recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Тачмамед Ніязмамедаў** (1914—1943) — старшы сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944), Герой Туркменістана.

Біяграфія
---------

Тачмамед Ніязмамедаў нарадзіўся ў 1914 годзе ў вёсцы Джэджырс (цяпер — Гызыларбацкі этрап Балканскага велаята Туркменістана). Пасля заканчэння педвучылішча працаваў спачатку настаўнікам, затым дырэктарам у школах. У кастрычніку 1941 года Ніязмамедаў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З лістапада 1942 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

Да верасня 1943 года гвардыі старэйшы сяржант Тачмамед Ніязмамедаў быў памочнікам камандзіра кулямётнага ўзвода 3-га эскадрону 60-га гвардзейскага кавалерыйскага палка 16-й гвардзейскай кавалерыйскай дывізіі 7-га гвардзейскага кавалерыйскага корпуса Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро. У ноч з 27 на 28 верасня 1943 года ўзвод Ніязмамедава пераправіўся праз Дняпро у раёне вёскі Ніўкі Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР і прыняў актыўны ўдзел у баях за захоп і ўтрыманне плацдарма на яго заходнім беразе. 30 верасня 1943 года ў раёне вёскі Галкі таго ж раёна Ніязмамедаў на чале кулямётнага разліку адбіў нямецкую контратаку, толькі асабіста знішчыўшы каля 10 салдатаў і афіцэраў праціўніка. 14 лістапада 1943 года Ніязмамедаў загінуў у баі. Пахаваны ў вёсцы Вышамір Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за «ўзорнае выкананне баявога задання камандавання ў барацьбе з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі старшы сяржант Тачмамед Ніязмамедаў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама пасмяротна быў узнагароджаны ордэнам Леніна. Пасмяротна ўдастоены звання «Герой Туркменістана».

У гонар Ніязмамедава названы вуліца ў Гызыларбаце і школа ў вёсцы Чукур Гызыларбацкага этрапа, усталяваны бюст у Гызыларбаце.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Тачмамед Ніязмамедаў на сайце «Героі краіны»
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Ахмадиев Т. Х. Башкирская гвардейская кавалерийская. Уфа, 1999.
* Ими гордится Туркменистан. — Ашхабад, 1973.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. Минск, 1984.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Саркісаў.
**Армаіс Асатуравіч Саркісаў** (8 мая 1922, Баку — 25 чэрвеня 1944) — Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

У канцы 1943 года прызваны ў армію Ціміразеўскім райваенкаматам (Масква). У баявых дзеяннях з 1944 года. Камандзір кулямётнага разліку 158-га гвардзейскага стралковага палка (51-ая гвардзейская стралковая дывізія, 6-я гвардзейская армія, першы Прыбалтыйскі фронт) камсамолец гвардыі яфрэйтар Саркісаў 25 чэрвеня 1944 года ў ліку першых пераправіўся на левы бераг Заходняй Дзвіны. У баі за плацдарм у в. Балбечча Бешанковіцкага раёна удзельнічаў у адбіванні контратак праціўніка і загінуў.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР 22 ліпеня Армаісу Саркісаву пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Першапачаткова быў пахаваны ў в. Парэчча Бешанковіцкага раёна. Перапахаваны ў в. Мішкавічы Шумілінскага раёна. Яго імя ёсць на абеліску на брацкай магіле ў в. Галыні Бешанковіцкага раёна і ў пашпарце пахавання брацкай магілы ў в. Заграмадзіна Шумілінскага раёна.

Зноскі
------

1. ↑  Улица Толмачёва… Улица Саркисянца…

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Ташычо-дзонг** — будыйскі манастыр і крэпасць у паўночнай частцы Тхімпху, на заходнім беразе ракі Вонг Чу. Тут размяшчаўся прастол дхарма Рая і летняя сталіца краіны.

Крэпасць была пабудавана ў XIII стагоддзі як манастыр, адрэстаўраваная ў 1960-х гадах, з 1952 тут размяшчаецца ўрад краіны. У летні час тут жа знаходзіцца рэлігійны лідар краіны Джэ Кенпо. Кароль (Джыгме Сінг’е Вангчук) таксама мае тут працоўны кабінет.

* 
* Манастыр у 1921 годзеМанастыр у 1921 годзе
* УзімкуУзімку

У цэнтральнай вежы была раней размешчана Бутанская нацыянальная бібліятэка.

Зноскі
------

1. ↑  Earl of Ronaldshay (1923). *Lands of the Thunderbolt: Sikhim, Chumbi & Bhutan*, p. 242. Reprinted: 1987. Snow Lion Graphics. Berkeley, California. ISBN 0-9617066-7-8; ISBN 0-9617066-6-X (pbk).
2. ↑  Earl of Ronaldshay (1923). *Lands of the Thunderbolt: Sikhim, Chumbi & Bhutan*, p. 243. Reprinted: 1987. Snow Lion Graphics. Berkeley, California. ISBN 0-9617066-7-8; ISBN 0-9617066-6-X (pbk).
**Sideroxylon grandiflorum** — доўгажывучы від дрэў сямейства сапотавыя (*Sapotaceae*), эндэмічны для Маўрыкія.

*Sideroxylon grandiflorum* цэніцца за сваю драўніну.

У 1973 годзе лічылася, што гэты від вымірае. Існавалі нібыта толькі 13 прадстаўнікоў віду, узрост якіх ацэньваўся прыкладна ў 300 гадоў. Праўдзівы ўзрост не можа быць вызначаны, паколькі дрэвы гэтага віду не маюць гадавых кольцаў. Меркавалася, што насенне можа прарастаць толькі прайшоўшы праз стрававальны тракт птушак сямейства Дронты (*Raphidae*). На сёння даказана, што гэта не абавязковая ўмова.

Паколькі від лічыцца каштоўным, то леснікі і батанікі механічным шляхам вытанчаюць цвёрдую абалонку насення для таго, каб дапамагчы іх прарастанню.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  Ellis, Richard (2004). No Turning Back: The Life and Death of Animal Species. New York: Harper Perennial. pp. 164. ISBN 0-06-055804-0

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
**Жан-Батыст Арман Гіёмен** (фр. Jean-Baptiste Armand Guillaumin; 16 лютага 1841, Парыж, Францыя — 26 чэрвеня 1927, Арлі, Валь-дэ-Марн, Францыя) — французскі жывапісец, больш вядомы як Арман Гіёмен.

Біяграфія
---------

Арман Гіёмен нарадзіўся ў Парыжы 16 лютага 1841 года. У канцы таго ж года сям’я Армана пакінула Парыж і пераехала ў Мулен. У 1856 годзе Арман ва ўзросце 16 гадоў зноў вярнуўся ў Парыж і пачаў наведваць мастацкія заняткі ў муніцыпальнай школе, якія вёў скульптар Кэйлуэ. У 1860 годзе Гіёмен стаў працаваць у чыгуначнай кампаніі «Парыж-Арлеан». Але Арман не забыўся пра заняткі мастацтвам і неўзабаве стаў наведваць Акадэмію Сюіса ў Парыжы, дзе пазнаёміўся з Франсіска Альерам, Камілем Пісаро і Полем Сезанам. У 1863 годзе Гіёмен разам з Эдуарам Манэ, Камілем Пісаро і Полем Сезанам выставіў свае працы на знакамітай выставе «Салон адрынутых», хоць працы Армана не былі пазначаны пад яго імем.

Пазнаёміўшыся ў 1883 годзе з Полем Сіньякам, а затым і з Жоржам Сёра, ён пачынае працаваць у тэхніцы пуантылізму.

У 1891 годзе выйграў у гарадской латарэі 100 000 франкаў, і гэтае нечаканае багацце дало яму, нарэшце, магчымасць развітацца са сваёй адміністрацыйнай працай у Парыжы і пачаць падарожнічаць у пошуках новых, больш разнастайных матываў і відаў. Перш за ўсё мастак пабываў у Сен-Пале, дзе ім былі напісаны «Сэн-Пале, вусце Жыронда» (1892), «Горы ў Сен-Пале» (1893). У перыяд з 1893 па 1913 гады Гіёмен таксама пабываў у Крэзе, Кразане, у Агэ, Аверні, дэпартаменце Орн, Луэне, дэпартаменце Эр, Руане, а ў 1904 годзе наведаў Галандыю.

Пасля 1913 года мастак усё больш часу праводзіць у Кразане, узімку жывучы на ​​поўдні і часта бываючы ў Парыжы. Сярод найболей значных прац гэтых гадоў: «Вёска Пешадэр» (1895), «Пейзаж у Агэ» (1895), «Млын у Бушардонь» (1905), «Горы Кроза» (1918).

Зноскі
------

1. 1 2  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Armand Guillaumin // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
3. ↑  Jean Baptiste Armand Guillaumin — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
4. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016. Праверана 27 лютага 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>
**Eluveitie** (МФА: **/ɛlveɪti/**)— фолк-метал гурт са Швейцарыі. Іх музыку можна ахарактарызаваць як «кельцкі фолк-метал з элементамі меладычнага дэз-металу». Гурт утварыўся ў 2002 годзе, а іх міні-альбом Vên выйшаў у кастрычніку 2003. Затым гурт выпусціў поўную версію гэтага альбома — Spirit. У лістападзе 2007 Eluveitie сталі супрацоўнічаць з Nuclear Blast. Першы сумесны альбом, Slania, выйшаў у лютым 2008 года. Альбом сышоў з хіт-парадаў, знаходзячыся на 35-м радку ў чартах Швейцарыі і пад нумарам 98 ў Германіі.

Адзін з двух вялікіх казыроў Eluveitie — ліберальнасць, віртуознае валоданне народнымі інструментамі сярод гітарных і эмацыйныя крыкі Крысціяна Гланцмана. Іншы — тэксты іх песень: гурт спявае песні на мёртвай гальскай мове. Eluveitie — гэта назва племя гельветаў на этрускай мове, калі спасылацца на даты першых пісьмовых згадак пра гельветаў на тэрыторыі цяперашняй Швейцарыі.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт групы  (англ.)  (ням.)
* Eluveitie на MySpace
* Eluveitie на Last.fm
**Дзмітрый Сцяпанавіч Маўчанскі** (26 кастрычніка 1901, вёска Рагатка, Барысаўскі раён — 23 чэрвеня 1979) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў партыйнага падполля і партызанскага руху на тэрыторыі Магілёўскай вобласці.

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1927 года. Скончыў Камуністычны інстытут журналістыкі ў Мінску (1934), Вышэйшую школу партагранізатараў пры ЦК ВКП(б) (1946). Перад вайной сакратар Магілёўскага абкама КП(б)Б. З 1942 года ў ЦШПР, з 2 красавіка 1943 па 23 красавіка 1944 сакратар Магілёўскага падпольнага абкама КП(б)Б, адзін з кіраўнікоў Магілёўскага партызанскага злучэння. Пасля вайны сакратар Магілёўскага, Маладзечанскага абкамаў КПБ, на савецкай рабоце. Кандыдат у члены ЦК КП(б)Б у 1940—52 гадах, член Рэвізійнай камісіі КПБ у 1952—54 гадах. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1938—47. Ганаровы грамадзянін горада Маладзечна (1974).

Памяць
------

Яго іменем названы вуліцы ў Мінске і Маладзечне; на доме ў Маладзечне, дзе ён жыў, устаноўлена мемарыяльная дошка.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
Аверс Вялікай пячаткі ЗША з дэвізам «E pluribus unum»
**E pluribus unum** — дэвіз, размешчаны на гербе ЗША, у перакладзе з латыні азначае «З шматлікіх — адзінае». Гэтыя словы належаць Цыцэрону (гаворка "Аб вартасцях»). У дэвізе 13 літар, роўна столькі штатаў у свой час утварылі саюз, вядомы цяпер як Злучаныя Штаты Амерыкі. У сучаснай трактоўцы, дэвіз азначае адзінства нацыі, якая першапачаткова складаецца са шматлікіх нацыянальнасцей, якія прыбылі ў ЗША. Дэвіз «E pluribus unum» у абавязковым парадку змяшчаецца на манетах ЗША, ініцыятарам гэтай прапановы быў палкоўнік Сет Рыд з Аксбрыджа. Упершыню гэты дэвіз з’явіўся ў 1795 годзе на залатой манеце ў пяць долараў ЗША, а да 1956 года выкарыстана і на амерыканскіх банкнотах.

Фраза падобная да лацінскага перакладу фрагмента з Геракліта: «З усіх рэчаў адзін, адзін з усіх рэчаў». Але больш дакладная адпаведнасць, як па напісанні, так і па сэнсу, сустракаецца ў паэме «Moretum», якую прыпісваюць Вергілію (дакладнае аўтарства невядома). У паэме словамі "color est e pluribus unus" апісваецца змешванне некалькіх розных колераў, у выніку чаго атрымліваецца адзін новы колер.

Спасылкі
--------

* Сімвалы Злучаных Штатаў Амерыкі Архівавана 13 лістапада 2007.
**Ektomorf** — венгерскі груў-метал гурт, заснаваны ў 1994 годзе, братамі Золтанам (вакал, гітара) і Чабай Фаркашамі (бас-гітара). Дэбютная пласцінка «Hangok» (1996), якая спалучае груў-метал, ню-метал і цыганскую этнічную музыку, прынесла гурту вядомасць на радзіме. Наступнаму, аднайменнаму альбому «Ektomorf» (1998) спадарожнічаў незвычайны поспех у Еўропе. У хуткім часе да гурта далучыўся бубнач Ёжэф Сакач, і трыа запісала «Kalyi Jag» (чорнае полымя), сусветны рэліз якога адбыўся ў 2000 годзе. Пласцінка атрымала выдатныя рэцэнзіі ў прэсе, якая не ўтрымалася ад параўнанняў з Sepultura і Soulfly з-за агрэсіўных, нястрымных рыфаў і тэкстаў сацыяльна-крытычнага зместу.

