recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Падле́ссе Камяне́цкае** (трансліт.: *Padliessie Kamianieckaje*, руск.: Подлесье Каменецкое) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Мухавецкага сельсавета. Размешчана за 18 км на паўднёвы ўсход ад Брэста, на ўсходзе меліярацыйныя каналы, на захадзе — р. Каменка (прыток р. Мухавец).

У складзе дзяржаўнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Племзавод «Мухавец» (цэнтр — пас. Мухавец).

Гісторыя
--------

У 19 стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Уваходзіла ў склад маёнтка Камяніца Біскупская. У 1858 годзе ўласнасць графіні Краснінскай. У 1870 годзе вёска — цэнтр сельскай грамады. У 1886 годзе дзейнічала царкоўна-прыходская школа, карчма.

У 1905 годзе вёска ў Камянец-Жыровіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Камянец-Жыровіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну нямецка-фашысцкія акупанты знішчылі вёску. У студзені 1949 года арганізаваны першы калгас, які аб'яднаў 37 гаспадарак.

Насельніцтва
------------

* 200 сялянскіх душ (1858)
* 30 двароў, 240 жыхароў (1886)
* 367 жыхароў (1905)
* 150 двароў, 730 жыхароў (1940)
* 140 жыхароў (1959)
* 265 жыхароў (1970)
* 56 гаспадарак, 117 жыхароў (1997)
* 62 гаспадаркі, 137 жыхароў (2005)

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Падлессе Камянецкае

| ⛭**Мухавецкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Мухавец |  |
| Вёскі | Ваўкі ·  Вулька Застаўская ·  Гулі ·  Забалацце ·  Закій ·  Заслучна ·  Камяніца Жыравецкая ·  Лазы ·  Літвіны ·  Падлессе Камянецкае ·  Падлессе Радваніцкае ·  Сямісосны ·  Херма |
Новы будынак станцыі, 2009
**А́мундсен-Скот** (англ.: Amundsen–Scott South Pole Station) — антарктычная станцыя, што належыць ЗША і размяшчаецца раўнютка на Паўднёвым геаграфічным полюсе Зямлі, такім чынам з'яўляючыся самым паўднёвым пасяленнем чалавека. Адна з першых палярных станцый у Антарктыдзе, першая станцыя ў глыбіні мацерыка. Названа ў гонар выбітных палярных даследчыкаў — нарвежца Руаля Амундсена і англічаніна Роберта Скота, якія першымі дасягнулі полюса ў 1911—1912 гадах. Станцыя знаходзіцца ў падпарадкаванні Падраздзялення палярных праграм Нацыянальнага навуковага фонду ЗША.

Гісторыя
--------

Да сярэдзіны 1950-х на Паўднёвым полюсе і ў яго ваколіцах не мелася сталых навуковых базаў. Можна казаць і шырэй: не было іх ва ўсёй унутранай Антарктыдзе. Станцыя Амундсен-Скот была ўзведзена ў лістападзе 1956 года будаўнічым батальёнам ВМС ЗША (the Seabees). Згодна з праграмай Міжнароднага геафізічнага года  (англ.) (бел. са студзеня 1957 па ліпень 1958 на станцыі праводзіліся міжнародныя даследаванні геафізікі атмасферы палярных рэгіёнаў Зямлі. З таго часу станцыя не спыняе сваёй працы. За мінулыя больш чым 60 гадоў яна не раз рамантавалася, пашыралася, пераабсталёўвалася, перабудоўвалася.

Прыродныя ўмовы
---------------

Станцыя знаходзіцца на высокім Антарктычным плато на вышыні 2835 м над узроўнем мора. На паўднёвым полюсе палярны дзень і палярная ноч доўжацца па 6 месяцаў. Такім чынам, сонца заходзіць і ўзыходзіць тут двойчы — у сакавіку і ў верасні. За шасцімесячны "дзень" становішча сонца над гарызонтам мяняецца ад 1° у дні раўнадзенства да 23° у дзень снежаньскага сонцастаяння. У плане пораў году палярны дзень тут супадае з "летам", калі тэмпература можа дасягаць -30 — -25°С (абсалютны максімум — -12,3°С). Цягам 6 месяцаў палярнай ночы-зімы сярэднія тэмпературы складаюць -57 — -59°С, (абсалютны мінімум — -82,8°С). У гэты час на станцыю абрынваюцца завеі, часта з ураганным ветрам. Нягледзячы на суровыя ўмовы, палярная ноч + выключна сухое паветра даюць выдатную магчымасць для астранамічных назіранняў.

Чалавек на станцыі
------------------

Офіс сувязі, снежань 2016
Насельніцтва станцыі складае ад 200 чалавек летам да 50 зімой. Палярнікі жывуць па новазеландскім часе, паколькі Вялікай зямлёй для іх служыць горад Крайстчэрч, сувязь з якім падтрымліваецца праз ўзбярэжную станцыю Мак-Мёрда — антарктычны хаб.

Зноскі
------

1. ↑
**Амран** (араб. عمران‎‎) — горад у Емене, ў мухафазе Амран.

Геаграфія
---------

Дом у Амране.
Размешчаны ў паўночна-заходняй частцы краіны, за 48 км наўпрост і 52,9 км па дарозе на паўночны захад ад сталіцы Саны, на дарозе, якая вядзе са сталіцы краіны ў горад Саада, на вышыні 2256 м над узроўнем мора. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай мухафазы.

Апісанне горада
---------------

Стары горад Амрана знаходзіцца на невялікім пагорку, ён акружаны сценамі. Стары горад цікавы сваімі дамамі, якія пабудаваны з сырой гліны з саломай, што, зрэшты, традыцыйна для засушлівых рэгіёнаў краіны.

Сучасны горад знаходзіцца за межамі гарадскіх сцен.

Гісторыя
--------

Па эпіграфіцы вядомы з пачатку 1 тыс. да н. э. Быў адным з цэнтраў ранняй сабейскай каланізацыі ў еменскім нагор’і.

Амран акружаны гарадской сцяной, якая датуюцца 1720 годам.

У 2004 годзе Амран быў месцам сутыкнення паміж урадавымі войскамі і паўстанцамі з мясцовага племя Хуці.

Насельніцтва
------------

Па дадзеных на 2013 год колькасць насельніцтва горада складала 92 763 чалавекі.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Год | Колькасць |
| --- | --- |
| 2012 | 90 792 |  |

 |

Зноскі
------

1. ↑  `Amran, Yemen Page (англ.).  Fallingrain Global Gazetteer. Архівавана з першакрыніцы 12 лютага 2013. Праверана 9 лютага 2013.
**Іосіф Ізрайлевіч Сонкін** (руск.: Сонкин Иосиф Мзраилевич; 25 кастрычніка 1910, Мсціслаў — 18 снежня 2001, Растоў-на-Доне) — савецкі скульптар. Член Саюза мастакоў РСФСР з 1948 г.

Біяграфія
---------

У 1932 г. скончыў Віцебскі мастацкі тэхнікум. У 1932—1937 гг. вучыўся на скульптарскім факультэце Усерасійскай Акадэміі мастацтваў, неўзабаве пераназванай у Ленінградскі інстытут жывапісу, архітэктуры і скульптуры імя І. Я. Рэпіна АМ СССР. З 1937 г. служыў у арміі, ваяваў на франтах Вялікай Айчыннай вайны. У 1946 г. вярнуўся ў Ленінград, выкладаў у Вышэйшым мастацка-прамысловым вучылішчы імя В. І. Мухінай. З 1948 г. жыў і працаваў у Растове-на-Доне. Выкладаў на скульптурным аддзяленні Растоўскага мастацкага вучылішча імя М. Б. Грэкава. З 1941 г. удзельнічаў у выставах.
  
Сярод найбольш значных прац скульптурныя партрэты «Малады рабочы» (бронза, 1955), «Народны артыст РСФСР Рыгор Яўсеевіч Леандор» (гіпс, 1954), «Кіраўнік антыфашысцкага паўстання ў канцлагеры Сабібор А. Пячэрскі» (бронза, 1964), «Медсястра» (гіпс, 1967), бюсты Героя Савецкага Саюза С. І. Крэтава, ветэранаў завода «Растсельмаш» Лутая і Калеснікава, помнік У. І. Леніну ў Жданаве.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Евреи на Донской земле Архівавана 4 сакавіка 2016. (руск.)
**Ру́дня-Прыбы́ткаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Рудня-Прыбыткаўская.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Насовіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Гомельскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Прыбыткаўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Іона Эмануілавіч Якір** (15 (3) жніўня 1896, Кішынёў — 11 чэрвеня 1937) — савецкі ваенны дзеяч, камандарм 1-га рангу (1935). Член Камуністычнай партыі з 1917.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і правізара. Вучыўся ў Базельскім, а затым у Харкаўскім тэхналагічным інстытуце (1915). З 1915 працаваў токарам на ваенным заводзе ў Адэсе. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 вёў антываенную прапаганду ў Кішынёве. У снежні 1917 абраны член Бесарабскага савета, член губпарткама і рэўкама. У студзені 1918 узначаліў Чырвонагвардзейскі атрад, які змагаўся супраць румынскіх акупантаў. Увесну і ўлетку 1918 камандаваў батальёнам кітайскіх добраахвотнікаў у баях супраць аўстра-германскіх акупантаў. З верасня 1918 г. начальнік палітуправы Паўднёвай заслоны, з кастрычніка 1918 г. — член РВС (Рэўваенсавет) восьмай арміі, камандаваў групай войскаў у раёне Ліскі. З ліпеня 1919 начальнік сорак пятай стралковай дывізіі, у жніўні — верасні камандаваў Паўднёвай групай войскаў дванаццатай арміі пры яе выхадзе з акружэння з раёна Бірзула — Голт (цяпер Катоўск і Першамайск) у Жытомір і Кіеў. З лістапада 1919 па люты 1920 — начальнік 45-й стралковай дывізіі. У сакавіку — верасні 1920 камандаваў Фастоўскай, Злочаўкай і Львоўскай групамі войскаў Паўднёва-Заходняга фронту. У 1921-24 камандуючы войскамі Крымскага і Кіеўскага ваенных раёнаў і Кіеўскай ваеннай акругі. У 1924-25 — начальнік Галоўнага ўпраўлення ваенна-навучальных устаноў РЧСА. З лістападзе 1925 года па май 1937 — камандуючы войскамі Украінскай (пазней Кіеўскай) ваеннай акругі. У 1927-28 вучыўся ў Вышэйшай ваеннай акадэміі германскага генштаба. У 1930-34 член РВС (Рэўваенсавет) СССР, з 1936 член Ваеннага савета НКА СССР. Дэлегат 10-12-га з’ездаў РКП (б) і 14-17-га з’ездаў ВКП (б). З 1930 кандыдат у члены ЦК, з 1934 член ЦК ВКП (б). Быў сябрам ЦВК (Цэнтральны выканаўчы камітэт) СССР.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны 3 ордэнамі Чырвонага Сцяга.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кароткая яўрэйская · Кругасвет |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 6692 7686 · LCCN: n88132306 · NTA: 175542295 · VIAF: 40929878 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Валадзько.

**Іосіф Ігнатавіч Валодзька (Валадзько)** (лістапад 1887, г. п. Гарадзея — 20 снежня 1937, НКУС) — адзін з арганізатараў камуністычнага падполля і партызанскага руху ў Беларусі ў гады Грамадзянскай вайны, дзяржаўны дзеяч БССР.

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1917 года. У 1918 г. сакратар Замір'еўскага падпольнага падрайкама РКП(б). У 1919 памочнік ваенкама ў Навагрудку, ваенкам і член рэвалюцыйнага камітэта Рагачоўскага павета, у 1920-21 ваенкам Гомельскай губерні. З 1922 старшыня выканкама Магілёўскага павятовага, Бабруйскага раённага Саветаў.

З 1928 года намеснік наркама земляробства БССР. У 1929—1930 гг. старшыня Віцебскага акруговага, з 1931 г. Мінскага гарадскога выканкамаў. У 1933—1937 гг. начальнік Упраўлення сувязі БССР, упаўнаважаны Наркамата сувязі СССР па БССР. Член ЦК КП(б)Б у 1929—1937 гг. Член ЦВК СССР і ЦВК БССР. У 1937 годзе адпраўлены ў Казахстан на пасаду ўпаўнаважанага наркамата сувязі СССР.

### Арышт

Неўзабаве арыштаваны. Абвінавачваўся ў прыналежнасці да «контррэвалюцыйнай тэрарыстычнай дыверсійна-шкодніцкай арганізацыі правых» і «антысавецкай арганізацыі ва ўпраўленні сувязі БССР». Асуджаны да ВМП. Расстраляны ў адну ноч з Якавам Афанасьевым, Васілём Дружчыцам, Аркадзіем Ляшчынскім, Маркам Матусевічам, Фёдарам Сулкоўскім, Іванам Суртам, Дорай Турбовіч і іншымі (усяго больш за 200 чалавек). Рэабілітаваны 12.10.1957.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Володько Иосиф Игнатьевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 122. — 737 с.
2. 1 2  ВАЛАДЗЬКО Іосіф Ігнатавіч

| ⛭Старшыні Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта |
| --- |
| БССР | Віктар Яркін (1918—1919) • Казімір Цыхоўскі (1919) • Фрыц Кюсэ (1920—1921) • Адольф Гетнер (1922—1923) • Сяргей Карп (1924) • Адам Славінскі (1924) • Сцяпан Яцкевіч (1924—1929) • Нічыпар Аксючыц (1929—1930) • Іосіф Валодзька (1931—1933) • Антон Каранеўскі (1933—1934) • Емяльян Жуковіч (1934—1937) • Канстанцін Бударын (1940—1941), (1944—1945) • Іван Паромчык (1945—1946) • Канстанцін Длугашэўскі (1946—1954) • Васіль Шарапаў (1954—1968) • Міхаіл Кавалёў (1968—1977) • Генадзь Барташэвіч (1977) • Станіслаў Лукашэвіч (1977—1980) • Георгій Таразевіч (1980—1983) • Валерый Пячэннікаў (1983—1985) • Уладзімір Міхасёў (1985—1990) • Міхаіл Марыніч (1990—1991) |  |
| Рэспубліка Беларусь | Аляксандр Герасіменка (1991—1995) • Уладзімір Ярмошын (1995—2000) • Міхаіл Паўлаў (2000—2009) • Мікалай Ладуцька (2010—2014) • Андрэй Шорац (2014—2018) • Анатоль Сівак (2018—2020) • Уладзімір Кухараў (з 2020) |
**Іон Андрэеску** (рум.: Ion Andreescu, 15 лютага 1850, Бухарэст — 22 кастрычніка 1882, Бухарэст) — румынскі мастак. Першы прадстаўнік імпрэсіянізму ў румынскім жывапісе.

Іон Андрэеску нарадзіўся ў Бухарэсце ў сям'і крамніка. Вучыўся ў інтэрнаце, дзе, сярод іншага, вывучыў французскую мову. У 1863 годзе паступіў у мастацкую школу, з 1869 займаўся пад кіраўніцтвам аднаго з найбуйнейшых румынскіх мастакоў таго часу Тэадора Амана. У 1870 годзе выйграў конкурс на пасаду выкладчыка ў той жа мастацкай школе, але з-за бюракратычных перашкод не змог яе заняць. Увесь гэты час Андрэеску востра меў матэрыяльныя цяжкасці. На кароткі час, дзякуючы заступніцтву Амана, ён змог заняць месца настаўніка малявання ў гандлёвым вучылішчы ў Бухарэсце. З верасня 1872 г. ён працаваў настаўнікам у Бузау.

Андрэеску даволі хутка расчараваўся ў румынскай сістэме мастацкай адукацыі і з'ехаў у Парыж, дзе ў 1878 годзе пачаў наведваць мастацкую акадэмію. Адначасова ён зблізіўся з мастакамі Барбізонскай школы, сярод якіх быў і Мікалае Грыгарэску. Пасля ён быў блізкі імпрэсіяністам і лічыцца першым прадстаўніком імпрэсіянізму ў румынскім мастацтве.

У 1881 годзе Андрэеску вярнуўся ў Румынію, дзе на наступны год памёр ад сухотаў ва ўзросце 32 гадоў.

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 31 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. ↑  Напісанне імя і прозвішча **Іон Андрэеску** ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.1. Мн. 1996, С.359.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Іон Андрэеску на Вікісховішчы |

* Radu Bogdan, *Ion Andreescu*, Meridians, Bucharest (1962)  (рум.)
* Corina Firuţă, Cori Simona Ion, *Ioan Andreescu: 1850-1882: Colecție de artă*, Alcor Edimpex, (1997), ISBN 9739790143
* bucovine.com Архівавана 8 красавіка 2012.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1193598 · BNF: 15071737t · GND: 11864923X · ISNI: 0000 0000 6677 259X · LCCN: no89002063 · NLG: 91174 · NTA: 181790912 · SUDOC: 080640753 · VIAF: 47555567 · ULAN: 500011952 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бердыж.

**Бе́рдыж** (трансліт.: *Bierdyž*, руск.: Бердыж) — вёска ў Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ленінскага сельсавета.

Гісторыя
--------

З попіса Рэчыцкага павета 1765 г. вядома аб парафіянах шляхецкага стану з маёнтка Бердыж.

У XIX ст. існавала аколіца Бердыж, побач было некалькі невялікіх маёнткаў. У канцы ХІХ ст. налічвалася 28 двароў, 131 жыхар. Найбольшымі зямельнымі надзеламі ў Бердыжы валодалі Антушэвічы (разам з Сярэднімі Малынічамі 105 дзес.), Гарбатоўскія (195 дзес.), Міцкевічы (167 дзес.), Шэлюты (2 долі разам з Малынічамі 360 і 187 дзес.).

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года цэнтр Бердыжскага сельсавета ў складзе Чачэрскага раёна Гомельскай акругі БССР. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Сярэднемалыніцкага сельсавета.

Славутасці
----------

Бердыжская стаянка — археалагічны помнік, належыць да эпохі палеаліту, знаходзіцца за 3 км на поўдзень ад Бердыжа, 0,3 км ад вёскі Падлужжа, на схіле высокага берага ракі Сож.

Страчаная спадчына
------------------

Капліца Святой Тройцы знаходзілася за чвэрць вярсты ад аколіцы на могілках і была агароджана. Была пабудавана шляхтай аколіцы ў 1817 г. (найбольш ахвяраваў Канюшэўскі) і асвечана святаром-езуітам (верагодна, чачэрскім куратам Андрэем Леановічам). Парафіян налічвалася прыкладна 25 чалавек. У 1840-х гг. капліца ўжо не дзейнічала. У 1849 г. мясцовыя дваране маёр Гарбачэўскі, капітан Міцкевіч і страпчы Шчыт звярнуліся з просьбай аб рэстаўрацыі капліцы. Быхаўска-рагачоўскаму дэкану было загадана атрымаць дазвол у мясцовых праваслаўных святароў на рэстаўрацыю капліцы. Але малыніцкі настаяцель, былы уніят Асмалоўскі даць дазвол адмовіўся. Ён аргументаваў гэта тым, што звон капліцы змяншаў пазвонны даход праваслаўнай Малыніцкай царквы. У 1855 г. у капліцы ўжо не было даху, а сцены пагражалі абваліцца.

Вядомыя асобы
-------------

* Леанід Рыгоравіч Гаўрылаў (1918—1941?) — беларускі паэт.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).. Сустракаецца таксама варыянт **Бэ́рдыж**

Літаратура
----------

* *Васькоў У.* Католікі на абшарах Панізоўя і Севершчыны: Гісторыя Гомельскага дэканата. — Мн. 2011. ISBN 978-985-6825-62-0

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Ленінскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Вазнясенскі |
| Пасёлкі | 
* Азярышча
* Іванаўка
* Міхайлаўскі

 |
| Вёскі | 
* Бердыж
* Залаўе
* Ніўкі
* Новазарэчча
* Новыя Малынічы
* Падлужжа
* Старыя Малынічы
* Сябровічы
* Сярэднія Малынічы
* Чарняўскія Малынічы

 |
**Ірэн Схаўтэн** (нідэрл.: Irene Schouten; нар.21 чэрвеня 1992, Андэйк) — нідэрландская канькабежка, двухразовая алімпійская чэмпіёнка 2022 года, бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 2018 года, чатырохразовая чэмпіёнка свету на асобных дыстанцыях — у каманднай гонцы (2021), на дыстанцыі 500 метраў (2021) і двойчы ў мас-старце (2015 і 2019).

На XXIV зімовых Алімпійскіх гульнях у лютым 2022 года ў Пекіне, Ірэн на дыстанцыі 3000 метраў заваявала алімпійскі залаты медаль, апярэдзіўшы бліжэйшую саперніцу італьянку Франчэску Лолабрыджыду на 1,13 секунды. 10 лютага 2022 года ўсталявала алімпійскі рэкорд на дыстанцыі 500 м, стаўшы двухразовай алімпійскай чэмпіёнкай.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Rollerstory.net · Speedskatingbase.eu · SpeedSkatingNews.info · SpeedskatingResults.com · SpeedSkatingStats · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
| Нарматыўны кантроль | GTAA: 237758 |



1. ↑  SpeedSkatingNews.info Праверана 5 мая 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29405159'></a>
2. ↑  SpeedSkatingStats Праверана 5 мая 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q66362998'></a>
**Ірына Якаўлеўна Пяткун** (нар. 23 сакавіка 1966, в. Новы Барсук Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці) — беларускі настаўнік і дзяржаўны дзеяч, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыла Магілёўскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. А. Куляшова па спецыяльнасці «Гісторыя» з дадатковай спецыялізацыяй «Савецкае права».

Працавала фасоўшчыкам у аптэцы № 53 г. Рэчыцы, настаўнікам гісторыі Караваціцкай сярэдняй школы, настаўнікам гісторыі і геаграфіі, намеснікам дырэктара па выхаваўчай рабоце Ровенска-Слабадской сярэдняй школы Рэчыцкага раёна, настаўнікам гісторыі сярэдняй школы № 11 г. Рэчыцы, намеснікам дырэктара па вучэбнай рабоце Рэчыцкага раённага ліцэя.

Дырэктар дзяржаўнай установы адукацыі «Рэчыцкі раённы ліцэй».

Дыпламант конкурсу «Лепшы кіраўнік установы агульнай сярэдняй адукацыі Гомельскай вобласці» (2012).

Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана юбілейнымі медалямі «70 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», «70 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, ганаровымі граматамі Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, упраўлення адукацыі Гомельскага аблвыканкама і Гомельскага абласнога камітэта прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя, дыпломам Беларускага саюза жанчын па выніках конкурсу «Жанчына года-2009» у намінацыі «За лідарства і паспяховае кіраўніцтва».

Зноскі
------

1. ↑  Пяткун Ірына Якаўлеўна Архівавана 18 жніўня 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ — Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь пятага склікання Архівавана 20 кастрычніка 2021.
**Вішнуі́зм** — адна з 2 галоўных (поруч з шываізмам) плыней у індуізме, бхактысцкая форма рэлігіі, якая ідзе ад эмацыянальнага спасціжэння бога праз любоў і адданасць.

Вішнуізм пашыраны ў Паўночнай Індыі. Пакланяюцца пераважна богу-ахоўніку Вішну, дапускаецца таксама пакланенне ведыйскім і мясцовым дамашнім багам.

Святыя кнігі вішнуізму «Бхагавадгіта» і «Бхаватапурана» даюць уяўленне пра найвышэйшую мэту душы — вызваленне, магчымае ў выніку пазнання чысціні душы, боскасці яе і ідэнтычнасці з усяленскім вышэйшым духам і пра шляхі дасягнення гэтай мэты: ёгу, што прыводзіць да змены свядомасці, да атаясамлівання душы адэпта з бажаством; джняну-марге — накіравання думкі на бажаство для пазнання яго безаблічнай сутнасці і самаатаясамленага з ім адэпта; карму-марге, якая мае на ўвазе бескарыслівае дзеянне і служэнне людзям, што раўназначна шанаванню бога; бхакці-марге — адданасці і эмацыянальнай любові да бога.

Развіццё вішнуізму ўзмацнілася ў пачатку н.э. як рэакцыя на замацаванне і ўскладненне каставай сістэмы.

Чатыры вішнуісцкія секты, заснаваныя Рамануджам (11 ст.), Німбаркам (12 ст.), Мадхвам (13 ст.), Чайтаньям (16 ст.), нягледзячы на розніцу ў догмах, абвяргаюць канцэпцыю ілюзорнасці свету і прызнаюць рэальнасць і індывідуальнасць душы.

Літаратура
----------

* Вішнуізм // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 240. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вішнуізм

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Праваслаўная · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119419143 · GND: 4190086-8 · LCCN: sh85141792 · NKC: ph116584 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мацюкевіч.
**Іосіф Ігнатавіч Мацюке́віч** (26 верасня 1890, в. Гернікі Гродзенская губерні, Расійская імперыя, цяпер Дзятлаўскі раён Гродзенскай вобласці — 16 верасня 1938, Менск, турма НКУС) — беларускі мовазнавец.

Біяграфія
---------

Скончыў БДУ. З кастрычніка 1930 года вучоны сакратар, з ліпеня 1930 — намеснік дырэктара Інстытута мовазнаўства БелАН. Прымаў удзел у рэфармаванні беларускага правапісу.

31 кастрычніка 1933 года арыштаваны ДПУ БССР па справе *Беларускага нацыянальнага цэнтра*. Пастановай пазасудовага органа 9 верасня 1934 года прысуджаны да 5 гадоў папраўча-працоўных лагераў. 2 ліпеня 1938 года Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР прысуджаны да расстрэлу. Расстраляны ў Мінску, у турме НКУС (цяпер СІЗА КДБ). Па першым прысудзе рэабілітаваны 16 жніўня 1956, па другім — 21 лістапада 1956 года.

Зноскі
------

1. 1 2  Маракоў, 2003

Літаратура
----------

* Мацюкевіч Іосіф Ігнатавіч // Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003.
**Ірына (Іраіда) Уладзіміраўна Жыленка** (28 красавіка 1941 — 3 жніўня 2013) — украінская паэтэса, празаік і нарысіст, аўтар кнігі ўспамінаў. Лаўрэат Нацыянальнай прэміі Украіны імя Тараса Шаўчэнкі (1996).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 28 красавіка 1941 г. у Кіеве. Дзяцінства Ірыны Жыленка прайшло на Чаркашчыне. Яе бацькі загінулі на Другой Сусветнай. Пасля вайны яна зноў вярнулася ў Кіеў. Пасля заканчэння школы паступіла на вячэрняе аддзяленне філалогіі КДУ імя Т. Г. Шаўчэнкі, працавала выхавацелем у дзіцячым садку. Выпускніца ўніверсітэта 1964 года. На працягу шэрагу гадоў працавала ў рэдакцыях газет «Моладзь Украіны», «Літаратурна Украіна», часопіса «Ранок» (Раніца). Жонка украінскага празаіка Уладзіміра Дразда.

Узнагароды
----------

* прэмія імя В. Сасюры (1987) — за кнігу вершаў «Дівчинка на кулі»
* Дзяржаўная прэмія імя Тараса Шаўчэнкі (1996) — за зборнік «Вечірка у старій винарні»
* Ордэн княгіні Вольгі III-й ступені (Украіна, 2001)

Зноскі
------
**Пра́вілы адбо́ру** ў фізіцы — умовы, якія вызначаюць магчымасць пераходу квантавых сістэм (ядраў, атамаў, малекул і інш.) з пачатковага стану ў канчатковы пры фізічных працэсах, звязаных з выпрамяненнем і паглынаннем энергіі.

Правілы адбору выражаюць выкананне пэўных законаў захавання ў дадзеным працэсе і фармулююцца ў выглядзе суадносін паміж квантавымі лікамі. Аснова тэарэтычнага вызначэння правіл адбору — патрабаванне
адрознення ад нуля імавернасці пераходу паміж пачатковым і канчатковым станамі сістэмы, напрыклад, імавернасць дыпольных пераходаў, звязаных з выпрамяненнем святла атамам, адрозніваецца ад нуля пры змене квантавых лікаў: ΔL = ±1, Δs = 0, ΔI = 0 або ±1
(за выключэннем, калі I = 0 у пачатковым і канчатковым станах), дзе I, L і s — адпаведна квантавыя лікі поўнага моманту імпульсу электроннай абалонкі, арбітальнага моманту і агульнага спінавага моманту электронаў.

Пераходы, якія падпарадкоўваюцца правілам адбору дыпольнага выпрамянення, называюцца *дазволенымі*, у адваротным выпадку — *забароненымі* (іх імавернасць у атамах вельмі малая).

Адпаведныя правілы адбору існуюць у ядзернай спектраскапіі і фізіцы элементарных часціц.

Літаратура
----------

* Адбору правілы ў фізіцы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. С. 97.

Спасылкі
--------

* Отбора правила // Физическая энциклопедия
**Primula florindae** — шматгадовая травяністая расліна від роду Першацвет (*Primula*) сямейства Першацветныя (*Primulaceae*). Паходзіць з паўднёва-усходу Тыбет а, дзе расце ў вялікіх колькасцях каля рэк.

Назва
-----

Від быў упершыню апісаны ў 1924 англійскім батанікам Фрэнкам Кінгдан-Уордам  (руск.) (бел. (1885—1958), які назваў яго ў гонар сваёй жонкі Фларынды.

Батанічнае апісанне
-------------------

Расліна складаюцца з суквеццяў з 20-40 жоўтых кветак, падобных на званочкі, якія вісяць на сцеблах, якія дасягаюць у вышыню 90-120 см, і базальных разетак з лісця даўжынёй 5-20 см. Кветкі маюць ледзь прыкметны водар.

Арэал
-----

*Primula florindae* лепш за ўсё расце ў вільготных умовах, яго натуральнае асяроддзе пасялення — поймы рэк. Від устойлівы да холаду, пакуль яго карані досыць вільготныя.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779969223 |
**Чы́калавіцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Камарынскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Чыкалавічы.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Камарынскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Пасудавіцкага сельсавета. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў складзе Камарынскага раёна БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — у складзе Гомельскай вобласці. 15 ліпеня 1961 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Калыбанскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 чэрвеня, 13 ліпеня і 10 жніўня 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1961, № 28 (948).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Раіса Міхайлаўна Хмарык** (нар. 9 чэрвеня 1960, Вярхлессе, Баранавіцкі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі эканаміст, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 9 чэрвеня 1960 года ў в. Вярхлессе Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці.

Скончыла Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава, эканаміст.

Працоўную дзейнасць пачала бухгалтарам магілёўскай базы «Гандальадзенне». Працавала бухгалтарам Слонімскага раённага спажывецкага саюза, бухгалтарам, намеснікам галоўнага бухгалтара, галоўным бухгалтарам Слонімскага кардонна-папяровага завода, намеснікам генеральнага дырэктара па эканоміцы адкрытага акцыянернага таварыства «Слонімскі кардонна-папяровы завод „Альбярцін"». Намеснік генеральнага дырэктара па эканоміцы і фінансах адкрытага акцыянернага таварыства «Слонімскі кардонна-папяровы завод „Альбярцін"».

Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана юбілейнымі медалямі «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «65 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Хмарик Раиса Михайловна Архівавана 26 кастрычніка 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь чацвёртага склікання
**Раўнаногія** (*Isopoda*) — атрад вышэйшых ракаў.

Апісанне
--------

Даўжыня аа 0,1 мм да 37 см (пераважна 1—5 см). Цела пляскатае, сегментаванае. 1—2 пары грудных сегментаў зрастаюцца з галавой. Грудныя ногі служаць для падачы корму да рота (1-я пара) і перамяшчэння (аднолькавыя 7 пар, — адсюль назва), брушныя часткова ператвораны ў шчэлепы.

Распаўсюджанне
--------------

Вядомы з трыясу (каля 225 млн г. назад). Каля 4500 відаў. Пашыраны паўсюдна ў марскіх і прэсных вадаёмах, некаторыя — у глебе. На Беларусі найбольш трапляюцца вадзяны вослік (*Asellus aquaticus*), у вільготнай глебе і лясным подсціле — макрыцы (*Oniscidea*).

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Кормяцца раслінамі і іх рэшткамі, дэтрытам, ёсць драпежнікі. Пераважна раздзельнаполыя. Размнажэнне палавое, у некаторых — шляхам партэнагенезу. Развіццё без ператварэння.

Біяфільтратары і біямеліяратары, удзельнічаюць у біялагічным ачышчэнні вадаёмаў, у працэсах глебаўтварэння. Некаторыя віды — прамежкавыя гаспадары скрэбеняў (*Acanthocephala*), ёсць паразіты рыб і іншых ракападобных. Большасць водных відаў — корм для бентасаедных рыб.

Літаратура
----------

* *Гігіняк Ю.* Раўнаногія ракападобныя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 377. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX535565 · BNF: 12014905t · LCCN: sh85068661 · Microsoft: 2779072645, 2909747661 · NDL: 00573224 · NKC: ph536705 |

 |
**Мікалай Фёдаравіч Кунін** (27 снежня 1903, с. Пакроўскае, Чулымскі раён, Новасібірская вобласць, Расія — 23 чэрвеня 1968) — фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (1944), прафесар (1944).

Біяграфія
---------

Скончыў Нованікалаеўскае рэальнае вучылішча імя Дома Раманавых, Нованікалаеўскую мужчынскую гімназію, Інстытут павышэння кваліфікацыі кадраў народнай адукацыі (Томск, 1931).

Працаваў у Алтайскім краі (1923—1932, настаўнік), Сібірскім фізіка-тэхнічным інстытуце Томскага дзяржаўнага ўніверсітэта (з 1932, навуковы супрацоўнік), Чалябінскім інстытуце механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі (з 1938, загадчык кафедры фізікі, у 1947—1954 — намеснік дырэктара па навуковай і вучэбнай рабоце), адначасова ў Чалябінскім дзяржаўным педагагічным інстытуце (1940—1961, загадчык кафедры агульнай і тэарэтычнай фізікі) і Чалябінскім політэхнічным інстытуце (1959—1961, загадчык кафедры фізікі), Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1961, загадчык кафедры фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў, кіраўнік праблемнай лабараторыі паўправадніковай тэхнікі).

Навуковыя інтарэсы: пластычная дэфармацыя цвёрдых цел; вывучэнне механічных і электрычных уласцівасцей металаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кунін Мікалай Фёдаравіч // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 6. Кішынёў — Манцэвічы / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1972. — С. 197. — 624 с.: іл. карты. — Дата нараджэння: 14(27).12.1903.
* Кунин Николай Федорович // Прафесары і дактары навук Беларускага дзяржаўнага універсітэта, 1921—2001. — Минск, 2001. — С. 154.
* Кунин Николай Федорович // Физический факультет / Белорусский государственный университет. — Минск, 2008. — С. 144—145.
* Николай Федорович Кунин (1903—1968) / В. М. Анищик, В. М. Драко, В. И. Прокошин // Вестник БГУ. Серия 1, Физика. Математика. Информатика. — Минск, 2004. — № 2. — С. 110—111.
**Маці і сын** — беларуская народная казка. Запісана Эмай Дмахоўскай у в. Юравічы (Рэчыцкі павет).

Сюжэт
-----

Памёр багаты чалавек, а яго ўдава і сын Андрушко абяднелі і пайшлі шукаць шчасця. Сын убачыў, што на дарозе ляжыць сіні паясок і хацеў падабраць. Маці доўга адгаворвала: «Можэ то якій знахар поклаў, а мы возьмем, то будзе нам беда». Але Андрушко таемна ад маці бярэ і хавае той паясок. Пояс аказаўся чароўным: ён надаваў свайму гаспадару звышчалавечую сілу.

Па дарозе Андрушко і маці сустракаюць хату. Андрушко наведвае яе: унутры сядзяць дванаццаць змеяў: у малодшага шэсць галоў, у старэйшага — двадцаць чатыры. Яны накідваюцца на хлопца, але той забівае ўсіх, а старэйшаму пакідае толькі адну галаву. Маці здагадваецца, што сын атрымаў фантастычную сілу ад знойдзенага пояса.

Пасля Андрушко і маці сустракаюць панскую сядзібу, юнак уладкоўваецца да пана лясніком. А маці нечакана прабіраецца ў хату, дзе жылі змеі, і знаходзіць старэйшага з іх, параненага, з адной галавою. Яны дамоўліваюцца ажаніцца і знішчыць Андрушку. Змей прапануе наступны шлях: хай маці прыкінецца хворай і папросіць ехаць да Закабайскіх рэк: там ёсць лес, у лесе — сад, а ў садзе — чароўны яблык, які вылечыць хваробу. Падарожжа небяспечнае, і жывым сын вярнуцца не павінны.

Андрушко, не ведаючы аб змове, пачынае падарожжа. Але ў лесе зямля адчыняецца, і адтуль выходзіць прыгожая дзяўчына, якая дае хлопцу чароўную хустачку. Гэтая хустачка сама можа лятаць і прыносіць юнаку чароўны яблык.

Пасля гэтага здарэння маці, па загаду змея, пасылае сына за чароўнай вадой да Сіняўскай гары і за сэрцам вогненай бабы, якая жыве на Вогненай гары. Чароўную ваду вартуюць жывыя горы, якія могуць рухацца. А вогненная баба паліць ўсё вакол сябе на сто вёрст. Але ў абодвух выпадках прыгожая падземная дзяўчына дапамагае хлопцу выканаць матчыны просьбы і здабыць лекі ад фальшывай хваробы.

Раз'юшаны поспехамі Андрушкі, змей прапануе Андрушкінай маці адправіць юнака ў лазню. Там ён зніме зачараваны пояс разам з усім адзеннем, страціць сваю сілу, і з ім лёгка будзе расправіцца. Гэтак і адбываецца, і родная маці са змеем забіваюць героя. А пасля садзяць мёртвага на каня (якому выпальваюць вочы) і адпускаюць у свет. Конь прыносіць Андрушку ў тое месца, дзе адчынялася зямля і адкуль выходзіла прыгожая дзяўчына. Яна вяртае юнаку жыцце, а каню — зрок, і дапамагае расправіцца са змеем і з маці-здрадніцай. У маці, якая на той час ужо выйшла за змея, нарадзіўся сын — такі ж страшэнны і магутны змей з дванадцаццю галавамі. Андрушко дужаецца з ім, убівае з зямлю, а дзяўчына знімае з пачвары ўсе голавы. Пасля гэтага юнак і дзяўчына жэняцца і жывуць разам.

Літаратура
----------

* Беларускі казачны эпас / Склад. і ўступ. артыкул У. В. Анічэнка. — Мінск : Выдавецтва БДУ, 1976. — 206 с.
**Раіса Львоўна Чарахоўская** (1 мая 1916, г. Адэса, Украіна — 3 чэрвеня 2010) — украінская і расійская артыстка балета, дзяячка самадзейнага мастацтва, педагог; заслужаны работнік культуры Беларусі (1982).

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыла Адэскі музычна-тэатральны тэхнікум (1933). 3 1934 салістка балета Адэскага і Новасібірскага тэатраў оперы і балета, Омскай філармоніі, педагог-балетмайстар Маскоўскага тэатра імя Я. Вахтангава. У 1956—91 арганізатар і мастацкі кіраўнік Мінскай дзіцячай народнай балетнай студыі «Мара» пры Палацы культуры Белсаўпрофа. Аўтар і пастаноўшчык харэаграфічных кампазіцый, танцаў, дзіцячых балетаў у студыі «Мара», лібрэта балета «Альпійская балада» Яўгена Глебава. Сярод яе вучняў балерына, народная артыстка Беларусі Інэса Душкевіч.

Пахавана на Усходніх могілках у Мінску.

Выбраная бібляграфія
--------------------

* Танцевать могут все / Р. Л. Череховская. — Минск: Народная асвета, 1973.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Драгун.

**Мікалай Фёдаравіч Драгун** (8 кастрычніка 1888, в. Сырмеж, Свянцянскі павет, Віленская губерня, цяпер Мядзельскі раён — 27 лютага 1976) — беларускі рэлігійны дзеяч.

Біяграфія
---------

Беларус. З сялянскай сям’і. Скончыў Вілейскую настаўніцкую школу. Вытрымаў экзамен на званне дыякана пры Літоўскай духоўнай семінарыі ў 1911 годзе. Скончыў місіянерскія курсы пры Віленскім духоўным вучылішчы ў 1912 годзе. 1 жніўня 1911 архіепіскапам Літоўскім і Віленскім Агафангелам (Праабражэнскім) прызначаны псаломшчыкам місіянерскай царквы мястэчка Рукойні Вілейскага павета Віленскай губерні (цяпер Літва). 20 ліпеня 1918 архіепіскапам Мінскім і Тураўскім Георгіем (Ярашэўскім) пераведзены ў Георгіеўскі храм у мястэчка Лапічы Ігуменскага павета Мінскай губерні. 30 студзеня 1921 епіскапам Мінскім і Тураўскім Мелхіседэкам (Паеўскім) рукапаложаны ў дыякана. З 20 чэрвеня 1924 служыў у Бабруйскім Мікалаеўскім саборы. 25 сакавіка 1925 епіскапам Бабруйскім вікарыем Мінскай епархіі Філарэтам (Раменскім) узведзены ў сан протадыякана. 11 ліпеня 1943 епіскапам Магілёўскім і Мсціслаўскім Філафеем (Нарко) пераведзены ў Казанскую чыгуначную царкву ў Мінску.

Арыштаваны 22.7.1944 у Мінску па адрасе: вул. Савецкая, д. 1. Асуджаны 4.7.1945 са святаром Мікалаем Ясінскім паводле пастановы калегіі НКУС за *«супрацоўніцтва з нямецкімі акупацыйнымі ўладамі і антысавецкую дзейнасць»* дa 10 гадоў ППК.

Пасля вызвалення вярнуўся ў Беларусь. 4.1.1955 епіскапам Бабруйскім вікарыем Мінскай епархіі Мітрафанам (Гутоўскім)   прызначаны дыяканам у Касма-Даміянаўскую (?) царкву ў мястэчку Асіповічы Магілёўскай вобласці. Судзімасць знята 17.9.1955.

З 23.8.1956 за штатам. 11.11.1958 мітрапалітам Мінскім і Беларускім Піцірымам (Свірыдавым) прызначаны пазаштатным дыяканам Мінскага Свята-Духава кафедральнага сабора.

Рэабілітаваны 27.1.1994 пракуратурай Беларусі. Групавая справа Драгуна і інш. № 35599-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Сям’я
-----

Быў жанаты з Вольгай Гаеўскай (нар. 1888), гадаваў дачок Веру (1916), Таццяну (1922), Галіну (1924), сыноў Дзмітрыя (1913), Валерыяна (1926).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Маракоў Л. У.* ДРАГУН Мікалай Фёдаравіч // Рэпрэсаваныя праваслаўныя свяшчэнна- і царкоўнаслужыцелі Беларусі 1917—1967. Энцыклапедычны даведнік у 2-х тамах. Т. 1. — Мн. 2007.
**Мацільда ​​Элізабет Эрнкранс** (шведск.: Matilda Elisabeth Ernkrans; нар. 12 сакавіка 1973, Хальсберг, Швецыя) — шведскі палітык, член Сацыял-дэмакратычнай партыі Швецыі, з 21 студзеня 2019 года — міністр вышэйшай адукацыі і даследаванняў урада Лёвена II.

Біяграфія
---------

Мацільда ​​Эрнкранс — дачка Яна Карлсана (шведск.: Jan Karlsson) і Карыты Эрнкранс (шведск.: Carita Ernkrans). З 1995 па 2002 год яна вывучала паліталогію, эканоміку і сацыялогію ва Універсітэце Эрэбру. Эрнкранс раней працавала ў якасці агента па працаўладкаванні.

Мацільда ​​Эрнкранс была выбрана ў гарадскі савет муніцыпалітэта Халсберга ў 1995 годзе і была намеснікам старшыні з 2003 па 2007 год. Яна была сябрам муніцыпальнага савета з 1994 па 2002 год.

Эрнкранс з’яўляецца членам Рыксдага з 2002 года, яна была абраная ў акрузе Эребру спачатку ў якасці дэпутата, а з лютага 2006 года ў якасці пастаяннага члена. У сакавіку 2018 года Эрнкранс стала старшынёй Камітэта па адукацыі, а таксама былым членам Камітэта па культуры 2004—2006 і Камітэта сацыяльнага забеспячэння, а таксама старшынёй Камітэта па навакольным асяроддзі і сельскай гаспадарцы 2010—2018 гадоў. Яна з’яўляецца старшынёй сацыял-дэмакратаў акругі Эрэбру.

21 студзеня 2019 года была прызначана стацкім саветнікам у Міністэрстве адукацыі Швецыі з тытулам міністра вышэйшай адукацыі і даследаванняў.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Ernkrans, Matilda Elisabeth // Sveriges befolkning 2000 — Sveriges Släktforskarförbund, 2020. Праверана 19 верасня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q106527645'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10685961'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Рыксдаг |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
Лабрадарыт з Канады
**Лабрадары́т** — асноўная магматычная горная парода, разнавіднасць анартазіта. Складаецца пераважна з плагіяклаза - лабрадора з нязначнай прымессю (не больш за 5-7%) піраксенаў і рудных мінералаў. Названы па месцы першай знаходкі - на паўвостраве Лабрадор у Паўночнай Амерыцы.

Выкарыстоўваецца як будаўнічы і абліцовачны матэрыял. З лабрадарыту пабудаваны маўзалей Леніна ў Маскве.

Гл. таксама
-----------

* Лабрадор (мінерал)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Сучаснай Украіны |
**Лабін** (харв.: Labin) — горад у Харватыі, ва ўсходняй частцы паўвострава Істрыя. Насельніцтва — 11 642 чалавека (па дадзеных перапісу 2011). Размешчаны на шашы Пула — Рыека за 5 км ад узбярэжжа заліва Кварнер, горад звязаны рэгулярнымі аўтобуснымі маршрутамі з Пулай, іншымі істрыйскімі гарадамі, а таксама з Рыекай і праз яе з астатняй Харватыяй.

Старая частка Лабіна знаходзіцца на вяршыні пагорка вышынёй 320 метраў. Новыя кварталы горада, званыя таксама Падлабін, размешчаны ля яго падножжа. Многія гады Лабін быў галоўным вуглездабычным цэнтрам у Харватыі, аднак паступова ўсе шахты былі зачыненыя (апошняя — у 1972 годзе). Зараз галоўная крыніца даходаў горада — турызм.

1. 1 2  Register of spatial units of the State Geodetic Administration of the Republic of Croatia<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q119585703'></a>
2. ↑  2021 Croatian census: population data by age, sex, settlement<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q118496886'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Картуш.
Картуш Святаполк-Мірскіх з гербамі двух гарадоў: Кіева і Масквы на фасадзе Капліцы-пахавальні ў Міры
Картуш з гербам Рэчы Паспалітай на помніку Адаму Міцкевічу  (руск.) (бел. ў Львове
**Картуш** — скульптурнае або ляпное ўпрыгожанне ў выглядзе шчыта, не да канца разгорнутага скрутка, харугвы. У архітэктуры і скульптуры картуш меў высокую сімвалічную ролю і змяшчаў эмблемы, надпісы, знакі, арнамент і іншыя аздобы.

Літаратура
----------

* Картуш // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 105. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Картуш (архітэктура)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4694899-5 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Латышаў.

**Уладзімір Фёдаравіч Латышаў** (1923—1943) — лейтэнант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Уладзімір Латышаў нарадзіўся 18 мая 1923 года ў вёсцы Паповічы (цяпер — Латышава Дзяржынскага раёна Калужскай вобласці). Скончыў сярэднюю школу і Калужскі тэхнікум шляхоў зносін. У кастрычніку 1941 года апынуўся ў акупацыі ў Калузе, але ўжо праз месяц горад быў вызвалены савецкімі войскамі. У сакавіку 1942 года Латышаў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў курсы малодшых лейтэнантаў і курсы «Стрэл».

Да кастрычніка 1943 года лейтэнант Уладзімір Латышаў камандаваў ротай 744-га стралковага палка 149-й стралковай дывізіі 65-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро. У ноч з 15 на 16 кастрычніка 1943 года Латышаў з групай байцоў першым пераправіўся праз Дняпро у раёне вёскі Шчытцы Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР і захапіў плацдарм на яго заходнім беразе. Праціўнік распачаў некалькі контратак, але група паспяхова адбіла іх, пратрымаўшыся да пераправы ўсяго палка. 17 кастрычніка 1943 года Латышаў загінуў у баі. Першапачаткова быў пахаваны ў Шчытцах, але пазней перапахаваны ў брацкай магіле у вёсцы Крупейкі Лоеўскага раёна.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 кастрычніка 1943 года за «мужнасць, адвагу і гераізм, праяўленыя ў барацьбе з нямецкімі захопнікамі», лейтэнант Уладзімір Латышаў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама пасмяротна быў узнагароджаны ордэнам Леніна.

У гонар Латышава перайменаваная яго родная вёска, названы вуліцы на станцыі Пятоўская і ў вёсцы Крупейкі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Уладзімір Фёдаравіч Латышаў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* *Поленков К. А. Хромиенков Н. А.* Калужане — Герои Советского Союза. — Калуга, 1963.
**Уладзімір Шатон** (1929, Рэчыца — 4 жніўня 2009, Мінск) — беларускі мовазнавец, педагог і перакладчык, лацініст.

Творчасць
---------

Вядомы перакладамі «Пахвалы дурасці» Эразма Ратэрдамскага, «Песні пра зубра» Мікалая Гусоўскага (адзіны на сённяшні дзень беларускі пераклад гэтага твора, які захоўвае вершаваны памер арыгінала — элегічны двуверш), трактатаў «Аб грамадзянскай, або палітычнай свабодзе» і «Пра шчаслівае жыццё, або найвышэйшыя чалавечыя вартасці» Андрэя Волана. Таксама пераклаў чатыры апавяданні Руноскэ Акутагавы. У перакладзе У. Шатона на лацінскую мову выйшла паэма «Новая зямля» Якуба Коласа.

Зноскі
------

1. ↑  Брама Расё; Нос; Павуцінкі // Далягляды. — Мн. 1990.
2. ↑  Капы // Крыніца. № 6, 1997.

Літаратура
----------

* «Галасы з-за небакраю» / Галасы з-за небакраю: Анталогія паэзіі свету ў беларускіх перакладах ХХ ст. / Скл. М. Скобла; Уст. арт. Е. Лявонавай; Навук. рэд. Л. Баршчэўскі. — Мінск: Лімарыус, 2008. — 896 с. + [24] с.: іл. ISBN 978-985-6740-83-4
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Матвяйчук.
**Уладзімір Фёдаравіч Матвяйчук** (нар. 1950, Шуміліна, Віцебская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч. У 2005—2009 гг. — міністр культуры Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

У 1975 годзе скончыў Магілёўскі дзяржаўны педагагічны інстытут, у 1984 годзе — Мінскую вышэйшую партыйную школу.

У 1968—1969 гадах працаваў у Баранькаўскай СШ, Сіроцінскай васьмігадовай школе ў Шумілінскім раёне. У 1969—1971 гадах служыў у Чырвонай Арміі. У 1975—1979 гадах — лектар Касцюковічскага райкама КПБ, у 1979—1982 гадах — загадчык аддзела прапаганды і агітацыі. Хоцімскага райкама КПБ. У 1984—1988 гадах — намеснік старшыні Хоцімскага райвыканкама. З 1988 года — дырэктар Полацкага ПТВ № 233 хімікаў.

З 1995 года працаваў на ААТ «Полацк-Шкловалакно» канцэрна «Белнафтахім» дырэктарам па кадрах і ідэалагічнай рабоце. З 2004 года — старшыня Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Рэспублікі Беларусь. У 2005—2009 гг. — міністр культуры Рэспублікі Беларусь. З чэрвеня 2009 — памочнік Прэзідэнта РБ.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Матвейчук Владимир Федорович // Республика Беларусь : энциклопедия : в 6 т. / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Мн. 2007. — Т. 4. — С. 670.

| Міністры культуры Рэспублікі Беларусь |
| --- |
|  | 
* Анатоль Бутэвіч (1994—1996)
* Аляксандр Сасноўскі (1996—2000)
* Леанід Гуляка (2000—2005)
* Уладзімір Матвяйчук (2005—2009)
* Павел Латушка (2009—2012)
* Барыс Святлоў (2012—2017)
* Юрый Бондар (2017—2020)
* Анатоль Маркевіч (з 2020)

 |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |