recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шэін.

**Аляксей Сямёнавіч Шэін**, (1662 — 12 лютага 1700) — рускі ваявода, баярын, дзяржаўны дзеяч, першы рускі генералісімус.

Біяграфія
---------

Аляксей Шэін паходзіў са старога баярскага роду. Яго прадзед Міхаіл Барысавіч Шэін камандаваў рускімі войскамі падчас Смаленскай вайны 1632—1634 гадоў. Рускія войскі пацярпелі паражэнне. Міхаіл Шэін быў абвінавачаны ў здрадзе і пакараны смерцю, а яго сям’я сасланая ў Сімбірскую губернію.

У 1680—1681 гадах Аляксей Шэін быў ваяводай у Табольску і ў 1683—1684 гадах у Курску. Баярын з 25 сакавіка 1682 года, блізкі баярын з 1685 года. Аляксей Шэін прымаў удзел у Крымскіх паходах 1687 і 1689 гадоў і ў Азоўскіх паходах 1695—1696 гадоў. Падчас першага, няўдалага Азоўскага паходу, Аляксей Шэін камандаваў Праабражэнскім і Сямёнаўскім палкамі. Падчас другога Азоўскага паходу, у 1696 годзе, Аляксей Шэін быў Камандуючым сухапутнымі войскамі. 28 чэрвеня 1696 года за вайсковыя поспехі ў другім Азоўскім паходзе, Пётр I прысвоіў Шэіну званне генералісімуса. Шэін стаў першым генералісімусам Расіі. Пазней, Пётр I прызначыў Шэіна галоўнакамандуючым рускай арміі, камандуючым артылерыяй, конніцай і кіраўнікам замежнага прыказа. У 1697 годзе Шэін служыў у Азове, кіраваў будаўніцтвам марской гавані ў Таганрозе. Яму прыходзілася стала адбіваць набегі турак і татараў.

У 1698 годзе Шэін удзельнічаў у падаўленні стралецкага бунту. Пазней, Шэін патрапіў у няміласць Пятра I, за тое, што ён не выкрыў сувязь стральцоў з царэўнай Сафіяй. Калі Пётр I пачаткаў стрыгчы баярскія бароды, першым ён састрыг бараду Аляксею Шэіну.

Зноскі
------

1. ↑  *Власьев Г. А.* Потомство Рюрика. Материалы для составления родословной — СПб.: 1906. — Т. 1.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4113591'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q99308998'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Аляксей Сямёнавіч Шэін на Вікісховішчы |


| ⛭Генералісімусы Расіі |
| --- |
|  Рускае царства | Аляксей Сямёнавіч Шэін | Фёдар Юр’евіч Рамаданаўскі |
|  Расійская імперыя | Аляксандр Данілавіч Меншыкаў | Антон Ульрых Браўншвайгскі | Аляксандр Васільевіч Сувораў |
|  СССР | Іосіф Вісарыёнавіч Сталін |


| ?Аляксей Сямёнавіч Шэін — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Аляксей Сямёнавіч Шэін |  | Semyon Shein[d] |  | Ivan Shein[d] |  | Mikhail Shein[d] |  | Boris Shein[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны · Гранат |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 4879 9499 · LCCN: no2015047061 · VIAF: 315944297 |
**Пі́едруя** (лат.: Piedruja, традыцыйная беларуская назва — **Прыдру́йск**) — вёска ў Краслаўскім краі Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Піедруйскай воласці. Знаходзіцца на правым беразе ракі Заходняя Дзвіна, па якой праходзіць дзяржаўная граніца паміж Латвіяй і Беларуссю, насупраць аграгарадка Друя (Беларусь). За 292 км ад Рыгі. Насельніцтва — 118 жыхароў (2016).

Гісторыя
--------

Заснавана Янам Сапегам не пазней 1611 года. У XIX стагоддзі было мястэчкам Дрысенскага павета Віцебскай губерні. У канцы XIX стагоддзя ў Піедруі былі праваслаўная і каталіцкая цэрквы, яўрэйская сінагога, 2 малітоўныя дамы. Паводле перапісу 1897 года — 854 жыхары, сярод іх 561 яўрэй.

Славутасці
----------

* Касцёл Ушэсця Дзевы Марыі (1759)
* Царква Святога Мікалая (1885)

Вядомыя асобы
-------------

* Францішак Бартуль (1918—2005) — беларускі грамадскі дзеяч

Зноскі
------

1. ↑  Vietvārdu datubāze: Informācija par Piedruju — 2005.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16362112'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Піедруя

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Геаграфічна-статыстычны Расійскай Імперыі |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000172823 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рыпінскі.
**Караль Рыпінскі** (польск.: Karol Rypiński, літ.: Karolis Ripinskis; 5 лістапада 1809 — 22 ліпеня 1892, Вільня) — польскі і літоўскі мастак-партрэтыст і гравёр.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Віленскім універсітэце ў Яна Рустэма і Вінцэнта Смакоўскага. Сябраваў з мастаком Валянцінам Ваньковічам. Жыў у Вільні, даваў прыватныя ўрокі мастацтва і працаваў настаўнікам у адной з гімназій.

Творчасць
---------

Па заканчэнні навучання займаўся стварэннем партрэтаў знаных важных для культуры асоб Віленшчыны, між іншым Юзафа Крашэўскага, Станіслава Манюшкі, Лявона Бароўскага, біскупа Анджэя Бенедыкта Клангевіча, Станіслава Юндзіла і Анджэя Снядзецкага. У супрацоўніцтве з літографамі Юзафам Азямблоўскім і Мацеем Пшыбыльскім партрэты былі распаўсюджаныя вялікімі накладамі.

Таксама ствараў гістарычныя палотны, у тым ліку «Сустрэча Біруты з Кейстутам», ілюстраваў кнігі, між іншым «Гісторыю горада Вільні» Міхала Балінскага. Намаляваў рэлігійныя палотны для касцёлаў баніфратраў і бернардзінаў.

Даваў урокі жывапісу і малюнка. Сярод вучняў — Эдвард Паўловіч.

* Партрэт Яна Непамуцэна КасакоўскагаПартрэт Яна Непамуцэна Касакоўскага
* Партрэт Яна БаршчэўскагаПартрэт Яна Баршчэўскага
* Партрэт Ігната МанкевічаПартрэт Ігната Манкевіча

Зноскі
------

1. 1 2  Karol Rypiński // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>
2. ↑  Rypiński, Karol (мастак ; 1808—1892) (польская мова)

Літаратура
----------

* Партрэт Марціна Асорыя-Цяплінскага / Мікола Хаўстовіч // Працы Кафедры гісторыі беларускай літаратуры Белдзяржуніверсітэта. ― 2009. ― Вып. 10. ― С. 119―124. (3ОК9088)
* Allgemeines Lexikon der bildenden Kunstler von der Antike bis zur Gegenwart. Bd. 29/30 / begrundet von Ulrich Thieme und Felix Becker. — Leipzig, 1999. (Год нараджэння: 1808.)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Караль Рыпінскі на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: karol-rypinski · Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0003 7022 9508 · NUKAT: n2013187568 · VIAF: 235761467 |
**Аляксей Рыгоравіч Стаханаў** (руск.: Алексей Григорьевич Стаханов, 3 студзеня 1906 — 5 лістапада 1977) — савецкі шахцёр, Герой Сацыялістычнай Працы (1970), член Камуністычнай партыі Савецкага Саюза (1936), заснавальнік Стаханаўскага руху.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і ў Арлоўскай губерні. Працоўную дзейнасць пачаў у 1917 годзе пастухом. У 1927 годзе прыехаў на Данбас у горад Кадзііўка, дзе працаваў на шахце «Цэнтральная-Ірміна». У 1935 годзе яму было даручана ўстанавіць рэкорд здабычы вугалю і створаны для гэтага адпаведныя ўмовы. У ноч на 31 жніўня за 6-гадзінную змену ён насек адбойным малатком 104 тоны вугалю, выканаўшы 14,5 нормаў. У гэтым яму дапамагала група крапільшчыкаў. Член ВКП(б) з 1936 года.

З 1937 года вучыўся ў Прамысловай акадэміі. Пасля заканчэння Прамысловай акадэміі на кіруючай рабоце ў прамысловасці: начальнік шахты ў Карагандзе, старшы інжынер і начальнік аддзела Міністэрства вугальнай прамысловасці СССР. З 1957 года зноў на Данбасе: намеснік кіраўніка вугальнага трэста, памочнік галоўнага інжынера шахты. З 1974 года на пенсіі.

Памёр у псіхіятрычным шпіталі горада Тарэз у 71-гадовым узросце.

Памяць
------

Паштовая марка СССР (1985) Да 50-годдзя стаханаўскага руху. А. Р. Стаханаў у рабочай вопратцы і з адбойным малатком
* Імем Стаханава названа вуліца ў горадзе Чысцяковэ, на якой размяшчаўся дом Стаханава. Таксама ў гонар Стаханава названы вуліцы ў Ліпецку, Уладзікаўказе, Самары, Пермі, Кіраве, Пскове, Краснадары, Манчагорску, Цюмені, Салаваце, а таксама ў Маскве, Мінску і іншых гарадах.
* 15 лютага 1978 года горад Кадзііўка быў перайменаваны ў Стаханаў.

Зноскі
------

1. ↑  Біяграфія Стаханава

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны · Discogs |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 17005436f · GND: 118752375 · ISNI: 0000 0000 5535 2215 · LCCN: n81116960 · NKC: js20060120096 · NUKAT: n99053972 · VIAF: 54943944, 291387877 |

 |
**Пізанская рэспубліка** (італ.: Repubblica di Pisa) — сярэдневяковая дзяржава з цэнтрам у горадзе Піза.

Гісторыя
--------

У 11 ст. пізанцы паспяхова вялі барацьбу з сарацынамі, у 1016 у саюзе з Генуэзскай рэспублікай адабралі ў іх Сардзінію, у 1035 перамаглі арабаў пры Боне, у Паўночнай Афрыцы, а ў 1063 — у бітве пры Палерма. Пізанцы актыўна ўдзельнічалі ў 1-ым крыжовым паходзе на чале з архібіскупам Дагабертам, будучым іерусалімскім патрыярхам. Па дарозе да Святой Зямлі яны захапілі некалькі візантыйскіх астравоў, затым удзельнічалі ва ўзяцці Іерусаліма (1099). У створаных крыжакамі дзяржавах у Сірыі ім удалося дабіцца для сябе значных гандлёвых палёгак і прывілеяў. Пізанцы стварылі калоніі ў Антыёхіі, Акры, Яфе, Трыпалі і Ціры, мелі ўладанні ў Іерусаліме і Кесарыі, а таксама невялікія калоніі ў Каіры і Александрыі. Візантыйскі імператар Ісаак I Камнін (1057–1059) надаў пізанцам адмысловыя гандлёвыя правы і вызваленне ад падаткаў, узамен яны павінны былі ўдзельнічаць у абароне Канстанцінопаля ў выпадку небяспекі для яго. У 12 ст. насельніцтва пізанскага квартала ва ўсходняй частцы Канстанцінопаля вырасла да 1 тыс. чалавек. У той час Піза была найзначнейшым гандлёвым партнёрам і ваенным саюзнікам Візантыйскай імперыі, пераўзыходзячы ў гэтым нават Венецыянскую рэспубліку. У 1135 ваенныя атрады Пізы захапілі і разбурылі горад Амальфі, свайго галоўнага гандлёвага суперніка ў Паўднёвай Італіі. Аднак зацяжныя войны пізанцаў з генуэзцамі за палітычнае і гандлёвае панаванне аказаліся няўдалымі. Неспрыяльныя змены ў палітычнай сітуацыі ў Італіі і згуба дзяржаў крыжаносцаў на Блізкім Усходзе да кан. 13 ст. істотна аслабілі пазіцыі Пізы ў марскім гандлі, магутнасць яе стала слабець. Новая вайна з Генуяй за Сардзінію і Корсіку, распачатая ў 1282, прывяла Пізанскую рэспубліку да знішчальнага паражэння. Піза згубіла ўвесь свой флот, і ў 1300 саступіла генуэзцам Корсіку, сваю частку Сардзініі, а таксама шэраг уладанняў на кантыненце. З 1398 па 1406 Піза перапрадавалася сваімі часовымі ўладальнікамі спачатку Мілану, а затым Фларэнцыі. З прычыны гэтага, Піза страціла вялікую частку сваіх грамадзян і ператварылася ў нязначнае правінцыйнае мястэчка.

Гл. таксама
-----------

* Венецыянская рэспубліка
* Генуэзская рэспубліка
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Скакун.
**Аляксей Сцяпанавіч Скаку́н** (1 сакавіка 1946 года, вёска Дастоева, Іванаўскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі вучоны-эканаміст, дзяржаўны дзеяч. Доктар эканамічных навук, член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, член-карэспандэнт Акадэміі аграрных навук, акадэмік Міжнароднай акадэміі арганізацыйных і кіруючых навук, акадэмік Беларускай і Міжнароднай інжынерных акадэмій. Заслужаны работнік сельскай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Скончыў Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут. Працоўную дзейнасць пачаў заатэхнікам калгаса «Чырвоная Зорка» Іванаўскага раёна Брэсцкай вобласці. Пасля службы ў шэрагах Узброеных Сіл працаваў галоўным заатэхнікам, намеснікам старшыні калгаса «Маладая гвардыя», старшынёй калгасу «Дружба» Іванаўскага раёна, намеснікам старшыні Іванаўскага райвыканкама — начальнікам упраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання, старшынёй калгаса-камбіната «Памяць Ільіча» Брэсцкага раёна. Старшыня сельскагаспадарчага вытворчага кааператыва «Астрамечава» Брэсцкага раёна. Выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Беларускай ССР 11-га склікання, членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь другога і трэцяга скліканняў. Дэпутат Брэсцкага раённага Савета дэпутатаў. Старшыня грамадскіх аб’яднанняў «Беларускі аграпрамысловы саюз» і «Беларускі сялянскі савет». Член дэлегацыі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь у парламенцкай структуры Цэнтральнаеўрапейскай ініцыятывы.

Аўтар 6 навуковых прац, 5 кніг.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, Кастрычніцкай Рэвалюцыі, медалем «За працоўнае адрозненне», юбілейнымі медалямі «90 гадоў Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь», «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «65 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», двума срэбнымі медалямі ВДНГ СССР, Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Скакун Аляксей Сцяпанавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 432. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Скакун Аляксей Сцяпанавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* Аляксей Сцяпанавіч Скакун у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 315212373 · БАП: 141725 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шышко.

**Аляксей Сцяпанавіч Шышко** (нар. 20 жніўня 1972, г.п. Зэльва, Гродзенская вобласць) — беларускі архітэктар і дызайнер.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1991 годзе аддзяленне «мастацкае афармленне» Мінскага мастацкага вучылішча імя Глебава; у 1996 годзе — аддзяленне «Аб’ёмны дызайн» прамысловага факультэта Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў. На чацвёртым курсе вучобы ў акадэміі пачаў прадпрымальніцкую дзейнасць, кампанія замалася па распрацоўкай і вырабам вонкавай рэкламы ў Мінску. Разам з партнёрамі заснаваў кампанію СП «VDStudio» ТАА — цяпер кампанія «VDS». Крэатыўны дырэктар, галоўны дызайнер кампаніі «VDS» з 2000 года.

Член Беларускага саюза дызайнераў, Беларускага саюза архітэктараў.

Творчасць
---------

Асноўным профілем дзейнасці з’яўляецца распрацоўка брэндаў, фірменных стыляў і карпаратыўнай архітэктуры для кампаній нафтавага рынку і аўтаіндустрыі; інжынернае суправаджэнне праектаў, уласная вытворчасць на заводзе «VDS». Асноўныя распрацоўкі з наступным укараненнем: фірменны стыль кампаніі «Беларуснафта» (1996), знешняе аблічча комплексаў «Tatneft» (нацыянальная нафтавая кампанія Татарстана, 2005); фірменны стыль аўтацэнтраў «Лада» і УАЗ (2006), фірменны стыль для АЗС кампаніі «А-100» Беларусь (2007), фірменны стыль і архітэктурная ідэя для сеткі АЗС дзяржаўнай кампаніі Казахстана «Казмунайгаз» (2010), фірменны стыль сеткі АЗС нацыянальнага аператара Украіны кампаніі OKKO (2011). Распрацоўка для НК «Лукойл» новага фірменнага стылю і архітэктуры АЗС з наступным укараненнем ва ўсіх краінах свету (2012). Распрацоўка фірменнага стылю для нафтавай кампаніі «Rompetrol» Румынія (2013).

Удзельнічае ў міжнародных выстаўках у Маскве і Варшаве з 1996 года.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Шишко Алексей Степанович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
**Неўская губа** (руск.: Не́вская губа́) — усходняя частка Фінскага заліва. У вяршыню Неўскай губы некалькімі рукавамі ўпадае рака Нява. У дэльце Нявы знаходзіцца горад Санкт-Пецярбург. Неўская губа абмежавана на ўсходзе пясчаным барам ракі Нява, на захадзе — лініяй Лісі Нос — Кранштат — Ламаносаў, на поўначы — заказнікам «Паўночнае ўзбярэжжа Неўскай губы». Плошча воднай паверхні да стварэння Комплексу ахоўных збудаванняў Санкт-Пецярбурга ад паводак прымалася роўнай 329 км². Дно пераважна пясчанае і плоскае.

З астатняй часткай Фінскага заліва Неўская губа злучаецца праз два пралівы ля вострава Котлін, названыя Паўночная і Паўднёвая Брама. Шырыня Паўночнай Брамы 9-10 км, Паўднёвай — 5-7 км. У сучасным стане Неўская губа аддзеленая ад Фінскага заліва па лініі Горская — Кранштат — Бронка комплексам дамбаў ахоўных збудаванняў Санкт-Пецярбурга ад паводак і з’яўляецца ізаляваным праточным вадаёмам.

Калі лінію ахоўных збудаванняў прыняць за сучасную заходнюю мяжу Неўскай губы, то плошча воднай паверхні пры ўзроўні, блізкім да ардынару, складзе 380 км², аб’ём воднай масы 1,2 км³. Даўжыня Неўскай губы ў названых межах з захаду на ўсход 21 км, найбольшая шырыня 15 км. Сярэдняя натуральная глыбіня губы каля 3,0 м.
**У́ціла** (ісп.: Isla de Utila) — востраў у Карыбскім моры ля ўзбярэжжа Гандураса, уваходзіць у групу Іслас-дэ-ла-Баія.

Насельніцтва — 1979 чал. (2001 г.)

Геаграфія і прырода
-------------------

Востраў Уціла з’яўляецца адным з найбуйнейшых у групе Іслас-дэ-ла-Баія. Плошча вострава — 42 км². Даўжыня — каля 11 км, шырыня — да 4 км. Уціла мае часткова вулканічнае, часткова каралавае паходжанне.

Клімат вільготны трапічны. Сярэднегадавая тэмпература складае прыкладна 29 °C. У зімовую пару колькасць ападкаў дасягае 600 мм у месяц.

Востраў амаль цалкам пакрыты зялёнымі гаямі. Найбольш каштоўныя прадстаўнікі фаўны — ігуаны і марскія чарапахі.

Гісторыя
--------

Востраў быў населены індзейцамі ў VI ст. да н. э. У 1502 годзе адкрыты Хрыстафорам Калумбам, які палічыў мясцовае насельніцтва канібаламі. Гэта стала прычынай таго, што іспанскія законы, накіраваныя на абарону мірных індзейцаў, тут не дзейнічалі. Таму ў 1516 г. большасць тубыльцаў была знішчана іспанцамі, астатнія ператвораны ў рабоў і вывезены на Кубу.

У XVI—XVIII стагоддзях кантроль над востравам аспрэчвалі іспанцы і англійскія піраты, якія былі зацікаўлены ў здабычы мясцовых чарапах. Некаторыя гісторыкі сцвярджаюць, што Даніэль Дэфо апісаў востраў у сваім творы пра Рабінзона Круза.

У 1836 годзе пасля адмены рабства ў брытанскіх калоніях на Уціле пасяліліся выхадцы з Кайманавых астравоў. У нашы дні яны складаюць большасць насельніцтва. Распаўсюджана гаворка англійскай мовы, вельмі блізкая да той, што існуе на Кайманавых астравах. Некаторы час востраў кіраваўся адміністрацыяй Ямайкі.

У 1860 годзе востраў Уціла ўвайшоў склад Гандураса.

Спасылкі
--------

* Дэпартамент Іслас-дэ-ла-Баія
* Афіцыйны сайт вострава Уціла
*Сякэны* — віды сюрыкэнаў
**Сюрыкэн** (яп. 手里 剣 (літаральны пераклад: «лязо, схаванае ў руцэ») — японская кідальная зброя для схаванага нашэння (хоць часам выкарыстоўвалася і для ўдараў). Уяўляе з сябе невялікія клінкі, вырабленыя па тыпу паўсядзённых рэчаў: зорачак, іголак, цвікоў, нажоў, манет і гэтак далей.

Знешні выгляд сюрыкэнаў адлюстроўвае цікавасць японцаў да містыцызму. Часта розныя знакі наносіліся і на паверхню самой зброі.

Існуе два асноўныя віды сюрыкэнаў: бо-сюрыкэны і сякэны (сярод сякэнаў адрозніваюць хіра-сюрыкэны, сэмбан-сюрыкэны, тэпан-сюрыкэны).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 00572439 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Піжма (значэнні).
**Піжма** (руск.: Пи́жма) — рака ў Расіі, у Рэспубліцы Комі, левы прыток ракі Пячора.

Даўжыня — 283 км, плошча вадазбору 5470 км². Расход вады — 55 м³/с, найбольшы — 800 м³/с.

Бярэ пачатак на паўднёвых адгор’ях грады Касмінскі Камень Ціманскага кража ад зліцця дзвюх рэк — Пячорская Піжма і Светлая, паблізу мяжы з Архангельскай вобласцю. Замярзае ў канцы кастрычніка — пачатку лістапада, раскрываецца ў канцы красавіка — пачатку траўня. Жыўленне пераважна снегавое. Суднаходная ў нізоўях.

Найбуйнейшыя прытокі — Вяткіна (левы); Светлая, Умба (правыя).

Спасылкі
--------

* Пижма // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
**Аляксей Сцяпанавіч Кейзераў** (4 кастрычніка 1928, Бронніца, Буда-Кашалёўскі раён) — беларускі журналіст, пісьменнік.

Біяграфія
---------

А. Кейзараў нарадзіўся 4 кастрычніка 1928 года ў вёсцы Бронніца Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці ў сялянскай сям'і. У 1948 годзе скончыў Гомельскі тэхнікум чыгуначнага транспарту. Працаваў аператарам, дыспетчарам станцыі Казань, старшым памочнікам начальніка станцыі ў Калінкавічах. З 1950 года — бібліятэкар, у 1951—1962 і ў 1964—1967 гадах — выкладчык рускай мовы і літаратуры Бронніцкай сярэдняй школы. У 1955 годзе завочна скончыў Гомельскі настаўніцкі інстытут. У 1962—1963 гадах — раз'язны карэспандэнт газеты «Калгасная праўда», у 1967—1974 гадах — рэдактар на Беларускім радыё, у 1974—1988 — літкансультант часопіса «Нёман». Член СП СССР з 1982 года.

Творчасць
---------

З першым вершам выступіў ў друку ў 1953 годзе, з першым апавяданнем — у 1957 годзе. Піша на рускай мове. Аўтар кніг прозы «Нас было семеро» (1963), «Не знающий покоя» (1963), «Эхо на Полесье» (1979).
**«Не́шта накшта́лт татуіро́ўкі»** — беларускі дакументальны кароткаметражны фільм рэжысёра Максіма Шведа, зняты на тэлеканале «Белсат» пры падтрымцы «Мастерская социального кино» ў 2017 годзе.

Сюжэт
-----

Захару Тарасевічу было восем, калі ягоную сям’ю прыгналі ў лагер смерці Аўшвіц-Біркенаў. Ён добра памятае доктара Менгэле, які ставіў над ім і ягонымі сёстрамі медычныя эксперыменты. У лагеры загінула ўся сям’я героя стужкі, апрача бацькі, які тады быў у партызанах.

У фільме здымаліся
------------------

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Захар Тарасевіч |   |

Здымачная група
---------------

* рэжысёр — Максім Швед
* рэстаўрацыя і постпрадакшн гука — Аляксандр Хаўкін
* тэкст чытае — Павел Гарадніцкі

Зноскі
------

1. ↑  Нешта накшталт татуіроўкі **(нявызн.)**.  Белсат. Праверана 30 красавіка 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* «Нешта накшталт татуіроўкі» на YouTube
**Касцёл Святога Казіміра** — драўляны каталіцкі храм у аграгарадку Путрышкі Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці. Размяшчаецца ў цэнтры вёскі.

Гісторыя
--------

Вернікі з вёскі Путрышкі адносіліся да пабернардынскай парафіі г. Гродна. З восені 1997 г. сюды прыязджаў пробашч з Гожы кс. Антоні Саміла, які распачаў будаўніцтва касцёла. Да гэтага часу парафіяне збіраліся на супольную св. Імшу ў мясцовым клубе. Самастойная парафія пад тытулам св. Казіміра была заснавана 21 жніўня 2000 г. і з 2001 г. пачалося будаўніцтва новага драўлянага касцёла з рысамі неаготыкі. У 2002 г. удалося закласці фундамент і частку драўляных апор святыні. У выніку трагічных падзей адыходзіць да Пана кс. Антоні Саміла, і апекавацца касцёлам пачынае кс. Віктар Велівіс, які да гэтага часу з’яўляецца яго пробашчам. Вясной 2003 г. былі пабудаваны сцены і вежа святыні. З 2003 г. парафіяне збіраюцца на супольную малітву ў касцёле.

Восенню 2004 г. распачалося будаўніцтва парафіяльнага дома.

Архітэктура
-----------

Храм пабудаваны на ўзвышшы на ўсходняй ускраіне вёскі, пры выездзе на Аульс. Арыентавана алтаром на паўднёвы ўсход.

Прасторава развітая крыжовая ў плане аб’ёмная кампазіцыя храма складаецца з цэнтральнага прамавугольнага зруба, пяціграннай апсіды, нізкіх бакавых сакрысцій, прамавугольных крылаў трансепта. Перакрыжаванне стромкіх двухсхільных дахаў адзначана шатровай сігнатуркай. Да фасада далучана двух’ярусная (васьмярык на чацверыку) шатровая званіца. Гарызантальна ашаляваныя фасады парэзаны прамавугольнымі і стральчатымі аконнымі праёмамі, круглымі люкарнамі.

Над уваходам навісае балкон арганных хораў. Ваконныя праёмы касцёла аздоблены вітражамі: у прэсбітэрыі — св. Пётр (злева), Святы Дух (у цэнтры) і св. Павел (справа) — на ахвяраванні сям’і Эйсмант; у тарцах трансепта — Хрост Пана і Цуд у Кане Галілейскай; на левай сцяне — свв. Евангелісты Лука і Мацвей, на правай — свв. Ян і Марк; над нартэксам — св. Казімір (злева), Маці Божая Ружанцовая (у цэнтры) і св. Максімільян Кольбэ (справа).

У 2006 г. касцёльны ўчастак быў абнесены агароджай на цагляных слупах .

Зноскі
------

1. ↑  УТРЫШКІНСКІ КАСЦЁЛ СВЯТОГА КАЗІМІРА
2. ↑  Касцёл св. Казіміра ў в. Путрышкі

Літаратура
----------

* Кулагін А. М. Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін.

Спасылкі
--------

* Путрышкі — парафія Св. Казіміра —
* Касцёл Святога Казіміра (Путрышкі) на сайце Глобус Беларусі (руск.)

| ⛭Дэканат Гродна-Усход |
| --- |
| Касцёл Хрыста Валадара (Азёры) ·  Касцёл Святой Сям’і  (Верцялішкі) ·  Касцёл Святога Роха (Грандзічы) ·  Касцёл Найсвяцейшага Адкупіцеля (Гродна) ·  Кафедральны касцёл Святога Францішка Ксаверыя (Гродна) ·  Касцёл Cвятога Юзафа (Гродна) ·  Касцёл Беззаганнага Сэрца Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Жытомля) ·  Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і Святога Андрэя Баболі (Казловічы) ·  Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Кашубінцы) ·  Касцёл Святога Юрыя (Новая Руда) ·  Касцёл Маці Божай Нястомнай Дапамогі (Парэчча) ·  Касцёл Святога Іуды Тадэвуша (Прывалкі) ·  Касцёл Святога Казіміра (Путрышкі) ·  Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Скідзель) ·  Касцёл Святога Юзафа Рамесніка (Скідзель) |
**Неінерцыя́льная сістэ́ма адлі́ку** – сістэма адліку, у якой не выконваецца закон інерцыі. Усе неінерцыяльныя сістэмы рухаюцца з паскарэннем адносна інерцыяльных, і наадварот: любая сістэма адліку, што рухаецца з паскарэннем адносна інерцыяльнай сістэмы, з'яўляецца неінерцыяльнай.

У неінерцыяльных сістэмах не выконваецца прынцып адноснасці. Прыкладам парушэння гэтага прынцыпа з'яўляецца з'ява бязважкасці, якая можа мець месца толькі ў неінерцыяльных сістэмах адліку.

Другі закон Ньютана ў неінерцыяльных сістэмах адліку выконваецца, але пры гэтым трэба ўлічваць сілу інерцыі, якая з'яўляецца адлюстраваннем паскоранага руху сістэмы адліку.

Гл. таксама
-----------

* Першы закон Ньютана
Цэнтральны Камітэт партыі мірнага абнаўлення, 1907.
**Мірнаабнаўленцы**, «Партыя мірнага абнаўлення»; партыя ліберальнага кірунку ў Расійскай імперыі ў 1906—12. Заняла месца на правым флангу ліберальнага лагера. Яе ядро складалі дэпутаты-прагрэсісты ў 1-й Дзярж. думе (1906). Заснавальнікам і галоўным ідэолагам быў граф П. А. Гейдэн. Да лідараў належалі таксама М. М. Львоў і М. А. Стаховіч.

Зыходным пачаткам у праграме Мірнаабнаўленцаў была ідэя стварэння канстытуцыйна-манархічнай дзяржавы. Выступалі за палітычную і грамадзянскую роўнасць для ўсіх народаў Расійскай імперыі. Па многіх пунктах праграма іх супадала з кадэцкай.

У час выбараў у 2-ю Дзярж. думу ў ліст. 1906 у Вільні і Мінску былі створаны камітэты партыі Мірнаабнаўленцаў, якія ставілі за мэту правесці сваіх прадстаўнікоў у дэпутаты, але поспехаў не мелі. Адзіным прадстаўніком ад Беларусі ў 3-й Дзяржаўнай думе быў ляснічы Пружанскага павету В. А. Біч, абраны пры падтрымцы «Сафійскага праваслаўнага брацтва» дэпутатам ад Гродзенскай губерні. У сваіх выступленнях у Думе Біч прапаноўваў рэарганізаваць усё мясцовае кіраванне Паўночна-Заходняга края, ўвесці земскае самакіраванне.

У студз. 1912 узнік камітэт прагрэсістаў у Вільнi, у які пазней увайшлi і Мірнаабнаўленцы. Пасля 1912 М. як самастойная палiт. сіла не выступалі.

Літаратура
----------

Программа партии мирного обновления. СПб. 1906.
История политических партий Рос-сии. М. 1994. Мікала Забаўскі
**Лігурыйская рэспубліка** (італ.: Repubblica Ligure) — дзяржаўнае ўтварэнне часоў Напалеона.

Рэспубліка ўзнікла на аснове колішняй Генуэзскай рэспублікі. У 1797 годзе Напалеон пераўтварыў саслабелую Генуэзскую рэспубліку ў французскі пратэктарат пад назвай Лігурыйская рэспубліка.

Суверэнам Лігурыйскай Рэспублікі з'яўлялася супольнасць лігурыйскіх грамадзян. Заканадаўчым органам Лігурыйскай Рэспублікі з'яўляўся **Заканадаўчы Корпус**, які складаўся з двух саветаў — **Савета Сіньёраў** і **Савета Шасцідзесяці**. Выканаўчым органам Лігурыйскай Рэспублікі была **Дырэкторыя**, якая складалася з пяці членаў.

У 1805 годзе рэспубліка была далучана да Францыі ў якасці дэпартамента. Акрамя сучаснага рэгіёна Лігурыя, тэрыторыя рэспублікі ўключала востраў Капрая-Ізола (сёння — рэгіён Таскана) і частку сучаснага П’емонта. На тэрыторыі Лігурыйскай рэспублікі пражывала каля 600 тыс. жыхароў, з іх каля 90 тыс. у самой Генуі.

Пасля падзення Напалеона, Лігурыйская рэспубліка была адноўлена і праіснавала з 28 красавіка да 28 ліпеня 1814 года (пасля Ста дзён), пасля чаго стала часткай Сардзінскага каралеўства. 3 студзеня 1815 года тэрыторыя была афіцыйна далучана да Сардзініі.

На працягу свайго існавання, Лігурыйская рэспубліка афіцыйна выкарыстоўвала сімвалы Генуэзскай рэспублікі.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя Брытаніка. Лігурыйская рэспубліка Архівавана 29 верасня 2013.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лігурыйская рэспубліка

| ⛭Дзяржавы Італіі (XIX—XX стст.) |
| --- |
| XIX стагоддзе |  Каралеўства Італія •  Італьянская рэспубліка •  Лігурыйская рэспубліка •  Ламбарда-Венецыянскае каралеўства •  Герцагства Лука •  Рэспубліка Лука •  Модэнскае герцагства •  Неапалітанскае каралеўства •  Каралеўства Абедзвюх Сіцылій •  Аб'яднаныя правінцыі Цэнтральнай Італіі •  Пармскае герцагства •  Партэнапейская рэспубліка •  Папская вобласць •  Рымская рэспубліка   Сардзінскае каралеўства   Сан-Марына •  Каралеўства Сіцылія •  Вялікае герцагства Тасканскае •  Цызальпінская рэспубліка •  Каралеўства Этрурыя  |
| XX стагоддзе | Сцяг Каралеўства Італія Каралеўства Італія • Сцяг Італіі Італьянская сацыяльная рэспубліка • Сцяг Італіі Рэспубліка Італія •  Ватыкан •  Сан-Марына |
**Мірзо Турсун-задэ** (тадж.: Мирзо Турсунзода, 2 мая 1911-24 верасня 1977) — таджыкскі паэт. Народны паэт Таджыкскай ССР (1961). Герой Сацыялістычнай Працы (1967). Лаўрэат Ленінскай (1960) і Сталінскай прэміі другой ступені (1948). Член ВКП(б) з 1941 года.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў кішлаку Каратаг (цяпер Турсунзадэўскі раён, Таджыкістан). Дзяржаўны і грамадскі дзеяч, дэпутат ВС СССР, член ЦК Кампартыі Таджыкістана, Старшыня Савецкага Камітэта салідарнасці краін Азіі і Афрыкі, член Савецкага Камітэта абароны міру, член Усесаюзнага Камітэта па Ленінскім і Дзяржаўных прэміях СССР у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры, старшыня Таджыкскага рэспубліканскага камітэта абароны міру, старшыня камітэта па прысуджэнні Дзяржаўных прэмій Таджыцкай ССР ім. Рудакі, член рэдкалегіі бібліятэкі паэта выдавецтва «Савецкі пісьменнік» і 200-томнай бібліятэкі сусветнай літаратуры, член Галоўнай рэдкалегіі Таджыкскай савецкай энцыклапедыі, сапраўдны член Акадэміі навук Таджыкскай ССР (з 1951).

На беларускую мову яго асобныя яго творы пераклалі Рыгор Барадулін, Алесь Бачыла, А.Вольскі, Алесь Звонак, Васіль Зуёнак, А.Клышка, Валянцін Лукша, Пятро Прыходзька, Уладзімір Шахавец.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
* Высокае гняздо: Выбраная лірыка. Мн. 1982

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 130127353 · ISNI: 0000 0000 8187 5677 · LCCN: n82143264 · LNB: 000245586 · NKC: jx20071127018 · NTA: 071381856 · NUKAT: n2015180421 · VIAF: 118500116 |

 |
**Неўская брама** — брама Петрапаўлаўскай крэпасці ў Санкт-Пецярбургу, знаходзіцца ў Неўскай курціне паміж Гасударавым і Нарышкіным бастыёнамі. Злучаюць крэпасць з *Каменданцкай прыстанню*. Помнік архітэктуры класіцызму.

Гісторыя
--------

У 1714—1716 гадах тут былі пабудаваныя першыя драўляныя брама і прыстань. У пачатку 1720-х гадоў браму перабудаваў у камені архітэктар Даменіка Трэзіні.

Затым у 1731—1732 гадах была праведзена яшчэ адна перабудова. Гэты праект захаваўся ў сучасным абліччы брамы з боку, звернутага да Петрапаўлаўскага сабора: 4-метровая арка з замкавым каменем, фланкіраваная пілястрамі і ўвянчаная трохвугольным франтонам. Франтон упрыгожвае рэльефная кампазіцыя з выявай шчыта, сцяга і воінскіх даспехаў.

У 1746 годзе была праведзена яшчэ адна перабудова брамы і абліцоўванне яе пудасцкім каменем.

У 1762—1767 гадах архітэктар Д. Смалянінаў і інжынер Н. Мураўёў распрацавалі праект гранітнай прыстані наўзамен драўлянай. Рэалізаваць праект удалося толькі ў 1777 годзе ў сувязі з абліцоўваннем крэпасных сцен, калі інжынер Р. Т. Тамілаў пабудаваў парадную трохаркавую гранітную прыстань з парапетамі, ледарэзамі і пляцоўкай, якая мае тры лесвічныя сходы да вады.

У 1780 годзе архітэктар Мікалай Львоў прапанаваў выканаць новы праект Неўскай брамы. Новая брама была пабудаваная па гэтым праекце 1784—1787 гадах, і ў гэтым выглядзе дайшла да нашых дзён. Вышыня новых варот склала 12 м, шырыня — 12,2 м.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Сейсмалогія** (ад стар.-грэч.: Σεισμός — землятрус і стар.-грэч.: λόγος — навука, веды) — навука аб распаўсюджванні сейсмічных хваль у нетрах Зямлі. Таксама сейсмалогія займаецца землятрусамі, рухамі платформаў, маніторынгам распрацовак рудных радовішчаў і інш.

Як навука сейсмалогія сфарміравалася ў сярэдзіне 19 стагоддзя. Былі распрацаваны яе тэорыя, методыкі і інструменты для правядзення даследаванняў. Сярод вучоных, зрабіўшых значны ўклад у стварэнне і развіццё сейсмалогіі, Б. Б. Галіцын, Э. Віхерт (ням.: Emil Wiechert), Б. Гутэнберг, Дж. Мілн (англ.: John Milne) і інш.

Асноўная задача сейсмалогіі складаецца ў вывучэнні ўнутранай будовы Зямлі. Падзяляецца на ўласна сейсмалогію, сейсмаметрыю і прыкладную сейсмалогію.

На Беларусі
-----------

На тэрыторыі Беларусі сейсмалагічныя даследаванні пачаліся на сейсмічнай станцыі «Мінск» у Плешчаніцкай геафізічнай абсерваторыі ў 1965 годзе. У 1979 г. у Інстытуце геалагічных навук АН БССР створана Доследна-метадычная партыя з мэтай выканання сейсмалагічных даследаванняў. Сейсмаметрычныя назіранні вядуцца на стацыянарных і перасоўных пастах.

Гл. таксама
-----------

* Сейсмічная шкала
* Сейсмічнае раянаванне

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Клюц В. Я.* Сейсалогія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 297. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14).

Літаратура
----------

* *Клюц В. Я.* Сейсмалогія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 297. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Сейсмалогія на Вікісховішчы |

* *Саваренский Е. Ф.* Сейсмология(недаступная спасылка) // Вялікая савецкая энцыклапедыя  (руск.)
* СЕЙСМОЛОГИЯ И ТЕКТОНИКА // Энцыклапедыя «Кругасвет»  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11933257q · GND: 4379341-1 · LCCN: sh85119634 · Microsoft: 165205528 · NDL: 00574861 · NKC: ph116120 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Міхалёва.
**Міхалёва 2** (трансліт.: *Michaliova 2*, руск.: Михалёво 2) — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Бортнікаўскага сельсавета.

Геаграфія
---------

Вёска знаходзіцца за 22 км на ўсход ад Бабруйска, 9 км ад чыгуначнай станцыі Цялуша на лініі Бабруйск — Жлобін, 88 км на паўднёвы захад ад Магілёва, пры аўтамабільнай дарозе Бабруйск-Рагачоў. На захад ад аграгарадка працякае рака Ала, левы прыток Бярэзіны (басейн Дняпра). Ландшафт мясцовасці хвалісты з шыракаліста-яловымі і хваёвымі лясамі. Тэрыторыя знаходзіцца ў межах Алаўскай раўніны ўсходняй Перадпалескай правінцыі. Клімат цёплы, умерана вільготны. Сярэдняя тэмпература студзеня −6,5 °C, ліпеня +18 °C. Аршанскі артэзіянскі басейн.

Гісторыя
--------

У 1923 годзе для будучай вёскі выдзелены вялікі ўчастак былой памешчыцкай зямлі. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Бальшавік». 19 вяскоўцаў загінулі ў час Вялікай Айчынай вайны. У 1986 годзе 58 гаспадарак, у складзе калгаса «імя Дзяржынскага».

Гарадзішча
----------

Мясцовая назва Гарадок. На паўднёвай ускраіне вёскі, на левым беразе ракі Ала. Пляцоўка памерам 80×55 метраў з боку поля ўмацавана валам вышынёй 0,6 м і ровам глыбінёй каля 3 м, шырынёй каля 9 м, мае моцны нахіл на поўдзень. Гарадзішча адкрыў у 1964 годзе Л. Д. Побаль, абследаваў у 1978 годзе П. Ф. Лысенка. Знойдзены фрагменты ляпной і ганчарнай керамікі. Адносіцца да ранняга жалезнага веку і сярэднявечча, датуецца 1-м тысячагоддзем да нашай эры — пачаткам 2-га тысячагоддзя нашай эры. Матэрыялы абследавання захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі Акадэміі Навук Беларусі.

Дынаміка развіцця
-----------------

| Паказчык | 1926 | 1959 | 1970 | 1986 | 1997 | 2007 | 2014 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| колькасць двароў, адзінак | 32 | няма
звестак | няма
звестак | 58 | 51 | 40 | 29 |
| колькасць насельніцтва, жыхароў | 146 | 200 | 175 | 140 | 87 | 69 | 51 |

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Магілёўская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2007. — 406 с. — ISBN 978-985-458-159-0. (DJVU)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі. Магілёўская вобласць. кніга 1. Мн. Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі. 2008
* Памяць. Бабруйскі раён. Мн. Беларуская Энцыклапедыя. 1998
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Магілёўская вобласць. Мн. Беларуская Савецкая Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі. 1986

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Бортнікаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Вялікія Бортнікі |
| Пасёлкі | Барак ·  Бірча 1 ·  Бірча 2 ·  Жаваранкі ·  Ліпнякі ·  Малыя Бортнікі |
| Аграгарадкі | Іванаўка ·  Міхалёва 1 |
| Вёскі | Азёры ·  Бірча ·  Воўчая Гара ·  Койміна ·  Красная Дуброва ·  Крупічы ·  Лебядзёўка ·  Лейчыцы ·  Малінаўка ·  Малыя Бортнікі ·  Марцінаўка ·  Міхалёва 2 ·  Міхалёва 3 ·  Пустошка ·  Рыння ·  Узнога |
**св. Стэфан Штыльянавіч** (сербск.: Стефан Штиљановић, падпісваў свае лісты як **Шкільянавіч**, Сімён Пішчэвіч згадвае яго як **Шкрыльянавіча** у сваёй «Гісторыі сербскага народа»; 1498—1543) — апошні князь Паштроўскі, кашталян Врховацкі каля Пожагі , дабрадзей і сербскі святы.

Біяграфія
---------

Паходзіў з Паштровічаў. Яго жонкай была Алена Багдановіч. Ён пакінуў усю сваю маёмасць свайму народу і накіраваўся ў Срэм у 1498 годзе з-за канфлікту з венецыянцамі. У Срэме ён жыў у мястэчку Моравіч. Народная традыцыя паказвае дэспата Стэфана Штыльянавіча як найбольш узорнага хрысціянскага кіраўніка і прыпісвае яму шмат высакародных учынкаў, а таксама гераічную барацьбу з туркамі. Падчас барацьбы за венгерскі трон паміж каралём Фердынандам і герцагам Янам Запальяі падтрымаў Фердынанда. Удзельнічаў у грамадзянскай вайне ад бітвы пры Мохачы ў 1526 годзе. Ад Фердынанда ён атрымаў маёнткі ў Віравіціцкай жупаніі (1527), а таксама горад Валпава, дзе княжыў.

Апошнія звесткі пра Стэфана Штыльянавіча паходзяць з 1540 года, калі ён быў прэфектам умацаванага горада Валпава, пасля чаго яго сляды згубіліся. Мяркуецца, што пасля таго, як горад захапіў туркі, ён адступіў у Шыклаш, дзе і скончыў сваё жыццё.

Лічыцца, што ён памёр, хутчэй за ўсё, каля 1543 года. Паводле падання і запісу ў «Повесном слову», спачатку ён быў пахаваны на суседнім узгорку Джунтыр. Ужо ў 1545 годзе яго мошчы знаходзіліся ў манастыры Шышатавац у Срэме. У эпоху турэцкага валадарства яго мошчы ў Срэме, несумненна, мелі вялікую значнасць, лічылася, што яны маюць асаблівай гаючую моц. Ён быў прылічаны СПЦ да ліку святых. Восенню, 17 кастрычніка, штогод згадваецца і адзначаецца яго імя.

У 1942 годзе яго мошчы былі перанесены з манастыра ў Сабор Святога Міхаіла ў Бялградзе.

Зноскі
------

1. ↑  Seletković, Petar (2022). *Scrinia Slavonica 22, Stefan Štiljanović — od kaštelana do despota i sveca*. Slavonski Brod: Hrvatski institut za povijest. .
2. ↑  Seletković, Petar (2022). *Scrinia Slavonica 22, Stefan Štiljanović — od kaštelana do despota i sveca*. Slavonski Brod: Hrvatski institut za povijest. pp. 21. .
3. ↑  Seletković, Petar (2022). *Scrinia Slavonica 22, Stefan Štiljanović — od kaštelana do despota i sveca*. Slavonski Brod: Hrvatski institut za povijest. pp. 25. .
4. 1 2 3 4  Половина, Наташа (2013). Далић, Јован, ур. «Акатист Светом апостолу и првомученику Стефану зографа Лонгина (текст и коментари)». 61. Нови Сад: Матица српска. ISSN 0543-1220
5. ↑  Стојановић, Александар (2012). «Радослав Грујић о преносу моштију српских светитеља априла 1942. године из НДХ У окупирану Србију». Токови историје: Часопис Института за новију историју Србије (1): 69—86.

Літаратура
----------

* Пишчевић, Симеон (2018). *Историја српског народа*. Нови Сад и Шид: Академска књига и Народна књижница Симеон Пишчевић Шид. ISBN 978-86-6263-214-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Стэфан Штыльянавіч
**Сейлавцкі бой** — бой партызанскага атрада імя М. А. Шчорса, які ўваходзіў у склад 27-й партызанскай брыгады імя В. І. Чапаева і нямецкага гарнізона вёскі Сейлавічы Нясвіжскага раёна 7—8 верасня 1943 года.

Перадумовы
----------

Знішчэнне добра ўмацаванага гарнізона ў вёсцы Сейлавічы (каля 100 салдат) павінна было аблегчыць перадыслакацыю і баявыя рэйды партызанскіх фарміраванняў на захадзе Беларусі. Вакол гарнізона праціўнікам была створана сістэма дзотаў, бункераў, ліній траншэй, з некалькімі радамі калючага дроту, асобныя ўчасткі абароны былі замініраваны.

Бой
---

Аперацыю па разгрому гарнізона ажыццяўляў атрад імя Шчорса пад камандаваннем А. І. Колчанкі, які налічваў 350 байцоў, якія мелі на ўзбраенні акрамя вінтовак, 15 ручных кулямётаў, 25 аўтаматаў і 45-міліметровую гармату з абмежаванай колькасцю снарадаў. Раніцай 7 верасня 1943 партызанская разведка паведаміла, што 60 нямецкіх салдат накіраваліся з вёскі Сейлавічы ў гарадскі пасёлак Гарадзея Нясвіжскага раёна. Вечарам таго ж дня партызанскі атрад скрытна выйшаў на паўднёвы ўзлесак Язвінскага лесу і ў 23 гадзіны з трох напрамкаў атакаваў гарнізон праціўніка. Да гадзіны ночы 8 верасня 1943 года гарнізон быў разбіты, яго страты склалі 28 забітых. Партызаны захапілі зброю, боепрыпасы і без страт арганізавана адышлі.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Нільс Андэрсан Лавік** (букмал: Nils Andresson Lavik) (8 студзеня 1884 года; Хусангар, Астэрой, Вестлан, Нарвегія — 14 ліпеня 1966 года) — нарвежскі палітык, лютэранскі прапаведнік і фермер. Ён быў рэктарам (сцюрар) біблейскай школы Заходняй асацыяцыі стажыровак, калі быў абраны ў парламент. Таксама з’яўляўся першым прадстаўніком Хрысціянскай народнай партыі ў парламенце і парламенцкім лідарам 1945—1953 гадоў.

З 1931 па 1933 год Лавік быў дэпутатам парламента ад левых сіл. Напярэдадні ўсеагульных выбараў 1933 года яго абыйшла кандыдатура Хордалана, таксама з боку левых сіл. Гэта было адной з галоўных прычын, па якой у тым жа годзе была створана партыя «Новая хрысціянская народная партыя». Лавік быў абраны ад Хрысціянскай народнай партыі Хордалана і абіраўся ў парламент да 1953 года. Таксама ён быў старшынёй партыі ў 1938—1951 гадах.

У нарвежскім гімне Лавік рэпрэзентаваў тэкст, які ён пераклаў сам, а ў нарвежскім гімне 2013 года — таксама рэпрэзентаваў тэкст і пераклад.

Літаратура
----------

* Kristian Helland (2003): *Pietist i kulturkamp :Nils Lavik og framveksten av Kristeleg Folkeparti*. NLA forlaget. ISBN 9788274680951

Зноскі
------

1. 1 2  Nils Lavik // Store norske leksikon — 1978. — ISSN 2464-1480<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q746368'></a>
2. ↑  **(not translated to no)** Stortinget og statsrådet : 1915–1945. B. 1 : Biografier : med tillegg til Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet 1814–1914 — 1949. — С. 439.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19869143'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23940178'></a>
3. ↑  Nils Lavik Store norske leksikon, hentet 23. august 2012

Спасылкі
--------

* Politiske taler av Nils Lavik, virksommeord.uib.no
**Свята-Параскева-Пятніцкая царква** — драўляны праваслаўны храм у аграгарадку Гоцк Салігорскага раёна Мінскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Каржа, 38.

Гісторыя
--------

Па благаславенні мітрапаліта Мінскага і Слуцкага Філарэта ў 1998 годзе была зарэгістравана праваслаўная грамада.

У Гоцк будынак храма быў перавезены з вёскі Бранчыцы, дзе ў 1930-я гады ён быў прыстасаваны пад клуб. У Бранчыцах храм быў асвечаны ў гонар Святога Георгія, меркаваная дата яго будаўніцтва — 1840 год.

У 1999 годзе пробашчам храма быў прызначаны святар Аляксандр Чарнушэнка, 20 чэрвеня 1999 года адбылося першае набажэнства.

10 кастрычніка 2000 года мітрапаліт Мінскі і Слуцкі Філарэт асвяціў храм у гонар святой пакутніцы Параскевы Пятніцы.

Зноскі
------

1. ↑  Параскева-Пятніцкая царква
2. ↑  Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Гоцк) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кжыжаноўскі.
**Юльян Кжыжаноўскі** (польск.: Julian Krzyżanowski; 4 ліпеня 1892, в. Стаянцы, цяпер Масціскі раён Львоўскай вобл. Украіна — 19 мая 1976) — польскі літаратуразнавец і фалькларыст. Член Польскай АН у Кракаве (1933), Польскай АН (1951), Сербскай АН (1965).

Скончыў Ягелонскі ўніверсітэт (Кракаў, 1914). У 1930—34 прафесар Рыжскага ўніверсітэта, у 1934—39, 1945—62 — Варшаўскага ўніверсітэта. У 1957—58 выкладаў у Калумбійскім універсітэце ў Нью-Ёрку. У 1969—73 у Інстытуце літаратурных даследаванняў Польскай АН.

Галоўная праца — «Гісторыя польскай літаратуры ад старажытнасці да найноўшых часоў» (1969). Аўтар кніг «Паралелі: Параўнаўчыя даследаванні з пагранічча літаратуры і фальклору» (1935), «Польскі неарамантызм 1890—1918» (1963), «Навука пра літаратуру» (1966), манаграфій пра творчасць польскіх пісьменнікаў, артыкула пра А. Рыпінскага «Польскі Тыртэй і дзекабрысты» (1954). Праблемам фальклору прысвяціў працы «У свеце народнай казкі» (1980), «Нарысы па фалькларыстыцы» (т. 1—3, 1980). Даследаваў зборнік апрацаваных беларускіх народных казак, анекдотаў, апавяданняў з ваколіц Навагрудка «Польскі казачнік» А. Глінскага (т. 1—4, 1853), беларускія фальклорныя матывы ў творчасці А. Міцкевіча, этымалогію і гісторыю ўжывання прыказак і прымавак, пашыраных у польскай і ўсходнеславянскіх мовах («Разумнай галаве хопіць двух слоў», т. 1—2, 1958—60). У працы «Польская народная казка ў сістэматызаваным размеркаванні» (т. 1—2, 1947) сістэматызаваў матывы польскіх народных казак. Рэдактар і адзін з аўтараў «Слоўніка польскага фальклору» (1965).

Дзяржаўная прэмія Польшчы 1964.

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 31 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. ↑   Праверана 26 сакавіка 2019.

Літаратура
----------

* *Казбярук У.* Кжыжаноўскі Юльян // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10883191 · BIBSYS: 90329856 · BNF: 12026142h · CiNii: DA00478287 · CONOR: 292278627 · GND: 119151111 · ISNI: 0000 0001 1020 5681 · LCCN: n81043211 · LNB: 000172325 · NKC: jn20000603580 · NLA: 35894314 · NLP: A11428430 · NSK: 000082737 · NTA: 068844638 · NUKAT: n93125841 · SUDOC: 028423127 · VIAF: 7404405 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Параскева-Пятніцкая царква.
**Свята-Параскева-Пятніцкая царква** — мураваны праваслаўны храм у горадзе Жыткавічы Гомельскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Камуністычная, 1.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў канцы XX стагоддзя з цэглы. Знаходзіцца на месцы старой царквы.

Архітэктура
-----------

Кананічны 4-часткавы храм: Прытвор з 8-граннай шатровай драўлянай званіцай, кароткая трапезная, кубападобная малітоўная зала, апсіда з бакавымі нізкімі рызніцамі. У сілуэце пануюць цыбулепадобныя галоўкі над шатрамі 8-гранных барабанаў званіцы і малітоўнай залы. Фасады расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі. Франтальны фасад фланкіраваны цыліндрычнымі шатровымі прытворнымі прыбудовамі.

Зноскі
------

1. ↑  Параскева-Пятніцкая царква Архівавана 31 снежня 2022.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Жыткавічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*