У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свіслач.

**Сві́слач** (афіц. транс.: *Svislač*) — горад у Гродзенскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Свіслацкага раёна, каля вытокаў р. Свіслач (басейн Нёмана). За 90 км на поўдзень ад г. Гродна, за 3 км ад аднайменнай станцыі на лініі Ваўкавыск—Свіслач, аўтадарогамі звязаная з Гродна, Ваўкавыскам, Поразавам. Насельніцтва 6 426 чал. (2018).

Назва
-----

Тапонім «Свіслач», відавочна, утварылася ад назвы ракі. У сваю чаргу адпаведны гідронім мае яцвяжскае паходжанне, і азначае «балота», «вільгаць». Назву горада звязваюць з ракой Вісла, адкуль рухаліся славянскія плямёны, або з ракой Свіслач, левым прытокам Нёмана.

Гісторыя
--------

Ёсць меркаванне, што Свіслач упершыню згадваецца ў Іпацьеўскім летапісе пад 1256 годам і тым часам была цэнтрам княства.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Поиде Данило на Ятвязе с братом и сыном Львомъ и с Шварном младоу соушоу емоу и посла по Романа в Новъгородонъ и со Изяславом со Вислочьскимъ и со всего сторонеи приде Самовить со Мазовшаны и помочь о Болеслава со Соудимирцы и Краковляны Іпацьеўскі летапіс | "|

Аднак такая думка нічым не пацвярджаецца, у тым ліку і архелагічна. Напэўна, князь Ізяслаў Свіслацкі быў з дынастыі менскіх князёў і яму належала Свіслач на Бярэзіне. Пазней уласнасць вялікіх князёў літоўскіх, з 1507 года — цэнтр Свіслацкага староства Ваўкавыскага павета. У 1523 Свіслач атрымала статус мястэчка. Паводле вялікакняскай граматы Жыгімонта Старога ад 22 верасня 1525 г. святарам Свіслацкай Прачысценскай царквы былі дадзены землі і дазвол трымаць дзве карчмы ўзамен за царкоўныя землі, якія адыйшлі новазаснаванаму мястэчку. У 1559 годзе Жыгімонт Аўгуст перадае мястэчка ва ўладанне Гераніму Аляксандравічу Хадкевічу, кашталяну троцкаму і старасце жамойцкаму, згодна з загадам яму перадаваліся «ваўкавыскае» мястэчка Свіслач з усімі яго агародамі і палявымі надзеламі (валокамі). 19 лістапада 1559 Жыгімонт Аўгуст выдаў прывілей, які зацвердзіў перадачу Хадкевічу мястэчка Свіслачы і шматлікіх іншых зямельных уладанняў. У 1561 маёнткі адышлі да яго сына Яна Хадкевіча. У 1572 Жыгімонт Аўгуст памяняў у Я. Хадкевіча Свіслач на Ляхавічы і іншыя землі, адпаведныя акты былі падпісаны ў Варшаве на вальным сойме.

Будынак гімназіі, 1880
З сяр. XVI ст. Свіслач перайшла да Заслаўскіх, у 1581 — зноў да Хадкевічаў. У 1667 уладаром мястэчка зрабіўся прусак Крышпін-Кіршэнштэйн. У 1668 тут збудавалі Траецкі касцёл, пры якім дзейнічала парафіяльная школа. Таксама існавала грэка-каталіцкая царква Анёла-Ахоўніка.

У 1793 Свіслач увайшла ў Гродзенскае ваяводства. У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Свіслач апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай, потым Літоўскай губерні. З 1801 мястэчка зрабілася цэнтрам воласці Ваўкавыскага павета Гродзенскай губерні.

У 1778 Свіслач перайшла ў валоданне Вінцэнта Тышкевіча, сенатара Вялікага Княства Літоўскага, жанатага на пляменніцы караля і вялікага князя Станіслава Аўгуста Панятоўскага. Новы гаспадар цалкам перабудаваў мястэчка па ўсіх правілах сіметрыі, размясціўшы ў яго цэнтры рынак з высокай калонай пасярэдзіне. Ад рынка вялі шэсць вуліц, кожная з якіх завяршалася каменнай брамай. Самая шырокая і доўгая з іх, вуліца Брэсцкая, цягнулася ў паўднёвым накірунку да Белавежскай пушчы, завяршаючыся капліцай Анёлаў-Ахоўнікаў з дзвюма брамамі паабапал яе. Ва ўсходнім кірунку ад рынку вялі вуліцы Мсцібаўская і Рудаўская з царквой, населеная пераважна вучнёўскай моладдзю. На поўнач ішла Гродзенская вуліца, за брамаю якой былі могілкі, абсаджаныя соснамі. На захад вяла Варшаўская вуліца.

Таксама былі дабраўпарадкаваныя дарогі, якія вялі да Свіслачы: 

> Хто добра натросся і не раз выкуліўся на самых горшых дарогах у нашым краі, хто пазнаёміўся з мясцінамі, дзе развальваюцца дамы, якія так мала розняцца ад мужыцкіх халупаў (…) той будзе вельмі здзіўлены, апынуўшыся на Свіслацкай зямлі. А едучы па роўным гасцінцы, абсаджаным дрэвамі, забяспечаным бар’ерамі, і ўязджаючы ў акуратна і прыгожа збудаваны горад, які ўтрымліваюць чыста і ахайна, забудзе на хвіліну, дзе знаходзіцца, і перанясецца ў думках на берагі Эльбы альбо Рэйна …
> 
> 

Па звестках Л. Патоцкага, В. Тышкевіч са свіслаччан «патрабаваў з двара ў тыдзень тры дні работы з канём і адзін пешы. Да гэтага прыбавіў „гвалты", у час якіх усе, хто быў здольны працаваць, павінны былі выходзіць на сенажаць і жніво. Акрамя гэтага прызначаў шарваркі для рамонту дарог і мастоў». В. Тышкевіч характарызуецца як «разважлівы гаспадар, які быў заняты адзіна ўпарадкаваннем сваіх уладанняў, забеспячэннем добрага быту падданым і паляпшэннем сваёй улюбёнай свіслацкай рэзідэнцыі… ён баяўся запрыгоньваць работнікаў павелічэннем працы». Свіслач прыносіла яму каля 10 тысяч чэрвоных злотых гадавога прыбытку.

У Свіслачы дзейнічалі адразу пяць заезных двароў: пад Арлом, Аленем, Валом, Адзінарогам і Лебедзем, а таксама «кафенгаўз або шынок, салідны, з більярдам, для забавы прыезжых». Паводле звестак за 1833 г. у Свіслачы было 12 «піцейных дамоў».

Аднак найбольшую вядомасць мястэчку надавалі Свіслацкая гімназія і Успенскі кірмаш. Яго патрэбы ў першай палове ХІХ ст. забяспечваў гандлёвы двор з 40 лаўкамі, кожная з якіх мела па тры пакоі. Лаўкі размяшчаліся прамавугольнікам па 14 лавак у даўжыню і па 6 у шырыню. З абодвух бакоў двара былі брамы, а ў сярэдзіне — пляц.

Свіслацкі Успенскі кірмаш, другі па памерах ва ўсёй Гродзенскай губерні пасля Анненскага ў Зэльве, быў заснаваны яшчэ ўладальнікам мястэчка Тышкевічам, які атрымаў прывілей ад караля Рэчы Паспалітай Станіслава Аўгуста 16 студзеня 1783 года. На час кірмаша Тышкевіч нават запрашаў у мястэчка тэатральныя калектывы з Гродна, Вільні і Варшавы. Таму ў Свіслач прыязджалі не толькі жыхары вакольных вёсак ды суседніх губерняў, але і гандляры з Каралеўства Польскага, Цэнтральнай Расіі, Украіны, а таксама з Аўстрыі, Прусіі, Францыі, Італіі, Даніі, Турцыі. Усяго збіралася да 3-4 тысяч чалавек. Гандлявалі тымі ж таварамі, што і на Анненскім кірмашы. Пераважнае значэнне мелі расійскія вырабы: у 1830 г. напрыклад, іх прывезлі на 172220 руб. (84 % агульнай сумы), а ў 1850 г. — на 31960 руб. З еўрапейскіх тавараў можна было купіць сукно, фарбы, інструменты, напоі, кнігі і інш. З «усходніх» вырабаў меліся кітайская гарбата, бухарскія і персідскія хусткі. Таксама гандлявалі коньмі, авечкамі, буйной рагатай жывёлай. Спачатку кірмаш праводзіўся як двухтыднёвы, пазней ужо як месяцовы — з 25 жніўня да 25 верасня.

На рыначнай плошчы мястэчка знаходзіліся 40 крам, якія адчыняліся ў перыяд кірмашу. Акрамя таго, тут пастаянна гандлявалі крамы, якія існавалі непасрэдна пры жылых памяшканнях: «*… по м. Свислочи находятся лавки во всяких домах фронтовых жилых и не отдельно построенных, а только из одной фронтовой комнаты составленные, и в оных по большей части из разной мелочи торг состоит*». У 1835 г. жыхар мястэчка купец Броўда звярнуўся да міністра фінансаў з прашэннем аб дазволе яму пабудаваць 12 мураваных крам з уплатай на карысць казны 120 руб. серабром у год. Гродзенская казённая палата пастановай ад 3 лютага 1836 г. паведаміла, што «ч*рез существование в еврейских домах лавок казна не лишается дохода с собственных лавок, ибо таковые чрез время до ярмарки никем не занимаются… Ежели кто из жителей пожелает вновь строить дом с лавкою, чтобы уплачивал казне чинша по 5 руб. сер. в год кроме поземельного*». Як лічыць Іна Соркіна, колькасць местачковых крам і іншых гандлёвых пунктаў была на самай справе значна большай за тую, якая фігуравала ў статыстыцы губернскіх улад.

Але паступова яго значэнне памяншалася, на што паўплывала канфіскацыя Свіслачы царскімі ўладамі за ўдзел Тадэвуша Тышкевіча ў паўстанні 1830—1831 гадоў. Калі ў 1829 годзе на кірмаш прывозілі тавараў коштам больш за 200 тысяч рублёў, у 1845 годзе — да 135 тысяч рублёў, то ў 1857 годзе — толькі на суму 15 тысяч рублёў.

Яшчэ ў верасні 1850 года ваўкавыскі спраўнік даносіў губернатару пра цяжкасці, якія меліся ў Свіслачы: «*Каменныя казённыя лаўкі па сваім трывалым, з усімі выгодамі для купецтва, папярэднім уладкаванні цяпер прыведзены ў такі стан старасці, што ў папярэдніх і цяперашнім годзе некаторыя гандляры пацярпелі страты ад намакання тавараў, бо дах на лаўках зусім стары, у выпадку дажджу лаўкі вадою залівае*». З 1855 г. іншагароднія купцы перасталі наведваць Свіслацкі кірмаш, у выніку чаго ў 1861 г. губернская адміністрацыя канстатавала, што «*ярмарка здесь почти не существует, торг производится самыми мелочными товарами на весьма незначительную сумму местными и из окрестных местностей торговцами*». На гандаль у мястэчку адмоўна паўплывала і закрыццё Свіслацкай гімназіі.

Аб значнай ролі наяўнасці гімназіі ў эканоміцы Свіслачы яскрава сведчыць скарачэнне прыбыткаў ад корчмаў пасля яе закрыцця. Так, у жніўні 1850 г. на таргах піцейны продаж дастаўся на 4 гады, з 1 студзеня 1851 г. мяшчанам Ратнеру і Гольдбергу за плату ў дзяржаўны скарб па 1745 руб. серабром у год. Аднак у снежні 1850 г. яны нечакана перадалі свае правы на піцейны продаж купцу Булькаўштэйну з Беластока і мешчаніну Ахноху з Бераставіцы. Трэба адзначыць, што зрабілі яны гэта своечасова, бо з 1 верасня 1851 г. гімназія ў Свіслачы была закрыта, што рэзка змяншала прыбыткі ад утрымання піцейнага продажу. Натуральна, не з-за таго, што асноўны даход прыносілі гімназісты. Пасля страты гімназіі мястэчка стала менш бойкім. Расчараваныя Булькаўштэйн і Ахнох звярнуліся ў красавіку 1853 г. у сенат з прашэннем аб вызваленні іх ад утрымання піцейнага продажу ў Свіслачы, у якім яны скардзіліся на «*ветхость корчем и убытки от сокращения продажи питей за уменьшением народонаселения по случаю вывода из м. Свислочи гимназии*». Сенат не знайшоў законных падстаў для задавальнення хадайніцтва.

Наяўнасць гімназіі ў Свіслачы адкрывала перспектывы набыцця мястэчкам статуса горада. І такое пытанне ўздымалася. Так, у 1837 г. калі збіраліся звесткі аб канфіскаваных маёнтках, Гродзенская казённая палата ў сваёй даведцы адзначала, што м. Свіслач можа быць пераўтворана ў горад з прычыны заснавання гімназіі, у якой збіраецца немалая колькасць вучняў. Ад гімназістаў і ад прыязджаючых бацькоў жыхары маюць немалыя выгады. Ад розных асоб паступала шмат просьб аб дазволе будаваць дамы нават на ўмовах павышанага чыншу за зямельныя пляцы. Усё гэта ўзмацняла прамысловасць і гандаль. Акрамя таго, вялікія прыбыткі прыносіў існуючы ў Свіслачы кірмаш. Іншымі словамі, мясцовыя жыхары праз казённую палату даводзілі, што яны ў стане ўтрымліваць органы гарадскога самакіравання. Аднак гродзенскі грамадзянскі губернатар не падтрымаў гэтай ініцыятывы, бо не бачыў патрэбы ў заснаванні новых гарадоў.

Станам на 1833 у мястэчку было 1 мураваны і 146 драўляных будынкаў.

У часы нацыянальна-вызваленчага паўстання ваколіцы Свіслачы сталі месцам актыўных ваенных дзеянняў паміж паўстанцкімі аддзеламі і расійскімі карнымі войскамі. Паводле вынікаў перапісу (1897) у мястэчку было 526 будынкаў (24 мураваныя і 502 драўляныя), 6 гарбарных, піваварнае і медаварнае прадпрыемствы, сельская лячэбніца.

* Даўнія графічныя выявы Свіслачы
* Касцёл. Ф. Бжазоўскі, XIX ст.Касцёл. Ф. Бжазоўскі, XIX ст.
* У цэнтры мястэчка. Н. Орда, 2-я пал. XIX ст.У цэнтры мястэчка. Н. Орда, 2-я пал. XIX ст.
* Вуліца Брэсцкая. Н. Орда, 1868Вуліца Брэсцкая. Н. Орда, 1868
* Дом Гоферта, XIX ст.Дом Гоферта, XIX ст.

У Першую сусветную вайну ў 1915—1918 Свіслач займалі нямецкія войскі. Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) мястэчка апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе зрабілася цэнтрам гміны. За польскім часам тут дзейнічалі некалькі беларускіх нацыянальна-вызваленчых арганізацый.

У верасні 1939 Свіслач увайшла ў БССР, дзе ў студзені 1940 атрымала афіцыйны статус пасёлку гарадскога тыпу і зрабілася цэнтрам раёна Беластоцкай вобласці. У Другую сусветную вайну з 26 чэрвеня 1941 да 17 ліпеня 1944 Свіслач знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. У лістападзе 1942 нацысты расстралялі 1536 вязняў яўрэйскага гета. 14 снежня 2000 Свіслач атрымала статус горада.

* Горад на старых фатаздымках
* ГімназіяГімназія
* Чыгуначная станцыяЧыгуначная станцыя
* Меская брамаМеская брама
* РынакРынак

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: 1816 — 614 чал.; 1833 — 1256 чал.
* **XX стагоддзе**: 1995 — 8,9 тыс. чал.
* **XXI стагоддзе**: 2001 — 7,8 тыс. чал.; 2006 — 7,4 тыс. чал.; 2009 — 6 886 чал. (перапіс); 2016 — 6 600 чал.; 2017 — 6 481 чал.; 2018 — 6426 чал.; 2023 — 6098 чал.

Эканоміка
---------

Прадпрыемствы харчовай, мэблевай, будаўнічых матэрыялаў прамысловасці. Гасцініца «Свіслач».

Культура
--------

Свіслацкі гісторыка-краязнаўчы музей. У 1990-я ў цэнтры горада пабудаваны касцёл святога Францыска Асізскага і святой Пяцідзесятніцы.

Адукацыя
--------

У 1-й пал. XIX стагоддзя тут працавала найлепшая на Літве гімназія (цяпер гімназія № 1 імя К. Каліноўскага), у якой навучаліся Восіп Кавалеўскі, Напалеон Орда, Юзаф Крашэўскі, Рамуальд Траўгут, Кастусь Каліноўскі і іншыя вядомыя асобы.

Славутасці
----------

Будынак Свіслацкай гімназіі
Касцёл Св. Францыска Асізскага
* Будынак Свіслацкай гімназіі (1802—1803) — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 412Г000469шыфр 412Г000469
* Гаспадарчы двор (XIX—XX стст.)
* Гістарычная забудова (кан. XIX — 1-я пал. XX стст.; фрагменты)
* Могілкі яўрэйскія
* Парк пры былой сядзібе Тышкевічаў (XVIII ст.)
* Сінагога (XIX—XX стст.)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква
* Касцёл Святога Францыска Асізскага (1990-я)

Помнікі:

* Кастусю Каліноўскаму — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 412Д000471шыфр 412Д000471;
* Р. Траўгуту;
* І. В. Сталіну.

Страчаная спадчына
------------------

* Капліца Анёлаў-Ахоўнікаў (XIX ст.)
* Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (1666)
* Сядзіба Тышкевічаў (XVII ст.)

Вядомыя асобы
-------------

Асноўны артыкул: **Вядомыя асобы Свіслачы**
* Валянцін Акудовіч, беларускі эсэіст, філосаф
* Галіна Валянцінаўна Пальянава, беларускі лінгвіст, перакладчык.
* Лявонцій Пятровіч Фурса (1934—2020) — ганаровы грамадзянін Гродна, Заслужаны трэнер Беларусі.

Гл. таксама
-----------

* Свіслацкая гімназія
* Свіслацкі тэатр Тышкевіча
* Гарады Гродзенскай вобласці
* Гарады Беларусі

