recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Беспартыйны** — палітычны тэрмін, абазначаючы чалавека, які не з’яўляецца членам якой-небудзь палітычнай партыі.

Выраз атрымаў шырокае распаўсюджванне ў СССР. Гэта звязана з тым, што партыйная прыналежнасць з’яўлялася адным з пунктаў у розных анкетах, і слова «беспартыйны» ўжывалася для абазначэння асоб, якія не ўваходзілі ў КПСС або УЛКСМ у РСФСР і рэспубліканскіх камуністычных партый для астатніх савецкіх рэспублік.

У познюю сталінскую эпоху, напрыклад, выбары дэпутатаў у саветы былі ўсеагульнымі, прамымі, роўнымі пры таемным галасаванні, аднак, безальтэрнатыўнымі. Усе кандыдаты прадстаўлялі адзіны «блок камуністаў і беспартыйных», іх вылучалі па адным на ўчастак. Па справаздачах у вышэйстаячыя партыйныя інстанцыі ў 1947 годзе ў выбарах удзельнічала 99,97 % грамадзян краіны; з іх 98,92 % галасавалі за «блок камуністаў і беспартыйных».
Цяпер тэрмін шырока ўжываецца пры характарыстыцы асоб, якія займаюць выбарныя пасады, альбо з’яўляюцца кандыдатамі на такія пасады, якія не з’яўляюцца вылучэнцамі партый або членамі партыйных фракцый (беспартыйны дэпутат, беспартыйны кандыдат у прэзідэнты).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бранштэйн.

**Мардэхай Ардон** (пры нараджэнні Макс (Мордхэ Эліэзер) Бранштэйн; 13 ліпеня 1896, Тухаў, Галіцыя, Аўстра-Венгрыя — 18 чэрвеня 1992, Іерусалім) — ізраільскі мастак.

Жыццё і творчасць
-----------------

Нарадзіўся на тэрыторыі цяперашняй Польшчы ў веруючай яўрэйскай сям’і. У 1921—1925 гадах вучыўся ў школе Баухауса ў Дэсаў, дзе яго выкладчыкамі былі Паўль Клее, Васіль Кандзінскі, Ліянель Фейнінгер і Іаганес Ітэн. Асабліва моцным аказаўся ўплыў на работы М. Ардона творчасці П. Клее. У 1926 годзе паступіў у мюнхенскую Акадэмію мастацтваў і пад кіраўніцтвам Макса Дзёрнера пазнаёміўся ​​з тэхнікай малюнка старых майстроў. Асабліва мастак знаходзіўся пад уражаннем жывапісу Рэмбранта і Эль Грэка.

У 1933 годзе, пасля прыходу ў Германіі да ўлады НСДАП, эмігрыраваў ў брытанскую Палесціну. Тут ён выкладаў у заснаванай у 1906 годзе Школе мастацтваў Бецалель (цяпер — Акадэмія мастацтваў і дызайну Бецалель). Адным з яго вучняў быў Якаў Агам, адзін з заснавальнікаў кінетычнага мастацтва. У 1959 годзе прымаў удзел у міжнароднай выстаўцы сучаснага мастацтва documenta II у Каселі. У 1963 годзе яму прысудзілі Дзяржаўную прэмію Ізраіля.

У 2014 годзе яго карціна «Абуджэнне» (1969) была прададзена на Sotheby’s за 821.000 долараў.

Зноскі
------

1. 1 2  Mordechai Ardon<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Mordecai Ardon // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
3. ↑  Mordecaï Ardon — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
4. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12210366r · GND: 119217473 · GTAA: 78104 · ISNI: 0000 0000 6645 7012, 0000 0003 6842 0223 · LCCN: n86826565 · NKC: js20050626005 · NTA: 075197367 · NUKAT: n2012161894 · LIBRIS: 243913 · SUDOC: 133529061 · VIAF: 82155370 · ULAN: 500030956 |

 |
**iPhone 5S** — смартфон, распрацаваны кампаніяй Apple Inc. З'яўляецца часткай лінейкі iPhone, быў выпушчаны 20 верасня 2013 года.

Як і ў назвах папярэднікаў - iPhone 3GS і iPhone 4S, iPhone 5S з'яўляецца перагледжаным варыянтам iPhone 5. Тэлефон прытрымліваецца вельмі падобнага дызайна свайго папярэдніка, у баку ад ўкаранення новай канструкцыі кнопкі Home, выкарыстоўваючы сапфіравую крышку лазернай рэзкі, акружаны металічным кольцам, Touch ID, сістэму распазнання адбіткаў пальцаў, убудаваную непасрэдна ў кнопку Home , якая можа быць ужыта, каб разблакаваць тэлефон і аўтэнтыфікаваць пакупкі ў App Store і iTunes Store, абноўленую камеру з вялікім разрозненнем і двайную святлодыёдную ўспышку, аптымізаваную для розных колерных тэмператур.

Гісторыя
--------

Перад яго афіцыйным адкрыццём ў СМІ мусіраваліся чуткі, наконт таго, што наступны iPhone будзе змяшчаць сканэр адбіткаў пальцаў.

Apple, абвясціла аб iPhone 5C і iPhone 5S падчас медыя-падзеі ў сваёй штаб-кватэры ў Куперціна 10 верасня 2013 г. У той час як iPhone 5C стаў даступны для перадзаказу 13 верасня 2013, iPhone 5S не быў даступны для перадзаказу, аднак быў выпушчаны ў той жа дзень, як iPhone 5С, 20 верасня 2013 г.

Шылер затым паказаў дэма гульні Infinity Blade III, каб прадэманстраваць магутнасць працаздольнасці працэсара Apple А7 і камеры, выкарыстоўваючы некранутыя фатаграфіі. Рэліз iOS 7 адбыўся 18 верасня 2013.

20 верасня 2013 года iPhone 5S быў выпушчаны ў Злучаных Штатах, Вялікабрытаніі, Канадзе, Кітаі, Францыі, Германіі, Аўстраліі, Японіі, Ганконгу і Сінгапуры. Ён быў выпушчаны ў 25 дадатковых краінах 25 кастрычніцка 2013, і ў 12 краінах на 1 лістапад 2013 года. Інданезія была апошняй краінай, атрымаўшы iPhone 5S 26 студзеня 2014 года.

19 верасеня 2014 г iPhone 5S замяніў у якасці флагманскага мабільнага тэлефона ад Apple на iPhone 6 і iPhone 6 Plus, але старэйшая мадэль засталася даступнай для пакупкі па зніжанай цане.

Спецыфікацыі
------------

### Дызайн

IPhone 5S падтрымлівае падобную канструкцыю як і iPhone 5 з LCD Multi-touch дысплеем з дыяганаллю 4".

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 104551621X |

| iPhone |
| --- |
| Пакаленні | Арыгінальны ·  3G ·  3GS ·  4 ·  4S ·  5 ·  5c ·  5s ·  6 / 6 Plus ·  6s / 6s Plus ·  SE (1-га пакалення) ·  7 / 7 Plus ·  8 / 8 Plus |
| **ПЗ** | Cocoa Touch ·  Core Animation ·  FaceTime ·  iOS (гісторыя версій) ·  iTunes ·  SDK ·  VoiceOver ·  WebKit |
| **Дадаткі** | iBooks ·  iMovie ·  iPod ·  Mail ·  Maps ·  Safari (гісторыя версій) ·  Spotlight ·  SpringBoard ·  YouTube ·  Siri |
| **Сэрвісы** | App Store ·  Game Center ·  iAd ·  iBookstore ·  iTunes Store ·  MobileMe ·  Push Notifications |
| **Аксэсуары** | Bumper ·  Dock Connector ·  Earbuds |
| Гл. таксама: 300-page bill ·  FairPlay ·  Гісторыя ·  iFund ·  Jailbreaking ·  Recycling |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лунда.

