recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
NASA X-43
**X-43** — беспілотны эксперыментальны гіпергукавы лятальны апарат, пабудаваны па праграме NASA «Hyper-X» - распрацоўка самалёта з прамацечным рэактыўным рухавіком. Для разгону (вываду на патрабаваную хуткасць і вышыню) выкарыстоўваўся разгонны блок ракеты Пегас.

Першы варыянт X-43A распрацоўваўся з мэтай дасягнення хуткасці вышэй ліку Маха 7 - каля 8 тысяч км/г (2,24 км/с) на вышыні 30 000 м або больш. Распрацоўваўся як сістэма аднаразовага выкарыстання. Пабудавана ўсяго тры мадэлі.

Першы палёт - чэрвень 2001 года (няўдача, знішчаны праз 11 секунд пасля скіду па камандзе афіцэра бяспекі, упаў у Ціхім акіяне). Заключэнне NASA пра прычыну няўдачы - памылкі сістэмы кіравання. Два іншыя паспяхова выканалі праграму - прамацечны рэактыўны рухавік працаваў 10 секунд, затым - 10-хвіліннае планернае зніжэнне. Абедзве мадэлі патанулі ў Ціхім акіяне.

Другі палёт - 'X-43A 27 сакавіка 2004, прайшоў у штатным рэжыме.

Трэці палёт усталяваў рэкорд хуткасці ў 11 200 км/г (Мах 9,6 = 3,2 км/с) 16 лістапада 2004 г.

Спасылкі
--------

* X-43  (англ.)
* NASA: X-43 Архівавана 13 лютага 2016.  (англ.)

| **Самалёты серыі X** |
| --- |
| 
X-1  ·  X-2  ·  X-3  ·  X-4  ·  X-5  ·  X-6  ·  X-7  ·  X-8  ·  X-9  ·  X-10  ·  X-11  ·  X-12  ·  X-13  ·  X-14  ·  X-15  ·  X-16  ·  X-17  ·  X-18  ·  X-19  ·  X-20  X-21  ·  X-22  ·  X-23  ·  X-24  ·  X-25  ·  X-26  ·  X-27  ·  X-28  ·  X-29  ·  X-30  ·  X-31  ·  X-32  ·  X-33  ·  X-34  ·  X-35  ·  X-36  ·  X-37  ·  X-38  ·  X-39  ·  X-40  X-41  ·  X-42  ·  X-43  ·  X-44  ·  X-45  ·  X-46  ·  X-47  ·  X-48  ·  X-49  ·  X-50  ·  X-51  ·  X-53  ·  X-54  ·  X-55
 |
**Рапсодыя** — песня ці верш у антычнай Грэцыі, што выконваўся вандроўнымі спевакамі — **рапсодамі**. У наш час — жанр інструментальнага твору вольнай формы, пераважна на аснове народных тэм.

У XIX стагоддзі адраджаецца пад уплывам эстэтыкі рамантызму з уласцівым ёй цікавасцю да фальклору. Спачатку рапсодыя прызначалася часцей за ўсё для фартэпіяна і нагадвала фантазію на народныя тэмы (19 венгерскіх Рапсодый Феранца Ліста). Пазней рапсодыя наблізілася да паэм (Іаганес Брамс), сольных канцэртаў для фартэпіяна з аркестрам («Украінская рапсодыя» Сяргея Ляпунова, «Рапсодыя на тэму Паганіні» Сяргея Рахманінава, «Рапсодыя ў блюзавых тонах» (англ. *Rhapsody in Blue*, 1924) Джорджа Гершвіна), да кантат.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сарока.
**Святлана Рыгораўна Сарока** (нар. 2 чэрвеня 1968, Вялікія Чучавічы, Лунінецкі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Член Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па адукацыі, навуцы, культуры і сацыяльным развіцці.

Выбрана членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь пятага склікання ад Мінскай вобласці (вылучана ад Валожынскага, Маладзечанскага і Стаўбцоўскага раёнаў).

Біяграфія
---------

Скончыла Мінскае культурна-асветніцкая вучылішча і Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры (менеджмент сацыяльна-культурнай сферы).

Працавала інструктарам Маладзечанскага раённага Дома культуры, арганізатарам-метадыстам Маладзечанскага раённага метадычнага цэнтра народнай творчасці і культурна-асветніцкай работы па вучобе кадраў клубных работнікаў, вядучым спецыялістам па клубнай рабоце Маладзечанскага раённага метадычнага цэнтра народнай творчасці і культурна-асветніцкай працы і вакальна-харавым жанры, дырэктарам Маладзечанскага раённага метадычнага цэнтра народнай творчасці і культурна-асветніцкай працы.

Дырэктар дзяржаўнай установы «Палац культуры г. Маладзечна».

Член Пастаяннай камісіі па культуры, інфармацыі, турызме і спорце ў Міжпарламенцкай Асамблеі дзяржаў — удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў (МПА СНД). Член камісіі па культурным супрацоўніцтве Беларуска-Кітайскага міжурадавага камітэта. Член Рэспубліканскага грамадскага савета па справах культуры і мастацтва пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь. Член савета фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы культуры і мастацтва.

Узнагароды
----------

Узнагароджана Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь (2015), Ганаровай граматай Міжпарламенцкай Асамблеі дзяржаў-удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў (2015), Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (2007), трыма Ганаровымі граматамі Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь (2000, 2004, 2006), пяццю ганаровымі граматамі Мінскага абласнога выканаўчага камітэта (2000, 2001, 2001, 2004, 2006), ганаровымі граматамі ўпраўлення культуры, упраўлення адукацыі, упраўлення ўнутраных спраў Мінскага аблвыканкама, Ганаровай граматай Беларускага Саюза кампазітараў (2015), Ганаровай граматай Беларускай федэрацыі танцавальнага спорту (2005), спецыяльным дыпломам Беларускага саюза жанчын «Жанчына года — 2009» у намінацыі «За ўклад у духоўна-маральнае адраджэнне грамадства», спецыяльнымі дыпломамі конкурсаў Маладзечанскага гарадскога і раённага выканаўчых камітэтаў «Талент» у намінацыі «Дырэктар года — 2003, 2005, 2014», па выніках працы ў намінацыі «Лепшы кіраўнік −2006» (2007), «Лепшы кіраўнік −2009» (2010), нагрудным знакам Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь «За ўклад у развіццё культуры Беларусі», памятным нагрудным знакам «75 гадоў міліцыі Мінскай вобласці» (2014), юбілейнымі медалямі «70 год вызвалення Рэспублікі Беларусь пекла нямецкая-фашысцкіх захопнікаў», «70 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» (2015).
**Часовая рэгіянальная адміністрацыя** (ЧРА) рэгіёну Тыграй (тыгрынья: ግዝያዊ መንግስቲ ክልል ትግራይ; амх.: የትግራይ ክልል ግዝያዊ መንግስት) — часовая рэгіянальная адміністрацыя, абвешчаная офісам прэм’ер-міністра Эфіопіі 23 сакавіка 2023 года. Орган заснаваны заснаваны на падставе артыкулы 10 (1) Пагаднення аб пастаянным спыненні ваенных дзеянняў, падпісанага ў Прэторыі паміж федэральным урадам і НФВТ. Кіраўніком прызначаны Гетачу Рэда.

Гл. таксама
-----------

* Пераходны ўрад Тыграя

Заўвагі
-------

1. ↑  *About the establishment of an interim administration of the Tigray region* (PDF). 23 March 2023. Праверана March 25, 2023.
2. ↑  *PM Abiy "appoints" Getachew Reda head of Tirgay Interim Admin*. 23 March 2023. Праверана March 23, 2023.
3. ↑  *Official version of AU-led Ethiopia peace agreement*. 4 November 2022. Праверана March 24, 2023.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Маеўскі.
**Францішак Станіслававіч Мае́ўскі** (1781 ці 1783, в. Каскі Мінскай губерні — пасля 1837, Славута) — вайсковец, масон.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Маеўскіх. Сын Станіслава Маеўскага і Барбары з Жабінскіх.

З 1806 года ў Войску Польскім, ваяваў у Іспаніі і Партугаліі ў радах добраахвотнай гвардыі. У Францыі (Седан) яго прынялі ў масонскае таварыства, атрымаў тры першыя ступені. У маі 1811 года трапіў у палон англічанам пад Альбора ў Партугаліі. Яго завезлі ў графства Самерсет у Англіі, дзе быў у французскай масонскай ложы. Калі перавезлі ў Шатландыю, уступіў у масонскую ложу шатландскіх ступеняў і атрымаў ступень Ружовага Крыжа і права самому надаваць масонскія ступені. Ад капітула Эдынбургскага атрымаў дазвол даваць вышэйшыя ступені і ствараць новыя масонскія ложы.

У 1817 годзе вярнуўся на радзіму і ўступіў у Войска Польскае паручнікам 4-га палка ўланаў. Член масонскай ложы «Шчаслівага Вызвалення» ў Нясвіжы, масон 2-й ст. у 1818, 4-й ст. — у 1820. Член масонскага ніжэйшага капітула «Святыні Спакою» ў Нясвіжы, масон 4-й ст. у 1820. На сейме 1820 г. выступіў з апазіцыяй Аляксандру І і ўраду. У 1824 г. — капітан 1-га палка ўланаў. Адзін з заснавальнікаў Таварыства Тампліераў (1819), напісаў яго Статут, увёў 4-ю ступень, якая накладвала абавязак «несці дапамогу кожнаму народу, які хоча адшукаць сваю вольнасць».

Выступіў супраць злучэння з польскім Патрыятычным таварыствам. Арыштаваны ў 1826 г. змешчаны ў кармеліцкія муры ў Варшаве. Сеймавым судом прыгавораны да трох месяцаў турмы, па загаду Канстанціна Паўлавіча вывезены ў Санкт-Пецярбург, дзе з ліпеня 1828 знаходзіўся адзін год у Петрапаўлаўскай крэпасці. Пасля вызвалення быў уключаны ў Каўказскі корпус, дзе пасябраваў з Раманам Сангушкам.

У 1836 годзе дэмабілізаваны з правам вяртання на радзіму. Пасяліўся ва ўладаннях Сангушкі, Славуце, як домаўласнік. Відаць, пад выглядам продажу коней некалькі разоў быў на Каўказе, перавозіў Сангушку ад бацькоў лісты.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Franciszek Majewski // NUKAT — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11789729'></a>

Літаратура
----------

* *Швед, В. В.* Маеўскі Францішак Станіслававіч // Масоны і ложы на землях Беларусі (канец XVIII — першая чвэрць XIX ст.) : біябібліягр. слоўн.. — Гродна: ГрДУ, 2007. — 275 с. — ISBN 978-985-417-866-0.


| ?Францішак Маеўскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Станіслаў Маеўскі[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  | Францішак Маеўскі |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Барбара з Жабінскіх[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: franciszek-majewski-ur-1781-zm-po-1837-kapitan-wp-wolnomularz · Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2007116808 · VIAF: 152151352019652601077 |
**Пагонны двор** пачатку ХХ стагоддзя з вёскі Садавічы Капыльскага раёна Мінскай вобласці. Перанесены ў Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту ў в. Азярцо, дзе прадстаўлена ў экспазіцыі «Цэнтральная Беларусь».

Гісторыя
--------

Дом пабудаваў Платон Гуцановіч (1850-я гг. — 1944-45), які ў самым пачатку XX стагоддзя з’ехаў на заробкі ў Амерыку. У Чыкага засталіся яго старэйшыя дзеці, сам Платон вярнуўся на радзіму, пабудаваў дом. У Платона і яго жонкі Ульяны было шаснаццаць дзяцей, з якіх выжыла восем. Двор пачаў будавацца ў пачатку XX ст. але гаспадарчыя пабудовы ў канцы пагону  былі прыбудаваны толькі ў канцы 1930-х гадоў.

Архітэктура
-----------

Падворак
З’яўляецца прыкладам пагоннай забудовы на канчатковым этапе свайго развіцця: жылыя і шматлікія гаспадарчыя пабудовы выцягнуты на 36 м і знаходзяцца пад агульнай двухсхільнай страхой. Яны ствараюць цэласны ансамбль, які ўражвае аб’ёмным адзінствам і ўпарадкаванасцю пабудоў.

Галоўнае звяно мае схему: хата — сені — сенцы — клець — істопка — камора. Жыллё і сумежныя з ім памяшканні ўтвараюць развітую па функцыянальных сувязях планіроўку. Да жылога звяна далучаецца шэраг гаспадарчых памяшканняў для розных відаў свойскай жывёлы, захоўвання інвентару, дроў, сена. Зрубы хаты з абчасаных на два канты бярвёнаў, астатнія памяшканні — з дыляў. Страха мае саламянае пакрыццё. Над шчытом схілы прыкрываюць дошкі — ветраніцы з разьбяным вільчыкам. Шчыт пераходзіць у застрэшак, апорная жэрдка якога ўпрыгожана разьбяным паяском.

Інтэр’ер хаты пачынаецца з шырокай пабеленай печы з камінчыкам збоку. Падлога ў хаце глінабітная. У доме экспануецца вялікая колькасць рэчаў, звязаных з сям’ёй Гуцановічаў.

У гаспадарчай пабудове сядзібы прадстаўлена для агляду калекцыя ступ.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь: [Даведнік] / склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-6828-35-8.
2. 1 2 3  ХАТА З ВЁСКІ САДАВІЧЫ КАПЫЛЬСКАГА РАЁНА МІНСКАЙ ВОБЛАСЦІ.
3. ↑  А. И. Локотко. Типы традиционной застройки крестьянского двора в Белоруссии (XIX — середина XX в.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пагонны двор з Садавічаў
* ХАТА З ВЁСКІ САДАВІЧЫ КАПЫЛЬСКАГА РАЁНА МІНСКАЙ ВОБЛАСЦІ.

* Пагонны двор з Садавічаў на сайце «Архіварта»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Якубовіч.
**Таццяна Раманаўна Якубовіч** (нар. 7 красавіка 1972, в. Гарадок, Кармянскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі матэматык, педагог і палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання. Кандыдат фізіка-матэматычных навук, дацэнт.

Біяграфія
---------

Скончыла Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ф. Скарыны, выкладчык матэматыкі; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь, ідэолаг.

Працавала лабарантам, настаўнікам матэматыкі СШ № 22 г. Баранавічы; выкладчыкам матэматыкі, загадчыцай завочнага аддзялення, намеснікам дырэктара па навучальнай працы Баранавіцкага эканоміка-юрыдычнага тэхнікума; прарэктарам па навучальнай і выхаваўчай працы, першым прарэктарам Баранавіцкага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Узнагароды
----------

Узнагароджана Ганаровай граматай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь. Мае Падзячнае пісьмо Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Сям’я
-----

Замужам, мае дачку і сына.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь Архівавана 13 красавіка 2019.  (бел.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Аляксандра-Неўская царква.
**Свята-Аляксандра-Неўская царква** — праваслаўны храм у в. Слабада Мядзельскага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

У цэнтры вёскі. Пабудавана каля 1880 г. з цэглы і бутавага каменю на месцы драўлянага храма, узведзенага ў 1814 г. ўладальнікам маёнтка панам Гутаровічам. У 1861 г. адкрыта царкоўнапрыходская школа. Да 1980-х гг. не дзейнічала, адрэстаўрыравана ў 1990-я г. Па восі царквы пастаўлена цагляная арачная брама, акаймаваная металічнай агароджай.

Архітэктура
-----------

Брама
Від з боку апсіды

Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Складаецца з трох'яруснай чацверыковай званіцы, прамавугольнай трапезнай, кубападобнага асноўнага аб'ёму і паўкруглай апсіды. Асноўны аб'ём накрыты чатырохсхільным, трапезная двухсхільным, апсіда — кананічным дахамі. Дах над асноўным аб'ёмам завершаны галоўкай на васьміграннай шыйцы. Макаўкай завершаны шацёр трэцяга васьміграннага яруса званіцы (надбудаваны ў 1990-я гг). Уваходная частка вылучана перспектыўным арачным парталам пад двухсхільным шчытом, які абапіраецца на пілястры. Архаічны выгляд храму надае бутавая муроўка сцен, на паліхромным фоне якой кантрастна вылучаюцца атынкаваныя ліштвы арачных аконных праёмаў, уваходны партал, вуглавыя лапаткі, аркатурныя фрызы.

Інтэр'ер
--------

Унутры памяшканні храма аб'яднанны шырокімі арачнымі прасветамі. Мастацка-дэкаратыўным акцэнтам з'яўляецца драўляны разны 1-ярусны іканастас з царскімі варотамі расліннага арнаменту, з 4 абразамі-тондамі евангелістаў, у цэнтры — абраз «Благавешчанне». Над царскімі варотамі — абраз «Тайная вячэра».

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Аляксандра-Неўская царква (Слабада)
* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Слабада) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Слабада) на сайце Radzima.org
* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Слабада) на сайце Глобус Беларусі (руск.)

| ⛭Мядзельскае благачынне |
| --- |
| Спаса-Праабражэнская царква (Занарач) ·  Троіцкая царква (Княгінін) ·  Свята-Троіцкая царква (Крывічы) ·  Свята-Троіцкая царква (Мікасецк) ·  Свята-Троіцкая царква (Мядзел) ·  Свята-Ільінская царква (Нарач) ·  Свята-Кірыла-Мяфодзіяўская царква (Свір) ·  Свята-Аляксандра-Неўская царква (Слабада) ·  Свята-Мікалаеўская царква (Старыя Габы) |

*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Радзіма.

**«Радзіма»** — шырокаэкранны кінатэатр у Магілёве, размешчаны ў цэнтры горада, па Ленінскай вуліцы, 47.

Будынак кінатэатра пабудаваны ў 1939 годзе па праекце архітэктара У. Вараксіна. У час Вялікай Айчыннай вайны разбураны, у 1944 годзе адноўлены, у 1972 годзе рэканструяваны. Праводзяцца рэтраспектыўныя і тэматычныя паказы кінастужак. Пры кінатэатры працаваў кінаклуб выхаднога дня.

Архітэктура
-----------

План 1-га паверху. 1949 - пачатак 1950-х гадоў
Адзін з першых у беларускім савецкім дойлідстве будынкаў, у якім выкарыстаны класічныя формы і дэкор. Замыкае перспектыву Камсамольскага сквера з боку вуліцы Першамайскай. Кампактны цагляны будынак мае ў плане форму выцягнутага прамавугольніка. Галоўны фасад вырашаны ў выглядзе 4-калоннага порціка. На падоўжнай восі аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі паслядоўна размешчаны касавы вестыбюль, двухсветлавое прасторнае фае і глядзельная зала на 550 месцаў. На антрэсольным паверсе невялікая канцэртна-лекцыйная і чытальная залы, буфет.

Літаратура
----------

* «Радзіма» // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Радзіма (кінатэатр, Магілёў)
**Еўрапейская паўднёвая абсерваторыя** (англ.: European Southern Observatory, ESO) — міжурадавая еўрапейская навукова-тэхналагічная арганізацыя ў галіне наземнай астрафізікі. Удзел бяруць 13 краін.

Магутнасці
----------

Арганізацыя выкарыстоўвае абсерваторыю Ла-Сілья-Параналь, якая складаецца з некалькіх пляцовак у пустыні Атакама (Чылі).

### Ла-Сілья

На пляцоўцы на гары Ла-Сілья (вышыня гары 2400 м, 600 км на Пн ад Сант’яга-дэ-Чылі) размешчана некалькі тэлескопаў з дыяметрамі люстраў 3,5 м.

### Параналь

На пляцоўцы на гары Параналь змешчаны «Вельмі вялікі масіў тэлескопаў» (Very Large Telescope Array, VLT) і сумешчаны з ім інтэрферометр (VLT Interferometer, VLTI).

Супрацоўніцтва
--------------

Арганізацыя ўдзельнічае ў рабоце кансорцыума па будове Атакамскага вялікага міліметровага масіву (Atacama Large Millimeter Array, ALMA) на нагор’і Альтыплана.

Арганізацыя ўдзельнічае ў распрацоўцы звышвялікага аптычнага і інфрачырвонага тэлескопа E-ELT (дыяметр галоўнага люстра ад 30 да 60 метраў).

Спасылкі
--------

* Афіцыйная пляцоўка арганізацыі
**Тэхаскі аграрна-механічны ўніверсітэт Цэнтральнага Тэхаса** (англ.: Texas Agricultural and Mechanical University–Central Texas), у большасці выпадкаў ужываецца абрэвіятурная назва **Тэхаскі АіМ ўніверсітэт — Цэнтральны Тэхас** (англ.: Texas A&M University–Central Texas) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Кілін у штаце Тэхас.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Гэта частка сістэмы Тэхаскага аграрна-механічнага ўніверсітэта. Гэта адзін з найноўшых членаў гэтай сістэмы. Заснаваны ў 1999 годзе як філіял Тарлтанскага дзяржаўнага ўніверсітэта, у верасні 2009 года ён стаў незалежнай ВНУ.

Універсітэт у асноўным абслугоўвае незвычайных студэнтаў: сярэдні ўзрост навучэнцаў складае 34 гады (што больш чым на 10 год больш за сярэдні паказчык па краіне), 40% студэнтаў працуюць у арміі ЗША, і большасць студэнтаў вучацца няпоўны дзень. Універсітэт мае галоўны кампус у горадзе Кілін і размяшчаецца таксама на базе арміі ЗША ў форце Кавазас.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнес-адміністравання
* Каледж адукацыі і развіцця чалавека

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Тэхас

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Махамед ульд Абдэль Азіз** (фр.: Mohamed Ould Abdel Aziz; нар. 20 снежня 1956, Акджуджт) — маўрытанскі ваенны і палітычны дзеяч, прэзідэнт Маўрытаніі з 5 жніўня 2009 года.

Служыў у арміі з 1977 года. У 2005 быў адным з арганізатараў ваеннага перавароту супраць шматгадовага прэзідэнта краіны Маауі ульд Сіда Ахмеда Тайі. 30 жіўня 2007 года прызначаны абраным прэзідэнтам краіны Сідзі Махамедам ульд Шэйхам Абдулахі камандуючым прэзідэнцкай гвардыяй. Спроба зрушыць Махамеда ульд Абдэль Азіза з гэтай пасады прывяла да таго, што 6 жніўня 2008 года ён арганізаваў паспяховы ваенны пераварот і ўзначаліў Дзяржаўны савет з 11 членаў. 14 жніўня 2008 года ён прызначыў прэм’ер-міністрам свайго ўрада Мулае ульд Мухамед Лагдафа. У 2009 годзе абраны прэзідэнтам Маўрытаніі.

21 сакавіка 2010 года Махамед ульд Абдэль Азіз разарваў дыпламатычныя адносіны з Ізраілем. Да гэтага Маўрытанія была адной з 3 арабскіх краін, якія мелі дыпадносіны з Ізраілем.

Зноскі
------

1. ↑  Mohammed Ould Abdel Aziz // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Сідзі Махамед ульд Шэйх Абдулахі** | **6-ы Прэзідэнт Маўрытаніі**5 жніўня 2009 — 2 жніўня 2019 | Пераемнік**Мухамед ульд аш-Шэйх аль-Газуанi** |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1193734487 · ISNI: 0000 0003 5627 9461 · LCCN: no2011140052 · SUDOC: 200362984 · VIAF: 182985753 |
**Рабочае цела**, ці **рабочае рэчыва** — газападобнае ці вадкае рэчыва, якое выкарыстоўваецца ў машынах для пераўтварэння энергіі, атрымання работы і інш. Дзеянне рабочага цела заснавана на зменах тэрмадынамічных ці іншых параметраў яго стану.

Найбольш часта рабочым целам служаць: вадзяная пара (у паравых машынах і турбінах) аміяк, вуглекіслата і іншыя хладоны (у халадзільных машынах), паветра (у пнеўматычных машынах), газы (у газавых турбінах, рухавіках унутранага згарання) і інш.

Літаратура
----------

* Рабо́чае це́ла // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 186. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778733375 |
**Рыго́р Саве́льевіч Лахта́наў** (1904, в. Асавец, Бялыніцкі раён, Магілёўская вобласць — 1960) — савецкі дзяржаўны дзеяч БССР, намеснік Старшыні Савета Міністраў БССР (1947—1950), адзін з кіраўнікоў лесагаспадарчай галіны Беларусі.

Біяграфія
---------

У 1923—1939 гадах працаваў на лесараспрацоўках ў Бялыніцкім і Рагачоўскім раёнах, кіраваў трэстамі «Лесбел», «Мінлеспрам», «Беллесасплаў». 

З кастрычніка 1939 года працаваў намеснікам наркама, з сакавіка 1941 года наркамам лясной прамысловасці БССР. 

У 1947 — 1950 гадах — міністр лясной і папяровай прамысловасці БССР, адначасова — намеснік старшыні Савета Міністраў БССР. 

У 1950 — 1952 гадах — намеснік міністра лясной і папяровай прамысловасці СССР, затым на адказных пасадах у Міністэрстве лясной прамысловасці РСФСР, Міністэрстве лясной прамысловасці СССР.

Член ЦК КПБ. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1947—1950 гадах.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны двума ордэнамі Леніна, ордэнам Кастрычніцкай Рэвалюцыі і ордэнам Чырвонага Сцяга, шматлікімі медалямі.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР о награждении орденами и медалями партизан Украинской, Белорусской ССР, Крымской АССР, Ленинградской, Калининской, Смоленской и Орловской областей РСФСР. 7 марта 1943 года **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 7 чэрвеня 2017. Праверана 7 чэрвеня 2017.

Спасылкі
--------

* Белыничский районный исполнительный комитет. Знаменитые земляки  (руск.)
**Будынак былога яўрэйскага рамеснага вучылішча** — будынак у Магілёве, размешчаны на рагу вуліц Вароўскага і Пляханава, 11/23. Помнік эклектычнай архітэктуры. Пабудаваны ў 1903 годзе з цэглы. Цяпер адзін з будынкаў Магілёўскага дзяржаўнага машынабудаўнічага прафесійна-тэхнічнага каледжа.

Архітэктура
-----------

Фасад па вул. Пляханава
Будынак двухпавярховы, прамавугольны ў плане, на высокім цокалі, неатынкаваны. Фасады вылучаны па вул. Вароўскага рызалітамі, завершанымі ступеньчатымі атыкамі, і ўвенчаны карнізам з сухарыкамі. Уваход з боку дваровага фасада. Першы паверх вулічных фасадаў дэкарыраваны рустам. Вокны першага паверха прамавугольныя з ліштвамі, другога — паўцыркульныя, маюць арачныя абрамленні з замковым каменем. У прасценках — дэкаратыўныя ўстаўкі з цэглы.

Мемарыяльная дошка
------------------

У 1968 годзе на будынку ўстаноўлена мемарыяльная дошка на ўшанаванне памяці аднаго з 26 бакінскіх камісараў М. В. Басіна, які скончыў гэта вучылішча ў 1909 годзе.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Будынак былога яўрэйскага рамеснага вучылішча (Магілёў)

* Будынак былога яўрэйскага рамеснага вучылішча (Магілёў) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бацька (значэнні).
«**Ба́цька**» (сербск.: Отац / Otac) — мастацкі фільм 2020 года рэжысёра Срдана Голубавіча.

Сюжэт
-----

Маленькае сербскае мястэчка. Сям’я рознарабочага Ніколы знаходзіцца на мяжы галечы. Пасля няўдалай спробы самагубства жонкі сацыяльныя службы забіраюць у Ніколы дваіх дзяцей, пакуль ён не дакажа, што ў стане іх утрымліваць. Нягледзячы на ўсе яго намаганні, спробы вярнуць дзяцей аказваюцца марнымі. Зразумеўшы, што ад мясцовых улад нічога не дамагчыся, Нікола вырашае адправіцца пешшу ў Бялград прасіць аўдыенцыі ў міністра. Ён не здаецца перад абліччам несправядлівасці і змагаецца за права аднаўлення бацькоўства.

Акцёрскі склад
--------------

* Горан Богдан
* Борыс Ісакавіч
* Нада Шаргін
* Міліца Янеўскі
* Мухарэм Хамзіч
* Айла Шанціч
* Вахід Джанкавіч
* Мілан Марыч
* Ёва Максіч
* Нікала Ракачэвіч

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 6 кінаўзнагародамі і яшчэ 8 намінацыямі.

Зноскі
------

1. ↑  film-dienst — 1947. — ISSN 0720-0781 Праверана 19 верасня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1414269'></a>
2. ↑  Otac (2020) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 31 снежня 2020.
3. ↑  Бацька  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 31 снежня 2020.
4. ↑  Otac — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 31 снежня 2020.

Спасылкі
--------

* Бацька на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AlloCiné · Filmportal · Internet Movie Database |
**Поліфункцыянальнасць** мовы, **полівалентнасць** мовы — здольнасць мовы выконваць функцыі ў розных сферах дзейнасці, адна з найбольш істотных рыс, якімі літаратурная мова адрозніваецца ад іншых адгалінаванняў нацыянальнай мовы, абмежаваных тэрытарыяльна або функцыянальна (дыялекты, прафесіянальныя гаворкі, прастамоўе, жаргоны).

Крыніцы
-------

1. ↑  Паводле тэрміналогіі В. У. Вінаградава.
2. ↑  Сучасная беларуская мова: Уводзіны. Фанетыка. Фаналогія. Арфаэпія. Графіка. Арфаграфія. Лексікалогія. Фразеалогія. Фразеаграфія: Вучэб. дапам. / Я. М. Камароўскі, В. П. Красней, У. М. Лазоўскі і інш. — 2-е выд. дапрац. і дап. — Мн. : Выш. шк. 1995. — 334 с. ISBN 985-06-0075-6. С.7.
**Канстанцін Радзівіновіч** (1886, в. Кабылянка, Бабруйскі павет, Мінская губерня, цяпер в. Знаменка, Асіповіцкі раён, Магілёўская вобласць — 30 студзеня 1956, Мінск) — протаіерэй.

Біяграфія
---------

Беларус. Сын Дзіянісія Радзівіновіча. Бацька служыў з 1853 года. У 1860—1880-я гг. ён быў псаломшчыкам Раства-Багародзіцкай царквы у в. Старыя Дарогі Бабруйскага павета.

Канстанцін Радзівіновіч скончыў у 1911 годзе Мінскую духоўную семінарыю. Служыў павятовым назіральнікам Навагрудскага вучылішчнага савета ад епархіяльнага ведамства. З 1914 настаяцель Міхайлаўскага храма ў мястэчку Зембін Барысаўскага павета. З 1917 года благачынны цэркваў 4-й акругі Барысаўскага павета.

Арыштаваны 8 красавіка 1933 года. Асуджаны 19 ліпеня 1933 года са святарамі Мінскай епархіі Уладзімірам Дзелякторскім, Васіліем Парфёнчыкам, Пятром Ражко, Канстанцінам Семянюком, Мікалаем Тарановічам, старастам Данілам Сяліцкім, актыўнымі прыхаджанамі асобай нарадай пры АДПУ за «антысавецкую агітацыю» дa 3 гадоў ППК. Пакаранне адбываў на будаўніцтве канала Масква-Волга[ru].

Пасля вызвалення жыў у Магілёве. У час нямецкай акупацыі, з кастрычніка 1941 года настаяцель Трох-Свяціцельскай царквы (цяпер кафедральны сабор) у Магілёве. У гэтыя гады протаіерэй Канстанцін дапамагаў бяздольным, тым, хто страціў блізкіх і маёмасць, суцяшаў. У склепе храма для іх ладзіліся дабрачынныя абеды.

У сярэдзіне 1950-х гадоў пачалася чарговая антырэлігійная кампанія, над саборам навісла пагроза закрыцця. Памёр 30 студзеня 1956 года ад інфаркту на вакзале ў Мінску, калі безвынікова ездзіў на прыём да П. Панамарэнкі, для таго каб прадухіліць закрыццё храма і ператварэнне яго ў клуб.

Пахаваны на Васкрасенскіх могілках у Магілёве. Надмагілле святара выканана ў выглядзе аналоя, на якім ляжыць крыж і Евангелле. Побач пахаваны Рыгор Мацвеевіч Янус, у якога на кватэры Канстанцін Радзівіновіч жыў у апошнія гады.

Рэабілітаваны 31 мая 1989 года пракуратурай БССР. Групавая справа Р. і інш. № 27206-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  *Маракоў Л. У.* РАДЗІВІНОВІЧ (РАДЗИВИНОВИЧ) Канстанцін // Рэпрэсаваныя праваслаўныя свяшчэнна- і царкоўнаслужыцелі Беларусі 1917—1967. Энцыклапедычны даведнік у 2-х тамах. Т. 2. — Мн. 2007.
2. 1 2  Воскресенское кладбище: тайна захоронений. 10.06.2020
3. 1 2  Архиепископ Софроний совершил панихиду на Воскресенском кладбище. 21 октября 2019

Літаратура
----------

* *Маракоў Л. У.* РАДЗІВІНОВІЧ (РАДЗИВИНОВИЧ) Канстанцін // Рэпрэсаваныя праваслаўныя свяшчэнна- і царкоўнаслужыцелі Беларусі 1917—1967. Энцыклапедычны даведнік у 2-х тамах. Т. 2. — Мн. 2007.
**«Бонскі агляд»** (ням. Bonner Durchmusterung, азначэнне **BD**), зорны каталог агляднага характару, змяшчае прыблізныя каардынаты ярчэйшых за m+9 — m+10 (візуальна) зорак, аднесеныя да эпохі 1855, а таксама зорныя велічыні, запісаныя на аснове не вельмі дакладных навочных ацэнак. Гэты каталог не з’яўляецца фотаметрычным каталогам.

Да каталога прыкладзены атлас зорнага неба, які складаецца з 64 карт, абсягам на поўнач ад скланення −23°. Каталог падзелены на зоны у адп. са скланеннямі, кожная зона мае шырыню 1 градус. Унутры кожнай зоны зоркі панумараваны ў парадку іх прамых узыходжанняў, напр. BD +4°1375 знаходзіцца ў зоне +4° з нумарам 1375.

Каталог быў працягнуты на паўднёвае паўшар'е зорнага неба ў Кардоўскім і Капскім аглядах.

Гл. таксама
-----------

* Патсдамскі каталог

| ⛭Астранамічныя каталогі |
| --- |
| Гістарычныя | Шы Шэня  • Гіпарха  • Альмагест  • Ас-Суфі  • Аль-Біруні  • Амара Хаяма  • Ат-Тусі  • Гурганскі зідж  • Уранаграфія  • Уранаметрыя  • Тыха Браге  • Галея  • Гевелія  • Джона Флемстыда  • Лакайля  • Месье  • Вольфа |
| Сучасныя | 2MASS  • Abell  • AC  • BD  • C  • CCDM  • CD  • COROT  • CPD  • DDO  • FK4/FK5  • GC  • GCVS  • Gl/GJ  • GSC  • HD  • HIP  • HR  • IC  • IDS  • KIC  • MCG  • NGC  • NHICAT  • NSV  • OGLE  • PD  • PGC  • RCW  • RECONS  • RNGC  • ROSAT  • SAO (CAO)  • SDSS  • STF  • TYC  • UGC  • WDSC |
**Свята-Раства-Багародзіцкі кафедральны сабор**  — мураваны праваслаўны храм у горадзе Салігорску Салігорскага раёна Мінскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Цэнтральнай.

Гісторыя
--------

У 1994 годзе інстытутам ААТ «Мінскпрампраект» быў распрацаваны праект архітэктурнага комплексу. 30 ліпеня 2000 года храма быў асвячоны мітрапалітам Мінскім і Слуцкім Філарэтам. Да пачатку 2015 года храм быў дабудаваны, а 5 сакавіка 2015 года быў наданы статус кафедральнага сабора.

Архітэктура
-----------

Пабудавана з цэглы. У аснове яруснай кампазіцыі храма цэнтральны арачны аб'ём, завершаны цыліндрычным светлавым барабанам пад сферычным купалам. З франтальнага боку далучаны такой жа формы прытвор, з тыльнага — апсіда з бакавымі рызніцамі, па баках — паўкруглыя прыдзелы пад сферычнымі пакрыццямі, завершанымі ліхтарыкамі. Фасады прарэзаны высокімі прамавугольнымі аконнымі праёмамі.

Архітэктар храма Уладзімір Фёдаравіч Даніленка.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Зноскі
------

1. ↑  Свята-Раства-Багародзіцкі кафедральны сабор (Салігорск) Архівавана 25 кастрычніка 2019.
2. ↑  Раства-Багародзіцкі кафедральны сабор

Спасылкі
--------

* Свята-Раства-Багародзіцкі кафедральны сабор (Салігорск) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Свята-Георгіеўская царква** — мураваны праваслаўны храм у горадзе Нясвіж Нясвіжскага раёна Мінскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Казлова, 5.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1954 годзе. Пробашч храма з’яўляецца протаіерэй Яўген Пятровіч Лабынька.

Архітэктура
-----------

Пабудаваена з дрэва і цэглы. Твор народнага дойлідства. Прамавугольны аб’ём накрыты вальмавым дахам, завершаным па цэнтры 2-ярусным 8-гранным шатровым барабанам. Да фасада далучаны 2-ярусны цагляны прытвор, завершаны трохвугольным франтонам. Сцены прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Побач пастаўлена 2-ярусная 4-гранная драўляная званіца пад пакатым 4-схільным пакрыццём.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Зноскі
------

1. ↑  Свята-Георгіеўская царква (Нясвіж) Архівавана 26 кастрычніка 2019.
2. ↑  Георгіеўская царква Архівавана 23 верасня 2020.

Спасылкі
--------

* Свята-Георгіеўская царква (Нясвіж) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Трансферазы** — асобны клас ферментаў, якія каталізуюць перанос функцыянальных груп і малекулярных рэшткаў ад адной малекулы да другой. Шырока распаўсюджаны ў раслінных і жывёльных арганізмах, удзельнічаюць у ператварэннях вугляводаў, ліпідаў, нуклеінавых і амінакіслот.

Рэакцыі, каталізуемыя трансферазамі, у агульным выпадку выглядаюць так:

* A-X + B ↔ A + B-X.

Малекула A тут выступае ў якасці донара групы атамаў (X), а малекула B з'яўляецца акцэптарам групы. Часта ў якасці донара ў падобных рэакцыях пераносу выступае адзін з каферментаў. Многія з каталізуемых трансферазамі рэакцый з'яўляюцца зварачальнымі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).
**Месенія** (грэч. Μεσσηνία) — гістарычная вобласць у Старажытнай Грэцыі на паўднёвым захадзе паўвострава Пелапанес, вядомая сваёй гераічнай барацьбой за незалежнасць ад Спарты.

У крыта-мікенскія часы тэрыторыя Месеніі складала аснову магутнага царства са сталіцай у горадзе Пілас. Адным з яго цароў, паводле звестак Гамера, быў легендарны Нестар. У ХІІ ст. да н.э. і ІХ ст. да н.э. Месенія пацярпела ад нашэсцяў дарыйскіх плямёнаў, барацьба з якімі скончылася, аднак, паступовым змяшаннем і ўтварэннем адзінага этнасу. Паражэнні у І і ІІ Месенскіх войнах са Спартай у VIII ст. да н.э. — VII ст. да н.э. прывялі да страты Месеніяй незалежнасці, якая была адноўлена толькі ў 369 да н.э. пасля перамогі фіванскага палкаводца Эпамінонда над Спартай. Паводле задумы Эпамінонда, незалежная Месенія са сталіцай у нанова збудаваным г. Месена стала адной з супрацьваг спартанскаму ўплыву ў Пелапанесе. У III ст. да н.э. Месенія далучылася да Ахейскага саюза, у 146 да н.э. трапіла пад панаванне Рыма і была ўключана ў склад рымскай правінцыі Ахая.

Літаратура
----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Месенія на Вікісховішчы |

* Блаватская Т. В. Ахейская Греция во втором тысячелетии до н. э. М. 1966;
* Колобова К. М. Древняя Спарта (X—VI вв. до н. э.), Л. 1957;
* Павсаний Описание Эллады, СПб. 1996, т. 1 — 2;
* Фукидид История, М. 1993.
**Xyleborus dispar** — шкодны жук з сямейства караедаў. Пашкоджвае ўсе пладовыя і многія лясныя культуры: бярозу, вольху, яблыню, грушу, ясень, бук, дуб, граб, грэцкі арэх, абрыкос, айву, алычу, вішню, глог, інжыр, кізіл, персік, сліву, цёрн, чаромху, чарэшню, ляшчыну і іншую. Распаўсюджаныя ў Крыму, стэпавай і лесастэпавай зонах Украіны ў лесанасаджэннях і садках, радзей сустракаецца на Палессі.

Апісанне
--------

Невялікія жукі — самкі даўжынёй 3-3,5 міліметра, а прыкметна меншыя самцы 2-2,8 міліметра. Цела шырокае, чорна-бурае. Надкрылы чырвона-бурыя, бліскучыя, гладкія, з яснымі кропкавымі баразёнкамі, якія даходзяць да верхавіны. пярэдняспінкі самак моцна выпуклыя, з вянком зубчыкаў на пярэднім краі. Сплюшчаны пахіл надкрыльев пачынаецца амаль адразу за іх сярэдзінай. Самцы маюць сплясканыя пярэдняспінкі і зваротнаяйкападобнае цела.

Своеасаблівыя хады гэтага віду. Спачатку ход доўгі да 6 см прарываецца ў кірунку ад кары да цэнтра дрэва. Затым з гэтага асноўнага ходу робіцца шэраг новых невялікіх хадоў паралельна да дрэва. Самкі адкладаюць яйкі купкамі па 30-40 штук у кароткія бакавыя галіны маткавага ходу. Купкі яек пакрытыя бурай габлюшкай якая падобная на муку. Неўзабаве з яйцаў з'явяцца лічынкі. Увесь перыяд развіцця лічынак самкі караеда жывуць у хадах, выкідваючы з іх экскрыменты лічынак. Пасля таго, як лічынкі ператворацца ў кукалак вялікая частка самак памірае.

Экалогія
--------

Зімуюць жукі ў маткавых хадах пад карой, часам пад апалым лісцем. Вясной спарваюцца. Самкі адкладаюць яйцы па адным або купкамі з сярэдзіны да канца мая. Яны ўгрызаюцца пад кару і адкладаюць яйцы. Засяляе як тонкія, так і тоўстыя штамбы. Уваходны канал дасягае 6 см глыбіні, ад яго жукі выгрызаюць маткавыя хады ўнутры драўніны. Лічынкі асобных хадоў не робяць, а жывуць у маткавых хадах, зробленых самкай, і сілкуюцца сокам дрэва, а таксама міцэліем грыба *Ambrosia*, споры якога захоўваюцца ў кішачніку самкі і заносяцца пад кару разам з экскрэментамі. Лічынкі акукляюцца ў тых жа хадах, дзе развіваюцца жукі. На працягу года развіваецца адно пакаленне.

У адрозненне ад многіх відаў караедаў пашкоджвае зусім здаровыя дрэвы.

Зноскі
------
**Кахо́ўская ГЭС** — разбураная гідраэлектрастанцыя на Дняпры на поўдні Украіны. З’яўлялася шостай (ніжняй і апошняй) ступенню каскада гідраэлектрастанцый на рацэ Дняпро. Размешчана за 5 км ад горада Новая Кахоўка Херсонскай вобласці. Утварала Кахоўскае вадасховішча.

Кахоўская ГЭС забяспечвае гадавое рэгуляванне сцёку Дняпра для энергазабеспячэння, арашэння і водазабеспячэння засушлівых раёнаў поўдня Украіны, а таксама суднаходства ад Херсона да Запарожжа.

6 чэрвеня 2023 года ў час баявых дзеянняў Кахоўская ГЭС была падарвана і разбурана. Таксама ёсць думка, што ГЭС разбурылася праз неадпаведную эксплуатацыю, злачынную халатнасць расійскага боку і атрыманыя раней пашкоджанні. Узровень вады ў Кахоўскім вадасховішчы рэзка ўпаў, былі затоплены тэрыторыі ніжэй па цячэнні Дняпра, што выклікала гуманітарную і экалагічную катастрофу.

Галерэя
-------

* Вадазліўная плацінаВадазліўная плаціна
* Вадазліўная плацінаВадазліўная плаціна
* Кахоўскае вадасховішчаКахоўскае вадасховішча

Панарама Кахоўскай гідраэлектрастанцыі і вадасховішчаПанарама Кахоўскай гідраэлектрастанцыі і вадасховішча

Зноскі
------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2023. Праверана 11 верасня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28563569'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4580425'></a>
2. ↑  belta.by
3. ↑  unian.ua
4. ↑  tass.ru
5. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кахоўская ГЭС

| Дняпроўскі каскад ГЭС |
| --- |
|  | 
ГЭС
Кіеўская
Канеўская
Крэменчугская
Сярэднядняпроўская
Дняпроўская
Кахоўская
ГАЭС
Кіеўская
Канеўская
 |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: no2015134209 · LNB: 000334923 · VIAF: 187144647693834922450 |
**Геакрыялогія**, **мерзлотазнаўства** — раздзел геалогіі і крыялогіі, які вывучае мёрзлыя горныя пароды, асаблівасці іх складу, будовы, заканамернасці фармавання, развіцці ў часе і прасторы, а таксама мярзлотна-геалагічныя працэсы і з'явы. Аб'ектам даследавання геакрыялогіі з'яўляецца мерзлая зона літасферы або крыялітазона.

Геакрыялогія як самастойная галіна ведаў аб мёрзлых горных пародах (глебах, грунтах) аформілася ў СССР у 1920-х гадах на стыку геалагічных, геаграфічных, геафізічных і інжынерна-тэхнічных дысцыплін. Станаўленне і развіццё геакрыялогіі ў Расіі звязана з імёнамі выбітных прыродазнаўцаў У. І. Вярнадскага, У. А. Обручава, М. І. Сумгіна.

Нараўне з агульнай геакрыялогіяй вылучаецца *інжынерная геакрыялогія*, якая вывучае навуковыя асновы праектавання і будаўніцтва розных будынкаў на шматгадовамёрзлых горных пародах, іх воднай і цеплавой меліярацыі, іншыя прыкладныя задачы.

Літаратура
----------

* *Ершов Э. Д.* Общая геокриология. — М.: Недра, 1990. (руск.)
* *Ершов Э. Д.* Общая геокриология. — М.: МГУ, 2002. (руск.)
* Мерзлотоведение. / Ред. В. А. Кудрявцев. — М.: МГУ, 1981. (руск.)
* Общее мерзлотоведение (геокриология). / Ред. В. А. Кудрявцев. — М.: МГУ, 1978. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph849164 |
**Грануламетрычны склад**, **механічны склад**, утрыманне ў мелказёме глебы механічных элементаў (фракцый) рознай буйнасці. Глебы класіфікуюцца па грануламетрычнаму складу ў залежнасці ад утрымання фізічнага пяску (часціцы болей за 0,01 мм) ці фізічнай гліны (часціцы менш за 0,01 мм). Па грануламетрычнаму складу глебы падзяляюць на:

* пясок рыхлы;
* пясок звязны;
* супесь;
* суглінак лёгкі;
* суглінак сярэдні;
* суглінак цяжкі;
* гліна лёгкая;
* гліна сярэдняя;
* гліна цяжкая.

Для дэталёвага падзелу глебаў па грануламетрычным складзе выкарыстоўваецца ўтрыманне пераважных фракцый:

* пяску (0,25-1 мм);
* буйнога пылу (0,01-0,25 мм);
* сярэдняга пылу (0,005-0,01 мм);
* тонкага пылу (0,001-0,005 мм);
* ілу (< 0,001 мм)
**Будынак Мінскага аблвыканкама** — будынак у цэнтры Мінска, размешчаны на Кастрычніцкай плошчы, па адрасе вул. Энгельса, 4. Будынак з’яўляецца творам савецкай архітэктуры з выкарыстаннем форм класіцызму. У будынку размяшчаецца Мінскі абласны выканаўчы камітэт.

Пабудаваны ў 1962 г. па праекце архітэктара В. Волчака. Арачным праездам злучаны з будынкам цэнтральнага тэлеграфа, разам з якім фарміруе забудову паўднёва-заходняга боку Кастрычніцкай плошчы.

Архітэктура
-----------

Уваходная група
Прамавугольны ў плане пяціпавярховы будынак. Галоўны фасад вырашаны сіметрычна, рытмічна расчлянёны на ўзроўні трох верхніх паверхаў буйнымі пілястрамі з капітэлямі, дэкарыраваны гірляндамі, зоркамі. 1-ы паверх вырашаны як цокальны, апрацаваны светла-карычневай дэкаратыўнай тынкоўкай, 2-і — расшыты пад руст, прасценкі яго прамавугольных аконных праёмаў з’яўляюцца пастаментамі пілястраў верхніх паверхаў. 5-ы паверх з радам арачных аконных праёмаў завершаны буйным антаблементам з карнізам на вялізных дэнтыкулах. Галоўны фасад вылучаны трайной, дэкарыраванай гірляндамі, аркатурай, якая абрамляе прамавугольныя дзвярныя праёмы.

Планіроўка калідорная з двухбаковым размяшчэннем памяшканняў. Цэнтральная парадная і бакавыя дапаможныя лесвіцы вылучаны на дваровым фасадзе акруглым і прамавугольнымі рызалітамі.

Літаратура
----------

* 361. Будынак аблвыканкома // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Будынак Мінскага аблвыканкама

* Будынак Мінскага аблвыканкама на сайце «Архіварта»
**Чарток** — возера ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці, у 8 км на паўночны захад ад г. Мядзел, прыкладна ў 1 км на паўднёвы захад ад вёскі Расоха, прыкладна ў 0,12 км на поўнач ад возера Мядзел і адносіцца да басейна р. Мядзелка (правы прыток р. Бірвета). Уваходзіць у склад нацыянальнага парку Нарачанскі. У 1,5 км на ўсход праходзіць шаша Мядзел-Паставы. Мясцовасць пераважна раўнінная, месцамі градзіста-узгорыстая, з невялікімі ляснымі масівамі, пералескамі і лесапасадкам, пераважна багністая. Берагі пераважна нізкія, пясчаныя, парослыя хмызняком. Мелкаводдзе вузкае, пясчанае, глыбей дно сапрапелістае. Зарастае ўмерана. На паўднёвым усходзе злучана вузкай кароткай пратокамі з воз. Княгінінскае. У возеры жывуць лешч, шчупак, плотка, лінь, акунь і інш. Аматарскае рыбалоўства.

Літаратура
----------

* Все озера Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия Том 6.



| Мядзельскія азёры |
| --- |
| 
* Мядзел
* Рудакова
* Кузьмічы
* Воўчын
* Лотвіны
* Расохі
* Ходасы
* Княгіненскае
* Чарток

 |
**Сядзіба ў Дзям’янках** — сядзіба ў в. Дзям’янкі, Добрушскі раён, Гомельская вобласць. Пабудавана ў канцы XIX — пачатку XX ст.

Гісторыя
--------

Сядзібны дом і парк закладзены ў другой палове XIX стагоддзя ў маентку Герардаў. Двухпавярховы будынак складанай асіметрычнай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі. Цэнтр галоўнага фасада вылучаны развітай уваходнай часткай з высокім ганкам і стылізаваным порцікам на 2 калонках. Сцены 1-га паверха гарызантальна руставаны, прарэзаны высокімі прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў ліштвах. На 2-м паверсе вокны паўцыркульныя, у прасценках — філёнгавыя лапаткі. Бакавыя і дваровы фасады асіметрычныя. Аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю будынка ўзбагачаюць вуглавы паўкруглы эркер, вялікая тэраса, дзве прыбудоўкі да дваравога і бакавога фасадаў.

Парк займае параўнальна высокі ўзгорак са стромкім, тэрасападобным схілам, рассечаны папярочным ярам, і нізіну ў яго падставы. Разам з садам плошча каля 7 га. Вялікую дэкаратыўную ролю мае масіўны чатырохарачны каменны мост. Яго праезная частка шырынёй 7 м аформлена дзвюма невялікімі агароджамі тыпу балюстрад. Уезд на мост фіксаваны адзінкавымі ліпамі.

Уздоўж грэбня схілу размешчаны сядзібны дом, пабудаваны ў канцы XIX — пачатку XX ст. за старым будынкам ужо пасля закладкі парку. Ад дома адкрываецца маляўнічая панарама на атачальную тэрыторыю. Блізкі план перспектывы ўтвараў вадаём, створаны каля падножжа тэрасы (спушчаны). Удалечыні за сядзібай віднеецца рэчышча р. Іпуць. Пейзажны парк пабіты з двух бакоў яра і каля сядзібнага дома. У сувязі з будаўніцтвам будынка школы ад яго захаваліся толькі невялікія фрагменты і адзінкавыя экзоты: хвоя чорная, конскі каштан, рабіннік. У апошнія гады ўпаў клён вастралісты Шведлера. Верхні парк з ніжнім быў злучаны ўсходамі па стромкім схіле ўзгорка. Ніжні парк займаў плоскую нізіну з сажалкай і двума вузкімі каналамі. Ад старых насаджэнняў тут захаваліся асобныя буйныя дрэвы вярбы белай. Паўночная яго частка переувлажнена і занята алешнікам. У ахоўным абсаджванні па перыметры выкарыстоўваўся ясень звычайны. З трох бакоў тэрыторыя парку мае схілы рознай крутасці. Паўднёва-ўсходні схіл найбольш стромкі вышынёй больш 10 м, з’яўляецца, мабыць, часткай старажытнай тэрасы. Схілы добра замацаваны, маюць важнае дэкаратыўнае і кампазіцыйнае значэнне. На галоўным схіле — разрэджаны дрэвастой дуба. У другім ярусе атрымала распаўсюджанне белая акацыя, у падлеску — адзінкава ірга каласістая.

Парк мае агароджу, добра захаваўся ў ранейшых межах. Ён не вылучаецца памерамі, маляўнічасцю і якасцю насджэнняў, але мае маляўнічыя перспектывы і формы рэльефу.

Зноскі
------

1. ↑  Звесткі аб гісторыка-культурных каштоўнасцях Архівавана 16 лістапада 2019.

Спасылкі
--------

* Сядзіба (Дзям’янкі) на сайце «Архіварта»