**Прылада звышвысокай частаты** — электронная або квантавая прылада, прызначаная для ўзмацнення, генерацыі і ператварэння частаты электрамагнітных ваганняў у звышвысокачастотным (ЗВЧ) дыяпазоне (300 МГц — 300 Ггц).

У **электронных** прыладах ЗВЧ энергія свабодных электронаў ператвараецца, пад уздзеяннем вонкавай крыніцы сілкавання, у энергію электрамагнітнага поля. У **квантавых** прыладах ЗВЧ у энергію электрамагнітнага поля ператвараецца ўнутраная энергія атамаў (іонаў, малекулаў), а электроны, якія ўдзельнічаюць у працэсе, застаюцца звязанымі са сваімі атамамі.

Да асноўных параметраў прыладаў ЗВЧ звычайна адносяцца: *для ўзмацняльнікаў* — каэфіцыент узмацнення, выхадная магутнасць, ККД, паласа прапускання, шумавыя характарыстыкі; *для генератараў* — выхадная магутнасць, ККД, дыяпазон перастройкі, характарыстыкі стабільнасці.

Канструкцыя
-----------

Электронна-вакуумныя прылады ЗВЧ маюць важныя адрозненні ад нізка- і высокачастотных, а менавіта: інакш, як на ніжэйшых частотах, актыўныя прылады ўтвараюць адно цэлае з далучанымі вагальнымі сістэмамі, а па-другое, тут часта ўжываецца не электрастатычны, а **дынамічны** спосаб кіравання электронным патокам. Важнымі абмежавальнымі фактарамі пры канструяванні такіх прылад з’яўляюцца інерцыя электронаў і ўплыў міжэлектродных ёмістасцяў і індуктыўнасцяў уводаў.

Класіфікацыя
------------

Паводле прынцыпу дзеяння (узаемадзеяння ЭМ поля і электроннага патоку), электронныя прылады ЗВЧ падзяляюцца на:

1. Паўправадніковыя
	1. Транзістары
		1. Біпалярныя
		2. Палярныя
	2. Дыёды
		1. Тунельныя
		2. Лавінна-пралётныя
		3. Гана
2. Вакуумныя
	1. З электрастатычным кіраваннем
		1. Трыёды
		2. Тэтроды
	2. З дынамічным кіраваннем
		1. Гіратроны
		2. Тыпу О
			1. Клістроны
				1. Адбівальныя
				2. Пралётныя
					1. Твістроны
			2. Лямпы бягучай хвалі тыпу О
				1. Твістроны
			3. Лямпы адваротнай хвалі тыпу О
		3. Тыпу М
			1. Магнетроны
				1. Мітроны
				2. Плацінатроны
			2. Лямпы бягучай хвалі тыпу М
			3. Лямпы адваротнай хвалі тыпу М

Дадаткова выдзяляюцца прылады з **кароткатрывалым (перарывістым)** і **доўгатрывалым (сталым)** узаемадзеяннем з электронным патокам. Да першых адносяцца клістроны, да другіх — лямпы бягучай і адваротнай хвалі (М і О) і магнетроны.

Гісторыя
--------

Пачаткова распрацоўка прыладаў ЗВЧ вялася шляхам удасканалення звычайных электронных лямпаў (з электрастатычным кіраваннем электронным патокам). Але магчымасці гэтага шляху былі абмежаванымі, таму што ў дыяпазоне ЗВЧ, па-першае, пагаршаюцца параметры традыцыйных вагальных контураў, а па-другое, час міжэлектроднага пралёту свабодных электронаў робіцца сувымерным з перыядам ваганняў.

Новы этап развіцця *вакуумных* прыладаў ЗВЧ пачаўся з ідэі Д. А. Ражанскага аб дынамічным кіраванні электронным патокам. У 1940-я — пач. 1950-х гадоў былі створаныя такія прынцыпіяльна новыя прылады, якія складаюць аснову вакуумнай электронікі ЗВЧ, як пралётны клістрон, адбівальны клістрон, шматрэзанатарны клістрон, лямпы бягучай і адваротнай хвалі і інш.

*Паўправадніковыя* прылады доўгі час ужываліся толькі на малых магутнасцях і нізкіх частотах. Большыя магутнасці і ЗВЧ дыяпазон пачалі асвойвацца толькі пад 1960-я гады. У канцы 1950-х — пач. 1960-х былі створаныя новыя тыпы паўправадніковых прыладаў: тунельны дыёд, лавінна-пралётны дыёд, дыёд Гана, звышвысокачастотныя адмены біпалярных і палярных транзістараў.

Ідэя *квантавых* прыладаў ЗВЧ вядомая з 1940, але першы дзейны генератар на малекулярным снапе быў збудаваны ў 1954.