recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сяргей Уладзіміравіч Ермаліцкі** (нар. 1970, Сычыкі, Крычаўскі раён, Магілёўская вобласць, БССР, СССР) — беларускі вайсковы і дзяржаўны дзеяч. З 2023 года старшыня Круглянскага раённага выканаўчага камітэта.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію і Акадэмію Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь.

Працоўную дзейнасць пачаў галоўным аграномам калгаса імя Фрунзе Шклоўскага раёна Магілёўскай вобласці. З 1993 па 2010 гады працаваў на розных пасадах у папраўчай калоніі № 17: начальнікам атрада, оперупаўнаважаным, старшым оперупаўнаважаным, начальнікам аператыўнага аддзела, намеснікам начальніка калоніі. У 2010—2015 гадах узначальваў ПК № 17. 

У 2015 годзе прызначаны начальнікам упраўлення Дэпартамента выканання пакаранняў Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь па Гомельскай вобласці.

У верасні 2020 года прызначаны старшынёй Гомельскага раённага выканаўчага камітэта, а ў сакавіку 2023 года пераведзены на пасаду старшыні Круглянскага раённага выканаўчага камітэта.

Санкцыі ЕС
----------

10 кастрычніка 2011 года быў унесены ў Чорны спіс Еўрасаюза *«за бесчалавечнае абыходжанне з асуджаным экс-кандыдатам у прэзідэнты Мікалаем Статкевічам і іншымі зняволенымі»*.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑  Лукашенко обновил руководство в нескольких районах Гомельской области (руск.). *Правда Гомель* (3 верасня 2020).
3. ↑  Сергей Ермолицкий утвержден в должности председателя Круглянского райисполкома (руск.)
4. ↑  *Коровенкова, Татьяна*. Стали известны фамилии 16 чиновников, пополнивших список невъездных в ЕС (руск.). *БелаПАН*.  TUT.BY (11 лістапада 2011). Архівавана з першакрыніцы 12 кастрычніка 2011. Праверана 4 верасня 2020.
**Анастасія Пабягайла** (нар. 23 студзеня 2004, Ляхавічы, Беларусь) — беларуская футбалістка, паўабаронца. Выступала ў нацыянальнай зборнай Беларусі.

Клубная кар’ера
---------------

Скончыла гімназію ў Ляхавічах. Выхаванка аддзялення футбола Ляхавіцкага ДЮСШ, пазнее занімалась у Брэсце, выступала за каманду аднагодкаў абласнога цэнтра алімпійскага рэзерву. Першым настаўнікам быў трэнер-выкладчык СДЮШАР раёна Васілій Бут-Гусаім. У 2020 годзе падпісала кантракт з футбольным клубам «Мінск». З 2023 года гуляе за «Фартуну» з Ёрынга (Данія), бронзавы прызёр чэмпіяната Даніі (2023).

Зноскі
------

1. 1 2  Soccerdonna — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
2. ↑  Нашы з Лігі чэмпіёнаў. Юная ляхавічанка Анастасія Пабягайла выступае за Нацыянальную зборную Беларусі па футболе

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway · УЕФА |
Малахітавая зала
**Малахітавая зала** — парадная гасцёўня ў паўночна-заходняй частцы Зімняга палаца ў Санкт-Пецярбургу, якая ўваходзіла ў склад асабістых пакояў жонкі Мікалая I — Аляксандры Фёдараўны. Унікальны інтэр’ер быў створаны ў 1838—1839 гадах па праекце архітэктара А. П. Брулова пры аднаўленні Зімняга палаца пасля грандыёзнага пажару, які цалкам знішчыў унутранае аздабленне імператарскай рэзідэнцыі ў снежні 1837 года. Ад рэзідэнцыі Расійскай імперыі засталіся тады толькі абгарэлыя сцены.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Харамоненка.
**Сяргей Сільвестравіч Харамоненка** (1910—1978) — беларускі біяхімік, гематолаг. Кандыдат медыцынскіх навук (1945).

Біяграфія
---------

Скончыў хімічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1936). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Навуковы супрацоўнік Беларускай рэспубліканскай даследчай станцыі па жывёлагадоўлі (1936), дацэнт кафедры біяхіміі Віцебскага медыцынскага інстытута (1937—1941), асістэнт кафедры агульнай хіміі Беларускага медыцынскага інстытута (1943—1944), загадчык бія44-4 рабоце (1945—1953), дырэктар (1953—1963), навуковы супрацоўнік (1963—1978) Беларускага НДІ пералівання крыві.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя інтарэсы: праблема кансервацыі донарскай крыві; імунахімія крыві.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2 3  Харамоненко, Сергей Сильвестрович (кандидат медицинских наук ; 1910—1978)  (руск.)

Літаратура
----------

* Организаторы здравоохранения Республики Беларусь. — Минск, 2002. (Информация на с. 54.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-252905 |
**Анарха-сіндыкалізм** — напрамак у анархізме. У аснове анарха-сіндыкалізму ляжыць ідэя аб тым, што толькі рэвалюцыйныя арганізацыі працоўных, якія базуюцца на прынцыпах узаемадапамогі і калектыўнага самакіравання, павінны і могуць спрыяць пабудове новага, сапраўды справядлівага грамадства. Асноўным метадам дасягнення сваіх мэт яны лічаць усеагульную эканамічную стачку.

Анарха-сіндыкалізм узнік у канцы ХІХ стагоддзя ў тых краінах, дзе разам з буйнымі прамысловымі прадпрыемствамі існавала ў той час вялікая колькасць саматужных і паўсаматужных прадпрыемстваў — у Францыі, Італіі, Іспаніі, Швейцарыі, дзяржавах Лацінскай Амерыкі. Найбольшага развіцця анарха-сіндыкалізм дасягнуў у пачатку ХХ стагоддзя. Напярэдадні Першай сусветнай вайны анарха-сіндыкалізм набыў пануючы ўплыў у французскай Усеагульнай канфедэрацыі працы, у амерыканскай арганізацыі «Індустрыяльныя працоўныя свету», у Італьянскім сіндыкальным саюзе, у іспанскай Нацыянальнай канфедэрацыі працы. Сіндыкалісты актыўна дзейнічалі таксама ў прафсаюзным руху Англіі, Германіі, Бразіліі, Аргенціны і шэрагу іншых краін.

У 1922 годзе лідары анарха-сіндыкалісцкага руху ўтварылі Міжнародную асацыяцыю працоўных, якая аб’яднала анарха-сіндыкалісцкія арганізацыі Германіі, Іспаніі, Партугаліі, Францыі, Аргенціны, Уругвая і некаторых іншых краін.

Літаратура
----------

* *Я. Яраслаўскі.* Анархізм у Расіі (руск.). — М. 1939.
* *Collinet М.* L'ouvrier français. Esprit du syndicalisme (фр.). — P. 1952.
* *У. І. Ленін.* Сацыялізм і анархізм.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12561391r · GND: 4128073-8 · Microsoft: 2777599825 · NKC: ph590969 · SUDOC: 034912053 |
**Юдыт Хёрндаль** (швед. Judith Hörndahl, 6 верасня 1883 — 12 красавіка 1969) — шведская оперная спявачка (сапрана).

Біяграфія
---------

Юдыт Хёрндаль нарадзілася ў 1883 г. у Хельсінгбаргу. У сям’і з шасці дзяцей яна была пятай. Яе бацькамі былі Франс Вільгельм Хёрндаль і Сесілія Сегерстрэм. Усе дзеці да дасягнення паўналецця атрымалі добрую адукацыю. Хёрндалі былі музычнай сям’ёй, і ўсе дзеці вучыліся граць на якім-небудзь музычным інструменце. Юдыт рана праявіла пеўчыя здольнасці і з дзяцінства выступала ў Лундскім кафедральным саборы.

У 1902 годзе Юдыт пачала наведваць заняткі ў стакгольмскай Каралеўскай вышэйшай музычнай школе, яе выкладчыкам была оперная спявачка і педагог Дагмар Мёлер. У 1906 г. Юдыт атрымала свае першыя ролі ў Каралеўскай оперы ў Стакгольме і выбрала кар’еру опернай спявачкі. У Каралеўскай оперы яна выступала да 1913 года, затым адправілася ў Германію вучыцца спевам ў Франца Цімермана. Яна вучылася год у Цымермана і некаторы час займалася з Хапоферам, аднак пачалася Першая сусветная вайна, і заняткі прыйшлося спыніць. У гэтыя гады Юдыт Хёрдаль выступала з канцэртамі, часцей за ўсё ў Паўднёвай Швецыі.

У 1916—1931 гг. Юдыт выступала ў Лундзе канцэртнай спявачкай і дала 31 канцэрт. У 1924 г. яна атрымала пасаду ў кансерваторыі, пасля чаго яна пачала выкладаць гранню на фартэпіяна і спевы ў школах у Сконе. З 1925 па 1926 гг. яна працавала ў школе ў Трэлебарг, з 1926 па 1947 гг. — у вышэйшай агульнаадукацыйнай школе для дзяўчынак у Хельсінгбаргу, а затым у Winzellska skolan.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Морач.
**Мо́рач**, у верхнім цячэнні **Ко́панка** — рака ў Беларусі, у Мінскай вобласці, правы прыток ракі Случ (басейн Прыпяці).

Даўжыня ракі складае 150 км. Плошча вадазбору — 2030 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці — 8,7 м³/с. Агульнае падзенне ракі — 74 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні — 0,5 м/км.

Пачынаецца каля вёскі Вошкаты Капыльскага раёна на Капыльскай градзе на вышыні 210 м над узроўнем мора, цячэ ў Слуцкім, Клецкім і Салігорскім раёнах па паўднёва-заходняй частцы Цэнтральнабярэзінскай раўніны і паўночнай частцы нізіны Прыпяцкае Палессе. Упадае ў Случ за 1 км на паўночным-захадзе ад вёскі Морач Салігорскага раёна.

Прытокі: Удава, Стары Роў, Мажа (справа), Волка, Вызенка (злева).

Даліна на вялікім працягу невыразная, месцамі трапецападобная, шырынёй 400—800 м. У месцах, дзе даліна выразная, пойма двухбаковая, чаргуецца па берагах (шырыня 100—200 м). У верхнім цячэнні рака называецца **Копанка**. Рэчышча амаль на ўсім працягу каналізаванае. Шырыня яго да вёскі Морач (Капыльскі раён) 2—4 м, ніжэй 20—25 м, каля Чырвонаслабодскага вадасховішча (плаціна за 50 км ад вусця ракі) 40—50 м. Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў канцы сакавіка, сярэдняя вышыня над межанным узроўнем 2,4 м, найбольшая 2,9 м (1932). Замярзае ў сярэдзіне снежня, крыгалом у сярэдзіне сакавіка. Веснавы ледаход доўжыцца ў сярэднім 5 сутак.

У басейне Морачы азёры Церахава, Зіневічы.

Зноскі
------

1. ↑  Ліст карты N-35-103. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 г. (руск.)

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с. 40 л. ил. (руск.)
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. Ч.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 520—521. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
* Республика Беларусь. Минская область: Общегеографический атлас / Ред. Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2008. — С. 27, 30—31. — 48 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-054-2. (руск.)
* Ліст карты N-35-103. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 г. (руск.)

Спасылкі
--------

* Выраўноўванне і паглыбленне рэчышча р. Морач у Мінскай вобласці.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гальперына.
**Юдзіф Самойлаўна Гальперына** (18 сакавіка 1914, г. Мазыр, Гомельская вобласць — 12 красавіка 1985) — беларуская актрыса. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1959).

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1937 годзе Беларускую студыю пры Цэнтральным тэатральным вучылішчы ў Ленінградзе. Працавала ў 1937—1940 гадах у Тэатры юнага гледача БССР, у 1940—1941 і 1945—1954 гадах у Пінскім абласным драматычным тэатры, у 1954—1984 гадах у Магілёўскім абласным драматычным тэатры.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1955 года.

Творчасць
---------

Выканаўца характарных роляў. Акрэсленасць і дакладнасць псіхалагічнай распрацоўкі вобраза спалучаліся з яркім знешнім малюнкам.

Сярод роляў: Агата, Паланея («Паўлінка», «Прымакі» Я. Купалы), Насця («Несцерка» В. Вольскага), Бабуля Ціханаўна («Даруй мне» К. Губарэвіча), Лявоніха («Лявоніха на арбіце» А. Макаёнка), Негіна, Аксюша («Таленты і паклоннікі[ru]», «Лес[ru]» А. Астроўскага), Нэнсі («Замак Броўдзі[ru]» паводле А. Кроніна), Клара Цэханасьян («Візіт старой дамы[ru]» Ф. Дзюрэнмата).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гальперына Юдзіф Самойлаўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тэйлар.

**Фрэдэрык Морган Тэйлар** (англ.: Frederick Morgan Taylor; 17 красавіка 1903 — 16 лютага 1975) — амерыканскі лёгкаатлет, які спецыялізаваўся ў бегу з бар’ерамі.

Біяграфія
---------

Алімпійскі чэмпіён у бегу на 400 метраў з бар’ерамі (1924). На наступных двух Алімпіядах заваёўваў «бронзу» ў бегу на 400 метраў з бар’ерамі. Быў сцяганосцам алімпійскай зборнай ЗША на Гульнях-1932. Неаднаразовы чэмпіён ЗША. Экс-рэкардсмен свету па бегу на 400 метраў з бар’ерамі і ў эстафеце 4 × 440 ярдаў.

Працаваў распаўсюднікам «Чыкага Трыб’юн», затым — настаўнікам і трэнерам, паралельна працягваў працаваць у рытэйле.

Сын — Фрэнк «Баз» Тэйлар малодшы (1931—2010) — быў лёгкаатлетам, перамагаў на нацыянальных спаборніцтвах, пазней — прэзідэнт Асацыяцыі гольфа ЗША.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | American National Biography |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 170694506 |
**Серж Шаршун** (фр. Serge Charchoune; 16 жніўня 1888, Бугуруслан — 24 лістапада 1975, Вільнёў-Сен-Жорж, Валь-дэ-Марн) — французскі мастак рускага паходжання.

Біяграфія і творчасць
---------------------

Серж Шаршун нядоўга вывучаў мастацтва ў Маскве, перш чым яго прызвалі ў войска ў 1910 годзе. У 1912 годзе адправіўся ў Парыж, дзе хутка зацікавіўся кубісцкім рухам, навучаючыся ў Анры Ле Факанье. Пасля заканчэння вучобы застаўся ў Еўропе, большую частку жыцця правёў у Францыі. У 1916—1917 гадах жыў у Іспаніі, у 1922—1923 — у Берліне. Прыхільнік антрапасофіі, называў сябе «магічным рэалістам».

У 1920 пазнаёміўся з Ф. Пікабіа, затым з Т. Тцара і А. Брэтонам. Удзельнічаў у групавых акцыях дадаістаў. Вядомы яго партрэт працы Мана Рэя (паміж 1922 і 1925). Публікаваўся ў часопісе «Лікі»; І. М. Каспэ называе яго «адным з самых яркіх аўтараў» часопіса.

У 1960-1970-х гадах некалькі разоў наведаў СССР. Аўтар фрагментарна-дзённікавай прозы, якая ўспадкоўвае В. Розанаву. Аўтар раманаў.

Зноскі
------

1. ↑  Le Monde / J. Fenoglio — Paris: Societe Editrice Du Monde, 1944. — ISSN 0395-2037; 1284-1250; 2262-4694 Праверана 25 красавіка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17154220'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67146272'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12461'></a>
2. ↑  Serge Charchoune<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑  Serge Charchoune — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
**Суетава** (руск.: Суетово) — вёска ў Ярцаўскім раёне Смаленскай вобласці РФ. Знаходзіцца побач з аўтадарогай М1 «Беларусь».

Гісторыя
--------

Упершыню згадваецца ў сувязі з вайной Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай.

У 1620-х уладальнікам сяла Суетава стаў Аляксандр Ульф — тагачасны дзвінскі стараста.

У выніку вайны 1654—1667 гадоў адыходзіць да Расіі. Станам на 1668 год Суетава з’яўляецца вёскай з царквой Пакрова Багародзіцы.
Да адміністрацыйнага падзелу 1774 года вёска находзілася ў Бяцінскім стане Смаленскай губерні.

У 1778 годзе на сродкі мясцовага памешчыка Міхаіла Самуйлавіча Туміла-Дзянісавіча замест старой драўлянай Траецкай царквы была збудавана каменная царква імя Святой Жываначальнай Тройцы. Разам з тым, дзейнічала драўляная Аляксееўская царква, пабудаваная кцітарам Аляксеем Фёдаравічам.

Станам на 1873 год дзейнічала толькі каменная царква, якая з’яўлалася прыхадской для навакольных вёсак. У той час у царкве было тры прастолы: Святой Жываначальнай Тройцы, Успення Найсвяцейшай Багародзіцы, святога Мікалая Цудатворца.

Да 1917 года Суетава з’яўлялася цэнтрам Суетаўскай воласці Духаўшчынскага павета.

Пасля ўсталявання савецкай удады царква была перапрафілявана ў школу. Канчаткова была зруйнавана падчас наступу нямецкіх войскаў на Маскву ў 1941 годзе. На дадзены момает захаваліся толькі рэшткі падмуркаў і старыя надгробкі.

У 2008 годзе на новым месцы паўстала Свята-Мікалаеўская царква.

Славутасці
----------

Краязнаўчы музей пры мясцовай школе.

Зноскі
------

1. ↑

| ⛭ Населеныя пункты Ярцаўскага раёна |
| --- |
| Горад | **Ярцава** |  |
| Вёскі | 
* Альхова
* Баброва
* Балыкі
* Бальшое Піўкіна
* Бальшое-Бярдзяева
* Бачарнікі
* Бортнікі
* Бракуліна
* Бураўлева
* Буянава
* Варатышына
* Ветліцы
* Вусце
* Вышагор
* Вярхапоўе
* Галачова
* Гародна
* Глісніца
* Горбылі
* Горкі
* Грышына
* Дар’іна
* Дзедава
* Дзмітрава
* Дзядзешына
* Дуброва
* Дубіны
* Елча
* Ерзакі
* Жукава
* Забор’е
* Завозні
* Задняя
* Зайцава
* Замошча
* Засіжжа
* Захалынь
* Зубава
* Зубаўшчына
* Ісакава
* Кавалі
* Калінаўка
* Капыраўшчына
* Клемяціна
* Клімава
* Колкавічы
* Крапіўка
* Кротава
* Крэчаца
* Кузьміна
* Курцава
* Кухарава
* Ланіна
* Лапаткіна
* Левашова
* Лосева
* Львова
* Малое Піўкіна
* Малое-Бярдзяева
* Манчына
* Матроніна
* Мачульнікі
* Міраполле
* Мілохава
* Міхайлава
* Міхейкава
* Мушковічы
* Навасёлкі
* Пагуляеўка
* Падрошча
* Падселіца
* Паўлава
* Пералесь
* Печанічана
* Плаксіна
* Постнікава
* Просць
* Прыселле
* Пятрова
* Радыні
* Рэпіна
* Самсонава
* Самуйлава
* Сапрыкіна-1
* Сапрыкіна-2
* Свішчова
* Скачкава
* Скачыхіна
* Слізіна
* Солнечная
* Стараселле
* Стараселле
* Стогава
* Суетава
* Сухаварына
* Сяльцо
* Сямёнава
* Трунава
* Фядосава
* Хатуні
* Хатчанкі
* Хаценава
* Холм
* Худоціна
* Чалновая
* Чуркіна
* Чыстая
* Шуркава
* Шчокіна
* Шышкіна
* Ярцава-Гур’ева
* Ярцава-Сурменева

 |
| Пасёлкі | 
* Льнозавода
* Ляснічаства
* Пмк

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карповіч.
**Пётр Уладзіміравіч Карповіч** (3 кастрычніка 1874, Гомель – 13 красавіка 1917) – рэвалюцыянер.

Закончыў Слуцкую гімназію, падчас вучобы пазнаёміўся з А. Абуховічам. Быў актыўным удзельнікам Гомельскай сацыял-дэмакратычнай групы. Паступіў у Маскоўскі ўніверсітэт, потым – у Тартускі, Берлінскі. Быў адлічаны за ўдзел у студэнцкім руху, распаўсюджанне марксісцкай літаратуры. У Берліне ён зблізіўся з эсэрамі. У 1901 годзе ў знак пратэсту супраць палітычных рэпрэсій студэнцтва смяротна параніў расійскага міністра асветы Мікалая Паўлавіча Багалепава. Карповіча прыгаварылі да 20 гадоў катаргі. Ён уцёк з Сібіры за мяжу і рыхтаваў забойства Мікалая ІІ, але справа правалілася. У 1917 годзе на параходзе з Англіі вяртаўся ў Расію. У Паўночным моры судна тарпедавала германская лодка. Пётр Карповіч загінуў. У памяць пра яго ў Гомелі названа вуліца.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 129634182 · NKC: js2005303655 · VIAF: 23224122 |
Мора Роса
**Мора Роса** — ускраіннае мора ціхаакіянскага сектара Паўднёвага акіяна, ля берагоў Зямель Вікторыі і Мэры Бэрд (Заходняя Антарктыда), паміж мысамі Адэр і Колбек (170° у. д. — 158° з. д.). Плошча 439 тыс. км², глыбіні да 2972 м. Берагі гарыстыя, моцна парэзаныя. Паўднёвая частка мора пакрыта найбуйнейшым шэльфавым ледавіком Роса, разам з ім плошча мора дасягае 960 тыс. км ². Адкрытая частка мора амаль цэлы год занятая неабсяжнымі льдамі, якія ўскрываюцца толькі ў канцы лета. Шмат айсбергаў, сустракаюцца гіганцкія — перыметрам ў дзесяткі і сотні кіламетраў. Улетку утвараецца шырокая паласа чыстай вады, якая дазваляе суднам падысці да бар'ера шэльфавага ледавіка. Сярэднегадавая тэмпература вады на паверхні ніжэй −1 °C, улетку часам павышаецца да 2 °C. Салёнасць 33,7-34,4 ‰. Плыні ўтвараюць кругазварот па гадзіннікавай стрэлцы. Прылівы паўсутачныя, да 1 м. У моры жывуць цюлень Роса, цюлень Уэдэла, цюлень-крабаед, кіты.

Адкрыта ў 1841 годзе англійскім палярным даследчыкам Дж. К. Росам і названае ў яго гонар. У 1956 годзе на паўвостраве Роса створана асноўная база антарктычных экспедыцый ЗША Мак-Мерда, у 1957 тут жа была створана новазеландская база Скот, на мысе Халет — навуковая станцыя Халет (ЗША сумесна з Новай Зеландыяй).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
**Пётр Трызна** (? — 1633) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Ваявода парнаўскі (з 1628), староста бабруйскі.

Біяграфія
---------

Сын кашталяна смаленскага Рыгора Трызны, брат маршалка ваўкавыскага Рыгора Трызны.

Заснаваў у Бабруйску рэзідэнцыю езуітаў.

Валодаў Занкамі і Андрэевічамі ў Ваўкавыскім павеце, Дзямідкавічамі, Кольчыцамі, Мышкавічамі, Цейкавічамі, Хомічамі, Глыбокавічамі, Паўлавічамі, Дваранінавічамі, Міхалёвым, Плёсамі, Кавалёвым, Аўсімавічамі, Варатынню, Качэрычамі, Ясным Лесам (заснаваў паселішча) і Вітліным ў Бабруйскім старостве.

Сям’я
-----

Быў жанаты з Ганнай з Масальскіх, дачкой гарадзенскага падкаморага Рыгора Масальскага. Меў дачку Петранелю, жонку вялікага літоўскага харунжага Самуэля Паца.

Літаратура
----------

* *Гунин, Лев*. Бобруйск : монография. — Мн.: ЦГИА БССР, 1985. — 5 экз. — 500 с.


| ?Пётр Трызна — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Пётр Трызна |  | Рыгор Язэпавіч Трызна |  | Язэп Трызна[d] |  | N Карповіч[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl · Rodovid |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шутаў.
**Сяргей Сяргеевіч Шутаў** (5 ліпеня 1906, в. Новы Быхаў, Быхаўскі раён, Магілёўская вобласць — 12 верасня 1972) — беларускі краязнавец.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1929 годзе медыцынскі факультэт БДУ. Працаваў з 1929 года ўрачом у Клімавічах, у 1931—1933 гадах на Далёкім Усходзе. 3 1933 года ў Інстытуце прафесійных захворванняў у Ленінградзе.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Археалагічнымі пошукамі пачаў займацца са школьных гадоў, збіраў калекцыю крамянёвых вырабаў. Студэнтам удзельнічаў у рабоце краязнаўчага таварыства БДУ, прымаў удзел у абследаванні помнікаў, цесна супрацоўнічаў з археолагамі Інбелкульта, быў членам гісторыка-археалагічнай камісіі, потым кафедры археалогіі. У 1925—1928 гадах удзельнічаў у шэрагу навуковых экспедыцый. Зрабіў важкі ўклад у развіццё беларускай археалогіі. Пры яго непасрэдным удзеле адкрыты гарадзішча Банцараўшчына пад Мінскам (1925), паселішчы і могільнікі на Прыпяці і Сцвізе (Хільчыцы, Казаргаць, Рычоў, Сямурадцы, Буразь, 1927), Дняпры (Абідавічы, Стары Быхаў, Сялец Халапейскі і інш. 1924-26), Ушачы (Гарані, 1927).

Аўтар прац «Археалагічныя разведкі на ніжняй Свіслачы ўлетку 1926 г.» (у зборніку: Запіскі аддзела гуманітарных навук БАН. Мінск, 1930. Працы археалагічнай камісіі, т. 2; разам з М. М. Улашчыкам), «Матэрыялы з дагісторыі Тураўшчыны» (там жа, разам з А. Дз. Каваленем).

Літаратура
----------

* *В. С. Вяргей.* Шутаў Сяргей Сяргеевіч // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя. У 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2: Л—Я. — 464 с. — ISBN 978-985-11-0549-2.
* *Улашчык М. М.* С. С. Шутаў — археолаг і доктар // ПГКБ. 1973. № 3.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Яноўскі.

**Пётр Фёдаравіч Яноўскі** (20 студзеня 1933, в. Свіслач, Асіповіцкі раён Магілёўская вобласць — 21 лістапада 2019, г. Бабруйск, Беларусь) — беларускі трэнер па веславанні на байдарках і каноэ, заслужаны трэнер БССР, Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска.

Біяграфія
---------

У 1967 году уладкаваўся на працу трэнерам па веславанні ў ДЮСШ № 1 горада Бабруйска.

З 1986 года працаваў на пасадзе трэнера-выкладчыка па веславанню на байдарках і каноэ ў Бабруйскім дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву.

Сярод яго выхаванцаў — беларускія весляры Аляксандр і Андрэй Багдановічы, Аляксандр Жукоўскі, Максім Пятроў.

Узнагароды
----------

Неаднаразова перамагаў на чэмпіянатах Беларусі ў розных відах спорту, быў прызёрам Спартакіяды народаў СССР і чэмпіянату Савецкага Саюза.

Быў узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга, а таксама ордэнам Пашаны.

Зноскі
------

1. ↑  Памёр трэнер па веславанні на байдарках і каноэ Пётр Яноўскі

Спасылкі
--------

* Мы стреляли в лесу Архівавана 24 кастрычніка 2022.  (руск.)
**Баспо́р** — рабаўладальніцкая дзяржава ў Паўночным Прычарнамор'і. Сталіца: г. Пантыкапей (суч. Керч). Існавала з 480 да н.э. да 370-х гг. нашай эры.

Дзяржава была створана ў выніку аб'яднання (480 да н.э.) грэчаскіх гарадоў-калоній (полісаў): Пантыкапея, Мірмекія, Німфея, Фанагорыі, Гаргіпіі, Кепаў і інш. Найбольшага росквіту дасягнула ў 4 ст. да н.э. калі ў яе склад уваходзілі Усходні Крым, Ніжняе Прыкубанне, Усходняе Прыазоўе. Вёўся гандаль з Грэцыяй і Малой Азіяй, таксама са скіфамі і сарматамі. Да 438 да н.э. царавала дынастыя Археанактыдаў, на працягу наступных зв. 300 гадоў — дынастыя Спартакідаў. У 2-й пал. 2 ст. да н.э. у дзяржаве абвастрыўся сацыяльны канфлікт, і пад пагрозай захопу краіны скіфамі апошні са Спартакідаў, Перысад V, перадаў уладу пантыйскаму цару Мітрыдату VI Еўпатару (107 да н.э.). Пасля смерці Мітрыдата VI (63 да н.э.) Баспор палітычна залежаў ад Рыма, але ў склад Рымскай дзяржавы не ўваходзіў. Новы росквіт быў перажыты ў 1—2 ст. У гэтыя перыяд у дзяржаву былі ўключаныя землі крымскіх скіфаў і таўраў, а культура набывала ўсё больш акрэслены скіфа-сармацкі характар. У сярэдзіне 3 ст. на Баспор нападалі готы, бораны і інш. Дзяржава заняпала, і перастала існаваць пад націскам гунаў, у 370-я гг.

Літаратура
----------

* Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 2. Афіны — Ведрыч / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1970. — 640 с.: іл. карты.
**Сяргей Уладзіміравіч Данскіх** (нар. у 1971, г. Шчучын) — беларускі навуковец, педагог, турызмолаг, кандыдат культуралогіі, дацэнт.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Навучаўся ў школе № 1 і школе мастацтваў у Шчучыне. Скончыў з адзнакай у 1994 годзе гістарычны факультэт Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы па спецыяльнасці «Гісторыя». У 1994—1994 гадах навучаўся ў аспірантуры гэтай жа ВНУ па спецыяльнасці «Тэорыя і гісторыя культуры (філасофскія навукі)». Пасля таксама навучаўся ў дактарантуры.

Дысертацыю на саісканне вучонай ступені кандыдата культуралогіі па спецыяльнасці «Тэорыя і гісторыя культуры» абараніў у 1999 годзе ў Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Янкі Купалы. Тэма кандыдацкай дысертацыі: «Праблемы культуры ў філасофіі В. В. Разанава». Ягоная кандыдацкая дысертацыя — першая ў Рэспубліцы Беларусь кандыдацкая дысертацыя па культуралогіі. Выканана пад навуковым кіраўніцтвам прафесара Абрама Разенфельда. У 2003 годзе Прэзідыум Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь прысвоіў яму навуковае званне дацэнта.

З 1997 года працуе ў Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Янкі Купалы. У розны час займаў пасады выкладчыка кафедры тэорыі і гісторыі сусветнай культуры, дацэнта кафедры культуралогіі, намесніка начальніка і начальніка вучэбна-метадычнага ўпраўлення ўніверсітэта, намесніка дэкана факультэта эканомікі і кіравання, намесніка дэкана гуманітарнага факультэта, намесніка дэкана факультэта турызму і сэрвісу. У 2008—2010 гадах займаў пасаду дэкана факультэта турызму і сервісу, у 2010—2013 з’яўляўся загадчыкам кафедры турызму і культурнай спадчыны. З 2019 года займае пасаду дацэнта гэтай кафедры.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Асноўныя навуковыя даследаванні прысвечаны пытанням турызмалогіі, культурнай спадчыны і краязнаўства Гродзеншчыны. Аўтар каля 200 навуковых работ і каля 60 навукова-папулярных работ, у тым ліку 5 манаграфій, 5 вучэбна-метадычных дапаможнікаў, 2 даведнікаў, некалькі дзясяткаў артыкулаў у навуковых перыядычных выданнях. Падрыхтаваў 9 магістраў навук, у тым ліку 1 замежнага грамадзяніна. З’яўляецца сябрам каардынацыйнай рады па турызму Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта.

Узнагароды і прэміі
-------------------

* 2003 — Стыпендыя Лэна Кіркланда
* 2005 — Ліст падзякі ад Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта
* 2006 — Стыпендыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь таленавітым маладым навукоўцам
* 2015 — Ганаровая грамата Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта «За развіццё турызму ў Гродзенскай вобласці»
* 2019 — Падзяка Гродзенскага гарадскога выканаўчага камітэта
* 2020 — Ганаровая грамата Гродзенскага абласнога камітэта прафсаюза работнікаў адукацыі і навукі

Літаратура
----------

* ДАНСКІХ Сяргей Уладзіміравіч // Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага : біябібліяграфічны даведнік / С. П. Марозаў. — Гродна-Каўнас: ЮрСаПрынт, 2022. — 290 с. — ISBN 978-985-7257-57-7, 978-609-96340-1-2.

Спасылкі
--------

* Біяграфія на сайце факультэта гісторыі, камунікацый і турызму ГрДУ
* Інтэрв’ю газеце «Гродзенская праўда»
* Профіль у Google Scholar

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лісіцын.
**Пётр Сцяпанавіч Лісіцын** (нар. 9 сакавіка 1927, Полацк) — беларускі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і служачага. З канца мая 1942 па ліпень 1944 года — у партызанскім атрадзе «Няўлоўны» Полацкага злучэння. Быў паранены. У 1950 годзе здаў экстэрнам экзамен за сярэднюю школу і паступіў у Рыжскі філіял Усесаюзнага юрыдычнага інстытута, а праз два гады перавёўся ў Латвійскі дзяржаўны ўніверсітэт (скончыў у 1955). Працаваў у сістэме народнай гаспадаркі Латвіі — старшым інжынерам на Рыжскім электралямпавым заводзе, вядучым інжынерам праектна-канструктарскага бюро Упраўлення мясцовай прамысловасці, лабарантам Упраўлення эксіндыцыйнай лоўлі рыбы, інжынерам Рыжскай нарматыўна-даследчай станцыі транспартнага будаўніцтва СССР. Працаваў у органах МУС Латвіі, затым БССР, юрыскансультантам Гродзенскага абласнога вытворчага аб'яднання бытавога абслугоўвання. У 1978—1985 гг. — упаўнаважаны Усесаюзнага агенцтва па аўтарскіх правах па Гродзенскай вобласці. З 1968 года жыве ў Гродна. Сябра СП з 1981 года.

Творчасць
---------

Піша на рускай мове. У 1962 годзе ў газеце Прыбалтыйскай ваеннай акругі «За Родину» апублікаваў першыя апавяданні, у 1969 годзе — у часопісе «Нёман». Аўтар кніг прозы «Февральский наст». (1978), «Росные травы», Хабараўск, (1981), «Трое разных» (1985).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Айчыннай вайны I ступені, медалямі, польскім Крыжам партызанскім.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
**Басра** (араб. البصرة) — горад на паўднёвым усходзе Ірака, галоўны порт краіны. Адміністрацыйны цэнтр мухафазы Басра. Насельніцтва — 1.914.205 чал.

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 637 або 638 г. халіфам Амарам як апорны пункт арабаў у заваяванай імі Месапатаміі. У 8-9 стст. адзін з найважнейшых культурных і эканамічных цэнтраў Халіфата. У 1258 разгромлены манголамі. У 1538 г. захоплены турэцкім султанам Сулейманам і ўвайшоў у склад Асманскай імперыі.

Цяперашні горад Басра паўстаў толькі ў XVII стагоддзі, пасля заняпаду Старой Басры. Калі Мурад IV заваяваў Багдад у 1638 г. уся вобласць перайшла да туркаў і цяперашні горад Басра зрабіўся галоўным горадам вялікага пашалыка. У канцы XVII ст. ім авалодалі персы, у 1701 г. туркі яго адваявалі, потым ў 1771 г. персы зноў занялі горад, але павінны былі саступіць яго ў 1778 г. туркам, а ў 1787 г. Басра перайшла да арабаў і, нарэшце, зноў да туркаў. З 1810 вахабіты неаднаразова пагражалі гораду і блакавалі яго, але пацярпелі ў 1815 годзе рашучае паражэнне ад егіпецкіх войскаў Ібрагіма-пашы. У перыяд 1832—1840 гг. Басра знаходзілася ў руках Мухамада Алі.

22 лістапада 1914 года акупаваны англійскімі войскамі, пасля Першай сусветнай вайны увайшоў у склад Ірака. Падчас Другой сусветнай вайны Басра, нароўні з іранскім Бушырам, была асноўным портам, па якім у СССР (праз тэрыторыю Ірана) дастаўляліся тавары па ленд-лізу (у асноўным ваенныя аўтамабілі сваім ходам). У 1980-87 гг. моцна пацярпеў (асабліва порт) ад іранскіх артылерыйскіх абстрэлаў падчас ірана-іракскай вайны, а таксама падчас ўварвання ЗША ў ходзе Іракскай вайны.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Iraqi parliament recognizes Basra as economic capital
3. ↑
**Косаўскі расстрэл** — падзеі, якія адбыліся ў горадзе Косава 3 лютага 1927 года.

Перадгісторыя
-------------

Пасля дзяржаўнага перавароту, зробленага Юзафам Пілсудскім у 1926, палітычная дзейнасць грамадскіх рухаў і партый ускладнялася, а ўціск уладаў станавіўся больш жорсткім. Улады арыштоўвалі палітычных дзеячаў, закрывалі беларускія школы, гімназіі, сталі арыштоўваць актывістаў Беларускай сялянска-работніцкай грамады. У 1927 годзе санацыйны ўрад афіцыйна забараніў БСРГ.

Падзеі
------

3 лютага 1927 у Косаве праходзіла дэманстрацыя ў падтрымку БСРГ. На дэманстрацыю выйшла паўтары тысячы чалавек (галоўным чынам, сялян). Удзельнікі маніфестацыі прайшлі па Косаву, правялі мітынг.

Калі пасля мітынгу пратэстуючыя зноў рушылі праз мястэчка, камуністычныя дзеячы, якія былі ў калоне сярод дэманстрантаў, паднялі чырвоныя сцягі. У адказ на гэта польская паліцыя адкрыла агонь.

У выніку расстрэлу загінула 6 чалавек: М. Еўтух, І. Ракевіч, П. Гаўрус, М. Таптала, І. Кучук, С. Верабей. Некалькі дзесяткаў чалавек было паранена.

Значэнне
--------

Пахаванне забітых вылілася ў маніфестацыю пратэсту супраць самавольства паліцыі і польскай адміністрацыі. З косаўскіх падзей распачаліся жорсткія захады польскіх улад на землях Заходняй Беларусі.

Літаратура
----------

* Васіль Гарбачэўскі. ЗНІТАВАНЫЯ ЛЁСАМ Архівавана 19 жніўня 2011.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сергіенка.
**Мікалай Васільевіч Сергіенка** (нар. 23 красавіка 1952, Ахтырка, Сумская вобласць, Украінская ССР) — беларускі ваенны і палітык. Палкоўнік.

Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь другога і трэцяга скліканняў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 23 красавіка 1952 года ў горадзе Ахтырка Сумскай вобласці Украінскай ССР.

Скончыў Саратаўскае вышэйшае ваенна-хімічнае каманднае вучылішча (афіцэр хімічных войскаў), Ваенную акадэмію хімічнай абароны імя С. К. Цімашэнкі. Праходзіў ваенную службу ў якасці камандзіра ўзвода, роты, начальніка радыётэхнічнай групы палка засечкі і разведкі ядзерных выбухаў, намесніка камандзіра, камандзіра батальёна хімічнай абароны ў Афганістане, начальніка штаба — намесніка камандзіра палка хімічнай абароны. Выконваў абавязкі камандзіра палка хімічнай абароны ў перыяд ліквідацыі вынікаў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС. Пражываў у г. Баранавічы, працаваў начальнікам штаба грамадзянскай абароны Баранавічаў.

1 красавіка 2001 года на паўторных выбарах дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь другога склікання ў другім туры галасавання абраны дэпутатам ад Баранавіцкай-Усходняй выбарчай акругі № 5. З’яўляўся членам Пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў па праблемах чарнобыльскай катастрофы, экалогіі і прыродакарыстанню. Быў членам дэпутацкага аб’яднання «За саюз Украіны, Беларусі і Расіі» («ЗУБР»), дэпутацкай групы «Сябры Балгарыі».

На парламенцкіх выбарах 2004 года ізноў балатаваўся па Баранавіцкай-Усходняй выбарчай акрузе № 5. Пасля абрання дэпутатам працаваў намеснікам старшыні Пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў па праблемах чарнобыльскай катастрофы, экалогіі і прыродакарыстанню.

З 2009 года працаваў намеснікам генеральнага дырэктара РУП «Мінскэнерга».

Жанаты, мае двух сыноў, якія таксама сталі ваеннымі.

Узнагароды
----------

* падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь,
* ордэн Чырвонай Зоркі,
* ордэн «Знак Пашаны»,
* ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР» III ступені,
* васемнаццаць медалёў,
* ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. 1 2  СЕРГИЕНКО НИКОЛАЙ ВАСИЛЬЕВИЧ Архівавана 1 верасня 2019.
2. ↑  Сообщение Центральной комиссии Республики Беларусь по выборам и проведению республиканских референдумов «Об итогах повторных выборов депутатов Палаты представителей Национального собрания Республики Беларусь второго созыва во втором туре голосования» Архівавана 28 верасня 2021.
3. ↑  Куда уходят депутаты(недаступная спасылка)
4. 1 2  Настоящий полковник
5. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
**Ара Шыраз** (арм.: Արա Շիրազ), сапраўднае імя **Арамазд Аванесавіч Карапецян** (арм.: Արամազդ Հովհաննեսի Կարապետյան; 8 чэрвеня 1941 — 18 сакавіка 2014) — армянскі мастак-скульптар, Заслужаны мастак Армянскай ССР (1979), Народны мастак Рэспублікі Арменія (2010), Лаўрэат Прэзідэнцкай прэміі Рэспублікі Арменія.

Біяграфія
---------

Сын паэтэсы Сільвы Капуцікян і паэта Аванеса Шыраза (Карапецяна). У веку 9 гадоў запісаўся ў кружок мастацкай самадзейнасці ў школе, выбраўшы скульптуру. Скончыў Ерэванскі дзяржаўны мастацка-тэатральны інстытут у 1966 годзе. Удзельнік шматлікіх выстаў юных мастакоў рэспубліканскага, усесаюзнага і міжнароднага ўзроўню. Член Саюза мастакоў Арменіі з 1968 года, арганізатар выстаў у Маскве, Ленінградзе і Тбілісі. Удзельнік фэсту армянскага мастацтва «Ад Урарту да сучаснасці» (Парыж, 1970). У 1977 годзе атрымаў званне Заслужанага мастака Арменіі, у 1979 годзе ганараваны Дзяржаўнай прэміі за барэльеф «Арлы» на даху гасцініцы «Двін» (Ерэван, 1978).

Шыраз быў вядомы як аўтар скульптурных партрэтаў (Вільяма Сараяна, Пабла Пікасо, Ерванда Качара, Аванеса Шыраза, Вруйра Галсцяна і шмат каго іншых), актыўна захапляўся персанажамі з армянскай міфалогіі, эпасаў і казак, а таксама выявамі дзеячаў мастацтва. Працы Шыраза выстаўлены ў Музеі сучаснага мастацтва і Нацыянальнай галерэі Арменіі ў Ерэване, у Траццякоўскай галерэі і Дзяржаўным музеі мастацтваў народаў Усходу ў Маскве.

З 1987 года прэзідэнт Саюза мастакоў Арменіі, член Сакратарыята Саюза мастакоў СССР. Карціны і скульптуры аўтарства Шыраза знаходзяцца ў многіх прыватных калекцыях у Маскве, Санкт-Пецярбургу, Тбілісі, Ерэване, Бейруце, Парыжы, Лондане, Нью-Ёрку, Лос-Анджэлесе, Чыкага, Дэтройце, Манрэалі і іншых гарадах свету.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Ара Шираз: волшебник мира оживающих камней  (руск.)
2. ↑  Скончался известный армянский скульптор Ара Шираз  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n2014077344 · VIAF: 313409794 |
**Мікалай Вячаслававіч Радаман** (нар. 9 чэрвеня 1955, в. Грускова Нясвіжскага раёна Мінскай вобласці) — заслужаны работнік сельскай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі.

Працаваў інжынерам-механікам калгаса імя Калініна, галоўным энергетыкам сельскагаспадарчага вытворчага кааператыва «Агракамбінат Сноў» Нясвіжскага раёна.

Старшыня сельскагаспадарчага вытворчага кааператыва «Агракамбінат Сноў».

Член наглядальнага савета ААТ «Белаграпрамбанк».

Выбіраўся дэпутатам Мінскага абласнога Савета дэпутатаў і Сноўскага сельскага Савета дэпутатаў 27-га склікання, членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га і 6-га скліканняў.

15 сакавіка 2021 года ўвайшоў у склад Канстытуцыйнай камісіі, якая ў мэтах ажыццяўлення рэзалюцыі шостага Усебеларускага народнага сходу распрацоўвае прапановы па змяненні Канстытуцыі Беларусі і забяспечвае іх усенароднае абмеркаванне.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі», ордэнам Айчыны III ступені (2016), ордэнам свяціцеля Кірылы Тураўскага II ступені Беларускай праваслаўнай царквы, медалём свяціцеля Кірылы Тураўскага Беларускай праваслаўнай царквы, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, ганаровай граматай Мінскага абласнога выканаўчага камітэта, Падзякай Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2020). 

Удастоены ганаровага звання «Чалавек года Міншчыны — 2011».

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президента Республики Беларусь 15 марта 2021 г. № 105 «О Конституционной комиссии» (руск.)(недаступная спасылка) (17 сакавіка 2021). Архівавана з першакрыніцы 28 снежня 2021. Праверана 20 сакавіка 2021.
2. ↑  Мікалай Корбут і Мікалай Радаман удастоены ордэна Айчыны III ступені
3. ↑  Дзяржузнагарод і Падзякі Прэзідэнта ўдастоены 90 прадстаўнікоў розных сфер дзейнасці
4. ↑  Радаман Мікалай Вячаслававіч Архівавана 18 жніўня 2020.
**Лубеніцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Каманоў.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Брагінскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. Цэнтр — вёска Лубенікі. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаваных Каманоўскага, Петрыцкага і Рудня-Жураўлёўскага сельсаветаў. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў складзе Брагінскага раёна БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Палескай вобласці. 10 ліпеня 1939 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Каманоў. З 8 студзеня 1954 года сельсавет у складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад утворанага зноў Вуглоўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Жазэ Эдуарду душ Сантуш** (парт.: José Eduardo dos Santos, нар. 28 жніўня 1942, Луанда, Ангола — 8 ліпеня 2022, Барселона, Іспанія) — другі прэзідэнт Анголы (1979—2017).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 28 жніўня 1942 года ў сталіцы Анголы Луандзе ў сям’і муляра і хатняй гаспадыні. Скончыў пачатковую школу і луандыйскі Нацыянальны ліцэй. У палітыку прыйшоў адразу пасля школы, удзельнічаў у партызанскім руху, заснаваў моладзевае аддзяленне МПЛА. У лістападзе 1961 года ў сувязі з распачатых рэпрэсіямі партугальскіх каланізатараў Жазэ душ Сантуш, таемна пакінуўшы краіну, накіраваўся ў Конга. Верачы ў тое, што толькі ўзброеная барацьба зможа выгнаць партугальскіх каланізатараў, ён уступіў у АПЛА — партызанскай арганізацыі МПЛА.

У 1963—1969 гг. вучыўся ў Азербайджанскім інстытуце нафты і хіміі (СССР). У ВНУ ён узначаліў гурток змагароў за свабоду Анголы.
Атрымаўшы прафесію інжынера-нафтавіка, душ Сантуш па сваёй спецыяльнасці ніколі нідзе не працаваў, але веды, атрыманыя ім у універсітэце па тэлекамунікацыйных сістэмах, спатрэбіліся яму ў 1970—1974 гг. у баях на поўначы Анголы.

У 1974 годзе прызначаны каардынатарам аддзела замежных спраў партыі МПЛА, з’яўляючыся яе прадстаўніком у Югаславіі і Рэспубліцы Конга. У гэтым жа годзе ён становіцца членам Палітбюро ЦК МПЛА. У 1975 годзе, пасля здабыцця Анголай незалежнасці, ён становіцца міністрам замежных спраў.

Пасля смерці першага прэзідэнта Анголы Агасціна Нета 21 верасня ён стаў старшынёй МПЛА, прэзідэнтам Анголы і галоўнакамандуючым ФАПЛА (Народны ўзброенымі сіламі вызвалення Анголы). У 1980 годзе стаў старшынёй Народнай Асамблеі ангольскага Рэспублікі.

На першых усеагульных свабодных выбарах у верасні 1992 абраны Прэзідэнтам Анголы.

Зноскі
------

1. ↑  Jose dos Santos // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  José Eduardo dos Santos // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑  Angola's former president dos Santos dies aged 79
4. 1 2

Літаратура
----------

* Сантуш Жазэ Эдуарду душ // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 162. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Ларуса · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Universalis · Даведка ТАСС · OpenSanctions |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11887489q · GND: 1057552135 · GTAA: 149381 · ISNI: 0000 0000 7829 1400 · LCCN: n93090556 · NKC: js20090625010 · NTA: 301749523 · SUDOC: 116796138 · VIAF: 90594066 |

 |
**Новая Тавалжанка** (руск.: Новая Таволжанка) — сяло ў Шабекінскім раёне Белгародскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Новатавалжанскага сельскага паселішча. Сяло размешчана за 8 км на паўднёвы захад ад горада Шабекіна, каля мяжы з Украінай, на паўднёвым усходзе вобласці (заходні бераг ракі Тавалжанка). Чыгуначная станцыя Нежэгаль Паўднёва-Усходняй чыгункі на аднапуцявой цеплавознай лініі Белгарад — Куп’янск (ад станцыі адыходзіць ветка на Шабекіна, раней таксама дзейнічала яшчэ адна — да станцыі Боткіна). Насельніцтва — 5268 чалавек (2021). Упершыню сяло згадваецца ў 1669 годзе.

Заўвагі
-------
Будынак акадэміі ў Токіа. 1907 год.
**Ваенная акадэмія Імператарскай арміі Японіі** (яп.: 陸軍士官学校 *Рыкугун сікан гакко:*?, літар. «Армейская ваенная акадэмія») — галоўная вышэйшая навучальная ўстанова па падрыхтоўцы афіцэраў Імператарскай арміі Японіі. Пад рознымі назвамі існавала з 1868 па 1945 год.

У акадэмію прымалі галоўным чынам выпускнікоў кадэцкіх карпусоў (яп.: 陸軍幼年学校 *Рыкугун ё:нэн гакко:*?), але таксама прымалі салдатаў, сяржантаў і выпускнікоў агульнаадукацыйных сярэдніх школ. Праграма навучання складалася з дзвюх частак. Першая частка доўжылася два гады, пасля чаго курсанты акадэміі павінны былі праслужыць у войску восем месяцаў. Другая частка навучання доўжылася 20 месяцаў. Выпускнікі акадэміі насілі знакі адрознення старшага сяржанта і атрымлівалі званне лейтэнанта толькі пасля чатырох месяцаў паспяховай службы.

Пачынаючы з 1937 года, першая палова навучання праходзіла ў Асацы ў прэфектуры Сайтама. Другая частка навучання курсантаў армейскага патоку праходзіла ў Дзаме ў прэфектуры Канагава, а курсантаў ваенна-паветранага патоку ў Токіа.

Пасля капітуляцыі Японіі ў 1945 годзе, Ваенная акадэмія была распушчана разам з астатняй Імператарскай арміяй. На тэрыторыі кампуса акадэміі ў Дзаме цяпер размешчана амерыканская ваенная база.

Гл. таксама
-----------

* Вышэйшая ваенная акадэмія Імператарскай арміі Японіі

Спасылкі
--------

* Handbook on Japanese Military Forces (15 September 1944) Архівавана 23 мая 2011.  (англ.)
* Organization of the Imperial Japanese Army and Navy Архівавана 23 чэрвеня 2009.  (англ.)
**Крывавая помста** (таксама **вендэта**, ад італ.: vendetta — помста) — звычай, характэрны для рода-племяннога ладу, згодна з якім асоба, якая ўчыніла забойства, альбо хтосьці з членаў яе сям'і (роду, племя, клана, групоўкі) абавязкова падлягае смерці ў парадку адплаты. Крывавую помсту ажыццяўляе, адпаведна, хто-небудзь з членаў сям'і, роду, племені, клана, групоўкі, да якой належаў забіты. У шэрагу выпадкаў, крывавая помста замянялася выкупам ці пераходам на пацярпелы бок чалавека, які здзейсніў забойства, для замяшчэння забітага. Тут чалавек разумеецца часткай радавога («крэўнага») аб'яднання, а паняцце асабістага гонару аб'ядноўваецца з разуменнем гонару за ўсё радавое аб'яднанне.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С.281

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 493. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кароткая яўрэйская · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4146085-6 · LCCN: sh85142614 · NKC: ph442522 |