Ліст турэцкага султана каралю Францыі (1536).
**Франка-турэцкі саюз** быў заключаны Францыскам I і Сулейманам Цудоўным у 1528 годзе на глебе ўзаемнай цікавасці ў паслабленні дзяржавы Карла V Габсбурга. Падставай для альянсу была «абарона хрысціянскіх падданых Асманскай імперыі». Гэты «святатацкі альянс Лілеі з Паўмесяцам» выклікаў скандал у хрысціянскай Еўропе, дзе яшчэ панавалі ідэі сумесных «крыжовых паходаў» супраць «няверных» туркаў, і таму рэдка афішаваўся, хоць у сутнасці заставаўся ў сіле да самога ўварвання Напалеона ў Егіпет (1798).

Палітычны бок
-------------

Альянс складаўся ў тым, што туркі аказвалі французам фінансавую падтрымку і каардынавалі з імі свае баявыя дзеянні супраць Габсбургаў — напрыклад, ужо ў 1543 годзе войскі герцага Энгіенскага і Хайр-эд-Дзіна Барбаросы разам аблажылі Ніцу. У той жа час у час «Малой вайны ў Венгрыі» Францыя аказвала падтрымку турэцкаму васалу, Усходневенгерскаму каралеўству (будучаму Трансільванскаму княству), з якім заключыла саюз у 1528 годзе, і непасрэдна Асманскай імперыі, перадаўшы той цэлае артылерыйскае падраздзяленне.

Французы апынуліся ў прывілеяваным у параўнанні з іншымі хрысціянскімі народамі становішчы ў тым, што тычылася свабоднага заходу ў порты Асманскай імперыі, гандлю з Блізкім Усходам і валодання «святымі месцамі». Французы садзейнічалі вылазкам берберскіх піратаў і імкнуліся прымеркаваць турэцкія аблогі Вены да ўласных войнаў з Габсбургамі.

Французскі пасол, які па традыцыі пражываў у Галацкім прадмесці Стамбула, карыстаўся вялікай вагай пры Бліскучай Порце на працягу ўсяго існавання ансьен-рэжыму. На мяжы XVI і XVII стагоддзяў увага турэцкага ўрада пераключылася з еўрапейскіх спраў на войны з персідскімі Сефевідамі, якія неаднаразова пасылалі Генрыху IV пасольствы з мэтай атрымання яго дыпламатычнай падтрымкі.

Людовік XIV аднавіў адносіны з султанамі, рэгулярна прымаючы ў Версалі турэцкіх паслоў. Адным з самых паспяховых турэцкіх военачальнікаў у той час быў француз Баневаль-паша. У якасці заключнай старонкі франка-турэцкіх саюзных адносін можна разглядаць Крымскую вайну, калі Францыя і Турцыя разам супрацьстаялі таму рашэнню Усходняга пытання, на якім настойвала Расія. У тыя гады нават распаўсюдзілася легенда пра тое, што султан звязаны сваяцтвам з Банапартамі праз сваю бабулю французскага паходжання, нейкую Эмэ дэ Рыверы.

Культурны бок
-------------

Гл. таксама: Арыенталізм
Шарль Андрэ ван Лоа. Партрэт маркізы дэ Пампадур як султаніхі (1747).
Дзякуючы садзейнічанню асманскіх улад французскія негацыянты, такія, як Жан-Батыст Тавернье, свабодна перасякалі ўсю Азію да самой Індыі. Паралельна з еўрапейскім захапленнем «кітайшчынай» у Францыі распаўсюдзілася імітацыя знешніх формаў турэцкай і персідскай культуры. У прыватнасці, дзеянні многіх опер адбывалі ва ўсходніх гарэмах. Вялікая цікавасць сучаснікаў Людовіка XIV да турэцкай культуры выявілася ў п'есах Мальера і «Персідскіх лістах» Мантэск’ё. У 1704 годзе першым у Еўропе з'явіўся французскі пераклад «Тысяча і адной ночы».

Гл. таксама
-----------

* Франка-шатландскі альянс
* Усходняе пытанне

Бібліяграфія
------------

* Robert A. Kann *A History of the Habsburg Empire, 1526—1918* University of California Press, 1980 ISBN 0520042069
* William Miller *The Ottoman Empire and Its Successors, 1801—1927* Routledge, 1966 ISBN 0714619744
* Roger Bigelow Merriman *Suleiman the Magnificent 1520—1566* READ BOOKS, 2007 ISBN 1406772720
* Kenneth M. Setton *The Papacy and the Levant (1204—1571)* DIANE Publishing, 1984 ISBN 0871691620
* Fatma Müge Göçek *East Encounters West: France and the Ottoman Empire in the Eighteenth Century* Oxford University Press US, 1987 ISBN 0195048261
* Jack Goody *Islam in Europe* Wiley-Blackwell, 2004 ISBN 0745631932
* Peter Malcolm Holt, Ann K. S. Lambton, Bernard Lewis *The Cambridge History of Islam* Cambridge University Press, 1977 ISBN 0521291356
* Inari Karsh *Empires of the Sand: The Struggle for Mastery in the Middle East, 1789—1923* Harvard University Press, 2001 ISBN 0674005414
* Harold Lamb *Suleiman the Magnificent — Sultan of the East* READ BOOKS, 2008 ISBN 1443731447
* Daniel Goffman *The Ottoman Empire and early modern Europe* Cambridge University Press, 2002 ISBN 0521459087
* Roger Crowley, *Empire of the Sea*, 2008 Faber & Faber ISBN 9780571232314