recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ціхановіч.
**Генрых Яўгенавіч Ціхановіч** (28 мая 1937, Мінск — 29 снежня 2000, Мінск) — беларускі мастак – жывапісец, графік, майстар экслібрыса. Сын Я. Ціхановіча і Л. Галубок.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча (1957), Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (1963). Вучыўся ў А. Малішэўскага, В. Цвіркі. Удзельнічаў у мастацкіх выстаўках з 1963.

Сябра Саюза мастакоў БССР з 1970. У 1997—1998 выкладчык Беларускай акадэміі мастацтваў.

Быў зацікаўлены тэмамі гістарычнага і сацыяльнага характару, стварыў драматычны свет вобразаў, уводзіў у кампазіцыю фантастычныя пласты, ствараў метафарычную прастору, абапіраючыся на канкрэтныя падзеі: «Мірная раніца» (1965), «1905 год» (1966), «Хто з мячом да нас прыйдзе…» (1967), Аблічча вайны" (1985), «Дзяды ў Курапатах» (1992), «Не спі, Радзіма» (1998), «Толькі б не было вайны», «Памяці сына» (абодва 2000). Аўтар партрэтаў «Ля сіняй бухты. М.Багдановіч» (1985), «Францыск Скарына» (1986), «Мой дзед Галубок» (1992), «Янка Купала. Сорак першы», «А. Міцкевіч. Вязень» (абодва 1998) і інш; лірычных пейзажаў «За акном майстэрні» (1985), «Браслаўскі краявід» (1990), «Няміга сніцца мне» (1995), эпахальная карціна «Веру уваскрэснеш», «Бітва пад Воршай» і інш.; серыя акварэлей «Нарачанская сюіта» (1972—1975), «Камаз будуецца» (1974), «Азёры Карэліі» (1980), «Незабыўны Байкал» (1981); афортаў «Наваполацкі нафтаперапрацоўчы камбінат» (1975), «Метрабудаўцы Мінска» (1982—1985); экслібрысаў. 

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, фондзе Беларускага саюза мастакоў, Беларускім музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, Літаратурным музеі Янкі Купалы, Музеі гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Беларусі і інш. У Старадарожскім мастацкім музеі захоўваецца да 100 твораў мастака.

Пахаваны на Паўночных могілках.

Зноскі
------

1. ↑  Сёньня. У Менску хавалі вядомага беларускага мастака Генрыха Ціхановіча // Радыё Свабода, 3 студзеня 2001

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
* Беларускі саюз мастакоў: Энцыклапедычны даведнік / аўтар-складальнік Б. А. Крэпак і інш.. — Мн.: ВТАА «Кавалер Паблішерс», 1998. — С. 580. — 664 с. — 3 000 экз. — ISBN 985-6427-09-6.
* Художники Советской Белоруссии / редкол.: В. И. Версоцкий, Н. И. Гончаров, Н. Т. Гутиев и др.. — Мн.: Беларусь, 1976. — С. 342. — 400 с. — 18 000 экз.
**Алесандра Джыліяні** (каля 1307 — 26 сакавіка 1326) — першая жанчына-анатам.

Нарадзілася каля 1307 года ў Сан-Джавані-ін-Персічэта, у італьянскай правінцыі Эмілія-Раманья. Працавала памочнікам Мандзіна дэ Ліуцы, сусветна вядомага прафесара ў медыцынскай школе Універсітэта Балонні (які лічыцца бацькам сучаснай анатоміі, як аўтар асноватворнага тэксту на гэтую тэму, апублікаванага ў 1316 годзе).

Алесандра, як кажуць, праводзіла свае анатамічныя даследаванні, распрацоўвала метад зліву крыві з цела і замену яе каляровымі фарбавальнікамі — і, магчыма, дапоўніла веды пра каранарна-лёгачную сістэму кровазвароту. Усе доказы яе працы былі альбо страчаныя, альбо знішчаныя.

Кароткае жыццё Алесандры было адзначана Ота Ангеніусам, яшчэ адным памочнікам Мандзіна і, верагодна, яе жаніхом, шыльдачкай ў царкве Сан-П’етра Марселіна ў Рыме, у якой апісана яе праца.

Яна згадваецца гісторыкам дзевятнаццатага стагоддзя Мішэлем Медычы, які апублікаваў гісторыю Балонскай школы анатоміі ў 1857 годзе. У 1994 годзе ў яе гонар быў названы кратар на Венеры.

Зноскі
------

1. ↑  Oakes, Elizabeth H. (2007). Encyclopedia of world scientists (Rev. ed.). New York: Facts on File. ISBN 1438118821
2. ↑  Michele T. Mazzucato: Italiani nel Sistema Solare. Santarcangelo di Romagna 2008, S. 42 f. 94

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 6116 1220 · LCCN: n2009029119 · VIAF: 88391656 |
**Уфцюга** (руск.: У́фтюга) — рака ў Краснаборскім раёне Архангельскай вобласці Расіі, правы прыток Паўночнай Дзвіны.

Геаграфія
---------

Даўжыня — 236 км, плошча вадазборнага басейна — 6300 км². Жыўленне змяшанае, з перавагай снегавога. Сярэднегадавы расход вады — за 55 км ад вусця 37,5 м³/с. Замярзае ў другой палове кастрычніка — лістападзе, адкрываецца ў канцы красавіка — першай палове мая. Сплаў лесу і суднаходства актыўна развіваліся толькі за савецкім часам. Паводле даных на 1984 год Уфцюга была суднаходная ад прыстані Кулікова. Найбольш буйныя прытокі — Мацьма, Сетра, Лахома.

З 2015 года частка басейна вярхоўяў Уфцюгі ўваходзіць у склад Уфцюга-Ілешскага заказніка.

Заўвагі
-------
Ілюстрацыя прытчы аб семені, якое расце непрыкметным чынам, разам з прытчай аб свечцы пад посудам
**Прытча аб семені, якое расце непрыкметным чынам** - адна з прытчаў Ісуса Хрыста, запісаная ў Евангеллі ад Марка 4:26-29. Гэтая прытча распавядае пра рост у Божым Валадарстве. Прытча ідзе пасля прытчы пра сейбіце і прытчы пра лямпу пад посудам, і папярэднічае прытчы пра гарчычным зерні.

Біблейскае апавяданне
---------------------

Прытча мае наступны змест:

*І сказаў: Царства Божае падобнае на тое, як калі чалавек кіне насенне ў зямлю, і спіць, і ўстае ноччу і днём, і як насенне ўзыходзіць і расце, не ведае ён; бо зямля сама сабою родзіць спачатку зеляніну, потым колас, потым поўнае зерне ў коласе; калі ж выспее плод, адразу пасылае серп, таму што настала жніво.*

Гэтая прытча можа разглядацца як звязаная з прытчай пра сейбіта, хоць у прытчах сэнс розны. Адно з тлумачэнняў прытчы, што яна служыць у якасці выпраўлення думак старажытных або сучасных вучняў, якія маглі б адчуваць роспач з таго, што адразу не бачаць плёну з сваёй працы. Нават калі селянін, які наеяў зерне, спіць Божае Царства па-ранейшаму расце. Яго рост абумоўлены дзеяннямі Бога, а не чалавека, і таму насенне ўзрасце ў свой час.

У адрозненне ад прытчы пра сейбіта, насенне ў прытчы ўяўляе Царства самога Бога. Адрозненні ў інтэрпрэтацыі прытчы абумоўлены тым, якія падкрэсліваюцца аспекты прытчы: насенне, сейбіт або зямля.

