recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Пірыдзі́н** — гетэраараматычнае злучэнне.

Пірыдзін і яго вытворныя — аснова пашыраных у прыродзе пірыдзінавых алкалоідаў (напрыклад, анабазіну, нікаціну) і многіх біялагічна важных злучэнняў (напрыклад, пірыдаксіну).

Уласцівасці
-----------

Бясколерная вадкасць з непрыемным пахам, tкіп 115,4 °C, шчыльнасць 981,9 кг/м³. Змешваецца з вадой і большасцю арганічных растваральнікаў. Слабая аснова. З неарганічнымі кіслотамі ўтварае ўстойлівыя солі, з галагенідамі металаў, аксідамі серы (SO2, SO3), бромам, вадой — комплексныя злучэнні.

Атрымліваюць пераважна з каменнавугальнай смалы, у якой доля пірыдзіну каля 0,08 %.

Выкарыстоўваюць у сінтэзе лекавых сродкаў, фарбавальнікаў, інсектыцыдаў, як растваральнік, у тым ліку для многіх неарганічных солей.

Таксічны. ГДК пары пірыдзіну ў паветры ~ 5 мг/м³. Пиридин таксічны, дзейнічае на нервовую сістэму, скуру. Па некаторых дадзеных, пиридин выклікае імпатэнцыю і бясплоддзе ў мужчын.

Адзін чалавек памёр пасля выпадковага прыёму паўшклянкі пиридина.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

| ⛭Азоцістыя гетэрацыклы |
| --- |
| Трохчленныя | Азірын • Азірыдзін |
| Чатырохчленныя | Азетыдзін • Азетыдзінон(β-лактам) |
| Пяцічленныя | Пірол • Піраліны • Піралідзін • Піразол • Імідазол • Трыязолы • Тэтразол ·  Пентазол • Піралідон(γ-лактам) • Індол |
| Шасцічленныя | Акрыдзін • Ізахіналін • Піперыдзін • Піперыдон(δ-лактам) • Пірыдзін • Пірымідзін • Хіналізідзін • Хіналін |
| Сямічленныя | Капралактам(ε-лактам) |
| Высшыя | Парфін • Фталацыяніны • Карын |


1. ↑
**Бігль** (англ.: Beagle — ганчак) — парода сабак. Сярэдняга памеру, вонкава падобны да фоксхаўнда, але драбнейшы, з больш кароткімі нагамі і больш доўгімі і мяккімі вушамі (вушы павінны даходзіць да кончыка носа). Рост ад 13 да 16 дзюймў (33-40 см) у карку, вага паміж 18 і 35 фунтамі (8 і 16 кг), сукі драбнейшыя. Біглі маюць добрым нюхам і выкарыстоўваюцца перш за ўсё для палявання на трусоў і зайцоў. Вельмі часта Бігль выкарыстоўваецца на мытні для пошуку выбуховых рэчываў. Вельмі актыўныя і «гарэзлівыя». Складаныя ў навучанні і выхаванні, неабходна пастаянна трэніраваць сабаку.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX529410 · BNF: 119647887 · GND: 4196825-6 · LCCN: sh85012629 · Microsoft: 2776820430 · NDL: 01022395 · NKC: ph135633 |

 |
**Дакляро́віч**  (таксама **Дыклер**, імя невядома; 1746?, г. Слуцк, цяпер Мінская вобласць — ?) — танцоўшчык. З мяшчан. З 1756 года вучыўся ў мясцовай балетнай школе князя Г. Ф. Радзівіла (педагогі А. Пуціні і Л. М. Дзюпрэ) і танцаваў у яго прыдворным тэатры ў Слуцку, дэбютаваў у 1758 годзе ў «Балеце на тры пары», лібрэта і пастаноўка Пуціні, а таксама ў Белым, гастраліраваў у Нясвіжы. З 1760 года вядучы танцоўшчык балетнай трупы Нясвіжскага тэатра М. К. Радзівіла Рыбанькі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Дакляро́віч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
Лясны пажар на Алясцы.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пажар, значэнні.
**Лясны́ пажа́р** — стыхійнае, некантралюемае распаўсюджванне агню па лясных плошчах. Прычыны ўзнікнення пажараў у лесе прынята дзяліць на натуральныя і антрапагенныя. Асноўная прычына ўзнікнення лясных пажараў — дзейнасць чалавека, на сённяшні дзень доля натуральных пажараў (ад маланак) складае каля 7—8%. Такім чынам, існуе вострая неабходнасць працы супрацьпажарных службаў, кантролю над захаваннем пажарнай тэхнікі бяспекі. Памеры пажараў робяць магчымым іх візуальнае назіранне нават з космасу.

Найбольш распаўсюджанымі з натуральных прычын лясных пажараў на Зямлі звычайна з'яўляюцца маланкі.

У маладых лясах, у якіх шмат зеляніны, верагоднасць узгарання ад маланкі істотна ніжэй, чым у лясах узроставых, дзе шмат сухіх і хворых дрэў. Такім чынам, у прыродзе яшчэ задоўга да чалавека існавала своеасаблівая раўнавага. Экалагічная роля лясных пажараў заключалася ў натуральным абнаўленні лясоў.

Часам пажары выклікаюць штучна. Такія пажары прынята называць кіраванымі. Мэтай кіраваных пажараў з'яўляецца: знішчэнне пажаранебяспечных гаручых матэрыялаў, выдаленне адходаў лесанарыхтовак, падрыхтоўка ўчасткаў для пасадкі саджанцаў, барацьба з насякомымі і хваробамі лесу, а таксама наўмысны падпал лесу з мэтай наступнай яго вырубкі.

Гл. таксама
-----------

* Курша-2  (руск.) (бел.

Зноскі
------

1. ↑  Основные причины возникновения лесных пожаров **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  moscow.mchs.ru. Архівавана з першакрыніцы 1 лістапада 2016. Праверана 1 лістапада 2016.

Літаратура
----------

* Лясны пажар // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лясны пажар

| ⛭Стыхійныя бедствы |
| --- |
| Зямля | 
* Лавіны
* Землетрасенні
* Лахар
* Сель
* Вывяржэнні вулкана

 |
| Вада | 
* Паводкі
* Лімналагічныя вывяржэнні
* Цунамі

 |
| Надвор’е | 
* Завеі
* Цыкланічныя штармы
* Засухі
* Градавыя штармы
* Цеплавыя хвалі
* Смерчы
* Сухавеі

 |
| Агонь | Лясны пажар |
| Здароўе і хваробы | 
* Эпідэмія
* Масавы голад

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85146723 · NKC: ph115117 |
**Плацда́рм** (фр.: place d'armes — «плошча для збору войскаў») — тэрыторыя (ці яе частка) сваёй ці іншай дзяржавы, якая выкарыстоўваецца пры падрыхтоўцы ўварвання на тэрыторыю праціўніка ў якасці базы для канцэнтравання і разгортвання ўзброеных сіл, можа мець стратэгічнае або аператыўнае значэнне.

Таксама плацдармам называюць участак мясцовасці, якім авалодалі наступаючыя войскі пры фарсіраванні воднай перашкоды або які ўтрымліваюць адыходзячыя войскі на яе процілеглым беразе. Абарончая пазіцыя для абароны берагавога плацдарму называецца *перадмаставым умацаваннем*, або тэт-дэ-пон (фр.: tête de pont — «голова моста»).

Тактычныя плацдармы захопліваюцца звычайна з ходу перадавымі атрадамі, авангардамі ці падраздзяленнямі першага эшалона, а затым пашыраюцца аператыўныя сіламі другіх эшалонаў і рэзерваў, якія ўводзяцца ў бой. Як тактычныя, так і аператыўныя плацдармы могуць захоплівацца сіламі паветранага дэсанта. Наяўнасць буйных плацдармаў забяспечвае канцэнтрацыю на іх магутнай групоўкі войскаў для правядзення наступальных аперацый у спрыяльных умовах без неабходнасці фарсіраваць рэкі.

Зноскі
------

1. 1 2  Объекты военные — Радиокомпас / [под общ. ред. Н. В. Огаркова]. — М.: Военное издательство Министерства обороны СССР, 1978. — С. 353. — (Советская военная энциклопедия).

Літаратура
----------

* Плацдарм // Объекты военные — Радиокомпас / [под общ. ред. Н. В. Огаркова]. — М.: Военное издательство Министерства обороны СССР, 1978. — (Советская военная энциклопедия).
* Плацда́рм // Военный энциклопедический словарь / Отв. ред. Еремина Н.. — М.: Эксмо, 2007. — С. 706. — 1024 с. — 5 000 экз. — ISBN 978-5-699-23223-9. (руск.)
* Плацда́рм // Т. 20. Плата — Проб. — М. : Советская энциклопедия, 1975. — С. 18—19. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров; 1969—1978). (руск.)
* Плацда́рм // Тлумачальны слоўнік беларускай мовы: У 5-ці т / АН БССР, Інстытут мовазнаўства імя Я. Коласа. — Мн.: БелЭн, 1977—1984. — С. 270.
* Плацда́рм // Русско-белорусский словарь для военных // Н. Н. Кривко, В. В. Пупко, В. К. Романцевич, С. Е. Танана; Под. ред. В. В. Язепчика, Н. Н. Кривко. — Мн.: БелЭн, 1996. — С. 270. — 447 с. — ISBN 985-11-0047-1. (руск.)
Староста. Акварэль К. Русецкага
**Староста**, **стараста** (польск.: starosta, лац.: capitaneus) — выбарныя службовая асоба, прадстаўнік княжацкай адміністрацыі, кіраўнік адміністрацыі.

У XVI—XX ст. выбарная службовая асоба для кіраўніцтва невялікімі адміністрацыйна-тэрытарыяльнымі адзінкамі і грамадскімі калектывамі (староста гарадскі, староста земскі, староста сельскі, староста арцельны, староста губны, староста ратайны і т. п.).

Вялікае Княства Літоўскае
-------------------------

У Вялікім Княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай (тэрыторыі сучаснай Беларусі, Літвы, Украіны і Польшчы) XV—XVIII ст. — гэта кіраўнік войтаў, солтысаў, галоў. Існавала два тыпы старостаў:

* *Гродавы староста* — кіраваў адміністрацыйнай акругай (паветам), намеснік вялікага князя (караля). Спачатку ажыццяўляў у акрузе поўную дзяржаўную і судовую ўладу. 3 узмацненнем у XVI ст. шляхецкага самакіравання і судаводства ў яго кампетэнцыі застаўся толькі гродскі суд. Прызначаў сабе намесніка — падстаросту.
* *Нягродавы староста* — трымаў каралеўскія маёнткі (староствы), звычайна пажыццёва. Не меў адміністрцыйна-судовых функцый, карыстаўся прыбыткам з маёнтку, у дзяржаўны скарб выплачваў кварту на ўтрыманне войска. Атрымліваў староства ад манарха і сойма як узнагароду «за публічныя заслугі».

Найноўшы час
------------

У Заходняй Беларусі і Заходняй Украіне да 1939 г. — начальнік павета. У Расійскай імперыі — галава сельскай абшчыны.

Староста ў Польшчы — службовая асоба, якая ўзначальвае павет і з’яўляецца кіраўніком яго самакіравання. Выбіраецца на пасаду саветам павета (польск.: rada powiatu). Усяго ў Польшчы 314 старостаў, па ліку наяўных у краіне сельскіх паветаў (гарадскі павет узначальвае бурмістр ці «прэзідэнт горада»).

Стараста ва Украіне — з 2015 года з’яўляецца службовай асобай мясцовага самакіравання ў сяле або пасёлку, якія разам з іншымі населенымі пунктамі добраахвотна аб’ядноўваюцца ў адну тэрытарыяльную суполку. Стараста абіраецца жыхарамі вёскі або пасёлка на тэрмін паўнамоцтваў мясцовага савета аб’яднанай тэрытарыяльнай абшчыны. Стараста па пасадзе ўваходзіць у склад выканаўчага камітэту аб’яднанай тэрытарыяльнай абшчыны.

Памочнік старосты — падстароста (руск.: подстаростий).

У Беларусі звычайна памочнікаў старшыні сельсавета па пэўнай вёсцы завуць **староста**.

Гл. таксама
-----------

* Ваявода
* Кашталян
* Віж

Зноскі
------

1. ↑  ЭнцВКЛ 2005.

Літаратура
----------

* Старо́ста, стараста // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 162. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Тлумачний словник української мови / Укл. Василь Яременко і Оксана Сліпушко. Т. 4 (Р-Я). — Київ, «Аконіт», 2000. — ISBN 966-7173-02-X — С. 378—379.
* Стараста // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 629. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4318754-7 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Правінцыя (значэнні).

**«Праві́нцыя»** ― дэбютны студыйны альбом барда Віктара Шалкевіча, які быў выпушчаны ў 1992 годзе.

Гісторыя стварэння
------------------

Альбом быў запісаны ў 1992 годзе за адну ноч у Доме культуры мястэчка Азёры на ўсходненямецкую плёнку савецкім магнітафонам. Гукарэжысёрам выступіў уладальнік студыі рок-музыкант Іван Авяркіеў. Асаблівасцю стала тое, што на плёнцы першапачаткова быў запісаны рок-гурт «Pink Floyd», але магнітафон дрэнна выцер стары запіс і скрозь некаторыя песні Шалкевіча той прабіваўся. Тыражаваннем запісу заняўся польскі бізнесмен Яраслаў Зелянкевіч. Амаль увесь наклад касет з запісам альбома Шалкевіч самастойна прадаў на фестывалі «Басовішча 1992», калі не быў заняты выступам на сцэне. У 2020 годзе альбом быў перавыдадзены на CD з аздабленнем буклета малюнкамі мастака Яна Мяльніцкага.

Спіс песень
-----------

| № | Назва | Працягласць |
| --- | --- | --- |
| 1. | «Культасьвет»  |   |
| 2. | «Шаноўныя грамадзяне!..»  |   |
| 3. | «AIDS-блюз»  |   |
| 4. | «Дзякуй, вялікае дзякуй»  |   |
| 5. | «Гарадоцкі раманс»  |   |
| 6. | «Стары бальшак»  |   |
| 7. | «Правінцыя»  |   |
| 8. | «Кароткая гісторыя Беларусі»  |   |
| 9. | «Нас дагэтуль лічылі рабамі»  |   |
| 10. | «Ня пі, сынок…»  |   |
| 11. | «Не кусай ты мяне»  |   |
| 12. | «Жлобская нацыя»  |   |

Удзельнікі запісу
-----------------

* Віктар Шалкевіч — гітара, спеў
* Сяргей Ажанец — клавішнік
* Андрэй Макарэвіч — гітара

Зноскі
------

1. ↑  Віктар Шалкевіч дасць два канцэрты ў Гародні  (бел.). *Беларускае Радыё Рацыя* (7 лютага 2021). Праверана 7 лютага 2022.

Спасылкі
--------



* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭Альбомы Віктара Шалкевіча |
| --- |
| Правінцыя • Смутны беларускі блюз • Балады і рамансы • Добрай раніцы[be-tarask] • За сто крокаў ад Вострае Брамы[be-tarask] • Гарадзенец прызямліўся ў Менску • Enigmatyczne kino Lwow • Шчасьлівая сямёрка • Viktar Šałkievič |
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Бакшты.
 
**Бакштанская воласць**, або **воласць Бакшты** — адміністрацыйная адзінка Менскага княства і Вялікага Княства Літоўскага. Месцазнаходжанне цэнтра невядомае, калі і існавала паселішча з назваю Бакшты, то знікла не пазней ХVI ст.

Геаграфія
---------

Абшар воласці ахопліваў значную частку цяперашняга Пухавіцкага і заходнюю частку Чэрвеньскага (прыкладна да лініі сучасных вёсак Валевічы і Волма) раёнаў.

Гісторыя
--------

Ужо ў сярэдзіне ХV ст. з Бакштанскай воласці пачалі вылучацца прыватныя ўладанні. Так, недзе паміж 1440 (пачаткам панавання Казіміра) і 1450 (час смерці Кезгайлы) гадамі са згоды іншых радных паноў Кезгайла Валімонтавіч сярод іншых наданняў атрымаў два буйныя пажалаванні людзей у Башктанскай воласці — у першы раз ён атрымаў тут 60 сялянскіх гаспадарак, у другі — яшчэ 30, якія выплочвалі даніну ў памеры 10 уставаў мёду.

Сяляне, падараваныя пану Кезгайлу, мусіць, жылі ў дзясятку-двух вёсак і такім чынам насялялі значную частку Бакштанскай воласці. З пазнейшых звестак вынікае, што гэтыя ўладанні Кезгайлы цягнуліся шырокім пасам даўжынёй 60-65 і шырынёй 10-15 км — ад узбярэжжа Пцічы на поўдні Пухавіцкага раёна да сучасных Дукоры і Смілавіч, ахоплівалі ўвесь захад Чэрвеньскага раёна. Гэты абшар заставаўся ўласнасцю Кезгайлаў на працягу не меней за стагоддзе — да іх згасання ў 1554 годзе, а пасля часткамі перайшоў да іншых уладальнікаў.

Апрача Кезгайлы зямельныя наданні ў Бакштанскай воласці атрымлівалі і незаможныя баяры, тыя, якіх пазней сталі называць шляхтай. Баяры, у адрозненне ад наданняў Кезгайле «з поўным правам і панствам», атрымлівалі наданні больш сціплыя паводле памераў і ўмоў. Часта баярын атрымліваў усяго некалькі сялянскіх сем’яў, якія ўтваралі адно-два невялікіх сяла ці нават толькі частку паселішча. Пры гэтым на сваю карысць мог браць толькі частку павіннасцяў, што выконвалі гэтыя сяляне. Астатнія павіннасці яны працягвалі выплачваць ці адпрацоўваць разам з воласцю на карысць дзяржавы. Баяры не былі зацікаўлены, каб іх падданыя належалі ім толькі часткова, праводзячы частку часу на грамадскіх работах, у гэтым жа не былі зацікаўлены і самі падданыя, таму выкананне павіннасцяў для воласці з баярскіх падданых паступова спынялася. Але, такім чынам, дадатковы цяжар грамадскіх работ прыпадаў на валашчан дзяржаўнай частцы воласці, што прыводзіла канфліктаў.

Апроч баяр, наданні на падобных умовах атрымлівалі ў часы Казіміра (1440—1492) і Аляксандра (1492—1506) знатныя татары, звестак пра наданне ім зямлі і людзей у Бакштанскай воласці не захавалася, але ўскосныя факты сведчаць, што, прынамсі, адна група татар атрымала іх. Татары аселі ў Бакштанскай воласці на ўскрайку сённяшніх Смілавіч, дзе яшчэ ў ХІХ ст. было паселішча Татарская Слабада.

Літаратура
----------

* *Насевіч В.* Тэрыторыя Чэрвеньскага раёна ў перыяд феадалізму // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Чэрвеньскага р-на. — Мн. 2000. — С. 30-32, 32-47, 53-54.
**Тарынгтан** (англ.: Tarrington) — вёска ў Аўстраліі, на паўднёвым-захадзе штата Вікторыя, за 9 км ад горада Гамільтан і за 314 км ад Мельбурна. Згодна з перапісам насельніцтва 2006 года, у вёсцы пражывалі 193 чалавекі.

Гісторыя
--------

Паштовая марка ў гонар паселішча Хохкірх
Паселішча Тарынгтан было заснавана лужыцкімі сербамі, якія эмігравалі з германскіх тэрыторый (з Саксоніі) у Аўстралію, а таксама прускімі і саксонскімі фермерамі. Першыя нямецкія пасяленцы прыбылі ў аўстралійскі Уорнамбул ў 1849 годзе і ў Портланд ў 1852 годзе. Усе яны былі пераважна лютэранамі па веравызнанню. Імі былі заснаваныя шэраг паселішчаў на тэрыторыі Аўстраліі: Саўт-Гамільтан (англ.: South Hamilton), Хохкірх (Тарынгтан) (англ.: Hochkirch/Tarrington) Гнадэнталь (англ.: Gnadenthal), Сэнт-Люкс-Саўт-Гамільтан (англ.: St Luke’s South Hamilton), Табар (англ.: Tabor), Нойкірх (Бядук) (англ.: Neukirch / Byaduk), Уораюр (англ.: Warrayure). Першапачаткова заснаванае эмігрантамі паселішча называлася «Букецы» (в.-луж. Bukecy) па-лужыцку або «Хохкірх» (ням.: Hochkirch) па-нямецку, у гонар аднайменнай камуны, адкуль былі родам заснавальнікі. У 1860-е гады паселішча стала пашырацца, а 15 лютага 1861 года было адкрыта Хохкірскае паштовае аддзяленне (цяпер закрытае, на яго месцы знаходзіцца склад паштовых адпраўленняў). 1 сакавіка 1918 года перайменавалі паселішча ў Тарынгтан на фоне панаваўшай германафобіі, выкліканай Першай сусветнай вайной.

У сувязі з перайменаваннем паселішча ў школах забаранілі вывучаць і выкладаць нямецкую мову, а таксама забаранілі ўвозіць нямецкамоўныя кнігі на тэрыторыю Аўстраліі і ўсяго пасёлка ў прыватнасці. З прычыны гэтага наступныя пакаленні ўжо не валодалі ні нямецкай, ні лужыцкай мовамі як роднымі, і цалкам асіміляваліся ў аўстралійскім грамадстве, хаця многія з іх захавалі прозвішчы нямецкага або лужыцкага паходжання. У 1920-я ў Тарынгтане з'явіўся Тэнісны клуб, пазней адкрылася вінакурня **Hochkirch and Tarrington Wineries**, дзе вырабляюцца гатункі вінаў Semillon і Pinot Noir. З 1911 года ў вёсцы існуе мясцовы аркестр духавых інструментаў *Hochkirch's Brass Band*, які выйграў спаборніцтва аркестраў 2008 года **Hamilton Eisteddfod**. У цяперашні час у вёсцы ёсць лютэранская царква, школа, кафэ, служба па рамонце кампутарнай тэхнікі, склад, пажарная станцыя і медыцынскі пункт.

Зноскі
------

1. ↑  Tarrington // *QuickStats* — Australian Bureau of Statistics. Праверана 28 чэрвеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112119348'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q123347'></a>
2. ↑  *Australian Bureau of Statistics*. Tarrington (State Suburb) (англ.).  2006 Census QuickStats (25 кастрычніка 2007). Праверана 27 верасня 2010.
3. ↑  Premier Postal History. *Post Office List*. Праверана 2008-04-11.
4. 1 2  The German-speaking Settlers of the Hamilton District (англ.)
5. ↑  *Richard J. Hauser.* The Pathfinders. — DoctorZed Publishing, 2011. — ISBN 9780646569666.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мінянкоў.

**Пётр Аляксандравіч Мінянкоў** (нар. 22 студзеня 1999) — беларускі валейбаліст.

Біяграфія
---------

Выпускнік мядзельскай ДЮСШАР, першы трэнер — Андрэй Ігаравіч Русак.

Выступаў за мінскі РДВАР, дзе яго падрыхтоўкай займаўся Сяргей Конанаў. У 2017 годзе гуляў за МАПІД.

У 2020 годзе быў самы выніковым валейбалістам чэмпіянату Беларусі і рэгулярнай стадыі турніру. У тым жа годзе перайшоў у сталічны «Будаўнік».

Быў лідарам моладзевых зборных Беларусі U18 і U20. З 2018 года сталы ўдзельнік рыхтавальных збораў нацыянальнай каманды.

Зноскі
------

1. ↑  Самы выніковы валейбаліст рэгулярнай стадыі мінулага чэмпіянату перайшоў у «Будаўнік»
2. ↑  ДИАГОНАЛЬНЫЙ КОМАНДЫ «МАПИД» ПЕТР МИНЕНКОВ ПЕРЕХОДИТ В «СТРОИТЕЛЬ»

Спасылкі
--------

* Миненков Петр/ Miniankou Petr
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юшкевіч.
**Іван Васілевіч Юшкевіч** (1815 — красавік 1886, Казань) — расійскі выкладчык, літоўскі этнограф-даследчык, мовазнавец, выдавец. Брат Антона Юшкевіча.

Біяграфія
---------

Быў настаўнікам 3-й Казанскай гімназіі. Знаходзіўся на службе 42 гады, з якіх апошнія 22 — у ведамстве міністэрства Народнай Асветы. Разам з братам займаўся даследваннем літоўскай мовы і традыцый, асабліва вясельных. Быў рэдактарам і выдаўцом як сваіх уласных прац, так і прац брата, які сабраў шмат этнаграфічнага і лінгвістычнага матэрыялу, але да друку паспеў прыгатаваць толькі малую частку. Аўтарству Івана Юшкевіча прыналежаць: «*Записка о грамматике А. Шлейхера*» (Запіска аб граматыцы А. Шлейхера; «Известия II Отделения Императорской Академии Наук», 1856, том V; асобна — Санкт-Пецярбург, 1856), «*О говорах литовского языка*» (Аб гаворках літоўскай мовы; ibidem, 1861, том Х) і «*Литовские народные песни, с переводом на русский язык*» (Літоўскія народныя песні, з перакладам на рускую мову; Санкт-Пецярбург, 1867). Пасля, пры садзейнічанні прафесара Бадуэна-дэ-Куртэнэ, выдаў дзве працы брата Антона Юшкевіча. У 1883 Расійская Акадэмія Навук выдала вялікі зборнік «*Литовские свадебные песни*» (Літоўскія вясельныя песні), складзеную Іванам Юшкевічам і з матэрыялаў яго брата. Іван Юшкевіч займаўся паміж іншым складаннем шырокага літоўска-польска-рускага слоўніка, але паспеў надрукаваць толькі дзесяць лістоў яго; у рукапісы гэтая праца была скончана, але патрабаваў яшчэ значных дадаткаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *В. Греков* Юшкевичи, Антон Васильевич и Иван Васильевич // *Русский биографический словарь* — СПб.: 1912. — Т. 24. — С. 359–360.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21175494'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1960551'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25858882'></a>
2. ↑

Спасылкі
--------

* Юшкевичи, братья Антон и Иван Васильевичи

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Рускі біяграфічны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 131420895 · ISNI: 0000000071481965 · LCCN: n2006023244 · LNB: 000243533 · NKC: jx20091014002 · NTA: 271609079 · NUKAT: n2013139579 · SUDOC: 175319278 · VIAF: 57744822 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гана (значэнні).
**Гана** (ад араб.  غانا‎‎), або **Вагаду** (ад санінкэ: *Ouagadou*) — буйная гістарычная дзяржава ў Заходняй Афрыцы. Існавала прыкладна ў VIII — сярэдзіне XIII стагоддзяў.

Гісторыя
--------

Дакладны час заснавання Ганы не вядомы. Арабы ўпершыню згадваюць яе пад 830 г. Аль-Ідрысі паведамляў, што да хіджры краінай кіравала 18 манархаў. Лічыцца, што арабскае слова **Гана** (араб.  غانا‎‎) паходзіць ад назвы тытула вярхоўнага валадара *кая маган* («уладальнік золата»). Санінкэ, якіх французскія этнолагі ўспрынялі як прамых нашчадкаў заснавальнікаў дзяржавы, называюць яе ў сваіх паданнях **Вагаду** (*Ouagadou*). 

Сучасныя даследчыкі адносяць перыяд фарміравання Ганы да IV — VIII стст. Непасрэдным стымулам для яе ўзнікнення магло быць з'яўленне ў Заходняй Афрыцы вярблюда (першая палова 1 тысячагоддзя), які палепшыў умовы вандровак праз Сахару і такім чынам спрыяў развіццю гандлёвых зносін з поўначу. 

У запісах з Тамбукту (XVII стагоддзе) першым *кая маган* названы Кісэ Тункара, заснавальнік асобнай дынастыі Тункара, а цэнтрам яго валоданняў — Кумбі. Раскопкі ў Кумбі-Салех на тэрыторыі сучаснай Маўрытаніі, што арганізоўваліся ў 1913 — 1950 гг. сапраўды выявілі буйны старажытны горад канца V — сярэдзіны XIV стст. Санінкэ паведамлялі, што дынастыя заснавальнікаў паходзіла з усходу. Арабскія аўтары лічылі, што яна была арабскай або берберскай. 

Арабы наведвалі Гану з гандлёвымі мэтамі. Асноўным таварам, што прыцягваў іх было золата. Валадары Ганы славіліся сваім багаццем. Аднак арабскія аўтары не пералічвалі важных унутрыпалітычных падзей. Хаця *кая маган* добра адносіліся да мусульман, яны адмаўляліся прымаць іслам. Таму ў 1076 г. Гана была заваявана Альмаравідамі. Праз кароткі час яна ўзнавіла незалежнасць. Ібн Хальдун паведамляў, што апошнімі кіраўнікамі былі прадстаўнікі мусульманскай дынастыі Сусі. У 1235 г. яны былі вымушаны прыняць саюз з болей магутнай дзяржавай Малі. У 40-х гг. XIV ст. валадары Ганы ўсё яшчэ фармальна лічыліся самастойнымі і нават мелі права на валадарскі тытул *малік*. Відавочна, Гана была канчаткова інкарпаравана ў склад Малі толькі ў другой палове XIV ст.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Гана (гістарычная дзяржава) на Вікісховішчы |

* Ghana Empire
* Ghana
* Kingdom of Ghana
* The Empire of Ghana

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Ларуса · Universalis |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сямашка.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ісаева.
**Валянціна Антонаўна Сямашка** (нар. Ісаева) (24 лістапада 1868, Слуцк — 1938, Мінск) — беларуская піяніст  
 і педагог.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Слуцку. Скончыла Маскоўскую кансерваторыю ў В. Сафонава  (руск.) (бел. дзе займалася адначасова з С. Рахманінавым і А. Скрабіным. Пасля кансерваторыі выступала як піяніст-саліст у адным ансамблі разам са сваім мужам, вядомым віяланчэлістам Сямашкам Марыянам Рамуальдавічам. У іх доме часта бываў П. І. Чайкоўскі, які любіў музіцыраваць з Марыянам і Валянцінай.

У 1920 была запрошана выкладаць у Мінскі музычны тэхнікум, дзе развівала традыцыі маскоўскай фартэпіяннай школы. Уся атмасфера ў класе В. Сямашка была прасякнута духам творчасці, любові да музыкі, адчуваннем радасці адкрыцця прыгажосці, паэзіі. Вучоба ў Маскоўскай кансерваторыі, знаёмства з юных гадоў з С. Рахманінавым, А. Чэхавым і іншымі выбітнымі дзеячамі рускай культуры канца XIX - пачатку XX стагоддзя, - усё гэта атачала В. Сямашка ў вачах яе вучняў паэтычным арэолам, надавала ёй цалкам асаблівую прыцягальную сілу, зачараванне.

Аўтарытэт В. Сямашка быў такі вялікі, што Г. Нейгаўз  (руск.) (бел. калі яго прасілі пра якія-небудзь важныя справы, што з яго дапамогай трэба было вырашыць у Мінску, заўсёды адказваў: «Так у Мінску ж Сямашка!».

Сярод вучняў В. Сямашка Ірына Цвятаева — прафесар Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі.

У Мінску яна арганізавала хатнія музычныя вечары для мясцовых настаўнікаў, на якіх выступалі яе вучні.

Памерла ў Мінску, пахавана на Вайсковых могілках.

Сям'я
-----

У кастрычніку 1897 года ажаніліся з віяланчалістам Вялікага тэатра Марыянам Рамуальдавічам Сямашкам, які блізка сябраваў з А. П. Чэхавым.

Сын Міхаіл (23.8.1898 — ?), яго жонка Любоў Лаўраўна Сямашка (нар. Васюковіч) - артыстка оперы, музычны педагог.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  **Женщины** на краю Европы / Под ред. Е. Гаповой. — Мн.: ЕГУ, 2003. — 436 с. С. 125—126.
2. 1 2 3 4  Валянціна Антонаўна Сямашка  (руск.)
3. ↑  Главный учитель моей жизни  (руск.)
4. ↑  Шевченко, Ольга Григорьевна. Автореферат диссертации по искусствоведению, специальность ВАК РФ 17.00.02. Диссертация на тему: Фортепьянная культура Беларуси ХХ столетия. 2000, Минск  (руск.)
5. ↑  В. Масленікава В. Указ. твор. С. 68
6. ↑  Цвятаева, Ірына Аляксандраўна (піяністка ; 1917—1991)
7. ↑  Семашко Марьян Ромуальдович и Антон Павлович Чехов  (руск.)
8. ↑  Любоў Лаўраўна Сямашка(недаступная спасылка)
**Бабруйская абутковая фабрыка** — беларускае прадпрыемства лёгкай прамысловасці, размешчанае ў Бабруйску. Спыніла вытворчую дзейнасць у 2009 годзе, займаецца здачай у арэнду і продажам нерухомасці завадскіх карпусоў, размешчаных каля цэнтра горада.

Гісторыя
--------

У 1944 годзе ў Бабруйску была заснавана абутковая майстэрня індывідуальнага пашыву, якая ўваходзіла ў "Белкажабуўтрэст». У 1950 годзе майстэрня ператворана ў абутковую фабрыку ручнога (па іншай інфармацыі - індывідуальнага) пашыўка. У 1953 года перайменавана ў абутковую фабрыку і ўвайшла ў трэст Белкажабуўтрэст, у 1957 годзе - у Беларускі абутковы трэст, у 1965 годзе - у Беларускае прамысловае гарбарна-абутковае аб'яднанне Міністэрства лёгкай прамысловасці БССР. У 1991 годзе фабрыка ператворана ў арэнднае прадпрыемства, у 1992 годзе ўвайшла ў канцэрн «Беллегпрам». У 1994 годзе пераўтворана ў адкрытае акцыянернае таварыства. Станам на 2005 год выпускала мужчынскі, жаночы, дзіцячы і рабочы абутак са скуры, тэкстыльных матэрыялаў і з натуральным верхам.

У 2009 годзе фабрыка спыніла працу, большая частка нерухомасці і абсталявання была распрададзеная. У 2015-2016 гадах фабрыка аднаўляла вытворчасці абутку, але за два гады было выраблена 99 пар абутку. У 2009 годзе фабрыка прадала два паверхі будынка вытворчага корпуса, у 2010-2017 гадах былі прададзеныя склад гатовай прадукцыі, швейны ўчастак, складскія памяшканні, участак ліцця, шэраг гаспадарчых памяшканняў. У 2019 годзе дзяржава выставіла на продаж 24,86% акцый кампаніі. Да гэтага часу фабрыка па-ранейшаму не функцыянавала як вытворчае прадпрыемства, здаючы памяшканні ў арэнду і распрадаючы складскія запасы абутку. У 2020 годзе ў памяшканнях фабрыкі размяшчаліся крамы, офісы, прадпрыемствы сферы абслугоўвання.

У 2018 годзе 87% выручкі кампанія атрымала ад здачы ў арэнду памяшканняў, 10% — ад паслуг транспартнай прахадной і аховы аб'ектаў, чыстая страта за 2018 год склала 15 тыс. руб. у ААТ "Бабруйская абутковая фабрыка" у 2018 годзе працавала 7 чалавек.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4 5  Бобруйская обувная фабрика // Республика Беларусь: энциклопедия. — Т. 2: А—Герань. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2006. — С. 416.
2. 1 2  Открытое акционерное общество "Бобруйская обувная фабрика" **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 15 красавіка 2021. Праверана 15 красавіка 2021.
3. ↑  Обувную фабрику ждут перемены? **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 15 красавіка 2021. Праверана 15 красавіка 2021.
4. 1 2  Информационный меморандум **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 15 красавіка 2021. Праверана 15 красавіка 2021.
5. ↑  Бобруйская обувная фабрика выставлена на продажу **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 15 красавіка 2021. Праверана 15 красавіка 2021.
6. ↑  Имени анархиста. Прошлое и настоящее улицы Ванцетти в Бобруйске **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 15 красавіка 2021. Праверана 15 красавіка 2021.

Літаратура
----------

* Бобруйская обувная фабрика // Республика Беларусь: энциклопедия. — Т. 2: А—Герань. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2006. — С. 416.
**Еўпраксія Пскоўская**, хроснае імя **Еўфрасіння** (меркавана 1170-я да 1181 — 8 мая 1243, Одэмпэ) — княгіня пскоўская (не раней за 1201), ігумення пскоўскага Спаса-Прадцечанскага манастыра, святая праваслаўнай царквы — святая дабраверная княгіня пскоўская.

Біяграфія
---------

У агіяграфічнай літаратуры называецца дачкой князя Рагвалода-Васіля. Адпаведна, мусіла б быць праз маці ўнучкай вялікага князя кіеўскага Ізяслава Мсціславіча, а па бацьку сястрой князя Глеба Рагвалодавіча, згаданага ў друцкіх падзеях 1180 года. Паводле агіяграфічнага падання, выхоўвалася ў полацкім Спаскім манастыры.

У такім разе, прыкладна ў 30-гадовым узросце выйшла замуж за пскоўскага князя Яраслава Уладзіміравіча. Выказвалі думку, што гэта быў другі шлюб Еўпраксіі. Аднак, як паказаў Фёдар Успенскі, у традыцыі Рурыкавічаў, жанчыны роду пасля першага шлюбу з Рурыкавічам не маглі зноў выходзіць за Рурыкавіча, а за баяраў не маглі выходзіць наогул. Такім чынам, калі ў Еўпраксіі і быў першы шлюб, то не з Рурыкавічам, што магчыма, але малаімаверна.

Аплаціла пабудову Прадцечанскай царквы ў Пскове. Пазней, кінутая мужам у час нападу Батыя, заснавала на свае сродкі манастыр Іаана Хрысціцеля пры Прадцечанскай царкве. Прыняўшы там манаскі пострыг пад імем Еўпраксіі, стала ігуменняй. На перамовах пра свой пасаг з былым мужам у Одэмпэ была забіта пасынкам князя Яраслава. Цела перавезлі ў Пскоў і пахавалі ў агароджы Спаса-Прадцечанскага манастыра.

Традыцыя мясцовага шанавання Еўпраксіі вядзецца ад прызнання наўгародскім епіскапам яўлення цудатворнасці іконы над труной Еўпраксіі. Аднак, шанаванне заставалася мясцовым яшчэ і ў канцы XVI ст. (1581).

Зноскі
------

1. ↑  *Литвина А. Ф.*, *Успенский Ф. Б.* Знатная вдова в средневековой Скандинавии и на Руси: Матримониальные стратеги и легенды власти // Славяне и их соседи. XXV конференция памяти В. Д. Королюка: Предания и мифы о происхождении власти эпохи Средневековья и раннего Нового времени. Материалы конференции. — М. 2010. — С. 78-82

Літаратура
----------

* *Мельнікаў А. А.* З неапублікаванай спадчыны: Манаграфіі, артыкулы, вершы, матэрыялы навуковай канферэнцыі, успаміны сучаснікаў. — Мн.: Выд-ва «Чатыры чвэрці», 2005. — 592 с. — ISBN 985-6734-28-2. С. 111, 112.


| ?Ефрасіння Пскоўская — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Брачыслаў Ізяславіч |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  | Ефрасіння Пскоўская |  | Рагвалод-Васіль Барысавіч |  | Барыс Усяславіч |  | Усяслаў Брачыславіч |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Брачыслаўля Ізяславіча[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Булацкі.
**Рыгор Васілевіч Булацкі** (5 мая 1921, в. Мачулкі, Бабруйскі раён Магілёўскай вобласці — 8 лютага 1999, Мінск) — беларускі гісторык, журналіст. Доктар гістарычных навук (1971), прафесар (1973).

Біаграфія
---------

У 1939 паступіў на гістарычны факультэт БДУ, але быў прызваны ў Чырвоную Армію. У жніўні 1941 г. скончыў Мелітопальскае авіяцыйнае вучылішча, накіраваны на Далёкім Усходзе. Разам з аднапалчанамі, В. Ульянавым і А. Пятровым, купіў самалёт на якім яны ўдзельнічалі ў баявых дзеяннях на тэрыторыі Украіны, Румыніі, Венгрыі, Чэхаславакіі, Югаславіі, Аўстрыі. У 1946 дэмабілізаваны па інваліднасці.

Скончыў БДУ (1951), вучыўся ў аспірантуры. Працаваў у шматтыражнай газеце БДУ, з 1954 — старшым выкладчыкам, намеснікам дэкана філфака і загадчыкам аддзялення журналістыкі, з 1961 — загадчык кафедры, адначасова з 1963 — дэкан філалагічнага факультэта, у 1967—1981 — дэкан факультэта журналістыкі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Кірункі навуковай дзейнасці: гісторыя беларускай журналістыкі, публіцыстычная дзейнасць некаторых беларускіх пісьменнікаў, рабселькораўскі рух на Беларусі і інш.

Аўтар больш за 200 навуковых прац, у т. л. больш за 20 манаграфій, падручнікаў і вучэбна-метадычных дапаможнікаў. Пад кіраўніцтвам Р. Булацкага абаронены звыш 40 кандыдацкіх, пры яго ўдзеле — 3 доктарскія дысертацыі.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны двума ордэнамі Чырвонай Зоркі, ордэнам Айчыннай вайны I ступені, медалямі, у т.л. «За вызваленне Будапешта», «За вызваленне Бухарэста». Лаўрэат прэміі Саюза журналістаў СССР (1980) і Саюза журналістаў БССР (1995).

Выбраная бібліяграфія
---------------------

* Кузьма Чорны — публіцыст. Мн. 1972 (разам з І. Сачанкам);
* Платон Галавач — публіцыст. Мн. 1973 (разам з Э. Карніловічам);
* Гісторыя беларускай журналістыкі. Мн. 1979 (разам з І. Сачанкам, С. Говіным).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Булацкий Григорий Васильевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 89. — 737 с.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 3. — Мінск, 1996.
* Мартинович А. А. Есть имена, которые не забываются. — Мн.: Белфакс, 2001.
* Мартинович А. А. Григорий Булацкий: Перекрестки судьбы. — Мн.: Белфаксиздатгрупп, 2011. — 264 с.
* Республика Беларусь: энциклопедия. (в 7 т.). Т. 2. — Минск, 2006.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: jx20090724007 · VIAF: 3359154260864124480002 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Абушкевіч.
**Аляксандр Анатолевіч Абушкевіч** (нар. 1966) — беларускі інжынер, педагог. Кандыдат тэхнічных навук (2001).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1966 годзе. У 1986 годзе скончыў Магілёўскі будаўнічы каледж. Пасля праходжання тэрміновай ваеннай службы паступіў на будаўнічы факультэт Магілёўскага машынабудаўнічага інстытута, які скончыў у 1994 годзе. Пасля заканчэння інстытута працаваў майстрам у рамонтна-будаўнічым упраўленні, інжынерам у праектным інстытуце «Магілёўграмадзянпраект», выкладчыкам і старэйшым выкладчыкам кафедры Прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва Магілёўскага машынабудаўнічага інстытута. У 2001 годзе скончыў аспірантуру і абараніў кандыдацкую дысертацыю на ступень кандыдата тэхнічных навук.

У 2001—2006 гадах загадчык кафедры ПГБ Беларуска — Расійскага ўніверсітэта, дацэнт. У 2006—2011 гадах дырэктар архітэктурна — будаўнічага каледжа.

У 2011—2016 гадах — дырэктар ААТ «Магілёўграмадзянпраект».

Сям'я
-----

Мае сына Рамана, які таксама працуе ў Магілёўграмадзянпраекце.

Зноскі
------

1. ↑  История института «Могилевгражданпроект» **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 22 жніўня 2018. Праверана 18 жніўня 2018.

Спасылкі
--------

* Аляксандр Анатолевіч Абушкевіч
Кляштар бернардзінцаў, з піктаграфічнай карты XVIII ст.
**Будслаўскі кляштар бернардзінцаў** — каталіцкі кляштар, які існаваў y XVI — 1-й палове XIX ст. ў вёсцы Будслаў (Мядзельскі раён Мінскай вобласці).

Гісторыя
--------

Упершыню ўпамінаецца ў дакументах y 1504 годзе, калі вялікі князь літоўскі Аляксандр даў віленскім бернардзінцам 6 тыс. маргоў лесу ў Мінскім павеце. Манахі жылі па 2—4 чалавекі ў шалашах («будах»), мелі капліцу. У 1591 годзе пабудаваны драўляны касцёл Наведання Марыяй Лізаветы, y якім знаходзіўся цудатворны абраз Маці Божай, прывезены ў 1598 годзе Я. Пацам з Рыма (дар папы Клімента VIII) і ў 1613 годзе перададзены ў храм.

У 1643 годзе пабудаваны новы касцёл Св. Барбары, y 1750  годзе — жылы корпус кляштара. 29 чэрвеня 1767 года закладзены новы касцёл, y яго аб'ёмна-прасторавую кампазіцыю ўвайшоў як бакавая капліца стары касцёл, пабудаваны ў 1643 годзе. У 1783 годзе касцёл асвячоны ў гонар Успення Маці Божай. На працягу другой паловы 18 ст. прыбудаваны розныя кляштарныя памяшканні. 3 1756 годзе пры кляштары працавала музычная школа (15 вучняў), y 1793—1842 гадах — 2-класная школа (15 вучняў) і шпіталь, y 1731—1797 гадах y духоўнай школе кляштара 7—10 слухачоў вывучалі маральную тэалогію і рыторыку. Манахаў было 4—17 чалавек. Пасля закрыцця кляштара ў 1852 годзе некаторыя яго манахі (Г. Т. Вольскі, Манстовіч, П.Багдановіч, Загорскі, Маркевіч) бралі ўдзел y паўстанні 1863—1864 гадоў. Касцёл захаваўся як парафіяльны. Побач з ім захаваўся будынак плябаніі 19 ст.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Каліфарнійскі ўніверсітэт у Мерседзе** (англ.: University of California, Merced) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Мерсед у штаце Каліфорнія, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Гэта адна з дзесяці ўстаноў у сістэме Каліфарнійскага універсітэта. Заснаваны ў 2005 годзе, універсітэт з'яўляецца самай маладой установай у гэтай універсітэцкай сістэме. Асноўны кампус размешчаны прыкладна ў пяці мілях на поўнач ад Мерседа і знаходзіцца побач з возерам. Галоўны кампус займае каля 415 га, а агульная плошча зямлі, якая належыць універсітэту, складае каля 3316 га, уключаючы вялікія тэрыторыі запаведнікаў. Вялікія ўчасткі міндальных садоў і натуральных лугоў атачаюць універсітэт. Вучэльня прапануе больш за 60 праграм бакалаўрыяту і 18 праграм магістратуры. Універсітэт з'яўляецца адным з буйнейшых працадаўцаў у акрузе Мерсед і ўносіць каля 1,7 мільярда долараў у эканоміку рэгіёна.

Структура
---------

* Школа інжынерыі
* Школа прыродазнаўчых навук
* Школа сацыяльна-гуманітарных навук і мастацтваў
* Школа медыцыны (фарміруецца)

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Каліфорнія

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Францішак Нарвойш** (15 студзеня 1742 — 26 чэрвеня 1819) — заслужаны прафесар вышэйшай матэматыкі ў Віленскім універсітэце, кафедральны канонік Самагіцкай дыяцэзіі.

Нарадзіўся 15 студзеня 1742 года ў Вількамірскім павеце Ковенскай губерні. Ва узросце восем гадоў паступіў у езуіцкую вучэльню першай ступені, па заканчэнні курсу 16 снежня 1756 года, перайшоў у езуіцкую жа калегію ў Шэнберзе. Уступіўшы ў ордэн езуітаў, Нарвайш адправіўся ў Вільню, куды ў гэты час прыбылі два знакамітых матэматыка — выгнаныя з Францыі езуіты Рассіноль і Флеры. У ліку нешматлікіх вучняў, дапушчаных да заняткаў вышэйшай матэматыкай пад кіраўніцтвам французскіх вучоных, быў і Нарвайш. У хуткім часе ён настолькі вылучыўся з сярод іншых слухачоў сваімі поспехамі і здольнасцямі, што, калі Рассіноль і яго таварыш пакідалі Вільню, адпраўляючыся ў Кітай, яны паказалі на яго, як на свайго годнага пераемніка. Нарвайшу была прапанаваная кафедра вышэйшай матэматыкі і ў той жа час ён быў удастоены вучоных ступеняў доктара філасофіі і дактары багаслоўя. Праз некаторы час, з прычыны непаразуменняў з начальствам, Нарвайш быў пазбаўлены кафедры і сасланы ў Гродна, дзе выкладаў «піітыку». У год знішчэння езуіцкага ордэна (1773) ён быў выкладчыкам матэматыкі ў Нясвіжы. Затым, пад яго кіраўніцтвам і пры непасрэдным яго ўдзеле былі вызначаны геаграфічныя каардынаты шматлікіх мясцовасцяў ВКЛ. Па заканчэнні гэтай працы Нарвайшу было даручана кіраваць працамі па ўрэгуляванні рэчышча Нёмана і знішчэнню прыродных перашкод для суднаходства па гэтай рацэ. Працы ішлі на працягу трох гадоў, і Нарвайш, удала вырашыў прапанаваную яму складаную задачу, набыўшы вядомасць. Пасля знішчэння езуіцкага ордэна Нарвайшу была прапанаваная кафедра філасофіі ў Вільні, але ён адмовіўся, бо літоўскі падскарбі граф Тызенгаўз запрасіў яго да сабе для дапамогі ў справах, якія мелі мэтай узняцце народнага гандлю і прамысловасці. Неўзабаве Нарвайш быў камандзіраваны ў Германію, Галандыю і Англію для агляду розных фабрык і іншых прамысловых устаноў і куплі аптычных прыбораў для астранамічнай абсерваторыі ў Гродне. За мяжой Нарвайш прабыў пяць гадоў. У 1783 годзе ён заняў кафедру вышэйшай матэматыкі ў Віленскім універсітэце, застаючыся ў той жа час кафедральным віленскім канонікам і плябанам прыходаў гарадзенскага і сабоцкага. Прафесарскую кафедру Нарвайш займаў да самой смерці 26 чэрвеня 1819 года ў Вільні. Ён пакінуў шмат цікавых навуковых прац па, якія захоўваліся разам з іншымі яго працамі ў бібліятэцы Віленскага ўніверсітэта.

Зноскі
------

1. 1 2  Franciszek Ksawery Narwojsz h. Kościesza // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>

Спасылкі
--------

* *Лаўрэш Л.* Гараджанін эпохі Асветніцтва (Францішак Нарвойш) // Гістарыяграфія і крыніцы па гісторыі гарадоў і працэсаў урбанізацыі ў Беларусі. Зборнік навуковых артыкулаў. Гродна. 2009. C.208-214.
* *Лаўрэш Л.* «I зорнае неба над галавой…»: Нарысы з гiсторыi астраномii / Леанiд Лаўрэш. — Мн. 2013.
**Каліфарнійскі ўніверсітэт у Санта-Крузе** (англ.: University of California, Santa Cruz) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Санта-Круз у штаце Каліфорнія, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Гэта адзін з дзесяці кампусаў у сістэме Каліфарнійскага ўніверсітэта. Ён размешчаны ля заліва Мантэрэй, на ўскрайку прыбярэжнага мястэчка Санта-Круз, кампус месціцца на 810 га пагоркаў, парослых лясамі з выглядам на Ціхі акіян. Сярод выкладчыкаў універсітэта лаўрэаты Нобелеўскай прэміі, лаўрэаты прэміі "Прарыў у галіне навук аб жыцці", 12 членаў Нацыянальнай акадэміі навук ЗША, 28 членаў Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук і 40 членаў Амерыканскай асацыяцыі садзейнічання развіццю навукі. Дзевяць выпускнікоў універсітэта 

```
з'яўляюцца лаўрэатамі Пулітцэраўскай прэміі. Вучэльня класіфікуецца як доктарскі ўніверсітэт з вельмі высокай даследчай актыўнасцю. Універсітэт таксама з'яўляецца членам Асацыяцыі амерыканскіх універсітэтаў.
```

Структура
---------

* Аддзяленне мастацтваў
* Аддзяленне гуманітарных навук
* Аддзяленне сацыяльных навук
* Аддзяленне прыродазнаўчых навук
* Школа інжынерыі

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Каліфорнія

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Калініна.

**Калі́ніна** (да 1924 года *Сямёнаўка*) — вёска ва Узоўскім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 27 км на паўднёвы ўсход ад Буда-Кашалёва, 14 км ад Гомеля, 4 км ад чыгуначнай станцыі Уза (на лініі Жлобін — Гомель).

### Гідраграфія

На ўсходзе меліярацыйныя каналы, злучаныя з ракой Белічанка (прыток ракі Уза).

Транспартная сетка
------------------

Шаша Доўск — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад (па абодва бакі шашы), да якой на захадзе далучаецца выгнутая вуліца з завулкам. Забудова двухбаковая, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Заснавана ў 1848 годзе. Па рэвізіі 1858 года ў валоданні памешчыка Сенажэцкага. З 1876 года працавала крупарушка. У 1883 годзе знаходзіліся карчма, хлебазапасны магазін. Па перапісу 1897 года знаходзіліся: школа граматы, 2 крамы, 3 ветракі, крупарушка, гамарня, карчма. У 1909 годзе — 2361 дзесяціна зямлі, школа, вінная крама, млын, у Рудзянецкай воласці Гомельскага павета Магілёўскай губерні. Побач была аднайменная сядзіба.

У 1926 годзе працавалі крама, паштовае аддзяленне, школа. З 8 снежня 1926 года цэнтр Калінінскага сельсавета Уваравіцкага, з 17 красавіка 1962 года Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай (да 26 ліпеня 1930 года) акругі, з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. У 1930 годзе арганізаваны калгас.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў жніўні 1941 года разам з часцямі Чырвонай Арміі каля вёскі трымалі абарону гомельскія апалчэнцы. З лістапада 1941 года да чэрвеня 1942 года дзейнічала патрыятычнае падполле (кіраўнікі І. Ф. Канцавы і Л. М. Кавальскі). У верасні 1943 года акупанты спалілі 35 двароў. У баях за вёску ў лістападзе 1943 года загінулі 6 савецкіх салдат і 3 партызаны (пахаваны ў брацкай магіле ў цэнтры вёскі). На франтах загінулі 76 жыхароў вёскі.

У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Праўда» (цэнтр — вёска Уза). Размяшчаліся аддзяленне сувязі, базавая школа, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт.

У склад Калінінскага сельсавета ўваходзілі да 1973 года пасёлак Новы, да 1990 года вёска Рассветная і пасёлак Гудок (цяпер не існуюць).

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2004 год — 284 гаспадаркі, 704 жыхары.

### Дынаміка

* 1858 год — 35 двароў, 227 жыхароў.
* 1883 год — 110 двароў, 1180 жыхароў.
* 1897 год — 165 двароў, 1342 жыхары (паводле перапісу).
* 1909 год — 202 двары, 1433 жыхары.
* 1925 год — 267 двароў.
* 1959 год — 1154 жыхары (паводле перапісу).
* 2004 год — 284 гаспадаркі, 704 жыхары.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 1, кн. 1. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; рэдкал.: Г. П. Пашкоў (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2004. — 632 с.: іл. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0303-9.

| ⛭**Узоўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Уза |
| Пасёлкі | Баркі ·  Рагазішча ·  Чырвонае Знамя |
| Вёскі | Калініна ·  Рудзянец ·  Ціхінічы |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Якубаў.
**Асман Якубаў** (нар. 8 (21) жніўня 1911, Узбекістан — 22 чэрвеня 1944, Шумілінскі раён) — Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Адукацыя пачатковая. З 1926 года жыў у сяле Тугуз-Булак, цяпер Кара-Суўйскага раёна Ашскай вобласці Рэспублікі Кыргызстан. Працаваў у калгасе, на будаўніцтве канала Атуз-Адыр.

У снежні 1941 года быў прызваны ў Чырвоную Армію. Са студзеня 1942 года на фронце.

Вызначыўля 22 чэрвеня 1944 года ў баі ў раёне сяла Арэхі (Шумілінскі раён) гвардыі яфрэйтар Якубаў пры правядзенні разведкі боем першым уварваўся ў траншэю праціўніка, знішчыў агнявую кропку (дзот). У тым жа баі загінуў у рукапашнай сутычцы з ворагам.

Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена пасмяротна 22 ліпеня 1944 года.

Пахаваны на вайсковых могілках у Тропіне.

Зноскі
------

1. ↑  Якубов, Осман
2. ↑  ПОМНІКІ ГІСТОРЫІ

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |