Мемарыяльны камень на вуліцы Куйбышава, Брэст
**Брэсцкае гета** (16 снежня 1941 — 18 кастрычніка 1942) — месца, куды прымусова былі пераселеныя яўрэі горада Брэста і наваколляў у ходзе пераследу і знішчэння яўрэяў падчас акупацыі тэрыторыі Беларусі немцамі ў Другую сусветную вайну.

Гісторыя
--------

Гета было створана 16 снежня 1941 года. У яго ўвайшлі вуліца Маякоўскага, бульвар Касманаўтаў, вуліцы Гогаля, Маскоўская, Дзяржынскага, Кірава (шырокі кут), мяжа паміж былой бальніцай і Мухаўцам. Па стане на снежань 1941 года ў гета пражывала 18 тысяч чалавек.

Маскоўская вуліца (дарога з Варшавы ў Мінск і Маскву) была падзелена на дзве няроўныя часткі: вялікую, размешчаную на поўначы, і меншую, якая ахоплівала паўднёвую частка раёна пражывання яўрэяў. У гета была бальніца і крамы.

У гета сачылі за парадкам 60 супрацоўнікаў юдэнрата. Старшынёй юдэнрата абралі Херша Розэнберга.

У студзені 1942 года былі створаны падпольныя арганізацыі Супраціўлення. Адзін з арганізатараў — Міхаіл Амелінскі, афіцэр польскай арміі.

Увосень 1942 года немцы запатрабавалі ўзносы (грошы, каштоўнасці) ад яўрэяў пад пагрозай ліквідацыі гета. Нягледзячы на значныя ўзносы, у перыяд з 15 па 18 кастрычніка гета было ліквідавана. Большасць яўрэяў былі забітыя, а астатняя частка была сагнана на працу ў Германію. У жывых з усіх вязняў гета засталося 19 чалавек.

Ушанаванне памяці
-----------------

Абеліск на месцы расстрэлу вязняў гета, Бронная гара
У памяць аб ахвярах ліквідацыі гета пасля вайны быў усталяваны мемарыял і абеліск.

Перапахаванне
-------------

У студзені-сакавіку 2019 года падчас будаўніцтва элітнага квартала ў цэнтры горада, на рагу вуліц Куйбышава і Машэрава былі знойдзеныя парэшткі забітых яўрэяў. На месцы расстрэла беларускія ваенныя пашукавікі працавалі каля двух месяцаў. Чалавечыя косткі знаходзілі на глыбіні 1,5 метра, у многіх чэрапах былі дзіркі ад агнястрэльных раненняў. Парэшткі 1214 вязняў Брэсцкага гета перапахавалі 22 мая. Жалобная цырымонія прайшла ў гэты дзень на Паўночных могілках пад Брэстам ля памятнага знака, дзе раней былі пахаваныя рэшткі 1549 яўрэяў, закатаваных фашыстамі ў гады вайны. Удзел у цырымоніі ўзялі кіраўніцтва горада, прадстаўнікі дыпламатычных місій Германіі, Польшчы, Расіі, ЗША, Украіны, Чэхіі і іншых краін, члены яўрэйскіх грамадскіх аб’яднанняў і іудзейскіх рэлігійных грамад Ізраіля і Беларусі і іншыя.

Фільмы
------

* «Брэсцкае гета» — дакументальны фільм Ёнас Місявічуса, Алены Якавіч і Іллі Альтмана

Зноскі
------

1. ↑  Emanuel Joffe pisze z kolei o Judenracie składającym się z 12 osób, zob.: Emanuil Ioffe, «Belorusskie evrei: tragediâ i geroizm: 1941—1945», Mińsk 2003]
2. ↑  Tamże
3. ↑  Informacja na stronach Jewish Genealogy
4. ↑  *Розенблат Е.* Палачи и жертвы Брестского гетто. — Уроки Холокоста:история и современность. — Минск: Ковчег, 2010. — С. 105. — ISBN 9789856950059.
5. ↑  Grzegorz Rąkowski, «Czar Polesia», Pruszków 2001
6. ↑  news.tut.by Архівавана 2 чэрвеня 2019.
7. ↑  b-g.by
8. ↑  nashaniva.by
9. ↑  Брестское гетто **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  RTVi (18 апреля). Архівавана з першакрыніцы 8 верасня 2012. Праверана 21 кастрычніка 2010.

Літаратура
----------

* *Розенблат Е. С.* Палачи и жертвы Брестского гетто. — Уроки Холокоста:история и современность. — Ковчег, 2010. — С. 100-107. — ISBN 9789856950059.
* *Иоффе Э. Г.* Участие евреев в Брестском антифашистском подполье (1941-1944). — Уроки Холокоста:история и современность. — Ковчег, 2010. — С. 161-164. — ISBN 9789856950059.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Брэсцкае гета на Вікісховішчы |

* Архіў
* 64th Брэсцкае гета Архівавана 17 чэрвеня 2011.
* Гісторыя помніка
* Над Бугам

| ⛭Гета на тэрыторыі Беларусі ў перыяд Халакоста |
| --- |
| Аглядная тэма: Халакост у Беларусі |
| Брэсцкая вобласць | 
* Баранавічы
* Брэст
* Бяроза
* Гарадзішча
* Дамачава
* Івацэвічы
* Кобрын
* Косава
* Лахва
* Лунінец
* Ляхавічы
* Маларыта
* Моўчадзь
* Моталь
* Пінск
* Тамашоўка

 |  |
| Віцебская вобласць | 
* Бешанковічы
* Бабынічы
* Багушэўск
* Браслаў
* Верхнядзвінск
* Відзы
* Віцебск
* Глыбокае
* Гарадок
* Дзісна
* Докшыцы
* Дрыса
* Друя
* Дунілавічы
* Лепель
* Лёзна
* Лужкі
* Міёры
* Орша
* Пліса
* Полацк
* Паставы
* Расоны
* Сянно
* Шаркаўшчына

 |
| Гомельская вобласць | 
* Буда-Кашалёва
* Гомель
* Калінкавічы
* Карма
* Мазыр
* Парычы
* Петрыкаў
* Рэчыца
* Рагачоў
* Чачэрск
* Шчадрына

 |
| Гродзенская вобласць | 
* Бераставіца
* Васілішкі
* Ваўкавыск
* Воранава
* Галынка
* Гродна
* Дзятлава
* Іўе
* Каменка
* Казлоўшчына
* Карэлічы
* Ліда
* Лунна
* Навагрудак
* Азёры
* Астрына
* Ашмяны
* Парэчча
* Сапоцкін
* Скідзель
* Слонім
* Смаргонь
* Шчучын

 |
| Магілёўская вобласць | 
* Бялынічы
* Бабруйск
* Быхаў
* Глуск
* Горкі
* Дрыбін
* Клімавічы
* Крычаў
* Магілёў
* Мсціслаў
* Напраснікі
* Асіповічы
* Расна
* Чэрнеўка

 |
| Мінская вобласць | 
* Беразіно
* Барысаў
* Вілейка
* Вішнева
* Валожын
* Даўгінава
* Дукора
* Ілія
* Капыль
* Клецк
* Крывічы
* Крупкі
* Любань
* Мар’іна Горка
* Мінск
* Маладзечна
* Мядзел
* Нясвіж
* Радашковічы
* Ракаў
* Слуцк
* Смалявічы
* Стоўбцы
* Халопенічы

 |
| 
* Звязаныя тэмы: Гета ў перыяд Другой сусветнай вайны
* Катастрофа еўрапейскага яўрэйства
* Канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання
* Юдэнфрай

 |