**Брно** (чэш. *Brno*) — горад у Чэхіі, сталіца Паўднёвамараўскага края, знаходзіцца каля зліцця рэк Світавы і Свраткі. Вялікі эканамічны, прамысловы і культурны цэнтр. Брно з'яўляецца гістарычным цэнтрам Маравіі і найбуйнейшым мараўскім горадам. Паводле даных перапісу 2009 г. у горадзе пражывае 405 405 чал. Клімат умерана кантынентальны. Вузел чыгунак і аўтадарог. У межах горада знахозіцца аэрапорт Брно-Туржаны.

Брно з'яўляецца цэнтрам судовай улады Чэхіі, тут размешчаны канстытуцыйны і вярхоўны суды, а таксама вышэйшы адміністрацыйны суд і ўпраўленне вярхоўнай пракуратуры. Горад таксама з'яўляецца важным адміністрацыйным цэнтрам. Акрамя таго, гэта важны цэнтр вышэйшай адукацыі ў краіне, тут знаходзяцца 33 факультэты 13 вышэйшых навучальных устаноў, у якіх навучаюцца каля 89 тысяч студэнтаў.

У горадзе захавалася вялікая колькасць помнікаў архітэктуры. Выставачны цэнтр Брно з'яўляецца адным з найбуйнейшых выставачных цэнтраў у Еўропе, і займае 23 месца ў свеце. Комплекс адкрыўся ў 1928 годзе, з гэтага часу ў ім праводзяцца буйныя выстаўкі і кірмашы.

Гісторыя
--------

Вуліцы Брно
Выгляд на храм Святога Пятра
Упершыню згадваецца як замак у 1091 годзе. З канца XI стагоддзя цэнтр удзельных княстваў Пржамысловічаў. У гэты час горад меў назву Бржэціслаўскі град. У 1243 годзе горад атрымаў права вольнага каралеўскага горада, а ў канцы XIII стагоддзя Брно ператварылася ў рэзідэнцыю маркграфаў мараўскіх. З XIV стагоддзя пытанні мясцовага самакіравання сталі вырашацца мараўскімі земскімі соймамі, якія праводзіліся ў Брно раз на два гады.

Падчас паўстання гусітаў горад застаўся верным каралю. У 1454 годзе каралём Ладзіславам Постумам з горада былі выгнаны ўсе яўрэі. З 1526 па 1918 гады Брно належаў да дынастыі Габсбургаў, у гэтыя часы Брно стаў эканамічным і культурным цэнтрам Маравіі. Горад, як сталіца Маравіі, падтрымала саслоўнае паўстанне 1619 года. Падчас Трыццацігадовай вайны Брно двойчы, у 1643 і 1645 гадах, быў абложаны шведскім войскам. У 1742 годзе, як і шведы, прусы таксама не мелі поспеху ў аблозе горада. У 1777 годзе Брно стаў цэнтрам біскупства. Горад меў важнае абарончае значэнне аж да сярэдзіны XIX стагоддзя. У Брно існавала адна з самых вядомых турмаў Аўстра-Венгрыі, якая праіснавала да 1858 года.

У 1805 годзе Брно падвергнулася аблозе напалеонаўскіх войскаў. Пасля перамогі ў бітве пад Аўстэрліцам, Напалеон загадаў знішчыць фартыфікацыйныя ўмацаванні гораду. У выніку гэтага да сённяшніх дзён засталася толькі адна гарадская брама з сямі, якія былі калісьці.

З 1918 г. у складзе Чэхаславацкай рэспублікі, з 1969 г. у Чэшскай рэспубліцы.

Архітэктура
-----------

Гістарычнае ядро горада размешчана на рачных тэрасах паміж скалістых пагоркаў Шпільберк і Петраў. Горад 13—16 стагоддзяў (з ірэгулярнай планіроўкай, вузкімі вуліцамі, авальнымі ў плане ўмацаваннямі) перабудаваны ў 17—18 стагоддзях і асабліва ў 19—20 стагоддзях. За межамі гістарычнага цэнтра радыяльныя праспекты з пабудовамі ў духу эклектызму, стылю *мадэрн* і функцыяналізму. Сярод помнікаў архітэктуры замак на пагорку Шпільберк (13—18 ст.), сабор Святых Пятра і Паўла (14—19 ст.), Старая (14—16 ст.) і Новая ратушы (16—18 ст.), рэнесансавыя дамы, Дытрыхштэйнскі палац (1616—1619, барока, цяпер Мараўскі музей). Комплекс Міжнароднага прамысловага кірмашу (з 1920-х г.), Мараўскі банк (1930-31, архітэктар Б. Фукс), віла «Тугендхат» (1930—1931, архітэктар Л. Міс ван дэр Роэ) пабудаваны ў стылі функцыяналізму.

Эканоміка
---------

Зараз Брно з'яўляецца адным з галоўных эканамічных цэнтраў Чэхіі. Найважнейшая галіна — цяжкае машынабудаванне. Развіты таксама хімічная і паліграфічная прамысловасці, вытворчасць станкоў, турбін, сельскагаспадарчых машын і электратэхнічных вырабаў, выпускаюцца дакладныя прыборы.

Адукацыя
--------

* Філіял Чэшскай акадэміі навук
* Акадэмія музычных мастацтваў
* Мендэлеўскі ўніверсітэт у Брно
* Ветэрынарны ўніверсітэт Брно

Культура
--------

* Міжнародны музычны фестываль
* Тэатр оперы і балета Л.Яначака

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Арношт Голдфлам
* Мілан Кундэра
* Ян Коцера
* Іржы Кратахвіл
* Адольф Лоас

Зноскі
------

1. ↑  Podruhé žena. Primátorkou Brna se stala Markéta Vaňková z ODS — Česká televize, 2018. Праверана 20 лістапада 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q341134'></a>
2. ↑  *Jakl L.* Jak stará jsou česká města? Legendy a fakta. // *iDNES.cz* — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q31271037'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12021344'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12032511'></a>
3. ↑  Register of territorial identification, addresses and real estates Праверана 28 лютага 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12049125'></a>
4. ↑  Brno v číslech. The Statutory City of Brno. 2010. p. 85.
5. ↑  O společnosti Veletrhy Brno Архівавана 9 красавіка 2015.. Veletrhy Brno

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (Т. 3).
* Афіцыйны турыстычны портал Go To Brno

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Брно
* Афіцыйная старонка

| ⛭Гарады Паўднёвамараўскага края |
| --- |
| Адамаў ·  Бзенец ·  Бланска ·  Боскавіцы ·  Бржэцлаў ·  **Брно** ·  Бучавіцы ·  Вальціцы ·  Вельке-Білавіцы ·  Вельке-Опатавіцы ·  Вельке-Паўлавіцы ·  Веселі-над-Мораваў ·  Вракаў ·  Вышкаў ·  Годанін ·  Грушавані-над-Евішаўкаў ·  Густапечэ ·  Дольні-Коўніцы ·  Дубняні ·  Евішавіцы ·  Жданіцы ·  Жыдлахавіцы ·  Збішаў ·  Знойма ·  Іванавіца-на-Гане ·  Іванчыцы ·  Кіёў ·  Клобаўкі-у-Брна ·  Кунштат ·  Куржым ·  Ланжгат ·  Летавіцы ·  Мікулаў ·  Міраслаў ·  Модржыцы ·  Мораўскі-Крумлаў ·  Олешніцы ·  Ославані ·  Погаржэліцы ·  Подзівін ·  Раец-Естршэбі ·  Райград ·  Росіцы ·  Роўсінаў ·  Слаўкаў-у-Брна ·  Стражніцы ·  Уезд-у-Брна ·  Цішнаў ·  Шлапаніцы |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119372372 · GND: 4008456-5 · ISNI: 0000 0004 0397 2593 · LCCN: n79042101 · NKC: ge134084 · SUDOC: 027300315 · VIAF: 144231825 |

 |