recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Рымская копія грэчаскай статуі («Палада Джусцініяні»)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Палада (значэнні).
**Пала́да** (стар.-грэч.: Παλλάς) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі — малочная сястра Афіны, дачка Трытона, унучка тытана Акіяна, якая была выпадкова забіта Афінай яшчэ ў дзяцінстве. Паводле адной з легенд, яе імя паслужыла крыніцай эпітэта Афіны Палады.

Паводле іншых вытлумачэнняў, эпітэт паходзіць ад выраза *палейн то доры* («кідаць дзіду») ці ад вострава Палены; або ад біцця (*палейн*) сэрца старэйшага Дыяніса, якое яна выкрала.

Часцей выкарыстоўваецца як абазначэнне багіні Афіны. Гл. Афіна. Гай Палады была ў феакаў.

Выява ў вобразе Палады — выява ва ўзбраенні. Ад імя Палады паходзіць слова «паладый» (драўляная статуэтка багіні, якая валодала цудатворным сілай). Горад, які меў паладый, знаходзіўся пад заступніцтвам багіні. Пра паладый, які захоўваўся ў Троі, хадзіла легенда, паводле якой ён зваліўся з неба. Пасля Траянскай вайны Эней прывёз яго ў Рым, і з тых часоў паладый захоўваўся ў храме Весты.

Імем Палады названы астэроід Палада.

Зноскі
------

1. ↑   Першы Ватыканскі міфаграф II 22, 5
2. ↑   Орфіка, фр.35 Керн; Прокл. Гімны VII 11
3. ↑   Гамер. Іліяда I 221
4. ↑   Гамер. Адысея VI 321

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Святога Іосіфа.
**Касцёл Святога Іосіфа** — драўляны каталіцкі храм у вёсцы Руда Яварская Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці, помнік архітэктуры драўлянага дойлідства.

Гісторыя
--------

Касцёл пабудаваны ў 1936 годзе. Быў асвечаны 10 жніўні 1937 года. Пасля прыходу савецкай улады ў канцы верасня 1939 года касцёл быў перададзены праваслаўным вернікам. Царква існавала ў гэтым будынку з 1939-га па 1976 год. У 1976 годзе памяшканне касцёла-царквы было аддадзена для патрэбаў мясцовага калгаса — пад склад.

Будынак вернуты каталіцкім вернікам у 1989 годзе.

Архітэктура
-----------

Кампазіцыя ўключае прамавугольныя зрубы бабінца, асноўнага аб’ёму, пяціграннай алтарнай часткі з сакрысціямі. Вертыкальнай дамінантай з’яўляецца пабудаваная над бабінцам чацверыковая вежа-званіца з шатровым дахам. Над пальмавым дахам алтарнай часткі — шатровая вежачка на чацверыковам барабане. Унутры пры ўваходзе — хоры на 4 слупах і лесвіца.

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 7 кастрычніка 2019.
2. ↑   Архівавана 7 кастрычніка 2019.

Спасылкі
--------

* Руда-Яворская, костел св. Иосифа (дерев.)
* Руда Яворская — парафія Св. Юзафа на Catholic.by

| ⛭Дзятлаўскі дэканат |
| --- |
| Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Дварэц) ·  Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзятлава) ·  Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Наваельня) ·  Касцёл Маці Божай Анёльскай (Падвялікае) ·  Касцёл Святых Анёлаў-Ахоўнікаў (Раготна) ·  Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Рандзілаўшчына) ·  Касцёл Святога Іосіфа (Руда Яварская) ·  Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (Скрундзі) ·  Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Стараельня) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царква Святога Ігнація Лаёлы.
**Касцёл Святога Ігнація Лаёлы** (чэшск.: Kostel svatého Ignáce z Loyoly) — раннебарочны храм у Празе. Знаходзіцца прыкладна на сярэдзіне ўсходняга боку Карлавай плошчы на рагу вуліцы Ечна.

Храм быў пабудаваны Карла Лурага  (англ.) (бел. ў 1665—1670 гадах для езуітаў. На шчыце галоўнага фасада размяшчаецца скульптура заснавальніка ордэна Ігнація дэ Лаёлы. Інтэр'ер багата ўпрыгожаны з выкарыстаннем стука. Скульптуры святых унутры будынка выкананы Ігнацам Францішкам Платцэрам, Янам Йіржы Бендлам  (англ.) (бел. і іншымі. Галоўная фрэска за алтаром належыць пэндзлю Яна Йіржы Гайнша  (англ.) (бел..

Па суседстве з храмам размяшчаюцца будынкі Навамесцкага калегіума езуітаў, які быў пабудаваны на месцы 23 дамоў і 13 садоў. Цяпер яны выкарыстоўваюцца для бальнічных мэт.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. 1 2  *Pavel Augusta.* Kniha o Praze 2. — Praha: Milpo, 1996. — ISBN 80-901749-7-3.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Касцёл Святога Ігнація Лаёлы (Прага)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: olak2005225719 · VIAF: 297988825 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дубавец.
**Надзея Іванаўна Дубавец** (нар. 27 сакавіка 1954, г. Сальцы, Наўгародская вобласць, РСФСР) — беларускі вучоны ў галіне генетыкі, цытагенетыкі і біятэхналогіі раслін. Член-карэспандэнт (2017), доктар біялагічных навук (2012), дацэнт (2010).

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна (1977).

З 1978 года ў Інстытуце генетыкі і цыталогіі АН БССР, з 1994 года загадчык лабараторыі, з 2013 — галоўны навуковы супрацоўнік.

Узнагароды
----------

Прэмія НАН Беларусі (1993) за лепшую навуковую працу «Стварэнне і цытагенетычнае даследаванне 28-храмасомных пшанічна-жытніх гібрыдаў». Прэмія НАН Беларусі і Сібірскага аддзялення РАН імя акадэміка В. А. Капцюга (2006) за серыю сумесных работ «Рэарганізацыя ядзернага і цытаплазматычнага геномаў пры стварэнні новых формаў травы метадамі біятэхналогіі».

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследаванні ў галіне эвалюцыйнай генетыкі і эксперыментальнай цытагенетыкі раслін. Падцвердзела ў эксперыменце і даследавала ў дынаміцы раней нявывучаны працэс мікраэвалюцыйнай дыферэнцыяцыі поліплоідных відаў травы шляхам фарміравання рэкамбінаваных геномаў. Атрымала эксперыментальныя доказы фарміравання гібрыдных зон-актыўных цэнтраў відаўтварэння ў месцах сумеснага вырастання тетраплоідных амфідіплоідаў з наяўнасцю агульнага геному, што дазваляе прагназаваць кірунак эвалюцыйных працэсаў у прыродных сімпатрычных папуляцыях травы. Распрацавала эфектыўны спосаб атрымання мейатычных рэкамбінацый паміж філагенетычна аддаленымі дыплоіднымі геномамі травы, які пашырае магчымасці пераносу каштоўных генаў дзікіх суродзічаў у геном культурных раслін. Стварыла ўнікальныя серыі ліній тэтраплоідных і замешчаных гексаплоідных трыцікале, якія ўкаранёны ў навуковую практыку і селекцыйны працэс устаноў Рэспублікі Беларусь і Расійскай Федэрацыі і выкарыстоўваюцца для вырашэння тэарэтычных і практычных задач па эксперыментальным пераўтварэнні генетычнай структуры збожжавых культур. У рамках сумесных з селекцыянерамі праектаў распрацавала арыгінальную тэхналогію селекцыі трыцікале на кароткасцябловасць, якая спалучае метады хромасомнай інжынерыі і маркер-асацыяванага адбору, і методыку ДНК-маркіравання трыцікале на ўстойлівасць к перадуборачнаму прарастанню зерня, з выкарыстаннем якіх створаны новыя гатункі трыцікале.

Аўтар больш за 150 навуковых прац, у тым ліку 1 манаграфіі, 2 калектыўных прац, 1 вынаходкі.

### Бібліяграфія

* Тетраплоидные тритикале. Минск, 1990 (в соавт.).
* Цитогенетические методы в селекции растений // Генетические основы селекции растений. Минск, 2008. Т. 1.
* Microevolutionary Differentiation of Cereal Tetraploid Species by the Formation of Recombinant Genomes // Rus. J. Genetics: Appl. Res. 2017. Vol. 7, N 3 (в соавт.).

Зноскі
------

1. ↑  ДУБАВЕЦ Надзея Іванаўна

Спасылкі
--------

* Надзея Іванаўна Дубавец у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
**Касцёл Святога Архангела Міхаіла** — каталіцкі храм, знаходзіцца ў паўднёва-ўсходняй частцы вёскі Лужкі (Шаркаўшчынскі раён, Віцебская вобласць). Пабудаваны ў 1744— 1756 гг. з цэглы пры кляштары піяраў. Кляштар icнаваў у 1741 — 1832 гг.

Гісторыя
--------

Заснаваны ўладальнікам Лужкоў полацкім кашталянам Валерыянам Жабам, які ахвяраваў iм фальварак Bіснік, пляц пад кляштар i калегіум (у яго гонар называўся Валерыянскім), парк i школу (дзейнічала з 1744 г. пазней вучылішча). Жонка Жабы ахвяравала на калегіум 1000 злотых. У 1832 г. кляштар валодаў 13 вёскамі i 330 сялянамі.

У 1843 г. касцёл перабудаваны пад праваслаўную царкву i абкружаны бутавай агароджай. Пасля Вялікай Айчыннай вайны закрыты. У 1988 г. вернуты вернікам, адноўлены i дзейнічае.

Архітэктура
-----------

Касцёл з боку апсіды
Помнік архітэктуры позняга барока, вызначаецца дынамічнасцю вытанчанай вертыкальна накіраванай кампазіцыяй, багаццем аб'ёмнай i дэкаратыўнай пластыкі. 2-вежавы 1-нефавы храм з выцягнутай акруглай апсідай, да якой па баках сіметрычна далучаны нізкія сакрысціі. Тарцы 2-схільнага даху аформлены фігурнымі шчытам. 4-ярусныя чацверыковыя вежы павернуты вуглом да цэнтральнай увагнутай плоскасці галоўнага фасада, які прафіляванымі цягамі падзелены на 3 ярусы, iнтэнсіўна крапаваныя пілястрамі. Пабеленыя вуглавыя i прасценачныя пілястры акаймоўваюць архітэктурныя масы i надаюць будынку графічную выразнасць. Разнастайныя праёмы з лучковымі, паўцыркульнымі i фігурнымі арачнымі завяршэннямі аформлены тонкапрафіляванымі ліштвамі, хвалістымі броўкамі. Дэкаратыўнае вырашэнне ўзбагачаецца 2-колернай тынкоўкай сцен i ордэрнай пластыкай.

Інтэр'ер
--------

Інтэр'ер
У інтэр'еры неф i апсіда перакрыты цыліндрычнымі скляпеннямі з распалубкамі. Сцены раскрапаваны паўкалонамі на высокіх пастаментах i з капітэлямі з лісця аканта, валют i галовак пуцці. Адхілы выcoкix арачных аконных праёмаў, прасценкі, скляпенні ўпрыгожаны арнаментальнай размалёўкай. Пластыка-дэкаратыўныя акцэнты інтэр'ера — 3 ракайльныя 2-ярусныя стукавыя алтары, упрыгожаныя драўлянай скульптурай. Над уваходам — хоры, абмежаваныя хвалістым парапетам.

Літаратура
----------

* Касцёл Святога архангела Міхаіла і кляштар піяраў // Кулагін, А.М. Каталіцкія храмы на Беларусі / А.М. Кулагін. - Мн. 2008. – С. 198-199.
* Касцёл Святога Міхаіла Архангела ў в. Лужкі // Памяць: Шаркаўшчынскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад. Л.М. Лабачэўская ; маст. Э.Э.Жакевіч. - Мн. 2004 – С. 446.
* Міхайлаўскі касцёл // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С.В. Марцэлеў [і інш.]. – Мн. 1985. – С. 461.
* Габрусь Т. В. Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. Мн.: Ураджай, 2001.— 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X, с. 251-252.

| ⛭Шаркаўшчынскі дэканат |
| --- |
| Касцёл Святога Іосіфа (Барадзенічы) ·  Касцёл Перамянення Гасподняга (Германавічы) ·  Касцёл Маці Божай Шкаплернай (Ёды) ·  Касцёл Святога Архангела Міхаіла (Лужкі) ·  Касцёл Святой Ганны (Мосар)  ·  Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Новы Пагост)  ·  Касцёл Святога Юзафа Рамесніка (Парыж) ·  Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Шаркаўшчына) |
**Прагрэсіўны рок** (англ.: progressive rock) — стыль рок-музыкі, які ўзнік у канцы 60-х, дасягнулы піка папулярнасці ў пачатку 70-х гадоў XX стагоддзя, і з тых часоў працягвае існаванне як музычная форма. У параўнанні з «класічнай» рок-музыкай, ён можа быць ахарактарызаваны як эклектычны і, часам, амбіцыйны і велічны стыль. Прагрэсіўны рок пачаў сваё распаўсюджванне ў Англіі і заставаўся ў асноўным еўрапейскім рухам, хоць існуе і шэраг значных гуртоў з ЗША, Канады і іншых краін. Гэты музычны кірунак бярэ шматлікае з класічнай музыкі і джаз-фьюжна, у адрозненне ад амерыканскага рока, які больш ўвабраў ад рытм-энд-блюзу і кантры. За гады з'явілася мноства паджанраў прагрэсіўнага рока, такія як сімфа-рок, арт-рок, мат-рок і прагрэсіў-метал.

Піянеры прагрэсіўнага рока імкнуліся адысці ад абмежаванняў папулярнага рока і поп-музыкі, і «прасунуць» рок да новых формаў, часта, але не заўсёды звяртаючыся да джазу, акадэмічнай або народнай музыцы, авангарду. У гэтым, таксама як і ў віртуознасці музыкантаў, і складаецца асноўнае адрозненне прагрэсіўнага рока: у звычайным года таксама ёсць вельмі таленавітыя інструменалісты, якія працуюць выключна ў простых метрах і гармоніях.

