recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сцяпан Парфёнавіч Маргунскі** (6 студзеня 1912, Чавусы — 6 снежня 1978) — беларускі юрыст.

Біяграфія
---------

Працоўную дзейнасць пачаў рахункаводам калгаса. З 1938 г. служыў у радах Чырвонай Арміі. У гады Вялікай Айчыннай вайны на фронце, пры абароне Масквы быў цяжка паранены. У 1943–1944 гг. працаваў ва ўпраўленні кадраў Цэнтральнага штаба партызанскага руху пры Стаўцы Вярхоўнага Галоўнакамандавання.

Закончыўшы гадавыя ленінскія курсы пры ЦК ВКП(б), у 1945 г. вярнуўся на беларускую зямлю. З 1945 па 1948 гг. знаходзіўся на партыйнай рабоце ў апараце ЦК КПБ. У 1946 г. скончыў Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава. У 1951 г. завяршыў вучобу ў аспірантуры Акадэміі грамадскіх навук пры ЦК КПСС i абараніў кандыдацкую дысертацыю.

Кіраваў сектарам права Інстытута філасофіі АН БССР, аддзелам прававых навук, працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце імя У.І. Леніна.

Навуковую дзейнасць прысвяціў юрыдычнай навуцы. Асабістую ўвагу ўдзяляў даследаванням, прысвечаным станаўленню i развіццю дзяржаўнасці Беларусі. Па гэтай тэме абараніў доктарскую дысертацыю. Апублікаваў больш за 70 навуковых прац, у тым ліку 3 манаграфій. Пад яго кіраўніцтвам падрыхтавана калектыўная праца – двухтомнік "Гісторыя дзяржавы i права Беларускай ССР".

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Маргунскі Сцяпан Парфёнавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
* Маргунскі Сцяпан Парфёнавіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9.

Спасылкі
--------

* Сцяпан Парфёнавіч Маргунскі ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
**Марызь Кемаль** (*Раиса Степановна Кемайкина*) — эрзянская паэтэса, член Саюза пісьменнікаў Расіі (з 1996).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сяле Малае Марэсава Чамзінскага раёна Мардовіі ў сялянскай сям’і. Скончыла філалагічны факультэт Мардоўскага дзяржуніверсітэта. З 1972 па 1975 год працавала настаўніцай у школе роднага сяла. Потым пераехала ў Саранск і на працягу двух гадоў была карэспандэнтам газеты «Эрзянь праўда». Затым працавала ў Мардоўскай рэспубліканскай бібліятэцы імя А. С. Пушкіна.

З 1985 па 1988 год — загадчык аддзела паэзіі ў часопісе «Сятко», з 1989 года — адказны сакратар эрзянского дзіцяча-юнацкага часопіса «Чилисема».

Першая публікацыя вершаў адбылася ў 1980 годзе — у часопісе «Сятко» надрукавана верш «Эйкакшчинь лавсь» («Зыбка дзяцінства»). Тады ж стала ўдзельнічаць у штогадовых семінарах маладых літаратараў. Часопіс «Сятко» працягнуў публікацыю яе вершаў. У 1987 годзе выйшла агульны сборнік чатырох аўтараў «Маней васолкст», куды ўвайшла вялікая падборка яе вершаў. У 1988 годзе Мардоўскае кніжнае выдавецтва выпусціла першую яе сборнік «Лавсь» («Зыбка»), які з’явіўся вынікам уражанняў, вынесеных з дзяцінства і юнацтва.

У іншым сборніку «Штатол» («Свечка», 1994), сабраны філасофскія роздумы паэтэсы пра жыццё, каханне, пра лёс старажытнага эрзянского народа і датычнасці да яе лёсу аўтара як часціцы гэтага народа. Сюды ўвайшлі вершы лірычнага і публіцыстычнага характару, а таксама паэма «Мон — эрзян!» («Я — эрзянка!»), у якой яна паўстае як склаўшаяся асоба з нацыянальным светаадчуваннем.

Вынікам шматгадовага вывучэння фальклору, гісторыі і культуры эрзян з’явіліся кніга казак «Евксонь кужо» («Казачная паляна») і сборнік нарысаў «Сынь ульнесть эрзят» («Яны былі эрзянамі») пра вядомых, выбітных людзей, выхадцах з эрзянскага народа.

У 1989 года была адным з ініцыятараў стварэння культурна-асветніцкага таварыства «Масторава» і першым яго сакратаром, са снежня 1993 па 1997 год — арганізатарам жаночага руху «Эрзява», стваральнікам і кіраўніком самадзейнага фальклорна-этнаграфічнага ансамбля «Ламзурь».

Вялікую ўвагу надае публіцыстыцы, піша праблемныя артыкулы пра культуру, рэлігіі, традыцыях народа, друкуецца ў часопісах «Сятко», «Чилисема», газеце «Эрзянь Мастор».

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* ЭРЗІЯНА эрзянскі літаратурны сайт
* Паэты Мардовіі Архівавана 24 снежня 2011.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Янчук.

**Сцяпа́н Пятровіч Янчу́к** (нар. 28 мая 1944, в. Мінянка Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці, БССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч, экс-міністр фінансаў Беларусі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 28 мая 1944 года ў в. Мінянка Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці, беларус. Выхадзец са шматдзетнай сялянскай сям'і.

Працоўную дзейнасць пачаў у 1961 годзе ў Кобрынскам райфінаддзела пасля заканчэння Мінскага фінансава-эканамічнага тэхнікума.

З 1963 па 1966 і ў 1971 па 1973 — служыў у шэрагах Савецкай Арміі.

У 1975—1980 гадах працаваў загадчыкам фінансавага аддзела Пінскага гарвыканкама.

З чэрвеня 1980 па чэрвень 1985 узначальваў фінансавы аддзел Брэсцкага аблвыканкама.

У 1985 годзе прызначаны намеснікам міністра фінансаў БССР, у лютым 1987 — першым намеснікам міністра.

16 ліпеня 1990 года прызначаны міністрам фінансаў Беларускай ССР. На пасту міністра кіраваў працэсамі распрацоўкі нацыянальнай бюджэтнай палітыкі, стварэння нацыянальных падатковай і валютнай сістэмаў.

У 1994 годзе вызвалены ад займаемай пасады ў сувязі з выхадам у адстаўку.

Пасля адстаўкі амаль 10 год працаваў кіраўніком прадстаўніцтва АСБ «Беларусбанка» ў Варшаве, затым — памочнік Старшыні праўлення Беларусбанка па знешнеэканамічных пытаннях.

Зноскі
------

1. ↑  Постановление Верховного Совета Республики Беларусь от 16 июля 1990 г. №138-XII «О назначении Министра финансов СССР»

Спасылкі
--------

* Старонка на праекце «Прэс-дасье» Архівавана 4 сакавіка 2016. (руск.)
* Фінансавай сістэме Беларусі — 90 год (руск.)

| Міністры фінансаў Рэспублікі Беларусь |
| --- |
|  | 
* Сцяпан Янчук (1990—1994)
* Павел Дзік (1994—1997)
* Мікалай Корбут (1997—2008)
* Андрэй Харкавец (2008—2014)
* Уладзімір Амарын (2014—2018)
* Максім Ермаловіч (2018—2020)
* Юрый Селівёрстаў (з 2020)

 |
**Марк Аўрэлій Марый** (лац.: Marcus Aurelius Marius) — другі імператар Гальскай імперыі, які стаў на чале дзяржавы пасля забойства Марка Постума яго ўласнымі салдатамі.

Месца і год нараджэння Марыя невядомы, але меркавана ён паходзіў з простай сям'і. Асноўныя крыніцы сыходзяцца ў тым, што ён быў кавалём і ў арміі займаў невысокую пасаду. Чаму ён быў абвешчаны імператарам не зусім ясна, мабыць ён быў проста часовым стаўленікам і салдаты падтрымалі яго кандыдатуру пасля таго, як ён дазволіў разрабаваць Магантыяк. Верагодна таксама, што ім магло спадабаецца імя Марк Аўрэлій Марый, з прычыны таго, што яно нагадвала адразу пра двух вялікіх рымлян мінулага — Марка Аўрэлія і Гая Марыя.

Паводле паданняў, ён кіраваў усяго два ці тры дні, аднак у рэальнасці кіраванне Марка Аўрэлія Марыя доўжылася амаль тры месяцы. За гэты час ён паспеў прымірыць легіёны Леліяна і войскі Постума, а таксама актыўна выкарыстоўваў два манетных двара для чаканкі манеты са сваім профілем. Аднак неўзабаве ён быў забіты, верагодна, з асабістых матываў. Існуе легенда, што ён быў забіты мячом сваёй жа ўласнай вытворчасці. Вядома, што ўжо ў жніўні 269 года імператарам быў абвешчаны Віктарын.

Адразу па смерці Постума, ад Гальскай імперыі аддзялілася Іспанія і ні Марый, ні наступныя імператары не мелі сіл і магчымасцей вярнуць яе назад. Марк Аўрэлій Марый — адзін з так званых Трыццаці тыранаў, якія згадваюцца ў Гісторыі Аўгустаў.

Зноскі
------

1. 1 2  М. Польфер Интернет-энциклопедия римских императоров.
2. 1 2  Roman Empire (англ.)
3. ↑  Wayne G. Sayles Ancient Coin Collecting(недаступная спасылка) (англ.)
**Нані Ісідора Ларсен-Тодсен** (шведск.: Nanny Isidora Larsén-Todsen; 2 жніўня 1884, Кальмар — 26 мая 1982, Стакгольм) — шведская оперная спявачка (сапрана). Вядомая партыямі ў операх Вагнера.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1884 годзе ў Кальмары. Яе бацькамі былі Юхан Вільгельм Ларсен і Марыя Карлота Сёдэрман. З 1900 па 1906 год яна вучылася ў Стакгольмскай кансерваторыі, а затым удасканальвалася ў Германіі і Італіі. Ларсен дэбютавала на сцэне Каралеўскай оперы ў Стакгольме ў 1906 годзе, дзе пасля спявала да 1923 года. У 1916 годзе выйшла замуж за Ганса Тодсена.

Акрамя выступленняў у стакгольмскай оперы, Ларсен-Тодсен шмат гастралявала. У 1923—1924 гадах яна выступала ў тэатры «Ла Скала» (пад кіраўніцтвам А. Тасканіні), у 1925—1927 — у тэатры «Метраполітэн-опера», ў 1927 і 1930 гадах — у Ковент-Гардэне. Сярод яе партый былі Агата («Вольны стралок» Вебера), Донна Ганна («Дон Жуан» Моцарта), княгіня Вердэнберг («Кавалер руж[ru]» Р. Штрауса), Рахіль («Жыдоўка» Галеві), Дэздэмона («Атэла» Вердзі), Леанора («Фідэль» Бетховена), Таццяна («Яўген Анегін» Чайкоўскага), Аіда, Тоска і інш. Аднак у першую чаргу Ларсен-Тодсен вядомая як «вагнераўскае сапрана». У 1927—1931 гадах яна прымала ўдзел у Байройцкім фестывалі, дзе спявала партыі Ізольды («Трыстан і Ізольда[ru]»), Кундры («Парсіфаль») і Брунгільды («Валькірыя», «Зігфрыд», «Згуба багоў»).

У 1920 годзе Ларсен-Тодсен была ўзнагароджана Медалём літаратуры і мастацтваў. У 1922 годзе ёй было прысвоена званне прыдворнай спявачкі. У 1924 годзе яна стала членам Шведскай музычнай акадэміі.

Памерла ў 1982 годзе ў Стакгольме.

Зноскі
------

1. 1 2  Nanny Isidora Larsén-Todsen // FemBio database Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q61356138'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 13896358d · GND: 13053367X · ISNI: 0000 0000 5514 2680 · LCCN: n84130402 · VIAF: 44485551 |
Канверт палярной пошты (станцыі «Паўночны полюс-22»)
**Палярная пошта** (англ.: polar mail) — авіяцыйныя, марскія і іншыя паштовыя лініі сувязі паміж кантынентам і паштовымі службамі, якія дзейнічаюць у зоне Арктыкі і Антарктыкі. У больш вузкім сэнсе пад палярнай поштай разумеюць філатэлістычную назву пошты экспедыцый, якія знаходзяцца ў Арктыцы і Антарктыдзе, уключаючы даследчыя дрэйф-станцыі, а таксама адпраўленні, пазначаныя адпаведнымі паштовымі і дадатковымі штэмпелямі. Да калекцыях палярнай пошты адносяць таксама маркі палярных сюжэтаў або з палярнымі надпісамі.

Гл. таксама
-----------

* Катастрофная пошта

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Палярная пошта
**Удмурцкі дзяржаўны ўніверсітэт** (УдДУ, былы Удмурцкі дзяржаўны педагагічны інстытут) — вышэйшая навучальная ўстанова ў Іжэўску, найбуйнейшы цэнтр вышэйшай адукацыі Удмурцкай Рэспублікі. У склад універсітэта ўваходзяць 13 факультэтаў, 7 інстытутаў, 18 навукова-даследчых лабараторый, 7 прадстаўніцтваў, 134 кафедраў, 19 вучэбна-дзелавых цэнтраў.

Гісторыя
--------

10 красавіка 1931 года быў утвораны Удмурцкі дзяржаўны педагагічны інстытут (УДПІ). У 1958 годзе УДПІ быў пераведзены з трэцяй катэгорыі ў больш высокую — другую, з правам мець аспірантуру. 5 сакавіка 1971 года Савет міністраў СССР прыняў пастанову аб арганізацыі Удмурцкага дзяржаўнага ўніверсітэта ў Іжэўску.

19 красавіка 1971 года — загадам Міністэрства вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі СССР № 323, УДПІ ператвораны ва Удмурцкі дзяржаўны ўніверсітэт. 29 снежня 1972 года Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета РСФСР прысвоена званне Удмурцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя 50-годдзя СССР Міністэрства вышэйшай і сярэдне-спецыяльнай адукацыі РСФСР.

З 20 верасня 2002 г. універсітэт носіць назву «Дзяржаўная адукацыйная ўстанова вышэйшай прафесійнай адукацыі „Удмурцкі дзяржаўны ўніверсітэт"». З 23 сакавіка 2011 года — «Федэральная дзяржаўная бюджэтная адукацыйная ўстанова вышэйшай прафесійнай адукацыі „Удмурцкі дзяржаўны ўніверсітэт"».

Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі
-------------------------------

* Альберт Аляксеевіч Разін
* Аляксей Сямёнавіч Шыляеў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 15615881b · ISNI: 0000 0004 0645 7060 · LCCN: n80131481 · Microsoft: 57570584 · NKC: ko2009532422, ko2009532424 · SUDOC: 128519061 · VIAF: 148203033 |

 |
**Клі́чаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Клічаўскага раёна БССР. Цэнтр — гарадскі пасёлак Клічаў.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Клічаўскага раёна Бабруйскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Клічаў. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Клічаўскім раёне БССР. 14 жніўня 1937 года да сельсавета далучана частка скасаванага Наталаўскага нацыянальнага польскага сельсавета. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці. 27 верасня 1938 года Клічаў атрымаў статус гарадскога пасёлка. 10 ліпеня 1939 года Клічаўскі сельсавет скасаваны, замест яго ўтвораны Клічаўскі пассавет і Дзмітраўскі сельсавет.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Аўтапартрэт з фескай** — адзін з аўтапартрэтаў аўтарства Яна Рустэма, які захоўваецца ў Літоўскім мастацкім музеі  (руск.) (бел. і выстаўляецца ў Вільнюскай карціннай галерэі  (руск.) (бел..

Апісанне карціны
----------------

Як гэта звычайна для партрэтаў Рустэма, аўтапартрэт пагрудны. Мастак адлюстраваны ў павароце тры чвэрці, павернуты направа. Ён апрануты ў чорную куртку, жоўтую камізэльку і белую кашулю са складаным каўняром і белай хусткай, завязанай на шыі. На галаве чырвоная феска. Фон цёмна-карычневы.

Варыянты карціны
----------------

Ян Рустэм намаляваў дастаткова вялікую колькасць аўтапартрэтаў, на некаторых з іх ён паказаны ў фесцы. Пры гэтым карціны не з'яўляюцца дакладнымі копіямі, а адрозніваюцца рознымі дэталямі ад кірунку позірку да ўзроста мастака.

Прынамсі два аўтапартрэты былі страчаныя падчас Другой Сусветнай вайны, яшчэ некалькі захоўваюцца ў розных музеях Літвы і Польшчы.

* Аўтапартрэт з фескай, 1800-я. Страчаны падчас вайныАўтапартрэт з фескай, 1800-я. Страчаны падчас вайны
* Аўтапартрэт з фескай, 1810-я. Страчаны падчас вайныАўтапартрэт з фескай, 1810-я. Страчаны падчас вайны
* Аўтапартрэт з фескай, 1810-я. Нацыянальны музей  (бел. (тар.)) (бел. ва УроцлавеАўтапартрэт з фескай, 1810-я. Нацыянальны музей  (бел. (тар.)) (бел. ва Уроцлаве
* Аўтапартрэт з фескай, 1820. Нацыянальны музей у Варшаве у ВаршавеАўтапартрэт з фескай, 1820. Нацыянальны музей у Варшаве у Варшаве
* Аўтапартрэт з фескай. Літоўскі мастацкі музей  (руск.) (бел. у ВільнюсеАўтапартрэт з фескай. Літоўскі мастацкі музей  (руск.) (бел. у Вільнюсе

Зноскі
------

1. 1 2 3  Autoportretas su fesu(недаступная спасылка)  (літ.)

Спасылкі
--------

* Autoportretas su fesu(недаступная спасылка)  (літ.)
**Аўсянiк шчытападобны, Падзёнка шчытападобная** (*Prosopistoma foliaceum*) — від аўсянікаў.

Апісанне
--------

Цела падоўжанае (да 5 мм). Ротавы апарат рэдукаваны. Крылаў 2 пары, пярэднія трохі даўжэй задніх. Брушка падоўжанае, складаецца з 10 сегментаў, на канцы нясе 3 членістых ніцепадобных вырасты, здольныя ўцягвацца. Характэрная асаблівасць лічынкі — зліццё пярэдне- і сярэднеспінкі разам з крылавымі зародкамі ў адзіны шчыт.

Пашырэнне
---------

Арэал вывучаны недастаткова. Вельмі рэдкі еўрапейскі від, лічынкі якога сустракаюцца ў буйных рэках Заходняй і Сярэдняй Еўропы (Гарона, Рэйн, Сена, Мозель, Влтава, Заходняя Дзвіна), а таксама ў Швецыі. Лічынкі гэтага віду адзначаны таксама ў р. Кура.

Лічынкі жывуць у буйных рэках, сярод даламітавых россыпаў на дне. Дарослыя асобіны трымаюцца паблізу вадаёмаў.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Характэрна наяўнасць дзвюх крылатых стадый — субімага (жывуць ад некалькіх секунд да некалькіх гадзін) і імага (ад некалькіх гадзін да некалькіх сутак). Крылатыя стадыі не харчуюцца. Пладавітасць — да некалькіх тысяч яец, якія адкладваюцца ў ваду. Развіццё з няпоўным ператварэннем. Лічынкі днём хаваюцца ў расколінах і пад камянямі, актыўныя толькі ўначы, жывуць 1-3 гады і праходзяць 25 лінек, сілкуюцца дэтрытам і дробнымі водарасцямі.

Спасылкі
--------
**Ма́ўі** (гавай. *Māui*) — культурны герой і малодшы бог-дэміург у міфалогіі палінезійцаў.

Гавайская міфалогія
-------------------

У гавайскай міфалогіі Маўі звычайна выступаў у якасці первапродка, быў мужам і сынам розных увасабленняў багіні Хіны. Згодна аднаму паданню, ён спрычыніўся да стварэння Гавайскіх астравоў. Аднойчы Маўі выйшаў у мора з братамі для лову рыбы. Аднак ён зачапіў сваім круком *Манаіякалані* марское дно. Браты вырашылі, што Маўі злавіў вялізарную рыбіну і пачалі яму дапамагаць цягнуць. Хутка на паверхні з'явіўся востраў, а за ім — іншы. Так узнік ланцуг Гаваеў.

У другім папулярным паданні, Маўі вырашыў затрымаць Сонца, каб зрабіць дні даўжэйшымі, бо яго маці Хіна не магла высушыць вопратку. Ён зрабіў моцную вяроўку з валасоў сястры, падняўся на гору і зачапіў Сонца. Тое пагаджаецца свяціць даўжэй.

