**Джэк Ма Юн** ( кіт.: 马云  ; нарадзіўся 10 верасня 1964 года) - кітайскі бізнес-магнат, інвестар і філантроп. Ён з'яўляецца сузаснавальнікам і былым выканаўчым старшынёй Alibaba Group, шматнацыянальнага тэхналагічнага кангламерату. Акрамя таго, ён стаў сузаснавальнікам Yunfeng Capital, кітайскай прыватнай інвестыцыйнай кампаніі. Па стане на студзень 2023 года, з лічбай 31,1 мільярда долараў, Ма з'яўляецца пятым самым багатым чалавекам у Кітаі (пасля Чжун Шаньшаня, Чжан Іміна, Ма Хуатэна і Робіна Цзэна ), а таксама 34-м самым багатым чалавекам у свеце згодна *індэксу мільярдэраў Bloomberg*. 

Нарадзіўся ў Ханчжоу, Чжэцзян, Ма скончыў Ханчжоўскі педагагічны ўніверсітэт. Пасля заканчэння ён стаў выкладчыкам англійскай мовы і міжнароднага гандлю ва ўніверсітэце Ханчжоу Дыянзі. Праяўляючы цікавасць да Інтэрнэту, ён заснаваў сваю першую кампанію ў 1994 годзе, пазней заснаваў другую кампанію пасля таго, як даведаўся больш пра Інтэрнэт. З 1998 па 1999 год ён узначальваў інфармацыйную кампанію, заснаваную ўрадам, пазней пакінуў яе, каб разам са сваімі калегамі ў 1999 годзе заснаваць Alibaba Group. Першапачаткова заснаваная як B2B -маркетплейс, кампанія пазней пашырылася на шырокі спектр абласцей, у тым ліку электронную камерцыю, тэхналогіі і анлайн-плацяжы.

У 2017 годзе Ма заняў другое месца ў штогадовым спісе «50 найвялікшых сусветных лідэраў» па версіі *Fortune*. Ён лічыцца неафіцыйным глабальным амбасадарам кітайскага бізнесу і з'яўляецца ўплывовай фігурай у супольнасці стартапаў. У верасні 2018 года ён абвясціў, што сыдзе з Alibaba і будзе займацца адукацыйнай працай, філантропіяй і экалагічнымі справамі;     у наступным годзе Дэніэл Чжан змяніў яго на пасадзе выканаўчага старшыні. У 2020 годзе ўрад Кітая спыніў планы IPO для заснаванай ім кампаніі Ant Group пасля таго, як ён выступіў з прамовай, у якой раскрытыкаваў рэгулятараў.

У 2019 годзе *Forbes* назваў Ма ў сваім спісе «Героі філантропіі Азіі 2019» за яго працу па падтрымцы бедных суполак у Кітаі, Афрыцы, Аўстраліі і на Блізкім Усходзе. У красавіку 2021 года Джэк Ма заняў 26-е месца ў «Глабальным спісе багатых людзей Forbes 2021» з багаццем 48,4 мільярда долараў ЗША.

Маладосць і адукацыя
--------------------

Джэк Ма нарадзіўся як Ма Юнь у горадзе Ханчжоу, правінцыя Чжэцзян, 10 верасня 1964 года. Ён зацікавіўся англійскай мовай яшчэ ў дзяцінстве і пачаў займацца з ангельскамоўнымі ў гатэлі Hangzhou International Hotel. Дзед Ма служыў ахоўнікам падчас Другой япона-кітайскай вайны. У 12 гадоў Ма купіў кішэннае радыё і стаў кожны дзень слухаць англійскія радыёстанцыі. На працягу дзевяці гадоў Ма будзе ездзіць па 17 miles (27 км) на сваім веласіпедзе, каб праводзіць экскурсіі па мясцовасці для турыстаў, каб папрактыкавацца ў англійскай мове. Ён стаў сябрам па перапісцы з адным з тых замежнікаў, які празваў яго «Джэк», таму што яму было цяжка вымаўляць яго кітайскае імя. З 13 гадоў Ма быў вымушаны перавесціся ў сярэднюю школу № 8 горада Ханчжоу, таму што ён часта ўдзельнічаў у бойках. Ма спатрэбілася два гады, каб паступіць у вельмі звычайную сярэднюю школу, і ён атрымаў толькі 31 бал па матэматыцы.

У 1982 годзе, ва ўзросце 18 гадоў, Ма ўпершыню праваліў уступны экзамен у каледж, атрымаўшы толькі 1 бал па матэматыцы. Пасля гэтага ён і яго стрыечны брат пайшлі ў гасцініцу, каб падаць заяўку на працу афіцыянта, куды ўзялі стрыечнага брата, а яму адмовілі на той падставе, што ён занадта худы, невысокі і ўвогуле дрэнна выглядае.

У 1983 годзе Ма другі раз праваліў уступны экзамен у каледж, хоць яго матэматыка палепшылася да 19 балаў. Бацькі ўгаварылі Ма адмовіцца ад жадання паступіць у каледж і навучыцца майстэрству. Пасля гэтага Ма пачаў ездзіць на сваім зношаным ровары па вуліцах і завулках Ханчжоу. 

У 1984 годзе, нягледзячы на моцны супраціў яго сям'і, Ма здаў уступны экзамен у каледж у трэці раз. Гэтым разам па тэсціраванні па матэматыцы ён набраў 89 балаў, але ў агульным разрыве старшакурснікаў усё роўна саступаў 5 балаў. Паколькі мэтавы набор на англійскія спецыяльнасці не быў дасягнуты, некаторыя выдатныя студэнты-англічане мелі магчымасць атрымаць павышэнне. Ма быў павышаны да бакалаўрыяту замежнай мовы ў Ханчжоўскім педагагічным універсітэце. Пасля паступлення ва ўніверсітэт Ма стаў добрым студэнтам з выдатнай акадэмічнай паспяховасцю і ўвайшоў у пяцёрку лепшых на кафедры замежных моў з выдатнай англійскай мовай. Пасля гэтага Ма быў абраны старшынёй студэнцкага саюза, а потым два тэрміны займаў пасаду старшыні Федэрацыі студэнтаў Ханчжоу.

Ма скончыў універсітэт у 1988 годзе са ступенню бакалаўра мастацтваў па англійскай мове. Пасля ён стаў выкладчыкам англійскай мовы і міжнароднага гандлю ва ўніверсітэце Ханчжоу Дыянзі. Ён таксама сцвярджаў, што дзесяць разоў падаваў дакументы ў Гарвардскую школу бізнесу і кожны раз атрымліваў адмову.

Дзелавая кар'ера
----------------

Джэк Ма пра будучыню інтэрнэт-гандлю і глабалізацыі на Сусветным эканамічным форуме 2017
### Пачатак кар'еры

Згодна з аўтабіяграфічнай прамовай Ма, пасля заканчэння педагагічнага ўніверсітэта Ханчжоу ў 1988 годзе, Ма падаў заяўку на 31 розную выпадковую працу і на кожнай атрымаў адмову. «Я пайшоў на працу ў KFC; яны сказалі: "ты не годны"', сказаў Ма інтэрв'юеру Чарлі Роўзу. "Я нават хадзіў у KFC калі ён прыйшоў у мой горад. На работу выйшлі 24 чалавекі. Прынялі дваццаць тры. Я быў адзіным хлопцам [адхіленым].. .". У гэты перыяд у Кітаі было першае дзесяцігоддзе кітайскай эканамічнай рэформы Дэн Сяапіна .

У 1994 годзе Ма пачуў пра Інтэрнэт і таксама заснаваў сваю першую кампанію, Агенцтва перакладаў Ханчжоу Хайбо (кіт.: 杭州海波翻譯社, Hángzhōu Hǎibō Fānyì Shè ). У пачатку 1995 года ён адправіўся ў ЗША ад імя муніцыпальнага ўрада з калегамі, якія дапамаглі пазнаёміць яго з Інтэрнэтам. Хаця ён знайшоў інфармацыю, звязаную з півам, у многіх краінах, ён быў здзіўлены, не знайшоўшы ніводнай інфармацыі з Кітая. Ён таксама паспрабаваў знайсці агульную інфармацыю пра Кітай і зноў быў здзіўлены, не знайшоўшы нічога. Такім чынам, ён і яго сябар стварылі «брыдкі» сайт, звязаны з Кітаем.  Ён запусціў вэб-сайт у 9:40 раніцы, і да 12:30 ён атрымаў электронныя лісты ад некаторых кітайскіх інвестараў, якія жадалі даведацца пра яго. Тады Ма зразумеў, што Інтэрнэт можа прапанаваць нешта выдатнае. У красавіку 1995 года Ма і Хэ Ібін (настаўнік інфарматыкі) адкрылі першы офіс для China Pages, а Ма заснаваў сваю другую кампанію. 10 мая 1995 года яны зарэгістравалі дамен chinapages.com у ЗША. На працягу трох гадоў кампанія зарабіла 5 000 000 юаняў, што на той момант было эквівалентна 800 000 долараў ЗША.

Ма пачаў ствараць вэб-сайты для кітайскіх кампаній з дапамогай сяброў у ЗША. Ён сказаў, што «ў той дзень, калі мы падключыліся да Інтэрнэту, я запрасіў сяброў і тэлевізійнікаў да сябе дадому», і пры вельмі павольным камутаваным злучэнні «мы чакалі тры з паловай гадзіны і атрымалі паўстаронкі», — успамінаў ён. «Мы пілі, глядзелі тэлевізар і гулялі ў карты, чакалі. Але я так ганарыўся. Я даказаў, што Інтэрнэт існуе». На канферэнцыі ў 2010 годзе Ма прызнаўся, што ён ніколі не пісаў ні радка кода і не рабіў ніводнага продажу кліенту. Першы раз ён набыў камп'ютар ва ўзросце 33 гадоў 

З 1998 па 1999 год Ма ўзначальваў кампанію інфармацыйных тэхналогій, заснаваную Кітайскім міжнародным цэнтрам электроннай камерцыі, аддзелам Міністэрства знешняга гандлю і эканамічнага супрацоўніцтва. У 1999 годзе ён звольніўся і вярнуўся ў Ханчжоу са сваёй камандай, каб заснаваць у сваёй кватэры з групай з 18 сяброў Alibaba, кітайскі гандлёвы сайт для бізнесу. Ён пачаў новы раунд развіцця прадпрыемства з 500 000 юаняў.

 Джэк Ма на форуме лідэраў China Trust Global Leaders 2007
У кастрычніку 1999 г. і студзені 2000 г. Alibaba атрымала замежныя венчурныя інвестыцыі ў памеры 25 мільёнаў долараў ад Goldman Sachs і SoftBank. Чакалася, што праграма палепшыць унутраны рынак электроннай камерцыі і ўдасканаліць платформу электроннай камерцыі для кітайскіх прадпрыемстваў, асабліва малых і сярэдніх прадпрыемстваў (МСП), для вырашэння праблем Сусветнай гандлёвай арганізацыі (СГА). Праз тры гады Alibaba стала прыбытковай. Ма хацеў палепшыць глабальную сістэму электроннай камерцыі і з 2003 года заснаваў Taobao Marketplace, Alipay, Ali Mama і Lynx. Пасля імклівага росту Taobao eBay прапанаваў набыць кампанію. Аднак Ма адхіліў іх прапанову, замест гэтага атрымаўшы падтрымку ад сузаснавальніка Yahoo Джэры Янга з інвестыцыямі ў 1 мільярд долараў.

### IPO Alibaba

У верасні 2014 года паведамлялася, што Alibaba сабрала больш за 25 мільярдаў долараў у выніку першаснага публічнага размяшчэння акцый (IPO) на Нью-Йоркскай фондавай біржы.

### Старшыня Alibaba Group

Ма займаў пасаду выканаўчага старшыні Alibaba Group, якая з'яўляецца холдынгам з дзевяццю буйнымі даччынымі кампаніямі: Alibaba.com, Taobao Marketplace, Tmall, eTao, Alibaba Cloud Computing, Juhuasuan, 1688.com, AliExpress.com і Alipay. У лістападзе 2012 года аб'ём онлайн-транзакцый Alibaba перавысіў адзін трыльён юаняў. Ма пакінуў пасаду галоўнага выканаўчага дырэктара Alibaba 10 мая 2013 года, але застаўся на пасадзе выканаўчага старшыні карпарацыі. На 2016 год Ма з'яўляецца ўладальнікам Château de Sours у Бардо, Chateau Guerry у Кот-дэ-Бур і Château Perenne у Blaye, Кот-дэ-Бардо. 

9 студзеня 2017 года Ма сустрэўся з абраным прэзідэнтам ЗША Дональдам Трампам у Trump Tower, каб абмеркаваць патэнцыял адкрыцця 1 мільёна працоўных месцаў у наступныя пяць гадоў праз дзелавыя інтарэсы Alibaba ў ЗША. 8 верасня 2017 года, каб адсвяткаваць 18-годдзе заснавання Alibaba, Ма выйшаў на сцэну і даў спектакль, натхнёны Майклам Джэксанам. Ён выканаў частку "Can You Feel The Love Tonight" на мерапрыемстве з нагоды дня нараджэння Alibaba ў 2009 годзе, апрануўшыся як саліст хэві-метал. У тым жа месяцы Ма таксама ўступіў у партнёрства з сэрам Лі Кашынам у сумесным прадпрыемстве, каб прапанаваць паслугу лічбавага кашалька ў Ганконгу.

10 верасня 2018 года Ма абвясціў, што ў наступным годзе ён пакіне пасаду выканаўчага старшыні Alibaba Group Holding. Ма абверг інфармацыю аб тым, што ён быў вымушаны сысці ў адстаўку кітайскім урадам і заявіў, што хоча засяродзіцца на філантропіі праз свой фонд. Затым Дэніэл Чжан узначаліў Alibaba ў якасці цяперашняга выканаўчага старшыні. Ма сышоў з савета дырэктараў Alibaba 1 кастрычніка 2020 года.

### Знікненне з вачэй грамадскасці

Інфармацыйныя выданні адзначылі адсутнасць публічных выступленняў Ма ў перыяд з кастрычніка 2020 года па студзень 2021 года, што супала з жорсткімі рэпрэсіямі супраць яго бізнесу. *Financial Times* паведаміла, што знікненне магло быць звязана з прамовай на штогадовым форуме па фінансавых рынках Народнага банка Кітая, у якой Ма раскрытыкаваў кітайскія рэгулятары і банкі. У лістападзе 2020 года *Financial Times* паведаміла аб раптоўнай адмене чаканага першаснага публічнага размяшчэння акцый (IPO) Ant Group пасля ўмяшання фінансавых рэгулятараў. Па словах кітайскіх банкіраў і чыноўнікаў, мэтай умяшання была фінансавая стабільнасць. Некаторыя каментатары меркавалі, што Ма мог стаць ахвярай гвалтоўнага знікнення, у той час як іншыя меркавалі, што ён мог добраахвотна схавацца.

Ма зноў з'явіўся на публіцы 20 студзеня 2021 года, выступаючы па відэасувязі з групай сельскіх настаўнікаў на дабрачынным мерапрыемстве, штогадовай Ініцыятыве сельскіх настаўнікаў.

У лютым 2021 года Bloomberg паведаміў, што яго бачылі за гольфам на гольф-курорце Sun Valley на кітайскім востраве Хайнань.

У сакавіку 2021 года кітайскія рэгулятары загадалі Ма і Alibaba прадаць некаторыя медыякампаніі, у тым ліку ганконгскую South China Morning Post, у рамках кітайскай кампаніі па абмежаванні ўплыву гіганцкіх лічбавых кангламератаў.

У кастрычніку 2021 года агенцтва Reuters паведаміла, што Ма быў на іспанскім востраве Маёрка і рабіў пакупкі ў мясцовай краме. Яго суперяхта стаяла на якары ў порце Андрач.

Паведамляецца, што ў лістападзе 2022 года Ма жыў стрымана ў Токіо, Японія, на працягу амаль шасці месяцаў і перыядычна выязджаў за мяжу.

Забаўляльная кар'ера
--------------------

У 2017 годзе Ма дэбютаваў у якасці акцёра са сваім першым кароткаметражным фільмам пра кунг-фу *Gong Shou Dao*. Ён быў зняты ў супрацоўніцтве з *Double 11 Shopping Carnival* Singles' Day. У тым жа годзе ён таксама ўдзельнічаў у спеўным фестывалі і выканаў танцы падчас вечарыны з нагоды 18-годдзя Alibaba.

У лістападзе 2020 года ў фінале *Africa's Business Heroes* Ма быў заменены на пасадзе суддзі ў тэлевізійным шоу, а яго месца заняў кіраўнік Alibaba Пэн Лэй, як паведамляецца, "з-за канфлікту ў раскладзе".

Узнагароды і ўзнагароды
-----------------------

* У 2004 годзе Цэнтральнае тэлебачанне Кітая (CCTV) прызнала Ма адным з «10 лепшых эканамічных дзеячаў года».
* У верасні 2005 года Сусветны эканамічны форум абраў Ма «Маладым сусветным лідэрам».
* *Фартуна* таксама абрала яго адным з «25 самых уплывовых бізнесменаў Азіі» ў 2005 годзе.
* *Businessweek* таксама абраў яго «Бізнэсмэнам году» ў 2007 годзе.
* У 2008 годзе *Barron's* уключыў яго ў лік 30 «Лепшых генеральных дырэктараў свету»
* У маі 2009 года часопіс *Time* уключыў Ма ў лік 100 самых уплывовых людзей свету. У справаздачы аб дасягненнях Ма Адзі Ігнаціус, былы старшы рэдактар *Time* і галоўны рэдактар *Harvard Business Review*, адзначыў, што «кітайскі інтэрнэт-прадпрымальнік ціхі і падобны да эльфа, і ён вельмі добра размаўляе па-ангельску», і адзначыў, што «Taobao.com, спажывецкі аўкцыённы сайт спадара Ма, заваяваў eBay у Кітаі». Ён таксама быў уключаны ў гэты спіс у 2014 годзе.
* *BusinessWeek* абраў яго адным з самых уплывовых людзей Кітая.
* У 2009 годзе *часопіс Forbes China* выбраў яго ў лік 10 самых паважаных прадпрымальнікаў у Кітаі. У 2009 годзе Ма атрымаў прэмію CCTV "Эканамічны чалавек года: бізнес-лідэры дзесяцігоддзя".
* У 2010 годзе *Forbes Asia* прызнаў Ма адным з азіяцкіх герояў філантропіі за яго ўклад у ліквідацыю наступстваў стыхійных бедстваў і барацьбы з беднасцю.
* У 2011 годзе было абвешчана, што адна з яго кампаній атрымала кантроль над Alipay, ранейшай даччынай кампаніяй Alibaba Group, каб «адпавядаць кітайскаму заканадаўству, якое рэгулюе плацежныя кампаніі, каб атрымаць ліцэнзію на працяг дзейнасці Alipay».
* Шматлікія аналітыкі паведамляюць, што Ма прадаў Alipay сабе ніжэй за рынкавы кошт, не паведаміўшы пра гэта праўленню Alibaba Group або іншым буйным уладальнікам Yahoo і Softbank, у той час як Ма заявіў, што савет дырэктараў Alibaba Group ведаў аб здзелцы. Спрэчка аб уласнасці была вырашана Alibaba Group, Yahoo! і Softbank у ліпені 2011 года.
* У лістападзе 2013 года Ганконгскі ўніверсітэт навукі і тэхналогій прысвоіў Ма ганаровую доктарскую ступень.
* Ма быў членам праўлення японскага SoftBank (2007-2020) і кітайскай Huayi Brothers Media Corporation.  Ён стаў даверанай асобай кітайскай праграмы The Nature Conservancy у 2009 годзе і ў красавіку 2010 года ўвайшоў у склад сусветнага савета дырэктараў.
* У 2013 годзе ён стаў старшынёй праўлення кітайскай праграмы The Nature Conservancy; гэта адбылося праз дзень пасля таго, як ён пакінуў пасаду генеральнага дырэктара Alibaba.
* У 2014 годзе ён быў 30-м самым уплывовым чалавекам у свеце ў штогадовым рэйтынгу, апублікаваным *Forbes*.
* У 2015 годзе Asian Award прызнала яго прэміяй «Прадпрымальнік года».
* У 2016 годзе міністр замежных спраў і міжнароднага развіцця Францыі Ларан Фабіус узнагародзіў яго кавалерам ордэна Ганаровага легіёна Францыі.
* У 2017 годзе часопіс Fortune паставіў Ма на другое месца ў спісе 50 найвялікшых лідэраў свету.
* У 2017 годзе апытанне KPMG паставіла Ма на трэцяе месца ў глабальным апытанні тэхналагічных інавацый.
* У кастрычніку 2017 года Ма атрымаў ганаровую ступень доктара навук у галіне тэхнапрадпрымальніцтва ва ўніверсітэце Дэ Ла Саль у Маніле, Філіпіны.
* У маі 2018 года Ганконгскі ўніверсітэт прысвоіў Ма ганаровую ступень доктара сацыяльных навук у знак прызнання яго ўкладу ў тэхналогіі, грамадства і свет.
* У маі 2018 года Ма атрымаў ганаровую доктарскую ступень ад прафесараў Якава Фрэнкеля і Ярана Оза Тэль-Авіўскага ўніверсітэта.
* У маі 2019 года Ма і іншыя 16 уплывовых сусветных дзеячаў былі прызначаны Генеральным сакратаром Арганізацыі Аб'яднаных Нацый новымі прыхільнікамі мэтаў устойлівага развіцця .
* У ліпені 2020 года Ма атрымаў ад караля Абдалы II медаль першай ступені за ўклад у барацьбу з пандэміяй COVID-19.
* У жніўні 2020 года Ма павінен быў атрымаць ад прэзідэнта Пакістана медаль Hilal e Quaid e Azam за ўклад у барацьбу з пандэміяй COVID-19.

Погляды
-------

Ма з'яўляецца паслядоўнікам як будызму, так і даасізму.

На штогадовым агульным сходзе акцыянераў Alibaba.com у маі 2010 г. Ма абвясціў, што Alibaba Group пачне ў 2010 г. накіроўваць 0,3% гадавога даходу на ахову навакольнага асяроддзя, асабліва на праекты па паляпшэнні якасці вады і паветра. Пра будучыню Alibaba ён сказаў: «Наша задача — дапамагчы большай колькасці людзей зарабляць здаровыя грошы, «устойлівыя грошы», грошы, якія прыносяць карысць не толькі ім самім, але і грамадству. Гэта тая трансфармацыя, якую мы імкнемся зрабіць».

24 верасня 2014 года ў інтэрв'ю Taobao Ма прыпісаў моц амерыканскага грамадства яго хрысціянскай спадчыне і выказаў перакананне ў важнасці для Кітая ўкаранення пазітыўнай сістэмы каштоўнасцяў, каб пераадолець спадчыну культурнай рэвалюцыі.

У лістападзе 2018 года "*Жэньмінь жыбаа"* назвала Ма членам Камуністычнай партыі Кітая, што здзівіла назіральнікаў.

Ма атрымаў міжнародную крытыку пасля таго, як публічна падтрымаў кітайскую практыку працы, вядомую як сістэма 996 працоўных гадзін.

Калі ў 2019 годзе яго папрасілі выказаць свой погляд на будучыню, Ма зноў заявіў, што 996 у цяперашні час з'яўляецца «вялізным дабраславеннем», неабходным для дасягнення поспеху, але працягнуў, што тэхналогія штучнага інтэлекту можа прывесці да лепшага вольнага часу ў будучыні, дзе людзям давядзецца працаваць толькі па чатыры гадзіны, тры дні на тыдзень. У той жа час Ма выказаў скептыцызм наконт таго, што штучны інтэлект можа калі-небудзь цалкам замяніць людзей, спасылаючыся на сваю тэорыю аб тым, што для поспеху неабходны «каэфіцыент любові», і заявіўшы, што машыны ніколі не могуць параўнацца з гэтым поспехам. Ма таксама прадказаў, што дэмаграфічны калапс стане вялікай праблемай у будучыні.

Філантропія
-----------

Джэк Ма з'яўляецца заснавальнікам Фонду Джэка Ма, дабрачыннай арганізацыі, якая займаецца паляпшэннем адукацыі, навакольнага асяроддзя і аховы здароўя.

У 2008 годзе Alibaba ахвяравала 808 000 долараў ахвярам землятрусу ў Сычуані. У 2009 годзе Джэк Ма стаў даверанай асобай кітайскай праграмы The Nature Conservancy, а ў 2010 годзе ўвайшоў у глабальны савет дырэктараў арганізацыі.

У 2015 годзе Alibaba заснавала некамерцыйную арганізацыю Alibaba Hong Kong Young Entrepreneurs Foundation, якая падтрымлівае ганконгскіх прадпрымальнікаў, каб дапамагчы ім развіваць свой бізнес. У тым жа годзе кампанія прафінансавала аднаўленне 1000 дамоў, пашкоджаных землятрусам у Непале, і сабрала грошы яшчэ на 9000. У 2015 годзе ён таксама заснаваў бізнес-школу Hupan School.

У верасні 2018 года Ма заснаваў фонд Джэка Ма і абвясціў, што сыдзе з Alibaba, каб заняцца адукацыйнай працай, філантропіяй і экалагічнымі справамі. 

У 2019 годзе *Forbes* назваў Ма ў сваім спісе «Героі філантропіі Азіі 2019» і ўзнагародзіў яго прэміяй Малькальма С. Форбса Lifetime Achievement Award за яго працу па падтрымцы малазабяспечаных суполак у Кітаі, Афрыцы, Аўстраліі і на Блізкім Усходзе.

У 2020 годзе ў адказ на пандэмію COVID-19 Фонд Alibaba і Фонд Джэка Ма запусцілі розныя ініцыятывы, некаторыя з якіх уключалі ахвяраванне медыцынскіх сродкаў у ЗША, а таксама ў розныя краіны Азіі, Афрыкі і Еўропы.

Зноскі
------

1. ↑  Jack Ma // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑
3. ↑  "Bloomberg Billionaires Index: Jack Ma". Bloomberg.
4. ↑  "Theo Epstein". *Fortune*. 23 March 2017. Архівавана 25 снежня 2018. Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 25 снежня 2018. Праверана 22 студзеня 2023.
5. ↑  "How Alibaba's Jack Ma Is Building a Truly Global Retail Empire". *Fortune*. 2017.
6. 1 2 3 4  Jack Ma Outlines Bold Vision For His Philanthropy Foundation **(нявызн.)**. *Forbes* (2 снежня 2019).
7. 1 2  China's richest man Jack Ma to stand down from Alibaba. live **(нявызн.)**. *The Telegraph* (8 верасня 2018). Архівавана з першакрыніцы 11 студзеня 2022.
8. 1 2  Billionaire Jack Ma prepares for life after Alibaba. He'll retire Monday, report says **(нявызн.)**. *Los Angeles Times* (7 верасня 2018).
9. 1 2  "Alibaba's Jack Ma, China's richest man, to retire from company he co-founded". *The Economic Times*. 8 September 2018. Архівавана 25 снежня 2018. Архіўная копія **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 25 снежня 2018. Праверана 2 лютага 2023.
10. ↑  "Alibaba announces Jack Ma succession plan: CEO Daniel Zhang to take over as chairman in a year". *CNBC*.
11. 1 2  Jack Ma (англ.). *Forbes*.
12. ↑  "How billionaire Jack Ma fell to earth and took Ant's mega IPO with him". *Reuters*. 2020-11-05.
13. 1 2  Asia's 2019 Heroes Of Philanthropy: Catalysts For Change **(нявызн.)**. *Forbes*.
14. ↑  Forbes Billionaires 2021: The Richest People in the World(нявызн.). *Forbes*.
15. ↑  "Jack Ma". *Encyclopedia Britannica*. September 6, 2022. Праверана September 9, 2022.
16. ↑  Kalyani Mookherji (2008). *Brief biography of Jack Ma*. Prabhat Prakashan.
17. ↑  Zhang, Yan (2013). *Wo de ren sheng zhe xue : Ma Yun xian gei nian qing ren de 12 tang ren sheng zhi hui ke*. Beijing Shi.
18. ↑  Zhang, Yan (2013). *Wo de ren sheng zhe xue : Ma Yun xian gei nian qing ren de 12 tang ren sheng zhi hui ke*. Beijing Shi.
19. ↑  Zhang, Yan (2013). *Wo de ren sheng zhe xue : Ma Yun xian gei nian qing ren de 12 tang ren sheng zhi hui ke*. Beijing Shi.
20. ↑  Alibaba Group **(нявызн.)**.
21. ↑  Rose, Charlie (29 студзеня 2015). "Alibaba's Jack Ma on Early Obstacles, His Ambitions".
22. ↑  Alibaba founder Jack Ma: 'Harvard rejected me 10 times' **(нявызн.)**.
23. ↑  "Charlie Rose Talks to Alibaba's Jack Ma". *Bloomberg.com*. 29 January 2015.
24. 1 2 3  *Alibaba: The House That Jack Ma Built*.
25. ↑  秒拍视频 **(нявызн.)**.
26. ↑  Barboza, David (15 August 2005). "New Partner for Yahoo Is a Master at Selling". *The New York Times*.
27. ↑  Mellor, William (10 November 2014). "Ma 和Says Alibaba Shareholders Should Feel Love, Not No. 3".
28. ↑  Popovic, Stevan (4 May 2014). "Jack Ma: The man leading the Chinese e-commerce market". *Hot Topics*. Архівавана 12 студзеня 2016.
29. ↑  "IPO launch of Alibaba pushed back by a week". *ChinaNationalNews.com*. 1 September 2014.
30. ↑  "Company news; Brown-Forman will become 100% owner of Finlandia". *Decanter*. 8 June 2016.
31. ↑  "Alibaba job boom: Jack Ma chats with Trump about how to create 1 million US jobs over 5 years". 9 January 2017.
32. ↑  "Watch Jack Ma pull off his best Michael Jackson dance moves at the Alibaba birthday celebration". 12 September 2017.
33. ↑  "Li Ka-shing, Jack Ma Join Forces to Bring Digital Wallet to Hong Kong". *Bloomberg.com*. 26 September 2017.
34. ↑  "Timing of Jack Ma's retirement minimizes risk for Alibaba".
35. ↑  Lin, Liza (18 September 2018). "Alibaba's Jack Ma Denies Beijing Forced Him Out". *The Wall Street Journal*.
36. ↑  Cué, Elena (12 June 2019). "Interview with Jack Ma". *Alejandra de Argos*.
37. ↑  *Shu, Catherine*. Jack Ma officially retires as Alibaba's chairman **(нявызн.)**. *techcrunch.com*.  TechCrunch (10 верасня 2019).
38. ↑  In pictures: Jack Ma, Alibaba's rock star founder, bows out (англ.)  **(нявызн.)**?(недаступная спасылка). *Nikkei Asia*. Архівавана з першакрыніцы 17 чэрвеня 2021. Праверана 22 студзеня 2023.
39. 1 2  Goh, Brenda. "Alibaba's Jack Ma makes first public appearance in three months".
40. 1 2 3  yu, sun. "'The party is pushing back': why Beijing reined in Jack Ma and Ant". *Financial Times*. `{{cite news}}`: Вонкавая спасылка ў ``|archivedate=`` (даведка); Праверце значэнне даты ў: `|archivedate=` (даведка)Папярэджанні CS1: url-status (link)
41. ↑  "Ant IPO: earth-shaking arthropod". *Financial Times*. `{{cite news}}`: Вонкавая спасылка ў ``|archivedate=`` (даведка); Праверце значэнне даты ў: `|archivedate=` (даведка)Папярэджанні CS1: url-status (link)
42. ↑  Riordan, Primrose. "Ant Group IPO faces at least 6-month delay after Beijing intervention". `{{cite news}}`: Вонкавая спасылка ў ``|archivedate=`` (даведка); Праверце значэнне даты ў: `|archivedate=` (даведка)Папярэджанні CS1: url-status (link)
43. 1 2  *Canales, Katie*. Alibaba founder Jack Ma is reportedly not missing and has been laying low amid China's crackdown on his businesses **(нявызн.)**. *Business Insider*.
44. ↑  Li, Jane. "Jack Ma's absence is stirring uneasy memories of a series of disappeared Chinese tycoons". *Quartz*.
45. ↑  Lewis, Leo. "What we can read into Jack Ma's disappearance". *Financial Times*. `{{cite news}}`: Вонкавая спасылка ў ``|archivedate=`` (даведка); Праверце значэнне даты ў: `|archivedate=` (даведка)Папярэджанні CS1: url-status (link)
46. ↑  Wang, Jennifer. "Disappearing Billionaires: Jack Ma And Other Chinese Moguls Who Have Mysteriously Dropped Off The Radar". *Forbes*.
47. ↑  Li, Jane. "Jack Ma's absence is stirring uneasy memories of a series of disappeared Chinese tycoons". *Quartz*.
48. ↑  "Jack Ma, Alibaba's Billionaire Co-Founder, Resurfaces After Months of Lying Low". *The Wall Street Journal*. 20 January 2021.
49. ↑  "Jack Ma Spotted Playing Golf, Easing China Detention Fears". *Bloomberg News*. 2021-02-10.
50. ↑  China tells Alibaba to sell off media assets in tech crackdown (англ.). *the Guardian* (16 сакавіка 2021).
51. ↑  "Alibaba founder Ma spotted in Mallorca in rare trip abroad after China scrutiny". *Reuters*. 2021-10-20.
52. ↑  Alibaba founder Jack Ma hiding out in Tokyo, reports say (англ.). *the Guardian* (29 лістапада 2022).
53. ↑  Horwitz, Josh (July 20, 2022). "Jack Ma is using Singles Day, a symbol of crass commercialism, to revitalize Tai Chi in China". *Quartz*.
54. ↑  "This could well be the oddest video you'll see this week". *NewsComAu*.
55. ↑  Ciolli, Joe (13 October 2017). "Billionaire Alibaba CEO Jack Ma sings at surprise music festival appearance". *Business Insider Singapore*.
56. ↑  McMorrow, Ryan (December 31, 2020). "Jack Ma disappears from his own talent show". *Financial Times*. `{{cite news}}`: Вонкавая спасылка ў ``|archivedate=`` (даведка); Праверце значэнне даты ў: `|archivedate=` (даведка)Папярэджанні CS1: url-status (link)
57. 1 2 3  Alibaba.com: A Smiling Community with a Dream **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 15 December 2013.
58. ↑  The Best Leaders of 2007 **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 29 снежня 2014. Праверана 22 студзеня 2023.
59. ↑  World's Best CEOs 2008 **(нявызн.)**.
60. ↑  "The 2009 TIME 100: Jack Ma". `{{cite news}}`: Вонкавая спасылка ў ``|archivedate=`` (даведка); Праверце значэнне даты ў: `|archivedate=` (даведка)
61. ↑  "Jack Ma: The World's 100 Most Influential People".
62. ↑  "Who Are China's Most Powerful People?".
63. ↑  "In Pictures: 48 Heroes of Philanthropy".
64. ↑  Alibaba Group Clarification with Respect to Alipay Status and Related Statements by Yahoo! **(нявызн.)**.
65. ↑  "Yahoo and Alibaba Resolve Alipay Dispute". `{{cite news}}`: Вонкавая спасылка ў ``|archivedate=`` (даведка); Праверце значэнне даты ў: `|archivedate=` (даведка)
66. ↑  "Jack Ma Is the Loneliest Billionaire in China".
67. ↑  "Jack Ma leaves SoftBank board after 13 years".
68. ↑  Faces of Conservation. dead **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 20 мая 2014. Праверана 22 студзеня 2023.
69. ↑  China's Alibaba Group to "mobilize hundreds of millions" for environment. dead **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 31 May 2010.
70. ↑  "Putin Vs. Obama: The World's Most Powerful People 2014".
71. ↑  Asian Awards 2015: All the winners from the star-studded bash - 3am & Mirror Online **(нявызн.)**.
72. ↑  Ce que le milliardaire chinois Jack Ma dira à Emmanuel Macron **(нявызн.)**.
73. ↑  "Jack Ma".
74. ↑  "Alibaba's Jack Ma ranked No 3 in global tech innovation visionary survey by KPMG".
75. ↑  Chinese billionaire Jack Ma 'extremely humbled' by honorary degree from DLSU **(нявызн.)**.
76. ↑  HKU to confer honorary degrees upon three outstanding individuals at the 199th Congregation - Press Releases (англ.).
77. ↑  Jack Ma, founder of Chinese e-commerce giant Alibaba, receives honorable doctoral degree in 2013 **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 12 чэрвеня 2018. Праверана 22 студзеня 2023.
78. ↑  Secretary-General Appoints New Sustainable Development Goals Advocates (англ.)  **(нявызн.)**?.
79. ↑  China's Jack Ma earns Jordan's highest honour (англ.)  **(нявызн.)**?.
80. ↑  Pakistan to confer civil award on Ali Baba founder Jack Ma (англ.)  **(нявызн.)**?.
81. ↑  Alibaba's Jack Ma: From 'crazy' to China's richest man **(нявызн.)**.
82. ↑  10 Buddhist Billionaires in Asia **(нявызн.)**.
83. ↑  Five Buddhist business leaders: From Alibaba co-founder to eBay's creator **(нявызн.)**.
84. ↑  An Interview with Jack Ma **(нявызн.)** (6 снежня 2009).
85. ↑  Thoughts on Christianity and America's founding **(нявызн.)**.
86. ↑  Li, Shan (26 November 2018). "It's Official: China's E-Commerce King is a Communist". *The Wall Street Journal*.
87. ↑  *Pandey, Erica*. Alibaba's Jack Ma identified as member of China's Communist Party **(нявызн.)**. *Axios* (26 лістапада 2018).
88. ↑  "Alibaba's Jack Ma is a Communist Party member, China state paper reveals". *Reuters*. 26 November 2018.
89. ↑  Jack Ma endorses China's controversial 12 hours a day, 6 days a week work culture **(нявызн.)**. *CNN* (15 красавіка 2019).
90. ↑  "Elon Musk and Jack Ma face off over AI in Shanghai". *South China Morning Post*. 29 August 2019.
91. ↑  "Jack Ma: A.I. could give us 12-hour work weeks". *CNBC*. 30 August 2019.
92. ↑  "Elon Musk and Jack Ma disagree about AI's threat". *BBC News*. 29 August 2019.
93. ↑  "Here's what leaders can do to feel secure in the automation age". *Business Insider Australia*. 5 February 2018. Архівавана 29 ліпеня 2021. Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 29 ліпеня 2021. Праверана 22 студзеня 2023.
94. ↑  Billionaire Jack Ma Prepares for Life After Alibaba **(нявызн.)**. *Bloomberg.com* (6 верасня 2018).
95. ↑  *importer*. Chinese Earthquake -- Corporate Aid Tracker (англ.). *U.S. Chamber of Commerce Foundation* (22 красавіка 2013).
96. ↑  Jack Ma (англ.)  **(нявызн.)**?. *The Nature Conservancy*.
97. ↑  Alibaba Group Backs Young Hong Kong Entrepreneurs (англ.)  **(нявызн.)**?. *Alizila.com* (1 лютага 2015).
98. ↑  *Su*. Alibaba To Establish $129M Hong Kong Young Entrepreneurs Foundation (англ.)  **(нявызн.)**?. *China Money Network* (2 лютага 2015).
99. ↑  *Karmali*. Alibaba's Jack Ma Joins Nepali Billionaire Binod Chaudhary's Rebuilding Efforts In Quake-Hit Nepal (англ.). *Forbes*.
100. ↑  "Private companies have put down strong roots in China". *The Economist*. 2020.
101. ↑  "Jack Ma Foundation donates medical supplies from China to Israel". *The Jerusalem Post*. 30 March 2020.
102. ↑  "Rwanda's Kagame thanks Jack Ma for 'huge shot in the arm' after receiving donation of test kits". 22 March 2020.

Спасылкі
--------

* Біяграфіі кіраўнікоў Alibaba Group
* Біяграфія ў The Nature Conservancy (Савет дырэктараў)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Notable Names Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 1483107587988 · BNC: a19220029 · BNE: XX5648249 · CALIS: n2011511668 · GND: 1131572211 · GTAA: 256456 · ISNI: 0000 0000 6688 0531 · LCCN: n2008058553 · LNB: 000251327 · NLC: 001022767 · NKC: jo2018996983 · NTA: 399556125 · SUDOC: 195427300 · VIAF: 26539747 |

 |