recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Камісія Затонскага** была накіраваная ЦКК УКП(б) для абследвання практыкі правядзення нацыянальнай палітыкі ў Беларускай ССР. Вывады камісіі паслужылі важкай падставай для абвінавачванняў, якія былі прад’яўлены беларускай навуковай і творчай інтэлігенцыі ў канцы 1920-х гадоў і сталі падставай для палітычных рэпрэсій.

Гісторыя
--------

Уладзімір Затонскі, 1933 г.
Камісія знаходзілася ў Беларусі з 9 мая да 27 чэрвеня 1929 года. Узначальваў яе старшыня ЦКК Кампартыі Украіны Уладзімір Затонскі. Даклад камісіі ўключаў эканамічны агляд, стан і перспектывы развіцця мястэчак, палітыка-асветную работу ў БССР, выдавецкую дзейнасць, пытанні беларусізацыі, стан прэсы, навуковыя думкі ў гуманітарнай галіне. Характарыстыкі камісіі вызначаліся катэгарычнасцю, асабліва ў пытаннях нацыянальнай палітыкі. Адзначалася вялікая роля культурных сіл пры адноснай слабасці пралетарскага руху.

Крытычна ацэньвалася «Гісторыя Беларусі» Усевалада Ігнатоўскага за ідэалізацыю мінулага і папулярызацыю нашаніўскага адраджэння, навуковую дзейнасць Вацлава Ластоўскага, Сцяпана Некрашэвіча, Язэпа Лёсіка, Браніслава Эпімах-Шыпілы і іншых, выказаны крытычныя заўвагі ў адрас Янкі Купалы, Алеся Дудара, Міхася Зарэцкага. Пад жорсткую крытыку трапіў Зміцер Жылуновіч за грамадска-палітычныя і эстэтычныя погляды, літаратурную крытыку. Негатыўна ацэнена і дзейнасць кіраўнікоў рэспублікі: старшыні ЦВК БССР Аляксандра Чарвякова (за выступленне ў лютым 1929 года на XII з’ездзе КП(б)Б у абарону нацыянальнай інтэлігенцыі), народнага камісара асветы БССР Антона Баліцкага (за правядзення ў лістападзе 1926 года разам з Ігнатоўскім Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі), народнага камісара земляробства Дзмітрыя Прышчэпава і іншых. Характарыстыка практыкі правядзення нацыянальнай палітыкі ў БССР увязвалася з станам сельскай гаспадаркі. Камісія звязвала палітыку да заможнай часткі вёскі з станам нацыянальнага пытання, адзначыўшы, што «кулацкае наступленне на ідэалагічным фронце Беларусі адчуваецца найбольш моцна і змест яго прымае нацыянальныя формы.

27 чэрвеня 1929 года Затонскі выступіў на Бюро ЦК КП(б)Б з асноўнымі вывадамі камісіі. Даклад быў накіраваны ў ЦК і ЦКК УКП(б), у тым ліку асабіста Іосіфу Сталіну.

Накіраванне разглядаецца як адну з мер па падрыхтоўцы расправы над беларускай інтэлігенцыяй, неўзабаве была прыдумана справа «Саюза вызвалення Беларусі».

Крыніцы
-------

1. ↑  ЭГБ, 1996, с. 415
2. ↑  ЭГБ, 1996, с. 416

Літаратура
----------

* *Міхась Касцюк.* Затонскага камісія // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — С. 415—416. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
**Макар Уласавіч Барташоў** (7 (20) верасня 1909, г. Жлобін — 7 лютага 1948) — савецкі афіцэр, удзельнік савецка-японскай вайны, камандзір 12-й штурмавой авіяцыйнай дывізіі Ваенна-паветраных сіл Ціхаакіянскага флоту. Герой Савецкага Саюза (14.9.1945), палкоўнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў горадзе Жлобіне цяпер Гомельскай вобласці Беларусі ў сям'і рабочага. Беларус. Член ВКП (б) з 1931 года. Скончыў няпоўную сярэднюю школу.

У ВМС РСЧА з 1929 года. У 1930 годзе скончыў Ваенна-тэарэтычную школу лётчыкаў у Ленінградзе, у 1931 годзе — школу ваенных лётчыкаў у Барысаглебску, а ў 1932 годзе — Ейскую школу марскіх лётчыкаў.

Удзельнік савецка-японскай вайны 1945.

Камандзір 12-й штурмавой авіяцыйнай дывізіі (ВПС Ціхаакіянскага флоту) палкоўнік М. У. Барташоў асабіста патапіў танкер. Лётчыкі пад яго камандаваннем здзейснілі 532 баявых вылетаў, нанёсшы суперніку адчувальны ўрон.

Лётчыкі-штурмавікі авіядывізіі палкоўніка М. У. Барташова асабліва вызначыліся ў ходзе Харбіна-Гірынскай аперацыі войскаў 1-га Далёкаўсходняга фронту і Ціхаакіянскага флоту і вызваленні 12 жніўня 1945 года гарадоў Юкі (Унгі, КНДР) і Расін (Наджын, КНДР).

9-17 жніўня 1945 года дывізія наносіла ўдары па частках Квантунскай арміі ў партах і на чыгуначных станцыях, знішчыла 12 транспартаў агульным водазмяшчэннем 47 тыс. т, 11 эшалонаў, 5 самалётаў, 4 моста, 7 артылерыйскіх батарэй, 8 складоў, 2 паравоза, 70 вагонаў, электрастанцыю, дэпо і іншае.

Загадам Вярхоўнага Галоўнакамандуючага І. В. Сталіна 12-й штурмавой авіядывізіі прысвоена ганаровае найменне «Расінская».

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 14 верасня 1945 года за ўмелае камандаванне авіядывізіі, асабістую мужнасць і адвагу ў баях з японскімі мілітарыстамі, палкоўніку Барташову Макару Уласавічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» (№ 7135).

У 1947 годзе камдзіў скончыў акадэмічныя курсы ВПС і СПА пры Ваенна-марской акадэміі.

Загінуў 7 лютага 1948 г. у авіяцыйнай катастрофе пры выкананні службовых абавязкаў.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза (№ 7135)
* Ордэн Леніна
* Два ордэна Чырвонага Сцяга
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Медалі

Памяць
------

* Пахаваны на воiнскiм мемарыяле на праспекце Міра ў горадзе Калінінградзе.
* Імем Героя Савецкага Саюза М. У. Барташова названая вуліца ў яго родным беларускім горадзе Жлобіне.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Барташов Макар Власович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 42. — 737 с.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382

Спасылкі
--------

* Макар Уласавіч Барташоў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 130646 |
**Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі 2025 года** — прэзідэнцкія выбары, якія адбудуцца ў Беларусі не пазней за 20 ліпеня 2025 года. Сёмыя прэзідэнцкія выбары ў гісторыі краіны.

Умовы правядзення
-----------------

Паводле змененага праз рэферэндум 2022 года артыкула 80 Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь узроставы цэнз для кандыдатаў на пасаду прэзідэнта павялічаны з 35 да 40 гадоў, тэрмін сталага пражывання ў Рэспубліцы Беларусь непасрэдна перад выбарамі павялічаны з 10 да 20 гадоў, а таксама ўведзена патрабаванне не мець дзейнага і былога грамадзянства замежнай дзяржавы або віду на жыхарства ці іншага дакумента замежнай дзяржавы, што дае права на льготы і іншыя перавагі. Акрамя гэтага, была ўведзена норма, што адна і тая ж асоба не можа быць прэзідэнтам больш за два тэрміны.

Паводле Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь абіраецца тэрмінам на 5 гадоў і заступае на пасаду пасля прынясення прысягі. Выбары Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь прызначаюцца Палатай прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь не пазней чым за пяць месяцаў і праводзяцца ў нядзелю не пазней чым за два месяцы да заканчэння тэрміну паўнамоцтваў дзейнага Прэзідэнта.

Зноскі
------

1. ↑  Календарь выборов и референдумов **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 15 лютага 2022. Праверана 18 мая 2023.
2. 1 2  Предстоящие в 2024 году выборы будут непростыми – Лукашенко
3. ↑  Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь

| ⛭Беларусь Выбары ў Беларусі |
| --- |
| Прэзідэнцкія выбары | 
* 1994
* 1999
* 2001
* 2006
* 2010
* 2015
* 2020
* 2025

 |
| Парламенцкія выбары | 
* 1990
* 1995
* 2000
* 2004
* 2008
* 2012
* 2016
* 2019
* 2024

 |
| Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў | 
* 1995
* 1999
* 2003
* 2007
* 2010
* 2014
* 2018
* 2024

 |
| Рэферэндумы | 
* 1995
* 1996
* 2004
* 2022

 |
**Дзень Корпуса Вартавых Ісламскай Рэвалюцыі** (перс.: روز پاسدار) — дзяржаўнае свята Ірана, адзначаецца штогод 9 кастрычніка (17 мехра па іранскаму календары). Яно прысвечана элітнаму ваенна-палітычнаму фарміраванню, што ўваходзіць у склад узброеных сілаў Ірана.

Дзень КВІР урачыста адзначаецца ў дзень нараджэння трэцяга шыіцкага імама Хусейна ібн Алі. Імам Хусейн нарадзіўся 10 кастрычніка 680 года (10 мухарама 61 года па календары месяцовай хіджры). Грабніца імама Хусейна ў Кербеле (Ірак) стала адным з галоўных аб’ектаў паломніцтва шыітаў.

У 2002 годзе было прынята рашэнне аб унясенні ў іранскі каляндар дня КВІР у дзень нараджэння імама Хусейна. Дадзены жэст быў выключна важны з ідэалагічнага пункту гледжання, так як КВІР уяўляе сабой ідэальны ўзор шыіцкай арміі. Сумяшчэнне дня нараджэння імама Хусейна, надзвычай пачытаемага шыітамі, і дня КВІР лішні раз дэманструе важнасць Корпуса для забеспячэння правапарадку ўнутры дзяржавы і за яе межамі. Гісторыя КВІР непарыўна звязана з гісторыяй Ісламскай рэвалюцыі ў Іране і паслярэвалюцыйнага пераўтварэння ўзброеных сіл і сілавых структур краіны.

Зноскі
------

1. ↑  مروری بر بیانات رهبری در آستانه روز پاسدار - مشرق نیوز
2. ↑  На страже Исламской революции: КСИР и его роль в жизни Ирана — *Военное обозрение*, 10 октября 2018
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Торы.
**То́ры** (англ.: Tories) — палітычныя партыі Каралеўства Англія, Каралеўства Вялікабрытанія і Злучанага Каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі ў 1678 - 1834 гг.

У нашы дні **торы** — нефармальная назва чальцоў Кансерватыўнай партыі Вялікабрытаніі.

Старыя торы
-----------

Партыя торы ўзнікла падчас палітычнага крызісу ў Англіі ў 1678 - 1681 гг. калі частка парламента паспрабавала адхіліць права Джэймса, герцага Ёрка заняць пасаду караля. Палітыкі, што выступалі супраць Джэймса, называлі сябе вігамі, а прыхільнікаў герцага — торы (ад ірл.: tóraidhe, літаральна «па-за законам»). Упершыню гэтая назва была выкарыстана ў 1681 г.

Нягледзячы на перамогу Джэймса, які ўвайшоў у гісторыю як англійскі кароль Якаў II, паміж ім і торы адбыўся разлад, выкліканы спробай караля прыцягнуць да палітычнай барацьбы царкву. Многія торы падтрымалі Славутую рэвалюцыю. Яе вынікам было стварэнне манархіі, вельмі абмежаванай парламентам, у той час як большасць торы выступалі за моцную каралеўскую ўладу.

Старыя торы адыгрывалі надзвычай важную ролю ў палітычным жыцці Вялікабрытаніі да 1714 г. пакуль кароль Георг I не зрабіў стаўку на ўрад вігаў. Рэформы вігаў прывялі да звальнення прыхільнікаў торы з арміі, флота і судоў, не давалі магчымасці займання ваенных і дзяржаўных пасад па спадчыне. Торы працягвалі кантраляваць большасць выбаршчыкаў у сельскай мясцовасці і маглі б выіграць парламенцкія выбары, але вігі змянілі прапорцыі пры галасаванні за парламенцкіх прадстаўнікоў, і большасць месц атрымоўвалі тыя, хто выбіраўся ў гарадах.

Паміж 1740 г. і 1760 г. торы перасталі быць арганізаванай партыяй. Сама назва торы стала ўспрымацца адмоўна. Часцяком так называлі непапулярных кансерватыўных палітыкаў, хаця на самой справе яны не належалі да гэтай партыі. Знікненне старых торы з палітычнага жыцця садзейнічала размыванню партыі вігаў. У сярэдзіне XVIII ст. партыйная прыналежнасць перастала мець значэнне ў палітычным жыцці.

Новыя торы
----------

У 1783 г. шэраг кансерватыўных палітыкаў на чале Уільяма Піта Малодшага атрымалі мянушку новых торы. Іх поспеху садзейнічаў крызіс старых вігаў, частка якіх перайшла ў 1794 г. на бок Уільяма Піта. Сам Уільям Піт лічыў сябе не торы, а незалежным вігам, а яго прыхільнікі называлі сябе «сябрамі містара Піта». У адрозненні ад старых торы, новыя торы падтрымлівалі перавагу парламенцкай сістэмы кіравання, выступалі супраць ізаляцыянізму на карысць актыўнай імперыялістычнай палітыкі.

У аснове ідэалогіі новых торы быў кансерватызм у дачыненні да Амерыканскай і Французскай рэвалюцый. Яны захоўвалі сентыментальную адданасць да абмежаваных інстытутаў манархічнай улады. Большасць іх выбаршчыкаў належалі да Царквы Англіі або Шатландскай біскупальнай царквы.

Падтрымка новых торы значна саслабла пасля жорсткіх дзеянняў супраць народных выступаў у 1815 г. У 1834 г. Роберт Піль заклікаў да змены ідэалогіі новых торы на карысць кансерватызму ў духу Эдмунда Бёрка. Аднак у далейшым за чальцамі Кансерватыўнай партыі захавалася мянушка торы.

Спасылкі
--------

* Tories
* Whig and Tory
* The Tories - History Learning Site
* History of William Pitt 'The Younger'
* The Tamworth Manifesto
**Пуэ́льчэ** (ісп.: Puelche, ад мапудунгун *pwelche* «усходняга роду»; саманазва *Gününa küne*) † — індзейскі народ, які ў мінулым насяляў паўночную Патагонію.

Далёкія продкі пуэльчэ мігрыравалі на ўсход ад галоўнага Андскага хрыбта з ціхаакіянскага ўзбярэжжа Паўднёвай Амерыкі. У XVI — XVIII стст. яны насялялі землі ўздоўж буйных рэк паўночнай Патагоніі, аднак часам з'яўляліся нават на поўдні Буэнас-Айрэс. Асноўнымі заняткамі былі вандроўнае паляванне на гуанака і нанду, а таксама збіральніцтва. Групы, што жылі на мяжы з пампай, у большай ступені залежалі ад збору пладоў ражковага дрэва. Жытламі з'яўляліся навесы на часовых стаянках.

У XVIII ст. пуэльчэ асвоілі конегадоўлю, што значна змяніла іх лад жыцця. Яны аб'ядноўваліся ў конныя атрады да 100 — 120 чалавек, рабілі напады на суседнія народы і іспанскія жывёлагадоўчыя гаспадаркі. Фактарамі, якія садзейнічалі заняпаду гэтага народа, сталі міжусобіцы, рэзкае скарачэнне дзікай жывёлы ў выніку неашчадных забойстваў, эпідэміі і экспансія з захаду мапучэ.

У XIX ст. тэрыторыі пуэльчэ былі падзелены паміж Аргенцінай і Чылі, што суправаджалася ваеннымі дзеяннямі супраць тубыльцаў. У выніку выжылыя паступова асіміляваліся сярод еўрапейскіх пасяленцаў і мапучэ. Лічыцца, што апошні пуэльчэ памёр у 1938 г. Аднак пасля II Сусветнай вайны навукоўцы працягвалі збіраць узоры мовы пуэльчэ і нават склалі яе слоўнік.

Спасылкі
--------

* Puelche Language and the Puelche Indian Tribe
* CULTURA Y ALIMENTACIÓN INDÍGENA EN CHILE
* Puelches: Ubicación, características, costumbres y mucho mas
* Vocabulario puelche
**Агузы** (араб. أوغوز‎‎, перс.: اغوز, туркм.: oguzlar, каз.: оғыздар, турэцк.: і азерб.: oğuzlar таксама **цюркі-агузы**, **гузы**) — сярэдневяковыя цюркскія плямёны.

Этнічны склад
-------------

Агузы ўдзельнічалі ў этнагенезе сучасных цюркамоўных народаў: туркменаў, крымскіх татараў, харэзмійскіх узбекаў, анаталійскіх туркаў, туркаў месхецінцаў, гагаузаў і азербайджанцаў. Пранікненне агузаў (сельджукаў) ў ХІ-ХІІІ стст. ва Усходняе Закаўказзе і Паўночна-Заходні Іран паступова прывяло да цюркізацыі значнай часткі мясцовага насельніцтва, што паклала пачатак фарміраванню цюркамоўнай азербайджанскай народнасці. Нашчадкі агузаў ўвайшлі, у той ці іншай ступені, у склад практычна ўсіх сучасных цюркскіх народаў.

Зноскі
------

1. ↑  Britannica. Oğuz. «confederation of Turkic peoples whose homeland, until at least the 11th century AD, was the steppes of central Asia and Mongolia»
2. ↑  История Востока. В 6 т. Т. 2. Восток в средние века. М. «Восточная литература», 2002. ISBN 5-02-017711-3

Спасылкі
--------

* Огузы (Онлайн Энциклопедия Кругосвет)
* Агаджанов С. Г. «К этнической истории огузов Средней Азии и Казахстана» Архівавана 27 верасня 2007.
**Антоніа Кардэналь Кальдэра** (ісп.: Antonio Cardenal Caldera), больш вядомы як **камандантэ Хесус Рохас** (ісп.: Jesus Rojas), што значыць *«Чырвоны Ісус»*, 1950 — 11 красавіка 1991) — сальвадорскі рэвалюцыянер нікарагуанскага паходжання, езуіцкі святар, прыхільнік тэалогіі вызвалення. Стаў камандантэ Народных сіл вызвалення імя Фарабунда Марці і Фронту нацыянальнага вызвалення імя Фарабундо Марці. Сваяк Эрнэста і Фернанда Кардэналей.

11 красавіка 1991 года ў раёне вёскі Эль Сапатэ (дэпартамент Чалатэнанга) група з 18 паўстанцаў ФНВФМ трапіла ў засаду ўрадавых войскаў, салдатамі батальёна «Атлакатль» былі забітыя Антоніа Кардэналь («Jesus Rojas»), яшчэ 13 паўстанцаў ФНВФМ і адзін грамадзянскі (кіроўца грузавіка).

Зноскі
------

1. ↑  Salvadoran rebel leader killed in army ambush // «Associated Press» от 13 апреля 1991

Спасылкі
--------

* Archivo Antonio Cardenal Caldera
**Тхо-Чу** (в’етн.: Thổ Chu) — архіпелаг на на поўдні В’етнама. Уключае 8 астравоў агульнай плошчай 75,15 км². Насельніцтва (2013 г.) — 756 чал.

Астравы маюць каралавае паходжанне. Найвышэйшы пункт (на востраве Тхо-Чу) — 167 м. Добра захаваўся прыродны свет навакольных каралавых рыфаў. Клімат субэкватарыяльны з выяўленым сезонам мусонаў (з мая да верасня).

Астравы здаўна наведваліся рыбакамі з розных краін. У другой палове XX ст. аспрэчваліся паміж В’етнамам і Камбоджай. У 1973 г. Паўднёвы В’етнам абвясціў пра адміністрацыйнае далучэнне архіпелага да сваіх тэрыторый. На той момант тут жыло некалькі сем’яў в’етаў і кхмераў. У 1975 г. і 1977 г. урад Кампучыі прадпрымаў узброеныя акцыі з намаганнямі захапіць Тхо-Чу. Пры гэтым насельніцтва пакінула архіпелаг. У 1993 г. улады В’етнама перасялілі сюды некалькі сем’яў.

Аснова эканомікі — рыбалоўства. Плануецца стварэнне нацыянальнага парка.

Спасылкі
--------

* Vietnam Islands
* Exploring island life Архівавана 4 сакавіка 2016.
* Kien Giang remembers Tho Chu islanders
Капеліні
**Капеліні** (італ.: capellini) — гатунак італьянскіх макаронных вырабаў.

Капеліні ўяўляюць сабой вельмі тонкія, звычайна 0,88 мм у дыяметры, падобныя да спагеці макаронныя вырабы, якія належаць да традыцыйнай італьянскай кухні. Разам з блізкімі ім Капелі д'анджэла (Capelli d'angelo) з'яўляюцца самым тонкім з існуючых разнавіднасцяў італьянскіх макарон.

Капеліні гатуюць з пшанічнай мукі грубага памолу. Нягледзячы на малую таўшчыню, капеліні пры прыгатаванні не разварваюцца. Варацца ў кіпячай вадзе тры хвіліны. Капеліні служаць як дадатак пры падрыхтоўцы булёнаў альбо падаюцца да стала разам з лёгкімі соўсамі.
**Сабрына Харман** (англ.: Sabrina Harman; нар. 5 студзеня 1978) — вайсковец арміі ЗША, датычная да катаванняў зняволеных у турме Абу-Грэйб.

Харман абвінавачвалася ў жорсткім абыходжанні са зняволенымі, невыкананні абавязкаў па іх абароне і непрыстойных паводзінах. Падчас судовага працэсу, які праходзіць на вайсковай базе Форт-Худ у штаце Тэхас, былі прадстаўлены фатаграфіі, якія пацвярджаюць факты здзекаў Харман і іншых амерыканскіх вайскоўцаў над зняволенымі іракцамі.

Харман пазіравала на фоне аголеных іракцаў, напісала на назе аднаго з іх слова «гвалтаўнік», іншага зняволенага, абматанага правадамі, яна паставіла стаяць на вузкай скрыні, заявіўшы, што яго ўдарыць токам, калі ён упадзе на падлогу ці хаця б паварушыцца.

На адной з фатаграфій Харман пазіруе, усміхаючыся і паказваючы вялікі палец, побач з целам закатаванага да смерці зняволенага Манадэла аль-Джамадзі (быў забіты работнікамі ЦРУ).

16 мая 2005 года была прызнана вінаватай па 6 з 7 пунктаў абвінавачвання. Прысуджана да шасці месяцаў турмы.

Зноскі
------

1. ↑  В США военнослужащая признана виновной в издевательствах в тюрьме «Абу-Грейб» // NEWSru, 17 мая 2005

Спасылкі
--------

* «She’s No Stranger To Grisly Images.» CBS: 10 May 2004.
* Spinner, Jackie. «Soldier: Unit’s Role Was to Break Down Prisoners(недаступная спасылка).» The Washington Post: 8 May 2004. 18 June 2004.
* Gourevitch, Philip and Errol Morris. *Exposure: The woman behind the camera at Abu Ghraib*. The New Yorker: March 24, 2008.
* Morris, Errol. *The Most Curious Thing*. The New York Times. 19 May 2008


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0003 6696 3785 · LCCN: no2012034195 · VIAF: 232541836 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Благанраваў.

**Георгій Івановіч Благанраваў** (руск.: Гео́ргий Ива́нович Благонра́вов; 6 [18] мая 1896, Ягор’еўск, Разанская губерня — 16 чэрвеня 1938, Масква) — рускі рэвалюцыянер, савецкі дзяржаўны дзеяч, камісар дзяржаўнай бяспекі 1-га рангу (1936). Кандыдат у члены ЦК ВКП(б) у 1934—1937 гадах.

З чэрвеня па ліпень 1918 года Георгій Благанраваў быў членам РВС Усходняга фронту, дзе ўдзельнічаў у барацьбе супраць частак Чэхаславацкага корпуса і ў падаўленні Яраслаўскага мецяжу. З лістапада 1918 года працаваў у органах ВЧК на розных пасадах, звязаных з чыгуначным транспартам, з 1921 па 1922 год — начальнікам транспартнага аддзела ВЧК, а з лютага 1922 па кастрычнік 1931 года — начальнікам транспартнага аддзела ДПУ — АДПУ СССР. З 26 кастрычніка 1929 па 7 кастрычніка 1931 года — член калегіі АДПУ пры СНК СССР.

З 16 снежня 1929 па 7 кастрычніка 1931 года Благанраваў працаваў намеснікам наркама шляхоў зносін СССР, а з 7 кастрычніка 1931 года — 2-м намеснікам наркама шляхоў зносін СССР. 21 верасня 1932 года стаў 1-м намеснікам наркама шляхоў зносін СССР. На XVII з’ездзе ВКП(б) у лютым 1934 гады абраны кандыдатам у члены ЦК ВКП(б).

3 жніўня 1935 года ўзначаліў Цэнтральнае ўпраўленне шашэйных дарог і аўтамабільнага транспарту пры СНК СССР. 27 сакавіка 1936 г. узначаліў Галоўнае ўпраўленне будаўніцтва шашэйных дарог НКУС СССР, з 5 ліпеня таго ж года — камісар дзяржаўнай бяспекі 1-га рангу.

25 мая 1937 года быў арыштаваны. Расстраляны ў 1938 годзе ў «асаблівым парадку». Рэабілітаваны (пасмяротна) у 1956 годзе.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n84052886 · VIAF: 2717151778259218130004 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гвардзі.

**Джавані Антоніа Гвардзі** (італ.: Giovanni Antonio Guardi; 27 мая 1699, Вена, эрцгерцагства Аўстрыя — 23 студзеня 1760, Венецыя, Венецыянская рэспубліка) — італьянскі жывапісец, які пісаў карціны ў стылі барока, ведутыст. Адзін з заснавальнікаў Венецыянскай акадэміі прыгожых мастацтваў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 27 мая 1699 года ў Вене ў сям’і двараніна-італьянца Даменіка Гвардзі і аўстрыйкі Марыі Клаўдзіі, народжанай Піхлер. У 1700 годзе разам з сям’ёй пераехаў у Венецыю. Верагодна, жывапісу вучыўся ў бацькі і завяршыў адукацыю ў Вене, куды прыбыў у пачатку 1719 года. Пасля вяртання ў Венецыю працаваў разам з малодшымі братамі Нікала і Франчэска, якіх навучыў жывапісу.

Пасля смерці бацькі ў 1716 годзе сям’я мастака апынулася ў гаротным матэрыяльным становішчы, выйсці з якога ім дапамог дваранін Джавані Бенедэта Джаванэлі, тым, што заказваў Гвардзі карціны. Да 1730 года браты пачалі працаваць самастойна, аднак супрацоўніцтва іх працягвалася ўсё жыццё.

Сярод першых важных кліентаў мастака таго перыяду быў калекцыянер Ёган Матыяс фон дэр Шуленбург, для якога ён напісаў шматлікія карціны на арыентальную тэму. Ім таксама капіраваліся палотны іншых мастакоў. У 1756 годзе Гвардзі быў адным з заснавальнікаў Венецыянскай акадэміі прыгожых мастацтваў. Сярод захаваных карцін пэндзля мастака асаблівай увагі заслугоўвае алтар у храме Святога Марціна ў Піндзана-аль-Тальямента.

Памёр 23 студзеня 1760 года ў Венецыі.

Зноскі
------

1. 1 2  *Monte M. D.* GUARDI, Giovanni Antonio // Dizionario Biografico degli Italiani — 2003. — Vol. 60. Праверана 12 снежня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1128537'></a>
2. ↑  BeWeB Праверана 13 лютага 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q77541206'></a>
3. 1 2  RKDartists Праверана 12 снежня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Джавані Антоніа Гвардзі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Біяграфічны італьянцаў · Britannica (онлайн) · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1111073 · BNF: 123566781 · GND: 119264951 · ISNI: 0000 0001 1678 811X · LCCN: n85053333 · NTA: 070527180 · NUKAT: n2015200725 · SUDOC: 032560346 · VIAF: 79417035 · ULAN: 500025094 |

 |
Англасаксонскі манарх у акружэнні сваіх саветнікаў. XI стагоддзе. Стараанглійскае Шасцікніжжа
**Вітэнагемот** або **вітан** (англ.: witenagemot, witan) — нацыянальны сход у англасаксонскі перыяд гісторыі Англіі. Вітэнагемот прадстаўляў інтарэсы англасаксонскай арыстакратыі і духавенства і меў дарадчыя функцыі пры каралі. Гэты орган лічыцца папярэднікам англійскага парламента. Інстытут Вітэнагемота ўзнік у VII стагоддзі, і на працягу наступных чатырохсот гадоў усе пытанні аб дзяржаўнай палітыцы вырашаліся каралём толькі пры згодзе сходу.

Назва і паходжанне
------------------

Назва «Вітэнагемот» на англасаксонскай мове азначала «сход мудрых людзей». Гэты орган, верагодна, паўстаў са старажытнагерманскага інстытута племянных народных сходаў, пазней трансфармаваўся ў сход найбольш уплывовых асоб краіны (вайскоўства, духавенства і арыстакратыі). Такія сходы існавалі ва ўсіх англасаксонскіх каралеўствах Брытаніі, а пасля аб'яднання краіны пад уладай ўэсекскай дынастыі ў IX стагоддзі, ўэсекскі вітэнагемот набыў агульнаанглійскі характар. Тым не менш, рэгіянальныя саветы ў Нартумбрыі і Мерсіі, відаць, збіраліся да 1065 года.

Літаратура
----------

* Англасаксонская хроніка
* *Stenton, F.* Anglo-Saxon England. — Oxford, 1973.  (англ.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вітэнагемот

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
**Га́тавічы** (трансліт.: *Hatavičy*, руск.: Гатовичи) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Мядзельскага сельсавета.

Геаграфія
---------

Паселішча размяшчаецца на беразе возера Нарач. У возеры ля вёскі знаходзяцца так званыя Гатаўскія ямы (глыбіня 24,8 м).

Гісторыя
--------

У 1846 г. вёска адносілася да фальварка Вузла аднайменнага маёнтка Віленскай губерні, уваходзіла ў валоданне Канстанціна Ігнатавіча Тызенгаўза, налічвала 15 двароў, 113 жыхароў. У 1868 г. вёска ў Мядзельскай воласці Вілейскага павета: 15 двароў, 70 жыхароў. З 1894 г. тут працавала школа граматы, у якой у 1896/97 навучальным годзе вучыліся 12 хлопчыкаў. У 1904 г. налічвала 297 жыхароў. Побач знаходзіўся аднайменны маёнтак, уладанне памешчыкаў Пшаздзецкіх — 11 жыхароў.

Крыжы. Ян Булгак, 1935
У 1907 г. у вёсцы мелася 290 жыхароў. У 1921 г. вёска адносілася да Мядзельскай гміны Дунілавіцкага (з 1925 г. Пастаўскага) павета Віленскага ваяводства, 55 двароў, 317 жыхароў. У 1921 г. 59 двароў, 340 жыхароў. З 12.10.1940 г. і з 25.01.1996 г. — ў Мядзельскім сельсавеце (з 17.11.1959 г. гарпассавет) Мядзельскага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 г. Маладзечанскай, з 20.01.1960 г. Мінскай абласцей. У 1940 г. налічвала 68 двароў, 311 жыхароў. Падчас Другой Сусветнай вайны, менавіта ў ліпені 1943 г. ў вёсцы нямецкімі акупантамі было спалена 17 сельскіх гаспадарак. У 1948 г. вяскоўцы стварылі калгас «Сталінскі шлях». З 11.02.1960 г. вёска ўваходзіла ў склад калгаса «Ленінскі шлях» (цэнтр — вёска Баяры, да 20.11.1961 г. калгас «Сталінскі шлях»).

Насельніцтва
------------

* 161 двор, 397 жыхароў (1997)

Інфраструктура
--------------

Крама, на беразе возера Нарач — санаторый-прафілакторый «Сосны» (пабудаваны ў 1976 г.), дзе ёсць дзіцячы сад, аддзяленне сувязі.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU)
2. ↑  *Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej*, t. 1, Warszawa 1938, s. 41.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гатавічы
* Hatowicze, wieś, powiat wilejski // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom III: Haag — Kępy (польск.). — Warszawa, 1882. — S. 40.

| ⛭**Мядзельскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Мядзел (не ўваходзіць у склад) |  |
| Аграгарадкі | Баяры ·  Лук'янавічы |
| Вёскі | Азаркі Старыя ·  Азаркі-Дворышча ·  Азаркі-Пудавінка ·  Баклаі ·  Беразнякі ·  Волачка ·  Воргі ·  Гатавічы ·  Гірыны ·  Кабайлы ·  Качаргі ·  Круці ·  Кулікі ·  Кямсы ·  Лапосі ·  Ліпава ·  Лотва ·  Маўчанкі ·  Маўчаны ·  Мікіткі ·  Мікольцы ·  Мінчакі ·  Міхалі ·  Палуяны ·  Пехуры ·  Пруднікі ·  Пярэградзь ·  Радзькі ·  Ражкі ·  Расохі ·  Селькава ·  Скарады ·  Сосны ·  Стомы ·  Трыданы ·  Цімошкаўшчына ·  Чалеі ·  Чарняты ·  Шалкоўшчына ·  Шыкавічы ·  Шымкі ·  Юшкавічы |
| Хутары | Мікольцы |
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Жадунь.

**Жа́дунь** (Жадоўна, Жадаўе) — возера ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Альзініца, за 32 км у напрамку на паўднёвы захад ад Полацка.

Назва
-----

Назва Жадунь балцкага паходжання. У ёй вылучаецца балцкі гідранімічны корань *žod*- / *žad*-.

Той жа корань у рачных і азёрных назвах \*Жодзінка, Жадунь, Жодуч, Жодзень, Няжодка, Пражода, а таксама ў двухасноўных гідронімах Валажода і Лебяжода (Лібажода).

Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы *Žadalis, Žadikė, Žad-upys*. Корань *Žad-* звязаны з моўным гняздом, у якім літоўскае *žadas* «мова, маўленне; прытомнасць», *žodis* «слова», *žasti* «прамаўляць; разгаворваць».

Значэнне мусіла прасунуцца ад «мовіць» да «цячы», так жа сама як стараіндыйскае *nadī* «рака, водная плынь» пайшло ад \**nad*- «гучаць, шумець, раўсці, цурчэць».

Значэнне азёрнай назвы Жадунь можна перадаць як "Праточнае (возера)". Праз Жадунь цячэ левы прыток ракі Альзініца — прыцякае з возера Братаўна, выцякае ў возера Ухвішча.

"Праточныя" азёры таксама маглі быць названыя з выкарыстаннем балцкага гідранімічнага кораня *ab*- (як Аболі ці Абстэрна).

Водаапісанне
------------

Плошча паверхні возера 0,43 км². Даўжыня 1,24 км, найбольшая шырыня 0,43 км, даўжыня берагавой лініі 3,1 км. Найбольшая глыбіня 8,4 м, сярэдняя каля 5 м. Аб’ём вады ў возеры 2,14 млн м³. Плошча вадазбору 20,9 км².  

Вадазбор складзены з суглінкаў і пяскоў. Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 5—15 м, спадзістыя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі вышынёй да 0,2 м, у асобных месцах забалочаныя. Дно возера ўздоўж берагоў пясчанае, астатняя частка дна выслана сапрапелем.  

Возера эўтрофнае, праточнае. Упадаюць ручаі і пратока з возера Братаўна, на ўсходзе пратокай злучана з возерам Ухвішча. Прыбярэжная расліннасць распаўсюджваецца на адлегласці 10—100 м ад берага возера.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, лешч, краснапёрка, плотка, гусцяра, лінь, язь і іншыя віды рыб.

Зноскі
------

1. ↑  На рускамоўных картах **Жадовно**
2. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 202.
3. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 395—396.
4. ↑  *В. Н. Топоров.* Речь и река/речка (из области мнимых этимологичнских парадоксов) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропейцы. Кн. 2. Москва, 2006. С. 205.

Літаратура
----------

* *Макрыцкі А. М.* Жадунь // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Витебская область. Полоцкий район: карта / Ред. В. А. Змачинская. — Мн.: Белкартография, 2012. — 5 000 экз. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Унукоўскі.

**Апалінарый Унукоўскі** (польск.: Apolinary Wnukowski; 1848, Хоцін, цяпер Украіна — 21 мая 1909, Санкт-Пецярбург, цяпер Расія) — магілёўскі архібіскуп (23 лістапада 1908 — 21 мая 1909).

Біяграфія
---------

У 1865 годзе паступіў у семінарыю ў Камянцы-Падольскім, якая была зачынена праз год. 4 гады дамагаўся дазволу губернатара працягнуць адукацыю ў іншай семінарыі, увесь гэты час навучаўся самастойна. У 1874 годзе скончыў Санкт-Пецярбургскую каталіцкую духоўную акадэмію са ступенню майстра багаслоўя. Пасвечаны на святара ў 1872 годзе. Выкладаў лацінскую мову ў Жытомірскай семінарыі ад 1875 года да яе закрыцця ў 1876 годзе. На працягу некалькіх гадоў быў абаронцам сужэнскіх вузаў. Знаходзячыся на пасадзе віцэ-дэкана Жытомірскага дэканату і сакратара біскупскай курыі, ні ў чым не ішоў на саступкі ўраду, жорстка трымаўся кананічнага права, таму кіеўскі губернатар не зацвердзіў яго ні на пасаду інспектара Жытомірскай семінарыі, ні на прафесарскую кафедру ў акадэміі ў 1882 годзе. 4 чэрвеня 1888 года стаў канонікам капітулы, у 1891 годзе  — асэсарам кансісторыі. Ад 1898 года — рэктар Жытомірскай семінарыі і прэлат капітулы. 22 красавіка 1904 года стаў біскупам плоцкім. У 1908 годзе ўрад прапанаваў яго Святому Прастолу як магчымага кандыдата на Магілёўскую кафедру. 16 чэрвеня 1908 года прызначаны архібіскупам магілёўскім, а 23 лістапада 1908 года інтранізаваны ў Санкт-Пецярбургу. Пахаваны ў Жытоміры.

Літаратура
----------

* *Таццяна Шышова.* Католическая энциклопедия. В 5 т. (руск.). — М.: Издательство францисканцев, 2002—2013.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Ежы Юзаф Шэмбак** | **Плоцкія біскупы**1904—1908 | Пераемнік**Антоній Юліян Нававейскі** |
| Папярэднік**Ежы Юзаф Шэмбак** | **Магілёўскія архібіскупы**1908—1909 | Пераемнік**Вінцэнт Ключынскі** |

| ⛭Архібіскупы магілёўскія |
| --- |
| Архібіскупы | 
* Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч
* Каспар Цецішоўскі
* Ігнацы Паўлоўскі
* Казімір Дмахоўскі
* Ігнацы Галавінскі
* Вацлаў Жылінскі
* Антоній Фіялкоўскі
* Аляксандр Казімір Гінтаўт-Дзевалтоўскі
* Шыман Марцін Казлоўскі
* Баляслаў Геранім Клапатоўскі
* Ежы Юзаф Шэмбак
* Апалінарый Унукоўскі
* Вінцэнт Ключынскі
* Эдвард Роп
* Ян Цепляк
* Баляслаў Слосканс

 |  |
| Дапаможныя біскупы | 
* Цыпрыян Адынец
* Мацей Павел Мажджанеўскі
* Матэвуш Ліпскі
* Іаахім Юзаф Грабоўскі
* Юзаф Максіміліян Станеўскі
* Юрый Івашкевіч
* Караль Недзялкоўскі
* Ян Цепляк
* Антоній Малецкі
* Тэафілюс Матулёніс

 |
**Канстанцін Канстанцінавіч Стрыеўскі** (20 верасня (2 кастрычніка) 1885, в. Гальшаны — 21 красавіка 1938, Масква) — рэвалюцыйны і дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыў народнае вучылішча ў Гальшанах. У 1896 годзе сям’я пераязджае ў Рыгу. З 11 гадоў пачаў працаваць у Рыжскіх чыгуначных майстэрнях. У 17-гадовым узросце ўступае ў рады РСДРП, выбіраецца членам падпольнага забастовачнага камітэта чыгуначных майстэрань. У 1908 годзе арыштаваны, сасланы ў Валагодскую губерню. У 1911 годзе прыязджае ў Маскву, дзе працягвае рэвалюцыйную дзейнасць, у 1913 годзе арыштаваны і сасланы ў паўночныя паветы Аланецкай губерні. У 1916 годзе вярнуўся з ссылкі і быў прызваны ў армію, дзе працягваў рэвалюцыйную прапаганду. Прымаў удзел у Кастрычніцкім узброеным паўстанні.

З 1917 годзе — першы камісар па харчаванні. Пасля грамадзянскай вайны працуе ў Маскве на розных партыйных і дзяржаўных пастах. У канцы снежня 1922 года — дэлегат І з’езда Саветаў.

У 1927 годзе прызначаюць старшынёй Маскоўскага саўнаргаса. З чэрвеня 1930 года сакратар Маскоўскага абкома партыі і адначасова старшыня ВСНГ РСФСР. У 1932 годзе быў назначаны наркомам лёгкай прамысловасці РСФСР, абраны членам ЦВК СССР.

У 1937 годзе быў арыштаваны па справе Тухачэўскага. Растраляны 21 красавіка 1938 года. Рэабілітаваны пасля XX з’езда КПСС.

Літаратура
----------

* Паўлючэнка, Н. У. Рэвалюцыянер і грамадскі дзеяч // Памяць: гіст.-дакум. хроніка Ашмянскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 2003. — С.170 — 171.
* Стрыеўскі Канстанцін Канстанцінавіч // Краязнаўчы каляндар Ашмяншчыны на 2015 год / склад. Г. У. Палубінская.-Ашмяны, 2015. — С. 33 — 34.
**Здарэнне на пешаходным мосце ў Гомелі ў 1975 годзе** — людскі затор на пешаходным мосце праз р. Сож у Гомелі 2 сакавіка 1975 года, які прывёў да цісканіны, ускладненай галалёдзіцай. Па афіцыйных звестках у выніку цісканіны і падзення сур’ёзныя траўмы атрымалі 12 чалавек (сярод іх — 3 дзіцяці), а смяротных сыходаў удалося пазбегнуць.

Кантэкст
--------

Гомельскі гарадскі выканаўчы камітэт для народнага святкавання «Провадаў зімы» 2 сакавіка 1975 года вызначыў месцы не толькі непасрэдна ў горадзе, але і ў зарэччы Сожа (на левым беразе).

Ход падзей
----------

Уначы напярэдадні свята выпаў снег, які пакрыў сабой пешаходны мост, подступы да яго і прырэчныя дамбы. Рух людзей да месца гулянняў па мосце пачаўся каля 10:00. Ад 11:00 людская плынь стала павялічвацца — утрамбаваны снег ператварыўся ў лёд, па якім наступным групам гараджан давялося перамяшчацца замаруджанай хадой. Тэрміновых захадаў па пасыпцы пяском моста і подступаў да яго камунальная служба не зрабіла — пясок падвезлі ўжо пасля здарэння.

Асноўныя сілы міліцыі канцэнтраваліся ў зарэччы, дзе павінны былі забяспечваць грамадскі парадак. На 12:00 плынь ахвочых удзельнічаць у святкаванні ўзрасла яшчэ больш, што прывяло да ўтварэння каля моста натоўпу. Натоўп прарваўся праз рэдкі міліцэйскі ланцужок і шчыльнай плынню рушыў на мост. З прычыны галалёдзіцы людзі сталі падаць, узнік затор, а следам за ім — цісканіна. Па ўспамінах відавочцаў, на мосце было чутно храбусценне костак, бо людзей прыціскала да парэнчаў. Народная пагалоска расказвала пра падзенне на сожскі лёд праз парэнчы некалькіх чалавек і нават дзіцячых калясак.

Парадак на мосце быў адноўлены пасля прыцягнення дадатковых сіл міліцыі з іншых заслонаў, а пацярпелыя атрымалі медычную дапамогу.

Літаратура
----------

* Некрашевич, А. Г. Гомельская милиция. История и современность. 1917—2017 / А. Г. Некрашевич. — Гомель: Барк, 2017. — С. 157—158.
* Глушаков, Ю. Проводы зимы в Гомеле приводили к массовой давке и стихийному «бунту» (Аўтар артыкула памылкова адносіць здарэнне да 1974 г.)
**Ва́цлаў Юлья́навіч Жэбро́ўскі** (1895, Вільямпольская слабада паблізу горада Коўна, цяпер горад Каўнас, Літва — расстраляны 26 лістапада 1937, Масква) — савецкі дзеяч, журналіст, адказны рэдактар «Настаўніцкай газеты» і газеты «За камуністычную асвету», 3-ці сакратар ЦК КП(б) Беларусі. Кандыдат у члены ЦК КП(б) Украіны ў чэрвені 1930 — студзені 1932 года. Член Бюро ЦК КП(б) Беларусі ў сакавіку 1932 — 1934 года.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў польскай сям'і.

Член РСДРП(б) з чэрвеня 1917 года.

У жніўні — снежні 1918 года — знаходзіўся ў турме за рэвалюцыйную дзейнасць. З снежня 1918 года — член Ковенскага падпольнага камітэта РКП(б), інструктар-арганізатар Ковенскага камітэта РКП(б), загадчык інструктарскага аддзела Народнага камісарыята ўнутраных спраў ССР Літвы і Беларусі. У 1920 годзе быў зноў арыштаваны літоўскімі ўладамі, але неўзабаве вызвалены.

У ліпені — жніўні 1920 года — член Прэзідыума Цэнтральнага бюро прафесійных саюзаў Літвы. З жніўня 1920 года — у Чырвонай арміі, служыў начальнікам партыйнай асветы палітычнага аддзела 3-й арміі. У 1921 годзе — старшыня Польскага бюро Віцебскага губернскага камітэта РКП(б).

З 1924 года — на партыйнай рабоце ў Кіеве. Працаваў намеснікам загадчыка арганізацыйна-размеркавальнага аддзела Кіеўскага акруговага камітэта КП(б)У, загадчыкам агітацыйна-прапагандысцкага аддзела Червоназаводскага раённага камітэта КП(б)У горада Харкава. У 1930 годзе — інструктар ЦК УКП(б).

У 1930—1932 гадах — слухач Камуністычнага універсітэта імя Свярдлова ў Маскве.

У студзені — лютым 1932 года — намеснік загадчыка аддзела агітацыі і масавых кампаній ЦК УКП(б).

З 28 сакавіка 1932 года да 16 студзеня 1934 года — 3-ці сакратар ЦК КП(б) Беларусі.

З мая 1934 года — адказны рэдактар «Настаўніцкай газеты» ў горадзе Маскве. Да ліпеня 1937 года — адказны рэдактар газеты «За камуністычную асвету».

9 ліпеня 1937 года арыштаваны органамі НКУС. Расстраляны 26 лістапада 1937 года і пахаваны на Данскіх могілках Масквы. Пасмяротна рэабілітаваны 28 красавіка 1956 года.

Літаратура
----------

* Уся Украіна і АМССР. Адрасная і даведачная кніга на 1930 год — 1930 г.

Спасылкі
--------

* Жэброўскі Вацлаў Юльянавіч
* Жэброўскі Вацлаў Юльянавіч
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каўроўскі.
**Сяргей Аляксандравіч Каўроўскі** (1890, Гомель — 1944 (?), Гомель) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Удзельнік выставак з 1911 года.

У годзе выкладаў у Гомельскай мастацкай студыі-школе імя М. Урубеля (кіраўнік дэкаратыўнай майстэрні). Вучыўся ў Вышэйшых мастацка-тэхнічных майстэрнях (1921), у майстэрні П. Келіна[ru] ў Маскве (1923). Пасля вартыння з Масквы ў 1924—1926 гадах ізноў выкладаў у студыі-школе імя М. Урубеля, у 1926—1941 гадах — у студыі пры Палацы чыгуначнікаў у Гомелі. Каўроўскі прымаў у студыю ўсіх жадаючых, таму што лічыў, што, калі чалавек і не будзе мастаком, ён стане адукаваным прыхільнікам, мецэнатам, эстэтам, аматарам жывапісу.

«Тачыльшчык». 1928 г. НММРБ
Беларускі мастак, вучань студыі М. Тарасікаў пісаў, што С. Каўроўскі быў адным з найталенавітых мастакоў з новымі рэвалюцыйнымі поглядамі на мастацтва, які заклікаў сваіх вучняў адзіным фронтам выступіць супраць «гідры контррэвалюцыі ў мастацтве». С. Каўроўскі, успамінаў Тарасікаў, быў вельмі *«жывым, прыгожым, высокім, стройным чалавекам з вялікімі выразнымі і абаяльнымі вачамі. Ён падабаўся вучням сваёй унутранай і знешняй прыгажосцю, асабліва дзяўчатам. Каўроўскі марыў пра вялікі калектыў мастакоў-аднадумцаў, таму што адзін індывідуаліст нічога не зробіць са старым перайманнем акадэмічнай школе»*.

У студзені 1929 г. працы С. Каўроўскага былі прадстаўлены на трэцяй Усебеларускай мастацкай выстаўцы. Атрымаў першую прэмію на першай мастацкай выстаўцы ў Гомель, арганізаванай Гомельскім аддзяленнем Усебеларускага аб’яднання мастакоў у сакавіку 1929 г. У 1927—1932 гадах член Усебеларускага аб’яднання мастакоў. Жыў у Гомелі.

Зноскі
------

1. 1 2  Сергей Александрович Ковровский 1890−1944
2. 1 2 3  Художественная жизнь Гомеля в первое десятилетие советской власти **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 6 лютага 2022. Праверана 6 лютага 2022.

Спасылкі
--------

* Сергей Александрович Ковровский 1890−1944
* Гомельский художник Сергей Ковровский (по воспоминаниям Н. Тарасикова) 10/12/2019 Архівавана 6 лютага 2022.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-198442 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Труханаў.
**Аляксандр Ананьевіч Труханаў** (нар. 15 сакавіка 1898, в. Карпіна Гарадоцкага павета, Віцебская губерня — 24 жніўня 1979) — вучоны, доктар тэхнічных навук (1944), прафесар (1937).

Біяграфія
---------

Скончыў Саратаўскае сярэднетэхнічнае вучылішча (1919), Ленінградскі электратэхнічны інстытут (1926). З 1927 года супрацоўнік бюро асвятлення Ленінградскага НДІ гігіены працы і тэхнікі бяспекі.

У 1931 годзе ўзначаліў светлатэхнічны аддзел інстытута. З 1939 года ў Маскоўскім энергетычным інстытуце: прафесар кафедры светатэхнікі, затым кафедры эканомікі энергетыкі, з 1946 года загадчык кафедры тэхнікі бяспекі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар навуковых прац па пытаннях асвятлення, арганізацыі вытворчасці і тэхнікі бяспекі, шэрага вынаходстваў. Створаны ім прыбор для даследавання якасна-колькасных характарыстык асвятлення адзначаны залатым медалём ВДНГ у 1964 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Існавалі Вялікае Карпіна (цяпер Мялюзіна) і Малое Карпіна[d] (не існуе)

Літаратура
----------

* Труханаў Аляксандр Ананьевіч // Памяць : Гарадоцкі р-н : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад. С. І. Садоўская; рэдкал. Н. А. Бурунова [і інш.]. — Мн. 2004. — С. 715.
Марка СССР. Піянеры-героі Лёня Голікаў і Валя Коцік
**Піянеры-героі** — савецкія піянеры, якія здзейснілі подзвігі ў гады станаўлення савецкай улады і Вялікай Айчыннай вайны.

Вобразы піянераў-герояў актыўна выкарыстоўваліся ў савецкай прапагандзе як прыклады высокай маралі і маральнасці. Афіцыйны спіс піянераў-герояў быў аформлены ў 1954 годзе са складаннем Кнігі пашаны Усесаюзнай піянерскай арганізацыі імя У. І. Леніна; да яе далучыліся Кнігі пашаны мясцовых піянерскіх арганізацый.

Піянеры-героі да Другой сусветнай вайны
---------------------------------------

Першыя згадкі пра піянераў-герояў пачалі з’яўляцца ў канцы 1920-х гадоў. У прэсе сталі друкавацца газетныя нататкі пра подзвігі юных «змагароў з класавым ворагам». З сярэдзіны 1930-х гадоў выходзяць брашуры, прысвечаныя юным героям (перш за ўсё Паўліку Марозаву). На XII з’ездзе УЛКСМ ў 1954 годзе была створана «Кніга пашаны Усесаюзнай піянерскай арганізацыі імя У. І. Леніна». Пад № 1 у яе быў унесены Паўлік Марозаў, які, паводле афіцыйнай версіі супрацьстаў кулацтву ў асобе свайго бацькі, этнічнага беларуса, сталыпінскага перасяленца, і паплаціўся за гэта жыццём; пад № 2 — Коля Мягоцін, таксама забіты класавымі ворагамі.

Піянеры-героі Вялікай Айчыннай вайны
------------------------------------

Ужо ў першыя дні вайны пры абароне Брэсцкай крэпасці вызначыўся выхаванец музычнага ўзвода, 14-гадовы Пеця Клыпа. Многія піянеры ўдзельнічалі ў партызанскіх атрадах, дзе выкарыстоўваліся нярэдка ў якасці выведнікаў і дыверсантаў, а таксама пры правядзенні падпольнай дзейнасці; з юных партызан асабліва вядомыя Марат Казей, Валодзя Дубінін, Зіна Партнова, Лёня Голікаў і Валя Коцік (усе яны загінулі ў баях, акрамя Валодзі Дубініна, які падарваўся на міне, і ўсім ім, акрамя больш дарослых Лёні Голікава і Зіны Партновай, да моманту гібелі было 13-14 гадоў). Нярэдкія былі выпадкі, калі падлеткі школьнага ўзросту прымалі ўдзел у баявых дзеяннях, апынуўшыся ў складзе воінскіх частак (так званыя «сыны і дочкі палкоў» — вядомая аповесць «Сын палка» Валянціна Катаева).

Паваенная кананізацыя
---------------------

Пасля Вялікай Айчыннай вайны і пераходу краіны на мірныя рэйкі, спіс піянераў-герояў быў сфармаваны канчаткова. У далейшым мастацкія біяграфіі піянераў-герояў, якія выдаюцца даволі вялікімі накладамі, выкарыстоўваліся з мэтай маральнага выхавання маладога пакалення савецкіх грамадзян. Некаторыя творы пра герояў ўключаліся ў абавязковую школьную праграму, кароткаметражныя фільмы пра подзвігі піянераў паказваліся ў школьных кіназалах.

Зноскі
------

1. ↑  *Леонтьева С. Г.* Литература пионерской организации: идеология и поэтика Архівавана 8 кастрычніка 2007 года.. — С. 101.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Капуцкі.
**Андрэй Рыгоравіч Капуцкі** (псеўданімы: *Я. Пралеска*; *Язэп Пралеска*; партыйныя псеўданімы: *Лёкса*; *Хвастоў*; 2 мая 1897, Маладзечна — 17 мая 1934, Менск, НКУС) — грамадскі і палітычны дзеяч, празаік, паэт, журналіст.

Біяграфія
---------

Скончыў Маладзечанскую настаўніцкую семінарыю, у 1916 годзе прызваны ў войска. У 1917 годзе жыў у Петраградзе. З 1918 года ў Маладзечне. У перыяд нямецкай і польскай акупацыі займаўся падпольнай дзейнасцю. Адзін з заснавальнікаў і кіраўнікоў Беларускай рэвалюцыйнай арганізацыі (1922), разам з якой у снежні 1923 года ўступіў у КПЗБ. Неаднаразова арыштоўваўся польскімі ўладамі — у 1919—1922, 4.10.1925 (апошні раз прасядзеў у турме без суда 14 месяцаў).

У ліпені 1927 года нелегальна перайшоў польска-савецкую мяжу. Жыў у Менску, працаваў у рэдакцыі газеты «Звязда», часопіса «Полымя рэвалюцыі». У сакавіку 1928 года разам з С. Клінцэвічам па даручэнні ЦК КПЗБ удзельнічаў у забойстве ў Вільні М. Гурына-Маразоўскага.

Зноў вярнуўся ў БССР. У 1931 годзе скончыў Камуністычны ўніверсітэт Беларусі. Працаваў у Гістпарце пры ЦК КП(б)Б, загадчыкам сектара друку ЦК КП(б)Б, в. а. рэдактара газеты «Савецкая Беларусь». Як паэт публікаваўся з 1929 года.

Арыштаваны 29 верасня 1933 года ў Менску па адрасе вул. Рэвалюцыйная, д. 1, кв. 6 па справе «Беларускага нацыянальнага цэнтра». 9 студзеня 1934 года прыгавораны да расстрэлу. Расстраляны 9.1.1934 або 17.5.1934. Рэабілітаваны 16 жніўня 1956 года. Асабовая справа К. № 10182-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Памяць
------

Імем Капуцкага названа вуліца ў Маладзечне.

Літаратура
----------

* Капуцкі Андрэй Рыгоравіч // Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
* Капуцкі Андрэй Рыгоравіч // Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2005.