recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Жванія.

**Зураб Жванія** (9 снежня 1963 — 3 лютага 2005) — грузінскі палітык і грамадскі дзеяч. Прэм’ер-міністр Грузіі ў 2003—2005. Загінуў пры нявысветленых абставінах.

Біяграфія
---------

У 1985 годзе атрымаў дыплом біялагічнага факультэта Тбіліскага дзяржаўнага ўніверсітэта, пасля чаго да 1992 года працаваў на кафедры фізіялогіі чалавека і жывёл таго ж факультэта. У 1989 годзе Жванія стварыў у Грузіі рух «зялёных», а затым — Партыю «зялёных», стаўшы яе першым старшынёй. На працягу двух гадоў ён з’яўляўся сустаршынёй Партыі «зялёных» Еўропы.

У 1993 годзе Зураб Жванія заняў пасаду генеральнага сакратара кааліцыйнай партыі, створанай для падтрымкі палітыкі Эдуарда Шэварднадзэ, — Саюза грамадзян Грузіі (СКГ). 25 лістапада 1995, пасля перамогі СКГ на выбарах, ён быў абраны старшынёй парламента Грузіі. Праз чатыры гады быў пераабраны на гэтую пасаду, аднак 1 лістапада 2001 года падаў у адстаўку, матываваўшы сваё рашэнне пратэстам супраць палітыкі Эдуарда Шэварнадзэ.

У чэрвені 2002 года Жванія афіцыйна заявіў аб сваім выхадзе з партыі СКГ, а таксама з аднайменнай парламенцкай фракцыі. 6 чэрвеня 2002 г стварыў і ўзначаліў парламенцкую фракцыю «Дэмакраты». З 17 чэрвеня 2002 года — старшыня палітычнай арганізацыі «Аб’яднаныя дэмакраты».

У парламенцкіх выбарах 2003 прымаў удзел у якасці аднаго з лідараў перадвыбарчага блока «Бурджанадзэ — Дэмакраты». Пасля «рэвалюцыі ружаў», у выніку якой прэзідэнтам Грузіі стаў Міхаіл Саакашвілі, Жванія быў ​​прызначаны дзяржаўным міністрам Грузіі.

17 лютага 2004 г. грузінскі парламент зацвердзіў Жванія на пасадзе прэм’ер-міністра рэспублікі.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · OpenSanctions |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| Нарматыўны кантроль | GND: 143423584 · ISNI: 0000 0001 1471 3560 · LCCN: n2006068641 · VIAF: 43730617 |
Індыя каля 600 да н.э. і Махаджанапады
**Магадха** — гістарычная вобласць і старажытная дзяржава на паўночным усходзе сучаснай Індыі.

Вядома прыкладна з 9—8 ст. да н.э. Сталіцы — гарады Раджагрыха і Паталіпутра (з 4 ст. да н.э. сучасная Патна). Паводле будыйскіх крыніц, у 7 ст. да н.э. Магадха была адной з 16 «вялікіх дзяржаў» Індыі. У 6—3 ст. да н.э. найбольш эканамічна развіты раён Індыі.

Значна пашырылася пры царах Бімбісары і Аджаташатру (6—5 ст. да н.э.). Была ядром імперый Нандаў (4 ст. да н.э.), Маур'яў (4—2 ст. да н.э.), дзяржавы Гуптаў (4— б ст. н.э.). Нашчадкі Гуптаў правілі ў Магадхе да пачатку 8 ст.

У 8—12 ст. Магадха ў складзе дзяржаў Палаўberu і Сенаўberu.

Магадха — буйнейшы эканамічны і культурны цэнтр Старажытнай Індыі, з ёю звязаны важныя этапы ў развіцці будызму і джайнізму. Да 10 ст. назва «Магадха» выйшла з ужытку.

Літаратура
----------

* Магадха // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. С. 442.
* Магадха // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Магадха
* Магадха ў энцыклапедыі Брытаніка. (англ.)
**«Ягорава Гара»** — беларускі музычны праект, які выконвае музыку ў стылі фолк.

Удзельнікі музычнага праекту імкнуцца раскрываць сучаснай моладзі глыбіню старажытнай народнай музычнай культуры праз апрацоўку традыцыйных песень Гомельшчыны (Беларусь). У праекце выкарыстоўваюцца вельмі разнастайныя музычныя стылі. Рэпертуар складаюць акустычныя і электронныя кампазіцыі. Іх аснову ўтвараюць песні, запісаныя ўдзельнікамі праекту ў экспедыцыях па Гомельскай вобласці. Музычны бок праекту характарызуецца імкненнем перадаваць перанятую ад носьбітаў традыцыйную манеру народных спеваў.

Музычны фолк-праект «Ягорава Гара» пачаў сваю канцэртную дзейнасць у 2013 годзе. Яго стваральнікам з'яўляецца Ігар Архіпаў, які для творчасці выбраў псеўданім Ягор Палешук. Ягор з'яўляецца прадзюсарам, кампазітарам і аранжыроўшчыкам музычнага праекту. Назва «музычны праект» прадугледжвае пры наяўнасці асноўнага складу ўдзельнікаў магчымасць запрашэння іншых музыкаў для выступаў і запісаў асобных кампазіцыяў і праграм.  За 3 гады творчай дзейнасці ў праекце «Ягорава Гара» прынялі ўдзел больш за 10 чалавек.

Асноўнымі ўдзельнікамі праекту з'яўляюцца Ягор Палешук, Ірына Глушэц, Зося Бабакова. Ягор Палешук іграе на гуслях, колавай ліры, гітары, дудзе, жалейках, флейтах, бубне, сінтэзатары. Таксама Ягор піша музыку з дапамогай медыястудыі. Ірына грае на ліры, гудку, цымбалах, бубне. Зося спявае, іграе на флейце, дудзе, жалейцы, сапёлцы, асвойвае скрыпку. У 2016 годзе да гурта дадаліся Кацярына Магонава (спевы, перкусія, гудок, сінтезатар), Юрый Яжоў — барабаны, перкусія, Таццяна Яжова — бубен, джамбэ, дарбука, перкусія. Ірына і Кацярына выконваюць ролю вядучых вакалістак. Усе ўдзельнікі валодаюць ударнымі, шумавымі інструмантамі і акарынамі.

Музычны праект «Ягорава гара» двойчы намінант на прысуджэнне этнамузычнай Прэміі «МИРА» (2013, 2015 гг.) на Міжнародным фестывалі этнічнай музыкі і рамёстваў «МИР Сибири» (п. Шушанскае, Краснаярскага краю, Расія). Лаўрэат І ступені VIII Рэспубліканскага фестывалю фальклорнага мастацтва «Берагіня» (за захаванне этнамузычнай спадчыны беларусаў у 2014 г.). Уладальнік Дыплома пераможцы ў намінацыі «Адраджэнне і развіццё нацыянальных традыцый» агляду-конкурсу аматарскай творчасці сярод прадпрыемстваў, арганізацый, устаноў Цэнтральнага раёна г. Гомеля 2014 года.

У лютым 2016 года праект «Ягорава гара» выдаў першы студыйны альбом.

Зноскі
------

1. ↑  «ЯГОРАВА ГАРА». ПРАЧНУЦЦА, КАБ ПАБУДЗІЦЬ АСТАТНІХ (АЎДЫЁПРЭМ'ЕРА!) / Tuzin.fm
2. ↑  Фольк-гурт «Ягорава гара» выдаў дэбютны альбом (+слухаць) / Experty.by

Спасылкі
--------

* ЯГОРАВА ГАРА. Архівавана 16 лютага 2017. Тузін Гітоў. Слушны музычны партал.
* ЯГОРАВА ГАРА Афіцыйная старонка ВКонтакте
* ЯГОРАВА ГАРА. Yagorava Gara soundcloud.com

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце |
| Фота, відэа і аўдыё | SoundCloud |
**Маб** (англ.: Mab) — спадарожнік планеты Уран. Быў адкрыты 25 жніўня 2003 г. Маркам Шоўолтэрам і Джэкам Лісаўэрам з дапамогай касмічнага тэлескопа «Хабл». Услед за адкрыццём атрымаў часовае абазначэнне **S/2003 U 1**. Названы ад імя феі з англійскага фальклору, якая ўзгадваецца ў п’есе Шэкспіра «Рамэа і Джульета». Таксама пазначаецца як **Уран XXVI**.

