**Насяко́мае́дныя** (*Insectivora*) — атрад у класе млекакормячых, ад якога на сённяшні дзень адмовіліся з прычыны навуковай неактуальнасці. Некаторыя віды былі выключаны з гэтага атрада, рэшта жа быліа перанесена ў атрад *Eulipotyphla*, які, у сваю чаргу, уваходзіць у надатрад *Laurasiatheria*, што складае адну з асноўных клад плацэнтарных млекакормячых.

Гісторыя
--------

Вымерлы *Centetodon marginalis*.
У мінулым гэты атрад выкарыстоўваўся як смеццевы таксон для вялікай колькасці маленькіх і вельмі маленькіх адносна неспецыялізаваных насякомаедных млекакормячых. Так як любыя акамянелыя выкапнёвыя віды прымітыўнага выгляду з групы плацэнтарных млекакормячых звычайна дадаваліся ў гэты атрад для зручнасці, ён уяўляў сабой штосьці кшталту склада, з якога віды паступова размяркоўваліся па іншых таксонах. Такім чынам, у шырокім сэнсе атрад *Insectivora* уяўляе сабой граду, а не кладу.

Таксаномія была зменена ў нядаўнім часе, і тупаі, скакунчыкавыя і шарсцякрылыя былі перанесены ў асобныя атрады, як і многія іншыя групы акамянелых выкапнёвых відаў, якіх раней адносілі да насякомаедных. Некаторы час было прынята лічыць, што рэшта сямействаў насякомаедных складае монафілетычную групу, або кладу, у дачыненні да якой доўгі час ужывалі назву *Lipotyphia*. Аднак малекулярныя доказы ўказваюць на тое, што *Chrysochloridae* (золатакратовыя) і *Tenrecidae* (тэнрэкавыя) таксама мусяць быць вылучаны ў новы атрад *Afrosoricida*.

*Erinaceidae* (сапраўдныя вожыкі) таксама потым вылучыліся ў асобны атрад *Erinaceomorpha* з атрада *Soricomorpha*, які ўключае ў сябе сямействы *Soricidae* (землярыйкавыя), *Talpidae* (кратовыя), *Solenodontidae* і *Nesophontidae*. Фактычна, колішні атрад *Insectivora* падзяліўся на гэтыя два атрады. Аўтарытэтнасць гэтай схема была парушана, калі малекулярныя даследаванні паказалі, што прадстаўнікі *Soricomorpha* з'яўляюцца парафілетычнымі, бо *Soricidae* маюць больш нядаўняга агульнага продка з *Erinaceidae*, чым іншыя прадстаўнікі *Soricomorpha*.

Аднак злучэнне сямействаў *Soricidae* і *Erinaceidae* у атрадзе *Eulipotyphla* дазволіла стварыць монафілетычны таксон.

Класіфікацыя
------------

* **АТРАД *EULIPOTYPHLA* (замяніў колішні *Insectivora*):**
	+ **Сямейства *Erinaceidae*:**
		- Падсямейства *Erinaceinae*: сапраўдныя вожыкі;
		- Падсямейства *Hylomyinae*: гімнуры;
	+ **Сямейства *Soricidae*:**
		- Падсямейства *Crocidurinae*: белазубкавыя;
		- Падсямейства *Soricinae*: буразубкавыя;
		- Падсямейства *Myosoricinae*: афрыканскія белазубкавыя;
	+ **Сямейства *Talpidae*:**
		- Падсямейства *Desmaninae*: дэсманы;
		- Падсямейства *Talpinae*: краты;
		- Падсямейства *Uropsilinae*: урапсілы;
	+ **Сямейства *Solenodontidae***: шчыліназубы;
	+ **Сямейства *Nesophontidae***: вымерлыя незафонты.

Кладаграма на ўзроўні сямействаў, якія дажылі да нашых часоў:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|    **Eulipotyphla**    | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Solenodontidae |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Talpidae |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Soricidae |
|  |
|  | Erinaceidae |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

Гэтыя сямействы ўключаліся ў атрад *Insectivora* у мінулыя часы:

* Сямейства *Chrysochloridae* (золатакратовыя);
* Сямейства *Tenrecidae* (тэнрэкавыя);
* Сямейства *Macroscelididae* (скакунчыкавыя);
* Сямейства *Tupaiidae* (тупаевыя);
* Сямейства *Cynocephalidae* (шарсцякрылыя).

Варта адрозніваць біялагічны атрад «*Насякомаедныя*» ад насякомаеднасці як мадэлі харчовых паводзінаў, якая можа быць уласціва біялагічным відам, якія не ўваходзяць у атрад *Insectivora* або вытворныя ад яго ў сучаснасці.

Гл. таксама
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Насякомаедныя на Вікісховішчы |

* *Lypotyphla* — таксон, якім прапаноўвалася замяніць таксон *Insectivora*, але пасля перагляду перавага была аддадзена таксону *Eulipotyphla*

Зноскі
------

1. ↑  Hutterer, R. (2005). Wilson, D.E.; Reeder, D.M.. eds. *Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference* (3rd ed.). Johns Hopkins University Press. pp. 212–311. ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494. .
2. ↑  Roca, A.L. G.K. Bar-Gal, E. Eizirik, K.M. Helgen, R. Maria, M.S. Springer, S.J. O'Brien, and W.J. Murphy (2004). "Mesozoic origin for West Indian insectivores". *Nature* **429** (6992): 649–651. doi:10.1038/nature02597. PMID 15190349.

Літаратура
----------

* *Петрыкаў А.* Насякомаедныя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Іраніка · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | Fossilworks · Fossilworks · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX534811 · BNF: 119494557 · GND: 4161841-5 · Microsoft: 2778103657 · NDL: 00572226 · NKC: ph114682 |

 |