**Кульджа** (уйг.: غۇلجا Ғулҗа, каз. قۇلجا, Құлжа), або **Інін** (кіт. спр. 伊宁, піньінь *Yíníng*) — гарадскі павет у Ілі-казахскай аўтаномнай акрузе Сіньцзян-Уйгурскага аўтаномнага раёна КНР, месца знаходжання народнага ўрада аўтаномнай акругі.

Геаграфія
---------

Размешчаны на паўночным беразе ракі Ілі прыблізна ў 100 км на ўсход ад мяжы Кітая з Алмацінскай вобласцю Казахстана на так званай Кульджынскай раўніне. 

На ўсход ад гарадскога павета Кульджа знаходзіцца павет Кульджа, на захад-павет Хочэн, на поўдзень — Чапчал-Сібоскі аўтаномны павет.

Гісторыя
--------

Нагорныя пашы Ілійскай даліны здаўна прыцягвалі качавыя народы. Назва "Кульджа" ўпершыню з'яўляецца яшчэ ў эпоху Цюркскага каганата.

У XIII стагоддзі Чагатай, сын Чынгісхана, размясціў тут сталіцу сваіх уладанняў. 

У перыяд існавання Джунгарскага ханства, у Ілійскай даліне размяшчалася стаўка джунгарскіх хунтайджы. 

  

Пад уладу Пекіна гэтыя землі перайшлі ў сярэдзіне XVIII стагоддзя па выніках трэцяй айрата-маньчжурскай вайны. Доўгі час Кульджа з'яўлялася фактычнай адміністрацыйнай і ваеннай сталіцай Цінскага Сіньцзяна (даслоўна *Новыя межы)*.

C распаўсюджваннем расійскага ўплыву ў Сямірэчча ў сярэдзіне XIX стагоддзя Кульджа становіцца важным цэнтрам гандлю паміж Расіяй і Кітаем. У 1851 годзе тут быў падпісаны Кульджынскі дагавор, які ўзаконіў гандаль паміж падданымі дзвюх імперый у рэгіёне.

Горад падвергнуўся значнаму разбурэнню ў 1864-66 гадах падчас уйгура-дунганскага паўстання. Кульджа, і ўвесь Ілійскі край быў заняты расійскімі войскамі ў 1871 годзе; вернуты Кітаю ў 1881 годзе, пасля чаго многія ілійскія зйгуры (каля 45 тысяч чалавек) і дунганы (каля 4,6 тысяч) перасяліліся ў расійскія ўладанні (цяперашні паўднёва-ўсходні Казахстан і Паўночная Кіргізія).

У 1884 годзе цынскі ўрад стварыў правінцыю Сіньцзян, тэрыторыя вакол Кульджы стала паветам Нін'юань (Нін). Пасля Сіньхайскай рэвалюцыі у 1913 годзе павет Нін'юань быў перайменаваны ў павет Інін (Ін). У 1944 годзе пасля Ілійскага паўстання Кульджа стала сталіцай Усходне-Туркестанскай Рэвалюцыйнай Рэспублікі.

У 1952 годзе з пяці раёнаў павета Інін быў створаны гарадскі павет Інін (горад Кульджа). У 1954 годзе ўтворана Ілі-Казахская аўтаномная акруга, і Інін стаў яго сталіцай.

У 1997 годзе ў Кульджы адбыліся хваляванні ўйгурскага насельніцтва.

Насельніцтва
------------

Асноўная частка насельніцтва гарадскога павета Кульджа — уйгур, дунганы і казахі, хоць з кожным годам узмацняецца прыток этнічных ханьцаў з усходу краіны. У ваколіцах горада - паселішчы маньчжураў (сібо) і манголаў, якія займаюцца жывёлагадоўляў. На працягу XIX-XX стагоддзяў у Кульджы быў моцна ўплыў татарскай інтэлігенцыі і купцоў. Па некаторых даных да траціны насельніцтва горада ў першай палове XX стагоддзя складалі татары.

Эканоміка
---------

Інін з'яўляецца буйным цэнтрам вытворчасці керамічнай прадукцыі, уключаючы кафляную плітку, якая экспартуецца ў Цэнтральную Азію і Расію.

Заўвагі
-------

1. ↑  Из китайского Или в Алматы отправился первый спецсостав с кафелем **(нявызн.)**.  Жэньминь Жибао. Архівавана з першакрыніцы 10 красавіка 2021. Праверана 10 красавіка 2021.

Спасылкі
--------

* Городской уезд Инин — информация о территории, населении и истории изменений административно-территориального деления на сайте 行政区划网 (кит.)
* Государственная Зона Пограничного Экономического Сотрудничества города Кульджи  (руск.)