Святы Вечар з дванаццаці страў[en] Якава Гніздоўскага[uk]
Традыцыйныя ўкраінскія калядныя святы пачынаюцца напярэдадні Куцці, якую з 24 снежня да 6 студзеня (Хрышчэння Ісуса) па грыгарыянскім і новаюліянскім календарах адзначаюць Праваслаўная царква Украіны, грэка-католікі, рыма-католікі[uk], большасць пратэстанцкіх цэркваў[ru] і румынскія прыходы Украінскай праваслаўнай царквы Маскоўскага патрыярхату. Армянская каталіцкая царква ва Украіне традыцыйна для армян святкуе Раство Хрыстова 6 студзеня разам з Вадохрышчам Гасподнім па грыгарыянскім календары.

Украінская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхату, частка пратэстанцкіх цэркваў і некаторыя прыходы Праваслаўнай царквы Украіны святкуюць Каляды па юліянскім календары, таму па грыгарыянскім святы доўжацца з 6 па 19 студзеня.

Дата святкавання
----------------

Асноўны артыкул: **Рэформа царкоўнага календара на Украіне**
Украінскі юлькорт Якава Гніздоўскага
З пачаткам расійска-ўкраінскай вайны і пасля таго, калі 16 лістапада 2017 года Нараджэнне Хрыстовае 25 снежня па грыгарыянскім календары стала дзяржаўным выходным ва Украіне, пытанне[uk] пераходу ўкраінскіх цэркваў на грыгарыянскі/наваюліянскі каляндар актывізавалася штогод з набліжэннем Нараджэння Хрыстовага. Пытанне каляндарнай рэформы востра паўстала пасля пачатку поўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну ў 2022 годзе, бо, як сцвярджаюць некаторыя публіцысты і царкоўнікі, праз выкарыстанне *старога стылю* разам з Маскоўскім Патрыярхатам Украіна знаходзіцца ў сферы «рускага свету[ru]».

1-2 лютага 2023 г. у Львове-Брухавычах Сінод біскупаў УГКЦ пастанавіў, што з 1 верасня 2023 г. Украінская Грэка-Каталіцкая Царква ва Украіне пераходзіць на новы стыль (новаюліянскі каляндар) для нерухомых свят з захавання Пасхаліі, абвешчанай Вярхоўным Архіепіскапам Святаславам 6 лютага 2023.

24 мая 2023 года на Архіерэйскім Саборы ў Скінскай царкве Кіева-Пячэрскай лаўры Праваслаўная Царква Украіны вырашыла перайсці з 1 верасня на новаюліянскі каляндар. 27 ліпеня 2023 года Памесны Сабор зацвердзіў пераход.

28 чэрвеня 2023 года Прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі ўнёс у Вярхоўную Раду законапраект пра адмену святкавання Раства Хрыстова 7 студзеня, і зацвярджэнні даты 25 снежня як адзінага дня святкавання, адлюстроўваючы змены ў календарах ПЦУ і УГКЦ і змяненне дат Дня абаронцаў Украіны і Дня дзяржаўнасці Украіны. Парламент ухваліў гэты закон 14 ліпеня 2023 года, закон падтрымаў 241 дэпутат. Зяленскі падпісаў закон 28 ліпеня 2023 года.

Паводле даследавання міжнароднай кампаніі Deloitte у лістападзе 2023 года, пасля пераходу ўкраінскіх хрысціянскіх цэркваў на новы стыль большасць украінцаў (каля 45 %) будуць святкаваць Нараджэнне Хрыстова 25 снежня і толькі 17 % — 7 студзеня, а 32 % плануюць святкаваць двойчы.

Святы Вечар
-----------

Украінскі юлькорт Якава Гніздоўскага
Святы вечар ва Украіне ***Святы Вечар*** (укр.: Святий вечір) або ***Святвечар*** (укр.: Святвечір) мае шмат звычаяў і абрадаў, большасць з якіх яшчэ да ўвядзення хрысціянства ва Украіне. Традыцыямі з’яўляюцца ўпрыгожванне хаты і абедзеннага стала адмысловымі атрыбутамі (сімвалічным снапом пшаніцы — дзідухам[uk], часнаком, сенам і інш.), спевам калядак і іншага. Кожны абрад мае свой сэнс і прызначэнне, напрыклад, некалькі пучкоў сена на вышываным абрусе як напамін пра Віфлеемскія яслі. Адным з вядомых звычаяў ночы з’яўляецца спецыяльная вячэра, якая называецца Святая Вячэра[en].

Украінцы пасцяцца на Святы вечар; толькі калі на вячэрнім небе з’явіцца першая зорка, можна пачынаць вячэру. Сям’я збіраецца на абед, які звычайна ўключае 12 страў (колькасць можа вар’іравацца ад 7-17). Гэтыя дванаццаць страў[en] традыцыйна веганскія, а таксама рыба, і не змяшчаюць мяса, малака або яек. Хаця стравы, якія падаюцца, могуць адрознівацца як у розных рэгіёнах, так і ў розных сем’ях, дзве абавязковыя стравы — узвар і куцця, якія этнограф Федзір Воўк[uk] лічыць рэшткамі старажытных рытуалаў, што сягаюць каранямі ў эпоху неаліту. Куцця (страва з збожжа, мёду і маку) традыцыйна падаецца першай за трапезай, пасля таго, як галава дамачадца выносіць яе на мароз. Лыжку падкідваюць пад столь, а колькасць прыліплых макавых зярнят прадвесціць ураджайнасць палёў і жывёлы ў наступным годзе. У іншы час года яго падаюць рэдка. Узвар — гэта напой, прыгатаваны з вараных сушаных садавіны і ягад. Яе можна змяшаць з куццёй або падаць асобна ў канцы трапезы. Порцыі абедзвюх страў таксама адстаўляюцца на ноч на покуці, у куце хаты з абразамі, для продкаў.

Галерэя
-------

* Калядная марка 2006 г. са Святым Мікалаем і дзецьмі.Калядная марка 2006 г. са Святым Мікалаем і дзецьмі.
* Рэлігійная карціна, якая паказвае Пакланенне пастухоў.Рэлігійная карціна, якая паказвае Пакланенне пастухоў.
* Калядаванне ў Львове.Калядаванне ў Львове.
* Куцця.Куцця.
* Шопка.Шопка.
* Дзідух у Львове.Дзідух у Львове.

Калядкі
-------

У канцы Святой Вечары ў сям’і часта спяваюць калядкі. У многіх грамадах старажытную ўкраінскую традыцыю калядавання працягваюць групы маладых людзей і сяброў арганізацый і цэркваў, якія ходзяць па дамах і збіраюць ахвяраванні. Вядомы калядкі «Новая радасць стала[uk]», «Бог прадвечны народіўся[uk]», «Добры вечар табе, пане гаспадар[uk]», «У Віфлееме ныне навіна[uk]», «Неба і зямля ныне торжествуюць[uk]», «Бог ся раджае[uk]» г.д.

Дзідух
------

У вёсках (земляробчых абшчынах) галава гаспадаркі ўносіць сноп збожжа пад назвай «дзідух[uk]» (яго яшчэ называюць: дзед, каляда, калядоўшчык, сноп, кароль), які ўвасабляе значэнне старажытных і багатых ураджаяў пшаніцы Украіны, жыццёвы кадр стагоддзяў. Даслоўна «дзідух» азначае «дух дзеда», таму ён сімвалізуе продкаў роду. Ва ўкраінскіх гарадскіх хатах можна набыць дыдух, які часта складаецца з трох лапак, зробленых з плеценага збожжа і сухіх траў і кветак.[*крыніца?*]

Шопка (Калядная батлейка)
-------------------------

Шопка (вяртэп) — традыцыйная пераносная батлейка, якая ўвасабляла рэлігійныя сюжэты фігурамі-лялькамі.[*крыніца?*]

Гл. таксама
-----------

* Стары Новы год
* Нараджэнне Хрыстова ў Беларусі
* Спіс украінскіх калядак і шчадровак[uk]
	+ Калядкі[uk]
	+ Шчадроўкі[uk]
	+ Пасяванне[uk]
* Нараджэнне Хрыстова ў Польшчы[en]
* Вялікдзень ва Украіне

Зноскі
------

1. ↑  Christmas Traditions
2. ↑  Меланка — 1 студзеня, Вадохрышча — 6-га. Царквы Украіны рыхтуюцца да адмовы ад юліянскага календара (руск.). *hromadske.ua* (10 снежня 2022). Праверана 12 снежня 2022.
3. ↑  Пераход на новы царкоўны каляндар стане ўдарам па рускаму свету, - святар Віталь Сабко (укр.). *Духоўны Фронт Украіны* (25 лістапада 2022). Праверана 11 снежня 2022.
4. ↑  "Тое, што праваслаўныя карыстаюцца юліянскім календаром, гэта абсурд!" - вучоны (укр.). *Радыё Свабода*. Праверана 11 снежня 2022.
5. ↑  Калі святкаваць Ражство Хрыстова: выбар паміж Масквой і Еўропай? (укр.). *Радыё Свабода*. Праверана 11 снежня 2022.
6. ↑  Толькі тыя Цэрквы, на якія ўплывала Масква, карыстаюцца «старым» календаром, - біскуп УГКЦ (укр.). *Рэлігійна-інфармацыйная служба Украіны*. Праверана 11 снежня 2022.
7. ↑  Каляндар здаровага розуму **(нявызн.)**. *risu.ua*. Праверана 11 снежня 2022.
8. ↑  Історичне рішення: УГКЦ в Україні переходить на новий календар (укр.). *Українська Греко-Католицька Церква*. Праверана 6 лютага 2023.
9. ↑  Українська греко-католицька церква переходить на новий календар: подробиці історичного рішення (укр.). *ТСН.ua* (6 лютага 2023). Праверана 6 лютага 2023.
10. ↑  "Ukraine's main Catholic church moves Christmas to Dec. 25 in pivot to West". *Reuters* [англійская]. 2023-02-06. Праверана 2023-02-06.
11. ↑  Ukraine Catholic Church moves from Russian-affiliated Julian calendar (англ.). *The Pillar* (6 лютага 2023). Праверана 6 лютага 2023.
12. ↑  Праваслаўная царква Украіны пераходзіць на новы каляндар | Навіны Беларусі | euroradio.fm
13. ↑  Відбувся Архієрейський Собор Православної Церкви України (укр.). *OCU* (24 мая 2023). Праверана 28 мая 2023.
14. ↑  Доповідь Предстоятеля на Архієрейському Соборі (укр.). *OCU* (24 мая 2023). Праверана 28 мая 2023.
15. ↑  Постанови Архієрейського Собору від 24 травня 2023 р. (укр.). *OCU*. Праверана 28 мая 2023.
16. ↑  "ПЦУ переходить на новий календар. Коли буде Різдво, Великдень, Покрова і Миколая". *BBC News Україна* [украінская]. Праверана 2023-05-28.
17. ↑  Orthodox Church of Ukraine finally adopts new calendar (англ.). *english.nv.ua*. Праверана 31 ліпеня 2023.
18. ↑  Поместный собор ПЦУ подтвердил переход на новоюлианский календарь 156 голосами из 161 **(нявызн.)**. *interfax.com.ua*.  Интерфакс-Украина (27 ліпеня 2023). Праверана 29 ліпеня 2023.
19. ↑  Zelensky Introduces Proposed Draft Law to Change Holiday Dates (англ.). *Get the Latest Ukraine News Today - KyivPost*. Праверана 29 чэрвеня 2023.
20. ↑  Zelensky submitted to the Verkhovna Rada a law on changing holiday dates (англ.). *babel.ua* (28 чэрвеня 2023). Праверана 29 чэрвеня 2023.
21. ↑  *Свабода, Радыё*. Вярхоўная Рада Ўкраіны перанесьла сьвяткаваньне Раства на 25 сьнежня  (бел.). *Радыё Свабода* (14 ліпеня 2023). Праверана 19 ліпеня 2023.
22. ↑  Рада змінила дати трьох свят – Різдва, Дня Української Державності, Дня захисників і захисниць (укр.). *www.ukrinform.ua* (14 ліпеня 2023). Праверана 19 ліпеня 2023.
23. ↑  Ukraine moves official Christmas Day holiday to Dec. 25, denouncing Russian-imposed traditions (англ.). *AP News* (29 ліпеня 2023). Праверана 31 ліпеня 2023.
24. ↑  Больш данатаў на УСУ, новыя традыцыі і працяг байкоту прадаўцоў, якія да гэтага часу працуюць у Расіі - даследаванне «Делойт» аб навагоднім шопінг украінцаў (укр.). *«Делойт» в Україні*. Праверана 13 снежня 2023.
25. ↑  Пераважная большасць украінцаў будзе святкаваць Нараджэнне Хрыстова 25 снежня - апытанне (укр.). *Релігійна правда* (8 снежня 2023). Праверана 13 снежня 2023.
26. ↑  Inc, World Book (1997). *Christmas in Ukraine* [англійская]. World Book .com. ISBN 978-0-7166-0897-4.
27. ↑  Christmas in Ukraine **(нявызн.)**. *Why Christmas*. Праверана 14 December 2020.
28. ↑  Traditional Recipe of Ukrainian Kutia **(нявызн.)**. *Ethnocook*. Праверана 27 November 2022.
29. ↑  Sviat Vechir
30. 1 2  Boh predvičnyj **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Metropolitan Cantor Institute*.  Byzantine Catholic. Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016. Праверана 12 August 2015.
31. ↑  Леся Горошко, науковий співробітник Інституту народознавства НАН України у статті Юлії Курій, газета «Експрес»: Ялинка — це вже немодно! Архівавана 1 січня 2014.. — 30.12.2013 18:00

Літаратура
----------

* Kutia*, Star of the Ukrainian Christmas Eve Supper*
* Kylymnyk, Stepan, 1955—1969; *Ukrainskyi Rik u Narodnykh Zvychayakh v Narodnomu Osvitlenni* [**Ukrainian Year in Folk Customs from Historical Perspective**], Winnipeg, Toronto
* Tracz, Orysia 2015, *First Star I See Tonight* Архівавана 16 лістапада 2022. Mazepa Publications Zhuravli, Winnipeg
* *Ukrainian Christmas Traditions* Архівавана 29 лістапада 2022. **Ukrainian International Directory**
* Voropai, Oleksa 1958, *Zvychai Nashoho Narodu* [**Customs of Our People**], Ukrainske Vydavnytstvo, Munich
* Yakovenko, Svitlana 2016, *Ukrainian Christmas Eve Supper: Traditional village recipes for Sviata Vecheria*, Sova Books, Sydney