recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Забалоцкі.

**Анатоль Дзмітрыевіч Забалоцкі** (руск.: Анатолий Дмитриевич Заболо́цкий; нар.16 верасня 1935, Сыда, Краснаярскі край) — кінааператар-пастаноўшчык, фотамастак, пісьменнік, грамадскі дзеяч. Заслужаны дзеяч мастацтваў РСФСР (1976).

Біяграфія
---------

Анатоль Дзмітрыевіч Забалоцкі нарадзіўся 16 верасня 1935 года ў сялянскай сям’і ў вёсцы Сыда Краснатуранскага раёна Краснаярскага краю.

Сярэднюю школу скончыў у Абакане (Рэспубліка Хакасія) у 1953 годзе. У верасні 1954 года пачаў вучыцца на аператарскім факультэце Усесаюзнага дзяржаўнага інстытута кінематаграфіі.

Пасля заканчэння УДІКа (1959), з 1 кастрычніка 1960 года працаваў кінааператарам на «Беларусьфільме», дзе, па ўласным прызнанні, «з галавой сышоў у працу на студыі, да 1969 года нават не выкарыстоўваючы належных водпускаў». Пасля працаваў на кінастудыях «Талінфільм», імя М. Горкага, «Масфільм». Удзельнічаў у стварэнні 15 мастацкіх і 8 дакументальных фільмаў. Сярод іх «Альпійская балада», «Праз могілкі», «Печкі-лавачкі», «Каліна чырвоная», «Слова для абароны», «Цалуюцца зоры», «Абрыў» і іншыя. Выступіў таксама як акцёр у фільмах «Слова для абароны», «Печкі-лавачкі», як сцэнарыст і рэжысёр дакументальнага фільма «Слова маці» (1979).

З 1977 года займаецца мастацкай фатаграфіяй. Пасля 1983 года адышоў ад кінематаграфічнай дзейнасці, удзельнічаў толькі эпізадычна.
Выйшла 26 выданняў з фатаграфіямі А. Д. Забалоцкага — кнігі, альбомы, календары. У іх ліку два выданні кнігі В. Бялова «Лад», кніга В. Салаухіна «Лісты з Рускага музея», юбілейнае выданне «Слова пра паход Ігаравы» — 800 гадоў" пад рэдакцыяй акадэміка Дз. С. Ліхачова.

Зноскі
------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* BnF catalogue général — Paris: BnF. Праверана 25 сакавіка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15222191'></a>
2. ↑  LIBRIS — 2012. Праверана 24 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1798125'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 155161479 · GND: 1028555520 · ISNI: 0000 0001 1649 4621 · LCCN: nr94009151 · NUKAT: n2004029184 · LIBRIS: 232138 · SUDOC: 150676565 · VIAF: 57033090 |

 |
**Інстытут Міхаіла Пупіна** (сербск.: Институт Михајло Пупин / Institut Mihajlo Pupin) — навукова-даследчы інстытут, які працуе ў Бялградзе з 1946 года. Праводзіць даследаванні ў галіне электронікі, аўтаматызацыі, кіравання тэхналагічнымі працэсамі, у сферы вылічальных працэсаў, тэлекамунікацый, лічбавай апрацоўкі сігналаў, інфармацыйных сістэм, праграмнай інжынерыі, робататэхнікі. Уваходзіць у структуру Бялградскага ўніверсітэта і Сербскай акадэміі навук.

Гісторыя
--------

Заснаванне інстытута адбылося ў пасляваенным 1946 годзе пры Сербскай акадэміі навук і мастацтваў у Бялградзе. Тады ён складаўся з двух незалежных адзін ад аднаго падраздзяленняў: Інстытута тэлекамунікацый і Інстытута электронікі. У 1947 годзе па распараджэнні ўрада Сацыялістычнай Федэратыўнай Рэспублікі Югаславія быў створаны Цэнтральны інстытут радыё СФРЮ, а ў 1948 годзе для вывучэння прынцыпаў вытворчасці электраэнергіі адпаведнае міністэрства ўтварыла Інстытут энергетыкі.

У 1950 годзе Сербская акадэмія навук прыняла рашэнне аб’яднаць усе гэтыя чатыры ўстановы ў адзіны інстытут імя Ніколы Тэслы, які займаўся б вывучэннем усіх з’яў, так ці інакш звязаных з электрычнасцю. У такім выглядзе ён праіснаваў да 1959 года, калі па рашэнні выканаўчага савета Нацыянальнага сходу Народнай Рэспублікі Сербскай з яго вылучылі групу навукоўцаў і даследчыкаў для стварэння асобнага інстытута электронікі і тэлекамунікацый — тады ж ён быў названы ў гонар выбітнага фізіка Міхаіла Пупіна.

З тых часоў на працягу наступных дзесяцігоддзяў інстытут неаднаразова падвяргаўся рэструктурызацыі і рэарганізацыі, у прыватнасці на яго базе быў створаны факультэт электратэхнікі Бялградскага ўніверсітэта, вылучыліся некалькі даччыных кампаній, такіх як «Электронная індустрыя» і «Энергапраект», у сваю чаргу, інстытут Міхаіла Пупіна ўключыў у сябе дзве лабараторыі расфармаванага Інстытута ядзерных навук «Вінча». Аж да 1968 года Інстытут існаваў выключна на дзяржаўныя сродкі, аднак затым з цалкам бюджэтнага фінансавання часткова перайшоў на самафінансаванне.

Дзейнасць
---------

У цяперашні час інстытут з’яўляецца дзяржаўным прадпрыемствам і знаходзіцца ў падпарадкаванні Міністэрства навукі Сербіі. Займаецца вытворчасцю вялікай колькасці звязаных з электронікай прадуктаў, аказвае шырокі спектр паслуг, прадастаўляе канкрэтныя апаратныя і праграмныя рашэнні ў галіне інфармацыйных і камунікацыйных тэхналогій, кансалтынг, інжынірынг, выраб вопытных узораў, праектаванне і інтэграцыя складаных сістэм.

Інстытут Міхаіла Пупіна асабліва вядомы распрацоўкай камп’ютараў серый CER, HRS і TIM, якія ў свой час былі даволі распаўсюджаны на тэрыторыі былой Югаславіі.

Заўвагі
-------

1. ↑  Timeline - Institute "Mihajlo Pupin" **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 26 мая 2011. Праверана 3 жніўня 2023.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт  (серб.)  (англ.)
* Інстытут Міхаіла Пупіна Архівавана 23 сакавіка 2017.  (серб.) - старонка на сайце Бялградскага ўніверсітэта

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 000000010688508X · LCCN: n91117675 · Microsoft: 10572248 · VIAF: 132665664 |
**Ахінага** (ісп.: Ojinaga), афіцыйнае найменне Мануэль-Охінага (ісп.: Manuel Ojinaga) — горад у Мексіцы, штат Чыўаўа, уваходзіць у склад муніцыпалітэта Ахінага і з'яўляецца яго адміністрацыйным цэнтрам. Насельніцтва - 22 744 чалавекі (перапіс 2010 года).

