Хрысціянская складовая азбука на чэшскай мове
**Буква́р**, ***а́збука***, ***леманта́р*** — дапаможнік для навучання пісьму. Буквар дапамагае засвоіць друкаваныя і рукапісныя літары і іх гукавыя значэнні, навучыцца чытаць разам найпрасцейшыя склады і словы і правільна разумець чытанае, умець чытаць і разумець тэксты, пісаць простыя словы і сказы.

Назва
-----

Назва «буквар» упершыню з'явілася ў выданні Святадухавага брацтва 1618 года (Еўе); у 1631 гэты зачын падтрымаў Спірыдон Собаль. Ад гэтай пары букваром сталі называць кнігі для навучання пісьму не толькі ў беларускай, але і ў іншых славянскіх мовах: рускай, украінскай, балгарскай, серба-харвацкай.

Пазней на Беларусі стаў таксама выкарыстоўвацца тэрмін «лемантар» (ад па-лацінску: elementarius — пачатковы).

Гісторыя
--------

Шведскі алфавіт Атыліі Адэльборг  (шведск.) (бел.
Першы друкаваны буквар на беларускіх землях пад назвай «Наука ку читаню и розуменю писма словенскаго» быў выдадзены ў 1596 Лаўрэнціем Зізаніем у віленскай друкарні Мамонічаў. Аднак фактычна кнігі, па якіх навучаліся грамаце, выдаваліся і раней. Да з'яўлення першага падручніка людзі вучыліся чытаць і пісаць па кнігах Святога Пісання — «Псалтыры» і «Часаслове». Так, Францыск Скарына ў сваім перакладзе «Псалтыры» побач з тытульнымі літарамі на пачатку раздзелаў змяшчаў малюнкі прадметаў, якія пачыналіся з гэтай літары — спосаб, які выкарыстоўваецца і ў сучасных букварах.

У 1618 годзе ў друкарні Святадухавага брацтва ў Еўі была выдадзена кніга пад назвай «Букварь языка славенска», у працы над якой удзельнічаў Мялецій Сматрыцкі. У 1631 годзе Спірыдон Собаль выдаў уласны «Букваръ сиречъ, начало ученіа детем начинающим чтенію извыкати». Увогуле ў перыяд паміж 1590 і 1653 гадамі на тэрыторыі сучаснай Беларусі выйшлі 16 элементарных падручнікаў, што складала больш за палову ўсіх выданняў на ўсходнеславянскіх землях.

У 1679 годзе Сімяон Полацкі выдаў ва ўласнай друкарні ў Маскве «Букварь языка славенска», па якім вучыў царскіх дзяцей Пятра і Соф'ю Аляксеевічаў.

XX стагоддзе было адзначана выхадам у свет лемантароў і буквароў Цёткі («Беларускі лемантар», 1906, Пецярбург), Каруся Каганца, Сцяпана Некрашэвіча («Лемантар», 1922, Берлін), Надзеі Сіўко, Анатоля Клышкі. Буквар апошняга аўтара атрымаў некалькі ўзнагарод на міжнародных, ўсесаюзных і беларускіх кніжных выставах, зведаў 23 перавыданні і з'яўляецца адзіным, па якім дагэтуль вывучаюць беларускую мову ў школах.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  *Сяргей Чыгрын.* Анатоль Клышка: «Я ўзяўся за напісанне беларускага буквара і… перамог» // *Czasopis*. — лістапад 2012. — № 11/12.(недаступная спасылка)
2. ↑  Шматгранны талент вучонага **(нявызн.)**.  Нацыянальная бібліятэка Беларусі (20 снежня 2008). Праверана 29 лістапада 2012.(недаступная спасылка)
3. ↑  *Алена Маркава.* Школьная аснова выхавання нацыянальнай самасвядомасці ў БССР // *Беларускі гістарычны агляд*. — Т. 17. Сш. 1—2. — С. 155—190.
4. ↑  *Vlad2012.*. дзень беларускага пісьменства 2008 г. — г. Барысаў **(нявызн.)** (30 сакавіка 2012). Праверана 29 лістапада 2012.
5. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Саюз беларускіх пісьменнікаў. Архівавана з першакрыніцы 20 чэрвеня 2017. Праверана 29 лістапада 2012.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Буквар на Вікісховішчы |

* Буквар языка славенска 1649 года выдадзены Магілёўскім праваслаўным брацтвам на Uppsala University Library