У 2002 годзе Ektomorf выпусцілі «I Scream Up To The Sky». Альбом стаў адной з самых паспяховых працаў гурта і атрымаў захопленыя водгукі крытыкаў і выдатныя характарыстыкі ў папулярных музычных выданнях, сярод якіх Metal Hammer, Rock Hard і шмат іншых.

У 2003 годзе, неўзабаве пасля таго, як да Ektomorf далучыўся гітарыст Тамаш Шротэнер, гурт падпісаў кантракт з лэйблам Nuclear Blast і ў лістападзе пачаў запіс новага альбома «Destroy» (2004). У працы над дыскам удзельнічаў прадзюсар Tue Madsen (Mnemic, The Haunted, Disbelief, Illdisposed).

У альбоме «Instinct», які выйшаў у 2005 годзе, Ektomorf пачалі гучаць яшчэ больш энергічна і агрэсіўна. Пласцінку таксама запісаў Tue Madsen.

6 студзеня 2006 года на лэйбле Nuclear Blast Records выйшаў доўгачаканы канцэртны DVD Ektomorf «Live and Raw… You Get What You Give». На дыску запісаны выступ Ektomorf на фестывалі Summer Breeze 2005 года, а таксама ўсе відэакліпы гурта. У якасці бонуса да DVD прыкладаецца аўдыё CD з рэмаставанай версіяй альбома Kalyi Jag. У 2006 годзе «Ektomorf» падрыхтавалі сёмы студыйнік — «Outcast». Альбом выйшаў вельмі жывым і энергічным. Ён таксама быў запісаны ў Даніі на студыі Antfarm пад кіраўніцтвам прадзюсара Tue Madsen. У якасці сюрпрызу на дыску прысутнічае кавер кампазіцыі L7 «Fuel My Fire», а таксама тры бонус-трэкі, запіс якіх быў праведзены падчас рэпетыцый таксама ў Antfarm Studio.

20 сакавіка 2009 года Ektomorf на лэйбле AFM Records выпусціла свой новы альбом пад назвай «What Doesn’t Kill Me…». Дыск быў запісаны ў дацкай студыі Antfarm.
**Энергетычны ўзровень** — уласныя значэнні энергіі квантавых сістэм, гэта значыць сістэм, якіх складаюцца з мікрачасціц (электронаў, пратонаў і іншых элементарных часціц) і падпарадкоўваюцца законам квантавай механікі. Кожны ўзровень характарызуецца акрэсленым станам сістэмы, ці падмноствам такіх у аказіі выраджэння. Паняцце дастасавальнае к атамам (*электронныя ўзроўні*), малекулам (розныя ўзроўні, адпаведныя ваганням і кручэннем — *вагальныя* і *вярчальныя* ўзроўні), атамнымі ядрам (унутрыядзерныя энергетычныя ўзроўні) і г. д.

Электронныя энергетычныя ўзроўні
--------------------------------

У сучасным паняцці аб арбітальнай мадэлі атама, электроны ў атаме здольныя валодаць толькі акрэсленымі велічынямі энергіі, і переходіть з аднаго энергетычнага ўзроўню на іншай толькі скокам. Розніца між энергетычнымі ўзроўнямі вызначае частату кванта святла, выдаткоўваецца ці паглынаецца пры пераходзе.
Кожнай пары значэнняў галоўнага квантавага ліку n і арбітальнага квантавага ліку l адпавядае акрэслены ўзровень энергіі, якой можа валодаць электрон.

Галоўныя энергетычныя ўзроўні атама — гэтая сукупнасці атамных больш арбітальны, якія маюць аднолькавыя значэнні галоўнага квантавага ліку. Лік такіх энергетычных узроўняў у атаме роўна нумару перыяду, у якім размешчаны адпаведны хімічны элемент. Напрыклад, калій — элемент чацвёртага перыяду, такім чынам, яго атам мае 4 асноўных энергетычных узроўню (n = 4).

Кожны галоўны энергетычны ўзровень у атаме расщеплён на пад узроўні (s-, p-, d-, f-арбіталі), адпаведныя змяненням арбітальнага квантавага ліку. У дастаткова моцных магнітных палях можна выявіць расшчапленне гэтых падузроўней на асобныя станы, адпаведныя рознымі значэнням магнітнага квантавага ліку.

Зноскі
------

1. ↑  *Макс Борн* Атомная физика, 2-е изд. М.:Мир,1967.- 493с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лаўрыновіч.

**Дзмітрый Сяргеевіч Лаўрыновіч** (нар. 7 красавіка 1976, г. п. Шуміліна, Віцебская вобласць) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (2013), дацэнт (2006).

Біяграфія
---------

Скончыў Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. А. Куляшова (спецыяльнасць «Гісторыя. Сацыяльна-палітычныя дысцыпліны», 1998), Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (дактарантура, 2013).

Працуе ў Магілёўскім дзяржаўным універсітэце імя А. А. Куляшова (з 1998, дацэнт кафедры ўсходнеславянскай і расійскай гісторыі, кафедры гісторыі Беларусі і ўсходніх славян, прафесар кафедры ўсеагульнай гісторыі, з 2022 — кафедры гісторыі і філасофіі, у 2005—2008 — загадчык аспірантуры, у 2008—2014 — дэкан факультэта замежных моў, з 2014 — першы прарэктар).

Навуковыя інтарэсы: гісторыя Расіі і Беларусі XIX—XX стагоддзяў; гісторыя палітычных партый і грамадскіх рухаў, парламентарызма, нацыянальных адносін.

Узнагароды
----------

Нагрудны знак «Выдатнік адукацыі» (2021).

Бібліяграфія
------------

* Общероссийские либеральные партии организации в общественно-политической жизни Беларуси (1905—1918 гг.) : диссертация … доктора исторических наук : 07.00.02 : защищена 28.03.2013 : утверждена 16.10.2013 / Лавринович Дмитрий Сергеевич. — Минск, 2012.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Лавринович Дмитрий Сергеевич // Ученые МГУ имени А. А. Кулешова : биобиблиографический справочник. — Могилев, 2013. — С. 29—31.
* Дмитрий Сергеевич Лавринович : биобиблиографический указатель / [составители: Ю. Г. Чубкова, А. С. Мельникова]. ― Могилев, 2021.
**Катра́нская пушча** — лясны масіў, які знаходзіцца на паўночным захадзе Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці. Пушча прасціраецца на Нёманскай нізіне па левым беразе ракі Котра на плошчы 12,4 тысяч гектараў.

Пераважаюць верасовыя бары на водна-ледавіковых і старажытнаалювіяльных пясках, якія чаргуюцца з вярховымі сфагнавымі хвойнікамі (асабліва на поўначы і поўдні пушчы) і цягнуцца вузкай паласой уздоўж Котры. Паралельна хваёвым лясам — забалочанае паніжэнне, занятае карэннымі асаковымі бярэзнікамі і чорнаалешнікамі, сярод іх сустракаюцца прыбалотныя чарнічныя ельнікі і вытворныя бярэзнікі. На невялікіх участках з перагнойна-глеевымі добра дрэніраванымі глебамі размешчаны ясянёвыя лясы, пераважна крапіўныя і папарацевыя.

Пад час Вялікай Айчыннай вайны ў пушчы хаваліся партызаны.

Зноскі
------

1. ↑  Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2
2. ↑  Пойдем в турпоход(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш — Мн.: БелСЭ, 1983.
* Туристская энциклопедия Беларуси. Мн. Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 648 с.

Спасылкі
--------

* Маршруты па Беларусі: Котра. Рака і пушча Архівавана 15 верасня 2009.
Упернавік
**Упернавік** — невялікі горад і сталіца аднайменнага муніцыпалітэта, размешчанага на поўначы Заходняй Грэнландыі. Заснаваны ў 1772 годзе. Мяжуе з Ууманакам на поўдні, Каанаакам на поўначы і Паўночна-Усходнім Нацыянальным паркам на ўсходзе і паўночным усходзе. Насельніцтва муніцыпалітэта Упернавіка складае каля 3000 чалавек, частка якіх жывуць (1144 чалавек) у горадзе Упернавік, а астатнія ў дзесяці паселішчах муніцыпалітэта, уключаючы Куларсуак, з насельніцтвам 405 чалавек. Транспартная сувязь ажыццяўляецца паветраным шляхам, якое абслугоўвае мясцовая авіякампанія Air Greenland.


1. ↑  Statbank Greenland Праверана 12 лютага 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q84994736'></a>
**Катрэ́н** — чатырохрадкоўе, рыфмаваная страфа ў чатыры вершы, якая мае завершаны сэнс. Схем рыфмоўкі ў катрэна тры: папарная **aabb**, перакрыжаваная **abab** і апаясваючая **abba**. Катрэны разнастайныя і паводле метрычнай, сінтаксічнай структуры, чаргавання клаўзулаў. Усё гэта надае ім надзвычайнае рытмічнае, сінтаксічна-інтанацыйнае багацце, здольнасць выяўляць самыя патаемныя зрухі лірычнага перажывання. Таму катрэны і сталі пануючай формай беларускай строфікі. Яны могуць ужывацца як самастойна, так і ў складзе больш буйных страфічных формаў (санет, васьмірадковік), як у невялікіх вершах, так і ў буйных паэмах. Першыя па часе напісання катрэны сустракаюцца яшчэ ў старажытнай беларускай літаратуры, у прыватнасці ў «Дыярыушы» А. Філіповіча (1647).

Гл. таксама
-----------

* Рандэль

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
**Ласла Паал** (венг.: László Paál, 30 ліпеня 1846, с. Зам (цяпер румынскі жудзец Хунедаара ў рэгіёне Трансільванія) — 4 сакавіка 1879, Шарантон-ле-Пон, Францыя) — венгерскі мастак-пейзажыст і імпрэсіяніст. Прадстаўнік барбізонскай школы.

Біяграфія
---------

У 1864—1866 навучаўся жывапісу ў Венскай акадэміі выяўленчых мастацтваў, вучань нямецкага мастака Альберта Цімермана  (руск.) (бел..

У 1869 упершыню прадставіў некаторыя з сваіх работ на буйной выстаўцы ў Мюнхене. У 1870 здзейсніў паездку ў Нідэрланды, у тым жа годзе па рэкамендацыі блізкага сябра і паплечніка вянгерскага жывапісца Міхая Мункачы паступіў для працягу вучобы ў Дзюсельдорфскую Акадэмію мастацтваў.

З 1873 Паал жыў у калоніі мастакоў-барбізонцаў. Быў сталым удзельнікам Парыжскага салона, на якім у 1873 атрымаў узнагароду за карціну «Заход».

1874 — член асацыяцыі мастакоў Дзюсельдорфа.

Памёр у 1879 годзе. За гады творчасці напісаў каля 65 карцін. Пасля смерці мастака яго палотны былі прададзеныя на аўкцыёне ў Парыжы ў 1880 годзе.

Творчасць
---------

На думку спецыялістаў і крытыкаў, успрыманне і перадача прыроды Паалам поўныя напружанай страсці і тэмпераменту. Жывапісная манера мастака гэтак жа эмацыйная і актыўная, як у Мункачы. Каляровыя суадносіны драматычныя і кантрасныя. Прырода ў яго пейзажах прасякнута вечнай дынамікай і пераменнасцю. Гэта адчуванне бесперапыннага руху прыроды мастаку ўдаецца ўвасобіць з дапамогай тэмпераментнай манеры пісьма. Разам з тым у пейзажах Паала няма нічога ад мімалётнай няпэўнасці імпрэсіяністычнага ўспрымання. Пры ўсім адчуванні зменлівасці яго прырода матэрыяльная ў сваёй прадметнай пэўнасці, пластычнай цэльнасці.

Галерэя
-------

* 
* 
*

Зноскі
------

1. 1 2  László Paál<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  *Aradi N.* László Paál // Paál, László // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2017. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T064395<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56691875'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q103960655'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q810196'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21431157'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. 1 2  Ladislas or Laszlo de Paal // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
4. 1 2  Ladislas, or Laszlo de Paal //
5. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>

Спасылкі
--------

* Л. Алешина. Искусство Венгрии  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 169844786 · GND: 119532166 · ISNI: 0000 0000 6678 0418 · LCCN: n84186306 · SUDOC: 244406847 · VIAF: 303319673 · ULAN: 500099547 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Рэпіна.

**Вуліца Рэпіна** (трансліт.: *vulica Repina*, руск.: Улица Репина) — невялікая вуліца ў паўночна-заходняй частцы Наваполацка, названая ў гонар рускажа мастака Ільі Рэпіна.

Апісанне
--------

Размешчана ў паўночна-заходняй частцы горада (раён аўтавакзала) і цягнецца з паўднёвага ўсходу на паўночны захад паралельна вуліцы Блахіна. Працягласць вуліцы складае 180 метраў. На вуліцы знаходзіцца некалькі жылых будынкаў сядзібнага тыпу. Рэгулярны рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца.

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------
**Шы́лува** (літ.: Šiluva, польск.: Szydłowo) — мястэчка ў Літве, у гістарычнай вобласці Жамойці. Цэнтр сянюніі ў Расяйнейскім раёне Каўнаскага павета. Знаходзіцца за 20 км на поўнач ад Расяйнея. Насельніцтва — 635 чал. (2011).

Гісторыя
--------

Базіліка Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі
Шылува ўпершыню згадваецца ў крыніцах пад 1457 годам у сувязі з будаўніцтвам Касцёла Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі і апосталаў Пятра і Барталамея вялікалітоўскім шляхцічам Пятром Гедыгольдавічам. Пазней мястэчка стала вядомым дзякуючы *фэсту Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі*.

З прыходам Рэфармацыі ў XVI стагоддзі мноства жыхароў Шылувы навярнуліся ў кальвінізм, а касцёл быў разрабаваны і ўрэшце закрыты. Апошні пробашч, Ян Галубка, закапаў рэліквіі і дакументы побач з касцёлам.

У 1608 годзе дзецям, якія пасвілі авечак, аб’явілася Дзева Марыя, паказаўшы месца, дзе закапаныя дакументы. У 1622 годзе з іх дапамогай каталікі здолелі вярнуць сабе касцёл. На месцы аб’яўлення паўстаў драўляны касцёл і стаў ладзіцца фэст, а абраз Дабраславёнай Дзевы Марыі з Божым Дзіцём стаў лічыцца цудадзейным.

У 1786 годзе была збудавана базіліка Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі, якая захавалася да нашага часу.

За расійскім часам ў Шылуве распаўсюджвалася літаратура, якую дастаўлялі кніганошы з Прусіі, таму расійскія ўлады забаранілі святкаванне фэсту. Яго адзначэнне ўзнавілася пасля атрымання Літвой незалежнасці ў 1918 годзе. Пасля далучэння Балтыкі да СССР у 1940 годзе савецкія ўлады спрабавалі забараніць традыцыю, аднак канчаткова не здолелі гэтага зрабіць. Напрыклад, у 1979 годзе падчас пілігрымкі КДБ перакрыла ўсе дарогі да Шылувы з прычыны нібыта эпідэміі свіной чумы.

Дом Яна Паўла II
Пасля аднаўлення незалежнасці Літвы ў 1990 годзе аднавіўся і старажытны фестываль у гонар Дзевы Марыі, на які збіраліся пілігрімы з розных кутоў краіны. У 1993 годзе падчас візіту ў Літву Папа Ян Павел II пабываў у пілігрымцы да касцёлу Дзевы Марыі ў Шылуве. На дзясятую гадавіну папскага візіту была адкрытая новая ўстанова для пілігрымаў і семінарыстаў пад назвай «Дом Яна Паўла II» (літ.: Jono Pauliaus II namai).

Турыстычная інфармацыя
----------------------

* Барочны касцёл нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі[lt] (1760—1786)
* Неагатычная капліца (1912—1924)

Вядомыя асобы
-------------

* Язэп Аляшкевіч (1777—1830) — беларускі і польскі мастак.
* Мендэль Закс — яўрэйскі рабін.
* Эймунтас Някрошус (1952—2018) — савецкі і літоўскі рэжысёр.

Гл. таксама
-----------

* Маці Божая Шылуўская[en]

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XII: Szlurpkiszki — Warłynka (польск.). — Warszawa, 1892. — S. 97.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шылува
**Арктычная нізіна** — нізіна на поўначы Аляскі, у ЗША.

Апісанне
--------

Даўжыня каля 1 000 кіламетраў, шырыня да 150 кіламетраў. Вышыня каля 200 м.

Складзена з марскіх алювіяльных адкладаў. Паверхня плоская, слаба расчлянёная далінамі. Характэрны поліганальныя грунты, маразабойнатрэшчынаватая шматгадовая мерзлата, гідралакаліты (узгоркі-пінга). Шматлікія лагунныя і тэрмакарставыя азёры і непраходныя балоты. Клімат субарктычны. Расліннасць мохава-лішайнікавая, па далінах рэк вярбовыя хмызнякі і асакова-разнатраўныя лугі.

Радовішча нафты і прыроднага газу (заліў Прадха). Рэдкія паселішчы эскімосаў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
**Арктычны клімат** - клімат палярных раёнаў Паўночнага паўшар'я (Арктыкі). Адметны доўгай марознай зімой (сярэдняя тэмпература студзеня ад -2°С да -25°С) з палярнай ноччу, кароткім халодным летам (сярэднямесячная тэмпература ліпеня ад -1°С да 3-10°С), 100-400 мм ападкаў за год. Надвор’е вызначаецца Арктычным антыцыклонам у цэнтральнай частцы Арктыкі і цыклонамі Арктычнага фронту на перыферыі. Характарызуецца адмоўным радыяцыйным балансам зімой і вялікім прытокам сонечнай радыяцыі летам.

Паўднёвая мяжа зоны арктычнага клімату прыкладна супадае з ізатэрмай самага цёплага месяца 10°С.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779109500 |
**«Белорусская криница»** — эканамічна-гаспадарчы часопіс. Выдаваўся ў 1918—1919 гг. у Петраградзе Беларускім аддзелам Камісарыята па справах нацыянальнасцей Саюза Камун Паўночнай вобласці на рускай мове. Рэдактар І. М. Баранкевіч. 

Друкаваў распараджэнні Савецкага ўрада, хроніку эканамічнага жыцця. Змешчаны артыкул «Абавязак савецкага ўрада» і «Белавежская пушча» Баранкевіча (пад псеўд. Беларус), «Сонца Беларусі ўзыходзіць» і «Народная гаспадарка Беларусі» А. Ц. Вазілы (пад псеўд. Клім Злобіч, Антон Хатыня), «Нарысы па зямельным пытанні» Я. С. Канчара, «Да пытання пра неабходнасць пашырэння на Беларусі сельскагаспадарчай адукацыі» Дз. М. Сабалеўскага і інш.

Літаратура
----------

* Скалабан, В. У. «Белорусская криница» / В. У. Скалабан // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т.2. Беліцк — Гімн / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. — 537 с. [8] к.: іл. — С. 6. — ISBN 5-85700-142-0
**Арктычны антыцыклон** - вобласць павышанага атмасфернага ціску над Арктыкай. У цэнтры арктычнага антыцыклону ціск перавышае 1020 мб. Больш выразны зімой, калі ў час палярнай ночы халоднае паветра ўшчыльняецца над укрытай лёдам і снегам паверхняй. Пераважае ўстойлівае бязвоблачнае сухое надвор'е. Пад уплывам цыкланічнай дзейнасці ў Атлантычным сектары Арктыкі арктычны антыцыклон перамяшчаецца ў бок Аляскі. Летнія ўмовы аслабляюць антыцыклон. На вышыні 3-4 км саступае месца каляпалярнай дэпрэсіі (вобласці нізкага ціску). Вятры з арктычнага антыцыклону накіраваны ў нізкія шыроты, дзе пад уплывам вярчэння Зямлі набываюць паўночна-заходні напрамак.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А - Аршын / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 1996. - 552 с.: іл.
«Тройца». Левая створка дыптыху. Эрмітаж
**Мадонна з дзіцем ля каміна** (ням.: Maria mit dem Jesuskind am Kamin) — карціна алеем на дрэве аўтарства Рабера Кампена, якая захоўваецца ў Эрмітажы. Гэты твор з’яўляецца правай створкай дыптыха, левая створка прысвечана Тройцы.

Апісанне
--------

Марыя намаляваная ва ўтульным інтэр’еры бюргерскага дома. З натуральнасцю простай жанчыны яна размясцілася ля каміна, яе атачаюць звычайныя бытавыя прадметы. Яна цалкам паглынутая звычайнымі матчынымі клопатамі і збіраецца спавіваць Дзіцятка, для чаго грэе руку ля каміна.

Кампен падрабязна прайграў дэталі інтэр’еру і прадметы хатняга ўжытку, падкрэсліўшы іх аб’ём, матэрыяльнасць і асаблівасці фактуры: мармуровыя пліткі падлогі, накідку з футра гарнастая  (ням.) (бел. на каленях Панны Марыі, таз і збан з латуні, беласнежны ручнік, жалезныя клямары, капялюшыкі цвікоў і краты акна. Аднак глядач з першага погляду бачыць у гэтай карціне нешта большае, што выходзіць за межы штодзённасці: жыццё прасторы, намаляванай мастаком, нібы спынілася, непадуладнае звыклай плыні часу, рэчы пры ўсёй іх канкрэтнасці ўспрымаюцца як тыя, што належаць не празаічнай рэчаіснасці, а нейкаму іншаму, ідэальнаму свету. Кожны адлюстраваны прадмет становіцца сімвалам: рукамыйніца і ручнік сімвалізуюць чысціню Марыі, адкрытае акно і святло, што льецца з яго, — прысутнасцю духоўнага пачатку, камін — злыя сілы, ад якіх Марыя абараняе немаўля.

Правенанс
---------

Карціна трапіла ў Эрмітаж са збору Д. П. Тацішчава  (руск.) (бел. ў С. — Пецярбургу па завяшчанні ўладальніка ў 1845 годзе. Спачатку дыптых прыпісваўся Ван Эйку, але падобная атрыбуцыя не пацвердзілася.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Мадонна с младенцем у камина  (руск.)
2. 1 2 3  Мадонна с Младенцем у камина (правая створка диптиха) (N 212814)  (руск.)

Спасылкі
--------

* Мадонна с младенцем у камина  (руск.)
**«Белорусский учительский вестник»** — штомесячны часопіс «для настаўнікаў і дзеячаў народнай адукацыі», створаны па ініцыятыве Таварыства ўзаемадапамогі настаўнікам народных вучылішчаў Магілёўскай губерні. Выдаваўся з мая 1910 да пачатку 1911 года ў Магілёве на рускай мове. Рэдактар-выдавец М. Я. Казлоў.

Пэўнай грамадска-палітычнай пазіцыі не выявіў, але ў культурна-нацыянальным аспекце прымыкаў да акцябрыстаў (ігнараваў праблемы развіцця беларускай літаратуры і нацыянальнай школы, публікаваў рэкламу рэакцыйнай газеты «Минское слово»). Вядомыя настаўнікі Магілёўшчыны (А. Бонч-Асмалоўскі, В. Іваноўскі, С. Мядзведскі) у інтэрв’ю падтрымалі ідэю настаўніцкага часопіса, але не вызначалі яго кірунку. Праграма часопіса ўключала артыкулы і нарысы па тэматыцы «разумовага і маральнага школьнага і пазашкольнага выхавання, адукацыі, самаадукацыі і фізічнага развіцця», дзейнасць земскіх і гарадскіх устаноў народнай асветы, артыкулы і нарысы прафесійнага і бытавога зместу, аналіз літаратуры па народнай адукацыі, хроніку мясцовага і школьнага жыцця, дзейнасць настаўніцкіх таварыстваў узаемадапамогі, літаратурныя навіны, крытыку, бібліяграфію і інш. 3-за адсутнасці літараткрных і навуковых сіл праграма выконвалася часткова, большасць публікацый не вызначалася высокім прафесійным узроўнем. Часопіс друкаваў і прагрэсіўныя матэрыялы па народнай асвеце: крытыкаваў «дамастроеўскія» парадкі ў школе, спасылаўся на педагагічныя ідэі К. Дз. Ушынскага (арт. «Школа і пакаранне ў ёй» пад крыптанімам П. Я.). У артыкуле «Сутнасць паэтычных твораў» настаўніка В. Трусевіча (1910, № 4) раскрывалася своеасаблівасць мастацкага ўяўлення і выяўленчых сродкаў літаратуры. Часопіс змяшчаў вершы мясцовых паэтаў, агляды педагагічнай літаратуры, успаміны былога настаўніка, які наіўна прызнаваўся, як ён «адвучваў» беларускіх дзяцей ад лексікі і фанетыкі роднай мовы. Друкаваліся паведамленні пра з’езды настаўнікаў, апісанні вучнёўскіх экскурсій і інш.

Выйшла 6 нумароў.

Літаратура
----------

* Асвета і педагагічная думка ў Беларусі: са старажытных часоў да 1917 г. / [М. М. Абраменка і інш.; рэдкалегія: М. А. Лазарук (адк. рэд.) і інш.]. — Мінск: Народная асвета, 1985. — 462, [1] с.: іл. факсім. партр. — С. 362—363.
* Конан, У. М. «Белорусский учительский вестник» / У. М. Конан // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0. — С. 7—8.
**«Белрэстаўрацыя»** — спецыялізаванае навукова-рэстаўрацыйнае вытворчае аб’яднанне Міністэрства культуры Беларусі. Створана ў 1985 годзе на базе Спецыяльных навукова-рэстаўрацыйных вытворчых майстэрняў, якія існавалі з 1968 года. Аб’ядноўвала Мінскую (галаўная арганізацыя), Брэсцкую, Віцебскую, Гомельскую, Гродзенскую, Магілёўскую спецыяльныя навукова-рэстаўрацыйныя вытворчыя майстэрні і Беларускі рэстаўрацыйны праектны інстытут.

У 1991 годзе ўтворана Галоўнае ўпраўленне па рэстаўрацыі і кансервацыі помнікаў гісторыі і культуры пры СМ Беларусі, якое ў 1996 рэарганізавана ў Камітэт па кансервацыі і рэстаўрацыі помнікаў пры Міністэрстве культуры Беларусі. .

Дзейнасць
---------

Займалася спецыяльнымі будаўніча-мантажнымі, праектнымі і навукова-даследчымі працамі па рэстаўрацыі і кансервацыі помнікаў гісторыі, архітэктуры, горабудаўніцтва, садова-паркавага мастацтва, твораў станковага і манументальнага жывапісу, скульптуры, дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, кнігі.

Археалагічныя даследаванні
--------------------------

Археалагічнае падраздзяленне «Белрэстаўрацыі» (2 археалагічныя сектары і архітэктурныя групы) праводзіла даследаванні архітэктурна-археалагічных помнікаў з мэтай іх кансервацыі і рэстаўрацыі, ахоўныя раскопкі (з ІГ АН Беларусі) у гістарычных центрах беларускіх гарадоў, распрацоўвала ахоўныя зоны археалагічнага культурнага пласта ў старажытных населеных пунктах Беларусі. 3 удзелам «Белрэстаўрацыі» выяўлена Гродзенская Прачысценская царква, рэшткі абарончых муроў 12 ст. на тэрыторыі Гродзенскага Старога замка, падмуркі храма і 2 ярусы падлогі 16—18 стст. у Гальшанскім касцёле Яна Хрысціцеля, рэшткі Ашмянскага кляштара францысканцаў, падмуркі касцёла Дзевы Марыі (Фара Вітаўта) у Гродне, рэшткі гандлёвых радоў у Мінску і шэраг каменных пабудоў 17—18 стст. у Магілёве, Мінску, Пінску і інш.

Літаратура
----------

* *А. А. Трусаў.* «Белрэстаўрацыя» // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя. У 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — Т. 1: А―К. — 496 с. — ISBN 978-985-11-0354-2.

Спасылкі
--------

* Белрэстаўрацыя на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
**Вуліца Рыднага** — вуліца ў Чыгуначным раёне горада Гомеля. Адносіцца да жылога масіву Прудок. Праходзіць ад вуліцы Крупскай да 9-й Навасёлкавай вуліцы. Перасякаецца з вуліцамі 2-я Светлая, 1-я Светлая, 2-я Навасёлкавая, 3-я Навасёлкавая, 4-я Навасёлкавая, 5-я Навасёлкавая, 6-я Навасёлкавая, 7-я Навасёлкавая, 8-я Навасёлкавая. Пераважае індывідуальная забудова сядзібнага тыпу, у тым ліку сумежных вуліц.

З гісторыі
----------

Мемарыяльная шыльда.Мемарыяльная шыльда.
Правобраз вуліцы з’явіўся яшчэ ў даваенны час, што можна прасачыць па нямецкіх авіяфотаздымках 1941 года. Тады гэта быў праезд між падворкамі адпаведнага ўчастка вуліцы Леніна (будучай Крупскай), які пераходзіў у дарогу між палеткамі, што ішла да Бурага балота. У пасляваенную пару называлася 2-й Праезджай. Цяперашнюю назву атрымала ў гонар С. Р. Рыднага — савецкага воіна-лётчыка, Героя Савецкага Саюза, удзельніка баёў у 1941-1942 гадах супраць нямецкіх нацысцкіх акупантаў. З Гомелем яго асоба звязана месцам службы ў 1940-1941 гадах. На жылым будынку №11 усталявана адпаведная мемарыяльная шыльда.

На вуліцы пэўны час знаходзіўся калгасны рынак, пляцоўка якога застаецца незабудаванай. Станам на 1980-я гады тут месціліся аптэка, піўны бар, крама гаспадарчых тавараў, харчовая крама "Палессе", швейнае атэлье, ашчадная каса.

Сучаснасць
----------

На вуліцы знаходзяцца:

* супермаркет;
* харчовая крама (з аддзелам будматэрыялаў);
* крама будаўнічых матэрыялаў,
* гаспадарчых тавараў і бытавой хіміі.

Галерэя
-------

*

Зноскі
------

1. ↑  Гомель. Атлас туриста. / Справоч. изд. Ред. Ю. М. Нестеровская. — Минск : РУП «Белкартография», 2019. — С. 15.
2. ↑  Нямецкія аэрафотаздымкі Гомеля, 1941 год.
3. ↑  Схематический план. Гор. Гомель. [Карты] / Главное управление коммунального хозяйства при СМ БССР. Бюро технической инвентаризации — [Б. м. : б. и.], 1961.
4. ↑  Ридный Степан Григорьевич // Гомель. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Минск. : БелСЭ им. П. Бровки, 1991. — С. 403.
**Туліт** (разалін, уніяніт) — шчыльная густа-ружовая ці ружова-чырвоная разнавіднасць мінерала цаізіт. Афарбоўка каменя абумоўлена іонамі марганцу (прымешка Mn дасягае ~ 1 %). 

Сустракаецца ў выглядзе масіўных крупчастых, шаставатых, зблытана-кудзелістых агрэгатаў. Утвараецца пры рэгіянальным метамарфізме, сустракаецца ў метамарфічных пародах як прадукт гідратэрмальнай змены плагіяклаза ў гідратэрмальна змененых асноўных вывергнутых пародах і крышталічных сланцах. Спадарожныя мінералы: кварц, альбіт, біятыт, эпідот, гранаты.

Упершыню знойдзены ў 1820 годзе ў Нарвегіі (акруга Лом). Назва паходзіць ад старажытнай назвы міфічнага вострава ў паўночнай частцы Нарвегіі — Тул. Пазней быў знойдзены таксама ў Заходняй Аўстраліі, Намібіі, ЗША (штаты Тэнесі, Каліфорнія, Паўночная Караліна), Грэнландыі, Расіі (Урал), Аўстрыі (Ціроль), Італіі, Польшчы (Ніжняя Сілезія).

Гл. таксама
-----------

* Вырабныя камяні
* Сілікаты
* Танзаніт
* Цаізіт

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Туліт
**«Белорусский комиссионер»** — штотыднёвая прыватная газета даведачна-інфармацыйнага характару. Выдавалася з 1 мая 1899 да 28 кастрычніка 1900 года ў Мсціславе на рускай мове баронам П. фон Пільхау.

Друкавала шматлікія аб’явы аб продажы земляробчых прылад, насеннага матэрыялу, пошуках працы рознымі асобамі, паведамляла пра рыначныя цэны на прадукты, змяшчала інфармацыю пра гасцініцы, фотамайстэрні, стан дарог і інш. Узнімала эканамічныя пытанні, ухваліла праект правядзення праз Мсціслаў чыгункі, станоўча ацэньвала дзейнасць мясцовага дабрачыннага таварыства. Закранала праблемы класавай няроўнасці, прыводзіла асобныя факты барацьбы сялян за зямлю. Асвятляла культурнае жыццё Мсціслава, пісала пра ўрачыстасці ў гонар I. А. Крылова (1894), святкаванне 100-гадовага юбілею А. С. Пушкіна (1899), пра спектаклі аматарскага тэатральнага гуртка (складаўся з салдат і унтэр-афіцэраў мясцовай вайсковай каманды), правядзенне народных свят. Ставіла пытанне аб адкрыцці ў горадзе сярэдняй навучальнай установы. Змяшчала матэрыялы пра мінулае Магілёва, Мсціслава, пра адкрыццё помніка ў Полацку ў гонар перамогі ў вайне 1812 года, друкавала пераказ асобных палажэнняў з прац Я. Ф. Карскага.

Выйшла 78 нумароў. Выданне газеты спынена з-за матэрыяльных цяжкасцей.

Літаратура
----------

* Юрчанка, Г. Ф. «Белорусский комиссионер» / Г. Ф. Юрчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0. — С. 7.
* Юрчанка, Г. Першая мсціслаўская газета // Літаратура і мастацтва. — 1984. — №. — 12 кастрычніка. — С.
«**Белтрансгаз**» — беларускі дзяржаўны канцэрн, які займаецца транзітам прыроднага газу праз тэрыторыю Беларусі і яго пастаўкамі беларускім спажыўцам.

Гісторыя
--------

Першыя магістральныя газаправоды газатранспартнай сістэмы Беларусі былі пабудаваныя ў 1960—1961 гадах. 25 кастрычніка 1960 года загадам Галоўнага ўпраўлення газавай прамысловасці пры Савеце Міністраў СССР у Мінску было створанае Мінскае ўпраўленне магістральных газаправодаў. У 1973 Мінскае ўпраўленне магістральных газаправодаў пераўтворана ў Заходняе вытворчае аб’яднанне па транспарце і пастаўцы газу «Захадтрансгаз».

У 1992 г. пастановай Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 10 лістапада 1992 г. № 675 дзяржаўнае прадпрыемства «Захадтрансгаз» было пераўтворана ў дзяржаўнае прадпрыемства па транспарце і пастаўцы газу «Белтрансгаз».

У 1996 годзе пачалося будаўніцтва транскантынентальнага газаправода «Ямал-Еўропа».

31 сакавіка 2003 года быў падпісаны загад Міністэрства эканомікі № 45 аб пераўтварэнні кампаніі ў адкрытае акцыянернае таварыства.

18 мая 2007 года Дзяржаўным камітэтам па маёмасці Рэспублікі Беларусь і ААТ «Газпрам» падпісаная дамова куплі-продажу ААТ «Газпрам» часткі акцый ААТ «Белтрансгаз», што належалі Рэспубліцы Беларусь.

Паводле дамоўленасці, урад Беларусі згадзіўся прадаць «Газпраму» 50 % акцый Белтрансгаза за 2,5 млрд долараў. Газпрам пачаў выкупаць акцыі роўнымі часткамі ў 2007 г. У 2007—2009 гг. ён выкупіў 37,5 % акцый «Белтрансгаза» за 1,9 млрд долараў. Яшчэ 12,5 % акцый плануецца выкупіць у 2010 г.

Гл. таксама
-----------

* Эканоміка Беларусі

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6
2. ↑
3. ↑
4. ↑  О предприятии / История предприятия // btg.by
5. ↑  Дмитрий Заяц. «Газпром» одобрил приобретение 12,5 % акций «Белтрансгаза» в 2010 году(недаступная спасылка) // БДГ on-line, 25 лістапада 2009

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
**Праваслаўная царква Італіі**, некананічная праваслаўная дэнамінацыя ў Італіі. Створана ў 1991 годзе Антоніа дэль Росам, былым каталіцкім святаром, які да гэтага паслядоўна ўваходзіў у Бельгійскую старакаталіцкую царкву, Партугальскую праваслаўную царкву (пад амафорам Польскай праваслаўнай царквы), Грэчаскую царкву сінода супрацьстаялых. У 1991 годзе абвясціў разам з Ліна Вавіяна асобную "царкву". У 1993 годзе аб'явіў сабе епіскапам Равены і Італіі і ўвёў новаюліянскі каляндар. 

У 1995 годзе гэтую царкву прызнаў альтэрнатыўны сінод Балгарскай праваслаўнай царквы, які ў 1997 годзе ўзвёў Антоніа ў мітрапаліты.

У 2004 да царквы далучыўся епіскап Ларэнца (Лінеагес) са сваім адзіным прыходам у Палерма, але ўжо ў 2005 годзе ён перайшоў у юрысдыкцыю УАПЦ мітрапаліта Мяфодзія. У 2008 годзе да царквы далучыўся епіскап Васілій, які пасля смерці мітрапаліта Антоніа 20 лютага 2009 абраны новым прадстаяцелем царквы.

У складзе ПЦІ знаходзіцца 1 манастыр у 45 км ад Рыма, а таксама каля 12 прыходаў.

У Сеціве
--------

* Афіцыйны сайт
**Білагоршча** (укр.: Білого́рща) — мясцовасць у Залізнычным раёне Львова на заходняй ўскраіне горада, з усходу мяжуе з мясцовасцю Лэвандзіўка, на поўначы - з Раснэ. Калішняе сяло, мае малаэтажную забудову і адасоблена ад іншых раёнаў горада.

Гісторыя
--------

Каралеўскім прывілеям ад 1356 г. выдадзеным Казімірам III Вялікім, аднайменны лес паблізу сучаснай Білагоршчы плошчай у 70 ланаў быў падораны гораду Львову. У 1423 г. мешчанін Зомэрштайн заклаў тут паселішча і абавязаўся перад горадам утрымліваць лес і ўрочышча Білагоршча гадавым коштам 60 злотых. У 1463 г. паблізу маёнтка пасялілася 7 сем'яў. У 1611 г. паселішча налічвала ўжо 27 сядзіб. Тады горад запатрабаваў ад сялян выканання паншчыны, аднак яны ў 1636 г. паднялі бунт і ўцяклі ў лясы.

Горад доўгі час вёў спрэчкі з львоўскімі каталіцкімі арцыбіскупамі адносна размежавання земляў Білагоршчы і Расной Польскай. Білагоршча юрыдычна заставалася ва ўласнасці горада Львова да пачатку ХХ ст. Хоць сяло фактычна пастаянна знаходзіліся ў карыстанні багатых мяшчанскіх сем'яў.

На ўсходняй частцы зямель вёскі ў XIX ст. было ўтворана паселішча Лэвандзіўка, якое 11 красавіка 1930 г. увайшло ў межы Львова.

У 1939 г. насельніцтва Білагоршчы складала 820 жыхароў, 95% - палякі, а 4% - украінцы.

1 красавіка 1942 г. нямецкая ўлада значна пашырыла тэрыторыю Львова, і Білагоршча стала часткай раёна "Гарадскі лес" (ням.: Stadtwald).

У рамках Пагаднення аб узаемным абмене насельніцтвам у памежных раёнах паміж СССР і ПНР польскае насельніцтва пакінула Білагоршчу ў 1945-1946 гг. затое сюды прыбылі ўкраінцы з тэрыторый, якія пасля Другой сусветнай вайны адышлі да Польшчы.

Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны Білагоршча зноў становіцца вёскай і падпарадкоўваецца спачатку Бруховіцкаму, потым - Івана-Франкоўскаму, а яшчэ праз некаторы час — Яварыўскаму раёну. Канчаткова сяло ўключана ў склад Львова ў 1978 г. і стала новым элементам інфраструктуры горада Львова па вул. Білагоршча.

Аб'екты
-------

* Мемарыяльны музей Рамана Шухевіча

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 177-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Украіны на беларускую мову»

| ⛭Мясцовасці Львова |
| --- |
| Галіцкі раён | 
* Цэнтр
* Замкавая гара
* Цытадэль
* Кракаўскае прадмесце
* Сафііўка
* Снопкіў

 | Герб Львова |
| Лычакіўскі раён | 
* Лычакіў
* Вынныкы
* Вэлыкі Крыўчыці
* Знэсіння
* Кайзэрвальд
* Лысынычы
* Маёрыўка
* Пагулянка
* Підбірці
* Прафесарская калонія
* Фылыпіўка
* Цэтнэрыўка
* Шцілерыўка
* Ялівэць
* Пасікы

 |
| Франкіўскі раён | 
* Вулька
* Кастэліўка
* Кульпаркіў
* Новы Світ
* Багданіўка

 |
| Залізнычны раён | 
* Білагоршча
* Жаўтнэвэ
* Лэвандзіўка
* Рудна
* Скнылівак
* Сыгніўка
* Багданіўка
* Клэпарыў

 |
| Шаўчэнкаўскі раён | 
* Брухавычы
* Воля-Гамулэцка
* Вэлыкі Грыбовычы
* Галоска
* Града
* Дубляны
* Завадзіў
* Замарстыніў
* Зарудці
* Зашкіў
* Збоішчы
* Збыранка
* Кам’янка
* Малі Грыбовычы
* Малэхіў
* Підзамчэ
* Підраснэ
* Раснэ
* Раснэ-Рускэ
* Клэпарыў

 |
| Сыхіўскі раён | 
* Сыхіў
* Боднарыўка
* Казэльныкы
* Новы Львоў
* Пірагіўка
* Пэрсэнкіўка
* Пасікы
* Снопкіў

 |