У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Опера (значэнні).
**Опера** (італ.: opera «справа, праца, работа», ад лац.: opera «праца, выраб, твор») — жанр тэатральных прадстаўленняў, у якім тэкст (які называецца лібрэта) спалучаеца з музыкай (спевы і акампанемент) і сцэнічным дзеяннем з прымяненнем касцюмаў і дэкарацый. Опера — частка заходняй класічнай музычнай традыцыі. Прадстаўленні звычайна даюцца ў оперным тэатры з удзелам аркестра ці меншага музычнага ансамбля.

Гісторыя
--------

Опера ўзнікла ў канцы XVI стагоддзя ў Італіі, як спроба групы навукоўцаў-гуманістаў, літаратараў і музыкантаў адрадзіць старажытнагрэчаскую трагедыю ў выглядзе *dramma per musica*, рэалізаванай у творчасці К. Мантэвердзі («Арфей», «Арыядна» і іншыя) у пачатку 17 стагоддзя. У 18 стагоддзі опера набыла прыкметы класіцызму, а кампазітары неапалітанскай опернай школы  (руск.) (бел. (Алесандра Скарлаці) пачалі оперу-серыю. У Францыі ўзнікла лірычная трагедыя (Ж.-Б. Люлі, Ж.-Ф. Рамо). У Англіі оперы ствараў Генры Пёрсел, у Германіі — Р. Кайзер. У Іспаніі фарміраваўся жанр народнай оперы — сарсуэлы.

Імкненне наблізіць оперу да ідэй асветнікаў стала асновай опернай рэформы Х.-В. Глюка, прывяло да фарміравання камічнай оперы, баладнай оперы (Англія), оперы-буфы (Італія), аперы камік (Францыя), зінгшпілю і інш. Вяршыняй развіцця оперы ў 18 стагоддзі стала творчасць Вольфганга Амадэя Моцарта.

Працэс абнаўлення оперы ажывіўся пад уплывам ідэй рамантызму ў Італіі (Л. Керубіні, Д. Расіні, Гаэтана Даніцэці і, асабліва, Джузэпэ Вердзі), Германіі (К. М. Вебер, пазней — Рыхард Вагнер), Францыі (Д. Меербер).

У другой палове 19 стагоддзя пачалося ўзмацненне тэндэнцый рэалізму ў французскай лірычнай оперы (Ш. Гуно, Ж. Маснэ), італьянскаму верызме (П. Р. Леанкавала, збольшага Джакама Пучыні і Дж. Вердзі), у творчасці расійскіх кампазітараў (М. Глінка, А. Даргамышскі, А. Барадзін, Ц. Кюі, А. Рубінштэйн, М. Рымскі-Корсакаў, М. Мусаргскі, Пётр Чайкоўскі, Сяргей Рахманінаў і іншыя), прадстаўнікоў польскай (С. Манюшка), украінскай (С. Гулак-Арцёмаўскі, М. Лысенка), чэшскай (А. Дворжак, Б. Сметана, Л. Яначэк) і іншых музычных культур.

У XX стагоддзі з’яўляюцца новыя аўтары опер — імпрэсіяністаў (К. Дэбюсі, К. Шыманоўскі, экспрэсіяністы (А. Берг, А. Шэнберг часткова — Р. Штраус), неакласіцысты (Ф. Бузоні, Ігар Стравінскі, Паўль Гіндэміт). Важкі ўклад у развіццё жанру оперы зрабілі Джордж Гершвін, Сяргей Пракоф'еў, Дзмітрый Шастаковіч, Кшыштаф Пендэрэцкі і іншыя.

Гл. таксама
-----------

* Аперэта

Літаратура
----------

* Юцевич Ю. Є. Музика. Словник-довідник. — Тернопіль: «Навчальна книга — Богдан» 2003 р. ISBN 966-7924-10-6
* Музыкальный энциклопедический словарь. М. «Советская энциклопедия», 1990

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Опера

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Ларуса · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · Музычны Рымана · Новы · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119367643 · GND: 4043582-9 · GTAA: 262946 · LCCN: sh85094900, gf2014026976 · Microsoft: 530479602 · NDL: 00564452 · NKC: ph123748, ph123760 |

 |

| Оперныя тэрміны |
| --- |
|  | 
Арыета ·  Арыёза ·  Арыя ·  Арыя да капо ·  Бельканта ·  Выхадная арыя ·  Дэкламацыйныя спевы ·  Дзіва ·  Інтэрмецца ·  Кабалета ·  Каваціна ·  Кастраты-спевакі ·  Каларатура ·  Кампрымарыё ·  Ламента ·  Лейтматыў ·  Лібрэта ·  Меладрама ·  Мецца вочэ ·  Прымадонна ·  Рэчытатыў ·  Рулада ·  Тэсітура ·  Фіярытура
 |



| ⛭Тэатральныя кірункі |
| --- |
| Тэатр | 
* Драматычны тэатр
* Тэатр музычнай камедыі
* Вадэвіль

 |  |
| Музычны тэатр | 
* Оперны тэатр
* Тэатр аперэты
* Тэатры балета
* Мюзікл
* Мюзік-хол
* Рок-опера

 |
| Жанры | 
* Драма
* Камедыя
* Трагедыя
* Трагікамедыя
* Меладрама

 |
| Тэатральныя школы | 
* Сістэма Станіслаўскага
* Сістэма Міхаіла Чэхава
* Біямеханіка Меерхольда
* Монадрама М. М. Яўрэінава
* Сістэма Ежы Гратоўскага
* Сістэма Антаніна Арто
* Аўтарскі тэатр
* Тэатр абсурду
* Тэатр апавядання

 |
| Кірункі ў тэатры | 
* Камедыя дэль артэ
* Тэатр пантамімы
* Тэатр пародыі
* Тэатр аднаго акцёра
* Вулічны тэатр

 |
| Разнавіднасці тэатра | 
* Тэатр юнага гледача
* Лялечны тэатр
* Тэатр ценяў
* Тэатр звяроў
* Тэатры агню

 |
| Камерны тэатр | 
* Камерны тэатр
* Камерны балет
* Тэатр мініяцюр
* Інтымны тэатр
* Камерная музыка
* Камерны аркестр

 |
| Рознае | 
* тэатральныя вучылішчы
* тэатральная тэрміналогія
* тэатральныя амплуа
* тэатральныя крытыкі

 |