recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грушавы.
**Генадзь Уладзіміравіч Грушавы** (27 ліпеня 1950, Мінск — 28 студзеня 2014) — заснавальнік і старшыня дабрачыннага фонду «Дзецям Чарнобыля», доктар філасофскіх навук (1994), прафесар (1995), дэпутат Вярхоўнага Савета Беларусі 12-га склікання.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыў мінскую школу № 50, якая спецыялізавалася на фізіцы і матэматыцы. Аднак паступіў на філасофскі факультэт БДУ, дзе выкладаў з 1973 г. да сваёй смерці. З 1991 прарэктар Інстытута сучасных ведаў.

Памёр ад раку крыві. Пахаваны на Паўночных могілках у Мінску.

Навукова-даследчыцкая дзейнасць
-------------------------------

У 1975 абараніў кандыдацкую, а пазней і доктарскую дысертацыю па філасофіі. Даследаваў гісторыю філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Заходняй Еўропы і Беларусі часоў Адраджэння і Асветніцтва, тэарэтыка-метадалагічныя праблемы пазнання, грамадскай філасофіі і паліталогіі. Аўтар працы «Аказіяналізм Нікаля Мальбранша» (1978).

Грамадска-палітычная дзейнасць
------------------------------

Адзін з арганізатараў Беларускага народнага фронту «Адраджэнне». У 1989 г. узначаліў Камітэт БНФ «Дзеці Чарнобыля», які 20 лістапада 1990 ператварыўся ў дабрачынны фонд «Дзецям Чарнобыля» і дапамог больш як 2 млн жыхароў Беларусі. У 1993 г. фонд налічваў 14 тыс. членаў. Фонд накіраваў 160 тыс. дзяцей на аздараўленне за мяжу і да 2000 года ўвёз у Беларусь лекаў на суму каля $500 млн.

У Вярхоўным Савеце ўваходзіў у фракцыю Апазіцыя БНФ. Пасля рэферэндуму 1996 года грамадскія аб’яднанні 15-ці раёнаў Беларусі сабралі 116 тыс. подпісаў супраць скасавання яго дэпутацкіх паўнамоцтваў. У 1997 быў адным з заснавальнікаў Асамблеі НДА. З сакавіка 1997 г. па сакавік 1998 знаходзіўся ў Германіі праз пагрозу арышту. У 1999 атрымаў нарвежскую праваабарончую узнагароду памяці прафесара Торалфа Рафто.

Зноскі
------

1. ↑  Грушавы // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах / Генадзь Пашкоў. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 1997. — Т. 5. — С. 467. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0.
2. ↑  *Аляксандр Тамковіч* Генадзь Грушавы // *Новы час* : газета. — 16 кастрычніка 2009. — № 38 (166). — С. 4. — ISSN 2218-2244.
3. ↑  In memoriam: Генадзь Грушавы // *Наша Ніва* : газета. — 29 студзеня 2014. — № 4, 841. — С. 4. — ISSN 1819-1614. Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------

* *Вольга Міцкевіч*. Грушавы: Генетычныя наступствы Чарнобыля з часам толькі павялічыліся **(нявызн.)**.  Еўрарадыё (26 красавіка 2013). Праверана 12 студзеня 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1176588826 · NUKAT: n2015181375 · VIAF: 315536827 |
**Бабінавіцкі павет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Магілёўскай губерні Расійскай імперыі, якая існавала ў 1777—1796 і 1802—1840 гадах. Цэнтр — Бабінавічы.

Утвораны 21 чэрвеня 1777 года з Дубровенскага павета. Плошча 301 600 дзесяцін, насельніцтва 55 100 чалавек (1782). 12 снежня 1796 года пры стварэнні Беларускай губерні павет скасаваны, яго тэрыторыя ўключана ў Аршанскі і Віцебскі паветы, 27 лютага 1802 года адноўлены. У 1831 годзе ў павеце жылі 50 700 чалавек. Канчаткова Бабінавіцкі павет скасаваны 23 лютага 1840 года, тэрыторыя ўвайшла ў Аршанскі павет.

Ураднікі павета
---------------

* Бабінавіцкія павятовыя маршалкі

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

| ⛭Паветы Магілёўскай губерні (1802—1919) |
| --- |
| Аршанскі ·  Бабінавіцкі (да 1840) ·  Быхаўскі (да 1852 Старабыхаўскі) ·  Гомельскі (да 1852 Беліцкі) ·  Горацкі (да 1861 Копыскі) ·  Клімавіцкі ·  Магілёўскі ·  Мсціслаўскі ·  Рагачоўскі ·  Сенненскі ·  Чавускі ·  Чэрыкаўскі | Герб Магілёўскай губерні |
|  |
| --- |
|   |
|   |
|  |

**Мангола-Маньчжурскі стэп** — засушлівы стэп, размешчаны ў Манголіі і поўначы Кітая.

Размяшчэнне
-----------

Мангола-Маньчжурскі стэп мае плошчу 887 300 км². Экарэгіён мае форму вялікага паўмесяца вакол пустыні Гобі, распасціраецца па тэрыторыі Цэнтральнай і Усходняй Манголіі, усходняй часткі Унутранай Манголіі, Усходняй і Цэнтральнай Маньчжурыі і на паўднёвым захадзе на Паўночна-Кітайскай раўніне. На паўночным усходзе і поўначы Селенга-Архонскі і Даурскі лесастэп утвараюць пераходную зону паміж стэпам і лясамі Сібіры на поўначы. На ўсходзе і паўднёвым усходзе стэп пераходзіць да ўмераных лісцевых і змешаных лясоў, у тым ліку змешаных лясоў Маньчжурыі, лісцевых лясоў Паўночна-Кітайскай раўніны і Цэнтральна-кітайскага лёсавага плато змешаных лясоў. На паўднёвым захадзе стэп распаўсюджваецца да ракі Хуанхэ, праз стэп плато Ордас.

Флора
-----

Дамінуючай флорай з’яўляюцца некалькі відаў кавыля: *Stipa baicalensis*, *Stipa capillata*, *Stipa grandis*; аўсяніца валіская (*Festuca valesiaca*), *Festuca ovina*, *Aneurolepidium chinense*, *Filifolium sibiricuman*, і *Cleistogenes sqarrosa*.

Паўднёва-заходнія схілы хрыбта Вялікі Хінган  (руск.) (бел. маюць шыракалістыя лясы *Quercus mongolica*, або лісцевыя лясы таполяў *Populus davidiana* і *Populus suaveolens*, *Betula platyphylla* і *Salix rorida*.

Фаўна
-----

* *Crossoptilon mantchuricum* — адзіная эндэмічная птушка ў экарэгіёне
* Байбак (*Marmota bobak*)
* Воўк (*Canis lupus*)
* Мангольскі дзэрэн (*Procapra gutturosa*)
* Конь Пржавальскага (*Equus ferus przewalskii*)
* Карсак (*Vulpes corsac*)

Зноскі
------

1. ↑  Mongolian–Manchurian grassland (руск.)

Спасылкі
--------

* Mongolian-Manchurian grassland (World Wildlife Fund)
**«РСБ-Груп»** альбо **«Расійскія сістэмы бяспекі»** (руск.: Российские системы безопасности) — расійская кампанія, якая аказвае паслугі ваеннага кансалтынгу ў зонах c высокай тэрарыстычнай актыўнасцю і вядзення баявых дзеянняў. Фактычна, з’яўляецца прыватнай ваеннай кампаніяй. Мае рэгіянальны офіс у Сенегале, а таксама прадстаўніцтвы ў Турцыі, Германіі і Італіі. Займаецца размініраваннем, канкурэнтнай разведкай і аналітыкай, узброенай аховай і абаронай марскіх грамадзянскіх судоў ад марскіх піратаў у Адэнскім, Гвінейскім заліве, Малакскім праліве і г. д. Так, супрацоўнікі кампаніі «РСБ-Груп» удзельнічалі ў размініраванні аднаго з найбуйнейшых цэментных заводаў Лівіі ў Бенгазі кампаніі Libyan Cement Company. Сума кантракту па звестках сродкаў масавай інфармацыі склала 10 млн долараў. Паводле аспрэчваемых звестак ААН, падчас лівійскага канфлікту яе спецыялісты меркавана ажыццяўлялі абслугоўванне і рамонт ваеннай авіяцыі арміі фельдмаршала Халіфы Хафтара. У жніўні 2020 года супрацоўнікі кампаніі адбілі напад на лівійскае пасольства ў Мінску. Пазней яны ўступілі ў канфлікт з дыпмісіяй і нават самі спрабавалі яе захапіць.

Гл. таксама
-----------

* Група Вагнера

Зноскі
------

1. ↑  Паводле дадзеных ЕГРЮЛ; ОГРН 1057749205942.
2. ↑  СМИ о РСБ-Групп
3. ↑  Контактная информация и обратная связь на сайте «РСБ-Групп» Архівавана 29 студзеня 2018.
4. ↑  В ливийской армии объяснили приглашение российской ЧВК
5. ↑  ООН подсчитала бойцов ЧВК Вагнера в Ливии // Lenta.ru, 7 мая 2020
6. ↑  На посольство Ливии в Минске напали неизвестные // РБК, 27 августа 2020
7. ↑  Штурм ливийского посольства в Белоруссии устроили сотрудники российского ЧВОК по заказу Триполи

Літаратура
----------

* *Алексей Заквасин*. «Мы поднимем имидж страны»: основатель первой российской частной военной компании дал интервью RT (руск.).  RT (25 студзеня 2018). Праверана 29 студзеня 2018.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт кампаніі — **www.rsb-group.ru** Архівавана 1 сакавіка 2021.
**Тураўскія крыжы** — каменныя крыжы XII ст. ў горадзе Тураве і яго наваколлях. Вядома больш за 10 каменных крыжоў у Тураве, Пагосце, Хлупіне, Перарове, Верасніцы, Аздамічах і інш. З'яўляюцца сімвалам веры і прадметам пакланення для хрысціян.

Найбольш вядомым з крыжоў з'яўляецца Святы (Тураўскі) крыж (вышынёй 2 м, шырынёй 0,7 м). Да 1979 г. ён стаяў на могілках вёскі Пагост на беразе Прыпяці, пасля быў перавезены ў Гомельскі абласны краязнаўчы музей, але па просьбе жыхароў быў вернуты назад і цяпер захоўваецца ў царкве вёскі Пагост. У Гомельскім абласным краязнаўчым музеі можна пабачыць 2 іншыя крыжы (вышынёй 1 м, шырынёй 0,6 м), якія стаялі на тураўскіх Барысаглебскіх могілках.

У вёсках Пагост і Верасніца над крыжамі былі пабудаваны капліцы. 

Вышыня тураўскіх крыжоў складае ад 1 да 2 м, шырыня ад 0,6 да 1 м. Яшчэ ў пачатку XX стагоддзя на крыжы вешалі стужкі, лампадкі, пакрывалі іх хусткамі, прыносілі ахвяры — манета, палатно, мяса, рыбу. Да крыжоў накіроўваліся хрэсныя ходы. Асабліва шмат людзей збіралася на Узвіжанне. 

Паводле паданняў, тураўскія крыжы прыплылі з Кіева уверх па Дняпры і Прыпяці і затым апынуліся сярод палёў; яны нібыта ахоўваюць ад розных хваробаў. Пра адзін з тураўскіх крыжоў расказваюць, што калі бацькі прасілі паслаць выздараўленне іх сыну, то ў небе з'явілася велічная агністая постаць жанчыны, якая сказала, што дапаможа. Хлопчык выздаравеў, і на наступны дзень у Прыпяці знайшлі каменны крыж. Яго выцягнулі на бераг і ўстанавілі на высокім месцы.

Зноскі
------

1. ↑  
	* *Завальнюк У.М.* Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — Мінск, Изд-во Гревцова, 2013. — 808 с. ISBN 978-985-6954-73-6. С. 700
2. ↑   Киркор А. Поселения в Белорусском Полесье // Живописная Россия. СПб. М. 1882. Т. III. с. 379.
3. ↑  Завитневич В. Археологическая экскурсия в Полесье // Чтения в историческом обществе Нестора Летописца. Кн. 4. Киев, 1890. с. 21.
4. ↑  Крукоўскі А. Старадаўні Тураў і яго наваколіцы // Наш край. 1928. № 8-9 (11-12). С. 51-55.
5. ↑  Лабынцев Ю. А. В глубинном Полесье. М. 1989.
6. ↑   Ненадавец А. Каменныя крыжы // Голас Радзімы. 1989. 13 ліп.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Дучыц Людміла. Каменныя крыжы // З глыбі вякоў. Наш край 2. Мн. 1997. C. 31-46.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Блакітная мячэць.

**Мячэць Аксункур** або **"Блакітная" мячэць** — адна з вядомых мячэцяў горада Каіра (Егіпет), яркі ўзор мамлюкскай архітэктуры.

Мячэць Шамас ад Дзіна Аксункура "Блакітная мячэць" размешчана ў цэнтры Каіра - на вуліцы Баб аль Вазір.

Гісторыя
--------

Блакітную мячэць пабудавалі ў часы мамлюкаў у Егіпце ў 1347 годзе. Яна служыла пахавальняй Эміра Шамаса ад Дзіна (быў зяцем мамлюкскага кіраўніка Ан-Насір Мухамада, а таксама лоўчым пры яго двары), а таксама аднаго з сыноў султана Мухамада.

Сваю назву мячэць атрымала дзякуючы блакітнай кафлі з каляровымі візернукамі, якімі ўпрыгожаны ўнутранае ўбранне мячэці. Гэтая кафля дапаўнялі інтэр'ер мячэці 300 гадоў пасля яе ўзвядзення - у часы праўлення Асманскай імперыі, была прывезена з Дамаска.

У студзені 2008 года пачаліся работы па маштабнай рэканструкцыі Блакітнай мячэці.

Літаратура
----------

* Doris Behrens-Abouseif: Cairo of the Mamluks. London 2007 S. 187—189 ISBN 978-1-84511-549-4

Спасылкі
--------

* archnet.org Архівавана 10 кастрычніка 2012. (engl.)
* The blue Mosque
**Віленская мячэць** — колішні магаметанскі храм у Вільні.

Пабудавана мусульманамі-татарамі, паселенымі вялікім князем літоўскім Вітаўтам ў прадмесці Вільні Лукішкі, відаць, у канцы XIV—пач. XV стст. Упершыню ўпамінаецца ў творы «Рысале-і-Татары-Лех» («Трактат аб татарах Польшчы») 1558 года, напісаным невядомым аўтарам — татарынам з Вялікага Княства Літоўскага, у шэрагу інш. драўляных мячэцяў. Невядомы польскі падарожнік у 1581 годзе адзначыў, што ў Віленскай мячэці ніякіх выяў не было, падлога заслана каляровымі дыванамі. Побач з мячэццю распалагаліся татарскія могілкі.

Паводле апісанняў сярэдзіны XIX ст. Віленская мячэць была квадратнай у плане, спераду мела навес на слупах, накрыты стромкім дахам з маленькім мінарэтам па цэнтру. Пасля некалькі разоў перабудоўвалася.

У пачатку XX ст. планавалася пабудаваць мураваны будынак мячэці, аднак гэта не ўдалося з-за пачатку Першай сусветнай вайны. Пасля Другой сусветнай вайны мячэць разбурана па загаду савецкіх ўладаў.

Літаратура
----------

* Kryczyński L. Historia meczetu w Wilnie: (Próba monografii). Warszawa, 1937;
* Meczety i cmentarze Tatarów polsko-litewskich. Warszawa, 1999.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Віленская мячэць
* Віленская мячэць на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»
**Сабор Узвіжання Святога Крыжа** (разм. **Старая** або **Вялікая царква**) — каталіцкі храм, размешчаны на галоўный плошчы г. Кечкемет. 

Царква пабудавана ў 1774—1779 гг. па праекце манаха-піяра Гашпара Ошвальда ў стыль цопф (позняе ракако). Аздабленнем храма займаўся Болдзіжар Фішар.

У 1819 г. вежа сабора згарэла, і была адноўлена толькі ў 1863 г. Вежа храма мае вышыню 73 м, такім чынам з'яўляючыся самым высокім будынкам горада. З балкона, размешчанага на вышыні 35 м, асабліва ўлетку адкрываецца цудоўны краявід Кечкемета, менавіта тут калісьці знаходзіўся пажарны назіральны пункт. Таксама на вежы ўсталяваны адзін з самых старадаўніх гадзіннікавых механізмаў у Венгрыі, якія працуе дагэтуль.

На вонкавай сцяне сабора пад вежай знаходзяцца тры мемарыяльныя пліты: героям нацыянальна-вызваленчай барацьбы венгерскай рэвалюцыі 1848—1849 гадоў і загінулым героям Першай і Другой сусветных войнаў.

* Мемарыяльныя пліты
* Мемарыяльныя пліты ў гонар герояў венгерскай рэвалюцыі 1848—1849 гадоўМемарыяльныя пліты ў гонар герояў венгерскай рэвалюцыі 1848—1849 гадоў
* Мемарыяльныя пліты ў памяць аб загінулых у Другой сусветнай вайнеМемарыяльныя пліты ў памяць аб загінулых у Другой сусветнай вайне

Інтэр'ер сабора
Усярэдзіне храм вялікі: 62 м у даўжыню, 25 м у шырыню і прыкладна 20-25 м у вышыню. Фрэскі на скляпеннях сабора стварыў Ферэнц Лохр, а астатні дэкор - Ігнац Рошкавіч. Праца над фрэскамі была скончана ў 1778 г. Кампазіцыя складаецца з 24 сцэн, якія адлюстроўваюць Узвіжанне Крыжа на нябёсы. Пад саборам размешчаны склеп.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вялікая царква (Кечкемет)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ракытнэ.

**Ракытнэ** ці **Ракітна** (укр.: Рокитне) — пасёлак гарадскога тыпу ў Ровенскай вобласці Украіны, цэнтр Ракытніўскага раёна.

Гісторыя
--------

Узнікненне паселішча прыпадае на час прамысловага ажыўлення 1880-х гг. Да 1922 г. сяло было вядома пад назвай Ахотнікава, што пайшло ад прозвішча ўласніка зямлі, у якога бельгійскі прадпрымальнік габрэйскага паходжання Розенберг у 1888 г. купіў невялікі ўчастак кварцавых пяскоў, прыдатных для шклаварэння, і адкрылі тут прымітыўную гуту.

Штуршком да хуткага развіцця паселішча стала збудаванне ў 1898 г. завода і пракладка ў пачатку 1900 г. чыгуначнага шляху Кіеў-Ковель. Лінія прайшла праз вёску, і тут збудавалі чыгуначную станцыю. Вёска ўваходзіла ў Оўруцкі павет Валынскай губерні. Паводле Рыжскай мірнай дамовы ў 1921 г. вёска адышла да Польшчы.

У 1922 г. паселішча перайменавалі ў Ракітнае, а чыгуначная станцыя стала называцца Ракітнае-Валынскае.

1 кастрычніка 1933 г. горад быў пашыраны за кошт далучэння часткі тэрыторыі гміны Кісорычэ з размешчанымі на ёй казармамі Корпуса памежнай варты. У верасні 1939 г. паселішча ў складзе Заходняй Украіны была далучаная да СССР.

Пасля ўз'яднання Заходняй і Усходняй Украіны праводзілася праца па размежаванні раёнаў, і ў 1940 г. быў утвораны Ракытніўскі раён. Пачалі працаваць першыя дзяржаўныя органы ўлады. У красавіку 1986 г. пасёлак пацярпеў ад наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС і адносіцца да трэцяй катэгорыі населеных пунктаў, якія пацярпелі ад гэтай катастрофы.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 177-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Украіны на беларускую мову»

| ⛭ Населеныя пункты Ракытніўскага раёна |
| --- |
| Пгт | **Ракытнэ** ·  Тамашгорад |  |
| Вёскі | Алэксандрыўка ·  Бэрэзавэ ·  Білавіж ·  Більск ·  Блажовэ ·  Баравэ ·  Буда ·  Будкы-Кам’янскі ·  Будкы-Снавыдовыцкі ·  Вэжыця ·  Глыннэ ·  Грабунь ·  Дэрць ·  Драздынь ·  Дубна ·  Ельнэ ·  Забалатця ·  Залаўя ·  Кам’янэ ·  Карпыліўка ·  Кысорычы ·  Купэль ·  Лісавэ ·  Масэвычы ·  Мушні ·  Нэтрэба ·  Обсіч ·  Осныцк ·  Осткы ·  Пэрэходычы ·  Познань ·  Ракытнэ ·  Снавыдовычы ·  Старэ Сэло ·  Старыкы ·  Тамашгорад ·  Хміль |

| Ровенская вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Варашскі
* Дубенскі
* Ровенскі
* Сарнэнскі

 | Сцяг Ровенскай вобласціСцяг Ровенскай вобласціГерб Ровенскай вобласціГерб Ровенскай вобласці |
| Гарады | 
* Астрог
* Бэрэзнэ
* Вараш
* Дубна
* Дубровіца
* Здалбуніў
* Кастопіль
* Корац
* Радывыліў
* **Роўна**
* Сарны

 |
| Пгт | 
* Валадымырэць
* Гошча
* Дэмыдзіўка
* Зарычнэ
* Квасыліў
* Клэвань
* Клэсіў
* Мізач
* Млыніў
* Оржыў
* Ракытнэ
* Рафаліўка
* Сасновэ
* Смыга
* Стэпань
* Тамашгорад

 |
**Тураўская царква** — колішні праваслаўны храм у Тураве, помнік старажытнарускага дойлідства XII ст. Па сваёй плошчы храм не саступаў самым буйным культавым збудаванням Кіева, Суздаля і Пскова і пераўзыходзіў знакаміты Полацкі Сафійскі сабор.

Гісторыя
--------

Царква была пабудавана на гарадзішчы старажытнага Турава, паводле меркавання даследчыкаў, у часы Кірылы Тураўскага.

Храм разбурыўся (дакладная дата невядомая) у выніку моцнай дэфармацыі і значнага нахілу сцен, магчыма, у выніку землетрасення ў Карпатах, якое адбылося 3 мая 1230 года. Рэшткі царквы адкрыты і абследаваны М. Каргерам у 1963 г.

Архітэктура
-----------

Макет царквы ў Гомельскім палацы
Рэшткі царквы
Царква ўяўляла сабой чатырохслуповы трохнефавы храм з нартэксам і апсідамі памеры царквы 28,2х16,5 м. Асаблівасць разбіўкі плана ў тым, што спачатку былі распланаваны межы храма па правым боку, а потым па левым (паўночным). У выніку гэтага была зробленая памылка ў адмеры модуляў на 1 локаць (0,43 м), што адлюстравана ў перакошанасці плана.

Падмуркі складзены з валуноў насуха. Сцены ўзведзеныя ў тэхніцы роўнаслаёвай муроўкі (захаваліся на вышыню ад 0,3—0,5 да 2 м). Падлога царквы была выкладзена паліванымі пліткамі. Слупы ў сячэнні крыжовыя. У паўднёва-заходнім вугле царквы размяшчалася вежа з вітой лесвіцай.

Лапаткі, якія адпавядаюць усходняй пары падкупальных слупоў, змешчаныя на ўсход з такім разлікам, каб павялічыць плошчу ўспрыняцця вагі ад барабана з купалам і распор скляпенняў. Аналагічны канструкцыйны прыём выкарыстоўваўся ў гродзенскім дойлідстве XVII ст. напрыклад, у Ніжняй царкве. У адрозненне ад гродзенскіх помнікаў падкупальны прамавугольнік памерам 6х5,2 м выцягнуты па падоўжнай восі. Будынак мае канструкцыі, узведзеныя пазней за асноўны аб'ём: прыбудовы да ўсходніх, якія звужаюць праход да галоўнага алтара, і заходніх слупоў, якія злучалі іх з паўднёвай і паўночнай бакавымі сценамі, у выніку чаго быў утвораны своеасаблівы нартэкс, і інш.

Беларускі археолаг Алег Трусаў лічыць, што знешні выгляд царквы, збудаванай кіеўскімі майстрамі, аналагічны архітэктуры храмаў Кіева другой паловы XII стагоддзя.

Саркафагі
---------

Пры раскопках у храме выяўлены тры шыферныя саркафагі. У адным з іх, даўжынёй прыкладна 1,8 м, знаходзіліся рэшткі мужчыны ва ўзросце 50-52 гадоў. Навукоўцы лічаць, што гэта было пахаванне не простага чалавека, а княжацкай або духоўнай асобы.

Зноскі
------

1. 1 2  В ДРЕВНЕМ ТУРОВЕ ОБНАРУЖЕН КАМЕННЫЙ САРКОФАГ XIII ВЕКА Архівавана 24 красавіка 2015.
2. 1 2 3  Дзяржпраграма «Замкі Беларусі». Гарадзішча старажытнага Турава

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Тураўская царква // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. С. 38.

Спасылкі
--------

* Тураўская царква на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Тураўская царква на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Звесткі пра храм на сайце Radzima.org
*
**Аксукент** — сяло, адміністрацыйны цэнтр Сайрамскага раёна Паўднёва-Казахстанскай вобласці. 

Насельніцтва — 24,1 тыс. жыхароў (1998). 

Сяло размешчана за 27 км на паўночны ўсход ад абласнога цэнтра Шымкента, на рацэ Аксу (басейн Арысі). Чыгуначная станцыя на лініі Шымкент — Тараз. 

У наваколлі — курорт Манкент, гарадзішча Манкес. 

У савецкі час афіцыйная назва сяла — **Белыя Воды**, пазней **Аксу**, сучаснае — **Аксукент**. 

На тэрыторыі горада працуе вядомы яшчэ з савецкіх часоў машынабудаўнічы завод — АТ «Паўднёва-Казахстанскі Машынабудаўнічы Завод».

Спасылкі
--------

* Неафіцыйны сайт: фотаздымкі
**Неўралгiя трайчастага нерва** (НТН; стар.-грэч.: νεῦρον + ἄλγος — жыла + боль) — паражэнне трайчастага нерва на твары.

Прычыны
-------

Хваробе спрыяе пераахаладжэнне, стрэс, сцісканне нервы сасудамі, звужэнне сасудаў (гаймарыт), удар галавы, плямбаванне і выдаленне зуба, анестэзія, запаленне ў насаглотцы і пірсінг брыва.

Праявы
------

Хвароба выяўляецца праз прыступы болю працягласцю да 2 хвілін пры дакрананні да нутранага края вока, кончыка носа, падбародка і верхняй губы, як і праз перакос твару. Немач таксама суправаджаецца болевай грымасай, з’яўленнем міжвольных жавальных рухаў і прыцмоквання языком. Адзначаецца парушэнне адчувальнасці твару.

Зноскі
------

1. ↑  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 28 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>
3. ↑  *Вольга Цыбульская.* Неўралгія трайчастага нерва // *Краіна здароўя*. — 23 студзеня 2010. — № 2 (171). — С. 5. Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph319493 |
**Карын Энстром** (шведск.: Karin Enström), народжаная **Карын Марта Элізабет Ландэрхольм** (шведск.: Karin Märta Elisabeth Enström, нар. 23 сакавіка 1966, Упсала) — шведскі палітык, міністр абароны Швецыі.

Карын скончыла ў 1987 годзе афіцэрскія курсы Каралеўскага ваеннага каледжа, у 1993 годзе скончыла вышэйшыя курсы. Служыла ў Берагавой ахове Швецыі да 1998 года ў Ваксхальме.

З 1991 па 1992 год Карын Энстром была генеральным сакратаром моладзевага крыла Умераннай кааліцыйнай партыі, з 1993 па 1994 год працавала ў Міністэрстве прамысловасці ў якасці эксперта. Таксама займала пасаду дарадцы ў гарадскім савеце Ваксхальма, працягваючы паралельна службу ў войску. У 1998 годзе пакінула гэтую пасаду (вярталася ў 2002 і 2010 гадах на пасаду кіраўніка гарадскога савета), звольнілася з войска і неўзабаве была выбрана ў Рыксдаг. З 1998 па 2000 год была дэпутатам Рыксдага, з 2002 па 2010 год працавала ў Камітэце абароны Швецыі (з 2008 года яго старшыня). Пасля выбараў 2010 года працавала ў Міністэрстве замежных спраў, а таксама ўзначальвала парламенцкую дэлегацыю ў Парламенцкай асамблеі НАТА. 19 красавіка 2012 года пасля адхілення ад дзейнасці міністра абароны Швецыі Стэна Тальгфорса ўзначаліла міністэрства і ўвайшла ў кабінет міністраў Фрэдрыка Рэйнфельта.

Зноскі
------

1. 1 2  Landerholm, Karin Märta Elisabeth // Sveriges befolkning 1990 — Ramsele: National Archives of Sweden, 2011. — ISBN 978-91-88366-91-7 Праверана 12 верасня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q14594786'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2065347'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1724971'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Карын Энстром


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | Рыксдаг |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 9562154076014711860000 |
**Памятны знак у гонар першага піваварнага бровара** — памятны знак на месцы, дзе, паводле звестак гісторыкаў, раней размяшчаўся півавараны завод Ландо-Камянецкага ў Лідзе.

Гісторыя
--------

У 1863 годзе быў заснаваны першы піваварны завод мяшчан Э. А. Ландо і Д. Ю. Камянецкага ў Лідзе.

Апісанне
--------

На прыродным валуне замацавана металічная дошка, з надпісам «Тут, у 1863 годзе быў заснаваны першы бровар Э. Ландо і Д. Камянецкага».

Зноскі
------

1. ↑  У Лідзе ўсталявалі памятны знак у гонар першага ў горадзе піваварнага завода **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Planeta Belarus* (28 жніўня 2017). Архівавана з першакрыніцы 16 мая 2021. Праверана 16 мая 2021.
**Crataegus intricata** — від кветкавых раслін сямейства Ружавыя (*Rosaceae*). Расце натуральна ў Паўночнай Амерыцы. Вырошчваецца ў многіх краінах свету ў якасці дэкаратыўнай расліны.

Батанічнае апісанне
-------------------

Куст або невялікае дрэва, калючае, вышынёй каля 5—7 метраў. Лісце лопасцевае, шырокаяйкападобнае з падвойнымі зубчастымі бакамі. Кветкі белыя, сабраны ў парасонікі. Чашачка складаецца з 5 лісточкаў калякветніка, вяночак з 5 круглых пялёсткаў, 1 песціка і шматлікіх тычынак унутры кветкі. Плады пунсовага колеру дасягаюць да 2 см у дыяметры. Яны салодкія і ядомыя.

Прымяненне
----------

Дэкаратыўная расліна, высаджваецца ў парках і садах. Цвёрдую драўніну выкарыстоўваюць для тачэння вырабаў, кару і адвар — для афарбоўвання тканін у чырвоны колер. Плады абсмажваюць у цукры і робяць з іх варэнне, жэле, заменнікі кавы і гарбаты. Для атрымання хлеба з фруктовым смакам у цеста часта дадаюць муку з сухафруктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. 1 2 3 4 5  *Zbigniew Podbielkowski.* Słownik roślin użytkowych. — Warszawa, 1989. — ISBN 83-09-00256-4.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
**Eryx tataricus** — від змей з сямейства *Boidae*. Распаўсюджаны ад усходняга ўзбярэжжа Каспійскага мора да поўдня Манголіі, захаду Кітая і паўночнага захаду Індыі. Занесены ў Чырвоную кнігу Туркменіі як від з абмежаваным арэалам (катэгорыя III).

Гэты від — магчымы прататып алгоя-хархоя  (руск.) (бел..

Знешні выгляд
-------------

Прадстаўнікі гэтага віду дасягаюць у даўжыню 1 м, пры гэтым самкі звычайна на 5—10 см даўжэй самцоў. Даўжыня дзіцянятаў — 150—200 мм. Хвост тупы і закруглены, даўжынёй 60—80 мм.

Афарбоўка цела зверху карычневая з жаўтлявым чырванаватым або шэрым адценнем, на спіне можна выявіць чорна-бурыя плямы, па баках цёмныя плямкі і крапіны. Жывот часцей за ўсё таксама пакрыты чорна-бурымі плямкамі, радзей без плям і светлы.

Харчаванне
----------

Рацыён харчавання складаюць у асноўным яшчаркі і грызуны, радзей вераб’іныя птушкі. Выходзіць на паляванне ў начны час.

Размнажэнне
-----------

Яйцажывародныя змеі. Даўжыня нованароджаных змей — 150—200 мм.

Зноскі
------

1. ↑  The Reptile Database: *Eryx tataricus* (англ.)
2. ↑  Ах, Гоби! Путешествие по Монголии в поисках легенды Архівавана 11 снежня 2019.. Юрий Рост. Новая Газета

Спасылкі
--------

* The Reptile Database: *Eryx tataricus* (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Reptile Database |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778564246 |
Плошча Якуба Коласа ў Мінску
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Плошча.
**Плошча** — адкрытая, архітэктурна арганізаваная, апраўленая будынкамі і зялёнымі насаджэннямі прастора, якая ўваходзіць у сістэму гарадскіх прастораў; вялікая незабудаваная тэрыторыя ў горадзе альбо вёсцы.

Адрозніваюць:

* транспартныя плошчы: вакзальныя і інш.
* пешаходныя плошчы: театральныя, гандлёвыя, мемарыяльныя, саборныя.

Плошчы з нерэгулярнай сярэдневяковай планіровачнай асновай падзяляюцца на віды: верацёнападобнай, няправільнай шматвугольнай, трохвугольнай канфігурацыі, з прасторава не аформленым перыметрам. Комплексы з прасторава не аформленым перыметрам сустракаюцца ў малых гарадскіх паселішчах. У сувязі з экстэнсіўнай забудовай і прыляганнем зямельных угоддзяў плошча абмежавана групамі будынкаў, размешчанымі з вялікімі разрывамі. Яе ўмоўная ўнутраная прастора мае візуальныя выхады ў навакольнае прыроднае асяроддзе і ў плане не ўтварае якую-небудзь геаметрычную фігуру.

Плошчы з гатычнай ці рэнесанснай асновай падраздзяляюцца на комплексы прамавугольнай, трапецападобнай ці блізкай да іх формы; складанага Г-падобнага абрысу з выкарыстаннем прамых вуглоў. 

Плошчы з барочнай асновай дыферэнцыююцца на віды: прамавугольнага ці трапецападобнага абрысу; ускладненай канфігурацыі — правільны многавугольнік ці авал. 

Комплексы, створаныя нанова ці ператвораныя ў перыяд класіцызму, падзяляюцца на віды: прамавугольнай ці трапецападобнай формы; ускладненага, але геаметрычна яснага абрысу — авальнага ці абрысу, які спалучае розныя фігуры; няправільных абрысаў, абумоўленых выкарыстаннем пры рэканструкцыі нерэгулярнай планіроўкі, якая існавала раней.

Зноскі
------

1. ↑  *Ю. В. Чантурия* МЕТОДОЛОГИЯ РАЗРАБОТКИ ТИПОЛОГИЙ КОМПЛЕКСОВ ЗАСТРОЙКИ ПЛОЩАДЕЙ ВТОРОЙ ПОЛОВИНЫ XVIII — ПЕРВОЙ ПОЛОВИНЫ XIX ВЕКА(руск.) // *Вестник ВолгГАСУ. Сер.: Стр-во и архит.*. — 2013. — В. Вып. 31(50). Ч. 1. Города России. Проблемы проектирования и реализации.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Плошча (архітэктура)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4046326-6 · LCCN: sh85103400 · LNB: 000076373 · NDL: 00563255 · NKC: ph138941 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ніжні рынак (значэнні).
**Плошча Францыска Скарыны** — плошча ў цэнтры Полацка на перасячэнні праспекта Францыска Скарыны і вуліцы Гогаля.

Гісторыя
--------

Да пасляваеннага перайменавання насіла назву *Ніжні рынак*.

Плошча Францыска Скарыны
На старых картах бачна, што спачатку плошча знаходзілася на некалькі дзесяткаў метраў усходней, чым зараз.

З дакументаў вынікае, што ў часы Кацярыны ІІ гэтая плошача ўжо існавала, і тут знаходзілася мытня.

Падчас Другой сусветнай вайны нацысты ладзілі публічныя пакаранні смерцю на Ніжнім рынку. Тут будаваліся шыбеніцы, на якіх вешалі ўдзельнікаў супраціву і партызанаў.

Пасля вызвалення Полацка ў 1944 годзе на Ніжнім рынку былі збудаваныя тры шыбеніцы, і ў пачатку верасня адбылося публічнае выкананне прысуду трыбунала над былымі паліцыянтамі. Больш публічна не каралі, а высылалі ў лагеры.

Забудова
--------

Гатэль «Славянскі». 22 снежня 1954 года быў адкрыты як гасцініца «Дзвіна».

Фантан і грамадская прастора. Грамадская прастора ля фантана, якая існавала з савецкіх часоў, была знішчана ў 2017 годзе. На яе месцы быў адкрыты новы фантан, на пабудову якога было выдаткавана 640 тысяч долараў.

Помнікі
-------

* Помнік Ф. Скарыну — пастаўлены ў 1974 годзе — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 212Ж000629шыфр 212Ж000629

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Дэйніс Іван Пятровіч.* Полацкая даўніна (бел. (тар.)). — Медисонт. — Мінск, 2007. — 330 с. — ISBN 978-985-6530-74-9.(недаступная спасылка)
2. ↑  Об отеле (руск.).
3. ↑  В Полоцке заработал главный городской фонтан. ФОТОФАКТ (руск.).
**Джава́ні П’е́тра Пе́рці** або **Перэці** (Giovanni Pietro Perti, Pietro Perty, Pretti, Peretti; 1648, Муджа, Швейцарыя — 1714, Вільня, Літва) — італьянскі барочны скульптар і архітэктар, адзін з вядучых еўрапейскіх скульптараў пачатку XVIII стагоддзя. Валодаў прадмесцямі Сніпішкі і Антокаль, якія знаходзіліся ва ўладанні Сапегаў.

Біяграфія
---------

Палац Сапегаў паводле праекта Перці
Жывучы ў кантоне Тычына, Перці знаходзіўся пад уплывам італьянскага майстра Джавані Ларэнца Берніні. Атрымаў адукацыю ў Фларэнцыі. Пасля запрашэння Міхала Казіміра Паца большасць свайго жыцця Перці правёў у сталіцы Вялікага Княства Літоўскага, працуючы на магнацкія фаміліі.

Атрымаў вядомасць за мармуровыя ўпрыгожанні Касцёла Святых Пятра і Паўла (1677—1682), якія лічацца шэдэўрам літоўскага барока. Працаваў разам з Джаванні Марыя Галі  (італ.) (бел. які выконваў арнаментацыю вакол скульптур Перці. У 1689—1701 гадах Перці служыў у маёнтку вялікага гетмана літоўскага Казіміра Яна Сапегі.

На працягу сваёй кар’еры распрацаваў, узвёў і ўпрыгожыў найвыдатнейшыя помнікі літоўскага барока ў Вільні: палац Слушкаў (1690), палац Сапегаў (1691) і Касцёл Ісуса і кляштар трынітарыяў  (польск.) (бел. (пачатак у 1691 годзе, упрыгожаны ў 1700—1705 гадах), усе знаходзяцца ў прадмесці Антокаль. Аднавіў інтэр’ер і дызайн стукавай тынкоўкі алтара капліцы Св. Казіміра ў Віленскім кафедральным саборы (1686—1688).

Быў жанаты з дачкой Мікеланджэла Палоні Марыяй Магдаленай. Памёр у Вільні.

Заўвагі
-------

1. ↑  Giovanni Pietro Perti // Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy — B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. — ISSN 2750-6088 — doi:10.1515/AKL<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q64'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41640909'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q496126'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19276262'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q324303'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98818'></a>
2. ↑   Архівавана 28 верасня 2007.
3. ↑  Šv. apaštalų Petro ir Pauliaus bažnyčia Архівавана 5 лістапада 2014.
4. ↑  Vilniaus (Antakalnio) buvęs trinitorių vienuolynas ir Viešpaties Jėzaus bažnyčia **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 9 верасня 2006. Праверана 8 ліпеня 2012.

Літаратура
----------

* Drėma, V. (1991). Dingęs Vilnius. Vilnius: Vaga. ISBN 5-415-00366-5.
* Tomas Venclova. Vilniaus vardai. Vilnius: R. Paknio leidykla, 2006. ISBN 9986-830-96-6. P. 68.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме П’етра Перці

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 2285154260379924480005 |
**Тураўская вежа** — вежа валынскага тыпу, якая існавала на тэрыторыі Тураўскага замка ў XIII-XIX стст. і з'яўлялася яго галоўным абарончым збудаваннем. Акрамя абарончай функцыі мела прэзентабельны характар і мусіла сімвалізаваць уладу князя.

Пабудавана ў другой палове XIII ст. з цэглы на вапнавым растворы. Як і Камянецкая вежа адносілася да валынскага тыпу. Паводле планаў XVIII—XIX ст. мела форму круга дыяметрам 11 м. Унутры была падзелена на некалькі баявых ярусаў. Разабрана па загаду расійскіх уладаў у 1830-я гг.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 331—332. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6 (Т. 16), С. 38.

| ⛭Абарончыя вежы ў Беларусі |
| --- |
| Берасце ·  Гродна ·  Камянец ·  Новагародак ·  Нясвіж ·  Полацк ·  Тураў |
**Міжнародная баксёрская федэрацыя** (МБФ, *IBF*) была ўтворана ў 1983 годзе і аб'яднала баксёраў-прафесіяналаў ЗША і іншых краін, якія не ўвайшлі ў іншыя баксёрскія арганізацыі. Больш за 90 баксёраў-чэмпіёнаў свету па версіі IBF былі прызнаныя іншымі вядучымі міжнароднымі прафесійнымі баксёрскімі арганізацыямі, такімі як СБС (WBC), СБА (WBA) і СБАр (WBO).

Баксёрскія арганізацыі (па значнасці)
-------------------------------------

* Сусветны баксёрскі савет (WBC)
* Сусветная баксёрская асацыяцыя (WBA)
* Міжнародная баксёрская федэрацыя (IBF)
* Сусветная баксёрская арганізацыя (WBO)
* Міжнародная баксёрская арганізацыя (IBO)
* Сусветная федэрацыя прафесійнага бокса (WPBF)

Спасылкі
--------

* Міжнародная баксёрская федэрацыя (сайт IBF)
Сцяг Міжнароднай федэрацыі вексілалагічных асацыяцый.
**Міжнародная федэрацыя вексілалагічных асацыяцый** (МФВА, фр.: Fédération internationale des associations vexillologiques) — міжнародная федэрацыя 52 рэгіянальных, нацыянальных і шматнацыянальных асацыяцый і ўстаноў па ўсім свеце, якія вывучаюць вексілалогію, якую МФВА вызначае ў сваім статуце як «стварэнне і развіццё сукупнасці ведаў пра сцягі ўсіх тыпаў, іх формы і функцыі, а таксама навуковых тэорый і прынцыпаў, заснаваных на гэтых ведах».

Гісторыя
--------

Вывучэнне сцягоў, або вексілалогіі, было афіцыйна аформлена Уітні Смітам у 1957 годзе. Затым ён перайшоў да арганізацыі розных сцягавых арганізацый і сустрэч, уключаючы першы Міжнародны кангрэс вексілалогіі ў 1965 годзе і Міжнародную федэрацыю вексілалагічных асацыяцый.

МФВА была папярэдне арганізавана 3 верасня 1967 года на другім Міжнародным кангрэсе вексілалогіі, які праходзіў у Рушліконе, Швейцарыя, і афіцыйна створана 7 верасня 1969 года на трэцім Міжнародным кангрэсе вексілалогіі, які праходзіў у Бостане, штат Масачусетс, ЗША.

Кіраўніцтва
-----------

МФВА мае савет з трох чалавек, які складаецца з прэзідэнта, генеральнага сакратара і генеральнага сакратара па справах кангрэсаў. Савет кіруе бягучымі справамі МФВА і склікае двухгадовыя сесіі Генеральнай Асамблеі, якія праводзяцца падчас кожнага Міжнароднага кангрэса па вексілалогіі. Генеральная Асамблея МФВА складаецца з дэлегатаў ад кожнага члена МФВА. Генеральная Асамблея абірае праўленне і нясе адказнасць за распрацоўку палітыкі.

У цяперашні час членамі праўлення МФВА з’яўляюцца:

* Жэлька Хаймер (прэзідэнт)
* Брус Беры (генеральны сакратар)
* Грэм Бартрам (генеральны сакратар па справах кангрэсаў)
**Дáма з Э́льчэ** (ісп.: Dama de Elche, катал.: Dama d'Elx) — самы значны помнік іберыйскага (старажытнаіспанскага) мастацтва, быў выяўлены 4 жніўня 1897 года ў прыватных уладаннях каля Эльчэ (горад у іспанскай правінцыі Алікантэ). У лічаныя тыдні скульптура была прададзена французскаму калекцыянеру і вывезена ў Парыж, дзе яе дэманстрацыя ў Луўры стварыла грандыёзную сенсацыю і адкрыла для вучоных дагэтуль невядомую старонку антычнага мастацтва.

У 1941 годзе рэжым Вішы ў якасці жэсту добрай волі перадаў экспанат іспанскаму дыктатару Франка, які загадаў змясціць яго ў мадрыдскім музеі Прада. У наш час скульптура, нароўні са скульптурай Дамы з Басы (en), экспануецца ў Нацыянальным археалагічным музеі ў Мадрыдзе. У Валенсіі дзейнічае фонд, які выступае за яе вяртанне ў Эльчэ.

Статуя, датаваная IV стагоддзем да н.э. уяўляе сабою каменны паліхромны бюст жанчыны (хоць апошняе спрэчна) у багатым уборы і з незвычайна складанай прычоскай. Адтуліна, якая знаходзіцца ззаду, сведчыць, што аб’ект мог выкарыстоўвацца ў якасці пахавальнай урны. Даволі тонкае разуменне канонаў эліністычнай скульптуры дазволіла некаторым даследчыкам выказаць здагадку, што скульптар прайшоў навучанне ў адной з грэчаскіх калоній Заходняга Міжземнамор’я. Паводле іншага пункта гледжання, у помніку знайшлі адлюстраванне прынцыпы пунічнага мастацтва, а намаляваная жанчына — не хто іншая як фінікійская багіня Астарта.

У 1995 годзе высунута гіпотэза, паводле якой Дама з Эльчэ — падробка, вырабленая пад уплывам мадэрну каля таго часу, калі яна была выяўлена. Аднак гэта тэорыя не заваявала агульнага прызнання. Праведзены ў 2005 годзе тэхнічны аналіз пакрыцця, каменя і рэштак пігмента статуі паказаў старажытную дату і адпаведнасць іншым вядомым помнікам іберыйскай скульптуры.

Гл. таксама
-----------

* Дама з Аксера

Зноскі
------

1. ↑  Рэцэнзія на працу, якая даказвае падробленасць статуі
2. ↑  M. P. Luxán, J. L. Prada, F. Dorrego, 2005, «Dama de Elche: pigments, surface coating and stone of the sculpture», *Materials and structures*, 38(277), pp. 419—424. (недаступная спасылка) Гл. таксама (недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дама з Эльчэ
* *Монгайт А. Л.* Археология Западной Европы. — С. 305. Архівавана 25 кастрычніка 2007.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гурло.
**Аляксей Васільевіч Гурло** (1894, Капыль — 1960) — дырэктар Беларускага дзяржаўнага інстытута народнай гаспадаркі (БДІНГ) у 1933—1935.

Біяграфія
---------

З сялян. Ад 1913 працаваў паштальёнам. У 1922 паступіў на рабфак пры БДУ, а пасля яго сканчэння — у БДУ, які скончыў у 1929. Пасля сканчэння ўніверсітэту быў прызначаны дэканам рабфака і адначасова вучыўся на завочным аддзяленні аспірантуры Акадэміі навук. Напачатку 1933 быў прызначаны першым дырэктарам створанага Інстытуту народнай гаспадаркі пры Дзяржплане БССР.

Увосень 1935 выключаны з ВКП(б), членам якой з’яўляўся з 1919. 13 лістапада 1935 быў арыштаваны і 14 мая 1936 адмысловай нарадай пры НКУС СССР асуджаны за махлярства на тры гады пазбаўлення волі. Пакаранне адбыў у Комі ССР. Вызвалены з месцаў зняволення ў студзені 1939.

У 1939—1941 працаваў у Магілёўскай абласной планавай камісіі.

У 1941 быў мабілізаваны ў шэрагі Чырвонай Арміі, дзе праходзіў службу да верасня 1945.

Пасля дэмабілізацыі працаваў памочнікам старшыні Магілёўскага аблвыканкама, з 1947 — начальнікам аддзела Магілёўскага аблспажыўсаюзу. 23 лістапада 1956 судовай калегіяй Вярхоўнага Суда БССР пастанова адмысловай нарады пры НКУС СССР ад 14 мая 1936 адносна Гурло было адменена і справа спынена за адсутнасцю ў яго дзеяннях складу злачынства.

Узнагароды
----------

* Медаль «За баявыя заслугі»
* Медаль «За абарону Масквы»
* Медаль «За вызваленне Варшавы»
* Медаль «За ўзяцце Берліна»
* Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»

Спасылкі
--------

* Інфармацыя на сайце БДЭУ

| ⛭Рэктары Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўніверсітэта |
| --- |
| 
* Аляксей Гурло (1933—1935)
* Іван Сацункевіч (1935—1936)
* Арон Штаркман (1936—1937)
* Мікалай Казюк (1937—1938)
* Гаўрыіл Сугробаў (1938—1939)
* Пётр Балабанаў (1939—1940)
* Фёдар Мікуноў (1940—1941)
* Яфім Раманенка (1944—1949)
* Гаўрыіл Сугробаў (1949—1962)
* Іван Трухан (1962—1965)
* Сяргей Малінін (1965—1969)
* Фёдар Баравік (1969—1991)
* Раман Карсека (1991—2002)
* Уладзімір Шымаў (2002—2019)
* Вячаслаў Шуцілін (2019—2021)
* Аляксей Ягораў (з 2021)

 |
Завод "Віцязь" па праспекце Будаўнікоў
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Праспект Будаўнікоў.
**Праспект Будаўнікоў** — магістраль у паўднёвай частцы Віцебска на тэрыторыі Першамайскага раёна. Працягласць праспекта больш за 2700 м. Названы ў 1976 годзе (былая назва — Паўднёвая магістраль).

У сярэдзіне 20 стагоддзя ў пачатку праспекта знаходзіўся ваенны аэрадром.

Праспект забудаваны шматпавярховымі дамамі. Бярэ пачатак ад праспекта Чарняхоўскага, заканчваецца перакрыжаваннем з вуліцай Петруся Броўкі. Праспект перасякае вул. Чкалава, праспект Перамогі і Навааршанскую шашу.

Аб'екты
-------

* гасцініца «Лучоса»
* парк Тысячагоддзя
* Палац спорту
* Дом побыту (24 корпус 4)
* ААТ «Віцязь»

Літаратура
----------

* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Праспект Будаўнікоў (Віцебск)

| Праспекты Віцебска |
| --- |
| 
Будаўнікоў · 
Генерала Люднікава · 
Куйбышава · 
Маскоўскі · 
Перамогі · 
Фрунзэ · 
Чарняхоўскага
 |
**Праспект Ветэранаў** — адзін з найбуйнейшых праспектаў у Кіраўскім і Краснасельскім раёнах Санкт-Пецярбурга. Абмежаваны з аднаго боку вуліцай Зіны Партновай і вуліцай Падводніка Кузьміна, з другога — праспектам Будзённага.

Гісторыя
--------

У пачатку 1960-х гадоў пачалася пракладка магістралі, якая павінна была ісці паралельна праспекту Стачак, злучаючы Дачнае, Урыцк і Сасновую Паляну. У праектнай дакументацыі яна праходзіла як Сярэдняя вуліца. 16 студзеня 1964 года праектная Сярэдняя вуліца атрымала афіцыйную назву — праспект Ветэранаў. Назва праспекту дадзена ў гонар удзельнікаў Вялікай Айчыннай вайны 1941—1945 гадоў. У 1971 годзе ў склад праспекта ўвайшоў Манетны завулак, які праходзіў у Сасновай Паляне.

У 1977 годзе ля праспекта адкрылася станцыя метрапалітэна з аднайменнай назвай.

28 снежня 2019 года ў Навасергіеве быў адкрыты новы ўчастак праспекта, не звязаны з асноўнай яго часткай — ад праспекта Будзённага да вуліцы Уладзіміра Пчалінцава. 13 лістапада 2020 года стары і новы ўчасткі праспекта былі злучаны ў агульную магістраль. Для іх злучэння быў пабудаваны пераезд цераз службовую чыгуначную лінію. Плануецца далейшае падаўжэнне праспекта на захад.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Загад НКУС №00447 (Аператыўны загад народнага камісарыята ўнутраных спраў СССР №00447 «Пра рэпрэсіраванне былых кулакоў, крымінальнікаў і іншых антысавецкіх элементаў»**; руск.: О репрессировании бывших кулаков, уголовников и других антисоветских элементов) — таемны загад НКУС ад 30 ліпеня 1937 года. На падставе гэтага загаду, пачынаючы з жніўня 1937 года і да лістапада 1938 года было заключана ад 800000 да 820000 чалавек, з якіх не менш за 350000 былі забіты, астатнія былі адпраўлены ў ГУЛАГ. Такім чынам, устаноўленыя спачатку квоты — заключыць 233700 чалавек і расстраляць 59200 з іх — былі шматкроць перавышаныя. Аперацыя па гэтым загадзе стала самай масавай аперацыяй Вялікага тэрору.

Загад быў абнародаваны толькі ў 1992 годзе. Знойдзеныя дакументы тых часоў аб яго падрыхтоўцы і правядзенні паказваюць на тое, што Камуністычная партыя Савецкага Саюза і яе кіраўніцтва прымалі непасрэдны ўдзел у арганізацыі пераследаў і масавых пакаранняў смерцю.

Абнародаванне інфармацыі пра загад прымусіла перагледзець яшчэ пануючы погляд на Вялікі тэрор, як на пераслед грамадскай эліты. У адрозненне ад адкрытых паказальных працэсаў, ці менш вядомых «нацыянальных аперацый», аперацыя па загадзе №00447 тычылася радавых грамадзян Савецкага Саюза, сярод іх сялян, сельскага духавенства, асацыяльных элементаў, крымінальнікаў і былых членаў апазіцыйных партый. Прысуды выносіліся не звычайны судамі, а тройкамі НКУС.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Праспект Леніна.
**Праспект імя Леніна** — магістраль у Ленінскім раёне Ніжняга Тагіла, у цэнтры горада. Галоўная вуліца горада. Вядзе ад вуліцы Астроўскага (Краязнаўчага музея) до Садовай вуліцы (дом побыту «Эра»). На вуліцы знаходзяцца Музей-запаведнік «Горназаводскі Урал», Драматычны тэатр, Ніжнетагільскі тэатр лялек, КДК «Сучаснік» і адміністрацыйныя ўстановы горада, а таксама мноства крам і банкаў. Утвораны ў 1928 годзе шляхам зліцця дзвюх вуліц — Аляксандраўская (вул. Леніна з 1928 г.; ад Краязнаўчага музея да Тэатральнай плошчы) і Салдзінская (ад Тэатральнай плошчы да дома побыту «Эра»).

Праспект забудоўваўся ў 1948—1958 гадах па праектах ленінградскіх архітэктараў Я. Свірскага, Г. Ціме і Н. Когана. Гэты комплекс жылых дамоў па праспекце Леніна прызнаны помнікам архітэктуры. Апроч таго, на праспекце захаваўся шэраг гістарычных аб’ектаў (Правіянцкая крама, дом таварыства спажыўцоў, купецкія дамы — усяго 15 аб’ектаў), якія таксама прызнаны помнікамі гісторыі і архітэктуры.

Праспект з’яўляецца галоўнай вуліцай горада. На праспекце знаходзіцца Тэатральная плошча — галоўная плошча горада, асноўнае месца правядзення гарадскіх імпрэз і свят.

На скрыжаванні праспекта Леніна і вуліцы Астроўскага ўсталяваны помнік Леніну ў Ніжнім Тагіле, адзін з першых помнікаў правадыру на Урале і СССР.

Зноскі
------

1. ↑  Нижнетагильский музей-заповедник «Горнозаводской Урал»
2. ↑  Нижний Тагил на перекрестках веков
3. ↑  Решение исполнительного комитета Свердловского областного Совета народных депутатов от 04.12.1986 г. № 454
4. ↑  Перечень объектов культурного наследия Архівавана 15 красавіка 2015.
5. ↑  Памятник Ленину, Нижний Тагил Архівавана 4 сакавіка 2016.
**Слова** — адзінка мовы, фанетычна і граматычна аформленая, якая мае пэўны сэнс і аднолькава разумеецца супольнасцю людзей, аб'яднаных у адзін этнас. Як адзінка мовы, слова не ствараецца ў працэсе зносін, а выкарыстоўваецца, узнаўляецца як гатовае.

Слова мае свае сталыя прыметы; яно характарызуецца ўстойлівай фанетычнай аформленасцю, наяўнасцю аднаго (асноўнага) націску (*Гл. таксама*: націскная дублетнасць у беларускай мове), гукавой непранікальнасцю (немагчымасцю ўставіць у сярэдзіну аднаго слова іншае). Устойлівасць слова выяўляецца ў пастаянстве гукавога складу, марфемнай будовы і значэння. Ізаляванасць слова як назвы і носьбіта цэласнага значэння выяўляецца ў магчымасці вычленіць яго з кантэксту.

Словы выконваюць *намінатыўную* (назыўную) функцыю ў мове, называючы прадметы, з'явы, дзеянні, прыметы або выражаюць розныя адносіны паміж імі, і такім чынам служаць сродкам фарміравання і выказвання думкі. Таму ў мове пераважаюць *самастойныя* (паўназначныя) словы (назоўнікі, прыметнікі, лічэбнікі, займеннікі, дзеясловы, прыслоўі). З іншага боку, *службовыя* словы (прыназоўнікі, злучнікі, часціцы) не выконваюць намінатыўнай функцыі і не маюць лексічнага значэння, а толькі звязваюць словы ў словазлучэнні і сказы, надаюць словам або сказам пэўныя сэнсавыя, мадальныя і эмацыянальныя адценні.

Разам з *назыўным*, слова можа мець і *экспрэсіўна-ацэначнае* значэнне, даючы ацэнку прадметам, з'явам, прыметам, дзеянням, і такім чынам выражаць пачуцці, эмоцыі, адчуванні ўдзельніка моўных зносін, паказваць яго адносіны да выказанай думкі ці ўспрынятай інфармацыі.

Гл. таксама
-----------

* Корань
* Красворд

Літаратура
----------

Лагатып ВікіслоўнікіЛагатып Вікіслоўнікі У Вікіслоўніку ёсць артыкул **«слова»**
* Сучасная беларуская мова: Вучэб. дапам.. — Мн. : Выш. школа, 2006. — 559 с. ISBN 985-06-1140-5.С.103,104.