recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Помнік Хітраму Петру (Прылеп, Паўночная Македонія)
**Хітры Пётр** ці **Хітры Пэё** (балг.: Хитър Петър; макед.: Итар Пејо) — персанаж балгарскага і македонскага фальклору, галоўны герой бытавых казак, смешных гісторый і анекдотаў, распаўсюджаных ва ўсіх рэгіёнах Балгарыі і Паўночнай Македоніі на працягу апошніх 400 гадоў.

Ён бедны вясковы парабак, гарэза і ашуканец, народны філосаф і змагар з несправядлівасцю. Ён таргуецца то з папом, то з вясковым мясніком, але ў яго востры розум і зайздроснае пачуццё гумару. Хітры Пётр аднаго за адным падманвае і перахітрывае высокапастаўленых асоб — цароў, міністраў, вышэйшае духавенства, зборшчыкаў падаткаў і г.д. якія заслугоўваюць такога ж падыходу, як і яны адносіліся да людзей, хлусячы ім пустымі абяцаннямі паслуг або крадучы ў іх неабдумана. Асаблівай папулярнасцю карыстаюцца анекдоты, у якіх аб’ектам сатыры з’яўляюцца прадстаўнікі духавенства — з-за іх неадпаведнасці слоў і спраў, з-за пропаведзі добрага жыцця, але на тым свеце, калі ты на гэтым свеце праведны. Калі бедняк, як, напрыклад, Хітры Пётр, хітрасцю і розумам бярэ верх над высокапастаўленым багацеем, ён прыніжае яго і, высмеяўшы, выкрывае і помсціць яму.

У 2010 годзе ў гонар персанажа быў названы нунатак Хітры Пётр у Антарктыцы.

Гісторыя
--------

Упершыню згадваецца ў XVI—XVII стагоддзях, калі вобласці Дабруджа, Фракія і Македонія былі пад уладай Асманскай імперыі.

У мастацтве
-----------

У 1873 годзе персанаж Хітрага Петра з’явіўся ў літаратуры. Балгарскі пісьменнік Ілія Блыскоў згадвае яго ў сваёй творчасці: «Хитър Петър или отбор забавителни приказки за разсмиване, разговаряне и разтуха».

У 1967 годзе пра персанажа Хітры Пётр напісана опера.

Зняты камедыйныя фільмы: у 1939 годзе, і ў 1960 годзе балгарскім рэжысёрам С. Сырчаджыевам.

У 1981 годзе, перад Домам гумару і сатыры ў Габрава (Балгарыя) была ўсталявана скульптурная кампазіцыя «Хітры Пётр» прафесара Георгія Чапкенава.

У 2008 годзе, на тэрыторыі Старога базару ў Прылепе (Паўночная Македонія), быў усталяваны помнік і названы сквер, ужо македонскай версіі Хітрага Петра — Хітраму Пэё.

Зноскі
------

1. ↑  *Стефанов, Петър.* Дом, основанный в камъке, Хитър Петър и българската смехова культура. — Любословие. — 2015. — Т. 15. — С. 154—161.
2. 1 2 3  *Цанкова, Татьяна.* Хитър Петър – македонец или българин? Анекдоты о Хитъре Петър в репертуаре современного разказывания фолклоренового юмора. — Народной культуре на балканджиите. — 2010. — Т. 8. — С. 224—230. — ISBN 9789544002947.
3. ↑  *Блъсков, Илия*. Хитрый Петр на свадьбе (балг.). *Prikazki.eu*. Архівавана з першакрыніцы 25 чэрвеня 2022. Праверана 18 красавіка 2024.
4. ↑  Хитър Петър (балг.). *Българска национална филмотека*. Архівавана з першакрыніцы 27 лістапада 2021. Праверана 18 красавіка 2024.
**Бёрсен** (Børsen) — будынак Капенгагенскай біржы на востраве Слатсхольмен у цэнтры Капенгагена, узведзены ў 1619—1640 гг. паводле загаду Крысціяна IV. Архітэктары браты Стэнвінкелі завершылі будынак у стылі фламандскага рэнесанса 56-метровым шпілем у выглядзе скручаных хвастоў чатырох цмокаў.

Першы паверх будынка падзелены на сорак невялікіх адсекаў для захоўвання тавараў, а другі паверх займае прасторная зала для гандлёвых аперацый. Старадаўнія інтэр’еры біржы былі заменены ў 1855 годзе, а ў сярэдзіне XVIII стагоддзя будынак абнавіў Мікалай Эйтвед.

Капенгагенская фондавая біржа займала будынак Берсена з 1625 па 1974 год. У 1918 годзе будынак стаў аб’ектам нападу агрэсіўна настроеных беспрацоўных.

16 красавіка 2024 года падчас рэканструкцыі будынак быў разбураны пажарам, 56-метровы шпіль абрынуўся.

Гл. таксама
-----------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бёрсен
**Ям-Запольскі мір** — мірны дагавор паміж Рэччу Паспалітай і Маскоўскай дзяржавай, заключаны на 10 год 6 студзеня 1582 ў в. Ківеравай гары (за 15 вёрст ад Запольскага яма, адсюль назва) пасламі Івана Грознага і Стэфана Баторыя пры пасярэдніцтве папскага легата Антоніа Пасевіна. Ям-Запольскім мірам скончана Лівонская вайна, якую пачаў Іван Грозны з Вялікім княствам Літоўскім за валоданне Лівоніяй. Паводле ўмоў міру, у абмен на адмову ад захопленых Іванам Грозным Лівоніі і Полацка, Маскоўская дзяржава атрымала назад Вялікія Лукі і іншыя землі, захопленыя Стэфанам Баторыям у ходзе вайны.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ільхан.

**Мюфідэ Ільхан** (турэцк.: Müfide İlhan; 19 лютага 1911, Мерсін — 2 лютага 1996, Бодрум) — турэцкі педагог і дзяржаўны дзеяч. Першая жанчына-мэр Турцыі.

Біяграфія
---------

Мюфідэ Ільхан нарадзілася 11 лютага 1911 года у Мерсіне. Яе бацька Мустафа Назіф быў армейскім афіцэрам, маці Эмінэ — хатняй гаспадыняй. Калі Мюфідэ было чатыры гады, яе бацька загінуў падчас аднаго з баёў Дарданэльскай аперацыі. Палкаводзец Феўзі Чакмак прыходзіўся Мюфідзе дзядзькам, ён быў братам яе бацькі. Пасля заканчэння Першай сусветнай вайны Мерсін на кароткі час быў акупаваны французскай арміяй, таму Мюфідэ Ільхан завяршыла сваю пачатковую адукацыю ў Анкары. Пасля вызвалення Стамбула Мюфідэ скончыла там школу для дзяўчынак. У 1928 годзе яна скончыла педагагічны ліцэй. Затым працавала настаўніцай у Стамбуле.

Мюфідэ Ільхан выйшла замуж за доктара Фарука Ільхана. У шлюбе ў іх нарадзілася сямёра дзяцей. Пара часта ездзіла па гарадах Турцыі, затым вучыліся ў Берліне. У 1937 Мюфідэ і Фарук ільханы вярнуліся ў Турцыю, але затым зноў пакінулі яе. Фарук Ільхан атрымаў прапанову выкладаць у медыцынскай школе пры Кабульскім універсітэце ў Афганістане, таму муж і жонка адправіліся туды. Таксама Мюфідэ і Фарук Ільханы ездзілі па Іраку, там яны здзейснілі воднае падарожжа з Басры да Карачы. У 1945 годзе муж і жонка хацелі вярнуцца ў Турцыю, але паколькі з-за вайны паездка па моры была немагчымай, яны вярнуліся, праехаўшы праз Іран на машыне. Пасля вяртання ў Турцыю ў 1946 годзе муж і жонка заняліся палітыкай.

У 1950 годзе на ўсеагульных выбарах перамагла Дэмакратычная партыя, перапыніўшы 27-гадовае праўленне Рэспубліканскай народнай партыі. Мюфідэ Ільхан балатавалася ад Дэмакратычнай партыі ў кіраўніка Мерсіна і перамагла, стаўшы першай жанчынай-мэрам у гісторыі Турцыі, дзякуючы чаму Мюфідэ атрымала шырокую вядомасць.

У 1951 годзе Мюфідэ Ільхан сышла з пасады мэра і выйшла з партыі.

У 1968—1981 гадах Мюфідэ Ільхан выкладала ў Германіі, навучаючы турэцкіх імігрантаў. Таксама яна працавала ў шэрагу дабрачынных арганізацый і аказвала дапамогу бальніцам і дому састарэлых у Мерсіне.

Зноскі
------

1. ↑  Kudret Ünal:*Müfide İlhan*, Tarsus Belediyesi Kültür Yayınları, Tarsus, 2013 ISBN 978-605-62343-9-2,p.11
2. ↑  MÜfide İlhan **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 1 верасня 2019. Праверана 16 мая 2022.
3. ↑  İçel Sanat Kulübü dergisi, 175, Abdullah Ayan: *Bilinmeyen Müfide İlhan*
|  |
| --- |
| Адсутнічае элемент Вікіданых |

**Стрэтфард** — горад у муніцыпальным раёне Трафард, графства Вялікі Манчэстэр, Англія. Размешчаны на раўніннай мясцовасці паміж ракой Мерсі і суднаходным каналам Манчэстэра за 6,1 км на паўднёвы захад ад гарадскога цэнтра Манчэстэра і за 4,8 км на паўднёвы-паўднёвы ўсход ад Солфарда. Насельніцтва, паводле звестак перапісу 2001 года, складае 37 455 чалавек.

З 1910 года ў Стрэтфардзе базуецца футбольны клуб «Манчэстэр Юнайтэд», а з 1864 года — крыкетны клуб графства Ланкашыр.

Славутасці
----------

* Публічная зала Стрэтфарда, пабудаваная ў 1878 годзе Джонам Райландсам.

Вядомыя ўраджэнцы
-----------------

* Тоні Лойд (1950—2024) — брытанскі палітычны дзеяч.

Крыніцы
-------

1. ↑  Masterson, Vicki; Cliff, Karen (2002), Stretford: An Illustrated History, The Breedon Books Publishing Company, ISBN 1-85983-321-7. С. 83

Гл. таксама
-----------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Мераль Мендэрэс** (турэцк.: Meral Menderes; нар. 1933, Стамбул, Турцыя — 27 снежня 2011, Стамбул, Турцыя) — турэцкая оперная спявачка ў партыі сапрана.

Біяграфія
---------

Мераль Мендэрэс нарадзілася ў горадзе Кушадасы, глей Айдын, у 1933 годзе. Першыя ўрокі спеваў яна брала ў Мунір Джейхана ў Стамбульскай муніцыпальнай кансерваторыі. Далей яна атрымала адукацыю ў нядаўна створанай опернай студыі. Яе настаўнікамі былі розныя замежныя і турэцкія трэнеры па вакале.

Дэбютавала на сцэне 19 сакавіка 1960 года, выканаўшы оперу Джакама Пучыні «Туга», пастаўленую ў заснаванай у 1959 годзе Стамбульскай гарадской оперы. Наступны яе выступ быў у оперы «Мадам Батэрфляй». Яе далейшыя ролі былі наступныя: Сантуцца («Сельскі гонар»; П’етра Масканьі) і ў «Багеме». У оперы «Турандот», пастаўленай у Анкары, яна сыграла і прынцэсу Турандот, і рабыню Лю; сыграла ролю Антоніі ў «Казкі Гофмана» (Жак Афенбах). Таксама выступала ў такіх операх, як «Макбет» (Джузэпэ Вердзі), «Баль-маскарад» (Джузэпэ Вердзі), «Прададзеная нявеста» (Бедржыха Смятана) і «Трубадур» (Джузэпэ Вердзі).

Была вядомая як носьбітка сапрана з натуральным і гучным голасам у верхнім дыяпазоне вакалу. Мераль Мендэрэс была адной з першых оперных спявачак у рэспубліканскую эпоху. Яна амаль 30 гадоў выступала на сцэне.

У 2010 годзе была ганаравана да 50-годдзя заснавання Стамбульскай оперы «Мастацкай прэміі», прысуджанай Рэнгімам Гёкменам, генеральным дырэктарам турэцкага дзяржаўнага тэатра оперы і балета.

Памерла ва ўзросце 78 гадоў у сваім доме ў раёне Іла Стамбул Малтэпе 27 снежня 2011 года. Пахавана на могілках Кючук’ялы пасля памінальнай цырымоніі, праведзенай у Оперным тэатры Сюрэя, і рэлігійнай паніхіды ў Мячэці Мальтэпе.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Meral Menderes yaşamını yitirdi. Türkiye'nin ilk kadın opera sanatçısı soprano Meral Menderes, vefat etti. (тур.).  Cumhuriyet (27 снежня 2011). Архівавана з першакрыніцы 25 сакавіка 2022. Праверана 25 сакавіка 2022.
2. 1 2 3 4 5 6  Meral Menders: Türk Operasının ilk yıldızından ebedî veda... (тур.).  Musîki Dergisi. Архівавана з першакрыніцы 9 студзеня 2021. Праверана 25 сакавіка 2022.
3. 1 2  Turkish opera singer Menderes dies at 78 (англ.).  Hürriyet Daily News (29 снежня 2011). Архівавана з першакрыніцы 6 мая 2021. Праверана 25 сакавіка 2022.
***Hymenopus coronatus*** - від багамолаў, тыпавы від сямейства {{bt-bellat||Hymenopodidae}}.

Апісанне
--------

  

Здольны змяняць сваю афарбоўку з белай на ружовую. Дарослая асобіна звычайна светла-ружовага колеру, лічынкі, якія вылупляюцца з яец чырвона-чорнага колеру і вонкава падобныя на мурашак. Жывуць у трапічных лясах Індыі і Інданезіі. Памер самак - да 8 см, самцоў — 4 см. Асноўная ежа — насякомыя.

* 
* 
*

Літаратура
----------

* *Reinhard Ehrmann*. Mantodea: Gottesbeterinnen der Welt. Natur und Tier — Verlag GmbH, 2002 — c190

Спасылкі
--------

* Mantodea Species File species*Hymenopus coronatus* Архівавана 29 жовтня 2014.
* *Hymenopus coronatus* (Багамолаў архідэй)[недаступная спасылка з красавіка 2019]
* Архідэйны Багамолаў (*Hymenopus coronatus*) Архівавана 31 січня 2018.
**Shimao International Plaza** — супервысокі небаскроб, размешчаны ў кітайскім горадзе Шанхай, у гістарычным раёне Хуанпу, на гандлёвай пешаходнай Нанкінскай вуліцы. Пабудаваны ў 2006 годзе, на пачатак 2020 года з’яўляўся чацвёртым па вышыні будынкам горада, 41-м па вышыні будынкам Кітая, 49-м — Азіі і 82-м — свету.

Архітэктарамі вежы выступілі фірма Ingenhoven Architects з Дзюсельдорфа і Усходне-Кітайскі архітэктурны праектна-даследчы інстытут, асноўным забудоўшчыкам — Shanghai Construction Group. Уладальнікам «Shimao International Plaza» з’яўляецца Shimao Group кітайскага мільярдэра Сюй Жунмаа. Два шпілі на даху дасягаюць у вышыню 333 метраў, небаскроб мае 60 наземных і 3 падземныя паверхі, 17 ліфтаў, 300 парковачных месцаў, плошча будынка — 91 600 м².

Верхнюю частку хмарачоса займае 48-павярховы пяцізоркавы гатэль Le Royal Meridien Shanghai на 760 нумароў, ніжнюю частку — офісы і некалькі клубаў, у подыуме размешчаны 9-павярховы гандлёвы цэнтр Brilliance, рэстараны і кафэ, у тым ліку Starbucks.
**Заходняе хрысціянства** — умоўны абагульняючы тэрмін, які аб’ядноўвае Лацінскую Царкву, Пратэстанцтва і супольнасці, што аддзяліся ад іх, такія як старакаталіцкая царква, незалежны каталіцызм і рэстаўрацыянізм.

Пераважная большасць з 2,3 мільярдаў хрысціян свету — заходнія хрысціяне (каля 2 мільярдаў — 1,2 мільярда лаціна-католікаў і 800 мільёнаў пратэстантаў). Першапачатковы і дагэтуль асноўны кампанент, Лацінская царква, развівалася пры біскупе Рыма ў былой Заходняй Рымскай імперыі ў антычнасці. З лацінскай царквы ўзнікла вялікая разнастайнасць незалежных пратэстанцкіх канфесій, у тым ліку лютэранства і англіканства, пачынаючы з пратэстанцкай Рэфармацыі ў 16-м стагоддзі, як і незалежны каталіцызм у 19-м стагоддзі. Такім чынам, тэрмін «заходняе хрысціянства» не апісвае адну супольнасць або рэлігійную канфесію, але ўжываецца для адрознення ўсіх гэтых канфесій разам ад усходняга хрысціянства.

Назва звязана з тым, што названыя кірункі хрысціянства гістарычна ўзніклі на тэрыторыі Заходняй Рымскай імперыі.

Як правіла, самі прадстаўнікі гэтых канфесій сябе «заходнімі хрысціянамі» не называюць. Гэты тэрмін часцей выкарыстоўваецца сярод прыхільнікаў усходняга хрысціянства, а таксама рэлігіязнаўцаў і спецыялістаў, якія вывучаюць гісторыю хрысціянства.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Ларуса |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph127743 |
**Cigarettes After Sex** — амерыканскі інды-рок-гурт з горада Эль-Паса, створаны Грэгам Гансалесам. Першы міні-альбом, пад назвай *I.*, выпушчаны ў 2012 годзе.

Гісторыя
--------

Гурт была заснаваны ў Эль-Паса, штат Тэхас, у 2008 годзе. Гансалес запісваў першы міні-альбом *I.* на лесвіцы сваёй альма-матэр, Тэхаскага ўніверсітэта ў Эль-Паса, называючы гэты досвед «у асноўным як аварыю, свайго роду эксперымент». У міні-альбом увайшлі такія кампазіцыя як «Nothing’s Gonna Hurt You Baby», «I’m a Firefighter», «Dreaming of You», and «Starry Eyes» і інш.

Гансалес пераехаў у Бруклін, Нью-Ёрк, дзе быў запісаны і выпушчаны ў 2015 годзе сінгл *Affection* разам з кавер-версіяй кампазіцыі «Keep On Loving You» гурта REO Speedwagon.

Праз музычныя рэкамендацыі, песні гурта атрымалі большь за некалькі мільёнаў праглядаў на YouTube, што прывяло да канцэртнай дзейнасьці па многіх краінах Еўропы, Азіі і ЗША. Cigarettes After Sex выпусцілі свой дэбютны поўнафарматны альбом 9 чэрвеня 2017 года.

Трэк «Nothing’s Gonna Hurt You Baby» суправаджаў 7 эпізод серыялу *The Handmaid’s Tale*.

Музычны стыль і ўплыў
---------------------

У водгуку для *Noisey by Vice* Крысціна Какуріс *(Christina Cacouris)* апісвае Cigarettes After Sex як «элементарны, туманны і рамантычны, але з нуарнымі гранямі». Гансалес цытуе Франсуазу Ардзі, як яго любімую спявачку, таксама вялікі ўплыў аказала творчасць Майлса Дэйвіса. Музычны блог Eardrums Music апісвае творчасць гурта як «павольную, мройную і прыгожую з цудоўным, пяшчотным вакалам і вельмі добрай лірыкай», і параўноўвае яго з Mazzy Star.

Склад
-----

* Грэг Гансалес — заснавальнік, вакал, электрагітара, акустычная гітара, бас.
* Філіп Табс — клавішныя, электрагітара.
* Рэндзі Мілер — бас.
* Джэйкаб Томскі — барабаны.

Дыскаграфія
-----------

### Студыйныя альбомы

* *Cigarettes After Sex* (2017)
* *Cry* (2019)
* *X's* (2024)

Крыніцы
-------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑  Cigarettes After Sex - Tickets - The Echo - Los Angeles, California - April 27th, 2016 **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *The Echo and Echoplex*. Архівавана з першакрыніцы 16 чэрвеня 2017. Праверана 14 красавіка 2016.
6. 1 2 3 4  "The Diehard Romanticism of Cigarettes After Sex **(нявызн.)**. *NOISEY*. Праверана 13 красавіка 2016.
7. ↑  Records **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Cigarettes After Sex*. Архівавана з першакрыніцы 19 красавіка 2016. Праверана 13 красавіка 2016.
8. ↑  Review / Cigarettes After Sex / Affection **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Independent Music News*. Архівавана з першакрыніцы 11 ліпеня 2018. Праверана 14 красавіка 2016.
9. ↑
10. ↑  Cigarettes After Sex - 10 New Artists You Need to Know: January 2016 **(нявызн.)**. *Rolling Stone*. Праверана 14 красавіка 2016.
11. ↑  The Handmaid's Tale - S1 · E7 · The Other Side **(нявызн.)**. *tunefind*. Праверана 13 ліпеня 2017.
12. ↑  The End Credits Song In 'The Handmaid's Tale' Episode 9 Epitomizes Moira's Spirit **(нявызн.)**. *BUSTLE*. Праверана 13 ліпеня 2017.
13. ↑  New Music: Cigarettes After Sex – "Affection" **(нявызн.)**. Праверана 13 красавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Cigarettes After Sex на Last.fm
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мартаў.
**Юрый Барысавіч Ма́ртаў** (31 жніўня 1944, Рослаўль, Смаленская вобласць, РСФСР — 11 мая 2007) — беларускі вучоны ў галіне хірургіі. Доктар медыцынскіх навук (1987), прафесар (1988).

Біяграфія
---------

Сын беларускага хірурга Ганны Фларыянаўны Катовіч і начальніка Віцебскага гарадскога аддзялення Дзяржбанка Барыса Канстанцінавіча Мартава. Скончыў Віцебскі медыцынскі інстытут у 1967 годзе, працаваў у ім, у 1989—2000 гадах загадчык кафедры агульнай хірургіі. У 2002—2007 гадах намеснік галоўнага ўрача Віцебскай гарадской бальніцы хуткай дапамогі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя інтарэсы: праблемы органазберагальных аперацый на страўніку пры язвавай хваробе, аперацый на грудным аддзеле стрававода пры яго апёках і пухлінах; кардыёхірургічныя ўмяшанні пры парушэннях рытму сэрца. Навуковыя працы па хірургіі органаў брушной і грудной поласцей.

У шлюбе
-------

У шлюбе з Таццянай Уладзіміраўнай Емяльянавай, урачом-інфекцыяністам, меў сына Уладзіміра, урача, і дачку Ірыну (у замужжы Падалінская), фізіятэрапеўта. Унук — Юрый Сяргеевіч Падалінскі — таксама ўрач.

Творы
-----

* Язвенная болезнь глазами хирурга. — Витебск, 1995 (у сааўтарстве);
* Распространенный перитонит. — М. 1998 (у сааўтарстве).

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары — Мн.: 2000. — С. 138. — 544 с. — ISBN 978-985-11-0169-2<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17398633'></a>
2. ↑  БелЭн. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFБелЭн (даведка)

Літаратура
----------

* Ма́ртаў Юрый Барысавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

Спасылкі
--------

* Мартаў Юрый Барысавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-309245 · БАП: 138104 |
**Нулявы кіламетр Беларусі** — культавы знак, пазначэнне нулявога кіламетра дарог Рэспублікі Беларусь.

Гісторыя
--------

Устаноўлены ў 1998 годзе на Кастрычніцкай плошчы Мінска. Да гэтага нулявы кіламетр адлічваўся ад Галоўпаштамта. Устаноўлены новы знак апынуўся роўна на 1 км у бок ад Галоўпаштамта.

Апісанне
--------

Аўтары знака: архітэктар А. Сардараў, скульптар А. Фінскі, мастак па металу У. Завядзееў.

Помнік выраблены з граніту ў форме піраміды, сімвалізуе вечнасць і трываласць. Вычасаны ў Партугаліі. А. Сардараў успамінаў:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Вялізная праблема была з каменем, з якога трэба было рабіць піраміду. Мы звярталіся ў Расію і ва Украіну, там прапаноўвалі вырабляць знак з каменных кавалачкаў, але такім чынам мы б страцілі ўсю ідэю і сімвалізм. Зусім нечакана атрымалі электронны ліст з Партугаліі, дзе і заказалі граніт пад паэтычнай назвай Роза Манфортэ. Прывезці яго дапамог літоўскі вадзіцель, які займаўся дастаўкай грузаў. | "|

Апраўляюць знак бронзавыя картушы, на якіх размешчаны: карта дарог, лацінскае выслоўе, вершы Я. Коласа. На бронзавай адмостцы «нулявога кіламетра» указаны адлегласці ад Мінска да сталіц суседніх з Беларуссю дзяржаў, абласных і раённых цэнтраў Беларусі. На паўднёва-ўсходнім боку піраміды на медальёне надпіс: «Пачатак дарог Беларусі» Да Кіева — 573 км. Да Гомеля — 315 км. Да Масквы — 700 км. Да Магілёва — 199 км..

Гл. таксама
-----------

* Камень нулявога кіламетра ў Будапешце

Зноскі
------

1. ↑  Октябрьская площадь (бывшая Центральная) Архівавана 23 студзеня 2013.
2. ↑
3. ↑  «Начало дорог Беларуси». Памятный знак — Беларусь — Центр Европы. Минск

Спасылкі
--------

* Сайт «Мінск стары-новы» Архівавана 23 студзеня 2013.
* Беларусь — Цэнтр Еўропы. Нулявы кіламетр Беларусі
Чорны дом
**Чорны дом** (укр.: Чорна кам’яниця, польск.: Czarna Kamienica) — будынак у Львове (Украіна) на плошчы Рынак, 4.

Будынак пабудаваны ў 1577 годзе архітэктарам П. Красоўскім і ўяўляе сабой узор жылой рэнесанснай архітэктуры. З 1596 года дом стаў ўласнасцю Я. Ларэнцовіча, які адкрыў тут адну з першых аптэк у Львове, ён жа дабудаваў трэці паверх, а чацвёрты надбудаваны ўжо ў 1884 годзе.

Фасад і вуглавыя пілястры пакрытыя цясляным каменем, які счарнеў ад часу, дзякуючы чаму будынак атрымаў сваю цяперашнюю назву. Фасад упрыгожаны арнаментам і сюжэтнай разьбой. Цяпер будынак належыць Львоўскаму гістарычнаму музею.
**Епіскап Алексій** (свецкае імя *Аляксандр Якубавіч Грамадскі*; 13 лістапада 1882, Дакудаў, Бельскі павет — 7 мая 1943, Смыга, Ровенская вобласць) — праваслаўны дзеяч, мітрапаліт.

Біяграфія
---------

Скончыў Холмскае духоўнае вучылішча (1898), Холмскую духоўную семінарыю (1904), Кіеўскую духоўную акадэмію са ступенню кандыдата багаслоўя (1908). 30 ліпеня 1908 годзе рукапаложаны ў сан іерэя і прызначаны на месца другога святара сабора горада Холма (цяпер Хелм, Польшча). З 1911 года працаваў законавучыцелем Холмскай мужчынскай гімназіі. У 1917—1918 гадах назіральнік царкоўных школ Кішынёўскай епархіі ў Бесарабіі. З 1918 года выкладаў у Крамянецкай духоўнай семінарыі, у 1921—1923 гадах — рэктар семінарыі. 11 лютага 1922 года пастрыжаны ў манаства з імем Алексій, затым узведзены ў сан архімандрыта. Падтрымаў абвяшчэнне аўтакефаліі Польскай Праваслаўнай Царквы. 3 верасня 1922 года рукапаложаны ў епіскапа Луцкага, вікарыя Валынскай епархіі. 12 кастрычніка 1922 года прызначаны часовым кіраўніком Гродзенскай епархіі. У 1923—1934 гадах епіскап Гродзенскі і Навагрудскі (з 1928 года — архіепіскап Гродзенскі і Навагрудскі).

Член Сінода ПАПЦ, старшыня савета пры мітрапаліце ПАПЦ. З 1934 года па 1939 год займаў Валынскую і Крамянецкую кафедру. У 1940 годзе прыняты ў юрысдыкцыю Маскоўскага Патрыярхата, пакінуты кіраўніком Валынскай епархіі.

22 чэрвеня 1941 года быў арыштаваны органамі НКУС, але пазбегнуў пакарання. Падчас Другой сусветнай вайны знаходзіўся на акупіраванай тэрыторыі Украіны. У ліпені 1941 года на саборы епіскапаў у Пачаеўскай лаўры ўзведзены ў сан мітрапаліта і прызначаны кіраўніком аўтаномнай Украінскай праваслаўнай царквы, якая знаходзілася ў канфрантацыі з украінскімі аўтакефалістамі.

Забіты жаўнерамі УПА каля чыгуначнай станцыі Смыга на Валыні.

Зноскі
------

1. ↑  Сінодзік пацярпелых за веру і Царкву Хрыстовую у Гродзенскай епархіі (ХХ стагоддзе)

Літаратура
----------

* Лабынцев, Ю. А. Алексий (Громадский) // Православная энциклопедия. Т.1. Москва. 2000. С. 664—665.
* Гордієнко, В. Убивство митрополита Олексія Громадського // Вісник Київського національного університету імені Тараса Шевченка. Історія. 2007. № 91-93. С. 82 — 84.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Праваслаўная |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 301676867 |
**Землетрасенне ў Цэнтральнай Італіі** адбылося 24 жніўня 2016 года ў 03:36 па мясцовым часе (01:36 UTC) паблізу горада Норча, у 75 км на паўднёвы ўсход ад Перуджы, у 45 км на поўнач ад горада Л'Акуйла і 116 км на паўночны ўсход ад Рыма. Па дадзеных Геалагічнай службы ЗША, ачаг землетрасення залягаў на глыбіні 10,0 км, а магнітуда склала 6,2—6,4 па шкале Рыхтэра. У выніку стыхійнага бедства загінулі 295 чалавек. Больш за тры тысячы пазбавіліся даху над галавой. Штуршкі адчуваліся на большай частцы цэнтральнай Італіі, у тым ліку ў Рыме, Неапалі і Фларэнцыі. Найбольшыя пашкоджанні атрымалі населеныя пункты Пескара-дэль-Тронта, Аркуата-дэль-Тронта, Аматрычэ і Акумолі (правінцыя Рыеці).

Гэта землетрасенне — найбуйнейшая катастрофа ў гісторыі краіны з 2009 года (той год, калі адбылося землетрасенне ў раёне горада Л'Акуйла ў Абруца, якое забрала жыцці больш за 300 чалавек).

27 жніўня абвешчана днём агульнанацыянальнай жалобы па ахвярам землетрасення.

Яшчэ адно моцнае землетрасенне ў цэнтральнай Італіі адбылося 30 кастрычніка ў 07:40 па мясцовым часе (06:40 UTC) у 6 км ад горада Норчыя. Ачаг землетрасення залягаў на глыбіні 10 км, а магнітуда склала 6,6 па шкале Рыхтэра.

Гэта было наймацнейшае землетрасенне ў Італіі за апошнія 36 гадоў з часоў землетрасення ў горадзе Ірпінія ў 1980 годзе. Ваганні зямной паверхні адчуваліся па ўсёй Італіі, у тым ліку ў Рыме, Фларэнцыі і Венецыі. 

У выніку землетрасення была разбурана коммуна Аркуата-дэль-Тронта, а таксама Базыліка Святога Бенедыкта ў горадзе Норчыя.

Спасылкі
--------

1. ↑  Earthquake in central Italy leaves dozens dead **(нявызн.)**.  BBC News (24 жніўня 2016). Праверана 24 August 2016.
2. ↑  M6.2 — 10km SE of Norcia, Italy **(нявызн.)**.  United States Geological Survey (24 жніўня 2016). Праверана 24 August 2016.
3. ↑  *Scherer, Steve*. Magnitude 6.4 quake hits Italy near Perugia: USGS **(нявызн.)** (24 жніўня 2016). Праверана 24 August 2016.
4. ↑  Earthquake hits central Italy **(нявызн.)**. *CNN* (24 жніўня 2016). Праверана 24 August 2016.
5. ↑  6.2-magnitude earthquake rattles Rome, central Italy **(нявызн.)** (24 жніўня 2016). Праверана 24 August 2016.
6. ↑  Полуторогодовалый сын россиянки погиб под завалами в Аматриче
7. ↑  Число жертв землетрясения в Италии увеличилось до 293 человек
8. ↑  Italy quake: 6.4 magnitude tremor rocks heart of the country **(нявызн.)** (24 жніўня 2016). Праверана 24 August 2016.
9. ↑  Землетрясение в Италии унесло жизни десятков человек: Происшествия: Мир: Lenta.ru
10. ↑  *Breslin, Sean*. 6.2 Magnitude Earthquake Hits Italy; Residents Trapped, Major Damage Reported **(нявызн.)** (24 жніўня 2016). Праверана 24 August 2016.
11. ↑  В Италии объявлен общенациональный траур по жертвам землетрясения: Общество: Мир: Lenta.ru
12. ↑  M6.6 — 6km N of Norcia, Italy **(нявызн.)**.  earthquake.usgs.gov. Праверана 5 лістапада 2016.
13. ↑  Terremoto, Arquata del Tronto non esiste più **(нявызн.)**. Праверана 5 лістапада 2016.
14. ↑  В центральной части Италии произошло новое мощное землетрясение **(нявызн.)**. Праверана 5 лістапада 2016.
**Чыгунка Земерынг** — першая ў свеце горная чыгунка.

Знаходзіцца ў Аўстрыі. Найстарэйшы ўчастак даўжынёй 42 км, пабудаваны ў 1848—1854 гадах, праходзіць праз Земерынгскі перавал паміж Мюрцушлагам і Глогніцам у высакагорнай мясцовасці.

На пачатку эры сусветнага панавання чыгунак пракласці 4,5 км тунэляў і 1,5 км мастоў і віядукаў у горнай мясцовасці было складанай інжынернай задачай. Над ёю працавалі 17 тыс. рабочых пад кіраўніцтвам інжынера Карла фон Гега. Самай высокай кропкай чыгункі стала станцыя Земерынг — 895 м над узроўнем мора. Улічваючы вельмі складаны рэльеф і значныя перапады вышынь, з'яўляецца адным з выдатных дасягненняў цывільнай інжынерыі XIX ст.

Дзякуючы чыгунцы раён пачаў хутка развівацца, а горад стаў модным бальнеалагічным і гарналыжным курортам. Цягнік з Вены да Земерынга ідзе дзве гадзіны, за гэты час можна назіраць захапляльныя горныя краявіды. Унікальнасць маршрута і ў тым, што інжынерныя збудаванні не парушылі цэласць краявіду, а дапоўнілі яго.

Дарога цалкам функцыянуе і з'яўляецца часткай аўстрыйскай Паўднёвай чыгункі.

Чыгунка ўключана ў склад Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў 1998 г.

Зноскі
------

1. ↑  Mountain Railroad // BOE  (англ.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Земерынгская чыгунка

Літаратура
----------

* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Аўстрыі |
| --- |
|  | 
Гістарычны цэнтр Зальцбурга ·  Палац і сады Шонбрун ·  Гальштат-Дахштайн у Зальцкамергуце ·  Чыгунка Земерынг ·  Гістарычны цэнтр Граца і замак Эгенберг ·  Вобласць Вахау ·  Возера Нойзідлер-Зэ ·  Гістарычны цэнтр Вены
 |  |
**2-я Клічаўская партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная ў лістападзе 1942 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Клічаўскага і сумежных раёнаў. У маі 1943 года брыгада (657 партызан) была рафарміравана.

Склад
-----

Брыгада была створана на базе 277-га, 537-га, 100-га атрадаў і Кіраўскага спецатрада, у сакавіку у сакавіку 1943 года былі арганізаваны 277-А і 277-Б атрады, красавіку 1943 года быў уключаны 278-ы атрад.

Камандаанне
-----------

### Камандзіры

* С. Ц. Токараў;
* І. З. Ізох;

### Камісары

* І. З. Ізох;
* Г. Л. Комар;
* А. Я. Шчыслёнак;
* К. Ф. Канавалаў.

### Начальнікі штаба

* І. М. Мароз;
* Токараў.

Гісторыя
--------

Партызаны вялі баі па абароне і расшырэнню партызанскай зоны. У красавіку 1943 года разбілі гарнізоны ў вёсках Глыбокі Брод, Сямікаўка, Макаўка Бялыніцкага раёна (Бялыніцкія аперацыі), удзельнічалі ў знішчэнні нямецкага гарнізона ў вёсцы Суша, у маі ў прарыве блакады каля вёскі Усакіна Клічаўскага раёна. Наносілі удары па нямецкіх камунікацыях Прыяміна — Крупкі, Магілёў — Жлобін, Асіповічы — Жлобін. Брыгада была расфарміравана ў маі 1943 года.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сааведра.
Маршрут падарожжа Альвара дэ Сааведры
**Áльвара дэ Саавéдра Серóн** (ісп.: Álvaro de Saavedra Cerón; памёр 1529) — адзін з еўрапейскіх даследчыкаў Ціхага акіяна.

Біяграфія
---------

Дата і месца яго нараджэння дакладна невядомыя. У 1526 годзе ён суправаджаў свайго стрыечнага брата — Эрнана Картэса — у Новую Іспанію. У 1527 годзе Картэс падрыхтаваў экспедыцыю пад пачаткам Альвара дэ Сааведра, якая павінна была знайсці новыя землі ў Паўднёвых морах. 31 кастрычніка 1527 г. экспедыцыя на трох караблях адплыла з Новай Іспаніі ў Ціхі акіян і прайшла ўздоўж паўночнага берага вострава Новая Гвінея (які іспанцы назвалі Isla del Oro). 3 кастрычніка 1528 г. адзінае ацалелае судна экспедыцыі дасягнула Малукскіх астравоў. Затым была зроблена спроба вярнуцца ў Новую Іспані, аднак адваротны паўночна-ўсходні вецер аднёс карабель назад да гэтых астравоў. Праз некалькі дзён Альвара дэ Сааведра распачаў другую спробу вярнуцца. Спачатку ён паплыў да Новай Гвінеі, дзе атрымаў ваду і правізію ад абарыгенаў, а адтуль адправіўся на паўночны ўсход, наведаўшы Маршалавы Астравы і Астравы Адміралцейства, але ад атола Эніветак паўночна-ўсходні вецер зноў вярнуў карабель да Малукскіх астравоў. У 1529 экспедыцыя паспрабавала яшчэ раз вярнуцца ў Новую Іспанію, але карабель трапіў у зону дрэннага надвор’я і пацярпеў крушэнне.

Зноскі
------



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Іспанскі біяграфічны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 143792415 · ISNI: 0000 0001 1703 8345 · LCCN: no2010156315 · VIAF: 149351374 |
**Ампер-гадзіна** (А·г) — пазасістэмная адзінка вымярэння электрычнага зараду, якая выкарыстоўваецца пры абслугоўванні электрычных акумулятараў, а таксама пры ўліку спажывання электраэнергіі. Акумулятар з зарадам у 1 А·г здольны забяспечыць сілу току 1 ампер на працягу адной гадзіны. Спажыванне электраэнергіі ў 1 А·г азначае, што сярэдні ток у ланцугу спажывання складаў 1 ампер на працягу 1 гадзіны, а сярэдняе напружанне было фіксаваным.

Часта таксама ўжываецца кратная адзінка міліампер-гадзіна (мА·г), якая выкарыстоўваецца звычайна для пазначэння зараду невялікіх акумулятараў.

Велічыню ў ампер-гадзінах можна перавесці ў сістэмную адзінку вымярэння зараду — кулон. Паколькі адзін кулон роўны А·с, то, перавядучы гадзіны ў секунды, атрымліваем, што 1 ампер-гадзіна будзе роўная 3600 кулон.

Гл. таксама
-----------

* Лічыльнік электрычнай энергіі

Літаратура
----------

* Г. Д. Бурдун, В. А. Базакуца. Единицы физических величин. Справочник — Харьков: Вища школа, 1984

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 204359937 |
**Ірэна Шэвінская** (выступала пад дзявочым прозвішчам *Кіршэнштэйн*, затым пад падвойным *Кіршэнштэйн-Шэвінская* (польск. Szewińska-Kirszenstein); 24 мая 1946, Ленінград — 29 чэрвеня 2018, Варшава, Польшча) — польская лёгкаатлетка, спецыялізавалася ў кароткім і доўгім спрынце, скачках у даўжыню. Трохразовая алімпійская чэмпіёнка і пяціразовая чэмпіёнка Еўропы. 4 разы прызнавалася лепшай спартсменкай Польшчы (сярод мужчын і жанчын) — 1965, 1966, 1974, 1976. Неаднаразова ўстанаўлівала сусветныя рэкорды ў бегу на розных дыстанцыях: 100 м — 11,1 с (1965); 200 м — 22,7 с (1965), 22,5 с (1968), 22,0 с (1974); 400 м — 49,9 з (1974). Уладальніца найбольшай колькасці ўзнагарод летніх чэмпіянатаў Еўропы па лёгкай атлетыцы сярод усіх спартсменаў (10).

Біяграфія
---------

Яе бацька Якуб Густаў Кіршэнштэйн (1919—2002)[5], ураджэнец Варшавы, быў інжынерам-акустыкам, прафесарам Гётэбаргскага ўніверсітэта, аўтарам навуковых прац і манаграфій па акустыцы, шахматыстам; маці — Яўгенія Львоўна Рафальская (1922—1996) — паходзіла з Кіева. Бацькі пазнаёміліся ў эвакуацыі ў Самаркандзе.

У 1967 годзе выйшла замуж за лёгкаатлета Славаміра (Януша) Шэвінскага (нар. 1941). У 1981 годзе была ўключана ў Міжнародную яўрэйскую спартыўную залу славы.

Пасля заканчэння спартыўнай кар’еры Ірэна Шэвінская занялася навуковай дзейнасцю. Скончыла Варшаўскі ўніверсітэт і была ўдастоена ступені магістра эканомікі. Член МАК з 1998 года. Член выканкама ІААФ. Рэгулярна ўдзельнічала ў найбуйнейшых лёгкаатлетычных спаборніцтвах у якасці прадстаўніка ІААФ, у тым ліку ў цырымоніях узнагароджання.

Дзеючая рэкардсменка Польшчы на дыстанцыі 400 метраў (49,28 сек), дасягненне было ўстаноўлена ў пераможным фінале Алімпійскіх гульняў у Манрэалі 29 ліпеня 1976 года і трымаецца ўжо больш за 46 гадоў. На дыстанцыі 50 метраў у зачыненых памяшканнях валодала рэкордам Польшчы амаль 40 гадоў у 1972—2011 гадах (6,39 сек).

3 лістапада 2016 года ўзнагароджана японскім ордэнам Узыходзячага сонца 3-га класа.

У 2017 годзе ўвайшла ў спіс «8 самых вядомых жанчын Польшчы».

Сын — Анджэй Шэвінскі (нар. 1970), польскі валейбаліст і палітык.

Зноскі
------

1. ↑  Irena Kirszenstein-Szewinska // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Irena Kirszenstein-Szewinska // FemBio database Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q61356138'></a>
3. 1 2  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>
4. ↑
5. ↑   Праверана 1 ліпеня 2018.
**Ірына Уладзіміраўна Сідорская** (нар. 12 лютага 1969, Мінск) — спецыяліст у галіне сацыяльнай філасофіі, тэарэтык журналістыкі, доктар філалагічных навук (2020), кандыдат філасофскіх навук (1995), дацэнт (2004), загадчыца кафедры тэхналогій камунікацыі і сувязяў з грамадскасцю Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэту.

Біяграфія
---------

Скончыла з адзнакай аддзяленне філасофіі філасофска-эканамічнага факультэта БДУ (1991), у 1994 годзе — аспірантуру кафедры філасофіі і метадалогіі навукі. Пачала працу на кафедры тэхналогій камунікацыі і сувязяў з грамадскасцю БДУ на пасадзе дацэнта з дня яе заснавання ў 1999 годзе. З 2010 года з’яўляецца загадчыкам кафедры.

Аўтар каля 200 навуковых, навукова-папулярных і вучэбна-метадычных публікацый. Кіраўнік 5-ці аспірантаў, у т.л. двух абароненых кандыдатаў — Юй Хунянь «Фарміраванне іміджу Кітайскай Народнай Рэспублікі ў сістэме масавай камунікацыі Рэспублікі Беларусь» (2015) і Ганна Навуменка «Карпаратыўныя медыя ў Беларусі: тыпалогія, змест і асаблівасці функцыянавання» (2019).

Аўтар ідэі і арганізатар першых «PR-чытанняў» (2003), праектаў «Школа PR» (з 2007, пасля — «Акадэмія камунікацыі»), Міжнароднага адкрытага студэнцкага форуму «PR-кветка» (з 2008). Пры яе актыўным удзеле распрацаваны і ўкаранёны ў навучальны працэс адукацыйныя стандарты і вучэбныя планы па спецыяльнасцях «Інфармацыя і камунікацыя» і «Камунікацыя ў сферы грамадскіх сувязяў» для шматузроўневай сістэмы адукацыі. Таксама з’яўлялася актыўным прыхільнікам і ўдзельнікам працэсу ўнясення прафесіі «спецыяліст па сувязях з грамадскасцю» і «спецыяліст па рэкламнай камунікацыі» у адзіны даведнік пасад служачых Рэспублікі Беларусь, якое адбылося ў лістападзе 2013 года.

Распрацавала аўтарскія курсы лекцый па 5-ці дысцыплінах, напісала і выдала 2 навучальных дапаможніка з грыфам Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, а таксама 3 дапаможнікі без грыфа. Аўтар манаграфіі «Інстытут паблік рылейшнз у развіцці сацыядынамічных працэсаў у Рэспубліцы Беларусь» (Мінск, 2017). Аўтар 24 навуковых артыкулы ў выданнях з пераліку Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь і замежных выданнях.

У 1995 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю на тэму «Сацыядынаміка культуры ва ўмовах інфармацыйнай рэвалюцыі», у 2019 — доктарскую дысертацыю на тэму «Інстытут паблік рылейшнз у мадэрнізацыі інфармацыйнай прасторы Беларусі».

Замужам, двое дзяцей.

Узнагароды
----------

* Знак «Выдатнік друку» Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь (2019)
* Ганаровая грамата Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь (2014)
* Грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2011)
* Падзячны ліст Рэктара БДУ (2011)
* Грамата БДУ (2009)
* Спецыяльны прыз беларускага прафесійнага конкурсу ў галіне сувязяў з грамадскасцю «PRемія‑2008» «За вернасць PR-прафесіі» (2009).

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 29 мая 2020.
2. ↑
3. ↑   Архівавана 23 верасня 2020.
**Ірэ́на Мары́няк** (польск.: Irena Maryniakowa; нар. 31 мая 1931, Цехановец, Падляскае ваяводства, Польшча) — польскі мовазнавец. Доктар гуманітарных навук (1974), доктар гуманітарных навук у галіне славянскага мовазнаўства (1991), прафесар (1998).

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1956 годзе Варшаўскі ўніверсітэт. З 1953 працавала ў Польска-савецкім інстытуце  (польск.) (бел. ў Варшаве. З 1957 года ў Інстытуце славістыкі Польскай АН, з 1992 загадчыца аддзела беларускай мовы.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследуе лексікаграфію, граматычную сістэму мовы, дыялекталогію польска-ўсходнеславянскага пагранічча. Сааўтар «Вялікага руска-польскага слоўніка» (т. 1—2, 1970; 3-е выд. 1986—1987), лексічнага «Атласа усходнеславянскіх гаворак Беласточчыны» (т. 5—7, 1995—1999), працы «Тэксты польскіх гаворак з рэгіёна даўніх паўночна-ўсходніх крэсаў» (1996) і інш. Вывучала мову і побыт старавераў, якія жывуць на тэрыторыі Польшчы («Слоўнік гаворкі старавераў, якія жывуць у Польшчы», 1980, з І. Грэк-Пабіс; «Сінтаксічныя функцыі інфінітыва ў пскоўскай гаворцы і ў гаворцы расіян-старавераў, якія жывуць у Польшчы», 1982, і інш.).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. ↑  Polish Science Праверана 7 снежня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q97032597'></a>
3. ↑  Polish Science Праверана 17 снежня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q97032597'></a>

Літаратура
----------

* Марыняк Ірэна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
**Раіса Пятроўна Частнова** (нар. 2 чэрвеня 1939, г. Хоцімск, Магілёўская вобласць) — беларуская журналістка, мастацтвазнавец. Кандыдат мастацтвазнаўства (1985).

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1962 годзе БДУ. Працуе ў мастацтвазнаўстве і журналістыцы. У перыядычным друку і на радыё выступае з 1962 года. Жыве ў г. Мінску.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1988 года, Беларускага саюза журналістаў з 1974 года, Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1972 года.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Асноўныя работы: манаграфіі «У. Стальмашонак», «І. Фяцісаў», кніга «Таямніца беларускага царства» (у сааўтарстве з А. Курсковым), радыёнарысы пра творчасць беларускі мастакоў А. Глебава, А. Бембеля, З. Азгура, Я. Зайцава, Л. Шчамялёва, М. Савіцкага, Г. Вашчанкі, шэраг артыкулаў у часопісы «Полымя», «Мастацтва Беларусі», «Маладосць». У 1967—1997 гадах працавала ў галоўнай рэдакцыі літаратурна-драматычнага вяшчання Нацыянальнай тэлерадыёкампаніі Беларусі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Частнова Раіса Пятроўна // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.

Спасылкі
--------

* Раіса Пятроўна Частнова на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 137966 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Максіменка.
**Раіса Фёдараўна Максіменка** (27 красавіка 1944, с. Уланава,  Сумская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1968 годзе Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут. Працавала ў Краснаярскграмадзянпраекце, Белдзяржпраекце, Белкааппраекце, мастаком Мінскай фабрыкі «Камунарка».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1974 года. Пражывае ў г. Мінск.

Творчасць
---------

Удзельнічала ў распрацоўцы ПДП новых жылых раёнаў Ачынска, Канска, Гродна (1968—1978), праектаў прафілакторыя ў Маладзечне, комплексу прадпрыемстваў гандлю і культбыту, гасцініцы «Юбілейная» ў Бабруйску (1973—1980).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Раиса Федоровна Максименко // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
пра святых, якія перанеслі цяжкія пакуты не за веру гл. пакутнікі.
Альбрэхт Дзюрэр. «Мучаніцтва дзесяці тысяч хрысціян  (укр.) (бел.». 1508
**Му́чанік** (стар.-грэч.: μάρτυς, μάρτῠρος — *сведка*, лац.: martyr — *сведка*) — чалавек, які зведаў ганенні і/ці прыняў смерць за адмаўленне, прапаведаванне, ці адмову адрачыся ад сваіх рэлігійных ці свецкіх поглядаў. Большасць мучанікаў шануюцца паслядоўнікамі ці нават лічацца святымі, становячыся сімвалам гераічнасці і мужнасці. Мучанікі адыгрываюць значную ролю ў гісторыі рэлігій.

**Першамучанік** — першы па часе мучанік у якой-небудзь краіне ці сярод якой-небудзь групы людзей.

Мучанік у хрысціянстве
----------------------

У хрысціянстве мучанік — чалавек, які прыняў мукі і смерць за вызнанне веры ў Ісуса Хрыста. У хрысціянстве мучанікі складаюць адзін з найстаражытных лікаў святасці.

Хрысціянскае царква шанавала святога мучанікам толькі тады, калі мелася поўнае перакананне, што чалавек не адступіўся падчас мучаніцкага подзвігу, а здзейсніў яго ў адзінстве з Царквой, цалкам аддаўшыся ў рукі Промыслу Божага. Не маглі, вядома, быць прылічаны да святых пацярпелыя ератыкі ці схізматыкі, а таксама тыя, што адпалі з-за царкоўнага расколу ці з-за здрады, або тыя, што пацярпелі не за веру ў Хрыста.

9-е і 34-е правілы Лаадыкійскага сабору 343 года, якія несумнеўна адлюстровалі ўжо ўсталяваны царкоўны погляд, прама называюць тых, хто памёр не за хрысціянскую веру, ілжэмучанікамі і забараняюць членам Царквы пад пагрозай адлучэння наведваць месцы іх пахаванняў з якой бы там ні было мэтай. Варта таксама адзначыць, што Царквой, як правіла, не прызнаваліся мучанікамі хрысціяне, якія наўмысна дамагліся смерці сваімі абуральнымі паводзінамі, як напрыклад паступалі данатысты. Так напрыклад, епіскап Менсурый Карфагенскі (пачатак IV стагоддзя) забараняў сваёй пастве наведваць у вязніцах тых, хто трапляў туды з-за абразы язычнікаў, а Эльвірскі сабор, які адбыўся ў 305 годзе, пастанавіў, што забітыя ў паходах пры разбурэнні язычніцкіх капішчаў і ідалаў не павінны прызнавацца мучанікамі.

Зноскі
------

1. ↑  Блажэнны Аўгусцін. Col lat. cum. Donatistis, III, 25.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мучанік
* В. М. Живов, Святость. Краткий словарь агиографических терминов Архівавана 3 сакавіка 2013.
* ТРАДИЦИИ ПОЧИТАНИЯ МУЧЕНИКОВ И ИСПОВЕДНИКОВ ЗА ХРИСТА
* М. Ю. Парамонова. Мученики Архівавана 8 снежня 2016. // Словарь средневековой культуры. М. 2003, с. 331—336

| ⛭Лікі святасці ў праваслаўі |
| --- |
| Апостал ·  Бяссрэбранік ·  Дабраверны ·  Блажэнны ·  Богаайцец ·  Велікамучанік ·  Вызнаўца ·  Мучанік ·  Праведны ·  Праайцец ·  Прападобнамучанік ·  Прападобны ·  Прападобнавызнаўца ·  Прарок ·  Роўнаапостальны ·  Свяціцель ·  Свяшчэннавызнаўца ·  Свяшчэннамучанік ·  Пакутнік ·  Цудатворац ·  Юродзівы |
**«Клечаск»** — былы беларускі футбольны клуб з горада Клецк. Назва «Клечаск» узята ад сярэднявечнай назвы горада.

Гісторыя
--------

Клуб быў заснаваны ў 2007 годзе і заявіўся ў Другую лігу. Сезон 2010 клуб скончыў на трэцім месцы ў Другой лізе і дзякуючы спыненню існавання нясвіжскага «Вераса» атрымаў яго месца ў Першай лізе. Сезон 2011 клуб скончыў у сярэдзіне табліцы, але з-за фінансавых цяжкасцяў адмовіўся ад далейшага ўдзелу ў Першай лізе і вярнуўся ў Другую лігу. У Другой лізе, аднак, таксама не затрымаўся: спачатку з клуба былі зняты тры ачкі, а потым клуб увогуле быў выключаны з Другой лігі і спыніў існаванне.

Папярэднія назвы
----------------

* 2007—2012: «Клечаск»

Дасягненні
----------

* Лепшае дасягненне ў Першай лізе — 8 месца (2011)
* Чвэрцьфіналіст Кубка Беларусі: 2011/2012

Статыстыка выступленняў
-----------------------

### Чэмпіянат і Кубак Беларусі

| Сезон | Ліга | М | Г | В | Н | П | Галы | Ачкі | Кубак | Заўвагі |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2008 | Другая (Д3) | **14** | 30 | 8 | 4 | 18 | 39–70 | **28** | 1/16 фінала |  |
| 2009 | Другая (Д3) | **9** | 26 | 7 | 8 | 11 | 36–33 | **29** | 1/32 фінала |  |
| 2010 | Другая (Д3) | **3** | 34 | 24 | 4 | 6 | 91–35 | **76** | 1/32 фінала | Атрыманне месца ў Першай лізе |
| 2011 | Першая (Д2) | **9** | 30 | 12 | 5 | 13 | 45–42 | **41** | 1/4 фінала | Адмова і вяртанне ў Другую лігу |
| 2012 | Другая (Д3) | **15** | 14 | 5 | 1 | 8 | 17–33 | **13** | 1/32 фінала | Зняты з чэмпіянату1 |

* **1** Паказчыкі дадзены на момант выключэння клуба з лігі.

Галоўныя трэнеры
----------------

* Віктар Валяндовіч (2008—2012)

Зноскі
------

1. ↑  С "Клеческа" сняты 3 очка
2. ↑  "Клеческ" исключен из чемпионата страны во второй лиге
Комплекс Кухікугу

**Кухікугу** (парт.: Kuhikugu) — помнік археалогіі на поўдні Амазонскай нізіны ў Бразіліі. Прадстаўлены рэшткамі 4 старажытных індзейскіх паселішчаў, што існавалі 1500 - 500 гадоў таму. 

Адкрыты ў пачатку XXI ст. міжнароднай археалагічнай экспедыцыяй. Назву атрымаў па ўчастку раскопак X11. На месцы старажытных паселішчаў былі знойдзены рэшткі ваенных умацаванняў, штучныя тэрасы і сажалкі. Кухікугу ўяўляў буйную агламерацыю, насельніцтва якой магло складаць каля 50 тысяч чалавек. Яны займаліся земляробствам на ўрадлівых тэра прэта, вырошчвалі маніёк, трымалі ў сажалках рыбу. Мяркуецца, што насельнікамі былі продкі сучасных індзейцаў куйкура, што жывуць у гэтым рэгіёне і ў нашы дні.

Заняпад Кухікугу адбыўся пасля 1500 г. магчыма з-за эпідэмій, якія пачаліся сярод паўднёваамерыканскіх індзейцаў у выніку кантактаў з еўрапейцамі.

Літаратура
----------

* Heckenberger, M. The Ecology of Power: Culture, Place, and Personhood in the Southern Amazon, A.D. 1000-2000 / M. Heckenberger, M. — London, NY: Routledge, 2005 ISBN 0-415-94598-4

Спасылкі
--------

* An Ancient City Emerges in a Remote Rain Forest
* The story of Ancient Civilizations Kuhikugu at Amazon