У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сака (значэнні).
**Джузэ́пэ Са́ка** або **Джузэпэ дэ Сака** (італ.: Giuseppe de Sacco, польск.: Józef Sacco; 1735, Верона, Італія — 22 снежня 1798, Гродна) — архітэктар, італьянец. Прадстаўнік архітэктуры барока і класіцызму. У 1770-я гады кіраваў будаўнічай школай у Гродне.

Біяграфія
---------

У 1768 годзе з’явіўся ў Варшаве. Першай значнай праявай здольнасцей быў праект пахавальнага катафалка (сastrum doloris  (англ.) (бел.) для каралевы Марыі Ляшчынскай, што знаходзіцца і цяпер у касцёле сакраментак  (руск.) (бел. у Варшаве. Выкананы праект быў у суаўтарстве з вядомым архітэктарам Якубам Фантана, з якім Джузэпэ працаваў над праектам перабудовы касцёла Святога Яна ў Варшаве.

У 1771 годзе па запрашэнні гродзенскага старосты Антонія Тызенгаўза пераязжае ў Гродна. Вясной таго ж года Джузэпэ залічаюць паручнікам воінскага гарнізона ў Гродне. У 1775 годзе атрымаў званне капітана кавалерыі ВКЛ, пасля займае пасаду гарадзенскага гараднічага і быў набілітаваны.

Новы замак у Гродне
Шчорсаўскі палац у 1894 годзе
12 снежня 1771 рашэннем камісіі фінансаў ВКЛ дэ Сака з акладам у 600 польскіх злотых прызначаецца на пасаду архітэктара «Яго каралеўскай Вялікасці». У яго абавязкі ўваходзіў пільны нагляд за будаўніцтвам мясцовых каралеўскіх мануфактур. У гэты час Сака распрацаваў арыгінальны праект перабудовы новага Каралеўскага замка ў Гродне, каралеўскага паляўнічага палаца ў Аўгустове  (польск.) (бел. каралеўскай рэзідэнцыі ў Станіславове. У 1779 Сака стварае для гродзенскага маршалка Юрыя Валовіча адзін з прыгажэйшых помнікаў архітэктуры — палацава-паркавы комплекс Свяцк. Сядзіба добра захавалася. У 1770—1776 гадах дэ Сака пры ўдзеле італьянца Карла Спампані і француза Якуба Габрыеля быў спраектаваны пышны палац Яўхіма Храптовіча ў Шчорсах. У наш час палац не захаваўся, застаўся толькі будынак бібліятэкі Храптовічаў. У 1760—1780 гадах па праектах Сака будуецца палац Тызенгаўзаў у Паставах.

У 1788 годзе кароль Станіслаў Аўгуст Панятоўскі за вялікія заслугі ўзнагародзіў архітэктара маёнткам Дубасна  (укр.) (бел. (каля Беластоку, Польшча). У сваім маёнтку ў 1781 годзе Сака ўзвеў капліцу, пазней былі пабудаваныя гаспадарчыя і жылыя памяшканні, разбіты сад і агарод. Да нашых дзён сядзіба Сака не захавалася.

У красавіку 1788 года Сака бярэ шлюб у гродзенскім бернардзінскім касцёле з Францішкай Манькоўскай, роднай сястрой мастака Тамаша Манькоўскага, з якім дэ Сака займаўся роспісам сцен Свяцкага палаца.

У 1793 годзе Станіслаў Аўгуст Панятоўскі эмфітэўтычным прывілеем  (руск.) (бел. дараваў дэ Сака, маёру войск польскіх, урочышча Бабіньска Буда, якое змяшчалася ў Аліцкай эканоміі.

У канцы 1790 Сака сур’ёзна захварэў на туберкулёз і пераехаў у Гродна. Тут, у Доме масонаў 20 снежня 1798 ім было напісана перадсмяротнае завяшчанне. Паводле яго Джузэпэ дэ Сака, маёр былых войск польскіх, запісаў жонцы, Францішцы з Манькоўскіх дэ Сака, добры Дубасьна і Бабіньска Буда і ўсю рухомасць.

Пахаваны на Каталіцкіх фарных могілках у Гродне.

Творы
-----

Тэатр Тызенгаўза
Палац Тызенгаўза
* Гродзенскія каралеўскія мануфактуры.
* Аўгустоўскі палац  (польск.) (бел. каля Гродна.
* Станіславаўскі палац каля Гродна.
* Свяцкі палац Ю. Валовіча.
* Шчорсаўскі палац (разам з Карла Спампані і Я. Габрыэлем).
* Дзмітрыеўская царква ў Шчорсах (разам з Я. Габрыэлем).
* Палац Тызенгаўзаў  (польск.) (бел. у Гродне, рэканструкцыя (разам з І. Г. Мёзерам).
* Палац Тызенгаўзаў  (руск.) (бел. у Вільні.
* Палац Тызенгаўзаў у Паставах.
* Новы замак у Гродне, рэканструкцыя.
* Ратуша ў Гродне, 1775 (разам з Фрэйліхам).
* Палац у Цёнжэні  (польск.) (бел. (Польшча).
* Праект ратушы ў Вільні, 1784 (не быў ажыццёўлены).

Ушанаванне памяці
-----------------

Помнік Дж. Сака ў Гродне на Гарадніцы
У 2008 на беразе ручая Гараднічанкі ў Швейцарскай даліне была ўсталявана бронзавая скульптура Джузэпэ Сака. Скульптура выканана Аляксандрам Анціпіным. Джузэпэ Сака трымае на каленях план горада Гродна, на якім напісана «Гарадніца, план» і, *чамусьці,* «1700».

Зноскі
------

1. ↑  Giusèppe Sacco // Sapere.it — De Agostini Editore, 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63346450'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2521786'></a>
2. ↑  SUMARIUSZ DOKUMENTÓW KAMERY WOJNY I DOMEN W BIAŁYMSTOKU 1796—1807. № 51. 1410; k. 71  (польск.)
3. ↑  SUMARIUSZ DOKUMENTÓW KAMERY WOJNY I DOMEN W BIAŁYMSTOKU 1796—1807. № 58. 1395; k. 5  (польск.)
4. ↑  SUMARIUSZ DOKUMENTÓW KAMERY WOJNY I DOMEN W BIAŁYMSTOKU 1796—1807. № 927. 1410; k. 79-80  (польск.)

Літаратура
----------

* Сака Джузепе // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Джузэпэ Сака на Вікісховішчы |

* — Архітэктар Яго каралеўскай Вялікасці(недаступная спасылка) (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Artists of the World Online |
| Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: jozef-de-sacco · Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 96510047 · ULAN: 500110517 |