recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Градзінскі.
**Хаім Ойзер Градзінскі** (нар. 24 жніўня 1863, Іўе, Віленская губерня — 9 жніўня 1940) — яўрэйскі рэлігійна-грамадскі дзеяч, галахіст і рэлігійны дзеяч Польшчы ў міжваенны перыяд.

Біяграфія
---------

У 15 гадоў Хаім пачаў вучыцца ў Валожынскай яўрэйскай іешыве. Сярод яго настаўнікаў — вядомы рэлігійны дзеяч Хаім Салавейчык.

У 1885 годзе малады чалавек заняў месца Віленскага рабіна.

У 1887 годзе прызначаны дыянам у Вільні. Адзін з ініцыятараў склікання віленскай канферэнцыі (1909), якая заснавала артадаксальную арганізацыю «Кнесет Ізраіль», што змагалася супраць свецкай адукацыі, за рэлігійнае выхаванне на торы і талмудзе. Распрацоўваў талмудычнае права і рытуалы, выдаўшы кнігу «Ахізер» Т. 1‒3 (Вільня, 1925, 1939). Быў духоўным лідарам артадаксальнага яўрэйства ў «Літве». Вялікая рукапісная спадчына загінула падчас Другой сусветнай вайны.

Літаратура
----------

* Градзінскі Хаім Ойзер // Людзі культуры і мастацтва Іўеўшчыны : інфармацыйны бюлетэнь / складальнік Т. І. Грыкень. — Іўе. — 2012. — С. 9.
* Знаменитые евреи Ивьевщины // Проект «Административный регион Беларуси — организация соотечественников за рубежом» / [Ивьевский районный исполнительный комитет, отдел идеологической работы, культуры и по делам молодежи]. — Ивье. — 2015. — С. 17—19.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 118926551 · ISNI: 0000 0000 6676 205X · LCCN: n88033897 · VIAF: 301224624, 30335939 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Озерава.
**Зоя Іванаўна Озерава** (6 кастрычніка 1921, Масква) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Маскоўскі архітэктурны інстытут у 1947 годзе. Разам з мужам, архітэктарам А. Э. Фрыдманам пераехала на працу ў Бранск. Пачыналі працу ў архітэктурна-планіровачнай майстэрні гарсавета пад кіраўніцтвам Б. П. Шавырына. Ва ўспамінах яна адзначала, што горад быў «цалкам драўляным, і яшчэ не загаіў раны вайны».

З 1959 года сям’я архітэктараў працавала ў Віцебску. Працавала ў Віцебскім філіяле Белдзяржпраекта, у Віцебскграмадзянпраекце, з 1971 па 1980 г. — галоўным архітэктарам праектаў у БелНДІдзіпрасельбудзе.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1952 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Былы інтэрнат Бранскбудтрэста па вул. Калініна
Асноўныя працы ў Бранску: інтэрнат Бранскбудтрэста (1949—1950), прадуктова-прамтаварная крама па вул. Дзімітрава (1955—1957), крама «Легзбыт», клуб праўлення прамысловай кааперацыі (праектная прапанова, 1951), клуб ДТСААФ па вул. Ульянава (1951—1952), фантан і планіроўка цэнтральнай часткі гарадскога парку (не захаваўся, цяпер гарпарк імя А. К. Талстога; 1951—1953), крама «Растэкстыль» (1952), праект дэталёвай планіроўкі вул. К. Маркса (1950), праект дэталёвай планіроўкі вул. Фокіна (былая вул. Леніна; 1951), праект дэталёвай планіроўкі вул. Савецкай (1952), жылы 12-кватэрны дом у Бежыцкім раёне (1951—1952), жылы 44-кватэрны дом УМГБ па вул. Кастрычніцкай (1951—1953), жылы дом № 32/26 па праспекце Леніна і вул. Горкага (1951), інтэрнат трэста «Бранскбуд» па вул. Калініна і Піянерскай (1952—1954), адміністрацыйны будынак (райкам) у Валадарскім раёне (варыянт праектнай прапановы).

Асноўныя працы: банк, бытавы корпус фабрыкі «Сцяг індустрыялізацыі», жылыя дамы ў Віцебску (1959—1971), жылыя дамы, Дом культуры, каапераваныя будынкі культбыту ў пасёлку Сноў Нясвіжскага, адміністрацыйныя будынкі і грамадска-гандлёвы цэнтр у пасёлку Бердаўка Лідскага, Дом культуры ў саўгасе-камбінаце «Мір» Баранавіцкага раёнаў (1971—1980).

Са студэнцкіх гадоў захапілася жывапісам, графікай, спрабавала сябе ў дэкаратыўна-прыкладным мастацтве, тэхніцы манатыпіі. Акварэльныя пейзажы з серыі падарожжа па Волзе, прыродныя пейзажы Абхазіі, архітэктурная графіка, прысвечаная помнікам архітэктуры Пскова, Ноўгарада, Віцебска. У канцы лістапада 2016 года ў рамках лекторыя «Гутаркі па гісторыі архітэктуры Бранска» была адкрыта выстаўка прац архітэктара Зоі Іванаўны Озеровой «Жывапіс, графіка, рысунак».

Сям’я
-----

У шлюбе з архітэктарам Абрамам Эмануілавічам Фрыдманам (1911—1971).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Озерова Зоя Ивановна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
2. 1 2 3 4  Зоя Ивановна Озерова (1921)
3. 1 2  Брянск. ОЗЕРОВА Зоя Ивановна — архитек­тор.

Літаратура
----------

* Озерова Зоя Ивановна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Траццяк.
**Зоя Іванаўна Траццяк** (нар. 1984 года ў Полацку) — беларускі філолаг, літаратуразнавец, доктар філалагічных навук, дацэнт.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыла ў 2007 годзе гісторыка-філалагічны факультэт Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Англійская мова. Беларуская мова і літаратура», атрымаўшы дыплом з адзнакай. У 2008 годзе там жа абараніла магістарскую дысертацыю на тэму «Асноўныя прынцыпы выявы вайны ў творчасці Э. Хемінгуэя і В. Быкава» па спецыяльнасці «Літаратура народаў краін замежжа». Пасля навучаўся ў аспірантуры Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Літаратура народаў краін замежжа», а з 2016 года - у дактарантуры Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Дысертацыю на саісканне вучонай ступені кандыдата філалагічных навук па спецыяльнасцям «Літаратура народаў краін замежжа» і «Беларуская літаратура» абараніла ў 2014 годзе ў Беларускім дзяржаўным універсітэце. Тэма кандыдацкай дысертацыі: «Ідэйна-мастацкае асэнсаванне Першай сусветнай вайны ў творчасці Э. Хемінгуэя і М. Гарэцкага: агульнае і адметнае». Навуковы кіраўнік - Дзяніс Аляксандравіч Кандакоў. У 2016 годзе ВАК Рэспублікі Беларусь прысвоіў ёй вучонае званне дацэнта па спецыяльнасці «Літаратуразнаўства».

З 2007 года працуе ў Полацкім дзяржаўным універсітэце. З'яўляўся выкладчыкам, старэйшым выкладчыкам і дацэнтам кафедры сусветнай літаратуры і культуралогіі гісторыка-філалагічнага факультэта. У цяперашні час працуе на пасадзе дацэнта кафедры сусветнай літаратуры і замежных моў гуманітарнага факультэта Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта.

22 студзеня 2022 года ў БДУ абараніла дысертацыю на саісканне навуковай ступені доктара філалагічных навук па спецыяльнасцях «Літаратура народаў краін замежжа» і «Беларуская літаратура» на тэму «Беларуская і амерыканская проза пра Першую сусветную вайну: структурныя ўзроўні і дамінантныя матывы». Навуковы кансультант — прафесар Людміла Дзмітрыеўна Сінькова. 14 верасня 2022 года Вышэйшая атэстацыйная камісія Рэспублікі Беларусь зацвердзіла рашэнне савета па абароне дысертацый аб наданні ёй навуковай ступені доктара філалагічных навук.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Асноўныя навуковыя даследаванні прысвечаны пытанням гістарычнага і параўнальнага літаратуразнаўства, беларускай літаратуры ХХ стагоддзя, амерыканскай літаратуры ХХ стагоддзя, айчыннай і замежнай мастацкай літаратуры аб Першай сусветнай вайне. 

Сярод іншага, даследуе прозу такіх класікаў беларускай літаратуры, як Васіль Быкаў, Святлана Алексіевіч, Алесь Адамовіч, Максім Гарэцкі, Алесь Гародня, Кузьма Чорны, Іван Шамякін, Змітрок Бядуля, Уладзімір Гніламёдаў, Генрых Далідовіч і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Па выніках экспертызы ў Прэзідыуме ВАК 14 верасня 2022 года прысвоены навуковыя ступені і званні наступным асобам(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Біяграфія на сайце Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта Архівавана 9 студзеня 2021.
* Профіль аўтара на ELIBRARY.RU(недаступная спасылка)
* Профіль аўтара ў Google Scholar
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вашчанка.

**Аляксей Ягоравіч Вашчанка** (29 кастрычніка 1921, Воската, Гарадоцкі раён — 5 верасня 1942) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, кавалер Ордэна Леніна.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў 6 класаў школы ў Даўгаполлі.

У 1940 годзе прызваны на службу, трапіў ва ўнутраныя войскі НКУС СССР. У студзені 1942 года як чырвонаармеец-аўтаматчык залічаны ў 272-і стралковы полк 10-й стралковай дывізіі ўнутраных войскаў НКУС СССР, якая фарміравалася ў Сталінградзе ў складзе 62-й арміі Паўднёва-Усходняга фронту. З 16 жніўня 1942 года ўдзельнічаў у баях пад Сталінградам.

На 5 верасня 1942 года 272-ы стралковы полк і 100 курсантаў Краснадарскага ваеннага вучылішча трымалі абарону ў самым Сталінградзе ў раёне Вопытнай станцыі, Верхняй Ельшанкі і станцыі Садовая Прыволжскай чыгункі. А 18:00 5 верасня 1942 года праціўнік пачаў наступленне, для яго адбіцця камандаванне вырашыла правесці контратаку. Рота аўтаматчыкаў контратакавала з флангу, але кулямётным агнём праціўніка вымушана залегчы. Вашчанка падабраўся да кулямётнай кропкі; спроба знішчыць кулямёт гранатай не ўдалася, Вашчанка быў цяжка паранены чаргой з кулямёта, тады ён кінуўся на амбразуру сваім целам і забяспечыў контратаку роты.

Пахаваны каля станцыі Садовая.

Узнагароды
----------

* Ордэн Леніна (пасмяротна, 25 кастрычніка 1942).

Памяць
------

Навечна залічаны ў спісы 1-й стралковай роты. Яго імем названа вуліца ў Савецкім раёне  (руск.) (бел. Валгаграда.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Ващенко Алексей Егорович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 107. — 737 с.
2. ↑  Памятники и достопримечательности Волгограда **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 18 ліпеня 2014. Праверана 24 лютага 2013.
3. ↑  К 65-летию Сталинградской битвы **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 17 сакавіка 2013. Праверана 24 лютага 2013.

Спасылкі
--------

* Данясенне пра незваротныя страты ў АБД «Мемарыял»
* Узнагародны ліст Архівавана 2 лістапада 2013.
**Аляксей Філіпчанка** (6 лістапада 1949 — 31 ліпеня 1998, Наваполацк) — беларускі юрыст, праваабаронца.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Пачаў прафесійную кар’еру ў раённай пракуратуры ў 1978 годзе, хутка стаў абласным следчым у асабліва важных справах. Спецыялізаваўся «пярэваратнях»: пракурорах, суддзях, міліцыянтах. Удзельнік спецыяльнай групы пракуратуры СССР, што ў другой палове 1980-х займалася справай віцебскага маньяка Міхасевіча.

З прыходам да ўлады ў Беларусі А. Лукашэнкі не раз публічна заяўляў, што, як некалі за савецкім часам, праваахоўныя органы выйшлі з-пад кантролю грамадства. Як праваабаронца дапамагаў адстойваць інтарэсы свабодным прафсаюзам і іншым грамадскім структурам. Браўся за складаныя справы простых людзей. Так, паводле адной з пастаноў у жанчыны-пенсіянеркі забралі пакой у кватэры; А. Філіпчанка дабіваўся адмены гэтай пастановы два гады. Вычарпаўшы ўсе сродкі змагання праваабаронца пісьмова паведаміў, што, калі судовыя чыноўнікі не скасуюць рашэння, ён публічна спаліць сябе. Улады нічога не зрабілі. 8 ліпеня 1998 года Аляксей Філіпчанка здзейсніў самаспаленне. Яшчэ дваццаць тры дні жыў у рэанімацыі, амаль увесь час застаючыся ў прытомнасці.

Пахаваны на наваполацкіх могілках Вітаржжа. «Хартыя-97» пасмяротна прысудзіла яму сваю першую прэмію за праваабарончую дзейнасць.

Літаратура
----------

* *Арлоў У.* Імёны Свабоды. (Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе.) / Уладзімер Арлоў. — 4-е выд. дап. — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2020. — 826 с.: іл. ISBN 978-0-929849-83-6
**Беласпінны дзяцел** (*Dendrocopos leucotos*) — лясная птушка сямейства дзятлавых, найбольш буйны від з роду *Dendrocopos*.

Мае знешняе падабенства з вялікім дзятлікам, адрозніваючыся ад яго белай ніжняй часткай спіны і белымі ўнутранымі махавымі. Распаўсюджаны ў лясной зоне Еўразіі. Засяляе спелыя ліставыя і змешаныя лясы з вялікай колькасцю хворых і гнілых дрэў, асаблівую перавагу аддае старым бярэзнікам. Скрытная і малапрыкметная птушка, аднак прысутнасці чалавека не пазбягае. Жыве асела. Часам восенню і зімой здзяйсняе вандроўкі на невялікія адлегласці, аднак вясной звычайна вяртаецца ў той жа раён, што і ў папярэдні год. Тым не менш, штогод дзяўбе новае дупло для гнязда. Шлюбны перыяд раней за іншых дзятлаў, да канца траўня ўжо з'яўляюцца птушаняты.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 24-30 см, размах крылаў 40-48 см, маса 105-112 г.

Стракаты. Уся спіна чорная, надхвосце белае. Крылы чорныя з белымі палоскамі. Спод цела белы з цёмнымі рыскамі і чырвоным падбрушшам. У самца карычнева-чырвоныя вочы і ярка-чырвоная «шапачка», у самкі верх галавы чорны. У маладых чырвоны колер амаль адсутнічае і выразныя цёмныя падоўжныя палоскі на баках цела. Голас: позыў «кік, кікс» (вельмі падобны, як у вялікага дзятла, але не такі прарэзлівы). У гнездавы перыяд выгукi «кьук, кьіле».

Пашырэнне
---------

Аселы. Арэал: ад поўдня Скандынавіі, Цэнтральнай і Паўднёвай Еўропы, Каўказа, Ірана і Малой Азіі, праз Азію да Сахаліна, Камчаткі, Японіі і ўсходу Кітая ўключна. Лакальна сустракаецца ў Апенінах і Пірэнеях. На Беларусі нешматлікі.

Насяляе асветленыя старыя лісцевыя дрэвастоі, у гарах таксама змяшаныя лясы (асабліва часта паблізу адкрытых вільготных тэрыторый або палян). У Цэнтральнай і Паўночнай Еўропе галоўным чынам букавыя, грабавыя і дубовыя лясы, на ўсходзе і поўначы — бярозавыя і таполевыя. Сярод біятопаў прырэчныя лясы, групы дрэў між палёў, прыдарожныя алеі і да т.п.

Адрозніваецца 11 падвiдаў.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Корміцца пераважна насякомымі.

Гняздо робіць у дупле (звычайна гніючага дрэва) на вышыні падросту (як у ствале, так і ў ніжніх галінах дрэва). Подсціл з парахні. Дыяметр адтуліны 3-5 см, глыбіня гнездавой камеры 10-20 см.

Яйкі (3-5, часам 6-8) эліптычныя, крыху падоўжаныя з тупым вузейшым канцом, белыя, бліскучыя. Памеры: 27,5 х 20,0 мм.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.
* *S. Cramp, K.E.L. Simmons.* Vol. IV - Terns to Woodpeckers // The Birds of the Western Palearctic. — Oxford University Press, 1986. — 960 с. — ISBN 0198575076. (англ.)
* *Mullarney, Killian; Lars Svensson; Dan Zetterstrom & Peter J. Grant.* Птушкі Еўропы = Birds of Europe. — United States: Princeton University Press, 2000. — 400 с. — ISBN 978-0-691-05054-6. (англ.)
* *Winkler, Hans; Christie, David A. 2002. Family Picidae (Woodpeckers) in del Hoyo, J. Elliott, A. & Sargatal, J. eds.* Volume 7: Jacamars to Woodpeckers // Даведнік па птушках свету = Handbook of the birds of the world. — Barcelona: Lynx Edicions, 2002. — ISBN 84-87334-37-7.

Спасылкі
--------

*
| Аперацыя «Барбароса» |
| --- |
| 
* Брэст
* Беласток — Мінск
* Расяйней
* Алітус
* Дубна — Луцк — Броды
* Бесарабія і Букавіна
* Віцебск
* Талін
* Ноўгарад — Чудава
* Маанзунд
* Смаленск
* Умань
* Кіеў
* Арол — Бранск
* Вязьма
* Харкаў (1941)
* Адэса
* Крым
* Масква

 |

Руіны Мінска. 1941 год
**Беластоцка-Мінская бітва** — назва прыгранічнай бітвы на цэнтральным участку савецка-германскага фронту падчас Вялікай Айчыннай вайны 22 чэрвеня — 8 ліпеня 1941 года. У выніку бітвы асноўныя сілы савецкага Заходняга фронту апынуліся ў акружэнні і былі разгромленыя, 28 чэрвеня нямецкія войскі ўзялі Мінск.

Гл. таксама
-----------

* Абарончая аперацыя на Беларусі, 1941
* Абарона Мінска, 1941

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Беластоцка-Мінская бітва
**Даніэль Нікалаус Хадавецкі** (польск. Daniel Nikolaus Chodowiecki, 16 кастрычніка 1726, Данцыг — 7 лютага 1801, Берлін) — нямецкі мастак польскага паходжання, прадстаўнік акадэмічнага кірунку, графік і жывапісец майстар афорта, кніжны ілюстратар, адзін прадстаўнікоў «асветніцкага рэалізму», натуралізму і сентыменталізму ў нямецкім мастацтве XVIII стагоддзя.

Даніэль Хадавецкі нарадзіўся ў вольным горадзе Данцыг, у 1726 годзе. Нашчадак гугенотаў (па лініі маці Марыі Генрыэты Айрэр, якая была родам са Швейцарыі), якія перасяліліся ў Данцыг каля 1550 года. Па словах самога Хадавецкага, яго продак па бацькоўскай лініі, польскі дваранін Бартламей Хадавецкі, жыў у XVI стагоддзі ў Вялікай Польшчы, хаця гэта не пацвярджаецца незалежнымі крыніцамі. Яго дзед Крысціян, які нарадзіўся ў 1655 годзе, таксама быў купцом у Данцыгу. Яго бацька, Готфрыд Хадавецкі, быў гандляром збожжам і паходзіў з Вялікай Польшчы. Брат Даніэля — мастак-мініяцюрыст Готфрыд Хадавецкі (1726—1781). Пасля смерці бацькі ў 1740 годзе Даніэль Хадавецкі пачаў вывучаць камерцыю. У 1743 годзе браты пераехалі жыць да свайго дзядзькі Антуана Айрэра, які валодаў крамай у Берліне. Там Хадавецкі пачаў рабіць малюнкі біжутэрыі на продаж. Айрэр даў братам магчымасць атрымаць пачатковую мастацкую адукацыю, яны навучаліся жывапісу на эмалі ў Іагана Якаба Хайда з Аўгсбурга. З 1754 г. браты Хадавецкія зрабіліся самастойнымі мастакамі-мініяцюрыстамі і жывапісцамі па эмалі.

У 1764 годзе Даніэль Хадавецкі быў прыняты ў Берлінскую акадэмію мастацтваў. У 1783 годзе Хадавецкі быў прызначаны сакратаром Акадэміі і пачаў адказваць за акадэмічныя выставы. З 1786 па 1789 г. быў рэктарам, з 1789 па 1797 г. намеснікам дырэктара. Ён адыграў важную ролю ў рэформе акадэміі 1790 года. З 1797 па 1801 год быў дырэктарам Акадэміі. У 1798 годзе ў Берліне Хадавецкі ажаніўся з Ёханнай Мары (1728—1785), дачкой вышывальшчыка шоўкам, гугенотам Жанам Барацам з Амстэрдама.

Зноскі
------

1. 1 2  Daniel Nikolaus Chodowiecki<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Daniel Nicolas Chodowiecki — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑
4. 1 2
5. ↑
6. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016. Праверана 24 лютага 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>
7. ↑  Biographisches Lexikon der Münzmeister und Wardeine, Stempelschneider und Medailleure Праверана 2 красавіка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q111446884'></a>
8. 1 2 3 4
**Бронзавая спражка з Хоцішча** — частка бронзавай спражкі, верагодна, VI ст. знойдзеная разам з двума бронзавымі бранзалетамі у 1930 г. каля в. Хоцішча (Слаўгарадскі раён). Брозавая спражка і іншыя знойдзеныя ў гэтай мясцовасці ўпрыгажэнні адносяцца да тыпу Тушамлі-Калочына. Падобная сярэбраная спражка была выяўлена на гарадзішчы каля в. Дзямідаўка Смаленскай вобласці. Спражка дазваляе гаварыць пра існаванне ў лясах Верхняга Падняпроўя ачага своеасаблівай і мастацка яскравай культуры, якая сфарміравалася ў раннім Сярэднявеччы на фоне шырокіх знешніх сувязяў.

Апісанне
--------

Спражка мае авальнае гладкае кольца раўнамернай таўшчыні, шырокі выгнуты шып з папярочнай пляцоўкай-перакладзінай, выцягнуты авальны шчыток з заклёпкамі ў паўкруглых выступах. Спражка з Хоцішча адметная па арнаментацыі. Яна мае разьбяную раму ў выглядзе літары В, якая абкружае заштрыхвананае «поле». Масіўная галава арла з доўгай жалабаватай дзюбай даволі нязграбна пасаджана на нізкіх прамавугольных выступах. Абойма спражкі мае выгін краю з боку кальца, што надае ім так званую ныркавую форму.

Спражка па форме і стылю блізкая да заходнееўрапейскіх з выявамі арліных галоў з доўгай жалабаватай дзюбай, выкананых у тэхніцы трохграннай выемчатай разьбы. Такія выявы ёсць у дэкоры спражак і пальчатых фібул, знойдзеных на сярднім Дунаі. Яны былі шырока распаўсюджаны ў VI ст. на тэрыторыі ад сучаснай Румыніі і Балгарыі да Іспаніі і Францыі. У Хоцішчы, паводле апісання знаходак, былі яшчэ 3 бронзавыя з пазалотай бляшкі з птушынымі галоўкамі і выпуклай фігуркай чалавека. Верагодна, выява галоў драпежных птушак магла быць звязана не толькі з модай таго часу, але і з пэўным культам.

Зноскі
------

1. 1 2 3  А. К. Амброз. Южные художественные связи населения Верхнего Поднепровья в VI в.
2. ↑  А. И. Ляўданскi. Розныя знахадкi. «Працы сэкцыi археолёгii БАН», т. III, стр. 244, табл. I, 5.
3. 1 2 3  Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
4. ↑  А. А. Седин. Общественные отношения и идеология населения восточной Беларуси в 5 – 7 в.в. н. э. Архівавана 10 сакавіка 2012.

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
**Трыазіны** — шасцічленныя араматычныя гетэрацыклы, якія змяшчаюць у кольцы 3 атамы азоту.

У адпаведнасці з размяшчэннем эндацыклічных атамаў азоту існуюць тры тыпы трыазінаў: 1,2,3-трыазіны, 1,2,4-трыазіны і 1,3,5-трыазіны. 1,3,5-трыазіны таксама называюць *сім*-трыазінамі (сіметрычнымі трыазінамі), 1,2,4-трыазіны — *асім*-трыазітамі (несіметрычнымі трыазінамі), а 1,2,3-трыазіны - *віц*-трыазінамі (віцынальнымі трыазінамі).

Найбольш добра вывучаны Сім-трыазіны, першыя прадстаўнікі якіх былі атрыманы і апісаны ў першай палове XIX стагоддзя: Фрыдрых Вёлер сінтэзаваў цыануравую кіслату (1,3,5-трыгідроксі-Сім-трыазін) піролізам мачавіны ў 1829 г.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4186035-4 · LCCN: sh85137416 · Microsoft: 2776303721 · NDL: 00573311 · NKC: ph126741 |
Дом вясталак. Усходняя частка.
Статуі ў доме вясталак.
**Дом вясталак** (італ.: casa delle Vestali, лац.: atrium Vestae) знаходзіцца побач з храмам Весты на Рымскім Форуме. Ад дома захаваўся прамавугольны атрыум, які раней апраўлялі двухпавярховыя порцікі. У порціках стаялі статуі вярхоўных жрыц Весты, некаторыя з іх дашлі да нашых дзён.

Пры найноўшых раскопках знойдзены рэшткі храма Весты, разам з жыллём вясталак. Гэты дом знаходзіцца ля падножжа Палаціна, каля Форума. Нішто не адрознівае яго ад звычайнага рымскага дома. Першапачаткова дом прызначаўся для вялікага пантыфіка — грамадскі дом (*domus publica*); Аўгуст, пасля таго як сам стаў вялікім пантыфікам у 12 годзе да н.э. падарыў гэты дом вясталкам.

Дом, пабудаваны цалкам з цэглы, складаецца з прамавугольнага атрыума ў 68 метраў даўжыні і 28 метраў шырыні, акружанага порцікам у 44 калоны. У атрыум выходзілі розныя памяшканні, размешчаныя ў два паверхі. Галоўным з іх быў *tablinum* — вялікая і раскошная прыёмная зала. Абапал яго ішлі шэсць пакояў, прызначаных, мабыць, для шасці вясталак. Пасярод атрыума бачны сляды нейкага маленькага васьмівугольнага будынка, старанна знішчанага і зраўнаванага з зямлёй; магчыма, што яго разбурылі самі вясталкі перад тым, як іх абшчына была знішчана пры імператары Феадосіі, і што менавіта гэта і было патаемное свяцілішча, у якім захоўваліся свяшчэнныя прадметы.

У порціку стаялі статуі вялікіх вясталак, пастаўленыя рознымі тварамі, ашчасліўленымі імі; такіх статуй было знойдзена 12, з іх толькі ў трох ацалела галава. Найбольш добра захаваныя статуі знаходзяцца ў музеі тэрм, астатнія знаходзяцца на месцы. Раскопкі таксама паказалі, што дом вясталак неаднаразова перабудоўваўся ў часы Рымскай імперыі.

Зноскі
------

1. 1 2  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑  Atrium\_Vestae (англ.). — в Samuel Ball Platner, Thomas Ashby. A topographical dictionary of ancient Rome.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Дом Вясталак**

| ⛭Forvm Romanvm — Рымскі Форум |
| --- |
| Храмы | 
* Храм Сатурна
* Храм Дыяскураў
* Храм Весты
* Храм Венеры і Ромы
* Храм Антаніна і Фаўсціны
* Храм Цэзара
* Храм Веспасіяна
* Храм Канкордыі

 |  |
| Трыўмфальныя аркі | 
* Арка Ціта
* Арка Септымія Севера
* Арка Канстанціна
* Арка Тыберыя

 |
| Збудаванні | 
* Базіліка Максенція і Канстанціна
* Базіліка Юлія
* Базіліка Эмілія
* Umbilicus urbis
* Рэгія
* Ростра
* Курыя Юлія
* Табуларый
* Milliarium Aureum
* Lapis Niger
* Возера Курцыя
* Дом вясталак
* Via Sacra
* Мамертынская турма
* Калона Фокі
* Вялікая Клаака

 |
Дом Юхновіча - крайні злева будынак[*крыніца?*]
**Дом Юхновіча** — колішні будынак у Мінску на рагу вуліц Падгорнай (цяпер вул. К. Маркса) і Петрапаўлаўскай (цяпер вул. Энгельса), 38/34. У наш час месца, дзе некалі стаяў Дом Юхновіча, займае т.зв. Дом пісьменнікаў (арх. А. Брэгман).

У будынку на першым паверсе размяшчалася бюро грамадзянскіх інжынераў «Гай, Свянціцкі & Co», якое распрацоўвала эскізы, праекты, планы, каштарысы гарадскіх, дачных і сельскагаспадарчых пабудоў, выконвала тэхнічны нагляд, здзяйсняла працы гаспадарчым спосабам, давала тэхнічныя кансультацыі. Памяшканні мелі выхад у невялікі ўнутраны панадворак, перакрыты зашклёным ліхтаром. У будынку быў адкрыты першы ў горадзе платны гараж «Мінск-аўтамабіль», які належаў інжынеру З. С. Свянціцкаму Гэта была першая беларуская станцыя тэхнічнага абслугоўвання, ажыццяўляўся таксама пракат, продаж легкавых машын і запчастак.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Карла Маркса (Подгорная) От Ленина (Губернаторской) до Энгельса (Петропавловской) Архівавана 4 сакавіка 2016.
2. 1 2  Уроки истории. Чем закончилась первая поездка на такси в Минске и сколько машин было у князя Радзивилла Архівавана 5 сакавіка 2016.
«**Тры правансальскія сястры**» (фр.: trois sœurs provençales) — у французскай мове назва трох найбольш вядомых цыстэрцыянскіх абацтваў Праванса, помнікаў раманскай архітэктуры XII—XIII стагоддзяў:

* Сенанк (дзеючае абацтва, наведванне магчыма ў складзе арганізаваных экскурсій ці для малітвы і адзіноты);
* Таранэ (закрыта ў 1785 годзе, цяпер музей);
* Сільвакан (закрыта ў 1443 годзе; наведванне платнае).

Яны ўвасабляюць сабой Праванс, які адрозніваецца ад распаўсюджанага ўяўлення аб ім, як аб частцы Францыі з пляжамі, бухтамі, садамі і велічнымі гарадамі, які прывабліваюць натоўпы турыстаў; уяўляюць Праванс цяністых далін і дзікага каменя і пакрытых тайнай крыніц.

Гл. таксама
-----------

* Праванс

Зноскі
------

1. ↑  Abbayes cisterciennes Sénanque, Silvacane et Thoronet, les trois sœurs de Provence…

Літаратура
----------

* Цыстэрцыянцы ў Правансе (фр.)
**Дом Энгельгарта** вядомы як цэнтр музычнага жыцця Санкт-Пецярбурга. Знаходзіцца на рагу набярэжнай канала Грыбаедава (дом № 16) і Неўскага праспекта (дом № 30).

У 1759—1761 гг. на гэтым участку пабудаваны 3-павярховы асабняк для генерала Аляксандра Вільбоа. У 1766 годзе перайшоў ва ўласнасць князя А. М. Галіцына. У канцы XVIII ст. яго ўдава здавала дом у арэнду французскаму эмігранту Ліёну, які ладзіў тут маскарады і канцэрты. У 1799 годзе будынак выкупіў эксцэнтрычны мільянер Міхаіл Аляксеевіч Кусоўнікаў.

З пачатку XIX ст. тут праходзілі канцэрты Пецярбургскага філарманічнага таварыства. У 1823—1828 гг. на першым паверсе змяшчалася кнігарня Івана Слёніна, дзе бывалі Аляксандр Пушкін, Васіль Жукоўскі, Іван Крылоў, Антон Дэльвіг, Пётр Вяземскі, Мікалай Гнедзіч, Кандрат Рылееў.

У 1829—1832 гг. дом, які належаў Вользе Міхайлаўне Энгельгарт (у дзявоцтве — Кусоўнікавай), быў перабудаваны па праекце архітэктара Поля Жака ў формах позняга класіцызму. Будынак стаў 4-павярховым, цэнтральная частка фасада, які выходзіць на Неўскі праспект, адзначана порцікам на ўзроўні 3-га і 4-га паверхаў.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Мікалай Мікалаевіч Яромушкін** (1925-1943) — чырвонаармеец Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Мікалай Яромушкін нарадзіўся 15 снежня 1925 года ў вёсцы Наватроіцк (цяпер — Салтонскі раён Алтайскага краю). Атрымаў няпоўную сярэднюю адукацыю, пасля чаго працаваў у калгасе. У студзені 1943 года Яромушкін быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. Са жніўня таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны, быў стралком 218-га гвардзейскага стралковага палка 77-й гвардзейскай стралковай дывізіі 61-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.

У ноч з 26 на 27 верасня 1943 года Яромушкін у складзе сваёй роты пераправіўся праз Дняпро у раёне вёскі Неданчычы Рыпкынскага раёна Чарнігаўскай вобласці Украінскай ССР і захапіў плацдарм на яго заходнім беразе. У далейшым ён прыняў актыўны ўдзел у адбіцці некалькіх дзясяткаў варожых контратак, асабіста знішчыўшы 6 салдатаў і афіцэраў праціўніка. 21 кастрычніка 1943 года Яромушкін загінуў у баі каля вёскі Новая Лутава Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР. Пахаваны на вайсковых могілках у вёсцы Дзяражычы.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года гвардыі чырвонаармеец Мікалай Яромушкін пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама пасмяротна быў узнагароджаны ордэнам Леніна.

