Еўрапейскі Саюз і кандыдаты на ўступленне

Членам Саюза можа быць толькі вольная, незалежная, суверэнная, дэмакратычная дзяржава, еўрапейскія, паслядоўнікі міжнароднага права, аб развітой эканоміцы рынкавага кошту, здольнай канкураваць на адзіным, агульным рынку ўнутраным. Гэтыя патрабаванні былі напісаныя кіраўнікамі тагачаснай ўяўляе падчас саміту Еўрапейскага Савета ў Капенгагене ў 1993 годзе і вядомыя сення як крытэрыі kopenhaskie. Акрамя таго, у Мадрыдзе ў 1995 годзе Еўрапейскі Савет прадпісана прыняць цалкам і безумоўна acquis communautaire, а таксама мець спраўна дзеючую адміністрацыю і судовыя органы, здольныя правесці ў жыццё ез і супольнасці прававыя акты (крытэрыі мадрыдскі).

Восем дзяржаў мае афіцыйна статус кандыдата: Албанія (з 2014 г.), Чарнагорыя (з 2010), Ісландыя (з 2010), Паўночная Македонія (з 2005), Сербія (з 2012), Турцыя (з 1999), Украіна і Малдова (з 2022). Усе гэтыя дзяржавы, акрамя Албаніі і Паўночнай Македоніі пачалі перамовы ws. членства. У 2013 годзе Ісландыя прыпыніла перамовы да 2017 года.

У стратэгічным дакуменце, прынятым еўрапейскай Камісіяй 5 лістапада 2008 года гаворыцца: *Пашырэнне служыць рэалізацыі стратэгічных інтарэсаў ЕС аб стабільнасці, бяспекі і прадухілення канфліктаў. Спрыяе яна павышэнню дабрабыту і магчымасці эканамічнага росту, для паляпшэння злучэння з важнымі транспартнымі шляхамі і энергетычнымі, а таксама для ўмацавання пазіцый ЕС у свеце. У святле праблем, звязаных са стабільнасцю, перад якімі паўсталі нядаўна краіны ўсходняй частцы ЕС, паслядоўная рэалізацыя палітыкі пашырэння становіцца важней, чым калі-небудзь раней. Бягучая праграма пашырэння ўключае ў сябе Заходнія Балканы і Турцыю*.

Краіны-кандыдаты
----------------

Албанія, Боснія і Герцагавіна, Чарнагорыя, Паўночная Македонія, Сербія ўдзельнічаюць у Працэсе стабілізацыі і асацыяцыі, адпаведным для Сістэм Еўрапейскіх пагадненняў, заключаных у 90-я гады з дзяржавамі Цэнтральна-Усходняй Еўропы. У гэты працэс ўваходзіць заключэнне Пагаднення аб асацыяцыі з Еўрапейскім Саюзам.

### Албанія

Еўрасаюз і Албанія
Аргументы прыхільнікаў: пашырэнне ЕС на Заходнія Балканы, будзе спрыяць стабілізацыі і развіццю рэгіену, сяброўства ў ААН, сяброўства ў НАТА, сяброўства ў Савеце Еўропы, сяброўства ў АБСЭ, уступленне ў СГА, сяброўства ў CEFTA, размяшчэнне на еўрапейскім кантыненце, цесная сувязь і атаясненне сябе з культурай еўрапейскай.

Аргументы праціўнікаў: адна з самых бедных краін Еўропы, слабая эканоміка, верагодна, не вытрымае канкурэнцыі свабоднага адзінага рынку, палітычная нестабільнасць, высокая злачыннасць, карупцыя, моцная структура банды.

Дзяржавы ў падтрымку інтэграцыі Албаніі ў ЕС: Польшча[патрэбна зноска].

У чэрвені 2014 года. Еўрапейскі савет прысудзіў **Албаніі** статус афіцыйнага кандыдата ў ЕС. Пры ўмове далейшай інтэграцыі з ЕС з’яўляецца эфектыўная рэалізацыя рэформаў, асабліва ў сферы дзяржаўнага кіравання і судовай сістэмы, паляпшэнне барацьбы з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй, паляпшэнне абароны правоў чалавека і правоў меншасцей, а таксама захаванне правоў уласнасці.

### Чарнагорыя

Еўрасаюз і Чарнагорыя
Аргументы прыхільнікаў: пашырэнне ЕС на Заходнія Балканы, будзе спрыяць стабілізацыі і развіццю рэгіену, сяброўства ў ААН, сяброўства ў Савеце Еўропы, сяброўства ў АБСЭ, сяброўства ў CEFTA, размяшчэнне на еўрапейскім кантыненце, цесная сувязь і атаясненне сябе з культурай ЕС, членства ў зоне еўра.

Аргументы праціўнікаў: слабая эканоміка, верагодна, не вытрымае канкурэнцыі, свабоднага, адзінага рынку, адсутнасць членства ў СГА, высокая злачыннасць, карупцыя, дыскрымінацыя, адсутнасць поўнай свабоды прэсы.

9 снежня 2011 г. Еўрапейскі Савет прыняў рашэнне аб пачатку перамоў аб далучэнні з Чарнагорыяй у чэрвені 2012 года. Да гэтага часу ўдалося закрыць часова ў двух раздзелах (25 — навука і даследаванні, 26 — адукацыя і культура), і яны працягваюцца ў наступных дзесяці раздзелах (у чэрвені 2014 года. адкрылі перамовы ў раздзелах: 3 — свабода руху капіталу, 31 — знешняй палітыкі, бяспекі і абароны, 32 — фінансавы кантроль).

### Паўночная Македонія

Еўрасаюз і Паўночная Македонія
Аргументы прыхільнікаў: пашырэнне ЕС на Заходнія Балканы, будзе спрыяць стабілізацыі і развіццю рэгіёну, добрая (стабільная) эканамічная сітуацыя, вялікія эканамічныя рэформы і дэмакратызацыя, рашэнне праблемы албанскага меншасці, сяброўства ў ААН, сяброўства ў Савеце Еўропы, сяброўства ў АБСЭ, уступленне ў СГА, сяброўства ў CEFTA, становішча на кантыненце еўропы, цесная сувязь і атаясненне сябе з культурай еўрапейскай.

Еўрапейская камісія зарэкамендавала прызначэнне даты пачатку перамоў з-за прагрэсу Паўночнай Македоніі на шляху да сяброўства. З-за пярэчанняў Грэцыі не было прынята рашэнне аб прызначэнні канкрэтнай даты пачатку перамоў.

Аргументы праціўнікаў: пытанне аб перайменаванні дзяржавы — Грэцыя і Кіпр заявілі, што дазволяць заблакаваць уступленне Македоніі ў ЕС, калі тая будзе стаяць побач з імем «Рэспубліка Македонія», Грэцыя не сумняваецца гэта зрабіць падчас саміту NATO ў пытанні сяброўства Македоніі ў той жа арганізацыі, у мінулым Балгарыя называлася Македонію «заходняй Балгарыяй», Сербія «паўдневай Сербіяй»; меншасць албанская — пад пагрозу адзінства краіны, нізкі натуральны прырост, паводле дадзеных даследавання ААН прыкладна за 40 гадоў македонцы становяцца меншасцю ў сваёй краіне, высокая злачыннасць, карупцыя, моцныя структуры мафіі, эканоміка, верагодна, не вытрымае канкурэнцыі, свабоднага, адзінага рынку, праблема з палітычным дыялогам, ні рэформы міліцыі, ні барацьбы з карупцыяй, ні рэформы судовай сістэмы і публічнай адміністрацыі, няправільная палітыка дзяржавы ў галіне занятасці, выпадкі парушэння закону падчас выбараў, на заселеных тэрыторыях на працягу албанская меншасць.

Дзяржавы ў падтрымку еўрапейскіх памкненняў: Польшча.

У кастрычніку 2013 года. ЕК у пяты раз рэкамэндавала пачаць перамовы з Македоніяй, якая мае ад снежня 2005 года статус кандыдата. Спрэчку з Грэцыяй аб назве дзяржавы македонскага, аднак, застаецца асноўным фактарам, блакавальным поспехі інтэграцыі Македоніі. На гэта ўплываюць таксама раздражнення з Балгарыяй на фоне праекта дагавора міждзяржаўнага авіяцыйнага, а таксама запаволенне тэмпаў унутраных рэформаў.

### Сербія

Еўрапейскі Саюз і Сербія
Аргументы прыхільнікаў: пашырэнне ЕС на Заходнія Балканы, будзе спрыяць стабілізацыі і развіццю рэгіену, сяброўства ў ААН, сяброўства ў Савеце Еўропы, сяброўства ў АБСЭ, сяброўства ў CEFTA, размяшчэнне на еўрапейскім кантыненце, цесная сувязь і атаясненне сябе з еўрапейскай культурай, наладжванне супрацоўніцтва з Міжнародным Крымінальным Трыбуналам для былой Югаславіі, наладжванне супрацоўніцтва з НАТА.

Аргументы праціўнікаў: слабая эканоміка, верагодна, не вытрымае канкурэнцыі, свабоднага, адзінага рынку, унікальныя беднасць яе паўдневай частцы Аўтаномнай Правінцыі Косава і Metochia, пагаршэнне адносін з краінамі, якія прызналі незалежнасць Косава і патрабаванне ад ЕС выразнай пазіцыі, калі прызнае Сербію ў яе ранейшых, пацверджаных на міжнародным узроўні межах з Косава, адсутнасць членства ў СГА.

Дзяржава выступае: Грэцыя, Вялікабрытанія, Польшча, Венгрыі, Іспанія. Дзяржавы неахвотна ўдзелу: Нідэрланды і Румыніі.

ЕС 3 мая 2006 года прыпыніў перамовы асацыяцыі яшчэ тады з Сербіяй і Чарнагорыяй з-за невыканання ею ўмоў, як гэта было арышт да канца красавіка Ратка Младзіча. Сербія з’яўляецца каардынатарам Сербіі і Чарнагорыі. Аднак у траўні 2007 года Еўрапейскі Саюз адзначыла, што бачыць падзеі, якія адбываюцца ў Сербіі змены, якія дазваляюць на аднаўленне перамоў узнагарод. 23 снежня 2009 года ў Стакгольме, сербскі прэзідэнт Барыс Tadić падаў афіцыйную заяўку на сяброўства ў Еўрапейскім Саюзе. 1 сакавіка 2012 года Сербія атрымала статус дзяржавы кандыдата да сяброўства ў Еўрапейскім Саюзе

Сербія пачала перамовы 21.01.2014 года. Доўжыцца фаза screeningu. У значнай ступені іх тарыф залежыць ад прагрэсу ў працэсе нармалізацыі паміж Сербіяй і Косава — заключэнне пагаднення па гэтым пытанні 19.04.2013 года ў Бруселі і яго рэалізацыя з’яўляецца фактарам przesądzającym аб прагрэсе Сербіі.

