**Свята-Духаўскі манастыр базыльянак** — будынак у Мінску, размешчаны ў Верхнім Горадзе, па вуліцы Энгельса, 1. Помнік архітэктуры Рэнесансу рэспубліканскага значэння. Частка комплексу былога Свята-Духаўскага базыльянскага манастыра. Цяпер у будынку размяшчаецца Дзіцячая музычная школа № 10 імя Я. А. Глебава.

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 1641 годзе на Высокім рынку, дзякуючы фундацыі ўніяцкага мітрапаліта Антонія Сялявы. Першая ігумення манастыра Кацярына Сапега ахвяравала манастыру 9 тысяч злотых, а таксама яшчэ 10 тысяч злотых на утрыманне пры манастыры бедных асірацелых дзяўчынак.

Першапачаткова, у другой палове XVI — пачатку XVII стагоддзя, манастыр быў размешчаны ў мураваных жылых дамах, збудаваных на паўночна-ўсходнім баку высокага рынку. Гэтыя дамы былі выкуплены ў гараджан і разам з зямельнымі пляцамі перададзены манастыру. Будаўніцтва новага мураванага жылога манастырскага корпуса скончана каля 1650 года. У час будаўніцтва былі захаваны і выкарыстаны сцены і скляпы папярэдніх будынкаў. Двухпавярховы П-падобны ў плане манастырскі будынак меў высокі вальмавы дах і быў накрыты дахоўкай. Планіроўка інтэр’ераў калідорная. На першым паверсе, які быў перакрыты крыжовымі скляпеннямі, акрамя манастырскіх келляў размяшчаліся трапезная, пакоі для гасцей, кухня і іншыя памяшканні. На другім паверсе, з драўлянай столлю, знаходзіліся толькі жылыя памяшканні.

Рэканструкцыя базыльянскіх манастыроў на XVIII ст. Архітэктар Людміла Іванова, 1970-я гады
У 1650 годзе да базыльянскай царквы Святога Духа прыбудавана асобная мураваная прамавугольная ў плане капліца манастыра базыльянак. Капліца была перакрыта крыжовымі скляпеннямі. Жылы манастырскі будынак быў злучаны з гэтай капліцай крытай галерэяй, якая праходзіла над высокай мураванай сцяной і мела 3-х пралётны праезд. У капліцы знаходзіўся вялікі разны залачоны драўляны алтар з абразамі Маці Божай, Святога Васіля і Іасафата. Хоры капліцы выходзілі ў інтэр’ер царквы і былі закрыты драўлянымі кратамі. Уся тэрыторыя манастыра, дзе знаходзіліся драўляныя гаспадарчыя пабудовы, была абнесена сценамі.

Наяўнасць побач двух манастыроў — мужчынскага і жаночага — вынікала з практыкі манаскага жыцця ўніяцкай царквы ранняга перыяду, якая прадугледжвала суіснаванне абодвух асяродкаў і іх узаемную падтрымку ў гаспадарчай і літургічнай сферах. Мужчынскі і жаночы манастыры ў Менску былі паяднаны не толькі ідэйна, але і архітэктурна: у цэнтральнай частцы горада, на галоўнай рыначный плошчы побач з ратушай, быў узведзены супольны манастырскі комплекс, дамінантай якога стала царква Святога Духа.

Святадухаўскі манастыр базыльянак моцна пацярпеў у час вайны паміж Рэччу Паспалітай і Маскоўскай дзяржавай 1654—1667 гадоў. У ругой палове XVII стагоддзя манастыр быў адноўлены, пазней неаднаразова рэканструяваўся.

У 1795 годзе манастыр базыльянак быў зачынены адначасова з манастыром базыльян. Усе манастырскія будынкі былі перададзены Мінскаму праваслаўнаму Петрапаўлаўскаму манастыру, які знаходзіўся тут да 1799 года. У 1799 годзе праваслаўны манастыр пераводзіцца ў Пінск, а ў будынках былога мінскага манастыра базыльянак змяшчаецца праваслаўная кансісторыя, якая знаходзілася тут да 1840-х гадоў.

Пасля пажару 1835 года ў час перабудовы былой царквы Святога Духа пад Мінскі праваслаўны кафедральны сабор Св. Пятра і Паўла была разбурана манастырская капліца XVII стагоддзя, а таксама галерэя, якая злучала капліцу з манастыром. Кансісторыя была пераведзена ў новы будынак на Навамейскай плошчы, а манастырскі корпус перададзены прытчу Мінскага кафедральнага Петрапаўлаўскага сабора.

Корпус манастыра базыльянак да рэстаўрацыі
Шыльда музычнай школы
Пасля 1920 года памяшканні былога манастыра базыльянак XVII стагоддзя выкарыстоўваліся пад жылыя кватэры.

У 1995 годзе будынкі карпусоў манастыра базыльянак былі рэстаўраваны, адноўлена іх першапачатковая планіроўка і страчаныя архітэктурныя элементы фасадаў, у т.л. барочны шчыт. Пасля рэстаўрацыі тут была размешчана дзіцячая музычная школа.

Калі ў 2012 годзе на старажытных мурах быў адноўлены будынак мінскай царквы Святога Духа, адначасова была адноўлена і галерэя, якая злучыла былы манастыр базыльянак з царквой.

Архітэктура
-----------

Фасад па вуліцы Энгельса
План манастырскага корпуса
Падворак
Галерэя, якая злучае манастырскі корпус з храмам
Крыло па Музычным завулку
Аб першапачатковым выглядзе манастырскіх будынкаў вядома вельмі мала. На плане манастырскага комплексу 1799 года праглядаюцца выступы пілястр ці лапатак, якімі быў расчленены яго фасад.

Манастырскі корпус уяўляе сабой двухпавярховы П-падобны ў плане будынак сіметрычнай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі. Вуглавая частка будынка акцэнтавана высокім фігурным франтонам. Пад двухсхільным вальмавым дахам праходзіць шматслойны масіўны карніз. Тарцовы фасад крыла па Музычным завулку завершаны трохвугольным франтонам з маленькі акном. Плоскасці сцен пазбаўлены дэкору, члянёны прамавугольнымі вокнамі без ліштваў. Падоўжны фасад будынка падзелены міжпаверхавай цягай. Галоўны ўваход аформлены металічным казырком на фігурных кранштэйнах.

Унутраная прастора вырашана па калідорнай схеме з аднабаковым размяшчэннем памяшканняў. Калідор перакрыты крыжовымі скляпеннямі.

Манастырскі корпус злучаны з царквой Святога Духа крытай галерэяй, што праходзіць па крапасной сцяне ў выглядзе аркады, падзеленай лапаткамі на праёмы. У месцы прымыкання сцяны да манастырскага будынка размяшчаецца трохпралётная брама з цэнтральнай шырокай праязной і дзвюма вузкімі бакавымі аркамі. Галерэя была прарэзана маленькімі вокнамі, якія ў час абароны можна было выкарыстоўваць як байніцы.

Зноскі
------

1. 1 2  Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь: [Даведнік] / склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-6828-35-8.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  БУДЫНАК МАНАСТЫРА БАЗЫЛЬЯНАК
3. 1 2  Свята-Духаўскі манастыр базыльянак (Мінск) на сайце Radzima.org
4. 1 2 3 4  *А. Ю. Пятросава.* 364. Копус манастыра базыльянак // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.
5. 1 2  Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Літаратура
----------

* *А. Ю. Пятросава.* 364. Корпус манастыра базыльянак // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Духаўскі манастыр базыльянак (Мінск)
* Свята-Духаўскі манастыр базыльянак (Мінск) на сайце Radzima.org

| ⛭Культавыя збудаванні Мінска |
| --- |
| Праваслаўныя цэрквы | 
* **Сашэсця Святога Духа**
* Пакроўская
* Аляксандра Неўскага
* Іаана Рыльскага
* Марыі Магдаліны
* Апосталаў Пятра і Паўла
* Серафіма Сароўскага
* Уваскрасення Хрыстова
* Усіх Святых
* Крупецкай іконы Божай Маці
* Іконы Божай Маці «Адшуканне загінулых»
* Іконы Божай Маці «Усіх тужлівых Радасць»

 |
| Касцёлы | 
* **Найсвяцейшага Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі**
* Божага Цела
* Найсвяцейшай Тройцы (Св. Роха)
* ✯ Святога Сымона і Святой Алены (Чырвоны)
* Антонія Падуанскага
* Іосіфа (Юзафа)
* Святога Духа
* Узвышэння Святога Крыжа
* Яна Хрысціцеля
* Маці Божай Ружанцовай
* Францыска Асізскага

 |
| Мячэці | 
* **Саборная мячэць**

 |
| Сінагогі | 
* **Сінагога Бэйс Ісраэль**
* Сінагога (вуліца Крапоткіна)

 |

| ⛭Славутасці Мінска |
| --- |
| Раёны і кварталы | 
* Верхні Горад
* Замчышча
* Новы Горад
* Траецкае прадмесце
* Ракаўскае прадмесце

 | Герб МінскаГерб Мінска |
| Вуліцы і плошчы | 
* вул. Валадарскага
* ✰ вул. Інтэрнацыянальная
* вул. Камсамольская
* вул. Янкі Купалы
* ✰ вул. Карла Маркса
* вул. Рэвалюцыйная
* вул. Няміга
* пл. Кастрычніцкая
* пл. Незалежнасці
* пл. Перамогі
* пл. Прывакзальная
* пл. Свабоды
* пр-т Незалежнасці
* пр-т Пераможцаў

 |
| Сядзібы | 
* Сядзіба Белая дача
* Дом Ваньковічаў
* Сядзіба Ваньковічаў
* Сядзіба Прушынскіх/Любанскіх
* Сядзіба Пшаздзецкіх (*паўднёвы флігель*)

 |
| Дамы | 
* Вароты Мінска
* Дом Абрампольскага
* Дом Воліна
* Дом Кастравіцкай
* Дом Козінай
* Дом Ліўшыца
* Дом Маліна
* Дом масонаў
* Дом Мінскага земляробчага таварыства
* Дом з мязузай
* Дом пад шпілем
* Дом Пераца
* Дом Полякаў
* Дом Рапапорта
* Дом Свянціцкага
* Дом Уніхоўскага
* Дом Шахдана
* Дом Эцінген
* Дом Яніцкага

 |
| Грамадскія будынкі і збудаванні | 
* Аэрапорт Мінск-1
* Будынак Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання
* Вайсковы шпіталь
* Гандлёвыя рады
* Гасцініца Суціна
* Гасціны двор
* Дзіцячая чыгунка
* Дзяржаўны ўніверсальны магазін
* Дом афіцэраў
* Дом губернатара
* Дом урада
* Дэпо Мінскага добраахвотнага пажарнага таварыства
* Інстытут фізкультуры
* Кінатэатр «Перамога»
* Мінск-Арэна
* Метрапалітэн
* Нацыянальная бібліятэка
* Палац культуры прафсаюзаў
* Палац Рэспублікі
* Палац спорту
* Паштамт
* Пішчалаўскі замак
* Прысутныя месцы
* Ратуша
* Стадыён «Дынама»
* Стары будынак Нацыянальнай бібліятэкі
* Фабрыка-кухня
* Цырк
* Чыгуначная бальніца
* Чыгуначны вакзал
* Юбілейны дом

 |
| Індустрыяльная спадчына | 
* Будынак абутковай фабрыкі Цытвера
* Піваварны завод «Аліварыя»
* Воданапорная вежа
* Дом друку

 |
| Помнікі і мемарыялы | 
* ✯ Курапаты
* Востраў слёз
* Дзяўчынка з парасонам
* Дзяўчынка з савой
* «Анёл, які плача»
* Манумент Перамогі
* Помнік У. І. Леніну
* Помнік Адаму Міцкевічу
* «Яма»
* Нулявы кіламетр
* «Звон Нагасакі»
* Мінск — горад-герой

 |
| Храмы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Дзейныя | 
* Сабор Сашэсця Святога Духа (*Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі*)
* Касцёл Найсвяцейшага Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі
* Сабор Святых апосталаў Пятра і Паўла
* ✯ Касцёл Святых Сымона і Алены
* Касцёл Святой Тройцы
* Царква Святой Марыі Магдаліны
* Царква Аляксандра Неўскага
* Касцёл Узвіжання Святога Крыжа

 |
| Не дзейныя | 
* Касцёл Святога Язэпа
* Царква Святога Духа
* Архірэйскае падвор’е
* Кітаеўская сінагога
* Сінагога Зальцмана
* Харальная сінагога
* Свята-Духаўскі манастыр базыльянак
* Троіцкі манастыр базыльянак
* Мужчынскі базыльянскі манастыр

 |

 |
| Сады і паркі | 
* Аляксандраўскі сквер
* Батанічны сад
* ✰✰ Водна-зялёны дыяметр Мінска
* Заапарк
* Лошыцкі сядзібна-паркавы комплекс
* Парк Перамогі
* Парк імя Янкі Купалы
* Сэндайскі сквер
* Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага

 |
| Некропалі | 
* Брацкія вайсковыя могілкі
* Вайсковыя могілкі
* Залатагорскія могілкі
* Кальварыйскія могілкі
* Старажоўскія могілкі
* Усходнія могілкі

 |

* Свята-Духаўскі манастыр базыльянак (Мінск) на сайце «Архіварта»