recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Інстытут гісторыі партыі пры ЦК КПБ** (з кастрычніка 1990 — **Інстытут гісторыка-палітычных даследаванняў**) — навукова-даследчая ўстанова ў структуры былой Кампартыі Беларусі ў 1929—1991 гадах.

Гісторыя
--------

Папярэднікам інстытута была камісія (Гістпарт пры ЦБ КП(б)Б), створаная ў 1921 годзе для збору, вывучэння і выдання дакументаў і матэрыялаў па гісторыі КП(б)Б і рэвалюцыйнага руху на Беларусі. У 1929 годзе пераўтворана ў Інстытут гісторыі нартыі і Кастрычніцкай рэвалюцыі пры ЦК КП(б)Б. Меў аспірантуру. У 1937—1938 многія навуковыя супрацоўнікі рэпрэсіраваны, інстытут ліквідаваны. У 1945 годзе адноўлены.

У 1991 годзе інстытут перададзены ў падпарадкаванне Галоўархіва Рэспублікі Беларусь і пераўтвораны ў Беларускі навукова-даследчы цэнтр дакументазнаўства і рэтраінфармацыі. Партыйны архіў інстытута стаў асновай Нацыянальнага архіва Рэспубпікі Беларусь.

Структура
---------

У пасляваенныя гады ў структуру інстытута ўваходзілі сектары:

* гісторыі партыі;
* партыйнага будаўніцтва;
* перакладаў;
* падрыхтоўкі і выдання прац па гісторыі барацьбы беларускага народа супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў;
* партыйны архіў,
* навуковая бібліятэка,
* Дом-музей I з’езда РСДРП.

Пасля перабудовы ў 1990 меў аддзелы:

* гісторыі Кампартыі Беларусі і палітычных партый сацыялістычнай арыентацыі;
* тэорыі грамадскага развіцця і сучаснай палітыкі партыі;
* рэдакцыйна-выдавецкі.

Спецыялізаваны савет інстытута прымаў да абароны кандыдацкія і доктарскія дысертацыі па гістарычных навуках. Пры інстытуце працаваў Беларускі рэспубліканскі савет па каардынацыі распрацоўкі гісторыі КПСС і КПБ.

Кірункі працы
-------------

Асноўныя кірункі работы: гісторыя рэвалюцыйнага руху на Беларусі, роля ў ім бальшавіцкіх арганізацый, інш. партый, утварэнне КПБ і БССР, арганізатарская і ідэалагічная дзейнасць КПБ на розных этапах, грамадзянская вайна і ваенная інтэрвенцыя на тэрыторыю рэспублікі, нацыянальна-вызваленчы рух у Заходняй Беларусі, удзел беларускага народа ў барацьбе супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў у гады Другой сусветнай вайны.

Кіраўнікі
---------

У розны час інстытут узначальвалі:

* А. А. Сянкевіч;
* В. А. Сербента;
* П. В. Саевіч;
* І. А. Раманчук (в.а.);
* М. А. Ляўкоў;
* У. С. Пасэ;
* Я. Р. Пузыроў (в.а.);
* І. С. Чымбург;
* Ф. А. Новікава;
* М. М. Мяшкоў;
* Н. В. Каменская;
* М. Ф. Капіч (1969—1975);
* І. М. Ігнаценка;
* Р. П. Платонаў.

Літаратура
----------

* Інстытут гісторыі партыі пры ЦК КПБ // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
**Георгій Сяргеевіч Таміло́ўскі** (3 ліпеня 1913, Мінск — 1 верасня 1990, Іжэўск) — Герой Савецкага Саюза (1943). Падчас Вялікай Айчыннай вайны камандзір 151-га стралковага палка 8-й стралковай дывізіі (13-я армія Цэнтральны фронт). Палкоўнік. Удзельнік Парада Перамогі ў Маскве.

Біяграфія
---------

У Чырвонай Арміі з 1931 г. У 1934 годзе скончыў Мінскае ваеннае пяхотнае вучылішча. Падчас Вялікай Айчыннай вайны з 1942 г. на Бранскім, Цэнтральным, 1-м і 4-м Украінскім франтах.  

Полк на чале з Г. Тамілоўскім вызначыўся ў ліпені—верасні 1943 г. У ліку першых фарсіраваў Дзясну, Дняпро, Прыпяць, вызваліў вялікую колькасць населеных пунктаў.

З чэрвеня 1944 года палкоўнік Тамілоўскі намеснік камандзіра 211-й Чарнігаўскай стралковай дывізіі, удзельнічаўшай у Львоўска-Сандамірскай аперацыі, у Карпатах, вызваленні Чэхаславакіі.
.
Пасля вайны Г. С. Тамілоўскі працягваў службу ў арміі. У 1949 г. скончыў курсы «Выстрал», у 1954 г. Вышэйшыя акадэмічныя курсы пры Акадэміі Генеральнага Штаба. З 1959 г. палкоўнік Тамілоўскі ў адстаўцы. Жыў у сталіцы Удмуртыі горадзе Іжэўску. Працаваў дырэктарам прафесійна-тэхнічнага вучылішча.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* 2 ордэны Чырвонага Сцяга
* Ордэн Кутузава 2-й ступені
* Ордэн Суворава 1-й ступені
* Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* медалі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15). — С. 414.

Спасылкі
--------

* Георгій Сяргеевіч Тамілоўскі на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
Касмічны здымак Руанды
**Руанда** знаходзіцца ў Цэнтральнай Афрыцы, непадалёк на поўдзень ад экватара. На заходняй мяжы з Дэмакратычнай Рэспублікай Конга знаходзяцца возера Ківу і рака Русізі, якія з'яўляюцца часткай Вялікай рыфтавай даліны. У цэнтры краіны знаходзіцца яе сталіца — горад Кігалі. Рэльеф Руанды ў асноўным ўтвараецца невысокімі ўзгоркамі, на заходняй мяжы вышыннасці рэзка абрываюцца ля берагоў возера Ківу і ракі Русізі, на ўсходзе паступова скарачаецца.

Займае плошчу 26.338 км².

Агульная даўжыня дзяржаўнай мяжы складае 893 км: з Бурундзі — 290 км, Дэмакратычнай Рэспублікай Конга — 217 км, Танзаніяй — 217 км, Угандай — 169 км.

Самая высокая кропка — вулкан Карысімбі (en: Mount Karisimbi, 4507 м), самая нізкая — рака Русізі (en: Ruzizi River, 950 м).

| ⛭Руанда паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Руанда»**
 |
**Інстытут дызайну ва Умеа**, **UID** — інстытут ва Умеа. UID адкрыты ў 1989 годзе і прызначаны і абсталяваны выключна для выкладання прамысловага дызайну, транспартнага дызайну і інтэрактыўнага дызайна. Інстытут дызайну размешчаны паміж галоўным кампусам і цэнтра горада Умеа, як частка кампуса мастацтваў.

UID з'яўляецца адзінай скандынаўскай школай, якая былі пералічаныя на верхнім радку 60 BusinessWeek у спісе школ дызайну ў свеце ва ўсіх трох спісаў (2006, 2007 і 2009), а таксама быў названы ў якасці аднаго са сусветных 18 выдатных дызайнавых школ у 2010 годзе.  У 2011 UID ўвайшоў ў другі спіс лепшы дызайнавай адукацыі ў рэгіёне «Еўропа і Паўночная і Паўднёвая Амерыка» and 2012 UID advanced to first place..

Адукацыя
--------

### Праграма бакалаўраў

Інстытут прапануе трохгадовую праграму прамысловага ўзору, якая вядзе да ступені бакалаўра (180 крэдытаў). (Толькі на шведскай мове)

### Праграмы магістра

Ёсць тры міжнародна арыентаваныя і спецыялізаваныя двухгадовыя праграмы, што вядуць да ступені магістра (120 крэдытаў). Тры праграмы адмысловага дызайну тавараў, узаемадзеяння дызайну і дызайну транспарту.

### Аднагадовыя курсы

Аднагадовыя курсы на два працоўныя дня прапаноўваюцца ў UID на англійскай мове. Прамысловы дызайн (60 крэдытаў) адкрыты для студэнтаў з папярэдняй адукацыяй ў любой іншай навуковай вобласці, якія хочуць спецыялізавацца ў галіне дызайну або падрыхтавацца да будучых праектных прапрацовак. Дызайн падлучэнняў (60 крэдытаў) з'яўляецца спецыялізаваным курс па ўзроўні магістра для студэнтаў са ступенню ў галіне прамысловага дызайну.

### Навуковыя даследаванні і дактарантура

Інстытут таксама праводзіць прыкладныя даследаванні і доследна-канструктарскія працы ў рамках даследчай групы дызайну і Праграмы даследаванняў Volvo (SET). З восені 2001 г. Інстытут дызайну прапанаваў дактарантуру ў галіне прамысловага дызайну. (На англійскай мове)

Гл. таксама
-----------

* Акадэмія вытанчаных мастацтваў

Зноскі
------

1. ↑  BusinessWeek's list of the 60 design school considered best in the world, 2006
2. ↑  BusinessWeek's list of the 60 design school considered best in the world, 2007
3. ↑  BusinessWeek's list of the 30 design school considered best in the world, 2009 Архівавана 10 ліпеня 2014.
4. ↑  18 Excellent Design Schools From Around the World | Psdtuts **(нявызн.)**.  Psd.tutsplus.com (14 верасня 2010). Праверана 18 верасня 2010.
5. ↑  Red Dot Design Ranking for Design Concepts
6. ↑  reddot design ranking 2011 Архівавана 15 лістапада 2012.

Спасылкі
--------

* pdstuts+ list of 18 excellent design schools around the world
* BusinessWeek’s list of the 30 design schools considered best in the world, 2009 Архівавана 10 ліпеня 2014.
* BusinessWeek’s list of the 60 design school considered best in the world, 2006
* BusinessWeek’s list of the 60 design school considered best in the world, 2007
* BA Industrial Design Архівавана 12 мая 2014.
* MA Advanced Product Design Архівавана 2 мая 2012.
* MA Interaction Design Архівавана 26 жніўня 2012.
* MA Transportation Design Архівавана 15 мая 2012.
* Industrial Design Introduction, 1-year course Архівавана 12 мая 2014.
* Design Connections, 1-year course Архівавана 12 мая 2014.
Карта Тога
Дзяржава Тога знаходзіцца ў Заходняй Афрыцы. Абмываецца на поўдні водамі Атлантычнага акіяна (Гвінейскі заліў).
Плошча: агульная — 56.785 км.кв.
Працягласць межаў з Бенінам — 644 км, Буркіна-Фасо — 126 км, Ганай — 877 км.
Берагавая лінія: 56 км.
Самая высокая кропка — г. Агу (Mont Agou) 986 м.
Ворная зямля складае — 38 % ад тэрыторыі краіны.

Рэльеф: саванна ў цэнтры, плато — на поўдні, раўніны — на ўзбярэжжы, з частымі лагунамі і балотамі. Клімат трапічны.

| ⛭Тога паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Тога»**
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міхайлава.

**Ната́лля Уладзі́міраўна Міха́йлава** (нар. 9 верасня 1963) — мастацкі кіраўнік і дырыжор Дзяржаўнага камернага хору Рэспублікі Беларусь, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Ужгарадзе. Скончыла Краснадарскае музычнае вучылішча Архівавана 26 мая 2010. (1985 г. клас С. А. Лук’янчанка) і Беларускую дзяржаўную кансерваторыю ім. А. Луначарcкага па спецыяльнасці «харавое дырыжыраванне» (клас Г. П. Зелянковай).

Творчую дзейнасць пачала ў 1988 годзе ў якасці хармайстара Мінскага камернага хору Белдзяржфілармоніі; з 1995г . — дырыжор камернага хору «Cantus» Беларускага таварыства інвалідаў па зроку, пасля чаго ў 2000 годзе вярнулася ў Белдзяржфілармонію ўжо ў якасці мастацкага кіраўніка і галоўнага дырыжора Дзяржаўнага камернага хору Рэспублікі Беларусь Архівавана 3 лютага 2014..

Працу ў філармоніі Н. Міхайлава сумяшчае з кіраўніцтвам вакальным ансамблем Нацыянальнага аркестра сімфанічнай і эстраднай музыкі Рэспублікі Беларусь. Вакальную форму дапамагае падтрымліваць шматгадовае служэнне ў царкве ў якасці пеўчай і асобныя сольныя праекты.

Пад кіраўніцтвам Н. Міхайлавай хор ажыццявіў шматлікія музычныя прэм’еры, упершыню гучалі ў Беларусі. Калектыў удзельнічаў у шматлікіх міжнародных фестывалях: «Гайнаўскія дні царкоўнай музыкі» — (Гайнаўка, Польшча, 2006 г.) — Гран-Пры; XV Міжнародны фестываль праваслаўнай духоўнай музыкі «Credo» (Талін, Эстонія, 2008 г.) ; Міжнародныя фестывалі рускай духоўнай музыкі (Вільнюс, Літва, 1999—2009 гг.); Маскоўскі Пасхальны фестываль, маст. кір. — Валерый Гергіеў (Масква, Расія, 2010 г.).

Дзяржаўны камерны хор Рэспублікі Беларусь супрацоўнічае з рознымі аркестрамі (Дзяржаўны акадэмічны сімфанічны аркестр Рэспублікі Беларусь, Літоўскі дзяржаўны сімфанічны аркестр, Дзяржаўны акадэмічны Вялікі сімфанічны аркестр імя П. І. Чайкоўскага, Дзяржаўны камерны аркестр РБ, ансамбль салістаў «Класік-Авангард»), дырыжорамі (А. Анісімаў — Беларусь, У. Федасееў — Расія, Г. Рынкявічюс — Літва, В. Мік — Германія, Р. Сангольт — Нарвегія, А. Сполдзінг — ЗША.

Творчая праца Н. Міхайлавай была двойчы адзначана стыпендыяй спецыяльнага фонду прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, а ў 2008 годзе за вялікі ўклад у развіццё беларускага мастацтва яна была ўзнагароджана медалём Францыска Скарыны. 4 снежня 2013 Н. Міхайлавай прысвоена званне заслужанай артысткі Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------
**Інстытут польскай пралетарскай культуры (ІППК) Акадэміі навук Беларусі —** навукова-даследчая ўстанова ў 1925—1936 гадах.

