recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бліны (значэнні).

**Бліны́** — інтэрнацыянальная мучная страва, кулінарны выраб, вядомы шмат якім народам, у т.л. беларусам.

Пшанічную, жытнюю, ячную, грэчневую ці аўсяную муку замешваюць на малацэ або сыроватцы, сыраквашы. Бліны былі кіслыя, на рошчыне, і прэсныя, на содзе. У цеста часам дадаюць яйкі, цукар. Пякуць на падмазцы. Падаюць з мачанкай, падсмажаным салам, малаком, смятанай. З пшанічнай мукі пякуць невялікія тоўстыя бліны — аладкі і тонкія — наліснікі.

Этнаграфія
----------

У народнай традыцыі прыгатаванне бліноў уваходзіла ў шэраг абрадавых комплексаў і звязвалася з ідэяй ахвяравання продкам. Таму рытуальнае спажыванне бліноў характэрнае найперш для абрадаў памінальнага характару. У час пахавання першы гарачы блін прызначаўся непасрэдна самому памерламу, блін неслі за труной і пакідалі на магіле. На масленіцу бліны клалі на акно, каб продкі сілкаваліся парай, а на Змітраўскія Дзяды на Магілёўшчыне бліны збіраў па хатах пастух, кажучы пад акном, што яго паслалі «дзяды».

З бліном у руцэ гаспадар клікаў Мароза на калядную вячэру. Пры першым выгане жывёлы бліны неслі пастуху, які пагражаў: «Хто не дасць блінца — здохне аўца». Бліны ўваходзяць у склад шматлікіх варожбаў пра замужжа: з ім на галаве ішлі на вуліцу і пыталіся імя першага сустрэчнага мужчыны; з блінамі беглі пад акно да суседзяў і чакалі слоў тыпу «сядзь» ці «ідзі»; ішлі з першым бліном на сметнік і прыслухоўваліся да брэху сабакі і г.д. Бліны пяклі на Ушэсце «Хрысту на анучы», Бліны як мучная страва характарызаваліся і прадукавальнай сімволікай — на куццю першы блін неслі авечкам, каб яны цэлы год былі здаровыя. Часам даследчыкі ў круглай форме бліна бачаць увасабленне сонца і тлумачаць спажыванне бліна на масленіцу як сімвалічны акт ушанавання «маладога» веснавога сонца і далучэння да яго жыватворнай моцы. Пры выпяканні бліноў непажаданай была прысутнасць іншых. Калі хто заходзіў у хату, дзе пякуць бліны, мусіў казаць: «Скачком бліны!», а ў адказ чуў: «Тарчком з ізбы!».

Літаратура
----------

* *Валодзіна Т.* Бліны // Праект «Наша ежа»

Спасылкі
--------

* Беларускія бліны Архівавана 29 жніўня 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh98003154 |
**Ляанінскі педагагічны ўніверсітэт** — педагагічны ўніверсітэт у горадзе Далянь, правінцыя Ляанін, Кітай. Заснаваны ў 1951 годзе, універсітэт адказвае за навучанне настаўнікаў для выкладання ў сярэдніх школах правінцыі.

Гісторыя
--------

Ляанінскі педагагічны ўніверсітэт быў заснаваны ў жніўні 1951 года, як частка Рэспубліканскай рэформы сістэмы падрыхтоўкі настаўнікаў. У адпаведнасці з новай сістэмай shifan (师范) пэўныя ўстановы дадатковай і вышэйшай адукацыі былі створаны з мэтай падрыхтоўкі будучых настаўнікаў. Фінансавымі стымуламі (напрыклад, стыпендыі) было прапанавана заахвочваць студэнтаў да навучання ў гэтых установах. Ляанінскі педагагічны ўніверсітэт быў адным з двух педагагічных універсітэтаў (разам з Шэньянскім педагагічным універсітэтам, заснаваным у тым жа годзе), заснаваных у правінцыі Ляанін.

Ляанінскі педагагічны ўніверсітэт застаецца абласным цэнтрам падрыхтоўкі настаўнікаў у правінцыі Ляанін. Універсітэт складаецца з 10 каледжаў і падзелены на 25 дэпартаментаў, якія прапануюць 39 праграм для тых, хто вучыцца на ступень бакалаўра, 36 — на ступень магістра, і 2 — на ступень дактаранта.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бабка.
Бабка
**Бабка** — традыцыйная беларуская народная страва. Драную бульбу заскварваюць салам, мясам з цыбуляю і іншымі спецыямі і запякаюць. Гатовую бабку падаюць з малаком або смятанай. Вядома ўсюды ў наш час. Папулярная таксама ў літоўскай кухні пад назвай кугеліс.

Гісторыя
--------

З’явілася на Блізкім Усходзе як святочная страва кугель на яўрэйскі Пейсах. Гатавалася ў выглядзе запяканкі з драбнёнай гародніны з дадаткамі мукі і яек. Складнікамі зазвычай былі гарбузы, кабачкі, морква. У розных мясцінах маглі дадавацца кроп, цыбуля, часнок, шпінат, цукіні або цыбуля-парэй.

У нашых краёх рэцэпт перажыў значныя змены, найперш праз бульбу, што стала асноўным складнікам кугелю. Мяркуецца, што на сталах беларусаў, літоўцаў і ўкраінцаў гэтая страва з’явілася ў канцы XIX стагоддзя. Літоўцы завуць яе паводле старое яўрэйскай назвы — *кугеліс*.

Этымалогія
----------

Бабкай традыцыйна называлі салодкі пірог. У палякаў *babka*  (польск.) (бел. — традыцыйная святочная выпечка з цукатамі, разынкамі, арэхамі, прапітаная ромам і пасыпаная цукровай пудрай.

Магчыма, беларускай найменне стравы з бульбы іранічнае — ліцвінская «бабка».

Зноскі
------

1. ↑  Бабка — сястра кугеля // «Наша Ніва». — №35. — 2005.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* *Похлёбкин В. В.* Большая энциклопедия кулинарного искусства. Все рецепты В. В. Похлёбкина. — М.: ЗАО Центрполиграф, 2008. — 975 с. — ISBN 978-5-9524-3563-6.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бабка (страва)
* Бабка — сястра кугеля. «Наша Ніва»
* Талерка — кулінарныя рэцэпты з фотаздымкамі Архівавана 5 сакавіка 2016.

| ⛭Бульба |
| --- |
| Сарты | Спіс сартоў бульбы  (англ.) (бел. |
| Кулінарыя | Спіс страў з бульбы  (англ.) (бел. • Бабка • Бульба фры • Бульбяное пюрэ • Бульбяны салат • Дранікі • Капытка • Крапкакор • Латкес • Рошці • Смажаная бульба • Спакушэнне Янсана • Цэпеліны • Чыпсы |
| Шкоднікі і хваробы | Спіс захворванняў бульбы |
| Вытворчасць і вырошчванне | Спіс краін, якія вырабляюць бульбу  (англ.) (бел. |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мяжуеў.
**Аляксандр Веніямінавіч Мяжуеў** (11 ліпеня 1959, г. Ляхавічы Брэсцкай вобласці) — беларускі дзяржаўны дзеяч, палітык. Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання. Сакратар Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь (з 5 снежня 2013 па 24 чэрвеня 2015 года).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 11 ліпеня 1959 года ў г. Ляхавічы Брэсцкай вобласці.

