**Беларуска-рускі слоўнік Байкова і Некрашэвіча**, тагач. **Беларуска-расійскі слоўнік** — беларуска-рускі слоўнік, падрыхтаваны пад рэдакцыяй М. Байкова і С. Некрашэвіча, і выпушчаны Дзяржаўным выдавецтвам Беларусі ў Мінску ў 1926 годзе. Меў 356+IV старонак, каштаваў 2 рублі.

Слоўнік утрымліваў больш за 20 тыс. словаў, з якіх большую частку складалі словы агульнага ўжывання, значна меншую — навуковыя тэрміны, прафесіяналізмы, некаторыя ўласныя беларускія імёны, назвы беларускіх гарадоў і рэк, устойлівыя спалучэнні словаў. Рэестравыя беларускія словы забяспечаны асобнымі граматычнымі і стылістычнымі паметамі. Прыкладаў ўжывання няма, бо аўтары жадалі скараціць аб’ём слоўніка.

Як адзначалі аўтары, слоўнік павінен *«даць дапамогу пры чытаньні сучасных беларускіх выданьняў тым асобам, якія хаця й маюць або элемэнтарна-тэорэтычнае, або практычнае знаёмства з жывой беларускай мовай, але яшчэ ня зусім дакладна ўяўляюць сабе тое слоўнікавае багацьце, якім уладае сучасная навукова-літаратурная беларуская мова ў параўнанні з мовай расійскай»*.

Крыніцамі фактычнага матэрыялу сталі слоўнікі М. Байкова і М. Гарэцкага, У. Дабравольскага, І. Насовіча, А. Сержпутоўскага, Я. Ціхінскага, А. Ярушэвіча, першыя выпускі «Беларускай навуковай тэрміналогіі», мастацкія тэксты Ф. Багушэвіча, Я. Купалы, Я. Коласа, М. Багдановіча, 3. Бядулі, Ц. Гартнага, М. Чарота, навукова-метадычныя выданні Б. Тарашкевіча і Я. Лёсіка.

Спосаб арганізацыі рэестра — алфавітна-гнездавы. У слоўніку выкарыстоўваюцца граматычныя паметы, якія абазначаюць часціну мовы, яе функцыянальныя і фармальныя асаблівасці: м. (мужчынскі род), аг. (назоўнік агульнага роду), в. ст. (вышэйшая ступень параўнання), з мес. (з месным склонам), дзс. безас. (безасабовы дзеяслоў) і інш. Асаблівасць выдання — наяўнасць у асобных слоўнікавых артыкулах зоны пашпартызацыі.

Па выпуску слоўніка адзначалася, што слоўнік няпоўны, не мае некаторых вельмі патрэбных словаў (г.зн. складзены без належнага іх выбару), утрымлівае штучныя словы, русізмы, паланізмы; шмат якія беларускія словы патлумачаны няправільна або недакладна. Слоўнік складзены без належнай крытыкі (напрыклад, неапраўдана ўведзена нелітаратурная лексіка). Агульнай ацэнкай Я. Лёсіка была парада *«адносіцца да слоўніка з асцярожнасцю»*, і канстатацыя таго, што слоўнік Насовіча надалей заставаўся недасягальнай тады велічынёй.

Слоўнік быў падрыхтаваны згодна з заданнем Інбелкульта ўсяго за 4 месяцы і быў аддадзены ў друк у 1925, але не выходзіў з друку да пач. 1927. Пасля масавых рэпрэсій у беларускім навуковым асяроддзі (1929—1931) карыстацца слоўнікам, як і іншымі працамі «ворагаў народа», было забаронена, кнігі былі перададзеныя ў бібліятэчныя спецфонды. У 1993 годзе слоўнік перавыдаваўся факсімільным спосабам выд-вам «Народная асвета» (серыя «Беларуская мова: гісторыя і сучаснасць»).

Нягледзячы на пэўныя хібы, адзначаныя ў публікацыях Я. Лёсіка і Л. Цвяткова, «Беларуска-расійскі слоўнік» М. Байкова і С. Некрашэвіча адыграў значную ролю ў працэсе выпрацоўкі нормаў беларускай літаратурнай мовы.

Зноскі
------

1. ↑  Германовіч.
2. 1 2 3 4  Дзмітрый Дзятко. ПЕРЫЯДЫЗАЦЫЯ ГІСТОРЫІ БЕЛАРУСКАЙ ЛЕКСІКАГРАФІІ XIII — ПАЧАТАК XX СТ. Працяг. Пачатак у № 3, 4 // «Роднае слова» № 6, 2017
3. ↑  Рэцэнзія Лёсіка ў час. «Узвышша», 2/1927, С.203-208.
4. ↑  У Лёсіка адзначана, што нястача звычайных, чыста беларускіх словаў такая, што з дапамогай гэтага слоўніка нельга цалкам зразумець «Новую зямлю» Я. Коласа або «Курган» Я. Купалы.
5. ↑  У рэцэнзіі Лёсіка падаюцца больш за 100 канкрэтных прыкладаў памылковых тлумачэнняў, якія «кожнаму могуць кінуцца ў вочы». Такія памылкі Лёсік прыпісваў слабаму веданню мовы аўтарамі.
6. ↑  Лёсік, С.271, Германовіч.

Літаратура
----------

* *Германовіч І. К.* Анатацыя // Байкоў М. Я. Некрашэвіч С. М. Беларуска-расійскі слоўнік [факсімільн.]. — Мн. : Народная асвета, 1993. — 360 с. ISBN 5-341-00918-5
* *Лёсік Я.* Рэцэнзія на кнігу // Лёсік Язэп. 1921—1930: Збор твораў / Уклад. прадм. і камент. А. Жынкіна; Навуковае выданне. — Мн. : НАРБ : Выд. Логвінаў, 2003. — 396 с. ISBN 985-6372-31-3 (НАРБ), ISBN 985-6701-29-5 (І. П. Логвінаў) — С. 271—282.

Спасылкі
--------

* Анлайн-версія слоўніка

| ⛭Беларускія слоўнікі канца XIX — пачатку XX стагоддзяў |
| --- |
| Слоўнік беларускай гаворкі (1870) ·  *Беларуска-польска-расійскі слоўнік* ·  *Беларускі слоўнік* (1910) ·  Сямімоўны слоўнік (1918) ·  Маскоўска-беларускі слоўнік (1918, 1921) ·  Руска-беларускі слоўнік (1918) ·  Невялікі беларуска-маскоўскі слоўнік (1919, 1921) ·  Слоўнік геамэтрычных і трыганамэтрычных тэрмінаў і сказаў (расійска-беларускі і беларуска-расійскі) (1923) ·  Беларуска-польска-расейска-лацінскі ботанічны слоўнік (1924) ·  Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік (1924) ·  Практычны расійска-беларускі слоўнік (1924, 1926) ·  Беларуска-расійскі слоўнічак (1925, Каспяровіч) ·  Беларуска-расійскі слоўнічак (1925, Гарэцкі) ·  Слоўнік лясных тэрмінаў (1926) ·  Беларуска-расійскі слоўнік (1926) ·  Віцебскі краёвы слоўнік (1927) ·  *Краёвы слоўнік Мазырскай акругі* (1927) ·  Расійска-беларускі слоўнік (1928) ·  Падручны беларуска-польскі слоўнік (1929) ·  Краёвы слоўнік Чэрвеншчыны (1929) ·  *Краёвы слоўнік Калініншчыны (усходняй Магілёўшчыны)* (1925 — 1930-я) |
| *неапублікаваныя слоўнікі* |