Па прычыне, што гэты спадарожнік малы як па памеры, так і па адбівальнай здольнасці, ён не быў знойдзены на падрабязна даследаваных выявах, зробленых апаратам «Вояджэр-2» падчас яго праходжання каля Урана ў 1986 годзе. Пры гэтым Маб ярчэйшы ў параўнанні з іншым спадарожнікам, Пердытай, якая была адкрыта па фатаграфіях «Вояджэра-2» у 1999 годзе. Гэты факт заахвоціў навукоўцаў паўторна даследаваць старыя здымкі, і Маб была на іх выяўлена.

Памеры Маб вызначаны з малой дакладнасцю. Калі яна такая ж цёмная, як Пак, то яна мае 24 км у дыяметры. Калі ж яна так жа яркая, як суседняя Міранда, то па памерах саступіць нават Купідону, адпавядаючы па памерах самым дробным далёкім спадарожнікам Урана.

Маб абарачаецца на адной адлегласці ад Урана з нядаўна адкрытым пылавым кольцам R/2003 U 1. Памеры спадарожніка блізкія да аптымальных для ўтварэння пылу: больш буйныя спадарожнікі збіраюць ўласны пыл сілай гравітацыі, а ў больш дробных занадта малая плошча паверхні для падсілкоўвання кольца шляхам сутыкненняў з часціцамі кольца або метэароідамі. Аналагічныя кольцы не выяўлены для Пердыты і Купідона, верагодна, з-за таго, што Белінда збірае іх пыл.


| ⛭✰ Уран |
| --- |
| Спадарожнікі | Аберон · Арыэль · Афелія · Белінда · Б’янка · Дэздэмона · Джульета · Калібан · Кардэлія · Крэсіда · Купідон · Маб · Маргарыта · Міранда · Пак · Пердыта · Порцыя · Праспера · Разалінда · Сетэбас · Сікаракса · Стэфана · Тытанія · Трынкула · Умбрыэль · Фердынанд · Францыска | УранУран |
| Кольцы | Кольцы Урана |
| Адкрыццё | Уільям Гершэль ·  Уільям Ласел |
| Даследванне | Вояджэр-2 |
| **Category Катэгорыя:Уран (планета) •  Вікісховішча:Уран** |

| ⛭Спадарожнікі ✰ Урана |
| --- |
| *Пералік у групах у парадку ўзрастання вялікай паўвосі арбіты* |
| Унутраныя спадарожнікі | Афелія ·  Белінда ·  Б’янка ·  Дэздэмона ·  Джульета ·  Кардэлія ·  Крэсіда ·  Купідон ·  Маб ·  Пак ·  Пердыта ·  Порцыя ·  Разалінда |
| Буйныя спадарожнікі | Міранда ·  Арыэль ·  Умбрыэль ·  Тытанія ·  Аберон |
| Нерэгулярныя спадарожнікі | Францыска ·  Калібан ·  Стэфана ·  Трынкула ·  Сікаракса ·  Маргарыта ·  Праспера ·  Сетэбас ·  Фердынанд |
| Кольцы | Кольцы Урана |

1. ↑   Праверана 5 верасня 2020.
**Зуэрат** (араб. الزويرات‎‎), (фр.: Zouerate) — горад у Маўрытаніі, сталіца вобласці Цірыс Замур. Насельніцтва — 33 929 чалавек (на 2000 гад). Горад размешчаны недалёка ад непрызнанай дзяржавы Сахарская Арабская Дэмакратычная Рэспубліка.

Транспарт
---------

Праз горад праходзіць Маўрытанская чыгунка, якая злучае Зуэрат з партовым горадам Нуадзібу.

Вайна ў Заходняй Сахары
-----------------------

ВПС Францыі былі размешчаны ў Зуэраце ў рамках Аперацыі «Ламанцін» і ўдзельнічалі ў бамбардзіроўцы паўстанцаў Палісарыё напалмам. 2 французскіх грамадзяніна былі забіты і 6 узяты ў палон падчас рэйду Палісарыё на горад Зуэрат.

Зноскі
------

1. ↑  بلدية عين أهل الطايع
2. ↑  Present Day Plunder on the Barbary Coast (Do or Die) Архівавана 27 снежня 2016.
**Васіль Гавера** (нар. 11 снежня 1972, Івана-Франкоўск) — святар УГКЦ, мітрафорны протаіерэй, апостальскі адміністратар для візантыйскіх католікаў у Казахстане і Цэнтральнай Азіі.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Люблінскай грэка-каталіцкай духоўнай семінарыі і Люблінскім каталіцкім універсітэце. У 1997 годзе атрымаў прэзбітэрскае пасвячэнне, пасля чаго распачаў душпастырскае служэнне ў Казахстане.

11 лістапада 2002 года быў прызначаны Дэлегатам Кангрэгацыі па справах Усходніх Касцёлаў для грэка-католікаў у Казахстане і Сярэдняй Азіі.

1 чэрвеня 2019 год папа Францішак заснаваў Апостальскую адміністратуру для католікаў візантыйскага абраду ў Казахстане і Сярэдняй Азіі з сядзібай у Карагандзе і прызначыў яго апостальскім адміністратарам.

Зноскі
------

1. ↑  Catholic-Hierarchy.org — USA: 1990. Праверана 1 чэрвеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q30'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3892772'></a>
2. ↑  Створана новая структура для грэка-католікаў у Казахстане і Сярэдняй Азіі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
Стылізаваныя пад вясковую хату нумары гатэльнага комплексу у Літве
**Агратурызм, сельскі турызм** — турызм у сельскай мясцовасці: на вёсцы, на хутарах, у сялянскіх хатах, у спецыяльных аграсядзібах. Турысты некаторы час вядуць вясковы лад жыцця, знаёмяцца з мясцовай культурай і мясцовымі звычаямі, прымаюць удзел у традыцыйнай вясковай працы. Агратурызм добра развіты ў Іспаніі, Італіі, Францыі, Аўстраліі, ЗША і інш.

Разнавіднасцю агратурызму з'яўляецца сумяшчэнне працы з адпачынкам, калі ў абмен на ўдзел у сельскагаспадарчых работах частку дня турыст атрымлівае жыллё і харчаванне, без плацяжоў грашыма паміж двума бакамі. Такі тып ўзаемадзеяння фермераў і турыстаў ладзіцца ў многіх краінах свету праз праграму WWOOF.[1]

Гл. таксама
-----------

* Экатурызм

Спасылкі
--------

* WWOOF.org *[[:en:{{{1}}}|]]*



1. ↑  WWOOF.org
Карарскі мармур
Граніт
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Агрэгат.
**Агрэга́т** (ад лац.: aggregatus — далучаны) — у петраграфіі — сукупнасць мінеральных зерняў ці іх зросткаў, якія ўтвараюць горныя пароды, руды, друзы і інш. Бывае просты — з аднаго мінералу (напрыклад, мармур, кварцыт) і складаны — з некалькіх мінералаў (напрыклад, граніт, сіеніт). Адрозніваюць агрэгаты цэментаваныя, рыхлыя, зямлістыя, порыстыя, шчыльныя і інш.

Гл. таксама
-----------

* Кангламерат

Літаратура
----------

* Агрэгат // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Папуля́цыя** (лац.: populus — народ, насельніцтва) — сукупнасць асобін аднаго віду, якія свабодна скрыжоўваюцца. 

Працягла існуе ў пэўнай частцы арэала, адносна адасобленага ад інш. сукупнасцей таго ж віду. Для кожнай папуляцыі характэрны пэўная колькасць асобін, суадносіны палоў і асобін розных узроставых груп, частата варыяцый розных адзнак і г.д. 

Гэта форма існавання віду і элементарная адзінка эвалюцыі.

Гл. таксама
-----------

* Насельніцтва
* Генеральная сукупнасць

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4128986-9 · LCCN: sh85102798 · NKC: ph124342 |
**Папуа́скія мовы** — агульная назва болей за 1000 моў Новай Гвінеі і суседніх астравоў, якія не ўваходзяць у склад аўстранезійскай групы моў. Папуаскія мовы не складаюць адзіную генетычную сям'ю, а арганізаваны ў некалькі дзесяткаў сем'яў моў.

Арэал
-----

Арэал папуаскіх моў
На папуаскіх мовах размаўляюць на ўсёй тэрыторыі вострава Новая Гвінея і прылеглых астравах. На захадзе арэал распаўсюджання дасягае Малукскіх астравоў і Тымора, але ў мінулым быў значна шырэйшым. Да першай чвэрці XIX ст. на адной з папуаскіх моў размаўлялі носьбіты культуры Тамбора на востраве Сумбава. На ўсходзе папуаскія мовы дысперсна сустракаюцца на Саламонавых астравах.

Класіфікацыя
------------

Для папуаскіх моў характэрна значная разнастайнасць пры адносна невялікай колькасці носьбітаў той ці іншай мовы. У горнай ізаляванай мясцовасці папуасы кожнай вёскі могуць размаўляць на асобнай мове. Таму дакладная колькасць папуаскіх моў — даволі спрэчнае лінгвістычнае пытанне. Не існуе адзіна прынятай класіфікацыі, хаця першая спроба была прадпрынята брытанцам Сідні Гербертам Рэям у 1892 г. С. Г. Рэй першым вылучыў папуаскія мовы і здолеў паказаць іх адрозненні ад аўстранезійскай групы. Прадпрымаліся спробы далучыць папуаскія мовы да інда-ціхаакіянскай буйной групы, аднак сама гіпотэза існавання інда-ціхаакіянскіх моў была абвергнута. 

У наш час найбольш пашыранай з'яўляецца класіфікацыя аўстралійскага лінгвіста Малькальма Роса, які карыстаўся папярэднімі спробамі класіфікацыі. Ён вылучыў 22 асобныя сям'і і надсям'і папуаскіх моў, найбольш распаўсюджанымі з якіх з'яўляюцца транс-навагвінейская (466 - 493 моў), пашыраная заходнепапуаская (каля 38 моў), тарычэлі (40 - 50 моў), сепік (51 мова), раму — ніжнія сепік (40 моў), паўднёва-цэнтральныя мовы (22 мовы) і г. д. Акрамя таго, існуюць ізаляваныя мовы, многія з якіх сустракаюцца ў горнай мясцовасці і прыбярэжных астравах.

Асаблівасці
-----------

Большасць папуаскіх моў мае простую фанетычную сістэму, выкарыстоўвае 5 галосных гукаў *i, е, а, о, у* (хаця сустракаюцца мовы да 8 галосных), склоны і роды назоўнікаў, змену дзеясловаў праз суфіксы пры адсутнасці залежных дзеясловаў. Сінтаксіс абапіраецца на форму суб'ект — аб'ект — дзеяслоў. Разам з гэтым, вядомы асобныя мовы з танальнай фаналогіяй, адсутнасцю канкрэтных націскных складоў, падзелам назоўнікаў на класы (да 10), кожны з якіх характарызуецца ўласцівымі толькі яму суфіксамі.

Спасылкі
--------

* Papuan Languages
* Foley, More on Papuan Languages
**Сярпейск** — сяло ў Расіі, на рацэ Сярпейцы. Уваходзіць у склад Мяшчоўскага раёна Калужскай вобласці. Насельніцтва на 2012 год — 1265 чалавек. Знаходзіцца за 20 км ад Мяшчоўска, за 104 км ад Калугі.

Сярпейск — даўняе места гістарычнай Смаленшчыны.

Гісторыя
--------

Першае пісьмовае ўпамінанне пра Сярпейск датуецца 1406 годам, калі ён уваходзіў у склад Вялікага Княства Літоўскага. У 1494 годзе Сярпейск захапіў маскоўскі гаспадар Іван III, але паводле мірнага дагавора, вярнуў яго вялікаму князю Аляксандру. У 1500 годзе места апынулася ў складзе Маскоўскай дзяржавы.

У 1613 годзе Сярпейск вярнуўся ў склад Вялікага Княства Літоўскага, што пацвердзіла Дэулінскае перамір’е 1618 года. Ён увайшоў у склад Смаленскага павета Смаленскага ваяводства. У 1632 годзе места захапілі маскоўскія войскі.

Паводле Палянаўскага дагавора 1634 года Сярпейск апынуўся ў складзе Маскоўскай дзяржавы. У 1776 годзе горад стаў цэнтрам павета ў Калужскім намесніцтве. У 1777 годзе ўлады даравалі Сярпейску герб. Пазней горад увайшоў у склад Мяшчоўскага павета.

У пачатку XX ст. у Сярпейску былі плошча, 14 вуліц і 2 завулкі, дзейнічалі 3 царквы, працавалі прыходскае вучылішча, паштовая станцыя, палатняная і прадзільная фабрыкі, штогод праводзілася 2 кірмашы.

У 1919 годзе Сярпейск пазбавілі статусу горада.

Насельніцтва
------------

### Дэмаграфія

* **XIX стагоддзе**: 1863 год — 766 чал.; 1889 год — 1818 чал.
* **XX стагоддзе**: 1914 год — 1053 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2012 год — 1265 чал.

### Інфраструктура

У Сярпейску працуюць дашкольная ўстанова, сярэдняя школа, бальніца, дом культуры.

Турыстычная інфармацыя
----------------------

### Славутасці

* Гістарычная забудова (XIX — пачатак XX ст.; фрагменты)
* Царква Святога Мікалая (1771)
* Царква Святога Спаса (1783)

### Страчаная спадчына

* Царква Святых Апосталаў Пятра і Паўла

Зноскі
------

1. ↑  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom X: Rukszenice — Sochaczew (польск.). — Warszawa, 1889. S. 457.

Літаратура
----------

* Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom X: Rukszenice — Sochaczew (польск.). — Warszawa, 1889.
* Серпейск // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Сайт Сярпейскага сельскага паселішча  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
**Сяргей Яўгенавіч Глазырын** (нар. у 1983 годзе) — беларускі гісторык, педагог, кандыдат гістарычных навук.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыў ў 2005 годзе гісторыка-філалагічны факультэт Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Гісторыя». У 2006 годзе там жа абараніў магістарскую дысертацыю па спецыяльнасці «Айчынная гісторыя». У 2009-2013 гадах навучаўся ў аспірантуры Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. А. Куляшова па спецыяльнасці «Айчынная гісторыя».

Дысертацыю на саісканне вучонай ступені кандыдата гістарычных навук па спецыяльнасці «Айчынная гісторыя» абараніў 20 верасня 2017 года ў Інстытуце гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Тэма кандыдацкай дысертацыі: «Паўстанне 1863 года ў Віцебскай і Магілёўскай губернях». Навуковы кіраўнік - Ігар Аляксандравіч Марзалюк.

З 2009 года працуе ў Полацкім дзяржаўным універсітэце. З'яўляўся выкладчыкам, старэйшым выкладчыкам кафедры айчыннай і ўсеагульнай гісторыі, дацэнтам кафедры гісторыі і турызму, у цяперашні час займае пасаду дацэнта кафедры канстытуцыйнага права і дзяржаўнага кіравання юрыдычнага факультэта Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследуе працэсы развіцця антыўрадавага руху 1861—1863 гадоў на тэрыторыі Віцебскай і Магілёўскай губерняў, а таксама асноўныя этапы ўзброенага паўстання 1863 года у гэтых рэгіёнах. Сярод іншага ім вызначаны асноўныя напрамкі і метады дзейнасці розных палітычных і сацыяльных сіл падчас падрыхтоўкі і ажыццяўлення паўстання ў гэтых губернях; акрэслены месца і роля падзей 1861—1863 гадоў на тэрыторыі Віцебскай і Магілёўскай губерняў у межах агульнага паўстанцкага руху ў Польшчы, Беларусі і Літве. Таксама займаецца пытаннямі гістарычнага краязнаўства Полацка і Беларускага Паазер’я.

Рэпрэсіі
--------

У межах распачатага пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года тэрору супраць любой нелаяльнасці да рэжыму Лукашэнкі затрыманы, відаць, раніцай 23 мая 2023 года і асуджаны на 15 сутак арышту. 14 чэрвеня 2023 года звольнены з універсітэта ў межах палітычнага пераследу.

Бібліяграфія
------------

### Выбраныя навуковыя артыкулы

* Рэвалюцыйная сітуацыя 1861–1862 гг. у Віцебскай губерні / С. Я. Глазырын // Веснік Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта. – 2010. – № 7. – С. 35–41.
* Спроба ўзброенага выступлення ў Віцебскай губерні падчас паўстання 1863 г. / С. Я. Глазырын // Вучоныя запіскі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава. - 2011. - Т. 11. – С. 21–27.
* Праблема этнічнай ідэнтыфікацыі і самаідэнтыфікацыі ўдзельнікаў паўстання 1863 года на тэрыторыі Віцебскай і Магілёўскай губерняў / С. Я. Глазырын // Веснік Брэсцкага ўніверсітэта. – 2016. – № 1. – С. 79–83.

Зноскі
------

1. ↑  77-гадовую Галіну Захаркіну аштрафавалі на 2 960 рублёў // Вясна / Правы чалавека ў Беларусі

Спасылкі
--------

* Біяграфія на сайце Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта Архівавана 13 лютага 2018.
**Мемарыяльны комплекс «Дальва»** — мемарыяльны комплекс на месцы вёскі Дальва ў Лагойскім раёне Мінскай вобл. (Беларусь), дзе 19 чэрвеня 1944 года нямецкія акупанты спалілі 44 жыхара. З іх цудам выжыў 13-гадовы Коля Гірыловіч, які, стаўшы дарослым, і арганізаваў будаўніцтва мемарыяльнага комплексу. Комплекс адкрыты 15 ліпеня 1973 г. у 77 км ад шашы Мінск-Віцебск ці 15 км ад г.п. Плешчаніцы.

Гісторыя
--------

Падчас наступлення Савецкай арміі немцы, каб забяспечыць бяспеку сваіх тылоў ад дзеянняў партызан, пачалі карную аперацыю пад назвай «Баклан». У гэтай аперацыі акрамя войскаў СС і ваеннай паліцыі прымалі ўдзел таксама авіяцыя і вайсковыя дывізій.

Падчас правядзення аперацыі 19 чэрвеня 1944 года фашысты сагналі 44 жыхара Дальвы ў дом Васіля Кухаранкі на ўскраіне вёскі і спалілі зажыва. Загінула 29 дзяцей, 13 жанчын і двое мужчын. Самы стары быў Купрыян Гірыловіч (80 год). Самы малады — Косця Кухарэнка — каля двух гадкоў.

Мемарыял
--------

У 1955 на месцы брацкай магілы жыхароў былой вёскі пастаўлены помнік. У 1963 яго замянілі на абеліск з пяціканцовай зоркай. А ў 1972 у Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце абвясцілі конкурс на лепшы праект помніка вёсцы Дальвы. Пераможцам стаў трэцякурснік аддзялення скульптуры мастацкага факультэта, выхаванец народнага мастака Беларусі скульптара А. А. Бембеля — Уладзімір Церабун. Праект стаў яго дыпломнай работай.

Мемарыял «Дальвы» будаваўся на грамадскіх пачатках, на сродкі, сабраныя ад канцэртнай дзейнасці творчых калектываў Белтэлерадыёкампаніі, ваенных і ахвяраванняў грамадскіх арганізацый. Ініцыятарам гэтай працы быў адзіны, які выжыў, сведка трагедыі вёскі Дальвы Мікалай Пятровіч Гірыловіч, які ўсё жыццё прысвяціў захаванню памяці аб аднавяскоўцах.

Адкрыты 15 ліпеня 1973 комплекс мае планіроўку былой вёскі Дальвы. Кампазіцыя мемарыяла складаецца з асобных элементаў, свабодна размешчаных у прасторы, і займае плошчу 5 га.

У 2009 годзе на тэрыторыі мемарыяла створана новая экспазіцыя «Дальва: гераізм, трагедыя, міласэрнасць», дзе сабраны архіўныя фатаграфіі і дакументы, якія распавядаюць пра гісторыю вёскі пачынаючы з канца XVII стагоддзя.

Мемарыяльны комплекс «Дальва» ўключаны ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.

Гл. таксама
-----------

* Хатынь
* Шунеўка

Зноскі
------

1. ↑  Філіялы ДМК «Хатынь» Архівавана 4 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Карта:Дальва і Хатынь(недаступная спасылка)
* Афіцыйны сайт
* Гісторыя вёскі Дальва
* Апошні паклон Дальве
**Шасна́ццаты з’езд КП(б)Б**. Адбыўся 10 — 19 чэрвеня 1937 г. у Мінску ў разгар палітычных рэпрэсій. Прысутнічала 698 дэлегатаў з рашаючым і 148 з дарадчым голасам ад 47 000 членаў і кандыдатаў у члены партыі [разам з вайсковымі арганізацыямі; 33 578 членаў і кандыдатаў у члены КП(б)Б].

Парадак дня
-----------

* справаздачны даклад ЦК КП(б)Б (В. Ф. Шаранговіч);
* справаздачны даклад Рэвізійнай камісіі КП(б)Б (Р. С. Кудзельскі);
* выбары ЦК КП(б)Б, Рэвізійнай камісіі КП(б)Б.

Праца з’езда
------------

З’езд падвёў вынікі развіцця народнай гаспадаркі рэспублікі за час пасля XV з’езда КП(б)Б. Было адзначана, што аб'ём валавой прадукцыі ўдвая перавысіў узровень 1932 г.; удзельная вага ў ёй прамысловай прадукцыі дасягнула 73%. У калгасы аб’ядналася 87,1% сялянскіх гаспадарак, якія засявалі 94,1% ворнай зямлі. З’езд вызначыў мерапрыемствы па далейшым развіцці народнай гаспадаркі, асабліва энергетыкі, умацаванні калгасаў, павышэнні ўзроўню гаспадарчай і палітычнай работы, даў даручэнні па распрацоўцы паказчыкаў 3-га пяцігадовага плана. Аднагалосна са спісу дэлегатаў быў выключаны і арыштаваны як «вораг народа» былы старшыня СНК БССР М. М. Галадзед. Некалькі дэлегатаў, якія працавалі разам з ім, таксама арыштаваны ў ходзе з’езда. Не вытрымаўшы неабгрунтаваных абвінавачванняў у быццам бы дачыненні да «варожай дзейнасці ў Беларусі», дэлегат з’езда старшыня ЦВК БССР і член Бюро ЦК КП(б)Б А. Р. Чарвякоў 16 чэрвеня ў час перапынку застрэліўся ў сваім кабінеце.

Вынікі з’езда
-------------

З’езд выбраў ЦК КП(б)Б з 64 членаў і 21 кандыдата, Рэвізійную камісію КП(б)Б з 7 членаў. У Бюро ЦК КП(б)Б, выбранае на арганізацыйным пленуме, увайшло 11 членаў і 7 кандыдатаў, якія ў хуткім часе, акрамя аднаго кандыдата, былі арыштаваны і прыгавораны да вышэйшай меры пакарання; на пачатку 1938 года былі арыштаваны і прыгавораны да вышэйшай меры пакарання 34 з 64 членаў і 8 з 21 кандыдата ў члены ЦК КП(б)Б.

Літаратура
----------

* Коммунистическая партия Белоруссии в резолюциях и решениях съездов и пленумов ЦК. Т. 3. 1933—1945. — Мн. 1985.
* *Платонаў Р.* Палітыкі. Ідэі. Лёсы: Грамадзянскія пазіцыі ва ўмовах нарастання ідэолага-палітычнага дыктату ў Беларусі 20 — 30-х гг. — Мн. 1996.
* *Шаранговіч В. Ф.* Справаздача Цэнтральнага Камітэта КП(б) Беларусі XVI з’езду КП(б)Б // Бальшавік Беларусі. — 1937. — № 6. — С.

| ⛭З’езды КП(б)Б і КПБ |
| --- |
| КП(б)Б | 
* I (1918)
* II (1919)
* III (1920)
* IV (1921)
* V (1921)
* VI (1922)
* VII (1923)
* VIII (1924)
* IX (1925)
* X (1927)
* XI (1927)
* XII (1929)
* XIII (1930)
* XIV (1932)
* XV (1934)
* XVI (1937)
* XVII (1938)
* XVIII (1940)
* XIX (1949)
* XX (1952)

 |
| КПБ | 
* XXI (1954)
* XXII (1956)
* XXIII (1959)
* XXIV (1960)
* XXV (1961)
* XXVI (1966)
* XXVII (1971)
* XXVIII (1976)
* XXIX (1981)
* XXX (1986)
* XXXI (1990)
* XXXII (1993)
* XXXIII (1996)
* XXXIV (1997)

 |
**Сучыныя войны** (руск.: сучьи войны) — канфліктнае супрацьстаянне ў савецкіх канцэнтрацыйных лагерах у перыяд з 1945 да смерці Іосіфа Сталіна ў 1953 годзе.

Рускае слова «сука» мае моцную негатыўную канатацыю. У расійскім крымінальным арго, яно тычыцца чалавека са злачыннага свету, які супрацоўнічаў з праваахоўнымі органамі або ўрадам, то бок «ссучился» (*скурвіўся*). У савецкай турэмнай сістэме гэта гістарычная і сацыяльная структура паходзіць з часоў царскай, захавалася яна і ў цяперашняй расійскай сістэме. Адзін з важных прынцыпаў структуры — вязні не мусяць служыць або супрацоўнічаць з урадам. Правіла ахоплівае ўсе віды супрацоўніцтва, не толькі «даносніцтва» і іншае падобнае.

Падчас Другой сусветнай вайны савецкім урадам для большасці зняволеных было пастаноўлена, што ў абмен на ваенную службу іх памілуюць або скароцяць тэрміны зняволення. Пасля вайны многія з іх вярнуліся ў турмы і працоўныя лагеры, дзе былі абвешчаны «сукамі» і знаходзіліся ўнізе іерархіі зняволеных. У выніку, яны імкнуліся выжыць у супрацоўніцтве з турэмнай адміністрацыяй, а наўзамен атрымалі лепшыя ўмовы ў турме.

Вяртанне ў лагеры крымінальнікаў удзельнікаў вайны стала пачаткам канфлікту паміж імі і лідарамі крымінальнага падполля — «ворами в законе» (*злодзеямі ў законе*). Многія зняволеныя былі забіты падчас сучыных войнаў. Турэмныя ўлады не звярталі на гэта ўвагі, бо «сучыныя войны» скарачалі агульную колькасць зняволеных.

Зноскі
------

1. 1 2  Varlam Shalamov, Essays on Criminal World, «Bitch War» (Shalamov’s essay online (Russian)) in: Varlam Shalamov (1998) «Complete Works» (Варлам Шаламов. Собрание сочинений в четырех томах), vol. 2, printed by publishers Vagrius and Khudozhestvennaya Literatura, ISBN 5-280-03163-1, ISBN 5-280-03162-3
2. ↑  A. V. Kuchinsky Prison Encyclopedia, (Кучинский А. В. — Тюремная энциклопедия, a fragment online (Russian))
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сідарава.
**Але́на Ю́р’еўна Сі́дарава** (нар. 23 лістапада 1957, Мінск) — беларуская акцёрка тэатра і кіно. Заслужаная артыстка Беларусі (2013).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 23 лістапада 1957 года ў Мінску. Дачка народнага артыста Беларусі Юрыя Сідарава і заслужанай артысткі Беларусі Зоі Асмалоўскай.

У 1979 годзе скончыла тэатральны факультэт Беларускага дзяржаўнага тэатральна-мастацкага інстытута па спецыяльнасці «Акцёр драматычнага тэатра і кіно» (курс заслужанага дзеяча мастацтваў БССР Барыса Луцэнкі). Адпрацавала год у Брэсцкім акадэмічным тэатры драмы і музыкі.

З 1980 года — акцёрка Нацыянальнага драматычнага тэатра імя Янкі Купалы.

Пасля масавых фальсіфікацый на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, жорсткага разгону акцый пратэсту, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, калектыў Купалаўскага тэатра 13 жніўня запатрабаваў спыніць гвалт у дачыненні да мірных грамадзян і выступіў за пералік галасоў з удзелам незалежных назіральнікаў. 17 жніўня ўладамі быў звольнены дырэктар тэатра Павел Латушка. 26 жніўня Алена Сідарава разам з большасцю трупы і іншымі супрацоўнікамі тэатра звольнілася ў знак пратэсту.

Творчасць
---------

Сярод найлепшых роляў — Маша ў «Чайцы» Антона Чэхава, Гільда ў «Жанчыне з мора» Генрыка Ібсена, Кіра ва «Успамінах» Аляксея Арбузава.

Сыграла маці ў фільме Андрэя Кудзіненкі «Акупацыя. Містэрыі».

Узнагароды
----------

* медаль Францыска Скарыны (2006)
* Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь (2013)

Зноскі
------

1. ↑  Алёна Сидорова (руск.)(недаступная спасылка).  kino-teatr.ru. Архівавана з першакрыніцы 17 мая 2019. Праверана 17-5-2019.
2. 1 2  Алена Сідарава **(нявызн.)**.  kupalauski.by. Архівавана з першакрыніцы 17-5-2019. Праверана 17-5-2019.
3. ↑  Из Купаловского театра уволены 58 актеров и сотрудников Архівавана 3 верасня 2020.
4. ↑  Акторка Алена Сідарава: Ідзі як усе нармальныя людзі ў БДУІР **(нявызн.)**.  belsat.eu (17 лістапада 2015). Архівавана з першакрыніцы 17-5-2019. Праверана 17-5-2019.
5. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 10 верасня 2013 года № 422 «Аб узнагароджанні дзяржаўнымі ўзнагародамі Рэспублікі Беларусь»

Спасылкі
--------

* *Беларусь 3*. Майстры і куміры. Алена Сідарава **(нявызн.)**.  youtube.com (23 лістапада 2017).
* Сідарава Алена Юр'еўна на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
**Двана́ццаты з'езд Камуністы́чнай па́ртыі бальшавіко́ў Беларусі**. Адбыўся 5 — 14 лютага 1929 года ў Мінску. Прысутнічала 356 дэлегатаў з рашаючым і 222 з дарадчым голасам ад 41 207 членаў і кандыдатаў у члены партыі.

Парадак дня
-----------

* Справаздача ЦК КП(б)Б (Я. Б. Гамарнік);
* Даклад Рэвізійнай камісіі КП(б)Б (Я. М. Кроль);
* Справаздача ЦКК КП(б)Б (А. Я. Калнін);
* Даклад аб пяцігадовым плане развіцця народнай гаспадаркі і культуры БССР 1928/29-1932/33 (М. М. Галадзед) і другая частка даклада аб гаспадарчым будаўніцтве (М. М. Карклін);
* Аб рэгуляванні росту і чыстцы партыі (І. А. Васілевіч);
* Аб рабоце прафсаюзаў (І. П. Рыжоў);
* выбары цэнтральных органаў.

Праца з'езда
------------

3'езд ухваліў палітычную лінію, арганізацыйную і ідэйна-выхаваўчую работу ЦК КП(б)Б, якая адпавядала пастановам Адзінаццатага з'езду КП(б)Б і Пятнаццатага з'езду УКП(б). Адзначыў, што КП(б)Б згуртавала свае рады ў барацьбе супраць трацкістскай апазіцыі і правага ўхілу, выключыла трацкістаў з партыі і выкрыла трацкізм у вачах шырокіх мас працоўных, што ўзмацніла іх давер да партыі. З'езд даручыў новаму складу ЦК і ЦКК і надалей весці рашучую барацьбу з правым і левым ухілам за адзінства партыі. Ён канстатаваў уздым народнай гаспадаркі БССР, рост удзельнай вагі прамысловасці, уздым сельскай гаспадаркі, умацаванне сацыялістычных элементаў у народнай гаспадарцы, павышэнне матэрыяльнага і культурнага ўзроўню працоўных.

Вынікі з'езда
-------------

З'езд прыняў кантрольныя лічбы 1-га пяцігадовага плана развіцця народнай гаспадаркі і культуры БССР, абмеркаваў пытанні рэканструкцыі народнай гаспадаркі на новай тэхнічнай аснове, падрыхтоўкі кадраў кваліфікаванных спецыялістаў і рабочых, тэмпаў індустрыялізацыі. Прызнаў за неабходнае рэгуляваць склад партыі і намеціў да канца 1930 года мець у КП(б)Б не менш, як 50% рабочых, занятых на вытворчасці, у тым ліку батракоў і сельскагаспадарчых рабочых. Намеціў правесці з 1 сакавіка 1929 года чыстку партыі.

З'езд выбраў ЦК КПБ у складзе 77 членаў і 57 кандыдатаў у члены, ЦКК — 76 чалавек і Рэвізійную камісію КПБ з 7 членаў. На пленуме 15 лютага 1929 года выбрана Бюро ЦК КП(б)Б у складзе 13 чалавек і 7 кандыдатаў, сакратарамі ЦК выбраны Я. Б. Гамарнік і І. А. Васілевіч.

Літаратура
----------

* Стэнаграфічная справаздача XII з'езду КП(б)Б (5—16 лютага 1929г.). Мн. 1929;
* Рэзалюцыі XII з'езду Камуністычная партыі (бальшавікоў) Беларусі (5—16 лютага 1929г.). Мн. 1929.

| ⛭З’езды КП(б)Б і КПБ |
| --- |
| КП(б)Б | 
* I (1918)
* II (1919)
* III (1920)
* IV (1921)
* V (1921)
* VI (1922)
* VII (1923)
* VIII (1924)
* IX (1925)
* X (1927)
* XI (1927)
* XII (1929)
* XIII (1930)
* XIV (1932)
* XV (1934)
* XVI (1937)
* XVII (1938)
* XVIII (1940)
* XIX (1949)
* XX (1952)

 |
| КПБ | 
* XXI (1954)
* XXII (1956)
* XXIII (1959)
* XXIV (1960)
* XXV (1961)
* XXVI (1966)
* XXVII (1971)
* XXVIII (1976)
* XXIX (1981)
* XXX (1986)
* XXXI (1990)
* XXXII (1993)
* XXXIII (1996)
* XXXIV (1997)

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ластоўскі.

**Аляксей Лявонавіч Ластоўскі** (нар. 12 верасня 1979, в. Лукашова, Пастаўскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі сацыёлаг, кандыдат сацыялагічных навук.

Біяграфія
---------

Скончыў гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка (2000) па спецыяльнасці «Гісторыя» з адзнакай. У 2002—2005 годзе навучаўся ў аспірантуры Інстытута сацыялогіі НАН Беларусі. Дысертацыю на саісканне вучонай ступені кандыдата сацыялагічных навук па спецыяльнасці «Сацыялогія культуры, духоўнага жыцця» абараніў 25 студзеня 2007 года ў той жа навуковай установе. Тэма дысертацыі: «Спецыфіка фарміравання калектыўнай ідэнтычнасці ў моладзевай контркультуры», навуковы кіраўнік — Ванда Іванаўна Русецкая.

У 2000—2002 гадах працаваў настаўнікам у Пастаўскім раёне. У 2005—2011 — навуковы супрацоўнік у Інстытуце сацыялогіі НАН Беларусі. З 2009 года старшы навуковы супрацоўнік Інстытута палітычных даследаванняў «Палітычная сфера». У 2013—2017 — кіраўнік аддзялення найноўшай гісторыі Беларускага Калегіюма. З 2014 года працуе ў Полацкім дзяржаўным універсітэце — дацэнт кафедры сацыяльна-гуманітарных дысцыплін (з 2019 — кафедры сацыяльных камунікацый).

Праходзіў стажыроўскі, браў удзел у розных акадэмічных мерапрыемствах у ЗША, Вялікабрытаніі, Польшчы, Славакіі, Венгрыі, Літве, Расіі, Украіне, Чэхіі, Латвіі, Германіі і інш.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Займаецца даследаваннем шырокага кола пытанняў гістарычнай памяці, палітыкі памяці, нацыянальнай і этнічнай ідэнтычнасці, вывучае розныя аспекты гісторыі нацыяналізму.

Адзін з арганізатараў Міжнароднага Кангрэса даследчыкаў Беларусі, каардынатар Прэміі Кангрэса за лепшую навуковую публікацыю па сацыяльна-гуманітарных навуках.

Сябра арганізацыйнага камітэта Кангрэса Міжнароднай асацыяцыі гуманітарыяў, сябра Асацыяцыі славянскіх, усходнееўрапейскіх і еўразійскіх даследаванняў (ASEEES) і Міжнароднай рады музеяў (ICOM). Каардынатар і ўдзельнік шматлікіх навукова-даследчых і аналітычных праектаў. Намеснік рэдактара часопіса «Belarusian Political Science Review».

Спасылкі
--------

* Біяграфія і спіс публікацый на сайце Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта(недаступная спасылка)
* Біяграфія і спіс публікацый на сайце Інстытута палітычных даследаванняў «Палітычная сфера» Архівавана 15 ліпеня 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2014097308 · VIAF: 8214152684034323430002 |
**Статуя Адзінства** (хіндзі: स्टैच्यू ऑफ यूनिटी, англ.: Statue of Unity) — помнік-статуя ў гонар Валабхаі Патэля, намесніка прэм’ер-міністра Індыі і аднаго з лідараў руху за незалежнасць Індыі, на востраве Садху на рацэ Нарбада у штаце Гуджарат.

Статуя з’яўляецца самай вялікай у свеце. Яе вышыня разам з пастаментам складае 240 метраў, без пастамента — 182 метра. Статуя Адзінства амаль у 4 разы вышэй за Статую Свабоды. Аўтарам праекту з’яўляецца індыйскі скульптар Рам Сутар. Адкрыццё адбылося 31 кастрычніка 2018 г. (на 143-ю гадавіну з дня нараджэння Патэля) прэм’ер-міністрам Нарэндра Модзі.

Злева направа параўнанне па вышыні (у тым ліку п’едэстал): Статуя Адзінства, Буда Вясенняга Храма, Статуя Свабоды, Радзіма-маці, статуя Хрыста-Збавіцеля і «Давід» працы Мікеланджэла.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Statue of Unity ready for inauguration on October 31: 10 interesting facts about world’s tallest statue — 1961. — ISSN 0015-2005 Праверана 1 лістапада 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1332561'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Статуя Адзінства
**Чатырнаццаты з'езд КП(б)Б**. Адбыўся 23 — 29 студзеня 1932 г. у Мінску. Прысутнічалі 494 дэлегаты з рашаючым і 185 з дарадчым голасам ад 75 238 членаў і кандыдатаў у члены партыі [разам з вайсковымі арганізацыямі; 54 392 члена і кандыдатаў у члены КП(б)Б]. Парадак дня:

* справаздача ЦК КП(б)Б (В. Ф. Шаранговіч);
* справаздача Рэвізійнай камісіі КП(б)Б (М. М. Клімковіч);
* справаздача ЦКК КП(б)Б (А. Я. Калнін);
* справаздача аб выніках работы прамысловсці за 1931 г. і перспектывах на 1932 г. (Р. П. Грысевіч);
* выбары кіруючых органаў.

З'езд адзначыў паспяховае выкананне ў БССР заданняў 1-га пяцігадовага плана. Удзельная вага прамысловасці ў народнай гаспадарцы вырасла з 38,7% у 1929/30 да 50% у 1931 г.; створаны новыя галіны прамысловасці: сельскагаспадарчага машынабудавання, штучнага шоўку, будаўнічых матэрыялаў і інш. Аднак нездавальняючымі заставаліся якасныя паказчыкі развіцця эканомікі. За час ад XIII з'езда КП(б)Б (1930 г.) колькасць калгасаў павялічылася на 50%, іх пасяўныя плошчы — у 3 разы. Першачарговымі задачамі з'езд вызначыў барацьбу за якасць вытворчасці, са стратамі і расхлябанасцю, укараненне гаспадарчага разліку ў цэхі і брыгады, ліквідацыю абязлічкі, арганізацыйна-гаспадарчае ўмацаванне калгасаў. У ліку дасягненняў адзначаны ліквідацыя ў рэспубліцы непісьменнасці, пераход Беларусі адной з першых у СССР да ўсеагульнага навучання, расшырэнне сеткі вышэйшых і сярэдніх навучальных устаноў, рабфакаў, разгортванне навукова-даследчай дзейнасці. Поспехі ў нацыянальнай палітыцы і культурным будаўніцтве тлумачыліся разгромам пад кіраўніцтвам КП(б)Б «беларускага контррэвалюцыйнага нацыянал-дэмакратызму» і яго «агентуры» ў партыі — нацыянал-апартунізму. Ставілася задача яшчэ большага ўзмацнення барацьбы супраць скажэнняў ленінізму ў тэорыі і практыцы. З'езд ухваліў дырэктывы ЦК ВКП(б) па 2-м пяцігадовым плане развіцця народнай гаспадаркі СССР на 1933—1937 гг. даручыў ЦК КП(б)Б забяспечыць на іх аснове распрацоўку 2-га пяцігадовага плана развіцця народнай гаспадаркі і культуры БССР. З'езд выбраў ЦК КП(б)Б з 117 членаў і 56 кандыдатаў, Рэвізійную камісію КП(б)Б з 11 членаў, ЦКК КП(б)Б з 120 членаў.

Літаратура
----------

* XIV з'езд Камуністычнай партыі (бальшавікоў) Беларусі: Стэнаграфічная справаздача. — Мн. 1934.
* Коммунистическая партия Белоруссии в резолюциях и решениях съездов и пленумов ЦК. Т. 2. 1928—1932. — Мн. 1984.

| ⛭З’езды КП(б)Б і КПБ |
| --- |
| КП(б)Б | 
* I (1918)
* II (1919)
* III (1920)
* IV (1921)
* V (1921)
* VI (1922)
* VII (1923)
* VIII (1924)
* IX (1925)
* X (1927)
* XI (1927)
* XII (1929)
* XIII (1930)
* XIV (1932)
* XV (1934)
* XVI (1937)
* XVII (1938)
* XVIII (1940)
* XIX (1949)
* XX (1952)

 |
| КПБ | 
* XXI (1954)
* XXII (1956)
* XXIII (1959)
* XXIV (1960)
* XXV (1961)
* XXVI (1966)
* XXVII (1971)
* XXVIII (1976)
* XXIX (1981)
* XXX (1986)
* XXXI (1990)
* XXXII (1993)
* XXXIII (1996)
* XXXIV (1997)

 |
**Трупнае высыханне** з’яўляецца адной з асноўных прыкмет канчатковай біялагічнай смерці ў арганізме. Адбываецца з-за страты вільгаці з тканак трупа з прычыны выпарэння. Высыханне трупа пачынаецца ў першыя некалькі хвілін пасля наступлення смерці і працягваецца доўгі час, дасягаючы рознай ступені, у залежнасці ад тэмпературы і вільготнасці навакольнага асяроддзя.

Трупнае высыханне з’яўляецца найбольш выразным у месцах, якія пры жыцці былі натуральна ўвільготненыя, як рагавіца  (руск.) (бел. і склеры на вачах. Яны паслядоўна страчваюць бляск, цямнеюць і прыкладна праз 2-3 гадзіны пасля смерці, у кутках вачэй з’яўляюцца трохкутныя (пры адкрытых вачах) або ніткападобныя (пры заплюшчаных вачах) плямы, якія вядомыя пад назвай «плямы Ларшэ».

Наступнымі высыхаюць эпітэліяльныя пакровы з тонкім эпідэрмісам — у кутках губ, малых палавых губ, галоўка палавога члена і машонка. Пасмяротныя пашкоджанні скуры на трупе высыхаюць хутчэй, чым непашкоджаная скура, і фарміруюць так званыя «пергаментныя плямы». Яны могуць быць пераблытаныя з прыжыццёвымі пашкоджаннямі цела. Іх адрозніваюць дзве наступныя прыкметы:

* пляму багата паліваюць вадой або воцатна-спіртавым растворам і пакрываюць вільготнай марляй; Пергаментныя плямы знікаюць праз 2-3 гадзіны, а плямы ад прыжыццёвых пашкоджанняў застаюцца;
* робяць надрэз на мяжы паміж пашкоджанай і нязмененай скурай; тканка пад пергаментнай плямай і непашкоджанай скурай маюць аднолькавы колер, у той час як тканка пад плямай ад прыжыццёвага пашкоджання цямнейшая і прасякнута крывёй.

Ступень і час трупнага высыхання не могуць быць выкарыстаны ў якасці крытэрыю для вызначэння часу смерці.

Зноскі
------

1. ↑  Акопов, В. И. Судебная медицина:учебник для СПО — Москва. Издательство Юрайт, 2016. — 478 с.

Спасылкі
--------

* Трупное высыхание  (руск.)
**Шверынская ратуша** (ням.: Schweriner Rathaus) — ратуша ў горадзе Шверын.

Будынак, размешчаны на Рыначнай плошчы ў Старым Шверыне, вядома з 1338 года. Мяркуецца, што першапачаткова гэта была гатычная пабудова з востраканцовым шпілем. Аднак, ратуша разам з суседнімі пабудовамі моцна была пашкоджана пажарамі 1531 і 1558 гг. У выніку, у 1567—1575 гг новы будынак быў збудаваны ў стылі Рэнесанс. Сучасны выгляд фасада ратушы прыняў у XIX стагоддзі па праекце Георга Адольфа Дэмлера.

З 1998 года Гарадскі савет і мэрыя пераехалі ў новы будынак. У 2000-2001 гг быў праведзены капітальны рамонт інтэр'ера. Сёння будынак з'яўляецца офісам кампаніі *Stadtmarketing Gesellschaft Schwerin GmbH*.

Зноскі
------

1. ↑  Denkmalliste Mecklenburg-Vorpommern (Stand 1997) auf landtag-mv.de Архівавана 24 студзеня 2011.
2. ↑  B. Kasten und J.-U. Rost: Schwerin. Geschichte der Stadt. Schwerin 2005, S. 12. Die Erkenntnisse der Autoren stützen sich auf das MUB IX, 5905; XIII, 7508.
3. ↑  Georg Dehio:Handbuch der deutschen Kunstdenkmäler. Mecklenburg-Vorpommern, Deutscher Kunstverlag, Neubearbeitung, München/Berlin 2000, ISBN 3-422-03081-6
4. ↑  *Vorbereitende Untersuchungen "Östliche Paulsstadt", Landeshauptstadt Schwerin, Oktober 2007 (Digitalisat)*

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Schweriner Rahaus на Вікісховішчы |
**Статуя Хрыста Збавіцеля** — статуя Хрыста ў г. Энкантаду, штат Рыу-Гранды-ду-Сул.

Гісторыя
--------

Будаўніцтва манумента распачалося ў 2019 годзе. Ідэя належыць мэру горада Адраальду Канзаці, які памёр у сакавіку 2021 года ад COVID-19. Праект быў завершаны ў 2022 годзе. Будаўнічымі працамі кіравала «Асацыяцыя сяброў Хрыста» разам з сынам былога мэра.

Праект фінансуецца за ахвяраванні прыватных асоб і кампаній. Аўтарамі скульптуры сталі бразільскія архітэктары Жэнезіу Гоміс Мура і яго сын Маркаш Мура.

Апісанне
--------

Статуя Хрыста на пяць метраў вышэй за статую Хрыста Збавіцеля ў Рыа-дэ-Жанэйра і будзе складаць 43,5 метры. Такім чынам, яна з’яўляецца трэцяй па вышыні статуяй Хрыста ў свеце, саступаючы помнікам на востраве Сулавесі ў Інданезіі (52,55 м) і ў Свябодзіне ў Польшчы (52,5 м). Усярэдзіне скульптурнага збудавання ліфт, у якім наведвальнікі могуць падняцца на назіральную пляцоўку на вышыні 40 метраў. Пабудавана з бетону на металічнай канструкцыі.

Заўвагі
-------

1. ↑  На поўдні Бразіліі ўзвялі статую Хрыста, вышэйшую чым у Рыа-дэ-Жанэйра і, магчыма, найбольшую ў свеце

Спасылкі
--------

* У Бразіліі ўзводзяць новую статую Хрыста, якая будзе вышэй, чым у Рыа
**9M318** — беларуская ракета для ЗРК «Бук».

Апісанне
--------

Ракеты 9М318 упершыню прэзентавалі ў 2019 годзе. Вырабляе іх прыватнае прадпрыемства НВТАА «ОКБ ТСП». Яны сабраныя з беларускіх камплектуючых падчас вытворчасці чарговай беларускай мадэрнізацыі ЗРК «Бук».

Першыя выпрабаванні гэтай ракеты прайшлі ў 2020 годзе, а мадэрнізаваны «Бук-МБК2» з гэтымі ракетамі на борце прэзентавалі на выставе ADEX-2022 у Баку (Азербайджан) у верасні 2022 года. Згодна з апісаннем распрацоўнікаў, комплекс «прызначаны для паражэння ўсіх тыпаў аэрадынамічных цэляў ва ўмовах інтэнсіўнага радыёэлектроннага процідзеяння праціўніка, а таксама для барацьбы з тактычнымі балістычнымі ракетамі і элементамі высокадакладнай зброі, паражэння надводных і наземных цэляў».

9М318 мае заяўленую далёкасць стральбы ад 3 да 70 кіламетраў і можа трапляць у паветраную цэль, якая ляціць на вышыні ад 15 метраў да 25 кіламетраў з хуткасцю да 1350 м/с. Маса ракеты складае 815 кілаграмаў, яна абсталяваная актыўнай галоўкай саманавядзення і можа трапляць у цэль з дакладнасцю да 10 сантыметраў.

Спасылкі
--------

* Лукашэнка сказаў, што ў Беларусі вырабляюць ракеты. Якія?

Зноскі
------
**Труфля летняя** або **труфля руская чорная** (*Tuber aestivum*) — грыб рода Труфель.

Апісанне
--------

Цела дыяметрам прыкладна 2—8 см, круглявае. Перыдый неаддзельны, чорна-буры. Глеба шчыльна-мясістая, са слабым грыбным пахам, першапачаткова белая, пры паспяванні становіцца жаўтаватай.

Расце ў лясах. Арэал ахоплівае Еўропу і Азію. Від усюды рэдкі, колькасць яго невялікая. З’яўляецца ядомым каштоўным грыбам. У Беларусі вядомыя два месцазнаходжанні: у Белавежскай пушчы і наваколлях вёскі Семурадцы Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці.

Грыб занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі, ахоўваецца ў Польшчы і Украіне.

Спасылкі
--------

* Артыкул у Чырвонай кнізе Беларусі(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · Mycobank · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776260486 |
**Трупная бледнасць** (лац.: pallor mortis), званая таксама смяротная бледнасць або паслясмяротная бледнасць — адна з прыкмет смерці. Бледнасць з’яўляецца амаль адразу, у першыя 15 — 25 хвілін пасля наступлення смерці ў людзей са светлай скурай. Прычынай гэтай з’явы з’яўляецца адсутнасць капіярнай цыркуляцыі ў целе. Кроў сцякае ў ніжэйразмешчаныя часткі цела з-за дзеяння гравітацыі, вядзе да ўтварэння трупных плям.

З-за хуткага з’яўлення трупнай бледнасці, яна не мае амаль ніякага прымянення ў вызначэнні часу, у які наступіла смерць, акрамя выпадкаў, калі труп не быў знойдзены неўзабаве пасля памірання.

Пры жыцці чалавек можа выглядаць смяротнабледным, калі абставіны выклікаюць адток крыві ад паверхні скуры, напрыклад, падчас шоку. Таксама сардэчная недастатковасць можа вызываць бледнасць твару і сіняватае адценне губ. Скура можа станавіцца бледнай пры звужэнні крывяносных сасудаў або пры дэфіцыце вітамінаў. Некаторая бледнасць назіраецца ў людзей, што праводзяць большую частку свайго часу ў закрытым памяшканні, удалечыні ад сонечнага святла.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 63741993 |
Папярочны разрэз швелера
**Шве́лер** (ням.: Schweller) — металічная бэлька П-падобнага сячэння.

Стальныя швелеры атрымліваюць пераважна пракаткай загатоўкі, швелеры з тонкімі бакамі — згінаннем паласы, швелеры з каляровых металаў і сплаваў — прасаваннем з выцісканнем праз фасонную адтуліну. Выпускаюцца швелеры некалькіх дзясяткаў тыпа-памераў; адрозніваюцца па нумарах, якія паказваюць вышыню профілю ў сантыметрах (ад 5 да 40 см), з таўшчынёй сценкі 0,4—1,5 см.

Літаратура
----------

* Швелер // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).