recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Галаўко.
**Анатóль Аляксáндравіч Галаўкó** (12 снежня 1925, Аляксееўка, Белгародская вобласць, РСФСР — 14 мая 2014) — прафесар, заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь (1990), кіраўнік дэлегацыі БССР на Жэнеўскай канферэнцыі ААН (1975), у 1985—1990 гадах прадстаўляў БССР у Пастаяннай Палаце Міжнароднага трацейскага суда (Гаага).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 12 снежня 1925 года ў горадзе Аляксееўка Белгародскай вобласці РСФСР.

Удзельнік Вялікай Айчынай вайны, ваяваў у складзе 1-га Беларускага фронту, удзельнічаў у аперацыі па вызваленні Мінска, браў удзел у Парадзе Перамогі (24.6.1945).

Пасля вайны паступіў у Харкаўскі юрыдычны інстытут, які скончыў у 1950 годзе. Абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Дзеянне іскавай даўнасці ў савецкім грамадзянскім праве» (1953). У 1973 годзе абараніў доктарскую дысертацыю па тэме «Арганізацыйна-прававыя праблемы ў дзейнасці Савета па кіраўніцтве калгасным будаўніцтвам». У 1954 годзе пачаў працу ў БССР, старшым навуковым супрацоўнікам Інстытута філасофіі і права АН БССР, з 1959 года на юрыдычным факультэце БДУ, дзе быў дацэнтам кафедры тэорыі і гісторыі дзяржавы і права да 1965 года. Потым 27 гадоў узначальваў кафедру дзяржаўнага права. У 1992 годзе стаў прафесарам кафедры канстытуцыйнага права.

Выкладаў курс канстытуцыйнага права Рэспублікі Беларусь. Падрыхтаваў 35 кандыдатаў навук, з якіх 9 — грамадзяне іншых краін, а таксама 8 дактароў навук. У свой час чытаў лекцыі ў ЗША, ФРГ, Даніі, Балгарыі, Польшчы, Літве, Югаславіі і ГДР.

Прымаў удзел у рабочых групах па падрыхтоўкі праектаў трох Канстытуцый:

* Канстытуцыі СССР 1977 года;
* Канстытуцыі БССР 1978 года;
* Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь 1994 года.

Узнагароды і падзякі
--------------------

* Ордэн Айчыннай вайны I ступені;
* два ордэна Чырвонай зоркі;
* медаль «За адвагу», 20 іншых медалёў і 2 медаля ГДР;
* Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР;
* Грамата Вярхоўнага Савета БССР.

Імя А. Галаўко ў 1994 годзе ўнесена у адмысловае выданне Міжнароднага біяграфічнага цэнтра (Кембрыдж, Вялікабрытанія)

Зноскі
------

1. ↑  Невосполнимая потеря. Памяти Анатолия Александровича Головко. (руск.).  Сайт Юрыдычнага факультэта БДУ (15 мая 2014).(недаступная спасылка)
2. 1 2 3  Юрыдычны факультэт. Гісторыя. Сучаснасць. Імёны / рэдсавет : С. А. Балашэнка (старш.) і інш. ; рэдкал. : С. А. Балашэнка (адк. рэд.), А. В. Шыдлоўскі (нам. адк. рэд.) [і інш.]. — Мінск : БДУ, 2015. — 263 с. : іл.
3. 1 2 3  Профіль на сайце БДУ(недаступная спасылка)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кірычук.
**Васіль Паўлавіч Кірычук** (16 студзеня 1924, в. Славатычы, Валынская вобласць, Украіна — 22 ліпеня 1944) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Закончыў сельскую школу, працаваў у калгасе. У Вялікую Айчынную вайну на фронце з сакавіка 1944 года. Вызначыўся 25 чэрвеня 1944 года на тэрыторыі Бешанковіцкага раёна Віцебскай Вобласці. Наводчык процітанкавага ружжа радавы В.П. Кірычук адзін з першых пераправіўся цераз Заходнюю Дзвіну, агнём прыкрываў пераправу роты. Байцы фарсіравал і раку і замацаваліся на левым беразе. Фашысты накіравалі на іх танкі. У гэтым баі В.П. Кірычук быў цяжка паранены.

Пасля лячэння зноў стаў у строй. Пры вызваленні Паставаў зноў быў цяжка паранены. Памёр ад ран 13 ліпеня 1944 года. Пахаваны ў горадзе Паставы, дзе яго імем названа адна з вуліц.

Зноскі
------

1. ↑  Двое з кагорты герояў **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 17 сакавіка 2020. Праверана 17 сакавіка 2020.
2. ↑  Абеліск на карце раёна
**Рэспубліка Зуева** — «рэспубліка старавераў», узнікла ў час Вялікай Айчыннай вайны паблізу вёскі Заскаркі пад Полацкам на тэрыторыі некалькіх вёсак, населеных пераважна стараверамі. Названа ад прозвішча старасты вёскі — Зуева.

Гісторыя
--------

Сям'я Зуева, як і многія яго аднавяскоўцы, перад вайной пацярпелі ад рэпрэсій з боку савецкай улады. Таму пасля адступлення Чырвонай арміі Зуеў восенню-зімой 1941 года арганізаваў у вёсцы самакіраванне. Для абароны жыхароў былі створаны атрады самаабароны.

Нямецкая акупацыйная адміністрацыя ў абмен на выплату фіксаванага натуральнага падатку і недапушчэння на сваю тэрыторыю савецкіх партызан прызнала фактычную аўтаномію тэрыторыі з цэнтрам у вёсцы Саскоркі. У рэспубліцы была адноўлена прыватная ўласнасць, адкрыты стараверскія храмы.

Улады «рэспублікі Зуева» ўсталявалі дружалюбныя адносіны з Народна-працоўным саюзам расійскіх салідарыстаў. Пазней, для фармальнай легалізацыі руху ў вачах немцаў, многія дзеячы рэспублікі абвясцілі сябе мясцовым аддзяленнем рускай Нацыянал-сацыялістычнай партыі Б. Камінскага, аднак фактычна дыстанцыяваліся ад яго руху.

Пры адступленні нямецкай арміі Зуеў з часткай сваіх людзей сышоў на Захад. Іншыя стараверы засталіся і пачалі партызанскую барацьбу супраць Чырвонай Арміі. Для гэтай мэты немцы забяспечылі іх зброяй і харчаваннем. Партызанскія групы трымаліся ў лясах пад Полацкам да 1947 года.

Зуеў і частка яго супрацоўнікаў былі прынятыя ў ВС Камітэта вызвалення народаў Расіі. У 1945 г. ён паспрабаваў вярнуцца на савецкую тэрыторыю для арганізацыі падпольнага руху і прапаў без вестак.

Цікавыя факты
-------------

* Частка дакументаў, звязаных з дзейнасцю Зуева, захоўваецца ў Нацыянальным архіве ЗША ў Вашынгтоне (напрыклад, рукапіс за аўтарствам нейкага В. Валжаніна *«Zuyev's Republic» (1951)*, NA RG 338, P-124).
* Апроч Рэспублікі Зуева ў суседніх раёнах Беларусі існавалі іншыя квазінезалежныя ўтварэнні, такія як **Рэспубліка Расона** ў Расонскім раёне і **Рэспубліка Петухова** пад Віцебскам.

Літаратура
----------

* *Каров Д.* Партизанское движение в СССР 1941—1944 гг. — Мюнхен, 1954.
* *Wladimir W Posdnjakoff*. Zuyev's Republic // Historical Division, European Command, Foreign Military Studies Branch (1947).

Спасылкі
--------

* *Батшев, В.* Партизанщина: мифы и реалии // «Лебедь», № 519, — 18 марта 2007 года.
**Францішак Бартуль** (15 лістапада 1918, Бярозкі Дрысенскага павета Віцебскай губерні, цяпер Краслаўскі край Латвіі. — 4 снежня 2005, Манхасет, штат Нью-Ёрк, ЗША) — беларускі грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыў сярэднюю тэхнічную гімназію ў Дзвінску (цяпер Даўгаўпілс).

Падчас Другой сусветнай вайны ў 1940 годзе мабілізаваны ў Чырвоную Армію, трапіў у нямецкі палон і апынуўся ў Шчэціне, быў прызначаны перакладчыкам. Не вярнуўся пасля адпачынку ў Дзвінску. У 1943 годзе скончыў Віленскую беларускую настаўніцкую семінарыю. Вучыўся ў Мінскай афіцэрскай школе БКА (1944).

З ліпеня 1944 года ў эміграцыі. Знаходзіўся ў Кёнігсбергу, дзе працаваў у Камітэце самапомачы. У 1944—1945 годзе вучыўся на філасофскім факультэце Мюнхенскага каталіцкага ўніверсітэта, пазней — на філасофскім факультэце Грыгарыянскага ўніверсітэта ў Рыме. Адтуль перабраўся ў Вялікабрытанію, скончыў Лонданскі інстытут тэхнічнай стаматалогіі са спецыяльнасцю тэхніка-дантыста. З 24 снежня 1946 года быў сябрам Згуртавання беларусаў у Вялікай Брытаніі, а ў 1949 годзе абраны старшынёй арганізацыі. Пазней выконваў іншыя функцыі ў Галоўнай управе ЗБВБ. Быў сябрам Згуртавання беларускіх камбатантаў з 1949 года, адным са стваральнікаў Беларускага хрысціянскага акадэміцкага аб’яднання «Жыццё» і Беларускага акадэміцкага каталіцкага таварыства «Рунь».

У 1956 годзе з жонкай выехаў у ЗША. Жыў у Нью-Ёрку, дзе меў дантыстычную майстэрню. Актыўны ўдзельнік беларускага жыцця. Уваходзіў у кіраўніцтва БАЗА і яго нью-ёркскага аддзела, быў сябрам рэдкалегіі газеты «Беларус», ад 1982 года старшынёй Рады дырэктараў Фундацыі імя Пётры Крэчэўскага, членам Рады БНР.

Памёр 4 снежня 2005 года ў Манхасеце на Лонг-Айлендзе (штат Нью-Ёрк). Пахаваны на беларускіх могілках Божай Маці Жыровіцкай ў Іст-Брансуіку.

Заўвагі
-------

1. ↑  *hardzin*. Эміграцыйная гісторыя ў асобах. 4 снежня. Францішак Бартуль **(нявызн.)**. *Дзённік падарожжа па жыцці* (4 снежня 2012). Праверана 17 жніўня 2023.

Літаратура
----------

* *Арлоў Ул.* Імёны свабоды. (Бібліятэка Свабоды. XXI стагодзьдзе.) / пад рэд. К. Гарэлік — 3-е выд. дап. — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2015—668 с.: іл.
* *Гардзіенка Н.* Беларусы ў Вялікабрытаніі / пад рэд. А. Гардзіенкі. — Мн. 2010.
* *Кіпель В.* Бартуль // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
**Метаксія́ Мігра́наўна Сіманя́н** (арм.: Սիմոնյան Մետաքսյա Միհրանի; 21 лютага 1926 — 11 жніўня 1987) — савецкая армянская актрыса тэатра і кіно, педагог. Народная артыстка СССР (1981). Лаўрэат Сталінскай прэміі другой ступені (1950).

Біяграфія
---------

Метаксия Сіманян нарадзілася 21 лютага 1926 года ў Ашгабаце (цяпер у Туркменіі).

У 1933 годзе разам з сям’ёй пераехала ў Ерэван.

У 1948 годзе скончыла акцёрскі факультэт Ерэванскага мастацка-тэатральнага інстытута (курс Вартана Аджэмяна). З гэтага ж года актрыса Армянскага тэатра імя Сундукяна. Яе першай ролю была *Ананэ* ў камедыі «Яшчэ адна ахвяра» Г. Сундукяна, а партнёрамі па сцэне былі Авет Авецісян і Вольга Гулазян.

Праз год згуляла *Ніну* ў драме «Маскарад» М. Лермантава. Гэта роля, створаная ў партнёрстве з Ваграмам Папазянам, Вагаршам Вагаршанам, Рачыя Нерсісянам прынесла актрысе вялікую славу і слыннасць. Тэма абароны годнасці жанчыны з’яўлялася цэнтральнай у творчасці актрысы.

У 1949 годзе згуляла роля *Армануш* у спектаклі «Гэтыя зоркі нашы», за якую, супольна з групай акцёраў, была ганаравана Сталінскай прэміі другой ступені ў вобласці літаратуры і мастацтва.

Рэпертуар М. Сіманян адрозніваўся шыратой і разнастайнасцю, пры гэтым яна аднолькава ўдала выступала ў п’есах айчынных, рускіх, заходнееўрапейскіх аўтараў. Яе лепшымі ролямі былі: *Дэздэмона* у п’есе «Атэла» У. Шэкспіра, *Настасія Піліпаўна* ў спектаклі па рамане «Ідыёт» Ф. М. Дастаеўскага, *Марта* у п’есе «Хто баіцца Вірджыніі Вулф?» Эд. Олбі.

Доўгія гады з’яўлялася вядучай актрысай Армянскага тэатра імя Сундукяна.

Гастралявала ў Маскве, Баку, Тбілісі, Бейруце, Дамаску і інш.

У кіно з 1947 года.

З 1968 года выкладала ў Ерэванскім мастацка-тэатральным інстытуце (з 1983 — прафесар).

Метаксія Сіманян памерла 11 жніўня 1987 года ў Ерэване, ва ўзросце 61 года. Пахавана на Тахмахскіх могілках.

Узнагароды і прэміі
-------------------

* Народная артыстка Армянскай ССР (1965)
* Народная артыстка СССР (1981)
* Сталінская прэмія другой ступені (1950) — *за спектакль «Гэтыя зоркі нашы»*
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (27.06.1956)
* Ордэн Дружбы народаў (22.08.1986)

Памяць
------

Мемарыяльная дошка (вул. Абавяна, дом 20)
* У памяць пра М. М. Сіманян у Ерэване ўсталявана мемарыяльная дошка на доме, дзе яна жыла (вул. Абавяна, дом 20).
* У Арменіі штогод уручаецца тэатральная прэмія «Артыст» імя Метаксіі Сіманян.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 19 чэрвеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>

Спасылкі
--------

* Метаксія Сіманян на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)
* Несравненная Метаксия(недаступная спасылка)
* Метаксия Миграновна Симонян на сайте persons.am Архівавана 4 сакавіка 2016.
* Моя Метаксия. К 85-летию со дня рождения(недаступная спасылка)
* Статья Симонян Метаксия Миграновна на сайте ru.hayazg.info

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · КиноПоиск |
**Паскаль Грэгары** (фр. Pascal Greggory; нар. 8 верасня 1954, Парыж, Францыя) — французскі акцёр.

Біяграфія
---------

Паскаль Грэгары нарадзіўся 8 верасня 1954 года ў Парыжы ў буржуазнай пратэстанцкай сям’і. З 12-ці гадоў Паскаль спяваў у хоры на сцэне парыжскай Оперы, а таксама выконваў «дзіцячыя ролі» ў тэатры. У гэты ж час вучыўся на курсах акцёрскага майстэрства Жана Перымоні, каб паступіць у Нацыянальную Кансерваторыю драматычнага мастацтва. Экзамены ў кансерваторыі ў 1973 годзе Паскаль праваліў, але кіраўнік курса, вядомы тэатральны рэжысёр Антуан Вітэз, дазволіў яму вучыцца як вольнаслухачу.

У кіно Паскаль Грэгары дэбютаваў у 1975 годзе ў фільме Жан-Луі Бертучэлі «Доктар Франсуаза Гаян», і з тых часоў сыграў каля 80 роляў. Здымаўся ў фільмах такіх вядомых рэжысёраў, як Андрэ Тэшынэ, Эрык Рамер, Анджэй Жулаўскі і Аліўе Даан.

Пасля знаёмства ў 1987 годзе з вядомым тэатральным і кінарэжысёрам Патрысам Шэро іграў у яго тэатральных пастаноўках і зняўся ў пяці яго фільмах. За ролю ў фільме Шэро «Тыя, хто мяне кахаюць, паедуць цягніком» Паскаль Грэгары ўпершыню быў намінаваны на прэмію «Сезар» за лепшую мужчынскую ролю. Акцёр яшчэ двойчы быў намінаваны на «Сезар» — у 2001 годзе як лепшы акцёр за ролю ў фільме «Змешванне жанраў» і ў 2008 годзе за лепшую мужчынскую ролю другога плана ў байопіку пра Эдзіт Піяф Аліўе Даана «Жыццё ў ружовым колеры», але ўзнагароды не атрымаў.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Pascal Greggory // Roglo — 1997. — 8549233 экз.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q83365652'></a>
Кулер для вады
**Кулер** (англ.: cooler — «ахаладжальнік»; фр.: couler «ліць», «даіць») — апарат, прызначаны для раздачы астуджанай ці нагрэтай вады ў грамадскіх месцах ці ў хатніх умовах. Таксама існуе назва «дыспенсер», яно больш карэктна ва ўжыванні, бо кулер толькі астуджае.

Кулер можа мець дадатковыя функцыі: газаванне, фільтраванне, абеззаражанне і інш. Дадаткова кулеры могуць мець шафку, азанатар ці халадзільнік. Некаторыя мадэлі камплектуюцца зменным балонам з вуглякіслым газам і могуць газаваць халодную ваду, якая разліваецца. Для абеззаражання вады ці камеры шафкі часам выкарыстоўваецца азанатар.

Самыя простыя мадэлі ўяўляюць сабой трымальнік для бутлі з падстаўкай для шклянкі, у дадзеным варыянце кулера няма астуджэння вады. Даражэйшыя мадэлі могуць мець падагрэў і астуджэнне (кампрэсарнае і электроннае з дапамогай элементаў Пельцье). Выпускаюцца таксама дазатары з сістэмай фільтрацыі (пурыфаеры), якія падлучаюцца да сістэмы пітнога водазабеспячэння будынка.

Часцей за ўсё вада раздаецца са стандартных 12- ці 19-літровых бутляў (пры наяўнасці перахадніка — і 5-літровых).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кулер (апарат)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 199306537 |

| ⛭Кухонная тэхніка |
| --- |
| Цеплавая апрацоўка ежы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Пліты і печы | Газавая пліта · Індукцыйная пліта · Мікрахвалевая печ · Хлебапечка · Электрычная пліта |
| Аэрагрыль · Барбекю · Вафельніца · Грыль · Кававарка · Рысаварка · Мультыварка · Параварка · Тостар · Фрыцюрніца |

 |
| Механічная апрацоўка ежы | Блэндар · Кавамолка · Кухонны камбайн · Міксер · Мясарубка · Сокавыціскалка |
| Нагрэў і астуджэнне вады | Кіпяцільнік · Кулер · Тэрмапот · Чайнік · Электрычны чайнік |
| Халадзільнае абсталяванне | Інтэрнэт-халадзільнік · Маразільнік · Сумка-халадзільнік · Халадзільнік |
| Дадатковае абсталяванне | Посудамыйная машына |
| Індаеўрапейцы |
| --- |
| * Албанцы
* Армяне
* Балты
* Кельты
* Германцы
* Грэкі
* Індаарыйцы
* Іранцы
* Раманцы
* Славяне

Гістарычныя
Хеты
Кельты
Германцы
Скіфы
Ілірыйцы
Італікі
Фракійцы
Тахары |
| Протаіндаеўрапейцы |
| Прарадзіма індаеўрапейцаў |
| * Курганная гіпотэза
* Анаталійская гіпотэза
* Армянская гіпотэза
* Індыйская гіпотэза
* Тэорыя палеалетычнай бесперапыннасці
 |
| Індаеўрапеістыка |
| Індаеўрапейскія мовы |
| * Мова
* Грамадства
* Рэлігія
 |
| * Г
* Р
* П
 |

**Грэкі** (грэч. Έλληνες, эліны) — народ, які насяляе Грэцыю і паўднёвую частку Кіпра (грэкі-кіпрыёты).

Мова
----

Мова — грэчаская грэчаскай групы індаеўрапейскай сям’і.

Гісторыя
--------

Старажытныя грэкі стварылі высокую антычную цывілізацыю, якая адыграла вялікую ролю ў развіцці культуры Еўропы і Блізкага Усходу.

У Сярэднія вякі грэкі склалі асноўнае ядро Візантыйскай імперыі. Паступова яны асімілявалі мігруючыя з поўначы групы фракійцаў, ілірыйцаў, кельтаў, валахаў, славян, албанцаў. Асманскае панаванне на Балканах (XV ст. — 1-я палова XIX ст.) пакінула значны след у матэрыяльнай культуры і мове грэкаў.

У канцы XVIII ст. сярод грэкаў пачаўся нацыянальна-вызваленчы рух, які спрыяў пераадоленню абласных адрозненняў. У выніку рэвалюцыі 1821-29 была створана грэчаская дзяржава. (Гл. *Гісторыя Грэцыі*).

Старажытныя грэкі
-----------------

Асноўны артыкул: **Эліны**

Пантыйскія грэкі
----------------

Сучасныя грэкі
--------------

Грэкі на Беларусі
-----------------

У 2009 г. 617 асоб у Рэспубліцы Беларусь вызначылі сваю этнічную тоеснасць як грэкі.

Зноскі
------

1. ↑  belstat.gov.by

Літаратура
----------

* Nicolucci, «Sull' Antropologia della Grecia» (1867)
* R. Virchow, «Alttrojanische Graber und Schadel»
* Teob. Fischer, «Die Balkan Halbinsel» (у «Allgem. Landerkunde», her. v. Kirchhoff)
* Deschamps, «La Grece d’aujourd’hui» (1892)
* Melingo, «Griechenland in unseren Tagen» (B. 1892).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph128073 |
У красавіку 1970 года ў Гамбіі праведзены **рэферэндум аб рэспубліцы**. Змены прывялі да ўвядзення пасады прэзідэнта, які замяніў Лізавету II як кіраўнік дзяржавы, тым самым устараніўшы пост генерал-губернатара. Гэта быў другі рэферэндум па гэтым пытанні: першы ў 1965 годзе праваліўся, паколькі не была дасягнута неабходная большасць у дзве траціны.

На гэты раз рэферэндум даў станоўчы вынік. Прэм’ер-міністр Дауда Джавара абраны парламентам першым прэзідэнтам. 24 красавіка 1970 года ён афіцыйна заняў сваю пасаду.

Вынікі
------

| Галасаванне | Голас | % |
| --- | --- | --- |
| За | 84,968 | 70.45 |
| Супраць | 35,638 | 29.55 |
| **Агулам** | **120,606** | **100** |
| Зарэгістраваныя выбаршчыкі / яўка | 133,813 | 90.1 |
| Крыніца –  |

Гл. таксама
-----------

* Рэспубліканскі рэферэндум у Гамбіі (1965)

Заўвагі
-------

1. ↑   Арнольд Хьюз и Дэвид Перфект (2006) *Политическая история Гамбии, 1816–1994*, University of Rochester Press, стр. 346
**Рэдо́нда** (англ.: Redonda) — востраў у групе Паўночных Падветраных Малых Антыльскіх астравоў. Уваходзіць у склад дзяржавы Антыгуа і Барбуда. Плошча — каля 1,6 км². Насельніцтва няма.

Геаграфія
---------

Востраў Рэдонда знаходзіцца на паўночным усходзе Карыбскага мора ў 56 км на паўднёвы захад ад горада Сент-Джонс, сталіцы дзяржавы Антыгуа і Барбуда, 19,8 км на паўднёвы захад ад вострава Мантсерат, у 29 км на паўднёвы ўсход ад вострава Невіс. Выцягнуты з поўначы на поўдзень на 1,31 км, найбольшая шырыня — 649 м.

Востраў мае вулканічнае паходжанне. Сфарміраваўся ў выніку субдукцыі літасферных пліт. Уяўляе сабою скалу, якая ўзвышаецца над акіянам на 296 м. Фаўна прадстаўлена птушкамі, казуркамі і яшчаркамі.

Гісторыя
--------

Індзейцы-карыбы выкарыстоўвалі Рэдонду як часовую стаянку, калі вандравалі паміж Малымі Антыльскімі астравамі. У 1493 г. востраў быў адкрыты Хрыстафорам Калумбам, які даў яму назву **Санта-Марыя-дэ-Рэдонда**.

У XIX ст. на востраве былі адкрыты радовішчы гуана і фасфатаў. У 1869 г. Вялікабрытанія абвясціла аб далучэнні Рэдонды да сваіх валоданняў. Са згоды брытанскага ўрада амерыканская кампанія займалася здабычай карысных выкапняў на Рэдондзе да I Сусветнай вайны. З тых часоў на востраве захавалася 2 каменныя хаціны амерыканскіх рабочых.

У 1981 г. Рэдонда перайшла ў валоданне дзяржавы Антыгуа і Барбуда. З 1995 г. востраў выкарыстоўваецца вулканолагамі для назірання за вулканам суседняга вострава Мантсерат.

«Каралеўства Рэдонда»
---------------------

У 1865 г. ірландскі гандляр Мэцью Дады Шыл (*Matthew Dowdy Shiell*) з вострава Мантсерат абвясціў Рэдонду каралеўствам, а свайго сына — мясцовым каралём. Сям’я Шыл не прызнала ўлады Вялікабрытаніі над востравам. Да нашага часу знаходзяцца «манархі», якія лічаць, што тытул караля перайшоў да іх ад сям’і Шыл, і сцвярджаюць, што Рэдонда з’яўляецца іх уласнай незалежнай дзяржавай.

Спасылкі
--------

* Redonda Rock Of Antigua Архівавана 5 кастрычніка 2011.
* The Redondan Foundation Архівавана 9 лютага 2019.
**Салаўіны цвыркун** (*Locustella luscinioides*) — птушка з атрада вераб’інападобныя (*Passeriformes*), сямейства валасянкавыя (*Sylviidae*).

Апісанне
--------

Маленькая птушка, даўжыня цела каля 13 см, маса 15—16 г. Спінны бок рыжавата-карычневы, ніз белаваты, на горле і валляку часам бываюць маленькія цёмныя трохвугольныя плямы.

Вызначальная рыса — голас. Голас: доўгае, манатоннае і сухое «трр», больш нізкае, чым у звычайнага цвыркуна. Пад час спявання паварочвае галаву ў бакі, таму здаецца, што гук мадулюецца. Асцерагае гарлавым «цік».

Пашырэнне
---------

Салаўіны цвыркун на Беларусі
Арэал: разарваны; Паўднёвая, Цэнтральная і Усходняя Еўропа, паўночны захад Афрыкі і Цэнтральная і Заходняя Азія. З 1920-х гадоў (асабліва з 1960-х) пашырае свой арэал у Еўропе на захад і поўнач.

На Беларусі адносна рэдкі на гнездаванні пералётны і транзітна мігрыруючы від. Раней цвыркун адзначаўся пераважна ў паўднёвых і заходніх раёнах, адзінкавыя сустрэчы былі адзначаны ў цэнтральнай частцы краіны. Цяпер сустрэчы і ўскосныя доказы гнездавання вядомы ў Гомельскім і Жыткавіцкім раёнах. Ёсць звесткі пра рэгулярныя сустрэчы самцоў у паўночных раёнах Беларусі — Гарадоцкім, Ушацкім, Шаркоўшчынскім, Шумілінскім.

Пералётны від. Месца зімовак: Афрыка на поўдзень ад Сахары, ад Сенегала да Эрытрэі, Іран, Ірак.

Месцы пражывання: хмызнякі, цяжкадаступныя зараснікі чароту і іншай расліннасці на невялікіх забалочаных вадаёмах, рыбагадоўчых сажалках, багністых берагах азёр, старарэчышчы, забалочаныя поймавыя лясы. Засяляе вялікія па плошчы ўчасткі трыснягу з купінамі рагозу і высокіх асок, немеліярыраваныя тарфянікі, берагі вадаёмаў з высокім чаротам і купінамі асакі і рагозу, а таксама зараснікамі вярбы з высокай травяністай расліннасцю.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Корміцца насякомымі.

У прыдатных месцах пражывання можа лакальна збірацца ў вялікай колькасці. Гняздуецца ў хмызняках, зарасніках густых траў. Гняздо «уціснутае» ў купіну асакі або сярод заломаў сухой надводнай расліннасці, добра асветленае сонцам, над мокрым грунтам або вадой. Будуе гнёзды з лістоў рагозу, трыснягу, асакі.

У кладцы 4-6 яец памерамі 19,6 x 14,6 мм. Яйкі крыху падоўжаныя, з даволі вострым вузейшым канцом, белыя, з густымі і дробнымі плямкамі: глыбокія — светла-шэрыя, паверхневыя — шэра-карычневыя або чырвона-карычневыя.

Падвіды
-------

* *L. l. luscionioides* — Еўропа да 35° на ўсход;
* *L. l. sarmatica* — ад 35° на ўсход да Волгі і Урала;
* *L. l. fisca* — цэнтральная і паўднёва-заходняя Сібір.

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — С. 268—269. — 583 с. іл. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* ptushki.org Цвыркун салаўіны Архівавана 28 мая 2019. // Сайт ГА «Ахова птушак Бацькаўшчыны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | eBird · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Енісей (значэнні).

**Енісе́й** (эвенк. *Иоанеси* «вялікая рака») — рака ў Сібіры, у Краснаярскім краі (вярхоўі ў Рэспубліцы Тыва), Расія. Адна з самых вялікіх рэк на зямным шары (7-е месца). Утвараецца пры зліцці Вялікага Енісея (Бій-Хем) і Малога Енісея (Ка-Хем) каля горада Кызыл.

Даўжыня 3487 км (ад вытокаў Малога Енісея 4102 км). Вадазбор 2580 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 19,8 тыс. м³/сек. Упадае ў Енісейскі заліў Карскага мора.

Цячэнне Енісея падзяляецца на 3 часткі: верхняе (ад зліцця Бій-Хема і Ка-Хема да ўпадзення ракі Абакан), сярэдняе (паміж рэкамі Абакан і Ангара), ніжняе (ад ракі Ангара да вусця). У вярхоўі Енісей цячэ па ўзгорыстым стэпе Тувінскай катлавіны пад назвай Верхні Енісей (Улуг-Хем). Рэчышча падзелена на асобныя рукавы і пратокі, спакойныя плёсы чаргуюцца з перакатамі. Ад упадзення ракі Хемчык на працягу 280 км Енісей праразае хрыбты Заходняга Саяна. Даліна тут вузкая, каньёнападобная, шырынёй да 100 метраў. У рэчышчы шмат камяністых перакатаў і парогаў. Пры выхадзе Енісея ў Мінусінскую катлавіну даліна пашыраецца, шмат астравоў. Паміж гарадамі Мінусінск і Краснаярск у адгор’ях Усходняга Саяна даліна звужаецца, ніжэй Краснаярска даліна пашыраецца пасля ўпадзення ракі Ангара, левы бераг нізінны, правы ўзвышаны. Пры перасячэнні адгор’яў Енісейскага кража Енісей утварае Казачынскі і Асінаўскі парогі. Ніжэй горада Дудзінка цячэ па Паўночна-Сібірскай нізіне. У нізоўях разбіваецца на рукавы: шырыня рэчышча да 15—20 км, глыбіня больш 15 м.

Жыўленне снегавое, дажджавое і грунтавое. Для большай часткі Енісея характэрна веснавое разводдзе і ўстойлівая асенне-зімовая межань, частыя летнія дажджавыя паводкі, у вярхоўях — вяснова-летняе разводдзе. Ледастаў у ніжнім цячэнні з канца кастрычніка да канца мая-пачатку чэрвеня; у сярэднім цячэнні — з пачатку лістапада да канца красавіка; у горнай частцы з канца лістапада-снежня да канца красавіка. Енісей — самая мнагаводная рака Расіі. Сярэднегадавы расход вады каля горада Ігарка 18 100 м³/с, у вусці — 19 800 м³/с.

Асноўныя прытокі: Оя, Туба, Мана, Кан, Ангара, Падкаменная Тунгуска, Ніжняя Тунгуска, Курэйка (справа), Абакан, Сым, Турухан (злева). Сярод прытокаў: Вялікі Піт, Бахта.

На Енісеі знаходзяцца Саяна-Шушанская ГЭС, Майнская ГЭС і Краснаярская ГЭС з вадасховішчамі. Суднаходства на вадасховішчах і ад горада Краснаярск да вусця. Для праводкі суднаў з ніжняга б’ефа ў Краснаярскае вадасховішча і назад пабудаваны суднапад’ёмнік. Да горада Ігарка (973 км ад вусця) паднімаюцца марскія судны. Рыбныя промыслы (асетр, сцерлядзь, омуль, селядзец, нельма, бялуга). У басейне Енісея размешчаны Саяна-Шушанскі запаведнік і Слупы. Галоўныя гарады і парты: Кызыл, Саянагорск, Мінусінск, Абакан, Дзіўнагорск, Краснаярск, Енісейск, Ігарка, Дудзінка.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Шлюз (значэнні).
Шлюзы Панамскага канала 
**Суднаходны шлюз** — гідратэхнічнае збудаванне на суднаходных  (руск.) (бел. і водных шляхах для забеспячэння пераходу суднаў з аднаго воднага басейна (б’ефа) у іншы з рознымі ўзроўнямі вады ў іх. З двух бакоў абмежаваны засаўкамі, паміж якімі размяшчаецца сумежная камера, якая дазваляе вар’іраваць узровень вады ў яе межах.

Вынаходнікам шлюза сучаснага тыпу быў кітайскі дзяржаўны дзеяч па кіраванні водным транспартам, інжынер Цяа Вэйюэ, які ў часы дынастыі Сун (канец X ст.) працаваў на Вялікім канале Кітая.

У адрозненне ад суднападымальнікаў, пры выкарыстанні шлюзавых сістэм патрабуецца вялікая колькасць вады, што прыводзіць да зніжэння іх прапускной здольнасці і ў тым ліку да меншай хуткасці пропуску суднаў. Перавагай з’яўляецца іх прасцейшае і таннейшае ў абслугоўванні тэхнічнае абсталяванне ў параўнанні з суднападымальнікамі.

Гл. таксама
-----------

* Суднападымальнік
* Волак

Літаратура
----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Фота і Відэа на Вікісховішчы |

* Шлюз, гидротехническое сооружение // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (онлайн) · Настольны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4179732-2 · LCCN: sh85077979 · NDL: 00566525 · NKC: ph127595 |
**Сяргей Валянцінавіч Войчанка** (15 лістапада 1955, Марыупаль — 9 снежня 2004) — беларускі мастак-графік, жывапісец, скульптар, дызайнер.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і марака. У 4-гадовым узросце разам з бацькамі пераехаў у Мінск, дзе жылі матчыны сваякі. У 1969 годзе паступіў на аддзяленне скульптуры ў мастацкую школу, якую скончыў у 1974 годзе. У 1975 годзе паступіў на факультэт дызайну Беларускага тэатральна-мастацкага інстытута, дзе пазнаёміўся са сваім суаўтарам Уладзімірам Цэслерам (працуюць разам з 1978 года), у 1984 годзе абараніў дыплом серыяй плакатаў «История Минска».

Творчасць
---------

Аўтар плакатаў «Нержавеющий Сталин», «1939, начало войны в Польше», «Карл Маркс 1990-х», «Афганистан», «Good morning, Belarus!», «От международного года мира — к миру без войн и оружия», «Война несет людям…», «Афган, Forbidden Fruit», «Contemporary art+centre „VITA NOWA"», Made in NEW RUSSIA, «Эх, в яблочко…». Аўтар мастацкага афармлення шэрагу выданняў.

Атрымаў больш 40 узнагарод міжнародных конкурсаў, біенале і фестываляў плакату. Плакат «Вудсток. 30 лет. — Levi`s» зберагаецца ў калекцыі Луўра.

Персанальныя выстаўкі
---------------------

* 2000: Дзяржаўны Рускі музей, «Владимир Цеслер и Сергей Войченко. Проект века (двенадцать из XX)»
* 2004: Манмартр, Парыж
* 2008: Самара, галерэя «Вавилон»

Зноскі
------

1. ↑  Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі
2. ↑   (руск.) Дзяржаўны Рускі музей, 27.4.2000 Архівавана 5 снежня 2008.
3. ↑  Белорусские художники «ударили в колокола» // Союз. Беларусь-Россия, № 352. 2008, 27 марта

Літаратура
----------

* О студии // Артдизайнстудия Цеслер & Войченко

Спасылкі
--------

* Артдызайнстудыя Цэслер & Войчанка Архівавана 3 жніўня 2008.  (англ.)  (руск.)
* Войчанка С. В. // Беларускі плакат Архівавана 3 чэрвеня 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 133288 |
**Таві-Таві** (тагальск.: Tawi-Tawi) — востраў у архіпелагу Сулу, цэнтр аднайменнай правінцыі на поўдні Філіпін. Плошча — 580,5 км². Насельніцтва (разам з прылеглымі астраўкамі, 2015 г.) — 344 118 чал.

Геаграфія
---------

Таві-Таві — самы паўднёвы з найбуйнейшых астравоў архіпелага Сулу. Знаходзіцца за 1030 км на поўдзень ад Манілы, сталіцы Філіпінаў. Вакол месціцца 106 дробных астравоў, многія з якіх застаюцца незаселенымі. 

Востраў узнік у выніку тэктанічных зрухаў дна акіяна. Большая частка сушы сфарміравана вапнякамі — рэшткамі старажытных донных адкладанняў. Знойдзены радовішчы медзі. Найвышэйшы пункт дасягае 552 м. Воды вакол вострава неглыбокія, заняты працяглымі каралавымі рыфамі.

Клімат трапічны з выразным чаргаваннем сухога і вільготнага сезонаў.

Прырода
-------

Асаблівасцю Таві-Таві з'яўляецца тое, што на ім захаваліся дажджавыя трапічныя лясы са значнай колькасцю эндэмічных раслін і жывёл. Воды вакол вострава насяляюць марскія чарапахі, розныя віды каралаў, малюскаў, рыб і ігласкурых. Рост насельніцтва і эканамічная дзейнасць чалавека ствараюць сталую пагрозу для біялагічнай разнастайнасці.

Гісторыя
--------

Карэннае насельніцтва Таві-Таві складаюць баджа, аўстранезійскі народ, які прынята лічыць абарыгенамі архіпелага Сулу. Аднак жыхары Таві-Таві сцвярджаюць, што іх продкі паходзілі з паўвострава Малака. Назва вострава азначае мноства фікусавых дрэў, знойдзеных тут першапасяленцамі. У 1380 г. астравіцяне прынялі іслам. 

У канцы XV ст. востраў трапіў у склад султаната Сулу. Узбярэжжа было абвешчана маёмасцю султана, мясцовыя землі перадаваліся ў карыстанне яго падданым. У цэнтральнай частцы захоўваліся традыцыйныя абшчыны. Да другой паловы XIX ст. Таві-Таві быў цэнтрам пірацтва і гандлю рабамі.

У 1882 г. востраў быў далучаны да іспанскіх валоданняў. У 1899 г. заняты амерыканцамі і афіцыйна далучаны імі да Філіпінаў у 1917 г. Падчас II Сусветнай вайны часова акупаваны японцамі. Мясцовыя жыхары арганізавалі партызанскі рух і садзейнічалі вяртанню Таві-Таві пад кантроль амерыканскай адміністрацыі. 

У 1946 г. востраў увайшоў у склад незалежных Філіпін. У 1973 г. створана асобная правінцыя Таві-Таві. У нашы дні актыўна развіваецца турызм.

Спасылкі
--------

* Tawi-Tawi — Bureau on Cultural Heritage — BARMM Архівавана 25 мая 2021.
* Environmental Depletion in Tawi-Tawi, Philippines: A Case for Strong Governance, Community Education and Capability Building
* GEOLOGICAL SETTING OF THE CELEBES AND SULU SEAS
* Living by the Day: A Study of the Badjaos in Tawi-Tawi, Southwest Philippines


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
**Terpsiphone incei** — від вераб’епадобных птушак сямейства *Monarchidae*. Жыве ва Усходняй Азіі. Раней лічыўся конспецыфічным з відам *Terpsiphone paradisi*.

Распаўсюджанне і экалогія
-------------------------

Гняздуюць у Цэнтральным і Усходнім Кітаі, Маньчжурыі, Паўночнай Карэі і на поўдні Прыморскага краю на Далёкім Усходзе Расіі. Узімку яны мігруюць на поўдзень, у Паўднёвы Кітай, Індакітай, на Малайскі паўвостраў і на Суматру. Жывуць у шыракалістых і змешаных умераных лясах і ў субтрапічных вечназялёных лясах. Харчуюцца дробнымі насякомымі, якіх ловяць у палёце. Сезон размнажэння доўжыцца з мая па чэрвень. Гняздо чашападобнае, глыбокае, робіцца з травы, раслінных валокнаў, карэньчыкаў і лісця. У кладцы 3-4 яйкі.

Зноскі
------

1. ↑  Gill: Monarchs **(нявызн.)**. *World Bird List Version 12.1*.  International Ornithologists' Union (2022). Праверана 09 ліпеня 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | eBird · GBIF · iNaturalist |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Філонаў.
**Валерый Пятровіч Філонаў** (нар. 1949) — беларускі вучоны ў галіне гігіены і эпідэміялогіі. Доктар медыцынскіх навук (1995), прафесар (1997).

Біяграфія
---------

Скончыў санітарна-гігіенічны факультэт Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута (1973 год) па спецыяльнасці ўрач-гігіеніст, эпідэміёлаг.

З 1973 года працаваў санітарным урачом па агульнай гігіене Лепельскай раённай санітарна-эпідэміялагічнай станцыі Віцебскай вобласці, а затым Галоўным дзяржаўным санітарным урачом гэтага раёна. У маі 1977 года быў прызначаны загадчыкам санітарна-гігіенічнага аддзела Цэнтральнай санітарна-эпідэміялагічнай станцыі г. Мінска, а затым Галоўным дзяржаўным санітарным урачом г. Мінска. З 1985 года пачаў працу на пасадзе асістэнта кафедры сацыяльнай гігіены і арганізацыі аховы здароўя Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута, а затым быў абраны па конкурсе старшым выкладчыкам гэтай жа кафедры. У 1986 годзе прысвоена вучонае званне дацэнта па спецыяльнасці сацыяльная гігіена і арганізацыя аховы здароўя. У верасні 1986 года назначаны галоўным урачом Рэспубліканскай санітарна-эпідэміялагічнай станцыі — намеснікам Галоўнага дзяржаўнага санітарнага ўрача Беларускай СССР. У 1987 годзе пераведзены намеснікам начальніка Трэцяга Галоўнага ўпраўлення пры Міністэрстве аховы здароўя СССР — намеснікам Галоўнага дзяржаўнага ўрача СССР. У кастрычніку 1989 года па рашэнню Урада Беларускай ССР пераведзены намеснікам Міністра аховы здароўя — Галоўным дзяржаўным санітарным урачом Беларускай СССР.

У 1997 годзе прысвоена вучонае званне прафесара. У студзені 2002 года Валерый Пятровіч узначаліў аддзел экалогіі чалавека і гігіены навакольнага асяроддзя навукова-даследчага інстытута гігіены і санітарыі. У гэтым жа годзе назначаны галоўным урачом Рэспубліканскай санітарна-эпідэміялагічнай станцыі, пасля перайменаванай у «Рэспубліканскі цэнтр гігіены, эпідэміялогіі і грамадскага здароўя», намеснікам Галоўнага дзяржаўнага санітарнага ўрача Рэспублікі Беларусь. З 2005 па 2008 гады Філонаў В. П. — прафесар кафедры агульнай гігіены, з 2016 года па цяперашні час — прафесар кафедры гігіены працы Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар навуковых прац па пытаннях новых паскораных метадаў нарміравання шматкампанентнага забруджвання атмасферы, ліквідацыі эпідэміялагічных захворванняў.

Зноскі
------

1. 1 2
2. 1 2  Филонов, Валерий Петрович (род. 1949)  (руск.)
3. 1 2 3 4  Филонов Валерий Петрович Архівавана 2 лістапада 2022.  (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 398. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar · Scopus |
| Нарматыўны кантроль | eLibrary.ru: 1030786 · ЗЭКББ: SEK-128067 · БАП: 141967 |
**Ураўненне Бернулі** — ураўненне, што звязвае скорасць і ціск у патоку несціскальнай ідэальнай вадкасці пры ўстойлівым цячэнні. Выражае закон захавання энергіі для адзінкі аб’ёму рухомай вадкасці.

Мае выгляд:

{\displaystyle {\frac {\rho v^{2}}{2}}+\rho gh+p={\text{const}}.}
Тут

{\displaystyle \rho } — шчыльнасць вадкасці;
{\displaystyle v} — скорасць патока;
{\displaystyle h} — вышыня;
{\displaystyle p} — ціск;
{\displaystyle g} — паскарэнне свабоднага падзення.
Выведзена Д. Бернулі ў 1738 годзе. Абагульненае ўраўненне Бернулі выкарыстоўваецца ў гідраўліцы пры разліках цячэння вадкасцяў і газаў у трубаправодах; у машынабудаванні — пры разліках кампрэсараў, турбін і інш.

Літаратура
----------

* Бернулі ўраўненне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 152361515 |
**Мо́да** — у штодзённым уяўленні азначае непрацяглае панаванне асобнага густу ў якой-небудзь галіне жыцця ці культуры. Мода мае падобнае значэнне са стылем, аднак не з'яўляецца яго сінонімам. Моднымі могуць быць адзенне, выгляд, музыка, светапогляд і г. д. якія папулярныя ў пэўны час у пэўным асяроддзі. Часцей за ўсё слова «мода» адносіцца да адзення.

Мода ў адзенні — гэта змена форм і ўзораў адзення, якая адбываецца на працягу адносна кароткіх інтэрвалаў часу. Словазлучэнне «*апрануты па модзе*» пачало ўжывацца з XVII стагоддзя, калі французская прыдворная мода стала ўзорам для ўсіх еўрапейскіх краін.

Часта слова «мода» ўжываецца ў негатыўным сэнсе, для абазначэння дрэннага густу ці рэчызму.

Некалькі гарадоў лічацца глабальнымі цэнтрамі моды, тут праводзяцца тыдні моды, на якіх дызайнеры паказваюць іх новыя калекцыі адзення. Да гэтых гарадоў адносяцца: Парыж, Мілан, Нью-Ёрк і Лондан. Менш вядомымі цэнтрамі моды лічацца: Лос-Анджэлес, Берлін, Токіа, Рым, Маямі, Ганконг, Сан-Паўлу, Сідней, Барселона, Амстэрдам, Мадрыд, Манрэаль, Мумбаі, Вена, Окленд, Масква, Нью-Дэлі, Сан-Хуан, Дубай і Далас.

Постаці моды
------------

* П’ер Бальмен
* Жан-Поль Гацье
* Крысціян Дыёр
* П’ер Кардэн
* Ральф Лорэн

Стылісты
--------

* Glamourina

Гл. таксама
-----------

* Аляксандр Маккуін

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мода

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · У. Даля · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119325083 · GND: 4039792-0 · LCCN: sh85047377 · NDL: 00563001 · NKC: ph123136 |
**Інданезі́йская ру́пія** (індан. *rupiah*) — афіцыйная грашовая адзінка Інданезіі. Сімвал для вызначэння — *Rp*. Неафіцыйная назва рупіі «*perak*» («срэбра» на інданезійскай мове).

Гісторыя
--------

### Першая рупія, 1945–1965

Першая рупія была ўведзена ў 1945 годзе, але на працягу інданезійскай вайны за Незалежнасць (1945–1949 гг.) рупія абарачалася паралельна з нідэрландскім гульдэнам і рупіяй Японскіх акупацыйных уладаў. Да 1949 года інданезійская рупія выцесніла астатнія валюты.

Астравы Рыау і інданезійская палова Новай Гвінеі мелі ўласныя варыянты рупіі, але яны былі адменены ў 1964 і 1971 гг. адпаведна.

### Другая рупія, 1965

Вялікая інфляцыя выклікала неабходнасць правесці дэнамінацыю нацыянальнай валюты. 13 снежня 1965 года, была ўведзена новая рупія, якую мянялі па курсе 1000 старых да адной новай рупіі.

Азіяцкі фінансавы крызіс 1997–1998 гг. абрушыў курс рупіі на 35% і быў галоўным фактарам звяржэння ўраду прэзідэнта Сухарта. Курс рупіі быў у межах 2000–3000 за 1 долар ЗША, але знізіўся да 16 800 рупій за долар да чэрвеня 1998 года.

Банкноты і манеты
-----------------

Дробныя манеты (сенаты) былі адменены ў выніку інфляцыі.

Інданезійскія банкноты — тыповыя папяровыя купюры, але былі выпускі і палімерных банкнот. У 1993 годзе, пяць мільёнаў купюраў з палімера наміналам 50 000 рупій былі выпушчаныя ў абарачэнне, прысвечаныя «20 гадоў эканамічнага развіцця». На ёй выяўлены прэзідэнт Сухарта, на адваротным боку аэрапорт Саэкарна-Хата ў Джакарце з уздымаючымся самалётам, які сімвалізуе развіццё Інданезіі. У 1999 годзе былі выпушчаны ў абарачэнне 100 000 купюр з палімера, з-за таго што Банк Інданезіі палічыў, што іх будзе складаней падрабіць і яны будуць меней зношвацца. Аднак у лічыльных машынах у банках былі праблемы з гэтымі купюрамі, таму Банк Інданезіі вярнуўся да папяровых банкнот.

У абарачэнні знаходзяцца манеты дзвюх серый: манеты з металічнага сплаву, вырабленыя ў 1995–1997 гг. і алюмініевыя манеты 2002–2005 гг.

| ⛭Валюты Азіі |
| --- |
| Закаўказзе | 
* Армянскі драм
* Азербайджанскі манат
* Грузінскі лары
* Расійскі рубель
	+ Абхазскі апсар

 |
| Блізкі Усход | 
* Еўра
* Новы ізраільскі шэкель
* Іарданскі дынар
* Ліванскі фунт
* Сірыйскі фунт
* Турэцкая ліра
* Іракскі дынар
* Іранскі рыял

 |
| Аравійскі паўвостраў | 
* Дырхам ААЭ
* Бахрэйнскі дынар
* Кувейцкі дынар
* Аманскі рыял
* Катарскі рыял
* Саудаўскі рыял
* Еменскі рыял

 |
| Цэнтральная Азія | 
* Кыргызскі сом
* Казахстанскі тэнгэ
* Таджыкскі самоні
* Туркменскі манат
* Узбекскі сум
* Афганскі афгані
* Пакістанская рупія

 |
| Паўднёвая Азія | 
* Бангладэшская така
* Бутанскі нгултрум
* Індыйская рупія
* Шры-Ланкійская рупія
* Мальдыўская руфія
* Непальская рупія

 |
| Далёкі Усход | 
* Кітайскі юань
* Ганконскі долар
* Патака Макаа
* Тайванскі долар
* Японская іена
* Вона КНДР
* Паўднёвакарэйская вона
* Мангольскі тугрык
* Расійскі рубель

 |
| Паўднёва-Усходняя Азія | 
* Брунейскі долар
* Інданезійская рупія
* Камбаджыйскі рыель
* Лаоскі стосаў
* М’янманскі к’ят
* Малайзійскі рынгіт
* Філіпінскае песа
* Сінгапурскі долар
* Тайскі бат
* Долар ЗША
* В’етнамскі донг

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Петрашкевіч.
**Мікала́й Канстанці́навіч Петрушке́віч** (нар. 5 жніўня 1937, в. Ціхаволя Свіслацкага раёна) — беларускі дзяржаўны дзеяч, міністр гандлю БССР (1986—1990).

Біяграфія
---------

Скончыў Гродзенскі тэхнікум Белкаапсаюза і Маскоўскі кааператыўны інстытут Центрасаюза.

Працоўную дзейнасць пачаў прадаўцом у гродзенскай краме «Культтавары». Пасля службы ў Савецкай Арміі працягнуў працаваць у гандлі, з 1964 года працаваў дырэктарам крамы, з 1967 года кіраўніком базы культторга. У 1970 годзе быў прызначаны намеснікам начальніка абласнога ўпраўлення гандлю Гродна. Праз паўтара года пераведзены ў Міністэрства гандлю на пасаду начальніка ўпраўлення арганізацыі гандлю. З 1977 года працуе начальнікам Брэсцкага ўпраўлення гандлю аблвыканкама. У 1981 годзе быў пераведзены намеснікам міністра гандлю рэспублікі. З 1986 па 1990 гады займаў пасаду міністра гандлю БССР. У 1991 годзе яго накіроўваюць у распараджэнне Міністэрства знешнеэканамічных сувязяў СССР. Распараджэннем Савета Міністраў СССР атрымлівае прызначэнне намесніка старшыні гандлёвага прадстаўніцтва СССР у Польшчы. Пасля распаду СССР прызначаны гандлёвым прадстаўніком Рэспублікі Беларусь у Польшчы, дзе працаваў да 1995 года.

Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР ад Слуцкай выбарчай акругі.

Узнагароды
----------

* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга,
* медалі

Спасылкі
--------

* Министры, связанные со Свислоччиной Архівавана 17 лютага 2020.  (руск.)
**Эканоміка Турцыі** ў 1980-х гадах зведала рэформу і ў цяперашні час характарызуецца значным падзелам на сектары і перавагай рынкавых адносін. Урад Эрдагана працягнуў курс на лібералізацыю эканомікі, прыватызуючы дзяржаўныя канцэрны і адчыняючы доступ на ўнутраны рынак для замежных фундатараў.

Структура
---------

Доля прамысловасці ў эканоміцы краіны складае каля 28%, сельскай гаспадаркі — 15%, будаўніцтва — 6%, паслуг — 51%. Увогуле ў аб’ёме прамысловай вытворчасці найбольшую вагу мае апрацоўчая прамысловасць (84%, уключаючы будаўніцтва). Таксама развіты тэкстыльная, гарбарная, харчовая, хімічная, фармацэўтычная галіны, энергетыка, мэталургія, суднабудаванне, аўтамабілебудаванне і вытворчасць электрабытавых тавараў. Дынамічнай галіной з’яўляецца турызм. У цяперашні час з-за канкурэнцыі з боку краін Усходняй Азіі тэкстыльная прамысловасць Турцыі перажывае спад (-12% у 2005). З найбольш дынамічных галін можна вылучыць аўтамабільную (+9,6% у 2005) і хімічную прамысловасць (+7,2% у 2005).

Паказчыкі
---------

Рост ВУП у 2004 склаў 8,9%, у 2005 — 5,1%, у 2006 прагназуецца 6—6,5%. Такім чынам, эканоміка цалкам аднавілася пасля крызісу 2001, калі спад склаў амаль 10%.

Дэфіцыт знешняга гандлю ў 2005 дасягнуў $43 млрд, што на 25% паказчыка 2004 года.

20% насельніцтва жывуць за мяжой галечы.

Эканамічныя сувязі
------------------

### З Расіяй

У 2005 годзе таваразварот паміж Расіяй і Турцыяй дасягнуў рэкорднага за ўсе гады паказчыка — амаль 15 млрд долараў. Па прагнозах Мінпрамэнерга РФ у 2008 годзе ён можа дасягнуць 25 млрд долараў.

Асноўны складнік расійскага экспарту прыходзіцца на паліўна-энергетычныя тавары (больш 62 %). Затым змяшчаюцца металавырабы (28,1 %), хімтавары (4 %), драўніна й цэлюлозна-папяровая прадукцыя (2,4 %), сельгаставары (1,6 %). У Турцыю паступае расійскі газ па трубаправодзе, пракладзенаму па дне Чорнага мора.

У імпарту з Турцыі пераважаюць тэкстыль і тэкстыльныя вырабы, машыны і транспартныя сродкі, прадукцыя хімічнай прамысловасці і харчовыя тавары. У апошнія гады актывізаваўся удзел турэцкіх кампаній у будаўніцтве розных аб’ектаў у Расіі. У Расіі ў цяперашні час працуе больш 150 турэцкіх будаўнічых фірм. З канца 1980-х гадоў турэцкімі фірмамі пабудавана ў Расіі каля 800 аб’ектаў.

| ⛭Краіны Еўропы: Эканоміка |
| --- |
| * Азербайджан¹
* Албанія
* Андора
* Аўстрыя
* Балгарыя
* Беларусь
* Бельгія
* Боснія і Герцагавіна
* Ватыкан
* Венгрыя
* Вялікабрытанія
* Германія
* Грузія
* Грэцыя
* Данія
* Ірландыя
* Ісландыя
* Іспанія
* Італія
* Казахстан²
* Кіпр¹
* Латвія
* Літва
* Ліхтэнштэйн
* Люксембург
* Малдова
* Мальта
* Манака
* Нарвегія
* Нідэрланды
* Партугалія
* Паўночная Македонія
* Польшча
* Расія²
* Румынія
* Сан-Марына
* Сербія
* Славакія
* Славенія
* Турцыя²
* Украіна
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чарнагорыя
* Чэхія
* Швейцарыя
* Швецыя
* Эстонія
 |
| Залежныя тэрыторыі |
| * Азорскія астравы
* Аландскія астравы
* Гернсі
* Гібралтар
* Джэрсі
* Востраў Мэн
* Фарэрскія астравы
* Шпіцберген
* Ян-Маен
 |
| Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы |
| * Абхазія¹
* Косава
* Паўднёвая Асеція¹
* Прыднястроўе
 |
| ¹ Часткова або цалкам у Азіі, у залежнасці ад праведзенай мяжы (en)  ² У асноўным у Азіі |
**Ігравое кіно** — від кінамастацтва.

Ігравы фільм — твор, які мае ў аснове сюжэт, увасоблены ў сцэнарыі і інтэрпрэтаваны рэжысёрам, які ствараецца з дапамогай акцёрскай ігры, аператарскага і іншых мастацтваў. Ігравое кіно супрацьстаўляюць неігравому кіно, якое ўключае ў сябе дакументальнае кіно, мультыплікацыю і навукова-папулярнае кіно. У асобных фільмах магчыма змешванне ігры акцёраў і дакументалістыкі (мастацка-дакументальнае кіно).

Зноскі
------

1. ↑  
Художественный фильм // Кино: Энциклопедический словарь / С. И. Юткевич. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — 640 с.
2. ↑  *Власов М. П.* Виды и жанры киноискусства. — Москва: Знание, 1976. — С. 26. — 112 с.