recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Нацыянальная самасвядомасць** — сукупнасць уяўленняў, пачуццяў і ведаў чалавека аб сваёй прыналежнасці да пэўнай нацыі, а таксама аб сваім месцы і ролі ў жыцці роднага народа.

Асноўныя рысы і гісторыя фарміравання
-------------------------------------

Першасныя элементы нацыянальнай самасвядомасці пачынаюць складвацца яшчэ ў першабытным грамадстве, калі людзі праяўляюць схільнасць мысліць у катэгорыях супрацьпастаўлення «мы» — «яны». Звычайна прадстаўнікі сваёй этнічнай супольнасці («мы») па шэрагу антрапалагічных, псіхалагічных, культурных, моўных прыкмет ацэньваюцца адназначна пазітыўна, а члены іншаэтнічных груп, наадварот, найчасцей яўна негатыўна.

Канчатковае фарміраванне нацыянальнай самасвядомасці адбываецца ў працэсе ўтварэння нацыі на аснове ўсведамлення людзьмі свайго агульнага паходжання і непарыўнай звязанасці з роднай зямлёй, адчування самабытнасці сваёй культуры, мовы, нацыянальнага характару, менталітэту, пачуцця агульнанацыянальнай салідарнасці. У структуры нацыянальнай самасвядомасці арганічна ўзаемазвязаны рацыянальныя, ідэалагічныя, эмацыянальна-пачуццёвыя і нават ірацыянальна-містычныя элементы.

Нацыянальная самасвядомасць большасці народаў свету аформілася на працягу 18—20 ст. калі на розных кантынентах у выніку ўзмацнення кансалідацыі этнасацыяльных супольнасцей, актывізацыі нацыянальна-вызваленчых рухаў сфармаваліся нацыі сучаснага тыпу (напр. англійская, нямецкая, французская, японская, амерыканская). Нацыянальная самасвядомасць знаходзіцца ў аснове пачуцця агульнадзяржаўнага патрыятызму, нацыянальнага гонару, любові да роднага народа, культуры, мовы, да сваёй Радзімы.

Нацыянальная самасвядомасць беларусаў
-------------------------------------

Нацыянальная самасвядомасць беларусаў аформілася адносна позна, прыблізна ў сярэдзіне 19-пачатку 20 ст. што было абумоўлена ўзмацненнем нацыянальна-вызваленчага руху, актывізацыяй нацыянальна-культурнага жыцця і пачаткам утварэння беларускай нацыі. Спачатку больш высокі ўзровень нацыянальнай самасвядомасці быў уласцівы прадстаўнікам творчай інтэлігенцыі, шляхце, частцы сялянства. Аднак у 1920-я гады нацыянальная самасвядомасць даволі прыкметна вырасла сярод прадстаўнікоў усіх сацыяльных катэгорый насельніцтва Беларусі, што было звязана з ажыццяўленнем палітыкі беларусізацыі, спробамі гарманізацыі міжнацыянальных адносін. У наступныя дзесяцігоддзі развіццё нацыянальнай самасвядомасці было запаволена ў выніку ўзмацнення працэсаў асіміляцыі і дэнацыяналізацыі беларускага грамадства.

У сучасны перыяд паглыбленне нацыянальнай самасвядомасці з'яўляецца важным сродкам самазахавання беларускай нацыі і раскрыцця яе творчых магчымасцей у справе пабудовы свабоднага, дэмакратычнага і незалежнага грамадства.

Гл. таксама
-----------

* Этнічная самасвядомасць

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыкл. давед./ Э. С. Дубянецкі; Маст. А. А. Глекаў. — Мн.: БелЭн, 2003. —384 с.:іл ISBN 985-11-0277-6
**Генрых III Белы** (польск.: Henryk III Biały, 1222/1230 — 1266) — князь уроцлаўскі.

Біяграфія
---------

Генрых III быў трэцім па старшынстве сынам князя Генрыха II і чэшскай каралеўны Ганны. Калі ў 1241 годзе бацька загінуў у бітве пад Легніцай, Генрых быў яшчэ малы, і таму знаходзіўся пад апекай маці. Уладанні бацькі атрымаў у спадчыну старэйшы сын Баляслаў II Рагатка.

Раздзел Сілезіі 1248—1249 гг.
У 1242 годзе памёр другі сын Генрыха Набожнага Мешка, у выніку чаго Генрых III стаў галоўным спадчыннікам пасля Баляслава. У 1247 годзе Генрых дасягнуў паўналецця, але Баляслаў не жадаў дзяліцца з ім уладай. У выніку мецяжу малодшых братоў Баляслаў быў палонены, і прымушаны зрабіць Генрыха сваім суправіцелем, аднак варожасць паміж братамі ў выніку прывяла да рашэння падзяліць бацькаўскую спадчыну. Сілезія была падзелена на дзве часткі — Уроцлаўскае княства і Легніцкае княства — і Баляславу, як старэйшаму з братоў, было прапанавана зрабіць выбар. Да здзіўлення многіх, ён выбраў не Уроцлаў, а Легніцу, бо там, у раёне рэк Качава і Вежбяк, было выяўлена золата.

Магчыма, Баляслаў разлічваў, што Генрых сутыкнецца з цяжкасцямі пры кіраванні наравістым Уроцлавам, і княства ў выніку вернецца да яго, але ў гэтым выпадку ён аблічыўся: Генрых апынуўся моцным кіраўніком, і мясцовае дваранства адразу ж адчула на сабе яго цвёрдую руку.

Тым часам, падрасталі малодшыя браты Конрад і Уладзіслаў. Генрыху ўдалося ўгаварыць Уладзіслава выбраць духоўны шлях, аднак спроба Баляслава зрабіць тое ж самае з Генрыхам правалілася: той захацеў атрымаць сабе ўдзел. Наспяваў адкрыты канфлікт паміж Генрыхам (які падтрымліваў Конрада) і Баляславам, і Баляслаў быў вымушаны вылучыць Конраду Глогаўскае княства. Аднак трэнні працягваліся, а Генрыха вайна не задавольвала, і ў 1253 годзе, калі Конраду ўдалося зрынуць Баляслава, ён дапамог старэйшаму брату вярнуць прастол.

У 1250—1260-х гадах Генрых стаў самым магутным з князёў Ніжняй Сілезіі, што прывяло да ўцягвання яго ў міжнародную палітыку: апроч заключэння саюзаў са сваякамі ў Аполлі і Глогаве, ён шмат разоў наведваў Прагу. Аднак супрацоўніцтва з каралямі Багеміі не прывяло да чаканых вынікаў, а вайна паміж чэхамі і венграмі за Бабенбергскую спадчыну закранула і польскія землі. Ва ўнутранай палітыцы Генрых спрыяў інтэнсіўнай нямецкай каланізацыі Ніжняй Сілезіі. Дыктатарская палітыка прывяла да паўстання ва Уроцлаве ў 1266 годзе, якое стала поўнай нечаканасцю для Генрыха. Праз некалькі месяцаў пасля прыгнечання паўстання ён нечакана памёр.

