recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Аляксандр Пятровіч Кулясаў** (1919—1944) — капітан Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Аляксандр Кулясов нарадзіўся 10 сакавіка 1919 года ў вёсцы Малы Толкіш (цяпер — Чыстапальскі раён Татарстана). Пасля заканчэння педагагічнага вучылішча і першага курса педагагічнага інстытута працаваў настаўнікам. У 1939 годзе Кулясаў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1941 годзе ён скончыў Гомельскае пяхотнае вучылішча, у 1943 годзе — курсы «Стрэл». Са студзеня 1942 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

Да чэрвеня 1944 года капітан Аляксандр Кулясаў камандаваў батальёнам 1086-га стралковага палка 323-й стралковай дывізіі 3-й арміі 1-га Беларускага фронту. Вызначыўся падчас вызвалення Гомельскай вобласці Беларускай ССР. 24—25 чэрвеня 1944 года батальён Кулясава прарваў нямецкую абарону ў раёне вёсак Азяраны і Вялікая Крушынаўка Рагачоўскага раёна і паспяхова захапіў варожы апорны пункт, дзякуючы чаму наступ змог працягнуць ўвесь полк. У тым баі Кулясов загінуў. Пахаваны ў Азяранах.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года капітан Аляксандр Кулясаў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнамі Леніна і Чырвонай Зоркі.

У гонар Кулясава ўстаноўлена стэла і названая вуліца ў Чыстапалі, устаноўлены бюст у яго роднай вёсцы.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Кулясов Александр Петрович (рус.).  AZ Library. Проверено 12 ноября 2013.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.

Спасылкі
--------

Аляксандр Пятровіч Кулясаў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
Этнічная карта Бесарабіі па агульнарумынскім перапісе 1930 года. Прысутнасць *албанскага* насельніцтва была зафіксавана ў Балградскім павеце
**Албанцы на тэрыторыі сучаснай Украіны** з’яўляюцца адной з нацыянальных меншасцяў, якія зрабілі свой унёсак у станаўленне і развіццё гістарычнай вобласці Наваросія. На тэрыторыі Расійскай імперыі першыя албанамоўныя групы з’явіліся ў ходзе масавай іміграцыі праваслаўных народаў з Асманскай Балгарыі ў Расійскі Буджак у 1811 годзе. Грамадзянамі Украіны яны сталі пасля 1991 года. Паводле дадзеных усеўкраінскага перапісу 2001 года, у краіне пражывала 3308 албанцаў.

Дынаміка колькасці
------------------

Сучасныя арнаўты ўсё больш схільныя да асіміляцыі ў навакольнае іх славянскае асяроддзе. Пік колькасці быў адзначаны па перапісе 1970 (амаль 4 000). З тых часоў іх лік паступова скарачаецца. Зрэшты, яшчэ больш інтэнсіўная (у працэнтных адносінах) украінізацыя прагрэсуе таксама і сярод значна больш шматлікіх балгараў, гагаўзаў, малдаван, рускіх, якія здаўна пражывалі разам з арнаўтамі. Паводле дадзеных усеўкраінскага перапісу 2001 года, албанцы пражывалі ў 24 рэгіёнах краіны. Пры агульнай колькасці суполкі ў 3308 чалавек, большасць пражывала ў Адэскай (1862 чалавекі) і Запарожскай (892 чалавекі) абласцях.


|  |  |
| --- | --- |
| Рассяленне албанцаў па рэгіёнах Украіны (2001 год, перапіс) | Албанцы ва Украіне. Дынаміка колькасці па перапісах насельніцтва. |
| Рассяленне албанцаў па рэгіёнах Украіны | Змена колькасці албанцаў у перыяд паміж перапісамі 1939 і 2001 гадоў |

Зноскі
------

1. ↑  Всесоюзная перепись населения 1939 года. Национальный состав населения по республикам СССР  (руск.)
2. ↑  Всесоюзная перепись населения 1959 года. Национальный состав населения по республикам СССР  (руск.)
3. ↑  Всесоюзная перепись населения 1970 года. Национальный состав населения по республикам СССР  (руск.)
4. ↑  Всесоюзная перепись населения 1979 года. Национальный состав населения по республикам СССР  (руск.)
5. ↑  Всесоюзная перепись населения 1989 года. Национальный состав населения по республикам СССР  (руск.)
6. ↑  Распределение населения по национальности и родному языку  (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Торы.

**То́ры** (ірл.: Toraigh, англ.: Tory) — востраў каля паўночнага ўзбярэжжа Ірландыі. Плошча — 3,18 км². Насельніцтва (2011 г.) — 144 чал.

Геаграфія
---------

Востраў Торы месціцца ў 10 км ад узбярэжжа Ірландыі. Уяўляе сабою высокае скалістае ўзвышша з высокімі берагамі. Даўжыня з паўночнаха захаду на паўднёвы ўсход — 4,29 км. Найбольшая шырыня — 1,3 км. Значная частка паверхні пакрыта разнатраўнымі лугамі.

Клімат мяккі вільготны з частымі вятрамі.

Гісторыя
--------

Згодна паданням, у старажытнасці востраў Торы быў населены міфічнымі істотамі фаморамі, якія пабудавалі на самай высокай вяршыні вежу Турмор (ірл.: Túr Mór). Яна дала сучасную назву востраву. У VI ст. на ім быў узведзены кляштар, разбураны англічанамі толькі ў канцы XVI ст. У 1653 г. увайшоў у склад зямель, захопленых ольстэрскімі пратэстантамі. У 1608 г. і 1798 г. Торы выкарыстоўваўся ірландскімі паўстанцамі.

У 1832 г. пабудаваны маяк. У XIX ст. знаходзіўся ў прыватнай уласнасці, але ў 1903 г. быў выкуплены ірландскімі абшчыннымі арганізацыямі. З 1922 г. у складзе Ірландыі.

Культура
--------

Для жыхароў Торы (ірл.: Torach) адметна наяўнасць мясцовай арыгінальнай культуры. Яны жывуць у 4 невялікіх паселішчах, размаўляюць на ольстэрскім дыялекце ірландскай мовы. Традыцыйныя заняткі: дробная сялянская гаспадарка, што спалучае гадоўлю авечак і земляробства, рыбалоўства, збор водарасцей, выраб лодак. Насельнікі Торы падпарадкоўваюцца шматлікім звычаям *beas* для ўрэгулявання грамадскага ладу. У старыя часы існаваў «кароль» (ірл.: Riogh), які выступаў у якасці суддзі паміж астравіцянамі.

Захаваліся старажытныя міфы, казкі, анекдоты і песні. Многія карыстаюцца скрыпкамі, банджа, акардэонамі. Большасць вернікаў — каталікі. Распаўсюджаны культ Святога Калумбана.

Спасылкі
--------

* Tory Island - Toraigh
* Toraigh - Oideas Gael
* 10 Interesting Facts About Tory Island
* Tory Islanders

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 7572309-8 · VIAF: 235258856 |
**Торыі Кіёмасу** (яп. 鳥居清重, гады творчасці 1697—1722) — японскі мастак, майстар укіё-э з дынастыі Торыі.

