recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Рэвізора»** (руск.: Ревизорро) — шоу, якое выходзіць штосераду на тэлеканале «Пятница!» з 4 чэрвеня 2014 года. З’яўляецца аналагам украінскага тэлешоу «Рэвізор».

Аб праграме
-----------

Шоу «Рэвізора» ацэньвае якасць паслуг розных публічных устаноў: гатэляў, хостэлаў, рэстаранаў, кафэ, клубаў, аквапаркаў і іншых грамадскіх месцаў, якія прадстаўляюць рознага роду паслугі наведвальнікам. Здымкі першага выпуску ў горадзе Стаўрапаль пачаліся ў лютым 2014 года.

На сайце тэлеканала «Пятница!», жыхары розных гарадоў пакідаюць водгукі аб наведанных імі грамадскіх установах. На аснове гэтых водгукаў, супрацоўнікі праграмы «Ревизорро» складаюць спіс месцаў для праверкі. Сэнс праграмы заключаецца ў тым, што здымачная група без папярэджання, наведвае грамадскае месца, для таго каб яго супрацоўнікі не змаглі падрыхтавацца да іх візіту, і паказвае гледачам праграмы плюсы і мінусы гэтай установы. У некаторых выпусках праграмы ўдзельнічаюць гледачы, якія разам з вядучай карыстаюцца паслугамі устаноў, правяраюць якасць ежы і чысціню памяшканняў.

Уладальнікі ўстаноў нярэдка прапаноўваюць грошы супрацоўнікам «Рэвізора», для таго каб яны загадзя папярэдзілі іх пра візіт здымачнай групы і паказалі іх установу ў больш выгадным для тэлегледачоў святле[*крыніца?*]. Аднак супрацоўнікі праграмы адпрэчваюць падобныя прапановы, так як сэнс праграмы заключаецца менавіта ў бесстароннім сведчанні і дэманстрацыі фактаў рэчаіснасці.

Вядучыя
-------

З самага пачатку трансляцыі тэлеперадачы «Рэвізора» вядучай праграмы з’яўлялася Алена Лятучая. У красавіку 2016 года стала вядома, што Лятучая пакідае пасаду вядучай і стане прадзюсарам праграмы і тэлеканала.

13 красавіка пасаду вядучай праграмы афіцыйна заняла Вольга Раманоўская. 13 кастрычніка 2016 года Алена Лятучая вярнулася ў праект.

30 кастрычніка 2017 года Лятучая са скандалам сышла з тэлеканала «Пятніца!» на «Першы канал», дзе стала весці новы праект «Лятучы атрад», але ў студзені 2018 года праграма была закрыта. 15 лістапада 2017 года новай вядучай «Рэвізора» стала Настасся Самбурская. Прэм’ера 6-га сезона з Настассяй Самбурскай адбылася 30 студзеня 2018 года.

З 7-га сезона яе сувядучай стала Іда Галіч. Сам фармат праграмы быў зменены. Вядучыя ацэньвалі гастранамічныя славутасці гарадоў.

З 8-га сезона вядучай шоу стала Ксенія Мілас. Быў вернуты стары фармат.

| Вядучыя | Сезоны |
| --- | --- |
| Рэвізора | Рэвізора. Дзеці | Рэвізора: Медыцына |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 1 | 2 | 3 | 1 | 2 |
| *Алена Лятучая* |  |  |  |  |
| *Вольга Раманоўская* |  |  |
| *Настасся Самбурская* |  |  |  |
| *Іда Галіч* |  |  |  |
| *Ксенія Мілас* |  |  |
| *Ірына Уханава* |  |  |  |
| *Аксана Шчарбакова* |  |  |

Зноскі
------

1. ↑  Лена Летучая остается в «Ревизорро» и запускает новый проект

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 23 сакавіка 2016.
Даліна Эдэн — найважнейшая частка Рэгеда

**Рэ́гед** (*Rheged*, [ˈr̥ɛɡɛd]) — дзяржава эпохі Старажытнай Поўначы, якая вылучылася каля 450 года з паўночных уладанняў каралеўства Эбрук. Як і ў многіх брытанскіх дзяржаў гэтага часу, тэрыторыя і межы яе вядомыя толькі прыблізна. Лічыцца, што сталіцай каралеўства быў горад Карлайл. Паводле меркавання даследчыкаў, тэрыторыя Рэгеда ўключала прыбярэжныя землі заліва Солуэй-Ферт і заліва Моркам. Аднак, з-за таго, што ў палітычнай залежнасці ад яго знаходзіліся некалькі драбнейшых уладанняў, яго ўлада фактычна дасягала на захадзе межаў Голуэя, на поўначы — Стратклайда, на ўсходзе — Годадзіна і Ланкашыра і, магчыма, паўночна-заходняга Ёркшыра на поўдні.

Першым каралём Рэгеда стаў Гургуст ап Кенеу, сын караля Эбрука Кенеу ап Койлхена. У 470 годзе з паўднёвых уладанняў Рэгеда вылучылася дзяржава Элмет, у якой стаў кіраваць Масгвід Глоф (460—495), сын Гургуста ап Конаха. Пасля Гургуста каралём Рэгеда стаў яго сын Мейрхіян Гуд, услед за смерцю якога каралеўства было падзелена паміж яго сынамі на Паўночны і Паўднёвы Рэгед.

Каралі Рэгеда ўзводзілі свой радавод да легендарнага караля Коля. Самым вядомым кіраўніком Рэгеда быў Урыен, якому ўдалося перайсці ў контрнаступленне супраць англаў.

Кіраўнікі Рэгеда
----------------

* каля 450 — каля 490 — Гургуст ап Кенеу
* каля 490 — каля 535 — Мейрхіян Гуд

**Паўночны Рэгед**

* 535—570 — Кінварх ап Мейрхіян
* 570—586 — Урыен
* 586—593/595 — Оўэн ап Урыен
* 593/595—616 — Элфін ап Оўэн
* 616—638 — Ройд ап Рын

**Паўднёвы Рэгед**

* 535—560 — Элідыр
* 560—586 — Ліварх Стары
* 586—593 — Двіўг ап Ліварх
* 593—613 — Гвайд ап Двіўг
* 613—654 — Тэгід ап Гвайд, яго ўнук, Сандэ ап Алкун, стаў кіраўніком вострава Мэн.

Гл. таксама
-----------

* Спіс каралёў Кайр-Солуэя

Зноскі
------

1. ↑  *Диллон М. Чедвик Н.* (2002) Кельтские королевства. СПб: Евразия. гл. 4 Формирование исторических кельтских королевств.

Літаратура
----------

* *Диллон М. Чедвик Н. К.* Кельтские королевства. — СПб.: Издательство «Евразия», 2002.
**Помнік Антонію Падуанскаму** — помнік, размешчаны ў цэнтры аг. Адэльск. Прысвечаны Святому Антонію Падуанскаму, чыя выява з даўняга часу выкарыстоўвалася на гербе і пячатцы мястэчка.

Помнік адкрыты ў адзначэнне 520-ці годдзя Адэльска і Адэльскай каталіцкай парафіі ў дзень памяці Святога Антонія, 13 чэрвеня 2010 года. Выкананы з бронзы вышынёй 1,8 метра. Аўтарамі работы з'яўляюцца Багуслаў і Крысціна Сольскія. У асвячэнні помніка прымаў ўдзел сам архібіскуп мінска-магілёўскі мітрапаліт Тадэвуш Кандрусевіч.

Спасылкі
--------

* Помнік Св. Антонію Архівавана 13 чэрвеня 2015. // Адэльскi летапiс
***Laccaria amethystina*** - від грыбоў сямейства {{bt-bellat|Радоўкавыя|*Tricholomataceae*}}. Расце ў лясах на вільготнай глебе.

Біялагічнае апісанне
--------------------

Капялюшык 2-5 см дыяметрам, у маладосці паўшарападобны, пазней становіцца плоскім. Афарбоўка спачатку ліловага колеру, затым, з узростам, выліньвае.

Пласцінкі тоўстыя, вельмі рэдкія, ліловага колеру, у сталым узросце бялёса-сопкія, спускаюцца па ножцы.

Ножка 5-7 см даўжыні, ліловая, падоўжна паласатая, жорсткая, поўная. 

Мякаць светла-фіялетавая,вадзяністая, на смак саладкатая. 

Споравы парашок белы.

Споры шарападобныя, шыпаватыя.

Ядомасць
--------

Грыб ядомы, чацвёртай катэгорыі. У ежу ўжываюць толькі капялюшыкі ў свежым выглядзе.

Літаратура
----------

* Шаблон:Книга
* *Ф. В. Фёдоров Грибы* (издание третье) 1990

Спасылкі
--------

* Index Fungorum
**Рэвільяхіхе́да** (англ.: Revillagigedo Island) — востраў у складзе архіпелага Аляксандра, штат Аляска, ЗША.

Геаграфія
---------

Даўжыня вострава — 89 км, найбольшая шырыня — 48 км, плошча — 2755 км². З'яўляецца 12-м па велічыні востравам ЗША і 166-м у свеце.
На ўсходзе аддзелены ад мацерыка пралівам Бем-Канал шырынёй у самай вузкай частцы 1,5 км, на поўдні ад вострава Анет пралівамі Рэвільяхіхеда і Нікалс-Пэссэдж.

Гісторыя
--------

Першым еўрапейцам, які ўбачыў востраў, быў іспанскі даследчык Хасінта Кааманья ў 1792 годзе. У наступным годзе Джордж Ванкувер даў востраву назву ў гонар Хуана Вісэнтэ дэ Гюэмеса, 2-га графа Рэвільяхіхеда, тады віцэ-караля Новай Іспаніі (Мексікі).

Насельніцтва
------------

Паводле перапісу 2000 года на востраве жыло 13 950 чалавек, пераважная колькасць з якіх у гарадах Кетчыкан (13 025 жыхароў з прыгарадамі) і Сэксмен (431 жыхар) — абодва населеных пункта знаходзяцца ў паўднёвай частцы вострава прыкладна ў 4 км адзін ад аднаго.

Эканоміка
---------

Асноўныя заняткі жыхароў вострава — рыбалоўства (Кетчыкан, акрамя іншага, называюць «Сусветная сталіца ласося»), лесанарыхтоўка, вытворчасць кансерваў.
На суседнім востраве Гравіна дзейнічае аэрапорт Кетчыкан.

Цікавыя факты
-------------

* У 1953 годзе на востраве ішоў дождж, які не спыняўся сто дзён. Адна з неафіцыйных назваў галоўнага горада вострава — «Сталіца дажджу».

Панарама горада Кетчыкан і навакольнай мясцовасці з вяршыні Аленьяй гары (кастрычнік 2004 года)Панарама горада Кетчыкан і навакольнай мясцовасці з вяршыні Аленьяй гары (кастрычнік 2004 года)

Зноскі
------

1. 1 2 3  Мішэль Журні, Майк Мілер. *«Alaska's Southeast: Touring the Inside Passage»* (2008), выд. Globe Pequot, стар. 141-142 ISBN 978-0-7627-4535-7
2. ↑  Самы доўгі дождж на Зямлі Архівавана 25 чэрвеня 2018. на сайце *samoe-samaya.ru*

Спасылкі
--------

* Турысцкая карта вострава на сайце *experienceketchikan.com*
* Графік прыліваў і адліваў Архівавана 4 чэрвеня 2015. у заліве Альва-Бэй, востраў Рэвільяхіхеда

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh96007461 · VIAF: 315528087 |
**Культура кочыс** (англ.: Cochise culture, ісп.: Cultura cochise) — археалагічная культура Паўночнай Амерыкі. Існавала на працягу 5 тысячагоддзя да н. э. — каля 200 г. да н. э. на тэрыторыі амерыканскіх штатаў Арызона і Нью-Мексіка, мексіканскіх штатаў Санора і Кааўіла.

Прадстаўнікі кочыс першасна займаліся вандроўнымі паляваннем і збіральніцтвам. Важную ролю ў забеспячжнні харчам адыгрывалі дзікія зёлкавыя расліны. Іх апрацоўвалі з дапамогай каменных мялак і тарак. Аднак з канца 3 тысячагоддзя да н. э. вядомы ямныя жытлы, меркавана сталага характару, і прымітыўныя формы земляробства. Некаторыя даследчыкі высоўваюць гіпотэзу пра міграцыю несельніцтва позняй кочыс з Месаамерыкі.

Спасылкі
--------

* Archaeology of the Cochise culture
* Archaic period - Interactive Map - Northern Arizona Universit
**Мэрылендскі ўніверсітэт Глабальны кампус** (англ.: University of Maryland Global Campus) — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў мясцовасці Адэлфі у Мэрылендзе, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт прапануе онлайн, гібрыднае і вочнае навучанне ў адукацыйных цэнтрах у сталічным рэгіёне Вашынгтон-Балтымар. 

Ён з'яўляецца буйнейшым дзяржаўным інтэрнэт-універсітэтам у ЗША. 

Універсітэт прапануе 125 акадэмічных праграм у анлайнавых, гібрыдных і вочных фарматах, уключаючы ступені бакалаўра, магістра і доктара.

Вучэльня паўстала з вячэрняй праграмы для дарослых Мэрылендскага ўніверсітэта, якая пачалася ў 1920-х гадах. У 1947 годзе быў створаны Каледж спецыяльных і дадатковых студый. У 1959 годзе ён стаў універсітэцкім каледжам Мэрылендскага ўніверсітэта. У 1970 годзе ён стаў незалежнай установай адукацыі.

Структура
---------

* Школа інтэгратыўнасці і прафесійных студый
* Школа бізнесу
* Школа кібербяспекі і інфармацыйных тэхналогій

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Мэрыленд

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мэрылендскі ўніверсітэт Глабальны кампус
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | GND: 10186710-4 · ISNI: 0000 0001 0625 646X · LCCN: n79054043 · Microsoft: 97061514 · VIAF: 159433966 |
**Вук Рашавіч** (сербск.: Вук Рашовић; нар. 3 студзеня 1973, Дортмунд, ФРГ) — сербскі футболіст (абаронца) і трэнер. У цяперашні час з’яўляецца галоўным трэнерам саудаўскага клуба «Аль-Фейха».

Клубная кар’ера
---------------

З 1983 года гуляў у дзіцячай школе бялградскага «Партызана». У 1992 годзе падпісаў першы кантракт.

У Расію патрапіў пасля таго, як футбольны менеджар Андрэй Чарнышоў, які прадстаўляў інтарэсы «Партызана» ў Расіі, паказаў Аляксандру Тарханаву касеты з гульнямі Вука. Пачаліся перамовы, якія скончыліся 11 снежня 2002 года падпісаннем кантракту з самарскімі «Крыламі Саветаў».

Міжнародная кар’ера
-------------------

Правёў за зборную Саюзнай Рэспублікі Югаславіі 5 матчаў.

Трэнерская кар’ера
------------------

Пасля заканчэння кар’еры футбаліста стаў футбольным трэнерам. У якасці галоўнага трэнера ўзначальваў сербскія «Тэлеоптык» і «Партызан».

Увосень 2014 пачаў працаваць у структуры мінскага «Дынама». У снежні стала вядома, што Вук прызначаны спартыўным дырэктарам клуба. У якасці спартыўнага дырэктара кіраваў камплектацыяй да сезону 2015, у многім дзякуючы Рашавічу ў «Дынама» з’явіліся балканскія легіянеры — Фатас Бечырай і Нусмір Фаіч.

30 красавіка 2015 года, пасля адстаўкі Душана Угрына, быў прызначаны выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнера дынамаўцаў. 11 мая быў зацверджаны галоўным трэнерам каманды. Пасля няўдалага старту дынамаўцаў у чэмпіянаце здолеў выйсці на другі радок у чэмпіянаце Беларусі, а таксама прывёў «Дынама» да выхаду ў групавы раўнд Лігі Еўропы.

15 ліпеня 2016 года, пасля нічыі ў матчы Лігі Еўропы супраць «Сент-Патрыкс Атлетык» (1:1), быў звольнены з пасады галоўнага трэнера дынамаўцаў.

У снежні 2016 года ўзначаліў сербскі клуб «Напрэдак». У маі 2017 года перабраўся ў Саудаўскую Аравію, стаўшы галоўным трэнерам клуба «Аль-Файсалі». З лета 2018 года працаваў у ААЭ ў клубе «Аль-Зафра», а з верасня 2020 года ў «Аль-Вахдзе». Пакінуў «Аль-Вахду» ў сакавіку 2021 года.

Летам 2021 года ўзначаліў саудаўскую «Аль-Фейху».

Заўвагі
-------

1. ↑  Vuk Rasovic // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  VUK RASOVIC // Argentine Soccer Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19368470'></a>
3. ↑  Юрий Чиж: "Рашович курирует в «Динамо» молодежь"  (руск.)
4. ↑  Вук Рашавіч - новы спартыўны дырэктар нашага клуба Архівавана 2 красавіка 2015.
5. ↑  ФК "Динамо-Минск" подтвердил информацию об отставке Угрина и назначении Рашовича и.о. главного тренера  (руск.)
6. ↑  Вук Рашович утвержден главным тренером минского "Динамо"  (руск.)
7. ↑  Рашович отправлен в отставку, главным тренером минского «Динамо» назначен Боровский  (руск.)
8. ↑  Вук Рашович возглавил сербский "Напредак"  (руск.)
9. ↑  Рашович возглавил саудовский «Аль-Файсали», Хомутовский отказался войти в тренерский штаб  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | BDFA · eu-football.info (ігрок) · FBref.com · MLS · National Football Teams.com · Reprezentacija.rs · Transfermarkt (ігрок) · Transfermarkt (трэнер) · worldfootball.net (ігрок) |
**Сачхон** (кар. 서천, 西川 пам. 293) — карэйскі ван, трынаццаты кіраўнік дзяржавы Кагуро перыяду Трох дзяржаў.

Біяграфія
---------

Быў другім сынам вана Чунчхона. Ён быў абвешчаны спадчыннікам прастола ў 255 годзе, а ў 270 годзе, пасля смерці бацькі, заняў трон. У 271 годзе ён ажаніўся з паннай Юсу.

У 280 годзе ва ўладанні Сачхона ўварваліся плямёны сушэнь. Ван адправіў свайго малодшага брата, каб той даў ім адпор. Той разбіў сілы сушэнь і прымусіў каля 600 тамтэйшых сем’яў перасяліцца на поўдзень у Пуё  (укр.) (бел.. Ва ўзнагароду ван Сачхон прызначыў прынца камандуючым арміі і аддаў яму ў валоданне землі плямёнаў сушэнь і янмаек. У 286 годзе малодшы брат Сачхона арганізаваў мяцеж супраць кіраўніка Кагуро, зрэшты змова пацярпела крах, а змоўшчыкі былі забітыя.

Ван Сачхон памёр у 292 годзе пасля 23 гадоў кіравання. Пасля смерці бацькі трон заняў яго старэйшы сын, Пансан.

Зноскі
------

1. 1 2  서천왕 **(нявызн.)**. *KOCCA*.  Korea Creative Contents Agency. Праверана 8 мая 2020.


| ?Сачхон — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Seocheon |  | Jungcheon |  | Dongcheon[d] |  | Sansang[d] |  | Sindae[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дзень міру.

**Сусветны дзень міру** (англ.: World Day of Peace) ці **Дзень сусветных малітваў аб міры** - міжнароднае свята, падчас якога вернікі заклікаюць Бога спыніць ўсе войны і дараваць людзям мір на Зямлі. Адзначаецца кожны год, 1 студзеня.

Гісторыя сусветнага дня міру
----------------------------

«Дзень сусветных малітваў аб міры» - адносна новае (перш за ўсё для каталікоў) свята, было ўсталявана кіраўніком каталіцкай царквы Рымскім Папай Паўлам VI 8 снежня 1967 года.

*«Прасі, і ты атрымаеш мір»* - галоўны лозунг, пад якім праходзіць «сусветны дзень міру». У першы дзень кожнага новага году пантыфік звяртаецца ў сваёй перадсвяточнай прамове да вернікаў, звяртаючы іх увагу на неабходнасць кожнаму ўнесці свой унёсак у справу міру.

Гл. таксама
-----------

* Міжнародны дзень міру

Зноскі
------

1. ↑  Католические праздники - 1 января - Всемирный день мира / День всемирных молитв о мире Архівавана 4 сакавіка 2016.
**Леанід Леанідавіч Суда́ленка** (нар. 23 верасня 1966) — беларускі праваабаронца, палітычны зняволены рэжыму Лукашэнкі.

Палітычны пераслед
------------------

Старшыня гомельскай філіі Праваабарончага цэнтру «Вясна». У час пратэстаў у Беларусі і рэпрэсій з боку ўладаў арыштаваны 18 студзеня 2021 года ў межах крымінальнай справы па арт. 342 КК РБ (групавыя дзеянні, якія груба парушаюць грамадскі парадак). У той жа дзень адбыўся ператрус у офісе Грамадска-палітычнага цэнтра, дзе месцілася філія.

20 студзеня 2021 года сумеснай заяваю дзесяці арганізацый, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна», Беларуская асацыяцыя журналістаў, Беларускі Хельсінскі камітэт, Беларускі ПЕН-цэнтр, быў прызнаны палітычным зняволеным. 16 чэрвеня 2021 года шэфства над палітвязнем узяў Канстанцін фон Ноц, дэпутат Бундэстагу.

Закрыты судовы працэс распачаўся 3 верасня 2021 года ў Гомелі. Дапамогу людзям — юрыдычную, фінансавую — улады трактавалі як «арганізацыю і фінансаванне беспарадкаў». 3 лістапада Леаніду Судаленку прысудзілі 3 гады турмы. Цалкам адбыў тэрмін прызначанага пакарання і выйшаў на волю 21 ліпеня 2023 года.

Узнагароды
----------

За праваабарончую дзейнасць атрымаў французскую Прэмію «Свабода-Роўнасць-Братэрства»  (фр.) (бел. за 2018 год.

У 2019 годзе беларускай праваабарончай супольнасцю быў узнагароджаны Нацыянальнай прэміяй за дасягненні ў галіне правоў чалавека як «Праваабаронца года».

Разам з арыштаванымі калегамі па «Вясне» Марфаю Рабковай, Таццянаю Ласіцаю, Андрэем Чапюком вясной 2021 года атрымаў прэмію «Чалавек чалавеку»  (англ.) (бел. узнагароду ў галіне правоў чалавека, за 2020 год.

У ліку чатырох беларускіх юрыстаў уганараваны прэміяй «За абарону правоў чалавека-2021» Рады адвакатаў і юрыдычных супольнасцей Еўропы.

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, у сям’і Судаленкаў чацвёра сыноў.

Зноскі
------

1. ↑  Members of the German Bundestag and the European Parliament sponsor Eduard Kudyniuk, Leanid Sudalenka and Volha Klimkova (англ.).  Libereco – Partnership for Human Rights (15 чэрвеня 2021). Архівавана з першакрыніцы 23 верасня 2021. Праверана 23 верасня 2021.
2. ↑  Радыё Свабода
3. ↑  Радыё Свабода(недаступная спасылка)
4. ↑  THE HOMO HOMINI AWARD FOR 2020 WILL BE PRESENTED TO MARFA RABKOVA, ANDREI CHAPIUK, LEANID SUDALENKA AND TATSIANA LASITSA (англ.).  Чалавек у нядолі  (англ.) (бел. (27 красавіка 2021). Архівавана з першакрыніцы 28 ліпеня 2021. Праверана 28 ліпеня 2021.
5. ↑  Belarusian Human Rights Defenders Awarded With Homo Homini Prize (англ.). *naviny.by*.  Хартыя'97 (11 мая 2021). Архівавана з першакрыніцы 14 мая 2021. Праверана 28 ліпеня 2021.
6. ↑  spring96.org

Спасылкі
--------

* Старонка Леаніда Судаленкі на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»
Фіялка Вітрака — кветкавы сімвал вальнадумства
**Вольнадумства** — плынь грамадскай думкі, якая адхіляе рэлігійныя забароны на рацыянальнае асэнсаванне дагматаў веры і адстойвае свабоду розуму ў пошуках ісціны.

Фіялка Віттрока або садовыя браткі лічыцца сімвалам вальнадумства.

Гісторыя
--------

Тэрмін «вольнадумства» (англ.: freethinking) увайшоў ва ўжыванне ў XVIII стагоддзі пасля публікацыі трактата ангельскага дэіста Джона Колінза «Разважанне аб вальнадумстве» (1713), азначаў вальнадумства ў рэлігіі. У XIX стагоддзі канцэпцыі вальнадумства распаўсюдзіліся ў Еўропе і Паўночнай Амерыцы. У 1881 годзе ў Вялікабрытаніі быў заснаваны часопіс «Вальнадумны» (англ.: The Freethinker).

Арганізацыі
-----------

* 1880 створаны Сусветны саюз вольнадумцаў (дзейнічае па цяперашні час),
* з 1952 — "Міжнародны гуманістычны і этычны саюз".

Гл. таксама
-----------

* Іншадумства
* Клуб пякельнага полымя
* Лібертынізм
* Свабода сумлення

Зноскі
------

1. ↑  Т. 23. Сафлор — Соан. — М. : Советская энциклопедия, 1976. — 640 с. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров; 1969—1978). (руск.)
2. ↑  A Pansy For Your Thoughts **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 26 красавіка 2013. Праверана 9 мая 2011.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Catholic (1997—…) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4155277-5 · LCCN: sh85051679 · Microsoft: 2775914083 · NKC: uk2016924848 · VIAF: 7147310067437851451 |
Круг з цэнтрам M,  
d — дыяметр,  
r — радыус
У геаметрыі **дыя́метр** — гэта  хорда (адрэзак, якая злучае дзве кропкі) на крузе (сферы, паверхні шара), якая праходзіць праз яго цэнтр; такая хорда будзе самай доўгай. Таксама дыяметрам называюць даўжыню гэтага адрэзка. Па велічыні дыяметр роўны двум радыусам.

*Дыяметр крывой другога парадку* — адвольная хорда, якая праходзіць праз яе цэнтр. *Спалучаныя дыяметры* — пара дыяметраў, якія задавальняюць умове: сярэдзіны хорд паралельных першаму дыяметру, ляжаць на другім дыяметры.

*Дыяметр звязанага графа* — гэта адлегласць паміж двума найбольш аддаленымі вяршынямі. Адлегласць паміж вяршынямі *a* і *b* — гэта даўжыня найкарацейшага шляху, які злучае іх.

*Дыяметр мноства* {\displaystyle M}, які ляжыць у метрычнай прасторы з метрыкай {\displaystyle d} — велічыня {\displaystyle \sup \_{x,y\in M}d(x,y)}.

Сімвал дыяметра
---------------

Сімвал дыяметра «⌀» падобны па памеры і напісанні да «ø» (перакрэсленая маленькая літара «о»). У Юнікодзе ён знаходзіцца пад нумарам 8960, які можа быць закадзіраваны ў HTML старонках, як ⌀ або ⌀. Хоць, карэктнае адлюстраванне гэтага сімвала малаімаверна, таму, што сімвал дыяметра рэдка ўключаецца ў шрыфты (ваш браўзэр адлюстроўвае ⌀ і ⌀ у бягучым шрыфце). У многіх выпадках, сімвал «⌀» можна атрымаць у Microsoft Windows утрымліваючы клавішу `Alt`+`0216` «Ø» або `Alt`+`0248` «ø», абодва спосабы ў ангельскай раскладцы на лічбавай клавіятуры.

Важна таксама адрозніваць знак дыяметра «⌀» ад сімвала  пустога мноства «{\displaystyle \emptyset }». Сімвал пустога мноства, у адрозненне ад знака дыяметра, падобны на Ø (перакрэсленая прапісная літара «О»).

Гл. таксама
-----------

* Радыус
* Пі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дыяметр

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4273067-3 · LCCN: sh2003001062 |
**Рахім’яр-Хан** (урду: رحیم یار خان) — горад у правінцыі Пенджаб, Пакістан, цэнтр аднайменнай акругі. Насельніцтва — 233 537 чалавек (на 1998 год).

Эканоміка
---------

Рахім’яр-Хан з’яўляецца буйным камерцыйным і прамысловым цэнтрам. Галіны прамысловасці ўключаюць у сябе вытворчасці: угнаенняў, касметыкі, шкла, бавоўны, тэкстылю, цукру і алеюй. Ёсць прадпрыемствы па выпрацоўцы электраэнергіі. Тут размешчаны цэнтр вытворчасці бавоўны ў правінцыі Пенджаб. У горадзе шмат мангавых дрэў.

Зноскі
------

1. ↑  Population Size and Growth of Major Cities (англ.)(недаступная спасылка).  Population Census Organization, Pakistan. Архівавана з першакрыніцы 5 ліпеня 2012. Праверана 20 снежня 2010.

Спасылкі
--------

* Рахім’яр-Хан Архівавана 13 кастрычніка 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7717681-9 · VIAF: 239711423 |
**По́ўсвіж** — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Эса, за 4 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад Лепеля, каля аграгарадка Вялікі Поўсвіж.

Плошча паверхні возера 0,41 км². Даўжыня 1,3 км, найбольшая шырыня 0,48 км, даўжыня берагавой лініі 3,5 км. Аб'ём вады ў возеры 1,35 млн. м³. Плошча вадазбору 1,7 км².  
Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны спадзістыя, месцамі стромкія, у паўднёва-заходняй частцы невыразныя. Вышыня схілаў катлавіны дасягае 15—20 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі вышынёй да 0,5 м (у заходняй частцы возера месцамі да 0,1 м). Уздоўж заходняга берага забалочаная пойма шырынёй да 70 м. На возеры 2 вострава агульнай плошчай 0,2 га. Дно да глыбіні 3 м выслана пяском і апясчаненымі адкладамі, астатняя частка — гліністым ілам.  

Возера эўтрофнае, бяссцёкавае. Упадаюць меліярацыйныя каналы. Возера зарастае слаба. Надводная расліннасць распаўсюджваецца да адлегласці 3—10 м ад берага і да глыбіні 1,5 м, падводная — да глыбіні 2,2 м.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, лешч, лінь, краснапёрка, плотка і іншыя рыбы.

Каля возера вёска Малы Поўсвіж і аграгарадок Вялікі Поўсвіж.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Т. 4. — 599 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Витебская область. Лепельский район: карта. — Мн.: Белкартография, 2009. — Доп.тираж 3 000 экз. (руск.)
**Фі́ксікі** (ад англ. *to fix* — «чыніць, выпраўляць») — расійскі анімацыйны мультсерыял. Створаны па матывах аповесці Эдуарда Успенскага *«Гарантыйныя чалавечкі»*. Прэм’ера адбылася 13 снежня 2010 года ў тэлеперадачы «Дабранач, маляняты!» На канале «Расія-1». Таксама выходзіць на тэлеканалах «Карусель» і «Дзіцячы». З ліпеня па снежань 2014 года трансляваўся на тэлеканале «Культура». З чэрвеня 2014 года транслюецца на тэлеканале «Мульт». Улетку 2016 трансляваўся на тэлеканале «Тлум HD». З 8 лютага 2017 года транслюецца на канале «О!».

Мультфільм створаны прадзюсарскай кампаніяй «Аэраплан». Ідэя серыяла належыць Аляксандру Татарскаму (паказаны ў заключных тытрах).

Сюжэт
-----

Мультсерыял распавядае пра сям’ю **Фіксікаў** — маленькіх чалавечкаў, якія жывуць ўнутры тэхнікі і выпраўляюць яе паломкі. Усяго Фіксікаў дзевяць: **Татус (Папус), Мася** і іх дзеці **Сімка і Нулік**, дзядуля фіксікаў **Дзедус**, а таксама аднакласнікі Сімкі **Фа́ер, Ігрэк, Шпу́ля і Ве́рта**. Таксама ў мультсерыяле ўдзельнічаюць ДзімДзімыч — дванаццацігадовы хлопчык, у хаце якога жывуць фіксікі, і яго сабака **Куса́чка** пароды чыхуахуа, **бацькі хлопчыка** і павучок Жучка, Каця, Васька, бабуля ДзімДзімыча.

У другім сязоне мультсерыяла з’явіліся новыя героі — **Геній Яўгенавіч Чудакоў і Лізанька**.

> З’яўленне ў серыяле навукоўца-даследчыка і новага месца дзеяння пашырае нашы магчымасці. Галоўнае, што мы цяпер зможам закрануць такіх тэм, пра якія ў абстаноўцы звычайнай кватэры і з дапамогай героя-дзіцяці нельга было сказаць. Напрыклад, мы запускаем у вытворчасць серыі «Вогнетушыцель», «Падушка бяспекі», «Правады», «Экатестер». Усё гэта дазволіць серыялу «Фіксікі» стаць больш універсальным і адказаць на большую колькасць «чаму?», якія бацькі чуюць ад дзяцей.
> 
> 

> - Георгій Васільеў, прадзюсар серыяла.
> 
>
Паўднёвы напрамак
**Поўдзень** — адзін з чатырох асноўных бакоў свету, які паказвае ў напрамку паўднёвага полюсу. Абазначаецца літарамі **Пд** альбо **S** («south»).

На картах паўднёвы бок звычайна знаходзіцца ўнізе.

Іншымі асноўнымі бакамі свету з'яўляюцца захад, усход і поўнач.

Гл. таксама
-----------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Бакі свету

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   | Поўнач |   |
| Захад |  | Усход |
|   | Поўдзень |   |

 |

* Арыентаванне
* Ружа вятроў
* Час
* Часавы пояс
* Сонца
* Компас
* Навігацыя

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Brockhaus · Treccani |
**Макабо́ды** (польск.: Mokobody) — вёска ва ўсходняй Польшчы. Уваходзіць у склад гміны Макабоды Сядлецкага павета Падляскага ваяводства. Насельніцтва на 2011 год — 1677 чалавек. Знаходзяцца на рацэ Ліўцы, за 17 км на паўночны захад ад Седльцаў, за 77 км на ўсход ад Варшавы.

Гісторыя
--------

### Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім

Упершыню Мукабоды ўпамінаюцца ў XV ст. калі імі валодаў Ян Мукабодскі. У 1487 годзе кароль і вялікі князь Казімір перадаў вёску Івану Храптовічу. У 1496 годзе Мукабоды атрымалі Хэлмінскае права. У гэты час тут існавала царква.

У 1569 годзе згодна з умовамі Люблінскай уніі Мукабоды перайшлі да Каралеўства Польскага. У розныя часы яны знаходзіліся ў валоданні Астрарогаў, Асалінскіх, Язерскіх, Кучынскіх.

### Пад уладай Расійскай імперыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Макабоды апынуліся ў складзе Аўстрыі, з 1809 года — у складзе Расійскай імперыі. На 1827 год у месце было 128 будынкаў, на 1861 год — 115, на 1878 год — 118.

У часы Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе Макабоды занялі войскі Германскай імперыі.

### Найноўшы час

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Макабоды апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.

У Другую сусветную вайну з верасня 1939 да жніўня 1944 года Макабоды знаходзіліся пад акупацыяй Трэцяга Рэйха. У 1975—1998 гадах вёска ўваходзіла ў склад Сядлецкага ваяводства.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: 1827 год — 948 чал.; 1861 год — 1202 чал.; 1878 год — 1365 чал.; 1884 год — 1482 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 1677 чал.

Славутасці
----------

* Касцёл Святой Ядвігі (1792—1818)
* Могілкі: каталіцкія, іўдзейскія

Зноскі
------

1. ↑  Maroszek J. Rzemiosło w miastach podlaskich w XVI—XVIII w. // Kwapień M. Maroszek J. Wyrobisz A. Studia nad produkcją rzemieślniczą w Polsce (XIV—XVIII w.). — Wrocław, 1976. S. 96.
2. ↑  Chlebowski B. Kuczyński K. Mokobody // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom VI: Malczyce — Netreba (польск.). — Warszawa, 1885. S. 620.
**Воля** — свядомае самаўпарадкаванне асобай сваёй дзейнасці і паводзінаў, якое забяспечвае пераадоленне цяжкасцей пры дасягненні мэты. Яе свабода вызначаецца самастойнасцю і незалежнасцю ад вонкавай абумоўленасці. У вучэнні валюнтарызму (Нарцыс Ах  (англ.) (бел. Вільгельм Вунт, І. Ліндворскі) служыць адвечнай і першаснай падставай чалавечай дзейнасці. У асацыянізме (Ойген Блейлер, Іаган Гербарт і Герман Эбінгаўз) разглядаецца ў якасці выніку з'яў.

Зноскі
------

1. ↑  Воля ў псіхалогіі // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах / гал.рэд. Генадзь Пашкоў. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1997. — Т. 4. — С. 270-271. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0. Архівавана 10 снежня 2015.

Спасылкі
--------

* Воля **(нявызн.)**.  Навучальныя матэрыялы анлайн (28 ліпеня 2010). Праверана 21 ліпеня 2015.(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Кругасвет |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4066185-4 |
**Грузіны Беларусі** — дыяспара грузін у Рэспубліцы Беларусь. Колькасць — каля 3000 чалавек. Жывуць пераважна ў абласных цэнтрах. Першае грузінскае грамадскае аб'яднанне ў Беларусі было створана ў 2000 годзе ў Гродне. Затым былі зарэгістраваныя Магілёўскае гарадское грамадскае аб'яднанне "Грузінская абшчына «Іберыя» і грамадскае аб'яднанне "Грузінскае культурна-асветніцкае таварыства «Мамулі», старшыня — Каха Пакаташвілі (у 2017).

У 2007 годзе ў Мінску пачало сваю працу Пасольства Грузіі ў Рэспубліцы Беларусь.

8 снежня 2011 года ўпаўнаважаны па справах рэлігій і нацыянальнасцей Рэспублікі Беларусь і Апарат дзяржаўнага міністра Грузіі па пытаннях дыяспары падпісалі Мемарандум аб супрацоўніцтве па пытаннях дыяспары. Мемарандум накіраваны на ўмацаванне беларуска-грузінскіх адносін і сувязяў у культурнай, дзелавой, навуковай, гуманітарнай і міжнароднай сферах.

Грузінская дыяспара прымае ўдзел у розных фестывалях і конкурсах нацыянальнага творчасці ў Беларусі. Пад пратэктаратам таварыства «Мамулі» ў Мінску ў Рэспубліканскім цэнтры нацыянальных культур дзейнічае нядзельная школа, дзе праводзяцца курсы грузінскай мовы. Працуе ансамбль «Сонечная Грузія».

Постаці
-------

* Канстанцін Цэрэтэлі (у Беларусі з 2009 года) — генеральны дырэктар Беларускага народнага банка

Зноскі
------

1. ↑  Georgians in Belarus

| ⛭Нацыянальны склад насельніцтва Беларусі |
| --- |
| 
**Беларусы** •
Азербайджанцы •
Армяне •
Асеціны •
Грузіны •
Грэкі •
Казахі •
Латышы •
Літоўцы •
Малдаване •
Немцы •
Палякі •
Рускія (Стараверы) •
Таджыкі •
Татары •
Туркмены •
Украінцы •
Цыганы •
Чувашы •
Чэхі і славакі •
Эстонцы •
Яўрэі
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гарысан.

**Лін Гарысан** (англ.: Lynn Garrison; нар. 22 лютага 1937) — канадскі лётчык і найміт.

Кар’еру лётчыка пачаў у канадскіх ВПС. Служыў у 403-й эскадрыллі. Затым працаваў камерцыйным пілотам, кінапрадзюсарам і рэжысёрам. Праславіўся як віртуозны пілот, калекцыянер рарытэтных самалётаў і пастаноўшчык авіяцыйных трукаў у шэрагу фільмаў. У складзе групы наймітаў ваяваў на баку паўстанцаў Біяфры ў грамадзянскай вайне ў Нігерыі. Па звестках часопіса Time, удзельнічаў у так званай футбольнай вайне 1969 годзе паміж Гандурасам і Сальвадорам, а таксама ў падрыхтоўцы разам з амерыканцамі няўдалага звяржэння лівійскага лідара Муамара Кадафі ў 1970 годзе. У 1990-я быў саветнікам дыктатара Гаіці Рауля Седраса.

Спасылкі
--------

* 10 самых знаменитых наемников Журнал "Огонёк" №11 от 21.03.2011, стр. 26
* Линн Гаррисон: военный пилот Биафры рассказывает о своих подвигах

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 4383 2529 · LCCN: no2003073997 · NTA: 216225930 · VIAF: 43990496 |
Грузіла
**Грузіла** — частка рыбалоўнай прылады, прымацоўваецца да ніжняй вяроўкі сеткавых снасцей або лёскі вуд, каб апусціць іх да дна вадаёма. Лакальныя назвы кулька, балюк. Робіцца з гліны, камення, металу.

У 2-й палове 19 – пачатку 20 ст. пры лоўлі рыбы невадамі шырока ўжываліся грузілы з керамікі і камення, у рыбалоўстве сеткамі камяні апляталі лыкам, загортвалі ў анучы. Гліняныя грузілы вырабляліся ганчарамі звычайна для ўласных патрэб і на заказ. Мелі бочкападобную або цыліндрычную форму з адтулінай унутры для працягвання вяроўкі. Ляпілі таксама авальныя грузілы з ледзь выпуклымі бакамі накшталт драніка. Зрэдку аздаблялі контррэльефным узорам, які адначасова паказваў прыналежнасць снасці таму або іншаму рыбаку. У наш час ужываюцца разнастайныя па форме і вазе алавяныя, свінцовыя і іншыя грузілы, што вырабляюцца рознымі прадпрыемствамі, а таксама аматарамі – рыбаловамі на ўласныя патрэбы.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кулеш.
**Віктар Фёдаравіч Кулеш** (1952, в. Лучнікі, Слуцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі гідрабіёлаг. Доктар біялагічных навук (2013), дацэнт (1999).

Галіна навуковых інтарэсаў — біялагічныя рэсурсы, экалогія, акліматызацыя і аквакультуры прамысловых відаў ракападобных. Аўтар больш за 170 навуковых прац.

Біяграфія
---------

У 1975 годзе скончыў біялагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1975 па 1979 год старшы лабарант Інстытута заалогіі АН БССР, у 1979—1982 гадах — аспірант у тым жа інстытуце. З 1982 па 2000 год малодшы навуковы супрацоўнік, навуковы супрацоўнік і старшы навуковы супрацоўнік Інстытута заалогіі НАН Беларусі. Абараніў дысертацыю на суісканне вучонай ступені кандыдата біялагічных навук у 1985 годзе.

З 2000 года — дацэнт кафедры агульнай біялогіі Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка.
У 2013 годзе абараніў доктарскую дысертацыю па тэме «Біялагічныя асновы цеплаводнай аквакультуры прамысловых ракападобных» і з таго ж года прафесар кафедры агульнай біялогіі і батанікі.

З’яўляецца Старшынёй праблемнага Савета па біялагічных навуках БДПУ. Член Савета па абароне дысертацый Д 01.32.01 пры дзяржаўным навукова-вытворчым аб’яднанні «Навукова-практычны цэнтр Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі па біярэсурсах»; член Савета па абароне дысертацый Д 02.01.22 пры Беларускім дзяржаўным універсітэце; член Дзяржаўнага экспертнага савета № 12 «Адкрытыя конкурсы асобных праектаў навуковых даследаванняў» ДКНТ Беларусі;

Член экспертнага савета Міністэрства адукацыі па экспертызе навукова-даследчых работ дактарантаў, аспірантаў, суіскальнікаў і студэнтаў конкурсу грантаў па навуковым кірунку «Экалогія, прыродныя рэсурсы, рэсурсазберажэнне, прыродакарыстанне і абарона ад надзвычайных сітуацый».

Узнагароды
----------

Узнагароджаны бронзавым медалём ВДНГ СССР (1984) і дыпломам ВДНГ СССР (1987) за распрацоўку пытанняў аховы, аднаўлення і рацыянальнага выкарыстання гаспадарча-каштоўных відаў жывёл Беларусі. З’яўляецца лаўрэатам прэміі Акадэміі навук Беларусі за цыкл работ на тэму «Экалогія, акліматызацыя і развядзенне прэснаводных крэветак» (1995).

Асноўныя публікацыі
-------------------

* Домашние питомцы: Насекомые. Моллюски. Земноводные. Пресмыкающиеся. Птицы. Млекопитающие / В. Ф. Кулеш. — Минск: Высшая школа, 2009.- 176с.
* Биология культивирования промысловых видов пресноводных креветок и речных раков на теплых водах / В. Ф. Кулеш.- Москва: Новое знание, 2012.- 328 с.
* Пресноводные креветки / Н. Н. Хмелева, Ю. Г. Гигиняк, В. Ф. Кулеш. — Москва: Агропромиздат,1988.-128 c.
* Экология пресноводных креветок / Н. Н. Хмелева, В. Ф. Кулеш, А. В. Алехнович, Ю. Г. Гигиняк. — Минск: Беларуская навука,1997. — 254 с.

### Патэнты

* Спосаб вырошчвання таварнай прэснаводнай крэветкі Macrobrachium nipponense (De Haan) ва ўмеранай кліматычнай зоне
* Спосаб атрымання пасадкавага матэрыялу доўгаппальцага рака Astacus leptodactylus Esch

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Асабісты профіль на сайце БДУ Архівавана 21 снежня 2019.
* Асабісты профіль на сайце БДПУ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-300905 |
Хрыстос вылечвае пракажонага, Жан-Мары Мельхіёр Дазэ, 1864.
**Вылячэнне пракажонага** — падзея новазапаветняга апавядання, адзін з цудаў Ісуса Хрыста.

Біблейскае апавяданне
---------------------

Цуд запісаны ва ўсіх сінаптычных Евангеллях: Матфея 8:1-4, Марка 1:40-45 і Лукі 5:12-16. 

Згодна Евангелляў, пасля таго як Ісус спусціўся з гары, вялікі натоўп народа рушыў ўслед за Ім. Тады адзін пракажоны чалавек падышоў да Хрыста, кланяючыся Яму, сказаў: "Госпадзе, калі хочаш, можаш мяне ачысціць». Ісус працягнуў руку і дакрануўся да чалавека. "Хачу, ачысціся", сказаў Ісус. Хворы тут жа выздаравеў ад праказы. 

Тады Ісус сказаў яму: "Глядзі, не кажы нікому; але ідзі, пакажыся святару, і прынясі дар, аб якім загадаў Майсей, на сведчаньне ім.." Але былы хворы замест гэтага пайшоў і пачаў казаць усім, распаўсюджвая навіны пра цуд. У выніку, Ісус ужо больш не мог увайсці ў горад адкрыта, але застаўся ў бязлюдных мясцінах. Тым не менш, людзі па-ранейшаму прыходзілі да Яго адусюль.

| ⛭Цуды Ісуса Хрыста |
| --- |
| Вылячэнне | 
* Жанчына з крывацячэннем
* Сляпы ў Віфсаідзе
* Сляпы ад нараджэння
* Сляпы Вартымей
* Два сляпыя ў Галілеі
* Слуга цэнтурыёна
* Пракажоны
* Дзесяць пракажоных
* Глуханямы з Дзесяціграддзя
* Хворы на вадзянку
* Жыхары Генісарэта
* Згорбленая жанчына
* Цешча Пятра
* Паралізаваны ў Віфездзе
* Паралізаваны ў Капернауме
* Сын царадворца
* Служка з адсечаным вухам
* Мужчына з завялай рукой

 |  |
| Выгнанне бесаў | 
* Сляпы і нямы
* Хлопчык
* Дачка хананіянкі
* Мужчына ў сінагозе Капернаума
* Герасінскі беснаваты
* Нямы
* На заходзе сонца

 |
| Уваскрэсенне памерлых | 
* Сын удавы з Наіна
* Дачка Іяіра
* Лазар

 |
| Кантроль над прыродай | 
* Лоў рыбы
* Манета ў роце рыбы
* Насычэнне мноства людзей
* Праклён смакоўніцы
* Вяселле ў Кане
* Суцяшэнне шторму
* Праабражэнне Ісуса
* Хаджэнне па вадзе

 |
**Верхаводка**, або **укляя** (*Alburnus alburnus*) — рыба сямейства карпавых. Народныя назвы — *аклейка, сяляўка, себель*.

Апісанне
--------

Даўжыня 9—10, часам да 20 см, маса 10—23, зрэдку да 60 г. Цела падоўжанае, сціснутае з бакоў, пакрытае тонкай бліскучай лускай, на брушку вольны ад лускі «кіль», спіна цёмная, шаравата-блакітная, шэра-зеленаватая, бакі і брушка серабрыста-белыя, бліскучыя. Плаўнікі шэрыя, жаўтаватыя кая асновы. Рот канцавы.

Пашырэнне
---------

Жыве чародамі ў стаячых і павольных прэсных і слаба салёных водах. Звычайная і шматлікая ў Еўропе. Пашырана ад басейна Белага мора на поўначы да Каўказа на поўдні. На Беларусі ёсць у рэках, праточных азёрах, сажалках, поймавых вадаёмах з чыстай праточнай вадой і пясчаным дном. Шмат у азёрах Нарачанскай групы, у рэках басейнаў Дняпра, Нёмана, Заходняй Дзвіны.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Пелагічная рыбка, трымаецца адкрытых глыбокіх мясцін з замаруджаным цячэннем, на мелях і хуткіх перакатах бывае рэдка. Вясной і летам, днём і на змярканні трымаецца вялікімі чародамі ля паверхні вады. Зімуе на глыбокіх ямах.

Корміцца планктонам, насякомымі, водарасцямі. Знішчае ікру і малявак рыб. Верхаводкай кормяцца драпежныя рыбы.

Полавая спеласць у два-тры гады. Нераст пачынаецца ўвесну пры тэмпературы вады каля 15 °C. Ікру адкаладвае да сярэдзіны лета, парцыённа (3—6 разоў па 0,7—3 тыс. ікрынак) на падводныя расліны, камяні, карані прыбярэжных раслін.

Промысел, кулінарнае выкарыстанне
---------------------------------

Прамысловая рыба. Укляю можна вяліць, вэндзіць (прасаліўшы без спецыяў), асабліва смачная юшка. Ужываецца на кансервы (у сумесі з іншымі дробнымі рыбамі).

З лускі здабываюць гуанін на патрэбу біжутэрыйнай вытворчасці.

Зноскі
------

1. ↑  *Белы А.* Укляя // Праект «Наша ежа»

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
**JSON** (*джэ́йсан*, ад англ.: JavaScript Object Notation — аб’ектная натацыя Javascript) — гэта фармат файла і фармат абмену данымі, які выкарыстоўвае зразумелы для чалавека тэкст для захоўвання і перадачы аб’ектаў даных, якія складаюцца з пар атрыбут-значэнне, масіваў або іншых серыялізаваных значэнняў. Гэта распаўсюджаны фармат для выкарыстання ў электронным абмене данымі, у тым ліку для сувязі вэб-праграм з серверамі.

Фармат даных файла JSON не залежыць ад мовы праграмавання. Першапачаткова ён выкарыстоўваўся ў JavaScript, але зараз многія мовы праграмавання маюць магчымасці для яго генерацыі. Імёны файлаў JSON выкарыстоўваюць пашырэнне `.json`.

Стандарты
---------

Упершыню фармат JSON быў апісаны ў спецыфікацыі RFC 4627 у 2006 годзе. Стандарт фармату JSON ECMA-404 быў упершыню створаны ў 2013 годзе. Спецыфікацыя RFC 8259, апублікаваная ў 2017 годзе, адпавядае ECMA-404. У тым жа годзе JSON таксама быў стандартызаваны як ISO/IEC 21778:2017. Стандарты ECMA і ISO/IEC апісваюць толькі дазволены сінтаксіс, у той час як RFC ахоплівае некаторыя пытанні бяспекі і камунікацыі.

Сінтаксіс
---------

Наступны прыклад паказвае апісанне чалавека на англійскай мове ў фармаце JSON.

```
{
 "firstName": "John",
 "lastName": "Smith",
 "isAlive": true,
 "age": 27,
 "address": {
 "streetAddress": "21 2nd Street",
 "city": "New York",
 "state": "NY",
 "postalCode": "10021-3100"
 },
 "phoneNumbers": [
 {
 "type": "home",
 "number": "212 555-1234"
 },
 {
 "type": "office",
 "number": "646 555-4567"
 }
 ],
 "children": [
 "Catherine",
 "Thomas",
 "Trevor"
 ],
 "spouse": null
}

```

Альтэрнатывы
------------

JSON прасоўваецца як менш затратная альтэрнатыва XML. Таксама замест JSON могуць выкарыстоўвацца CSV і YAML файлы.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  *D. Crockford* The application/json Media Type for JavaScript Object Notation (JSON) — IETF, 2006. — 10 p. — doi:10.17487/RFC4627<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q47459805'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217082'></a>
3. ↑  The JSON Data Interchange Format **(нявызн.)**.  ECMA International (1 кастрычніка 2013). Праверана 24 October 2019.
4. ↑  ISO/IEC 21778:2017 **(нявызн.)**. *ISO*. Праверана 29 July 2019.
5. ↑  *Bray*. JSON Redux AKA RFC7159 **(нявызн.)**. *Ongoing*. Праверана 16 March 2014.
6. ↑  JSON: The Fat-Free Alternative to XML **(нявызн.)**.  json.org. Праверана 14 March 2011.

Спасылкі
--------

* json.org (англ.) — афіцыйны сайт
**Пажар 1701 года ў Гомелі** — пажар у старосцінскім Гомелі, у выніку якога згарэла замкавая Мікалаеўская царква. Вядомы па фрагментарных звестках Е. Беліцкага (Еўдакіма Раманава), які карыстаўся страчанымі на сёння дакументальнымі крыніцамі XVIII ст. са збораў магілёўскай духоўнай кансісторыі. Прычыны, маштаб, абставіны, а таксама іншыя наступствы, апроч пагібелі храма, застаюцца нявысветленымі. Знішчаную ў агні царкву потым адбудавалі з дрэва «не коштам у Богу зэшлага пана старосты (Фамы Красінскага), але па міласці дабрадзеяў замежных расійскіх дабрачэсных», г. зн. на сабраныя яе протаіерэем ахвяраванні ў Расійскім царстве.

Зноскі
------

1. ↑  Белицкий Е. Под польским игом. II. Захват гомельских церквей // Вестник Виленского православного свято-духовского братства. — 15 марта. — 1907. — С. 26.
2. ↑  Жудро, Ф. А. Город Гомель (Могилевской губ.) : с 68 автотипиями / сост. Ф. А. Жудро, И. А. Сербов, и Д. И. Довгялло. — Вильна : Сев.-Зап. отд. Имп. Русского географического о-ва, 1911. — С. 17.
Хрыстос вылечвае сляпога
**Вылячэнне сляпога ў Віфсаідзе** — евангельская падзея, адзін з цудаў Ісуса Хрыста. Падзея запісана толькі ў Евангеллі ад Марка 8:22-26. Дакладнае месцазнаходжанне Віфсаіды у гэтым апавяданні з'яўляецца прадметам абмеркавання сярод навукоўцаў, але хутчэй за ўсё маецца на ўвазе Віфсаіда Юлія на паўночным беразе Галілейскага возера.

Біблейскае апавяданне
---------------------

Паводле Евангелля ад Марка, калі Ісус прыйшоў у Віфсаіду, горад ў Галілеі, яго папрасілі, каб вылечыць сляпога. Ісус узяў сляпога за руку і вывеў яго з горада, плюнуў яму на вочы і спытаў, што той бачыць. «Я бачу людзей, што праходзяць, як дрэвы»,- адказаў мужчына. Ісус паўтарыў працэдуру, пасля чаго мужчына пачаў бачыць ясна. «Ні ўваходзь ў горад», — загадаў Ісус, — «і не кажы нікому ў горадзе».

Гісторыя паказвае паступовасць вылячэння, і тое, што Ісус клапаціўся каб не прапагандаваць Свае цуды.

| ⛭Цуды Ісуса Хрыста |
| --- |
| Вылячэнне | 
* Жанчына з крывацячэннем
* Сляпы ў Віфсаідзе
* Сляпы ад нараджэння
* Сляпы Вартымей
* Два сляпыя ў Галілеі
* Слуга цэнтурыёна
* Пракажоны
* Дзесяць пракажоных
* Глуханямы з Дзесяціграддзя
* Хворы на вадзянку
* Жыхары Генісарэта
* Згорбленая жанчына
* Цешча Пятра
* Паралізаваны ў Віфездзе
* Паралізаваны ў Капернауме
* Сын царадворца
* Служка з адсечаным вухам
* Мужчына з завялай рукой

 |  |
| Выгнанне бесаў | 
* Сляпы і нямы
* Хлопчык
* Дачка хананіянкі
* Мужчына ў сінагозе Капернаума
* Герасінскі беснаваты
* Нямы
* На заходзе сонца

 |
| Уваскрэсенне памерлых | 
* Сын удавы з Наіна
* Дачка Іяіра
* Лазар

 |
| Кантроль над прыродай | 
* Лоў рыбы
* Манета ў роце рыбы
* Насычэнне мноства людзей
* Праклён смакоўніцы
* Вяселле ў Кане
* Суцяшэнне шторму
* Праабражэнне Ісуса
* Хаджэнне па вадзе

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85094899 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Курыловіч.
**Ганна Мікалаеўна Курыловіч** (нар. 23 верасня 1938, в.Загор’е, Светлагорскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі этнограф. Кандыдат гістарычных навук (1979).

Біяграфія
---------

Скончыла БДУ (1966). У 1957—1967 гадах артыстка Дзяржаўнага народнага хору БССР, з 1967 года — навуковы супрацоўнік Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследуе матэрыяльную і духоўную культуру беларусаў, промыслы і рамёствы.

Аўтар кнігі «Беларускае народнае ткацтва» (1981), сааўтар прац «Беларускае народнае адзенне» (1975), «Змены ў побыце і культуры сельскага насельніцтва Беларусі» (1976), «Помнікі народнай архітэктуры і побыту Беларусі» (1979), «Грамадскі, сямейны побыт і духоўная культура Палесся» (1987), «Палессе. Матэрыяльная культура» (1988).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 55. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

Спасылкі
--------

* *Ірына Бачыла* Біяграфія айчыннай этналогіі ў асобах: Ганна Мікалаеўна Курыловіч. — Мн.: БДУ, 2020. Архівавана 17 сакавіка 2023.
* Курыловіч Ганна Мікалаеўна // Праект ЭТНАЎСЁ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 137213 |