recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Імхі** (*Musci*, *Bryophyta*) — аддзел вышэйшых раслін.

Боль­шасць прадстаўнікоў — дробныя рас­ліны. Сярод іх — на­глебавыя, эпіфіт­ныя, на­скаль­ныя, вод­ныя віды. Найбольш раз­настайныя ў вільготных трапічных лясах. У жыццёвым цыкле пераважае гаметафіт, які вырастае са споры.

Апісанне
--------

Іх вышыня звычайна вагаецца ад некалькіх міліметраў да некалькіх сантыметраў. Вельмі рэдка можна сустрэць імхі больш за 20 см у вышыню.

У большасці відаў імхоў цела раздзелена на сцябло і лісты. Каранёў у імхоў няма, іх функцыі выконваюць рызоіды. Гэта тонкія аднаклетачныя або мнагаклетачныя вырасты. Яны размешчаны ў ніжняй частцы цела расліны. З дапамогай рызоідаў імхі ўмацоўваюцца ў глебе і паглынаюць ваду з растворанымі ў ёй мінеральнымі рэчывамі. Большасць імхоў здольна таксама паглынаць ваду і раствораныя ў ёй рэчывы ўсім целам.

Імхі маюць больш простую, чым астатнія вышэйшыя расліны, будову. У іх ёсць фотасінтэзуючыя, а таксама покрыўныя і механічныя тканкі. У імхоў з найбольш складанай будовай з’яўляюцца і спецыяльныя клеткі, якія выконваюць праводзячую функцыю. Але тыповыя ксілема і флаэма ў імхоў адсутнічаюць. З’яўленне ў імхоў тканак — гэта вынік іх прыстасавання да наземнага спосабу жыцця.

Пашырэнне
---------

Гэта шматлікая адасобленая і вельмі старажытная група вышэйшых раслін. Вядомы з перм­скага перыяду.

Імхі растуць на глебе ў лясах, пустынях і на балотах, на камянях і ствалах дрэў, на сценах і дахах старых дамоў, у вадзе прэсных вадаёмаў. Не сустракаюцца імхі толькі ў морах і на засоленых глебах. Многія віды імхоў здольны пераносіць неспрыяльныя ўмовы ў стане спакою. Пры надыходзе спрыяльных умоў такія імхі пераходзяць у актыўны стан і працягваюць свой рост.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Характэрнай асаблівасцю ўсіх імхоў з’яўляецца перавага ў жыццёвым цыкле палавога пакалення над бясполым. Сама расліна імху — гэта гаметафіт (палавое пакаленне). На ёй утвараюцца мнагаклетачныя органы палавога размнажэння — антэрыдыі і архегоніі. У антэрыдыях развіваецца вялікая колькасць мужчынскіх гамет — сперматазоідаў. У архегоніях — па адной буйной нерухомай жаночай гамеце — яйцаклетцы. Пасля апладнення, для якога неабходна наяўнасць вады, пачынае развівацца бясполае пакаленне — спарафіт. Спарафіт імхоў — гэта каробачка на ножцы. Яна не здольна існаваць самастойна і жывіцца за кошт гаметафіта. У каробачцы ўтвараюцца споры, якія даюць пачатак новай расліне імху (гаметафіту).

Літаратура
----------

* Біялогія: вучэб. дапам. для 7-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / пад рэд. В. М. Ціхамірава; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 199 с.: іл. ISBN 978-985-03-1340-9

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI · Tropicos · WoRMS |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11983173q · GND: 4166892-3 · LCCN: sh85087489 · LNB: 000305692 · Microsoft: 2780888338 · NDL: 00570784 · NKC: ph115251, ph115252 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (значэнні).
**Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — каталіцкі храм у мястэчку Мяркіне (Мерач) Варэнскага раёна Літвы. Уяўляе сабой сінтэз гатычнай і барочнай архітэктуры.

Біяграфія
---------

Пабудаваны ў 1443 у г. Мерач у тэхніцы гатычнай муроўкі па фундацыі 1434 Ягайлы. У 1648 годзе было зменена яго аблічча ў сувязі з прыбудовай да галоўнага фасада нартэкса, які завяршаецца барочным франтонам. Тады, відаць, упершыню атынкавалі фасады. Работы праведзены паводле загаду і на сродкі Уладзіслава IV Вазы. Адзін з чарговых рамонтаў быў ажыццёўлены ў 1884 годзе.

Архітэктура
-----------

Бакавы фасад
Брама-званіца
Касцёл складаецца з асноўнага аб’ёму прамавугольнай у плане формы, роўнавысокага з ім прэсбітэрыя, які заканчваецца шматграннай апсідай. Малітоўная зала падзелена чатырма 6-граннымі слупамі на 3 роўнавысокія нефы, перакрытыя крыжовымі скляпеннямі. Прасторава прэсбітэрый і асноўны аб’ём злучаны паміж сабой 3 стральчатымі аркамі. Да паўночнай сцяны вімы прымыкае сакрыстыя, павялічаная ў даўжыню, відаць, у 17 ст. У тоўшчы тарцовай усходняй сцяны і паўднёва-заходняга вугла зроблены вінтавыя ўсходы. У храм вядуць дзвярныя праёмы ў галоўным фасадзе і паўднёвай сцяне прэсбітэрыя. Сцены ўмацаваны шматпрыступкавымі контрфорсамі. Касцёл накрыты двухсхільным дахам. Уяўляе сабой сінтэз гатычнай і барочнай архітэктуры.

Літаратура
----------

* *Кушнярэвіч А.* Мерацкі касцёл // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мяркіне)
**Імідж** (ад англ.: image — «вобраз», «выява») — штучны вобраз, які фарміруецца ў грамадскай ці індывідуальнай свядомасці сродкамі масавай камунікацыі і псіхалагічнага ўздзеяння. Імідж ствараецца прапагандай, рэкламай з мэтай фарміравання ў масавай свядомасці пэўных адносін да аб’екта і можа спалучаць як рэальныя ўласцівасці аб’екта, так і неіснуючыя, якія прыпісваюцца.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4026574-2 |
**Гу́капіс** — такія гукавыя паўторы ў вершаванай мове, якія ўзмацняюць яе мілагучнасць і сэнсавую выразнасць. Сярод іх вылучаюцца гукавая анафара, эпіфара, кальцо, стык. Асобнымі відамі гукапісу, апрача названых, з'яўляюцца алітэрацыя, асананс, гукаперайманне. У паэтычнай практыцы, як правіла, усе яны выкарыстоўваюцца ў спалучэнні, суадносячыся з лексікай, інтанацыйна-сінтаксічнай арганізацыяй вершаванага радка.

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі.
**Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — рымска-каталіцкі мураваны парафіяльны касцёл у в. Тромбках Вельке Гданьскага павета Паморскага ваяводства.

Гісторыя
--------

Узведзены ў 1628 годзе. Ён быў пабудаваны з цэглы, у той час як усходні франтон мае драўляную каркасную канструкцыю, а дах накрыты бляхай. Па зводу — аднанефавы храм, накрытым высокім двухсхільным дахам, квадратная ў плане вежа ўвенчана купальным дахам. У інтэр’еры захавалася каштоўнае барочнае аздабленне.

* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Parafia pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny
Герб Грузінскай ССР
**Герб Грузінскай ССР** — рэспубліканскі сімвал Грузінскай ССР. Зацверджаны 28 лютага 1922 дэкрэтам Рэўкама ССР Грузіі.

Дзяржаўны герб Грузінскай ССР складаецца з круглага чырвонага поля, у верхняй частцы якога намаляваная ззяючая пяціканцовая зорка з якой распасціраюцца па ўсім полі прамянямі. Унізе - снежны хрыбет блакітнага колеру. На правым боку - залатыя каласы і на левай - залатыя лозы з вінаграднымі гронкамі. Канцы каласоў і лоз пераплеценыя паміж сабой у падставы хрыбта ў ніжняй частцы поля. Вялікую частку сярэдзіны займае малюнак залатога сярпа і молата, якія ўпіраюцца ў ззяючую зорку, унізе - у вяршыню хрыбта, а па баках - у каласы і лозы. Вакол поля змешчаны надпіс на грузінскай і рускай мовах: "Пралетарыі ўсіх краін, яднайцеся!". Герб абрамлены вакол узорам з арнаментаў у грузінскім стылі.

Герб быў адменены 11 снежня 1990.

Глядзіце таксама
----------------

* Сцяг Грузінскай ССР
* Гімн Грузінскай ССР
* Герб Грузіі
* Гімн Грузіі
* Сцяг Грузіі

| Гербы Рэспублік Савецкага Саюза |
| --- |
| Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік | 
Азербайджанская ССР • Армянская ССР • Беларуская ССР • Грузінская ССР • Казахская ССР • Кіргізская ССР • Латвійская ССР • Літоўская ССР • Малдаўская ССР • РСФСР • Таджыкская ССР • Туркменская ССР • Узбекская ССР • Украінская ССР • Эстонская ССР
 |
**Касцёл і кляштар езуітаў** — колішні драўляны касцёл Святога Яна і кляштар езуітаў у Блоні Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Касцёл (1914)
Місія езуітаў у Блоні заснавана Юзафам Бакам, уладальнікам Блоні. Юзаф (1707—1780), сын Адама Бакі, скарбніка мсціслаўскага, у 1723 годзе ўступіў у ордэн езуітаў і пабудаваў у 1742 годзе драўляны касцёл, а ў 1745 годзе — кляштар. Пасля смерці Юзэфа Бака маёнтак Блонь перайшоў ва ўласнасць айцоў-езуітаў.

Касцёл бы зведзены да шчэнту ў 1937 годзе пасля расстрэлу ксяндза Антонія Ячэйкі. Пасля, на яго месцы, была пабудавана Блонская школа.

Пасля вайны будынак школа быў спалены і ўстанова працавала ў былым доме ксяндза касцёла.

Архітэктура
-----------

Будынак касцёла з’яўляўся творам народнага драўлянага дойлідства. Прамавугольны ў плане, пад двухсхільным дахам зруб на галоўным фасадзе быў вылучаны двух’яруснай чацверыковай званіцай і чатырохкалонным порцікам пры ўваходзе. Звесткі аб ім дашлі да нас паводле малюнка 19 стагоддзя.

Гл. таксама
-----------

* Храмы Пухавіцкага раёна

Зноскі
------

1. ↑  Юзаф Бака. Геній майго месца. Юрый Важнік. — Мінск: Энцыклапедыкс, 2018—190 с. ISBN 978-985-7153-49-7

Літаратура
----------

* Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5. — С. 388—389

Спасылкі
--------

* Касцёл і кляштар езуітаў (Блонь) на сайце Radzima.org
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі.
**Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — колішні драўляны каталіцкі храм у г. Беразіно (Мінская вобласць).

Гісторыя
--------

Вялікі канцлер літоўскі Леў Сапега па распараджэнні караля Рэчы Паспалітай Яна Казіміра 24 верасня 1641 года заклаў у мястэчку на рынкавай плошчы драўляны касцёл. Будаўніцтва касцёла была скончана ў 1644 годзе. Гэты касцёл быў названы ў імя Найсвяцейшай Багародзіцы Кармельскай.

Пазней касцёл быў перайменаваны на тытул Унебаўзяцця Дзевы Марыі. На гэты раз фундатарам выступіла графіня Вансовіч.

У 1818 годзе побач з касцёлам паставілі драўляную двух’ярусную званіцу.

У 1844 годзе на сродкі графіні храм быў рэканструяваны і пры гэтым захаваў свае класічныя стылявыя рысы. Асабліва цікавым архітэктурным прыёмам яго з’яўлялася наяўнасць калон на абодвух бакавых фасадах.

Рынак з касцёлам у Беразіно, 1914 г.
У 1897 годзе на сродкі графа Аўгуста Патоцкага касцёльная тэрыторыя была абнесена агароджай з цэглы. Уваход на гэтую тэрыторыю пазначылі брамай з цэглы, якую абтынкавалі і пабялілі. Справа ад брамы была ўбудаваная ў агароджу званіца. Драўляная плябанія размяшчалася на другім баку вуліцы.

У пачатку XX стагодзя парафія налічвала каля 7000 вернікаў. Мела філіяльныя касцёлы ў Багушэвічах і Раванічах. У Беразіно дзейнічала драўляная капліца на каталіцкіх могілках па вул. Мультана. У 1930 гадах капліцу закрылі, а потым яна разбурылася пасля вайны.

Касцёл згарэў падчас пажару ў 1914 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Гісторыя парафіі
**600-ы партызанскі полк** — савецкае партызанскае падраздзяленне, створанае ў студзені 1944 года на базе 600-га атрада. Дзейнічаў на акупіраванай тэрыторыі Бялыніцкага, Бярэзінскага, Шклоўскага і Магілёўскага раёнаў. 30 чэрвеня 1944 года полк (1152 партызаны, 3 батальёны) злучыўся з Чырвонай Арміяй. Партызану палка Л. Дз. Лорчанку прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Георгій Фролавіч Меднікаў

### Камісар

* В. Ц. Някрасаў

### Начальнікі штаба

* В. Дз. Швагрынаў;
* А. А. Станкевіч.

Гісторыя
--------

Партызаны праводзілі аперацыі на чыгунках Барысаў — Орша, Магілёў — Жлобін, Магілёў — Асіповічы, на шашы Магілёў — Мінск. У жніўні 1943 года знішчылі ў раёне станцый Тошчыца і Вендрыж 2,5 км чыгуначнага палатна. 20 чэрвеня 1944 года удзельнічалі ў разбурэнні чыгункі на поўдні ад станцыі Шклоў. Самастойна ці разам з іншымі атрадамі разграмілі нямецкія гарнізоны ў вёсках Аксенькавічы, Падзевічы, Краснае, Свяцілавічы Бялыніцкага, Гарадзішча, Пашкава Магілёўскага раёнаў, нанеслі ўдар па гарнізону ў Бялынічах. У студзені 1944 года вялі абарончыя баі.

Гл. таксама
-----------

* Пашкоўскі бой
* Бялыніцкія аперацыі

Зноскі
------

1. ↑  у ліпені 1942 года быў арганізаваны атрад, які ўвайшоў у Клічаўскі аператыўны цэнтр пад нумарам 600

Літаратура
----------

* Партызанскі полк 600-ы // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 478-479. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Друдэнхаус** (ням.: Drudenhaus — «дом начных духаў») — спецыяльная турма для людзей, якія абвінавачваюцца ў вядзьмарстве ў нямецкім горадзе Бамберг. Пабудавана ў 1627 годзе па загадзе бамбергскага князя-біскупа Іагана Георга Фукса фон Дорнхейма і зачынена ў 1632 годзе.

Гісторыя
--------

Бамбергскі Друдэнхаус не быў унікальным: меншыя друдэнхаусы таго ж тыпу былі пабудаваны таксама ў Цайле-на-Майне, Хальштаце і Кронаху, але ён быў самым вялікім і самым вядомым. Турма была пабудавана падчас судовых працэсаў над бамбергскімі ведзьмамі, якія пачаліся ў 1626 годзе, і выкарыстоўвалася да іх заканчэння.

Згодна з «Каталогам», у красавіку 1631 года ў турме былі зняволеныя 20 чалавек.

За ўвесь час палявання на ведзьмаў каля 300 жыхароў Бамберга і 900 чалавек у Хохштыфце былі пакараныя на вогнішчы, у тым ліку вядомыя асобы, такія як мэр Ёган Юній, епіскапскі канцлер доктар Георг Хаан, які крытыкаваў судовыя працэсы, і Даратэя Флок.

Падчас Трыццацігадовай вайны, 11 лютага 1632 года, калі шведская армія накіравалася на Бамберг, князь-біскуп загадаў зачыніць турму. Апошнія дзесяць зняволеных у турму «ведзьмаў» былі вызваленыя, але пры адной умове: яны павінны былі паклясціся, што не адчувалі жорсткага абыходжання і не падвяргаліся катаванням.

Сам будынак быў знесены ў 1635 годзе. У 1654 годзе камяні былі выкарыстаны пры будаўніцтве манастыра Капуцынаў.

Зноскі
------

1. ↑  Vgl. Patricius Wittmann, Das Bamberger Trudenhaus, Zeitschrift des Münchner Alterthumsvereins, Neue Folge Nr. 5, München C. Fritsch 1892, S. 22,23.
2. ↑  Der «Cathalogus» findet sich abgedruckt bei Friedrich Leitschuh: *Beiträge zur Geschichte des Hexenwesens in Franken*, Bamberg 1883, S. 55-58
3. ↑  Vgl. Tagebuch der Dominikanernonne Maria Anna Junius, abgedruckt in: 52. Bericht über Bestand und Wirken des Historischen Vereins Bamberg für das Jahr 1890, S. 7-223, hier: S. 14
4. ↑  Vgl. Robert Zink: *Hexenverfolgungen in Bamberg*, in: bamberg heute, 1982 Heft 1, S. 12

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 112200463X |
Кюрэтка
**Кюрэтка** — хірургічны інструмент з рабочым органам у выглядзе вострай або тупой металічнай пятлі.
Ужываецца пры выдаленні адэноідаў і пры гінекалагічных аперацыях. Рабочая частка кюрэткі выканана ў форме лыжачкамі альбо кольца з вострымі бакамі. З дапамогай кюрэтак выскабліваюць паразную касцявую тканку і выдаляюць грануляцыі з лунак выдаленых зубоў, парадантальных кішэняў. У гінекалогіі ўжываецца для абразіі (выскаблівання) ўнутранай высцілкі маткі (эндаметрыя), выдалення паліпаў, для ўзяцця тканак на аналіз, выдалення фрагментаў плацэнты і г. д.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777750650 |
**Ханс Леанхард Шойфелейн** (Hans (Leonhard) Schäufelin, таксама Schäufelein, Schäuffelein, Scheifelen, Scheuflin) (каля 1480/1485, верагодна, Нюрнберг — каля 1538 ці 1540, Нёрдлінген) — нямецкі жывапісец, гравёр, ілюстратар кніг. Вядомы найперш сваімі ксілаграфіямі, у тым ліку, выкананымі для імператара Максіміліяна I: («Таерданк», «Вайскуніг»).

Біяграфія
---------

Пра першыя два дзесяцігоддзі жыцця Ханса Шойфелейна звестак захавалася няшмат. У 1503—1507 гадах ён працаваў у Нюрнбергу ў майстэрні Альбрэхта Дзюрэра. Шойфелейн разам з Гансам Бальдунгам і Гансам фон Кульмбахам лічыцца адным з самых вядомых вучняў і паслядоўнікаў Дзюрэра. Яго першая самастойная праца, «Уцёкі ў Егіпет», датуецца 1504 годам і дэманструе моцны ўплыў на маладога мастака творчасці яго настаўніка. У 1505 годзе Шойфелейну, падчас адсутнасці гаспадара майстэрні (Дзюрэр з’ехаў у Венецыю), была даручана праца над алтаром Страсцей Хрыстовых для курфюрста Фрыдрыха III. У гэтым жа годзе мастак удзельнічаў у стварэнні ксілаграфій для кнігі Ульрыха Піндара «Der beschlossen gart des rosenkrantz mariae». Выданне мела поспех у тым ліку і дзякуючы гравюрам Шойфелейна. Яшчэ для аднаго твора Піндара «Люстэрка Мукі Пана нашага Езуса Хрыста» (лац.: Speculum passionis domini nostri Ihesu Christi) (1519) Шайфелін выканаў 29 ксілаграфій.

Мастак да 1515 года падарожнічаў па Ціролі, на некаторы час асеў у Аўгсбургу, дзе ў 1507—1508 гадах працаваў у Ганса Гальбейна (старэйшага). У 1515 годзе Шойфелейн згадваецца як грамадзянін Нёрдлінгена. У гэтым жа годзе ён стварыў вялікую фрэску для гарадской ратушы. У 1510—1516 гадах ён выканаў некалькі гравюр на дрэве для імператара Максіміліяна I, у тым ліку ілюстрацыі да «Таерданка», «Вайскунігу» (70 гравюр).

Значныя жывапісныя творы сталага перыяду творчасці мастака — «Таемная вячэра» (1515) для Мюнстэрскага манастыра, «Алтар Марыі і Страсцей» з царквы манастыра Аўхаўзен (1537), «Алтар Цыглера» і «Алтар Хрыстгартнера» (1522).

Каля 1535 года Шойфелейн выканаў гравюры для картачнай калоды, якая сёння лічыцца адным з выдатных узораў ігральных карт XVI стагоддзя.

