**«Чыфтэн»** (англ.: Chieftain — «правадыр») — асноўны баявы танк вытворчасці Вялікабрытаніі, які складаўся на ўзбраенні арміі Злучанага Каралеўства ў 60-х і 70-х гадах XX стагоддзя.

Гісторыя
--------

Танкі «Чыфтэн» з’явіліся лагічным працягам лініі танкаў «Цэнтурыён», добра зарэкамендавалі сябе ў розных ваенных канфліктах. Другая сусветная вайна прывяла да сур’ёзных зменаў у брытанскай ваеннай дактрыне. У прыватнасці, пасля сутыкненняў з добра абароненымі нямецкімі танкамі англічане зразумелі, што нельга грэбаваць агнявой моцай і браніраваннем ва ўгоду манеўранасці. Яшчэ раз гэта было пацверджана падчас Карэйскай вайны, дзе добра ўзброеныя і браняваныя брытанскія танкі з поспехам ужываліся ў многіх аперацыях.

Кампанія «Лейланд», уцягнутая ў вытворчасць танка «Цэнтурыён», улічыла гэтыя высновы пры распрацоўцы прататыпаў дызайну новага танка, якія былі затым адпраўленыя ў Ваеннае міністэрства Вялікабрытаніі. У 1959 годзе быў выпушчаны першы прататып, з 1960 праводзіліся выпрабаванні машын, а ў 1966 годзе пачаўся іх серыйны выпуск. Танк «Чыфтен» быў распрацаваны так, каб быць настолькі абароненай машынай, наколькі гэта толькі магчыма. Агнявая моца таксама была пастаўлена на чале кута: на танку была ўсталяваная магутная наразная 120-мм гармата; гармат з вялікім калібрам на танках іншых заходніх краін у той час не было. На першых перадсерыйны машынах выявілася недастатковая хуткасць і манеўранасць, што з’яўлялася вынікам магутнага браніравання ў спалучэнні з абмежаванымі магчымасцямі шматпаліўнага рухавіка L60, што было самым істотным недахопам новай машыны. Змены, унесеныя ў канструкцыю рухавіка, дазволілі давесці магутнасць у пачатку да 650 л.з. што прывяло да павелічэння хуткасці і манеўранасці да патрабаванага ўзроўню і першыя серыйныя танкі сталі паступаць у войскі пад індэксам Mk.2, пазней ў 1971 і 1976 гадах рухавікі зноў замяняліся на яшчэ больш магутныя — 750 л.з. і 810 л.з. адпаведна. Гэтак жа на часткі танкаў з пачатку 1980-х усталёўваўся дызельны рухавік «Ролс-Ройс Кондар» магутнасцю 1200 л.з. Акрамя ўстаноўкі новых рухавікоў танк пастаянна мадэрнізаваўся з заменай на найноўшыя ўзоры сістэм кіравання вядзення агнём, назірання, радыёсувязі і г. д..

Апісанне
--------

### Канструкцыя

Кампаноўка класічная, аддзяленне кіравання ў пярэдняй частцы танка, баявое — у сярэдняй, маторна-трансмісійнае — у кармавой. Корпус танка зварны, сабраны з літых і катаных дэталяў, пры гэтым браня складае 53 % масы танка. Лісты размешчаны пад вуглом, профіль танка максімальна паменшаны.

### Узбраенне

Танк аснашчаны 120-мм наразной гарматай L11A5 з ручным раздзельным (картузным) зараджаннем. Боекамплект да гарматы складецца з 53 стрэлаў, з якіх 19 з’яўляюцца бранябойнымі падкалібернымі снарадамі (БПС). Дапаможнае ўзбраенне — 7,62-мм кулямёт L8A1 (MG) і 12,7-мм прыстрэлачны кулямёт L12A1 «Браўнінг», спараныя з гарматай, а таксама 7,62-мм камандзірскі зенітны кулямёт GPMG.

### Хадавая частка

Хадавая частка ўключае (у дачыненні да аднаго борта) шэсць апорных каткоў і мае задняе размяшчэнне кіроўных колаў. Апорныя каткі двускатыя, з гумовымі шынамі і здымнымі сталёвымі дыскамі. Вядучыя колы забяспечаныя сталёвымі здымнымі зубчастымі вянкамі (па 12 зуб’яў на вянку). Гусеніцы — з адкрытымі шарнірамі паслядоўнага тыпу і здымнымі асфальтаходнымі падушкамі (па адной на трак). Механізм нацяжэння гусеніц — крывашыпна-чарвячнага тыпу. Хадавая частка для абароны ад лёгкіх кумулятыўных супрацьтанкавых сродкаў прычынена сталёвымі экранамі таўшчынёй 10-15 мм.

### Браня

Корпус зварны, з адліваных і катаных дэталяў. На браню прыпадае прыкладна 53 % масы танка. Верхняя лабавая дэталь корпуса мае таўшчыню 120 мм, барты — 50 мм, кармавой ліст — 25,4 мм, дно — 16 мм. Вежа адліваная, таўшчыня яе лэбавай частцы — 195 мм, дахі — 45 мм. Бранявыя лісты ўстаноўлены з рацыянальнымі кутамі нахілу, што яшчэ больш павысіла абароненасць танка. Лабавая дэталь корпуса мае нахіл 72 ° да вертыкалі, бартавыя лісты ўсталяваныя пад кутамі 10 °, кут нахілу лэбавай частцы вежы — 60 °.

Сучасныя эксплуатанты
---------------------

* Іарданія — 274 па стане на 2007 год
* Іран — Да 1979 году пастаўлена 875. 100 танкаў па стане на 2007 год.

Баявое прымяненне
-----------------

* Ірана-іракская вайна
* Вайна ў Персідскім заліве

Некаторыя цікавінкі
-------------------

* Першы танк, на якім прысутнічае поўлежачая крэсла кіроўцы — канструкцыя, якая дазваляе значна знізіць вышыню танка.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  М. Никольский. Основные боевые танки «Чифтен» и «Виккерс». Бронеколлекция : прил. к журн. «Моделист-конструктор». — 2006. — № 1 (64))
2. ↑  Основной танк Chieftain (Великобритания)
3. ↑  Чифтен — КОМПЛЕКС ВООРУЖЕНИЯ
4. ↑  Основной боевой танк «Чифтен» Архівавана 21 сакавіка 2019.
5. ↑  Military Balance 2007, старонка 230
6. ↑  Military Balance 2007, старонка>224
7. ↑  The Iran-Iraq War. Pierre Razoux, Harvard University Press, 2015. P.354
8. ↑  Iraq parades captured Iranian tanks. Chicago Tribune. Nov.10, 1980 Архівавана 30 снежня 2016.
9. ↑   Архівавана 3 лістапада 2013.
10. ↑  Arms and oil: U.S. military strategy and the Persian Gulf By Thomas L. McNaugher p 141
11. ↑  Chieftain Main Battle Tank 1965—2003. Simon Dunstan, Bloomsbury Publishing, 2012. P.46
12. ↑  Armies of the Gulf War (1993). Gordon L. Rottman. стр.30,48

Спасылкі
--------

* Иллюстрированное описание танка на англоязычной танковой энциклопедии
* Chieftain **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Military Analysis Network*. Архівавана з першакрыніцы 11 лютага 2012. Праверана 21 сакавіка 2019.
* Галерея «Чифтенов» захваченных Ираком в различных войнах Архівавана 21 сакавіка 2019.
* Видео обзор танка от World of Tanks

| Серыйныя сярэднія і асноўныя баявыя танкі перыяду халоднай вайны |
| --- |
| Танкі савецкайшколы танкабудавання | Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік Т-44 ·  Т-54  ·  Т-55  ·  Т-62 ·  Т-64 ·  Т-72 ·  Т-80 ·  Кітай Тып 59 ·  Тып 69 ·  Тып 79 ·  Тып 80 ·  Тып 85 ·  Тып 88 ·  Румынія TR-580 ·  Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія M84  ·  Карэйская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка Чханмахо |  |
| Танкі краін НАТА | Вялікабрытанія «Цэнтурыён» ·  «Чыфтэн» ·  «Вікерс» ·  «Чэленджэр» ·  Германія «Леапард» ·  «Леапард 2» ·  Італія OF-40 ·  Злучаныя Штаты Амерыкі M46 «Патан» ·  M47 «Патан II» ·  M48 «Патан III» ·  M60 ·  M1 «Абрамс» ·  Францыя AMX-30 |
| Танкі трэціх краін | Аргенціна TAM ·  Ізраіль «Меркава» ·  Індыя «Віджаянта» ·  Паўднёвая Карэя Тып 88 K1 ·  Швейцарыя Pz.61 ·  Pz.68 ·  Швецыя Strv-74 ·  Strv-103 ·  Японія Тып 61 ·  Тып 74 |