recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Антонаўка.

**Анто́наўка** (трансліт.: *Antonaŭka*, руск.: Антоновка) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Суражскага сельсавета. За 46 км на паўночны ўсход ад Віцебска, 52 км ад чыгуначнай станцыі Віцебск, 0,5 км ад аўтадарогі Віцебск — Веліж.

Гісторыя
--------

У 19 стагоддзі фальварак Антонаўка ў складзе маёнтка Брыгітполле ў Суражскім павеце Віцебскай губерні. Паводле інветара 1846 года фальварак уладанне памешчыка Восіпа Багдановіча і яго жонкі Эміліі. У пачатку 20 стагоддзя фальварак у Казакоўскай воласці Веліжскага павета Віцебскай губерні. У 1905 годзе фальварак ва ўладанні памешчыка І.Багдановіча. У сакавіку 1924 года вернута ў склад БССР. З 20 жніўня 1924 года вёска ў Марчонкаўскім сельсавеце Суражскага раёна Віцебскай акругі (да 26 ліпеня 1930 года). З 20 лютага 1938 года ў Віцебскай вобласці. У часы Другой сусветнай вайны з сярэдзіны ліпеня 1941 года да канца кастрычніка 1943 года акупіравана нацысцкімі войскамі, якія спалілі 2 двары і загубілі 25 жыхароў, 3 жыхары загінулі ў баях супраць гітлераўскіх войск на франтах вайны і 4 у партызанскай барацьбе. З 16 ліпеня 1954 года вёска ў Балашоўскім сельсавеце. З 20 студзеня 1960 года ў Віцебскім, з 1962 года ў Лёзненскім, з 1965 года зноў у Віцебскім раёнах. З 20 чэрвеня 2013 года ў Суражскім сельсавеце.

Насельніцтва
------------

* 18 двароў, 127 жыхароў (1846)
* 22 двары, 121 жыхар (1926)
* 7 гаспадарак, 11 жыхароў (2000)
* 1 гаспадарка, 1 жыхар (2018)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 10: Віцебская вобласць, кн. 2 / рэдкал.: У. У. Андрыевіч (гал. рэд.) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2019. — 728 с.: іл. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-11-1126-4.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7 (DJVU).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Суражскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Сураж |
| Аграгарадкі | Шапурова |
| Вёскі | 
* Антонаўка
* Арэхі
* Балашы
* Брыгітполле
* Будзянка
* Дзятлы
* Каспляны
* Кісялёва
* Кузняцоўка
* Курушчані
* Маісеенкі
* Марчонкі
* Пранікі
* Пярно
* Рабава
* Слабада
* Стайкі
* Стасенкі
* Уласава
* Хадорына

 |
**Го Цзунсюнь** (кіт. трад. 郭宗訓, піньінь *Guō Zōngxùn*; 14 верасня 953—973) — апошні імператар Позняй Чжоу  (руск.) (бел. перыяду пяці дынастый і дзесяці дзяржаў  (руск.) (бел..

Біяграфія
---------

Узышоў на трон у ліпені 959 года пасля смерці бацькі, імператара Чай Жуна. Ужо ў лютым наступнага года быў скінуты генералам Чжаа Куан’інем  (руск.) (бел. які заснаваў дзяржаву Сун.

Пасля адхілення ад прастола Го Цзунсюня разам з яго маці быў сасланы ў Сіцзін. Нягледзячы на ўсе гарантыі бяспекі ад новага імператара, Го Цзунсюнь быў забіты 973 года адным з чыноўнікаў, які спрабаваў выслужыцца перад імператарам. Даведаўшыся пра такое, Чжаа Куан’інь абвясціў жалобу і загадаў пахаваць апошняга імператара позняй Чжоу ў грабніцы яго бацькі.

Дэвіз праўлення
---------------

* *Сяньдэ* (顯德) 959—960

Зноскі
------

1. ↑  China Biographical Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13407958'></a>

Літаратура
----------

* *Старая гісторыя пяці дынастый*, гл. 120
* *Гістарычныя запісы Пяці дынастый*, гл. 12


| ?Го Цзунсюнь — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Emperor Gongdi of Later Zhou |  | Emperor Shizong of Later Zhou[d] |  | Chai Shouli[d] |  | Chai B[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | CBDB: 0022534 |
**«Яблоко»** (бел.: Яблык) — дэбютны студыйны альбом расійскага кантры-гурта «Яблоко», які выйшаў у 1980 годзе.

Гісторыя стварэння
------------------

Тры з 11 песень пазначаныя на пласцінцы як беларускія народныя. Удзельніца гурта Заслужаная артыстка Расіі Марына Капура[ru] з беларускай аўтэнтыкай пазнаёмілася дзякуючы даследчыцы Зінаідзе Мажэйка. У альбоме сустракаецца ўнікальны прэцэдэнт, калі гук піцерскага хіпоўскага андэграўнда арганічна спалучыўся з беларускай старадаўняй аўтэнтыкай. Матэрыял гурт «Яблоко» запісаў на ленінградскім аддзяленні студыі «Мелодия[ru]». Пласцінка гурта стала першым і апошнім квадрафанічным запісам на вініле ў СССР.

Спіс песень
-----------

| № | Назва | Працягласць |
| --- | --- | --- |
| 1. | «Наигрыш»  | 1:18 |
| 2. | «Ехал Ванька с Крутых Гор»  | 3:05 |
| 3. | «А Я По Лугу Гуляла»  | 1:35 |
| 4. | «Зал Ожидания»  | 3:45 |
| 5. | «Кум Куму Любил»  | 2:20 |
| 6. | «Ой, Со Вечора, Со Полуночи»  | 3:15 |
| 7. | «Частушки Киришского Района Ленинградской Области»  | 2:37 |
| 8. | «Шла Война к Тому Берлину»  | 2:33 |
| 9. | «Свадебная»  | 3:50 |
| 10. | «Я Посеяла Ленку»  | 3:28 |
| 11. | «У Ворот, Ворот Батюшкиных»  | 3:12 |

Зноскі
------

1. ↑  *Сямашка, Віктар*. !OUT: Беларускі Cьпеў Марыны Капуры (Аўдыёрарытэт!) **(нявызн.)**.  Тузін Гітоў (15 лютага 2014). Праверана 6 лістапада 2021.

Спасылкі
--------



* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs |
**Суфраган** (лац.: Suffraganeus [episcopus]) — у Кодэксе кананічнага права 1983 года назва біскупаў дыяцэзій, якія ўваходзяць у царкоўную правінцыю, узначаленую мітрапалітам у сане архібіскупа.

Гісторыя
--------

Тэрмін суфраган паходзіць ад лацінскага *suffragium* — голас пры галасаванні, у сярэднявечнай латыні — дапамога, падтрымка. Паходжанне назвы, верагодна, звязана з яе падзелам на правінцыі на чале з мітрапалітамі, якія ўзніклі ўжо ў ранняй Царкве. Пры гэтым усе біскупы ў межах правінцыі валодалі правам голасу на правінцыйным саборы, гэта значыць былі суфраганамі ў сваёй правінцыі.

У Сярэднявеччы тэрмін суфраган мог пазначаць любога святара, які з'яўляецца памочнікам іншага: вікарнага біскупа, памочніка абата, прыхадскога вікарыя. Пасля ў Рымска-каталіцкай царквы назва суфраган захавалася толькі за самастойнымі біскупамі правінцыі, выражаючы пры гэтым іх пэўную залежнасць ад мітрапаліта (або архібіскупа).

Цяперашні час
-------------

У наш час асобыя паўнамоцтвы мітрапаліта ў адносінах да біскупаў-суфраганам уключаюць права склікання правінцыйнага сабора (канон 442 ККП) і абавязак назіраць за выкананнем біскупамі яго правінцыі сваіх абавязкаў у межах, усталяваных агульным ці партыкулярным правам (канон 395 § 4, 415, 421, 425 § 3, 436 ККП). У адносінах да дыяцэзіі самога мітрапаліта гэтымі ж абавязкамі валодае старэйшы па пасвячэнні біскуп-суфраган.

У Англіканскай царкве
---------------------

У Англіканскай царквы тэрмінам суфраган пазначаецца вікарны біскуп.

Літаратура
----------

* «Суффраган» // Католическая энциклопедия. Т.4. Изд. францисканцев, М.:2011
Луі Лево адкрыў унутраны двор Версальскага палаца, каб стварыць прасторны парадны ўезд, *cour d'honneur*, які пазней капіраваўся па ўсёй Еўропе.
**Курданёр** (фр.: cour d'honneur — «ганаровы двор») — абмежаваны галоўным корпусам і бакавымі флігелямі парадны двор перад будынкам. Па чырвонай лініі звычайна адлучаецца ад вонкавай прасторы скразной агароджай з варотамі. Курданёры шырока распаўсюджаны ў еўрапейскай палацавай архітэктуры XVII — 1-й паловы XIX стагоддзяў (у Беларусі з пачатку XVIII стагоддзя). Як прыём параднай прасторавай кампазіцыі курданёр часам ужываецца і ў сучаснай архітэктуры.

Літаратура
----------

* Вялікая Савецкая Энцыклапедыя Архівавана 13 красавіка 2008.  (Праверана 6 жніўня 2008)
* Архітэктурны слоўнік  (Праверана 6 жніўня 2008)
* Будаўнічы слоўнік  (Праверана 6 жніўня 2008)
* СЛОЎНІК ДОЙЛІДА  (Праверана 13 студзеня 2013)
**Глютэн** (ад англ.: glue — клей) — глейкае і эластычнае рэчыва бялковай прыроды, якое ўтрымліваецца ў большасці відаў збожжа (можна атрымаць з цеста, выдаліўшы крухмал хімічным шляхам). Бялкі глютэну складаюцца ў асноўным з двух амінакіслот: глютаміну (30-55 %) і праламіну (15-30 %).

Яго асабліва шмат у пшаніцы (у гатункаў, што вырошчваюцца ў Беларусі — менш, чым у традыцыйных яе экспарцёраў), ячмені, менш у жыце, амаль няма ў аўсы, грэчцы, сланечніку і рысе. Якасны глютэн вызначаецца здольнасцю звязваць ваду ды эластычнасцю, што мае вялікі ўплыў на якасці мукі пры выпяканні, асабліва ў булачных ды кандытарскіх вырабаў. Без глютэну немагчымае пышная, лёгкая выпечка з дражджавога цеста. У вегетарыянскай дыеце глютэн з разнастайнымі смакавымі дадаткамі выкарыстоўваюць як замяняльнік мяса.

Апошнія дзесяцігоддзі ў заходняй дыеталогіі прынята лічыць, што менавіта глютэн адказны за парушэнне абмену рэчываў — глютэнавую хваробу, або цэліакію, на якую ў той ці іншай форме пакутуе значная доля еўрапейцаў. Глютэн шкодзіць варсінкі ў малой кішцы, выклікаючы дыярэю, болі ў жываце і парушаючы нармальнае засваенне пажыўных рэчываў. Спадчынная схільнасць да цэліакіі перадаецца генетычна. Некаторым людзям уласцівая таксама алергічная рэакцыя на глютэн, якая праяўляецца ў дэрматытах, і некаторыя даследаванні паказваюць на сувязь паміж глютэнам і некаторымі псіхічнымі захворваннямі (аўтызм, сіндром Аспергера і г.д.). На Захадзе актыўна распрацоўваюцца безглютэнавыя дыеты.

З глютэну атрымліваюць глутамат натрыю.

Літаратура
----------

* *Белы А.* Глютэн // Праект «Наша ежа»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4596878 · BNF: 120494596 · GND: 4157717-6 · LCCN: sh85055386, sh85032022 · Microsoft: 2776336767 · NKC: ph231115 |

 |
**Мэнскі ўніверсітэт** (англ.: University of Maine) — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Арона ў штаце Мэн, ЗША.

Універсітэт з’яўляецца найбуйнейшай навучальнай установай штата.

Установа была заснавана ў адпаведнасці з так званым «Законам Морыла», падпісаным прэзідэнтам Аўраамам Лінкальнам у 1862 годзе. Адкрылася яна ў 1865 годзе як каледж сельскай гаспадаркі і механікі, які змяніў сваю назву на сучасную ў 1897 годзе.

Размешчаны на востраве паміж рэкамі, універсітэт з’яўляецца адзіным універсітэтам у ЗША (акрамя Гавайскага ўніверсітэта), які размяшчаецца на востраве.

Кампус універсітэта мае 37 навучальных карпусоў, 30 адміністрацыйных карпусоў, 18 інтэрнатаў, 18 спецыяльных лабараторый, 10 спартыўных збудаванняў, 5 музеяў, 3 сталовыя, 2 крамы, студэнцкі саюз, кафэ, паб, рэкрэацыйны і фітнес-цэнтр і інш.

Знакамітыя выпускнікі
---------------------

* Стывен Кінг
* Бернард Лаўн

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Мэн

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>
2. ↑  U.S. and Canadian 2022 NTSE Participating Institutions Listed by Fiscal Year 2022 Endowment Market Value, Change in Market Value from FY21 to FY22, and FY22 Endowment Market Values Per Full-time Equivalent Student (Excel) — National Association of College and University Business Officers, 2023. Праверана 22 мая 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q30268203'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мэнскі ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 61290-X · ISNI: 0000 0001 2182 0794 · LCCN: no89008161 · Microsoft: 7947594 · NKC: ko2003195947 · NLA: 35322942 · NUKAT: n2010066895 · VIAF: 149435384 |

 |
**«Герольд Litherland»** — навуковы геральдычны часопіс. Заснаваны ў 2001 годзе беларускім гісторыкам Аляксеем Шаландам. У 2015—2019 гг. не выдаваўся. Выданне часопіса адноўлена ў 2020 годзе з выпуска № 21, які выйшаў у гродзенскім выдавецтве «ЮрСаПрынт».

Галоўны рэдактар (станам на 2022 год) часопіса Віталь Галубовіч, у рэдакцыйную раду ўваходзяць Сяргей Амелька, Герман Брэгер , Яўген Глінскі, Андрэй Радаман, Сяргей Рыбчонак, Андрэй Янушкевіч.

Часопіс выходзіць на беларускай мове раз у квартал і распаўсюджваецца толькі па заказе. Наклад 100 асобнікаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Інфармацыя пра часопіс у нумары 23 (2022)
2. ↑  Герольд Litherland. «ЮрСаПрынт»

Спасылкі
--------

* Герольд Litherland (2002—2014). Kamunikat.org
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Паўловіч.
**Марцін Антоні ПАЎЛОВІЧ** (польск.: Marek (Marcin) Antoni (Antoniusz) Pawłowicz; 9 лістапада 1789, Лагішын — 24 ліпеня 1830, Варшава) — геолаг, асветнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў шляхецкай сям’і. Вучыўся ў Віленскай гімназіі, скончыў Віленскі ўніверсітэт. У 1808 годзе атрымаў ступень кандыдата філасофіі. Працаваў настаўнікам Віленскай гімназіі, потым у Віцебску. У 1817 годзе пераехаў у Варшаву. Для вывучэння мінералогіі і геалогіі Варшаўскі ўніверсітэт накіраваў М. Паўловіча ў Парыж і Фрыбург. Па звароце ў Варшаву ўпарадкаваў мінералагічны кабінет універсітэта, загадваў ім.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Склаў 12 калекцый мінералаў для ваяводскіх гімназій. Выкладаў мінералогію ў Варшаўскім ліцэі, быў прафесарам Аляксандраўскага ўніверсітэта ў Варшаве.

Аўтар «Трактата аб уласцівасцях і зачатках базальтаў» (Варшава, 1822), апісання падарожжа ў Італію ў часопісе «Dziennik Warszawski» («Варшаўскі дзённік», 1825), артыкулаў у перыядычным друку. Выдаваў часопіс «Pamietnik fizycznych, matematycznych i statystycznych umiejetnosci…» («Веснік фізічных, матэматычных і статыстычных ведаў», 1829).

Зноскі
------

1. 1 2

Літаратура
----------

* Polski Słownik Biograficzny. Т. XXV, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, 1980;
* Poczet wielkich geologów. Warszawa, 1974.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: marek-antoni-pawlowicz · Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1261492307 · ISNI: 0000 0001 1159 4957 · NUKAT: n2005103505 · VIAF: 162286310 |
**Hitman: Codename 47** — відэагульня ў жанры стэлс, якая з’яўляецца родапачынальніцай серыі *Hitman*, распрацавана кампаніяй IO Interactive і выдадзеная кампаніяй Eidos Interactive 19 лістапада 2000 года. Hitman стала адной з першых гульняў, якія выкарыстоўвалі «лялечную» фізіку мадэляў.

Гульнявы працэс
---------------

У адрозненне ад мноства шутэраў таго часу, Hitman валодае стыльным і незвычайным стэлс-гульнявым працэсам. Гульня не заахвочвае масавыя забойствы, зніжаючы грашовую ўзнагароду пасля місіі смерці нявінных. 47 ўмее пераапранацца ў вопратку забітай ім чалавека, каб паўстаць перад ворагамі «сваім». У выніку ад гульца патрабуецца не красціся ў цені, а губляцца ў натоўпе, забіваць толькі ў крайніх выпадках. Галоўная задача любой місіі — забіць мэта. І для гэтага звычайна заўжды ёсць некалькі спосабаў, што дазваляе праходзіць гульню некалькі разоў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Steam — 2003. Праверана 29 сакавіка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q337535'></a>

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Eidos  (англ.)
* Афіцыйны сайт Io Interactive  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · Metacritic · MusicBrainz · Behind The Voice Actors · Giant Bomb · MobyGames · VGMdb |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 16699693j |
**«Need for Speed: Undercover»** (з англ. — «Смага хуткасці: Пад прыкрыццём») — камп’ютарная гульня серыі «Need for Speed» ​​ў жанры аркадных аўтагонак, выдадзеная кампаніяй «Electronic Arts» для гульнявых кансоляў, персанальных кампутараў і мабільных прылад у лістападзе 2008 года. У Расіі «Need for Speed: Undercover» была выдадзена кампаніяй «1С-СофтКлаб» цалкам на рускай мове.

Па сюжэце гульні федэральны агент Чэйз Лін (Мэгі Кью) наймае героя для працы пад прыкрыцьцём з мэтай выкрыцця міжнароднага злачыннага сіндыката. Гульцу прадастаўлена свабода перамяшчэння па трох гарадах, з агульнай працягласцю дарог каля 160 км. З новаўвядзенняў у «Need for Speed: Undercover» можна вылучыць павелічэнне навыкаў ваджэння (падобна ролевым гульням), новы рэжым «Бітва на шашы» і крымінальныя заданні. Як і ў папярэдніх частках серыі, у «Undercover» прадстаўлены вулічныя гонкі, паліцыйныя пагоні і цюнінг аўтамабіляў.

Гульня, у адрозненне ад папярэднікаў, мае большы тэрмін распрацоўкі — 16 месяцаў, так як з лета 2007 года распрацоўшчыкі серыі «Need for Speed» ​​былі падзелены на дзве каманды, якія будуць выпускаць гульні па чарзе. У выніку новыя гульні серыі павінны мець 24 месячны цыкл вытворчасці замест 12, з захаваннем штогадовага выпуску. «Need for Speed: Undercover» атрымала неадназначныя, у асноўным негатыўныя водгукі ад гульнявой прэсы. Галоўным недахопам гульні ў асноўным называецца яе празмерная прастата.

Зноскі
------

1. ↑  Steam — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q337535'></a>
2. ↑  redump.org<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55155271'></a>
3. ↑  *Mark Androvich*. Riccitiello: We were torturing Vancouver studio **(нявызн.)**.  Gamesindustry.biz (18 чэрвеня 2008). Архівавана з першакрыніцы 15 сакавіка 2012. Праверана 18 чэрвеня 2008.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт (руск.).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · Metacritic · GameFAQs · GameFAQs · GameFAQs · GameFAQs · GameFAQs · GameFAQs · GameFAQs · MobyGames · MobyGames · MobyGames · MobyGames · MobyGames · Redump |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 16613901s |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Tom Clancy's Rainbow Six, серыя гульняў.

**«Tom Clancy’s Rainbow Six: Vegas 2»** (бел.: «Вясёлка Шэсць: Вегас 2» Тома Клэнсі) — камп’ютарная гульня, сумесь тактычнага шутара ад першага і трэцяга асобы з элементамі ролевай гульні, распрацаваная кампаніяй «Ubisoft Montreal» і выдадзеная «Ubisoft Entertainment». Гульня з’яўляецца сіквелам да гульні «Tom Clancy's Rainbow Six: Vegas», а таксама дзевятай гульнёй у серыі «Rainbow Six» (не лічачы пакетаў пашырэнняў). Гульня выйшла 18 сакавіка 2008 года Еўропе і ЗША у версіях для гульнявых прыставак «Xbox 360» і «PlayStation 3». Выхад версіі для персанальнага камп’ютара адбыўся 15 красавіка 2008 года. Не мае адлюстравання ў раманах Тома Клэнсі аб групе «Вясёлка Шэсць».

Гульня пазіцыянуецца распрацоўшчыкамі як «*напалову прыквел, напалову сіквел*», так як дзеянні гульні разгортваюцца да падзей першай часткі «Tom Clancy's Rainbow Six: Vegas», паралельна ім і пасля іх. пратаганістаам «Tom Clancy’s Rainbow Six: Vegas 2» з’яўляецца Бішоп (англ.: Bishop), цалкам новы персанаж серыі. Сюжэт гульні дапаўняе і працягвае сюжэт папярэдняй часткі, адбываецца ў наш час у большай меры ў Лас-Вегасе, ЗША. У гульні сустракаецца Логан Келлер (англ.: Logan Keller) — пратаганіста першай частцы. Сюжэтна «Tom Clancy’s Rainbow Six: Vegas 2» з’яўляецца класічным баявікам — у сюжэтнай гісторыі фігуруюць тэрарысты з біялагічным зброяй, нечаканае здрада напарнікаў і помста.

Гульня «Tom Clancy’s Rainbow Six: Vegas 2» з’яўляецца адначасова шутарам і ад першай, і ад трэцяй асобы. У стандартным рэжыме гульня вядзецца ад першай асобы, аднак прысутнічае механіка стральбы з-за хованак (накшталт «Gears of War»), пры якой агляд змяняецца на выгляд ад трэцяй асобы. Гульня змяшчае мноства элементаў тактычнага шутара (камандныя дзеянні, магчымасць аддаваць загады, фармальная магчымасць выбіраць стыль праходжання, часткова нелінейны дызайн узроўняў) і элементаў ролевай гульні (магчымасць мадыфікаваць знешнасць і характарыстыкі персанажа: выбіраць пол, фізіялагічныя характарыстыкі, адзенне, ахоўнае абсталяванне і г. д.). На працягу гульні персанаж разам з двума байцамі спецназа знішчае мноства ворагаў з выкарыстаннем пераважна агнястрэльнай зброі. Аднак ёсць ўзровень ― нафтабаза, дзе персанажу трэба дзейнічаць аднаму.

Спасылкі
--------

1. 1 2 3 4 5  Steam — 2003. Праверана 29 сакавіка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q337535'></a>
2. ↑  First details on Rainbow Six Vegas 2 **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 3 сакавіка 2012. Праверана 30 сакавіка 2011.
3. ↑  [http:// pc.ign.com/articles/842/842606p2.html IGN: Rainbow Six Vegas 2 Interview, Page 2.]

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт *Tom Clancy’s Rainbow Six: Vegas*
* *Tom Clancy’s Rainbow Six: Vegas 2* на сайце Руссобит-М
* *Tom Clancy’s Rainbow Six Vegas 2* (руск.) на сайце Absolute Games

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Metacritic · Behind The Voice Actors · GameFAQs · GameFAQs · Giant Bomb · MobyGames |
**Венро́** (фр.: Wenros; меркаваная саманазва: *Awěñro'roñ'non*, літаральна "людзі балот" або "людзі нафтавай пены") † — індзейскі народ Паўночнай Амерыкі, што насяляў у XVII ст. землі на поўдзень ад возера Антарыа, на паўночным захадзе сучаснага штата Нью-Ёрк. Межаваў з іракезамі, эры і нейтраль.

Гісторыя
--------

У першай палове XVII ст. венро займалі адносна невялікую тэрыторыю на поўдзень ад возера Антарыа. Гэта быў адносна малы народ, які ўключаў каля 1200 - 2000 чалавек, меў некалькі вёсак і традыцыйна знаходзіўся ў саюзных адносінах з нейтраль. Да 1639 г. не мелі кантактаў з еўрапейцамі. Пісьмовыя сведчанні захаваліся дзякуючы французскім езуітам, што займаліся місіянерскай дзейнасцю сярод гуронаў. 

Па невядомых прычынах у 1639 г. саюз паміж нейтраль і венро быў разарваны. Магчымай прычынай была эпідэмія. Разрыў саюза выклікаў напад з боку іракезаў. Каля 600 уцекачоў перайшлі на бок гуронаў. Большасць венро ўцяклі да нейтраль і працягвалі барацьбу з захопнікамі да 1643 г.

Гл. таксама
-----------

* Масачусет
* Маскутэн
* Нейтраль
* Петунь
* Эры
* Саскуэханцы

Спасылкі
--------

* Wenrohronon Tribe
* WENRO HISTORY

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Пасудзіна Дзьюара** — пасудзіна, прызначаная для працяглага захоўвання рэчываў пры падвышанай або паніжанай тэмпературы. Перад змяшчэннем у пасудзіну Дзьюара рэчыва неабходна нагрэць або астудзіць. Пастаянная тэмпература падтрымліваецца пасіўнымі метадамі, за кошт добрай цеплаізаляцыі і / або працэсаў у рэчыве (напрыклад, кіпенне). У гэтым асноўнае адрозненне пасудзіны Дзьюара ад тэрмастатаў, крыястатаў.

Гісторыя
--------

Першы кантэйнер для захоўвання звадкаваных газаў быў распрацаваны ў 1881 годзе нямецкім фізікам А. Ф. Вейнхольдам. Ён уяўляў сабой шкляную скрыню з падвойнымі сценкамі з адпампаваным з міжсценачнай прасторы паветрам і быў выкарыстаны фізікамі К. Альшэўскім і С. Урублеўскім для захоўвання вадкага кіслароду.

Шатландскі фізік і хімік сэр Джэймс Дзьюар у 1892 годзе ўдасканаліў шкляную скрыню Вейнхольда, ператварыўшы яе ў двухсценкавую колбу з вузкім горлам для памяншэння выпарэння вадкасці. Межсценачную прастору пасерабрылі і з яе аткачана паветра. Гэтую канструкцыю Дзьюар падвесіў на спружынах у металічным кажусе. Дзякуючы сваёй распрацоўцы Дзьюар першым змог атрымаць і захаваць вадкі (1898) і нават цвёрды (1899) вадарод.

Першыя пасудзіны Дзьюара для камерцыйнага выкарыстання былі зроблены ў 1904 годзе, калі была заснавана нямецкая фірма Thermos GmbH па вытворчасці тэрмасаў.

Будова
------

Арыгінальная пасудзіна Дзьюара ўяўляў сабой шкляную колбу з падвойнымі сценкамі, з прасторы паміж якімі выпампавана паветра. Для памяншэння страты на выпраменьванне абедзве ўнутраныя паверхні колбы былі пакрыты пластом, які адлюстроўваюць. Дзюар выкарыстаў срэбра. Падобная канструкцыя ўжываецца і ў сучасных танных бытавых тэрмасах.

Азот выпараецца з пасудзіны Дзьюара

Прызначэнне і прымяненне
------------------------

* У побыце і ў харчовай індустрыі, пасудзіны Дзьюара (тэрмас) часта выкарыстоўваюцца для захавання тэмпературы ежы або напояў.
* У лабараторыях і ў прамысловасці пасудзіна Дзьюара выкарыстоўваецца для захоўвання крыавадкасцей, часцей за ўсё вадкага азоту.
* У медыцыне і ветэрынарыі спецыяльная пасудзіная Дзьюара выкарыстоўваюцца для працяглага захоўвання біялагічных матэрыялаў пры нізкіх тэмпературах.
* У геафізіцы ў пасудзіне Дзьюара змяшчаюць электронныя кампаненты і крышталі пры працы ў гарачых свідравінах (ад 400К).

Гл. таксама
-----------

* Тэрмас
* Крыястат

Літаратура
----------

* Burger, R. U.S. Patent 872 795, «Double walled vessel with a space for a vacuum between the walls», December 3, 1907.
* *Сивухин Д. В.* Общий курс физики. — М.: Наука, 1975. — Т. II. Термодинамика и молекулярная физика. — 519 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 117154023 |
**Сірыя́нка** (італ.: Busto romano di matrona, soprannominata "La Siriana") — скульптурны партрэт невядомай жанчыны, так званай Сірыянкі, эпохі Старажытнага Рыма, які захоўваецца ў Эрмітажы.

Апісанне твора
--------------

У зале Юпітэра, дзе экспануюцца мармуровыя скульптуры і партрэты эпохі Старажытнага Рыма, увагу прыцягвае невялікі партрэт трохі сумнай жанчыны. Яе ўмоўная назва — Сірыянка.

Перад гледачом - трохі нахіленая галава сумнай жанчыны, якая не пажадала хаваць свой невясёлы настрой нават перад чужынцам-скульптарам, вочы з патоўшчанымі верхнімі павекамі глядзяць у бок і ўверх. Яна рыхтавалася да партрэтавання, пра што сведчыць старанна створаная, высокая прычоска. Жанчына не належыць да імператарскай сям'і, аднак належала да знатнага роду, магчыма, у рымскай правінцыі. Яе імя не захавалася. Невядомы скульптар апынуўся таленавітым майстрам. Ён рэалістычна адлюстраваў і яе модную прычоску, і меланхалічны настрой, не дапушчаючы ні ідэалізацыі, ні залішніх кампліментаў, але захаваў уласцівую жанчыне прывабнасць. Пры гэтым ён не схаваў дыспрапорцый яе аблічча, якое было цяжка назваць абліччам прыгажуні. Розныя часткі партрэта па рознаму апрацаваны. Так, прычоска старанна прапрацавана долатамі, але яе паверхня пакінута шурпатай. Твар, наадварот, і старанна прапрацаваны, і старанна зашліфаваны. Рэстаўратары прамылі паверхню скультурнага партрэта і вярнулі яму якасці, уласцівыя для першатвора, паверхня зіхаціць пры асвятленні, што ўласціва толькі высакаякаснаму мармуру.

Партрэт належыць да лепшых узораў скульптурных партрэтаў эпохі Старажытнага Рыма 2-га стагоддзя н. э. як па захаванасці, так і па мастацкай вартасці. І вытрымлівае параўнанні з любым жаночым партрэтам эпохі, нічым ім не саступаючы.

* Лівія Друзіла, жонка імператара Актавіяна Аўгуста і маці ТыберыяЛівія Друзіла, жонка імператара Актавіяна Аўгуста і маці Тыберыя
* Віпсанія Агрыпіна, жонка імператара ТыберыяВіпсанія Агрыпіна, жонка імператара Тыберыя
* Агрыпіна малодшая, маці Нерона.Агрыпіна малодшая, маці Нерона.

Гл. таксама
-----------

* Бюст імператара Філіпа Араба

Літаратура
----------

* Альбом «Сокровища Эрмитажа», Л, «Советский художник», 1969
* Соколов Г. И. «Римский скульптурный портрет 3 века и художественная культура тоо времени», М, «Искусство», 1983, с. 70 — 71
* ж «Художник», апрель, 1964, (Соколов Г. И. статья «Римский скульптурный портрет»)
* Н.Н. Бритова, Н.М. Лосева, Н.А. Сидорова. РИМСКИЙ СКУЛЬПТУРНЫЙ ПОРТРЕТ. М. «Искусство», 1975, с. 65—66, илл. 109.
**Вагон метро тыпу Ечс** — мадыфікацыя тыпу «Еж3» для Пражскага метрапалітэна. Эксплуатаваліся ў Празе з 1974 па 1997 год.

Падрабязнасці
-------------

У снежні 1971 г. у Празе быў падпісаны кантракт на пастаўку Савецкім саюзам вагонаў для метрапалітэна, які будуецца ў сталіцы Чэхаславакіі. Заказ — 50 вагонаў — быў выкананы своечасова. 5 кастрычніка 1973 г. на Мыцішчанскім машынабудаўнічым заводзе адбыўся мітынг савецка-чэхаславацкага сяброўства і супрацоўніцтва, прысвечаны пачатку пастаўкі вагонаў для Пражскага метрапалітэна.

Вагоны выкананы па выніках новых распрацовак з улікам асаблівасцяў пражскай трасы. На вагонах былі ўсталяваны цягавыя рухавікі магутнасцю 72 квт замест 68 квт, як на вагонах тыпу «Е». Прынцыповым зменам падверглася электрасхема вагона — у рэжыме тармажэння ўведзена тырыстарнае рэгуляванне ўзрушанасці рухавіка.

Гэта дазволіла ажыццяўляць электрадынамічнае тармажэнне пры максімальнай хуткасці (на вагонах папярэдніх тыпаў пры хуткасці больш 70 км/г ужываўся пнеўматормаз). Вагоны былі абсталяваныя прыладай сістэмы аўтаматычнага рэгулявання хуткасці. На Пражскім метрапалітэне вагоны добра паказалі сябе ў эксплуатацыі, за што ў сакавіку 1976 г. урад ЧССР уручыў Мыцішчанскаму заводу ордэн Працы.

Менавіта дзякуючы плённаму супрацоўніцтву з чэхаславацкімі спецыялістамі ўпершыню ў практыку савецкага метравагонабудавання ў вагонах для Пражскага метро было ўкаранёна аўтакіраванне цягнікоў. Сістэма звалася СААМ.

Усе вагоны тыпу «Ечс» у Празе зняты з эксплуатацыі да 1997 году. Захавана 4 вагона гэтага тыпу з якіх адзін - музейны, а астатнія тры фармуюць спецыяльны музейны састаў.

Крыніцы
-------

1. 1 2 3  Первые 7 вагонов (№ 5601—5607), позже переделанные в Еж3
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Альвенслебен.
**Густаў фон Альвенслебен** (ням.: Gustav von Alvensleben; 30 верасня 1803 — 30 чэрвеня 1881) — прускі генерал. Брат Канстанціна фон Альвенслебена.

Біяграфія
---------

Густаў фон Альвенслебен нарадзіўся 30 верасня 1803 года ў Айхенбарлебене, адукацыю атрымаў у Берлінскім кадэцкім корпусе і ў 1821 годзе быў выпушчаны ў армію лейтэнантам.

У 1841 годзе быў узведзены ў капітаны і ў 1847 годзе — у маёры з пераводам у Генеральны штаб. З 1850 года займаў пасаду начальніка штаба 7-га армейскага корпуса, з 1855 года — палкоўнік і з 1858 года — генерал-маёр, у 1861 годзе прызначаны генерал-ад’ютантам прускага караля.

У 1863 годзе, з пачаткам паўстання ў Польшчы, Літве і Беларусі, Альвенслебен быў камандзіраваны ў Санкт-Пецярбург, дзе склаў канвенцыю з князем А. М. Гарчаковым, у якой рускім войскам дазвалялася пераходзіць прускую граніцу для праследавання паўстанцаў; аднак гэта канвенцыя не была ратыфікавана.

У 1865 годзе Густаў фон Альвенслебен быў узведзены ў генерал-лейтэнанты. Ён прымаў дзейны ўдзел у рэарганізацыі прускай арміі перад пачаткам эпохі войнаў за аб’яднанне Германіі і прыняў удзел у войнах з Аўстрыяй у 1866 годзе і Францыяй у 1870—1871 гадах.

У час першай з гэтых кампаній ён знаходзіўся пры галоўнай кватэры, дзе з’яўляўся праціўнікам Мольтке ў яго стратэгічных планах, у час другой — камандаваў 4-м армейскім корпусам, з якім адрозніўся пры Бамоне, пад Седанам і Парыжам. 27 снежня 1870 года расійскі імператар Аляксандр II падараваў Альвенслебену ордэн Святога Георгія 4-й ступені

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| У адплату выдатнай адвагі і ваенных подзвігаў, аказаных у час ваенных дзеянняў у Францыі. | "|

Густаў фон Альвенслебен памёр 30 чэрвеня 1881 года ў Гернродэ.

Сярод іншых узнагарод Альвенслебен меў ордэн «Pour le Mérite».

Зноскі
------

1. 1 2  Gustav Graf von Alvensleben Erxleben // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>

Літаратура
----------

* Альвенслебены, фон // Алжирские экспедиции — Аракчеев, граф, Алексей Андреевич. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. В. Сытина[ru], 1911. — С. 355—356. — (Военная энциклопедия[ru] : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого[ru] [и др.]; 1911—1915).
* Alvensleben, Gustav von // Allgemeine Deutsche Biographie.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Ваенная Сыціна · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 16296466p · GND: 138118507 · ISNI: 0000 0000 6034 8691 · VIAF: 88180171 |
**Глухія цэрквы** ў Нарвежскай лютэранскай царкве арганізаваны ў чатыры акругі са сваімі ўласнымі прыхадскімі парадамі. Яны арганізаваны як пробства (дэканат) ў епархіі Осла.

Пяць цэркваў для глухіх ў Нарвегіі размешчаны ў Бергене, Осла, Ставангеры, Тронхейме і Тромсё. У Тромсё царква глухіх інтэграваная ў сваё ўласнае памяшканне ў Крокенскай царкве. Царкоўны вартаўнік з’яўляецца генеральным дырэктарам аб’яднанага савета і мае офіс у Осла. Існуе таксама арганізаваная царкоўная праца для глухіх ў Вальсдаленскай царкве ў Олесуне. Усе глухія людзі, якія з’яўляюцца сябрамі Нарвежскай лютэранскай царквы, таксама з’яўляюцца сябрамі царквы глухіх, але таксама могуць быць сябрамі царквы, да якой яны геаграфічна належаць. Глухія сем’і могуць выбраць адну і тую ж форму падвойнага сяброўства. У адрозненне ад мясцовых цэркваў, глухія цэрквы не атрымліваюць сталых субсідый або прадугледжаных законам субсідый ад муніцыпалітэтаў. Бізнес заснаваны на дзяржаўных грантах і добраахвотных узносах.

Спасылкі
--------

* Døvekirken ønskes lagt til Kroken
**Царкаўлянскі (Царкаўнянскі) пратэст уніяцкага духавенства** — петыцыя, скіраваная ў абарону грэка-каталіцкай царквы, складзеная 16 верасня 1838 падчас царкоўнага фэсту ў мястэчку Царкоўна Дрысенскага павету (цяпер Верхнядзвінскі раён, Чапаеўскі сельсавет) беларускімі ўніяцкімі святарамі.

Змест петыцыі
-------------

У петыцыі імператару Мікалаю І, якую ад імя 111 уніяцкіх святароў Беларускай епархіі даставілі ў снежні 1838 у Санкт-Пецярбург святары асэсар Полацкай грэка-ўніяцкай кансісторыі Ян Ігнатовіч і Адам Тамковід, галоўным патрабаваннем было вызваленне адданых Уніі святароў і даручаных іх апецы вернікаў з-пад духоўнай улады Іосіфа Сямашкі. Таксама падпісанты патрабавалі дазволіць ім заснаваць свае духоўныя вучэльні, адчыніць асобную друкарню з уласных ахвяраванняў, каб друкаваць там уніяцкія царкоўныя кнігі замест кніг маскоўскага друку. Таксама петыцыя змяшчала просьбу святароў перайсці ў каталіцтва пры немагчымасці захавання ўніяцтва.

Вынікі
------

У снежні 1838 — студзені 1839 былі пакараныя (высылка з Беларускай епархіі) 20 святароў-удзельнікаў Царкаўнянскага пратэсту. Прафесар Полацкай духоўнай семінарыі а. Адам Тамковід (1795-1860-ыя) быў высланы ў Курск у праваслаўны манастыр-вязьніцу для ўніятаў, якія былі супраць скасавання грэка-каталіцтва. Нават пасля вызвалення з яму не дазволілі вярнуцца ў Беларусь, 16 гадоў ён ня меў права служыць ля алтара. Да сваёй смерці ў Харкаве ён знаходзіўся пад наглядам паліцыі. Нягледзячы на ўсе выпрабаванні і рэпрэсіі, якія Адаму Тамковіду давялося зведаць, ён застаўся адданым Царкве. Лёс 68 святароў, якія падпісалі петыцыю на імя Ігнатовіча і Тамковіда, вырашаў Іосіф Сямашка 11 лютага 1839 — выклікаў святароў у Беларускую кансісторыю. Тыя святары, хто раскаяўся, вярнуліся на месца службы, а тым, хто адмовіўся ад пакаяння было забаронена служыць. Таксама было загадана недобранадзейных святароў заключаць пад нагляд у манастыры.

Літаратура
----------

* Марозава С.В. Супраціў дэўнізацыі на Беларусі ў 1834–1838 г.

Спасылкі
--------

* 
* Архівавана 5 сакавіка 2016.
Міхаіл Гыдзік (1989)
**Міхаіл Гыдзік** (польск.: Michał Hydzik 2 студзеня 1944, сяло Брыжава, Падкарпацкае ваяводства, Польшча — 13 красавіка 2017) — пастар і адзін з заснавальнікаў Царквы Пяцідзясятнікаў у Польшчы. Прапаведнік хрысціянства пратэстанцкага кірунку, супернік экуменічнага руху ў хрысціянстве. Аўтар пяці кніг і шматлікіх артыкулаў.

Летам 1964 Міхаіл Гыдзік быў ахрышчаны па веры і стаў чальцом царквы. Ва ўзросце 32 гадоў 1976 быў абраны царквой на пастарскае служэнне.

Гыдзік быў кіраўніком царквы пяцідзясятнікаў у Польшчы (1988—2000).

Творы
-----

* *Co nas czeka?* , Warszawa 1994, 19982.
* *Kim dla Ciebie jest Duch Święty?* , Warszawa 1995
* *Nieprzyjaciele* , Skoczów 2004
* *Księga mojego życia* , Skoczów 2015
* *Apokalipsa, czyli co nas czeka?* , Warszawa 2016

Зноскі
------

1. ↑  L. Jańczuk, *Ekumenizm polskiego środowiska ewangelikalnego*, «Roczniki Teologiczne». T. LXIII, z. 7, с. 178—179, 2016.
2. ↑  M. Kamiński, *Kościół Zielonoświątkowy w Polsce w latach 1988—2008*, 2012, с. 203.
3. ↑  M. Kamiński, *Kościół Zielonoświątkowy w Polsce w latach 1988—2008*, 2012, с. 204.
4. ↑  M. Kamiński, *Kościół Zielonoświątkowy w Polsce w latach 1988—2008*, 2012, с. 206.

Літаратура
----------

* Marek Kamiński (2012). *Kościół Zielonoświątkowy w Polsce w latach 1988–2008 : Studium historyczno-ustrojowe*. Warszawa: Warszawskie Seminarium Teologiczne. pp. 203-206. ISBN 978-83-905704-8-8.
**Фаналагічная сістэма беларускай мовы**: фанемны лад беларускай літаратурнай мовы складаецца з 40 фанем (паводле акадэмічнай кадыфікацыі ў выданні 2007 года; існуюць і іншыя думкі — гл. праблемы вызначэння).

*Фанемны лад у акадэмічнай кадыфікацыі (2007)*| п | п' | б | б' | м | м' | ф | ф' | в | в' 
  |
| й | т | ц' | д | дз' | дз | с | с' | з | з' 
  |
| н | н' | л | л' | ц | ш | ж | ч | дж | р 
  |
| г | г' | х | к | к' |  |  |  |  | 
 |
| а | о | е | у | і |  |  |  |  | 
 |

У параўнанні з *узорным* наборам 45 гукаў беларускай літаратурнай мовы, паводле кадыфікацыі 2007 года асобных фанем не прадстаўляюць гукі [ы] (як увасабленне /i/), [ў] (/в/), [х'] (/х/), [g], [g'] (/г/ і /г'/). Выбухныя гукі [g] прадстаўляюць факультатыўную фанему, якая замяняецца на /г/. Гукі [э] і [ы] — пазіцыйныя варыянты фанем /е/ і /і/. Гук [ў], незалежна ад паходжання, ёсць варыянт /в/.

Праблемы
--------

*Дакладны* фанемны склад літаратурнай беларускай мовы вызначаны не да канца. У залежнасці ад метадалогіі, у ім налічваюць 37 (32+5), 39 (33+6), 40 (35+5), 54 фанемы.

Асноўнымі фактарамі разыходжання з'яўляюцца фанемная прыналежнасць гукаў [к], [х], фрык. [γ] і выб. [g], [ў], [ы], [й].

Так, у 37-фанемным складзе (погляд, які пераважаў на пач. 1970-х гг.) не ўтвараюць *асноўных* фанем гукі [ы] (увасабл. /і/), [ў] (/в/, /в'/, /л/), [дз], [х'] (/х/), [к'] (/к/), усе варыянты [γ] і [g] (/г/).

У 39-фанемным складзе ўсе гукі [γ] і [g] лічацца 4 варыянтамі адной фанемы /г/, а гукі [дз'], [к'], [х'], — увасабленнямі, адпаведна, фанем /дз/, /к/, /х/; фанал. сістэма ўтвараецца, т.ч. з 6 галосных фанем (якім адп. 6 галосных гукаў) і 33 зычных фанем (якім адп. 39 зычных гукаў).

У 54-фанемным складзе лічацца фанемамі *ўсе гукі* беларускай мовы, у т.л. рэдкія гукі і 9 падоўжаных варынтаў зычных.

Зноскі
------

1. ↑  Кароткая граматыка... С.13–15.
2. ↑  Кароткая граматыка... С.11,12.
3. ↑  Колькасць *асноўных* фанем, без уліку фанем *маргінальных*. Падлужны. Фаналагічная сістэма беларускай мовы, Мн. 1969; Беларуская мова // БелСЭ, Т.1.
4. ↑  Такі лік падаецца як асноўны, напрыклад, у дапаможніках серыі «Сучасная беларуская мова», 2006.
5. ↑  Раздзел «Фаналогія» аўтарства Падлужнага ў акадэмічнай «Кароткай граматыцы беларускай мовы», 2007.
6. ↑  Пададзены, напрыклад, у дапаможніку «Беларуская мова», 1991.

Літаратура
----------

* Кароткая граматыка беларускай мовы. У 2 ч. Ч. 1. Фаналогія. Марфаналогія. Марфалогія / навук. рэд. А. А. Лукашанец. — Мінск : Бел. навука, 2007. — 351 с. ISBN 978-985-08-0904-9
**Баальбекская тэраса**  — руіны старажытных гіганцкіх збудаванняў у г. Баальбек у даліне Бекаа, ля падножжа  Антыліванскіх гор, за 85 кіламетраў на паўночны ўсход ад Бейрута. З'яўляецца часткай грандыёзнага храмавага ансамбля.

Агульнае апісанне
-----------------

Спосаб будаўніцтва тэрасы дагэтуль застаецца для даследчыкаў нявысветленым.

Паводле памераў і аб'ёму работ Баальбекскае свяцілішча — найбуйнейшы храмавы комплекс на Блізкім Усходзе. Ён фарміраваўся на працягу двух тысячагоддзяў: храм старажытнага бажаства Фінікіі Баала (Ваала) — у антычныя часы Геліёпаліс (Горад Сонца, XVIII ст. да н.э.) — у эпоху рымскага імператара Аўгуста Баальбек храм Юпітэра — у часы Візантыйскай імперыі хрысціянскі храм — потым эпохі арабскага і турэцкага панавання.

 «Паўднёвы камень» — апрацаваны камень, які застаўся ў шахце каля тэрасы.
Плошча Баальбекскай тэрасы складае 49х89 метраў. Тэраса, на якой пабудаваны храм Юпітэра складаецца з дзевяці радоў каменных блокаў-маналітаў, кожны памерам ад 11х4,6х3,3 м (300 тон) да 19,1х4,3х5,6 м. (750 тон). З паўночна-заходняга боку тэрасы ўбудаваны тры найбуйнейшыя ў свеце апрацаваныя маналіты. Іх называюць «Трылітон» або «Цудам трох камянёў». Гэтыя камяні маюць даўжыню 29 м, вышыню 4 м і таўшчыню 3,6 м. Вага кожнага з трох гігантаў складае ад 800 да 1000 тон. Прычым, камяні Трылітона так акуратна складзены і так дакладна злучаны адзін з адным, што паміж імі амаль немагчыма прасунуць нават іголку. На тэрасе ўзвышаюцца шэсць самых высокіх на Зямлі калон (22 м) — рэшткі храма Юпітэра, які дасягаў у даўжыню 90, а ў шырыню 50 метраў. Храм акружала магутная каланада з 52 калон. Храм Юпітэра пачаты ў часы імператара Антаніна Пія і завершаны пры імператары Нероне (37-68 гады н.э.). Лічыцца, што пры ўзвядзенні гэтых гіганцкіх каменных збудаванняў прыменены «азіяцкі спосаб вытворчасці», калі тысячы людзей, абляпілі, як мурашы, гіганцкія каменныя блокі, часалі і цягнулі іх за дзясяткі вёрст. Каменяломня знаходзіцца прыкладна за 1 км ад Баальбекскай тэрасы. У гэтай каменяломні знаходзіцца найбуйнейшы ў свеце апрацаваны камень — так званы «Паўднёвы камень» — велізарная каменная глыба, памерамі 23х5,3х4,55 м (1000 тон) высечаная звычайнымі зубіламі. Тэхналогія паводле якой перасоўвалі і падымалі такія камяні, вырабленыя яшчэ ў да рымскія часы, невядомая (верагодная — тэхналогія «землянога насыпу»). Па разліках для перамяшчэння «Паўднёвага каменя» спатрэбіліся б сумесныя намаганні ад 40 да 60 000 чалавек.

Літаратура
----------

* Wiegand Th. Baalbek, Ergebnisse der Ausgrabungen und Untersuchungen in den Jahren 1898 bis 1905. Bd 1-3. В. 1921-25.
* Champdor A. L'Acropole de Baalbek. — P. 1959.
* Гарій Бурланський, Ростислав Фундуй. Загадки давнини. Білі плями в історії цивілізації (науково-художнє видання). Київ:Веселка. 1988. 192 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Ніжнемараўская нізіна** — нізінная раўніна ў Чэхіі, па ніжнім цячэнні ракі Морава, у паўднёва-заходняй частцы Заходніх Карпат.

Нізіна размешчана ў тэктанічнай дэпрэсіі, якая аддзяляе Белыя і Малыя Карпаты ад знешніх хрыбтоў Мараўскіх Карпат. Пераважныя вышыні знаходзяцца на адзнацы 150—250 м. Паверхня нізіны плоска-тэрасаваная, складзена рачным алювіем, месцамі сустракаюцца пясчаныя узгоркі. Глебы чарназёмныя і бурыя псеўдападзолістыя (на пяску). Значная тэрыторыя занята пасевамі пшаніцы, цукровага бурака, вінаграднікамі. Месцамі захаваліся ўчасткі дубовых і хваёва-дубовых лясоў. Па днах рачных далін — поймавыя лугі і лясы. На тэрыторыі нізіны знаходзіцца горад Годанін.

Літаратура
----------

* *Ніжнемараўская нізіна (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
**Эпігра́ма** (стар.-грэч.: ἐπίγραμμα «надпіс») — невялікі сатырычны верш, які высмейвае якую-небудзь асобу ці грамадскую з'яву.

У антычнай паэзіі
-----------------

У антычную эпоху эпіграмай зваўся пасвячальны надпіс на статуях, алтарах і іншых прадметах, якія прысвячаюцца багам, і на надмагіллях (гл. эпітафія). Паступова фармаваліся тэматычныя разнавіднасці эпіграм сентэнцыйна-дыдактычных, апісальных, любоўных, застольных, сатырычных, урачыстых. Ад эпічных формаў паэзіі эпіграму адрознівала сцісласць і ярка выяўленае суб'ектыўнае стаўленне да падзеі ці факту. Пісалася эпіграма элегічным дыстыхам, пазней ямбам і іншымі памерамі. 
У форме эпіграм выражаліся разважанні Платона, Сафо пісала эпіграмы пра горыч ранняй страты, Анакрэонт — пра весялосць на балі. Да майстроў эпіграм адносяць Сіманіда Кеаскага, Асклепіяда, Мелеагра. Росквітам эпіграмы ў грэчаскай літаратуры была творчасць эліністычных паэтаў III стагоддзя да н.э. — I стагоддзя н.э. (якая склала ядро так званай «Палацінскай анталогіі» у 15 кнігах), у рымскай — сатырычная творчасць Марцыяла (I стагоддзе н.э.). 
Традыцыі антычнай эпіграмы працягваліся ў візантыйскай літаратуры і ў лацінскай літаратуры Сярэднявечча і Рэнесансу, пазней зрэдку адраджаліся («Венецыянскія эпіграмы» І. В. Гётэ).

У новай еўрапейскай паэзіі
--------------------------

Эпіграмы Марцыяла былі тэматычна блізкія да сатыр Ювенала. Да спадчыны Марцыяла ўзыходзіць сучаснае разуменне эпіграмы як кароткага кплівага верша, звычайна пабудаванага на кантрасце паступовай экспазіцыі і нечаканага завяршэння, заключнай «вастрыні» (пуант). Такога роду эпіграма склалася ў французскай паэзіі XVI — XVII стагоддзяў. Часам росквіту эпіграмы ў еўрапейскай літаратуры лічыцца XVIII стагоддзе (Вальтэр, Ж. Б. Русо, Г. Э. Лесінг, у Расіі — А. П. Сумарокаў). Паралельна развівалася эпіграма, якая прадстаўляе сабой непасрэдны водгук на надзённыя падзеі, часта палітычныя. Апроч названых, да майстроў вострых сатырычных эпіграм адносяць Ж. дэ Лафантэна і П. Д. Э. Лебрэна ў Францыі, Р. Бёрнса ў Англіі, Г. Гейнэ ў Германіі.

Літаратура
----------

* *Вячаслаў Рагойша.* Паэтычны слоўнік / Т. А. Гарбачэўская. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.(недаступная спасылка)
* *Вячаслаў Рагойша.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4. Архівавана 6 сакавіка 2016.
* Греческая эпиграмма. / Сост. Ф. Петровский, Ю. Шульц. — М.: Гос. изд. худ. лит-ры, 1960.
* Греческая эпиграмма. / Изд. подгот. Н. А. Чистякова. — М.: Наука, 1993. ISBN 5-02-027950-1.
* Словарь литературоведческих терминов. — М.: Просвещение, 1974.
* Русская эпиграмма. / Сост. В. Васильев. — М.: Художественная литература, 1990. ISBN 5-280-01014-6.
**43-і вузел сувязі ВМФ Расіі «Вілейка»** (радыёстанцыя «Антэй») — вузел сувязі, які забяспечвае сувязь на звышдоўгіх хвалях Галоўнага штаба ВМФ Расіі з атамнымі падводнымі лодкамі, што вядуць баявое дзяжурства ў раёнах Атлантычнага, Індыйскага і часткова Ціхага акіянаў. Таксама праводзіць радыётэхнічную разведку і радыёэлектронную барацьбу. Размешчаны ў Беларусі, у 10 км ад горада Вілейка ў Мінскай вобласці. Аснашчаная перадатчыкам магутнасцю 1000 кВт.

Уведзеная ў эксплуатацыю 22 студзеня 1964 года. Плошча 650 га. На аб’екце служаць 350 афіцэраў і мічманаў ВМФ Расіі, а таксама вольнанаёмныя грамадзяне Беларусі, якія ажыццяўляюць ваенізаваную ахову.

Спасылкі
--------

* Архівавана 1 мая 2009.
**Эпітала́ма** (грэч. ері — на, thalamos — шлюб, шлюбнае ложа) — урачыстая вясельная песня ў гонар жаніха і нявесты. Узнікла ў народным вясельным абрадзе ў Старажытнай Грэцыі і Рыме. Вядомыя эпіталамы Сапфо (VII ст. да н.э.), Катула (I ст. да н.э.). У Расіі да яе звярталіся В. Традзьякоўскі, I. Севяранін. Першую беларускую эпіталаму ў 1967 годзе напісаў У. Караткевіч.

Літаратура
----------

* *Вячаслаў Рагойша.* Паэтычны слоўнік / Т. А. Гарбачэўская. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.(недаступная спасылка)
* *Вячаслаў Рагойша.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4. Архівавана 6 сакавіка 2016.
**Канстытуцыйна-каталіцкая партыя Літвы і Беларусі** — адна з першых легальных палітычных партый Беларусі ў пачатку ХХ ст. Створана ў канцы 1905 — пачатку 1906 г. віленскім каталіцкім епіскапам Э. Ропам.

Гісторыя
--------

На арганізацыйным з'ездзе, які адбыўся ў лютым 1906 г. у Вільні, прысутнічала каля 1000 яе прыхільнікаў, прадстаўнікоў каталіцкага духавенства, землеўладальнікаў, інтэлігенцыі, рабочых і сялян. Спалучала лібералізм кадэцкага кірунку ў адносінах да палітычнага жыцця, кансерватызм у падыходах да сацыяльна-эканамічных праблем Беларусі і Літвы і ідэалы хрысціянскай дэмакратыі. 

Супрацоўнічала з польскай нацыянальна-дэмакратычнай партыяй. Мела курсы навучання ксяндзоў, выдавала газету «Nowiny Wileńskie» («Віленскія навіны», студзень-люты 1906), «Towarzysz pracy» («Сябра працы», люты-сакавік 1906), «Przyjaciel ludu» («Сябра народу», са студзеня 1906). Патрабавала абласнога самакіравання для Беларусі і Літвы, аўтаноміі з заканадаўчым сеймам для Польшчы. Вырашэнне аграрнага і іншых пытанняў звязвала з устанаўленнем мясцовага самакіравання. Адстойвала памешчыцкае землеўладанне, выказвалася за садзеянне сялянам у набыцці зямлі. 

Дзейнічала пераважна ў Віленскай і некаторых паветах Гродзенскай губерні, дзе большасць насельніцтва складалі католікі. 

На выбарах у І Дзяржаўную думу блакіравалася з Канстытуцыйна-дэмакратычнай партыяй («кадэтамі») і дамаглася значнага поспеху: з 7 дэпутатаў ад Віленскай губерні 6 — прыхільнікі партыі, з іншых заходніх губерняў яе падтрымлівалі 11 дэпутатаў (т.зв. аўтанамісты). У ІІ Дзяржаўнай Думе Расійскай імперыі ідэі партыі падтрымлівалі 11 аўтанамістаў. 

Партыя распалася ўвосень 1907 г.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Біч, М.* Канстытуцыйна-каталіцкая партыя Літвы і Беларусі // ЭГБ, т. 4. - Мн. 1997.
* *Смалянчук, А.Ф.* Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Ф. Смалянчук. — СПб. : Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с.
* *Смалянчук, А.* Канстыгуцыйна-каталіцкая партыя Беларусі і Літвы // Голас Радзімы. 1993. 11 сак.
* Максім Гацак. Не Марксом единым...(недаступная спасылка) - Крыніца.INFO

Спасылкі
--------

* Праграма Канстытуцыйна-каталіцкай партыі Літвы і Беларусі