**Выбары дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання** адбыліся 23 верасня 2012 года. Было абрана 109 дэпутатаў па аднамандатных акругах ў першым туры, у Навабеліцкай акрузе Гомеля выбары не адбыліся.

Пачынаючы з 1996 года Еўрасаюз і ЗША не прызнавалі вынікаў ніводнае выбарчае кампаніі, вінавацячы беларускую ўладу ў злоўжываннях і фальсіфікацыях. Прэтэнзіі заходніх краін да беларускіх выбараў сталі прычынай для ўвядзення шматлікіх санкцый.

Цэнтральная выбарчая камісія Рэспублікі Беларусь прыняла рашэнне запрасіць назіральнікаў ад АБСЕ. БДІПЧ/АБСЕ пагадзілася адправіць стандартную місію па назіранні за выбарамі, якая ўключае асноўную групу экспертаў, 40 доўгатэрміновых назіральнікаў і 270 кароткатэрміновых назіральнікаў.

Факты пра выбары
----------------

Запрашэнне прыняць удзел у выбарах.
Мапа з межамі акругаў
Выбары ў Палату прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання былі прызначаныя загадам прэзідэнта Рэспублікі Беларусь У адпаведнасці з гэтым загадам выбары пройдуць 23 верасня 2012 года.

Усе дэпутаты абіраюцца па аднамандатных мажарытарных акругах. Сярэдняя колькасць адной выбарчай акругі — 64 594 чалавекі. Кандыдатаў у парламент могуць высоўваць палітычныя партыі, працоўныя калектывы і ініцыятыўныя групы грамадзян. Стаць дэпутатам можа толькі грамадзянін, які дасягнуў 21 года жыцця і які не з'яўляецца асуджаным па крымінальных справах. Для перамогі ў першым туры кандыдат павінны набраць больш за 50 % галасоў тых, хто прыйшоў на выбары. Яўка павінна скласці мінімум 50 %. Калі ніхто не набраў больш за палову галасоў, то праз два тыдні арганізуецца другі тур, у які выходзяць два кандыдаты, якія набралі найбольшую колькасць галасоў выбаршчыкаў. Абавязковая яўка ў другім туры змяншаецца да 25 %.

Выбарчы працэс арганізаваны на трох узроўнях: першы — Цэнтральная выбарчая камісія, на другім узроўні 110 акруговых выбарчых камісій (АВК), на трэцім узроўні каля 6300 участковых выбарчых камісій (УВК). ЦВК складаецца з 12 чалавек, 6 прызначае прэзідэнт, яшчэ 6 выбірае Савет рэспублікі.

Кандыдатаў у АВК могуць высоўваць палітычныя партыі, грамадскія рухі, прафесійныя саюзы і ініцыятыўныя групы. Паводле закону, траціну членаў АВК, колькасць якіх не можа перавышаць 13 чалавек, павінныя займаць вылучэнцы партый і рухаў. Аднак, паводле меркаванняў БДІПЧ/АБСЕ, механізмы адбору кандыдатаў прапісаны недастаткова, што дае магчымасці для злоўжыванняў. АВК фарміруюць мясцовыя органы ўлады. Цяперашні склад акруговых камісій быў сфармаваны 9 ліпеня. 2127 чалавек прэтэндавалі на месцы ў камісіях, 1430 кандыдатаў былі зацверджаны. Апазіцыйныя партыі высунулі 199 сваіх прадстаўнікоў, 48 з іх сталі членамі АВК, што складае трохі меней за чвэрць ад пададзеных заявак.

Паводле тых жа правілаў фарміруюцца УВК. Іх арганізацыя скончылася да 8 жніўня 2012 года. Усяго было ўтворана 6301 участак, 44 за мяжой. 84 781 чалавек прэтэндавалі на чалецтва ва ўчастковых камісіях, былі зацверджаны 68 945 кандыдатур. 45 % з іх — прадстаўнікі палітычных партый і грамадскіх аб'яднанняў, ініцыятыўныя групы грамадзян занялі 39 %. Апазіцыйныя партыі прадстаўлены 61 членам УВК. У сувязі з дыпламатычным скандалам з Каралеўствам Швецыя ЦВК Беларусі прыбраў выбарчы ўчастак з гэтай краіны.

### Рэакцыя прадстаўнікоў апазіцыі

Падчас падрыхтоўкі да парламенцкіх выбараў некаторыя палітыкі, у прыватнасці Зянон Пазняк, заклікалі байкатаваць выбары. Яны тлумачылі сваю пазіцыю тым што, паводле іх меркаванняў, падчас падрыхтоўкі да выбараў улады пойдуць на шматлікія парушэнні, а самі вынікі выбараў — сфальсіфікуюць. Пры гэтым на падставе артыкула 155 Выбарчага кодэкса кандыдатам у тэлевізійных выступах было забаронена агітаваць за байкот выбараў.

Кандыдаты ў дэпутаты
--------------------

22 жніўня, у першы дзень рэгістрацыі кандыдатаў у дэпутаты, сярод зарэгістраваных быў лідар АГП Анатоль Лябедзька, лідар партыі БНФ Аляксей Янукевіч, а таксама член БНФ, экс-кандыдат ў прэзідэнты 2010 года Рыгор Кастусёў. Аднак лідару руху «За Свабоду» Аляксандру Мілінкевічу і былому лідару сацыял-дэмакратаў Анатолю Ляўковічу адмовілі ў рэгістрацыі з-за вялікай колькасці несапраўдных подпісаў.

23 жніўня сталі вядомы канчатковыя вынікі рэгістрацыі кандыдатаў у дэпутаты. Усяго прэтэндэнтамі ў кандыдаты ў дэпутаты на 110 выбарчых акруг вылучаліся 494 чалавекі, з якіх зарэгістраваныя былі 362. З іх 204 — вылучэнцы васьмі палітычных партый. 70 кандыдатаў прадстаўляюць «ЛДПБ», 35 — «АГП» (гэта партыя падавала 48 заявак), 30 — «Партыю БНФ» (падавала 33 заяўкі). У чатырох акругах зарэгістравана па аднаму кандыдату, гэта значыць там выбары будуць безальтэрнатыўнымі. У гэтым выпадку, для таго каб выбары ў гэтых акругах ажыццявіліся, на ўчасткі павінна прыйсці больш за 50 % выбаршчыкаў.

Каля паловы зарэгістраваных партый адмовіліся ўдзельнічаць у выбарах, матывуя супраць, паводле іх меркавання, недэмакратычнага рэжыму і палітычных рэпрэсій. «Аб’яднаная грамадзянская партыя» і «Партыя БНФ» абяцаюць, што ў час агітацыйнай кампаніі паспрабуюць данесці да грамадзян свае ўяўленні пра сітуацыю ў краіне, а за некалькі дзён да галасавання іх прадстаўнікі здымуць свае кандыдатуры, байкатуючы нячэсныя, як ім падаецца, выбары.

Агітацыйная кампанія
--------------------

27 жніўня пачаліся выступленні кандыдатаў у дзяржаўных СМІ. Кожнаму кандыдату для выступу прадстаўлена па 5 хвілін эфірнага часу на радыё і тэлебачанні. Радыёвыступы і тэлевыступы транслююцца ў запісы з 18-і да 19-і, і з 19-і да 20-і гадзін адпаведна.

З 17 выбарчых акруг Гомельскай вобласці толькі ў Гомельскай-Савецкай выбарчай акрузе № 34 адбыліся тэледэбаты кандыдатаў у дэпутаты.

Адзначалася шырокае выкарыстанне адміністрацыйнага рэсурсу з боку праўладных кандыдатаў.

Вынікі
------

| Партыя | Колькасць |
| --- | --- |
| Вылучыла кандыдатаў | Абраных дэпутатаў |
| Ліберальна-дэмакратычная партыя | 93 | 0 |
| Аб’яднаная грамадзянская партыя | 48 | 0 |
| Партыя БНФ | 33 | 0 |
| Камуністычная партыя Беларусі | 23 | 3 |
| Беларуская партыя левых «Справядлівы свет» | 32 | 0 |
| Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада) | 15 | 0 |
| Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці | 19 | 1 |
| Беларуская патрыятычная партыя | 0 | 0 |
| Беларуская партыя «Зялёныя» | 0 | 0 |
| Кансерватыўна-Хрысціянская Партыя — БНФ | 0 | 0 |
| Партыя «Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада» | 0 | 0 |
| Сацыял-дэмакратычная партыя Народнай Згоды | 0 | 0 |
| Рэспубліканская партыя | 0 | 0 |
| Беларуская аграрная партыя | 1 | 1 |
| Беларуская сацыяльна-спартыўная партыя | 1 | 0 |
| Партыя свабоды і прагрэсу | 0 | 0 |
| Партыя Беларуская Хрысціянская Дэмакратыя | 0 | 0 |
| Беларуская партыя працоўных | 0 | 0 |
| Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Народная Грамада) | 0 | 0 |

23 верасня незалежная газета *Наша Ніва* апублікавала прагноз, якія кандыдаты перамогуць на выбарах (у якасці крытэрыя была ўзята прыналежнасць да «вертыкалі ўлады»), і ўсе прадказанні спраўдзіліся. Ніводны прадстаўнік апазіцыйных партый і незалежных кандыдатаў у Палату прадстаўнікоў не прайшоў. У Навабеліцкай акрузе Гомеля, дзе зарэгістраваны праўладны кандыдат апынуўся ў апале з-за карупцыйнай справы, прызнана, што выбары не адбыліся, там будуць праведзены паўторныя выбары. Кандыдат Ігар Случак (Гомельская-Савецкая выбарчая акруга № 34) і кандыдат ад акругі № 33 абскарджвалі вынікі выбараў і прапанавалі новы падлік галасоў. Гэта адзіныя выбарчыя акругі Беларусі, вынікі выбараў па якіх абскарджваліся.

Дэпутацкі корпус абнавіўся амаль цалкам — толькі 21 дэпутат ранейшага склікання працягне працу (астатнія дэпутаты папярэдняга склікання не сталі высоўваць свае кандыдатуры). Сярод новых дэпутатаў — 30 кіраўнікоў адміністрацыйных структур (старшыні і намеснікі старшыняў райвыканкамаў і аблвыканкамаў, начальнікі аддзелаў, камітэтаў і кіраванняў), шэсць «сілавікоў», 15 прадстаўнікоў устаноў адукацыі (галоўным чынам — дырэктары школ, дэканы факультэтаў і рэктары ВНУ), 6 — аховы здароўя (галоўурачы і загадчыкі аддзяленнямі), 10 — розных галін прамысловасці (галоўным чынам кіраўнікі, іх намеснікі або кіраўнікі прафсаюзных вочак буйных прадпрыемстваў — Гомсельмаш, Рэчыцкі метызны завод, БелАЗ і г.д.), уключаючы энергетыку і ЖКГ. Некалькі дэпутатаў прадстаўляюць сельскую гаспадарку, навуку, судовую сістэму, журналістыку, банкаўскую сферу, дзяржаўны сектар у сферы паслуг і спорт (Вадзім Дзевятоўскі, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў у Пекіне па кіданні молата). 29 дэпутатаў новага склікання — жанчыны. 63 дэпутата з'яўляюцца членамі РГА «Белая Русь». Пяць дэпутатаў прадстаўляюць палітычныя партыі — Камуністычную партыю, Аграрную партыю і Рэспубліканскую партыю працы і справядлівасці, усе астатнія — беспартыйныя.

### Вынікі паводле акругаў


**Вынікі паводле акругаў**


**Брэсцкая вобласць**


**Брэсцкая-заходняя выбарчая акруга №1**

| П.І.Б. кандыдата
  | Партыя
  | Галасоў «За»
  | %
  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Вальшыцкі Віктар Іванавіч | Самавылучэнне
  | 25 501
  | 58,7
  |
|  | Мельнік Аляксандр Мікалаевіч | Самавылучэнне
  | 4 432
  | 10,2
  |
|  | Канюс Ганна Уладзіміраўна | БСДП (Грамада) | 4 268
  | 9,8
  |
|  | Дзянісенка Людміла Мікалаеўна | «Справядлівы Свет»
  | 2 447
  | 5,6
  |
|  | Мікуліч Валерый Вітальевіч | ЛДПБ | 1 249
  | 2,9
  |
|  | Супраць ўсіх
  |  | 4 779
  |  |
|  | Несапраўдныя бюлецені
  |  | 719
  |  |
| **Разам** |  |  |  |
| Крыніца: |



**Віцебская вобласць**



**Гомельская вобласць**


**Гомельская-Савецкая выбарчая акруга № 34**

| П.І.Б. кандыдата
  | Партыя
  | Галасоў «За»
  | %
  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Пачынак Міхаіл Іосіфавіч | Самавылучэнне
  | 33 797
  | 73,1
  |
|  | Гараненкаў Яраслаў Уладзіміравіч | Самавылучэнне
  | 2 492
  | 5,4
  |
|  | Случак Ігар Уладзіміравіч | Самавылучэнне
  | 2 267
  | 4,9
  |
|  | Круглоў Сяргей Іванавіч | ЛДПБ | 1 557
  | 3,4
  |
|  | Супраць ўсіх
  |  | 5020
  |  |
|  | Несапраўдныя бюлецені
  |  | 1 101
  |  |
| **Разам** |  |  |  |
| Крыніца: |



**Гродзенская вобласць**



**Магілёўская вобласць**



**Мінская вобласць**



**Мінск**

Зноскі
------

1. ↑  ПОЛИТКОМ.RU: Беларусь кліча Еўропу на выбары
2. ↑  Загад прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Архівавана 18 верасня 2008.
3. ↑  Политология: Курс лекций. / Н. П. Савко, М. А. Бобер, В. И. Карнацкая, П 50 И. Н. Смальцер.- Мн. БГМУ, 2004, — 256 с.(недаступная спасылка)
4. ↑  У СКЛАД УЧАСТКОВЫХ ВЫБАРЧЫХ КАМІСІЯУ БЕЛАРУСІ ВЫСУНУТА 84 ТЫС. 781 КАНДЫДАТУРА Архівавана 17 кастрычніка 2012. // «Народны голас»
5. ↑  Справаздача па выніках назірання за фарміраваннем участковых выбарчых камісій
6. ↑  Для правядзення парламенцкіх выбараў у Беларусі сфармавана 6301 выбарчая камісія(недаступная спасылка) // «Беларусь-ТБ»
7. ↑  Зянон Пазняк: Байкот — першы крок да антырэжымнай кансалідацыі грамадства
8. ↑  Выступы кандыдатаў з заклікамі да байкоту не пойдуць у эфір
9. ↑  *Дзмітрый Панкавец* Лябедзьку і Янукевіча зарэгістравалі, Ляўковіча — не // *Наша Ніва*. — Мінск: 2012.
10. 1 2  Белорусские партийцы стремятся стать депутатами Regnum
11. ↑  На одно место в белорусском парламенте претендуют 3,63 кандидата
12. ↑  *Сергей Королевич* Кандидатами в депутаты Палаты представителей зарегистрировано 362 человека // *Белапан*. — 2012. Архівавана з першакрыніцы 23 кастрычніка 2020.
13. ↑  Выборы-2012: Без конкурентов остались начальник главного управления КГБ и два председателя райисполкомов «Комсомольская правда»
14. ↑  Белоруссия: конкурс в парламент — более трех на место Би-би-си Россия
15. ↑  ЦВК: Выступы кандыдатаў, якія заклікаюць да байкоту, транслявацца не будуць
16. ↑  Звесткі пра тэле- і радыёвыступы, тэле- і радыёдэбаты кандыдатаў у дэпутаты
17. ↑
18. ↑  Расійскія «каруселі» на беларускіх выбарах Архівавана 26 верасня 2012.
19. ↑  5 кастрычніка 2012 г. Цэнтральная камісія разгледзела 2 скаргі па выніках выбараў дэпутатаў ППНС: скаргу Уладзіміра Сякеркі на вынікі выбараў па Гомельскай-Цэнтральнай ВА № 33 і скаргу Ігара Случака па Гомельскай-Савецкай ВА № 34.
20. ↑  ЦВК адмовіла Ігару Случаку ў пераліку галасоў — відэа
21. 1 2 3 4  Сярод дэпутатаў новага парламента больш за ўсё прадстаўнікоў улады
22. ↑  У палату прадстаўнікоў трапілі 63 члены «Белай Русі»  (бел.)
23. ↑  У новы склад парламента ўвайшлі 5 прадстаўнікоў палітычных партый
24. ↑   Архівавана 6 сакавіка 2013.
25. ↑  Газета "Гомельские Ведомости", 27.09.2012 г.

Спасылкі
--------

* Сайт парламентских выборов 2012 года в Республике Беларусь Архівавана 5 верасня 2012. (руск.)
* Справаздача місіі ацэнкі запатрабаванняў БДІПЧ/АБСЕ 16—18 ліпеня 2012

| ⛭Беларусь Выбары ў Беларусі |
| --- |
| Прэзідэнцкія выбары | 
* 1994
* 1999
* 2001
* 2006
* 2010
* 2015
* 2020
* 2025

 |
| Парламенцкія выбары | 
* 1990
* 1995
* 2000
* 2004
* 2008
* 2012
* 2016
* 2019
* 2024

 |
| Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў | 
* 1990
* 1995
* 1999
* 2003
* 2007
* 2010
* 2014
* 2018
* 2024

 |
| Рэферэндумы | 
* 1995
* 1996
* 2004
* 2022

 |