recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Лютэранская царква** — культавае збудаванне, якое было заснавана ў Таганрогу ў 1864 годзе і праіснавала да 1923 года.

Гісторыя
--------

Лютэранскае грамадства вырашыла заснаваць у Таганрогу царкву для ўласных патрэб. У 1864 годзе для гэтага была набытая пляцоўка на куце Мікалаеўскай вуліцы і Кампенгаўзенскага завулка. Кошт пляцоўкі і будынкаў на ім склаў 4600 рублёў. У той час мясцовасць, якая атачала пляцоўку, не адрознівалася шчыльнай забудовай. У суседніх кварталах размяшчалася каля 2-3 дамоў, паблізу былі гандлёвыя рады. Сама царква была аточана зараснікамі бэзу. Будынак майстэрскай сталі выкарыстоўваць як Евангелічна-Пратэстанцкі малітоўны дом.

Пры адкрыцці царквы ў Таганрогу жылі 84 чалавекі пратэстанцкага веравызнання. З іх — 53 мужчыны і 31 жанчына. Гэта былі службоўцы пасольстваў, працаўнікі заводаў, рамеснікі і гандляры. Царкву наведвалі дырэктары многіх таганрогскіх прадпрыемстваў з жонкамі і дзецьмі, у тым ліку заснавальнік броварнага завода ў Таганрогу Хрысціян Фрыдрыхавіч Біле з сям'ёй, дырэктар гарбарні Эміль Фэйт з жонкай Вольгай Тэсэн.

Былую майстэрню паступова сталі ўладкоўваць і прыстасоўваць для правядзення набажэнстваў. Працы для гэтага вяліся ўвесь час. Да 1887 года памяшканне было моцна перароблена. Змяніўся выгляд многіх дваровых будынкаў, а ўнутранае памяшканне былой сталярнай майстэрні акультурылі: фасад будынкі зараз зачыняла чыгунная рашотка з варотамі. З правага боку ад царквы месцаваўся будынак царкоўна-прыходскай школы — яго можна ўбачыць і ў XXI стагоддзі. Металічны слупок ад агароджы, выкананы ў гатычным стылі, быў таксама захаваны — яго можна ўбачыць паблізу існага будынка абутковай фабрыкі.

Многія змены з будынкам лютаранскай царквы адбыліся ў 1879 годзе, калі пастарам стаў пробст Мікалай Штраус. У гэты час мастак Шкітко напісаў і ахвяраваў для царквы абраз «Хадню па водах». Мікалай Штраус працягваў служыць у цэрквы і ў пачатку XX стагоддзя. Ён праводзіў службы не толькі для жыхароў Таганрога, але і для жыхароў найблізкіх паселішчаў — бо таганрогская Лютэранская царква была адзінай у акрузе. У 1923 годзе царква перастала існаваць.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Лютеранская церквь//Кирха Архівавана 16 сакавіка 2017.
2. 1 2 3  Церкви и храмы Старого Таганрога
3. 1 2  Лютеранская церковь//Энциклопедия Таганрога, Ростов-на-Дону. Ростиздат, 2003
**Аблога Арэнбурга** — эпізод Сялянскай вайны 1773—1775 гадоў, вайсковая аперацыя паўстанцаў на чале з Е. І. Пугачовым супраць Арэнбурга. Гарнізон крэпасці паспяхова абараняўся з 5 кастрычніка 1773 года па 23 сакавіка 1774 года і дачакаўся зняцця аблогі пасля паражэння паўстанцаў каля Тацішчавай.

У горадзе знаходзіўся гарнізон з 3700 салдат і афіцэраў пад камандаваннем губернатара І. А. Рэйнсдорпа. Аблога крэпасці пачалася 5 кастрычніка 1773 года, на сабранай неўзабаве вайсковай радзе было прынята рашэнне абараняцца за сценамі крэпасці пад прыкрыццём артылерыі. Адною з прычын такога рашэння была боязь пераходу салдат і казакоў на бок Пугачова. Праведзеная 12 кастрычніка вылазка паказала, што ваявалі абложаныя неахвотна, і маёр С. Л. Навумаў, які кіраваў вылазкай, дакладваў пра выяўленыя *«ў падначаленых сваіх нясмеласці і страху»*. Чатырохгадзінны бой скончыўся адступленнем атрада Наумава ў крэпасць, прычым атрад страціў 123 чалавекі забітымі. Е. І. Пугачоў 20 кастрычніка і 2 лістапада 1773 года з 2-тысячным войскам ажыццявіў два штурмы, разлічваючы штурмам узяць крэпасць, але пацярпеў няўдачу і прыступіў да правільнай аблогі. Неўзабаве колькасць паўстанцаў ля сцен крэпасці ўзрасла да 25 тысяч чалавек.

Пашырэнне паўстання сур'ёзна занепакоіла ўрад, і на дапамогу абложанаму гарнізону былі пасланы войскі пад камандаваннем генерал-маёра В. А. Кара. Аднак, у баі ля Юзеевай 7—9 лістапада атрад пацярпеў паражэнне і быў вымушаны адступіць. Іншая частка ўрадавых войскаў пад камандаваннем брыгадзіра А. І. Корфа, якая рухалася з Верхнеазёрнай крэпасці, прабілася ў Арэнбург і праз некалькі дзён пасля прарыву выйшла з горада і ўступіла ў разлютаваны бой з паўстанцамі. Пасля некалькіх гадзін бітвы атрад вярнуўся пад націскам мяцежнікаў.

У рамане А. Пушкіна «Капітанская дачка», дзе намалявана яркая карціна аблогі, згадана і пра тое, што зімою ў Арэнбургу пачаўся голад. У студзені Рэйнсдарпам была прадпрынята яшчэ адна спроба нападу на паўстанцаў, але яна зноў скончылася няўдала. Неўзабаве ўрад накіраваў супраць пугачоўцаў значныя сілы — некалькі кавалерыйскіх і пяхотных палкоў, якімі камандаваў генерал А. І. Бібікаў. Пасля паражэння паўстанцаў каля Тацішчавай аблога Арэнбурга была знята.

Працяглая затрымка паўстанцаў пад Арэнбургам лічыцца вялікай памылкай Пугачова, бо яна прывяла да страты стратэгічнай ініцыятывы.

> 
> …Можна лічыць за шчасце, што гэтыя шэльмы прывязаліся цэлыя два месяцы да Арэнбурга і далей куды пайшлі— Кацярына II
> 
>

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Цэнтр Сялянскай вайны 1773—1775 гадоў
2. 1 2  *Шэфаў Н. А.* Бітвы Расіі. — М.: АСТ, 2002. — (Ваенна-гістарычная бібліятэка). — ISBN 5-17-010649-1.

Літаратура
----------

* *Шефов Н. А.* Битвы России. — М.: АСТ, 2002. — (Военно-историческая библиотека). — ISBN 5-17-010649-1.

Спасылкі
--------

* Цэнтр Сялянскай вайны 1773—1775 гадоў  (руск.)
* Сялянская вайна  (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лютэранскія могілкі (значэнні).
**Лютэранскія могілкі** — могілкі ў Полацку, размешчаны па вуліцы Гагарына. Былі закладзены на захад ад праваслаўных Чырвоных могілках. З цягам часу лютэранская і праваслаўная частка злучыліся. Мелі рэгулярную планіроўкі, былі зроблены роўныя сцежкі, што падзялялі могілкі на часткі, пахаванні рабіліся ў пэўным парадку. На могілках збудавана неакласіцыстычная капліца.

Самы стары з захаваных помнікаў у гэтай частцы помнік Штэрнгросу, які памёр 3 сакавіка 1796 года з надпісам па-руску. Гэта калона з чырвонага граніту была другі раз скарастана ў якасці надмагілля Нікулінасу (1919—1951).

Найбольш значнымі надмагільнымі помнікамі ў гэтай частцы з’яўляюцца мармуровыя крыжы прадстаўнікам вядомага роду Рульковіус Вальтэру (+05.09.1895) і Луізе ў сужэнстве Лундберг (+1900), дзеткам барона Пфайліцэр-Франка Элізабеце і Міхаэлю, памерлым у 1893 г. Эвеліне Зільбердорф з Сенгераў (06.06.1914) і Вільгельму Мічэрліху (+18.11.1894). Усе помнікі маюць надпісы ў нямецкай мове.

Меліся пахаванні латышоў братоў Яніса, Вальдэмара і Карліса Баладзітсаў, спачылых на мяжы XIX—XX стст. (не захаваліся). Захаваўся толькі прыгожы абеліск Янісу Кілблаксу (+24.04.1914) з надпісам у латгальскім дыялекце латышскай мовы. З прычыны наяўнасці сярод пахаванняў праваслаўных, напрыклад, доктара Сцяпана Яфімавіча Паўлоўскага (+27.05.1904) і яго маці Дар’і Антонаўны (+18.01.1893), можна казаць пра праваслаўна-лютэранскую лучнасць.

Пасля разбурэння ў 1930-х гадах Міхайлаўскіх могілак Чырвоныя становяцца галоўнымі гарадскімі могілкамі. На могілках маецца агульнае пахаванне ваенных, параненых у ліпені-верасні 1944 г. у часе баявых дзеянняў у Літве і Латвіі і памерлых у шпіталях № 1822, 1969, 2479.

Пасля канчаткога разбурэння ў 1960-х гадах яўрэйскіх могілак, што знаходзіліся на вуліцы Леніградскай і беразе рэчкі Бяльчанкі, у паўднёвай частцы пачынаюць хаваць сваіх сваякоў полацкія яўрэі.

З цягам часу лютэранская і праваслаўная частка злучыліся, бо прагал шырынёй у 20 метраў між імі занялі пахаванні савецкага часу (1930-х — 1970-х гадоў).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Міхась Баўтовіч. Полацкія могілкі на сайце Radzima.org

Спасылкі
--------

* Лютэранскія могілкі (Полацк) на сайце Radzima.org
**Касмічная медыцына** — галіна медыцыны, мэтай якой з'яўляецца бяспека і стварэнне аптымальных умоў жыццядзейнасці чалавека на ўсіх стадыях касмічнага палёту. Вывучае ўздзеянне фактараў касмічнага палёту (касмічнае выпраменьванне, бязважкасць, паскарэнне, вібрацыя, ізаляцыя ў замкнутай прасторы інш.) на арганізм чалавека, распрацоўвае меры па змяншэнні іх шкодных уплываў, прафілактыцы і лячэнні захворванняў, метады адбору, падрыхтоўкі касманаўтаў і адаптацыі іх да зямных умоў пасля палёту. Выкарыстоўвае дасягненні фізіялогіі, псіхафізіялогіі, радыебіялогіі, гігіены, генетыкі і інш.

Гісторыя
--------

Касмічная медыцына зарадзілася ў 1950-я гады на базе авіяцыйнай медыцыны і фізіялагічных даследаванняў у касмічнай біялогіі. Развіццё касмічнай медыцыны звязана з дасягненнямі ў асваенні касмічнай прасторы: першым палётам чалавека ў космас (1961), выхадам чалавека ў адкрыты космас (1965), высадкай на паверхню Месяца (1969). У СССР працу па касмічнай медыцыне ўзначальвала Камісія па даследаванні і выкарыстанні касмічнай прасторы АН СССР і Міністэртва аховы здароўя СССР.

Міжнародныя арганізацыі ў галіне касмічнай медыцыны:

* Камітэт па даследаванні касмічнай прасторы (COSPAR),
* Акадэмія авіяцыйнай і касмічнай медыцыны,
* Камітэт біяастранаўтыкі Міжнароднай астранаўтычнай федэрацыі.

Даследаванні па касмічнай медыцыне праводзяць Расія, ЗША, Германія, Францыя і інш.

На Беларусі даследаванні ўплыву гіпергравітацыі на механізмы кампенсацыйных рэакцый вестыбулярнага апарату і біяхімічныя зрухі ад малых доз радыяцыі праводзіліся ў Інстытутце фізіялогіі НАН Беларусі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
**Аблога Быхава, 1660—1661** — праводзілася казакамі і войскамі Рэчы Паспалітай у час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667.

У снежні 1659 года Быхаў занялі рускія войскі. Ваявода Фёдар Абярнібесаў 26.10.1660 паведамляў пра цяжкае становішча рускага войска, якое асаджалі казакі палкоўніка Дзяніса Мурашкі і гетмана С. Чарнецкага, што стаялі лагерам у Балкулабарскім манастыры. Паводле інфармацыі палкоўніка Гохварта, якая адносіцца да канца 1661, яго салдаты «*голод и нужды всякие терпели, и траву, и лебеду, и мокрицу, и лошадиное мясо, и сырые говяжье кожы, варя, ели*». У асаджаных было 18 палкавых гармат і 2 пішчалі-бамбарды. 1.12.1661 да Быхава падышло войска Рэчы Паспалітай у складзе 7 тыс. конных і пешых салдат з 11 гарматамі пад камандаваннем С. Чарнецкага. Рускі гарнізон Быхава інтэнсіўнай аблогі не вытрымаў і праз некалькі дзён горад сдаў.

Зноскі
------

1. ↑  Акты Московского государства. Спб. 1901. Т. 3. С. 105, 196, 403, 471.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
Блакітны палац у Варшаве
Галоўная зала бібліятэкі ў 1932 годзе
**Бібліятэка ардынацыі Замойскіх** (польск.: Biblioteka Ordynacji Zamojskiej (BOZ)) — бібліятэка, якая існавала ў 1811—1944 гадах у Блакітным палацы ў Варшаве.

Пачатак бібліятэкі паклаў заснавальнік г. Замасць, Замойскай ардынацыі (маярату) і Акадэміі Ян Замойскі (1542—1605). Фактычным стваральнікам бібліятэкі лічыцца 12-ы ардынат Станіславаў Костка Замойскі, які аб'яднаў акадэмічную, ардынацкую і сваю асабістую бібліятэкі. У пачатку XIX ст. ён перанёс бібліятэку ў Варшаву.

Была часткова знішчана 25 верасня 1939 года падчас пажару ў палацы пасля бамбардзіроўкі Варшавы  (польск.) (бел. люфтвафэ. У час Варшаўскага паўстання пасля наўмысным падпалу немцамі 8 верасня 1944 года бібліятэка была амаль цалкам знішчана. З усей бібліятэкі ўдалося выратаваць каля 1800 тамоў.

У 1946 г. апошні ардынат Ян Томаш Замойскі  (руск.) (бел. (1912—2002) перадаў рэшткі калекцыі на вечнае захоўванне ў Нацыянальную бібліятэку Польшчы.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бібліятэка ардынацыі Замойскіх
* Biblioteka Ordynacji Zamojskiej (Варшава, Польшча). Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі
Boeing 747 перавозіць шатл «Чэленджэр». Унізе — будынкі касмічнага цэнтра імя Ліндана Джонсана
**Касмічны цэнтр імя Ліндана Джонсана** (англ.: The Lyndon B. Johnson Space Center, JSC) — цэнтр NASA па распрацоўцы пілатуемых касмічных караблёў, навучанню астранаўтаў і падрыхтоўцы пілатуемых касмічных палётаў, цэнтр кіравання і кантролю за касмічнымі палётамі. Цэнтр уяўляе сабой комплекс са 100 будынкаў на тэрыторыі плошчай 656 гектараў на паўднёвы ўсход ад Х’юстана. У цэнтры праходзяць падрыхтоўку як астранаўты ЗША, так і астранаўты краін-партнёраў. Першапачаткова цэнтр зваўся «Цэнтр пілатуемых касмічных палётаў» (англ.: Manned Spacecraft Center) і быў пабудаваны ў 1963 годзе на зямлі, перададзенай кампаніямі *Humble Oil* і *Refining Company* Універсітэту Райса пры ўмове, што той выступіць у ролі часовага пасродніка і прапануе гэтыя землі NASA, што ўніверсітэт і зрабіў у 1960 годзе. 19 лютага 1973 года цэнтр быў пераназваны ў гонар экс-прэзідэнта ЗША, выхадца Тэхаса, Ліндана Джонсана.

Зноскі
------

1. ↑  *NASA*. Lyndon B. Johnson Space Center **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 10 красавіка 2012. Праверана 17 сакавіка 2012.
2. ↑  Rice Fact and Fiction: What’s Your Rice Historical IQ? (англ.)(недаступная спасылка).  Rice University. Архівавана з першакрыніцы 11 лютага 2012. Праверана 11 красавіка 2011.
3. ↑   **(нявызн.)**, *New York Time* (20 лютага 1973), стр. 19.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Касмічны цэнтр імя Ліндана Джонсана**
* Сайт касмічнага цэнтра

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Flickr · Instagram · YouTube |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12553741k · CiNii: DA01025903 · GND: 1025512-6 · ISNI: 0000 0001 2191 2998, 0000 0004 0613 2864 · LCCN: n79026746 · NKC: kn20021125015, ko2002159696 · NLA: 35317060 · SUDOC: 034825649 · VIAF: 155896317 |

 |
**Дыфеніламін** — арамытычнае злучэнне, другасны араматычны амін (С6Н5)2NН.

Бясколерныя крышталі, цямнеючыя пад уздзеяннем святла. Тэмпература плаўлення 54—55 °C. Тэмпература кіпення 302 °C. Шчыльнасць 1,159 г/см³ пры тэмпературы 25 °C. Амаль не раствараецца ў халоднай вадзе. Раствараецца ў канцэнтраваных мінеральных кіслотах, бензоле, этаноле, эфіры. Больш слабая аснова, чым анілін.

Ядавітае рэчыва.

Атрыманне
---------

Дыфеніламін атрымліваюць узаемадзеяннем аніліну з гідрахларыдам аніліну пры тэмпературы 300 °C у прысутнасці каталізатара, або прапусканнем пары аніліну праз аксід алюмінію Al2O3 пры тэмпературы 400 °C.

Выкарыстанне
------------

Дыфеніламін выкарыстоўваецца ў вытворчасці антыаксідантаў палімераў, стабілізатараў нітрацэлюлозы, азафарбавальнікаў, інсектыцыдаў, у якасці інгібітара карозіі мяккай сталі і індыкатара ў аналітычнай хіміі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — С. 299. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
* Хімічны слоўнік навучэнца: Дапаможнік для вучняў / Б. Н. Качаргін, В. М. Макарэўскі, Л. Я. Гарнастаева, В. С. Аранская. — Мн.: Народная асвета, 2003. — С. 89. — 287 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-12-0621-8.

Спасылкі
--------

* Дифениламин // ХиМиК.ру (руск.)
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дыфеніламін


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777040443 |
**Ілья Ашаровіч** (1879, Панявеж, Ковенская губерня, цяпер Панявежыс, Літва — 29 лістапада 1938, Мінск, НКУС) — беларускі рэдактар, гісторык, палітычны дзеяч.

Біяграфія
---------

Уваходзіў у яўрэйскія партыі Паалей Цыён (1902—1904), Бунд (1904—1919). З 1919 г. у УКП(б). У гады грамадзянскай вайны быў на падпольнай рабоце ў Вільні, Гродне, Беластоку. З 1921 г. у Мінску рэдагаваў газеты на ідыш «Штэрн» і «Вэкер». Член Камісіі па нацыянальнай палітыцы ў БССР. Уваходзіў у Праўленне беларускага філіяла Таварыства гісторыкаў-марксістаў. Даследаваў гісторыю рэвалюцыйнага руху яўрэйскіх рабочых арганізацый, выступаў супраць канцэпцыі «двухкарэннасці» — узнікнення КП(б)Б з арганізацый РСДРП і Бунда. Арыштаваны 29 кастрычніка 1937 г. 29 лістапада 1938 г. расстраляны.

Рэабілітаваны ў 1957 г.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Билявичюс Э. Человек удивительной судьбы // Коммунист (Вильнюс). 1966, № 12;
* ЭГБ, т. 1.
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
Інтэр'ер чытальнай залы Бібліятэкі Лаўрэнціяна
**Бібліятэка Медычы Лаўрэнціяна** (коратка *Лаўрэнціяна*, лац.: Biblioteca Medicea Laurenziana) — знакамітая сваімі манускрыптамі дзяржаўная бібліятэка Італіі, знаходзіцца ва Фларэнцыі. Бібліятэка з'явілася яшчэ ў часы кіравання Медычы. Сваю назву «Лаўрэнціяна» бібліятэка атрымала ў гонар Ларэнца I Медычы, які значна ўзбагаціў фонды бібліятэкі свайго дзеда Козіма Медычы Старэйшага.

Гісторыя збору
--------------

Козіма Медычы Старэйшы заснаваў хатнюю бібліятэку ў 1444 годзе на аснове свайго шырокага збору рукапісаў. Пасля смерці свайго сябра Нікола Ніколі ў 1437 годзе, таксама які захапляўся старажытнымі рукапісамі, Козіма атрымаў у спадчыну яго збор, які ён часткова перадаў у манастыр Сан-Марка. Калі ў 1497 годзе Медычы былі выгнаны з Фларэнцыі, бібліятэка перайшла ў рукі горада і была адпраўлена ў Сан-Марка. Пасля вяртання ў Фларэнцыю ў 1512 годзе Медычы не толькі вярнулі сабе ўладу ў горадзе, але і сваю калекцыю кніг.

Гісторыя будынка
----------------

Адно з найвялікшых архітэктурных здзяйсненняў Мікеланджэла — лесвіца Лаўрэнціяны — нагадвае паток лавы (паток думкі).
Джуліа Медычы (1478—1534), незаконны пляменнік Ларэнца I, які даў імя бібліятэцы, што стаў у 1523 годзе Папай Рымскім Клементам VII, даручыў у 1524 годзе Мікеланджэла будаўніцтва будынка бібліятэкі. Па яго эскізах з паўднёвага боку клуатра базілікі Сан-Ларэнца ў наступныя два гады быў збудаваны будынак.

У наступныя тры дзесяцігоддзі да 1560 года па праекце Мікеланджэла аздабленнем будынка займаліся іншыя дойліды, у тым ліку, Джорджа Вазары і Барталамеа Аманаці. Бібліятэка адкрылася ў 1571 годзе Будынак аб'яднаў у сабе рысы маньерызму, позняга італьянскага Адраджэння, што прывяло да дзіўных эфектаў. Унікальная па форме манументальная лесвіца, якая вядзе ў бібліятэку, збудаваная па праекце Мікеланджэла, уяўляе сабою складанае збудаванне, што робіць уздым у бібліятэку даўжэй і вышэй, чым у рэчаіснасці. Кожная дэталь у бібліятэцы — вокны, столь, пол і лавы ў чытальнай зале — прадумана Мікеланджэла, які паспрабаваў стварыць у ёй практычную навучальную атмасферу.

Фонды
-----

Фонды Бібліятэкі Медычы Лаўрэнціяна складаюць каля 150 000 кніг, сярод якіх знаходзяцца інкунабулы XV ст. і выданні XVI ст. а таксама каля 11 000 рукапісаў і 2 500 папірусаў.

Бібліяграфія
------------

* My Heilmann: *Florenz und die Medici*. Köln 1981
* Christoph Hennig: *Florenz*. Köln 1996
* Edoardo Bonechi: *Firenze*. Florenz 1979

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Лесвіца ў Бібліятэцы Лаўрэнціяна**
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Пол у Бібліятэцы Лаўрэнціяна**
* Афіцыйны сайт (іт.)
**Ры́савы хрысціяні́н** — тэрмін, які выкарыстоўваецца, як правіла, зняважліва, каб апісаць чалавека, які афіцыйна дэкларуе сваю прыналежнасць да хрысціянства, але робіць гэта па прычыне матэрыяльнай дапамогі царквы, напрыклад рысам, а не рэлігійных перакананняў.

Тэрмін паходзіць з азіяцкіх краін, такіх як Індыя, Кітай і Японія, дзе мясцовыя жыхары нярэдка прымалі хрысціянства ў адказ на матэрыяльную дапамогу царквы. Адзін з самых ранніх прыкладаў апісання гэтага паняцця ў англійскай мове з’явіўся у 1689 годзе ў працах Уільяма Дампіра, які пісаў пра дзейнасць французскіх святароў ператварыць людзей у Танкіне: «дары рысу былі прывялі больш людзей, чым іх пропаведзі».

Уласна тэрмін «рысавыя хрысціяне» з’яўляецца ў кнізе Харпер Лі «Забіць перасмешніка», у раздзеле 13. Гэта кніга упершыню пабачыла свет у 1960 годзе. Пасля гэтага тэрмін актыўна ўвайшоў у лексікон, як хрысціянскіх місіянераў, так і крытыкаў хрысціянства.

Рысавыя хрысціяне нярэдка спынялі свае сувязі з царквой, калі пераставалі атрымоўваць дапамогу ад яе ці падчас пераследванняў царквы. Так адбылося з многімі хрысціянамі ў КНР пасля таго, як матэрыковы Кітай трапіў пад кантроль камуністаў.

Гл. таксама
-----------

* Галіны хрысціянства

Зноскі
------

1. ↑  Rice Christians // E. Cobham Brewer 1810—1897. Dictionary of Phrase and Fable
2. ↑  Diana & Michael Preston (2004). *A Pirate of Exquisite Mind*. Walker & Company. ISBN 042520037X.Chapter XV
3. ↑  «Rice Christians» Are No Christians // The Watchtower Announcing Jehovah’s Kingdom—1960, р. 643—644

Спасылкі
--------

* Rice Christians // E. Cobham Brewer 1810—1897. Dictionary of Phrase and Fable
* Baptists Tired of Being Swindled by Rice Christians (архіў з christianaggression.org, 2005 г.)
* Social Ministry​—How It Affects People // The Watchtower Announcing Jehovah’s Kingdom—1987 (версія на рускай мове: Социальное Евангелие — как воздействует оно на людей)
**Дыфіра́мб** (грэч. διθύραμβος) — жанр антычнай лірыкі, блізкі да оды ці гімна, урачыстая песня ў гонар багоў, найперш Бахуса. Выконваўся звычайна падчас збору вінаграду. Майстрам дыфірамба быў старажытнагрэчаскі паэт Піндар (VІ—V стст. да н.э.). У еўрапейскай паэзіі дыфірамб набыў адзнакі твора хвалебнага. Менавіта такімі пачуццямі прасякнуты верш М. Танка «Дыфірамб» (1950):

Табе складаю дыфірамб,
Пяро маё — таварыш верны,
Калі сягоння ў час вячэрні
Звіняць лісты, як гулкі ямб.
Сёння гэты тэрмін часцей ужываецца ў іранічным сэнсе — як выяўленне залішняй, неапраўданай пахвальбы.

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
**Жорж Міз** (1904 — 1999) — швейцарскі гімнаст, чатырохразовы алімпійскі чэмпіён. Адзіны швейцарац, які выйграў 4 залатыя медалі на летніх Алімпійскіх гульнях.

Біяграфія
---------

Права ўдзельнічаць у сваёй першай Алімпіядзе Жорж заваяваў у 1924 годзе, заняўшы другое месца ў нацыянальным чэмпіянаце. У агульнай складанасці ён удзельнічаў у чатырох Алімпійскіх гульнях і заваяваў восем медалёў, рэкордная колькасць медалёў у Швейцарыі, роўная з колькасцю ўзнагарод яго таварыша па камандзе Ойгенам Макам, але пры гэтым у Міза чатыры золата супраць двух у Мака.

Паміж Алімпійскімі гульнямі 1924 і 1928 гадоў Жорж праходзіў ваенную службу, працаваў у якасці трэнера па гімнастыцы ў Нідэрландах. Вярнуўшыся ў Швейцарыю, ён працаваў у спартыўнай кампаніі і распрацаваў сваю ўласную мадэль штаноў для гімнастыкі.

У 1928 годзе на Гульнях у Амстэрдаме Міз быў самым паспяховым спартсменам Швейцарыі. Пасля Алімпіяды пераехаў у К’яса ў Тычына. У К’яса ён працаваў настаўнікам гімнастыкі і быў адказным за развіццё адзіночных відаў спорту ў горадзе.

У 1932 годзе ў Лос-Анджэлесе ён быў адзіным швейцарцам, якія з’ехалі з гульняў з медалём. Хаця яго ўдзел у гульнях быў пад вялікім пытаннем. Федэрацыя Швейцарыі вырашыла не накіроўваць каманду на Алімпіяду з-за сусветнага эканамічнага крызісу. Жорж паехаў у якасці індывідуала. На кожным з відаў спаборніцтваў праводзілася галасаванне аб удзеле індывідуалаў у спаборніцтвах. Так Жорж не прыняў удзел у спаборніцтве па вольным практыкаванням.

У 1934 годзе Міз удзельнічаў у адзіным для яго чэмпіянаце свету, дзе ён выйграў золата ў вольных практыкаваннях і з камандай, а таксама срэбра — на перакладзіне. У 1936 годзе ён, нарэшце, выйграў алімпійскае золата ў вольных практыкаваннях і завяршыў кар’еру.

Пазней Міз стаў трэнерам швейцарскай нацыянальнай каманды па гімнастыцы. Некаторы час працаваў у Чырвоным Крыжы (падчас Зімовай вайны ў Фінляндыі). Пасля Другой сусветнай вайны ён заснаваў некалькі паспяховых прыватных школ, пісаў кнігі па спартыўнай медыцыне.

Яму належала некалькі тэнісных кортаў. Канец жыцця правёў у Лугана, дзе памёр у 1999 годзе ва ўзросце 94 гадоў неўзабаве пасля інсульту.

Зноскі
------

1. 1 2  Historische Lexikon der Schweiz, Dictionnaire historique de la Suisse, Dizionario storico della Svizzera — Bern: 1998.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q70'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q642074'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIG · Olympedia · Olympic Channel · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1021406589 · ISNI: 0000 0003 6980 1757 · VIAF: 240179814 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кенія (значэнні).

**Ке́нія** — гара ва Усходняй Афрыцы, пагаслы вулкан. Вышыня 5199 м (другая па вышыні пасля Кіліманджара вяршыня ў Афрыцы). Усечаны конус над лававым плато. Горныя лясы, лугі, на вяршыні — шматгадовыя снягі і ледавікі (каля 15, даўжынёй да 1,5 км). На вышыні 1200—2000 метраў плантацыі кавы, сізалю, бананаў. Уваходзіць у склад нацыянальнага парку Маўнт-Кенія.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 231. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Кенія (гара) на Вікісховішчы |
**Дыфузійная камера** — прыбор, у якім можна назіраць бачныя сляды (трэкі) зараджаных часціц. Як і ў камеры Вільсана, трэкі ў дыфузійнай камеры ствараюцца кроплямі вадкасці ў перанасычаным пары, а цэнтрамі кандэнсацыі з’яўляюцца іоны, якія ўтвараюцца ўздоўж траекторыі зараджанай часціцы. Перанасычэнне газу ў дыфузійнай камеры дасягаецца за кошт бесперапыннага патоку пара ад больш гарачай паверхні ў вечка камеры да халоднай паверхні каля яе дна. У адрозненне ад камеры Вільсана, у дыфузійнай камеры перанасычэнне існуе пастаянна, таму дыфузійная камера адчувальная да іанізаваных часціц бесперапынна. Дыфузійная камера ўпершыню ажыццёўлена амерыканскім фізікам А. Лангсдорфам у 1936 годзе.

Прынцып дзеяння
---------------

Металічнае дно камеры, якое запоўнена газам, астуджаецца цвёрдай вуглекіслатой да тэмпературы — 60—70 ° С. У выніку цеплаправоднасці газу і канвектыўнага цеплаабмену паміж газам і сценкамі камеры ў камеры усталёўваецца вялікі перапад тэмпературы па вышыні. Верхняя частка камеры запаўняецца парамі метылавага спірту з пругкасцю, блізкай да насычэння (пры тэмпературы ад 10 да 20 ° С). Пары спірту дыфундыруюць уніз і кандэнсуюцца на дне камеры. т. я. тэмпература газу ў вобласці, прылеглай да дна камеры, значна ніжэй, чым тэмпература ў вечка, знізу ўтвараецца пласт з перанасычаным парамі спірту, у якім фармуюцца трэкі часціц. Вышыня адчувальнага да іанізавальных часціц пласта ў дыфузійнай камеры дасягае 50-70 мм. Выразныя сляды часціц у дыфузійнай камеры ўтвараюцца пры тэмпературных перападах у адчувальным пласце ~ 50—10 град/см.

Дыфузійныя камеры высокага ціску напаўняюць вадародам да 3-4 Мн/м² (30-40 атм.) і геліем да 20 Мн/м² (20 атм.). Яны ўжываюцца для вывучэння працэсаў узаемадзеяння часціц высокай энергіі з ядрамі вадароду, дэйтэрыя і гелія. Змяшчаючы дыфузійную камеру ў магнітнае поле (~ 10-20000 э), можна з вялікай дакладнасцю вымяраць імпульсы часціц. З дапамогай дыфузійнай камеры было даследавана ўтварэнне пі-мезонаў пры сутыкненнях пратонаў, нейтронаў і іншых часціц з ядрамі вадароду і гелія; назіралася парнае нараджэнне лямбда-гіперыёна з К-мезонамі пры сутыкненнях p-мезонаў з пратонамі і інш.

Зноскі
------

1. ↑  А. Лангсдорф фота
2. ↑  Дыфузійная камера сваімі рукамі,
**Кені́тра** (араб.: **القنيطرة**, *маленькі мост, масток*) — горад на паўночным захадзе Марока, порт на рацэ Себу, за 12 км ад узбярэжжа Атлантычнага акіяна і за 40 км на поўнач ад сталіцы Рабата. Адміністрацыйны цэнтр вобласці Гарб-Шрарда-Бені-Хсен.

Гісторыя
--------

Да ўсталявання пратэктарата Францыі над Марока на месцы сучаснага горада была толькі крэпасць («касба»). Горад заснаваў Юбер Ліятэй, першы французскі генерал-губернатар, у 1912 з мэтай развіцця гандлю паміж гарадамі атлантычнага ўзбярэжжа краіны і Фесам, Мекнесам, якія знаходзяцца ўсходней. Порт у Кенітры быў адкрыты ў 1913. У 1933 французы далі афіцыйную назву гораду *Порт-Ліятэй*. Горад быў пераназваны ў *Кенітру* у 1956, пасля атрымання Марока незалежнасці.

З сямідзесятых гадоў у Кенітры размяшчалася ваенная база, частка тэрыторыі якой займалі амерыканскія ваенныя. У 1991 амерыканцы пакінулі базу ў Кенітры.

Эканоміка
---------

Эканоміка Кенітры заснавана на вытворчасці таканіны, цыгарэт, перапрацоўцы рыбы, а таксама на гадоўлі цытрусавых, пшаніцы і гародніны. У Кенітры здабываюць цынк, нафту і прыродны газ. Прадпрыемствы харчовай (галоўным чынам кансервавай, мукамольнай) прамысловасці.

Каледжы і ўніверсітэты
----------------------

* Université Ibn Tofail
* ENCG Kénitra (École Nationale de Commerce et de Gestion de Kénitra)
* HECI Kénitra (Hautes Études Commerciales et Informatiques)

Транспарт
---------

У Кенітры дзве чыгуначныя станцыі: Кенітра-Віль і Кенітра-Медзіна. Электрацягнікі кожныя 30 хвілін ідуць на Рабат і Касабланку.

Вядомыя выхадцы і жыхары
------------------------

* Ісмаэль Ферукі — французскі кінарэжысёр і сцэнарыст.

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.8. Мн. 1999, С.229

Спасылкі
--------

* Фота базы ВМС ЗША ў Кенитре Архівавана 3 жніўня 2009.
* Гісторыя Порта-Лиотея Архівавана 15 ліпеня 2011.
**Лахцінскі Разліў** (руск.: Ла́хтинский Разли́в, фінск.: Konnunlahti) — возера лагуна-ліманнага тыпу ў Прыморскім раёне Санкт-Пецярбурга, на паўночным беразе Неўскай губы Фінскага заліва.

Лахцінскі Разліў уяўляе сабой лагунападобны вадаём няправільнай трапецыепадобнай формы. Катлавіна выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Плошча воднай паверхні — 1,8 км². Даўжыня — 2,5 км, максімальная шырыня — 1,5 км. Сярэдняя глыбіня 4,3 м, найбольшая глыбіня — 8,3 м. Паўночная частка Лахцінскага Разліва плыткая (глыбіні да 4 м), глыбіня паступова нарастае да цэнтральнай часткі. Дно возера надзвычай мазаічнае, з паглыбленнямі і падняццямі (ваганні ад 0,5 м да 5 м).

У возера ўпадаюць рэкі Каменка, Юнталаўка, Глухарка.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Урал** (да 1775 года — *Яік*; башк.: Яйыҡ (i), каз.: Жайық) — рака ў Башкартастане, Чалябінскай і Арэнбургскай абласцях Расіі і Заходне-Казахстанскай і Атыраускай абласцях Казахстана. Даўжыня 2428 км. Вадазбор 231 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 0,225 тыс. м³/сек. Пачынаецца на схілах хрыбта Уралтау, да горада Орск цячэ ўздоўж усходніх схілаў Паўднёвага Урала ў вузкай даліне. Ніжэй горада Верхнеўральск набывае рысы раўніннай ракі. Ніжэй горада Магнітагорск цячэ сярод скалістых берагоў, шмат перакатаў. Ад горада Уральск даліна шырокая, шмат прытокаў, старыц і азёр. Упадае ў Каспійскае мора ніжэй горада Атырау, у вусці падзяляецца на 2 рукавы: Яіцкі і Залаты (суднаходны). Галоўныя прытокі: Ор, Ілек (злева), Сакмара (справа). Ледастаў у вярхоўях з пачатку лістапада да пачатку красавіка, у сярэднім і ніжнім цячэнні з канца лістапада да канца сакавіка. Сярэдні гадавы расход вады каля сяла Кушум 322 м³/с, ніжэй памяншаецца (каля горада Атырау 225 м³/с). Каля 80 % сцёку прыпадае на веснавое разводдзе, у час якога рака разліваецца больш чым на 10 км, у дэльце на некалькі дзясяткаў кіламетраў. Выкарыстоўваецца для арашэння ў сярэднім і ніжнім цячэнні. Вадасховішчы: Верхнеўральскае, Магнітагорскае, Ірыклінскае. Суднаходства ад горада Уральск. На Урале — гарады Верхнеўральск, Магнітагорск, Орск, Наватроіцк, Арэнбург (Расія), Уральск, Атырау (Казахстан)

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Урал (рака)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4620390-4 · VIAF: 244291565 |
**Махаон** (*Papilio machaon*) — матылёк з сямейства паруснікаў ці кавалераў (*Papilionidae*).

Этымалогія назвы
----------------

Махаон названы шведскім натуралістам Карлам Лінеем ў гонар урача-хірурга, сына Асклепія і Эпіёны, які прымаў удзел у паходзе грэкаў на Трою падчас Траянскай вайны (1194 да н. э. — 1184 да н. э.)

Апісанне
--------

Вялікі яркі матыль. Размах крылаў самцоў 64—81 мм, самак — 74—95 мм. Асноўны колер фону крылаў — інтэнсіўна-жоўты. Пярэднія крылы з чорнымі плямамі і жылкамі, і з шырокай чорнай аблямоўкай, з жоўтымі маладзіковападобнымі плямамі ля вонкавага краю крыла. Заднія крылы маюць «хвосцікі» да 10 мм. Афарбоўка задніх крылаў з сінімі і жоўтымі плямамі, чырвона-бурае вочка, акружанае чорным, размяшчаецца ў куце крыла.

* ♂ ♂
* ♂   △ ♂ △
* ♀♀

Пашырэнне
---------

Паштовая марка Беларусі, 1996
Пашырэнне: Палеарктыка і Аляска (акрамя Крайняй поўначы). У Беларусі рэдкі від, трапляецца часцей на поўдні; занесены ў Чырвоную кнігу. Месцы пражывання: лясныя ўзлескі і паляны, якія добра праграюцца, высечкі, сухадольныя і поймавыя лугі.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

На большай частцы арэала дае 2 пакаленні за год. Можа ўтвараць мноства экалагічных рас, якія ў шэрагу выпадкаў разглядаюцца як падвіды. Лёт матылёў з траўня па жнівень. Матылі кормяцца на кветках. Вусені з чэрвеня па верасень кормяцца на раслінах сямействаў парасонавых, складанакветных, губакветных. Зімуе кукалка.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Махаон** ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.10. Мн. 2000, С.223

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5

Спасылкі
--------

* *Papilio machaon* на сайце Lepidoptera and some other life forms (англ.)
* *Papilio machaon* на сайце Lepidoptera.ru  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4180311-5 · Microsoft: 2778598424 |
**Людзві́наўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Даманавіцкага раёна Палескай вобласці. Цэнтр — вёска Людзвінаўка.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Яўтушкавіцкі сельсавет** у складзе Азарыцкага раёна Мазырскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Яўтушкавічы. 5 кастрычніка 1926 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Людзвінаўка, сельсавет перайменаваны ў Людзвінаўскі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Азарыцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў Парыцкім раёне БССР, з 12 лютага 1935 года ў Даманавіцкім раёне БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — Палескай вобласці. У 1939 годзе скасаваны.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Людвік Тадэвуш Замбжыцкі** (1803, Браслаўскі павет — 24 чэрвеня 1834) — адзін з кіраўнікоў паўстання 1830-31.

Біяграфія
---------

Стрыечны брат па маці мастака В. Ваньковіча. Са студз. 1831 у складзе Віленскага цэнтральнага паўстанцкага камітэта, камандаваў атрадам, паранены ў баі каля Аўсянікаў. Уступіў у корпус ген. Г. Дэмбінскага. Адзначаны залатым крыжам «Віртуці Мілітары». 9 жніўня 1831 абраны паслом на Варшаўскі сейм ад Браслаўскага пав. Адзін з заснавальнікаў Камітэта рускіх зямель. У ліст. 1831 эмігрыраваў у Францыю, дзе стаў адным з заснавальнікаў Таварыства літоўскіх і рускіх зямель, Літоўскага ваеннага камітэта; член Польскага нацыянальнага камітэта. Вучыўся ў школе ген. штаба.

Пахаваны на парыжскіх могілках Манмартр.


| ?Людвік Тадэвуш Замбжыцкі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Ануфрый Замбжыцкі[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  | Людвік Тадэвуш Замбжыцкі |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Гэлена з Барташэвічаў[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1091567220 · VIAF: 1635145857081722921787 |
Астанкі з пахавальным інвентаром у археалагічным аддзеле музея Кыркларэлі  (англ.) (бел. Турцыя
**Пахавальны інвентар** — археалагічны тэрмін, які азначае сукупнасць прадметаў, якія суправаджаюць пахаванне. Узнікненне пахавальнага інвентара ставіцца, самае пазней, да эпохі верхняга палеаліту  (руск.) (бел.. У тым ці іншым выглядзе пахавальны інвентар сустракаецца ў большасці чалавечых культур на працягу ўсёй гісторыі аж да сучаснасці. У археалагічным плане пахавальны інвентар, як і ўсе іншыя аспекты пахавальнага абраду, служыць важным крытэрыем прыналежнасці да той ці іншай культуры.

Пахавальны інвентар звязаны з верай у замагільны свет  (руск.) (бел. і, як правіла, прадстаўлены прадметамі, якія могуць спатрэбіцца чалавеку ў пасмяротным жыцці: асабістыя рэчы, упрыгажэнні, статусныя прадметы, прылады працы, зброю, амулеты, ежу і г. д. Пахавальны інвентар адрозніваецца ў залежнасці ад статусу, полу і ўзросту нябожчыка. Пахавальны інвентар кіраўнікоў, жрацоў і вяльможаў развітых культур старажытнасці можа ўтрымліваць вялікую колькасць прадметаў раскошы і твораў мастацтва.

Зноскі
------

1. ↑  *Уорвик Брей, Дэвид Трамп.* Археологический словарь / Перевод с английского Г. А. Николаев. — М.: Прогресс, 1990.
2. ↑  Погребальный инвентарь. "Чувашская энциклопедия

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5385208 · BNF: 13601651d · GND: 4123307-4 · LCCN: sh2001002091 · Microsoft: 2780546114 · SUDOC: 053507584 |

 |
**Махапа́дма На́нда** (санскр.: महापद्मनन्दः, IV ст. да н.э.) — старажытны індыйскі валадар, заснавальнік дынастыі і дзяржавы Нанда ў IV ст. да н.э..

Махападма Нанда лічыцца сынам Маханандзіна, валадара Паталіпутры, і жанчыны з варны шудр. Згодна эліністычным і рымскім аўтарам, што спасылаліся на Пора, Махападма быў цырульнікам, які захапіў уладу падманам. У джайнісцкай літаратуры названы сынам цырульніка і куртызанкі.

Заваяваў 7 дзяржаў, дзе дагэтуль валадарылі дынастыі кшатрыяў. За актыўную заваявальную палітыку ў Пуранах названы знішчальнікам кшатрыяў. Звесткі пра моцную армію Махападмы вымусілі Аляксандра Македонскага спыніць індыйскі паход.

Рэфармаваў дзяржаўнае кіраванне, стварыў адзіную падатковую сістэму і ўвёў пасады зборшчыкаў падаткаў. Захаваліся манеты дзяржавы Нанда.

Спасылкі
--------

* MAHAPADMA NANDA — DESTROYER OF KSHATRIYAS


| ?Махападма Нанда — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Махападма Нанда |  | Mahanandin[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карвацкі.
**Лю́двік Франці́шак Карва́цкі** (польск.: Ludwik Franciszek Karwacki; 11 лістапада 1698, Унешаў — 22 жніўня 1748, Наваградак) — езуіт.

Са шляхецкага роду Карвацкіх, пляменнік Станіслава, брат Томаша, Мацея, дзядзька Станіслава.

Уступіў 21 жніўня 1717 у Вільні. Прэфект школ у Ілукшце (1729—1730), прафесар філасофіі і рэгент семінарыі дыяцэзіяльнай у Браневе (1731—1733), прафесар філасофіі, матэматыкі і грэчаскай мовы ў Навагрудку (1734—1737), прэфект школаў у Навагрудку і місіянер у Любску (1740—1741), прэфект школ у Нясвіжы (1741—1742), Гродне (1742—1743), Драгічыне (1744—1745) і Рэшалі (1745—1746).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Патэльня.
Чарцёж «патэльні», дадатак да патэнта 1934 года
**«Патэльня»** (англ.: Frying pan) — першая ў свеце электрагітара. Гэты інструмент быў вынайдзены ў 1931 годзе Жоржам Башамам і вырабляўся кампаніяй Rickenbacker. Сваю назву інструмент атрымаў дзякуючы сваёй форме: плоскі круглы корпус з доўгім грыфам нагадваў аднайменнае кухоннае прыстасаванне. Таксама «Патэльня» вядомая па сваім афіцыйным нумары мадэлі: A-22. «Патэльня» была гавайскай гітарай, гэта значыць ігралі на ёй пры дапамозе слайда, паклаўшы гітару на калены.

«Патэльня» мела алюмініевы корпус і гуказдымальнік, які складаецца з пары падковападобных магнітаў, паміж палюсамі якіх праходзілі струны. Башам і Адольф Рыкенбекер пачалі прадаваць «Патэльні» ў 1932 годзе, аднак патэнт на электрычную гітару Башаму ўдалося атрымаць толькі ў 1937 годзе, што дазволіла іншым гітарным кампаніям вырабляць свае версіі электрагітар у гэты перыяд.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Патэльня (гітара)

| ⛭Гітара |
| --- |
| Віды гітар | Сяміструнная гітара · Класічная гітара · ГРАН · Электрагітара · Акустычная гітара · Паўакустычная гітара · Электраакустычная гітара · Бас-гітара · Гітара Уора · Прэпараваная гітара · Стык · Сола-гітара · Рытм-гітара · Добра · Укулеле · Патэльня · Дрэдноўт · Джамба |
| Найбуйнейшыя вытворцы | Fender · Rickenbacker · Gibson · Ibanez · ESP · Jackson · Washburn |
| Звязаныя артыкулы | Гітарны ўзмацняльнік · Медыятар · Педаль эфектаў · Гуказдымальнік · Гітарыст |
| Гульні | Guitar Hero · Rock Band |
**Ілья Рыгоравіч Рутберг** (17 мая 1932, Ленінград, СССР — 30 кастрычніка 2014, Масква, Расія) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно, мім, тэатральны педагог; заслужаны дзеяч мастацтваў Расіі (2002). Кандыдат мастацтвазнаўства (1983), прафесар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Ленінградзе ў сям’і інжынера-будаўніка, удзельніка Вялікай Айчыннай вайны Рыгора Барысавіча Рутберга (1904—?), ураджэнца Вінніцы, і выкладчыцы англійскай мовы, перакладчыцы Міры Ільінічны Рабіновіч (1907—?). Бацька працаваў у Ленінградскім аўтамабільна-дарожным інстытуце імя У. І. Куйбышава (ЛАДІ). Сям’я жыла на вуліцы Пляханава, № 3, кв. 1. У 1942 годзе быў з маці эвакуіраваны ў Молатаў, бацька з 1941 года служыў начальнікам 67-га механізаванага ваенна-дарожнага атрада на Паўночна-Заходнім фронце, інжынер-маёр (ваенінжынер 2-га рангу), узнагароджаны двума ордэнамі Чырвонай Зоркі (1942, 1944), ордэнам «Знак Пашаны», медалём «За абарону Ленінграда».

У 1956 годзе скончыў Маскоўскі энергетычны інстытут, атрымаўшы кваліфікацыю электраэнергетыка. У 1966 годзе скончыў рэжысёрскі факультэт Дзяржаўнага інстытута тэатральнага мастацтва (курс Марыі Кнебель).

Ілья Рутберг — майстар пантамімы, адзін з заснавальнікаў Студэнцкага тэатра МДУ. Заснавальнік і загадчык адзінай у свеце кафедры пантамімы і пластычнай культуры ў Акадэміі перападрыхтоўкі работнікаў мастацтва, культуры і турызму, прафесар.

Выканаўца невялікіх роляў у фільмах «Сардэчна запрашаем, або Староннім уваход забаронены», «Айбаліт-66», «Ты — мне, я — табе», «Бязыменная зорка», «Жыў-быў наладчык», «Мэры Попінс, да пабачэння» і іншых.

Аўтар першых у СССР манаграфій (1972, 1976, 1977 і 1981) і падручніка па мастацтве пантамімы (1989, 1997), навуковых і папулярных работ у гэтай галіне.

Зноскі
------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* Ilʹâ Rutberg // data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
Рымская правінцыя Тараконская Іспанія каля 120 года.
Іспанія пасля рэформы Цэзара Аўгуста па заканчэнні кантабрскай вайны ў 29 да н.э.
Іспанія пасля рэформаў Дыяклетыяна
**Тараконская Іспанія** (лац.: Hispania Tarraconensis, ісп.: Tarraconense) — правінцыя Рымскай імперыі з цэнтрам Тарака (лац.: Tarraco), суч. Тарагона ў Каталоніі, адна з трох на Пірэнейскім паўвостраве. Гэтай правінцыі належала амаль усё міжземнаморскае ўзбярэжжа сучаснай Іспаніі, частка атлантычнага ўзбярэжжа Іспаніі і Партугаліі. Паўднёвая частка Пірэнейскага паўвострава, названая цяпер Андалузіяй, звалася Бетыкай, а на заходнім узбярэжжы знаходзілася правінцыя Лузітанія. Сталіцай правінцыі быў горад Тарака.

Гісторыя
--------

Правінцыя Тараконская Іспанія ўзнікла на месцы правінцыі Блізкая Іспанія (лац.: Hispania Citerior) і Галісіі (лац.: Gallaecia), часткі правінцыі Далёкая Іспанія, у 27 да н.э. пры рэформе правінцый імператара Аўгуста. Яна атрымала статус імператарскай правінцыі ў адрозненне ад дзвюх іншых пірэнейскіх правінцый, якія засталіся пад кантролем сената.

Пасля Кантабрскіх войн 29-19 да н.э. уся Іспанія патрапіла пад уладу Рыма. Кантабры былі апошняй народнасцю, якая захоўвала незалежнасць.

З 61 года пракуратарам Тараконскай Іспаніі становіцца Сервій Сульпіцый Гальба. У 68 годзе ён далучаецца да паўстання Віндэкса, а пасля смерці апошняга і самагубства імператара Нерона сам становіцца імператарам.

У 73 годзе на пасадзе пракуратара Тараконскай Іспаніі апыняецца Пліній Старэйшы.

Пасля рэформы Дыяклетыяна 293 года правінцыя падзелена на тры часткі: Галецыя (лац.: Gallaecia), Карфагеніка (лац.: Carthaginiensis) і Тараконіка (лац.: Tarraconensis).

Тараконская Іспанія была страчана Рымам напачатку V ст. у выніку ўварвання вестготаў і распачатых у той жа час паўстанняў баскаў і кантабраў. У выніку на тэрыторыі Тараконскай Іспаніі ўзнікла каралеўства вестготаў.

Экспарт
-------

З Тараконскай Іспаніі вывозіліся драўніна, кінавар, золата, жалеза, волава, свінец, мармур, віно і аліўкавы алей.

Гл. таксама
-----------

* Гарады Тараконскай Іспаніі
* Рымская Іспанія

Літаратура
----------

* Tilmann Bechert: Die Provinzen des römischen Reiches. Einführung und Überblick. von Zabern, Mainz 1999, S 65-71.

|  Правінцыі Рымскай імперыі ў 120 годзе |
| --- |
| 
Азія · 
Аквітанія · 
Асірыя · 
Афрыка · 
Ахея · 
Балеары · 
Белгіка · 
Бетыка · 
Брытанія · 
Верхняя Германія · 
Віфінія · 
Галатыя · 
Дакія · 
Далмацыя · 
Егіпет · 
Італія · 
Іўдзея · 
Камяністая Аравія · 
Кападокія · 
Кілікія · 
Кіпр · 
Камагена · 
Корсіка і Сардзінія · 
Коцкія Альпы · 
Крыт і Кірэнаіка · 
Лікаонія · 
Лікія · 
Лугдунская Галія · 
Лузітанія · 
Маўрэтанія · 
Македонія · 
Малая Арменія · 
Мёзія · 
Нарбонская Галія · 
Ніжняя Германія · 
Норык · 
Нумідыя · 
Асраена · 
Памфілія · 
Панонія · 
Пенінскія Альпы · 
Прыморскія Альпы · 
Пісідыя · 
Понт · 
Рэцыя · 
Сірыя · 
Сіцылія · 
Месапатамія · 
Цопк (Сафена) · 
Тараконская Іспанія · 
Фракія · 
Эпір
 |