Прагрэсіўны рок цяжка выразна і ясна вызначыць. Больш за ўсё паўплывалі на жанр у 70-х гадах (Emerson, Lake and Palmer, Genesis, Jethro Tull, King Crimson, Pink Floyd, Rush і Yes) гучалі не асабліва падобна — хоць шматлікія (уключаючы і некаторых членаў гэтых калектываў) лічаць, што яны гулялі прагрэсіўны рок. Прыналежнасць некалькіх іншых гуртоў і музыкантаў (такіх як Deep Purple, Phish, Radiohead, Tool і Фрэнк Запа) да гэтага жанру меней відавочная.

Спасылкі
--------

* Manticornio Архівавана 22 жніўня 2005.  (ісп.)
* Agarthaprog Архівавана 26 жніўня 2005. Італьянскі сайт, прысвечаны прагрэсіўнаму года
* Babyblaue Seiten: Пра-агляды  (ням.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4275757-5 · GTAA: 256634 · LCCN: sh95010319 · LNB: 000290923 · NKC: ph756572 |

| ⛭Прагрэсіўны рок |
| --- |
| 
* Спіс гуртоў і асобных выканаўцаў прагрэсіўнага рока

 |
| Кірункі | 
* Класічны прагрэсіў
* Спэйс-рок
* Сімфанічны рок
* Кентэрберы
* Неа-прагрэсіў
* Краўт-рок
* Матэматычны рок

 |
| Звязаныя тэмы | 
* Псіхадэлічны рок
* Прата-прагрэсіў
* Джаз-рок
* Ф’южн
* Джаз
* Прагрэсіўны метал

 |
| Жыццё хрысціяніна |
| --- |
|   |
| Хрысціянін |
| * Хрышчэнне
* Выратаванне
* Споведзь
* Боская ласка
* Царква
* Таінствы
* Царкоўны шлюб
* Царкоўныя спагнанні
* Грэх
 |
| Хрысціянскія дабрадзейнасці |
| * Набожнасць
* Любоў
* Міласэрнасць
* Пакора
* Сціпласць
* Шчырасць
* Пакорлівасць
* Цярпенне
* Малітва
 |
| Хрысціянскае багаслоўе |
| * Грэхападзенне
* Збавіцельная ахвяра
* Хрысціянскае набажэнства
* Другое прышэсце
* Дыспенсацыяналізм
* Кансерватызм
* Лібералізм
 |

У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Хрышчэнне (значэнні).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Хрост (значэнні).
**Хрышчэнне**, таксама **Вадохрышча** (грэч. βάπτισμα — «пагружэнне ў ваду») — адзін з найважнейшых хрысціянскіх сакраментаў. Прызнаецца усімі хрысціянскімі плынямі, хоць і не ў аднолькавым сэнсе.

Паводле словаў Ісуса Хрыста, хрышчэнне - неабходная ўмова для нараджэння звыш, каб увайсці ў Царства Божае (Ин.3 :3-5).

Па вучэнні сучасных артадаксальных цэркваў, з дапамогай хрышчэння чалавек робіцца членам Царквы. Толькі пасля хрышчэння чалавек атрымлівае доступ да ўсіх царкоўных таямніц, перш за ўсё, да Прычашчэння, у якім, паводле вучэння царквы, адбываецца злучэнне чалавека з Богам. Сакрамэнт складаецца альбо ў трохразовым пагружэнні чалавека ў ваду, альбо ў абліванні чалавека з малітвамі святара.

| Хрысціянскія таінствы |
| --- |
| 
Хрышчэнне ·  Прычашчэнне ·  Свяшчэнства ·  Пакаянне ·  Памазанне ·  Вянчанне ·  Ялееасвячэнне
 |
**Цыклапрапан, трыметылен** — хімічнае злучэнне з формулай C3H6, найпросты вуглевадарод аліцыклічнага (карбацыклічнага) шэрагу; адносіцца да цыклаалканаў і з'яўляецца іх першым членам гамалагічнага шэрагу.

Фізічныя ўласцівасці
--------------------

Бескаляровы гаручы газ з характэрным пахам, які нагадваюць пах петролейнага эфіру. Атамная маса 42,08 а.а.м. Адносная шчыльнасць 1,879. Шчыльнасць 0,720 г/см³ (пры тэмпературы —79 °С). Пры тэмпературы 4—20 °C і ціску 5 атм пераходзіць у вадкі стан; тэмпература плаўлення −127,42 °C, тэмпература кіпення пры атмасферным ціску −32,8 °C. Мала раствараецца ў вадзе (адзін аб'ём газу пры + 20 °C раствараецца ў 2,85 аб'ёму вады). Лёгка раствараецца ў этаноле, петролейным эфіры, хлараформе і тлустых алеях. Лёгка запальваецца, сумесі з паветрам, кіслародам або закісам азоту выбуханебяспечныя.

Значэнне для медыцыны
---------------------

Цыклапрапан выкарыстоўваецца для ўступнага і асноўнага наркозу (цыклапрапан з кіслародам); часцей выкарыстоўваецца ў камбінацыі з іншымі сродкамі для наркозу (закіс азоту, эфір) і з цягліцавымі рэлаксантамі. Паказаны хворым з захворваннямі лёгкіх, бо не выклікае раздражнення слізістых абалонак дыхальных шляхоў. Яго можна прызначаць пры хваробах печані і пры дыябеце. Цыклапрапанавы наркоз можа выкарыстоўвацца для кароткачасовых аператыўных умяшанняў.

Да выкарыстання цыклапрапана дапускаецца толькі медыцынскі персанал, які прайшоў адпаведны інструктаж.

Літаратура
----------

* Цыклапрапан // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — С. 142. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

Спасылкі
--------

* Артыкул на сайце ХиМиК.ру  (руск.)
* Артыкул на сайце ХиМиК.ру  (руск.)
* *Циклопропан (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Фармацэўтычны даведнік на сайце ХиМиК.ру  (руск.)
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Цыклапрапан

| ⛭Вуглевадароды |
| --- |
| Алканы | 
* Метан
* Этан
* Прапан
* Бутан
* Пентан
* Гексан
* Гептан
* Актан
* Нанан
* Дэкан
* Ундэкан
* Дадэкан
* Трыдэкан
* Тэтрадэкан
* Пентадэкан
* Гексадэкан
* Гептадэкан
* Актадэкан
* Нанадэкан
* Эйказан

 |
| Алкены | 
* Этылен
* Прапілен
* Бутылен
* Ізабутылен
* Пентэн

 |
| Алкіны | 
* Ацэтылен
* Прапін
* Бутын

 |
| Дыены | 
* Бутадыен
* Ізапрэн

 |
| Іншыя ненасычаныя | 
* Вінілацэтылен
* Дыяцэтылен

 |
| Цыклаалканы | 
* Цыклапрапан
* Цыклабутан
* Цыклапентан
* Цыклагексан
* Дэкалін
* Індан

 |
| Араматычныя | 
* Бензол
* Талуол
* Дыметылбензолы
* Этылбензол
* Прапілбензол
* Кумол
* Стырол
* Фенілацэцілен
* Індан
* Цыклабутадыен
* Дыфеніл
* Дыфенілметан
* Трыфенілметан
* Тэтрафенілметан

 |
| Поліцыклічныя | 
* Нафталін
* Антрацэн
* Пентацэн
* Фенантрэн
* Пірэн
* Бензпірэн
* Азулен

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 121769798 · GND: 4148622-5 · LCCN: sh85035101 · Microsoft: 2779200411 · NKC: ph184804 |
**Іван Фёдаравіч Кадацкі** (19 чэрвеня [1 ліпеня] 1893, Мікалаеў — 30 кастрычніка 1937, Масква) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч; кандыдат у члены (1925—1930), член ЦК ВКП (б) (1930—1937).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і чорнарабочага. Скончыў рамеснае вучылішча, працаваў токарам на Мікалаеўскім суднабудаўнічым заводзе, удзельнічаў у забастоўках і нелегальных працоўных гуртках.

У 1914 годзе пераехаў у Петраград; працаваў на заводзе «Новы Леснер». У тым жа годзе ўступіў у РСДРП, бальшавік; вёў партыйную працу сярод працоўных Выбаргскага раёна, з 1915 года — член Выбаргскага райкама РСДРП. Быў арыштаваны ў студзені 1917 года.

Пасля Лютаўскай рэвалюцыі вызвалены 6 (19) сакавіка 1917 года па амністыі, з’яўляўся членам Выбаргскага райкама і Петраградскага гаркама РСДРП (б), быў абраны членам Петраградскага савета і старшынёй Выбаргскай раённай думы.

Актыўна ўдзел у падрыхтоўцы і правядзенні Кастрычніцкай рэвалюцыі, браў Петраградскую гарадскую тэлефонную станцыю.

Пасля ўсталявання савецкай улады — на кіруючай партыйнай і гаспадарчай рабоце. У 1917—1918 гадах — сакратар Наркамата працы РСФСР. У 1919—1920 гады — начальнік трэсту «Аблрыба» (Астрахань) (мандат атрымаў на прыёме ў У. І. Леніна). З 12 красавіка 1920 года — начальнік сувязі Азоўскага мора, з верасня 1920 — упаўнаважаны Савета працы і абароны РСФСР па арганізацыі рыбных промыслаў і вывазу рыбных і іншых прадуктаў на берагах Чорнага і Азоўскага мораў, у 1920—1921 гады ўзначальваў рыбнае ўпраўленне ў Дагестане.

У 1922—1925 гадах — адказны арганізатар (сакратар) Маскоўска-Нарвскага, затым Выбаргскага райкамаў партыі ў Петраградзе; вёў барацьбу з апазіцыяй. У 1925—1926 гады працаваў намеснікам старшыні праўлення Трэста слабых токаў. У 1926 годзе вярнуўся на пасаду сакратара Маскоўска-Нарўскі райкама ВКП (б). Адначасова з 7 студзеня 1926 года — член Паўночна-Заходняга бюро ЦК ВКП (б).

З 1928 года — намеснік старшыні, з красавіка 1929 г. — старшыня Ленінградскага абласнога Саўнаргаса.

28 чэрвеня 1937 года быў арыштаваны ў маскоўскай гасцініцы «Метраполь». Пастановай пленума ЦК ВКП (б) 1937/06/29 выведзены са складу членаў ЦК ВКП (б). 29 кастрычніка 1937 года Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР па абвінавачванні «ва ўдзеле ў контррэвалюцыйнай тэрарыстычнай арганізацыі» асуджаны да вышэйшай меры пакарання. Расстраляны 30 кастрычніка 1937, пахаваны на Данскіх могілках.

З 10 студзеня 1930 года — старшыня Выканаўчага камітэта Ленінградскага абласнога Савета, з 13 снежня 1931 па 14 лютага 1937 годуа- старшыня Ленінградскага гарадскога Савета.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1
**Сула Нурмела** (фінск.: Sulo Nurmela; 13 лютага 1908, Міехікяля — 13 жніўня 1999, Хаміна, Фінляндыя) — фінскі лыжнік, алімпійскі чэмпіён, трохразовы чэмпіён свету.

На Алімпійскіх гульнях 1936 года ў Гарміш-Партэнкірхене заваяваў залаты медаль у эстафетнай гонцы, у якой бег першы этап, і скончыў яго на другім месцы, прапусціўшы наперад нарвежца Одб’ёрна Хагена, але на наступных этапах партнёры Нурмелы вывелі фінаў на першае месца. У гонцы на 18 км быў 7-м.

За сваю кар’еру ўдзельнічаў у трох чэмпіянатах свету, на якіх заваяваў 3 залатыя медалі.

Пасля завяршэння спартыўнай кар’еры працаваў фермерам.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (лыжныя гонкі) · Olympedia · Olympic Channel · МАК |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1213529689 · VIAF: 1364159478275227990002 |
**Цыклагексанол** — аліцыклічны спірт; формула C6H11OH.

Бясколерныя крышталі са слабым пахам камфары, тэмпература плаўлення 25,15 °C, тэмпература кіпення 161,1 °C, шчыльнасць 0,942 г/см³ (пры тэмпературы 30 °C).

Раствараецца ў вадзе (4—5 % пры 20 °C), змешваецца з большасцю арганічных растваральнікаў, растварае многія алеі, воскі і палімеры. Цыклагексанол утварае ўсе характэрныя для спіртоў вытворныя (алкагаляты, складаныя эфіры і інш.); каталітычнае акісленне яго кіслародам паветра прыводзіць да цыклагексанону, а ў больш жорсткіх умовах — да адыпінавай кіслаты. Цыклагексанол лёгка дэгідратуецца з утварэннем цыклагексану C6H10. 

Атрымліваюць цыклагексанол гідраваннем фенолу, акісленнем цыклагексану (у гэтым выпадку звычайна ў сумесі з ціклагексанонам); выкарыстоўваюць як сыравіну ў вытворчасці капралактаму.

Літаратура
----------

* Цыклагексанол // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17). — С. 142.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Цыклагексанол
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Харламаў.

**Іван Фёдаравіч Харламаў** (30 чэрвеня 1920, в. Шарпілаўка, Гомельскі раён — 12 красавіка 2003) — беларускі вучоны ў галіне педагогікі. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1995), акадэмік Акадэміі педагагічных навук СССР (1990), доктар педагагічных навук (1973), прафесар (1974). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1980). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Скончыў школу № 2 у г. Рагачоў, Гомельскі педагагічны інстытут (1952).

У 1939—1940, 1945—1955 гадах настаўнік, дырэктар школы, загадчык Лоеўскага раённага аддзела народнай адукацыі. У 1955—1969 гадах старшы выкладчык, дацэнт, прарэктар, загадчык кафедры Гомельскага педагагічнага інстытута. З 1969 года загадчык кафедры Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Францыска Скарыны.

Узнагароды і прэміі
-------------------

Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2000) — *за працу «Падручнік „Педагогіка" на беларускай мове для студэнтаў педагагічных вышэйшых навучальных устаноў»*.

Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга (1980), Айчыннай вайны II ступені (1985), медалямі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя працы па пытаннях дыдактыкі, тэорыі і методыкі выхавання.

Апублікаваў больш за 200 навуковых прац, у тым ліку 22 кнігі.