Сям’я і дзеці
-------------

2 чэрвеня 1252 года Генрых ажаніўся з Юдытай Мазавецкай, удавой князя Мешкі II Апольскага і дачкой вялікага князя Конрада Мазавецкага. У іх было двое дзяцей:

* Ядвіга (1256—1300), якая ў першы раз выйшла замуж за Генрыха Плейснерландскага, а ў другой — за Атона Анхальт-Ашэрслебенскага
* Генрых IV Пробус (1258—1290)

1. ↑  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
Налобная бляха з ківеру нацгвардыі
**Нацыянальная гвардыя Вялікага Княства Літоўскага** — пешая армейска-міліцэйская адзінка, створаная загадам Камісіі Часовага ўрада Вялікага Княства Літоўскага ад 12 кастрычніка 1812 года.

Гісторыя
--------

Створана дзеля падтрымкі парадку ў гарадах і мястэчках, аховы дзяржаўнай і асабістай маёмасці, казны дэпартаментаў і дыстрыктаў, а таксама стратэгічных аб'ектаў (складоў і мастоў).

Рэкруты набяраліся з гаражан мужчынскага полу, што валодалі нерухомасцю і запісаныя ў гарадскую кнігу, ва ўзросце ад 18 да 50 гадоў, якія не ўступілі ў літоўскія пяхотныя альбо кавалерыйскія палкі. Служба была абавязковай. Частка гвардзейцаў атрымлівала абмундзіраванне і рыштунак за кошт горада, астатнія - за ўласны кошт, узбраенне паступала часткова з французскіх арсеналаў, часткова было трафейным. Гвардзейцы жылі ў сябе дома, але ў названыя ім дні выходзілі на патруляванне тэрыторыі, а ў нядзелю збіраліся дзеля ваеннага навучання, якое праводзілі афіцэры арміі Княства Варшаўскага.

Пададдзелы нацыянальнай гвардыі, згодна загаду, былі ўтвораны ў Вільні, Вількаміры, Ашмянах, Троках, Мерачы, Свянцянах, Відзах, Панявежы, Біржах, Шаўлях, Цельшах, Кейданах, Горадні, Ваўкавыску, Лідзе, Слоніме, Кобрыне, Пружанах, Каменцы, Слуцку, Мінску, Нясвіжы, Барысаве, Бабруйску, Вілейцы, Дзісне, Ігумене, Мазыры, Рэчыцы, Саколцы, Бельску, Драгічыне.

Стварэнне нацыянальнай гвардыі сустрэла вялікія цяжкасці з-за недахопу зброі. Так, газета «Літоўскі кур'ер», у адным са сваіх нумароў заявіла, што ў Вільні сабрана ўжо 1220 гвардзейцаў, але колькасць салдат і афіцэраў, якія маглі весці бой, не перавышала 826 чалавек. У Гародне нацыянальная гвардыя налічвала 236 чалавек (2 роты) на чале з капітанам Шастакоўскім. Яе ўзброілі трафейнымі расійскімі стрэльбамі. У Слоніме - 54 чалавекі. У Мінску стварыць гвардыю практычна не ўдалося.

Удзелу ў баявых дзеяннях гвардзейцы не прымалі, за выключэннем віленскіх, якія баранілі 10-12 снежня свой горад ад рускіх войскаў.

Звестак пра далейшы лёс нацгвардзейцаў, пасля адыходу Вялікай Арміі[en] з тэрыторыі Княства, няма. Хутчэй за ўсё ніхто з іх не прыяднаўся да арміі Напалеона і гвардзейцы проста разышліся па дамах.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Andrzej Tomaszewicz. Wojsko Wielkiego Ksiestwa Litewskiego w roku 1812 // Nasz Czas.- 2006.-№ 18.
* Historia 17 pulku ulanow na tle wojsk litewskich 1812—1814 / Jozef Tyszkiewicz w opracowaniu Dariusza Nawrota i Andrzeja Nieuwaznego.- Gdynia: Wydawnictwo «Armagedon Books», 2004.
* Nawrot D. Litwa I Napoleon w 1812 roku. Katowice, 2008.
* Акты Виленской археографической комиссии. Т. XXXVII. Вильно, 1912.
* Вильна в 1812 году. В память столетней годовщины Отечественной войны. Составил Ф. А. Кудринский. С факсимиле Императора Александра I, Наполеона и некоторых русских генералов. Вильна: Издание Управления Виленскаго Учебнаго Округа Типография А. Г. Сыркина, 1912.
* Заходні рэгіён Беларусі ў часы напалеонаўскіх войнаў. 1805—1815 гады. / В. Швед, С. Данскіх. — Гр.: ГрДУ імя Янкі Купалы, 2006.
* Часовая мінская газета. 1812 год. — Мн.: Выд. В. Хурсік, 2008.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пятроўскі.
**Іван Іванавіч Пятроўскі** (1923, в. Блонь, Пухавіцкі раён — 1973) — беларускі фізік. Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1955), дацэнт (1957).

Біяграфія
---------

Іван Іванавіч Пятроўскі нарадзіўся ў Бабах і вучыўся ў Бабоўскай першапачатковаў школе (Па афіцыйным дадзеным — ён нарадзіўся ў в. Блонь).

Бацька, Іван Пятроўскі, быў у 20-30-е гады 20-га стагоддзя настаўнікам у школе. Пятроўскія жылі ў хаце Паўловіча Сідара Міронавіча.

Удзельнічаў у Другой сусветнай вайне.

У 1950 г. скончыў фізіка-матэматычны факультэт БДУ, аспірантуру па эксперыментальнай фізіцы (1953). Працаваў у БДУ выкладчыкам, старшым выкладчыкам, дацэнтам.

Аўтар кнігі «Электронная теория полупроводников», якая выдавалася двойчы.

Узнагароджаны ордэнам Баявога Чырвонага Сцяга, Чырвонай Зоркі, медалём «Партызану Вялікай Айчыннай вайны».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Исследование генерирующих кристаллических диодов : автореферат диссертации … кандидата физико-математических наук / И. И. Петровский. — Минск, 1955.
* Библиография диссертаций, защищенных в Белорусской ССР за 1945—1955 годы. — Минск, 1958. (БА55794) Физический факультет. — Минск, 2008.

Спасылкі
--------

* Петровский, Иван Иванович (кандидат физико-математических наук ; 1923—1973)
**Загор'е-Сталовіцкая ікона Пакрова Прасвятой Багародзіцы** — ікона з вёскі Загор’е, шануецца як цудатворная. Святкаванне 5 мая, 7 ліпеня, 8 жніўня, 14 кастрычніка.

Цудатворная ікона Багародзіцы Загор'е-Сталовіцкая «Абраз Пакрова Прасвятой Уладычыцы нашае Багародзіцы з чынамі святых Ангелаў і Саборам Прарокаў і Апосталаў …» з'явілася вясной 1983 каля вёскі Загор’е ў Сталовіцкім Свята-Аляксандра-Неўскім прыходзе Баранавіцкага благачыння Пінскай епархіі. З'явілася яна ў час будаўніцтва міжнароднай аўтастрады Берлін — Масква паблізу многіх пахаванняў. Ад войн розных часоў тут засталіся пахаванні загінулых, і пры дарожных работах пад кар'еры аддалі пахаванні Паўночнай і Першай сусветнай войн.

Каля Свята-Іаана-Прадцечанскай царквы ва ўрочышчы Папоўшчына (цяпер Святое Поле) спрадвеку было пахаванне праваслаўных вернікаў. У 1907—1908 гадах царкву перанеслі на процілеглы бераг Шчары, на скрыжаванне дарог Брэст-Масква, Баранавічы-Навагрудак. У часы масавага бязбожжа храм быў зачынены, а ў 1975 годзе згарэў.

У 1990 годзе, праз сем гадоў пасля з'яўлення цудатворнага абраза, у ходзе сельгасработ былі ссунуты падмуркі былой Загорскай Свята-Іаана-Прадцечанскай царквы глыбінёй паўтара-два метра ў бок ракі Шчары, у выніку чаго былі раскрыты гістарычныя пахаванні Святога Поля. Святыня Загор'е-Сталовіцкая з'явілася як папярэджанне святатацкай нядбайнасці да памяці продкаў: землі Святога Поля выкарыстоўвалі пад севазварот.

Дапамога цудатворнай Загор'е-Сталовіцкай іконы Пакрова Багародзіцы з'явілася пры адраджэнні Крыжа прп. Еўфрасінні, ігуменні Полацкай, у арганізацыі навукова-творчай экспедыцыі «Дарога да Святынь», у будаўніцтве храмаў у в. Тарасава Мінскага раёна, в. Крошын Баранавіцкага раёна, в. Барань Барысаўскага раёна.

З 1997 года Загор'е-Сталовіцкая ікона ўвесь час, паміж штогадовымі экспедыцыямі «Дарога ды Святынь» з Жыватворным Агнём ад Гроба Гасподняга (у кантэксце Дня беларускага пісьменства), да пабудовы па благаславенню архіепіскапа Пінскага і Лунінецкага Стэфана Свята-Пакроўскай царквы на месцы здабыцця цудатворнага абраза на Святым Полі знаходзіцца ў Свята-Аляксандра-Неўскім храме в. Сталовічы.

Кананізавана Загор'е-Сталовіцкая ікона Пакрова Божай Маці Сінодам Беларускай Праваслаўнай Царквы 8 жніўня 2000 г.

Літаратура
----------

* Чудотворные иконы Божией Матери (наиболее почитаемые в Беларуси) // Православный календарь, 2002. — Минск: Свято-Петро-Павловский собор, 2001.

Спасылкі
--------

* Загор'е-Сталовіцкая ікона Пакрова Прасвятой Багародзіцы на сайце прыхода Мінскага Свята-Петра-Паўлаўскага сабора.  (руск.)

| Цудатворныя абразы Беларусі |
| --- |
| абраз Маці Божай Будслаўскай | 
Маці Божая Мінская ·  Маці Божая Баркалабаўская ·  Маці Божая Браслаўская ·  Маці Божая Бялыніцкая ·  Маці Божая Гудагайская ·  Маці Божая Купяціцкая ·  Маці Божая Лагішынская ·  Маці Божая Жыровіцкая ·  Маці Божая Будслаўская ·  Маці Божая Барунская ·  Маці Божая Студэнцкая (Кангрэгацкая) ·  Маці Божая Тракельская ·  Маці Божая Юравіцкая
 |
**Нацыянальная статыстычная служба** (англ.: Office for National Statistics, ONS, вал.: Swyddfa Ystadegau Gwladol, SYG) — служба ў Вялікабрытаніі, у кампетэнцыю якой уваходзіць збор і апрацоўка статыстычнай інфармацыі пра эканоміка-дэмаграфічнае становішча на нацыянальным ці рэгіянальным узроўні. Апроч гэтага ONS сочыць за станам экалогіі, злачыннасці, турызму, дзіцячай школьнай адукацыі і палітычнай сітуацыі.

Служба была заснавана ў 1996 годзе праз зліццё Цэнтральнай статыстычнай службы (англ.: Central Statistical Office, CSO) і Службы паводле перапісу насельніцтва і грамадскім апытанням (англ.: Office of Population Censuses and Surveys, OPCS). З 2008 года па законе аб абслугоўванні статыстыкі і рэгістрацыі" служба з’яўляецца неміністэрскай.

У службе працуе каля 3 тысяч супрацоўнікаў. Генеральны дырэктар — Стывен Пенек. Бюджэт за 2009—2010 гг. складаў 206,5 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў. Аддзяленні службы размяшчаюцца ў Ньюпарце (непадалёк ад Офіса інтэлектуальнай уласнасці Вялікабрытаніі і Tredegar House), Тычфілдхе і Хэмпшыры. Невялікі офіс знаходзіцца таксама ў Лондане.

Гл. таксама
-----------

* ONS

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Нацыянальная статыстычная служба Вялікабрытаніі на Вікісховішчы |

* Сайт Office for National Statistics (англ.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 10 снежня 2013. Праверана 19 лютага 2012.
* UK Statistics Authority (англ.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 20 мая 2012. Праверана 19 лютага 2012.
* A Brief History of the ONS (англ.)(недаступная спасылка).  Biz/ed. Архівавана з першакрыніцы 10 сакавіка 2012. Праверана 19 лютага 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · LinkedIn · Твітэр  |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 125220695 · GND: 5176735-1 · ISNI: 0000 0001 2157 6840, 0000 0004 0444 4776 · LCCN: nr96018011 · Microsoft: 1327095140 · NKC: kn20081103002, vse2005279101 · NLA: 36750898 · SUDOC: 034467602 · VIAF: 130761166, 191229711 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пешкур.
**Іван Іванавіч Пе́шкур** (21 снежня 1921, в. Вострава, Капыльскі раён, Мінская вобласць — 12 кастрычніка 1980) — беларускі мастак тэатра, жывапісец.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1939 годзе Віцебскае мастацкае вучылішча (настаўнікі У. Хрусталёў, І. Ахрэмчык, В. Дзежыц, Л. Лейтман, Ф. Фогт, Х. Даркевіч). Быў рэкамендаваны для паступлення ў мастацкую акадэмію імя Рэпіна ў Ленінград. Аднак быў мабілізаваны і замест працягу вучобы прышлося адправіцца на савецка-фінскую вайну.

Удзельнічаў у Вялікай Айчыннай вайне, падчас якой стварыў шэраг сатырычных антыфашысцкіх плакатаў.

Пасля вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў прымаў удзел у адраджэнні і развіцці тэатральна-дэкаратыўнага мастацтва рэспублікі. У 1944—1957 і 1970—1980 гадах мастак Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі. У 1948 г. на Усесаюзным фестывалі за спектакль «Папараць-кветка» атрымаў дыплом лаурэата. У 1957—1970 гадах у Беларускім рэспубліканскім тэатры юнага гледача, з 1962 года галоўны мастак. З 1951 г. удзельнік мастацкіх выставак.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1960 года, член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1956 года.

Творчасць
---------

Эскіз дэкарацыі да спектакля А. Даргамыжскага «Русалка». 1956
Аформіў спектаклі «Чыа-Чыа-сан[ru]» Дж. Пучыні (1953), «Русалка» А. Даргамыжскага (1955), «Шчаўкунок» П. Чайкоўскага (1956), «Папараць-кветка» (1957) і «Над хвалямі Серабранкі» (1961) І. Козела, «За лясамі дрымучымі» А. Вольскага і П. Макаля, «Не верце цішыні» І. Шамякіна (абодва 1958), «Дама-невідзімка» П. Кальдэрона (1964), «Чырвоная шапачка» Я. Шварца (1967), «Мядовы месяц» К. Губарэвіча (1970) і інш.

У 1967 г. для музея Вялікай Айчыннай вайны (у супрацоўніцтве з мастаком Я. Красоўскім) напісаў дыяраму «Лагер смерці у Малым Трасцянцы».

Займаўся таксама станковым жывапісам, пісаў партрэты, пейзажы. Сярод жывапісных работ «Бярозы» (1960), «Крыжоўка» (1971), «Заслаўе», «Курган Славы» (абедзве 1972), «Рака Вяча» (1973), «Зімовыя далі» (1974) і інш.

Творы захоўваюцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, Музеі гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Беларусі.

Узнагароды
----------

Творчая дзейнасць адзначаны ордэнам «Знак Пашаны», а таксама Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета і граматай Міністэрства культуры БССР.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Пешкур Иван Иванович (21.12.1921—12.10.1980)
2. 1 2 3  Пешкур Іван Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

Літаратура
----------

* Пешкур Іван Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

Спасылкі
--------

* Іван Іванавіч Пешкур на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
**Нацыянальная галерэя сучаснага мастацтва** — галерэя ў Нью-Дэлі, Індыя. Заснавана ў 1993 годзе. Яе з’яўленне называюць удалым стартам у фарміраванні калекцый сучасных індыйскіх таленавітых, але часта малавядомых мастакоў. Галерэя дэманструе цікавую і пазнавальную карціну развіцця індыйскага мастацтва XX стагоддзя. Сучаснае мастацтва Індыі прадстаўлена з усіх рэгіёнаў краіны. У зборы галерэі ёсць таксама рэдкія творы жывапісу XIX стагоддзя.

У музеі на высокім узроўні вядзецца даследчая работа, актыўна выкарыстоўваюцца новыя метады і прыёмы экспазіцыйнай дзейнасці. Ад іншых мастацкіх музеяў Нацыянальная галерэя сучаснага мастацтва адрозніваецца тым, што стратэгія яе развіцця скіравана на раскрыццё новых маладых талентаў з розных рэгіёнаў краіны. Галерэя рэгулярна праводзіць часовыя выстаўкі, займаецца выдавецкай дзейнасцю. У ёй вядзецца работа па стварэнні цэнтра вывучэння індыйскага мастацтва і дакументацыйнага цэнтра, мэта якіх — дапамагаць мастацтвазнаўцам, студэнтам і школьнікам у навуковых даследаваннях і адукацыйным працэсе.

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Музеі замежных краін : вучэб. дапам. для студэнтаў гіст. фак. спец. 1-23 01 12 «Музейная справа і ахова гісторыка-культурнай спадчыны (па напрамках)». У 2 ч. Ч. 2. Музеі Азіі, Амерыкі, Аўстраліі, Афрыкі / Л. У. Бярэйшык, А. А. Гужалоўскі. — Мінск : БДУ, 2008. — 247 с. : іл. ISBN 978-985-485-855-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нацыянальная галерэя сучаснага мастацтва (Нью-Дэлі)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 124417573 · CiNii: DA16353746 · SUDOC: 033561656 · VIAF: 151182521 |
**Нацыяна́льная мо́ва** — мова, якая з'яўляецца сродкам вусных і пісьмовых зносін нацыі. Складваецца з мовы народнасці ў перыяд станаўлення нацыі. Функцыянуе ў некалькіх разнавіднасцях: літаратурная мова, прастамоўе, мясцовыя гаворкі і сацыяльныя дыялекты. Вышэйшая форма нацыянальнай мовы — літаратурная мова, якая лічыцца ўзорнае і прызнаецца ўсімі носьбітамі гэтай мовы. Нацыянальная мова з'яўляецца адной з найбольш істотных прыкметаў нацыі. Звычайная адна нацыя атаясамліваецца з адной мовай (напрыклад рускія — з рускай, французы — з французскай мовай). Аднак у сучасным свеце дастаткова распаўсюджаныя сітуацыі, калі адна нацыя карыстаецца некалькімі мовамі (напрыклад, у Швейцарыі функцыянуюць 4 дзяржаўныя мовы) або адна мова можа абслугоўваць моўныя патрэбы некалькіх нацый (напрыклад, англійская мова ў Вялікабрытаніі, ЗША, Канадзе, Аўстраліі і інш. краінах). У апошнім выпадку фарміруюцца нацыянальныя варыянты адной мовы: англійская брытанская, англійская амерыканская, англійская аўстралійская і г.д.

Літаратура
----------

* 228 // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фук'е.
«Зімовы пейзаж», 1617, цяпер у музеі Фіцуільяма
Хортус Палацінус і Гайдэльбергскі замак Жака Фук’е; Курпфальцкі музей  (англ.) (бел. Гайдэльберг.
**Жак Фук’е** або **Джэйкаб Фук’е** (каля 1580/1591 — 1659) — фламандскі мастак-пейзажыст эпохі барока.

Біяграфія
---------

Жак Фук’е нарадзіўся ў Антверпене каля 1580 года, дзе ён атрымаў некаторыя навучанні ад Ёса дэ Момпера, а потым вучыўся ў Яна Брэйгеля. Ён быў зарэгістраваны ў Антверпенскай Гільдыі Святога Лукі ў 1614 годзе. Ён выпрацаваў стыль пейзажнага жывапісу, што вельмі пераўзыходзіў любога з яго настаўнікаў, і ў гэтай галіне мастацтва дасягнуў дасканаласці, што прымусіла Рубенса часам прасіць яго намаляваць фоны сваіх карцін. У гэтым майстар атрымаў такую высокую рэпутацыю, што Курфюрст Пфальцкі прыняў яго пры сваім двары ў маладосці.

У 1616—1619 гадах працаваў у Гайдэльбергу, а ў 1620 годзе ён адправіўся ў Італію, дзе наведаў Рым і Венецыю і значна палепшыў свой стыль, вывучаючы творы Тыцыяна, чые выдатныя пейзажы былі аб’ектам яго захаплення. У 1621 годзе ён адправіўся ў Парыж, дзе працаваў у якасці прыдворнага мастака для Людовіка XIII, і ў іншыя французскія землі. Яго карціны былі настолькі захапляльнымі для манарха, што ён прысвоіў яму гонар рыцарства, і гэты знак адрознення, па словах д'Аргенвіля  (руск.) (бел. зрабіў яго такім славалюбным і недарэчным, што ён потым ні разу не маляваў без мяча на баку.

Легенда абвяшчае, што ён стаў такім ганарлівым і ўладным, што яго дзёрзкасць да Нікала Пусэна, які быў прыняты каралём у той жа час ў Луўры, прымусіла Пусэна пакінуць Парыж і пражываць у Рыме да самай смерці.

Ён запаў у няласку і памёр у Парыжы, у беднасці, у 1659 годзе.

Творчасць
---------

Фук’е быў выбітным мастаком пейзажа. Яго аловак свабодны і цвёрды, яго фарбы, як на алеі, так і ў фрэсках, празрыстыя і свежыя, хоць часам халодныя і занадта зялёны. Фігуры, якімі ён упрыгожыў сваі пейзажы, аформленыя правільна, і кранутыя вялікім духам.

Пейзажныя палотны Фук’е, сярод іншага, з’яўляюцца часткай калекцый Дармштацкага музея зямлі Гесэн  (англ.) (бел. і Музея вытанчаных мастацтваў у Бардо  (англ.) (бел..

Яго вучнямі былі Філіп дэ Шампень, Мацье ван Платэнберг  (англ.) (бел. і Эцьен Рэнду.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑  Jacques Fouquier(недаступная спасылка) in the RKD

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists · ECARTICO |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14974085w · BPN: 53549625 · GND: 128593873 · ICCU: BVEV114247 · ISNI: 0000 0001 1735 9229 · SUDOC: 127254277 · VIAF: 284360, 18280463 · ULAN: 500115143 |

 |
M42
M42
**Сталёвы шлем узору 1942 года** (ням.: Stahlhelm Modell 42) - пяхотная каска, зацверджаная ў якасці стандартнага агульнавайсковага шлема ўзброеных сіл Трэцяга рэйха улетку 1942 года.

Гісторыя
--------

У сувязі з неабходнасцю павелічэння аб'ёмаў выпуску прадукцыі вайсковага прызначэння ва ўмовах Другой сусветнай вайны 6 ліпеня 1942 года ОКХ дазволіў стварэнне новага агульнавайсковага шлема. Новы шлем распрацоўваўся па эканамічных меркаваннях .

1 жніўня 1942 года пачалася масавая вытворчасць шлемаў новага ўзору .

Шлем вырабляўся метадам гарачай штампоўкі са сталі без легіравальных дадаткаў (з мэтай эканоміі малібдэна і марганца, якія з'яўляліся стратэгічнай сыравінай і выкарыстоўваліся ў вытворчасці іншай прадукцыі вайсковага прызначэння), дарагі і працяглы працэс завальцоўкі краю быў заменены адбартоўкай  (што дазволіла скараціць час вытворчасці і знізіць кошт адзінкі прадукцыі).

Масавая вытворчасць шлемаў гэтага ўзору была спынена ў канцы 1944 - пачатку 1945 года, пасля таго, як большасць прадпрыемстваў-вытворцаў апынуліся пад кантролем краін антыгітлераўскай кааліцыі або ў прыфрантавой паласе, а тыя, што засталіся - пераарыентаваны на выпуск іншай прадукцыі .

Краіны-эксплуатанты
-------------------

* Сцяг Нацысцкай Германіі Трэці рэйх

Крыніцы
-------

1. 1 2 3 4   Brian C. Bell, Kevin Lyles. Wehrmacht combat helmets, 1933-1945. London, Osprey Publishing Ltd. 2004. pages 13-14

Літаратура
----------

* Floyd R. Tubbs, Robert W. Clawson. Stahlhelm: Evolution of the German steel helmet, revised and expanded edition. London, The Kent State University Press. 2000.
**Філіпс Конінк** (нідэрл. Philips Koninck, 1619, Амстэрдам — ​​1688, там жа) — нідэрландскі жывапісец, вучань Рэмбранта.

Быў сынам ювеліра Арта Конікса. Філіпс быў жанаты двойчы; у 1641 годзе з Карнеліяй, сястрой Абрагама Фурнерыуса, якая жыла ў Ратэрдаме, і ў 1657 годзе з Маргарэт Ван Рэйн з Амстэрдама. Пачаў вывучаць жывапіс пад кіраўніцтвам свайго брата Якаба ў Ратэрдаме. Пасля свайго другога шлюбу ён пераехаў у Амстэрдам. Па словах галандскага пісьменніка-мастацтвазнаўцы Арнольда Хоўбракена, Конінк скончыў навучанне ў студыі Рэмбранта.

Яго спецыяльнасцю быў пейзаж, але часам, у выглядзе выключэння, ён браўся таксама за партрэты і жанравыя карціны. Асабліва любіў маляваць панарамныя віды плоскіх мясцовасцей, у духу свайго вялікага настаўніка. Вернасць натуры, майстэрства малюнка, цеплыня і яснасць каларыту, дбайнасць выканання — такія добрыя якасці гэтых пейзажаў, узоры якіх можна бачыць у Ратэрдамскім, Гаагскім, Амстэрдамскім, Брусельскім, Берлінскім і некаторых іншых музеях.

З больш рэдкіх пейзажных твораў гэтага мастака можна паказаць на яго ўласны партрэт, у галерэі Уфіцы, у Фларэнцыі, «Вясёлых маракоў», у шверынскай галерэі, і на «Швею» — у Эрмітажы.

Зноскі
------

1. ↑  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Philips de Koninck — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. 1 2  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
4. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016. Праверана 27 лютага 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>
**Мішура** (руск.: мишура, араб. mouzevvere‎‎ — падроблены) — залотныя (залатыя, пазалочаныя, пасярэбраныя, сярэбраныя) валочаныя ніткі, якія ішлі на выраб парчовых тканін, галуноў, каніцелі, вышыўкі і іншага.

Пераноснае значэнне
-------------------

У пераносным значэнні мішура — зманлівы глянец і бляск, знешнасць, каго-небудзь ці чаго-небудзь.

Зноскі
------

1. 1 2  Лазука, 2015, с. 130

Літаратура
----------

* *Лазука, Барыс Андрэевіч.* Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. — Мінск: Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.
Лесапаласа на Кулундзінскай раўніне
**Кулундзі́нская раўніна, Кулундзінскі стэп, Кулунда** — раўніна на поўдні Заходняй Сібіры ў Расіі і Казахстане.

Размешчана ў міжрэччы Обі і Іртыша. На паўднёвым усходзе прылягае да перадгор’яў Алтая, на поўначы мяжуе з Барабінскім стэпам. Плошча каля 100 тыс. км². Вышыня ад 100 да 250 м.

Паверхня хвалістая з характэрным чаргаваннем грыў (выш. да 60 м) і паніжэнняў, занятых рэкамі (Кучук, Кулунда, Бурла і інш.) і бяссцёкавымі азёрамі. У азёрах запасы соды (Петухоўскія, Танатарскія азёры), мірабаліту (Кулундзінскае возера, Кучукскае возера) і кухоннай солі (Вялікае і Малое Яравое). Клімат кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня ад −17 °C да −19 °C, ліпеня 19-22 °C. Гадавая колькасць ападкаў 250—350 мм. На поўначы і ўсходзе злакавыя стэпы на паўднёвых чарназёмах, на поўдні і захадзе палынова-злакавыя на каштанавых глебах. На схілах грыў — «стужачныя» хваёвыя бары і бярозава-асінавыя колкі.

Малочная жывёлагадоўля, збожжавая гаспадарка.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4295641-9 · NKC: ge822169 · VIAF: 243124645 |
**Інфармацыйнае агенцтва «Sputnik»** (руск.: Информационное агентство «Спутник») — расійскае дзяржаўнае інфармацыйнае агенцтва, заснаванае 10 лістапада 2014 года. На 2016 год падавала агляды, навіны і рэпартажы на 37 мовах, у тым ліку на беларускай з 2015 года. У 2015 г. радыёвяшчанне ажыццяўлялася ў 34 краінах.

Станам на 2016 год, 37 мовамі падачы інфармацыі былі: англійская, абхазская, азербайджанская, арабская, армянская, асецінская, **беларуская**, в’етнамская, хіндзі, іспанская, грузінская, дарыйская (Афганістан), дацкая, італьянская, карэйская, кітайская, курдская, кыргыская, латышская, нарвежская, нямецкая, партугальская, польская, пуштунская, персідская, руская, румынская (у Малдове), сербская, таджыкская, турэцкая, узбекская, урду, фінская, французская, чэшская, шведская і японская.

Sputnik Беларусь
----------------

Асноўны артыкул: **Sputnik Беларусь**
Сайт радыё «Sputnik Беларусь» запрацаваў 15 снежня 2014 года У 2015 годзе пачалася падача навін і рэпартажаў на беларускай мове.

У 2014 годзе першы офіс агенцтва размясціўся ў Мінску па вуліцы Якуба Коласа, д. 50, корп. 1. Станам на 2022 год, офіс размяшчаецца ў Мінску па адрасе вуліца Камуністычная 86..

Зноскі
------

1. ↑  Аб праекце **(нявызн.)**, *Радыё «Sputnik»* (2015). Праверана 17 лютага 2016.
2. ↑  Уладзімір Глод.  «Камісары з Крамля» запусцілі «Sputnik» у Беларусь **(нявызн.)**, *Радыё «Свабода»* (5 студзеня 2015). Праверана 17 лютага 2016.
3. ↑  Кантакты **(нявызн.)**, *Радыё «Sputnik» Беларусь* (2015). Праверана 17 лютага 2016.
4. ↑  Кантакты **(нявызн.)**, *Радыё «Sputnik» Беларусь* (2015). Праверана 17 лютага 2016.

Спасылкі
--------

* RSS-паток навін Sputnik Беларусь

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · У Кантакце · У Кантакце · У Кантакце · Аднакласнікі · Аднакласнікі · Facebook · Facebook · Facebook · Sina Weibo · Telegram · Telegram · Telegram · Telegram · Telegram · Telegram · Telegram · Telegram · Telegram · Telegram · Твітэр · Твітэр · Твітэр · Твітэр  |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · Instagram · Instagram · TikTok · TikTok · YouTube · YouTube |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 0685 7097 |
**Мішэль-Габрыэль Пакар** (1757-21 мая 1827) — швейцарскі лекар і навуковец з Шамані, першым заваяваў Манблан — самую высокую гару ў Альпах і Заходняй Еўропе (4810 м), піянер альпінізму.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся і вырас ў заможнай сям’і натарыуса. Вывучыўся на ўрача ў Турыне. Займаўся батанікай і мінералогіяй.

У 1783 і 1784 гадах, у рамках ініцыятывы швейцарскага геолага і батаніка Араса Сасюра, распачаў шэраг няўдалых спробаў узыходжання на Манблан. Першае ў гісторыі паспяховае ўзыходжанне было здзейснена 8 жніўня 1786 года разам з паляўнічым Жакам Бальма (1762—1834 гг.). Пакар з дапамогай вымяральных прыбораў вызначыў вышыню вяршыні — 5218 м (аднак пазней, высветліўшы хібнасць барометра, адкарэктаваў яе да 4738 м). Ён і Бальма правялі на вяршыні 35 хвілін.

У памяць аб першым пакарэнні Манблан ў Шамані усталяваны манумент першапраходцам, дата іх ўзыходжання святкуецца многімі альпіністамі як дзень нараджэння гэтага віду спорту, а Шамані стала неафіцыйнай сталіцай альпінізму.

Зноскі
------

1. 1 2  Michel Gabriel Paccard // British Museum person-institution thesaurus Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18785969'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q34753751'></a>
2. 1 2  Michel Gabriel Paccard // www.accademiadellescienze.it Праверана 1 снежня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107212659'></a>
3. 1 2 3  www.accademiadellescienze.it Праверана 1 снежня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107212659'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12271575r · GND: 142676578 · ISNI: 0000 0003 6465 345X · NTA: 263474151 · SUDOC: 240988515 · VIAF: 227057464 |

 |
**Мы - нашы горы** (арм.: Մենք ենք մեր սարերը)  — манумент на вяршыні ўзгорка пры ўездзе ў горад Сцепанакерт. У народзе завецца таксама «Дзед і баба» (арм. Տատիկ - պապիկ, тацік-папік).

Аўтар манумента - народны мастак Армянскай ССР скульптар Саргіс Багдасаран. Помнік пабудаваны ў 1967 годзе, уяўляе двух пажылых людзей — мужа і жонку — у народнай вопратцы, зроблены з актэмберанскага (армавірскага) чырванаватага туфу. Статуя не мае пастамента, па задуме аўтара, гэта стварае адчуванне, што фігуры ўраслі ў горы, парадніліся з імі.

Паводле звестак газеты «Праўда», манумент «з'яўляецца першым помнікам свету, які быў пабудаваны ў гонар доўгажыхароў». Як адзначае Шаген Мкртчан, спасылаючыся на публікацыі 1983 года, Нагорны Карабах называўся «эпіцэнтрам доўгажыхароў планеты», тут пражывала самая вялікая ў СССР колькасць людзей старэйшых за 100 гадоў.

Манумент намаляваны на гербе непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.
«**Племя**» (укр.: «Пле́м'я») — украінскі драматычны фільм, зняты Міраславам Слабашпіцкім. У цэнтры сюжэту — жыццё глуханямых падлеткаў у інтэрнаце, іх адносіны паміж сабой і са знешнім светам.

У фільме граюць глухія і непрафесійныя акцёры, усе персанажы карыстаюцца мовай жэстаў, якія перакладзеныя агучкай або субтытрамі. Прэм’ера ў кінатэатрах Украіны адбылася 11 верасня 2014 года. Фільм з’яўляецца першай паўнаметражнай працай у кар’еры рэжысёра.

Карціна атрымала тры прызы, уключаючы Гран-пры ў паралельнай праграме «Тыдзень крытыкі» на Канскім кінафестывалі 2014 года. 14 верасня на 19-м Міланскім міжнародным кінафестывалі стужка была прызнана найлепшай мастацкай лентай 2014 года. Таксама фільм быў адным з прэтэндэнтаў ад Украіны на прэмію Оскар за найлепшы фільм на замежнай мове. Стваральнікам фільма, Міраславу Слабашпіцкаму і Валянціну Васяновічу, за выдатны ўклад у развіццё ўкраінскага кінамастацтва была прысуджана Дзяржаўная прэмія Украіны імя Аляксандра Даўжэнкі.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Box Office Mojo · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · Metacritic · Rotten Tomatoes |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Настаўнік (значэнні).
*Падрабязней гл. таксама*: ***выкладчык***, ***педагог, Старажытная Грэцыя***
Настаўнік і вучні (сярэднявечная мініяцюра)
**Настаўнік** — цяпер адна з самых распаўсюджаных грамадскіх прафесій, якая ўзнікла як з прычыны неабходнасці выхавання і навучання наступных пакаленняў (шырэй - навучэнцаў) для больш паспяховага і хуткага іх уваходжання ў грамадскае жыццё, так і росту грамадскіх магчымасцяў для падтрымання асобных людзей, якія выконваюць гэтыя задачы. 

Канфуцый піша: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Задача настаўніка — адкрываць новую перспектыву разважанням вучня.Канфуцый | "|

Гл. таксама
-----------

* Выкладчык
* Педагогіка
* Вучань

Зноскі
------

1. ↑  Коджаспирова Г. М. История образования и педагогической мысли: таблицы, схемы, опорные конспекты. — М. 2003. — С. 16

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Настаўнік
Пры прыгатаванні лазаньі выкарыстоўваюць соус бешамель.
**Бешамель** (фр.: béchamel) — базавы соус на аснове ру і малака. Ужываецца ў якасці падліўкі да шматлікіх страў еўрапейскай кухні, а таксама асновы для розных соусаў. Ужываецца, у прыватнасці, пры прыгатаванні суфле і лазаньі.

Паходжанне
----------

Існуюць дзве версіі паходжання падліўкі.

Паводле першай з іх, яго вынаходства прыпісваецца Луі дэ Бешамелю (Béchamel), маркізу дэ Нуантэлю, гофмайстру пры двары Людовіка XIV, сыну вядомага арыенталіста, этнографа і дыпламата, стваральніка музея ўсходніх мастацтваў у Парыжы Шарля М.-Ф. дэ Нуантэля-і-Д'Аржэнвій.

Згодна з другой версіяй, бешамель быў створаны каралеўскім кухарам Франсуа дэ ла Варэна, заснавальнікам высокай кухні ў Версалі.

Літаратура
----------

* Sarah R. Labensky, Alan M. Hause On cooking: a textbook of culinary fundamentals. — Second Edition. — Prentice-Hall, Inc. 1999. — 1158 p. — ISBN 0138626405
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Васільева.

**Настасся Якаўлеўна Васільева** — беларускі этнограф і фалькларыстка 2-й паловы 19 стагоддзя.

Біяграфія
---------

У 1874—1880 гг. жыла на Палессі, пэўны час працавала валасным пісарам у вёсцы Грабаў Петрыкаўскага раёна. 3 1880 г. у Бабруйску. Працавала настаўнікам у Пінску і іншых месцах Беларускага Палесся.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследавала побыт, матэрыяльную культуру, абрады, фальклор, вывучала гісторыю i этнаграфію вёсак Мазыршчыны. Супрацоўнічала з Мінскім губернскім статыстычным камітэтам, Таварыствам аматараў прыродазнаўства, антрапалогіі i этнаграфіі пры Маскоўскім універсітэце, з беларускім этнографам i фалькларыстам П. В. Шэйнам i інш. Крытычна ставілася да прыгоннага права i яго перажыткаў, захаплялася народным мастацтвам, выступала за развіццё асветы, раўнапраўе жанчын i інш.

Артыкулы «Вясельныя абрады ў раёне Грабаўскай воласці Мазырскага павета» (1877), «Кароткі нарыс вёскі Грабава Мазырскага павета», «Сялянскія памінкі ў Мазырскім павеце», «„Князь", ці „Жыд" возера (Легенды)», «Калядныя святы ў сялянаў Мазырскага павета», «Нататка пра абшчыннае земляробства ў сялянаў Мінскай губерні», «Веснавыя песні і абрады ў вёсках Мазырскага павета» (1878), «Легенды і павер'і ў Мінскай губерні», «Нататка пра побыт сялянаў Мазырскага павета» (1879), «Вёска Бяседкі Мазырскага павета» (1879), «Брацкая свечка (этнаграфічны нарыс)», «Вясельныя абрады ў Мароцкім прыходзе Мазырскага павета» надрукаваныя ў «Мінскіх губернскіх ведамасцях», «Вытрымкі з жыцця беларускай жанчыны» (1880) — у «Віленскім весніку».

Зноскі
------

1. 1 2 3  Васильева А. Я. // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 104. — 737 с.
2. 1 2 3  ВАСІЛЬЕВА Настасся Якаўлеўна
3. ↑  «МИНСКИЕ ГУБЕРНСКИЕ ВЕДОМОСТИ»  (руск.)
Лаконская ваза з выявай Калідонскага палявання
Крышка піксіды Додвела са сцэнай Калідонскага палявання. Вазапісец Додвела
**Калідо́нскае палява́нне** — паляванне на калідонскага вепрука, у якой удзельнічалі найадважныя воіны Грэцыі. Сярод іх былі Кастор і Палідэўк са Спарты, Тэсей з Афін, Нестар з Піласа, Ясон з Іалка, Адмет з Фіваў і іншыя.

Вяпрук быў народжаны краміёнскай свіннёй. Насланы на калідонскія палі Артэмідай, якой цар Калідона Айней (Эней) забыўся прынесці ахвяру пры спраўлянні штогадовых ахвяры ўсім багам.

Вяпрук забіў некалькі чалавек, але быў пераможаны Мелеаграм. Страла Аталанты патрапіла вепруку ў спіну. Потым Амфіарай папаў у вока, а Мелеагр дабіў вепрука. Шкуру вепрука Мелеагр аддаў Аталанце — дзеве-ваяўніцы, якая першая раніла звера, што выклікала крыўду іншых паляўнічых. Разгарэлася сутычка, у якой Мелеагр забіў двух сваіх дзядзькоў па маці. Гэта прывяло ў далейшым да міжусобнай вайны, падчас якой Мелеагр загінуў.

Іклы вепрука ляжалі ў храме Афіны Алеі ў Тэгеі, іх забраў імператар Аўгуст. Да часу Паўсанія адзін з іх зламаўся, а іншы быў у храме Дыяніса ў імператарскіх садах Рыма, яго даўжыня — каля 0,9 метра. Шкура вепрука засталася ў храме Афіны Алеі.

Зноскі
------

1. ↑  Псеўда-Апаладор. Міфалагічная бібліятэка I 8, 2; II 6, 3; III 13, 2
2. ↑  Авідзій. Метамарфозы VIII 271—291; Гігін. Міфы 172; Антанін Ліберал. Метамарфозы 2, 2
3. ↑  Паўсаній. Апісанне Элады VIII 46, 1.4
4. ↑  Паўсаній. Апісанне Элады VIII 47, 2

Літаратура
----------

* Роберт Грэйвс. «Міфы старажытнай Грэцыі.»


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no2017065901 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чадовіч.
**Настасся Кузьмінічна Чадовіч** (2 жніўня 1912, в. Жываглодавічы, Салігорскі раён, Мінская вобласць — 11 красавіка 1999, г. Салігорск) — беларускі работнік сельскай гаспадаркі (кіраўнік звяна па вырошчванні ільну), Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

Біяграфія
---------

У 1930 годзе ўступіла ў калгас «Шлях Леніна», працавала ў паляводстве. Яшчэ да вайны ўвайшла ў шэраг перадавых працаўніц калгаса.