### Турцыя

Еўрапейскі Саюз і Турцыя
Аргументы прыхільнікаў: краіна, якая даўжэй за ўсіх чакае на рашэнне Еўропы адносна сяброўства (з 1963 года — калі ў Сістэме Stowarzyszeniowym анансавалі яе ўваход у тагачаснай ЕЭС), да 85 % насельніцтва падтрымлівае інтэграцыю Турцыі ў ЕС, моцная westernizacja мадэлі жыцця і laicyzacja палітычнай жыцця, шанец на дэмакратызацыю гэтай краіны, як і шанец на дэмакратызацыю Саюза, шанец на выхад за круг хрысціянскай цывілізацыі і пабудаваць згоды хрысціянска-мусульманскай, так што Саюз будзе шанец стварыць вялікую, разнастайную культурна прастора, таксама спрыяюць стабілізацыі ў зоне басейна мораў: Міжземнага і Чорнага і ў Закаўказзе, добрая фізпадрыхтоўка эканамічная, эканамічныя рэформы, вялікая колькасць насельніцтва — вялізны рынак збыту, вялікую колькасць туркаў у еўрапейскіх краінах — гэта моцныя і доўгія культурныя адносіны з Захадам, зварот да візантыйскай традыцыі, і для злучэння абедзвюх частак былой рымскай Імперыі, сяброўства ў ААН, сяброўства ў Савеце Еўропы (ад 9 жніўня 1949 г.), сяброўства ў АЭСР, сяброўства ў АБСЭ, уступленне ў СГА, сяброўства ў НАТА (з 1952 года) — вайсковы саюзнік многіх краін-членаў, другая па велічыні войска НАТА — магчымасць прыцягнення велізарнага патэнцыялу для дасягнення ваеннай ЕС, асацыяванае сяброўства ў Заходнееўрапейскага Саюза, сяброўства ў G20 — жаданне гуляць больш важную ролю на міжнароднай арэне, імкнення стаць рэгіянальнай дзяржавай[патрэбна зноска], важна становішча геастратэгічнае становішча (што ўмацаванне geostrategicznego становішча Еўрапейскага Саюза) — у прыватнасці, у энергетычных праектах, звязаных з паўдневым Каўказам і на Блізкім Усходзе і ў працэсах па падтрыманні міру ў гэтым рэгіене свету, прыняцце закона аб фондах, рэформа крымінальнага кодэкса ў дачыненні да свабоды выказвання меркаванняў, захаванне ў новай турэцкай канстытуцыі, поўнага павагі правоў чалавека і асноўных свабод, забеспячэння размеркавання уладаў і дэмакратычнага і свецкага характару Турэцкага Дзяржавы.

Аргументы праціўнікаў: спрэчка з Арменіяй (непрызнанне генацыду Армян і падтрыманне эмбарга, эканамічнай, закрыцце мяжы і прымяненне пагроз у дачыненні да суседзяў), нестабільныя адносіны з Грэцыяй — непрызнанне генацыду Грэкаў у пачатку ХХ стагоддзя[патрэбна зноска], пытанне меншасцей курдскай, спрэчка з Кіпрам аб Турэцкай Рэспублікі Паўночнага Кіпра (непрызнанне Кіпра, аднаго з чальцоў ЕЗ), *дэ-юрэ* Турцыя займае частку тэрыторыі ЕС, толькі крыху больш за 3 % тэрыторыі ляжыць на еўрапейскім кантыненце, большую частку сваёй гісторыі Турцыя была ў апазіцыі да Еўропе, вялікі ўплыў арміі і экстрэмальных умоў ісламскія нізкі ўзровень эканамічнага развіцця — няздольнасць справіцца на ўнутраным рынку, вялікая колькасць насельніцтва — магчымая вялікая хваля эміграцыі ў пошуках працы, Турцыя атрымлівае велізарную магчымасць блакавання прыняцця рашэнняў, будзе другой краінай па колькасці насельніцтва (пасля Германіі) — практычна ні адно рашэнне не будзе прынята без яе згоды, вялікая колькасць туркаў у еўрапейскіх краінах — цяжкасці ў пошуку сябе ў заходнім свеце, прыняцце Турцыі можа прывесці да расхіствання культурных сувязяў і запаволення інтэграцыйных працэсаў (страхі для адмены інтэграцыі ў зону свабоднага гандлю, недавер (нежаданне) арабскіх краін звязана з мінулым і панавання Osmanów, незавершаныя праблемы, звязаныя з рэлігійнай свабодзе веравызнанняў niemuzułmańskich, умяшанне ў дзеянні Усяленскага Патрыярхату, парушэнне правоў жанчын (у тым ліку права здзяйсняць так званыя «забойствы гонару), вельмі нізкі працэнт жанчын, прысутных на рынку працы, парушэнні правоў прафсаюзаў, папярэджана судова доступ да вэб-парталаў.

Прыхільнікі патэнцыйнага сяброўства Турцыі: Вялікабрытанія, Швецыя, Польшча (у асобе былога прэзідэнта Леха Качыньскага і прэм’ер-міністра Дональда Туска). Праціўнікі: Аўстрыя.

Турцыя пачала перамовы ў кастрычніку 2005 года і да гэтага часу яны адкрыты ў 13 раздзелах перамоў (апошні з іх: 22 — рэгіянальная палітыка і каардынацыя рэгіянальных інструментаў быў адкрыты ў лістападзе 2013 года). Часова ўдалося закрыць перамовы толькі ў чале 25 (навука і даследаванні). Адкрыцце перамоў у васьмі раздзелах, ен заблакаваны Кіпр у сувязі з niewypełnianiem праз Турцыю запісаў так званага пратаколу ankarskiego па пагадненні аб асацыяцыі, што мае свае карані ў працягваецца падзеле Кіпра на Рэспубліку Кіпр і так званую Турэцкую Рэспубліку Паўночнага Кіпра. Акрамя таго, Францыя блакуе адкрыцце чатырох кіраўнікоў перамоў. На шляху прагрэсу перамоў Турцыі варта таксама палітычная сітуацыя ў гэтай дзяржаве і падаўленне ўнутраных рэформаў. Турцыя прыкладае намаганні аб адкрыцці перамоў у раздзелах 23 (правасуддзе і асноўныя правы) і 24 (правасуддзе, свабода, бяспека).

### Боснія і Герцагавіна

Еўрасаюз і Боснія і Герцагавіна
Аргументы прыхільнікаў: пашырэнне ЕС на Заходнія Балканы будзе спрыяць стабілізацыі і развіццю рэгіену, сяброўства ў ААН, сяброўства ў Савеце Еўропы, сяброўства ў АБСЭ, сяброўства ў CEFTA, становішча на кантыненце еўропы, цесная сувязь і атаясненне сябе з еўрапейскай культурай, вялікая грамадская падтрымка еўрапейскай інтэграцыі.

Аргументы праціўнікаў: палітычная нестабільнасць, пагроза адзінства краіны (сепаратызм часткі сербскай), глыбокія парывы этнічныя высокая злачыннасць, карупцыя, моцная структура банды, слабая эканоміка, верагодна, не вытрымае канкурэнцыі, свабоднага, адзінага рынку, адсутнасць членства ў СГА, 121 месца ў індэксе эканамічнай свабоды.

У 2005 годзе пачаліся перамовы аб асацыяцыі. У чэрвені 2008 года было падпісана пагадненне аб стабілізацыі і асацыяцыі. Еўрапейскі Саюз, па ўзгадненні з Саветам па Рэалізацыі ў Пакой, збіраецца ўзяць на сябе галоўную адказнасць за стабілізацыю ў Босніі. Боснія і Герцагавіна разлічвае на атрыманне статусу кандыдата, што будзе магчыма, абапіраючыся на станоўчую ацэнку ступені іх стабілізацыі ўнутранай і складанасці якія праводзяцца рэформаў. Дзяржавы ў падтрымку імкнення інтэграцыі: Польшча.

### Косава

Еўрапейскі Саюз і Косава
Іспанія, Кіпр, Славакія, Грэцыя і Румынія не прызналі аднабаковага абвяшчэння незалежнасці і zawetują любыя формы супрацоўніцтва ЕС з Косава. Гэтая краіна з’яўляецца адным з самых бедных рэгіенаў свету з czterdziestoprocentowym беспрацоўем, вельмі слабой эканомікай і моцнымі структурамі мафіі. Абвінавачванні ў ваенных злачынствах, а што за гэтым ідзе поўная адсутнасць кантролю і абароны меншасцей сербаў і рома, разбурэнне помнікаў праваслаўнай культуры. Адзінае, што пераважвае ў плюс, гэта выкарыстанне валюты еўра і быць свайго роду *пратэктаратам* Еўрапейскага Саюза. ЕС *wyeksportowała* там структуры дзяржаўнай адміністрацыі, судовай сістэмы і паліцыі — EULEX (аднак, з улікам нейтральнасці гэтай місіі адносна статусу Косава). З іншага боку, гэта нагода на няма, так як членам ЕС, не можа быць краіна, якая не мае моцнай адміністрацыі і судовай сістэмы. Звязана гэта з тым, праваахоўныя органы супольнасці, якія ляжыць менавіта на судовай сістэме і адміністрацыі дзяржаў-членаў. Як ні парадаксальна, у цяперашні час Сербія можа ўвайсці ў ЕС раней, чым Косава. Не ў карысць Косава (як самастойнай дзяржавы) кажа таксама адсутнасць членства ў ААН, Радзе Еўропы, АБСЭ, СГА. У карысць кажа — асобнае ад Сербіі — сяброўства ў CEFTA — але гэта сяброўства як Косава-ІНШЫЯ. Першым і асноўным аргументам супраць парталу гэта не афіцыйнае прызнанне еўрасаюзам незалежнасці Косава. Еўрапейская камісія прызнае Косава толькі і выключна як вобласць адміністрацыйны Сербіі пад міжнародным наглядам.

У выніку пагаднення сербска-kosowskiego і станоўчага для Косава справаздачы ЕК, 28 кастрычніка 2013 года было прынята перамовы ws. заключэння Пагаднення аб стабілізацыі і асацыяцыі з Косава (формула *EU-only*), якія скончыліся ў траўні 2014 года. Пагадненне было падпісана 27 кастрычніка 2015 года.

### Украіна

Еўрапейскі Саюз і Украіна.
Імкненне Украіны да еўраінтэграцыі выявілася ў знешняй палітыцы краіны да канца 2004 года з прыходам да ўлады Віктара Юшчанкі, які зрабіў праграмныя заявы аб пастаноўцы чатырох галоўных задач: атрыманні статусу краіны з рынкавай эканомікай, уступленні ў СГА, атрыманне статусу асацыяванага члена ЕС, а затым — паўнапраўнага. Прызнанне Украіны краінай з рынкавай эканомікай адбылося 1 снежня 2005 года, а 16 мая 2008 года краіна стала 152-м членам СГА. Разам з тым, нягледзячы на пастаянную падтрымку членства Украіны з боку еўрапарламентарыяў, тон рэзалюцый Еўрапарламента адлюстроўвае ацэнкі палітычнай сітуацыі і развіцця дэмакратыі ў краіне: калі рэзалюцыя 2005 года заклікае даць краіне выразную перспектыву з магчымасцю ўступлення ў ЕС, а ў рэзалюцыі лютага 2010 года, акрамя прызнання правы краіны падаць заяўку аб членстве, прапануецца даць Еўракамісіі мандат на распрацоўку плана дзеянняў па адмене візавага рэжыму для Украіны, то рэзалюцыя ад 25 лістапада 2010 года (пасля ўступлення на пасаду Прэзідэнта Украіны Віктара Януковіча) крытыкуе апошнія мясцовыя выбары, праблемы са СМІ, парушэнне правоў і свабод, а таксама ўмяшанне СБУ ў дэмакратычны працэс.

У лютым 2011 года пасол ЕС ва Украіне Жазэ Мануэль Тэйшэйра заявіў, што ў цяперашні час Украіна не адпавядае мінімальным умовам для абмеркавання пытання ўваходжання ў склад у ЕС.

У канцы сакавіка 2012 года Украіна і ЕС парафіравалі пагадненне аб асацыяцыі, якое ўключае палажэнні аб стварэнні паглыбленай і ўсёабдымнай зоны свабоднага гандлю.

У пачатку чэрвеня 2012 года пасол ЕС ва Украіне Жазэ Мануэль Тэйшэйра заявіў, што Еўрапейскі саюз не пярэчыць супраць сяброўства Украіны ў арганізацыі.

23 ліпеня 2012 года Украіна і ЕС пашырылі дагавор аб спрашчэнні візавага рэжыму.

Пра падтрымку еўраінтэграцыі Украіны сваімі краінамі заявілі прадстаўнікі Польшчы, Эстоніі, Літвы, Грэцыі, Вялікабрытаніі, Ірландыі, Іспаніі, Партугаліі, Бельгіі, Румыніі, Венгрыі, Італіі, Люксембурга, Фінляндыі, Аўстрыі, Швецыі, Кіпра, Латвіі, Мальты, Славакіі, Славеніі, Балгарыі.

21 лістапада 2013 года Кабінет міністраў Мікалая Азарава заявіў аб прыпыненні падрыхтоўкі да заключэння пагаднення аб асацыяцыі з ЕС з мэтай „забеспячэння нацыянальнай бяспекі Украіны" і аднаўлення страчаных аб’ёмаў вытворчасці і гандлёва-эканамічных адносін з Расійскай Федэрацыяй». 28 лістапада 2013 года падпісанне пагаднення аб асацыяцыі і зоне свабоднага гандлю на саміце Усходняга партнёрства ў Вільні не адбылося, што паслужыла адной з прычын масавых пратэстаў насельніцтва і наступнай змене ўлады ва Украіне.

21 сакавіка 2014 года новы Прэм’ер-міністр Украіны Арсеній Яцанюк падпісаў палітычную частку пагаднення. 27 чэрвеня 2014 года ў Бруселі адбылося падпісанне эканамічнай часткі пагаднення з удзелам абранага 25 траўня 2014 года Прэзідэнта Украіны Пятра Парашэнкі. 16 верасня 2014 года Вярхоўная рада Украіны і Еўрапейскі парламент адначасова ратыфікавалі пагадненні аб асацыяцыі, у гэты ж дзень Пётр Парашэнка падпісаў закон аб ратыфікацыі гэтага пагаднення. У цяперашні час ідзе працэс ратыфікацыі пагаднення парламентамі 28 краін ЕС.

16 верасня 2014 Вярхоўная рада Украіны прыняла пастанову «аб еўрапейскім выбары Украіны». У ім, у прыватнасці, было адзначана, што Вярхоўная Рада Украіны разглядае ратыфікацыю пагаднення аб асацыяцыі не толькі як стымулюючы фактар для ажыццяўлення далейшых рэформаў ва Украіне, але таксама як чарговы крок на шляху да дасягнення канчатковай мэты еўрапейскай інтэграцыі — набыццё паўнапраўнага сяброўства ў Еўрапейскім Саюзе.

8 верасня 2014 Еўрапейскі парламент рэзалюцыяй «сітуацыя ва Украіне і стан спраў у адносінах ЕС-Расія» пацвердзіў, што, у адпаведнасці з артыкулам 49 Пагаднення аб ЕС, Украіна, як і любая іншая еўрапейская краіна, мае еўрапейскую перспектыву і можа стаць сябрам ЕС пры ўмове, што будзе прытрымлівацца прынцыпаў дэмакратыі, паважаць асноўныя свабоды, правы чалавека, правы меншасцей і забяспечваць вяршэнства права. 25 лютага 2015 года Вярхоўны прадстаўнік ЕЗ у замежных справах і палітыцы бяспекі Федэрыка Магерыні ў эфіры брытанскага тэлеканала Sky News, адказваючы на пытанне, аб планах ЕЗ прыняць Украіну ў свой склад, заявіла:

«Кожная краіна на еўрапейскай тэрыторыі мае права або магчымасць рана ці позна падаць заяўку аб уступленні. Гэта не было ў парадку дня ў апошнія гады, гэта не стаіць на парадку дня цяпер…».

1 верасня 2017 года пагадненне цалкам увайшло ў сілу.

1 сакавіка 2022 года Еўрапарламент падтрымаў рэзалюцыю аб прадастаўленні Украіне статуса краіны-кандыдата на ўступленне ў Еўрапейскі Саюз. Еўрапейскі савет 23 чэрвеня 2022 года ўхваліў статус кандыдата для Украіны.

### Малдова

Еўрапейскі Саюз і Малдова.
Пагадненне паміж Малдовай і Еўрапейскім Саюзам аб партнёрстве і супрацоўніцтве было падпісана 28 лістапада 1994 года і ўвайшло ў сілу 1 ліпеня 1998 года. Кіраўніцтва непрызнанай Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі не падтрымлівае імкненне Малдовы ўступіць у Еўрасаюз. І хоць Малдова не ўваходзіць у афіцыйную праграму пашырэння, у лістападзе 2010 года прэм’ер-міністр краіны Улад Філат заявіў, што Малдова падасць заяўку на ўступленне ў Еўрасаюз у 2011 годзе.

27 чэрвеня 2014 года адбылася цырымонія падпісання новага пагаднення аб асацыяцыі. 1 ліпеня 2016 года пагадненне ўвайшло ў сілу.

Прэзідэнт Малдовы Ігар Дадон у 2017 годзе заяўляў аб тым, што мае намер ануляваць Пагадненне з Еўрапейскім саюзам пасля чарговых парламенцкіх выбараў у выпадку, калі Партыя сацыялістаў атрымае большасць месцаў у парламенце.

Пасля таго, як на чале краіне стала Мая Санду, Еўрапейскі савет 23 чэрвеня 2022 года ўхваліў статус кандыдата для Малдовы.

Краіны па-за бягучай праграмы пашырэння
---------------------------------------

### Азербайджан

З 1993 года Азербайджан заявіў аб сваёй зацікаўленасці ў адносінах з ЕС і прыступіў да планавання сувязяў з ім у розных галінах. У 1996 года прэзідэнт Азербайджанскай Рэспублікі Г. Аліеў падпісаў пагадненне аб партнёрстве і супрацоўніцтве і ўсталяваў афіцыйныя сувязі.

### Арменія

Арменія раней заяўляла пра намеры ў дачыненні да еўрапейскай інтэграцыі і нават дэкларавала ўступленне ў ЕЗ доўгатэрміновай мэтай, удзельнічаючы ў праграме «Еўрапейскай палітыкі суседства» з 2004 года, а ва «Усходнім партнёрстве» — з моманту яго стварэння ў 2009 годзе. Праведзенае ў 2005 годзе апытанне насельніцтва паказала, што амаль дзве траціны насельніцтва краіны жадалі бы бачыць краіну ў ЕС.

Арменія доўгія гады мае цесныя адносіны з Расіяй, заяўляючы, як у 2006, так і ў 2010 годзе, што альтэрнатывы ім няма. У 2013 годзе Прэзідэнт Арменіі Серж Саргсян заявіў аб адмове ад курсу на еўраінтэграцыю. 10 кастрычніка 2014 года Арменія ўступіла ў Мытны саюз ЕАЭС. 2 студзеня 2015 года Арменія афіцыйна ўступіла ў Еўразійскі эканамічны саюз (ЕАЭС).

24 лістапада 2017 года Арменія і Еўрапейскі Саюз падпісалі Дагавор аб усёабдымнай і пашыраным партнёрстве, якое прадугледжвае шырокі спектр палітыка-эканамічных, фінансавых, гуманітарных пытанняў.

### Беларусь

Еўрасаюз неаднаразова асуджаў беларускі ўрад за аўтарытарнасць дзяржаўнага кіравання, неадпаведнасць выбараў агульнаеўрапейскім дэмакратычным нормам і цалкам рэальныя парушэнні правоў чалавека і грамадзяніна ў Рэспубліцы і нават уводзіў санкцыі ў дачыненні да краіны, з прычыны чаго Беларусь мае напружаныя адносіны з ЕС. Акрамя таго, урад Беларусі выбралў курс на інтэграцыю з Расіяй у рамках Саюзнай дзяржавы.

Тым не менш, у маі 2009 года Еўрасаюз запрасіў Беларусь у праграму «Усходняе партнёрства». Аднак пасля прэзідэнцкіх выбараў 19 снежня 2010 года, не прызнаныя АБСЭ, Эўразьвязам і краінамі Паўночнай Амерыкі дэмакратычнымі, і якія рушылі за выбарамі арыштам удзельнікаў апазіцыйнага мітынгу, міністры замежных спраў Швецыі, Чэхіі, Польшчы і Германіі ў сумеснай артыкуле заявілі, што працяг супрацоўніцтва з Прэзідэнтам Беларусі Аляксандрам Лукашэнкам «у сапраўдны момант выглядае пустой тратай сіл і часу».

6 ліпеня 2010 года Беларусь уступіла ў Мытны саюз ЕАЭС. 1 студзеня 2015 года Беларусь увайшла ў Еўразійскі эканамічны саюз, з’яўляючыся, разам з Казахстанам і Расіяй, краінай-заснавальнікам гэтай арганізацыі.

Аднак за актыўную інтэграцыю з Еўрапейскім Саюзам выказваецца пераважная большасць палітыкаў і палітычных партый, якія пазіцыянуюць сябе як апазіцыя дзейнаму ўраду Аляксандру Лукашэнку, канчатковай мэтай сваіх праграм дэкларуючы ўступленне Беларусі ў ЕЗ. У выпадку змены палітычнага рэжыму і прыходу да ўлады ў Беларусі цяпер апазіцыйных рухаў, падача заяўкі на ўступленне Беларусі ў ЕС уяўляецца цалкам верагоднай. Паводле апытання, праведзенага незалежным інстытутам сацыяльна-эканамічных і палітычных даследаванняў у снежні 2012 года, сярод грамадзян Беларусі больш папулярнай з’яўляецца інтэграцыя з ЕЗ (43,4 % апытаных), чым з Расіяй (37,7 %).

Акрамя таго, Расія і Беларусь, якія падпісалі дагавор аб стварэнні Саюзнай дзяржавы, не могуць у прынцыпе пачаць ніякія дзеянні па самастойным уступлення ў ЕС, не разарваўшы гэты дагавор.

### Грузія

Аб сваім намеры ўступіць у ЕС неаднаразова заяўляла кіраўніцтва Грузіі, але ніякіх канкрэтных дакументаў, якія забяспечвалі пачатак перамоўнага працэсу па гэтым пытанні, пакуль яшчэ не падпісана і, хутчэй за ўсё, не будзе падпісана да таго часу, пакуль не будзе ўрэгуляваны канфлікт з Паўднёвай Асеціяй і Абхазіяй.

У маі 2010 года кіраўнік прадстаўніцтва Еўрасаюза ў Расіі Фернанда Валенсуэла заявіў, што ў агляднай перспектыве далучэння Грузіі да Еўрасаюза не будзе.

У ліпені 2010 года ў Батумі стартавалі перамовы прадстаўнікоў ЕС і Грузіі з нагоды заключэння двухбаковага пагаднення аб асацыяцыі.

25 лютага 2013 года Грузія атрымала план дзеянняў па лібералізацыі візавага рэжыму з ЕС.

На Віленскім саміце 29 лістапада 2013 года адбылася цырымонія парафіравання пагаднення аб асацыяцыі паміж Грузіяй і Еўрасаюзам. Акрамя таго, грузінскі бок падпісаў другое пагадненне, якое прадугледжвае ўцягванне краіны ў аперацыі па кіраванню крызісамі.

27 чэрвеня 2014 года адбылася цырымонія падпісання Пагаднення аб асацыяцыі. Цяпер ідзе працэс ратыфікацыі гэтага дагавора.

### Ісландыя

Ісландыя падала заяўку на ўваход ў саюз з прычыны эканамічнага спаду. Дадзены крок ідзе насуперак з традыцыйным скептыцызмам Ісландыі з нагоды далучэння да ЕС, і зыход рэферэндуму залежыць у вялікай ступені ад таго, ці зможа ўрад пераканаць сваіх грамадзян у неабходнасці далучэння. Да гэтага адносіны Ісландыі з ЕС вызначаліся яе ўваходжаннем у склад Еўрапейскай эканамічнай зоны, якія прадстаўляюць доступ да агульнага рынку ЕС і Шэнгенскім пагадненнем. Як вынік, ісландскае права ўжо ўключае значную частку гандлёвага права ЕС і чакаецца, што перамовы аб далучэнні завершацца хутка (аднак, даследаванне, праведзенае ў 2005 годзе Сакратарыятам ЕАСГ, паказала, што дакладны працэнт уключэння заканадаўства ЕС складае толькі 6,5 %).

Як і ў Нарвегіі, асноўны аргумент Ісландыі супраць увахода ў саюз — страх страціць кантроль над сваімі рыбнымі рэсурсамі. Аднак, фінансавы крызіс 2008 года прымусіў кіруючую партыю, партыю незалежнасці, перагледзець свае пазіцыі і пагадзіцца пачаць перамовы пасля правядзення агульнанацыянальнага рэферэндуму (у дадатак да рэферэндуму па пытанні аб далучэнні). Пры гэтым былы прэм’ер-міністр краіны Ёхана Сігурдардоцір і меншая, якая не ўваходзіць у кіруючую кааліцыю, прагрэсіўная партыя падтрымалі толькі заключны рэферэндум. Пытанне аб перамовах было пастаўленае на галасаванне ў парламенце Ісландыі ў ліпені 2009 года і зацверджанае (без правядзення рэферэндуму аб пачатку перамоў) з невялікай перавагай 16 ліпеня 2009 года. Заяўка шведскага старшынства ў савеце ЕС, датаваны тым жа днём, была прынятая да разгляду ў савеце 27 ліпеня. 8 верасня Еўракамісія паслала Ісландыі спіс з 2500 пытанняў, якія тычацца выканання краінай крытэрыяў уступлення і ступені адпаведнасці праву ЕЗ, адказы на якія былі дасланыя 22 кастрычніка 2009 года. 9 лістапада быў абраны галоўны прадстаўнік для маючых адбыцца перамоў, Стэфан Хаукур Ёханесан, пасол Ісландыі ў Бельгіі. У лютым 2010 года Еўрапейскі камісар па пытаннях пашырэння рэкамендаваў Радзе ЕС пачаць перамовы з Ісландыяй, пасля чаго 17 чэрвеня краіне быў прысвоены статус кандыдата, а 27 ліпеня 2010 года-пачаты перамовы.

Новы ісландскі ўрад у траўні 2013 года прыняў рашэнне аб замарожванні перамоў аб уступленні краіны ў ЕС. 13 чэрвеня міністр замежных спраў Гунар Брагі Свенсан праінфармаваў Еўракамісію аб тым што ўрад Ісландыі адклікае сваю заяўку на ўступленне ў Еўрапейскі Саюз. На чэрвень 2013 года, паводле апытанняў, уступленне Ісландыі ў Еўрапейскі Саюз падтрымлівае менш за чвэрць насельніцтва краіны.

У лютым 2014 года кабінет міністраў Ісландыі падрабязна вывучыў даклад Інстытута эканамічных даследаванняў, у якім распавядаецца аб сітуацыі ў Еўрасаюзе і аб наступствах, якія могуць паўстаць у выпадку далучэння Ісландыі да ЕС. З прычыны гэтага ўрад Ісландыі ўхваліў ініцыятыву недалучэння да ЕС і ўлады вырашылі адмовіцца ад правядзення рэферэндуму па нагоды таго, ці варта краіне працягваць перамовы з Эўразьвязам. Паводле апытання, праведзенага ў студзені 2014 года, больш за 60 % насельніцтва Ісландыі выступае супраць інтэграцыі ў ЕЗ.

5 студзеня 2015 года прэм’ер-міністр Ісландыі Сігмундзюр Давід Гунлаугсан заявіў, што мае намер у пачатку таго ж года адклікаць заяўку на уваход у склад яго краіны ў Еўрасаюз, што было зроблена 12 сакавіка 2015 года.

### Карлікавыя дзяржавы

У Заходняй Еўропе размешчана пяць карлікавых дзяржаў: Андора, Ватыкан, Ліхтэнштэйн, Манака і Сан-Марына. Ліхтэнштэйн з’яўляецца членам ЕАСГ. Андора, Ватыкан, Манака і Сан-Марына падпісалі пагадненні, якія дазваляюць ім не толькі выкарыстоўваць еўра, але і чаканіць уласныя манеты. Усе яны таксама дэ-факта ўдзельнічаюць у Шэнгенскім пагадненні альбо маюць амаль цалкам адкрытую мяжу з ЕС і цесныя адносіны з мяжуюць дзяржавамі. Напрыклад, Манака ў поўнай меры з’яўляецца часткай мытнай тэрыторыі ЕС праз Францыю і выкарыстоўвае вялікую частку правы ЕС у дачыненні да ПДВ і акцызаў.

Ліхтэнштэйн уваходзіць у Еўрапейскую эканамічную зону разам з Ісландыяй і Нарвегіяй і, такім чынам, цесна інтэграваны з Еўрасаюзам. Знаходзячыся пры гэтым у Мытным і валютным саюзе са Швейцарыяй, краіна можа адпаведна разгледзець магчымасць далучыцца да ЕС, калі такое рашэнне прыме Швейцарыя. Напрыклад, Ліхтэнштэйн падпісаў Шэнгенскае пагадненне ўслед за Швейцарыяй.

### Нарвегія

Насельніцтва Нарвегіі двойчы на нацыянальных рэферэндумах (у 1972 і 1994 гадах) адпрэчвала прапанову аб уступленні ў ЕС, краіна засталася ў ЕАСГ.

### Расія

Пытанне аб разглядзе Расіі ў кантэксце пашырэння ЕС падымалася разам з іншымі постсавецкімі дзяржавамі, уключаючы Казахстан, заходняя частка тэрыторыі якога размешчана ва Усходняй Еўропе. Расія неаднаразова аб’яўляла аб нежаданні і немагчымасці ўступлення ў Еўрасаюз, прапаноўваючы замест гэтага рэалізаваць канцэпцыю «чатырох агульных прастор», якія суправаджаюцца «дарожнымі картамі» і палягчаюць трансгранічнае перамяшчэнне грамадзян, эканамічную інтэграцыю і супрацоўніцтва ў шэрагу іншых абласцей. У кастрычніку 2005 года Прэзідэнт Расіі Уладзімір Пуцін заявіў аб тым, што ён «быў бы шчаслівы», калі б Расія атрымала запрашэнне ўступіць у ЕС, аднак, гэтая заява была суправаджаная агаворкай аб тым, што сам ён не будзе выступаць з просьбай аб прыняцці ў ЕС.

Падчас падрыхтоўчай стадыі Еўрапейскай палітыкі суседства (ЕПС) Расія настаяла на стварэнні чатырох агульных прастор ЕС — Расіі замест удзелу ў ЕПС, так як бачыла яго «няроўным» пагадненнем з Еўрасаюзам у дамінуючай ролі апошняга. У маі 2005 года ў рамках агульных прастор быў прыняты план дзеянняў, блізкі па зместу да плану дзеянняў ЕПС. Як ЕПС, так і агульныя прасторы ЕС-Расіі рэалізаваны праз Еўрапейскі інструмент суседства і супрацоўніцтва.

Акрамя таго, Расія і Беларусь, якія падпісалі дагавор аб стварэнні Саюзнай дзяржавы, не могуць у прынцыпе пачаць ніякія дзеянні па самастойным уступленні ў ЕС, не разарваўшы гэты дагавор.

### Швейцарыя

У замарожаным стане доўгі час знаходзілася заяўка Швейцарыі, уступленне якой было спынена рэферэндумам. Гэтая краіна, тым не менш, далучылася да Шэнгенскага пагаднення 1 студзеня 2007 года. 1 студзеня 2011 года Прэзідэнтам краіны зноў стала Мішлін Кальмі-рэ, якая падтрымлівае ідэю ўступлення Швейцарыі ў Еўрапейскі Саюз, аднак падчас свайго першага візіту на пасадзе прэзідэнта ў студзені 2011 года паведаміла, што ўваход у склад у ЕС, як і пераход да сістэмы аўтаматычнага прымянення права ЕС, непрымальныя для Швейцарыі. 27 чэрвеня 2016 года Савет ЕС атрымаў апавяшчэнне аб адкліканні заяўкі на ўступленне.

Гл. таксама
-----------

* Гісторыя пашырэння еўрапейскіх супольнасцяў і Еўрапейскага Саюза
* Дзяржавы-члены Еўрапейскага Саюза
* Геаграфія Еўрапейскага Саюза

Спасылкі
--------

* Апісання краін, афіцыйна прызнаных за кандыдатаў на афіцыйным сайце Еўрапейскай Камісіі  (англ.)
* Апісання краін, афіцыйна прызнаных за кандыдатаў на афіцыйным сайце Еўрапейскай Службы Знешніх Дзеянняў  (англ.)