**Варута** — летапісны горад. На думку асобных даследчыкаў -- сталіца Вялікага княства Літоўскага і Каралеўства Літоўскага часоў караля Міндоўга ў XIII стагоддзі. Варута толькі аднойчы згадваецца Галіцка-Валынскім летапісам, яе дакладнае месцазнаходжанне невядома і ёсць мноства гіпотэз пра яго. Нягледзячы на нявызначанасці, канцэпцыя Варуты як сталіцы даволі папулярная ў Літве.

Гістарыяграфія
--------------

Міндоўг, першы і адзіны каранаваны кароль Літвы, абараняўся ў Варуце падчас унутранай вайны супраць сваіх пляменнікаў Таўцівіла і Едзівіда  (руск.) (бел. і князя Жамойці Вікінта ў 1251 годзе. Інфармацыя змешчаная ў Галіцка-Валынскім летапісе — адзіная пісьмовая згадка Варуты. Рэзідэнцыя Міндоўга (*curia nostra* -- "двор наш") згадваецца яшчэ двойчы ў крыніцах, але ні назва гэтага "двара" (замка), ні яго месцазнаходжанне невядомы. Не ясна адносяцца гэтыя згадкі да аднаго месца ці да некалькіх.

Тым не менш, некаторыя гісторыкі ў XIX і XX стагоддзях называлі горад «першай сталіцай Літвы» і спрабавалі вызначыць яго месцазнаходжанне. Увогуле было выказана не менш за шаснаццаць версій пра месцазнаходжанне Варуты. Імаверней за ўсё, горад знаходзіўся ў раёне памежжа Літвы і Лівоніі. У пачатку XXI стагоддзя гісторыкі праяўляюць павышаную цікавасць да версіі пра лакалізацыю Варуты на Шеймінішкельскім гарадзішчы ў Анікшчэйскім раёне  (руск.) (бел. (гэтую версію прапанаваў і трымаецца Томас Баранаўскас).

Іншыя даследчыкі сцвярджаюць, што Варута — не горад, а няслушнае тлумачэнне слова, які значыць«*капітал*». На думку Казімераса Бугі, слова «*варут*» проста значыць «*замак*».

Спіс магчымых месцаў
--------------------

Шеймінішкельскае гарадзішча ў паўднёвай частцы Літвы, адно з магчымых месцазнаходжаннеў Варуты
Руіны Навагрудскай крэпасці на захадзе Беларусі, таксама магчымае месцазнаходжанне Воруты
Месцазнаходжанні, прапанаваныя рознымі гісторыкамі ў розны час:

1. Бярзгайняй у Укмяргскім раёне  (руск.) (бел. па версіі Пятра Тарасенкі[*крыніца?*]
2. Бутейкяй у Анікшчайскім раёне  (руск.) (бел. па версіі Казімераса Жэбрыса
3. Гарадзішча каля Навагрудка, па версіі Тэадора Нарбута
4. Гальшаны, па версіі Аляксандра Краўцэвіча
5. Кярнаве, па версіі па Фрыдэрыка Папее
6. Карэліх побач з Навагрудкам, па версіі Мікалая Ермаловіча
7. Лішкява, па версіі па Джонас Тотарайціса
8. Мядзінінкай, па версіі па Эвалдаса Гечыаўскаса
9. Рочышке ў Расяйнейскім раёне, па версіі Людвіка Кшівіцкага  (руск.) (бел.
10. Шеймінішкельскае гарадзішча ў Анікшчайским раёне, па версіі Эдуардаса Вальтэрыса
11. Утурай у Расейнскім раёне, па версіі Войцеха Кентшыньскага  (руск.) (бел.
12. Варняны ў Гродзенскай вобласці Беларусі, па версіі Юліуша Латкоўскага
13. Вільнюс, па версіі Ромаса Батуры
14. Раён Даўгай-Варэна, па версіі Генрыка Лаўмянскага
15. Раён Медвегаліс-Варней, па версіі Антанаса Сцепанайціса

Заўвагі
-------

1. ↑  Gudavičius, Edvardas (1998). *Mindaugas* [літоўская]. Vilnius: Žara. ISBN 9986-34-020-9.
2. ↑  *Томас Баранаускас*. Замок Ворута **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  viduramziu.istorija.net. Архівавана з першакрыніцы 20 верасня 2018. Праверана 25 сакавіка 2017.
3. ↑  Zabiela, Gintautas (1995). *Lietuvos medinės pilys*. Vilnius: Diemedis. p. 175. ISBN 9986-23-018-7. `{{cite book}}`: Пададзена больш чым адно значэнне `|ISBN=` і `|isbn=` specified (даведка)
4. ↑  Pawet: Міндоўг. Пачатак вялікага гаспадарства **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 25 студзеня 2016. Праверана 29 снежня 2015.