Помнік Яромушкіну ўсталяваны ў вёсцы Сузоп Салтонскага раёна.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Ерёмушкин Николай Николаевич (руск.).  AZ Library. Архівавана з першакрыніцы 7 красавіка 2013. Праверана 2013-3-10.
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Боевая слава Алтая. 3 е изд. испр. и доп. Барнаул, 1978. / стр.76.
* Кузнецов И. И. Джога И. М. Золотые Звезды Алтая. Барнаул, 1982. / стр.70-71.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. Минск,1984. / стр.162-163.

Спасылкі
--------

* Мікалай Мікалаевіч Яромушкін на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Руку́** (араб. ركوع‎‎) — паясны паклон, які здзяйсняюць мусульмане падчас намаза, а таксама групы тэматычных вершаў у Каране.

Парадак здзяйснення
-------------------

Для здзяйснення паяснога паклону мусульмане абавязаны нахіліцца так, каб далоні дасягалі каленяў, затым затрымацца ў такім становішчы на ​​кароткі час і не нахіляцца для іншай мэты, акрамя як для выканання элемента намаза.

Калі які-небудзь з вышэйпералічаных элементаў не выкананы, то такі паясны паклон лічыцца несапраўдным. Дазваляецца выконваць руку абапіраючыся на што-небудзь або пры старонняй дапамозе, толькі ў выпадках неабходнасці. Пры немагчымасці здзейсніць руку цалкам, яго робяць па магчымасці. Чалавек, які ўчыняе намаз седзячы павінен нахіліць галаву наперад так, каб яна была насупраць каленяў.

Зноскі
------

1. ↑  Час здзяйснення руку роўны прамаўленню «Субханаллах  (руск.) (бел.»
2. 1 2  *Мухаммад Гаджиев аль-Инчхи*. Поясной поклон (руку') (руск.).  Islamdag.ru (3 красавіка 2013). Архівавана з першакрыніцы 23 ліпеня 2014. Праверана 5 чэрвеня 2013.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шышкін.
**Мікалай Мікалаевіч Шы́шкін** (12 ліпеня 1918, в. Вылева, Добрушскі раён, Гомельская вобласць — 27 мая 2000) — беларускі артыст эстрады, спявак. Заслужаны артыст Беларусі (1961).

Біяграфія
---------

У 1938—1941 гадах вучыўся ў Рэспубліканскім тэатральным вучылішчы, у 1945—1948 гадах і Мінскім музычным вучылішчы. З 1946 года артыст Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі, з 1948 — Белдзяржэстрады, з 1953 Ленінградскай эстрады  (руск.) (бел.. У 1957—1982 гадах артыст гутарковага жанру Беларускай філармоніі.

Творчасць
---------

Аўтар і выканаўца эстрадных фельетонаў, мініяцюр, сатыр, куплетаў, гумарыстычных апавяданняў, рэпрыз. Выступаў у перыядычным друку па праблемах беларускага эстраднага мастацтва.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
**Дом Фурсаў** — колішні будынак у гістарычным цэнтры Брэста, які размяшчаўся па вуліцы Будзённага, 3.

Гісторыя
--------

Будынак пабудаваны па вуліцы Лістоўскага ў кастрычніку 1937 года па праекце архітэктара Уладзіслава Камінскага. Гаспадарамі гэтага дома была сямейная пара Барбара Фурса (Barbara Fursa) і Ян Фурса (Jan Fursa). На той момант Ян Фурса быў інжынерам-геадэзістам. Асабняк налічваў 12 памяшканняў: 8 жылых пакояў, 2 кухні, 2 ванныя.

Будынак з’яўляўся гісторыка-культурнай каштоўнасцю без катэгорыі ў складзе гістарычнага цэнтра Брэста.

У выніку маштабнай рэканструкцыі суседняга тэатра лялек па вул. Леніна, 56, па доме Фурсаў пайшлі расколіны. Акрамя таго для тэатра патрабавалася паркоўка, якую няма было размясціць. Ужо ў 2017 годзе ў дзяржаўных СМІ пачалі сцвярджаць, што гістарычны будынак *«не ўпісваецца ва ўтвораны тэатральны комплекс»*, аргументуючы такім чынам неабходнасць яго зносу.

Будынак быў пазбаўлены статусу гісторыка-культурнай каштоўнасці і 19 чэрвеня 2019 года знесены.

Зноскі
------

1. 1 2  Исчезновение истории Бреста на наших глазах и таинство ворожбы «волшебников». Часть № 1
2. 1 2  Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь  (бел.).  Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь (10 красавіка 2019). Праверана 6 ліпеня 2020.
3. ↑  Новое здание Брестского театра кукол станет многофункциональным комплексом (17 ФОТО)(недаступная спасылка)
4. ↑  В Бресте на ул. Буденного снесли здание 30-х гг. прошлого века

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шаўчук.
**Мікалай Мікалаевіч Шаўчук** (нар. 24 жніўня 1959, г. Драгічын, Брэсцкая вобласць, БССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію па спецыяльнасці «Механізацыя сельскай гаспадаркі»; Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Эканоміка і кіраванне вытворчасцю»; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Дзяржаўнае і мясцовае кіраванне».

Працаваў загадчыкам машыннага двара, галоўным інжынерам, дырэктарам саўгаса «Банонь» Полацкага раёна Віцебскай вобласці; першым намеснікам старшыні — начальнікам упраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання, старшынёй Полацкага райвыканкама.

Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь шостага склікання, з’яўляўся намеснікам старшыні Пастаяннай камісіі па заканадаўстве і дзяржаўным будаўніцтве.

З 2019 года дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VII склікання. Беспартыйны.

Жыве ў г. Полацку.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі», граматай Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі (2017). Мае падзяку Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Сям’я
-----

Жанаты. Мае дарослых сына і дачку.

Зноскі
------

1. ↑  Свидетельство № 5-02/107 от 10 ноября 2017 года (руск.)(недаступная спасылка).  Минская епархия (10 снежня 2017). Архівавана з першакрыніцы 6 кастрычніка 2022. Праверана 18 лістапада 2020.

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь  (бел.)
* ШАЎЧУК Мікалай Мікалаевіч (Полацкая сельская выбарчая акруга №28)
Не блытаць з Магрыбская культура пячор.
**Культура пячор**, у якой прасочваецца прыкметны ўплыў усходніх культур, была распаўсюджаная ў цэнтральнай частцы Іспаніі каля 4000 — 3000 гг. да н. э. Названа так таму, што большасць матэрыялаў гэтай культуры выяўлена ў пячорах.

Па сваім характары ў асноўным была неалітычнай, адчула уплыў мегалітычных культур Іберыі. Прасочваюцца асобныя перажыткі мезаліту. Знойдзены кераміка з канічным дном і кардыяльным арнаментам, каменныя сякеры, круглявыя ў перасеку, цяслы, долаты. Жыллё размешчана галоўным чынам у пячорах. У ліку свойскіх жывёл (акрамя паўсюдна сустракальнага ў неаліце сабакі) буйны рагаты скот, козы, авечкі і свінні. Земляробства насіла зачаткавы характар, а паляванне захоўвала яшчэ вялікае значэнне, аб чым, у прыватнасці, сведчаць малюнкі на стэнах пячор і прыбудаваных да іх укрыццяў з выявамі (ва ўмоўнай манеры) дзікіх жывёл і эпізодаў палявання. Пахаванні, якія сустракаюцца ў пячорах — асобныя скурчаныя трупапалажэнні.

Каля 3000 г. да н. э. новая хваля мігрантаў з усходу дае пачатак альмерыйскай культуры.

Літаратура
----------

* Монгайт А. Л. Археология Западной Европы. Каменный век. М. 1978.
* Р. Bosch-Gimpera. La Formacion de los Pueblos de Espana. Mexico, 1946.

Спасылкі
--------

* Монгайт А. Л. Археология Западной Европы. Каменный век. М. 1978. С. 302 Архівавана 20 чэрвеня 2013.
* EL NEOLÍTICO

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
**«Ружы Геліягабала»** (англ.: The Roses of Heliogabalus) — карціна англійскага мастака Лоўрэнса Альма-Тадэмы, напісаная ў 1888 годзе.

Альма-Тадэма ўзяў за аснову карціны сумніўнае апавяданне «Гісторыі аўгустаў» пра тое, што падчас банкета рымскі імператар Геліягабал загадаў рассыпаць са столі ружы ў такой колькасці, што запрошаныя на банкет яго ворагі задыхнуліся.

На першым плане карціны намаляваны госці, накрытыя пялёсткамі руж. На заднім плане бачныя сам Геліягабал у залатой дыядэме і яго маці Юлія Саэмія. Справа за Геліягабалам стаіць жанчына, якая іграе на аўласе, а ўдалечыні бачная статуя Дыяніса, напісаная мастаком з арыгінала, які захоўваецца ў музеях Ватыкана.

Суадносіны бакоў палатна складаюць 132×213, што практычна роўна залатому сячэнню.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* «Ружы Геліягабала»
**Культура Нарыньё** — археалагічная культура, якая ўзнікла ў Калумбіі і Эквадоры каля. 7 ст. н. э. Названая ў гонар Нарыньё — халоднага высакагорнага плато ў Андах. Ад адной з груп насельніцтва, умоўна названай «капулі», засталіся пахаванні касікаў — у іх цела апускалася на глыбіню 30-40 м. Культура нарыньё падтрымлівала гандлёвыя адносіны з насельніцтвам Амазоніі і ціхаакіянскага ўзбярэжжа. Апрацоўвалі золата кавальскім спосабам; тэхналогіі нарыньё нагадвалі тэхналогіі іншых культур паўднёвага ўсходу Калумбіі.

У той жа час у рэгіёне пражывала і іншая група насельніцтва, умоўна названая «п'ярталь» (es:Piartal), ад якіх засталіся керамічныя, драўляныя, ювелірныя вырабы і тканіны, вытанчаныя па сваім дызайне і выкананні. Нашчадкі «п'ярталь», вядомыя як «туса» (Tuza), выпрабавалі пазней уплыў інкаў, побач з якімі яны пражывалі ў эпоху канкісты.

Літаратура
----------

* Banco de la República. Museo del Oro: sus mejores piezas. Bogotá, Colombia, Banco de la República, 2004.
* Jijon Y Caamaño, Jacinto. Las culturas andinas de Colombia. Bogotá, Banco Popular, 1974.

Спасылкі
--------

* Narino and the Gold Museum exhibition
* «Золотые культуры» Колумбии

| ⛭Андскія культуры |
| --- |
| Балівія | 
* Аймара
* Ванкарані
* Мольё
* Тыўанака
* Чанэ
* Чырыпа

 |  |
| Калумбія | 
* Ілама
* Ётока
* Каліма
* Кімбая
* Купісніке
* Нарыньё
* Сан-Агусцін
* Тайрона
* Т’ерадэнтра
* Тумака
* Чыбча
* Эль-Абра

 |
| Перу | 
* **Археалагічныя помнікі Перу**
* **Дакалумбава храналогія Перу**
* Акарай
* Вікус
* Віру
* Ліма
* Мочэ (Мачыка)
* Наска
* Нортэ-Чыка
* Паракас
* Рекуай
* Салінар
* Сікан (Ламбаеке)
* Тальян
* Уары
* Чавін
* Чанка
* Чанкай
* Чачапоя
* Чыму
* Чынча
* Чынчора
* Чырыбая

 |
| Чылі | 
* Аканкагуа
* Атакаменьё
* Дыягіта
* Чынчора

 |
| Эквадор | 
* Баія
* Вальдывія
* Каньяры
* Лас-Вегас
* Мантэньё-Уанкавілка
* Мачалілья
* Мілагра-Кеведа
* Нарыньё
* Ла-Таліта
* Чарэра

 |
| 
Гл. таксама
Дакалумбавы цывілізацыі
Інкі
Індзейскія мовы Паўднёвай Амерыкі
Патагонскія культуры
 |
**Нацыянальная акадэмія Дзяржаўнай пагранічнай службы Украіны імя Багдана Хмяльніцкага** (укр.: Національна академія Державної прикордонної служби України імені Богдана Хмельницького) — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова, якая знаходзіцца ў горадзе Хмяльніцкі і мае статус нацыянальнай.

Гісторыя
--------

14 снежня 1992 года ў адпаведнасці з пастановай Кабінета Міністраў Украіны быў створаны Інстытут пагранічных войскаў Украіны на аснове расфармаванага Хмяльніцкага вышэйшага артылерыйскага каманднага вучылішча. У 1995 годзе на базе інстытута пагранічных войскаў Украіны была створана Акадэмія пагранічных войскаў Украіны, дзе пачынаецца падрыхтоўка афіцэраў кіруючага складу.

4 жніўня 1995 года пастановай Кабінета Міністраў Украіны акадэміі нададзена імя Багдана Хмяльніцкага.

29 красавіка 1999 года акадэмію наведаў Прэзідэнт Украіны Леанід Кучма. Вынікам гэтага візіту стала наданне акадэміі статусу нацыянальнай.

У жніўні 2003 года ў сувязі з рэфармаваннем пагранічных войскаў у Дзяржаўную пагранічную службу Украіны ўстанова атрымала новую назву - Нацыянальная акадэмія Дзяржаўнай пагранічнай службы Украіны імя Багдана Хмяльніцкага.

Структура
---------

* Факультэт бяспекі дзяржаўнай граніцы
* Факультэт праваахоўнай дзейнасці
* Інжынерна-тэхнічны факультэт
* Факультэт падрыхтоўкі кіруючых кадраў
* Факультэт замежных моў і гуманітарных дысцыплін

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка ўстановы Архівавана 10 снежня 2020.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тамашэвіч.

**Мікалай Мікалаевіч Тамашэ́віч** (13 мая 1921, вёска Новыя Валосавічы, Лепельскі раён, Віцебская вобласць — 23 верасня 1983) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

М. М. Тамашэвіч нарадзіўся ў вёсцы Новыя Валосавічы (цяпер у Лепельскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі). Скончыў 7 класаў і 2 курсы рачнога тэхнікума ў Мазыры. У Чырвонай Арміі з 1940 г. Падчас Вялікай Айчыннай вайны з чэрвеня 1941 г. на Паўночна-Заходнім, Волхаўскім, Ленінградскім, Карэльскім франтах. Удзельнік абарончых баёў на тэрыторыі Латвіі, Эстоніі, абароны і прарыву блакады Леніграда, вызвалення Карэліі і Запаляр'я. У 1943 годзе скончыў курсы малодшых лейтэнантаў.

Экіпаж танка (7-я асобная гвардзейская танкавая брыгада) пад камандаваннем малодшага лейтэнанта М. М. Тамашэвіча вызначыўся 22 студзеня 1944 г. у ходзе баёў за вёску Кшэнціцы ў Ленінградскай вобласці: прарваў абарону праціўніка, трапіўшы ў акружэнне, на працягу 3-х дзён вёў абарону да падыходу асноўных сіл савецкай пяхоты.

У 1945 годзе М. М. Тамашэвіч скончыў Ленінградскую вышэйшую афіцэрскую бронетанкавую школу і працягваў службу ў Ленінградскай ваеннай акрузе (камандзір танкавага батальёна).

З 1956 г. капітан М. Тамашэвіч у запасе. Жыў і працаваў у Ленінградзе.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені
* Ордэн Айчыннай вайны 2-й ступені
* Медаль «За адвагу»
* Медаль «За абарону Савецкага Запаляр'я» і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15). — С. 412—413.

Спасылкі
--------

* Лепельчане — Герои Советского Союза Архівавана 9 лістапада 2013.  (руск.)
* Мікалай Мікалаевіч Тамашэвіч на сайце «Героі краіны»
**Дом дваранскага сходу** — колішні будынак у Шклоўскім пасадзе Магілёве, які размяшчаўся на рагу вуліц Першамайскай (былым Дняпроўскім праспекце) і Камсамольскай (былой Дваранскай), на паўночным боку Тэатральнай плошчы.

Дваранская вуліца ў 1906 годзе. Дом дваранскага сходу першы злева
Дом у 1918 годзе
Будынак дваранскага сходу быў двухпавярховым, першы паверх быў мураваным, другі — драўляным. Першы паверх здаваўся ў арэнду розным крамам, а другі выкарыстоўваў сам дваранскі сход. Там і праходзілі сходы дэпутатаў губернскага дваранства, знаходзілася канцылярыя. У гэтым жа доме і жыў сам прадвадзіцель губернскага дваранства. На першым паверсе былі крамы грамафонаў і швейных машын Х. Лур’е, гадзіннікаў і ювелірная крама Л. Шэфтэля, уздоўж праспекта — бакалея Ф. Ліберманау.

Перад Першай сусветнай вайной дваранскі сход заняў дом № 37 па Вялікай Садовай вуліцы. Службовыя памяшканні дваранскага сходу размясціліся на новым месцы, а на Дняпроўскім праспекце засталіся кватэры для персанала.

Вугал дома. 1936
Да вайны ў гэтым будынку размяшчаўся аэраклуб. У час Вялікай Айчыннай вайны другі паверх быў разбураны. Пасля вайны будынак быў цалкам знесены, а на яго месцы пабудаваны шматпавярховы дом (Першамайская вуліца, № 9/2).

Зноскі
------

1. 1 2 3  История Могилева:здание дворянского собрания
2. ↑  Гісторыя Магілёўскага яўрэйства, 2002, с. 173

Літаратура
----------

* История Могилевского еврейства: Документы и люди: Науч.-популяр. очерки и жизнеописания. В 2-х кн. Кн. 1. / Сост. А. Литин. — Мн.: Юнипак, 2002. — 688 с. — ISBN 985-6418-49-6.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом дваранскага сходу (Магілёў)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Федзюковіч.
**Мікола Федзюковіч** (*Мікалай Мікалаевіч Федзюковіч*; 22 мая 1943, вёска Гутава, Драгічынскі раён, Брэсцкая вобласць — 8 студзеня 1997 г.) — беларускі паэт, перакладчык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння сярэдняй школы (1960) працаваў літсупрацоўнікам драгічынскай раённай газеты «Чырвоная зорка», фотакарэспандэнтам лунінецкай міжраённай газеты «Ленінскі шлях» на Берасцейшчыне. У 1962—1965 гг. служыў у Савецкай Арміі. У 1970 г. скончыў Літаратурны інстытут імя Горкага ў Маскве. З 1970 г. быў рэдактарам у выдавецтве «Народная асвета», з 1971 г. — літсупрацоўнікам, потым загадчыкам аддзела літаратуры і мастацтва газеты «Чырвоная змена», у 1975—1976 гг. — рэдактарам у рэдакцыі часопіса «Служба быту Беларусі», у 1979—1983 гг. — зноў у «Чырвонай змене». З 1993 г. літкансультант газеты «Белорусская нива» і адначасова кіраўнік літаб’яднання пры «Чырвонай змене».

Першыя вершы апублікаваў у 1962 г. (міжраённая газета «Ленінскі шлях»). Аўтар зборнікаў вершаў «Зямля-магніт» (1968), «Мілавіца» (1971), «Птушыны грай» (1976), «Макаў цвет» (1979). Перакладаў з рускай, французскай і ўкраінскай моў.

У 1976 годзе ў перакладзе І. Бурсава ў Маскве выйшла кніга паэзіі «Птичье дерево». Таксама вершы перакладаліся на літоўскую, украінскую і іншыя мовы.

У 2009 годзе ў серыі «Беларуская паэзія ХХ стагоддзя» выйшаў пасмяротны зборнік выбранай паэзіі «Красадзён» (уклададальнік Віктар Гардзей).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мікола Федзюковіч // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.