recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Багдановіч.

**Віктар Францавіч Багдановіч** (29 лютага 1904, г. Жыткавічы — 16 кастрычніка 1978) — генерал-лейтэнант (1949).

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1926 года. Скончыў Ваенную акадэмію Генштаба ў 1943 годзе. У Чырвонай Арміі з 1922.

Удзельнік савецка-фінскай вайны 1939-40. У перыяд Вялікай Айчыннай вайны з 1941 г. на Паўночна-Заходнім, Волхаўскім, Ленінградскім, Стэпавым, Паўднёва-Заходнім і 3-м Украінскім франтах: начальнік штаба корпуса, арміі.

З красавіка 1944 намеснік камандуючага войскамі Паўднёва-Уральскай  (руск.) (бел. Туркестанскай ваенных акруг.

У 1956-61 у апараце Міністэрства абароны СССР.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Богданович Виктор Францевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 64. — 737 с.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 204. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
**Барыённая асіметрыя Сусвету** — перавага ў бачнай часткі Сусвету рэчыва над антырэчывам, што назіраецца. Гэты назіральны факт не можа быць растлумачаны ў здагадцы зыходнай барыённай сіметрыі падчас Вялікага выбуху ні ў рамках Стандартнай мадэлі, ні ў рамках агульнай тэорыі адноснасці — двух тэорый, якія з'яўляюцца асновай сучаснай касмалогіі. Нараўне з прасторавай плоскасныя назіранага Сусвету і праблемай гарызонту ён прадстаўляе сабой адзін з аспектаў праблемы пачатковых значэнняў у касмалогіі.

Існуе некалькі гіпотэз, якія спрабуюць растлумачыць з'яву барыённай асіметрыі, аднак ні адна з іх не прызнаная навуковай супольнасцю пэўна даказанай.

Найбольш распаўсюджаныя тэорыі, якія пашыраюць Стандартную мадэль такім чынам, што ў некаторых рэакцыях магчыма больш моцнае парушэнне CP-інварыянтнасці па параўнанні з яе парушэннем у Стандартнай мадэлі. У гэтых тэорыях мяркуецца, што першапачаткова колькасць барыённай і антыбарыённай матэрыі было аднолькава, аднак пасля ў сілу якіх-небудзь прычын з-за несіметрычнай рэакцый адносна таго, якія часціцы — рэчыва або антырэчыва — у іх удзельнічаюць, адбылося паступовае нарастанне колькасці барыённага рэчыва і памяншэнне колькасці антыбарыённага. Падобныя тэорыі ўзнікаюць натуральным чынам у мадэлях вялікага аб'яднання.

Іншыя магчымыя сцэнарыі ўзнікнення асіметрыі прыцягваюць альбо макраскапічнай падзел абласцей лакалізацыі рэчыва і антырэчыва (што прадстаўляецца малаімаверным), альбо паглынанне антырэчыва чорнымі дзіркамі, здольнымі аддзяліць яго ад рэчывы пры ўмове парушэнні CP-інварыянтнасці. Апошні сцэнарый патрабуе існавання гіпатэтычных цяжкіх часціц, якія распадаюцца з моцным парушэннем CP-інварыянтнасці.

У 2010 годзе была вылучана гіпотэза, што барыённая асіметрыя звязана з наяўнасцю цёмнай матэрыі. Згодна з здагадкай носьбітам адмоўнага барыённага зарада з'яўляюцца часціцы цёмнай матэрыі, не даступныя для непасрэднага назірання ў зямных эксперыментах, але якія праяўляюцца праз гравітацыйнае ўзаемадзеянне на маштабах галактык.

Гл. таксама
-----------

* Барыён

Зноскі
------

1. ↑  *Hooman Davoudiasl, David E. Morrissey, Kris Sigurdson, and Sean Tulin* Unified Origin for Baryonic Visible Matter and Antibaryonic Dark Matter(англ.) // *Phys. Rev. Lett.*. — 2010. — Т. 105. — С. 211304.
2. ↑  *David Voss* The X factor(англ.) // *Physics*. — 2010.

Літаратура
----------

* *Барыённая асіметрыя Сусвету* — артыкул з Фізічнай энцыклапедыі
**Фесалія** (грэч. Θεσσαλία) — гістарычны рэгіён на паўночным усходзе Элады на ўзбярэжжы Эгейскага мора. Горны хрыбет Пінд, які цягнецца з поўначы на поўдзень, размяжоўвае Паўночную Грэцыю на ўсходнюю і заходнюю часткі. Фесалія занімае найбольш буйныя і ўрадлівыя даліны ўсходняй часткі, размешчаныя ўздоўж ракі Пеней і яе прытокаў. На захад ад Фесаліі за гарамі Пінд размешчаны Эпір, які ў старажытнасці ўжо не быў грэчаскай вобласцю, але быў моцна падзвержаны грэчаскаму ўплыву, на яго тэрыторыі былі грэчаскія калоніі і вядомае свяцілішча ў Дадоне. З поўначы натуральнай граніцай Фесаліі служыць гара Алімп, якую старажытныя грэкі лічылі прыстанкам багоў. На поўнач ад Фесаліі, за Алімпам, — тэрыторыя, якая ў старажытнасці не была грэчаскай, — Македонія. З поўдня Фесалія абмежавана гарамі Офрыя, за якім размешчана мноства земляў і дзяражаваў Цэнтральнай Грэцыі. З усходу Фесалія амываецца водамі Эгейскага мора і яго заліваў, але выхады да мора абмежаваныя гарамі Алімп і Оса на поўначы і Пеліён на поўдні. Размяшчэнне Фесаліі на марскіх шляхох далёка не самае выгоднае і яе жыхары не адрозніваліся мараплаўствам. Землі Фесаліі адны з лепшых у Грэцыі для заняткаў земляробствам і жывёлагадоўляй. Па свайму месцазнаходжанню Фесалія — крайні Фарпост Грэцыі з боку еўрапейскага кантынента і галоўная дарога для рознага кшталту ўварванняў. У склад Фесаліі ўваходзілі вобласці: Гестыятыда, Пеласгія, Фесаліятыда, Фтыятыда. У асобеыя моманты гісторыі да яе адносіліся і сумежныя вобласці: Магнесія — на паўднёвым усходзе, Далопія — на паўднёвым захадзе, Эта і Меліда на поўдні.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фесалія

| Перыферыі Грэцыі |
| --- |
|  | 
* Атыка
* Усходняя Македонія і Фракія
* Заходняя Грэцыя
* Заходняя Македонія
* Іанічныя астравы
* Крыт
* Пелапанес
* Паўночныя Эгейскія астравы
* Фесалія
* Цэнтральная Грэцыя
* Цэнтральная Македонія
* Эпір
* Паўднёвыя Эгейскія астравы

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая Южакова · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) · Universalis · Настольны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4059850-0 · NKC: ge291173 · NLG: 5920 |
**Папіралогія** — навуковая дысцыпліна, якая вывучае тэксты на папірусах, знойдзеныя ў Егіпце. Апроч уласна егіпецкіх папірусаў велізарную навуковую цікавасць уяўляюць дакументы на грэчаскай і лацінскай мовах, якія захаваліся ў Егіпце дзякуючы ўнікальнаму клімату. У пясках Егіпта былі знойдзены таксама папірусы на арамейскай, старажытнаяўрэйскай, пехлеві, сірыйскай, лівійскай, копцкай, эфіопскай і арабскай мовах, і нават абрыўкі гоцкіх тэкстаў.

Першапачаткова папіралогія цікавілася выключна грэчаскімі папірусамі (у меншай ступені лацінскімі) — аж да адкрыццяў Шампальёна многія вучоныя (напрыклад, Франсуа Жамар) падзялялі перакананне, што папірусы з егіпецкім іерагліфічным пісьмом не атрымаецца расшыфраваць ужо ніколі. Акрамя таго, існавала меркаванне, што ўсе папірусы з'яўляюцца копіямі адных і тых жа пахавальных тэкстаў. У выніку такога стаўлення да егіпецкіх крыніц шмат якія каштоўныя дакументы былі згублены падчас раскопак ці пазней у прыватных калекцыях па ўсёй Еўропе.

Зноскі
------

1. ↑  Л. Дойель. Завещанное временем. Поиски памятников письменности. Москва, «Наука», 1980. С. 244.

Літаратура
----------

* И.Ф. Фихман. Введение в документальную папирологию. Главная редакция восточной литературы издательства «Наука»: Москва, 1987.
**Ілля Маркавіч Фальковіч** (руск.: Фалькович Илья Маркович 1898, г. Гомель — 1979, Масква) — савецкі лінгвіст, спецыяліст па мове ідыш.

Біяграфія
---------

Скончыў лінгвістычны факультэт МДУ. Выкладаў ідыш ў ВНУ. У канцы 1920-х гг актыўна ўдзельнічаў у правядзенні рэформы яўрэйскага правапісу і ў распрацоўцы новых правіл арфаграфіі. Аўтар падручнікаў «Ідыш для дарослых» (М. 1929; 2-е выд. — 1936), «Ідыш. Фанетыка, лексіка і граматыка» (М. 1940). У 1941-45 — на фронце. У 1943-48 член ЯАК. У 1945-48 галоўны рэдактар маскоўскага выдавецтва «Дэр Эмес». Аўтар манаграфічнага агляду мовы ідыш ў 4-томніку «Мовы народаў СССР» (1967), нарыса «Аб мове ідыш» у вялікім «руска-яўрэйскім (ідыш) слоўніку» (1984), цыкла ўрокаў ідыша, апублікаваных у 1974-78 у часопісе «Саветыш геймланд».

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* *Фалькович Илья Маркович* — артыкул з РЕЭ
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Імператар.
**Імператар** (лац.: imperator — уладар, гаспадар, вайскавод) — старажытнарымскі ганаровы вайсковы тытул, найбольш распаўсюджаны ў перыяд Позняй рэспублікі.

Ганаровы тытул з'явіўся ў перыяд Другой Пунічнай вайны, першым імператарам стаў Публій Карнелій Сцыпіён Афрыканскі. Як правіла, салдаты звалі свайго вайскавода імператарам пасля перамогі ў буйной бітве. Вайскавод-імператар атрымліваў права на трыумф і на выкарыстанне тытула ў сваім поўным імі. Ніякіх змен прававога статусу ён не даваў. Тым не менш, тытул імператара і трыумф былі максімальным магчымым дасягненнем для рымскіх военачальнікаў.

Актавіян Аўгуст першым пачаў выкарыстоўваць гэты тытул перад сваім імем, а не пасля яго, як было прынята. Апошнім імператарам-не прынцэпсам быў Квінт Юній Блез. Пасля 22 года н.э. тытул імператара стаў прэрагатывай выключна імператараў у традыцыйным разуменні слова, а пазней яго сталі прымаць і прэтэндэнты на кіраванне ў Рыме. У выніку, асноўным значэннем тэрміна стала палітычнае абазначэнне вярхоўнага кіраўніка.

Спасылкі
--------

* Император // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* *Леус В. А.* Сципион Африканский и титул *imperator* в политической системе Римской республики(недаступная спасылка) // Известия Саратовского университета. — 2010. Т. 10. История и международные отношения. — С. 82-84.
**Біжутэрыя** (ад фр.: bijouterie) — упрыгажэнні з недарагіх матэрыялаў. У вытворчасці выкарыстоўваюцца разнастайныя металы і сплавы, розныя гатункі празрыстага і каляровага шкла, пластмасы, керамікі і інш. Па вонкавым выглядзе біжутэрыя можа быць вельмі падобная на «сапраўдныя» ювелірныя вырабы, але яе кошт значна ніжэй.

Пачынаючы з сярэдзіны XX стагоддзя біжутэрыя, створаная майстрамі высокай моды або мастакамі, стала больш шанавацца.

Матэрыялы
---------

Першапачаткова модныя ўпрыгажэнні рабіліся з недарагіх камянёў, якія імітавалі каштоўныя, такіх як стразы або арганічнае шкло. У сучаснай біжутэрыі ўжываецца шырокі шэраг матэрыялаў. Высакаякасныя крышталі, фіяніты імітуюць брыльянты, некаторыя напаўкаштоўныя камяні выкарыстоўваюцца замест каштоўных камянёў. З дапамогай пазалоты, серабрэння імітуюцца каштоўныя металы. Танныя ўпрыгажэнні могуць утрымліваць п'ютар, нікель і свінец.

Біжутэрыя можа ўключаць дэталі з пластыка, скуры або дрэва. У вырабе могуць быць выкарыстаны розныя пацеры і бісер.

Літаратура
----------

* Юрова Е. С. Блеск и нищета бижутерии. Повседневные украшения в России и СССР, 1880—1980 годы. — М.: Этерна, 2016. — 208 с. — ISBN 978-5-480-00218-8.
Імгла
**Імгла** — атмасферная з’ява, памутненне ніжніх слаёў атмасферы ў выглядзе шэрай, бялявай або жаўтаватай заслоны ад вялікай колькасці дробных цвёрдых часціц пылу ці дыму. Бачнасць пры імгле вагаецца ад 1 да 9 км, а часам можа зніжацца да некалькіх сотняў і нават дзясяткаў метраў (у выніку лясных і стэпавых пажараў, а ў пустынях ў выніку моцнай пыльнай буры).

Імгла часта ўзнікае з прычыны інтэнсіўнай эрозіі глебы, пры пыльных бурах у пустэльных і стэпавых раёнах, а таксама ў выніку задымлення паветра пры лясных пажарах, над прамысловымі прадпрыемствамі і населенымі пунктамі. Пры ўтварэнні імглы адносная вільготнасць паветра звычайна менш за 85 %, у адрозненне ад туману і дымкі.

Літаратура
----------

* Імгла // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Канадская · У. Даля · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 79974267 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Буднік.
**Уладзімір Іва́навіч Бу́днік** (28 красавіка 1949, Жыткавічы — 8 жніўня 2007) — беларускі кампазітар.

Біяграфія
---------

Скончыў Гомельскае музычнае вучылішча імя Н. Сакалоўскага па класе баяна, Беларускую дзяржаўную кансерваторыю па класе кампазіцыі прафесара А. В. Багатырова.

Творчасць
---------

Аўтар сімфоніі, кантаты, інструментальнай творчасці, шырока вядомы яго песні «Пах чабаровы», «Палессе», «Шумі, мой лес», «Зямля мая адзіная», «Вятры Палесся», «Маці-зямля», «Белая лілея», «Святло тваіх вачэй», «Водар чаромхі», «Я зачараваная табой», «Папараць-кветка», «Каця-Кацярына», «Ксеня», «Вечаровая песьня самотніцы», «Жаданае каханне» і іншыя. Лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола Беларусі (1982), лаўрэат прэміі Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі (1993), сябар саюза кампазітараў Беларусі (1977).

Уладзімір Буднік — аўтар шэрагу патрыятычных песняў. Вакальны твор «Янка Купала» меў поспех і на еўрапейскіх фестывалях.

Каля дваццаці вакальных твораў Уладзіміра Будніка змешчана на старонках «Звязды».

Асаблівасцямі песеннай спадчыны Уладзіміра Будніка з’яўляюцца выразнасць мелодый, эмацыйная непасрэднасць і нацыянальны каларыт.

Ушанаванне памяці
-----------------

3 снежня 2007 года ў Белдзяржфілармоніі адбыўся канцэрт памяці беларускага кампазітара Уладзіміра Будніка.

Цікавыя факты
-------------

Песня «Янка Купала» ў сапраўднасці называецца «Веснавыя званы», напісаў яе кампазітар Уладзімір Буднік.

Зноскі
------

1. ↑  Канцэрт памяці Ўладзімера Будніка (руск.)

Літаратура
----------

* Кніга «Памяць»: Гіст.-дакум. хроніка Жыткавіц. р-на/П15 Рэд.-укл. В. Р. Феранц. — Мн.: Ураджай, 1994. — 767 с. [8] л. іл. ISBN 5-7860-0614-X
* *Д.П.* БУДНІК УЛАДЗІМІР (Будник Владимир, Budnik Uladzimir) // Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі (бел.) / уклад. Дз. Падбярэзскі і інш. — Мінск: Зміцер Колас, 2008. — С. 44–45. — 368 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-6783-42-8.

Спасылкі
--------

* 21.BY, Пах чабаровы Архівавана 27 студзеня 2012.
**Агаласоўка** ў кансанантным пісьме  (руск.) (бел. — даданне ў тэкст дадатковых знакаў, якія паказваюць галосныя гукі і іншыя нюансы вымаўлення (напрыклад, падваенне зычных). Самі гэтыя знакі таксама называюць агаласоўкамі. У арабскім пісьме агаласоўкі называюцца харакат  (руск.) (бел. або **ташкіль**, а ў яўрэйскім — нікуд  (руск.) (бел.. Знакі агаласоўкі былі вынайдзеныя пазней, чым знакі матрэс лекцыёніс  (руск.) (бел. і ў тэксце выкарыстоўваюцца для абазначэння галосных сумесна з імі.

У ідэаграфічным пісьме падобную функцыю выконвае фанетычная транскрыпцыя (фурыгана і ромадзі  (укр.) (бел. ў японскім пісьме, чжуінь  (руск.) (бел. і піньінь ў кітайскім), якая размяшчаецца над іерогліфамі. Гэтую транскрыпцыю называюць агат  (руск.) (бел. або *рубі*, па назве выкарыстанага шрыфта.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph600463 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бародзіч.

**Уладзі́мір Іва́навіч Баро́дзіч** (нар. 1938, в. Аколіца Бабруйскага раёна Магілёўскай вобласці) — беларускі дзяржаўны дзеяч, міністр транспарту БССР і міністр транспарту Рэспублікі Беларусь (1984—1993), кандыдат эканамічных навук.

Біяграфія
---------

У 1967 годзе скончыў Омскі аўтадарожны інстытут. 

Працоўную дзейнасць пачаў ў 1956 годзе аўтаслесарам аўтатранспартнай канторы №1 г. Бабруйска.

У 1957—1960 гадах служыў у Савецкай Арміі. Пасля працаваў на аўтатранспартных прадпрыемствах на розных інжынерна-тэхнічных пасадах.

У 1975 годзе прызначаны намеснікам начальніка, а ў 1976 годзе — начальнікам Гомельскага абласнога вытворчага аўтатранспартнага ўпраўлення.

У 1978 году зацверджаны намеснікам загадчыка аддзела транспарту і сувязі ЦК КПБ. З 1980 па 1982 гады вучыўся ў Акадэміі грамадскіх навук пры ЦК КПСС.

З 1982 па 1983 год — намеснік загадчыка аддзела транспарту і сувязі ЦК КПБ, з лістапада 1983 — намеснік, з красавіка 1984 — міністр аўтамабільнага транспарту БССР. Працаваў на гэтай пасадзе да 1993 года.

Кандыдат эканамічных навук. Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга, медалямі.

Спасылкі
--------

* Юбиляр Ассоциации "БАМАП": Владимир Иванович Бородич ... с позиции своего богатого опыта. Архівавана 30 студзеня 2020.  (руск.)

| ⛭Міністры транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь |
| --- |
| Міністры транспарту (1990—1993) | Уладзімір Бародзіч (1990—1993) |  |
| Міністры транспарту і камунікацый (з 1993) | Сцяпан Шкапіч (1993—1994) • Аляксандр Лукашоў (1994—2001) • Міхаіл Баравы (2001—2005) • Уладзімір Сасноўскі (2005—2009) • Іван Шчэрба (2009—2012) • Анатоль Сівак (2012—2018) • Аляксей Аўраменка (2019—2023) |
**Рэгуляваны шкодны арганізм** (у абароне раслін) — згодна з Міжнароднай канвенцыяй па каранціну і абароне раслін, гэта — каранцінны шкодны арганізм або рэгуляваны некаранцінны шкодны арганізм.

У абароне раслін рэгуляваныя шкодныя арганізмы традыцыйна падзяляюцца на шкоднікаў раслін (пазваночных і беспазваночных), узбуджальнікаў хвароб раслін і пустазельных раслін (пустазелля).

Пастаянна дзеючы Сакратарыят Міжнароднай канвенцыі па абароне раслін" пры Харчовай і сельскагаспадарчай арганізацыі ААН (ФАА) прыняў міжнародныя стандарты № 19 «Кіраўніцтва па пераліках рэгуляваных шкодных арганізмаў», № 21 «Аналіз фітасанітарных рызык для рэгуляваных некаранцінных шкодных арганізмаў» (2004 г.) і № 22 «Патрабаванні для вылучэння рэгіёнаў нізкага распаўсюджвання шкодных арганізмаў» (2005 г.).

29 лістапада 2006 г. Мінаграпалітыкі Украіны загадам № 716 зацвердзіла Пералік рэгуляваных шкодных арганізмаў. Ён уключае наступныя катэгорыі: каранцінныя арганізмы, якія адсутнічаюць у краіне; каранцінныя арганізмы, абмежавана распаўсюджаныя на тэрыторыі краіны; рэгуляваныя некарантинные шкодныя арганізмы.
Гэты пералік уключае насякомых, хваробы раслін (грыбковыя, бактэрыяльныя, вірусныя), нематод, пустазелле.

Усерасійскім НДІ абароны раслін (УІЗРУ) падрыхтаваны пералікі асабліва небяспечных і небяспечных шкодных арганізмаў.

Для Рэспублікі Беларусь пералік шкоднікаў, хвароб раслін і пустазелльных раслін, якія з'яўляюцца карантыннымі аб'ектамі, вызначаны пастановай Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь ад 27 верасня 2006 г. № 57.

