**Каманда 5** (англ.: 5 Commando) — падраздзяленне еўрапеоідных наймітаў часоў Кангалезскага крызісу 1960-х. Створана ўрадам Конга (Леапольдвіль) для барацьбы з пастаннем Сімба. Група была найбольш баяздольным злучэннем Кангалезскай нацыянальнай арміі, згуляўшы значную ролю ў падаўленні бунту. Байцам фарміравання ставяць у заслугу абарону белага насельніцтва Конга ад гвалту мяцежнікаў. Аднак у той жа час яны самі часта здзяйснялі супрацьпраўныя дзеянні.

Гісторыя
--------

У студзені 1964 года на ўсходзе Рэспублікі Конга (сучасная Дэмакратычная Рэспубліка Конга) пачалося паўстанне на чале з Партыяй афрыканскай салідарнасці, лаяльнай СССР. Хваляванні ў гэтай частцы краіны імкліва распаўсюджваліся і пагражалі пачаткам бунтаў у іншых правінцыях. Прэм’ер-міністр Маіз Чомбэ, улічваючы нежаданне ЗША дапамагаць у падаўленні бунту, вырашыў звярнуцца да палуг наймітаў.

У Чомбэ ўжо быў досвед работы з замежнымі наёмнымі спецыялістамі: у пачатку 60-х, калі будучы прэм’ер быў лідарам катангскіх сепаратыстаў, на баку Чомбэ змагаўся белы атрад «Каманда 4».

У ліпені 1964 года праз Джэры Пурэна (былога афіцэр-найміта ВПС Катангі) пачалася вярбоўка замежных баевікоў у атрад «Каманда 5». У ПАР і Радэзіі былі створаны вярбовачныя цэнтры па наборы. Вярбоўшчыкі нават падалі аб’явы ў газеты. У стварэнні групы дапамагалі ўлады Бельгіі, якія забяспечылі злучэнне зброяй, боепрыпасамі, грузавікамі і абмундзіраваннем. Найміты, акрамя бельгійцаў, атрымлівалі пастаянную падтрымку ад амерыканскага ЦРУ.

З-за прыцягнення да ўнутранага канфлікту замежнікаў на Чомбэ пасыпалася крытыка кангалезскай грамадскасці і нават урадаў краін-удзельніц Арганізацыі афрыканскага адзінства. Той абяцаў, што заменіць белых наймітаў кангалезцамі, як толькі яны будуць дастаткова падрыхтаваны.

Атрад
-----

Арганізацыйна група была падзелена на восем падраздзяленняў, пазначаных нумарамі ад 51 да 58 (па два афіцэры і тры сяржанты ў кожным злучэнні). Колькасна яны адпавядалі ўзводам. У шэрагах «Каманда 5» служылі радэзійцы, паўднёваафрыканцы, брытанцы, немцы і бельгійцы. Кантракты з байцамі заключаліся на шэсць месяцаў. Базавая зарплата радавога складала 280 долараў, сяржанта — 400, старэйшых афіцэраў — 1100. Плюс да гэтага даплачвалі 420 долараў за работу ў небяспечных умовах і 37 000 кангалезскіх франкаў у якасці штомесячнай дапамогі. У выпадку гібелі найміта сваякам выплачвалася кампенсацыя ў памеры 19 000 долараў.

Да 9 снежня 1965 года групу ўзначальваў Майк Хоар. Потым яго замяніў Джон Пітэрс, які камандаваў сіламі да 26 сакавіка 1967 года.

Баявы шлях
----------

Упершыню ў бой атрад уступіў у раёне Альбервіля. Найміты здзейснілі дзве атакі на горад, але абедзве няўдала.

Да пачатку 1965 года, калі кангалезскі ўрад выцесніў мяцежнікаў з большай часткі Усходняга Конга, «Каманда 5» было даручана забяспечыць бяспеку мяжы, аднавіць лініі сувязі і зачысціць рэшткі супраціву, асабліва ў раёнах Фізі-Барака і Увары. У гэты час найміты трапляюць на загалоўкі еўрапейскіх газет дзякуючы паспяховаму вызваленню белых закладнікаў з палону паўстанцаў.

У 1967 годзе, калі прэм’ера Чомбэ адхілілі ад улады, найміты паднялі мяцеж, але пацярпелі няўдачу. У сакавіку таго ж года ўлады загадалі расфармаваць замежныя атрады. У красавіку «Каманда 5» спыніла існаванне.

Праблемы
--------

Недахоп абсталявання, дрэнная падрыхтоўка і праблемы з заробкам падрывалі маральны дух падраздзялення, таму асабісты склад першы час нёс вялікія страты. У канцы 1964 г. кангалезскі ўрад палепшыў фінансавае і матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне, а кіраўніцтва групы звольніла некампетэнтных байцоў. Аднак, акрамя гэтага, у атрадзе былі значныя праблемы з дысцыплінай, у тым ліку з алкагалізмам, наркаманіяй і гомасексуалізмам.

Бельгійскія палкоўнікі Фрэдэрык Вандэваль і Луі Марльер выказвалі сумневы ў якасці наймітаў. Апошні і зусім назваў іх *«піратамі, якія нічога не каштуюць у баі»*. Амерыканскі дыпламат Джордж Годлі апісаў «Каманда 5» як *«некантраляваную групу галаварэзаў [...], якія лічаць марадзёрства або ўзлом сейфаў цалкам сваёй прэрагатывай»*. Падобныя ацэнкі абумоўлены тым, што ў адваяваных раёнах група здзяйсняла несанкцыянаваныя забойствы, катаванні, рабаванні і згвалтаванні. У Стэнлівілі найміты зараблялі ператрусам трупаў у пошуках наяўных грошай і ўзломам банкаўскіх сейфаў. Некаторыя паўднёваафрыканцы «Каманда 5» былі пазней асуджаны кангалезскімі судамі за ненаўмыснае забойства.

Гл. таксама
-----------

* Каманда 52 (Конга)

Зноскі
------

1. ↑  История трех наемников
2. ↑  Mike Hoare′s Adventures in Africa. Boulder, CO: Paladin Press (2010).
3. 1 2  Passemiers 2019, pp. 114–115.
4. 1 2 3 4  Passemiers 2019, p. 118.
5. 1 2 3  Geraghty 2007, p. 48.
6. ↑  Dodenhoff 1969, p. 44.
7. ↑  Dodenhoff 1969, pp. 47–49.
8. ↑  Hudson 2012, p. 33.
9. ↑  Dodenhoff 1969, p. 49.
10. ↑  "Obituary: Mike Hoare - Living Dangerously".
11. ↑  Devlin 2007, p. 228.
12. ↑  Dodenhoff 1969, p. 51.
13. ↑  Hudson 2012, p. 51.
14. 1 2  Passemiers 2019, p. 117.
15. ↑  Dodenhoff 1969, p. 50.
16. ↑  A list of known Soldiers of Fortune who served in the Congo conflict some time during the 1960's **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 25 лютага 2021. Праверана 26 лютага 2023.
17. ↑  Passemiers 2019, p. 114.
18. ↑  Hudson 2012, p. 57.
19. 1 2  Passemiers 2019, p. 115.
20. ↑  Nzongola-Ntalaja 2007, p. 135.

Літаратура
----------

* Nzongola-Ntalaja, Georges (2007). *The Congo, From Leopold to Kabila: A People's History* (3rd ed.). New York: Palgrave. ISBN 9781842770535.
* Passemiers, Lazlo (2019). *Decolonisation and Regional Geopolitics : South Africa and the 'Congo Crisis', 1960–1965* (online ed.). London: Routledge. ISBN 9781351138161.
* Dodenhoff, George H. (1969). "The Congo: A case study of mercenary employment". *Naval War College Review*. U.S. Naval War College Press. **21** (8): 44–70.
* Devlin, Larry (2007). *Chief of station Congo: A memoir of 1960-67*. New York: Public Affairs. ISBN 978-1-58648-405-7.
* Geraghty, Tony (2007). *Guns for Hire: The inside story of freelance soldiering* (1st ed.). London: Piatkus Books Ltd. ISBN 978-0-7499-5145-0.
* Hudson, Andrew (2012). *Congo Unravelled: Military operations from Independence to the Mercenary Revolt, 1960–68*. Helion and Company. ISBN 978-1907677632.

Спасылкі
--------

* *Сергей Арустамов, Курашко Денис.* 5 Commando ANC // Независимая Африка : сайт.