recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Аксон 9-дзённай мышы
**Аксо́н** (ад стар.-грэч.: ἄξων — вось), **нейрыт**, **восевы цыліндр** — адростак нейрона, які праводзіць нерв. імпульсы ад цела нервовай клеткі да мышачных  (руск.) (бел. і залозістых клетак органаў, якія інервуюцца, або да іншых нейронаў. Ад кожнай нервовай клеткі адыходзіць адзін аксон дыяметрам у некалькі мікронаў, даўжынёй да 1 м і больш (у некаторых жывёл трапляюцца гіганцкія аксоны таўшчынёй да дзесятых доляў міліметра). Пачатковы сегмент аксона (бугарок) найбольш узбудлівы і з'яўляецца месцам генерацыі нервовых імпульсаў. Канцавыя разгалінаванні (тэрміналі) утвараюць сінаптычныя кантакты з іншымі нейронамі, мышцамі або залозістымі клеткамі. Хуткасць перадачы ўзбуджэння  (руск.) (бел. залежыць ад структуры і дыяметра аксона, ступені пакрыцця іх міэлінавай абалонкай. Пучкі акронаў і дэндрытаў утвараюць нервы.

Літаратура
----------

* Аксон // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аксон
**Дом Пяркунаса** — адна з найбольш арыгінальных і старажытных гатычных свецкіх пабудоў, размешчаная ў Старым горадзе Каўнаса, Літва. Дом Пяркунаса быў уключаны ў Рэгістр нерухомай культурнай спадчыны Літвы ў 1996 годзе.

Гісторыя
--------

Першапачаткова быў пабудаваны ганзейскімі купцамі; быў іх канторай з 1440 па 1532, быў прададзены ў XVI стагоддзі езуітам, якія адкрылі там капэлу ў 1643. Езуіты таксама завяршылі касцёл Св. Францыска Ксаверыя на плошчы каля ратушы ў 1722 годзе.

Разбураны дом быў перабудаваны ў XIX стагоддзі і выкарыстоўваўся ў якасці школы і тэатра, які наведваў паэт Адам Міцкевіч. У канцы XIX стагоддзя быў пераназваны ў «Дом Пяркунаса» пасля таго, як фігура, знойдзена на адной са сцен, была інтэрпрэтавана рамантычна настроенымі гісторыкамі таго часу як ідал балтыйскага язычніцкага бога грома і неба Пяркунаса. Сёння дом Пяркунаса зноў належыць езуітам, у ім размяшчаецца музей Адама Міцкевіча.

Цікавыя факты
-------------

У гэтым доме нарадзіўся літоўскі гісторык, тэолаг і перакладчык Альберт Віюк-Каяловіч .

Зноскі
------

1. ↑   The Registry of Immovable Cultural Heritage Sites: Unique object code: 816. Retrieved on 2 August 2011.
2. ↑   Kaunas: Dates and Facts. Overview of Kaunas History. Retrieved on 23 January 2011

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом Пяркунаса
* (літ.) History of Perkūnas' House
Рэйк'янес на карце Ісландыі
Крысувік
**Рэйк'янес** (ісл.: Reykjanesskagi - паўвостраў Рэйк'янес; Reykjanes - «Мыс дымоў») - паўвостраў у Ісландыі.

Паўвостраў Рэйк'янес размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы Ісландыі і ўяўляе сабой тэрыторыю ў форме бота, якая ідзе ў бок Атлантычнага акіяна, пакрытую гіганцкімі палямі застылай лавы, а таксама дзе-нідзе сціплай расліннасцю.

Для Рэйк'янеса характэрная актыўная магматычныя дзейнасць, бо праз паўвостраў і далей, праз востраў Ісландыю праходзіць лінія Сярэдзіна-Атлантычнага хрыбта. 

Самым буйным возерам паўвострава з'яўляецца Клейварватн.

Некаторыя гарады
----------------

* Горад Вогар
* Горад Н'ярдвік
* Горад Грындавік
* Горад Кефлавік
**Аляксе́й Валянці́навіч Улюка́еў** (руск.: Алексе́й Валенти́нович Улюка́ев, нар. 23 сакавіка 1956 г. Масква) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч.

Міністр эканамічнага развіцця Расійскай Федэрацыі з 24 чэрвеня 2013 года па 15 лістапада 2016 года. Сапраўдны дзяржаўны саветнік Расійскай Федэрацыі 1 класа. У 2000—2004 гадах — першы намеснік міністра фінансаў Аляксея Кудрына. Паплечнік Ягора Гайдара, быў яго саветнікам у ельцынскім ўрадзе пры правядзенні эканамічных рэформаў 1990-х гадоў, а затым намеснікам у інстытуце Гайдара.

З 15 лістапада 2016 года — абвінавачаны ў вымагальніцтве хабару ў памеры 2 мільёнаў долараў ЗША ў выканаўчага дырэктара кампаніі «Раснафта» Ігара Сечына. 15 снежня 2017 года суд прыгаварыў Улюкаева да васьмі гадоў пазбаўлення волі ў калоніі строгага рэжыму і штрафу ў 130 млн рублёў. 12 мая 2022 года выйшаў на волю, вызвалены ўмоўна-датэрмінова.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Scopus |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Лентапедыя · OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 170850129 · ISNI: 0000 0000 8140 1607 · LCCN: no96011687 · VIAF: 268466477 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Квасаў.

**Аляксей Васілевіч Квасаў** (руск.: Алексе́й Васи́льевич Ква́сов; 1718 — 8 [20] лютага 1777) — рускі архітэктар, малодшы брат Андрэя Квасава, з 1763 года — кіраўнік архітэктурнай часткі Камісіі па каменным будаўніцтве Санкт-Пецярбурга і Масквы. Падчас гарадской рэформы Кацярыны II кіраваў складаннем генеральных планаў забудовы Адміралцейскай стараны Санкт-Пецярбурга, Ніжняга Ноўгарада, Цверы, Яраслаўля, Казані, Харкава, якія адрозніваюцца выразнасцю горадабудаўнічых канцэпцый ў духу класіцызму. Укладальнік «узорных» праектаў, па якіх ажыццяўлялася забудова рускай правінцыі ў перыяд ранняга класіцызму.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 96571707 · ULAN: 500120700 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Васіленя.
**Аляксей Васіле́ня** (27 сакавіка 1899, в. Малая Бераставіца, цяпер Бераставіцкі раён, Гродзенская вобласць — 26 ліпеня 1978, Сідней, Аўстралія) — беларускі грамадскі і вайсковы дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і чыноўніка. Вучыўся ў Гродзенскім рэальным вучылішчы. Падчас Першай сусветнай вайны — у эвакуацыі. Скончыў рэжысёрскія курсы ў Новарасійску. Пасля Кастрычніцкага перавароту ваяваў у кавалерыйскім корпусе генерала Дзянікіна. На пачатку 1920-х гадоў — польскі вайсковец, служыў у Вільні ў сапёрных частках. У 1921 годзе вярнуўся на радзіму, працаваў у Беларускім аб’ездным тэатры да моманту яго ліквідацыі польскімі ўладамі. У 1927—1928 гг. сакратар Палескага аддзела Беларускай сялянска-работніцкай грамады. Пазней выконваў абавязкі сакратара беларускага пасольскага клуба «Змаганне».

У часе нямецкай акупацыі — кіраўнік Беларускай народнай самапомачы ў Слоніме, маёр БКА, кіраўнік канцылярыі Галоўнага камандавання БКА, удзельнік Другога Усебеларускага кангрэсу. Сябра Беларускай незалежніцкай партыі, Таварыства беларускай школы, Беларускай каапэрацыі. Улетку 1944 г. выехаў у Германію, жыў у Берліне, займаў пасаду сакратара Прэзідыума Беларускай Цэнтральнай Рады. У лагерах для перамешчаных асобаў рэдагаваў сатырычны часопіс «Смехам па галаве», у Гамбургу разам з Сяргеем Хмарам і Міколам Паньковым выдаваў сатырычны часопіс «Маланка».

З 1949 года жыў у Аўстраліі. Актыўны ўдзельнік жыцця беларускай грамады ў Сіднеі. Адзін з арганізатараў Беларускага аб’яднання ў Новым Паўднёвым Уэльсе, у якім займаў розныя пасады. Шматгадовы распаўсюднік беларускага друку і сталы прадстаўнік газеты «Беларус» у Сіднеі.

Зноскі
------

1. ↑  *Сяргей Ёрш*. Вяртаньне БНП. Асобы і дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 25 ліпеня 2019.

Літаратура
----------

* *Юрэвіч, Л.* Шматгалосы эпісталярыум : гісторыя людзей і ідэй на эміграцыі ў ліставанні / Прадм. і рэд. Н. Гардзіенка. — Мінск: Кнігазбор, 2012. — 660 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны ; кн. 20). — ISBN 978-985-7007-43-1.
Бутэлька астуджанага нямецкага шнапса
**Шнапс** (ням.: Schnaps) — абагульняючая назва моцных алкагольных напояў. Тэрмін *шнапс* адносіцца звычайна да розных чыстых (без дадаткаў) дыстылятаў, атрыманых шляхам перагонкі брагі са збожжа, садавіны і г. д.

Аб'ёмнае ўтрыманне этылавага спірту ў шнапсе — каля 40 %.

Па гусце і кансістэнцыі шнапс блізкі да гарэлкі і самагонкі, але можа ўтрымліваць лёгкі фруктовы смак ці адценне смаку, які залежыць ад зыходнай сыравіны. Шнапсамі з'яўляюцца некаторыя брэндзі, напрыклад, кіршвасер.

У Паўночнай Амерыцы таксама прадаецца так званы «амерыканскі шнапс». Гэтая разнавіднасць, па ўтрыманні цукру і алкаголю (не вышэй 25%), шнапсам не з'яўляецца — яна хутчэй адносіцца да лікёраў, адным з інгрэдыентаў якіх можа з'яўляцца сам шнапс.

| ⛭Алкагольныя напоі |
| --- |
| Высокаалкагольныя (66—96 %) | Абсент • Спірт • Штро |
| Моцныя (31—65 %) | Акавіта • Арак • Арманьяк • Аруха • Бальзам • Баравічка • Бехераўка • Брэндзі • Бумба • Бурбон • Буха • Віскі • Гарэлка • Грапа • Джын • Егермайстар • Зуброўка • Кальвадос • Каньяк • Кіршвасэр • Крупнік • Крамбамбуля • Маотай • Мескаль • Метакса • Настойка • Палінка • Ракія • Ром • Самагон • Самбука • Сівуха • Слівавіца • Тутавая гарэлка • Тэкіла • Уза • Чача • Шнапс |
| Сярэднеалкагольныя (9—30 %) | Вермут • Віно • Глінтвейн • Грог • Кагор • Крушон • Лікёр • Мадэра • Марсала • Медавуха • Мёд • Наліўка • Пачаран • Партвейн • Пунш • Сакэ • Сангрыя • Херас • Шампанскае • Кава • Шэрыданс |
| Слабаалкагольныя (1,5—8 %) | Брага • Збіцень • Квас • Кумыс • Перы • Піва • Пульке • Сідр • Тэсгуіна • Тодзі • Чайны грыб |
**Свята-Уладзімірская царква** — мураваны праваслаўны храм у аграгарадку Стрыгава Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца на вул. Савецкай.

Гісторыя
--------

Пабудавана на мяжы XX—XXI стагоддзяў з цэглы.

Архітэктура
-----------

Вырашана квадратным у плане аб’ёмам, пакаты шатровы дах якога завершаны цыбулепадобнай галоўкай на высокім 8-гранным барабане. Да фасада далучаны прамавугольны прытвор з лучковым перспектыўным уваходным парталам і 3-лопасцевым кілепадобным завяршэннем. Бакавыя фасады лапаткамі расчлянёны на 3 праслы з арачнымі аконнымі праёмамі і нішамі па цэнтры. З тыльнага боку далучана 3-гранная ніжэйшая апсіда.

Зноскі
------

1. ↑  Царква ў імя святога роўнаапостальнага князя Ўладзіміра

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Свята-Уладзімірская царква (Стрыгава) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Аляксей Віктаравіч Пуцыкін** (16 лістапада 1980, Адэская вобласць — 12 жніўня 2008, Паўднёвая Асеція) — Герой Расійскай Федэрацыі, намеснік камандзіра па ўзбраенні 4-й роты 104-га гвардзейскага Чырванасцяжнага паветрана-дэсантнага палка 76-й гвардзейскай Чарнігаўскай дэсантна-штурмавой дывізіі, гвардыі старшы лейтэнант.

Прымаў удзел у баявых дзеяннях у Паўднёвай Асеціі ў жніўні 2008 года. 12 жніўня 2008 года ў складзе калоны расійскіх войскаў рухаўся да горада Цхінвал. У раёне населенага пункта Джава калона патрапіла пад штурмавы ўдар грузінскай авіяцыі. Ад траплення снарада загарэлася БМД, у якой знаходзіўся Аляксей Пуцыкін, але ён застаўся жывы і перасеў у іншую машыну. Аднак неўзабаве калона ізноў была атакаваная, гэтым разам патрапіўшы ў засаду грузінскіх войскаў. У баі гвардыі старшы лейтэнант Пуцыкін загінуў ад кулявога ранення ў галаву.

Указам Прэзідэнта Расіі ад 5 верасня 2008 года Аляксею Пуцыкіну было прысвоена званне Героя Расіі (пасмяротна).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Скуратовіч.

**Канстанцін Іванавіч Скуратовіч** (1952 — 2023) — беларускі журналіст, кандыдат філасофскіх навук.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1952 годзе. Вучыўся ў Мінскім сувораўскім вучылішчы і ў БДУ.

Як журналіст спецыялізаваўся ў сферы сацыяльнай палітыкі і сельскай гаспадаркі. Быў звязаны з 1994 года з газетай «Беларусы і рынак», загадчык аддзела сацыяльнай палітыкі. У 1996 годзе атрымаў прэмію Беларускага фонду Сораса як найлепшы эканамічны аглядальнік, а праз тры гады — прэмію Беларускай асацыяцыі журналістаў.

Сааўтар кнігі, прысвечанай беларусам, якія бралі ўдзел у «Зімняй вайне» ў 1939—1940 гадах, «Востраў Суомі. Ажыццёўленая ўтопія» (з гісторыкам Аляксандрам Куляевым).

Памёр ў 2023 годзе.
**Свята-Успенская царква** — стараверскі храм в. Буеўшчына Браслаўскага раёна. Твор народнага дойлідства. Размешчана на ўскраіне вёскі. Пабудавана ў 1939 г. з пясчана-вапнавых блокаў як стараверская. Адноўлена ў 1980-я гг.

Архітэктура
-----------

Вырашана прамавугольным у плане аб'ёмам пад двухсхільным дахам, завершаным на фасадзе васьміграннай шатровай званіцай з цыбулепадобнай галоўкай, над алтарнай часткай — такім жа купалком на 8-гранным барабане. Фасады расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі, аб'яднанымі цагляным поясам, які падзяляе будынак на 2 ярусы, вылучаныя разнастойнай муроўкай. Уваход адзначаны двухслуповым ганкам пад двухсхільным пакрыццём. Малітоўная зала перакрыта плоскай драўлянай столлю, на алтарнай сцяне стараверскі іканастас.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007.

Спасылкі
--------

* Свята-Успенская царква (Буеўшчына) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Іваноўскі.
**Канстанцін Іваноўскі** (3 студзеня 1930) — сябра мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падполля, належаў да смаргонскай групы арганізацыі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 3 студзеня 1930 г. у в. Дэгісі Ашмянскага павета Віленскага ваяводства ў Польскай Рэспубліцы (цяпер Смаргонскі раён, Гродзенская вобласць). 

Скончыў Сольскую сямігодку, а затым пайшоў вучыцца ў Смаргонскую сярэднюю школу. Там далучыўся да мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падполля. Вучнёўская арганізацыя, кіраўніком якой быў Расціслаў Лапіцкі, у асноўным займалася распаўсюджваннем антысавецкіх улётак, але планавала перайсці і да больш актыўных дзеянняў. 

Кастусь Іваноўскі нейкі час хаваўся, але савецкія карныя органы яго арыштавалі на пачатку 1950 г. калі ён быў вучнем 9 класа. Асуджаны ваенным трыбуналам Беларускай Вайсковай Акругі летам таго ж году па справе той жа арганізацыі на 10 гадоў зняволення «за неданясенне». На допытах адмаўляў усе абвінавачанні, што, магчыма, абумовіла адносна невялікі прысуд — большасць іншых удзельнікаў атрымала 25 гадоў, а Расціслаў Лапіцкі быў расстраляны. На судзе Канстанцін Іваноўскі казаў: «Я ніколі не быў суджаны, і суджаным не буду!», а таксама заявіў, што следчы выбіваў з яго паказанні катаваннямі, але той сказаў, што нікога не біў і што следства адбывалася ў межах закону.

Пакаранне адбываў разам з Зянонам Ахрамовічам і сваім аднавяскоўцам Эдуардам Сташкевічам у Свярдлоўскай вобласці, у Іўдзелі, на лесапавале і будаўнічых работах. 

У лютым 1954 г. вызвалены. Вярнуўся ў родную вёску Дэгісі, паступіў вучыцца ў Навагрудак. Удзельнічаў у напісанні успамінаў для кнігі Міхася Чарняўскага «Ня бойцеся ахвяраў і пакут».

Жыве ў роднай вёсцы, дзе працуе ў сельскай гаспадарцы. Рэабілітаваны.

Зноскі
------

1. ↑   Біяграфія Канстанціна Іваноўскага

Літаратура
----------

* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. — ISBN 985-6374-07-3.
* Чарняўскі Міхась. Ня бойцеся ахвяраў і пакут. — Вільня, 2006. — ISBN 978-9857-0620-58.
* Чарняўскі М. М. Да гісторыі Мядзельска-Смаргонскага вучнёўскага падполля // Палітычныя рэпрэсіі на Беларусі ў ХХ стагоддзі: Матэрыялы нав.-практ. канферэнцыі (Менск, 27—28 лютага 1998 г.). Мн. 1998.
**Гнолы** – выдуманыя вялікія гіенападобныя істоты, якія свабодна вандруюць арганізаванымі групамі. На чале стаіць самы моцны член клана, камандуючы істотамі праз страх, пагрозы і жорсткасць. Галоўная мэта гнолаў – заваёўваць новыя тэрыторыі, таму яны заўсёды добра ўзброены і мала хто можа даць ім адпор. Будовай цела, гноллы нагадваюць чалавека: яны так жа ходзяць на дзвюх нагах, маюць чалавекападобныя рукі, якімі могуць рабіць усё тое ж, што і любы чалавек. Але астатнія часткі цела - галава, хвост, заднія лапы і шэра-зялёная афарбоўка цалкам адпавядаюць гыенам. У гэтых істот нават прысутнічае уласны мову, але яны таксама кажуць на мове троляў і оркаў.

Апісанне
--------

Літаратурны правобраз гнолаў — гнолі з твораў Эдварда Дансені, якія былі разумнейшыя, злей і мала былі падобныя на людзей.
Гэры Гайгэкс, ствараючы ў пачатку 1970-х гадоў модулі для сусвету настольных ролевых гульняў Dungeons & Dragons, узяў гэты вобраз і некалькі змяніў. У апісанні гульнявых рас *Monster Manual* ў 1977 годзе яны апісваліся як «нешта сярэдняе паміж гномамі і тролем, баявы дух +2, у астатнім як *хобгобліны*». Гнолы некалькі відазмяняліся ад рэдакцыі да рэдакцыі сетынга, і пакуль не набылі канчатковы выгляд.

Гноллы маюць даволі высокі рост — каля двух метраў, важаць ад 120 да 150 кг, выкарыстоўваюць даспехі з скуры, косці або металу. У гульнявым свеце яны звычайна малююцца як жорсткія найміты, якія нападаюць па загадзе Варэана Рынна. Усё цела гнола пакрыта кароткай рудавата-карычневай поўсцю. Шкура можа быць аднакаляровай або плямістай. Колер вачэй, як правіла, жоўты або чорны.

Гнолы ў кампутарных гульнях
---------------------------

Гнолы засяляюць краіну Таталію разам з людо-яшчарамі. пасля гэтага і балотнымі людзьмі ў Heroes of Might and Magic III. Наймаюцца ў гарадах *Fortress*.

Гнолы прысутнічаюць у гульнях Neverwinter Nights: Shadows of Undrentide, Warcraft III: Reign of Chaos, Forsaken World, Might & Magic Heroes VII, Lineage 2 і World of Warcraft.

Гнолы з'яўляюцца ў серыі гульняў baldur's Gate. Яны варожыя гульцу і ўяўляюць сабой нізкаўзроўневых монстраў, але пры гэтым гулец-маг можа сам выклікаць гнолаў для дапамогі ў баі, узмацняючы іх сваімі загаворамі.
Таксама гнолы ёсць і ў гульні Neverwinter Nights 2: Mask of the Betrayer, гэта істоты з невысокім інтэлектам, але высокай злобнасьцю, іх заклікаюць Чырвоныя чараўнікі для сваіх мэтаў.

Гнолы — адна з рас у выпушчанай у 1994 годзе кампаніяй Microprose пакрокавай стратэгіі Master of Magic (MoM)

Гл. таксама
-----------

* Кінокефалы
* Кіноіды
**Канстанцін Аляксандравіч Му́лер** (руск.: Константин Александрович Муллер; 5 ліпеня 1905, Санкт-Пецярбург — 15 красавіка 1993, Масква, Расія) — савецкі артыст балета, балетмайстар

, балетны педагог

. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1956).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1926 годзе Ленінградскае харэаграфічнае вучылішча. У 1926—1946 (з перапынкам) і 1960—1973 гадах працаваў у розных тэатрах, у тым ліку ў 1931—1937 гадах у Вялікім тэатры ў Маскве. У 1937—1941 гадах саліст і балетмайстар, у 1946—1960 гадах галоўны балетмайстар Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі.

У 1960—1963 гадах балетмайстар тэатраў Казані, Данецка, Львова, Кішынёва. У 1963—1971 гадах балетмайстар Варонежскага тэатра оперы і балета. Займаўся педагагічнай дзейнасцю. Памёр 15 красавіка 1993 года ў Маскве.

Творчасць
---------

На беларускай сцэне з вялікай эмацыянальнасцю выканаў партыі Зігфрыда («Лебядзінае возера» П. Чайкоўскага), Вацлава («Бахчысарайскі фантан» Б. Асаф’ева), Базіля («Дон Кіхот» Л. Мінкуса), Раба («Карсар  (руск.) (бел.» А. Адана).

Як балетмайстра яго вылучалі музыкальнасць, імкненне да драматычнай апраўданасці харэаграфічнага вырашэння, што найбольш рэалізавана ў беларускіх балетах «Князь-возера» В. Залатарова (1949, Дзяржаўная прэмія Беларусі 1950), «Салавей» М. Крошнера (1950), «Падстаўная нявеста» Г. Вагнера (1958); у класічным і сучасным рэпертуары: «Марная засцярога  (руск.) (бел.» П. Л. Гертэля (1938 і 1959), «Дон Кіхот» (1941, 1946), «Лебядзінае возера» (1938), «Спячая прыгажуня  (руск.) (бел.» (1954), «Шчаўкунок» (1956) Чайкоўскага, «Канёк-Гарбунок  (руск.) (бел.» Ц. Пуні і «Бахчысарайскі фантан» (абодва 1949), «Доктар Айбаліт» І. Марозава  (руск.) (бел. (1951).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
* Му́лер Канстанцін Аляксандравіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 505. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 2149154260858824480000 · БАП: 132656 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Узвіжанская царква.
**Свята-Узвіжанская царква** — праваслаўны храм у в. Амелянец (Камянецкі раён). Помнік драўлянай архітэктуры неарускага стылю.

Узвіжанская царква ў пачатку XX ст.
Размешчаны ў цэнтры вёскі, на месцы драўлянай царквы, спаленай 6 лютага 1925 г. Існуючы храм перавезены ў 1925 г. з Яблачынскага манастыра (Польшча).

Архітэктура
-----------

Да крыжападобнага ў плане цэнтральнага зруба па падоўжнай восі далучаюцца трапезная з прытворам і пяцігранная апсіда з бакавымі рызніцамі. Над прытворам узвышаецца чацверыковая званіца пад двухсхільным «церамным» з паўвальмамі дахам з заломам і цыбулепадобнай макаўкай у завяршенні. У сілуэце храма дамінуе вялікі васьмігранны светлавы барабан пад шатровым верхам з макаўкай, які кампазіцыйна падтрымліваюць вуглавыя цыбулепадобныя галоўкі асноўнага аб'ёму. Сцены храма зроблены ў вугол з «астаткам», прарэзаны шырокімі лучковымі аконнымі праёмамі, умацаваны вертыкальнымі вуглавымі і прасценачнымі брусамі-сцяжкамі. Галоўны ўваход аформлены ганкам пад 2-схільным пакрыццём на фігурных кранштэйнах, створаных выступамі брусоў зруба. У інтэр'еры двух'ярусны іканастас.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007.
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].

Спасылкі
--------



|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свята-Узвіжанская царква (Амелянец) на Вікісховішчы |

* Свята-Узвіжанская царква (Амелянец) на сайце Radzima.org
* Свята-Узвіжанская царква (Амелянец) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Узвіжанская царква (Амелянец) на сайце «Архіварта»
**Праспект Куйбышава** — праспект у паўночнай частцы Віцебска ў Кастрычніцкім раёне. Названы ў 1940-х гг. у гонар савецкага ваеннага і дзяржаўнага дзеяча В. У. Куйбышава. Утвораны ад злучэння вуліц Траецкай (у 1922 годзе пераназваная ў гонар яўрэйскага рэвалюцыянера Лекерта) і Лагернай.

Працягласць праспекта складае 1500 м. На сваім працягу перасякаецца з Веліжскай, Новауланавіцкай вуліцамі, 2-м Лагерным завулкам.

Забудовацца пачаў у першай палове XIX стагоддзя. Тут знаходзілася пабудаваная у 1761 г. Свята-Траецкая (Чорная) царква (не захавалася). Асноўную частку забудовы складаюць аднапавярховыя дамы.

Літаратура
----------

* Витебск: Энциклопедический справочник. / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1

| Праспекты Віцебска |
| --- |
| 
Будаўнікоў · 
Генерала Люднікава · 
Куйбышава · 
Маскоўскі · 
Перамогі · 
Фрунзэ · 
Чарняхоўскага
 |
**Свята-Успенская царква** — праваслаўны храм у в. Альпень (Столінскі раён). Размешчана ў цэнтры вёскі. Помнік народнага дойлідства.

Пабудавана ў 1784 г. прыхаджанамі з дрэва, у 1888 г. адноўлена, пабудавана званіца.

Архітэктура
-----------

Храм чатырохчасткавай падоўжана-восевай кампазіцыі: прамавугольныя ў плане прытвор, бабінец, малітоўная зала, апсіда. У кампазіцыі храма вылучаецца асноўны высокі кубападобны аб'ём малітоўнай залы, пакаты чатырохсхільны дах якога завершаны васьмігранным светлавым барабанам з гранёным цыбулеподобным купалам і макаўкай у завяршені. Такія ж завяршенні маюць двухсхільныя дахі аднолькавых зрубаў бабінца і апсіды, што стварае ярусна-пірамідальную кампазіцыю. Гарызантальна ашаляваныя сцены расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў ліштвах з сандрыкамі-франтончыкамі і брусамі-сцяжкамі ў прасценках. Тры ўваходы аформлены парталамі і люкарнамі.

### Інтэр'ер

У інтэр'еры пануе прастора малітоўнай залы, у якую адкрываецца светлы барабан, які падтрымліваецц сістэмай ветразяў. У ансамбль з царквой уваходзіць адасоблена пастаўленая чацверыковая званіца зрубнакаркаснай канструкцыі, накрытая гонтавым дахам з макаўкай у завяршенні і гарызантальна ашаляваная. Шырокі гонтавы адліў падзяляе званіцу на два ярусы.

Зноскі
------

1. ↑  Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии архимандритом Николаем. Сп. 1864.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007.
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Успенская царква (Альпень)
* Свята-Успенская царква (Альпень) на сайце Radzima.org
* Свята-Успенская царква (Альпень) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Успенская царква (Альпень) на сайце «Архіварта»
Праспект Манергейма. Хельсінкі
**Праспект Манергейма** (фін. Mannerheimintie, швед. Mannerheimvägen) — адна з галоўных вуліц Хельсінкі, сталіцы Фінляндыі. Папярэднікам праспекта быў старадаўні тракт, які злучаў Хельсінкі з былой сталіцай Фінляндыі — Турку. У 1942 годзе праспект атрымаў сучасную назву — перайменаваны ў гонар 75-годдзя маршала Карла Густава Манергейма.

Свой пачатак праспект Манэргейма бярэ ў цэнтры Хельсінкі ад Шыльнадскай плошчы каля Шведскага тэатра і крамы Стокман. Пасля вуліца праходзіць некалькі раёнаў горада, і ўжо за межамі Хельсінкі робіцца магістраллю, якая вядзе да гарадоў Хямеэнліна і Тамперэ. Сярод будынкаў, размешчаных на праспекце або яго наваколлях вылучаюцца: Будынак Парламента (Эдускунты), паштамт Хельсінкі, музей сучаснага мастацтва Кіясма, Канцэртная зала «Фінляндыя», Нацыянальны музей і будынак Фінскай нацыянальнай оперы.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Будзінскі.
**Канстанцін Андрэевіч Будзінскі** (1807 — ?) — педагог.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Свіслацкай гімназіі. У 1823 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт Віленскага ўніверсітэта. У 1826 годзе атрымаў ступень кандыдата філасофіі. Праз 2 гады вытрымаў экзамен на званне магістра філасофіі, з прычыны закрыцця Віленскага універсітэта, ступень атрымаў у 1836 годзе ў Кіеўскім універсітэце.

Працаваў настаўнікам фізікі і матэматыкі ў Жытомірскай гімназіі, у 1834 годзе прызначаны прафесарам Нежынскага ліцэя на кафедры прыкладной матэматыкі. Адначасова выкладаў чыстую матэматыку і батаніку. Меў любоў і павагу студэнтаў. Лекцыі К. Будзінскага вылучаліся яснасцю выкладання і цаніліся слухачамі. Затым быў настаўнікам-наглядчыкам і выкладчыкам матэматычных навук у лясным і межавым інстытутах.

Друкаваныя творы не выяўлены.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мысліцелі і асветнікі Беларусі: Энцыклапедычны даведнік / Гал. рэд. Б. I. Сачанка. — Мн.: БелЭн, 1995.— 672 с. ISBN 985-11-0016-1. — С. 374.
**Царква Успення Прасвятой Багародзіцы** (руск.: Церковь Успения Пресвятой Богородицы) — праваслаўная царква ў в. Зарава Хіславіцкага раёна Смаленскай вобласці.

Гісторыя
--------

Царква была пабудавана за сродкі Барыса Аляксандравіча Энгельгарта, у якога ў вёсцы Пячэрская Буда мелася сядзіба і бровар.

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі царква апынулася ў складзе в. Зарава.

Царква пасля вайны не аднаўлялася.

Акрамя царквы захаваўся бровар і сядзібны парк.

У 2014 годзе з’яўлялася інфармацыя пра спробу аднаўлення царквы.

Архітэктура
-----------

Царква ўяўляе сабой трохнефны храм базілікальнага тыпу, які не распаўсюджаны сярод рускай храмавай архітэктуры. Верагодна, царква базілікальнага тыпу магла з’явіцца ў Зараве пад уплывам беларускіх зодчых.

Зноскі
------

1. ↑  Зарево возрождения. Многодетная мать решила восстановить уникальный храм  (руск.)
**Баламбер** (лац.: Balamber) — цар гунаў другой паловы IV стагоддзя.

Баламбер згадваецца толькі ў гісторыка Іардана у яго працы «Гетыка». Ён расказвае, што Баламбер з войскам напаў на остготаў і неўзабаве скарыў іх. Сярод прычын гэтага нападу Іардан называе вестку пра раненне караля остготаў Германарыха і ўкрыжаванне Віцімірам караля антаў Божа з сынамі і сямюдзесяццю старэйшынамі.

Аднак па думцы Е. Ч. Скржынскай, звесткі пра Баламбера здаюцца гістарычна малаімавернымі, бо ёсць сур'ёзныя разыходжанні з аповедам «Рымскай гісторыі» Аміяна Марцэліна.

Зноскі
------

1. ↑  *Иордан*. «Гетика», 245—249. Перевод Е. Ч. Скржинской.
2. ↑  Комментарий 390 к «Гетике».

Літаратура
----------

* Peter J. Heather: The Goths. Oxford 1996.
* Otto J. Maenchen-Helfen: Die Welt der Hunnen. Wiesbaden 1997
* Edward A. Thompson: The Huns. Oxford 1999.
* *Jones, A. H. M.* Balamber // Prosopography of the Later Roman Empire / A. H. M. Jones, J. R. Martindale, J. Morris. — Cambridge University Press, 1971. — Vol. I : A.D. 260–395. — P. 145. — ISBN 0-521-07233-6 [2001 reprint].
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юхневіч.
**Канстанцін Аляксандравіч Юхневіч**, **Кастусь Юхневіч** (15 снежня 1896, в. Пушкарышкі Новааляксандраўскага пав. Ковенскай губ. (цяпер Браслаўскі раён, Віцебская вобласць) — 14 жніўня 1971, Браслаў) — беларускі палітычны дзеяч, публіцыст.

Біяграфія
---------

Скончыў гарадскую школу ў Дзвінску (цяпер Даўгаўпілс, Латвія), вучыўся ў сельскагаспадарчай школе ў Шаўлях (цяпер Шаўляй, Літва). Ваяваў у складзе расійскай арміі ў 1-ю сусветную вайну. У 1917 вярнуўся на Браслаўшчыну, займаўся беларускай асветнай працай сярод насельніцтва, арганізацыяй кааперацыі. У 1920-я ўваходзіў у кіраўніцтва Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры, які дзейнічаў у Заходняй Беларусі. З 1926 у кіраўніцтве партыі «Беларускі сялянскі саюз». Супрацоўнічаў з газетай «Сялянская ніва», выступаў на яе старонках як публіцыст. У 1928 за беларускую патрыятычную дзейнасць арыштаваны польскімі ўладамі, два месяцы правёў у Лукішскай турме ў Вільні. Вызвалены пасля таго, як быў абраны паслом у польскі сейм і атрымаў дэпутацкую недатыкальнасць. Палітычную дзейнасць не спыняў да канца 1930-х. Публікаваўся на старонках часопісу «Новы шлях». Рэпрэсаваны савецкімі ўладамі. Пасля вяртання з лагераў жыў у Браславе. Загінуў у аўтамабільнай катастрофе.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Новы шлях. Вільня. 1937. № 2.
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003.

