recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. AAS.
**Acta Apostolicae Sedis, AAS** (лац.: Акты Апостальскага Прастола) — афіцыйны бюлетэнь Святога Прастола. Выходзіць нерэгулярна, прыкладна дванаццаць раз у год. Заснаваны дэкрэтам Папы Рымскага Пія X *Promulgandi Pontificias Constitutiones* (29 верасня 1908), выданне пачалося ў студзені 1909. Змяшчае ўсе асноўныя дэкрэты, энцыклікі, рашэнні рымскіх кангрэгацый і апавяшчэнні аб царкоўных прызначэннях. Датай прыняцця законаў лічыцца дата іх публікацыі ў AAS, а ўступаюць яны ў сілу праз тры месяцы пасля публікацыі, калі ў самім законе не пазначана іншае.

AAS замяніў аналагічны бюлетэнь, які выпускаўся з 1865 года пад назвай «*Acta Sanctae Sedis*». Хоць бюлетэнь «*Acta Sanctae Sedis*» не меў статуса афіцыйнага месца публікацыі законаў Святога Прастола, фактычна ён валодаў такім статусам з 23 мая 1904, калі было абвешчана, што тэксты дакументаў, надрукаваныя тут, з’яўляюцца «аўтэнтычнымі і афіцыйнымі». Як ужо сказана, выданне «*Acta Sanctae Sedis*» было спынена ў 1908 годзе.

З 1929 года AAS мае дадатак «*Supplemento per le leggi e disposizioni dello Stato della Città del Vaticano*» на італьянскай мове, у якім друкуюцца законы і пастановы Ватыкана — горада-дзяржавы, заснаванай ў тым жа годзе. У адпаведнасці з параграфам 2 «Закона аб крыніцах права» (італ.: Legge sulle fonti del diritto) ад 7 чэрвеня 1929 года, законы дзяржавы публікуюцца пасродкам публікацыі ў гэтым дадатку.

Зноскі
------

1. 1 2  Oxford Dictionary of the Christian Church (Oxford University Press 2005 ISBN 978-0-19-280290-3), article *Acta Apostolicae Sedis*
2. 1 2  Modern Catholic Dictionary, цыт. па Catholic Culture
3. ↑  1917 Code of Canon Law, canon 9
4. ↑  1983 Code of Canon Law, canon 8
5. ↑  Catholic Encyclopedia, 1907, article *Acta Sanctae Sedis*
6. ↑  earlier items published in the AAS supplement for Vatican City Архівавана 27 снежня 2010.
**Acta diurna** (літаральны пераклад з лац. «*Штодзённыя падзеі*», таксама «*Штодзённыя падзеі рымскага народа*» лац.: Acta diurna populi Romani; таксама лац.: Acta publica — публічныя акты, дакументы) — афіцыйна зацверджаная публікацыя паведамленняў, якая практыкавалася ў Старажытным Рыме з часоў Цэзара і стала прататыпам сучасных перыядычных выданняў. Пліты з напісанымі на іх паведамленнямі штодзённа выстаўляліся ў людных месцах — такіх, як Рымскі форум.

Гісторыя
--------

Закладанне такога штодзённага выдання, паводле Светонія, належыць Гаю Юлію Цэзару, у год яго першага консульства, гэта значыць 59 да н. э. Выдаванне для публікі сенацкіх актаў, ці ведамасцей, куды ўваходзілі зробленыя сенату прапановы, спрэчкі па іх, данясенні палкаводцаў і намеснікаў, пасланні кіраўнікоў замежных дзяржаў, рашэнні і адказы сената, было спынена яшчэ пры Аўгусце, але абнародаванне хронікі штодзённага рымскага жыцця працягвалася надалей і спынілася, верагодна, толькі з перанясеннем сталіцы ў Канстанцінопаль у 330 годзе. Апошняе ўпамінанне выдання, якое дайшло да нас, датуецца часам кіравання імператара Проба ў апошняй чвэрці III стагоддзя.

*Acta diurna* адрозніваліся ад Аналаў (якія былі спынены ў 133 г. да н. э.) тым, што ў апошніх фіксаваліся толькі значныя і найбольш важныя падзеі, тады як у першых былі запісаныя падзеі з меншай значнасцю. 

Сапраўдных фрагментаў не захавалася, але з існуючых даволі шматлікіх адсылак да *Acta diurna* рымскага народа вынікае, што ў іх змяшчаліся: падзеі ў жыцці вядомых у дзяржаве асоб, а у час імперыі — і ўсіх асоб, якія належалі да імператарскага сямейства (іх нараджэнне, грамадскія і дзяржаўныя дзеянни, смерць, пахаванне і дата т. п.). Таксама тут публікаваліся дзяржаўныя справы: імператарскія загады, сенацкія пастановы і спрэчкі (калі абнародаванне іх было дапушчальнае), распараджэнні органаў улады. Змяшчаліся судовыя працэсы і ўвогуле хроніка гарадскога рымскага жыцця, а таксама цікавыя выпадкі рознага кшталту: пабудова, пераробка ці разбурэнне публічных будынкаў, падзеі ў жыцці знатных фамілій, пажары, незвычайныя з’явы прыроды і гарадскія плёткі.

Гэты орган старажытнарымскага жыцця не мог карыстацца поўнай свабодай у перыяд імперыі. Ён быў пад непасрэдным уплывам урада, таму нярэдка служыў яго палітычным мэтам, але разам з тым змяшчаў багата вестак, таму меў папулярнасць не толькі ў Рыме, але і ў правінцыях. З Тацыта вядома, што абвінаваўца знакамітага сваёй апазіцыяй Нерону сенатара і філосафа Тразеі Пэта, між іншым, казаў: «*Штодзённая рымская газета чытаецца ў правінцыях і ў войсках з вялікім запалам, каб ведаць, чаго Тразея не зрабіў*».

Літаратура
----------

* *Бабичев Н. Т. Боровский Я. М.* Acta diurna // Словарь латинских крылатых слов. — 4-е изд. испр. и доп. — М.: Русский язык, 1999. — С. 23. — 784 с.
* Diurna // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Pauly-Wissowa · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1123303584 · VIAF: 9290148451591115970006 |
**Берасцяныя вырабы** — рэчы утылітарнага і дэкаратыўна-прыкладнога характару, зробленыя з бяросты.

Берасцяны кораб у экспазіцыі Ніжнетагільскага музея
Здаўна пашыраныя ў многіх народаў лясной паласы Еўропы. Тэхналагічныя і мастацкія ўласцівасці бяросты давалі магчымасць вырабляць з яе рознае гаспадарскае начынне, выкарыстоўваць y якасці ізаляцыйнага матэрыялу, для пісьма, малявання і інш. Вядомыя берасцяныя граматы 11—15 стст. з Ноўгарада, 13—14 стст. з Віцебска, берасцяны посуд з размаляваным і праразным дэкорам з рускай Поўначы  (руск.) (бел..

