**Брэ́сцкая во́бласць** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР і Рэспубліцы Беларусь. Размешчана на паўднёвым захадзе краіны, мяжуе з Польшчай і Украінай.

Гісторыя
--------

Брэсцкая вобласць БССР у студзені 1940 года
Вобласць створана 4 снежня 1939 г. узбуйнена ў 1954 г. Падзяляецца на 16 раёнаў.

У 1983 на тэрыторыі вобласці 20 гарадоў, 7 гарадскіх пасёлкаў, 2 рабочыя пасёлкі. У 1995 колькасць насельніцтва склала 1518 тыс. чал. У вобласці налічвалася 20 гарадоў у т.л. 5 абласнога падпарадкавання, 9 гарадскіх пасёлкаў, 225 сельсаветаў, 2194 сельскіх населеных пунктаў.

Прырода
-------

### Рэльеф

Для Брэсцкай вобласці характэрны раўнінны рэльеф (140—200 м), на поўдні — пераважна нізінны. Вылучаюцца на паўднёвым захадзе раўніннае Брэсцкае Палессе, на ўсходзе нізіннае Прыпяцкае Палессе, паміж імі платопадобная ўзвышаная раўніна Загароддзе, на паўночным захадзе Прыбугская раўніна, на поўначы Баранавіцкая раўніна і частка Навагрудскага ўзвышша, дзе знаходзіцца найвышэйшы пункт вобласці — 267 м. На паўночным усходзе адгор'і Капыльскай грады.

### Карысныя выкапні

Карысныя выкапні: будаўнічы камень (Мікашэвіцкае і інш. радовішчы ў Лунінецкім раёне), торф (больш за 400 радовішчаў), тугаплаўкія (радовішчы Гарадок, Гарадное і інш.) і цагельныя гліны, шкловыя (Гарадоцкае), фармовачныя і будаўнічыя пяскі, мел, жвір, сапрапель, бурштын, гаручыя сланцы і буры вугаль.

### Клімат

Клімат умерана кантынентальны. Зіма мяккая і кароткая, лета доўгае і ўмерана цёплае. Сярэднямесячная тэмпература паветра ў студзені ад −4,4 °C (Брэст) да −6,1 °C (Баранавічы), у ліпені ад 18 °C на захадзе да 19 °C на ўсходзе. Вегетацыйны перыяд 195—208 сутак. Гадавая колькасць ападкаў ад 550 мм на паўднёвым захадзе да 645 мм на паўночным усходзе, за летні перыяд — 400—450 мм.

### Гідраграфія

Гідраграфічная сетка густая. Рэкі належаць да басейнаў Дняпра (Прыпяць з прытокамі Піна, Ясельда, Бобрык, Цна, Лань, Случ, Стыр, Гарынь, Сцвіга), Віслы (пагранічны Заходні Буг з прытокамі Мухавец, Лясная, Спанаўка, Капаёўка), Нёмана (прыток Шчара). Суднаходныя каналы: Дняпроўска-Бугскі канал, Агінскі канал (не працуе), Мікашэвіцкі. Густая сетка меліярацыйных каналаў і канаў. З азёраў самыя вялікія Выганашчанскае, Чорнае, Спораўскае, Бабровіцкае; вадасховішчы Лактышы, Сялец, Пагост.

### Глебы

Глебы с.-г. угоддзяў пераважна дзярнова-падзолістыя забалочаныя (31,8 %), дзярнова-забалочаныя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя (25,8%), дзярнова-падзолістыя (15,5%), тарфяна-балотныя (19,5%), паводле механічнага складу пераважна пясчаныя (каля 40%) і супясчаныя (каля 35%). Асушаныя землі на поўдні складаюць каля 50%, у асобных раёнах — больш за 70%.

### Лясы

Сярэдняя лясістасць 36%, ад 10—20% у Пінскім, Драгічынскім, Кобрынскім, Жабінкаўскім раёнах да 43—53% у Лунінецкім, Івацэвіцкім, Ганцавіцкім. Лясы пераважна хваёвыя (каля 60%), бярозавыя (17%) і чорнаальховыя (15%), значныя плошчы пад дубровамі. Захаваліся буйныя лясныя масівы — Белавежская, Ружанская і Шарашоўская пушчы.

### Балоты

Балоты, найчасцей нізінныя, займаюць каля 20% тэрыторыі, значная частка асушана. Пад лугамі 18,2% тэрыторыі, 2/3 з іх нізінныя.

Ахоўныя прыродныя тэрыторыі
---------------------------

Для захавання каштоўных прыродных аб’ектаў, біялагічнай разнастайнасці вялікае значэнне маюць нацыянальны парк Белавежская пушча, 12 заказнікаў, 31 ахоўны помнік прыроды рэспубліканскага значэння.

Экалогія
--------

У выніку аварыі на Чарнобыльскай АЭС у 1986 г. 4270 км (13% тэрыторыі вобласці) забруджана радыенуклідамі з працяглымі тэрмінамі паўраспаду, у т.л. 470 км² са шчыльнасцю 5—15 Кі/км². На забруджанай тэрыторыі каля 200 вёсак. Найбольш забруджаны землі Лунінецкага, Пінскага, Столінскага раёнаў.

Насельніцтва
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

Для вобласці характэрна змяншэнне колькасці насельніцтва:

* 1995 — 1518 тыс.
* 1996 — 1 494 300 чал.
* 2001 — 1 477 440 чал.
* 2002 — 1 469 800 чал.
* 2003 — 1 461 045 чал.
* 2004 — 1 450 121 чал.
* 2005 — 1 439 361 чал.
* 2006 — 1 426 767 чал.
* 2007 — 1 417 784 чал.
* 2008 — 1 409 668 чал.
* 2009 — 1 404 407 чал.
* 2010 — 1 399 084 чал.
* 2011 — 1 394 668 чал.
* 2012 — 1 391 476 чал.
* 2013 — 1 390 364 чал.
* 2014 — 1 388 573 чал.
* 2015 — 1 388 931 чал.
* 2016 — 1 386 982 чал.
* 2017 — 1 386 351 чал. Гарадское насельніцтва — 973 280 чал. сельскае — 413 071 чал.

Гарадское насельніцтва складае 62,3 % (2003). Найбольшыя гарады: Брэст (317,8 тыс. чал.), Баранавічы (169,3), Пінск (132,7), Кобрын.

Нацыянальны склад насельніцтва (1999): беларусы — 85,0 %, рускія — 8,7 %, украінцы — 3,8 %, палякі — 1,8 %. Паводле перапісу 2009 года: беларусы — 88,02 %, рускія — 6,4 %, украінцы — 2,86 %, палякі — 1,25 %.

* Беларусы ў вобласці     >95%     90—95%     85—90%     <85%Беларусы ў вобласці     >95%     90—95%     85—90%     <85%
* Рускія ў вобласці     >10%     8–10%     5–8%     2–5%     <2%Рускія ў вобласці     >10%     8–10%     5–8%     2–5%     <2%
* Украінцы ў вобласці     >6%     4–6%     2–4%     1–2%     <1%Украінцы ў вобласці     >6%     4–6%     2–4%     1–2%     <1%
* Палякі ў вобласці     >5%     2–5%     1–2%     0,5–1%     <0,5%Палякі ў вобласці     >5%     2–5%     1–2%     0,5–1%     <0,5%

* Нараджальнасць па раёнах вобласці (2017)Нараджальнасць па раёнах вобласці (2017)
* Смяротнасць па раёнах вобласці (2017)Смяротнасць па раёнах вобласці (2017)

Адміністрацыйны падзел
----------------------

Адміністрацыйны падзел Брэсцкай вобласці
Брэсцкая вобласць падзяляецца на 16 раёнаў:

* Баранавіцкі (цэнтр Баранавічы)
* Брэсцкі (цэнтр Брэст)
* Бярозаўскі (цэнтр Бяроза)
* Ганцавіцкі (цэнтр Ганцавічы)
* Драгічынскі (цэнтр Драгічын)
* Жабінкаўскі (цэнтр Жабінка)
* Іванаўскі (цэнтр Іванава)
* Івацэвіцкі (цэнтр Івацэвічы)
* Камянецкі (цэнтр Камянец)
* Кобрынскі (цэнтр Кобрын)
* Лунінецкі (цэнтр Лунінец)
* Ляхавіцкі (цэнтр Ляхавічы)
* Маларыцкі (цэнтр Маларыта)
* Пінскі (цэнтр Пінск)
* Пружанскі (цэнтр Пружаны)
* Столінскі (цэнтр Столін)

Таксама вылучаюцца гарады абласнога падпарадкавання: Брэст, Баранавічы і Пінск.

Гаспадарка
----------

### Прамысловасць

У гаспадарчым комплексе важнае месца займае прамысловасць. Тэмпы развіцця і структура яе ў 1990-я гг. былі нестабільнымі. Вобласць спецыялізуецца на вытворчасці прадукцыі машынабудавання, лёгкай і харчовай прамысловасці, праяўляецца тэндэнцыя да ўзмацнення ролі лясной і дрэваапрацоўчай прамысловасці і вытворчасці будаўнічых матэрыялаў. У вобласці вырабляюць усе беларускія электралямпы і газавыя пліты, амаль усё тэхналагічнае абсталяванне для лёгкай прамысловасці, гандлю і грамадскага харчавання, для ліцейнай вытворчасці, кавальска-прэсавае абсталяванне, больш за 80 % электрарухавікоў і баваўняных тканін, больш за 40 % панчошна-шкарпэткавых вырабаў, больш за 30 % дываноў і дывановых вырабаў, больш за 35 % цукру, каля 30 % кансерваў, амаль 20 % мяса і масла, 27 % драўнінна-стружкавых пліт, каля 20 % клеенай фанеры. Прадукцыя прамысловасці пастаўляецца на беларускі рынак, у краіны СНД і інш. Больш за 80 % прамысловага патэнцыялу вобласці сканцэнтравана ў вялікіх гарадах — шматгаліновых цэнтрах з буйнымі спецыялізаванымі прадпрыемствамі. Унікальнае для Беларусі Мікашэвіцкае вытворчае аб'яднанне «Граніт» па здабычы будаўнічага каменю, у г. Белаазёрск — 2-я па магутнасці на Беларусі Бярозаўская ДРЭС.

У вобласці (1993) каля 70 прадпрыемстваў харчовай (цукровай, мясной, малочнай, па перапрацоўцы садавіны і агародніны) прамысловасці, 24 — лясной і дрэваапрацоўчай, 23 — прамысловасці будаўнічых матэрыялаў. Яны працуюць на мясцовай сыравіне, размешчаны пераважна ў сярэдніх і невялікіх гарадах і гарадскіх пасёлках. Жыллёвым, меліярацыйным, сельскім і дарожным будаўніцтвам займаюцца 14 будтрэстаў, 181 будаўніча-мантажная арганізацыя (1993).

### Сельская гаспадарка

Сельская гаспадарка большасці раёнаў спецыялізуецца на малочна-мясной жывёлагадоўлі, свінагадоўлі, вырошчванні бульбы, збожжавых культур і цукровых буракоў. У 1993 на долю жывёлагадоўлі прыпадала 53 % валавой прадукцыі сельскай гаспадаркі. Ва ўсходніх і паўднёва-заходніх раёнах жывёлагадоўля мяса-малочнага кірунку. У цэнтральных і заходніх раёнах дадаткова вырошчваюць цукровыя буракі, у паўночных раёнах — лён. Сельгасугоддзі займаюць 45 % тэр. і складаюць 1475 тыс. га (1993). У структуры пасяўных плошчаў пераважаюць пасевы збожжавых і зернебабовых, кармавых культур і бульбы. Сярод збожжавых найбольшыя плошчы пад ячменем, жытам, аўсом, пшаніцай, сярод тэхнічных — пад цукровымі буракамі. Больш за 76 % пасяўных плошчаў бульбы і больш за 67 % агародніны прыпадае на асабістыя дапаможныя гаспадаркі насельніцтва. На фермерскія сялянскія гаспадаркі прыпадае 1556 га пасяўных плошчаў (1993). Жывёлагадоўля мяса-малочнага і малочна-мяснога кірунку. Дынаміка пагалоўя да 1990 была дадатная, пазней адзначалася тэндэнцыя да скарачэння пагалоўя і вытворчасці асноўных прадуктаў жывёлагадоўлі. Найбольшая колькасць жывёлы і птушкі (у жывой вазе) рэалізуецца калгасамі, саўгасамі і міжгасамі Баранавіцкага, Камянецкага, Пінскага, Брэсцкага і Столінскага раёнаў, малака — Пінскага, Пружанскага, Баранавіцкага, Камянецкага, Кобрынскага, яец — Баранавіцкага, Кобрынскага, Пружанскага раёнаў.

Транспарт
---------

Агульная даўжыня чыгункі складае 1074 км. Па густаце чыгунак (33,3 км на 1 тыс. км) вобласць займае 1-е месца ў краіне. Праз вобласць праходзяць найважнейшыя міжнародныя магістралі: Масква—Мінск—Брэст—Варшава, Вільнюс—Лунінец—Роўна, Ковель—Брэст і галоўная чыгунка Палесся Брэст—Гомель. Чыгуначныя вузлы: Брэст, Баранавічы, Лунінец, Жабінка.

Даўжыня аўтадарог з цвёрдым пакрыццём 6,3 тыс. км. Асноўныя магістралі Брэст—Мінск, Брэст—Гомель.

Вялікае значэнне мае водны транспарт. У межах вобласці суднаходныя Прыпяць, Піна, Мухавец, Стыр, Гарынь, Дняпроўска-Бугскі і Мікашэвіцкі каналы. Нафтаправод «Дружба», газаправод Таржок—Мінск—Івацэвічы з адгалінаваннем на Кобрын—Брэст—Варшаву. У Брэсце і Пінску — аэрапорты.

Адукацыя
--------

У вобласці станам на 5 верасня 2016/2017 навучальнага года працуе 509 школ, уключаючы санаторныя школы-інтэрнаты, у тым ліку пачатковых 2524 — (4,7 %), базавых 67 — (13,2 %), сярэдніх — 386 (75,8 %), гімназій — 26 (5,1 %), ліцэяў — 5 (1 %), кадэцкае вучылішча — 1 (0,2 %). У 2016 годзе закрыта 13 малакамплектных школ і адкрыта яслі-сад-пачатковая школа № 10 у г. Брэсце.

У школах навучаецца 160 066 навучэнцаў. З іх у пачатковых школах навучаецца 3394 навучэнцаў, у базавых — 3811, у сярэдніх −133 593, у гімназіях — 17 785, у ліцэях — 1266 і ў кадэцкім вучылішчы — 217 навучэнцаў. Акрамя таго, на тэрыторыі вобласці маецца ліцэй Палескага дзяржаўнага ўніверсітэта — у ім навучаецца 143 навучэнцы. 173 навучэнцаў навучаецца ў сярэдняй школе — вучылішча алімпійскага рэзерву Міністэрства спорту і турызму.

|  |
| --- |
| Размеркаванне агульнай колькасці навучальных устаноў агульнай сярэдняй адукацыі паводле моў навучання |
| Раён, горад | Усяго навучэнцаў 1-11 класаў | З іх навучаюцца |
| На беларускай мове навучання | % | На рускай мове навучання | % | На польскай мове навучання | % |
| Баранавіцкі | 3174 | 2789 | 87,9 | 385 | 12,1 |  |  |
| Бярозаўскі | 7245 | 1645 | 22,7 | 5600 | 77,3 |  |  |
| Брэсцкі | 5007 |  | 0 | 5007 | 100 |  |  |
| Ганцавіцкі | 3390 | 1311 | 38,7 | 2079 | 61,3 |  |  |
| Драгічынскі | 4701 | 1626 | 34,6 | 3075 | 65,4 |  |  |
| Жабінкаўскі | 2862 |  | 0 | 2862 | 100 |  |  |
| Іванаўскі | 5191 | 3086 | 59,4 | 2105 | 40,6 |  |  |
| Івацэвіцкі | 6124 | 1707 | 27,9 | 4417 | 72,1 |  |  |
| Камянецкі | 4141 | 144 | 3,5 | 3997 | 96,5 |  |  |
| Кобрынскі | 10371 | 2129 | 20,5 | 8242 | 79,5 |  |  |
| Лунінецкі | 8801 | 3415 | 38,8 | 5386 | 61,2 |  |  |
| Ляхавіцкі | 2834 | 992 | 35 | 1842 | 65 |  |  |
| Маларыцкі | 3093 | 973 | 31,5 | 2120 | 68,5 |  |  |
| Пінскі | 4340 | 3546 | 81,7 | 794 | 18,3 |  |  |
| Пружанскі | 5012 | 1217 | 24,3 | 3795 | 75,7 |  |  |
| Столінскі | 10994 | 7032 | 64 | 3962 | 36 |  |  |
| г. Баранавічы | 18957 | 4 | 0 | 18953 | 100 |  |  |
| г. Брэст
Маскоўскі | 24985 | 4 | 0 | 24981 | 100 |  |  |
| г. БрэстЛенінскі | 11515 | 224 | 1,9 | 11238 | 97,6 | 53 | 0,5 |
| г. Пінск | 16070 |  | 0 | 16070 | 100 |  |  |
| Кадэцкае вучылішча | 217 |  | 0 | 217 | 100 |  |  |
| Абласныя школы-інтэрнаты | 752 |  | 0 | 752 | 100 |  |  |
| Абласны ліцэй | 290 |  | 0 | 290 | 100 |  |  |
| Усяго | 160066 | 31844 | 19,9 | 128169 | 80,07 | 53 | 0,03 |
| Даведка за 2015/2016 нав. г. | 159154 | 32837 | 20,6 | 126270 | 79,37 | 47 | 0,03 |

Зноскі
------

1. ↑  Численность населения на 1 января 2023 г. и среднегодовая численность населения за 2022 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа — Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6520738'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q117319279'></a>
2. ↑  «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь» (па стане на 1 студзеня 2010 г.)
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14  Брэсцкая вобласць // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17  Колькасць насельніцтва па гарадах і раёнах. Архівавана 20 красавіка 2018. Галоўнае статыстычнае ўпраўленне Брэсцкай вобласці
5. ↑  Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2017 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2016 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу (руск.).  Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (29 сакавіка 2017). Праверана 3 красавіка 2017.
6. 1 2 3  Упраўленне адукацыі Брэсцкага аблвыканкама. Установы адукацыі Брэсцкай вобласці станам на пачатак 2016/2017 навучальнага года

Літаратура
----------

* Геаграфія Брэсцкай вобласці: Дапам. для студэнтаў геагр. спецыяльнасцей ВНУ / Пад рэд. Арцеменкі С. В. Грыбко А. У. — Мінск: Выд. цэнтр БДУ, 2002. — 385,[2] с.: іл. ISBN 985-476-062-6

Спасылкі
--------

* Брэсцкая вобласць, гарады і вёскі. Фота славутасцяў
* Мапа Брэсцкай вобласці на emaps-online  (руск.)
* Брэстчына турыстычная Архівавана 3 лютага 2022.  (руск.)
* Сайт Брэсцкай вобласці  (руск.)
* INTEX-PRESS Online — Навіны Баранавіцкага рэгіёна
* ГАЗЕТА ДЛЯ ВАС — Навіны Івацэвічы-Пружаны-Бяроза-Драгічын(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4658231-9 · NKC: ge1147174 |

| ⛭Брэсцкая вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Баранавіцкі
* Брэсцкі
* Бярозаўскі
* Ганцавіцкі
* Драгічынскі
* Жабінкаўскі
* Іванаўскі
* Івацэвіцкі
* Камянецкі
* Кобрынскі
* Лунінецкі
* Ляхавіцкі
* Маларыцкі
* Пінскі
* Пружанскі
* Столінскі

 | Герб Брэсцкай вобласціГерб Брэсцкай вобласці |
| Гарады | 
* Баранавічы1
* Белаазёрск
* **Брэст**1
* Бяроза
* Высокае
* Ганцавічы
* Давыд-Гарадок
* Драгічын
* Жабінка
* Іванава
* Івацэвічы
* Каменец
* Кобрын
* Косава
* Лунінец
* Ляхавічы
* Маларыта
* Мікашэвічы
* Пінск1
* Пружаны
* Столін

 |
| Пгт | 
* Антопаль
* Гарадзішча
* Дамачава
* Лагішын
* Ружаны
* Рэчыца
* Целяханы
* Шарашова

 |
| 1горад абласнога падпарадкавання |

| ⛭Брэсцкая вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Баранавіцкі
* Брэсцкі
* Бярозаўскі
* Ганцавіцкі
* Драгічынскі
* Жабінкаўскі
* Іванаўскі
* Івацэвіцкі
* Камянецкі
* Кобрынскі
* Лунінецкі
* Ляхавіцкі
* Маларыцкі
* Пінскі
* Пружанскі
* Столінскі

 | Герб Брэсцкай вобласціГерб Брэсцкай вобласці |
| Гарады | 
* Баранавічы1
* Белаазёрск
* **Брэст**1
* Бяроза
* Высокае
* Ганцавічы
* Давыд-Гарадок
* Драгічын
* Жабінка
* Іванава
* Івацэвічы
* Каменец
* Кобрын
* Косава
* Лунінец
* Ляхавічы
* Маларыта
* Мікашэвічы
* Пінск1
* Пружаны
* Столін

 |
| Пгт | 
* Антопаль
* Гарадзішча
* Дамачава
* Лагішын
* Ружаны
* Рэчыца
* Целяханы
* Шарашова

 |
| 1горад абласнога падпарадкавання |

| Адміністрацыйны падзел Беларусі |
| --- |
| герб | 
Брэсцкая вобласць • Віцебская вобласць • Гомельская вобласць • Гродзенская вобласць • Магілёўская вобласць • Горад Мінск • Мінская вобласць
 |

| ⛭ БССР |
| --- |
| Вобласці | 
* Бабруйская (1944—1954)
* Баранавіцкая (1939—1954)
* Беластоцкая (1939—1944)
* Брэсцкая (1939—1990¹)
* Вілейская (1939—1944)
* Віцебская (1938—1990¹)
* Гомельская (1938—1990¹)
* Гродзенская (1944—1990¹)
* Магілёўская (1938—1990¹)
* Маладзечанская (1944—1960)
* Мінская (1938—1990¹)
* Палеская (1938—1954)
* Пінская (1939—1954)
* Полацкая (1944—1954)

 |
| Акругі | 
* Аршанская (1924—1930)
* Бабруйская (1924—1930)
* Барысаўская (1924—1927)
* Віцебская (1924—1930)
* Гомельская (1926—1930)
* Калінінская (1924—1927)
* Магілёўская (1924—1930)
* Мазырская (1924—1930)
* Менская (1924—1930)
* Полацкая (1924—1930)
* Рэчыцкая (1926—1927)
* Слуцкая (1924—1927)

 |
| Памежныя акругі | 
* Лепельская (1935—1938)
* Мазырская (1935—1938)
* Полацкая (1935—1938)
* Слуцкая (1935—1938)

 |
| Нацыянальны раён | 
* Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага (1932—1937)

 |
| Горад рэспубліканскага падпарадкавання | 
* Мінск (1946—1990¹)

 |
| ¹ дата прыняцця дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце БССР |