Гісторыя
--------

Заснаваны 30 сакавіка 1925 года як польскі аддзел у складзе Інстытута беларускай культуры (Інбелкульт), старшыня Стэфан Гельтман. Падзяляўся на 3 камісіі: гісторыі (у 1929 годзе ўвайшла ў склад Інстытута гісторыі АН БССР), этнаграфіі, мовы і літаратуры; 2 секцыі: маскоўскую і карэспандэнтаў. З 1926 года — польскі сектар Інбелкульта, з 1929 года — Акадэміі навук. 

У 1931 годзе пераўтвораны ў ІППК, у складзе якога дзейнічала гістарычная камісія. У 1931—1935 гадах дырэктар інстытута Іван Віткоўскі, тут працавалі Барбара Будкевіч, Тамаш Домбаль, В. Карніенка, Адам Славінскі (Качароўскі), В. Фрышман і іншыя. Значная частка супрацоўнікаў была дзеячамі польскага і міжнароднага рабочага руху. Асноўнымі кірункамі даследаванняў былі гісторыя нацыянальна-вызваленчага і дэмакратычнага руху на Беларусі ў XIX—XX стагоддзях і ўдзел у ім палякаў, гісторыя паўстання 1863—1864 гадоў, гісторыя рэвалюцыйнага руху ў Польшчы, палітычнае і эканамічнае становішча ў пасляваеннай Польшчы (1920-я — 1930-я), польскае нацыянальна-культурнае будаўніцтва ў Беларускай ССР. Супрацоўнікі разам з спецыялістамі іншых устаноў працавалі над падручнікамі для школ, ВНУ, складалі вучэбныя праграмы. Работнікі інстытута прымалі ўдзел у рабоце Усесаюзнага з’езда навуковых работнікаў па лініі польскай працы, які адбыўся 11 ліпеня 1933 года ў Менску.

Дзейнасці інстытута перашкаджалі недахоп адмыслова падрыхтаваных кадраў, навуковай літаратуры, замежнай прэсы і фінансаў, цяжкасці з наладжваннем кантактаў з навуковымі цэнтрамі ў Польшчы. Пазней былі распачатыя палітычныя рэпрэсіі і арышты супрацоўнікаў, якіх звычайна абвінавачвалі ў «шпіянажы на карысць Польшчы». 

У 1935 годзе інстытут быў уключаны ў склад Інстытута пралетарскай культуры нацыянальных меншасцей (ІПКНМ) АН у якасці польскай секцыі. У 1936 годзе ІПКНМ спыніў дзейнасць, польская секцыя перададзеная ў склад секцыі Захаду Інстытута гісторыі АН БССР. Секцыя практычна не дзейнічала і ў канцы 1930-х гадоў была ліквідавана.

Дзейнасць
---------

Былі выдадзены працы «Польскі рабочы ў Кастрычніцкай рэвалюцыі на Беларусі» Стэфана Гельтмана (1927), «Паўстанне 1863 года і расійскі рэвалюцыйны рух пачатку 1860-х гадоў» Івана Віткоўскага (кн. 3, 1931), «1863 год на Меншчыне» (1927), «Рабочы рух у царстве Польскім» Барбары Будкевіч (1934) і інш.

Літаратура
----------

* *Астрога В.* Інстытут польскай пралетарскай культуры // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — С. 496. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 146304 |
***Acanthurus mata*** — гэта від марскіх трапічных рыб, якія належаць да сямейства Acanthuridae.

Апісанне
--------

Гэта сярэдніх памераў рыба, якая можа дасягаць максімальнага памеру ў 50 см даўжыні. Цела мае авальную форму і сціснута з бакоў. Як і іншыя прадстаўнікі сямейства, *Acanthurus mata* плавае з дапамогай грудных плаўнікоў. Хваставы плаўнік мае форму паўмесяца. Рот маленькі і завостраны.
Яго цела з прожылкамі блакітна гарызантальных ліній на карычневым фоне, хоць з часам ён можа змяніць колер, стаўшы цалкам шэра-блакітным. Жоўтая падоўжная паласа праходзіць праз вочы і падзяляецца на дзве лініі, якія праходзяць перад вачамі. Верхняя губа таксама жоўтая. Спінны і анальны плаўнік  сіняватыя з жоўтым бляскам, іх аснаванні падкрэслівае тонкая чорная лінія.

Арэал
-----

Acanthurus mata
Гэтая рыба мае шырокае распаўсюджанне ў трапічных водах, якія ідуць ад заходняй часткі Індыйскага акіяна да архіпелага пасярод Ціхага акіяна, таму яна шырока распаўсюджаная па ўсім Інда-Ціхаакіянскім рэгіёне.

Асяроддзе пражывання
--------------------

*Acanthurus mata*, як правіла, засяляе стромкія схілы вакол каралавых рыфах ў дыяпазоне глыбінь ад 5 да 45 м.

Харчаванне
----------

Харчуецца планктонам з перавагай зоапланктону.

Зноскі
------

1. ↑  Acanthurus mata у базе дадзеных FishBase (англ.)
2. ↑  Descriptions and articles about the Elongate Surgeonfish (Acanthurus mata) — Encyclopedia of Life
3. ↑  SOUS LES MERS : Acanthurus mata — chirurgien à queue blanche
**Марака́с** — музычны інструмент, ідыяфон. Уяўляе сабою пару бразготак, якія гучаць пры трасенні. 

Паходзіць з узбярэжжа Бразіліі. Мясцовыя індзейцы стваралі маракас з пасудзіны на аснове гарбуза, якую напаўнялі каменьчыкамі, бабамі або кукурузнымі зярнятамі. Да пасудзіны чаплялі дзяржальню. Індзейцы шырока карысталіся інструментам падчас рэлігійных абрадаў. 

У нашы дні маракас вырабляюцца з розных матэрыялаў. Шырока распаўсюджаны ў лацінаамерыканскай і карыбскай музыцы.

Спасылкі
--------

* Guide to Maracas: History and Use of Maracas in Music
* MARACATU ORIGIN AND ETYMOLOGY

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 169819587 · LCCN: sh85080885 |
**«Ace of Base»** (вымаўляецца «эйс ов бэйс») — шведскі поп-гурт, складаўся з Ёнаса Бергрэна (аўтар тэкстаў песень і музыкі, гітара, сінтэзатар, вакал), Ульфа Экберга (аўтар тэкстаў песень і музыкі, сінтэзатар, рэчытатыў), Лін Бергрэн (аўтар тэкстаў песень і музыкі, вакал) і Джэні Бергрэн (аўтар тэкстаў песень і музыкі, вакал).

Альбом гурта «Happy Nation / The Sign» з’яўляецца самым прадаваным дэбютным альбомам у гісторыі. У ЗША пласцінка атрымала званне плацінавай дзевяць разоў. Гэта быў першы ў свеце дэбютны альбом, 3 песні з якога («All That She Wants», «The Sign», «Don’t Turn Around») дасягалі першага месца ў чартах «Billboard Mainstream Top 40».

У 2007 годзе гурт пакінула адна з цэнтральных салістак Лін Берггрэн. У 2009 годзе калектыў пакінула салістка Джэні Берггрэн. Астатнія ўдзельнікі — Ёнас Берггрэн і Ульф Экберг ў 2010 годзе стварылі новы музычны праект, які атрымаў назву «Ace.of.Base.» Восенню 2010 года новым калектывам быў выпушчаны першы альбом «The Golden Ratio».

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Myspace · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Deezer · Last.fm · Spotify · VK Music · Яндэкс Музыка · YouTube |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rate Your Music |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 8035156 · BNF: 139582448 · GND: 5518366-9 · ISNI: 0000 0001 2196 2688 · LCCN: no96008110 · NKC: ko2002101953 · NLA: 35354476 · VIAF: 159744549 |

 |
**Сакральная ўлада** — рэлігійныя і міфалагічныя ўяўленні аб сакральным, свяшчэнным, «боскім» паходжанні ўлады кіраўніка.

Рэлігійнае разуменне сакральнай улады ў кіраўніка з’яўляецца ў перыяд заняпаду родавага грамадства і ўзнікнення дзяржаўных утварэнняў. У гэты перыяд прыходзіць у заняпад падставовы прынцып родавай грамады — роўнасць усіх супольнікаў калектыву — і з’яўляецца неабходнасць вылучэння кіраўніка. Адным з найбольш дзейсных спосабаў узвышэння кіраўніка было абагаўленн яго ўлады ці ўяўленне аб атрыманні ім улады ад багоў. Сакралізацыя канчаткова рабіла вобраз валадара адзіным сімвалам улады ў краіне, надавала гэтай уладзе рэлігійнае значэнне.

Акрамя таго, сакральны кіраўнік станавіўся вярхоўным святаром у дзяржаве, медыятарам (пасярэднікам) у дачыненнях паміж чалавечым калектывам і багамі. Усе найбольш важныя дзяржаўныя рэлігійныя абрады выконваліся толькі з удзелам сакральнага кіраўніка. У гэтым плане ён быў гарантам дабрабыту краіны і людзей, таму шмат што залежала ад яго фізічнага і духоўнага здароўя, ад магчымасці добра выконваць абрады.

Можна вылучыць два асноўныя спосабы сакралізацыі ўлады кіраўніка. У шматлікіх культурах (Старажытны Егіпет, Кітай, Японія, цывілізацыі дакалумбавай Амерыкі  (руск.) (бел.) кіраўнік лічыўся «жывым богам». У іншых грамадствах існавала ўяўленне аб атрыманні кіраўніком ад багоў у момант каранацыі нейкай боскай, свяшчэннай сілы: «мана» ў народаў Палінезіі, «царскасць» у дзяржавах Месапатаміі ды інш. Гэтыя ўяўленні традыцыйна захоўваліся на працягу ўсяго Сярэднявечча (параўн. хрысціянскую традыцыю разумення кіраўніка як «памазанніка Божага»), а ў некаторых культурах іх рэшткі можна ўбачыць і цяпер.

Вельмі яскрава аб сакральнай уладзе сведчаць розныя міфалогіі, якія даюць нам магчымасць зразумець нутраны сэнс уяўленняў аб паходжанні ўлады кіраўніка. Міфы, прысвечаныя гэтай тэме можна падзяліць на некалькі груп:

1. міфы аб цудоўным нараджэнні і выхаванні будучага кіраўніка;
2. міфы аб боскай дапамозе кіраўніку заняць пасад праз спецыяльныя знакі;
3. міфы аб звышнатуральнай дзейнасці кіраўнікоў ці іх свяшчэнных памочнікаў;
4. міфы, дзе кіраўнікі з’яўляюцца настаўнікамі сваіх падданых у справе земляробства, жывёлагадоўлі, рамяства ды інш.

У беларускай традыцыі ўяўленні аб сакралізацыі ўлады кіраўніка добра бачныя ў летапісным і фальклорным
вобразе полацкага князя Усяслава Чарадзея. Магчыма, з гэтымі ж ідэямі можна звязваць паданні пра князёў
Тура, Вітаўта і славянскую форму імя полацкага князя Рагвалода.

Літаратура
----------

* Беларуская міфалогія. Энцыклапедычны слоўнік. — Мн. Беларусь, 2004. — 591 с.
* *Иванов Вяч. Вс.* Древнебалканские названия священного царя и символика царского ритуала // Палеобалканистика и античность. — М. 1989. — С. 6—13.
**Кітовы грып** ці «**рускі грып**» — сератып віруса грыпа А.

Эпідэмія грыпа ў 1977—78 гадах была выклікана штамам грыпа A/USSR/90/77 (H1N1). Ім заражаліся пераважна дзеці і маладыя людзі да 23 гадоў. З-за таго, што падобны штам быў распаўсюджаны ў 1947—57 гадах, у большасці дарослых людзей быў значны імунітэт. Вірус быў уключаны ў вакцыну супраць грыпа 1978—79 гг.

Гісторыя
--------

Кітовы грыпп узнік у Паўднёва-Усходняй Азіі і ў пачатку 1977 года пракаціўся па поўдні Кітая, міграваў ў Японію, адкуль яго, відаць, прывезлі ў СССР маракі. Савецкія вірусолагі выявілі падабенства віруса з іспанкай і даслалі ўзоры віруса ва ўсе вядучыя лабараторыі свету. У сувязі з тым, што ўпершыню ён быў вызначаны ў СССР, у свеце вірус грыпа назвалі рускім.

Намеснік дырэктара па навуцы НДІ вірусалогіі акадэмік Дзмітрый Львоў выявіў, што новы штам грыпа дзіўна падобны на вірус, які быў яшчэ ў 1975 годзе знойдзены ў кітападобных, якія жывуць каля Антарктыды, і мае вялікае падабенства са штамам птушынага грыпа. Вірусолаг выказаў здагадку, што крыніцай заражэння маглі быць пералётныя птушкі. Пасля гэтага адкрыцця рускі грып сталі называць яшчэ і кітовым грыпам.

Эпідэмія тым часам распаўсюджвалася з усходу на захад СССР, а затым, у 1978 годзе, хвароба выплюхнулася за межы Савецкага Саюза і распаўсюдзілася па ўсім свеце. Па большай частцы хвароба працякала ў лёгкай і сярэднецяжкай форме.

Зноскі
------

1. ↑  Russian flu confirmed in Alaska Архівавана 9 жніўня 2020.
2. ↑  «Китовый» грипп для молодых. Как в СССР обнаружили самую загадочную эпидемию
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юрчанка.
**Ягор Арцёмавіч Ю́рчанка** (3 лютага 1919 — 12 студзеня 1981) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, палкавы інжынер 842-га стралковага палка 240-й стралковай дывізіі  (руск.) (бел. 38-й арміі  (руск.) (бел. Варонежскага фронту, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 3 лютага 1919 года ў вёсцы Палыкавічы Магілёўскага раёна Магілёўскай вобласці, у сялянскай сям'і. Беларус. Член КПСС з 1942 года. Адукацыя сярэдняя. Працаваў на цагляным заводзе.

У 1939 годзе прызваны ў рады Чырвонай Арміі. У 1941 годзе скончыў Барысаўскае ваеннае інжынернае вучылішча. У баях Вялікай Айчыннай вайны са студзеня 1942 года. Ваяваў на Варонежскім фронце. Удзельнік баёў пад Масквой, Сталінградам, Курскай бітвы, вызвалення Украіны, Польшчы, вайны з Японіяй у 1945 годзе.

Палкавы інжынер 842-га стралковага палка капітан Я. А. Юрчанка вызначыўся пры фарсіраванні Дняпра ў раёне сяла Люцеж  (руск.) (бел. на поўнач ад Кіева. У ноч на 27 верасня 1943 года ён умела арганізаваў пераправу на правы бераг ракі дэсантнай групы, а ў наступныя дні — усяго асабістага складу палка, артылерыі, боепрыпасаў. Быў паранены, але працягваў кіраваць пераправай.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 29 кастрычніка 1943 за мужнасць і гераізм, праяўленыя пры фарсіраванні Дняпра і ўтрыманні плацдарму капітану Ягору Арцёмавічу Юрчанка прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (№ 1841).

У 1945 годзе скончыў Маскоўскую вышэйшую інжынерна-мінную школу. З 1948 года палкоўнік Я. А. Юрчанка — у запасе. Працаваў інжынерам дарожна-будаўнічага кіравання. Жыў у Кіеве. Памёр 12 студзеня 1981 года. Пахаваны на Лук'янаўскіх ваенных могілках  (руск.) (бел.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза
* Ордэн Леніна
* Ордэн Айчыннай вайны I ступені
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Медалі

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Юрченко Егор Артемьевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 713. — 737 с.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 217. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18 Кн. 1).
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

Спасылкі
--------

Ягор Арцёмавіч Юрчанка на сайце «Героі краіны»(Праверана 27 красавіка 2009)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Голуб.
**Наталля Рыгораўна Голуб** (нар. 21 чэрвеня 1987, Бабруйск, Магілёўская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7 склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 21 чэрвеня 1987 года ў г. Бабруйску Магілёўскай вобласці.

Скончыла Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію па спецыяльнасці «Бухгалтарскі ўлік, аналіз і аўдыт»; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Дзяржаўнае кіраванне і права».

Працавала намеснікам галоўнага бухгалтара, сакратаром-юрысконсультам ААТ «Вінец»; першым сакратаром Бярозаўскай раённай арганізацыі грамадскага аб’яднання «Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі».

Абіралася дэпутатам Сігневіцкага сельскага Савета дэпутатаў. Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7 склікання, член Пастаяннай камісіі па бюджэце і фінансах.

Не замужам.

Зноскі
------

1. ↑  Сведения о результатах голосования по выборам депутатов Палаты представителей Национального собрания Республики Беларусь седьмого созыва 17 ноября 2019 года по Брестской области Архівавана 2 студзеня 2020.
2. ↑  Голуб Наталля Рыгораўна
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бярозкіна.

**Наталля Юр’еўна Бярозкіна** (нар. 1955, г. Ветка, Гомельская вобласць) — беларуская кнігазнаўца. Спецыяліст па гісторыі кніжнай культуры і бібліятэчнай справы Беларусі. Кандыдат гістарычных навук (1990), дацэнт. Заслужаны дзеяч культуры Беларусі (2010).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1955 годзе ў горадзе Ветка Гомельскай вобласці. Скончыла ў 1981 годзе Мінскі інстытут культуры па спецыяльнасці «бібліятэказнаўства і бібліяграфія».

У 1981—2013 гадах працавала ў Цэнтральнай навуковай бібліятэцы імя Я. Коласа НАН Беларусі: вучоны сакратар, загадчыца навукова-метадычнага аддзела, намесніца дырэктара па навуковай рабоце, з 1998 года дырэктарка. З 2013 года працуе ў Беларускім дзяржаўным інстытуце культуры і мастацтваў загадчыцай кафедры культуралогіі і псіхолага-педагагічных дысцыплін, дацэнт гэтай кафедры.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследуе гісторыю кнігі, менеджмент інфармацыйна-бібліятэчнай дзейнасці, інфармацыйныя тэхналогіі бібліятэк, бібліяметрыю.

Узнагароды
----------

Заслужаны дзеяч культуры Беларусі (2010). Узнагароджана ордэнам Пашаны (2002), нагрудным знакам Міністэрства культуры «За ўклад у развіццё культуры Беларусі» (2005), дыплома лаўрэата «За ўклад у комплекснае вывучэнне гісторыі кнігі і кніжнай культуры Беларусі» конкурса на суісканне Міжнароднай прэміі імя Д. С. Ліхачова Міжнароднай асацыяцыі акадэмій навук.

Бібліяграфія
------------

* Библиотеки и распространение научных знаний в Беларуси: XVI—XX вв. Минск, 2011; 2013.
* Информационно-библиотечное обеспечение науки Беларуси: история и современное состояние. Минск, 2003.
* Гісторыя кнігадрукавання Беларусі (XVI — пачатак XX ст.): вучэбны дапаможнік. Мінск, 1998; 2000.
* Роль печати в распространении научных знаний в Белоруссии, 1861—1917 гг. Минск, 1990.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4 5  Марозаў, 2022

Літаратура
----------

* БЯРОЗКІНА Наталля Юр’еўна // Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага : біябібліяграфічны даведнік / С. П. Марозаў. — Гродна-Каўнас: ЮрСаПрынт, 2022. — 290 с. — ISBN 978-985-7257-57-7, 978-609-96340-1-2.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кіцель (значэнні).
Афіцэрскі кіцель лейб-гвардыі  (укр.) (бел. егерскага  (укр.) (бел. палка. 1910
Кіцель у паўсядзённай форме адзення ПДВ СССР, палкоўнік Л. В. Хабараў цягам праходжання ваеннай службы  (укр.) (бел. ў Прыкарпацкай ваеннай акрузе  (укр.) (бел. на правым баку бачныя знакі ранення за 2 цяжкіх раненні
**Кіцель** (ням.: Kittel — «блуза») — частка паўсядзённай і часам параднай і палявой формы адзення ва Узброеных сілах, праваахоўных органах і іншых сілавых структурах большасці краін, пінжак  (руск.) (бел. ваеннага ўзору.

У Расійскай імперыі прадмет адзення з такой назвай паўстаў у XVIII стагоддзі ў выглядзе доўгай курткі  (руск.) (бел. з грубага палатна — рабочага адзення ніжніх чыноў кавалерыі, які прызначаўся разам з фуражнай шапкай (прататып фуражкі  (руск.) (бел.) для гаспадарчых работ.

Зноскі
------

1. ↑  Лазука, Барыс Андрэевіч. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.

Літаратура
----------

* Шепелев Л. Е. Титулы, мундиры, ордена. Л. 1991.

Спасылкі
--------

* Униформа и знаки различия Австро-Венгерской армии Архівавана 7 березня 2009.
* Униформа Архівавана 26 березня 2009.
* Униформа и знаки различия Архівавана 20 квітня 2009.
* УНИФОРМА И ЗНАКИ РАЗЛИЧИЯАрхівавана 28 ліпеня 2011.
* Униформа Советской Армии обр.1988 г Архівавана 19 червня 2009.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Багданчук.
**Сяргей Яфімавіч Багданчук** (парт. псеўданім *Жэнька*; 1911, в. Касцяні, Слонімскі павет, Гродзенская губерня, Расійская імперыя, цяпер Слонімскі раён — 4 красавіка 1933, вёска Гузні, Брэсцкі павет, Палескае ваяводства, Другая Рэч Паспалітая) — дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі ў 1920—1930-я, адзін з пачынальнікаў камсамольскіх арганізацый на Слонімшчыне. Псеўданімы: Жэнька, Старык.

Біяграфія
---------

У 1927 годзе абраны сакратаром Слонімскага падпольнага акруговага камітэта Камуністычнага саюза моладзі Заходняй Беларусі. Член Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі з 1928 года. Неаднаразова арыштоўваўся польскімі ўладамі.

У 1928 эміграваў у СССР. У 1932 скончыў Камуністычны ўніверсітэт нацыянальных меншасцей Захаду імя Мархлеўскага ў Маскве  (руск.) (бел. (Масква). Прызначаны сакратаром Брэсцкага акругкама КПЗБ. На даручэнне ЦК партыі ўзначальваў найбуйнейшы страйк лесарубаў і вазакаў у Пружанскім павеце (9 снежня 1932 — люты 1933), які скончыўся выкананнем патрабаваннях забастоўцаў.

4 красавіка 1933 года арыштаваны паліцыянтамі на явачнай кватэры ў вёсцы Франопаль Брэсцкага павета. Пасля жорсткіх катаванняў у паліцэйскім участку забіты на беразе ракі Мухавец ля вёскі Гузні.

Ушанаванне памяці
-----------------

Імем Сяргея Багданчука названая адна з вуліц былой вёскі Гузні (цяпер у складзе Брэста).

У 1970 годзе ў пасёлку Мухавец Брэсцкага раёна каля будынка сярэдняй школы пастаўлены помнік Багданчуку.

Зноскі
------

1. 1 2  Богданчук Сергей Ефимович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 65. — 737 с.

Літаратура
----------

* *Маракоў Л. У.* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Энц. даведнік. У 10 т. Т. 3. Кн.1. — Мн:, 2003. ISBN 985-6374-04-9.

Спасылкі
--------

* Вуліца С.Я. Багданчука (руск.)
**Шклозавод Ялізава** — адзін з найбуйнейшых вытворцаў бясколернай шкляной тары на тэрыторыі Беларусі. Прадпрыемства з'яўляецца горадаўтваральным для пасёлка Ялізава Асіповіцкага раёна Магілёўскай вобласці. 

Шкляны завод у пасёлку Ялізава заснаваны ў 1913 годзе. За савецкім часам гэта быў сапраўдны гігант шклатары: 5 цэхаў завода давалі працу паўтары тысячам чалавек. 

З пачатку 2000-х гадоў 65 % акцый шклозавода «Ялізава» належыць АТЕС Holding — гэта зарэгістраваная ў Аўстрыі кампанія, адным з асноўных уладальнікаў якой называюць вядомага беларускага бізнесмена Аляксандра Мураўёва.

Рост кошту газу і ўступленне Беларусі ў адзіную мытную прастору ў 2014 годзе зрабілі прадукцыю завода неканкурэнтаздольнай. У 2015 працаваў толькі адзін цэх з 390 рабочымі. У студзені 2016 завод быў прызнаны банкрутам, але працягнуў працу. У красавіку 2018 быў набыты за 36 млн рублёў Гродзенскім шклозаводам на крэдыт Беларусбанка.

На заводзе можна наведаць Музей шкла.

12 верасня 2018 года да свайго 105-гадовага юбілея шклозавод правёў дзень адчыненых дзвярэй.

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 2 красавіка 2019.
2. ↑   Архівавана 2 красавіка 2019.
3. ↑
**Anguina tritici** — паразітычны круглы чарвяк сямейства Anguinidae, шкоднік пшаніцы.

Апісанне
--------

Даўжыня цела самак 3—5 міліметраў, самцоў 0,9—2,5 міліметраў, шырыня 0,1—0,2 міліметра. Пры заражэнні ў коласе расліны замест нармальнага зерня развіваюцца галы. Заражэнне раслін адбываецца вясной, калі галы трапляюць у глебу разам з пасяўным насеннем. Лічынкі пранікаюць ва ўсходы, некаторы час жывуць на сцеблах, пасля перапаўзаюць ў завязь, ва ўтвораных імі новых галах развіваюцца да палаваспелай формы. Там жа самкі адкладаюць яйкі. Пладавітасць адной самкі 2000—2500 яек; у адным гале можа быць да 40 самак. Пасля з яек у гале развіваюцца лічынкі, якія ўпадаюць у стан анабіёзу; у высушаным збожжы могуць захоўваць жыццяздольнасць больш за 20 гадоў.

Арэал
-----

Від быў распаўсюджаны ў Еўразіі, Паўночнай Амерыцы, Паўночнай Афрыцы, Аўстраліі да 40-х гадоў XX стагоддзя. Цяпер дзякуючы грунтоўнаму кантролю за якасцю пасяўнога матэрыялу ў многіх рэгіёнах амаль цалкам знішчаны, але ўсё яшчэ распаўсюджаны ў Паўночнай Афрыцы і Заходняй Азіі.

Зноскі
------

1. ↑   Bridge J. and Starr J.L. 2007. Plant nematodes of agricultural importance – A color handbook. Academic Press, an imprint of Elsevier.
Венецыянская лагуна
**Венецыянская лагуна** (іт. Laguna di Venezia) — лагуна ў Адрыятычным моры, месца знаходжання горада Венецыі. Менавіта ад назвы гэтага дробнага заліва і паходзіць тэрмін *лагуна*, які ўвайшоў у шматлікія мовы свету.

Плошча лагуны складае каля 550 км ². Каля 8 % плошчы займае суша, якая складаецца з самой Венецыі і мноства маленькіх астравоў. Яшчэ 11 % тэрыторыі — гэта ўчасткі глыбокай вады ці каналаў, астатнія 80 % ўяўляюць з сябе ваты або саляныя балоты.

Сувязь лагуны з морам ажыццяўляецца праз тры пралівы:

* Порта ды Лідо
* Порта ды Маламока
* Порта ды К'ёджа

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Венецыянская лагуна
* Інфармацыя па Венецыянскай лагуне Архівавана 20 жніўня 2004.
* Венецыянская лагуна — фотарэпартаж
**Парагенератар** - апарат для вытворчасці вадзяной пары. Пара можа атрымлівацца за кошт спальвання арганічнага паліва (тады парагенератар называецца паравым катлом), за кошт выкарыстоўвання электраэнергіі (электракацёл), выкарыстоўвання атамнай энергіі і іншымі спосабамі.

Парагенератары атамных электрастанцый
-------------------------------------

У залежнасці ад схемы АЭС (адна-, двух- ці трохконтурная) ролю парагенератара на ёй могуць адыгрываць розныя прыстасаванні.
На аднаконтурных станцыях (вода падаецца ў рэактар, пераўтвараецца там у пару, і гэты ж ідзе ў паравую турбіну) парагенератарам будзе непасрэдна рэактар.
На дзвюхконтуных парагенератарам з’яўляецца спецыяльны цеплаабменнік, у якім пара ўтвараецца за кошт цяпла гарачай вады пад ціскам (або іншай вадкасці), газа ці расплаўленага металу, якія ў сваю чаргу наргэваюцца ў рэактары (першы контур), а вырабленная пара ідзе ў турбіну (другі контур).
Таксама існуюць трохконтурныя рэктары (у першых двух контурах цыркулююць расплаўленны метал, трэці контур — паравадзяны). Тут парагенератарам з’яўляецца цеплаабменнік паміж другім і трэцім контурам.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4010983-5 · LCCN: sh85127645 |
Насенне ў абалонцы
Насенне голанасеннага (штырыйскага) гарбуза, у якога няма жорсткай абалонкі.

**Насенне гарбуза** (лац.: semen cucurbitae) — ядомае насенне гарбузоў або кабачкоў, звычайна, авальнае і плоскае. У большасці разнавіднасцяў гарбузоў пакрытыя шчыльнай жорсткай абалонкай белага колеру. У ежу ідзе спелае, ачышчанае ад рэшткаў каляплодніка і высушанае без падагрэву насенне.

Падрыхтоўка
-----------

  

Пасля здабыцця з пладоў насенне старанна прамываюць пад праточнай вадой і сушаць на адкрытым паветры пад падстрэшкамі або на гарышчах з добрай вентыляцыяй. Пры парушэнні правілаў сушкі яны цямнеюць, броснеюць і набываюць старонні пах. Некандыцыйнае насенне ўжываць не варта. У рознічны продаж насенне паступае як у абалонцы, так і ачышчаным.

Склад
-----

У гарбузовым насенні змяшчаецца тлушч (да 40 %), у склад якога ўваходзяць гліцэрыды ліноленавай (да 45 %), алеінавай (да 25 %), пальміцінавай і стэарынавай (каля 30 %) кіслот; эфірны алей, фітастэрыны — кукурбітол, смалістыя рэчывы, арганічныя кіслоты; вітаміны C, B1 (да 0,2 мг/%); караціноіды і карацін разам — 20 мг/%, амінакіслоты[*крыніца?*].

Выкарыстанне
------------

Колер гарбузовага алею
Гарбузовае насенне найбольш папулярнае ў Мексіцы і Усходняй Еўропе[*крыніца?*]. Насенне гарбуза — адзін з інгрэдыентаў мексіканскай падліўкі «моле»[en].

Насенне ўжываюць для перакусу ў сырым выглядзе або вараць, смажаць, пражаць на духу з дадаваннем цукру, карыцы або солі. Цеплавая апрацоўка памяншае ўтрыманне вітамінаў, але не ўплывае на змяшчэнне мікраэлементаў.

У афіцыйнай медыцыне насенне гарбузоў ужываюць як процігліставы сродак, у тым ліку пры інвазіі стужачнымі глістамі. У народнай медыцыне насенне раяць ужываць пры прастатыце.

Алей
----

З-за моцнага водару пры гатаванні ежы яго звычайна змешваць з іншымі відамі расліннага алею. Колер вар'іруецца ад рудавата-карычневага да цёмна-зялёнага. Гэты алей папулярны на паўднёвым усходзе Еўропы, асабліва ў краінах колішніх уладанняў Габсбургаў. Пацверджана[*кім?*] яго эфектыўнасць для палягчэння сімптомаў адэномы прастаты. З гарбузовага алею выпрацоўваюць лекавы прэпарат «Тыквеол».

Зноскі
------

1. ↑  Тыквеол® капсулы 450 мг Архівавана 17 сакавіка 2016.
**Семечкі сланечніка** — насенне сланечніка аднагадовага (*Helianthus annuus*). Выкарыстоўваюцца ў першую чаргу для вытворчасці сланечнікавага алею, які затым ужываецца для падрыхтоўкі ежы або для тэхнічных патрэб. Гідрагенізацыяй сланечнікавага алею атрымліваюць саломас. Алей таксама выкарыстоўваецца ў лакафарбавай прамысловасці.

Сланечнік аднагадовы вырошчваецца практычна ва ўсім свеце. Найбольш буйныя вытворцы насення сланечніка ў свеце — Украіна, Расія і Аргенціна. Аб'ём вытворчасці семак сланечніка ва Украіне ў 2013 годзе склаў 11,05 млн тон, у Расіі — 10,53 млн тон.

Склад
-----

Сырыя  семкі ў колькасці 100 грам на 130 % пакрываюць сутачную патрэбу сярэднестатыстычнага чалавека ў вітаміне E (якім асабліва багаты сланечнік), на 70 % — у вітаміне B5, на 40 % — у вітаміне В6, на 35 % — у вітаміне B3, на 39 % — у бялку, на 44 % — у харчовых валокнах, на 115 % — у фосфары, на 113 % — у селене, на 92 % — у медзі, на 35 % — у цынку, на 32 % — у магніі, на 24 % — у каліі, на 21 % — у жалезе. Гэта высокакаларыйная ежа: амаль палову пажыўных рэчываў складаюць тлушчы, энергетычная каштоўнасць 580 ккал.

Смажаныя насенне саступае неапрацаванаму па ўтрыманні карысных рэчываў. Адценні смаку і водару семак залежаць галоўным чынам ад ступені прапякання і ад дадання солі.

Падрыхтоўка
-----------

Своечасовы пасеў сланечніка дазваляе пачаць яго збор ўжо ў пачатку верасня. На гэты час часцяком прыпадаюць найлепшыя ўмовы надвор'я, якія забяспечваюць збор насення высокай якасці з неабходным узроўнем вільготнасці. Збор ураджаю ў цэлым займае каля паўтара месяцаў.

На складзе, да прапякання, семкі выкладваюць радамі па ўсёй плошчы. Прадугледжана сістэма вентыляцыі, якая забяспечвае падачу паветра. Высокатэхналагічныя канвекцыйныя печы апрацоўваюць семкі з усіх бакоў гарачым паветрам. Гатовы прадукт паступае на аўтаматызаваную лінію ўпакоўкі, дзе семкі фасуюцца ў шклянкі або пакеты.

Выкарыстанне
------------

Справа — насенне ў абалонцы, злева — вычышчанае насенне
Як правіла, у ежу ўжываюцца буйныя насенне неалейных гатункаў сланечніка. Семкі прынята лузаць («пстрыкаць», «грызці»): пры гэтым абалонка расколваецца зубамі і выплёўваецца, а ядомае ядро застаецца ў роце, перажоўваецца і праглынаецца. У многіх краінах насенне сланечніка лічыцца «стадыённай ежай» і прадаецца пры ўваходзе на стадыён заўзятарам, якія лузаюць яго падчас матчу. Празмернае ўжыванне семак здольна прывесці да пашкоджання зубной эмалі.

Менш вядома, што семкі можна прарошчваць і дадаваць у салаты. Молатае насенне выкарыстоўваюцца як аснова для вытворчасці ўсходніх прысмакаў — халвы і казінакаў.

Алей
----

Асноўны артыкул: **Сланечнікавы алей**
Для ачысткі семак выкарыстоўваюцца спецыяльныя машыны.

На масларобных заводах з вычышчанага насення выціскаюць сланечнікавы алей. Сланечнікавы шрот ідзе на корм жывёле.

Натуральнае алей багаты поліненасычанымі тлустымі кіслотамі (каля 68 % складае лінолевая кіслата). У апошні час атрымалі распаўсюджванне гібрыды сланечніка з іншым размеркаваннем тлустых кіслот.
**«Венера з люстэркам»** (ісп.: La Venus del espejo) — карціна іспанскага мастака Дыега Веласкеса, якая адлюстроўвае аголеную Венеру ў напаўлежучай паставе. Яна глядзіцца ў люстэрка, якое трымае перад ёй Амур.

Дакладная дата напісання карціны невядомая. Лічыцца, што яна была скончана каля 1647—1651 гг. Меркавана, Веласкес напісаў «Венеру з люстэркам» падчас свайго візіту ў Італію, бо інквізіцыя ў Іспаніі забараняла пісаць аголенае жаночае цела. Таксама ўплывам цнатлівага іспанскага светапогляду лічыцца тое, што Венера намалявана, у адрозненне ад італьянскіх «Венер», спіной да гледача.

Сюжэт гэтага палатна навеяны венецыянскай жывапісам эпохі Адраджэння. Падобныя карціны можна сустрэць у Джарджонэ («Спячая Венера») і Тыцыяна («Венера Урбінская»). У сваёй працы Веласкес аб'яднаў дзве ўстояныя паставы, у якіх адлюстроўвалася Венера — напаўлежучы і з люстэркам.

«Венера з люстэркам» — адзіная захаваная выява аголенага жаночага цела пэндзля Веласкеса. У канцы XVIII стагоддзя вісела ў палацы герцагіні Альбы каля натхнёнай ёю «Махі аголенай». Пасля смерці герцагіні набыта Гадоям, у 1813 г. перавезена ў Іаркшыр.

У 1906 годзе карціна была набыта Фондам нацыянальных калекцый (The National Art Collections Fund) для Лонданскай Нацыянальнай галерэі. У 1914 годзе карціна была пашкоджана суфражысткай Мэры Рычардсан, але цалкам рэстаўравана і вернутая ў галерэю, дзе знаходзіцца і дагэтуль.

Падобныя карціны
----------------

* Рубенс. «Венера перад люстэркам»Рубенс. «Венера перад люстэркам»
* Джарджонэ. «Спячая Венера»Джарджонэ. «Спячая Венера»
* Тыцыян. «Венера Урбінская»Тыцыян. «Венера Урбінская»
* Тыцыян. «Венера перад люстэркам»Тыцыян. «Венера перад люстэркам»

Спасылкі
--------

* Венера з люстэркам
**Венесуэльскі заліў** (ісп.: Golfo de Venezuela) ці **Маракайба** (*Maracaibo*) — заліў на поўдні Карыбскага мора каля берагоў Венесуэлы, адмежаваны ад мора паўастравамі Гуахіра і Парагуана. Абмывае венесуэльскія штаты Сулія і Фалькон, а таксама калумбійскі дэпартамент Гуахіра.

Даўжыня заліва 231 км, шырыня каля ўваходу 98 км. У паўднёвай частцы заліў злучаецца з возерам Маракайба праз бухту Таблас і праліў шырынёй 6,5—22 км і глыбінёй 11 м. Глыбіня самога заліва змяняецца ад 18 да 71 м. Ва ўсходняй частцы ў бераг паўвострава Парагуана ўдаецца невялікі заліў Каро. Берагі Венесуэльскага заліва нізкія, не апрацаваныя ў сілу пясчаных глебаў. Прылівы змешаныя, вышынёй менш за 1 м.

Заліў быў адкрыты еўрапейцамі ў 1499 годзе, калі экспедыцыя пад камандаваннем Алонса дэ Ахеда ў суправаджэнні Амерыга Веспучы даследавала ўзбярэжжа Паўднёвай Амерыкі, збіраючы інфармацыю і даючы назвы новым землям. Воды заліва з’яўляюцца аб’ектам пагранічнай спрэчкі з часоў здабыцця Калумбіяй і Венесуэлай незалежнасці ад Іспаніі ў XIX стагоддзі. Іспанская імперыя не праводзіла межаў у гэтым раёне, паколькі мясцовы народ Гуахіра аказваў ёй супраціўленне. Мяжа па сушы была ўстаноўлена ў 1941 годзе, але пытанне тэрытарыяльных вод засталося нявырашаным.

Заліў валодае стратэгічнай важнасцю як суднаходны шлях у Карыбскае мора, па якім перавозяць нафту, што здабываецца на нафтавых радовішчах на возеры Маракайба. У межах заліва таксама маецца радовішча нафты. На берагах размешчаны глыбакаводныя нафтаэкспартныя парты Амуай, Пунта-Кардон і Пунта-Фіха.

Зноскі
------

1. ↑  Gulf of Venezuela (gulf, Caribbean Sea) — Britannica Online Encyclopedia
2. ↑  Венесуэльскі заліў(недаступная спасылка) — Слоўнік сучасных геаграфічных назваў

Літаратура
----------

* Географический энциклопедический словарь: Географические названия / Гл. ред А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 87. — 538 с. — 100 000 экз. (руск.)
**Архаічная ўсмешка** — асаблівы тып усмешкі  (руск.) (бел. які выкарыстоўваўся скульптарамі грэчаскай архаікі, у асаблівасці ў другой чвэрці VI ст. да н.э. магчыма, для таго, каб прадэманстраваць, што прадмет выявы — жывы. Гэтая ўсмешка плоская і выглядае досыць ненатуральна, хоць пры гэтым яна з’яўляецца прыкметай эвалюцыі скульптурнага мастацтва да рэалізму і яго пошукаў.

Архаічны метад высякання каменя
-------------------------------

Такая ўсмешка ўзнікала дзякуючы спосабу апрацоўкі каменя, які прымяняўся не толькі ў Грэцыі, але і ў Старажытным Егіпце: каменнаму блоку надаецца чатырохгранная форма. На кожнай з плоскасцяў малюецца праекцыя  (руск.) (бел. будучай статуі, затым адначасова з кожнага з бакоў пачынаецца высяканне прамымі, плоскімі пластамі. Следства — статуя захоўвае замкнёнасць, вуглаватасць і востраграневасць, форма зведзена да плоскасцяў.

«Архаічныя» ўсмешкі ў іншых культурах
-------------------------------------

* усмешка у этрускім мастацтве
* усмешка ў афрыканскім мастацтве
* Усмешка Пэкчэ  (англ.) (бел. — Карэя

Зноскі
------

1. ↑  Виппер Б. Р.  (руск.) (бел. Введение в историческое изучение искусства. М.: Изобразительное искусство, 1985. С. 94
2. ↑  Виппер Б. «Введение в историческое изучение искусства» **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 27 верасня 2007. Праверана 15 чэрвеня 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
**Археалагічная камісія пры Наркам асветы Літ-БелССР**. Заснавана 25 сакавіка 1919 г. паводле пастановы ўрада Літ-БелССР для каардынацыі і кіраўніцтва ўсімі даследаваннямі гістарычных і археалагічных помнікаў на тэрыторыі рэспублікі. Асноўныя мэты: пошук помнікаў, іх навуковае вывучэнне, сістэматызацыя і ацэнка, публікацыя атрыманых звестак, ахова гістарычнай і культурнай спадчыны. Камісія атрымала права ствараць даследчыя экспедыцыі, выдаваць навуковыя працы, распаўсюджваць археалагічныя веды сярод насельніцтва, кіраваць працай архіваў, бібліятэк, музеяў. Разгарнуць работу археалагічнай камісіі перашкодзіла акупацыя тэрыторыі Літ-БелССР польскімі войскамі летам 1919 г.

Зноскі
------

1. ↑  Школа и культура Советской Белоруссии. — 1919. — № 2 — 3. — С. 22

Літаратура
----------

* Археалагічная камісія // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 44. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Вергей, В. С. Первые шаги советской археологической науки в БССР / В. С. Вергей // Древности Белоруссии и Литвы: Сб. ст. / Ин-т истории АН БССР, Ин-т истории АН ЛитССР; [Науч. ред.: Л. Д. Поболь, А. З. Таутавичус]. – Мн.: Наука и техника, 1982. — 176 с. — С. 4 — 10.