—2009 гадах мастацкі кіраўнік Нацыянальнага тэатра оперы Беларусі.

Добраахвотна сышла з тэатра пасля звальнення ў 2009 годзе Валянціна Елізар’ева.

З 2021 года мастацкі кіраўнік Нацыянальнага тэатра оперы і балета.

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 18 лютага 2021.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Смірнова.
**Ларыса Мікалаеўна Смірнова** (нар. 8 мая 1949, Полацк) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар Рэспублікі Беларусь (2004), член-карэспандэнт Беларускай акадэміі архітэктуры, ганаровы член Украінскай акадэміі архітэктуры.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1971 годзе Беларускі політэхнічны інстытут, у 1985 годзе спецфакультэт Маскоўскага архітэктурнага інстытута. З 1971 года — архітэктар, старшы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў у БелНДІПгорадабудаўніцтва. З 1996 года — намеснік дырэктара па архітэктуры.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1977 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Аўтар больш як 50 горадабудаўнічых праектаў і навукова-даследчых работ. Асноўныя з іх (аўтар, у аўтарскім калектыве, кіраўнік аўтарскага калектыва): генеральны план г. Віцебска (1973, 1983); генпланы гарадоў Гарадок (1977), Паставы (1976), Бягомль і інш. Віцебскай вобласці (1974—1980); праект дэталёвай планіроўкі жылога раёна «Лучоса» ў Віцебску (1984); ПДП жылых раёнаў Паўночнага (1979) і на поймавых тэрыторыях у Барысаве (1980); праект рэгенерацыі гістарычнага цэнтра г. Віцебска (1985); праект дэталёвай планіроўкі жылога раёна «Білева» ў Віцебску (1987); БНБ «Склад, парадак распрацоўкі і ўзгаднення горадабудаўнічых праектаў» (1996); Горадабудаўнічая хартыя краін СНД (у аўтарскім калектыве, 1998); праект горадабудаўнічай рэканструкцыі цэнтральнай часткі г. Давыд-Гарадка з помнікам князю Давыду (1999); горадабудаўнічая рэканструкцыя Свята-Успенскага Жыровіцкага манастыра (2000); генеральныя планы гарадоў — абласных цэнтраў рэспублікі (Брэст, Магілёў, Гродна, Гомель, Віцебск; 2003); дэталёвы план цэнтра Віцебска (2005); праект горадабудаўнічага развіцця трансмежных рэгіёнаў Беларусь — Украіна (2009), Беларусь — Польшча (2010); праект парку забаў тыпу «Дыснэйлэнд» у прыгараднай зоне Мінска (2009); генеральны план новага горада энергетыкаў Астраўца (2009).

Узнагароды
----------

Заслужаны архітэктар Рэспублікі Беларусь (2004), лаўрэат прэміі Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва імя У. А. Караля (1999), член-карэспандэнт Беларускай акадэміі архітэктуры, ганаровы член Украінскай акадэміі архітэктуры.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Смирнова Лариса Николаевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
2. 1 2 3 4  Смирнова Лариса Николаевна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)

Літаратура
----------

* Смирнова Лариса Николаевна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Смирнова Лариса Николаевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Каралеўства Леон** (ісп.: Reino de León) — сярэднявечнае каралеўства ў паўночна-заходняй частцы Пірэнейскага паўвострава.

Утворана ў 910 годзе пасля раздзела каралеўства Астурыя паміж сынамі караля Альфонса III. Пры каралю Ардоньё II Леон, Астурыя і Галісія ізноў былі аб’яднаны. Сталіца была перанесена ў 908 годзе з Аўеда ў горад Леон. Дзяржава атрымала назву *Каралеўства Леон і Астурыя*.

Амаль адразу каралеўства пачынае пашырацца на поўдзень і ўсход, запаўняючы зноў занятыя землі шматлікімі замкамі. Гэтыя тэрыторыі сталі графствам Бургас, але ў 930-х гадах, калі граф Фернан Гансалес пачаў кампанію па пашырэнні Бургаса і здабыцці ім незалежнасці, яны былі адарваны ад Леона. Фернан Гансалес прысвоіў сабе тытул герцага Кастыліі ў гонар мноства замкаў і працягнуў пашыраць свае ўладанні за кошт Леона, уступіўшы ў саюз з Халіфатам, аж да 966 года, калі яго спыніў Санча Тоўсты Леонскі.

Каралеўства Леон у 1030 годзе
Леон быў захоплены ў 1037 годзе каралём Кастыліі Фернанда I Вялікім, які прысвоіў сабе тытул караля Леона. Два каралеўствы пазней падзяліліся каля 1195 года, калі сур’ёзнае паражэнне Альфонса VIII аслабіла аўтарытэт Кастыліі, але былі аб’яднаны зноў у 1230 годзе пад кіраваннем Фердынанда III. Пазней каралі Кастыліі працягвалі называцца таксама каралямі Леона і ўключаць льва ў сімволіку свайго сцяга. У аб’яднаным Іспанскім каралеўстве Леон атрымаў сціплы статус генеральнага капітанства.

Сучасная правінцыя Леон заснавана ў 1833 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Плошча каралеўства ў 1030 годзе
2. ↑  Замак па-іспанску *castillo*.

Гл. таксама
-----------

* Спіс кіраўнікоў Леона

Літаратура
----------

* *Альтамира-и-Кревеа Р.* История средневековой Испании. — СПб.: Издательство «Евразия», 2003. — С. 608. — ISBN 5-8071-0128-6.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 120366752, 118647495 · GND: 4304451-7 · ISNI: 0000 0001 2191 2779 · LCCN: n79100689 · SUDOC: 028554183 · VIAF: 141883595 |

 |
**Федэрацыя незалежных прафсаюзаў Расіі** (скар.: **ФНПР**) — расійскае аб'яднанне прафсаюзаў. ФНПР была створана ў 1990 годзе як незалежная ад савецкай дзяржавы і альтэрнатыўная УЦСПС арганізацыя. Федэрацыя незалежных прафсаюзаў Расіі з'яўляецца членам Міжнароднай канфедэрацыі прафсаюзаў і супрацоўнічае з Міжнароднай арганізацыяй працы. У склад ФНПР уваходзяць 45 агульнарасійскіх прафсаюзаў.

Зноскі
------

1. ↑  Членские организации ФНПР Архівавана 28 студзеня 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Федэрацыя незалежных прафсаюзаў Расіі
* Афіцыйны сайт
**Маргарыта Пармская** (італ.: Margherita d'Austri; 5 ліпеня 1522, Аўдэнардэ — 18 студзеня 1586, Артона) — герцагіня Пармская і штатгальтар Іспанскіх Нідэрландаў з 1559 па 1567 год, пазашлюбная дачка Карла V.

Біяграфія
---------

Дачка палюбоўніцы Карла, Іаганы ван дэр Гейнст, фламандкі паводле паходжання. Выхоўвалася ў Бруселі спачатку пры двары сваёй стрыечнай бабкі Маргарыты Аўстрыйскай, а пазней пры двары сваёй цёткі Марыі, удавы караля Венгрыі, якія былі штатгальтарамі Іспанскіх Нідэрландаў з 1507 па 1530 і з 1530 па 1555 гады адпаведна. У 1533 годзе з дазволу бацькі ёй было дазволена насіць імя Маргарыты Аўстрыйскай.

У 1527 годзе ва ўзросце сямі гадоў яна была заручана з пляменнікам Папы Клімента VII, Алесандра Медычы, герцагам Фларэнцыі, якога шматлікія даследчыкі лічаць сынам Папы. 29 лютага 1536 года яны ажаніліся, а ў 1537 годзе Алесандра быў забіты. 4 лістапада 1538 года яна стала жонкай Атавіа Фарнезэ, герцага Пармы, унука Папы Паўла III. Жаніху было ў той час трынаццаць гадоў, а нявесце шаснаццаць. Іх саюз быў нешчаслівы. Маргарыта нарадзіла двух хлопчыкаў блізнят, адзін з якіх памёр у маленстве.

Паколькі яна добра ведала нідэрландскія звычаі і была ў курсе ўсяго, што адбывалася ўБруселі, Філіп II прызначыў яе ў 1559 годзе штатгальтарам Нідэрландаў, дзе ёй спачатку дапамагаў Гранвела. Там Маргарыта сутыкнулася з супраціўленнем інквізіцыі і іспанскаму дэспатызму. У жніўні 1567 года з Іспаніі прыехаў герцаг Альба, якому Філіп II надаў вялікія паўнамоцтвы, што ператварылі яе пасаду ў пустую фармальнасць.

Маргарыта пакінула сваю пасаду і вярнулася да свайго мужа ў Італію, дзе і памерла ў 1586 годзе ў Артоне. У гонар яе названа спраектаваная Рафаэлем віла Мадама. Яна яшчэ застала той час, калі яе сын Алесандра стаў у 1578 годзе штатгальтарам Нідэрландаў.

Дзеці
-----

* Алесандра — штатгальтар Нідэрландаў



1. ↑  Dizionario Biografico degli Italiani — 1960.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1128537'></a>
2. ↑  BeWeB Праверана 13 лютага 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q77541206'></a>
3. ↑  Margaretha van Parma — 2009.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1868372'></a>
4. ↑  *Pas L. v.* Margarete of Austria // Genealogics — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847329'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847326'></a>
**Каралеўства вандалаў і аланаў** (439—534 гады) — адно з першых германскіх каралеўстваў V—VI стагоддзяў у паўночнай Афрыцы на тэрыторыі сучасных Туніса, Алжыра, Лівіі, астравоў Сардзінія і Корсіка.

Створана ў 439 годзе правадыром вандалаў Гейзерыхам пасля перасялення племя з Іспаніі ў паўночную Афрыку ў 429 годзе. Акрамя этнічных вандалаў у перасяленні ўдзельнічалі аланы і іншыя этнасы, якія падчас дзесяцігадовай вайны скарылі раманізаванае насельніцтва рымскіх правінцый і падпарадкавалі частку туземных плямёнаў. Каралі афіцыйна называлі сябе *каралямі вандалаў і аланаў* (rex Wandalorum et Alanorum), хоць паводле сведчання Пракопія апошнія да VI стагоддзя ўжо зліліся з вандаламі і ў дакументах асобна не згадваліся.

У наступныя гады вандалы сталі здзяйсняць марскія набегі на Заходнюю Рымскую і Візантыйскую імперыі, найбольш вядомай экспедыцыяй стаў 2-тыднёвы захоп Рыма ў 455 годзе.

