У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Трубадур (значэнні).
**Трубаду́р** (італ.: Il trovatore) — опера Джузэпэ Вердзі ў 4 дзеях, 8 карцінах, на лібрэта Сальваторэ Камарана і Леонэ Бардарэ. Прэм’ера адбылася 19 студзеня 1853 года ў рымскім тэатры «Апола». Нароўні з «Травіятай» і «Рыгалета» «Трубадур» лічыцца адным з найбуйнейшых твораў Вердзі, створаных у 1850-я гады.

Гісторыя стварэння
------------------

Вердзі задумаў напісаць оперу на гэты сюжэт у пачатку 1850 года, неўзабаве пасля заканчэння працы над «Луізай Мілер». У лісце ад 2 студзеня 1850 да Камарана ён просіць напісаць лібрэта па драме іспанскага драматурга Антоніа Гарсія Гуцьерэса (1813—1884) «Трубадур», дзеянне якой часткова адбываецца ў Альхаферыі. Камарана адказаў далёка не адразу: яго збянтэжыў сюжэт, які цэнзура магла палічыць крамольным. Тым часам Вердзі, скончыўшы ў 1851 годзе оперу «Рыгалета», ізноў патрабуе ад Камарана адказу. Нарэшце, у красавіку 1851 года Камарана даслаў Вердзі варыянт лібрэта, але яно не задаволіла кампазітара. Новы тэкст Камарана скончыць не паспеў: ён памёр улетку 1852 года, і астатнюю працу бярэ на сябе паэт Леонэ Бардарэ. Ашаломлены смерцю свайго сябра Камарана, Вердзі, тым не менш, працягнуў пісаць оперу і скончыў працу да канца 1852 года.

Дзеючыя асобы
-------------

Вежа Трубадура ў Альхаферыі (Сарагоса). 

| Персанажы | Галасы |
| --- | --- |
| Граф ды Луна | Барытон |
| Леанора, герцагіня | Сапрана |
| Азучэна, цыганка | Мецца-сапрана |
| Манрыка, трубадур, яе прыёмны  сын і родны брат графа | Тэнар |
| Феранда, начальнік графскай варты | Бас |
| Інэс, сяброўка Леаноры | Сапрана |
| Руіс, сябар Манрыка | Тэнар |
| Стары цыган | Бас |
| Ганец | Тэнар |
| Сяброўкі Леаноры, манашкі, набліжаныя графа, воіны, цыгане. |  |

Дзеянне адбываецца ў Біскаі і Арагоне (Іспанія) у XV стагоддзі.

Змест
-----

Пастаноўкі ў Беларусі
---------------------

У Мінску выконвалася ў 1890—1891 гадах трупай В. Картавава на чале з В. Сукам; у 1899—1900 і 1903 — італьянскай трупай Ф. Кастэлана.

На сцэне Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі пастаўлена ў 1955 годзе (дырыжор Л. Любімаў, рэжысёр Л. Александроўская, мастак У. Кульваноўскі, хормайстар М. Прысёлкаў; ды Луна — А. Генералаў, У. Глазаў; Леанора — С. Друкер, Т. Шымко; Манрыка — М. Лазараў, І. Сайкоў; Азучэна — К. Кудрашова, Г. Цэпава), у 1964 (дырыжор Т. Каламійцава, рэжысёр Ю. Ужанцаў, мастак У. Кульваноўскі, хормайстар Аляксей Пятровіч Кагадзееў; ды Луна — А. Генералаў, В. Ганчарэнка, І. Сарокін, А. Саўчанка; Леанора — Л. Ганестава, Н. Ткачэнка, Г. Грышчанка, Г. Лебедзева, І. Адзінцова, Г. Паліванава, К. Старыкава; Манрыка — З. Бабій, В. Гур’еў, Б. Нікольскі; Азучэна — Л. Галушкіна, П. Дружына, Л. Анегіна, С. Данілюк); у Нацыянальным акадэмічным тэатры оперы ў 2001 (дырыжор А. Анісімаў, рэжысёр Б. Утораў, мастак Л. Ганчарова, хормайстар Н. Ламоновіч; ды Луна — У. Пятроў, А. Саўчанка, М. Майсеенка, А. Марозаў; Леанора — Т. Глаголева, Т. Траццяк, А. Раеўская, Т. Кнутовіч; Манрыка — С. Франкоўскі, У. Раеўскі, А. Тузлукоў; Азучэна — Н. Руднева, Н. Галеева, Т. Варапай, М. Аксёнцава). Апошняя версія з боку рэжысуры вытрымана ў традыцыях вялікай класічнай оперы, але ўмоўна-рэалістычная сцэнаграфія падкрэслівае эмрочна-рамантычны каларыт.

Экранізацыі
-----------

* «Трубадур» (1949, Італія). Рэжысёр — Кармінэ Галонэ.

Літаратура
----------

* «Трубадур» // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.
* Оперы Дж. Верди. Путеводитель. ― М.: Музыка, 1971

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Трубадур (опера) на Вікісховішчы |

* «Трубадур»: Ноты на IMSLP
* Лібрэта Архівавана 13 ліпеня 2004.
* Лібрэта оперы Трубадур Архівавана 4 сакавіка 2016.

| Оперы Джузэпэ Вердзі |
| --- |
|  | 
* Аберта (1839)
* Дзень каралявання або фальшывы Станіслаў (1840)
* Набука (1842)
* Ламбардцы ў першым крыжовым паходзе (1843)
* Эрнані (1844)
* Двое Фаскары (1844)
* Жанна д’Арк (1845)
* Альзіра (1845)
* Атыла (1846)
* Макбет (1847)
* Разбойнікі (1847)
* Іерусалім (1847)
* Карсар (1848)
* Бітва пры Леньяна (1849)
* Луіза Мілер (1849)
* Стыфеліа (1850)
* Рыгалета (1851)
* Трубадур (1853)
* Травіята (1853)
* Сіцылійская вячэрня (1855)
* Джаванна дэ Гусман (1855)
* Сімон Баканегра (1857)
* Арольда (1857)
* Баль-маскарад (1859)
* Сіла лёсу (1862)
* Дон Карлас (1867)
* Аіда (1871)
* Атэла (1887)
* Фальстаф (1893)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Broadway Database · International Music Score Library Project · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 13920590q · GND: 300166508 · LCCN: n81118718 · VIAF: 177733014 |

1. 1 2 3 4 5 6  Archivio Storico Ricordi — 1808. Праверана 20 кастрычніка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3621644'></a>