**Абложны менталітэт**, таксама вядомы як **сіндром** або **псіхалогія абложанай крэпасці**, — паняцце ў сацыялогіі, якое апісвае стан нейкага суб’екта, упэўненага ў варожых намерах навакольных, пры якім прымаюцца абарончыя, баязлівыя паводзіны, прылічэнне сябе да ўмоўна прыгнечанай ахвяры (самавіктымізацыя). Суб’ект можа быць як асобным чалавекам, так і групай людзей ажно да дзяржавы. Часцей за ўсё прымяняецца ў кантэксце групавой з’явы. Устаноўлена сувязь паміж абложнай псіхалогіяй і паранояй.

Назва паходзіць ад ваеннай аблогі, калі абаронцы адгароджаныя ад знешняга свету варожымі войскамі па перыметры.

Абложны менталітэт можа прывесці да чорна-белага мыслення, сацыяльнага канфармізму і адсутнасці даверу, а таксама да ўзмоцненай ксенафобіі і моцнага пачуцця сацыяльнай згуртаванасці «прыгнятаемых». Падобны менталітэт часта выкарыстоўваецца палітыкамі-папулістамі, якія прымушаюць электарат адчуваць пагрозу, а затым прапануюць выратаванне ад уяўнага прыгнёту. У гэтым сэнсе выкарыстанне сіндрому абложанай крэпасці з’яўляецца псіхаманіпуляцыяй.

На нацыянальным узроўні
-----------------------

У мінулым у выніку ідэалагічнай і палітычнай ізаляцыі абложны менталітэт развіўся ў Савецкім Саюзе (палітыка «жалезнай заслоны», як прыватны выпадак), Камуністычнай Албаніі, Радэзіі, Паўднёвай Афрыцы (палітыка апартэіду) і Паўночнай Ірландыі («паўночнаірландская смута» другой паловы 20 стагоддзя). Сярод сучасных прыкладаў наяўнасць абложнага менталітэту была апісана ў такіх краінах, як Турэцкая Рэспубліка Паўночнага Кіпра, Кітайская Рэспубліка, Паўднёвая Карэя, Паўночная Карэя, Куба, Ізраіль, Дзяржава Палесціна, Венесуэла, Расійская Федэрацыя і Польшча. Верагодна, такая палітыка заахвочваецца як асобнымі ўрадамі дзеля апраўдання ўзурпацыі ўлады, так і апазіцыямі, каб, напрыклад, схіліць грамадскасць да звяржэння ўрада гвалтоўнымі спосабамі.

Найбольш вывучаным прыкладам абложнага менталітэта нацыянальнага ўзроўню з’яўляецца акружаная арабскімі краінамі Дзяржава Ізраіль, чый народ падвяргаўся шматвяковым ганенням аж да Халакоста.

У расейскамоўнай медыяпрасторы паняцце «псіхалогія абложанай крэпасці» часцей за ўсё ўжываецца ў адносінах да сучаснай Расеі, якая знаходзіцца ў адкрытай канфрантацыі з краінамі Захаду. Асабліва моцнага развіцця падобная рыторыка набыла з пачатку поўнамаштабнага ўварвання РФ на Украіну ў 2022 годзе. У часы расейскай грамадзянскай вайны адзін з выкарыстаных лозунгаў абвяшчаў, што «Савецкая Расея — абложаны лагер», бо гэта спосаб аб’яднаць дзяржаву супраць агульнага ворага.

У грамадстве
------------

З сацыялагічнага пункту гледжання гэтая з’ява можа ставіцца да пачуцця пераследу ў нейкага чальца нейкай меншасці, якая лічыць сябе пад вызначанай пагрозай. Таксама падобная з’ява можа сустракацца ў вобласці спорту, дзе трэнеры або менеджары часта ствараюць у сваіх гульцоў абложнае мысленне, пераконваючы ў варожасці за межамі іхняга клуба.

У бізнесе часцей сустракаецца паняцце «бункерны менталітэт», які асабліва распаўсюджаны ў выніку канкурэнцыі або скарачэння супрацоўнікаў. Некаторыя рэлігійныя групы могуць прытрымлівацца гэтай парадыгмы, асабліва сярод маргінальных.

Гл. таксама
-----------

* Аўтаркія
* Выжывальніцтва[en]
* Гарнізонны менталітэт[en]
* Грандыёзнасць[en]
* Групавое мысленне[en]
* Жорсткая лінія (палітыка)[en]
* Ізаляцыянізм
* Крымінафобія[en]
* Ксенафобія
* Менталітэт ахвяры[en]
* Натывізм (палітыка)[en]
* Распад дзяржавы[en]
* Расшчапленне эга[en]
* Сацыяльная мабілізацыя[en]
* Тэорыя сацыяльнай ідэнтычнасці[en]
* Эфект варожых СМІ[en]

Зноскі
------

1. ↑   (англ.) Siege mentality Definition & Meaning | Britannica Dictionary **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 12 чэрвеня 2023. Праверана 12 чэрвеня 2023.
2. ↑   (англ.) siege mentality Архівавана 21 верасня 2015.. Collins COBUILD Advanced Dictionary; Collins English Dictionary; Webster’s New World College Dictionary
3. ↑   (англ.) D. J. Christie, *The Encyclopedia of peace Psychology v1* (2011) p. 997
4. ↑   (англ.) *Mehwish Ahmed, Muhammad Naveed Riaz* Predictors of siege mentality among early adults: moderating role of paranoid thoughts(недаступная спасылка) // J Pak Med Assoc. 2020 Oct;70(10):1684-1687. doi: 10.5455/JPMA.16559.
5. ↑  Christie, p. 998
6. ↑   (англ.) The Siege Mentality Problem **(нявызн.)**. *The New York Times*. Праверана 8 ліпеня 2019.
7. ↑   (англ.) Israel's siege mentality **(нявызн.)**. *The Economist*.  The Economist Newspaper Limited. Праверана 8 кастрычніка 2015.
8. ↑   (англ.) Soong-hoom Kil, Chung-in Moon (2001). *Understanding Korean Politics: An Introduction*. SUNY Press. p. 295. ISBN 0-7914-4890-8.
9. ↑   (англ.) *Daniel Bar-Tal* Siege Mentality in Israel // International Journal of Intercultural Relations, June 1992. 16(3): 251—275
10. ↑   (англ.) *Hani Ahkhorashida* The Impact of Siege Mentality of Israel: How it Shaped a Society, and the Nature of the Arab-Israeli Conflict. Архівавана 2 верасня 2020.International Journal of Humanities and Social Science Vol. 7, No. 4; Красавік 2017
11. ↑   (руск.) *Эггерт К.* Осажденная крепость как зона комфорта Архівавана 30 красавіка 2016.. Deutsche Welle
12. ↑   (руск.) *Стратиевский Д.* Осажденная крепость. IPG — Международная политика и общество
13. ↑   (руск.) *Шлосберг Л.* Кругом враги. Псковская губерния
14. ↑   (руск.) ФОРМИРОВАНИЕ ГРАЖДАНСКОЙ ИДЕНТИЧНОСТИ МОЛОДЁЖИ В СССР (НА МАТЕРИАЛАХ ИЗОБРАЗИТЕЛЬНОГО ИСКУССТВА) // *Вестник Приамурского государственного университета им. Шолом-Алейхема*. — 2022. — № 1 (46). — DOI:10.24412/2227-1384-2022-146-93-99 Архівавана з першакрыніцы 12 чэрвеня 2023.
15. ↑   (англ.) A. Samuels, *The Father* (1985) p. 8
16. ↑   (англ.) C. Sargeant, *From Buddy to Boss* (2006) p. 366
17. ↑   (англ.) J. R. Lewis, *Oxford Handbook of New Religious Movements* (2004) p. 151