Гісторыя
--------

Паселішча заснавана 2 чэрвеня 1715 года Хуанам Антоніа Трасвініем і Рэтэсам пад назвай Сан-Франсіска-дэ-ла-Хунта-дэ-лос-Рыас (ісп.: San Francisco de la Junta de los Ríos). 23 кастрычніка 1857 года пасяленню быў прысвоены статус вілья, а назва зменена на Мануэль-Ахінага ў гонар мексіканскага палітыка, ваеннага і ўдзельніка барацьбы з інтэрвентамі Мануэля Ахінагі. Статус горада пасяленню быў прысвоены 1 снежня 1948 года.

Зноскі
------
**Гасдрубал** або **Газдрубал** (лац.: Hásdrubal; памёр 23 чэрвеня 207 да н. э.) — карфагенскі палкаводзец, які адыграў важную ролю ў Другой Пунічнай вайне. Быў другім сынам Гамількара Баркі і малодшым братам Ганібала. Калі апошні адправіўся паходам у Італію, Гасдрубал стаў камандуючым карфагенскімі сіламі ў Іспаніі (218 год да н. э.). У тым жа годзе ў рэгіёне з’явіліся рымскія войскі на чале з братамі Сцыпіёнамі, якія атрымалі падтрымку часткі мясцовых плямён. Гасдрубал ваяваў супраць іх з пераменным поспехам. У 216 годзе да н.э. ён атрымаў з Карфагена загад ісці ў Італію на злучэнне з братам, але ў самым пачатку шляху пацярпеў поўнае паражэнне пры Іберы і перапыніў паход.

З 215 года Гасдрубал быў адным з трох карфагенскіх ваеначальнікаў у рэгіёне. У 212 годзе сумесна з калегамі разграміў абодвух Сцыпіёнаў (апошнія загінулі ў баях), але рымляне захавалі частку сваіх пазіцый і даслалі новага камандзіра — Публія Карнелія Сцыпіёна, у будучыні Афрыканскага. Гасдрубал не змог перашкодзіць рымлянам узяць Новы Карфаген (209 год), а ў 208 годзе прайграў Сцыпіёну вялікую бітву пры Бекуле. Пасля гэтага ён рушыў, нарэшце, у Італію. Рымляне палічылі гэты паход вялікай пагрозай і засяродзілі супраць Гасдрубала войскі абодвух консулаў. У бітве на рацэ Метаўра ў Паўночнай Італіі ў чэрвені 207 года да н. э. карфагенская армія была знішчана, а сам Гасдрубал загінуў.

Зноскі
------

1. ↑  *Б. Л. И. З.* Аздрубалъ // *Энциклопедический лексикон* — СПб.: 1835. — Т. 1. — С. 238.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4532135'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21282452'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q106581356'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4190118'></a>
2. ↑  *Πολύβιος* Ιστορίαι — 0150.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q250816'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q131169'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Энцыклапедычны лексікон · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Pauly-Wissowa · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 11854652X · NUKAT: n2013203505 · VIAF: 62340381 |
**Міхаіл Аляксандровіч Урубель** (англ.: Михаи́л Алекса́ндрович Вру́бель; 5 [17] сакавіка 1856, Омск, Вобласць Сібірскіх Кіргізаў, Расійская імперыя — 1 [14] красавіка 1910, Санкт-Пецярбург, Расійская імперыя) — рускі мастак мяжы XIX—XX стагоддзяў, які працаваў практычна ва ўсіх відах выяўленчага мастацтва: жывапіс, графіка, дэкаратыўна-прыкладныя рамёствы, скульптура і тэатральнае мастацтва. З 1896 года быў жанаты з вядомай спявачкай Н. І. Забела, партрэты якой неаднаразова пісаў.

Н. А. Дзмітрыева параўноўвала творчую біяграфію Урубеля з драмай у трох актах з пралогам і эпілогам, прычым пераход да новага этапу кожны раз здзяйсняўся рэзка і нечакана. Пад «пралогам» маюцца на ўвазе раннія гады вучэння і выбару паклікання. Акт першы — 1880-я гады, знаходжанне ў Акадэміі мастацтваў і пераезд у Кіеў, заняткі візантыйскім мастацтвам і царкоўным жывапісам. Акт другі — маскоўскі перыяд, пачаты ў 1890 годзе «Дэманам сядзячым» і які завяршыўся ў 1902 годзе «Дэманам зрынутым» і шпіталізацыяй мастака. Акт трэці: 1903—1906 гады, звязаныя з душэўнай хваробай, якая паступова падточвала фізічныя і інтэлектуальныя сілы жывапісца. Апошнія чатыры гады, аслепнуўшы, Урубель жыў ужо толькі фізічна.

У 1880—1890-я гады творчыя пошукі Урубеля не знаходзілі падтрымкі Акадэміі мастацтваў і крытыкаў мастацтва, аднак яго пастаянным заказчыкам зрабіўся С. І. Мамантаў.

Зноскі
------

1. 1 2  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
2. 1 2  Врубель Михаил Александрович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
**Актыўнасць радыеактыўнай крыніцы** — лік элементарных радыеактыўных распадаў у адзінку часу .

Вытворныя велічыні
------------------

**Удзельная актыўнасць** — актыўнасць, якая прыходзіцца на адзінку масы рэчыва крыніцы.

**Аб’ёмная актыўнасць** — актыўнасць, якая прыходзіцца на адзінку аб’ёму крыніцы. Удзельная і аб’ёмная актыўнасці выкарыстоўваюцца, як правіла, у выпадку, калі радыеактыўнае рэчыва размеркавана па аб’ёме крыніцы.

**Павярхоўная актыўнасць** — актыўнасць, якая прыходзіцца на адзінку плошчы паверхні крыніцы. Гэта велічыня прымяняецца для выпадкаў, калі радыеактыўнае рэчыва размеркавана па паверхні крыніцы.

Адзінкі вымярэння актыўнасці
----------------------------

У Міжнароднай сістэме адзінак (СІ) адзінкай актыўнасці з’яўляецца бекерэль (рускае абазначэнне: Бк; міжнароднае: Bq); 1 Бк = с −1. У аб’екце з актыўнасцю 1 Бк адбываецца ў сярэднім 1 распад у секунду.

Пазасістэмнымі адзінкамі актыўнасці з’яўляюцца:

* кюры (рускае абазначэнне: Кі; міжнароднае: Ci); 1 Кі = 3,7 ×1010  Бк (дакладна).
* рэзерфорд (рускае абазначэнне: Рд; міжнароднае: Rd); 1 Рд = 10 6 Бк (дакладна). Адзінка выкарыстоўваецца рэдка.

Удзельная актыўнасць вымяраецца ў бекерэлях на кілаграм (Бк/кг, Bq/kg), часам Кі/кг и т. д. Сістэмная адзінка аб’ёмнай актыўнасці — Бк/м³, часта выкарыстоўваюцца таксама Бк/л. Сістэмная адзінка павярхоўнай актыўнасці — Бк/м², часта выкарыстоўваюцца таксама Кі/км² (1 Кі/км² = 37 кБк/м²).

Існуюць таксама састарэлыя пазасістэмныя адзінкі вымярэння аб’ёмнай актыўнасці (ужываюцца толькі для альфа-актыўных нуклідаў, звычайна газападобных, у прыватнасці для радону):

* махе ; 1 маху = 13,5 кБк/м³ ;
* эман ; 1 эман = 0,1 нКі/л = 3,7 Бк/л = 3700 Бк/м³ .

Залежнасць актыўнасці ад часу
-----------------------------

Актыўнасць (або *хуткасць распаду*), гэта значыць лік распадаў у адзінку часу, паводле закона радыёактыўнага распаду залежыць ад часу наступным чынам:

{\displaystyle A(t)=-{\frac {dN}{dt}}=\lambda N={\frac {\ln 2}{T\_{1/2}}}\,N\_{0}\,2^{-{\frac {t}{T\_{1/2}}}}={\frac {\ln 2}{T\_{1/2}}}\,{\frac {m}{\mu }}\,N\_{A}\,2^{-{\frac {t}{T\_{1/2}}}}=A\_{0}\,2^{-{\frac {t}{T\_{1/2}}}},}

дзе

* *NA* — лік Авагадра,
* *T*1/2 — перыяд паўураспаду,
* *N*(*t*) — колькасць радыёактыўных ядзер даннага тыпу,
* *N*0 — іх пачатковая колькасць,
* λ — пастаянная распада,
* μ — малярная маса радыёактыўных ядзер дадзенага тыпу,
* *m* — масса рэчыва (радыёактыўных ядзер дадзенага тыпу).

Прыклады
--------

* Удзельная актыўнасць радыя-226 — 1 Кі/г.
* Тыповая аб’ёмная актыўнасць радону ў паветры над мацерыкамі — 10…100 Бк/м³.
* Павярхоўная актыўнасць цэзію-137 у 30-кіламетровай зоне вакол Чарнобыльскай АЭС дасягае дзясяткаў Кі/км².

Зноскі
------

1. ↑  Физическая энциклопедия. В 5 т. (руск.) / Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Советская энциклопедия, 1988. — 707 с. — 100 000 экз.

Літаратура
----------

* {{{загаловак}}}. — 1982. — Т. II.
**Новадзявочыя могілкі** (руск.: Новодевичье кладбище) — могілкі ў Маскве.

Гісторыя
--------

Узніклі ў XVI стагоддзі на тэрыторыі Новадзявочага манастыра. У 1898—1904 гадах тэрыторыя могілак была пашырана і ўключыла ўчастак за паўднёвай сцяной манастыра. Тэрыторыя могілак была гэтак жа значна пашырана ў 1949 годзе.

У XIX стагоддзі на Новадзявочых могілках з’явіліся магілы купцоў, пісьменнікаў, музыкаў, навукоўцаў, а ў XX стагоддзі — вядомых савецкіх дзеячоў. На Новадзявочых могілках пахаваныя многія расійскія і савецкія дзеячы навукі, літаратуры, мастацтва, ваеначальнікі, палітыкі, дзяржаўныя дзеячы.

Многія надмагіллі, напрыклад, работы скульптараў М. А. Андрэева, С. Ц. Канёнкава, Э. І. Неізвеснага ўяўляюць самастойную мастацкую каштоўнасць.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Новадзявочыя могілкі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4552355-1 · LCCN: n96071496 · VIAF: 142062905, 240086740 |
**Медаль «Гонар і Годнасць»** — узнагарода Аб’яднанага пераходнага кабінета Беларусі, заснаваная Пастановай № 3 ад 11 лютага 2023 года. Паводле Пастановы заснаванне медалю адбывалася ў адпаведнасці з Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь, Законам Рэспублікі Беларусь «Аб дзяржаўных узнагародах Рэспублікі Беларусь» і Рэгламентам дзейнасці Аб’яднанага пераходнага кабінета.

Фінансаванне вырабу медаля «Гонар і Годнасць» ажыццяўляецца за кошт дабрачынных ахвяраванняў, дзяржаўных і іншых крыніц, якія не забаронены заканадаўствам.

Медаль «Гонар і Годнасць» будзе ўручацца ад імя беларускага народа асобам, якія праявілі выключную адданасць у служэнні Беларусі. Некаторыя асобы, з меркаванняў бяспекі, будуць узнагароджаны непублічна.

Апісанне
--------

Паўкопка 1564 года з лаўровым вянком на аверсе і рэверсе
Медаль серабрыстага колеру з выявай «Пагоні» ў лаўровым вянку, з надпісам «Беларусь перадусім» на адваротным баку. Срэбраны колер у геральдыцы азначае сумленнасць, ахвярнасць і бескарыслівасць. Герб «Пагоня» выкананы ў характэрнай ізаграфіі, якая прыпісваецца мастаку Язэпу Драздовічу. Лаўровы вянок узяты з найбуйнешага манетнага намінала часоў Вялікага Княства Літоўскага — залатога партугала Жыгімонта Аўгуста 1562 г. які выкарыстоўваўся пераважна ў якасці ўзнагароды за службу. Сабраныя разам яны звяртаюць увагу на пераемнасць паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Беларуссю, на наяўнасць у беларусаў сваёй даўняй традыцыі ўзнагарод за заслугі перад радзімай. Надпіс «Беларусь перадусім» акцэнтуе ўвагу на заслугі перад Беларуссю і яе народам.

Стужка блакітнага колеру з бела-чырвона-белай ўстаўкай па цэнтры. Блакітны колер стужкі медаля падкрэслівае чысціню неба над Беларуссю. Бела-чырвона-белая ўстаўка адсылае да колераў беларускага нацыянальнага сцягу.

Паводле прадстаўніцы Аб’яднанага пераходнага кабінета па нацыянальным адраджэнні Аліны Коўшык медаль распрацоўвалі найлепшыя беларускія геральдысты, гісторыкі, дзеячы культуры.

Узнагароджаныя
--------------

Першымі медалём «Гонар і Годнасць» былі ўзнагароджаны 27 загінулых удзельнікаў беларускіх пратэстаў і беларускіх добраахвотнікаў, якія ваявалі на баку Украіны.

Гл. таксама
-----------

* Партызанскі Народны крыж

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Серабрыстая «Пагоня» ў лаўровым вянку: Кабінет зацвердзіў узнагароду за выключную адданасць у служэнні Беларусі
2. ↑  Узнагароджаныя 27 загінулых удзельнікаў беларускіх пратэстаў і добраахвотнікаў // Еўрарадыё. 01.03.2023
**Веды́чная рэлі́гія**, ці **веды́йская рэлі́гія** — сістэма поглядаў, якая ўзнікла ў старажытнай Індыі на аснове рэлігіі індаарыйскіх плямён і ў канцы 2-га — 1-й палавіне 1-га тыс. да н.э. аформілася ў кананічных тэкстах — Ведах, ранняя стадыя фарміравання індуізму.

Для ведычнай рэлігіі характэрны культы агню і продкаў, выкарыстанне пры значных ахвярапрынашэннях свяшчэннага наркатычнага напою — сомы.
Жыццё і светапогляд звязваліся з абрадамі і рытуаламі, ад выканання якіх гаспадаром ці жрацом залежалі адносіны з багамі, дабрабыт асобы, сям'і, грамады, дзяржавы.

У ведычнай рэлігіі адсутнічала іерархія багоў. Найбольш старэйшымі лічыліся багі Неба і Зямлі (Д'яўсberu і Прытхівіberu). Найбольш папулярны бог Індра — цар багоў і наладжвальнік свету. Бог агню Агні шанаваўся як пасрэднік паміж людзьмі і багамі, ахвярадаўца. Багам надаваліся чалавечыя рысы, кожны з іх суадносіўся з пэўнай часткай Сусвету — зямной, паветранай, нябеснай.

У ведычнай рэлігіі бяруць пачатак уяўленні пра карму, метэмпсіхоз, тапасberu (аскеза) і інш.
З ведычнай рэлігіі развіўся брахманізм.

Літаратура
----------

* Ведычная рэлігія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. С. 57.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ведычная рэлігія
**Віцебскі станкабудаўнічы завод імя Камінтэрна** — былое прадпрыемства станкабудаўнічага профілю ў Віцебску. У 2002 годзе ліквідавана як самастойная арганізацыя і далучана да станкабудаўнічага завода імя Кірава («Вістан»), у 2022 годзе дэмантаж завадскіх карпусоў завершаны.

Гісторыя
--------

Станкабудаўнічы завод імя Камінтэрна заснаваны ў 1940 годзе на базе вытворчых карпусоў чыгуналіцейна-машынабудаўнічага завода, які існаваў з 1882 года. На момант заснавання завод уваходзіў усклад Галоўнага ўпраўлення станкабудаўнічай прамысловасці Народнага камісарыята цяжкага машынабудавання СССР.

З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны асноўнае абсталяванне завода было вывезена ў Саратаў. У 1946 годзе завод адноўлены.

Падпарадкоўваўся Наркамату цяжкага машынабудавання, з 1946 года — Міністэрству станкабудавання СССР, у 1953—1954 гадах — Міністэрству машынабудавання СССР, у 1954—1957 і з 1965 года — Міністэрству станкабудаўнічай і інструментальнай прамысловасці СССР, у 1957—1965. У 1966 годзе завод увайшоў у склад «Галоўтачстанкапрама» (Галоўнага ўпраўлення па вытворчасці прэцызійных станкоў), у 1975 годзе — у склад «Саюзтастанкапрама» (Усесаюзнага прамысловага аб’яднання па вытворчасці прэцызійных станкоў).
У 1977 годзе завод узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга.

У маі 2002 года завод быў ліквідаваны як юрыдычная асоба. Да гэтага часу на прадпрыемстве заставалася каля 750 супрацоўнікаў; адміністрацыйныя карпусы завода здаваліся ў арэнду ў якасці офісаў. У 2009 годзе пачаўся знос вытворчых карпусоў. Першапачаткова ў іх планаваў размясціцца ГЦ «Радзівіл», у 2014 годзе агучваліся планы перанесці ў карпусы гарадскі Полацкі рынак. У 2019 годзе было абвешчана, што на месцы завода будзе пабудавана гандлёвая галерэя «Vitebsk Plaza».
Звычайная свастыка
**Свастыка**, **крывакрыж** (санскр.: svástika, स्वस्तिक) — роўнабаковы крыж, у якога канцы загнутыя ў прамы вугал. Бывае звычайнай (卐) і адваротнай (卍). Часамі таксама рысуецца з паўторна перагнутымі на прамы вугал канцамі.

Найстаражытнейшыя археалагічныя знаходкі з свастычнымі рысункамі адносяць да часоў неаліту. Гэты старавечны знак найчасцей сустракаецца ў індаеўрапейскіх культах і культурах, альбо як рэлігійны сімвал, альбо як звычайны геаметрычны знак для рысавання на матэрыяльных прадметах побыту. Гэты сімвал мае старадаўнюю традыцыю выкарыстання ў шмат якіх сусветных рэлігіях, напрыклад, у індуізме, каталіцтве, будызме і джайнізме.

Свастычны знак выкарыстоўваўся нацыстамі і прыдбаў ад 1930-х гадоў асацыятыўнасць з Трэцім Рэйхам. Гэта негатыўна паўплывала на ўспрыманне некаторымі людзьмі свастыкі ў Еўропе, Паўночнай Амерыцы і ў краінах былога СССР. Усё ж у іншых частках свету такія асацыяцыі не прыхапіліся ў грамадстве, а ў некаторых культурах свастыка нават застаецца адным з сакральных сімвалаў.

У беларускай народнай культуры
------------------------------

У традыцыйных беларускіх арнаментавых узорах свастыка найбольш распаўсюджаная як элемент вясельных строяў жаніха і нявесты. Гэта звязана з тым, што свастычны сімвал меў значэнне ўраджаю, пладавітасці, агню (пачатку ўсяго жыцця), дабрабыту.

Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што гэты сімвал ёсць схематычна выяўленым прыстасаваннем для распальвання агню, якое складалася з двух драўляных брускоў, якія, круцячы, цёрлі адзін аб аднаго, каб здабыць іскру. Агонь, крыніца цяпла і жыцця, меў сакральны сэнс ва ўяўленнях старажытных насельнікаў Беларусі, а таму яго сімвал таксама набыў містычны сэнс.

Пасля падзей Другой сусветнай вайны на тэрыторыі СССР, у тым ліку ў БССР, свастычныя знакі набылі новы сэнс, звязаны з Трэцім Рэйхам і нацызмам. Ад тых часоў пачаўся заняпад выкарыстання гэтага сімвала ў народнай культуры. Таксама мясцовымі партыйнымі органамі праводзілася палітыка фізічнага вынішчэння прадметаў побыту з свастычнымі сімваламі ці іх перахоўванне ў закрытых музейных сховішчах.

* Свастыка на беларускай кераміцы (XI - XIII стст.)Свастыка на беларускай кераміцы (XI - XIII стст.)
* Беларускі свастычны арнамент, Віцебскі раёнБеларускі свастычны арнамент, Віцебскі раён
* Фартух са свастычным арнаментам, лунінецкі стройФартух са свастычным арнаментам, лунінецкі строй

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свастыка на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4120418-9 · LCCN: sh85131014 · LNB: 000089065 · NKC: ph126294 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Напружанне.

**Электрычнае напружанне**, або рознасць патэнцыялаў паміж пунктамі {\displaystyle A} і {\displaystyle B} — гэта адносіна работы электрычнага поля пры пераносе пробнага электрычнага зараду з пункта {\displaystyle A} у пункт {\displaystyle B} да велічыні пробнага зараду.

{\displaystyle \phi \_{1}-\phi \_{2}=U\_{12}={\frac {A\_{q:1->2}^{field}}{q}}}

Пры гэтым лічыцца, што перанос пробнага зараду *не змяняе* размеркаванні зарадаў на крыніцах поля.

Для электрастатычнага поля напружанне можна таксама вызначыць як

{\displaystyle \phi \_{1}-\phi \_{2}=U\_{12}=\int \_{A}^{B}({\vec {E}},d{\vec {l}})}
(інтэграл ад праекцыі поля на траекторыю паміж пунктамі A і B уздоўж любой траекторыі, ідучай з A у B).

Адзінкай вымярэння напружання ў сістэме СІ з'яўляецца Вольт.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4056001-6 · Microsoft: 165801399 · NKC: ph119852 |
**Геаінфармацыйныя сістэмы**, ***ГІС*** ― сістэмы апаратна-праграмных сродкаў і алгарытмічных працэдур, створаныя для лічбавай падтрымкі, папаўнення, кіравання, маніпулявання, аналізу, матэматыка-картаграфічнага мадэлявання і вобразнага адлюстравання геаграфічна каардынаваных дадзеных. Складовыя кампаненты ГІС: абсталяванне, праграмнае забеспячэнне, даныя, прафесійны персанал, метады аналізу.

Перавагі ГІС у параўнанні з аналагавымі сістэмамі:

* магчымасць супастаўлення карт розных маштабаў і праекцый;
* выгоды захоўвання і апрацоўкі велізарных аб'ёмаў геаграфічнай інфармацыі;
* аператыўны аналіз прасторавых і лагічных сувязяў розных аб'ектаў і ўласцівасцяў асобных элементаў;
* прастата стварэння сваіх уласных дадзеных і карт;
* шырокі дыяпазон выяўленчых уласцівасцяў;
* для картыруемага аб'екта можна абраць розныя віды класіфікацыі, якія падкрэсліваюць тую ці іншую заканамернасць;
* шырокія магчымасці для мадэлявання і экстрапаляцыі дадзеных;
* эканомія часу і людскіх рэсурсаў у выніку аўтаматызацыі руціннай працы.

Прынцыповая структура ГІС — набор розных электронных тэматычных пластоў (карт мясцовасці), якія адлюстроўваюць размяшчэнне на зямной паверхні і ўласцівасці вызначанага тыпу аб'ектаў (напрыклад, рэк, азёр, рэльефу, расліннасці, ландшафтаў, глеб, населеных пунктаў, месцапражыванняў рэдкіх відаў і г. д.).

Калі даныя ўсіх пластоў знаходзяцца ў адной сістэме каардынат, яны выразна кладуцца папластова адзін на аднаго (прасторава злучаны). ГІС дае магчымасць працаваць з вялікай колькасцю тэматычных пластоў адначасова і змяняць парадак іх узаемнага размяшчэння.

Спасылкі
--------

* Геапартал Беларусі (gismap.by) Архівавана 8 сакавіка 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Brockhaus · Brockhaus · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX667435 · BNF: 121806943 · GND: 4261642-6 · LCCN: sh90001880 · Microsoft: 41856607, 56321713 · NDL: 00933031 · NKC: ph114617 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сіла (значэнні).

**Сіла** — фізічная вектарная велічыня, што ёсць мерай уздзеяння аднаго цела на іншае.

Паводле сучасных уяўленняў, вынікам дзеяння сілы на матэрыяльны пункт ёсць яго паскарэнне, пры гэтым чым больш сіла, тым большае паскарэнне атрымае матэрыяльны пункт (гл. другі закон Ньютана).

Аб’ядноўвае ўсе сілы тое, што яны выклікаюць паскораны рух масіўных целаў і ўзнікненне ў гэтых целах дэфармацый.
Вынікам уздзеяння сілы на складаную механічную сістэму можа быць не лінейнае паскарэнне (або не толькі лінейнае паскарэнне), а таксама вуглавое паскарэнне або дэфармацыя. Пры разглядзе ўздзеяння сілы на складаную механічную сістэму вялікае значэнне мае пункт прыкладання сілы, г.зн. пункт, на які ўздзейнічае сіла. Ад гэтага моцна залежыць вынік яе ўздзеяння.

*ma* — раўнадзейная сіл, якія дзейнічаюць на аўтамабіль, што рухаецца па нахільнай плоскасці

Раўнадзейная сіла
-----------------

Раўнадзейная сіла — сіла, уздзеянне якой на цела мела б такі ж вынік, які даюць тыя сілы, што ўздзейнічаюць на яго.

Згодна з прынцыпам незалежнасці дзеяння сіл, сілы ўздзейнічаюць на цела незалежна адна ад адной. У адпаведнасці з гэтым, раўнадзейную сілу можна знайсці як вектарную суму ўсіх сіл, што ўздзейнічаюць на матэрыяльны пункт.

Для складаных механічных сістэм знаходжанне раўнадзейнай сілы як вектарнай сумы ўсіх сіл, у агульным выпадку, з’яўляецца памылкай, бо значэнне мае не толькі велічыня і напрамак, але таксама пункт прыкладання сілы.

Гл. таксама
-----------

* Сіла цяжару
* Сіла рэакцыі
* Сіла трэння

Літаратура
----------

* Си́ла // Большая политехническая энциклопедия / Авт.-сост. В. Д. Рязанцев. — М.: Мир и образование, 2011. — С. 456—458. — 704 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-5-94666-621-3. (руск.)
* *Болсун А. Н.* Си́ла // Краткий словарь физических терминов (руск.) / Сост. А. И. Болсун. — Мн.: Вышэйшая школа, 1979. — С. 311—312. — 416 с. — 30 000 экз. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4032651-2 · LCCN: sh85050452 · NDL: 00926874 · NKC: ph314949 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Прэс.

**Ірына Натанаўна Прэс** (10 сакавіка 1939, Харкаў — 22 лютага 2004, Масква) — савецкая лёгкаатлетка, двухразовая Алімпійская чэмпіёнка, рэкардсменка свету. Заслужаны майстар спорту СССР (1960), Заслужаны работнік фізічнай культуры Расійскай Федэрацыі (2001).

Неаднаразовая чэмпіёнка Еўропы (7 разоў у 1959—1965) і СССР (13 разоў у 1959—1967). Двойчы кавалер ордэна «Знак Пашаны» (1961, 1965) і ордэна Дружбы.

Біяграфія
---------

Лёгкай атлетыкай Ірына, як і яе старэйшая сястра Тамара, пачала займацца ў Самаркандзе, куды яны з маці, Цыляй Уладзіміраўнай Шэрман (1916—?), касіркай, эвакуіраваліся з Харкава ў пачатку вайны. Бацька, Натан Ісакавіч Прэс (1911—1942), ураджэнец Луганска, быў прызваны радавым (кулямётчыкам) у армію і загінуў на фронце 3 жніўня 1942 года ў раёне вёскі Ханіна Калінінскай вобласці.

Прыклад старэйшай сястры, якая рабіла поспехі, адыграў вялікую ролю ў рашэнні стаць спартсменкай, акрамя таго сям’я Прэс жыла побач са стадыёнам. Ірыне Натанаўне, як і старэйшай сястры, пашанцавала з трэнерам, яе першы настаўнік — Канстанцін Іосіфавіч Капусцянскі — пастараўся знайсці для яе ўласную дарогу ў свет вялікага спорту, вызначыўшы на бегавую дарожку.

У 16 гадоў Ірына ўпершыню прыняла ўдзел ва Усесаюзнай спартакіядзе навучэнцаў, выканала другі дарослы разрад у бегу на 400 метраў, а праз год, у 1956 годзе, паспрабавала сваё «кароннае» ў будучым пяцібор’і і дабілася права ўдзельнічаць разам з Тамарай у I-й Спарце народаў СССР.

У 1957 годзе Ірына, ізноў жа па прыкладзе старэйшай сястры, пераехала ў Ленінград, дзе паступіла ў Інстытут інжынераў чыгуначнага транспарта, пачала трэніравацца ў знакамітай школе Віктара Ілліча Аляксеева. І тут жа праславіла сваю ВНУ: перамагла на чарговай Усесаюзнай юнацкай спартакіядзе ў мнагаборстве і ў штурханні ядра.

Наступныя два гады прынеслі новыя радасці: Ірына стала майстрам спорту, спачатку ў бар’ерным бегу, а затым — у пяцібор’і. Сімвалічна, што першы свой сусветны рэкорд Ірына Прэс устанавіла на Усесаюзных спаборніцтвах «Дынама» у канцы сезона 1959/1960 года, набраўшы 4880 ачкоў. Менавіта ў гэтым спортграмадстве яшчэ «юным дынамаўцам» яна пачынала заняткі лёгкай атлетыкай і ніколі не здраджвала яму. З таго часу, да 1966 года ўключна, ніводны пратакол найбуйнейшых спаборніцтваў без прозвішча Прэс у верхнім радку не абыходзіўся.

У жніўні 1960 года Ірына Прэс заваявала тытул Алімпійскай чэмпіёнкі. У Рыме яна ашаламіла і суддзяў, і саперніц, і гледачоў нябачанай моцай і імклівасцю свайго бегу. Ужо ў паўфінале Ірына паўтарыла сусветны і ўстанавіла Алімпійскі рэкорд у бегу на 80 м з бар’ерамі. А ў фінале, нават нягледзячы на няўдалы старт, толькі замацавала свой поспех.

Зноскі
------

1. 1 2  Пресс Ирина Натановна // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. 1 2  Irina Press // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
3. ↑
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Федароўскі.
**Мацвей Львовіч Федароўскі** (9 жніўня 1927, Кіеў — 11 чэрвеня 1992) — беларускі акцёр, педагог. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1959).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1948 годзе студыю пры Кіеўскім рускім драматычным тэатры імя Лесі Украінкі. Працаваў у тэатрах Расіі, Латвіі. У 1950—1960 у Беларускім тэатры імя Я. Коласа, з 1961 у Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Я. Купалы. Адначасова з 1969 года выкладаў у Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце, з 1975 года — у Мінскім інстытуце культуры.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1963 года.

Творчасць
---------

Яго творчая індывідуальнасць адметная сцэнічным тэмпераментам, майстэрствам стварэння выразнага пластычнага малюнка, раскрыцця тонкіх душэўных зрухаў героя. Сярод роляў: у тэатры імя Я. Коласа — Лабановіч («Навальніца будзе» паводле Я. Купалы), Паніч («Раскіданае гняздо» Я. Купалы), Рабцаў («Ворагі[ru]» М. Горкага), Гамлет («Гамлет» У. Шэкспіра), Збышак («Мараль пані Дульскай[pl]» Г. Запольскай) і інш.; у тэатры імя Я. Купалы — Дзед, І. Крандзялёў («Зацюканы апостал», «Таблетку пад язык» А. Макаёнка), Аскольд, Патанін («Выклік багам», «Начное дзяжурства» А. Дзялендзіка), Інквізітар і («Напісанае застаецца» А. Петрашкевіча), Гарадулін («На ўсякага мудраца хапае прастаты[ru]» А. Астроўскага), Неджмі («Дзівак» Назыма Хікмета), Саша Маткоў («Традыцыйны збор» В. Розава), Вангель («Жанчына з мора» Г. Ібсена) і I інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Бур’ян Б. І.* Федароўскі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

Спасылкі
--------

* Мацвей Львовіч Федароўскі на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar6876466 · БАП: 136560 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Емяльянаў.
**Алесь (Аляксандр Міхайлавіч) Емяльянаў** (20 сакавіка 1952, Забалацце, Чавускі раён — 6 кастрычніка 2005) — беларускі паэт
, перакладчык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1969 годзе скончыў Чавускую СШ № 1. З 1969 па 1971 год вучыўся ў БСГА. У 1971—1973 гадах служыў у пагранвайсках у Савецкай Арміі. Пасля дэмабілізацыі працаваў электрыкам у Мінску, у 1973—1983 гадах — карэспандэнтам газеты «Чырвоная змена», «Піянер Белаpyci», у 1983—1987 гадах — у Галоўнай рэдакцыі літаратурна-драматычных праграм Беларускага тэлебачання, з 1987 года — літкансультант СП Беларусі. У 1983 годзе завочна скончыў філфак БДУ. У 1990—1991 гадах — старшыня Каарданацыйнай рады Нацыянальна-дэмакратычнай партыі Беларусі.

Творчасць
---------

Літаратурнай працай пачаў займацца ў 1968 годзе. Першы верш «Kраіна марской крысы» надрукаваны ў 1968 годзе ў часопісе «Бярозка». Адзін з аўтараў i стваральнікаў тэлечасопіса «Літаратурная Беларусь». Курыраваў выхад у эфір літаратурна-мастацкага часопіса «Буг» Брэсцкай студыі тэлебачання. Пад яго рэдакцыяй выходзілі штомесячныя перадачы «Сугучча» аб перакладзе на беларускую мову твораў замежных пісьменнікаў.

Пісаў пра жыццё сучасніка, яго любоў да Радзімы, роднай мовы, прыроды: гэта зборнікі «Ранак поўніцца жыццём», «Нязжатае поле», «На падкове дарог».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Галубовіч, Л. Алесь Емяльянаў / Л. Галубовіч // ЛіМ. — 2005. — 14 кастрычні-ка. — С. 15.
* Емяльянаў Аляксандр Міхайлавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдактар Г. П. Пашкоў. — Мінск, 1998. — Т.6. — С. 390.
* Емяльянаў Аляксандр // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік: у 6 т. / пад рэдакцыяй А. В. Мальдзіса. — Мінск, 1993. — Т.2. — С. 424—425.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ар (значэнні).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. сотка.
**Ар** (абазначэнне: **ар**; з фр.: are ад лац.: area «плошча, паверхня», разм. **со́тка**) — пазасістэмная адзінка вымярэння плошчы, роўная плошчы квадрата з бокам 10 м. Выкарыстоўваецца ў земляробстве для вымярэння плошчаў участкаў паверхні Зямлі. Вядомая таксама як «сотка» (гэта значыць 100 м² ці 1/100 гектара). Кратнай адзінкай з'яўляецца гектар.

1 а = 100 м² = 0,01 га
Міжнародная арганізацыя заканадаўчай метралогіі (МАЗМ) у сваіх рэкамендацыях адносіць ар да адзінак вымярэння, «якія могуць часова выкарыстоўвацца да даты, усталяванай нацыянальнымі прадпісаннямі, але якія не павінны ўводзіцца, калі яны не выкарыстоўваюцца».

Ар быў усталяваны ў якасці афіцыйнай меры плошчы Французскай рэспублікі ў законе ад 18 жэрміналя III года Рэспублікі (7 красавіка 1795 года). У гэтым жа законе было ўведзена і само слова «ар» ад лац.: area і фр.: are, у значэнні «плошча, паверхня, участак, поле, пустка».

Да кратных адзінак плошчы, акрамя гектара, адносяцца дэкары ці дунамы, роўныя 10 арам, і тайскі рай, роўны 16 арам.

Гл. таксама
-----------

* Гектар
* Акр
* Дунам

Зноскі
------

1. ↑  *Деньгуб В. М. Смирнов В. Г.* Единицы величин. Словарь-справочник. — М.: Издательство стандартов, 1990. — С. 21—22. — 240 с. — ISBN 5-7050-0118-5.
2. ↑  Міжнародны дакумент МАЗМ D2. Узаконеныя (афіцыйна дапушчаныя да ўжывання) адзінкі вымярэнняў. Дадатак A Архівавана 14 кастрычніка 2013.
3. ↑  *Are* in Online Etymology Dictionary (англ.)

Літаратура
----------

* Ар // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
* Ар, мера площади // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Энцыклапедычны лексікон · Britannica (онлайн) · Швейцарскі гістарычны |
**Майстры старажытнай мудрасцi** — гэта, у адпаведнасцi з тэасофскім вучэннем, прасветленыя iндывiды, якiя дасягнулi звышчалавечай стадыi развiцця, але выбралi заставацца ва ўвасабленнi, каб дапамагчы iншым шукальнiкам iсцiны. Часам тэасофы называюць iх таксама Адэптамi, Махатмамi або проста Майстрамi. Першымi, хто выкарыстоўваў гэты тэрмiн, былi тэасофы А. Блавацкая[ru], Г. Олькат[ru], А. Сiнэт[ru]. Яны сцвярджалi, што на працягу свайго жыцця сустракалi некаторых з Майстроў.

А. Блавацкая папулярызавала на Захадзе канцэпцыю Майстроў. Напачатку ўсе паведамленнi пра iх сыходзiлi асабiста ад Блавацкай. Але праз некалькi год брытанскiя тэасофы Сiнэт i Х’юм[ru] прынялi ўдзел у перапісцы з двума з Адэптаў – Кутхумi[ru] i Морыям[ru]. Гэтая перапiска адбывалася з 1880 па 1885 год, i такiм чынам заяўленае iснаванне Махатмаў стала публiчным. Арыгiналы лiстоў цяпер захоўваюцца ў Брытанскай Бiблiятэцы ў Лондане i апублiкаваныя асобнай кнiгай як «Лiсты Махатмаў[ru]».

Паняцце пра Майстроў старажытнай мудрасцi з’яўляецца складнікам больш шырокай канцэпцыi пад назваю «Вялiкае Белае Братэрства[ru]». Вялiкае Белае Братэрства ўлучае ў сябе не толькі ўвасобленых прасветленых iндiвiдаў (Майстроў), але i тых, хто дасягнуў узнясення, то бок вызвалення ад неабходнасцi пераўвасабляцца, i цяпер перабывае на вышэйшых планах быцця (Узнесеныя Валадары).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Melton, J. Gordon. "Masters [Майстры]". *Encyclopedia of Occultism and Parapsychology* [*Энцыклапедыя акультызму i парапсiхалогii*] [англійская]. Gale Group, Inc. p. 986. ISBN 0-8103-8570-8.
2. ↑  Greer, John Michael (2003). "Masters [Майстры]". *The new encyclopedia of the occult* [*Новая энцыклапедыя акультнага*] [англійская]. Llewellyn Worldwide. p. 378. ISBN 1567183360.
3. ↑  Melton, J. Gordon. "Mahatma Letters [Лiсты Махатмаў]". *Encyclopedia of Occultism and Parapsychology* [*Энцыклапедыя акультызму i парапсiхалогii*] [англійская]. Gale Group, Inc. p. 968. ISBN 0-8103-8570-8.
4. ↑  Белое Братство — Энциклопедия Агни Йоги (руск.). *agniyoga.roerich.info*. Архівавана з першакрыніцы 12 лістапада 2021.
5. ↑  Ervast, Pekka (1905). *Salatieteilijan\_sanakirja* [*Слоўнiк тэасофа*] (PDF) [фінская]. Teosofinen Kirjakauppa ja Kustannusliike. p. 55. Архівавана з арыгінала (PDF) 2022-02-23.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каспяровіч.
**Мацей Каспяровіч** (польск.: Maciej Kasperowicz, 1869, Ваўкавыск, Расійская імперыя — дата і месца смерці не вядомыя) — чыгуначны інжынер, грамадскі дзеяч, дэпутат Сойма I Склікання (1922—1927).

Біяграфія
---------

Пасля сканчэння філалагічнай гімназіі ў Мінску і рэальнай школы ў Вільні паступіў у Тэхналагічны інстытут у Санкт-Пецярбургу. Скончыў у 1894 годзе Інстытут дарогі і камунікацыі па спецыяльнасці чыгуначнага інжынера. Працаваў асістэнтам на кафедры матэматыкі і геадэзіі ў Інстытуце дарог і камунікацыі. Быў інспектарам пецярбургскіх чыгуначных заводаў. Пазней быў начальнікам чыгуначнай дыстанцыі Масква-Кіеў-Варонеж. У 1916 годзе быў начальнікам чыгуначнага дыстанцыі Сызранская-Вяземская.

У час Першай сусветнай вайны займаўся дабрачыннай дзейнасцю ў Калужскім саюзе дапамогі ўцекачам. У 1919 годзе быў абраны ў гарадскі савет Мінска. Пасля эміграцыі ў Польшчу працаваў у дырэкцыі лёгка-рэйкавага транспарта ў Вільні.

З 20-х гадоў XX стагоддзя браў удзел у грамадскай дзейнасці рускай абшчыны ў Польшчы. У красавіку 1926 года быў адным з заснавальнікаў Рускага нацыянальнага аб'яднання.

Быў абраны дэпутатам Сойма I Склікання ад спіса Блока нацыянальных меншасцяў. Быў членам Беларускага блока ў Сойме, пазней стаў беспартыйным дэпутатам.

Аўтар некалькіх прац па эксплуатацыі чыгуначнага транспарта.

Далейшае жыццё не вядомае. Мяркуецца, што ён у 1939 годзе быў арыштаваны НКУС і расстраляны ў Беларусі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Majewski P. Mazur G. (red.), «Poslowie i senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej 1919—1939. Slownik biograficzny», Tom III: K-L, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2005, ISBN 8370597122

Спасылкі
--------

* Біяграфічная база Сойма Польшчы  (польск.)
* Фатаграфія Ўсяпольскага з’езда рускіх. Мацвей Каспяровіч першы справа  (польск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
***Thymus bracteosus*** - від раслін сямейства ясноткавыя (*Lamiaceae*), эндэмік былой Югаславіі.

Батанічнае апісанне
-------------------

Невялікі куст, які мае доўгія лісцяныя драўняныя сцеблы даўжынёй ≈10 см і кветкавыя валасатыя сцёблы. Лісце 10-17 × 2-3 мм; яно выцягнутае шырока-канцавое, тупое, травяністае, голае і раснічастае ў ніжняй палове. Суквецці галоўчатыя. Прыкветкі 13 × 6 мм, яйцападобныя, доўгія раснічастыя і часта часткова пурпурныя. Чашачка мае даўжыню ад ад 5 да 6 мм (радзей за ўсё 4), трубка чашачкі амаль цыліндрычная, карацей губы і пакрыта валасінкамі. Вяночак даўжынёй ад 6 да 8 мм і пурпурны.

Распаўсюджанне
--------------

Эндэмік колішняй Югаславіі.

1. ↑  Catalogue of Life **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 20 вересня 2018. Праверана 20.09.2018.  (англ.)
2. ↑  The Plant List **(нявызн.)**. Праверана 20.09.2018.  (англ.)
3. ↑  Euro+Med Plantbase **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 20 вересня 2018. Праверана 20.09.2018.  (англ.)
**«Марс-4»** — савецкая аўтаматычная міжпланетная станцыя з серыі КА «Марс», адпраўленая да Марсу 21 ліпеня 1973 года ў 19:30:59. Быў запушчаны ў складзе чатырох АМС, прызначаных для вывучэння планеты. У групу ўваходзілі апараты «Марс-4» і «Марс-5», якія павінны былі выйсці на арбіту Марса і забяспечваць сувязь з пасадкавымі модулямі, якія неслі АМС «Марс-6» і «Марс-7».

Вага станцыі разам з палівам 3440 кг, без паліва — 2270 кг.

АМС дасягнула арбіты Марса 10 лютага 1974 года. З-за дэфектаў у электроніцы, тармазныя рухавікі не спрацавалі, і Марс-4 праляцеў міма планет на адлегласці 2200 км. Станцыя перадала адну фатаграфію і дадзеныя па ўпершыню выяўленай іёнасферы Марса. На дадзены момант апарат рухаецца па арбіце вакол Сонца.

Спасылкі
--------

* На сайце NASA Архівавана 19 лютага 2013.

  


| Касмічная праграма «Марс» |
| --- |
| 
Марс-1 · Марс-2 · Марс-3 · Марс-4 · Марс-5 · Марс-6 · Марс-7
 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Салонікі (значэнні).
**Сало́нікі**, **Саланікі** або **Фесалонікі** (грэч. Θεσσαλονίκη, англ.: Thessaloniki, балг.: Солун, турэцк.: Selanik) — другі па велічыні горад Грэцыі з насельніцтвам разам з прыгараднымі тэрыторыямі больш 800 тысяч чалавек (дадзеныя 2001 г.).

У наваколлях Салонік размешчана вялікая колькасць невялікіх населеных пунктаў, якія ўлетку з’яўляюцца месцам турызму, а ўзімку — звычайнымі аграрнымі вёскамі.

У Салоніках размешчаныя аэрапорт і буйны марскі порт, які па сваім эканамічным значэнні займае другое месца пасля Афін.

Гісторыя горада
---------------

### Антычны перыяд

Горад Салонікі быў заснаваны царом Македоніі Касандрам у 315 г. да н. э.. Жонкай цара Касандра была зводная сястра Аляксандра Вялікага — Фесалоніка, імем якой цар назваў новы горад, аб’яднаўшы ў яго 26 драбнейшых паселішчаў, існаваўшых у той час уздоўж берагоў Тэрмічнага заліва. Менавіта тады горад і набыў свой эліністычны характар, які захоўваўся ў агульных рысах да канца 15 стагоддзя.

### Візантыйская імперыя

### Асманская імперыя

### Рээлінізацыя

Горад быў адваяваны грэкамі толькі падчас Балканскіх войн 1912—1913 гг. Пасля генацыду яўрэйскага народа ў гады другой сусветнай вайны і адтоку турэцкага насельніцтва Салонікі ізноў сталі практычна цалкам грэчаскім горадам.

Выгляд з мора на стары горад

Славутасці
----------

Белая Вежа, знак горада
Галоўны архітэктурны знак горада — Белая вежа, пабудаваная на беразе заліва ў XV ст. на падмурках больш старажытных будынкаў. Крэпасць і вежы, панавальныя над гістарычнай часткай горада, ставяцца да XIV ст. Адзін з найстаражытных будынкаў у горадзе — захаваўшыяся часткі палаца імператара Галерыя, улучальныя трыўмфальную арку і маўзалей IV ст.

Салонікі багатыя помнікамі раннехрысціянскага і візантыйскага дойлідства, якія занесеныя ў Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Гл. таксама
-----------

* Пажар у Салоніках, 1917
* Салоники и болгары. История. Память. Совремие

Зноскі
------

1. 1 2 3  БелЭн 2002.

Літаратура
----------

* Салонікі, Саланікі, Фесалонікі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 114—115. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Салонікі
* Даведнік па Салоніках Архівавана 15 жніўня 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4051394-4 · LCCN: n80056641 · NKC: ge130890 · LIBRIS: 159215 · VIAF: 312797568 |
**Экалагічныя праблемы** ў Кітаі шматлікія, разнастайныя і ўсеабдымныя; яны сур’ёзна ўплываюць на стан навакольнага асяроддзя краіны і рэгіёна і здароўя чалавека. Хуткая індустрыялізацыя, а таксама слабое экалагічнае заканадаўства — вось галоўныя ворагі кітайскай экалогіі. Кітайскі ўрад прызнае існуючыя праблемы і робіць некаторыя прыродаахоўныя захады, але звычыйна кволыя і неэфектыўныя.

Забруджванне атмасферы
----------------------

Пекін без смогу і са смогам, 2005
У Кітаі найгоршая ў свеце сітуацыя з забруджваннем атмасферы. З 20 гарадоў з самым дымным небам 16 — кітайскія. Прычына таму — вугальная энергетыка і камунальная гаспадарка, імклівы рост аўтапарка. Ва ўмовах зімовага антыцыклону вялікія індустрыяльныя гарады паўночнага Кітая проста задыхаюцца ад смогу. Асабліва пакутуе Пекін, што ляжыць у замкнёным паніжэнні. Мяркуецца, што празмерная забруджанасць паветра выклікае рост лёгачных захворванняў, у тым ліку анкалагічных. Кітай падпісаў Кіёцкі пратакол, але не ўзяў на сябе ніякіх абавязкаў і не спяшаецца змяншаць выкіды вуглякіслага газу.

Забруджванне вод
----------------

Кітайскі тыгр
Рэкі Кітая, нават самыя вялікія, ператварыліся ў сапраўдныя сцёкавыя канавы. Гэта звязана з выкідамі неачышчаных прамысловых і камунальных водаў і з вельмі спрэчнымі стандартамі дапушчальнай канцэнтрацыі забруджвальнікаў. Забруджаны нават падземныя воды, да чаго спрычынілася сельская гаспадарка.

Эрозія глебаў і апустыньванне
-----------------------------

Сельская гаспадарка ў адказе і за імклівую эрозію глебаў. Лічыцца, што з 1949 года Кітай згубіў пятую частку ворных земляў. Адбываецца гэта ў тым ліку з-за пашырэння пустынь, асабліва, пустыні Гобі. Паводле даследванняў 2007 года Кітай страчвае каля 4000 кв.км. прадукцыйных земляў штогод. Нягледзячы на тое, што з 1970-х на мяжы Гобі ствараюцца «зялёныя бар’еры», працяглыя засухі і нерацыянальныя метады вядзення сельскай гаспадаркі прыводзяць да пыльных бур, якія назаляюць паўночнаму Кітаю кожную вясну, часам даходзячы да Карэі і Японіі.

Глабальнае пацяпленне
---------------------

Раставанне леднікоў у Гімалаях можа патэнцыйна прывесці да недахопу вады для соцень мільёнаў чалавек.

Страта прыродных ландшафтаў і біяразнастайнасці
-----------------------------------------------

Прыродная расліннасць ва ўсходнім, густазаселеным, Кітаі амаль цалкам зведзена — субтрапічныя лясы засталіся толькі на стромых схілах гор ды ў нацыянальных парках. Следам за лясамі зніклі многія віды жывёл, напрыклад, алень Давіда, кітайскі тыгр, якіх цяпер можна сустрэць толькі ў заапарках.