recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Флібуста (Рабочая спасылка на праект: flibusta.online)** — бясплатная некамерцыйная анлайн-бібліятэка. На гэтым сайце можна бясплатна чытаць, спампоўваць, а таксама атрымліваць на электронную пошту большасць кніг, наяўных у бібліятэцы. Рускамоўная, украінамоўная і беларусамоўная часткі даступныя для запампоўкі ўсім карыстальнікам, а замежная літаратура — толькі зарэгістраваным.

На думку шэрагу выдаўцоў і экспертаў па інтэрнэце, з'яўляецца адным з самых папулярных кніжных сайтаў у рунэце. Бібліятэка з'яўляецца дапоўненым форкам бібліятэкі «Лібрусек» ад 2009 года, якая выкарыстоўвае ў якасці рухавічка сайта мадыфікаваную CMS Drupal са спецыфічнымі для вікі-бібліятэкі зменамі. Бібліятэка заснавана на прынцыпе вікі і папаўняецца самімі карыстальнікамі.

1. ↑
2. ↑  Ведомости — «Эксмо» закрыло одну из крупнейших российских интернет-библиотек **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 5 кастрычніка 2011. Праверана 4 кастрычніка 2011.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тамковіч.
**Яўген Тамковіч** — беларускі кёрлінгіст і трэнер. Кандыдат у майстра спорту Беларусі. Займаецца кёрлінгам з 2016 года.

Быў членам нацыянальнай мужчынскай і змяшанай зборных камандаў Беларусі.

Дасягненні
----------

**Чэмпіянат Беларусі па кёрлінгу сярод мужчын**

* **Сярэбраны прызёр (1)**: 2018

**Чэмпіянат Беларусі па кёрлінгу сярод змяшаных каманд**

* **Чэмпіён (1)**: 2018

Зноскі
------

1. ↑  results worldcurling<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21705650'></a>
2. ↑  СБОРНЫЕ КОМАНДЫ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | CurlingZone · Сусветная федэрацыя кёрлінга |
***Thymus caespititius*** - від раслін сямейства ясноткавыя (*Lamiaceae*), распаўсюджаны ў Іспаніі, Партугаліі, на Азорскіх астравах і Мадэйры.

Батанічнае апісанне
-------------------

Утварае кампактныя нізкія дыванкі, 2-7 (10) см вышынёй у кветках. Сталоны ≈40 см, часам пад зямлёй. Лісце вузка-закругленае, ≈8 мм, раснічастае пры аснове, на астатняй - голае. Чашачка 4–5(6) мм, валасатая, часам голая з жоўтымі сфераідальнымі залозамі; трубка 3 мм. Кветкі ад барвова-ружовай да амаль белай афарбоўкі. Вяночак ≈5 мм. Пыльнік барвовага колеру. Арэшкі ≈0.6 × 0.8 мм, яйцаватыя. 2n = 30.

Распаўсюджанне
--------------

Распаўсюджаны ў паўночна-заходняй Іспаніі, Партугаліі, на Азорскіх астравах і Мадэйры.

Расце на ўзлесках, на крамяністых падкладках; 10-1200 м.

1. 1 2  The Alpine Garden Society **(нявызн.)**. Праверана 10.09.2018.  (англ.)
2. 1 2 3  Flora Vascular **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 10 вересня 2018. Праверана 10.09.2018.  (ісп.)
3. ↑  Euro+Med Plantbase **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 10 вересня 2018. Праверана 10.09.2018.  (англ.)
**Ландшафтазна́ўства** — раздзел фізічнай геаграфіі, які вывучае прыродныя тэрытарыяльныя комплексы — геаграфічныя ландшафты як часткі геаграфічнай абалонкі Зямлі. Уключае вучэнне пра асноўныя заканамернасці фізіка-геаграфічнай дыферэнцыяцыі, фізіка-геаграфічнага раянавання і ўласна вучэнне пра геаграфічныя ландшафты; паходжанне, структуру, прасторава-часавую дынаміку ландшафтаў пад уздзеяннем прыродных і антрапагенных фактараў, марфалогію, геахімію і геафізіку ландшафтаў.

Вылучаюць прыкладное, меліярацыйнае, антрапагеннае ландшафтазнаўства і іншыя раздзелы.

Асноўны метад ландшафтазнаўства — палявое даследаванне, якое суправаджаецца ландшафтнай здымкай.

Тэарэтычныя асновы ландшафтазнаўства закладзены ў працах В. В. Дакучаева, С. В. Калесніка, М. А. Сонцава, А. Р. Ісачанкі, В. Б. Сачавы. На Беларусі ў галіне ландшафтазнаўства найбольш вядомы працы А. А. Смоліча, М. Ф. Бліадухо, В. А. Дзяменцьева, Г. І. Марцінкевіч. Сістэматычныя даследаванні вядуцца з 1950-х гг. Праведзены дэталёвыя даследаванні марфалогіі, структуры, тэрытарыяльных заканамернасцей размяшчэння ландшафтаў. У БДУ распрацавана сістэма фізіка-геаграфічнага раянавання Беларусі. У 1984 выдадзена ландшафтная карта Беларусі.

Літаратура
----------

* *В. С. Аношка.* Ландшафтазнаўства // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 120. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

| ⛭Падгаліны фізічнай геаграфіі |
| --- |
| 
* Біягеаграфія
* Геаграфія глеб
* Геамарфалогія
* Геаэкалогія
* Гідралогія
* Гляцыялогія
* Крыяліталогія
* Кліматалогія
* Ландшафтазнаўства
* Метэаралогія
* Акіяналогія
* Палеагеаграфія
* Картаграфія
* Геаінфарматыка

 |
**Бенін-Сіці** (англ.: Benin City) — горад у Нігерыі, адміністрацыйны цэнтр штата Эдо. Насельніцтва (2021 г.) — 1 780 000 чалавек.

Геаграфія
---------

Бенін-Сіці месціцца на раўніннай тэрыторыі на мяжы зоны саван і трапічных лясоў. Сярэдняя гадавая тэмпература складае 27°C — 29°C. З мая да кастрычніка працягваецца сезон мусонаў, які часцяком суправаджаецца паводкамі.

Гісторыя
--------

Бенін-Сіці быў заснаваны ў X ст. і першапачаткова называўся Эдо. У канцы XII ст. ён стаў цэнтрам буйной дзяржавы на чале свяшчэнных манархаў *оба*. Ужо ў познім сярэднявеччы горад быў добра ўмацаваны. У выніку будаўнічых работ XV ст. даўжыня яго муроў склала болей за 15 тысяч км. Еўрапейскія гандляры і вандроўнікі, якія наведвалі яго з 1485 г. узгадвалі шырокія вуліцы, вялікія дамы, чысты гарадскі рынак. У ім налічвалася некалькі рамесных гільдый. Частка рамеснікаў працавала на патрэбы *оба*. Назву Бенін гораду і краіне далі партугальцы ў выніку скажэння аднаго з мясцовых слоў.

У 1897 г. Бенін-Сіці быў захоплены і разрабаваны брытанцамі. Пазней далучаны да брытанскіх каланіяльных валоданняў. У 1960 г. стаў часткай незалежнай Нігерыі. З 1991 г. з'яўляецца адміністрацыйным цэнтрам штата Эдо.

Інфраструктура
--------------

Бенін-Сіці — адзін з найбуйнейшых гарадоў Нігерыі, цэнтр будаўнічай, нафтаперапрацоўчай і харчовай прамысловасці, важны цэнтр развіцця моднай індустрыі краіны і турызму. У горадзе дзейнічае некалькі вышэйшых навучальных устаноў, у тым ліку Бенінскі ўніверсітэт. Працуе аэрапорт.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Benin and Its Royal Court
* Benin Kingdom & Edo state of Nigeria Tourism
* Reinventing the ancient Benin economy
**Канстанцін і Алена** — аднабаковы нагрудны абразок прамавугольнай формы, выяўлены ў 1967 г. на тэрыторыі Верхняга замка пад час працы археалагічнай экспедыцыі Інстытута гісторыі АН БССР пад кіраўніцтвам Г. В. Штыхава.

Апісанне
--------

На вонкавай паверхні, на якой, магчыма, была пазалота, у абрамленні адзінарнага вузкага борціка, рэльефныя выявы імператара Канстанціна (каля 280—337 гг.) — злева і яго маці Св. Алены (каля 255—330 гг.) — справа, якія перад сабой трымаюць васьміканцовы з касым падножжам крыж. Абедзве фігуры франтальныя, у поўны рост. У парадным аддзенні візантыйскіх імператараў — далматыках, на галовах — вянцы (эмблемы вярхоўнай улады — боскай і зямной).

На ніжняй частцы адзення Св. Алены прымацаваны да пояса псеўдафаракій (кавалак тканіны, які па форме нагадвае шчыт) з выявай васьміканцовага з касым падножжам крыжа. У левым верхнім вуглу няроўна прадрапаны кірылічны надпіс.

Аўтар
-----

Лічыцца, што твор зроблены мясцовым майстрам, які быў знаёмы з візантыйскай і рускай іканаграфіяй і адначасова знаходзіўся пад уплывам западнаеўрапейскага мастацтва, аб чым сведчаць яўныя раманскія рысы выканання: кароны западнаеўрапейскага тыпу, укарочанныя прапорцыі і буйныя рысы твару, празмернасць арнаментацыі.

Значэнне
--------

Абразок сведчыць пра тарговыя і палітычныя сувязі Полацка з Візантыяй у XII-XIII стст.; адносіцца да рэдкіх помнікаў дробнай пластыкі, эпіграфікі і рэлігійнага культу.

Зноскі
------

1. ↑  Лавыш К. А. Художественные традиции восточной и византийской культуры в искусстве средневековых городов Беларуси. (X-XIV вв.). Минск, "Белорусская наука", 2008

Літаратура
----------

* Археалогія і нумізматыка Беларусі. Энцыклапедыя. Мн. "Беларуская энцыклапедыя" імя Петруся Броўкі.- 1993.- С.23
* Гісторыя беларускага мастацтва. У 6-ці тамах. Т.1. - Мн.:"Навука і тэхніка".- 1987.- С.97
* Старажытныя скарбы Беларусі. - Мн.: "Беларусь".- 1971.- С.17
* Штыхов Г.В. Древний Полоцк (ІХ-ХІІІ вв.). - Мн.: "Наука и техника" 1975. - С.111
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ермаловіч.

**Максі́м Леані́давіч Ермало́віч** (26 чэрвеня 1977, Лепель, Віцебская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч, намеснік Кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (з 2022 года).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 26 чэрвеня 1977 года ў Лепелі. Скончыў Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт. У 2000 годзе скончыў Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Дзяржаўнае і мясцовае кіраванне». У 2005 годзе прайшоў перападрыхтоўку ў Акадэміі Упраўлення пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Міжнародныя адносіны».

У 1999 годзе працаваў дзяржаўным падатковым інспектарам інспекцыі № 2 Дзяржаўнага падатковага камiтэта па Фрунзенскім раёне Мінска. З ліпеня 1999 года па 2002 год займаў розныя пасады ў Дзяржаўным падатковым камітэце Беларусі (пазней Міністэрства па падатках і зборах). У 2002 годзе перайшоў працаваць у Міністэрства фінансаў Беларусі. Займаў пасады кансультанта ўпраўлення аналізу і планавання даходаў бюджэту, намесніка начальніка ўпраўлення — начальніка аддзела планавання і ўліку даходаў бюджэту галоўнага ўпраўлення падатковай палітыкі і даходаў бюджэту Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь. У 2007—2011 гадах — начальнік галоўнага ўпраўлення бюджэтнай палітыкі Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь. У 2011—2014 гадах — намеснік Міністра фінансаў Рэспублікі Беларусь. З 2014 года працаваў першым намеснікам Міністра фінансаў Рэспублікі Беларусь.

31 снежня 2018 года быў прызначаны Міністрам фінансаў Рэспублікі Беларусь.

20 ліпеня 2020 года быў прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Злучаным Каралеўстве Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі, Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Ірландыі па сумяшчальніцтве. У ліпені 2022 года адкліканы з Лондана.

1 жніўня 2022 года прызначаны намеснікам кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. 1 2  Пасол Рэспублікі Беларусь Архівавана 29 чэрвеня 2022.
2. ↑  Лукашэнка разгледзеў кадравыя пытанні **(нявызн.)**.  БЕЛТА (14 жніўня 2008). Праверана 31 жніўня 2018.
3. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 281 «О М. Л. Ермоловиче» (руск.).  Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь (20 ліпеня 2020).
4. ↑  Беларусь отозвала своего посла из Великобритании. МИД объяснил это решение
5. ↑  Максім Ермаловіч зменіць Дзмітрыя Крутога на пасадзе намесніка кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта

| Міністры фінансаў Рэспублікі Беларусь |
| --- |
|  | 
* Сцяпан Янчук (1990—1994)
* Павел Дзік (1994—1997)
* Мікалай Корбут (1997—2008)
* Андрэй Харкавец (2008—2014)
* Уладзімір Амарын (2014—2018)
* Максім Ермаловіч (2018—2020)
* Юрый Селівёрстаў (з 2020)

 |

| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Беларусі ў Аб’яднаным Каралеўстве Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі |
| --- |
| Пачатак дыпадносін  Адкрыццё пасольства | 27 студзеня 1992  1994 |
| Паслы | Уладзімір Сянько (1994) • Уладзімір Шчасны (1995—2000) • Валерый Садоха (2000—2002) • Аляксей Мажухоў (2002—2006) • Аляксандр Міхневіч (2006—2012) • Сяргей Алейнік (2013—2020) • Максім Ермаловіч (2020—2022) |
**БДУ** — беларускі мужчынскі баскетбольны клуб з Мінска. Прадстаўляў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт.

Гісторыя
--------

Каманда БДУ выступала ў мужчынскім чэмпіянаце Беларусі па баскетболе з 2001 года. З 2002 года — у Вышэйшай лізе. У 2004 годзе з-за фінансавых праблем аб’ядналася з БК «Барысаў».

У 2008 годзе каманда была адноўлена, выступала ў Першай лізе чэмпіяната Беларусі. У сезоне 2014/15 — у Вышэйшай лізе.

У цяперашні час баскетбольная каманда Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэту выступае ў Непрафесійнай баскетбольнай лізе Беларусі і ў Рэспубліканскай студэнцкай баскетбольнай лізе Беларусі.

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Ліга | Чэмпіянат Беларусі | Кубак | Заўвагі |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2001-02 | Першая ліга | 5 | н/у |  |
| 2002-03 | Вышэйшая ліга | 8 | н/у |  |
| 2003-04 | Вышэйшая ліга | 9 | н/у |  |
| 2008-09 | Першая ліга | 6 | н/у |  |
| 2009-10 | Першая ліга | 5 | н/у |  |
| 2010-11 | Першая ліга | 2 | н/у |  |
| 2011-12 | Першая ліга | 2 | н/у |  |
| 2012-13 | Першая ліга | 1 | н/у |  |
| 2013-14 | Першая ліга | 2 | н/у |  |
| 2014-15 | Вышэйшая ліга | 6 | н/у |  |

Трэнеры
-------

* Сцяг Беларусі Дзмітрый Навіцкі (1999—2023, з перапынкамі)
* Сцяг Беларусі Анатоль Парфіяновіч (з 2023)

Вядомыя баскетбалісты
---------------------

* Сцяг Беларусі Дзмітрый Арзютаў (2003/04)
* Сцяг Беларусі Алег Гладкі (2002/03)
* Сцяг Беларусі Андрэй Гольмак (2002—2004)
* Сцяг Беларусі Ягор Дувакін (2002/03)
* Сцяг Беларусі Андрэй Клемезь (2002/03)
* Сцяг Беларусі Дзмітрый Тумашык (2010—2012)
* Сцяг Беларусі Раман Туравец (2002/03)
* Сцяг Беларусі Андрэй Цывінскі (2011—2015)
* Сцяг Беларусі Дзмітрый Шпадарук (2003/04)
* Сцяг Кубы Дарол Эрнандэс-Зіненка (2014/15)

Спасылкі
--------

* Профіль на сайце eurobasket.com
* Профіль на сайце nbl.by
**Уга Ньюта** (італ.: Ugo Niutta; 20 снежня 1880 — 3 ліпеня 1916) — італьянскі лётчык, удзельнік Першай сусветнай.

Біяграфія
---------

Уга Ньютта нарадзіўся 20 снежня 1880 года ў Неапалі. Яго маці Эліза Пасітана насіла тытул герцагіні. Пра бацьку вядома толькі тое, што яго клікалі Вінчэнца. Дзед Ньюта займаў пасаду міністра ў Савеце Міністраў Каралеўства Італіі.

У 1915 годзе, з прычыны ўступлення Італіі ў Першую сусветную вайну, прызваны на службу ў ваенна-паветраныя сілы. 25 сакавіка 1916 года Ньюта перапраўлены ў 11-ю разведвальна-баявую эскадрыллю, дзе ён лятаў на *Farman MF 1914*. Гэты самалёт з’яўляўся адзіным італьянскім самалётам у пачатку вайны, абсталяваным фіксаванымі кулямётамі. Эскадрылля была разгорнута на аэрадроме Кампа дэла Коміна каля Пардэнонэ, дзе знаходзілася першая школа грамадзянскай авіяцыі. Камандзірам падраздзялення быў капітан Марыё Марка Марыя Гірота, піянер італьянскай авіяцыі.

3 ліпеня 1916 года лейтэнант Ньюта і лейтэнант-назіральнік Чэзарэ Франчэскіні, які знаходзіўся на борце, у небе над правінцыі Трэнта натыкнуліся на два варожых самалёта, уступіўшы ў бой з імі. Франчэскіні быў забіты. Ньюта вырашыў сысці на свой аэрадром, схаваўшыся ад праціўніка. Аднак яго самалёт атрымаў сур’ёзныя пашкоджанні, што пацягнула за сабой крушэнне машыны. Ньюта загінуў. Некалькі месяцаў праз, 19 красавіка 1917 года, яго пасмяротна ўзнагародзілі *Залатым медалём «За ваенную доблесць»*.

Памяць
------

* У штабе інжынернага факультэта Універсітэта Федэрыка II Неапаля ёсць памятная мемарыяльная дошка і бюст, прысвечаны Ньюта.
* Аэрапорт Неапаля ў міжваенны перыяд насіў яго імя.
* Вэб-партал італьянскіх ВПС стварыў старонку пад назвай «Вялікія лётчыкі», у якой згадваюцца самыя важныя гістарычныя фігуры італьянскай авіяцыі, сярод якіх ёсць Ньюта.

Зноскі
------

1. ↑  *Ermanno Corsi, Aspetti della Campania del terzo millennio Архівавана 14 снежня 2013.*.
2. ↑  *LA FAMIGLIA GIROTTO di Arcade Архівавана 13 лістапада 2018.*.
3. ↑  *Cenni storici della XXVIII Squadriglia Aerea Архівавана 4 сакавіка 2016.*.
4. ↑  Igrandiaviatori.aspx I grandi aviatori Архівавана 13 лістапада 2018. su aeronautica.difesa.it. URL consultato il 31 maggio 2013.

Літаратура
----------

* I Reparti dell’aviazione italiana nella Grande Guerra, AM Ufficio Storico — Roberto Gentilli e Paolo Varriale, 1999.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
**«До́бры, дрэ́нны, злы́ »** (італ.: Il buono, il brutto, il cattivo, англ.: The Good, the Bad and the Ugly) — фільм Серджа Леонэ, які завяршае «доларавую трылогію» вестэрнаў з Клінтам Іствудам у галоўнай ролі. Гэты фільм стаў не толькі самым вядомым з так званых «спагеці-вестэрнаў», але і эталонам жанру «вестэрн» і застаецца самым маштабным і значным вестэрнам у гісторыі кінематографа. Музыка, створаная Эніа Марыконэ для гэтага фільма, стала сімвалам жанру вестэрн.

Сюжэт
-----

Жыццё зводзіць двух непадобных адзін да аднаго паляўнічых на галовы і прымушае аб'яднацца супраць трэцяга ў гонцы за золатам, схаваным у адной з трун на аддаленых могілках.

У ролях
-------

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Клінт Іствуд | Бландзін (Чалавек без імені) - «Добры»  Бландзін (Чалавек без імені) - «Добры»  |
| Лі Ван Кліф | Сентэнца - «Дрэнны»  Сентэнца - «Дрэнны»  |
| Ілай Уолак | Тука - «Злы»  Тука - «Злы»  |

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Добры, дрэнны, злы на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
**Леанід Ісідаравіч Шакі́нка** (18 мая 1927, в. Старыны, Лёзненскі раён — 15 верасня 1996) — беларускі графік і жывапісец. Член Саюза мастакоў і Саюза журналістаў СССР.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і вясковага сталяра. У час Вялікай Айчыннай вайны 1941—1944 гадах знаходзіўся ў зоне акупацыі нямецкіх войскаў. У 1944 годзе добраахвотнікам пайшоў у Чырвоную Армію, прымаў удзел у баях на 1-м Прыбалтыйскім фронце.
Пасля вайны скончыў Мінскае мастацкае вучылішча. У 1962 годзе скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. У 1966—1987 гадах — мастацкі рэдактар часопіса «Нёман».

Творчасць
---------

Л. І. Шакінка ўдзельнічаў у мастацкіх выстаўках з 1962 года. Працаваў у станковай і кніжнай графіцы, у тэхніках лінагравюры, афорта, літаграфіі, акварэлі. Творам мастака ўласціва вобразная завершанасць, якая дасягаецца строгасцю і прастатой графічнага вырашэння.

Сярод твораў вызначаюцца: «Кастрычнік» (1962), «Веласіпедысты» і «У нас у двары» (1963), «Маці. 1941 год» (1964), «Дарога на Мінскае мора» (1965), «Залатая восень» (1966), «Коміны Хатыні» (1967), «Школьніца» (1970), «Мікалай Капернік» і «Зімовыя карункі» (1973), «Зімовая казка» (1983), «Да Ільіча» (1984), серыі «Нашы маці» (1982) і «Вайна і людзі» (1984) і інш. У 1988—1996 мастак стварыў серыю прац «Афганістан — мой боль», якая прысвечана падзеям вайны ў Афганістане, загінуўшым воінам-інтэрнацыяналістам. Серыя налічвае 15 прапц. «Магчыма, некаторыя работы застаюцца недаказанымі, але, працуючы над гэтай серыяй, я не мог на ўсё адказаць, таксама, як і ніхто не рашаецца даць праўдзівага адказу аб той вайне. …Не судзіце, людзі, мяне жорстка за, можа, не поўнае супадзенне маіх работ з вашымі ўяўленнямі. Аўтар, пакуль што адзін за ўсіх работамі сваімі прыносіць пакаянне за вар’яцтва…» — казаў аўтар.

Аформіў кнігі В. Вольскага, І. Буніна і інш.

Узнагароды
----------

* Медаль «За ўзяцце Кёнігсберга»
* Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
* Медаль «Ветэран працы»

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн 2003.
2. 1 2 3 4 5 6  Знаменитые Земляки — Шакинко Леонид Исидорович (руск.)
3. ↑  Шакінка Леанід Ісідоравіч

Літаратура
----------

* Шакинко Леонид Исидорович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область. — Кн. 2. — С. 597.
* *Шунейка, Е.* Штрихи к недосказанному / Е. Шунейка // Неман. — 1997. — № 11. — С. 25.
* *Салавей Л. Ф.* Шакі́нка Леанід Ісідаравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — С. 361. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Т. 5. Скамарохі — Яшчур. — С. 548. — 703 с. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* Знаменитые Земляки — Шакинко Леонид Исидорович (руск.) // Лёзненскі ваенна-гістарычны музей
* Шакінка Леанід Ісідоравіч // Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць
* Шакінка Л. І. // Беларускі плакат
* Выставка «Афганистан — боль моя…» (руск.) // Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны
**Шукур Халмірзаеў** (1940 - 2005) - узбекскі пісьменнік і журналіст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Шахідлар Байсунскага раёна Сурхандар'інскай вобласці. У 1957-1962 гадах быў студэнтам аддзялення журналістыкі філалагічнага факультэта Ташкенцкага дзяржаўнага ўніверсітэта. Пасля заканчэння ўніверсітэта працаваў у шэрагу выдавецтваў і рэдакцыях газет і часопісаў. Народны пісьменнік Узбекістана (1991).

Творы
-----

* »На белым кані" — аповесць (1962)
* "Вольны" - аповесць
* "Апошні прыстанак" - раман (1976)
* »Над прорвай" — раман (1984)
* "Падарожнік" - раман
* "Страшыдла» ("Алабужы") — раман (1991)
* "Дыназаўр" - раман (1996)
* »Бяседа" — п'еса
* "Чорны яр" - п'еса
«**12 угневаных мужчын**» (англ.: 12 Angry Men) — юрыдычная драма 1957 года, рэжысёрскі дэбют Сідні Люмета. Экранізацыя аднайменнага тэлеспектакля Рэджынальда Роўза, які адпавядае ўсім канонам драматургіі класіцызму (адзінства месца, часу і дзеяння).

Сучаснымі кіназнаўцамі расцэньваецца як адна з найвялікшых юрыдычных карцін у гісторыі. Галоўны прыз Берлінскага кінафестывалю, тры намінацыі на прэмію «Оскар», у тым ліку за лепшы фільм года. Па стане на студзень 2024 паводле вынікаў галасавання на найбуйнейшым міжнародным сайце, прысвечаным кіно — IMDb, займае 5 месца сярод лепшых фільмаў усіх часоў.

Сюжэт
-----

Гісторыя пачынаецца ў зале суда пасля заключных спрэчак па справе аб забойстве, і суддзя дае ўказанні прысяжным. Па тагачасных законах ЗША смяротны прысуд павінен быў выносіцца судом прысяжных аднагалосна. Пытанне, на якое яны шукаюць адказ, заключаецца ў тым, ці забіў 18-гадовы падазраваны ўласнага бацьку. Прысяжныя таксама былі праінфармаваныя, што прызнанне падазраванага вінаватым прывядзе да абавязковага пакарання смерцю (паводле сучаснага заканадаўства ЗША, гэтага больш не можа быць). Дванаццаць чалавек ідуць у пакой для пасяджэнняў, дзе пачынаюць знаёміцца ​​і абмяркоўваць справу. Сюжэт фільма разгортваецца вакол цяжкасцей у вынясенні вердыкту з-за, у некаторых выпадках, прадузятасці некаторых членаў журы. Нягледзячы на ​​неабходнасць абмеркавання, ніхто з членаў журы не звяртаецца да аднаго па імені, бо не ведае імёнаў; аднак у самым канцы героі Джозэфа Суіні і Генры Фонды вымаўляюць свае імёны (Макардэл і Дэвіс адпаведна).

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 8 красавіка 2016.
2. ↑   Праверана 8 красавіка 2016.
3. 1 2 3 4 5 6   Праверана 8 красавіка 2016.
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13   Праверана 8 красавіка 2016.
5. 1 2 3 4 5  Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
6. ↑   Праверана 8 красавіка 2016.
7. ↑   Праверана 8 красавіка 2016.
8. ↑
9. ↑

Спасылкі
--------

* 12 угневаных мужчын на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
* 12 Angry Men на сайце «*Rotten Tomatoes*» (англ.)
**Краявы сакратарыят ЦК Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі** — цэнтральны кіруючы орган КПЗБ ў 1924—1937 гг. (у 2-й палове 1920-х г. называўся Краявое бюро ЦК КПЗБ).

Працаваў у падполлі. Фактычна быў часткай ЦК КПЗБ з 3-4 членаў, які пастаянна знаходзіліся на нелегальнай рабоце ў Вільні, з канца 1920-х г. — у Варшаве. У склад сакратарыята зрэдку ўваходзілі кандыдаты ў члены ЦК КПЗБ. Працаваў пад кіраўніцтвам Бюро ЦК КПЗБ; агульнае палітычнае кіраўніцтва яго дзейнасцю ажыццяўляў Краявы сакратарыят ЦК КПП (знаходзіўся ў Варшаве). Кіраваў Цэнтральнай краявой рэдакцыяй, Цэнтральнай тэхнікай (падпольныя друкарні, распаўсюджванне літаратуры), акруговымі камітэтамі КПЗБ, ЦК КСМЗБ, ЦК МОПР Заходняй Беларусі, некаторымі цэнтрамі беларускага нацыянал-вызваленчага руху і іх легальнымі выданнямі, вёў партыйную касу; падтрымліваў канспіратыўную сувязь з Прадстаўніцтвам ЦК КПЗБ пры ЦК КП(б)Б у Мінску. У розны час Краявы сакратарыят ЦК КПЗБ узначальвалі члены Бюро ЦК А. А. Альшэўскі, Л. Н. Аранштам, М. С. Арэхва, І. К. Лагіновіч (П. Корчык), С. Т. Мілер, Л. М. Янкоўская; у яго склад уваходзілі члены Бюро і кандыдаты ў члены ЦК КПЗБ Я. С. Бабровіч, Р. Д. Вольф, М. І. Гурын-Маразоўскі, Г. М. Дуа, А.У Канчэўскі, С. М. Малько, М. Л. Перавалоцкі, Ф. Б. Пірышка, А. Х. Раф, Л. І. Родзевіч, А. М. Розенштайн і іншыя.

Літаратура
----------

* Ладысеў, У. Краявы сакратарыят ЦК КПЗБ / Уладзімір Ладысеў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня. — Мн.: БелЭн, 1997. — 432 с.: іл. — С. 257. — ISBN 985-11-0041-2.
**Каліфарнійскі дзяржаўны ўніверсітэт у Фулертане** (англ.: California State University, Fullerton) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Фулертан ў штаце Каліфорнія, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт мае самую вялікую колькасць студэнтаў у сістэме Каліфарнійскага дзяржаўнага ўніверсітэта, а яго супольнасць магістрантаў у больш чым 5 тыс. асоб з'яўляецца адной з самых вялікіх ва ўніверсітэцкай сістэме і ва ўсёй Каліфорніі. У вучэльне налічваецца каля 2 тыс. выкладчыкаў. Універсітэт прапануе 109 адукацыйных праграм вышэйшай адукацыі: 55 бакалаўрыяту і 54 магістратуры, а таксама 3 праграмы аспірантуры. Гэта таксама афіцыйна іспанамоўная ўстанова.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў
* Каледж бізнесу і эканомікі
* Каледж камунікацый
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі і камп'ютарных навук
* Каледж здароўя і развіцця чалавека
* Каледж сацыяльна-гуманітарных навук
* Каледж прыродазнаўчых навук і матэматыкі

Некаторыя вядомыя выпускнікі
----------------------------

* Кевін Костнер

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Каліфорнія

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Ігар Васілевіч Сямека** (20 лютага 1961, Гомель —) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча і Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут. Актыўна працаваў у галіне манументальнага мастацтва і станковага жывапісу. На адным з будынкаў на вул. Камунараў зрабіў роспісу «850 гадоў Гомелю».

Мастак таксама захапляецца пейзажам, тут ён выступае і як жывапісец і як графік. Значную цікавасць уяўляе цыкл работ «Родная Гомельшчына» і графічная серыя пра сталіцу Беларусі («Мінск святочны», «Траецкае прадмесце», «Плошча Перамогі», выкананая ў 1997 годзе.

У 1992—1995 гг. Сямека працаваў галоўным мастаком Гомеля, быў кіраўніком праўлення Гомельскай абласной арганізацыі Беларускага саюза мастакоў (1995—1998).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).
**«Норт-Аме́рыкан-Ро́квел»** (NAR, англ.: North American Rockwell) — колішняя авіякасмічная кампанія ў ЗША, утвораная зліццём кампаній «Норт-Амерыкан» і «Роквел» (сакавік 1967). Кампанія была цалкам купленая ў 1996 кампаніяй «Боінг».

Кампанія суправаджала ранейшую прадукцыю, а ў 1970-я—1980-я гады дасягнула камерцыйнага поспеху на вялікіх ваенных праграмах бамбардзіроўшчыка B-1 і касмічнага чаўнака (у адмыслова створаным Аддзяленні касмічных транспартных сістэм (STSD, англ.: Space Transportation Systems Division) былі выпушчаны 4 арбітальныя апараты). У канцы 1980-х—пач. 1990-х кампанія ўдзельнічала ў радзе міжнародных авіякасмічных праектаў. Разрадка 1990-х гадоў і памяншэнне ваенных заказаў прывялі да пагаршэння фінансавай сітуацыі кампаніі, і ў 1996 яна была купленая «Боінгам».

Вядомыя і шырокаўжываныя прадукты: бамбардзіроўшчык B-1 «Лансер», КА «Спейс-Шатл».

Крыніцы
-------

1. ↑   — С. 51.
2. 1 2   — С. 57.
3. ↑  Пік развіцця быў дасягнуты ў 1986, калі праграма B-1 давала 2/3 агульнага прыбытку кампаніі, і на ёй працавалі 40 тыс.ч.
**«Утаймава́нне свавольніка»** (італ.: Il Bisbetico Domato) — італьянскі фільм 1980 года рэжысёрскага тандэма Кастэлана і Піпала. Сюжэт часткова быў натхнёны творам Уільяма Шэкспіра *«Утаймаванне наравістай»*. Фільм быў самым касавым у Італіі ў 1980 і 1981 гадах, зарабіўшы каля 17 мільярдаў лір.

Сюжэт
-----

Заможны і дасціпны гаспадар Элія (Адрыяна Чэлентана) — сварлівы адзінотнік, які адмыслова супраціўляецца намаганням сваёй аканомкі Мамі (Эдзіт Пітэрс) пазнаёміць і ажаніць яго з дзяўчынай. Аднойчы дажджлівай ноччу прыгожая незнаёмка Ліза (Арнэла Муці) вымушаная была спыніцца ў яго сядзібе, бо яе аўтамабіль зламаўся, калі яна ехала да свайго жаніха. Зацікавіўшыся асобай Эліі, яна вырашае застацца і прымусіць сварлівага фермера скінуць сваю грубую абалонку.

Элія не рэагуе на цікавасць з боку Лізы і працягвае паводзіць сябе па-грубіянцку, усімі сіламі спрабуючы пазбавіцца ад яе. Аднойчы ён нават выцягвае яе разам з ложкам на трактары з хаты і цягне да суседняй вёскі, калі яна спрабавала падоўжыць сваё знаходжанне ў гасцях, сцвярджаючы, што яна вывіхнула сваю шчыкалатку. У рэшце рэшт, Ліза з агідай сыходзіць, што ў сваю чаргу прыводзіць да сыходу Мамі, якая сімпатызавала Лізе і вельмі абурылася на дрэннае стаўленне Эліі да дзяўчыны. Як толькі яны сыходзяць, Элія занадта позна разумее, што ён таксама закахаўся ў Лізу, як і яна ў яго.

У рэшце рэшт, каб вярнуць яе, Элія наведвае баскетбольны матч паміж камандай з яго вёскі і камандай, якую спансуе Лізавы жаніх. Вясковая каманда прагульвае, але Элія выходзіць на поле і выкарыстоўвае свае навыкі, каб перамагчы суперніка. Пасля паспяховага завяршэння матчу ён просіць Лізу выйсці за яго замуж, але яна адмаўляецца ад прапановы, пакуль ён публічна не абвесціў публічна пра сваё каханне да яе. Выкарыстоўваючы гучнагаварыцель гульнявой залы, Элія робіць прапанову яшчэ раз на поўную гучнасць. Маладыя ладзяць вяселле і закрываюцца ў пакоі на некалькі дзён.

Зноскі
------

1. 1 2 3   Праверана 8 красавіка 2016.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11   Праверана 8 красавіка 2016.
3. ↑  Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
4. ↑
5. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17). - артыкул Адрыяна Чэлентана
6. ↑  Variety’s Film Reviews: 1981—1982. Bowker, 1983. ISBN 0835227979.
7. ↑  Richard Burt (2007). «Shakespeares after Shakespeare: An encyclopedia of the Bard in mass media and popular culture, Volume 1». Greenwood Press, 2007. — ISBN 978-0313331176.
8. ↑  Eddie Sammons (2004). «Shakespeare: a hundred years on film». Scarecrow Press, 2004. ISBN 081084446X.
9. ↑  «Mass media: rivista bimestrale della comunicazione, Volume 3». Capone, 1984.
10. ↑  University of Notre Dame. «Annali d’italianistica , Volume 17». Annali D’Italianistica, 1999.
11. ↑  Peter Cowie (1982). «International Film Guide». Tantivy Press, 1983. ISBN 0900730005.
**Каліфарнійскі дзяржаўны ўніверсітэт у Фрэсна** (англ.: California State University, Fresno) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Фрэсна ў штаце Каліфорнія, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт прапануе 60 праграм для атрымання ступені бакалаўра, 45 праграм для атрымання ступені магістра, 3 праграмы для атрымання ступені доктара. Гэта ўстанова, якая абслугоўвае іспанамоўных і мае права быць названай установай для азіяцкіх індзейцаў з ціхаакіянскіх астравоў. Кампус кключае ў сябе планетарый, вінаграднікі з разынкавым і вінным вінаградам, а таксама камерцыйную вінакурню, студэнцкія віна з якой атрымалі больш за 300 узнагарод з 1997 года. Ва ўніверсітэце ёсць студэнцкі рэкрэацыйны цэнтр плошчай 4600 м2 і трэцяя па плошчы бібліятэка ў сістэме Каліфарнійскага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Структура
---------

* Каледж сельскагаспадарчых навук і тэхналогій
* Каледж мастацтваў і гуманітарных навук
* Школа бізнесу
* Школа адукацыі і развіцця чалавека
* Каледж інжынерыі
* Каледж аховы здароўя і сацыяльных паслуг
* Каледж прыродазнаўства і матэматыкі
* Каледж сацыяльных навук

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Каліфорнія

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Валеры Афлала** (швед. Valerie Aflalo; нар. 7 кастрычніка 1976, Мальмё) — шведская мадэль і дызайнер. Пераможца конкурсу «Міс Швецыя 2000».

Біяграфія
---------

Бацька — француз П’ер Марыс Афлала, маці — шведка Ан-Крысцін Афлала. У Валеры ёсць дзве малодшыя сястры — Селін і Арыяна. У 1995 годзе Валеры скончыла гімназію ў Мальмё. Затым скончыла ўніверсітэт і школу дызайну ў Мальмё.

Замужам. Ёсць дзве дачкі — Б’янка і Нікалет.

Кар’ера
-------

У 18 гадоў пачала працаваць фотамадэллю ў агенцтве Modellink. Супрацоўнічала з кампаніямі Ellos, Josefsson і Halléns, а таксама Віўен Вествуд.

У 2000 годзе перамагла на конкурсе прыгажосці «Міс Швецыя» і прадстаўляла краіну на конкурсе «Міс Сусвет». Некалькі гадоў праз была са-вядучай ранішняй праграмы на шведскай радыёстанцыі NRJ. З 2005 года яна распрацоўвае вопратку пад уласным брэндам Valerie.

У 2013 годзе Валеры была ўзнагароджана прэміяй «Guldknappen» у катэгорыі «Прыз чытачоў» за працу з уласным брэндам адзення Valerie.
**Саліў Бабаво** (англ.: Saliw Babawo; нар. 3 сакавіка 1999) — ганскі футбаліст, паўабаронца.

Клубная кар’ера
---------------

У 2016 годзе выступаў у Гане за клуб «Секанды Хасаакас».

У студзені 2017 года падпісаў кантракт з беларускім клубам «Дынама-Брэст». У сезоне 2017 выступаў пераважна за дубль брэстчан, прыцягваўся таксама да асноўнай каманды. Дэбютаваў у Вышэйшай лізе 22 красавіка 2017 года, выйшаўшы ў стартавым складзе ў гасцявым матчы супраць салігорскага «Шахцёра» (0:3).

У сезон 2018 гуляў за дубль, не згуляў ніводнага матча ў чэмпіянаце Беларусі, аднак правёў усе 120 хвілін у кубкавым матчы з «Клецкам» (2:2), дзе забіў абодва галы сваёй каманды, пасля выйшаў таксама на замену ў гасцявым матчы Лігі Еўропы супраць «Атрамітаса» (1:1). У сезоне 2019 працягваў пераважна гуляць за дубль, у асноўнай камандзе толькі зрэдку выхадзіў на замену ў канцы сустрэчы. У снежні 2019 года пакіуў брэсцкі клуб.

У чэрвені 2020 года далучыўся да фінскага клуба «Паргас», гуляў там да канца 2021 года.

Міжнародная кар’ера
-------------------

Выступаў за моладзевую зборную Ганы, у складзе якой правёў два матчы.

Дасягненні
----------

* Беларусь 01Чэмпіён Чэмпіён Беларусі: 2019
* Беларусь Уладальнік Кубка Беларусі (2): 2017, 2018

Зноскі
------

1. ↑  Soccerway Праверана 16 чэрвеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24192203'></a>
2. ↑  17-летний ганский хавбек Салив Бабаво подписал контракт с брестским "Динамо"
3. ↑  Официально: Украинец и ганец покинули брестское "Динамо"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
**Палацца Публіка** (італ.: Palazzo Publico, *Народны палац*) — рэзідэнцыя ўрадавых органаў Сан-Марына і мэрыі горада Сан-Марына.

Палацца Публіка — рэзідэнцыя парламента Сан-Марына
Будынак служыць для правядзення афіцыйных цырымоній і з’яўляецца месцазнаходжаннем Генеральнага савета, капітанаў-рэгентаў, Савета Дванаццаці і Дзяржаўнага кангрэса.

Быў пабудавана ў стылі сярэднявечных італьянскіх палацца ў 1884—1894 архітэктарам Франчэска Адзуры на месцы старой урадавай рэзідэнцыі лац.: Domus Magna Comunis (Дом вялікіх камун). Паступова будынак перастаў адпавядаць стандартам бяспекі і запатрабавалася комплексная рэканструкцыя, якая была завершана 30 верасня 1996 года пад кіраўніцтвам Гае Аўленці.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Тры сястры.
Гарбуз
Кукуруза
Фасоль
Рэверс «долара Сакагавеі» з 2009 г.: індыянка вырошчвае «трох сясцёр».
**Тры сястры** (англ.: Three Sisters) — прынятая ў этнаграфічнай літаратуры ЗША назва трох асноўных сельскагаспадарчых культур, якія выкарыстоўваліся практычна ўсімі земляробчымі індзейскімі народамі, у асаблівасці ў Паўночнай і Цэнтральнай Амерыцы: гарбуз, кукуруза і фасоля.

У лацінаамерыканскай сельскай гаспадарцы вядомы тэрмін «мільпа» (es:Milpa) — гэта фермы, дзе ў вялікім маштабе выкарыстоўваецца сумеснае культываванне трох дадзеных культур. «Тры сястры» ўзаемна карысныя адна для адной. Парасткі фасолі могуць віцца па кукурузе, дзякуючы чаму адпадае неабходнасць у жэрдзях. Фасоль, як і ўсе бабовыя, забяспечвае наяўнасць азота ў глебе, а гарбуз распасціраецца па зямлі, загароджваючы яе ад сонечнага святла і не даючы расці пустазеллю. Больш за тое, гарбуз забяспечвае натуральнае мульчаванне глебы, ствараючы мікраклімат, які ўтрымлівае вільгаць, а яго пакрытыя шыпікамі сцёблы адпужваюць шкодных насякомых. У кукурузе адсутнічаюць амінакіслоты лізін і трыптафан, неабходныя чалавеку для сінтэзу бялкоў і ніаціна, але фасоль ўтрымлівае абодва гэтыя рэчывы і разам з кукурузай забяспечвае збалансаваны рацыён.

Вырошчванне «трох сясцёр» было распаўсюджана ў многіх дакалумбавых культурах. Анасазі змаглі культываваць іх нават у адносна засушлівых умовах. Сярод плямёнаў паўднёвага захаду, напрыклад, тэва, вядомая «чацвёртая сястра» — мясцовая разнавіднасць клеоме (*Cleome serrulata*), якая расце ў Скалістых гарах. Гэта расліна прыцягвае пчол, якія апыляюць фасолю і гарбуз.

Зноскі
------


| ⛭Дакалумбавы культуры |
| --- |
| Паўночная Амерыка | **Дакалумбавы культуры Паўночнай Амерыкі** |
| Цэнтральная Амерыка | **Арыдаамерыка** — **Вест-Індыя** — **Істма-Калумбія** — **Месаамерыка** (Мовы Месаамерыкі — Ацтэкі — Мая — Альмекі — Іншыя культуры Месаамерыкі) |
| Паўднёвая Амерыка | **Амазонскія культуры** (Дакалумбава Бразілія — Льянас-дэ-Мохас — Маражо) — **Андскія культуры** (Інкі) — **Патагонскія культуры** — **Мовы Паўднёвай Амерыкі** |
| Культура і міфалогія | Касік — Ківа — Месаамерыканская гульня ў мяч — Пукара — Уака — Чанкі — Чынампа |
| Гл. таксама | **Індзейцы** — Археалогія Амерыканскага кантынента — Генацыд індзейцаў — Жывапіс індзейцаў — Індзейскія мовы — Кераміка індзейцаў — Калумбаў абмен — Канкіста — Культурныя рэгіёны Амерыкі — Кухня індзейцаў — Палеаіндзейцы — «Тры сястры» |
| **Партал «Індзейцы»** |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 66015340 |
**Сцяпан Пятровіч Шчыпачоў** (руск.: Степа́н Петро́вич Щипачёв; 26 снежня 1898 (7 студзеня 1899), в. Шчыпачы, Камышлаўскі павет, Пермская губерня, Расійская імперыя — 1 студзеня 1980, Масква) — савецкі паэт і празаік, рэдактар, педагог. Лаўрэат дзвюх Сталінскіх прэмій (1949, 1951). Член РКП(б) з 1919 года.

У 1922—1931 гадах быў выкладчыкам у ваенных навучальных установах, рэдактарам часопіса «Чырвонаармеец» (1929—1931). Адзін з заснавальнікаў ЛОКАФ у 1930. У 1931—1934 гадах быў слухачом Інстытута чырвонай прафесуры, скончыў літаратурнае аддзяленне Інстытута. У 1937—1941 гадах паэт зноўку на рэдакцыйнай працы.

У 1960 годзе актыўна выступаў супраць забароны на выезд за мяжу Я. А. Еўтушэнкі. Падпісаў Ліст групы савецкіх пісьменнікаў у рэдакцыю газеты «Правда» 31 жніўня 1973 года аб Салжаніцыне і Сахараве. Таксама вядомы як аўтар пагромнага артыкула ў «Літаратурнай газеце» супраць Салжаніцына.

Зноскі
------

1. ↑  Library of Congress Authorities — Library of Congress. Праверана 28 лютага 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13219454'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q131454'></a>
**SMTP** (англ. Simple Mail Transfer Protocol - "просты пратакол перадачы пошты") - гэта стандартны пратакол сувязі ў Інтэрнэце для перадачы электроннай пошты, адносіцца да прыкладнога ўзроўню перадачы даных. Паштовыя серверы выкарыстоўваюць SMTP для адпраўкі і атрымання паштовых паведамленняў. Паштовыя кліенты звычайна выкарыстоўваюць SMTP толькі для адпраўкі паведамленняў на паштовы сервер для рэтрансляцыі, выходная электронная пошта адпраўляецца на паштовы сервер праз порт 587 або 465. Для атрымання паведамленняў сучасным стандартам з'яўляецца IMAP, пратакол POP3 лічыцца састарэлым, аднак усё яшчэ шырока выкарыстоўваецца.

Стварэнне SMTP пачалося ў 1980 годзе на аснове канцэпцый, рэалізаваных ў ARPANET з 1971 года. Пратакол абнаўлялі і пашыралі некалькі разоў. Сучасная версія пратакола мае пашырэнні для аўтэнтыфікацыі, шыфравання, перадачы бінарных даных і інтэрнацыяналізаваных адрасоў электроннай пошты. Серверы SMTP звычайна выкарыстоўваюць пратакол TCP на порце нумар 25 (для адкрытага тэксту) і 587 (для зашыфраванай сувязі).
**Сінгальская мова** — мова сінгальцаў, найбольш шматлікай этнічнай групы Шры-Ланкі. Адносіцца да Інда-арыйскай групы індаіранскай галіны індаеўрапейскай моўнай сям’і. На сінгальская мове гавораць прыкладна 16 мільёнаў чалавек, пісьменнасць уласная — сінгальская. Найбольш блізкай мовай да сінгальскай з’яўляецца мальдыўская мова (дывехі). Таксама на сінгальскай мове заснавана крэольская мова веда, на якой гаворыць абарыгеннае насельніцтва Шры-Ланкі. Па сваёй лексіцы і граматычных канструкцыях сінгальская мова рэзка вылучаецца сярод інда-арыйскіх моў; мяркуеюць, што яна утрымоўвае ў сабе абарыгенны субстрат, рэшткі якога маюцца таксама ў крэольскай мове веда.

У V стагоддзі да н. э. на Цэйлоне з’явіліся пасяленцы з паўночна-заходняй Індыі, якія гаварылі на заходняй форме пракрыта. У наступныя стагоддзі меў месца таксама значны прыток з усходніх рэгіёнаў Індыі, які дадаў мясцовай мове некаторыя ўсходне-індыйскія характарыстыкі. Першыя надпісы на сінгальскай мове адносяцца да III—II стагоддзяў да н. э.

Спасылкі
--------

* Англа-сінгальскі слоўнік Архівавана 23 мая 2011.

Вікіпедыя

Вікіпедыя мае **раздзел**, напісаны  

***මුල් පිටුව сінгальскай***
Шылінг, Вялікабрытанія, 1853 год, каралева Вікторыя. Срэбра 925 пробы
**Шылінг** (*schilling*, *scilling*, *scylling*, *shilling*) — агульная назва шэрагу заходнееўрапейскіх манет, а таксама грашовая адзінка шэрагу краін XX стагоддзя. Адсюль паходзяць назвы старажытнарускіх манет «шэлег» і «склязь».

Германізаваная назва соліда. Спачатку быў толькі грашова-падліковай адзінкай, прыраўнаваны да 12 дэнарыяў. Як манета, шылінг чаканіўся ў Германіі з XIV стагоддзя, у Даніі і Нідэрландах — з XV, у Англіі — з XVI стагоддзя.

Чаканеная ў Германіі ў XIV стагоддзі манета ў 1 шылінг мела вагу 1,39 г срэбра. У Вюртэмбергу чаканка шылінга спынена пасля Трыццацігадовай вайны, у Вюрцбургу — у 1803 годзе, у Любеку — у 1789, у Гамбургу — у 1855 (1/48 талера, з 1725 года — з наміналам «шылінг»). У XVII—XIX стст. чаканіліся кратныя шылінгі: 32, 16, 12, 8 і 4 шылінгі.

У 1559—1810 гадах чаканіліся брандэнбургска-прускія манеты ў 2 і 1/2 шылінга з нізкапробнага срэбра, затым білону і з 1790 года — з медзі.

У Англіі кароль Генрых VII упершыню адчаканіў шылінг (тады гэта манета звалася тэстон) у 1502 годзе. Манета атрымала сваю канчатковую назву ў часы Эдуарда VI.

Шылінг заставаўся ў хаду ў Англіі аж да 1971 года. Чаканіліся таксама манеты ў 2 шылінга: першапачаткова сярэбраныя, з 1947 года — медна-нікелевыя (некаторы час манета ў 2 шылінга звалася флорын).

У XX стагоддзі шылінг — грашовая адзінка шэрагу краін: Аўстрыі (да ўвядзення еўра ў 2002 годзе), а таксама Брытанскай Усходняй Афрыкі (з 1921 года) і пазней незалежных Кеніі, Самалі, Самаліленда, Танзаніі і Уганды.

Літаратура
----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Выявы манет на Вікісховішчы |

* Шиллинг, монета // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
Шаблон:Кіінематаграфіст
**Федэрыка Мора** (італ.: Federica Moro; нар. 20 лютага 1965, Каратэ-Брыянца) — італьянская актрыса і фотамадэль.

Біяграфія
---------

Федэрыка Марыя Мора нарадзілася 20 лютага 1965 года ў горадзе Каратэ-Брыянца, Італія. У 1982 г. ва ўзросце 17 гадоў Федэрыка выйграла конкурс «Міс Італія». Пасля перамогі на конкурсе да пачатку 1990-х яна актыўна здымалася ў італьянскім кіно. Сыграла ў некалькіх тэлесерыялах, пазней стала тэлевядучай. Часта здымалася ў рэкламе касметыкі; з’яўлялася на вокладках часопісаў «Grand Hotel» (1985) і «Playmen» (1990).

Фільмаграфія
------------

* (1985) «Джаан Луй»

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX1145275 · VIAF: 86872975 |
**Шарва́рка** (мн. лік **шарва́ркі**; ад ням.: Scharwerk, *Schar* — натоўп, атрад, грамада, *Werk* — дзеянне, справа, работа) — натуральныя павіннасці па будаўніцтве і рамонце замкаў, дарог, мастоў, грэбляў, плацін, млыноў і іншых дзяржаўных і феадальных збудаванняў, ачыстцы берагавых палос суднаходных рэк у Вялікім Княстве Літоўскім, Рэчы Паспалітай і Расійскай імперыі ў XV — 1-й трэці XX стагоддзя, а таксама за часамі Польскай Рэспублікі (1918—1939).

Працягласць шарварак была рознай, ад некалькіх да 30 дзён у годзе, у залежнасці ад рэгіёну. Пры феадалізме шарваркі не ўваходзілі ў склад паншчыны, але часта шляхта злоўжывала шарваркамі і трактавала іх як дадатковую паншчыну (дарэмшчына).

У першай палове XIX стагоддзя на Беларусі шарварка складала да 24 і болей рабочых дзён у год з сялянскага двара. Найбольш пашыранай інвентарнай нормай у гэты перыяд было 12 рабочых дзён у год з двара. Дарожную павіннасць выконвала амаль выключна сялянства. Пасля сялянскай рэформы 1861 года ў Расійскай імперыі цяжар шарваркі значна павялічыўся праз тое, што дарожныя ўчасткі часта замацоўвалі за сельскай грамадой за некалькі дзясяткаў вёрст ад паселішчаў, а сяляне павінны былі рамантаваць дарогі пераважна ў час палявых работ. Паводле прыменшаных афіцыйных звестак, у 1890-я гады супроць 1860-х гадоў колькасць рабочых дзён з канём, затрачаных штогод на адбыванне шарварак сялянамі Віленскай, Мінскай і Магілёўскай губерняў, павялічылася ў сярэднім на 74,5 %, пешых — на 97,3 % працэнта.

Шарваркавая павіннасць працягвала існаваць у міжваеннай Польскай Рэспубліцы, куды ўваходзілі землі Заходняй Беларусі і Заходняй Украіны. Павіннасць магла быць заменена грашовай аплатай, праца звыш усталяваную норму аплачвалася.

Крыніцы
-------

1. ↑  ЭГБ 2003, с. 197.
2. ↑  *Савіч, Аляксандр*. Шарваркі ў Заходняй Беларусі 1921—1939 гг. у кантэксце гістарыяграфічнага асэнсавання  (бел.). *elib.bsu.by*.

Літаратура
----------

*Панюціч В.* Свяцілавіцкі раён // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — С. 197. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.
**Лівонскае каралеўства** — дзяржава, стварэнне якой абвешчана вялікім князем маскоўскім Іванам IV падчас Лівонскай вайны.

Пасля ўступлення ў 1568 годзе ў вайну Швецыі, Івану IV давялося адмовіцца ад простага заваявання Лівоніі. З красавіка 1569 года Іван IV разглядаў план стварэння ў Лівоніі дзяржавы, дзе б валадарыў дацкі прынц, герцаг Магнус як васал вялікага князя маскоўскага. Магнуса праект зацікавіў і ў верасні ён адправіў сваіх паслоў у Маскву. Было дасягнута папярэдняе пагадненне, і 27 лістапада паслы атрымалі ад вялікага князя ў Аляксандраўскай слабадзе грамату з умовамі стварэння васальнай Лівонскай дзяржавы.

10 чэрвеня 1570 года Магнус прыбыў у Маскву і быў урачыста прыняты. Ён быў афіцыйна абвешчаны каралём Лівоніі, даў клятву вернасці цару і быў заручаны з князёўнай Яўфіміяй Старыцкай, дачкой князя Уладзіміра Старыцкага, стрыечнага брата Івана IV.

Магнус меў малы ўласны вайсковы кантынгент салдат, але як кароль Лівоніі быў прызначаны камандуючым маскоўскімі войскамі, пасланымі супраць шведаў. 25 чэрвеня ён з маскоўскай экспедыцыйнай арміяй рушыў у Лівонію, і 21 жніўня аблажыў Рэвель.

Іван IV разлічваў, што дацкі кароль Фрэдэрык II прышле флот на дапамогу свайму малодшаму брату Магнусу, але разлікі не спраўдзіліся, і аблогу Рэвеля давялося зняць. Аднак у цэлым ідэя стварэння васальнага каралеўства аказалася ўдалай — Магнус, сын еўрапейскага караля, быў у вачах лівонскай арыстакратыі значна больш прыцягальным за самога Іван IV. Пры гэтым лаяльнасць Магнуса Маскве не выклікала сумневаў.

Спрабуючы ўмацаваць сваё хісткае становішча, у 1577 годзе Магнус пачаў тайныя перамовы з каралём польскім і вялікім князем літоўскім Стэфанам Баторыем, у выніку ён перадаў правы на лівонскі сталец роду Баторыя. Магнус звярнуўся да лівонцаў з заклікам, каб яны здаваліся войскам Рэчы Паспалітай, калі не хочуць быць захопленымі Іванам IV. Даведаўшыся пра гэта, Іван IV арыштаваў Магнуса. Пазней Магнус быў памілаваны і адпушчаны, але пазбаўлены фармальнага каралеўства, памёр у галечы.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх