У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Быстрыца.

**Бы́стрыца** (трансліт.: *Bystryca*, руск.: Быстрица) — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Варнянскага сельсавета.

Знаходзіцца на р. Вілія. За 29 км на поўнач ад Астраўца, 34 км ад чыгуначнай станцыі Гудагай. Насельніцтва 251 чал. 86 двароў (1991).

Гісторыя
--------

Упершыню Быстрыца ўспамінаецца пад 1390 годам, як уладанне вялікага князя Ягайла, дзе ён заснаваў касцёл Узвышэння Святога Крыжа канонікаў рэгулярных і запісаў яму фундуш. У канцы XIV — пачатку XVI стагоддзяў пры касцёле дзейнічаў кляштар белых аўгусцінаў. Затым Быстрыца была ва ўласнасці вялікага князя Вітаўта, з якой ён у 1407 годзе даў трох рыбакоў і возера Віленскаму кафедральнаму касцёлу.

Да пачатку XVI стагоддзя быстрыцкія вялікакняскія ўладанні сфарміраваліся як Быстрыцкае староства («дзяржава») Віленскага ваяводства. Цэнтрам староства быў «двор» Быстрыца, які знаходзіўся паміж мястэчкам Быстрыца і ракой Віліяй на самым яе беразе. Пры ўездзе на «двор» з боку мястэчка стаяла вялікая драўляная брама з двума турэмнымі памяшканнямі па баках. Насупраць брамы, над самой Віліяй, узвышаўся вялікі сядзібны дом. Апроч гэтага на дзядзінцы былі стары флігель, свірны, новая і старая пякарні, сырніца, а каля ракі — бровар. Побач з дваром асобна знаходзілася гумнішча з гаспадарчымі пабудовамі.

З пачатку XVI стагоддзя ў Быстрыцы знаходзілася мытня для сплаву лесу, збор мыта быў уведзены віленскім ваяводам Мікалаем Радзівілам. За кожны плыт з будаўнічага дрэва назначалася аплата ў 3 грошы, а за плыт з дроў — 1,2 гроша (12 пенязяў), іншы тавар спагнанню мыта ў Быстрыцы не падлягаў.

Упершыню Быстрыца як горад («места») згадваецца ў дакуменце 1547 года. Галавой гарадской адміністрацыі, якой падпарадкоўваліся мяшчане і іншыя каралеўскія падданыя, што жылі ў горадзе, быў войт. У дакументах на працягу 1541—1559 гадоў быстрыцкім войтам фігуруе Андрэй Гроцкі.

Пасля адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566 гадоў Быстрыцкае староства ўвайшло ў склад Віленскага павета.

З другой паловы XVII стагоддзя і цягам усяго XVIII стагоддзя Быстрыца як і раней цэнтр староства, якое ўвесь гэты час трымалі ад караля Бжастоўскія.

Станам на 1612 год у Быстрыцы 56 двароў. Паводле інвентара 1624 года, у цэнтры мястэчка размяшчалася Рыначная плошча, ад якой адыходзілі тры вуліцы — Папоўская (на ёй стаяў касцёл, што даў назву вуліцы), Трокская і Віленская; агулам у мястэчку было 72 мяшчанскія дамы. Войтам Быстрыцы быў Юргель Навіковіч.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Быстрыца ў складзе Расійскай імперыі — цэнтр Быстрыцкай воласці Віленскага павета, дзяржаўная ўласнасць.

У 1851 годзе у Быстрыцы адкрыта сельскае вучылішча, дзе вучылася 47 вучняў, пры вучылішчы была бібліятэка (204 кнігі). У 1861 годзе ў казённым мястэчку Быстрыца — 33 двары, 247 жыхароў, на працягу года праходзілі 4 кірмашы. У 1865 годзе Быстрыцкі Крыжаўзвіжанскі касцёл перадалі пад праваслаўную царкву. Станам на 1886 год у мястэчку дзейнічала народнае вучылішча, прытулак, крама, 2 карчмы.

У 1-ю сусветную вайну Быстрыцу занялі нямецкія войскі. У 1918—1926 гадах будынак касцёла вернуты каталікам і рэканструяваны па першапачатковым прызначэнні. З кастрычніка 1920 года мястэчка ўваходзіла ў склад Сярэдняй Літвы, а з 1922 года — міжваенннай Польскай Рэспублікі.

Пасля пачатку Другой сусветнай вайны ў 1939 годзе Быстрыца ўвайшла ў БССР, з 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр Быстрыцкага сельсавета Астравецкага раёна. З чэрвеня 1941 да ліпеня 1944 года Быстрыца знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

З 17 студзеня 1969 года (пасля пераносу цэнтра сельсавета ў Трокенікі) да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Трокеніцкага сельсавета.

Насельніцтва
------------

Касцёл. К. Тышкевіч, XIX ст.
* **XIX стагоддзе**: 1880 год — каля 103 чал.
* **XX стагоддзе**: 1901 год — каля 405 чал.; 1971 год — 295 чал. 91 двор; 1990 год — 251 чал. 86 двароў

Інфраструктура
--------------

У Быстрыцы працуе няпоўная сярэдняя школа.

Славутасці
----------

* Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (1760—1761)

Крыніцы
-------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).
2. ↑  Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 студзеня 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 9 (1239).
3. ↑  Решение Гродненского областного Совета депутатов от 26.02.2013 N 224 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Островецкого района Гродненской области Архівавана 5 сакавіка 2016.
4. ↑  Bystrzyca // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom I: Aa — Dereneczna (польск.). — Warszawa, 1880. — S. 510.
5. ↑  *Шаблюк В.* Быстрыца // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — С. 143. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.

Літаратура
----------

* Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Гродзенскага раёна / Рэдкал. У. П. Верхась і інш. — Мн. 1993.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Быстрыца (Астравецкі раён)

| ⛭**Варнянскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Варняны |
| Аграгарадкі | 
* Варона
* Трокенікі 1

 |
| Вёскі | 
* Авены
* Бабраўнікі
* Бадзівалы
* Беразоўка
* Больнікі
* Быстрыца
* Вайдацішкі
* Валайкуны
* Газа
* Грэбалы
* Жарнэлі
* Загазь
* Запольныя
* Зялёнка
* Ігнацова
* Кавалёўка
* Карвэлі
* Карлаўшчына
* Катлоўка
* Кланішкі
* Крыжоўка
* Кулішкі
* Кярняны
* Лазавыя
* Ліпкі
* Лынкішкі
* Мацкелы
* Мельнікі
* Мяшляны
* Навадрожкі
* Навасады
* Падварышкі
* Петраполь
* Повакша
* Раголішкі
* Ракішкі
* Рудзішкі
* Рудзішкі 1
* Санаклі
* Санова
* Слабада
* Слабодка
* Стаўбуры
* Сыманэлі
* Сянканцы
* Тартак
* Трокенікі 2
* Фальваркі
* Хралы
* Чыжоўшчына
* Чэрнішкі
* Шульнікі
* Юрчуны

 |
| Хутары | 
* Алёкса
* Анапаль
* Асіноўка
* Бабраўнікі
* Вада
* Валэйкішкі
* Грышкойці
* Даўнарышкі
* Дубнікі
* Жвірблі
* Крыжоўка
* Лінамаргі
* Люццянова
* Медзялішкі
* Міхайлова
* Нідзяны
* Півені
* Сасанішкі
* Сымонішкі

 |