**Катастрофа Fokker 100 пад Алма-Атой** — авіяцыйная катастрофа, якая адбылася 27 снежня 2019 года. Авіялайнер Fokker 100 авіякампаніі Bek Air выконваў планавы ўнутраны рэйс Z92100 па маршруце Алма-Ата — Нур-Султан, але пры ўзлёце страціў вышыню, прабіў бетонную агароджу і ўрэзаўся ў жылы дом у раёне сяла Альмерэк. На яго борце знаходзіліся 98 чалавек (93 пасажыраў і 5 членаў экіпажа); загінулі 12 чалавек.

Самалёт
-------

Fokker 100 (рэгістрацыйны нумар UP-F1007, серыйны 11496) быў выпушчаны ў 1996 годзе (першы палёт здзейсніў 9 красавіка пад тэставым б/н PH-JCP). Аснашчаны двума двухконтурнымi турбарэактыўнымi рухавікамі Rolls-Royce Tay 650-15. 15 красавіка таго ж года быў перададзены авіякампаніі Formosa Airlines, у якой атрымаў бартавы нумар B-12292; ад яе 2 сакавіка 2004 гады перавёўся ў авіякампанію Mandarin Airlines (б/н не змяніўся). 1 лістапада 2009 года быў набыты авіякампаніяй Contact Air (борт D-AFKC), ад яе з 1 верасня 2012 года па 13 ліпеня 2013 года здаваўся ў лізінг авіякампаніі OLT Express Germany.

13 ліпеня 2013 года быў набыты авіякампаніяй Bek Air і атрымаў бартавы нумар UP-F1007. Ад яе здаваўся ў лізінг авіякампаніям:

* Kam Air — з 28 верасня 2016 года па 1 сакавіка 2017 года,
* Safi Airways — з 1 сакавіка па 1 чэрвеня 2017 года,
* Air Djibouti — з 11 снежня 2018 года па 15 ліпеня 2019 года.

Экіпаж і пасажыры
-----------------

Склад экіпажа рэйса Z92100 быў такім:

* Камандзір паветранага судна (КПС) — 58-гадовы Марат Ганіевіч Муратбаеў. Пасведчанне ATPL № 000179, тэрмін дзеяння да 26 красавіка 2024 года.
* Другі пілот — 54-гадовы Міржан Гайнуловіч Мулдакулаў. Пасведчанне ATPL № 000796, тэрмін дзеяння да 6 сакавіка 2022 года.
* Бортправаднікі:
	+ Маржан Валіуліна,
	+ М. А. Сахаў,
	+ Р. Д. Асманаў.

| Грамадзянства | Пасажыры | Экiпаж | Усяго |
| --- | --- | --- | --- |
|  Казахстан | 89 | 5 | 94 |
|  Кыргызстан | 1 | 0 | 0 |
|  Кітай | 1 | 0 | 0 |
|  Украіна | 2 | 0 | 0 |
| Усяго | 93 | 5 | 98 |

Храналогія падзей
-----------------

Рэгістрацыя пасажыраў на рэйс пачалася а 05:35 і скончылася ў 06:35, пасадка скончылася ў 07:03. На борце самалёта знаходзіліся 5 членаў экіпажа і 93 пасажыры, у тым ліку 8 ​​дзяцей; было загружана 603 кілаграма багажу і 613 кілаграмаў грузу.

У 07:21 рэйс Z92100 вылецеў з Алма-Аты, але ўжо праз хвіліну (у 07:22) пазнака рэйса знікла з радараў, трывога была абвешчаная ў 07:25. Выклік на пульт 103 паступіў у 07:43.

Першымі на месца катастрофы прыбылі супрацоўнікі аэрапорта Алматы — служба пошукавага і аварыйна-выратавальнага забеспячэння, служба авіяцыйнай бяспекі і медыцынская служба. Пачаліся мерапрыемствы па эвакуацыі пасажыраў. Параненых перавозілі ў медыцынскі пункт аэрапорта, дзе ім аказвалася экстраная медыцынская дапамога. На месца падзення рэйса 2100 прыбытку 16 брыгад хуткай і неадкладнай дапамогі Алмацінскай вобласці (5 з Талгарскага раёна, 6 з Ілійскага раёна, 2 з сяла Баралдай, 3 з Енбекшыказахскага раёна) і 35 брыгад Алма-Аты, якія дастаўлялі параненых у клінікі горада і вобласці. На 16:00 лік загінулых склаў 12 чалавек — 11 пасажыраў і 1 член экіпажа (КПС); усе грамадзяне Казахстана. У розныя медыцынскія ўстановы Алма-Аты былі шпіталізаваны 49 чалавек, з іх 18 — у цяжкім стане.

У сувязі з катастрофай міжнародны аэрапорт Алматы не ўвёў ніякіх абмежаванняў на палёты, усе рэйсы выконваліся ў штатным рэжыме з другой узлётна-пасадачнай паласы.

Рэакцыя
-------

Прэзідэнт Рэспублікі Казахстан Касым-Жамарт Такаеў абвясціў дзень 28 снежня 2019 года днём агульнанацыянальнай жалобы.

Расследаванне
-------------

Вядома, што самалёт два разы зачапіў хвастом УПП ужо пасля таго, як былі прыбраны шасі, і змяніў курс рэзка направа.

Абодва бартавыя самапісцы былі знойдзеныя і адпраўленыя на аналіз праз некалькі гадзін пасля катастрофы.

Перад вылетам лайнер прастаяў каля двух дзён на стаянцы. Крылы самалёта абледзянелі, але не апрацоўваліся, што парушыла дзейнасць закрылкі і павялічыла ўзлётную вагу.

Зноскі
------

1. ↑  В Алма-Ате при вылете из аэропорта разбился самолет с 93 пассажирами. Погибли 12 человек (руск.).  Meduza (27 снежня 2019). Праверана 27 снежня 2019.
2. ↑  Bek Air UP-F1007 (Fokker 70/100 - MSN 11496) (Ex B-12292 D-AFKC )
3. ↑  UP-F1007 Bek Air Fokker F100
4. ↑  Стали известны имена пилотов разбившегося самолета Bek Air **(нявызн.)**.  Казинформ (27 снежня 2019). Праверана 28 снежня 2019.
5. ↑  Установлены личности 12 погибших при крушении самолета Bek Air **(нявызн.)**.  Vlast.kz (27 снежня 2019). Праверана 28 снежня 2019.
6. ↑  На борту разбившегося самолета под Алматы было восемь детей, трое из них — младенцы **(нявызн.)**.  Интерфакс Казахстан (27 снежня 2019). Праверана 28 снежня 2019.
7. ↑  Президент аэропорта Алматы высказался по поводу трагедии **(нявызн.)**.  Казинформ (27 снежня 2019). Праверана 28 снежня 2019.
8. ↑  Восстановлена хронология крушения самолета в Алматы **(нявызн.)**.  Zakon.kz (27 снежня 2019). Праверана 28 снежня 2019.
9. ↑  Появилась информация о пострадавших в авиакатастрофе под Алматы **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Today.kz (27 снежня 2019). Архівавана з першакрыніцы 28 снежня 2019. Праверана 28 снежня 2019.
10. ↑  В аэропорт Алматы приходят люди с цветами в знак скорби по погибшим **(нявызн.)**.  КТК (27 снежня 2019). Праверана 28 снежня 2019.
11. ↑  Эксперты назвали возможные причины крушения Fokker-100 в Казахстане **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 4 лістапада 2021. Праверана 4 лістапада 2021.
12. ↑  Власти Казахстана назвали основную версию падения самолета в Алма-Ате (руск.). *РБК* (10 студзеня 2020). Архівавана з першакрыніцы 4 лістапада 2021. Праверана 14 снежня 2021.

Спасылкі
--------

* Описание катастрофы на Aviation Safety Network
* Крушение пассажирского самолёта в Казахстане. Онлайн-репортаж. РИА Новости
* Officials say 14 killed, 35 hurt in Kazakhstan plane crash Associated Press. (англ.)
* Видео с места катастрофы на YouTube