Беларусь
--------

Берасцяныя вырабы здаўна бытавалі і ў беларусаў. Стужкі бяросты клалі пад ніжні вянок зруба, каб засцерагчы ад гніення, імі для трываласці абгортвалі гліняны посуд (берасцень). На Палессі з берасцяных палос плялі наплечныя сумкі (вярэнькі) для пераноскі прадуктаў, y цэнтральных раёнах Беларусі — заплечныя каробкі (кашалі) для збору ягад і грыбоў. Сшываючы кавалкі бяросты гнуткімі карэньчыкамі ці скуранымі стужкамі, выраблялі разнастайны посуд (каробчыкі, берасцянкі) для сыпкіх  (руск.) (бел. і вадкіх прадуктаў. Невялікія берасцянкі для мёду, прыпраў і інш. нярэдка аздаблялі ціснёным узорам y выглядзе сеткі, хваёвых лапак, кружочкаў з кропкамі. Табакеркі і сальнічкі часта рабілі з некалькіх накладзеных адзін на адзін слаёў бяросты з нарэзанымі ў зубчыкі краямі. 3 бяросты рабілі таксама пастухоўскія трубы. У сучасным побыце берасцяныя вырабы сустракаюцца рэдка.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
* Берестяные изделия // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
**«Aerosmith»** — музычны гурт, прадстаўнік амерыканскага хард-року. Крыніцай натхнення для гурта быў брытанскі блюз-рок, які дамінаваў на рок-сцэне ў канцы 1960-х і пачатку 1970-х гадоў: «Cream», «Led Zeppelin», «Jeff Beck Group», а таксама «The Rolling Stones».

Стывен Тайлер, Джо Перы і Том Хэмілтан упершыню сустрэліся ў мястэчку Сьюнапі ў канцы 1960-х гадоў. Першы прыехаў з Нью-Ёрка, другі з Масачусетса, а трэці з Нью-Хэмпшыра. У 1970 годзе хлопцы вырашылі аб’яднацца ў гурт і вырашылі, што Бостан стане для іх ідэальнай базай. Гітарыст Брэд Уітфард з барабаншчыкам Джоем Крамерам дапоўнілі склад, і ў 1973 годзе гурт запісаў свой дэбютны аднайменны альбом.

За наступныя гады гурт выпусціў шэраг паспяховых пласцінак, шмат гастраляваў і карыстаўся вялікай папулярнасцю, але потым сутыкнуўся з праблемамі наркатычнай і алкагольнай залежнасці, якія ледзь не сталі прычынай распаду. У цяжкі перыяд 1979—1984 гадоў Пэры і Уітфард сышлі з гурта, але шмат у чым дзякуючы намаганням менеджара Ціма Колінза арыгінальны склад быў адноўлены, і гурт фактычна адрадзіўся. З тых часоў гурт дамогся нават большага, чым у 1970-я гады.

Да 2008 года было прададзена 150 млн альбомаў.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Myspace · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Deezer · Google Play Music · Instagram · Last.fm · SoundCloud · Spotify · Tidal · TikTok · Яндэкс Музыка · YouTube |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rate Your Music |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Кругасвет · Ларуса · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 7076694 · BNF: 13901505g · GND: 1217821-4 · ICCU: CFIV143481 · ISNI: 0000 0001 1540 4460 · LCCN: n91112130 · NKC: xx0010685 · SUDOC: 052554422 · VIAF: 131272613 |

 |
**Я́каў Іса́кавіч Вяпры́нскі** (13 лістапада 1911, Магілёў — 3 лістапада 1976) — артыст балета.

Біяграфія
---------

У 1932—1933 гадах вучыўся ў Беларускай студыі оперы і балета.

У 1933—1041 і 1943—1961 — артыст Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі.

У 1941—1943 гадах — саліст балета Свярдлоўскага тэатра музычнай камедыі  (руск.) (бел..

Творчасць
---------

Адзін з вядучых характарных танцоўшчыкаў беларускай балетнай сцэны 1940 — 1950-х гадоў. Пластычная выразнасць, акцёрскае майстэрства дазвалялі Вяпрынскаму выконваць цэнтральныя ігравыя і мімічныя партыі ў балетах класічнага і савецкага рэпертуару. Сярод іх: Клод («Эсмеральда» Ц. Пуні), Брамін, Эспада («Баядэрка» і «Дон Кіхот» Л. Мінкуса), Бірбанта («Карсар» А. Адана), Нуралі, Гірэй («Бахчысарайскі фантан» Б. Асаф’ева), Лі-Шан-фу («Чырвоны мак» Р. Гліэра), Вільджон («Сцежкаю грома» К. Караева), Бармалей («Доктар Айбаліт» І. Марозава).

У нацыянальных балетах выконваў ролі Князя («Князь-возера» В. Залатарова), Макара («Салавей» М. Крошнера).

Сярод іншых работ танцавальныя нумары ў операх: палавецкія танцы («Князь Ігар» А. Барадзіна), іспанскі танец («Кармэн» Ж. Бізэ), мазурка, іспанскі танец («Лебядзінае возера» П. Чайкоўскага).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Якаў Ісакавіч Вяпрынскі // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2002. — Т. 1.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пейн.


**Марыс Эн Пейн** (англ.: Marise Ann Payne; нар. 29 ліпеня 1964, Сідней) — аўстралійскі юрыст, палітычны і дзяржаўны дзеяч, член Ліберальнай партыі, міністр замежных спраў Аўстраліі (2018—2022).

Біяграфія
---------

Скончыла Універсітэт Новага Паўднёвага Уэльса, атрымаўшы ступені бакалаўра мастацтваў і бакалаўра права. У 1982 годзе ўступіла ў Ліберальную партыю, стала першай жанчынай, якая ўзначаліла маладзёжную арганізацыю Нацыянальны рух маладых лібералаў, на працягу дзесяці гадоў працавала ў аддзяленні Ліберальнай партыі штата Новы Паўднёвы Уэльс.

У 1997 годзе была прызначаная сенатарам Аўстраліі ад свайго роднага штата пасля адстаўкі Боба Вудса, пазней пераабіралася ў 2001, 2007 і 2013 гадах.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.
**Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан** — мемарыял у цэнтры горада Белаазёрска, у парку «Энергетыкаў». Адкрыты у 1976 годзе ў гонар подзвігу 49 воінаў і партызан, у тым ліку 19 лётчыкаў 130-га хуткаснага, 207 і 212-га далёкага дзеяння бамбардзіровачных авіяпалкоў, якія нанеслі ўдары па нямецка-фашысцкім захопнікам і загінулі (архітэктар М. Ф. Ткачук і скульптар У. І. Ананька). З’яўляецца гісторыка-культурнай каштоўнасцю Беларусі.

Гісторыя
--------

На трэці дзень вайны ў небе Бярозаўшчыны разгулялася смяротная сутычка паміж савецкімі бамбардзіроўшчыкамі і фашысцкімі знішчальнікамі. Па словах відавочцаў, некаторым лётчыкам, выпрыгнуўшым з падпаленых самалётаў, атрымалася з дапамогай мясцовых жыхароў адыйсці ад праціўнікаў, а загінуўшыя пілоты былі пахаваныя. Была пастаўлена мэта — адшукаць жывых удзельнікаў бою, а таксама ўсталяваць імёны загінуўшых, месца іх пахавання. Размовы з людзьмі, пошук відавочцаў, бясконцая перапіска з архівамі і сведкамі падзей далі свае вынікі. Было ўстаноўлена, што 25 чэрвеня 1941 года на бамбаванне навалы танкаў праціўніка ў раёне Бярозы-Картузскай і Івацэвічаў вылецела 8 самалётаў, а вярнуўся адзін.

Апісанне
--------

На брацкай магіле загінуўшых воінаў і партызан усталявана васьмімятровая стэла, зробленная у выглядзе крыла самалёта. Уверсе гэтага «крыла самалёта» знаходзяцця барэльефы твараў лётчыкаў.

Курган таксама ў выглядзе крыла. Знізу яго — лічбы Вялікай Айчыннай вайны. Ён пасеяны травою, і каля яго зроблены клумбы. Ззаду братэрскай магілы запалены «Вечны агонь», які абрамлёны жалезнай зоркай. Побач «Вечнага агню» усталяваны прамавугольныя мемарыяльныя гранітныя пліты, на якіх напісаны імёны загінулых партызан, і на адной з іх — словы Ніны Мацяш.

Штыкі, якімі абстаўлены мемарыяльны комплекс, сімвалізуюць стойкасць і мужнасць партызан.

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 24 кастрычніка 2018.

Літаратура
----------

* Память: историко-документальная хроника Берёзовского района / гл. ред. И. П. Шамякин. — Минск: БелСЭ, 1987. — 430
**Якаў Аляксандравіч Пратазанаў** (руск.: Я́ков Алекса́ндрович Протаза́нов, 23.1 (4.2).1881, Масква, — 8 жніўня 1945, Масква) — савецкі кінарэжысёр, заслужаны дзеяч мастацтваў РСФСР (1935) і Узбекскай ССР (1943). Адзін з пачынальнікаў расійскага кінематографа.

Біяграфія
---------

У 1911—1918 гадах паставіў каля 80 фільмаў, у тым ліку такія значныя, як «Пікавая дама» (1916) і «Айцец Сергій» (1918). Ужо ў гэты перыяд творчасць Пратазанава вылучалася высокім прафесійным майстэрствам, цікавасцю да класічнай рускай літаратуры, увагай да мастацтва акцёра. Пасля знаходжання за мяжой Пратазанаў вярнуўся ў 1923 годзе ў СССР. У першых фільмах, створаных на савецкіх кінастудыях, — «Аэліта» (1924) і «Яго заклік» (1925) — ён выбраў тэмы, звязаныя з жыццём краіны. Ставіў камедыі: «Закройшчык з Таржка» (1925), «Працэс аб трох мільёнах» (1926), «Дон Дыега і Пелагея» (1928), «Свята святога Ёргена» (1930). У іх ярка выявілася майстэрства папулярных акцёраў І. У. Ільінскага, В. П. Марэцкай, А. П. Кторава, М. М. Клімава, М. М. Блюменталь-Тамарынай і інш. У гісторыка-рэвалюцыйным фільме «Сорак першы» (1927) Пратазанаў дамогся глыбокай дакладнасці ў перадачы эпохі і стварэнні вобразаў галоўных герояў. Пратазанаў прыцягнуў В. І. Качалава і У. Э. Меерхольда для выканання галоўных роляў у фільме «Белы арол» (1928). У перыяд гукавога кіно пасля музычнай камедыі-памфлета «Марыянеткі» (1934) Пратазанаў паставіў фільм «Беспасажніца» (1937), які стаў адной з лепшых савецкіх экранізацый класічнай драматургіі. Гістарычны фільм «Салават Юлаеў» (1941) і камедыя «Насрэддзін у Бухары» (1943) — апошнія працы рэжысёра.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 13 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Jakov Protazanov // filmportal.de — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>
3. 1 2 3  Протазанов Яков Александрович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
4. ↑  Яков Протазанов // Internet Speculative Fiction Database — 1995. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2629164'></a>
5. ↑
6. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск · Internet Speculative Fiction Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 13020215 · BNF: 14696124b · GND: 12071745X · ISNI: 0000 0000 7998 2692 · LCCN: no91026746 · NKC: xx0163420 · NTA: 12022478X · SUDOC: 142793353 · VIAF: 59347637 |

 |
**Марыс (Маўрыцы) Піён** (*Pion*, 11 верасня 1801, Парыж — 14 лютага 1869) — польскі танцоўшчык, балетмайстар, тэатральны дзеяч.

Біяграфія
---------

Творчую дзейнасць пачаў у Парыжы. Працаваў у Польшчы і на Беларусі.

У 1818—1843 гадах першы танцоўшчык, балетмайстар і дырэктар «Тэатра Нарадовага»; адначасова з 1832 года — кіраўнік балетнай школы ў Варшаве.

У 1843 годзе стварыў уласную балетную трупу, гастраліраваў з ёю ў розных гарадах, у т.л. ў Вільні, Магілёве, Мінску.

Стваральнік і кіраўнік Віцебскага балета Піёна. Ставіў балеты на музыку кампазітараў Ю.Дамсе, К.Курпінскага, Ю.Эльснера.

У 1852—1856 гадах працаваў дырэктарам тэатра ў Кіеве, з 1868 года — выкладчык балетнай школы ў Варшаве.

Літаратура
----------

* Марыс Піён // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.
**Брацкая магіла** — вайсковае пахаванне ў горадзе Талачын, Віцебская вобласць. Знаходзіцца ў парку «Юзафполле» на вуліцы Будаўнікоў.

Апісанне
--------

У брацкай магіле пахаваны 72 воіны і 6 партызан, якія загінулі ў баях супраць нямецкіх войск у 1941—1944 гадах. Сярод пахаваных — воіны 19-й гвардзейскай танкавай брыгады 3-га гвардзейскага танкавага корпуса 5-й гвардзейскай танкавай арміі 3-га Беларускага фронту, што загінулі 26 чэрвеня 1944 года пры вызваленні Талачына, адзін з арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага руху і падпольнай барацьбы на тэрыторыі Талачынскага раёна Сямён Мікалаевіч Нарчук.

У 1960 годзе на магіле пастаўлены помнік — скульптура воіна. На мемарыяльных дошках імёны загінуўшых.

Зноскі
------

1. ↑  Брацкія магілы савецкіх воінаў i партызан. Талачынскі раён

Літаратура
----------

* Талачынскі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 409—420.
**Брацкая магіла** — вайсковае пахаванне ў аграгарадку Трабы, Іўеўскі раён, Мінская вобласць.

Гісторыя
--------

Пахавана 26 ваеннаслужачых (19 — прозвішчы ўстаноўлены; 1 — прозвішча невядома) і 6 партызан, якія загінулі ў пачатку ліпеня 1944 года пры вызваленні вёскі ад нямецкіх войскаў. Сярод пахаваных — воіны 6-й гвардзейскай кавалерыйскай дывізіі імя А. Я. Пархоменкі і партызаны брыгады імя Аляксандра Неўскага.

6 лістапада 2018 года ў брацкую магілу былі перапахаваны астанкі яшчэ двух невядомых ваеннаслужачых Чырвонай арміі, якія загінулі ў 1941 годзе на тэрыторыі Трабаў. Перад перазахаваннем прайшоў урачысты мітынг-рэквіем, прысвечаны воінам, якія загінулі ў перыяд вызвалення Іўеўшчыны ад нямецкіх войскаў.

Помнік
------

У 1954 годзе на магіле пастаўлены помнік — скульптура воіна.

Зноскі
------

1. ↑  Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Гродзенская вобласць. — 371 с. іл. — С. 205
**Брацкая магіла савецкіх воінаў і падпольшчыка** — вайсковае пахаванне ў Магілёве, размешчанае на Карабанаўскіх могілках.

Пахаваны 43 воіны, якія загінулі ў чэрвені 1944 года ў баях за вызваленне Магілёва і Магілёўскага раёна ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў ці памерлі ад ран у палявым шпіталі. Сярод іх — воіны 238-й стралковай дывізіі 50-й арміі 2-га Беларускага фронту і камсамолец, член падпольнай групы, якая дзейнічала на чыгуначным вузле, С. С. Сагалін, расстраляны гітлераўцамі ў 1943 годзе.

У 1965 годзе на магіле пастаўлены абеліск.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызана** — вайсковае пахаванне ў г. Свіслач Гродзенскай вобласці, размешчанае ў скверы па вуліцы 17 Верасня.

Пахаваны 398 воінаў 190-га стралковага палка 5-й стралковай дывізіі[ru] 3-й арміі 2-га Беларускага фронту, а таксама воіны 336-га стралковага палка і партызан, якія загінулі пры вызваленні пасёлка ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Сярод пахаваных — Героі Савецкага Саюза Мікалай Паўлавіч Масонаў і Іван Міхайлавіч Мяльноў.

На магіле пастаўлены помнік — скульптура воіна і стэла.

Літаратура
----------

* 1172. Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызана // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Гродзенская вобласць. — 371 с. іл.
**Якапа Цукі** (італ.: Jacopo Zucchi; 1541, Фларэнцыя альбо Рым — 1589/90) — фларэнтыйскі мастак-маньерыст.

Якапа Цукі быў вучнем і памочнікам Джорджа Вазары. У 1567 годзе ён пераехаў у Рым, дзе афармляў «Залу пяцісот» і студыю Франчэска I у Палацца Век’ё ў Фларэнцыі. У 1572 годзе пасяліўся ў Рыме, дзе пісаў фрэскі ў палацы і віле кардынала Фердынанда Медычы.

Распісваў фрэскі ў рымскіх цэрквах, у прыватнасці ў храмах Сантысіма-Трыніта-дэй-Пелегрыні, Святога Духа ў Сасія, і палацах.

У 1581 годзе Цукі стаў членам гільдыі Святога Лукі.

У сваіх працах спалучаў рысы італьянскага маньерызму з галандскім уплывам.

У 1908 годзе творы Якапа Цукі, Паала Веранезэ, фламандскіх і французскіх мастакоў з Нацыянальнай галерэі старажытнага мастацтва часова перадалі італьянскаму пасольству ў Берліне. У маі 1945 года савецкія падраздзяленні занялі пасольства і вывезлі карціны ў СССР. Расія не збіраецца вяртаць Італіі выкрадзеныя творы, паколькі лічыць іх кампенсацыяй за страты, якія краіна панесла падчас Другой сусветнай вайны.

Зноскі
------

1. 1 2  Encyclopédie Larousse en ligne Праверана 20 красавіка 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17329836'></a>
2. ↑   Праверана 15 кастрычніка 2016.
3. 1 2   Праверана 19 кастрычніка 2020.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.
**Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан** — помнік у горадзе Стоўбцы Мінскай вобласці, размешчаны на плошчы Бессмяротнасці.

Пахаваны 419 воінаў і партызан, якія загінулі пры вызваленні горада і раёна ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў у канцы чэрвеня — пачатку ліпеня 1944 г. Сярод пахаваных — воіны 9-й гвардзейскай і 30-й кавалерыйскай дывізій 4-га гвардзейскага кавалерыйскага корпуса конна-механізаванай групы генерал-лейтэнанта I. А. Пліева, партызаны брыгады імя Г. К. Жукава.

У 1966 годзе на магіле пастаўлены помнік (скульптар Ігар Мікалаевіч Глебаў) з бетону, пакрытага мармуровай крошкай. Вышыня пастамента — 2,1 м, скульптур — 3 м. Уяўляе сабой скульптурную кампазіцыю — воін, які трымае сцяг, і партызанка з аўтаматам. Мадэліроўка форм згладжаная і абагульненая. Узняты сцяг, пастава фігур ствараюць уражанне руху. За скульптурнай кампазіцыяй 2 мемарыяльныя сцяны. На іх мармуровыя дошкі з імёнамі загінуўшых воінаў і партызан. Перад помнікам кветкавыя газоны, высаджаны дрэвы.

У 2016 годзе скульптура была рэканструявана ў тэхніцы дыфоўкі (выбівання) па медным лісце. У 2020 годзе помнік рэканструяваны да 75-годдзя Перамогі. Мемарыяльныя сцены і пастамент былі абліцаваны керамагранітам на клямерах, 31 мемарыяльную дошку з прозвішчамі 497 загінулых (спіс быў удакладнены і абноўлены) замянілі на гранітныя пліты, з’явіліся новыя надмагільныя пліты на магілах невядомых салдатаў.

Зноскі
------

1. ↑  Более 36 тысяч рублей собрали жители Столбцовщины на реконструкцию площади Бессмертия Архівавана 20 верасня 2020.

Літаратура
----------

* *У. У. Бянько, Г. М. Ярмоленка.* 2929. Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Мінская вобласць. Кніга 2. — 308 с.: іл.
«**Роджаныя пад Сатурнам**» — раман Віктара Вальтара, напісаны ў 1920-х і ўпершыню апублікаваны ў 1991—1992 у газеце «Голас Радзімы», які апісвае жыццё беларускай дыяспары ў Празе 1920-х.

Гісторыя публікацыі
-------------------

Адзін рукапісны асобнік патрапіў у Цэнтральную навуковую бібліятэку Акадэміі навук Літвы, адкуль Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны замовіў мікрафільм рукапісу (цяпер захоўваецца ў Навуковай бібліятэцы НАН Беларусі). У пачатку 1930-х раман «Роджаныя пад Сатурнам» быў перапісаны некалькімі вучнямі Дзвінскай беларускай гімназіі. Яшчэ ў 1932 годзе часопіс «Беларуская школа ў Латвіі» ў пятым нумары паведамляў аб падрыхтоўцы да выдання рамана, і запрашаў яго падтрымаць, але сродкаў не знайшлося. Толькі ў 1991—1992 гг. сем з паловай месяцаў з нумара ў нумар рэдакцыя «Голаса Радзімы» знаёміла сваіх чытачоў з раманам Віктара Вальтара.

Аўтабіяграфічнасць
------------------

Раман «Роджаныя пад Сатурнам» у многім гісторыка-аўтабіяграфічны. У сюжэце паўстаюць буйныя тагачасныя дзеячы Беларускай Народнай Рэспублікі, якія знайшлі сталы прытулак у Чэхаславакіі — П. Крачэўскі, Т. Грыб, Я. Станкевіч і П. Вяршынін. У асобе галоўнага героя твора Пятра Тугоўскага аўтар увасобіў некаторыя аўтабіяграфічныя рысы.

Праблематыка
------------

На думку А. Пашкевіча, В. Вальтар, узнімаючы праблемы, характэрныя для рускай класічнай літаратуры (Ф. Дастаеўскі, І. Тургенеў), з ідэйным пафасам дапісваў мастацкія старонкі беларускай прозы 1920-х гг. — на агульнафіласофскае накладваў нацыянальную праблематыку. Як адзначае даследчык, у эпізодах рамана бачыцца ўплыў гістарычнай аповесці «Лабірынты» Вацлава Ластоўскага: скіраванасць на вывучэнне эзатэрычных, астральных праяваў жыцця. Галоўная думка да якой прыводзіць аўтар чытача: карысным грамадству можа быць толькі шчаслівы чалавек.

Зноскі
------

1. 1 2  *Вальтар, В.* Выбраныя творы / Віктар Вальтар; уклад. М. Казлоўскага, С. Панізніка; прадм. Л. Савік. — Мінск: Кнігазбор, 2009. — С. 265—266. — 280 с — (Бібліятэчка альманаха «Куфэрак Вілейшчыны». № 13).
2. 1 2 3 4 5  *Пашкевіч, А.* Беларуская планіда Віктара Вальтара // *Роднае слова*. — 2002. — № 7. — С. 28.
3. ↑  Крывіцкія руны. Беларускія пісьменнікі Латвіі **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  ЗБСБ (9 студзеня 2012). Архівавана з першакрыніцы 3 снежня 2012. Праверана 21 чэрвеня 2017.

Спасылкі
--------

* Віктар Вальтар. Выбраныя творы на Kamunikat.org
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чайка.
**Валерый Паўлавіч Ча́йка** (2 снежня 1950, г. Таганрог, Растоўская вобласць, РСФСР) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1976 годзе. Член Беларускага саюза мастакоў з 1984 года.

Творчасць
---------

Працуе ў манументальна-дэкаратыўным і афармленчым мастацтве, у мастацкім праектаванні. Сярод твораў: мастацкае афармленне інтэр’ераў і экстэр’ераў БДУ, экстэр’ера абласнога радзільнага дома (абодва 1978), праект інтэр’ера і вітражы станцыі метро «Інстытут культуры» (1984), праект інтэр’ера і люстры ў аэрапорце «Мінск-2» (1988—1989), размалёўка ў рэстаране «Беларусь» (1995), размалёўка і вітражы ў рэстаране «Гасціны двор» (1996), аб’ёмна-прасторавыя кампазіцыі для Палаца Рэспублікі (2000) — усе ў Мінску. Адзін з аўтараў вітражоў з размалёўкай і аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі для храма Св. Духа ў Беластоку (Польшча, 2001, з С. Рабашчуком і Б. Скрамблевічам). Творы вылучаюцца высокай мастацкай культурай, шматпланавасцю зместу, гарманічным уключэннем у архітэктурнае асяроддзе.

Прэміі
------

* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (2004, у аўтарскім калектыве) — *за комплекснае мастацкае рашэнне інтэр’ераў Палаца Рэспублікі ў г. Мінску*.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
**Брацкая магіла** — вайсковае пахаванне ў горадзе Сянно, Віцебская вобласць. Знаходзіцца ў скверы па вуліцы Карла Маркса.

Апісанне
--------

У брацкай магіле пахаваны 107 воінаў і партызан, якія загінулі ў 1941 годзе і ў чэрвені 1944 года пры вызваленні горада ад нямецкіх войск.

23 чэрвеня 1944 года ў першы дзень Віцебска-Аршанскай аперацыі войскі 5-й арміі 3-га Беларускага фронту прарвалі абарону праціўніка на р. Лучоса. 24 чэрвеня 1944 года ў прарыў былі ўведзены войскі конна-механізаванай групы пад камандаваннем генерал-лейтэнанта М. С. Асілкоўскага. У напрамку на Сянно вёў наступленне 3-і гвардзейскі механізаваны корпус гэтай групы. 25 чэрвеня часці 8-й і 9-й гвардзейскіх механізаваных брыгад корпуса вызвалілі горад ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Савецкія войскі знішчылі каля 400 салдат і афіцэраў, 7 танкаў, артылерыйскую батарэю, каля 70 аўтамашын ворага.

У 1965 годзе на магіле пастаўлены помнік — скульптура воіна.

Зноскі
------

1. ↑  Брацкія магілы савецкіх воінаў і партызан. Сенненскі раён

Літаратура
----------

* Сенненскі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 396—408.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.
**Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан** — помнік у горадзе Глыбокае, знаходзіцца ў цэнтры горада, у парку Перамогі. Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан уключана ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.

Апісанне
--------

У брацкай магіле пахаваны воіны і партызаны якія загінулі ў баях пры вызваленні Глыбокага ў ліпені 1944 года. Усяго пахавана 138 чалавек. Імёны 98 загінуўшых вядомыя, 40 пахаваных — невядомыя.

Першы помнік на брацкай магіле ўстаноўлены ў 1964 годзе. Ён уяўляў сабой абеліск з імёнамі пахаваных, справа ад якога размяшчалася скульптура воіна, а злева — жанчыны.

У 1994 годзе быў адкрыты новы помнік работы скульптара В. Якавенкі. Ён уяўляе сабой абеліск вышынёй 10 м. На ім — бронзавая выява грэчаскай багіні перамогі Нікі, злева і справа ад яго скульптуры воіна і партызана. Перад стэлай пліта з імёнамі загінуўшых. На помніку шыльда «Воінскае пахаванне № 4060».

Літаратура
----------

* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 225.
**Брацкая магіла савецкіх актывістаў** — вайсковае пахаванне ў г. Барысаў, размешчаны па вул. Ганчарнай, у парку фанерна-запалкавага камбіната. Пахаваны актыўныя барацьбіты за ўстанаўленне Савецкай улады на Барысаўшчыне: К. П. Ягоўдзік — сакратар Барысаўскага павятовага выканкама (верасень 1921 г.— снежань 1922 г.), пазней загадчык павятовага аддзела народнай асветы; Р. Р. Каем — старшыня акруговага савета прафсаюзаў; Сялецкі — перадавы рабочы лесапільнага завода імя Розы Люксембург; камсамольскі актывіст Лемуковіч, якіх у 1920-я гады загубілі ворагі Савецкай улады.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Мінская вобласць. Кніга 1. — 284 с.: іл.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Макарэвіч.

**Валерый Макарэвіч** (нар. 3 снежня 1983) — беларускі футбаліст, брамнік нацыянальнай зборнай Беларусі па пляжным футболе. У цяперашні час працуе трэнерам брамнікаў у клубе «Крумкачы».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Лідзе, займаўся ў футбольнай секцыі. Скончыў Рэспубліканскае вучылішча алімпійскага рэзерву (1999—2003) па спецыяльнасці «фізічная культура і спорт», трэнер па футболе, і БДУ (2006—2012) па спецыяльнасці «гісторыка-архівазнаўства», выкладчык.

Чэмпіён Беларусі сярод юнакоў, пераможца чэмпіянату Беларусі ў Першай лізе ў складзе каманды «Савіт» (2007). Таксама гуляў за «Ліду» (2008—2009), «Смаргонь», (2010—2011, 2015, 2017).

У 27 гадоў перайшоў у пляжны футбол. Адказваў за развіццё пляжнага футбола ў барысаўскім БАТЭ. Брамнік нацыянальнай зборнай Беларусі. Гулец года Беларусі-2019 па версіі асацыяцыі «Федэрацыя пляжнага футбола». Шматразовы чэмпіён Беларусі. Сярэбраны прызёр чэмпіянату Украіны ў складзе каманды VIT (Кіеў). У 2020 годзе Валерый Макарэвіч у складзе маскоўскага «Спартака» стаў сярэбраным прызёрам клубнага чэмпіянату свету па пляжным футболе. У 2021 годзе выступаў у «Крылах Саветаў» у якасці гуляючага трэнера.

У сакавіку 2022 года стаў трэнерам брамнікаў клуба «Крумкачы». 18 верасня 2022 года з-за хваробы брамнікаў выйшаў на поле у якасці іграка ў матчы супраць «Энергетык-БДАТУ» (6:1). У сезоне 2022 правёў за «Крумкачы» 8 матчаў, з якіх 3 — «сухія». У лютым 2023 года стала вядома, што Макарэвіч застанецца трэнерам «Крумкачоў» у сезоне 2023.

Зноскі
------

1. ↑  beachsoccer.by
2. ↑  Валерий Макаревич стал тренером вратарей «Крумкачоў»
3. ↑  «Адчуваў падтрымку і з боку трэнерскага штаба, і ўсёй каманды» — Валерый Макарэвіч падводзіць вынік гульні
4. ↑  Валерый Макарэвіч – трэнер брамнікаў «Крумкачоў» **(нявызн.)**.  Афіцыйны сайт «Крумкачоў» (10 лютага 2023). Праверана 25 лютага 2023.

Спасылкі
--------

* Інтэрв’ю «Нашай Ніве»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by |

| ⛭ Крумкачы |
| --- |
| 
* 1 Бушма (б)
* 3 Аўсянік
* 4 Гардзейчык
* 5 Ладуцька
* 7 Зайцаў
* 8 Волкаў
* 10 Куратнік
* 14 Кераліды
* 20 Каленскі
* 21 Мядзведзеў (б)
* 29 Хамутоўскі
* 47 Кухацкаволец
* 55 Хадановіч
* 66 Рацкевіч
* 77 Ліпніцкі
* 79 Антановіч
* 96 Паўлавец
* 97 Ляхновіч
* 99 Якімцоў
* Куімаў
* Макарэвіч (б)
* Старыкаў
* Сугакоў
* Хоміч (б)
* галоўны трэнер: Сяргей Казека

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лемеш.

**Валерый Мітрафанавіч Лемеш** (нар. 11 снежня 1938, г. Рэчыца, Гомельская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003), член-карэспандэнт Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь(1994—2002), доктар ветэрынарных навук (1987), прафесар (1995).

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут (1960).

З 1960 года працаваў на вытворчасці. З 1964 года малодшы, старшы навуковы супрацоўнік, з 1973 года загадчык аддзела Беларускага навукова-даследчага інстытута эксперыментальнай ветэрынарыі ім. С. Н. Вышалескага.

З 1990 года загадчык, затым прафесар кафедры Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Пашаны (2012), медалём.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя даследаванні прысвечаны вывучэнню анкапаталогіі жывёл. Распрацаваў метады эпізааталагічнага аналізу, якія дазволілі вызначыць сітуацыю і шляхі распаўсюджвання лейкозу буйной рагатай жывёлы, навукова-абгрунтаваную сістэму аздараўленчых мерапрыемстваў. Аўтар ідэі выкарыстання іммунагенетычных метадаў у прафілактыцы лейкозу ў селекцыі жывёлы. Вызначыў генетычныя маркеры на ўстойлівасць і схільнасць жывёл да лейкозу. Пад яго кіраўніцтвам вядзецца распрацоўка рэкамендацый па павышэнню дабраякаснасці прадуктаў жывёлагадоўлі пры выкарыстанні біялагічна актыўных рэчываў і паталагічных станаў жывёл. Праводзіў даследаванні па выпрацоўцы крытэрыяў ветэрынарна-санітарнай ацэнкі мяса і малака жывёл, якія змяшчаюцца ў зоне радыеактыўнага забруджвання, а таксама бяспекі прадуктаў пры выкарыстанні ў рацыёне жывёл нетрадыцыйных кармоў, біялагічна актыўных рэчываў і новых лекавых прэпаратаў, пры заразных хваробах, парушэннях абмену рэчываў і іншых паталогіях жывёл.

Аўтар больш за 250 навуковых прац, у т. л. 4 манаграфій, 2 аўтарскіх пасведчанняў на вынаходствы.

### Бібліяграфія

* Лейкоз крупного рогатого скота. 2 изд. Мн.: Ураджай, 1987 (в соавт.).
* Ветеринарно-санитарная экспертиза с основами технологии мяса и рыбных продуктов. Витебск: ВГАВМ, 2004 (совм. с Пахомовым П. И. Алексиным М. М.).
* Экологические проблемы ветеринарной патологии. Витебск: ВГАВМ, 2009 (в соавт.).
* Гельминтозы овец и их влияние на паразито-хозяинные отношения и качество продуктов убоя. Витебск: ВГАВМ, 2010 (в соавт.).

Зноскі
------

1. ↑  ЛЕМЕШ Валерый Мітрафанавіч

Спасылкі
--------

* Валерый Мітрафанавіч Лемеш у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Святадухаўскі манастыр.
**Буйніцкі Святадухаўскі манастыр** — манастыр, які існаваў y 1633—1918 гг. каля мястэчка Буйнічы пад Магілёвам на правым беразе Дняпра. Будынкі не захаваліся.

Гісторыя
--------

### Мужчынскі манастыр

Заснавальнік манастыра — Багдан Статкевіч. Гравюра з партрэта, знойдзенага ў Аршанскім Куцеінскім манастыры
Заснаваны як мужчынскі манастыр Багданам Статкевічам і яго жонкай Аленай (Саламярэцкай). Паводле статутных правіл арыентаваўся на Віленскі манастыр Святога Духа. Належаў да групы праваслаўных манастыроў, пабудаваных з мэтай процідзеяння рашэнням Брэсцкай уніі 1596 года. Наглядаў за манастыром куцеінскі ігумен Іаіль Труцэвіч. Існуе шэраг каралеўскіх грамат y абарону манастыра ад замахаў суседзяў на валоданне зямельнай уласнасцю. За агітацыйныя дзеянні сярод насельніцтва на вернасць каралю Яну ІІ Казіміру ў час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў буйніцкія манахі атрымалі прывілей на млын. У 1708 годзе ў час Паўночнай вайны 1700—1721 гадоў манастыр цалкам разбураны шведамі, але хутка адбудаваны.

### Жаночы манастыр

Буйніцкі манастыр на аэрафотаздымку 1943 года
З 1835 года ператвораны ў жаночы, з 1896 года пры ім працавала 2-класная жаночая школа, з 1891 — епархіяльны свечачны завод. У 1908 годзе ў манастыры 18 двароў, 118 насельнікаў.

У 1919 годзе ўладанні манастыра былі перададзены рабочаму кааператыву, але манастыр працягнуў сваё існаванне. У 1928 годзе ў ім жыў Серафім (Самайловіч). Канчаткова манастыр быў зачынены ў 1929/1930 гадах. У гады нямецкай акупацыі набажэнствы былі часова адноўлены. Пасля вайны ў памяшканнях манастыра былі створаны збожжасховішчы.

Званіца

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
* И. Н. Слюнькова. Монастыри восточной и западной традиции. Наследие архитектуры Беларуси. — М.: Прогресс-Традиция, 2002. — С. 132, 133, 136, 137, 160. — 600 с. — 2000 экз. — ISBN 5-89826-093-5.
* Слюнькова И. Н. Буйничи // Храмы и монастыри Беларуси XIX века в составе Российской империи. Пересоздание наследия. — М.: Прогресс-Традиция, 2009. — С. 579. — 615 с. — ISBN 5-89826-???-?.
* Буйничский Свято-Духов мужской монастырь // Православные монастыри Беларуси / авт.-сост. С. Э. Сомов. — Мн.: «Четыре четверти», 2003. — С. 100. — 200 с. — (Наши духовные ценности). — 2500 экз. — ISBN 985-6089-85-9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Буйніцкі манастыр Святога Духа
**Брацкая магіла савецкіх воінаў** — вайсковае пахаванне ў Магілёве, размешчанае па вул. Аўтазаводскай, на беразе Дняпра. Пахаваны 61 воін, якія загінулі ў чэрвені 1944 года ў баях за вызваленне Магілёва ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў ці памерлі ад ран у палявым шпіталі і эвакашпіталях. Сярод іх — воіны 110-й, 139-й стралковай дывізіі 50-й арміі 2-га Беларускага фронту. У 1975 годзе на магіле пастаўлены абеліск.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шэін.
**Валерый Мікалаевіч Шэ́ін** (4 верасня 1937, в. Архіпа-Осіпаўка  (руск.) (бел. Краснадарскі край, Расія) — беларускі гісторык журналістыкі. Кандыдат гістарычных навук (1974). Скончыў у 1964 годзе БДУ. З 1958 года працаваў на Беларускім радыё, у газеце «Зорька». З 1967 года адзін з заснавальнікаў і выкладчык кафедры тэлебачання і радыёвяшчання БДУ.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследуе гісторыю і развіццё беларускага радыё. Аўтар навуковых прац: «Родны голас: Публіцыстычныя выступленні Я.Коласа на радыё» (1970), «Станаўленне Беларускага радыё (1925—1932)» (1973), «Беларускае радыё ў гады Вялікай Айчыннай вайны (чэрвень 1941—май 1945)» (1974), «Слова ў змаганні» (1976), «Радыё клікала да барацьбы», «Карэспандэнты ваеннага часу» (абедзве 1995); «Адраджэнне радыёвяшчання на Беларусі (1944—1945)» (1998); навучальна-метадычных прац, дакументальных і навукова-папулярных фільмаў.

Творы
-----

* У вогненныя гады: Гаворыць і паказвае Беларусь. Мн. 1975 (у сааўт.);
* Радыёперадача. Ч. 1. Мн. 1988 (разам з Я. Радкевічам);
* З пашанай і цеплынёй да Alma mater. Мн. 2003 (у сааўт.).
* Информационные и аналитические жанры радиожурналистики. Мн.. 2003.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
**Свабода і салідарнасць** (Славакія) (славацк.: Sloboda a Solidarita) – палітычная партыя ў Славакіі ліберальнай арыентацыі. Ідэалогія партыі заснавана на ідэях класічнага лібералізма ў эканамічнай сферы. Партыя выступае за ўрэзванне прывілеяў палітыкаў і ў падтрымку легалізавання аднаполых шлюбаў і лёгкіх наркотыкаў. Акрамя таго, партыя прытрымліваецца еўраскептыцызма. 

Партыя створана 28 лютага 2009 г. эканамістам Рыхардам Сулікам, актыўна прасоўваў ў Славакіі сістэму прапарцыйнага падаткаабкладання (Сулік быў спецыяльным дараднікамі міністраў фінансаў Славакіі пасля 2002 г.). На выбарах у Еўрапарламент 2009 г. партыя ва ўмовах рэкордна нізкай яўкі атрымала 4,71% (39 016) галасоў і не атрымала ніводнага дэпутацкага мандата. Па апошніх апытаннях, перад парламенцкімі выбарамі 12 чэрвеня 2010 г. партыя магла разлічваць на 12,4% галасоў. Такім чынам, партыя магла стаць другі па прадстаўніцтве ў парламенце, аднак на выбарах яна атрымала 12,14% (304 287) галасоў і 22 дэпутацкіх мандат, сфармаваўшы трацінай па велічыні фракцыю. У 2009 г. партыя разгарнула кампанію па правядзенні «Рэферэндум-2009» па пытаннях памяншэння колькасці парламента са 150 да 100 месцаў, памяншэнні прывілеяў і выдаткаў дэпутатаў, лібералізацыі заканадаўства ў вобласці СМІ. Пасля фарміравання ў 2010 г. кааліцыйнага ўрада з удзелам партыі рэферэндум быў ухвалены.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Тартар, значэнні.

**Тартар**, **Вадзі-Тартар** — возера ў Іраку. Плошча возера складае 3400 км², аб’ём вады — 85,5 км³.

Знаходзіцца за 120 км ад Багдада, размешчана ў міжрэчча Тыгра і Еўфрата.

З’яўляецца самым вялікім у Іраку. Воды возера шырока выкарыстоўваюцца для арашэння зямель. Адбываецца сезоннае змяненне ўзроўню вады. У сувязі з кліматычнымі ўмовамі вельмі мала расліннасці, за выключэннем рэдкіх кустоў.

Гл. таксама
-----------

* Бой на возеры Тартар

Літаратура
----------

* Вадзі-Тартар Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чэпік.
**Валерый Рыгоравіч Чэпік** (9 студзеня 1938, Менск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1960 годзе. Працаваў у Белдзяржпраекце, БелНДІдзіпрасельбудзе, Мінсельбудзе, у Белкамунпраекце, Белдзіправадгасе, з 1982 года — кіраўнік сектара ў Белжылпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1962 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: піянерлагер «Зялёны бор» у Мінскім раёне (1967), шэраг гідратэхнічных збудаванняў, інтэр’еры і абсталяванне гасцініц у Мінску, Віцебску, Пінску (1985—1986); у аўтарскім калектыве: добраўпарадкаванне і ПДП 1-й чаргі прыбярэжнай зоны возера Нарач (1961), піянерлагер «Зубраня» (1962) і дом адпачынку (1963) на воз. Нарач, праекты рэканструкцыі гістарычных цэнтраў Гродна (1970) і Віцебска (1972).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны бронзавым медалём ВДНГ СССР (1972).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Чепик Валерий Григорьевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Мост Бялінскага** — мост цераз раку Фантанку ў Цэнтральным раёне Санкт-Пецярбурга, які злучае Спаскі і Безыменны астравы. Помнік архітэктуры рэгіянальнага значэння, ахоўваецца дзяржавай.

Размешчаны ў створы вуліцы Бялінскага, злучаючы яе з плошчай Бялінскага. Побач з мостам размешчаны царква Сімяона і Ганны, цырк Чынізелі. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Панцеляймонаўскі мост, ніжэй — Анічкаў мост. Бліжэйшая станцыя метрапалітэна — «Гасціны двор».

Першапачаткова, з 20 жніўня 1739 года мост называўся Сімяонаўскім, ад царквы св. Сімяона і Ганны. Сучасную назву мост атрымаў 6 кастрычніка 1923 года — мост Пісьменніка Бялінскага. Удакладняльнае слова Пісьменніка перастала ўжывацца пасля 1929 года.

| Масты цераз Фантанку |
| --- |
| 
* Прачачны
* Панцеляймонаўскі
* Бялінскага
* Анічкаў
* Ламаносава
* Лештукоў
* Сямёнаўскі
* Горсткін пешаходны
* Абухаўскі
* Ізмайлаўскі
* Ізмайлаўскі трамвайны (разабраны)
* Чырвонаармейскі пешаходны
* Егіпецкі
* Англійскі пешаходны
* Стара-Калінкін
* Галерны

 |
Буйная белая свіння
**Буйная белая** — парода свіней, выведзеная ў сярэдзіне 19 стагоддзя ў Вялікабрытаніі складаным узнаўленчым скрыжаваннем мясцовых познаспелых даўгавухіх свіней са скараспелымі кітайскімі і мнагаплоднымі неапалітанскімі.

У канцы 19 стагоддзя — пачатку 20 стагоддзя на яе аснове выведзены буйныя белыя свінні трох тыпаў прадукцыйнасці:

* мясны
* мяса-сальны
* сальны.

Пашыраны ў краінах Еўропы, ЗША, Канадзе, Кітаі, Карэі, Японіі, Новай Зеландыі.

Апісанне
--------

Свінні моцнай канстытуцыі, з тулавам сярэдняй даўжыні, сярэднім кумпяком, з моцнымі правільна пастаўленымі нагамі, маюць невялікую галаву, прамастаячыя вушы.

Маса дарослых кныроў 310—350 кг, матак 230—250 кг і больш, даўжыня тулава адпаведна 183 і 167 см, пладавітасць 11-12 парасят за апарос.

На Беларусі
-----------

На Беларусі выведзены беларускі тып буйной белай пароды — БКБ-1 (1975) і заводскія тыпы — «Мінскі» адкормачны і «Віцебскі» мясны (1990).

Буйная белая парода — асноўная планавая парода ўніверсальнага кірунку прадукцыйнасці на Беларусі (больш за 70 % ад агульнага пагалоўя пародных свіней). Гадуецца амаль паўсюдна, выкарыстоўваецца для прамысловага скрыжавання з іншымі пародамі, для мяснога і беконнага адкорму маладняку і для сальнага— дарослых жывёл.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мусіенка.
**Валерый Пятровіч Мусіенка** (18 студзеня 1950, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1975 годзе. З 1975 г. — архітэктар, галоўны архітэктар праектаў у БелНДІПгорадабудаўніцтва.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1979 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): ПДП паўночнага берага курорта Нарач (1976), Коласаўскага мемарыяльнага заказніка (1981), ТЭА новага экскурсійнага маршруту па гістарычных помніках Мінска і яго наваколляў (1978), карэктура генплана Барысава (1979), перспектыўная схема развіцця турызму БССР (1983), ПРП Барысаўскага (1984), Лідскага, Мастоўскага, Навагрудскага (1985) раёнаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мусиенко Валерий Петрович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)