recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Эльза Ганна Сафі Хоск** (шведск.: Elsa Anna Sofie Hosk; нар. 7 лістапада 1988, Стакгольм, Швецыя) — шведская топ-мадэль. З 2015 года — адна з «анёлаў» Victoria’s Secret.

Біяграфія і кар’ера
-------------------

Эльза Хоск нарадзілася ў Стакгольме ў сям’і Пола і Мар’і Хоск. Яе маці мае фінскае паходжанне.

Хоск заўважылі пасля таго, як яе бацька разаслаў яе фатаграфіі ў некаторыя мадэльныя агенцтвы Швецыі. У старэйшых класах яна трохі працавала мадэллю, але замест гэтага вырашыла засяродзіцца на вучобе. Пасля заканчэння школы Эльза вырашыла працягнуць кар’еру ў шведскай жаночай баскетбольнай лізе. Пасля двух гадоў гульні ў прафесійны баскетбол яна пачала атрымліваць шмат прапаноў аб працы і пераехала ў Нью-Ёрк, каб пачаць працаваць прафісійнай мадэллю.

Эльза здымалася ў рэкламах для: *ACO, Aerie, Bik Bok, Boomerang, Casall, Country Road, Dagmar, Fornarina, Garage, Gemma, Guess, H&M Divided, House of Dagmar, Ichi, Indiska, Lancaster, Levi’s, Limité, Maxstudio, Oriflame, Rodebjer, Tiger of Sweden, Vagabond, Sandra Backlund, Schutz*.

Упрыгожыла вокладкі часопісаў *Elle*, *Cosmopolitan*, *Vogue*, *Damernas Värld*, *Plaza Magazine*.

Эльза Хоск займае 15-е месца ў спісе самых сэксуальных мадэляў па версіі *models.com*.

Прыватнае жыцце
---------------

З пачатку 2015 года Хоск знаходзіцца ў адносінах з брытанскім бізнэсмэнам Томам Дэйлі. 29 верасня 2020 года яна паведаміла, што яны чакаюць першынца. 11 лютага 2021 года Эльза Хоск нарадзіла дачку.

Агенцтва
--------

Эльза працуе ў наступных агенцтвах:

* Mikas — Stockholm;
* VIEW Management — Spain;
* IMG Models — New York;
* IMG Models — Paris;
* IMG Models — London;
* IMG Models — Milan;
* IMG Models — Sydney;
* ICONIC Management — Berlin.

Зноскі
------

1. ↑  Elsa Hosk // Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
2. ↑  «Victoria’s Secret Model Elsa Hosk Used to be a Professional Basketball Player». Extra Mustard. *Sports Illustrated*. 5 December 2016. Archived from the original on 27 December 2016. Retrieved 27 December 2016.
3. 1 2 3  «Elsa Hosk». *Fashion Model Directory*. Archived from the original on 27 December 2016. Retrieved 27 December 2016.
4. ↑  «MODELS.com’s Top Sexiest Models».
5. ↑  Elsa Hosk Welcomes Her First Child and Shares Their First Adorable Photo Together. Harper’s Bazaar. 12.02.2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
**Круг-Рудка** — былая вёска ў Спярыжскім сельсавеце Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары (33 сем'і) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. У 2005 годзе вёска была выключана са звестак па ўліку населеных пунктаў.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 7 км на паўднёвы захад ад Брагіна, 25 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 128 км ад Гомеля.

Транспартная сістэма
--------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай шыротнай вуліцы. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. У сувязі з высокім узроўнем радыяцыйнага забруджвання ўсе пабудовы знесены і пахаваны пад пластом зямлі.

Гісторыя
--------

Заснавана напачатку XX стагоддзя. У 1920-е года павялічылася за кошт перасяленцаў з суседніх вёсак. У 1931 годзе арганізаваны калгас. У канцы 1930-х гадоў вёскі Круг і Рудка былі аб'яднаны ў адзін населены пункт — вёску Круг-Рудка. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад калгасу імя М. І. Калініна (цэнтр — вёска Глухавічы). Да 8 студзеня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Глухавіцкага сельсавета, пасля — у складзе Спярыжскага сельсавета.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2010 год — жыхароў няма.

### Дынаміка

* 1930 год — у вёсцы Круг 23 гаспадаркі, 134 жыхара, у вёсцы Рудка 11 гаспадарак, 72 жыхара.
* 1959 год — 226 жыхароў (паводле перапісу).
* 1986 год — жыхары (33 сем'і) пераселены.

Вядомыя асобы
-------------

* Міхаіл Дзмітрыевіч Мартыненка (нар. 1937) — беларускі матэматык.

Зноскі
------

1. ↑  РЕШЕНИЕ ГОМЕЛЬСКОГО ОБЛАСТНОГО ИСПОЛНИТЕЛЬНОГО КОМИТЕТА 20 января 2005 г. № 29 ОБ ИСКЛЮЧЕНИИ ИЗ ДАННЫХ ПО УЧЕТУ И РЕГИСТРАЦИИ АДМИНИСТРАТИВНО-ТЕРРИТОРИАЛЬНЫХ И ТЕРРИТОРИАЛЬНЫХ ЕДИНИЦ НАСЕЛЕННЫХ ПУНКТОВ БРАГИНСКОГО, ДОБРУШСКОГО, КОРМЯНСКОГО И НАРОВЛЯНСКОГО РАЙОНОВ
2. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 студзеня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
Гебрыдскія астравы. Ружовы колер — Унутраныя, рыжы колер — Знешнія Гебрыды
**Гебрыдскія астравы** (англ.: Hebrides [ˈhɛbrɨˌdiːz], хутчэй за ўсё ад нарв.: Suðregar «Паўднёвая краіна»; шатл. гэл.: Innse Gall «Жоўцевыя астравы») — архіпелаг у Атлантычнам акіяне каля заходніх берагоў Шатландыі. Уваходзяць у групу Брытанскіх астравоў. Дзве асноўныя цэпі архіпелагу — Унутраныя і Знешнія Гебрыды, яны падзелены пралівамі Літл-Мінч і Норт-Мінч, а таксама Гебрыдскім морам.

Апісанне
--------

Гебрыдскія астравы ўяўляюць сабой шырока раскіданую групу з каля 500 скалістых, па большай частцы высокіх астравоў, з якіх населена каля 100. Паверхня — каля 7,5 тыс. км², з якіх каля 1,6 тыс. км² занята азёрамі. Вялікая частка паверхні — камяністыя або забалочаныя раўніны. Маюцца нізкагор’і вышынёй да 1009 м (гара Кулін-Хілс на востраве Скай), сляды старажытнага абледзянення.

Вільготны марскі клімат, сярэдняя тэмпература студзеня складае 4-6 °C, ліпеня — 12-14 °C. Ападкаў шмат, да 2000 мм у год. З расліннасці — лугі на дзярнова-грубагумусных і дзярнова-тарфяных глебах, верасовыя пусткі, зрэдку гаі з нізкарослай бярозай.
Жыхары ў асноўным займаюцца рыбалоўствам і жывёлагадоўляй. Наладжана вытворчасць ваўняных тканін, турызм. Найбуйнейшы горад — Сторнаўэй на востраве Льюіс.

Літаратура
----------

Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гебрыдскія астравы


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX462612 · BNF: 11952050x · GND: 4023925-1 · LCCN: sh85059893 · NKC: ge485185 · SUDOC: 027492923 · VIAF: 136497476 |

 |
**Прадслава** (X ст.) — асоба, чый прадстаўнік замацаваў дагавор з грэкамі (944) сярод іншых ад рускага боку.

Гістарычныя звесткі
-------------------

Упершыню і адзіны раз успамінаецца руска-візантыйскім дагаворам (944), які сярод іншых заключыў яе прадстаўнік Каніцар. Нічога болей пра Прадславу не вядома. Даследчыкі лічыць яе родзічкай ці сваячкай князя Ігара або жонкай ці ўдавой кагосьці з яго родзічаў. Напрыклад, Людміла Марозава лічыць Прадславу сястрой жонкі Ігара — Вольгі, але не аргументуе сваю думку. Яўген Пчалоў лічыць Прадславу жонкай пляменніка Ігара — таксама Ігара («неть» — сын сястры, яго ў дагаворы 944 года прадстаўляў Слуды), названага ў дагаворы перад Прадславай, на думку даследчыка за гэта сведчыць парадак пералічэння асоб у тэксце.

Імя Прадслава ўваходзіла ў даволі вузкі іменаслоў Рурыкавічаў. Між іншых, Прадславай (XI ст.) звалі дачку Уладзіміра Святаславіча, быццам у шлюбе з Рагнедай, але колькасць іх дзяцей дыскусійная. Таксама Прадслава было свецкім імем Ефрасінні Полацкай (XII ст.). На такой аснове ў беларускай публіцыстыцы з’явілася думка пра пераемнасць гэтых Прадслаў ад Прадславы з 944 года, якую аўтары называюць маці і рэгенткай малалетняга або адсутнага за морам Рагвалода, аналізуюць яе палітыку і г.д..

Зноскі
------

1. ↑  *Литвина А. Ф. Успенский Ф. Б.* Выбор имени… С. 245.
2. ↑  *Морозова Л. Е.* Великие и неизвестные…
3. ↑  Историко-биографический словарь «Повесть временных лет» / В. Елагин, В. Назанский. — НГПУ, 2002. — С. 34, 231.
4. ↑  *Пчелов Е. В.* Рюрик… С. 209—211.
5. ↑  *Литвина А. Ф. Успенский Ф. Б.* Выбор имени… С. 241.
6. ↑  Прадслава // Слава і няслаўе / І. А. Масляніцына, М. К. Багадзяж. — Мн.: Нар. асвета, 1995. — 255 с. ISBN 985-03-0227-5

Літаратура
----------

* *Литвина А. Ф. Успенский Ф. Б.* Выбор имени у русских князей в X—XVI вв.: Династическая история сквозь призму антропонимики. — М.: Индрик, 2006. — 904 с. — 1000 экз. — ISBN 5-85759-339-5
* *Морозова Л. Е.* Великие и неизвестные женщины Древней Руси — М.: Астрель, 2008.
* *Пчелов Е. В.* Рюрик / Жизнь замечательных людей. Вып. 1477 (1277). — М.: Молодая гвардия, 2010. — 316 с. ил.

Спасылкі
--------

* Княгіня Прадслава — таемная асоба беларускай гісторыі // Беларускі гістарычны партал.
Кніга Страшнага суда
**«Кніга Страшнага суда»**, ці **«Кніга Суднага дня»** (англ.: Domesday Book) — збор матэрыялаў першай у сярэднявечнай Еўропе усеагульнага пазямельнага перапісу, праведзенай у Англіі ў 1085—1086 гадах па загадзе Вільгельма Заваёўніка. Матэрыялы перапісу ўяўляюць сабой беспрэцэдэнтную крыніцу звестак пра сацыяльнае, эканамічнае і дэмаграфічнае развіццё Англіі XI стагоддзя. У прыватнасці, даныя перапісу дазваляюць зрабіць выснову аб колькасці насельніцтва Англіі ў гэты перыяд. Але ў сілу няпоўнасці даных і выкарыстанні розных методык падліку рознымі аўтарамі яна вызначаецца вельмі па-рознаму, у інтэрвале ад прыкладна 1,3 да 2,5 млн чалавек. Назва кнігі спасылаецца на біблейскі Судны дзень, калі ўсім людзям павінен быць прад'яўлены поўны спіс іх дзеянняў.

Зноскі
------

1. ↑  *Урланис Б. Ц.* Рост населения в Европе. — М. 1941. Архівавана 4 сакавіка 2016.

Літаратура
----------

* *Maitland, F. W.* Domesday Book and Beyond.
* *Stenton, F.* Anglo-Saxon England. — Oxford, 1973.

Спасылкі
--------

* «Кніга страшнага суда»: поўны тэкст на англ. мове
**Чынандэга** (ісп.: Chinandega) — дэпартамент у Нікарагуа.

Дэпартамент Чынандэга знаходзіцца на крайнім паўночным захадзе Нікарагуа. На захадзе ён абмываецца водамі Ціхага акіяна, на яго поўначы праходзіць дзяржаўная мяжа Нікарагуа з Гандурасам. Плошча дэпартамента складае 4.926 км². Колькасць насельніцтва — 450.000 чалавек (ацэнка на 2006 год). Шчыльнасць насельніцтва складае 91 чал./км². Галоўны горад дэпартамента - Чынандэга. Асновай эканомікі Чынандэгі з’яўляецца сельская гаспадарка і перапрацоўка яе прадуктаў. Галоўныя сельскія культуры - цукровы трыснёг, арахіс і бананы. З цукровага трыснягу наладжана прамысловая вытворчасць рому.

У адміністрацыйным плане дэпартамент Чынандэга падзяляецца на 13 муніцыпій:

* Чычыгальпа
* Чынандэга
* Сінка-Пінас
* Карынта
* Эль-Рэалейра
* Эль-Віейра
* Пасалтэга
* Пуэрта-Маразан
* Сан-Францыска-дэль-Нортэ
* Сан-Педра-дэль-Нортэ
* Санта-Томас-дэль-Нортэ
* Саматыла
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вялічка (значэнні).

**Леанід Сцяпанавіч Вялічка** (нар. 1925, Старобін) — беларускі ўрач, спецыяліст у галіне артапедычнай стаматалогіі. Доктар медыцынскіх навук (1980), прафесар (1981). Лаўрэат Дзяржаўнай прэмii БССР (1986), ганаровы доктар БДМУ, ганаровы грамадзянін Старобіна. Інвалід Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

У 1948 годзе скончыў зубатэхнічнае аддзяленне Мінскай зубалячэбнай школы. З 1948 па 1953 гады зубны тэхнік Старобінскай бальніцы. У 1958 годзе скончыў стаматалагічны факультэт Кіеўскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута. З 1958 па 1960 гады выкладчык Мінскага медыцынскага вучылішча № 3.

З 1960 па 1963 гады навучаўся ў мэтавай аспірантуры на кафедры артапедычнай стаматалогіі Маскоўскага медыцынскага стаматалагічнага інстытута. З 1963 года асістэнт кафедры стаматалогіі Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута.

З 1967 па 1993 гады ​​загадчык кафедры артапедычнай стаматалогіі МДМІ.

Прафесар кафедры артапедычнай стаматалогіі з 1993 года ​​і па цяперашні час.

Узнагароды
----------

Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1986) за распрацоўку і стварэнне новых тэхналагічных працэсаў і абсталявання для нанясення тонкаплёначных пакрыццяў метадам іонна-прамянёвай апрацоўкі і іх шырокае ўкараненне ў народную гаспадарку.

* Значок «Выдатнік аховы здароўя»
* Значок «Вынаходнік СССР»
* Ганаровая грамата Кабінета Міністраў Рэспублікі Беларусь
* Ордэн Айчыннай вайны і 15 медалёў.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Вялічка, Леанід Сцяпанавіч (доктар медыцынскіх навук; нар. 1925)
3. 1 2 3 4 5  Величко Леонид Степанович Архівавана 5 кастрычніка 2022.  (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

Спасылкі
--------

* Величко Леонид Степанович Архівавана 5 кастрычніка 2022.  (руск.)
* Леанід Сцяпанавіч Вялічка на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar · Scopus |
Біручы Востраў на карце Фядотавай касы
**Біру́чы Во́страў** (укр.: Бирючий Острів) — паўвостраў (да 1929 г. — востраў) у заходняй частцы Азоўскага мора. Уваходзіць у склад Херсонскай вобласці Украіны. Агульная плошча — 89,21 км².

Геаграфія
---------

Біручым Востравам называюць шырокі ўскраек Фядотавай касы. Да 1929 г. ён быў аддзелены ад касы вузкай пратокай і ўяўляў сабою востраў. Знаходзіцца ў 15 км на паўднёвы ўсход ад Генічаска, у 190 км на паўднёвы ўсход ад Херсона, у 587 км ад Кіева і 1015 км ад Мінска. Найбольшая даўжыня — 24 км. Найбольшая шырыня — 5 км.

Біручы Востраў уяўляе сабою вяршыню падняцця дна Азоўскага мора, пакрытага суглінкамі, глеістымі адкладаннямі і пяску з ракавінак марскіх малюскаў. Заходні бераг спадзісты, са шматлікімі залівамі і азёрамі з салёнай вадой. Бліжэй да паўднёвага берага, маецца крыніца пітной вады.

Прырода
-------

Глебы паўвострава адрозніваюцца засоленасцю, таму флора тут бедная — усяго 308 відаў раслін, многія з якіх былі завезены чалавекам. Пераважаюць зараснікі палыну, чарота, трыснягу. Распаўсюджаны насаджэнні лоха, які выдатна расце на мясцовых глебах і не аб’ядаецца аленямі.

Фаўна значна больш багатая — 250 відаў. У 1923 г. на тэрыторыі Біручага Вострава быў створаны запаведнік. З Асканіі-Новы былі завезены капытныя жывёлы. У 1993 г. паўвостраў насялялі 830 аленяў, 1425 ланяў, 987 муфлонаў, 37 куланаў. У нашы дні таксама жывуць лісы, зайцы, янотападобныя сабакі. На Біручым Востраве шмат птушак.

Гісторыя
--------

Назва Біручага Вострава паходзіць або ад мясцовай дыялектнай назвы ваўкоў, якія сустракаліся на ім у мінулым, або ад самотных жыхароў-*бірукоў*. У XIX ст. Біручы Востраў быў населены рыбакамі. У 1878 г. пабудаваны маяк (у 1957 г. перабудаваны). У 1923 г. Біручы Востраў увайшоў у склад запаведніка, аднак насельніцтва працягвала жыць на ім. У 1930-ых гг. налічвалася каля 40 двароў.

У гады II Сусветнай вайны паўвостраў быў акупаваны румынскімі і нямецкімі салдатамі. Вызвалены ў выніку дэсантнай аперацыі ў 1942 г. Насельніцтва пакінула паўвостраў у 1969 г. пасля затаплення пасёлка Азоўскім морам.

У 1993 г. Біручы Востраў увайшоў у склад Азова-Сівашскага нацыянальнага прыроднага парка. 17 верасня 2003 г. на ім адбылася сустрэча прэзідэнта Украіны Л. Д. Кучмы з прэзідэнтам Расіі У. У. Пуціным, падчас якой абмяркоўвалася праблема размежавання ў Азоўскім моры і Керчанскім праліве.

Спасылкі
--------

* Бирючий остров
* Диалектика заповедника. Бирючий остров
* АЗОВО-СИВАШСКИЙ НАЦИОНАЛЬНЫЙ ПРИРОДНЫЙ ПАРК
**Бо́ўблі** (трансліт.: *Boŭbli*, руск.: Бовбли) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лашанскага сельсавета.

Назва
-----

Назва Боўблі паходзіць ад балцка-літоўскага антрапоніма мянушкавага тыпу *Baublys*. Вядомае і такое сучаснае літоўскае прозвішча, яно звязанае з літоўскім *baublys* «пугач» (птушка сямейства совападобных), далей да *baubti* «кугукаць па-савінаму; раўсці».

Адыменнае паходжанне тапоніма Боўблі пацвярджае прозвішча «Баўблёнак», якое (у форме «Бавблёнок») двойчы фіксуецца на могілках суседняй з Боўблямі вёскі Путнікі. Баўблёнкі — нашчадкі Боўбля. На тэрыторыі цяперашняй Беларусі вядомыя прозвішчы «Боўбель», «Баўбель».

Побач з Боўблямі — Ашнарава, Дзінаравічы, Ломшына, назвы якіх таксама паходзяць ад балцка-літоўскіх антрапонімаў (двухасноўных *Vaišnoras, Deinoras*, аднаасноўнага *Lumšys*).

Гісторыя
--------

Назвы паселішч у гэтым мікрарэгіёне, утвораныя ад балцка-літоўскіх імёнаў (Боўблі, Дэйнаравічы, Вейшнарава, Лумшына і інш.), а таксама цяперашнія вядомыя ў мясцовасці прозвішчы — Трыч, Бурэйка, Даўбор, Ганеста, Шакаль і іншыя — могуць сведчыць пра ранейшае аўтахтоннае балцкае насельніцтва.

У 2014 годзе пры будоўлі 2-й кальцавой мінскай аўтадарогі на ўскраіне Боўбляў знайшлі рэшткі паселішча ХІІ-ХІІІ ст. плошчай 1,5 га.

Паселішча мела аднавулічную структуру, было знойдзена 55 аб’ектаў (рэшткі печаў, сляды будынкаў). Не было знойдзена сельскагаспадарчых прылад, але знайшлі шмат фрагментаў зброі. Мяркуюць, тут было ваеннае пасяленне, апорны пункт княжацкай адміністрацыі не далёкага адсюль Заслаўя. Пазней паселішча пакінута, напэўна, пасля спалення Заслаўя ў канцы XIII ст. і праз заняпад там гарадскога жыцця ў XIV—XV ст.

Праз Боўблі праходзіў стары «кацярынінскі тракт», што вёў у Вільню. Паводле расказаў мясцовых жыхароў, абапал тракту яшчэ ў 2-й палове ХХ ст. раслі таўшчэзныя бярозы.

Побач Боўбляў падчас 2-й сусветнай вайны ў балота ўпаў самалёт Гастэла.

Станам на 2023 год у вёсцы — візуальна 7 дамоў, з іх толькі ў адным жыхары родам з Боўбляў. На ўездзе ў Боўблі — паварот на шматдамовае садовае таварыства.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU)
2. ↑  М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўнай лексікі. Мінск, 1969. С. 45.
3. ↑  В. Лакиза, А. Войтехович. Археология на МКАД-2: дорога из прошлого в настоящее // Наука и инновации. № 9 (175). 2017. С. 35.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Лашанскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Лашаны |
| Пасёлкі | Леніна ·  Навінка ·  Сялец |
| Вёскі | Агаркі ·  Бінькаўцы ·  Боўблі ·  Браўкі ·  Вышкава ·  Гарошкі ·  Гуя ·  Дзінаравічы ·  Кальзберг ·  Крыніцы ·  Куты ·  Лабэншчына ·  Лісіцы ·  Ломшына ·  Мацкі ·  Прудзішча ·  Путнікі ·  Рабушкі ·  Саеўшчына ·  Селішчы ·  Слабада ·  Сукавічы ·  Сялец ·  Сяляўшчына ·  Шчарбіны ·  Шымкава |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Шэршань.
СТРК «Шэршань».
**Шэршань** — беларуска-ўкраінскі супрацьтанкавы ракетны комплекс (СТРК) трэцяга пакалення. Прызначаны для знішчэння бранятэхнікі, абароненых аб’ектаў (тыпу бункер, ДАК, ДЗАК) і нізкалятаючых малахуткасных мэтаў (верталётаў, БПЛА). З’яўляючыся лагічным развіццём украінска-беларускага супрацьтанкавага комплексу  «Скіф», «Шэршань» пераўзыходзіць яго па шэрагу параметраў, а таксама рэалізуе інжынерныя рашэнні, унікальныя сярод канкурэнтаў. Прыняты на ўзбраенне УС Беларусі. Прапануецца на экспарт. У прыватнасці, у Нігерыі выкарыстоўваецца мадыфікацыя «Шэршань-Д».

Зноскі
------

1. ↑  Белорусский ПТРК на вооружении армии Нигерии

Спасылкі
--------

* Видеообзор ПТРК "Шершень" (частка 1) + (частка 2)
* ПТРК "Шершень" (обновленный "Скиф") в программе "Военная тайна"
* Di PRJ Ada 'Perang' Rudal Anti Tank
**Ордэн Мадарскага вершніка** (балг.: Орден «Мадарски конник») — узнагарода колішняй НРБ і сённяшняй Балгарыі, быў упершыню ўведзены 4 жніўня 1966 года. Пасля падзення камуністычнага рэжыму ў Балгарыі, ордэн быў захаваны, як палітычна нейтральны. Ім узнагароджваюцца балгарскія і замежныя грамадзяне за асабліва вялікія заслугі ва ўстанаўленні, умацаванні і развіцці двухбаковых стасункаў з Рэспублікай Балгарыя.

Гісторыя
--------

### Народная Рэспубліка Балгарыя

Ордэн быў уведзены наказам Прэзідыума V Нацыянальнага сходу 4 жніўня 1966 г.

Усе ўзнагароды з сістэмы ўзнагароджанняў НРБ, за выключэннем ордэнаў Стара-планіны, Мадарскага вершніка і Ордэна руж, былі адменены папраўкай у дэкрэце № 1094 ад 21 сакавіка 1991 г. 7-м Вялікім нацыянальным сходам.

### Рэспубліка Балгарыя

Ордэн Мадарскага вершніка — трэці па велічыні ва ўзнагароднай сістэме Рэспублікі Балгарыя. Ён быў зацверджаны Законам аб ордэнах і медалях Рэспублікі Балгарыя 13 чэрвеня 2003 г. (апублікаваны, ГД № 54).

Узнагароджанне ордэнам Мадарскага вершніка — прэрагатыва Прэзідэнта Рэспублікі Балгарыя.

Палажэнне аб узнагародзе
------------------------

> 
> Ордэнам Мадарскага вершніка ўзнагароджваюцца замежныя і балгарскія грамадзяне за асабліва вялікія заслугі ва ўсталяванні і развіцці двухбаковых зносін з Рэспублікай Балгарыя:
> 
> 
> 1. дыпламатычныя прадстаўнікі, акрэдытаваныя ў Рэспубліцы Балгарыя, і балгарскія дыпламатычныя прадстаўнікі, акрэдытаваныя ў іншых краінах;
> 2. замежныя і балгарскія грамадскія дзеячы і ваенныя асобы.
> 
> 
> 

> 
> Стужка ордэна Мадарскага вершніка мае колеры нацыянальнага балгарскага сцяга. Ордэн мае дзве ступені — першую і другую, і дзве катэгорыі — без мячоў (уручаецца грамадзянскім асобам) і з мячамі (уручаецца ваенным асобам):
> 
> 
> 1. першая ступень: мініяцюрны малюнак Мадарскага вершніка зверху разеткі з залатымі промнямі; носіцца на шыі;
> 2. другая ступень: мініяцюрны малюнак Мадарскага вершніка зверху разеткі з срэбнымі промнямі; носіцца на шыі.
> 
> 
>

Знакі ордэна
------------

Ордэн Мадарскага вершніка| I-ая ступень | II-ая ступень |
| --- | --- |
| З мячамі | Без мячоў | З мячамі | Без мячоў |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

Гл. таксама
-----------

* Узнагароды Балгарыі
* Ордэн «За грамадзянскія заслугі»
* Ордэн «За ваенныя заслугі»

Зноскі
------

1. ↑  Тодор Петров „Ордени и медали в България", София, 1998
2. ↑  Закон за ордените и медалите на Република България(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Закон за ордените і медалите на Република България, 21 мая 2004 года (сучаснае палажэнне)   (балг.)
**Hortus conclusus** (з лац.: зачынены сад) — лацінскі выраз, узыходзячы да цытаты з біблейскай Песні Песняй «Зачынены сад — сястра мая, нявеста, зняволены калодзеж, запячатаная крыніца» (4:12). З’яўляецца сімвалічным пазначэннем Панны Марыі ў сярэднявечнай і рэнесанснай літаратуры і жывапісе, які распаўсюдзіўся з 1400 года.

У выяўленчым мастацтве іканаграфічны тып *hortus conclusus* прадстаўляе сабой выяву Панны з дзіцяткам у прыгожым садзе, агароджаным высокім плотам, часам у асяроддзі святых жонак і анёлаў. У гэтых, як правіла, невялікіх карцінах радасці жыцця злучаюцца з глыбокім сімвалічным зместам.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Hortus conclusus на Вікісховішчы |

Гл. таксама
-----------

* Вертаград заключаны  (руск.) (бел. — руская ікона, заснаваная на дадзенай іканаграфіі
* Містычнае паляванне на аднарога — алегарычная выява Дабравешчання ў іканаграфіі hortus conclusus

Спасылкі
--------

* Светлана Горбовская Милевская. ОБРАЗ «HORTUS CONCLUSUS»(«ВЕРТОГРАДА») ВО ФРАНЦУЗСКОЙ ЛИТЕРАТУРЕ, ЖИВОПИСИ И АРХИТЕКТУРЕ XII—XV вв.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4729180-1, 7662650-7 |
**Х’юн Ван Чаа** (в’етн.: Huỳnh Văn Cao; нар. 26 верасня 1927 — 26 лютага 2013) — паўднёвав’етнамскі ваенны дзеяч, удзельнік Індакітайскай і В’етнамскай войн, генерал-маёр.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 26 студзеня 1927 года, у каталіцкай сям’і ў старажытнай в’етнамскай сталіцы Хюэ. У 1945 годзе скончыў школу інжынернай практыкі, атрымаў дыплом аб заканчэнні па спецыяльнасці арыгінальны жывапіс, эквівалентны ступені бакалаўра. Пасля прызначаны дзяржаўным служачым у Дэпартамент грамадскіх работ Дананга.

9 студзеня 1949 Х’юн уступіў у войска Французскага Саюза. У 1955 перайшоў ва Узброеныя сілы Рэспублікі В’етнам, дзе першы час займаў пасаду начальніка спецыяльнага штаба пры прэзідэнце. 26 студзеня 1957 года прызначаны камандзірам 13-й дывізіі. У 1958 годзе быў адпраўлены на вучобу ў Злучаныя Штаты. 3 студзеня 1959 года павышаны да звання палкоўніка і прызначаны камандзірам 7-й пяхотнай дывізіі. 12 верасня 1962 года ён быў павышаны да генерал-маёра. 1 студзеня 1963 года прызначаны галоўнакамандуючым IV корпуса.

Пасля падзення паўднёвав’етнамскага рэжыму перабраўся ў ЗША. Памёр 26 лютага 2013 ва ўзросце 86 гадоў.

Зноскі
------

1. ↑  HUYN V. CAO Death Notice

Літаратура
----------

* Trần Ngọc Thống, Hồ Đắc Huân, Lê Đình Thụy (2011). *Lược sử Quân lực Việt Nam Cộng hòa.*
* Neil Sheehan, A Bright Shining Lie: John Paul Vann and America in Vietnam. Random House, New York. 1988
* David Halberstam, «Vietcong downs five U.S. copters, hits nine others.» The New York Times. Jan. 3, 1963
* Hoành Linh Đỗ Mậu, *Việt Nam Máu lửa quê hương tôi*, Nhà xuất bản Hương Quê, 1986.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GTAA: 113141 · ISNI: 0000 0000 2667 5461 · LCCN: n84022293 · VIAF: 33389680 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Астроўскі.
**Віктар Астроўскі** (28 жніўня 1912, в. Засімавічы, Пружанскі павет, Гродзенская губерня, цяпер Пружанскі раён, Брэсцкая вобласць — 31 жніўня 1975, Лондан, Вялікабрытанія) — беларускі грамадскі дзеяч на эміграцыі, публіцыст, картограф.

Біяграфія
---------

Сын Р. Астроўскага. Вучыўся на факультэце права Віленскага ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя, быў членам Беларускага студэнцкага саюза, арганізацыі «Скарынія». Скончыў агранамічны факультэт Пазнаньскага ўніверсітэта (інжынер-аграном). У кастрычніку 1939 г. у Вільні арыштаваны і асуджаны на 8 гадоў лагераў (срок адбываў у Варкуце, Расія). Яго маці, Антаніна Астроўская, загінула ў лагеры ў Казахстане. З канца 1941 г. у Арміі Андэрса (2-гі Польскі корпус), у складзе якой прымаў удзел у штурме Монтэ-Касіна (Італія, май 1944 г.). З 1946 г. жыў у Вялікабрытаніі, працаваў у вугальных шахтах, потым на працягу 20 гадоў — у друкарні аператарам машынаў. У Лондане жыў на Кэтнар-роўд 57.

Займаўся вывучэннем картаграфіі Беларусі. Аўтар шэрагу кніг па беларускай картаграфіі і старажытных назвах Беларусі, а таксама публіцыстычных брашур і артыкулаў, прысвечаных гісторыі XX ст. і скіраваных супраць апанентаў БЦР — Рады БНР. Усе кнігі выдаваў за ўласны кошт. У 1960-х гг. займаўся выданнем часопіса «Аб’еднаньне». Збіраў калекцыю картаў, якая пасля яго смерці была перададзеная ў Скарынаўскую бібліятэку.

Творы
-----

* *Ostrowski W.* Spotlight on Byelorussia and her neighbours: material for the historical research ans study compiled. — London, 1959. — 92 с.
* *Ostrowski W.* Anti-semitism in Byelorussia and its origin. Material for historical research and study of the subject. — London, 1960. — 77 с.
* *Ostrowski W.* Russia, the suburb of hell. From Ivan Kalita to Khrushchev Nikita. — London, 1961. — 83 с.
* *Ostrowski W.* Mr. Dean Rusk, "English jargon." UNESCO, politics and Byelorussia; material for historical research and study of the subject. — London, 1962. — 19 с.
* *Ostrowski W.* Confusion in English terminology. Discriminatory practices of the BBC and the voice of America. 'White Russians', Russian whites' and Russophile falsifications. — London, 1963. — 4 с.
* *Ostrowski W.* The early cartography of Byelorussia : material for historical research and study. — London, 1968.
* *Ostrowski W.* The ancient names and early cartography of Byelorussia. — London, 1971. — 20 с.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Гардзіенка, Н.* Беларусы ў Вялікабрытаніі / Наталля Гардзіенка; Рэдактар Алег Гардзіенка. — Мн.: Медысонт, 2010. — С. 520. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кніга 18).
Сухагрузнае судна
**Сухагру́знае су́дна**, **сухагру́з** — грузавое судна для перавозкі сухіх грузаў і вадкіх у тары. Адрозніваюць сухагрузы для штучных грузаў (перавозяць іх у стосах, пачках, цюках, бочках, скрынях) і навалачных грузаў (навалам і насыпам).

Да сухагрузаў адносяцца рэфрыжэратары, лесавозы, грузавыя паромы, ліхтэравозы, кантэйнерныя судны і інш. Бываюць самаходныя і несамаходныя. Грузы на сухагрузных суднах размяшчаюцца ў трумах, твіндэках і дыптанках, штучныя грузы — на верхняй палубе. Пагрузка-выгрузка робіцца праз грузавыя люкі верхняй палубы або праз бартавыя, насавыя і кармавыя адтуліны. Грузападымальнасць марскіх сухагрузаў да 200 тысяч тон, рачных да 8 тысяч тон.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002
2. ↑  ТСБМ, 1983

Літаратура
----------

* Сухагру́знае су́дна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 293. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* \* Сухагру́з; Сухагру́зны // Тлумачальны слоўнік беларускай мовы: У 5-ці т / АН БССР, Інстытут мовазнаўства імя Я. Коласа. — Мн.: Беларус. Сав. Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1983. — Т. 5 кн. 1: С — Улагодзіць / [рэдактар М. Р. Суднік]. — 663 с.
* Сухогрузное судно, сухогруз // Морской энциклопедический справочник. В. 2-х т. (руск.) / Под редакцией академика Н. Н. Исанина. — Л.: Судостроение, 1986. — Т. 2: О—Я. — С. 295. — 520 с. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1060386119 |
**Налі́баўка** — рака ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці, левы прыток ракі Крамушаўка (басейн Нёмана). Даўжыня 18 км. Плошча вадазбору 39 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 6,5 ‰. Пачынаецца каля вёскі Жданавічы, цячэ ў межах Навагрудскага ўзвышша пераважна сярод лесу, упадае ў Крамушаўку ва ўрочышчы Кухнішча за 3 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Пудзіна.

Назва
-----

Назва балцкага паходжання, меркаваная адпачатная форма назвы — \*Наліба.

У аснове балцкі гідранімічны корань *Nal-*. Ад яго назва літоўскага возера *Nalija*, балота *Nal-raistis*, балцкая назва з-пад Ноўгарада *\*Nolia / Nolė*. Далей да індаеўрапейскага *\*(s)na-* «цячы», пашыранага пашыральнікам *-l-*.

Корань *Nal-* пашыраны пашыральнікам *-b-*, які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (*kan-ėti* «бедаваць, мучыцца» — *kan-yb-a* «ссохлік, заморак»).

Заўвагі
-------

1. ↑  Агульная характарыстыка рачной сеткі Гродзенскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» Архівавана 23 верасня 2015.
2. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 223.
3. ↑  P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
**Ван Юнчжы** (кіт. спр. 王永志, піньінь *Wáng Yǒngzhì*, нарадзіўся 17 лістапада 1932 года, павет Чанту, правінцыя Фэнцянь, Маньчжоу-го) - галоўны канструктар першага кітайскага пілатаванага карабля {{нп3|Шэньчжоу-5||ru|Шэньчжоу-5}} і {{нп3|Шэньчжоу-6||ru|Шэньчжоу-6}}, акадэмік Інжынернай акадэміі Кітая.

Выпускнік Маскоўскага авіяцыйнага інстытута імя Серго Арджанікідзэ 1961 года.

У 2003 узнагароджаны Старшынёй КНР Ху Цзіньтаа вышэйшай узнагародай КНР у галіне навукі і тэхнікі — «за выдатныя дасягненні ў галіне навукі і тэхнікі».

Спасылкі
--------

* Биография Ван Юнчжи на сайте Инженерной академии Китая
* Генеральный конструктор проекта пилотируемых космических полетов Китая Ван Юнчжи, Международное радио Китая, 2005-10-29
* Чай, вдвоём: китайский дуэт получил 5 суток космоса, membrana.ru, 12 октября 2005 года
**Дзве́сніца** (трансліт.: *Dzviesnica*, руск.: Двесница) — вёска ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Краснаслабодскага сельсавета.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 36 км на захад ад гарадскога пасёлка Акцябрскі, 266 км ад Гомеля, 29 км ад чыгуначнай станцыі Рабкор, размешчанай на чыгунцы Бабруйск — Рабкор, адгалінаванні лініі Асіповічы — Жлобін.

### Гідраграфія

На поўдні і ўсходзе сетка меліярацыйных каналаў.

### Экалогія і прырода

На поўначы і захадзе мяжуе з лесам.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Слуцк — Капаткевічы.

Інфармацыя
----------

Планіроўка складаецца з дзвюх просталінейных вуліц, арыентаваных з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаваных драўлянымі сядзібамі. У складзе КСУП «Чырвонаслабодскае» з цэнтрам у Чырвонай Слабадзе, камбікормавы завод. Клуб, бібліятэка, крама. Ва ўрочышчы Дзвесніца ўстаноўлена мемарыяльная пліта і адноўлены 3 партызанскія зямлянкі (1972 год).

Гісторыя
--------

Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку XX стагоддзя. У 1908 годзе фальварак у Ляскавіцкай воласці Бабруйскага павета Мінскай губерні. Актыўна забудоўвалася ў 1920-я гады. У 1929 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны на востраве Добры і ва ўрочышчы Дзвесніца, за 2 км на захад ад вёскі, грунтаваліся Мінскі падпольны абкам КП(б)Б, штабы Мінскага партызанскага злучэння і партызанскага злучэння Мінскай і Палескай абласцей, падпольная друкарня.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2011 год — 17 двароў, 40 жыхароў.

### Дынаміка

* 1908 год — 1 двор, 9 жыхароў.
* 1959 год — 246 жыхароў (паводле перапісу).
* 1997 год — 36 двароў, 84 жыхары.
* 2004 год — 29 двароў, 63 жыхары.

Зноскі
------

1. ↑  Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года
2. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).. Сустракаецца таксама варыянт **Зве́сніца**

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Акцябрскага р-на. — Мн.: БЕЛТА, 1997. — 478 с. ISBN 985-6302-03-X

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Краснаслабодскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Красная Слабада |
| Вёскі | Андрэеўка ·  Бубнаўка ·  Буда ·  Дзвесніца ·  Зарэчча ·  Рэпін ·  Сасноўка ·  Смалоўка |
**Вірус некрозу табакі** (англ.: Tobacco necrosis virus, TNV) — патагенны вірус раслін сямейства *Tombusviridae*.

Перадаецца праз зааспоры глебавага грыбка альпідый капусны (*Olpidium brassicae*).

Апісанне
--------

Гэты вірус мае шырокае кола гаспадароў (88 відаў раслін, у тым ліку бульба (*Solanum tuberosum*), тытунь (*Nicotiana*), прадстаўнікі родаў петунія (*Petunia*), агурок (*Cucumis*), цюльпан (*Tulipa*), першацвет (*Primula*), пятрушка (*Petroselinum*)). Яго можна вылучыць з каранёў, здавалася б, здаровых раслін. У заражаных клетках TNV патрабуе прысутнасці спадарожнікавага віруса для забеспячэння неабходных функцый для іх незалежнай рэплікацыі.

Захворванні
-----------

### На бульбе

У бульбе гэты вірус выклікае некроз на паверхні клубняў. Яму была дадзена назва «вірус ABC», паводле трох тыпаў сімптомаў, адзначаных у залежнасці ад стадыі хваробы: A — карычневыя пухіры на скуры, B — запалыя чорна-карычневыя плямы, часта падковападобныя, C — светла-карычневыя плямы, якія выклікаюць сімптомы распаўсюджанай каросты. Верагодна, хвароба не распаўсюджваецца праз заражаныя клубні.

### На цюльпанах

Вірус перадаецца з сокам хворых раслін, праз глебу. На лісці з’яўляюцца светла-зялёныя эліпсоідныя плямы і падоўжаныя штрыхі, размешчаныя падоўжнымі радамі. У маладых раслін часта лісце скручваецца і засыхае. На сцяблах і кветках бываюць некратычныя плямы. Кветаносы кароткія, скрыўленыя, кветкі часам дэфармаваныя, не распускаюцца, завядаюць або не развіваюцца зусім. На цыбулінах уціснутыя карычневыя плямы. Хворыя расліны дрэнна растуць, пры раннім заражэнні хутка гінуць.

Меры барацьбы
-------------

Вырошчванне раслін на высокім агратэхнічным фоне, прытрымліванне аптымальных тэрмінаў пасадкі, уборкі: знішчэнне насякомых-пераносчыкаў вірусаў; фітасанітарныя прачысткі (да з’яўлення тлей), правільныя севазвароты і дэзінфекцыя глебы; знішчэнне пустазелля.

Зноскі
------

1. ↑  Таксанамія вірусаў на сайце Міжнароднага камітэта па таксанаміі вірусаў (ICTV).
2. 1 2 3 4 5  Вірусныя хваробы раслін // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.. — С. 461

Спасылкі
--------

* (англ.) *ICTVdB — The Universal Virus Database: Tobacco necrosis virus* Архівавана 13 верасня 2006.
* (англ.) *Family Groups — The Baltimore Method* Архівавана 30 сакавіка 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779834515 |
**The Daily Courant** — першая рэгулярная штодзённая газета, друкавалася ў Англіі з пачатку 18 стагоддзя. Яна была ўпершыню апублікаваная 11 сакавіка 1702 Элізабет Малет, якая мела офіс на другім паверсе над пабам «Уайт Харт на Фліт-стрыт» у Лондане. Газета выходзіла да 1735, калі яна была аб'яднаная з *Daily Gazetteer*.

Газета складалася з адной старонкі з двума слупкамі тэксту. Маллет заяўляла, што яна мела намер публікаваць толькі замежныя навіны і не хацела б дадаваць любыя каментары з уласнага жыцця, калі іншыя людзі маюць «досыць ведаў, каб расказаць пра сябе».

Зноскі
------

1. ↑  British Library online catalogue<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q53556514'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | OCLC |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Universalis |
**Дырыбэ Велтэджы** (англ.: Diribe Welteji Kejelcha; нар. 13 мая 2002) — эфіёпская лёгкаатлетка, якая спецыялізуецца ў бегу на 800 і 1500 метраў. Сярэбраны прызёр чэмпіянату свету 2023 года. Удзельніца летніх Алімпійскіх гульняў 2020 года.

Спартыўная кар’ера
------------------

16-гадовая Дырыбэ Велтэджы заваявала залаты медаль у бегу на 800 м на чэмпіянаце свету сярод юнакоў да 20 гадоў у 2018 годзе ў Тамперэ.

У 2019 годзе яна заваявала золата на дыстанцыі 1500 метраў на чэмпіянаце Афрыкі сярод спартсменаў, якія не дасягнулі 20 гадоў, фінішавала шостай на дыстанцыі 800 метраў на Афрыканскіх гульнях у Рабаце і выбыла ў паўфінале на дыстанцыі 800 метраў на чэмпіянаце свету ў Дохе.

У 2021 годзе 19-гадовая спартсменка выступіла на дыстанцыі 1500 метраў на адкладзеных летніх Алімпійскіх гульнях у Токіа, дзе заняла выніковае 35-е месца з вынікам 4:10,25. Аднак у тым жа месяцы заваявала срэбра на чэмпіянаце свету сярод спартсменаў не старэйшых за 20 гадоў, які праходзіў у Найробі.

Велтэджы заняла чацвёртае месца на дыстанцыі 800 метраў на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы 2022 года ў Юджыне з вынікам 1:57.02. У жніўні яна атрымала сваю першую перамогу ў спаборніцтвах Брыльянтавай лігі на дыстанцыі 1500 метраў у Хожуве. Велтэджы палепшыла свой асабісты рэкорд больш як на дзве секунды і ўстанавіла рэкорд спаборніцтваў з вынікам 3:56.91.

22 жніўня 2023 года выйграла срэбра на дыстанцыі 1500 метраў на чэмпіянаце свету ў Будапешце з вынікам 3:55.69.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · World Athletics |
**Цянь Вэйчан** (9.10.1912, Усі, Цзянсу — 30.07.2010, Шанхай) — кітайскі навуковец, «піянер Новага Кітая» ў галіне фізікі, механікі і прыкладной матэматыкі. Акадэмік Кітайскай АН (1954, у канцы жыцця — найстарэйшы), замежны член Польскай АН (1956). Лаўрэат Нацыянальнай навуковай прэміі КНР (1956).

Складаўся ў партыі Дэмакратычная ліга Кітая (ДЛК), намеснік старшыні яе ЦК, ганаровы старшыня. Дэпутат УСНП. Намеснік старшыні УК НПКСК 6 (кааптаваны), 7-9 скліканняў, член Пасткама УК НПКСК 5 склікання.

Біяграфія
---------

Выпускнік Універсітэта Таронта (1946)
Па нацыянальнасці хань. Скончыў Універсітэт Цынхуа (1935). У 1941 годзе атрымаў ступень магістра прыкладной матэматыкі ва Універсітэце Таронта і ў наступным 1942 годзе там жа атрымаў ступень доктара філасофіі. Затым працаваў у Лабараторыі рэактыўнага руху Калтэха.

У 1946 годзе вярнуўся ў Кітай, прафесарстваваў ва ўніверсітэце Цынхуа, Пекінскім і Яньцзынскім універсітэтах.

Падчас кампаніі супраць правых элементаў  (руск.) (бел. падвяргаўся крытыцы.

З 1982 (3?) года рэктар Шанхайскага універсітэта, пад канец жыцця з’яўляўся найстарэйшым рэктарам ВНУ ў свеце. На пасадзе рэктара ён высунуў сваю праграму «зносу чатырох сцен» — паміж: ВНУ і грамадствам, навучаннем і навуковымі даследаваннямі, рознымі спецыяльнасцямі, выкладчыкамі і студэнтамі.

З’яўляўся дырэктарам Інстытута прыкладной матэматыкі і механікі кітайскай АН, галоўным рэдактарам часопіса «Прыкладная матэматыка і механіка» на англійскай мове.

Ганаровы рэктар і прафесар больш за дзесяці кітайскіх ВНУ.

Крэміраваны.

*«Век жыві, век вучыся, век працуй» — быў любімы выраз сталага Цянь Вэйчана.*

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Qian Weichang: Patriotic scientist, enthusiastic educator
3. ↑  Архивированная копия **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 9 студзеня 2014. Праверана 9 студзеня 2014.
4. 1 2 3 4  CRI — Международное радио Китая — Известный деятель науки Цянь Вэйчан
5. ↑  В Шанхае состоялась кремация тела Цянь Вэйчана Архівавана 9 студзеня 2014.

Спасылкі
--------

* Вядомы дзеяч навукі Цянь Вэйчан

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Матэматычная генеалогія |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая кітайская |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CALIS: n2004276672 · CiNii: DA00595098 · GND: 1067603425 · ISNI: 0000 0000 8263 1463 · LCCN: n81014381 · NDL: 00748889 · NLC: 000228843 · NLA: 36730847 · NTA: 072412828 · SUDOC: 177681063 · VIAF: 72707374 |

 |
**Сутыкненні ў Бені-Валідзе** — баявыя сутыкненні ў лівійскім Бені-Валідзе ў 2012 годзе.

Ход падзей
----------

Сутыкненні пачаліся 23 студзеня 2012 года ў сувязі з інцыдэнтам у Бені-Валідзе, калі байцы міліцыі «Брыгада 28 мая» хацелі арыштаваць мясцовых жыхароў пры нявысветленых абставінах. Байцы брыгады і яе штаб былі атакаваны мясцовымі апалчэнцамі, якія затым узялі на кантроль горад. Матывы двух асноўных варожых бакоў, «Брыгады 28 мая» і «Брыгады 93», застаюцца нявызначанымі і спрэчнымі. Канфлікт быў выкліканы, па першых паведамленнях, нападам прыхільнікаў забітага лідара краіны Кадафі на мясцовых чыноўнікаў Нацыянальнага Пераходнага Савета. Тым не менш мясцовыя племянныя лідары і жыхары адмаўлялі ўдзел прыхільнікаў Кадафі, заяўлялі, што іх мэтай было стварэнне ўласнага савета ў сваім горадзе. Міністр замежных спраў Вялікабрытаніі таксама тлумачыў, што гэта не напад прыхільнікаў Кадафі на сілы НПС, а наступства спрэчак паміж племяннымі лідарамі і новай уладай.

Лівійскі ўрад пасля правёў перамовы, каб аднавіць нармальныя адносіны з саветам Бені-Валіда, але пры гэтым захоўваў ваенную прысутнасць побач горада. Як перамовы ні да чаго не прывялі, у кастрычніку ўрад адправіў больш войск, каб паўторна ўзброена ўзяць кантроль над горадам. Інтэнсіўны абстрэл Бені-Валіда пачаўся 18 кастрычніка, ужо наступным днём сілы ПНС цалкам занялі горад.

Зноскі
------

1. ↑  Nine Libyan forces killed in clashes with Qaddafi loyalists **(нявызн.)**. *Al Arabiya* (22 верасня 2012). Праверана 28 September 2012.
2. ↑  Qaddafi Loyalists Seize Bani Walid. Israelnationalnews.com (2012-01-24). Retrieved on 2012-09-30.
3. 1 2  'Pro-Kadhafi' attack kills four in Libya Архівавана 28 лютага 2014.
4. ↑  Pro-Gaddafi fighters retake Bani Walid **(нявызн.)**. *Al Jazeera* (24 студзеня 2012). Праверана 24 January 2012.
5. ↑  Pro-Gaddafi forces capture Bani Walid, 5 NTC troops killed — report **(нявызн.)**.  Russia Today (23 студзеня 2012).
6. ↑  Libye: Bani Walid, ville nostalgique de Kadhafi(нявызн.), *AFP* (27 January 2012). Праверана 25 September 2012.
7. ↑  *Lamloum, Imed*. Libya's Misrata tense after Kadhafi catcher's death **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Google News* (26 верасня 2012). Архівавана з першакрыніцы 23 лютага 2014. Праверана 20 October 2012.
8. ↑  Qaddafi loyalists take over Bani Walid **(нявызн.)**. *CBS News* (24 студзеня 2012). Праверана 20 October 2012.
9. ↑  State-linked Libyan militias shell Bani Walid **(нявызн.)**.  Аль-Джазира (18 кастрычніка 2012).
10. ↑  *Ali Shuaib*. Leader says Libya not «fully liberated» year after Gaddafi death **(нявызн.)**.  Reuters (20 кастрычніка 2012). Архівавана з першакрыніцы 16 красавіка 2013.
**Белуджыстан** — гістарычная вобласць на паўночным узбярэжжы Індыйскага акіяна, размешчаная на стыку рэгіёнаў Блізкі Усход і Індастан. Адміністрацыйна падзелены на правінцыі, якія ўваходзяць у склад сумежных дзяржаў: Афганістана (правінцыя Гільменд, правінцыя Кандагар), Ірана (Сістан і Белуджыстан) і Пакістана (правінцыя Белуджыстан). Пануючая рэлігія: іслам (Ханафіцкі мазхаб).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4005457-3 · LCCN: sh85011394 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Колб.
**Ігар Міхайлавіч Колб** (нар. 6 снежня 1971, г. Пінск, Брэсцкая вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

Біяграфія
---------

Скончыў Брэсцкі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. С. Пушкіна, настаўнік фізікі і матэматыкі.

Працаваў настаўнікам матэматыкі СШ № 5 г. Брэста; настаўнікам матэматыкі і інфарматыкі СШ № 2 г. Пінска; галоўным спецыялістам аддзела арганізацыйна-кадравай работы, начальнікам аддзела па справах моладзі, намеснікам начальніка аддзела адукацыі і па справах моладзі Пінскага гарвыканкама; дырэктарам гімназіі № 3 імя В. З. Каржа г. Пінска.

З’яўляўся дэпутатам Пінскага гарадскога Савета дэпутатаў дваццаць пятага — дваццаць сёмага скліканняў, членам прэзідыума Беларускай асацыяцыі дырэктараў школ.

Удастоены звання «Чалавек года горада Пінска — 2015».

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае трох сыноў.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь Архівавана 6 чэрвеня 2017.  (бел.)
**Каралеўства Чарнагорыя** (сербск.: *Краљевина Црна Гора, Kraljevina Crna Gora*) — дзяржава, якая знаходзілася ў паўднёва-ўсходняй Еўропе. Сталіцай каралеўства з’яўляўся горад Цэтынье. Дзяржаўнай валютай Чарнагорскага каралеўства быў чарнагорскі перпер.

Гісторыя
--------

Абвяшчэнне Чарнагорскага каралеўства, Цэтынье, 28 жніўня 1910
**Каралеўства Чарнагорыя** было абвешчана 28 жніўня 1910 года ў горадзе Цэтынье князем Чарнагорыі Ніколай I Петравічам, які прыняў пры гэтым тытул *караля Чарнагорыі Ніколы I*.

Балканская вайна 1912—1913 гадоў была адзначана актыўнымі дзеяннямі караля, але таксама і паслужыла адной з прычын будучага падзення каралеўства. Так, Чарнагорыя зрабіла шэраг тэрытарыяльных набыццяў, у прыватнасці за кошт Санджака занятага сумесна з сербскімі войскамі 30 мая 1913 года. Уваходжанне ў склад Чарнагорыі значнай тэрыторыі, насельніцтва якой ніякім чынам не падтрымлівала новых гаспадароў, паслужыла сур’ёзным крокам да крызісу.

Да таго ж, Вялікія дзяржавы запатрабавалі аддаць горад Шкодэр Албаніі, якая нядаўна атрымала незалежнасць, прытым, што страты Чарнагорыі падчас захопу горада ў Асманскай імперыі склалі каля 10,000 чалавек.

На працягу Першай сусветнай вайны (1914—1918) Чарнагорыя з’яўлялася саюзнікам Антанты. З 15 студзеня 1916 года па кастрычнік 1918 года краіна была акупавана Аўстра-Венгрыяй.

20 ліпеня 1917 года, паводле Дэкларацыі Корфу, было абвешчана зліццё Чарнагорыі з Сербіяй. 26 лістапада 1918 года Чарнагорыя афіцыйна ўвайшла ў склад Каралеўства Сербія. Тыя, хто не пагадзіўся з гэтым, у прыватнасці — прыхільнікі зрынутага караля Ніколы, працягвалі на працягу некалькіх гадоў партызанскае супраціўленне.

Гл. таксама
-----------

* Гісторыя Чарнагорыі
* Княства Чарнагорыя
* Чарнагорыя ў Першай сусветнай вайне

Спасылкі
--------

* Карта Чарнагорыі (1918)
* Карта
* Карта

| ⛭**Славянскія краіны** |
| --- |
| Усходнія славяне | Сцяг Беларусі Беларусь · Сцяг Расіі Расія · Сцяг Украіны Украіна |
| Заходнія славяне | Сцяг Польшчы Польшча · ✰ Сцяг Славакіі Славакія · Сцяг Чэхіі Чэхія |
| Паўднёвыя славяне | Сцяг Балгарыі Балгарыя · Сцяг Босніі і Герцагавіны Боснія і Герцагавіна · Сцяг Паўночнай Македоніі Паўночная Македонія  · Сцяг Сербіі Сербія · Сцяг Славеніі Славенія · Сцяг Чарнагорыі Чарнагорыя  · Сцяг Харватыі Харватыя |