Пасля вызвалення раёна ад нямецка-фашысцкай акупацыі працягнула працу ў калгасе, актыўна ўдзельнічала ў аднаўленні разбуранай гаспадаркі. У 1950-х гадах перайшла ў ільнаводства і хутка здолела авалодаць майстэрствам вырошчвання гэтай складанай па агратэхніцы культуры. У 1956 годзе ўзначаліла спецыялізаванае звяно па вырошчванні льну. Спалучэнне высокай агратэхнікі, своечасовай уборкі, ранняга рассцілання і стараннага сартавання дазволілі звяну Настассі Кузьмінічны сабраць па 7,8 цэнтнераў насення і 8,9 цэнтнераў валакна з кожнага гектара. Пры гэтым нумар валакна аказаўся самым высокім.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 красавіка 1966 года за поспехі, дасягнутыя ў павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак ільну, Настассі Кузьмінічне Чадовіч было прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат».

Выбіралася дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР (1962—1966), сельскага Савета дэпутатаў працоўных. У 1973 годзе выйшла на заслужаны адпачынак і пераехала на пастаяннае месца жыхарства ў Салігорск. Узнагароджана ордэнам Леніна, медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Памяць : Салігорскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад.: М. З.
* Башлакоў, Л. І. Шырын, А. І. Пляшэвіч; рэдкал.: Л. М. Драбовіч і інш. — Мінск, 2004. — С. 478.
* Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2019. — Т. 5, кн. 3 : Минская область. — С. 321.
* Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биографический справочник. — Минск, 2014. — С. 231.
* Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : у 5 т. — Мінск, 1981. — Т. 5. — С. 645.
**Самацэнзура** — адмысловае самаабмежаванне аўтара ў абнародаванні пэўнай інфармацыі. Прычыны самацэнзуры могуць быць такімі:

* уласныя погляды аўтара на мараль;
* маральныя прадстаўленні грамадства аб дапушчальнасці ці недапушчальнасці публікацыі той ці іншай інфармацыі;
* магчымасць парушэння пэўных цэнзурных правілаў;
* пагроза страты рабочага месца, патэнцыяльнага заробку ці кліентаў, выкліканая публікацыяй таго, што можа не спадабацца пэўным уплывовым асобам альбо кліентам.

Змест і характар інфармацыі, якую аўтар вырашае не публікаваць можа быць розным. Гэта могуць быць пэўныя падрабязнасці прыватнага жыцця як самога аўтара, так і іншых асоб, якія ён ці яна лічыць недапушчальнымі для агалоскі. Таксама гэта можа быць інфармацыя, якая можа выклікаць абурэнне і непаразуменне іншых. Напрыклад, у многіх культурах лічыцца недапушчальным, калі станоўчы персанаж мастацкага твору ўжывае наркотыкі ці з'яўляецца гомасэксуалістам, і аўтар можа адмовіцца ад развіцця такога сюжэту. Нярэдка інфармацыя падвергнутая самацэнзуры можа быць напісана "у стол" ці распаўсюджвацца сярод найбольш даверанных сяброў.

Найбольшую ўвагу даследчыкаў цэнзуры и праваабаронцаў прыцягваюць сітуацыі, калі самацэнзура звязана з палітыкай. Самымі распаўсюджанымі з'яўляюцца выпадкі адмовы ад абнародавання крытыкі дзеянняў ўлады ці нязгоды з яе рашэннямі ў краінах з таталітарным ці аўтарытарным рэжымам. Але на самой справе палітычная самацэнзура магчыма і ў краінах, дзе правы грамадзян на свабоду слова, друку і пераканні парушаюцца адносна рэдка. У сучаснай Расіі многія палітычныя апаненты ўлады адносна свабодна крытыкуюць яе ў СМІ, што сведчыць аб значнай дэмакратызацыі грамадства ў параўнанні з сітуацыяй у былым СССР. Але ў адным з сваіх тэлевыступленняў расійскі гумарыст М. Задорнаў заявіў, што кіраўніцтва пэўных сродкаў масавай інфармацыі не жадае даваць яму эфірны час па прычыне боязі канфліктаў з уладай і магчымасці згубіць свае рабочыя месцы.

Гл. таксама
-----------

* Блюзнерства
* Палітычная карэктнасць
* Самвыдат
* Цэнзура
* Табу

Зноскі
------

1. ↑  М. Задорнов. Нас не оцифруешь (видео концерта)

Дадатковая інфармацыя
---------------------

* Путеводитель по саморегулированию СМИ Архівавана 20 жніўня 2008. ОБСЕ, 2008
* Алексей Агорник. Как работает самоцензура. Управление страхом. (запись 12 февраля 2013 г. в блоге автора на сайте радиостанции "Эхо Москвы")
* Владимир Познер. Наша главная беда - самоцензура Архівавана 19 кастрычніка 2012. (пост на сайте Владимира Познера 19 апреля 2011 г.)
* Самацэнзура ў Беларусі, Блог Андрэя Берастоўскага

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4180865-4 · Microsoft: 2777668682 |
Агляд замка Фелін
Рэканструкцыя замка Фелін
**Замак Фелін**, або **Вільяндзі** — (ням.: Fellin, эст.: Viljandi loss) — замак Тэўтонскага ордэна, будаўніцтва якога было распачата ў 1224 годзе на месцы былога гарадзішча. Замак з’яўляўся адным з самых магутных у Лівоніі. Цалкам знішчаны падчас войнаў Швецыі з Рэччу Паспалітай напачатку XVII стагоддзя. У наш час руіны замка з’яўляюцца ўлюблёным месцам адпачынку гараджан і гасцей горада Вільяндзі.

Гісторыя
--------

Крыжакі Ордэна мечнікаў захапілі гарадзішча, на месцы якога ў 1223 годзе і быў пабудаваны замак. Годам пазней было распачата ўзвядзенне каменных умацаванняў. Фелін быў ыбраны ў якасці сталіцы ордэна.

Замак-канвента — тыповая пабудова для Тэўтонскіх рыцараў быў узведзены ў канцы XIII — пачатку XIV стагоддзяў. У наступныя стагоддзі замак перабудоўваўся і ўмацоўваўся.

Замак быў пашкоджаны падчас аблогі 1560 года рускімі войскам, але яшчэ вялікія пашкоджанні яму нанесла аблога 1602 года польска-літоўскімі войскамі падчас войнаў Швецыі з Рэччу Паспалітай, пасля якой ён больш не аднаўляўся. У XVIII стагоддзі руіны былі выкарыстаны як каменяломня для будаўніцтва горада.

Першыя раскопкі ў замку былі праведзены ў 1878—1879 гадах. У апошнія ж дзесяцігоддзі раскопкі праводзяцца штогод.

У наш час руіны сталі папулярным месцам адпачынку ў цэнтральнай частцы Вільяндзі. У былым цэнтральным двары размяшчаецца сцэна на адкрытым паветры.

Гл. таксама
-----------

* Спіс замкаў Эстоніі
* Аблога Феліна, 1560 — аблога і ўзяцце Феліна рускімі войскамі падчас Лівонскай вайны
* Аблога Феліна, 1602 — аблога і ўзяцце Феліна польска-літоўскімі войскамі падчас Польска-шведскай вайны 1600—1611 гадоў

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Замак Фелін
* Навуковыя запіскі Імператарскай акадэміі навук за 1852 год па першым і трэцім аддзяленням. Т. 2, вып. 5. Храналагічная табліца