recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Залман Ісаакавіч Мірынгоф** (нар. 1903 (па іншых звестках 1905), Віцебск — 1942, Мінск) — беларускі жывапісец.

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі мастацка-практычны інстытут, які потым быў рэарганізаваны ў мастацкі тэхнікум, Акадэмію мастацтваў у Ленінградзе. Вучыўся ў В. Волкава, М. Эндэ, Ф. Фогта, А. Асмёркіна, К. Пятрова-Водкіна. Член Беларускага саюза мастакоў з 1940 года.

Працаваў у станковым жывапісе, пісаў партрэты і пейзажы. 3 канца 1937 года Залман Мірынгоф жыў у Менску. Да гэтага часу ён ужо быў вядомым мастаком у Беларусі. Яго працы выстаўляліся на восеньскай выстаўцы мастакоў БССР (1936), выстаўцы «БССР за 20 гадоў» (1937). Жывапісныя работы З. І. Мірынгофа былі заўважаны і калегамі, і крытыкамі. Залман Ісаакавіч Мірынгоф прымаў удзел ва Усебеларускай выстаўцы выяўленчага мастацтва (1940), дзе экспанавалася яго карціна «Салдаты Заходняга фронту ў М. В. Фрунзэ».

Перад самым пачаткам Вялікай Айчыннай вайны атрымаў заказ на партрэт І. В. Сталіна, які павінен быў упрыгожыць Цэнтральную плошчу Мінска падчас святкавання гадавіны Кастрычніцкай рэвалюцыі 7 лістапада 1941 года. Мастака не мабілізавалі, а сам ён не рашыўся эвакуіравацца з-за незавершанай карціны. Калі нямецкія войскі занялі Мінск, Залман Ісаакавіч быў у сваёй майстэрні. Мастак трапіў у Мінскае гета, дзе і загінуў у 1942 годзе.

Літаратура
----------

* Мірынгоф Залман Ісаакавіч // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Віцебска: у 2-х кн. Кн. 2-я — Мн.: БелЭн, 2003. — 680 с. ISBN 985-11-0257-1.
**Бра́цкі** (да 1935 года **Макранскі**) — былы пасёлак у Чамярыскім сельсавеце Брагінскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары (13 сем'яў) пераселены ў чыстыя месцы. У 2005 годзе пасёлак быў выключаны са звестак па ўліку населеных пунктаў.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 14 км на паўднёвы ўсход ад Брагіна, 42 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 133 км ад Гомеля.

Транспартная сістэма
--------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з кароткай дугападобнай, мерыдыянальнай арыентацыі вуліцы, да якой з усходу далучаецца кароткая просталінейная вуліца. Хаты драўляныя сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Заснаваны напачатку XX стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1930 годзе 184 га землі. У 1931 годзе сяляне ўступілі ў калгас. Пазней у складзе калгаса «Рассвет» (цэнтр — вёска Чамярысы).

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 1980-я — жыхары (13 сем'яў) выселены.

### Дынаміка

* 1930 год — 19 двароў, 96 жыхароў.
* 2004 год — жыхароў няма.

Зноскі
------

1. ↑  Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 17 ноября 2005 г. № 793 Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Ветковского, Ельского и Хойникского районов

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Брацкі (Брагінскі раён)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі.
**Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар францысканцаў у Старой Ашмяне** (зараз ускраек горада Ашмяны) з'явіліся на мяжы XIV і XV стагоддзяў.

Гісторыя
--------

Першая згадка, якая з пэўнасцю звязаная з храмам у Старой Ашмяне, адносіцца да 1407 г. калі Войцех Манівід запісаў яму падданых у вёсцы Мірклішкі. Захаваўся таксама дакумент 1497 г. якім пэўны Юрый Яновіч запісвае фундуш «да Блаславёнай Панны ў Старой Ашмяне да канвента братоў ордэну святога Францыска». Такім чынам згадкі ў літаратуры, пачынаючы з 19 ст. што кляштар заснаваны ў 1505 г. Аляксандрам Ягелончыкам, яўна памылковыя; праўдападобна, Аляксандр проста дадаткова фундаваў гэты кляштар. Пасля падзелу францысканскага ордэна ў 1517 Ашмянскі кляштар падпарадкоўваўся Літоўскай кантраце Польска-Чэшскай правінцыі францысканцаў канвентуальных. У інвентары касцёла 1585 сярод кніг упамінаецца антыфанар (кніга літургічных спеваў) на пергаменце.

Касцёл у другой палове 19 стагоддзя
Найстарэйшыя часткі сучаснай руіны (ніжняя частка сцен ва ўсходняй палове храма) адносяцца да гатычнага стылю і з'яўляюцца рэштамі касцёла, узведзенага, праўдападобна, у кан. 15–пач. 16 ст. Падчас вайны ў сярэдзіне 17 ст. драўляныя будынкі кляштара былі знішчаныя пажарам, але ў хуткім часе адноўленыя, а касцёл перароблены і патынкаваны. У 1812 касцёльны будынак быў часткова разбураны, у 1822 адбудаваны у стылі класіцызму. У 1845 кляштар закрыты, кляштарныя будынкі знішчаныя, а касцёл перароблены на склад, затым пашкоджаны ў войнах, у цяперашні час у руінах.

Зноскі
------

1. ↑  Kodeks dyplomatyczny katedry i diecezji wileńskiej / Codex diplomaticus ecclesiae cathedralis necnon Dioeceseos Vilnensis. T. 1, Krakow, 1948. Дакумент №46
2. ↑  Ibid. Дакумент №448
3. ↑  K. Kantak. Najważniejsze rękopisy franciszkańskie bibliotek wileńskich, Ateneum Wileńskie, 1928, 14.
4. ↑  А. Кушнярэвіч, А. Брыль. Готыка ў Ашмянах, Бел. гіст. час. №10, 2010.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар францысканцаў (Ашмяны)
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар францысканцаў (Ашмяны) на сайце Radzima.org
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар францысканцаў (Ашмяны) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Граф** (англ.: Graph) — асноўны аб'ект вывучэння матэматычнай тэорыі графаў, сукупнасць непустога мноства вяршынь і набораў пар вяршынь (сувязей паміж вяршынямі).

Аб'екты прадстаўляюцца як вяршыні, альбо вузлы графа, а сувязі — як дугі, альбо рэбры. Для розных абласцей прымянення віды графаў могуць адрознівацца скіраванасцю, абмежаваннямі на колькасць сувязей і дадатковымі дадзенымі аб вяршынях альбо рэбрах.

Многія структуры, якія прадстаўляюць практычны інтарэс у матэматыцы і інфарматыцы, могуць быць прадстаўлены графамі. Напрыклад, будову Вікіпедыі можна змадэляваць пры дапамозе арыентаванага графа, у якім вяршыні — гэта артыкулы, а дугі (арыентаваныя рэбры) — гіперспасылкі (тэматычная карта).

Зноскі
------

1. ↑  Trudeau, Richard J. (1993). *Introduction to Graph Theory* (Corrected, enlarged republication. ed.). New York: Dover Pub. p. 19. ISBN 978-0-486-67870-2. Праверана 8 August 2012. A graph is an object consisting of two sets called its *vertex set* and its *edge set*.
Выраб букле
**Букле** (ад фр.: boucler «завіваць») — пража або грубая тканіна палатнянага перапляцення, вырабленая з фасоннай пражы, якая мае буйныя вузельчыкі, размешчаныя на некаторай адлегласці адзін ад аднаго, у аснове і ўтку ці толькі ва ўтку, у выніку чаго тканіна набывае гузаватую паверхню. Некаторыя віды гэтай тканіны выпрацоўваюцца з кручанай пражы ў аснове і ўтку, дробнаўзорыстым перапляценнем.

Пража складаецца з доўгіх петляў аднолькавага памеру, якія могуць вар’іравацца ад маленькіх вузельчыкаў да буйных завіткоў. Каб зрабіць букле, аб’ядноўваюць па меншай меры дзве ніткі, пры гэтым нацяжэнне адной ніткі нашмат менш, чым другой, калі яна складваецца  (руск.) (бел. у выніку чаго свабодная нітка (вядомая як «эфектная пража  (чэшск.) (бел.») утварае петлі, а іншая нітка выконвае ролю якара.

Машыннае прадзенне
------------------

Пры машынным прадзенні пража букле можа быць створана за адзін этап з выкарыстаннем полага верацяна. Гэта робіцца шляхам рознай хуткасці падачы эфектнай пражы ў адносінах да асноўнай пражы. Ніткі сарцавіны намотваюцца на пражу з эфектам альбо свабодна, альбо туга, у залежнасці ад розніцы ў хуткасці падачы і ступені выкарыстанай круткі. Раўнамернасць петляў кантралюецца змяненнем адлегласці паміж кропкай, дзе асноўныя ніткі сыходзяцца разам, і накіравальнай. Пры павелічэнні адлегласці эфект букле становіцца больш нераўнамерным.

Уласцівасці
-----------

Букле валодае наступнымі ўласцівасцямі:

* паветрапранікальнасць;
* мяккасць і лёгкасць;
* добрая цеплаправоднасць;
* несмінальнасць;
* арыгінальная аб’ёмная вузельчыкавая фактура.

Зноскі
------

1. ↑  «Bouclé.» *The Oxford English Dictionary*. 2nd ed. 1989.
2. ↑ . 1980. p. 3. ISBN 978-0-88854-256-4. `{{cite book}}`: `|first=` не мае `|last=` (даведка); Адсутнічае або пусты `|title=` (даведка); Невядомы параметр `|аўтар=` ігнараваны (даведка); Невядомы параметр `|выдавецтва=` ігнараваны (даведка); Невядомы параметр `|загаловак=` ігнараваны (даведка)
3. ↑  Gong, R. H.; Gong, H.; Wright, Rachel M. *Fancy Yarns: Their Manufacture and Application*. Woodhead Publishing, 2002. ISBN 1-85573-577-6. Google Book Search. Retrieved on May 3, 2008.

Літаратура
----------

* Андреева Р. П. Букле // Энциклопедия моды. — СПб.: Издательство «Литера», 1997. — С. 122. — ISBN 5-86617-030-2.
* Букле — Краткая энциклопедия домашнего хозяйства/ред. И. М. Скворцов и др. — М.: Государственное Научное издательство «Большая Советская энциклопедия» — 1959.
* Букле // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1956. — Т. I. — Стб. 594—595.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Букле на Вікісховішчы |

* Вязание букле

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
**Хасумі Масауду** (фр.: Hassoumi Massaoudou, нар. 22 кастрычніка 1957) — нігерскі палітык, займаў розныя міністэрскія пасады ва ўрадзе Махамаду Ісуфу. Пасля ваеннага перавароту 2023 года абвясціў сябе выконваючым абавязкі прэзідэнта, змяніўшы Махамеда Базума, які быў скінуты ваеннай хунтай.

Біяграфія
---------

Быў адным з заснавальнікаў Партыі за дэмакратыю і сацыялізм, створанай пад кіраўніцтвам Махамаду Ісуфу ў 1990 годзе. Атрымаў пасаду сакратара па інфармацыі і прапагандзе. У першы ўрад Ісуфу ўвайшоў ў якасці міністра сувязі, культуры, моладзі і спорту

Пасля ваеннага перавароту, здзейсненага Ібрагімам Барэ Майнасарай 27 студзеня 1996 года, арыштаваны 13 ліпеня. Пацярпеў ад катаванняў падчас утрымання пад вартай.

У лістападзе 1999 года абраны ў Нацыянальны сход. Стаў прэзідэнтам парламенцкай групы сваёй партыі на працягу наступнага парламенцкага тэрміну. Па стане на 2004 год з’яўляўся першым намеснікам генеральнага сакратара Партыі за дэмакратыю і сацыялізм.

Узначальваў кампанію Ісуфу на прэзідэнцкіх выбарах у студзені—сакавіку 2011 года. 

У другім урадзе свайго паплечніка першапачаткова займаў пасаду дырэктара Кабінета міністраў, потым прызначаны ва ўрад міністрам унутраных спраў, грамадскай бяспекі, дэцэнтралізацыі, па справах звычаяў і рэлігіі. У 2016 годзе, пасля прысягі Ісуфу на другі тэрмін, стаў міністрам нацыянальнай абароны. Праз некалькі месяцаў пераведзены на пасаду міністра фінансаў.

Пасля дзяржаўнага перавароту 2023 года ў Нігеры застаўся верны прэзідэнту Махамеду Базуму і асудзіў дзеянні змоўшчыкаў. 27 ліпеня абвясціў сябе выконваючым абавязкі кіраўніка дзяржавы і заклікаў усіх дэмакратаў зрабіць так, каб «гэтая авантура правалілася».

Заўвагі
-------

1. ↑  Niger soldiers declare coup on national TV **(нявызн.)**, *BBC News* (26 ліпеня 2023). Праверана 27 ліпеня 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Суданскі фунт** (араб.: جنيه سوداني, *джунаіх*) – афіцыйная валюта Судану. Арабская назва пачаткова адносілася выключна да суданскіх манет, але цяпер перайшла і на ўсё валюту увогуле.

Гісторыя
--------

### Першы фунт (SDP)

Першы суданскі фунт увайшоў у абарачэнне паралельна з егіпецкім фунтам. Адначасова і Мухамад ібн Абдала (махдзі) і Абдалахі ібн Мухамад (халіф), выпусцілі манеты, якія ўжываліся паралельна з егіпецкай валютай. Егіпецкі фунт быў цалкам заменены суданскай валютай у 1956 годзе.

Фунт падзяляўся на 100 куірышаў (па-арабску: قروش). Пад час улады махдзі і халіфа, куірыш дзяліўся на 40 пара. 

Суданскі фунт быў заменены на дынар (SDD) у 1992 годзе па курсе 1 дынар = 10 фунтам. Дынар ў асноўным ужываецца на поўначы Судана, у паўднёвым Судане да нашых дзён ужываецца фунт.

### Другі фунт (SDG)

Згодна з мірным пагадненнем паміж урадам Судана і Суданскім Вызваленчым Рухам, Цэнтральны Банк Судана прыняў праграму па ўвядзенні новай валюты на пераходны перыяд. Выгляд новай валюты павінен улічваць культурную разнастайнасць Судана. Да ўвядзення новай валюты абарачэнне розных валют працягвалася пад кантролем Цэнтральнага Банку. Новы фунт быў прадстаўлены 10 студзеня 2007 года, і ўвайшоў у абарачэнне 1 ліпеня 2007 года. Курс новага фунта: 1 дынар = 100 ст. дынарам.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дуброва.

**Дубро́ва** — былая вёска ў Малажынскім сельсавеце Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджання жыхары пераселены ў чыстыя месцы. У 2005 годзе вёска была выключана са звестак па ўліку населеных пунктаў.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

За 20 км на ўсход ад Брагіна, 46 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 137 км ад Гомеля.

### Водная сістэма

На захадзе меліярацыйныя каналы.

Транспартная сістэма
--------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з 2 кароткіх вуліц, блізкай да шыротнай арыентацыі. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Па пісьмовых крыніцах вядомая з XIX ст. як вёска ў Рэчыцкім павеце Мінскай губерні.

У 1931 годзе арганізаваны калгас «Чырвоны рог», працавала гамарня. У 1940 годзе. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў верасні 1943 года фашысты цалкам спалілі вёску і забілі 1 жыхара. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад калгаса «XVIII партз'езд» (цэнтр — вёска Крыўча).

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2004 год — жыхароў няма.

### Дынаміка

* 1850 год — 22 двары, 153 жыхара.
* 1908 год — 30 двароў, 181 жыхар.
* 1940 год — 41 двор.
* 1959 год — 172 жыхара (паводле перапісу).
* 1980-я — жыхары пераселены.

Зноскі
------

1. ↑  Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 17 ноября 2005 г. № 793 Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Ветковского, Ельского и Хойникского районов

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
**Струскія вечары паэзіі** (макед.: Струшките вечери на поезијата) — міжнародны паэтычны фестываль у горадзе Струга (Паўночная Македонія), адзін з найбуйнейшых у Еўропе.

Заснаваны ў 1962 годзе ў памяць аб ураджэнцы Стругі, заснавальніку македонскай паэзіі Канстанціне Міладзінаве. У 1966 годзе ператвораны з нацыянальнага ў міжнародны, тады ж заснавана вышэйшая ўзнагарода фестываля — прэмія «Залаты вянок», першым лаўрэатам якой стаў Роберт Раждзественскі. Сярод ляўратаў прэміі былі Уістан Х’ю Одэн, Пабла Нэруда, Іосіф Бродскі, Булат Акуджава, Махмуд Дарвіш і іншыя паэты.

У 2004 годзе да гэтай прэміі дадалася другая — «Струскія масты», якая прысуджаецца за лепшую дэбютную паэтычную кнігу.

У рамках фестываля разгорнута шырокая выдавецкая праграма. Кожны год да фестываля выпускаецца анталогія якой-небудзь нацыянальнай паэзіі ў перакладах на македонскую мову, тэматычная анталогія македонскай паэзіі ў перакладах на англійскую мову, аўтарскія зборнікі некалькіх паэтаў з розных краін у македонскіх перакладах. Пры фестывалі існуе таксама Міжнародная бібліятэка паэзіі, у склад якой уваходзяць кнігі паэтаў-удзельнікаў фэстываля, і Міжнародны паэтычны архіў, які ўключае рукапісы, фатаграфіі і іншыя матэрыялы.

У 2011 годзе ЮНЭСКА разам з Урадам Македоніі адзначылі 50-годдзе фестываля.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт фэстываля  (англ.)  (макед.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 16007964d · LCCN: n83067436 · VIAF: 132560724 |
**Мікрараён** — мясцовасць у паўднёвай частцы Верхнядзвінска, якая размешчана пры ўездзе у горад з боку Полацка, найбуйнейшы жылы масіў горада са шматкватэрнай забудовай.

Гісторыя
--------

На старажытным Дзісненскім тракце на месцы сучаснай забудовы ў ХІХ стагоддзі існаваў хутар Марынкі. Па стане на 1904 год — гэта засценак Юсціянаўскай воласці Дрысенскага павета ў валоданні шляхціцаў Грабніцкіх.

У канцы 1930-х гадоў у сувязі с блізкасцю мяжы СССР з Польшчай, якая ў гэты час праходзіла тут па Заходняй Дзвіне, і наяўнасцю ў ваколіцах хутара воінскай часткі і доўгачасовых агнявых кропак і іншых вайскова-інжынерных збудаванняў, мясцовыя жыхары былі адсюль выселеныя, а хутар ліквідаваны.

У 1970 годзе быў распрацаваны і зацверджаны генеральны план горада Верхнядзвінска, у адпаведнасці з якім перспектыўным для роста горада і жыллёвага шматкватэрнага будаўніцтва вызначаўся менавіта паўднёвы напрамак уздоўж старажытных Полацкага і Дзісненскага трактаў, якім прыкладна адпавядаюць ў межах мясцовасці сучасныя вуліцы Савецкая і Карла Маркса.

Лакалізацыя
-----------

У шырокім сэнсе Мікрараёнам называюць усю паўднёвую частку Верхнядзвінска ад старажытных хрысціянскіх могілак па вул. Савецкай, на поўнач ад якіх размешчана мясцоваць Пяскі, якая аддзяляе Мікрараён ад цэнтра горада. У вузкім сэнсе — гэта раён шматпавярховай цаглянай і панэльнай забудовы узжоўж вуліц Савецкай (пачынаючы ад дома № 150) і Кабзуна (цалкам).

Прыроднымі межамі мясцовасці з’яўляюцца рэкі Заходняя Дзвіна (на захадзе і паўночным захадзе) і Дрыса (на ўсходзе), а таксама лесапарк, які аддзяляе горад ад вёскі Смулькава (на поўдні).

Літаратура
----------

* Памяць: гісторыка-дакуменальная хроніка Верхнядзвінскага раёна. У 2 кн. Кн. 2-я. — Мінск: Паліграфафармленне, 2000. — 396 с.
**Цюркалогія** — сукупнасць (комплекс) навуковых гуманітарных дысцыплін, што вывучаюць мовы, літаратуру, гісторыю, фальклор, рэлігію, этнаграфію, духоўную і матэрыяльную культуру і інш. цюркскіх і цюркамоўных народаў у мінулым і цяпер.

Спачатку, вузка разглядалася, як асабліва філалагічная навука, займаецца цюркскімі мовамі і літаратурай.

Прадмет вывучэння
-----------------

Геаграфічна сфера інтарэсаў цюрколагаў распасціраецца ад Якуціі на крайняй поўначы да Кіпра на паўднёвым захадзе, ад Кітая на ўсходзе да краін Блізкага Усходу на поўдні.

Агульная колькасць цюркскіх народаў, этнічных груп і меншасцей у свеце сёння дасягае па розных ацэнках каля 165 мільёнаў чалавек. Каля 20 мільёнаў чалавек валодае якім-небудзь з цюркскіх моў у якасці другой ці трэцяй. Аднак, не трэба змешваць такія веды з этнічнай прыналежнасцю. Найранейшыя цюркскія тэксты датуюцца 600—800 гг. н.э.

Рэлігіяй старажытных цюркаў было тэнгрыянства. У наш час, розныя цюркскія народы вызнаюць розныя рэлігіі. Асноўнымі рэлігіямі з'яўляюцца іслам, хрысціянства, будызм і карэнныя рэлігіі. Большасць сучасных цюркаў мусульмане-суніты. Паслядоўнікі будызму засталіся сёння толькі сярод жоўтых уйгураў і тувінцаў. Чувашы, якуты і гагаузы галоўным чынам праваслаўныя хрысціяне.

Колькасць цюркскіх моў вызначаецца па-рознаму. Так, у калектыўнай манаграфіі, выдадзенай АН СССР у 1966 г. паказана 23 жывыя мовы; у навучальным дапаможніку А. А. Рэфармацкага — 25 жывых і 7 мёртвых моў; у манаграфіі М. А. Баскакава — 27 жывых і 12 мёртвых моў. У новай калектыўнай манаграфіі «Цюркскія мовы», выдадзенай Інстытутам мовазнаўства РАН у серыі «Мовы свету» ў 1997 г. адзначана 39 жывых і 15 мёртвых цюркскіх моў.

Пасля распада СССР эканамічнае і геапалітычнае значэнне такіх этнічна цюркскіх дзяржаў як Турцыя, Узбекістан, Казахстан, Азербайджан і інш. павялічваецца.

У апошні час, у сілу адчувальнай працоўнай міграцыі некаторых цюркскіх народаў у краіны заходняй і паўночнай Еўропы, значэнне цюркалогіі ўзрастае і нярэдка прымае больш ужытковы характар.

Веды экспертаў-цюрколагаў запатрабаваны як у лінгвістыцы і культуры, так і ў паліталогіі, журналістыцы, сацыялогіі, статыстыцы, антрапалогіі і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Густерин П. Становление востоковедения как науки. Архівавана 23 верасня 2015.
2. ↑  Тюркские языки на сайте Игоря Гаршина. Тюркология

Спасылкі
--------

* Библиография и ссылки по тюркологии
* Ссылки на сайты о тюркологии Архівавана 4 кастрычніка 2010.
* Тюркология на сайте татарской электронной библиотеки Архівавана 5 чэрвеня 2018.
* *Кононов А. Н.* Тюркология // Лингвистический энциклопедический словарь, М. 1990

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4186473-6 · LCCN: sh85138870 · Microsoft: 556127362 · NKC: ph126801 |
**Ірландска-эфіопскія адносіны** — двухбаковыя дыпламатычныя адносіны паміж Федэратыўнай Дэмакратычнай Рэспублікай Эфіопія і Рэспублікай Ірландыя. Абедзве краіны ўсталявалі дыпламатычныя адносіны ў 1994 годзе, у тым жа годзе было адкрыта ірландскае пасольства ў Адыс-Абебе. Праз некалькі гадоў Эфіопія адкрыла сваё пасольства ў Дубліне.

21 лютага 1995 года краіны падпісалі тэхнічнае пагадненне. У тым жа годзе міністр замежных спраў Ірландыі Джоан Бертан наведала Эфіопію. У 2002 годзе прэм’ер-міністр Мелес Зенаўі і міністр замежных спраў Сеюм Месфін з афіцыйным візітам прыбылі ў Дублін.

У студзені 2003 годзе ірландскі міністр замежнай дапамогі Том Кіт наведаў Эфіопію. Мэта візіту была дапамога па барацьбе з голадам у краіне.

У 2007 годзе Ірландыя выплаціла 58,94 млн дал, стаўшы шостай краінай па маштабах фінансавай дапамогі для Эфіопіі. Ірландская фінансавая дапамога ўключала гранты, накіраваныя на развіццё аховы здароўя і адукацыі, барацьбу з інфекцыямі ВІЧ і СНІД. Дапамога ажыццяўлялася як наўпрост, так і праз місіянерскія грамадства. Агульныя гранты ў 2007 годзе склалі 32 мільёны еўра. У папярэднім годзе сума склала больш за 37 мільёнаў еўра.

Заўвагі
-------

1. ↑  «Bilateral relations» Архівавана {{{2}}}. Ethiopian Ministry of Foreign Affairs website (accessed 28 July 2009)
2. ↑  «Minister of State Kitt leaves for Ethiopia» Архівавана 20 лістапада 2018. Ireland, Department of Foreign Affairs website (accessed 3 February 2009)
3. ↑  «Dataset: 2a. ODA by Recipient by country» Архівавана 19 верасня 2008. OECD. Stat (accessed 1 May 2009)
4. ↑  «Ethiopia overview» Архівавана 14 студзеня 2021. Irish Aid website (accessed 3 February 2009)
5. ↑  «Impact of Irish Aid in Ethiopia in 2006» Архівавана 20 лістапада 2018. Irish Aid website (accessed 3 February 2009)

Спасылкі
--------

* МИД Эфиопии об отношениях с Ирландией
* Эфиопское посольство в Дублине
* Ирландское посольство в Аддис-Абебе Архівавана 16 мая 2014.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзюжаў.

**Дзмітрый Пятровіч Дзюжаў** (руск.: Дми́трий Петро́вич Дю́жев; нар. 9 ліпеня 1978, Астрахань) — расійскі акцёр тэатра і кіно, кінарэжысёр, заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі (2018), заслужаны артыст Карачаева-Чаркескай Рэспублікі. Сярод вядомых акцёрскіх работ Дзюжава — «Жмуркі», «Востраў», «Мне не балюча», тэлесерыял «Брыгада» і іншыя.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Астрахані 9 ліпеня 1978 года ў сям’і акцёра мясцовага тэатра Пятра Дзюжава. У 1995 годзе скончыў «Школу адораных дзяцей» і паступіў у ГІТІС на рэжысёрскі факультэт (акцёрская група, майстэрня Марка Захарава). Па заканчэнні інстытута ў 1999 годзе быў прыняты ў трупу Маскоўскага ТЮГа.

У кіно дэбютаваў у 2000 годзе ў фільме Аляксандра Атанесяна «24 гадзіны» і ў фільме «Ізгой» (эпізадычная роля, сартавальнік Federal Express у Расіі). Вядомасць акцёру прынесла роля Космасу ў фільме Аляксея Сідарава «Брыгада» (2002), а прызнанне ў кінакрытыкаў — выкананне ролі бандыта Саймана ў «чорнай камедыі» Аляксея Балабанава «Жмуркі»: гэтая роля была адзначана на АРКФ «Кінатаўр» у Сочы.

З 2006 года — акцёр МХТ імя Чэхава. Пасля ўдзелу і перамогі ў тэлешоў «Дзве зоркі» выступае як вакаліст і гастралюе са сваёй партнёркай па праекце Тамарай Гвердцытэлі.

У 2011 годзе адбыўся дэбют Дзюжава ў якасці рэжысёра. Скончыўшы Вышэйшыя курсы сцэнарыстаў і рэжысёраў, ён зняў дыпломную працу — паўгадзінны фільм «БРАТиЯ», які ўдзельнічаў у праграме «Кінатаўра» ў конкурсе кароткаметражных фільмаў, а таксама ў Пецярбургскім фестывалі студэнцкага кіно «Пачатак». Пазней фільм «БРАТиЯ» атрымаў спецпрыз журы на Маскоўскім фестывалі аўтарскага кароткага метра «Арткіно» і галоўны прыз на фестывалі «Атражэнне». Таксама фільм быў абраны ад расійскіх кінашкол для ўдзелу ў міжнародных фестывалях кароткага метра ў г. Пуацье (Францыя) і ў г. Котбус (Германія).

У 2012 годзе адбылася прэм’ера фільма «Мамы», дзе Дзюжаў зняў навэлу «Маёй каханай» з Сяргеем Бязрукавым. У 2014 годзе зняў навэлу для фільма «Чэмпіёны». Гэта гісторыя кахання і спартыўнага жыцця Антона Сіхарулідзэ і Алены Беражной. У 2015 годзе дэбютаваў у якасці тэатральнага рэжысёра, паставіўшы спектакль «Лаўка» паводле аднайменнай п’есы А. Гельмана з удзелам акцёраў: А. Хабарава і В. Ланской.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дзмітрый Пятровіч Дзюжаў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Telegram |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1048667847 · ISNI: 0000 0001 1217 302X · LCCN: no2008051351 · NKC: xx0158604 · NUKAT: n2010106659 · SUDOC: 128889187 · VIAF: 163354847 |

 |
**Бенджамін Хокінгс** (англ.: Benjamin Hawkins; 15 жніўня 1754 г. — 6 чэрвеня 1816 г.) — амерыканскі сенатар, грамадскі дзеяч ЗША. Прыхільнік асветніцкай палітыкі ў дачыненні да паўночнаамерыканскіх індзейцаў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў заможнай сям’і на тэрыторыі Паўночнай Караліны. Навучаўся ў каледжы Нью-Джэрсі, але ў гады Амерыканскай рэвалюцыі пакінуў яго і далучыўся да Кантынентальнай арміі. Падчас службы пазнаёміўся з французскімі ваеннымі і стаў прыхільнікам ідэй Асветніцтва.

Прадстаўляў Паўночную Караліну ў Кантынентальным кангрэсе. У 1786 г. ад імя кангрэса заключыў мір з чакта. У 1789—1795 гг. выконваў абавязкі сенатара ЗША ад Паўночнай Караліны.

У 1796 г. Прэзідэнт Джордж Вашынгтон прызначыў Б. Хокінгса «галоўным часовым агентам па справах індзейцаў поўдню ракі Агая». Б. Хокінгс распрацаваў план «акультурацыі» або «цывілізацыі» індзейцаў. Пабудаваў на рацэ Флінт агенцтва, у якім жыў разам з сям’ёй, вывучаў мову маскогі, аказваў дапамогу тубыльцам у стварэнні камерцыйных плантацый, вырошчванні раслін, распаўсюджанні жывёлагадоўлі. Асноўная праца вялася сярод індзейцаў крык, якія абвясцілі яго пачэсным чальцом свайго народа. Падчас Англа-амерыканскай вайны 1812—1814 гг. калі большасць крык падтрымала Вялікабрытанію, садзейнічаў стварэнню праамерыканскага злучэння.

У 1815 г. Эндру Джэксан прымусіў крык падпісаць дагавор, згодна якому, яны адмаўляліся ад дзвюх трацін сваёй зямлі. Б. Хокінгс палічыў, што ўся праца яго жыцця аказалася марнай. Памёр у 1816 г. у сваім доме пры агенцтве.

Б. Хокінгс афіцыйна не быў жанаты. Жыў сумесна з Лавініяй Даўнс, пра якую казалі, што яна паходзіць з племені крык або чакта. Меў ад яе 6 дачок. Пасля смерці спадчына перайшла да пляменніка.

Погляды
-------

Як сенатара ЗША быў блізкім да поглядаў рэспубліканцаў.

Асветніцкая праграма «акультурацыі» або «цывілізацыі» індзейцаў зыходзіла з імкнення зняць пагрозу індзейскіх нападаў падчас вайны і наблізіць найбольш моцныя канфедэрацыі плямён да ЗША. Яна не была разлічана на прадстаўнікоў саслабленых або пераможаных народаў. Пазнейшыя крытыкі меркавалі, што яе мэтай была далейшая асіміляцыя. На плантацыях, арганізаваных Б. Хокінгсам, выкарыстоўвалася праца чарнаскурых рабоў.

Б. Хокінгс некалькі разоў звяртаўся да прэзідэнтаў ЗША за адстаўкай, але не атрымоўваў іх згоды.

Памяць
------

У гонар Б. Хокінгса названы горад у Джорджыі і графства ў Тэнесі.

Апублікаваныя працы
-------------------

* Sketch of the Creek Country // Georgia Historical Society Collections, volume 3 (1848)

Спасылкі
--------

* Энцыклапедыя Джорджыі
* Энцыклапедыя Алабамы
* Энцыклапедыя Паўночнай Караліны
* Выбраныя працы
**Апоўзень у Шо́ві** (Грузія) здарыўся ў 16:00 3 жніўня 2023 года. У першыя суткі з месца трагедыі было эвакуявана 210 чалавек. 18 чалавек былі выяўленыя мёртвымі, яшчэ 18 лічацца без вестак прапаўшымі. Сярод пацярпелых — грамадзянка Украіны і грамадзянка Расіі.

Прычынай трагедыі стаў выкліканы апоўзнем селевы паток у даліне ракі Бубісцкалі, які накрыў тэрыторыю вакол высакагорнага курорта «Сансет Шові». Пад вадой апынуліся дамы мясцовых жыхароў і катэджы курорта з адпачывальнікамі. Устаноўлена, што на захад ад ледніка Буба адбыўся абвал скальнага масіва, які, прыйшоўшы ў рух, сутыкнуўся з ледніком, выклікаўшы абвальванне яго часткі, што магло прывесці да разліву падлёдніковых вод, пасля чаго ўтвораны паток стаў рухацца з вялікай хуткасцю ў рэчышчы даліны.

Заўвагі
-------

1. ↑  Трагедия в Шови: 18 человек обнаружены мертвыми, ищут еще до 20 пропавших
2. ↑  Мэр Тбилиси заявил о полном уничтожении курорта Шови из-за оползня (руск.). *РБК* (6 жніўня 2023). Праверана 6 жніўня 2023.
3. 1 2  Что произошло на курорте в Шови? Появилось первичное заключение о причинах трагедии в Грузии
4. ↑  Погибшая в Шови Алина Поликовская была гражданкой Украины
5. ↑  Одна из погибших во время схода оползня в Шови — гражданка России
**Пене́сты** (стар.-грэч.: oἱ Πενέσται) — група залежных сялян у старажытнай Фесаліі.

Пенесты лічацца нашчадкамі эалійцаў або нават пеласгаў, заваяваных дарыйцамі, што сфарміравалі асноўнае насельніцтва Фесаліі ў 1 тысячагоддзі да н. э. Становішча пенестаў нагадвала стан прыгонных сялян сярэднявечча. Яны залежалі ад канкрэтных фесалійскіх сем’яў і былі абавязаны апрацоўваць іх зямлю. Звычайна пенесты мелі сваю гаспадарку і выплочвалі гаспадарам фіксаваны аброк. Пенесты, што працавалі ў доме гаспадара, атрымоўвалі заробак.

У перыяд войн пенесты неслі ваенны абавязак. Яны фарміравалі фесалійскую конніцу. Падобна да спартанскіх ілотаў, паўставалі супраць сваіх гаспадароў.

Спасылкі
--------

* Penestai
* A Dictionary of Greek and Roman Antiquities. Part 2
**Мемарыяльны комплекс ахвярам фашызму, воінам-вызваліцелям і землякам** — мемарыяльны комплекс у в. Яніна (Верхнядзвінскі раён, Віцебская вобласць, Беларусь). Знаходзіцца за 0,3 км ад горада Верхнядзвінска, на развілцы шашэйных дарог Верхнядзвінск — Асвея, Даўгаўпілс — Полацк.

Гісторыя
--------

У Вялікую Айчынную вайну нямецкія войска загубілі 12212 жыхароў Верхнядзвінскага раёна, спалілі 426 вёсак (многія пасля вайны не адрадзіліся, 69 вёсак увекавечаны ў мемарыяльным комплексе Хатынь, у т. л. 43 на Могілках вёсак). 1492 савецкія воіны і партызаны загінулі пры вызваленні тэрыторыі раёна ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, 3140 землякоў — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

Апісанне
--------

У 1977 годзе на ўшанаванне памяці загінуўшых адкрыты мемарыяльны архітэктурна-скульптурны комплекс (скульптар І. Краўчанка, архітэктар М. Ткачук; бетон). У цэнтры кампазіцыі на насыпным узгорку ўстаноўлены скульптуры (вышыня 8 м) старога і дзяўчыны. Вакол узгорка ўкапаны 6 масіўных жалезабетонных слупоў, што нагадваюць процітанкавыя надаўбні. На іх нахільных тарцовых плоскасцях звесткі аб стратах раёна ў Вялікую Айчынную вайну. Прыводзяцца лічбы загінуўшых на франтах, загубленых і вывезеных у няволю нямецка-фашысцкімі захопнікамі жыхароў, назвы спаленых вёсак. Да мемарыяла з боку горада вядзе сцежка з бетонных пліт, у пачатку яе пастаўлена стэла. Уздоўж сцежкі, направа ад яе — вялікія камяні.

Літаратура
----------

* Чуракова, Т. Р. Мемарыяльны комплекс ахвярам фашызму, спаленым вёскам, воінам-вызваліцелям і землякам / Т. Р. Чуракова, Т. В. Габрусь // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 160.
**Майкл Сол Дэл** (23 лютага 1965 у Х’юстане) — заснавальнік і кіраўнік кампаніі Dell. Пачынаў сваю фірму з «гаражных» умоў, калі ствараў самаробныя мадыфікацыі IBM PC. У 2006 годзе заняў 12 радок у спісе 100 найбагацейшых людзей свету.

Біяграфія
---------

Дэл вырас у сям’і зубнога тэхніка яўрэйскага паходжання. Ён вучыўся ў школе «Memorial High School» у Хьюстане (штат Тэхас). Ужо ва ўзросце дванаццаці гадоў Майкл пачаў праяўляць прыкметы кемлівасці. На вакацыях ён падзарабляў на пошце, яго мэта была ў тым, каб пераканаць жыхароў пачаць выпісваць газету. За кожнага новага падпісанта яму выплачвалі працэнты. Хлопчык заўважыў, што лягчэй за ўсё пераканаць тых жыхароў, якія толькі нядаўна заехалі на гэтае месца. Дэл пачаў плаціць сваім сябрам па два долара штодзень, каб яны знаходзілі яму навасельцаў. Так дванаццацігадовы Майкл Дэл зарабіў $2000. Упершыню хлопец сутыкнуўся з камп’ютарм Apple II у 15 гадоў.

Скончыўшы школу, ён паступіў у Тэхасскі ўніверсітэт (што ў горадзе Осціне) і збіраўся ў будучыні стаць урачом. Падчас вучобы ён заснаваў кампанію па продажы камп’ютараў *PC’s Limited*. Кампанія ў скорым часе стала прыносіць прыбытак, таму ў 19 гадоў Дэл сышоў з універсітэта і пачаў аддаваць увесь свой час на бізнес. У 1987 *PC’s Limited* была пераназвана ў Dell Computer Corporation. Нягледзячы на шматлікія праблемы, якія праследвалі кампанію (уключаючы праблемы з пажаранебяспекай лэптопаў у 1993, часовую саступку значнай долі рынку кампаніі Gateway у сярэдзіне 1990-х гадоў і іншыя), кампанія змагла не толькі выжыць, але і стаць самым прыбытковым вытворцам персанальных камп’ютараў у свеце. У 2004 годзе продажы кампаніі складалі больш за $49 млрд, а прыбытак — каля $3 млрд. У 2003 годзе кампанія змяніла імя на *Dell, Inc.*, таму што спектар тавараў, вырабляемых кампаніей, значна пашырыўся.

4 красавіка 2004 года Майкл Дэл сышоў з паста галоўнага кіруючага.

У 2005 годзе ў апублікаваным часопісам Форбс спісе самых заможных людзей Дэл быў на 4-м месцы ў ЗША і на 18-м месцы ў свеце. Яго багацце ацэньвалася прыблізна ў $18 млрд. Майкл Дэл жыве ў Малібу, штат Каліфорнія. Яго дом знаходзіцца на 15-м месцы ў спісе самых вялікіх дамоў свету (кошт каля $18,7 млн).

Зноскі
------

1. ↑  geni.com — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2621214'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | LinkedIn · X |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Notable Names Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 13538982n · GND: 121279243 · ISNI: 0000 0000 8413 3556 · LCCN: n98104308 · NDL: 00745534 · NKC: js20100519001 · NTA: 183865154 · SUDOC: 050694391 · VIAF: 116590276 |

 |
**Украінская эміграцыя** — працэс перасялення ўкраінцаў за межы этнічных зямель (Украіны). Масавыя перасяленні ўкраінцаў пачынаюцца ў другой палове — канцы 19 ст. Традыцыйна вылучаюць чатыры хвалі ўкраінскай эміграцыі. Па ацэнцы дырэктара Інстытута даследаванняў дыяспары Ігара Вінічэнкі па дадзеных на 2001 г. украінская дыяспара складае 10-13 млн.счалавек.

Украінскія перасяленцы ў ЗША (Паўночная Дакота) (кон. 19 ст.)
Драматычнае таварыства ім. І. Котляревского (Канада, Вініпег, 1914 г.)

Першая хваля
------------

1-я хваля пачалася з апошняй чвэрці 19 ст. і доўжылася да пачатку Першай сусветнай вайны. Масавая працоўная эміграцыя ў ЗША пачалася ў 1877 г. у Бразілію — 1880-е гг. у Канаду — 1891 г. у Сібір — 1905—1907 гг. Акрамя таго, выязджалі і ў Аргенціну, Аўстралію і Новую Зеландыю. Гэтая хваля была абумоўлена аграрнай перанаселенасцю некаторых украінскіх тэрыторый.

Другая хваля
------------

2-я хваля ахоплівае міжваенны перыяд і была абумоўлена сукупнасцю сацыяльна-эканамічных і палітычных прычын. Сярод эмігрантаў былі землеўладальнікі, гандляры, служачыя, святары. Яны выязджалі ў Польшчу, Чэхаславакію, Аўстрыю, Румынію, Балгарыю, Германію, Францыю, ЗША і Канаду.

Трэцяя хваля
------------

3-я хваля ўзнікла ў канцы Вялікай Айчыннай вайны. Гэта былі пераважна рэпатрыянты з англійскай, амерыканскай і французскай акупацыйных зон. Значную частку складалі тыя, хто сілай быў вывезены на працы ў Германію. Большасць эмігравалі ў Канаду, ЗША, Вялікабрытанію, Аўстралію, Бразілію, Аргентыну, Францыю.

Чацвертая хваля
---------------

4-я хваля пачалася ў 1990-х гг. Галоўнай прычынай эміграцыі паслужыла эканамічна цяжкае становішча на Украіне. На часовую працу выехала каля 7-8 млн людзей у Расію, краіны Еўропы і Паўночнай Амерыкі.

Спасылкі і крыніцы
------------------

* Мости в Україну / Укладачі: Володимир Білецький, Віра Боднарук, Богдан Боднарук. — Донецьк: Український культурологічний центр, Східний видавничий дім. — 2005. — 116 с.
* 4,5 млн українців «орють» закордон // «Украіна Маладая» за 11 красавіка 2008 року
* *Косинська Юлія* *«В Україні, сину, ти робив би все це для своїх…»* Українська родина з Барселони — про власний досвід чужини, стосунки між земляками в Іспанії та ставлення українських дипломатів до наших заробітчан // «Украіна Маладая» № 213 за 12 лістапада 2008 года
* Українська трудова еміграція до Австралії(недаступная спасылка) *(Special Broadcasting Service, 16 червня 2009)* Архівавана 1 жніўня 2009. — подкаст: feed://feeds.feedburner.com/sbsukraine
**Алаверды** (груз.: ალავერდის მონასტერი) — кафедральны сабор і манастырскі комплекс блізу аднайменнага сяла ў Кахетыі, Грузія. Уваходзіць у Спіс нерухомых помнікаў нацыянальнага значэння Грузіі.

Гісторыя
--------

Раннія часткі манастыра датуюцца VI ст. але сучасны сабор быў пабудаваны ў XI ст. Квірыке III Кахетынскім на рэштках больш старой царквы Святога Георгія.

Новы манастыр быў заснаваны асірыйскім манахам Язэпам Алавердэлі, якія прыйшоў з Антыёхіі і пасяліўся ў вёсцы Алавердзі. Манахі выраблялі ўласнае віно. Склеп датуецца перыядам паміж X і XII стагоддзямі.

У мінулым на рэлігійныя святы тут збіралася ад 15 да 20 тысяч чалавек. Пры манастыры пры падтрымцы грузінскіх цароў праводзіўся традыцыйны кірмаш на свята Алавердоба.

* Царква Святога Георгія
* Званіца
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Alaverdi Cathedral UNESCO World Heritage Centre
2. ↑  "I Am Wine: Alaverdi Monastery Cellar". Archived from the original on 2012-05-16. Retrieved 2013-01-02.
3. ↑  *ალავერდის მონასტერი (The Alaverdi Monastery)*. Chakiduli Tkhemebi, Tbilisi, Republic of Georgia: Monastery of Saint John the Baptist. ISBN 978-9941-0-2564-8.
**Джуманіяз Джабараў** (25 лістапада 1930, кішлак Пулаты, цяпер Касанскі раён, Кашкадар’інскі вілает — 13 снежня 2010, Ташкент, Узбекістан) — народны паэт Узбекістана.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і служачага. У 1952 годзе скончыў філалагічны факультэт Сярэднеазіяцкага ўніверсітэта. Друкаваўся з 1950 года.

Працоўную дзейнасць пачаў ў 1953 годзе загадчыкам аддзела часопіса «Шарк юлдузи». З’яўляўся галоўным рэдактарам часопіса «Гулхан», намеснікам галоўнага рэдактара газеты «Узбекистон овози», дырэктарам выдавецтва літаратуры і мастацтва імя Гафура Гуляма.

Аўтар зборнікаў вершаў «Я слаўлю Радзіму» («Ватанимни куйлайман», 1953), «Подых вясны» («Баҳор нафаси», 1956), «Рэха гор» («Тоғлар садоси», 1961), «Сшытак дваццаці дзён» («Йигирма кун дафтари», 1967), «Адной хвіліны натхнення» («Илғом дақиқалари», 1971), «Песня роднай зямлі», «Ранішнія мары», «Вера» і іншыя.

Выступаў як перакладчык і драматург. На беларускую мову асобныя вершы пераклалі Рыгор Барадулін і Вольга Іпатава.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 7034154260837424480000 |
**Browning M1900** (пісталет Браўнінга ўзору 1900 года, **FN Browning M1900**) — самазарадны пісталет, распрацаваны Джонам Браўнінгам у 1896 годзе, выпускаўся бельгійскай кампаніяй Fabrique Nationale d’Armes de Guerre (FN) у 1900—1912 гадах.

Гісторыя
--------

Джон Мозес Браўнінг быў вядомым амерыканскім канструктарам агнястрэльнай зброі. У канцы ХІХ стагоддзя ён стварыў самазарадны пісталет калібру 7,65 мм з аўтаматыкай, які працаваў на аддачы свабоднага затвора. Каробчаты магазін устаўляўся ў рукаяць, а зваротна-баявая спружына знаходзілася над ствалом. Пісталет з нестандартнай кампаноўкай не выклікаў энтузіязму ў амерыканцаў, аднак у Еўропе навінку хутка ацанілі. З 1899 года пісталеты сталі выпускаць на бельгійскай фірме «Fabrique Nationale d’Armes de Guerre». Зброя атрымала назву «Пісталет Браўнінга ўзору 1900 года». Пісталеты Браўнінга — адны з нешматлікіх, якія атрымалі імя ад свайго сапраўднага стваральніка.

У пачатку ХХ стагоддзя з Браўнінгам не мог параўняцца ні адзін аўтаматычны пісталет у свеце. Надзейны, лёгкі, а галоўнае — зручны, Браўнінг стаў эталонам кішэннай зброі. Створаныя Дж. Браўнінгам патроны калібра 7,65 мм з бяздымнага пораху значна пераўзыходзілі патроны з дымным порахам як па магутнасці, так і па балістычных паказчыках. Гэтыя перавагі канчаткова ліквідавалі канкурэнта — рэвальвер. У 1903 годзе была выпушчана яшчэ адна мадэль пад калібр 9 мм. Канструкцыя была вельмі ўдалай, і ён быў прыняты на ўзбраенне арміі, паліцыі і жандармерыі.

З’яўленне браўнінгаў стала рэвалюцыяй у зброевай справе. Іх канструкцыя вызначыла развіццё большасці сучасных пісталетаў.

Карыстальнікі
-------------

* Бельгія
* Бразілія - куплена для патрэб паліцыі
* Кітай
* Фінляндыя - Упершыню набыта паліцыяй да 1917 года. Пісталет быў вельмі папулярны на грамадзянскім рынку і сярод ранняга фінскага нацыяналістычнага руху Voimaliitto. Таксама выкарыстоўваўся дзяржаўным банкам Фінляндыі.
* Германская імперыя - куплена паліцэйскімі агенцтвамі.
* КНДР
* Парагвай — папулярная зброя сярод афіцэраў.
* Расійская імперыя - выдаваўся паліцэйскім і вайскоўцам.

Зноскі
------

1. ↑  Пісталет Браўнінг
2. ↑  Brassey's Infantry Weapons of the World, 1950-1975, J.I.H Owen (1975), p. 45
3. ↑  Handguns: Semi‐automatic Pistols and Revolvers and Sub‐machine Guns // *Reference Reviews*. — 1997-05-01. — В. 5. — Т. 11. — С. 42–43. — ISSN 0950-4125. — DOI:10.1108/rr.1997.11.5.42.319

| ⛭Зброя фірмы FN Herstal |
| --- |
| Пісталеты і рэвальверы | 
* Barracuda
* Five-seven
* FNP
* FNX
* FNS
* Forty-Nine
* Hi-Power
* HP-DA
* Forty-Nine
* FN 503
* FN 509
* FN 510
* M1900
* M1903
* M1906
* Model 1910
* Baby Browning
* HiPer

 |  |
| Пісталет-кулямёты | 
* P90

 |
| Аўтаматы і вінтоўкі | 
* CAL
* F2000/FS2000
* FAL
* FNAR
* FNC
* M1949
* PS90
* SCAR-L/SCAR-H

 |
| Кулямёты | 
* BRG-15
* Browning M2
* MAG
* Minimi
* Browning M1918

 |
| Снайперскія вінтоўкі | 
* Ballista
* M1950
* Model 30-11
* PBR
* SSR
* SPR
* TSR

 |
| Стрэльбы | 
* P-12
* SLP
* TPS
* SC 1

 |
| Несмяротныя | 
* FN 303
* FN 303 P

 |
**Язёрак** (па-польску: Jeziorak; раней Гізэрэк (Gizerek), Езежыце (Jezierzyce), па-нямецку: Geserich See) — возера вадасцековае, размешчанае на паўночным усходзе Польшчы ў межах Ілаўскага паазер’я. Самае доўгае і шостае па велічыні возера ў Польшчы. Возера злучанае з Элблонгскім каналам. Берагі лясныя — паўночныя з высокімі дрэвамі, паўднёвыя з нізкімі. Над возерам Язёрак ляжыць горад Ілава. Працуе там водная валанцёрская хуткая дапамога.

Возера пад назвай Язёрак — месца падзей кнігі «Новыя прыгоды Пана Самаходжыка», у якой герой шукае скарбы, разрабаваныя падчас Другой сусветнай вайны.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Саву.
**Са́ву**, або **ха́ву** (саманазва: *Hawu*) — карэннае насельніцтва вострава Саву ў Інданезіі. Агульная колькасць — 135 тыс. чал. (2015 г.)

Паходжанне
----------

Саву маюць аўстранезійскае паходжанне, размаўляюць на мове, блізкай да моў Сумбы. Аднак у перыяд позняга сярэднявечча востраў Саву знаходзіўся пад уплывам яванскай індуісцкай дзяржавы Маджапахіт, што адлюстравалася на мясцовай міфалогіі. Саву лічаць сябе нашчадкамі выхадцаў з Індыі.

Традыцыйная культура
--------------------

Галоўны занятак саву — сельская гаспадарка. Паколькі яны насяляюць даволі засушлівы рэгіён, земляробства залежыць ад умелага сумеснага выкарыстання водных рэсурсаў. Вузкія палосы апрацаванай зямлі абсажваюць дрэвамі, якія захоўваюць вільгаць. Да нашых дзён большая частка працы выконваецца ўручную. Вырошчваюць розныя культуры — бабовыя, рыс, кукурузу, цукровую пальму, гародніну, бавоўнік. Трымаюць кароў, авечак, коз, коняў, кур, свінняў.

Важны рамесны занятак — ткацтва. Яно набыло камерцыйнае значэнне толькі ў часы галандскага каланіяльнага панавання ў другой палове XIX — першай палове XX стагоддзя Тканіны *ікат* вырабляюць з бавоўны, фарбуюць натуральнымі пігментамі.

Пераважаюць нуклеарныя сем’і, якія ўваходзяць у пэўны бацькоўскі род *уду*. Прыналежнасць да *ўду* лічыцца вызначальнай, паколькі менавіта яна, а не мова, месца пражывання і паўседзённая культура вызначаюць прыналежнасць да народа саву. Кожны род згодна паходжанню мае свой сацыяльны статус. Вясковыя сем’і аб’яднаны тэрытарыяльнымі абшчынамі, што кантралююць зямельныя і водныя рэсурсы. Да пачатку XX ст. уся тэрыторыя вострава Саву была падзелена на дробныя дзяржаўныя ўтварэнні, на чале якіх стаялі спадчынныя правадыры-раджы.

Фальклор саву адметны музычным мастацтвам. Найбольш папулярны традыцыйны музычны інструмент — гонг.

Рэлігія
-------

Дзякуючы высілкам галандскіх місіянераў у XIX — першай палове XX стст. большасць саву прыняла хрысціянства. Больш за 75 % насельніцтва вострава Саву спавядае пратэстантызм. 20 % належаць да вернікаў традыцыйнай рэлігіі *джынгі тыы эў*, заснаванай на анімістычных вераваннях і кульце продкаў. Рытуалы *джынгі тыы эў* арганізуюць святары. У мінулым галоўнымі святарамі былі толькі прадстаўнікі рода Джары-Га, аднак у пачатку XXI стагоддзя яны прынялі хрысціянства.

Зноскі
------

1. ↑  SABU OF INDONESIA

Літаратура
----------

* *Бернова А. А.* Хаву // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. — М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999.
* *Бромлей Ю. В.*, *Арутюнов С. А.* Народы мира: историко-этнографический справочник. — Советская энциклопедия, 1988. — С. 101;
* Большой энциклопедический словарь / Под ред. А. М. Прохорова. Т. 1. — 1991. — С. 137;
* [*Кондрашов А.*] Большой новейший справочник необходимых знаний. — 2005. — С. 959.

Спасылкі
--------

* Savu Islands
* The people of Sawu and Rai Jua
**Военачальнік** — вышэйшы ваенны або ваенна-марскі начальнік (камандзір), на якога ўскладзены абавязкі кіравання войскамі, як у мірны, так і ў ваенны час.

У Старажытнай Грэцыі і асабліва Рыме, а таксама ў перыяд новай і найноўшай гісторыі (XVI—XX стст.) пад гэтым паняццем меліся на ўвазе **военачальнікі** — камандуючыя буйнымі ваеннымі аб’яднаннямі, колькасцю не менш за 20 000 — 30 000 чал. і якасці стратэга, што яны праяўляюць у сваёй каманднай дзейнасці.

Ва Узброеных сілах СССР военачальнікамі было прынята лічыць камандуючых войскамі франтоў, акруг, камандуючых флатамі, арміямі і флатыліямі, членаў ваенных саветаў, начальнікаў штабоў і родаў войскаў гэтых аператыўных аб’яднанняў і г. д.

Паняцце «военачальнік» у шырокім разуменні з’яўляецца абагульняючым, у тым ліку для палкаводцаў і флатаводцаў. Аднак, у адрозненне ад вышэйпрыведзеных катэгорый, военачальнік не абавязкова адносіцца да ваенных лідараў, якія валодаюць талентам, які дазваляе ім з найбольшай эфектыўнасцю выкарыстоўваць наяўныя сілы і сродкі і менш або роўнымі сіламі наносіць паражэнне пераўзыходзячым сілам праціўніка пры вядзенні баявых дзеянняў (бітваў або ваенных аперацый).

Гл. таксама
-----------

* Армія
* Маршал
* Галоўнакамандуючы
* Камандзір
* Палкаводзец

Спасылкі
--------

* Военачальник (руск.)
* Scientia rei militaris (к вопросу о профессионализме высших военачальников римской армии) (руск.)