recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі.
**Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — колішні каталіцкі храм у горадзе Чавусы Магілёўскай вобласці.

Гісторыя
--------

Рынак. Касцёл і кляштар кармелітаў, 1905
Каталіцкая парафія існуе з 1651 года. Да 1832 года ў Чавусах дзейнічаў кляштар кармелітаў, але пасля паўстання 1830—1831 гадоў айцы кармеліты былі выгнаны, а парафія стала філіялам чэрыкаўскага касцёла. Пасля паўстання 1863—1864 гадоў касцёл быў закрыты і знаходзіўся ў запусценні. У 1868 годзе будынак касцёла быў перададзены пад юрысдыкцыю праваслаўнай царквы.

Пасля загаду цара Мікалая II «*О укреплении начал веротерпимости*» ў 1905 годзе жыхары Чавусаў пабудавалі новы касцёл Дзевы Марыі Каралевы.

Новы касцёл быў пабудаваны ў 1913 годзе. Пасля Другой сусветнай вайны, падчас хрушчоўскай антырэлігійнай кампаніі быў разабраны на цэглу ў канцы 1950-х — пачатку 1960-х гадоў.

Касцёл быў размешчаны на тым месцы, дзе цяпер знаходзіцца Чавускае аддзяленне Белаграпрамбанка. На той час касцёл выходзіў на «Конную» плошчу, якая цяпер з’яўляецца тыльным бокам будынка раённага выканкама і будынка пошты. На плошчы таксама праводзіліся кірмашы.

Архітэктура
-----------

Новы касцёл быў з цэглы і не меў вежаў. Быў пабудаваны ў стылі неаготыкі, меўся арган. Унутраная прастора храма была вырашана гранёнымі слупамі і перакінутай праз іх стрэльчатай аркадай. Падзяляўся на тры нефы, перакрытыя стрэльчатымі скляпеннямі. Трохгранную апсіду запаўняў барочны алтар у выглядзе двух калон, што мелі фігурны франтон. На левай сцяне прэсбітэрыя знаходзіўся кансольны амвон.

Пробашчы
--------

* Віктар Гагалеўскі (1915—1920). Падчас паслугі хвораму заразіўся тыфам і памёр на 39 годзе жыцця. Пахаваны на чавускіх каталіцкіх могілках.

Зноскі
------

1. ↑  Касцёл кармэлітаў **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 10 жніўня 2022. Праверана 22 студзеня 2020.
2. ↑  Гісторыя парафіі ў Чавусах **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2022. Праверана 22 студзеня 2020.
3. ↑  Парафія Дзевы Марыі

Спасылкі
--------

* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Чавусы, 1913) на сайце Catholic.by (бел.)
* Касцёл Найсвяцейшай Панны Марыі | Чавусы
**Касцёл Святога Вінцэнта і кляштар місіянераў** — колішні мураваны касцёл у гарадскім пасёлку Смілавічы Чэрвеньскага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Заснавальніца кляштарнага комплексу, Марцыбела Завішанка з Агінскіх[d], асадзіла айцоў з аб’яднання ксяндзоў місіянераў у 1747 годзе першапачаткова пры драўляным касцёле.

Узвядзенне мураванай святыні і кляштарных пабудоў пачалося ў 1767 годзе. У 1774 годзе пабудаваны двухпавярховы мураваны кляштарны будынак, пры якім да 1831 года дзейнічала місіянерская школа. Кансекрацыя касцёла ў гонар святога Вінцэнта адбылася ў 1785 годзе.

Значныя ахвяраванні на кляштар зрабіў гетман Міхал Казімір Агінскі, які багата абсталяваў касцёл. У крыпце касцёла вяліся пахаванні Агінскіх, пазней — Манюшкаў.

Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай місіянеры працягваюць сваю дзейнасць, але пасля паўстання 1830 года царскім загадам ад 19 ліпеня 1832 года кляштар скасаваны, але касцёл заставаўся парафіяльным.

Пасля паўстання 1863 года ліквідавана парафія, у 1866 годзе касцёл перадаюць РПЦ. У 1867 годзе храм пераасвячоны як Траецкая царква, але з-за адсутнасці фінансавых сродкаў і збяднеласці прыхаджан паступова прыходзіць у заняпад.

З 1922 года будынак стаяў спустошаны і ў сярэдзіне 1930-х гадоў зруйнаваны канчаткова.

* 
* 
* 
* 
*

Крыніцы
-------

1. ↑  Касцёл св. Вінцэнта **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 18 лютага 2020. Праверана 22 лютага 2020.

Літаратура
----------

* *Ярашэвіч А. А.* Смілавіцкі кляштар місіянераў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 54—55. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Смілавічы — парафія Маці Божай Нястомнай Дапамогі і св. Аляксандра
* Касцёл Св. Вінцэнта і кляштар місіянераў | Смілавічы
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гармаш.

**Сяргей Леанідавіч Гармаш** (руск.: Серге́й Леони́дович Гарма́ш. \*нар. 1 верасня 1958, Херсон, почетное новокаховское консульство Голландии: акцёр тылового тэатра, кіно, агучвання і дубляжу (перечень языков в собственности: tbd. кто мозги окучивал: tbd.), тэатральный рэжысёр, сцэнарыст (псаки), кінапрадзюсар (директор, номер печати:tbd.). народный (этнический перечень народов: tbd.) активист непризнанной нелегитимной Расійскай Федэрацыі за рубежом (2006). Присягу СССР принял в 19\*\* году добровольно. Пионерство, комсомольство, членство в КПСС: tbd. Сумма партийных взносов и налогов с квитанциями: tbd. Религиозная принадлежность, где и когда изменил Партии: tbd.
Якобы бесплатно базировался на Чистых Прудах, ФТБ Германии, тридцать лет, сумма аренды, потребленной электроэнергии с процентами: tbd.
Соучастник гос.переворота с убийствами из корысти с премированием. Соломина (соломатина), ГАМТ, помянул лично..

Біяграфія
---------

У 1980 годзе пасля службы ў арміі Гармаш паехаў у Маскву паступаць у вышэйшае тэатральнае вучылішча. Першапачаткова падаў дакументы адразу ў тры тэатральныя ВНУ, але потым спыніў свой выбар на Школе-студыі МХАТ. На іспыце чытаў дваццаціхвілінны ўрывак з Дастаеўскага.

У 1984 годзе скончыў акцёрскі факультэт Школы-студыі (інстытута) імя У. І. Неміровіча-Данчанкі пры МХАТ СССР імя М. Горкага (кіраўнік курса — Іван Міхайлавіч Тарханаў) і быў прыняты ў трупу Маскоўскага тэатра «Сучаснік». Стаў адным з кіроўных акцёраў тэатра.

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 13 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. ↑  Сергей Гармаш // Discogs — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q504063'></a>

| ⛭Прэмія «Ніка» за найлепшую мужчынскую ролю |
| --- |
| 
* Леанід Мазгавой (2001)
* Алег Янкоўскі (2002)
* Віктар Сухарукаў (2003)
* Багдан Ступка (2004)
* Яўген Міронаў (2005)
* Пётр Мамонаў (2006)
* Сяргей Гармаш (2007)
* Алег Далін (2008)
* Уладзімір Ільін / Алег Янкоўскі (2009)
* Уладзімір Машкоў (2011)
* Сяргей Гармаш (2012)
* Антон Адасінскі / Максім Суханаў (2013)
* Канстанцін Хабенскі (2014)
* Леанід Ярмольнік (2015)

---

* Поўны спіс
* (1987—2000)
* **(2001 — цяперашні час)**

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск · Rotten Tomatoes |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Расія-Культура · Даведка РІА · OpenSanctions |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 11035897 · BNF: 155168415 · GND: 143842994 · ISNI: 0000000116614697 · LCCN: no2004095328 · NKC: xx0170865 · NLA: 42441637 · NUKAT: n2011042896 · SUDOC: 139320830 · VIAF: 66189456 |

 |
**ЛДС «Сібір»** (руск.: ЛДС «Сибирь») — лядовы палац спорту ў Новасібірску. Умяшчальнасць 6055 гледачоў.

З пачатку хакейнага сезона 1964 і да 2023 года тут праводзіла хатнія матчы хакейная каманда ХК «Сібір».

Гісторыя
--------

Лядовы палац спорту «Сібір» быў адкрыты ў Новасібірску ў 1964 годзе. Каток са штучным лёдам быў абсталяваны халадзільнымі ўстаноўкамі, тып якіх у СССР на той момант быў задзейнічаны толькі ў Палацы спорту ў Лужніках, у той час яны лічыліся самымі магутнымі ў свеце. Гэта дазволіла новасібірскім камандам прыступаць да трэніровак і гульняў у любую пару года.

Першы матч на лёдзе ЛДС прайшоў 4 верасня 1964 года паміж маладзёжнай камандай «Сібір» і зборнай горада.

У цяперашні час ЛДС з’яўляецца хатняй арэнай спартыўнай школы ХК Сібір, акрамя спартшколы ў ЛДС працуюць школы фігурнага катання, ёсць асобнае памяшканне для заняткаў лёгкай атлетыкай.

Апроч хакейных матчаў спартшколы ХК Сібір праводзяцца канцэрты, у яго сценах выступалі такія сусветна вядомыя выканаўцы, як Deep Purple, Scorpions, Гэры Мур, The Offspring, 30 Seconds To Mars, The Prodigy, Placebo, Roxette і іншыя. У 1995, 1997, 2001, 2006 і 2011 гадах праводзіліся міжнародныя Турніры на прызы Аляксандра Карэліна.
Новасібірская ГЭС
**Новасібірская ГЭС** (руск.: Новосибирская ГЭС) — гідраэлектрастанцыя на рацэ Об у Савецкім раёне горада Новасібірска. Адзіная гідраэлектрастанцыя на Обі, грае важную ролю ў працы энергасістэмы Новасібірска, забеспячэнні надзейнага водазабеспячэння, працы рачнога транспарта. Пабудавана ў 1950—1959 гадах. Уласнікам Новасібірскай ГЭС (за выключэннем суднаходнага шлюза) з’яўляецца кампанія «Русгідра». Архітэктурны комплекс Новасібірскай ГЭС з’яўляецца аб’ектам культурнай спадчыны, якая ахоўваецца дзяржавай.

Канструкцыя станцыі
-------------------

Канструктыўна Новасібірская ГЭС уяўляе сабой нізканапорную руславую гідраэлектрастанцыю (будынак ГЭС уваходзіць у склад напорнага фронту). Збудаванні гідравузла складаюцца з земляной плаціны і дамбы, бетоннай вадаскіднай плаціны, будынка ГЭС, АРП 110 і 220 кВ і суднаходнага шлюза; агульная працягласць падпорных збудаванняў гідравузла складае 4846 м. У аснове збудаванняў знаходзяцца пяшчанікі і гліністыя сланцы. Устаноўленая магутнасць электрастанцыі — 490 МВт, праектная сярэднегадавая выпрацоўка электраэнергіі — 1,687 млрд кВт·г, фактычная сярэднешматгадовая выпрацоўка — 1,953 млрд кВт·г.
|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 8
  | / 13    |    {\displaystyle {\frac {8}{13}}} | лічнік |
| лічнік | назоўнік | назоўнік |
| Два запісы аднаго дробу
  |

**Дроб** − лік, прадстаўлены як дзель двух лікаў, пры гэтым дзеліва называецца лічнікам, а дзельнік — назоўнікам. У гэтым сэнсе дробам можа лічыцца любы лік, таму што любы лік можна запісаць як дзель, напрыклад, яго самога і 1. Таму пад дробамі, або **дробнымі лікамі** часта разумеюць толькі няцэлыя лікі (лікі, што не належаць да мноства цэлых лікаў).

Дроб, запісаны ў выглядзе {\displaystyle {\frac {a}{b}}}, дзе a — лічнік, b — назоўнік, называецца звычайным. Любы рацыянальны лік можна прадставіць у выглядзе звычайнага дробу (што вынікае непасрэдна з азначэння рацыянальнага ліку).

На практыцы (асабліва ў фізічных вымярэннях) шырока ўжываюцца дзесятковыя дробы, у якіх назоўнік ёсць ступенню 10. Дзесятковыя дробы значна зручнейшыя пры выкананні арыфметычных дзеянняў, але з іх дапамогаю можна (без хібнасці) прадставіць толькі некаторыя рацыянальныя лікі. Напрыклад, нават такі просты дроб, як {\displaystyle {\frac {1}{3}}}, можна прадставіць толькі бясконцым перыядычным дробам 0,3333333333…

Звычайны
--------

Звычайны дроб — дроб, прадстаўлены ў выглядзе {\displaystyle {\frac {a}{b}}}, дзе a — лічнік; b — назоўнік дробу.

Непасрэдна з вызначэння рацыянальнага ліка вынікае, што любы рацыянальны лік можна прадставіць звычайным дробам.

Звычайны дроб называюць правільным, калі яго лічнік меншы за назоўнік. Калі ж лічнік роўны або большы за назоўнік, дроб называюць няправільным. Няправільны дроб можна прадставіць цэлым або змешаным лікам. Напрыклад,

{\displaystyle {\frac {8}{4}}=2}

{\displaystyle {\frac {9}{5}}=1{\frac {4}{5}}}

З вызначэння дробу і ўласцівасцяў аперацый памнажэння і дзялення вынікае, што

{\displaystyle {\frac {ac}{bc}}={\frac {a}{b}}}

Гэта значыць, што калі лічнік і назоўнік звычайнага дробу маюць агульны дзельнік, то іх можна скараціць на гэты дзельнік, гэта значыць падзяліць на яго і лічнік, і назоўнік, каб атрымаць менш грувасткі запіс дробу. Напрыклад:

{\displaystyle {\frac {16}{28}}={\frac {4\cdot 4}{7\cdot 4}}={\frac {4}{7}}}

| ⛭Долі ліку (часткі цэлага) |
| --- |
| Зменнае значэнне | Адсотак (**%**)  ·  Тысячная доля (**‰**)  ·  Дзесяцітысячная доля (**‱**)  ·  Мільённая доля (**млн−1**)  ·  Мільярдная доля (**млрд−1**)  ·  Трыльённая доля (**трлн−1**) |
| Пэўнае значэнне | 1/4 (Чвэрць) • 1/3 (Траціна) • 1/2 (Палавіна) • 1/1 (усё, цэлае) |
| Гл. таксама | Прыстаўкі СІ ·  Цэлая частка  · Дробная частка  · Дзесятковы дроб  · Дзесятковы раздзяляльнік ·  Дроб  ·  Доля (музыка) ·  Доля (адзінка вымярэння) |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX532372 · BNF: 12063899h · GND: 4008387-1 · LCCN: sh85051148 · Microsoft: 101561427 · NDL: 00561041 · NKC: ph135439 |

 |
**Касцёл Святога Юзафа Абручніка** — колішні каталіцкі культавы комплекс у горадзе Вільнюсе. Цяпер на месцы кляштару кармелітак размяшчаецца сквер Лаздзіну Пеледа.

Гісторыя
--------

Стэфан Пац, падканцлер вялікі літоўскі, прыклаў намаганні ў стварэнні кляштара для манахінь-кармелітак у 1635 годзе.

Праз год віленскі біскуп Абрагам Война даў згоду на будаўніцтва, а ў 1637 годзе рымскі Папа Урбан VIII надаў фундацыю (breve fundacyjne). На поўдні Старога Горада гістарычнага цэнтра Вільні паміж Вострай i Рудніцкай брамамі непадалёку ад былой Круглай вежы абарончых гарадскіх сцен з 1638 года пачалося будаўніцтва бажніцы.

Для патрэб кляштара было куплена некалькі камяніц у горадзе. Працягваючы справы бацькі, новым фундатарам бажніцы стаў яго сын — Крыштаф Жыгімонт Пац. Менавіта з яго ініцыятывы першапачаткова драўляныя касцёл i кляштарныя пабудовы адбудоўваюцца з цэглы. Кляштар разбудоўваецца ў 1646—1949 гадах, будаўніцтва бажніцы было распачата ў 1655 годзе, але было спынена ў час вайны 1654—1667 гадоў.

У 1667 годзе манахіні-кармеліткі вяртаюцца ў Вільню i будаўніцтва працягваецца. Віленскі біскуп Канстанцін Казімір Бжастоўскі ў 1692 годзе асвяціў касцёл.

У сярэдзіне XIX стагоддзя большасць кляштароў кармелітаў, што апынуліся ў выніку падзелу Рэчы Паспалітай на тэрыторыі Расійскай імперыі, былі скасаваны. Пасля паражэння вызваленчага паўстання 1863—1864 гадоў, расійскімі ўладамі кляштар быў зачынены ў 1865 годзе.

Пакінутыя касцёл i кляштар, разам з некаторымі пабудовамі гэтага квартала горада па загаду расійскага ўрада цалкам былі разабраны на будматэрыялы ў 1876—1877 гадах з плануемай арганізацыяй на гэтым месцы гандлёвай плошчы i рынка, празванага «Басячкоўскім» менавіта з-за знаходзячагася раней на гэтым месцы кляштара кармелітак «босых». Але з-за нязручнага месцазнаходжання гэты рынак праіснаваў толькі да 1906 года.

У 1992 годзе было прынята рашэнне аб аднаўленні касцёла Святога Юзафа на новым месцы — у віленскім мікрараёне Пілайтэ на правым беразе ракі Віліі ў паўночна-заходняй частцы горада. Асвячэнне нановазбудаванага касцёла адбылося ў 2001 годзе.

Архітэктура
-----------

Касцёл уяўляў сабой выцягнутую ў плане бязвежавую аднанававую базіліку з трансептам у форме лацінскага крыжа. На перакрыжаванні нефа i трансепта на даху ўсталяваны барочны псеўдакупал — сігнатурка.

Галоўны фасад упрыгожаны калонамі i пілястрамі з тасканскім ордэнам, уваходны партал таксама ўпрыгожаны паўкалонамі, злучанымі арачным карнізам. Унутры касцёла знаходзілася пяць алтароў. У нішах навы знаходзіліся статуі Св. апосталаў Пятра i Паўла.

* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Касцел Св. Юзафа Абручніка **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 14 лютага 2020. Праверана 24 лютага 2020.
Salone Maggiore
**Скуола Сан-Рока** (італ.: Scuola Grande di San Rocco) — заснавана ў 1549 брацтвам Сан-Рока і належыць да адной з шасці венецыянскіх вялікіх скуол.

Братэрства Сан-Рока (Св. Роха) было зарэгістравана Саветам Дзесяці ў 1481 годзе для аказання дабрачыннай дапамогі хворым. Да 1515 Братэрства налічвала больш за 500 членаў і для яго спатрэбіўся вялікі будынак. Будаўніцтва будынка пачалося ў 1515 па праекце Барталамеа Бона. Яго змяніў Сантэ Ламбарда. Скончана архітэктарам Антоніа Абондзі (вядомым як Скарпаньіна) ў 1549 годзе, дабудавалі другі паверх і парадны ўваход. Скуола размешчана на аднайменнай плошчы, каля царквы Сан-Рока і захавала рысы працы абодвух дойлідаў. Першы паверх з вокнамі-біфорэ характэрны для Бона, другі, са здвоенымі вокнамі, - для Скарпаньіна. Будаўніцтва вялося ў асноўным на ахвяраванні венецыянцаў, якія верылі ў заступніцтва Святога Роха ад заразных хвароб. Мошчы Святога Роха знаходзяцца ў царкве Сан-Рока, якая стаіць насупраць скуолы. На сённяшні дзень Братэрства Сан-Рока існуе і працягвае займацца дабрачыннасцю.

У 1564 годзе быў аб'яўлены конкурс на роспіс з удзелам Паала Веранезэ, Андрэа Ск'явонэ, Сальвіяці, Тынтарэта і Цукары. Тынтарэта абышоў канкурэнтаў, прадставіўшы замест накіда гатовую карціну «Святы Рох ў славе». Гэтая карціна цяпер знаходзіцца на столі ў зале Альберга (Sala de'll Albergo). Пасля гэтага на працягу 23 гадоў Тынтарэта распісваў скуолу Сан-Рока. Генры Джэймс пісаў: "Наўрад ці мы знойдзем у іншым месцы чатыры сцяны, у якія ўкладзены столькі геніяльнасці. Паветра гэтых палотнаў такое дыхтоўнае, што цяжка дыхаць".

Скуола складаецца з ніжняга і верхняга паверхаў і залы Альберга.

Галерэя
-------

* Св. Рох у славеСв. Рох у славе
* РаспяццеРаспяцце
* ДабравешчаннеДабравешчанне

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Giulio Lorenzetti; Venezia e il suo estuario; EDIZIONI LINT TRIESTE; ristampa del 1974 con presentazione di Nereo Vianello
* Astrid Zenkert, *Tintoretto in der Scuola di San Rocco. Ensemble und Wirkung*, Tubinga, Ernst Wasmuth Verlag, 2003. ISBN 3-8030-1918-4
* Heiner Wittmann, *Sartre und die Kunst. Die Porträtstudien von Tintoretto bis Flaubert*, Tubinga, Gunter Narr Verlag, 1996. ISBN 3-8233-5167-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Скуола Сан-Рока

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1703092-4 · ISNI: 0000000121654335 · NKC: xx0122513 · NLG: 196709 · VIAF: 136709765 |
**Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар цыстэрцыянцаў** — колішні каталіцкі культавы комплекс у горадзе Мазыры. Размяшчаецца на паўднёва-ўсходняй ускраіне горада, на вуліцы Гогаля 98, у былым прадмесці Кімбараўка (цяпер тэрыторыя мэблевай фабрыкі).

Гісторыя
--------

У 1711 годзе сродкі на стварэнне кляштара ахвяраваў навагрудскі кашталян Антоній Аскерка, у 1740-я і 1780-я гады яго мецэнатамі выступалі Рафаіл Алаіз і Казімір Мацей Аскеркі. У 1717 годзе кароль Рэчы Паспалітай Аўгуст II ахвяраваў кляштару 30 валок зямлі, а Аўгуст III у 1742 годзе яшчэ 20.

У 1730 годзе да кляштара адносіліся капліцы ў вёсках Кочышчы, Кузьмічы, Нароўля, Новікі, Санюкі, Юзафаўка. Пры кляштары дзейнічала школа (у 1819 годзе было 10 вучняў), бібліятэка ў 850 тамоў. У 1825 годзе манахі мелі юрыздыку ў Кімбараўцы з шасцю дамамі, вёскі Новікі і Юхнаўка (18 дымоў), 24 валокі зямлі ворнай і падлесам.

У 1864 годзе кляштар быў скасаваны, касцёл прыстасаваны пад праваслаўную царкву.

Архітэктура
-----------

Касцёл з’яўляўся творам архітэктуры барока. Галоўны фасад быў завершаны франтонам плаўнага ўвагнута-пукатага абрысу з бакавымі валютамі. Плоскасць фасада крапавалася высокімі пілястрамі, паміж якімі на другім ярусе ў арачных экседрах былі размешчаны скульптуры святых. Пасярод чарапічнага даху на васьмігранным барабане ўзносіўся цыбулепадобны купал з ліхтаром. Неф завяршала паўкруглая апсіда. Уваход быў вырашаны пяцігранным прытворам-барбаканам.

Перад храмам стаяла мураваная брама адзінай з ім архітэктурна-стылёвай трактоўкі. З правага боку ад брамы адасоблена стаяла мураваная двух’ярусная чатырохгранная званіца пад двухсхільным пакрыццём. Мела насычаную пластычную трактоўку.

Трохпавярховы жылы корпус захаваў рысы архітэктуры барока: рустоўка, тонкапрафіляваныя карнізы, скругленыя вуглы аб’ёмаў, пілястравая крапоўка. Памяшканні перакрыты крыжовымі скляпеннямі.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Хрышчаныя ў касцёле
-------------------

* Атон Ігнатавіч Горват, буйны землеўласнік Расійскай імперыі і Беларусі, мінскі губернскі маршалак (1847—1853)

Зноскі
------

1. ↑  МАЗЫРСКІ КАСЦЁЛ І КЛЯШТАР ЦЫСТЭРЫЯНЦАЎ

Літаратура
----------

* Кулагін А. М. Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін

Спасылкі
--------

* Касцёл Унебаўзяцця Панны Марыі Архівавана 14 лютага 2020.
* Мазыр | Касцёл Унебаўзяцця Панны Марыі і кляштар цыстэрцыянаў
* Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар цыстэрцыянцаў (Мазыр) на сайце Глобус Беларусі (руск.)


| ⛭Мазырскі дэканат |
| --- |
| Касцёл Святой Сям’і (Брынёў) ·  Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Грушаўка) ·  Касцёл Святога Юзафа (Жыткавічы) ·  Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Калінкавічы) ·  Касцёл Святога Аўгусціна (Капаткевічы) ·  Касцёл Святых Бенедыкта і Бернарда (Капцэвічы) ·  Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса і Дзевы Марыі Фацімскай (Лельчыцы) ·  Касцёл Святога Міхаіла (Мазыр) · Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Мазыр) ·  Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Нароўля) ·  Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Петрыкаў) ·  Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Хойнікі) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Каланізацыя (значэнні).
**Каланізацыя** — працэс засялення і асваення новых тэрыторый. Каланізацыя цесна звязана з паняццем міграцыі, аднак не прадугледжвае аўтаматычнай страты каланізатарскай супольнасцю кантролю над сваёй ранейшай тэрыторыяй. У старажытнасці каланізацыя і заснаванне калоній былі шырока распаўсюджанай практыкай сярод народаў-каланізатараў, такіх як грэкі ці фінікійцы. Пачынаючы з эпохі Вялікіх геаграфічных адкрыццяў, еўрапейская каланізацыя ахапіла розныя кантыненты. З часам, валоданне калоніямі стала настолькі палітычна і эканамічна істотным для вядучых дзяржаў, што ў гістарыяграфіі прынята гаварыць пра эпоху каланіялізму.

Гл. таксама
-----------

* Экспансія
* Каланіст

Літаратура
----------

* Marcy Rockman, James Steele (2003). The Colonization of Unfamiliar Landscapes. Routledge. ISBN 0-415-25606-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Universalis · Universalis · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4576373 · BNF: 119596539 · GND: 4128651-0 · LCCN: sh85028571 · Microsoft: 2776927270 · NKC: ph138674 |

 |
**Селеніды** — злучэнні селену з менш электраадмоўнымі элементамі. Вядомыя для металаў і неметалаў. Крышталічныя рэчывы часта з металічным бляскам. Па хімічных уласцівасцях блізкія да сульфідаў і тэлурыдаў. Маюць паўправадніковую або металічную электраправоднасць. Выкарыстоўваюць у фотарэзістарах і фотаэлементах (селенід цынку, кадмію, ртуці), у лазерах (селенід галію), як кампаненты сухіх антыфрыкцыйных змазак пры ўмовах высокага вакууму (напрыклад, у касмічных апаратах) і цвёрдых змазак вузлоў трэння машын, каталізатары ў арганічным сінтэзе (селенід малібдэну, вальфраму, ніобію), пігменты для фарбаў (селенід кадмію)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4180879-4 · Microsoft: 2777016790 |
Жарабец
**Жарабец** — малады некастрыраваны самец каня. З-за ўздзеяння гармонаў, напр. тэстастэрону, жарабцы, як правіла, маюць тоўстую шыю і мускулістае цела. З-за гэтых якасцяў пасля добрай трэніроўкі яны могуць быць выкарыстаны ў скачках, у цырку, або на міжнародных выстаўках. Жарабцы выкарыстоўваюцца ў жывёлагадоўлі для развядзення.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Жарабец

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119312902 · GND: 4024379-5 · LCCN: sh85127284 · LNB: 000338988 · NDL: 00572646 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гуахіра.

**Гуахіра** (Гоахіра, ісп.: Guajira, Goajira) — паўвостраў на поўначы Паўднёвай Амерыкі, паміж Карыбскім морам і Венесуэльскім залівам. Большая частка належыць Калумбіі (дэпартамент Гуахіра), частка — Венесуэле.

Плошча — 12 тыс. км². Вышыня да 853 м. Паверхня на паўднёвым захадзе нізінная, на паўночным усходзе — з асобнымі астанцовымі масівамі вышынёй да 853 м. Клімат і расліннасць трапічныя паўпустынныя. Пашавая жывёлагадоўля. Здабыча солі (на паўднёвым захадзе).

На Гуахіры знаходзіцца самая паўночная кропка Паўднёвай Амерыкі — мыс Гальінас (12 "25 'паўн. ш.). Насупраць размяшчаецца паўвостраў Парагуана.

Паўвостраў Гуахіра — асноўнае месца пражывання індзейцаў гуахіра, якія размаўляюць на мове гуахіра.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4102962-8 · LCCN: sh2004005468 · VIAF: 315145560 |
**Паўстанне «Чырвоных павязак» 1351—1368**, ці *паўстанне «Чырвоных войск» 1351—1368* — паўстанне ў Кітаі, якое скінула панаванне мангольскай дынастыі Юань.

Уяўляла сабой некалькі паўстанняў, аб’яднаных агульнай назвай «паўстанне „Чырвоных павязак"» (па адзнацы паўстанцаў — чырвонай павязцы на галаве). У Паўночным Кітаі пачалося ў 1351 годзе пад кіраўніцтвам тайнай будысцкай арганізацыі Байляньцзяо (Секта белага лотаса) і ахапіла тэрыторыю да Карэі. Асноўнымі ўдзельнікамі былі сяляне, і паўстанне тут набыло антыфеадальны характар. У 1351 годзе пад кіраўніцтвам Байляньцзяо пачалося сялянскае паўстанне ў Цэнтральным Кітаі (у сярэднім цячэнні ракі Янцзы). У 1352 годзе новае паўстанне (удзельнічалі і кітайскія феадалы) ахапіла ніжняе цячэнне Янцзы.

У 1353—1356 гадах сярод іншых кіраўнікоў паўстанцкіх атрадаў вылучыўся Чжу Юаньчжан, які з 1356 года ўзначаліў увесь рух. У 1367—1368 гадах ён разбіў галоўныя сілы манголаў і ўзяў іх сталіцу Даду (Пекін); апошні мангольскі імператар Тагон-Тэмур уцёк у стэп. Дынастыя Юань была скінута, Чжу Юаньчжан у 1368 годзе абвясціў сябе першым імператарам новай кітайскай дынастыі Мін, пры якой зноў пачаўся працэс феадалізацыі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* «Чырвоных войск» паўстанне 1351—68 // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. С. 317.
* Боровкова Л. А. Восстание «Красных войск» в Китае. М. 1971.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
**Земявіт Фядэцкі** (22 жніўня 1923, в. Лебяда Лідскага раёна Гродзенскай вобласці ― 2009) ― польскі славіст, фалькларыст і перакладчык.

Нарадзіўся ў 1923 годзе на Лідчыне ў шляхецкай сям’і.

Перакладаў літаратурныя творы з рускай, беларускай і французскай моў. Збіраў беларускія народныя песні з вёскі Феліксава Лідскага раёна, якія выдадзены ў зборніку «Цёплыя вечары… ды халодныя ранкі… czyli co spiewano w Fieliksowie».

Памёр у 2009 годзе ў Варшаве.

Літаратура
----------

* Ён нарадзіўся ў беларускай Атлантыдзе: 90-я ўгодкі Земавіта Фядэцкага / Ежы Чэх // Лідскі летапісец. ― 2013. — С. 9—10.

Спасылкі
--------

* unicat.nlb.by
**Тэатр Дуніна-Марцінкевіча** ― першы прафесійны беларускі тэатр, створаны пісьменнікам і драматургам Вінцэнтам Дуніным-Марцінкевічам.

Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч на беларускай паштовай марцы 2008 года

Гісторыя стварэння
------------------

Мінскі гарадскі тэатр, дзе паказваліся камедыі В. Дуніна-Марцінкевіча
У канцы 1840-х гадоў беларуска-польскі драматург В. Дунін-Марцінкевіч, сабраўшы групу з 20 чалавек, паспрабаваў арганізаваць прафесійны тэатр. Ля Івянца, у сваім маёнтку Люцынка, ён стварыў трупу, якая паказвала яго п'есы на беларускай і польскай мовах ― «Чарадзейная вада», «Рэкруцкі жыдоўскі набор», «Спаборніцтва музыкаў», «Ідылія», ― некатарыя суправаджаліся музыкай Станіслава Манюшкі і Косткі Кжыжаноўскага. Акрамя Люцынкі, спектаклі паказваліся ў Мінску, часам у Глуску. Першы тэатральны паказ у Мінску быў дадзен 9 лютага 1852 года. Акрамя самага Дуніна-Марцінкевіча, у спектаклях былі задзейнічаны члены яго сям'і, суседзі, сяляне, вучні мясцовай школы. Тэатр існаваў да 1856 года.

Як працяг тэатра пісьменніка, працуе Магілёўскі абласны тэатр драмы і камедыі імя Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча.

Зноскі
------

1. ↑  Кісялёў Г.В. Дунін-Марцінкевіч Вінцэнт // Беларускія пісьменнікі: Біябібліягр. слоўн. У 6 т. Т. 2 / Ін-т літ. імя Я. Купалы АН Рэспублікі Беларусь, Беларус. Энцыкл.; Пад рэд. А.В. Мальдзіса. Мінск, 1993. С. 407-409
2. ↑  История города Воложина и района

Літаратура
----------

* *Грынчык М. М.* Дунін-Марцінкевіч Вінцэнт // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. У 5 т. Т. 2. Мінск, 1985. С. 379-381.
* Гісторыя беларускага тэатра. Т. 1. Мн. 1983.
* *Ярмалінская В. М.* Дзе нарадзілася «Ідылія» // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. С. 420

Спасылкі
--------

* Архівы Беларусі. Сайт В. Дуніна-Марцінкевіча
* Жизнь и творчество Винцента Дунина-Марцинкевича Архівавана 20 кастрычніка 2013.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шапечка.
**Станіслаў Эдуардавіч Шапечка** (нар. 24 красавіка 1946) — беларускі лёгкаатлет і трэнер па спартыўнай хадзьбе. Майстар спорту міжнароднага класа па спартыўнай хадзьбе (1976). Заслужаны трэнер Беларусі (1991).

Спартыўная кар’ера
------------------

Упершыню Станіслаў Шапечка стартаваў у чэмпіянаце СССР у 1972 годзе ў Кіеве. На дыстанцыі 20 кіламетраў адразу ж увайшоў у дзясятку наймацнейшых — 9-е месца — і быў уключаны ў зборную Савецкага Саюза. У той час яшчэ выступаў Барыс Антановіч Храловіч  (руск.) (бел. які і стаў першым трэнерам Шапечкі.

Трэнерская кар’ера
------------------

Сярод выхаванцаў трэнера — пераможца першага розыгрышу Кубка свету, прызёр чэмпіянату свету 1987 і 1993 гадоў у залах Франц Касцюкевіч  (руск.) (бел. уладальнік Кубка СССР Валерый Ярэц, віцэ-чэмпіён СССР Артур Шумак, алімпійцы — Віктар Гінько?! (5-е месца ў Атланце-1996), Артур Меляшкевіч  (руск.) (бел. Маргарыта Турава (4-е месца ў Афінах-2004), Іван Троцкі  (руск.) (бел. Андрэй Сцепанчук  (руск.) (бел. майстар спорту міжнароднага класа Сяргей Абірала, Ірына Тоўсцік, Тамара Сураўцава, неаднаразовы чэмпіён Беларусі Аляксандр Ляховіч, чэмпіён Беларусі Дзмітрый Дзюбін і іншыя.

Зноскі
------

1. ↑  Шапечко Станислав Эдуардович  (руск.)
2. 1 2 3  С ЮБИЛЕЕМ, СТАНИСЛАВ ЭДУАРДОВИЧ ШАПЕЧКО!  (руск.)

Спасылкі
--------

* НАСТАВНИКИ. Станислав Шапечко: дорога по лезвию ножа Архівавана 24 лістапада 2022.  (руск.)
**Заходне-Сібірская чыгунка** (З-СібЧ) — дзяржаўная чыгунка, утвораная ў 1896 годзе. У 1900 годзе аб’яднана са Сярэдне-Сібірскай чыгункай у Сібірскую чыгунку. Ізноў утворана ў 1961 годзе за кошт зліцця Омскай і Томскай чыгунак. Адзін з 16 тэрытарыяльных філіялаў ААТ «Расійскія чыгункі». Чыгуначная сетка пралягае ў асноўным па тэрыторыі Омскай, Новасібірскай, Кемераўскай, Томскай абласцей і Алтайскага краю Расіі, а таксама часткова па тэрыторыі Паўладарскай вобласці Казахстана. Значная частка сеткі — участак Транссібірскай магістралі. Працягласць ліній на 2009 год — 6000 км. Упраўленне знаходзіцца ў Новасібірску. Начальнік — Аляксандр Валер’евіч Грыцай (з траўня 2018 года). Узнагароджана ордэнам Леніна (1966).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Белавусава.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пятроўская.
**Таццяна Паўлаўна Белавусава-Пятроўская** (нар. 29 верасня 1950, г. Мінск) — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 29 верасня 1950 года ў Мінску. Скончыла Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1972 годзе. Вучылася ў А. Бельцюковай. Удзельніца мастацкіх выставак з 1967 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1980 года. 

Жыве ў г. Мінску.

Творчасць
---------

Працуе ў галіне дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (габелен). Асноўныя творы: габелен-заслона для Палаца культуры Новалукомскай ДРЭС, трыпціх «Вясна» для рэстарана ў г. Барысаве, габелен «Азёрны» для рэстарана «Беларусь», «Каляровае паветра» для хола гасцініцы прафсаюзаў (абодва ў г. Гомелі); габелены «Кантрасты», «Лялька», «Эксперыментальны». Творы знаходзяцца ў фондах БСМ.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Белавусава-Пятроўская Таццяна Паўлаўна // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.

Спасылкі
--------

* Таццяна Паўлаўна Белавусава-Пятроўская на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
**Іосіф Маркавіч Нядзвецкі** (23 чэрвеня 1908, Магілёў — 26 снежня 1959) — даследчык Арктыкі, палярнік. Герой Савецкага Саюза (1940).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 23 чэрвеня 1908 года ў Магілёве ў сям’і рабочага. Рана застаўся без бацькоў, выхоўваўся ў дзіцячым доме.

Працаваў спачатку ў якасці качагара на Магілёўскай цукернай фабрыцы, а потым, праз 5 год, будаўніка чыгункі ў Карэліі. Затым працаваў слесарам на заводзе «Анега» у Петразаводску. Асвоіў прафесію машыніста кацельных установак, ён пераходзіць працаваць машынстам ледакола «Ермак».

Ледакол «Ермак» у канцы 1937 года вызваляў параходы «Садко», «Малыгін» і «Г. Сядоў», якія аказаліся ў лядовым палоне падчас іх навуковай экспедыцыі ў моры Лапцевых. Першыя два судны былі выратаваны адразу, а «Г.Сядоў» вымушаны быў дрэйфаваць з ільдамі. Экіпаж парахода змянілі добраахвотнікі з «Ермака» і «Садко». Сярод іх быў і Нядзвецкі.

Дрэйф «Г. Сядова» (6100 км) цягнуўся 812 дзён. На працягу ўсяго гэтага тэрміна каманда парахода назірала змяненні магнітнага поля і лядовага становішча, вымярала глыбіні.

У Вялікую Айчынную вайну Іосіф Маркавіч з 1943 года на Беларускім, 1-м Беларускім франтах. Пасля вайны працаваў у Запаляр’і.

За праяўлены гераізм пад час дрэйфу «Г. Сядова», усім 15 членам экіпажа, у тым ліку і І. М. Нядзвецкаму, Указам СНК ад 3 лютага 1940 года было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем Ордэна Леніна і Залатой Зоркі Героя.

З 1946 года працаваў начальнікам палярнай станцыі на мысе Арктычны.

Загінуў 26 снежня 1959 года ў пажары на палярнай станцыі. Пахаваны ў Маскве на Ваганькаўскіх могілках.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

Спасылкі
--------

* Іосіф Маркавіч Нядзвецкі на сайце «Героі краіны»
**Сярэ́дняя** (трансліт.: *Siaredniaja*, руск.: Середняя) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Шаршунскага сельсавета.

Гісторыя
--------

У 1858 годзе вёска маёнтка Мануйлы, 37 жыхароў мужчынскага полу, ва ўладанні Тукалы, у Радашкавіцкай воласці Мінскага павета. У 1870 г. вёска — цэнтр сельскай грамады, у склад якой уваходзілі 6 вёсак. У 1897 г. 17 гаспадарак, 112 чалавек. З лютага да снежня 1918 г. акупаваная войскамі кайзераўскай Германіі. З ліпеня 1919 г. да ліпеня 1920 г. — войскамі Польскай Рэспублікі. У 1919 годзе ўключаная ў склад БССР. У 1921 годзе складалася з 21 гаспадаркі, 130 чалавек. 20 жніўня 1924 года вёска уключаная ў склад Шаршунскага сельсавета Заслаўскага раёна Мінскай акругі (да 26 ліпеня 1930 г.). У 1924 г. працавала пачатковая школа. У 1926 годзе ў вёсцы 27 двароў, 152 жыхары. З 20 лютага 1938 года ў Мінскай вобласці. У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 г. акупаваная нямецкімі захопнікамі, загінулі 9 жыхароў. З 8 жніўня 1959 года ў Мінскім раёне, з 20 студзеня 1960 года ў Рагаўскім сельсавеце. У 1997 г. складалася з 16 двароў, 32 жыхары, у саўгасе «Савецкі» (цэнтар — в. Шаршуны). У 1963 г. на брацкіх могілках 101 партызанскай брыгады «Штурмавая» пастаўлены помнік. Каля вёскі помнік у гонар партызанскай брыгады «Штурмавая», дзе ў Вялікую Айчынную вайну базіраваўся яе штаб.

Вядомыя асобы
-------------

* Павел Аркадзевіч Ляхновіч (нар. 1954) — беларускі празаік, перакладчык, журналіст.

Зноскі
------

1. ↑  Судьба не без вести пропавшего земляка из д. Остров Ельского района
2. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Шаршунскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Рагава |
| Пасёлкі | Даўбарова |
| Аграгарадкі | Шаршуны |
| Вёскі | Ашнарава ·  Бахметаўка ·  Вожыкі ·  Воўкаўшчына ·  Гайдукоўка ·  Галавачы ·  Горы ·  Грыні ·  Даўбарова ·  Дашкі ·  Дворышча ·  Жукі ·  Збаравічы ·  Каменец ·  Камкі ·  Касачы ·  Кукелеўшчына ·  Курганы ·  Курневічы ·  Латыгаўка ·  Мідраўшчына ·  Новы Двор ·  Пагранічнае Дворышча ·  Пецькавічы ·  Пухлякі ·  Раўкуцевічы ·  Слабада ·  Сярэдняя ·  Танелева ·  Хацянаўшчына ·  Чыравічы ·  Шаршуны ·  Шчадроўшчына |
**Муравінскае міжледавікоўе** (ад назвы в. Мурава Бярэзінскага раёна), **мікулінскае міжледавікоўе** (Расія), **эмскае міжледавікоўе** (Заходняя і Цэнтральная Еўропа) — познаплейстацэнавае міжледавікоўе, якое адбылося паміж сожскім зледзяненнем (па іншых меркаваннях — сожскай стадыяй дняпроўскага зледзянення) і паазерскім зледзяненнем 110—95 тыс. гадоў назад, паводле іншых меркаванняў — 120—90 тыс. гадоў назад.

Адклады міжледавікоўя трапляюцца невялікімі ўчасткамі на ўсёй тэрыторыі Беларусі. Пераважна яны пахаваны пад паазерскімі і галацэнавымі акумуляцыямі, аголены на стромкіх абрывах берагоў рэк, яроў; з’яўляюцца маркіроўным гарызонтам антрапагенавай тоўшчы. Найбольш вядомы разрэзы Мурава (рэгіянальны стрататып, які адкрыты і апісаны Г. Ф. Мірчынкам і Т. М. Мікулічам), Дарашэвічы, Борхаў, Пышкі і інш. Пераважаюць азёрныя (супесак, суглінак, гліна, прэснаводны мергель, гітыя), радзей трапляюцца рачныя і балотныя тыпы адкладаў.

У час міжледавікоўя былі ўмерана цёплыя кліматычныя ўмовы, якія спрыялі пашырэнню шыракалістых дрэвавых парод (дуб, ліпа, граб, арэшнік). У пачатку і канцы міжледавікоўя былі пашыраны бярозавыя і бярозава-хвойныя лясы. Лясная расліннасць нагадвала сучасную, толькі ў травяністым покрыве трапляліся пазаеўрапейскія віды. Акрамя сучасных відаў жывёл, на тэрыторыі Беларусі ў канцы міжледавікоўя вадзіліся мамант і шарсцісты насарог. Рэльеф і рачная сетка падобныя да сучасных, за выключэннем паўночнай часткі, дзе асноўныя рысы рэльефу сфарміраваны пасля паазерскага зледзянення.

Літаратура
----------

* *Паўлоўская І. А.* Муравінскае міжледавікоўе // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
**Беслан** (руск.: Беслан) — горад (з 1950) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Правабярэжнага раёна Паўночнай Асеціі. Насельніцтва 35,6 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1847 годзе. Размешчаны на правым беразе ракі Церак, за 15 км на поўнач ад Уладзікаўказа, за 8 км ад мяжы з Інгушэціяй. Беслан — важны чыгуначны вузел, які размешчаны на лініі Растоў-на-Доне — Баку і з'яўляецца пачатковым пунктам лініі, якая вядзе да Уладзікаўказа.

1 верасня 2004 года ў Беслане тэрарысты захапілі сярэднюю школу. Больш за 1100 закладнікаў, большасць з якіх былі дзеці, утрымлівалі тры дні. У выніку штурму, які адбыўся 3 верасня, загінула 350 чалавек, палову з якіх складалі дзеці. З 32 тэрарыстаў у жывых застаўся толькі адзін. Пазей ён будзе асуджаны да пажыццёвага зняволення. Адказнасць за тэракт узяў на сябе адзін з лідараў чачэнскіх баевікоў Шаміль Басаеў. Сярод прычын такой вялікай колькасці ахвяр называюць таксама непрафесійныя дзеянні расійскіх спецслужбаў.

Зноскі
------

1. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>
2. ↑  nashaniva.by

| ⛭Паўночная Асеція |
| --- |
| Раёны | 
* Алагірскі
* Ардонскі
* Дыгорскі
* Ірафскі
* Кіраўскі
* Маздокскі
* Правабярэжны
* Прыгарадны

 |  |
| Гарады | 
* Алагір
* Ардон
* Беслан
* Дыгара
* Маздок
* **Уладзікаўказ**

 |
| Пгт | 
* Завадскі

 |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | 
* Акцябрскае
* Чыкола
* Эльхотава

 |
**BrainPort** — гэта тэхналогія, з дапамогай якой сэнсарная інфармацыя можа быць адпраўлена ў мозг праз масіў электродаў, які знаходзіцца на верхняй частцы языка (г.з. *транслінгвальна*). Упершыню канцэпцыя была прапанавана амерыканскім даследчыкам у галіне нейрапластычнасці Полам Бак-і-Рыта[en], які ў 1998 годзе заснаваў кампанію *Wicab*, спецыялізуючуюся на вытворчасці прылад BrainPort.

У прыладзе з выкарыстаннем тэхналогіі BrainPort лічбавая камера фіксуе выгляд навакольнага асяроддзя, затым інфармацыя апрацоўваецца кантроллерам, які пераўтварае яе ў электрычныя імпульсы. Далей імпульсы праз матрыцу электродаў (20 на 20), прыкладзеную да языка дасылаюцца ў мозг чалавека. Чалавечы мозг здольны інтэрпрэтаваць гэтыя імпульсы як візуальныя сігналы і перанакіроўваць іх ў тую частку кары галаўнога мозгу, якая адказвае за зрок. Дзякуючы нейрапластычнасці мозгу ўжо праз некалькі дзён ці нават гадзін у сляпых візуальная інфармацыя пачынае дасягаць глядзельнай кары, і яны пачынаюць арыентавацца ў прасторы. У 2015 годзе тэхналогія BrainPort была ухвалена Упраўленнем па санітарным наглядзе за якасцю харчовых прадуктаў і медыкаментаў[en] (FDA) у ЗША для выкарыстання людзьмі з парушэннямі зроку.

Зноскі
------

1. ↑  BrainPort Technology | Vision and Balance
2. ↑  Press Announcements — FDA allows marketing of new device to help the blind process visual signals via their tongues

Літаратура
----------

* Кин С. Дуэль нейрохирургов. Как открывали тайны мозга, и почему смерть одного короля смогла перевернуть науку. — М: Бомбара. — 2019 , ISBN 978-5-04-101517-6
**Манрэальскі міжнародны кінафестываль** (фр.: Le Festival des films du monde; FFM) — адзін з найстарэйшых у Канадзе і адзіны кінафестываль, акрэдытаваны FIAPF, які праходзіць у Паўночнай Амерыцы (у сваю чаргу, Міжнародны кінафестываль у Таронта — адзіны акрэдытаваны неспаборніцкі кінафестываль). Праходзіць штогод у канцы жніўня ў правінцыі Квебек у горадзе Манрэаль. У адрозненне ад кінафестывалю ў Таронта, які больш арыентуецца на канадскія і паўночнаамерыканскія фільмы, Манрэальскі кінафестываль больш падрабязна асвятляе фільмы з усяго свету.

Манрэальскі кінафестываль прызначаны для заахвочвання культурнай разнастайнасці і ўзаемаразумення паміж краінамі, садзейнічання якаснаму кінематографу з мэтай развіцця кінамастацтва на ўсіх кантынентах, прасоўвання новых талентаў і інавацыйных работ, правядзення сустрэч прафесіяналаў з усяго свету.

Прэзідэнтам Манрэальскага кінафестывалю з'яўляецца Serge Losique, віцэ-прэзідэнтам — Danièle Cauchard. Кіраўніцтва Сержа ацэньваецца неадназначна. Кінафестываль пазбавіўся спонсарства дзяржаўных кампаній SODEC і «Telefilm Canada» з-за іх канфлікту з Сержам у 2004 годзе. Пасля яны абвясцілі аб падтрымцы новага міжнароднага кінафестывалю «New Montreal FilmFest» (FIFM), які кіруе кампаніяй «Spectra Entertainment». Яго прэзідэнтам стаў Daniel Langlois. Пасля правалу першай цырымоніі фестывалю, у пачатку 2006 года ён быў закінуты. У ліпені 2007 года Серж адклікаў іскі супраць ранейшых спонсараў, з прычыны чаго фінансаванне аднавілася.

1. ↑
2. ↑  Festival des Films du Monde / Montreal World Film Festival **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 20 студзеня 2013. Праверана 3 снежня 2012.
3. ↑  Losique makes peace with Telefilm, SODEC » Playback **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 27 верасня 2007. Праверана 3 снежня 2012.
**Кілаўэа** (у перакладзе з гавайскай — «вырыгае, моцна распаўсюджваецца») — актыўны шчытавы вулкан на востраве Гаваі (Гавайскія астравы, ЗША).

Адзін з самых актыўных дзеючых вулканаў на Зямлі. Самы малады з наземных гавайскіх вулканаў. Размешчаны побач са значна больш высокім Мауна-Лоа. Частка тэрыторыі, занятаай Кілаўэа, уваходзіць у склад нацыянальнага парку «Гавайскія вулканы».

Кілаўэа лічыцца месцам пражывання Пеле — гавайскай багіні вулканаў. Паводле яе імя названыя некаторыя лававыя ўтварэнні — напрыклад, «слёзы Пеле» (маленькія кроплі лавы, якія астуджаюцца на паветры і прымаюць форму слёзы і «валасы Пеле» (тонкія ніткі вулканічнага шкла — абсідыяну, якія ўтвараюцца ў выніку хуткага астуджэння лавы пры сцяканні ў акіян).

Кілаўэа бесперапынна вывяргаецца пачынаючы з 1983 года. У фазу інтэнсіўнай актыўнасці вулкан ўступіў 6 сакавіка 2011 г.

Вулканічная лава цячэ па вуліцы населенага пункта Леілані-Эстэйтс, 5 мая 2018
З 2 мая 2018 года вывяржэнне вулкана пачалося пасля некалькіх землетрасенняў да 6,9 бала па шкале Рыхтара. У выніку адкрыліся трэшчыны і каля 10 жорлаў на ўсходніх збоччах вулкана. Лава знішчыла некалькі жылых будынкаў. 4 мая ўлады Гавайскіх астравоў аб’явілі эвакуацыю насельніцтва ў раёне вывяржэння вулкана Кілаўэа. Улады штата эвакуявалі 1800 мясцовых жыхароў, што пражывалі ў мясцовасці Леілані на збоччы вулкана, на тэрыторыі якой адбыліся масавыя выкіды лавы.

10 мая 2018 на Гаваях у раёне Пуна аб’яўлена стыхійнае бедства, прычынай стала актыўнасць вулкана Кілаўэа. Мясцовыя ўлады скарэкціравалі рух транспарту і арганізавалі пункты часовага размяшчэння для людзей, якім давялося пакінуць сваё жыллё. Экстранныя службы пацвердзілі інфармацыю аб 14 вулканічных трэшчынах. Тэрмінова эвакуіравацца былі вымушаны жыхары населенага пункта Ланіпуна.

16 мая ўлады штата Гаваі аддалі распараджэнне прыступіць да поўнай эвакуацыі ўсходняга ўзбярэжжа самага буйнога з гавайскіх астравоў; размешчаныя там прамысловыя прадпрыемствы і заводы зліваюць паліва і гаручыя вадкасці, каб не дапусціць пажараў. На астравах абвешчаны найвышэйшы, «чырвоны» ўзровень небяспекі.

Зноскі
------

1. ↑  blr.belta.by
2. ↑  blr.belta.by
3. ↑  zviazda.by

Літаратура
----------

* Кілаўэа // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 257. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кілаўэа
* Global Volcanism Program Архівавана 30 снежня 2006.
* Выява вулкана ў рэжыме On-line Архівавана 14 сакавіка 2012.
**Дагавор аб космасе** (поўная афіцыйная назва: **Дагавор аб прынцыпах дзейнасці дзяржаў па даследаванні і выкарыстанні касмічнай прасторы, уключаючы Месяц і іншыя нябесныя целы**) - міжурадавы дакумент, які тычыцца з'яўляецца асновай міжнароднага касмічнага права. 

Дагавор падпісалі Злучаныя Штаты Амерыкі, Вялікабрытанія і Савецкі Саюз 27 студзеня 1967 года, уступіў у сілу 10 кастрычніка 1967 года. Станам на 2020 год 110 краін з'яўляюцца дзяржавамі-удзельнікамі дагавора, а яшчэ 23 падпісалі дагавор, але не завяршылі ратыфікацыю.

Дагавор аб космасе вызначае асноўныя прававыя рамкі міжнароднага касмічнага права. Уключае ў сябе 17 артыкулаў. Сярод прынцыпаў: забарона для дзяржаў-удзельніц размяшчэння ядзернай зброі або любой іншай зброі масавага знішчэння на арбіце Зямлі, устаноўкі яе на Месяцы або любым іншым нябесным целе, або на станцыі ў касмічнай прасторы. Гэты дагавор абмяжоўвае выкарыстанне Месяца і іншых нябесных цел толькі мірнымі мэтамі і прама забараняе іх выкарыстанне для выпрабаванняў любога роду зброі, правядзення ваенных манеўраў або стварэння ваенных баз, збудаванняў і ўмацаванняў. Тым не менш дамова не забараняе размяшчэнне звычайных узбраенняў на арбіце. Таксама ў дакуменце пазначана, што ні адна дзяржава не можа прад'яўляць прэтэнзію на валоданне касмічным целам або яго часткай, а суверэнітэт дзяржаў распаўсюджваецца толькі на непасрэдна запушчаныя імі касмічныя аб'екты.

Спасылкі
--------

* Тэкст дагавора
**Мікалай Мікалаевіч Дундзін** (нар.27 кастрычніка 1950, в. Чырвоны Бор, Чавускі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі жывапісец, графік, галерыст.

Біяграфія
---------

Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута ў 1973 годзе. Удзельнік выстаў з 1986 года. З 1987 года адзін з заснавальнікаў творчага аб'яднання «Квадрат», адказны сакратар аб'яднання. З 1991 года сябра секцыі жывапісу Союза мастакоў Беларусі. У 2010 годзе ў Віцебску адкрыў галерэю «Сцяна». Жыве ў Віцебску.

Творы знаходзяцца ў калекцыях Музея сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску, Нарвскага музея, Віцебскага мастацкага музея (філіял абласнога Віцебскага краязнаўчага музея), Магілёўскага абласнога мастацкага музея імя П. У. Масленікава.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

Спасылкі
--------

* Дундзін Мікалай Мікалаевіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 132293 |