**Луўр** (фр.: Musée du Louvre) — адзін з буйнейшых музеяў свету (трэці ў свеце паводле плошчы: 160 106 квадратных метраў, з якіх на 58 470 прыпадаюць экспазіцыі). Музей знаходзіцца ў цэнтры Парыжа, на правым беразе Сены, на вуліцы Рывалі, у 1-й акрузе сталіцы.

Музей размяшчаецца ў палацы Луўр, які быў пабудаваны як крэпасць у канцы 12 стагоддзя пры Філіпе II. Перад тым, каб набыць сучасны выгляд, будынак пашыраўся многа разоў. У 1682 г. Людовік XIV абраў Версальскі палац у якасці сваёй рэзідэнцыі, а Луўр ператварыўся ў месца захоўвання каралеўскай калекцыі, у прыватнасці, з 1692 года, калекцыі антычнай скульптуры. Падчас Французскай рэвалюцыі, Нацыянальная Асамблея пастанавіла, што Лувр павінен выкарыстоўвацца як музей, дзе павінен дэманстраваць культурныя шэдэўры краіны.

Пачынаючы з 2008 года, экспанаты музея былі падзелены на 8 калекцый: Старажытны Усход, Старажытны Егіпет, Старажытная Грэцыя, Этрурыя і Рым, Мастацтва ісламу, Скульптуры, Прадметы мастацтва, Выяўленчае мастацтва, Графічнае мастацтва.

Луўр — гістарычны музей, які наведваюць больш за ўсё ў свеце, у 2009 годзе яго наведалі 8,5 млн чалавек. За 2018 года Луўр наведалі 10,2 млн чалавек.

Гісторыя
--------

### Пачатковая гісторыя Луўра

У аснове Луўра ляжыць замак-крэпасць — Вялікая вежа Луўра — якую пабудаваў кароль Філіп II Аўгуст у 1190 годзе. Адным з галоўных прызначэнняў замка было назіранне за нізоўямі Сены, таму што гэта быў адзін з традыцыйных шляхоў ўварвання набегаў эпохі вікінгаў. У 1317 годзе, пасля перадачы маёмасці Тампліераў Мальтыйскаму ордэну, каралеўская казна пераносіцца ў Луўр. Карл V робіць з замка каралеўскую рэзідэнцыю.

Вялікая вежа Луўра мела стары выгляд і была разбурана па загаду Францыска I у 1528 годзе, і ў 1546 пачынаецца ператварэнне крэпасці ў пышную каралеўскую рэзідэнцыю. Гэтыя работы выконваў П’ер Леско, яны працягваліся падчас праўлення Генрыха II і Карла IX. Да будынка былі далучаны два новыя крылы. У 1594 годзе Генрых IV вырашае злучыць Луўр з палацам Цюільры, які быў пабудаваны па жаданні Кацярыны Медычы. Квадратны двор палаца ствараў архітэктар Лемерсье, а затым Луі Лева ў часы праўлення Людовіка XIII і Людовіка XIV павялічыў палац у чатыры разы. Афармленнем і ўпрыгажэннем палаца кіравалі тады такія мастакі як Пусэн, Романелі і Лебрэн. У 1667—1670 гг. архітэктар Клод Перо пабудаваў каланаду Луўра на ўсходнім фасадзе палаца, які выходзіць на плошчу Луўра.

У 1682 годзе работы былі рэзка прыпынены, калі Людовік XIV выбірае Версаль як новую каралеўскую рэзідэнцыю. Луўр надоўга застаецца без увагі: палац прыйшоў у такі запушчаны стан, што ў 1750 годзе яго вырашылі знесці. Можна сказаць, што Луўр выратавалі парыжскія гандляркі, якія 6 кастрычніка 1789 года арганізавалі марш у г. Версаль, дзе патрабавалі, каб каралеўская сям’я вярнулася ў Парыж. Толькі ў XVIII стагоддзі ў Луўры распрацоўваюцца новыя праекты. Адным з такіх пачынанняў было ператварэнне Луўра ў музей. Праект нараджаецца ў праўленне Людовіка XV і заканчваецца з Французскай Рэвалюцыяй.

### Французская рэвалюцыя

Падчас французскай рэвалюцыі Луўр быў пераўтвораны ў публічны музей. У маі 1791 года, Нацыянальная асамблея абвясціла, што Луўр будзе «месцам, дзе будуць сабраны помнікі навукі і мастацтва». 10 жніўня 1792 года Людовік XVI быў заключаны пад варту, і каралеўская калекцыя Луўра стала нацыянальным набыткам. З-за боязі магчымых выпадкаў вандалізму або крадзяжоў, 19 жніўня 1792 года Нацыянальная асамблея абвясціла неадкладную падрыхтоўку да адкрыцця музея. У кастрычніку камітэт пачаў збіраць калекцыю для паказу дзеля «захавання нацыянальнай памяці».

### Адкрыццё

Музей быў адчынены 10 жніўня 1793 у першую гадавіну звяржэння манархіі. Публіка магла наведваць музей бясплатна тры разы на тыдзень. Калекцыя налічвала 537 карцін і 184 іншых прадметаў мастацтва. Тры чвэрці з іх былі атрыманы з каралеўскай калекцыі, астатнія прадметы былі канфіскаваны ў эмігрантаў і царквы. Для павелічэння і ўпарадкавання калекцыі, французская рэспубліка выдзяляла 100000 ліўраў у год. У 1794 годзе, французская рэвалюцыйная армія пачала збіраць прадметы мастацтва з розных краін Еўропы. Музей папоўніўся такімі шэдэўрамі як Лаакоан і яго сыны і Апалон Бельведэрыйскі.

На пачатковым этапе работа ў музеі была не вельмі добра арганізавана, мастакі жылі ў памяшканнях музея, карціны віселі без бірак «адна побач з іншай ад падлогі да столі». Само памяшканне было зачынена ў маі 1796 з-за дрэннага тэхнічнага стану. Музей зноў быў адчынены 14 ліпеня 1801 года, калекцыі былі размешчаны ў храналагічным парадку, з новым асвятленнем.

### Напалеон I

Пры Напалеоне I пачалося будаўніцтва паўночнага крыла, калекцыя расла ў выніку паспяховых ваенных кампаній, дзякуючы якім музей папоўніўся іспанскімі, аўстрыйскімі, галандскімі і італьянскімі работамі. Пасля егіпецкай кампаніі 1798—1801, Напалеон прызначыў першым дырэктарам музея Дамініка Віва Дэнона. Як даніна павагі да імператара, у 1803 годзе музей быў перайменаваны ў «Музей Напалеона». Пасля паражэння французаў у бітве пры Ватэрлоа былыя ўладальнікі работ спрабавалі іх вярнуць сабе, аднак адміністратары Луўра не жадалі выконваць гэтыя патрабаванні і схавалі шмат работ у прыватных калекцыях. У адказ, замежныя дзяржавы паслалі эмісараў ў Лондан за дапамогай, пасля чаго шматлікія работы былі вернуты, нават тыя, якія прайшлі рэстаўрацыю ў Луўры.

### Рэстаўрацыя Бурбонаў і Другая імперыя

У часы рэстаўрацыі Бурбонаў (1814—1830), Людовік XVIII і Карл X павялічылі калекцыю на 135 работ на агульную суму 720.000 франкаў. Гэта было менш, чым сума, выдзеленая на рэстаўрацыю Версаля. Пасля стварэння Другой рэспублікі ў 1848 годзе, новы ўрад выдзеліў два мільёны франкаў на рамонтныя работы і канчатковага завяршэння Галерэі Апалона, салона Карэ, і Вялікай галерэі. 2 снежня 1851 г. прэзідэнт Луі-Напалеон Банапарт здзейсніў дзяржаўны пераварот і абвясціў Другую імперыю. У гэты перыяд (1852—1870) французская эканоміка расла, музей дадаў 20000 новых экспанатаў у сваю калекцыю. Павільён Флоры і Вялікая Галерэя былі рэканструяваны пад кіраўніцтвам архітэктараў Луі Вісконці і Эктар-Марціна Лефюеля.

### Трэцяя рэспубліка і сусветныя войны

У часы Трэцяй французскай рэспублікі Луўр набыў новыя экспанаты, у асноўным, дзякуючы ахвяраванням і падарункам. «Таварыства сяброў Луўра» ахвяравала карціну Пьета з г. Вільнеў-лез-Авіньён. У 1863 годзе на востраве Саматракі была знойдзена скульптура Нікі Самафракійскай. Гэтая скульптура, хоць і была моцна пашкоджана, але ж усе-такі была выстаўлена ў Луўры з 1884 года. Музей павялічыў сваю экспазіцыю на 7000 работ пасля набыцця калекцый Джампьетра Кампані, Дзюрана, Генры Солта, і Бернардына Дравэцці.

Павелічэнне экспанатаў Луўра запаволілася пасля Першай сусветнай вайны. У гэты перыяд не былі набыты якія-небудзь значныя работы; выключэнне складае карціна мастака Жоржа Дзюменіль дэ Латура «Святы Тамаш (Фама)» і ахвяраванні 4000 гравюр, 3000 малюнкаў і 500 ілюстраваных кніг баронам Эдмандам дэ Ротшыльдам. У пачатку Другой сусветнай вайны музей вывез большую частку экспанатаў і схаваў найбольш каштоўную яго частку за выключэннем тых работ, якія былі вельмі цяжкія і не мелі вялікай каштоўнасці. У пачатку 1945 года, пасля вызвалення Францыі, творы мастацтва пачалі вяртацца ў Луўр.

### XXI стагоддзе

Луўр змяшчае больш за 380.000 экспанатаў, з якіх толькі 35000 выстаўлены ў васьмі залах агульнай плошчай больш 60 000 м². Луўр дэманструе скульптуру, творы мастацтва, карціны, малюнкі і археалагічныя знаходкі. Гэта самы наведвальны музей у свеце, у сярэднім 15 000 наведвальнікаў у дзень, 65 працэнтаў з якіх складаюць турысты. Луўр стаў аб’ектам павышанай увагі дзякуючы кнізе амерыканскага пісьменніка Дэна Браўна «Код да Вінчы» і знятым у 2006 годзе аднайменным фільме на аснове гэтай кнігі. Музей зарабіў $ 2,5 млн, даўшы права на здыманне фільма ў сваіх галерэях.

Калекцыі Луўра
--------------

Рэстаўрацыйныя майстэрні у Луўры
Калекцыі Луўра захоўваюць шэдэўры мастацтва розных цывілізацый, культур і эпох. У музеі каля 300 000 экспанатаў, з якіх толькі 35000 выстаўляюцца ў залах. Шматлікія экспанаты ўтрымліваюцца ў сховішчах, паколькі не могуць быць паказаны наведвальнікам больш за тры месяцы запар з прычыны бяспечнасці і захаванасці прадметаў мастацтва.
Экспанаты Луўра разбіты на наступныя калекцыі:

* Старажытны Усход
* Старажытны Егіпет
* Старажытныя Грэцыя, Этрурыя і Рым
* Мастацтва ісламу
* Скульптуры
* Прадметы мастацтва
* Выяўленчае мастацтва
* Графічнае мастацтва

Адміністрацыя
-------------

Луўр з’яўляецца ўласнасцю французскага ўрада; аднак з канца 1990-х ён стаў больш незалежным. З 2003 года музей атрымаў права самастойна ствараць фонды для рэалізацыі ўласных праектаў. У 2006 годзе дзяржаўнае фінансаванне музея скарацілася з 75 % ад агульнага бюджэту да 62 %. У 2008 годзе французскі ўрад выдзеліў толькі $ 180 мільёнаў з агульнага гадавога бюджэту музея $ 350 млн. Астатнія сродкі паступілі з прыватных ахвяраванняў і продажу білетаў.

У 2008 годзе персанал Луўра склаў 2196 чалавек на чале з дырэктарам Анры Луарэт, які дае справаздачу перад французскім міністэрствам культуры і камунікацыі. Пад кіраўніцтвам Луарэта, які замяніў П’ера Розенберга ў 2001 годзе, адбыліся змены ў палітыцы музея, Луўр пачаў пазычаць і прадастаўляць больш экспанатаў, чым раней. У 2006 годзе музей прадаставіў 1300 адзінак прадметаў мастацтва, што дазволіла яму заняць больш экспанатаў з іншых музеяў. З 2006 па 2009 Луўр прадаставіў свае працы для Музея высокага мастацтва ў Атланце, штат Джорджыя, і атрымаў за гэта $ 6,9 млн, якія былі выкарыстаны на рамонт памяшкання музея. Плануецца адкрыць філіял музея ў сталіцы Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў Абу-Дабі, што безумоўна павялічыць дадатковыя паступленні для Луўра. Луарэт болей незалежны ў прыняцці рашэнняў, пры ім больш за 90 % ад агульнай плошчы музея цяпер даступныя для дэманстрацыі экспанатаў кожны дзень, у параўнанні з 74 % у 2001 годзе. Ён увёў бясплатны ўваход у пятніцу вечарам, падоўжыў працу музея, фонд для набыткаў твораў мастацтва павялічыўся з $ 4,5 млн у 2004 да $ 36 млн у 2007.