У 534 годзе каралеўства было знішчана візантыйскім імператарам Юстыніянам I, а рэшткі вандалаў растварыліся сярод туземнага насельніцтва Паўночнай Афрыкі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Каралеўства вандалаў і аланаў
* Ісідар Севільскі. Гісторыя Вандалаў
* Пракоп Кесарыйскі. Вайна з вандаламі
* Віктар Вітэнскі, Гісторыя ганенняў у Афрыканскай правінцыі
* Іардан, «Пра паходжанне і дзеянні гетаў»
**Арвідас Сабоніс** (нар. 19 снежня 1964, Каўнас) — савецкі і літоўскі прафесійны баскетбаліст, алімпійскі чэмпіён 1988 года, чэмпіён свету і Еўропы ў складзе нацыянальнай зборнай СССР.

20 жніўня 2010 года Арвідас Сабоніс быў уведзены ў Залу славы ФІБА ў знак прызнання яго таленту.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 19 снежня 1964 года ў Каўнасе. Пачаў займацца баскетболам ва ўзросце 9 гадоў у каўнаскай баскетбольнай школе. Першы трэнер — Юрый Фёдараў. У 1981 годзе ў складзе зборнай школьнікаў Літвы стаў чэмпіёнам школьнай алімпіяды і атрымаў прапанову ад галоўнага трэнера каўнаскага «Жальгірыса» Владаса Гарастаса перайсці ў яго клуб. У гэтым жа годзе ў складзе юнацкай зборнай СССР стаў чэмпіёнам Еўропы.

У 1981 годзе ў 16 гадоў дэбютаваў у дарослай камандзе «Жальгірыса» ў матчы супраць «Калева» і набраў першыя 14 ачкоў. Прывёў «Жальгірыс» да трох запар перамог у чэмпіянаце СССР, атрымаўшы званне «Гульца года» у Еўропе ў 1984 і 1985 гадах па версіі італьянскай газеты La Gazzetta dello Sport.

У гэтым жа сезоне атрымаў запрашэнне ў галоўную каманду краіны. Зборная СССР заваявала залатыя медалі чэмпіянату свету 1982 года, абыграўшы ў фінале зборную ЗША з лікам 95-94. У фінальным матчы, а таксама і ў іншых найважнейшых матчах турніру, галоўны трэнер Аляксандр Гомельскі ня задзейнічаў Сабоніса, спасылаючыся на адсутнасць досведу.

У 1984 году савецкі ўрад, у адказ на байкот Алімпійскіх гульняў у Маскве ў 1980 годзе, адмовіўся ад удзелу ў Алімпіядзе ў Лос-Анджэлесе, а ў 1985 годзе зборная СССР у нямецкім Штутгарце стала найлепшай у Еўропе. У фінале баскетбалісты СССР з буйным лікам абыгралі зборную ЧССР (120:89). Па выніках турніру Арвідас Сабоніс быў прызнаны найлепшым гульцом Еўропы.

У 1989 годзе Сабонісу дазволілі з’ехаць з СССР. Але замест таго, каб падпісаць кантракт з «Трэйл Блэйзерс», ён абраў іспанскую лігу, дзе правёў шэсць сезонаў. У 1995 годзе дэбютаваў у НБА ва ўзросце 31 года ў камандзе «Портленд Трэйл Блэйзерс». На працягу ўсіх сямі сезонаў праведзеных у НБА, Сабоніс штогод выходзіў са сваёй камандай у плэй-оф.

Свой апошні сезон 2003/2004 гадоў правёў у «Жальгірысе». Афіцыйна завяршыў прафесійную кар’еру ў 2005 годзе.

Зноскі
------

1. 1 2  Basketball-Reference.com Праверана 5 лютага 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22235911'></a>
2. ↑
3. ↑  FIBA hall of fame. Arvydas Sabonis (Lithuania)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | ACB (ігрок) · Basketball-Reference.com (ігрок) · Basketball-Reference.com (Еўропа) · Eurobasket.com (ігрок) · Eurobasket.com (трэнер) · EuroLeague (ігрок) · NBA · Olympedia · RealGM (ігрок) · ФІБА |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Munzinger |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 130130737 · ISNI: 0000 0000 3565 2245 · LCCN: n94062386 · NLP: A10577622 · VIAF: 37333190 |
**Каралеўства Седанг** (фр.: Royaume des Sedangs) — віртуальная дзяржава, утвораная ў канцы XIX стагоддзя французскім авантурнікам Чарлзам-Мэры Давідам дэ Майрэна на часткі сучаснага В’етнама.

Гісторыя
--------

Майрэна, былы французскі ўрадавы служачы з сумніўнай рэпутацыяй, у 1888 годзе быў уладальнікам плантацыі ва Французскім Індакітаі. Калі кароль Сіяма высунуў тэрытарыяльныя прэтэнзіі да Французскага Індакітая, Майрэна пераканаў каланіяльнага адміністратара дазволіць яму адправіцца з групай місіянераў у экспедыцыю ў глыб Анама (В'етнам), для перамоў з мясцовымі плямёнамі.

Кароль Седанга Марый I, 1890
Па прыбыцці, Майрэна пасябраваў з горным племем седангаў. 3 чэрвеня 1888 года правадырамі плямёнаў бахнар, рэнгао і седанг Майрэна быў абраны каралём Каралеўства Седанг пад імем Марый I. Канчаткова Майрэна замацаваў свай пазіцыі, калі здолеў прадухіліць выбліск чарговай эпідэміі пры дапамозе лекаў, якія апынуліся ў яго. У знак падзякі правадыр племя седангаў аддаў яму ў жонкі дачку.

Неўзабаве Майрэна адправіўся ў вандраванне па Паўднёва-Усходняй Азіі і Еўропе, з мэтай знайсці людзей, якія дапамаглі бы яму ўладкаваць каралеўства. Ён наведаў Анам, Ганконг, Вялікабрытанію, Францыю і Бельгію. Падчас свайго вандравання Майрэна шчодра раздаваў тытулы, прысвячаў у рыцары, узнагароджваў медалямі сваіх прыхільнікаў. Ён таксама выпусціў дзве серыі марак каралеўства.

Вяртанню Майрэны ў Седанг перашкодзіў французскі флот, які блакаваў в'етнамскія парты і канфіскаваў яго зброя як кантрабанду ў Сінгапуры. Кароль Марый I памёр 11 лістапада 1890 года на востраве Тыаман (Малайзія) пры загадкавых акалічнасцях (высоўваліся розныя версіі: атручванне, укус атрутнай змяі або ў выніку паядынку). Пасля Каралеўства Седанг было анексіравана Францыяй і яе пратэктаратам Анамам.

Спасылкі
--------

* The Kingdom of Sedang
**Хіра́льда** (ісп.: Giralda — «флюгер») — славутасць, сімвал Севільі, чатырохкутная вежа, якая ўзнімаецца над Севільскім кафедральным саборам. Вышыня вежы складае каля 98 м. Была пабудавана ў 1184—1196 гадах як мінарэт мячэці, у перыяд, калі ў Андалусіі развівалася маўрытанскае мастацтва. Стала пры хрысціянах званіцай Севільскага сабора.

Пасля таго як у 1248 годзе Фердынанда III заваяваў Севілью, мячэць выкарыстоўвалі як сабор, пазней перабудаваўшы ў гатычным стылі. Мінарэт, аднак, захаваў сваю першапачатковую форму.

У 1568 годзе архітэктар Эрман Руіс дадаў новую квадратную ў плане званіцу, увянчаную трыма ярусамі «ліхтароў», які паслядоўна памяншаюцца. Верхні ўвянчаны стаячай на шары бронзавай статуяй, якая знаходзіцца на вышыні 83 м і служыць флюгерам, па-іспанску, хіральдылья (адсюль назва вежы).Хіральда адзіная мусульманская пабудова, якая вытрымала доўгую 16-месячную аблогу Севільі хрысціянамі ў часы Рэканкісты. З назіральнай пляцоўкі адкрываецца цудоўны выгляд на Севілью.

Першапачаткова Ла Хіральдай звалася не столькі ўся званіца, а менавіта сама статуя, якая сваімі памерамі і масіўнасцю стварала наймацнейшае ўражанне на сучаснікаў.

Гл. таксама
-----------

* Кутубія
* Вежа Хасана

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Хіральда**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4614357-9 · LCCN: sh90003232 · VIAF: 237455077 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Печ (значэнні).
Печ. Беларускі музей народнай архітэктуры і побыту
Печка ў беларускай хаце: 1. Курчына; 2. Стоўп; 3. Пячурка ў стаўпе; 4. Карніза; 5. Загнет; 6. Паднябенне (столь у печы); 7. Чалеснік (перагародка); 8. Падзагнетніца; 9. Чарэнь; 10. Пячурка; 11. Пяколак; 12. Запечак; 13. Под; 14. Падпечча; 15. Комін; 16. Камянок; 17. Юшка; 18. Засланка; 19. Закабай; 20. Чало (дзіра ў чалесніку); 21. Запечкі; 22. Ліхта (дзірка для ўторквання лучыны); 23. Мост (пол), масніца (дошка); 24. Пол (насціл, каб спаць); 25. Прыпечак.
**Печ** — цаглянае, каменнае або металічнае збудаванне, дзе разводзяць агонь, каб нагрэць памяшканне, згатаваць ежу, а таксама спецыяльнае збудаванне для апрацоўкі якіх-небудзь матэрыялаў награваннем.

Тыпы
----

* *Курная печ*. Да першай паловы XIX стагоддзя найбольш распаўсюджанымі былі глінабітныя печы на драўляная аснове без коміна (курныя). Аднак да канца стагоддзя яны амаль цалкам знікаюць і замяняюцца белымі.
* *Напаўбелая печ* — пераходны тып, калі меўся вывад для дыму збіты з дошак ці цэльнага камля.
* *Белая печ*
* Буржуйка
* Грубка
* Кухонная пліта
* Руская печ
* Тандыр

Таксама цяперашні свет немагчыма ўявіць без прамысловых печаў разнастайнай канструкцыі і прызначэння.

У печы, залежна ад канструкцыі, можна паліць цвёрдым (дровы, драўняны, каменны вугаль, торф), вадкім (газа, мазут, нафта і інш) або газападобным палівам (у асноўным, прыродны газ) або электрычнасцю (электрапечка).

* 
* 
*

Літаратура
----------

* Беларускае народнае жыллё / [Э. Р. Сабаленка і інш.] ; рэдактар В. К. Бандарчык ; Акадэмія навук БССР, Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск: Беларуская навука, 1973. — 125 с. — 2 250 экз.
* Печи // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Печ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX527574 · GND: 4004148-7 · LCCN: sh85052511 · NKC: ph270308 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пупок.
Пуп
**Пуп**, або **пупок** (лац.: umbilicus) — рубец на пярэдняй брушной сценцы, які застаецца пасля выдалення пупавіны ў нованароджанага дзіцяці. Пупком валодаюць усё плацэнтарныя сысуны, у большасці з якіх ён выглядае як невялікая лінія без валасянога покрыва.

У часткі людзей пупок выглядае як паглыбленне ў скурным покрыве, у іншых, насупраць, як выпукласць. Апроч гэтага, пупкі адрозніваюцца па памерах, форме, глыбіні і г.д. У сувязі з тым, што пупкі па сваёй прыродзе з'яўляюцца набытымі рубцамі, не абумоўленымі генетычна, яны дапамагаюць адрозніваць моназіготных блізнят.

Гл. таксама
-----------

* Пуп Зямлі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пуп
**Пецяргофская шаша** — шаша ў Санкт-Пецярбургу, нароўні з праспектам Народнага Апалчэння і праспектам Ветэранаў, важная магістраль Краснасельскага раёна горада. З’яўляецца часткай гістарычнай Пецяргофскай дарогі. Пачынаецца ад перасячэння праспекта Стачак з праспектам Маршала Жукава. Каля Стрэльны пераходзіць у Санкт-Пецярбургскую шашу.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1  (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Арган (значэнні).
Арган, XVII ст.
**Арга́н, сарока** — агнястрэльная зброя, мнагаствольная гармата, якая выкарыстоўвалася ў XVI—XVII стагоддзях. На Русі насіла назву *сарока*.

Уяўляла некалькі (да 50 і больш) аднолькавых пісталетных, ружэйных або пішчальных ствалоў, замацаваных радамі на адным лафеце. Запальныя адтуліны ствалоў злучаліся жолабам з порахам для забеспячэння залпавага або паслядоўнага выстралу. У залежнасці ад колькасці ствалоў і іх калібру, арганы былі стацыянарнымі і перасоўнымі.

Зноскі
------

1. ↑  Военный энциклопедический словарь / Пред. Гл. ред. комиссии Н. В. Огарков. — М. Воениздат, 1983. — 633 с. с ил. 30 л. ил.

Літаратура
----------

* Сарока // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 184. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Военный энциклопедический словарь / Пред. Гл. ред. комиссии Н. В. Огарков. — М.: Воениздат, 1983. — 633 с. с ил. 30 л. ил. (руск.)

Спасылкі
--------

* Сорока // *Крюковских А.* Словарь исторических терминов, 1998  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Universalis |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Таран (значэнні).

**Руслана Аляксееўна Таран** (укр.: Руслана Олексіївна Таран; 27 кастрычніка 1970 г. Еўпаторыя) — украінская яхтсменка, трохразовы прызёр Алімпійскіх гульняў, трохразовы чэмпіён свету.

Руслана Таран трэніравалася ў Днепрапятроўску. На алімпіядах у Атланце і Сіднеі Руслана станавілася бронзавым прызёрам у класе яхт «470» у пары з А. І. Пахольчык.

Алімпійскі медаль афінскай Алімпіяды Руслана выйграла ў класе Інглінг (сумесна з А. Г. Калінінай і С. В. Мацевушавай).

Трэнеры — Гурэеў, Васіль Мікалаевіч, Цалік Дзмітрый Аляксандравіч.

Узнагароды
----------

* Лаўрэат прэміі ІСАФ: «Яхтсмен 1997 года» (сумесна з Аленай Пахольчык)
* Ганаровы знак адрознення Прэзідэнта Украіны (07.08.1996)
* Ордэн «За заслугі» ІІ ступені (21.08.1999)
* Прэмія Кабінета Міністраў Украіны за ўклад моладзі ў развіццё дзяржавы (23.06.2000)
* Ордэн княгіні Вольгі ІІІ ступені (06.10.2000)
* Ганаровая грамата Кабінета Міністраў Украіны (27.11.2002)
* Ордэн княгіні Вольгі II-й ступені (18.09.2004)

Зноскі
------
**Федэрацыя Паўднёвай Аравіі** — (араб. اتحاد الجنوب العربي Ittihad al-Janūb al-‘arabī), арганізацыя дзяржаў пад брытанскай абаронай, якая існавала на тэрыторыі сучаснага Паўднёвага Емена. Першапачаткова сфарміравана 4 красавіка 1962 з 15 штатаў Федэрацыі Арабскіх Эміратаў Поўдня. 18 студзеня 1963 да яе далучылася Каралеўская калонія Адэна. Пасля далучэння Верхняга Султанату Аўлаку ў чэрвені 1964 у федэрацыю ўваходзіла 17 штатаў. У 1966 каманда федэрацыі брала ўдзел у Гульнях Садружнасці ў Кінгстане, Ямайка. Федэрацыя была адменена пасля таго як атрымала незалежнасць нароўні з Пратэктаратам Паўднёвай Аравіі стаўшы Народнай Дэмакратычнай Рэспублікай Емен 30 лістапада 1967.

Суб'екты Федэрацыі
------------------

Карта Федэрацыя Паўднёвая Арабія і Пратэктарат Паўднёвай Аравіі
* Брытанская калонія Адэна
* Алаві
* Акрабі
* Аўгхалі
* Эмірат Бейхан
* Дафіна
* Эмірат Дахала
* Султанат Фадлі
* Haushabi
* Султанат Лахедж
* Ніжні Аўлаку
* Ніжні Яфа
* Мафлаху
* Шаіб
* Эмірат Верхні Аўлаку
* Султанат Верхні Аўлаку
* Вахідзі

Маркі
-----

Маркі (1965)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n50002556 · VIAF: 143360499 |
Хім'яр (бэзавы) у I ст. н.э.
**Хім'ярыцкае царства** (Хім'яр; паўд. ар. пісьмо: , араб. حِمير‎‎) — старажытная дзяржава, якая існавала ў 2 стагоддзі да н.э. — 6 стагоддзі н.э. Узнікла ў канцы 2 стагоддзя да н.э. на паўднёвым захадзе Аравіі. У пачатку 1 стагоддзя да н.э. хім'ярыты захапілі ўсе пункты марскога гандлю на паўднёва-заходнім узбярэжжы Паўднёвай Аравіі, частку ўзбярэжжа Усходняй Афрыкі і частку тэрыторыі Сабейскага царства (Сабы). У канцы 2 стагоддзя н.э. аб'яднаныя сілы Аксумскага царства, Хадрамаўта і Сабы разбілі армію Хім'ярскага царства і зрабілі яго залежным ад Сабы. У пачатку 4 стагоддзя ўся Паўднёвая Аравія зноў трапіла пад уладу Хім'ярыцкага царства. У пачатку 6 стагоддзя тэрыторыя хім'ярытаў заваявалі эфіопы, у 2-й палове 6 стагоддзя — Сасаніды.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хім’ярыцкае царства
Механізм абразійнага працэсу і ўтварэння кліфа.
Польскае ўзбярэжжа Балтыйскага мора
**Абра́зія** (ад лац.: abrasio — саскрабанне) — разбурэнне хвалямі і прыбоем берагоў акіянаў, мораў, азёраў, вадасховішчаў. Інтэнсіўнасць залежыць ад сілы хвалевага ўздзеяння, геалагічнай будовы і стромкасці берагоў, велічыні нахілу прылеглай зоны дна і інш. У выніку абразіі ўтвараюцца абразійныя ўступы (кліфы), хвалепрыбойныя нішы, падводныя абразійныя тэрасы (бенчы  (укр.) (бел.). Працягласць абразійных участкаў берагоў вадаёмаў Зямлі складае каля 400 тыс. км (51 % агульнай даўжыні). У многіх месцах на прадухіленне абразіі выдаткоўваюцца значныя матэрыяльныя сродкі.

Літаратура
----------

* Абразія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4349994-6 · Microsoft: 165955148 · NKC: ph182424 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Думбадзэ.

**Ніна Якаўлеўна Думбадзэ** (груз. ნინო დუმბაძე; 23 студзеня 1919, Адэса — 14 красавіка 1983, Тбілісі) — савецкая лёгкаатлетка.

Заслужаны майстар спорту СССР (1943). Выступала за Адэсу — спартовае таварыства «Харчавік» (1936—1937), Тбілісі — спартовае таварыства «Дынама» (з 1938).

Чэмпіёнка Еўропы 1946, 1950, бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 1952 у кіданні дыска. У 1946 годзе першай у свеце кінула дыск за 50 м (вынік не быў зарэгістраваны ў якасці сусветнага рэкорду, бо СССР яшчэ не быў членам IAAF, але прызнаецца IAAF як першы ў гісторыі кідок далей за 50 м); на працягу больш за 20 гадоў была неафіцыйнай (1939—1948) і афіцыйнай (1948—1960 з кароткім перапынкам у 1952) рэкардсменкай свету. 8-разовая чэмпіёнка СССР (1939—1950); выніку, з якім яна стала чэмпіёнкай СССР 1948 года (50,19 м), было б дастаткова для заваявання залатога медаля Алімпійскіх гульняў 1948 года, дзе перамагла Мішлін Остэрмеер (41,92 м).

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 31 студзеня 2017.
Руслан Ямадаеў
**Руслан Ямадаеў** (руск.: Русла́н Бекмирза́евич Ямада́ев, 10 снежня 1961 — 24 верасня 2008, Масква) — чачэнскі і расійскі палітычны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў г. Гудэрмесе (зараз Чачня). Працаваў будаўніком.

На пачатку 1990-х удзельнічаў у фарміраваннях чачэнскіх сепаратыстаў, затым перайшоў на бок расійскіх урадавых войск.

У 2001-02 займаў пасаду намесніка ваеннага каменданта Чачні. Дэпутат Дзяржаўнай Думы РФ (2003-07), член фракции «Адзіная Расія». У чэрвені 2003 балатаваўся на пасаду старшыні Дзяржсавета Чачні, але прайграў.

Некалькі разоў адбываліся замахі на жыццё Р. Ямадаева. Забіты ў Маскве.

Герой Расійскай Федэрацыі (2004).

Млодшыя браты — Сулім Ямадаеў і Джабраіл Ямадаеў — таксама Героі Расійскай Федэрацыі.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Меметаў.

**Рустэм Якубавіч Меметаў** (нар. 20 красавіка 1937, Сімферопаль, Крымская АССР, РСФСР — 21 мая 2021, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1961 годзе Ташкенцкі політэхнічны інстытут. У 1961—1970 гадах архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў у праектным інстытуце «Ташпраект» у г. Ташкенце; у 1970—1977 гадах кіраўнік брыгады архітэктараў у праектным інстытуце «Мінскпраект»; у 1977—1997 гадах галоўны архітэктар праектаў у інстытуце «Белдзяржпраект».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1965 года. Пражываў у Мінску. Памёр 21 мая 2021 года ад ускладненняў інфекцыі COVID-19.

Творчасць
---------

Будынак вылічальнага цэнтра Беларускай рэспубліканскай канторы Дзяржбанка
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): мікрараён Г-12 у жылым раёне Чыланзар[ru] (1964—1966); комплекс прадпрыемстваў грамадскага харчавання «Зераўшан» у Ташкенце (1968—1972); вылічальны цэнтр Беларускай рэспубліканскай канторы Дзяржбанка па вул. Кальварыйскай (1975—1978); лабараторна-тэхнічны корпус Інстытута ядзернай энергетыкі АН БССР у п. Сосны (1979—1982), Школа міліцыі па вул. К. Лібкнехта; адміністрацыйны корпус Дзяржзабеспячэння БССР па вул. Казінца.

Узнагароды
----------

1-я прэмія на Усесаюзным конкурсе за эскізны праект цэнтра Ташкента (у аўтарскім калектыве).

Сям’я
-----

Быў у шлюбе з Розай Тагіраўнай Меметавай.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Меметов Рустем Якубович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Меметов Рустем Якубович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Абрам Іосіфавіч Нодаў** (руск.: Нодов Абрам Иосифович; 1897, Орша, Віцебскай вобласці — 1974) — савецкі патолагаанатам. Доктар медыцынскіх навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Скончыў медыцынскі факультэт Іркуцкага ўніверсітэта ў 1925 годзе і застаўся працаваць лабарантам, потым асістэнтам кафедры паталагічнай анатоміі. У 1933—1940 гадах загадваў кафедрай паталагічнай анатоміі Архангельскага медыцынскага інстытута. У 1941—1944 гадах займаў пасаду загадчыка кафедры паталагічнай анатоміі ў Ерэванскім медыцынскім інстытуце і быў галоўным патолагаанатамам эвакашпіталя Арменіі. У 1939 годзе абараніў доктарскую дысертацыю. З 1944 па 1958 год загадваў кафедрай паталагічнай анатоміі Свярдлоўскага медыцынскага інстытута.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар 25 навуковых прац па розных пытаннях паталагічнай анатоміі.

Узнагароды
----------

* Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»

Зноскі
------

1. ↑  Проект Минобороны России «Дорога памяти» Архівавана 28 студзеня 2021. (руск.)

Спасылкі
--------

* Кафедра патологической анатомии УГМУ (руск.)
**Нірэй** — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі. Сын Харопа і Аглаі. Жаніх Алены. Цар Сімы і ўладар часткі Кнідскага паўвострава. Паводле Пталамея Гефестыёна, быў умілаваным ці сынам Геракла і паляваў з ім на Геліконскага льва. Падчас вайны з місійцамі забіў Гіеру. Прывёў ад сімейцаў пад Трою 3 карабля (або 16 ). Гамер згадвае яго ў «Іліядзе» толькі аднойчы, але гаворыць, што ён быў выдатней усіх грэкаў, акрамя Ахіла. Забіты Еўрыпілам. Ці забіты Энеям. Або перажыў вайну, і пасля яе вятры аднеслі яго да Лівіі. Згадваецца ў наступнай паэзіі як узор прыгажуна (часта ў Авідзія).

1. ↑   Гамер. Іліяда II 673
2. ↑   Гігін. Міфы 81
3. ↑   Дыядор Сіцылійскі. Гістарычная бібліятэка V 53, 2
4. ↑   Комментарий Д.О.Торшилова в кн. Гигин. Мифы. СПб, 2000. С.283
5. ↑   Гігін. Міфы 97
6. ↑   Гамер. Іліяда II 671; Псеўда-Апаладор. Міфалагічная бібліятэка Э III 13
7. ↑   Гігін. Міфы 113; Квінт Смірнскі. Пасля Гамера VI 409-425
8. ↑   Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. М. 2001. В 3 т. Т.2. С.458
9. ↑   Лікафрон. Аляксандра 1011 і кам.
10. ↑   Лукіян. Гутаркі ў царстве мёртвых 25
**Русукэ Хамагуці** (нар. 16 снежня 1978, Канагава, Японія) — японскі кінарэжысёр і сцэнарыст. Вядомы ў першую чаргу дзякуючы фільму «Сядзь за стырно маёй машыны» (2021), ганараванага шэрагам прэстыжных кінапрэмій, уключаючы «Оскар». Да гэтага высокія адзнакі крытыкаў атрымала карціна Хамагуці «Асако 1 і 2».

Біяграфія
---------

Русукэ Хамагуці нарадзіўся ў 1978 годзе ў Канагаве. Ён вывучаў эстэтыку, мастацтва і тэорыю кіно ў Такійскім універсітэце. Яшчэ падчас вучобы Хамагуці вырашыў звязаць свой лёс з кіно (у першую чаргу пад уражаннем ад фільмаў Джона Касавеціса). Некаторы час ён прапрацаваў у камерцыйнай кінаіндустрыі ў якасці асістэнта рэжысёра, затым працягнуў адукацыю ў Такійскім універсітэце мастацтваў. У 2007 годзе Хамагуці зняў рэмейк фільма Андрэя Таркоўскага «Салярыс», у 2008 годзе — фільм «Страсць», які ўвайшоў у праграму кінафестываляў у Токіа, Сан-Себасцьяне і Карлавых Варах.