  


| ⛭Прытчы Ісуса Хрыста |
| --- |
| Аб Божым Валадарстве | 
* Аб сейбіце
* Аб куколі
* Аб пасеве і ўсходах
* Аб гарчычным зерні
* Аб заквасцы
* Аб схаваным скарбе
* Аб жамчужыне
* Аб нераце

 |  |
| Аб спадзяванні на Бога | 
* Аб багацеі-вар’яце
* Аб бадзёрых рабах і кіраўніку дому
* Аб верных і няверных рабах

 |
| Аб пакаянні | 
* Аб заблудшай авечцы
* Аб страчанай драхме
* Аб блудным сыне

 |
| Выкрывальныя прытчы | 
* Аб двух сынах
* Аб злых вінаградарах
* Аб шлюбным піры

 |
| Заклік да няспання | 
* Аб добрым і злым рабе
* Аб дзесяці дзевах
* Аб талантах
* Аб дзесяці мінах
* Аб Страшным судзе

 |
| Іншыя | 
* Пра чалавека, які просіць хлеба ў поўнач
* Аб неміласэрнага пазыкадаўцу
* Аб першых і апошніх месцах
* Аб запрошаных на вячэру
* Аб добрым Самараніне
* Аб Добрым Пастыры
* Аб бясплоднай смакоўніцы
* Аб будаўніку вежы
* Аб цары, які ідзе на вайну
* Аб эканоме-махляры
* Аб багацеі і Лазары
* Аб няправедным суддзі
* Аб мытніку і фарысеі
* Аб працаўніках і вінаградніку
* Аб неплодной смакоўніцы ў вінаградніку
* Аб квітнеючай смакоўніцы
* Аб верным слузе
* Аб семені, якое расце непрыкметным чынам
* Аб свечцы пад посудам
* Аб працаўніку, які прыйшоў з працы
* Новае віно і старыя мяхі
* Аб купцы, які шукае добры жэмчуг
* Аб моцным чалавеке
* Аб дрэве і яго плёне
* Аб двух даўжніках
* Аб неміласэрным даўжніку
* Пра мудрага і неразумнага будаўнікоў

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Фліндэрс.

**Фліндэрс** (англ.: Flinders Ranges) — горны хрыбет на поўдні Аўстраліі, на поўнач ад заліва Спенсер. Даўжыня каля 400 км. Вышыня да 1165 м (гара Сент-Мэры-Пік). Складзены з гліністых сланцаў, кварцытаў і даламітаў. Ападкаў 200—400 мм за год. Схілы ўкрыты маліскрэбам, на поўначы паўпустынныя хмызнякі і галафіты. Нацыянальны парк Фліндэрс-Рэйнджэс. Названы імем Мэцью Фліндэрса.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
**Чонбуры** (тайск.: ชลบุรี) — правінцыя (чангват) ва ўсходняй частцы Тайланда. На поўначы мяжуе з правінцыяй Чачэнгсау, на ўсходзе — з правінцыяй Чантхабуры, на поўдні з правінцыяй Раёнг. На захадзе правінцыя ляжыць на ўзбярэжжы Бангкокскага заліва, у паўночнай частцы Сіямскага заліва.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Чонбуры. Самы вядомы горад — Патая, турыстычная мекка Тайланда.

За 80 км на паўночны захад ад правінцыі знаходзіцца Бангкок.

Зноскі
------

1. ↑   — Department of Provincial Administration.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13012489'></a>
2. ↑  ทำเนียบท้องที่ พุทธศักราช 2546 เล่ม 1 — กระทรวงมหาดไทย, 2003. — С. 73.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23793867'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q640365'></a>
Артыкул пра безматорны вагон. Пра бесперасадачны вагон гл. Вагон бесперасадачных зносін.**Прычапны вагон** — безматорны (без цягавага рухавіка) вагон, эксплуатаваны у складзе маторвагоннага рухомага саставу (МВРС) або трамвая. У адрозненне ад звычайных вагонаў, прычапныя вагоны могуць эксплуатавацца толькі сумесна з маторнымі, для чаго маюць адпаведную апаратуру, а па тарцах кузава ўстаноўлены электрычныя раздымы для злучэння ланцугоў кіравання. Аднак у гутарковай прамовы *прычапнымі вагонамі* могуць называць і звычайныя (часцей маюцца на ўвазе пасажырскія), якія прычапляюцца да далёкіх цягнікоў у шляху следавання, далей у артыкуле апісваюцца толькі прычапныя вагоны, эксплуатаваныя ў складзе МВРС.

Прычапныя вагоны могуць быць галаўнымі (электросекции С, электрацягнік ЭР200), для чаго абсталююцца кабінай кіравання, альбо прамежкавымі (электрацягнікі ЭР10, ЭР22, а таксама ліній TGV), а таксама іх спалучэннем (электрацягніка ЭР1, ЭТ2, ЭД9).

З-за адсутнасці цягавага прывада, прычапныя вагоны маюць значна меншую вагу, чым маторныя (на ЭР2 маторны вагон важыць 54 т, прычапны — 38-41 т), таму на іх часта пераносяць частку электраабсталявання, з мэтай разгрузіць маторныя вагоны, хоць гэта і пазбаўляе апошнія аўтаномнасці, то ёсць магчымасці эксплуатацыі без прычапных вагонаў. Так на ЭР1 і ЭР2 на прычапных вагонах знаходзяцца дынаматор, матор-кампрэсар і акумулятарная батарэя, а вось на ЭР10 і ЭР22 (акрамя ЭР22м) практычна ўсе асноўнае электраабсталяванне перанесена на маторныя вагоны. Акрамя гэтага, адсутнасць на прычапных вагонах цягавага прывада і адпаведнай апаратуры робіць іх больш таннымі, чым маторныя, але наяўнасць у маторвагонным рухомым саставе высокай ўдзельнай колькасці прычапных вагонаў абмяжоўвае удзельную магутнасць цягніка і як следства — пускавое паскарэнне. Таму на прыгарадных электрацягніках лік прычапных вагонаў на 1 маторны вагон скарацілася з 2 да 1.

У цягніках метрапалітэна таксама спачатку эксплуатаваліся і прычапныя вагоны, як, напрыклад, на вагонах тыпу А і Б. Але неабходнасць павышэння ўдзельных магутнасцяў прывяла да неабходнасці адмовы ад прычапных вагонаў, у СССР гэта было зроблена з тыпу Г. У апошні час з'явілася тэндэнцыя да аднаўлення прымянення на метрапалітэне прычапных вагонаў (вагоны мадэляў 555.3 «Казань» і 558 «Нява»), так як гэта дазваляе знізіць кошт цягнікоў, пры гэтым высокая ўдзельная магутнасць саставаў у цэлым захоўваецца за кошт больш магутных цягавых электрарухавікоў.
**Еранім II** (нар. 10 сакавіка 1938 года, Інафіта, Беотыя, Грэцыя) — епіскап Грэчаскай Праваслаўнай Царквы; з 2008 года — яе прадстаяцель з тытулам Архіепіскапа Афінскага і ўсяе Грэцыі. Свецкае імя - Іааніс Ліапіс.

Мае вучоныя ступені ў галіне археалогіі, візантыназнаўства і тэалогіі ў Афінскім універсітэце. Ён скончыў аспірантуру ў Грацкім ўніверсітэце, Рэгенсбургскім універсітэце і Мюнхенскім універсітэце. Пасля працы выкладчыкам па хрысціянскай археалогіі ў Афінскім археалагічным таварыстве пад кіраўніцтвам прафесара Анастасіёса Орландаса, ён выкладаў як філолаг ў ліцэі, а ў 1967 годзе быў пасвечаны ў сан дыякана, а затым прэсвітэра.

Служыў пратасінцэлам мітраполіі, настаяцелем манастыроў, а таксама сакратаром, пазней галоўным сакратаром Святога Сінода Грэчаскай праваслаўнай царквы. У 1981 годзе ён быў абраны мітрапалітам-епіскапам Фіваў і Левадыі. У дадатак да свайго пастырскага служэння працягваў сваю працу па хрысціянскай археалогіі і апублікаваў два падручніка: "Сярэднявечныя помнікі Эвбеі" (1970) і "Хрысціянская Беотыя" (2006). У 1998 годзе ён беспаспяхова змагаўся за абранне на пасаду афінскага архіепіскапа.

7 лютага 2008 года быў абраны новым архіепіскапам Афінаў і усяе Грэцыі Святым Сінодам Грэцкай Царквы, атрымаўшы 45 з 74 галасоў у ходзе двух галасаванняў. Ён афіцыйна ўступіў у пасаду 16 лютага 2008 года.

Зноскі
------

1. ↑

| Прадстаяцелі Праваслаўных Цэркваў |
| --- |
| 
* Варфаламей I
* Феадор II
* Іаан X
* Феафіл III
* Кірыл
* Ілья II
* Парфірый
* Данііл
* Неафіт
* Хрызастом II
* Еранім II
* Анастасій
* Сава
* Расціслаў
* Ціхан
* Епіфаній

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1138656844 · GTAA: 113312 · SUDOC: 155553860 · VIAF: 232314384 |
**Алесандра Акіліні** (італ.: Alessandro Achillini; 20 кастрычніка 1463, Балоння — 2 жніўня 1512, Балоння) — італьянскі анатам і філосаф.

Біяграфія
---------

Алесандра Акіліні нарадзіўся 29 кастрычніка 1463 года ў Балонні, быў прафесарам універсітэтаў у Падуі і Балонні, дзе і памёр 2 жніўня 1512 года. Паміж урачамі Балонскай школы ён быў адным з першых, хто звярнуўся да рассякання чалавечых трупаў. Яго шматлікія анатамічныя сачыненні моцна пасунулі медыцыну наперад.

Ім напісаны: «Corporis humani anatomia» (Венецыя, 1521). Філасофскія і фізічныя трактаты яго сабраны ў «Opera omnia» (Венецыя, 1545; 1568); самы выдатны з іх «De intelligentiis» (у 5 кнігах).

Ім адкрыта, у прыватнасці, вывадная пратока падсківічнай сліннай залозы (1500), пасля названай у гонар пераадкрывальніка ў 1656 годзе англійскага анатама Томаса Вартана (1614—1673) вартанава пратока.

* Expositio primi physicorum, 1512*Expositio primi physicorum*, 1512

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10003051 · BNC: a10325311 · BNF: 125348572 · CiNii: DA10064724 · GND: 118643681 · ICCU: SBLV059330 · ISNI: 0000 0000 8132 9764 · LCCN: n87885186 · NKC: nlk19990074874 · NTA: 130616079 · NUKAT: n2016195222 · PTBNP: 2060 · SUDOC: 06070697X · VIAF: 54258859 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дабравольскі.
**Ерафей Уладзіміравіч Дабровольскі** (19 лістапада 1903, Шалаёўка, Быхаўскі павет, Магілёўская губерня — 21 красавіка 1987, Масква) — Герой Савецкага Саюза (1945), генерал-лейтэнант (1945).

Біяграфія
---------

Беларус. Нарадзіўся сялянскай сям’і. Пасля заканчэння сельскай школы працаваў на радзіме. У Чырвонай арміі са снежня 1925 года. Служыў у 98-м стралковым палку 33-й стралковай дывізіі Беларускай ваеннай акругі. Скончыў Кіеўскае ваеннае пяхотнае вучылішча (1932).

З мая 1939 года — памочнік камандзіра па страявой частцы 189-га стралковага палка. Закончыў Вышэйшыя стралкова-тактычныя курсы ўдасканалення камсаставу пяхоты «Выстрал» (1940). З лютага 1941 года — старшы памочнік начальніка аддзела баявой падрыхтоўкі штаба 2-й Чырванасцяжнай арміі Далёкаўсходняга фронту.

На франтах Вялікай Айчыннай вайны з ліпеня 1941 года. Ваяваў на Заходнім, Калінінскім, 1-м Прыбалтыйскім і 1-м Беларускім франтах камандзірам палка, начальнікам штаба, намеснікам камандзіра, камандзірам стралковай дывізіі, корпуса.

Войскі 16-га стралковага корпуса на чале з Е. У. Дабравольскім вызначыліся ў студзені 1945 года ў баях на рацэ Вісле: прарвалі абарончы рубеж праціўніка, знішчылі 549 гармат, 123 танкі, 100 самаходных гармат, каля 7160 і ўзялі ў палон 1270 гітлераўцаў.

За паспяховае кіраўніцтва вайсковымі злучэннямі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм Ерафею Дабравольскаму 6 красавіка 1945 года прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. 20 красавіка таго ж года яму было прысвоена вайсковае званне генерал-лейтэнанта.

Пасля вайны ўзначальваў упраўленне аховы ваеннай камендатуры ў Дрэздэне, закончыў Вышэйшыя акадэмічныя курсы пры Вышэйшай ваеннай акадэміі імя К. Я. Варашылава (1947). Да 1958 года займаў адказныя ваенныя пасады. Жыў у Маскве. Працаваў намеснікам дырэктара вытворчага аб’яднання Міністэрства газавай прамысловасці СССР (1959—1982).

Пахаваны ў Маскве на Кунцаўскіх могілках.

Памяць
------

У гонар Ерафея Дабравольскага названы вуліцы ў Жлобіне і Магілёве.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — С. 557. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
* Ваенная Энцыклапедыя Беларусі / Осіпаў В.Ц. Лянькевіч Р.Ч. Бажэнаў Ю.В. і інш.— Мн.: "Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі", 2010. — 1132 с. — С. 354.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2. — С. 184.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Друкер.
**Соф’я Юр’еўна (Соня Гіршаўна) Дру́кер** (7 студзеня 1907, Копысь, Горацкі павет, Магілёўская губерня — 21 красавіка 1984, Мінск) — беларуская спявачка (драматычнае сапрана). Народная артыстка Беларусі (1955).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і яўрэйскага скрыпача Гірша Друкера, была малодшай дачкой.

У 1930 годзе скончыла Беларускі музычны тэхнікум. У 1930—1932 гадах вучылася ў Беларускай студыі оперы і балета, у 1932—1936 — у Беларускай кансерваторыі па класе вакалу ў П. І. Ціханава. Удасканальвалася як артыстка оперы ў Беларускай студыі оперы і балета пад кіраўніцтвам А. П. Баначыч (1930—1933). Раней займалася ў В. А. Цвяткова. У 1933—1941 і 1944—1977 гадах — салістка Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР. У гады Другой сусветнай вайны спявала ў Саратаўскім тэатра оперы і балета, удзельнічала ў працы франтавых канцэртных брыгад, выступала перад партызанамі Віцебшчыны.

Творчасць
---------

Друкер — адна з першых беларускіх оперных спявачак. Першая выканаўца партый у беларускіх нацыянальных операх — Аўгіння («У пушчах Палесся» А. В. Багатырова), Марыся («Міхась Падгорны» Я. К. Цікоцкага), Рагнеда Янаўна («Калючая ружа» Ю. У. Семянякі). Лепшыя партыі опернай класікі: Яраслаўна («Князь Ігар» А. П. Барадзіна), Наташа («Русалка» А. С. Даргамыжскага), Марыя («Мазепа» П. І. Чайкоўскага), Аіда («Аіда» Джузэпэ Вердзі) і інш.

Сям’я
-----

У шлюбе з  Рыгорам Прагіным, ад якога мела двух дзяцей, якія загінулі ў першы ж дзень бамбардзіроўкі Мінска нацыстамі.

Зноскі
------

1. ↑  МЫ ЗДЕСЬ — Публикации Архівавана 1 красавіка 2022.

Літаратура
----------

* Дру́кер Соф’я Юр’еўна // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 286. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Друкер Соф'я Юр'еўна на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* *Вера Кроз.* Зусім не казачны лёс Соф’і Друкер // «Культура», № 23 (789) 09.06.2007 — 16.06.2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 128172 |
**Наскальны жывапіс у раёне Цадзіла** — аб’ект са спіса Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Батсване, размешчаны на паўночным захадзе краіны, змяшчае адзін з самых значных у свеце збораў дагістарычнага наскальнага мастацтва.

На працягу 100 тыс. гадоў на плошчы ў 10 км² на тэрыторыі пустыні Калахары было створана болей за 4,5 тыс. выяў геаметрычных знакаў, людзей, жывёл, рытуалаў.

Для мясцовых плямёнаў Цадзіла не перастае заставацца свяшчэнным месцам – яе называюць Гарой багоў. Нядаўна археолагамі была адкрыта пячора, якая, мажліва, з’яўлялася найстаражытнейшым культавым месцам на Зямлі. У ёй знаходзіцца агромны камень з насяканнямі, якія імітуюць змяіную скуру. Побач са скульптурай пітона былі знойдзены тысячы наканечнікаў копій і рытуальныя прынашэнні бажаству. Мясцовыя плямёны да гэтага часу лічуць пітона самай паважанай жывёлай. Прыкладны узрост знаходкі – 70 тыс. гадоў, а гэта значыць, што рэлігійныя культы ў чалавека ўзніклі значна раней, чым вучоныя меркавалі дагэтуль.

Аб'ект быў ўключаны ў спіс у 2001 годзе ў сувязі з выключнай рэлігійнай і духоўнай важнасцю аб'екта для мясцовага насельніцтва і як доказ чалавечага пасялення даўнасцю некалькіх тысячагоддзяў.

Літаратура
----------

* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2008008922 |
**Эдуард Іванавіч Галай** (нар. 5 сакавіка 1940, в. Вялікі Быкоў, Слуцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне рухомага саставу чыгункі, цягі паяздоў і электрыфікацыі. Доктар тэхнічных навук (2004), дацэнт (1983), прафесар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (спецыяльнасць «Вагоны і вагонная гаспадарка», 1961; аспірантура, 1975), Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт транспарту (дактарантура, 2003).

Працаваў на Усходне-Сібірскай чыгунцы (у 1961—1966 — інжынер, начальнік вагоннага дэпо ст. «Чарамхова», 1967—1976 — начальнік дарожнай лабараторыі службы вагоннай гаспадаркі г. Іркуцка), Іркуцкім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (1976—1978, выкладчык, дэкан вячэрне-завочнага факультэта), Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту (з 1978, механічны факультэт, кафедра «Вагоны», прафесар, з 1990 — кіраўнік ГНДЛ «Тармазныя сістэмы рухомага саставу»).

Навуковыя інтарэсы: тармазы лакаматываў і вагонаў.

Узнагароды
----------

Медаль «За доблестный труд. В ознаменование 100-летия со дня рождения В. И. Ленина» (1970), знакі «Ганаровы чыгуначнік» (2000), «Выдатнік Беларускай чыгункі».

Бібліяграфія
------------

* Повышение эффективности электропневматических тормозов поезда : диссертация … доктора технических наук : 05.22.07 : защищена 11.07.2003 : утверждена 04.02.2004 / Галай Эдуард Иванович. — Гомель, 2002.
* Монтаж, эксплуатация и ремонт подъемно-транспортных машин / Э. И. Галай, В. В. Каверин, И. А. Колядко. — Москва, 1991.
* Тармазы цягнікоў / Э. І. Галай. — Гомель, 1999.
* Тормозные системы железнодорожного транспорта : конструкция тормозного оборудования / Э. И. Галай, Е. Э. Галай. — Гомель, 2010.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Галай Эдуард Иванович // Кто есть кто в Республике Беларусь, 2001. — Минск, 2001. — Т. 1. — С. 37.
* Укротитель скоростей / Э. Лисичкин // Путь в науку : очерки о докторах и профессорах — выпускниках гомельских вузов. — Гомель, 2006. — Вып. 1 : Доктора и профессора — выпускники БелГУТа. — С. 39—40.
**«Цар-агонь»** — сёмы студыйны альбом беларускага этна-трыа Троіца, выдадзены 2 лістапада 2018 года. Альбом, грошы на які збіраліся з дапамогай краўдфандзінгу, стаў першай працай гурта за сем гадоў і адрозніваецца ад папярэдняй кружэлкі Зімачка большай камернасцю і аскетычнасцю гучання.

Пра альбом
----------

Усе спевы, прадстаўленыя ў альбоме, былі сабраны Іванам Кірчуком у фальклорных экспедыцыях па Беларусі.

Па словах музыкаў, запісваючы альбом, яны не імкнуліся выбудаваць "сцяну гука", дамагчыся эфекта вялікага аркестра ці хора. Наадварот - ім жадалася максімальна наблізіцца да слухача, каб пры знаёмстве з альбомам узнікала адчуванне, быццам гурт грае недзе побач, "у суседнім пакоі вясковай хаты".

Прэм'ера першай кампазіцыі *"Святая зямля"* адбылася 27 сакавіка 2018 года. Саму песьню Іван Кірчук прысьвяціў 100-годзьдзю Беларускай Народнай Рэспублікі з такімі словамі: «За усё, што мы маем i будзем мець — нiзкi паклон продкам!»

У альбоме прысутнічаюць як абрадавыя спевы: *"Яшчар"*, *"Цар-агонь"*, *"Шчадруха"*, так і балады (*"А ў нядзельку"*), а таксама складаныя па структуры кампазіцыі накшталт *"Мядзведзь"*, складзенай з трох частак, прысвечанай беларускаму святу Камаедзіцы.

Рэцэнзіі
--------

Альбом быў сустрэты пераважна станоўчымі рэцэнзіямі: на міжнародным партале beehy.pe ён трапіў у васьмёрку лепшых беларускіх альбомаў па выніках 2018 года. Аўтар артыкула адзначае, што гэта бездакорна выкананы матэрыял, але ў дыскаграфіі гурта ёсць і больш цікавыя альбомы.

Трэкліст
--------

| № | Назва | Словы | Музыка | Працягласць |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | «Яшчар»  | народныя | Троіца | 7:02 |
| 2. | «Адаме»  | народныя | Троіца | 3:48 |
| 3. | «Зіма з Летам»  | народныя | Троіца | 5:33 |
| 4. | «Цар-Агонь»  | народныя | Троіца | 9:33 |
| 5. | «Лета»  | народныя | Троіца | 5:44 |
| 6. | «Шчадруха»  | народныя | Троіца | 5:09 |
| 7. | «А ў нядзельку»  | народныя | Троіца | 9:09 |
| 8. | «Мядзведзь»  | народныя | Троіца | 9:37 |
| 9. | «Ой, маю»  | народныя | Троіца | 6:03 |
| 10. | «Святая Зямля»  | народныя | Троіца | 7:34 |
| **69:17** |

Удзельнікі запісу
-----------------

* Іван Кірчук - вакал, нар. духавыя інструменты, гуслі, смык, домра, варганы
* Юрый Дзмітрыеў - акустычная 6-стр. гітара, домра, вакал
* Юрый Паўлоўскі - перкуссія, дарабука, глюкафон, барабаны, гонг, калімба.

Запіс зроблены ў Studio Super8, Мінск, Беларусь. 2017-2018 г.

Запіс, звядзенне і мастэрынг: Барыс Ланькоў.

Зноскі
------

1. ↑  Запіс і выданне новага альбома этна-трыа ТРОІЦА(недаступная спасылка)
2. 1 2 3  Цар-Агонь от группы Троіца
3. ↑  Пад знакам БНР. ТОП-12 новых трэкаў вясны-2018 (аўдыё)
4. ↑  Best belarusian albums of 2018 selected by Konrad Erofeev

Спасылкі
--------

* Рэліз новага альбома "Цар-Агонь"

| ⛭Троіца |
| --- |
| Склад | Іван Кірчук ·  Юрый Дзмітрыеў ·  Юрый Паўлоўскі |
| Альбомы | Троіца ·  Журавы ·  7 ·  Сон-трава ·  Жар-Жар ·  Зімачка ·  Цар-агонь |
**Анатаксін** — прэпарат з таксіну, які не мае выяўленых таксічных уласцівасцяў, але пры гэтым здольны індукаваць выпрацоўку антыцел да зыходнага таксіну.

Звычайна інактывацыя таксіну вырабляецца шляхам працяглай вытрымкі ў цёплым разведзеным растворы фармаліну. Анатаксіны выкарыстоўваюцца для прафілактыкі інфекцыйных захворванняў, у аснове патагенезу якіх ляжыць інтаксікацыя: дыфтэрыі, слупняку, газавай гангрэны, атручванняў таксінам стафілакоку, халераген-анатаксін і т. п.

Гл. таксама
-----------

* Антытаксіны

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777351567 |
**Святаянская гара**, або **гара Святы Ян** — узгорак, які ўзвышаецца сярод лесу каля вёскі Смаляры Барысаўскага раёна.

Вышыня гары складае каля 20 метраў. На гары раней было паганскае капішча, пазней замененае на пакланенне хрысціянскаму Святому Яну. Да 1940 года на вяршыні гары стаяла драўляная скульптура святога ў чалавечы рост, пад ёй знаходзілася капліца, ад якой захаваліся падмуркі. Ля падножжа Святаянскай гары знаходзіцца крыніца, якую ў народзе лічылі святой і ласкава называлі «Езусік», недалёка ад яе з даўніх часоў святкуюць Купалле. Да нашага часу захавалася традыцыя на Вялікдзень кідаюць у крыніцу грошы, акрамя таго паломнікі прыносяць у ахвяру ежу.

Заўвагі
-------

1. ↑  Варыянты назвы: Ісусік, Ёзусік, Язусік

Зноскі
------

1. ↑  Людміла ДУЧЫЦ, Ірына КЛІМКОВІЧ. УЗГОРКІ, АПЕТЫЯ Ў МІФАХ І ПАДАННЯХ Архівавана 25 верасня 2014.
2. ↑  Людміла ДУЧЫЦ, Ірына КЛІМКОВІЧ. УЗГОРКІ, АПЕТЫЯ Ў МІФАХ І ПАДАННЯХ Архівавана 25 верасня 2014.
3. ↑  Царыца-вадзіца
4. ↑  Пошукі Здань-каменя ў сакральным ландшафце
5. ↑  Царыца-вадзіца
6. ↑  Людміла ДУЧЫЦ, Ірына КЛІМКОВІЧ. УЗГОРКІ, АПЕТЫЯ Ў МІФАХ І ПАДАННЯХ Архівавана 25 верасня 2014.
7. ↑  Крыніца(недаступная спасылка)
8. ↑  Людміла ДУЧЫЦ, Ірына КЛІМКОВІЧ. УЗГОРКІ, АПЕТЫЯ Ў МІФАХ І ПАДАННЯХ Архівавана 25 верасня 2014.
9. ↑  Царыца-вадзіца
**Цалаванне Іаакіма і Ганны** — абраз сярэдзіны XVIII стагоддзя са Свята-Успенскай царквы ў в. Басценавічы Мсціслаўскага раёна. Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь.

Сюжэт
-----

Ля шэрых з чорным раслінным арнаментам з аканфам калон, якія сімвалізуюць залатыя вароты Іерусаліма  (руск.) (бел. стаяць павернутыя да цэнтра Іаакім у зялёным хітоне, карычневым гімаціі, у сандалях і Ганна ў сінім хітоне, цёмна-чырвоным плашчы з белай хусткай на галаве і ў чырвоных туфлях. З грудзей Іаакіма і Ганны вырастаюць два зялёныя сцяблы, увенчаныя белай лілеяй, на якой у залатым пучку прамянёў стаіць Марыя ў сінім хітоне, цёмна-чырвоным плашчы. У карычнева-чырвоным прарыве воблакаў — Саваоф  (руск.) (бел. выдзелены трохвугольным німбам, у выглядзе голуба — Святы Дух. Пазалочаны фон з раслінным ляпным арнаментам, зялёным пейзажам раздзелены калонамі. Карычнева-зялёны позем расчэрчаны чырвонымі лініямі.

Паходжанне
----------

Абраз выяўлены ў 1920 годзе ва Успенскай царкве в. Басценавічы Мсціслаўскага раёна Магілёўскай вобласці.

Ікона раскрыта ў Дзяржаўнай цэнтральнай мастацкай рэстаўрацыйнай майстэрні І. М. Громавай, В. О. Кірыкавым, В. В. Філатавым  (руск.) (бел. Ф. А. Мадоравым, Л. І. Пятрэнкам, М. М. Памяранцавым у 1954—1956 гадах (Масква). Сталярная работа выканана А. П. Ягоравым.

Выстаўкі
--------

* Рэстаўрацыя музейных каштоўнасцей у БССР. Мінск. 1985
* Тэмперны жывапіс Беларусі XV—XVIII стст. Мінск. 1988
* Мастацтва барока ў Беларусі. Мінск. 1991
* Мастацтва Магілёўшчыны XVII—XVIII стст. Мінск. 1998
* Датаваныя помнікі мастацтва Беларусі XVII—XVIII стст. Мінск. 1999
* Мясцовашанаваныя на Беларусі абразы Божай Маці XIII—XVIII стст. Мінск. 1999
* Іканапіс і разьба Беларусі XV—XVIII стст. Мінск. 2000

Зноскі
------

1. ↑  Балыкина Е. Н. ШЕДЕВРЫ ИКОНОПИСИ БЕЛАРУСИ XII—XVIII ВВ. Архівавана 28 лютага 2021.  (руск.)
2. 1 2  Жывапіс барока Беларусі / Аўт.-склад. Н. Ф. Высоцкая. — Мн.: БелЭН; МФКД.2003. — 304 с.:іл. С. 41-42.

Літаратура
----------

* Высоцкая Н. Ф. Станковая живопись Белоруссии второй половины XVI—XVIII веков : автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата искусствоведения : специальность 17.00.04 Изобразительное искусство
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шах.
**Соф'я Мікалаеўна Шах** (29 лістапада 1947, вёска Лясец, Калінкавіцкі раён, Гомельская вобласць) — беларуская паэтэса.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям'і рабочых. Дзіцячыя і юнацкія гады прайшлі ў гарадскім пасёлку Азарычы Калінкавіцкага раёна.

Скончыла факультэт пачатковых класаў Мазырскага педагагічнага інстытута (1969). Працавала настаўніцай пачатковай школы ў вёсцы Гажын Нараўлянскага раёна, у вёсцы Цідаў, у пасёлку Азарычы Калінкавіцкага раёна. У 1980 г. скончыла завочна дэфекталагічны факультэт Мінскага педагагічнага інстытута, працавала лагапедам у школе-інтэрнаце ў Светлагорску. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1990 г. Член Саюза пісьменнікаў Беларусі. Член Гомельскага абласнога аддзялення ГА "Саюз пісьменнікаў Беларусі". Пісьменнік года Гомельшчыны 2022 года па рэйтынгу Гомельскага абласнога аддзялення ГА "Саюз пісьменнікаў Беларусі".

Літаратурнай працай займаецца з 1983 года.

Творчасць
---------

Аўтар паэтычных кніг «І не пакіне спадзяванне» (1989), «Пад высокай лагодай нябёс» (1995), «Наш двор» (1997), «Вучым гаварыць і думаць» (1998), «Ад імгнення — да стагоддзя» (1998), «Адухаўленне» (2000), «Прысвячэнне» (2001), «Займальная граматыка для пачатковых класаў» (2002), «Займальная граматыка для сярэдніх класаў» (2002), «Прызначэнне» (2002), «На ўсё дабро ў адказ» (2003), «Увасабленне» (2003), «Спасціжэнне» (2004), «Кругаспеў» (2006), «Азарычы» (2007), «Перазоў=Перезов» (2009), «Малітваспеў» (2010), «Кнігалюбка» (2012).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
Акт дэтранізацыі Жыгімонта III
**Рокаш Зебжыдоўскага** (польск.: rokosz Zebrzydowskiego), таксама вядомы як **Сандамірскі рокаш** — рокаш (легальнае паўстанне шляхты, канфедэрацыя супраць караля), які адбыўся ў 1606—1609 гадах у выніку канфлікту паміж каралём Жыгімонтам III Вазам і шляхтай у сувязі са знешняй палітыкай Рэчы Паспалітай (войны са Швецыяй) і пытаннямі унутранай палітыкі. Палітыка Жыгімонта III была накіравана на ўмацаванне каралеўскай улады, якая абапіралася на вузкае кола магнатаў і біскупаў. Нагодай да мяцяжу паслужыла прыватная спрэчка паміж каралём і Мікалаем Зебжыдоўскім, у выніку якога Зебжыдоўскі быў прысуджаны да смяротнага пакарання, якое было заменена выгнаннем.

Кароль быў абвінавачаны ў самаізаляцыі ў коле замежнікаў і езуітаў і ў імкненні да абсалютнай улады. Вядома, што ён спрабаваў усталяваць перадачу трона па спадчыне, пазбавіць шляхту большай часткі прывілеяў і пакінуць за Сеймам права толькі дарадчага голасу, але не вырашальнага.

Рокаш Зебжыдоўскага доўжыўся з 1606 па 1609 гады. Каталікі і пратэстанты, магнаты, сярэдняя і дробная шляхта падзяліліся на дзве групоўкі ў адносінах да закона, які забараняе манарху ў далейшым драбніць і дарыць зямельныя ўдзелы і аб прымушэнні яго да выдалення з каралеўскага двара езуітаў і замежнікаў. 

«Сандамірскі рокаш». Карціна невядомага мастака XVII стагоддзя
Кіраўнікамі рокаша былі ваявода кракаўскі Мікалай Зебжыдоўскі, староста дабромільскі Ян Шчасны Гербурт, староста сігулдскі Станіслаў Стадніцкі і падчашы вялікі літоўскі Януш Радзівіл. Акрамя таго, удзельнікі рокаша жадалі прымусіць дэпутатаў Сейма строга выконваць інструкцыі, якія атрымліваліся тымі на сейміках, ад якіх дэпутаты абіраліся.

Працяглы час супрацьстаянне складалася ў прапагандысткай вайне, у рамках якой пры дапамозе друкаваных і рукапісных матэрыялаў абодва бакі збіралі прыхільнікаў. «Вайна чарніліц» завяршылася ўзброеным сутыкненнем ракашан з прыхільнікамі караля пад Гузавым у 1607 годзе. Узброеную перамогу атрымалі ўзброеныя сілы манарха. Аднак асэнсаванне абодвума бакамі кошту разлітай крыві ў братазабойчым канфлікце прывялі да таго, што спробы абсалютызацыі і цэнтралізацыі ўлады Жыгімонтам III усё ж былі спынены, адбылося прымірэнне і прабачэнне ўсіх удзельнікаў, а таксама ўмацаванне прывілеяванага становішча шляхты.

Спасылкі
--------

* Зебржидовский // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
**«Агляд-хроніка парушэнняў правоў чалавека»** — штогадовае дакументальнае выданне няўрадавай арганізацыі Праваабарончы цэнтр «Вясна», асвятляе тэму — правы чалавека ў Беларусі, спалучае факты і аналітыку. Выдаецца на трох мовах — беларускай, англійскай, рускай.

Гісторыя
--------

Першы Агляд-хроніка быў падрыхтаваны ў 1998 годзе, прэзентаваны ў Мінску ў лютым 1999 года з удзелам пацярпелых ад парушэння правоў чалавека, сваякоў палітвязняў, праваабаронцаў, незалежных СМІ Першапачаткова Агляд-Хроніка ўкладаўся на падставе хронікі, якая друкавалася ў праваабарончым выданні «Права на волю», з 2000 года асновай для Агляду-хронікі стаў сайт арганізацыі Праваабарончы цэнтр «Вясна».

Змест
-----

Агляд-хроніка асвятляе сітуацыю з парушэннем правоў чалавека ў Беларусі, сярод якіх: палітвязні, смяротнае пакаранне, арышт ўдзельнікаў мірных акцый пратэсту, пенітэнцыярная сістэма Беларусі, свабода СМІ, права на мірныя сходы, права на стварэнне асацыяцый.

Спасылкі
--------

* 
* 
* 
* 
* Архівавана 25 лютага 2021.
* Архівавана 20 красавіка 2017.
**Дзіевя́нішкес** (літ.: Dieveniškės, польск.: Dziewieniszki, традыцыйная беларуская назва — **Дзевянішкі**) — мястэчка на ўсходзе Літвы. Уваходзіць у склад Шальчынінкайскага раёна Вільнюскага павета, цэнтр сянюніі. Размешчана за 6 км ад граніцы з Беларуссю. На карце сучаснай Літоўскай Рэспублікі гэта месца глыбока ўдаецца ўглыб тэрыторыі Беларусі.

Гісторыя
--------

Упершыню згадваецца ў крыніцах пад 1385 годам як вёска легендарнага вялікага князя Мінгайлы. Да сярэдзіны XVII стагоддзя вёска і наваколле належалі роду Гаштольдаў. У 1433 годзе Ян Гаштольд атрымаў вёску ад вялікага князя Жыгімонта Кейстутавіча. У 1474 годзе на сродкі Марціна Гаштольда быў пабудаваны драўляны касцёл св. Міхала. 

У 1920—1939 гадах у складзе Польшчы. У верасні 1939 года далучаны да Беларускай ССР, але ўжо 6 лістапада 1940 года горад і навакольная яго тэрыторыя былі перададзены Літоўскай ССР, што было абумоўленае наяўнасцю значнай долі этнічнага літоўскага насельніцтва.

Паводле легенды, у 1940 годзе, пры вызначэнні граніцы Літоўскай ССР, на карце ляжала трубка Сталіна. Ніхто не асмеліўся яе ссунуць, а проста абвялі алоўкам па контуры, і такім чынам у склад ЛССР увайшло мястэчка Дзевянішкі з наваколлямі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дзіевянішкес
**Рудальфінум** (чэшск.: Rudolfinum) — канцэртная і выставачная зала (галерэя) у цэнтры Прагі, на плошчы, якая носіць цяпер імя Яна Палаха. Быў адкрыты 7 лютага 1885 г.. Названы ў гонар наследнага прынца Аўстра-Венгерскай імперыі Рудольфа, які ўдзельнічаў ва ўрачыстай цырымоніі адкрыцця. Будынак быў узведзены ў якасці дару Ашчаднага банка Чэхіі гораду Прага і чэшскаму народу. Архітэктары — Ёзэф Зітэк і Ёзэф Шульц.

*Зала Дворжака ў Пражскім Рудальфінуме*, 2003
У 1918—1939 гг. Рудальфінум служыў залай пленарных пасяджэнняў парламента Чэхаславакіі.

Існуе легенда, што падчас Другой Сусветнай вайны Гітлер загадаў прыбраць з Рудальфінума статую Мендэльсона з-за нацыянальнасці кампазітара, але каля скульптур не было подпісаў і салдаты, якія арыентаваліся "па самым вялікім носе" ледзь было не скінулі з п'едэстала статую Вагнера. Памылку заўважылі, салдат (па адной з версій) расстралялі, а Вагнера вярнулі на месца. Статую Мендэльсона пасля гэтага паспелі схаваць, так што галерэя Рудальфінума не пацярпела.

Рэканструяваны ў 1990—1992 гг. У цяперашні час з'яўляецца асноўнай канцэртнай пляцоўкай Чэшскага філарманічнага аркестра.

Зноскі
------

1. ↑  Památkový katalog NPÚ Праверана 14 лютага 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41593640'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рудальфінум
* Галерэя Рудальфінум (англ.)
* Rudolfinum Praha Архівавана 20 чэрвеня 2012. (чэшск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1219693227 · NKC: kn20050112007 · VIAF: 155251787, 2812160310452858300000 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Барысенка.
**Уладзіслаў Барысенка** (нар. 5 сакавіка 1997, Калінкавічы) — беларускі футбаліст, абаронца калінкавіцкай «Вертыкалі».

Клубная кар’ера
---------------

Нарадзіўся ў Калінкавічах, але ў малым узросце пераехаў у Мінск, дзе пачаў займацца футболам у школе «Змена», але пазней перабраўся ў «Дынама». У складзе дынамаўцаў дайшоў да дубля, аднак за асноўную каманду не згуляў.

У жніўні 2016 года стаў іграком мазырскай «Славіі». Спачатку гуляў за дубль, але неўзабаве пачаў прыцягвацца да асноўнага складу. 26 верасня 2016 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе ў матчы супраць «Белшыны» (0:2), адгуляўшы ўсе 90 хвілін на пазіцыі правага абаронцы, і пазней замацаваўся ў стартавым складзе.

У ліпені 2017 года быў аддадзены ў арэнду наваполацкаму «Нафтану». Замацавацца ў асноўным складзе навапалачан не здолеў, выступаў у асноўным за дубль.

У пачатку 2018 года праходзіў прагляд у «Смалявічах» і «Мінску», але беспаспяхова, і ў сакавіку далучыўся да «Ліды». У складзе лідчан стаў выхадзіць на замену, а з чэрвеня не з’яўляўся на полі з-за траўмы. У жніўні 2018 года пакінуў лідскі клуб, і ў верасні 2018 года далучыўся да «Чысці».

У пачатку 2019 года праходзіў прагляд у бабруйскай «Белшыне», аднак у выніку пачаў сезон у складзе клуба «Слонім-2017». У ліпені 2019 года пакінуў слонімскую каманду.

У красавіку 2020 года далучыўся да мікашэвіцкага «Граніта», дзе гуляў да канца сезона 2020. З лета 2021 года стаў выступаць у Другой лізе за калінкавіцкую «Вертыкаль».

Міжнародная кар’ера
-------------------

26 сакавіка 2017 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, выйшаўшы ў стартавым складзе таварыскага матча супраць Латвіі (3:4).

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Дывізіён | Клуб | Краіна | Матчы | Галы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2015 | дубль | Дынама | Беларусь | 14 | 0 |
| 2016 (1) | дубль | Дынама | Беларусь | 9 | 0 |
| 2016 (2) | Д1 | Славія-Мазыр | Беларусь | 8 | 0 |
| 2017 (1) | Д1 | Славія-Мазыр | Беларусь | 8 | 0 |
| 2017 (2) | Д1 | Нафтан | Беларусь | 3 | 0 |
| 2018 (1) | Д2 | Ліда | Беларусь | 7 | 0 |
| 2018 (2) | Д2 | Чысць | Беларусь | 4 | 0 |
| 2019 (1) | Д2 | Слонім-2017 | Беларусь | 11 | 0 |
| 2020 | Д2 | Граніт | Беларусь | 15 | 1 |
|

Зноскі
------

1. ↑  Vladislav Borisenko // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑
3. ↑  Владислав Борисенко продолжит карьеру в "Славии"
4. ↑  Два молодых ивуарийца на просмотре в "Славии"
5. ↑  Лесько и Борисенко покидают "Лиду"
6. ↑  "Слоним-2017" расторг контракты с Борисенко и Макаровым

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
**Агнес фон Куроўскі Стэнфілд** (англ.: Agnes von Kurowsky Stanfield; 5 студзеня 1892 — 25 верасня 1984) — амерыканская медсястра, якая, як мяркуецца, паслужыла правобразам для Кэтрын Барклі ў рамане Эрнэста Хемінгуэя «Бывай, зброя!».

Куроўскі працавала медсястрой у шпіталі Амерыканскага Чырвонага Крыжа ў Мілане падчас Першай сусветнай вайны. Адным з яе пацыентаў быў Хемінгуэй, які закахаўся ў яе. Пасля вайны Хемінгуэй вярнуўся ў Злучаныя Штаты і разлічваў, што Куроўскі хутка прыедзе да яго і яны пажэняцца. Але замест гэтага ён атрымаў ад яе ліст з аб’явай аб разрыве. Хоць Куроўскі ў канчатковым выніку вярнулася ў Злучаныя Штаты, яны ніколі больш не сустракаліся.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 121990010 · GND: 118945734 · ISNI: 0000 0000 8100 8493 · LCCN: n88268635 · NTA: 079129390 · NUKAT: n98703512 · SUDOC: 030608899 · VIAF: 22188481 |

 |
**Квірыты** (лац.: Quirites) — у Старажытным Рыме эпохі рэспублікі назва рымскіх грамадзян (cives), якая ўжывалася звычайна ў афіцыйных зваротах (Populus Romanus Quiritium).

Звычайна лічыцца, што гэты этнонім паходзіў ад імя бога Квірына. Некаторыя даследчыкі лічаць яго вытворным ад coviria (курыя, мужчынскі саюз). Адсюль *квірыты* — першапачаткова члены курый, сукупнасць якіх склала падчас фарміравання рымскай дзяржавы рымскае грамадзянства. Паводле іншых гіпотэз, значэнне слова «квірыты» паходзіць ад сабінскага тапоніма — горада Кур (лац.: Cures) або ад сабінскай назвы дзіды — quiris.

Старажытнагрэчаскі гісторык і даксограф Плутарх у сваіх «Жыццяпісах» адзначае, што грамадзяне Рыма пачалі называцца квірытамі ў знак прымірэння з сабінскімі плямёнамі пасля вайны, якая разгарэлася ў выніку знакамітага эпізоду выкрадання сабінскіх жонак. Гэта была своеасаблівая даніна зноў утворанаму роднаснаму саюзу.

Гл. таксама
-----------

* Квірыцкае права
* Квірыцкая ўласнасць

Літаратура
----------

* Квириты // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Quirites // Реальный словарь классических древностей / авт.-сост. Ф. Любкер; Под редакцией членов Общества классической филологии и педагогики Ф. Гельбке, Л. Георгиевского, Ф. Зелинского, В. Канского, М. Куторги и П. Никитина. — СПб. 1885.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) |
**Гаметагенез** — працэс выспявання палавых клетак, або гамет. Па прычыне, што ў ходзе гаметагенеза спецыялізацыя яйкаклетак і сперміяў адбываецца ў розных напрамках, звычайна вылучаюць аагенез і сперматагенез адпаведна.

Гаметагенез заканамерна прысутнічае ў жыццёвым цыкле шэрагу найпростых, водарасцей, грыбоў, споравых і голанасенных раслін, а таксама мнагаклетачных жывёл. У некаторых групах гаметы другі раз рэдукаваныя (сумчатыя і базідыевыя грыбы, кветкавыя расліны). Найбольш падрабязна працэсы гаметагенеза вывучаны ў мнагаклетачных жывёл.

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.5. Мн. 1997, С.12
**Кебрада-дэ-Умаўака** (ісп.: La Quebrada de Humahuaca) — старажытны шлях на паўночным захадзе Аргенціны. Аб'ект са спісу Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Старажытны шлях выкарыстоўваўся на працягу апошніх 10 тыс. гадоў і мае назву "Дарога інкаў". Дагістарычныя паляўнічыя, інкі, заваёўнікі і змагары за незалежнасць у 19-20 стст. хадзілі гэтай дарогай уздоўж даліны Рыа-Грандэ. 

Вялікай імперыі інкаў была патрэбна добра адладжаная сістэма зносін. Асобныя ўчасткі магістраляў пабудавалі іх папярэднікі, але інкі пашырылі і палепшылі гэтыя дарогі. Брукаваныя дарогі вытрымлівалі любыя ўмовы надвор'я і былі прызначаныя для пешаходаў і караванаў. Праз кожныя 2,5 км стаялі кур'ерскія станцыі, паміж паказальнікамі адлегласцяў было крыху болей за 7 км. Праз 20-30 км размяшчаліся станцыі для адпачынку з загонамі для лам і запасамі правізіі. Праз рэкі і цясніны былі перакінутыя каменныя, драўляныя ці канатныя масты. Дзякуючы гэтым дарогам і развітай кур'ерскай службе інкі маглі перадаваць інфармацыю за тысячы кіламетраў за некалькі дзён.

Літаратура
----------

* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.



| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Аргенціне |
| --- |
| 
* Езуіцкія місіі рэгіёна Гуарані: Сан-Ігнасіа-Міні, Санта-Ана, Нуэстра-Сеньёра-дэ-Ларэта і Санта-Марыя-ла-Маёр
* Нацыянальны парк Ігуасу
* Куэва-дэ-лас-Манас
* Паўвостраў Вальдэс
* Ісчыгуаласта і Талампая
* Езуіцкі квартал і місіі Кордавы
* Кебрада-дэ-Умаўака

 | Сцяг Аргенціны |
**Гаміліі Грыгорыя Багаслова** (Grec. 510) — ілюмінаваны рукапіс Гаміліі Грыгорыя Багаслова, створаны ў 879—882 гг. захоўваецца ў Парыжскай нацыянальнай бібліятэцы. Манускрыпт складаецца з 465 лістоў, з якіх больш за сорак ілюстраваныя. Усяго ў рукапісу больш за 200 ілюстрацый.

Лічыцца, што кніга была створана для імператара Васілія Македаняніна і знаходзілася ў яго валоданні, пацверджаннем гэтага з'яўляюцца малюнкі Васілія і яго сямейства ў рукапісе, хутчэй за ўсё створаныя царскімі мініяцюрыстамі. У мініяцюрах рукапісу незвычайна развіта тэхніка малюнкаў, дзіўнае мастацтва ў размеркаванні святла-ценю, бляск фарбаў, раскоша касцюмаў і дэталяў.

Рукапіс датавалі наступным чынам. На адной з старонак намаляваныя: Прарок Ілья, імператар Васілій, архангел Гаўрыіл. Адсюль зрабілі выснову, што рукапіс быў створаны пры імператары Васіліі і належаў яму. На іншай старонцы намаляваныя: жонка Васілія — Еўдакія Інгерына і яго дзеці — Леў VI, Аляксандр. Адсутнічае старэйшы сын Васіля — Канстанцін, які памёр 3 верасня 879 года, але прысутнічае жонка Васіля — Еўдакія Інгерына, якая памерла ў 882 годзе. Далей зрабілі выснову, што кніга створана паміж 879 і 882 гадамі.

Рукапіс належаў бібліятэцы кардынала Нікало Рыдольфі  (фр.) (бел. (памёр 1550 годзе), нядоўгі час знаходзіўся ў П'ера Строцы (памёр у 1558 годзе), пасля чаго перайшоў у рукі да Кацярыны Медычы, каб увайсці ў Каралеўскую бібліятэку; з 1599 года манускрыпт захоўваецца ў Нацыянальнай бібліятэцы Францыі — дакумент «Grec 510».

Літаратура
----------

* Покровский Н. В. Очерки памятников христианской иконографии и искусства (2-е дополненное издание с 234 рисунками) Типография А. П. Лопухина 1900 год; стр. 190

Спасылкі
--------

* Гаміліі Грыгорыя Багаслова (Grec. 510) у адкрытым доступе на Gallica
**Кеблавік** (ісл.: Keflavík) — горад на паўвостраве Рэйк’янес у паўднёва-заходняй Ісландыі.

Насельніцтва — 8169 жыхароў (2007). З 1994 года горад уваходзіць у адзіны муніцыпалітэт Рэйк’янесбайр, дзе жыве 13 256 чалавек (2007).

Кеблавік знаходзіцца ў 30 км на захад ад сталіцы краіны Рэйк’явіка (па аўтадарозе — каля 50 км), у горадзе ёсць гавань, паблізу горада — аднайменны міжнародны аэрапорт. Да 2006 года ў горадзе знаходзіўся штаб Узброеных сіл Ісландыі.

Паселішча было заснаванна ў XVI стагоддзі і працяглы час асновай эканомікі было рыбалоўства.

Са спартыўных каманд горада вядомы «Футбольны клуб Кеблавік», чатырохкратны чэмпіён Ісландыі па футболу, вядомы па выступленні ў еўракубках.

Кеблавік

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Кеблавік** паводле карты да арт. Ісландыя. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кеблавік

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4393308-7 · LCCN: n85081662 · VIAF: 157167097 |