recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ва́цлаў Бе́неш** (псеўданім — **Трэ́бізскі**) (чэшск.: Václav Beneš Třebízský, 27 лютага 1849, Трэбіз (цяпер раён Кладна, Сярэднячэшскага края Чэшскай Рэспублікі) — 20 чэрвеня 1884, Марыенбад) — чэшскі пісьменнік і каталіцкі святар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і краўца. Вучыўся ў гімназіі ў Сланах і Празе. Затым вывучаў багаслоўе ў Празе. У 1875 быў пасвечаны ў святары. Служыў спачатку ў прыходзе каля г. Бераўн, з 1876 — у Клецанаў каля Прагі.

Захварэў на сухоты, і нягледзячы на неаднаразовыя паездкі на курорты Еўропы, памёр падчас лячэння ў Марыенбадзе ў 1884 годзе. Цела нябожчыка было перавезена ў Прагу і пахавана на Вышаградскіх могілках.

Творчасць
---------

Бюст В. Б. Трэбізскага ў Клецанах
Трэбізскі — раманіст і апавядальнік, поўны любові да народа і ідэалізму. Аўтар твораў з гісторыі Чэхіі. Падобна Алаісу Ірасеку, стварыў шэраг гістарычных раманаў, якія адлюстроўваюць рух гусітаў, перыяд аўстрыйскага валадарства («цемры») і нацыянальнага адраджэння, але таксама апісваў іншыя перыяды чэшскай гісторыі ад ранніх вытокаў дзяржавы да XIX стагоддзя. Дзеянне многіх гістарычных прац Трэбізскага адбываецца ў рэгіёне, дзе нарадзіўся аўтар.

Творы пісьменніка карысталіся вялікай папулярнасцю ў чэшскім грамадстве.

Абраная бібліяграфія
--------------------

### Раманы

* *Královna Dagmar* (Гісторыя жыцця Дагмар, дачкі караля Отакара I, якая выйшла замуж за дацкага караля Вальдэмара II Пераможнага);
* *Anežka Přemyslovna* (Гісторыя Багеміі у часы кіравання Вацлава I);
* *V podvečer pětilisté růže* (Раман з эпохі імператара Рудольфа II пра заняпад славутага графскага сямейства Розенбергаў);
* *Bludné duše* (Раман пра вялікае паўстанне 1775 года).

### Зборнікі гістарычных апавяданняў

* *V červáncích kalicha*
* *V záři kalicha*
* *Pod doškovými střechami*
* *Z různých dob*
* *Ze sázavských letopisů*
* *Z pověstí karlštejnského havrana*
* *Pobělohorské elegie*
* *Povídky starého zbrojnoše a jiné obrázky z naší minulosti*

Зноскі
------

1. ↑  Czech National Authority Database Праверана 30 жніўня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. 1 2 3  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
3. 1 2 3 4  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вацлаў Бенеш Трэбізскі
* Václav Beneš Třebízský (чэшск.)
**Мануа** або **Маноа** (самоан.: *Manu’a tele*) — архіпелаг ва ўсходняй частцы астравоў Самоа. Уваходзіць у склад Амерыканскага Самоа. Плошча — 59 км². Насельніцтва — 1378 чал. (2000 г.), у асноўным самоанцы.

Геаграфія
---------

Архіпелаг Мануа складаецца з 4 гарыстых астравоў вулканічнага паходжання, самы вялікі з якіх — востраў Таў. На ім знаходзіцца найвышэйшы пункт — гара Лата (969 м).

Гісторыя
--------

У мінулым на астравах Мануа кіравалі спадчынныя правадыры *Ту’і Мануа*, якія вялі свой род ад танганскіх *Ту’і Тонга*.

У 1904 г. анексаваны ЗША.

У наш час на астравах развіваецца турызм.

Спасылкі
--------

* Даведнік для вандроўнікаў
* Афіцыйная турыстычная старонка Архівавана 3 мая 2013.
**Чарнакорань пурпуровы** (*Podospermum purpureum*) — від раслін роду *Podospermum* сямейства Астравыя (*Asteraceae*).

Батанічнае апісанне
-------------------

Батанічная ілюстрацыя
Кветка
Шматгадовая травяністая расліна з простым або ў верхняй частцы галінастым сцяблом вышынёй 15-45 (80) см і чорным вертыкальным маршчыністым сцеблакоранем (каўдэксам), каранёвая шыйка якога густа пакрыта шчацінкападобнымі валакністымі рэшткамі ліставых чаранкоў. Лісце вузкалінейнае, плоскае або жалобчата-трохграннае, голае або злёгку павуцініста апушанае. Язычковыя кветкі светла-пурпуровыя або фіялетава-ружовыя, з пахам ваніліну, сабраны ў невялікія кошыкі на канцах сцёблаў і галінак. Абгорткі чарапіцавыя, прадаўгавата-цыліндрычныя. Плод — сямянка з чубком. .

Арэал
-----

Сярэдняя і Усходняя Еўропа, Міжземнамор’е, поўдзень Заходняй Сібіры, поўнач Сярэдняй Азіі. Рэліктавы лесастэпавы від, які знаходзіцца ў Беларусі ў ізаляваных лакалітэтах і астраўных месцах пасялення за паўночнай мяжой арэала. Сустракаецца ў Брагінскім, Буда-Кашалёўскім, Гомельскім і Добрушскім раёнах.

Выкарыстанне
------------

Раней лічылася, што чарнакорань пурпуровы дапамагае пры ўкусе шалёнага сабакі.

Ахова
-----

Уключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі 1-га і 2-га выданняў (1981, 1993). Ахоўваецца ў Польшчы.

У Беларусі знаходзіцца пад аховай у Шабрынскім біялагічным заказніку.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. 1 2 3 4  КОЗЕЛЕЦ ПУРПУРОВЫЙ Архівавана 18 снежня 2016.  (руск.)
4. ↑  Батанічны слоўнік Аненкава

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мурына.

**Ларыса Аляксандраўна Мурына** (22 сакавіка 1936, в. Куляшыха, Хараўскі раён, Валагодская вобласць, Расія — 20 чэрвеня 2017) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі навучання рускай мове. Доктар педагагічных навук (1986), прафесар (1987).

Біяграфія
---------

Скончыла Баранавіцкі настаўніцкі інстытут (1955), Азербайджанскі педагагічны інстытут моў (кваліфікацыя «Настаўнік рускай мовы і літаратуры», 1963).

Працавала ў Ружанскай сярэдняй школе (Брэсцкая вобласць), школах і вышэйшых навучальных установах г. Баку (Азербайджан), Беларускім дзяржаўным універсітэце (1970—2005, філалагічны факультэт, кафедра рыторыкі і методыкі выкладання мовы і літаратуры, прафесар, у 1988—2003 — загадчык кафедры, 1996—2002 — дэкан факультэта), Нацыянальным інстытуце адукацыі Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (з 2005, лабараторыя гуманітарнай адукацыі, галоўны навуковы супрацоўнік).

Навуковыя інтарэсы: культура маўлення; рыторыка; тэорыя і методыка выкладання рускай і беларускай моў; беларуска-рускія моўныя ўзаемадзеянні.

Узнагароды
----------

Званне «Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь» (2001).

Бібліяграфія
------------

* Методические основы обучения культуре русской речи в школах Белоруссии : автореферат диссертации … доктора педагогических наук : 13.00.02 / Мурина Лариса Александровна. ― Москва, 1985.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Германовіч І. К.* Мурына Ларыса Аляксандраўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 36. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
* Мурина Лариса Александровна // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 5. — С. 266.
* Мурына Ларыса Аляксандраўна // Прафесары і дактары навук Беларускага дзяржаўнага універсітэта, 1921—2001. — Минск, 2001. — С. 201—202.
| Зеленалужская лінія |
| --- |
| умоўныя абазначэнні |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | *Лагойская (праект)* |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | *Зялёны Луг (праект)* |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | *Івана Мележа (праект)* |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | *Парк Дружбы Народаў (праект)* |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | *Камароўская (праект)* |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | *Пярэспа (праект)* |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | *Прафсаюзная (праект)* |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Юбілейная плошча |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Плошча Францішка Багушэвіча |
|  |  | 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Вакзальная |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 | Доступ для людзей з абмежаванымі магчымасцямі | Кавальская Слабада |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Аэрадромная |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Немаршанскі Сад |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | ЦЧ-3 «Слуцкае» |
|  |  | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |  | Слуцкі Гасцінец |
|  |  |  |  |  |  |  |

 |

**Кавальская Слабада** (трансліт.: *Kavaĺskaja Slabada*) — станцыя першай чаргі Зеленалужскай лініі Мінскага метрапалітэна, паміж станцыямі «Вакзальная» і «*Аэрадромная*».

Назва станцыі звязаная з існаваннем у гэтым раёне рамесніцкага прадмесця, дзе жылі кавалі. Рамесніцтва стала асноўным матывам афармлення станцыі, створанага скульптарамі П. Вайніцкім, М. Тарлецкай і мастачкай М. Жвірбля.

Станцыя размешчана на скрыжаванні вуліц Жукоўскага і Варанянскага і ўведзена ў эксплуатацыю 6 лістапада 2020 года.

Канструкцыя станцыі – скляпеністага тыпу. Пасажырская платформа знаходзіцца пасярэдзіне, з абодвух бакоў размяшчаюцца калеі. Архітэктары праекту – У. Целяпнёў, В. Целяпнёва, А. Кузьміч, Г. Васільеў. 

Для ўзмацнення бяспекі пасажыраў абапал станцыйнай платформы ўсталяваны празрыстыя брамкі абсталяваныя аўтаматычным механізмам адкрыцця-закрыцця, якія адкрываюцца толькі для высадкі і пасадкі пасажыраў. Станцыя абсталявана таксама ліфтам і прыстасавана да патрэб асоб з абмежаванымі фізічнымі магчымасцямі.

Зноскі
------
**Будынак інстытута «БелНДІдзіпрасельбуд»** — будынак у Мінску, размешчаны па адрасе вул. Веры Харужай, 29. Пабудаваны ў 1973 годзе (архітэктар І. Боўт, Л. Сагалаў, У. Сакалоўскі).

Архітэктура
-----------

Будынак мае вышынную кампазіцыю ў выглядзе прамавугольнага ў плане 12-павярховага аб’ёму (вышыня 42 м). Да яго галоўнага фасада далучаны аднапавярховы корпус актавай залы на 560 месцаў, да тыльнага таксама аднапавярховы корпус сталовай на 180 месцаў. Фасады вышыннага аб’ёма маюць рытм гарызантальных сценавых панеляў і стужак акон. Суцэльнае зашкленне першага паверха выканана з паглыбленнем ад фасаднай паверхні, што надало будынку лёгкасць. У апрацоўцы фасадаў пыкарыстана дэкаратыўная тынкоўка з мармуровай крошкай. Планіроўка будынка калідорная. 4 ніжнія паверхі займалі памяшканні дапаможных служб і адміністрацыі, 5—12-ы паверхі — праектныя майстэрні. Ва ўнутрапай апрацоўцы інтэр’ераў выкарыстаны дэкаратыўная тынкоўка, паркет, шпона.

Літаратура
----------

* 329. Будынак інстытута «БелНДІдзіпрасельбуд» // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.
**Мануэль Альмунія Рывера** (ісп.: Manuel Almunia Rivero; 19 мая 1977, Памплона, Іспанія) — былы іспанскі футбаліст, брамнік. Вядомы дзякуючы выступленням за англійскі клуб «Арсенал».

Кар’ера
-------

Мануэль пачаў сваю кар’еру ў родным горадзе Памплона, выступаючы за фарм-клуб каманды «Асасуна», але за асноўную каманду не гуляў. Затым адзін сезон Мануэль правёў на правах арэнды ў клубе трэцяга дывізіёна «Картахена», а ўлетку 2000 года падпісаў кантракт з клубам «Сабадэль», з таго ж трэцяга дывізіёна. Летам 2001 года перайшоў у «Сельту», якая на той момант была адной з вядучых каманд Прымеры, але так і не згуляў там ніводнай гульні: усе тры сезоны Мануэль правёў у арэндзе ў клубах, як «Эйбар», «Рэкрэатыва» і «Альбасетэ».

14 ліпеня 2004 падпісаў кантракт з «Арсеналам». Дэбютаваў за клуб 27 кастрычніка таго ж года ў гульні Кубка Лігі супраць «Манчэстэр Сіці», у той сезон правёў усе гульні за «Арсенал» у Кубку Лігі. У пачатку сезону 2007/08 стаў першым брамнікам каманды, адстаяўшы канкурэнцыю з боку Енса Лемана.

З 2010 года польскі брамнік Войцех Шчэнсны стаў выцясняць Альмунію з асноўнага складу. 30 верасня 2011 года Альмунія быў аддадзены ў кароткатэрміновую арэнду «Вест Хэм Юнайтэд», асноўны брамнік якога Роберт Грын атрымаў траўму. У канцы кастрычніка, пасля аднаўлення Грына, вярнуўся ў «Арсенал».

Па заканчэнні сезону 2011/2012 Альмунія пакінуў «Арсенал» у стане свабоднага агента, і неўзабаве стаў іграком клуба «Уотфард», за які гуляў на працягу двух сезонаў. Улетку 2014 планаваўся пераход Альмуніі ў «Кальяры», але з-за медыцынскіх праблем ён быў вымушаны завяршыць кар’еру.

Дасягненні
----------

* Уладальнік Кубка Англіі: 2005

Зноскі
------

1. ↑  Manuel Almunia // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Manuel Almunia // FBref.com<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56239490'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мануэль Альмунія
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Салаўёва.

**Лідзія Валянцінаўна Салаўёва** (укр.: Лідія Валентинівна Соловйова, нар. 21 студзеня 1978 г.) — украінская спартсменка (паўэрліфтынг), заслужаны майстар спорту Украіны. Паралімпійская чэмпіёнка 2004, 2008 і 2016 гадоў, сярэбраны прызёр 2000 года, бронзавы прызёр Паралімпійскіх гульняў 2012 года ў Лондане.

Біяграфія
---------

У Лідзіі Салаўёвай ад нараджэння праблемы з апорна-рухальным апаратам. Яна нарадзілася хворай на нанізм, маці кінула дачку ў радзільным доме і дзяўчынка выхоўвалася ў інтэрнаце.

Талент Лідзіі Салаўёвай заўважыў прэзідэнт Паралімпійскага камітэта Украіны Валерый Сушкевіч. У 1990-х гадах Дом інвалідаў у Днепрапятроўску, дзе жыла і вучылася Лідзія Салаўёва, наведаў Валерый Міхайлавіч Сушкевіч. Пасля размовы з ім дзяўчына вырашыла заняцца спортам. Яна паступіла ў Луганскі тэхнікум вучыцца на швачку-матарыстку, дзе трэнер па цяжкай атлетыцы заўважыў і развіў яе патэнцыял.

Займаецца паўэрліфтынгам у Днепрапятроўскім абласным цэнтры «Інваспорт».

10 верасня 2016 года на Паралімпійскіх гульнях у Рыа-дэ-Жанейра (Бразілія) Лідзія Салаўёва атрымала свой трэці залаты медаль Палалімпіяд на спаборніцтвах па паўэрліфтынгу, устанавіўшы новы сусветны рэкорд — 107 кг.

Дзякуючы паспяховым выступленням, Лідзія Салаўёва стала папулярнай у Дняпры. Пасля навін пра яе ў прэсе і на тэлебачанні, яе знайшла маці і зараз яны жывуць разам.

Спартыўныя дасягненні
---------------------

* Сярэбраны прызёр XIV летніх Паралімпійскіх гульняў 2000 года (Сідней).
* Чэмпіёнка XII летніх Паралімпійскіх гульняў 2004 года (Афіны).
* Чэмпіёнка і рэкардсменка XIII летніх Паралімпійскіх гульняў 2008 года (Пекін).
* Бронзавы прызёр XIV летніх Паралімпійскіх гульняў 2012 года (Лондан).
* Сярэбраны прызёр у вазе да 50 кг на Чэмпіянаце свету 2014 года.
* Чэмпіёнка ў вазе да 50 кг Кубку свету 2015 года.
* Чэмпіёнка Еўропы 2015 года.
* Сярэбраны прызёр у асабістым першынстве Кубку свету 2016 года.
* Чэмпіёнка і рэкардсменка XV летніх Паралімпійскіх гульняў 2016 года (Рыа-дэ-Жанейра).
**Харымскае мора** (яп.: 播磨灘 *харыма-нада*) — усходні складнік Унутранага Японскага мора.

Геаграфія
---------

Межы Харымскага мора вызначаюцца берагавымі лініямі астравоў Авадзі на ўсходзе, Хонсю на поўначы, Сёдо на захадзе і Сікоку на поўдні. Яно названа па імі правінцыі Харыма. Плошча мора складае каля 2500 км².

Харымскае мора злучаецца з астатнім Унутраным Японскім морам на захадзе пралівам Бісан, а на ўсходзе пралівамі Акасі і Нарута. Яно не мае астравоў, за выключэннем невялікай групы астравоў Іэсіма на поўначы.

Харымскае мора — плыткае. Найбольшая глыбіня — 42 м. Ад Іэсімы да Авадзі праходзяць два падводных хрыбта Сіка і Муроцу.

У паўночнай частцы Харымскага мора знаходзіцца Харымскі прамысловы раён. З-за прамысловых выкідаў прыбярэжныя воды мора моцна забруджаны. Улетку назіраецца з'ява цвіцення вады, якая прычыняе шкоду рыбалоўству.

Літаратура
----------

* 『角川日本地名大辞典』 全50巻 (Большой словарь топонимов Японии: в 50 тт.) — 東京： 角川書店, 1987—1990.
* Рубель В. А. Японська цивілізація: традиційне суспільство і державність. — Київ: «Аквілон-Прес», 1997.
* Рубель В. А. Історія середньовічного Сходу: Курс лекцій: Навч. посібник. — Київ: Либідь, 1997.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Харымскае мора
**Хаві́з Муха́мед Саі́д** (Hafiz Muhammad Saeed) — заснавальнік LeT, цяпер амір яе палітычнага крыла JuD.

Біяграфія
---------

Быў выкладчыкам ісламу ў Тэхналагічным універсітэце Лахора ў Пакістане. У пачатку 1980-х наведаў Саудаўскую Аравію для навучання і знаёмства з саудаўскімі шэйхамі, якія прымалі ўдзел у «джыхадзе» ў Афганістане. Натхнёны іх ідэямі, Хавіз і яго калега прафесар Зафар Ікбал прынялі ўдзел у падтрымцы руху маджахедаў у Афганістане. Там жа сустрэлі тых, хто стаў іх паплечнікамі ў будучыні. У 1987 годзе Хавіз Саід з некалькімі мусульманамі-салафітамі заснаваў «Марказ Дауат-уль-Іршад». У 1990 годзе гэтая арганізацыя спарадзіла LeT, якая атрымоўвала падтрымку ад ІСІ. На яго быў накладзены хатні арышт пасля выбухаў на чыгунцы ў Мумбаі ў ліпені 2000 года, які быў зняты Вышэйшым судом Лахора ў жніўні таго жа года. Праўда, у той жа дзень яго зноў арыштавалі і вызвалілі ў кастрычніку 2007 г. У снежні 2008 гады пасля новага нападу на Мумбаі яго ізноў змясцілі пад хатні арышт. Жанаты.

Зноскі
------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мацкевіч.

**Лідзія Іванаўна Мацкевіч** (нар. 1 мая 1950 года ў в. Вількішкі Вільнюскага р-на Літвы) — беларускі навуковец, педагог, кандыдат эканамічных навук, дацэнт.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыла Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі ў 1971 годзе. У 1977 годзе таксама скончыла аспірантуру Беларускага навукова-даследчага інстытуту эканомікі і арганізацыі сельскай гаспадаркі ў Мінску.

Дысертацыю на саісканне навуковай ступені кандыдата эканамічных навук па спецыяльнасці «Эканоміка, арганізацыя кіравання і планавання народнай гаспадаркі (сельская гаспадарка)» абараніла ў 1982 годзе ў Навукова-даследчым інстытуце эканомікі, працы і кіравання ў сельскай гаспадарцы ў Маскве. Тэма дысертацыі: «Рацыянальная арганізацыя вытворчасці свініны на прамысловай аснове ў Беларускай ССР».

У 1988 годзе Вышэйшая атэстацыйная камісія пры Савеце Міністраў СССР прысвоіла ёй навуковае званне старшага навуковага супрацоўніка па спецыяльнасці «Эканоміка, арганізацыя кіравання і планавання народнай гаспадаркі (сельская гаспадарка)». У 2010 годзе Прэзідыум Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь прысвоіў ёй навуковае званне дацэнта па спецыяльнасці «Эканоміка».

У 1977 годзе пачала працаваць у Беларускім навукова-даследчым інстытуце эканомікі і арганізацыі сельскай гаспадаркі ў Мінску — спачатку на пасадзе малодшага навуковага супрацоўніка, затым — старшага навуковага супрацоўніка. У 1989 годзе была прызначана на пасаду загадчыка аддзела эканомікі, арганізацыі і кіравання Беларускага навукова-даследчага інстытуту ільна. З 1991 года пачала працаваць у Беларускім дзяржаўным аграрным тэхнічным універсітэце: спачатку дацэнтам кафедры эканомікі і арганізацыі прадпрыемстваў АПК, затым — загадчыкам гэтай кафедры, пасля — прарэктарам па эканамічнай рабоце. У 1998 годзе была прызначана на пасаду начальніка аддзела аналіза, прагноза, удасканалення механізму гаспадарання Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь. У 2001 годзе пачала працаваць намеснікам начальніка — начальнікам аддзела фінансаў, цэнавога рэгулявання і інвестыцый Галоўнага ўпраўлення эканомікі канцэрна «Белдзяржхарчпрам». У 2003 годзе пачала працаваць на пасадзе дацэнта ў Прыватным інстытуце кіравання і прадпрымальніцтва ў Мінску. З 2006 года працуе ў Інстытуце прадпрымальніцкай дзейнасці на пасадах дацэнта кафедры маркетынга і менеджмента, кафедры эканомікі і кіравання.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследуе пытанні інавацыйнай дзейнасці як ключавога фактару эканамічнага развіцця краіны, пытанні эфектыўнасці знешнеэканамічнай дзейнасці, ацэнкі эканамічнага эфекту і тэндэнцый у змяненні паказчыкаў, якія характарызуюць эканамічнае развіццё малога і сярэдняга бізнесу, асаблівасці інавацыйнай дзейнасці прадпрыемстваў, сістэму ацэнкі выніковасці і дэтэрмінанты аптымізацыі кантрольна-нагляднай дзейнасці і інш.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Электронны каталог РНТБ Архівавана 8 верасня 2021.
* Біяграфія на сайце ІПД
* Google Scholar

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar |
**Допінг** (англ.: doping, ад англ.: dope — даваць наркотыкі) — тэрмін мае ўжыванне ў спорце не толькі да наркатычных рэчываў, але да любых рэчываў прыроднага ці сінтэтычнага паходжання, якія дазваляюць у выніку іх прыёму дамагчыся паляпшэння спартыўных вынікаў. Напрыклад могуць рэзка падымаць на кароткі час актыўнасць нервовай і эндакрыннай сістэм і цягліцавую сілу, да іх таксама адносяцца прэпараты, якія стымулююць сінтэз цягліцавых бялкоў пасля ўздзеяння нагрузак на цягліцы. Велізарная колькасць лекавых сродкаў маюць статус забароненых для спартсменаў падчас спаборніцтваў. Сучасная канцэпцыя ў галіне барацьбы з допінгам у спорце вышэйшых дасягненняў прыведзена ў антыдопінгавым Кодэксе САДА (*Сусветнае антыдопінгавае агенцтва*, заснаванае па ініцыятыве Міжнароднага алімпійскага камітэта — МАК). САДА кожны год выдае забаронены спіс прэпаратаў для спартсменаў і новыя версіі так званых стандартаў: міжнародны стандарт для лабараторый, міжнародны стандарт для тэставанняў і міжнародны стандарт для афармлення тэрапеўтычных выключэнняў.

Сёння прынята лічыць, што ўжыванне допінгу — гэта свядомы прыём рэчыва, залішняга для нармальнага функцыянавання арганізма спартсмена, альбо празмернай дозы лекаў, з адзінай мэтай — штучна ўзмацніць фізічную актыўнасць і цягавітасць на час спартыўных спаборніцтваў.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Спартыўная каталанская · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11944112x · GND: 4126002-8 · LCCN: sh85039081 · NKC: ph119562 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Харыпур.

**Харыпур** (англ.: Haripur) — горад у Пакістане, размешчаны ў аднайменнай акрузе правінцыі Хайбер-Пахтунхва. За 65 км ад Ісламабада і 35 км ад Абатабада. Малыя рэкі, якія працякаюць праз горад, сілкуюць дамбу Тарбела.

Гісторыя
--------

Заснаваны сікхам Хары Сінгхам Налва ў 1822 годзе і стаў сталіцай Хазары (да 1853 года). Хары Сінгх Налва быў прызначаны імператарам сікхаў Ранджытам Сінгхам ў якасці другога назіма Хазары. Першага назіма забілі мясцовыя жыхары.

Харыпур быў пабудаваны як крэпасць, акружаная сцяной (якая была 3,7 метраў таўшчынёй і да 15 м у вышыню, было ўсяго чатыры ўваходы ў горад). Гэта крэпасць пазней стала аддзяленнем гарадской паліцыі. У Харыпуры размешчаны два ўніверсітэты — Адкрыты ўніверсітэт Аламы Ікбала і ўніверсітэт Хазары. У 1867 годзе быў створаны муніцыпалітэт.

У горадзе ўсталяваны абеліск на магіле палкоўніка Канара, еўрапейскага афіцэра артылерыі сікхаў, які загінуў ў 1848 годзе ў баі супраць паўстанцаў Чатара Сінгха.
**Ганс (Ханс) Мульчэр** (ням.: Hans Multscher; пам. каля 1467) — нямецкі скульптар і жывапісец, прадстаўнік ульмскай школы ў мастацтве готыкі, папярэднік Паўночнага Адраджэння.

Жыццё і творчасць
-----------------

Дакладная дата нараджэння невядомая. Пачатковую адукацыю як мастак і скульптар атрымаў у роднай яму вобласці Альгай, на поўдні сучаснай Баварыі. Затым падвышаў сваё майстэрства, вандруючы па Германіі і Еўропе навучаючыся ў розных майстроў, у тым ліку ў Клауса Слютэра, знаёмячыся з новымі плынямі ў мастацтве, у першую чаргу ў паўночнай Францыі і Нідэрландах. У 1427 годзе становіцца грамадзянінам горада Ульм. У тым жа годзе бярэ шлюб з Адэльгейд Кіцын. Ва Ульме стаў вядомым майстрам скульптуры і жывапісу, мастацкае атэлье Мульчэра было ў ліку найбуйнейшых у горадзе. У гэтай майстэрні таксама працаваў брат Ганса, скульптар Генрых Мульчэр.

У 1429 годзе Г. Мульчэр заканчвае свайго «Вялікапакутніка» на заходнім партале Ульмскага сабора.

Зноскі
------

1. ↑  Hans Multscher // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Hans Multscher // Athenaeum Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q32061534'></a>
3. ↑  RKDartists Праверана 26 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 123982605 · GND: 118735195 · ISNI: 0000 0001 0463 3110 · LCCN: n88158583 · NKC: jcu20231183997 · NTA: 070828571 · SUDOC: 033079994 · VIAF: 89761086 · ULAN: 500001681 |

 |
**Лідзія Бялецкая** (парт. псеўд.: *Шура*; 11 лютага 1911, Бельск — 17 красавіка 1987) — дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і сезоннага рабочага ў Бельску. Пайшла на сезонныя заробкі ў 14 гадоў.

У 1928 годзе ўступіла ў Камуністычны саюз моладзі. У 1931 годзе ўступіла ў рады КПЗБ, у тым жа годзе была абрана сакратаром ячэйкі, потым членам гарадскога камітэта КПЗБ, а пазней сакратаром раённага камітэта КПЗБ у Бельску.

У 1933 годзе яе паслалі ў цэнтральную партыйную школу КПЗБ у Мінску, якую Лідзія Бялецкая скончыла ў 1934 годзе. Цэнтральны камітэт пакінуў яе ў БССР у якасці партыйнага рэзерва. Жыла ў Бабруйску і працавала на тэкстыльнай фабрыцы. Скончыла дзевяць класаў вечаровай школы.

Пасля роспуску Камуністычнай партыі Польшчы была высланая ў Казахстан, а потым на Урал, дзе знаходзілася 5 гадоў і 6 месяцаў. У 1948 годзе ў Омску памерла яе адзіная дачка, а ў 1954 муж.

У 1956 годзе Лідзія Бялецкая вярнулася ў Беласток, дзе стала працаваць кіраўніком Беластоцкай метэаралагічнай станцыі (на такой жа станцыі яна працавала ў Омску ў 1950-56 гг.) Уключылася ў партыйную работу: была сакратаром пярвічнай партыйнай арганізацыі, пазаштатным членам Ваяводскай камісіі партыйнага кантролю, дэлегатам другога з’езда ПАРП.

З 1960 па 1962 працавала старшынёй Беларускага грамадска-культурнага таварыства, а ў 1963 годзе выйшла на пенсію.

Узнагароджана Кавалерскім крыжам ордэна адраджэння Польшчы. Пахаваная на гарадскіх могілках Беластока.

Спасылкі
--------

* Беларускі каляндар 1988. — Беласток : Беларускае грамадска-культурнае таварыства, 1988. — C. 57-59
* Cmentarz Miejski w Białymstoku. LIDIA BIELECKA
**Альберт Пэрыс Гютэрсла**, сапраўднае імя **Альберт Конрад Кітрэйбер** (ням. Albert Paris Gütersloh; 5 лютага 1887, Вена — 16 мая 1973, Бадэн-пад-Венай, Аўстрыя) — аўстрыйскі мастак і пісьменнік, духоўны бацька венскай мастацкай школы фантастычнага рэалізму.

Жыццё і творчасць
-----------------

А. Кітрэйбер вучыўся ў каталіцкіх гімназіях у Мельцы і Бальцана, бо, паводле жадання бацькоў, павінен быў стаць духоўнай асобай. Аднак у 1904 годзе Кітрэйбер пачынае навучанне на акцёра, і затым выступае ў правінцыйных тэатрах Аўстра-Венгрыі і Германіі, пры дапамозе Макса Рэйнгарта атрымлівае месца ў берлінскім Нямецкім тэатры.

Як мастак Кітрэйбер упершыню заявіў аб сабе на міжнароднай выставе ў Вене ў 1909 годзе. Затым выстаўляўся ў венскім Арт-Клубе, на Венскай Сецэсіі, а таксама ў Францыі, Італіі, Германіі. У 1911 годзе з’ехаў у Парыж, дзе працаваў мастацкім крытыкам, у 1911-12 гадах браў урокі алейнага жывапісу ў Марыса Дэні. Вярнуўшыся ў Вену, стаў вучнем Густава Клімта і ўвайшоў у блізкае да апошняга кола мастакоў — нараўне з Эганам Шыле і Ёзефам Гофманам.

Зноскі
------

1. 1 2  Albert Paris Gütersloh<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Albert Paris von Gütersloh — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  Albert Paris Gütersloh // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
Каралеўскі герб
**Нідэрландская манархія** (нідэрл.: Nederlandse monarchie) — форма кіравання незалежным каралеўствам Нідэрландаў каралём (ці каралевай) з Аранскай дынастыі. Спіс манархаў гл. Каралі Нідэрландаў.

Кіраўніком нідэрландскай дзяржавы з'яўляецца манарх,які кіруе каралеўствам на падставе канстытуцыі 1815 года (перагледжанай у 1847, 1887 і 1983 гадах). Выканаўчая ўлада знаходзіцца ў руках манарха, які фарміруе ўрад па ўзгадненні з палітычнымі партыямі. Заканадаўчая ўлада належыць двухпалатным Генеральным штатам. Наследаванне трона адбываецца ад памерлага або караля, які адрокся ад яго, да яго старэйшага дзіцяці незалежна ад полу, гэта значыць як па мужчынскай, так і па жаночай лініям. Шлюб наследніка прастола павінен быць зацверджаны парламентам; прынц ці прынцэса, якія ўступілі ў шлюб без дазволу парламента, пазбаўляюцца права атрымання ў спадчыну прастола.

Усе законы пасля прыняцця іх Генеральнымі штатамі зацвярджаюцца манархам. Манарх таксама з'яўляецца старшынёй Дзяржаўнага савета (Raad van State), які складаецца з членаў каралеўскай сям'і і прызначаных манархам дзяржаўных дзеячаў, які ўдзельнічае ў заканатворчай дзейнасці.

Манарх праводзіць усе ўзнагароджанні ардэнамі (Ордэн Нідэрландскага Льва, Ордэн Аранскіх-Насаў і ваенны ордэн Вілема).

Каралеўская сям'я распараджаецца шасцю палацамі, у тым ліку  Каралеўскім палацам ў Амстэрдаме. Манарх не выплачвае падатка на спадчыну на атрыманую ў спадчыну ім маёмасць.

Партрэты манарха намаляваныя на нідэрландскіх манетах еўра і паштовых марках. Дзень нараджэння каралевы з'яўляецца афіцыйным дзяржаўным святам. Абраза Вялікасці з'яўляецца крымінальным злачынствам з максімальным пакараннем да пяці гадоў турмы.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Нідэрландскай каралеўскай сям'і

| ⛭ Нідэрланды у тэмах |
| --- |
| Гісторыя · Узброеныя сілы · Навука |
| Палітыка | Дзяржаўны лад ·  Нідэрландская манархія (каралі) ·  Канстытуцыя ·  Дзяржаўны савет ·  Генеральныя штаты ·  Прэм'ер-міністр · Знешняя палітыка | Нідэрланды |
| Cимволы | Герб ·  Сцяг ·  Гімн |
| Эканоміка | Падаткаабкладанне ·  Валюта  ·  Транспарт ·  Турызм (нацыянальныя паркі) ·  Пошта (гісторыя і маркі) |
| Геаграфія | Сталіца ·  Адміністрацыйны падзел ·  Гарады ·  Рэкі ·  Насельніцтва (галандцы) |
| Культура | Мовы ·  Адукацыя · Літаратура ·  Кінематограф ·  Музыка ·  Архітэктура ·  Спорт ·  Святы ·  Кухня ·  Сусветная спадчына |
| Рэлігія | Каталіцызм ·  Пратэстантызм ·  Іншыя рэлігіі ў Нідэрландах |
| Сувязь | Пошта ·  Інтэрнэт |
| Партал «Нідэрланды» |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кенгуру.
**Кенгуру** — матэматычнае спаборніцтва для навучэнцаў школ.

Гісторыя
--------

Ідэя конкурса належыць австралійскаму матэматыку і педагогу Пітэру Халарану (1931—1994). Ён прапанаваў падзяліць заданні па катэгорыям складанасці і зрабіць іх у форме тэста з выбарам адказаў.

Такія спаборніцтва праводзіліся ў Аўстраліі з сярэдзіны 1980-х; у 1991 годзе конкурс быў праведзены ва Францыі (дзе і атрымаў сваю назву ў гонар краіны паходжання).

Перавагай гульні Кенгуру з'яўляецца наяўнасць простых, але займальных пытанняў. Гэта абумовіла папулярнасць конкурса: у 2011 годзе ў конкурсе ўдзельнічалі звыш 5 мільёнаў школьнікаў з 42 краін. У прыватнасці, у Беларусі конкурс праводзіцца з 1994 года; у 2011 годзе ў ім удзельнічалі 121314 вучняў з 3072 устаноў адукацыі 147 раёнаў (гарадоў) Беларусі.

Правядзенне конкурса
--------------------

У Беларусі конкурс арганізуе Грамадскае аб'яднанне Беларуская асацыяцыя «Конкурс». Конкурс «Кенгуру» праводзіцца ў Беларусі з 1994 года.

У Расіі конкурс упершыню быў праведзены ў 1994 годзе. З пачатку 1995 года, правядзеннем конкурса кіруе Расійскі аргкамітэт, створаны ў Санкт-Пецярбургу пры Інстытуце прадуктыўнага навучання Расійскай акадэміі адукацыі. Дзейнасць аргкамітэта падтрымліваецца Санкт-Пецярбургскім Матэматычным таварыствам і Расійскім дзяржаўным педагагічным універсітэтам імя А. І. Герцэна. Непасрэдную арганізацыйную работу вядзе Цэнтр техналогіі тэсціравання «Кенгуру плюс».

Ва Украіне арганізацыей конкурса займаецца Львоўскі фізіка-матэматычны ліцей. Конкурс праводзіцца ва Украіне з 1997 года.

Конкурс праводіцца штогод (у Беларусі — звычана ў сакавіку).

Зноскі
------

1. ↑  Общественное объединение «Белорусская ассоциация „Конкурс"».
2. ↑   Архівавана 14 жніўня 2011. «Кенгуру» в России.
3. ↑  «КЕНГУРУ» скликає друзів.

Спасылкі
--------

* Міжнародны матэматычны конкурс «Кенгуру».  (англ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Латушкін.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гарэлік.
**Мікола Латушкін** (сапр. *Уладзімір Гарэлік*; 15 студзеня 1922, Сіпайлы, цяпер Бялыніцкі раён, Магілёўская вобласць — 31 снежня 2005) — беларускі грамадскі і рэлігійны дзеяч, сакратар Беларуска-амерыканскай нацыянальнай рады ў Чыкага, дзе таксама прадстаўляў Беларускі кангрэсавы камітэт Амерыкі.

Біяграфія
---------

Мікола Латушкін нарадзіўся ў вёсцы Сіпайлы ў Бялыніцкім раёне. Меў трох братоў і сястру. Скончыў вясковую школу-сямігодку, а затым дзесяцігадовую — у Галоўчыне.

У кастрычніку 1940 г. быў мабілізавалі ў Чырвоную Армію. Спачатку служыў ў Вэнтспілсе, дзе скончыў кавалерыйскую школу ў чыне лейтэнанта. У ліпені 1941 г. праз месяц пасля нападу Германіі на СССР, быў цяжка паранены і трапіў у палон, дзе прабыў роўна год. Быў вызвалены дзякуючы намаганням актывістаў Саюза беларускай моладзі. Стаў чальцом СБМ. Cкончыў курсы прапагандыстаў у Вустраве. Накіраваны ў Мінск, дзе скончыў курс вышэйшых кіраўнікоў Саюза беларускай моладзі. У чэрвені 1943 г. прызначаны ад’ютантам шэфа-правадніка СБМ Міхася Ганька, адначасова кіраваў службай унутранай бяспекі Кіраўнічага штаба СБМ, пісаў для часопіса «Жыве Беларусь!». Летам 1944 г. эвакуяваўся, быў у штабе СБМ у Тропаў. У студзені 1945 г. выехаў у Берлін, дзе быў прызначаны кіраўніком юнацкага лагера Арганізацыі Тодт Шварцзэе каля Фалькенбургу на Памор’і.

У 1945—1949 гг. вучыўся ў ветэрынарнай школе ў Рэгенсбургу, дзе потым працаваў па спецыяльнасці. У гэтым жа горадзе стаў актыўным сябрам Беларускага камітэта.

9 жніўня 1950 г. прыехаў у ЗША. Спачатку жыў у Філадэльфіі, а ў 1954 г. пераехаў у Кліўленд штат Агая, дзе вывучыўся на механіка. Удзельнічаў у працы Беларуска-амерыканскага культурнага цэнтра, стаў чальцом рады гэтага аб’яднання.

У маі 1957 г. пераехаў у Чыкага штат Ілінойс, дзе пачаў працаваць у будаўнічым бізнесе. Там ён сустрэў сваю будучую жонку Сафію Багдановіч. Яны ажаніліся 26 кастрычніка 1957 г. У верасні 1958 г. нарадзіўся сын Уолтэр. 24 лістапада 1964 г. нарадзілася дачка Ліза.

У лістападзе 1958 г. у Чыкага адкрылася Беларуская праваслаўная царква св. Георгія. Мікола Латушкін з жонкай Сафіяй і цесцем Янам Багдановічам былі яе фундатарамі-заснавальнікамі. Шмат гадоў ён быў сакратаром царкоўнай рады ды спеваком у царкоўным хоры, як спецыяліст-механік і будаўнік шмат рабіў у справе рамонту царквы, яе перабудовы і афармлення. Быў сакратаром Беларуска-амерыканскай нацыянальнай рады ў Чыкага, а таксама прадстаўляў Беларускі кангрэсавы камітэт Амерыкі.

13 чэрвеня 1998 г. трагічна загінула жонка — яе забіў п’яны афіцэр паліцыі.

Памёр 31 снежня 2005 г. пасля цяжкай хваробы. Пахаваны на могілках Элмвуд Парк.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Слова пра бацьку, Міколу Латушкіна **(нявызн.)**.
* Царква, дзе моляцца ля бел-чырвона-белага сцяга **(нявызн.)**.
**Мікола Лучок** (нар. 26 сакавіка 1974, Мукачэва, Украіна) — дапаможны біскуп Мукачэўскай дыяцэзіі.

Біяграфія
---------

У 1994 годзе ўступіў у Ордэн прапаведнікаў (дамініканцы). Манаскую фармацыю праходзіў у Кошыцах, вывучаў тэалогію і філасофію ў Варшаве і ў Папскай тэалагічнай акадэміі ў Кракаве. Атрымаў прэзбітэрскае пасвячэнне ў 2003 годзе. Служыў у Санкт-Пецярбургу, Чартківе, Ялце, Хмяльніцкім і Львове.

Вядомы з дамініканскага душпастырства моладзі, душпастырства пакліканняў, рэкалекцыяніст, кансультант па кірунку «пазітыўная псіхатэрапія», атрымлівае адукацыю псіхатэрапеўта. Валодае ўкраінскай, венгерскай, славацкай, рускай, польскай і англійскай мовамі.

11 лістапада 2019 года Папа Францішак прызначыў айца Міколу Лучка дапаможным біскупам Мукачэўскай дыяцэзіі. Пасвячэнне адбылося 10 снежня 2019 года ў Мукачэве.

Зноскі
------

1. 1 2  Magyar Kurír — Magyar Kurír Szerkesztősége és Kiadóhivatala, 1911. Праверана 18 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q60040710'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1162034'></a>
2. ↑  Ва Украіне прызначаны першы біскуп дамініканін
**Ганс фон Заган** — шавец або падмайстар шаўца з Кнайпхофа, у гарадскім апалчэнні браў удзел у бітве пад Рудаў (1370) паміж арміямі Тэўтонскага ордэна і ВКЛ.

Паводле падання, Ганс Заган падхапіў вялікую харугву Ордэна і тым натхніў рыцараў ужо гатовых да адступлення, сам быў паранены ў нагу. Ад прапанаванай ўзнагароды Ганс адмовіўся, папрасіўшы толькі штогадовага пачастунку кнайпхофцам у Кёнігсбергскім замку на свята Узнясення Гасподняга, паводле іншай версіі штогадовага пачастунку для тых каго ён прывядзе колькі б іх ні было. За свой ўчынак Ганс быў набілітаваны і пазней зваўся **фон Заган**.

Ёсць думка, што паданне вынік спробы наладзіць адносіны братоў-рыцараў Кёнігсберга з рамеснікамі прылеглых гарадоў, у т.л. Кнайпхофа, і на праўдзе падзея ад якой пайшло паданне гэта аблога мяцежнага Кнайпхофа войскам Тэўтонскага ордэна (1455), калі бюргер Заган захапіў ордэнскі сцяг. Вядомы Бальтазар фон Заган, рыцар, які ўзначальваў войска Ордэна ў барацьбе з гарадамі, у т.л. Кнайпхофам. Магчыма, адбылася падмена аднаго другім з адначасовым пераасэнсаваннем іх дзейнасці.

У кожным разе, бровар Кёнігсбергскага замка ў гонар героя штогод на свята Узнясенне Гасподняга выстаўляў гараджанам Кнайпхофа неаплатна цёмнае і моцнае піва звараннае адмыслова з гэтай нагоды, таксама і закуску. Напрыклад, у 1597 годзе на гэта было выдаткавана 15 быкоў і 34 цялятаў, колькі выпіта піва невядома. Пачастунак захоўваўся яшчэ ў часы курфюрста Георга Фрыдрыха як «Шмекбір» — дэгустацыя піва.

У 1924 годзе цэх шаўцоў паставіў помнік Гансу фон Загану, скульптура аўтарства Эрнста Філітца ўпрыгожвала ратушу, на цокалі помніка былі камічныя ілюстрацыі штогадовых пачастункаў. Помнік існаваў да 1934 года, пасля прыходу да ўлады нацыстаў быў прызнаны ўзорам «выраджэнскага мастацтва» і знішчаны.

Літаратура
----------

* *Храпп, В. В.* Предания Кенигсберга [Текст] : [Сб.] / В. В. Храпп; Худ. И. И. Пащенко. — Калининград : Янтар. сказ, 1997. — 64 с.: ил. — (Саги Восточной Пруссии). — Содерж.: Ганс фон Заган; Колбасный обычай Кенигсберга; Сага о славном рыцаре Ульрихе фон Магдебурге; Морской епископ, и др. — 3000 экз. — ISBN 5-7406-0117-7
**«Ча́с сэ́канд-хэ́нд»** (руск.: Время секонд хэнд) — дакументальна-нарысавая кніга беларускай пісьменніцы Святланы Алексіевіч. У гэтай кнізе распавядаецца не столькі пра падзеі XX стагоддзя, колькі пра іх адлюстраванне ў сэрцы звычайнага чалавека, прадстаўніка «новай гістарычнай супольнасці людзей». Паводле жанру, гэта трагічны эпас савецкага народа, які балюча знікае на нашых вачах разам з распадам імперыі. З'яўляецца пятай часткай мастацка-дакументальнай нізкі «Галасы ўтопіі».

Публікацыя
----------

Кніга апублікаваная ў 2013 годзе, а ў 2016 годзе перакладзеная Бэлай Шаевіч на англійскую мову. Між гэтых падзей — Нобелеўская прэмія па літаратуры, якую Святлана Алексіевіч атрымала ў 2015-м. У студзені 2014 года кнігу пераклалі на беларускую мову.

У культуры
----------

17 сакавіка 2018 года ў Мінскім абласным драмтэатры, які працуе ў Маладзечне, адбыўся прэм’ерны паказ спектакля «*Час сэканд-хэнд*» паводле кнігі Святланы Алексіевіч. У афішы жанр спектакля вызначаны як «дакументальная драма». Пастанову і сцэнічную рэдактуру ажыццявіў заслужаны дзеяч мастацтваў Валерый Анісенка. У спектаклі, які складаецца з пранізлівых маналогаў пра савецкую гісторыю, задзейнічаная амаль уся трупа драмтэатра.

Зноскі
------

1. ↑  *Алексіевіч, С.* Час сэканд-хэнд= / перакл. з рас. Валерый Стралко і Ціхан Чарнякевіч. — Кнігарня пісьменнікаў. — Мінск, 2014.
2. ↑  "Час second-hand" Святланы Алексіевіч пераклалі на беларускую мову Архівавана 21 студзеня 2021. tut.by, 8-01-2014
3. ↑  У маладзечанскім тэатры паставілі "Час сэканд-хэнд" па кнізе Святланы Алексіевіч, Еўрарадыё,

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1080958576 · VIAF: 7175151656208208400005 |
**Анфлёр** (фр.: Honfleur) — марскі порт у Францыі, размешчаны ў вусце Сены насупраць Гаўра. Насельніцтва на 2006 год складала 8177 чалавек.

Агульныя звесткі
----------------

Адміністрацыйна адносіцца да рэгіёну Ніжняя Нармандыя. Дэпартамент камуны - Кальвадос. Уваходзіць у склад кантона Анфлёр. Акруга камуны - Лізьё. Код INSEE камуны 14333.

Выбітныя мясціны
----------------

У маляўнічым гавані — сярэднявечная царква св. Стэфана, у якой знаходзіцца музей старога Анфлёра. Папулярнасцю сярод турыстаў карыстаецца драўляная царква св. Кацярыны (XV стагоддзе). Яна нагадвае карабель, бо будавалася мясцовымі караблебудаўнікамі. Званіца гэтай царквы была ў XX стагоддзі перавезена на галоўную плошчу горада.

Выбітныя ўраджэнцы і жыхары
---------------------------

* Эрык Саці

Спасылкі
--------

* Нацыянальны інстытут статыстыкі — Анфлёр  (фр.)

1. ↑  база даных аб французскіх камунах — Institut national de l'information géographique et forestière. Праверана 26 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1665102'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q20894925'></a>
**Анфілада** альбо **анфіладная кампазіцыя** — тып размяшчэння сумежных пакояў у інтэр'еры, калі міжпакаёвыя дзвярныя праёмы знаходзяцца па адной прамой лініі і ўтвараюць скразны праход.

Інтэр’ерныя анфілады жылых і парадных памяшканняў атрымалі шырокае распаўсюджанне ў архітэктуры барока і класіцызму. Манументальныя прасторавыя анфілады ўвасоблены ў структуры гарадоў, закладзеных у эпоху класіцызму. Разнастайнасць анфілад шырока выкарыстоўваецца ў сакральнай архітэктуры ўсіх культур.

Літаратура
----------

* *Кулагін А. М.* Анфілада // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. Т. 1. А капэла — Габелен / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Т. 1. — С. 135. — 727 с. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Анфілада
**Гуфніца**, **гафуніца**, **гауфніца** (ад чэшск.: houfnice ад *houf* натоўп, куча, атрад) — еўрапейскі тып лёгкай палявой гарматы 15—16 ст. з кароткім ствалом, якая пачаткова служыла для непасрэднай агнявой падтрымкі палкоў (гуфаў, адсюль назва).

Гуфніцы былі ўведзены ва ўжытак гусітамі, былі перанятыя ў Польшчы і ВКЛ (15 ст.), потым трапілі ў Маскоўскую дзяржаву (16 ст.).

З-за наяўнасці кароткага ствала гуфніцы залічваюцца да першых гаўбіц (або правобразаў гаўбіц), хоць з іх і не стралялі па навеснай траекторыі. У чэшскай мове сама назва *houfnice* перайшла да гаўбіц.

Канструкцыйна гуфніца падобная да малой бамбарды, і мела кароткі ствол (3,5—4 калібры) з вузейшай зараднай каморай (звычайна 1,5 кал.). Калібр да 20—23 см. Кулі спачатку былі каменныя, пазней пачалі ўжываць падабенства карцечы — мяхі, напоўненыя дробным каменнем і кавалкамі жалеза, залітымі смалой. Пачаткова гуфніцы транспартаваліся на вазах, але хутка іх пачалі ставіць на двухколавыя (напр. брусовыя) лафеты з прыстасаваннямі вертыкальнага навядзення (напр. з дугавымі механізмамі).

Гл.далей: тарасніца, фоглер, бамбарда, гакаўніца.

Зноскі
------

1. ↑  У маскоўскай традыцыі 16 ст.
2. ↑  Магчыма, ад сяр.-в.-ням. *hūfe* ад ст.-в.-ням. *hūfo*: The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition [2007]. — Houghton Mifflin Company.
3. ↑  Кабельскі, ВЭС-83.
4. ↑  Але былі і выключэнні: гуфніца перыяду 1375—1425 гадоў, знойдзеная ў прыгранічным тады горадзе Ржэве, пры калібры 122—127 мм мела агульную даўжыню 46 см і яе каморная i дульная часткі суадносяцца як 1,5:1. Маскоўская гауфніца 1542 году пры калібры 13 см мела рулю даўжынёй 1 м (7,5 кал.).

Літаратура
----------

* *Бохан Ю. М.* Узбраенне войска ВКЛ другой паловы XIV — канца XVI ст. Мн.: Экаперспектыва, 2002. — 336 с. з іл. (Наклад — 300 экз.)
* Stanisław Kobielski. Polska broń palna. Zakład narodowy im. Ossolińskich, Wrocław, 1975. 201 c. C.23—25.
* Военный энциклопедический словарь, 1983. — 863 с. : 30 л. ил. С.181.
Пячора Пілета
**Пячора Пілета** (ісп.: Cueva de la Pileta) — пячора ў муніцыпалітэце Бенаахан, правінцыя Малага, Іспанія.

У пячоры Пілета, названай ад аднайменнага ўзгорка, дзе яна знаходзіцца, знаходзяцца насценныя малюнкі ў франка-кантабрыйскім стылі, якія паказваюць аленяў, коней, рыб, коз, быкоў, цюленя, бізона, абстрактныя знакі і фігуры з незразумелым сэнсам.

Частка малюнкаў датуецца эпохай палеаліту, частка — неаліту. Малюнкі ў пячоры выявіў у 1905 годзе Хасэ Бульён Лабата, пазней яе даследавалі археолагі Уілаўбі Вернер, Анры Брэйль і Хуга Абермаер.

Акрамя петрогліфаў у пячоры таксама знайшлі чорныя схематычныя фігуры эпохі энеаліту і рэшткі неалітычных вырабаў (кераміка — размаляваная і з насечкамі). Пячора з’яўляецца турыстычнай славутасцю.
Супрэфектура ў Вердэне.
**Супрэфектура** — у Францыі адміністрацыйны цэнтр акругі. Кіруецца супрэфектам. Калі цэнтр акругі адначасова з'яўляецца і сталіцай дэпартамента, то ён завецца ўжо не супрэфектурай, а прэфектурай. Таму, хоць у Францыі існуе больш трохсот акруг, супрэфектур маецца прыкладна на сотню менш.

Супрэфектурай завецца таксама будынак, дзе размяшчаецца супрэфект і яго адміністрацыйныя службы.

Прыстаўка «су» адпавядае тут французскаму прыназоўніку «sous», які часцей за ўсё перакладаюць як «пад» (супрэфектура = падпрэфектура).

Гл. таксама
-----------

* Спіс прэфектур і супрэфектур Францыі

Зноскі
------
**Востраў Ану́чына** (руск.: Анучина, яп.: 秋勇留島) — востраў у Малой градзе Курыльскіх астравоў. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Сахалінскай вобласці Расіі. На востраў таксама прэтэндуе Японія. Плошча — 2,35 км².

Востраў мае вулканічнае паходжанне. Знаходзіцца ў атачэнні падводных рыфаў і скал. Паверхня нізкая, складзеная з пуцаланаў і пясчанікаў. Часам сустракаюцца ўзгоркі. Вышыня да 33 м. Характэрна травяная і хмызняковая расліннасць. Шмат птушак.

Да XIX стагоддзя востраў быў населены айнамі, якія называлі яго **Акію́ры** («каля Юры»). Пазней яны перасяліліся на поўнач Хакайда. У другой палове XIX стагоддзя было заснавана японскае рыбацкае паселішча Утамуэ. У 1855 годзе востраў афіцыйна ўвайшоў у склад Японіі. У 1945 годзе заняты савецкімі войскамі і пазней уключаны ў склад РСФСР. Названы ў гонар расійскага географа і этнографа Дз. М. Анучына (1843—1923).

На востраве захаваліся рэшткі рыбацкага паселішча. Існуе часовая расійская памежная застава, але сталага насельніцтва няма. Востраў з’яўляецца часткай прыроднага заказніка «Малыя Курылы».

Спасылкі
--------

* Курыльскі запаведнік
* 歯舞群島（はぼまいぐんとう）

| ⛭Курыльскія астравы |
| --- |
| *Вялікая Курыльская града* | 

|  |  |
| --- | --- |
| *Паўночная група* | Атласава · Шумшу · Парамушыр · Анцыферава · Маканрушы · Анекатан · Харымкатан · Чырынкатан · Экарма · Шыяшкотан |
| *Сярэдняя група* | Райкоке · Матуа · Расшуа · *а-вы Ушышыр* (Рыпанкіча · Янкіча) · Кетой · Сімушыр · Броўтана · *а-вы Чорныя Браты* (Чырпой · Брат-Чырпоеў) |
| *Паўднёвая група* | Уруп · Ітуруп · Кунашыр |

 |
| *Малая Курыльская града* | Шыкатан · Палонскага\* · *а-вы Асколкі*\* · Зялёны\* · Танфільева\* · Юрый\* · *а-вы Дзёміна*\* · Анучына\* |
| **\***астравы, таксама вядомыя пад агульнай назвай Хабамаі |