recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Тры чарапахі** (Try čarapachi) — песня беларускага гурта N.R.M. з аднайменнага альбома, адна з агульнапрызнаных вяршынь айчыннага року. Самая пазнавальная песня гурта N.R.M. і Лявона Вольскага, які, пасля расколу гурта, працягвае выконваць песню як асобны музыка. Пазыўныя «Трох чарапах» адразу ж абуджаюць свядомае беларускае сэрца.

Гісторыя стварэння
------------------

Піт Паўлаў — гітарыст гурта N.R.M. — распавёў, што чарапашая тэматыка паўстала даволі нечакана: музыкі везлі ў Польшчу Народны Альбом, а па тэлебачанні Барыс Ельцын прамаўляў нейкія глупствы. Тады нарадзілася мініяцюра: «Выходзіць Ельцын і заяўляе: расійская дзяржаўнасць трымаецца на трох кітах. Яго пытаюць: на якіх? А ён адказвае: на першым, другім і трэцім.» Музыкі пасмяяліся, а праз некалькі дзён Лявон прынёс тэкст песні.

Сюжэт
-----

Калі чарапахі збіраюцца ўтраіх, то не абавязкова, каб патрымаць Зямлю. Фларыда
Сюжэт песні будуецца вакол міфа аб трох чарапахах (ці трох кітах са сланамі), якія, згодна з верваннямі старажытных, трымаюць Зямлю. У першым куплеце пра гэты міф аўтара прымушаюць узгадаць як прыкрыя з’явы паўсядзённага жыцця — камунальныя пахі, горад, людзі, жыццё; так і даволі ўзвышаныя рэчы — горы. У другім куплеце цвёрда і эклектычна адмаўляецца гісторыя чалавецтва — культурная, навуковая, палітычная. Паслядоўна называюцца Галілеа Галілей, Боб Марлі, Сальвадор Далі, Уладзімір Ільіч Ленін, Джон Ленан і Карл Ліней, якіх не існавала — бадай, уся цывілізаваная гісторыя, бо, адчуваецца, што, калі б было месца, Вольскі ўставіў бы ў свой тэкст увогуле ўсіх — ад Гамера да самога сябе. Трэці куплет выглядае патрыятрычным пастскрыптумам з фактычна даслоўным цытаваннем радкоў Алеся Ставера «Каб любіць Беларусь нашу мілую [маму], трэба ў розных краях пабываць.»

Пасля 2006
----------

Падчас рэвалюцыйных падзей сакавіка 2006 года замест традыцыйных «сюрпрызаў не будзе» у фінальным прыпеве Лявон Вольскі прыдумаў спяваць «чаканне дастала». З таго часу гэтак і спявае на канцэртах, што ўхваляюць слухачы, аднак чаканне не хоча слухаць Лявона Артуравіча.

Зноскі
------

1. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 1 мая 2019. Праверана 1 мая 2019.
2. ↑   Архівавана 1 мая 2019.
**Хасіп (хасып)** — від хатняй баранавай каўбасы, традыцыйнай для ўзбекскай і таджыкскай кухняў.

Для прыгатавання каўбасы выкарыстоўваюцца барановыя кішкі, якія начыняюць здробненымі барановым мясам, барановым ліверам  (руск.) (бел. (печань, селязёнка, ныркі), курдзючным салам, рысам і цыбуляй, якія прыпраўляюць чорным перцам і зірай  (руск.) (бел..

Прыгатаванне
------------

Свежыя барановыя кішкі перасыпаюць соллю, прамываюць некалькі разоў вадой, ветраць, старанна чысцяць і яшчэ раз прамываюць. Субпрадукты таксама старанна вымочваюцца і ачышчаюцца працяглы час, каб прыбраць іх характэрны барановы пах і рэшткі крыві. Мяса і астатнія складнікі традыцыйна рубяцца нажом або сечкай, але ў сучасных умовах часцей прапускаюцца праз буйную рашотку мясарубкі. Рыс і цыбуля дадаюцца сырымі.

Абавязковымі інгрэдыентамі начыння з’яўляюцца бараніна, селязёнка, курдзючнае сала  (руск.) (бел. рыс і цыбуля — усё гэта здрабняецца, разводзіцца вадой да паўвадкага стану і напіхваецца ў барановую кішку не вельмі шчыльна, паколькі рыс падчас варкі павялічваецца ў аб'ёме і можа разарваць кішку. Часам у хасып дадаюцца таксама лёгкія, пячонка і ныркі барана. Гэту страву гатуюць, калі забіваюць барана і маюць патрэбу выкарыстаць усе субпрадукты. На базарах ва Узбекістане прадаюцца гатовыя наборы для хасіпа, якія ўключаюць кішкі і асноўны лівер, а мяса, тлушч і астатнія інгрэдыенты пакупнік можа падабраць на свой смак і рэцэпт.

Хасіп можа даводзіцца да гатоўнасці на пару, але часцей варыцца, каб атрымаць смачны булён. Падчас прыгатавання кішку праколваюць у некалькіх месцах, каб захаваць форму каўбасы і прадухіліць разрыў кішкі. Існуе варыянт так званага хасіп-кебабу, калі ўжо начыненыя каўбаскі нанізваюцца на шампур і смажацца над вуглямі.

На стол хасіп падаецца парэзаным са здробненай сырой цыбулей і булёнам са свежай зелянінай. У гарачым выглядзе хасіп ядуць як асноўную страву, а ў халодным могуць падаваць у якасці закускі.

Часам страву па рэцэпту хасіпа гатуюць з ялавічыны і ялавічных субпрадуктаў з абавязковым выкарыстаннем курдзючнага сала, але традыцыйны рэцэпт не ўключае такіх варыяцый.

Хасіп шурва
-----------

Існуе самастойная страва з булёну ад варкі хасіпа. Яго працэджваюць, адварваюць у ім гародніну (цыбулю, моркву, памідоры і бульбу), потым дадаюць зеляніну і парэзаны хасіп. Такі суп называюць хасіп шурпа (хасіп шурва).

Зноскі
------

1. ↑  Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: К54 Қоғамдық тамақтандыру.— Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 232 бет.ISBN 9965-36-414-1
2. ↑  Похлебкин В.В. Хасип// — «Большая энциклопедия кулинарного искусства», 2005
3. ↑  Хасип  (руск.)
4. ↑  Эдуард Алькаев. Энциклопедия кулинарного искусства  (руск.)
5. ↑  Хасип шурва

Літаратура
----------

* Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: К54 Қоғамдық тамақтандыру.— Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 232 бет. ISBN 9965-36-414-1

Спасылкі
--------

* ХАСИП (домашняя колбаса), мясное блюдо узбекской кухни Архівавана 23 кастрычніка 2018.  (руск.)
* Хасып  (руск.)
* Хасип (хасып)  (руск.)
* Хасип (хасып)  (руск.)
**«Прало́м»** — палітычны і літаратурны часопіс Віленскага акруговага камітэта КСМЗБ. Выдаваўся нелегальна ў студзені — лютым 1932 года ў Вільні на беларускай мове. Часопіс рэдагавалі і рыхтавалі да выдання М. Танк і Я. Гарох. Асвятляў палітычнае і сацыяльна-эканамічнае становішча ў Заходняй Беларусі, заклікаў рабочых да рэвалюцыйнай і нацыянальна-вызвольнай барацьбы, змагання ў абарону Таварыства беларускай школы, за школу на роднай мове, адкрыццё бібліятэк-чытальняў, народных дамоў, курсаў для непісьменных. Апублікаваў публіцыстычным артыкулы А. Цвіка, Л. Родзевіча (пад псеўданімам *Змагар*), вершы і апавяданне М. Танка (пад псеўданімам *А. Граніт*), верш Я. Гароха і інш. Выйшлі 2 нумары. 3 сакавіка 1932 года выдаваўся легальны «Часопіс для ўсіх».