Зноскі
------

1. ↑  Міжнародная канвенцыя па каранціне і ахове раслін (новы перагледжаны тэкст, прыняты на 29-й сесіі Канферэнцыі ФАО\*, Лістапад 1997 г.
2. ↑  www.fao.org
3. ↑   Архівавана 4 сакавіка 2016..
4. ↑  Вестник защиты растений, 2010, 4: 73
**Я́бланец**, **Ябланец-над-Нісаў**, **Ябланец-над-Нісай** (чэшск.: Jablonec nad Nisou, ням.: Gablonz an der Neiße) — горад у Чэхіі, на рацэ Ныса-Лужыцка; другі па велічыні ў Ліберэцкім краі. Адміністрацыйны цэнтр раёна Ябланец-над-Нісай.

Насельніцтва 44,8 тыс. жыхароў (2007).

Здаўна развіта шкляная прамысловасць (вытворчасць тэхнічнага шкла і біжутэрыі на заводзе «Ябланекс»). Машынабудаванне, лёгкая (баваўняная) і хімічная прамысловасць.

Ябланец упершыню згадваецца як вёска ў 1356. Вытворчасць біжутэрыі распачата тут у XVIII стагоддзі. Па ўказе аўстрыйскага імператара Франца II вёска Ябланец атрымала ў 1806 статус гарадскога паселішча; 28 сакавіка 1866 Ябланец стаў горадам. У XIX стагоддзі Ябланец квітнеў дзякуючы шкляной прамысловасці, але ўжо напачатку XX стагоддзя прыйшоў у заняпад; насельніцтва горада значна скарацілася; у 1930-х вытворчасць біжутэрыі была прыпынена.

28 кастрычніка 1918 года Чэхаславакія абвясціла пра сваю незалежнасць ад Аўстра-Венгрыі. У раніцу 11 снежня быў заняты чэшскімі войскамі з Млада-Баляслава. Нямецкі Фольксвер не аказаў супраціўлення. Па перапісу насельніцтва 1930 года 79,5 % жыхароў горада былі нямецкага паходжання ці гаварылі на нямецкім і 16,5 % чэшскага паходжання ці гаварылі на чэшскай мове. Па перапісу 2001 года суадносіны складаюць 1,5 % да 92,5 %.

У кастрычніку 1938 горад быў заняты войскамі гітлераўскай Германіі. Пасля Другой сусветнай вайны пачалося адраджэнне ябланецкай шкляной прамысловасці.

Горад з'яўляецца цэнтрам турызму і спорту (маюцца плавальны басейн, чатыры стадыёна (з іх адзін хакейны), 13 спартыўных залаў і 16 спартыўных пляцовак). Злучаны трамвайнай лініяй з суседнім горадам Ліберэц.

Ябланец вядомы сваімі архітэктурнымі збудаваннямі першай паловы XX стагоддзя, а таксама царквой Святога Духа ў стылі барока.

Насельніцтва
------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Год** | **1869** | **1880** | **1890** | **1900** | **1910** | **1921** | **1930** |
| **Насельніцтва** | 12 705 | 15 560 | 22 833 | 31 993 | 43 242 | 39 147 | 50 084 |
| **Год** | **1950** | **1961** | **1970** | **1980** | **1991** | **2001** | **2010** |
| **Насельніцтва** | 32 749 | 36 116 | 36 679 | 42 179 | 45 937 | 45 266 | 46 439 |

Гл. таксама
-----------

* LIAZ

Спасылкі
--------

* Ябланец-над-Нісаў Архівавана 3 чэрвеня 2010. — Культурна-інфармацыйны цэнтр  (руск.)
* Даведнік па горадзе Архівавана 22 кастрычніка 2004.
* Гісторыя горада Архівавана 5 сакавіка 2016.


1. ↑
**Імператарская бібліятэка ў Канстанцінопалі** — апошняя з вялікіх бібліятэк антычнасці і адна з найбуйнейшых бібліятэк сярэднявечнай Еўропы. Доўгі час пасля знішчэння вялікай Александрыйскай бібліятэкі і іншых старажытных бібліятэк, яна захоўвала веды набытыя старажытнымі грэкамі і рымлянамі амаль за 1000 гадоў. 
У 473 у выніку падпалу згарэла і разам з ёй 120 тыс.томаў. 
Серыя ненаўмысных пажараў на працягу шматлікіх гадоў і войны, у тым ліку рабаванне Канстанцінопаля ўдзельнікамі Чацвёртага крыжовага паходу ў 1204 годзе, наносілі непапраўную шкоду калекцыі рукапісаў. 
Нягледзячы на гэта бібліятэка праіснавала аж да падзення Канстанцінопаля ў 1453 годзе і была разрабавана турэцкімі войскамі, а яе рэшткі былі рассеяны па розных еўрапейскіх зборах.
**Іван Міхайлавіч Жарскі** (7 ліпеня 1944, в. Вербіцы, цяпер частка в. Дуб’ё, Навагрудскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі хімік-неарганік. Кандыдат хімічных навук (1975), прафесар (1990). Заслужаны работнік народнай адукацыі Беларусі (1994). Член-карэспандэнт Беларускай акадэміі адукацыі.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыў Беларускі тэхналагічны інстытут (1971).

З 1971 у Беларускім тэхналагічным універсітэце. З 1978 па 1981 — дэкан факультэта хімічнай тэхналогіі і тэхнікі; з 1981 па 1987 — прарэктар па вучэбнай рабоце. З 1981 па 2010 — загадчык кафедры хіміі, тэхналогіі электрахімічных вытворчасцей і матэрыялаў электроннай тэхнікі. Рэктар універсітэта з 1987 па 2016 гады.

Навуковая і педагагічная дзейнасць
----------------------------------

Навуковыя працы па электрахіміі, газавай электронаграфіі, мікрахвалевай спектраскапіі. Распрацаваў і ўкараніў тэхналогію ачышчэння прамысловых сцёкавых вод гальванічных вытворчасцей.

Аўтар першага на беларускай мове падручніка для вышэйшай школы «Асновы агульнай хіміі» (1995, з Г. І. Новікавым). Старшыня каардынацыйнага навукова-метадычнага савета вучэбна-метадычных аб'яднанняў ВНУ Беларусі.

Прэміі і ўзнагароды
-------------------

Узнагароджаны ордэнам Пашаны, ордэнам Айчыны III ступені, медалём «Дваццаць гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»,
Граматай Вярхоўнага Савета БССР, Ганаровымі граматамі Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь. Неаднаразова прадстаўляўся да ўзнагарод замежных вучэбных, навуковых і дзелавых цэнтраў.

Выбраная бібліяграфія
---------------------

* Асновы агульнай хіміі: падруч. для вышэйшых навучальных устаноў / Г.і. Новікаў, і.М. Жарскі. — Мінск: Выш. школа, 1995.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

ХТО ЁСЦЬ ХТО ў БДТУ

| ⛭Рэктары Беларускага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта |
| --- |
| Арцемій Кузьміч Лабасёнак (1939—1941) ·  Андрэй Карпавіч Пятруша (1944—1953) ·  Фёдар Трафімавіч Касцюковіч (1953—1961) ·  Віктар Яўграфавіч Віхроў (1961—1972) ·  Уладзімір Сяргеевіч Раманаў (1973—1987) ·  Іван Міхайлавіч Жарскі (1987—2016) ·  Ігар Вітальевіч Войтаў (з 2016) |
**Сусекс**, або **Сасекс** (англ.: Sussex, /ˈsʌsɪks/; старажытн. Suth-Seax — *Sūþsēaxe* (*South Saxons*) — гістарычнае графства Паўднёва-Усходняй Англіі, размешчана прыкладна на тэрыторыі старажытнага каралеўства Сусекс. Плошча — 3776 кв. км, у 1891 годзе ў графстве жыло 380 тысяч жыхароў.

Тэрыторыя
---------

З Сусексам мяжуе на поўначы графства Сурэй, на усходзе — Кент, на захадзе — Гэмпшыр, на поўдні ўзбярэжжа праліва Ла-Манш. Сусекс адміністрацыйна раздзелены на графствы Заходні Сасекс, Усходні Сасекс і горад Брайтан і Хоўв. Горад Брайтан і Хоўв створаны як унітарная ўлада ў 1997 годзе; гарадскі статус нададзены ў 2000 годзе. Да таго часу Чычэстэр быў адзіным горадам-сіці Сасекса.

Ланцуг пагоркаў перасякае Сусекс і канчаецца скалістым мысам Бічы Хэд. Пагоркі крэйдавай фармацыі і пакрытыя трафянікам. Ад пагоркаў цягнецца ўрадлівая і лясістая раўніна. Паміж Соўт Доўнс і морам, а таксама і ў багністых мясцінах на ўсходзе ад Бічы Хэд, шмат урадлівых зямель.

Клімат
------

Клімат Сусекса мяккі, жніво ранняе. Пшаніца, авёс, ячмень, рэпа — галоўныя земляробныя культуры. На ўсходзе вырошчваюць шмат хмелю. Развіта жывёлагадоўля. Вядомыя сноўтноўдскія авечкі і сусекскія пароды быдла.

Населеныя пункты
----------------

Галоўныя гарады — Чычэстэр, Брайтан, Гастынгс, Арондэль, Рай, Іст-Грынстэд, Вінчэльсі. У прыморскіх гарадоў ёсць пляжныя зоны, на якія значны попыт летам.

Гісторыя
--------

Сучасны Сусекс і пераважная частка графства Сурэй займаюць тэрыторыю другога каралеўства заснаванага саксамі, адно з сямі каралеўстваў заснаваных англасаксамі ў канцы V ст. пасля ўварвання ў Брытанію. Пасля валадарства караля Осмунда (765—770) каралеўства трапіла пад уплыў больш моцнага суседа — каралеўства Мерсіі, а ў IX ст. перайшло пад уладу Уэсэкса.

Тапаніміка
----------

Назва паходзіць ад старажытнасаксонскага *Sūþ Seaxe* — "паўднёвыя саксы".

Зноскі
------

1. ↑  Найменне артыкула паводле: Англасаксонскае заваяванне // БЭ у 18 т. -- Т.1. -- С. 346.
2. ↑  Sussex, Definition of Sussex from Webster's New World College Dictionary **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Webster's New World College Dictionary. Архівавана з першакрыніцы 3 сакавіка 2016. Праверана 30 January 2013.
**Iван Міхайлавіч Каратчэня** (нар. 13 жніўня 1948 года, вёска Таль, Любанскі раён, Мінская вобласць) — беларускі палітычны дзеяч, вучоны-эканаміст, доктар эканамічных навук, прафесар. Акадэмік Міжнароднай акадэміі арганізацыйных і кіраўніцкіх навук (1994), Міжнароднай акадэміі навук інфармацыі, інфармацыйных працэсаў і тэхналогій (1995), Міжнароднай акадэміі навук вышэйшай школы (1997).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1967 годзе сельскагаспадарчы тэхнікум, а ў 1975 годзе агранамічны факультэт Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі, у 1986 годзе — Мінскую вышэйшую партыйную школу.

У 1969—1975 гг. працаваў галоўным аграномам, намеснікам старшыні калгасу імя Беларускай ваеннай акругі Любанскага раёна. У 1975—1976 гг. — начальнікам Любанскай райдзяржсемстанціі, у 1976—1986 гг. — працаваў начальнікам упраўлення сельскай гаспадаркі, першым намеснікам старшыні Уздзенскага райвыканкама. У 1986—1990 — першым сакратаром Вілейскага гаркама КПБ.

Дэпутат Вярхоўнага Савета Беларусі (1990—1992), член Прэзідыума, старшыня Камісіі па пытаннях галоснасці, сродкаў масавай інфармацыі і правоў чалавека; дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь (1995—1996), дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь (1996—2000).

У 1992—1998 гг. — Каардынатар Рабочай групы Савета кіраўнікоў дзяржаў і Савета кіраўнікоў урадаў СНД, Выканаўчы Сакратар СНД.
З 2000 года на выкладчыцкай працы ў Маскве. Аўтар больш за 40 навуковых прац.

Кандыдат эканамічных навук (1994), тэма дысертацыі: «Станаўленне і ўмовы развіцця інтэграцыйнага эканамічнага саюза дзяржаў — удзельніц СНД».

Доктар эканамічных навук (1996), тэма дысертацыі: «Стратэгія і перспектывы фарміравання эканамічнага саюза краін СНД».

Некаторыя крыніцы сцвярджаюць аб імаверных кантактах Івана Каратчэні са светам злачыннасці,.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Дружбы Народаў (Расія)

Бібліяграфія
------------

* Земля находит хозяев: [Об использовании аренды в Вилейском районе Минской области] / И. М. Коротченя, Р. И. Дорский.-Минск: Ураджай. 1989
* Экономический союз суверенных государств: стратегия и тактика становления/ И. М. \*Коротченя.- СпБ: Издательство СпБ университета экономики и финансов. — 1995.
* Содружестов независимых государств: портрет на фоне перемен(Составители А. Белько и др). Ответ. редактор И. М. Коротченя.- Минск:1996.

Зноскі
------

1. ↑  Скандал в парламенте Беларуси Архівавана 5 сакавіка 2016. (руск.)
2. ↑  В России нет государственного человека, или Невостребованные миллиарды Архівавана 17 жніўня 2016. (руск.)

Літаратура
----------

* Народныя дэпутаты Рэспублікі Беларусь. Дванаццатае скліканне. Мн. 1992; Парламент — Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь. Мн. 1997;
* Кто есть кто в Республике Беларусь. Мн. 1999. С.145-146.
* Летопись Белорусской государственной сельскохозяйственной академии (1836—2000 гг.). Издание 3-е, исп. и доп. Авт-сост. В. М. Лившиц. Горки.2000.С.96.

Спасылкі
--------

* И. М. Коротченя: биография
Яана Пелканен
**Яана Пелканен** (фін. Jaana Maarit Pelkonen, нар. 27 студзеня 1977, Лахці) — фінская вядучая і мадэль.

Кар'ера Пелканен пачалася з «Радыё 99» ў Лахці, вядучай якога яна была з 1995 па 1997 год. З 1997 да 2005 г. Пелканен вяла праграму аб відэагульнях «Tilt». Яна таксама была вядучай двух нацыянальных адбораў Фінляндыі. З'яўлялася адной з вядучых Конкурса песні Еўрабачанне 2007

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Яана Пелканен

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Іван Міхайлавіч Кра́снік** (30 ліпеня (12 жніўня) 1906, вёска Іванск — 18 лютага 1957) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

І. М. Краснік нарадзіўся у вёсцы Іванск (сучасны аграгарадок у ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі).
У кастрычніку 1928 г. прызваны ў рады Чырвонай Арміі. У 1932 годзе скончыў Мінскае артылерыйскае вучылішча. У Вялікую Айчынную вайну з чэрвеня 1941 года ваяваў на Заходнім, Калінінскім, Ленінградскім і 1-м Беларускім франтах.

360-ы гвардзейскі цяжкі самаходны артылерыйскі полк (33-я армія, 1-ы Беларускі фронт) пад камандаваннем падпалкоўніка І. М. Красніка вызначыўся 16—22 красавіка 1945 г. на тэрыторыі Германіі ў час прарыву абароны праціўніка на ўчастку шашы Франкфурт—Берлін.
За ўмелае камандаванне палком, асабістую мужнасць і гераізм Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 31 мая 1945 г. І. М. Красніку прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Пасля вайны І. М. Краснік працягваў службу у арміі. У 1947 г. скончыў Вышэйшыя афіцэрскія курсы пры Ваеннай акадэмія бранятанкавых і механізаваных войскаў. З 1956 г. палкоўнік Краснік у запасе. Жыў у горадзе Барысаў Мінскай вобласці. Памёр 18.2.1957 г. і пахаваны ў Барысаве.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка»
* 2 ордэны Леніна
* 3 ордэны Чырвонага Сцяга
* Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені
* 2 ордэны Чырвонай Зоркі
* медалі

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Краснік Іван Міхайлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 462. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
* Краснік Іван Міхайлавіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Чашніцкага раёна / рэдкал. М. Ц. Дробыш [і інш.]. — Мн. 1997. — С. 430.

Спасылкі
--------

* Іван Міхайлавіч Краснік на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**«Я вярта́ўся дадо́му»** — беларускі кароткаметражны дакументальны фільм, зняты рэжысёрам Вольгай Дашук на тэлеканале «Белсат» у 2020 годзе.

Сюжэт
-----

Фільм пра барда, акцёра і шоўмэна Віктара Шалкевіча, які выпраўляецца ў падарожжа з канцэртамі па беларускіх абшарах, у снег, вецер і дождж. Ён увасабленне беларускага духу. Праз ягоныя песні быццам выліваюцца ўсе стагоддзі беларускай гісторыі, яе веліч і ганьба, яе героі ды каты, благое і добрае, хаўтуры і святы — тое, што беларусаў злучае і раз’ядноўвае. Часам ён з гэтага іранізуе, але яму гэта баліць. Усё разам трансфармуецца ў словы і ноты. Усё тое, з чаго складаюцца ягоныя песні, ён увабраў у сябе яшчэ ў дзяцінстве, у мястэчку Поразава, якое для яго застаецца вечнаю містычнаю крыніцай. Сённяшні 60-гадовы Шалкевіч прыязджае ў Поразава, і падарожжа ў прасторы робіцца падарожжам у часе. Шалкевіч сутыкаецца з самім сабой, якім ён быў 30 гадоў назад. Малады Шалкевіч, чалавек-здань, зборны вобраз беларуса блукае па зямлі.

У фільме здымаліся
------------------

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Віктар Шалкевіч | бард, акцёр, пісьменнік  |

Здымачная група
---------------

* аўтар сцэнарыя і рэжысёр — Вольга Дашук
* аператары — Віктар Аслюк, Анатоль Казазаеў

Зноскі
------

1. ↑  Я вяртаўся дадому **(нявызн.)**.  Белсат. Праверана 27 кастрычніка 2020.

Спасылкі
--------

* «Я вяртаўся дадому» на YouTube


| ⛭Фільмы Вольгі Дашук |
| --- |
| Дакументальныя | Педагагічная паэма (2015) • Партрэт (2017) • Сяргей Плыткевіч. Чалавек з фотаапаратам (2017) • Адзіная такая (2018) • Я вяртаўся дадому (2020)  |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з падобнымі імёнамі, гл. Лазоўскі і Іван Лазоўскі.

**Іва́н Лазоўскі** (нар. 1927) — удзельнік беларускага патрыятычнага падполля ў 1946—1947 гг. у Баранавіцкай вобласці, сябра арганізацыі «Чайка».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1927 г. у сялянскай сям’і у в. Загор’е Навагрудскага ваяводства ў Польскай Рэспубліцы (пазней — Навагрудскі раён Гродзенскай вобласці). У 1945 г. скончыў Навагрудскае педвучылішча. У 1946 г. падчас вучобы ў Баранавіцкім настаўніцкім інстытуце далучыўся да мясцовай групы падпольнай беларускай арганізацыі «Чайка», якая планавала змаганне за нацыянальныя правы, годнасць, культуру, мову, гісторыю, свабоду і незалежнасць беларусаў.

У сярэдзіне 1947 г. арганізацыю выкрылі савецкія спецслужбы пасля арыштаў сябраў Саюза вызвалення Беларусі, якія былі выдадзены ўладам савецкім агентам Алесем Бажко. Пачаліся арышты ўдзельнікаў «Чайкі»: у выніку канспірацыйнай памылкі некаторыя сябры «Чайкі» утрымлівалі сувязь з СВБ. Іван Лазоўскі быў арыштаваны органамі МДБ у чэрвені 1947 і засуджаны ў Баранавічах 16-18 кастрычніка 1947 г. ваенным трыбуналам паводле артыкулаў 63-I і 76 КК БССР да 10 гадоў канцлагераў і 5 гадоў пазбаўлення правоў. Пакаранне адбываў у баранавіцкай турме, канцлагерах Комі АССР і Магаданскай вобласці.

3 кастрычніка 1956 г. справу пераглядаў Вярхоўны Суд БССР. Рэабілітаваны ў 1975 г.

Пасля вызвалення жыў і працаваў у Салігорску.

Зноскі
------

1. ↑   Біяграфія Івана Лазоўскага

Літаратура
----------

* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. ISBN 985-6374-07-3.

Спасылкі
--------

* Лазоўскі Іван Міхайлавіч (1927)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Нью-Гэмпшыр.

**Нью-Гэмпшыр** — парода курэй мяса-яечнага кірунку. Выведзена ў аднайменным штаце ЗША ў пачатку 20 стагоддзя на аснове высокапрадукцых курэй пароды род-айленд. Гадуюць таксама ў Нідэрландах, Францыі, Швецыі, Нарвегіі і інш. на Беларусі — у калекцыях і асабістых гаспадарках.

Маса пеўняў 3,5-3,8 кг, курэй 2,5-2,8 кг. Апярэнне ад светла-чырвонага да светла-карычневага, на шыі з залаціста-жоўтымі пёрамі, махавыя пёры больш цёмныя, хвост і коскі чорныя. Ногі і дзюба жоўтыя. Тулава падоўжанае, спіна шырокая, грудны аддзел выпуклы. Касцяк моцны. Шыя прамая. Галава шырокая, прадаўгаватая, сярэдніх памераў, з лістападобным прамастаячым грэбенем і чырвонымі вушнымі мочкамі. Крылы і хвост невялікія. Яйцаноскасць 180—200 яец за год (58-59 грам). Хутка растуць. Жыццяздольнасць высокая.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
**Хо́нсю** (яп.: 本州 *хонсю:*), састрэлая гістарычная назва **Хо́нда** (яп.:  *本土*, Хо́н-до) — самы вялікі востраў Японскага архіпелага.

Геаграфія
---------

Вулкан Фудзі — найбольш вядомы аб'ект на востраве і ва ўсёй Японіі
Даўжыня вострава 1300 км, шырыня вар'іруецца ад 50 да 230 км, яго сумарная плошча складае 230 500 км ², прыкладна 60 % усёй плошчы Японіі. Востраў Хонсю ледзь меншы за востраў Вялікабрытанія (Брытанскія астравы). Працягласць берагавой лініі 5450 км.

Рэльеф Хонсю гарысты. Сярод гор шмат вулканаў. Найбуйнейшы з іх — гара Фудзі (3776 м.), з'яўляецца сімвалам Японіі. Дзякуючы ёй Хонсю з'яўляецца 7-м самым высокім востравам свету. Найбуйнейшая рака вострава — рака Сінана. Клімат Хонсю вельмі разнастайны — ад кантынентальнага на поўначы да субтрапічнага на поўдні. Горы вострава адказваюць за розніцу ў клімаце паўднёва-ўсходняй (ціха-акіянскай) і паўночна-заходняй (японскага мора) частак вострава.

На Хонсю часта здараюцца землетрасенні, паколькі востраў знаходзіцца на стыку 3 фармацыйных пліт.

Рэгіёны і прэфектуры
--------------------

Востраў умоўна падзелены на пяць рэгіёнаў, і ўключае 34 прэфектуры, уключаючы Токіа. Рэгіёны Цюгоку (заходні), Кансай (паўднёвы, на ўсход ад Цюгоку), Цюбу (цэнтральны), Канто (усходні) і Тахоку (паўночны). Таксама ў склад гэтых прэфектур уваходзяць некаторыя дробныя астравы, найбольш прыкметныя з іх астравы Агасавара, Садо, Ідзу-Осіма і Авадзі.

* **Тахоку** — прэфектуры Аомары, Іватэ, Міягі, Акіта, Ямагата, Фукусіма.
* **Канто** — прэфектуры Ібаракі, Татыгі, Гуму, Сайтама, Тыба, Токіа, Канагава.
* **Цюбу** — прэфектуры Ніігата, Таяма, Ісікава, Фукуі, Яманасі, Нагана, Гіфу, Сідзуока, Айты.
* **Кансай** — прэфектуры Міэ, Сіга, Кіёта, Осака, Хіёга, Нара, Вакаяма.
* **Цюгоку** — прэфектуры Таторы, Сіманэ, Акаяма, Хірасіма, Ямагуты.

Гарады
------

На востраве Хонсю размешчаны найбуйнейшыя японскія гарады: Токіа, Іакагама, Осака, Кіёта, Хірасіма і інш.

Насельніцтва
------------

Да канца XIX стагоддзя востраў засялялі таксама айны, якія былі цалкам выцеснены на востраў Хакайда японцамі. Агульнае насельніцтва вострава — 100 000 000 чалавек (2010 год).

Гл. таксама
-----------

* Геаграфія Японіі
* Хакайда
* Кюсю
* Сікоку

Зноскі
------

1. 1 2  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
2. ↑  Хонда Кацуіці (2000). *Harukor: an Ainu woman's tale*. University of California Press[en]. p. 7.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хонсю

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11981340t · GND: 4240123-9 · LCCN: sh86004882 · VIAF: 240423304 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Болдзін.
**Аляксандр Міхайлавіч Болдзін** (26 кастрычніка 1892, Сімбірск — 27 верасня 1963) — савецкі хірург, доктар медыцынскіх навук, прафесар

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння школы вучыўся на медыцынскім факультэце Казанскага ўніверсітэта (1912—1916). Затым працаваў у Самарскай вобласці. З 1918 па 1922 гг. — урач Чырвонай Арміі. 1922—1924 гг. клінічны ардынатар Казанскага інстытута ўдасканалення ўрачоў. З 1925 па 1938 гг. — загадчык хірургічнымі аддзяленнямі бальніц Горкаўскай вобласці. У 1940 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Піэлалітатамія і урэтэтралітатамія са швом і без шва».

У 1947 г. абараніў доктарскую дысертацыю «Паўторныя аперацыі на страўніку» пад кіраўніцтвам прафесара Т. Я. Гніларыбава. Аўтар больш за 30 навуковых прац. З 1939 па 1945 гг. — Дацэнт кафедры хірургіі Горкаўскага медінстытута; 1945—1949 гг. — Дацэнт кафедры хірургіі Кішынёўскага медінстытута; 1949—1950 гг. працаваў у Мангольскім медінстытуце. З 1950 па 1954 гг. загадваў кафедрай хірургіі Паўночна-Асяцінскага медінстытута. Загадчык кафедры БелДІУУ з 1954 па 1963 гг. Намеснік дырэктара па вучэбнай і навуковай рабоце БегДІУУ, 1950—1951 гг.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3). — С. 209.
**Халлістэ** (эст.: Halliste jõgi) — рака ў паўднёва-заходняй частцы Эстоніі. Даўжыня ракі 104,4 км, плошча басейна 1890,7 км². Левы і найбуйнейшы прыток ракі Навесці. Рака пачынаецца на ўзвышшы Сакала ў сяле Айнья, за 200 м на поўдзень ад трасы Карксі-Нуя — Хельмэ. Ніжняе цячэнне да вусця рака працякае па нацыянальным парку Саамаа. Рака Халлістэ ўпадае ў раку Навесці пад вострым вуглом, што часам прыводзіць да моцных паводак у Саамаа. У раку Халлістэ ўпадае тры ракі і некалькі ручаёў. Правымі прытокамі з’яўляюцца рэкі Пале і Раўдна, левы прыток — Альва. На рацэ створаны чатыры вадасховішчы.

Зноскі
------

1. ↑  Estonian Nature Information System Праверана 6 верасня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12361296'></a>
2. ↑  Estonian Environmental Register Праверана 12 студзеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12366858'></a>
3. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн — карта Эстоніі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хіжняк.
**Аляксандр Мікалаевіч Хіжняк** (нар. 16 сакавіка 1978, Хойнікі) — беларускі грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 16 сакавіка 1978 года ў Хойніках. Яго бацька, Мікалай Васільевіч, працаваў на хойніцкай чыгунцы, маці, Ірына Іванаўна, — эканамістам на торфабрыкетным заводзе «Хойніцкі». Жылі па вуліцы Міру насупраць гэтага прадпрыемства ў адным пад’ездзе з дзядулем і бабуляй па бацькоўскай лініі, якія дапамагалі ў доглядзе ўнукаў. У Хойніках Аляксандр закончыў тры класы СШ № 3 на выдатна.

Пасля аварыі на ЧАЭС разам з маці і малодшай чатырохгадовай сястрой апынуўся ў Смалявіцкім раёне. Там эвакуіраваных размяркоўвалі па кватэрах. Крыху пазней пераехалі да мамінай сястры ў Віцебскую вобласць. На пастаяннае месца жыхарства сям’я Хіжняк пераехала ў пасёлак Чысць Маладзечанскага раёна. У школе займаўся грэка-рымскай барацьбой.

У 2000 годзе з чырвоным дыпломам скончыў Беларускі камерцыйны ўніверсітэт кіравання па спецыяльнасці «Правазнаўства». Працаваў у праектным інстытуце «Белдзіпрааграхарчпрам», дзе прайшоў шлях ад вядучага да галоўнага юрысконсульта. Узначальваў прадстаўніцтва ў Расійскай Федэрацыі, у Белгарадзе.

З адзнакай скончыў Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь. Працаваў у «БелНДІПгорадабудаўніцтва» галоўным юрысконсультам, начальнікам інфармацыйна-прававога аддзела, кіраўніком прадстаўніцтва ў Смаленскай вобласці.

Рыхтаваўся станам на 2016 года да абароны кандыдацкай дысертацыі па тэме «Кіраванне горадабудаўнічай дзейнасцю Рэспублікі Беларусь».

Член Рэспубліканскай партыі працы і справядлівасці.
Дэпутат Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў 28-га склікання ад Каменнагорскай выбарчай акругі № 35.

Узнагароды
----------

У 2006 і 2015 гадах за добрасумленную працу і актыўны ўдзел у грамадскім жыцці атрымаў падзякі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Сям’я
-----

З 2001 года ў шлюбе з Аленай Аляксандраўнай, якая працуе ў музейным сектары Палаца культуры прафсаюзаў г. Мінска, выхоўвае трох сыноў. Старэйшы Мікіта (нар. 2002) займаецца спортам, з’яўляецца віцэ-чэмпіёнам свету па кантактным боі ў каратэ, сярэдні Уладзіслаў таксама перамагаў у гэтым відзе спорту у беларускіх і міжнародных спаборніцтвах, малодшы сын — Максім.

Спасылкі
--------

* За горадабудаўніцтва Мінска адказваюць і ўраджэнцы Хойнік 16.04.2016
* Депутатский корпус. Хижняк Александр Николаевич Архівавана 24 снежня 2021.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ярашэвіч.
**Аляксандр Мікалаевіч Ярашэвіч** (7 чэрвеня 1963, в. Верхні Церабяжоў, Столінскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 7 чэрвеня 1963 года ў в. Верхні Церабяжоў Столінскага раёна Брэсцкай вобласці.

Скончыў Маскоўскі інстытут камунальнай гаспадаркі і будаўніцтва, інжынер-горадабудаўнік.

Працаваў майстрам, інжынерам, галоўным інжынерам, намеснікам дырэктара Столінскага РВА ЖКГ; начальнікам УП «Столінская ДБПМК-32».

З'яўляўся дэпутатам Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў дваццаць шостага склікання.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За баявыя заслугі», юбілейнымі медалямі «Воіну-інтэрнацыяналісту», «Воіну-інтэрнацыяналісту ад удзячнага афганскага народа», «70 гадоў Узброеных Сіл СССР», «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941 — 1945 гг.», «У памяць 10-годдзя вываду савецкіх войскаў з Афганістана», «20 гадоў вываду савецкіх войскаў з Афганістана», знакам «Ганаровы работнік жыллёва-камунальнай гаспадаркі».

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае сына і дачку.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Фаст-фуд** ( [ˈfɑstˌfud] (англ.: fast food - хуткая ежа). Іншымі словамі, прыём ежы цягнецца не болей 10 хвілін.

Фаст-фуд у Беларусі
-------------------

У Беларусі фаст-фуд у асноўным прадстаўлены міжнароднай сеткай рэстарацый McDonald's і дзяржаўнай сеткай шапікаў "Хутка-смачна".

Стравы хуткага прыгатавання
---------------------------

* ГамбургерГамбургер
* Бульба фрыБульба фры
* Хот-догХот-дог
* СэндвічСэндвіч

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фаст-фуд

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 120655964 · GND: 4153776-2 · Microsoft: 2910654967 · NDL: 01005301 · SUDOC: 028920031 |
**Фатхі Тэрбіль** (араб. فتحي تربل‎‎) — лівійскі юрыст і праваабаронца. Шырокую вядомасць атрымаў у 2011 годзе, калі яго арышт выклікаў масавыя пратэсты і беспарадкі па ўсёй Лівіі, якія ў выніку прывялі да грамадзянскай вайны.

Біяграфія
---------

Тэрбіль выступаў прадстаўніком сваякоў загінулых у 1996 годзе зняволеных турмы Абу-Салім. Тады падчас турэмнага бунту загінулі звыш за тысячы чалавек. У лютым 2011 года ў Бенгазі ўлады арыштавалі праваабаронцу. 15 лютага на вуліцы горада выйшла каля дзвюх соцень чалавек. Яны патрабавалі вызваленне Тэрбіля і адстаўкі лідара краіны Муамара Кадафі, які кіраваў Лівіяй з 1969 года. Неўзабаве дэманстрацыя перарасла ў сутыкненні з паліцыяй.

Крыху пазней Тэрбіля вызвалілі, але беспарадкі не толькі не скончыліся, але і перараслі ў грамадзянскую вайну.

30 мая ён быў узнагароджаны Міжнароднай прэміяй Людовіка—Трае, якая штогод прысуджаецца юрыстам, што займаліся пытаннямі правоў чалавека. Паўстанцкі Пераходны нацыянальны савет Лівіі прызначыў яго міністрам па справах моладзі і спорту.

Зноскі
------

1. ↑  Libya protests: Second city Benghazi hit by violence **(нявызн.)**, *BBC News* (16 February 2011).
2. ↑  Live Blog - Libya **(нявызн.)**, *Al Jazeera* (17 February 2011).
3. ↑  The Ludovic-Trarieux International Human Rights Prize **(нявызн.)**.
4. ↑  National Transitional Council **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Benghazi:  National Transitional Council (2011). Архівавана з першакрыніцы 3 мая 2016. Праверана 25 August 2011.

Спасылкі
--------

* Photos of Fathi Terbil in Beghazi
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Чырвонае.

**Чырво́нае** — возера ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці, за 11 км на поўдзень ад горада Ганцавічы, за 0,2 км на паўночны захад ад аграгарадка Люсіна. Адносіцца да басейна ракі Цна.

Плошча паверхні 0,094 км², даўжыня 0,4 км, шырыня 0,3 км. Даўжыня берагавой лініі 1,2 км. Возера бяссцёкавае. Берагі нізкія, параслі лесам і хмызняком, часткова забалочаныя. Дно пясчанае, выслана глеем і сапрапелем. Зарастае ўмерана.

У возеры водзяцца шчупак, лінь, карась, акунь і іншыя віды рыб.

За 0,5 км на ўсход знаходзіцца возера Асмол.

Спасылкі
--------

* Ліст карты N-35-125 Архівавана 2 мая 2013.
* Агульная характарыстыка азёр Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)
* Морфаметрычныя параметры азёр Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)
**Храм у гонар святога праведнага Іаана Кармянскага** — мураваны праваслаўны храм у аграгарадку Квасоўка Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

11 верасня 2009 года быў асвечаны паклонны крыж на месцы будучага храма. У 2012 годзе была пабудавана малая капліца.

8 лістапада 2012 года прыступілі да закладкі падмуркаў. Вясной 2013 года пачалося ўзвядзенне сцен храма.

27 мая 2017 года архіепіскап Арцемій здзейсніў чын асвячэння храма, названага ў гонар праведнага Іаана Кармянскага.

Пры храме дзейнічае нядзельная школа.

Зноскі
------

1. ↑  В АГРОГОРОДКЕ КВАСОВКА ОСВЯЩЕН ХРАМ В ЧЕСТЬ ПРАВЕДНОГО ИОАННА КОРМЯНСКОГО
2. ↑  Храм у гонар святога праведнага Іаана Кармянскага аг. Квасоўка Архівавана 26 снежня 2019.