recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Адрар.
Гелта
Дзіўны камень
Уезд у горад Кідаль
**Адра́р-Іфара́с** (Іфарас; *Adrar des Iforas*) — пласкагор'і у паўночнай Афрыцы, на поўдні пустыні Сахары, на мяжы Малі і Алжыра.

Вышыня плато складае да 890 м.

Пласкагор'і складзены дакембрыйскімі крышталічнымі пародамі, галоўным чынам гранітамі. Па далінах вадзі, якія захоўваюць грунтовыя воды, — расліннасць засушлівай саванны з удзелам ксерафітных траваў (дзікае проса і інш). На вяршынях — горныя пустыні з рэдкімі ксерафітнымі акацыямі. У аазісах развіта земляробства (пшаніца, тытунь, перац, цыбуля). Разводзяць вярблюд аў і зебу.

Літаратура
----------

* Африка. Энциклопедический справочник. Т.1-2. Москва, 1986

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4219775-2 · LCCN: sh92002646 · SUDOC: 034948961 · VIAF: 247254387 |
«Евангелле навучальнае» (1568—1569) Івана Фёдарава і Пятра Мсціслаўца
**Заблудаўская друкарня** была заснаваная на сродкі вялікалітоўскага гетмана Рыгора Хадкевіча ў 1568 годзе.

Паўстала ў маёнтку Рыгора Хадкевіча ў мястэчку Заблудаў Гарадзенскага павета Вялікага Княства Літоўскага (цяпер у Польшчы). У ёй працавалі Іван Фёдараў і Пётр Мсціславец.

У 1568—1569 было надрукаванае «Евангелле навучальнае» — зборнік гутарак і павучанняў з тлумачэннем евангельскіх тэкстаў, тутсама быў змешчаны першы друкаваны твор старажытнай усходнеславянскай літаратуры — «Слова на Ушэсце» Кірылы Тураўскага. Да нашага часу захаваліся 44 асобнікі выдання.

Пасля ад’езду Пятра Мсціслаўца ў Вільню Іван Фёдараў выдаў у Заблудаўскай друкарні «Псалтыр з часаслоўцам» (1569—1570; зберагліся 3 асобнікі), змясціўшы ў ёй Пасхалію ў табліцах.

Выданні вызначаліся прыгожай арнаментыкай, застаўкамі, канцоўкамі, ініцыяламі. Выкарыстоўваліся гравюры, падаваліся выходныя звесткі. Заблудаўскія выданні пасля неаднаразова перавыдаваліся ў ВКЛ.

Друкарня спыніла сваю дзейнасць у 1570 годзе ў сувязі з грамадска-палітычнымі ўмовамі, якія ўскладніліся пасля ўтварэння Рэчы Паспалітай.

27 мая 2005 у гонар першадрукароў Заблудава быў адкрыты помнік з надпісамі па-польску і па-царкоўнаславянску.

Зноскі
------

1. ↑  *Максім Карповіч.*. Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Асобы*.  Беларускае кола. Архівавана з першакрыніцы 23 чэрвеня 2012. Праверана 23 верасня 2012.
2. ↑  *Аляксандр Вярбіцкі* Помнік першадрукарам // *«Ніва»*. — 5 чэрвеня 2005. — № 23, 2560. Архівавана з першакрыніцы 10 жніўня 2010.

Літаратура
----------

* Дзве даты. 30 сакавіка // *«Звязда»*. — 30 сакавіка 2011. — № 58 (26922).

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Заблудаўскае «Евангелле навучальнае» на Вікісховішчы |

* Беларускае кола. Іван Фёдараў (1510 – 1583) Архівавана 23 чэрвеня 2012.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Адрар.
 
**Адра́р** (араб. ولاية آدرار‎‎, фр.: Adrar) — вобласць у Маўрытаніі.

* Адміністрацыйны цэнтр — Атар.
* Плошча — 215 000 км², насельніцтва — 69 542 чалавека (2000).

Геаграфія
---------

Плато Адрар
На поўначы мяжуе з вобласцю Цірыс Замур, на ўсходзе з вобласцю Ход-эш-Шаркі, на поўдні з вобласцю Такант, на паўднёвым захадзе з вобласцю Трарза, на захадзе з абласцямі Іншыры і Дахлет Нуадзібу, на паўночным захадзе з Заходняй Сахарай, на ўсходзе з Малі. На тэрыторыі вобласці размешчана плато Адрар.

Буйныя гарады — Шум, Шынгеці, Уадан.

Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
------------------------------------

Дэпартаменты Адрар
Адрар падзяляецца на тры дэпартамента:

* Аўжэфт
* Атар
* Шынгеці

| Вобласці Маўрытаніі |
| --- |
| 
Адрар
Асаба
Бракна
Дахлет-Нуадыбу
Іншыры
Кудымага
Гарголь
Нуакшот
Тагант
Тырыс-Земур
Трарза
Ход-эль-Гарбі
Ход-эш-Шаркі
 |
**Міжнародная акадэмія навук Сан-Марына** (італ.: L′ Accademia Internazionale delle Scienze San-Marino, эспер.: Akademio Internacia de la Sciencoj San-Marino) — міжнародная павукова-адукацыйная арганізацыя са штаб-кватэрай у славацкім горадзе Комарна. Рабочымі мовамі акадэміі з’яўляюцца нямецкая, англійская, французская, італьянская і эсперанта.

Гісторыя
--------

Гельмар Франк, які потым стаў першым прэзідэнтам акадэміі, пасля паспяховага выступлення на кангрэсе па пытанням адукацыі (Сан-Марына, 1979 год) звярнуўся да кіраўніцтва Рэспублікі Сан-Марына з прапановай аб стварэнні ўніверсітэта для тых хто жадае атрымаць ступень доктара ў розных галінах прымянення кібернэтыкі. Першая сустрэча па гэтаму пытанню з Міністрам адукацыі і культуры Сан-Марына Фаўстай Марганці (Fausta Morganti) абылась 25 лістапада 1981 года. Была сфармулявана сустрэчная прапанова аб стварэнні не ўніверсітэта а акадэміі, якая сумяшчае адукацыйную і навуковую работу. Праект МАН быў зацвержаны Дзяржаўным кангрэсам Сан-Марына (пастанова № 58 ад 19 мая 1983 года), а з 28 снежня таго ж года МАН адкрыла сваю першую ўніверсітэтскую сесію ў Сан-Марына. Афіцыйны пачатак дзейнасці МАН датуецца 13 верасня 1985 года, калі адвакат паставіў свой подпіс пад статутам акадэміі.

Зноскі
------

1. ↑  Унікальная Акадэмія

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт акадэміі
* МАН Сан-Марына на сайце Цэнтра Інавацыйных Тэхналогій у Адукацыі
**Падтэ́кст** — глыбінны, прыхаваны сэнс якога-небудзь выказвання ці твору ў цэлым. Падтэкст ляжыць у аснове эзопавай мовы, іроніі, алегорыі, без яго нельга ўявіць байку, прытчу. Разам з тым падтэкст шырока выкарыстоўваецца ў драматургіi і тэатры, дзе дзейныя асобы, паводле К. Станіслаўскага, часта «адчуваюць i думаюць не тое, што гавораць», а таксама ў паэзіі (напрыклад, творчасць М. Танка апошніх дзесяцігоддзяў), прозе (г. зв. «прынцып айсберга» Э. Хемінгуэя, калі чытач павінен дадумваць тое, пра што вельмі скупа паведаў пісьменнік).

Літаратура
----------

* *Вячаслаў Рагойша.* Паэтычны слоўнік / Т. А. Гарбачэўская. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.(недаступная спасылка)
* *Вячаслаў Рагойша.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4. Архівавана 6 сакавіка 2016.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Поня.

**Поня** — рака ў Докшыцкім раёне, правы прыток р. Бярэзіна (бас. Дняпра).

Назва
-----

Назва Поня балцкага паходжання. Адпачатная балцкая форма назвы — *\*Paniā* (Паня́), *\*Panjā*.

Звязана з латышскім *paņa* «балаціна», прускім \**panjan* (> *pannean*) «балота», літоўскім *pania-bùdė* «шэры мухамор», літаральна «балотны грыб» (ад *budė* (не ядомы) грыб). Літоўскае слова са старой яцвяжскай тэрыторыі, таму \**panjan* «балота» аднаўляецца і для яцвяжскай мовы.

Далей да індаеўрапейскага *\*pen-* «глей, балота, вада», *\*pon-io* «балота».

Назва Поня значыць «Балотная (рака)».

Балцкую назву мае і правы прыток Поні рэчка Варлынь «Жаб’я (рака)».

Гідраграфія
-----------

Даўжыня 44,9 км. Плошча вадазбору 503 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 3,4 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4 %.

Пачынаецца на паўднёвай ускраіне в. Крыпулі, вусце ў межах в. Бераспонне. Цячэ ў скразной даліне на Докшыцкім узвышшы.

Асноўны прыток — р. Варлынка (справа). Даліна ў вярхоўі трапецападобная, шырынёй 1,5—2,5 км, на астатнім працягу невыразная, пры ўпадзенні ў Бярэзіну зліваецца з прылеглай мясцовасцю. Пойма асушаная, парэзаная густой сеткай меліярацыйных каналаў. Рэчышча каналізаванае, шырынёй ад 6 м да 30 м. Прымае сцёк з сеткі меліярацыйных каналаў.

Заўвагі
-------

1. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 202.
2. ↑  K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1958. — P. 529.
3. ↑  V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 664.
4. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 807—808.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с. 40 л. ил. (руск.)
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. Ч.
**«Веда»** — навукова-літаратурны часопіс беларускай эміграцыі.

Выдаваўся ў 1951—1954 гадах у Нью-Ёрку на беларускай мове Крывіцкім (Беларускім) навуковым таварыствам Пранціша Скарыны. Галоўны рэдактар Янка Станкевіч, рэдактар літаратурнага аддзела Антон Адамовіч.

Часопіс друкаваў гістарычныя, этнаграфічныя, мовазнаўчыя і іншыя навуковыя матэрыялы, літаратурныя творы беларускіх эмігранцкіх пісьменнікаў (У. Клішэвіч, М. Сяднёў, У. Сядура, Я. Юхнавец, К. Юхневіч і інш.), інфармацыю пра грамадскае і культурнае жыццё беларускага асяродка ў Амерыцы і іншае. У 1951 годзе выйшла 5 сшыткаў, у 1952 — 12 нумароў у 10 сшытках, у 1953 — 10 нумароў у 4 сшытках, у 1954 — 1 нумар. Дадаткам да часопіса ў 1953 годзе выданы творы Уладзіміра Жылкі, успаміны Кветкі Вітан пра Лявона Дубейкаўскага.

Літаратура
----------

* Сурмач, Г. І. «Веда» / Г. І. Сурмач // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0. — С. 241.

Спасылкі
--------

* Нумары часопіса на Kamunikat.com
**«Star Wars: Battlefront»** — камп’ютарная гульня жанру шутар ад першай асобы (можна пераключыцца на выгляд ад трэцяй асобы) у сусвеце «Зорных войн», даступныя адзінкавы і шматкарыстальніцкі рэжымы гульні. Гульня распрацаваная Pandemic Studios і выдадзеная LucasArts 21 верасня 2004 года, адначасова для персанальных камп’ютараў (Microsoft Windows), Xbox і PlayStation 2. У ліпені 2005 года, быў партаваны на Macintosh кампаніяй Aspyr.
Гульнявы працэс засноўваецца на прынцыпе Battlefield 1942, з той розніцай, што дзеянні разгортваюцца ў сусвеце «Зорных войн», на планетах «далёкай далёкай галактыкі», з уласцівымі ёй выглядамі войскаў і ваеннай тэхнікі. 31 кастрычніка 2005 года, LucasArts выпусціла Star Wars Battlefront 2.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · Metacritic · Metacritic · Metacritic · Behind The Voice Actors · IGN · GameFAQs · GameFAQs · GameSpot · Giant Bomb · MobyGames |
**Адрына з Лявонавічаў** — помнік традыцыйнага гаспадарчага дойлідства пачатку XX стагоддзя з вёскі Лявонавічы Пастаўскага раёна. Перанесена ў Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту ў в. Азярцо, дзе знаходзіцца на тэрыторыі экспазіцыйнага сектара «Паазер’е».

Гісторыя
--------

Адрына была пабудавана А. Раманоўскім на ўласнай сядзібе ў в. Лявонавічы. У 1984—1986 гг. была адноўлена і экспануецца ў музеі.

28 мая 2015 года ад удару маланкі будынак загарэўся, у выніку агнём быў знішчаны чаротавы дах і абгарэлі кроквы, зруб і адкрытая частка будынка не пагарэлі.

Архітэктура
-----------

Канструкцыйная сістэма адрыны — стоечна-бэлечная, якая складаецца з ніжняга і верхняга абвязачных вянцоў і вертыкальных стоек. Сцены жэрдкавыя. Жэрдкі (латы) разрэджана замацаваны да вертыкальных апор у гарызантальным напрамку, а апоры — дыяганальнымі сувязямі (раскосамі), падмурак мураваны, страха чатырохсхільная, вальмавая. «Ключы» замацаваны на падоўжным прагоне, які падтрымліваецца двума парамі козлаў. Козлы абапіраюцца на папярочныя бэлькі, якія ў сваю чаргу абапіраюцца на стойкі, запушчаныя ў лагі. Накрыта чаротам (камлём уніз) на жэрдкавых латах. Вароты двухстворкавыя, дашчаныя. Уздоўж сцяны насупраць варот зроблены невялікі навес для прасушкі бульбоўніку. Унутраная прастора перагародак не мае. Па цэнтры адрыны выбіта гладкая гліняная пляцоўка — ток для абмалоту збожжа.

Літаратура
----------

* Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь: [Даведнік] / склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-6828-35-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Адрына з Лявонавічаў на сайце «Архіварта»

1. 1 2  Адрыну, якая загарэлася ад маланкі, адновяць
**Понга** — іспанская камуна, альбо муніцыпалітэт, аўтаномнай супольнасці Княства Астурыя, размешчаная на паўднёвым усходзе рэгіёна, на мяжы з правінцыяй Леон. Мяжуе на поўначы з камунай Паррэс, на паўночным захадзе — з камунай Пілоня, на ўсходзе — з камунай Аміева, на захадзе — з камунай Каса, на поўдні — з леонскімі муніцыпалітэтамі Бурон і Маранья, а на паўднёвым усходзе — з муніцыпалітэтам Асеха-дэ-Саджамбрэ.

Плошча камуны састаўляе 205,98 км² і вельмі слаба заселена — 572 жыхары (на 1 студзеня 2020 г.).

У 2003 годзе быў створаны прыродны парк Понга, які ўключае амаль усю тэрыторыю камуны (205,33 км²).

Гісторыя
--------

Дзякуючы некаторым археалагічным знаходкам вядома, што тэрыторыя была заселена ўжо ў бронзавым веку.

Падчас рымскай акупацыі Понга належаў да тэрыторыі кантабраў.

Першая дакументальная згадка аб Понга адносіцца да 1188 года, калі кароль Альфонса IX падараваў сеньёрыю Казо Педра Гарсіі дэ Каса. Першыя звесткі пра адміністрацыйнае жыццё тэрыторыі адносяцца да XIV стагоддзя, калі былі знатныя і простыя суддзі, алькальды брацтваў і пяць пастаянных саветнікаў.

Фізічная геаграфія
------------------

 Выгляд з піка П'ерцу
Муніцыпалітэт Понга характарызуецца вельмі крутым рэльефам у сярэдзіне Кантабрыйскага масіва, у якім спалучаюцца высокія і сярэднія горы са стромкімі схіламі і даліны рэк.

* 

### Гідраграфія

Найбольш важныя рэкі муніцыпалітэта — Села і Понга, якая з'яўляецца адным з асноўных прытокаў Селы.

Святы
-----

### Эль Гірыя

Гэтае свята вядома як адно з найстарэйшых святкаванняў у Астурыі. Яно адбываецца ў Новы год у сталіцы муніцыпалітэта, горадзе Сан-Хуан-дэ-Беленё. У суправаджэнні мужчын на конях, Эль-Гірыя — міфалагічны мужчына ў масцы, напалову трасгу (дамавік у міфалогіі поўначы Іспаніі), напалову карнавальны персанаж — на працягу ўсяго дня намагаецца абдымаць і цалаваць дзяўчат, якіх сустракае на сваім шляху, а таксама кідае попел і збівае любога, хто спрабуе гэта прадухіліць. Яго ролю звычайна выконвае мясцовы хлопец, асоба якога застаецца невядомай.

Зноскі
------

1. ↑  Instituto Nacional de Estadística.
2. ↑
**Тэнерыйская культура** (фр.: Culture ténéréenne) — археалагічная культура эпохі неаліту на паўднёвым захадзе Сахары. Ахоплівала перыяд 5 — сярэдзіны 3 тысячагоддзяў да н. э. Была адкрыта і ўпершыню апісана французскімі археолагамі ў 1934 г. 

Носьбіты Тэнерыйскай культуры пасяліліся ў вільготны перыяд, які ахаўпіў Сахару каля 7 тысяч гадоў таму, на месцы, дзе калісьці жылі прадстаўнікі Кіфійскай культуры. У адрозненні ад апошніх яны мелі адносна невысокі рост. Упрыгожванні, знойдзеныя ў магільнях, вымушаюць лічыць, што іх продкі маглі мігрыраваць з даліны Ніла. Асноўнымі заняткамі былі паляванне і збіральніцтва, выраб керамікі. 

Знікненне культуры тлумачыцца новым перыядам засухі.

Літаратура
----------

* *Gearon, E.* The Sahara: A Cultural History. — Oxford, New York: Oxford University Press, 2011. — ISBN 978-0-19-986196-5.

Спасылкі
--------

* THE GOBERO STORY
* Desert Cultural Heritage
Івянецка-Налібоцкая партызанская зона ўлетку 1943 года
**Івянецка-Налібоцкая партызанская зона** — партызанская зона, утвораная ў час Вялікай Айчыннай вайны на тэрыторыі Івянецкага і часткі сумежных з ім Валожынскага, Дзяржынскага, Заслаўскага, Мінскага, Мірскага, Радашковіцкага і Стаўбцоўскага раёнаў, якія кантралявалі партызаны. Цэнтрам зоны была Налібоцкая пушча, адкуль вясной і летам 1942 года пачалася ліквідацыя нямецкіх гарнізонаў у вёсках Волма і Налібакі (Налібоцкія баі (1942, 1943)). Да восені 1943 года тэрыторыя зоны складала 2,5 тыс. км², яе ўтрымлівала 9 000 партызан з пяці партызанскіх брыгад, тры асобныя атрады Івянецкага партызанскага злучэння і частка сіл Стаўбцоўскага партызанскага злучэння.

На тэрыторыі зоны базіраваліся падпольныя: Баранавіцкі абком КП(б)Б, Івянецкія міжрайпартцэнтр і міжрайцэнтр ЛКСМБ, Валожынскі, Івянецкі, Мінскі, Стаўбцоўскі падпольныя райкомы, Баранавіцкае партызанскае злучэнне, выдаваліся падпольныя газеты.

У 1943 — 1944 гадах немцы спрабавалі ліквідаваць партызанскую зону (карныя аперацыі «Sumffieber», «Hamburg», «Herman»). Партызаны ўтрымлівалі зону да падыходу Чырвонай Арміі ў ліпені 1944 года.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (галоўны рэд.) і інш.. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя /. — 527 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.:І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
Пончык кольцападобнай формы (пышка) у глазуры.
**Пончык** — круглы, смажаны ў тлушчы або алеі піражок.

Пончыкі папулярныя ў многіх краінах, гатуюць іх рознай формы як салодкую закускі, прадаюць у пякарнях, супермаркетах, прадуктовых крамах. Звычайна гатуюць з мучнога цеста і смажаць у фрыцюры, звычайна яны кольцападобной формы або шарападобныя. Таксама гатуюць пончыкі з іншых відаў вадкага цеста. Амаль усе пончыкі з начынкай -- варэннем, лікёрам, пудынгам, сырам, узбітымі вяршкамі, дзеля забывы пончыкі начыняюць мігдалём або іншым арэхам. Для розных відаў пончыкаў выкарыстоўваюць араматызатары і глазуры, напрыклад цукровыя, шакаладныя або кляновыя.

Ужо ў XVIII ст. акрэсліўся стандарт «дасканалага» пончыка, ён павінен быць мяккі і полы ўнутры, што было прыкметай добрай кансістэнцыі цеста, асноўныя кампаненты якога — мука, дрожджы, малако і яйкі (часта толькі жаўткі).

Стандартны пончык важыць каля 50 грамаў і змяшчае прыкладна 225 калорый.

Зноскі
------

1. ↑  Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы: Больш за 65000 слоў / Пад рэд. М. Р. Судніка, М. Н. Крыўко; Афармланне А. М. Хількевіча. — 3-е выд. — Мн.: БелЭн, 2002. — 784 с. ISBN 985-11-0234-2
2. 1 2  *Алесь Белы.*Традыцыі народнага хрысціянства: стравы на Запусты

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пончык
* Рэцэпты пончыкаў
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Іга.
Вобласць Іга (*вылучана чырвоным*)
**Іга** (яп.: 伊賀国 *Іга-но-куні*) — гістарычная вобласць Японіі ў рэгіёне Кінкі на востраве Хонсю. Адпавядае заходняй частцы прэфектуры Міэ.

Правінцыя Іга была створана ў 680 годзе ў выніку падзелу правінцыі Ісэ. Яе адміністрацыйны цэнтр знаходзіўся ў сучасным мястэчку Саканасімакуні, частцы сучаснага горада Іга.

Большую частку правінцыі Іга займалі горы. Транспартная інфраструктура была не развіта. Складаны рэльеф і адсутнасць дарог ператваралі правінцыю ў цяжкадаступную мясцовасць. Менавіта ў гэтай «натуральнай крэпасці», у XII стагоддзі, узнікла адна з ячэек ніндзя — японскіх прафесійных шпіёнаў і наёмных забойцаў. Да сярэдзіны XVII стагоддзя правінцыяй Іга, фактычна, кіравалі яе знатныя роды, нягледзячы на тое, што са сталіцы фармальна прызначалі губернатараў.

У другой палове XVI стагоддзя, у выніку канфлікту мясцовых ніндзя з Одай Набунагай, амаль уся Іга была спустошана, а шпіёнскія арганізацыі разгромлены. Частцы ацалелых атрымалася выжыць толькі дзякуючы найму да Такугавы Іэясу, які ў 1603 годзе стаў сёгунам Японіі.

На працягу перыяду Эда землі Іга былі пад кантролем роду Тадо. У правінцыі былі праведзены кардынальныя рэформы — была створана транспартная сетка, адбудаваны асноўныя гарады і сёлы, падняты цалінныя землі. Дзеля бяспекі ацалелыя арганізацыі ніндзя былі распушчаны, а іх членаў прынялі ў мясцовую паліцыю.

Правінцыя Іга была месцам нараджэння Мацуа Басё (1644—1694), вядомага японскага паэта хайку.

У 1876 годзе ў выніку адміністрацыйнай рэформы, тэрыторыя правінцыі Іга была ўключана ў склад прэфектуры Міэ.

| ⛭Гістарычныя правінцыі Японіі |
| --- |
| Кінай | Ідзумі · Каваты · Сэтцу · Ямасіра · Ямата |  |
| Такайдо | Ава (Канто) · Ідзу · Іга · Ісэ · Кадзуса · Каі · Сіма · Мікава · Мусасі · Авары · Сагамі · Сімоса · Суруга · Татомі · Хітаці |
| Тасанда | Дэва · Кадзукэ · Міна · Муцу · Омі · Сімоцукэ · Сінана · Хіда |
| Хакурыкуда | Вакаса · Кага · Нота · Сада · Этыго · Этыдзэн · Эцю |
| Сан'інда | Івамі · Ідзума · Інаба · Акі · Тадзіма · Тамба · Танга · Хокі |
| Сан'ёда | Акі · Бідзэн · Бінга · Біцю · Мімасака · Нагата · Суо · Харыма |
| Нанкайда | Ава (Сікоку) · Авадзі · Іё · Кіі · Санукі · Тоса |
| Сайкайда | Будзэн · Бунго · Ікі · Осумі · Сацума · Тыкуго · Тыкудзэн · Хіго · Хідзэн · Хюга · Цусіма |
| Хакайда | Ібуры · Ісікары · Кітамі · Кусіра · Немура · Осіма · Сірыбэсі · Тысіма · Токаты · Тэсіё · Хідака |
**Рэйва** (яп.: 令和) — цяперашняя эра японскага летазлічэння, 248-я па ліку пачынаючы з эры Тайка. Эра Рэйва пачалася ў Японіі ў дзень, калі новы імператар Японіі — Нарухіта — узышоў на трон 1 мая 2019 года ў якасці 126-га імператара, змяніўшы свайго бацьку — імператара Акіхіта, які 30 красавіка 2019 года адрокся ад Хрызантэмавага трона. Такім чынам з 1 студзеня па 30 красавіка 2019 года працягвалася летазлічэнне Хэйсэй, а 1 мая — пачалося летазлічэнне Рэйва.

Галоўны сакратар Кабінета міністраў Ёсіхідэ Суга абвяшчае назву новай эры Рэйва (1 красавіка 2019)

Зноскі
------

1. ↑  新元号は「令和」官房長官が公表 **(нявызн.)** (2019-4-1). Праверана 2019-4-4.
2. ↑  元号を改める政令（平成三十一年政令第百四十三号）・元号の読み方に関する内閣告示（平成三十一年内閣告示第一号） **(нявызн.)** (PDF). *インターネット版官報（特別号外）*.  国立印刷局 (1 красавіка 2019). Архівавана з першакрыніцы 2019-4-1. Праверана 2019-4-5.
3. ↑  新元号「令和」=出典は「万葉集」、国書で初-5月1日改元：時事ドットコム (яп.). *時事ドットコム*. Архівавана з першакрыніцы 2019-4-1. Праверана 5 красавіка 2019.
**Вольга Аляксееўна Пучкова** (27 верасня 1987, Мінск, БССР) — расійская тэнісістка. Будучы юніёркай, выступала за Беларусь і часам лічылася беларускай як прафесіянал.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 27 верасня 1987 года ў Мінску. Дзяцінства правяла ў Мінску, дзе з 8 год пачала займацца тэнісам. Да тэніса займалася фігурным катаннем і баскетболам. У 1990-я гады сям’я Пучковых пераехала з Беларусі ў ЗША. У прафесійным тэнісе Вольга з лютага 2002 года, на пачатковым этапе спартыўнай кар’еры выступала за Беларусь.

Пучкова здзейсніла прарыў у лік 50 найлепшых тэнісістак свету ў канцы 2006 года, калі двойчы дайшла да фіналаў (Калькута (III), Квебек (III)), адзін раз да паўфіналу (Ташкент (IV)) і двойчы да чвэрцьфіналу (Балі (III), Гуанчжоў (III)). Падчас гэтых турніраў Вольга выбіла з барацьбы значна больш знакамітых саперніц — Ану Іванавіч, Алену Янкавіч, Саню Мірза. Злым геніем Вольгі стала ў той час францужанка Марыён Барталі, якая двойчы выбівала яе з барацьбы.

У 2011 годзе выйграла ў Мінску міжнародны прафесійны жаночы турнір з прызавым фондам 25 000 долараў.

Зноскі
------

1. ↑  WTA website<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q14580067'></a>
2. ↑  Забытая Россией Ольга Пучкова
3. ↑  Россиянка Ольга Пучкова стала победительницей турнира в Минске

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вольга Аляксееўна Пучкова
* Профіль на сайце WTA Tour (англ.)
* Профіль на сайце ITF (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | ITF · ITF |
**Уцечка дызельнага паліва** — экалагічная катастрофа, надзвычайная сітуацыя, якая здарылася 29 мая 2020 г. пры разгерметызацыі бака з дызельным палівам на ЦЭЦ-3 у горадзе Нарыльску (Расійская Федэрацыя). Гэта адна з найбуйнейшых уцечак нафтапрадуктаў у гісторыі Расіі, якая стварыла пагрозу для экасістэмы Паўночнага Ледавітага акіяна.

У выніку ўцечкі больш за 21 тыс. тон дызельнага паліва разліліся далёка за межы прамзоны, з іх па папярэдняй ацэнцы 6 тыс. тон патрапілі ў грунт, і 15 тыс. тон у рэкі, якія ўпадаюць у буйное возера Пясіна (плошчай 735 км² — 3-е па плошчы ў Краснаярскім краі і 16-е ў Расіі), з якога выцякае рака Пясіна, што ўпадае ў Карскае мора.

Па выніках пракурорскіх праверак па высвятленні прычын надзвычайнага здарэння, распрацоўцы мерапрыемстваў па ліквідацыі яго наступстваў і ацэнцы шкоды, распачатыя тры крымінальныя справы: па арт. 250 КК РФ (забруджванне вод), па арт. 246 КК РФ (парушэнне правілаў аховы навакольнага асяроддзя пры вытворчасці работ), на падставе ч. 1 арт. 254 КК РФ (псаванне зямлі).

Па ацэнцы былога намесніка кіраўніка Распрыроднадгляда Алега Мітвол, шкоду ад разліву дызельнага паліва ў Нарыльску можа дасягнуць 100 млрд рублёў, а на работы па аднаўленні прыроднага асяроддзя спатрэбіцца ў лепшым выпадку ад 5 да 10 гадоў. Па ацэнцы Greenpeace, разліў паліва ў Нарыльску па маштабе шкоды для навакольнага асяроддзя з’яўляецца самай буйной катастрофай у запалярнай Арктыцы.

Наступныя два гады пацярпелая ад разліву паліва расліннасць на берагах рэк пад Нарыльскам пачала аднаўляцца.

Заўвагі
-------

1. ↑  Russia Declares Emergency After Arctic Oil Spill
2. ↑  ТАСС Росприроднадзор: ПДК вредных веществ в воде в Норильске превышена в десятки тысяч раз
3. ↑  ЧС с разливом дизеля в Норильске. Что важно знать
4. ↑  Росгвардия отправила в Норильск беспилотники
5. ↑  Генеральная прокуратура РФ 03.06.2020 г. По поручению Президента Российской Федерации Генпрокуратура России держит под особым контролем ситуацию с разливом нефтепродуктов в Норильске Архівавана 9 чэрвеня 2020.
6. ↑  Znak.com 03.06.2020 г. «В Арктической зоне такой аварии не было никогда» Архівавана 4 чэрвеня 2020.
7. ↑  Greenpeace 02.06.2020 г До и после: авария на Таймыре в космоснимках Архівавана 8 чэрвеня 2020.
8. ↑  nauka.tass.ru
**Мікола Дварэцкі** (6 верасня 1903, мяст. Іказнь Дзісенскага пав. Віленскай губ. (цяпер Браслаўскі раён Віцебскай вобл.) — 15 жніўня 1988, Лембарк, Польшча; Псеўданім: *Мікола Базылюк*) — беларускі рэлігійны дзеяч, паэт, публіцыст.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся ў праваслаўнай сям’і Васіля і Мар’яны Дварэцкіх. Быў наймалодшым з дзевяці дзяцей браслаўскага рыбака.

Пасля 1-й сусветнай вайны сям’я Міколы Дварэцкага вярнулася з бежанства ў Беларусь. Вучыўся ў 7-гадовай школе ў Вільні. Пасля заканчэння школы працаваў краўцом, потым рыбаком на Віленскіх і Аўгустоўскіх азёрах. Прымаў удзел у заходнебеларускім грамадска-палітычным, культурным і рэлігійным жыцці. Дзеяч Беларускай хрысціянскай дэмакратыі; 25.11.1928 на з’ездзе БХД быў абраны членам яе ЦК, на пачатку 1930-х адзін з ініцыятараў утварэння праваслаўнай фракцыі БХД. Актыўна супрацоўнічаў з Беларускім інстытутам гаспадаркі і культуры. Друкаваўся ў заходне-беларускіх, пераважна хадэцкіх, перыядычных выданнях (з 1921) пад псеўданімам **Мікола Базылюк**. Арыштаваны польскімі ўладамі ў 1928. У 1920—1930-я друкаваўся ў беларускай прэсе як паэт і празаік. У 1939—1941 настаўнік у Мёрах. У 1942 адпраўлены немцамі на прымусовыя работы ва Усходнюю Прусію. З 2-й пал. 1940-х жыў у Лашцы на польскім Памор’і. Некаторы час працаваў на чыгунцы ў Гданьскай павятовай дарожнай управе ў мясцовасці Штутава. Апошнія гады жыцця правёў у Лембарку непадалёку ад Гданьска.

Зноскі
------

1. ↑  Маракоў…
2. ↑  nashaniva.by

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
* Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны / Уклад. Ю. Гарбінскі; Мінск-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3|Ніва (Беласток). 1999. № 36
* Biełaruskaja Krynica (Вільня). 1928. № 54
* Garbiński J. Turonek J. Białoruski ruch chrześcijański XX wieku.

Спасылкі
--------

* Таямніца Дварэцкага — nashaniva.by
**«Брэнд года»** — прафесійны конкурс у сферы беларускага маркетынгу і брэндынгу. Конкурс праводзіцца ў 4 намінацыях і дае магчымасць кампаніям умацаваць свае пазіцыі на рынку і павысіць лаяльнасць кліентаў і партнёраў.

У Рэспубліцы Беларусь з’яўляецца агульнанацыянальным праектам, які штогод вызначае і надалей папулярызуе найбольш якасныя і вядомыя тавары і паслугі на беларускім рынку. Пачатак дзейнасці — 2002 год. Фестываль-конкурс «Выбар года» ахоплівае практычна ўсе прадстаўленыя на рынку гандлёвыя маркі.

Методыка вызначэння пераможцаў
------------------------------

* 30 % — айчынныя і замежныя навукоўцы-эксперты-практыкі;
* 30 % — кіраўнікі беларускіх паспяховых марак;
* 40 % — прадстаўнікі вядучых рэкламных агенцтваў, крэатыўных студый Беларусі.

Узнагароды і балы
-----------------

* Залаты медаль 100-85 %

* Сярэбраны медаль 84-70 %

* Бронзавы медаль 69-55 %.

Удзельнікі, якія набралі менш за 55 %, атрымліваюць дыплом фіналіста без права выкарыстання знакаў пераможцы. Колькасць узнагарод адной катэгорыі не абмяжоўваецца (гэта значыць у адной катэгорыі можа быць прысуджана больш за адзін залаты, сярэбраны, ці бронзавы медалі; таксама дапускаецца прысуджэнне двух званняў «брэнд-лідар» у адной катэгорыі Спажывецкай намінацыі).

* Залатая ўзнагародаЗалатая ўзнагарода
* Сярэбраная ўзнагародаСярэбраная ўзнагарода
* Бронзавая ўзнагародаБронзавая ўзнагарода
**Рэйналду Азамбужа** (нар. 13 мая 1963) — бразільскі палітык, губернатар Мату-Гросу-ду-Сул у 2015—2022 гадах.

На выбарах у Мату-Грос-ду-Сул у 2014 годзе балатаваўся на пасаду губернатара. Азамбужа заняў другое месца ў першым туры і перамог на выбарах у другім туры супраць кандыдата Дэлсідыу Амарала.

Рэйналду Азамбужа нарадзіўся ў Кампу-Гранды ў сям’і Зулміры Азамбужы Сілвы і Раберту ды Алівейры Сілвы. Пачаў вывучаць дзелавое адміністраванне ў Каталіцкім універсітэце Дон-Боску ў сваім родным горадзе, але кінуў вучобу ў тым жа годзе, у 1982 годзе па смерці бацькі быў вымушаны ўзяць на сябе сямейны фермерскі бізнес. Ён пераехаў у Маракажу, унутраную частку штата, пасля таго, як споўнілася 18 гадоў, і ажаніўся з Фатымай Сілва праз год пасля смерці бацькі. У Рэйналду трое дзяцей: Т’ягу, Рафаэл і Радрыгу.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑   Праверана 24 студзеня 2020.
4. ↑  Reinaldo Azambuja é eleito governador de Mato Grosso do Sul **(нявызн.)**.  G1 (26 кастрычніка 2014).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Экспро́мт (літаратура)** — невялікі верш, складзены хутка, без доўгага папярэдняга абдумвання. З'яўляецца разнавіднасцю імправізацыі, пры якой вершы ўзнікаюць у часе іх выканання. Вершы-экспромты ёсць у Я. Коласа («Максіму Танку. Экспромтам»), П. Пестрака («Закончана дарога. Экспромт»), Э. Акуліна 
(«Экспромт») і інш.

Літаратура
----------

* *Вячаслаў Рагойша.* Паэтычны слоўнік / Т. А. Гарбачэўская. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.(недаступная спасылка)
* *Вячаслаў Рагойша.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4. Архівавана 6 сакавіка 2016.
**Рэйна Арэн** (эст.: Rein Aren, Reino Aren; 25 снежня 1927 — 16 мая 1990) — эстонскі акцёр. Народны артыст Эстонскай ССР (1982).

Біяграфія
---------

У маладосці гуляў у хакей з шайбай, выступаў за «Дынама» (Тарту) у першынстве Эстонскай ССР і за «Дынама» (Талін) у першым чэмпіянаце СССР (1946/47).

У першыя пасляваенныя гады быў акцёрам тэатра «Ванемуйнэ» (Тарту). У 1951 годзе скончыў ГІТІС імя А. В. Луначарскага. У 1951—1972 і 1979—1990 гадах — акцёр Эстонскага акадэмічнага тэатра драмы імя У. Э. Кінгісепа, у 1973—1979 гадах — акцёр Рускага тэатра Эстоніі.

Пайшоў з жыцця 16 мая 1990 года. Пахаваны ў Таліне на Лясных могілках.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX1606431 · GND: 1101619236 · VIAF: 87341305 |
**Мэрылендскі ўніверсітэт у Балтымары** (англ.: University of Maryland, Baltimore) — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Балтымар у Мэрылендзе, ЗША.

Гісторыя
--------

Мэрылендскі ўніверсітэт у Балтымары быў заснаваны ў 1807 годзе як Мэрылендскі дзяржаўны медыцынскі каледж. У 1812 годзе ён быў перааформлены ў Мэрылендскі ўніверсітэт і атрымаў паўнамоцтвы ствараць дадатковыя факультэты права, багаслоўя, мастацтваў і навук. Юрыдычны факультэт быў заснаваны ў 1816 годзе, але працаваў з перапынкамі да 1868 года. Факультэт мастацтваў і навук таксама працаваў з перапынкамі ў пачатку ХІХ стагоддзя. З 1907 па 1920 год Каледж Сэнт-Джона ў Анапалісе дзейнічаў як факультэт мастацтваў і навук. Гэтая свабодная федэрацыя каледжаў і факультэтаў была распушчана ў 1920 годзе, калі Мэрылендскі дзяржаўны каледж (Мэрылендскі дзяржаўны сельскагаспадарчы каледж), заснаваны ў 1856 годзе, стаў часткай большага Мэрылендскага дзяржаўнага ўніверсітэта на заходнім баку цэнтра Балтымара.

Структура
---------

* Школа стаматалогіі
* Школа права
* Школа медыцыны
* Школа медсястрынства
* Школа фармацыі
* Школа сацыяльнай працы
* Школа аспірантуры

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Мэрыленд

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мэрылендскі ўніверсітэт у Балтымары
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · LinkedIn · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12427489x · GND: 80659-6 · ISNI: 0000 0001 2175 4264 · LCCN: no2002100714 · Microsoft: 126744593 · NKC: ko2011626323, ko2011626321 · NLA: 41788873 · SUDOC: 033562407 · VIAF: 144143136 |

 |
**Эпіта́фія** (грэч. ері — на і taphos — магіла) — адзін з вершаваных жанраў. У антычнай лірыцы — верш-надпіс 
на магільным помніку. У такім значэнні эпітафія зрэдку ўжываецца і сёння. Аднак яшчэ ў старажытнасці гэтым тэрмінам сталі называць 
любы невялікі верш, напісаны ў форме надмагільнага надпісу, так званы фіктыўны надмагільны надпіс. З часам эпітафія набыла выразнае сатырычнае гучанне, стала зброяй ідэйнай, палітычнай барацьбы. Такія функцыі яна атрымала, напрыклад, у творчасці выдатнага шатландскага паэта XVIII ст. Р. Бёрнса. 
З беларускіх пісьменнікаў упершыню да эпітафіі звярнуўся С. Полацкі. Пасля яго доўгі час гэтым жанрам ніхто не карыстаўся, і толькі на пачатку XX ст. ён адрадзіўся ў творчасці Я. Купалы («Мая эпітафія», 1906). У сучаснай беларускай паэзіі эпітафія з'яўляецца найперш відам сатырычнай паэзіі (асобныя эпітафіі М. Танка і В. Віткі).

Літаратура
----------

* *Вячаслаў Рагойша.* Паэтычны слоўнік / Т. А. Гарбачэўская. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.(недаступная спасылка)
* *Вячаслаў Рагойша.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4. Архівавана 6 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эпітафія
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Янушкевіч.
**Людвіг Іванавіч Янушкевіч** (30 чэрвеня (12 ліпеня) 1835 — ліпень 1872) — расійскі врач-афтальмолаг і хірург, доктар медыцыны.

Біяграфія
---------

Людвіг Іванавіч Янушкевіч нарадзіўся 30 чэрвеня (12 ліпеня) 1835 года ў Вільні. Сярэднюю адукацыю атрымаў у Свіслацкай гімназіі, пасля заканчэння якой паступіў у Санкт-Пецярбургскую медыка-хірургічную акадэмію. У 1856—1858 гг. за свой кошт праходзіў практыку ў клініках Берліна, Вены, Прагі, Парыжа і Лондана. У 1858—1859 гадах займаў месца лекара ў Санкт-Пецярбургскай бальніцы для чорнарабочых. У 1861 годзе абараніў дысертацыю «Аб балючых працэсах у сасудзістай абалонцы вока наогул» і быў удастоены ступені доктара медыцыны, затым да канца жыцця складаўся ардынатарам Максімільянаўскай лякарні  (руск.) (бел.. У 1863—1864 гадах на час выязджаў у Польшчу для аказання дапамогі параненым падчас паўстання. Стаў вядомы ў Пецярбурзе як дасведчаны вочны хірург.

У ліпені 1872 патануў у Заходнім Бугу каля Брэста.

Бібліяграфія
------------

* «О болезненных процессах в сосудистой оболочке глаза вообще» (диссертация, СПб. 1867);
* «О ранах вообще» (ib. 1863 и «Памионтник товажиства лекарскиего Варшавскиего», 1864);
* «Mittheilungen aus d. Gebiete der Galwanochirurgie» («St.-Petersburger Medicinische Zeitschrift», 1869 и 1870);
* «Mittheilungen über die Operation einer Schenkelhernie» (ib. 1869)

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Змеев Л. Ф.* Русские врачи-писатели. — СПб. 1886—1889. — Т. 2. — С. 178—179. Архівавана 4 сакавіка 2016.
* *S.L.Kośmiński, L. Kośmińska, J.E.Peszke.* Słownik lekarzów polskich: obejmujący oprócz krótkich życiorysów lekarzy polaków oraz cudzoziemców w Polsce osiadłych, dokładną bibliografią lekarską polską od czasów najdawniejszych aż do 1885 r (польск.). — Wydawn. Artystyczne i Filmowe, 1977. — С. 193—194.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
**Казлоўшчынскі парк** — помнік садова-паркавага мастацтва 2-й паловы 19 стагоддзя. Закладзены ў в. Казлоўшчына Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці.

Плошча 15 га. Займае раўнінны прамавугольны ўчастак. Цэнтр кампазіцыі — сядзібны дом (разбураны ў 1914). Перад галоўным фасадам быў парадны двор з манументам y цэнтры (захаваўся пастамент) і гаспадарчымі пабудовамі па баках.

Садова-паркавая тэрыторыя падзелена на 2 амаль роўныя часткі, злучаныя алеяй па восі сіметрыі кампазіцыі. Паўночная частка абмежавана з трох бакоў алеямі граба звычайнага і падзелена рэгулярнай сеткай дарожак на 8 прамавугольных участкаў з пасадкамі пладовых дрэў. Паўднёвая частка пад пладовым садам і ахоўнымі пасадкамі. У парку пераважна мясцовыя пароды дрэў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 7. — 608 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0130-3, С. 433—434.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Казлоў.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аляксей Казлоў.

**Аляксей Васільевіч Казлоў** (1913—1976) — капітан Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Аляксей Казлоў нарадзіўся 25 лютага 1913 года ў Лоеве (цяпер у Гомельскай вобласці). Скончыў чыгуначны тэхнікум. У 1932—1935 гадах праходзіў службу ў Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі. У 1934 годзе Казлоў скончыў Севастопальскую ваенную авіяцыйную школу лётчыкаў і летнабаў. Удзельнік савецка-фінляндскай вайны (1939—1940), зрабіў 57 баявых вылетаў. Звольніўшыся ў запас, ён працаваў будаўніком. З чэрвеня 1941 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

Да снежня 1943 года старшы лейтэнант Аляксей Казлоў быў штурманам звяна 118-й асобнай дальняразведвальнай авіяцыйнай эскадрыллі 7-й паветранай арміі Карэльскага фронту. Да таго часу ён здзейсніў 127 баявых вылетаў на паветраную разведку войскаў і важных аб'ектаў праціўніка.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 4 лютага 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» старэйшы лейтэнант Аляксей Казлоў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» за нумарам 3130.

3 сакавіка 1944 года самалёт Казлова трапіў у аварыю, і лётчык атрымаў цяжкія траўмы. У красавіку 1944 года ў званні капітана Казлоў выйшаў у адстаўку па раненню. Пражываў у пасёлку Лоеў Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР. Працаваў інструктарам авіяцыйнага вучылішча, з 1947 года — загадчык арганізаванай ім дзіцячай бібліятэкі. Памёр 16 чэрвеня 1976 года.

Быў таксама узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны 2-й ступені і Чырвонай Зоркі, шэрагам медалёў.

Яго імянем названа вуліца ў Лоеве.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Казлоў Аляксей Васілевіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі У 6 т. Т 4. Кадэты — Ляшчэня / Беларус энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; маст. Э. Э. Жакевіч. Мн.: БелЭн, 1997. — 432 с. ISBN 985-11-0041-2
2. ↑  Згодна з іншымі дадзенымі - у Екацярынаславе
3. 1 2 3 4 5  Аляксей Васілевіч Казлоў на сайце «Героі краіны»
4. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза офицерскому составу военно-воздушных сил Красной Армии» от 4 февраля 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 17 февраля (№ 10 (270)). — С. 1

Літаратура
----------

* Козлов Алексей Васильевич // Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Навечно в сердце народном / редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — 3-е изд. доп, и испр. — Мн.: Белорусская советская энциклопедия, 1984. — С 240—241. — 607 с.
* Козлов А. В. //Твои герои, Карелия. — Петрозаводск, 2005. — С. 127.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Званне Горад-Герой** — вышэйшая ступень адзнакі, якой былі ўганараваныя 12 гарадоў Савецкага Саюза пасля Вялікай Айчыннай вайны 1941—1945 гг. Акрамя таго Брэсцкай крэпасці прысвоена званне **Крэпасць-Герой**. У цяперашні час, 4 з іх знаходзяцца на тэрыторыі Украіны, 2 (уключаючы крэпасць-герой) — на тэрыторыі Беларусі, астатнія — ў Расіі.

Гісторыя звання
---------------

Упершыню гарадамі-героямі былі названыя гарады Ленінград, Сталінград, Севастопаль і Адэса ў загадзе Вярхоўнага Галоўнакамандуючага 1 мая 1945 года.

Афіцыйна ў якасці дзяржаўнай узнагароды званне ўсталявана 8 мая 1965 года, калі Прэзідыум Вярхоўнага Савета СССР сваім Указам зацвердзіў Палажэнне аб вышэйшай ступені адзнакі — званні «Горад-Герой». У гэты жа дзень званне прысвоена гарадам Маскве, Ленінграду, Валгаграду, Кіеву, Адэсе і Севастопалю, а Брэсцкай крэпасці прысвоена званне «Крэпасць-герой».

Гарады-героі і крэпасць-герой
-----------------------------

1. Сцяг Расіі Масква — з 8 мая 1965
2. Сцяг Расіі Ленінград (цяпер Санкт-Пецярбург) — з 8 мая 1965
3. Сцяг Расіі Сталінград (цяпер Валгаград) — з 8 мая 1965
4. Сцяг Украіны Кіеў — з 8 мая 1965
5. Сцяг Украіны Адэса — з 8 мая 1965
6. Сцяг Украіны Севастопаль — з 8 мая 1965
7. Сцяг Беларусі Брэсцкая крэпасць (Крэпасць-Герой) — з 8 мая 1965
8. Сцяг Расіі Новарасійск — з 14 верасня 1973
9. Сцяг Украіны Керч — з 14 верасня 1973
10. Сцяг Беларусі Мінск — з 26 чэрвеня 1974
11. Сцяг Расіі Тула — з 7 снежня 1976
12. Сцяг Расіі Мурманск — з 6 мая 1985
13. Сцяг Расіі Смаленск — з 6 мая 1985

Тут паказаныя даты не прысваення звання, а ўказаў аб уручэнні медаляў «Залатая Зорка» і ордэнаў Леніна гарадам, якія атрымалі званне горада-героя раней. Ленінграду, Сталінграду, Севастопалю і Адэсе званне «Горад-Герой» было прысвоена ў 1945 г. Кіеву — у 1961 г. Ленінграду і Кіеву пры прысваенні звання ўручылі толькі ордэн Леніна, а Сталінграду, Севастопалю і Адэсе наогул не ўручаліся ордэны і медалі.

### Памятныя абеліскі і стэлы ў гарадах-героях

* Стэла «Гораду-Герою Валгаграду»Стэла «Гораду-Герою Валгаграду»
* Абеліск «Гораду-Герою Кіеву»Абеліск «Гораду-Герою Кіеву»
* Абеліск «Гораду-Герою Ленінграду»Абеліск «Гораду-Герою Ленінграду»
* Абеліск «Мінск — горад-герой»Абеліск «Мінск — горад-герой»
* Абеліск «Гораду-Герою Адэсе»Абеліск «Гораду-Герою Адэсе»
* Абеліск «Гораду-Герою Севастопалю»Абеліск «Гораду-Герою Севастопалю»

### Савецкія маркі 1965 года «Гарады-героі»

* ЛенінградЛенінград
* ВалгаградВалгаград
* АдэсаАдэса
* Брэсцкая крэпасцьБрэсцкая крэпасць
* КіеўКіеў
* МаскваМасква
* СевастопальСевастопаль

Гарады-героі ў іншых краінах
----------------------------

* У Югаславіі гарады маглі быць узнагароджаны Ордэнам Народнага героя, што аналагічна прысваенню звання «Горад-герой» у СССР[*крыніца?*].

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 1 снежня 2007.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Казловічы.

**Казло́вічы** (трансліт.: *Kazlovičy*, руск.: Козловичи) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Чарнаўчыцкага сельсавета. Размешчаны за 14 км на поўнач ад Брэста, за 9 км ад чыгуначнай станцыі Матыкалы, за 1,5 км ад аўтадарогі Жабінка — Вялікія Матыкалы, на правым беразе ракі Лясной.

У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Садрассвет» (цэнтр — в. Вістычы).

Гісторыя
--------

У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. З’яўлялася цэнтрам аднайменнага маёнтка, які быў уласнасцю Брэста. У 1876 годзе вёска ў Косіцкай воласці. У 1890 годзе вёска — цэнтр сельскагаспадарчага таварыства, якому належала 142,5 дзесяціны зямлі. У 1897 годзе працаваў хлебазапасны магазін.

У 1905 годзе вёска і маёнтак Казловічы Гарадскія ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр Казловіцкага сельсавета. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 93 вяскоўцы.

27 кастрычніка 1949 года арганізаваны калгас імя Сталіна, у які ўступілі 44 гаспадаркі са 135. Згодна з пастановай ЦК КП(б)Б і Савета Міністраў БССР ад 9 снежня 1949 года ператвораны ў саўгас «Рассвет». З 16 ліпеня 1954 года да 8 верасня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Цюхініцкага сельсавета.

Інфраструктура
--------------

* Бібліятэка
* Клуб
* Фельчарска-акушэрскі пункт
* Аддзяленне сувязі

Насельніцтва
------------

* 59 жыхароў (1820)
* 16 двароў, 104 жыхары (1876)
* 21 двор, 155 жыхароў (1897)
* 196 жыхароў (1905)
* 22 двары, 157 жыхароў (30.9.1921)
* 537 жыхароў (1959)
* 431 жыхар (1970)
* 103 гаспадаркі, 211 жыхароў (1997)
* 76 гаспадарак, 187 жыхароў (2005)

Памятныя мясціны
----------------

* Сад савецка-польскай дружбы

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)
2. ↑  Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Казловічы (Брэсцкі раён)

| ⛭**Чарнаўчыцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Чарнаўчыцы |  |
| Пасёлкі | Сасноўка |
| Аграгарадкі | Вістычы |
| Вёскі | Амяліна ·  Блювінічы ·  Вулька ·  Вялікія Сухарэвічы ·  Дружба ·  Зелянец ·  Івахнавічы ·  Казловічы ·  Малая Курніца ·  Несвіло ·  Няневічы ·  Покры ·  Сколдычы ·  Смуга ·  Холмічы ·  Чарнакі |
Моры Сосэн «Шасцістворкавая шырма з малпамі»
Распісаная залатая шырма
Пара шырмаў з тыграмі і драконам. Аўтар: Кано Санраку, XVII стагоддзе.
**Шырма** (ад ням.: Schirm «абарона») — элемент інтэр’ера, невялікая партатыўная перагародка, якая аддзяляе частку пакоя, напрыклад для пераапранання. Першыя перагародкі-шырмы з’явіліся ў Кітаі.

Выкарыстоўваюцца ў інтэр’еры спальняў, гардэробных, дзіцячых пакояў, кватэр-студый. Можа выкарыстоўвацца, каб разбіваць прастору пакоя на два не цалкам ізаляваных — напрыклад, аддзяляць кухню ад сталовай або гардэроб у складзе спальні.

У мастацтве Японіі і Кітая шырма таксама была папулярнай паверхняй для малявання.

Шырмы выкарыстоўваюцца таксама ў тэатры лялек, за імі хаваюцца акцёры-лялькаводы.

Звычайна шырма мае складальную канструкцыю і вышыню, прыкладна роўную ці крыху меншую за рост чалавека.

Існуюць і ўтылітарныя шырмы, напрыклад, *медыцынскія*, неабходныя для аснашчэння медыцынскіх устаноў. Медыцынскія шырмы выпускаюцца з рознай колькасцю секцый: ад адной да трох. Медыцынскія шырмы вырабляюцца з тканіны або з пластыку.

Зноскі
------

1. ↑  Ширма для комнаты: практичное декоративное украшение интерьера
2. ↑  О медицинских ширмах **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 17 студзеня 2010. Праверана 22 студзеня 2010.

Літаратура
----------

* Ширма // *Краткая энциклопедия домашнего хозяйства*. — М.: Государственное Научное издательство «Большая Советская энциклопедия», 1959.
* Ширма // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1961. — Т. IX. — Стб. 647—648. — 890 с.
* Николаева Н. С. Ширма — вещь и картина // Вещь в японской культуре. М.: Вост. лит. 2003, с. 169—184

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12236450h · GND: 4189080-2 · LCCN: sh85118944 · NDL: 00561150 |