recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Кіеўская акадэмія**, ці **Кіева-Магілянская акадэмія** — першая вышэйшая навучальная ўстанова, асветніцкі і культурны цэнтр ва Украіне.

Існавала ў 1632—1817 у Кіеве. Створана ў выніку аб'яднання Кіеўскай брацкай школы (з 1615) і школы Кіева-Пячэрскай лаўры (з 1631) пад назвай Кіева-Магілянскага калегіума (у гонар заснавальніка мітрапаліта кіеўскага П. Магілы). У 1701 калегіуму былі нададзены правы і тытул акадэміі.

Курс навучання — да 12 гадоў, мела 7, а з 1689 года 8 класаў: фара (падрыхтоўчы клас), інфіма (малодшы клас), граматыка, сінтаксіма і вышэйшыя — паэтыка, рыторыка, філасофія і багаслоўе. Навучэнцы атрымлівалі філалагічную падрыхтоўку, вывучалі ўкраінскую, грэчаскую, лацінскую і польскую мовы, класічную грэчаскую і рымскую, сярэдневяковую літаратуру, гісторыю, геаграфію і багаслоўе. Пазней уведзены руская, французская, нямецкая, старажытнаяўрэйская мовы, матэматыка, трыганаметрыя, фізіка, архітэктура, у апошнія гады існавання Кіеўскай акадэміі — класы дамашняй і сельскай эканомікі, медыцыны. Значнае месца займала мастацкая і музычная адукацыя.

Бібліятэка акадэміі ў 2-й палавіне 18 ст. мела 12 тысяч тамоў, значную колькасць рукапісаў і дакументаў (згарэла ў час пажараў у 1780 і 1811; захаваліся асобныя экзэмпляры).

Кіеўская акадэмія адыграла вялікую ролю ў пашырэнні асветы не толькі на Украіне, але і Беларусі. Яна давала магчымасць вучыцца беларускай праваслаўнай моладзі (навучальныя ўстановы такога ўзроўню на Беларусі таго часу былі каталіцкія). У Кіеўскай акадэміі атрымлівалі адукацыю таксама студэнты з Балгарыі, Грэцыі, Малдавіі, Расіі, Сербіі.
Сярод навучэнцаў і выкладчыкаў былі І. Канановіч-Гарбацкі[ru], Епіфаній Славінецкі, Сімяон Полацкі, Ф. Пракаповіч, Г. Каніскі, С. Косаў і іншыя, у 1734 вучыўся М. Ламаносаў.

З канца 18 ст. пачаўся заняпад акадэміі. У 1817 зачынена, замест яе адкрыта духоўная семінарыя (у 1819 пераўтворана ў духоўную акадэмію, існавала да 1920).

Гл. таксама
-----------

* Кіева-брацкая школа
* Кіеўская духоўная акадэмія
* Нацыянальны ўніверсітэт «Кіева-Магілянская акадэмія» — сучасная вышэйшая навучальная ўстанова, якая вызначае сябе ў якасці пераемніцы Кіева-Магілянскай акадэміі.

Літаратура
----------

* Кіеўская акадэмія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. С. 251.
* Академии духовные православные // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Самусік А.Ф. Ураджэнцы Беларусі ў Кіева-Магілянскай акадэміі ў канцы XVII – першай палове XVIII ст. // Религия и общество – 15 / под ред. В.В. Старостенко и др. Могилёв: МГУ им. А.А. Кулешова, 2021. С. 138-140.
* Самусік А.Ф. Выхаванцы Кіева-Магілянскага калегіума ва ўніяцкіх і каталіцкіх навучальных установах у другой палове XVII – пачатку XVIII ст. // Романовские чтения – 16 / под ред. А.С. Мельниковой и др. Могилев: МГУ им. А.А. Кулешова, 2023. С. 45-46.
**Медаль Сталыпіна П. А.** — узнагарода Урада Расійскай Федэрацыі. Заснавана пастановай Урада Расійскай Федэрацыі ад 26 мая 2008 года № 388 «Аб медалі Сталыпіна П.А.». Названа ў гонар старшыні Савета Міністраў Расійскай імперыі Пятра Аркадзьевіча Сталыпіна.

Пётр Аркадзьевіч Сталыпін.

Палажэнне аб медалю
-------------------

Медаль П. А. Сталыпіна з’яўляецца заахвочваннем за заслугі ў вырашэнні стратэгічных задач сацыяльна-эканамічнага развіцця краіны, у тым ліку рэалізацыі доўгатэрміновых праектаў Урада Расійскай Федэрацыі у такіх галінах народнай гаспадаркі, як прамысловасць, сельская гаспадарка, будаўніцтва, транспарт, навука, адукацыя, ахова здароўя, культура і ў іншых галінах дзейнасці.

Медалём узнагароджваюцца, як правіла, дзяржаўныя служачыя і іншыя грамадзяне Расіі, якія ўнеслі вялікі ўклад у рашэнне названых задач. Узнагароджанне медалём П. Сталыпіна адбываецца на падставе рашэння Урада Расійскай Федэрацыі, які прымаецца ў форме распараджэння.

Медаль мае дзве ступені, вышэйшай ступенню медаля з’яўляецца I ступень. Узнагароджанне адбываецца паслядоўна — ад ніжэйшай ступені да вышэйшай. Да ўзнагароджання медалём могуць падавацца асобы, якія маюць стаж дзяржаўнай службы не менш за 10 гадоў, або якія займаліся іншай прафесійнай дзейнасцю не менш за 15 гадоў. Прапановы аб узнагароджанні ўносяцца ва Урад Расійскай Федэрацыі кіраўнікамі федэральных органаў выканаўчай улады або органаў выканаўчай улады суб’ектаў Расійскай Федэрацыі.

Апісанне медаля
---------------

Медаль П. Сталыпіна вырабляецца з латуні, мае форму круга дыяметрам 34 мм з выпуклым борцікам з абодвух бакоў. На адным баку медаля — пагрудная рэльефная выява П.Сталыпіна. У верхняй частцы — па акружнасці рэльефны надпіс «ВО СЛАВУ РОССИИ, ВО БЛАГО РОССИЯН», у ніжняй-рэльефны надпіс «СТОЛЫПИН П. А.». На адваротным баку медаля — рэльефны надпіс «ПРАВИТЕЛЬСТВО РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ» і знак нумара медаля.

Медаль I ступені — пазалочаны, медаль II ступені — пасярэбраны. Медаль пры дапамозе вушка і кальца злучаецца з чатырохкутнай калодкай, абцягнутай шаўковай муаравай стужкай сіняга колеру. Па-над стужкай на калодцы мацуецца выява двухгаловага арла, які трымае ў лапах скрыжаваныя скіпетры.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Пастанова Урада Расійскай Федэрацыі ад 26 мая 2008 г. № 388 «аб медалі Сталыпіна П. А.» (недаступная спасылка)  (Праверана 13 ліпеня 2011)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Смаленскі павет.
 
**Смаленскі павет** — адміністрацыйная адзінка ў складзе Рыжскай губерні, Смаленскага намесніцтва і Смаленскай губерні, якая існавала ў 1708—1929 гадах. Цэнтр — горад Смаленск.

Гісторыя
--------

Юрыдычна павет быў аформлены ў 1708 годзе ў ходзе адміністрацыйнай рэформы Пятра I, калі ён быў аднесены да Смаленскай губерні. У 1713 годзе Смаленская губерня была скасавана і Смаленскі павет адышоў да Рыжскай губерні, аднак ужо ў 1726 годзе Смаленская губерня была адноўлена. З 1775 па 1796 год павет адносіўся да Смаленскага намесніцтва, а потым зноў стаў часткай Смаленскай губерні.

25 сакавіка 1918 года ён быў абвешчаны часткай Беларускай Народнай Рэспублікі, а 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з маніфестам I з’езда КП(б) Беларусі ўвайшоў у склад Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусь, 19 студзеня выключаны са складу Савецкай Беларусі і перададзены Савецкай Расіі.

У 1922 годзе ў склад павета ўвайшла тэрыторыя скасаванага Краснінскага павета. У 1929 годзе губерня і павет былі скасаваныя, а тэрыторыя павета ўвайшла ў склад Смаленскай акругі новай Заходняй вобласці.

Насельніцтва
------------

Па даных перапісу 1897 года ў павеце пражывала 145 200 чалавек. У тым ліку рускіх — 91,1 %; яўрэяў — 3,1 %; палякаў — 2,6 %; беларусаў — 1,2 %. У самім Смаленску пражывала 46 699 чалавек.

Адміністрацыйны падзел
----------------------

У 1890 годзе ў склад павета ўваходзіла 11 валасцей.

| № п / п | Воласць | Валасное праўленне | Колькасць паселішчаў | Насельніцтва |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Багародзіцкая | с. Багародзіцкае | 129 | 8191 |
| 2 | Беларуцкая | с. Яцкава | 40 | 5201 |
| 3 | Уладзімірская | д. Ілаўка | 61 | 5489 |
| 4 | Катыньская | с. Катынь | 97 | 9018 |
| 5 | Карахоткінская | с. Герасімава-Карэлы | 107 | 7444 |
| 6 | Кошчынская | с. Кошчына | 67 | 5563 |
| 7 | Лабкоўская | д. Лабкова | 56 | 5074 |
| 8 | Прудкоўская | с. Прудкі | 31 | 6235 |
| 9 | Спаская | с. Спас-Цвярдзілоўскі | 58 | 9842 |
| 10 | Хахлоўская | с. Хахлова | 98 | 8339 |
| 11 | Цурыкоўская | с. Цюшына | 58 | 6210 |

Да 1926 года валасцей стала 14: Бахоцкая (цэнтр — мястэчка Татарск), Грынеўская, Дасугоўская, Кардымаўская, Катыньская, Краснінская, Любавіцкая, Манастыршчанская, Мошчынская, Пераснянская, Пачынкаўская, Руднянская, Сыракарэнска-Ліпецкая, Хахлоўская.

Заўвагі
-------

1. ↑  Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 2 ліпеня 2020. Праверана 29 снежня 2009.
2. ↑  Волости и гмины 1890 года. XL. Смоленская губерния. — СПб, 1890.


| ⛭Паветы Смаленскай губерні |
| --- |
| Бельскі ·  Вяземскі ·  Гжацкі ·  Дарагабужскі ·  Духаўшчынскі ·  Ельнінскі ·  Краснінскі ·  Парэцкі ·  Рослаўльскі ·  Смаленскі ·  Сычоўскі ·  Юхнаўскі |
**Карупцыя ў Албаніі** актуальная праблема Албаніі. Паводле звестак Барометра сусветнай карупцыі 2021 года, 66 % рэспандэнтаў указалі, што ўзровень карупцыі ў Албаніі павялічыўся. У Індэксе ўспрымання карупцыі за 2021 год краіна займае 110-е месца са 180 краін, набраўшы 35 балаў.

Пасля 1990 года Албанія перайшла ад цэнтралізаванай эканомікі да ліберальнай. Лібералізацыя прынесла як станоўчыя, так і адмоўныя наступствы для палітыкі, эканомікі і іншых сацыяльных аспектаў.

Па дадзеных міжнародных арганізацый (Індэкс ўспрымання карупцыі і Інстытута дэмакратыі і пасярэдніцтва), у Албаніі пагаршаецца карупцыйны «захоп дзяржавы».

Зноскі
------

1. ↑  CORRUPTION PERCEPTIONS INDEX. ALBANIA (2021) (англ.). *Transparency International*. Праверана 28 сакавіка 2022.
2. ↑  CORRUPTION PERCEPTIONS INDEX (2021) (англ.). *Transparency International*. Праверана 29 сакавіка 2022.
3. ↑  По данным международных организаций, в Албании усугубляется коррупционный «захват государства» (руск.). *OCCRP* (1 красавіка 2021). Праверана 29 сакавіка 2022.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юзьвюк.
**Епіскап Данііл** (свецкае імя: **Мікалай Парфіравіч Юзьвюк**; 14 кастрычніка 1880, Дзмітровічы, Брэсцкі павет, Расійская імперыя — 27 жніўня 1965, Алэксандрыўка, Украіна) — праваслаўны архірэй. Епіскап Ковенскі, вікарый Літоўскай епархіі (1942—1945), архіепіскап Пінскі і Палескі (1945—1950).

Біяграфія
---------

З сям’і псаломшчыка, брат вядомага царкоўнага дзеяча, дэпутата Дзяржаўнай думы Уладзіміра Юзьвюка. Скончыў духоўнае вучылішча і Віленскую духоўную семінарыю. Выкладаў у духоўных навучальных установах. У 1914 годзе паступіў на юрыдычныя курсы ў Петраградзе. Пасля 1917 года на грамадзянскай рабоце ў Харкаве, потым пераехаў у Вільню. У 1925—1939 гадах выхавацель-выкладчык Віленскай духоўнай семінарыі. З 1939 года — сакратар мітрапаліта Літоўскага і Віленскага Елеўферыя (Богаяўленскага). У 1942 годзе пастрыжаны ў іераманаха, узведзены ў сан архімандрыта. Пасвечаны ў епіскапа Ковенскага.

У 1942 годзе прысутнічаў на з’ездзе праваслаўных архірэеў Прыбалтыкі ў Рызе. У маі 1944 года ўзведзены ў сан архіепіскапа і прызначаны часовым кіруючым Віленскай і Літоўскай епархіяй з правам кіравання экзархатам. У канцы 1944 — пачатку 1945 гадоў жыў у Чэхаславакіі. У маі 1945 года знаходзіўся ў лагеры для перамешчаных асобаў (Displaced Person). 30 снежня 1945 года прызначаны архіепіскапам Пінскім і Брэсцкім. Са снежня 1948 года да лета 1950 года — архіепіскап Пінскі і Палескі.

Арыштаваны 25 жніўня 1950 года ў Пінску. Асуджаны 2 снежня 1950 года дa 25 гадоў ППК з канфіскацыяй маёмасці. З другой паловы 1950-х галоў жыў у мужчынскім манастыры ў горадзе Ізмаіл Адэскай вобласці. З лістапада 1964 года — у Міхайлаўскім жаночым манастыры ў сяле Аляксандраўка Адэскага раёна.

Рэабілітаваны 21 жніўня 1989 УКДБ Брэсцкай вобласці.

Зноскі
------

1. ↑  ДАНІІЛ (ЮЗЬВЮК)
2. ↑  Паваротная бальшавіцкая акупацыя Беларусі

Літаратура
----------

* *Герман (Роснянский), иером.* Архиепископ Даниил: (Некролог) // Журнал Московской Патриархии. 1965. — № 11. — С. 22—24.
* *Маракоў Л. У.* Данііл (Юзьвюк) // Рэпрэсаваныя праваслаўныя свяшчэнна- і царкоўнаслужыцелі Беларусі 1917—1967. Энцыклапедычны даведнік у 2-х тамах. Т. 1. — Мн. 2007.
* **Свящ. Феодор Кривонос, М. В. Шкаровский*.* ДАНИИЛ // Православная энциклопедия. — М.: Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2007. — Т. XIV. — С. 91-92. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 978-5-89572-024-0.
**Нгуен Чай** (в’етн.: Nguyễn Trãi; 1380 — 1442), таксама вядомы як **Ык Чай** (в’етн.: Ức Trai) — вучоны-канфуцыянец, дзяржаўны ды вайсковы дзеяч Дайв’ета, вядомы паэт свайго часу. Галоўны дарадца і блізкі сябра імператара Ле Лоя, які вызваліў Дайв’ет ад уладарства кітайскай дынастыі Мін. Яму прыпісваюць напісанне важных палітычных заяў ад імя Ле Лоя, што натхнялі насельніцтва Дайв’ета на падтрымку адкрытага паўстання супраць дынастыі Мін. Ён таксама з’яўляецца аўтарам дэкларацыі незалежнасці ад Кітая (в’етн.: Bình Ngô đại cáo).

У 1442 годзе разам з жонкай Нгуен Тхі Ло (в’етн.: Nguyễn Thị Lộ) і бліжэйшымі сваякамі быў абвіначаны ў атручванні імператара Ле Тхай Тонга і смяротна пакараны. Дваццаць гадоў пасля імператар Ле Тхань Тонг афіцыйна дараваў Нгуену Чаю, абвясціўшы, што той невінаваты ў смерці Ле Тхай Тонга.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Renowned Vietnamese Intellectuals prior to the 20th Century. Hanoi: The Gioi. 2004.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12026869g · GND: 123017696 · ISNI: 0000 0000 8102 8910 · LCCN: n82018093 · NKC: xx0117563 · NTA: 072750618 · NUKAT: n2015048578 · SUDOC: 028432134 · VIAF: 24615473 |

 |
**Бені́н** (ад парт.: Benim), або **дзяржава Эдо́** (эдо: *Arriọba ẹdo*) — гістарычная дзяржава ў Заходняй Афрыцы. Сфарміравалася меркавана ў канцы XII ст. Праіснавала да 1897 г.

Гісторыя
--------

У 1 тысячагоддзе тысячагоддзі н. э. на паўночным захадзе зоны афрыканскіх трапічных лясоў склаўся развіты гаспадарчы комплекс, заснаваны на земляробстве, паляванні і рыбалоўстве. Яго носьбіты былі знаёмы з ганчарствам і металургіяй. На мяжы 1 і 2 тысячагоддзяў быў заснаваны горад Эдо. Ён уваходзіў у склад дзяржавы манархаў *агіса*. У XII ст. іх кіраванне спынілася, і жыхары Эдо запрасілі з Іфэ аднаго з выгнаных сыноў *агіса* Эвеку, які прыняў тытул *оба*. Яго нашчадак Эвуарэ Вялікі (каля 1440 — 1473 гг.) значна пашырыў межы дзяржавы, рэфармаваў армію і дзяржаўны апарат. 

З 1472 г. пачаліся кантакты з партугальцамі. У 1485 г. сюды была накіравана асобная партугальская дэлегацыя. Менавіта яна дала назву краіне **Бенін**, магчыма у выніку скажэння мясцовага слова *біні* («сыны», «падданыя»). Еўрапейскія гандляры вывозілі адсюль рабоў, перац, слановую косць, каштоўную драўніну. У Беніне нават склаўся асобны пласт насельніцтва, звязаны з еўрапейскім гандлем, які размаўляў на партугальскім піджыне.

Да канца XVI ст. валадары Беніна здолелі далучыць значныя тэрыторыі ў дэльце Нігера. Аднак з XVIII ст. пачалося саслабленне цэнтральнай улады, выкліканае ўнутранымі палітычнымі сутычкамі. Тым не меней, *оба* захавалі незалежнасць ад еўрапейскіх краін і фактычна кантралявалі гандаль пальмавым алеем і іншымі таварамі ў рэгіёне.

У другой палове XIX ст. найбольшую актыўнасць у развіцці адносін з Бенінам праяўлялі брытанскія прадпрымальнікі, зацікаўленыя ў арганізацыі плантацый гевеі. У 1892 г. брытанскія дыпламаты прымусілі *оба* Авонранмена падпісаць дагавор, што ставіў манарха Беніна ў залежнае становішча. Але гэта толькі спарадзіла ўзаемную напружанасць. У 1897 г. калі бенінцы знішчылі чальцоў брытанскай дыпламатычнай місіі, у адказ была арганізавана карная экспедыцыя, якая захапіла і разрабавала Эдо. Землі Беніна былі далучаны да брытанскіх каланіяльных валоданняў.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Бенін (гістарычная дзяржава) на Вікісховішчы |

* The Kingdom of Benin (National Geographic)
* The Kingdom of Benin (Khan Academy)
* Remarkable Historical Figures of Ancient Benin Kingdom
* The History of The Benin Kingdom
* Benin: an African kingdom
* OSARHIEME BENSON OSADOLOR, THE MILITARY SYSTEM OF BENIN KINGDOM
* James D. Graham The Slave Trade, Depopulation and Human Sacrifice in Benin History
**Хабіліта́цыя** (англ.: Habilitation) — у еўрапейскіх і лацінаамерыканскіх універсітэтах атрыманне другой (вышэйшай) навуковай ступені (хабілітаванага доктара), якая адпавядае беларускай навуковай ступені доктара навук. Раней — таксама іспыт на прафесара. Працэдура, якая ідзе пасля надання першай ступені доктара філасофіі.

Існуе ў еўрапейскай кантынентальнай акадэмічнай сістэме (у такіх краінах, як Германія, Францыя, Аўстрыя, Чэхія, Польшча), шмат традыцый і асаблівасцяў якой былі запазычаны савецкай сістэмай падрыхтоўкі навуковых і навукова-педагагічных кадраў вышэйшай кваліфікацыі.

Пасля праходжання хабілітацыі прэтэндэнту надаецца тытул **хабілітаванага доктара** (*doctor habilitatus, Dr. habil.*), які дае права займаць прафесарскія пасады ва ўніверсітэтах. Але варта адзначыць, што хабілітацыя ў многіх краінах не з’яўляецца асобнай навуковай ступенню, а з’яўляецца кваліфікацыяй, дадатковай да ступені доктара філасофіі.

Асноўным этапам хабілітацыі з’яўляецца абарона дысертацыі, падрыхтоўка якой прадугледжвае выкананне навуковай працы значна больш высокага ўзроўню, чым гэта патрабуецца для даследавання, пасля якога прысвойваюць званне доктара — і якасна, і колькасна (па аб’ёме). У адрозненне ад дысертацыі на званне доктара, дадзеная дысертацыя выконваецца самастойна, гэта значыць не прадугледжвае кіраўніцтва больш падрыхтаваным навукоўцам (доктарам навук). Прадметам рэцэнзавання апанентаў з’яўляецца праца вучонага ў цэлым, уключаючы навуковыя публікацыі, педагагічная дзейнасць (выданне навучальных дапаможнікаў і падрыхтоўка лекцыйных курсаў) і арганізацыйная работа ў сферы навукі (удзел у міжнародных навуковых арганізацыях, кіраўніцтва навуковымі праектамі і г.д.).

| ⛭Кваліфікацыі, ступені і званні ў навуцы і адукацыі |
| --- |
| Выпускнікі ВНУ | 
* Бакалаўр
* Ліцэнцыят
* Інжынер
* Спецыяліст
* Магістр

 |
| Навуковыя ступені | 
* Кандыдат навук
* Доктар філасофіі
* Доктар honoris causa
* Доктар навук
* Хабілітаваны доктар

 |
| Навуковыя званні і пасады | 
* Выкладчык-стажор
* Асістэнт
* Старшы выкладчык
* Дацэнт
* Прыват-дацэнт
* Ад’юнкт
* Ад’юнкт-прафесар
* Асістэнт-прафесар
* Асацыяваны прафесар
* Прафесар
* Ардынарны прафесар
* Экстраардынарны прафесар
* Запрошаны прафесар
* Ганаровы прафесар
* Заслужаны прафесар
* Прафесар-эмерыт
* Малодшы навуковы супрацоўнік
* Навуковы супрацоўнік
* Старшы навуковы супрацоўнік
* Вядучы навуковы супрацоўнік
* Галоўны навуковы супрацоўнік

 |
| Іншыя | 
* Член-карэспандэнт
* Дзейсны член акадэміі
* Акадэмік

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4158652-9 |
**Нгуен Суан Фук** (в’етн.: Nguyễn Xuân Phúc; нар. 20 ліпеня 1954, Куешон, Куангнам, В’етнам) — в’етнамскі палітычны і дзяржаўны дзеяч. Прэзідэнт Сацыялістычнай Рэспублікі В’етнам (5 красавіка 2021 — 17 студзеня 2023). Абраны на пасаду на 11 сесіі Нацыянальнага сходу СРВ XIV склікання. Прэм’ер-міністр В’етнама (7 красавіка 2016 — 5 красавіка 2021).

Біяграфія
---------

Атрымаў адукацыю ў Ханойскім інстытуце народнай эканомікі (1972—1978). Па заканчэнні ВНУ працаваў у эканамічным кіраванні правінцыі Куангнам. З 1980 года пераведзены ў народны камітэт правінцыі Куангнам, дзе прайшоў шлях ад служачага да старшыні камітэта. У 1993—1996 гады ўзначальваў дэпартамент планавання і інвестыцый правінцыі Куангнам. У тыя ж гады атрымаў ступень магістра дзелавога адміністравання ў Нацыянальным універсітэце Сінгапура.

З 1997 года на партыйнай працы ў мясцовым камітэце правінцыі Куангнам. З 2006 года працаваў у цэнтральных органах выканаўчай улады В’етнама, займаючы пасады намесніка кіраўніка дзяржаўнага аўдыту, міністра — кіраўніка Апарату ўрада, з 2011 года — віцэ-прэм’ер, з 2016 года — прэм’ер-міністр.

Член Камуністычнай партыі В’етнама з 1983 года, абіраўся ў Цэнтральны Камітэт КПВ Χ, ΧΙ і ΧΙΙ скліканняў, член Палітбюро ЦК ΧΙ і ΧΙΙ скліканняў. Дэпутат ΧΙ і ΧΙΙΙ скліканняў Нацыянальнага сходу (2002—2007).

31 студзеня 2021 года Нгуен Суан Фук быў пераабраны цэнтральным камітэтам партыі 13-га склікання.

5 красавіка 2021 года абраны 11-м Прэзідэнтам В’етнама падчас пасяджэння Нацыянальнай асамблеі, змяніўшы Нгуен Фу Чонга, які раней абвесціў пра свой сыход з пасады.

17 студзеня 2023 года, з-за карупцыйнага скандалу, сышоў у адстаўку з пасады прэзідэнта па ўласным жаданні, а таксама выйшаў са складу ЦК і Палітбюро Кампартыі В’етнама.

Асабістае жыццё
---------------

Валодае рускай і англійскай мовамі. Жанаты з Чан Тхі Нгует Тху.

Зноскі
------

1. ↑  Tóm tắt tiểu sử Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 2 сакавіка 2021.
2. ↑  Nguyen Xuan Phuc sworn in as Vietnam’s president **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 5 красавіка 2021.
3. ↑  Nguyen Xuan Phuc elected as Vietnam’s new president **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 12 красавіка 2021.
4. ↑  Президент Вьетнама ушёл в отставку
5. ↑  BST áo dài Lan Hương ra mắt phu nhân nguyên thủ các nước tới Hà Nội
6. ↑  Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đến Phi-líp-pin dự hội nghị cấp cao ASEAN 30
7. ↑  Nguyễn Xuân Phúc chính thức thay Nguyễn Tấn Dũng làm thủ tướng

Спасылкі
--------

* National Assembly elects Nguyễn Xuân Phúc as new Prime Minister (англ.).  Viet Nam News (7 красавіка 2016). Праверана 16 снежня 2016.
* Национальное собрание Вьетнама утвердило нового премьер-министра **(нявызн.)**.  ТАСС (7 красавіка 2016). Праверана 16 снежня 2016.

| Сцяг В'етнама Прэзідэнты В’етнама |
| --- |
| 
Ха Шы Мін • Тон Дык Тханг • Нгуен Мінь Чыет • Чыонг Тан Шанг • Чан Дай Куанг • Нгуен Суан Фук • Во Ван Тхыонг
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Treccani · OpenSanctions |
**Гліаксісомы** — спецыялізаваныя пераксісомы, якія знаходзяцца ў раслінах (асабліва ў тканках, багатых на тлушчы прарастаючага насення), а таксама ў ніткападобных грыбах. Насенне, якія ўтрымліваюць тлушчы і маслы, характэрна кукурузе, соі, сланечніку, арахісу і гарбузу. Як і ва ўсіх пераксісомах, у гліаксісомах тлустыя кіслоты акісляюцца да ацэтыл-КоА пераксісамальнымі ферментамі β-акіслення. Пры акісленні тлустых кіслот утвараецца перакіс вадароду (H2O2), калі спажываецца кісларод (O2). Такім чынам, для прарастання насення неабходны кісларод. Акрамя пераксісомных функцый, гліаксісомы маюць ключавыя ферментамі гліаксілатнага цыкла (ізацытратліазу і малатсінтазу), якія забяспечваюць магчымасць праходжання гліаксілатнага цыкла.

Такім чынам, гліаксісомы (як і ўсе пераксісомы) утрымліваюць ферменты, якія ініцыююць расшчапленне тлустых кіслот, а таксама валодаюць ферментамі для вытворчасці прамежкавых прадуктаў для сінтэзу цукроў шляхам глюканеагенезу. Парасткі выкарыстоўваюць цукры, сінтэзаваныя з тлушчаў, пакуль не стануць дастаткова сталымі, каб вырабляць іх з дапамогай фотасінтэзу.

Пераксісомы раслін таксама ўдзельнічаюць у фотадыханні і метабалізме азоту ў каранёвых клубяньках.

Крыніцы
-------

1. 1 2  Graham IA (2008-01-01). "Seed storage oil mobilization". *Annual Review of Plant Biology*. **59** (1): 115–42. doi:10.1146/annurev.arplant.59.032607.092938. PMID 18444898.
2. ↑  Glyoxysomes: Glyoxtylate cycle and conversion of sugar (англ.)  **(нявызн.)**?(недаступная спасылка). *Micro B Life* (28 верасня 2020). Архівавана з першакрыніцы 30 лістапада 2020. Праверана 3 лютага 2021.

Знешнія спасылкі
----------------

* Sengbusch, Peter V. (2003) *Botany online: Peroxysomes and Glyoxysomes*
* UniProt Knowledgebase keyword: Glyoxysome(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 134527620 |
Лагатып USAID
**Агенцтва ЗША па міжнародным развіцці (АМР ЗША)** (англ.: United States Agency for International Development, USAID) — незалежнае агенцтва федэральнага ўрада ЗША. Адказвае за неваенную дапамогу ЗША іншым краінам. Адміністратар Агенцтва і яго намеснік прызначаюцца прэзідэнтам са згоды Сената і дзейнічаюць у каардынацыі з Дзяржаўным Сакратаром ЗША. Асноўныя кірункі працы Агенцтва ўключаюць падтрымку гандлю, сельскай гаспадаркі, эканамічнага росту, аховы здароўя, экстраную гуманітарную дапамогу, садзейнічанне ў прадухіленні канфліктаў і падтрымку дэмакратыі ў больш чым 100 краінах свету.

Апісанне
--------

Акт аб стварэнні USAID быў падпісаны прэзідэнтам Джонам Кенэдзі ў лістападзе 1961 года. Упершыню адзін з дзяржаўных інстытутаў ЗША цалкам сканцэнтраваўся на доўгачасовай дапамозе ў эканамічным і сацыяльным развіцці іншых краін, аб'яднаўшы ў сабе функцыі некалькіх ранейшых арганізацый. На фінансаванне праграм гэтай арганізацыі штогод вылучаецца каля 1 % федэральнага бюджэту ЗША. USAID мае свае прадстаўніцтвы ў большасці краін свету. 

Стварэнне падобнага Агенцтва стала вынікам працы па парадкаванні разрозненых праграм амерыканскай міжнароднай дапамогі, у аснове якіх ляжаў План Маршала, паводле якога ЗША аказвала дапамогу паваеннай Еўропе і які завяршыўся ў чэрвені 1951 года.

Сакрэтныя аперацыі
------------------

Праз свой аддзел пераходных ініцыятыў  (англ.) (бел. (OTI) агенцтва фінансуе падрыўныя аперацыі, напрыклад, ЗунЗунеа супраць урада Кубы, пра якія не апавяшчаецца нават Кангрэс ЗША (у 2009 годзе справаздача Кангрэса згадаў, што праца OTI часта прыводзіць да палітычных наступстваў, якія могуць спарадзіць дыпламатычныя непрыемнасці). Расходы на гэтыя мэты маскіруюцца ў іншых артыкулах бюджэту — так, фінансаванне ЗунЗунеа афармлялася як расходы на праект у Пакістане.

Зноскі
------

1. ↑  *Артемьев М.* Как работает Америка. Архівавана 21 снежня 2009. — М.: Фонд «Либеральная миссия». — C. 58
2. ↑  About USAID / www.usaid.gov Архівавана 15 мая 2012. (недаступная спасылка з 05-09-2013 (3776 дзён) — *гісторыя*, *копія*)
3. 1 2  "U.S. secretly created 'Cuban Twitter' to stir unrest". *Washington Post*. April 3, 2014. Архівавана з арыгінала April 3, 2014. Архіўная копія **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 3 красавіка 2014. Праверана 4 мая 2014.

Спасылкі
--------

* USAID, афіцыйны сайт
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Куратнік.

**Дзмітрый Іванавіч Куратнік** (нар. 24 студзеня 1997, Бярозаўскі раён, Брэсцкая вобласць, Беларусь) — беларускі баскетбаліст. Лёгкі форвард. Выступае за нацыянальную зборную Беларусі.

Біяграфія
---------

Спартыўны шлях пачынаў у 2012 годзе ў складзе моладзевай каманды «Гродна-93». З сезона 2013/14 па 2015/16 выступаў у камандзе «Гродна-93-ГрДУ».

Сезон 2016/17 правёў у моладзевай камандзе «Цмокаў», пасля чаго вярнуўся ў асноўную каманду «Гродна-93», дзе адгуляў 6 сезонаў. Сярэдняя статыстыка форварда ў складзе гродзенскай каманды ў сезоне 2022/23 у 32 гульняў чэмпіянату Беларусі склала 8,3 ачка, 3,7 падбору, 1,8 перадачы амаль за 22,5 хвіліны на паркеце.

У 2016 годзе ўваходзіў у склад моладзевай зборнай Беларусі (U20). З 2023 года з’яўляецца гульцом нацыянальнай зборнай Беларусі.

Кар’ера
-------

* 2012—2013 — Гродна-93-2
* 2013—2014 — СДзЮШАР-7-Прынёманне (Гродна)
* 2014—2016 — Прынёманне-ГрДУ (Гродна)
* 2016—2017 — Цмокі-Мінск-2
* 2017—2023 — Гродна-93
* з 2023 — Мінск

Дасягненні
----------

* Сярэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (1): 2022/2023.
* Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (3): 2017/2018, 2019/2020, 2021/2022.

Спасылкі
--------

* Профіль на сайце РФБ
* Профіль на сайце БК «Мінск»
* Дмитрий Куратник в составе «МИНСКА»!
* DMITRY KURATNIK

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Eurobasket.com (ігрок) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Харкевіч.

**Аляксандр Аляксандравіч Харкевіч** (нар. 21 мая 1986) — беларускі баскетбаліст, трэнер.

Біяграфія
---------

Спачатку займацца футболам. Калі быў у пятым класе ў 42-й школе г. Магілёва заслужаны трэнер Беларусі Аляксандр Міхайлавіч Гуляеў прыйшоў і набраў пяцьдзясят чалавек. З гэтых пяцідзесяці праз два гады застаўся толькі ён.

У 10-м класе трапіў у каманду «Тэмп», дзе правёў усю сваю гульнявую каръеру.

У 2022 годзе прыпыніў кар’еру гульца і засяродзіцца на трэнерскай рабоце.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* УСПЕХОВ, ИМПЕРАТОР!
* Белорусский баскетболист — владелец «гаража мечты». В нем два этажа, душ, мини-тренажерка, а в планах — баня!
* Александр Харкевич — капитан «бронзовой» команды

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Eurobasket.com (ігрок) |
Асноўны артыкул: **Анамальная гарачыня ў свеце (2023)**
У ліпені і жніўні 2023 года на Паўднёвую Амерыку абрынулася спякотная хваля, якая прывяла да тэмпературы ў многіх раёнах вышэй за 95 °F (35 °C). Анамальная гарачыня была асабліва моцнай у Аргенціне, Чылі і Андах. У некаторых месцах устаноўлены гістарычныя рэкорды цяпла. 

У сярэдзіне ліпеня ў Бразіліі пачалі фіксавацца высокія тэмпературы. На працягу трэцяга тыдня месяца ў Аргенціне, Балівіі, Парагваі і Уругваі былі ўстаноўлены месячныя рэкорды тэмператур. 12 жніўня ў Буэнас-Айрэс пабіты рэкорд спякоты за 117 гадоў.

Як заявіў гісторык надвор’я Максіміліяна Эрэра, *«Паўднёвая Амерыка перажывае адно з самый экстрэмальных з’яў, якія калі-небудзь бачыў свет»*.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3  "It's midwinter, but it's over 100 degrees in South America". *Washington Post*. 2 August 2023.
2. ↑  "Winter heat wave in Chile offers 'window' to warmer world". *Reuters*. 3 August 2023.
3. ↑  *Phillips*. ‘Winter is disappearing’: South America hit by ‘brutal’ unseasonal heatwave **(нявызн.)** (3 жніўня 2023).
**Уільям Сцёрджэн** (англ.: William Sturgeon, 22 мая 1783 — 4 снежня 1850) — брытанскі фізік, электратэхнік і вынаходнік, стварыў першыя электрамагніты і вынайшаў першы англійскі электрарухавік.

У 1832 годзе быў прызначаны лектарам у Адэлаідскай галерэі практычнай навукі ў Лондане, дзе ўпершыню прадэманстраваў электрарухавік на пастаянным току. У 1836 годзе Сцёрджэн пачаў займацца часопісам *Annals of Electricity, Magnetism and Chemistry* і ў тым жа годзе вынайшаў гальванаметр. Сцёрджэн быў блізкім паплечнікам Джона Пітэра Гасіёта і Чарльза Вінцэнта Уолкера, і ўсе трое адыгралі важную ролю ў стварэнні Лонданскага Электрычнага таварыства ў 1837 годзе. У 1840 годзе ён стаў начальнікам Каралеўскай віктарыянскай галерэі практычнай навукі ў Манчэстэры. Сцёрджэн цесна меў зносіны з Джонам Дэвісам, адным з заснавальнікаў галерэі, і яго студэнтам Джэймсам Прэскатам Джоўлем. Гэтае кола далей было пашырана і ўключыла Эдварда Уільяма Біні і Джона Лі. Галерэя была зачынена ў 1842 годзе, і Сцёрджэн зарабляў на жыццё лекцыямі і паказамі. Памёр у Прэствічы ў 1850 годзе.
**Джыл Солаўэй** (англ.: Jill Soloway, нар. 26 верасня 1965) — амерыканскі сцэнарыст, прадзюсар, рэжысёр, комік і драматург.

Солаўэй нарадзілася ў Чыкага, штат Ілінойс, і скончыла Вісконсінскі ўніверсітэт у Мадысане. Пачаўшы сваю кар’еру ў якасці асістэнта ў рэкламе, да канца 1990-х яна перабралася ў Лос-Анджэлес, дзе беспаспяхова спрабавала прадаць сцэнарый пілота для HBO. Яе поспехам стала публікацыя апавядання *Courteney Cox's Asshole*, пасля чаго яна была наймана сцэнарыстам у серыял HBO «Кліент заўсёды мёртвы». Яна напісала сцэнарыі для «Брудныя мокрыя грошы», «Такая розная Тара» і «Як дасягнуць поспеху у Амерыцы», а таксама кароткі час працавала кансалтынгавым прадзюсарам у «Анатомія страсці».

Прарыў Солаўэй адбыўся ў 2013 годзе, калі за свой рэжысёрскі дэбют, фільм «Паўдзённая пяшчота», яна атрымала прэмію за лепшую рэжысуру на 29-тым кінафестывалі «Сандэнс», а таксама намінацыю на «Незалежны дух» за лепшы сцэнарый. У наступным годзе яна стварыла і зрэжысавала серыял «Відавочнае» для Amazon.com, які атрымаў масу станоўчых водгукаў ад крытыкаў, многія з якіх называлі яго рэвалюцыйным. У 2015 годзе Солаўэй была ўключана ў спіс ста найбольш уплывовых людзей года паводле меркавання часопіса *Time*.

Зноскі
------

1. ↑  Jill Soloway // *(unspecified title)* Праверана 9 кастрычніка 2017.
2. ↑  Can Jill Soloway Do Justice to the Trans Movement? **(нявызн.)**. *The New York Times* (29 жніўня 2014). Праверана 13 лістапада 2014.
3. ↑  Confessions of a Masturgoogler **(нявызн.)**. *Chicago Reader* (15 верасня 2005). Праверана 13 лістапада 2014.
4. ↑  Jill Soloway Awards **(нявызн.)**. *Internet Movie Database*. Праверана 13 лістапада 2014.
5. ↑  Transparent: Season One (2014) **(нявызн.)**. *Rotten Tomatoes*. Праверана 13 лістапада 2014.
6. ↑  Jill Soloway **(нявызн.)**. *Time* (16 красавіка 2015). Праверана 17 красавіка 2015.

Спасылкі
--------

* Джыл Солаўэй на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
**Цэнтральны масіў** (фр.: Massif Central) — горны масіў у цэнтры і на поўдні Францыі. На ўсходзе аддзелены ад Альпаў глыбокай далінай Роны, выцягнутай з поўначы на поўдзень. Вышыня да 1886 м (гара Пюі-дэ-Сансі).

У паўночным і цэнтральным раёнах Цэнтральнага масіву базальтавыя плато з конусамі патухлых вулканаў чаргуюцца з пласкагор’ямі і мерыдыянальна выцягнутымі далінамі рэк басейна Луары, на поўдні — карставыя плато Кос, на паўднёвым усходзе і ўсходзе знаходзіцца шэраг гор і пласкагор’яў (Севены і інш.), са стромкімі прыступкападобнымі схіламі, звернутымі да Ронскай нізіны і ўзбярэжжа Міжземнага мора; на поўначы і паўночным захадзе — пласкагор’і Марван, Лімузен, Мільзаш і інш.

Клімат умераны, акіянічны, з халаднаватым летам і мяккай зімой. Расліннасць прадстаўлена галоўным чынам шыракалістымі лясамі, вышэй за 1200 м — піхтавыя лясы, вышэй за 1400 м — субальпійскія лугі.

Значная частка тэрыторыі асвоена чалавекам (раллі, пашы, вінаграднікі і інш.). Маюцца радовішчы ўрану, каменнага вугалю, мінеральных вод (Вішы і інш.).

Літаратура
----------

* Цэнтральны Французскі масіў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — С. 176-177. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

| Горныя сістэмы Еўропы |
| --- |
|  | 
* Альпы
* Апеніны
* Ардэны
* Балканскія горы
* Вагезы
* Велебіт
* Вялікі Каўказ
* Гарц
* Горскі Котар
* Дынарскае нагор’е
* Ісландыя
* Кантабрыйскія горы
* Кардыльера-Бетыка
* Карпаты
* Каўказ
* Кембрыйскія горы
* Крымскія горы
* Матра
* Парнон
* Паўночна-Шатландскае нагор’е
* Пенінскія горы
* Пінд
* Пірын
* Пірэнеі
* Радопы
* Рыла
* Рэйнскія Сланцавыя горы
* Скандынаўскія горы
* Судэты
* Сьера-Марэна
* Тайгет
* Татры
* Урал
* Хібіны
* Цэнтральная Кардыльера
* Цэнтральны масіў
* Шварцвальд
* Юра

 |
**Ко́дэкс** (лац.: codex — ствол) — звод заканадаўства ў пэўнай галіне грамадскіх адносін.

Змяшчае прававыя нормы штодзённага карыстання. Выключае патрэбу ў далейшым удакладненні ў іншых законах. Групуе прававыя прадпісанні ў агульную і асаблівую часткі, якія распадаюцца на раздзелы, падраздзелы, главы, параграфы і артыкулы.

Беларусь
--------

На 1992 год у Беларусі дзейнічалі такія кодэксы, як Крымінальна-працэсуальны, Крымінальны, аб працы, Грамадзянскі і аб шлюбе і сям’і. У 1998 годзе пачалася замена гэтых кодэксаў Беларускай ССР на сучасныя рэдакцыі новых кодэксаў Рэспублікі Беларусь. У 2000 годзе набылі моц Банкаўскі і Выбарчы кодэксы Рэспублікі Беларусь. 2 лютага 2017 года набыў моц Кодэкс Рэспублікі Беларусь аб культуры, які стаў першым выдадзеным толькі па-беларуску. На ліпень 2020 года 14 з 25 кодэксаў Беларусі былі даступныя па-беларуску анлайн. На 17 чэрвеня 2021 года Экспертны савет у пытаннях перакладу заканадаўчых актаў на беларускую мову ўхвалілў 9 перакладаў кодэксаў Беларусі: Кодэкс аб шлюбе і сям’і, Выбарчы, Грамадзянскі, Жыллёвы, Працоўны, Водны, Кодэкс аб зямлі, Кодэкс аб нетрах і Кодэкс аб судовым ладзе і статусе суддзяў. На той час у Экспертны савет уваходзілі прадстаўнікі дзяржаўных і прыватных ВНУ, а таксама 7 дзяржаўных органаў Беларусі: Адміністрацыі прэзідэнта, Нацыянальнай акадэміі навук, Палаты прадстаўнікоў, Міністэрства юстыцыі, Міністэрства культуры, Нацыянальнага цэнтра заканадаўства і прававых даследаванняў і Нацыянальнага цэнтра прававой інфармацыі.

Крыніцы
-------

1. 1 2  Кодэкс // Юрыдычны энцыклапедычны слоўнік / гал.рэд. Сяргей Кузьмін. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1992. — С. 286. — 636 с. — 25 000 экз. — ISBN 5-85700-087-4.
2. ↑  А. Лукашэнка (2 жніўня 2016). "Кодэкс Рэспублікі Беларусь аб культуры ад 20 ліпеня 2016 г. № 413-З". Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь. Праверана 19 ліпеня 2020. `{{cite news}}`: Шаблон цытавання мае пустыя невядомыя параметры: `|trans_title=`, `|separator=`, `|month=`, і `|coauthors=` (даведка)
3. ↑  "Удасканаленне працы аўтаматызаваных сістэм па тэкстах юрыдычнай тэматыкі (14 кодэксаў па-беларуску)". Лабараторыя распазнавання і сінтэзу маўлення АІПІ НАН РБ. 11 чэрвеня 2020. Праверана 19 ліпеня 2020. `{{cite news}}`: Шаблон цытавання мае пустыя невядомыя параметры: `|trans_title=`, `|separator=`, `|month=`, і `|coauthors=` (даведка)
4. ↑  "Ухвалены пераклад Воднага кодэкса на беларускую мову". Газета «Звязда». 17 чэрвеня 2021. Праверана 17 чэрвеня 2021. `{{cite news}}`: Шаблон цытавання мае пустыя невядомыя параметры: `|trans_title=`, `|separator=`, `|month=`, і `|coauthors=` (даведка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4157093-5 · Microsoft: 48388750 |
**Замкавае ўзвышша** — умоўная назва плато, якое існавала ў Навагрудку да XIII стагоддзя, калі ровам было падзелена на асобныя ўзвышшы — Малы замак і Замкавую гару.

На думку гісторыкаў Таццяны Бубенка і Андрэя Мяцельскага, Замкавая гара і Малы замак Навагрудка першапачаткова ўяўлялі сабой адзінае плато квадратнай формы з бакамі прыкладна 180х180 м (каля 3,6 га). Не раней за XIII стагоддзе быў выкапаны роў, які падзяліў некалі адзінае ўзвышша на дзве часткі. Зборны план пабудоў Малога замка дазваляе сцвярджаць, што на мяжы XII—XIII стагоддзяў роў паміж Замкавай гарой і Малым замкам яшчэ не існаваў, і яны ўяўлялі адзіную пляцоўку, на якой і ўзнік дзяцінец Новагародка.

Малы замак і Замкавая гара цяпер маюць аднолькавую вышыню, якая складае 317—316 м над узроўнем Балтыйскага мора на Малым замку і 316,5 м на Замкавай гары. Першапачаткова пляцоўка будучага Малога замка была вышэйшая за астатнія ўзгоркі. Самы высокі яе пункт (315 м) знаходзіўся ў цэнтральнай частцы. На Замкавай гары першапачаткова пляцоўка размяшчалася на вышынях 313—311 м і мела ўхіл з поўначы на поўдзень. А суседняе Барысаглебскае ўзвышша першапачаткова мела вышыню каля 310—309 м.

Дамінантнае становішча заходняй часткі Замкавага ўзвышша (Малога замка) і стала прычынай ранняга засялення гэтага ўчастка. Усходняя яе ўскраіна (Замкавая гара) заставалася незаселенай да другой паловы XI стагоддзя.

Спасылкі
--------

* Основание Новоугородка: гипотезы и реальность
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рудніцкі.
**Дзмітрый Рудніцкі**— беларускі кёрлінгіст. Кандыдат у майстра спорту Беларусі.

Кар’ера
-------

Займаецца кёрлінгам з 2015 года, гуляе на пазіцыі другога. Член нацыянальнай змяшанай і змяшанай парнай зборная Беларусі па кёрлінгу.

Дасягненні
----------

**Чэмпіянат Беларусі па кёрлінгу сярод мужчын**

* **Сярэбраны прызёр (1)**: 2018

**Чэмпіянат Беларусі па кёрлінгу сярод змяшаных каманд**

* **Чэмпіён (1)**: 2020
* **Сярэбраны прызёр (1)**: 2018
* **Бронзавы прызёр (2)**: 2016, 2019

**Чэмпіянат Беларусі па кёрлінгу сярод змяшаных пар**

* **Бронзавы прызёр (1)**: 2021

**Адкрыты Кубак Беларусі па кёрлінгу**

* **Чэмпіён (1)**: 2020

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* Праверана 8 мая 2022.
2. ↑  СБОРНЫЕ КОМАНДЫ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | CurlingZone · Сусветная федэрацыя кёрлінга |
**Сяргей Аляксандравіч Карчыцкі** (нар. 27 студзеня 1976, Мінск, Беларуская ССР) — беларускі педагог і навуковец, кандыдат педагагічных навук. Майстар японскіх шахмат сёгі (5-ы дан). Паэт, член Саюза расійскіх пісьменнікаў, некаторы час таксама быў членам Саюза пісьменнікаў Беларусі. Выкладчык лацінскай мовы.

У 1990-х гадах — лідар гексашахматыстаў Мінска і Беларусі, з 1994 г. кіраваў федэрацыяй гексаганальных шахмат краіны. Чэмпіён Беларусі па гексашахматах 1995 г. пераможца адкрытага першынства СНД 1996 г. і чэмпіён Еўропы 1998 г. у названым відзе шахмат.

Наймацнейшы шахматыст у японскіх шахматах сёгі ў Беларусі і Еўропе. На сусветным турніры 2008 года ў японскім горадзе Тэндо Сяргей Карчыцкі заняў другое месца, саступіўшы толькі кітайскаму шахматысту. У тым годзе ў Японіі ён гуляў з прафесіяналамі і па выніках атрымаў 5-ы дан. Выйграў партыю ў прафесіянала 8-га дана Судзукі Дайсукэ, які ўваходзіць у 20-ку наймацнейшых прафесійных гульцоў планеты. На дадзены момант адзін з пяці ўладальнікаў 5-га дана ў Еўропе (максімальны дан для аматара — 8-ы). Цікавіцца таксама кітайскімі шахматамі сянцы, узначаліў Беларускую федэрацыю кітайскіх шахмат.

У 2000-х гадах рэдагаваў часопісы «Теократия», «Новая экономика», уваходзіў у рэдкалегіі часопісаў «Шахматы» (2003) і «Шахматы-плюс» (2003—2004). Аўтар кніг вершаў «Паломник злого века» (2001) і «Я — римлянин» (2006), тэалагічнага трактату «Сознание Христа» (2023).

Пасля масавых фальсіфікацый на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, гвалтоўнага разгону акцый пратэстаў, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, а таксама жорсткіх затрыманняў салідарных з пратэстоўцамі студэнтаў Мінскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўніверсітэта, 9 верасня 2020 г. дацэнт Карчыцкі разам з іншымі педагогамі выступіў у відэазвароце, у якім падтрымаў студэнтаў, асудзіў дзеянні сілавых органаў і пазіцыю адміністрацыі ўніверсітэта, заклікаўшы прыцягнуць усіх вінаватых да адказнасці. У жніўні 2023 года быў зволены з лінгвістычнага ўніверсітэта.

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 24 лютага 2020.
2. ↑
3. ↑
4. ↑  В Беларуси прошел чемпионат по китайским шахматам **(нявызн.)**. *russian.people.com.cn*. Праверана 12 кастрычніка 2023.
5. ↑  Журнал «Новая экономика»(недаступная спасылка)  (руск.)
6. ↑  Выкладчыкі Лінгвістычнага ўніверсітэта запісалі зварот у падтрымку студэнтаў ВІДЭА

Спасылкі
--------

* Журнал «Новая экономика»(недаступная спасылка)  (руск.)
* Афіцыйны сайт сёгі ў Мінску
Капраліты драпежных дыназаўраў. Выяўлены на паўднёвым захадзе Саскачэвана
**Капралі́ты** (ад стар.-грэч. Κόπρος — «памёт» і λίθος — «камень») — выкапнёвыя, акамянелыя экскрыменты.

Капраліт яшчаркі з эацэну, знойдзены ў Бурундзі
Капраліты былі ўпершыню навукова інтэрпрэтаваныя Уільямам Баклэндам у 1829 годзе. Дагэтуль яны былі вядомыя як «выкапнёвыя шышкі» і «безааравыя камяні». У каменнавугальных адкладах Германіі выяўлены, усярэдзіне шарападобных сцягнутых сферасідэрытаў, канічныя капраліты з няяснымі спіральнымі разорамі, якія прыпісваюцца архегазаўру. З крэйдавых адкладаў як Германіі, так і Англіі даўно вядомыя разнастайныя, па форме нагадваюць то яловую, то лістоўнічную шышку, капраліты рыб (Macropoma і інш.), ад 2 да 5 см у даўжыню і складаюцца, галоўным чынам, з фосфарнакіслай вапны. Знойдзены і апісаны капраліты некаторых марскіх рэптылій (Ichthyosaurus).

Капраліты адрозніваюць ад **палеафекалій**. Як і ў іншых акамянеласцях, у капралітах вялікая частка арганікі заменена неарганічнымі мінераламі, такімі як сілікаты і карбанат кальцыю. У палеафекаліях вялікая частка арыгінальнага арганічнага складу захавалася і можа быць даследаваная. Вылучаюць таксама **ураліты** — прадукты эрозіі, створаныя заканчэннем вадкіх спаражненняў і мачавых вылучэнняў.

Памер капралітаў пазваночных жывёл часам дасягае да 60 см у даўжыню, маючы падоўжаную форму з кольчатымі выгібамі; колер — ад бурага да чорнага; аснова хімічнага складу — фасфат кальцыю. Памер капралітаў бесхрыбтовых складае ад 0,06 да 2 мм; іх часам яшчэ называюць фекальнымі пелетамі.

Гл. таксама
-----------

* Капраліт з Лойд-банка

Літаратура
----------

* *Бардон У.* Капраліты // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 29. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Капраліты на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000316663 · Microsoft: 2778367045 · NDL: 00566617 |
**Абраз Святога Іасафата Кунцэвіча** — абраз з аднаго з 13 алтароў былога езуіцкага касцёл Святога Францыска Ксаверыя ў Гродне. Прысвечаны мучаніку Іасафату алтар пастаўлены ў 1715 г.

Апісанне
--------

Алтар пакутніка Іасафата
Абраз святога знаходзіцца ў ніжнім ярусе алтара. Ён апрануты ў квяцістую мантыю і амафор з крыжамі, на галаве мітра. У левай руцэ Іасафат трымае раскрытую кнігу і посах з фігурным навершам, правай бласлаўляе. Позірк скіраваны ў верхні левы вугал абраза, дзе знаходзіцца выява анёла з укрыжаваннем у руках.

Зноскі
------

1. 1 2  Вобраз Іасафата Кунцэвіча ў сакральным мастацтве Беларусі Архівавана 18 красавіка 2019.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сакалоў.
**Уладзімір Глебавіч Сакалоў** — беларускі этнограф і фалькларыст 2-й пал. XIX ст. Член Мінскага губернскага статыстычнага камітэта, Рускага геаграфічнага таварыства.

3 1863 жыў у Мінскай губерні, працаваў у Тураве, Мазыры міравым пасрэднікам, надворным саветнікам, міравым суддзёю. Друкаваўся ў «Минских губернских ведомостях», «Минских епархиальных ведомостях» і інш. Аўтар артыкулаў: «Нарысы нораваў Барысаўскага павета», «Нарысы народных святкаванняў і маленняў на Палессі», «Палессе: Паездка на возера Князь-Жыд», «Ліст з Палесся» (усе 1869), «Тураўская кантата св. Іаану Хрысціцелю» (1879), «Дзе мошчы св. Кірылы Тураўскага?» (1884). Адзін з першых запісаў легенды пра Князь-возера. Рабіў этнаграфічныя замалёўкі.

Літаратура
----------

* *Лозка А.* Сакалоў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
**Ежы Бінчыцкі** (польск.: Jerzy Bińczycki, 6 верасня 1937, Кракаў, Польшча — 2 кастрычніка 1998, там жа) — польскі акцёр тэатра і кіно.

Біяграфія
---------

У 1961 годзе Ежы Бінчыцкі скончыў Дзяржаўную вышэйшую тэатральную школу імя Людвіга Сольскага ў Кракаве. З 1961 па 1965 год працаваў у тэатры С. Выспянскага ў Катавіцы. У гэтым тэатры дэбютаваў у спектаклі «Людзі Царства» паводле п’есы амерыканскага пісьменніка Роберта Пена. З 1965 года працаваў акцёрам у кракаўскім Старым тэатры. Сыграў на сцэне гэтага тэатра мноства роляў. Таксама выявіў сябе як рэжысёр. У 1975 годзе стварыў два спектаклі паводле апавяданняў Чэхава.

З 1 ліпеня 1998 года Ежы Бінчыцкі быў на пасадзе дырэктара Старога тэатра.

Памёр ад сардэчнага прыступу 2 кастрычніка 1998 года.

Творчасць
---------

Першую эпізадычную ролю паліцыянта сыграў у 1962 годзе ў польскім кінафільме «Drugi brzeg». У наступныя гады здымаўся ў розных кінастужках, граў невялікія ролі. У 1975 годзе сыграў адну з важных роляў Багуміла ў фільме «Ночы і дні» польскага рэжысёра Ежы Антчака (адаптацыя рамана Марыі Дамброўскай). За гэтую ролю Ежы Бінчыцкі атрымаў польскія кінематаграфічныя ўзнагароды Дзяржаўная прэмія Польшчы (1976), прэмія на кінафестывалі ў Гданьску (1975), Прэмія «Gwiazda Filmowego Sezonu» (1976) і намінаваўся на Оскар.

У 1981 годзе адыграў галоўную ролю Рафала Вільчура ў меладраме Ежы Гофмана «Знахар», у 1987 годзе — галоўную ролю ў яго фільме «Палата № 6».
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Баранаў.

**Алякса́ндр Андрэ́евіч Бара́наў** (3 (14) лютага 1746, Каргапаль — 16 (28) красавіка 1818, каля вострава Ява) — рускі купец, першы галоўны кіраўнік рускіх паселішчаў у Амерыцы (1790—1818). Даследаваў тэрыторыі ля Ціхаакіянскага ўзбярэжжа Паўночна-Заходняй Амерыкі, усталяваў гандлёвыя сувязі з Каліфорніяй, Гавайскімі астравамі, Кітаем. Па распараджэнні Баранава ў 1812 годзе заснаваны Форт Рос у Каліфорніі.

Дзякуючы яго энергіі і адміністрацыйным здольнасцям быў падрыхтаваны шэраг экспедыцый для абследавання раёнаў Ціхаакіянскага ўзбярэжжа, распачата караблебудаванне, медзеплавільная вытворчасць і здабыча вугля ў рускай Амерыцы, арганізавана школа на Алясцы і інш. Баранаў удзельнічаў у абследаванні і апісанні Чугацкага заліва, прылеглых астравоў і іншых раёнаў. Імем Баранава названы востраў у архіпелагу Аляксандра (у заліве Аляска).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны · American National Biography · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 151288190 · GND: 130550388 · ISNI: 0000 0001 1763 5406 · LCCN: n88152170 · NKC: xx0065871 · NTA: 29113274X · NUKAT: n2016261772 · SUDOC: 068024207 · VIAF: 52798181 |

 |