**Лістоўніца Гмеліна** (*Lárix gmélinii*) — від іглічных дрэў з роду Лістоўніца (*Larix*) сямейства Хваёвыя (*Pinaceae*). Найбольш паўночная драўняная парода, якая дасягае 72° 56' з. ш. на Таймыры ў даліне ракі Хатангі. Названая ў гонар Іагана Георга Гмеліна.

Батанічнае апісанне
-------------------

|  |
| --- |
|  |
| Батанічная ілюстрацыя из кнігі Р. Э. Траутфетэра *Plantarum imagines et descriptiones florum Rossicam illustrantes*, 1844—1846 |

Маладыя парасткі светлыя, разаватыя або вохрыста-саламяныя, рассеянаваласістыя. Кара ствала чырвоная або шаравата-бурая, тоўстая, з глыбокімі расколінамі ў ніжняй частцы старых ствалоў.

Ігліца ярка-зялёная, даўжынёй 15-30 мм, вузкалінейная, мяккая, на скарочаных уцёках у пучках па 25-40 штук.

Шышкі даўжынёй 15-30 мм, авальныя або яйкападобныя. На дробных шышках 20-25 чашуй ў чатыры рады, на буйных шышках 40-50 чашуй ў шэсць шэрагаў. Насенныя лускі даўжынёй 1-1,2 см, шырынёй 0,8-1 см. Насенне спее ў жніўні-верасні і ў сухое надвор’е масава высыпаецца з расчыніўшыхся шышак, калі насенныя лускі шышак адхіляюцца ад стрыжняў пад вуглом 40-50°.

Распаўсюджванне і экалогія

|  |
| --- |
|  |
| Зялёная шышка |

Мяжы арэала:

* заходняя — умоўная лінія, якая злучае возера Пясіна на Таймыры з возерам Байкал;
* усходняя — амаль супадае з ніжнім цячэннем Лены, затым сыходзіць у паўднёва-ўсходнім напрамку па Алдану і прыкладна ад яго сярэдняга цячэння накіроўваецца на поўдзень да Удскай губы Ахоцкага мора і далей сыходзіць на поўдзень да адгор’ях Малога Хінгана і да мяжы Расіі па Амуры. На поўдні арэал ахоплівае Усходняе Забайкалле.

У спрыяльных умовах дрэвы вырастаюць да 30 м вышыні пры 80 см у дыяметры ствала. На Крайняй Поўначы гэта прыземістае распасцёртае дрэўца.

Лістоўніца Гмеліна — вельмі вынослівае дрэва, прыстасаванае да самых суровых умоў наваколля. У гарах расце да верхніх межаў росту лесу, прымаючы нізкарослую або стланіковую форму. Расце ў паніжаных месцах, на забалочаных і тарфяністых марях, у раёнах неглыбокага залягання вечнай мерзлаты, на камяністых горных схілах.

У цяжкіх умовах вырастання, дзе адсутнічаюць канкуруючыя пароды, звычайна ўтварае чыстыя насаджэнні нізкіх (IV—V) банітэтаў. У спрыяльных умовах расце разам з елкай, хвояй, бярозай і іншымі дрэвамі.

Класіфікацыя
------------

Лістоўнічнік  (руск.) (бел. непадалёку ад сяла Гайтэр  (руск.) (бел..
### Таксанамія

Від **Лістоўніца Гмеліна** ўваходзіць у род Літоўніца (*Larix*) сямейства Хваёвыя (*Pinaceae*) парадку *Pinales*.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|   | яшчэ 6 сямействаў |   | яшчэ 11 відаў |
|   |   |   |   |
|   | порядок **Pinales** |   |   | род **Лістоўніца** |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |
|   | отдел **Хвойныя** |   |   | сямейства **Хваёвыя** |   |   | від **Лістоўніца Гмеліна** |
|   |   |   |   |   |   |
|   | яшчэ тры вымерлых парадкі |   | яшчэ 10 родаў |   |
|   |   |   |

### Разнавіднасці

У межах віду вылучаюць некалькі разнавіднасцяў:

* Larix gmelinii var. gmelinii — расце на большай частцы арэалу віду, ад Енісея да Камчаткі

[syn.  Abies gmelinii Rupr. basionym]
[syn.  Abies kamtschatica Rupr.]
[syn.  Larix amurensis hort. ex Beissn. nom. inval.]
[syn.  Larix cajanderi Mayr]
[syn.  Larix dahurica Turcz. ex Trautv. — Лістоўніца даурская]
[syn.  Larix kamtschatica (Rupr.) Carrière]
* Larix gmelinii var. japonica (Maxim. ex Regel) Pilg. — расце на Сахаліне і Курыльскіх астравах

[syn.  Larix kurilensis Mayr]
[syn. Larix dahurica var. japonica Maxim. ex Regelbasionym]
* Larix gmelinii var. olgensis (A.Henry) Ostenf. & Syrach — расце ў Прымор’і, на поўначы Карэйскага паўвострава і ў кітайскіх правінцыях Гірын і Ляанін

[syn.  Larix koreana Nakai, nom. nud.]
[syn.  Larix olgensis A.Henry basionym]
* Larix gmelinii var. principis-rupprechtii (Mayr) Pilg. — расце ў кітайскіх правінцыях Хэбэй, Хэнань і Шаньсі;

[syn.  Larix principis-rupprechtii Mayr basionym]
[syn. Larix dahurica var. principis-rupprechtii (Mayr) Rehder & E.H.Wilson]

Зноскі
------

1. 1 2  Паводле сайта GRIN (гл. картку расліны).
2. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 72. — 160 с. — 2 350 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · ITIS TSN · NCBI · POWO · Plantarium · The Plant List · Tropicos · WFO · Гербарый МДУ · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85035418 · Microsoft: 2779620276, 2909854354 |