recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
План крэпасці
**Цэпіна** (балг.: Цепина) — крэпасць і горад у заходняй частцы Радопскіх гор, на поўдні Балгарыі, цяпер у руінах. Размяшчаўся ў 6 км ад вёскі Доркава ў паўночна-ўсходняй частцы Чэпінскай даліны на вышыні 1136 метраў над узроўнем мора.

Знешнія сцены абмяжоўвалі плошчу ў 25 гектараў, а цытадэль размяшчалася на вяршыні скалы. Ля падножжа скалы былі выкапаны тры царквы, а таксама чатыры вялікія рэзервуары для захоўвання вады глыбінёй да 10 метраў.

Гісторыя
--------

У Сярэднявеччы Цэпіна была адной з самых важных балгарскіх крэпасцей у рэгіёне Радопы. Крэпасць належала балгарам з IX стагоддзя, але ў пачатку XI стагоддзя Візантыя адваявала яе ў Балгарскага царства. Цэпіна зноў перайшла да балгараў у часы валадарання Калаяна (1197—1207). У XII—XIV стст. вядомая, як адна з наймацнейшых крэпасцей Балгарскага царства. Калі Калаян прызначыў свайго пляменніка Аляксея Слава кіраўніком у Радопы, Цэпіна стала месцам кіравання дэспата. Пасля забойства цара ў 1207 годзе, дэспат Алексій Слаў абвясціў пра сваю незалежнасць і Цэпіна стала яго сталіцай. З 1246 па 1254 гады знаходзілася пад кантролем нікейскага імператара Іаана III Ватаца, але балгарскаму цару Міхаілу Асеню (1246—1256) удалося вярнуць крэпасць. У 1373 годзе пасля 9-месячнай аблогі Цэпіна была захоплена асманамі пад камандаваннем Даўд-пашы, але толькі пасля таго, як туркі адрэзалі вадаправод. Неўзабаве пасля гэтага горад быў пакінуты жыхарамі.

Зноскі
------

1. ↑  Захариев, Ст. Цит. съч. с. 66
2. ↑  Шишков, Ст. Цит. съч. с. 64

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Цэпіна
* Tsepina Архівавана 1 лістапада 2007.
* Сырку, П. Старинная Чепинская крепость у с. Доркова и два византийских рельефа из Чепина (в Болгарии). – Византийский временник, Т. V (1898), 603-617
* Гиздова, Н. Цепина и Византия (V–X в.) Архівавана 24 лютага 2012.
* Тодорова, Л. РАННОХРИСТИЯНСКИ ОЛТАРНИ ПРЕГРАДИ В ЕКСПОЗИЦИЯТА НА РИМ – ПАЗАРДЖИК Архівавана 9 жніўня 2013.
**«Польскі тэатр у Познані»** (польск.: Teatr Polski w Poznaniu, Тэатр Польскі) — драматычны тэатр у Познані.

Польскі тэатр узнік у 1875 годзе, калі Познань уваходзіла ў склад Германскай імперыі і ў Гарадскім тэатры былі забаронены спектаклі на польскай мове. Фонд для будаўніцтва Польскага тэатра з 1871 года фармаваўся са сродкаў, сабраных сярод польскага насельніцтва горада, першы камень быў закладзены ў красавіку 1873 года. 21 чэрвеня 1875 г. адбылося сімвалічнае адкрыццё тэатра, калі публіцы быў прадстаўлены спектакль, сыграны аматарамі, а 25 верасня пастаянная прафесійная трупа сыграла на гэтай сцэне сваю першую прэм’еру. Сёння тэатр мае тры сцэны, дзейнічае акцёрская студыя, якая навучае моладзь.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 2105 0195 · LCCN: n2004041204 · VIAF: 122949424 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Цівалі.

| Чацвёртая лінія |
| --- |
| умоўныя абазначэнні |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  |  |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Цівалі |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Альшэўская |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Вяснянка |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Старавіленскі шлях |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Кіеўскі сквер |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Максіма Багдановіча |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Політэхнічная |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Друкарская |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Батанічны сад |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Сляпянка |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Даўгабродская |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Серабранка |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Козырава |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Праспект Міру |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Лакаматыўная |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Берасцейская |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Тучынка |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |

 |

**«Цівалі»** (трансліт.: *Civali*, руск.: Тивали) — запланаваная станцыя Чацвёртай лініі Мінскага метрапалітэна, якая будзе размешчана на скрыжаванні вуліцы Прытыцкага і праспекта Пушкіна, паміж станцыямі «Альшэўская» і «Тучынка». Стане перасадачнай станцыяй на «Пушкінскую» Аўтазаводскай лініі.

На праектных схемах развіцця Мінскага метрапалітэна першапачаткова была пазначана як «Прытыцкага» (руск.: Притыцкого). У маі 2017 года Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт на сваім сайце распачаў галасаванне па выбары назваў новых станцый, станцыі было прапанавана надаць назву «Цівалі», па назве гістарычнага прадмесця Мінска.

18 студзеня 2018 года рашэннем Мінгарвыканкама была афіцыйна зацверджана назва «Цівалі».

Зноскі
------

1. ↑  Схема паэтапнага развіцця ліній Мінскага метрапалітэна Архівавана 28 мая 2021.
2. ↑  Вынікі галасавання Архівавана 2 чэрвеня 2017.. Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт
3. ↑  Без "Минск-Мира". В столице утвердили названия станций четвертой линии метро(недаступная спасылка)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Куўзік.

**Ційт Ку́ўзік** (эст.: Tiit Kuusik; сапраўднае імя — **Дзітрых**; 11 верасня 1911, г. Пярну, Эстонія — 15 жніўня 1990) — эстонскі спявак (барытон), педагог. Народны артыст СССР (1954). Лаўрэат трох Дзяржаўных прэмій Эстоніі (1949, 1959, 1967) і дзвюх Сталінскіх прэмій другой ступені (1950, 1952). 1-я прэмія Міжнароднага конкурсу вакалістаў у Вене (1938).

Біяграфія
---------

Дзітрых Куўзік нарадзіўся 29 жніўня (11 верасня) 1911 года ў Пернаве (цяпер — Пярну, Эстонія).

Вырас у Пярну, дзе атрымаў сярэднюю адукацыю ў гімназіі для хлопчыкаў. Выступаў у школьным танцавальным аркестры, іграючы на скрыпцы, віяланчэлі і ударных музычных інструментах, спяваў у школьным хоры хлопчыкаў. Пасля заканчэння гімназіі браў урокі спеву ў выкладчыка вакалу Алены Рэбасельт. У 1938 годзе скончыў Талінскую кансерваторыю па класе А. Ардэра.

У 1938—1940 гадах — саліст Венскай оперы ў Аўстрыі. У 1942—1943 гадах саліст Касельскай оперы ў Германіі. У 1944—1988 гадах (з перапынкам) саліст тэатра оперы і балета «Эстонія» ў Таліне.

З 1940 года выкладаў у Талінскай кансерваторыі, з 1947 года прафесар. Сярод вучняў Г. Отс.

Творчасць
---------

Валодаў голасам вялікага дыяпазону з багатай тэмбравай афарбоўкай. Выконваў партыі высокага баса і лірычнага барытона: Раю і Вамба («Пясняр свабоды» і «Агні помсты» Э. Капа), Яўген Анегін (аднайменная опера П. Чайкоўскага), Дэман («Дэман[ru]» А. Рубінштэйна), Князь Ігар (аднайменная опера А. Барадзіна), Барыс Гадуноў (аднайменная опера М. Мусаргскага), Фігара («Севільскі цырульнік» Дж. Расіні), Рыгалета, Жэрмон («Рыгалета», «Травіята» Дж. Вердзі), Мефістофель («Фаўст» Ш. Гуно).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Куузік Ційт / Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 130296945 · ISNI: 0000 0000 7873 534X · LCCN: n78027126 · VIAF: 30794344 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Цібо II.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Цібо дэ Блуа.

**Цібо V Малады** (фр.: Thibaut V de Champagne, 1238 — 4 снежня 1270) — граф Шампані і Бры, кароль Навары пад імем **Тэабальда II** (ісп.: Theobaldo II) з 1253 года, сын графа Цібо IV Шампанскага і яго трэцяй жонкі Маргарыты дэ Бурбон і старэйшы брат караля Навары Генрыха I Талстога.

Біяграфія
---------

У 1253 годзе памёр Тэабальд I, і Цібо атрымаў у спадчыну трон Навары і графства Шампані і Бры, калі яму ледзь толькі споўнілася чатырнаццаць гадоў. Рэгентам краіны пры малалетнім каралі стала яго маці Маргарыта разам з Хаймэ I Арагонскім да 1256 года, калі Тэабальд дасягнуў паўналецця.

27 лістапада 1256 года ён пакляўся паважаць хартыю феадальных вольнасцей Навары, якая абмяжоўвала ўладу караля кансультацыямі настаўніка з ліку арыстакратаў. Да дасягнення ім дваццаці аднаго года Цібо быў вымушаны прыслухоўвацца да меркавання дванаццаці магнатаў, якія прадстаўлялі сабой свайго роду журы. Пры падтрымцы Папы Аляксандра IV у 1257 і 1259 гадах ён увёў у Навары французскія рытуалы памазання і каранацыі для абгрунтавання боскага паходжання манархіі.

У іншых справах Цібо працягваў палітыку свайго бацькі. Каб не дапусціць раздрабнення краіны буйнымі феадаламі, кароль звярнуўся за падтрымкай да гарадоў. Цібо падтрымаў гарадское насельніцтва, падаўшы яму самакіраванне, з прычыны таго, што рост прамысловасці і гандлю павялічваўся і яго даходы. Буржуазія падтрымала манарха, забяспечыўшы своечасовае ўнясенне грошай у казну каралеўства. У 1266 годзе Цібо правёў першы перапіс насельніцтва краіны, на той момант у Навары пражывала 150 000 жыхароў. Ён пашырыў прывілеі для гарадоў Памплона, Эстэла, Ланц, Т'ебас (Tiebas) і Таральба-дэль-Рыа. У 1269 годзе заснаваў Эспіналь.

Памёр бяздзетным. Яго спадчыннікам стаў малодшы брат Генрых I Тоўсты.
**Тэорыя змовы** (ад англ.: conspiracy theory, таксама вядомая як канспіралагічная тэорыя) — тэорыя, якая тлумачыць пэўную падзею (звычайна палітычную, грамадскую ці гістарычную) следствам тайнага плана групы ўплывовых людзей або арганізацый. Тэорыю змоў можна разглядаць як частку тэорыі элітаў.

Гэты малюнак на аднадаляравай купюры многімі тэорыямі змовы разглядаецца як сімвал глабальнай змовы ілюмінатаў або масонаў.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 16605351z · GND: 4138784-3 · LCCN: sh2009007844 · NKC: ph355364 · SUDOC: 161933068 |
**Польскае бюро пры ЦК КП(б)Б**, **Польбюро пры ЦК КП(б)Б**. Існавала з пачатку 1920-х гадоў да 1929 г. у Мінску. Друкаваны орган — газета «Młot», «Orka» (з 1926 г.).

Мэты і задачы
-------------

Польскае бюро ставіла сабе за мэту правядзенне ідэалагічнай працы сярод польскага насельніцтва БССР, намагалася ўзаконіць палітызаванае атаясамленне часткі беларускага этнасу каталіцкага веравызнання з польскай нацыянальнай прыналежнасцю.

Дзейнасць
---------

Сваю дзейнасць ажыццяўляла праз шэраг нізавых арганізацый камуністаў-палякаў, а таксама мясцовых Польбюро пры Бабруйскім, Барысаўскім, Віцебскім, Калінінскім і Мінскім акруговых камітэтах КП(б)Б. Разам з ЦВК БССР Польбюро правяло 1-ы Усебеларускі з’езд палякаў-сялян БССР (сакавік 1926 г.), 2-і Усебеларускі з’езд працоўных палякаў БССР (1929 г.), выбары дэлегатаў на Сусветны з’езд палякаў (1929 г.) і інш. Сярод гарадской і вясковай моладзі БССР каталіцкага веравызнання працавалі Польбюро пры ЦК ЛКСМБ, а таксама мясцовае Польбюро ЛКСМБ у некаторых акругах.

Сакратары
---------

* Цесьляк
* В. Шаля
* В. Внароўскі

Літаратура
----------

* *Карашчанка, І.* Польскае бюро пры ЦК КП(б)Б / Ігар Карашчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 5. М — Пуд / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1999. — 592 с.: іл. — С. 545. — ISBN 985-11-0141-9.
Кілікс з выявай Эраменаса і надпісам улюбёнца, вазапісец Макран
**Макран** — старажытнагрэчаскі мастак, працаваў у Афінах каля 490-480 гг. да н. э.

Творчасць
---------

Хоць вядомая толькі адна праца, падпісаная майстрам, яго аўтарству цяпер прыпісваецца каля 350 ваз, што робіць яго адным з найбуйнейшых вазапісцаў у чырвонафігурнай тэхніцы. Даследчык класічнасці Джон Бізлі апісаў яго 339 твораў, з якіх 330 — талеркі. Існуе шмат сведчанняў таго, што Макран распісваў посуд у вялікіх колькасцях для збыту на масавым рынку.

Макран найбольш вядомы роспісам скіфаса, што ў поўнай меры выявіла яго ўменне маляваць фігуры больш натуралістычна ў параўнанні з іншымі сучаснымі мастакамі. У прыватнасці, яго манера адлюстроўваць драпіроўку адзення настолькі рэалістычная, што складваецца ўражанне перадачы руху. На баку B гэтага скіфаса намаляваная Алена Траянская са свабодна спадальным адзеннем, які адкрывае яе цела. Макран адлюстраваў яе вопратку празрыстай, прамалёўваючы контуры яе цела пад драпіроўкай.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Norbert Kunisch  (ням.) (бел.: *Makron*. Mainz, Zabern 1997 (Forschungen zur antiken Keramik Reihe II: Kerameus. Band 10) ISBN 3-8053-1890-1

Спасылкі
--------

* Makron — The Getty Museum
* Werke des Makron im Louvre

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 119455498 · LCCN: nr97029006 · NTA: 160655110 · SUDOC: 076547485 · VIAF: 95732960 · ULAN: 500008500 |

 |
**Шкля́нніцы** (*Sesiidae*) — сямейства матылёў. Вядома больш за 1000 відаў, пашыраных амаль па ўсім свеце.

Апісанне
--------

Размах крылаў матылёў 15—35 мм. Крылы вузкія, празрыстыя або паўпразрыстыя, па краях і ўдоўж жылак пакрытыя лускавінкамі. Будовай крылаў і колерам сегментаў брушка падобныя да джалячых перапончатакрылых. Губныя шчупікі накіраваны ўверх або ўперад, густа ўкрыты лускавінкамі. Вусікі шчацінка- або булавападобныя, зрэдку з валасяной гронкай на канцы, грабеньчатыя або раснічастыя. На канцы брушка — анальны пучок з валасістых лускавінак.

Яйцы шарападобныя, жоўта-карычневыя, чорныя, з цвёрдай абалонкай, з выразнай сеткаватай структурай. Вусені (даўжыня да 50 мм) белыя або брудна-белыя з 1—2 парамі брушных ног. Кукалкі паўсвабодныя.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Жывуць у лясах, хмызняках, на сухіх узлесках і палянах, у садах, парках, скверах, лесаполасах. На Беларусі найбольш вядомыя 5 відаў: шклянніца малінавая (*Pennisetia hylaeiformis*) — шкодзіць маліне; шклянніца вялікая таполевая (*Sesia apiformis*) — таполі і асіне, радзей вярбе, бярозе, ясеню, ліпе; шклянніца малая таполевая, або цемнакрылая (*Paranthrene tabaniformis*) — таполі, асіне і вярбе; шклянніца парэчкавая (*Synanthedon tipuliformis*) — парэчкам, маліне, брызгліне, агрэсту, ляшчыне, грабу; шклянніца яблыневая (*Synanthedon myopaeformis*) — яблыні, радзей грушы, сліве, рабіне, глогу. Лёт матылёў у маі — ліпені.

Вусені шклянніц робяць хады ў галінках, ствалах і каранях дрэў і кустоў, радзей у сцяблах і каранях травяністых раслін. Меры барацьбы: высечка і знішчэнне пашкоджаных раслін, абрэзка і спальванне галінак, населеных вусенямі, апрацоўка ніжніх частак ствалоў і тоўстых галін хімічнымі сродкамі.

Літаратура
----------

* *Піскуноў У.* Шклянніцы // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779906594 · NKC: ph115437 |
**Ційт Вяхі** (эст.: Tiit Vähi; 10 студзеня 1947, Валга, Эстонская ССР) — эстонскі дзяржаўны дзеяч, прэм'ер-міністр Эстоніі ў 1992 і 1995—1997 ад кааліцыйнай партыі Эстоніі.

Біяграфія
---------

Ційт Вяхі нарадзіўся 10 студзеня 1947 года ў горадзе Валга Эстонскай ССР, скончыў Талінскі тэхнічны ўніверсітэт. Быў адным з арганізатараў Народнага Фронту Эстоніі, у 1989 годзе стаў міністрам транспарту і сувязі Эстонскай ССР (з 8 мая 1990 — Эстонскай Рэспублікі), гэты пост ён займаў да 1992 года. У 1992 годзе ён узначаліў урад. Падчас яго праўлення была ўведзена новая валюта — эстонская крона і пачалася шырокая прыватызацыя дзяржаўнай уласнасці. У выбарах у Рыйгікогу 1992 ён не ўдзельнічаў. У 1993 стаў старшынёй кааліцыйнай партыі. На выбарах у Рыйгікогу 1995 кааліцыя кааліцыйнай партыі Эстоніі і Народнага саюза Эстоніі атрымала перамогу і ён да стаў прэм'ер-міністрам. 25 лютага 1997 года падаў у адстаўку з-за рознагалоссяў з членамі сваёй жа партыі. 27 лютага 1997 года прэм'ер-міністрам стаў Март Сійман.
*Чатыры Майстры* працы Кано Эйтоку (намалявана гульня ў го)
**Школа Кано** (яп.: 狩野派 *Кано:-ха*) — адна з самых вядомых мастацкіх школ у японскім жывапісе.

Гісторыя і асаблівасці
----------------------

Школа была заснавана мастаком Кано Масанобу (1434—1530), сучаснікам Сэсю і вучнем майстра Сюбуна. Творчасць Масанобу ўвабрала ў сябе ў гады яго вучнёўства як элементы кітайскага жывапісу, так і асаблівасці мастацкага стылю Сюбуна, яго вынаходлівасць і арыгінальнасць. Пасля Кано Масанобу становіцца прыдворным мастаком сёгуна.

Школа Кано фарміравалася з мастакоў, якія належалі да роду Кано. У Перыяд Адзуці-Мамаяма гэта школа дасягае свайго росквіту. Яе мастакі ствараюць карціны на розную тэматыку — пейзажы, выявы птушак і жывёл, бытавыя сцэнкі; яны ўпрыгожвалі малюнкам дзверы рассоўных шырмаў. Найбольш выдатныя з гэтых прац захоўваюцца ў замку Нідзё ў Кіёта.

Майстры Кано вядомыя таксама сваімі выдатнымі манахромнымі роспісамі па шоўку. Для іх прац характэрны камбінацыі з рэальных прадметаў і істот (напрыклад, жывёл), якія выступаюць на першым плане карціны, і з абстрактных, зусім адцягненых элементаў задняга плана (напрыклад, воблакаў). Найбольшага развіцця ў школе Кано дасягае ўдасканаленне намаляваных у кітайскім стылі неба, воблакаў, мора, тумана і г.д.

Абраныя прадстаўнікі
--------------------

* Кано Масанобу
* Кано Матанобу
* Кано Эйтоку
* Кано Санраку
* Кано Сансэцу
* Кано Тан'ю
* Кано Тансін
* Кано Хагай
* Хасімота Гахо

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 16982144k · GND: 4738451-7 · LCCN: sh85071502 · NDL: 01072834 · NKC: ph1062173 · SUDOC: 187682003 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гурскі.

**Во́йцех Гу́рскі**, поўнае імя — **Во́йцех Ян Ю́заф** (польск.: Wojciech Jan Józef Górski, 31 сакавіка 1739 , Макаў — 1 лютага 1818, Кельцы, Польшча) — каталіцкі прэлат, першы біскуп Кельцаў з 26 чэрвеня 1805 года па 1 лютага 1818 год.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду герба Бажаволя. 7 мая 1769 года Войцех Гурскі быў пасвечаны ў дыякана і 14 мая 1769 года — у святара.

26 чэрвеня 1805 года Рымскі Папа Леў VII прызначыў Войцеха Гурскага новай дыяцэзіі Кельцаў. 15 кастрычніка 1809 года адбылося пасвячэнне Войцеха Гурскага ў біскупа, якое здзейсніў кракаўскі біскуп Анджэй Антоній Ігнацы Гаўрунскі.

У 1810 годзе стаў сенатарам Варшаўскага герцагства.

Сканаў 1 лютага 1818 года.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ireneusz Ihnatowicz, Andrzej Biernat, Vademecum do badań nad historią XIX i XX wieku, Warszawa 2003, s. 458.

Спасылкі
--------

* Біяграфічная інфармацыя на сайце каталіцкай іерархіі  (англ.)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**заснаванне** | **Дыяцэзія Кельцаў**26 чэрвеня 1805 — 1 лютага 1818 | Пераемнік**біскуп Томаш Тэафіл Кулінскі** |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 0953 771X · NUKAT: n2016138657 · VIAF: 303576253 |
**Шкодэр** (алб.: *Shkodër* альбо *Shkodra*, серб. *Скадар*) — горад у Албаніі, размешчаны на беразе Скадарскага возера ў 20 км ад узбярэжжа Адрыятычнага мора, паблізу зліцця рэк Дрын і Буны.

За 13 км ад горада пралягае дзяржаўная мяжа з Чарнагорыяй. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам вобласці Шкодэр і акругі Шкодэр.

Шкодэр — чацвёрты па велічыні горад у Албаніі. Па стане на 2011 год насельніцтва горада разам з ваколіцамі складае 217.375 чалавек.

Шкодэр — адзін з самых старажытных і найбольш вядомых гарадоў Албаніі з найбагацейшай гісторыка-культурнай спадчынай. У цяперашні час таксама з’яўляецца асноўным эканамічным цэнтрам паўночнай Албаніі.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Джакавіца[d], Рэспубліка Косава
* Прызрэн, Рэспубліка Косава
* Улцынь, Чарнагорыя
* Ферара, Італія
* Цэтынэ, Чарнагорыя
**Вол** — кастрыраваны самец буйной рагатай жывёлы. У выніку кастрацыі ў бычкоў узмацняецца рост рагоў, у выніку чаго ў валоў вельмі вялікія рогі, як і ў прабацькі сучасных быкоў тура.

Два валы ў экалагічным музеі Écomusée de la Grande Lande[fr] (Францыя)
Выкарыстоўваецца як мясная і працоўная жывёла. У першую чаргу валы выкарыстоўваюцца і выкарыстоўваліся як цяглавыя жывелы пры разворванні зямлі. Перавагі выкарыстання вала над быком у сельскай гаспадарцы і транспарце заключаюцца ў тым, што дзякуючы адсутнасці палавых залоз і нізкаму ўтрыманню палавых гармонаў валы не адчуваюць цягі да самак, паводзяць сябе нашмат спакайней і іх паводзіны больш кантраляваны. Для валоў, адносна коней, менш выдаткі на вупраж (з-за магутных шыйных цягліц, якія дазваляюць сур’ёзна спрасціць сістэму), коўка, догляд. Аднак хуткасць валоўіх запрэжак па колькі-небудзь добрай дарозе прыкметна менш конных — пешы чалавек спакойна абганяе запрэжку (2-3 кіламетры ў гадзіну).

І. Урублеўскі. «Валы ў запрэжцы», 1894
Вол на гербе французскай камуны Буўрон
Валы шмат разоў згадваюцца ў Бібліі, у сярэднявечных пісьмёнах і ў розных літаратурных творах пісьменнікаў перыяду аж да 1930-х гадоў. Валоў выкарыстоўвалі пераважна ў паўднёвых рэгіёнах — на Украіне, у Казахстане, у зоне паўднёвых лесастэпу і стэпу.

У геральдыцы
------------

Асноўны артыкул: **Бык у геральдыцы**
Вол паказваецца раз’юшаным (фр.: furieuxfurieux), калі стаіць на задніх нагах, альбо ідучым (фр.: rampantrampant), калі намаляваны ў профіль, з хвастом, падальным на спіну.

Спасылкі
--------

* Вол // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

| ⛭Гербавыя фігуры |
| --- |
| Сысуны | 
* Антылопа
* Бабр
* Бізон
* Бык
* Дзік
* Вярблюд
* Вол
* Воўк
* Гарнастай
* Дэльфіны
* Снежны барс
* Кенгуру
* Конь
* Карова
* Кот
* Лама
* Лань
* Леў
* Леапард
* Ліс
* Мядзведзь
* Алень
* Пантэра
* Сабака
* Тыгр
* Слон

 | Геральдычны дракон |
| Птушкі | 
* Крумкач
* Голуб
* Грак
* Ластаўка
* Арол
* Пеліканы
* Певень
* Страус
* Качкі
* Ястраб

 |
| Міфалагічныя жывёлы | 
* Альфін
* Васіліск
* Віверна
* Гамаюн
* Гарпія
* Гаруда
* Гаргона Медуза
* Грыфон
* Двухгаловы арол
* Дракон
* Аднарог
* Зілант
* Іэйл
* Камелапард
* Кентаўр
* Манцікора
* Пегас
* Саламандра
* Сімург
* Сірэна
* Фенікс
* Змей

 |
| Водныя насельнікі | 
* Сцерлядзь
* Шчупак
* Грабеньчык
* Чарапаха
* Жаба

 |
| Насякомыя | 
* Мурашка
* Матылёк
* Пчала

 |
| Расліны | 
* Дуб
* Лілія
* Пальма Мерцалава
* Сланечнік
* Ружа Лютэра
* Ружа Цюдараў

 |
| Іншыя | 
* Архангел Міхаіл
* Атам
* Георгій Перамаганосец
* Змяя
* Крыж
* Лук
* Меч
* Машна
* Ордэн Залатога Руна
* Падкова
* Слімак
* Сонца і месяц
* Страла
* Фасцыі
* Харугва
* Якар

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85096294 · LNB: 000300532 |
**Войцех Вінцэнт Вялёндка** (польск.: Wojciech Wincenty Wielądko; 1749 — 1822) — польскі геральдыст, аўтар першай друкаванай кулінарнай кнігі на польскай мове «Кухар дасканалы» (1783), да канца 1-й трэці XIX ст. шырока вядомай і ў Беларусі (папраўленае выданне 1808 года згадваецца ў тым ліку ў эпічнай паэме Адама Міцкевіча «Пан Тадэвуш», але змешваецца з іншымі кулінарнымі кнігамі, перш за ўсё, з *Compendium ferculorum* Станіслава Чарнецкага). В. Вялёндка арыентаваўся пераважна на касмапалітычныя французскія ўзоры, але шляхецкая кухня Рэчы Паспалітай таксама шырока прадстаўленая ў гэтай кнізе; тут ўпершыню пісьмова зафіксаваны рэцэпт зразаў. У 1830-х кніга В. Вялёндкі як пісьмовая крыніца кулінарных ведаў у Беларусі і Літве саступіла першынства кнігам Яна Шытлера.

Зноскі
------

1. 1 2  Wojciech Wincenty Wielądko // NUKAT — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11789729'></a>
2. 1 2  Wojciech Wincenty Wielądko // MAK<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105192847'></a>

Літаратура
----------

* *Белы А.* Войцэх Вінцэнты Вялёндка // Праект «Наша ежа»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 1375 2488 · NUKAT: n2007109143 · VIAF: 166266094 |
**Мако́ўза** — рака ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Цна (басейн Дняпра).

Назва
-----

Назва Макоўза балцкага паходжання.

Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы *Makys* (возера), *\*Makia* (рака), *Mak-a-raistis* (балота), латышскае *Maka*, назва дняпроўскай ракі Маконя (прыток бярэзінскай Ушы).

Гідранімічны корань *Mak-* звязаны з літоўскім *makoti* «брысці (праз гразь)», *makynė* «балаціна», *maknus* «топкі», латышскім *makņa* «балаціна, балоцістае месца».

Рэдкі пашыральнік *-auz-* таксама ў літоўскім мікратапоніме (назва балаціны) *Ramaũzė* (< *Ramaũza* «Рамоўза», ад *ramus* «спакойны»). У такі рэдкі гукавы спосаб часам афармляўся слоўны фармант *-z-*, які таксама ў назве лагойскай ракі Лагаза на захадзе ад Макоўзы.

Значэнне назвы Макоўза можна перадаць як «Балацінная (рака)». Паабапал ракі ў верхнім яе цячэнні, ад вытоку да в. Паграбішча — шматлікія крыніцы, якія i забалочваюць берагі Макоўзы.

Балцкімі таксама з’яўляюцца як назва ракі Цна, у якую Макоўза ўцякае, так і назвы іншых цнянскіх прытокаў рэк Ісга (таго ж паходжання, што і бярэзінская Сха), Пядынь, Лавоша. На Бярэзіне (як і на Сажы) Ул. Тапаровым адзначалася адмысловая канцэнтрацыя балцкіх гідронімаў.

Водаапісанне
------------

Даўжыня ракі 5,2 км. Пачынаецца за 1,5 км на паўночны захад ад вёскі Паграбішча, вусце за 1,2 км на поўнач ад вёскі Масцішча.

У верхнім цячэнні ракі, каля вёскі Паграбішча — крыніцы, абвешчаныя гідралагічным помнікам прыроды мясцовага значэння «Паграбішчанскія крыніцы» рашэннем выканаўчага камітэта Лагойскага раёна № 1512 ад 27.10.2008. Плошча ахоўнай зоны крыніцаў — 17,1 га. Згодна з хімічным даследаваннем, вада і з крыніцаў, і ў самой Макоўзе ля вёскі Паграбішча — добрай якасці.

На ўсходняй ускраіне вёскі Паграбішча на рацэ плаціна і сажалка. Адразу за сажалкай уладкаванае рыбная гаспадарка. Рэчышча ракі каналізаванае пачынаючы ад сажалкі і да ўтоку ў раку Цну.

Зноскі
------

1. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.
2. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 272.
3. ↑  P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 390—391.
4. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 189—190, 203.
5. ↑  Агульная характарыстыка рачной сеткі Мінскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Ліст карты N-35-69. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1982 год. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Левіна.
**Эла Пятроўна (Пінхасаўна) Ле́віна** (7 лістапада 1927, г. Кіеў — 22 чэрвеня 2003) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар Беларусі (1991).

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1950 годзе Кіеўскі інжынерна-будаўнічы інстытут. 3 1953 працавала ў інстытуце «Белдзяржпраект», з 1961 у інстытуце «Мінскпраект» (гал. архітэктар праектаў).

Член Саюза архітэктараў СССР з 1963 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя работы: серыі цагляных і буйнаблочных жылых дамоў МК-5, МК-9 (1970), 1-434, 1-433, серыі тыпавых 4-, 5-павярховых жылых дамоў (1954—1961); шматпавярховыя цагляныя жылыя дамы Белдзяржуніверсітэта на праспекце Машэрава (1962—1967), на рагу Ленінскага праспекта і вул. Хмяльніцкага (1958), Лагойскім тракце (ад вул. Валгаградскай да вул. Гамарніка), па вуліцах Казінца, Рэспубліканскай, 9-, 12-павярховыя дамы па вул. Я. Коласа, Мележа, Шырокай (1972), гандлёва-грамадскія цэнтры «Вільнюс» (1975), «Зялёны Луг 5» (1978), «Зялёны Луг 7» (1983), планіроўка, праектаванне і забудова мікрараёнаў Зялёны Луг 1, 2, 3, 5, 7 (1960—1970, 1982, 1984), пуцеправоды па праспектах Ф. Скарыны і Машэрава ў Мінску (усе ў сааўт.).

Узнагароды
----------

Узнагароджана медалямі. Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР, залатым медалём ВДНГ СССР (1986) за забудову мікрараёна Зялёны Луг-5, дыпломамі СА СССР на Усесаюзных аглядах дасягненняў савецкай архітэктуры (1981, 1982).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Левина Элла Пинхосовна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
2. 1 2 3  Левіна Эла Пятроўна // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Літаратура
----------

* Левіна Эла Пятроўна // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Левина Элла Пинхосовна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Беларускія Навіны=Nouvelles Bielorussiennes (Supplement à «Syndicalisme CFTC»)** — перыядычнае выданне беларускай эміграцыі.

Гісторыя
--------

Выдаваўся з 25 снежня 1945 па 28 чэрвеня 1947 у Парыжы (Францыя) як дадатак да газеты Канфедэрацыі французскіх працоўных-хрысціян *(La Confédération française des travailleurs chrétiens)*. Выйшла 8 нумароў. Рэдактар — Лявон Рыдлеўскі.

У час, калі выдавецкая справа у лагерах DP была пад забаронай, «Беларускія Навіны» былі галоўным беларускім перыядычным выданнем эміграцыі.

Нумары
------

* **1945**

№ 1 (25 снежня)

* **1946**

№ 1 (25 студзеня); № 2 (24 лютага); № 3/4 (20 красавіка)

* **1947**

№ 1 (6) (5 студзеня); № 2 (7) (25 сакавіка); № 3 (8) (28 чэрвеня)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Беларускія ведамасці (значэнні).
**«Белару́скія ве́дамасці»** — беларускі часопіс, які выдаваўся ў Польшчы з лета 1996 года да пачатку 2010 года. Тэматыка матэрыялаў была пераважна прысвечаная беларускаму нацыянальнаму адраджэнню. Агулам выйшла 68 нумароў.

Часопіс «Беларускія ведамасці» пачаў выдавацца ў Варшаве летам 1996 года на польскай мове як беларускі бюлетэнь і дадатак пры польскім штотыднёвіку «Nowe Państwo». Першы нумар у чатыры старонкі быў падрыхтаваны Сяргеем Навумчыкам і перакладзены па-польску Ёаннай Стжэльчык. Наступныя тры нумары рыхтаваліся Зянонам Пазняком і Галінай Вашчанкай пры ўдзеле Ёанны Стжэльчык, Сяргея Навумчыка, Юрыя Зяньковіча. З пятага нумару «Беларускія ведамасці» сталі выходзіць па-беларуску як асобны адраджэнскі часопіс (нумары 5, 6, 7 яшчэ дубляваліся па-польску ў скарочаным варыянце). З гэтага часу «Беларускія ведамасці» нязменна выдаюць Зянон Пазняк і Галіна Палачаніна (Пазняк). Пастаянна супрацоўнічае з часопісам Валерый Буйвал.

Спасылкі
--------

* «Беларускія ведамасці» на сайте bielarus.net
**(Ваша, Яго, Іх і г.д.) Эксцэленцыя** (калька лац.: excellentia — **Экселенцыя**) або **Яснавяльможнасць** — ганаровы тытул і зварот да арыстакратаў ці асоб выключна высокага становішча.

Тытул «Яснавяльможнасць» насілі да XIV стагоддзя каралі франкаў, лангабардаў і германскія імператары. Толькі напачатку XVII стагоддзя гэты зварот замацаваўся за вышэйшымі грамадзянскімі службовымі асобамі — міністрамі, пасламі, тайнымі саветнікамі і г.д.

У Расіі да 1917 г. паводле Табелі аб рангах званні III—V класаў прадугледжвалі зварот «Ваша Яснавяльможнасць», а званні I—II класаў — «Ваша Высакавяльможнасць» (руск.: Превосходительство, Высокопревосходительство).

Паводле сучаснага дыпламатычнага пратакола, тытул «экселенцыя» ўжываецца да носьбітаў наступных пасад і званняў:

* кіраўніка замежных дзяржаў (за выключэннем манархаў)
* кіраўніка замежных урадаў
* члены ўрадаў замежных дзяржаў у рангу міністра
* паслы замежных дзяржаў у прымалай краіне
* апостальскі нунцый Ватыкана
* евангельскія біскупы (акрамя Германіі)
* каталіцкія біскупы, архібіскупы, а таксама носьбіты роўных па значэнні ганаровых тытулаў, за выключэннем кардыналаў, якія маюць права на тытул Высокапраасвяшчэнства) (прыклад: «яго экселенцыя найгодны пан біскуп…»)
* праваслаўныя тытулярныя епіскапы і каталіцкія вікарыятныя біскупы.

Да старшыняў парламентаў, паводле дыпламатычнага пратакола, ня варта звяртацца «экселенцыя», паколькі яны, паводле пратакола, не адагрываюць ролі ў дыпламатычных адносінах.

Выкарыстанне ў Беларусі
-----------------------

У сучаснай Беларусі гэтая форма звароту выкарыстоўваецца пераважна ў афіцыйных адносінах да каталіцкіх іерархаў.

Зноскі
------

1. ↑  Форум рэгіёнаў Беларусі і Украіны ў Гомелі 2018 (відэа, глядзіце з 17:10)
2. ↑  *Некрашэвіч Сьцяпан, Байкоў Мікола.* Расійска-беларускі слоўнік. 3-е выданьне. Смаленск: 2014, с. 483.
**Віленская археалагічная камісія** — навукова асветная ўстанова ў 1855—1865 гадах, якая займалася зборам і даследаваннем помнікаў старажытнасцей на тэрыторыі Беларусі і Літвы.

Створана па ініцыятыве Я. П. Тышкевіча пры Віленскім музеі старажытнасцей. У склад камісіі ўваходзілі Я. П. Тышкевіч (старшыня), М. Балінскі (віцэ-старшыня), А. К. Кіркор, Ю. І. Крашэўскі, Т. Нарбут, А. Плятэр, У. Сыракомля, К. П. Тышкевіч і інш. Камісія збірала матэрыялы па гісторыі краю, звесткі пра старажытныя знаходкі і ўладальнікаў археалагічных матэрыялаў, наладжвала археалагічныя экспедыцыі, абмеркаванні вынікаў іх працы, вывучала матэрыяльную і духоўную культуру паводле «Праграмы дзеянняў», складзенай Я. Тышкевічам. Пасяджэнні камісіі адбываліся адзінаццатага дня кожнага месяца. На іх заўсёды прысутнічаў папячыцель акругі, часта і віленскі ваенны генерал-губернатар. Пратаколы пасяджэнняў складаліся па-руску. Артыкулы чыталіся на рускай, польскай і французскай мовах. На пасяджэннях вырашаліся бягучыя і арганізацыйныя пытанні. На гадавых сходах слухаліся справаздачы аб дзейнасці камісіі. Камісія выпускала «Записки Виленской археологической комиссии», краязнаўчыя працы. Члены камісіі і супрацоўнікі пастаянна праводзілі абмен навуковай інфармацыяй, кнігамі, наладжвалі сустрэчы з навуковымі арганізацыямі Англіі, Швецыі, Францыі, Швейцарыі і іншых краін. Пасля паўстання 1863—1864 гадоў на Беларусі, у Польшчы і Літве ўлады прызналі «шкоднымі» экспанаты віленскай археалагічнай камісіі і паводле загаду віленскага генерал-губернатара Міхаіла Мураўёва камісія была закрыта.

Гл. таксама
-----------

* Віленская камісія для разбору і выдання старажытных актаў

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
**Герб Беліза** быў прыняты пасля набыцця незалежнасці, і толькі трохі адрозніваецца ад ранейшага герба, калі Беліз быў брытанскай калоніяй.

Круглая мяжа герба сфарміравана дваццаццю пяццю лісцінкамі. У межах гэтага кола намалявана чырвонае дрэва з каштоўнейшай драўнінай, спераду — шчыт. Першымі еўрапейцамі на тэрыторыі Беліза сталі гандляры чырвоным дрэвам. На шчыце намаляваныя інструменты дрывасекаў — вясло (лес для экспарту сплаўляўся па рэках; самі ж дрывасекі падымаліся ўверх па рэках ў пошуках не высечаных яшчэ масіваў чырвонага дрэва), сякеры рознай формы і піла.

У ніжняй частцы шчыта — паруснае судна (бо вялікая частка чырвонага дрэва вывозілася па моры ў Вялікабрытанію — для вырабу мэблі, а таксама для тэкстыльнай прамысловасці).

Трымальнікі шчыта — два дрывасекі. Адзін з іх са светлай, другі з цёмнай скурай: індзейская (метысы) і негрыцянская (мулаты) складнікі насельніцтва. Левы трымальнік трымае сякеру, правы — вясло.

Герб прадстаўлены ў цэнтры нацыянальнага сцяга.

| Краіны Паўночнай Амерыкі: Гербы |
| --- |
| 
* Антыгуа і Барбуда
* Багамы
* Барбадас
* Беліз
* Гаіці
* Гватэмала
* Гандурас
* Грэнада
* Дамініка
* Дамініканская Рэспубліка
* Канада
* Коста-Рыка
* Куба
* Мексіка
* Нікарагуа
* Панама
* Сальвадор
* Сент-Люсія
* Сент-Вінсент і Грэнадзіны
* Сент-Кітс і Невіс
* ЗША
* Трынідад і Табага
* Ямайка

 |
| 
* Амерыканскія Віргінскія астравы
* Ангілья
* Аруба
* Бермуды
* Банайрэ
* Брытанскія Віргінскія астравы
* Гвадэлупа
* Грэнландыя
* Кайманавы астравы
* Кліпертан
* Кюрасаа
* Марцініка
* Мантсерат
* Наваса
* Пуэрта-Рыка
* Сен-Бартэльмі
* Сен-Мартэн
* Сен-П’ер і Мікелон
* Сінт-Мартэн
* Цёркс і Кайкас

 |
Евангелле. 1644
Малітвеннік. 1702. Герб і пачатак прысвячэння В. Амельяновічу-Пусценскаму
**Віленская брацкая друкарня**, або **Віленская Святадухаўская друкарня** — колішняя друкарня, якая існавала пры Святадухаўскім манастыры ў Вільні ў XVI—XVIII стст. З'яўлялася выдавецкім прадпрыемствам праваслаўнай царквы Вялікага Княства Літоўскага.

Гісторыя
--------

Выдавецкая дзейнасць дазволена прывілеямі Жыгімонта III Вазы ад 1589 і 1592 на друкаванне розных кніг «…па-грэцку, славянску, руску і польску», дукарню ўзначаліў Стафан Зізаній. Выдавала тэксты Святога пісання, школьныя падручнікі, богаслужэбныя кнігі, палемічную літаратуру. Першае вядомае выданне выйшла ў 1595 годзе. У 1595—1596 гг. выйшла каля 11 выданняў.

Пасля Берасцейскай уніі 1596 г. некалькі гадоў друкарня не дзейнічала. Магчыма, паміж 1597—1607 гг. тут быў выдадзены «Часоўнік» (зберагаецца ў Оксфардскай бібліятэцы), а каля 1600 г. выйшаў «Катэхізіс». Да 1610 года выдадзены творы Мялеція Сматрыцкага, Стафана і Лаўрэнція Зізаніяў.

Пасля друку брацтвам на польскай мове ў 1608—1610 гг. палемічных твораў М. Сматрыцкага (выйшлі як ананімныя) друкарня спецыяльным загадам ад 7 мая 1610 года Жыгімонта III з лагера пад Смаленскам друкарня закрыта, арыштаваны вядучыя дзеячы брацтва, у тым ліку рэктар брацкай школы Лявонцій Карповіч. Брацтва вымушана было ў 1611 годзе перанесці сваю выдавецкую дзейнасць за межы Вільні, арганізаваўшы друкарню ў мястэчку Еўе, якое знаходзілася пад шляхецкай юрысдыкцыяй, што ахоўвала брацтва ад уніяцкага ўмяшання. Дзейнасць Віленскай брацкай друкарні аднавілася ў 1615 годзе, хаця з 1618 г. да сярэдзіны XVII ст. (1652 г.) выданні выходзілі то ў Вільні, то ў Еўі.

Дзейнічала да 1749 года, калі пажар знішчыў манастыр Святога Духа.

Аздабленне
----------

Для аздобы кніг шырока ўжываліся арнаментальная гравюра і застаўкі, канцоўкі, рамкі з расліннымі і геаметрычнымі матывамі, антрапаморфнымі сюжэтамі. Геральдычная гравюра прадстаўлена гербамі Астрожскіх, Валовічаў, Агінскіх і інш. змяшчалася звычайна на адвароце тытульных аркушаў. Літургічныя выданні мелі сюжэтныя ілюстрацыі з выявамі прарокаў, апосталаў, айцоў царквы. Гравюры евангельскай тэматыкі сустракаюцца ў Трэбніках, Евангеллях. У пачатку дзейнасці друкарні ўжываліся ініцыялы, адціснутыя з дошак Францыска Скарыны. У польскамоўных выданнях пераважаюць гатычныя ініцыялы, за выключэннем асобных літар з зааморфнымі выявамі (звяроў, птушак), выкананых у рэнесансавым стылі. Кніжныя ўпрыгожанні Віленскай брацкай друкарні зроблены ў тэхніцы ксілаграфіі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  ЭнцВКЛ, 2005
2. 1 2 3 4 5  Л. І. Доўнар. Гісторыя беларускай кнігі Архівавана 19 кастрычніка 2016.

Літаратура
----------

* Віленская брацкая друкарня // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
**«Віленская праўда»** — штодзённая газета, орган Часовага ўпраўлення Віленскай акругі, створаная пасля ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР.

Планавалася як абласная газета Вільні і Віленскай вобласці БССР. Выходзіла на беларускай мове, № 1 выйшаў 22.9.1939 года. У першых нумарах «Віленскай праўды», як ва ўсёй беларускай савецкай прэсе таго часу, друкаваліся прапагандысцкія тэксты пра гістарычныя правы беларускага народа на Вільню і Віленшчыну. Адказны рэдактар І. М. Афенгейм, у рэдакцыі працуюць Максім Танк, В. Жук-Грышкевіч (стылістычны рэдактар), М. М. Касцевіч (Макар Краўцоў), Любоў Асаевіч(?), Янка Багдановіч, з рэдакцыяй супрацоўнічалі А. Луцкевіч, Ф. Грышкевіч, С. Бусел і інш. Рэдакцыя размяшчалася ў доме на Біскупскай вуліцы (Талат-Кялпшы, 3).

У міжнародных навінах даволі рэгулярна без каментароў друкаваліся зводкі нямецкага вайсковага камандавання. У нумары 15 за 8 кастрычніка таксама без каментароў была надрукаваная вялікая прамова Адольфа Гітлера ў Рэйхстагу. Галоўнай жа тэмай гэтага нумару былі паведамленні пра агульнагарадскі мітынг, з якіх фактычна вынікала, што Віленшчына мае быць далучаная да БССР.

Аднак у сувязі з заключэннем 14.10.1939 «*Дагавора аб перадачы Літоўскай рэспубліцы г. Вільні і Віленскай вобласці і аб узаемадапамозе паміж Савецкім Саюзам і Літвой*» планаваны ў Вільні абласны цэнтр быў перанесны ў Вілейку. Апошні нумар «Віленскай праўды» выйшаў 25.10.1939, рэдакцыйнае абсталяванне перавезлі з Вільні ў Вілейку — газета была перайменаваная ў «Вілейскую праўду» — орган Часовага ўпраўлення Вілейскай вобласці (хоць Вілейская вобласць была створана толькі 4.12.1939), першы нумар якой выйшаў 15.11.1939, нумарацыя захавалася ад «Віленскай праўды». У пачатку 1940 года «Вілейская праўда» перайменаваная ў «Сялянскую газету».

Нумары 1-4, 7-15, 19, 23 «Віленскай праўды» захоўваюцца ў Аддзеле старой перыёдыкі Бібліятэкі Акадэміі навук Літвы (Вільнюс).

Заўвагі
-------

1. ↑  Ізраіль Мееравіч Афенгейм
2. ↑  У гэтым жа будынку з 1940 (пасля стварэння ЛітССР) да чэрвеня 1941 (нямецкай акупацыі) размяшчаліся рэдакцыі двух беларускіх газет «Свабодная Беларусь» і «За свабоднае жыццё». Цяпер у гэтым будынку Цэнтральны тэлеграф.

Зноскі
------

1. 1 2  *Луцкевич Л.* Вильня // Нёман. 1992. № 12. — С. 136-153.
2. ↑  svaboda.org
3. ↑  *Айда Грибене*. Белорусская печать межвоенного времени в коллекции Отдела старой периодики Библиотеки АН Литвы (издания Вильнюса и Каунаса) // Homo historicus 2008. Гадавік антрапалагічнай гісторыі / пад. рэд. А. Ф. Смаленчука з удзелам I. М. Дубянецкай. — Вiльня: ЕГУ, 2008. — 520 с. — ISBN 978-9955-773-16-0. — С. 445.

Спасылкі
--------

* Нумары 1-4, 7-15, 19, 23 «Віленскай праўды» у pdf-фармаце на «Беларускай палічцы»
* Пра што пісала ў 1939-м «Віленская праўда» — svaboda.org
14 верасня 2004 года Указам Прэзідэнта Беларусі № 446 былі ўсталяваныя герб і сцяг Брэсцкай вобласці, зацверджаныя палажэнні пра іх і іх афіцыйныя апісанні. Паводле тэксту апісання герба:

«Герб Брэсцкай вобласці мае форму барокавага шчыта, ніжняя частка якога выкананая ў чырвоным колеры і завяршаецца формай абарончага будынка. У цэнтры чырвонага поля шчыта размешчаны залаты зубар. Верхняя частка шчыта — блакітнага колеру».

У тэксце Палажэння пра герб гаворыцца:

«Герб Брэсцкай вобласці — уласнасць Брэсцкай вобласці, правам распараджэння якой валодае Брэсцкі абласны выканаўчы камітэт».

Літаратура
----------

* Нацыянальны рэестр прававых актаў Беларусі, 2004

| Брэсцкая вобласць у тэмах |
| --- |
| Герб Брэсцкай вобласці | 
* Аблвыканкам
* Старшыня аблвыканкама
* Абласны Савет
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Гарады
* Пасёлкі гарадскога тыпу
* Сельскія населеныя пункты
* Музеі
* Славутасці

 |

| ⛭Рэгіёны Беларусі: Герб |
| --- |
| 
* Брэсцкая вобласць
* Віцебская вобласць
* Гомельская вобласць
* Гродзенская вобласць
* Магілёўская вобласць
* Мінская вобласць
* Мінск

 |
**Гола**, **гулу** — народ у Заходняй Афрыцы. Жывуць пераважна ў Ліберыі (паміж рэкамі Сент-Пол і Мано) і ў прылеглых раёнах Сьера-Леонэ. Колькасць 228 тыс. чалавек, з іх у Ліберыі 216 тыс. чалавек.

Агульныя звесткі
----------------

Падзяляюцца на групы: гобла, дэнг, конгбаа, сенэ, тэгу і інш. Блізкія да мендэ. Гавораць на мове гола заходне-атлантычнай групы нігер-кардафанскай сям'і. Большасць вернікаў гола спавядае іслам, аднак многія прытрымліваюцца традыцыйных вераванняў. Гола засяляюць частку лесу Цэнтральнай Заходняй Атлантычнай вобласці (Warren 1962: 505).

Культура і побыт
----------------

Асноўны занятак - ручное падсечна-агнявое земляробства (рыс, арахіс, маніёк, кукуруза, батат, ямс); вырошчваюць бананы і алейную пальму, разводзяць буйны і дробны рагатую жывёлу. Развіта разьба па дрэве (посуд, грабяні, упрыгажэнні, статуэткі). Важную ролю граюць таемныя саюзы (мужчынскі саюз Пора і інш.)

Зноскі
------

1. ↑  Gola

Літаратура
----------

* Vogel S. People of Wood: Baule Figure Sculpture // «Art Journal», Vol. 33, No. 1 (Autumn, 1973), pp. 23-26
* Warren L. D’Azevedo, Common Principles of Variant Kinship Structures among the Gola of Western Liberia, American Anthropologist, New Series, Vol. 64, No. 3, Part 1 (Jun. 1962), pp. 504—520
* Warren L. d’Azevedo, Uses of the past in Gola Discourse // «The Journal of African History», Vol. 3, No. 1(1962), p.12

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 13193509t · SUDOC: 035506776 |
Аграф. СПб, 1903—1904. Фірма Фабержэ  (руск.) (бел.
**Аграф** (ад старафр.: agrafe — «заціск, сашчэпка, кручок») — мацаванне, якое выконвалася звычайна ў выглядзе пласціны, вянка, разеткі з кручком і пятлёй. Часам выраблялася з каштоўных металаў — золата, срэбра з рэльефным дэкорам, чаканкай, эмаллю. У адрозненне ад антычных фібул, сярэднявечны аграф уяўляў сабой не заколку, а зашпільку, спражку.

У Старажытнай Русі аграф — гэта запон з каштоўнымі камянямі, эмалямі, філігранню  (руск.) (бел.. У далейшым такія зашпількі сталі выкарыстоўваць у якасці упрыгажэнняў галаўных убораў і іншых дэталяў касцюма.

Зноскі
------

1. ↑  Лазука, Барыс Андрэевіч. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.
2. ↑  Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства, 2010, с. 83
3. ↑  Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства, 2010, с. 84

Літаратура
----------

* *Власов В. Г.  (руск.) (бел..* Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства. — СПб.: Азбука-классика, 2010. — Т. 1. — С. 83—84. — ISBN 5-352-01119-4.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: ph584557 |
**Асахіка́ва** (яп.: 旭川市 *Асахікава-сі*) — цэнтральны горад Японіі, адміністрацыйны цэнтр акругі Камікава. З'яўляецца другім па велічыні ў Хакайда пасля Сапара. 1 красавіка 2000 года быў абраны цэнтральным горадам Японіі.

Плошча горада складае 747,60 км², насельніцтва — 353 134 чалавека (30 верасня 2010), шчыльнасць насельніцтва — 472,36 чал./км².

Асахікава стаў горадам 1 жніўня 1922 года. Доўгі час Асахікава быў ваенным горадам. Сёння тут размясцілася другая дывізія паўночнай арміі Сіл самаабароны Японіі.

Горад перасякаюць дзясяткі рачных пратокаў, таму ў горадзе налічваецца больш за 740 мастоў. Мабыць, галоўным з іх з'яўляецца мост Асахібасі, які быў пабудаваны ў 1932 годзе і стаў сімвалам горада. Таксама горад атачаюць горныя масівы, маюцца лыжныя курорты. Асахікава трымае рэкорд па самай нізкай тэмпературы зарэгістраванай у Японіі (-41 °C, дата 25.01.1902).

Тут працуе аэрапорт другога класа Asahikawa Airport, які абслугоўвае ўнутраныя рэйсы і часткова падтрымлівае паўднёва-карэйскі кірунак. Таксама горад вядомы сваім заапаркам Асахіяма (адкрыты ў 1967 годзе) і кулінарнымі традыцыямі (асабліва славіцца мясцовы рамэн).

Пародненыя гарады
-----------------

Асахікава з'яўляецца горадам-пабрацімам наступных гарадоў:

* Злучаныя Штаты Амерыкі Блумінгтан, ЗША;
* Злучаныя Штаты Амерыкі Нормал, ЗША;
* Паўднёвая Карэя Сувон, Паўднёвая Карэя;
* Расія Южна-Сахалінск, Расія.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн — карта Японіі
2. ↑  Плошча ўказваецца паводле даных сайта *Geospatial Information Authority of Japan* (яп.) з улікам змен, апублікаваных 1 кастрычніка 2011 года.
3. ↑  住民基本台帳人口・世帯数 (яп.)  **(нявызн.)**?.  Hokkaido Government (30 жніўня 2010). — Статыстычныя даныя губернатарства Хакайда. Праверана 31 снежня 2010.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Асахікава**
* Афіцыйны сайт  (яп.)