Міжнародны поспех прыйшоў да Хамагуці дзякуючы карціне «Шчаслівая гадзіна» (2015). У 2018 годзе выйшаў фільм «Асако 1 і 2», а ў 2021 годзе — карціна «Сядзь за стырно маёй машыны», якая атрымала прэмію Канскага фестывалю за найлепшы сцэнарый і «Оскар» як найлепшы фільм на замежнай мове.

Зноскі
------

1. ↑  выгрузка даных Freebase — Google.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q648625'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15241312'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1453477'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Danish Film Database · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 17821100f · CiNii: DA18373256 · GND: 1173849726 · ISNI: 0000 0004 5739 1364 · LCCN: no2018019570 · NDL: 001224130 · SUDOC: 233582010 · VIAF: 53145602407901361195 |

 |
**Ніно Катамадзэ** (груз. ნინო ქათამაძე; 21 жніўня 1972, Кабулеты, Грузія) — грузінская джазавая спявачка і кампазітар.

Біяграфія
---------

Ніно Катамадзэ нарадзілася ў Аджарыі, паўднёвай правінцыі Грузіі. У 1990 годзе паступіла ў Батумскі музычны інстытут імя З. П. Паліашвілі на вакальнае аддзяленне па класу Мурмана Махарадзэ. Падчас навучання і пасля заканчэння інстытута выступала з рознымі групамі і прымала ўдзел у разнастайных музычных праектах.

З 1994 па 1998 стварае дабрачынны грамадскі фонд па аказанні дапамогі інвалідам і сацыяльна неабароненым артыстам. У 1999 пачынае творчае супрацоўніцтва з гуртам Insight, якое прынесла спявачцы вядомасць на радзіме і па-за яе межамі. Гэтак пасля паездкі ў 2002 у Вялікабрытанію на Дні Грузіі талентам Ніно Катамадзэ захапіліся ў Еўропе. У 2005 годзе Катамадзэ здзейсніла гастрольнае турнэ ў ЗША, дзе яе таксама чакаў велізарны поспех.

З 2009 года спявачка пасля 2-гадовага перапынку з вялікім поспехам зноў пачыла актыўную канцэртную дзейнасць. Разам з гуртам Insight яна выступала ў Расіі, Украіне, Літве і іншых краінах.

У студзені 2010 года прыняла ўдзел у расійскай пастаноўцы вакальнай оперы-імправізацыі Бобі Мак-Ферына «Бобл».

Дыскаграфія
-----------

### Альбомы

* Ordinary Day (2003)
* Nino Katamadze & Insight (2004)
* ... Start new peaceful day (Live DVD) (2005)
* White (2006)
* Black (2006)
* Blue (2008)
* Red (2010)

### Саўндтрэкі да фільмаў

* Русалка
* Яблык
* Дарога да Збаўцу
* Індзі (2007)
* Дамавік (2008)
* Траса М8 (2008)
* Забіць Караля (2008)

Узнагароды
----------

2002 — Лепшая спявачка года, прыз «Авацыя», Грузія
2002 — Аўтар і выканаўца песень года, Грузія
2002 — Прыз за самую арыгінальную музыку, Грузія
2003 — Твар года, Грузія
2003 — Лепшая спявачка года, прыз «МЕГА», Грузія
2003 — Лепшы вакальна-інструментальны ансамбль года (Ніно Катамадзэ і Insight), прыз «Авацыя», Грузія
2004 — Спецыяльны прыз «Одзэла» за ўклад у музыку, Грузія

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Ніно Катамадзэ
* ЖЧ супольнасць Ніно Катамадзэ
* Ніно Катамадзэ на Last.fm
**Самуі́л Рагаля** (? — 14 студзеня 1644, Львоў) — друкар Віленскай брацкай друкарні, арганізатар першай друкарні ў Малдове.

У 1628 г. ездзіў у Маскву з «ізустным тайным словом» ад Віленскага Святадухава манастыра. У 1636 г. адной з асоб, якія падпісалі адозву Афанасія Філіповіча ў абарону праваслаўя, быў «Самоил Рогаля, друкар братства виленского». Пазней жыў у Львове, у 1643 г. пасланы Пятром Магілам да гаспадара Васіле Лупу ў Ясы, каб арганізаваць друкарню, у якой у тым жа годзе была выдадзена першая малдаўская друкаваная кніга — «Евангелле настаўніцкае» («Картя дэ ынвенцатурэ»). Паехаўшы «для потреб друкарских на ярмарок лвовски», «отец Самуил, що з Вилна немец, друкар» памёр у Львове.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Белы, А. Рагаля Самуіл / Алесь Белы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны – Усая. – Мн.: БелЭн, 2001. – 591 с.: іл. – С. 38 – 39. – ISBN 985-11-0214-8.
* Кирияк В.С. Картя ши типарул ын Молдова ын сек. XVII-XVIII. Кишинэу, 1977.
* Исаевич, Я. Д. Преемники первопечатника / Я. Д. Исаевич. – М.: Книга, 1981. – 191 с.: ил.

Спасылкі
--------

* Арыгінальны артыкул(недаступная спасылка)