### Бібліяграфія

* Основные вопросы организации воспитательной работы в школе. Мн. 1967.
* Активизация учения школьников. Мн. 1970.
* Теория нравственного воспитания. Мн. 1972.
* Вузовское обучение: проблемы активизации. Мн. 1989 (в соавт.).
* Нравственное воспитание школьников. М. 1983.
* Педагогика. 6-е изд. Минск: Універсітэцкае, 2000.

Заўвагі
-------

1. ↑  ХАРЛАМАЎ Іван Фёдаравіч

Спасылкі
--------

* Іван Фёдаравіч Харламаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2017034014 · VIAF: 78144648413540552573 |
«Суламіта і Марыя» працы Франца Пфора.
**Суламіта** — каханая нявеста цара Саламона, біблейскі персанаж (Песня 7:1). Дзяўчына нябачанай прыгажосці, якая пасвіла статкі на ізраільскіх раўнінах. «Калі ты не ведаеш, найпрыгажэйшай з жанчын, то ідзі сабе па слядах і пасві каля буданоў пастушыных казляняткі.» (Песня 1:8). Суламіта, як распавядае кніга Песня песень Саламона, была закахана ў маладога пастуха. «Мой любімы — ён мой, я яго, ён пасвіць сярод лілей» (Песня 2:16).

Прыгожая, стройная і смуглявая, блакітнавокая прыгажуня хутка заваявала сімпатыі ізраільскага цара Саламона. Саламон дорыць ёй падарункі, але яго запал не з'яўляецца гарачым і ўзаемным. Суламіта адмаўляе цару, і вяртаецца да свайго ўлюбёнага. Яна апісвае сваю пазіцыю ў апошніх радках кнігі: «Мой вінаграднік што маю яго, пры мне! Табе, Саламон, хай тысяча будзе, а варце яго плёну дзвесце». Вінаграднік з'яўляецца сімвалам цнатлівасці. Суламіта раіць бегчы свайму каханаму ад царскага сердавання, і імкнецца зноў пачуць голас пастуха, які паланіў яе сэрца.

Спасылкі
--------

* Суламіта на Celan-Projekt  (ням.)

| ⛭Песня песень |
| --- |
| Асноўныя персанажы | Саламон ·  Суламіта |
| Адсылачныя персанажы | Манаім ·  Давід |
| Перакладчыкі і тлумачальнікі | Арыген ·  Філон Карпафійскі ·  Рыгор Ніскі ·  Іпаліт Рымскі ·  Мяфодзій ·  ✰ Францыск Скарына ·  Канстанцін Філосаф ·  Мардарый Ханыкаў ·  Абрам Эфрас ·  Ігар Дзьяканаў ·  Барыс Камянов (Барух Аўні) |
| Тапонімы | Іерусалім ·  Фырцы (Тырца) ·  Ізраільскае царства ·  Ліван ·  Сіён ·  Галаад ·  Ермон ·  Карміл |
| Архітэктурныя збудаванні | Слуп Давідаў ·  Вежа Ліванская |
| Звязаныя артыкулы | Род Давіда ·  Саламонава дынастыя ·  Кнігі Бібліі ·  Стары Запавет ·  Ктувім ·  Танах |
Доктар **Іван Шубашыч** (харв.: Ivan Šubašić, сербск.: Иван Шубашић; 27 мая 1892, Вукава Горыца, каля Карлаваца — 22 сакавіка 1955, Заграб) — харвацкі і югаслаўскі палітык і юрыст.

Біяграфія
---------

Намеснік старшыні Харвацкай сялянскай партыі У. Мачака, быў пасроднікам на перамовах паміж Мачакам і прынцам Паўлам наконт аўтаноміі Харватыі. У 1939—1941 гадах, пасля прадастаўлення аўтаноміі Харватыі, займаў пасаду бана (кіраўніка) Харватыі. У 1944 годзе ўзначальваў урад Югаславіі ў выгнанні, прызнаны заходнімі краінамі, у сакавіку 1945 года ўвайшоў у кааліцыйны ўрад, сфарміраваны Цітам, і стаў міністрам замежных спраў. У кастрычніку таго ж года падаў у адстаўку з-за нязгоды з палітычным курсам. Апошнія 10 гадоў жыцця пражыў у Заграбе.

Зноскі
------

1. ↑  *Brozović D. Ladan T.* Ivan Šubašić // Hrvatska enciklopedija — LZMK, 1999. — 9272 с. — ISBN 978-953-6036-31-8<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1264934'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q429032'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18446'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1789619'></a>

Літаратура
----------

Pavlowitch, Stevan K. (2008). Hitler’s new disorder: the Second World War in Yugoslavia. Columbia University Press. ISBN 978-0-231-70050-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Іван Шубашыч

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 10135226d · GND: 1030236062 · ISNI: 0000 0003 9971 4750 · VIAF: 295136710 |
**Іван Цітавіч Шуцько** (20 снежня 1925, вёска Гаць, Крупскі раён, Мінская вобласць — 31 жніўня 1984) — беларускі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Да вайны скончыў восем класаў у Крупках. Працаваў у Крупскім раённым камітэце радыёінфармацыі (1940—1941). У 1943 годзе разам з аднавяскоўцамі вывезены нацыстамі ў канцэнтрацыйны лагер (пад Гданьск). У 1944 годзе ўцёк з лагера. У 1944—1946 гадах служыў у Савецкай Арміі. Працаваў брыгадзірам калгаса ў роднай вёсцы. У 1958—1961 гадах — літсупрацоўнік крупскай раённай газеты «Голас калгасніка». У 1963 годзе скончыў Вышэйшыя літаратурныя курсы ў Маскве. У 1963 годзе — літсупрацоўнік, у 1964—1984 гадах працаваў фотакарэспандэнтам крупскай раённай газеты «Ленінскім курсам». Сябра СП СССР з 1954 г.

Творчасць
---------

Друкавацца пачаў у 1940 годзе. Выдаў кніжкі для дзяцей «Мой мяч» (вершы, 1953), «Чужая хатка» (казкі, 1958), «Лепшая сяброўка» (вершы, 1959), «Дзедава рэліквія» (апавяданні, 1960), «Першае слова» (вершы, 1964), «Дзіма хоча быць героем» (апавяданні, 1965) і зборнік вершаваных баек, мініяцюр «Са свайго пункту гледжання» (1966).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Шуцько Іван Цітавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мінін.

**Аляксандр Васілевіч Мінін** (1955—2005) — беларускі дзяржаўны дзеяч, спецыяліст у галіне дарожнага будаўніцтва і транспарту. Кандыдат тэхнічных навук. Заслужаны будаўнік Беларусі (2003).

Біяграфія
---------

Працоўную дзейнасць пачаў у 1972 годзе ў якасці слесара Крычаўскага лакаматыўнага дэпо Беларускай чыгункі. Пасля заканчэння ў 1978 годзе Кіеўскага аўтамабільна-дарожнага інстытута па спецыяльнасці «Масты і тунэлі» прыйшоў у дарожную галіну майстрам мостабудаўнічага ўпраўлення № 6 г. Мінска, затым працаваў на адказных пасадах у розных дарожных арганізацыях.

З 1981 года працаваў на пасадзе галоўнага інжынера ў ААТ «Мостабуд» філіял МСУ № 1, г. Магілёў, з 1986 года ўзначаліў гэтае ўпраўленне.

З 1990 па 1994 працаваў галоўным інжынерам ААТ «ДБТ № 3».

З 1994 года па 2005 год А. У. Мінін кіраваў дарожнай гаспадаркай рэспублікі: у 1994—1996 гадах намеснік міністра архітэктуры і будаўніцтва, у 1996—2002 гадах намеснік міністра транспарту і камунікацый ― старшыня Камітэта па аўтамабільных дарогах, у 2002—2005 гадах першы намеснік міністра транспарту і камунікацый ― дырэктар дэпартамента «Белаўтадар».

Навуковая дзейнасць
-------------------

Акадэмік Беларускай інжынернай акадэміі і Міжнароднай інжынернай акадэміі транспарту. Член-карэспандэнт Міжнароднай інжынернай акадэміі.

Бібліяграфія
------------

* Повышение долговечности мостов в агрессивных средах за счет использования эффективных химических и эмульсионно-минеральных материалов : автореферат диссертации … кандидата технических наук : 05.23.05 ; 05.23.11 / Минин Александр Васильевич. — Москва, 2002.

Спартыўная дзейнасць
--------------------

Велізарны ўклад Аляксандр Васілевіч унёс у развіццё беларускага міні-футбола.

Стварэнне галіновай каманды «Дарожнік» — вядучага клуба рэспублікі па міні-футболе, шматразовага пераможцы нацыянальных чэмпіянатаў і неаднаразовага ўладальніка Кубка Беларусі — непарыўна звязана з яго імем.

У памяць пра Аляксандра Васілевіча Мініна штогод праводзіцца турнір па міні-футболе сярод каманд дарожнай галіны.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Минин Александр Васильевич  (руск.)
3. ↑  Указ Президента Республики Беларусь № 273 от 24 июля 1996 г.
4. ↑  Аб назначэнні М.П.Верхаўца першым намеснікам Міністра транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь, А.В.Мініна першым намеснікам Міністра транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь – дырэктарам дэпартамента «Белаўтадар» і А.А.Несцяровіча намеснікам Міністра транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Собалеў.
**Аляксандр Васілевіч Собалеў** (5 кастрычніка 1935, Менск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію ў 1960 годзе. Працаваў у Белдзіпрасельбудзе, начальнікам аддзела планіроўкі ў Гродзенскім аблміжкалгаспраекце, аддзела сельскага будаўніцтва ва Упраўленні па будаўніцтве і архітэктуры Гродзенскага аблвыканкама, галоўным архітэктарам праектаў у Гродзенскім філіяле Белкалгаспраекта, з 1975 года — інструктар аддзела будаўніцтва ў Гродзенскім абкаме КПБ, з 1983 года — дырэктар Гроднаграмадзянпраекта.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1971 года. Пражывае ў Гродне.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): праекты забудовы грамадскага цэнтра ў в. Луцкаўляны Гродзенскага раёна (1970), жылой і вытворчай зон Галынскага БМУ Зэльвенскага раёна (1972), жылога квартала пасёлка і вытворчай зоны Котрынскай сельгастэхнікі (1973), пас. Індустрыяльны Лідскага раёна (1974), праекты планіроўкі пасёлка Князева калгаса «Прагрэс» Зэльвенскага (1973), В. Эйсманты Бераставіцкага (1967, бронзавы медаль ВДНГ СССР і дыплом I ступені ВДНГ БССР) раёнаў.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі, Граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1979).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Соболев Александр Васильевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гедройц.
**Аляксандр Вацлававіч Гедройц** (6 снежня 1935, Віцебск — 28 жніўня 1999, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1959 годзе. Працаваў у праектных арганізацыях Арла (1959—1969). З 1969 года — галоўны архітэктар праектаў у БелНДІдзіпрасельбудзе.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1964 года. Пражываў у Мінску.

Творчасць
---------

За гады працы ў Арле выканаў праекты генпланаў раённых цэнтраў Арлоўскай вобласці, праект будынка Дзіпрандсельпрама[ru]. Як сааўтар удзельнічаў у распрацоўцы жылога раёна Арлоўскага сталепракатнага завода і праектаў цяплічных камбінатаў у Крыме, Краснадарскім краі, Маскоўскай вобласці.

Асноўныя працы ў Беларусі: жылыя пасёлкі Ударнае, Велікаборскі, Колкі саўгасаў Гомельскай вобласці, саўгаса камбіната «Мір» Баранавіцкага раёна, саўгасаў «Беларускі» Пыталаўскага і «Дружба» Остраўскага раёнаў Пскоўскай вобласці (1969—1987).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны трыма бронзавымі медалямі ВДНГ СССР за праектаванне сельскіх населеных пунктаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гедройц Александр Вацлавович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Суксэ-Мікалай** (лац.: Suxe sive Nicholaus) — адзін з нальшанскіх князёў (*nobilis de Lettowia de provincia Nalsen*).

За часам вялікага князя літоўскага Шварна, недзе ў 1266—1268 гадах, уцёк разам з братам з ВКЛ у Рыгу, дзе ахрысціўся пад імем Мікалай. Затым, 5 красавіка 1268 года, браты сталі васаламі рыжскага архібіскупа Альберта, аддаўшы яму свае страчаныя ўладанні ў Нальшанах і атрымаўшы іх назад у якасці феодаў — такім чынам, на архібіскупа ўскладаўся клопат пра вызваленне ўладанняў сваіх васалаў з-пад улады паганцаў. У 1272—1274 гадах Суксэ прымаў удзел ў паходах лівонскіх немцаў на Аўкштайцію, у т. л. і Нальшаны, загінуў падчас аднаго з паходаў.

Зноскі
------

1. ↑  Насевіч, 1994
2. ↑  Дубонис, 2007, с. 259—274

Літаратура
----------

* Дубонис, А. (2007). "К вопросу о влиянии соседей на литовское общество в период становления Литовского государства". *RUTHENICA* (Кіеў: Інстытут гісторыі Украіны НАН Украіны[en]) (6).
* *Насевіч В.* ВКЛ ад узнікнення да Крэўскай уніі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міхельсон.
**Валянці́н Васі́левіч Міхельсон** (5 мая 1929, пас. Выдрыца Аршанскага раёна Аршанскай акругі — 14 красавіка 2010, Віцебск) — савецкі беларускі гаспадарчы, дзяржаўны і палітычны дзеяч.

Біяграфія
---------

З 1954 года — на гаспадарчай, грамадскай і палітычнай працы. У 1954—1991 гадах — першы сакратар Арэхаўскага райкама ЛКСМБ, з 1958 па 1962 гады — першы сакратар Віцебскага абкама ЛКСМ Беларусі, старшыня выканкама Першамайскага раённага Савета народных дэпутатаў, першы сакратар Першамайскага райкама КП Беларусі горада Віцебска, загадчык аддзела арганізацыйна-партыйнай працы абкама КП Беларусі, першы сакратар Віцебскага гарадскога камітэта КП Беларусі (1971—1986), дырэктар выдавецтва Віцебскага абкама КП Беларусі.

Дэлегат XXV, XXVI і XXVII з’ездаў КПСС.

Званне «Ганаровы грамадзянін горада Віцебска» яму было прысвоена 21 красавіка 1999 года.

Памёр у Віцебску ў 2010 годзе.

Спасылкі
--------

* Міхельсон Валентин Васильевич // Почётные граждане города Витебска  (руск.)
**Уладзімір Сяргеевіч Галушкевіч** (2 студзеня 1898, г. Мсціслаў — 1964) — савецкі военачальнік, удзельнік Грамадзянскай, Савецка-фінскай і Вялікай Айчыннай вайны. Генерал-лейтэнант (1962).

Біяграфія
---------

Рускі. У РСЧА з 15 лютага 1918 года, удзельнічаў у Грамадзянскай вайне. З лютага 1918 года ў з-м Магілёўскім атрадзе Чырвонай гвардзіі. Пасля вайны — на камандных і штабных пасадах. З 1934 года ў штабе арміі і Генштабе РСЧА.

Член ВКП(б) з 1939 года, палкоўнік, у 1939 годзе скончыў Ваенную Акадэмію імя Фрунзе і ў 1939-40 гадах выкладаў там.

У 1940 годзе падчас вайны з Фінляндыяй прызначаны начштаба 13-й арміі  (руск.) (бел. (да 2 сакавіка 1940 года), 20 лютага 1940 года атрымаў воінскае званне камбрыг.

У гады Вялікай Айчыннай вайны з ліпеня 1941 г. — у дзеючай арміі на камандных пасадах: у жніўні 1941 — начальнік аператыўнага аддзела штаба Цэнтральнага фронту, з канца лістапада 1941 — намеснік начальніка штаба і начальнік аператыўнага кіравання Заходняга фронту, генерал-маёр (студзень 1942 г.), у студзені-маі 1942 в. а. начальніка штаба Заходняга фронту (затым на гэтую пасаду вярнуўся В. Д. Сакалоўскі).

Арыштаваны 20 ліпеня 1942 года асабіста В. С. Абакумавым па справе пра змову ў Ваеннай Акадэміі імя Фрунзе. Следства вялося да студзеня 1943, затым на працягу 8 гадоў ён наогул не дапытваўся. Паколькі ён не прызнаў сябе вінаватым «ва ўдзеле ў змоўніцкай групе», у лістападзе 1950 яму прад’явілі новае абвінавачванне «ў вядзенні антысавецкіх размоў», і ў сакавіку 1952 Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР асудзіла яго да 10 гадоў пазбаўлення свабоды.

Рэабілітаваны пасля смерці Сталіна, служыў у Ваенна-навуковым кіраванні Генеральнага штаба. Генерал-лейтэнант (1962).

Узнагароды
----------

* Ордэн Чырвонага Сцяга.
* Медаль XX гадоў РСЧА.
* Ордэн Чырвонага Сцяга (12.04.1942)

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Галушкевич Владимир Сергеевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 136. — 737 с.
2. ↑  Зимняя война, 13-я армия. Архівавана 4 сакавіка 2016.
3. ↑  В. Анфилов. Затмение. Кто же плодит мифы о Г. К. Жукове? — «Красная Звезда». 26 декабря 2001 года. Архівавана 29 мая 2014.
4. ↑  Реабилитация: как это было. Документы Президиума ЦК КПСС и другие материалы. В 3-х томах. Том 1. Март 1953 — февраль 1956. Сост. Артизов А. Н. Сигачев Ю. В. Хлопов В. Г. Шевчук И. Н. — М.: МФД, 2000. — 503 с.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 474. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — С. 459. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.

Спасылкі
--------

* Наградной лист на В. С. Голушкевича, 1942 год.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 139979 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Базан.
**Уладзімір Сяргеевіч Базан** (нар. 21 кастрычніка 1953, г. Унеча, Бранская вобласць, РСФСР) — беларускі фотамастак, фотажурналіст.

Біяграфія
---------

Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута (1978). У 1980—1990 гадах працаваў фатографам, карэспандэнтам, адказным сакратаром у віцебскай шматтыражнай газеце «Строитель». У 1990—2007 галоўны рэдактар, дызайнер і фотакарэспандэнт газеты «Витебский курьер». Галоўны рэдактар спецыяльнага нумара газеты, прысвечанага Першым Шагалаўскім дням у Віцебску (1991). У сярэдзіне 80-х узначальваў віцебскі фотаклуб «Віцьба». Жыве ў Францыі.

Творчасць
---------

Фатаграфіям У. Базана ўласцівыя выкарыстанне арыгінальных прыёмаў кампазіцыі, старанны адбор натурнага матэрыялу, высокі прафесіяналізм тэхнічнага выканання.

Цэнтральнае месца ў творчасці займае рэпартажная, публіцыстычная, жанравая фатаграфія. Сярод асноўных работ: серыі «Думай, хлопец!» (1982—2005), «Свята ў праваслаўнай царкве» (1988), «Арменія. Снежань. 1988», «Піянерскі лагер» (1989), «Прыкметы» (1989), «Чарнобыльскі нацюрморт» (1996), «Парыж! Парыж! Я не хачу дадому!» (2001—2007).

Фатаграфіі публікаваліся ў часопісах «Советское фото», «Огонек», «Театр», а таксама выданнях «Новое русское слово», «Комсомольская правда», «Знамя юности», «Витебский курьер».

Аўтар фотаальбомаў «Віцебск» (2004, 2006), «Нінбург» (2007), «Віцебск» сумесна з А. Глебавым (2007), а таксама кнігі «Марк Шагал і Віцебск» з Л. Хмяльніцкай і А. Вышкам (2007).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Цыбульский, М. Л. Базан Владимир Сергеевич / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 1. — С. 31.
Situs Provinciae Daciae anno 116 p.C.n.
Дакія — 82 г. да н.э.
**Дакія** — краіна дакаў, гістарычны рэгіён у Цэнтральна-усходняй Еўропе, абмежаваны на поўначы Карпатамі, на поўдні Дунаем, на захадзе ракой Цісай, на ўсходзе Днястром, што сёння ва ўсходняй Малдове. Гістарычная тэрыторыя такім чынам адпавядае ў асноўным межам сучаснай Румыніі і Малдовы, таксама часткам Венгрыі, Балгарыі і Украіны. Сталіцай Дакіі быў горад Сармізегетуза, асноўным насельніцтвам лічацца фракійцы.

Этымалогія
----------

У грэчаскіх крыніцах Дакія была вядома пад назвай Гета, пад назвай Дакус сустракалася ў рымскіх дакументах. Страбон сцвярджаў, што арыгінальнай назвай Дакіі было слова «daoi», якое можна параўнаць з магчымым фрыгійскім роднасным словам «daos», якое перакладаецца як «воўк». Гэтая здагадка пацвярджаецца такім фактам, што на сцяге Дакіі выява цмока мае галаву ваўка.

Гісторыя
--------

Каралеўства Дакія існавала ўжо ў 2 ст. да н.э. Кіраўніцтва караля Аролеса было адзначана частымі канфліктамі з бастарнамі і рымлянамі (112 год да н.э. 109 год да н.э. 74 год да н.э.), што вельмі моцна паслабляла Дакію.

Пад кіраўніцтвам Бурэбісты, які цалкам рэарганізаваў войска і падняў маральны дух людзей, Дакія дасягнула свайго тэрытарыяльнага максімума. Бастарны і боі былі заваяваныя, нават грэчаскія гарады Ольвія і Апалонія на Чорным моры прызналі ўладу Дакіі. Пасля смерці Бурэбісты каралеўства было падзелена на чатыры (або пяць) частак пры асобных кіраўніках.

Пры каралі Дэцэбале, Дакія была заваяваная рымлянамі (106), якія зрабілі яе адной з сваіх правінцый. Аднак дакі не былі цалкам падпарадкаваныя, у пазнейшыя часы, яны неаднаразова рабілі набегі на рымскія гарады ў вобласці Мезія. Рымская Дакія праіснавала да III стагоддзя.

Рэлігія
-------

Дакі верылі ў неўміручасць душы, і разглядалі смерць як пераход у іншае існаванне. Іх галоўны святар меў значную ўладу і ўплыў як прадстаўнік вышэйшага бажаства Залмоксіса. Галоўны святар быў таксама галоўным дараднікам караля. Акрамя Залмоксіса, дакі верылі ў іншых багоў, такіх як Гебелейзіс і Бендзіда.

Гл. таксама
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Дакія на Вікісховішчы |

* Рымская Дакія
* Каралі Дакіі
* Трансільванія
* Рымская імперыя
* Румынія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4070197-9 · LCCN: n86060266 · NDL: 00561243 · NKC: ge135890 · VIAF: 144329877 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кашырын.
**Валянцін Мікалаевіч Кашырын** (28 снежня 1937, Менск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1967 годзе. Працаваў у Белдзяржпраекце, з 1971 года — кіраўнік групы архітэктараў, галоўны архітэктар праектаў БелНДІПгорадабудаўніцтва.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1971 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: генпланы Скідзеля (1968), Століна (1969), Дзятлава (1970), зоны адпачынку Лосвіда (1970); у аўтарскім калектыве: ПДП Навагрудка, Шчучына, Слаўгарада (1973), Іўя (1975), генпланы Мастоў (1971), Глуска (1973), Круглага, Веткі (1974), Чэрыкава, Воранава (1976). Апублікавана 12 артыкулаў у БелСЭ (1973—1975).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Каширин Валентин Николаевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тарасевіч.
**Уладзімір Тарасевіч** (27 лістапада 1921, в. Клешнякі, Лідскі павет, Навагрудскае ваяводства, цяпер Шчучынскі раён — 2 студзеня 1986) — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч. Каталіцкі святар-бенедыкцінец, біскуп, апостальскі візітатар для беларусаў-католікаў на Захадзе. Доктар багаслоўя (1958).

Біяграфія
---------

Паходзіў з сям’і беларускіх католікаў. Напярэдадні 2-й сусветнай вайны пераехаў у ЗША да свайго дзядзькі Я. Тарасевіча. Скончыў духоўную семінарыю і каледж пры абацтве Св. Пракопа ў горадзе Лайл каля Чыкага, Каталіцкі ўніверсітэт у Вашынгтоне (1950), вучыўся ў Рыме ў папскім Грыгарыянскім універсітэце і Пантыфікальным інстытуце вывучэння Усходу. Манах-бенедыкцінец (1944), каталіцкі святар усходняга абраду (1949). Доктар тэалогіі (1958). У 1958—1986 гг. узначальваў беларускую ўніяцкую парафію Хрыста Спаса ў Чыкага. Архімандрыт (1975). Епіскап каталіцкай царквы ўсходняга абраду (1983), адначасова Папам Рымскім прызначаны на пасаду апостальскага візітатара для беларусаў-католікаў заходняга і ўсходняга абрадаў на эміграцыі. 25.4.1959 адчытаў малітву за беларускі народ у Кангрэсе ЗША. Адзін з заснавальнікаў уніяцкага англа-рускамоўнага часопіса «Церковный голос», выдаваў бюлетэні «Праўда», «Да злучэння».

Пахаваны на могілках бенедыкцінскага кляштара Св. Пракопа ў Лайле[en], штат Ілінойс.

Зноскі
------

1. ↑  *Гардзіенка Н.* Могілкі як частка мемарыяльнай культуры беларускай эміграцыі. — academia.edu.

Літаратура
----------

* Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны / Аўтар-укладальнік: Ю. Гарбінскі. — Мн.-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. — ISBN 985-6318-65-3
* *Кіпель В.* Беларусы ў ЗША — Мн. 1993.
* *Языковіч Л.* Тарасевіч Уладзімір // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 6 Кн. 1. Пузелі — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 6. Кн.1. — 592 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.

Спасылкі
--------

* Інфармацыя на сайце «Catholic Hierarchy»
* Уладзімір Тарасевіч (пол.)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Часлаў Сіповіч** | **Тытулярны біскуп Марыаммэ**1983 – 1986 | Пераемнік**вакантна** |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Насенка.

**Віталь Аляксеевіч Насенка** (нар. 5 мая 1931, г. Барыспіль, Кіеўская вобласць, Украіна) — беларускі спецыяліст у галіне канструявання радыёэлектроннай апаратуры. Доктар тэхнічных навук (1988), прафесар (1988).

Біяграфія
---------

Скончыў Кіеўскі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Тэхнічная электроніка», 1954),

Працаваў у Навукова-даследчым інстытуце-160, г. Фразіна Маскоўскай вобласці (1954—1956, інжынер); заводзе «Радыёпрыбор», г. Кіеў (1956—1964, спецыяльнае канструктарскае бюро, з 1960 — галоўны інжынер, з 1962 — начальнік СКБ); Мінскім прыборабудаўнічым заводзе імя У. І. Леніна (1964—1966, намеснік галоўнага інжынера); Мінскім навукова-даследчым прыборабудаўнічым інстытуце (з 1966, з 1972 — генеральны дырэктар) і адначасова ў Мінскім радыётэхнічным інстытуце (з 1968, кафедра канструявання і вытворчасці радыёэлектроннай апаратуры, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: распрацоўка вымяральнай тэхнікі, інфармацыйна-вымяральных сістэм і САПР. Больш за 30 аўтарскіх пасведчанняў.

Узнагароды
----------

Ордены «Знак Пашаны», Працоўнага Чырвонага Сцяга, Кастрычніцкай Рэвалюцыі, медаль «За актыўную працу ў НТГ СССР», званні «Ганаровы работнік прамысловасці сродкаў сувязі СССР», «Ганаровы радыст СССР», «Заслужаны машынабудаўнік Беларускай ССР», нагрудны знак «Выдатнік асветы СССР» і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Носенко Виталий Алексеевич // Белорусский государственный университет информатики и радиоэлектроники: история в биографиях ректоров, ученых, удостоенных почетных званий, лауреатов премий, профессоров, докторов наук : 40 лет (1964—2004). ― Минск, 2004. — С. 94—96.