Не блытаць з Амельна.

**Во́мельна** (трансліт.: *Vomieĺna*, руск.: Омельно) — аграгарадок у Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дубраўскага сельсавета.

Геаграфія
---------

Месціцца за 18 км на паўднёвы захад ад Мар’інай Горкі, 73 ад Мінска, 20 км ад чыгуначнай станцыі Пухавічы на лініі Мінск — Асіповічы, на аўтамабільнай дарозе Мар’іна Горка — Шышчыцы, непадалёк ад ракі Пціч.

Каля аграгарадка месціцца Амяльнянскі біялагічны заказнік.

У сярэдзіне XIX сяло акружалі дубовыя, грабавыя і кляновыя лясы, невялікім каналам вёска была злучана з ракой Пціч.

Гісторыя
--------

### Ранняя гісторыя

У пісьмовых крыніцах вядома з XVI стагоддзя. У 1598 годзе сяло ў Менскім павеце Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, уласнасць Радзівілаў.

У 1744 года маёнтак М. Агінскай-Завішы, быў млын. Пазней у складзе маёнтка Навасёлкі ўласнасці Барэцкай. У 1716 годзе была пабудавана ўніяцкая царква.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе Расійскай імперыі. У XIX стагоддзі ў Ігуменскім павеце Мінскай губерні.

У 1800 годзе сяло, шляхецкая ўласнасць, былі Вазнясенская царква і карчма. У 1860 годзе царква была перабудавана. У 1863 годзе адкрыта народнае вучылішча. З 1860-х гадоў цэнтр Амяльнянскай воласці Ігуменскага павета. У 1879 годзе — цэнтр праваслаўнага прыходу (1,3 тыс. вернікаў), пры царкве было папячыцельства. У 1886 годзе дзейнічала школа, праваслаўная царква, валасное праўленне. У 1892 годзе ў школе вучыліся 32 хлопчыкі, 14 дзяўчынак. У 1900 годзе школу наведваў 71 вучань, настаўнікам быў Барыс Мяцельскі.

Пэўны час было ўласнасцю Бурзынскіх, пазней уласнасць Ратынскіх. У 1888 годзе памешчык Ратынскі заснаваў тут крухмальны завод, на якім ў 1889 годзе працавалі 4 рабочыя).

У 1897 годзе ў сяле дзейнічалі праваслаўная царква (больш за 1 тыс. прыхаджан), валасное праўленне, народнае вучылішча, хлебазапасны магазін, лаўка, піцейны дом, побач аднайменны маёнтак.

Насельніцтва ў асноўным займалася земляробствам і жывёлагадоўляй, рабілі рагожкі з бярозавага лыка, простыя колы і сані.

### Найноўшы час

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Жыхары Вомельна і Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў Народны Сакратарыят Беларусі са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. У 1924—1939 гадах — цэнтр Кнорынскага сельсавета, у 1939—1962 гадах — цэнтр Варашылаўскага сельсавета. У пачатку 1920-х гадоў працавала школа 1-й ступені, у 1922 годзе былі 3 настаўнікі і 80 вучняў.

У 1930-х гадах праведзена прымусовая калектывізацыя, створаны калгас імя Кнорына, працавала кузня і сталярня. У 1938 годзе нададзены статус вёскі.

У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй Германіі. У Вомельне месціўся штаб савецкай партызанскай брыгады «Буравеснік». У траўні 1944 года Вомельна была спалена ў час нямецкай карнай аперацыі «Півоня».

У 1962—1965 гадах вёска ў складзе Сінчанскага сельсавета, у 1965—1972 гадах яго цэнтр. У 1972—1984 гадах — цэнтр Амяльнянскага сельсавета. У 1976 годзе да Вомельна была далучана вёска Востраў.

Паводле перапісу 1976 года мела статус пасёлка.

Насельніцтва
------------

* 1744 год — 32 двары, 89 жыхароў мужчынскага полу
* 1816 год — 36 двароў, 170 жыхароў
* 1858 год — 112 рэвізскіх душ
* 1886 год — 58 двароў, 372 жыхары
* 1897 год — сяло, 92 двары, 576 жыхароў; маёнтак, 8 жыхароў
* 1908 год — 99 двароў, 688 жыхароў; маёнтак, 1 двор, 61 жыхар
* 1917 год — сяло, 131 двор, 684 жыхары; маёнтак, 41 жыхар
* 1960 год — 465 жыхароў
* 2002 год — 148 двароў, 355 жыхароў
* 2012 год — 109 гаспадарак, 232 жыхары

Інфраструктура
--------------

### Культура і грамадства

* Бібліятэкі
* Клуб

### Медыцына

* Акушэрскі пункт
* Ветырынарны ўчастак

### Эканоміка

* Механічныя майстэрні
* Аддзяленне сувязі
* Ашчадная каса
* Крама

Славутасці
----------

### Страчаная спадчына

* Царква Ушэсця Гасподняга (1897—1943)

Вядомыя асобы
-------------

* Юлія Уладзіміраўна Хіраска (1906—1985)— беларуская артыстка балета.
* Віктар Іванавіч Барысевіч (нар. 1939) — беларускі вучоны-эканаміст.
* Таіса Іванаўна Сушко (нар. 1949) — беларускі эканаміст, кандыдат эканамічных навук.

Крыніцы
-------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU). Сустракаецца таксама варыянт **О́мельна, Во́мелен, м. (каля Во́мелена)**
2. ↑  Памяць 2003, с. 711.
3. ↑  Дапаможнік **(нявызн.)**. *helper.archonline.by*. Праверана 15 снежня 2023.
4. 1 2  SgKP 1886, с. 530.
5. 1 2  Памяць 2003, с. 23.
6. ↑  Вялікі гістарычны атлас Беларусі : у 4 т. / Дзяржаўны камітэт па маёмасці Рэспублікі Беларусь, Рэспубліканскае унітарнае прадпрыемства «Белкартаграфія»; рэдкалегія: В. Л. Насевіч (галоўны рэдактар) [і інш.]. — Т. 4 / [рэд. В.Л. Насевіч]. — Мінск: Белкартаграфія, 2018. — 270 с. іл. — ISBN 978-985-508-476-2. С. 19.
7. ↑  Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны **(нявызн.)**. *db.narb.by*. Праверана 15 снежня 2023.
8. ↑  Так убивали людей (руск.)  **(нявызн.)**?. *www.sb.by* (17 чэрвеня 2009). Праверана 15 снежня 2023.
9. ↑  Таіса Сушко **(нявызн.)**. *unicat.nlb.by*. Праверана 15 снежня 2023.

Літаратура
----------

* Омельна // Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 8: Мінская вобласць, кн. 4 / рэдкал.: Т. У. Бялова (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2013. — С. 164—165. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-11-0735-9.
* Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.. — Мінск: Беларусь, 2003. — 749 с. — ISBN 985-01-0251-9.
* *Jelski A.* Omelno // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom VII: Netrebka — Perepiat (польск.). — Warszawa, 1886. — S. 530.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Дубраўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Дубраўка |
| Аграгарадкі | Вомельна |
| Вёскі | Быцень ·  Вітораж ·  Вялень ·  Запярынне ·  Клятное ·  Кляцішына ·  Любячка ·  Мельніца ·  Новы Уборак ·  Пушча ·  Сінча ·  Спічнік ·  Ягаднае |