**Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага** (польск.: Polski Rejon Narodowy im. Feliksa Dzierżyńskiego) ці **Дзяржыншчына**, **Полраён** (скарачэнне ад *Польскі раён*) — аўтаномная адміністрацыйная адзінка, якая існавала ў складзе БССР у перыяд 1932—1938 гадоў.

Гісторыя
--------

У другой палове 1920-х — першай палове 1930-х кіраўніцтва Савецкага Саюза праводзіла палітыку карэнізацыі, у ходзе якой у краіне быў утвораны шэраг аўтаномных абласцей і раёнаў, у тым ліку два польскія раёны: Дзяржыншчына ў складзе Беларускай ССР і Мархлеўшчына ў складзе Украінскай ССР. Мэтай існавання гэтых раёнаў была саветызацыя польскага насельніцтва.

Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага быў утвораны 15 сакавіка 1932 года ў складзе БССР каля тагачаснай мяжы СССР з Польшчай. Аўтаномія мела блізу 1000 км² плошчы і 44 тысячы насельніцтва. Цэнтрам раёна стаў горад *Койданава*, які ў сувязі са стварэннем аўтаноміі быў перайменаваны ў Дзяржынск. Назву Дзяржыншчына атрымала ў гонар Фелікса Дзяржынскага, стваральніка Усерасійскай надзвычайнай камісіі (ВЧК).

Аўтаномія палякаў, якія насялялі Дзяржыншчыну, не была фікцыяй. На тэрыторыі раёна дзейнічалі польскія школы і бібліятэкі, выдаваліся польскамоўныя кнігі, газеты і часопісы. Польская мова была адной з афіцыйных моў раёна. Яна ўжывалася ва ўсіх партыйных і дзяржаўных установах раёна, уключна з міліцыяй і судамі.

У той жа час палякі і іншыя насельнікі Дзяржыншчыны падвяргаліся інтэнсіўнай камуністычнай прапагандзе, якая часта была для іх чужою, але была блізкаю палякам-камуністам, колькасць якіх у партыйным кіраўніцтве была занадта вялікая. Раён, як і ўвесь Савецкі Саюз, перажыў калектывізацыю і ганенні на рэлігію, якім насельніцтва аказала значны супраціў.

Прычыны ліквідацыі польскіх аўтаномій не вельмі ясныя. Магчыма, гэта звязана з тым, што Сталін займеў іншыя планы адносна лёсу Польшчы і не жадаў мець у Савецкім Саюзе польскіх адміністрацыйных адзінак. Магчыма, палякі занадта цяжка паддаваліся саветызацыі. Так ці інакш, услед за Мархлеўшчынай (1935) у 1938 годзе была зліквідаваная і Дзяржыншчына. Школы, бібліятэкі, іншыя польскія культурныя асяродкі былі зачыненыя. Многія этнічныя палякі былі высланыя ў Казахстан і Сібір.

Падрабязнасці існавання і ліквідацыі польскіх аўтаномій за савецкім часам замоўчваліся.

Спасылкі
--------

* Палякi — Беларусы: узаемныя стэрэатыпы ў XIX i XX ст.

| ⛭ БССР |
| --- |
| Вобласці | 
* Бабруйская (1944—1954)
* Баранавіцкая (1939—1954)
* Беластоцкая (1939—1944)
* Брэсцкая (1939—1990¹)
* Вілейская (1939—1944)
* Віцебская (1938—1990¹)
* Гомельская (1938—1990¹)
* Гродзенская (1944—1990¹)
* Магілёўская (1938—1990¹)
* Маладзечанская (1944—1960)
* Мінская (1938—1990¹)
* Палеская (1938—1954)
* Пінская (1939—1954)
* Полацкая (1944—1954)

 |
| Акругі | 
* Аршанская (1924—1930)
* Бабруйская (1924—1930)
* Барысаўская (1924—1927)
* Віцебская (1924—1930)
* Гомельская (1926—1930)
* Калінінская (1924—1927)
* Магілёўская (1924—1930)
* Мазырская (1924—1930)
* Менская (1924—1930)
* Полацкая (1924—1930)
* Рэчыцкая (1926—1927)
* Слуцкая (1924—1927)

 |
| Памежныя акругі | 
* Лепельская (1935—1938)
* Мазырская (1935—1938)
* Полацкая (1935—1938)
* Слуцкая (1935—1938)

 |
| Нацыянальны раён | 
* Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага (1932—1937)

 |
| Горад рэспубліканскага падпарадкавання | 
* Мінск (1946—1990¹)

 |
| ¹ дата прыняцця дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце БССР |