Зноскі
------

1. 1 2  Hans Leonhard Schaufelein // Athenaeum Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q32061534'></a>
2. 1 2  Hans Leonhard Schäufelein // Web umenia Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q50828580'></a>
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 31 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90773894 · BNF: 149663285, 12312914t · CONOR: 188512355 · GND: 11874836X · ISNI: 0000 0001 1626 4842 · LCCN: n88158853 · NKC: jn19981002120 · NTA: 071186603 · NUKAT: n99092613 · SUDOC: 03201984X · VIAF: 40500477 · ULAN: 500013506 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Магілёў (значэнні).

**Магілё́ў-І-на-Дняпры** (трансліт.: *Mahilioŭ I*, руск.: Могилё́в-I-на-Днепре) — станцыя Магілёўскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Магілёўскай вобласці. Размешчана ў горадзе Магілёве.

Станам на ліпень 2023 года праз станцыю ажыццяўляюцца пасажырскія перавозкі на Брэст, Віцебск, Гомель, Гродна, Маскву, Мінск, Оршу, Полацк, Салігорск, Санкт-Пецярбург.

Гісторыя
--------

У 1900 годзе Мікалай ІІ зацвердзіў палажэнне, якое прадугледжвала пабудову чыгуначнага шляху ад Віцебска да станцыі Жлобін. Станцыя Магілёў задумвалася як пасажырская — запланаваны даволі буйны вакзал. Праект вакзала прадугледжваў модную тым часам калідорную сістэму планіроўкі. Прасторавая структура будынка мела строга сіметрычнае рашэнне з двума невялікімі прыбудовамі ў тарцах.

З 19 па 21 снежня 1902 года камісія пад старшынствам старшага інспектара-інжынера В. М. Панова прымала і аглядала станцыю Магілёў. У акце агляду пад п. 27 паведамляецца «вакзал станцыі Магілёў абліцаваны кіеўскай цэглай, дах пакрыты 12-фунтовым ліставым жалезам. Ёсць цэнтральнае ацяпленне па сістэме Кайфера. Ёсць памяшканне на вакзале для часовага знаходжання членаў урада».

Вакзал станцыі Магілёў урачыста адкрыты ў 1902 годзе. Пасажыраў на вакзал дастаўлялі рамізнікі, а ў 1911 годзе з'явіліся два таксаматоры, іх уладальнікам быў Самуіл Сагал – дзед мастака Марка Шагала[*крыніца?*].

У 1914-1915 гадах на станцыі Магілёў ваенным санітарам праходзіў вайсковую службу паэт Сяргей Ясенін.

У жніўні 1915 года нямецкія войскі ўварваліся на тэрыторыю Беларусі, У сувязі з чым Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандуючага расійскай арміі перамешчана ў Магілёў. На станцыі Магілёў пабудаваны спецыяльны тупік для царскага цягніка.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны праз станцыю адбывалася эвакуацыя людзей і абсталявання, будынак вакзала сур'ёзна разбураны, але ўжо ў 1945 годзе зроблены яго капітальны рамонт.

У 1956-2004 гадах зроблены шэраг рэканструкцый вакзальнага комплексу. У выніку рэканструкцыі 2000-2004 гадоў пасажырскі комплекс вакзала станцыі Магілёў атрымаў сучасны выгляд.

Дзейнасць
---------

* Продаж пасажырскіх білетаў;
* Прыём і выдача багажу;
* Прыём і выдача павагонных адправак грузаў (адкрытыя пляцоўкі);
* Прыём і выдача павагонных і дробных адправак (пад’язныя шляхі)

Гл. таксама
-----------

* Будынак чыгуначнага вакзала

* Даўнія выявы будынка вакзала
* 19011901
* 19101910
* 19151915
* 19181918
* Май 1942Май 1942

Зноскі
------

1. ↑  Адзіная сеткавая разметка
2. ↑  Магілёў I на сайце Дзяржаўнага цэнтра картографа-геадэзічных матэрыялаў і даных Рэспублікі Беларусь
3. ↑  Камерцыйныя аперацыі на станцыі Магілёў I-на-Дняпры

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Магілёў I
* Магілёў I на сайце Дзяржаўнага цэнтра картографа-геадэзічных матэрыялаў і даных Рэспублікі Беларусь
**61-я партызанская брыгада** — дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Клічаўскага, Бялыніцкага, Шклоўскага, Быхаўскага, Кіраўскага і Магілёўскага раёнаў.
З ліпеня 1941 года на станцыі Мілое Клічаўскага раёна дзейнічала партызанская група Р. К. Паўлава, якая ў маі 1942 года ўвайшла ў Клічаўскі аператыўны цэнтр як 61-ы атрад. З лістапада атрад у складзе 5-й Клічаўскай брыгады, з мая 1943 года дзейнічаў самастойна. З ліпеня 1943 асобны атрад Магілёўскай ваенна-аператыўнай групы. 30 ліпеня 1943 года атрад (568 партызан) злучыўся з Чырвонай Арміяй. Пасля злучэння БШПР вызначыў атрад з кастрычніка 1943 года як брыгаду ў складзе 3 атрадаў.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Р. К. Паўлаў

### Камісары

* Ф. Ц. Кавальчук;
* А. А. Хачатран;
* П. Я. Гаро;
* Дз. Ф. Вайстроў.

### Начальнікі штаба

* Г. А. Цывін;
* В. П. Белабародаў;
* М. Ф. Мірановіч.

Гісторыя
--------

Партызаны наносілі ўдары па камунікацыях на ўчастках Орша — Жлобін, Магілёў — Мінск, Магілёў — Бабруйск. У аперацыі «рэйкавая вайна» падарвалі больш за 800 рэек. 9 жніўня 1942 года вялі бой супраць карнікаў. Удзельнічалі ў разгроме нямецкіх ганізонаў у вёсцы Дручаны ў красавіку 1943, вёсцы Дашкаўка Магілёўскага раёна, у вёсцы Ермалавічы ў кастрычніку 1943, у гарадскім пасёлку Клічаў, 20 чэрвеня 1944 года разам з 1-м баталёнам 121-га партызанскага палка вялі бой з часцямі мотамеханізаванай дывізіі, расквартараванымі ў вёсцы Ямніца. Да падыходу Чырвонай Арміі ўтрымлівалі пераправу цераз раку Друць.

Гл. таксама
-----------

* Кучынскі бой
* Бялыніцкія аперацыі
* Ермаловіцкі бой
* Клічаўскія баі
* Ямніцкі бой

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
Будынак Магілёўскага рэальнага вучылішча
**Магілёўскае рэальнае вучылішча** — агульнаадукацыйная сярэдняя навучальная ўстанова ў 1885—1918 гг.

Будынак
-------

Асноўны артыкул: **Будынак рэальнага вучылішча (Магілёў)**
Будынак вучылішча ў 2014 годзе
Вучылішча знаходзілася ў двухпавярховым будынку, узведзеным з чырвонай цэглы ў 1885 годзе паводле праекта губернскага інжынера У. С. Міляноўскага на ахвяраванні жыхароў губерні. Паводле іншых звестак аўтарам праекта быў Іван Іванавіч Лявіцкі.

Будынак знаходзіўся на рагу сучасных Піянерскай і Камсамольскай, галоўным фасадам быў арыентаваны ў бок Дняпра.

Будынак захаваўся, цяпер у ім знаходзіцца Сацыяльна-гуманітарны каледж і вучэбны корпус № 4 Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Аркадзя Куляшова.

Гісторыя
--------

Заснавана 1 ліпеня 1885 г. у Магілёве. Уваходзіла ў Віленскую навучальную акругу. Утрымлівалася за кошт казны, збораў за навучанне (у 1907 г. па 45 руб. з вучня) і сродкаў мясцовага таварыства ўзаемнага крэдыту.

26 верасня 1904 года сканаў магілёўскі дваранін Д. П. Маўра, які пакінуў у спадчыну 35 тысяч рублёў магілёўскім рэальнаму вучылішча, мужской і жаночай гімназіям, а таксама земляробчаму вучылішчу ў Горках.

Адукацыйны працэс
-----------------

Мела 7 класаў і падрыхтоўчае аддзяленне. У 1907 г. навучалася 236 юнакоў, у 1915 г. — 321. Узначальваў вучылішча дырэктар, якому дапамагалі інспектар, 3 законанастаўнікі і 10 выкладчыкаў з універсітэтаў Парыжа, Масквы, Санкт-Пецярбурга, Варшаўскага політэхнічнага інстытута імя Мікалая II, Нежынскага гісторыка-філалагічнага інстытута князя Безбародкі і Маладзечанскай настаўніцкай семінарыі.

Выпускнікі вучылішча мелі льготы пры паступленні ў вышэйшыя тэхнічныя і сельскагаспадарчыя навучальныя ўстановы, на фізіка-матэматычныя факультэты ўніверсітэтаў. Зараз у будынку вучылішча размяшчаецца педагагічнае вучылішча імя К. Ушынскага.

### Вучэбныя прадметы

* Руская мова
* Нямецкая мова
* Французская мова
* Геаграфія
* Прыродазнаўства
* Гісторыя
* Хімія
* Законазнаўства
* Матэматыка
* Фізіка
* Касмаграфія
* Маляванне
* Чарчэнне
* Пачаткі ваеннай навукі
* Музыка
* Гімнастыка

Вядомыя выкладчыкі
------------------

* Іван Аляксандравіч Глебаў
* Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч

Вядомыя выпускнікі
------------------

* Уладзімір Пятровіч Барцэвіч  (руск.) (бел. — палкоўнік Генеральнага штаба, удзельнік Першай сусветнай вайны і Белага руху
* Рувім Ісаевіч Фраерман  (руск.) (бел. — савецкі дзіцячы пісьменнік
* Герасім Васілевіч Якушка — беларускі архітэктар

Зноскі
------

1. ↑  Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892 с. 190  (руск.)
2. ↑  Памятная книжка Могилевской губернии на 1905 год  (руск.)

Літаратура
----------

* Самусік, А. Магілёўскае рэальнае вучылішча / Андрэй Самусік // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 590 с. — С. 15. — ISBN 985-11-0141-9.
**Мышка** (таксама вядомая пад назвай **«Мухля»**) — адна з рэк воднай сістэмы Мінска.

Цячэ на захадзе беларускай сталіцы. Адзіная рака, якая бярэ пачатак не за межамі горада. Пачынаецца на тэрыторыі былой вёскі Міхалова і праз некалькі кіламетраў упадае ў раку Лошыца, якая ў сваю чаргу ўпадае ў галоўную раку Мінска — Свіслач.

Да 1960-х гадоў рака Мышка лічылася добрым месцам для адпачынку і рыбалкі. Падчас Другой сусветнай вайны побач з ракой знаходзілася нямецкая гаспадарка.

У 1960-х гадах пачалося абмяленне ракі ў сувязі з будаўнічымі і воднаінжынернымі работамі ў наваколлі. Пасля гэтага даўжыня ракі скарацілася з 7 да 2 км. Фактычна пераўтворана ў вадасховішча на ўзор і па аналогіі з ракой Слепняй на ўсходзе Мінска.

Зноскі
------

1. ↑  Река Мышка // Сайт «Твоя столица — Минск»
2. ↑  Речка Мышка Архівавана 7 лістапада 2014. // Сайт «Минск старый и новый»

Спасылкі
--------

* Рака Мышка на фотаграфіях Архівавана 7 лістапада 2014. // Минск старый и новый
* Исчезнувшие реки Минска Архівавана 15 красавіка 2015. // Репортаж телеканала СТВ

Гл. таксама
-----------

* Водна-зялёны дыяметр Мінска



| Рэкі Мінска |
| --- |
| 
* Дражня
* Качынка
* Лошыца
* Мышка
* Няміга
* Пярэспа
* Свіслач
* Сенніца
* Слепня
* Трасцянка
* Цна

 |
**Ханс Буркмайр**, у літаратуры называюць **Старэйшым** (ням. Hans Burgkmair [der Ältere]; 1473, Аўгсбург — 1531, там жа) — нямецкі жывапісец, графік і скульптар эпохі Адраджэння.

Біяграфія
---------

Ганс Буркмайр нарадзіўся ў 1473 годзе ў горадзе Аўгсбургу; паходзіў з сям’і мастакоў. Першапачатковае навучанне ён прайшоў у свайго бацькі, мастака Томана Буркмайра (1444—1523).
З 1488 па 1490 год Буркмайр праходзіў навучанне ў Кальмары ў Эльзасе ў Марціна Шонгаўэра. Каля 1507 года мастак пабываў у Італіі, дзе яго прыцягнула творчасць Карла Крывелі і Віторэ Карпача.

Нараўне з жывапісам Буркмайр займаўся ксілаграфіяй. Ханс Буркмайр прыцягваўся неаднаразова да прац самім імператарам Максіміліянам I (ілюстраванне рамана Theuerdank) і карыстаўся вялікай славай як у сябе ў Аўгсбургу, так і за яго межамі.

Зноскі
------

1. 1 2  Web umenia Праверана 7 красавіка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q50828580'></a>
2. 1 2  Hans, the elder Burgkmair // Каралеўская акадэмія мастацтваў — 1768. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q270920'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17549804'></a>
**Магілёўская ваенна-аператыўная група** (**Магілёўская ВАГ**, **Ваенна-аператыўная група пры Магілёўскім падпольным райкоме КП(б)Б**) — партызанскае злучэнне, якое дзейнічала на тэрыторыі Магілёўскага, Бялыніцкага, Клічаўскага раёнаў; таксама назва органа кіраўніцтва гэтым злучэннем. Уваходзіла ў Магілёўскае партызанскае злучэнне.

Створана ў ліпені 1943 года ў адпаведнасці з пастановай Магілёўскага падпольнага абкома КП(б)Б і загадам Магілёўскай (абласной) ВАГ на базе 113-га, 121-га партызанскіх атрадаў 6-й Магілёўскай партызанскай брыгады і асобнага 61-га партызанскага атрада. У лістападзе 1943 года 121-ы партызанскі атрад быў разгорнуты ў 121-ы партызанскі полк (пазней 121-ы партызанскі полк імя А. М. Касаева), у студзені 1944 года 113-ы партызанскі атрад — у 113-ы партызанскі полк. У снежні 1943 года створаны 200-ы партызанскі атрад і перададзены Баранавіцкаму партызанскаму злучэнню паўднёвай зоны.

30 чэрвеня 1944 года ваенна-аператыўная група (2639 партызан) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Камандаванне
------------

Кіраўніцтва ажыццяўлялі сакратар падпольнага РК КП(б)Б Іван Паўлавіч Станкевіч (жнівень 1943 — чэрвень 1944).

### Камандзіры

* Канстанцін Міхайлавіч Белавусаў (ліпень 1943 — красавік 1944);
* Захар Платонавіч Гапонаў (май — чэрвень 1944).

### Начальнікі штаба

* В. П. Дрожнікаў (ліпень — снежань 1943);
* Ц. І. Немаляеў (выконваў абавязкі);
* В. С. Конанаў (май — чэрвень 1944).

Літаратура
----------

* *А. Л. Манаенкоў П. С. Паўлавец.* Магілёўская ваенна-аператыўная група // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.:І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Магілёў (значэнні).
**«Магілёў»** — рачны порт у Магілёве, размешчаны ў затоцы на левым беразе Дняпра, па адрасе вул. Куцепава, 28. Уваходзіць у структуру РТУП «Беларускае рачное параходства». Порт прызначаны для перапрацоўкі навалачных грузаў. Даўжыня прычальнай лініі — 120 метраў.

Вырас на базе прыстані Магілёў, створанай у 1931 годзе адначасова з утварэннем Верхне-Дняпроўскага рачнога параходства. У годзе 1975 годзе перайменавана ў рачны порт 3-га разраду, а ў 1980 — у рачны порт 2-га разраду. У 1970—1975 гадах створана акваторыя порта, пабудаваны механізаваныя прычалы з канвеернымі лініямі і партальнымі кранамі для выгрузкі грузаў, адміністрацыйна-бытавы корпус, рамонтна-механічная майстэрня, кацельня, гандлёвы комплекс.

Порт з’яўляўся высокамеханізаваным транспартным прадпрыемствам Верхне-Дняпроўскага рачнога параходства Галоўнага ўпраўлення рачнога флоту БССР, заняты ў асноўным пагрузкай, перавозкай і выгрузкай грузаў для будаўнічых і дарожных арганізацый, вёў таксама распрацоўку радовішчаў будаўнічных матэрыялаў у рэчышчы Дняпра. Сярэдняя працягласць эксплуатацыйнага перыяду 220 дзён у годзе.

Для выканання работ маюцца:

* 1 пасажырскі цеплаход;
* 9 буксірных цеплаходаў праектаў 570 і 730;
* 16 адзінак несамаходнага флоту праектаў 775, 775А, 187Г і 619А;
* 1 земмашына;
* 3 плаўкраны (у т.л. праекта 1451).

На пасажырскіх перавозках эксплуатуецца плаўверанда «Хваля».

Зноскі
------

1. 1 2 3  Привокзальная площадь // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9
2. 1 2  Речной порт Могилев Архівавана 15 жніўня 2018.

Літаратура
----------

* Речной порт // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9
Рэч Паспалітая па другім падзеле
**II падзе́л Рэ́чы Паспалі́тай** (1793) — другі з трох падзелаў, пасля якіх Рэч Паспалітая знікла з карты Еўропы.

Скарыстаўшыся капітуляцыяй Станіслава Аўгуста Панятоўскага ў вайне з Расіяй і пераходам улады ў дзяржаве да таргавічанаў, 25 кастрычніка 1792 кароль прускі Фрыдрых Вільгельм II запатрабаваў уключэння Вялікай Польшчы ў склад свайго каралеўства пад пагрозай выхаду з антыфранцузскай кааліцыі.

23 студзеня 1793 Кацярына II і Фрыдрых Вільгельм II падпісалі трактат пра падзел, паводле якога да Прусіі адышлі землі, населеныя этнічнымі палякамі: Данцыг, Торунь, Вялікая Польшча, Куявія і Мазовія, за выняткам Мазавецкага ваяводства. Расія атрымала літоўскія землі да лініі Дзвінск — Пінск — Збруч, усходнюю частку Палесся, украінскія вобласці Падолле і Валынь.

Уночы з 23 на 24 верасня 1793 года гэта рашэнне было праведзенае праз сабраны канфедэратамі сойм у гарадзенскім замку.

У другім падзеле, у адрозненне ад двух астатніх, не брала ўдзелу Аўстрыйская імперыя, занятая вайной з рэвалюцыйнай Францыяй.

Гл. таксама
-----------

* Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай 1792 года
* Таргавіцкая канфедэрацыя
* Нямы сойм

Зноскі
------
**О́тамар Крэ́йча** (чэшск.: Otomar Krejča; 23 лістапада 1921, Скрышаў, Край Высачына — 6 лістапада 2009, Прага) — чэшскі акцёр тэатра і кіно, тэатральны рэжысёр, легенда нацыянальнага тэатра. Заслужаны артыст Чэхіі (1958).

Біяграфія
---------

На сцэне з 1940 года. У 1946—1951 гадах акцёр пражскага Тэатра на Вінаградах. У 1960-я гг. ўзначальваў чэшскі тэатральны авангард. У 1956—1961 гадах галоўны рэжысёр Нацыянальнага тэатра ў Празе, у 1965—1912 гадах арганізатар і кіраўнік «Тэатра за бранаў».

Пасля 1968 года, калі падпісаў петыцыю «Дзве тысячы слоў», падвергнуўся рэзкай ідэалагічнай крытыцы, адхілены ад кіраўніцтва тэатрам, у 1972 годзе быў зачынены і сам тэатр. Пад ціскам сусветнай грамадскай думкі быў выпушчаны ўладамі за мяжу, ставіў спектаклі ў Аўстрыі, Італіі, Бельгіі, Францыі, ФРГ, Фінляндыі, Швецыі. Вярнуўся на радзіму пасля Аксамітнай рэвалюцыі. У 1991 годзе адкрыў «Тэатр за бранаў-2», у якім працаваў да канца жыцця.

Творчасць
---------

Сярод роляў: Сірано дэ Бержарак (аднайменная п'еса  (руск.) (бел. Растана), Дон Жуан (аднайменная п'еса  (руск.) (бел. Мальера), Фёдар Пратасаў («Жывы труп  (руск.) (бел.» Л. Талстога), Самазванец («Барыс Гадуноў  (руск.) (бел.» А. Пушкіна) і інш. Паставіў п’есы А. Чэхава («Вішнёвы сад  (руск.) (бел.», «Тры сястры  (руск.) (бел.»), у т.л. ў Германіі, Швейцарыі, Італіі. Рэжысёрскай творчасці Крэйчы ўласцівы лірызм, схільнасць да аналізу, дакладнасць думкі.

Прызнанне
---------

Прэмія Пірандэла (1978). Кавалер Ордэна мастацтваў і літаратуры (1978). Медаль ўрада Чэхіі За заслугі (1998). Прэмія Станіслаўскага (1999) і многія іншыя ўзнагароды. Ганаровы доктар Акадэміі музычнага мастацтва ў Празе (2002).

Зноскі
------

1. 1 2  Otomar Krejča // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
3. ↑
4. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
5. ↑  Evidence zájmových osob StB (EZO)<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q104900509'></a>

Літаратура
----------

* Крэйча Атамар. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
* Černý J. Otomar Krejča. Praha: Orbis, 1964
* Otomar Krejča et le theatre Za Branou de Prague. Lausanne: La Cité, 1972

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Отамар Крэйча
* Архівавана 7 мая 2010. (чэшск.)
* У Слоўніку тэатра(недаступная спасылка) (італ.)
* На сайце IMDB
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кацэбу.

**Ота Яўстафіевіч** **Кацэбу́** (30 снежня 1788, Рэвель (цяпер Талін) — 3 лютага 1846, Талін) — расійскі падарожнік, географ. Бацька — пісьменнік і драматург Аўгуст Фрыдрых Фердынанд Кацэбу (1761—1819). Маці — Фрыдэрыка Эсэн, памерла рана. Мачаха — Крысціна фон Крузенштэрн.

У васьмігадовым узросце Ота Кацэбу быў адпраўлены ў Пецярбургскі кадэцкі корпус. Неўзабаве зразумеў, што яго прызначэнне — мора і ў 15 гадоў у якасці юнгі-добраахвотніка стаў удзельнікам першага кругасветнага плавання (з 1803 па 1806 год) на парусным шлюпе «Надзея» пад камандаваннем яго земляка, выхадца Эстляндыі Івана Крузенштэрна. Другі раз адправіўся ў падарожжа вакол света з 1815 па 1818 год на караблі «Рурык», адкрыў у Ціхім акіяне 399 астравоў і на паўднёвы ўсход ад Берынгава праліва — заліў Кацэбу, а ў студзені 1817 — архіпелаг Румянцава; з 1823 па 1826 год ён здзейсніў трэцяе падарожжа на парусным шлюпе «Прадпрыемства».

Плаванне Кацэбу на шлюпе «Прадпрыемства» у 1823—1826 гадах.
Далейшую службу праходзіў у Рэвелі, камандаваў караблём «Імператар Пётр I». У 1829 г. быў узведзены ў капітаны першага рангу.

З-за праблем са здароўем, якое было падарвана ў кругасветных падарожжах, падаў у адстаўку. Апошнія шаснаццаць гадоў жыцця правёў у сваім маёнтку пад Рэвелем.

Навуковыя працы
---------------

* Трохтомная праца «Падарожжа вакол света» (Спб. 1821—1823)
* Кніга «Падарожжа вакол света на вайсковым шлюпе „Прадпрыемства" у 1823-26 гадах» (на нямецкай мове, Веймар, 1830)

Увекавечанне памяці
-------------------

У гонар Ота Кацэбу названы заліў Кацэбу на паўднёвы ўсход ад Берынгава праліва і вуліца ў яго родным горадзе Таліне. Ад аднайменнага заліва, атрымаў назву і горад Кацэбу на Алясцы (ЗША).

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 30 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

Спасылкі
--------

* Кругосветные плавания О. Е. Коцебу и их значаение для географической науки // Центральный Военно-Морской Портал (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Project Gutenberg |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 2060298 · BNF: 171538697 · CiNii: DA03084302 · GND: 116345330 · ISNI: 0000 0001 1616 8500 · LCCN: n85384009 · LNB: 000254627 · NKC: js20080321003 · NLA: 35280893 · NLP: A25910085 · NTA: 070331219 · NUKAT: n2008120597 · SUDOC: 084570474 · VIAF: 32746140 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Магілёў (значэнні).
**«Магілёў»** — гасцініца ў Магілёве, размешчаная па праспекце Міру, 6. Пабудавана ў 1972 годзе, архітэктары В. Астаповіч, Г. Бенядзіктаў, А. Лукомская.

Архітэктура
-----------

Фрагмент пано ў вестыбюлі
Будынак 14-павярховы, пастаўлены перпендыкулярна да праспекта. Разлічаны на 654 месцы. Вырашаны ў простых манументальных формах, адпаведных яго вышыннаму аб'ёму. Першыя 2 паверхі маюць суцэльнае зашкленне, астатнія вырашаны адзіным аб'ёмам з рэгулярным рытмам балконаў-лоджый. У архітэктурны дэкор галоўнага фасада ўведзены канструкцыйныя металічныя дэталі, якія ўзбагачаюць яго пластыку; фасад, што выходзіць на праспект, члянёны вертыкальнай стужкай аконных праёмаў. На першым паверсе прасторны вестыбюль, хол, службовыя памяшканні. У інтэр'еры вестыбюля дэкаратыўнае пано (медзь, чаканка; мастак Ю. Любімаў). На другім паверсе знаходзяцца рэстаран, кафэ і камбінат бытавога абслугоўвання.

Дом спорту
Да 14-павярховага корпуса па лініі забудовы прылягае 2-павярховы спартыўны блок (Дом спорту) з плавальным басейнам і фізкультурнай залай. Перад гасцініцай — невялікая плошча з стаянкамі для аўтамашын.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Отакар.
**Отакар I** (ням.: Otakar I; пам. 1064) — маркграф Карантанскай маркі (Штырыі) у 1056—1064 гг. заснавальнік дынастыі Траўнгау на прастоле Штырыі.

Отакар I (VI) быў сынам нейкага Отакара V, кіраўніка невялікага графства Траўнгау ва ўсходняй часткі сучаснай зямлі Верхняя Аўстрыя з цэнтрам у Штайры. У 1056 г. Отакар I стаў кіраўніком Карантанскай маркі, якая пазней атрымала назву Штырыя (ням.: Steiermark) у гонар радавога замка Отакара Штайр (ням.: Steyr). Дзякуючы ўваходжанню ў склад маркі ўладанняў Траўнгау ў даліне Энса, Штырыя значна павялічыла сваю тэрыторыю і ўплыў у паўднёва-ўсходняй Германіі. Пры Отакары I завяршыліся войны з венграмі, якія спусташалі ўсходнія вобласці краіны. Сканаў Отакар у 1064 г.

Дзеці
-----

* Вілібірга Эпенштэйн, дачка Адальбера I, герцага Карынтыі:

Адальбера II (пам. 1082), маркграф Штырыйскай маркі (c 1064)
Отакар II (пам. 1122), маркграф Штырыйскай маркі (c 1082)

Зноскі
------



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Арнольд** | **маркграфКарантанскай маркі**1056—1064 | Пераемнік**Адальбера II** |
**Ква́нтавая хі́мія** — раздзел тэарэтычнай хіміі, у якім вывучаюцца будова і ўласцівасці хімічных злучэнняў, іх рэакцыйная здольнасць, кінетыка і механізм хімічных рэакцый на аснове ўяўленняў і з дапамогай метадаў квантавай механікі.

Развіццё квантавай хіміі пачалося ў 1920—30-я г. калі былі прапанаваны метады апісання будовы электронных абалонак малекул: метад валентных сувязей (В. Хайтлер і Ф. Лондан далі квантава-хімічнае тлумачэнне кавалентнай сувязі ў малекуле вадароду, Дж. Слейтэр і Л. Полінг развілі іх падыход) і метад малекулярных арбіталей (асновы метаду распрацавалі Ф. Хунд, Р. Малікен, Д. Хартры і іншыя), які стаў асноўным для апісання будовы электронных абалонак любых малекул, колькаснага разліку малекулярных структур, а таксама вызначэння сувязі паміж будовай малекул і іх рэакцыйнай здольнасцю.

Квантава-хімічныя ўяўленні і метады выкарыстоўваюць пры вывучэнні высокамалекулярных злучэнняў і ў малекулярнай біялогіі.

Літаратура
----------

* Квантавая хімія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. С. 209.
* Фларри Р. Л. Квантовая химия: Введение: Пер. с англ. М. 1985.
* Современные проблемы квантовой химии: Методы квантовой химии в теории межмолекулярных взаимодействий и твердых тел. Л. 1987.
**Квантавы лік** у квантавай механіцы — характарызуе колькаснае значэнне якой-небудзь квантованай зменнай мікраскапічнага аб'екта (элементарнай часціцы, ядра, атама і г. д.), характарызуе стан часціцы. Заданне квантавых лікаў цалкам характарызуе стан часціцы.

Некаторыя квантавыя лікі звязаныя з рухам у прасторы і характарызуюць выгляд хвалевай функцыі часціцы. Гэта, напрыклад, **радыяльны** (галоўны) ({\displaystyle n\_{r}}), **арбітальны** ({\displaystyle l}), **магнітны** ({\displaystyle m}) і **спінавы** квантавыя лікі электрона ў атаме, якія вызначаюцца як лік вузлоў радыяльнай хвалевай функцыі, значэнне арбітальнага вуглавога моманту, яго праекцыя на зададзеную вось і спін часціцы, адпаведна.

Некаторыя іншыя квантавыя лікі ніяк не звязаныя з перамяшчэннем у звычайнай прасторы, а адлюстроўваюць «унутраны» стан часціцы. Да такіх квантавых лікаў адносяць спін і яго праекцыю. У ядзернай фізіцы ўводзіцца таксама ізаспін, а ў фізіцы элементарных часціц з'яўляецца колер, чароўнасць, хараство (ці прыгажосць) і сапраўднасць.

Зноскі
------

1. ↑  Большой энциклопедический словарь. Физика / под ред. А. М. Прохорова. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1998. — С. 318.

Гл. таксама
-----------

* Стан
* Атамная арбіталь

Літаратура
----------

* Квантавыя лікі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 210. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4259027-9 · Microsoft: 174038435 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Новы мост.

**Новы мост** (славацк.: Nový Most; раней называўся *Мост СНП* — мост Славацкага нацыянальнага паўстання) — аўтамабільны мост цераз Дунай у Браціславе, сталіцы Славакіі. Гэта найбуйнейшы ў свеце вісячы мост з адным пілонам. З'яўляецца адзіным мостам, уключаным у Сусветную федэрацыю вышынных вежаў, займаючы 32-е, апошняе месца ў спісе.

Браціслаўскі замак і Кафедральны сабор Святога Марціна. Від з Новага моста
Галоўны пралёт моста мае даўжыню 303 метры, агульная працягласць 430,8 м, шырыня 21 м, вага 7537 тонаў.

Галоўнай славутасцю моста з'яўляецца рэстаран «UFO» на вяршыні пілона на вышыні 85 м, названы так з-за падабенства да лятаючай талеркі (раней называўся «Bystrica»). Рэстаран злучаны з агляднай пляцоўкай. Да яе вядзе ліфт у левай апоры моста, а ў правай размешчаны аварыйны выхад з 430 прыступкамі. «UFO» лічыцца адной з дамінант Браціславы і турыстычнай славутасцю, штогод яго наведваюць 200 тысяч наведнікаў.

Пілон Моста СНП у Браціславе

Будаўніцтва
-----------

Мост быў пабудаваны ў 1967—1972 гадах па праекце інжынераў Арпада Тэсара і Ёзафа Звары і архітэктараў Ёзафа Лацкі, Ладзіслава Кушніра і Івана Сламеня. Афіцыйнае адкрыццё адбылося 26 жніўня 1972 года. Дзеля таго, каб правесці да яго аўтадарогу, была зруйнавана вялікая колькасць будынкаў у раёне замка, у тым ліку амаль увесь яўрэйскі квартал з неалагічнай сінагогай; з іншага боку, мост палепшыў сувязь паміж жылым раёнам Петржалка і астатняй часткай Браціславы.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Новы мост (Браціслава)
* Новы мост Архівавана 19 снежня 2008. (венг.)
* Панарама Новага моста і ракі Дунай Архівавана 15 красавіка 2016.
* Сусветная федэрацыя вышынных вежаў (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2011001628 · NKC: ge619561 |
**Квант** (ад лац.: quantum — «колькі») — непадзельная порцыя якой-небудзь велічыні ў фізіцы. У аснове паняцця ляжыць уяўленне квантавай механікі, што некаторыя фізічныя велічыні могуць прымаць толькі вызначаныя значэнні. 

Тэрмін квант быў упершыню ўведзены Максам Планкам у яго першай працы па квантавай тэорыі, якая заклала яе аснову. Вакол гэтай ідэі з пачатку 1900-х гадоў развілася цалкам новая фізічная канцэпцыя -- квантавая фізіка. 

Кванты некаторых палёў маюць адмысловыя назвы:

* фатон
* глюон
* гравітон
* фанон

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4176603-9 · Microsoft: 84114770 · NDL: 00569863 |
**Афганская лісіца** (*Vulpes cana*) — драпежнае млекакормячае роду лісіц сямейства сабачых. Занесена ў Чырвоную кнігу.

Знешні выгляд
-------------

Афганская лісіца — дробная лісіца. Вышыня ў карку — каля 30 см, даўжыня цела — 40-50 см, даўжыня хваста — 33-41 см, вышыня вуха — каля 9 см; вага — 1,5-3 кг. Афарбоўка зімовай поўсці буравата-шэрая, з прыкметным налётам, якія распаўсюджваюцца і па версе доўгага пухнатага хваста.

Распаўсюджанне
--------------

Сустракаецца ад усходніх рэгіёнаў Блізкага Усходу да Афганістана. Знойдзена ў наступных краінах: Афганістан, Егіпет (Сінай), Іран, Ізраіль, Іарданія, Аман, Пакістан, Саудаўская Аравія, Туркменістан, Аб'яднаныя Арабскія Эміраты і Емен. Асноўная частка арэалу — Усходні Іран, Афганістан і Паўночна-Заходні Індастан. З іншых абласцей выгляд выключаны межвідавай канкурэнцыяй з рудымі лісіцамі.