Біяграфія і творчасць
---------------------

Торыі Кіёмасу — прадстаўнік першага пакалення дынастыі Торыі. Аб яго жыцці не засталося дакладных звестак. Ёсць мноства здагадак аб яго сваяцтве з адным з заснавальнікаў школы Торыі Кіёнобу: па адной версіі Кіёмасу — сын яго малодшага брата, па іншай — яго ўласны сын, вылучаецца таксама версія аб тым, што абодва мастака — адна і тая ж асоба, з-за амаль неадметнага падабенства іх шматлікіх прац.

Тым не менш пасля смерці Торыі Кіенобу Кіёмасу стаў другім прызнаным кіраўніком школы Торыі. Выдатны талент дазволіў яму развіць традыцыі школы і ўмацаваць яе аўтарытэт у свеце укіё-э. Кіёмасу ствараў большую частку сваіх работ у жанры тэатральнай гравюры (якуся-э), атрымаўшы за свой асаблівы стыль мянушку *якуся-э-но Торыі* (Торыі, які партрэтуе акцёраў).

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 13283605X · LCCN: n80126434 · VIAF: 6670149296288780670007 · ULAN: 500118868 |
**Аляксандр Пятровіч Калкоў** (нар. 1955) — беларускі дарожны будаўнік і гаспадарчы дзеяч. Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь (2010).

Біяграфія
---------

Пачаў сваю працоўную дзейнасць у 1972 годзе. У сістэме дарожна-будаўнічага трэста пачаў працаваць у 1978 годзе майстрам дарожна-будаўнічага ўпраўлення № 3 г. Віцебска. Працаваў прарабам, старшым прарабам і дырэктарам дарожна-будаўнічага ўпраўлення № 7 г. Оршы. З 1988 г. працаваў галоўным інжынерам трэста, а з чэрвеня 2005 года Аляксандр Пятровіч працуе генеральным дырэктарам ААТ «ДБТ-1 г. Віцебска».

Аб’екты, пабудаваныя пад кіраўніцтвам А. Калкова
------------------------------------------------

Пад кіраўніцтвам А. Калкова за апошнія гады пабудавана, адрамантавана і рэканструявана больш за 600 км аўтамабільных дарог.

У 2008—2012 гг.: уведзены ў эксплуатацыю маставой пераход праз р. Заходняя Дзвіна ў раёне г. Верхнядзвінска, Паўднёва-Заходні абход г. Віцебска; рэканструяваны ўчасткі аўтамабільных дарог Р-21 Віцебск — мяжа РФ (Лёзна) км 9,597 — км 26,2, Р-20 Віцебск — Полацк — мяжа Латвійскай Рэспублікі км 55 — км 60.

У 2006—2008 гадах філіялы трэста бралі ўдзел у будаўніцтве маставых пераходаў праз раку Дняпро на падыходзе да аўтамабільнай дарогі Р-76 Орша — Шклоў — Магілёў (в. Александрыя) і праз раку Заходняя Дзвіна на Паўднёва-Заходнім абходзе горада Віцебска. Былі капітальна адрамантаваны аўтамабільныя дарогі: М-1/Е-30 Брэст — Мінск — мяжа Расійскай Федэрацыі км 548,9-560,0, км 568,2-573,3; у г. Оршы па вуліцах Савецкай, Міра, Леніна і інш.

У 2009—2012 гг. праводзіліся работы па асфальтаванні вуліц г. Віцебска.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Колков Александр Петрович  (руск.)
**Торыі Кіёнобу** (яп. 鳥居 清信 1664—1729) — японскі мастак, майстар укіё-э, адзін з заснавальнікаў дынастыі Торыі.

Біяграфія і творчасць
---------------------

Торыі Кіёнобу — адзін з вядучых майстроў ранняга перыяду укіё-э і заснавальнікаў дынастыі мастакоў Торыі. Ён вучыўся ў свайго бацькі Торыі Кіёмота, вядомага акцёра і вытворцы тэатральных афіш і плакатаў. Таксама Кіёнобу знаходзіўся пад уплывам майстра Хісікава Маранобу, тым не менш ён стварыў уласны стыль і стаў родапачынальнікам жанру якуся-э — партрэты акцёраў на афішах, плакатах і ў станковай гравюры. Акцёраў Кіёнобу маляваў у спецыяльна прыманых імі позах («міэ») у ролі арагота (адважных герояў). Герояў Кіёнобу афарбоўваў у аранжавы колер, які лічыўся высакародным, а злыдні адлюстроўваліся загрыміраванымі ў сіні колер. Для таго каб надаць кампазіцыям вялікі запал мастак вынайшаў адмысловы тып малюнка мімідзугакі («чарвепадобныя»): звілістыя лініі, чаргаванне тонкіх і тоўстых рысак з сумяшчэннем з гратэскавай выявай мускулаў рук і ног (хётан-асі).

Зноскі
------

1. 1 2  Torii Kiyonobu I // Union List of Artist Names Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
2. 1 2  *Swartz A.* Kiyonobu Torii // Open Library — 2007. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q461'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1201876'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q302817'></a>
3. ↑  Kiyonobu I // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
**Аляксандр Пятровіч Баркашоў** (руск.: Александр Петрович Баркашов; 6 кастрычніка 1953, Масква) — расійскі палітык, лідар руху «Рускае нацыянальнае адзінства» і шэрагу іншых.

Біяграфія
---------

Да 1985 года працаваў электраслесарам. У 1985 годзе ўступіў у таварыства «Памяць», дзе хутка заняў пасаду кіраўніка аддзела фізічнай аховы і наместніка лідара «Памяці» Д. Васільева. У кастрычніку 1990 з групай саратнікаў выйшаў з «Памяці» і заснаваў рух «Рускае нацыянальнае адзінства» (рус. *Русское национальное единство, РНЕ*). Арганізацыя хутка пашыралася і павялічвала колькасць. У кастрычніку 1993 года ўзброеныя атрады РНЕ прымалі актыўны ўдзел ў сутыкненнях у Маскве, страціў загінуўшымі 2 чалавек.

З гэтай прычыны Баркашоў быў аб’яўлены у вышук і скрываўся ў Мінску. У снежні 1994 года вярнуюся ў Расію, дзе выніку замаха быў паранены куляў у нагу і арыштаваны. У пачатку 1995 года вызвалены па амністыі. Пасля вызвалення працягнуў працу на пасадзе кіраўніка РНЕ, якое ў гэты перыяд дасягнула піка дзейнасці. Беспаспяхова спрабаваў удзелінічаць у парламентскіх выбарах 1999 года, узначаліўшы выбарны блок «Спас».