Зноскі
------

1. ↑  Численность населения на 1 января 2023 г. и среднегодовая численность населения за 2022 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа — Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6520738'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q117319279'></a>
2. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).
3. 1 2  Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2017 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2016 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу (руск.).  Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (29 сакавіка 2017). Праверана 3 красавіка 2017.
4. ↑  *Жучкевич В. А.* Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. С. 337.
5. ↑  История на Свислочский районный исполнительный комитет
6. ↑  Пазднякоў Валерый. Найстаражытная гісторыя мястэчка Свіслач да XVI ст. (паводле неапублІкаваных дакументаў) // Беларусь, Свіслацкі край і Эдвард Вайніловіч. Матэрыялы навукова-практычнай канферэнцыі, Свіслач, 13-14 жніўня 2021 г. — Мінск: ІВЦ Мінфіна, 2021. — С. 94-107.
7. ↑  Свіслач // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 559. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
8. 1 2  Герасімчык Васіль. *Канстанцін Каліноўскі: асоба і легенда*. — Гродна: Юрсапрынт, 2018. — С. 28-35.
9. 1 2  Патоцкі, Леон. *Успаміны пра Тышкевічаву Свіслач, Дзярэчын і Ружану*. Мінск, 1997. С. 24-28.
10. ↑  Филатова Е. Н. *Белорусско-литовские земли в 1772—1860 гг.: человек и общество.* — Минск: Беларуская навука, 2021. — С. 63.
11. 1 2  Соркіна Іна. *Мястэчкі Беларусі ў канцы XVIII — першай палове ХІХ стагоддзя*. — Вільня: Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт, 2010. — С. 205.
12. ↑  Статус: Свислочь теперь город // «БДГ. Деловая газета», 28 снежня 2000.
13. 1 2  БелЭн, 2002
14. ↑  Беларусь, 1995
15. ↑  Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2016 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2015 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу (руск.).  Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (30 сакавіка 2016). Праверана 3 красавіка 2017.
16. ↑  Свислочь // к // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 648 с. ISBN 978-985-11-0384-9

Літаратура
----------

* Свіслач // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 265—266. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Свислочь // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 648 с. ISBN 978-985-11-0384-9
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
* Свіслач // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 653. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* Свіслач // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 559. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* *Соркіна I.* Мястэчкі Беларусі ў канцы XVIII — першай палове XIX ст. — Вільня: ЕГУ, 2010. — 488 с. ISBN 978-9955-773-33-7.
* Świsłocz (2) // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XI: Sochaczew — Szlubowska Wola (польск.). — Warszawa, 1890. S. 720.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Свіслач**
* Геаграфічныя звесткі па тэме **Свіслач** на OpenStreetMap
* Прагноз надвор’я ў м. Свіслач Архівавана 1 ліпеня 2022.
* м. Свіслач на Radzima.org
* Здымкі на Globus.tut.by Архівавана 4 красавіка 2008.
* Свіслач – мясціна загадак і парадоксаў / Загадкі беларускай гісторыі на YouTube

| ⛭**Свіслацкі раён** |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Гарады | Свіслач |  |
| Гарадскія пасёлкі | Поразава |
| Сельсаветы | Вердаміцкі с/с • Дабравольскі с/с • Навадворскі с/с • Нязбодзіцкі с/с • Поразаўскі с/с • Свіслацкі с/с • Ханявіцкі с/с |

 |

| ⛭Гродзенская вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Астравецкі
* Ашмянскі
* Бераставіцкі
* Ваўкавыскі
* Воранаўскі
* Гродзенскі
* Дзятлаўскі
* Зэльвенскі
* Іўеўскі
* Карэліцкі
* Лідскі
* Мастоўскі
* Навагрудскі
* Свіслацкі
* Слонімскі
* Смаргонскі
* Шчучынскі

 | Герб Гродзенскай вобласціГерб Гродзенскай вобласці |
| Гарады | 
* Астравец
* Ашмяны
* Бярозаўка
* Ваўкавыск
* **Гродна**1
* Дзятлава
* Іўе
* Ліда
* Масты
* Навагрудак
* Свіслач
* Скідзель
* Слонім
* Смаргонь
* Шчучын

 |
| Пгт | 
* Астрына
* Воранава
* Вялікая Бераставіца
* Жалудок
* Зэльва
* Казлоўшчына
* Карэлічы
* Краснасельскі
* Любча
* Мір
* Наваельня
* Поразава
* Радунь
* Рось
* Сапоцкін
* Юрацішкі

 |
| 1горад абласнога падпарадкавання |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 55152501103010681719 · БАП: 148634 |