**«Камень Міцкевіча»** — валун з выбітай на польскай мове цытатай Адама Міцкевіча: «*Ewa raj utraciła, Tyś go wskrzesiła. Mickiewicz*» (бел.: Ева рай страціла, Ты ж яго ўваскрасіла. Міцкевіч). Знаходзіцца ў вёсцы Студзёнкі ў Нясвіжскім раёне Мінскай вобласці. Памер бачнай часткі каменя — 85×64 см.

Гісторыя стварэння
------------------

У першай палове XIX стагоддзя Адам Міцкевіч (1798—1855) наведаў маёнтак Студзёнкі. Ён быў у захапленні ад сядзібнага парка і пакінуў у гасцявой кнізе гаспадыні маёнтку свой запіс. Найверагодней гэта магло адбыцца ў 1820 годзе, калі Міцкевіч (разам з сябрам Тамашам Занам) прыязджаў у тыя мясціны ў маёнтак Тугановічы да сваёй каханай Марылі Верашчакі, з каторай па ваколіцах яны часта рабілі конныя шпацыры. З гэтага вынікае, што запіс быў зроблены хутчэй за ўсё ў гасцявой кнізе Марыі Развадоўскай (1783—1845; народжаная Вангродская). 

Пазней надпіс, зроблены ў гасцявой кнізе, быў выбіты на камяні. Пры гэтым майстар, які зрабіў надпіс на камені, паспрабаваў захаваць почырк паэта. Камень гаспадары паставілі ў парку як памяць пра паэта, які ўпадабаў іх сядзібу. 

Польскі гісторык касцёла, доктар гуманітарных навук Ганарат Чэслаў Гіль  (польск.) (бел. піша, што Міцкевіч наведваў Студзёнкі ў часы дзяцінства Марыі Грушэцкай (1834—1900). Але храналагічна гэта не пасуе. Магчыма, доктар Гіль тут дапусціў памылку — у той час мог быць выбіты надпіс на камяні. Бо ў той час Міцкевіч жыў у Парыжы, дзе ў 1834 завяршыў напісанне паэмы «Пан Тадэвуш», у якую ў тым ліку ўвайшло і апісанне парку і сажалак у Студзёнках. Камень гэты пэўны час стаяў у парку, за фруктовым садам, на шляху ад маёнтка да мясцовых могілак.

Адшуканне каменя
----------------

1 мая 2020 года мясцовы краязнаўца Аляксандр Абрамовіч паведаміў, што яму атрымалася знайсці той камень з выбітым надпісам, як і ў альбоме гаспадыні маёнтка Студзёнкі. Валун быў умураваны ў кладку склепа каля закінутай вясковай хаты. Надпіс гучаў так: «*Ewa raj utraciła, Tyś go wskrzesiła. Mickiewicz*». У беларускіх і польскіх СМІ валун адразу атрымаў назву «Камень Міцкевіча». Краязнаўца мяркуе, што камень мог апынуцца ў кладцы ў савецкія часы. Па ягоных словах, пасля прыходу бальшавікоў уся спадчына колішніх гаспадароў была знішчаная, сядзіба разрабаваная і разабраная. Нават мясцовыя каталіцкія могілкі былі расцягнутыя на камяні, якія пасля выкарыстоўвалі ў гаспадарцы.

Менш чым праз месяц стала вядома, што камень знаходзіцца пад пагрозай. Пасля асвятлення знаходкі ў СМІ гаспадыня хаты, у склепе каторай знаходзіўся валун, замазала камень глеем і заклала яго смеццем. Апроч таго, у склепе разбілі падмуроўку ля ўваходу, быццам рыхтуючыся вывезці камень. Краязнаўцу атрымалася ачысціць і адмыць валун.

Згадванне пра камень у крыніцах
-------------------------------

Пра камень з надпісам Адама Міцкевіча ў Студзёнках згадваў у сваіх успамінах ксёндз Ежы Каліноўскі (1859—1930; зводны брат св. Рафала Каліноўскага і Віктара Каліноўскага, мужа гаспадыні Студзёнак Марыі Грушэцкай). Запісы Ежы Каліноўскага абраў і апрацаваў польскі гісторык касцёла, доктар гуманітарных навук Ганарат Чэслаў Гіль. У іх гаворыцца:

> 
>  Міцкевіч, які наведваў Студзёнкі і ў альбоме гаспадыні дома напісаў гэтыя словы: «Ева рай страціла, Ты ж яго, пані, стварыла». Затым гэтыя словы былі выразаныя на камені, які некалькі гадоў быў яшчэ ў парку, за фруктовым садам, на шляху да мясцовых могілак.
> 
> *Арыгінальны тэкст* (польск.)  
> 
> *Mickiewicz, który odwiedzał Studzionki i w albumie gospodyni domu napisał te słowa: „Ewa raj utraciła, Tyś go, pani, stworzyła". Słowa te następnie zostały wykute na kamieniu, który przed niewielu laty był jeszcze w parku, za ogrodem owocowym, na drodze na cmentarzyk miejscowy*
> 
> 
> 
>

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  *Грушэцкі А.Л.*. Рай Адама Міцкевіча пад Нясвіжам **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Новы Час (10 мая 2020). Архівавана з першакрыніцы 20 мая 2020. Праверана 20 мая 2020.
2. 1 2 3  Пад Нясьвіжам знайшлі камень з цытатай Адама Міцкевіча **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Радыё «Свабода» (5 мая 2020). Архівавана з першакрыніцы 30 мая 2020. Праверана 30 мая 2020.
3. 1 2 3 4  *Honorat Czesław Gil.* Rodzieństwo // Wychwalajcie mężów sławnych. Wspomnienie o świętym Rafale Kalinowskim. — Kraków: Wydawnictwo Karmelitów Bosych, 2014. — С. 22. — 248 с. — ISBN 978-83-7604-012-7.
4. ↑  *Кіркевіч А.*. «Згублены рай» Міцкевіча ў невялічкай вёсцы на Беларусі **(нявызн.)**.  Белсат (18 мая 2020). Праверана 18 мая 2020.
5. ↑  *Tomasz Krzywicki*. Adam poznaje Marylę // Szlakiem Adama Mickiewicza po Nowogródczyźnie, Wilnie i Kownie. — Rewasz. — Pruszków, 2006. — S.164—165
6. 1 2 3  *Кіркевіч А.*. «Згублены рай» Міцкевіча ў невялічкай вёсцы на Беларусі **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Белсат (18 мая 2020). Архівавана з першакрыніцы 30 мая 2020. Праверана 30 мая 2020.
7. ↑  *O. Honorat Czesław* Święty Rafał Kalinowski – patriota(польск.) // *Wadoviana. Przeglad historyczno-kulturalny* : часопіс. — 1998. — № 2. — С. 66. — ISSN 1505-0181.
8. ↑  *Целяшук В.*. Пад Нясвiжам знойдзены камень Адама Мiцкевiча? **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Звязда (30 мая 2020). Архівавана з першакрыніцы 22 мая 2020. Праверана 19 мая 2020.
9. ↑  Под Несвижем найден легендарный камень Адама Мицкевича (руск.)(недаступная спасылка).  TUT.BY (5 мая 2020). Архівавана з першакрыніцы 30 мая 2020. Праверана 30 мая 2020.
10. ↑  "Kamień Mickiewicza". Niesamowite odkrycie na Białorusi(нявызн.).  Wirtualna Polska (5 мая 2020). Праверана 30 мая 2020.
11. ↑  *Грушэцкі А.Л.*. Камень Міцкевіча пад пагрозай **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Новы Час (27 мая 2020). Архівавана з першакрыніцы 30 мая 2020. Праверана 30 мая 2020.
12. ↑  APKB (Archiwum Prowincji Karmelitów Bosych w Czerniej), AP 111, [Jerzy Kalinowski], Notes, s. 24-26.

Літаратура
----------

* *Ганарат Чэслаў Гіль  (польск.) (бел..* Rodzieństwo // Wychwalajcie mężów sławnych. Wspomnienie o świętym Rafale Kalinowskim. — Kraków: Wydawnictwo Karmelitów Bosych, 2014. — С. 22—23. — 248 с. — ISBN 978-83-7604-012-7.
* *Алег Грушэцкі* Рай Адама Міцкевіча пад Нясвіжам // *Нясвіжскія каеты* : краязнўчы, гісторыка-літаратурны часопіс. — Нясвіж: Нясвіж. раён. арг. ГА «ТБМ імя Ф. Скарыны, 2020. — № 5. — С. 19—24. Архівавана з першакрыніцы 7 чэрвеня 2020.