Спасылкі
--------

* Канстанцін Юхневіч(бел. (тар.)) // *Беларускі Рэзыстанс*. — 2012. — № 1 (12). — С. 44 — 50.
**Віцебскі дзяржаўны каледж культуры і мастацтваў** — установа сярэдняй спецыяльнай адукацыі горада Віцебска. Размешчаны па адрасе вул. М.Горкага, 74.

Гісторыя
--------

Адкрыты 1 ліпеня 1971 года як *Віцебскае культурна-асветніцкае вучылішча*.

У 1990 годзе культурна-асветніцкае вучылішча рэарганізавана ў *Віцебскае вучылішча культуры*. З 1992 года вучылішча перайменавана ў *Віцебскае вучылішча мастацтваў*. У 2010 года рэарганізавана ва УА «Віцебскі дзяржаўны каледж культуры і мастацтваў».

У каледжы функцыянуе 6 цыклавых камісій (харэаграфічнага мастацтва, агульнаадукацыйных дысцыплін, рэжысуры і майстэрства акцёра, інструментальнай і харавой музыкі, канцэртмайстраў, дызайну і ДПМ).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйны сайт
Партызанскі праспект, Мінск
**Праспект** (лац.: prospectus — від, агляд) — у горадабудаўніцтве, асноўная магістраль вялікага, буйнога горада са шматрадным транспартным рухам. Уздоўж праспекта звычайна размяшчаюцца адміністрацыйна-грамадскія і іншыя плошчы з асноўнымі і грамадскімі будынкамі, што ўтвараюць значныя архітэктурныя ансамблі горада. Можа стварацца на працягу невялікага адрэзка часу паводле адзінай задумы і ў адным стылі, на працягу доўгага часу шляхам дапаўнення першапачатковай кампазіцыі іншымі па стылі будынкамі і збудаваннямі ці шляхам карэннай рэканструкцыі. У Беларусі з'яўленне праспектаў звязана з развіццём горадабудаўніцтва і ансамблевасці забудовы ў 19 стагоддзі (Дняпроўскі праспект у Магілёве). Значнымі памерамі і ансамблевасцю вылучаюцца праспект Незалежнасці, праспект Пераможцаў у Мінску, праспект Касманаўтаў у Гродне.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Акцыянернае таварыства «Віцебскмэбля»** — прадпрыемства Віцебска, створана ў 1948-50 гг. у 1975-88 гг. у вытворчым дрэваапрацоўчым аб’яднанні «Віцебскдрэў». 3 1988 г. галаўное прадпрыемства вытворчага аб’яднання «Віцебскмэбля», з 1992 г. акцыянернае таварыства «Садружнасць», з 1994 г. сучасная назва.

Гісторыя
--------

Першы цэх Віцебскай мэблевай фабрыкі быў пабудаваны ў 1948 годзе на месцы даваеннага лесазавода № 13. У яго лесапільна-раскроечным цэху з басейнам для ачысткі бярвення праводзілася распілоўка для патрэб будаўніцтва і выраблялася тара для народнай гаспадаркі. Праз два гады фабрыка выпусціла першую партыю мэблі: тумбачкі, матрацы, мэблю для адміністрацыйных устаноў. Віцебская мэбля для вакзалаў адпраўлялася ва ўсе канцы краіны. У Маскоўскім універсітэце стаялі шафы, чарцёжныя і картаграфічныя сталы, сталы-кафедры гэтай фабрыкі.

У 1971 годзе да Віцебскай фабрыкі далучыліся Полацкая і Багушэўская мэблевыя фабрыкі. Гэта дазволіла больш аператыўна манеўраваць сродкамі і матэрыяламі, сканцэнтраваць і спецыялізаваць мэблевую вытворчасць. У 1975—1988 гадах мэблевая фабрыка ўваходзіць у вытворчае аб’яднанне «Віцебскдрэў».

Збанкрутавала ў 2007 годзе.

Вытворчасць
-----------

Дзейнічалі цэхі: раскроечна-загатоўчы, 2 мэблевыя, рамонтна-механічны, энергацэх, транспартны, 2 склады.

Асноўная прадукцыя: мяккая мэбля, гарнітуры для адпачынку, канапы, тумбачкі пад тэлеапаратуру, корпусная мэбля («сценкі»), шафы.

Зноскі
------

1. ↑  ОАО «Витебскмебель» обанкротилось (руск.).  Народныя навіны Віцебска (20 лістапада 2007). Праверана 3 лютага 2021.

Літаратура
----------

* «Віцебскмэбля» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 236. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
* Акцыянернае таварыства «Віцебскмэбля» // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. 2003. — Кн. 2. — С. 460.

Спасылкі
--------

* «Растет свалка, а в заброшках играют дети». Как выглядит бывшая мебельная фабрика в Витебске (руск.)(недаступная спасылка).  TUT.by (13 жніўня 2019). Архівавана з першакрыніцы 10 лютага 2021. Праверана 3 лютага 2021.
**Будынак Александрынскага тэатра  (руск.) (бел.** ў Санкт-Пецярбургу на плошчы Астроўскага быў пабудаваны ў 1832 годзе па праекце Карла Росі.

Перадгісторыя
-------------

Тэрыторыя, дзе быў збудаваны Александрынскі тэатр, у XVIII стагоддзі належала палкоўніку Анічкаву  (руск.) (бел. будаўніку моста, названага ў яго гонар, і была набытая ў яго казной. На гэтай тэрыторыі знаходзіўся сад, які распасціраўся да цяперашняй Садовай вуліцы.

У 1801 архітэктар Вінчэнца Брэна перабудаваў вялікі драўляны павільён, які стаяў на месцы цяперашняга сквера, у тэатр, у якім італьянскі антрэпрэнёр Антоніа Казасі  (руск.) (бел. арганізаваў італьянскую оперную трупу. Гэта памяшканне з часам перастала задавальняць растучым патрэбнасцям горада, і было вырашана збудаваць новы, каменны тэатр. Аднак ажыццяўленне ідэі адсунулася з-за нестабільнай сітуацыі пры Аляксандры I — ваенныя канфлікты з Турцыяй, вайна з Напалеонам 1812 года.

У 1818 годзе межы саду былі звужаныя, а плошча, якая ўтварылася паміж Публічнай бібліятэкай і садам Анічкава палаца, была перададзена тэатральнай дырэкцыі.

Будынак Росі
------------

Карл Росі ў перыяд з 1816 па 1827 распрацаваў шэраг праектаў рэканструкцыі і забудовы гэтай плошчы. Усе гэтыя варыянты прадугледжвалі збудаванне на плошчы гарадскога тэатра. Канчатковы варыянт праекта быў зацверджаны 5 красавіка 1828 года, у тым жа годзе пачалося будаўніцтва будынка тэатра.

Чатыры гады праз, 31 жніўня (12 верасня) 1832 года, у цэнтры Пецярбурга, на Александрынскай плошчы (цяпер плошчы Астроўскага), на месцы драўлянага «Малага» тэатра, адбылося ўрачыстае адкрыццё новага велічнага ампірнага будынка тэатра.

Асноўны фасад тэатра — з боку Неўскага праспекта аформлены глыбокай шматкалоннай лоджыяй, прастора якой як бы з'яўляецца часткай Плошчы Астроўскага. Бакавыя фасады будынка выкананы ў выглядзе васьмікалонных порцікаў. З іншага боку да тэатра вядзе спраектаваная Росі і складаючая агульны ансамбль з тэатрам вуліца (цяпер вуліца Дойліда Росі), перспектыву якой замыкае на ўсю шырыню задні, амаль плоскі, але багата дэкараваны фасад тэатра.

Будынак аблямоўвае выразны скульптурны фрыз з антычнымі тэатральнымі маскамі і гірляндамі лаўровых галін. У нішах на кантавых фасадах — статуі муз, на атыку галоўнага фасада — Квадрыга Апалона. Работы вёў адзін з выбітных скульптараў свайго часу — В. І. Дземут-Маліноўскі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *В. И. Пилявский.* Зодчий Росси. — ГИАиГ, 1951.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Будынак Александрынскага тэатра на Вікісховішчы |

* Александинский театр, официальный сайт  (руск.)
* Александринский театр // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Якаўлеў.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Канстанцін Якаўлеў.
**Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў** (нар. 1985) — беларускі гандбольны трэнер. Адзін з прадстаўнікоў Свабоднага аб’яднання спартоўцаў Беларусі.

Біяграфія
---------

Скончылі БДУФК (факультэт спартова-педагагічнай дзейнасці).

Выступаў у чэмпіянаце Беларусі за мінскі «Аркатрон» і БГК імя Мяшкова, некалькі разоў станавіўся чэмпіёнам краіны і ўладальнікам Кубка Беларусі. А ў сезоне-2008/09 выступаў у клубе «Азоты» з польскага горада Пулавы.

Пад канец 2010-х уладкаваўся на паўстаўкі ў БНТУ, дзе працуючы выкладнікам фізкультуры сабраў гандбольную каманду, якую сам і трэнераваў.

У ліпені 2018 года далучыўся да трэнерскага штаба «Віцязя», дзе асіставаў Андрэю Барвіюку, а праз пэўны час узначаліў каманду.

Зноскі
------

1. ↑  Что известно о гандбольном тренере, который поддержал протесты в Беларуси

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
**Віцебскі манетны скарб** — манетны скарб, знойдзены ў Віцебску ў 1926 г. на тэрыторыі саду імя У. І. Леніна (сучасны Парк Партызанскай славы імя Міная Шмырова) ў час правядзення будаўнічых работ па ўмацаванні берага Заходняй Дзвіны. З’яўляецца адным з буйнейшых скарбаў XV стагоддзя, знойдзеных на тэрыторыі Беларусі.

У гліняным гаршку змяшчаліся 792 грошы пражскія сярэдзіны XIV — XV стст. Сярод манет Вацлава IV (1378—1419 гг.) 2 экз. з кантрамаркай г. Аўсбурга, 1 — Рэгенсбурга. Грош часоў кіравання Іржы з Подзебрадаў (1458—1471 гг.) — адзіная знаходка на тэрыторыі Беларусі. Большая частка скарбу (767 манет, 2000 г.) захоўвалася ў Віцебскім аддзяленні Беларускага дзяржаўнага музея, астатняя — у Беларускім дзяржаўным музеі (Мінск). Пасля 1941 г. лёс скарбу невядомы.

Зноскі
------

1. ↑  Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — С. 111. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1. (руск.)

Літаратура
----------

* *Харламповіч, П. В.* Манетныя скарбы, знойдзеныя ў Беларусі, у зборах Беларускага дзяржаўнага музея // Гісторычна-архэолёгічны зборнік. — 1927. — № 1. — С.
* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — С. 111. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сінск.

**Сінск** (трансліт.: *Sinsk*, руск.: Синск) — вёска ў Лоеўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Бывалькаўскага сельсавета.

Гісторыя
--------

У пачатку сакавіка 1918 года Сінск занялі германскія войскі. Савецкая ўлада была ліквідавана, а павет па дамоўленасці паміж урадамі Германскай імперыі і Украінскай Народнай Рэспублікі далучаны да апошняй. Неўзабаве 25 сакавіка гэтага ж года Радай БНР была прынятая Трэцяя Устаўная грамата, паводле ўмоў якой Рэчыцкі павет склаў адну з заяўленых тэрыторый Беларускай Народнай Рэспублікі, але органы ўлады рэспублікі не разгарнулі дзейнасць з прычыны агульнай неарганізаванасці сярод структур БНР і адмоўнага стаўлення нямецкага франтавога камандавання да ўтварэння БНР. Разам з тым, на фоне Лістападаўскай рэвалюцыі ў Германіі і адклікання нямецкіх войск з Усходняга фронту, Сінск зноў апынуўся пад савецкай уладай у складзе Заходняй камуны РСФСР.

З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі Сінск увайшоў у склад БССР. З 16 студзеня Сінск быў уключаны ў склад РСФСР, дзе належаў да Лоеўскай воласці Рэчыцкага павета Гомельскай губерні.

У сакавіку 1920 года пачалося наступленне польскай арміі. 12 сакавіка польскі атрад (150 чалавек) захапіў падводы ў Сінску.

У 1926—1927 гадах цэнтр Сінскага сельсавета.

Вядомыя асобы
-------------

* Кузьма Пятровіч Грыб (1911—1943) — Герой Савецкага Саюза (1944).

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).
2. 1 2 3  Ермакоў, І. Р. Крупейчанка, В. П. Устанаўленне Савецкай улады / І. Р. Ермакоў, В. П. Крупейчанка // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Лоеўскага раёна / [укладальнікі: В. П. Крупейчанка, Л. В. Календа; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш.; Мастак Э. Э. Жакевіч]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2000. — 588 с.: іл. табл. — С. 62—65. — ISBN 985-11-0176-1.
3. ↑  *Грыцкевіч, А.* Лоеў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1997. — С. 389—390. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
4. ↑  Краўцоў, І. Я. Трывожная вясна 1920 года / І. Я. Краўцоў // Памяць… — С. 65—67.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Бывалькаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Бывалькі |
| Пасёлкі | Будзішча ·  Майск |
| Аграгарадкі | Сяўкі |
| Вёскі | Гарадок ·  Глушэц ·  Дзяражычы ·  Новая Лутава ·  Сінск ·  Старая Лутава ·  Трасцянец ·  Цясны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кніповіч.

**Лідзія Міхайлаўна Кніповіч** (15 (27) снежня 1856, с. Цюсбю, Нюландская губерня, Фінляндыя — 9 лютага 1920, Сімферопаль) — дзеяч рэвалюцыйнага руху Расіі.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і ўрача. Сярэдняе дзіця, мела двух старэйшых братоў і малодшых брата і сястру. Пасля смерці маці займалася выхаваннем малодшага брата Мікалая і малодшай сястры. Атрымала хатнюю адукацыю, брала таксама прыватныя ўрокі. Працавала народным настаўнікам у Гельсінгфорсе. У канцы 1870-х гадоў пазнаёмілася з нарадавольцамі.

З 1889 года жыла ў Пецярбургу. Выкладала ў Смаленскай вячэрня-нядзельнай школе для працоўных за Неўскай заставай. Удзельнічала ў працы «Саюза барацьбы за вызваленне рабочага класа». Дэлегат II з’езда РСДРП (1903), далучылася да бальшавікоў. Неаднаразова высылалася ўладамі за ўдзел у рэвалюцыйным руху. З траўня 1913 года да лютага 1920 года пражывала ў сваёй паплечніцы А. М. Рунін-Уржосек. З 1914 года адышла ад палітычнай барацьбы з-за абвастрэння базедавай хваробы. Жыла ў Сімферопалі. Пахавана на Старарускіх могілках Сімферопаля.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 68151776827318012763 |
**Кармісош** (балг.: Кормисош) — хан Балгарыі з роду Вакіл
з 753 па 756 год. З яго кіраваннем звязаны факты змянення кіруючай дынастыі Дула, пачатак крызісу Балгарскай дзяржавы і працяглыя бітвы з Візантыяй.

У Імянніку балгарскіх ханаў пра яго сказана:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Сии же князь измени родъ Дулов, рекше Вихтунь. | "|

З прычыны таго, што не захавался дакладныя звестак існуюць 2 гіпотэзы чаму прадстаўнікі ханскага роду не працягнулі займаць месца кіраўніка: або хан Севар не пакінуў спадчынніка, або быў здзейснены першы з чаргі пераваротаў у Балгарскай дзяржаве і на прастол ўзышоў хан Кармісош.

Нагодай да балгара-візантыйскіх канфліктаў сталі дзеянні імператара Канстанціна V па ўмацаванні і аднаўленню крэпасцей у Фракіі каля мяжы з Балгарыяй. Візантыя плаціла даніну Балгарыі яшчэ з часоў Тэрвела і хан Кармісош заявіў, што імператар павінен павялічыць даніну за кошт новых крэпасцей. Імператар адмовіўся, на што Кармісош адказаў паходам на Візантыю, што з іншага боку справакавала пачатак дзевяці паходаў імператара Канстанціна V на Балгарскае ханства.

Балгарскія войскі дайшлі да Канстанцінопаля, у бітве каля якога войскі Кармісоша былі разбіты. Гэта хутчэй за ўсё і паслужыла прычынай спынення яго кіравання. Дакладных звестак няма, але хутчэй за ўсё ён быў зрынуты ў выніку перавароту.

Зноскі
------

1. ↑  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>

Літаратура
----------

* Андреев, Й. Болгарские ханы и цари (VII-XIV в.). София, 1987


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Севар** | **Хан Балгарыі**762—765 | Пераемнік**Вінех** |

| ⛭Кіраўнікі Балгарыі |
| --- |
| Вялікая Балгарыя(632—668) | 
* Кубрат
* Батбаян

 |
| Першае Балгарскаецарства (681—1018) | 
* Аспарух
* Тэрвел
* Кармесій
* Севар
* Кармісош
* Вінех
* Тэлец
* Сабін
* Умор
* Такту
* Паган
* Тэлерыг
* Кардам
* Крум
* Амуртаг
* Маламір
* Прэсіян
* Барыс I
* Уладзімір Расатэ
* Сімяон I
* Пётр I
* Барыс II

 |
| Заходне-Балгарскаецарства (970—1018) | 
* Раман
* Самуіл
* Гаўрыіл Радамір
* Іван Уладзіслаў
* Прэсіян II

 |
| Другое Балгарскаецарства (1186—1396) | 
* Пётр IV
* Іван Асень I
* Іванка1
* Калаян
* Барыл
* Стрэз1
* Алексій Слаў
* Іван Асень II
* Каламан I Асень
* Міхаіл I Асень
* Каламан II Асень
* Міца Асень
* Канстанцін I Ціх
* Івайла
* Іван Асень III
* Георгій I Тэртэр
* Смілец
* Чака
* Феадор Святаслаў Тэртэр
* Георгій II Тэртэр
* Міхаіл III Шышман
* Іван Стэфан
* Іван Аляксандр
* Іван Шышман
* Іван Срацімір
* Канстанцін II Асень

 |
| Трэцяе Балгарскаецарства (1878—1946) | 
* Аляксандр I
* Фердынанд I
* Барыс III
* Сімяон II

 |
| 1 Узурпатары. Не з’яўляліся царамі афіцыйна. |
**Лідзія Парамонаўна Ялоўчык (Лісок)** (30 снежня 1911, вёска Марцянаўцы, Ваўкавыскі раён, Гродзенская вобласць — 26 мая 1999) — беларуская пісьменніца, паэтэса, педагог.

Біяграфія
---------

Закончыла 4 класа школы ў Оршы, дзе сям'я апынулася ў час Першай Сусветнай Вайны. З 1921 г. на радзіме. У 1934 г. закончыла Гродзенскую прамыслова-гандлёвую школу. Два гады наведвала Агульнанародны ўніверсітэт. У 1937 г. экстэрнам здала экзамены за курс жаночай настаўніцкай семінарыі. Працавала на Гродзенскім радыёвяшчанні, справаводам у лясгасе (1939—1940 гг.). У 1940 г. паступіла на літаратурны факультэт Гродзенскага настаўніцкага інстытута, закончыла ў 1949 г. У 1944—1967 гг. працавала настаўніцай у Дзенькаўскай школе Мастоўскага, Батароўскай і Рыбніцкай сямігодках Гродзенскага раёнаў. Друкавалася з 1939 г. Выдала кнігі апавяданняў і аповесцей «Карэнне жыцця» (1973 г.), «Дзе яно, шчасце…» (1981 г.), «Па хісткай лесвіцы» (1983 г.). Пісала пераважна пра мінулае, удзяляючы значную ўвагу жыццю беларускай моладзі ў даваеннай Польшчы і ў час вайны.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 261. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18 Кн. 1).
**Крысціна Юханесан** (шведск.: Christina Johannesson, 21 лютага 1964) — шведскі дыпламат. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Каралеўства Швецыя ў Рэспубліцы Беларусь (з 4 верасня 2017 года).

Біяграфія
---------

У 1983—1988 гадах вучылася ва Упсальскім універсітэце.

Працавала ў генеральным консульстве Швецыі ў Санкт-Пецярбургу, Пасольстве Швецыі ў Расійскай Федэрацыі, прадстаўніцтве Швецыі пры Еўрасаюзе ў Бруселі.

2 кастрычніка 2017 года Крысціна Юханесан уручыла даверчыя граматы Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь Аляксандру Лукашэнку.

Валодае англійскай, рускай і беларускай мовамі.

Зноскі
------

1. ↑  Новы пасол Швецыі пачала працаваць у Беларусі
2. ↑  Прэзідэнт прыняў даверчыя граматы ад новых кіраўнікоў дыпмісій у Беларусі

Спасылкі
--------

* Айцішніца з Мінска стала «ценем на дзень» амбасадаркі Швецыі