recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Свята-Уваскресенская царква** — праваслаўны храм у цэнтры горада Ашмянаў Гродзенскай вобласці. Разам з касцёлам Святога Міхаіла Арханёла фарміруе сілуэт гістарычнай плошчы.

Гісторыя
--------

Царква да аднаўлення.
Царква пабудавана на месцы ліквідаванага дамініканскага касцёла і кляштара. Дазвол на пабудову царквы атрыманы 7 сакавіка 1873 года. Каштарыс і праект аўтарства Мікалая Чагіна былі зацверджаны ў 1875 годзе. Будаўніцтва пачалося ў верасні 1873 года, скончана ў жніўні 1883 года. Асвячона 4 верасня 1883 года архіепіскапам літоўскім і віленскім Аляксандрам.

У 1894 годзе на храм была выдзелена сума ў 600 рублёў паводле духоўнага завяшчання П. І. Медынцавай. У 1934 годзе святаром быў рэлігійна-грамадскі дзеяч беларускага замежжа Мікалай Лапіцкі.

Закрыта ў 1964 годзе, у 1990 годзе перададзена вернікам, адкрыта ў лютым 1992 года. Прастольнае свята — Дзень Святой Пасхі. Улетку 2001 года пры царкве ўрачыста адкрыта капліца, прысвечаная 2000-годдзю хрысціянства. Прысутнічаў епіскап Навагрудскі і Лідскі Гурый.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Крыжова-купальны храм з нізкімі прамавугольнымі бакавымі прыдзеламі і апсідай. Над сяродкрыжжам — 8-гранны светлавы барабан пад пакатым шатровым дахам, завершаным цыбулепадобным купалам на глухім 8-гранным барабане. Над прытворам узведзены 8-гранны ярус шатровай званіцы з макаўкай. Крылы прытвораў накрыты 2-схільнымі дахамі. Тры ўваходы (галоўны і 2 бакавыя) вырашаны манументальнымі парталамі з кілепадобнымі аркамі. Сцены крапаваны лапаткамі, апяразаны буйнымі аркатурнымі фрызамі. Сіметрыя архітэктурных плоскасцей падкрэслены лучковымі аконнымі праёмамі і плоскімі ліштвамі.
У інтэр’еры пануе 2-светлавая прастора сяродкрыжжа, у якое пры дапамозе ветразевай канструкцыі адкываецца 8-гранны барабан.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Гродзенская вобласць. — 371 с. іл. — С. 99
* Памяць: Ашмян. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / [Уклад. А. Р. Каранеўскі. — Мн.: БЕЛТА, 2003. — 686 с.

Спасылкі
--------

* Свята-Васкрасенская царква (Ашмяны) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Васкрасенская царква (Ашмяны) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Васкрасенская царква (Ашмяны) на сайце Radzima.org
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гродна (значэнні).
**«Гродна»** — гасцініца ў Гродне, размешчаная па вуліцы Паповіча, 5. Пабудавана ў 1985 годзе па праекце архітэктараў Ю. Патапава, У. Папова, У. Еўдакімава, Ю. Раманава.

Архітэктура
-----------

Першапачаткова была разлічана на 500 месцаў. Размешчана ў грамадскім цэнтры, які ўключае таксама рэстаран «Гродна» і кінатэатр «Кастрычнік». Кампазіцыйны цэнтр забудовы часткі вуліцы. Сілуэт ступеньчатага шаснаццаціпавярховага будынка актыўна ўспрымаецца з розных пунктаў горада. Жылы корпус складанай канфігурацыі і злучаны з ім будынак кінатэатра ўтвараюць адзіны комплекс, кампазіцыя якога заснаваная на кантрасце вышыннай жылой часткі і гарызантальнай пластыкі вынесенага двухпавярховага аб’ёму і будынка кінатэатра. Вакол цэнтральнай восі будынку гасцініцы — лесвічна-ліфтавага ядра — згрупаваны жылыя нумары. Засцерагальныя і нясучыя сцены будынка зробленыя з цэглы і абліцаваны керамічнай пліткай. У памяшканнях грамадскага прызначэння для афармлення інтэр’ераў выкарыстаны маналітныя жалезабетонныя дэкаратыўныя элементы, абліцоўка з граніту і мармуру, дэкаратыўныя свяцільні.

Для добраўпарадкавання тэрыторыі выкарыстаны дэкаратыўныя бетонныя пліты, каскадны фантан, кветнікі.

Рэканструкцыя
-------------

Да 2016 года гасцініца маральна састарэла. Частку памяшканняў здавалі пад офісы, тры паверхі — пад жытло. У 2016 годзе яе выкупіла гандлёва-прамысловая карпарацыя «Цюань Шэн» з правінцыі Ганьсу (Кітай) за $ 3,1 млн. У рэканструкцыю аб’екта інвестар планаваў укласці $ 15 млн. Там павінен быў з’явіцца гасцінічны комплекс Echeng з бізнес-цэнтрам, рэстаранамі, фітнес-цэнтрам, барам і начным клубам. У 2018 годзе пачалі працы па рэканструкцыі будынка. У 2020 годзе іх перапынілі праз пандэмію, але так і не аднавілі. Лёс праекта вырашыўся ў 2023 годзе пасля паездкі дэлегацыі Гродзенскай вобласці ў Кітай, у правінцыю Ганьсу. Гасцініцу вырашылі дабудоўваць у рамках інвестыцыйных праектаў па дзяржаўнай праграме «Беларусь гасцінная».

Крыніцы
-------

1. ↑  Что происходит в гостинице «Гродно» после продажи китайцам (+фото) (руск.)  **(нявызн.)**?. *Вечерний Гродно* (15 красавіка 2016). Праверана 14 лютага 2024.
2. ↑  Китайцы не отказываются от гостиницы «Гродно». У них проблемы с финансированием (руск.)  **(нявызн.)**?. *Hrodna.life - русская версия* (23 сакавіка 2021). Праверана 14 лютага 2024.
3. ↑  Восстанавливать Фару Витовта — это «кощунство», а судьба гостиницы «Гродно» будет решаться в Китае. Владимир Караник про строительство в Гродно (руск.)  **(нявызн.)**?. *Hrodna.life - русская версия* (14 лютага 2024). Праверана 14 лютага 2024.
4. ↑  *Цыганок, В.*. Станет ли Гродно в 2024 году более привлекательным для горожан и туристов?(нявызн.). *www.grodnoplustv.by*. Праверана 14 лютага 2024.

Літаратура
----------

* «Гродна» // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Васкрасенская царква.
**Свята-Васкрасенская царква** — мураваны праваслаўны храм у вёсцы Цераблічы Столінскага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца на вуліце Школьнай, 18а.

Гісторыя
--------

5 сакавіка 2012 года архіепіскап Стэфана багаславіў праект па будаванні храма.

10 лістапада 2012 года благачынны Столінскай акругі протаіерэй Рыгор Кажаноўскі здзейсніў закладку першага каменя і асвячэнне тэрыторыі. 9 красавіка 2013 года было пачата будаванне храма.

28 верасня 2014 года архіепіскап Стэфан асвяціў храм.

Зноскі
------

1. ↑  35. Приход храма Воскресения Христова д.Теребличи Столинского района **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 2 снежня 2019. Праверана 8 снежня 2019.
2. ↑  На Столинщине на один православный храм стало больше
**Cucullia argentea** (*Cucullia argentea*) — від насякомых з сямейства Соўкі.

Марфалагічныя прыкметы
----------------------

Размах крылаў 31-41 мм. Пярэднія крылы зялёныя з серабрыстымі завостранымі плямамі ля аснавання, у серадзінным поле і ў вяршыні крыла. Круглыя і пупышкападобныя серабрыстыя плямы ўнутры, праз іх праходзіць чорна-зялёны штрых. Заднія крылы белыя, ля вонкавага краю аліўкава-бурыя. Махры на абедзвюх парах крылаў белыя.

Распаўсюджанне
--------------

Еўропа і палеарктычная Азія акрамя поўначы: Каўказ, паўднёвы Урал, Сібір, Сярэдняя і Цэнтральная Азія, Далёкі Усход, Манголія, Манчжурыя, Карэя і Японія.

Ва Украіне распаўсюджаны на Палессі, у лесастэпе і стэпе.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Дае 1 генерацыю ў год. Лёт імага назіраецца з канца мая да жніўня. Вусень развіваецца на розных відах палыну, дарослага вусеня можна знайсці ў верасні-кастрычніку. Засяляе цалінныя ўчасткі стэпу, сухія пашы, паляны, ускрайкі лесу, на поўначы і захадзе арэала — пясчаныя арэны.

Пагрозы і ахова
---------------

Пагрозы — узворванне стэпаў і пашаў. Ахова не ажыццяўляецца. Трэба захаваць цалінныя ўчасткі сухіх стэпаў і пашаў.

Спасылкі
--------

* Чырвоная кніга Украіны

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779197342 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кананчук.
**Тацця́на Пятро́ўна Кананчу́к** (2 верасня 1966, в. Ходарава, Слаўгарадскі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі педагог і палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V і VI скліканняў.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 2 верасня 1966 года ў в. Ходарава Слаўгарадскага раёна Магілёўскай вобласці.

Скончыла Магілёўскі педагагічны інстытут імя А. А. Куляшова, настаўнік матэматыкі.

Працавала настаўнікам матэматыкі Аляксандраўскай васьмігадовай школы Слаўгарадскага раёна Магілёўскай вобласці; намеснікам дырэктара па выхаваўчай рабоце СШ № 1 г. Слаўгарада; дырэктарам СШ № 2 г. Слаўгарада; старшынёй Слаўгарадскага раённага Савета дэпутатаў.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання, была намеснікам старшыні Пастаяннай камісіі папытаннях экалогіі, прыродакарыстання і чарнобыльскай катастрофы.. З 2016 года — дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаная медалём «За працоўныя заслугі».

Асабістае жыццё
---------------

Замужам, мае дваіх дзяцей.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 462 «Аб узнагароджанні» **(нявызн.)**.  Афіцыйны інтэрнэт-партал Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (26 лістапада 2018).

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь Архівавана 14 чэрвеня 2017.  (бел.)
**Армін Мюлер-Шталь** (ням.: Armin Müller-Stahl; нар. 17 снежня 1930) — нямецкі акцёр, лаўрэат шматлікіх сусветных кінаўзнагарод і намінант на прэмію «Оскар» (1997).

У 1976 годзе Армін Мюлер-Шталь падпісаў адкрыты ліст пратэсту супраць пазбаўлення грамадзянства ГДР барда Вольфа Бірмана, пасля чаго яго ўсё радзей сталі здымаць у кіно. У 1980 годзе эміграваў у Заходні Берлін.

На Захадзе ён граў у вядомых рэжысёраў у карцінах «Лола» і «Туга Веранікі Фос» Райнера Вернера Фасбіндэра, «Каханне ў Германіі» Анджэя Вайды, «Палкоўнік Рэдль» Іштвана Саба.

У канцы 1980-х Мюлер-Шталь атрымаў запрашэнне ў Галівуд. Сыграў ролю бацькі яўрэйскага сямейства ў карціне Бары Левінсана "Авалон" (1990). У 1991 годзе здымаўся ў фільмах Стывена Содэрберга «Кафка» і Джыма Джармуша «Ноч на Зямлі», дзе ён выступіў у ролі таксіста-эмігранта з Усходняй Германіі. У 1996 годзе адбыўся рэжысёрскі дэбют Мюлер-Шталя - фільм "Гутарка з пачварай". У тым жа годзе зняўся ў драме "Бляск", за які быў намінаваны на прэмію "Оскар" за лепшую мужчынскую ролю другога плана.

Адны з яго апошніх прац — «злодзей у законе» у фільме Дэвіда Кроненберга «Загана на экспарт» (2007) і роля ў расійскім ваенным серыяле Аляксандра Бураўскага «Ленінград» пра блакаду Ленінграда.

У снежні 2011 года Армін Мюлер-Шталь упершыню з 1938 года наведаў свой родны горад, дзе яму было прысвоена званне ганаровага грамадзяніна Савецка (былога Тыльзіта).
*Popeye the Sailor Meets Sindbad the Sailor*
**Марак Папай** (англ.: Popeye the Sailor, імя утворанае ад англ.: pop-eyed «выпуклы», «лупавокі», буквальна «лупавок») — выдуманы герой коміксаў і мультфільмаў.

У большасці выпадкаў Папай паўстае перад чытачамі і гледачамі мараком сярэдняга веку з незалежным характарам, своеасаблівым галосам і манерай мовы (скажае слова і «глытае» гукі). Ён увесь час жмурыць адно вока (верагодна з-за яго адсутнасці). У яго непрапарцыйна развітыя перадплечча, на якіх вытатуяваны два якары (радзей — адзін), у большасці мультфільмаў таксама непрапарцыйна вялікія лыткі. У роце Папай нязменна трымае люльку для палення з кукурузнага качана (якую ён часта выкарыстоўвае як боцманскі свісток). Звычайна, Папай адрозніваецца ў паўсядзённым жыцці велізарнай сілай (можа вольна падняць раяль, буйная жывёла (напрыклад, слона), а таксама цяжкую тэхніку на кшталт самалёта), але у крытычнай сітуацыі, сутыкнуўшыся з надзвычайнай складанасцю, з'ядае банку шпіната і стае у шмат разоў мацней.

Зноскі
------

1. ↑  Прынята лічыць, што Папай пазбавіўся вока пры нявысветленых абставінах. Аднак у розных мультфільмах у няго прыжмураныя то левае, то правае вока (часам нават у адным і тым жа фільме), а у больш пазнейшых мультфільмах сустракаюцца кадры, на якіх абодва вока Папая адкрытыя.
**Дом лесапрамыслоўца** — былы дом лесапрамыслоўца ў гарадскім пасёлку Парычы Гомельскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Сацыялістычная, 2.

Гісторыя
--------

Пабудаваны на цагляным падмурку купцом першай гільдыі Зэлікам Гарэлікам у пачатку XX стагоддзя.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў доме лесапрамыслоўца знаходзілася гестапа. У пасляваенныя гады — яслі. А з 1981 года будынак быў музычнай школай. У 2006 годзе дом лесапрамыслоўца быў моцна пашкоджаны пажарам: страчаны дах. У 2009 годзе будынак быў перададзены спартыўнай школе, а ў 2014 годзе прыватнаму вытворчаму ўнітарнаму прадпрыемству «Светлагорскі Леснарыхтпрам» для дэмантажу і аднаўленню будынка на хутары Міколін Востраў.

Архітэктура
-----------

Дом пабудаваны з дрэва на высокім мураваным цокалі. Будынак накрыты вальмавым дахам. Высокія сцены прарэзаны лучковымі аконнымі праёмамі, ліштвы якіх завершаны фігурнымі франтончыкамі, упрыгожанымі тонкімі расліннымі арнаментамі і выявамі львоў. Такое дэкаратыўна-мастацкае афармленне ліштваў характэрна для многіх народных пабудоў раёна.

Зноскі
------

1. ↑  Бывший дом лесопромышленника г.п. Паричи, ул. Социалистическая, 2 **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 28 студзеня 2022. Праверана 13 ліпеня 2021.
**Вялі́кае Я́зна** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Авута, за 38 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Мёры, каля вёскі Язна.

Назва
-----

Поўны аналаг назве Язна — літоўскі гідронім *Jieznas*. Яго параўноўваюць з назвай літоўскай ракі *Iežesta*, латвійскай *Iež-upe*, звязваючы з літоўскім *iežti, aižyti* "лушчыць, лупіць; праразаць, раздзіраць".

Так жа сама называюцца возера Язна пад Ушачамі і паўднёвапскоўскае возера Язна. Усе тры гэтыя азёры — вузкія і выцягнутыя, таму адпавядаюць сваёй балцкай назве (запоўненая вадой вузкая і доўгая "проразь", як калі пачынаюць лушчыць гарохавы струк).

Водаапісанне
------------

Плошча паверхні возера 1,5 км². Даўжыня 3,2 км, найбольшая шырыня 1 км. Даўжыня берагавой лініі 9,6 км. Найбольшая глыбіня 6,5 м. Аб’ём вады 5,5 млн. м³. Плошча вадазбору 60,7 км².  

Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны разараныя, месцамі пад хмызняком, ва ўсходняй і паўднёва-ўсходняй частках высокія і стромкія. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія. Дно пясчанае, глыбей 3—4 м ілістае. У паўднёва-заходняй частцы востраў плошчай 0,5 га.  

Падводная расліннасць пашырана да глыбіні 3 м. У Вялікае Язна ўпадае рака Ісцянка, выцякае пратока (рака Ісцянка) у раку Авута. Злучана пратокай з возерам Малое Язна.

У возеры водзяцца лешч, шчупак звычайны, акунь, плотка, лінь і іншыя віды рыб.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 369. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 19. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Вялікае Язна Архівавана 28 жніўня 2015.

1. ↑  A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 128, 135, 136.
Хунвейбіны ў 1966 годзе
**Хунвейбіны** — члены моладзевых штурмавых атрадаў, якія выкарыстоўваліся Маа Цзэдунам падчас культурнай рэвалюцыі для барацьбы з палітычнымі супернікамі.

Пачаткам руху хунвейбінаў лічыцца выступ 25 мая 1966 года выкладчыцы філасофіі Пекінскага ўніверсітэта Не Юаньцзы з жорсткай крытыкай «буржуазнай» універсітэцкай адміністрацыі і заклікам моладзі згуртавацца ў барацьбе з рэвізіяністамі. 29 мая вучні школы пры Універсітэце Цынхуа аб’ядналіся ў 1-ы атрад, які назвалі сябе хунвейбінамі; 2-і атрад — у Пекінскім універсітэце — узначаліла сама Не Юаньцзы. Да ліпеня 1966 года атрады хунвейбінаў паўсталі амаль ва ўсіх вышэйшых і сярэдніх школах Кітая. 1 жніўня ў Пекіне адбыўся 11-ы Пленум 8-га складу ЦК Камуністычнай партыі Кітая, верх на якім атрымалі прыхільнікі Маа. Хунвейбіны абвяшчаліся «адважным застрэльшчыкам вялікай пралетарскай культурнай рэвалюцыі», якой наканавана знішчыць «чатыры перажыткі» старой культуры і стварыць новую рэвалюцыйнаю дзяржаву. 18 жніўня на плошчы Цяньаньмэнь для сустрэчы з Маа Цзэдунам сабралося каля 1 мільёна хунвейбінаў. Атрады хунвейбінаў былі адпраўленыя ў розныя гарады Кітая (ім забяспечваўся бясплатны праезд), штурмавікі паўсюдна знішчалі і апаганьвалі культурныя помнікі (асабліва ў некітайскіх рэгіёнах КНР); толькі некаторыя аб’екты па загадзе Чжоу Эньлая былі ўзятыя пад ахову арміі. Навукоўцы, пісьменнікі, настаўнікі, абвінавачаныя ў «буржуазнасці» або «рэвізіянізме», цярпелі ганенні, збіванні, забойства, іх хаты рабавалі; той жа лёс чакаў партыйных чыноўнікаў, якія не ўваходзілі ў лік самых блізкіх паплечнікаў Маа.

З лютага 1967 года асобныя часці Народна-вызваленчай арміі Кітая прыступілі да ліквідацыі найбольш радыкальных атрадаў хунвейбінаў. Улетку 1968 года на сустрэчы ў Пекіне Маа Цзэдун загадаў лідарам хунвейбінаў спыніць дзейнасць іх атрадаў. Самыя радыкальныя хунвейбіны былі расстраляныя і кінутыя ў турмы, астатнія адпраўленыя «на перавыхаванне» у сельскія раёны КНР. Афіцыйна пра роспуск руху было абвешчана ў 1978.

Літаратура
----------

* *Сяошэн Лян*. Споведзь былога хунвэйбіна. Мінск 1999; Вусоў В. Н. Хунвэйбіны // Духоўная культура Кітая. М. 2009. Т. 4.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n50078639 · NKC: ko20201084433 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Маэстра (значэнні).

**«Маэ́стра»** (англ.: Maestro) — амерыканскі біяграфічны фільм, заснаваны на біяграфіі кампазітара Леанарда Бернстайна, зняты Брэдлі Куперам па сцэнары, напісаным ім у суаўтарстве з Джошам Сінгерам. Прадзюсарамі фільма сталі Марцін Скарсэзэ, Стывен Спілберг і Тод Філіпс, а таксама сам Купер, які сыграў у карціне галоўную ролю.

Прэм’ера адбылася ў верасні 2023 года на 80-м Венецыянскім кінафестывалі, дыстрыбутарам карціны з’яўляецца Netflix.

Фільм атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў і быў названы Нацыянальным савем кінакрытыкаў і Амерыканскім інстытутам кінамастацтва адным з 10 найлепшых фільмаў 2023 года.

Сюжэт
-----

Галоўны герой фільма — амерыканскі кампазітар Леанард Бернстайн. У цэнтры сюжэту гісторыя кахання Бернстайна і актрысы Феліцыі Мантылігр.

У ролях
-------

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Брэдлі Купер | Леанард Бернстайн  Леанард Бернстайн  |
| Кэры Маліган | Феліцыя Мантылігр  Феліцыя Мантылігр  |

Зноскі
------

1. ↑  *Lewis, Hilary*. National Board of Review Names 'Killers of the Flower Moon' Best Film of 2023 (англ.). *The Hollywood Reporter* (6 снежня 2023). Праверана 6 снежня 2023.
2. ↑  AFI Awards Film Top 10: 'Barbie', 'Oppenheimer', 'Maestro', 'Killers of the Flower Moon' Among Org's Best of 2023 **(нявызн.)** (7 снежня 2023).

Спасылкі
--------

* Maestro на Netflix  (англ.)
* Maestro на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
**Горы Юінта** (англ.: Uinta Mountains) — горны хрыбет на паўночным усходзе штата Юта і поўдні штата Ваёмінг, ЗША. З’яўляецца часткай Скалістых гор, а таксама самым высокім хрыбтом ў кантынентальных штатах, які распасціраецца з усходу на захад. Размешчаны прыкладна за 160 км на ўсход ад горада Солт-Лэйк-Сіці. Вышэйшы пункт хрыбта — Кінгс-Пік, вышыня якога 4123 м.

Паўднёвыя і ўсходнія схілы хрыбта знаходзяцца пераважна ў басейне ракі Каларада. Тут працякаюць такія рэкі як Блэк-Форк і Дучэснэ, якія з’яўляюцца прытокамі ракі Грын-Рывер. Грын-Рывер, найбуйнейшы прыток ракі Каларада, робіць велізарную пятлю, агінаючы усходні ўскраек хрыбта Юінта. На заходніх схілах хрыбта бяруць пачатак рэкі Бэр і Вебер, якія нясуць свае воды ў Вялікае Салёнае возера. На паўднёвай баку хрыбта пачынаецца рака Прова, якая ўпадае ў возера Юта, якое злучаецца з возерам Вялікае Салёнае праз раку Джордан. У раёне хрыбта размешчана мноства невялікіх азёр. Большая частка хрыбта Юінта атрымлівае менш за 1000 мм ападкаў у год. Найбольш высокія пікі застаюцца пакрытымі снегам большую частку года, за выключэннем перыяду з канца ліпеня да пачатку верасня.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85139328 · NKC: ge805565 · VIAF: 236098054 |
**Жэнеўская канферэнцыя (1954)** — міжнародная канферэнцыя, якая праходзіла ў Жэневе з 26 красавіка па 21 ліпеня 1954 года пры ўдзеле міністраў замежных спраў СССР, КНР, Вялікабрытаніі, ЗША і Францыі, у падрыхтоўцы дамоў удзельнічалі таксама прадстаўнікі КНР, ДРВ, Камбоджы, Лаоса і Паўднёвага В’етнама.

На канферэнцыі разглядаліся карэйскі і індакітайскі пытанні. Абмеркаванне праблемы ўз’яднання Карэі завяршылася безвынікова. Другая палова канферэнцыі была прысвечана лёсу Індакітая. На яе ход аказаў вялікі ўплыў паражэнне французскага экспедыцыйнага корпуса пры Д’енб’енфу, якок адбылося непасрэдна падчас канферэнцыі. 21 ліпеня былі заключаны Жэнеўскія дамовы, якія завяршылі каланіяльную вайну Францыі ў Індакітаі і вызначылі далейшы лёс былых французскіх калоній у рэгіёне. Дамовы, у прыватнасці, прадугледжвалі:

* спыненне агню;
* часовы падзел В’етнама на дзве часткі па 17-й паралелі (дзе стваралася дэмілітарызаваная зона), з перагрупоўкай В’етнамскай народнай арміі на поўнач і сіл Французскага Саюза на поўдзень;
* правядзенне ў ліпені 1956 года свабодных выбараў у абедзвюх частках краіны з мэтай вызначэння будучага палітычнага рэжыму і ўз’яднанні краіны;
* дэмілітарызацыю і нейтралітэт В’етнама, Лаоса, Камбоджы;
* забарона на пастаўкі ўзбраення, боепрыпасаў і ваенных матэрыялаў у гэтыя краіны;
* стварэнне Міжнароднай камісіі па кантролі для назірання за рэалізацыяй дамоў.

Жэнеўскія дамовы не былі падпісаны ЗША.

Выкананне Жэнеўскіх дамоў было сарвана ў выніку абвяшчэння ў кастрычніку 1955 года Рэспублікі В’етнам у паўднёвай частцы В’етнама і адмовы прэзідэнта гэтай краіны Нго Дзінь З’ема ад правядзення свабодных выбараў. Міжнародная камісія па кантролі не здолела выканаць сваіх функцый і фактычна бяздзейнічала. Падчас Другой Індакітайскай вайны дамовы 1954 года ўвесь час парушаліся ЗША і Паўночным В’етнамам.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Віён.

**Жак Віён** (фр.: Jacques Villon, сапраўднае імя — *Гастон Эміль Дзюшан* (Gaston Émile Duchamp); 31 ліпеня 1875, Данвіль, Эр — 9 чэрвеня 1963, Пюто) — французскі жывапісец і графік.

Жыццё і творчасць
-----------------

Ж. Віён нарадзіўся ў шматдзетнай сям’і натарыуса. Ён быў старэйшым братам вядомых мастакоў Раймона Дзюшана-Віёна, Марселя Дзюшана і Сюзанны Дзюшан. Пасля заканчэння школы Ж. Віён вывучае ў Руане права і потым некоторое час працуе натарыусам. У 1894 годзе ён пакідае Нармандыю і прыязджае ў Парыж. У тым жа годзе ён мяняецца імя на псеўданім, прыняты ім у гонар любімых ім аўтараў — А. Дадэ і Ф. Віёна. У 1894—1906 гадах мастак як карыкатурыст супрацоўнічае з рознымі парыжскімі газетамі і часопісамі (напрыклад, з Gil Blas, Chat Noir і L’Assiette au beurre). Акрамя гэтага, ён стварае шэраг плакатаў у стылі Тулуз-Латрэка — за перыяд з 1899 па 1909 гады ён выпускае 60 каляровых плакатаў.

У 1910 годзе Ж. Віён пераезжае ў невялікі горад Пюто пад Парыжам, дзе жыве да канца сваёй жыцця. Тут ён стварыў каля 700 палотнаў. У 1913 годзе мастак прымае ўдзел у знакамітай нью-ёркскай выставе сучаснага мастацтва — Эрморы-шоу. У 1910 годзе ён становіцца адным з стваральнікаў групы мастакоў-кубістаў Пюто. У 1912 годзе Ж.Віён сумесна з такімі майстрамі, як Марсель Дзюшан, Хуан Грыс, Франсіс Пікабіа і Альбер Глез, арганізоўваюць кубісцкую групу Залатое сячэнне (Section d’Or).

Пасля заканчэння Першай сусветнай вайны Ж.Віён захапляецца графічным мастацтвам, аднак не астаўляе і жывапіс. У 1919 годзе паяўляюцца яго першыя абстрактныя работы. У 1940—1960-я гады мастак шмат займаецца кніжным ілюстраваннем.

Зноскі
------

1. 1 2  Jacques Villon<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Jacques Villon // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 31 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
4. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1124259 · BNF: 11928415b · CONOR: 168625507 · GND: 118768506 · ISNI: 0000000108846287 · LCCN: n50014470 · NKC: jn20030617004 · NTA: 069117748 · NUKAT: n94202252 · PTBNP: 56835 · LIBRIS: 99896 · SUDOC: 05056174X · VIAF: 32004174 · ULAN: 500003616 |

 |
**Хаўер Эспат Самара** (катал.: Xavier Espot Zamora) (24 ліпеня 1949, Барселона, Каталонія, Іспанія) — андорскі юрыст, дзяржаўны і палітычны дзеяч. Кіраўнік урада Княства Андора з 16 мая 2019 года.

25 ліпеня 2012 года прызначаны міністрам юстыцыі і ўнутраных спраў, займаў гэтую пасаду да 2016 года.

У 2016 да 28 лютага 2019 года з’яўляўся міністрам юстыцыі, сацыяльных і ўнутраных спраў.

Крыніцы
-------

1. ↑  Xavier Espot jura el càrrec de cap de Govern (катал.). *Govern d'Andorra* (16 мая 2019). Архівавана з першакрыніцы 17 мая 2019. Праверана 28 лютага 2024.

Спасылкі
--------

 У Вікіцытатніку ёсць старонка па тэме **Хаўер Эспат Самара**
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хаўер Эспат Самара
***Ancoracysta*** — род мікробаў-эукарыётаў, які ўключае віды {{bt-bellat||*Ancoracysta twista}}* і {{bt-bellat||*Ancoracysta marisrubri}}*. Драпежны пратыст, роднасны {{bt-bellat||Haptista}}.

Апісанне
--------

*Ancoracysta* быў упершыню апісаны ў часопісе Current Biology у лістападзе 2017 года. Ён быў знойдзены ва ўзоры, сабраным з паверхні трапічнага акварыўмнага каралу з атраду {{bt-bellat||Scleractinia}}. *Ancoracysta* актыўна харчуецца *{{bt-bellat||Procryptobia sorokini}}*, верагодна, робячы здабычу нерухомай пры дапамозе вылучэння раней невядомага тыпу {{нп3|Экструсома|экструсомы|ru|Экструсома}}, якая атрымала назву анкарацыст.

Генетычны аналіз паказвае, што *Ancoracysta* не валодае цесным сваяцтвам з якой-небудзь вядомай групай. Бліжэйшымі сваякамі гэтага віду з'яўляюцца, хутчэй за ўсё, *{{bt-bellat||Haptophyta*}} і *{{bt-bellat||*Centrohelida}} з групы *{{bt-bellat||*Haptista}}. Ён характэрны наяўнасцю багатага генамі мітахандрыяльнага геному, найбуйнейшага з вядомых за межамі *{{bt-bellat||*Jakobea}} або *{{bt-bellat||Diphylleia rotans}}*. Характэрна тое, што ён, мабыць, утрымлівае як кадаваную ядром сістэму голацытахрому c-сінтазы III, так і кадаваную мітахондрыямі сістэму паспявання бактэрыяльнага цытахрому c-I.

Таксанамія
----------

У даследаванні 2018 года Кавальер-Сміт, Чаа і Люіс стварылі новы падтып і наступныя больш нізкія рангі для *{{bt-bellat||Ancoracysta twista}}*. Яны таксама стварылі новую камбінацыю для *Colponema marisrubri* (Mylnikov & Tikhonenkov, 2009), якая структурна і філагенетычна вельмі блізкая *A. twista*, пераназваўшы яе ў *{{bt-bellat||Ancoracysta marisrubri}}*.

У 2022 годзе *A. twista* вызначылі ў новую групу *{{bt-bellat||*Provora}}, роднасную іншым надгрупам *{{bt-bellat||*Diaphoretickes}}, уключаючы Haptista, але за межамі апошніх.

Спасылкі
--------

* Katarina Zimme, Denis Tikhonenkov (November 20, 2017). "A Newly Identified Species Represents Its Own Eukaryotic Lineage". *The Scientist*.

1. 1 2 3  Janouškovec J, Tikhonenkov DV, Burki F, Howe AT, Rohwer FL, Mylnikov AP, Keeling PJ. «A New Lineage of Eukaryotes Illuminates Early Mitochondrial Genome Reduction», *Current Biology* 2017, DOI:10.1016/j.cub.2017.10.051
2. ↑  Tikhonenkov, Denis V.; Mikhailov, Kirill V.; Gawryluk, Ryan M. R.; Belyaev, Artem O.; Mathur, Varsha; Karpov, Sergey A.; Zagumyonnyi, Dmitry G.; Borodina, Anastasia S.; Prokina, Kristina I.; Mylnikov, Alexander P.; Aleoshin, Vladimir V.; Keeling, Patrick J. (2022). "Microbial predators form a new supergroup of eukaryotes". *Nature*. **612** (7941): 714–719. Bibcode:2022Natur.612..714T. doi:10.1038/s41586-022-05511-5. PMID 36477531. S2CID 254436650.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ціхаміраў.

**Дзмітрый Ціхаміраў** (нар. 21 красавіка 1999, Мінск) — беларускі футбаліст, нападнік клуба «Слонім-2017».

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец клуба «Мінск», з 2017 года пачаў выступаць за дубль. У кастрычніку і лістападзе 2018 года гуляў таксама ў Юніёрскай лізе УЕФА. Да сезона 2019 рыхтаваўся разам з асноўнай камандай «Мінска». 5 мая 2019 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы матча супраць брэсцкага «Дынама» (1:2).

У ліпені 2019 года далучыўся да наваполацкага «Нафтана», дзе чаргаваў выхады ў стартавым складзе і на замену. У студзені 2020 года пасля вяртання з арэнды пачаў падрыхтоўку да сезона ў складзе «Мінска», аднак неўзабаве далучыўся да пінскай «Хвалі», якая ў лютым узяла нападніка ў арэнду. У складзе пінскай каманды звычайна выхадзіў на замену.

У жніўні 2020 года пакінуў «Хвалю» і неўзабаве стаў іграком «Оршы». Замацаваўся ў стартавым складзе каманды, за паўгады забіў 5 галоў у Першай лізе. Па заканчэнні сезона 2020 пакінуў аршанскі клуб і адправіўся служыць у армію.

У пачатку 2022 года зноў далучыўся да «Оршы», аднак у красавіку атрымаў траўму і выбыў да канца сезона. У жніўні 2023 года далучыўся да «Слоніма-2017».

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Дывізіён | Клуб | Краіна | Матчы | Галы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2017 | дубль | Мінск | Беларусь | 10 | 3 |
| 2018 | дубль | Мінск | Беларусь | 15 | 9 |
| 2019 (1) | Д1 | Мінск | Беларусь | 2 | 0 |
| 2019 (2) | Д2 | Нафтан | Беларусь | 14 | 3 |
| 2020 (1) | Д2 | Хваля | Беларусь | 8 | 0 |
| 2020 (2) | Д2 | Орша | Беларусь | 11 | 5 |
| 2022 | Д2 | Орша | Беларусь | 2 | 0 |
|

Крыніцы
-------

1. ↑
2. ↑  Ряды "Нафтана" пополнили Борисов и Тихомиров
3. ↑  "Минск" вышел из отпуска. Разин рассказал о ближайших планах (ВИДЕО)
4. ↑  "Волна" арендовала нападающего Тихомирова у "Минска"
5. ↑  "Волна" рассталась с тремя игроками
6. ↑  "Орша" подписала двух молодых футболистов
7. ↑  Исход "Барановичей", тайна "Орши", подкрепление "Осиповичей". Аутсайдеры первой лиги (+ таблица трансферов)
8. ↑  Дмитрий Тихомиров стал новичком "Слонима-2017" (руск.). *football.by* (1 жніўня 2023). Праверана 1 жніўня 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
**Кеда́х** (малайск.: Kedah Darul Aman, джаві:قدح) — султанат і адзін з 13 штатаў федэратыўнай дзяржавы Малайзія.

Агульная інфармацыя
-------------------

Кедах размешчаны на паўночным захадзе паўвострава Малака, на яго заходнім узбярэжжы і абмываецца Андаманскім морам. У склад штата ўваходзіць таксама група астравоў Лангкаві. На поўначы мяжуе з Тайландам і малайзійскім штатам Перліс, на поўдні і паўднёвым захадзе — са штатамі Пінанг і Перак.

Плошча Кедаха — 9425 км². Насельніцтва — 1947651 чалавек (2010). Шчыльнасць насельніцтва — 206,65 чал./км². Кедах адносіцца, разам з Трэнгану, Келантанам, Перлісам і Пахангам, да той меншасці заходнемалайзійскіх штатаў, дзе малайцы складаюць большасць насельніцтва. У Кедах малайцаў 75,5 % ад агульнай колькасці жыхароў, кітайцаў — 14 %, індыйцаў — 7 %.

Адміністрацыйны цэнтр Кедаха — горад Алар-Сетар. Па сваім дзяржаўным ладзе Кедах з’яўляецца спадчыннай манархіяй, султанатам. Кіраўнік дзяржавы — султан, Туанку Салехудзін ібні Аль-Мархум Султан Бадлішах. Ён займае гэтую пасаду з 12 верасня 2017 года.

Да яго султанам быў яго зводны брат Туанку Абдул Халім Муадзам Шах. Адзіны малайзійскі манарх, які двойчы быў каралём краіны. З 1970 года па 1975-ы і з 2011-га па 2016-ы ён узначальваў Малайзію.

Зноскі
------
**Ленінская партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная ў снежні 1942 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Дзятлаўскага, Зэльвенскага, Мастоўскага, Жалудоцкага, Казлоўшчынскага, Васілішкаўскага, Шчучынскага раёнаў. 15 ліпеня 1944 года брыгада (1184 партызан, 3 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй. Камандзірам брыгады Сінічкіну і Булату прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Склад
-----

Брыгада была створана на базе атрадаў «Перамога», імя Варашылава, «Барацьба». Атрады 54-ы і імя Калініна былі перададзены для фарміравання партызанскай брыгады імя К. Я. Варашылава. У чэрвені 1943 года на базе атрадаў імя Варашылава, «Іскра», «Кастрычніцкі» і «Балтыец» была створана партызанская брыгада «Перамога». На момант злучэння з Чырвонай Арміяй у склад брыгады ўваходзілі:

* атрад «Барацьба»;
* атрад «Непераможны»;
* атрад «Чырвонагвардзейскі».

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* Ф. М. Сінічкін;
* Б. А. Булат;
* Г. А. Шубін.

### Камісар

* Р. В. Макараў

### Начальнікі штаба

* Б. А. Булат;
* М. М. Пацалуеў;
* Г. А. Шубін.

Гісторыя
--------

Партызаны разам з іншымі брыгадамі і атрадамі разбілі нямецкія гарнізоны ў вёсках Дзярэчын Зэльвенскага раёна, Руда Яварская, Казлоўшчына Казлоўшчынскага, Накрышкі Дзятлаўскага раёнаў. Вялі баі ў снежні 1942 года супраць карнікаў на рацэ Шчара, у сакавіку 1943 года ў час выхаду з акружэння ў Дубароўскіх лясах і ў чэрвені 1944 года — абарончыя баі разам з брыгадамі «Перамога» і імя Варашылава. На чыгуначных участках Баранавічы — Ліда, Ліда — Ваўкавыск, Баранавічы — Ваўкавыск толькі ў жніўні 1943 года падарвалі ці пашкодзілі больш за дзевяць эшалонаў, 5 чыгуначных мастоў, у аперацыі «рэйкавая вайна» — больш за 450 рэек, папсавалі 5,5 км тэлеграфна-тэлефоннай лініі, падбілі танк, 4 аўтамашыны.

Памяць
------

* У 1967 годзе каля вёскі Трахімавічы Дзятлаўскага раёна ў гонар атрада «Непераможны» пастаўлена стэла і ў 1967 годзе каля вёскі Паўлава ва ўрочышчы Руда насыпаны курган Славы.
* У 1980 годзе каля вёскі Шымкі Мастоўскага раёна ў гонар атрада «Чырвонагвардзейскі» пастаўлена стэла.

Гл. таксама
-----------

* Рудаяварскія баі (1942, 1944)

Зноскі
------

1. ↑  арганізаваны ў маі 1942 года

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юрэвіч.
**Вадзім Аляксандравіч Юрэвіч** (15 (27) кастрычніка 1872, Асіповічы, Мінская губерня — 26 лютага 1963, Нью-Ёрк, ЗША) — эпідэміёлаг, генерал медыцынскай службы, доктар медыцыны, прафесар.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Пецярбургскім універсітэце, скончыў Ваенна-медыцынскую акадэмію ў Санкт-Пецярбургу. Падчас Першай сусветнай вайны арганізоўваў медыцынскую і эвакуацыйную службу, працаваў у зоне Бухарскай эпідэміі тыфу (1916).

З першага дня Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года далучыўся да рэвалюцыянераў. Вёў перамовы з камандаваннем Петрапаўлаўскай крэпасці і пераканаў здаць крэпасць. Быў прызначаны грамадскім начальнікам горада (да ліпеня 1917 года). Падчас Грамадзянскай вайны працаваў лекарам у Белай арміі.

У 1920 годзе эміграваў у Канстанцінопаль. Жыў і працаваў у Празе, Парыжы (сярод іншага, у зоне эпідэмій у Індакітаі). У 1946 годзе пераехаў у ЗША.

Аўтар шэрагу навуковых прац. Жыў і памёр у Нью Ёрку. Пахаваны ў Джэксане (Нью-Джэрсі).

Зноскі
------

1. ↑  Юрэвіч Вадзім Аляксандравіч (27.10.1872 — 26.02.1963)(недаступная спасылка)
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 9466151778243618130003 |
**Махамат Хасан Булмае** (фр.: Mahamat Hassan Boulmaye; нар. 20 чэрвеня 1972, Нджамена, Чад) — лідар чадскай узброенай групоўкі «Савет ваеннага камандавання выратавання рэспублікі».

Біяграфія
---------

З 1991 па 1996 год вучыўся ў ліцэі Фелікса Эбуэ ў Нджамене, дзе атрымаў ступень бакалаўра. Затым паступіў на факультэт моў і сацыяльных навук Універсітэта Бліды ў Алжыры, дзе ў 2001 годзе атрымаў ступень магістра па спецыяльнасці выкладанне французскай мовы як замежнай. Пасля прадоўжыў вучобу ва Універсітэце Франсуа-Рабле ў Туры. У 2005 годзе атрымаў дыплом DEA па сучаснай і параўнальнай літаратуры. Булмае абараніў дысертацыю, але пасля кінуў вучобу, каб удзельнічаць ва ўзброенай барацьбе.

Спачатку ён далучыўся да Аб’яднання сіл за дэмакратыю і развіццё, дзе быў на пасадах генеральнага скарбніка і камісара сувязі. У 2009 годзе часова пакінуў паўстанцкую дзейнасць. У 2016 годзе далучыўся да «Фронту перамен і згоды ў Чадзе». Пазней стварыў уласную групоўку «Савет ваеннага камандавання выратавання рэспублікі».

4 кастрычніка 2017 г. Бумае быў арыштаваны ў Агадэсе ў Нігеры. Разам з ім затрымалі яшчэ двух чалавек, у тым ліку яго прэс-сакратара Ахмата Якуба Адама. Абвінавачаныя дзеючай уладай у тэрарызме Булмае і яго паплечнікі былі экстрадаваны ў Чад ў маі 2018 года і ўтрымліваліся ў турме Кара Тора. 

6 чэрвеня 2019 Махамат Хасан Булмае і Ахмат Якуб Адам Апеляцыйным судом Нджамены прызнаны вінаватымі ва ўдзеле ў паўстанцкім руху і прысуджаны да пажыццёвага зняволення.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Le Tchad n'appartient à personne" Mahamat Hassane Boulmaye lance un appel depuis la frontière libyenne (interview makaila.fr) **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 23 красавіка 2021. Праверана 20 красавіка 2021.
2. ↑  Le Tchad protÃ©gÃ© par la diplomatie dâ€™Idriss DÃ©by Архівавана 17 красавіка 2019.
3. ↑  Le Niger s’apprête à extrader le rebelle tchadien Mahamat Hassan Boulmaye
4. ↑  Trois opposants tchadiens extradÃ©s par le Niger vers le Tchad? Ndjamena nie - Bamada.net
5. ↑  Tchad: prison à vie pour deux responsables du groupe rebelle CCMSR - RFI
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Устаўная грамата.
Фрагмент устаўнай граматы маёнтка Сар’я Дрысенскага павета Віцебскай губерні, вёскі Крэўнікі і Абухава, 1862 год.
**Уста́ўныя гра́маты** (руск.: уставные грамоты), таксама **ўста́ўныя гра́маты паме́шчыка і сяля́н** (руск.: уставные грамоты помещика и крестьян) — акты, якія вызначалі адносіны часоваабавязных сялян з памешчыкам паводле «Палажэнняў» аб адмене прыгоннага права 1861 года ў Расійскай імперыі. Акты вызначалі памеры сялянскага парэформеннага надзелу і павіннасцей за карыстанне ім, а таксама фіксавалі звесткі аб дарэформенным надзеле, развярстанні зямельных угоддзяў, перанясенні сялянскіх сядзіб, тэрмінах пераходу сялян з паншчыны на аброк і інш. Складаліся памешчыкам, зацвярджаліся і ўводзіліся ў дзеянне міравым пасрэднікам. Устаўныя граматы планавалася ўвесці на працягу 2 гадоў.

На Беларусі пры ўвядзенні ўстаўных грамат памешчыкі захапілі значную частку сялянскіх надзелаў. Так, у Магілёўскай губерні плошча надзельнай зямлі згодна з устаўнымі граматамі, якія ахоплівалі 60,4 % рэвізскіх душ былых панскіх сялян, супроць велічыні надзельнага землекарыстання напярэдадні сялянскай рэформы 1861 года паменшылася на 12,7 %, у Гродзенскай — на 9,8 %. Увядзенне ўстаўных грамат выклікала пратэсты і хваляванні сялян. Сярод сялян было масава распаўсюджана меркаванне, што праз два гады, разлічаныя для ўвядзення ўстаўных грамат, уся зямля пяройдзе ў іх рукі, а паншчына і аброк будуць скасаваны. Пры гэтым, на думку сялян, тыя хто падпіша ўстаўную грамату, страцяць магчымасць атрымаць сапраўдную свабоду. Чуткі былі вельмі распаўсюджаны, таму імператар Аляксандр II быў вымушаны выдаць дадатковую заяву аб тым, «*што ніякай іншай волі не будзе, акрамя той, якая дадзена, і таму сяляне мусяць выконваць тое, што патрабуюць ад іх агульныя законы „Палажэння 19 лютага"*». Аднак чуткі і хваляванні не спыніліся. У 1862 годзе на Беларусі пратэстамі супраць устаўных грамат былі абумоўлены 78 (51,1 %) сялянскіх выступленняў. На 1 студзеня 1863 года ў 5 заходніх губернях Расійскай імперыі сяляне не падпісалі 3127 (78,5 %) устаўных грамат. Праз паўстанне 1863—1864 гадоў увядзенне ўстаўных грамат на Беларусі і Літве працягвалася даўжэй, чым у іншых рэгіёнах еўрапейскай часткі Расійскай імперыі, і было скончана ў сярэдзіне 1864 года.

Крыніцы
-------

1. 1 2  ЭГБ 2003, с. 12.
2. ↑  Рацько А. 2014.

Літаратура
----------

* *Вячаслаў Панюціч.* Устаўныя граматы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — С. 12. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.
* *Аляксандр Рацько* Пачатак рэалізацыі аграрнай рэформы 1861 г. у Беларусі (бел.) // *Беларусь у пачатку ХХ ст. Да 100-годдзя БДПУ* : зборнік. — Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя М. Танка, 2014. — С. 280—291.
Васіль Пяроў. Гітарыст-бабыль (1865). Дзяржаўны Рускі музей
**Бабылі**, *кутнікі*, *каморнікі* — на Русі ў XV—XVIII ст. збяднелыя людзі, залежныя ад уладальнікаў зямлі. Яны займаліся рамёствамі, земляробствам, дробным гандлем і промысламі, працавалі па найму. Бабылі не неслі дзяржаўнага цягла, але плацілі свайму ўладальніку лягчэйшы чынш — бобылыцыну. У 1679 па сваім статусе бабылі былі прыраўняныя да сялян.

У прастамоўі слова «бабыль» азначае згалелы, адзінокі, бяздомны чалавек.

Напярэдадні рэформы 1861 агароднікі і бабылі былі самімі беднымі прыгоннымі сялянамі. У 1848 у Віленскай і Мінскай губернях іх было адпаведна 6,9 % і 9 % ад памешчыцкіх сялян, у Гродзенскай губерні ў 1858 — 4,5 %.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя / Рэд.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1989.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
**Амяльня́нская во́ласць**  — адміністрацыйная адзінка ў складзе Ігуменскага павета Мінскай губерні, існавала да 1924 года. Адміністрацыйны цэнтр — Вомельна.

Гісторыя
--------

Карта валасцей Мінскай губерні, 1892 г.
Амяльнянская воласць утворана ў 1860-х гадах. У 1880-х гадах уключала 9 сельскіх таварыстваў (Амяльнянскае, Каменскае, Кляцішынскае, Клятнянскае, Любяцкае, Мацеевіцкае, Парэцкае, Сінчанскае, Церабуцкае, Шчыткавіцкае), 9 грамад, 14 населеных пунктаў.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай воласць абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў Народны Сакратарыят Беларусі са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад.

У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (польск.: Gmina Omelno; Ігуменскі павет, Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. 13 снежня 1922 года перайменавана ў Кнорынскую воласць. Скасавана 17 ліпеня 1924 года ў сувязі з утварэннем Менскай акругі і падзелам на раёны.

Насельніцтва
------------

* 1880-я гады — 4218 жыхароў
* 1919 год — 12 668 жыхароў

Заўвагі
-------

1. 1 2  Памяць 2003, с. 53.
2. ↑  Вялікі гістарычны атлас Беларусі : у 4 т. / Дзяржаўны камітэт па маёмасці Рэспублікі Беларусь, Рэспубліканскае унітарнае прадпрыемства «Белкартаграфія»; рэдкалегія: В. Л. Насевіч (галоўны рэдактар) [і інш.]. — Т. 4 / [рэд. В.Л. Насевіч]. — Мінск: Белкартаграфія, 2018. — 270 с. іл. — ISBN 978-985-508-476-2. С. 19.
3. ↑  ЭГБ 1996, с. 472.

Літаратура
----------

* *Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта.* Ігуменскі павет // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — С. 472—473. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
* Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.. — Мінск: Беларусь, 2003. — 749 с. — ISBN 985-01-0251-9.
Чарапкі з надпісамі з Музея агоры (Афіны).
**Астракі́зм** (грэч. ὀστρακισμός) — у Старажытных Афінах у VI—V ст. да н.э. выгнанне з горада асобных грамадзян паводле рашэння народнага сходу (звычайна на 10 гадоў). У пераносным значэнні — выгнанне, ганенне.

Уведзены Клісфенам як мера супраць аднаўлення тыраніі і ўпершыню выкарыстаны ў 488/487 да н.э. пазней служыў мерай палітычнай барацьбы. Пытанне аб астракізме штогод ставілася перад народным сходам. Кожны, хто меў права голасу, пісаў на чарапку імя таго, каго лічыў небяспечным для народа.

Падобнае выгнанне грамадзян існавала ў Аргасе, Сіракузах і іншых гарадах.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12653133g · GND: 4075755-9 · Microsoft: 2776298855 · SUDOC: 050614312 |
**Кліноцкая воласць**  — адміністрацыйная адзінка ў складзе Ігуменскага павета Мінскай губерні, існавала да 1924 года. Адміністрацыйны цэнтр — Клінок.

Гісторыя
--------

Карта валасцей Мінскай губерні, 1892 г.
Кліноцкая воласць утворана пасля 1861 года.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай воласць абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (польск.: Gmina Klinek; Ігуменскі павет, Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. Скасавана 17 ліпеня 1924 года ў сувязі з утварэннем Менскай акругі і падзелам на раёны.

Насельніцтва
------------

* 1919 — 6812 жыхароў

Літаратура
----------

* Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.. — Мінск: Беларусь, 2003. — 749 с. — ISBN 985-01-0251-9.
* *Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта.* Ігуменскі павет // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — С. 472—473. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
**Уладзімір Генадзевіч Какорка** (нар. 4 студзеня 1976, Віцебск) — беларускі спартсмен. Майстар спорту СССР, майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа.

Біяграфія
---------

У 1994 годзе скончыў Віцебскае вучылішча алімпійскага рэзерву. Чэмпіён Еўропы сярод юніёраў 1994 года ў камандных спаборніцтвах і індывідуальных скачках. Пераможца V Сусветных гульняў 1997 года, сярэбраны прызёр 2001 года.

Сярэбраны прызёр чэмпіянату свету 1998 года ў сінхронных скачках і камандных спаборніцтвах, 1999 года — у сінхронных скачках. Сярэбраны прызёр чэмпіянату Еўропы 1998 года ў сінхронных скачках, 2000 і 2004 гг. — у камандных спаборніцтвах. Бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы 2000 года ў індывідуальных скачках. Бронзавы прызёр фіналу Кубка свету 2002 года ў сінхронных скачках.

З 1992 года — спартсмен-інструктар нацыянальнай каманды Рэспублікі Беларусь па скачках на батуце. Зараз працуе ў Віцебскай СДЮШАР № 1 трэнерам па скачках на батуце.

Літаратура
----------

* Какорко Владимир Геннадьевич // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 473.
* Какорко Владимир Геннадьевич // Спортивная энциклопедия Беларуси / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн им. П. Бровки, 2005. — С. 212.