**Парэ́чкі чырвоныя** (*Ribes rubrum*) — маленькі лістападны хмызняк, від раслін роду Парэчкі (*Ribes*) сямейства Агрэставыя (*Grossulariaceae*).

Арэал
-----

Натуральная вобласць распаўсюду знаходзіцца ў лясной зоне па ўсёй Еўразіі, дзе расце ў дзікім выглядзе. У Беларусі расце па ўсёй тэрыторыі.

Сустракаецца на лясных ўзлесках, аддае перавагу берагам рэк або ручаёў, утварае зараснікі.

Апісанне
--------

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Плады і кветкі чырвоных парэчак |

Лістападныя зімаўстойлівыя кусты вышынёю 0,7—1,5 метра з парасткамі шэрага або жаўтлявага колеру. Драўніна зеленаватая са светлым асяродкам. Лісце 3—5-лопасцевае з вышчарбленымі бакамі і гладкім бліскучым верхам. Ніжні бок ліста больш светлага адцення, часам з апушанымі жылкамі.

Кветкі непрыкметныя дробныя жоўта-зялёныя або чырванавата-бурыя, сабраныя ў пэндзлі. Цвіце ў маі. Плады — сакавітыя ягады, чырвоныя розных адценняў, белыя, жаўтаватыя, кіслыя на смак, дыяметрам 8—12 мм, утвараюць гронкі.

Спрыяльнае спалучэнне кіслот і цукроў надае ягадам своеасаблівы прыемны і асвяжальны смак.

Агратэхніка
-----------

Куст квітнеючых чырвоных парэчак у Мінску
Кусты чырвоных парэчак добра паддаюцца плоскай фарміроўцы ў выглядзе веера (разрэджаная пасадка ў радах праз 100—150 см) або вертыкальнай сценкі (загушчаная пасадка ў радах праз 30—50 см). Аснову фарміравання складае выразка або пакарачэнне галін, моцных парасткаў і разгалінаванняў, што растуць у бок міжрадкоўяў, шырыню якіх пры закладцы насаджэнняў скарачаюць з 2,5—3 м да 1,5—2 м. Аднагадовыя прыкаранёвыя парасткі, якія загушчаюць насаджэнні, прарэджваюць. Галіны, што адпладаносілі, калі ім па 5—6 гадоў, выразаюць, замяняючы іх моцнымі прыкаранёвымі парасткамі. У залежнасці ад сорту галіны падвязваюць да 1—2-драцянай аднараднай шпалеры (абходзяцца і без яе). Пасадкі ў плоскай планіроўцы ўраджайныя і вельмі дэкаратыўныя, асабліва ў перыяд цвіцення і выспявання ягад. Гэта дае магчымасць выкарыстоўваць чырвоныя парэчкі на жывыя агароджы.

### Таксанамія

Від **Парэчкі чырвоныя** ўваходзіць у род Парэчкі (*Ribes*) сямейства Агрэставыя (*Grossulariaceae*) парадку Каменяломнікакветныя (*Saxifragales*).

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   | яшчэ 14 сямействаў(па Сістэме APG III) |   |
|   |   |   |
|   | парадак **Каменяломнікакветныя** |   |   | від **Парэчкі чырвоныя** |
|   |   |   |   |   |
|   | аддзел **Кветкавыя, ці Пакрытанасенныя** |   |   | семейство **Агрэставыя** |   | род **Парэчкі** |   |   |
|   |   |   |   |   |   |
|   | яшчэ 58 парадкаў кветкавых раслін (па Сістэме APG III) |   | яшчэ каля 150 відаў |
|   |   |

Гаспадарчае значэнне і ўжыванне
-------------------------------

Галіна з ягадамі
Плады чырвонай парэчкі адносна больш кіслыя, чым плады чорных парэчак. Таму яны культывуюцца большай часткай для атрымання джэмаў і іншых кансервавых вырабаў.

Ягады чырвоных парэчак выкарыстоўваюць на перапрацоўку, карысныя яны і ў свежым выглядзе, асабліва людзям, у якіх паніжаная кіслотнасць страўнікавага соку. 3 ягад атрымліваюць сок, з якога гатуюць жэле, мармелад, асвяжальнае марожанае, напоі. Добрыя кампоты з ягад, а варэнне з іх вараць рэдка з-за наяўнасці буйнога і цвёрдага насення.

У скандынаўскіх краінах часта выкарыстоўваецца як кампанент фруктовых супоў і пудынгаў. У Германіі яе выкарыстоўваюць у камбінацыі з заварным крэмам або безэ, як напаўняльнік для тартоў.

Меданос.

### У народнай медыцыне

Ягады
Паштовая марка Беларусі, 2004
Свежыя ягады і прадукты іх перапрацоўкі паляпшаюць апетыт, павышаюць засваяльнасць бялкоў жывёльнага паходжання, садзейнічаюць узмацненню перыстальтыкі кішэчніка. Сок валодае асвяжальнай і агульнаўмацавальнай уласцівасцю, у гарачае надвор’е наталяе смагу, рэкамендуецца хворым, якія знаходзяцца ў ліхаманкавым стане. У народнай медыцыне яго ўжываюць як патагонны сродак і лічаць карысным пры мочакаменнай хваробе — садзейнічае вывядзенню солей мачавой кіслаты.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  Беларуская навуковая тэрміналогія: слоўнік лясных тэрмінаў. — Мінск: Інбелкульт, 1926. — Т. Вып. 8. — 80 с.
4. 1 2 3 4 5  Дикорастущие плоды и ягоды / Шапиро Д. К. Михайловская В. А. Манциводо Н. И.—2-е изд. перераб. и доп. — Мн.: Ураджай, 1981. — 159 с. 16 л. ил.
5. ↑  *Абрикосов Х. Н. и др.* Смородина // Словарь-справочник пчеловода / Сост. Федосов Н. Ф.. — М.: Сельхозгиз, 1955. — С. 342. Архівавана 7 студзеня 2012.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993.

Спасылкі
--------

* Смородина красная: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)
* Смородина красная
* AgroAtlas: *Ribes rubrum* — Смородина красная  (руск.)
* *Ribes rubrum* L. (Смородина красная) // ИАС «ООПТ России»  (руск.)

| ⛭Парэчкі |
| --- |
| Віды | Парэчкі чорныя • Парэчкі чырвоныя • Агрэст • Парэчкі светлыя і іншыя віды |
| Групы сартоў | Спіс сартоў парэчак • Дэкаратыўныя сарты парэчак |
| Кулінарыя | Спіс страў з парэчак • Калядны кекс  (англ.) (бел. • Летні пудынг  (англ.) (бел. • Марынаваныя парэчкі • Парэчкавае варэнне • Парэчкавае віно • Парэчкавае пюрэ • Парэчкавы пірог • Парэчкавы сок  (руск.) (бел. • Царскае варэнне • Чырвоная каша  (руск.) (бел. • Crème de cassis  (англ.) (бел. |
| Шкоднікі і хваробы | Спіс матылёў, якія сілкуюцца на парэчках  (англ.) (бел. • Спіс захворванняў парэчак |
| Вытворчасць і вырошчванне | Спіс краін, якія вырабляюць парэчкі |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Plantarium · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000115186 |