У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ашур.
Месапатамія ў другім тысячагоддзі да н.э.
**Ашур** (акад.: 𒀸𒋩 Aššur, араб. أشور‎‎, іўр.: Aššûr אַשּׁוּר, сір. ܐܫܘܪ, арам.: Ašur) — старажытны горад, які існаваў з 4-га тыс. па 614 да н.э. на тэрыторыі сучаснага Ірака. Названы ў гонар бога Ашура. З сярэдзіны 2-га тысячагоддзя да н.э. Ашур быў сталіцай Асірыі. Сёння на тэрыторыі старажытнага горада засталіся руіны Калат-Шаргат на адлегласці 260 км на паўднёвы захад ад Багдада.

Гісторыя
--------

Пагаршэнне клімату на Аравійскім паўвостраве ў другой палове 3-га тысячагоддзі да нашай эры выклікала перасяленне адтуль семіцкіх плямёнаў да сярэдняга цячэння Еўфрата і далей на поўнач і ўсход. Паўночнай групай гэтых семіцкіх перасяленцаў былі асірыйцы, цесна звязаныя паходжаннем і мовай з плямёнамі, якія рассяліліся на той частцы Месапатаміі, дзе Еўфрат набліжаецца да Тыгра і атрымалі назву акадцаў.

У гэты перыяд семіцкае племя акадскага паходжання, якое пакланялася свайму племянному богу Ашуру, заснавала аднайменны горад на месцы старога сабарыйскага паселішча. Горад і тэрыторыя вакол яго вельмі доўга была акадскім (семіцкім) астраўком пасярод субарыйскага і хурыцкага насельніцтва паўночнага Міжрэчча. Горад узнік як рэлігійны цэнтр і доўгі час быў фактычна паселішчам племя вакол храма Ашура. У XXI стагоддзі да нашай эры горад знаходзіўся пад уладай цароў Трэцяй дынастыі Ура, якія дасылалі да яго сваіх намеснікаў-энсі. Затым горад захапілі хурыцкія князі. І толькі дзесьці ў сярэдзіне XX стагоддзя да нашай эры ў горада з’явіліся ўласныя кіраўнікі — ішыякумы. Гэта былі вярхоўныя жрацы Ашура, якія ведалі будаўніцтвам і храмавым гаспадаркай, але адначасова былі і гарадскімі галовамі. Ішыякумы ўзначальвалі абшчыну Ашура «алем Ашур», але не стаялі над ёй. Хоць іх улада была спадчыннай, яна абмяжоўвалася дзяржаўным саветам. Праўда, у гэты савет відаць уваходзілі толькі прадстаўнікі знаці і старэйшыны, бо звестак аб сходы абшчыны ў асірыйскіх крыніцах няма. Першыя з вядомых гісторыі ішыякумаў мелі яшчэ асірыйскія, а верагодна і субарыйскія імёны — Ушпіа і Кікіа. Апошні ў асірыйскай традыцыі лічыўся будаўніком горада. З тых часоў на працягу шасці стагоддзяў  Ашур быў тыповай старажытнай номавай дзяржавай, якая перыядычна падпарадкоўвалася мацнейшым суседзям.

Паступова склад савета ўсё больш замяшчаўся людзьмі, блізкімі да кіраўніка. З узмацненнем улады кіраўніка значэнне органаў абшчыннага самакіравання змяншалася. Хоць парадак вылучэння ліму захаваўся і пазней, калі ішыякум ператварыўся ў сапраўднага манарха. У XXIII ст. да н.э. уся Паўночная Месапатамія, у тым ліку і горад Ашур, апынуліся пад уладай магутнага Акадскага царства. Напачатку XXII ст. да н.э. Акадскае царства пала пад ударамі горнага народа кутыяў, і Ашур на некаторы час атрымаў самастойнасць.

Руіны
-----

Рэканструкцыя архаічнага храма Іштар з храмавым інвентаром (курыльніцы, ступеньчаты алтар) і статуэткамі людзей, якія моляцца. Ашур, каля 2400 да н.э. Пергамскі музей у Берліне
Ад старажытнага горада захаваліся рэшткі ўмацаванняў, храмаў, зікураты, жылыя і гандлёвыя кварталы, бібліятэка клінапісных тэкстаў. Руіны адкрыты ў 1821, упершыню даследаваны англійскім навукоўцам А. Г. Леярдам у 1845-47. У 1903-14 нямецкія навукоўцы Р. Кольдэвей і В. Андрэ адкрылі 2 лініі абарончых збудаванняў з манументальнымі варотамі і бастыёнамі. Знойдзена бібліятэка (больш старажытная чым бібліятэка Ашурбаніпала) з клінапісныя тэкстамі (у т. л. хецкімі).

Руіны горада ўваходзяць у Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Зноскі
------

1. ↑  Асірыйцы размаўлялі на паўночным дыялекце акадскай мовы.
2. ↑  Г.з. увесь стараасірыйскі і пачатак новаасірыйскага перыяду

Літаратура
----------

* Walter Andrae: Das wiedererstandene Assur. Hinrichs, Leipzig 1938 (2. Aufl. Beck, München 1977). ISBN 3-406-02947-7
* Walter Andrae: Babylon. Die versunkene Weltstadt und ihr Ausgräber Robert Koldewey. de Gruyter, Berlin 1952.
* Eva Cancik-Kirschbaum: Die Assyrer. Geschichte, Gesellschaft, Kultur. C.H.Beck Wissen, München 2003. ISBN 3-406-50828-6
* Olaf Matthes: Zur Vorgeschichte der Ausgrabungen in Assur 1898—1903/05. MDOG Berlin 129, 1997, 9-27. ISSN 0342-118X

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ашур (горад)
* Ашшур

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Іраку |
| --- |
| Хатра | 
Хатра ·  Ашур ·  Самара
 | Сцяг Ірака |

| ⛭Старажытная Месапатамія |
| --- |
| 
* Асірыялогія

 |
| Гістарычныя вобласці, буйныя царствы | 
* Шумер
* Акад
* Акадскае царства
* Шумера-Акадскае царства
* Вавілонія
* Асірыя
* Мітані
* Субарту
* Прымор’е
* Халдзея

 |  |
| Найважнейшыя гарады | 

|  |
| --- |
| 
* Адаб
* Акадэ
* Акшак
* Ашур
* Бад-тыбіра
* Барсіпа
* Вавілон
* Вашукані
* Дэр
* Дыльбат
* Гірсу
* Дур-Курыгальзу
* Дур-Шарукін
* Ісін
* Казалу
* Кальху
* Кар-Тукульты-Нінурта
* Кіш
* Куту
* Лагаш
* Ларса
* Марад
* Мары
* Нагар
* Ніневія
* Ніпур
* Нузі
* Сіпар
* Тутуль
* Тутуб
* Ума
* Ур
* Уркеш
* Урук
* Харан
* Шурупак
* Эмар
* Эрыду
* Эрэш
* Эшнуна

 |

 |
| Насельніцтва | 

|  |
| --- |
| 
* Шумеры
* Акадцы
* Вавіланяне
* Старажытныя асірыйцы
* Асірыйцы
* Амарэі
* Арамеі
* Касіты
* Кутыі
* Лулубеі
* Субарэі
* Халдзеі
* Хурыты

 |

 |
| Мовы і пісьмо | 
* Шумерская
* Акадская
* Амарэйская
* Протаеўфрацкія мовы
* Протатыгрыдскія (бананавыя) мовы
* Хурыцкі
* Клінапіс

 |
| Навука | 
* Вавілонская матэматыка
* Шасцідзесятковая сістэма злічэння
* Plimpton 322
* Вавілонская астраномія
* Шумерскі каляндар
* Вавілонскі каляндар
* Вавілонская медыцына
* Ура-Хубулу
* Вавілонская карта свету

 |
| Культура і побыт | 
* Шумерская цывілізацыя
* Культура Шумера
* Шумера-акадская міфалогія
* Эпас пра Гільгамеша
* Энума эліш
* Міф пра Інану і Энкі
* Мастацтва Асірыі
* Бібліятэка Ашурбаніпала
* Мастацтва Вавілона
* Законы Хамурапі
* Законы Білаламы
* Вісячыя сады Семіраміды
* Этэменанкі (Вавілонская вежа)
* Зікурат ва Уры
* Кудуру
* Цыліндрычныя пячаткі
* Касцюм Старажытнай Месапатаміі

 |
| Найбольш вядомыя 
асобы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Гістарычныя | 
* Кіраўнікі Шумера і Акада
* Вавілонскія цары
* Кіраўнікі Асірыі
* Гільгамеш
* Саргон Старажытны
* Хамурапі
* Сінахерыб
* Асархадон
* Ашурбанапал
* Навухаданосар II
* Валтасар
* Амат-Маму
* Берас
* Дыяген Вавілонскі
* Кідыну (Кідэнас)
* Набурыману
* Нейтакерт (Нітакрыс)
* Селеўк (астраном)
* Судын
* Энхедуана

 |
| Легендарныя | 
* Аан
* Цары «да Патопу»
* Зіўсудра (Утнапіштым)
* Этана
* Лугальбанда
* Бел
* Німрод
* Асур
* Нін
* Семіраміда
* Сарданапал

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119799975 · GND: 4003281-4 · LCCN: sh85008605 · NKC: ge518194 · SUDOC: 027846040 · VIAF: 316431576 |

 |