**Лу́нда** — гістарычная дзяржава ў Цэнтральнай Афрыцы. Сфарміравалася меркавана ў канцы XVI ст. Страціла незалежнасць пасля 1887 г. Галоўным палітычным цэнтрам з'яўляўся горад Мусумба.

Гісторыя
--------

Дзяржава Лунда ўзнікла да канца XVI ст. на тэрыторыі плато Лунда, дзе меліся спрыяльныя ўмовы для развіцця трапічнага земляробства. Брытанскі гісторык Х'ю Томас лічыў, што продкі народа лунда прыйшлі ў Цэнтральную Афрыку з паўднёвага ўсходу і першасна ўяўлялі сабою вандроўныя ваенныя фарміраванні, якія здзяйснялі напады на земляробаў і практыкавалі канібалізм. Яны замацаваліся сярод заваяваных імі тубыльцаў плато Лунда толькі ў другой палове XVII ст. Аднак фальклор лунда звязвае ўзнікненне дзяржавы з Ілунгам Тшыбіндам, сынам манарха дзяржавы Луба. Ён ажаніўся з дачкой правадыра мясцовай сельскай абшчыны і захаваў тытул свайго цесця *мваат яаў*.

Ужо ў другой палове XVII ст. дзяржава Лунда кантралявала плошчу каля 150 тысяч км². Да сярэдзіны XIX ст. яна падвоілася. Акрамя таго, ад дзяржавы Лунда залежалі суседнія народы. У XVII - XVIII стст. выхадцы з Лунды заснавалі дзяржаўныя ўтварэнні каля возера Танганьіка і на тэрыторыі Замбіі. Лунда адыгрывала значную ролю ў гандлі рабамі, якіх дастаўлялі да ўзбярэжжаў Атлантычнага і Індыйскага акіянаў. У 1850 г. каля траціны рабоў, што вывозіліся з Афрыкі, захопліваліся выхадцамі з дзяржавы Лунда.

У другой палове XIX ст. Лунда была саслаблена заваёўніцкай палітыкай чоквэ. У 1887 г. чоквэ захапілі мясцовасць вакол Мусумба-Кекесэ і такім чынам паклалі канец яе незалежнасці. У 1908 г. улады Бельгійскага Конга прызналі *мваат яаў* як традыцыйнага кіраўніка з рэзідэнцыяй у Мусумба-Кекесэ. Гэты тытул і аўтаномнае кіраванне захоўваюцца да нашых дзён.

Кіраванне
---------

Манархі *мваат яаў* былі сакралізаванымі ўладарамі. Галоўным цэнтрам іх валоданняў з'яўлялася мясцовасць у раёне сучаснага горада Мусумба. Астатнія тэрыторыі кантраляваліся мясцовымі правадырамі лунда або правадырамі заваяваных плямён. Такія правадыры мелі тытул уладальнікаў *мваат*. Яны павінны былі падпарадкоўвацца *мваат яаў* і выплочваць штогадовую даніну, пераважна прадуктамі сельскай гаспадаркі.

Функцыянаванне дзяржавы падтрымлівалі чыноўнікі *кавата*. Яны правяралі даніну, суправаджалі гандлёвыя караваны і іншаземцаў, наведвалі аддаленыя землі, выступалі дарадцамі.

Зноскі
------

1. ↑  *Hugh Thomas*, The Slave Trade: The Story of the Atlantic Slave Trade, 1440-1870. P.
 167

Спасылкі
--------

* Lunda Empire
* Kingdoms of the Savanna: The Luba and Lunda Empires
* The Lunda Empire of Central Africa
* Luba-Lunda
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Новы горад.
**Новы горад у Эдынбургу** — адзін з цэнтральных раёнаў сталіцы Шатландыі. Разам са Старым горадам і часткаю Вест-Энда быў унесены ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў 1995 г. Нягледзячы на назву, значная частка пабудоваў у Новым горадзе адносіцца да 18-19 стст. і выканана ў стылі неакласіцызму.

Планы па стварэнні Новага горада ў Эдынбургу належаць да часу праўлення караля Якава VII (канец 17 ст.). У 17 ст. колькасць насельніцтва ў Эдынбургу дасягнула крытычнай адзнакі, сярэднявечны Стары горад быў пераполнены. Гарадское кіраўніцтва прыняла рашэнне аб пашырэнні межаў горада, у прыватнасці, з мэтаю прадухіліць масавы ад’езд уплывовых людзей у Лондан. У Эдынбург прыйшла эпоха Рэнесансу, і гарадская інфраструктура, якая значна пастарэла, болей не задавольвала маладых прагрэсіўных філосафаў, якія пасяліліся ў горадзе.

Новы горад спачатку быў задуманы выключна ў якасці жылога квартала. Таўнхаўсы паўсталі роўнымі радамі ўздоўж галоўных дарог. Унутраныя часткі квартала былі прызначаны для кватэр абслугі — настаўнікаў танцаў, цырульнікаў і т. д. Хутка быў выяўлены камерцыйны патэнцыял заможнага квартала, і пачалі з’яўляцца крамы. У 19 ст. большасць таўнхаўсаў на вуліцы Прынсэс-стрыт былі выцесненыя камерцыйнымі будынкамі. Перапланіроўка Новага горада вядзецца і да сённяшняга дня, аднак многія будынкі засталіся ў іх першапачатковым выглядзе.

Літаратура
----------

* *James Grant.* Old and New Edinburgh. — Cassell & Co, 1880-е. — Т. III—IV. Архівавана 9 снежня 2009.

| ⛭Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Вялікабрытаніі |
| --- |
| Англія | 
* Айран-Брыдж
* Бат
* Бленхеймскі палац
* Вэстмінстэрскі палац, Вэстмінстэрскае абацтва і царква Святой Маргарыты
* Горнапрамысловы ландшафт Корнуала і Заходняга Дэвана
* Дарэмскі замак і Дарэмскі сабор
* Кентэрберыйскі сабор, абацтва Святога Аўгусціна і царква Святога Марціна
* ✰ Каралеўскі батанічны сад у К’ю
* Парк Стадлі і разваліны Фаўнцінскага абацтва
* Ліверпульскі порт
* Лонданскі Таўэр
* Вал Адрыяна
* Прыморскі Грынвіч
* Солтэйр
* Стоўнхендж і Эўбюры
* Комплекс фабрык у даліне ракі Дэруэнт
* Юрскае ўзбярэжжа

 |  |
| Паўночная Ірландыя | Дарога гігантаў |
| Уэльс | 
* Акведук Понткісілтэ
* Горнапрамысловы ландшафт Блэнавана
* Замкі Эдуарда I ва Уэльсе

 |
| Шатландыя | 
* Нью-Ланарк
* Помнікі неаліту на Аркнейскіх астравах
* Вал Антаніна
* Сент-Кілда
* Стары і Новы горад у Эдынбургу

 |
| Брытанскіязаморскіятэрыторыі | 
* Сент-Джордж
* Астравы Гоф і Інасесібл
* Трыстан-да-Кунья
* Хендэрсан

 |
**Горкха** (непальск.: गोर्खा) — гістарычная дзяржава ў Гімалаях, папярэдніца дзяржавы Непал.

Гісторыя
--------

Згодна генеалагічным паданням, дынастыя Шах, што заснавала дзяржаву Горкха, паходзіла з чытаргархскіх раджпутаў. У XVI ст. Куламандан Кханд Шах захапіў невялікую вобласць, населеную кхасамі, у цэнтральным Непале. Яго ўнук Дравія Шах здолеў прыцягнуць на свой бок жыхароў валодання раджпутаў дынастыі Хадка, захапіў яго і заснаваў у 1559 г. на яго месцы Горкху. Назва дзяржавы паходзіла ад наймення пагорка, на вяршыні якога дынастыя Шах узвяла свой палац. У сваю чаргу, пагорак атрымаў найменне ад Гаракшанатха, знакамітага ёга.

У 1743 г. манархам Горкхі стаў славалюбівы Прытхві Нараян Шах. У той час Непал і навакольныя землі былі падзелены на 53 малыя дзяржавы. Прытхві Нараян Шах заваяваў значныя тэрыторыі і ўсталяваў кантроль над шляхамі ў Бенгалію. Згодна звесткам Брытанскай Ост-Індскай кампаніі, у 1750 г. ён узначальваў пяцідзесяцітысячнае войска, узброенае мячамі, лукамі і старымі стрэльбамі. У 1768 г. войска Горкхі атрымала перамогу над неварскай канфедэрацыяй і захапіла даліну Катманду. Прытхві Нараян Шах прыняў тытул самараджы, ва ўспрыманні еўрапейцаў роўны каралеўскаму. Хаця назва Горкха захоўвалася да 1930-х гг. з гэтага моманту прынята адлічваць уласна гісторыю Непала.

Унутраны лад
------------

Дзяржава Горкха з'яўлялася манархіяй, што належала раджпуцкай дынастыі Шах. Хаця найбольш важныя рашэнні манарха звычайна залежалі ад рады прыдворных і сваякоў, фармальна яго ўлада не была абмежавана. Афіцыйнай рэлігіяй быў індуізм.

Пры Прытхві Нараян Шахе дзяржаўнае кіраванне набыло ваенізаваны характар. Войска Горкхі набіралася выключна з прадстаўнікоў кхасаў, магараў, гурунгаў і тхакуры. Частка з іх стала знаходзілася на службе, астатнія далучаліся толькі падчас ваенных кампаній. Вайскоўцы атрымоўвалі ў карыстанне зямельныя надзелы, за якія выплочвалі штогадовы натуральны падатак. Прытхві Нараян Шах лічыў, што яго падданыя павінны былі адрознівацца ваенным гонарам, а не багаццем. Тым не меней, з пашырэннем дзяржаўных межаў плошча надзелаў павялічвалася. Заваяванае насельніцтва трапляла ў прыгон да землекарыстальнікаў-джагірдараў. Яно таксама выконвала іншыя павіннасці на карысць дзяржавы — удзельнічала ў будаўнічых праектах, забяспечвала войска і двор раджы правіянтам і вопраткай, перавозіла грузы і г. д. Пасля смерці Прытхві Нараян Шаха асобныя высакародныя джагірдары здолелі ператварыць надзелы ў сваю сямейную маёмасць, што перадавалася па спадчыне.

Для аховы ўладанняў будаваліся крэпасці. Пры іх знаходзіліся сталыя гарнізоны. Камендант крэпасці выконваў адначасова ваенныя і адміністрацыйныя функцыі, пры гэтым кіраваўся мясцовымі законамі і звычаямі. Агульнадзяржаўнае заканадаўства было прынята толькі ў 1806 г.

Спасылкі
--------

* History Of Nepal
* The Making of the Gorkha Empire
* Beginning of the end of the Gorkha Empire
**Нямецкае аб'яднанне страхавальнікаў ядзерных рэактараў** (ням.: Deutsche Kernreaktor-Versicherungsgemeinschaft — DKVG) — Кёльнскі атамны пул, аб'яднанне, якое займаецца страхаваннем нямецкіх прадпрыемстваў атамнай галіны. Таксама яно займаецца перастрахаваннем.

Гісторыя
--------

Першыя грамадства страхавання прадпрыемстваў атамнай галіны ў Еўропе былі заснаваныя ў Швецыі і Англіі ў 1955 годзе. Нямецкае аб'яднанне страхавальнікаў ядзерных рэактараў было заснавана ў 1957 годзе. За ўсю сваю гісторыю яно толькі аднойчы выплаціла кампенсацыю ў межах сённяшніх 10—15 тысяч еўра.

Функцыі і задачы
----------------

Нават пры невялікай верагоднасці страхавога выпадку ў атамнай галіны, максімальна магчымая сума шкоды вельмі вялікая. Па гэтай прычыне адна страхавая кампанія не можа несці такую ​​рызыку адна. Таксама магчымасць перадаць ядзерны рызыка перестрахоўшчыку забароненая ў Германіі на заканадаўчым узроўні. З 1998 года Закон аб атамнай энергіі патрабуе страхавання максімальнай адказнасці на ўзроўні прыкладна 2,5 млрд еўра. За шкоду, вышэй сумы гэтай сумы згодна з § 34 Закона аб атамнай энергіі, адказвае федэральны ўрад. Калі сума шкоды пераўзыходзіць абумоўленую максімальную суму ў памеры 255 000 000 еўра, то плаціць DKVG. У суму страхавых выплат уваходзяць магчымыя выдаткі на эвакуацыю насельніцтва.

DKVG і АЭС у Фукусіме
---------------------

АЭС Фукусіма I была застрахавана на некалькі дзесяткаў мільёнаў еўра ў DKVG. Па ўмовах дагавора страхавання не з'яўляецца страхавым выпадкам шкоду, прычыненую ў выніку землетрасення, цунамі і вывяржэння вулкана. Таму DKVG нічога не заплаціць уладальніку АЭС у Фукусіме за Аварыю на АЭС Фукусіма I.

Зноскі
------

1. ↑  Немецкий страховщик АЭС «Фукусима» не понесет убытков
2. ↑  Insurance policies which cover damage to reactors and buildings exclude the effects of earthquakes and tsunamis **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 5 кастрычніка 2011. Праверана 5 красавіка 2011.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Анкер.
**Анкер, Альберт** (*Albert Samuel Anker*; 1 мая 1831 — 16 ліпеня 1910) — швейцарскі мастак.

Жыццё
-----

Альберт Анкер з'явіўся на свет другім з трох дзяцей у сям'і ветэрынара і жыў у Інсе (*Ins*). Ужо паміж 1845 і 1848 гадамі будучы мастак атрымаў першыя прыватныя ўрокі малявання ад Луіса Валінгера. У 1847 памерлі маці Анкера і яго брат, яшчэ праз пяць год у сям'і не стала яго сястры. З 1851 па 1854 год Альберт Анкер вывучаў тэалогію, першыя два гады ён правёў у Берне, а два наступныя — з кароткім перапынкамі ў Хале (*Halle*).

Пад канец 1853 года Анкер паведаміў свайму бацьку аб тым, што збіраецца скончыць вучобу, каб стаць мастаком. У 1854 бацька пайшоў насустрач выбару сына і Анкер пераехаў у Парыж, горад, які пасля наведвання яго Анкерам у 1851, значна ўразіў маладога мастака. Там ён стаў вучням швейцарскага жывапісца Чарльза Глэйра. Паміж 1855 і 1860 гадамі Альберт Анкер наведваў у Парыжы школу *École Impériale et Spéciale des Beaux-Arts*, у якой напрыклад ужо таксама атрымаў адукацыю П'ер-Аўгуст Рэнуар.

Калі ў 1859 цяжка захварэў і ў 1860 памёр яго бацька, пасля чаго Анкер узяў на сябе ўсе клопаты па дому ў Інсе. Там Анкер застаўся спачатку толькі на лета. У 1890 годзе мастак вырашыў змяніць месца свайго жыхарства і канчаткова перабраўся з Парыжу ў Інс. У 1864 ён ажаніўся з Аннай Руфлі, з якой ён выгадаваў шасцёра дзяцей.

Галерэя
-------

* Чыстка бульбы*Чыстка бульбы*
* Дзеці за сняданкам*Дзеці за сняданкам*
* Сельскі пісарчук*Сельскі пісарчук*
* Нацюрморт з бульбай*Нацюрморт з бульбай*
* Маленькія вязальшчыцы*Маленькія вязальшчыцы*
* Школьнік*Школьнік*
* Дазорца*Дазорца*
* Чырвоны Капялюшык*Чырвоны Капялюшык*

Месцазнаходжанне твораў
-----------------------

Альберт Анкер, дзяўчынка з даміно
Творы Альберта Анкера знаходзяцца ў музеях і прыватных калекцыях:

* Музей мастацтваў Берн
* Музей мастацтваў Ноенбург
* Музей мастацтваў Салатурн
* Кунстхаус у Цюрыху  (руск.) (бел.
* Базельскі музей мастацтва
* Музей мастацтваў Лазана
* Музей Оскар Райнхарт у гарадскім садзе

Самы вялікі прыватны калекцыянер твораў Анкера — Крыстаф Блохер.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Альберт Анкер

```
* Anker, Albert (ням.)
```

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Brockhaus · Швейцарскі гістарычны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1673278 · BNF: 11966313q · CONOR: 18671203 · GND: 118503197 · ICCU: TO0V371189 · ISNI: 0000 0001 2021 3239 · LCCN: n82070670 · NKC: xx0219249 · NTA: 104248858 · NUKAT: n2010113123 · PTBNP: 123290 · SUDOC: 027669998 · VIAF: 14778781 · ULAN: 500009804 |

 |
Грачаная каша
**Каша** — страва з разваранага ў вадзе (або малацэ, булёне) збожжа злакаў (або крупаў, бабоў, бульбы) з соллю, цукрам, прыправамі, малаком, мёдам, садавіной, ягадамі або варэннем. Звычайна падаецца на сняданак. Неад’емны складнік дзіцячага харчавання.

Беларускія стравы
-----------------

Аўсяная каша з малаком
* Груца (гушча, куцця) — ячная
* Кама — гарохавая, бабовая, пазней бульбяная
* Мілта (талакно) — аўсяная
* Таўпеня (таўканіца) — бульбяная

Зноскі
------

1. ↑  *Галіна Вештарт.* Ежа // Этнаграфія Беларусі / Іван Шамякін. — Мінск: Беларуская савецкая энцыклапедыя, 1989. — С. 191. — 575 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-014-9.
**Васіль Генадзевіч Шугалей**, **Вася Шугалей** (31 снежня 1970, Мінск — 7 сакавіка 2004, Люберцы) — беларускі музыкант-авангардыст, паэт, прадзюсар.

Жыццё і дзейнасць
-----------------

Стваральнік легендарнага мінскага гурту «Ы.Ы.Ы.». Хутка стаў вядомай асобай у мінскай рок-тусоўцы, пазнаёміўся з вядомымі беларускімі і расійскімі музыкантамі. Вася Шугалей быў першым маскоўскім прадзюсарам гурту «Ляпіс Трубяцкой», а таксама прадзюсарам «Бі-2», «Жукі», «Забароненыя барабаншчыкі». Аўтар праекту «Сюрпрыз для Алы» (у суаўтарстве з Філіпам Кіркоравым). Удзельнічаў у тэлевізійных праграмах («Вася ін да Хаўз» Васіля Стрэльнікава, «Піп-Парад» Міхаіла Рольніка). Лідар гурта «20000 зажЫгалок». Перакладаў тэксты Джыма Морысана. Забіты ў 2004 на сваёй кватэры ў Люберцах паблізу Масквы. Пахаваны 19 сакавіка 2004 года на мінскіх могілках у Калодзішчах.

Аўтар шматлікіх песень, у тым ліку «Ветер знает», якія ў розны час выконвалі гурты «Брава», «Neuro Dubel», «Сярэбранае вяселле», «Касіяпея», Rockerjoker і Зміцер Вайцюшкевіч.

Ацэнкі
------

Паводле меркавання Максіма Жбанкова, Вася Шугалей зрабіў значны ўклад у культурнае і музычнае жыццё Мінска, Пецярбурга і Масквы. Паводле Аляксандра Памідорава:

> *«з гурту „Ы. Ы. Ы." вельмі многае пачалося ў беларускай музычнай культуры і, як паказала практыка, не толькі ў беларускай»*.
> 
>

Памяць
------

У мінскім клубе «Рэактар», 3 чэрвеня 2010 года прайшоў вечар памяці Васіля Шугалея, ў межах якога адбылася прэзентацыя праекта «Ы. Ы. Ы. Васька-ЖЫВЫ!» (выданне трайнога мультымедыйнага дыска са зборам розных відэа- і аўдыёматэрыялаў, звязаных з асобай і творчасцю Шугалея). На вечары выступілі гурты «Касіяпея», «Сярэбранае вяселле», The UNB, Rockerjoker, Neuro Dubel.

У мінскай галерэі «Ў», 4 лістапада 2011 года адкрылася выстаўка графічных работ Васіля Шугалея.

Зноскі
------

1. ↑  Максім Жбанкоў: Вася Шугалей пакінуў…
2. ↑  У межах адкрыцця…

Літаратура
----------

* *Д.П.* ШУГАЛЕЙ ВАСІЛЬ (Шугалей Василий, Shugaley Vasiliy) // Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі (бел.) / уклад. Дз. Падбярэзскі і інш. — Мінск: Зміцер Колас, 2008. — С. 339–340. — 368 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-6783-42-8.
* «БДГ. Деловая газета». № 1571—1572, 2005.
* Максім Жбанкоў: Вася Шугалей пакінуў дзіўны, непаўторны, шалёны след // БелаПАН: Грамадства. — 04.06.2010, 14:37
* У межах адкрыцця выставы Васіля Шугалея // БелаПАН: Грамадства. — 06.11.2011, 16:00

| ⛭Зала славы беларускага рок-н-рола па версіі партала «Тузін Гітоў» |
| --- |
| Гурты | Gods Tower · Zartipo · Чистое серебро · Новае Неба · Крама · Мясцовы час · ULIS · Мроя · Бонда · Сузор’е · Песняры |  |
| Музыканты | Аркадзь Эскін · Фелікс Аксёнцаў · Васіль Шугалей |
| Фестывалі | Тры колеры |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz |
**Джон Уолтэр Крысці** (1865 — 1944) — амерыканскі інжынер, адзін з першапраходцаў і наватараў танкавага канструявання. Найбольш вядомы як стваральнік серыі колава-гусенічных танкаў. Машыны Крысці адрозніваліся цікавымі тэхнічнымі рашэннямі і арыгінальнасцю канструкцыі. Акрамя таго, яны былі надзвычай хуткаснымі.

Вопытны танк Крысці 1919.
Шассі Крысці.
Падвеска сістэмы Крысці выкарыстоўвалася на танках Т-34, Comet, Crusader і іншых машынах Другой сусветнай вайны. На базе эксперыментальнага танка Крысці была распрацавана серыя савецкіх хуткаходных танкаў БТ.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 8161 5664 · LCCN: n85038475 · VIAF: 86935523 |
Пупутан 1906 г.
**Пупутан** (балійск.: Puputan, ад *puput* «растанне») — звычай масавых самазабойстваў сярод балійскіх індуістаў у выніку паражэння падчас вайны. 

Найбольш вядомыя выпадкі пупутан адбыліся ў 1849, 1906, 1908 г. і 1946 г. Усе яны былі звязаны з сутыкненнямі балійцаў з галандскімі каланіяльнымі войскамі. У 1849 г. часткі арміі і флота Галандскай Ост-Індыі ўварваліся на поўнач Балі. Яны здолелі акружыць войска мясцовага раджы, аднак балійскія воіны і чальцы сем'яў высакародных асоб аддалі перавагу самагубству замест далейшага супраціўлення або палону. Лічыцца, што загінула некалькі тысяч балійцаў, у тым ліку цяжарная жанчына. Пры гэтым раджа і яго першы дарадца збеглі на поўдень вострава. У далейшым, супраціўленне балійцаў іншых рэгіёнаў вымусіла каланіяльную армію спыніць наступ і падпісаць мірны дагавор. 

У 1906 г. ваенная экспедыцыя Галандскай Ост-Індыі практычна без баёў заняла Дэнпасар. Раджа і яго прыдворныя выйшлі насустрач акупантам і на вачах у іх пачалі забіваць адзін іншага з дапамогай рытуальных крысаў. Частка прыдворных загінула ад стрэлаў галандскіх салдат. Колькасць ахвяр з боку балійцаў набліжалася да 1000 чалавек. Некалькі высакародных балійцаў з суседняга княства Табанан скончылі жыццё самагубствам ужо ў турме, хаця галандцы прапаноўвалі ім пачэсную высылку на суседнія астравы. У 1908 г. раджа невялікага княства Клунгклунг на паўднёвым усходзе Балі разам з 200 паплечнікамі, узброенымі толькі рытуальнымі крысамі, здзейснілі напад на галандскіх салдат і былі растраляны. Паколькі іх напад меў мала шанцаў на поспех, гэты выпадак таксама масавым самазабойствам. У сучаснай інданезійскай гістарыяграфіі пупутан 1906 г. і 1908 г. разглядаюцца як формы антыкаланіяльнага супраціўлення, высока ўшаноўваюцца балійцамі.

У маі 1946 г. на ўсходзе Балі некалькі сотняў балійскіх і яванскіх салдат і паліцэйскіх паўсталі супраць каланіяльнай цывільнай адміністрацыі. Яны прынялі пупутан у форме апошняга безнадзейнага бою.

Спасылкі
--------

* The Puputan Badung War of 1906, The King and the Balinese People Fought to Death Архівавана 14 мая 2021.
* 20 November 1946: Gugurnya I Gusti Ngurah Rai dan Perintah Perang Puputan
* The Netherlands Indies in Aceh, Bali and Buton: degrees of resistance and acceptance of indirect and direct rule
Цеплавая электрычная станцыя (на вуглі) ў Лучагорску, Прыморскі край, Расія
**Цеплавая электрычная станцыя**, **цеплавая электрастанцыя**, **ЦЭС** — электрастанцыя, якая выпрацоўвае электрычную энергію і цяпло (або толькі электрычную энергію) у выніку пераўтварэння цеплавой энергіі, якая выдзяляецца пры спальванні арганічнага паліва.

Існуе некалькі тыпаў цеплавых электрастанцый. Самы распаўсюджаны і традыцыйны — цеплавая паратурбінная электрастанцыя (ЦПЭС), у якой цяпло згарання арганічнага паліва выкарыстоўваецца для пераўтварэння вады ў пару высокага ціску, якая ў сваю чаргу вярціць паравую турбіну, вал якой злучаны з валам генератара. ЦПЭС, якая выпрацоўвае для спажыўцоў акрамя электраэнергіі цяпло пары, называецца цеплаэлектрацэнтраллю (ЦЭЦ); якая толькі электраэнергію — кандэнсацыйнай электрастанцыяй (КЭС).
Але ў апошні час усё большы распаўсюд адтрымоўваюць цеплавыя газатурбінныя электрастанцыі (ЦГЭС), у якіх дымавыя газы (прадукты рэакцыі гарэння паліва) не перадаюць сваё цяпло пары, а непасрэдна самі прыводзяць у рух газавую турбіну.
Сумясціць перавагі і ліквідаваць недахопы гэтых двух тыпаў ЦЭС спрабуюць у парагазавых электрастанцыях (ПГЭС).
Для выпрацоўкі невялікай колькасці электраэнергіі выкарыстоўваюць таксама ЦЭС з паршнявымі рухавікамі ўнутраннага згарання (напрыклад рухавік Дызеля).

Часам тэрмін *цеплавыя электрастанцыі* ўжываюць да электрастанцый, якія пераўтвараюць у электрычную энергію цяпло, якое атрымоўваецца не толькі праз спальванне арганічнага паліва (атамныя электрастанцыі (АЭС), геатэрмальныя электрастанцыя).

Спасылкі
--------

* Вялікая савецкая энцыклапедыя (па-руску)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Геніюш.

**Янка Геніюш**, поўнае імя **Іван Пятровіч Геніюш** (24 лютага 1902, мястэчка Крынкі Гродзенскага павета Гродзенскай губерні (цяпер Сакольскі павет Падляскага ваяводства, Польшча) — 19 лютага 1979, Зэльва Гродзенскай вобласці) — беларускі грамадскі дзеяч, муж паэтэсы Ларысы Геніюш.

Біяграфія
---------

Пасля школы паступіў у Карлаў універсітэт у Празе, атрымаў медыцынскую адукацыю доктара-венеролага.

У 1935 годзе ажаніўся з Ларысай Міклашэвіч, тым самым годам у іх нарадзіўся сын Юрка Геніюш.

Сябраваў з многімі беларускімі дзеячамі, што жылі ў Празе, у тым ліку і з кіраўніцтвам БНР. Актыўны сябра пражскага Беларускага камітэта самапомачы.

Падчас нямецкай акупацыі, на беларускім сходзе адмовіўся падпісаць тэлеграму да Адольфа Гітлера. Аднак Іван Ермачэнка падрабіў пад капірку подпісы ўдзельнікаў сходу і даслаў тую тэлеграму. Пасля яна трапіла ў Маскву, праз гэта Янка Генюіша аказаўся перад судом.

У 1943 годзе Янка Геніюш прыязджае ў Беларусь у Слонім, працуе кіраўніком раённага аддзела аховы здароўя. Пасля канфлікту са слонімскім гебіткамісарам Эрэнам (Геніюш запытаўся ў таго, хто на гэтай зямлі гаспадар), давялося пераехаць у Баранавічы, ад горшых наступстваў уратавала «слава» падпісанта тэлеграмы да Гітлера.

У 1948 годзе Янка Геніюш разам з жонкай Ларысай арыштаваны і вывезены ў СССР. Абодва незаконна пазбаўлены чэхаславацкага грамадзянства і асуджаны Вярхоўным Судом БССР на 25 гадоў зняволення. Частку тэрміну Янка адбыў на Варкуце. Пасля смерці Сталіна ў 1953 годзе, пераведзены ў Мардовію.

Сям’я Геніюшаў была датэрмінова вызвалена ў 1956 годзе, аднак ім не дазволілі вярнуцца ў Чэхаславакію. Геніюшы пасяліліся ў Зэльве ў хаце бацькі Янкі па вуліцы Савецкай, 7а.

Там Геніюш уладкаваўся працаваць у мясцовы шпіталь і паліклініку. У яго кабінеце быў партрэт Францыска Скарыны. Добра разбіраўся ў неўралогіі, сексалогіі, венерычных хваробах. Працаваў хірургам і тэрапеўтам.

У госці да Геніюшаў часта прыязджалі госці, былыя палітзняволеныя і літаратары: Мікола Канаш, Пятро Рашэтнік, Уладзімір Караткевіч, Алег Лойка, Данута Бічэль, Юрка Голуб, Алесь Траяноўскі і іншыя.

На пахаванне Янкі Геніюша прыехала шмат народу. Андрэй Вайтовіч са Слоніма зрабіў па ім помнік. Пасля смерці Ларысы Геніюш на магіле паставілі новы, агульны.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Сяргей Чыгрын, «Янка Геніюш» Ніва № 24 (2457), 15 чэрвеня 2003 Архівавана 6 красавіка 2009.
* Сяргей Чыгрын, «Беларус непадробнай шчырасці» Новы Час № 10 (281), 8 сакавіка 2011 Архівавана 11 сакавіка 2012.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Макарэвіч.
**Сцяпан Барысавіч Макарэвіч** (1908, в. Гірымшчына, Сенненскі павет, Магілёўская губерня — 4 сакавіка 1938, Менск, НКУС) — беларускі журналіст, рэдактар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся у 1908 годзе ў в. Гірымшчына Сенненскага павета Магілёўская губерня (цяпер — Талачынскі раён Віцебскай вобласці) ў сялянскай сям’і. Атрымаў сярэднюю спецыяльную адукацыю, уступіў у ВКП(б).

Выконваў абавязкі загадчыка замежнага аддзела газеты «Чырвоная змена». Пражываў у кватэры № 64 Дома спецыялістаў па вул. Савецкай у Менску.

Арыштаваны 11 жніўня 1937 года ва ўласнай кватэры. Асуджаны паводле пастановы калегіі АДПУ СССР 15 лютага 1938 года як «агент польскіх разведорганаў» да вышэйшай меры пакарання. Расстраляны. Рэабілітаваны 30 красавіка 1989 года пракуратурай Беларускай ваеннай акругі. Асабовая справа № 24080-с з фотаздымкам захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

13 жніўня 1937 года па тым жа адрасе арыштавана інспектар Наркамата аховы здароўя БССР Міра Абрамаўна Турніцкая (нар. 1904 (?), Гродна), верагодна, жонка Сцяпана Макарэвіча. 21 студзеня 1938 года «тройкай» НКУС асуджана як «агент польскай разведкі» да вышэйшай меры пакарання і 29 лістапада 1938 года расстраляна ў Мінскай турме НКУС. Рэабілітавана 15 лютага 1956 года ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР. Яе асабовая справа пад № 5850-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Літаратура
----------

* МАКАРЭВІЧ Сцяпан Барысавіч // Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2005.
**Герцагства Лука** (італ.: Ducato di Lucca) — дзяржава, якая існавала на Італьянскім паўвостраве ў першай палове XIX стагоддзя.

У 1815 годзе Венскі кангрэс вырашыў перадаць жонцы Напалеона Марыі-Луізе Аўстрыйскай (дачцэ аўстрыйскага імператара) Пармскае герцагства. Да напалеонаўскага заваявання герцагства належала пармскім Бурбонам, таму для кампенсавання гэтай страты для іх было створана герцагства Лука.

У 1817 годзе герцагіняй Лукскай стала Марыя-Луіза Іспанская (былая каралева Этрурыі). У 1824 годзе яна сканала, і трон герцагства перайшоў да яе сына Карла, які таксама з’яўляўся спадчыннікам пармскага трона. У 1847 годзе, калі сканала Марыя-Луіза Аўстрыйская, Карл стаў герцагам Пармскім, а герцагства Лука ўвайшло ў склад Вялікага Герцагства Тасканскага.

Сцяг
----

З 1815 па 1818 гады сцяг герцагства складаўся з дзвюх гарызантальных палос — жоўтай і чырвонай. З 7 лістапада 1818 года па 1847 год сцягам герцагства было белае палатно з гербам Марыі-Луізы і жоўта-чырвонай устаўкай у вугле.

Герцагі Лукскія
---------------

* Марыя-Луіза (9 чэрвеня 1815 — 13 сакавіка 1824)
* Карл I (13 сакавіка 1824 — 17 снежня 1847)

  


| ⛭Дзяржавы Італіі (XIX—XX стст.) |
| --- |
| XIX стагоддзе |  Каралеўства Італія •  Італьянская рэспубліка •  Лігурыйская рэспубліка •  Ламбарда-Венецыянскае каралеўства •  Герцагства Лука •  Рэспубліка Лука •  Модэнскае герцагства •  Неапалітанскае каралеўства •  Каралеўства Абедзвюх Сіцылій •  Аб'яднаныя правінцыі Цэнтральнай Італіі •  Пармскае герцагства •  Партэнапейская рэспубліка •  Папская вобласць •  Рымская рэспубліка   Сардзінскае каралеўства   Сан-Марына •  Каралеўства Сіцылія •  Вялікае герцагства Тасканскае •  Цызальпінская рэспубліка •  Каралеўства Этрурыя  |
| XX стагоддзе | Сцяг Каралеўства Італія Каралеўства Італія • Сцяг Італіі Італьянская сацыяльная рэспубліка • Сцяг Італіі Рэспубліка Італія •  Ватыкан •  Сан-Марына |
Штомесячны дзень без аўтамабіляў у Джакарце, 2010
**Дзень без аўтамабіля** (англ.: Car Free Day), таксама **Сусветны дзень без аўтамабіля** (англ.: World Car Free Day) — міжнародная экалагічная кампанія, якая праводзіцца штогод 22 верасня.

Апісанне
--------

Карта краін, якія ўдзельнічаюць у падзеях Еўрапейскага тыдня мабільнасці і Дня без аўтамабіля
Падчас кампаніі цэнтры многіх гарадоў замыкаюцца для аўтамабільнага руху. Ідэя гэтага дня паўстала ў 1998 годзе ў Францыі. Мэтай кампаніі з'яўляецца кшталтаванне праэкалагічнай мадэлі паводзінаў, распаўсюджанне інфармацыі аб негатыўных наступствах ужывання аўтамабіля, перакананне еўрапейцаў да альтэрнатыўных сродкаў транспарту, прамоцыя публічнага транспарту і дэманстрацыя, што жыццё ў месце без аўтамабіля ёсць не толькі магчымае, але таксама значна прыемнейшае. Кампанія датычыць таксама змяньшэння шуму і забруджвання паветра, з-за чаго ўплывае на паляпшэнне якасці жыцця ў месце.

У Еўропе і свеце
----------------

У Польшчы Дзень без аўтамабіля праводзіцца ад 2002 года, пад патранатам Міністэрства навакольнага асяроддзя. У 2008 да кампаніі далучыліся 84 польскія гарады. У гэты дзень не трэба набываць білет у любым відзе публічнага транспарту, чаму папярэднічае інфармацыйная прапаганда пакінуць у гэты дзень аўтамабіль і скарыстацца грамадскім транспартам.

Гл. таксама
-----------

* Зялёныя
* Веганства

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дзень без аўтамабіля
**«Тры мушкецёры»** (фр.: Les Trois Mousquetaires) — раман Аляксандра Дзюма, напісаны ў 1844 годзе. Кніга прысвечана прыгодам юнага французскага арыстакрата д'Артаньяна, які пакінуў сваю радзіму Гасконь, каб стаць мушкецёрам караля Францыі. Іншыя героі рамана і сябры мушкецёры: Атос, Партос і Араміс. Гісторыя д’Артаньяна працягваецца ў двух іншых раманах трылогіі: «Праз дваццаць гадоў» і «Віконт дэ Бражэлон, або Праз дзесяць гадоў».

Гісторыя, пераказаная Дзюма, прысвечаная прыгодам д’Артаньяна і яго сябрам у перыяд паміж 1625 і 1628 гадамі. У гэтыя гады яны былі ўключаныя ў прыгоды і інтрыгі паміж каралём Людовікам XIII, яго першым міністрам кардыналам Рышэльё, каралевай Ганнай Аўстрыйскай і яе англійскім палюбоўнікам лордам Бекінгемам.

Дзюма назваў свой раман «Атос, Партос і Араміс», але выдаўцу гэтая назва не спадабалася, гэтак на ягоную думку ў чытача магло скласціся ўражанне, што раман будзе апавядаць пра Старажытную Грэцыю. «Тры мушкецёры» былі надрукаваныя часткамі ў часопісе «Ле Сьекль» (Le Siècle) з сакавіка па ліпень 1844 года. Дзюма напісаў раман разам са сваім сталым суаўтарам Агюстам Маке, які, аднак, не фігураваў сярод аўтараў рамана праз фінансавыя меркаванні, гэта значыць творы Дзюма шанаваліся публікай значна больш.

Як адзначана ў прадмове аўтара, Дзюма абапіраўся пры напісанні рамана на «Мемуары д'Артаньяна», кнігу Гацьена дэ Курціля, напісаную ў 1700 годзе. Дзюма заняў асобнік гэтай кнігі на вечнае хаванне ў публічнай бібліятэцы Марселя, пра што захаваўся запіс у фармуляры.

Спасылкі
--------

* «Тры мушкецёры» на праекце «Гутэнберг»
* «Тры мушкецёры» на сайце Ye Olde Library
* «Тры мушкецёры» Архівавана 9 студзеня 2010.. Тэксты і аўдыёматэрыялы
**Я́шчыцы** (трансліт.: *Jaščycy*, руск.: Ящицы) — вёска ў Жлобінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Дабрагашчанскага сельсавета. Размешчана за 34 км на паўднёвы захад ад Жлобіна, 3 км ад аднайменнай чыг. ст. (на лініі Жлобін— Калінкавічы), 75 км ад Гомеля, побач аўтадарога Дабрагошча—Жлобін, на ўсход і Пн меліярацыйныя каналы. 49 гаспадарак, 73 жыхары (2004 г.).

Гісторыя
--------

Па пісьмовых крыніцах вядома з 16 ст. як сяло ў Рэчыцкім павеце Мінскага ваяводства ВКЛ. Пасля Другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 г.) у складзе Расійскай імперыі. Паводле рэвізіі 1858 г. 15 двароў, 126 жыхароў, уладанне князя Л. М. Галіцына. 3 1880 г. дзейнічаў хлебазапасны магазін. Паводле перапісу 1897 г. 46 двароў, 358 жыхароў. У 1909 г. 53 двары, 401 жыхар, 1208 дзесяцін зямлі, у Стрэшынскай воласці Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні 3 1907 г. дзейнічала народнае вучылішча (45 вучняў), для якога ў 1911 г. ўзведзены ўласны будынак. У 1925 г. 101 двор. У 1929 г. арганізаваны калгас «Астравок», працавалі вятрак і кузня. У 1940 г. 85 двароў, 370 жыхароў. У Вялікую Айчынную вайну ў жніўні 1941 г. нямецка-фашысцкія акупанты поўнасцю спалілі вёску і загубілі 33 жыхары. 3 1942 г. дзейнічала патрыятычная падпольная група (кіраўнік Т. Ф. Бацькаў). 36 вяскоўцаў загінулі на фронце.

Паводле перапісу 1959 г. 348 жыхароў. У складзе саўгаса «Мормаль» (цэнтр — в. Дабрагошча). Планіровачна складаецца з крыху выгнутай амаль мерыдыянальнай вуліцы, перакрыжаванай кароткай крывалінейнай вуліцай.

Забудова драўляная, няшчыльная, сядзібнага тыпу. Радзіма аднаго з кіраўнікоў падпольнага і партызанскага руху на тэрыторыі Жлобінскага і Стрэшынскага раёнаў Гомельскай вобласці ў Вялікую Айчынную вайну, камандзіра партызанскага атрада «Смерць фашызму» І. А. Крышнёва (яго імя носіць адна з вуліц Жлобіна).

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Дабрагашчанскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Дабрагошча |
| Пасёлкі | Курган ·  Яшчыцкі |
| Вёскі | Абольцы ·  Васілевічы ·  Дарагінь ·  Заброддзе ·  Мормаль ·  Пірэвічы ·  Сельнае ·  Старына ·  Яшчыцы |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рагозін.
**Ізраіль Рагозін** (15 сакавіка 1887, Валожын — красавік 1971, Олэнхёрст[en], Нью-Джэрсі, ЗША) — амерыканскі прадпрымальнік у тэкстыльнай прамысловасці і дабрачынец.

Раннія гады
-----------

Нарадзіўся ў рэлігійнай яўрэйскай сям’і Самуіла Эліэзера і Ханны Рагозіных ў Валожыне. У 1890 годзе бацька паехаў у ЗША па просьбе рабіна Нацыва[ru], кіраўніка Валожынскай ешывы, каб сабраць сродкі для забеспячэння яе дзейнасці. Праз год у ЗША пераехала Ханна з чатырма дзецьмі.

У 1895 годзе Самуіл Рагозін заснаваў невялікую ткацкую фабрыку ў Брукліне, якая стала даволі паспяховым прадпрыемствам. У 1903 годзе Самуіл вырашыў ствараць ешыву на ўзор Валожынскай і перадаў кіраванне фабрыкай 16-гадоваму Ізраілю.

Ізраіль Рагозін паказаў сябе здольным прадпрымальнікам, да 1912 года на фабрыцы працавала ўжо 200 рабочых, а ў 1920 годзе прадпрыемства мела 5 фабрык і каля 1000 рабочых. У 1921 годзе кампанія атрымала найменне *Beaunit Corporation*.

Rogosin Industries
------------------

У красавіку 1956 года Ізраіль Рагозін заснаваў *Rogosin Industries Ltd.* для вытворчасці пражы з віскознага валакна. Па просьбе ізраільскага міністра гандлю і прамысловасці Пінхаса Сапіра[ru], у 1958 годзе вытворчасць была пераведзена ў новазаснаваны горад Ашдод ў Ізраілі, пад што ізраільскі ўрад выдзеліў 1000 дунамаў[ru] (100 га) зямлі.

У 1963 годзе Ізраіль Рагозін прадаў долю ў *Beaunit Corp.*, на той час у кампаніі было каля 10000 супрацоўнікаў, а гадавы прыбытак складаў 150 млн долараў ЗША.

Пазнейшае жыццё і памяць
------------------------

У 1966 годзе Рагозін ахвяраваў 1 млн долараў на стварэнне Цэнтра па яўрэйскай этыцы ў Нью-Ёрку.

Памёр у Олэнхёрсце (Нью-Джэрсі, ЗША). Адзіны яго сын, Лаянэл Рагозін[en] (1924—2000) — незалежны амерыканскі рэжысёр.

У памяць Ізраіля Рагозіна названы *The Rogosin Institute*[en] ў Нью-Ёрку, некамерцыйная навукова-даследчая ўстанова па вывучэнні хвароб нырак[en].

Рагозін ахвяраваў 2,5 млн долараў праз фонд Агенцтва яўрэйскай адукацыі на будаўніцтва 10-ці школ у Ізраілі, у т.л. 3-х у Ашдодзе. У яго гонар названа галоўная вуліца і дзве школы ў Ашдодзе.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Israel Rogosin **(нявызн.)**.  The Jewish Agency for Israel (3 мая 2010). Праверана July 2, 2013.(недаступная спасылка)
2. ↑  Salpeter, Eliahu.  Mr. Rogosin and the Israel Economy **(нявызн.)**, *The Canadian Jewish Chronicle* (April 10, 1958). Праверана July 2, 2013.
3. ↑  staff.  Israel Rogosin Dedicates Three New Schools in Ashdod **(нявызн.)**, *JTA* (February 15, 1968). Праверана July 2, 2013.

Спасылкі
--------

* Further information on the Rogosin family
* Homepage of the Rogosin Institute Архівавана 2 снежня 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
**Дэвальва́цыя белару́скага рубля́** — аднамомантавыя паніжэнні курсу нацыянальнай валюты ў 1999, 2009 і 2011 гадах.

1999
----

У 1999 годзе курс беларускага рубля быў зніжаны на 37 % адносна долару ЗША. Паводле звестак Сусветнага банка, дэвальвацыя 1999 года ў Беларусі была найбольш значнай дэвальвацыяй нацыянальнай валюты ў свеце ў 1999 годзе і адной з найбуйнейшых дэвальвацый за перыяд 1990—2010 гадоў: нароўні з Інданезіяй (37 %, 1998) пасля Аргенціны (54 %, 2002), Эфіопіі (54 %, 1992) і Расіі (38 %, 1998).

2009
----

1 студзеня 2009 годзе Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь аднамомантава знізіў курс беларускага рубля на 20,5 % адносна долару ЗША. Адначасна з гэтым Нацбанк перайшоў да прывязкі курсу рубля да кошыку валют, у склад якое ўключаныя долар, еўра і расійскі рубель у роўных долях.

2011
----

У пачатку 2011 года кіраўнік Нацбанка Пётр Пракаповіч неаднаразова заяўляў пра тое, што дэвальвацыі ў Беларусі не плануецца, курс беларускага рубля ў адносінах да кошыку валют утрымаецца ў васьміпрацэнтным калідоры, а паказчыкі, зацверджаныя ў Асноўных накірунках грашова-крэдытнай палітыкі Беларусі, не будуць парушацца.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Пакуль я з'яўляюся старшынёй праўлення Нацбанка, ніякай разавай дэвальвацыі за адзін раз ніколі не будзе. У нас дастаткова досведу, які мы назапасілі за 15 гадоў, і гэты досвед сведчыць аб тым, што гэта дрэннае рашэнне для беларусаў. Калі дрэннае рашэнне, мы яго выконваць не будзем. <…> Нават дэвальвацыі ў 5% у нас ніколі не будзе. Telegraf.by Пракаповіч: нават дэвальвацыі ў 5% у Беларусі ніколі не будзе, 17 сакавіка 2011 | "|

23 мая 2011 года Нацыянальны банк аднамомантава знізіў курс беларускага рубля на 56,2 % адносна долара ЗША да ўзроўню 4930 рублёў за 1 долар, пачынаючы з наступнага дня. Паводле звестак Сусветнага банка, такое паніжэнне курсу стала сусветным рэкордам па дэвальвацыі нацыянальнай валюты за 20-гадовую сусветную гісторыю, апярэдзіўшы эфіопскую дэвальвацыю 1992 года і аргенцінскую 2002 года.

Адначасна з 24 мая цэнтральнае значэнне рублёвага кошту кошыка валют было ўсталявана на адзнацы 1810 рублёў, і Нацбанк пачаў адлік 12-працэнтнага калідору ад гэтага значэння.

Гл. таксама
-----------

* Эканоміка Беларусі
* Бюджэт Рэспублікі Беларусь
* Фінансавы крызіс 2011 года ў Беларусі

Зноскі
------

1. ↑  Дэвальвацыя ў Беларусі б'е сусветныя рэкорды(недаступная спасылка) // Telegraf.by, 24 мая 2011 г.
2. ↑  Daniel Lederman. Large Devaluations, Foreign Direct. Investment and Exports // The World Bank, сакавік 2011
3. ↑  Беларусь побила мировой рекорд по девальвации // АФН, 24 мая 2011 г.
4. ↑  Нацбанк повысил курс доллара на 20,5 % Архівавана 24 ліпеня 2011.
5. ↑  Выбор Прокоповича: девальвация или дефолт // *Хартыя-97* (23 лютага 2011)
6. ↑  Нацбанк Белоруссии сохраняет границы колебаний курса белорусского рубля к корзине инвалют в рамках плюс/минус 12 %(недаступная спасылка) // РБК 23.05.2011
7. ↑  Беларусь пабіла сусветны рэкорд па дэвальвацыі, *Наша Ніва*
8. ↑  Об установлении обменных курсов белорусского рубля (руск.). *Прэс-рэлізы*.  Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь. Праверана 21 чэрвеня 2011.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Місуры.
**Місу́ры** (саманазва: *Niúachi*, англ.: Missouria) — індзейскі народ, карэнныя жыхары ЗША. Жывуць пераважна ў штаце Аклахома. Агульная колькасць (2008 г.) - 1393 чал.

Продкі місуры, хо-чанк, атоэ і аява належалі да заходняй галіны народаў сіў, якія доўгі час насялялі рэгіён Вялікіх азёр. У XVII ст. яны пакінулі яго з-за ціску алганкінаў. У 1673 г. французскія картографы зафіксавалі місуры на поўначы сучаснага штата Місуры. Ваяўнічыя суседдзі з канфедэрацыі Ілінойс называлі іх *Wimihsoorita* ("тыя, хто выдзёўбваюць каноэ"). У скажонным выглядзе гэта назва замацавалася сярод французаў як *Missouris*. Пазней яна была нададзена рацэ і штату.

У XVIII ст. місуры мігрыравалі ў верхнюю плыню ракі Місуры, дзе аселі на ўсходзе сучаснага штата Мантана. Паколькі яны працягвалі лад жыцця, шчыльна звязаны з ракой, то сталі называць сябе *Niúachi* ("плоская вада"). У 1730 г. місуры пацярпелі моцнае паражэнне ад саўк і фокс, пасля якога трапілі ў залежнасць ад саюзнікаў-атоэ. У канцы XVIII - першай палове XIX ст. іх колькасць паменшылася з-за далейшых войн з суседзямі і эпідэмій.

У 1817 г. і 1836 г. падпісалі мірныя дагаворы з ЗША. Да 1854 г. яны страцілі свае тэрыторыі і былі разам з атоэ пераселены спачатку на мяжу Небраскі і Канзаса, а ў 1881 г. — у Аклахому. У выніку перасялення падзяліліся на 2 лагеры "каётаў", што выступалі за традыцыйны лад жыцця, і "квакераў", якія прымалі змены. У 1912 г. на вылучаных для іх тэрыторыях была знойдзена нафта. Многія місуры прадавалі свае надзелы і ў выніку пазбавіліся зямлі.

У нашы дні місуры захоўваюць асаблівыя адносіны з атоэ.

Размаўляюць на асабістым дыялекце мовы *чыверэ* з заходняй групы моў сіў. У 1834 г. амерыканскі пратэстанцкі місіянер Мозэс Мэрыл склаў для яго граматыку на аснове лацінкі і апублікаваў на ім царкоўныя гімны пад назвай "*Wdtwhtl Wdwdklha Tva Eva Wdhonetl*".

Спасылкі
--------

* Otoe Missouria Tribe
* Missouria Tribe: Facts, Clothes, Food and History
* Missouri Indian Culture and History
* Thomas J. Lappas, The People of the River's Mouth: In Search of the Missouria Indians
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Форбс.

**Шашалі́ Форбс**(англ.: Shashalee Forbes; нар. 10 мая 1996, Манчэстэр, Мідлсекс, Ямайка) — ямайская лёгкаатлетка, якая спецыялізуецца ў спрынтарскім бегу. Сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 2016 года ў эстафеце 4×100 метраў.

Біяграфія
---------

У 2014 годзе стала сярэбраным прызёрам юніёрскага чэмпіянату свету ў эстафеце 4×100 метраў. Аналагічнага поспеху дабілася сезон праз на Панамерыканскім чэмпіянаце сярод спартсменаў да 20 гадоў.

На алімпійскім адборы ў 2016 годзе заняла 6-е месца ў бегу на 100 метраў з асабістым рэкордам 11,17. Дзякуючы гэтаму выніку была ўключана ў зборную Ямайкі. На Гульнях бегла ў папярэднім забегу ў эстафеце 4×100 метраў, дзе дапамагла камандзе выйсці ў фінал. Эстафетную палачку ёй перадавала стрыечная сястра, Сымона Фейсі, з якой яны разам выраслі ў невялікай камуне Эвергрына ў прыходзе Манчэстэр. У рашаючым забегу замест іх беглі іншыя спартсменкі, якія заваявалі для Ямайкі сярэбраныя медалі.

Трэніруецца ў Морыса Уілсана ў клубе Sprint Tech Track Club.

Зноскі
------

1. ↑  Sashalee Forbes // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Diamond League · Olympedia · Olympic Channel · Tilastopaja · World Athletics · МАК |