recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Карнеліс Янсенс ван Кёлен** (нідэрл.: Cornelis Janssens van Ceulen, 14 кастрычніка 1593, Лондан — 5 жніўня 1661, Утрэхт) — нідэрландскі жывапісец. Часта ўжываецца англізаваная форма імя — «Карнеліус Джонсан».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1593 годзе ў Лондане і працаваў там з 1618 года да таго часу, калі ўспыхнула ў Англіі міжусобная вайна прымусіла яго перасяліцца ў Галандыю. У 1642 годзе жыў у Мідэлбургу, у 1646—1662 гг. у Амстэрдаме і, нарэшце, ва Утрэхце. Утварыўшыся пад уплывам Антоніса ван Дэйка, ён пісаў выключна партрэты, у якіх клапаціўся аб элегантнай пастаноўцы фігур, выдатна маляваў касцюмы і дасягаў у тварах вялікага знешняга падабенства.

Шмат твораў гэтага мастака знаходзяцца ў Англіі, у замках тамтэйшых арыстакратычных прозвішчаў; яны сустракаюцца і на кантыненце, у грамадскіх музеях і ў прыватных калекцыях. Найважнейшыя паміж імі — шматфігурны партрэт членаў гаагскага гарадскога ўпраўлення (1647; у Гаагскім музеі), «Афіцэры мідэльбургскага таварыства стралкоў» (1650; у доме гэтага таварыства), «Англійскі кароль Карл I з яго світаю ў Грын-парку» (у Букінгемскім палацы), у Лондане), партрэты: бургамістра Грэвінка (1646; у Амстэрдамскім музеі); маладой жанчыны (1650; ва Утрэхцкім музеі), мужчыны з пальчаткамі ў руцэ і дамы з веерам (1651; у Дрэздэнскай галерэі) і некаторыя іншыя. Эрмітаж тры творы Янсенса ван Кёлена — двума мужчынскімі партрэтамі (№ 780 і ​​1795) і партрэтам маладой дамы (№ 641).

Зноскі
------

1. ↑  *Ekkart R. E. O.* Cornelis [Cornelius] Jonson [Janson; Johnson] van Ceulen I // Jonson [Janson; Johnson] van Ceulen, Cornelis [Cornelius], I // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2017. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T045137<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q103938976'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q810196'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56691875'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21431157'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
2. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016. Праверана 25 лютага 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists · ECARTICO |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Dictionary of National Biography · Notable Names Database · Оксфардскі біяграфічны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5432933 · BNF: 149659215 · BPN: 18347500 · CONOR: 209022051 · GND: 128854359 · ISNI: 0000 0001 1503 3938 · LCCN: nr97031628 · NTA: 070160236 · SUDOC: 187636036 · VIAF: 13372597 · ULAN: 500013588 |

 |
**Ісландскі сельскагаспадарчы ўніверсітэт** (ісл.: Landbúnaðarháskóli Íslands) — ісландская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Падрыхтоўка кадраў з сярэдняй і вышэйшай прафесійнай адукацыяй ва ўніверсітэце ажыццяўляецца на дыстанцыйнай і вочнай форме навучання па 6 спецыяльнасцях прафесійна-тэхнічнай адукацыі, 6 напрамках падрыхтоўкі бакалаўраў і 5 магістарскіх напрамках.

У рамках рэалізуемых спецыяльнасцей адкрыта паслядыпломная і дадатковая адукацыя. У структуру ўваходзяць тры факультэты, 10 кафедр, вучэбна-метадычны і навуковы аддзелы, даследчыя станцыі, аддзелы аспірантуры, дадатковай і дыстанцыйнай адукацыі. У інстытуце працуе каля 50 выкладчыкаў.

Навучанне ва ўуніверсітэце бясплатнае, студэнты аплочваюць толькі штогадовы ўступны ўзнос. У ВНУ не прадугледжана выплата стыпендый, але студэнты маюць магчымасць атрымання пазыкі на навучанне, якую яны могуць аддаваць пасля заканчэння навучання. Для студэнтаў магістарскіх і доктарскіх праграм ва ўніверсітэце прадугледжана магчымасць атрымання грантаў на правядзенне даследаванняў. Навучанне ў ВНУ вядзецца на ісландскай мове. Па заканчэнні навучання ва ўніверсітэце выпускнікам прысуджаецца ступень бакалаўра, магістра і доктара.

Структура
---------

* Факультэт навук аб навакольным асяроддзі
* Факультэт земляробства і жывёлагадоўлі
* Факультэт прафесійна-тэхнічнай і дадатковай адукацыі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ісландскі сельскагаспадарчы ўніверсітэт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 1014 8912 · LCCN: no2006090444 · Microsoft: 119476548 · VIAF: 145788672 |

| ⛭Універсітэты Ісландыі |
| --- |
| 
* Біфросцкі ўніверсітэт
* ‎Ісландскі сельскагаспадарчы ўніверсітэт
* ‎Ісландскі ўніверсітэт мастацтваў
* Ісландскі ўніверсітэт
* Рэйк’явікскі ўніверсітэт
* Універсітэт Акурэйры
* Хоўларскі ўніверсітэт

 |
**Хрушчоўская адліга** - неафіцыйнае абазначэнне перыяду ў гісторыі СССР пасля смерці І. Сталіна (сярэдзіна 1950-х - пачатак 1960-х гадоў). Характарызаваўся ва ўнутрыпалітычнай жыцці СССР паслабленнем таталітарнай улады, з'яўленнем некаторай свабоды слова, адноснай дэмакратызацыяй палітычнага і грамадскага жыцця, большай свабодай творчай дзейнасці. Назва звязаная са знаходжаннем на пасадзе Першага сакратара ЦК КПСС М. Хрушчова (1953-1964).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4184540-7 · Microsoft: 2777098004 |
**«Хрусталёў, машыну!»** (фр.: Khroustaliov, ma voiture!) — — мастацкі фільм рэжысёра Аляксея Германа. «Хрусталёў, машыну!» рэальная рэпліка, кінутая Лаўрэнціем Берыям, калі той пакідаў цела Сталіна, які памёр у сябе на лецішчы ў самым пачатку вясны 1953 года.

Апісанне
--------

Іван Хрусталёў — гэбіст, які дзяжурыў на дачы ў той дзень. Але галоўны герой гісторыі, канешне, не ён. І не Берыя. І нават не Сталін, які памірае.

У цэнтры апавядання — генерал-лекар Кленскі, якому на працягу некалькіх дзён даводзіцца трапіць у няласку партыі (ён праходзіць па так званай «справе лекараў» — сфабрыкаваным абвінавачванням у адрас вядучых савецкіх дактароў, якія нібыта атруцілі партыйных лідараў), перажыць жорсткае згвалтаванне бандай нібыта ўцёклых зэкаў па загадзе ўсё тых жа вярхоў і нарэшце назад упасці ў літасць і ўдастоіцца «гонару» выратаваць жыццё, паміраючага правадыра, што яму не ўдаецца.

Зноскі
------

1. ↑  Восем фільмаў і міні-серыялаў пра тыранаў і дыктатуры, якія варта паглядзець

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |
**«Хрустальны свет»** (руск.: «Хрустальный мир») — апавяданне рускага пісьменніка Віктара Пялевіна, упершыню апублікаванае ў 1991 годзе ў часопісе «Знание — сила». Па-за перыёдыкай аповесць упершыню апублікавана ў 1991 годзе ў зборніку «Сіні ліхтар».

Сюжэт
-----

Напярэдадні Кастрычніцкай рэвалюцыі ў Петраградзе на Шпалернай вуліцы юнкеры Мікалай і Юрый нясуць дзяжурства з галоўным заданнем: не прапускаць нікога ў Смольны. Юнкеры нясуць дзяжурства, ужываючы розныя наркотыкі і вядучы філасофскія гутаркі, пастаянна перарываліся спробамі незразумелых асоб прайсці да Смольнага.

Адначасна Юрый, адзін з юнкераў, тлумачыць іншаму, што ў кожнага чалавека ёсць місія, якая можа апынуцца нечаканай для яго самога. На пытанне, як даведацца пра сваю місію, Юрый адкрывае, што калісьці ён слухаў лекцыі заснавальніка рэлігійна-містычнага вучэння антрапасофіі Рудольфа Штэйнера. Штэйнер адкрыў Юрыю, што на ім асаблівы знак, у лёсе у яго асаблівая місія — абараніць свет ад старажытнага дэмана.

Паступова высвятляецца, што ў Смольны спрабуе прарвацца лідар бальшавікоў Уладзімір Ленін. І вось, чарговы раз, калі юнкеры пакутуюць на адхадняк пасля ўжывання эфедрыну, яны прапускаюць працоўнага Эйно Райх’я нібыта з грузам ліманаду ад фірмы «Карл Лібкнехт і сыны». На самай справе, маецца на ўвазе гістарычная падзея, як фінскі камуніст Райх’я правёў Леніна ў Смольны.

Такім чынам, юнкеры правалілі сваю місію, і старажытны дэман авалодаў Расіяй.

Гістарычная падаплёка
---------------------

Рэальная гістарычная аснова апавядання — успаміны Эйно Райх’і пра тое, як ён правёў Леніна ў Смольны 25 кастрычніка 1917 года:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Ужо прайшлі вялікую адлегласць ад Шпалернай, калі два юнкеры верхам на конях паўсталі перад намі і закрычалі: «Стойце! Пашпарты!» Я шапнуў Уладзіміру Ільічу: «Ідзіце, я з імі спраўлюся». У мяне ў кішэні было два рэвальверы. Я пачаў груба сварыцца з імі; Уладзімір Ільіч паціху пайшоў ад нас. Нарэшце яны, відавочна, вырашылі, што не варта марнаваць час на бойку з двума бадзягамі накшталт нас. Мы на самай справе выглядалі як тыповыя абарванцы. Яны паскакалі прэч. | "|

Зноскі
------

1. ↑  Виктор Пелевин. Хрустальный мир // Знание — сила, № 3, март 1991, С. 83—91.
2. ↑  Виктор Пелевин «Хрустальный мир»
Імператар Тэндзі на троне.
**Хрызантэмавы трон** — заходняя назва трона імператара Японіі, якая выкарыстоўваецца з XIX стагоддзя. Назва паходзіць ад імператарскай пячаткі Японіі, афіцыйна прынятай у 1889 годзе, на якой намалявана 16-пялёсткавая жоўтая хрызантэма. Па-японску завецца проста «імператарскім тронам» (яп.: 皇位 *ко:і*). Тэрмін «Хрызантэмавы трон» можа пазначаць пэўны фізічны трон (напрыклад, з якога імператар прамаўляе перад парламентам), але часцей выкарыстоўваецца ў пераносным сэнсе і пазначае імператарскі прастол ці інстытут японскай манархіі, а часам асобу самога імператара.

Гл. таксама
-----------

* Рэгаліі японскіх імператараў
* Вышэйшы ордэн Хрызантэмы
* Спіс імператараў Японіі

Зноскі
------

1. 1 2  *Martin*, з. 9
2. ↑  *Martin*
3. ↑  *Carl Cavanagh Hodge.* Encyclopedia of the Age of Imperialism, 1800—1914. — 2008. — Т. I. — 874 с. — ISBN 0313334064.

Літаратура
----------

* *Peter Martin.* The Chrysanthemum Throne: a history of the emperors of Japan. — University of Hawaii Press, 1998. — 175 с. — ISBN 0824820290.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бяляеў.
**Сяргей Генадзевіч Бяляеў** (нар. 25 кастрычніка 1961, в. Адрыжын, Іванаўскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1984 годзе архітэктурны факультэт БПІ па спецыяльнасці «Архітэктура» (выкладчыкі архітэктурных дысцыплін А. А. Воінаў, У. А. Чантурыя, У. В. Трацэўскі, Я. С. Панамарова, С. Д. Філімонаў (кіраўнік дыпломнага праекта)).

З 1984 года працаваў у праектным бюро пры Упраўленні архітэктуры і горадабудаўніцтва Магілёўскага аблвыканкама, з 1991 года ў ААТ «Магілёўграмадзянпраект», з 2011 па 2016 год — галоўны архітэктар ААТ «Магілёўграмадзянпраект». Галоўны архітэктар ТАА НВФ «Экалогія» з 2016 года.

Член БСА з 2003 года. Старшыня Магілёўскай абласной арганізацыі БСА, член Савета БСА з 2016 па 2019 год.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: рэканструкцыя будынка аўтавакзала ў г. Магілёве (2003); кіраўнік творчага калектыва па праектаванні генплана і аб’ектаў сацыяльнага прызначэння (2005—2006, у сааўтарстве з Ю. У. Слесаравым) і гасцініца (2008, у сааўтарстве з Ю. У. Слесаравым,  Юркаўцом, Т. Г. Петухоўскай) у в. Александрыя Шклоўскага раёна; ФАК у г.п. Бялынічы, г.п. Краснаполле, г. Касцюковічы (2007—2009, у сааўтарстве з Ю. У. Слесаравым); Палац гімнастыкі (2009); гасцініца «Губернская» ў г. Магілёве (2005); комплекс будынкаў коннага манежа ў в. Гарадок Магілёўскага раёна (2006); філіял АСБ «Беларусбанк» у г. Касцюковічы; жылыя дамы ў раёне «Куркіна» ў г. Маскве; ГЦ «Maximus» у г. Магілёве; генплан забудовы мікрараёна «Спадарожнік» (2005, у сааўтарстве з Т. Г. Петухоўскай), ПДП жылога раёна «Усходні» (2010); добраўпарадкаванне Дняпроўскага бульвара (2007); жылыя дамы па пр. Міру ў г. Магілёве (2007, у сааўтарстве з А. А. Краткоўскім); грамадскі цэнтр у в. Гарадзец Шклоўскага раёна (2006); інтэр’еры залы пасяджэнняў Дома Саветаў (2002, у сааўтарстве з  Юркаўцом); жылы дом па вул. Лепяшынскага ў г. Магілёве (2007, у сааўтарстве з В. Мядзведнікавай); ФАК у г. Клімавічы (2010, у сааўтарстве з В. А. Разумавай); ФАК з аквапаркам у г.п. Круглае (2010), гісторыка-этнаграфічны музей у г. Горкі (рэканструкцыя з рэстаўрацыяй, 2012); жылы корпус з медблокам Чавускага псіханеўралагічнага дома-інтэрната (2011, аўтар праекта з удзелам архітэктара Т. Бельскай); маладзёжны культурна-забаўляльны цэнтр у г. Горкі (2011—2012), кіраўнік творчага калектыва па праектаваннi будынку ГЗЦ «Атрыум» у г. Магiлеве (2014—2016).

Літаратура
----------

* Беляев Сергей Геннадьевич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Філімонаў.
**Сяргей Дзмітрыевіч Філімонаў** (нар. 14 красавіка 1937, Манчагорск, Мурманская вобласць) — беларускі архітэктар. Кандыдат архітэктуры (1971), дацэнт (1974).

Біяграфія
---------

Пасля сканчэння ў 1960 годзе БПІ працаваў у 1960—1973 гадах архітэктарам, кіраўніком майстэрні ў інстытуце «Белдзяржпраект». З 1973 года — загадчык кафедры, з 1983 года — дацэнт кафедры архітэктуры жылых і грамадскіх будынкаў Беларускага політэхнічнага інстытута. 3 1988 года — кіраўнік архітэктурнай майстэрні «Белдзяржпраекта».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1962 года. Член КПСС з 1965 года. Пражывае ў г. Мінск.

Творчасць
---------

Палац спорту «Юнацтва» ў Чалябінску
Мінскі палац спорту
Аўтар спартыўнага комплексу Усесаюзнага фізкультурна-спартыўнага таварыства «Дынама» (1978), жылога дома па вул. Чарвякова (1971) у Мінску, гасцініцы «Гарызонт» (1980), 64-кватэрны жылы дом па вул. Савецкай (1979) у Баранавічах, актавай залы Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі ў Горках (1962). У сааўтарстве выканаў праекты Мінскага Палаца спорту (1966), Палацаў спорту ў Чалябінску[ru] (1967), Валгаградзе[ru] (1974), Палаца культуры ў Салігорску (1968) і інш.

Вывучае праблемы развіцця архітэктуры мнагамэтавых відовішчных і спартыўных збудаванняў.

Аўтар больш 40 друкаваных публікацый, у т. л. манаграфій: «Архітэктура ўніверсальных відовішчна-спартыўных зал» (Мінск, 1980), «Архітэктура грамадскіх будынкаў Беларусі» (Мінск, 1985).

Узанагароды
-----------

* ордэн «Знак Пашаны» (1966),
* Ганаровая грамата Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1966).

Бібліяграфія
------------

* Архитектура универсальных зрелищно-спортивных залов. Мн. 1980;
* Архитектура общественных зданий Белоруссии. Мн.. 1985.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Філімонаў Сяргей Дзмітрыевіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
2. 1 2 3 4  Филимонов Сергей Дмитриевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Філімонаў Сяргей Дзмітрыевіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Филимонов Сергей Дмитриевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Сяргей Канстанцінавіч Мяржынскі** ( 1870, Мінск — 16 сакавіка 1901, Мінск) — адзін з першых марксістаў Беларусі, расійскі сацыял-дэмакрат, прапагандыст марксізму ў Кіеве і Мінску, суарганізатар I з’езду РСДРП.

Біяграфія
---------

Паходзіў са старажытнага беларускага шляхецкага роду.

Вучыўся ў Кіеўскім універсітэце Св. Уладзіміра, адзін з арганізатараў студэнцкай марксісцкай арганізацыі, член кіеўскага «Саюза барацьбы за вызваленне рабочага класа».

Жыў і працаваў у Мінску, служыў ва ўпраўленні Лібава-Роменскай чыгункі.

У 1897 годзе ён пазнаёміўся з Лесяй Украінкай у Ялце падчас лячэння сухотаў лёгкіх. Леся закахалася ў Сяргея, называла яго *«Сябар маіх ідэй»*, але заўсёды казала пра гэтыя адносіны «сяброўства», а не «каханне».

 Верхні шэраг — Ізідора Косач, Аляксандр Драгаманаў, Вольга Косач; ніжні шэраг — Алена Пчолка, Леся Украінка, Сяргей Мяржынскі. Зялёны Гай, фота 8 (20) ліпеня 1898 г.
Пазней Сяргей наведаў сям’ю Косачаў у Гадзячы і Зялёным Гаі летам 1898 г. і 1900 г.

Восенню 1900 г. здароўе Мяржынскага рэзка пагоршылася.

7 (20) студзеня 1901 г. Леся прыехала ў госці да каханага і засталася даглядаць яго да самай смерці. Яна размаўляла, чытала з ім, вяла дзелавую перапіску, наносіла на галаву прымочкі. На змену ёй прыходзіў бацька Сяргея.

18 (31) студзеня за адну ноч Леся Украінка ля ложка перадсмяротнага Сяргея напісала верш «Апантаная».

Памёр Сяргей Мяржынскі 3 (16) сакавіка 1901 г. у Мінску ў сваёй кватэры ад сухотаў на руках у Лесі Украінкі.

Літаратура
----------

* Скрипка Т. Лариса Петрівна Косач-Квітка (Леся Українка). Біографічні матеріали. Спогади. Іконографія. — К.: Темпора, 2015. — 536 с. — ISBN 978-617-569-208-0
**Электрод** — канструктыўны элемент электроннай ці электратэхнічнай прылады, які ўяўляе сабой праваднік пэўнай формы для злучэння ўчастка электрычнага ланцуга, што прыпадае на рабочае асяроддзе (тэхнічны вакуум, газ, паўправаднік, вадкасць), са знешняй часткай ланцуга.

Электрод электроннай прылады (злектроннай лямпы, электронна-прамянёвай трубкі і інш.) вырабляюць у выгладзе пласцінкі, сеткі, цыліндра і інш. Функцыі гэтых электродаў разнастайныя. Напрыклад, такія электроды, як катод, фотакатод, служаць крыніцамі электронаў; сеткі і электродаў электронных пушак выкарыстоўваюцца для стварэння ўнутры прылады электрычных палёў, якія вызначаюць рух электронаў і іонаў у рабочым асяроддзі; анод з'яўляецца калектарам электронаў. Выкарыстоўваюцца пры электролізе і ў хімічных крыніцах току. Зварачны электрод служыць для электразваркі.

Літаратура
----------

* Электроліз // БЭ ў 18 т. Т. 18. Кн. 1. Мн. 2004.
**Электрамагнітнае ўзаемадзеянне** — адно з чатырох фундаментальных узаемадзеянняў. Электрамагнітнае ўзаемадзеянне існуе паміж часціцамі, якія валодаюць электрычным зарадам. З сучаснага пункту гледжання электрамагнітнае ўзаемадзеянне паміж зараджанымі часціцамі ажыццяўляецца не прама, а толькі з дапамогай электрамагнітнага поля.

Сукупнасць з’яў, якія вызначаюць непарыўную сувязь паміж электрычнымі і магнітнымі ўласцівасцямі матэрыі, а таксама фізічная тэорыя, якая вывучае гэту сувязь, называецца **электрамагнетызмам**.

З пункту гледжання квантавай тэорыі поля электрамагнітнае ўзаемадзеянне пераносіцца бязмасавым базонам — фатонам (часціцай, якую можна прадставіць як квантавае ўзбуджэнне электрамагнітнага поля). Сам фатон электрычным зарадам не валодае, а значыць не можа непасрэдна ўзаемадзейнічаць з іншымі фатонамі.

Электрамагнітнае і гравітацыйнае ўзаемадзеянні, у адрозненне ад слабага і моцнага, праяўляюць сябе на вялікіх маштабах (на макраўзроўні). Так, электрамагнетызм нясе адказнасць практычна за ўсе з’явы, якія сустракаюцца ў штодзённым жыцці, за выключэннем гравітацыі. Звычайна матэрыя прымае форму, у выніку міжмалекулярных сіл паміж асобнымі малекуламі ў рэчыве, прычынай жа узнікнення гэтых сіл з’яўляецца пераразмеркаванне зарадаў у часціцах рэчыва. Рух электронаў і ядзер унутры атамаў падпарадкоўваецца законам электрамагнетызму. Электрамагнітным узаемадзеяннем абумоўлены хімічныя працэсы, якія па сутнасці з’яўляюцца вынікам пераразмеркавання электронаў на энергетычных узроўнях.

Электрамагнетызм праяўляецца як у электрычных палях, так і ў магнітных палях. Абодва палі з’яўляюцца проста рознымі бакамі электрамагнетызму (як два бакі аднаго медаля), і, такім чынам, неразрыўна звязаныя паміж сабой. Зменнае электрычнае поле стварае магнітнае поле, і наадварот змяненне магнітнага поля спараджае электрычнае поле. Гэты эфект называецца электрамагнітнай індукцыяй, і ляжыць у аснове работы электрычных генератараў, асінхронных рухавікоў і трансфарматараў.

Літаратура
----------

* Электромагнетизм // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Электрамагнітнае ўзаемадзеянне

| ⛭Фундаментальныя ўзаемадзеянні |
| --- |
| 
Моцнае ўзаемадзеянне · 
Слабае ўзаемадзеянне · 
Электрамагнітнае ўзаемадзеянне · 
Гравітацыйнае ўзаемадзеянне
 |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4014300-4 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Андэрсан.

**Гуніла Андэрсан** (шведск.: Gunilla Andersson; поўнае імя — Гуніла Вікторыя Андэрсан Стампес (шведск.: Gunilla Victoria Andersson Stampes); 26 красавіка 1975, Скутскер, лен Упсала, Швецыя) — шведская хакеістка, якая гуляла на пазіцыі абаронцы.

Выступала за шведскія клубы: «Брунес», «Вестэрханінгэ», «ФАК Фарста», «Мелархёйдэн / Брэдэнг», «Сегельторп». Пасля завяршэння кар’еры ў 2011 годзе, адыграла адзін сезон за каманду першага дывізіёна «Ханінгэ». Гулец нацыянальнай зборнай Швецыі, якая правяла больш 297 міжнародных матчаў. Выступала на чатырох Алімпіядах, стаўшы сярэбраны прызёрам 2006 года і бронзавым прызёрам 2002 года. Двухразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў свету (2005 і 2007). Чэмпіёнка Еўропы (1996). Дзесяціразова чэмпіёнка Швецыі. Прызнана лепшай хакеісткай Швецыі 2007 года. Уключана ў Залу шведскага хакею (2015). Лічыцца лепшым абаронцам у гісторыі жаночай зборнай Швецыі. У цяперашні час працуе ў гандлёвым аддзеле кампаніі CCM і выступае ў якасці хакейнага эксперта для СМІ.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Elite Prospects (ігрок) · Eurohockey.com · Olympedia · Алімпійскі камітэт Швецыі |
Леанарда да Вінчы. «Мадонна Літа». каля 1490 г. Эрмітаж, Санкт-Пецярбург
**Дзева Марыя, якая корміць грудзьмі дзіця** (лац.: Virgo Lactans ці Maria Lactans) – найбольш старажытны тып адлюстравання Марыі і дзіця, які мае аналогіі яшчэ ў дахрысціянскім мастацтве. У рэнесансным жывапісе ён сустракаецца ў некалькіх версіях: Мадонна, якая сядзіць на троне або на зямлі (Мадонна Пакора), альбо якая стаіць. Гэтая тэма знікае з мастацтва пасля Трыдэнцкага сабору 1545–1563 гадоў, што забараніў празмерную аголенасць у адлюстраванні фігур святых.

Зноскі
------

1. ↑  Mater Dei. Іканаграфія аднаго кахання Архівавана 5 сакавіка 2016.

Літаратура
----------

* Кондаков Н. «Иконография Богоматери». — СПб. — Т. I, 1914. — Т. II, 1915
* Поселянин Е. «Богоматерь. Описание Ее земной жизни и чудотворных икон». — М. АНО "Православный журнал «Отдых христианина». — 2002
* Chadwick W. Women, Art, and Society. — London. Thames and Hudson. — 1990

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дзева Марыя, якая корміць грудзьмі дзіця
* Mater Dei. Іканаграфія аднаго кахання Архівавана 5 сакавіка 2016.
* Икона Божией Матери «Млекопитательница»
**Гунунг-Лёсер** — нацыянальны парк на поўначы інданезійскага вострава Суматра, на мяжы правінцый Паўночная Суматра і Ачэх. Нацыянальны парк названы ад гары Лёсер, размешчанай на яго тэрыторыі. Плошча 416,5 тыс. га. Створаны ў 1934 годзе для аховы месцаў пражывання суматранскага насарога і арангутана.

Геаграфія
---------

Гунунг-Лёсер працягнуўся на 150 км у даўжыню і больш за 100 км у шырыню. Вялікая яго частка пакрыта гарамі. 40 % тэрыторыі (пераважна на поўначы) размешчана на вышыні больш за 1500 м, і толькі 12 % тэрыторыі ў нізіннай паўднёвай палове — ніжэй за 600 м; каля 25 км парк праходзіць уздоўж узбярэжжа. На тэрыторыі парку — 11 вяршынь вышынёй больш за 2700 м; самая высокая кропка — гара Лёсер, вышыня якой складае 3466 м над узроўнем мора.

Парк ўключае ў сябе мноства розных экасістэм. Унутры парку знаходзіцца запаведнік для захавання арангутанаў Букіт Лаванг. Разам з нацыянальнымі паркамі Букіт-Барысан-Сеталан і Керынчы-Себлат, Гунунг-Лёсер утварае аб’ект сусветнай спадчыны.

Спасылкі
--------

* Сайт парку Архівавана 24 снежня 2010.  (індан.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh90003627 · VIAF: 315527371 |
**Зона Панамскага канала** (англ.: Panama Canal Zone, ісп.: Zona del Canal de Panamá) — былая неінкарпараваная неарганізаваная тэрыторыя ЗША, якая ўключала Панамскі канал і зону (5 міль) вакол яго, акрамя гарадоў Панама і Калон. Адміністрацыйным цэнтрам тэрыторыі быў горад Бальбоа, а яе кіраўніком – губернатар.

Зона была створаная 18 лістапада 1903 паводле дагавора Хэя — Бунау-Варыльі. З 1903 да 1979 зона знаходзілася пад кіраваннем ЗША, якія прафінансавалі пабудову Панамскага канала. У 1977 быў падпісаны дагавор Тарыхаса — Картэра, паводле якога тэрыторыя была абвешчаная дэмілітарызаванай зонай, а з 1979 стала амерыкана-панамскім кандамініумам. 31 снежня 1999 суверэнітэт над зонай быў цалкам перададзены Панаме.

Падчас існавання зоны яе межы былі адкрытыя для панамцаў і жыхароў зоны, акрамя часоў палітычных крызісаў у Панаме. Нягледзячы на тое, што большую частку амерыканскага персаналу складалі цывільныя, тэрыторыя ў асноўным выкарыстоўвалася для ваенных мэт: тут знаходзілася 193-я пяхотная брыгада ЗША, якая ў 1989 прымала ўдзел ва ўварванні ЗША ў Панаму. Пасля перадачы суверэнітэту амерыканскія войскі былі выведзеныя.

Выбітныя жыхары
---------------

* Томас Джордан — амерыканскі геафізік.
* Джон Макейн — сенатар ЗША ад Арызоны, кандыдат у прэзідэнты ЗША ад Рэспубліканскай партыі ў 2008.
* Рычард Прынс — амерыканскі мастак.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12186928k · GND: 4115837-4 · ISNI: 0000 0001 2296 4300 · LCCN: n79151431 · SUDOC: 030459281 · VIAF: 150697849 |

 |
Група акцёраў у вобразе зомбі на здымках фільма «Мясны рынак 3»
**Зомбі** (англ.: zombie, гаіц. крэольск.: zonbi) — містычны архетыпічны персанаж сучаснай масавай культуры. Пад зомбі разумеецца ажыўлены труп. Хоць вытокі вобраза зомбі ўзыходзяць, верагодна, да культаў вуду, усё ж архетып персанажа ў творах сучаснай культуры пераасэнсаваны ў працах амерыканскага рэжысёра Джорджа Рамэра. Яго фільм «Ноч жывых мерцвякоў» 1968 года з часам пачаў лічыцца класічным фільмам жахаў.

У шэрагу мастацкіх фільмаў пра зомбі і іншых выява бензапілы як прылады масавага забойства ў руках псіхічна неўраўнаважанага злачынца фігуруе як знак бязмежнай жорсткасці, вар’яцтва, разбурэння, непазбежнасці зла.

Апісанні зомбі адрозніваюцца ў розных жанрах. У фантастыцы зомбі — гэта заражаныя нейкай інфекцыяй (вірусам) жывыя людзі, якія цалкам страцілі кантроль над сабой, імкнуцца нападаць на іншых жывых істоті і забіваць іх, часам пажыраць трупы, пры гэтым інфекцыя можа перадавацца праз укусы. Дзеянні такіх зомбі хаатычныя, і яны не падпарадкоўваюцца нікому. Такія зомбі з тэлесерыяла «Хадзячыя мерцвякі» або кінафільма «Вайна светаў Z».

У творах фэнтэзі зомбі маюць некалькі іншую прыроду. Як правіла, гэта разнавіднасць нежыці, трупы, ажыўленыя з дапамогай асаблівага віду чорнай магіі — некрамантыі. Часта апісваюцца як марудлівыя бязвольныя істоты, якія выконваюць простыя загады свайго гаспадара, цёмнага вядзьмака ці ліча. Такі вобраз зомбі характэрны для шматлікіх відэагульняў фэнтэзі-жанру, такіх як The Elder Scrolls ці Heroes of Might and Magic, а таксама зомбіпадобных віхтоў з раманаў серыі «Песня Лёду і Агню» амерыканскага пісьменніка Джорджа Марціна.

З часам вобраз персанажа выйшаў далёка за рамкі фільмаў жахаў і фігуруе ў самых розных жанрах сучаснай культуры, аж да камедыйных. Так, напрыклад, шырокую папулярнасць атрымала відэагульня Plants vs. Zombies, у якой у гумарыстычным стылі абгульваецца супрацьстаянне ордам зомбі, якія імкнуцца дабрацца да гаспадара дома.

Паняцце таксама прыняло пераносны сэнс, ён можа азначаць замбіраванага жывога чалавека, які цалкам страціў кантроль над сабой і сваім целам або які падпарадкоўваецца нечым загадам. У пераносным сэнсе слова можа азначаць апантанага чалавека, які знаходзіцца пад моцным уплывам якіх-небудзь перакананняў, захапленняў ці дэструктыўнага культу.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Зомбі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 120034050 · GND: 4407180-2 · LCCN: sh99001600 · NKC: ph521124 |
**Зондскія астравы** — група астравоў, частка Малайскага архіпелага. Большасць астравоў у Інданезіі (часткова тэрыторыі ў межах Малайзіі, уключае таксама Бруней і Усходні Тымор). Абмываецца Ціхім і Індыйскім акіянам і іх ускраінным морамі. Плошча больш 1,5 млн км². Падзяляецца на Вялікія Зондскія астравы і Малыя Зондскія астравы. Найбуйнейшыя астравы: Калімантан (другі ў свеце па плошчы пасля Грэнландыі), Суматра, Сулавесі, Ява (у групе Вялікіх Зондскіх астравоў). Адносяцца да Альпійскай геасінклінальнай вобласці. Рэльеф пераважна горны, актыўны вулканізм. Вільготныя трапічныя лясы, на поўдні — мусонныя лясы і саванны. Найбольшыя гарады: Бандунг, Семаранг, Джакарта (востраў Ява), Палембанг, Медан (востраў Суматра), Банджармасін, Пантыянак (востраў Калімантан), Уджунгпаднанг, Манада (востраў Сулавесі).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
**Крэды́т** (лац.: creditum — пазыка ад лац.: credere — давяраць) — грашовыя сродкі, што перадаюцца ў часовае карыстанне на вяртальнай і платнай аснове.

З азначэння крэдыту вынікае сутнасць крэдытнай рызыкі — рызыкі нявыплаты пазычальнікам асноўнай запазычанасці і працэнтаў, альбо няздольнасці контрагента крэдытнай дамовы дзейнічаць адпаведна з узятымі абавязальніцтвамі.

Спасылкі
--------

Лагатып ВікіслоўнікіЛагатып Вікіслоўнікі У Вікіслоўніку ёсць артыкул **«крэдыт»**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX525588 · BNF: 11950111t · GND: 4032923-9 · LCCN: sh85033856 · NKC: ph128363 |
Старая Кастылія ў 1833—1850 гадах
**Старая Кастылія** (ісп.: Castilla la Vieja) — гістарычная вобласць у Іспаніі.

У IX стагоддзі ў цэнтральнай і паўночнай частках Пірэнейскага паўвострава сфарміравалася каралеўства Кастылія. Пазней яно стала разрастацца, як шляхам дынастычных шлюбаў, так і шляхам заваяванняў, і ў выніку ў склад зямель кастыльскай кароны ўвайшла значная частка паўвострава.

У XVIII стагоддзі кароль Карл III утварыў у складзе Іспаніі каралеўства Старая Кастылія на тэрыторыі сучасных правінцый Бургас, Сарыя, Сеговія, Авіла, Вальядалід і Паленсія. У канстытуцыі 1812 года Старая Кастылія была згадана як адна са складовых частак Іспаніі. У 1833 годзе, у рамках пабудовы цэнтралізаванай дзяржавы, каралеўскім дэкрэтам Іспанія была падзелена на 49 правінцый, якія былі згрупаваны паводле «гістарычных рэгіёнаў» (якія, зрэшты, не мелі ніякага фармальна-юрыдычнага статусу). У адпаведнасці з гэтым указам быў створаны гістарычны рэгіён Старая Кастылія, які складаўся з названых правінцый, а таксама правінцый Лагронья і Сантандэр. У 1850 годзе Вальядалід і Паленсія былі перададзены ў склад гістарычнага рэгіёна Леон. З тых часоў атласах і энцыклапедыях пад тэрмінам «Старая Кастылія» разумеўся менавіта раён, які займаюць правінцыі Бургас, Сарыя, Сеговія, Авіла, Лагронья і Сантандэр.

У 1983 годзе гістарычны рэгіён Старая Кастылія быў аб'яднаны з гістарычным рэгіёнам Леон у аўтаномную супольнасць Кастылія і Леон, але з яго вылучаны два аўтаномнай супольнасці: правінцыя Лагронья — у Рыёху, правінцыя Сантандэр — у Кантабрыю.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Старая Кастылія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX451544 · BNF: 11966141d · VIAF: 316429328 |
**Ста́рая Ру́дзіца** — гарадзішча культуры штрыхавай керамікі каля вёскі Старая Рудзіца (Дзяржынскі раён Мінскай вобласці Беларусі).

Гарадзішча знаходзіцца прыкладна за 0,5 км у напрамку на захад ад вёскі. Адкрыў яго ў 1929 годзе А. М. Ляўданскі, даследаваў у 1952 годзе А. Р. Мітрафанаў. Пляцоўка гарадзішча мае памеры 52 на 48 метраў, умацавана валамі і ровам паміж імі. У час раскопак выяўлены рэшкі доўгага шматкамернага жытла слупавой канструкцыі і вогнішча. Знойдзены фрагменты ляпнога посуду, гліняныя прасліцы, бронзавае драцяное кольца, спіралькі, рэшткі пласціністага ўпрыгожання.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Стара́я Ру́дзіца // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 160. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Митрофанов А. Г.* Железный век средней Белоруссии. — Мн. 1978. — Т. 2. (руск.)
**Фа́льстэр** (дацк.: Falster) — востраў паўднёва-ўсходняй Даніі, размешчаны ў Балтыйскім моры. Востраў з'яўляецца часткай дацкага рэгіёна Зеландыя і знаходзіцца ва ўпраўленні камуны Гульборгсун.

Найбуйнейшы горад размешчаны на востраве — Нюкёбінг Фальстэр. У ім сканцэнтравана 40 % насельніцтва вострава.

Востраў злучаны з астравамі Зеландыя і Лолан еўрапейскай трасай E47, якая злучае Гамбург і Капенгаген. На востраве развітая транспартная інфраструктура.

Асаблівую цікавасць у турыстаў выклікае «Цэнтр сярэднявечча» (дацк.: Middelaldercentret) (музей пад адкрытым небам) і Клостэрская кірха (дацк.: Klosterkirke).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 313. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6 (Т. 16).

Спасылкі
--------

* *Фальстер (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
**Фалуда** — папулярны традыцыйны дэсерт у Індыі, Пакістане, Афганістане і Бангладэш.

Паходзіць ад персідскага дэсерту фалудэ, які прадстаўляе сабой замарожаныя ніткі з крухмалу тыпу вермішэлі, палітыя зверху ружовай вадой. У адрозненне ад персідскага фалудэ, індыйская фалуда — гэта халодны салодкі напой, дзе ружовая вада і вермішэль змяшаныя з малаком, кавалачкамі жэле і зярняткамі салодкага базіліку.

Дэсерт фалуда быў створаны ў Індыі на аснове фалудэ ў XVI—XVIII стагоддзях, у часы імперыі Вялікіх Маголаў. Рэгіянальныя варыянты дэсерту сфармаваліся пры дварах мусульманскіх кіраўнікоў у Хайдарабадзе і іншых месцах.

На сённяшні дзень фалуда мае мноства разнавіднасцей, як традыцыйных рэгіянальных, так і мадэрнізаваных. У Бангладэш у фалуду дадаюць экстракт расліны пандан (разнавіднасць *Pandanus amaryllifolius*), фісташкі, сага, какосавыя вяршкі і манга. У Малайзіі і Сінгапуры падобны напой называюць бандунгам. Маўрыкійская версія, якая трапіла на востраў разам з імігрантамі з Індыі, называецца алуда. Падобны напой, але з таўсцейшай вермішэллю п’юць курды ў Іраку.
**АПІЯ** — сталіца і адзіны горад Самоа. Знаходзіцца на паўночным узбярэжжы вострава Уполу, з’яўляецца самым вялікім портам Самоа. Колькасць жыхароў налічвае 38 800 чалавек.

Геаграфія
---------

Горад знаходзіцца на паўночным узбярэжжы вострава Уполу. Тут пануе трапічны спякотны і вільготны клімат, з частымі ураганнымі вятрамі. Тэмпература на працягу года вагаецца ад +24 °C да +27 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў складае каля 3000 мм.

Дэмаграфія
----------

Колькасць насельніцтва горада прыкладна 39 тыс. чалавек. Асноўнай этнічнай групай горада з’яўляюцца самаанцы (93 %), астатнюю частку складаюць еўрапейцы і палінезійцы. Афіцыйнымі мовамі з’яўляюцца самаанская і англійская. Прыкладна 50 % насельніцтва складаюць пратэстанты, 45 % — католікі.

Гісторыя
--------

Апія — першае паселішча заснаванае еўрапейцамі, менавіта англійскімі місіянерамі, на астравах Самоа. Датай заснавання лічыцца 1837 год. У 1900 годзе увесь архіпелаг быў падзелены паміж ЗША і Германіяй, Апія перайшоў пад кантроль Германіі. У 1914 годзе ў горадзе высадзіліся войскі Новай Зеландыі, і хутка Апія стаў адміністрацыйным цэнтрам навазеландскай падмандатнай тэрыторыі «*Заходняе Самоа*». 1 студзеня 1962 года Заходняе Самоа атрымала незалежнасць, а Апія стала яго сталіцай.

Гл. таксама
-----------

* Ураган у Апіі 1889

Зноскі
------


| ⛭Сталіцы Аўстраліі і Акіяніі |
| --- |
| Сталіцы незалежных дзяржаў | 
* Апія
* Уэлінгтан
* Канбера
* Маджура
* Нгерулмуд
* Нукуалофа
* Палікір
* Порт-Віла
* Порт-Морсбі
* Сува
* Фунафуці
* Ханіяра
* Паўднёвая Тарава
* Ярэн (месцазнаходжанне ўрада; афіцыйна сталіцай не з’яўляецца)

 | Акіянія на карце свету |
| Сталіцы залежных тэрыторый | 
* Аваруа
* Адамстаўн
* Алофі
* Кінгстан
* Мата-Уту
* Нумеа
* Пага-Пага
* Папеэтэ
* Сайпан
* Аганья
* Ханга-Роа

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12063451d · GND: 4329680-4 · LCCN: n84165674 · VIAF: 155991555 |
**Ара** (*Ara*) — род птушак сямейства папугаепадобных.

Знешні выгляд
-------------

Буйныя (даўжынёй да 95 см) папугаі з вельмі яркай і прыгожай афарбоўкай зялёных, чырвоных, блакітных і жоўтых колераў. Зоны вакол вачэй і бакоў галавы ў іх голыя, часам з рэдкімі і кароткімі пёркамі. Крылы да канца моцна выцягнутыя і завостраныя. Клінападобнай формы хвост даўжэйшы за цела. Характэрнай асаблівасцю гэтых папугаяў з'яўляецца буйная, сціснутая з бакоў і моцна закругленая дзюба з крута загнутым кончыкам. Самцы, саміцы і маладыя папугаі маюць амаль аднолькавую афарбоўку. Гэты від папугаяў з'яўляецца уладальнікам самай моцнай дзюбы на зямлі.

Распаўсюджанне
--------------

Распаўсюджаны ў Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыцы.

Лад жыцця
---------

У прыродных умовах пасяляюцца ў трапічных раёнах з лясістай ўчасткамі. Вядуць зграйкавы лад жыцця, але пары ствараюць на доўгія гады. Зграі ара часам шкодзяць плантацыям пладовых дрэў. 1 від і 1 падвід занесеныя ў Міжнародную Чырвоную кнігу.

Гл. таксама
-----------

* Блакітны ара
* Трохкаляровы ара

Літаратура
----------

* Ара // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — С. 552. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
Геаграфічныя рэгіёны Турцыі
Правінцыі (ілы) Турцыі згрупіраваныя ў 7 геаграфічных регіёнаў (турэцк.: bölge) паводле рашэння Першага геаграфічнага кангрэса (Анкара, 1941). Пры вызначэнні рэгіёнаў Кангрэс зыходзіў з фактаў акружэння Турцыі з трох бакоў морамі і наяўнасці горных хрыбтоў, што ляжаць паралельна ўзбярэжжам і закрываюць цэнтральныя раёны краіны ад уплыву марскога клімату. Засноўваючыся на гэтых фактарах і прааналізаваўшы кліматычныя, раслінныя і агранамічныя асаблівасці, Кангрэс выдзеліў чатыры прыморскіх і тры цэнтральных рэгіёны. Прыморскія былі названыя ў адпаведнасці з морам, да якога выходзяць (Чарнаморскі, Мармуроваморскі, Эгейскі і Міжземнаморскі рэгіёны), а цэнтральныя — адпаведна размяшчэнню ў Анатоліі (Цэнтральная, Усходняя і Паўднёва-Усходняя Анатолія).

Рэгіёны вызначаны выключна для статыстычных мэт і не з'яўляюцца адміністрацыйнымі адзінкамі.

| Рэгіёны Турцыі |
| --- |
|  | 
Чарнаморскі • Мармуроваморскі • Эгейскі • Міжземнаморскі • Цэнтральная Анатолія • Усходняя Анатолія • Паўднёва-Усходняя Анатолія
 |
**Лю́кшына** — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ула, за 8 км на паўночны ўсход ад горада Лепель, каля вёскі Вялікае Жэжліна.

Плошча паверхні возера 0,66 км². Даўжыня 1,56 км, найбольшая шырыня 0,75 км. Даўжыня берагавой лініі 4,87 км. Найбольшая глыбіня дасягае 10,7 м, сярэдняя 3,9 м. Аб'ём вады 2,58 млн. м³. Плошча вадазбору 27,2 км².  

Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу, выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны вышынёй ад 3—5 да 10—13 метраў, пераважна спадзістыя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, пясчаныя. У заходняй частцы пойма шырынёй 150—200 метраў. Зона мелкаводдзя пясчаная і займае каля 26 % плошчы возера. Пачынаючы з глыбіні 2 м дно выслана гліністым ілам, у паўднёва-заходняй частцы — сапрапелем.  

Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Злучана ручаямі з азёрамі Жэжліна, Бобрыца і ракой Бярозаўка. Прыбярэжная расліннасць распаўсюджваецца на адлегласць 30—80 м ад берага возера і да глыбіні 5 м (пашыраны харавыя водарасці).

У возеры водзяцца шчупак, лешч, лінь, акунь, карась і іншыя віды рыб.

Літаратура
----------

* *Мыслівец І. А.* Люкшына // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.3 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Т. 3. — С. 231. — 599 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Витебская область. Лепельский район: карта. — Мн.: Белкартография, 2009. — Доп.тираж 3 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Люкшына Архівавана 21 жніўня 2013.
**Элейская школа** — школа старажытнагрэчаскай філасофіі VI—V ст. да н.э.

Назва ад горада, у якім узнікла (Элея — грэчаская калонія ў Паўднёвай Італіі). Заснавальнік Ксенафан, асноўныя прадстаўнікі Парменід, Зянон Элейскі, Меліс Самаскі. Яны ўпершыню проціпаставілі мысленне пачуццёваму ўспрыманню, адзначылі няўстойлівасць, цякучасць чалавечых адносін і ўспрыманняў; галоўную ролю ў спасціжэнні ісціны адводзілі мысленню. Быццё, на іх думку, бесперапыннае, нерухомае, нязменнае, аднароднае, непадзельнае, аднолькава ўласцівае кожнаму элементу, рэчаіснасці, выключае якое-небудзь мноства рэчаў. Гэтая ідэя склалася ў процівагу дыялектычнаму вучэнню аб прыродзе Геракліта. Для абароны вучэння Элейскай школы Зянон прапанаваў сістэму аргументаў, пабудаваных у форме доказаў ад процілеглага і накіраваных супраць прызнання множнасці і руху быцця (напр. пушчаная страла нерухомая, таму што час складаецца з асобных імгненняў, а прастора — з асобных пунктаў). У далейшым паняцце адзінага нязменнага быцця паслужыла адной з крыніц філасофіі Платона і неаплатанізму.

Літаратура
----------

* Катляроў І. Элейская школа // БЭ ў 18 т. Т. 18. Кн. І. Мн. 2004.

* Н. Diels, "Parmenides Lehrgedicht" (В. 1900);
* Zeller, "Philosophie d. Griechen" (іт. 5-e выд.);
* Solmsen F. The "Eleatic One" in Melissus.Amst.1969.

| ⛭Філосафы / Антычныя філосафы / Дасакратыкі |
| --- |
| Прадфіласофская традыцыя | 
* Арфей
* Лін
* Ферэкід
* Фалет
* Эпіменід
* Акусілай
* Сем мудрацоў

 |
| Мілецкая школа | 
* Фалес
* Анаксімандр
* Анаксімен

 |
| Піфагарэйцы | 
* Піфагор
* Алкмеон
* Філалай
* Ксенафіл
* Архіт

 |
| Элеаты | 
* Ксенафан
* Парменід
* Зянон Элейскі
* Меліс

 |
| Атамісты | 
* Леўкіп
* Дэмакрыт

 |
| Сафісты | 
* Пратагор
* Продзік
* Горгій
* Гіпій
* Крыцій
* Коракс
* Тысій

 |
| Па-за школамі | 
* Геракліт
* Анаксагор
* Эмпедокл
* Дыяген Апаланійскі

 |
Crooked Cop



---

  
*Праблемы з праслухоўваннем?* Дапамога.

**Рэгі** (адаптаванае ямайскага англ.: Reggae — *Рэге*) — музычны стыль, які ўзнік у 1968 годзе на Ямайцы.

Характэрнай рысай рэгі з'яўляецца адсутнасць выключна рытмічных, альбо выключна меладычных інструментальных партый (музыкі граюць рытм і мелодыю адначасова). Іншымі асаблівасцямі з'яўляюцца бубнавая партыя *One drop* (бас-бочка іграе на трэцюю долю такту), гітара граючая па цотных долях і блукаючы бас.

Гісторыя
--------

Нарадзілася рэгі ў 1960-х гадах на Ямайцы, як сумесь джазу, ска, рокстэдзі і шматлікіх традыцыйных афрыканскіх стыляў (каліпса, зук і іншых). Першапачаткова рэгі быў вулічнай музыкай жабрацкіх раёнаў ямайскіх гарадоў. Прычым першапачаткова інструментарый рэгі складаўся з бубнаў і духавых, таму з'яўленне ў 1964 Боба Марлі, які ўпершыню пачаў выкарыстоўваць гітары было для ўсіх шокам. Асноўнымі тэмамі ў лірыцы з'яўляюцца сацыяльна-бытавая, гангстэрская, прысвечаная легалізацыі канопляў і рэлігійная (першапачаткова руху чорнага іўдаізму «Растафарыянства», але цяпер лёгка можна знайсці хрысціянскі, ісламскі і нават крышнаіцкі рэгі).

Рэгі ў свеце
------------

Распаўсюджанне рэгі па планеце першапачаткова распачаў Эрык Клэптан, які ў свой час запісаў і выпусціў песню Боба Марлі «І Shot the Sheriff» («Я забіў шэрыфа»). Гэта дапамагло Марлі атрымаць папулярнасць у Амерыцы, а потым і ва ўсім свеце. У 1980-я гады цэнтрам рэгі ў свеце стала Англія. З'явіліся такія гурты як The Police, UB 40, Specials і іншыя. Моцная рэгі суполка з'явілася і ў Афрыцы, даўшы свету спевакоў Alfa Blondie, Юсу н'Дур, Шадэ і іншых. Таксама, шмат выканаўцам надала свету Амерыка і сама Ямайка.

Рэгі ў Беларусі
---------------

### Гісторыя

Першым беларускім эксперыментам па напісанні рэгі, можна лічыць песню «Я ў бабушки живу» («Я ў бабулі жыву») гурта «Верасы» створанай яшчэ ў 1980-я гады. Але першым гуртам, які мэтанакіравана пачаў працаваць у стыле рэгі, быў «Непаліва», створаны ў 1994 годзе. Тым жа годам свае першыя рэгі-эксперыменты пачаў віцебскі «Алмазны фронт», пазней з'явілася магілёўская «Рэзервацыя Джа». Але з цягам часу попыт на рэгі знік разам з гуртамі і таму калі пад канец 1990-х стварылі «Беларускі рэгі фестываль», яго ўдзельнікамі былі выключна расіяне.

### Сёння

На пачатку 2000-х сітуацыя палепшылася, з'явіліся гурты «Вирус Лиха», «Аддис Абеба», аднавіла працу «Непаліва», цалкам перайшоў на рэгі «Алмазны фронт». З'явіліся віцебскі крышнаіцкі рэгі-гурт «Крыпа», цалкам беларускамоўныя «Чык-чык».

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рэгі
* Сайт беларускіх растаманаў Архівавана 2 ліпеня 2006.
* Вірус Лиха(недаступная спасылка)
* Алмазны фронт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Канадская · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GTAA: 263093 · LCCN: sh85112348 · LNB: 000290908 · NDL: 01024473 · NKC: ph224432 |
Этнакультурныя рэгіёны ў межах сучаснай Літвы. Выява зроблена на базе карты, зацверджанай Радай па Ахове Этнічнай Культуры пры Літоўскім Сейме.

|  |  |
| --- | --- |
|      Малая Літва
     Жамойць
     Аўкштайція |      Судовія
     Дзукія |

**Этнакультурныя рэгіёны Літвы** (па-літоўску: *Lietuvos etnokultūriniai regionai*) — гістарычныя і культурныя вобласці Літвы, якія прыблізна адпавядаюць зонам распаўсюджання дыялектаў літоўскай мовы. На дадзены момант яны не з’яўляюцца палітычнымі ці адміністрацыйнымі адзінкамі, але частка літоўскіх палітыкаў выступае за рэарганізацыю адміністрацыйнага падзелу краіны на базе рэгіёнаў, якія ў такім выпадку будуць называцца *землямі* (*žemės*).

Спіс рэгіёнаў
-------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Рэгіён** | **Традыцыйная сталіца** | **Найбуйнейшы горад** |
| Аўкштайція | Панявежыс | Панявежыс |
| Жамойць | Цяльшэй | Шаўляй |
| Дзукія | Алітус | Вільнюс |
| Судовія | Марыямпале | Каўнас |
| Малая Літва | Шылутэ | Клайпеда |

* Сучасная літоўская навуковая класіфікацыя літоўскіх этнакультурных рэгіёнаў (на тэрыторыі Літоўскай Рэспублікі і за яе межамі)Сучасная літоўская навуковая класіфікацыя літоўскіх этнакультурных рэгіёнаў (на тэрыторыі Літоўскай Рэспублікі і за яе межамі)
* Сучасныя літоўскія этнакультурныя рэгіёны ў рамках Літоўскай РэспублікіСучасныя літоўскія этнакультурныя рэгіёны ў рамках Літоўскай Рэспублікі
* Дыялекты сучаснай літоўскай мовы (па стану на 2006 г.)Дыялекты сучаснай літоўскай мовы (па стану на 2006 г.)

| ⛭Рэгіёны Літвы |
| --- |
| Аўкштайція ·  Дзукія ·  Малая Літва ·  Сувалкія ·  ✯✰ Жамойць | Рэгіёны Літвы |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Дзяржынскага.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Аршанская вуліца.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Палынская вуліца.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Маскоўская вуліца.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Беларуская вуліца.

**Вуліца Дзяржынскага** (руск.: улица Дзержинского) — вуліца ў Барысаве, размешчаная ў гістарычным раёне Старабарысаў.

Гісторыя
--------

Гістарычна частка вуліцы ад рынку на захад, да Бярэзіны называлася *Палынскай*. Паводле П. Шпілеўскага, такую назву яна атрымала ад таго, што на гэтым месцы была глыбокая сажалка з палыном. Частка вуліцы ад рынку на ўсход называлася *Аршанскай*, па кірунку да горада Оршы. Палынская (або Бярэзінская) і Аршанская вуліцы згадваюцца ў інвентары 1680 года.

У часы Расійскай імперыі Аршанская вуліца перайменавана ў *Маскоўскую*, бо выводзіла на маскоўскі тракт. У 1800 г. быў распрацаваны праект рэгулярнай перапланіроўкі Барысава, паводле якога ад плошчы разыходзіліся галоўныя вуліцы — Мінская, Полацкая, Лепельская, Маскоўская. П. М. Шпілеўскі адзначаў, што Барысаў мог пахваліцца даволі шырокімі і прамалінейнымі вуліцамі, якія амаль усе сыходзіліся каля рыначнай плошчы. Паводле слоў Шпілеўскага вуліца Маскоўская была выбрукавана каменем.

У часы нямецкай акупацыі 1940-х гг. перайменавана ў *Беларускую вуліцу*.

Зноскі
------

1. 1 2 3  АЗБУКА ИСТОРИИ БОРИСОВСКИХ УЛИЦ: к 90-летию Борисовского района Архівавана 21 снежня 2022.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вуліца Дзяржынскага (Барысаў)