У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Хобіт.

**«Хо́біт, або́ Туды́ і наза́д»** (англ.: The Hobbit, or There and Back Again) — дзіцячы фэнтэзійны раман англійскага пісьменніка Дж. Р. Р. Толкіна, апублікаваны 21 верасня 1937. Кніга атрымала прызнанне і лічыцца класікай дзіцячай літаратуры. Галоўны персанаж твору — хобіт Більба, які ўдзельнічае ў выправе гномаў па скарбы, якія ахоўвае цмок па імі Смог. Прайшоўшы праз розныя выпрабаванні і пабачыўшы дзівосы свету, Більба становіцца дасведчаным, мужным і адважным. Мноства сустрэтых ім на шляху персанажаў сыходзяцца зноў у заключнай бітве дзеля перамогі над злом. Цэнтральнай тэмай рамана з'яўляюцца персанальнае развіццё і гераізм.

Уражаны поспехам «Хобіту», выдавец запатрабаваў ад аўтара працягу, і Толкін пачаў працу над «Уладаром Пярсцёнкаў», падчас якой уносіў у «Хобіта» пэўныя змяненні дзеля іх большай адпаведнасці. Гэтыя значныя змены былі ўключаны ў другое выданне раману, наступныя выданні таксама выдаваліся з папраўкамі, аднак ужо нязначнымі.

Па матывах «Хобіту» былі створаны сцэнічныя, тэле-, кіна- і радыёадаптацыі, настольныя і відэагульні.

Сюжэт
-----

Гэндальф заваблівае Більба Торбінса ў склад гурта гномаў на чале з Торынам Дубашчытам, якія маюць намер адваяваць Самотную гору з яе скарбамі, якую ахоўвае цмок Смог. Задача Більба ў выправе — выконваць ролю злодзея, бо ён здольны красціся цішэй за гномаў. Не верачы сваім словам, Більба пагаджаецца, абражаны недаверам гномаў.

Першым выпрабаваннем на іхнім шляху стала сустрэча з тролямі, уратавацца ад якіх гномы здолелі толькі дзякуючы дапамозе Гэндальфа. У Рывендэле Элранд расшыфроўвае карту гары, тлумачачы, што існуе сакрэтны праход да пячор. Трапіўшы ў Туманныя горы, яны былі спайманы гоблінамі і апынуліся глыбока ў падзямеллях. Гэндальф выратаваў іх і тут, аднак падчас уцёкаў вонкі Більба адстаў і, блукаючы ў тунэлях, знайшоў загадкавы пярсцёнак. Спаткаўшы Голума, ён просіць таго дапамогі, аднак Голум прапануе яму паразгадваць загадкі. Калі пераможа Більба, тады Голум абяцае вывесці яго наверх; у іншым выпадку ж Більба будзе з'едзены. З дапамогай пярсцёнка, які можа рабіць носьбіта нябачным, Більба ўцякае і даганяе гномаў. За кампаніяй гоняцца горныя оркі на варгах, аднак вандроўнікаў уратоўваюць арлы.

Пэўны час па дарозе да Ліхалесся ім дапамагае пярэварацень Беарн, аднак у цёмны лес яны ўваходзяць без яго поні і без Гэндальфа. У Ліхалессі Більба ўратоўвае гномаў ад гіганцкіх павукоў, а пасля з падзямелляў лясных эльфаў. На іхнім шляху да Адзінокай гары знаходзіцца горада пасярод возера, насельнікі якога бачаць у гномах выканаўцаў даўняга прароцтва пра знішчэнне Смога.

Кампанія дасягае Адзінокай гары і адшуквае сакрэтныя дзверы; Більба даследуе цмокава логава, дзе выкрадае вялікі кубак і выяўляе прарэху ў цмокавай скуры. Смог, вырашыўшы, што госці прыйшлі з Азёрнага горада, вырашае знішчыць яго. Аднак дрозд, што пачуў Більбаў расповед пра неабароненае месца на цмокавым бруху, паведамляе пра гэта аднаму з абаронцаў горада Барду, які забівае Смога трапным стрэлам.

Калі гномы авалодваюць гарой, Більба знаходзіць Аркенстон, фамільную каштоўнасць дынастыі Торына, і прыхоўвае яе. Лясныя эльфы і азёрныя людзі абложваюць гару, патрабуючы кампенсацыю за сваю дапамогу, рэпарацыі за знішчэнне Горада-на-возеры і вяртання сваіх колішніх скарбаў, сабраных пад гарой цмокам. Торын адмаўляецца і рыхтуецца да абароны, паклікаўшы на дапамогу сваіх суродзічаў з Поўначы. Більба аддае Аркенстон Каралю эльфаў спадзеючыся, што гэта дапаможа спыніць вайну, аднак Торын не жадае кампрамісаў. Ён выганяе Більба, і бітва здаецца непазбежнай.

У гэты час з'яўляецца Гэндальф са звесткамі пра набліжэнне войска гоблінаў і варгаў. Эльфы, людзі і гномы аб'ядноўваюцца, аднак толькі дапамога Арлоў і Беарна дазваляе атрымаць вызначальную перамогу ў бітве, якая стала вядомая як бітва Пяці войскаў. Смяротна паранены Торын мірыцца перад сконам з Більбам, які бярэ сабе толькі малую частку скарбу ад дамоўленага яму і тым не менш вяртаецца дахаты заможным хобітам.

Беларускія пераклады
--------------------

Хобіт перакладзены на беларускую мову Дзмітрыем Магілёўцавым у 2002 годзе.

Гл. таксама
-----------

* Пераклады Хобіта
* Хобіт, кінатрылогія

Літаратура
----------

* *J. R. R. Tolkien.* The Annotated Hobbit / Douglas A. Anderson. — Houghton Mifflin Harcourt, 1988. — ISBN 0-3954-7690-9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хобіт, або Туды і назад
* Галерэя перакладаў «Хобіта»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz · MusicBrainz · MusicBrainz · LibraryThing · Лабараторыя Фантастыкі |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX2035645 · BNF: 12545196g · GND: 4425920-7 · LCCN: n79102640 · VIAF: 309569545 |

| ⛭«Хобіт» Дж. Р. Р. Толкіна |
| --- |
| Выданні | Выданні на англійскай мове ·  Раннія амерыканскія выданні ·  Пераклады |
| Персанажы | Більба Бэгінс ·  Гэндальф ·  ✰ Торын Дубашчыт ·  Балін ·  Двалін ·  Філі ·  Кілі ·  Доры ·  Норы ·  Оры ·  Оін ·  Глоін ·  Біфур ·  Бофур ·  Бомбур ·  Том ·  Берт ·  Біл ·  Эльранд ·  Вярхоўны Гоблін ·  Голум ·  Гаспадар арлоў ·  Беарн ·  Трандуіл ·  Бургамістр Азёрнага горада ·  Смаўг ·  Бард ·  Даін |
| Адаптацыі | Радыёпастаноўка (1968) · Мультфільм (1977) · Гульня (1982) · ✰ Гульня (2003) ·  Кінатрылогія (2012—2014) |
| Звязаныя працы | *Гісторыя «Хобіта»* ·  *Уладар Пярсцёнкаў* (*Звяз Пярсцёнка* ·  *Дзве крэпасці* ·  *Вяртанне караля*) ·  *Прыгоды Тома Бамбадзіла* ·  *Сільмарыліян* ·  *Няскончаныя паданні* ·  *Гісторыя Міжзем'я* (уключае *Гісторыю Уладара Пярсцёнкаў*) ·  *Апошняя песня Більба* ·  *Дзеці Хурына* |

| ⛭Кнігі Дж. Р. Р. Толкіна пра Міжзем’е |
| --- |
| Выдадзеныя пры жыцці | 
Хобіт, або Туды і назад •
Уладар Пярсцёнкаў
(Брацтва Пярсцёнка •
Дзве вежы •
Вяртанне караля) •
Прыгоды Тома Бамбадзіла •
Дарога ўдалеч ідзе
 |
| Выдадзеныя пасмяротна | 
Сільмарыліян •
Незакончаныя сказанні •
Гісторыя Міжзем'я •
Апошняя песня Більба •
Дзеці Хурына •
Гісторыя «Хобіта»
 |