recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Керым Курбаннепесаў** (туркм.: Kerim Gurbannepesow) (18 кастрычніка 1929, паселішча Гёкдэпе, Туркменская ССР — 1 верасня 1988), Ашгабат) — туркменскі пісьменнік, перакладчык. Народны пісьменнік Туркменскай ССР (1967). Дзяржаўная прэмія Туркменскай ССР імя Махтумкулі (1970).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і калгасніка. Бацька Керыма загінуў на фронце. У трынаццацігадовым узросце, застаўшыся разам з чатырма малодшымі братамі і сястрычкамі, стаў фактычна галавой сям’і. Працаваў у калгасе, раённым бібліятэкарам, будаваў Тэджанскае вадасховішча, служыў у войску. У 1961 годзе скончыў Туркменскі ўніверсітэт (Ашхабад).

Творчасць
---------

Пачынаючы з 1946 года, вершы Курбанепесава рэгулярна з’яўляюцца на старонках рэспубліканскіх маладзёжных газет, сатырычнага часопіса «Токмак». У 1949 годзе ў маскоўскім часопісе «Змена» публікуецца яго верш «Калгасчы гыз» («Дзяўчына з калгаса»). Першы зборнік вершаў — «Крыніца маёй сілы» («Гүйҗүмің гөзбашы», 1951).

Паэзія Курбаннепесава эмацыйная, афарыстычная і рамантычна прыўзнятая, блізкая народнай творчасці. Паэма «Дзед Таймаз» («Таймаз баба», 1960) — лірыка-эпічнае палатно з народнага жыцця. Паэма «Сорак» («Кырк», 1967) — разважанне пра асобу паэта, пра мастацтва слова, пра сэнс жыцця, пра грамадзянскія ідэалы.

У 1974 годзе выйшаў яго аповед у вершаванай форме «Зачыненая» — пра дзяўчыну Огультерек, якая пакутуе на МЛД. У аповедзе апісваецца тое, як негаворачая і нерухомая дзяўчына спрабуе кантактаваць з навакольнымі пры дапамозе вачэй і мімікі і пра яе цяжкія выпрабаванні.

Перакладаў з рускай, англійскай, італьянскай, бенгальскай, турэцкай, персідскай на туркменскую мову творы А. Пушкіна, Н. Някрасава, У. Уітмена, Н. Хікмета, Алішэра Наваі і інш. Творы самога К. Курбаннепесава перакладзены на шэраг моў. Аўтар папулярных песень.

На Алеі натхнення у цэнтры Ашхабада ўсталяваны бюст Керыма Курбаннепесава.

Зноскі
------

1. ↑  Курбаннепесов Керим **(нявызн.)**.  Краткая литературная энциклопедия. Фундаментальная электронная энциклопедия.(недаступная спасылка)
2. ↑  *Владимир Зарембо.*. Керим Курбаннепесов: «Уходя, оставьте свет!» **(нявызн.)**.  Туркменистан. Золотой век (3 мая 2021).
3. ↑  *Молдавский Дм.* На ладони пустыни // *Знамя*. — М.: 1973. — № 8.

Літаратура
----------

* Амандурдыева О. Эпоха и герой в лирике Керима Курбаннепесова. — Ашгабад, 1994
* Карлюкевіч Алесь. Талент дружбы: (памяці туркменскага паэта К. Курбаннепесава) // Голас Радзімы, 1989. 14 верасня (№ 37)
* Алесь Карлюкевич. Вспоминая Керима Курбаннепесова // Неман, 2020, № 3

Спасылкі
--------

* Алесь Карлюкевич. Туркменистан — в белорусском сердце: Керим Курбаннепесов и Дмитрий Песляков. Дружба народного поэта Туркменистана и белорусского журналиста // Саюз пісьменнікаў Беларусі, 2026-5-11
* Kerim Gurbannepesow «Язмасы хас агыр душен гошгы»
* Керим Курбаннепесов «Омрюме пент»
* Керим Курбеннепесов «Яшлык драмасы»
* Керим Курбаннепесов «Язмасы агыр душен гошгы»
**Янка (Іван Іванавіч) Гарох** (1908, в. Слабада, цяпер Стаўбцоўскі раён Мінскай вобл. — пасля верасня 1932) - заходнебеларускі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1908 годзе ў вёсцы Слабада, цяпер Стаўбцоўскі раён.

Паходзіў з сялянскай сям’і. Вучыўся ў Віленскай беларускай гімназіі. У 1929 г. удзельнічаў у вучнёўскіх хваляванняў. Быў на камсамольскай працы, за што быў выключаны з гімназіі і займаўся на прыватных курсах. Паводле некаторых звестак, у 1930 г. быў асуджаны Віленскім акруговым судом на 2 гады турмы. У 1932 г. разам з М. Танкам выдаваў у Вільні палітычны і літаратурны часопіс "Пралом", у адным з нумароў якога апублікаваў свой верш, займаўся афармленнем вокладкі. Іншыя вершы, паводле сведчанняў М. Танка, засталіся ў рукапісах, якія не захаваліся. 

У верасні 1932 г. нелегальна перайшоў польска-савецкую мяжу ў бок БССР. Быў арыштаваны савецкімі ўладамі. Далейшы лёс невядомы, акрамя таго, што лісты ад Я. Гароха прыходзілі каханай дзяўчыне яшчэ напярэдадні Другой сусветнай вайны.

Дата смерці і месца пахавання невядомае.

1. 1 2 3 4  Гарох Янка – Белліт  (бел.) (24 жніўня 2023). Праверана 12 лютага 2024.
Гладкамышачная тканка, гематаксілін-эазін.
**Гла́дкія цяглі́цы**, або **Гла́дкія мы́шцы**, або **Гла́дкія му́скулы**, або **Міжво́льныя цяглі́цы**, або **Міжво́льныя мы́шцы**, або **Міжво́льныя му́скулы** — скарачальная тканка, якая складаецца, у адрозненне ад папярочнапаласатых цягліц, з клетак (а не сімпластаў). У бесхрыбтовых (акрамя ўсіх членістаногіх і асобных прадстаўнікоў іншых груп) гладкія мышцы ўтвараюць ўсю мускулатуру цела; у хрыбтовых - уваходзяць у склад абалонак унутраных органаў: кішэчніка, крывяносных сасудаў, дыхальных шляхоў, вылучальных і палавых органаў, а таксама шматлікіх залоз. Клеткі гладкіх мышцаў у бесхрыбтовых разнастайныя па форме і будове; у пазваночных пераважна верацёнападобныя, моцна выцягнутыя, з палачкападобным ядром, даўжыня 50-250 мкм, у матцы цяжарных жывёл - да 500 мкм; акружаны валокнамі злучальнай тканкі, якія ўтвараюць шчыльны футарал. Скарачальны матэрыял - протафібрылы - звычайна размяшчаецца ў цытаплазме ізалявана; толькі ў некаторых жывёл яны сабраны ў пучкі - міяфібрылы. У гладкіх мышцах знойдзеныя ўсе тры віды скарачальнага бялку - актыній, міязін.

| Мышачная сістэма |
| --- |
| 
Мышачная тканка — Сардэчная мышца — Шкілетныя мышцы — Гладкія мышцы — Мышачнае скарачэнне — Пералік мышцаў цела чалавека
 |

| ⛭Органы і тканкі, што ўтвараюцца з зародкавых лісткоў |
| --- |
| Эктадэрма | 
 Эпідэрміс скуры •
 Пазногці •
 Валасы •
 Потавыя залозы •
 **Уся нервовая сістэма:** галаўны мозг, спінны мозг, нервовыя канчаткі, нервы •
 Рэцэптарныя клеткі органаў пачуццяў •
 Хрусталік вока •
 Зубная эмаль •
 |
| Энтадэрма | 
 Эпітэлій страўніка, стрававода, кішэчніка, трахеі, бронх, лёгкіх, жоўцевага пузыра, мачавога пузыра, мочаспускальнага канала •
 Печань •
 Падстраўнікавая залоза •
 Шчытападобная і парашчытападобная залозы •
 Хорда •
 |
| Мезадэрма | 
 Гладкая мускулатура усіх органаў •
 Шкілетная мускулатура •
 Сардэчная мышца •
 Злучальная тканка •
 Косці •
 Храсткі •
 Дэнцін зубоў •
 Кроў •
 Крывяносныя сасуды •
 Брыжэйка •
 Ныркі •
 Семяннікі і яечнікі •
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780880959 · NDL: 00563066 · NKC: ph158521 |
**Міхаіл Іванавіч Корбіт** (нар. 30 красавіка 1940, в. Слабажанка, Хойніцкі раён, Гомельская вобласць) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі. Кандыдат педагагічных навук (1975), прафесар (2005).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры (спецыяльнасць «Фізічная культура і спорт», 1967; аспірантура, 1972).

Працаваў у Беларускім політэхнічным інстытуце (1967—1969), Беларускім дзяржаўным універсітэце фізічнай культуры (з 1972, спартыўна-педагагічны факультэт масавых відаў спорту, кафедра лыжнага і стралковага спорту, прафесар, у 1995—1996 — загадчык кафедры, 1988—2009 — дэкан факультэта).

Навуковыя інтарэсы: тэорыя і практыка трэніровачнага працэсу ў біятлоне.

Узнагароды
----------

Званні «Суддзя міжнароднай катэгорыі» па біятлоне (1981), «Заслужаны трэнер Беларускай ССР» (1990), медалі «Ветэран працы» (1987), «За выдатныя заслугі» Нацыянальнага алімпійскага камітэта Рэспублікі Беларусь (2009), нагрудны знак «За развіццё фізічнай культуры і спорту ў Рэспубліцы Беларусь» (1994), Падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2007).

Бібліяграфія
------------

* Сила и растяжимость дыхательных мышц в связи с морфофункциональными особенностями диафрагмально-брюшного дыхания у лыжников-гонщиков различной квалификации : автореферат диссертации … кандидата педагогических наук : 13.00.04 / Корбит Михаил Иванович. — Минск, 1974.
* Особенности техники стрельбы сильнейших биатлонистов мира : методические рекомендации / М. И. Корбит. — Минск, 2009.
* Первые шаги в биатлоне / М. И. Корбит, Н. П. Проволоцкий. — Минск, 1985.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Корбит Михаил Иванович
**Юлія Сяргееўна Слясарчык** (нар. 25 жніўня 1994, Заслаўе, Беларусь) — беларуская футбалістка, абаронца. Выступала ў нацыянальнай зборнай Беларусі.

Клубная кар’ера
---------------

Пачынала займацца футболам у родным горадзе ў камандзе хлопчыкаў. У 12-гадовым узросце была на праглядзе ў жаночай камандзе «Надзея» (Магілёў), але ў выніку вырашыла займацца ў Мінску, у Рэспубліканскім цэнтры Алімпійскай падрыхтоўкі па футболе Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта ў трэнера Марыны Аляксандраўны Ліс.

На дарослым ўзроўні першы сезон правяла ў 2010 годзе ў вышэйшай лізе ў клубе «Маладзечна», потым стала рэгулярна гуляць за мінскі клуб «Зоркая-БДУ», за пяць сезонаў правяла больш за 100 матчаў.

У складзе бела-блакітных у сезоне-2020 разам з камандай яны сталі чэмпіёнкамі Рэспублікі Беларусь, а таксама ўладальніцамі жаночага Кубка Беларусі. Адгуляла 24 матчы, адзначылася двума галамі і аддала 10 галявых перадач. 2021 сезон правяла ў складзе жаночай каманды «Зеніта» У 2022 годзя вярнулась у мінскае «Дынама».

Зноскі
------

1. ↑  Yulia Slesarchik // Soccerdonna — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
2. ↑  Yulia Slesarchik // FBref.com<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56239490'></a>
3. ↑  ЮЛІЯ СЛЯСАРЧЫК І НАСТАССЯ ШУППО ВЯРТАЮЦЦА Ў «ДЫНАМА-БДУФК»

Спасылкі
--------

* Слясарчык Юлія Архівавана 3 красавіка 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FBref.com · FootballDatabase.eu · soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway · УЕФА |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гейл.

**Майкл Роберт «Боб» Гейл** (англ.: Michael Robert Gale; 25 мая 1951, Юніверсіці-Сіці, Місуры ЗША) — амерыканскі сцэнарыст, аўтар коміксаў, кінапрадзюсар і рэжысёр. Найбольш вядомы тым, што разам са сваім партнёрам па сцэнары Робертам Земекісам напісаў навукова-фантастычны камедыйны фільм «Назад у будучыню». Гейл быў супрадзюсарам усіх трох фільмаў франшызы, а пазней працаваў памочнікам прадзюсара мультсерыяла. Акцёр Майкл Джэй Фокс назваў Гейла «ахавальнікам франшызы [*Назад у будучыню*]», гэта значыць ён вырашае, здымаць ці не працяг.

Фільмаграфія
------------

| Год |  | Беларуская назва | Арыгінальная назва | Роля |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1980 | ф | Ужываныя аўтамабілі | *Used Cars* | сцэнарыст, прадзюсар
 |
| 1985 | ф | Назад у будучыню | *Back to the Future* | сцэнарыст, прадзюсар
 |
| 1989 | ф | Назад у будучыню 2 | *Back to the Future II* | сцэнарыст, прадзюсар
 |
| 1990 | ф | Назад у будучыню 3 | *Back to the Future III* | сцэнарыст, прадзюсар
 |
| 2002 | ф | Траса 60 | *Interstate 60: Episodes of the Road* | рэжысёр, сцэнарыст, прадзюсар
 |

Зноскі
------

1. ↑  Michael J. Fox says Back To The Future sequel is not in his hands **(нявызн.)**. *8days.sg*.  8 Days (13 жніўня 2018). Праверана September 13, 2022.

Спасылкі
--------

* Боб Гейл на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
**«Машыніст»** (італ.: Il ferroviere) — фільм італьянскага акцёра і рэжысёра П’етра Джэрмі.

Сюжэт
-----

Машыніст Андрэа Маркачы працуе са сваім памочнікам і сябрам Джыджы Ліверані на працягу трыццаці гадоў. Пасля працоўнага дня яны разам п’юць віно са сваімі сябрамі ў бары, які належыць былому чыгуначніку Уга. Андрэа жанаты з Сарай, і яго маленькі сын Сандра вельмі блізкі з ім; аднак у Андрэа ёсць праблемы з яго беспрацоўным сынам Марчэла і яго цяжарнай дачкой Джуліяй, якая была вымушана выйсці замуж за Рэната Боргі. У адзін з працоўных дзён Андрэа Маркачы на рэйкі перад цягніком выбягае самазабойца. Машыніст не паспявае спыніць цягнік і пераязджае самазабойцу. Маркачы адчувае сябе глыбока закранутым здарэннем і амаль сутыкаецца з іншым цягніком. Кіраўніцтва чыгуначнай кампаніі расследуе аварыю і здымае Андрэа з яго пасады. Прыгнечаны Андрэа адмаўляецца ўдзельнічаць у забастоўках італьянскіх машыністаў і выходзіць на працу, пасля чаго калегі пачалі называць яго штрэйкбрэхерам. Маркачы лаецца са сваёй сям’ёй, пасля чаго і Марчэла, і Джулія з’язджаюць з дому. Праз некаторы час другі сын, Сандра, наведвае свайго бацьку ў бары і просіць вярнуцца дадому. Напярэдадні Калядаў Андрэа збірае ўсю сям’ю разам і грае на сваёй гітары, пасля чаго памірае ў ложку.

У ролях
-------

* П’етра Джэрмі — Андрэа Марачы
* Луіза Дэла Ночэ — Сара Марачы
* Сільва Кашчына — Джулія Марачы
* Сара Урдзі — Джыджы Ліверані
* Карла Джуфрэ — Рэната Боргі
* Эдуарда Невола — Сандра Марачы

Зноскі
------

1. 1 2   Праверана 7 ліпеня 2016.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14   Праверана 7 ліпеня 2016.
**Ангела Вінклер** (англ.: Angela Winkler, нар. 22 студзеня 1944) — нямецкая актрыса.

Вінклер вучылася на медыцынскага тэхнолага ў Штутгарце. Зацікавіўшыся тэатрам, яна пераехала ў Мюнхен, дзе навучалася акцёрскаму майстэрству ў Эрнста Фрыца Фюрбрынгера. У 1967 годзе яна сыграла сваю першую ролю ў тэатры ў Каселі. У 1969 годзе яна дэбютавала на вялікім экране ў фільме Пітэра Флейшмана «Паляўнічыя сцэны з Ніжняй Баварыі». Гэтая роля прыцягнула ўвагу тэатральнага рэжысёра Петэра Штайна, які запрасіў Вінклер у трупу берлінскага тэатра Шаўбюне, дзе яна грала да 1978 года. За ролю ў карціне «Згублены гонар Катарыны Блюм» актрыса атрымала прэмію «Deutscher Filmpreis». Міжнародную вядомасць Вінклер прынесла роля ў філасофскай кінадраме Фолькера Шлёндорфа «Бляшаны барабан» 1978 года.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дыль.

**Аўгуст Дыль** (ням.: August Diehl; нар. 4 студзеня 1976, Заходні Берлін) — нямецкі акцёр.

Біяграфія
---------

Аўгуст Дыль нарадзіўся ў Заходнім Берліне. Яго бацька — акцёр Ганс Дыль, маці — мастак па касцюмах, а брат Якаб Дыль — кампазітар і таксама перыядычна здымаецца ў кіно.

Пакуль ён рос, яго сям’я часта пераязджала, жылі ў Гамбургу, Вене, Дзюсельдорфе і Парыжы. У 18 гадоў Аўгуст сыграў у п’есе «Разбойнікі» Фрыдрыха Шылера.

Дыл быў жанаты з актрысай Юліяй Малік, ад якой мае дваіх дзяцей. Грае на гітары, валодае іспанскай, нямецкай, французскай і англійскай мовамі.

Фільмаграфія
------------

* (2019) «Схаванае жыццё»
* (2024) «Майстар і Маргарыта» — Воланд
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Барычэўскі.
**Аляксей Іванавіч Барычэ́ўскі** (2 сакавіка 1914, г. Вялікі Усцюг, Расія — 4 сакавіка 1987) — беларускі акцёр. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1968).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1932 годзе тэатральную студыю ў Архангельску. Працаваў у тэатрах Вялікага Усцюга, Калініна, Ціраспаля і інш. У 1950—1984 гадах у Гродзенскім абласным драматычным тэатры.

Творчасць
---------

Выканаўца характарных роляў. Створаныя ім вобразы вызначаліся арганічнасцю і жыццёвай праўдай. Сярод лепшых роляў беларускага рэпертуару: Снапок («Калі зацвітаюць сады» В. Палескага), Швагераў («Сэрца на далоні» паводле І. Шамякіна), Вартаўнік Варэніч («Трывога» А. Петрашкевіча), Першы кліент («Мілы чалавек» К. Крапівы). Паспяхова выступаў у п’есах А. Астроўскага і М. Горкага.

Літаратура
----------

* Барычэўскі Аляксей Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
Мост праз Нёман у горадзе Гродна
**Еўрарэгіён «Нёман»** — еўрарэгіён створаны 6 чэрвеня 1997 году ў выніку трохбаковага пагаднення паміж Польшчай,  Літвой і  Беларуссю. Ён быў створаны для супрацоўніцтва паміж рэгіёнамі, інтэнсіфікацыі сацыяльных, эканамічных і палітычных сувязей для раёнаў, якія маюць блізкае геаграфічнае становішча, агульную гістарычную і культурную спадчыну і падобныя традыцыі.

Гісторыя
--------

Ініцыятыва стварэння еўрарэгіёну з'явілася на пачатку 1995 года ў Дэкларацыі 2-га Балтыйскага эканамічнага форуму, а ў лістападзе было падпісана пагадненне аб стварэнні Праўлення Еўрарэгіёну Нёман. 6 чэрвеня 1997 г. у Аўгустове "Пагадненне аб стварэнні трансгранічнага аб'яднання еўрарэгіёну «Нёман»" было падпісаны польскімі, беларускімі і літоўскімі прадстаўнікамі. 4 красавіка 2002 ў Беластоку была прынятая ў аб'яднанне Калінінградская вобласць Расійскай Федэрацыі.

Спасылкі
--------

* "Еўрарэгіён Нёман – 2015" у Гародні Архівавана 17 жніўня 2016.

| ⛭Еўрарэгіёны на тэрыторыі Беларусі |
| --- |
| Азёрны край ·  Белавежская пушча ·  Буг ·  Дняпро ·  Нёман |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Савіцкі.**Віталь Дзмітрыевіч Савіцкі** (6 снежня 1935, в. Добасна, Кіраўскі раён, Магілёўская вобласць – 17 снежня 2016) - беларускі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 6 снежня 1935 года ў в. Добасна Кіраўскага раёна. Пасля заканчэння сямігодкі вучыўся ў школе фабрычна-заводскага навучэння і нейкі час працаваў трактарыстам у Карэліі. Затым зноў вучыўся ў школе. У 1954 годзе прызваны ў армію. Два гады служыў у вучэбна-танкавым батальёне курсантам, сяржантам. У 1956 г. паступіў ва Ульянаўскае танкавае вучылішча, якое скончыў у 1959 г. з адзнакай. Афіцэрскую службу праходзіў у Мар’інай Горцы ў якасці камандзіра ўзвода, потым роты. 

Звольніўшыся ў запас па стану здароўя, працаваў на меліярацыйных аб’ектах у Бялыніцкім і Пухавіцкім раёнах, затым – на прадпрыемствах Віцебска. 

Член Магілёўскага абласнога аддзялення праўладнага Саюза пісьменнікаў Беларусі

З 1970 г. жыве ў роднай вёсцы.

Творчасць
---------

Вёў актыўную выхаваўчую работу ў час шматлікіх сустрэч у школах, бібліятэках, клубах раёна. Друкавацца пачаў у 1955 г. у армейскай перыёдыцы. Большасць сваіх твораў піша на рускай мове. Аўтар вершаў, апавяданняў, нарысаў у часопісах "Советский воин", "Старшина, сержант", "Нёман", "Маладосць", "Мастацкая літаратура", "Юнацтва" і іншыя. Выступае ў друку таксама як паэт.

Бібліяграфія
------------

* "Радасць зямлі" (1987)
* "Опаленныя всходы" (1989)

1. 1 2 3 4  Таленты ад роднай зямлi **(нявызн.)**. *catalog.library.mogilev.by*. Праверана 6 студзеня 2024.
2. ↑  Могилевское областное отделение | Общественное объединение "Союз писателей Беларуси" (руск.). *old.oo-spb.by*. Праверана 3 студзеня 2024.
**Юлія Віктараўна Снігір** (руск.: Ю́лия Ви́кторовна Сниги́рь; нар. 2 чэрвеня 2 чэрвеня 1983, Данскі, Тульская вобласць, РСФСР) — расійская кінаактрыса, тэлевядучая і фотамадэль.

Біяграфія
---------

Юлія Снігір нарадзілася 2 чэрвеня 1983 года ў горадзе Данскім Тульскай вобласці. Кандыдат у майстры спорту па шахматах. Скончыла гімназію № 20 горада Данскога (са срэбным медалём) і факультэт замежных моў (англійскае аддзяленне, спецыяльнасць «англійская філалогія») Маскоўскага педагагічнага дзяржаўнага ўніверсітэта. Пасля заканчэння вучобы Юлія працавала настаўніцай англійскай мовы. Патрапіўшы на кастынг у рэкламу адзення, атрымала параду ад фатографа, які адзначыў яе фотагенічнасць, паспрабаваць прайсці кастынг у мадэльнае фотаагенцтва. На ім прысутнічаў асістэнт па акцёрах Валерыя Тадароўскага, які прапанаваў Юліі паспрабаваць сябе на адну з роляў у фільм «Стылягі», здымкі якога павінны былі неўзабаве пачацца. У акцёрскі склад Снігір не трапіла, аднак вырашыла пайсці вучыцца ў тэатральную ВНУ. Вучылася ў Тэатральным вучылішчы імя Шчукіна, курс Р. Ю. Аўчыннікава. Стала вядомая пасля ўдзелу ў здымках музычнага кліпа на песню «Да хуткай сустрэчы» гурта «Зверы».

Дэбютам у кіно для Юліі Снігір стала роля ў фільме «Апошні забой», знятым у 2006 годзе. Юлія таксама ўдзельнічала ў здымках фільмаў «Вакцына», «Глянец». Затым рушыў услед вялікі праект Фёдара Бандарчука «Населены востраў». У ім Юлія адыграла ролю Рады Гаал.

Вяла перадачу «Тэорыя адноснасці» на СТС. У 2010 годзе стала тэлевядучай на канале «Пецярбург — Пяты канал».

У 2015 годзе на «Першым канале» выйшаў гістарычны тэлесерыял «Вялікая», у якім актрыса сыграла галоўную ролю.

У 2020 годзе выканала ролю Евы Новак у тэлесерыяле «Новы Тата» рэжысёра Паала Сарэнціна.

У красавіку 2022 года ў расійскі пракат выйшаў трылер Лада Кватаніі «Пакаранне смерцю», у якім Юлія выканала адну з галоўных роляў. У снежні выйшаў сямейны фільм «Чук і Гек. Вялікая прыгода», у якой партнёрам Юліі па карціне стаў Уладзімір Удавічэнка.
**Urechis unicinctus** — від марскіх чарвякоў з падкласу эхіўрыды (*Echiura*). У еўрапейскіх мовах (у тым ліку англійскай і беларускай) не існуе ніякай агульнапрынятай назвы гэтага віду, за выключэннем лацінскай. Аднак у англамоўных краінах з-за сваёй формы чарвякі атрымалі неафіцыйную назву «рыба-пеніс» (з-за сваёй формы) і «(тоўсты) чарвяк-карчмар» (бо ў сваіх норах часта суседнічае з іншымі жывёламі). Такімі ж мянушкамі ўзнагароджаны іншы, вельмі падобны, від — *Urechis caupo*.

Апісанне
--------

Дарослыя асобіны могуць дасягаць даўжыні 10-30 см.

*Urechis unicinctus*, як і іншыя эхіўрыды, жыве ў норах у пяску і гразі.

Сінонімы
--------

У сінаніміку віду ўваходзяць 2 біномены:

* Echiurus unicinctus Drasche, 1880
* Spiroctetor unicinctus (Drasche, 1880)

Выкарыстанне чалавекам
----------------------

Гэтых чарвякоў звычайна ўжываюць у ежу ў Японіі і асабліва Карэі; у апошняй іх часта ядуць з соллю і кунжутавым алеем. На Хакайда (Японія) гэту жывёлу называюць рутцу і падаюць на стол разам з сашымі або ў вараным выглядзе.

У кітайскай кухні *Urechis unicinctus* гатуюць у смажаным выглядзе разам з гароднінай або робяць з іх парашок, які выкарыстоўваецца ў якасці ўзмацняльніка смаку — умамі. Прынамсі, *Urechis unicinctus* лічыцца важным кампанентам у шаньдунскай кухні, і існуюць шматлікія рэцэпты для яго выкарыстання.

Таксама жывёла выкарыстоўваецца ў якасці прынады падчас рыбалкі і ў якасці аднаго са сродкаў традыцыйнай кітайскай медыцыны.

Зноскі
------

1. 1 2  Від *Urechis unicinctus* у Сусветным рэестры марскіх відаў (*World Register of Marine Species*) (англ.) (Праверана 18 мая 2022).

Спасылкі
--------

* Urechis unicinctus (англ.).  uBio. Архівавана з першакрыніцы 15 верасня 2012. Праверана 20 лістапада 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · SeaLifeBase · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2775831098 |
**Сымон Блатун** (10 мая 1937, вёска Кавака, Брагінскі раён — 3 красавіка 1970) — беларускі паэт, публіцыст, перакладчык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння аддзялення журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1959) працаваў літсупрацоўнікам у газетах «Звязда», «Літаратура і мастацтва», літаратурным кансультантам у «Чырвонай змене».

Творчасць
---------

Першы верш надрукаваў у 1956 годзе (газета «Піянер Беларусі»). Аўтар зборнікаў вершаў «Раўнавага» (1968), «Радаслоўнае дрэва» (1970), «Чысціня» (вершы і пераклады, 1979). У 1971 годзе выйшаў зборнік гумарэсак, вершаў і мініяцюр «Калючая шаткаванка».

Перакладаў вершы армянскіх, літоўскіх, латышскіх, рускіх і узбекскіх паэтаў.

Літаратура
----------

* Блатун Сымон // Беларускія пісьменнікі: Біябібліягр. слоўн. у 6 т. Т. 1 / Ін-т літ. імя Я. Купалы АН Рэспублікі Беларусь, Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: І. Э. Багдановіч і інш. — Мн.: БелЭн, 1992. — С. 290.
* Блатун Сымон // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі; Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Маст. літ. 1994. — С. 59.
Савецкае шампанскае
**Саве́цкае шампа́нскае** — марка пеністага віна, вытворчасць якога была распачата ў СССР у 1937 годзе, прызнаны брэнд на рынку алкагольнай прадукцыі СССР, а потым — краін СНД.

Марка «Савецкае шампанскае» была распрацавана ў 1928 годзе Саўнаргасам. У часы СССР гэта марка выкарыстоўвалася на ўсіх заводах, што выпускалі шампанскія віны. У БССР гэты напой вырабляўся з 1978 года Мінскім заводам шампанскіх вінаў, які ў 2001 годзе быў пераназваны ў Мінскі завод пеністых вінаў.

За распрацоўку і шырокае ўкараненне ў прамысловасць новых тэхналогій і апаратуры вытворчасці шампанскіх вінаў рэзервуарным спосабам (Метад Шарма) Антон Фралоў-Багрэеў быў у 1942 годзе ганараваны Сталінскай прэміяй.

Правамернасць існавання назвы «Савецкае шампанскае» з’яўляецца спрэчнай, бо паводле міжнародных канвенцый шампанскім можна зваць толькі віно, вінаград для якога выгадаваны ў французскай правінцыі Шампань. У 1969 годзе быў зарэгістраваны таварны знак Soviet Sparkling («Савецкае пеністае»), пад якім «Савецкае шампанскае» вядома на Захадзе.

Цікавыя факты
-------------

Да 1988 года Савецкае шампанскае разлівалася ў бутэлькі аб’ёмам 0,8 літры, у адрозненне ад звыклых на Захадзе 0,75 літры.

Зноскі
------

1. ↑  Открытое акционерное общество «Минский завод игристых вин»
2. ↑  Самазванству бой!

Спасылкі
--------

* Шыпучая дзейнасць
* Савецкае шампанскае: гісторыя стварэння Архівавана 24 студзеня 2009.
* Савецкае шампанскае ў СССР
**Босра** (араб.  بصرى‎‎) — старадаўні горад на поўдні Сірыі, а таксама важная археалагічная славутасць, якая занесеная ў Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Упершыню паселішча згадваецца ў дакументах часоў Тутмоса III і Аменхатэпа II (XIV стагоддзе да н.э.). Басра заснавана набацеямі. Зручнае геаграфічнае становішча на скрыжаванні гандлёвых шляхоў забяспечыла гораду росквіт. Апошні набацейскі ўладар Рабель II перанёс сюды сваю сталіцу. Пасля яго смерці ў 106 годзе Набацейскае царства было ператворана ў рымскую правінцыю Аравію, а Босра стала яе сталіцай. Тут знаходзілася рэзідэнцыя намесніка, а таксама лагер III Кірэнаіцкага легіёна. У горадзе былі пабудаваны тэатр, лазні, рынкавы пляц і іншыя атрыбуты рымскай цывілізацыі.

У пачатку IV ст. тут знаходзілася рэзідэнцыя біскупа.

Быў заваяваны імперыяй Сасанідаў у пачатку VII стагоддзя.

Мусульманскае паданне згадвае, што прарок Махамед у дзяцінстве наведваў Босру з караванам. Манах Бахіра, які жыў тут, прымаў падарожнікаў у сябе і першым прызнаў у юнаку прарока. Канчаткова горад заваявала войска Арабскага халіфата пад камандаваннем Халід ібн Валіда у бітве пад Босрай у 634 годзе.

Сёння Босра — важны археалагічны помнік, дзе знаходзяцца руіны рымскіх, візантыйскіх і мусульманскіх часоў. У горадзе размешчаны адзін з найбольш добра захаваных у свеце рымскіх тэатраў. Кожны год у тэатры адбываецца нацыянальны музычны фэст.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
*

Гл. таксама
-----------

* Бітва пад Адрыятам (614)

Спасылкі
--------

* Інфармацыя, фатаграфіі і навіны Босры Архівавана 21 мая 2011.
**Ельская аперацыя** — баі 37-й Ельскай партызанскай брыгады ва ўзаемадзеянні з часцямі Чырвонай Арміі супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў 27—29 лістапада і 10—11 снежня 1943 года за вызваленне Ельска.

Перадумовы
----------

Камандаванне 37-й Ельскай партызанскай брыгады ўстанавіла сувязь з 12-м гвардзейскім стралковым палком 1-га Украінскага фронту ў раёне горада Оўруч, паведаміла звесткі разведкі; быў распрацаваны план сумеснага ўзяцця Ельска, гарнізон якога налічваў каля 600 чалавек.

Ход аперацыі
------------

Гвардзейскі стралковы полк і артдывізіён, якія былі вылучаны для ўдзелу у аперацыі, партызаны скрыта правялі да вёсак Вішанькі і Камуна. У ноч на 27 лістапада пасля артпадрыхтоўкі партызаны з поўдня, савецкія войскі ў захаду і паўднёвага захаду ўварваліся ў Ельск і за некалькі гадзін авалодалі ім. Рэшткі разбітага праціўніка былі адкінуты да чыгуначнай станцыі Ельск, 3 дні гітлераўцы без поспеху контратакавалі. Вечарам 29 лістапада яны пачалі наступленне пры падтрымцы 54 танкаў і самаходных гармат. Партызаны і савецкія войскі вымушаны былі адысці. Праціўнік страціў у баях 540 салдат і афіцэраў. Пры паўторным узяцці Ельска 10—11 снежня 1943 года партызаны брыгады зноў прымалі ўдзел у баях за гарадскі пасёлак. Разам з падраздзяленнямі 415-й стралковай дывізіі 1-га Украінскага фронту яны знішчылі 3 танкі і больш за 300 салдат і афіцэраў праціўніка.

Літаратура
----------

* *Я. К. Габец.* Ельская аперацыя // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 206. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Бітва за Фалуджу** — бітва грамадзянскай вайны ў Іраку, якая доўжылася з канца 2013 па пачатак 2014, у выніку чаго ІДІЛ і астатнія суніцкія паўстанцы захапілі горад Эль-Фалуджа. Гэта быў адзін з першых гарадоў, над якімі страціў кантроль урад з пачатку кампаніі ў правінцыі Анбар.

Бітва
-----

30 снежня 2013 года іракскія сілы разагналі лагер, у якім пратэставалі суніты. Гэты інцыдэнт раззлаваў многіх людзей. Некалькі ўзброеных асоб атакавалі вайсковыя патрулі.

2 студзеня 2014 года Аль-Каіда атрымала кантроль над некалькімі маленькімі гарадамі, размешчанымі недалёка ад Эр-Рамадзі. Пасля адступлення арміі з тэрыторыі баевікі ІДІЛ і іх прыхільнікі ўвайшлі ў абодва гарады. У Інтэрнэце з’явілася шмат відэа, на якіх паказаны сутыкненні ІДІЛ з паліцыяй, і як ІДІЛ атакуе і захоплівае паліцэйскія ўчасткі. 100 турэмных зняволеных былі вызвалены, зброя і амуніцыя былі захоплены.

Па некаторых паведамленнях, 3 студзеня горад цалкам знаходзіўся пад кантролем суніцкіх мяцежнікаў, але іракскі ўрад заявіў, што Фалуджа да гэтага часу была яшчэ пад кантролем Ірака. Мяцежнікі падпальвалі паліцэйскія машыны. Паўстанцы паднялі свой сцяг у Фалуджы, усталяваўшы сцягі на ўсе аддзяленні паліцыі і ваенныя пункты пасля таго, як сілы бяспекі пакінулі горад.

4 студзеня горад цалкам быў узяты суніцкімі мяцежнікамі і баевікамі Аль-Каіды. Спрабуючы вярнуць кантроль над населеным пунктам, іракская армія абстраляла яго з мінамётаў, аднак у выніку загінула 8 мірных жыхароў і было паранена 30. Як паведамлялася, 60 % горада знаходзілася пад кантролем паўстанцаў. Нашмат пазней прэм’ер-міністр Нуры аль-Малікі, выступаючы на нацыянальным тэлебачанні, пакляўся знішчыць «усе тэрарыстычныя групоўкі». Начальнік паліцыі правінцыі Анбар заявіў, што іракская армія знаходзіцца ў прыгарадах Фалуджы, аднак сам горад кантралюецца ІДІЛ і яго саюзнікамі. У выніку перамоваў суніцкія плямёны адмовіліся дапамагаць іракскім войскам увайсці ў горад. Іракскія сілы працягнулі абстрэльваць горад з суседняй ваеннай базы.

Наступствы
----------

26 чэрвеня 2016 года армія вярнула кантроль над горадам.

Гл. таксама
-----------

* Бітва за Фалуджу (2004, красавік)
* Бітва за Фалуджу (2004, лістапад—снежань)
* Бітва за Фалуджу (2016)

Зноскі
------

1. ↑  "Fighting erupts as Iraq police break up Sunni protest camp". *Reuters*. December 30, 2013. Архівавана з арыгінала 24 верасня 2015. Праверана 11 December 2014.
2. ↑  "Al Qaeda seizes partial control of 2 cities in western Iraq". *Long War Journal*. January 2, 2014. Праверана 11 December 2014.
3. ↑  "Al Qaeda-linked forces capture town of Fallujah in Iraq". Праверана 11 December 2014.
4. ↑  "Iraqi Army Shells Fallujah In Fight Against Al-Qaeda Rebels". Праверана 11 December 2014.
5. ↑  "Iraq government loses control of Fallujah". *Al-Jazeera*. January 4, 2014. Праверана 11 December 2014.
У Эстоніі апошняе пакаранне смерцю адбылося 11 верасня 1991 года, праз месяц пасля атрымання Эстоніяй незалежнасці. Апошні асуджаным да смяротнага пакарання, прысуд над якім быў выкананы, стаў Рэйн Орустэ, вінаваты ў падвойным забойстве. Ён здзейсніў 18 злачынстваў. Ён быў застрэлены ў патыліцу ў Батарэйнай турме.

З 1935 да 1940 года, калі Эстонія была ўключана ў склад Савецкага Саюза, асобы, асуджаныя грамадзянскімі судамі да смяротнага пакарання, мелі права выбіраць спосаб смерці: самагубства (выпіць яд) або павешанне. Гэтая працэдура так апісана ў Крымінальна-працэсуальным кодэксе, які ўступіў у сілу з 1 лютага 1935: «За адну гадзіну да запланаванага часу выканання прысуду асуджанага адводзяць у камеру смяротнікаў, дзе дзяржаўны абвінаваўца чытае смяротны прысуд і пытаецца ў асуджанага, ці ён хоча скончыць жыццё самагубствам. У выпадку станоўчага адказу пракурор перадае асуджанаму шклянку з атрутай, якая была вызначана Нацыянальным саветам па ахове здароўя. Калі асуджаны не прыме яд на працягу пяці хвілін, яго павінны павесіць». Ваенныя страты прадугледжвалі расстрэл у выкананні васьмі чалавек.

Смяротнае пакаранне было цалкам адменена ў Эстоніі 18 сакавіка 1998 года.

Зноскі
------

1. ↑  "ESTONIA: Authorized Suicides". *Time*. Nov 5, 1934. Архівавана з арыгінала 13 жніўня 2013. Праверана 1 красавіка 2016.

Спасылкі
--------

* DEATH SENTENCE - Gilbertian Law in Esthonia - MAN RECOVERS FROM EXECUTION // The Canberra Times, Thu 26 Jun 1930. (англ.)
* Murderer survived his own execution // The Virgin Islands Daily News, Apr 7, 1933. (англ.)
**Арабская каліграфія**, або **ісламская каліграфія** — мастацтва каліграфіі, адзін з відаў выяўленчага мастацтва, асноўны сродак выяўлення якога -- арабская пісьменнасць, выкарыстоўваецца на арабскай, дары, пушту, персідскай, уйгурскай, урду і некаторых іншых мовах. Арабская каліграфія асабліва развілася ў ісламскай культуры праз забарону выяўленне Алаха, прарока Мухамеда і агулам істот (так званы аніканізм).

Каліграфія для мусульман, паводле аднаго з хадысаў, — «палова ведаў», валоданне «прыгажосцю пісьма». Прынцып арабскай каліграфіі — падпарадкаванне пісьмовага слова выразнаму мернаму рытму чытання Карана. Паводле канона, класічнае арабскае пісьмо ўключае шэсць стыляў (почыркаў): 1) насх — стыль перапіскі; 2) мухакак — *слушны*, вылучаецца выразнасцю літар; 3) райхані — *базілік*, вытанчанасць літар якога параўноўвалася з водарам квітнеючага базіліка; 4) урачысты імпульс (1/3) — крывалінейныя і просталінейныя элементы суадносяцца як 1:3; 5) акуратны таўкі почырк (указ); 6) рыка — скорапіс.

Аснову каліграфічнага надпісу складаюць строгія геаметрычныя прынцыпы і выразныя прапорцыі, ад гэтага залежыць выразнасць надпісу і прыгажосць лініі.

Асновай правіла складання прапорцый з’яўляецца памер літары «аліф», першай літары арабскага алфавіта, якая ўяўляе сабой прамую вертыкальную лінію. Адзінкай вымярэння ў каліграфіі з’яўляецца арабская кропка.

У каліграфіі кропка мае квадратную форму, а памер боку квадрата залежыць ад вугла нахілу кончыка пяра і ад ступені націску майстра. Націск павінен быць дастаткова лёгкім, рух вельмі дакладным, а кончык пяра злёгку паварочваецца, каб след заставаўся з двух бакоў пяра.

Каліграфічная ручка, якая называецца томар, складаецца з 24 асіных валасінак. Вельмі важна тое, як абрэзана перо; гэта залежыць ад пераваг самога майстра, нацыянальных традыцый і тыпу прыкладнога тэксту.

Вышыня аліфа складае ад трох да дванаццаці балаў у залежнасці ад стылю і індывідуальнага почырку каліграфа. Шырыня аліфа складае адзін пункт. Найважнейшую ролю адыгрывае вышыня тэксту. Выкарыстоўваючы аліф у якасці пачатковай адзінкі, майстар спачатку прапісвае аліфы, ідэнтычныя першаму, ва ўсім тэксце. Так складаецца геаметрычны контур надпісу, хоць на практыцы майстар часта ўносіць змены.

Аліф таксама служыць дыяметрам уяўнай акружнасці, у якую могуць быць упісаны ўсе арабскія літары. Такім чынам, прапорцыі заснаваныя на трох элементах, памер якіх задае сам майстар — гэта вышыня і шырыня аліфа і ўяўны круг.

Напрыклад, у стылі насх вышыня аліфа — пяць балаў, сул — дзевяць балаў з трохкропкавым кручком на кончыку літары. Напрамак (кут) і інтэрвал, гульня выгібаў і вертыкаляў, артыкуляцыя слоў, галосных і кропак — таксама важныя характарыстыкі стылю.

У адрозненне ад еўрапейскага пісьма, арабскія тэксты пішуцца справа налева.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85018960 · NKC: ph316278 |
**Bowtie** — праграма для выроўнівання паслядоўнасцей, якая шырока выкарыстоўваецца ў біяінфарматыцы. Праграма напісана калектывам аўтараў на чале з Бэнам Лангмэдам (Ben Langmead) у 2009 годзе  і апублікавана на SourceForge ад імя Універсітэта Мэрылэнда. Bowtie у асноўным выкарыстоўваецца для выроўнівання кароткіх прачытанняў на вялікіх рэферэнсных геномах. Аўтар характарызуе сваю праграму як «надзвычайна хуткую, з эфектыўным выкарыстоўваннем памяці, праграму для выроўнівання кароткіх паслядоўнасцей ДНК». 16 кастрычніка 2011 года распрацоўшчыкі выпусцілі даччыны праект **Bowtie 2**, які станам на 16 студзеня 2024 года меў версію 2.5.3.

Зноскі
------

1. ↑  Langmead, Ben; Cole Trapnell; Mihai Pop; Steven L Salzberg (4 March 2009). "Ultrafast and memory-efficient alignment of short DNA sequences to the human genome" (PDF). *Genome Biology*. **10** (3): 10:R25. doi:10.1186/gb-2009-10-3-r25. PMC 2690996. PMID 19261174. Архівавана з арыгінала (PDF) 20 кастрычніка 2012. Праверана 29 November 2013.
2. ↑  Bowtie: An ultrafast, memory-efficient short read aligner - SourceForge **(нявызн.)**. Праверана 29 November 2013.
3. ↑  Bowtie 2: Fast and sensitive read alignment

Спасылкі
--------

* Bowtie: An ultrafast, memory-efficient short read aligner — SourceForge
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Брэсцкая крэпасць.

**Пячора «Брэсцкая крэпасць» (МН-54)** — вапняковая пячора ў Гаграўскім раёне Абхазіі, ва ўсходняй частцы горнага масіву Арабіка каля горада Гагра.

Сваю назву пячора атрымала, таму што «…не здаецца…», як і Брэсцкая крэпасць.

Апісанне
--------

Уваход у пячору — вузкі злёгку нахільны ход з вельмі моцнай цягай паветра. Пасля 4-5 метраў у даўжыню — сляпы калодзеж, наверсе якога ўдалося прайсці серыю вузкіх хадоў і калодзеж да абвальнай залы, дзе арганізоўваўся падземны базавы лагер пры наступным штурме пячоры. Пячора пройдзена да вялізнай (шырыня да 50 м, вышыня столі каля 40 і даўжыня каля 120 м), заваленай грудамі залы, з якой бярэ пачатак высокі, шматузроўневы меандр, які скончваецца сіфонам (затопленым калодзежам).

Глыбіня пячоры — 420 м. Катэгорыя складанасці 3Б—4А.

Гісторыя
--------

Пячора адкрыта ў 1985 годзе Аляксандрам Пятрушай і Сяргеем Краско, але пасля праходжання 4-5 метраў у даўжыню яны спыніліся перад непраходнай шчылінай. У 1992 годзе, у апошні дзень беларуска-англійскай экспедыцыі, у двойкі Сяргей Камароў — Сяргей Краско атрымалася нагамі разварушыць некалькі камянёў у вузкім ходзе і праціснуцца праз вузкі ўваход. Пасля таго, як яны спусціліся да −25 м, іх спыніла вузкасць на дне першага калодзежа.

У 2000 годзе, пасля заканчэння ваенных дзеянняў у Абхазіі, пецярым беларускім спелеолагам (кіраўнік С. Краско) у складзе экспедыцыі CAVEX удалося пашырыць шэраг вузкасцяў і прайсці пячору да глыбіні −150 м. У 2001 годзе экспедыцыя клуба «Геліктыт» (кіраўнік С. Краско) з прымяненнем тэхнічных сродкаў для пашырэння вузкасцяў дасягнула глыбіні −218 м.

У 2002 годзе ўваход у пячору не ўдалося адкапаць з-за глыбокага снегу, але ў 2004 годзе, у ходзе экспедыцыі брэсцкай секцыі клуба «Геліктыт» з удзелам маскоўскіх спелеолагаў (кіраўнік С. Кабанаў-ст.) атрымалася прайсці пячору да −420 м.

Зноскі
------

1. ↑  Описания пещер массива Арабика. Брестская Крепость (МН-54) Архівавана 31 снежня 2017.

Спасылкі
--------

* Схема пячоры «Брэсцкая крэпасць»
**Куфічнае пісьмо** (араб. الخط كوفي‎‎‎ — *куфічны почырк*) — адзін з найстарэйшых відаў арабскага пісьма, створаны ў канцы VIII стагоддзя пасля заснавання двух ірацкіх гарадоў — Басры і Эль-Куфы. Куфічнае пісьмо адыграла вялікую ролю ў далейшым развіцці ўсёй арабскай каліграфіі.

Гісторыя
--------

Ранні куфічны рукапіс Карана 7-га стагоддзя, які захоўваецца ў музеі Дом Карана.
Прыкладна да XI стагоддзя куфічны стыль быў асноўным, які выкарыстоўваўся для капіявання Карана. Яркім прыкладам такога з’яўляецца Сіні Каран. З X стагоддзя куфічнае пісьмо паступова выцяснялася больш лёгкім і хуткім — скорапісам насх з размашыстым росчыркам. Куфічныя надпісы можна бачыць на архітэктурных фрызах, абліцаваных паліванай кафляй, у разьбе па ганчу і г. д. Паступова дэкаратыўныя надпісы гублялі інфармацыйны сэнс, і з XIX стагоддзя іх сталі называць эпіграфічным арнаментам.

Стыль
-----

Куфічны стыль пісьма мае вельмі выразныя, спецыфічныя геаметрычныя прапорцыі. Вуглаватасць і шырыня літар строга вытрымана, вертыкальныя лініі слаба выяўлены, літары выцягнутыя па гарызанталі. Куфічнае пісьмо выкарыстоўваецца для надпісаў на гарызантальных паверхнях. Яно ўніверсальна падыходзіць для роспісу любых матэрыялаў: металу, шоўка, шкла, керамікі, дрэва і г. д.

Мадыфікацыі
-----------

Развіццё куфічнага пісьма прывяло да ўзнікнення іншых яго мадыфікацый, найболей яркімі з якіх з’яўляюцца:

* **Куфія аль-мухамаль** — складанае перапляценне росчыркаў, накладанне надпісу на раслінную і геаметрычную кампазіцыю;
* **Куфія аль-музафар** — асаблівае спалучэнне і гульня літар на выдзеленых глыбокіх вертыкалях;
* **Куфія аль-хандасі** — кампазіцыя будуецца на спалучэнні слоў з геаметрычнымі формамі (кругам, квадратам, трохвугольнікам).

* «Алах» (квадратны куфі)«Алах» (квадратны куфі)
* «Мухамед» (квадратны куфі)«Мухамед» (квадратны куфі)
* Басмала (розныя стылі)Басмала (розныя стылі)

Зноскі
------

1. ↑  Arabic scripts **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  British Museum. Архівавана з першакрыніцы 25 снежня 2018. Праверана 13 сакавіка 2013.
2. ↑  *Власов В.Г.* Куфи // Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства: В 10 т.. — СПб.: Азбука-классика, 2006. — Т. IV. — 751 с: ил. + вкл с.
3. ↑  Куфическое письмо **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  islamnaneve.com. Архівавана з першакрыніцы 26 чэрвеня 2015. Праверана 30 красавіка 2013.

Літаратура
----------

* *Власов В.Г.* Куфи // Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства: В 10 т.. — СПб.: Азбука-классика, 2006. — Т. IV. — 751 с: ил. + вкл с.
**Лу Монг Лан** (в’етн.: Lữ Mộng Lan; 28 верасня 1927 — 28 мая 2021) — генерал-лейтэнант Узброеных Сіл Рэспублікі В’етнам.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Куангчы ў 1927 годзе.

У 1944 годзе скончыў ліцэй Кхай Дзінь у Хюэ, а ў 1957 годзе — камандна-штабную школу ў Форт-Лівенворце.

У 1951 годзе стаў камандзірам роты, у 1952 годзе — намеснікам камандзіра батальёна, у 1954 годзе — начальнікам штаба палка, у 1955 годзе — начальнікам штаба аддзела, у 1958 годзе — намеснікам начальніка штаба Галоўнага ўпраўлення ваеннай падрыхтоўкі, у 1962 годзе — камандзірам 25-й стралковай дывізіі, у 1964 годзе — 23-й пяхотнай дывізіі, у 1965 годзе — 10-й пяхотнай дывізіі, у 1966 годзе — начальнікам Галоўнага ўпраўлення ваеннай падрыхтоўкі, у 1967 годзе — кіраўніком ваеннага каледжа абароны, у 1970 годзе — камандзірам II корпуса ў Камбаджыйскай кампаніі.

1 сакавіка 1968 года прызначаны камандзірам 2-га корпуса і 2-й тактычнай зоны.

Пасля падзення паўднёвав’етнамскага рэжыму ў 1975 годзе збег у ЗША. Разам з сям’ёй пасяліўся ў штаце Вірджынія, дзе і памёр 28 мая 2021 года ва ўзросце 95 гадоў.

Сям’я
-----

* Бацька: Лу Монг Ліен;
* Маці: Ле Тхі Мін Нгует;
* Жонка: г-жа Тон Ну Мінь Дык (1933—2017);
* Дзеці (3 хлопчыка, 3 дзяўчынкі): Лу Ань Туан, Лу Ань Тую, Лу Ань К’ет, Лу Ань Дай, Лу Ань Чыет і Лу Ань Ту.

Літаратура
----------

* Ott, Major General Daid Ewing (1975). "Vietnamization, November 1969-February 1973 (193)". *Field Artillery 1954-1973*. Vietnam Studies. Department of the Army. Архівавана з арыгінала 19 снежня 2021. Праверана 13 кастрычніка 2021. `{{cite book}}`: Невядомы параметр `|deadurl=` ігнараваны (прапануецца `|url-status=`) (даведка) Архівавана 19 снежня 2021.
* Trần Ngọc Thống, Hồ Đắc Huân, Lê Đình Thụy (2011). Lược sử Quân lực Việt Nam Cộng hòa.
Тугра Махмуда II, элементы паказаны ў парадку выпісвання; колерам паказана іх значэнне па словах: «Махмуд хан, сын Абд ал-Хаміда, пераможны навекі»
**Тугра** (араб. طغراء‎‎, турэцк.: tuğra, асм. طغراء‎ — *tuğra*, крымскатат.: tuğra) — персанальны знак кіраўніка (султана, халіфа, хана), які ўтрымлівае яго імя і тытул. З часу ўлубея Архана I, які прыкладаў да дакументаў адбітак далоні, пагружанай у чарніла, увайшло ў звычай атачаць подпіс султана выявай яго тытула і тытула яго бацькі, зліваючы ўсе словы ў асаблівым каліграфічным стылі — атрымліваецца аддаленае падабенства з далонню. Афармляецца тугра ў выглядзе арнаментальна ўпрыгожанай арабскай вязі (тэкст можа быць і не на арабскай мове, але і на персідскай, цюркскай і інш.).

Тугра ставіцца на ўсіх дзяржаўных дакументах, часам на манетах і варотах мячэцей.

За падробку тугры ў Асманскай імперыі прадугледжвалася смяротнае пакаранне.

Таксама імянныя тугры для замацавання грамат і пасланняў валадарам мусульманскага Усходу мелі ў дыпламатычным арсенале і рускія цары аж да Пятра I.

Гл. таксама
-----------

* Тамга
* Подпіс

Зноскі
------

1. ↑  Вера Постнова Золотое Перо восточной каллиграфии Независимая газета 2005-04-04

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Тугра на Вікісховішчы |

* Тугры султанаў Асманскай імперыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4472291-6 · LCCN: sh85138494 |
**Мары Элен Элізабет Фрыцзан**, народж. **Персан** (швед. Marie Heléne Elisabet Fritzon; нар. 29 верасня 1960, Крысціянстад, Швецыя) — шведскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, член шведскай Сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі, а таксама былая настаўніца пачатковай школы.

Фрыцзан была міністрам міграцыі і намеснікам міністра юстыцыі, адказвала за грамадзянскае правасуддзе ў 2017—2019 гадах у першым урадзе Лёвена. Стала дэпутатам Еўрапарламента пасля выбараў 2019 года.

Біяграфія
---------

У 1987 годзе Элен Фрыцзан скончыла навучанне па спецыяльнасці настаўніка пачатковых класаў ва ўніверсітэце Крысціянстада, пасля чаго пачала працаваць настаўнікам пачатковых класаў.

Яна была замужам тры разы. Яна была замужам за Джэры Эклундам (нар. 1956), у 1980—1983, і ў 1984—1998 гадах за 24-гадовым палітыкам Дзікам Свенсанам (нар. 1936, памёр у 2009 годзе). З 2004 года яна замужам за палітыкам Хенрыкам Фрыцзанам (нар. 1972 г.) і жыве ў Дэгебергу.

Фрыцзан была муніцыпальным дарадцам у муніцыпалітэце Крысціянстада, дзе яна ўзначальвала палітычную большасць, якая складалася з сацыял-дэмакратаў, лібералаў і прадстаўнікоў партыі Цэнтра. Фрыцзан таксама займала пасады членаў праўлення ў чацвёртым пенсійным фондзе Швецыі. На працягу многіх гадоў яна з’яўляецца членам Сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі, а таксама савета партыі і членам праўлення партыі ў выканаўчым камітэце з 2001 па 2013 год. Яна ўзначальвала партыйную акругу Сконэ ў 2003—2013 гадах. Яна была членам Камітэта рэгіёнаў у 2013—2017 гадах у рамках ЕС.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Еўрапарламент · Рыксдаг |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Арэса**, **Ароса**, **Раса** — рака ў Мінскай і Гомельскай абласцях, правы прыток ракі Пціч (басейн Прыпяці). Даўжыня 128 км. Вадазбор 3620 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 16,7 м³/с. Агульнае падзенне ракі 32,7 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,26 ‰.

Назва
-----

Назва Арэса старабалцкага паходжання, адпачатная форма аднаўляецца як *\*Aresa*.

Корань ад балцкага *\*ar-*, індаеўрапейскага *\*ar-*, *\*er- / \*or-* «рухацца». Назва Арэса значыць «Плыткая (рака)».

Гідраграфія
-----------

Пачынаецца за 2 км на паўднёвы захад ад вёскі Ляўкі Старадарожскага раёна, цячэ ў Любанскім і Акцябрскім раёнах па Цэнтральнабярэзінскай раўніне, ніжняе цячэнне ў Прыпяцкім Палессі.

Жыўленне ракі мяшанае, пераважна снегавое. Рэльеф вадазбору у паўночнай частцы слабаўзгорысты ў спалучэнні з раўнінным, на поўдні — плоскі.

Веснавое разводдзе пачынаецца ў 2-й дэкадзе сакавіка і доўжыцца 40—80 сутак, затапляе вялікія прасторы, у т.л. асушаных балот. Максімальны расход вады каля в. Андрэеўка (за 12 км ад вусця) адзначаны ў 1931—301 м³/с, найменшы — у 1927 каля в. Андрэеўка (2,14 м³/с). Летне-асенняя межань доўжыцца каля 5 месяцаў. Рака замярзае ў 2-й палове снежня, крыгалом — у 2-й дэкадзе сакавіка.

У верхнім цячэнні, за 7 км на поўнач ад г. Любань, створана Любанскае вадасховішча, якое ўваходзіць у Арэскую меліярацыйную сістэму і аказвае істотны ўплыў на гідралагічны рэжым Арэсы, бо затрымлівае веснавыя воды (65 млн м³).

Даліна на вялікім працягу невыразная, месцамі шырынёй 0,3—1 км. Пойма пераважна двухбаковая, ніжэй вёскі Падарэссе яе шырыня 0,1—1 км.

Рэчышча амаль на ўсім працягу каналізаванае, шырыня яго ад 5—10 м у вярхоўі да 30—35 м у ніжнім цячэнні. У басейне Арэсы возера Вячэра.

### Асноўныя прытокі

**Справа**: Асвіца, канава Дабрынка, Таліца, Шыпілавіцкі канал. **Злева**: Солан, Нешчанка, магістральны канал Чабускі, магістральны Слаўкавіцка-Ямінскі канал, Парк.

У культуры
----------

Рака атрымала шырокую вядомасць пасля апублікавання паэмы Я. Купалы «Над ракой Арэсай».

Зноскі
------

1. ↑  *В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев.* Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.
2. ↑  H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.

Літаратура
----------

* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1–2. – Л. 1971.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с. 40 л. ил. (руск.)
* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Государственный водный кадастр: Водные ресурсы, их использование и качество вод (за 2004 год). — Мн.: Министерство природных ресурсов и охраны окружающей среды, 2005. — 135 с.