**Маньчжоу-го**, да 1934 года **Маньчжурская дзяржава**, пасля 1934 года — **Вялікая Маньчжурская імперыя** — марыянеткавая дзяржава на тэрыторыі кітайскага рэгіёну Маньчжурыя, створаная Японскай імперыяй у 1932 годзе. Першапачаткова была рэспублікай, а з 1934 года стала канстытуцыйнай манархіяй. Не мела міжнароднага прызнання. Фармальна лічылася незалежнай дзяржавай, але дэ-факта была пад японскім кіраваннем.

Маньчжоу-го з’явілася ў выніку Мукдэнскага інцыдэнту, калі японская Квантунская армія ўзяла штурмам крэпасць Мукдэн і захапіла рэгіён, устанавіўшы сваю ваенную адміністрацыю. Праз год афіцыйным кіраўніком дзяржавы (спачатку рэгентам) стаў Пу І, апошні імператар з дынастыі Цын.

Маньчжоу-го спыніла існаванне падчас савецкага ўварвання ў Маньчжурыю ў жніўні 1945 года. Чырвоная армія ў канцы вайны з Японіяй перадала тэрыторыю кітайскім камуністам, у 1949 годзе Маньчжурыя ўвайшла ў склад КНР.

Сталіца дзяржавы — Сіньцзін (цяпер — Чанчунь).

Перадумовы
----------

У XVII стагоддзі плямёны маньчжураў, захапіўшы Кітай, утварылі Імперыю Цын.

У другой палове XIX стагоддзя Імперыя Цын трапіла ў заняпад, што звязана з яе палітыкай ізаляцыянізму. Паслаблены Кітай стаў аб’ектам інтарэсаў іншых вялікіх дзяржаў, у першую чаргу — Японскай і Расійскай імперый, якія сталі весці саперніцтва за ўплыў на тэрыторыі Кітая. У 1860 годзе Расія і Імперыя Цын падпісалі Пекінскі трактат, які зацвярджаў мяжу паміж гэтымі дзяржавамі — Маньчжурыя была падзелена па рацэ Амур (тэрыторыя, якую атрымала Расія, у Кітаі называлі Знешняй Маньчжурыяй). Далейшае паслабленне Цынскай дзяржавы прывяло да росту ўплыву Расійскай імперыі ўжо ў самой Маньчжурыі — была пабудавана Кітайска-Усходняя чыгунка, для сувязі з Порт-Артурам і Уладзівастокам. Яна праходзіла праз адзін з найважнейшых гарадоў Маньчжурыі — Харбін. У далейшым расійскае кіраўніцтва разглядала праект «Жаўтаросія» — па каланізацыі рускімі паўночнай часткі Кітая, асновай якога і паслужыла б тэрыторыя вакол чыгункі.

Супрацьстаянне дзвюх дзяржаў за ўплыў у рэгіёне прывяло да руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў, якую Расія прайграла. Расійскае ўладарства над Маньчжурыяй замянілася на японскае.

Гісторыя
--------

У 1911 годзе адбылася антыманархічная Сіньхайская рэвалюцыя, у выніку якой Цынская імперыя была ліквідавана, а Кітай быў абвешчаны рэспублікай. Шасцігадовы імператар Пу І перастаў быць афіцыйным кіраўніком дзяржавы, але за ім захавалі тытул і права жыць у Забароненым горадзе. Калі маладому імператару споўнілася 18 гадоў, яго выгналі з Забароненага горада і пазбавілі ўсіх тытулаў. Пу І пасяліўся ў японскай канцэсіі ў Цяньцзіне. З гэтага часу Японія будзе мець вялікі ўплыў на выгнанага імператара.

Да 1930 года камандаванне Квантунскай арміі, якая ахоўвала японскую частку Кітайска-Усходняй чыгункі, складае план поўнага захопу Маньчжурыі. У ноч з 18 на 19 верасня 1931 года японскія жаўнеры ўзарвалі ўчастак чыгункі, выдаўшы гэта за правакацыю з боку кітайцаў. Японцы пачалі абстрэл і штурм кітайскіх крэпасцей Бэйдаін і Мукдэн. Урад Чана Кайшы не мог дапамагчы сваім войскам у Маньчжурыі, і ім даводзілася адступаць. У выніку, Маньчжурыя цалкам акупавана японскімі войскамі.

Імператар Пу І ў форме галоўнакамандуючага арміі Маньчжоу-го
1 сакавіка 1932 года абвешчана Маньчжурская дзяржава. Каб апраўдаць стварэнне гэтай дзяржавы, японцы запрасілі Пу І стаць яе кіраўніком. У 1934 годзе Пу І абвешчаны імператарам, а Маньчжоу-го атрымала афіцыйную назву Вялікая Маньчжурская імперыя.

Праз японскія інвестыцыі ў Маньчжоу-го праведзена індустрыялізацыя, у краіне сталі здабываць прыродныя рэсурсы.

У 1939 годзе войскі Маньчжоу-го прымалі ўдзел у баявых сутыкненнях супраць савецка-мангольскіх сіл на Халхін-голе.

У жніўні 1945 года Чырвоная Армія абвясціла вайну Японіі і пачала наступленне на тэрыторыю Маньчжоу-го.

18 жніўня імператар Пу І адрокся ад стальца, дзяржава Маньчжоу-го спыніла існаванне.

Пу І спрабаваў збегчы ў Японію, каб здацца амерыканскім войскам, але, калі рыхтаваўся да адлёту, савецкія дэсантнікі захапілі аэрапорт і ўзялі імператара ў палон.

Міжнародны статус
-----------------

У 1932 годзе Ліга нацый стварыла спецыяльную камісію пад кіраўніцтвам Віктара Бульвера-Літана, якую адправілі ў Маньчжурыю для вызначэння абставін Мукдэнскага інцыдэнту. У выніковай справаздачы камісіі было зафіксавана, што ўсе японскія дзеянні былі спланаванай агрэсіяй, а Маньчжурыя прызнавалася тэрыторыяй Кітая. Да таго ж японская заява, што Кітай — дэзарганізаваная дзяржава, не была прызнана. У дакладзе таксама адзначалася, што дзяржава Маньчжоу-го створана па волі Японіі, але без волі народа, які жыве на гэтай тэрыторыі. Японія прызнавалася парушальніцай міжнародных дамоў і Статута Лігі нацый.

Краіны, якія прызналі Маньчжоу-го: Аранжавым — Японія, жоўтым — яе хаўруснікі, зялёным — астатнія краіны.
Маньчжоу-го адразу прызнана Японіяй, у далейшым — яе хаўруснікамі (у тым ліку праяпонскім урадам Кітая). З еўрапейскіх краін яе прызналі Германія і яе хаўруснікі, а таксама СССР. Акрамя гэтага, Маньчжоу-го прызналі Сальвадор і Дамініканская Рэспубліка.

Адміністрацыйны падзел
----------------------

Правінцыі Маньчжоу-го на 1939 год.
За кароткі час існавання (1932—1945) у Маньчжоу-го часта праводзілі адміністрацыйныя рэформы. Ніжэй — табліца рэгіёнаў, якія існавалі ў розныя гады:

| Год |
| --- |
| 1932 | 1934 | 1937 | 1939 | 1941 | 1943 |
| Лунцзян龍江省 | Хэйхэ黒河省 | Хэйхэ黒河省 | Хэйхэ黒河省 | Хэйхэ黒河省 | Хэйхэ黒河省 |
| Саньцзян三江省 | Саньцзян三江省 | Саньцзян三江省 | Саньцзян三江省 | Саньцзян三江省 |
| Лунцзян龍江省 | Лунцзян龍江省 | Лунцзян龍江省 | Лунцзян龍江省 | Лунцзян龍江省 |
| Бэянь 北安省 | Бэянь北安省 | Бэянь北安省 |
| Цзылінь吉林省 | Біньцзян濱江省 | Біньцзян濱江省 |
| Біньцзян濱江省 | Біньцзян濱江省 | Біньцзян濱江省 |
| Муданьцзян 牡丹江省 | Муданьцзян牡丹江省 | Муданьцзян牡丹江省 | Аб’яднаныДунмань東満総省 |
| Дунань東安省 | Дунань東安省 |
| Цзяньдао間島省 | Цзяньдао間島省 | Цзяньдао間島省 | Цзяньдао間島省 |
| Цзылінь吉林省 | Цзылінь吉林省 | Цзылінь吉林省 | Цзылінь吉林省 | Цзылінь吉林省 |
| Фэнцянь奉天省 | Аньдун安東省 | Аньдун安東省 | Аньдун 安東省 | Аньдун安東省 | Аньдун安東省 |
| Тунхуа通化省 | Тунхуа通化省 | Тунхуа通化省 |
| Фэнцянь奉天省 | Фэнцянь奉天省 | Фэнцянь奉天省 | Фэнцянь奉天省 | Фэнцянь奉天省 |
| Сыпін四平省 | Сыпін四平省 |
| Цзыньчжоу錦州省 | Цзыньчжоу錦州省 | Цзыньчжоу錦州省 | Цзыньчжоу錦州省 | Цзыньчжоу錦州省 |
| Сінань興安省 | Сінань興安省 | Сінань興安省 | Паўночны Сінань興安北省 | Паўночны Сінань興安北省 | Аб’яднаныСінань興安総省 |
| Усходні Сінань興安東省 | Усходні Сінань興安東省 |
| Паўднёвы Сінань興安南省 | Паўднёвы Сінань興安南省 |
| Заходні Сінань興安西省 | Заходні Сінань興安西省 |
| - | Жэхэ熱河省 | Жэхэ熱河省 | Жэхэ熱河省 | Жэхэ熱河省 | Жэхэ熱河省 |
| Сіньцзін新京特別市 | Сіньцзін新京特別市 | Сіньцзін新京特別市 | Сіньцзін新京特別市 | Сіньцзін新京特別市 | Сіньцзін新京特別市 |

Палітыка
--------

Звычайна гісторыкі разглядаюць Маньчжоу-го як марыянетачную дзяржаву Японскай імперыі, абгрунтоўваючы гэта моцнай вайсковай прысутнасцю і строгім кантролем за ўрадам дзяржавы. У кітайскай гістарыяграфіі яе звычайна называюць «Вэй Маньчжоу-го» (Фальшывая Маньчжурская дзяржава).

З 1934 года Маньчжоу-го абвяшчалася манархіяй. Імператар кіраваў краінай, абапіраючыся на Дзяржаўны Савет (кіт. 國務院) — фактычна, урад, у які ўваходзілі міністры, кожны з якіх меў намесніка, пастаўленага Японіяй. Галоўнакамандуючы Квантунскай арміяй таксама быў і паслом Японіі ў дзяржаве. Ён меў права вета на ўсе рашэнні імператара Маньчжоу-го, а таксама ўдзельнічаў у прызначэнні японскіх намеснікаў міністраў у Дзяржаўным савеце.

Таксама існаваў Заканадаўчы савет, роля якога зводзілася да фармальнага ўхвалення пастаноў Дзяржсавета.

У Маньчжоу-го была адзіная дазволеная палітычная партыя, якая падпарадкоўвалася ўраду — Таварыства згоды Маньчжоу-го (кіт. 滿洲國協和會, у англамоўных крыніцах *Concordia Association*). Акрамя яе арганізаваць палітычныя арганізацыі было дазволена толькі некаторым эмігранцкім групам, напрыклад, рускім (Руская фашысцкая партыя).

Пошта і паштовыя маркі
----------------------

Першыя маркі «Паштовай службы Маньчжурскай дзяржавы» выйшлі 28 чэрвеня 1932 года. Яны мелі розны намінал і маглі быць з двума тыпамі малюнкаў — з пагадай у Ляаяне і з партрэтам імператара Пу І.

З 1934 года, у сувязі са зменай назвы дзяржавы, новы выпуск марак выйшаў з надпісам «Паштовая служба Маньчжурскай імперыі».

З 1935 года выпускаліся маркі з малюнкам герба Маньчжоу-го. З 1937 года да ліквідацыі дзяржавы ў 1945 годзе выходзілі памятныя маркі ў гонар прыняцця новых законаў, гадавіны стварэння Маньчжоу-го, і ў гонар Японіі (напрыклад, да 2600-годдзя японскай дзяржавы ў 1940 годзе).

Апошні выпуск паштовых марак Маньчжоу-го адбыўся 2 мая 1945 года, у гонар 10-годдзя імператарскага ўказа «Адна дабрадзейнасць, адно сэрца», выдадзенага ў знак салідарнасці Маньчжоу-го з Японіяй.

Пасля ліквідацыі дзяржавы паштовыя службы маньчжурскага рэгіёна працягвалі выкарыстоўваць маркі Маньчжоу-го, якія захаваліся, робячы на іх наддрукоўкі «Кітайская рэспубліка» на кітайскай мове.

Гл. таксама
-----------

* Японскае ўварванне ў Маньчжурыю 1931
* Япона-кітайская вайна 1937-1945

Літаратура
----------

* Маньчжоу-го // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 97. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Маньчжоу-го

|  Вялікая ўсходнеазіяцкая сфера ўзаемнага росквіту |
| --- |
| Метраполія | 
 Японская імперыя
Карэя
Акінава
Тайвань
Квантун
Карафута
астравы Цісіма
Нан’ё-цё
 | «Саюз Японіі, Кітая і Маньчжоу-го прынясе міру мір». |
| Кітай | 
* Усходні Хэбэй (1935—1937)
* Шанхай (1937—1938)
* Мэнцзян
* Часовы ўрад (Паўночны Кітай)
* Рэфармаваны ўрад (Цэнтральны і Паўднёвы Кітай)
* Кітайская рэспубліка (1940—1945)
* Ганконг

 |
| Астатнія краіны-члены | 
* Даманьчжоу-дыго
* Тайланд
* Дзяржава Бірма
* Рэспубліка Філіпіны

 |
| Тэрыторыі-кандыдаты | 
* В’етнамская імперыя
* Каралеўства Кампучыя
* Дзяржава Лаос
* Азад Хінд
* Сёнан-то
* Малая, Паўночнае Барнеа, Саравак
* Інданезія
* Усходні Тымор
* Новая Гвінея
* Саламонавы астравы
* Какосавыя астравы
* Іншыя астравы Індыйскага акіяна
* Аўстралія
* Алеуцкія астравы
* Амія-дзіма

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |