**«Слоўнік фізічнай тэрміналогіі»** (арыг. *Слоўнік фізычнае тэрмінолёгіі*) — руска-беларускі перакладны слоўнік фізічнай тэрміналогіі. Праект слоўніка быў апублікаваны ў 1929 г. ў Менску пад эгідай Беларускай акадэміі навук, як 21 выпуск серыі «Беларуская навуковая тэрміналогія».

Праект слоўніка быў складзены выкладчыкам фізікі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта А. Ю. Міцкевічам у 1927—1928 гг. Дапамагала ў гэтай працы і настаўніца Н. А. Вераскоўская. У сярэдзіне 1928 года пачатковы праект слоўніка фізічных тэрмінаў быў разгледжаны Камісіяй у складзе прафесара Я. Сіроціна, Я. Сняткова, А. Круталевіча і А. Міцкевіча. Пасля дапаўненняў і некаторых змен ён быў перададзены ў Інстытут навуковай мовы для перагляду і зацвярджэння. Перад зацвярджэннем у Інстытуце навуковай мовы праект фізічнай тэрміналогіі разглядаўся ў Аддзеле прыроды і гаспадаркі Беларускай акадэміі навук і ў Горацкім навуковым таварыстве (пры сельскагаспадарчай акадэміі). У канчатковым выглядзе «Слоўнік фізычнае тэрмінолёгіі» налічваў 6906 тэрмінаў.

У прадмове адзначалася, што слоўнік, як і ўсе папярэднія тэрміналагічныя выданні, выходзіць у свет у якасці праекта і таму ўключаныя ў яго тэрміны маюць дыскусійны характар.

Таксама адзначалася, што асноўнымі прынцыпамі пры яго стварэнні былі: 1) збліжэнне з інтэрнацыянальнай фізічнай тэрміналогіяй; 2) выкарыстанне багацця жывой народнай мовы. У адпаведнасці з гэтымі прынцыпамі, каля паловы тэрмінаў, што
змяшчае слоўнік, з’яўляліся міжнароднымі і не патрабавалі сваямоўных адпаведнікаў: *адсорпцыя, акумулятар, амплітуда, антэна, дыфракцыя, дыфузія, тэмпература, электрон* і інш.

Але таксама прапаноўваліся тэрміны, створаныя на аснове жывой народнай мовы:

> 
> 
> амперметр ртутный — ампэрмэтар жывасрэбны
> выпрямитель — выпрастач
> выпуклость — пукатасьць,
> гайка — мутэрка
> жом — сьціскач
> заряд — набой
> зарядный ток — набойны ток
> кипятильник — варнік
> клапан — затамка
> зажим — заціскач
> мощность — патужнасьць
> плоскость — роўніца
> плотность — шчыльнасьць
> полый проводник — пуста-парожні праваднік
> разряд — распрыжэньне
> разрядитель — распрыжальнік
> разрядник — распрыжнік
> распаивание — разьнітоўванне
> скважина — зяўрына
> сжатие — сьціск
> сплав — стопак
> станок — паставок
> трубка — рурка
> уравнение — раўнаньне
> ускорение — прыскарэньне
> шатун — хадун
> 

Такія тэрміны з цягам часу былі заменены (у пераважнай большасці) на транслітараваныя рускія, напрыклад: *выпуклость — выпукласць, заряд — зарад, клапан — клапан, полый проводник — полы праваднік, разряд — разрад, станок — станок, шатун — шатун* і г. д.

Перавыданне
-----------

Усе 27 выпускаў «Беларускай акадэмічнай тэрміналогіі» былі перавыдадзены ў 2010 годзе факсімільным спосабам у чатырох тамах часопісам «ARCHE». «Слоўнік фізычнае тэрміналёгіі» ўвайшоў у 3-і том выдання.

Бібліяграфія
------------

* Беларуская навуковая тэрміналогія = La terminologie scientifique Blanche-Ruthénienne : [слоўнік]. — Менск : выданне Інстытута беларускай культуры, 1922―. — 22―24 см. — Вып. 21: Слоўнік фізічнай тэрміналогіі : (праект) : [руска-беларускі слоўнік] / Беларуская акадэмія навук, Аддзел гуманітарных навук, Інстытут навуковай мовы. — Выданне Беларускай акадэміі навук, 1929. — 287 с.

Зноскі
------

1. 1 2  Архівавана 3 мая 2022. Беларуская мова: тэрміналогія фізікі і матэматыкі [Электронны рэсурс] :
вучэб.-метад. дапам. / Д. В. Дзятко, М. К. Чаеўская, А. М. Муравіцкая. — Мінск : БДУ, 2016. ISBN 978-985-566-317-2.
2. 1 2 3 4 5  Муравіцкая А. М. СТАНАЎЛЕННЕ І ДЫНАМІКА НОРМАЎ У БЕЛАРУСКАЙ ФІЗІЧНАЙ ТЭРМІНАЛОГІІ (На матэрыяле «слоўніка фізычнае тэрмінолёгіі» (1929) і «слоўніка сучаснай беларускай мовы» (2009)) Архівавана 26 ліпеня 2020.. 2010

Спасылкі
--------

* Слоўнік фізічнае тэрмінолёгіі (праект) (БНТ)

| ⛭Беларускія слоўнікі канца XIX — пачатку XX стагоддзяў |
| --- |
| 
* Слоўнік беларускай мовы Івана Насовіча (1870)
* *Беларуска-польска-расійскі слоўнік*
* *Беларускі слоўнік* (1910)
* Сямімоўны слоўнік (1918)
* Маскоўска-беларускі слоўнік (1918, 1921)
* Руска-беларускі слоўнік (1918)
* Невялічкі беларуска-маскоўскі слоўнік (1919, 1921)
* Слоўнік геамэтрычных і трыганамэтрычных тэрмінаў і сказаў (расійска-беларускі і беларуска-расійскі) (1923)
* Беларуска-польска-расейска-лацінскі ботанічны слоўнік (1924)
* Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік (1924)
* Практычны расійска-беларускі слоўнік (1924, 1926)
* Беларуска-расійскі слоўнічак (1925, Каспяровіч)
* Беларуска-расійскі слоўнічак (1925, Гарэцкі)
* Слоўнік лясных тэрмінаў (1926)
* Беларуска-расійскі слоўнік (1926)
* Віцебскі краёвы слоўнік (1927)
* *Краёвы слоўнік Мазырскай акругі* (1927)
* Расійска-беларускі слоўнік (1928)
* Падручны беларуска-польскі слоўнік (1929)
* Краёвы слоўнік Чэрвеншчыны (1929)
* *Краёвы слоўнік Калініншчыны (усходняй Магілёўшчыны)* (1925 — 1930-я)
* Слоўнік фізічнай тэрміналогіі (1929)
* Тэхнічная тэрміналёгія (1932)
* Фізычная тэрміналёгія (1932)
* Ваенны руска-беларускі слоўнік (1933) Беларуска-літоўскі і руска-літоўскі тэрміналагічны слоўнік В. Копкі і С. Матулайціса (1934)

 |
| *курсівам* пазначаны неапублікаваныя слоўнікі |