Hviezdoslavovo námestie v Bratislave
Hviezdoslavova busta v Maďarsku v meste Kiskőrös
Памятная дошка ў Прэшаве
Вуліца Гвездаславава
**Па́вал Орсаг Гве́здаслаў** (славацк.: Pavol Országh Hviezdoslav), сапраўднае імя **Павал Орсаг** (псеўданімы: Hviezdoslav, Jozef Zbranský, Syn ľudu; 2 лютага 1849, Вышні Кубін — 8 лістапада 1921, Долны Кубін) — славацкі паэт, драматург, пісьменнік, перакладчык, юрыст, член Рэвалюцыйнага народнага сходу ЧСР (1918) і ганаровы старшыня Маціцы славацкай (1919).

Гвездаслаў — адна з найвыдатнейшых з'яў у культуры канца XIX — пачатку XX стагоддзя і славацкай літаратуры ў цэлым, рэфарматар славацкай мовы і стылістыкі.

Жыццяпіс
--------

Быў трэцім дзіцем у збяднелай сялянскай сям'і, меў брата і сястру. Першапачатковую адукацыю атрымаў у роднай Ораве (1854—1859) і ў суседніх вёсках Ясенава і Лешціны (1860). Вялікі ўплыў на яго светапогляд аказаў у гэты час лешцінскі настаўнік Адольф Медзіградскі, які вучыў іх славацкай мове. Ён жа пераканаў бацькоў накіраваць сына ў венгерскую гімназію ў Мішкальцы, зважаючы на яркі талент хлапца. Адзін год Павал дапамагаў на ферме свайму стрыю Яну, аднак урэшце сям'я вырашыла адаслаць яго ў Мішкальц да іншага стрыя, адносна заможнага і бяздзетнага краўца Паўла. Так у 1862 годзе Павал Орсаг пачаў навучанне ў тамтэйшай гімназіі, дзе займеў веды венгерскай мовы, а ў дзядзькі прачытаў усю бібліятэку, захапіўшыся паэзіяй і творамі венгерскіх паэтаў. Па смерці стрыя ў 1865 годзе вярнуўся дадому ў Славакію і паступіў у евангельскі ліцэй у Кежмарку, які скончыў у 1870. Пасля пераехаў у Прэшаў, дзе навучаўся ў Юрыдычнай акадэміі (1870—1872).

Адвакацкую практыку праходзіў у Долным Кубіне, Марціне, Сеніцы. Іспыты на адваката здаў у 1875 годзе ў Будапешце, адкрыў у Наместаве ўласную адвакацкую кантору. Усё сваё творчае жыццё правёў на Ораве, дзе быў таксама членам суда і загадчыкам філіяла «Татрабанка».

У 1876 годзе пераехаў у Долны Кубін, дзе стаў суддзёй, у маі ажаніўся з Ілонай Новакавай, дачкою мясцовага евангельскага сеньёра  (славацк.) (бел.. Іх шлюб быў бяздзетны, аднак па смерці яго маці ў 1887 і бацькі ў 1888, а праз год і брата Мікулаша яны з жонкай вырашылі ўсынавіць Мікулашавых дзяцей Яраслава і Сідоню.

У маі 1918 ўзначальваў славацкую дэлегацыю на святкаванні 50-годдзя заснавання Нацыянальнага тэатра ў Празе. У сваім выступленні выказаўся за магчымасць славацкага-чэшскага адзінства. І ўжо ў канцы таго ж года з энтузіязмам вітаў стварэнне Чэхаславакіі, а з ім і з'яўленне рэальных перспектыў для свабоднага развіцця славацкай нацыі.

У 1919 атрымаў званне ганаровага доктара філасофіі Карлавага ўніверсітэта ў Празе.

У 1921 стан здароўя рэзка пагоршыўся, прайшоў курс лячэння ў Празе і Лугачавіцах, сканаў у Долным Кубіне, дзе й пахаваны.

Творчасць
---------

Пісаць вершы пачаў у час навучання па-венгерску і нямецку. Публікавацца пачаў у 60-х гадах XIX стагоддзя пад псеўданімам *Jozef Zbranský*. Дэбютаваў нізкай вершаў «Паэтычныя першынцы» (1868). У 1871 разам з Коламанам Баншэлам рэдагаваў альманах «Napred», але гэты зборнік выклікаў у старэйшага пакалення (Ёзаф Міласлаў Гурбан, Андрэй Сытнянскі і інш.) такі моцны адпор, што малады паэт не меў магчымасці друкавацца ў адзіным славацкім літаратурным месячніку «Orol». Сітуацыя змянілася толькі пасля сыходу Сытнянскага з рэдакцыі «Арла». Публікаваўся, акрамя гэтага, і ў часопісе «Slovenské pohľady».

Псеўданімам *Hviezdoslav* упершыню скарыстаўся ў 1877 у вершаваным некралогу па Вільяме Паўліні-Тоце, пасля чаго выкарыстоўваў яго да канца жыцця.

Аўтар цыклаў «Сны маладосці» (1877), «Санеты» (1882—1886), «Псалмы і гімны» (1882—1892), «Парасткі» (1885—1893), «Праходкі вясною» і «Праходкі летам» (абодва 1898), «Скрухі» (1900—1915), «Водгулле» (1909—1919), «Крывавыя санеты» (1914); эпічных паэм «Леснікова жонка» (1886), «Эжа Влкалінскі» (1890), «Табар Влкалінскі» (1897—1899); філасофска-этычных твораў на біблейскія сюжэты (паэмы «Рахіль», 1892; «Каін» і «Сон Саламона», абедзве 1900; трагедыя «Ірад і Ірадыяда», 1909, і інш.).

Перакладаў творы рускіх (Аляксандр Пушкін — «Цыганы», «Барыс Гадуноў», «Каўкаскі палонны» і іншыя, Міхаіл Лермантаў — «Дэман»), нямецкіх паэтаў (Ёган Вольфганг Гётэ — «Фаўст», Фрыдрых Шылер — «Песня пра звон»), польскія творы (Адам Міцкевіч, Юльюш Славацкі). Перакладаў і п'есы з англійскай (Уільям Шэкспір — «Гамлет», «Макбет», «Сон у летнюю ноч»), з венгерскай пераклаў вершы Шандара Пецёфі і п'есу Імрэ Мадач «Трагедыя чалавека».

Творы
-----

### Лірычныя нізкі

* 1882 / 1886 — *Sonety*
* 1885 / 1896 — *Letorosty I.*, *Letorosty II.* a *Letorosty III.*
* 1885 / 1896 — *Žalmy a hymny*
* 1898 — *Prechádzky jarom*
* 1898 — *Prechádzky letom*
* 1903 — *Stesky*
* 1914—1918 — *Krvavé sonety*

### Паэтычныя зборнікі ды іншае

* 1868 — *Básnické prviesenky Jozefa Zbranského*
* 1879 — *Ilona Žltovlas*
* 1880 — *Krb a vatra* (толькі рукапіс, нявыдадзены)
* 1888 — *Čierny tok*
* 1888 — *Mlyn v Tatrách*
* 1889 — *Na obchôdzke*
* 1890 — *V žatvu*
* 1891 — *Poludienok*
* 1892 — *Obed a večera*
* 1909 / 1911 — *Stužková a Dozvuky*

### Эпічныя творы

* 1882 — *Agar*
* 1884 / 1886 — *Hájnikova žena*
* 1888 — *Bútora a Čútora*
* 1890 — *Ežo Vlkolinský*
* 1884 / 1886 — *Gábor Vlkolinský*
* 1892 — *Ráchel*
* 1897 — *Vianoce*
* 1900 — *Kain* (táto zbierka nebola vydaná)
* 1900 — *Sen Šalamúnov*

### Драмы

* 1868 — *Vzhledanie*
* 1869 — *Pomsta*
* 1871 — *Otčim*
* 1879 — *Oblaky*
* 1904 — *Na Luciu*
* 1909 — *Herodes a Herodias*

Літаратура
----------

* Гвездаслаў Павал. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

### Беларускія пераклады

* З «Крывавых санетаў» // Славацкая паэзія. Мн. 1990;

Памяць
------

Імем Паўла Орсага названая вёска Гвездаславаў, некалькі плошчаў і вуліц, а таксама вадаспад і малая планета.

Заўвагі
-------

1. ↑  Czech National Authority Database Праверана 30 жніўня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. 1 2  Hviezdoslav // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
3. 1 2  Hviezdoslav // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
4. 1 2  Hviezdoslav (vl. m. Pavol Ország). In: *Slovenský biografický slovník E — J.*, 1987, s. 449.
5. 1 2  Pavol Ország Hviezdoslav: Spisovatelia. In: *Osobnosti.sk.*
6. ↑  Hviezdoslav (vl. m. Pavol Ország). Tamže, 1987, s. 450.
7. ↑  Hviezdoslav, vl. m. Pavol Ország. In: *Encyklopédia Slovenska, II. zv. A — J,* 1978, s. 378.
8. ↑  BARÁTHOVÁ, Nora: Pavol Ország-Hviezdoslav. In: *Oficiálna stránka múzea v Kežmarku.*
9. ↑  MAŤOVČÍK, Augustín: Pavol Országh Hviezdoslav. In: *Knižnica*, 2009, s. 43.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Павал Орсаг Гвездаслаў
* Парасткі ІІІ. Верш
* Творы Паўла Орсага Гвездаслава

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1477000 · BNF: 12220871x · GND: 118775405 · ISNI: 0000 0001 0872 0406 · LCCN: n50002954 · NKC: jn20000401129, jo2013757001 · NTA: 070117357 · NUKAT: n99066759 · LIBRIS: 62326 · SUDOC: 030881706 · VIAF: 14821663 |

 |