recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шульт.

**ХА Шульт** (ням.: HA Schult; нар. 24 чэрвеня 1939) — нямецкі мастак-канцэптуаліст, прадстаўнік экалагічнага мастацтва і акцыянізму.

Біяграфія
---------

ХА Шульт (сапраўднае імя Ханс Юрген Шульт) нарадзіўся 24 чэрвеня 1939 г. у Пархіме, у Германіі, вучыўся з 1958 г. па 1961 г. у Дзюсельдорфскай Акадэміі Мастацтваў у К. А. Гёца, з 1969 г. у Германіі (Мюнхене, Берліне, Кёльне) і Нью-Ёрку.

У 1986 годзе ХА Шульт стварыў свой «Музей Акцыянізму» (Museum für Aktionskunst) у Есэне і ў 1992 перанёс яго з Есэна ў Кёльн, дзе той і знаходзіцца па сённяшні дзень. Сам ён лічыць сябе паэтам. ХА Шульт стаў першым еўрапейскім мастаком, які ў сваіх работах звярнуў увагу на экалагічныя праблемы сучаснасці і з’явіўся адным з першых мастакоў, для якіх тэма экалагічнай нераўнавагі зрабілася цэнтральнай. Такім чынам ён унёс істотны ўклад у сённяшнюю экалагічную свядомасць.

Двойчы, у 1972 і 1977 гадах, ён браў удзел у documenta.

Яго працы выстаўляліся на ўсіх кантынентах і іх можна знайсці ў шматлікіх галерэях і прыватных калекцыях.

З 2007 штогод уручаецца, упершыню ў свеце ініцыяваная ім, прэмія Эка Глобус для прадстаўнікоў аўтамабільнай індустрыі за ахову навакольнага асяроддзя (ÖkoGlobe).

Зноскі
------

1. ↑  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Ha Schult // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14482217t · CiNii: DA07239670 · GND: 118611305 · ISNI: 0000 0000 8180 6831 · LCCN: n90658839 · SUDOC: 066945410 · VIAF: 113036409 · ULAN: 500063557 |

 |
**Ні́шча** (руск.: Нища) — рака ў Пскоўскай вобласці Расіі і Расонскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Дрыса.

Даўжыня ракі 85 км. Плошча вадазбору 1380 км². Выцякае з возера Нішча (Себежскі раён, Пскоўскай вобласць), цячэ па Полацкай нізіне, вусце за 1 км на захад ад вёскі Ку́льнева ў Расонскім раёне. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,3 м/км.

Даліна пераважна трапецападобная, шырынёй 100—200 м. Пойма часцей двухбаковая, чаргуецца па берагах, у сярэднім і ніжнім цячэнні месцамі адсутнічае. Рэчышча звілістае (шырыня 25—30 м); у ніжнім цячэнні рака зарэгулявана Клясціцкім вадасховішчам (Клясціцкая ГЭС). Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў канцы 1-й дэкады красавіка, сярэдняя вышыня над межанным узроўнем 3 м, найвышэйшая 5,1 м. Замярзае ў сярэдзіне снежня, крыгалом у 1-й дэкадзе красавіка. Веснавы ледаход 2 сутак.

Асноўныя прытокі: Чарапяціца, Люці, Вельніца (злева), Хонка, ручай Го́лавач (справа). Густата рачной сеткі 0,49 км/км².

Азёрнасць вадазбору 4 %. Азёры ў межах Беларусі: Усвечча, Валькоўскае, Шэвіна, Межава, Чарапёцкае, Гародна, Мохавае, Велле, Завір'е, Астравітае, Шыпск, Аксёнава, Норкава, Клешня, Начоўкі, Перавалочнае, Гасцятнае, Малое Мохавае, Сярэдняе Мохавае, Акунёвец, Цяльцы, Паўднёвы Шчучынец і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.

Літаратура
----------

* Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Г. Пашкоў і інш. — Мн. 2007.
* *Шаршун Л. М.* Нішча. // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11). — С. 355.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 11, 12. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
**Фіялка Вітрака**, або **садовыя браткі** (*Víola × wittrokiána*) — травяністая шматгадовая расліна гібрыднага паходжання сямейства фіялкавыя.

Пад гэтай назвай аб’ядноўваюць шматлікія гатункі і гатункагрупы, атрыманыя з удзелам фіялкі трохколернай (*Viola tricolor*), алтайскай (*Viola altaica*) і жоўтай (*Viola lutea*), а таксама, магчыма, і некаторых іншых відаў (напрыклад, *Viola cornuta*).

Відавая назва **wittrokiana** фіялка атрымала ў гонар шведскага прафесара батанікі Вейта Вітрака, дырэктара Бергенскага батанічнага саду і аўтара кнігі па гісторыі гэтай расліны.

Апісанне
--------

Кветкі буйныя, дыяметрам да 10 см, адзінкавыя, ўтвараюцца ў пазухах лісця. Калякветнік двайны, венца плоскае 5-пялёсткавае, ніжні пялёстак — з нектараноснай шпорай і апушанай лагчынкай, у якую высыпаецца пылок, бакавыя пялёсткі накіраваныя ўверх. Слупок на верхавіне шарападобны патоўшчаны. Афарбоўка венца разнастайная: белая, жоўтая, блакітная, сіняя, аранжавая, вінна-чырвоная, аднатонная або з рыскамі і плямамі рознай велічыні.

Плод — трохкамерная каробачка. Насенне дробнае, даўжынёй 1,8-2 і шырынёй да 1 мм. Паверхня насення бліскучая, гладкая. Афарбоўка — ад светла- да цёмна-карычневай. У 1 г змяшчаецца 0,8-1 тыс. штук.

Гісторыя і распаўсюджанне культуры
----------------------------------

Фіялка Вітрака — антрапафітны від расліны. Агульнае распаўсюджанне — шырока культывуецца ў нетрапічных краінах у якасці дэкаратыўнай расліны, часам сустракаецца як пустазельная расліна. Лічыцца, што гібрыдная фіялка выведзена селекцыянерамі ў Англіі ў 30-х гадах XIX стагоддзя, затым яна распаўсюдзілася ў Францыі, Германіі і была завезена ў Беларусь. У пачатку XX стагоддзя ў Амерыцы ў горадзе Портлендзе (штат Арэгон) былі створаны буйнакветкавыя гатункі фіялак розных адценняў чырвонага колеру з дыяметрам кветкі да 10-12 см. У другой палове XX стагоддзя цэнтр селекцыі фіялак перамясціўся з Заходняй Еўропы ў Японію.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85097484 |
**«Ніякай літасьці Альгерду Б.»** — зборнік з 36 эсэ беларускага пісьменніка Альгерда Бахарэвіча, выдадзены ў 2014 годзе ў выдавецтве «Галіяфы».

Гісторыя стварэння
------------------

Улетку 2013 года, вярнуўшыся з Гамбурга ў Мінск, аўтар пачаў весці штотыднёвую калонку на сайце кампаніі Будзьма беларусамі. У выніку амаль за год ім было напісана каля сарака эсэ, прысвечаных розным праявам беларускага жыцця. Культура і гісторыя, літаратура і кіно, мроі і спадзяванні, асабістае і грамадскае, вечнае і надзённае, Беларусь як частка Еўропы і Еўропа як беларускі сон — вось некаторыя з тэм, якія зрабіліся вызначальнымі для гэтай кнігі.

Назва
-----

Кніжка носіць назву «Ніякай літасці Альгерду Б.» — самаіранічнае адкліканне да раману Бахарэвіча «Ніякай літасьці Валянціне Г.».

Зноскі
------

1. ↑  «Ніякай літасці Альгерду Б.» **(нявызн.)**, *Белсат* (14 жніўня 2014).
**Тракайская кенаса** — караімскае культавае збудаванне ў г. Тракай (Літва), размешчана па адрасе вуліца Караімская, 30.

Гісторыя
--------

Кенаса была пабудавана ў XVIII стагоддзі, у цэнтры караімскай слабады, якая раней называлася Караімшчынай.

Некалькі разоў храм быў пад пагрозай знішчэння, асабліва падчас пажараў у 1794 і 1812 гадах, але неўзабаве быў адноўлены, а ў 1894—1904 гадах быў праведзены капітальны рамонт.

Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны на працягу некалькіх дзесяцігоддзяў тракайская кенаса заставалася адзіным дзеючым караімскім храмам не толькі ў Еўропе, але, пасля зачынення кенасы ў Галічы у сярэдзіне 60-х гадоў, і ў Савецкім Саюзе. Пры гэтым службы ў ёй праводзіліся толькі па святах. Не так даўно быў праведзены яшчэ адзін капітальны рамонт.

Архітэктура
-----------

Гехал
Кенаса ў плане мае форму квадрата, пакрыта ламаным дахам польскага тыпу, і ўвянчана прамавугольнай вежай. Унутры падзелена на тры часткі: асноўная зала для мужчын, невялікі пярэдні пакой і галерэя для жанчын, якая абапіраецца на чатыры слупы. На ўсходнім боку размешчаны караімскі гехал.

Гл. таксама
-----------

* Кенаса ў Вільнюсе

Літаратура
----------

* Зайончковский М. Караимская кенеса в Тракай
* «Ийдей Тенъри юрягийя kерти ювашлыхны!» // Наш голос № 4 (приложение к журналу «Awazymyz»). — С. 6-7
* Sany hazzanłarynyn Trok dzymatnyn : (Bildirdi R. Refael Abkowicz) = Список газзанов караимской кенассы в Тракае / Автор не указан. — На караимском языке // Karaj Awazy — 1936, № 10, С. 2-обложка

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кенаса ў Тракаі
**Leptidea sinapis** — дзённы матылёк роду *Leptidea* сямейства бялянак (*Pieridae*).

Апісанне
--------

Даўжыня пярэдняга крыла імага — 18-24 мм. Вусень з шырокімі жоўтымі бакавымі палосамі, зялёны, без спінных палос.

* Leptidea sinapis ♂*Leptidea sinapis* ♂
* Leptidea sinapis ♂   △*Leptidea sinapis* ♂ △
* Leptidea sinapis   ♀*Leptidea sinapis* ♀
* Leptidea sinapis   ♀ △*Leptidea sinapis* ♀ △

Біялогія
--------

У сярэдняй паласе развіваецца ў двух пакаленнях, на поўдні і ў асобныя цёплыя гады адзначаецца трэцяе пакаленне. Лёт матылькоў першага пакалення назіраецца з канца красавіка да сярэдзіны чэрвеня, другога — з пачатку чэрвеня да сярэдзіны жніўня. На поўдні матылькі з невялікімі перапынкамі лётаюць з красавіка па кастрычнік. Вусені харчуюцца толькі раслінамі з сямейства бабовых і актыўныя па начах. Зімуе кукалка.

Арэал
-----

Паўночна-заходняя Афрыка, Еўропа, выключаючы Крайнюю Поўнач, субарктычны і ўмераны паясы Азіі на ўсход да Байкала.
Сучасны арэал віду мае патрэбу ва ўдакладненні, так як у цяперашні час ўстаноўлена, што назапашаныя раней дадзеныя аб яго распаўсюджанні ставяцца да двух відах-двайнікоў і патрабуюць перагляду. Від шырока распаўсюджаны ва ўсім рэгіёне ад Скандынавіі, Хібінскага горнага масіва і Паўночнага Урала да Галоўнага Каўказскага хрыбта і Паўночнага Прыкаспія.

Месцапражыванні
---------------

Адкрытыя біятопы — узлескі, паляны, абочыны дарог, лугі, берагі рэк і ручаёў, радзей палі. У гарах падымаецца да вышыні 2000 м над узр. м.

Кармавыя расліны
----------------

Чына льналістая (*Lathyrus linifolius*), *Lathyrus niger*, *Lathyrus pratensis*, чына клубняносная (*Lathyrus tuberosus*), сачавічнік вясенні (*Lathyrus vernus*), рутвіца рагатая (*Lotus corniculatus*), *Lotus uliginosus*.

Час лёту
--------

Красавік — 3 дэкада, май, чэрвень, ліпень, жнівень.

Зноскі
------

1. ↑  *Мамаев Б.М.* Определитель насекомых по личинкам. Пособие для учителей. — М.: Просвещение, 1972. — С. 324. — 400 с. (Праверана 20 сакавіка 2010)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776570903 |
**Аднаполле** — археалагічны помнік: паселішчы каля вёскі Аднаполле (Веткаўскі раён, Гомельская вобласць). Датуецца I тысячагоддзем.

Паселішча—1
-----------

Знаходзіцца за 0,5 км на паўночны захад ад вёскі, ва ўрочышчы Старое Аднаполле. Датуецца I тысячагоддзем.

Паселішча—2
-----------

Знаходзіцца за 0,15 на поўнач ад вёскі. Займае пляцоўку на поплаве правага берага р. Сож. Датуецца I тысячагоддзем.

Паселішча—3
-----------

Знаходзіцца за 0,2 км на ўсход ад вёскі. Займае пляцоўку на поплаве правага берага р. Сож. Датуецца I тысячагоддзем.

Паселішча—4
-----------

Знаходзіцца за 0,7 км на паўднёвы ўсход ад вёскі. Займае мыс на тэрасы правага берага р. Сож, памерам 140х40 м, вышынёй да 5 м над поплавам.

Паселішча—5
-----------

Знаходзіцца за 1,2 км на ўсход ад вёскі. Займае схіл поплыва правага берага р. Сож, вышынёй 2 м.

Літаратура
----------

* З гісторыі населенных пунктаў // Памяць: Веткаўскі раён: Гісторыка-дакументальная хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі: У 2 кн. / Уклад. У. Я. Райскі; Маст. Э. Э. Жакевіч. Кн. 2. — Мінск: БЕЛТА, 1998. — 461, [1] с.: іл. — С. 419. — ISBN 985-6302-07-2.
**Ке́наз**, *Kauna* — «факел», (англа-сакс. *Cen*, стар.-сканд. *Kaun* — «язва») — шосты знак старажытнагерманскага, англасаксонскага і скандынаўскіх рунічных алфавітаў. Верагодна, узыходзіць да паўночнаэтрускага знака або да лацінскага знака *C*.

Кадзіроўка
----------

|  |  |
| --- | --- |
| Unicode UTF-16 | U+16B2 |
| назва ў Unicode | runic letter kauna |
| HTML | &#5810; |

| ✯ Руны |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  — Феху |  — Уруз |  — Турысаз |  — Ансуз |  — Райда |  — Кеназ |  — Геба |  — Вунья |
|  — Хагалаз |  — Наўтыз |  — Іса |  — Ера |  — Эйваз |  — Перт |  — Альгіз |  — Совіла |
|  — Тэйваз |  — Беркана |  — Эваз |  — Маназ |  — Лагуз |  — Інгуз |  — Дагаз |  — Одал |

 |
**Х-22** — савецкая/расійская звышгукавая крылатая супрацькарабельная ракета паветранага базавання. Уваходзіць у склад авіяцыйнага ракетнага комплексу К-22.

Апісанне
--------

Да «Х-22» належыйць цэлая «сям’я» ракет, створаных у СССР у 1960-я гады. Ракета была створана для бамбардзіроўшчыка Ту-22 і пазней разам з ім мадэрнізаваліся. Дапрацаваная ў 1970-я гады ракета мела хуткасць — 4000 кіламетраў за гадзіну і далёкасць палёту 500 кіламетраў. Яна мае і даволі вялікую ёмістасць баявой часткі. Першапачаткова гэты дуэт ракеты і самалёта ствараўся для ўдараў па марскіх аб’ектах і лічыўся вельмі эфектыўным.

У 1970-1980-х гадах гэта была эфектыўная ракета з вялікай далёкасцю, высокай хуткасцю і магутнай боегалоўкай. Аднак той факт, што першапачаткова яна была марской, дае падставы меркаваць, што для наземных цэляў яна неэфектыўная. Супрацькарабельную ракету складана выкарыстоўваць па наземных цэлях — яна вядзецца па радары і цэль павінна быць добра бачная — напрыклад, вялікі кавалак металу ў моры. На паверхні ж зямлі цэль бачная кепска.

Акрамя супрацькарабельных ракет Х-22, былі створаныя і іншыя варыянты, якія маглі наводзіцца на сігнал радара або нават наносіць удары па каардынатах. Гэтыя ракеты мелі інерцыяльную сістэму навігацыі, то-бок аўтапілот, які наводзіў іх на пэўныя каардынаты. Адна з мадыфікацый — Х-22НА — якраз дазваляе весці агонь па наземных цэлях па зададзеных каардынатах — проста цэліцца «ў кропку на карце». Такія ракеты маглі лятаць з улікам рэльефу мясцовасці, але ў цэлым гэта быў аўтапілот.

Дакладнасць
-----------

Першая версія мадыфікацыі X-22PSI мела даволі нізкую дакладнасць. Гэта былі некалькі сотняў метраў, што не вельмі добра для малых цэляў. Але гэта не было важна, бо яна была абсталяваная тэрмаядзернай боегалоўкай.

Пазней былі распрацаваныя палепшаныя варыянты са звычайнай баявой часткай. Апошняй версіяй наземнай версіі ракеты з’яўляецца Х-22НА (якая ў яе дакладнасць невядома).

Факты
-----

* У фільме «Цана страху» ёсць сцэна ўдару гэтых бамбардзіроўшчыкаў ракетамі Х-22 па амерыканскім авіяносцы.
* 17 чэрвеня 2022 года афіцыйныя крыніцы ва Украіне паведамілі пра выкарыстанне Х-22 па цэлях у Данецкай вобласці.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Х-22. Што вядома пра старыя савецкія ракеты, якімі Расія ўдарыла па Краменчугу

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Міхаіл Васільевіч Падгайны** (нар. 5 студзеня 1954, в. Ізбішча Пухавіцкага раёна, Мінская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут (1971) і Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК КПСС (1991). Працаваў інжынерам-тэхнолагам Мінскага вытворчага аб'яднання вылічальнай тэхнікі.

У 1977—1989 — працаваў у камсамоле, прайшоў шлях ад інструктара Савецкага райкама г. Мінска да сакратара ЦК ЛКСМБ.

У 1989—1991 — Быў інспектарам Мінскага абкама КПБ, другім сакратаром Першамайскага райкама КПБ г. Мінска.

У 1991—1995 —намеснік міністра культуры, старшыня Камітэта па справах моладзі пры Савеце Міністраў Беларусі.

У 1995—1996 — кіраўнік праграмы «Рэспубліканскі цэнтр інфармацыі ЮНЕСКА».

У 1996—1997 — начальнік галоўнага ўпраўлення грамадска-палітычнай інфармацыі Адміністрацыі прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

У 1997—2001 — старшыня Дзяржаўнага камітэта па друку.

У 2001—2003 — міністр інфармацыі Рэспублікі Беларусь.

У 2003—2004 — генеральны дырэктар рэспубліканскага аб'яднання «Белсаюздрук» Міністэрства інфармацыі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Падгайны Міхаіл Васільевіч // Хто ёсць хто ў Беларусі / Укл.: Л. А. Андросік, В. Ф. Голубеў, К. А. Заброцкая [і інш.]. — Вільня, 2007. — 256 с. — С. 155.

| ⛭Міністры інфармацыі Беларусі |
| --- |
| 
* Анатоль Бутэвіч (1992—1994)
* Міхаіл Падгайны (2001—2003)
* Уладзімір Русакевіч (2003—2009)
* Алег Праляскоўскі (2009—2014)
* Лілія Ананіч (2014—2017)
* Алесь Карлюкевіч (2017—2020)
* Ігар Луцкі (2020—2021)
* Уладзімір Пярцоў (з 2021)

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Востраў Замак.

**За́мак** (трансліт.: *Zamak*) — востраў на возеры Дрысвяты. Уваходзіць у склад Беларусі. Плошча — 0,26 км². Незаселены.

Геаграфія
---------

Карта
Востраў Замак месціцца ў паўднёва-ўсходняй частцы возера Дрысвяты ў 860 м на паўночны захад ад цэнтра аграгарадка Дрысвяты. Аддзелены ад берага пралівамі на поўначы (177,82 м) і на паўднёвым усходзе (333 м). Даўжыня з поўначы на поўдзень — 745 м. Найбольшая шырыня — 678 м. Большая частка вострава раўнінная, пакрыта лугамі. На поўдні вылучаюцца лясны гай і штучнае ўзвышша — замчышча.

Гісторыя
--------

Паселішча на паўднёвым захадзе вострава Замак узнікла ў II — I стст. да н. э. Паўторнае засяленне адбылося ў X — XVII стст. У XIV — XVII ст. на востраве існаваў Дрысвяцкі замак, аднак археолагі мяркуюць, што ўмацаванне на месцы замчышча бярэ пачатак у XI ст. Яны выявілі селішча на поўдні і паўднёвым усходзе ад месцазнаходжання замка. Найбольш інтэнсіўна жыццё селішча праходзіла ў XI — XIII стст. калі, як лічаць, яно з'яўлялася пасадам умацавання.

Археалагічныя раскопкі пачаліся ў 1955 г. Археолагі знайшлі шмат вырабаў з жалеза, бронзы, косці, кераміку, прасліца з кірылічным надпісам, рэшткі ювелірнай майстэрні.

Фальклор
--------

У Дрысвятах існуе шмат легенд пра востраў Замак. Згодна адной, ад вострава да мацерыка было пракладзена два масты, а пад вадой — тры падземныя хады. Мясцовыя жыхары кажуць, што некалькі разоў у год у ціхія ночы можна пачуць, як пад зямлёй іржуць коні, тупаючы сваімі капытамі.

Літаратура
----------

* Дрысвя́цкі за́мак // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 287—288. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Возера Дрысьвяты і ваколіцы на савецкай вайсковай мапе 1980-х гг.
* Дрисвяты — легенда острова сокровищ Архівавана 6 сакавіка 2016.
* Дрисвяты, озеро Дрысвяты (эскизгалерея)
* Дрысвяты на poseidon.by Архівавана 23 жніўня 2013.
**Анфаль** (араб. حملة الأنفال ‎‎; курд.: Şallawî Enfal) — кодавая назва праграмы па барацьбе з курдскім насельніцтвам паўночнага Ірака, якая рэалізоўвалася ў Іраку ў 1987—1989 гадах. У перакладзе з арабскай мовы назва праграмы азначае «трафеі». Па розных ацэнках, было забіта ад 50 000 да 182 000 курдаў. Пасля звяржэння рэжыму Садама Хусейна прэзідэнт і шэраг яго паплечнікаў паўсталі перад судом за злачынствы, учыненыя ў гады праўлення партыі Баас. Сярод абвінавачванняў фігуравалі справу аб Анфале і Халабджы. Працэс па Анфалю праходзіў са жніўня 2006 па чэрвень 2007 год. Суд прызнаў шэраг былых чыноўнікаў вінаватымі ў злачынстве супраць курдскага насельніцтва Ірака.

Спасылкі
--------

* Whatever Happened To The Iraqi Kurds? Архівавана 23 кастрычніка 2017. Human Rights Watch, 1991
* Case Study: The Anfal Campaign (Iraqi Kurdistan), 1988 gendercide.org
* The Crimes of Saddam Hussein – 1988 The Anfal Campaign
* Anfal: The Kurdish Genocide in Iraq
**Наві́нкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Навінкі.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Васілевіцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Рэчыцкага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Васілевіцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кааль.
**А́ну Ка́аль** (эст.: Anu Kaal; 4 лістапада 1940, Талін, Эстонская ССР, СССР) — эстонская спявачка

 ( (лірыка-каларутарнае сапрана)), оперная спявачка

,педагог. Народная артыстка СССР (1981). Лаўрэат Усесаюзнага конкурсу вакалістаў імя М. І. Глінкі (1968).

Біяграфія
---------

З 1959 года вучылася вакалу ў Талінскай музычнай школе. У 1963 годзе скончыла Талінскае музычнае вучылішча (з 1975 года — імя Георга Отса) па класе вакалу, у 1968 годзе Талінскую кансерваторыю (клас В. Гур'ева).

З 1963 спявачка хору, з 1967 па 1996 год салістка Эстонскага тэатра оперы і балета ў Таліне.

У 1971—1972 гадах стажыравалася ў міланскім тэатры «Ла Скала» (клас Рэнаты Карозіа). Гастралявала за мяжой. З 1984 года выкладае ў Эстонскай акадэміі музыкі і тэатра.
Дэпутат Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР 9 склікання.

Творчасць
---------

Сярод партый: Джылвда, Віялета («Рыгалета», «Травіята» Дж. Вердзі), Лючыя («Лючыя дзі Ламермур» Г. Даніцэці), Раксана («Сірано дэ Бержэрак» Э. Тамберга), Канстанца, Царліна, Царыца Ночы («Выкраданне з сераля», «Дон Жуан», «Чароўная флейта» В. А. Моцарта); партыі сапрана ў буйных вакальна-сімфанічных творах — «Страсці па Іаану» І. С. Баха, «Поры года» І. Гайдна, «Stabat Mater» Дж. Б. Пергалезі, «Азарэнні» Б. Брытэна і інш.

Узнагароды і званні
-------------------

* Заслужаная артыстка Эстонскай ССР (1974)
* Народная артыстка Эстонскай ССР (1977)
* Народная артыстка СССР (1981).
* Прэмія Ленінскага камсамола Эстонскай ССР (1979).
* Прэмія імя Георга Отса (1979).
* Ордэн Дружбы народаў (1980).

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Vilistlased

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — С. 377. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 16176044p · CONOR: 260687459 · GND: 141345438 · ISNI: 0000 0000 7890 1555 · LCCN: n87919696 · VIAF: 35986759 |

 |
**Катапульта** (лац.: catapulta ад грэч. καταπέλτης, katapéltēs — кідаць з сілай) — кідальная машына для стральбы па крутой траекторыі, якая прыводзілася ў дзеянне сіламі пругкасці скручаных валокнаў (жылаў, рамянёў, валасоў і пад.) для насцільнай стральбы.

Канструкцыйна складалася са станка з папярочна прымацаваным скруткам валокнаў, рычага, вертыкальна замацаванага ніжнім канцом у скрутку, вертыкальнай рамы з папярочынай, вората. Рычаг адцягваўся назад воратам і мацаваўся, у лыжку рычага ўкладаўся снарад, рычаг адпускаўся. Паваротны рух рычага рэзка спыняўся папярочынай, а снарад вылятаў з лыжкі і рухаўся далей па інерцыі.

Снарадамі маглі быць камяні, ядры, стрэлы масай 30—480 кг на адлегласць 850—250 м.

Катапульта вядомая ў Еўропе з 5 ст. да н.э. (Старажытная Грэцыя, Старажытны Рым). Ужывалася ў Еўропе да 14—15 ст.

Літаратура
----------

* Военный энциклопедический словарь, 1983. — 863 с. : 30 л. ил.. С. 322.

| ⛭Кідальныя машыны старажытнасці і сярэднявечча |
| --- |
| Антычнасць | Баліста  ·  Гастрафет  ·  Катапульта  ·  Аксібел  ·  Анагр  ·  Палібол  ·  Скарпіён |  |
| Сярэднявечча | Арбалет  ·  Манганель  ·  Сіфанафор  ·  Станковы арбалет  ·  Брыколь  ·  Парок  ·  Тарсіённы спрынгалд  ·  Трыбук  ·  Чо-ко-ну  ·  Эйнарм |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX543823 · BNF: 14491458x · GND: 4358171-7 · Microsoft: 199738491 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ніўкі.
 **Ні́ўкі**  — былы пасёлак у Новаялчанскім сельсавеце Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

У 2005 годзе пасёлак быў выключаны са звестак па ўліку населеных пунктаў.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 37 км на паўднёвы ўсход ад Брагіна, 5 км ад чыгуначнай станцыі Ёлча (на лініі Оўруч — Палтава), 156 км ад Гомеля.

Транспартная сетка
------------------

Праз вёску праходзіць дарога мясцовага значэння «Андрэеўка—Мікалаеўка—Ніўкі» (Н3491).

За 2,5 км знаходзіцца пуцявы пост Гомельскага аддзялення Беларускай чыгункі.

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Камарын — Брагін.

Будынкі драўляныя.

Гісторыя
--------

Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1931 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны у баях за вызваленне пасёлка 28 верасня 1943 года адмеціўшымся начальніку штаба кавалерыйскага палка капітану А. В. Красікаву, санінструктару І. М. Пятлюку, радавому Р. Ф. Нагорнаму прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. У складзе саўгаса «Краснае» (цэнтр — вёска Краснае).

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2004 год — 1 гаспадарка, 1 жыхар.

### Дынаміка

* 2004 год — 1 гаспадарка, 1 жыхар.
* 2006 — Насельніцтва атсутнічае.

Зноскі
------

1. ↑  Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 17 ноября 2005 г. № 793 Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Ветковского, Ельского и Хойникского районов

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ліндаль.

**Рут Хедвіг Ліндаль** (швед. Rut Hedvig Lindahl; нар. 29 красавіка 1983, Катрынехольм, Сёдэрманланд), больш вядомая як **Хедвіг Ліндаль** (швед. Hedvig Lindahl) — шведская футбалістка, брамнік футбольнага клуба «Вольфсбург» і зборнай Швецыі. Станавілася лепшым галкіперам года ў Швецыі ў 2004, 2005 і 2009 гадах.

Ранняя кар’ера
--------------

Ва ўзросце 13 гадоў стала прафесійнай футбалісткай. Дагэтуль грала за моладзевыя клубы «Грапторпс» і «Багеторпс». Пачынала сваю кар’еру як нападаючы, але потым змяніла амплуа на брамніка.

Клубная кар’ера
---------------

З 1996 года выступала за прафесійныя футбольныя клубы. У 2001 годзе перайшла ў футбольны клуб «Мальмё». Скончыла свой выступ за гэтую каманду ў 2003 годзе, перайшоўшы ў ФК «Лінчэпінг». За «Лінчэпінг» Хедвіг правяла пяць сезонаў з 2004 па 2009 гады. З 2009 па 2010 гады футбалістка выступала за футбольны клуб «Гётэбарг». Але пасля сезона 2010 галоўны трэнер каманды Турб’ёрн Нільсан вырашыў не працягваць кантракт з футбалісткай, і ў 2011 годзе Ліндаль перайшла ў клуб «Крысціянстад».

Зноскі
------

1. ↑  Hedvig Lindahl // Soccerdonna — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
**Анунакі** (літаральна «тыя, хто ад валадарскага роду» або «ад Ана і Кі») — другарадныя багі ў шумера-акадскім пантэоне.

У ранніх шумерскіх тэкстах анунакі з’яўляюцца стварэннямі бога Ана. Вавілонская міфалогія прыпісвала іх стварэнне Мардуку, але месцам паходжання называецца шумерскі горад Ніпур. Агульная лічба анунакаў вагаецца ад 7 да 600. Яны размеркаваны стваральнікам па розных частках сусвету і выконваюць самыя розныя функцыі, у тым ліку вызначаюць чалавечыя лёсы, пасрэднічаюць паміж людьзмі і вялікімі багамі, прыслужваюць багам, але таксама судзяць нябожчыкаў у падземным свеце Эрэшкігаль і могуць выступаць у якасці злосных істот.

Спасылкі
--------

* Anunna (Anunnaku, Anunnaki) (a group of gods)
* Enuma Elish - The Babylonian Epic of Creation

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Treccani |
Катана, XVI - XVII ст.
**Катана** (яп.: 刀) — двухручны выгнуты японскі меч даўжынёй 95—120 см (клінок 68 см).

Нараўне з кароткім мячом вакідзасі ўваходзіў у камплект узбраення самураяў.

Японскія мячы захоўвалі на адмысловай падстаўцы — **Катанакакэ**.

Дзяржальня катаны мае даўжыню ў 3,5 кулакі. Шырыня ляза каля трох см, таўшчыня спінкі — 5 мм, само лязо вастрылася да вастрыні брытвы. Дзяржальню абцягваюць скурай ската або іншым матэрыялам, з тым каб яна не слізгала ў руках. І аплятаюць шнуром. Існуе шмат спосабаў аплёткі.

Вага катаны 1—1,5 кг. Рэжа вельмі цвёрдыя прадметы, напрыклад, метал, камень, аднак тэхніка фехтавання арыентаваная на паразу мяккіх тканак.

**Хамон** — лінія загартоўкі ляза ў катане. Адрозніваецца некалькі дзясяткаў тыпаў хамонаў, звычайна выглядае як хвалі на рэжучай абзе.

Самыя старажытныя катаны і ножны ўпрыгожваліся арнаментам і перадаваліся з пакалення ў пакаленні як сямейная рэліквія.
Асабліва шануюцца катаны, на якіх ёсць **Мэі** — подпіс з імем вядомага майстра і годам вырабу.

Гл. таксама
-----------

* Халодная зброя
* Шабля
* Дайсё

Літаратура
----------

* Leon and Hiroko Kapp, Yoshindo Yoshihara: The Craft of the Japanese Sword Kodansha International, Tokyo 1987, ISBN 0-87011-798-X  (англ.)
* Kanzan Sato: The Japanese Sword. A Comprehensive Guide. Kodansha International, Tokyo 1983, ISBN 4-7700-1055-9  (англ.)
* W. M. Hawley: Laminating Techniques in Japanese Swords. Hawley, Hollywood 1974
* John M. Yumoto: Das Samuraischwert. Ein Handbuch. Ordonnanz-Verlag, Freiburg 1995 (Übers. des Originals The Samurai Sword, Tuttle 1958)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Катана
* Старонка пра японскія мячы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4179044-3 |

| ⛭Тыпы японскіх мячоў |
| --- |
| Вялікія мячы | Нагамакі · Надаці · Одаці · Акатана |
| Доўгія мячы | Цёкуто · Дотанукі · Катана · Сін-гунто · Таці · Цуругі · Учыгатана |
| Кароткія мячы | Цідзакатана · Кадаці · Сікамідзуе · Вакідзасі · Ніндзято |
| Нажы/кінжалы | Айкуці · Хатывара · Танто · Кайкэн · Ёраі тосі · Кусунгобу |
| Трэніравальная зброя | Бокэн · Іяйто · Шынай · Субурыта · Танрэн бо |
| Выдуманыя мячы | Дайкатана · Дзамбата |
| Іншае | Нагамакі · Нагіната · Бісэнто |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бельцюкоў.
**Сяргей Пятровіч Бельцюкоў** (нар. 26 лістапада 1956, пас. Балбасава, Аршанскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі кампазітар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую кансерваторыю ў 1980 годзе па класе фартэпіяна Р. Шаршэўскага; у 1987 годзе па класе кампазіцыі Я. Глебава. У 1982—1989 гадах загадчык музычнай часткі Беларускага тэатра юнага гледача.

Творчасць
---------

Працуе ў розных музычных жанрах і стылявых кірунках (ад класіка-рамантычных да сучасна-авангардных). Сярод твораў: кантаты «Начны матылёк», «Святло сонца», для хору а капэла «Вандроўнікі», «Забыты Богам край» (1987—1995); «Усяночная», містэрыя «Благаславі нас, Божа» (1995, з А. Залётневым); 3 сімфоніі: 1-я «Гравюры» (1990), 2-я «Са званамі» (1994), 3-я (1995); Канцэрт для габоя і камернага аркестра; «Капрычыо» для флейты і камернага аркестра; «Сумнае прынашэнне Моцарту» для флейты, фартэпіяна і струннага аркестра; камерна-інструментальныя творы («Стронцый-90», «Музыка для габоя і магнітнай стужкі»); рамансы на вершы М. Багдановіча і Б. Ахмадулінай; музыка да кінафільмаў «Францыск Скарына», «Тутэйшыя», «Язэп Драздовіч», «Полацкая жамчужына» і інш. і драматычных спектакляў (больш за 30).

Літаратура
----------

* *Э. А. Алейнікава.* Бельцюкоў Сяргей Пятровіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | CiNii: DA15993902 · VIAF: 119671831 |
**Царква ў імя пакутніц Веры, Надзеі, Любові і Сафіі** — мураваны праваслаўны храм у аграгарадку Страдзеч Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры паселішча.

Гісторыя
--------

Старая царква
Раней у вёсцы існавала драўляная царква Святой Сафіі, архітэктарам якой быў Аляксандр Рэмер.

Праект драўлянай царквы ў імя пакутніц Веры, Надзеі, Любові і Сафіі ў 1880 годзе быў складзены Ф. Афанасьевым — не захавалася, аўтар стварыў яго, арыентуючыся на традыцыі народнага драўлянага дойлідства і выкарыстоўваючы элементы стылю класіцызм.

Новы храм пабудаваны ў 1994 годзе з цэглы.

Архітэктура
-----------

Вырашана ў формах царкоўнай архітэктуры другой паловы XIX стагоддзя. Чатырохчасткавую кампазіцыю фарміруюць 3-ярусны (васьмярык на 2 чацверыках) прытвор-званіца, кароткая трапезная, прамавугольная ў плане малітоўная зала, апсіда з рызніцамі. Шацёр званіцы завершаны макаўкай, 2-схільны дах малітоўнай залы — цыбулепадобным купалам на 8-гранным светлавым барабане. Фасады расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі ў фігурных ліштвах, крапаваны вуглавымі лапаткамі, апяразаны аркатурнымі фрызамі.

Зноскі
------

1. ↑  НГАБ. – Ф. 97. Воп. 1, спр. 203, л. 208 – 209
2. ↑  Кулагин А. Н. ГРОДНЕНСКИЕ ЗОДЧИЕ XIX – НАЧАЛА ХХ В. (НОВЫЕ АРХИВНЫЕ ИЗЫСКАНИЯ) Архівавана 27 сакавіка 2020.. С. 77  (руск.)
3. ↑  Царква ў імя пакутніц Веры, Надзеі, Любові і Сафіі(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Царква ў імя пакутніц Веры, Надзеі, Любові і Сафіі (Страдзеч) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Царква ў імя пакутніц Веры, Надзеі, Любові і Сафіі (Страдзеч) на сайце «Архіварта»
**Вадзім Бразоўскі** (нар. 1 лютага 1968, Новакузнецк) — былы беларускі футбаліст (гуляў на пазіцыі абаронцы), а потым трэнер.

Кар’ера
-------

### Клубная

Выхаванец мазырскага футбола, у савецкія часы гуляў за жодзінскае «Тарпеда». Пасля выступаў за розныя клубы Вышэйшай лігі Беларусі, некаторы час гуляў у Латвіі. У 1999 вярнуўся ў «Тарпеда», якое на той час гуляла ў Першай лізе. Скончыў кар’еру іграка ў 2002 у складзе МТЗ-РІПА.

### Трэнерская

З 2003 працаваў у сістэме «Дарыды». Быў трэнерам дубля, другім трэнерам, двойчы выконваў абавязкі галоўнага трэнера (у кастрычніку-лістападзе 2006 і ў чэрвені 2007). У студзені 2008 быў прызначаны галоўным трэнерам «Дарыды». 

У сезоне 2008 «Дарыда», якая мела значныя фінансавыя праблемы, заняла апошняе месца ў чэмпіянаце і спыніла існаванне, а Бразоўскі перайшоў на працу спачатку ў слонімскі «Камунальнік», а ў 2011 апынуўся ў жодзінскім «Тарпеда-БелАЗ». 

У сакавіку 2012 узначаліў дубль, у маі 2012 пасля адстаўкі Сяргея Гурэнкі быў прызначаны выканаўцам абавязкаў, а потым і галоўным трэнерам жодзінскага клуба. Спачатку пад кіраўніцтвам Бразоўскага «Тарпеда-БелАЗ» набірала ачкі, але потым скацілася на апошні радок табліцы, і ў лістападзе 2012 (за два туры да канца чэмпіянату) Бразоўскі быў адпраўлены ў адстаўку.

У студзені 2013 заняў пасаду начальніка аддзела моладзевага футбола «Тарпеда-БелАЗ».

Зноскі
------

1. ↑  Разное. Вадим Бразовский занял должность начальника отдела молодежного футбола "Торпедо-БелАЗ"

Спасылкі
--------

* Профіль на сайце teams.by
* Профіль на сайце pressball.by
**Царква́ ў го́нар абраза́ Бо́жай Ма́ці «Тупічо́ўскі»**, былая **Крыжаўзвіжанская царква** — мураваны праваслаўны храм у горадзе Мсціславе Магілёўскай вобласці.

Гісторыя
--------

Крыжаўзвіжанская царква была пабудавана ў 1871 годзе на месцы драўлянай уніяцкай царквы, якая некалі размяшчалася ў цэнтры былой Казіміраўскай слабады. У цяперашні час у храме знаходзіцца спіс цудатворнага Тупічэўскага абраза Божай Маці. Паміж 2007 і 2011 гадамі два купалы царквы замянілі на велізарныя пазалочаныя цыбуліны, астатнія купалы знішчылі. Настаяцелем прыхода з’яўляецца іерэй Цімафей Жыгар.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Храм вырашаны кананічнай чатырохчасткавай кампазіцыяй: прытвор—званіца, трапезная, малітоўная зала, апсіда. Вертыкальнай дамінантай з’яўляецца двух’ярусная званіца над прытворам. Маляўнічасць будынку раней надавала пяцікупалле над асноўным кубападобным аб’ёмам.

Зноскі
------

1. ↑  Мсціслаўскае благачынне  (руск.)

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква ў гонар абраза Божай Маці «Тупічоўскі» (Мсціслаў)
* Царква ў гонар абраза Божай Маці «Тупічоўскі» (Мсціслаў) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Царква ў гонар абраза Божай Маці «Тупічоўскі» (Мсціслаў) на сайце Radzima.org
* Царква ў гонар абраза Божай Маці «Тупічоўскі» (Мсціслаў) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Chalciope mygdon** — від молей сямейства Соўкі (*Noctuidae*). Упершыню від быў апісаны Пітэрам Крамерам  (руск.) (бел. у 1777 годзе. Сустракаецца ад усходняга рэгіёну да Сундаланда  (руск.) (бел..

Апісанне
--------

Размах яго крылаў каля 36-40 мм. Галава і грудзі цёмна-чырвона-карычневыя. Брушка шаравата-пухрыстае. Пярэднія крылы лілова-шэрыя. Вялікая чырвона-карычневая пляма займае белае крыло, за выключэннем рэбернай і вонкавай вобласці, і перасечана касой вохрыстай паласой. Яе рэберны і вонкавы краі акаймаваны чырванавата-вохрыстым колерам, а іх вугал амаль злучаны чырвона-карычневай рыскай ад верхавіны. Прысутнічае субмаргінальны шэраг плям. Заднія крылы пухнатыя. Вейчыкі шэрыя ніжэй верхавіны і пад вонкавым вуглом.

Лічынка ўяўляе сабой вельмі тонкую бледна-шыза-шэрую паўпятлю. Прысутнічаюць тонкія больш цёмныя падоўжныя лініі. Лічынкі харчуюцца відамі *Phyllanthus*.

Зноскі
------

1. ↑  Hampson, G. F. (1894). *The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma: Moths Volume II*. Taylor and Francis. .
2. ↑  *Holloway, Jeremy Daniel*. *Chalciope mygdon* Cramer **(нявызн.)**. *The Moths of Borneo*. Праверана 17 December 2019.

Спасылкі
--------

* Triangular striped Moth (*Chalciope mygdon*) **(нявызн.)**.  My Shot Gallery of Bengkulu. Праверана 16 August 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
**Анань Родзевіч** (1928 — ?) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву, удзельнік падпольнага Саюза вызвалення Беларусі ў Навагрудку.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1922 годзе ў в. Магільніца гміны Кошалева, Навагрудскі павет, Навагрудскае ваяводства, Польская Рэспубліка.

У канцы 1946 — пачатку 1947 далучыўся да антысавецкай беларускай падпольнай арганізацыі «Саюз вызвалення Беларусі» (СВБ). Галоўнай цэллю арганізацыі было аддзяліць Беларусь ад СССР і ўтварыць незалежную дзяржаву. Арганізацыя базавалася на сістэме «троек», але належнай сістэмы канспірацыі не было. Пад канец мая 1947 года савецкія спецслужбы арыштавалі ў Баранавіцкім раёне 18 сяброў арганізацыі, якіх выдаў правакатар Алесь Бажко. У хуткім часе таксама было арыштаванае і кіраўніцтва арганізацыі, сам Анань Родзевіч быў арыштаваны толькі ў чэрвені. 30 жніўня 1947 г. ваенны суд прысудзіў дзеячаў арганізацыі на тэрмін ад 8 да 25 гадоў лагераў. Анань Родзевіч атрымаў 10 гадоў савецкіх лагераў і 5 гадоў пазбаўлення правоў.

Пакаранне адбываў у канцлагерах Комі АССР і Карагадзінскай вобласці Казахскай ССР. Пасля вызвалення ў 1956 г. працягваў працаваць на вугальных шахтах Караганды. Выйшаў на пенсію ў 1985 г. Не рэабілітаваны.

Зноскі
------

1. ↑   Біяграфія Ананя Родзевіча
2. ↑

Літаратура
----------

* Сяргей Ёрш, Саюз Вызваленьня Беларусі 1946—1947 гг. Слонім - Мінск 2005
* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. ISBN 985-6374-07-3

Гл. таксама
-----------

* Саюз вызвалення Беларусі (1946—1947)
**Літургія верных** — трэцяя частка літургіі візантыйскага абраду. Атрымала сваю назву ад таго, што ў старажытнасці на ёй маглі прысутнічаць толькі асобы, якія прынялі хрышчэнне. У гэтай частцы літургіі здзяйсняюцца ўсе самыя важныя святадзействы, падрыхтоўкай да якіх былі папярэднія часткі літургіі (праскамідыя і літургія агалошаных). Па вучэнні царквы, на літургіі верных міласцю Святога Духу адбываецца ператварэнне хлеба і віна ў праўдзівае Цела і Кроў Выратавальніка — *Святыя Дары*. Затым вернікі ў выкананне слоў Хрыста: *Тый, хто есці Маё Цела і п'е Маю Кроў знаходзіцца ў Мне, і Я ў ім (Ян 6:56)* прылучаюцца Святымі Дарамі, уваходзячы, па вучэнні царквы, у яднанне з Выратавальнікам.

На літургіі верных успамінаюцца пакуты Ісуса Хрыста, яго смерць, пахаванне, Уваскрэсенне, Ушэсце на неба і другое хвалебнае прышэсце на зямлю.

| ⛭Літургія ў Праваслаўнай царкве |
| --- |
| Чын літургіі | 
* Літургія Іаана Залатавуста
* Літургія Васіля Вялікага
* Літургія папярэднеасвячоных дароў
* Літургія апостала Якава

 |  |
| Часткі літургіі | 
* Праскамідыя
* Літургія агалошаных
* Літургія верных

 |
| Начынне | 
* Кап’ё
* Дзіскас
* Пацір
* Звяздзіца
* Антымінс
* Ілітон
* Лжыца
* Пакраўцы
* Губка грэцкая

 |
| Рэчывы для літургіі | 
* Просвіра
* Віно
* Вада

 |
**Ананімны твор** у літаратуры — твор без пазначэння імя аўтара або падпісаны псеўданімам. Найчасцей прычынай ананімнасці было імкненне ўнікнуць пераследу ўладамі.

Ананімна з’явіліся многія літаратурныя і філасофскія творы — «Думкі» Б. Паскаля, «Максімы» Ф. Ларошфуко, творы Вальтэра, «Падарожжа з Пецярбурга ў Маскву» А. Радзішчава, «Таўрыяіяда» А. Пушкіна і інш.

У Беларусі
----------

У старабеларускай літаратуры многія творы, асабліва свецкія, былі ананімныя.

У час станаўлення новай беларускай літаратуры, якая стваралася непрафесійнымі пісьменнікамі, аўтары не пазначалі сваё аўтарства, прычынай быў гістарычны кантэкст — творы мелі пераважна апазіцыйны расійскім уладам характар, большасць іх прасякнута вострай крытыкай як дзяржаўнага ладу, так і нацыянальна прыгнёту. Пагатоў творы распаўсюджваліся вусна або ў рукапісах, бо друк на беларускай мове (апроч матэрыялаў у этнаграфічных працах) быў забаронены да 1906 года. Але і пазней найбольш вострыя творы з’яўляліся ананімна. З ростам нацыянальна-культурнай свядомасці ананімнасць абуджала дадатковую цікаваць да аўтараў беларускіх твораў (Я. Баршчэўскі, Я. Чачот, В. Дунін-Марцінкевіч і інш.).

Найбольш вядомыя ананімныя творы беларускай літаратуры — створаныя падчас і пасля паўстання 1830—1831 гадоў «Віншаванне бондара Савасцея» і «Вясна гола перапала», з другой паловы ХІХ стагоддзя частцы твораў уласціва псеўданімнасць, з гэтага часу вядома паэма «Мачыха», падпісаная *Адэляй з Устроні*, напярэдадні і падчас паўстання 1863—1864 гадоў створаны «Гутарка старога дзеда», «Гутарка пана з селянінам», «Дзякуй Богу і гасудару», у 1870—1880 гады — верш «Праўда», «Гутарка ў карчме, спісаная *Кандрасем з-пад Докшыц*», у канцы ХІХ стагоддзя — вершы «Тэатр», «Дудар», «Я клічу вас», пад псеўданінам *Будзіцель,* «Палякам у дзень 3-га мая», пад псеўданімам *Горэвід.*

Ананімныя творы ХІХ стагоддзя жанрава-разнастайныя: паэмы «Энеіда навыварат» і «Тарас на Парнасе», верш-апавяданне «Два д’яўлы», элегія «Могілкі», лірычныя вершы «Вясна гола перапала» і «Ой, у полі вецер вые», вершаваныя або празаічныя гутаркі «Гутарка Данілы са Сцяпанам», «Гутарка старога дзеда» і «Гутарка Кузьмы з Апанасам», проза «Казка не казка, але так бывае». Некаторыя ананімныя творы мелі форму адозваў або палітычных пракламацый (у свой час так выдаваліся асобныя творы К. Каганца, Цёткі і інш.). Востракрытычныя ананімныя творы былі і ў савецкі час («Сказ пра Лысую гару»).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
* Беларуская літаратура ХІХ стагоддзя. Хрэстаматыя: 2-е выданне, перапрацаванае і дапоўненае, складальнікі і аўтары каментарыяў А. А. Лойка, В. П. Рагойша. — Мн.: Выш. шк. 1988. — ISBN 5-339-00060-5.
* Гісторыя беларускай літаратуры ХІХ — пачатак ХХ ст. Выданне 2-е, дапрацаванае. Пад агульнай рэдакцыяй акадэміка АН Беларусі М. А. Лазарука і прафесара А. А. Семяновіча. — Мн.: Выш.шк. 1998. — ISBN 985-06-0304-6.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана |
Міхаіл Дамаскін *Нябесная літургія* (абраз, XVI стагоддзе)
**Літургі́я**, таксама **Боская літургія** ці **Святая літургія** (грэч. λειτουργία — «служэнне», «агульная справа») — традыцыйная назва  службы Божай у праваслаўнай і  грэка-каталіцкай цэрквах,  а дакладней — набажэнства з прынашэньнем Святых Дароў. Святая Літургія займае ў згаданых цэрквах цэнтральнае месца: яе асновай з'яўляецца святое таінства  еўхарыстыі,  паколькі ў хрысціянскай традыцыі прынята лічыць,  што устанавіў еўхарыстыю і выконваў яе сам Ісус Хрыстос — і з тых часоў царква яе пастаянна практыкуе. Лічыцца таксама, што праз еўхарыстыю Хрыстос прысутнічае ў царкве целам і крывёй праз хлеб і віно, якія падаюцца вернікам. У традыцыйным хрысціянстве даслоўна вераць, што ў святой літургіі хлеб і віно прысвячаюцца і пераўтвараюцца ў Цела і Кроў Хрыста Збавіцеля (*гл.* трансубстанцыяцыя і Тайная вячэра).

Гл. таксама
-----------

* Хрысціянскае набажэнства
* Еўхарыстыя
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Русак.
**Аляксандр Русак** (1907 — 1957) — беларускі грамадскі дзеяч, інжынер.

Біяграфія
---------

У 1934 г. скончыў Познаньскі ўніверсітэт. У 1939—1941 гг. быў ініцыятарам стварэння і старшынёй Беларускага камітэту ў Познані, летам 1941 г. — арганізатар Беларускага нацыянальнага камітэта ў Гродна, у 1942 г. у Баранавічах заснаваў Адміністрацыйна-гандлёвую школу, яе першы дырэктар. Заснаваў арганізацыю гандлёвых і прамысловых прадпрыемстваў. У 1943—1944 гг. бургамістр Баранавічаў, удзельнік II Усебеларускага кангрэса. З лета 1944 г. на эміграцыі. У пасляваеннай Германіі, у чэрвені 1945, арганізатар (чэрвень 1945) і старшыня (восень 1945 г.) DP лагера ў Рэгенсбургу і Беларускага нацыянальнага камітэта (т.зв. прадстаўніцтва беларускай эміграцыі ў Амерыканскай зоне акупацыі Германіі). Спрычыніўся да арганізаванага выезду беларусаў у ЗША і стварэння беларускага асяродка ў Саўт-Рыверы. З 1948 — старшыня Галоўнай управы Цэнтральнага прадстаўніцтва беларускай эміграцыі, удзельнік аднаўленчага пленуму БЦР, у першым урадзе БЦР — міністр замежных спраў і аддзелу фінансаў БЦР. З 1949 жыў у ЗША, пасяліўся ў Гарфілдзе (Нью-Джэрсі). А. Русак з’яўляўся рэдактарам газеты прыхільнікаў БЦР — «Беларускае слова». З лістапада 1952 — старшыня Калегіі БЦР, а з кастрычніка 1953 — старшыня Выканаўчага органу БЦР і кіраўнік замежных спраў БЦР. Адзін з ініцыятараў стварэння Кангрэсу беларусаў Амерыкі і Беларускага кангрэсавага камітэту Амерыкі. Увайшоў у першы ўрад БККА. У 1955 праз хваробу паступова адышоў ад усіх беларускіх спраў. Пахаваны на беларускіх могілках у Саўт-Рыверы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гардзіенка, Н. Беларусы ў Вялікабрытаніі / Наталля Гардзіенка; Пад рэд. А. Гардзіенкі. — Мн.: Медысонт, 2010. — 620 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчына; Кн. 18). — ISBN 978-985-6887-63-8. — С. 294.

Спасылкі
--------

* Русак Аляксандар (бел.) // *Запісы*. — Нью-Ёрк — Менск: БІНіМ, 2014. — № 37. — С. 185-186.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
**Літоўскі пасольскі двор** (**Панскі польскі двор**) існаваў у XVI—XVII стст. Першы вядомы пасольскі двор Вялікага Княства Літоўскага размяшчаўся на Успенскім яры[ru], паміж вул. Нікіцінскай[ru] і Цвярской. У 1520-я гг. тут пабудаваны двор для імператарскіх паслоў, у 1530-я г. ён адведзены для паслоў Вялікага Княства Літоўскага, з таго часу называўся *Літоўскім*.

У 1560-я гг. пераведзены на Пакроўку каля Паганага стаўка (цяпер Чыстыя Пруды). Паводле здагадкі Р. Э. Рахматуліна, падклет XVI стагоддзя, на якім пабудаваны дом Далгарукавых у Калпачным завулку[ru], мог быць часткай літоўскага пасольскага двара 1560 года. Уваход у гэты падклет арыентаваны на поўдзень, туды дзе раней знаходзіўся царскі Старасадскі палац.

Не пазней 1601 размяшчаўся на вул. Ільінка ў Кітай-горадзе, тут пабудаваны мураваны 3-павярховы будынак з галерэяй і вялікай агароджанай тэрыторыяй. Ліквідаваны ў сярэдзіне XVII ст. паводле ўказа цара Міхаіла Фёдаравіча.

Зноскі
------

1. 1 2  ЭнцВКЛ, 2005
2. ↑  Облюбование Москвы. Усадьба князей Долгоруковых. Репортаж Р. Рахматуллина. 2012. Россия 24

Літаратура
----------

* Масква // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.