Скончыў Кіеўскае вышэйшае агульнавайсковае каманднае вучылішча, колава-гусенічныя машыны; Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ (г. Масква), камандна-штабная аператыўна-тактычная; Ваенную акадэмію Генеральнага штаба Узброеных сіл Расійскай Федэрацыі (г. Масква), ваеннае і дзяржаўнае кіраванне. Генерал-маёр.

Займаў камандныя і штабныя пасады ад камандзіра ўзвода да камандзіра брыгады, а затым намесніка камандуючага войскамі аператыўнага камандавання, начальніка штаба — першага намесніка камандуючага войскамі аператыўнага камандавання, камандуючага войскамі аператыўнага камандавання, начальніка Галоўнай ваеннай інспекцыі Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь. З’яўляўся членам калегіі Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь.

На IX з’ездзе грамадскага аб’яднання «Беларускі саюз афіцэраў» быў абраны старшынёй рэспубліканскага савета Беларускага саюза афіцэраў.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання. Абраны па Гродзенскай выбарчай акрузе № 52.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны дваццаццю медалямі, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае трох сыноў.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)

| ⛭Дзяржаўныя сакратары Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь |
| --- |
| Віктар Шэйман (1994—2000) • Урал Латыпаў (2000—2001) • Генадзь Невыглас (2001—2006) • Юрый Крывашэеў (2006) • Віктар Шэйман (2006—2008) • Юрый Жадобін (2008—2009) • Леанід Мальцаў (2009—2013) • Аляксандр Мяжуеў (2013—2015) • Станіслаў Зась (2015—2019) • Андрэй Раўкоў (2020) • Валерый Вакульчык (2020) • Аляксандр Вальфовіч (з 2021) |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Людвінова.
**Людвіно́ва** (таксама **Людвіно́ў**) — колішні фальварак у Смілавіцкай воласці Ігуменскага павета, на рацэ Слоўст, цераз раку ад фальварка Таклінова. Цяпер у межах Чэрвеньскага раёна Мінскай вобласці, на месцы фальварка садаводчае таварыства Волат-МЗКЦ.

Гісторыя
--------

### Ранняя гісторыя

У другой палове XIX стагоддзя фальварак калежскага сакратара рыма-каталіцкага веравызнання Віктара Феафілавіча Катовіча, у Катовіча быў багаты кнігазбор гістарычнай і філасофскай літаратуры.

У 1908 годзе было 66 жыхароў. У 1917 годзе было 22 жыхары, усе палякі.

### Найноўшы час

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. Праведзена нацыяналізацыя фальварка. У 1930-х гадах меў статус пасёлка. У 1938 годзе рэпрэсаваны адзін з жыхароў пасёлка, Дзятко Ігнацій Францавіч.

Крыніцы
-------

1. ↑  Памяць 2003, с. 87.
2. ↑  SgKP 1884, с. 476.
3. ↑  Ярмоловичъ В. 1909, с. 114.
4. ↑  Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии) 1924, с. 117.
5. ↑  Списки жертв — Дятко Игнатий Францевич **(нявызн.)**. *base.memo.ru*. Праверана 6 снежня 2023.

Літаратура
----------

* *Jelski A.* Ludwinów // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom V: Kutowa Wola — Malczyce (польск.). — Warszawa, 1884. — S. 476.
* Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.. — Мінск: Беларусь, 2003. — 749 с. — ISBN 985-01-0251-9.
* Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии) / Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.. — Минск: Белтрестпечать, 1924.
* *Ярмоловичъ В. С.* Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи. — Минскъ: Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета, 1909. — 231 с.
Тэлемах і Нестар
**Тэлемах** (стар.-грэч.: Τηλέμαχος) — у грэчаскай міфалогіі сын легендарнага цара Ітакі Адысея і Пенелопы. Згаданы у «Іліядзе» (II 260), адзін з галоўных персанажаў «Адысеі».

Паводле падання, выкладзенаму ў паэме Гамера «Адысея», Тэлемах у юным узросце паехаў на пошукі бацькі, які з'ехаў на Траянскую вайну, калі Тэлемах быў яшчэ немаўлём. Па савеце багіні Афіны, суправаджалай Тэлемаха ў выяве Ментара, ён адправіўся да Нестара ў Пілас і да Менелая і Алены у Спарту за весткамі пра свой бацьку. У Спарце Тэлемах даведаўся ад Менелая пра прадказанне Пратэя адносна вяртання Адысея.

Жаніхі Пенелопы, не жадаючы вяртання Тэлемаха дахаты, змовіліся і ўстроілі яму засаду на шляху назад. Але, дзякуючы савету Афіны, Тэлемаху атрымалася пазбегнуць смяротнай небяспекі. Вярнуўшыся дахаты, Тэлемах сустрэў свайго бацьку ў свінапаса Еўмея у вобразе жабрака; Адысей адкрыўся яму, і Тэлемах дапамагаў яму пры забойстве жаніхоў, а затым суправаджаў яго да старца Лаэрта.

Паводле паслягамераўскага падання, Тэлемах пасля жаніўся на Палікасце, дачцэ Нестара (якая нарадзіла яму сына Персепола), ці на Наўсікаі, дачцэ Алкіноя. Паводле іншых паданняў, ён жаніўся на Кірцы, якая нарадзіла яму сына Лаціна.

Пазней ён забіў Кірку, каб жаніцца на яе дачцэ Касіфоне, а затым загінуў ад рукі Касіфоны.

Выява ў літаратуры
------------------

Гісторыя Тэлемаха паслужыла тэмай знакамітага рамана Фенелона «Les aventures de Télémaque», і адной з вядучых сюжэтных тэм рамана Джэймса Джойса «Уліс».

Гл. таксама
-----------

* «Адысея»

Зноскі
------

1. ↑  Мифы народов мира. М. 1991-92. В 2 т. Т.2. С.497-498
2. ↑  Псеўда-Апаладор. Міфалагічная бібліятэка Э III 7; VII 32-33
3. ↑  Стэсіхор. Вяртанні, фр.209 Пейдж
4. ↑  Гегій Трэзенскі. Вяртанні, фр.4 Іўлін-Уайт; Еўгамон. Тэлегонія, сінопсіс
5. ↑  Гігін. Міфы 127
6. ↑  Лікафрон. Аляксандра 808 і кам.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тэлемах

Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 135143620 · GND: 118756419 · LCCN: no2016080455 · SUDOC: 050475150 · VIAF: 8183225, 172550252, 62151776820518012640 |
**Дэкларацыя незалежнасці Аўтаномнай Рэспублікі Крым і горада Севастопаль** — дакумент, прыняты 11 сакавіка 2014 года  Вярхоўнай Радай Аўтаномнай Рэспублікі Крым, які абвясціў  Аўтаномную Рэспубліку Крым разам з горадам Севастопаль  суверэннай дзяржавай, якая пры адпаведных вынікаў  рэферэндуму 16 сакавіка 2014 мае права звярнуцца да  Расіі пра ўключэнне тэрыторыі ў склад  федэрацыі на правах  суб'екта. Рашэнне падтрымалі 78 з 81 прысутных дэпутатаў крымскага парламента. Таксама 11 сакавіка дэкларацыю падтрымаў  Севастопальскі гарадскі савет.

Рэакцыя
-------

Расія Міністэрства замежных спраў Расіі прызнала незалежнасць Крыма, паколькі такое рашэнне Вярхоўнай Рады АРК спасылаецца на нормы  міжнароднага права, у прыватнасці Статут ААН і высноў  Міжнароднага Суда ААН ад 22 ліпеня 2010 года па  Косаве.

Украіна  Генеральная пракуратура Украіны звярнулася да  Акруговага адміністрацыйнага суда Кіева з патрабаваннем адмяніць зацверджаную Вярхоўнай Радай АРК і Севастопальскім гарсаветам Дэкларацыю аб незалежнасці Крыма і рашэнне аб правядзенні рэферэндуму 16 сакавіка. У Генеральнай пракуратуры лічаць такія рашэнні незаконнымі і прызнае, што яны замахваюцца на  тэрытарыяльную цэласнасць і канстытуцыйны лад Украіны, а таксама ставяць пад пагрозу грамадскі парадак, жыцці і здароўе грамадзян і шкодзяць грамадскім і дзяржаўным інтарэсам  грамадзян Украіны.

 Міністэрства замежных спраў Украіны выказала пратэст аб прызнанні незалежнасці Крыма  Расіяй, паколькі такое рашэнне Вярхоўнай Рады АРК супярэчыць  украінскаму заканадаўству. У МЗС Украіны выкліканы  Часовы павераны ў справах Расійскай Федэрацыі ва Украіне  Андрэй Вараб'ёў.

Нелегітымным рашэннем аб аддзяленні Крыма ад  Украіне назваў  народны дэпутат ад  Партыі рэгіёнаў  Юрый Мірашнічэнка, каментуючы пазіцыю партыі адносна крымскіх падзей.

Аўтаномная Рэспубліка Крым Лідар Меджліса крымскататарскага народа Рэфат Чубараў негатыўна выказаўся адносна прыняцця дакумента, паколькі ён пагаршае крызіс у Крыме.

Гл. таксама
-----------

* Анексія Крыма Расіяй

Зноскі
------

1. ↑  Парламент Крыма прыняў Дэкларацыю аб незалежнасці // BBC Україна
2. ↑  Крим прийняв "Декларацію про незалежність" // Українська правда
3. ↑  Верховна Рада Криму на закритому засіданні прийняла "декларацію про незалежність" Архівавана 12 сакавіка 2014. // Дзеркало тижня
4. ↑  Заявление МИД Российской Федерации о принятии Декларации о независимости Автономной Республики Крым и г.Севастополя // МЗС Расіі  (руск.)
5. ↑  Генпрокуратура оскаржила "Декларацію про незалежність" Криму // iPress
6. ↑  Заява Міністэрства замежных спраў Украіны Архівавана 12 сакавіка 2014. // МЗС Украіны
7. ↑  Мірошниченко: Референдум 16 березня та кримська декларація про незалежність нелегітимні // Інтерфакс-Україна
8. ↑  Декларація про незалежність АРК і Севастополя поглиблює кризу - Чубаров // УНІАН

Спасылкі
--------

* Декларация о независимости Автономной Республики Крым и г. Севастополя (руск.)
**Зволе** (нідэрл.: Zwolle) — горад і муніцыпалітэт у Нідэрландах, сталіца правінцыі Аверэйсел. У мінулым — ганзейскі горад. Ляжыць на рэках Звартэ Ватэр і Эйсел. Па стане на 1 чэрвеня 2005 года насельніцтва складала 112 460 жыхароў. Плошча муніцыпалітэта — 119,28 км2. Па стане на 1 студзеня 2003 года ў Зволе было 4336 розных прадпрыемстваў і фірмаў, сумарны лік працоўных месцаў складаў 75 049.

Гісторыя
--------

Горад паўстаў на высокім месцы пасярод багністай мясцовасці. Такія месцы назваліся «soule»; гэтае слова стала назвай селішча і пазней трансфармавалася ў цяперашнюю форму. Першае пісьмовае згадванне селішча ставіцца да 1040 г. У 1230 годзе селішча атрымала гарадскія правы. У XV ст. падчас свайго росквіту, горад уступіў у Ганзу. З помнікаў даўніны найболей вядомыя — вежа «пярэчніца» (нідэрл.: Peperbus), атрымаўшая такую назву з-за сваёй формы, і гарадскія вароты Sassenpoort, а таксама астаткі гарадской сцяны, царква Св. Міхаіла і шматлікія старадаўнія хаты.

Транспарт
---------

Зволе — вузел аўтамабільных і чыгуначных дарог. Тут размешчаны другі па велічыні ў краіне (пасля Утрэхта) чыгуначны вузел. З усіх відаў гарадскога транспарта прадстаўленыя толькі аўтобус і таксі.

Зноскі
------

1. ↑  Член партыі VVD
2. ↑  А таксама 7,17 км² вады
**Бакэрбзэ** (бакэрбсэ, ням.: Backerbse, «печаны гарох») - традыцыйная супавая засыпка з цеста ў нямецкай, аўстрыйскай і швейцарскай кухні ў форме абсмажаных ў фрыцюры шарыкаў з цеста велічынёй з гарох. Паходзіць з аўстрыйскага Форарльберга..

Для прыгатавання бакэрбзэ выкарыстоўваецца вадкае цеста з мукі, курыных яек, малака і солі, часам з даданнем алею. Цеста прапускаюць праз плоскую тарку ў кіпельны тлушч. Атрыманыя «гарошыны» абсмажваюць ў фрыцюры да залацістага колеру, затым тлушчу даюць сцячы. Бакэрбзэ дадаюць у булёны і супы непасрэдна перад падачай на стол. Прыгатаваныя бакэрбзэ прадаюцца з 1953 года.

Гл.таксама
----------

* Крутоны
* Клёцкі

Зноскі
------

1. ↑  Eleonora Maria Rosalia (Herzogin zu Troppau und Jägerndorf), Georg Adam Seelig: *Freywillig aufgesprungener Granat-Apffel des Christlichen Samariters. Oder: Aus Christlicher Liebe des Nächsten eröffnete Geheimnisse vieler vortrefflicher bewährter Artzneyen […] Wie auch einem neuen Koch-Buch*, Band 1, Schmidt, Nürnberg 1739, S. 299, „294. Gebackene Erbsen"

Спасылкі
--------

* Сайт вытворцы  (ням.)
Выгляд згатаванага таўча граўча.
**Таўча граўча** — страва македонскай кухні, смажаныя бабы на патэльні. У сербскай кухні ёсць падобная страва прэбранац.

Назва стравы складаецца з двух слоў: «таўча» — асаблівы гліняны посуд, і «граўча» — фасоля. Іншыя назвы стравы — граўча на таўчы, фасоля па-македонску.

Для прыгатавання патрабуецца буйная белая фасоля *тэтавац*, якая культывуецца ў раёне горада Тэтава.

Акрамя белай фасолі ў састаў стравы ўваходзяць рэпчаты лук, алей, чырвоны балгарскі перац і розныя заправы: соль, перац, пятрушка і г.д.

Фасоля перад гатаваннем замочваецца да набракання і размякчэння, потым варыцца да гатовасці, перад сканчэннем варэння ў яе дадаюцца пасіраваны на масле лук і заправы. Па гатовасці фасолі страва перакладаецца ў вогнетрывалы посуд — таўча — і запякаецца. Магчыма даданне да стравы мяса.

Зноскі
------

1. ↑  Большой Балкан // Гастрономический атлас. — Медиа Группа Династия — № 3-4, лето 2014. — С. 61. — 100 с.
2. ↑  Пребранац — Запечённая Фасоль По-Сербски **(нявызн.)**.
3. ↑  Гравче на тавче **(нявызн.)**.
4. ↑  *Наталья Ильина.* Удивительная Македония. — Litres, 2013. — 72 с. — ISBN 9785457257344.
5. ↑  Гравче на тавче (запеченная фасоль) **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 6 кастрычніка 2013. Праверана 18 красавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Один из рецептов тавче гравче
Паўднёваіндыйскі сняданак, які складаецца з ідлі, самбара і вада
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Самбар (значэнні).
**Самбар** (малаялі *സാംബാറ്*, канара *ಹುಳಿ*, тамільская *சாம்பார*, тэлугу *సాంబారు*), таксама **самбхар** альбо **кузамбу** — традыцыйная страва з сачавіцы ў Паўднёвай Індыі.

Звычайна самбар падаецца як гарнір ці заправа да адварнога рысу або іншых індыйскіх страў. Ён уяўляе сабой вадкі соус з невялікім утрыманнем гародніны Рыхтуюць самбар у асноўным з памідораў, сачавіцы, з даданнем рэзкіх затавак (масала). Распаўсюджаны таксама цыбулевы самбар.

Існуе вялікая колькасць варыянтаў гатавання гэтай стравы — у залежнасці ад рэгіёна, ад мясцовай гародніны і інш. Як правіла, соус у аснове сваёй вегетарыянскі; для яго прыгатавання выкарыстоўваецца какосавае малако. У тамільскай кухні самбар рыхтуецца з гароднінай і рыбай (часам з сушанай рыбай). Такі соус носіць назву **кузхамбу** і мае таксама розныя варыяцыі (*ватха кузхамбу*, *расавангі* і інш.).
**Diacheopsis kowalskii** — від слізевікоў сямейства *Stemonitidaceae*. Апісаны Марыян Мэер і Мішэлем Пуленам у 1998 годзе з французскіх Альпаў. Гэты від можна адрозніць ад іншых відаў роду па яго двухколерным капіліцыі, напераменку карычневым і гіялінавым.

Апісанне
--------

Вельмі рэдкі від, які адносіцца да экалагічнай групы нівікольных міксаміцэтаў. Нівікольныя міксаміцэты прадстаўляюць сабой па-экалагічнаму выразна вызначаную групу арганізмаў, якія насяляюць на мяжы зімовага снежнага полага, які тае. Іх часта разглядаюць і апісваюць як альпійскія віды, што сустракаюцца выключна ці часцей за ўсё ў альпійскім поясе, Такім чынам, Diacheopsis kowalskii расце вясной паблізу зоны раставання снегу, асабліва на ніжніх сцеблах кустоў *Rhododendron ferrugineum*.

Арэал і месцазнаходжанне
------------------------

Сустракаецца ў Францыі (Савоя) і ЗША (Арэгон).

Пагрозы
-------

Віду пагражаюць змены клімату, паколькі ад іх змяняецца таксама і колькасць плошчы таючых снягоў, і працягласць іх раставання.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4  Diacheopsis kowalskii  (англ.)  (Праверана 29 лістапада 2023)
2. ↑  How 'alpine' are nivicolous myxomycetes? A worldwide assessment of altitudinal distribution  (Праверана 29 лістапада 2023)

Спасылкі
--------

* Diacheopsis kowalskii  (англ.)  (Праверана 29 лістапада 2023)
**Джон Ланда Нкома** (англ.: John Landa Nkomo; 22 жніўня 1934 — 17 студзеня 2013) — дзяржаўны дзеяч Зімбабвэ. Займаў пасаду другога віцэ-прэзідэнта краіны з 13 снежня 2009 па 17 студзеня 2013 года.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 22 жніўня 1934 года ў Паўднёвай Радэзіі.

У маладосці быў актыўным прыхільнікам партыі Саюз афрыканскага народа Зімбабвэ (ЗАПУ), якая стала пераемнікам забароненага ў Паўднёвай Радэзіі нацыянальнага кангрэса.

У 2005—2008 гадах года з’яўляўся спікерам парламента Зімбабвэ.

У 2009 годзе прыступіў да абавязкаў віцэ-прэзідэнта краіны. Гэтую пасаду займаў да самай смерці.

17 студзеня 2013 года памёр у ПАР, дзе праходзіў курс лячэння ад рака.

Спасылкі
--------

* Джон Нкома на сайце reuters.com (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
Крэматорый у 1874 годзе
**Крэматорый** — печ для спальвання (крэмацыі) нябожчыкаў, а таксама будынак, дзе знаходзіцца такая печ. Першы крэматорый быў адкрыты ў Мілане ў 1876 годзе, у Мінску — у 1986 (гл.Мінскі крэматорый).

Працэс крэмацыі
---------------

Асноўны артыкул: **Крэмацыя**
Працэс крэмацыі ўяўляе сабой гарэнне цела памерлага за кошт патокаў газу высокіх тэмператур (870—980 ° C), якія падаюцца ў камеру крэмацыйных печаў. Для эфектыўнай дэзінтэграцыі ў сучасных печах ўкаранёны шэраг мадыфікацый (адна з іх складаецца ў падачы большай часткі полымя на тулава, якое складае асноўную масу цела). У якасці паліва для печаў ў цяперашні час выкарыстоўваецца газ (прыродны або прапан), радзей электрычнасць. Да 1960-х гг. актыўна выкарыстоўваўся каменны вугаль або кокс.

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн. 1999, С.536
Сан-Францыска: падчас пажару пасля землетрасення 1906 года. Салдаты арміі ЗША займаюцца марадзёрствам
**Марадзёрства** (ад фр.: maraudeur — рабаўнік) — незаконнае прысваенне чужой маёмасці ў атмасферы беспакаранасці, звычайна ў надзвычайных сітуацыях — напрыклад, падчас прыродных катастроф або баявых дзеянняў.

Ахвярамі марадзёрства могуць быць не толькі асобы, але і цэлыя горада або рэгіёны: да прыкладу, пасля Чарнобыльскай аварыі эвакуіраваны горад Прыпяць быў разрабаваны марадзёрамі. Нават праз 20 гадоў пасля аварыі, марадзёры працягваюць вывозіць рэшткі гарадскога маёмасці. Марадзёрствам з’яўляецца і прысваенне рэчаў загінулых у катастрофах і аварыях.

Марадзёрства падчас ваенных дзеянняў разглядаецца міжнародным правам як ваеннае злачынства міжнароднага характару.

Марадзёрства часта суправаджаецца актамі гвалту.

Літаратура
----------

* Марадзёрства // Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 10. Мінск, 2000. С. 102

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Марадзёрства на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (11-th) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11978316f · GND: 4201732-4 · LCCN: sh85102139, sh99005530 · LNB: 000238544 · Microsoft: 2780570456 |
**Даляньскі ўніверсітэт** (англ.: Dalian University) — універсітэт у горадзе Далянь, правінцыя Ляанін, КНР; знаходзіцца ў падпарадкаванні правінцыйнага ўрада.

Мае 24 інстытуты, 42 спецыяльнасці, 35 магістарскіх праграм. Навучаецца каля 10000 студэнтаў.

Універсітэт мае партнёрскія адносіны з шэрагам замежных дзяржаў, у прыватнасці, з Аўстраліяй, ЗША, Канадай, Рэспублікай Карэя, Расіяй, Сінгапурам, Францыяй, Японіяй і іншымі краінамі і тэрыторыямі.

Гісторыя ўніверсітэта
---------------------

Гістарычна адкрыццё ўніверсітэта адбылося ў красавіку 1949 года, быў адкрыты былы Даляньскі ўніверсітэт. У ліпені 1950 года з яго быў влучаны Даляньскі тэхнічны інстытут (затым - Даляньскі політэхнічны ўніверсітэт, а таксама Даляньскі медыцынскі інстытут, а таксама шэраг лабараторый і навукова-даследчых інстытутаў (хімічны, прыродазнаўчых навук і іншыя). У кастрычніку 1987 года з Даляньскага політэхнічнага ўніверсітэта вылучыўся Медыцынскі інстытут і Педагагічны інстытут і на іх базе быў утвораны Даляньскі ўніверсітэт.

Структурныя падраздзяленні
--------------------------

* Інстытут міжнароднага культурнага абмену
* Інстытут дзелавога адміністравання
* Гуманітарны Інстытут
* Інстытут прыгожых мастацтваў
* Музычны Інстытут
* Інстытут Фізкультуры
* Інфармацыйна-інжынерны Інстытут
* Медыцынскі Інстытут
* Інстытут замежных моў
* Будаўнічы Інстытут
* Інстытут Турызму
* Біяінжынерны Інстытут
* Жаночы Інстытут
* Хіміка-тэхналагічны факультэт
* Машынабудаўнічы факультэт
* Фізічны факультэт
* Цэнтр праектавання перадавых тэхналогій
* Кітайска-французскі цэнтр
* Педагагічны Інстытут
* Цэнтр гендэрных даследаванняў
**Гульні Садружнасці** (англ.: Commonwealth Games) — міжнародныя комплексныя спартыўныя спаборніцтвы краін Садружнасці нацый, якія праводзяцца раз на чатыры гады, а па колькасці ўдзельнікаў і аб’ёме выступленняў, якія ўступаюць толькі Летнім Алімпіядам.

Гульні Садружнасці — адзін з самых важных элементаў у спартыўна-культурных адносінах паміж членамі Садружнасці.

Гісторыя
--------

Правобраз будучых Гульняў узнік у 1911 годзе, калі ў гонар каранацыі караля Георга V былі арганізаваны Гульні Брытанскай імперыі, дзе былі праведзены спаборніцтвы па боксе, барацьбе, плаванні і лёгкай атлетыцы, у якіх прынялі ўдзел тады яшчэ залежныя Канада, Аўстралія і Паўднёвая Афрыка.

У 1928 годзе канадскі спартыўны рэпарцёр М.-М.Робінсан прапанаваў правесці Гульні Брытанскай імперыі. Ідэя была падтрымана, і ўжо ў 1930 годзе прайшлі першыя спаборніцтвы ў канадскім Гамільтане. Наступныя Гульні праходзілі кожныя чатыры гады паміж Алімпіядамі, перарываючыся толькі падчас Другой сусветнай вайны.

З часам многія калоніі і дамініёны атрымалі незалежнасць, а сама Садружнасць нацый рэфармавалася, таму афіцыйная назва спаборніцтваў мянялася.

* 1930—1950 гады — Гульні Брытанскай імперыі.
* 1954—1966 гады — Гульні Брытанскай імперыі і Садружнасці нацый.
* 1970—1974 гады — Гульні Брытанскай Садружнасці нацый.
* 1978—1998 гады — Гульні Садружнасці нацый.
* З 2002 года — Гульні Федэрацыі Садружнасці нацый.

Байкоты
-------

Гульні Садружнасці, як і Алімпіяды, хоць і ў меншай меры, не абмінулі байкоты па палітычных матывах, звязаных з апартэідам у ПАР. У 1978 годзе Гульні байкатавала Нігерыя, але самы буйны скандал адбыўся ў 1986 годзе, калі з-за спартыўных кантактаў Вялікабрытаніі і Паўднёвай Афрыкі адмовіліся прымаць удзел 32 каманды. З 1972 па 1990 год пагроза байкоту існавала і ад краін, якія пагадзіліся ўдзельнічаць у Гульнях.
Жалезная пагада ўзімку.
**Жалезная пагада** (кіт. трад. 鐵塔, спр. 铁塔, піньінь *tiětǎ*; *Тета*) — васьмігранная трынаццаціярусная цагляная пагада будыйскага храма Ю Го ў кітайскім горадзе Кайфэн. Пабудавана ў 1049 г. мае вышыню 56,88 метраў і з'яўляецца адным з цэнтральных помнікаў архітэктуры дынастыі Сун, сталіцай якой быў Кайфэн.

Пабудова збудавана на месцы 120-метровай драўлянай пагады, якая абрынулася ад удару маланкі. Пры будаўніцтве выкарыстоўвалася да 50 разнавіднасцяў паліванай цэглы, якая мае спецыфічны металічны адліў, адкуль і пайшла назва. Сцены пакрыты разьбой, якая адлюстроўвае Буду, манахаў, спевакоў, танцораў і драконаў. Пад карнізамі падвешаны 104 званы, якія пазвоньваюць пры наймалым павеве ветра. Унутры пабудовы — шрубавая лесвіца і фрэскі з ілюстрацыямі да класічнага рамана «Падарожжа на Захад».

Пагада вытрымала 38 землетрасенняў і 6 паводак Жоўтай ракі, адна з якіх разбурыла ў 1847 г. усе прылеглыя храмавыя пабудовы.

* 
* 
*

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Жалезная пагада
* 铁塔公园 Архівавана 16 мая 2008.
* Тэта на artclassic.edu.ru Архівавана 4 сакавіка 2016.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская |
**Міжнародны аэрапорт Нанкін Лукоў** (ІАТА: **NKG**, ІКАО: **ZSNJ**) — галоўны аэрапорт, які абслугоўвае горад Нанкін (сталіца правінцыі Цзянсу). Станам на 2018 год з пасажырапатокам роўным 28500000 чалавек, займаў адзінаццатае месца ў Кітаі. Размешчаны ў прыгарадным раёне Цзянін, на адлегласці больш за 35 кіламетраў на поўдзень ад цэнтра горада Нанкін. Злучаны з горадам лініяй S1 Нанкінскага метрапалітэна.

Нанкін з'яўляецца хабам для авіякампаній China Eastern Airlines, Shenzhen Airlines, China Southern Airlines і XiamenAir. Нанкін з'яўляецца асноўнай базай для авіякампаніі China Postal Airlines, забяспечваючы грузавыя перавозкі ва ўсе буйныя гарады Кітая, ажыццяўляючы экспрэс-дастаўку і перавозку грузаў для пошты Кітайскай Народнай Рэспублікі. У 2017 годзе аэрапорт апрацаваў 25 822 936 пасажыраў і 374 214,9 тон грузаў.

Зноскі
------

1. 1 2  World Airport Traffic Report / Airports Council International — 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q109831807'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q409068'></a>
**Гуля́ш** — група традыцыйных страў венгерскай кухні, якія служаць своеасаблівай візіткай Венгрыі ў свеце, але за межамі самой Венгрыі не зусім слушна інтэрпрэтуюцца.

У краінах Цэнтральнай Еўропы — суседзях Венгрыі, і ў астатнім свеце (асабліва ў ЗША) гуляш — страва накшталт цёмнага рагу з ялавічыны, курыцы ці свініны, тушаная у пікантным соусе з вострай папрыкі з дадаткам вялікай колькасці цыбулі і спецыямі (перцам, маяранам і г.д.). У самой Венгрыі такая страва называецца *pörkölt* (без смятаны) або папрыкаш (са смятанай).

Сапраўдны гуляш: у Венгрыі прыметнік *gulyás* («пастухоў») адносяць да густога наварыстага гэтак званага «пастуховага супу» (*gulyás leves*), які ядуць з гаршчкоў лыжкамі. Гэтая страва больш вадкая, чым «міжнародны» гуляш, у яе апроч, мяса, цыбулі і папрыкі, дадаюць таматы, салодкі перац, бульбу, локшыну, мучныя клёцкі.

Літаратура
----------

* *Белы А.* Гуляш // Праект «Наша ежа»

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Гуляш**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4308194-0 · NKC: ph120622 |


1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15
**Аўстралійскі нацыянальны ўніверсітэт** (англ.: The Australian National University, ANU) — дзяржаўны ўніверсітэт, размешчаны ў Канберы (Аўстралія). Створаны 1 жніўня 1946 года. Спачатку спецыялізаваўся на даследчай рабоце. У 1960 годзе аб'яднаўся з Універсітэцкім каледжам Канберы і пачаў даваць таксама і вышэйшую адукацыю.

Аўстралійскі нацыянальны ўніверсітэт - адзін з вядучых універсітэтаў Аўстраліі, уваходзіць у «Групу васьмі», — аб'яднанне васьмі вядучых дзяржаўных універсітэтаў Аўстраліі. Па дадзеных на 2017 год ва ўніверсітэце навучалася звыш 25 000 студэнтаў. Згодна з уплывовым рэйтынгам выдавецтва «U.S. News & World Report», у 2018 навучальным годзе ўніверсітэт займаў 59-ы радок у сусветным рэйтынгу і 4-ы сярод універсітэтаў Аўстраліі. У 2006 годзе тым жа выдавецтвам універсітэт прызнаваўся найлепшай аўстралійскай навучальнай установай.

Зноскі
------

1. ↑

| ⛭Міжнародны альянс даследчых універсітэтаў |
| --- |
| 
Сцяг Аўстраліі Аўстралійскі нацыянальны ўніверсітэт •
Сцяг Вялікабрытаніі Кембрыджскі ўніверсітэт •
Сцяг Вялікабрытаніі Оксфардскі ўніверсітэт •
Сцяг ЗША Каліфарнійскі ўніверсітэт у Берклі •
Сцяг ЗША Ельскі ўніверсітэт •
Сцяг Кітая Пекінскі ўніверсітэт •
Сцяг Сінгапура Нацыянальны ўніверсітэт Сінгапура •
Сцяг Японіі Такійскі ўніверсітэт •
Сцяг Даніі Капенгагенскі ўніверсітэт •
Сцяг Швейцарыі Швейцарская вышэйшая тэхнічная школа Цюрыха
 |
Віа дэі Форы Імперыялі
Фашысцкі ваенны парад на *Віа дэль Імпера*
**Віа дэі Форы Імперыялі** (*Via dei Fori Imperiali*, першапачаткова *Via dell’Impero*) — шырокі праспект у цэнтры Рыма ад П’яцца Венецыя да Калізея, пабудаваны ў 1932 годзе па загадзе Беніта Мусаліні. Прамая вуліца шырынёй 30 і даўжынёй 850 м аддзяляе асноўны рымскі форум ад імператарскіх форумаў. Знаходзіцца ў раёне Монці.

Гісторыя
--------

Аж да Сярэднявечча на месцы сучаснага праспекта знаходзіліся руіны антычных збудаванняў, але потым былі збудаваны хрысціянскія цэрквы і кляштары. У канцы XVI стагоддзя па загадзе кардынала Мікеле Банелі, які нарадзіўся ў Александрыі, гэта тэрыторыя была кардынальна перабудавана. Створаны тут квартал атрымаў назву Александрыйскага (Alessandrino).

Сучасная вуліца была пракладзена ў 1924—32 гг. па-над раскопкамі антычных імператарскіх форумаў (Траяна, Аўгуста, Нервы), часткова разваліны форумаў можна бачыць па баках вуліцы. Пры будаўніцтве былі разбураны пастамент статуі-калоса Нерона і руіны антычнага фантана. Працы суправаджаліся поўным разбурэннем квартала, які знаходзіўся тут раней. Па ідэі Мусаліні Віа дэі Форы Імперыялі павінна была сімвалічна злучаць Калізей з Плошчай Венецыі — цэнтрам новай фашысцкай імперыі. Адкрыццё пад назвай вуліцы Імперыі (via dell’Impero) адбылося 9 красавіка 1932 года.

Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны вуліца была пераназвана ў Віа дэі Форы Імперыялі. Кожны год 2 чэрвеня тут праводзіцца ваенны парад у гонар Дня Італьянскай Рэспублікі. З 1980-х гадоў не раз уздымалася пытанне аб ліквідацыі вуліцы, з прычыны таго, што яна падзяляе на дзве часткі археалагічную зону і замінае раскопкам. У наш час Віа дэі Форы Імперыялі адкрыта для аўтамабільнага транспарту і толькі па нядзелях ператвараецца ў пешаходную зону.

Літаратура
----------

* *Henze, Anton.* Kunstführer Rom. — Stuttgart: Reclam, 1994. — ISBN 3-15-010402-5.
* Sovraintendenza Comunale ai Musei Gallerie Monumenti e Scavi, *Gli anni del Governatorato (1926—1944)*, Collana *Quaderni dei monumenti*, Roma, Edizioni Kappa, 1995. ISBN 88-7890-181-4:
* Silvana Rizzo Medugno, *Archeologia e arredo urbano in via dei Fori Imperiali tra il 1870 e il 1945*, pp. 47-52.
* Valter Vannelli, *Le case dei Mercati Traianei tra la piazza del Foro, via Alessandrina e via di Campo Carleo: premesse su via dei Fori Imperiali*, pp. 25-38.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Віа дэі Форы Імперыялі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4461115-8 · LCCN: sh86006181 · VIAF: 238759810 |
**Ютаўскі ўніверсітэт** (англ.: University of Utah) — самая вялікая і значная вышэйшая навучальная ўстанова штата Юта, ЗША. Згодна з Шанхайскім рэйтынгам ВНУ займае 79 месца ў свеце.

Гісторыя
--------

Універсітэт быў створаны 28 лютага 1850 года і першапачаткова насіў назву Універсітэт Дэзерэта (англ.: University of Deseret). Універсітэт быў заснаваны Генеральнай Асамблеяй часовага штата Дэзерэт. Першым кіраўніком Універсітэта быў прызначаны Орсан Спенсе. У першыя гады існавання ўніверсітэт сутыкнуўся з вялікімі матэрыяльнымі цяжкасцямі. У сувязі з матэрыяльнымі праблемамі, а таксама ў сувязі з недахопам дастатковай колькасці абітурыентаў Універсітэт Дэзерэта быў зачынены ў 1853 годзе. Аднак ужо ў 1867 годзе Універсітэт Юты пад кіраўніцтвам Дэвіда О. Калдэра адрадзіў сваю дзейнасць.
Кржыжыкавы фантаны
**Кржыжыкавы фантаны** (чэшск.: Křižíkova fontána) — комплекс спяваючых фантанаў, размешчаных у павільёнах Пражскіх выставак (чэшск.). Названы ў гонар галоўнага інжынера Францішка Кржыжыка (чэшск.). Былі пабудаваны да адкрыцця Першай Чэшскай індустрыяльнай выстаўкі (чэшск.) дынастыі Габсбургаў у 1891 годзе.

Лічацца ўнікальным еўрапейскім здабыткам. У басейне памерам 25 на 45 метраў размешчаны водныя кольцы, увянчаныя 3.000 распыляльнікаў і кіруемыя 49 помпамі, агульная даўжыня труб складае каля 2-х кіламетраў. Месцы для гледачоў вырашаны ў выглядзе амфітэатра, разлічанага на 6 тысяч гледачоў. Працягласць паказу — 40 хвілін, паказ ідзе кожную гадзіну, пачынаючы з 20:00.

Зноскі
------

1. ↑  Афіцыйны сайт www.krizikovafontana.cz

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт  (чэшск.) (англ.) (ням.) (ісп.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кукер, значэнні.
Кукеры ў Карлава.
Кукеры ў традыцыйных уборах. Раней за 1945 г.
**Кукер** - абрад пераапранання на масленіцу ці каляды ў балгар. У міфалогіі паўднёвых слаавян увасабленне ўрадлівасці. Удзельнікі абрада — *кукеры*, балг.: кукери, кукове, старци, бабугери, бабурци, песяцы, зибуци, доакуси, калугери, камилари, джамалари, джумали.

Абрад уключае гульнёвыя сцэны, яія закліканы паспрыяць дабрабыту, урадлівасці і здароўю навакольных, абараніць сяло ад бяды і няшчасця. Вядомы ва ўсходняй і паўднёвай Фракіі, а таксама ў Радопах, Сарэдняй Гары, асобных рэгіёнах усходняй Балгарыі; мае структурнае і функцыянальнае падабенства з калядна-навагоднімі абыходамі ў заходняй Балгарыі, Македоніі, паўднёва-усходняй Сербіі (наяўнасць разгалінаванай сістэмы роляў; прысутнасць пераапранутых, якія прыкідваюцца жаніхом і нявестай; выкананне гульнявых сцэн з яскрава выяўленай фалічнай сімволікай і г. д.).

Абрад выконваецца выключна мужчынамі, пераважна халастымі, на працягу масленічнага тыдня і ў наступны за нім панядзелак (*Кукеровден, Куковден, Старцовден*). Ва ўбраннях кукераў пераважаюць вопратка са шкур, выкручаных поўсцю вонкі; іх маскі мудрагеліста ўпрыгожаны рознакаляровымі маністамі, люстэркамі, перамі, рогамі. Кукеры абвешаны рознай вялічыні званочкамі, у руках маюць драўляныя шаблі, афарбаваныя на канцы накшталт фаласа ў чырвоны колер.

Кукеры імітуюць грубыя любоўныя дзеі з «жонкамі», таксама пераапранутымі, якія, у сваю чаргу, таксама пад рогат навакольных імітуюць цяжарнасць і роды. Потым здзяйсняецца абрадавае ворыва, высейваецца зярно.

Прызначэнне згаданай дзеі — забяспечыць добры ўраджай, заклікаць да родаў маці-Зямлю.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Кукер на Вікісховішчы |

* Кукер(недаступная спасылка) // Энцыклапедыя «Міфы народаў света»  (руск.)
* 

| ⛭Народныя святы славян |
| --- |
| 
**Каляды /**
**Першая Каляда** •
Васілёў вечар /
Шчодрык /
Аўсень •
Вадзяная куцця •
Грамніцы (Стрэчанне) •
Аўлас •
 **Масленіца** •
Саракі •
**Благавешчанне** •
Вербная нядзеля •
Страсны тыдзень (Вялікі тыдзень) •
Вялікдзень •
Вялікодны тыдзень •
Правадная нядзеля •
Ярылавіца •
*Радаўніца* •
Юр’еў дзень •
Мікола вясновы •
Ушэсце •
**Сёмуха** •
*Троіцкія Дзяды* •
Тройца •
Троіцкі тыдзень •
**Купалле** •
Пятрок •
 Ілля •
Мядовы Іспас •
Яблычны Іспас •
Трэці Іспас •
Першая Прачыстая (Дажынкі) •
Другая Прачыстая (Багач) •
Трэцяя Прачыстая (Пакровы) •
*Асеннія Дзяды* (Дзмітраўская субота) •
Дзмітроў дзень •
Кузьма і Дзямьян •
Мікола зімні
 |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Лю Шусян** (кіт.: 刘寿祥 , красавік 1958 — 13 лютага 2020) — кітайскі мастак-акварэліст і прафесар Хубэйскага інстытута вытанчаных мастацтваў  (англ.) (бел.. Яго працы атрымалі мноства ўзнагарод і захоўваюцца ў зборах многіх мастацкіх музеяў. Ён таксама быў членам Кітайскай дэмакратычнай лігі.

Біяграфія
---------

Лю Шусян нарадзіўся ў горадзе Ухань. У 1981 годзе ён скончыў Хубэйскі інстытут вытанчаных мастацтваў  (англ.) (бел. па кафедры выяўленчых мастацтваў і пачаў выкладанне па спецыяльнасці. Ён застаўся ва ўніверсітэце і займаў пасаду загадчыка кафедры выяўленчага мастацтва. У 2009 годзе ён стварыў кафедру акварэльнага жывапісу і займаў пасаду загадчыка кафедры. Ён быў першым чалавекам, які стварыў кафедру акварэльнага жывапісу ў кітайскім мастацкім каледжы. Тэхніка Лю, у прыватнасці яго пачуццё адценняў колеру, дасягнула такой жа глыбіні і разнастайнасці ў маштабе, што і ў многіх карцінах алеем. Па словах Фэн Фен, дырэктара мастацкага музея Ухані, карціны Лю маюць разумную кампазіцыю прасторы і формы, што робіць іх «поўнымі рухамі і пачуццём рытму»; для гэтага Лю «звярнуў вялікую ўвагу на нюансы і выказаў у сваіх творах, што ўсе рэчы на Зямлі валодаюць адчувальнасцю і ўласнай прыгажосцю». На пенсіі з 2018 года. У тым жа годзе ўніверсітэт Хубэя наняў Лю як выдатнага прафесара.

17 студзеня 2020 года Лю адправіўся ў Чжухай на выстаўку, і ў той час таксама паведамілі пра каранавірусную хваробу 2019. У 5 гадзін раніцы 13 лютага Лю Шусян памёр ад гэтай хваробы ў шпіталі Уханя ва ўзросце 62 гадоў. Яго дачка і зяць таксама былі шпіталізаваны з вірусам.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑   Праверана 17 лютага 2020.
3. ↑  水彩画领军人物刘寿祥因新冠肺炎辞世，享年62周岁 — 澎湃新闻, 2020. Праверана 17 лютага 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17499997'></a>
4. ↑   Праверана 17 лютага 2020.
5. ↑  水彩画领军人物刘寿祥因新冠肺炎辞世，享年62周岁 — *(untranslated)*, 2020. Праверана 17 лютага 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15925806'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17499997'></a>
6. 1 2  "著名水彩畫家　劉壽祥武漢肺炎病逝　享年 62 歲". Архівавана з арыгінала 13 сакавіка 2020. Праверана 1 красавіка 2020. `{{cite news}}`: Невядомы параметр `|deadurl=` ігнараваны (прапануецца `|url-status=`) (даведка) Архівавана 13 сакавіка 2020. Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 13 сакавіка 2020. Праверана 1 красавіка 2020.
7. ↑  "中国水彩画大师 刘寿祥不敌武汉肺炎".
8. ↑  "刘寿祥因新冠肺炎去世，中国痛失一位水彩画领军人物". Архівавана з арыгінала 16 лютага 2020. Праверана 1 красавіка 2020. `{{cite news}}`: Невядомы параметр `|deadurl=` ігнараваны (прапануецца `|url-status=`) (даведка) Архівавана 16 лютага 2020. Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 16 лютага 2020. Праверана 1 красавіка 2020.
9. ↑  "水彩画领军人物刘寿祥因新冠肺炎辞世，享年62周岁". 澎湃新聞.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 5242 4615 · LCCN: nr2004020537 · NLC: 053678204 · VIAF: 14719922 |
**Бла́жышкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Відзаўскага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Блажышкі.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Відзаўскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Маладзечанскай вобласці. 27 сакавіка 1959 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Абалеўскага (15 населеных пунктаў: Ажубелі, Блажышкі, Вільканішкі, Дзерваны, Жвіркі, Ждэгелі, Кальнішкі, Калонія, Лайбуны, Мікуці, Наваселле, Падравішкі, Раташалі, Рэпішкі, Снегішкі) і Казянскага (18 населеных пунктаў: Астравішкі, Бержалата, Бучаны, Бялюнішкі, Гянужа, Гультаёўшчына, Дагіма, Ержышкі, Жалабішкі, Карчаватка, Латышкі, Марозаўка, Могільнікі, Новыя Пятрышкі, Растанішкі, Старыя Пятрышкі, Стукапіева, Трэйбшы) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 33 населеныя пункты.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 сакавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 4.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Буйвал.
**Валерый Яўгенавіч Буйвал** (нар. 3 ліпеня 1955, Вышні Валачок, Цвярская вобласць, РСФСР) — беларускі мастацтвазнавец і перакладчык.

Біяграфія
---------

У 1956 г. сям'я вярнулася ў Гомель. Скончыў факультэт тэорыі і гісторыі мастацтва Інстытута жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Рэпіна Акадэміі Мастацтваў у Санкт-Пецярбургу (1977). У 1977—1989 працаваў навуковым супрацоўнікам і загадчыкам аддзела ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі ў Мінску. Цяпер на творчай працы. Сябра Беларускага саюза мастакоў. З кастрычніка 1988 г. сябра БНФ «Адраджэнне». Сакратар Управы БНФ «Адраджэнне» і Кансерватыўна-Хрысціянскай партыі — БНФ.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследуе беларускае і заходнееўрапейскае мастацтва. Аўтар артыкулаў па гісторыі ірландскага, шведскага, англійскага, валійскага, польскага, італьянскага мастацтва, а таксама пра творчасць Мікеланджэла, А. Дзюрэра, Дж. Беліні, Р. Кампена, Джота, Ф. Гойі, І. Босха, Ж. Міро. Перакладае з еўрапейскіх моў творы мастацкай літаратуры і мастацтвазнаўства. Пераклаў на беларускую мову асобныя творы М. дэ Сервантэса, Г. Г. Маркеса, Ж. Амаду, Б. Б’ёрнсана, А. Стрындберга, Дж. Вергі, К. Чапека і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Буйвал Валерый Яўгенавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Спасылкі
--------

* Буйвал Валерый Яўгенавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
**Георгій Іванавіч Жыхараў** (30 лістапада 1915, г. Слаўгарад — 14 красавіка 1973) — беларускі дырыжор, музыкант, дзеяч аматарскага мастацтва.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1951 годзе Беларускую кансерваторыю, з 1948 года выкладаў у ёй. 3 1934 года арганізатар і кіраўнік аматарскіх аркестраў у Гомелі. 3 1938 года саліст-балалаечнік і канцэртмайстар-выканаўца аркестра народных інструментаў Беларускага радыёкамітэта, кіраўнік аркестравай групы Ансамбля песні і танца БВА, кіраўнік і саліст секстэтаў домраў і балалаек Беларускага радыё.

Арганізатар і кіраўнік шматлікіх вучэбных і аматарскіх аркестраў. Майстар аранжыроўкі, інструментоўкі, прапагандыст твораў беларускіх кампазітараў і народнай музыкі.

Узнагароды
----------

Дыпламант Усесаюзнага агляду-конкурсу (Масква, 1939).

Памяць
------

3 1985 года праводзяцца музычныя рэспубліканскія юбілейныя (Мінск) і абласныя (Гомель, Магілёў), гарадскія штогадовыя (Мінск, Магілёў), фестывалі памяці Жыхарава.
Прыгатаваны кайзершмарн

**Кайзершмарн** (ням.: Kaiserschmarrn, таксама *Kaiserschmarren* - кайзераўскі (імператарскі) амлет) - салодкая мучная страва аўстрыйскай, у прыватнасці, венскай кухні.

Для прыгатавання кайзершмарна выкарыстоўваецца цеста для салодкіх блінцоў: мука, малако, яйкі, цукар і драбок солі. Цеста выліваецца на патэльню і смажыцца да таго часу, пакуль ніжні бок не будзе гатовы. Затым цеста ў працэсе падсмажвання падзяляюць лапатачкай (двума відэльцамі) на невялікія кавалачкі і смажыцца да ўтварэння хрумсткай скарыначкі. Кайзершмарн падаюць, пасыпаўшы цукровай пудрай, звычайна з ванільным соусам або павідлам (узварам) (традыцыйна з слівы). Магчымы і іншыя варыянты прыгатавання - з даданнем разынак, міндаля, арэхаў і інш. Калі загадзя ўзбіць яечны бялок з цукрам, кайзершмарн атрымаецца асабліва паветраным.

Прыгатаванне
Паводле легенды кайзершмарн быў любімай стравай аўстрыйскага імператара Франца Іосіфа I (1830-1916), адкуль і пайшла назва. Іншая легенда абвяшчае, што імператар вельмі любіў палачынкі (салодкія блінцы). Калі яны выходзілі занадта тоўстымі ці рваліся ў працэсе падрыхтоўкі, прыдворны кухар падаваў іх прыслузе ў форме кайзершмарна, бо яны былі непрыдатныя для стала імператара (ням.: A Schmarrn des am Kaiser zu servieren).

**Земэльшмарн** рыхтуецца аналагічна кайзершмарну, але замест мукі выкарыстоўваюцца размочаныя ў малацэ і здробненыя булачкі (ням.: Semmel - булачка).

Спасылкі
--------

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Кайзершмарн**
**Гамбургер** — від сэндвіча, інгрэдыентамі якога з'яўляецца сечаная смажаная катлета, якая падаецца ўнутры разрэзанай булкі. У дадатак да мяса гамбургер можа мець вялікую колькасць разнастайных прыпраў, напрыклад: кетчуп і маянэз, шынку, салату, марынаваны агурок, сырую або смажаную цыбулю, памідор.
Слова гамбургер паходзіць ад англійскага слова *Ham* — шынка.

Гл.таксама
----------

* Чызбургер

Зноскі
------

1. ↑  Friedrich Kluge: *Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache*. 24. Auflage, Berlin 2002

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 16559479f · GND: 4158950-6 · LCCN: sh92002088 · Microsoft: 2909503758 · NKC: ph338526 |