Літаратура
----------

* *П. І. Зялінскі.* «Прало́м» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
***Sphagnum capillifolium*** — мох; від роду {{bt-bellat|сфагнум|Sphagnum}} сямейства {{bt-bellat||*Sphagnaceae*}}.

Марфалогія
----------

Шматгадовая расліна зелянява-белага колеру. Сцёблы ў асноўным чырвонага колеру, часам жаўтлявага або зелянявага.

Лісце расліны выгнутае, а на верхавіне сцябла — круглявай або авальнай формы.

Экалогія
--------

Мох расце на тарфяных балотах і на сырых лугах.

Распаўсюджанне
--------------

Расліна распаўсюджана ў Амерыцы і ва ўсходняй частцы Украіны на стэпах і лугах.

Склад
-----

Ілюстрацыя з *Encyclopædia Britannica* 1911 года.
У моху змяшчаецца сфагнол, цэлюлоза і бялковыя рэчывы.

Выкарыстанне
------------

Падчас войнаў расліну ўжывалі як перавязачны матэрыял замест ваты, яна дзейнічае як антысептык з-за ўтрымання сфагнолу.

Літаратура
----------

* Шаблон:Книга
* Шаблон:Книга
*
**Анігена птушыная** (*Onygena corvina*) — від сумчатых грыбоў сямейства анігенавыя (*Onygenaceae*).

Апісанне
--------

Пладовае цела падобнае на малюсенькі таўкач. Галоўкі маюць шырыню ад 1 да 2 міліметраў і маюць бэжава-карычневы колер. Звонку яны ліпкія. Частка сцябла мае даўжыню ад 5 да 6 міліметраў і бялёсая. Споры ўтвараюцца ў галоўках. Ёсць 8 спор у асках ад сферычнай да яйцападобнай формы. Перыдый галоўкавай часткі пры паспяванні распадаецца, агаляючы аскі. Пазней яны дэгенеруюць і выпускаюць споры. Споравы парашок бледна-карычневы. Споры маюць памеры ад 5,5 да 6,5 × ад 2,5 да 3 мікраметраў. Яны больш-менш гіялінавыя, эліптычныя, гладкія і маюць 2 алейныя кроплі.

Экалогія
--------

Расце на поўсці жывёл, пёрах або калючках мёртвых вожыкаў. Сустракаецца рэдка з верасня па лістапад, часам у літаратуры паведамляецца да вясны.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ewald Gerhardt: *Pilze*. BLV Buchverlag, München 2006, ISBN 978-3-8354-0053-5

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · Mycobank · NCBI |
Запарожац у XVIII стагоддзі
І. Я. Рэпін, Казак (чаркас) Запарожскай Сечы, 1844
**Запарожскія казакі, запарожцы** — частка казацтва на тэрыторыі сучаснай Украіны, якія стварылі ў 1555 годзе, шэраг разрозненых ваенных умацаванняў («гарадкі» ці «сечы» /засекі/) і паселішчаў (хутары, зімоўнікі) за дняпроўскімі парогамі, па-за зонай юрысдыкцыі якіх б там не было дзяржаў (Дзікае поле). Пазней аб'ядналіся ў ваенную арганізацыю Войска Запарожскае, якое атрымала сваю назву па назве рэгіёна пражывання, месцы размяшчэння галоўнага ваеннага ўмацавання, названага *«Сеч»* і знаходжання штаб-кватэры (цэнтральнага органа кіравання — коша).

Пазней, у сувязі з утварэннем у канцы XVI стагоддзя рэестравага казачай войска, паселішчам часткі запарожскага казацтва на тэрыторыі Кіеўскага, Чарнігаўскага і Брацлаўскага ваяводстваў, а таксама ў сувязі з утварэннем пасля 1625 года ў адпаведнасці з Курукаўскім дагаворам палкавога ладу рэестравага казацкай войска, *запарожскімі* сталі называць і рэестравых казакоў, якія не пражывалі на тэрыторыі Запарожжа.

У далейшым, пасля паўстання Багдана Хмяльніцкага ў 1648 годзе пад кантроль Войска Запарожскага і ўладу запарожскага гетмана перайшлі тэрыторыі Рэчы Паспалітай, якія займалі землі сучаснай Паўночнай і Цэнтральнай Украіны. На іх утварыліся новыя казацкія палкі, якія камплектаваліся з мясцовага насельніцтва па тэрытарыяльна-міліцыйным прынцыпе. Яны дапоўнілі палкавы лад казачага войска, сфарміраваўшы такім чынам цэнтралізаваную ваенную і адміністрацыйна-тэрытарыяльную структуру Войска Запарожскага, якая атрымала ў гістарыяграфіі таксама назву Гетманшчына. *Запарожскімі* сталі называць усіх казакоў, якія пражывалі на тэрыторыі Гетманшчыны.

Зноскі
------

1. ↑  Запорожская Политическая наука: словарь-справочник (Электронное учебное пособие) / Авт. и сост. Санжаревский И. И. д.пол.н. проф. — Тамбов, 2010. — 1 CD-ROM. (м: ВНТИЦ, 2008. — № 50200800804).
2. ↑  Запорожская Сечь // Большой Энциклопедический словарь — 2000.
3. 1 2 3 4 5  БСЭ 1969—1978, *Голобуцкий В. А.* Запорожская Сечь. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFБСЭ1969—1978 (даведка)
4. ↑  Сечь Запорожская // Советская историческая энциклопедия : у 16 т. / под ред. Е. М. Жукова. — М. : Советская энциклопедия, 1969. — Т. 12 : Репарации — Славяне. — 972 стб.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Запарожскія казакі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85149662 |
**Раман Гургенавіч Балаян** (арм.: Ռոման Գուրգենի Բալայան, укр.: Роман Гургенович Балаян; нар. 15 красавіка 1941, Неркін-Аратаг) — украінскі рэжысёр, сцэнарыст. Народны артыст Украіны (1997), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1987).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 15 красавіка 1941 года ў сяле Неркін-Аратаг. У раннім дзяцінстве страціў бацьку, які знік без вестак на франтах Вялікай Айчыннай вайны. У 1959—1961 гадах быў акцёрам Сцяпанакерцкага армянскага драматычнага тэатра. У 1961—1964 гадах вучыўся на рэжысёрскім факультэце Ерэванскага тэатральнага інстытута, потым перавёўся на рэжысёрскі факультэт Кіеўскага дзяржаўнага інстытута тэатральнага мастацтва імя І. Карпенкі-Карага, які скончыў у 1969 годзе. За час навучання зняў некалькі кароткаметражных фільмаў.

Поўнаметражны рэжысёрскі дэбют — зняты ў 1973 годзе «Эфект Рамашкіна». У 1982 годзе зняў фільм «Палёты ў сне і наяве», які паглядзелі шэсць з паловай мільёнаў гледачоў, і пасля адзначаны Дзяржаўнай прэміяй СССР. Вядомасць Раману Балаяну прынеслі таксама тэлеверсіі спектакляў Маскоўскага тэатра «Сучаснік» «Хто баіцца Вірджыніі Вульф?» (1992), «Анфіса» (1993) і інш.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  *різні автори* Балаян Роман Ґурґенович — Інститут енциклопедичних досліджень НАН України, 2001. — ISBN 966-02-2075-8 Праверана 20 лістапада 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4201869'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2818964'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4532152'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Сучаснай Украіны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | GND: 172965519 · ISNI: 0000000048894171 · LCCN: nr93043271 · NKC: xx0151884 · VIAF: 78147965765884081162 |
**6 тысячагоддзе да н.э.** — прамежак часу ад 1 студзеня 6000 да н.э. да 31 снежня 5001 да н.э.. Немагчыма дакладна датаваць падзеі, якія адбыліся падчас гэтага тысячагоддзя, і ўсе згаданыя тут даты з’яўляюцца ацэнкамі, у асноўным заснаванымі на геалагічным і антрапалагічным аналізе.

Клімат
------

Згодна з тэорыяй чарнаморскага патопу, каля 5600 года да н. э. Чорнае мора напоўнілася салёнай вадой (прарыў праліваў Басфор і/або Дарданэлы). Пасля прарыву праліваў у вадаём улілося каля 12 500 км³ салёнай вады. Прэснаводнае ўнутранае возера пасля гэтага значна павялічылася па плошчы і ператварылася ў мора з салёнай вадой.

Каля 5500-5000 гадоў да н.э. на месцы Балтыйскага мора ўтварылася пасляледавіковае Літарынавае мора.

Археалагічныя культуры
----------------------

* Культура Мерымда ў Егіпце

---

|  |
| --- |
| 8 тысячагоддзе да н.э. — 7 тысячагоддзе да н.э. — 6 тысячагоддзе да н.э. — 5 тысячагоддзе да н.э. — 4 тысячагоддзе да н.э. |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кляро.
**Ігнацій Вікенцьевіч Кляро** (11 студзеня 1897, Віцебск — 13 ліпеня 1944) — савецкі ваенны дзеяч.

Біяграфія
---------

Удзельнік грамадзянскай вайны. У 1917 годзе — камандзір Чырвонагвардзейскага атрада ў г. Гельсінгфорс (Хельсінкі). У маі 1918 года — чырвонаармеец 1-га Віцебскага камуністычнага палка. Прымаў удзел у баявых дзеяннях на Паўночным фронце. З мая 1919 года служыў у Віцебскім запасным палку на пасадах камандзіра ўзвода, памочніка камандзіра і камандзіра стралковай роты, прымаў актыўны ўдзел у баявых дзеяннях супраць белафінаў, а затым у савецка-польскай вайне. У сакавіку 1921 года прымаў удзел у падаўленні Кранштацкага паўстання.

У 1921 годзе скончыў Пецяргофскія паўторныя курсы камандзіраў рот Ленінградскай ваеннай акругі, пасля заканчэння якіх ў ліпені таго ж года быў прызначаны на пасаду камандзіра роты ў 497-м Бутырскім, затым — на гэтую ж пасаду ў 496-м Баўманскім стралковых палках (56-я стралковая дывізія). У чэрвені 1922 года быў пераведзены ў 39-ы стралковы полк (5-я стралковая дывізія), у якім служыў на пасадах камандзіра ўзвода, памочніка камандзіра і камандзіра роты.

Пасля грамадзянскай вайны служыў у Сярэдняй Азіі. У снежні 1930 года быў прызначаны на пасаду памочніка камандзіра 111-га стралковага палка (37-я стралковая дывізія, Беларуская ваенная акруга). У чэрвені 1932 года быў пераведзены ў Ваенна-палітычную акадэмію, дзе служыў на пасадах выкладчыка, кіраўніка агульнавайсковай падрыхтоўкі і старшага выкладчыка.

У 1934 годзе скончыў Акадэмію імя М. В. Фрунзэ. У сакавіку 1938 года быў прызначаны на пасаду выкладчыка, а ў ліпені 1939 года — на пасаду малодшага выкладчыка кафедры тактыкі Ваенна-транспартнай акадэміі імя Л. М. Кагановіча, а ў студзені 1941 года — на пасаду выкладчыка тактыкі стралкова-тактычных курсаў «Выстрал».

У гады Вялікай Айчыннай вайны Ігнацій Вікенцьевіч — камандзір 242-й стралковай дывізіі на Заходнім фронце, намеснік начальніка і начальнік Галоўнага ўпраўлення фарміравання і камплектавання войскаў Чырвонай Арміі, намеснік камандуючага Сталінградскім і Данскім франтамі.

Званне «генерал-маёр» І. В. Кляро было прысвоена ў 1943 годзе.

13 ліпеня 1944 года генерал-маёр Ігнацій Вікенцьевіч Кляро загінуў, падарваўшыся на супрацьтанкавай міне. Пахаваны ў Паставах.

Узнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга, Айчыннай вайны I ступені, медалямі.

Літаратура
----------

* Кляро Игнат Викентьевич // Военачальники земли белорусской : энциклопедический справочник / Б. Д. Долготович. — Минск : БелЭн, 2005. — С. 144.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дайнека.
**Валерый Мікалаевіч Дайнека** (нар. 14 студзеня 1970, Светлагорск) — беларускі баскетбаліст. Майстар спорту міжнароднага класа СССР, чэмпіён, найлепшы гулец чэмпіянату Беларусі (1991-92/93). Выступаў за нацыянальную зборную Беларусі.

Кар’ера
-------

Выступаў за РТІ (1987—1988 і 1989—1993 гадах).
Сярэбраны прызёр чэмпіянату Расіі (1995/1996) у складзе «Дынама» Масква, бронзавы прызёр чэмпіянату Расіі 2002/2003 у складзе «Унікса» Казань, пяціразовы чэмпіён Расіі ў складзе БК «ЦСКА» Масква і «Урал-Грэйт» Перм (1996/1997, 1997/1998, 1998/1999), уладальнік Кубка ЦСКА Масква, двухразовы ўладальнік Кубка Расіі ў складзе «Унікса» Казань «Урал-Грэйт» Перм. Тройчы трапляў у першую пяцёрку зорак расійскага чэмпіянату, двойчы трапляў у пяцёрку найлепшых па гульні ў абароне. найлепшым замежны гулец чэмпіянату Расіі ў 1997 годзе, найлепшы гулец чэмпіянату Расіі ў складзе ЦСКА ў 1998 годзе.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны урадавай узнагародай «Медалём Ордэна за заслугі перад Айчынай II ступені». Бронзавы прызёр моладзевага чэмпіянату Еўропы ў складзе зборнай СССР 1987 года. Гуляў у чэмпіянаце Іспаніі ў сезоне 1993—1994 года і чэмпіянаце Грэцыі за клуб «ПАСК» г. Салонікі 2000—2001 гадах.

Зноскі
------

1. ↑  Лепшыя спартсмены **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 9 ліпеня 2021. Праверана 5 ліпеня 2021.
2. ↑  ДАЙНЕКО Валерий Николаевич

| ⛭Мужчынская зборная Беларусі — чэмпіянат Еўропы 1995 года |
| --- |
| Сцяг Беларусі | 
* 1 Руслан Байдакоў
* 2 Валерый Дайнека
* 3 Аляксандр Куль
* 4 Андрэй Крыванос
* 5 Генадзь Кузняцоў
* 6 Аляксей Альшэўскі
* 7 Аляксей Пынцікаў
* 8 Аляксандр Радзіёнаў
* 9 Аляксандр Сатыраў
* 10 Сяргей Светнік
* 11 Алег Юшкін
* трэнер: Аляксей Шукшын

 |

| ⛭Мужчынская зборная Беларусі — чэмпіянат Еўропы 1997 года |
| --- |
| Сцяг Беларусі | 
* 1 Руслан Байдакоў
* 2 Алег Кажанец
* 3 Сяргей Жалудок
* 4 Сяргей Светнік
* 5 Аляксей Пынцікаў
* 6 Дзмітрый Кузьмін
* 7 Дзяніс Коршук
* 8 Арсеній Кучынскі
* 9 Ігар Грышчук
* 10 Андрэй Клемезь
* 11 Уладзімір Шарко
* 12 Валерый Хаменя
* 13 Аляксей Альшэўскі
* 14 Валерый Дайнека
* 15 Сяргей Ткачэнка
* трэнер: Аляксандр Барысаў

 |
**Шызая чайка** (*Larus canus*) — від птушак з сямейства чайкавых (*Laridae*).

Апісанне
--------

Дарослая шызая чайка знешне вельмі падобная да маеўкі і дасягае велічыні да 43 см з размахам крылаў каля 120 см. Яе вага складае ад 300 да 550 г. апярэнне шызай чайкі мае белы колер, а верхні бок крылаў — шэры. Канцы крылаў — чорна-белыя, дзюба і лапкі пафарбаваныя ў жоўта-зялёны колер. Маладняк набывае гэтую афарбоўку толькі ва ўзросце трох гадоў. Самкі і самцы знешне не адрозніваюцца. Працягласць жыцця шызай чайкі можа дасягаць 25 гадоў. Яе крык гучыць як «кі-э» або «кі-а».

Распаўсюджанне
--------------

Шызая чайка жыве галоўным чынам на ўзбярэжжы мораў і толькі зрэдку сустракаецца ва ўнутрыкантынентальных вадаёмах. Сустракаецца ў Еўразіі і Паўночнай Амерыцы. Яе шчыльнасць даволі высокая ў Паўночнай і Цэнтральнай Еўропе. Некаторыя шызыя чайкі на зімоўку мігруюць у Міжземнамор'е ці Паўночную Афрыку.

Падвіды
-------

* Larus canus brachyrhynchus
* Larus canus canus Linnaeus, 1758
* Larus canus kamtschatschensis

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | Avibase · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Neotropical Birds · SeaLifeBase · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 00564820 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рудакоў.

**Канстанцін Іванавіч Рудакоў** (руск.: Константин Иванович Рудаков; 26 сакавіка 1891, Санкт-Пецярбург — 1949, Ленінград) — савецкі мастак-графік і педагог, член Ленінградскага Саюза мастакоў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 26 сакавіка 1891 года ў Санкт-Пецярбургу ў сям’і мастака-дэкаратара Марыінскага тэатра.

Займаўся ў прыватных студыях у П. Чысцякова і В. Савінскага, у «Новай мастацкай майстэрні» у М. Дабужынскага, Я. Лансерэ, Б. Кустодзіева. У 1918—1922 гадах вучыўся ў Акадэміі мастацтваў у Петраградзе (ПГСХУМ-ВХУТЕИН) на архітэктурным і маляўнічым факультэтах. Скончыў інстытут па майстэрні Д. Кардоўскага з прысваеннем звання мастака жывапісу.

З 1918 года ўдзельнічаў у выставах, быў сябрам «Свету мастацтва», «Абшчыны мастакоў», АХРР, член-заснавальнік «Таварыства жывапісцаў» (1928—1930). З 1932 года член Ленінградскага Саюза мастакоў. У 1920-я шмат працаваў у галіне сатырычнай графікі для часопісаў «Чыж», «Вожык», «Бегемот», «Смехач», «Кракадзіл». Пазней займаўся станкавай графікай, стварыўшы ў 1930-я гады серыі «нэпман», «Захад», «Аголеныя натуршчыцы». Вядомасць і прызнанне атрымаў як ілюстратар твораў рускай і еўрапейскай класікі: «Яўген Анегін» А. Пушкіна (1934), «Нана» Э. Заля (1935—1937), «Мілы сябар» Г. дэ Мапасана (1935—1937), «Шчаўкунок» А. Гофмана (1937), «Ганна Карэніна» (1942—1945) і «Вайна і мір» (1941—1948) Л. Талстога, «Рэвізор» М.Гогаля (1948), «Манон Леско» А. Прэво (1948) і іншых.

1929 да канца жыцця выкладаў у ЛИЖСА, а таксама на графічным аддзяленні Ленінградскага інстытута інжынераў камунальнага будаўніцтва. У 1938—1940 працаваў у Эксперыментальнай літаграфскага майстэрні ЛОСХ. У 1940-х стварыў эскізы касцюмаў да пастановак «Гора ад розуму» А. Грыбаедава для Ленінградскага акадэмічнага тэатра драмы імя А. С. Пушкіна, «Вяселле» А. Чэхава (1942) і «Шмат шуму з нічога» У. Шэкспіра (1943 г. не ажыццёўлена) для Ленінградскага тэатра эстрады. У гады Вялікай Айчыннай вайны і блакады стварыў серыю партрэтаў байцоў СПА, працаваў над тэатральнымі дэкарацыямі, выконваў жывапісныя пано для гарадскіх плошчаў і вуліц, супрацоўнічаў у часопісе «Костёр».

Зноскі
------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* Konstantin Ivanovič Rudakov // data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
2. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
3. ↑  Konstantin Ivanovich Rudakov // Artnet — 1998. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q874430'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q266566'></a>
4. ↑  Konstantin Ivanovič Rudakov // NUKAT — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11789729'></a>

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Гімнаспарангій дрыжалкападобны** (*Gymnosporangium tremelloides*) — від паразітычных грыбоў. Пасяляюцца на лісці раслін падсямейства яблыневыя.

Апісанне
--------

*Gymnosporangium tremelloides* разам з гімнаспарангій казацкаядлоўцавы (*Gymnosporangium sabinae*) развівае тэлейтаспоры на ядлоўцы (*Juniperus*). Гэта паражэнне носіць хранічны характар​​, і таму ядловец служыць пастаяннай крыніцай інфекцыі для яблыні і грушы. Гэтыя пладовыя расліны адыгрываюць ролю прамежкавага гаспадара, бо яны заражаюцца базідыяспорамі з ядлоўца.

Прыкладна ў ліпені на верхнім боку лісця яблыневых з’яўляюцца круглявыя чырванавата-аранжавыя плямы з дробнымі цёмнымі кропкамі. Гэтыя кропкі — спермагоніі грыба. Пазней на ніжнім боку лісця развіваюцца эцыдзіі ў выглядзе даўгаватых, конусападобных ці сасцападобных вырастаў, якія размяшчаюцца групамі. Пасля паспявання эцыдзіі разрываюцца зоркападобнымі расколінамі і з іх выкідаюцца эцыдзіаспоры.

У некаторыя гады пры моцным развіцці захворвання могуць пашкоджвацца не толькі лісце, але і парасткі з пладамі. На цэлым дрэве бывае цяжка выявіць непашкоджаныя лісці. Такое захворванне прыносіць істотную шкоду: дрэвы не даюць прыросту, плады не могуць развівацца і ападаюць раней часу.

Барацьба ў сельскай гаспадарцы
------------------------------

Каб не дапусціць масавага развіцця хваробы, трэба знішчаць зараснікі ядлоўцу побач з пладовымі садамі, а таксама апрыскваць дрэвы спецыяльнымі хімічнымі прэпаратамі. Паколькі прамежкавым гаспадаром віду з’яўляецца ядловец звычайны (*Juniperus communis*), трэба пазбягаць яго пасадак у арэале развядзення яблыневых садоў і іншых культур, якім шкодзіць *Gymnosporangium tremelloides*. Тое самае тычыцца і іншых відаў ядлоўца.

Зноскі
------

1. ↑  Gymnosporangium  (шведск.)
2. 1 2 3 4  Семейство Пукциниевые (Pucciniaceae)  (руск.)

Літаратура
----------

* *Снігіроў Г. С.* Гімнаспарангій // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гей (значэнні).
Гей-супольнасць у Аргентыне
**Гей** (англ.: gay) — англійскі прыметнік, які першапачаткова азначаў «бестурботны», «вясёлы», «яркі, тэатральны». Аднак у сучаснай англійскай мове (з 1960-х — 1970-х) гэта слова звычайна выкарыстоўваецца як назоўнік ці прыметнік, які пазначае аднаполую сексуальную арыентацыю — гомасексуальнасць.

У сваёй кнізе «Каханне нябеснага колеру» расійскі даследчык праблемы ўспрымання гомасексуальнасці грамадствам І. С. Кон піша: «Гей» — не проста мужчына, які кахае мужчын, а носьбіт асаблівай самасвядомасці, член адпаведнай субкультуры, абшчыны або арганізацыі, барацьбіт за свае грамадзянскія правы і г. д.

У англійскай мове слова «гей» можа быць выкарыстана для апісання рыс, асацыяваных з квірамі або з гомасексуаламі, як з мужчынамі, так і з жанчынамі, з субкультурай або ладам жыцця. У беларускай мове тэрмін «гей» ужываецца пераважна ў адносінах да мужчын-гомасексуалаў. Тэрмін лесбіянка, з іншага боку, выкарыстоўваецца і ў англійскай, і ў беларускай мове аднолькава гендарна-спецыфічна, пазначаючы гомасексуальных жанчын.

Гл. таксама
-----------

* Экс-гей
* Экс-экс-гей
* Гейдар
* Гей-фрэндлі
* Часопіс *Форум Лямбда*

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Leap, William (1995). *Beyond the Lavender Lexicon: Authenticity, Imagination, and Appropriation in Lesbian and Gay Language*. Taylor & Francis. p. 360. ISBN 2-88449-181-3.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тэйт.
**Кэтрын Тэйт** (англ.: Catherine Tate; пры нараджэнні — **Кэтрын Форд**; нар. 5 снежня 1969, Блумсберы, Лондан, Вялікабрытанія) — брытанская актрыса, комік і сцэнарыст, стваральніца шэрагу запамінальных вобразаў, якія занялі трывалыя месцы ў гісторыі брытанскай камедыі.

Першым чынам вядомая як грубая пенсіянерка і нявыхаваная школьніца, якая праславілася сваімі дзёрзкімі адказамі каралеве Лізавеце II і 73-му прэм’ер-міністру Вялікабрытаніі, з «Шоу Кэтрын Тэйт», спадарожніца Уладара Часу Дона Ноўбл з "Доктара Крэм з «Офіса» і настаўніца французскай мовы Сара Постэрн з «Вялікай школы».

Уладальніца каля дваццаці ўзнагарод і яшчэ столькіх жа намінацый, у тым ліку на тэлепрэміі BAFTA і «Эмі».
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Барнс.

**Эрык Рэндальф (Рэндзі) Барнс** (англ.: Eric Randolph Barnes, нар. 16 чэрвеня 1966 года) — амерыканскі лёгкаатлет, які спецыялізаваўся ў штурханні ядра. Рэкардсмен свету ў 1990—2021 гадах.

Заваяваў сярэбраны медаль Алімпіяды 1988 года, прайграўшы толькі 8 см Ульфу Тымерману. 20 студзеня 1989 года, на спаборніцтвах у Лос-Анджэлесе ўсталяваў сусветны рэкорд у памяшканні — 22,66 м, які быў пераўзыдзены 18 чэрвеня 2021 г. падчас нацыянальнага адбору ў ЗША Раянам Крузерам, які штурхнуў ядро на 23,99 м годзе ўстанавіў сусветны рэкорд на адкрытым паветры, паказаўшы вынік 23,12 м. Неўзабаве пасля рэкорду, на спаборніцтвах у Швецыі ён здаў допінг-пробу, якая аказалася станоўчай. У яго крыві знайшлі забаронены прэпарат метылтэстастэрон. За гэта ён быў адхілены ад спаборніцтваў на 27 месяцаў. Праз дыскваліфікацыю прапусціў алімпійскія гульні 1992 года. Выйграў Алімпійскія гульні 1996 года з вынікам 21,62 м. У 1998 годзе быў пажыццёва дыскваліфікаваны за ўжыванне андрастэндыёна.

Зноскі
------
Анімаваны прыклад гульніАнімаваны прыклад гульні
**Крыжыкі-нулікі** — гульня на паперы для двух ігракоў, адзін з якіх гуляе **O** (нулікамі), а другі — **X** (крыжыкамі). Ігракі па чарзе ставяць, кожны свой значак, на полі 3x3. Традыцыйна першы ход робяць **X**. Той з супернікаў, хто здолее выставіць свае значкі ў адзін шэраг: па гарызанталі, вертыкалі ці дыяганалі — раней за другога, выйграе гульню.

У гэтай партыі выйграе першы ігрок, X:

Крыжыкі-нулікі, выйграе XКрыжыкі-нулікі, выйграе X
А гэта прыклад «нічыйнай» партыі:

Крыжыкі-нулікі, нічыяКрыжыкі-нулікі, нічыя
Гуляючы ў *крыжыкі-нулікі*, вельмі хутка можна выявіць, што пры пэўнай ступені ўважлівасці абодвух ігракоў любая партыя вядзе да нічыёй, у якім бы месцы не быў бы пастаўлены першы крыжык. Таму найчасцей за ўсё ў гэту гульню гуляюць малыя дзеці; калі ім адкрываецца стратэгія бяспройгрышнай гульні, яны пераходзяць да болей разумова вытанчаных гульняў, такіх як, напрыклад, *кропкі*.

Варыянты першых двух хадоў для гульні ў *крыжыкі-нулікі*
Прастата гульні робяць яе ідэальнай у якасці педагагічнага інструмента для навучання прынцыпам тэорыі гульняў і таксама галіны штучнага інтэлекту, якая вырашае праблемы пошуку і пабудовы дрэваў гульні. Не прадстаўляецца складаным напісанне камп’ютарнай праграмы для дасканалай гульні ў *крыжыкі-нулікі*, трэба падлічыць 765 істотна адрозных пазіцый, ці 26 830 магчымых варыянтаў гульні. Усяго магчымыя 255168 варыянтаў гульні, за выняткам сіметрычных.

Першая вядомая камп’ютарная гульня, *OXO* (1952), створаная для камп’ютара EDSAC дэманстравала дасканалыя варыянты гульні ў *крыжыкі-нулікі* супраць любых апанентаў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Крыжыкі-нулікі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Micrommata virescens** — від павукоў з сямейства *Sparassidae*, распаўсюджаны ў Палеарктыцы. Яго ахоўная зялёная афарбоўка тлумачыцца прысутнасцю біліну мікраматабіліну і яго водарастваральных вытворных у гемалімфе, тканкавай вадкасці і жаўтку аацытаў.

Апісанне
--------

Самцы дасягаюць даўжыні ад 8 да 10 мм, самкі — ад 12 да 15 мм. Галавагрудзі і ногі абодвух палоў яркага травяніста-зялёнага колеру, таксама брушка самкі. У самца на брушку маецца доўгая чырвоная паласа, да якой прымыкаюць дзве жоўтыя паласы. Далей па баках ідуць яшчэ дзве чырвоныя паласы.

Спярша дзіцяняты таксама зялёнага колеру, аднак, перад зімоўкай іх афарбоўка набывае жоўта-карычневы, трохі зялёны колер з чырванаватымі крапінамі, якія месцамі ўтвараюць паласаты малюнак.

Працягласць жыцця павукоў складае прыкладна 18 месяцаў.

Распаўсюджанне
--------------

Шырока распаўсюджаны ў Палеарктыцы, перш за ўсё, на поўдні — Каўказе, Кітаі, поўдні Сібіры і Далёкага Усходу, Украіне. Гэта цеплалюбівая жывёла жыве ў светлых лісцяных лясах, на ўскрайку лесу ці на парослым хмызняком сухім газоне.

Спосаб жыцця
------------

Павук палюе днём, чакаючы сваю здабычу ў траве або кустах. Сетку з павуціння не будуе.

Дарослых жывёл можна сустрэць пераважна ў маі і чэрвені, самка адасабляцца ўжо ў жніўні. Спараванне адбываецца таксама, як у павукоў-ваўкоў. Самец узбіраецца на самку спераду, нахіляецца ўніз у бок і ўводзіць цымбіум. Хоць членік уводзіцца аднаразова, сам працэс спарвання можа працягвацца некалькі гадзін. Затым самка будуе са звязанага павуціннем лісця гняздо, якое прымацоўвае часцей над зямлёй і ахоўвае да моманту з’яўлення нашчадкаў. Яйцы таксама зялёныя.

Галерэя
-------

* Самка M. virescensСамка *M. virescens*
* M. virescens у натуральным асяроддзі*M. virescens* у натуральным асяроддзі
* Самец M. virescens на жвіравай дарожцыСамец *M. virescens* на жвіравай дарожцы
* M. virescens на газеце*M. virescens* на газеце
* Micrommata virescens*Micrommata virescens*

Зноскі
------

1. ↑  *Platnick, Norman I.*. Fam. Sparassidae **(нявызн.)**. *The World Spider Catalog, Version 12.5*. New York, NY, USA:  American Museum of Natural History (10 снежня 2011). doi:10.5531/db.iz.0001. Архівавана з першакрыніцы 18 снежня 2012. Праверана 22 красавіка 2012.
2. ↑  *A. Holl & W. Rüdiger* Micromatabilin, a new biliverdin conjugate in the spider, *Micromata rosea* [sic] (Sparassidae)(англ.) // *Journal of Comparative Physiology B: Biochemical, Systemic, and Environmental Physiology* : journal. — 1975. — Т. 98. — № 2. — С. 189—191. — DOI:10.1007/BF00706130
3. ↑  *G. S. Oxford & R. G. Gillespie* Evolution and ecology of spider coloration(нявызн.) // *Annual Review of Entomology*. — 1998. — Т. 43. — № 1. — С. 619—643. — DOI:10.1146/annurev.ento.43.1.619 — PMID 15012400.
4. ↑  Hänggi, Ambros; Stöckli, Edi; Nentwig, Wolfgang, 1995. *Lebensräume Mitteleuropäischer Spinnen.* Miscellanea Faunistica Helvetiae — Centre suisse de cartographie de la faune, Neuchatel. ISBN 2-88414-008-5

Літаратура
----------

* Heiko Bellmann: *Kosmos-Atlas Spinnentiere Europas*, 1997, ISBN 3-440-07025-5
**Махмуд Газневі** (узб.: Mahmud Gʻaznaviy; перс.: محمود غزنوی; 2 кастрычніка 971 — 30 красавіка 1030) — эмір і падзішах дзяржавы Газневідаў з 998 года. Пры ім дзяржава дасягнула найбольшай магутнасці. Здзейсніў 17 паходаў у Паўночную Індыю. Найбуйнейшы прадстаўнік цюркскай мусульманскай дынастыі Газневідаў.

Біяграфія
---------

Паходзіў з шляхетных гвардзейцаў-гулямаў, якія служылі пры двары Саманідаў. Перайшоў Гіндукуш і пасяліўся ў Газні, дзе абвясціў сябе заснавальнікам новай дынастыі ў 998 годзе. У выніку заваявальных паходаў пад сцягам джыхаду падпарадкаваў сваёй улады Усходні Іран, паўднёвую частку Сярэдняй Азіі, Харэзм. Праславіўся спусташальнымі паходамі на Індыю.

Першае ўварванне ў Індыю распачаў у 1001 годзе, калі супраць яго выступіў лахорскі раджа Джайпал. У бітве пад Пешаварам 28 лістапада 1001 года індыйскае войска было разгромлена, а сам Джайпал скончыў жыццё самагубствам. Пасля гэтага да 1026 года Газневі здзейсніў яшчэ 16 паходаў на Індыю. У выніку гэтых паходаў мусульмане авалодалі багаццямі ўсяго Джамна-Ганскага міжрэчча, а таксама княства Анхілвара (сучасны Гуджарат). Армія Махмуда Газневі разбурала храмы, захоплівала назапашаныя скарбы, збірала даніну з заваяваных абласцей і сыходзіла назад. Тэрыторыя, якая зазнала экспансію Махмуда Газневі, велізарная — ад Спмнатха на захадзе да Канауджа (на Гангу) на ўсходзе. Канауджская дзяржава ў выніку гэтых нашэсцяў распалася. Аднак непасрэдна ў склад сваёй дзяржавы Газневі ўключыў толькі Пенджаб і Кашмір.

Дзясяткі тысяч захопленых рамеснікаў, пасля дастаўленых у сталіцу Газневідаў — горад Газні — упрыгожылі яго вялікай колькасцю архітэктурных збудаванняў і іншых твораў мастацтва. У часы Газневі шырокае распаўсюджанне атрымаў суфізм.

Зноскі
------

1. ↑  Mahmud von Ghazni // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>


| ?Махмуд Газневі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Махмуд Газневі |  | Себук-Тэгін[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| EGAXA: vtls002829019 · GND: 119069970 · ISNI: 0000000054919072 · LCCN: n50038620 · NKC: jo2009330644 · LIBRIS: 260676 · SUDOC: 124601057 · VIAF: 77557786 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Яцкевіч.
**Мадэст Яцкевіч** (1 мая 1894, Паставы, сёння Віцебская вобласць — 27 лютага 1971) — беларускі рэлігійны дзеяч на эміграцыі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і праваслаўнага святара. У 1913 г. скончыў Віленскую гімназію і падчас Першай сусветнай вайны настаўннічаў на Віленшчыне. У 1921 г. рукапакладзены ў сан святара і да 1939 г. працаваў у розных парафіях Віленскай епархіі. Падчас Другой сусветнай вайны — у кляштары Св. Духа ў Вільні.

У 1944 г. выехаў у Аўстрыю, а пазней — у Аргенціну. У 1956 г. перабраўся ў Мельбурн (Аўстралія), дзе ў 1957 г. прыняў манаскі сан з рук архіепікапа Сергія. Адразу далучыўся да жыцця беларускай грамады. У 1958 г. арганізаваў у Мельбурне парафію Трох Віленскіх мучанікаў Беларускай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы (БАПЦ).

Займаўся актыўнай выдавецкай дзейнасцю — 1960 г. апрацаваў і выдаў «Каціхізіс, або Навука веры», Стары і Новы Запаветы, нарыс «Даведкі з гісторыі аўтакефаліі Беларускай Праваслаўнай Царквы», запачаткаваў выданне часопісу «Наша Царква» як друкаванага органа БАПЦ у Аўстраліі. У жніўні 1962 г. пасля непаразумення з архіепіскапам Сергіем перайшоў у юрысдыкцыю Сусветнага Патрыярхата і працягваў душпастырскую дзейнасць у новастворанай беларускай парафіі Св. Еўфрасінні Полацкай у Мельбурне. Да самай смерці выдаваў часопіс «Праваслаўным шляхам».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Гардзіенка, Н.* Беларусы ў Аўстраліі: да гісторыі дыяспары / Натальля Гардзіенка; Прадмова І. Сурвіллы. — Мн.: Беларускі кнігазбор, 2004. — 468 с. [4] арк. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 3). — С. 442—443.
**Tibellus oblongus** — від павукоў сямейства *Philodromidae*.

Распаўсюджанне
--------------

Від распаўсюджаны ў Еўропе, Паўночнай Афрыцы, на Блізкім Усходзе, Каўказе і Закаўказзі, ў Сярэдняй і Паўночнай Азіі на ўсход да Японіі. Жыве ў разнастайных біятопах, але аддае перавагу добра асветленым сонцам участкам, такім як вільготныя лугі, набярэжныя або пустыні, асабліва на пясчанай глебе.

Апісанне
--------

Цела даўжынёй 8-10  мм. Вонкава падобны на павукоў з роду *Tetragnatha* сямейства *Tetragnathidae* сваімі выцягнутым жыватом і нагамі, прыціснутымі да цела ў стане спакою. Асноўная афарбоўка самкі — светла-жоўта-карычневая, пасярэдзіне спераду і ззаду цела маецца цёмна-карычневая падоўжная паласа, бакі жывата таксама прыцемненыя, паміж цёмнымі падоўжнымі палосамі ёсць больш светлыя, вузейшыя падоўжныя палосы і ў задняй частцы жывата дзве або радзей чатыры чорныя кропкі. Самец афарбаваны значна цямней і кантрасней. Асноўны колер самца — светла-шэры з амаль чорнымі падоўжнымі палосамі.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* *Tibellus oblongus* ў Сусветным каталогу павукоў
**Грузд жоўты** (*Lactarius scrobiculatus*) — шапкавы базідыяльны грыб з роду млечнік сямейства сыраежкавых.

Апісанне
--------

Шапка дыяметрам 8—20 см, спачатку плоскапукатая, потым лейкападобная, з завернутым або апушчаным уніз касматым, густаапушаным краем, слізкая, брудна-жоўтая, з больш цёмнымі канцэнтрычнымі зонамі. Мякаць тоўстая, вельмі шчыльная, светла-жаўтаватая, пры націсканні і на паветры цямнее, з белым, на паветры серна-жоўтым едкім млечным сокам, са слабым пахам садавіны. Пласцінкі каротказыходныя, частыя, вузкія, белаватыя або жаўтаватыя, пры націсканні брудна-рыжаватыя. Ножка кароткая, тоўстая, цыліндрычная, роўная або звужаная да асновы, у спелых грыбоў пустая, жаўтаватая ці ледзь бураватая, са шматлікімі бураватымі авальнымі і выцягнутымі плямамі-ўмяцінамі. Споры амаль шарападобныя, светла-вохрыстыя, дробнабародаўчатыя. Споравы парашок крэмавы.

Пашырэнне
---------

Расце групамі ў вільготных месцах у хвойных лясах. На Беларусі пладаносіць у ліпені—верасні.

Выкарыстанне
------------

Ядомы грыб. Спажываецца солены (перад засолкаю вымочваюць або адварваюць, каб не было гаркаты).

Літаратура
----------

* *Б. М. Прусакова.* Грузды // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · Mycobank · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776160304 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пустынкі.

**Пусты́нкі** (трансліт.: *Pustynki*, руск.: Пустынки) — былая вёска ў Мсціслаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіла ў склад Ходасаўскага сельсавета.

Геаграфія
---------

Вёска знаходзілася за 10 км на поўнач ад Мсціслава, 105 км ад Магілёва, 29 км ад чыгуначнай станцыі  Ходасы на лініі Орша-Цэнтральная — Крычаў I.
  
Рэльеф раўніна-ўзгорысты. Праз вёску цячэ рака Аслянка (прыток ракі Сож). 
  
Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе і далей па шашы Мсціслаў — Магілёў.

Гісторыя
--------

Пустынскі манастыр у 1909 годзе
Вёска ўзнікла ў сувязі з заснаваннем тут у 1380 годзе Пустынскага Успенскага манастыра, які з'яўляецца помнікам архітэктуры. 
  
У 1500 годзе сяло ў Мсціслаўскай воласці, уласнасць манастыра. Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе ў складзе Расійскай імперыі. У 1785 годзе ў Мсціслаўскім павеце, 12 двароў, 131 жыхар, млын. У 1850 годзе ў Аслянскай воласці Мсціслаўскага павета, 20 двароў, 124 жыхары.
  
У XVIII — XIX стагоддзях дзейнічала царква, у 1870 годзе адкрыта царкоўнапрыходская школа. Паводле перапісу 1897 года 36 двароў, 184 жыхары. У манастыры было 5 двароў, 64 жыхары, вадзяны млын, сукнавальня, царкоўнапрыходская школа, 3 мураваныя царквы, 2 капліцы. У 1909 годзе 42 двары, 234 жыхары. 
  
З 17 ліпеня 1924 года ў складзе БССР. На базе дарэвалюцыйнай створана працоўная школа 1-й ступені, размяшчалася ў былым манастыры (у 1926 годзе 80 вучняў). У 1926 годзе 8 двароў, 57 жыхароў. У 1931 годзе арганізаваны калгас «Колас», які абслугоўвала Мсціслаўская МТС імя Кірава. З 20 лютага 1938 года ў Магілёўскай вобласці.
  
У Вялікую Айчынную вайну з 14 ліпеня 1941 года да 28 верасня 1943 года вёска пад акупацыяй Германіі. Пасля вызвалення некаторы час працаваў дзіцячы дом. У 1976 годзе далучана вёска Зялёны Лес.
У 1990 годзе 3 гаспадаркі, 4 жыхары, у складзе саўгаса «Мсціслаўскі» (цэнтр — горад Мсціслаў).

Насельніцтва
------------

* 1785 год — 12 двароў, 131 жыхар
* 1850 год — 20 двароў, 124 жыхары
* 1897 год — 36 двароў, 184 жыхары (у манастыры 5 двароў, 64 жыхары)
* 1909 год — 42 двары, 234 жыхары
* 1926 год — 8 двароў, 57 жыхароў
* 1990 год — 3 гаспадаркі, 4 жыхары

Планіроўка
----------

Традыцыйныя драўляныя сялянскія сядзібы былі пастаўлены ўздоўж мясцовай дарогі.

Зноскі
------

1. ↑  *Рапановіч, Я. Н.* Слоўнік назваў населеных пунктаў Магілёўскай вобласці / Я. Н. Рапановіч; Рэд. П. П. Шуба. — Мінск: Навука і тэхніка, 1983. — 240 с.
2. ↑  Пустынкі // Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 7, кн. 3. Магілёўская вобласць / рэдкал.: Т. У. Бялова (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2009. — С. 72-73. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-11-0452-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Рэнэ Мушот** (фр.: René Mouchotte; 21 жніўня 1914-27 жніўня 1943) — лётчык Другой сусветнай вайны, які загінуў за вызваленне Францыі. Дзеяч Свабоднай Францыі. Афіцэр FAFL. Першы француз, які камандаваў эскадрылляй Каралеўскіх ВПС, 341-й эскадрылляй Biggin Hill.

15 мая 1943 года на чале свайго атрада збіў над Францыяй «Фоке-Вульф». 17 мая, зноў на чале свайго падраздзялення, ён збіў Messerschmitt BF109 G над Канам.

27 жніўня 1943 года ён вылецеў на апошняе заданне. Ён знік над Ла-Маншам падчас місіі па абароне 187 амерыканскіх бамбавікоў B-17 8-га ВПС ЗША, якія здзяйснялі першы дзённы налёт на блокгаўз Эперлек. Цела было знойдзена на пляжы Вестэндэ, у прыморскай вёсцы ў камуне Мідэлкерке ў Бельгіі, 3 верасня наступнага года. Ідэнтыфікаваны толькі ў сакавіку 1949 года, пахаваны на могілках Пер-Лашэз.

Зноскі
------

1. 1 2  René Mouchotte // Babelio — 2007.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2877812'></a>
2. ↑  René Mouchotte // *(unspecified title)*

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 135837760 · GND: 1217685677 · ISNI: 0000000119505250 · LCCN: n2003011033 · SUDOC: 057761639 · VIAF: 63379192 |

 |
**Мойша Гутман** (Каменштэйн; 21 верасня 1883 ці 1888, Вяпрай — 20 чэрвеня 1938) — яўрэйскі дзеяч Беларусі і Украіны.

Нарадзіўся ў сям’і гандляра Лейбы, атрымаў рэлігійнае выхаванне. У 1907 годзе здаў іспыт на памочніка аптэкара. З 1902 года ў рабочым руху, член партыі Паалей-Цыён, далей, паслядоўна, партыі сіяністаў-сацыялістаў, аб’яднанай партыі, Бунда і камуністычнай партыі. Жыў у Лодзі і Варшаве, некалькі разоў арыштаваны. Нелегальна жыў у Пінску, Гомелі, Менску, Кіеве, Адэсе У 1917 годзе браў удзел у стварэнні савета ў Адэсе, быў членам Украінскай цэнтральнай рады (у ліпені-жніўні) і Савета нацыянальных сацыялістычных партый Расіі. У верасні 1917 года прадстаўляў яўрэйскія нацыянальныя арганізацыі на Усерасійскай Дэмакратычнай нарадзе ў Петраградзе. З канца 1917 года — член Выканаўчага камітэта Рады Першага Усебеларускага з’езда. Пасля быў членам Народнага сакратарыята БНР ад яўрэйскай нацыянальнай меншасці. У маі 1918 года быў членам дэлегацыі ў правах замежных перамоў БНР. Першая Устаўная грамата была напісана ў яго доме і, як мяркуецца, пад яго рэдакцыяй.

У 1918—1925 жыў у Варшаве. Дзяяч прафсаюзных школ. На пачатку 1925 выехаў у СССР, жыў у Харкаве і Маскве. Супрацоўнік арганізацый Гезэрд і Гезкульт. Першая пашырала сярод яўрэяў земляробства, пры другой працавалі тэатр і выдавецтва. Падтрымліваў калектывізацыю.

Арыштаваны і расстраляны у 1938.

Упершыню выступіў у друку ў віленскай газеце, якую і рэдагаваў, «Хронік фун Пойле-ціен» (1903), друкаваўся ў савецкім выданні «Ройтэ вэлт», рэдактар харкаўскага «Юнгер шлоглер» (1931-32). Пераклаў з рускай мовы на ідыш «Аднаго сярод дзікуноў» Лебедзева пра Міклуху-Маклая. Псеўданімы: Балтыкаліс, Б. Зеліковіч, Маген.

Царскія і польскія ўлады арыштоўвалі яго 15 разоў.

Літаратура
----------

* Ляхоўскі У. Ямкова В. Маісей Гутман: яўрэй, што стаяў ля вытокаў БНР і УНР // Наша гісторыя, № 2, 2019, с.20-24. ISBN 2617—2305
* Gutman, Moyshe // Лексікон фун дэр наер ідэшэ літэратур.

Зноскі
------

1. ↑  Майсей Гутман: яўрэй, што стаяў ля вытокаў БНР і УНР
2. 1 2  Каменштейн Моисей Львович
**Дом па Мінскай вуліцы, 17** — будынак у Оршы.

Гісторыя
--------

Уключаны ў фрагмент забудовы вуліцы ў пачатку XX ст.

Напярэдадні «Дажынак» 2008 года кіраўніцтва горада вырашыла пазбавіцца ад дамоў № 17 і 19, кожны з якіх выстаўляўся на аўкцыён за 160 млн беларускіх рублёў, але іх ніхто не набыў, а грошай на іх рамонт і аднаўленне не было. У 2007 годзе рыхтавалася рашэнне па разборцы дома, былі запрошаны спецыялісты з кафедры архітэктуры Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта, якія абследавалі дамы № 17 і 19 і далі заключэнне, што іх канструкцыі маюць 100 % знос, таму ніякаму рамонту і аднаўленню не падлягаюць. Праз скандал 1 лістапада Аршанскі гарвыканкам адмяніў сваё папярэдняе рашэнне і выставіў будынак на аўкцыён, на якім будынак быў прададзены.

Над гістарычным будынкам быў надбудаваны высокі паверх з мансардай, стылістыка якога не адпавядае гістарычнаму аб’ёму. Цяпер у будынку размяшчаецца магазін мэблі.

Архітэктура
-----------

Меў двухпавярховы аб’ём пабудаваны з чырвонай цэглы, пакаты дах. Дом выцягнуты ўздоўж вуліцы і павернуты да яе галоўным фасадам. Яго рытм ствараюць рады лучковых акон і 2 дзвярныя праёмы. Фасад дэкарыраваны клінападобнымі аркамі, лапаткамі, філёнгамі, рустам, сандрыкамі, выкананымі сродкамі цаглянай муроўкі. Тарцовыя фасады глухія, без праёмаў і архітэктурнага дэкору. Дом папярочным калідорам падзелены па 2 палавіны.

Зноскі
------

1. ↑  Орша: чыноўнікі супраць гістарычнай спадчыны. Юрка Аршыца. 28/12/07

Літаратура
----------

* *А. М. Кулагін.* 135. Забудова вуліцы Мінскай // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па Мінскай вуліцы, 17 (Орша)