Пасля адмены рэгістрацыі «Спасу», зрыву II З’езда РНЕ, а таксама прыпынення выхаду партыйнай газеты «Русский порядок» у кіраўніцве РНЕ з’явілася моцная апазіцыя да Баркашова, якая ў другой палове 2000 года абвясціла аб смяшчэнні яго з пасады Старшыні цэнтральнага савету РНЕ. Баркашоў у сваю чаргу аб’явіў аб выключэнні з партыі ўсіх «мяцежнікаў», аб стварэнні арганізацыі «Гвардыя Баркашова» і запатрабаваў прынесення прысягі яму асабіста. У выніку РНЕ распалася на 2 адносна буйныя арганізація (кожная з якіх захавала назву РНЕ) і шэраг больш мелкіх).

2000-я гады суправаджаліся зніжэннем уплыву і памеру арганізацый, якая ў цяперашні час амаль перапыніла свае існаванне, за выключэннем шэрагу рэгіянальных аддзяленняў (Казанскае, Белгародскае, Беларускае, Уладзімірскае і г.д.).

У снежні 2006 года было аб’яўлена аб стварэнні новай арганізацыі «Аляксандр Баркашоў».

У жніўні 2007 года Баркашоў был асуджаны на два гады умоўна па абвінавачванні ў нападзе на міліцыянера.

Падчас расійска-ўкраінскай вайны Баркашоў актыўна падтрымліваў прарасійскія сілы. З гэтай мэтай у сакавіку і маі 2014 года ён ездзіў на ўсход Украіны і знаходзіўся ў Данецку прынамсі частку часу. У аўдыёзапісе, зробленым вясной 2014 года, Баркашоў кансультуецца з Дзмітрыем Байцовым, лідарам Рускай праваслаўнай арміі. Па словах Баркасава, яго ўласны сын ваяваў у калоне прарасійскіх баевікоў супраць Украіны.

Зноскі
------

1. ↑  Ukraine Crisis: Who Are the Russian Neo-Nazi Groups Fighting with Separatists?
2. ↑  Баркашов советует "впарить" Донецку итоги референдума **(нявызн.)**. Праверана 1 сакавіка 2022.
3. ↑  "Мой сын был там": сторонник "ДНР" признался в присутствии российских наемников на Донбассе **(нявызн.)**. Праверана 1 сакавіка 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 3324 0925 · LCCN: n93039600 · SUDOC: 118245066 · VIAF: 33668392 |
Торні (Вялікі Лондан)  
ТорніТорніМесцазнаходжанне вострава Торні
**Торні** (англ.: Torney Island) — востраў у Лондане, на рацэ Тэмза, на якім былі пабудаваны Вэстмінстэрскае абацтва і Вэстмінстэрскі палац. Знаходзіўся ў месцы ўпадзення ў Тэмзу ракі Тайберна. У XIX стагоддзі рэчышча Тайберна было схавана пад зямлю, а рэчышча Тэмзы, якое падзяляе востраў, і астатні Вэстмінстэр засыпалі, калі будавалі набярэжную Тэмзы. У наш час не існуе.

Упершыню востраў пад назвай Thorn ait *(англа-сакс. «Востраў калючак»)* згадваецца ў хроніках часоў караля Мерсіі Офы, які захоўваў у кляштары свае граматы. Востраў апісваецца як «жудаснае месца». Сваю назву ён атрымаў з-за вялікай колькасці ажынавых кустоў, якія раслі на ім.

У часы Эдуарда Спаведніка востраў уяўляў сабой «цудоўнае месца, акружанае ўрадлівымі землямі і зялёнымі палямі». Да гэтага часу манахі акультурылі дзікую ажыну і сталі вырошчваць яе ў садах абацтва, якія існуюць дагэтуль і з'яўляюцца найстарэйшымі садамі Лондана.

Да XIX стагоддзя ўзровень зямлі падняўся, і пры працах па пабудове набярэжнай Тэмзы было вырашана засыпаць пратоку паміж востравам і астатнім Лонданам. У наш час у раёне, дзе была пратока, праходзіць невялікая вуліца Торні (англ.: Thorney street).
Албанскія народныя спевакі
**Албанская народная ізапаліфанія** (алб.: Iso-polifonia popullore shqiptare) — албанская традыцыя шматгалосных спеваў. Унесена ў 2005 г. ЮНЕСКА у спіс нематэрыяльнай спадчыны чалавецтва.

Ізапаліфанічныя спевы з'явіліся ў сярэднявеччы пад уплывам візантыйскай праваслаўнай царкоўнай традыцыі. У Албаніі вылучаюцца дзве стылістыкі — паўночная і паўднёвая, якія супадаюць з этнаграфічнымі межамі. Два галасы ўяўляюць сабою найпростую форму албанскай ізапаліфаніі. Шматгалоссе суправаджаецца гудам з выкарыстаннем ступеністага дыхання.

Спасылкі
--------


* Сайт ЮНЕСКА
* Сайт "Ізапаліфанія"
**Сідама** (саманазва: ሲዳማ) — кушыцкі народ у Эфіопіі. Агульная колькасць (2023 г.) — 5 193 000 чалавек.

Згодна паданням сідама, іх першаснай радзімай былі раёны паўднёвага ўсходу сучаснай Эфіопіі на мяжы з Самалі і Кеніяй. Аднак у XVI ст. яны былі выціснуты адтуль арома. Частка сідама пры гэтым рассялілася па ўсяму паўднёваму захаду, але галоўныя буйныя роды аселі вакол возера Аўаса на поўдзень ад Адыс-Абебы, пазней насялілі болей шырокі рэгіён. 

Паданні часткова тлумачаць, чаму ў XIX ст і ў большаую частку XX ст. назва **сідама** ўжывалася эфіопамі як зборная ў дачыненні некаторых іншых народаў паўднёвага захаду. Аднак, як паказваюць даследаванні лінгвістаў, не ўсе гэтыя народы сапраўды звязаны з сідама, паколькі размаўляюць на амоцкіх мовах. Назва **сідама** ў дачыненні да канкрэтнага народа пагорыстай часткі Эфіопіі і Вялікага Рыфта паходзіць ад наймення самага буйнога роду. Іншыя буйныя роды: Алаба, Тамбара, Кевена і Марака.

Сідама былі канчаткова падначалены эфіопскім імператарам Менелікам II толькі ў другой палове XIX ст. Перадача найбольш урадлівых зямель памешчыкам прывяла да няўдалага паўстання ў 1960 г. Памешчыцкія землеўладанні былі ліквідаваны пасля падзення манархіі ў 1974 г. У 2020 г. у выніку рэферэндуму быў створаны асобны аўтаномны рэгіён Сідама.

Раёны, населеныя сідама, вызначаюцца адносна мяккім кліматам, выдатна прыстасаваным для земляробства. Сідама вырошчваюць кукурузу, проса, гародніну. Аднак найбольш важная сельскагаспадарчая культура — кава. Тут вырошчваюць да 40% эфіопскай кавы, а таму эканамічны дабрабыт значна залежыць ад міжнародных коштаў на каву. У мінулым значную эканамічную і асабліва культурную ролю адыгрывала жывёлагадоўля. Свойская жывёла была вымяральнікам сацыяльнай значнасці гаспадара, часцяком служыла грашовым сродкам. Але ў апошнія дзесяцігоддзі з-за скарачэння плошчы пашаў і эпізаотый колькасць свойскай жывёлы стала змяншаецца.

Большасць вернікаў-сідама спавядаюць хрысціянства, належаць да Эфіопскай Праваслаўнай царквы або да пратэстанцкіх арганізацый, што ўзніклі дзякуючы актыўнасці заходніх місіянераў.

Зноскі
------

1. ↑  Sidama in Ethiopia

Літаратура
----------

* *Kumo, W.L.* The Sidama Nation: History, Culture and Political Economy. — CreateSpace - Amazon, 2017. — ISBN 978-1530922970.

Спасылкі
--------

* SIDAMA PEOPLE: ETHIOPIA`S KUSHITIC EXPERT COFFEE GROWERS
* Brief history of Sidama people
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гладкі.
**Аляксандр Пятровіч Гладкі** (1909, в. Леніна Слуцкага раёна Мінскай вобласці — ?) — вучоны-гістолаг, доктар медыцынскіх навук (1951), прафесар (1959).

Біяграфія
---------

У 1931 годзе скончыў Слуцкае педвучылішча, у 1934—1939 гадах вучыўся ў Ленінградскім універсітэце. Удзельнік савецка-фінляндскай і Вялікай Айчыннай войнаў.

З 1959 года загадчык кафедры гісталогіі Калінінскага медыцынскага інстытута, прарэктар па вучэбна-навуковай рабоце.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар звыш 40 навуковых прац, у тым ліку «О развитии и реактивности гладкой мышечной ткани» (1951), « Гистогенез чувствительных нервных окончаний стенки тонкой кишки» (1958), «Реактивные изменения нервных элементов тонкого кишечника при повреждении» (1961).

Зноскі
------

1. ↑  Знакамітыя выпускнікі Архівавана 30 кастрычніка 2020.
2. ↑  ЭПОХА ПРОФЕССОРА ГЛАДКОГО А. П. В СТАНОВЛЕНИИ КАФЕДРЫ ГИСТОЛОГИИ ТВЕРСКОГО МЕДИЦИНСКОГО УНИВЕРСИТЕТА Архівавана 30 кастрычніка 2020.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Трыццаць тыранаў.
**Трыццаць тыранаў** — раздзел кнігі «Аўтары жыццяпісаў Аўгустаў», прысвечаны эпосе недаўгавечных узурпатараў у перыяд кіравання імператара Галіена. Прыпісана аднаму з шасці (магчыма, выдуманых) аўтараў па імі Трэбоній Паліён. Лік 30 носіць характар падгонкі пад аналогію з афінскімі трыццаццю тыранамі.

З 32 чалавек, пералічаных у гэтай главе, першым быў Кірыяд, а апошнім — Цэнзарын. Двое апошніх — Ціт і Цэнзарын — аднесены самім аўтарам да кіраванняў Максіміна Фракійца і Клаўдзія Гоцкага, так што на эпоху Галіена прыпадае роўна 30 імёнаў.

З іх толькі 9 сапраўды прэтэндавалі на імператарскую ўладу як самастойныя імператары ў кіраванне Галіена, апавяданні пра іх знаходзяцца ў пачатковых главах кнігі. 5 былі сучаснікамі не Галіена, а іншых імператараў (з іх 2 — юныя спадчыннікі-суправіцелі). 1 — юнак-суправіцель свайго бацькі імператара Постума, 12 ніколі не прэтэндавалі на імператарскую ўладу (з іх 2 жанчыны і 3 юнакоў), яшчэ 3, відаць, проста выдуманы. Пры гэтым прынамсі двое рэальных узурпатараў таго ж часу, вядомых толькі па манетах (Сілбанак і Даміцыян II), не згаданы.

Літаратура
----------

* Hartwin Brandt: *Facts and Fictions — die Historia Augusta und das 3. Jahrhundert*. In: K.-P. Johne u. a. (Hgg.): *Deleto paene imperio Romano. Transformationsprozesse des Römischen Reiches und ihre Rezeption in der Neuzeit*. Stuttgart 2006, S. 11-23.
* Klaus-Peter Johne: *Die Biographie des Gegenkaisers Censorinus. Ein Beitrag zur sozialen Herkunft der Historia Augusta*. In: *Bonner Historia-Augusta-Colloquium 1972/1974*. Hrsg. v. A. Alföldi / J. Straub, Bonn 1976, S. 131—142.
* Giuseppe Zecchini: *I Tyranni Triginta*. In: *Atti dei Convegni Internazionali sulla «Historia Augusta» 1994*. Bari 1997, S. 265ff
**Трыялецкі хрыбет** — горны хрыбет у Грузіі, на правым беразе Куры, на захад ад Тбілісі, даўжыня ацэньваецца ад 150 да 200 км, шырыня — каля 30 км. Хрыбет служыць буйным водападзелам. Утвораны вулканічнай дзейнасцю эпохі палеаген, складзены флішавымі і вулканагеннымі пародамі. З’яўляецца часткай Малога Каўказа. Распасціраецца ў субшыротным напрамку ад Ахалціхскай катлавіны ў Тбілісі: усходнія адгор’і хрыбта дасягаюць заходніх ускраін Тбілісі, а на захадзе ён распасціраецца ўздоўж Куры на паўднёвы захад ад Баржомі. Даўжыня горнай сістэмы з захаду на ўсход складае 144 км, максімальная шырыня — да 30 км. Горныя зморшчыны ўтвараюць веерную сістэму. Галоўны межавы грэбень хрыбта увянчаны вяршынямі вышынёй да 2800 метраў. Найвышэйшым пунктам хрыбта з’яўляецца, размешчаная ў заходняй частцы масіва, гара Шавіклда (груз. ყარაყაია) — «чорная скала», вышыня якой дасягае 2850 метраў над узроўнем мора.

Зноскі
------

1. ↑  карта Грузіі — Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| **20акруг Парыжа** | Герб ПарыжаГерб Парыжа |

 |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 17 | 18 | 19 |
|   | 8 | 9 | 10 | 11 | 20 |
| 16 | 2 | 3 |
| 1 | 4 | 12 |
|  ← **рака Сена** ←  |
|   | 7 | 6 | 5 | 13 |
| 15 | 14 |

 |

Парыж падзелены на 20 муніцыпальных акруг (*арандысман*, фр.: arrondissements; [aʀɔ̃dismɑ̃]). Нумар акругі паказваецца двума апошнімі лічбамі ў паштовым індэксе Парыжа. 

Нумарацыя акругаў ідзе па спіралі па гадзіннікавай стрэлцы ад першай акругі, якая знаходзіцца ў цэнтры горада, на правым (паўночным) беразе Сены. 

Кожная акруга падзелена на чатыры квартала (фр. quartiers). Такім чынам, у Парыжы 80 адміністрацыйных кварталаў (фр. quartiers administratifs), у кожным з якіх ёсць сваё аддзяленне паліцыі.

Гісторыя
--------

### Першыя 12 адміністрацыйных акруг

11 кастрычніка 1795 года Парыж быў падзелены на 12 акруг. Яны былі пранумараваны з захаду на ўсход; акругі з 1 па 9 знаходзіліся на правым беразе Сены, а з 10 па 12 - на левым беразе. Кожная акруга дзялілася на 4 кварталы, захоўваючы падзел горада на 48 кварталаў, прыняты ў 1790 годзе. 

З 1800 года, па рашэнні Напалеона, 12 адміністрацыйных акруг горада падпарадкоўваліся загадам ўрада. 

### Пашырэнне Парыжа

У часы кіравання Луі-Філіпа, з 1841 па 1845 гг. была пабудавана новая гарадская сцяна, празваная Цьерскай (de Thiers), змясціўшы ўнутр таксама многія прыпарыжскія камуны: Гронель, Важырар, Берсі, Шарон, Бельвіль, Ля-Вілет, Ля-Шапель , Манмартр, Бацінёлі, Пасі і Атой. 1 студзеня 1860 па ўказе наступнага кіраўніка Напалеона III гэтыя камуны былі афіцыйна далучаны да горада, чыя тэрыторыя адразу павялічылася ў 2,5 разы, а насельніцтва пераваліла за мільён. Новыя тэрыторыі і 12 старых акругаў былі ператвораныя ў цяперашнія 20. 

Мэр кожнай акругі прызначаўся кіраўніком французскай дзяржавы і абіраўся з самых буйных падаткаплацельшчыкаў; займаўся толькі грамадзянскімі актамі, ваеннай павіннасцю, школамі і вядзеннем выбарчых спісаў.
**Барыс Савельевіч Ласкін** (22 ліпеня (4 жніўня) 1914, Орша — 22 жніўня 1983) — савецкі кінасцэнарыст, паэт, празаік, драматург, аўтар гумарыстычных апавяданняў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Оршы, у сям’і дантыста Савелія Ласкіна. Калі Барысу споўнілася 8 гадоў, аўдавелая маці перавезла сям’ю да сваёй радні ў Маскву.
Паступіў ва Усесаюзны інстытут кінематаграфіі на сцэнарысцкі факультэт, які скончыў у 1935 годзе.

У час вайны Ласкіна не ўзялі ў войска па прычыне туберкулёзу лёгкіх. Таму ён працаваў на розных кінастудыях як сцэнарыст і аўтар песень для «баявых кнігазборнікаў».

У апошнія гады вайны атрымлівае вядомасць як аўтар гумарыстычных апавяданняў. Супрацоўнічае з газетай «Красная Звезда», дзе друкуецца ў рубрыцы «Вясёлыя апавяданні», у цыкле «У 6 гадзін пасля вайны».

Творчасць
---------

Першая агульнасавецкая вядомасць прыйшла да Ласкіна ў 1939 годзе, дзякуючы напісанаму тэксту песні «Тры танкіста» для фільма «Трактарысты» рэжысёра І. Пыр’ева. У 1940 годзе ў выглядзе песні выходзіць яго чарговы тэкст «Спяць курганы цёмныя» для фільма Л. Лукіна «Вялікае жыццё».

Напісаў больш за 20 кніг.

Зноскі
------

1. ↑  Ласкін Барыс Савельевіч
2. ↑  Ласкін Барыс Савельевіч

Спасылкі
--------

* Ласкін Барыс Савельевіч // Памяць: Орша. Аршанскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]; склад. Т. Г. Ігнацьева [і інш.]; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2000. — Кн. 2. — С. 435.
Рымскія даспехі трыярыяў
**Трыя́рыі** (ад лац. tres тры) — воіны цяжкай пяхоты ў Старажытным Рыме ў 5 — 2 ст. д. н. э.

Зброя — цяжкое кап’ё, меч. Засцерагальнае ўзбраенне — шлем, нажныя латы, шчыт.

Камплектаваліся дасведчанымі воінамі. Складалі 3-ю лінію баявога пастраення легіёна (адсюль назва), за гастатамі і прынцыпамі.

Уводзіліся ў бой у вырашальны момант дзеля нарошчвання сілы ўдару першых дзвюх ліній або дзеля стрымлівання варожага націску.

Літаратура
----------

* Триарии // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Ціт Лівій — «Гісторыя ад заснавання горада»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
**Трыхаманадыды** (*Trichomonadida*) — шматлікі па сваім складзе атрад прасцейшых, які ўключае каменсалаў і эндапаразітычных жгуціканосцаў стрававальнай сістэмы і іншых унутраных оранаў жывёл і чалавека.

Аднаклетачныя прасцейшыя, адаптаваныя да анаэробных умоў існавання, валодаюць складанай будовай клеткі. Маюць 4—6 гладкіх жгуцікаў, адзін з іх накіраваны назад і ўтварае мембрану.

Размнажаюцца бясполым шляхам. Дзяленне ядра адбываецца па тыпу закрытага плеўрамітоза.

Найбольш поўна жыццёвы цыкл вывучаны ў патагеннай для чалавека трыхаманады вагінальнай (*Trichomonas vaginalis*).

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

Літаратура
----------

* Протисты: Руководство по зоологии / под ред. академика РАН А. Ф. Алимова. — СПб.: Наука, 2000. — Т. 1. — 679 с. ISBN 5-02-025864-4
**Дыспур** (асам. দিসপুর) — горад у паўночна-ўсходняй Індыі, адміністрацыйны цэнтр штата Асам.

Першыя паселішчы на месцы Дыспура ўзніклі ў II тысячагоддзі да н. э. Да сярэдзіны XIX стагоддзя Дыспур быў вёскай, яго рост пачаўся пасля англійскай каланізацыі — у горадзе была адкрыта школа, створаны прадпрыемствы па перапрацоўцы чаю, рысу, жалеза, нафты.

У 1973 годзе ў Дыспур з горада Шылонг была перанесена сталіца штата Асам. Насельніцтва горада складала тады ўсяго 1700 чалавек, у 2012 годзе ў Дыспуры жыло 10 812 чалавек.

Зноскі
------

1. ↑  Dispur INDIA — Энцыклапедыя Брытаніка. Праверана 5 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q455'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чудакоў.

**Барыс Сцяпанавіч Чудакоў** (нар. 8 чэрвеня 1932, станіца Сляпцоўская, Сунжанскі раён, Інгушэція) — беларускі ваенны дырыжор. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1981).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1954 годзе Інстытут ваенных дырыжораў Міністэрства абароны СССР. З 1954 года дырыжор воінскай часці БВА, з 1961 года ў Мінскім сувораўскім ваенным вучылішчы, з 1968 года дырыжор аркестра штаба БВА, з 1979 года начальнік аркестровай службы БВА. З 1989 года выкладае ў Беларускай акадэміі музыкі.

Творчасць
---------

Сярод пералажэнняў Чудакова для духавога аркестра творы беларускага кампазітараў У. Алоўнікава, Г. Вагнера, Я. Глебава, І. Лучанка, Ю. Семянякі, Дз. Смольскага, музычнай класікі і інш. Інструментаваў для духавога аркестра Дзяржаўны гімн Рэспублікі Беларусь (2002). Галоўны дырыжор Рэспубліканскага (1987) і абласнога свят духавой музыкі «Майскі вальс» (штогодняе, з 1992).

Літаратура
----------

* *Карацееў А. Д.* Чудакоў Барыс Сцяпанавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
**Сігітас Альбяркіс** (літ.: Sigitas Olberkis; нар. 19 красавіка 1997) — літоўскі футбаліст, абаронца клуба «Шаўляй».

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец клуба «Круоя», выступаў за другую каманду, а ў 2015 годзе дэбютаваў у асноўнай камандзе. Восенню 2015 года перайшоў у «Шаўляй», аднак гэты клуб па выніках сезона 2015 страціў месца ў A Лізе. Сезон 2016 правёў у клубе другога літоўскага дывізіёна «Панявежыс».

У студзені 2017 года прыбыў на прагляд у магілёўскі «Дняпро» і ў сакавіку падпісаў кантракт. Пачынаў сезон у стартавым складзе магіляўчан, але пазней стаў у асноўным заставацца на лаўцы запасных. У студзені 2018 года стала вядома, што абаронца пакідае беларускі клуб.

У сакавіку 2018 года далучыўся да латвійскай «Елгавы». У студзені 2019 года перайшоў у вільнюскі «Жальгірыс», які пакінуў у чэрвені таго ж года. У жніўні 2019 года стаў іграком мальтыйскага клуба «Сенглея Атлетык», дзе гуляў да канца сезона 2019/20. Пазней выступаў за ірландскі «Слайга Роверс», аднак не здолеў замацавацца ў складзе каманды.

У лютым 2021 года перайшоў у талінскі «Легіён», а ў сакавіку 2022 года стаў іграком шведскага клуба «Далькурд». Пакінуў каманду ў жніўні 2022 года.

У студзені 2023 года вярнуўся ў Літву, далучыўшыся да «Шаўляя».

Міжнародная кар’ера
-------------------

25 сакавіка 2017 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Літвы, адгуляўшы ўсе 90 хвілін у таварыскім матчы супраць Беларусі (1:2).

Зноскі
------

1. ↑  Sigitas Olberkis // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑
3. ↑  Литовский защитник Ольберкис подписал контракт с «Днепром»
4. ↑  Терещенко, Шрамченко, Тупчий покинули «Днепр». Павлов может продлить контракт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Soccerbase (ігрок) · Soccerway · teams.by · playmarkerstats.com (ігрок) · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Прэсбол · УЕФА |
**Эрцгерцаг Сігізмунд Аўстрыйскі, вялікі князь Тасканскі** (**Сігізмунд Ота Марыя Ёзэф Готфрыд Генрых Эрык Леапольд Фердынанд фон Габсбург-Латрынген**) (21 красавіка 1966) — прадстаўнік дому Габсбургаў, тытулярны манарх Вялікага Княства Тасканскага, вялікі магістр ардэнаў св. Язэпа і св. Стэфана.

Тасканскі вялікакняскі дом узначаліў у 1993 годзе, калі ягоны бацька, Леапольд Франц, выракся пасаду на карысць сына. Прычынаю для вырачэння стаў развод і другі шлюб эрцгерцага Леапольда, несумяшчальны са статусам главы каталіцкага ордэну св. Стэфана, які прыналежыць тасканскім вялікім князям.

Эрцгерцаг Сігізмунд жанаты з Элісай Эдманстоўн, дачкой сёмага баранэта Эдманстоўна, мае двух сыноў і дачку.

Зноскі
------

1. ↑  *Lundy D. R.* Sigismund Otto Erzherzog von Österreich // The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
2. 1 2 3 4 5  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
3. ↑  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт тасканскага вялікакняскага дома

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid · genealogics.org |
**Антонаў Ан-225 «Мроя»** (укр.: Ан-225 «Мрія» — «мара», унутранае пазначэнне: выраб 402, па кадыфікацыі НАТА: Cossack — бел.: Казак) — транспартны самалёт звышвялікай грузападымальнасці распрацаваны АКБ імя Антонава. Кіраўнік праекта — Талмачоў Віктар Ільіч. Самы вялікі ў свеце самалёт.

Cамалёт быў спраектаваны і пабудаваны на Кіеўскім механічным заводзе ў 1984—1988 гадах. Першы палёт быў здзейснены 21 снежня 1988 года. Першапачаткова былі запачаткаваны дзве машыны, аднак толькі адзін асобнік знаходзіўся ў лётным стане і эксплуатаваўся ўкраінскай кампаніяй Antonov Airlines. Другі асобнік гатовы на 70 %.

У выніку авіяналёту расійскіх войскаў 27 лютага 2022 года на аэрапорт Гастомель пад Кіевам самалёт Ан-225 «Мрыя» згарэў, знаходзячыся ў ангары на рамонце.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑   Праверана 11 сакавіка 2022.
10. ↑  У результаті російської атаки згорів найбільший в світі літак «Мрія» **(нявызн.)**. *Радіо Свобода* (27 лютага 2022). Праверана 27.02.2022.
11. ↑  Російські окупанти спалили найбільший у світі літак Ан-225 «Мрія».  (укр.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2007008505 |
**Ралан Жафэ** (англ.: Roland Joffé; нар. 17 лістапада 1945, Лондан, Вялікабрытанія) — англа-французскі кінарэжысёр, сцэнарыст і кінапрадзюсар.

Біяграфія
---------

Ралан Жафэ нарадзіўся 17 лістапада 1945 гады ў Лондане. Выхоўваўся ў сям’і дзеда — скульптара Джэйкаба Эпстайна (з дачкой Эпстайна Эстэр другасна ажаніўся бацька Ралана). Вучыўся ў французскім ліцэі Шарля дэ Голя (Lycée Français Charles de Gaulle) у Паўднёвым Кенсінгтоне і каледжы Кармель — адзінай яўрэйскай школе-інтэрнаце ў Еўропе (Оксфардшыр). Вышэйшую адукацыю атрымаў у Манчэстэрскім універсітэце.

У 1970-х гадах працаваў артыстам у тэатры. З 1971 па 1980 год быў жанаты з актрысай Джэйн Лапатэйр, развод, сын — Роўэн Жафэ (нар. 1973), цяпер таксама сцэнарыст і рэжысёр.

Яго дэбютам у кіно стала драма «Поля смерці» (1984), заснаваная на дакументальных матэрыялах, пра дзеянні чырвоных кхмераў ў Камбоджы. Карціна прынесла Жафэ намінацыю на «Оскар» за лепшую рэжысуру і атрымала тры прэміі.

Другую намінацыю на «Оскар» рэжысёр атрымаў за свой наступны фільм «Місія» (1986), які распавядае пра езуіцкага місіянера ў Бразіліі канца XVIII стагоддзя. Карціна стала лаўрэатам прэміі «Залатая пальмавая галіна» Канскага кінафестывалю.

Трэці фільм Жафэ пра Роберта Опенгеймера «Таўстун і малы» прысвечаны гісторыі стварэння атамнай бомбы.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 13 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Roland Joffé // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Brockhaus · Notable Names Database |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNC: a10418581 · BNE: XX1281509 · BNF: 12149761r · GND: 119061740 · ICCU: RAVV096596 · ISNI: 0000 0001 2123 0516 · LCCN: no91004618 · NKC: xx0097874 · NLP: A28661394 · NTA: 070630585 · NUKAT: n2009124945 · SUDOC: 029989043 · VIAF: 19715358 |

 |
**Незалежная асацыяцыя пекінскіх рабочых** (кіт.: 北京工人自治联合会) — нелегальны кітайскі прафсаюз, які ўдзельнічаў у пратэстах на плошчы Цяньаньмэнь у 1989 годзе. Арганізацыя была створана 20 красавіка 1989 года пасля жорсткага разгону дэманстрацыі студэнтаў каля варот Сіньхуамэнь. Лідэрам прафсаюза стаў чыгуначны электрык Хань Дунфан.

3-4 чэрвеня 1989 года актывісты асацыяцыі ўдзельнічалі ў пратэстах на плошчы Цяньаньмэнь. Маніфестацыі былі задушаны НВАК, разгон дэманстрацый суправаджаўся чалавечымі ахвярамі.

12 чэрвеня Міністэрства грамадскай бяспекі КНР выдала цыркуляр, у якім Незалежная асацыяцыя пекінскіх рабочых аб’яўлялася па-за законам. Кіраўнікам асацыяцыі загадвалася неадкладна здацца пад пагрозай суровай кары. Актывісты, якія схаваліся, аб’яўляліся ў вышук, за ўкрывальніцтва таксама прадугледжвалася пакаранне. Хань Дунфан, першапачаткова які схаваўся з Пекіна, быў арыштаваны праз два тыдні. Арышты членаў асацыяцыі былі зроблены ў Пекіне і шэрагу іншых гарадоў. У Пекіне і Шанхаі некалькі прафсаюзных актывістаў былі расстраляныя пасля паказальных працэсаў.

Гл. таксама
-----------

* Незалежны саюз студэнтаў Пекіна

Зноскі
------

1. ↑  写在5.19十八年周年：我所见到的胸怀正义英勇无畏的北京市民 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 20 лістапада 2015. Праверана 19 лістапада 2015.
2. ↑  公安部 关于坚决镇压反革命暴乱 制止社会动乱的通告 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 30 жніўня 2011. Праверана 19 лістапада 2015.
3. ↑  六四屠殺的第一批受难者（王丹） **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 19 лістапада 2015. Праверана 19 лістапада 2015.

Спасылкі
--------

* WORKERS IN THE TIANANMEN PROTESTS: THE POLITICS OF THE BEIJING WORKERS' AUTONOMOUS FEDERATION
**Рам Баран Ядаў** (нар. 4 лютага 1948, Дхануса, Непал) — генеральны сакратар партыі Непальскі кангрэс, першы прэзідэнт Непала, абраны Устаноўчым сходам рэспублікі 21 ліпеня 2008 года. Абранне прэзідэнта стала магчымым пасля таго, як 28 мая 2008 у Непале была абвешчаная рэспубліка.

19 ліпеня Ядаву не хапіла для абрання чатырох галасоў. Двума днямі пазней у яго падтрымку прагаласавалі 308 з 590 удзельнікаў сходу. Па колькасці аддадзеных за яго галасоў Ядаў абышоў рэспубліканскага кандыдата — падтрыманага мааістамі Рамраджу Прасад Сінгха.

Ядаў скончыў медыцынскі каледж ў Калькуце (Індыя), двойчы (1991 і 1999) займаў пасаду міністра аховы здароўя Непала.

Зноскі
------

1. ↑  Ram Baran Yadav // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1034996746 · ISNI: 0000 0000 7635 7509 · LCCN: no2010009404 · SUDOC: 194606627 · VIAF: 106891625 |
**Антон Цэзаравіч Збарашэўскі** (1888—1952) — ваенны афіцэр часоў Першай сусветнай вайны, удзельнік Лютаўскай і Кастрычніцкай рэвалюцый.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 28 сакавіка 1888 года ў вёсцы Плотніца. Прызваны ў 1908 годзе на ваенную службу. Трапіў у Праабражэнскі полк. Удзельнік Першай сусветнай вайны.

У час Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года ўліўся ў рады рэвалюцыйнага атрада. Удзельнік Кастрычніцкай рэвалюцыі, штурмаваў Зімні палац.

У 1919 годзе вярнуўся з Петраграда ў родную вёску, дзе да канца сваіх дзён працаваў на сельскай гаспадарцы. Памёр 27 снежня 1952 года. Пахаваны на могілках у в. Асавая.

Узнагароды
----------

* Георгіеўскі крыж усіх чатырох ступеней
* Медаль «За храбрасць»
* Медаль «У памяць 100-годдзя Айчыннай вайны 1812 года»
* Медаль «У памяць 200-годдзя бітвы пры Гангуце»

Літаратура
----------

* Кніга Памяці: Столінскі раён. С. 88
**Нейрамедыятары** (*нейратрансмітэры*, *пасярэднікі*) — біялагічна актыўныя хімічныя рэчывы, з дапамогай якіх ажыццяўляецца перадача электрычнага імпульсу з нервовай клеткі праз сінаптычную прастору паміж нейронамі. Нервовы імпульс, які паступае ў прэсінаптычны канчатак, выклікае вызваленне ў сінаптычную шчыліну медыятара. Малекулы медыятараў рэагуюць са спецыфічнымі рэцэпторнымі бялкамі клеткавай мембраны, ініцыіруюць ланцуг біяхімічных рэакцый, якія выклікаюць змяненне трансмембраннга току іёнаў, што прыводзіць да дэпалярызацыі мембраны і ўзнікнення патэнцыялу дзеяння. 

Традыцыйна нейрамедыятары адносяць да 3 груп: амінакіслоты, пептыды, монааміны (у тым ліку катэхаламіны).

| Нейрамедыятары |
| --- |
| 
Адрэналін · Анандамід · АТФ · Ацэтылхалін · Вазаактыўны інтэстынальны пептыд · Гама-амінамасленая кіслата (ГАМК, GABA) · Гістамін · Гліцын · Глутамінавая кіслата · Дафамін · NAAG · Норадрэналін · Арэксін · Сератанін · Эндарфіны
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Герман.

**Аляксандр Пятровіч Герман** (1874 — 1953) — савецкі вучоны ў галіне горнай механікі, педагог, акадэмік Акадэміі навук СССР (1939).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 20 кастрычніка (1 лістапада) 1874 года ў Вятцы (цяпер Кіраў). У 1897 годзе скончыў фізіка-матэматычны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта, у 1903 годзе — Пецярбургскі горны інстытут. Працаваў на Пуцілаўскім заводзе, на Пецярбургскім манетным двары.

З 1907 года — на навукова-выкладчыцкай працы ў Пецярбургскім (Петраградскім, Ленінградскім) горным інстытуце (з 1914 года — прафесар, з 1915 года — загадчык кафедры горназавадской механікі, у 1918—1925 гадах — памочнік дырэктара інстытута, у 1930—1945 гадах — памочнік дырэктара па вучэбнай частцы, з 1945 года — прарэктар па навуковай рабоце).

Распрацаваў тэарэтычныя асновы горнай механікі, апублікаваў працы па руднічных устаноўках, машынах для гарачай апрацоўкі металаў. У 1912 годзе ўпершыню аналітычна ўсталяваў ўмовы найбольш аптымальнай тэрмадынамічнай аддачы паравых турбін.

Стваральнік савецкай навуковай школы горнай механікі. Заснавальнік дынамікі руднічнага пад’ёму. Даў дакладнае раўнанне тэарэтычнага напору турбамашын, даказаў існаванне закона кангруэнтных індывідуальных характарыстык для геаметрычна падобных турбамашын. Распрацаваў навуковыя прынцыпы аўтаматызаванай сістэмы кіравання пад’ёмнымі машынамі.

Удзельнічаў у праектаванні буйных горных прадпрыемстваў Данбаса, Урала, Кузбаса, Караганды, Ткварчэлі і іншых.

Доктар тэхнічных навук (1935). Акадэмік АН СССР па Аддзяленню тэхнічных навук (горная справа) з 28 студзеня 1939 года.

Памёр 30 лістапада 1953 года ў Ленінградзе. Пахаваны на Літаратарскіх мастках Волкаўскіх могілак.

Зноскі
------

1. ↑  Герман Александр Петрович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 27 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑  Герман Александр Петрович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no93030331 · VIAF: 16798757 |
Асноўны артыкул: **Кінематограф**
**Незалежны кінематограф** ― прафесійныя мастацкія фільмы, якія вырабляюцца ў значнай або поўнай меры па-за сістэмай асноўных кінастудый[ru]. Апроч таго, што такое кіно ў асноўным здымаецца і распаўсюджваецца незалежнымі кампаніямі, незалежныя фільмы таксама могуць вырабляць і/або распаўсюджваць даччыныя структуры буйных кінастудый. Незалежныя фільмы адрозніваюцца па сваім змесце, стылі і прыёмах, якія выбіраюць кінематаграфісты для мастацкай рэалізацыі.

Зноскі
------

1. ↑  Independent Film at IMDb Internet Movie Database

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Незалежнае кіно на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4485045-1 · LCCN: sh2005007658 · NKC: ph1028607 |
**Аляксандр Пятровіч Сухараў** (1919—1943) — чырвонаармеец Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Аляксандр Сухараў нарадзіўся 30 верасня 1919 года ў Арэнбурзе. Пасля заканчэння сямі класаў школы працаваў сталяром. У 1939 годзе Сухараў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З лютага 1943 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

Да кастрычніка 1943 года чырвонаармеец Аляксандр Сухараў быў сапёрам 12-га асобнага сапёрнага батальёна 106-й стралковай дывізіі 27-га стралковага корпуса 65-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Днняпро. 15 кастрычніка 1943 года Сухараў здзейсніў тры рэйсы праз Дняпро ў раёне пасёлка Лоеў Гомельскай вобласці Беларускай ССР, пераправіўшы ў агульнай складанасці 45 байцоў і камандзіраў на плацдарм на яго заходнім беразе. Падчас чарговага рэйса ён быў паранены. Праз суткі ён вярнуўся ў строй і працягнуў ажыццяўляць пераправу. У наступных баях ён атрымаў цяжкія раненні, ад якіх памёр 15 лістапада 1943 года. Першапачаткова быў пахаваны ў вёсцы Пустая Града Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР, пазней быў перапахаваны ў брацкай магіле ў вёсцы Уборак таго ж раёна.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства» чырвонаармеец Аляксандр Сухараў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнамі Леніна і Чырвонай Зоркі, медалём.

У гонар Сухарава названы вуліцы ў Арэнбурзе і Уборцы.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Аляксандр Пятровіч Сухараў на сайце «Героі краіны»
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* *Россовский В. П.* Золотые Звёзды Оренбуржья, 1989.
**Калінкавіцкі дзяржаўны краязнаўчы музей** — музей, створаны ў г.Калінкавічы паводле рашэння Калінкавіцкага гарвыканкама ад 26 сакавіка 1991 г. Адкрыты для наведвальнікаў 14 студзеня 1994 г. Музеем кіравалі Р.С.Атаманава, В.А.Арцёмава. З 1996 г. дырэктар Р.І.Кандрацюк.

Асноўны фонд музея (2008) налічвае 3144 адзінкі захоўвання, навукова-метадычны — 3074 адзінкі. Плошча экспазіцыйных памяшканняў 170 м², выставачнай залы — 150 м².

Асноўная экспазіцыя размешчана ў 4 залах, дзе знаходзіцца больш за 200 прадметаў і дакументаў. У зале «Прырода роднага краю» сабрана інфармацыя пра Калінкавіцкі раён — пра глебу, ландшафт, прыродныя асаблівасці, раслінны і жывёльны свет, змешчана карта Калінкавіцкай зямлі.
**Суверэнітэт** (дзяржаўны) (фр.: souverainete — вярхоўная ўлада) — гэтая неадчужальная юрыдычная якасць незалежнай дзяржавы, сімвалізуючае яго палітыка-прававую самастойнасць, вышэйшую адказнасць і каштоўнасць як першаснага суб’екта міжнароднага права; неабходнае для выключнага вяршэнства дзяржаўнай улады і якое прадугледжвае непадпарадкаванне ўлады іншай дзяржавы; што ўзнікае або знікае ў сілу добраахвотнай змены статуту незалежнай дзяржавы як суцэльнага сацыяльнага арганізма; абумоўленае прававой роўнасцю незалежных дзяржаў і што ляжыць ў аснове сучаснага міжнароднага права.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мякіннік.
**Аляксандр Пятровіч Мякіннік** (17 ліпеня 1968, в. Хмелеўка, Мінскі раён, Мінская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 17 ліпеня 1968 года ў в. Хмелеўка Мінскага раёна Мінскай вобласці.

Скончыў Акадэмію Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь.

Працоўную дзейнасць пачаў тынкоўшчыкам-абліцоўшчыкам-плітачнікам у БМУ № 5 г. Мінска. Служыў у войсках МУС СССР. Працаваў у органах унутраных спраў Рэспублікі Беларусь на розных пасадах, выбіраўся дэпутатам Пятрышкаўскага сельскага Савета дэпутатаў і Мінскага раённага Савета дэпутатаў, працаваў намеснікам старшыні Мінскага раённага Савета дэпутатаў, старшынёй Пятрышкаўскага сельскага Савета дэпутатаў.

З'яўляецца членам савета Мінскай раённай арганізацыі рэспубліканскага грамадскага аб'яднання «Белая Русь». Выбіраўся дэлегатам трэцяга і чацвёртага Усебеларускіх народных сходаў.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае сына.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)