**Шарль Лебрэн** (фр.: Charles Le Brun; 24 лютага 1619, Парыж — 22 лютага 1690, Парыж) — французскі мастак і тэарэтык мастацтва, кіраўнік французскай мастацкай школы эпохі Людовіка XIV.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Парыжы, у адзінаццаць гадоў па пратэкцыі будучыні канцлера Францыі П’ера Сег’е паступіў у вучні да Сімону Вуэ. Ва ўзросце пятнаццаці гадоў выконваў заказы кардынала Рышэльё, быў заўважаны прызнаным майстрам Нікаля Пусэнам, у 1642 адправіўся разам з Пусенам у Рым. Дзякуючы стыпендыі ад Сег’е Лебрэн прапрацаваў у Рыме, пад кіраўніцтвам Пусена, чатыры гады. E Італіі вывучаў творчасць Рафаэля, балонскіх акадэмістаў, антычную скульптуру.

Вярнуўшыся ў Парыж, Лебрэн набыў новых уплывовых заступнікаў, у тым ліку суперінтэнданта фінансаў Нікаля Фуке, па заказе якога быў напісаны партрэт Ганны Аўстрыйскай, а затым перайшоў на службу да кардыналу Мазарыні. Працуючы ў замку Во-ле-Віконт, Лебрэн патрапіў у цэнтр інтрыг Мазарыні, які маніпуляваў суперніцтвам Фуке і Кальбера. Праявіўшы сябе ў гэтай «справе» з лепшага боку, ён набыў павагу пераможца — Кальбера.

Прыйдучы да ўлады, Кальбер сярод іншага ўзначаліў шматлікія мастацкія ўстановы і фабрыкі Францыі, на якія абапіраўся культурны ўплыў Караля-Сонца. Лебрэн, яго пратэжэ, у 1648 годзе арганізаваў ізноў створаную Каралеўскую акадэмію жывапісу і скульптуры, у 1660 — Мануфактуру Габеленаў, у 1666 — дзеючую дагэтуль Французскую акадэмію ў Рыме. Асабіста кіруючы і Акадэміяй, і прамысловымі цэхамі, Лебрэн непасрэдна паўплываў на густы і светапогляд цэлага пакалення мастакоў, стаўшы найважнейшай фігурай «стылю Людовіка XIV». Сам кароль падзяляў і заахвочваў мастацтва Лебрэна, асабліва пасля трыумфальных урачыстасцей 1660 года і завяршэння інтэр’ераў Ва-Ле-Віконт у 1661. У тым жа годзе ён замовіў Лебрэну серыю палотнаў з гісторыі Аляксандра Македонскага; першае ж з іх прынесла мастаку дваранства і тытул «Першага каралеўскага жывапісца» (*Premier Peintre du Roi*), а таксама пажыццёвую пенсію. З 1662 Лебрэн кантраляваў усе мастацкія заказы двара. Ён асабіста распісваў залы Апалонавай галерэі ў Луўры, інтэр’еры замка Сен-Жэрмен і Версаля (Ваенная Зала і Зала Свету).

З падзеннем Кальбера маркіз дэ Лувуа, насуперак волі караля, спрабаваў адхіліць Лебрэна ад працы пры двары. Акадэмія, верная Лебрэну, пераабрала яго на новы тэрмін, аднак прыдворныя інтрыгі падарвалі здароўе старога мастака і ён памёр, не паспеўшы завяршыць роспісы Версаля, якія дарабляў па яго эскізах Наэль Куапель.

Творчасць
---------

Уваходжанне Аляксандра ў Вавілон, 1664
Стварыў шэраг карцін пад уплывам Н. Пусэна («Муцый Сцэвала», «Смерць Катона» і інш.). Кіраваў дэкаратыўным афармленнем інтэр’ераў Луўра, Версаля і інш. выконваў плафоны (Люстраная галерэя ў Версалі, 1678—84, і інш.), кардоны для габеленаў, эскізы для садовай скульптуры, мэблі. У жывапісных работах спалучаў нарматыўнасць класіцысцкай кампазіцыі, прасякнутай тэатралізаванай патэтыкай, з дэкаратыўнай пышнасцю барока: «Магдаліна каецца» (1656—57), серыя карцін «Гісторыя Аляксандра Македонскага» (1660—68) і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Charles Le Brun<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Charles Le Brun — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. 1 2
4. 1 2 3 4 5  RKDartists<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
5. ↑  BeWeB<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q77541206'></a>
6. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>

Літаратура
----------

* Лебрэн // БЭ ў 18 т. Т. 9. Мн. 1999.
* Georg Kaspar Nagler: *Neues allgemeines Künstler-Lexicon*, zweiter Band, Eintragung unter «Brun», S. 163 ff. Verlag von E.A.Fleischmann, München 1835.
* Bellier de La Chavignerie, Emile: *Dictionnaire général des artistes de l´ école francaise depuis l´ origine des arts du dessin jusqu´ à nos jours*, Eintragung unter «Lebrun», S. 994 linke Spalte unten ff. Verlegt bei Renouard, Paris 1882—1887; Reprint bei Garland Publishing Inc. New York, London 1979.
* Giancarlo Sestieri: *Battle Painters. Italian and Foreign Masters of the XVII and XVIII centuries*, Rom 1999.
* Michel Gareau,  *Charles LeBrun First Painter To King Louis XIV*, Abrams NY, 1992
* Morel d’Arleux, Louis-Marie-Joseph, *Dissertation sur un traité de Charles Le Brun concernant le rapport de la physionomie humaine avec celle des animaux* (1827)
* Pinault-Sorensen, Madeleine, *De la Physionomie Humaine et Animale: Dessins de Charles Le Brun gravés pour la Chalcographie du Musée Napoléon (Paris)|Musée Napoleon en 1806*, Musée du Louvre, (2000) (ISBN 2-7118-4094-8)

Спасылкі
--------

* Працы ў музеях свету
* Працы ў музеях Украіны(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Structurae · Discogs · MusicBrainz · RKDartists · ECARTICO |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10222290 · BIBSYS: 90059266 · BNC: a20138064 · BNE: XX850665 · BNF: 120282726 · CiNii: DA03833283 · CONOR: 47934307 · GND: 118779141 · ICCU: RAVV080022 · ISNI: 0000 0001 2101 6536 · LCCN: n78072045 · LNB: 000248413 · NKC: ola2002150760 · NLP: A27012669 · NSK: 000425072 · NTA: 068974485 · NUKAT: n97063407 · PTBNP: 231382 · SUDOC: 028449975 · VIAF: 59097680 · ULAN: 500016215 |

 |