recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Схе́ма Го́рнера** (альбо **правіла Горнера**, **метад Горнера**) — алгарытм вылічэння значэння мнагасклада, запісанага ў выглядзе сумы складнікаў, пры зададзеным значэнні пераменнай. Метад Горнера дазваляе знайсці корані палінома, а так сама вылічыць вытворныя палінома ў зададзенай кропцы. Схема Горнера таксама з'яўляецца простым алгарытмам дзеля дзялення палінома на біном віду x − c Метад названы ў імя Уільяма Джорджа Горнера (en:William George Horner).

Апісанне алгарытма
------------------

Зададзены паліном {\displaystyle P(x)}:

{\displaystyle P(x)=a\_{0}+a\_{1}x+a\_{2}x^{2}+a\_{3}x^{3}+\ldots +a\_{n}x^{n},\quad a\_{i}\in \mathbb {R} }.
Хай патрабуецца вылічыць значэнне дадзенага палінома пры фіксаванным значэнні {\displaystyle x=x\_{0}}. Прадставім паліном {\displaystyle P(x)} у наступным выглядзе:

{\displaystyle P(x)=a\_{0}+x(a\_{1}+x(a\_{2}+\cdots x(a\_{n-1}+a\_{n}x)\dots ))}.
Вызначым наступную паслядоўнасць:

{\displaystyle b\_{n}=a\_{n}\,\!}
{\displaystyle b\_{n-1}=a\_{n-1}+b\_{n}x\,\!}
…
{\displaystyle b\_{i}=a\_{i}+b\_{i+1}x\,\!}
…
{\displaystyle b\_{0}=a\_{0}+b\_{1}x\,\!}
Значэнне {\displaystyle P(x\_{0})=b\_{0}}.. Пакажам, што гэта так.

У атрыманны запіс формулы {\displaystyle P(x)} уставім {\displaystyle x=x\_{0}} і будзем вылічаць значэнні выразу, пачынаючы з унутраных дужак. Для гэтага будзем замяняць падвыразы праз {\displaystyle b\_{i}}:

{\displaystyle {\begin{aligned}P(x\_{0})&=a\_{0}+x\_{0}(a\_{1}+x\_{0}(a\_{2}+\cdots x\_{0}(a\_{n-1}+a\_{n}x\_{0})\dots ))\\&=a\_{0}+x\_{0}(a\_{1}+x\_{0}(a\_{2}+\cdots x\_{0}(a\_{n-1}+b\_{n}x\_{0})\dots ))\\&=a\_{0}+x\_{0}(a\_{1}+x\_{0}(a\_{2}+\cdots x\_{0}(b\_{n-1})\dots ))\\&{}\ \ \vdots \\&=a\_{0}+x\_{0}(b\_{1})\\&=b\_{0}\end{aligned}}}

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 126033826 |
**Уладзіслаў Геўліч** (нар. 23 верасня 1994, Севастопаль) — украінскі футбаліст, абаронца клуба «Севастопаль».

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец севастопальскага футбола, выступаў за юнацкія каманды «Севастопаля», а ў 2011 годзе далучыўся да фарм-клуба «Севастопаль-2». 1 чэрвеня 2013 года дэбютаваў у першай камандзе «Севастопаля», выйшаўшы на замену ў канцы матча супраць «Адэсы» (1:0). Па выніках сезона 2012/13 «Севастопаль» выйшаў у Прэм’ер-лігу, і замест «Севастопаля-2» была сфарміравана каманда для ўдзелу ў моладзевым першынстве Украіны, да якой далучыўся і Геўліч. 27 красавіка 2014 года дэбютаваў у Прэм’ер-лізе, адгуляўшы ўсе 90 хвілін у матчы супраць «Ільічоўца» (0:0).

Пасля далучэння Крыма да Расіі прыняў расійскае грамадзянства і стаў выступаць за новы клуб СКЧФ у чэмпіянаце Крыма. У ліпені 2016 года перайшоў у клуб украінскай Першай лігі «Цярнопаль», але ўжо ў верасні таго ж года пакінуў яго і вярнуўся ў СКЧФ, які змяніў назву на «Севастопаль».

У студзені 2017 года прыбыў на прагляд у беларускі клуб «Дняпро» з Магілёва і ў сакавіку падпісаў кантракт. Здолеў замацавацца ў аснове каманды, звычайна выступаў на пазіцыі правага абаронцы. У студзені 2018 года падоўжыў пагадненне з магіляўчанамі.

У жніўні 2018 года адправіўся на прагляд у расійскі клуб «Ніжні Ноўгарад». Неўзабаве абаронца разарваў кантракт з магілёўскім клубам і вярнуўся ў «Севастопаль». У 2020 годзе гуляў у Расіі за «Калугу» і дзімітраўградскую «Ладу», у пачатку 2021 года зноў далучыўся да «Севастопаля».

Дасягненні
----------

* Украіна Пераможца Першай лігі чэмпіянату Украіны: 2012/13
* Аўтаномная Рэспубліка Крым Чэмпіён Крыма: 2018/19

Зноскі
------

1. ↑  Vladyslav Gevlich // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Украинцы Рудюк, Гевлич и Башлай стали игроками "Днепра"
3. ↑  Гевлич пролонгировал соглашение с "Днепром"
4. ↑  Гевлич отправился на просмотр в «Нижний Новгород»
5. ↑  "Днепр" сообщил о расставании с Гевличем
6. ↑  Владислав Гевлич – игрок ФК «Севастополь»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Soccerway · Sportbox.ru · teams.by · playmarkerstats.com (ігрок) · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Крымскі футбольны саюз · Прэсбол · УАФ · УПЛ |
Халодная зброя Бронзавага веку
**Халодная зброя** — зброя, выкарыстанне якой не звязанае з дзеяннем выбуховых рэчываў.

Першыя ўзоры з'явіліся яшчэ ў Каменным веку, і выкарыстоўваліся першапачаткова для палявання, пазней атрымаўшы і баявое выкарыстанне. Найбольшае развіцце халоднай зброі прыйшлося на перыяд Антычнасці і Сярэднявечча. Са з'яўленнем агнястрэльнай зброі роля халоднай пачала паступова зніжацца.

Гл. таксама
-----------

* Шылела
* Тамагаўк

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119427828 · NKC: ph114241 |
**Марыя Авакумаўна Пазнанская** (укр.: Марі́я Аваку́мівна Позна́нська; 15 ліпеня 1917, Пэтрашыўка, Кіеўская губерня — 18 мая 1995) — украінская паэтэса.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 15 ліпеня 1917 года ў сяле Петрашэўка ў сялянскай сям’і.

У 1937 годзе паступіла на дашкольнае аддзяленне Белацаркоўскага педвучылішча. Тады ж у раённай газеце быў надрукаваны яе першы верш. У 1939 годзе першыя дзіцячыя вершы паэтэсы надрукаваны ў часопісе «Жаўценя».

Падчас вайны працавала ў калгасе ў Варонежскай вобласці. У 1949 годзе скончыла Кіеўскі педагагічны інстытут (зараз Нацыянальны педагагічны універсітэт імя М. П. Драгаманава).

З 1947 года — член Саюза пісьменнікаў.
**Сядзібна-паркавы комплекс Хадкевічаў** — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры класіцызму. Створаная ў канцы XVIII — пачатку XIX ст. на паўночнай ускраіне в. Вялікае Мажэйкава (Шчучынскі раён).

У 2019 годзе пракуратура Гродзенскай вобласці выявіла, што амаль цалкам пашкоджана агароджа сядзібы (уласнік — КСУП "Саўгас «Вялікае Мажэйкава»): яе мураваная частка парасла мохам і пустазеллем. На самім будынку комплексу вылузваюцца фарба і тынкоўка, абсыпаецца цагляны мур. Флігель сядзібы — у аварыйным стане. Тым часам работы па кансервацыі гэтага аб’екта не праведзены з прычыны адсутнасці праектна-каштарыснай дакументацыі.

Архітэктура
-----------

Уключала гасподу (згарэла ў 1914 г.), парк, абкружаны з трох бакоў пладовым садам і мураванай агароджай, афіцыну, гаспадарчыя пабудовы, бровар (1890 г.). Перад галоўным фасадам гасподы быў парадны партэр, абмежаваны мураванай агароджай з брамай, за якой былі зроблены два прамавугольныя ставы.

Лямус
Прамавугольная ў плане мураваная аднапавярховая афіцына вырашаная ў формах класіцызму. Лямус, які знаходзіцца ў паўночнай частцы сядзібы, выкананы ў традыцыях драўлянай народнай архітэктуры — двухпавярховы (першы паверх мураваны, другі — драўляны) квадратны ў плане будынак.

Парк
----

Парк
Парк закладзены ў 1787 г. на плошчы каля 7 га. Мае сіметрычную рэгулярна-восевую планіроўку. Апроч параднага партэра, мае за домам сістэму баскетаў, падзеленых сеткай грабавых, ліпавых і кляновых алей. Кампазіцыйную вось парку завяршала мураваная капліца, на паўночным усходзе знаходзілася мураваная альтанка-ратонда (не захаваліся). Сярод насаджэнняў маюцца экзоты: лістоўніца еўрапейская, белая акацыя, ліпа амерыканская і інш.

Комплекс — помнік рэспубліканскага значэння.

Зноскі
------

1. ↑  Сохранить память для потомков: прокуратура Гродненской области потребовала устранить нарушения в сфере охраны историко-культурного наследия. 06.12.2019 Архівавана 7 снежня 2019.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1993.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Сядзібна-паркавы комплекс Хадкевічаў (Вялікае Мажэйкава) на сайце Radzima.org
* Сядзібна-паркавы комплекс Хадкевічаў (Вялікае Мажэйкава) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Хлусня** — феномен зносін, які заключаецца ў наўмысным скажэнні сапраўднага стану рэчаў. Найчасцей выклікана імкненнем індывіда шляхам падману дамагчыся асабістых або сацыяльных пераваг у канкрэтных сітуацыях і праяўляецца ў змесце моўных паведамленняў, якія неадкладна праверыць цяжка або немагчыма.

Калі ў сацыяльна-псіхалагічным плане хлусня заўсёды з'яўляецца сродкам, то ў сферы псіхапаталогіі яна выступае як мэта міфамана-псіхапата атрымаць задавальненне ад таго, што ён уводзіць людзей у зман.

Літаратура
----------

* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7
**Сядзібны дом** — будынак у Кобрыне, размешчаны па адрасе вул. Суворава, 16. Помнік архітэктуры класіцызму. У будынку размешчаны ваенна-гістарычны музей імя А. В. Суворава.

Гісторыя
--------

Гарадская сядзіба ў XIX ст.
Пабудаваны да 1794 г. у Кобрыне з дрэва. Аўтар праекта і першы гаспадар дома не вядомы. Верагодна, пасля задушэння паўстання 1794 г. пад кіраўніцтвам Т. Касцюшкі дом быў канфіскаваны ў яго гаспадароў, таму што ў канцы 1795 г. ён пуставаў ужо. З 1797 г. у ім жыў А. Сувораў. У 1860 г. у доме жыў адзін з кіраўнікоў нацыянальна-вызваленчага паўстання 1863 г. генерал Р. Траўгут. Разбураны ў гады Другой сусветнай вайны. Адноўлены ў 1948 г. і прыстасаваны пад ваенна-гістарычны музей. Рэстаўрыраваны ў 1980 г.

Архітэктура
-----------

Бюст Суворава перад сядзібай
Прамавугольны ў плане аднапавярховы драўляны будынак накрыты гонтавым вальмавым дахам. Сіметрычна-восевая кампазіцыя галоўнага і дваровага фасадаў вылучаная ў цэнтры ганкамі (на чатырох слупах), завершанымі трохвугольнымі франтонамі. Сцены атынкаваныя, з прамавугольнымі вокнамі і акаванымі аканіцамі. Планіроўка анфіладная. Абапал галоўнага ўваходу дзве гарматы 1812 г. Перад домам у 1848 г. устаноўлены бронзавы бюст Суворава (скульптар П. Кюферле).

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сядзібны дом (Кобрын)
* Сядзібны дом (Кобрын) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Сядзібны дом (Кобрын) на сайце «Архіварта»
**Мішлін Франсуаза Марыэль Гуашэль** (франц. Micheline Françoise Marielle Goitschel; нар. 28 верасня 1945, Сент-Максім) — французская гарналыжніца, якая выступала ў слаламе, гіганцкім слаламе, хуткасным спуску і камбінацыі. Прадстаўляла зборную Францыі па гарналыжным спорце ў 1962—1968 гадах, двухразовая алімпійская чэмпіёнка, сяміразовая чэмпіёнка свету, тройчы ўладальніца Кубка свету, пяціразовая чэмпіёнка французскага нацыянальнага першынства.

Біяграфія
---------

Марыэль Гуашэль нарадзілася 28 верасня 1945 года ў камуне Сент-Максім дэпартамента Вар, Францыя. Сур’ёзна займацца гарналыжным спортам пачала з ранняга дзяцінства, трэніравалася разам са старэйшай сястрой Крысцін, якая таксама стала вядомай гарналыжніцай. Іх трэцяя сястра Патрысія была чэмпіёнкай Францыі сярод юніёрак.

Першага сур’ёзнага поспеху на дарослым міжнародным узроўні Марыэль дабілася ў 1962 годзе, калі ўвайшла ў асноўны склад французскай нацыянальнай зборнай і выступіла на дамашнім чэмпіянаце свету ў Шамані, дзе стала сярэбранай прызёркай у слаламе і чэмпіёнкай у камбінацыі.

Дзякуючы чарадзе ўдалых выступленняў удастоілася права абараняць гонар краіны на зімовых Алімпійскіх гульнях 1964 года ў Інсбруку — у хуткасным спуску закрыла дзясятку наймацнейшых, у слаламе заваявала сярэбраны алімпійскі медаль, саступіўшы па суме дзвюх спроб толькі сваёй сястры і атрымала золата. Акрамя таго, паколькі на гэтых Гульнях разыгрывалася таксама сусветнае першынство, дадаткова стала чэмпіёнкай свету ў камбінацыі (якая не ўваходзіла ў той час у алімпійскую праграму).

У 1966 годзе Гуашэль пабывала на сусветным першынстве ў Партыльё, адкуль прывезла адразу чатыры ўзнагароды: сярэбраную ў слаламе, залатыя ў гіганцкім слаламе, хуткасным спуску і камбінацыі.

Са з’яўленнем у 1967 годзе Кубка свету па гарналыжным спорце Марыэль Гуашэль адразу ж стала актыўнай яго ўдзельніцай і заняла тут ключавыя пазіцыі. У дэбютным сезоне яна атрымала перамогу на чатырох этапах, атрымала малыя Крыштальныя глобусы ў слаламе і хуткасным спуску, у той час як у агульным заліку ўсіх дысцыплін заняла другое месца, прапусціўшы наперад толькі канадку Нэнсі Грын. У наступным сезоне выйграла яшчэ тры этапы ў слаламе, дадаўшы ў паслужны спіс яшчэ адзін Крыштальны глобус у гэтай дысцыпліне.

Знаходзячыся ў ліку лідараў гарналыжнай каманды Францыі, паспяхова прайшла адбор на Алімпійскія гульні 1968 года ў Грэноблі — на гэты раз фінішавала восьмы ў хуткасным спуску, сёмы ў гіганцкім слаламе, тады як у праграме звычайнага слалама абагнала саперніц у дзвюх спробах. Гэты залаты медаль таксама пайшоў у залік сусветнага першынства, і такім чынам Гуашэль стаў сяміразовай чэмпіёнкай свету па гарналыжным спорце. Апроч усяго іншага, узяла тут срэбра ў камбінацыі.

На працягу сваёй спартыўнай кар’еры ўвогуле выйграла 11 медалёў чэмпіянатаў свету, саступіўшы па гэтым паказчыку толькі немцы Крыстль Кранц.

Зноскі
------

1. ↑  Marielle Goitschel // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Who's Who in France — Paris: 1953. — ISSN 0083-9531; 2275-0908<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5924723'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a>
**Сядзібна-паркавы ансамбль Солтанаў** — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры позняга класіцызму. Створаны ў другой палове XIX ст. у в. Муравана (Бераставіцкі раён).

Архітэктура
-----------

У комплекс уваходзяць гаспода, афіцыны і гаспадарчыя пабудовы. Перад галоўным фасадам гасподы прамавугольны парадны партэр, да якога вядзе ўязная алея. За домам лесапарк з сістэмай алей і з прамавугольнымі сажалкамі і каналамі. Гаспода — прамавугольны ў плане двухпавярховы мураваны будынак. Галоўны фасад аздоблены архітэктарскім дэкорам і лепкай, цэнтр вылучаны пілястрамі і франтонам (порцік не збярогся). Прамавугольныя вокны маюць прафіляваныя ліштвы. Планіроўка калідорная з аднамаршавай лесвіцай.

У будынку размешчана навучальная ўстанова.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Сядзібна-паркавы ансамбль Солтанаў (Муравана) на сайце Radzima.org
* Сядзібна-паркавы ансамбль Солтанаў (Муравана) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Марыя Ільінічна Мацэ́нка** (14 красавіка 1907, Віцебск — 9 верасня 1982, Віцебск) — намеснік дырэктара швейнай фабрыкі «Сцяг індустрыялізацыі» (Віцебск), Герой Сацыялістычнай Працы (1960). Удзельнік партызанскага руху на тэрыторыі БССР ў час Вялікай Айчыннай вайны. Партыйны і гаспадарчы работнік. Ганаровы грамадзянін горада Віцебска (1964).

Біяграфія
---------

М. І. Мацэнка нарадзілася ў Віцебску, у сям'і каваля. Працоўную дзейнасць пачала вучаніцай швачкі. У 1924—1925 гг. працавала ў тэатры ў Віцебску, з 1927 г. на швейнай фабрыцы «Прафінтэрн». У 1930 годзе, у ліку групы работнікаў фабрыкі «Прафінтэрн», была пераведзена на на пабудаваную фабрыку «Сцяг індустрыялізацыі». Працавала швачкай, майстрам цэха, начальнікам змены ўчастка, начальнікам аддзела кадраў фабрыкі, старшынёй фабрычнага камітэта прафсаюза. Член ВКП(б) з 1938 года. У 1940 годзе абрана сакратаром партыйнай арганізацыі фабрыкі. У 1941 годзе была накіравана на курсы партыйных работнікаў пры ЦК КПБ у Мінску.

З пачаткам вялікай айчыннай вайны М. І. Мацэнка была эвакуіравана ў Омскую вобласць. Працавала інструктарам райкама ВКП(б). У жніўні—верасні 1942 г. была адазваная ў Цэнтральны штаб партызанскага руху і праз «Віцебскія вароты» ў складзе групы В. З. Харужай накіравана ў тыл ворага, у партызанскую брыгаду пад камандаваннем М. Ф. Біруліна. Дзейнічала ў складзе спецыяльнай групы В. Р. Кудзінава. Была абрана членам Віцебскага падпольнага гаркама партыі і і прызначана інструктарам Віцебскага падпольнага абкама. Дзейнічала ў падполлі да вызвалення Віцебскай вобласці ў 1944 годзе.

Пасля вызвалення М. І. Мацэнка вярнулася ў Віцебск, на фабрыку «Сцяг індустрыялізацыі». Прымала актыўны ўдзел у аднаўленні горада і фабрыкі. Працавала спачатку начальнікам аддзела кадраў, у 1947—1954 гг. намеснікам дырэктара фабрыкі, затым — начальнікам пашывачнага цэха.

У 1962 годзе М. І. Мацэнка выйшла на пенсію. Займалася ідэйна-выхаваўчай работай. Памерла ў 1982 годзе. Пахаваная на Мазурынскіх могілках у Віцебску.

Узнагароды і званні
-------------------

* Медаль «Серп і Молат»
* Ордэн Леніна
* Медаль «Партызану Вялікай Айчыннай вайны» 2-й ступені
* Медаль «За працоўную адзнаку»
* Ганаровы грамадзянін горада Віцебска (1967)

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Белорусская ССР: Краткая энциклопедия. В 5-ти т. Т. 5. Биографический справочник / Ред. колл.: П. У. Бровка и др.. — Мн.: Гл. ред. Белорус. Сов. Энциклопедии, 1981. — Т. 5. — 740 с. — 50 000 экз. (руск.)
* *Долготович Б. Д.* Почётные граждане белорусских городов: биограф. справочник / Б. Д. Долготович. — Мн.: Беларусь, 2008. — С. 61. — 368 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-01-0784-8. (руск.)

Спасылкі
--------

Марыя Ільінічна Мацэнка на сайце «Героі краіны»

* Музей «Почётные граждане города Витебска» // Сайт ГУО «Средняя школа № 12 города Витебска» Архівавана 2 мая 2017. (руск.)
* *Владимир КОШЕЛЕВ:* «Нельзя на дрейфе дрейфить» // ОАО «Газета Известия» (руск.)
* На краю Земли прошли лучшие годы Владимира Кошелева // «Беларусь сегодня» (руск.)
**Internet Adult Film Database (IAFD)** — база даных і вэб-сайт пра амерыканскую эратычную і порнаіндустрыю, які ўключае інфармацыю пра акцёраў і актрыс, рэжысёраў і фільмы. Ён падобны на Internet Movie Database тым, што мае адкрыты доступ і магчымасць пошуку. Фільмы, вырабленыя не ў ЗША могуць быць знойдзены ў базе, калі даступны амерыканскі рэліз, пры гэтым у базе ўтрымліваецца інфармацыя пра амерыканскі рэліз, а не пра арыгінальны.

Гл. таксама
-----------

* Adult Film Database
* Adult Web Movie Database

Спасылкі
--------

* IAFD
* «Remembering Peter Van Aarle», *IAFD.com*, 21 верасня 2005


1. ↑  Alexa Internet — 1996. Праверана 28 лістапада 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q230051'></a>
**Сядзі́бна-па́ркавы ко́мплекс Ляжэ́нскіх** — былая сядзіба ў вёсцы Аранчыцы (цяпер у Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі).

Гісторыя
--------

Першую сядзібу збудавалі ў 1560 годзе тагачасныя ўладальнікі Аранскія, ад якіх атрымала назву вёска Аранчыцы. Пазней маёнтак перайшоў да Іжыцкіх, а пасля ў якасці пасагу панны Дэрамер дастаўся Ігнацыю Ляжэнскаму, афіцэру паўстання Касцюшкі. Магіла Юзэфы Ляжэнскай (у дзявоцтве Дэрамер) дагэтуль знаходзіцца на каталіцкіх могілках Пружан.

Па Ігнацыі Ляжэнскім уласнікамі маёнтку і двару ў Аранчыцах былі:

* Фердынанд Ляжэнскі (1794—1858), пахаваны ў Пружанах
* Баляслаў Ляжэнскі (†1917)
* Павел Ляжэнскі (1880—1945), апошні ўласнік Аранчыц, дзед польскага пісьменніка Цэзарыя Ляжэнскага

Па прыходзе бальшавікоў у 1939 годзе маёнтак быў разрабаваны. У 1943 годзе двор быў падпалены партызанскім аддзелам Арміі Краёвай пад камандаваннем капітана Войцеха Збілюта (польск.: Wojciech Zbilut) падчас сутычкі з немцамі і згарэў дашчэнту.

Апісанне
--------

Двор у Аранчыцах быў прамавугольны, 20x7 м. Дах гонтавы. З адваротнага боку хаты знаходзілася адкрытая веранда. Ганак падтрымлівалі 4 мураваныя калоны.

Маёнтак меў 2 стайні, каменны і драўляны хлявы, кароўнік, стадолу, хату на 4 сям'і, флігель.

Сядзібу атачаў парк плошчай 200x300 м з рыбнымі ставамі, пляжам і дзвюма алеямі.

Зноскі
------

1. ↑  аб'ект на сайце Radzima.org
2. ↑  *Александр Ильин.* \* \* \* // *Гістарычная брама*. — 2003. — № 1 (21).

Літаратура
----------

* *Cezary Łeżeński.* Ród Łeżeńskich na Białorusi(польск.) // *Гістарычная брама*. — 2003. — № 1 (21).

Спасылкі
--------

* Сядзіба Ляжэнскіх на сайце Radzima.org
*
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гаранскі.

**Міхаіл Мікалаевіч Гаранскі** (1910, Чашнікі, Віцебская губерня — 26 мая 1980) — беларускі эканаміст. Кандыдат эканамічных навук (1956). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі сельскагаспадарчы інстытут, г. Горкі (1936; аспірантура, 1939).

Працаваў у Беларускім сельскагаспадарчым інстытуце, г. Горкі Магілёўскай вобласці (1939, дырэктар вучэбнай гаспадаркі, прарэктар па адміністрацыйна-гаспадарчай рабоце); Цэнтральным камітэце Камуністычнай партыі Беларусі (1939—1941, інструктар сельскагаспадарчага аддзела); служыў ва Узброеных Сілах СССР, Беларуская ваенная акруга, быў у Групе савецкіх войскаў у Германіі (1945—1966); Мінскім радыётэхнічным інстытуце (з 1967; кафедра палітычнай эканоміі, у 1968—1975 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: аграрная рэформа ў ГДР; праца ў сацыялістычным грамадстве; ваенна-патрыятычнае выхаванне моладзі.

Узнагароды
----------

Званне «Заслужаны работнік культуры БССР» (1980), ордены Айчыннай вайны, Чырвонай Зоркі, медалі, ганаровыя граматы Вярхоўнага Савета БССР, Міністэрства вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР і інш.

Бібліяграфія
------------

* Революционный характер аграрных преобразований в ГДР и создание основ социализма в сельском хозяйстве : автореферат диссертации … кандидата экономических наук / М. Горанский. ― Минск, 1956.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Горанский Михаил Николаевич // Белорусский государственный университет информатики и радиоэлектроники: история в биографиях ректоров, ученых, удостоенных почетных званий, лауреатов премий, профессоров, докторов наук : 40 лет (1964—2004). ― Минск, 2004. — С. 77—78.
Intercity-Express **Intercity-Express** (анг. «Міжгародны экспрэс», таксама вядомы пад скарачэннем **ICE**) - сетка хуткасных цягнікоў, у асноўным распаўсюджаная ў Германіі, распрацаваная кампаніяй Deutsche Bahn. Сучаснае пакаленне цягнікоў Intercity-Express, ICE 3, распрацаваны кансорцыумам з кампаній Siemens AG і Bombardier пад агульным кіраўніцтвам Siemens AG. Максімальная хуткасць цягнікоў ICE на адмыслова для іх пабудаваных участках чыгуначнай сеткі складае 320 км / ч. На стандартных участках сеткі хуткасць ICE складае ў сярэднім 160 км / ч. Даўжыня участкаў, на якіх ICE можа развіваць хуткасць больш 230 км / г, складае 1300 км.

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4113987-2 |
**Вуліца Пісарава** — вуліца ў Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга. Праходзіць ад набярэжнай ракі Мойкі да вуліцы Дзекабрыстаў.

16 красавіка 1887 года дадзена назва Шафіраўская вуліца, ад Шафірава двара (названы ад імя ўладальніка стацкага саветніка барона І. Шафірава). 8 лютага 1890 года прысвоена імя Аляксееўская вуліца, ад палаца вялікага князя Аляксея Аляксандравіча.

6 кастрычніка 1923 года перайменавана ў вуліцу Пісьменніка Пісарава, у гонар рускага крытыка і публіцыста Дз. І. Пісарава. З 1925 года з’яўляецца сучасны варыянт напісання *вуліца Пісарава*.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1  (руск.)
**International Music Score Library Project** (**IMSLP**, **Міжнародны праект бібліятэкі музычных партытур**) — вікі-праект, які ставіць сваёй мэтай стварыць музычную бібліятэку, якая будзе змяшчаць усе свабодныя (паводле заканадаўства Канады) партытуры, што перайшлі ў грамадскі здабытак як па даўнасці часу, так і добраахвотна перададзеныя кампазітарамі, якія жадаюць падзяліцца імі са светам.

Праект існуе з 16 лютага 2006 года, быў часова закрыты ў лістападзе 2007 года з-за праблем з аўтарскім правам і зноў адкрыты 30 чэрвеня 2008 года. У бібліятэцы знаходзяцца больш за 49 000 кампазіцый (160 000 партытур) больш чым 7000 кампазітараў (на 13 лютага 2012 года).

Аналагі
-------

* Mutopia Project (англ.)

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Галоўная старонка
**Index Copernicus** - анлайнавая навукаметрычная база дадзеных з унесенай карыстальнікам інфармацыі, у тым ліку навуковых устаноў, друкаваных выданняў і праектаў, створаная ў 1999 годзе ў Польшчы. 

База дадзеных мае некалькі інструментаў ацэнкі прадукцыйнасці, якія дазваляюць адсочваць ўплыў навуковых прац і публікацый, асобных навукоўцаў або навукова-даследчых устаноў. У дадатак да прадукцыйнасці індэкс таксама прапануе традыцыйнае рэферыраванне і індэксаванне навуковых публікацый. Названая ў гонар Мікалая Каперніка.

Гісторыя
--------

База створана ў 1999 годзе. Па стане на 2013 год база дадзеных Index Copernicus ўтрымоўвала ўжо каля 5 тысяч навуковых часопісаў з усяго свету, у прыватнасці, больш за 1,2 тысяч польскіх часопісаў. Па стане на канец 2015 года ў базе было ўжо больш за 13 тысяч навуковых часопісаў, сістэма стала папулярнай таксама ва ўкраінскай навукаметрычнай прасторы. Па стане на 2017 год асноўны спіс Index Copernicus утрымліваў ужо больш за 30 тысяч часопісаў, у тым ліку 3 тысяч - з Польшчы.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Index Copernicus.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Фабрыка (значэнні).
Сюды перасылаецца запыт «**Завод**». На гэту тэму патрэбны асобны артыкул.

**Фабрыка** (ад лац.: fabrica — майстэрня) — прамысловае прадпрыемства, якое мае вялікую колькасць рабочых (у адрозненне ад рамеснай майстэрні), і вырабляе тавары, як правіла, не пад заказ, а па шаблоне.

У XIX стагоддзі ў Расійскай імперыі для таго, каб прадпрыемства мела статус фабрыкі, на ім павінна было працаваць не меней 17 рабочых, у Францыі, Аўстрыі і Саксоніі — не меней 21. Пры страхаванні рабочых ад няшчасных выпадкаў у Германіі XIX стагоддзя фабрыкай прызнавалася прадпрыемства, у якім занята не меней 60 рабочых.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фабрыка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX527704 · GND: 4250288-3 · LCCN: sh85046823 · Microsoft: 158954845 · NDL: 00566918 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мышко.

**Міхаіл Мікалаевіч Мышко** (7 лістапада 1914, в. Нурава, Верхнядзвінскі раён — 11 мая 1998) — беларускі савецкі гаспадарчы дзеяч. У 1973 годзе быў ганараваны званнем Героя Сацыялістычнай Працы, аднак у 1978 годзе пазбаўлены ўзнагарод.

Біяграфія
---------

Скончыў Рэспубліканскую партыйную школу пры ЦК КП(б)Б (1950). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. З 1950 года начальнік палітаддзела Навадруцкай МТС, з 1953 года дырэктар рыбгаса «Навінкі», з 1955 года старшыня калгаса імя Жданава Дунілавіцкага раёна, з 1960 года старшыня калгаса «Бальшавік» Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці.

Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена за поспехі ў вытворчасці і нарыхтоўках сельскагаспадарчых прадуктаў. Быў узнагароджаны 2 ордэнамі Леніна, 4 іншымі ордэнамі, медалямі.

Пасля яго выхаду на пенсію ў калгасе былі праведзены рэвізіі, якія выявілі парушэнні. У 1977 годзе быў асуджаны за крадзеж дзяржаўнай маёмасці і прысуджаны да 12 гадоў пазбаўлення волі. У 1978 годзе быў пазбаўлены звання Героя Сацыялістычнай Працы і іншых узнагарод. У 1979 годзе быў паміліваны і вызвалены.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мышко Міхаіл Мікалаевіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Верхнядзвінскага раёна: у 2 кн. / рэдкал.: У. С. Богаў [і інш.]. — Мн. 2000. — Кн. 2. — С. 233.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Indigofera tinctoria** — расліна сямейства Бабовыя, від роду Indigofera, які паходзіць з Індыі, і культывуецца ў многіх трапічных краінах дзеля атрымання сіняй фарбы.

Біялагічнае апісанне
--------------------

Невысокі куст вышынёй да 2 м. Лісце непарнапёрыстаскладанае з 4-7 парамі лісточкаў. Лісточкі эліптычныя, зверху голыя, знізу прыціснутаваласістыя. Кветкі ружовыя або фіялетавыя, матыльковага тыпу, сабраныя ў невялікія пазухавыя гронкі. Плод — белаапушаны лінейна-цыліндрычны боб з 4-6 насенінамі.

Хімічны састаў
--------------

Лісце змяшчае бясколерны гліказід індзікан. Пад дзеяннем ферментаў ці слабых кіслот гліказід расшчапляецца на глюкозу і аглікон індаксіл, таксама бясколерны, але на паветры ён адразу акісляецца і пераўтвараецца ў індыгацін, які завуць сінім індыга.

Выкарыстанне
------------

Сіняе індыга — надзвычай трывалая фарба для тканін, але ў цяперашні час яна штучна сінтэзуецца. Парашок лісця расліны, змяшаны з хной, дае чорную фарбу для валасоў, званую басма.

Лісце расліны таксама лічыцца лекавым. Ва В'етнаме яго ужываюць для лячэння фурункулаў і розных скурных захворванняў. У Індыі яны ўжываюцца ўнутр пры захворваннях печані.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

Літаратура
----------

* *Муравьёва Д. А.* Тропические и субтропические лекарственные растения. — М.: Медицина, 1983. — 336 с. с ил.
Руіны Храма Сатурна, у якім размяшчаўся эрарый.
**Эрарый** (лац.: Aerarium populi Romani, ад лац.: aesaes: медзь, бронза; манета, грошы; каштоўнасць; жалаванне) — дзяржаўная казна і архіў у Старажытным Рыме.

Эрарий размяшчаўся ў Храме Сатурна, з-за чаго часта называўся **Эрарый Сатурна** (лац.: Aerarium Saturni). У эпоху Рэспублікі эрарый падпарадкоўваўся сенату, і ім кіравалі два квестары  (руск.) (бел.. Пры Актавіяне Аўгусце ён быў перападпарадкаваны імператару і стаў часткова дублявацца імператарскім фіскам  (руск.) (бел. а яго кіраванне было даверана аднаму з прэтараў. Пры Нероне для кіравання эрарыем была створана пасада прэфекта эрарыя.

Галоўным прызначэннем эрарыя было захоўванне дзяржаўных фінансаў (у золаце, срэбры і медзі) і бягучыя аперацыі з імі. Таксама ў эрарыі захоўваліся дакументы аб дзяржаўных даўгах і абавязацельствах, падатковыя дакументы, дамовы арэнды, фінансавая справаздачнасць магістратаў, вопісы палёў, пісьмовыя клятвы, рашэнні народных сходаў і сенатусконсульты  (руск.) (бел..

Літаратура
----------

* Aerarium // Реальный словарь классических древностей / авт.-сост. Ф. Любкер; Под редакцией членов Общества классической филологии и педагогики Ф. Гельбке, Л. Георгиевского, Ф. Зелинского, В. Канского, М. Куторги и П. Никитина. — СПб. 1885.
* *Kubitschek J. W.* Aerarium // *Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft*. — Bd. I,1. — Stuttgart: J. B. Metzler, 1893. — Sp. 667-674: тэкст на нямецкай
* *Medicus D.* Aerarium // Der Kleine Pauly — Bd. I. — Stuttgart, 1964—1975. — Sp. 98—99

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12345730v |
Пінака з выявай Персефоны і Аіда на троне. Знойдзена ў Локры, Італія
Фрагмент чорнафігурнай пахавальнай пінакі працы Эксекій. Антычны сход. Берлін
**Пинака**, **пинак** (старажытнагрэч. πίναξ — дошка, карціна) — у Старажытнай Грэцыі таблічкі з дрэва, абпаленай гліны, мармуру або бронзы. Яны падаваліся ў дар багам (вотыўны прадмет), а таксама выкарыстоўваліся для запісаў. Пінакі таксама прымацоўваліся да сцен магільняў.

Па сведчанні Вітрувія памяшканні ў храмах і ў жылых дамах, дзе захоўваліся пінакі, называліся аж да перыяду позняй антычнасці пінакатэкамі. Пазней тэрмін «пінакатэка» стаў выкарыстоўвацца для карцінных галерэй.

Пінакі знаходзяцца ў экспазіцыі многіх музеяў, напрыклад, Нацыянальнага археалагічнага музея ў Афінах, Музея гісторыі мастацтваў у Вене і Антычнага збору ў Берліне. Найбольш вядомыя асобнікі ставяцца да VIII і VII стст. да н. э. і ў вышыню складаюць ад 30 да 65 см. Роспісам пінак займаліся вядомыя вазапісцы, напрыклад, Эксекій.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Пінака**
Sigyn
**Sigyn** — карабель-музей марскога цэнтра Forum Marinum, трохмачтавы барк, пабудаваны ў 1887 годзе. У цяперашні час прышвартаваўся ў вусці ракі Аўра ў горадзе Турку ў Фінляндыі.

Гісторыя судна
--------------

Sigyn быў пабудаваны ў 1887 годзе ў Гётэбаргу, Швецыя. Да Першай сусветнай вайны выкарыстоўваўся як гандлёвы карабель для транспарціроўкі драўніны, вугалю, здзейсніў некалькі ўдалых рэйсаў праз акіяны. У снежні 1913 атрымаў значныя пашкоджанні ў караблекрушэнні, і быў дастаўлены ў док для рамонту. У выніку рамонту паруны рыштунак быў зменены, і карабель стаў баркенцінай, што патрабавала меншай каманды для кіравання ветразямі. Акрамя таго, з корпуса была знятая медная ашалёўка, і карабель пачаў выкарыстоўвацца для прыбярэжнага плавання.

У 1927 Sigyn быў прададзены на Аландскія астравы, адкуль быў выкуплены фондам Акадэміі Аба ў 1939 годзе для арганізацыі карабля-музея.
**«Мартыралог Беларусі»** — добраахвотнае грамадска-асветнае таварыства памяці ахвяр. Ідэя яго стварэння ўзнікла летам 1988. Па ініцыятыве гісторыка-мемарыяльнай і інш. камісій Беларускага фонду культуры была ўтворана арганізацыйная група Камітэт 58, якая падрыхтавала праекты статута і дэкларацыі таварыства. Кіруючыя органы — канферэнцыя і грамадская рада, выканаўчыя — выканаўчая камісія і рабочыя групы.

19 кастрычніка 1988 у Мінску ў Доме кіно (які тады месціўся ў сценах цяперашняга касцёла Святога Сымона і Святой Алены) адбыўся Усебеларускі ўстаноўчы сход (прысутнічала 350 чал.), які зацвердзіў Статут і Дэкларацыю таварыства, стварыў арганізацыйны камітэт Беларускага народнага фронту «Адраджэньне». У грамадскую раду ўвайшлі Зянон Пазняк (старшыня), Васіль Быкаў, Алег Белавусаў, М. Дубянецкі, Сяргей Грахоўскі і інш.

Асноўныя мэты таварыства — раскрыццё масавых рэпрэсій у 1920—1950-я, высвятленне колькасці тых, хто загінуў на Беларусі, у месцах высылкі і зняволення, увекавечанне іх памяці.

Выдадзены бюлетэнь «Мартыралог Беларусі» (1989), зняты дакументальны фільм «Дарога на Курапаты» (1990, рэж. М. Жданоўскі), праведзена канферэнцыя «Час, помнікі, людзі: Памяці рэпрэсіраваных археолагаў» (1993), устаноўлены памятныя знакі ў Чэрвені, Курапатах (пад Мінскам) і інш.

Таварыства з'яўляецца адным з ініцыятараў стварэння Беларускай асацыяцыі ахвяр палітычных рэпрэсій.

Літаратура
----------

* «Мартыралог Беларусі» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9.
Мужчына, які забаўляецца з юным акцёрам Кабукі і юдзё. Акцёр (у цэнтры) цалуе прастытутку, пакуль кліент адвярнуся. Нісікава Сукэнобу, каля 1716—1735
**Кагэма** (яп.: 陰間 *даслоўна «тайны пакой»*) — японскія юнакі-прастытуткі. Звычайна «кагэма» станавіліся тыя вучні акцёраў кабукі (а акцёры самі часта падзараблялі прастытуцыяй), яны абслугоўвалі як мужчын, так і жанчын. Асноўнай паслугай для мужчын быў анальны секс, гомасексуальная феляцыя ў крыніцах перыяду Эда амаль не згадваецца. Кагэма, не звязаныя з тэатрам Кабукі, працавалі ў мужчынскіх бардэлях або чайных доміках, якія спецыялізаваліся на «кагэма». Звычайна кагэма плацілі больш, чым прастытуткам-жанчынам, таму яны здолелі весці квітнеючы бізнес усё XIX стагоддзе, нягледзячы на ўзмацненне жорсткасці заканадаўства. Кагэма працавалі ў розных узроставых групах: маладыя мужчыны (яп.: 野郎 *яро:*), падлеткі (яп.: 若衆 *вакасю:*) 10—18 гадоў і *анагата* (жаночае амплуа акцёра-мужчыны).

Тэрмін таксама выкарыстоўваецца ў сучасным японскім гомасексуальным слэнгу.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Leupp, Gary P. (1997). *Male Colors: The Construction of Homosexuality in Tokugawa Japan*. University of California Press. ISBN 0520209001.

Літаратура
----------

* *Faure, Bernard.* The Red Thread: Buddhist Approaches to Sexuality. — Princeton University Press, 1998. — 324 p. — ISBN 978-0691059976.

Гл. таксама
-----------

* Кабукі
* Сюдо
* Юдзё
* Ойран
* Гейша
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Йыгі.
**Олеў Йы́гі** (эст.: Olev Jõgi; 9 студзеня 1919, вёска Веске, востраў Саарэмаа, Эстонія — 27 студзеня 1989) — эстонскі літаратуразнавец, перакладчык. Заслужаны пісьменнік Эстоніі (1978). Лаўрэат Літаратурнай прэміі Эстоніі 1971.

Скончыў у 1956 годзе Тартускі ўніверсітэт.

Біяграфія
---------

Аўтар зборнікаў літаратурна-крытычных артыкулаў «Літаратурныя каардынаты» (1963), «Зыб на вадзе» (1973), «Барозны і цені» (1975, Літаратурная прэмія імя Ю. Смуўла 1976).

Перакладаў з беларускай мовы. Удзельнічаў у выданні на эстонскай мове выбраных вершаў Янкі Купалы (1966), Якуба Коласа (1968). Пераклаў на эстонскую мову зборнікі апавяданняў «Сірочы хлеб», аповесць «Апошняя сустрэча» Янкі Брыля, аповесць «Трэцяя ракета» Васіля Быкава, раманы «Людзі на балоце» і «Подых навальніцы» Івана Мележа, трылогію «На ростанях» Якуба Коласа.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1109925611 · ISNI: 0000 0004 0916 9849 · LCCN: n90681197 · NUKAT: n2013188678 · VIAF: 302562408 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Конга.
Басейн ракі Конга, цэнтральную частку якога складае ўпадзіна Конга)
**Упадзіна Конга** — плоскае паніжэнне (дыяметр каля 1000 км) у Цэнтральнай Афрыцы, на вышыні 300—500 м. Апраўленая ступеністымі плато і пласкагор’ямі; адпавядае сінеклізе Афрыканскай платформы. Дрэнуецца ракой Конга (Заір).

Расліннасць: суцэльнае покрыва густых вільготных вечназялёных і лістападных-вечназялёных трапічных лясоў.

Геаграфія
---------

Плошча складае каля 1 мільёна км²; яе працягласць з поўначы на поўдзень і з захаду на ўсход — прыкладна 1 000 км. Галоўная рака — Конга (Луалаба), якая мае шматлікія прытокі — Лаламі, Чуапа, Убангі, Касаі (Ква). Таксама на тэрыторыі ўпадзіны маецца шмат азёр і балот.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 405. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis |
**Арле́йка** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Лужаснянка каля вёскі Стырыкі.

Назва
-----

Назва балцкага паходжання, адпачатная балцкая форма — Арлея.

Найбліжэйшыя адпаведнікі — назвы верхнедняпроўскай ракі Арлея (на ўсходзе ад смаленскага Кардымава), возера Арлея ля Полацка.

Той жа балцкі гідранімічны корань *Arl-* у назвах ракі Орлік на Верхнім Павоччы (ад яе назва горада Арол), прускага возера *Arle*.

Далей да гідранімічнага кораня *Ar-*, які ў назвах Арэса, Аражня (у басейне Пцічы). Ад балцкага *\*ar-*, індаеўрапейскага *\*ar-*, *\*er- / \*or-* са значэннем «рухацца».

У назве Арлея балцкі гідранімічны пашыральнік *-ej-*, як у падняпроўскіх балцкіх гідронімах \**Vedēja*, \**Rupēja*, літоўскіх *Asveja*, *Roveja*, у назве возера Асвея. Блізкія яму пашыральнікі *-ij-*, *-uj-* у водных назвах тыпу Ілія, Бабруя.

Значэнне назвы Арлея звязанае з рухам вады праз гэтае возера — яно праточнае, у яго ўцякае пратока з возера Плаў і выцякае пратока ў возера Вымна, з якога цячэ рака Лужасна (Лужаснянка).

Гідраграфія
-----------

Плошча паверхні возера 0,41 км², даўжыня 1,01 км, найбольшая шырыня 0,75 км. Найбольшая глыбіня 2,9 м.  
Вадазбор плошчай 24 км² дробнаўзгорысты. Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу. Схілы катлавіны маюць вышыню 2—4 м і складзены з пяскоў. Берагавая лінія звілістая. Берагі возера пясчаныя. Падводная частка катлавіны спадзістая. Уздоўж берагоў дно пясчанае, на глыбіні выслана крэменязёмістым сапрапелем.  
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Упадае ручай з возера Плаў і выцякае пратока ў возера Вымна.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, плотка, карась, лінь і іншыя віды рыб. На возеры адзначана рэдкая для Беларусі птушка — гогаль звычайны.

Заўвагі
-------

1. ↑  GeoNames — 2005. Праверана 9 ліпеня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>
2. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.
3. ↑  В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. I // Балто-славянские исследования 1986. Москва, 1988. С. 166.
4. ↑  H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45-47.
5. ↑  *В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев*. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.
6. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 280.
7. ↑  Природа Белоруссии, 1989

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
* Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия / Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — 2-е изд. — Мн.: БелСЭ, 1989. — 599 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-85700-001-7. (руск.)
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 23старонак=72. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5.

Спасылкі
--------

* Возера Арлейка Архівавана 29 чэрвеня 2012.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дэісус.
**Дэісус** — абраз XVIII ст. які паходзіць з в. Альгомель Столінскага раёна Брэсцкай вобласці. Быў выяўлены экспедыцыяй Акадэміі Навук БССР у 1981 г. Памер абраза — 140 × 100 см.

Апісанне
--------

На абразе прадстаўлена кампазіцыя «трыморф». Адной з асаблівасцей кананічнай кампазіцыі з’яўляецца тое, што на Евангеллі, якое Хрыстос падтрымоўвае левай рукой, прыводзіцца фрагмент Евангелля ад Марка: (Мк. 8,34) *«Рече Господь: иже хощет по Мне идти, да отвержется себе, и возмет крест свой, и по Мне грядет»*. Па-другое, Ян Хрысціцель трымае ў левай руцэ скрутак, дзе таксама змешчана выказванне з Евангелляў ад Марка і Мацея: (Мк. 1:15; Мц. 4:17) *«Покайтеся, приближися б Царство Небесное»*. За прастолам знаходзяцца выявы арханёлаў Міхала (з левага боку) і Габрыэля. У руках яны трымаюць свае атрыбуты — сцябліну лілеі і меч, а таксама зерцалы з літарамі *«СТЪ СТЪ»* і *«СТ ГДЬ»* анёльскага славаслоўя *«Святы, Святы , Святы Гасподзь Саваоф! Уся зямля поўная славы Ягонай»* (Іс. 6:3). Фон абраза дэкараваны ляпным па ляўкасу раслінным арнаментам. На жаль, пасля праведзенага «панаўлення» выгляд абраза змяніўся не ў лепшы бок.

Гл. таксама
-----------

* Дэісус — абраз сярэдзіны XVIII стагоддзя з Альгомеля

Літаратура
----------

* Уладзімір Карэлін, Мікалай Мельнікаў. Абразы «Дэісус» у іканапісу Беларусі
**«Арлекінада»**, або **«Мільёны Арлекіна»** (фр.: Les Millions d'Arlequin, *Harlequinade*, руск.: Миллионы Арлекина) — камічны балет у 2 актах Р. Дрыга. Лібрэта і харэаграфія М. Петыпа. Упершыню быў паказаны ў Эрмітажы Імператарскім балетам у Санкт-Пецярбургу 23 лютага (10 лютага па ст. ст.) 1900 года. Другая прэм’ера балета з такім жа акцёрскім складам адбылася ў Імператарскім Марыінскім тэатры 26 лютага (13 лютага па ст. ст.) 1900 года.

На беларускай сцэне
-------------------

На сцэне Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі пастаўлены ў 1945 годзе (дырыжор Т. Каламійцава, балетмайстар В. Вайнонен, мастак В. Хадасевіч, аркестравая рэдакцыя В. Конге, асобныя ўстаўныя нумары Л. Історыка; выканаўцы галоўных партый: Каламбіна — З. Васільева, Арлекін — С. Паўлаў, П’ерэта — Б. Карпілава-Розенблат, П’еро — А. Сысоеў) і ў 1981 — балет у 1 дзеі, частка 3-актовага балетнага вечара «У гонар Марыуса Петыпа» (дырыжор Т. Каламійцава, харэаграфія М. Петыпа ва ўзнаўленні П. Гусева, мастак Т. Бруні; Каламбіна — Н. Філіпава, Арлекін — С. Пясцехін, П’ерэта — Л. Цярэнцьева, П’еро — А. Рымашэўскі).

У пастаноўцы 1945 года, першай пасляваеннай рабоце балетнай трупы, Вайнонен здолеў знайсці агульную лексіку спектакля, своеасаблівы сплаў харэаграфічнай мовы, дзе элементы розных танцавальных стыляў арганічна зліваліся, дапаўнялі і ўзбагачалі адзін аднаго, у выніку чаго атрымаўся лёгкі для ўспрыняцця, вытанчаны, сугучны музыцы камедыйны спектакль.

Літаратура
----------

* Арлекінада // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2002. — Т. 1.
**Масіма Троізі** (італ.: Massimo Troisi; 19 лютага 1953 - 4 чэрвеня 1994) — італьянскі акцёр, сцэнарыст, рэжысёр.

Пачаў акцёрскую кар'еру ў 15 гадоў у *Centro Teatro Spazio*. Шырокую вядомасць атрымаў у перыяд паміж 1976 і 1979 гадамі удзелам у тэлевізійных праграмах «*Non Stop*» і «*Месяц- парк*». Першы гульнявы ​​фільм - «Пачну з трох» (1981 год). За творчую дзейнасць каля 20 разоў быў намінаваны на самыя прэстыжныя кінапрэміі, 9 разоў дамагаўся перамогі (у тым ліку і пасмяротна).

У дзяцінстве перанёс захворванне, якое стала прычынай хранічнай хваробы сэрца. Ад прадпісанай урачамі аперацыі па перасадцы донарскага органа адмовіўся. Памёр ад сардэчнага прыступу праз 12 гадзін пасля заканчэння здымак фільма «Паштальён» ва ўзросце 41 года.

Узнагароды і намінацыі
----------------------

* Венецыянскі кінафестываль, 1989 Пераможца: Кубак Вольпэ за лепшую мужчынскую ролю (сумесна з Марчэла Мастраяні , «Колькі часу?"), Прэмія Пазінеці за лепшую працу акцёра (Мікеле, «Колькі часу?")
* Брытанская акадэмія, 1995

Намінацыі: «Лепшая мужчынская роля» («Паштальён»), «Лепшы адаптаваны сцэнарый» («Паштальён» - сумесна з Ганнай Павін'яна, Майклам Рэдфардам, Фурыа і Джакама Скарпелі, па рамане Антоніа Скарметы )

* «Оскар», 1995

Намінацыі: «Лепшая мужчынская роля» («Паштальён»), «Лепшы адаптаваны сцэнарый» («Паштальён»)

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Massimo Troisi на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дэісус.
**Дэісус** — абраз XVIII стагоддзя, які паходзіць з Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці.

Апісанне
--------

На абразе прадстаўлена кампазіцыя «трыморф». Абраз вылучаецца адметнасцю выканання. Велічны трон, на якім сядзіць Хрыстос, выкананы ў тэхніцы разьбы па ляўкасу і арганічна спалучаецца з густым раслінна-кветкавым разным арнаментам фона. Ножкі трона абапіраюцца на анёлкаў-пуці, што лунаюць паміж аблокаў. Чырвоны сакас Хрыста цалкам дэкараваны залатым раслінна-кветкавым арнаментам, на яго галаве — карона-мітра. Маці Божая апранута ў блакітна-зялены хітон з залатой акантоўкай па гарлавіне і рукавах і чырвоны плашч з залатой арнаментаванай каймой. На галаве — залаты вянец. Ян Хрысціцель — у чырвоным хітоне і блакітным гімаціі з залатой каймой. Іх рукі малітоўна скрыжаваны на грудзях, каля ног з аблокаў выглядваюць галоўкі анёлкаў-пуці.

Літаратура
----------

* Уладзімір Карэлін, Мікалай Мельнікаў. Абразы «Дэісус» у іканапісу Беларусі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дэісус.
**Дэісус** — абраз сярдзіны XVIII ст. які паходзіць з в. Андронава Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці. Захоўваецца ў Музеі старажытнабеларускай культуры Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Апісанне
--------

На абразе прадстаўлена кампазіцыя «трыморф». У цэнтры, на белай падушцы, на масіўным троне, які падтрымоўваюць два анёлкі, велічна сядзіць Хрыстос у архіерэйскім аблачэнні, аднак з непакрытай галавой. Правай рукой ён бласлаўляе, у левай трымае раскрытае Евангелле з надпісам *«Придите, благословенные Отца Моего, наследуйте уготованное вам …»* (Мц. 25:34). Паабапал стаяць Дзева Марыя ў цёмна-карычневым хітоне, цёмна-чырвонай сукенцы і сінім мафорыі і Ян Хрысціцель у кароткай да кален мілоці і зялёным гімаціі. Іх правыя рукі прыціснуты да грудзей, левыя апушчаны і скіраваны да Хрыста. Фон абраза дэкараваны разным арнаментам у выглядзе спіральных парасткаў з кветкамі лілеі.

Літаратура
----------

* Уладзімір Карэлін, Мікалай Мельнікаў. Абразы «Дэісус» у іканапісу Беларусі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дэісус.
**Дэісус** — абраз канца XVII стагоддзя, які паходзіць з в. Хаціслаў Маларыцкага раёна Брэсцкай вобласці. Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь. Памер абраза — 96,5 × 82 см.

Апісанне
--------

Адзін з найбольш старажытных абразоў Дэісуса тыпу «трыморф» на Беларусі. Асноўную частку кампазіцыі займае выява Хрыста, які сядзіць на чырвонай падушцы на прастоле з разной спінкай, у чырвоным хітоне з залатым клавам[ru] і карычневым гімаціі. Правай рукой ён бласлаўляе, а левай трымае раскрытае Евангелле з чырвоным абрэзам і тэкстам: *«Придите ко Мне все труждающиеся и обремененные, и Я успокою вас»* (Мц. 11:28); *«возьмите иго Мое на себя и научи…»* (Мц. 11:29). Паабапал ад прэстола стаяць Маці Божая ў блакітным хітоне і чырвоным мафорыі і Ян Хрысціцель у мілоці да кален і зялёным гімаціі. Далоні іх напаўсагнутых рук указваюць на Хрыста. Ззаду прастола знаходзяцца два арханёлы, якія трымаюць у руках зерцалы[ru] з манаграмай Хрыста: *IУ* на адным дыску і *XУ* на другім. Залаты фон абраза дэкараваны разным па ляўкасу густым раслінным арнаментам са стылізаванымі бутонамі кветак.

Літаратура
----------

* Уладзімір Карэлін, Мікалай Мельнікаў. Абразы «Дэісус» у іканапісу Беларусі