recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бандарэнка.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Уладзімір Бандарэнка.
**Уладзімір Міхайлавіч Говар-Бандарэнка** (21 чэрвеня 1914, Рагачоў — 31 жніўня 1988) — беларускі акцёр, заслужаны артыст БССР (1961).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 21 чэрвеня 1914 года ў Рагачове. Скончыў Беларускую студыю пры Цэнтральным тэатральным вучылішчы ў Ленінградзе ў 1937 годзе. Працаваў у 1937—1941 гадах у Беларускім тэатры юнага гледача БССР, у 1942—1944 гадах у Мінскім гарадскім тэатры, у 1944—1946 у Гродзенскім абласным драматычным тэатры, у 1946—1949 гадах у Брэсцкім абласным драматычным тэатры, у 1955—1978 гадах у Беларускім рэспубліканскім тэатры юнага гледача.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў‎ з 1947 года.

Творчасць
---------

Створаныя ім вобразы вызначаліся псіхалагічнай дакладнасцю. Сярод роляў: Янук, Язэп Шыдлоўскі («Папараць-кветка», «Над хвалямі Серабранкі» І. Козела), Максім Кутас («Чаму ж мне не пець, чаму ж не гудзець» паводле Я. Купалы і М. Чарота), Гусляр («За лясамі дрымучымі» А. Вольскага і П. Макаля), пан Бараноўскі, Канцлер («Несцерка», «Цудоўная дудка» В. Вольскага), Гараднічы («Рэвізор» М. Гогаля), Алег Баян («Клоп[ru]» У. Маякоўскага), Мантанелі («Авадзень[ru]» паводле Э. Л. Войніч), тата Карла («Прыгоды Бураціна[ru]» паводле А. Талстога), Тарталья («Зялёная птушка[ru]» К. Гоцы).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Говар-Бандарэнка Уладзімір Міхайлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гілевіч.У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кавалёва.
**Ніна Іванаўна Гілевіч** (у дзявоцтве **Кавалёва**; 3 чэрвеня 1931, Шумілінскі раён, Віцебская вобласць — 24 ліпеня 2003, Мінск) — беларускі мовазнавец, спецыяліст у галіне беларускага мовазнаўства. Кандыдат філалагічных навук (1971), дацэнт.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 3 чэрвеня 1931 года ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці. 

Скончыла ў 1956 годзе Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Беларуская мова і літаратура. Руская мова і літаратура», пасля аспірантуру.

У 1956—1957 гадах настаўнічала ў Кузьмінскай СШ Гарадоцкага раёна Віцебской вобласці, пасля працавала ў выдавецтве «Вышэйшая школа», выкладала на кафедры беларускай мовы філалагічнага факультэта БДУ, дацэнт.

Памерла 24 ліпеня 2003 года. Пахавана на Кальварыйскіх могілках у Мінску.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя інтарэсы: гісторыя старажытнабеларускай мовы; мова і стыль мастацкіх твораў беларускіх пісьменнікаў; беларуская дыялекталогія.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гібралтар.

**Аэрапорт Гібралтара** (англ.: Gibraltar Airport) размешчаны ля падножжа Гібралтарскай скалы. Уладальнікам аэрапорта з'яўляецца Міністэрства абароны Вялікабрытаніі, якое выкарыстоўвае аэрапорт для ваенных патрэб. Таксама ажыццяўляюцца і рэйсы грамадзянскай авіяцыі — у Вялікабрытанію і Іспанію.

Аэрапорт мае адну асфальтавую ўзлётна-пасадачную паласу даўжынёй 1829 м і размешчаны ўсяго за 500 м ад цэнтра горада.

У 2004 годзе аэрапорт перавёз 314375 пасажыраў і 380 тон грузу.

Аэрапорт Гібралтара — адзін з нешматлікіх аэрапортаў у свеце, дзе ўзлётна-пасадачную паласу перасякае аўтамабільная дарога.

Зноскі
------

1. 1 2
2. 1 2
3. 1 2
4. 1 2
5. ↑
6. ↑
7. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аэрапорт Гібралтар
* Інфармацыя пра аэрапорт LXGB з сайта World Aero Data.

Панарамны ўзлётна-пасадачнай паласыПанарамны ўзлётна-пасадачнай паласы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: no2013023458 · VIAF: 296762147 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мейсан.

**Джордж Мейсан IV** (англ.: George Mason IV, 11 снежня 1725 — 7 кастрычніка 1792) — амерыканскі плантатар і палітык, дэпутат Канстытуцыйнага канвента 1787 года і адзін з аўтараў Біля аб правах. Адзін з трох дэлегатаў, якія адмовіліся падпісаць Канстытуцыю ЗША.

Мейсан нарадзіўся ў 1725 годзе, верагодна ў акрузе Фэрфакс, у калоніі Вірджынія. Яго бацька рана памёр, і маці кіравала ўласнасцю да яго паўналецця. Ён ажаніўся ў 1750 годзе, пабудаваў сядзібу Ганстан-Хол і прысвяціў сябе сельскай гаспадарцы. Некаторы час служыў дэлегатам Палаты бюргераў. Калі пачаўся канфлікт Брытаніі з калоніямі, Мейсан быў дэлегатам 4-га і 5-га Вірджынскіх канвентаў (1775 і 1776). У 1776 годзе ён падрыхтаваў праект Вірджынскай дэкларацыі правоў і ў асноўным ім складзены тэкст, ухвалены ў выніку Канвентам. Калі распрацоўваўся праект Канстытуцыі Вірджыніі, ухвалу атрымала версія Мейсана, а не Джэферсана. Калі пачалася Вайна за незалежнасць, ён служыў у Палаце дэлегатаў Вірджынскай асамблеі, але адмовіўся стаць дэпутатам Кантынентальнага кангрэса, спасылаючыся на дрэннае здароўе і сямейныя праблемы.

У 1787 годзе ён стаў адным з дэлегатаў Канстытуцыйнага канвента ў Філадэльфіі, што стала яго адзіным падарожжа за межы Вірджыніі. Ён працаваў некалькі месяцаў, але прыйшоў да высновы, што не гатовы падпісаць выніковы варыянт Канстытуцыі. Адсутнасць Біля аб правах здавалася яму галоўным недахопам Канстытуцыі. Ён гэтак жа настойваў на неадкладнай забароне гандлю людзьмі. Яму не ўдалося адстаяць свае ідэі на Канвенце 1787 года, як і на Вірджынскім ратыфікацыйным канвенце 1788 года, але яго настойлівасць у адстойванні неабходнасці Біля аб правах прывяла да таго, што Джэймс Мэдысан настаяў на іх прыняцці на Кангрэсе 1789 года. Біль быў ратыфікаваны ў 1791 годзе, за год да смерці Мейсана. Пасля смерці Мейсан быў забыты грамадскасцю, але пра яго ўспомнілі ў XX і XXI стагоддзях, калі атрымаў прызнанне яго ўклад у палітычную гісторыю ЗША і Вірджыніі.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гордан.

**Гордан** (ісп.: Gordon) — востраў у паўночнай частцы архіпелага Вогненная Зямля. Уваходзіць у склад Чылі. Плошча — 591 км². Сталага насельніцтва няма.

Востраў Гордан месціцца на поўдзень ад вострава Вогненная Зямля, аддзелены ад яго пралівам Бігля. Даўжыня — 53 км. Найбольшая шырыня — 19,5 км. Востраў гарысты. Найвышэйшы пункт — 1548 м. Берагі перарэзаны глыбокімі залівамі і фіёрдамі.

У мінулым востраў перыядычна наведвалі плямёны яганаў і кавескар. Тут яны здабывалі пірыт. У нашы дні Гордан з’яўляецца часткай Нацыянальнага парка Альберта дэ Агасціні.

Спасылкі
--------

* Isla Gordon: Chile
* Isla Gordon, Parque Nacional Alberto de Agostini Архівавана 30 мая 2020.
Тыпы жаночых абразанняў
Абразанне жаночых палавых органаў на тэрыторыі сучаснай ЦАР. Фота апублікавана ў 1936 г.
**Абразанне жаночых палавых органаў**, або **калечанне жаночых палавых органаў** — рытуальнае частковае або поўнае выдаленне знешніх жаночых геніталій без медыцынскай неабходнасці. Згодна «Дэкларацыі аб выкараненні гвалту ў адносінах да жанчын» Генеральнай Асамблеі ААН (рэзалюцыя 48/104, 20 студзеня 1993 г.) з’яўляецца адной з форм сацыяльнага гвалту, якая патрабуе выкаранення.

Паходжанне
----------

Традыцыйна аперацыі па абразанню жаночых палавых органаў распаўсюджаны ў краінах Афрыкі, некаторых краінах Блізкага Усходу, некаторых раёнах Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі. 

Найбольш старажытныя звесткі аб абразанні жаночых палавых органаў адносяцца да Старажытнага Егіпту. Вядома, што рымляне часам абразалі рабынь, каб такім чынам спыніць магчымасць палавых актаў і далейшай цяжарнасці. Аднак абразанне жаночых палавых органаў з самога пачатку магло ўзнікнуць ў розных месцах у межах адзначанага вышэй рэгіёну. Так, яшчэ адным меркаваным месцам узнікнення традыцыі з'яўляецца экватарыяльная Афрыка, дзе такія аперацыі мелі месца нібы для прадухілення гвалтавання дзяўчын-пастушак, або як форма рэлігійнага ахвяравання. Пазней яна распаўсюдзілася шырэй дзякуючы культурным кантактам або гандлю рабамі.

Класіфікацыя
------------

Паводле Сусветнай арганізацыі аховы здароўя, існуе наступная тыпалогія аперацый на жаночых палавых органах без медыцынскай неабходнасці:

**Тып I**: частковае (Iа) або поўнае (Iб) выдаленне клітара і/або крайняй плоці (клітарыдэктамія).
**Тып II**: частковае або поўнае выдаленне клітара і малых палавых губ з сячэннем або без сячэння вялікіх палавых губ. Знутры гэтага тыпу вылучаюць IIа (выдаленне толькі малых палавых губ), IIб (частковае ці поўнае выдаленне клітара і малых палавых губ), IIв (частковае ці поўнае выдаленне клітара, малых і вялікіх палавых губ).
**Тып III**: звужэнне адтуліны похвы з закрыццём праз стварэнне ўшчыліны шляхам разразання і збліжэння малых і/або вялікіх палавых вуснаў з сячэннем клітара або без яго. IIIа ўключае выдаленне і збліжэнне малых палавых губ. IIIб — выдаленне і збліжэнне вялікіх палавых губ.
**Тып IV**: усе іншыя шкодныя для жаночых палавых органаў працэдуры немедыцынскага характару, накшталт уколаў, пірсінгу, надразання, саскрабання і прыпякання.

Зноскі
------

1. ↑  Declaration on the Elimination of Violence against Women
2. ↑  Female Circumcision: The History, the Current Prevalence
3. ↑  What are the origins and reasons for FGM?
4. ↑  Classification of female genital mutilation

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Жаночае абразанне на Вікісховішчы |

* Сусветная арганізацыя аховы здароўя
* ЮНІСЕФ
* Фонд ААН у галіне народанасельніцтва

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX547511 · GND: 7648122-0 · NDL: 031443110 · NKC: ph120893 · SUDOC: 040836088 |
**Аляксандр Васілевіч Жалкоўскі** (1 сакавіка 1933, в. Цёмнае Балота, цяпер Сасновы Бор (Шчучынскі раён) — 14 красавіка 2011) — беларускі публіцыст, краязнаўца.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1933 годзе ў вёсцы Цёмнае Балота непадалёк Астрына. 

Пасля сямігодкі, летам 1950 года ў Астрыне, якое было цэнтрам Васілішкаўскага раёна, юнак пачаў працаваць адказным сакратаром рэдакцыі раённай газеты «Ленінскі шлях». Затым рэдактар Воранаўскай (1961-62) і Мастоўскай (1965-69) раённых газет. 

З 1962 года ў Лідзе. Быў рэдактарам газеты «Уперад» у 1969-89 гадах. Наступныя гады працаваў уласным карэспандэнтам абласной газеты «Гродзенская праўда».

Аўтар шматлікіх артыкулаў публіцыстычнага і краязнаўчага характару. Адкрыў чытачам імя публіцыста і збіральніка фальклору Лідчыны Земавіта Фядэцкага.

Сябар Лідскай гарадской арганізацыі ТБМ з дня заснавання. Адзін з стваральнікаў лідскай кнігі «Памяць».

Узнагароджаны Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР.

Памёр у Лідзе ў 2009 годзе.

Спасылкі
--------

* Лідскія юбіляры 2013 года
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вяршковіч.
**Сцяпан Антонавіч Вяршковіч** (29 ліпеня 1900, в. Сялец 2, Ашмянскі павет, цяпер Смаргонскі раён — ???) — савецкі ваенны дзеяч, палкоўнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Сялец 2-і Крэўскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні, цяпер Смаргонскі раён. Беларус.

З мая 1919 года служыў у РСЧА. У грамадзянскую вайну ў Расіі ваяваў у 13-й арміі Паўднёвага фронту. Потым служыў у часцях Маскоўскай ваеннай акругі. Быў камандзірам стралковага ўзвода, узвода палкавой школы, памочнікам камандзіра роты, памочнікам камандзіра і камандзірам кулямётнай роты, начальнікам штаба батальёна.

З лютага 1934 года служыў у Забайкальскай групе войск. Знаходзіўся ва ўрадавай камандзіроўцы ў МНР. У снежні 1938 года прызначаны начальнікам 1-й часткі штаба 37-й лёгка-танкавай брыгады МВА ў г. Калуга, з красавіка 1940 — памочнік начальніка штаба гэтай брыгады. Потым быў начальнікам штаба танкавага палка. 

У пачатку Вялікай Айчыннай вайны, з 17 ліпеня 1941, стаў камандзірам палка на Заходнім фронце. Змагаўся на Лепельскім і Аршанскім напрамках, затым удзельнічаў у Смаленскай бітве. Далей прызначаны начальнікам штаба 17-й танкавай дывізіі, з верасня — 126-й танкавай брыгады. У кастрычніку 1941 года прызначаны памочнікам начальніка аператыўнага аддзела Галоўнага штаба бранятанкавага ўпраўлення Чырвонай Арміі, затым служыў у штабе бранятанкавага ўпраўлення Бранскага фронту. Да красавіка 1943 года змяніў яшчэ некалькі пасад. Потым увайшоў у склад Цэнтральнага фронту. 

З лістапада 1944 года камандаваў танкавай брыгадай Войска Польскага. 

У жніўні 1945 года прыняў удзел у савецка-японскай вайне. 

З мая 1946 года — старшы афіцэр 5-га аддзела аператыўнага ўпраўлення Галоўнага штаба СВ, з лістапада 1947 — 6-га, затым 1-га аддзелаў Упраўлення баявой падрыхтоўкі СВ, з чэрвеня 1950 — 3-га аддзела ўпраўлення баявой падрыхтоўкі берагавой артылерыі, марской пяхоты і СВ Галоўнага ўпраўлення баявой падрыхтоўкі марскога Генеральнага штаба, а з верасня 1951 — начальнік 4-га аддзела ўпраўлення СВ і марской пяхоты берагавой абароны ВМС. 

У чэрвені 1953 года звольнены ў запас.

Адукацыя
--------

Скончыў 2-ю Маскоўскую пяхотную школу камскладу РСЧА (1924), кулямётнае аддзяленне вышэйшай стралковай школы ўдасканалення камскладу МВА (1930), ленінградскія бранятанкавыя курсы ўдасканалення і перападрыхтоўкі камскладу РСЧА (1932), акадэмічныя курсы пры Ваеннай акадэміі бранятанкавых і механізаваных войск Чырвонай Арміі імя І.В. Сталіна (1943).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Леніна, 2 ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Кутузава 2-й ступені, медалямі, а таксама замежнымі ордэнамі і медалём.

Зноскі
------

1. ↑  Часта памылкова называецца Маладзечанскі раён

Спасылкі
--------

* Вершкович Степан Антонович
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Забродскі.
**Васіль Усцінавіч Забродскі** (6 чэрвеня 1918, Віцебск — 1987) — беларускі ўрач. Заслужаны ўрач БССР.

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі медыцынскі інстытут, Свярдлоўскую ваенна-медыцынскую акадэмію. У гады Вялікай Айчыннай вайны праводзіў аперацыі параненым партызанам. Узначальваў санітарную службу партызанскай брыгады асобага прызначэння імя У. І. Леніна.

Пасля вайны Васіль Усцінавіч быў накіраваны ў Шаркаўшчынскі раён. У 1946—1957 гг. — галоўны ўрач Шаркаўшчынскай раённай бальніцы, у 1957—1971 гг. — галоўны ўрач Шаркаўшчынскага раёна.

Неаднаразова выбіраўся дэпутатам раённага і абласнога Саветаў дэпутатаў. Узнагароджаны граматамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР 1948 і 1968 гг. «Заслужаны ўрач БССР», «Выдатнік аховы здароўя СССР».

Памёр Васіль Усцінавіч у 1987 годзе.

Літаратура
----------

* Забродскі Васіль Усцінавіч // Памяць: Віцебск : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2003. — Кн. 2. — С. 529.
Рэгіёны Беларусі.
**Регіёны Беларусі** — гісторыка-этнаграфічныя рэгіёны, што вылучаюцца на тэрыторыі Беларусі паводле комплексу этнакультурных прыкмет: асаблівасцей этнічнай гісторыі, характару рассялення, гаспадарчых заняткаў і прылад працы, народнай архітэктуры, дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, традыцыйнага адзення, фальклору, мясцовых гаворак.

Этнаграфічныя рэгіёны Беларусі
------------------------------

Беларускі этнограф Віктар Цітоў прапанаваў вылучэнне наступных гісторыка-этнаграфічных рэгіёнаў:

* Паўночны (Паазер’е, Падзвінне)
* Усходні (Падняпроўе)
* Цэнтральны (Цэнтральная Беларусь)
* Паўночна-Заходні (Панямонне)
* Усходняе Палессе
* Заходняе Палессе

Зноскі
------

1. ↑  ГІСТОРЫКА-ЭТНАГРАФІЧНЫЯ РЭГІЁНЫ БЕЛАРУСI **(нявызн.)**.  Karty.by. Праверана 22 красавіка 2018.

Спасылкі
--------

* Рэгіёны
* Геаграфія Беларусі Архівавана 7 верасня 2009.
**Даўганожка балотная**,  **Даўганожка шкодная** (*Tipula paludosa*) — від насякомых з сямейства *Tipulidae*. З’яўляецца шкоднікам сельскагаспадарчых культур.

Апісанне
--------

Цела імага шэрага колеру, у даўжыню дасягае 20-24 мм. Лічынка цыліндрычнай формы, даўжынёй 30-35 мм, не мае канечнасцяў. Яйка да 1 мм, авальнае, чорнае, бліскучае.

Спосаб жыцця
------------

Лічынкі кормяцца каранямі і адмерлымі часткамі раслін. Даюць адно пакаленне ў год. Яйкі адкладаюцца ў глебу. Лічынкі вядуць падземны спосаб жыцця і зімуюць у глебе. Увесну ў маладых раслін падгрызаюць карані, сцёблы і бліжэйшае да зямлі лісце, выклікаючы сур’ёзнае прарэжванне пасеваў.

Распаўсюджанне
--------------

Від шырока распаўсюджаны ў Еўразіі. Адсутнічае на Крайняй Поўначы Еўропы, Фарэрскіх астравах і ў Японіі. На тэрыторыі былога СССР сустракаецца паўсюдна. Колькасць віду ў заходняй частцы арэала вышэй, чым ва ўсходняй. Завезены ў Паўночную Амерыку.

Шкода
-----

На тэрыторыі былога СССР гэта насякомае шкодзіць у асноўным лёну ў вільготных раёнах еўрапейскай часткі, асабліва на тарфяністых глебах. У меншай ступені пашкоджвае каноплі, гарох, бульбу, кукурузу, ячмень, авёс, грэчку і розную гародніну.

Для барацьбы ўжываюць інсектыцыды, асушэнне забалочаных участкаў, глыбокае зяблевае ўзворванне і атручаныя прынады.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Вредная долгоножка // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776399705 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. По.

**По** (фр.: і акс.: Pau, баскск.: Paue) — галоўны горад гістарычнай вобласці Беарн і французскага дэпартамента Атлантычныя Пірэнеі. Горны курорт і цэнтр зімовых відаў спорту. Насельніцтва: 78732 жыхароў (на 1999 год).

Геаграфія
---------

Па размешчаны на краю плато, якое ўзвышаецца на 40 метраў над ручаем По, які спускаецца са схілаў Пірэнеяў. З галоўнай вуліцы горада — бульвара Пірэнеяў даўжынёй 1600 метраў — адкрываецца від на заснежаныя горныя вяршыні. На эмблеме горада намалявана знакамітая вяршыня Пік дзю Мідзі д’Асо.

Гісторыя
--------

Па быў заснаваны ў XI стагоддзі. Назва азначае на мясцовым дыялекце «загарадзь». У XVI стагоддзі замак По стаў улюблёнай рэзідэнцыяй манархаў Навары з дому Альбрэ; тут нарадзіўся будучы кароль Генрых IV (як, зрэшты, і заснавальнік шведскай дынастыі Бернадотаў — Карл XIV).

У XX стагоддзі адбываецца індустрыялізацыя — узнікаюць прадпрыемствы аэракасмічнай і газаздабыўнай прамысловасці. C 1901 года ў По штогод праводзяцца аўтагонкі.

Зноскі
------

1. ↑  Sandre<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1520862'></a>
2. ↑  Base officielle des codes postaux — La Poste, 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q66049091'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q373724'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Facebook · LinkedIn · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Тэматычныя сайты | INSEE |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX455427 · BNF: 15270267g · GND: 4102905-7 · LCCN: n79083249 · NKC: ge414521 · VIAF: 159435654 |

 |
**Шы Шы** (кіт. 石世, піньінь *Shí Shì*, 295-349) - імператар дзяржавы Позняя Чжаа, прабыў на троне ўсяго 33 дні.

Біяграфія
---------

Шы Шы быў самым малодшым сынам Шы Ху, яго маці была трэцяя жонка Шы Ху імператрыца Лю (Дачка Лю Яа - апошняга імператара Ранняй Чжаа). У 348 годзе Шы Ху пакараў смерцю раней абранага спадчыннікам прастола Шы Сюаня за тое, што той забіў свайго брата Шы Таа. Прыдворны Чжан Чай змог пераканаць Шы Ху, што спадчыннікам пасаду варта зрабіць таго з сыноў, чыя маці мае высокае паходжанне.

Калі летам 349 года Шы Ху быў ужо пры смерці, нягледзячы на тое, што першапачаткова ён планаваў зрабіць рэгентамі сваіх сыноў Шы Цзуня і Шы Біня, Чжан і імператрыца Лю змаглі падрабіць указы, якія загадвалі пакараць смерцю Шы Біня, а Шы Цзуна адправіць у Гуаньчжун. Пасля смерці Шы Ху Шы Шы быў узведзены на трон, а ўдовая імператрыца Лю заняла пасаду рэгента і стала кіраваць краінай разам з Чжан Чаем. Аднак Шы Цзунь разам з шэрагам генералаў, якія падтрымалі яго, прыбыў у сталіцу Ечэн, забіў Чжан Чая і зрушыў Шы Шы і ўдовую імператрыцу Лю, а трон заняў сам. Шы Шы атрымаў тытул "ван Цаа" (譙王), а ўдава імператрыца Лю стала ўдовай княгіняй Цяа. Неўзабаве пасля гэтага, аднак, па загадзе Шы Цзуна яны былі пакараныя смерцю.

Спасылкі
--------

* Афіцыйныя біяграфіі Шы Ху і яго сыноў у "Кнізе Цзінь» (кітайская мова)
* Афіцыйныя біяграфіі кіраўнікоў позняй Чжао ў "Вёсны і Восені Шаснаццаці дзяржаў» (кітайская мова)
**«Карыбу́т»** — прыватнаўласніцкі герб у ВКЛ, якім карысталіся князі Збаражскія, Вішнявецкія, Парэцкія, Варанецкія і некаторыя шляхецкія роды.

Гісторыя
--------

Герб Рэчы Паспалітай у часы Міхала Вішнявецкага
Герб паходзіць ад пашыранай на прыватных пячатках ВКЛ выявы крыжа, часам крыж відазмяняўся дадаткам новых элементаў. На пячатцы кн. Федзькі Іванавіча Нясвіцкага пры дакументах 1434 змешчана выява крыжа з перакрэсленымі канцамі і маладзіком рагамі ўбок замест ніжняга канца крыжа. Яго ўнукі Сямён і Васіль Васілевіч Збаражскія на пячатках пры дакументах 1461 мелі вьювы простага крыжа з маладзіком рагамі ўніз і крыжа з перакрэсленымі канцамі, падобным маладзіком і 6-прамянёвай зоркай. Апошні варыянт замацаваўся ў 17 ст. як герб «Карыбут» (ад імя князя Карыбута, якога Вішнявецкія лічылі сваім родапачынальнікам). У час знаходжання на троне Рэчы Паспалітай Міхала Вішнявецкага (1669—1673) герб «Карыбут» ужываўся ў дзяржаўнай сімволіцы як элемент на вялікай і малой пячатках ВКЛ. Выява «Карыбута» разам з гербам Радзівілаў «Тромбы» змешчана на галоўным фасадзе Нясвіжскага палацу (яго будаўнік М. К. Радзівіл Сіротка быў жанаты з Э. Я. Вішнявецкай).

Апісанне
--------

У блакітным полі выява сярэбранага крыжа з перакрэсленымі канцамі, замест ніжняга канца — залатыя маладзік рагамі ўніз і 6-прамянёвая зорка. Клейнод шляхецкага варыянта герба — над прылбіцай з каронай тры страусавыя пёры. Існуюць варыянты герба з чырвоным полем, залатым крыжам, 5 пёрамі і інш..

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Карыбут (герб)
* Карыбут (герб) на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»
* «Polish Armorial Middle Ages to 20th Century», Tadeusz Gajl, Gdańsk-2007 r.
***Colletia paradoxa*** - від невялікіх, моцна разгалінаваных кустоў сямейства {{bt-bellat|крушынавыя|*Rhamnaceae*}}

Арэал
-----

Расце ў засушлівых горных раёнах Паўднёвай Бразіліі і Уругвая. Жорсткія шыза-зялёныя галіны густа засаджаны буйнымі, плоскімі, трохкутнымі, вострымі калючкамі.

Апісанне
--------

Нешматлікае, дробнае, эліптычнае лісце з'яўляецца толькі на маладых парастках і да часу цвіцення хутка ападае.

Дробныя, зелянява-белыя, бакалападобныя кветкі былі б зусім непрыкметныя, калі б не іх вялікая колькасць. Яны паасобку або ў невялікіх пучках па 2-4 кветкі размяшчаюцца ў аснове калючак. Цвіценне вясной і вельмі часта паўтараецца восенню. Кветкі духмяныя, апыляюцца матылькамі-бражнікамі.

Плады сухія і скурыстыя, хутка распадаюцца на 3 костачкі.

Вельмі засухаўстойлівая і марозаўстойлівая (да -30°С). Прадстаўляе сабой разгалісты куствышынёй да 3 м, шырынёй 5 м. Лісце практычна адсутнічае (лінейныя невялікія лісточкі з'яўляюцца толькі на маладых парастках і ападае да моманту цвіцення), але замест іх куст усеяны плоскімі шэра-блакітнымі шыпамі, шырынёй да 4 см. У кастрычніку распускаюцца дробныя (даўжынёй да 4 мм) бакалападобныя, белыя, духмяныя кветкі з водарам чаромхі; цвіце доўга да снежня; часам і вясной: красавік-май, але вясновае цвіценне не такое багатае і працяглае.

Лёгка размнажаецца паўадраўнелымі тронкамі і насеннем.

На голых камяністых схілах пустынных плато дзіўна мудрагелістыя дрэўцы гэтага віду ствараюць фантастычны пейзаж і, можа таму, у Бразілія мясцовыя жыхары называюць яе »марсіянскае дрэва". Што не перашкаджае ім шырока выкарыстоўваць калючы хмызняк для стварэння жывых агароджаў.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Полсан.

**Эрыка Амалія Полсан** (шведск.: Erika Amalia Paulson, 29 чэрвеня 1836, Стакгольм — 21 сакавіка 1921, Стакгольм) — шведская балерына.

Біяграфія
---------

Амалія Полсан вучылася ў Каралеўскім балеце ў 1845 годзе. У 1857 годзе стала другой танцоўшчыцай, у 1870—1887 гадах — салістка, у 1887—1888 гадах — педагог балета і настаўніца ў студэнцкай школе драмы  (англ.) (бел. ў 1890 годзе.

Сярод яе роляў былі Кірсці ў *«Brudfärden i Hardanger»*, Ёханна ў *«Kermessen i Briigge»*, Ліза ў *«En dröm»*, у *«La jardiniére»* і ў *«Wilhelm Tell»*, *«Leonora»* і *«Страдэла»*.

Амалія Полсан уваходзіла ў лік дзевяці лепшых балерын Каралеўскага балета ў перыяд з 1864 па 1901 год разам з Амандай Форсберг, Хільдай Лунд, Агнес Крыстэнсан, Гунхільдай Росен, Сесіліяй Фламанд, Джэні Брант, Ганнай Вестберг і Вікторыяй Страндын.

Зноскі
------

1. ↑  Sveriges Dödbok 1901—2009, DVD-ROM, Version 5.00, Sveriges Släktforskarförbund (2010).

Літаратура
----------

* Erika Amalia Paulson i Adolf Lindgren och Nils Personne, Svenskt porträttgalleri (1897), volym XXI. Tonkonstnärer och sceniska artister
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Луба.
**Луба́** — гістарычная дзяржава ў Цэнтральнай Афрыцы. Сфарміравалася ў канцы XVI ст. Страціла незалежнасць пасля 1889 г.

Гісторыя
--------

Першапачатковым цэнтрам дзяржавы Луба з'яўлялася мясцовасць вакол возера Упемба, куды ў сярэдзіне 1 тысячагоддзя н. э. мігрыравалі плямёны банту. Да пачатку 2 тысячагоддзя н. э. яны сфарміравалі арыгінальную культуру земляробаў і рыбаловаў. У XVI ст. у раён Упембы перасяліліся прадстаўнікі паўночнага племені *санг'е*. Адзін з перасяленцаў ажаніўся з сястрой мясцовага ўладара Кангола Маніема. Яго сын Калала Ілунга разглядаўся ў дзяржаве Луба як важны культурны герой і першы манарх, які атрымаў уладу ў выніку змагання з дзяцькам. Усе наступныя манархі Лубы вялі свой род ад Калалы Ілунгі.

На працягу XVII - XIX стст. дзяржава Луба імкліва пашырала свае межы. На поўначы яны дасягалі сярэдняй плыні ракі Конга, на ўсходзе — возера Танганьіка. Апошнім паспяховым заваёўнікам з'яўляўся манарх Ілунга Сунгу, які памёр у 1810 г. Давід Лівінгстан заўважаў, што поспех Лубы быў у значнай ступені абавязаны саюзам з суседняй дзяржавай Лунда. Яна затуляла з захаду ад партугальскіх заваёўнікаў. З дапамогай караваннага гандлю Луба была звязана з узбярэжжамі Атлантычнага і Індыйскага акіянаў, адкуль прывозілі ракавіны малюскаў, што выкарыстоўваліся ў якасці грошай, еўрапейскія і арабскія тавары. Наўзамен жыхары Лубы прадавалі медзь, пальмавы алей, соль, рабоў. У XIX ст. асабліва прыбытковым стаў гандаль слановай косцю.

У другой палове XIX ст. грозным супернікам Лубы сталі мусульмане, выхадцы з узбярэжжа Індыйскага акіяна. Першапачаткова яны выступалі ў якасці гандляроў, арганізатарамі караванаў. Захоп ўзбярэжжа еўрапейскімі краінамі і паступовы заняпад гандлю рабамі вымусілі іх захопліваць тэрыторыі ў глыбіні Афрыкі. Дзякуючы агнястрэльнай зброе яны атрымлівалі ваенную перавагу. Каля 1889 г. большая частка дзяржавы Луба апынулася пад кантролем гандляра Тыпу Тыпа. У 1891 г. далучана да бельгійскіх калоній.

Кіраванне
---------

На чале дзяржавы Луба стаялі манархі *мулопвэ*, якія вялі свой род ад Калалы Ілунгі. Аднак іх непасрэдная ўлада распаўсюджвалася на адносна невялікую плошчу вакол рэзідэнцыі. На месцах кіравалі правадыры *балопвэ*. Многія з іх былі звязаны сваяцтвам з манархамі. У гэтай сувязі еўрапейскія вандроўнікі XIX ст. называлі Лубу імперыяй. 

У Лубе не існавала пісьма. Вусная гістарычная традыцыя перадавалася праз "людзей памяці", што ўтваралі ўплывовае патаемнае таварыства *бамбуд'е*.

Эканоміка
---------

Асноўнай галіной эканамічнай дзейнасці з'яўляліся ручное земляробства, рыбалоўства, паляванне, гандаль. Жыхары Лубы здабывалі жалеза, медзь, соль. Распаўсюджаныя рамёствы: апрацоўка металаў, выраб керамікі і тканін. У другой палове XVIII - XIX стст. асабліва важную роль набыў гандаль рабамі і слановай косцю. У якасці валюты выкарыстоўваліся ракавіны малюскаў, што дастаўляліся з узбярэжжа Індыйскага акіяна.

Спасылкі
--------

* Luba Kingdom
* Luba Empire — Afropedea Архівавана 7 снежня 2017.
* Art from an African Kingdom: Luba Masterworks from Central Africa
* Luba Art and Life in Africa

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Universalis |
Моладаўскі звон
**Звон з Моладава** — звон, адліты ў 1583 годзе, захоўваецца ў Царкве Ушэсця Гасподняга ў вёсцы Моладава.

Апісанне
--------

Звон
Званіца пры новай царкве са звонам
Вышыня яго да правушын — 62 см, ніжні дыяметр — 62 см, таўшчыня ліцця — 6-7 см. У верхняй частцы размешчаны вузкі рэльефны арнаментальны пояс з раслінных элементаў. На вонкавай паверхні ўверсе і ўнізе надпіс — дзве паласы тэксту. У сярэдняй частцы звона асобна выдзелены чатыры калонкі тэксту па 13 радкоў. Пад адной з калонак размешчаны герб. Тэкст напісаны лацінскімі літарамі на старабеларускай мове і ўяўляе не толькі помнік старабеларускай мовы і пісьменства, але і змяшчае гістарычную інфармацыю. Прысвечаны Сямёнам Войнам свайму бацьку — Барысу Мацвеевічу Грычыне, родапачынальніку Войнаў. Унізе звона надпіс з прозвішчам майстра: «Марцін Гофман меня слівал року 1583».

У геральдыцы
------------

Герб Моладава
Звон выяўлены на сучасным гербе і сцягу Моладава.

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.

Спасылкі
--------

* Моладаўскі звон

Гл. таксама
-----------

* Дзісенскі звон
* Крычаўскі звон
* Свірскі звон
* Ломашаўскі звон
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ала.
**Ала́** (трансліт.: *Ala*, руск.: Ола) — былая вёска ў Светлагорскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Чыркавіцкага сельсавета. Спалена карнікамі ў 1944 годзе.

Гісторыя
--------

Прыгадваецца ў дакументах 1795 годаяк населены пункт Бабруйскага павета Мінскай губерні, вёска мела 6 двароў і з’яўлялася дзяржаўнай уласнасцю. Паводле перапісу 1917 года Ала ўваходзіць у Парыцкую воласць, мела 3 гаспадарчыя двары, у якіх пражывалі 18 жыхароў. У 1926 — 17 двароў, 79 жыхароў.

Перад Вялікай Айчыннай вайной у вёсцы налічвалася 34 двары і 168 жыхароў. У лютым 1943 года ў Алу, што знаходзілася ў глухім лесе, перасяліліся жыхары навакольных вёсак. 14 студзеня 1944 года фашысты спалілі гэтую вёску разам з жыхарамі — 1758 людзей, сярод якіх было 950 дзяцей

Уратавацца ўдалося 8 жыхарам. Кандрат Зыкун з дачкой і Аляксандр Зыкун схаваліся ў лесе. Вырваліся з агню Андрэй Зыкун, Тарас Колеснеў, Вольга Курловіч з сынам, Арцём Усціменка. Вёска ўвекавечана ў мемарыяльным комплексе «Хатынь».

мемарыяльны комплекс у маі 2020
Пасля вайны вёска да былых маштабаў не адрадзілася. Ліквідавана 29 сакавіка 2012 года.

У 2013 годзе, праз 69 гадоў пасля спалення, на месцы вёскі паставілі паклонны крыж і помнік. З 2017 года збіраліся грошы, каб пабудаваць мемарыял.

У маі 2020 года ўрачыста адкрыты мемарыяльны комплекс на месцы вёскі, які праз 4 гады вырашылі рэканструяваць праз шматлікія памылкі пры будаўніцтве.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).
2. ↑  *Марыя Зыкун.* Адвечны сімвал жалобы // *Звязда* : газета. — 7 мая 2013. — № 83 (27448). — С. 5. — ISSN 1990-763x.(недаступная спасылка)
3. ↑  Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Гомельская вобласць. — 383 с. іл. — c.336
4. ↑  «Об упразднении деревни Ола Чирковского сельсовета Светлогорского района». Решение Светлогорского районного Совета депутатов от 29 марта 2012 г. № 132 (руск.)
5. ↑  *Ірына Асташкевіч.* Новая дарога да вёскі Ала // *Звязда* : газета. — 20 ліпеня 2013. — № 133 (27498). — С. 5. — ISSN 1990-763x.
6. ↑  В деревне под Светлогорском создаётся мемориал. Здесь сожгли и расстреляли в 12 раз больше людей, чем в Хатыни // *Звязда*. — 14 красавіка 2017.  (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ала (Светлагорскі раён)
* 1758 человек, из них — 950 детей. Как в деревне, о которой мало кто помнит, фашисты устроили 12 Хатыней Архівавана 22 чэрвеня 2020. (руск.)
Атэль Плаза, Нью-Ёрк
Гатэль Llao Llao у Барылочэ, Аргенціна.
**Гасці́ніца**, **атэ́ль** (або **гатэ́ль**) — маёмасны комплекс (дом, будынак, частка будынка, іншыя пабудовы) са спецыялізаванымі мэбляванымі пакоямі («нумарамі») для часовага пражывання асоб, якія прыяжджаюць у населены пункт. Звычайна прадастаўляюцца і іншыя паслугі (уборка, ахова), у залежнасці ад класа абслугоўвання.

Гасцініцы адрозніваюцца: паводле прызначэння — агульнага тыпу, ведамасныя, бізнес-гатэлі, турысцкія для аўтатурыстаў, матэлі, кемпінгі, курортныя, спартыўныя, для транзытных пасажыраў (пры вакзалах); паводле ўмяшчальнасці — малыя (да 100 месцаў), сярэднія (100—500 месцаў) і вялікія (больш за 500 месцаў); у залежнасці ад узроўню камфорту (паводле колькасці «зорак») — 1-,2-,3-,4-,5-зоркавыя; паводле рэжыму эксплуатацыі (круглагадовыя, сезонныя); паводле размяшчэння (горад, пасёлак, курорт і г.д.).

Традыцыйная гасцініца ў Германіі
У складзе гасцініц вылучаюць памяшканні: жылыя (нумары), прыёму, сэрвісу, грамадскага харчавання (кавярня, рэстаран), адміністрацыйныя, гаспадарчыя. Пры высокакамфартабельных гасцініцах ёсць памяшканні культурна-масавыя (канцэртныя, выставачныя, канферэнц-залы), спартыўна-аздараўленчыя (басейны, саўны).

Гасцініцы ўзніклі ў глыбокай старажытнасці. У Заходняй Еўропе ролю гасцініц выконвалі харчэўні, аўстэрыі, заезныя дамы, корчмы; у краінах Сярэдняга Усходу і Цэнтральнай Азіі, Закаўказзя — караван-сараі (IX—XIV ст.). На Беларусі паходзяць ад гасцінага двара.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5). С. 86

Літаратура
----------

* Lundberg, Donald E. *The Hotel and Restaurant Business*, Boston: Cahners Books, 1974. ISBN 0-8436-2044-7

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гасцініца
* спасылка на KML  Атэлі свету Google Maps  KMZ (выява метак KMZ для Google Earth)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Новік.
**Марыя Іванаўна Новік** (нар. 1 верасня 1957, в. Судзілавічы, Бярозаўскі раён) — беларускі мовазнавец. Кандыдат філалагічных навук (1990), дацэнт.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 1 верасня 1957 г. у вёсцы Судзілавічы Бярозаўскага раёна Брэсцкай вобласці. Скончыла ў 1978 годзе Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «настаўнік беларускай мовы і літаратуры».

У 1990 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыі па тэме «Мова паэзіі, прозы і публіцыстыкі Алаізы Пашкевіч — Цёткі».

Загадчыца кафедры беларускага мовазнаўства Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта, дацэнт.

Старшыня Брэсцкай гарадской арганізацыі Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны.

Зноскі
------
**Гронкахвост звычайны** (*Polyxenus lagurus*) — від мнаганожак класа двухпарнаногіх.

Апісанне
--------

Цела даўжынёй 2-3 мм, жаўтаватае, укрытае мяккай кутыкулай з шыпападобнымі карычневымі шчацінкамі. На канцы цела кутасік — гроначка з доўгіх валаскоў. На галаве пара вусікаў, дзве пары сківіц, простыя вочкі. Тры першыя сегменты тулава маюць па адной, астатнія (за выключэннем трох апошніх) па дзве пары ножак.

Пашырэнне
---------

Пашыраны ў Еўропе і Паўночнай Амерыцы. Жывуць пад камянямі, карой, у гнілой драўніне, лясным подсціле, трапляюцца ў гнёздах рыжых лясных мурашак.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Кормяцца аднаклетачнымі водарасцямі.

Раздзельнаполыя. Размнажэнне вонкава-ўнутраным апладненнем або шляхам партэнагенезу. Самкі адкладваюць яйцы ў поры глебы, якія высцілаюць шчацінкамі з хваста.

Літаратура
----------

* *І. У. Рачкоўская.* Гроначнікі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Джабарава.
**Дыляфруз Абдурахімаўна Джабарава** (7 мая 1950, Ташкент) — танцоўшчыца. Народная артыстка Узбекістана (1984).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 7 мая 1950 года ў Ташкенце.

Скончыла аддзяленне народнага танца Ташкенцкай дзяржаўнай нацыянальнай вышэйшай школы танца і харэаграфіі (1967), харэаграфічнае аддзяленне Ташкенцкага дзяржаўнага інстытута культуры (1983).

Салістка ансамбля спеваў і танцаў «Шодлік» (1967—78), Тэатра імя Наваі (1978—82), аб’яднання «Узбекканцэрт» (1982—86), з 1986 года ў гастрольна-канцэртным аб’яднанні Узбецкая дзяржаўная філармонія імя Мухітдзіна Карыягубава. У 1990—2001 гадах — мастацкі кіраўнік ансамбля спеваў і танца «Шодлік» (з 1996 «Узбекістан»).

Творчасць
---------

Выконваныя танцы адрозніваюцца радасцю, насычанасцю і выразнасцю рухаў, прыгожымі рытмамі, якія ў тонкіх жэстах выяўляюць любоў, боль і радасць жаночага сэрца.

Лепшыя танцы: «Dil kuylasin», «Gulruh», «Daryoi azim», «Surnay lazgisi», «Noz etar», «Oʻsma qoʻyibdi qoshiga», «Raqqosa», «Tanavor», «Uynasangiz», «Munojat» і іншыя. Выканала партыю фарандолы ў оперы «Кармэн» (Ж. Бізэ). У яе рэпертуары індыйскі, чылійскі, уйгурскі, рускі, іранскі, турэцкі, афганскі, цыганскі і іншыя народныя танцы. Гастралявала ў такіх краінах, як ЗША, Аўстралія, Бельгія, В'етнам, Германія, Сірыя і інш. Зняты тэлефільм «Танцуе Дыляфруз Джабарава», прысвечаны творчасці Д. Джабаравай (1984).

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Захараў.

**Веньямін Міхайлавіч Заха́раў** (22 студзеня 1969(1969-01-22), Мінск — 8 сакавіка 2024(2024-03-08)) — беларускі артыст балета. Заслужаны артыст Беларусі (1994).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 22 студзеня 1969 года ў Мінску. Скончыў Беларускае харэаграфічнае вучылішча ў 1987 годзе.

У 1987—2001 гадах — саліст Нацыянальнага акадэмічнага тэатра балета Беларусі. У 18 гадоў ён стаў артыстам тэатра, а ў 23 гады ўжо быў вядучым майстрам сцэны. За сваю балетную кар’еру Веньямін Захараў выходзіў на сцэну больш за тысячу разоў — у галоўных партыях у балетах.

Яго танец вызначаюць пластычная выразнасць, высокі скачок, тэмперамент, імкненне да раскрыцця ўнутранага свету герояў. Сярод партый: Зігфрыд, Дэзірэ, Прынц («Лебядзінае возера  (руск.) (бел.», «Спячая прыгажуня  (руск.) (бел.», «Шчаўкунок» П. Чайкоўскага), Крас і Спартак («Спартак  (руск.) (бел.» А. Хачатурана), Базіль і Эспада, Салор («Дон Кіхот», «Баядэрка  (руск.) (бел.» Л. Мінкуса), Тарэра і Хазэ («Кармэн-сюіта  (руск.) (бел.» Ж. Бізэ—Р. Шчадрына), Бог («Стварэнне свету» А. Пятрова), Алі і Конрад, Альберт («Карсар  (руск.) (бел.», «Жызэль  (руск.) (бел.» А. Адана), Юнак («Вясна свяшчэнная  (руск.) (бел.» І. Стравінскага), Жан дэ Брыен («Раймонда  (руск.) (бел.» А. Глазунова), Уладзімір («Страсці» А. Мдывані).

Пасля таго, як пакінуў сцэну, ён працаваў рэпетытарам па балеце ў Музычным тэатры і выкладаў акцёрскае майстэрства ў Беларускай харэаграфічнай гімназіі-каледжы.

Памёр 8 сакавіка 2024 года.

Прэміі і ўзнагароды
-------------------

Лаўрэат міжнародных конкурсаў артыстаў балета імя С. Дзягілева (Масква, 1992, 2-я прэмія СЛіфара), «Арабеск-92» (Перм, Расія), 7-га Міжнарароднага конкурсу артыстаў балета (Масква, 1993, 2-я прэмія і прыз за лепшае выкананне сучаснай харэаграфіі), прэміі імя Л. Александроўскай у складзе групы салістаў балета «Страсці» (1996).

Дзяржаўная прэмія Беларусі (1996).

Зноскі
------

1. ↑  Ушел из жизни «белорусский Спартак»

Літаратура
----------

* *Л. І. Вішнеўская.* Захараў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
* Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя. У 2 т. Т. 1. — Мінск, 2002.
**Крушынянская мячэць** — мячэць у Крушынянах Сакульскага павета Падляскага ваяводства. Мячэць уключана ў нацыянальны спіс гістарычных помнікаў Польшчы.

Гісторыя
--------

У 1679 годзе Ян ІІІ Сабескі падарыў татарам сяло Крушыняны за ўдзел у вайне з туркамі на баку Рэчы Паспалітай. Першыя згадкі пра мячэць у Крушынянах датуюцца 1717 года. Дата пабудовы сучаснай мячэці не вядома. У 1846 годзе будынак быў адрамантаваны, пра што сведчыць адмысловы камень з датай, размешчаны ў падмурку побач з уваходам для жанчын.

Архітэктура
-----------

Мячэць мае тры вежы, дзве з іх выконваюць функцыю мінарэтаў. У плане мае форму прамавугольніка памерамі 10x13 м.

Зноскі
------

1. ↑  Мячэці на беларуска-польскай мяжы сталі Помнікамі гісторыі **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 29 студзеня 2020. Праверана 29 студзеня 2020.
2. ↑  Крушыняны — калыска польскіх татараў

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Крушынянская мячэць
* Афіцыйны сайт
**Слонімская ратуша** — помнік архітэктуры барока ў горадзе Слоніме па вул. Савецкай, дом № 6 (Гродзенская вобласць). Пабудавана ў 2-й палове XVIII стагоддзя ў цэнтры горада.

Гісторыя
--------

Слонімская ратуша ў 1814 г.
Ратуша пабудавана з цэглы ў другой палове XVIII ст. Традыцыйна будынак быў звязаны з Рыначнай плошчай, замыкаючы яе паўднёва-ўсходні бок. У архітэктуры ратушы, якая зазнала шэраг пазнейшых наслаенняў, захаваліся рысы барока.

Пасля Другой сусветнай вайны ў будынку размешчаны гарвыканкам.

Архітэктура
-----------

Слонімская ратуша — прамавугольны ў плане двухпавярховы аб'ём. Разам са службовымі карпусамі яна стварае замкнутае дваровае карэ. Кампазіцыя будынка адносіцца да тыпу бязвежавых, строга сіметрычных (адсутнічала традыцыйная вежа — сімвал магістрата). Крапоўка фасадаў плоскасная: пілястры, філёнгі, нішы. Планіроўка калідорна-анфіладнага тыпу з цэнтральным вестыбюлем і міжпавярховай лесвіцай. Акрамя пакояў для членаў магістрата і залы пасяджэнняў у ратушы былі памяшканні суда, гаўптвахты, архіва.

Раней будынак быў аформлены чатырохкалонным порцікам са скульптурнай застаўкай на франтоне. Дваравы фасад жагэтуль захаваў дэкарацыю ў выглядзе пілястраў, што адносяцца да XVIII ст.

Літаратура
----------

* *Караткевіч В. Б. Кулагін А. М.* Помнікі Слоніма — Мінск: Навука і тэхніка, 1983.
* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].

Спасылкі
--------

* Слонімская ратуша на сайце Radzima.org
* Слонімская ратуша на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Слонімская ратуша на сайце «Архіварта»

| ⛭Ратушы Беларусі |
| --- |
| Захаваныя | Віцебск ·  Чачэрск ·  Шклоў ·  Нясвіж ·  Слонім |
| Адноўленыя | Мінск ·  Магілёў |
| Страчаныя | Пінск ·  Гродна ·  Ліда ·  Навагрудак ·  Гомель ·  Чавусы ·  Астроўна ·  Слуцк ·  Ружаны ·  Берасце ·  Берастовіца ·  Друя ·  Дзісна ·  Полацк |
**Валянціна Мікалаеўна Раманава** (1938.20.9, г. Хімкі, Маскоўская вобласць - 4.14.2003, Ташкент) - танцоўшчыца, {{балерына|Узбекістана|СССР|XX стагоддзя|}}, {{балетмайстар|Узбекістана|СССР|XX стагоддзя|}}. Народная артыстка Узбекскай ССР (1977).

Біяграфія
---------

Скончыла Ташкенцкае харэаграфічнае вучылішча (1955), Ташкенцкі інстытут культуры (1992).

У 1955—57 гадах артыстка балета Тэатра імя Наваі, у 1957—78 салістка дзяржаўнага ансамбля песні і танца «Бахор», у 1978—82 гадах балетмайстар.

  

Творчасць

Сярод танцаў у яе выкананні "Qoʻgʻirchoq", "Jonon", "Fargʻonacha rez", "Zang", "{{нп3|Андыжанская полька|Andijon polkasi|ru|Андижанская полька}}", "Choʻpon", "Xorazmcha raqs", "Pilla", "«Rohat  (узб.) (бел.»", "Kashtadoʻzlar", "Salom". Адрознівалася жыццярадаснасцю, шпаркасцю і дакладнасцю рухаў, валодала тэхнікай узбекскай танцавальнай школы.

Выкладала ў Інстытуце культуры і Нацыянальнай вышэйшай школе танца і харэаграфіі (дацэнт з 1996 г.). Разам з М. Тургунбаевай атрымала Дзяржаўную прэмію (1973).

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
***Thymus capitellatus*** - від раслін сямейства {{bt-bellat|ясноткавыя|Lamiaceae}}, эндэмік Партугаліі. Этымалогія відавага эпітэту: лац.: caput — «старшыня», ellum - памяншальны суфікс, atus - суфікс які азначае прыналежнасць або падабенства.

Апісанне
--------

Паўкуст да 50 см вышынёй, прыпадняты. Доўгія, вытанчаныя сцёблы, з чатырохкутным перасекам, з вельмі кароткімі валасінкамі. Лісце с хвосцікамі, 3.5-5.5 × 1-2 мм, вузка-яйцападобнае або яйцападобна-ромбападобнае, без вейчыкаў на аснове, з жаўтлявымі сфераідальнымі залозамі. 

Суквецці 8–17 мм, галавападобныя, часам падзеленыя, часам з парай кветак у вузле прама пад галавой. Прыкветкі 4.5–7.5 × 3.5–7 мм, яйцападобныя, не раснічастыя. Чашачка 2.5-5 мм, апушаная; трубка 1-1. 5 мм. Вяночак ≈8 мм, белага або крэмавага колеру. Тычынкі пурпурныя. Арэшкі ≈0.6 мм. 2n = 15.

Распаўсюджанне
--------------

Эндэмік Партугаліі.

Насяляе пусткі, сасновыя лясы, пясчаныя або стабілізаваныя марскія выдмы.

1. ↑  Dictionary of Botanical Epithets **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 7 жовтня 2016. Праверана 16.09.2018.  (англ.)
2. 1 2 3  Flora Vascular **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 16 вересня 2018. Праверана 16.09.2018.  (ісп.)
3. ↑  Catalogue of Life **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 5 червня 2019. Праверана 16.09.2018.  (англ.)
4. ↑  The Plant List **(нявызн.)**. Праверана 16.09.2018.  (англ.)
**Алиновка** (укр.: Алинівка, руск.: Алиновка) — былая калония Малінскай[uk] волости Радамысльскага павета Киевской губерні.

Насельніцтва
------------

Да 1900 года ў калоніі налічвалася 12 двароў і 75 жыхароў, з іх 40 мужчын і 35 жанчын.

Гісторыя
--------

У пачатку XIX стагоддзя — уладальніцкая калонія Малінскай воласці Радамыcльскага павета. Адлегласць да павятовага цэнтра, г. Радамысль складала 30 вёрст, да валасной управы ў мястэчку Малін, дзе знаходзілася бліжэйшая тэлеграфная і паштовая станцыі — 9 вёрст, да бліжэйшай параходнай станцыі ў Чарнобылю — 99 вёрст.

Галоўным заняткам жыхароў было хлебопашество, прымянялася трохпольная сістэма земляробства. Зямлі калоніі, у колькасці 110 дзесяцін, належалі Анне Прашэўскай. Гаспадарылі на землях арандатары — мясцовыя жыхары.

Па стане на 1924 год не стаяла на ўліку населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. 1 2  {{{загаловак}}}. — 1900. Архівавана 28 жніўня 2017 года.
2. ↑  *Кондратюк Р. Самолюк Д. Табачник Б.*. Адміністративно-територіальний устрій Житомирщини 1795-2006 роки. Довідник: офіційне видання (укр.). *Институт истории Украины НАН Украины.*.  Житомир: «Волинь», 2007. Архівавана з першакрыніцы 8 кастрычніка 2021. Праверана 23 лютага 2024.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каўхута.
**Марлен Рыгоравіч Каўхута** (7 лістапада 1929, г. п. Глуск — 24 сакавіка 2007, г. Мінск) — беларускі фізіка-географ, спецыяліст у галіне геаграфіі, геалогіі, фізічнага глебазнаўства. Кандыдат геаграфічных навук (1968).

Біяграфія
---------

У Вялікую Айчынную вайну знаходзіўся ў эвакуацыі ў Мардовіі і Татарстане. Скончыў у 1951 годзе БДУ. У 1944—1946 гадах працаваў загадчыкам аддзела Сталінскага РК ЛКСМБ Мінска; старшым лабарантам у БДУ; у 1952—1955 гадах малодшым навуковым супрацоўнікам у Інстытуце геалогіі АН БССР; з 1956 г. — лабарантам, у 1963—1964 гадах выкладчыкам, старшым выкладчыкам у Магілёўскім педагагічным інстытуце; у 1962—1963 гадах загадчыкам аддзела аграхіміі і глебазнаўства Магілёўскай абласной сельскагаспадарчай доследнай станцыі; у 1964—1969 гадах малодшым навуковым супрацоўнікам, в. а. старшага навуковага супрацоўніка БелНДІ глебазнаўства і аграхіміі; у 1969—1999 гадах у Мінскім педагагічным інстытуце імя М. Танка; у 1980—1981 гг. — дацэнтам Мангольскага педінстытута (г. Улан-Батар); з 1999 г. у Інстытуце геалагічных навук НАН Беларусі.

Аўтар і сааўтар некалькіх дзясяткаў навуковых прац і падручнікаў.

Сям’я
-----

У шлюбе з літаратуразнаўцам Маргарытай Яфімавай (1927—2015), з якім мела сына Андрэя (нар. 1960), цяпер геолага, і дачку Вікторыю (у шлюбе Ляшук, нар. 1963), цяпер мовазнаўца.

Памяць
------

Імя М. Р. Каўхуты вядома не толькі ў краінах былога СССР, але і за межамі. Яго імем названы 15 відаў бруханогіх.

Бібліяграфія
------------

* Каўхута М. Р. // Географы і геолагі — ураджэнцы Магілёўскай вобласці: біябібліяграфічны паказальнік / складальнікі Л. Я. Гурковіч, І. М. Шаруха. — Магілёў, 2001. — С. 34—35.
* М. Р. Каўхута // Прафесары і выкладчыкі геаграфічнага факультэта Магілёўскага педагагічнага інстытута. 1934—1978: бібліяграфічны даведнік / складальнік І. М. Шаруха. — Магілёў, 1999. — С. 29—30.
* Шаруха, І. М. Р. Каўхута / І. Шаруха // Магілёўскі мерыдыян: нататкі Магілёўскага аддзялення Беларускага геаграфічнага таварыства: навукова-метадычны часопіс / галоўны рэдактар В. А. Гаркуноў. — Магілёў, 2007. — Т. 7, вып. № 1—2. — С. 165.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Каўхута Марлен Рыгоравіч **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *web.archive.org* (28 лістапада 2021). Архівавана з першакрыніцы 28 лістапада 2021. Праверана 24 сакавіка 2024.

Спасылкі
--------

* Марлен Рыгоравіч Каўхута на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 154064 |