Палеміка
--------

Луўр уцягнуты ў палеміку па прычыне культурных каштоўнасцей, якія былі захоплены падчас Другой сусветнай вайны нацыстамі і пры Напалеоне I. Пасля нацысцкай акупацыі, больш за 60000 прадметаў мастацтва вярнуліся ў Францыю. Каля 2000 работ, права ўласнасці якіх не было дакладна ўстаноўлена, і на якія прэтэндавалі ізраільцяне, засталіся ў французскіх музеях, уключаючы Луўр. У 1997 годзе прэм’ер-міністр Ален Жупэ ініцыяваў стварэнне камісіі на чале з Жанам Матэолі для расследавання гэтай справы. Згодна заяве ўрада, Луўр працягвае ўтрымліваць 678 адзінак спрэчных прадметаў мастацтва.

Падчас ваенных кампаній Напалеона, шматлікія прадметы антычнасці былі выяўлены падчас археалагічных раскопак, у прыватнасці ў Егіпце і на Блізкім Усходзе, і вывезены ў Францыю. Адміністрацыя Луўра выказалася на карысць далейшага ўтрымання гэтых прадметаў, нягледзячы на просьбы краін, у якіх яны былі знойдзены, вярнуць іх. Музей прымае ўдзел у арбітражных пасяджэннях, якія праводзіць камітэт ЮНЕСКА па садзейнічанні вяртання культурных каштоўнасцей краінам іх паходжання.

Абу-Дабі
--------

Асноўны артыкул: **Луўр Абу-Дабі**
Луўр Абу-Дабі — гэта філіял Луўра, размешчаны ў Абу-Дабі, які быў адкрыты ў 2017. Экспазіцыя будзе нацэлена на сусветнае мастацтва, пераважна на стварэнне дыялогу паміж усходнім і заходнім мастацтвам.

У музей ўвайшлі работы з розных французскіх музеяў (Луўр, Цэнтр Пампіду, Музей Арсэ, Версальскі палац).

У 2012 Луўр Абу-Дабі пачаў калекцыянаваць фатаграфіі, ствараючы фонд з уласных набыткаў.
Першая выстава ў гэтым філіяле прайшла ў маі 2009 (Talking Art: Louvre Abu
Dhabi). На ёй былі прадстаўлены першыя 19 набыткаў музея. Другая выстава, Birth of a Museum, у маі-жніўні 2013, прадставіла першую вялікую калекцыю, якая налічвае 130 работ, набытых урадам Абу-Дабі для пастаяннай экспазіцыі. Яна ўключае невядомыя раней працы Пікаса, тэракотавую скульптуру бронзавага века з Кіпра, а таксама артэфакты з Грэцыі, Турцыі, Японіі
і Сірыі.

Праводзяцца мерапрыемствы пад назвай Talking Art Series: гэта платформа для дыскусіяў пра будучыню музеі. Тут можна дзяліцца ідэямі, ўступаць у дыялог з шырокай публікай.

Заўвагі
-------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Нацыянальная бібліятэка Францыі — 1537. Праверана 9 лютага 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
4. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
5. ↑  Art's most popular: Exhibition and museum visitor figures 2021 // *The Art Newspaper* — 2022. — ISSN 0960-6556<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q113437655'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2331628'></a>
6. ↑  Rapport d’activité 2013<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18123380'></a>
7. ↑  Décret du 5 avril 2013 portant nomination du président de l'Etablissement public du musée du Louvre - M. MARTINEZ (Jean-Luc) — 2013.
8. ↑  8 500 000 людзей наведалі Музей Луўр  (англ.)
9. ↑  Луўр стаў самым наведваемым музеем свету Архівавана 18 лютага 2019.
10. ↑  Louvre Abu Dhabi opens to public

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Музея Луўр  (англ.)
* Музей Луўр  (англ.)
* Луўр:ад крэпасці да музея Архівавана 12 сакавіка 2016.  (руск.)
* Sacre Bleu! It’s the Louvre Inc. Архівавана 17 снежня 2009.  (англ.)

| ⛭Славутасці Парыжа |
| --- |
| Раёны і кварталы | 
* Бельвіль
* Дэфанс
* Лацінскі квартал
* Ле-Аль
* Марэ
* Манмартр
* Манпарнас
* Востраў Сітэ
* Востраў Сен-Луі
* Пасі
* Тракадэро

 | Эйфелева вежаЭйфелева вежа |
| Вуліцы, плошчы і бульвары | 
* Плошча Бастыліі
* Вандомская плошча
* Плошча Вагезаў
* Грэўская плошча
* Елісейскія Палі
* Канал Сен-Мартэн
* Плошча Зоркі
* Плошча Карузель
* Марсава поле
* Мост Аляксандра III
* Новы мост
* Бульвар Капуцынак
* Бульвар Асман
* Пале-Раяль
* Пігаль
* Плошча Перамог
* Плошча Рэспублікі
* Вуліца Рывалі
* Плошча Згоды
* Плошча Тэртр
* Плошча Шатле

 |
| Грамадскія будынкі і збудаванні | 
* Арэны Лютэцыі
* Бастылія
* Вежа Манпарнас
* Біржа
* Бурбонскі палац
* Венсенскі замак
* Дом інвалідаў
* Елісейскі палац
* Жэод
* Кансьержэры і Палац правасуддзя
* Люксембургскі палац
* Метро
* Мулен дэ ла Галет
* Мулен Руж
* Нацыянальная бібліятэка
* Камеды Франсэз
* Адэон
* Алімпія
* Опера Гарнье
* Пале-Раяль
* Піраміда Луўра
* Ратуша
* Сарбона
* Тэатр Шатле
* Тэрмы Клюні
* Фалі-Бержэр
* Школа прыгожых мастацтваў
* Эйфелева вежа

 |
| Музеі і помнікі | 
* Вялікая арка Дэфанс
* Вандомская калона
* Вароты Сен-Дэні
* Гран-Пале
* Музей іміграцыі
* Ліпеньская калона
* Музей Карнавале
* Карузель
* Луўр
* Мальмезон
* Музей Клюні
* Музей Аранжэры
* Музей Арсэ
* Музей Пікаса
* Музей пошты
* Музей Радэна
* Атэль Субіз
* Пеці-Пале
* Трыумфальная арка
* Цэнтр Пампіду
* Палац Шаё

 |
| Манастыры, саборы і храмы | 
* Абацтва Сен-Дэні
* Базіліка Сакрэ-Кёр
* Вежа Сен-Жак
* Шпіталь Валь-дэ-Грас
* Нотр-Дам
* Сент-Жэнеўеў
* Сен-Жэрмэн-дэ-Прэ
* Сабор інвалідаў
* Сен-Мадлен
* Сен-Меры
* Сен-Сюльпіс
* Сент-Эсташ
* Сент-Шапель

 |
| Паркі, мемарыялы і могілкі | 
* Батанічны сад
* Булонскі лес
* Венсенскі лес
* Катакомбы
* Люксембургскі сад
* Марсава поле
* Могілкі Манмартр
* Могілкі Манпарнас
* Пантэон
* Парк Бют-Шамон
* Парк Ла-Вілет
* Пер-Лашэз
* Сады Тракадэро
* Падземныя каменяломні
* Сент-Жэнеўеў-дэ-Буа
* Сабор інвалідаў
* Сад Цюільры

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · LinkedIn · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Тэматычныя сайты | Discogs · Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10016670 · BIBSYS: 90322400 · BNC: a10128505 · BNE: XX125696 · BNF: 11865019j · CiNii: DA01705974 · GND: 1006837-5 · ICCU: CFIV060439 · ISNI: 0000 0001 2260 177X · LCCN: n80020283 · LNB: 000051777 · NDL: 00629424 · NKC: ko2003204754, ko2003204755 · NLA: 35912436 · NLG: 44027 · NSK: 000076058 · NUKAT: n97700249 · PTBNP: 273489 · LIBRIS: 123719 · SUDOC: 026394677 · VIAF: 257711507 · ULAN: 500125189 |

 |