«**Каласы пад сярпом тваім**» — гістарычны раман Уладзіміра Караткевіча.

Адзін з найбольш значных для беларускай літаратуры твораў. У гэтай кнізе, якую многія называюць галоўнай у творчасці пісьменніка, узноўлена шырокая панарама жыцця народа, перададзена атмасфера ў грамадстве напярэдадні паўстання 1863 года. Падзеі рамана адбываюцца пераважна ў 1850—1861 гадах, тым не менш пісьменніку ўдалося пры дапамозе ўласных разважанняў і выказванняў герояў ахапіць у ім падзеі амаль стагоддзя і агулам асэнсаваць лёс Беларусі ў гістарычным кантэксце. Аўтару ўдалося адзначыць прычыны паўстання і яго асаблівасці. Караткевіч паказаў, што яно мела нацыянальна-вызваленчы характар[*удакладніць*: камент.].

Гісторыя твору
--------------

Уладзімір Караткевіч.
Упершыню надрукаваны ў часопісе «Полымя» ў 1965 годзе ў № 2-6. Асобным выданнем — у 1968 годзе ў Мінску.

Паводле задумы раман меў змяшчаць 3 часткі: «Усход (Сяйва дня)», «Брань» і «Вараннё (Галгофа)». У першай частцы аўтар збіраўся паказаць пярэдадне паўстання 1863—1864 гадоў, у другой — само паўстанне, а ў трэцяй — яго разгром. Але першая кніга была выдадзена пад назваю «Выйсце Крыніц» і пры выданні падзелена на дзве. Другая кніга выйшла пад назвай «Сякера пры дрэве».

Мае прысвячэнне «*Маёй маці. Кожнай беларускай маці, — прысвячаю*» і біблейскі эпіграф з Матфея. З другой кнігі было напісана толькі 2 раздзелы, якія пры жыцці пісьменніка не друкаваліся. Першы надрукаваны ў часопісе «Полымя», 1989, № 1. Другая кніга мае эпіграф з паслання Святога Паўла да эфесцаў. Пісьменнік збіраўся скончыць твор, пра што сведчаць дзённікавыя запісы.

Мастацкія асаблівасці
---------------------

Кастусь Каліноўскі (1838—1864), адна з дзеючых асоб твора.
Раман апісвае станаўленне беларускай нацыі, паказваючы тры пакаленні шляхецкай сям’і Загорскіх. Галоўным героем ёсць Алесь Загорскі, чыё станаўленне і развіццё апісваецца ад 11 да 20 гадоў. Таксама апісаны высакародныя сем’і Раўбічаў і Клейнаў, памешчыкі Кроер, Таркайлы і іншыя, сялянская сям’я Кагутоў, паўстанцы Чорны Война і Корчак, сябры Алеся з Віленскай гімназіі і Пецярбургскага ўніверсітэта: Кастусь і Віктар Каліноўскія, Усяслаў Грыма, Мсціслаў Маеўскі ды іншыя. З гістарычных персанажаў прысутнічаюць, акрамя Кастуся і Віктара Каліноўскіх, Ізмаіл Сразнеўскі, Тарас Шаўчэнка, Пётр Валуеў, з падзей: дзейнасць «Агула», адмена прыгоннага права і іншыя.

Раман змяшчае апісанні беларускіх абрадаў, звычаяў, шмат фальклорнага матэрыялу, у прыватнасці легенда аб белым жарабяці становіцца сімвалічным лейтматывам твора.

Матэрыял прадстаўлены ў храналагічнай паслядоўнасці з нешматлікімі часовымі зваротамі (успамінамі герояў ці гісторыямі іх жыцця). Таксама ў кампазіцыі рамана прысутнічаюць тры фрагменты мэтанаратыўнага характару і вершы, якія складае галоўны герой.

Героі
-----

### Загорскія

**Алесь Загорскі** — галоўны герой рамана. На пачатку рамана яму 11 гадоў і апісваецца ён так: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Чацвёрты быў зусім непадобны на іх. Больш тонкі. Цёмны скурай. З простым носам, як астатнія тры, але з крутымі ноздрамі. Са спакойным, не па-дзіцячаму цвёрдым ротам.

Ён і сядзеў неяк больш вольна і лёгка. Каштанавыя, вельмі іскрыстыя пад сонцам валасы гэтага хлопца ляжалі буйнымі хвалямі. Цёмна-шэрыя шырокія вочы спакойна глядзелі на імклівую плынь Дняпра. | "|

Паходзіць з багатага княжацкага роду Загорскіх, але па шляхецкай традыцыі дзядзькавання з 4 год выховаўся ў сялянскай сям'і, што моцна паўплывала на яго светапогляд. У 11 год вярнуўся у сям'ю, атрымаў класічную для дваран хатнюю адукацыю: вывучыў нямецкую, французскую, рускую мовы. Сябраваў з Кастусём Каліноўскім. Вучыўся ў Віленскай гімназіі, а потым у Пецярбургскім універсітэце. 

Пан **Юры** — бацька Алеся.

Пані **Антаніда** — маці Алеся.

**Вацлаў** — малодшы брат Алеся, год. Па загаду дзеда Вежы быў ахрышчаны ў касцёле, бо звычайна прадстаўнікі двух канфесій сварацца, таму ён палічыў добрай ідэяй, што два браты будуць розных вер.

**Вежа** — дзед Алеся

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Пышны і магутны абломак старасвеччыны, ён згасаў, абкружаны мастацтвам, паркамі, дзівоснай скульптурай і музыкай.
Яму нічога не было патрэбна. Ён ведаў людзей. Ён ведаў свет. | "|

### Кагуты

Сям'я, якая выхоўвала Алеся. Прыгонныя Загорскіх, але потым атрымалі волю па просьбе Алеся. 

**Міхал** — бацька, 

**Стафан** — старэйшы сын, 17 год.

**Павал Кагут** — сябра Алеся, аднаго з ім узросту.

**Кандрат** і **Андрэй** — блізнюкі, 15 год.

Юрась Кагут — хлопчык, 8 год 

**Янька** Кагут — дзяўчынка, 6 год

**Дзед**

**Марыля** — маці.

### **Раўбічы**

**Майка** (Міхаліна) — каханая Алеся. Яны пазнаёміліся на ягоным першым балі.

Франс — брат Майкі. 

Пан Яраш — бацька Майкі.

Пераклады
---------

Раман «Каласы пад сярпом тваім» неаднаразова перакладаўся на ўкраінскую і рускую мовы.

### Пераклады на ўкраінскую

* Твори: у 2 т. — К.: Дніпро, 1991. Т. 2: Колосся під серпом твоїм / пер. з білорус. В. Чайковський, К. Скрипченко. — 668 с. В337921/1-2

Цікавы факт
-----------

Раман «Каласы пад сярпом тваім» — адзіная кніга, якая была надрукаваная ў Беларусі шрыфтам Брайля.

Зноскі
------

1. ↑  Макарэвіч, Яфімава, 2008, с. 478—179
2. ↑  Т. Добко, Ю. Левченко. Твори Володимира Короткевича у фондах Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського
3. ↑  Где в Гродно читают руками? // «Гродзенская праўда», 26.10.2011(недаступная спасылка)  (руск.)

Літаратура
----------

* Іўчанкаў В. І. Метафара як сродак мастацкай вобразнасці ў рамане У. Караткевіча «Каласы пад сярпом тваім» / В. І. Іўчанкаў // Весці АН БССР. Серыя грамад. навук. — Мінск, 1987. — № 6. — С. 109—115.
* Анатоль Верабей. Проблема историзма в прозе Владимира Короткевича. практ. конф. Минск, 19 апр. 2011 г. — Минск: РИВШ, 2011. — С. 102—108.
* Беларуская дзіцячая літаратура / пад агул. рэд. А. М. Макарэвіча, М. Б. Яфімавай. – Мінск : Вышэйшая школа, 2008

| ⛭Уладзімір Караткевіч |
| --- |
| Творы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Раманы | 
* Леаніды не вернуцца да Зямлі
* Каласы пад сярпом тваім
* Хрыстос прызямліўся ў Гародні
* Чорны замак Альшанскі

 |
| Аповесці | 
* Дзікае паляванне караля Стаха
* У снягах драмае вясна
* Цыганскі кароль
* Сівая легенда
* Зброя
* Ладдзя Роспачы
* Чазенія
* Лісце каштанаў
* Крыж Аняліна

 |
| Іншае | Зямля пад белымі крыламі |

 |
| Памяць | Музей Уладзіміра Караткевіча |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Лабараторыя Фантастыкі |