Лічыцца, што назвы вострава Маўі і сузор'я (у еўрапейскай традыцыі — сузор’е Скарпіён) ідуць ад яго імя.

Іншыя палінезійскія паданні
---------------------------

Таіцяне лічылі Маўі прарокам, магчыма нават жрацом. Ён навучыў людзей здабываць агонь, вырасціў першыя какосаваыя пальмы, аднойчы схапіў Сонца за промні і таксама затрымаў яго ў небе.

Маары сцвярджалі, што неданошанага Маўі яго маці кінула ў ваду. Аднак яго жыццё захавалі марскія духі. Пазней, ўжо дарослы, ён вярнуўся да яе і сваіх братоў. Дзякуючы ўменню ператварацца ў птушак і звяроў Маўі быў прызнаны першым у сям'і.

Акрамя распаўсюджанага міфа аб затрыманні Сонца, маарыйскія легенды паведамляюць, што Маўі выцягнуў з мора Паўночны востраў, ператварыў сваю лодку ў Паўднёвы востраў, здабыў сакрэт агня. Аднак яго спроба здабыць неўміручасць для людзей праз згвалтаванне старой багіні, улонне якой з'яўляецца пераходам у замагільны свет, скончылася няўдачай.

Танганцы таксама лічылі Маўі лаўцом астравоў Тонга, здабытчыкам агню і нават трымальнікам Зямлі.

Паданні аб Маўі былі распаўсюджаны і ў іншых кутах Палінезіі.

Спасылкі
--------

* Легенды пра Маўі
* Маўі — герой палінезійскай міфалогіі
* Маўі на mythencyclopedia.com
**Ваенна-аператыўная група пры Клічаўскім падпольным райкаме КП(б)Б** — савецкае партызанскае злучэнне, якое дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Клічаўскага, Магілёўскага, Бялыніцкага, Шклоўскага, Кіраўскага, Быхаўскага раёнаў; таксама назва органа кіраўніцтва гэтым злучэннем. Уваходзіла ў Магілёўскае партызанскае злучэнне.

Створана ў ліпені 1943 года ў адпаведнасці з пастановай Магілёўскага падпольнага абкама КП(б)Б і загадам Магілёўскай (абласной) ваенна-аператыўнай групы на базе 277-га, 278-га, 115-га, 25-га партызанскіх атрадаў, якія ўваходзілі да 20 мая ў склад 2-й, 4-й, 5-й Клічаўскіх партызанскіх брыгад. У верасні 277-ы партызанскі атрад быў разгорнуты ў 277-ы партызанскі полк. У снежні ўключаны 15-ы партызанскі полк.

У 1944 годзе ваенна-аператыўная група (2824 партызан) злучылася з Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміяй.

Камандзіры
----------

* І. З. Ізох (ліпень 1943 — май 1944)
* М. А. Баранаў (май—чэрвень 1944)

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Манаенкаў, А. Л.* Клічаўская ваенна-аператыўная група / А. Л. Манаенкаў // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыклапедыя / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — С. 266—267. — ISBN 5-85700-012-2.
**Капліца-пахавальня Сенажацкіх** — капліца на каталіцкіх могілках па вул. Лазарэнкі ў Магілёве. Помнік архітэктуры неакласіцызму.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1904 годзе з цэглы як родавая пахавальня Сенажацкіх. Перададзена вернікам пасля пачатку перабудовы і асвячона 25 лістапада 1989 года, належыць да каталіцкай парафіі Святых Ядвігі і Казіміра.

Адрэстаўраваная рукамі вернікаў, пэўны час выконвала ролю касцёла. Цяпер кожны год на свята Св. Антонія (апекуна г. Магілёва) да яе ладзіцца ўрачыстая працэсія ад касцёла Св. Станіслава

Архітэктура
-----------

Бакавы фасад
Кампактны прамавугольны ў плане будынак пад пакатым 2-схільным дахам. Да фасада далучана 4-гранная вежа-званіца з прамавугольным уваходным праёмам пад трохвугольным франтонам і арачным аконным праёмам над ім. Трохвугольнымі франтонамі завершаны і грані званіцы, крапаваныя па баках арачнымі нішамі. Бакавыя фасады рытмічна расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі і пілонамі ў прасценках. Мастацка-эстэтычная выразнасць дасягаецца высакаякаснай чырвонацаглянай муроўкай. Помнік архітэктуры неакласіцызму.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.
2. 1 2  Пушкін, І. А. Гістарычная і культурная спадчына горада Магілёва : Курс лекцый. — Магілёў: УА МДУХ, 2006. — 150 с. Архівавана 21 снежня 2019.

Літаратура
----------

* Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Капліца-пахавальня Сенажацкіх
* Капліца-пахавальня Сенажацкіх на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Рэты** (лац.: Raeti) † — старажытны народ або група плямён, што насялялі цэнтральную частку Альпійскіх гор.

Паходжанне
----------

Паходжанне рэтаў да канца не высветлена. Тыт Лівій лічыў іх сваякамі этрускаў. Падобнай думкі прытрымліваюцца і сучасныя лінгвісты. Мяркуюць, што да сярэдзіны 1 тысячагоддзя да н. э. рэты насялялі даліну ракі По, адкуль былі выціснутыя ў Альпы кельтамі. Тут рэты асімілявалі мясцовых абарыгенаў або абарыгены захоўвалі свае паселішчы сярод сваякоў этрускаў, але рымляне далі і тым, і другім адно найменне. Тыт Лівій казаў, што "*самі месцы, населеныя рэтамі, зрабілі іх лютымі і не захавалі ў іх нічога з ранейшага, толькі што мову, ды і тую сапсаваную*".

Лёс
---

У 15 г. да н. э. рэты былі заваяваны рымлянамі. На тэрыторыі іх пражывання ўзнікла рымская правінцыя Рэцыя. Яе насельніцтва было значна раманізавана. Нашчадкамі рэтаў лічацца рэтараманскія народы.

Літаратура
----------

* TITUS LIVIUS, THE HISTORY OF ROME
* Народы зарубежной Европы. Том 2. /Под редакцией С.А.Токарева,В.И.Козлова, О.А.Ганцкой. — М.: Наука, 1965
**Рэтрасексуальнасць**  (лац.: retro — «назад» + лац.: sexualis — «палавы») — характарыстыка паводзін гетэрасексуальнага мужчыны, якія праяўляюцца ці ў значэнні «мужык–рабацяга» без «мачызму» і маргінальнай схільнасці да выпіўкі, ці інтэлігент з манерамі джэнтльмена і схільнасцю ў адзежы ў духу ранніх 60–х гадоў — маскуліннасць, таксама можа мецца на ўвазе, што мужчына прытрымліваецца паводзін з процілеглым полам як мача, але не звяртаецца да агрэсіўна–дэманстрацыйнай падачы сябе.

Паходжанне тэрміна
------------------

Увёў у шырокі ўжытак тэрмін *retrosexual* як і паняцце метрасексуальнасці — брытанскі журналіст Марк Сімпсан, калумніст такіх вядомых часопісаў і газет як The Times, The Guardian, GQ Style, Vogues Hommes International, The Independent on Sunday і інш. Сімпсан выкарыстоўваў гэты тэрмін, характарызуючы стыль Дэвіда Бэкхэма.

Варта зазначыць, што аўтарам самога *слова* «рэтрасексуал» Сімпсан не з'яўляецца. У 1994 годзе спявачка Бібі Б'юэл (англ.: Bebe Buell) выпусціла альбом «Retrosexual»; яшчэ ў 90-я гады гэта слова магло насіць гумарыстычнае адценне і выкарыстоўвацца для абазначэння чалавека, які ў апошні раз займаўся каханнем так даўно, што гэта можна аднесці да вобласці паданняў (англ.: It's been so long I've become a *retro*sexual.).

Ужыванне тэрміна
----------------

У стаўленні да мужчыны тэрмін «рэтрасексуал» можа тлумачыцца дваяк: гэта або «свой хлопец» з суседняга двара, просты «сапраўдны мужык-рабацяга» без «мачызму» і маргінальнай схільнасці да выпіўкі і дармаедства, або інтэлігентны мужчына з манерамі джэнтльмена і схільнасцю да адзежы ў духу ранніх 60-х гадоў.

Гл. таксама
-----------

* Мача

Зноскі
------

1. ↑  *Retrosexual* // UrbanDictionary.com
2. ↑  *Mark Simpson* «Here come the mirror men» // *The Independent*. — Nov 15, 1994. — С. 22.
3. ↑  *Retrosexual* // Wiktionary: a free-content multilingual dictionary.
4. ↑  Retrosexual // Paul McFedries WordSpy: The Word Lover’s Guid to New Words **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 20 лютага 2012. Праверана 1 мая 2013.
5. ↑  *Retrosexual*//Merriam-Webster: an Encyclopedia Britannica Company

Спасылкі
--------

* *DailyMail.co.uk:*. The return of real men: Ladies, get ready to meet Mr.Retrosexual (англ.)(недаступная спасылка) (30 мая 2008). Архівавана з першакрыніцы 22 лістапада 2011. Праверана 25 ліпеня 2012.
* *Jim Andersen.*. Guys, Make-Up, and Beauty: Metrosexuals and Retrosexuals (англ.)(недаступная спасылка) (24 жніўня 2011). Архівавана з першакрыніцы 26 сакавіка 2016. Праверана 25 ліпеня 2012.
* *Interfax.by:*. Уберсексуалы супраць метрасексуалаў: чыя возьме? (руск.)(недаступная спасылка) (29 ліпеня 2009). Архівавана з першакрыніцы 5 верасня 2012. Праверана 25 ліпеня 2012.
* *Таццяна Марозава.*. Ёсць шнар, але няма модных ануч? Значыць, ты рэтрасексуал! (руск.)(недаступная спасылка).  «Мой раён Анлайн» (20 сакавіка 2011). Архівавана з першакрыніцы 5 верасня 2012. Праверана 25 ліпеня 2012.
**Мбанда́ка** (фр.: Mbandaka) — горад у паўночна-заходняй частцы Дэмакратычнай Рэспублікі Конга, адміністрацыйны цэнтр Экватарыяльнай правінцыі.

Геаграфія
---------

Горад знаходзіцца на экватары, каля ракі Конга і вусця ракі Рукі, прыкладна за 700 км у напрамку на паўночны ўсход ад сталіцы краіны Кіншасы. Рачны порт на на маршруце Кіншаса—Кісангані.

Гісторыя
--------

Заснаваны Г. М. Стэнлі пад назвай *Экуатэрвіль*. З 1886 года горад стаў бельгійскім каланіяльным адміністрацыйным цэнтрам пад назвай *Кокійявіль* (у гонар каланіяльнага дзеяча К. Кокійя). У 1966 годзе, пасля атрымання краінай незалежнасці, атрымаў сучасную назву.

Насельніцтва
------------

* 1984 год — 125 тыс. чал.
* 2004 год — 262 814 чал.

Эканоміка
---------

У горадзе дзейнічае міжнародны аэрапорт, рачны порт. Цэнтр сельскагаспадарчага раёна і лясной гаспадаркі. Дзейнічаюць прадпрыемствы харчовай, металаапрацоўчай прамысловасці, суднарамонтыя майстэрні, тыпаграфія.

У горадзе дзейнічае Музей экватара, батанічны сад Эала, педагагічны каледж.

Зноскі
------

1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
2. ↑  Націск у адпаведнасці з *Африка: энциклопедический справочник. Т. 2.*
3. 1 2 3  Mbandaka (англ.) // Encyclopaedia Britannica
4. 1 2 3 4  Африка: энциклопедический справочник. Т. 2. Л—Я / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — С. 198. — 671 с. с илл. (руск.)

Літаратура
----------

* Мбандака // Африка: энциклопедический справочник. Т. 2. Л—Я / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — С. 198. — 671 с. с илл. (руск.)
* *Мбандака (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

Спасылкі
--------

* Mbandaka, Congo (Dem. Republic of The)-(Zaire) Page (англ.)



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4038156-0 · LCCN: n84124303 · VIAF: 155989479 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сан-Сальвадор.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Конга.

**Мба́нза-Ко́нга** (парт.: M'banza-Kongo), з 1570 г. да 1975 г. вядомы як **Сан-Сальвадор** (парт.: São Salvador) — горад на поўначы Анголы, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Заірэ. Насельніцтва (2008 г.) — 83 400 чал.

У 1390—1914 гг. з’яўляўся сталіцай Каралеўства Конга. У 2017 г. быў уключаны ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Гісторыя
--------

Мяркуецца, што Мбанза-Конга быў заснаваны ў канцы XIV ст. разам з дзяржавай Каралеўства Конга. У партугальскіх крыніцах узгадваецца як галоўны цэнтр дзяржавы з 1470 г. Партугальскія вандроўнікі паведамлялі, што яго памеры былі параўнальны з горадам Эвара. У выніку войн горад двойчы пакідаўся насельнікамі. У 1705 г. яго ўзнаўленне адбылося дзякуючы прыхільнікам хрысціянскай антаніянскай ерасі, якія абвясцілі адраджэнне Конга.

У 1914 г. быў уключаны ў склад партугальскіх валоданняў у Афрыцы. У 1975 г. увайшоў у склад незалежнай дзяржавы Ангола.

Славутыя мясціны
----------------

Захаваліся рэшткі кафедральнага касцёла 1549 г. мемарыял маці караля Афонсу I, што, згодна паданням, была пахавана жыўцом, *джаланкува* — дрэва, пад якім адбываліся каралеўскія судовыя паседжанні.

Ахова
-----

8 ліпеня 2017 г. старая частка Мбанза-Конга была ўключана спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Сайт ЮНЕСКА
* Віківандроўка (анг.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | SUDOC: 184101409 · VIAF: 99148570475524310497 |
**Мбаба́ра** (суахілі: і англ.: Mbarara) — горад на паўднёвым захадзе Уганды, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай вобласці. Насельніцтва (2014 г.) — 195 013 чал.

Мбабара была заснавана як брытанскі ваенны пост і сталіца афрыканскай дзяржавы Анколе ў 1901 г. На мове народа нколе яе назва значыць «краіна малака». Пасля ліквідацыі Анколе ў 1974 г. пераўтворана ў цэнтр муніцыпалітэту і навакольнай вобласці. З 2020 г. мае статус буйнога горада (англ.: city). 

Мбабара — другі па важнасці прамысловы і фінансавы цэнтр краіны пасля Кампалы.

Спасылкі
--------

* City on the move: Mbarara, Uganda
* Mbarara Municipality Urban Profile
* Mbarara city - Slum Dwellers International
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Асіпенка.

**Ала Яўгенаўна Асіпенка** (руск.: А́лла Евге́ньевна Осипе́нко; нар. 16 чэрвеня 1932, Ленінград, СССР) — савецкая артыстка балета, кінаактрыса і балетны педагог; салістка тэатра оперы і балета імя С. М. Кірава (1954—1971), балетнай трупы «Харэаграфічныя Мініяцюры» (1971—1973), Ленінградскага ансамбля балета пад кіраўніцтвам Барыса Эйфмана (1977—1982). Па матчынай лініі — нашчадак мастака Уладзіміра Баравікоўскага, праўнучка паэта і сенатара Аляксандра Баравікоўскага, пляменніца піяніста, заслужанага дзеяча мастацтваў РСФСР Уладзіміра Сафраніцкага; народная артыстка РСФСР (1960).
**Бы́тчанскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Барысаўскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Бытча.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Барысаўскага раёна Барысаўскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Менскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Барысаўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. 17 жнінўня 1963 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Прыгараднага (4 населеныя пункты: вёскі Бытча, Дубяні, Студзёнка і цагельны завод «Студзёнка») і Кішчынаслабодскага (6 населеных пунктаў: вёскі Весялова, Вялікая Трасцяніца, Забалоцце, Звяняты, Крычына і Малая Трасцяніца) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 10 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Мінскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 17 жніўня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 34 (1034).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Аўсянка (значэнні).

**Аўся́нка** (трансліт.: *Aŭsianka*, руск.: Овсянка) — аграгарадок у Горацкім раёне Магілёўскай вобласці. Цэнтр Аўсянкаўскага сельсавета.

Гісторыя
--------

Згадваецца ў 1643 як вёска ў Басейскім войтаўстве Шклоўскай воласці ў Аршанскім павеце ВКЛ. У 1695 г. — вёска, 12 дв. Кішчыцкага войтаўства Шклоўскага графства, шляхецкая ўласнасць. З 1772 г. — у складзе Расійскай імперыі, Капыскі, з 1861 г. Горацкі павет Магілеўскай гуюерні. З 1878 г. маёнтак Аўсянка ва ўладанні З. Дзянісава, 194 дзесяцін зямлі. У 1880 г. — 160 жых. частка вяскоўцаў займалася бандарствам, вырабамі розных бытавых рэчаў з лыка і кары.

У 1897 г. — 285 жых. Гарадзішчынская вол. У 1909 г. — 374 жых. тут знаходзіліся млын, магазін, школа, лесапільны завод. З 26. 04. 1919 г. — у Горацкім павеце Гомельскай, з 27.07.1922 г. Смаленскай губерні РСФСР, з 20. 08. 1924 г. у Любіжскім сельсавеце Горацкага раёна Аршанскай акругі БССР (да 26.07.1930 г.), з 20.02.1938 г. Магілёускай вобоасці. У 1926 г. — 76 дв. 410 жых.

У 1934 г. арганізаваны калгас «ХVІІ партз’езд». У ліпені 1941 г. акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. З кастрычніка 1941 г. да лістапада 1942 г. у вёсцы дзейнічала падпольная група (кіраўнік В. К. Асюцін). У сакавіку і верасні 1943 г. гітлераўцы спалілі вёску (82 дв.), загубілі 7 жых. Вызвалена 26.06.1944 г. На ўскраіне вёскі ў 1973 г. на ўшанаванне памяці загінуўшых у вайне 264 землякоў з вёсак сельсавета (43 з іх жыхары вёскі Аўсянка), пастаўлена стэла. Пасля вайны вёска і калгас адноўлены. З 28 верасня 1959 года цэнтр Любіжскага сельсавета. Цяпер вёска — цэнтр калгаса «Аўсянка» (да лютага 1992 г. калгас "ХVІІ партз’езд). З 5 чэрвеня 1992 года — цэнтр Аўсянкаўскага сельсавета. Тут размешчаны ферма буйнай рагатай жывёлы, свінагадоўчы комплекс і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Магілёўская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2007. — 406 с. — ISBN 978-985-458-159-0. (DJVU)
2. ↑  Biblioteka Czartoryskich w Krakowie, sygn. 9233, ark. 195v.
3. ↑  Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 28 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 17.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Аграгарадок Аўсянка

| ⛭**Аўсянкаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Аўсянка |  |
| Вёскі | Асіповічы ·  Грывец ·  Гулідаўка ·  Душкі ·  Крыўцы ·  Кукшынава ·  Ліхачова ·  Любіж ·  Палёнка ·  Пална ·  Сальнікі ·  Сялец ·  Тушавая ·  Ходараўка ·  Цімохаўка ·  Шэды |
**Бо́брыкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Петрыкаўскага раёна (у 1935—1962 гадах Капаткевіцкага раёна) Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Бобрык.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Петрыкаўскага раёна Мазырскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Петрыкаўскім раёне БССР. 12 лютага 1935 года перададзены ў склад адноўленага Капаткевіцкага раёна. З 21 чэрвеня 1935 года ў Капаткевіцкім раёне Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. Пасля скасавання Капаткевіцкага раёна вернуты ў склад Петрыкаўскага раёна. Скасаваны 26 верасня 1974 года, тэрыторыя сельсавета далучана да Навасёлкаўскага (вёскі Заброддзе, Клясаў і Млынок) і Камаровіцкага (вёскі Белы Пераезд, Бобрык, Забінне, Замосце) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 7 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 верасня 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 34 (1444).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Купальскія песні** (*Купальскія і Пятроўскія песні*) — усходне-славянскі песенны цыкл, што суправаджаў абрады Купалля. Народныя назвы гэтых песень: купальныя, іванаўскія, пятроўскія, купаленка, купала (з.-рус.); купальскія песні, янаўскія. свянцянскія, пятроўскія, купалінка, купаллё (бел.); па-купальску песні, купайла, собітка, петрівка (укр,) і да т.п.

Характарыстыка песень
---------------------

На думку многіх фалькларыстаў, утрыманне купальскіх песень слаба злучана з абрадавымі дзеяннямі і міфалагічным сэнсам свята. Сярод разнажанравых тэкстаў купальскага цыкла шмат лірычных песень з любоўнай і сямейнай тэматыкай; жартаўлівых прыпевак-сварак паміж хлопцамі і дзяўчынамі; песень карагодных і гульнявых; балад і да т.п. Іх прыналежнасць да купальскіх песень вызначаецца спецыфічнымі («купальскімі») тыпамі напеваў і прымеркаванасцю да пэўнага каляндарнага перыяду. У іншы час выконваць такія песні было не прынята. Тэксты, у матывах якіх адлюстроўваецца сувязь з абрадам і з сэнсам самага свята, найчасцей улучаюць спецыфічны рэфрэн, які паўтараецца пасля кожнага песеннага радка, або адменны зачын і канцоўку песні: «Купала!», «Купала на Івана!», «Купаў яле!», «Божа наш!», «Вой рана-рана на Яна!», «А тое!» і інш. Такія абрадавыя песні звычайна маюць форму кароткіх прыпевак. Згодна народным каментарам, «нецікавыя гэта песні, каб часта іх спяваць, а на Купалу без іх няможна, — такі вуж звычай»; «швырковые гэта песні, кароткія, раз у годзе і спяваем іх толькі, прыпяваем у вогнішча».

Літаратура
----------

* Ліс А. Купальскія песні. Мінск: Навука і тэхніка, 1974. — 208 с.
* Купальскія і пятроўскія песні / [Уклад. А. С. Ліса, С. Т. Асташэвіч; Уклад. муз. часткі Г. В. Таўлай; Рэд. А. С. Фядосік]. — Мінск: Навука і тэхніка, 1985. — 631 с. нот. іл.

Спасылкі
--------

Купальскія песні (словы, беларускія і рускія)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кабаковіч.
**Ала Канстанцінаўна Кабаковіч**, **Кабаковіч-Тычына** (7 сакавіка 1943, в. Гутава, Драгічынскі раён, Брэсцкая вобласць — 11 лютага 1985, Мінск) — беларускі літаратуразнавец, крытык, паэтэса, перакладчык.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сялянскай сям’і. Скончыла сярэднюю школу з залатым медалём. У 1959 г. паступіла на аддзяленне журналістыкі філалагічнага факультэта БДУ, якое скончыла ў 1964 годзе. Працавала рэдактарам літаратурна-драматычнага вяшчання Беларускага радыё (196—1966). Скончыла аддзяленне перакладу Літаратурнага інстытута імя А. М. Горкага ў Маскве (1966—1971). У час вучобы была слухачкай славістычных курсаў пры Варшаўскім універсітэце, адзін год працавала рэдактарам і рэцэнзентам аддзела паэзіі часопіса «Дружба народов». З 1971 года малодшы, з 1981 — старшы навуковы супрацоўнік Інстытута літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР. Кандыдат філалагічных навук (1975). Адначасова працавала рэктарам Народнага універсітэта культуры Будтрэста № 1 у Мінску (1973—1977). Жонка пісьменніка М. Тычыны.

Творчасць
---------

Даследавала гісторыю і тэорыю беларускай літаратуры, узаемасувязі таленту мастака з рэчаіснасцю, асаблівасці свабоднага верша. Аўтарка кніг па крытыцы і літаратуразнаўстве «Паэзія Максіма Багдановіча: Дыялектыка рацыянальнага і эмацыянальнага» (1978), «Беларускі свабодны верш» (1984), «Фальклорныя і анталагічныя традыцыі ў беларускай паэзіі» (1989). Суаўтарка манаграфіі «Паэзія абнаўлення свету» (з І. Шпакоўскім, Н. Шукліной, 1981).

Дэбютавала ў друку падборкай вершаў у 1970 годзе (часопіс «Нёман»). У пасмяротным зборніку «Пасеянае ўзыдзе» (1991), укладзеным М. А. Тычынам, змешчаны вершы, пераклады, эсэ. Перакладала на рускую мову творы беларускіх паэтаў У. Караткевіча, А. Вярцінскага, А. Сербантовіча, А. Разанава.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларускі фальклор: энцыклапедыя. У 2 т. — Т. 1. — Мн. 2005.
* Беларускія пісьменнікі: біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. Т. 3. — Мн. 1994.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. У 5 т. Т. 2. — Мн. 1985.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 108114467X · ISNI: 0000 0001 1376 506X · NTA: 072072822 · NUKAT: n2009028002 · VIAF: 166291733 |
| * Г
* Р
* П
*Першая лінія* |
| --- |
|  умоўныя абазначэнні

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Алабінская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Расійская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Маскоўская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Гагарынская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Спартыўная  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Савецкая  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Пабеда  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Безымянка  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Кіраўская  |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |

 |  | ЦЧ-1 «Кіраўскае»  |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |

 |  | Юнгарадок  |

 |

**«Алабінская»** (руск.: Алабинская) — станцыя Самарскага метрапалітэна, знаходзіцца на першай лініі паміж станцыяй «Расійская» і «Самарская» (праектуецца). Адкрыта 26 снежня 2014 года (для пасажыраў — 1 лютага 2015 года). Знаходзіцца пад скрыжаваннем вуліц Нова-Садовай і Асіпенка. Названая ў гонар самарскага гарадскога кіраўніка, грамадскага дзеяча і краязнаўцы Пятра Уладзіміравіча Алабіна (1824—1896).

Архітэктура
-----------

У афармленні «Алабінскай» выкарыстаны светлы мармур у спалучэнні з цёмна-бардовым гранітам. Шасцігранныя калоны ўпрыгожаны каванымі свяцільнямі ў стылі ліхтароў XIX стагоддзя, а маналітная белая столь, паводле задумы архітэктараў, размяркоўвае іх святло па ўсім памяшканні.

Зноскі
------
Імператарскі герб
Вільгельм I абвешчаны нямецкім імператарам у Люстраной галерэі ў Версалі, Францыя (жывапіс Антуан фон Вернер)
**Германскі імператар** (ням.: Deutscher Kaiser) — быў главой дзяржавы і ўрада Германскай імперыі, пачынаючы з узыходжання на трон Вільгельма I 18 студзеня 1871 г. і сканчаючы адрачэннем ад кароны Вільгельма II 9 лістапада 1918 г. падчас апошніх дзён Першай сусветнай вайны. Імператарам мог стаць толькі прускі кароль.

| Імя
  | Партрэт
  | Гады кіравання
  | Гады жыцця
  | Каментар
  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Вільгельм I |  | 18 студзеня 1871 — 9 сакавіка 1888 | 1797—1888 | Першы Імператар 
  |
| Фрыдрых III |  | 9 сакавіка — 15 чэрвеня 1888 | 1831—1888 | Сын Вільгельма I
  |
| Вільгельм II |  | 15 чэрвеня 1888 — 9 лістапада 1918 | 1859—1941 | Сын Фрыдрыха III, Апошні імператар
  |
|

Гл. таксама
-----------

* Германская імперыя
* Кайзер
**Камітэт Шай** (нарв.: Schei-komitéen) — быў камітэтам, створаным урадам Нарвегіі для змены структурнай арганізацыі муніцыпалітэтаў Нарвегіі пасля Другой сусветнай вайны.

Ён быў скліканы ў 1946 годзе. Яго больш распаўсюджаная назва паходзіць ад лідара камітэта Нікалаі Шая, які ў той час быў губернатарам акругі Согн-ог-Ф’юранэ.

Камітэт распачаў сваю працу ў 1962 годзе. Да таго часу ён апублікаваў васемнаццацітомную працу пад назвай «Канчатковая рэкамендацыя муніцыпальнага падраздзялення па муніцыпальным падраздзяленні» (*Kommuneinndelingskomitéens endelige tilråding om kommunedelingen)*.

Высновы камітэта аказалі вялікі ўплыў; гэта стымулявала серыю зліццяў муніцыпалітэтаў, асабліва ў 1960-х гадах, скарачэнне колькасці муніцыпалітэтаў (камун) ў Нарвегіі з 747 да 454. З тых часоў іх колькасць працягвала скарачацца яшчэ больш, але не так хутка, як раней.

Крыніцы
-------

1. ↑  Torgersen, Rolf Normann. "Nikolai Schei". in Helle, Knut (in no). *Norsk biografisk leksikon*. Oslo: Kunnskapsforlaget.. Retrieved on 1 July 2009.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ліпна.

**Ліпна** — возера на мяжы Ушацкага і Лепельскага раёнаў Віцебскай вобласці, за 26 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы, каля вёскі Завадзіна, у басейне ракі Тураўлянка. Уваходзіць ва Ушацкую групу азёр.

Плошча паверхні 1,14 км². Даўжыня 2,9 км, найбольшая шырыня 0,6 км. Найбольшая глыбіня 19,7 м, сярэдняя — 6,3 м. Даўжыня берагавой лініі 8,3 км. Аб’ём вады ў возеры 7,28 млн м³. Плошча вадазбору 147 км².

Схілы катлавіны вышынёй 15—18 м, параслі лесам і хмызняком, на поўдні і паўночным захадзе да возера прымыкаюць балотныя масівы. Берагі пераважна зліваюцца са схіламі, на поўдні і паўночным захадзе забалочаныя. Дно возера мае некалькі ўпадзін (па адной восі) глыбінёй 10—15 м. На захадзе возера маецца востраў плошчай 0,3 га. Мелкаводдзе пясчанае, астатняя частка ложа выслана ілам. Зарастае слаба, шырыня паласы прыбярэжнай надводнай расліннасці да 5 м, месцамі ў залівах да 30 м. Возера на поўдні злучана пратокай з возерам Цеменіца, на паўночным захадзе сцёк па канале ў возера Атолава.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Республика Беларусь. Витебская область. Ушачский район: карта. Ушачи: план / Ред. Н.А. Рак, С.Н. Саратова.. — Минск: РУП «Белкартография», 2009. — 3 000 экз.

Спасылкі
--------

* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» Архівавана 17 мая 2017.
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» Архівавана 6 сакавіка 2016.
**Аўстрыйская вайсковая мяжа** — вобласць у Аўстрыйскай імперыі, афіцыйна выдзеленая ў 17 ст. Ахоплівала землі ўздоўж мяжы з Турэцкай імперыяй на Балканскім паўвостраве, што прыблізна адпавядала мяжы 21 ст. паміж Славеніяй і Харватыяй. Пазней, з паслабленнем Турцыі, мяжа перасунулася на поўдзень, і вобласць уключыла землі, якія адпавядаюць вобласці Краіна ў Босніі і Герцагавіне 21 ст.

Прычынай ўзнікненне вобласці быў перанос галоўнай увагі дынастыі Габсбургаў з Балканаў у Цэнтральную і Заходнюю Еўропу. Вобласць засялялася сялянамі, абавязанымі служыць у войску ў выпадку вайны. У выніку тут утварылася своеасаблівая каста воінаў (у выніку шматлікіх памежных сутычак), а таксама склалася шматэтнічнасць насельніцтва, у якім галоўнымі групамі былі харваты-католікі — карэнныя жыхары вобласці, а таксама дастаткова шматлікія сербы-праваслаўныя — бежанцы з Турцыі. Палітыка Габсбургаў была скіраваная на прыцягненне як мага большай колькасці пасяленцаў, таму невялікія колькасці зямлі атрымліваліся бясплатна, кіраванне ажыццяўлялася наўпрост з Вены, а пасяленцы былі вынятыя з-пад звычайных феадальных абавязкаў, дазваляўся ўдзел пасяленцаў у падзеле ваеннай здабычы; праваслаўныя пасяленцы атрымлівалі ў вобласці свабоду веравызнання.

У далейшым, няздольнасць Габсбургаў выконваць свае абяцанні, асабліва наконт свабоды веравызнання, прыводзіла да неаднаразовых паўстанняў сербскага насельніцтва.

Літаратура
----------

* William T. Johnsen. Deciphering the Balkan Enigma: Using History to Inform Policy [7.11.1995]. 1st revised edition [Strategic Studies Institute; Joint Electronic Library].

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4169946-4 · NKC: ge692627 |
**Званочак сібірскі** (*Campanula sibirica*) — кветкавая расліна сямейства званочкавых.

Апісанне
--------

Двухгадовая і шматгадовая травяністая расліна з верацёнападобным, галінастым коранем. Сцябло прамое, галінастае, вышынёй 15—80 см, рабрыстае, пакрыта жорсткімі аттапыранымі валаскамі. Прыкаранёвае і ніжняе сцябловае лісце падоўжна-лапатчатае адваротна-ланцэтнае, звужана ў чаранок, астатняе — падоўжна-ланцэтнае або лінейнае, сядзячае або прылеглае да сцябла. Кветкі на доўгіх кветаножках і сабраны ў шматкветкавую вузкую кісцепадобную верхавінкавую мяцёлку. Чашачка ў 3—4 разы карацейшая за вяночак, пакрыта жорсткімі валаскамі, з адагнутымі ўніз прамежкавымі долечкамі. Вяночак даўжынёй 10—25 мм сіне-ліловы, рэдка белы. Плод — каробачка.

Пашырэнне
---------

Пашырэнне: лесастэпавыя раёны Еўропы, Заходняя Сібір, поўнач Сярэдняй Азіі. У Беларусі знойдзены адзінкавыя экзэмпляры на невялікай плошчы; месцы росту: сухія сасновыя лясы, лясныя паляны, абочыны дарог.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Цвіце з чэрвеня да верасня. Размнажаецца насеннем.

Выкарыстанне
------------

Дэкаратыўная расліна.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 29. — 160 с. — 2 350 экз.

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мн.: БелЭн, 1993. — ISBN 5-85700-095-5

Спасылкі
--------

* Колокольчик сибирский: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |