| **Літара кірыліцы Р** |
| --- |
|  |
| **Кірыліца** |
| А | Б | В | Г | Ґ | Д | Ђ |
| Ѓ | Е | (Ѐ) | Ё | Є | Ж | З |
| Ѕ | И | (Ѝ) | І | Ї | Й | Ј |
| К | Л | Љ | М | Н | Њ | О |
| П | Р | С | Т | Ћ | Ќ | У |
| Ў | Ф | Х | Ц | Ч | Џ | Ш |
| Щ | Ъ | Ы | Ь | Э | Ю | Я |
| Гістарычныя літары |
| (Ҁ) | (Ѹ) | Ѡ | (Ѿ) | (Ѻ) | Ѣ | Ꙗ |
| Ѥ | Ꙉ | ІѢ | Ѧ | Ѫ | Ѩ | Ѭ |
| Ѯ | Ѱ | Ѳ | Ѵ | (Ѷ) | Ын | Ꚉ |  |
| Літары неславянскіх моў |
| Ӑ | Ӓ | Ә | Ӛ | Ӕ | Ғ | Ӷ |
| Ҕ | Ӗ | Ҽ | Ҿ | Ӂ | Җ | Ӝ |
| Ҙ | Ӟ | Ӡ | Ӥ | Ӣ | Ӏ | Ҋ |
| Қ | Ҟ | Ҡ | Ӄ | Ҝ | Ԟ | Ӆ |
| Ӎ | Ҥ | Ң | Ӊ | Ӈ | Ӧ | Ө |
| Ӫ | Ҩ | Ҧ | Ҏ | Ҫ | Ҭ | Ӳ |
| Ӱ | Ӯ | Ү | Ұ | Ҳ | Һ | Ҵ |
| Ӵ | Ҷ | Ӌ | Ҹ | Ӹ | Ҍ | Ӭ |  |
| **Заўвага.** Знакі у дужках не маюць статусу (самастойных) літар. |

У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. P.
**Р**, **р** (назва: **эр**) — літара ўсіх славянскіх кірылічных алфавітаў (17-я ў балгарскім, 18-я ў беларускім і рускім, 20-я ў сербскім, 21-я ў македонскім і ўкраінскім); выкарыстоўваецца таксама ў пісьменнасцях некаторых неславянскіх народаў. У стара- і царкоўнаславянскай азбуках носіць назву «рьци» (ст.-сл.) ці «рцы» (ц.-сл.), што азначае «гавары, скажы» (загадны лад ад дзеяслова «рещи»).

Асноўныя звесткі
----------------

У кірыліцы звычайна лічыцца 18-й па ліку і выглядае як ; у глаголіцы па ліку 19-я, мае выгляд .

У абедзвюх азбуках лікавае значэнне — 100.

Паходжанне кірылічнай літары — грэчаскае ро (Ρ, ρ), хоць, як адзначаў яшчэ І. В. Ягіч, «тлумачэнне гэтай літары даволі цяжкае, нягледзячы на ўяўную прастату малюнка».

У стараславянскай мове Р магло быць і цвёрдым, і мяккім. Асобай літары для мяккага Р не існавала. У некаторых выпадках Р з’яўлялася складаўтваральным: тръгъ, врьхъ. Складовы характар гуку р старажытныя пісцы перадавалі спалучэннямі ръ, рь. Пры чытанні стараславянскіх тэкстаў варта разумець, што вышэйзгаданыя спалучэнні вымаўляюцца як адзіны складовай гук р толькі ў тым выпадку, калі ў беларускай мове ім адпавядаюць спалучэнні -ор-, -ер- : торг, верх. У адваротным выпадку спалучэння ръ, лъ, пазначаюць гук р і адпаведны рэдукаваны галосны.

У беларускай літаратурнай мове зычыны [р] заўсёды цвёрды і не маюе адпаведнага мяккага.

Ужыванне
--------

Малая літара **р** з’яўляецца скарачэннем для:

* грашовай адзінкі «рубель» (з кропкай);
* адзінкі вымярэння «рэнтген» (без кропкі);
* слова «рака» (з кропкай).

Табліца кодаў
-------------

| Кадзіроўка | Рэгістр
  | Дзесятковыкод
  | 16-рычныкод
  | Васьмярычны -код
  | Двайковы код
  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Юнікод | Вялікая
  | 1056
  | 0420
  | 002040
  | 00000100 00100000
  |
| Маленькая
  | 1088
  | 0440
  | 002100
  | 00000100 01000000
  |
| ISO 8859-5 | Вялікая
  | 192
  | C0
  | 300
  | 11000000
  |
| Маленькая
  | 224
  | E0
  | 340
  | 11100000
  |
| KOI 8 | Вялікая
  | 242
  | F2
  | 362
  | 11110010
  |
| Маленькая
  | 210
  | D2
  | 322
  | 11010010
  |
| Windows 1251 | Вялікая
  | 208
  | D0
  | 320
  | 11010000
  |
| Маленькая
  | 240
  | F0
  | 360
  | 11110000
  |

У HTML вялікую літару **Р** можна запісаць як &#1056; ці &#x420;, а маленькую **р** — як &#1088; ці &#x440;.

Зноскі
------

1. ↑  Ягичъ И. В. «Глаголическое письмо» // «Энциклопедія славянской филологіи». Вып. 3. СПб. 1911; стр. 199

Літаратура
----------

* *Булич С. К..* Р // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* *Карский Е. Ф..* Славянская кирилловская палеография / отв. ред. акад. В. И. Борковский. — 2-е изд. факсимильное. — Л. М.(факс.): Из-во АН СССР; из-во «Наука» (факс.), 1928, 1979 (факс.). — С. 198. — 494 с. — 2 700 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля |