| Гісторыя Арменіі |
| --- |
|  |
| Дагістарычны перыяд на тэрыторыі Арменіі
* Шулаверы-шамуцепінская культура
* Кура-аракская культура
* Трыялецкая культура
* Хаджалы-кедабекская культура
* Зарац-Карэр
* Пячора Арэні
* Петрогліфы
 |
| Дзяржавы і ўтварэнні
* **Перадгісторыя, фарміраванне армян (2 тысячагоддзе да н. э. — VI стагоддзе да н. э.)** Хаты
* Арманум
* Хецкае царства
* Хаяса
* Шубрыя
* Мялід
* Алзі
* Наіры
* Урарту
* Мідыя

* **Пасля завяршэння фарміравання армянскага народа. Антычнасць (VI стагоддзе да н. э. — V стагоддзе н. э.)** Ервандыдская Арменія
* Вялікая Арменія
* Малая Арменія
* Сафена
* Камагена

* **Сярэдневякоўе (V—XV стагоддзі)** Марзпанская Арменія
* Аран
* Армянскі эмірат
* Анійскае царства
* Сюнік
* Васпуракан
* Ташыр-Дзарагет
* Арцах
* Хачэн
* Карс
* Царства Варажнуні
* Ефратэс
* Эдеса
* Мелітэна
* Пір
* Кілікія
* Шах-Армен

* **Новы Час (XV—XX)** Хамс
* Кашатаг
* Чухур-Саад
* Карабах (беглербегства)
* Эрывань
* Карабах (ханства)
* Нахічэвань У складзе Расійскай імперыі: Армянская вобласць
* Карская вобласць
* Эрыванская губерня
* Елізаветпальская губерня

* **Найноўшы Час (XX стагоддзе — сучаснасць)** ЗДФР
* Першая Рэспубліка
* Рэспубліка Горная Арменія
* Вільсанаўская Арменія
* ЗСФСР
* Армянская ССР
* Рэспубліка Арменія
* НКР
 |
| Войны і бітвы
* **Серыя канфліктаў:** Парфія
* Рым
* Персія
* Халіфат
* Візантыя **Войны:** Турцыя
* Грузія
* Азербайджан (1)
* Азербайджан (2) **Бітвы:** Тыгранакерт
* Арташат
* Рандэя
* Аварайр
* Нерсехапат
* Варнакерт
* Севан
* Манцыкерт
* Гарні
* Ашакан
* Ван
* Бітліс
* Сардарапат
* Апаран
* Каракіліс
 |
| Царскія дынастыі
* Айкіды
* Ервандыды
* Арташэсіды
* Аршакуні
* Багратыды
* Арцруніды
* Сюні
* Кюрыкіды
* Рубеніды
* Хетуміды
* Лузіньяны
 |
| Нацыянальна-вызваленчы рух
* Армянскае пытанне
* Арменакан
* Гнчак
* Дашнакцуцюн
* Фідаі
* Цегакрон
* АСАЛА
* Міяцум
 |

Вахагн (Ваагн) — армянскі герой-змеяборца
**Армянская міфалогія** — комплекс міфалагічных уяўленняў армян. Вытокі армянскай міфалогіі сыходзяць да міфалогіі і вераванняў плямёнаў, якія жылі на Армянскім нагор'і і ўдзельнічалі ў этнагенезе армянскага народа (урумейцы, мушкі, якія ўварваліся ў 12 ст. да н. э. у межы асірыйскай правінцыі Шупрыа, хурыта-урарцкія плямёны і інш.). Матыў барацьбы паміж урумейцамі і Асірыяй, а з 9 ст. — паміж Урарту і Асірыяй ў мадыфікаваным выглядзе лёг у аснову многіх старажытнаармянскіх міфаў. Армянская міфалогія складвалася пад значным уплывам іранскай культуры (многія бажаствы армянскага пантэона — іранскага паходжання: Арамазд, Анахіт, Вахагн і інш.), семіцкіх міфалагічных уяўленняў (напрыклад Астхік, Баршамін, Нанэ). У эліністычную эпоху (3-1 стст. да н. э.) старажытнаармянскія бажаствы атаясамляліся з антычнымі багамі: Арамазд — з Зеўсам, Анахіт — з Артэмідай, Вахагн — з Гераклам, Астхік — з Афрадытай, Нанэ — з Афінай, Міхр — з Гефестам, Тыр — з Апалонам або Гермесам.

Пасля афіцыйнага прыняцця ў Арменіі хрысціянства (301) з'яўляюцца новыя міфалагічныя вобразы і сюжэты, старажытныя міфы і вераванні падвяргаюцца трансфармацыі. У армянскай міфалогіі біблейскія персанажы пераймаюць функцыі архаічных багоў, духаў, напрыклад Ян Хрысціцель (армянскі Карапет) — Вахагна, Тыра, архангел Гаўрыіл (Габрыел Хрэштак) — Вахагна, духу смерці Гроха. У познім сярэднявеччы частковае ўздзеянне аказалі міфалагічныя ўяўленні суседніх мусульманскіх народаў.

Асноўныя звесткі пра армянскую міфалогію захаваліся ў творах старажытнагрэчаскіх, візантыйскіх (Платон, Герадот, Ксенафонт, Страбон, Пракоп Кесарыйскі), сярэднявечных армянскіх (5 ст. — Моўсес Харэнацы, Агатангехас (Агафангел), Езнік Кохбацы, 7 ст. — Себеас, Ананія Шыракацы) аўтараў, а таксама ў позняй народнай традыцыі.

Гл. таксама
-----------

* Айк, міфічны прабацька армян
* Дэў, армянская міфалогія
* Міхр

Літаратура
----------

* Мифы народов мира: энциклопедия // Том 1; Изд-во «Сов. энциклопедия», 1987 г.