**Стрынатка-чаротаўка**, **аўсянка чаротная** (*Emberiza schoeniclus*) — від птушак з сямейства стрынаткавых (аўсянкавых) атраду вераб’інападобных. Народная назва *балотны верабей*.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 15-17 см, размах крылаў 22-28 см. Маса самцоў 16,5—20,7 г, самак 14,6—18,6 г. Птушка памерам з вераб'я.

Выразны палавы дымарфізм. У самца галава, горла і частка грудзей чорныя, белыя «вусы», шыя і брушка, сярэдзіна спіны і плечавых пёраў рыжаватыя, ніжняя частка спіны шэрая, на баках горла белыя палосы. У самкі верх і бакі галавы чорна-бурыя, горла белае з чорнымі палоскамі, на грудзях рыжаватыя стракаціны. Зімой чорны колер робіцца карычняватым. Маладыя падобныя да самкі, больш плямістыя. 

Песня самца чатырохскладовая, павольная — звычайна даволі гучнае «шры-шры-ціры-ціры», крык — нямоцнае «цык-цыык», у палёце — «тсій».

Пашырэнне
---------

Арэал: Еўропа і Азія (акрамя крайняй поўначы і поўдня) да р. Лены, Японія, Сахалін і Камчатка, на поўдні да ірана, Цян-Шаню і паўночнай часткі Кітая. На Беларусі звычайны на гнездаванні пералётны і транзітна мігрыруючы від.

Насяляе палосы трыснягу або асакі з адзіночнымі дрэўцамі, ускрайкі ракітніку і плаціны на ставах, парослыя высокай і густой травяністай расліннасцю, а таксама кустамі і дрэвамі паблізу лугоў, балот, тарфянікаў, берагі рэк і стаячых вадаёмаў; увосень і ўзімку таксама сустракаецца на палях.

Пералётны від, але паўдёвыя і заходнія папуляцыі аселыя. Месца зімовак у паўднёвай і заходняй частках арэала, а таксама на поўдзень ад яго (Егіпет, Месапатамія, астравы Міжземнага мора, паўночны захад Афрыкі).

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Трымаюцца парамі і чародкамі. Кормяцца жукамі (даўганосікамі, лістаедамі), вусенямі, дробнымі малюскамі, ракападобнымі, павукамі, вяснянкамі, вегетатыўнымі частамі балотных і лугавых раслін, насеннем асок, пустазелля. Птушанят выкормліваюць выключна насякомымі.

Гняздо добра прыкрытае, у купіне асакі, на зямлі сярод травяністых раслін або ў кусце, на кучы палак або сцёблаў асакі, часта сярод вады, на галінках вярбы ці вольхі (нават да 4 м над зямлёй). Будуецца гняздо з даволі доўгіх і тоўстых лістоў травяністых раслін, палосак лістоў трыснягу, лістоў асакі і траў, заламаных па краі, часам з дадаткам дробных галінак. Высцілка з лістоў і сцёблаў травы з прымессю моху, карэньчыкаў, валосся і месцамі пер’я. Дыяметр гнязда 8-14 см.

Яйкі (5-6, часам 3-7) даволі асіметрычныя або злёгку падоўжаныя, з завостраным вузейшым канцом, светла-шэрыя з зеленаватым або блакітнаватым адценнем, светла-папялістыя або светла-карычневыя з ружовым адценнем, светла-ружаватыя, шэра-фіялетавыя, радзей аліўкава-карычневыя ці пясочныя. Плямкі і рыскі нешматлікія, падвойныя; глыбокія - светла-карычневыя або шэра-карычневыя, паверхневыя – цёмна-карычневыя або вішнёва-карычневыя, звычайна раскіданыя па ўсёй паверхні, часам сканцэнтраваныя на адным з канцоў. Вельмі рэдка без плямак і рысак. Памеры: 20 на 15 мм.

Наседжваюць кладку самка і самец, рэгулярна змяняючы адзін аднаго, на працягу 13-14 дзён. Птушаняты пакідаюць гняздо на 13-ы дзень жыцця.

Падвіды
-------

* *E. s. schoeniclus* — Заходняя і Паўночная Еўропа;
* *E. s. stresemanni* — Карпаты;
* *E. s. passerina* — Паўночны Урал і паўночны захад Сібіры;
* *E. s. pallidior* — паўднёва-ўсходняя частка еўрапейскай Расіі (да верхняй Обі);
* *E. s. ukrainae* — ад Малдовы і поўдня Украіны да Волгі (раён г. Саратава і г. Самары);
* *E. s. pyrrhuloides* — ад вусця Волгі і Урала на ўсход да возера Зайсан і паўночнага захаду Манголіі;
* *E. s. tschussi* — ад паўночнага ўсходу Балгарыі і ўсходу Румыніі да Крыма і ніжняй Волгі;
* *E. s. reiseri* — Балканы;
* *E. s. intermedia* — б. Югаславія, Італія, Сіцылія, Корсіка;
* *E. s. witherbyi* — Пірэнейскі паўвостраў, поўдзень Францыі, Балеары, Сардзінія, Паўночная Афрыка;
* *E. s. caspia* — усход Закаўказзя і поўнач Ірана;
* *E. s. incognita* — ад г. Арэнбурга на ўсход.

Акрамя таго, некаторыя аўтары вылучаюць яшчэ 3-7 падвідаў.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X
* Животный мир Беларуси. Позвоночные: учеб. пособие / В. В. Гричик, Л. Д. Бурко. — Мн.: Изд. центр БГУ, 2013. — 399 с. ISBN 978-985-553-128-0

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |