recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шварцман.
**Майсей Фраймавіч Шварцман** (нар. 3 лістапада 1911, в. Курныкы, Вінніцкая вобласць, Украіна — 25 чэрвеня 1944, Шумілінскі раён) — Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Пасля школы скончыў Вінніцкі настаўніцкі інстытут. Працаваў настаўнікам, загадчыкам раённага аддзела народнай адукацыі ў горадзе Хмільныку Вінніцкай вобласці. Затым загадчыкам партыйнага кабінета Тыўраўскага райкама партыі.

У першы дзень Вялікай Айчыннай вайны прыйшоў у ваенкамат дабраахотнікам. З ліпеня 1941 года ўдзельнічаў у баях. Баявое хрышчэнне прыняў пад горадам Крыжопіль. Абараняў Маскву, ваяваў пад Вялікімі Лукамі. Асабліва вызначыўся ў баях за вызваленне Беларусі ўлетку 1944 года.

25 чэрвеня 1944 года пераправіўся на левы бераг ракі Заходняя Дзвіна ў раёне вёскі Грынёва Бешанковіцкага раёна. Пры абароне плацдарма памёр у баі.

Пахаваны ў брацкай магіле гарадскога пасёлка Бешанковічы.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 ліпеня 1944 года быў удастоены высокага звання — Герой Савецкага Саюза.

Зноскі
------

1. ↑  Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан. Бешанковіцкі раён, г. п. Бешанковічы
2. ↑  Шварцман, Моисей Фроимович

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
Свята-Успенская царква ў Свіры
**Свята-Успенская царква** — праваслаўны храм у Беларусі, у гарадскім пасёлку Свір Мядзельскага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

На паўночна-ўсходняй ускраіне пасёлка. Пабудавана ў пачатку XX ст. з дрэва як стараабрадніцкая.

Архітэктура
-----------

Помнік народнага дойлідства. Вырашана чатырохсценным зрубам пад двухсхільным дахам з вальмай над алтарнай сцяной, завершанай макаўкай. Над трохвугольным франтонам галоўнага фасада ўзведзены высокі васьмярык з цыбулепадобным купалам. Уваход зроблены праз дабудаваны каркасны прытвор пад двухсхільным пакрыццём. Адзінарнымі элементамі дэкору плоскасных фасадаў з’яўляецца ліштва і сандрыкі прамавугольных аконных праёмаў, вылучаных на фоне гарызантальнай шалёўкі.

Інтэр’ер
--------

Унутры малітоўная зала перакрыта корабавым скляпеннем. У апсідзе скульптурная выява «Укрыжаванне», абапал якой па сценах развешаны абразы.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Свята-Успенская царква (Свір) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Успенская царква (Свір) на сайце Radzima.org
**Ваг** (славацк.: Váh, венг.: Vág, ням.: Waag, польск.: Wag) — самая доўгая рака Славакіі. Левы прыток Дуная. Пачынаецца каля вёскі Кралёва-Легата, дзе зліваюцца Чорны Ваг і Белы Ваг. Рака цячэ па поўначы і захадзе Славакіі і ўпадае ў Дунай недалёка ад Комарна. Галоўныя прытокі — Нітра, Малы Дунай, Кісуца, Тур’ец, Орава, Рэвуца, Райчанка.

Працякае праз гарады і мястэчкі: Ліптаўскі Градак, Ліптаўскі Мікулаш, Ружамберак, Вруткі, Жыліна, Бытча, Поваска-Бістрыца, Пухаў, Ілава, Дубніца-над-Вагам, Немшава, Трэнчын, Нове Месца над Вагам, П’ешцяны, Глогавец, Серэдзь, Шаля, Коларава і Комарна.

Даўжыня ракі — 433 км, плошча водазбору — 19 600 км². Сярэднегадавы расход вады — 152 м³/сек.

На рацэ пабудавана сістэма з 20 гідраэлектрастанцый — Важскі каскад. Воды ракі выкарыстоўваюцца для арашэння і водазабеспячэння. Рака з'яўляецца суднаходнай ад вусця ракі Серэдзь.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ваг

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Энцыклапедычны лексікон · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4424119-7 · NKC: ge308855 · VIAF: 10145067003366630628 |
**Бітва пад Ашмянамі** (8 снежня 1432) — першая буйная бітва феадальнай вайны ў ВКЛ.

Войска Свідрыгайлы, у тым ліку значная дапамога з Цверы, выйшла з Ашмян і неўзабаве спаткала сілы Жыгімонта Кейстутавіча, якія складаліся з літоўцаў, жамойтаў і палякаў Драгічынскай зямлі. Да абодвух бакоў маглі падыйсці падмацаванні ад саюзнікаў, аднак яны не сталі гэтага чакаць. Бітва працягвалася да ночы. Колькасная перавага была на баку Свідрыгайлы, і спачатку ён браў верх і тры мілі гнаў праціўніка. Жыгімонт, аднак, здолеў пераламіць ход бітвы і змусіў Свідрыгайлу ўцякаць. У палон патрапілі многія значныя прыхільнікі Свідрыгайлы, у тым ліку князі Юрый Лугвеневіч, Федка Адынцэвіч, Мітка Зубравіцкі, Васіль Красны, баяры Юрый Гедыгольд, Юшка Гойцавіч.

Сцверджанні Свідрыгайлы ў лісце да вялікага магістра, што Жыгімонтавы страты ў бітве нашмат большыя за ягоныя, здаюцца перабольшанымі. З іншага боку, перабольшаныя і звесткі Длугаша, што Свідрыгайла страціў 10 000 забітымі і 4 000 палоннымі.

Літаратура
----------

* *Lewicki A.* Powstanie Świdrygiełły: Ustęp z dziejów unii Litwy z Korona. — Kraków, 1892;
* *Wolff J.* Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku. — Warszawa, 1895.
**Бітва на Хлебным полі** (венг.: Kenyérmezei csata, рум.: Bătălia de la Câmpul Pâinii) — бітва паміж венгерскімі і турэцкімі войскамі, якая адбылася 13 кастрычніка 1479 года ў Трансільваніі, на Хлебным полі на беразе ракі Мурэш паміж гарадамі Арашціе і Себеш.

На чале венгерскага войска стаялі Пал Кініжы, Іштван Батары, Вук Бранкавіч і Басараб III Стары. Турэцкімі войскамі камандавалі Алі Кодша і Басараба Цэпелюш.

9 кастрычніка турэцкая армія ўвайшла на тэрыторыю Трансільваніі ля мястэчка Кальнік разрабавала некалькі вёсак і мястэчак і ўзяла ў палон шмат мясцовых жыхароў.

13 кастрычніка 1479 года на Хлебным полі пачалася асноўная бітва. Турэцкія войскі налічвалі больш за 20 тысяч чалавек. Венгерскае войска складалася з 12 — 15 тысяч чалавек.

Вынікам бітвы стала перамога венграў, якія разграмілі турэцкую армію. Рэшткі турак беглі ў горы, дзе большасць з іх былі забіты мясцовым насельніцтвам. Страты венгерскага войскі склалі каля 3000 чалавек.

Гл. таксама
-----------

* Асманска-венгерскія войны

Літаратура
----------

* Csorba Csaba — Estók János — Salamon Konrád: Magyarország Képes Története, Magyar Könyvklub, Budapest 1998. ISBN 963-548-961-7
* Markó László: A Magyar Állam Főméltóságai Szent Istvántól napjainkig életrajzi lexikon, Magyar Könyvklub, Budapest 2000. ISBN 963-547-085-1
**Бітва на рацэ Лех** (ням.: Schlacht auf dem Lechfeld, венг.: augsburgi csata) — бітва, якая адбылася 10 жніўня 955 года на рэчцы Лех каля Аўгсбурга, паміж германскімі войскамі на чале з каралём Атонам I і качэўнікамі-венграмі, што ўварваліся ў Цэнтральную Еўропу. Бітва скончылася поўнай перамогай немцаў, а спусташальныя набегі венграў на хрысціянскія краіны спыніліся назаўжды.

Бітва
-----

10 жніўня 955 нямецкія войскі на чале з каралём Атонам I разграмілі качэўнікаў-венграў (мадзьярскія плямёны, якія пазней аселі на тэрыторыі сучаснай Венгрыі), якія ўварваліся ў Цэнтральную Еўропу, і назаўжды спынілі іх спусташальныя набегі на хрысціянскія краіны. Бітва адбылася на рацэ Лех каля Аўгсбурга. Бітве папярэднічала аблога і спроба штурму венграмі Аўгсбурга. Кароль сабраў 10 000 вершнікаў, але ўсё адно саступаў варварам па колькасці, хоць і пераўзыходзіў іх узбраеннем — цяжкая нямецкая конніца супраць лёгкай венгерскай. Перамога была дасягнута, у першую чаргу, дзякуючы дысцыпліне. Акружыўшы немцаў, венгры спешыліся і пачалі рабаваць абозы, што дазволіла Атону I знішчыць спешаных, а затым нанесці ўдар па галоўнай ардзе. Пераследваючы беглых, германскія атрады не парушалі парадку, памятаючы пра сваю малалікасць. Венграў, якія патрапілі ў палон, немцы пакаралі смерцю, у тым ліку аднаго з іх правадыроў Леле, а тым, хто застаўся ў жывых, адрэзалі насы і вушы і знявечанымі адправілі да сваіх.

Бітву на Леху часта называюць «нараджэннем нямецкай нацыі» (*«Geburt der deutschen Nation»*).

Зноскі
------

1. ↑  Звесткі прыведзены паводле Wolfgang Hebold: 50 Klassiker: Siege und Niederlagen, Gerstengerg Verlag, 2002; Augsburger Stadtarchive und Adi Briegel: Bayrisch-Schwäbische Geschichte, Verlag für schwäbische Landeskunde, 1959
2. ↑  Lechfeld — Geburt der deutschen Nation

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бітва на рацэ Лех
Адкрытая посудамыйная машына
**Посудамыйная машына** — электрамеханічная прылада для аўтаматычнага мыцця посуду. Выкарыстоўваецца як ва ўстановах грамадскага харчавання, так і ў хатніх умовах.

Гісторыя
--------

Першую машыну для мыцця посуду з ручным прывадам запатэнтаваў у 1850 годзе Джоэль Гоўтан, аднак прыкметнага камерцыйнага ўвасаблення гэтая павольная і ненадзейная прылада не атрымала. Іншы патэнт на падобную канструкцыю атрымаў у 1865 годзе Л. А. Аляксандр, але шырокага распаўсюджвання яна таксама не мела.

У 1967 годзе была выпушчана першая ў СССР кампактная посудамыйная машына на рыжскім заводзе «Страумэ» і была разлічана на 12 талерак, 4 шклянкі і 4 камплекты сталовых прыбораў.

На заводзе гандлёвага абсталявання ў Гродне вырабляліся прамысловыя посудамыйныя машыны для грамадскага харчавання. Некаторыя мадэлі гэтага завода дапускалі бытавое выкарыстанне.

З 1980-х гадоў посудамыйныя машыны «НЯМІГА МБП-86» выпускалі на авіязаводзе ў Мінску. Мадэль была прамысловая, для мыцця кубкаў і шклянак у барах і рэстаранах, але невялікіх памераў (440×490×580 мм, ёсць нават інфармацыя, што яе збіраліся ўсталёўваць і на самалёт ІЛ-86). Цікава, што афіцыйна дапускалася і яе хатняе выкарыстанне, у тым ліку для мыцця талерак.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Посудамыйная машына

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 124503678 · GND: 4157005-4 · LCCN: sh85038427 · NDL: 01201080 |

| ⛭Кухонная тэхніка |
| --- |
| Цеплавая апрацоўка ежы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Пліты і печы | Газавая пліта · Індукцыйная пліта · Мікрахвалевая печ · Хлебапечка · Электрычная пліта |
| Аэрагрыль · Барбекю · Вафельніца · Грыль · Кававарка · Рысаварка · Мультыварка · Параварка · Тостар · Фрыцюрніца |

 |
| Механічная апрацоўка ежы | Блэндар · Кавамолка · Кухонны камбайн · Міксер · Мясарубка · Сокавыціскалка |
| Нагрэў і астуджэнне вады | Кіпяцільнік · Кулер · Тэрмапот · Чайнік · Электрычны чайнік |
| Халадзільнае абсталяванне | Інтэрнэт-халадзільнік · Маразільнік · Сумка-халадзільнік · Халадзільнік |
| Дадатковае абсталяванне | Посудамыйная машына |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кусейр.

**Эль-Кусейр** (араб. القصير‎‎ — «невялікая крэпасць») — егіпецкі горад на беразе Чырвонага мора. Размешчаны за 130 км на поўдзень ад Хургады і за 130 км на поўнач ад Марса-Алама.

Гісторыя
--------

Яшчэ пры егіпецкім фараоне Ментухатэпе IV на гэтым месцы быў заснаваны горад Джаау, які ўвайшоў у XVI ном. Джаау быў важным старажытнаегіпецкім портам. У прыватнасці, з яго адпраўлялі марскія экспедыцыі ў краіну Пунт. Караблі для асабліва буйных экспедыцый будавалі ў Фівах, і цягнулі ў Джаау волакам, праз Вадзі-Хамамат.

У эліністычны перыяд тут стаяў горад Леўкас Лімен (Белая гавань). У 1999 годзе падчас раскопак у «Старым Кусейры» былі выяўлены папірусы, якія распавядаюць пра гісторыю Кусейра ў рымскую і сярэдневяковую эпохі.

У ісламскі перыяд Эль-Кусейр атрымаў сваю сучасную назву. Да прыходу ісламу гэты горад пачаў прыходзіць у запусценне, аднак пры Мамлюках Кусейр стаў выкарыстоўвацца для адпраўкі паломнікаў у Хіджаз — і горад ізноў заквітнеў.

У часы французскай акупацыі ў Кусейре знаходзіўся адзін з цэнтраў барацьбы за свабоду.

Цяпер Эль-Кусейр набірае папулярнасць курорта.

Славутасці
----------

У Кусейре знаходзяцца рэшткі рымскага порта, у якім было знойдзена мноства амфар і керамічных вырабаў. Таксама ў горадзе можна пабачыць асманскі форт Селіма і мячэць Аль-Фарран.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Al Qusayr — FREE Al Qusayr information | Encyclopedia.com: Find Al Qusayr research
3. ↑  Гюрепъммюъ Днпнцю Б Ярпюмс Осмр
4. ↑  القصير Архівавана 8 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эль-Кусейр

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 15872428n · GND: 4391924-8 · LCCN: n2005014159 · SUDOC: 224706764 · VIAF: 129213589 |
**Бітва пад Вільняй (1655)** - бітва, якая адбылася падчас вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667) 7-9 жніўня 1655 г. пад Вільняй.

Літоўскія войскі пад камандаваннем гетманаў Януша Радзівіла і Вінцэнта Корвіна Гасеўскага былі разбіты рускай арміяй цара Аляксея пры падтрымцы казакоў Івана Залатарэнкі. Пасля перамогі ў бітве над рэгулярнымі літоўскімі войскамі (7-8 жніўня) руская армія хутка зламала супраціў жыхароў гораду і 10 жніўня цар Аляксей трыумфальна ўвайшоў у Вільню.

Упершыню іншаземныя войскі захапілі ўвесь горад, уключаючы замак. Па

сля заходу Вільні, пачаліся пажары, марадзёрства і забойстваў жыхароў расійскімі войскамі (у асноўным казакамі), горад быў значна пашкоджаны. Паводле падлікаў, было забіта больш за 20 000 чалавек. Забойствы жыхароў працягвалася 3 дні, а горад гарэў 17 дзён. Шмат будынкаў былі разбураны, і больш не аднаўлялісь. Вільня доўга не магла аправіцца ад гэтага разбурэння (паводле падлікаў гісторыкаў, каля 1650 г. у Вільні было 45 000 жыхароў, а праз 50 гадоў - толькі 4000, толькі каля 1850 г. насельніцтва Вільні перавысіла 45 000)

Ян Цадроўскі (1617-1688), падчашы новагародскі і мемуарыст, пісаў пра перыяд расійскай акупацыі: "Наступіў такі страшны голад, што ён працягваўся да жніва 1657 года, так што ўсіх кошак, усіх сабак людзі паелі, да таго ж яны забівалі людзей і елі чалавечыя целы, і не давалі чалавечым трупам ляжаць у магіле"

Горад быў адваяваны войскам Рэчы Паспалітай пад кіраваннем Міхала Казіміра Паца толькі ў жніўні 1660 г. (гл .: Бітва пад Вільняй (1660)).

Зноскі
------

1. ↑  Konrad Bobiatyński *Od Smoleńska do Wilna. Wojna Rzeczypospolitej z Moskwą 1654- 1655*, s. 211
2. ↑  Norman Davies, *God’s Playground: A History of Poland*, Columbia University Press, 1982, ISBN 0231053517, s. 457.
3. ↑  Tertius Chandler, 1987, Four Thousand Years of Urban Growth: An Historical Census. Lewiston, NY: Edwin Mellon Press.
4. ↑  Przemysław Włodek, *Wilno: przewodnik*, Oficyna Wydawnicza „Rewasz", 2004, s. 22.
**Станіслаў Мурмеліус** — друкар і кнігавыдавец XVI ст.

Біяграфія
---------

Паходзіў з Польшчы. У 1558 г. запрошаны канцлерам ВКЛ М. Радзівілам Чорным узначаліць Берасцейскую друкарню, якая пасля смерці Б. Ваяводкі бяздзейнічала. Першай кнігай, выдадзенай Мурмеліусам да лістапада 1558, быў зборнік рэлігійных песень С. Зарэмбы «Песні хвал боскіх».

На працягу 1558—1561 гг. ім надрукавана 16 твораў на польскай мове. З іх вядомы: «Два пасланні» (1559) — адказ папскаму нунцыю Ліпамано, дзе крытыкуецца царкоўна-рэлігійная палітыка рымскай курыі і яе ўмяшанне ў справы іншых краін; «Гісторыя пра папу Іаана VIII, які быў жанчынай» (1560); прававыя творы Б. Граіцкага — «Артыкулы права Магдэбургскага», «Судовы працэс» (1560) і інш. Магчыма, Мурмеліус удзельнічаў у падрыхтоўцы да выдання Берасцейскай Бібіліі (1563). Каб палепшыць фінансавае становішча друкарні, Мурмеліус выдаваў сваім коштам хадавыя кнігі свецкага зместу, але без пазначэння месца выдання і выдаўца. Сродкі на публікацыю рэлігийнай литаратуры даваў М. Радзівіл Чорны. Якасць выданняў Мурмеліуса сведчыць пра дасканаласць яго выдавецкага і друкарскага майстэрства. З 1570 г. Мурмеліус знаходзіўся ў Кракаве, дзе трапіў у даўгавую турму, адкуль яго вызваліў выдавец М. Шарфенберг. Далейшы лёс Мурмеліуса невядомы.

Літаратура
----------

* Kawecka-Gryczowa, A. Murmelius Stanisław // Polski Słownik Biograficzny. T. 22-1. Zesz. 92. — Wrocław, 1977. — S. 273—274.
* Murmelius Stanisław // Drukarze dawnej Polski od XV do XVIII wieku. Z. 5: Wielkie Księstwo Litewskie / Oprac. A. Kawecks-Gryczowa, K. Korotajowa, W. Krajewski. — Wrocław—Kraków, 1959. — S. 180—187.
* *Пазднякоў В.* Мурмеліус Станіслаў // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* Александровіч, У. С. Люблінскі след у біяграфіі берасцейскага друкара Станіслава Мурмеліуса / У. С. Александровіч; Пер. з укр. мовы А. С. Макарэвіч // Архіварыус. — 2008. — Вып. 6. — С. 24—40.
**Эль-Куфра** (араб. الكفرة‎‎) — найбуйнейшы муніцыпалітэт у Лівіі. Сталіца — горад Аль-Джаф. Плошча — 483 510 км². Насельніцтва 50 104 чалавек (2006 г.). Эль-Куфра з'яўляецца часткай гістарычнай вобласці Кірэнаіка.

Геаграфічнае становішча
-----------------------

Размешчаны ў паўднёва-усходнім «вугле» краіны. Мяжуе з Егіптам, Суданам і Чадам. Амаль усю плошчу муніцыпалітэта пакрывае пустыня Сахара.

Цікавы факт
-----------

Раней муніцыпалітэт Эль-Куфра быў яшчэ шырэй і ўключаў вялікі пустынны раён на поўначы. Аднак у 2007 годзе ён быў перададзены іншаму муніцыпалітэту Лівіі.

Гл. таксама
-----------

* Горад Аль-Джаф

Зноскі
------

1. 1 2  Districts of Libya **(нявызн.)**.  statoids.com.

| Сцяг Лівіі Муніцыпалітэты Лівіі |
| --- |
| 
* Бенгазі
* Вадзі-эль-Хаят
* Вадзі-эш-Шаці
* Гат
* Дэрна
* Марзук
* Місурата
* Налут
* Сабха
* Сурт
* Тарабулус
* Эз-Завія
* Эль-Бутнан
* Эль-Вахат
* Эль-Джабал-эль-Гарбі
* Эль-Джуфра
* Эль-Джыфара
* Эль-Джэбал-Эль-Ахдар
* Эль-Куфра
* Эль-Маргаб
* Эль-Мардж
* Эн-Нугат-эль-Хумс

 |
**Эль-Ку́фа** (Куфа, араб. الكوفة‎‎)- горад у цэнтры Ірака, на рацэ Еўфрат, у 170 км на поўдзень ад Багдада. Будучы адным з першых арабскіх гарадоў у Месапатаміі, Куфа адыграла выключна важную ролю ў гісторыі ісламу. Па стане на 2003, яго насельніцтва складае 110 000 жыхароў. Гэта адзін з чатырох гарадоў, свяшчэнных для ірацкіх шыітаў, нараўне з Самарай, Кербела і ан-Наджафам.

Гісторыя
--------

Куфа была заснавана ў 637 г. Са`дам ібн Абу Вакасам, паплечнікам прарока Мухамада. Ён быў кіраўніком Куфы да 642 г. калі халіф Умар ібн Хатаб па патрабаванням жыхароў Куфы прызначыў на яго месца іншага паплечніка Прарока, Мугіру ібн Шу` бу. У 645 г. халіф Усман ібн Афан прызначыў кіраўніком Куфы аль-Валіда ібн Укбу, а ў 650 г. — Саіда ібн аль-А`аса. У 654 г. Саід быў скінуты гараджанамі, і новым кіраўніком быў абраны Абу Муса аль-Аша`Ары, яшчэ адзін паплечнік Прарока.

Канфлікт паміж халіфам Усманам і Абу Мусам выліўся ў супрацьстаянне жыхароў Куфы і дынастыі Амеядаў. Пасля забойства Усман куфійцы падтрымалі новага халіфа Алі ібн Абі Таліба, які ў 656 г. прызначыў замест Абу Мусы кіраўніком Каразу ібн Каб`а. Перад бітвай з Муавіяй ібн Абі Суфьянам Алі перанёс сваю сталіцу ў Куфу. Куфа захоўвала вернасць Алі да самой яго смерці ў 661 г.

Захапіўшы ўладу, Муавія зноў прызначыў кіраўніком Куфы Мугіру. У 670 г. Мугіра збег з Куфы, побач з якой бушавала эпідэмія бубоннай чумы, і Муавія прызначыў кіраўніком Зіяд ібн Абі Суфьяна. Драконаўскія меры Зіяда выклікалі паўстанне прыхільнікаў Алі, якія заставаліся ў Куфе.

Літаратура
----------

* Большаков О. Г. История Халифата. 2. Эпоха великих завоеваний (633—656). М.: Восточная литература, 1993.  (руск.)
* Большаков О. Г. История Халифата. Т. 3. Между двух гражданских войн (656—696). М.: Восточная литература, 1998.  (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Замкавая гара.
**Замкавая гара** — гарадзішча ў Крычаве, за 0,7 км на паўднёвы ўсход ад Гарадца, на высокім правым беразе р. Сож. Пляцоўка авальнай формы (100 х 60 м), аддзелена ад астатняга плато ровам шырынёй 30—70 м. 3 паўночнага, паўднёвага і заходняга бакоў захаваўся абарончы вал вышынёй каля 5 м і шырынёй (каля падэшвы) да 22 м. Даследавалі Г. В. Штыхаў (1967), М. А. Ткачоў (1973—1975), А. А. Мяцельскі (1987—1988, 1997}.

Агульная даследаваная плошча складае каля 600 м. Культурны пласт гарадзішча моцна пашкоджаны познімі раскопамі, найлепш захаваўся ў паўднёвай і паўночна-заходняй частках тэрыторыі, дзе яго магутнасць дасягае 3,5 м. У іншых месцах яго таўшчыня 1—1,5 м. Найбольш раннія матэрыялы прадстаўлены керамікай тыпу сярэдняга слоя гарадзішча Гарадзец (2—4 ст.). Напластаванні XII—XIII стст. магутнасцю 0,1 — 1 м. У іх знойдзены шыферныя прасліцы, шкляныя бранзалеты, наканечнікі стрэл, нажы, прабоі, меч. Выяўлены рэшткі драўляных жытлаў з печкамі-каменкамі. Пабудовы групаваліся ўздоўж трасы вала. Першапачатковы абарончы вал быў насыпаны ў канцы XII — пачатку XIII ст. і меў вышыню 1,5 м і шырыню каля 8 м, пад валам прасочваецца культурны пласт таўшчынёй 0,3 м, у якім знойдзена кераміка XII ст. Наверсе вала стаялі драўляныя пабудовы, канструкцыйныя асаблівасці якіх не ўдалося прасачыць. У XIII ст. яны згарэлі і пасля гэтага вал быў дасыпаны да вышыні 3,2 м і меў шырыню каля 12 м.

У напластаваннях XIV—XVIII стст. выяўлена шмат глінянага посуду, нажы, замкі, ключы, наканечнікі стрэл, арбалетныя балты, разнастайная кафля, каменныя і чугунныя ядры, калекцыя манет, у т.л. залаты вугорскі дукат. У гэты ж час адбывалася неаднакратнае павелічэнне фартыфікацыйных збудаванняў. Першы раз вал быў падсыпаны ў XIV ст. да вышыні 4,3 м, у XV—XVI стст. падсыпаўся двойчы: спачатку да вышыні 5 м, другі раз — да б м. У XVII ст. падняты да вышыні 7 м.

Вядомыя асобы
-------------

* Крычаў // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя. У 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — Т. 1: А―К. — 496 с. — ISBN 978-985-11-0354-2.
**Мацье Ленен** (Mathieu Le Nain; 1607—1677) — французскі мастак, адзін з трох братоў Ленен.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1593 годзе ў горадзе Лан (па іншых дадзеных у 1603 годзе).

Мацье быў апошнім з пяці сыноў заможнага селяніна і вінароба Ісака Ленена. Разам са сваімі братамі некалькі гадоў навучаўся жывапісу, затым адправіўся ў Парыж, дзе з братамі-мастакамі жыў у абацтве Сен-Жэрмен-дэ-Прэ.

З Антуанам і Луі Мацье працаваў над упрыгожаннем знакамітай капліцы Юнай Дзевы ў Сен-Жэрмен-дэ-Прэ. У 1648 годзе ён стаў адным з першых членаў толькі што створанай Каралеўскай акадэміі жывапісу і скульптуры (фр. Académie royale de peinture et de sculpture). Калі ў маі 1648 года абодва браты памерлі з розніцай у два дні, Мацье ўступіў у спадчыну. Пазней менш часу надаваў жывапісу, займаючыся грамадскімі справамі.

Памёр 20 красавіка 1677 г. у Парыжы. Быў узнагароджаны ордэнам Святога Міхаіла (1662).

Браты Ленен не заўсёды падпісвалі свае творы, і да гэтага часу такія працы без аўтарства цяжка аднесці асабіста да кагосьці з іх. Сярод найбольш вядомых карцін, якія атрыбутуюцца Мацье, — нядаўна адкрытае палатно «Дзіця Езус, які стаіць на каленях перад прыладамі Страсцей». Частка работ, якія зыходна прыпісваліся Мацье, была ў канцы XX стагоддзя атрыбутаваная невядомым мастакам, для якіх прынята выкарыстоўваць псеўданімы «Майстар Працэсій» і «Майстар Бегуінак».

1. ↑  Le Nain, Mathieu<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
2. ↑  Mathieu (lI) Lenain // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑  RKDartists Праверана 27 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
**Rhododendron ponticum** - від шматгадовых кветкавых раслін роду рададэндран (*Rhododendron*) сямейства Верасовыя (*Ericaceae*).

Назва
-----

У англійскай мове мае назву «звычайны рададэндран» (англ.: common rhododendron).

Батанічнае апісанне
-------------------

Вечназялёнае хуткарослае дрэва або вялікі куст вышынёй да 6 м. Лісце зваротна-ланцэтнае скурыстае 6-18 см, цёмнае зверху і светлае знізу. Ранняй вясной з'яўляюцца трубчастыя чырванавата-пурпурныя з жоўтымі плямамі кветкі, сабраныя ў суквецці-пучкі.

Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання
-------------------------------------

Расце вакол Чорнага мора на Балканах і Іберыйскім паўвостраве на балотах і ў лясах. Выжывае ў розных умовах ад глыбокай цені да асветленых месцаў. Інвазіўны від у многіх краінах Еўропы. Выкапневыя рэшткі ў ірландскім торфе сведчаць, што расліна расла там каля 302000-428000 гадоў таму, калі клімат быў цяплейшы.

Практычнае выкарыстанне
-----------------------

Rhododendron ponticum  адна з самых папулярных для вырошчвання дэкаратыўных раслін у Еўропе.

Ядавітасць
----------

Мёд рададэндрану змяшчае андрамедатаксін  (руск.) (бел. можа быць атрутны для людзей. Андрамедатаксіны вылучаюцца раслінамі для абароны ад насякомых. Большасць атрутных раслін не вылучае яд у нектар, паколькі ён можа адпужваць апыляльнікаў. Аднак некаторыя расліны такія як рададэндран і кафейнае дрэва (*Coffea*) па невядомых прычынах прадукуюць яд у нектар. Даследаванні на чмялях (*Bombus terrestris*) паказалі, што доўгае кармленне атрутай рададэндрану не прычыняе ім шкоды. Аднак пчолы паміралі праз гадзіну пасля паглынання яду. Паводзіны *Andrena scotica* змяняюцца пад дзеяннем атруты, яны трацілі больш часу на палёт і чыстку сябе.

У мінулым атрутны мёд рададэндрану выкарыстоўвалі для ваенных мэтаў. Напрыклад, цар Мітрыдат VI Еўпатар загадаў пакінуць соты з мёдам на шляху падступаючай рымскай арміі на чале з Пампеем Вялікім у 65 годзе да н.э. Атручаных мёдам рымскіх салдат выразала армія Мітрыдата.

Галерэя
-------

* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  Hidden poisons in rhododendron nectar | Kew **(нявызн.)**. *www.kew.org*. Архівавана з першакрыніцы 23 квітня 2019. Праверана 23 красавіка 2019.

Літаратура
----------

* Mick Lavelle ``An Illustrated Identifier and Encyclopedia of Wild Flowers and Flora: An authoritative guide to more than 750 wild flowers of the world`` // Hermes House, 2006—256 p. — P. 86 ISBN 10: 1846810213 ISBN 13: 9781846810213

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| * Г
* Р
* П
Першая лінія |
| --- |
|  умоўныя абазначэнні

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | ТЧ-1 «Райымбек батыр»  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| 
 | 
 |

 |  | Райымбек батыр  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  |  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| 
 | 
 |

 |  | Жыбек Жолы -  Достык  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Алмалы  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Абай  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Байканур  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Тэатр імя М. Аўэзава  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| 
 | 
 |

 |  | Алатау -  Алатау 2  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Сайран  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Масква  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Сары-Арка  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | Бауыржан Момышулы  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | *Калкаман (буд.)*  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  | *Заходні аўтавакзал (праект)*  |

 |

**«Масква»** (каз.: Мәскеу, Máskeý) — станцыя Алма-ацінскага метрапалітэна, размешчаная на першай лініі паміж станцыямі «Сайран» і «Сары-Арка». Адкрыццё станцыі адбылося 18 красавіка 2015 года ў складзе другога пускавога ўчастка Алма-ацінскага метрапалітэна «Алатау» — «Масква».
**Элуру** (англ.: Eluru) — горад у індыйскім штаце Андхра-Прадэш. Адміністрацыйны цэнтр акругі Заходні Гадавары. Сярэдняя вышыня над узроўнем мора — 21 метр. Па дадзеных усеіндыйскага перапісу 2001 года, у горадзе пражывала 189772 чалавекі, з якіх мужчыны складалі 49 %, жанчыны — адпаведна 51 %. Узровень пісьменнасці дарослага насельніцтва складаў 70 % (пры агульнаіндыйскім паказчыку 59,5 %). Узровень пісьменнасці сярод мужчын складаў 75 %, сярод жанчын — 66 %. 10 % насельніцтва было маладзей 6 гадоў.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  District Census Dataset of Andhra Pradesh - Towns(2011) — Office of Registrar General & Census Commissioner of India.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q58768667'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q42502130'></a>
**Маскальво** (руск.: Москальво́) — сяло і порт у паўночна-заходняй частцы вострава Сахалін на беразе Сахалінскага заліва Ахоцкага мора. Уваходзіць у склад Ахінскай гарадской акругі. Клімат умераны мусонны. На паўночна-ўсходняй ускраіне пасёлка Маскальво размешчана метэастанцыя, метэаралагічныя назіранні вядуцца з 1931 года. Побач размешчаны порт Маскальво.

Летам 2006 года берагавая маёмасць і адміністрацыйныя будынкі порта выкупленыя ва ўласнасць сумесным прадпрыемствам ТАА «Сахалін-Шэльф-Сэрвіс». Гідратэхнічныя збудаванні знаходзяцца ў дзяржаўнай уласнасці (аператыўнае кіраванне ФГУП Расмарпорт). У 2006 годзе порт прыняў і апрацаваў 100 суднаў (на 34 % больш за паказчык 2005), з іх 56 — па праекце «Сахалін — 5». Усяго апрацавана 15 тыс. тон грузаў.
**Вуліца Яцыны** (руск.: улица Яцыно) — вуліца ў Ленінскім раёне Магілёва, у гістарычным цэнтры горада.

Гісторыя
--------

Вуліца на плане горада 1835 года. На поўдні бачны Палявы вал
Уздоўж вуліцы праходзіў Палявы вал, знешні трэці абарончы пояс старажытнага Магілёва. Гістарычная назва — **Краснапольскі завулак**, за савецкім часам перайменаваны ў гонар беларускага скульптара Пятра Яцыны, які стварыў шэраг помнікаў Леніну і Сталіну.

Размяшчэнне
-----------

Арыентавана з усходу на захад. Размешчана паміж вуліцай Крыленкі і Камісарыяцкім завулкам. Пачынаецца ад Першамайскай вуліцы, перасякае вуліцу Дзяржынскага, за поўначы прымыкае Луганскі завулак, завяршаецца тупіком у прыватнай забудове, ад яго драўляная лесвіца спускаецца да вуліцы Чэхава.

Забудова
--------

* № 8 — драўляны дом з разным дэкорам.
* № 12 — драўляны дом з разным дэкорам.
* № 13 — драўляны дом з разным дэкорам.

* Дом № 8Дом № 8
* Дэкор дома № 8Дэкор дома № 8
* Дом № 12Дом № 12
* Дом № 13Дом № 13

Зноскі
------

1. ↑  Полевой вал // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9
2. ↑  Улицы Могилева: сто лет назад и сегодня

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вуліца Яцыны (Магілёў)
**Ізбы́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хойніцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Ізбынь.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Хойніцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Велікаборскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Касцёл Святой Тройцы** — помнік архітэктуры неаготыкі ў г.п. Зэльва. Пабудаваны ў 1913 г. (архітэктар Іосіф Піус Дзяконскі).

Парафія створана ў 1407 г. сённяшні касцёл пабудаваны i асвечаны ў 1913 г. зачынены ў 50-х гг. i прыстасаваны пад краму, вернуты ў 1989 г.

Архітэктура
-----------

Бакавы фасад
Інтэр’ер касцёла
Трохнефны аднаапсідны дзвюхвежавы мураваны будынак мае сіметрычна-восевую кампазіцыю, у якой дамінуюць двух’ярусныя масіўныя вежы, завершаныя складанымі па малюнку канічнымі шпілямі (першы ярус квадратны ў плане, другі — васьмігранны з вузкімі паўцыркульнымі праёмамі). Асноўны аб’ём накрыты высокім вальмавым дахам з двухпрыступкавай навіссю на галоўным фасадзе. Уваход вырашаны ў выглядзе адкрытай галерэі з шырокімі паўцыркульнымі і вузкімі стральчатымі праёмамі, партал уваходу з трохвугольным завяршэннем. Сцены асноўнага аб’ёму і пяціграннай алтарнай апсіды ўмацаваныя контрфорсамі, прарэзаныя стральчатымі вокнамі. У 1960-я гады касцёл быў перададзены калгасу імя Леніна, тут было сховішча збожжа, з 1988 г. — склад райспажыўсаюза.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Касцёл Святой Тройцы (Зэльва) на сайце Radzima.org
* Касцёл Святой Тройцы (Зэльва) на сайце Глобус Беларусі (руск.)

| ⛭Слонімскі дэканат |
| --- |
| Касцёл Маці Божай Каралевы Супакою (Альбярцін) ·  Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзярэчын) ·  Касцёл Святой Тройцы (Зэльва) ·  Касцёл Святога Міхаіла (Луконіца) ·  Касцёл Звеставання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Міжэрычы) ·  Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Новадзевяткавічы) ·  Касцёл Святога апостала Андрэя (Слонім) ·  Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Слонім) ·  Касцёл Святой Барбары (Сялявічы) |
**Александрыйскае міжледавікоўе** (ад назвы в. Александрыя ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці), **ліхвінскае міжледавікоўе**, **міндэль—рыскае міжледавікоўе** - міжледавіковая эпоха пачатку сярэдняга антрапагену (320—460 тыс. г. назад). Наступіла пасля бярэзінскага зледзянення і папярэднічала максімальнаму на Беларусі дняпроўскаму зледзяненню. Доўжылася 140 тыс. гадоў. 

Адклады александрыйскага міжледавікоўя залягаюць на глыбіні ад 5—10 м на паўднёвым захадзе і захадзе рэспублікі да 50—80 м у сярэдняй і паўночнай частках; з'яўляюцца гарызонтам, які падзяляе антрапагенавую тоўшчу на 2 роўныя па магутнасці часткі. Ёсць у пахаваных рачных далінах, азёрных і балотных катлавінах, ледавіковых лагчынах. Прадстаўлены азёрнымі (супескі, суглінкі, дыятаміты, сапрапеліты, мергелі, алеўрыты), балотнымі (торф, гумусавыя супескі), алювіяльнымі (пяскі з лінзамі торфу, суглінку, супеску) утварэннямі. 

Вылучаецца значнай працягласцю, субатлантычным умерана цёплым кліматам, найбольшым падабенствам да пліяцэну па палеагеаграфічных умовах.

Літаратура
----------

* Александрыйскае міжледавікоўе // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
Тысок на малюнку з кодэкса Telleriano-Remensis
**Тысок**, сапраўднае імя — **Тысок Чальчыўтлатона** (науатль Tīzoc Chālchiuhtlatona, «Прасвідраваны Смарагд»). Гады жыцця каля 1436-1487 гг. Тлатаані дзяржавы ацтэкаў у 1481-1486 гг. надаваў асаблівую ўвагу рэлігійнаму культу, пераемнік Ашаякатля. Асноўнай крыніцай па гісторыі яго валадарання з'яўляецца Codex Mendoza.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Townsend, Richard F. (2000) *The Aztecs*. revised ed. Thames and Hudson, New York.
* Hassig, Ross (1988) *Aztec Warfare: Imperial Expansion and Political Control*. University of Oklahoma Press, Norman.
* Weaver, Muriel Porter (1993). *The Aztecs, Maya, and Their Predecessors: Archaeology of Mesoamerica* (3rd ed. ed.). San Diego: Academic Press. ISBN 0012639990. .
**Баркарола** (ад італ.: barcabarca — «лодка») — народная песня венецыянскіх гандальераў; у шэрагу крыніц згадваецца як **гандальера**.

Баркарола характарызуецца умераным тэмпам і метрам 6/8, нагадваючы плыўнае калыханне на хвалях.

Росквіт гэтай музычнай формы прыйшоўся на эпоху рамантызму.

У польскага кампазітара Фрэдэрыка Шапэна ёсць фартэпіянны твор «Баркарола фа-дыез мажор» (Op. 60), напісаны ў 1846 годзе. Кампазітар Ян Гал у 1884 напісаў оперу «Баркарола». У цыкле «Поры года» Пятра Ільіча Чайкоўскага есць твор пад назвай «Чэрвень — Баркарола». Адной з найбольш вядомых лічыцца баркарола *Belle nuit, ô nuit d'amour* з оперы Жака Афенбаха «Казкі Гофмана».

Зноскі
------

1. ↑  Баркарола // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
2. ↑  Гондольера // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Баркарола // *Міхеева Л. В.* Музычны слоўнік у апавяданнях. —М.: Савецкі кампазітар, 1984.
Найбольш часта выкарыстоўваемая версія меж Патагоніі (выдзелена аранжавым).
Горад Ушуая.
**Патагонія** — частка Паўднёвай Амерыкі, размешчаная на поўдзень ад рэк Рыа-Каларада (па іншай версіі — Рыа-Негра і Лімай) у Аргенціне і Бія-Бія ў Чылі, хоць абсалютна дакладнага вызначэння не існуе. Часам да Патагоніі залічваюць і Вогненную Зямлю.

Размешчана ў Аргенціне і Чылі, уключае горы Анды на захадзе і поўдні, і плато і нізкія раўніны на ўсходзе. Назва «Патагонія» паходзіць ад слова *patagón*, якое выкарыстоўваецца Магеланам, каб апісаць людзей, народжаных тут, пра якіх яго экспедыцыя думала, што тыя былі гігантамі. Цяпер лічыцца, што сярэдні рост тэўэльчэ, якія жылі ў той час у Патагоніі, быў каля 1,80 м (~ 5 '11 «), што значна больш, чым сярэдні рост 1,55 м (~ 5 '1») іспанцаў таго часу .

* 
* 
*

Гл. таксама
-----------

* Возера Буэнас-Айрэс
* Рака Чубут

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Патагонія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85098624 · NDL: 00569071 · NKC: ge130376 · VIAF: 158582259 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Тытул (значэнні).
**Тытул** (ад лац.: titulus — надпіс, ганаровае званне) — ганаровае званне (напрыклад, граф, герцаг), спадчыннае або прысвойнае пажыццёва асобным людзям (звычайна дваранам) для падкрэслення іх асаблівага, прывілеяванага становішча, якое патрабуе адпаведнага тытулавання (напрыклад, яснавяльможнасць, высокасць). Шырокае распаўсюджванне атрымаў у саслоўна-феадальным грамадстве, а ў некаторых краінах (напрыклад, Вялікабрытаніі) тытулы захоўваюцца і дагэтуль.

Дзяржаўныя
----------

### Параўнальная табліца

| Аўстрыя | Англія | Германія | Рэч Паспалітая | Расія | Францыя | Мусульмане | Качэўнікі |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Імператар |  | Імператар |  | Імператар | Імператар | Халіф | каган |
| Кароль | Кароль | Кароль | Кароль | Цар | Кароль | Султан | Хан |
| Кронпрынц | Прынц (Уэльскі) | Кронпрынц | Вялікі князь | Вялікі князь | Дафін |  |  |
| Курфюрст |  |  |  |  |  |  |  |
| Князь | Герцаг | Князь | Князь | Князь | Герцаг | Эмір | Бей |
| Віконт |  |  |  |  | Віконт |  |  |
| Маркіз | Маркіз | Маркіз | Маркіз |  | Маркіз |  |  |
| Граф | Граф | Граф | Граф | Граф | Граф |  |  |
| Барон | Барон | Барон | Барон | Барон | Барон |  |  |
| Рыцар | Рыцар / Эсквайр | Рыцар / Рыцар | Шляхціч | Баярын | Шэвалье |  |  |
|

Навуковыя
---------

Асноўны артыкул: **Навуковыя званні**
1

* Бакалаўр
* Магістр
* Кандыдат навук
* Доктар навук

2

* Асістэнт
* Лектар
* Дацэнт
* Прафесар
* Ганаровы прафесар
Тырэнскае мора
**Тырэ́нскае мо́ра** (італ.: Mare Tirreno) — частка Міжземнага мора, змешчаная паміж Апенінскім паўвостравам і астравамі Сіцылія, Сардзінія, Корсіка. З іншымі часткамі Міжземнага мора злучаецца пралівамі Месінскім (з Іанічным), Туніскім, Баніфача (з заходняй часткай Міжземнага мора), Карсіканскім (з Лігурыйскім).

Плошча ~214 тыс. км². Глыбіня да 3830 м, сярэдняя — 1519 м. Тэмпература вады летам 22—24,5 °C, зімой — 13,5—14,5 °C. Салёнасць 37,25—38,25 ‰. Паверхневыя цячэнні ўтвараюць цыкланальны колазварот, іх хуткасць да 1 км/г.

Асноўныя порты і ВМБ: Неапаль, Палерма, Кальяры (усе — Італія), Бастыя (Францыя).

Назва мора паходзіць ад слова *tyrrhenoi (tyrsenoi)* — назвы этрускаў ў старажытных грэкаў.

Гл. таксама
-----------

* Ліпарскія астравы

Літаратура
----------

* ВЭС-83, С. 740.

| ⛭Моры Атлантычнага акіяна |
| --- |
| Унутраныя моры Еўразіі | 
* Азоўскае
* Мармуровае
* Чорнае

 |
| Міжземнае мора | 
* Адрыятычнае
* Альбаран
* Балеарскае
* Іанічнае
* Кіпрскае
* Крыцкае
* Лігурыйскае
* Тырэнскае
* Эгейскае

 |
| Моры на поўначы Еўропы | 
* Балтыйскае
* Вадэнскае
* Гебрыдскае
* Ірландскае
* Ірмінгера
* Кельцкае
* Паўночнае

 |
| Моры ў Амерыцы | 
* Карыбскае
* Лабрадор
* Мексіканскі заліў1
* Саргасава
* Скоша

 |
| 1 з’яўляецца морам |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зевін.
**Якаў Давыдавіч Зевін** (9 (21) чэрвеня 1888, Краснаполле, Магілёўская вобласць — 20 верасня 1918, Краснаводск) — удзельнік рэвалюцыйнага руху ў Расіі.

Біяграфія
---------

З 1904 года член РСДРП. Вёў падпольную рэвалюцыйную працу ў Екацярынаславе, Баку і іншых гарадах. Неаднаразова падвяргаўся арыштам, ссылкам (у Валагодскую, Архангельскую губерню і ва Усходнюю Сібір).

У 1911 годзе вучыўся ў партыйнай школе Ланжумо, арганізаванай У. І. Ленінам пад Парыжам. Быў дэлегатам 6-й (Пражскай) канферэнцыі РСДРП (1912), прадстаўляў групу меншавікоў-партыйцаў. Пасля канферэнцыі цалкам стаў на бальшавіцкія пазіцыі.

У 1915 годзе - член Бакінскага камітэта бальшавікоў. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года працаваў у Маскоўскім савеце рабочых дэпутатаў, выконваў даручэнні Маскоўскага акруговага камітэта РСДРП(б).

З жніўня 1917 года ў Баку, у Саюзе нафтапрамысловых рабочых. Адзін з кіраўнікоў барацьбы за ўстанаўленне Савецкай улады ў Азербайджане. У Бакінскім СНК (з красавіка 1918 года) - камісар працы; праводзіў у жыццё найважнейшыя мерапрыемствы Савецкай улады ў сацыяльнай сферы. Пасля часовага падзення Савецкай Улады ў Баку (31 ліпеня 1918) быў арыштаваны і расстраляны 20 верасня 1918 г. у ліку 26 бакінскіх камісараў.

Зноскі
------

1. ↑  Зевин Яков Давидович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑  Зевин Яков Давидович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 27 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
**Філантро́п** (от грэч. φιλέω, «любіць» і грэч. ἄνθρωπος, «чалавек») — чалавек, які займаецца дабрачыннасцю ў дапамогу тым, хто жыве ў нястачы. Найстаражытнай формай дабрачыннасці з'яўляецца міласціна і дапамога жабракам, галоўным чынам пры цэрквах і манастырах.

Філантроп супрацьпастаўляецца мізантропу. Філантропія — чалавекалюбства, клопат аб паляпшэнні долі ўсяго чалавецтва.

Гл. таксама
-----------

* Мецэнат
* Патранат
* Фундатар
* Данатар
* Заступнік
* Мізантроп

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 2 : М-Я. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0153-2, С.565

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Гранат |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119367910 · GND: 1143159993, 1175760102 · LCCN: sh85100740 · NKC: ph210131, ph1063202 |
**«Тысяча і адна ноч»** (азерб.: Min bir gecə) — балет у дзвюх дзеях, напісаны ў 1979 годзе. Лібрэта Максуда  (руск.) (бел. і Рустама Ібрагімбекавых. Музыка азербайджанскага кампазітара Фікрэта Амірава. Лібрэта балета напісана па матывах збору казак «Тысяча і адна ноч».

Упершыню ўбачыў свет у Баку ў 1979 годзе на сцэне Азербайджанскага акадэмічнага тэатра оперы і балета дырыжорам-пастаноўшчыкам Назімам Рзаевым  (руск.) (бел. са сцэнаграфіяй Тагрула Нарыманбекава  (руск.) (бел.. Адноўлены ў 1992 годзе. У 1999 годзе быў пастаўлены ў Харкаўскім акадэмічным тэатры оперы і балета і ў Краснаярскім дзяржаўным тэатры оперы і балета.

Асновай балета стала папулярнае «Апавяданне пра цара Шахрыяра». У балет уваходзяць сюжэты і іншых казак — пра прыгоды Сіндбада-марахода, Птушку Рух  (руск.) (бел. Аладзіна  (руск.) (бел. і прынцэсу Будур, Алі-Бабу  (руск.) (бел. і сорак разбойнікаў.

За стварэнне гэтага балета Фікрэт Аміраў быў ганараваны ў 1980 годзе Дзяржаўнай прэміяй СССР.

Пастаноўка ў Беларусі
---------------------

Беларуская пастаноўка 2014 года
У 2014 годзе балет быў пастаўлены ў Мінску на сцэне Беларускага дзяржаўнага акадэмічнага музычнага тэатра. Балетмайстрам спектакля стала вядомая азербайджанская харэограф Медзіна Аліева, дырыжор-пастаноўшчык Эйюб Куліеў.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *И. Л. Лебединский.* Тысяча и один раз о «1001 ночи» / Под ред. В. П. Леонова и Назима М. ад-Дейрави. — Россия и арабский мир. — Санкт-Петербург: Ноах, 2007. — Т. 10.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Тысяча і адна ноч (балет) на Вікісховішчы |

* Пазайздросцяць і нашы класікі…
* Двайная прэм’ера на сцэне Музычнага тэатра Беларусі(недаступная спасылка)
**Паўднёва-ўсходні маяк на востраве Блок** (англ.: Block Island Southeast Light) — маяк, размешчаны ў паўднёва-ўсходнім куце вострава Блок, штата Род-Айленд. У 1997 годзе ён быў вызначаны як Нацыянальны гістарычны помнік ЗША як адзін з самых выбітных маякоў, пабудаваных у ЗША ў XIX стагоддзі.

Апісанне і гісторыя
-------------------

Кангрэс вылучыў 9 000 даляраў на будаўніцтва маяка ў 1856 годзе, але гэтыя сродкі былі выкарыстаны для будаўніцтва новага Паўночнага маяка на востраве Блок пасля таго, як стары быў знішчаны падчас шторму. Гэты маяк быў канчаткова пабудаваны ў 1874 годзе, а ўпершыню запалены 1 лютага 1875 года. 

Галоўная вежа вышынёй 67 футаў (20 м) з васьміканцовым гранітным падмуркам і цаглянай знешняй часткай, якая падымаецца да чыгуннага парапета і адкрытай галерэі вакол камеры ліхтара. Ён увенчаны шасціграннай меднай пірамідальным дахам з шарыкавым вентылятарам і маланкавы адводам. Арыгінальны дах быў чыгунны, і быў заменены ў 1994 годзе.

Музей
-----

Маяк мае невялікі музей і сувенірную краму ў вежы. Вежа адкрыта ў працягу летняга сезона, прапаноўваючы экскурсіі на вяршыню за плату ў 10$ па стане на верасень 2015 года. Паступлення ад тураў выкарыстоўваюцца для аднаўлення маяка.

Галерэя
-------

* Маяк. 1890Маяк. 1890
* Выгляд з вышыні маяка станцыі берагавой аховы ЗША, 1962Выгляд з вышыні маяка станцыі берагавой аховы ЗША, 1962
* Маяк. 1988Маяк. 1988
*

Зноскі
------

1. ↑  Daytripper's Guide: Block Island Архівавана 13 кастрычніка 2007 года.; *Універсітэт Род-Айленда Sea Grant*; retrieved on October 22, 2007
**Тырунеш Дыбаба** (нар. 1 чэрвеня 1985, Бэкоджы, Арсі, Эфіопія) — эфіопская лёгкаатлетка, якая спецыялізуецца ў бегу на доўгія дыстанцыі. Трохразовая алімпійская чэмпіёнка і пяціразовая чэмпіёнка свету ў бегу на 5000 і 10 000 метраў, шматразовая чэмпіёнка свету па кросе.

Спартыўная кар’ера
------------------

Перамагла на Алімпійскіх гульнях 2008 года ў Пекіне ў забегу на 10 000 метраў і 5000 метраў, а таксама на Алімпійскіх гульнях 2012 года ў Лондане на дыстанцыі 10 000 метраў, бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 2004 года ў Афінах у забегу на 5000 метраў. Пяціразовая чэмпіёнка свету: 2003, 2005 (двойчы), 2007 і 2013 гадоў. Дзеючая рэкардсменка свету ў забегу на 5000 метраў на адкрытым стадыёне і ў закрытых памяшканнях, алімпійская рэкардсменка ў забегу на 10 000 метраў. Упершыню заявіла пра сябе ў 2001 годзе на чэмпіянаце свету па кросе, фінішавала пятай. У 2006 годзе выйграла 5 этапаў спаборніцтва з 6 Залатой лігі ІААФ.

1 верасня 2013 года стала пераможцай прабегу Tilburg Ten Miles. 13 красавіка 2014 года на Лонданскім марафоне яна заняла 3-е месца з вынікам 2:20.35. Гэты марафон быў першым у яе кар’еры. 18 мая ў другі раз выйграла 10-кіламетровы прабег Great Manchester Run.

Зноскі
------

1. ↑  Tirunesh Dibaba //

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | Diamond League · Olympedia · Olympic Channel · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Munzinger · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GTAA: 93212 |
**«Ра́дыё Гро́дна»** — дзяржаўная гродзенская FM-радыёстанцыя. Належыць Белтэлерадыёкампаніі.

Гісторыя
--------

«Радыё Гродна» створана на базе Гродзенскай радыёстудыі ў 1999 годзе. Пачало вяшчанне 1 снежня 1999 годзе на частаце 67,7 УКХ.

3 ліпеня 2003 года ў Гродна ўведзены ў эксплуатацыю перадатчык 101,2 FM. «Радыё Гродна», адна з першых рэгіянальных радыёстанцый, пачало вяшчаць на новай хвалі пасля УКХ-вяшчання. На пачатку 2004 года «Радыё Гродна» перайшло на цэласуткавае вяшчанне, а ў кастрычніку 2004 года пашырыла зону свайго вяшчання — 1 кастрычніка 2004 года, па сумеснай праграме Мінкамсвязі і Гродзенскага аблвыканкама, усталяваны тры новыя FM-перадатчыкі ў Слоніме (102,5 FM), Смаргоні (102,8 FM) і Геранёнах (107,8 FM). Цяпер «Радыё Гродна» слухаюць жыхары Астраўца, Геранёнаў, Дзятлава, Іўя, Слоніма, Смаргоні, Ліды, некаторых раёнаў Мінскай вобласці і прымежных раёнаў Літвы.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйны сайт
* Онлайн-трансляцыя
* Афіцыйная старонка Радыё Гродна у сацыяльнай сетцы «УКантакце»
* Радыё Гродна ў сацыяльнай сетцы «Instagram»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |