recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Весланогі**, **весланогія жабы** (*Rhacophoridae*) — сямейства бясхвостых земнаводных (*Anura*).

Распаўсюджанне
--------------

Весланогі сустракаюцца ў Цэнтральнай і Паўднёвай Афрыцы, Мадагаскары, Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі, Малайскім архіпелагу. Большасць відаў жыве на дрэвах.

Апісанне
--------

Гэтыя жабы могуць пералятаць з дрэва на дрэва дзякуючы шырокай перапонцы паміж пальцамі. На пальцах ёсць уздуцці, якія, калі жаба прыціскае лапкі да цвёрдай паверхні, ператвараюцца ў прысоскі.

Размнажэнне
-----------

З вадкасці, якую вылучае самка ў сезон размнажэння, яна лапкамі ўзбівае пену. Часам ёй дапамагае самец. У гэтую пену самка адкладае ікрынкі. Месца для размнажэння размешчана акурат над вадаёмам, і апалонікі, прарваўшы пенную абалонку, падаюць у ваду.

Гл. таксама
-----------

* Polypedates cruciger

Спасылкі
--------

* Весланогі (Rhacophoridae): біялогія, экалогія, паводзіны

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | ASW · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779854303 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вержбаловіч.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вербіч.
Магіла Барбары Вержбаловіч
**Барбара Іванаўна Вержбаловіч** (Вербіч, Ганчарэнка; 13 снежня 1901 — 8 студзеня 1967) — беларуская оперная і канцэртная спявачка (мецца-сапрана).

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі музычны тэхнікум (1933), Беларускую кансерваторыю (1938, клас Ніны Панінай). У 1939—1941 салістка Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі, стварыла вобразы ў нацыянальных спектаклях «Міхась Падгорны» Я. Цікоцкага (*Матка*), «Кветка шчасця» А. Туранкова (*Ведзьма*), а таксама ў класічных операх.

У час нацысцкай акупацыі Беларусі жыла ў Мінску, выступала як оперная і эстрадная спявачка ў Мінскім гарадскім тэатры, у 1943 выканала партыю *Свацці* ў оперы «Лясное возера» М. Шчаглова-Куліковіча. 3 чэрвеня 1944 у эміграцыі ў Германіі, працавала ў тэатральнай групе «Жыве Беларусь» (пазней назывыалася Беларускі тэатр эстрады).

3 1950 у ЗША, канцэртная спявачка, адна з актывістак і кіраўнікоў беларускага жаночага руху ў ЗША. Пазней у Мюнхене, з 1954 працавала сакратаром, дыктарам у беларускай рэдакцыі радыё «Свабода», запісала некалькі грампласцінак.

Пахавана ў Мюнхене на могілках Вестфрыдгоф.

Зноскі
------

1. ↑  Нашыя могілкі. Альбом // Запісы БІНіМ № 27. — Нью-Ёрк — Мінск: 2004. — 232 с. 21 см. — С. 224—240.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0
**Акула-дамавік**, **Акула-насарог** або **Скапанорынх** (*Mitsukurina owstoni*) — глыбакаводныя акула, адзіны прадстаўнік роду акулы-дамавікі або скапанорынхі (*Mitsukurina*), адзінага роду сямейства Скапанорынхавыя акулы (*Mitsukurinidae*).

Сваю назву атрымала за дзіўнаватую знешнасць: пыса гэтай акулы заканчваецца доўгім дзябападобным вырастам, а доўгія сківіцы могуць далёка высоўвацца. Афарбоўка таксама незвычайная: блізкая да ружовай (скура напаўпразрыстая, і крывяносныя сасуды прасвечваюць скрозь яе). Найбуйнейшая вядомая асобіна дасягала даўжыні 3,8 метра і важыла 210 кг.

Жыве на глыбіні ад 200 метраў, сустракаецца ў цёплых і ўмераных водах ўсіх акіянаў. Упершыню была здабытая ў 1897 годзе ў берагоў Японіі.

Біялогія акулы-дамавіка вывучана вельмі мала. Невядома нават, наколькі шматлікі гэты від, і ці знаходзіцца ён пад пагрозай знікнення.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
Намбудыры падчас набажэнства
**Намбудыры** (малаял.: നമ്പൂതിരി) — вышэйшая каста брахманаў у Керале. Агульная колькасць у Індыі (2019 г.) — 95 000 чалавек.

Згодна паданням продкі намбудыры былі пераселены на поўдзень Індыі воінам Парашурама, аватарам Вішну. Найбольшага ўплыву яны дасягнулі паміж XII ст. і XVIII ст. калі храмавыя гаспадаркі атрымоўвалі шчодрыя зямельныя падараванні ад свецкіх валадароў. Намбудыры перадавалі зямлю ў арэнду прадстаўнікам ніжэйшых каст. Галоўным заняткам было набажэнства. Намбудыры фармальна лічыліся вышэй па статусу за валадароў з іншых каст, а таму выконвалі функцыі палітычных пасрэднікаў. Многія аказвалі медыцынскую дапамогу, развівалі аюрведу.

Намбудыры звычайна жылі пашыранымі сем’ямі ў маёнтках *ілам* недалёка ад храма, які апекавалі. У адрозненні ад іншых малаялі яны вялі адлік сваяцтва па бацькоўскай лініі. Спадчына перадавалася выключна старэйшаму сыну, які быў абавязаны ажаніцца на жанчыне з яго касты. Малодшыя сыны часам маглі ўступаць у шлюбныя зносіны з прадстаўніцамі наяраў і амбалавасі, аднак стала з такімі жонкамі не жылі. У мінулым была шырока распаўсюджана палігінія.

У XVIII ст. у Кералу былі запрошаны брахманы з суседняга Тамілнада. Яны паступова склалі канкурэнтную групу святароў. Зямельная рэформа 1969 г. прывяла да ліквідацыі буйных землеўладанняў і збядненню значнай часткі намбудыры.

Спасылкі
--------

* Brahmin Nambudiri in India
* Nambudiri Brahman
* Nambudiri Brahman: Countries and Their Cultures
* Once-affluent Namboodiris of Kerala fall on hard days
**Сау́р** — горны хрыбет на мяжы Усходне-Казахстанскай вобласці Рэспублікі Казахстан і Кітаі, адносіцца да горнай краіны Саур-Тарбагатай, дзе з’яўляецца другім састаўным кампанентам, першы — горы Тарбагатай.

Працягласць хрыбта — 140 км. Плошча абледзянення — 16,6 км². Вышэйшая кропка — гара Музтау (3816 м над узроўнем мора).  

Хрыбет складзены са сланцаў, вапнякоў, вулканагенных адкладаў, гранітаў, пясчаніку.

На хрыбце радовішчы вугалю і гаручых сланцаў.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн 2002.
2. ↑  ВСЭ.

Літаратура
----------

* Саур // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 196. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* *Саур (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
**Awake!** (бел.: Прачніцеся!) — часопіс Сведкаў Іеговы, які выходзіць з 1919 г. Заснаваны 2-м прэзідэнтам Таварыства Вартавой вежы Дж. Рутэрфордам пад назвай «Залаты век» (англ.: The Golden Age). У адрозненні ад «Вартавой вежы» прысвечаны шырокаму колу пытанняў, у тым ліку не звязанных з рэлігіяй У кастрычніку 1937 г. атрымаў назву «Суцяшэнне» (англ.: Consolation), а ў жніўні 1946 г. — цяперашнюю назву «Прачніцеся!». На цяперашні час выдаецца на 225 мовах. На беларускай мове не публікуецца. Большасць артыкулаў у гэтым часопісе друкуецца без пазначэння імя аўтара. Да 2008 г. часопіс выходзіў на 32 старонках на розных мовах 2 разы ў месяц ці раз у месяц, але з таго года выдаваўся толькі раз у месяц на ўсіх мовах выдання. З 2013 г. аб’ём матэрыяла скрацілі з 32 старонак да 16. З 2016 г. часопіс пачаў выходзіць раз у 2 месяцы. З 2018 г. часопіс пачаў выходзіць раз у 4 месяцы і быць прысвечаны толькі адной тэме. З гэтага часу матэрыялы, якія раней публікаваліся ў часопісах Сведкаў Іеговы, паступова перанеслі ў раздзел "Серыі артыкулаў" на сайце jw.org.

1 кастрычніка 2019 года часопісу споўнілася 100 год.

З 2022 г. пачаў выходзіць раз на год.

Зноскі
------

1. ↑  The ISSN portal — Paris: ISSN International Centre, 2005. — ISSN 0005-237X<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12131129'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q70460099'></a>
2. ↑  Прачніцеся! за 2/2020, старонка 2
3. ↑  Серии статей JW.ORG
4. ↑  Журналу «Пробудитесь!» исполнилось 100 лет // Официальный сайт Свидетелей Иеговы
5. ↑  Выпускі часопіса за 2022 і 2023 г.

Спасылкі
--------

* Выданні часопіса за 1986—2022 гг. на рускай мове Архівавана 3 лютага 2023. // wol.jw.org/ru
* Выданні часопіса за 1970—2022 гг. на англійскай мове // wol.jw.org/en
* Часопісы «Вартавая вежа» і «Прачніцеся!» на афіцыйным сайце выдавецтва (на рускай мове) // www.jw.org/ru
**Сарыкольскі хрыбет** (тадж.: Раште Кух Сарикол) — горны хрыбет ва Усходнім Паміры, цягнецца ўздоўж мяжы Таджыкістана і Кітая. Цягнецца ад даліны ракі Маркансу да адгор’яў Гіндукуша, агінаючы з поўначы катлавіну з азёрамі Шаркуль і Рангкуль. Служыць водападзелам басейнаў ракі Тарым, возера Каракуль і Амудар’і.

Вышыня хрыбта вагаецца ад 4500 да 5800 м, вышэйшая кропка — гара Лявірдыр (6351 м). Працягласць — каля 350 км. Складзены галоўным чынам крышталічнымі сланцамі і гранітоідамі. У ніжняй частцы схілаў — разрэджаная расліннасць халоднай высакагорнай пустыні. Вышэй 5000 м — даліны і схілавыя ледавікі. На тэрыторыі Таджыкістана размешчана 240 ледавікоў агульнай плошчай 144 км².

Гл. таксама
-----------

* Пшарцкі хрыбет

Літаратура
----------

* Сарыкольскі хрыбет // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 188. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**«Футурыс»** — будуемы бізнес-цэнтр у Мінску, які размешчаны па пр. Незалежнасці недалёка ад станцыі метро «Барысаўскі тракт».

Гісторыя
--------

З 2007 года за шматфункцыянальны комплекс пад назвай «**Gold City**» адказвала прадпрыемства «Аўтадомсервіс». У тым жа годзе стартавалі падрыхтоўчыя працы да будоўлі, а таксама заключаны кантракт са стратэгічным інвестарам з Вялікабрытаніі. Па першапачатковым праекце, які распрацоўваў архітэктар Віктар Крамарэнка, дах гмаха мусіў быў вянчаць залаты шкляны шар, ад якога адмовіліся праз тэхналагічную складанасць выканання. Праект атрымаў мянушку «Усходніх варотаў Мінска». Будаўніцтва планавалася завяршыць у 2010 годзе.

У красавіку 2009 года арыштаваны дырэктар і намдырэктара фірмы-забудоўшчыка, якім былі інкрымінавана махлярства ў дачыненні да бізнес-партнёра — брытанскага дэвелапера Вінсента Петрыла. Зламыснікі спачатку выцягнулі на «вырашэнне бягучых праблем» з інвестара 70 000 долараў, а потым яшчэ больш за 300 000 долараў «на ўрэгуляванне пытанняў з чыноўнікамі».

У верасні 2010 года Мікалай Ладуцька ўрачыста закладвае памятную капсулу для нашчадкаў у падмурак бізнес-цэнтра, які змяніў назву на «Футурыс». Летам 2012 года будаўніцтва замарожана, на той час былі ўзведзены толькі 9 з 25 паверхаў. Прычынай спынення будаўніцтва сталі рознагалоссі асноўных інвестараў праекта Вінсента Петрыла і Герхарда Амана.

У пачатку 2014 года узвядзеннем бізнес-цэнтра займаецца будаўнічая кампанія «Тапас», пасля чаго даўгабуд імкліва вырас і восенню дасягнуў праектнай вышыні. Новы праект будынка распрацаваны архітэктарам Маргарытай Міклашэвіч з інстытута «Мінскграмадзянпраект». Бізнес-цэнтр планавалася здаць у 2016 годзе.

У хуткім часе працы на аб’екце зноў спыніліся праз праблемы з фінансаваннем. У 2017 годзе адноўлены крэдытная лінія і будаўніцтва «Футурыса», асноўны аб’ём сродкаў будзе вылучаны ў 2018 годзе.

Архітэктура
-----------

Шматфункцыянальны комплекс будзе складацца з 26-павярховай вежы бізнес-цэнтра і трохпавярховага будынка-стылабата. У афармленні фасадаў першых 4 паверхаў будуць выкарыстаныя граніт і шкло, вышэй — панарамнае зашкленне, апошнія VIP-паверхі ўпрыгожыць шкло з залатым адлівам. На даху небаскроба, верагодна, будзе размяшчацца верталётная пляцоўка. Будынак будуць абслугоўваць 10 ліфтаў: да 4-га паверха падымаюцца 10 ліфтаў, да 15-га паверха — 9, да 25-га паверха — 7.

Каля гмаха з’явіцца падземны паркінг на 220 машына-месцаў, над якім таксама будзе арганізавана стаянка на 500 аўтамабіляў.

У 3-павярховай часткі адкрыецца гандлёва-забаўляльны цэнтр, рэстаран, трэнажорная зала, салон прыгажосці, SPA-салон, шоу-румы.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Фотофакт: как строится бизнес-центр «Футурис» в Уручье
2. 1 2 3 4  Топ-7 проблемных бизнес-центров Минска Архівавана 16 лістапада 2013.
3. 1 2  Лед тронулся
**Сацыяльна-эканамічная геаграфія** (СЭГ) — адна з асноўных частак (разам з фізічнай геаграфіяй) сістэмы геаграфічных навук. Вывучае тэрытарыяльную арганізацыю грамадства ў разных краінах, рэгіёнах, мясцовасцях.

Аб’ект і прадмет СЭГ
--------------------

Аб’ект СЭГ — сацыясфера — грамадска арганізаваная частка геаграфічнай абалонкі. Таксама сацыяльна-эканамічная геаграфія даследуе асаблівасці і заканамернасці размяшчэння насельніцтва і гаспадаркі і дае ўяўленне аб разнастайнасці ў эканамічных, этнічных, рэлігійных, сацыяльных адносінах.

Сацыяльна-эканамічная геаграфія цесна ўзаемазвязана з іншымі грамадскімі навукамі, у першую чаргу з сацыялогіяй і эканомікай. Але СЭГ вывучае тэрытарыяльныя спалучэнні сацыяльных і эканамічных аб’ектаў — сістэмы рассялення, тэрытарыяльна-вытворчыя комплексы, эканамічныя раёны, агульнымі словамі, тэрытарыяльныя сацыяльна-эканамічныя сістэмы. Гэта і адрознівае СЭГ ад іншых грамадскіх навук і робіць яе навукай геаграфічнай, аб’ядноўвае з іншымі геаграфічнымі навукамі.

У краінах Заходняй Еўропы, ЗША, Канадзе і іншых у дачыненні да дадзенай падсістэмы геаграфічнай навукі ўжываюць назвы «грамадская геаграфія», «геаграфія чалавека».

Структура СЭГ
-------------

У СЭГ вывучаюцца самыя разнастайныя бакі жыцця людзей: тэрытарыяльныя асаблівасці ўзроўню жыцця, ладу жыцця, умоў працы, быту, адпачынку; розныя галіны гаспадаркі, рассяленне і інш.
У залежнасці ад аб’ектаў даследавання атрымалі развіццё асобныя напрамкі СЭГ і адпаведныя ім вучэбныя дысцыпліны. У гэтых адносінах усю СЭГ можна падзяліць на наступныя групы галін:

* геаграфія насельніцтва і населеных пунктаў;
* геаграфія галін невытворчай сферы;
* геаграфія галін матэрыяльнай вытворчасці: прамысловасці, сельскай гаспадаркі, транспарту;
* геаграфія галін, што займаюць прамежкавае становішча паміж вытворчай і невытворчай сферамі: гандлю, бытавога абслугоўвання, жыллёва-камунальнай гаспадаркі і інш.

Метады даследаванняў у СЭГ
--------------------------

Трэба зазначыць, што агульным і абавязковым падыходам для ўсіх геаграфічных даследаванняў з’яўляецца тэрытарыяльны падыход.

СЭГ выкарыстоўвае наступныя агульнанавуковыя метады:

* сістэмны,
* гістарычны,
* праблемны,
* комплексны,
* мэтавы,
* канструктыўны,
* экалагічны.

Усе яны ў той ці іншай ступені выкарыстоўваюцца і ў даследаваннях у галіне сацыяльна-эканамічнай геаграфіі. Існуюць і спецыфічныя метады СЭГ.

Літаратура
----------

* Сідор С. І. Смалякоў Г. С. Тэорыя сацыяльна-эканамічнай геаграфіі: Курс лекцый — Мн.: Бел. дзярж. ун-т, 2001—110, [1] с. ISBN 985-445-592-0
* Страха М. Л. Уводзіны ў сацыяльна-эканамічную геаграфію: Вучэб.-метад. дапам. — Мн.: БДПУ, 2000. — 52 с. ISBN 985-432-246-3
**Актуарныя разлікі** — разлікі тарыфных ставак страхавання на падставе метадаў матэматычнай статыстыкі. Ужываюцца ўва ўсіх відах страхавання. Заснаваны на выкарыстанні закона вялікіх лікаў. Адлюстроўваюць у выглядзе матэматычных формул механізм утварэння і выдаткавання страхавога фонду. Адменную ролю гуляюць у доўгатэрміновым страхаванні, напрыклад, звязаным з працягласцю жыцця насельніцтва, то бок у страхаванні жыцця і пенсійным страхаванні.

Актуарныя разлікі праводзяць актуары — адмыслоўцы, якія маюць кваліфікацыйны атэстат і ажыццяўляюць на падставе працоўнага дагавора ці грамадзянска-прававога дагавора са страхаўшчыком чыннасць па разліках страхавых тарыфаў, страхавых рэзерваў страхаўшчыка, ацэнцы яго інвестыцыйных праектаў з выкарыстаннем актуарных разлікаў.

Метадалогія актуарных разлікаў заснавана на выкарыстанні тэорыі імавернасцей, дэмаграфічнай статыстыкі і доўгатэрміновых фінансавых вылічэнняў. З дапамогай тэорыі імавернасцяў вызначаецца імавернасць страхавога выпадку. Дэмаграфічная статыстыка патрэбна для дыферэнцыяцыі страхавых тарыфаў у залежнасці ад узросту застрахаванага. З дапамогай доўгатэрміновых фінансавых вылічэнняў у тарыфах улічваецца прыбытак, што атрымліваецца страхаўшчыком ад выкарыстання для інвестыцый акумуляваных унёскаў страхавальнікаў.

Асновы тэорыі актуарных разлікаў як адменнай галіны навукі былі закладзены ў XVIII стагоддзі працамі такіх навукоўцаў як Джон Граўнт, Я. Дэ Віт, Э. Галей, Джэймс Додсан. Большасць буйных матэматыкаў таго часу — Л. Эйлер, Э. Дзювільяр, Мікалай Іванавіч Фус, С. Лакруа, У. Керсебум, А. Депарсье; а потым Андэрс Ліндштэт і інш. — распрацоўвалі тэорыю актуарных разлікаў. У наш час у тэорыі актуарных разлікаў ужываюцца найновыя дасягненні матэматыкі і статыстыкі.

Зноскі
------

1. ↑  *Яфімаў С.Л.* Актуарныя разлікі // Эканоміка і страхаванне: Энцыклапедычны слоўнік. — Масква: Цэрых-ПЭЛ, 1996. — С. 12. — 528 с. — ISBN 5-87811-016-4.

Спасылкі
--------

* Інфармацыйны партал «Актуары: праблемы, падзеі, інфармацыя»
* Часопіс «Актуар»
* Страхавая матэматыка — актуарныя разлікі. Слоўнік
* Актуарныя разлікі — згадванні ў СМІ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX533747 · BNF: 119678000 · GND: 4063194-1 · LCCN: sh2008005723 · Microsoft: 162118730 |
**Стома** — зморанасць ад цяжкай працы ці якога-небудзь занятку (стомленасць), таксама беларускае прозвішча.

Выбітныя носьбіты
-----------------

* Васіль Стома — беларускі пісьменнік, дзеяч беларускай эміграцыі.
* Вячаслаў Іосіфавіч Стома — беларускі пісьменнік.
* Здзіслаў Францавіч Стома — беларускі акцёр.
* Ігар Алегавіч Стома — беларускі ўрач-інфекцыяніст.

Прозвішча
---------

Прозвішча «Стома» вядомае і ў Літве у варыянтах *Stoma, Stuoma* (у Польшчы гэтае прозвішча найчасцей належыць выхадцам з Літвы).

Паводле думкі літоўскага даследчыка З. Зінкявічуса, выказанай у кнізе «Прозвішчы польскамоўных жыхароў Віленскага краю» (2012, па-літоўску), прозвішча Стома ад літоўскага *stuomuo* «пастава, фігура, рост; тулава».

Падваенне зычнага ў напісаных па-польску прозвішчах тыпу *Skirmuntt, Strumiłło* паказвае іх старажытнае літоўскае паходжанне.

Блізу Нарачы ёсць вёска Стомы, паміж Шаркаўшчынай і Полацкам — вёска Стоміна.

Заўвагі
-------

1. ↑  у адпаведнасці з Тлумачальным слоўнікам беларускай літаратурнай мовы. Мн.:БелЭн, 2002, С.628.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Спіс значэнняў слова або словазлучэння са спасылкамі на адпаведныя артыкулы.Калі вы трапілі сюды з іншага артыкула Вікіпедыі, можаце вярнуцца і ўдакладніць спасылку, каб яна вяла да пэўнага артыкула. |
**Трасцян** (укр.: Тростян) — горная вяршыня ў Сколіўскіх Бяскідах Украінскіх Карпатаў. Размяшчаецца ў Сколіўскім раёне Львоўскай вобласці на захад ад пст Слаўскэ.

Вышыня гары 1232 м. Узвышаецца на адасобленым масівам хрыбта, абмежаваным далінамі рэк Опір і Галаўчанка. Складзеная пераважна пясчанікамі. Паўночна-ўсходнія схілы стромкія (30-40°), пакрытыя яловым лесам, паўднёвыя — палогія, малалесыя. Вяршыня плоская, прывяршынная частка спадзістая, пакрытая травяністай расліннасцю.

Канатка з вяршыні ў Слаўскэ
На гары ёсць схілы для катання на горных лыжах ва ўсходнім, паўночным і заходнім кірунках, даўжынёю ад 1500 да 2000 метраў, рознай складанасці, у залежнасці ад майстэрства і фізічнай падрыхтоўкі.

Зноскі
------

1. ↑  Горнолыжные трассы Славского Архівавана 24 студзеня 2016.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Трасцян
* Афіцыйная старонка
Запакаваная паляндвіца
Нарэзаная паляндвіца
**Паляндві́ца** — традыцыйны беларускі і польскі мясны выраб, пераважна з ялавічыны, але таксама са свініны і часам каніны.

Назва ад польскага слова *lędźwie* (паясніца, сцёгны). Паляндвіцу аддзялялі ад чвэрці тушы, пачынаючы ад сцегнавой косткі і далей уперад такім чынам, каб не пашкодзіць мышцаў шынкі.

Найлепш надаецца да вэнджання, а сырая да кароткага (некалькі хвілін) смажання. Традыцыйныя вэнджаныя паляндвіцы адразу пасля восеньскага забою вытрымлівалі некалькі дзён у крыві, адбівалі дзеля мяккасці і да вясны правяльвалі ў асмоленых скрынях у халодным памяшканні, пасыпаўшы соллю, салетрай і сумессю спецый (бабкі, перац, гваздзікі, каляндра і іншыя). У сакавіку даставалі са скрыняў і вэндзілі ў валовых кішках. У татарскай кухні традыцыйна цэніцца паляндвіца з каніны, з якой між іншым гатуюць біфштэкс па-татарску. У сучаснай Беларусі пераважае паляндвіца са свініны, якую соляць, націраюць часнаком, перцам і іншымі духмянымі прыправамі; для завяльвання ўпіхваюць у гладкую кішку або шчыльна абціскаючы абвязваюць палатном і вешаюць у сухім месцы. Часам перад завяльваннем трымаюць у расоле.

Літаратура
----------

* *Белы А.* Паляндвіца // Праект «Наша ежа»

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Паляндвіца на Вікісховішчы |
**Гарганы** (укр.: Ґорґани) — сістэма горных хрыбтоў у знешняй паласе Украінскіх Карпат, размешчаных у Івана-Франкоўскай і Закарпацкай абласцях. Распасціраюцца на 75 км з захаду-паўночнага захаду ад даліны Мізункі і Ракі на паўднёвы ўсход да даліны Прута. Шырыня з захаду на ўсход складае каля 40 км.

Назва паходзіць ад каменных асыпкаў, што завуцца «горган». Найвышэйшая гара масіву Гарганы — гара Сівуля вышынёй 1836 метраў. Раён вельмі папулярны сярод турыстаў, тут праходзяць найбольш дзікія маршруты ў Карпатах.

У Гарганах знаходзіцца перліна Карпат — возера Сінявір, Маняўскі вадаспад, гарналыжны курорт Букавель і яшчэ шмат цікавых славутасцяў.

Некаторыя вяршыні
-----------------

* Вялікая Сівуля (1836 м)
* Малая Сівуля (1818 м)
* Ігравец (1804 м)
* Высокая (1803 м)
* Браткоўская (1788 м)
* Гропа (1763 м)
* Даўбушанка (1754 м)
* Грофа (1748 м)
* Пападдзя (1740 м)
* Вядзьмежык (1735 м)
* Парэнкы (1735 м)
* Маладая (1723 м)
* Стрымба (1719 м)
* Чорная Клева (1719 м)
* Дурня (1709 м)
* Барэўка (1694 м)
* Буштул (1691 м)
* Яйка-Ілемскае (1679 м)
* Баярын (Караткан) (1679 м)
* Паленскі (1674 м)
* Бэрць (1666 м)
* Сіняк (1665 м)
* Яйка-Перагінскае (1595 м)
* Горган Ілемскі (1587 м)
* Хамяк (1542 м)

Літаратура
----------

* Геаграфічная энцыклапедыя Украіны

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: ge564542 |
**Археалагічная разведка** — форма правядзення і метад навукова-даследчай дзейнасці археолагаў і прыраўнаваных да іх даследчыкаў па выяўленню і вывучэнню археалагічных помнікаў, на аснове выяўленага археалагічнага матэрыяла. 

Праводзіцца паводле спецыяльных дазволаў з мэтай паўторнага абследавання ці выяўлення новых помнікаў, звычайна пешшу (з улікам патрабаванняў тэхнікі бяспекі), колькасцю не менш як 2 чал. сумесна з мясцовымі жыхарамі. Пры археалагічнай разведцы асаблівая ўвага звяртаецца на абследаванне берагоў старыц і тарфяных масіваў, якія ў далёкім мінулым былі вадаёмамі, іх берагі маглі быць заселены людзьмі. Стаянкі каменнага веку перыядаў палеаліту і мезаліту ў Беларускім Падняпроўі звычайна знаходзяцца на 2-й надпоймавай тэрасе вышынёй 10 — 30 м і болей над летнім межанным узроўнем вады ў вадаёмах, больш познія помнікі — на 1-й надпоймавай тэрасе вышынёй да 10 м.

Аднак у розных зонах лакалізацыі помнікаў могуць быць выключэнні. Так, у Тураўскім міжрэччы р. Прыпяць — р. Сцвігі ёсць помнікі ад ранніх перыядаў каменнага веку да Позняга сярэднявечча, хоць вышыня тэрас там не перавышае 4 — 5 м над поймамі рэк. Могільнікі могуць знаходзіцца ў розных месцах. Археалагічная разведка дае асабліва плённыя вынікі пры абследаванні тых зямель, што разворваюцца, там спрактыкаваныя даследчыкі лёгка прасочваюць могільнікі і жытлы. Тэрыторыі распаўсюджвання пэўнага тыпу рэчаў дапамагаюць вызначыць прыкладныя межы археалагічных помнікаў. Пры дэталёвых абследаваннях кар'ераў для здабычы крэйды, пяску, гліны, жарствы, распрацовак торфу, на месцах прыкладвання дарог, будаўніцтва жытлаў, прадпрыемстваў і іншых земляных работ могуць быць выяўлены рэшткі паселішчаў, майстэрняў па апрацоўцы крэменю, могільнікі, скарбы, рэшткі чацвярцічнай фауны і інш.

Усе адкрытыя археалагічныя помнікі фатаграфуюцца, наносяцца іх планы маштабам 1:500 см і 1:1000 см, на якіх пазначаюцца месцы пахаванняў, жытлаў, скопішчы знойдзенага матэрыялу і інш. Афармляюцца пашпарты, у якіх указваюцца мясцовыя назвы ўрочышчаў, рэк, азёр, прыводзяцца прывязкі да найбліжэйшых населеных пунктаў, цэнтраў сельсаветаў, пазначаюцца раён, вобласць, аўтар археалагічнай разведкі, месца захоўвання, а пасля рэгістрацыі і калекцыйныя нумары знаходак; у дзённіках падрабязна апісваюцца і замалёўваюцца знойдзеныя прадметы. Па выніках археалагічных разведак аўтар прадстаўляе кіраўніцтву арганізацыі, што выдала дазвол, навуковую справаздачу, якая захоўваецца ў навуковым архіве. Аўтар археалагічных разведак прымае захады па рэгістрацыі выяўленых помнікаў, іх ахове і ўвядзенні ў навуковы зварот.

Літаратура
----------

* *Побаль, Л.Д.* Археалагічная разведка / Л.Д. Побаль // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В.В. Гетаў і інш. — Мінск: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 49. — ISBN 5-85700-077-7.
**Лячэбна-працоўны прафілакторый, ЛПП** - у СССР і некаторых постсавецкіх краінах (Беларусь,Туркменістан) — від лячэбна-папраўчай установы, прызначанага для тых, хто па рашэнні суда накіроўваўся на прымусовае лячэнне ад наркаманіі і алкагалізму. Фактычна ЛПП з'яўляліся месцам абмежавання волі, дзе асноўны метад лячэння — прымусовая праца хворага. У той жа час, знаходжанне ў ЛПП не лічылася турэмным тэрмінам і дазваляла часова ізаляваць алкаголікаў і п'яных парушальнікаў грамадскага парадку без адпраўкі іх у турму.

У Беларусі дзейничаюць 9 ЛПП:

* ЛПП №1 — Светлагорск
* ЛПП №2 (жаночы) — Стараселле (Горацкі раён)
* ЛПП №3 (жаночы) — Паўлаўка (Слуцкі раён)
* ЛПП №4 — Віцебск
* ЛПП №5 — Уселюб/Навагрудак
* ЛПП №6 — Дзяржынск
* ЛПП №7 — Магілёў
* ЛПП №8 — Наваполацк
* ЛПП №9 (жаночы) — Віцебск


1. ↑  Департамент исполнения наказаний МВД Республики Беларусь Архівавана 2 сакавіка 2018.
**Іван Міхайлавіч Саламоннікаў** (1918-1944) — стралок 255-га стралковага палка 123-й стралковай дывізіі 7-й арміі Паўночна-Заходняга фронту, чырвонаармеец. Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 20 лютага 1918 года ў вёсцы Трыбухі, цяпер Калінавая Магілёўскага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі, у сялянскай сям'і. Беларус. Член ВКП(б) з 1941 года. Скончыў 10 класаў. Працаваў у калгасе, затым будаўніком у горадзе Магілёве.

У Чырвонай Арміі з 1938 года. Удзельнік савецка-фінскай вайны 1939-1940 гадоў.

Стралок 255-га стралковага палка чырвонаармеец Іван Саламоннікаў вызначыўся ў ноч на 22 снежня 1939 года. У складзе ўзвода ён прымаў удзел у нападзе, першым дасягнуў варожых акопаў, закідаў іх гранатамі, знішчыўшы некалькі салдат ворага. Заўважыўшы, што паранены камандзір яго ўзвода, воін аказаў афіцэру першую медыцынскую дапамогу.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1940 года «за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з фінскай белагвардзейшчынай і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства» чырвонаармейцу Саламоннікаву Івану Міхайлавічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка».

На фронце ў Вялікую Айчынную вайну з чэрвеня 1941 года. У 1942 годзе І. М. Саламоннікаў скончыў артылерыйскае вучылішча і курсы камандзіраў дывізіёнаў пры Ваеннай акадэміі імя Ф. Э. Дзяржынскага.

Камандзір 255-га Адэскага асобнага зенітна-артылерыйскага палка Герой Савецкага Саюза маёр Саламоннікаў І. М. прапаў без вестак 24 кастрычніка 1944 г. у раёне горада Ньірэдзьхазе.

Узнагароджаны таксама ордэнам Чырвонай Зоркі за «выключную мужнасць, храбрасць і адвагу» падчас баёў 1944 года.

Імянем Героя названа вуліца ў яго роднай вёсцы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза — могилёвчане. Минск, 1965.
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. Минск, 1984.

Спасылкі
--------

Іван Міхайлавіч Саламоннікаў на сайце «Героі краіны»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вялікая (рака).
**Вялікая**, таксама **Гранд** ці дыялектна **Аваштанонг** (англ.: Grand River) — рака ў Паўночнай Амерыцы ў паўднёва-заходняй частцы паўвострава Мічыган, якая ўпадае ў возера Мічыган. Гэта самая доўгая рака ў штаце Мічыган (ЗША), якая мае даўжыню 252 мілі (406 км).

Рака была вядомая сваімі парогамі даўжынёй у мілі, шырынёй 300 ярдаў і вышынёй ад 10 да 15 футаў, дзякуючы якім горад Гранд-Рапідс (літаральна "Вялікія Парогі") і быў названы. Гэтыя парогі былі затоплены пасля будаўніцтва шматлікіх плацін, пачынаючы з 1835 года, і затаплення тэрыторый за плацінамі. Рака не мела парогаў амаль стагоддзе.

У 2014 годзе ўлады вырашылі выдзеліць 342 тысячы даляраў на будаўніцтва 250 міль воднага шляху ад горада Джэксан да вусця ля возеры Мічыган. Праграма павінна ўключаць у сябе будаўніцтва прыстаняў і збудаванняў для байдарак і безматорных лодак.
'*Камеамеа (Камехамеха, Тамеамеа) ІІ* (1797—1824 гг) - кароль Гавайскіх астравоў з 1819 г. сын караля Камеамеа І Вялікага.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся прыкладна ў 1797 г. у Хіла, на востраве Гаваі. Старэйшы сын караля Камеамеа І і яго жонкі вышэйшага рангу - каралевы Каахуману. Пры нараджэнні меў імя Ліхаліха (Liholiho), а поўным імем было Каланінуі Куа Ліхаліха і ке капу Лалані (Kalaninui kua Liholiho i ke kapu ʻIolani). З пяці год яго выхоўвалі як пераймальніка трону. Француз Жан-Батыст Рыў вучыў прынцаў англійскай і французскай мове, стаў іх блізкім сябрам. Калі Камеамеа стаў каралём, ён здзесніў план свайго бацькі ўвесці на астравах хрысціянства, дзеля чаго заспрасіў амерыканскіх пратэстанцкіх місіянераў, пераследваў язычніцтва. Адмяніў многія старадаўнія правілы і табу. Ажыцявіў паездку ў Англію, дзе і памёр.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Партал: Biography

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Камеамеа ІІ на Вікісховішчы |

* Kamehameha II (Liholiho) 1797-1824 on HawaiiHistory.com web site
* Kamehameha II **(нявызн.)**. *Biography from Hawaii Royal Family web site*.  Kealii Pubs. Архівавана з першакрыніцы 12 мая 2012. Праверана 30 студзеня 2010.
* Камеамеа ІІ на сайце «Find a Grave» (англ.)
**Уладзімір Іванавіч Салодкі** (нар. 1 верасня 1956, чыг. ст. Галынец, Магілёўскі раён) — беларускі спявак (барытон). Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь (1990). Муж С. А. Салодкай.

Біяграфія
---------

У 1973 годзе скончыў Краснапольскую сярэднюю школу, быў актыўным удзельнікам многіх аглядаў школьнай мастацкай самадзейнасці. У 1979 годзе атрымаў дыплом Магілёўскага культасветвучылішча і быў накіраваны ў Дзяржаўны народны хор Беларусі.

З 1984 года — артыст ансамбля народнай музыкі «Свята». Скончыў у 1985 годзе Мінскі інстытут культуры. З 1985 года спявае ў дуэце з С. А. Салодкай. З 1994 года — адзін са стваральнікаў і саліст ансамбля народнай песні «Вяселле», з 1996 года — саліст Дзяржаўнага ансамбля танца Беларусі.

Творчасць
---------

Валодае голасам прыгожага тэмбру, шырокага дыяпазону. У рэпертуары беларускія, рускія, украінскія народныя песні, а таксама аўтарскія творы, у т.л. «А дзе ж ты, бурлак, валачыўся» (балада), «Чапурушачка», «У лузе каліна стаяла», «Кірыла Тураўскі» (У. Будніка).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Салодкі Уладзімір Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Салодкі Уладзімір Іванавіч // Памяць: гістор-дакум. хроніка Краснапольскага раёна. — Мн. 2001. — С.510.
**Гумно** пачатку XX стагоддзя з вёскі Лучнікі Слуцкага раёна Мінскай вобласці. Перанесены ў Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту ў в. Азярцо, дзе прадстаўлена ў экспазіцыі «Цэнтральная Беларусь».

Гісторыя
--------

Гэты помнік уяўляе сабой рэканструкцыю гумна, якое пабудаваў селянін Васіль Крот у 1927 годзе. Рэканструкцыя помніка зроблена ў 1986 годзе паводле даследванняў этнографаў у 1920-я гады на чале з Н. І. Лебедзевай.

Архітэктура
-----------

Гумно з в. Лучнікі
Гумно ўяўляе сабой васьмігранны ў плане зруб з дваімі варотамі і вуглавым праездам. Накрыты высокім конусападобным саламяным дахам, які трымае каркасная канструкцыя на чатырох слупах, злучаных доўгімі бэлькамі. На іх стаяць «дзядкі», звязаныя цэнтральнай шлегай — асновай вільчыка. На шлегу навешаны жэрдкі з крукамі, ніжнія канцы якіх абапіраюцца на верхні вянок сцен. Страха накрыта чаротам. Уязныя вароты дашчаныя з дзвюх палавін. Уздоўж сцен — застаронкі з дыляў для неабмалочаных снапоў, паміж імі ток — рабочая частка гумна.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь: [Даведнік] / склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-6828-35-8.
2. 1 2  ГУМНО З ВЁСКІ ЛУЧНІКІ СЛУЦКАГА РАЁНА

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* ГУМНО З ВЁСКІ ЛУЧНІКІ СЛУЦКАГА РАЁНА
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Далецкі.

**Я́каў Ге́нрыхавіч Дале́цкі**(сапраўднае прозвішча — *Фенігштэ́йн*; 1888, Расійская імперыя — 19 чэрвеня 1937, СССР) — дзяржаўны і грамадскі дзеяч камуністычнага руху ў РСФСР, наркам унутраных спраў Літбела, кіраўнік ТАСС.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў усходняй Польшчы ў 1888 годзе.

Прымаў актыўны удзел у сацыял-дэмакратычным руху Польшчы і Літвы. Падвяргаўся арыштам, знаходзіўся ў турме і ссылцы.

З 1904 года — член выканкама СДКПіЛ.

З 1916 года на партыйнай рабоце.

У 1917 годзе — член Пецярбургскага камітэта бальшавікоў, а неўзабаве і яго Выканаўчага камітэта.

У 1917 годзе — член УЦВК.

З 1919 года — намеснік старшыні СНК Літоўска-Беларускай ССР, член Прэзідыума ЦВК, наркам унутраных спраў Літоўска-Беларускай ССР, член Палітбюро ЦК КП(б) Літоўска-Беларускай ССР.

З 1922 года — член Глаўпалітасветы і адказны сакратар РОСТА.

У 1925—1937 гадах — адказны кіраўнік Тэлеграфнага агенцтва СССР (ТАСС).

Застрэліўся 19 чэрвеня 1937 года, калі даведаўся, што яго павінны арыштаваць.

### Сям’я

Сын — Станіслаў Далецкі (1919—1994), акадэмік Расійскай акадэміі медыцынскіх навук, двойчы Лаўрэат дзяржаўных прэмій, вядомы дзіцячы хірург, пісьменнік

Унук — Андрэй Далецкі (1947), доктар медыцынскіх навук.

Унучка — Алена Далецкая (1955), былы рэдактар рускай версіі часопіса «Vogue», у цяперашні час — галоўны рэдактар часопіса «Interview».

Зноскі
------

1. ↑  Алёна Долецкая: Как мы делали фильм для антисталинского проекта Архівавана 9 жніўня 2011.

Спасылкі
--------

* Долецкий Якаў Генрыхавіч (наст. прозвішча Фенигштейн). *Інфармацыйнае тэлеграфнае агенцтва Расіі*
* *Эммануил Иоффе.*. Сталин в Беларуси **(нявызн.)**.  СБ: Беларусь сегодня (28 мая 2002). Архівавана з першакрыніцы 15 снежня 2009. Праверана 6 мая 2012.
* Альманах. Расея — XX стагоддзе. Біяграфічны слоўнік
**Шэндзі** (араб. شندي‎‎) — горад на ўсходзе Судана, размешчаны на тэрыторыі штата Ніл.

За 45 кіламетраў на паўночны ўсход ад Шэндзі знаходзіцца старажытны горад Мероэ, прызнаны ЮНЕСКА помнікам Сусветнай спадчыны чалавецтва.

Геаграфічнае становішча
-----------------------

Горад знаходзіцца ў паўднёвай частцы штата, на правым беразе Ніла, на вышыні 376 метраў над узроўнем мора. Шэндзі размешчаны на адлегласці прыблізна 110 кіламетраў на паўднёвы захад ад Эд-Дамера, адміністрацыйнага цэнтра правінцыі і на адлегласці 155 кіламетраў на паўночны ўсход ад Хартума, сталіцы краіны.

Клімат
------

Клімат горада трапічны пустынны вельмі гарачы, ападкаў мала (80 мм) усё выпадаюць летам падчас мусона хоць тут ён слаба выяўлены.

Дэмаграфія
----------

Па дадзеных апошняга афіцыйнага перапісу 1983 года, насельніцтва складала 34 505 чалавек.


|  |
| --- |
|  |

Эканоміка
---------

Асновай эканомікі горада з’яўляецца рэалізацыя сельскагаспадарчай прадукцыі, вырабленай у навакольных Шэндзі сельскіх населеных пунктах. Таксама невялікую ролю адыгрывае турызм, што звязана перш за ўсё з адсутнасцю неабходнай інфраструктуры.

Транспарт
---------

На паўночнай ускраіне горада размешчаны аэрапорт (ICAO: HSND).

Адукацыя
--------

У 1994 годзе у горадзе быў заснаваны ўніверсітэт.

Зноскі
------

1. ↑  Шенди // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
2. ↑  Физико-географические данные Архіўная копія ад 21 снежня 2010 на Wayback Machine (англ.)
3. ↑  World Gazetteer (англ.)

Літаратура
----------

* Шенди // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

| ⛭Населеныя пункты на Ніле (ад зліцця Белага і Блакітнага Ніла да Дэльты) |
| --- |
|  Судан | 
* Хартум
* Амдурман
* Шэндзі
* Мероэ
* Атбара
* Бербер
* Старая Дангола
* Дангола
* Вадзі-Хальфа

 |
|  Егіпет | 
* Асуан
* Ідфу
* Існа
* Луксор
* Кена
* Наг-Хаммадзі
* Гірга
* Ахмім
* Сохаг
* Асьют
* Маллаві
* Эль-Мінья
* Эль-Фашн
* Бені-Суэйф
* Васта
* Хелуан
* Маадзі
* Гіза
* Каір

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Настольны |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n88109924 · VIAF: 158380618 |
**Geometrinae** - намінатыўнае падсямейства сямейства {{bt-bellat|пядзенікі|Geometridae}}. Сямейства моцна разгалінавана, утрымоўваючы значную колькасць трыбаў, большасць з якіх цяпер вельмі малалікія або манатыпныя. У 2018 годзе філагенія і класіфікацыя, заснаваныя на малекулярна-філагенетычным аналізе, былі апублікаваны ў *Заалагічным часопісе Таварыства Ліннея*.

Апісана каля 2300 відаў, пераважна з тропікаў.

Спасылкі
--------

* *Savela*. Geometrinae **(нявызн.)**. *Lepidoptera and Some Other Life Forms*. Праверана April 13, 2019.

1. ↑  Ban X. *et al.* (2018) Tribal classification and phylogeny of Geometrinae (Lepidoptera: Geometridae) inferred from seven gene regions. *Zoological Journal of the Linnean Society* 184 (3): 653–672. DOI:10.1093/zoolinnean/zly013
7 снежня 2022 года на нафтаправодзе «Кістоўн  (англ.) (бел.» кампаніі «TC Energy  (англ.) (бел.» адбыўся буйны разліў больш за 14 тысяч барэляў нафты. На момант здарэння гэта найбуйнейшы разліў нафты на «Кістоўн» з трох падобных інцыдэнтаў з моманту адкрыцця сеткі ў 2010 годзе і адначасова найбуйнейшы ў ЗША з 2013 года.

Разліў
------

У 21:00 7 снежня па мясцовым часе кампанія «TC Energy» запусціла аварыйны прыпынак трубаправода «Кістоўн» з-за падзення ціску. Агенцтва па ахове навакольнага асяроддзя ЗША  (англ.) (бел. пабудавала земляную дамбу, каб стрымаць разліў. Уцечка была выяўлена недалёка ад акругі Вашынгтон  (англ.) (бел. штат Канзас, і вылілася ў ручай Міл-Крык, які ўпадае ў раку Літл-Блю  (англ.) (бел.. Указанне аб эвакуацыі не аддавалася. Для ліквідацыі наступстваў аварыі «TC Energy» накіравала 100 чалавек.

Уздзеянне
---------

### Экалагічныя

Уцечка выклікала занепакоенасць у эколагаў з-за перадачы па нафтаправодзе бітумінозных пяскоў  (руск.) (бел. якія больш таксічны за сырую нафту, і могуць тануць у вадзе.

### Эканамічныя

Цана на сырую нафту пасля закрыцця трубаправода «Кістоўн» вырасла на 5%, а «TC Energy» абвясціла форс-мажор  (англ.) (бел.. Усе работы на нафтаправодзе спынілі. Закрыццё прывяло да абмежавання паставак канадскай нафты на амерыканскія нафтаперапрацоўчыя заводы.

Расследаванне
-------------

Упраўленне бяспекі трубаправодаў і небяспечных матэрыялаў  (англ.) (бел. пачало расследаванне ўцечкі. Агенцтва аховы навакольнага асяроддзя накіравала двух каардынатараў, якія ўстанавілі, што нафта не трапіла ў крыніцы пітной вады, таму яна ў раёне акругі Вашынгтон не пацярпела.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Kansas oil spill is Keystone pipeline's biggest ever, according to federal data **(нявызн.)**, *NPR* (10 снежня 2022). Праверана 11 снежня 2022.
2. ↑  *Шалашов Глеб*. В США произошел крупнейший с 2013 года разлив нефти (руск.). *Известия* (9 снежня 2022). Праверана 11 снежня 2022.
3. 1 2  В США произошел крупнейший разлив нефти с 2013 года (руск.). *Коммерсантъ* (9 снежня 2022). Праверана 11 снежня 2022.
4. 1 2 3  *Matt Egan*. Keystone Pipeline shuts down after oil leak, halting flow of 600,000 barrels a day | CNN Business (англ.). *CNN* (8 снежня 2022). Праверана 11 снежня 2022.
5. ↑  Oil spill into a rural Kansas creek shuts down the Keystone pipeline (англ.)  **(нявызн.)**?. *Los Angeles Times* (9 снежня 2022). Праверана 11 снежня 2022.
6. ↑  An Oil Spill in Kansas Has Shut Down the Keystone Pipeline (англ.). *Gizmodo* (9 снежня 2022). Праверана 11 снежня 2022.
7. ↑  Keystone Pipeline Is Shut Down After Oil Spills Into Creek in Kansas **(нявызн.)**, *Bloomberg.com* (8 снежня 2022). Праверана 11 снежня 2022.
8. ↑  Свыше 14 тысяч баррелей нефти вылилось в водоем штата Канзас в США (руск.). *newizv.ru*. Праверана 11 снежня 2022.
9. ↑  Taylor, Derrick Bryson.  Oil Spill in Kansas Prompts Shutdown of Keystone Pipeline System **(нявызн.)**, *The New York Times* (9 снежня 2022). Праверана 11 снежня 2022.
Ураган Іда 29 жніўня 2021
**Ураган Іда** (англ.: Hurricane Ida) — трапічны ўраган, які абрынуўся на тэрыторыю ЗША ў 2021 годзе.

Шлях урагана Іда
Трапічны цыклон пачаў з 23 жніўня адсочвацца над Карыбскім морам. 26 жніўня ўраган атрымаў назву Іда, у гэты час цэнтр цыклона знаходзіўся паблізу вострава Гранд-Кайман.

Да 27 жніўня Іда стала ўраганам першай катэгорыі, дасягнуўшы заходніх раёнаў Кубы. 29 жніўня кваліфікуецца як ураган чацвёртай катэгорыі. У гэты час Іда набліжаецца да штатаў Луізіяна і Місісіпі. У абодвух штатах быў абвешчаны рэжым надзвычайнага становішча і прымусовая эвакуацыя насельніцтва. Калі ўраган абрынуўся на ўзбярэжжа Мексіканскага заліва, наймацнейшы ўдар прыйшоўся на Новы Арлеан. Вецер меў хуткасць каля 250 км/гадз, пачаліся паводкі і патопы ў прыбярэжных зонах, была адключана электрычнасць. У выніку выкіду вялікіх аб’ёмаў марской вады ўзровень ракі Місісіпі падняўся па меншай меры на 2,1 м, моцныя вятры прывялі да таго, што плынь ракі змяніла свой кірунак.

Паводка ў Пенсільваніі, 2 верасня 2021
Калі ўраган прыйшоў на кантынент, сіла ветру ўпала. Аднак з-за вялікай колькасці ападкаў пачаліся паводкі на ўсходзе ЗША, якімі былі выкліканы чалавечыя ахвяры.

У Нью-Ёрку ўраган выклікаў магутную залеву, у сувязі з паводкамі ў горадзе ўвялі надзвычайнае становішча. Загінулі 9 чалавек. Некаторыя дарогі апынуліся пад метровым слоем вады, Нью-Ёркскі метрапалітэн цалкам спыніў працу: патокі вады залілі некалькі станцый.

Зноскі
------

1. ↑  tass.ru
2. ↑  svaboda.org

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Іда (ураган) на Вікісховішчы |

* The NHC’s Advisory Archive on Hurricane Ida
* The WPC’s Advisory Archive on Tropical Depression Ida
**Эба Марсель Віт-Братстром** (шведск.: Ebba Marcelle Witt-Brattström, нар. 1 чэрвеня 1953, Стакгольм) — шведскі літаратурны крытык, прафесар, вядомая феміністка.

Акадэмічная кар’ера
-------------------

Віт-Братстром абараніла кандыдатскія іспыты па філасофіі ў 1988 годзе ў Стакгольмскім універсітэце на тэму *Moa Martinson: Skrift och drift i trettiotalet* (Моа Марцінсан: Лісты і праца ў трыццатых гадах)*.*

Пасля гэтага яна працавала асістэнтам на ўніверсітэце і ў 1995 годзе атрымала тытул дацэнта.

У перыяд з 2000 па 2012 гады Віт-Братстром была прафесаркай літаратуры з гендэрнай праблематыкай ў Сёдэрцёрнскім універсітэце. Яна стала дванаццатым прафесарам універсітэта і першай жанчынай, якая артымала прафесараскую пасаду.

У перыяд 1998—2003 гадоў яна была членам савета Каралеўскага тэхналагічнага інстытута, які назначаецца ўрадам, у якасці прадстаўнікоў грамадскасці.

У перыяд з 2008 да 2011 гады Віт-Братстром працавала над дактаратам на тэму Дага Хамаршэльда ў інстытуце Паўночнай Еўропы Універсітэта Гумбальта ў Берліне.

У 1995 годзе Эба Віт-Братстром прызначана урадам старшай даследчыцай і публікуе Дзяржаўны рапарт публічных даследванняў *Viljan att veta och viljan att förstå. Kön, makt och den kvinnovetenskapliga utmaningen i högre utbildning.* (Жаданне вучыцца і жаданне зразумець. Пол, улада і праблемы жанчын у сістэме вышэйшай адукацыі)*.* (SOU 1995: 110). Як даследчыца, яна таксама была экспертам у ацэнцы дацкай і фінскай вышэйшай адукацыі ў вобласці літаратуры і культуралогіі робячы націск на гендэрныя даследаванні. З 1993 года яна з’яўляецца членам савета пры Архіве і бібліятэцы рабочага руху. У 2012 годзе яна была прызначана прафесарам літаратуры ва Універсітэце Хельсінкі.

Крыніцы
-------

1. ↑  Ebba Witt-Brattström // Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
2. ↑  LIBRIS — 2014. Праверана 24 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1798125'></a>
3. ↑  Эба Віт-Братстром — 375 гуманістаў Факультэт мастацтваў Хельсінкскага ўніверсітэту.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90281078 · BNF: 12138623g · GND: 1025163745 · ISNI: 0000 0001 2126 7060 · LCCN: n86828356 · NKC: mub20201069899 · NTA: 161822126 · NUKAT: n2009045874 · LIBRIS: 200749 · SUDOC: 029844851 · VIAF: 32032165 |

 |
**Агіялогія** (ад грэч. *άγιος* «святы» і грэч. *λόγος* «меркаванне», «развагі») — тэрмін, што ўжываецца для пазначэння даследаванняў, прысвечаных багаслоўскім і гісторыка-царкоўным аспектам святасці. У адрозненні ад агіяграфіі, што разглядае «Жыцця Святых» як помнікі рэлігійнай і літаратурнай гісторыі тай эпохі, калі жыццё стваралася, *агіялогія* засяроджвае ўвагу на больш святым, тыпе святасці і ўспрыманні гэтага тыпажу ў розных эпохах. Асноўным матэрыялам для *агіялогіі*, як і для агіяграфіі (адрозніваючы гэтыя дзве дысцыпліны), служыць літаратура «Жыццё Святых». Побач з матэрыялам «Жыцця Святых» найболей важнай крыніцаю служыць тут тэалагічныя творы, што дакранаюцца тэмы святасці.

Літаратура
----------

1. ред. Митрохин Л. Н. и др. «Христианство» (словарь), изд. «Республика», г. Москва, 1994 г. ISBN 5-250-02302-9, с. 9;  (руск.)
2. Еп. Григорий (В. М. Лурье), «Введение в критическую агиографию», изд. «Axioma», г. Петербург, 2009 г. ISBN 978-5-90141-069-1  (руск.)
**Сільвестр Ваявудзкі** (польск.: Sylwester Wojewódzki, 1892, г. Пскоў — 25 красавіка 1938, Расстрэльны палігон «Камунарка») — польскі грамадска-палітычны дзеяч.

Біяграфія
---------

Меў маёнтак на Лідчыне. У Першую сусветную вайну ўдзельнічаў у польскіх легіёнах, сябра Польскай вайсковай арганізацыі. У 1918—1922 гадах штатны афіцэр ІІ аддзелу Польскага генштабу. У 1922—1927 гадах пасол сейму Польшчы, выбраны са спісу Польскай народнай партыі «Вызваленне». Адзін са стваральнікаў і лідараў Незалежнай сялянскай партыі. З 1928 года жыў у Гданьску. Удзельнік Еўрапейскага сялянскага кангрэсу 1930 года ў Берліне. З 1930 года ў Менску. У 1931 годзе арыштаваны, у 1933 года асуджаны на 10 гадоў лагераў. У 1936 годзе праведзена дадатковае раследаванне. 25 красавіка 1938 года асуджаны да вышэйшай меры пакарання і расстраляны.

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Кароткая прадмова да «Кароткага нарысу беларускага пытаньня»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 0980 6981 · LCCN: n98089220 · NUKAT: n98085182 · VIAF: 103145304968978610250 |