**Палацава-паркавы комплекс Булгакаў** — помнік архітэктуры позняга класіцызму ў в. Жылічы (каля в. Добасна), Кіраўскі раён. Сфармаваны ў XVIII—XIX стагоддзях. Гісторыка-культурная каштоўнасць міжнароднага значэння.

Гісторыя
--------

Палац Булгакаў на малюнку Н. Орды, XIX ст.
Палац Булгакаў на малюнку Н. Орды, XIX ст.
Палацава-паркавы комплекс у другой палове XIX ст.
Рэзідэнцыя заможнага шляхціца, бабруйскага павятовага маршалка Ігната Булгака, (1798—1848) у в. Жылічы пабудавана ў 1830-я гады па яго заказе па праекце архітэктара К. Падчашынскага на беразе р. Добасны.

Палац будаваўся ў два прыёмы: спачатку быў узведзены галоўны П-падобны корпус, а ў 1864—1876 гг. да яго прыбудавалі доўгае двухпавярховае крыло з палацавай царквой і дадатковымі жылымі памяшканнямі. Такое архітэктурнае рашэнне ўтварыла напаўадкрыты ўнутраны двор. Паводле некаторых звестак, заходняя частка палаца была дабудаваная ў 1914 годзе.

Першымі работамі з 1825 года кіраваў вучань Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў Клабукоўскі.

У 1848 пасля смерці Ігната Булгака маёнтак перайшоў да яго малодшага сына Эдгара. Пры ім быў дабудаваны палац — з'явіліся два аднапавярховыя флангі з царквой, аранжарэяй і службовымі памяшканнямі. Будаўніцтвам, верагодна, кіраваў Караль Падчашынскі.

Апошні уладальнік маёнтка, пляменнік Эдгара Эмануэль Булгак, памёр у Польшчы ў міжваенны час. Пасля рэвалюцыі тут размяшчаўся дзіцячы дом, у 1930-х гадах — заатэхнічны тэхнікум. Падчас Вялікай Айчыннай вайны было разабрана паўднёвае крыло пабудовы, у якім знаходзілася аранжарэя. Палац ператварылі ў шпіталь, а ў парку хавалі памерлых салдат.

Пасля Вялікай Айчыннай вайны ў палацы знаходзілася Бабруйская трохгадовая агранамічная школа. Пасля таго, як для яе быў пабудаваны новы будынак, палац пачаў прыходзіць у запусценне. На першым паверсе засталася бухгалтэрыя з аддзелам кадраў. У 1973 годзе архітэктар Я. Курто распрацаваў праект рэстаўрацыі, які ў далейшым быў рэалізаваны. Зараз тут размешчаныя краязнаўчы музей і музычная школа, арганізаваныя ў 1996 годзе.

Да нашага часу захаваліся палац, флігель, свіран і іншыя гаспадарчыя пабудовы, парк. Гаспадарчыя пабудовы часткова выкарыстоўваліся ў адпаведных мэтах, астатнія разбураліся.

Рэстаўрацыя комплексу была распачата ў 2009 годзе, планавалася завяршыць яе да 2015 года. У палацы мусяць размесціцца музейная экспазіцыя, міні-гасцініца і сельская бібліятэка.

Паводле пастановы Савета Міністраў ад 3 чэрвеня 2016 года №437 Палацава-паркавы комплекс быў уключаны ў лік 27 аб'ектаў, капітальныя выдаткі на захаванне якіх могуць фінансавацца з рэспубліканскага бюджэту.

Архітэктура
-----------

Унутраны двор палаца ў час рэканструкцыі
Унутраны двор палаца ў час рэканструкцыі
Рэзідэнцыя ўяўляла сабой даволі вялікі добра спланаваны палацава-паркавы ансамбль. Акрамя палаца з паркам, у яго склад уваходзілі вялікія пладовыя сады, агароды, вадаёмы, дзе вялася рыбная гаспадарка. Быў вялікі гаспадарчы двор, вадзяны млын, вінакурня, крухмальны і цукровы заводы.

### Палац

Галоўны фасад палаца ў пач. XX ст.
Палац — у плане прамавугольнік з калонным порцікам на галоўным фасадзе і прамавугольным рызалітам на паркавым фасадзе. Галоўны корпус вылучаны ў цэнтры шасцікалонным порцікам карынфскага ордара з франтонам, дэкараваным ляпным гербам, і бельведэрам над лесвічнай клеткай. Тарцы галоўнага корпуса аформлены ідэнтычнымі чатырохкалоннымі порцікамі. Па перыметры будынка праходзіць развіты карніз з фрызам, упрыгожаным ляпнымі гірляндамі і разеткамі.

Галоўны фасад бакавога корпуса прарэзаны арачнымі аконнымі праёмамі і ўпрыгожаны каланадай. Цэнтр вылучаны двухпавярховым аб'ёмам дамавой капліцы. Планіроўка змешаная, калідорна-анфіладная.

#### Інтэр’ер

Столь
Пазалочаныя капітэлі і барэльефы з антычнымі сцэнамі
Інтэр’ер залы палаца ў пач. XX ст.
Распрацоўку унутраных памяшканняў прыпісваюць таксама Клабукоўскаму. Унутранае аздабленне насычана ляпнінай, дробнай скульптурнай пластыкай, роспісамі, пазалотай, люстэркамі, дэкаратыўнай абіўкай. У дэкоры выкарыстаны ампірныя элементы: буйныя фрызы, панэлі з барэльефнымі антычнымі сцэнамі. Кожны са 100 пакояў дэкарыраваны індывідуальна. На другім паверсе паўднёвага крыла галоўнага корпуса вылучаецца прамавугольная ў плане парадная зала, расчлянёная калонамі на 3 часткі. Зала дэкарыравана шырокім шматфігурным барэльефным фрызам з сюжэтамі на тэмы палявання, бою, ахвярапрынашэння. Калоны і пілястры маюць пазалочаныя капітэлі. Асноўны пластычны эфект стварае кесаніраваная столь з багата арнаментаванай ляпнінай. Падлога паркетная, печкі абліцаваны кафляй.

Тадэвуш Раствароўскі па заказе гаспадароў сядзібы аздобіў плафоны залаў палаца сцэнамі з антычнымі міфалагічнымі сюжэтамі.

### Парк

Фрагмент парку
Палац з'яўляецца цэнтрам кампазіцыі ансамбля, замкнутага ў выцягнуты з усходу на захад прамавугольнік алеямі рэгулярнага парку. Плошча парку 18 га, а ўсяго комплексу з вадаёмамі, пладовымі садамі, падсобнымі збудаваннямі — каля 100 га. Раўнінную частку парку перасякае р. Добасна з маляўнічымі сажалкамі і астравамі. Захаваліся руіны павільёна-купальні, альтанак, мосцікаў. Перад галоўным фасадам палаца парк мае рэгулярны характар і партэрнае азеляненне, астатняя частка — пейзажны характар, створаны ў 1830-я гады, з разнастайнасцю насаджэнняў, у тым ліку экзотаў (напрыклад, хвоя веймутава (*Pinus strobus*), *Acer saccharinum*, *Juglans cinerea*, *Tilia ×europaea* і іншыя).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь: [Даведнік] / склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-6828-35-8.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  *Лазука Б.А.* Беларуская архітэктура XIX - пачатку XX стагоддзя // Гісторыя сусветнага мастацтва. Рускае і беларускае мастацтва XIX - пачатку XX стагоддзя. — Беларусь, 2011. — С. 349-350. — 430 с. — ISBN 978-985-01-0880-7.
3. 1 2 3 4 5 6  Палацава-паркавы комплекс Булгакаў (Жылічы) на сайце Radzima.org
4. 1 2 3  Палацавая і сядзібна-паркавая архітэктура. Дваранскае памесце Жылічы **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 8 снежня 2015. Праверана 7 студзеня 2013.
5. ↑  Дворец Булгака Архівавана 23 сакавіка 2008.
6. ↑  Мастацтва (архітэктура, жывапіс, скульптура, графіка) ў Кіраўскім раёне **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 8 снежня 2015. Праверана 7 студзеня 2013.
7. ↑  Первая очередь реставрации Жиличского дворцово-паркового ансамбля открыта в Кировском районе
8. ↑  Постановление Совета Министров от 03.06.2016 № 437 О некоторых вопросах обеспечения сохранности историко-культурных ценностей Архівавана 24 лютага 2020.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].
* Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь: [Даведнік] / склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-6828-35-8.
* *Aftanazy, R.* Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław – Warszawa – Kraków : Zaklad im Ossolinskich, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 1. Województwa mińskie, mścisławskie, połockie, witebskie. — 352 s.
* Федорук Анатолий Тарасович. «Садово-парковое искусство Белоруссии». Минск, «Ураджай», 1989 г. 247 страниц. ISBN 5-7860-0086-9.
* Памяць: гісторыка-дакумент. хроніка Кіраўскага раёна.-Мн.: Выш. шк. 1997.-С. 108—115.

Спасылкі
--------

* "Жиличский Версаль" – інтэрнэт-праект Магілёўскай абласной бібліятэкі аб палацава-паркавым ансамблі Булгакаў.
* Палацава-паркавы комплекс Булгакаў (Жылічы) на сайце Radzima.org
* Палацава-паркавы комплекс Булгакаў (Жылічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Комплекс да рэстаўрацыі
* Комплекс у час рэстаўрацыі
* В Жиличах реконструируют дворцовый комплекс рода Булгаков Архівавана 1 лістапада 2017.  (руск.)
* Палацава-паркавы комплекс Булгакаў (Жылічы) на сайце «Архіварта»