**«Мяне клічуць Чырвоны»** (турэцк.: Benim Adım Kırmızı) — раман турэцкага пісьменніка Архана Памука, які быў апублікаваны ў 1998 годзе і прынёс яму міжнародную вядомасць.

Апісанне
--------

Дзеянне рамана адбываецца ў 1591 годзе ў асманскім Стамбуле. Прыдворнага мініяцюрыста Зарыфа знаходзяць забітым. Зарыф працаваў над ілюстрацыямі да кнігі, якую таемна замовіў Эніштэ султан Мурад III да тысячагоддзя хіджры. Эніштэ, які быў раней асманскім пасланнікам у Венецыі, знаёмы з італьянскім жывапісам і планаваў аформіць ілюстрацыі да кнігі ў нязвыклым для ісламскага свету еўрапейскім стылі. У заходняга жывапісу ў Стамбуле знаходзіцца шмат праціўнікаў, якія не прымаюць яго адрозненні ад ісламскага мастацтва (рэалізм, выкарыстанне перспектывы, індывідуальны стыль у кожнага мастака). Эніштэ лічыць, што забойства Зарыфа здзейсніў адзін з трох лепшых мініяцюрыстаў — Келебек, Зейтын або Лейлек. Тым часам Кара, пляменнік Эніштэ, які закаханы ў яго дачку Шэкюрэ, вяртаецца ў Стамбул пасля дванаццацігадовай адсутнасці, пасля чаго спрабуе знайсці забойцу, размаўляючы з трыма падазраванымі і аналізуючы іх малюнкі, і ў той жа час заваяваць сэрца Шэкюрэ.

Мастацкія асаблівасці
---------------------

Адной з галоўных асаблівасцяў рамана з’яўляецца вялікая колькасць самых разнастайных апавядальнікаў: гэта і галоўныя героі (Кара, Шэкюрэ), і трое падазраваных (акрамя частак, расказаных пад іх імёнамі, ёсць і часткі ад асобы забойцы, які з’яўляецца адным з іх, але апавядае менавіта як забойца, не называючы сваё імя), і другарадныя героі, а таксама ўласцівыя «новаму раману» неадушаўлёныя апавядальнікі, такія як трупы, намаляваная манета, чырвоны колер.

Пасля выхаду рамана за Памукам замацавалася рэпутацыя «турэцкага Умберта Эка». Джон Малан адзначае падабенства кнігі з бестселерам Эка «Імя ружы». Сярод агульных рыс — спалучэнне гістарычнага сэтынга і дэтэктыва. Акрамя таго, у «Імі ружы» пошук забойцы звязаны з сярэдневяковай тэорыяй літаратуры, а ў рамане Памука — з асаблівасцямі мастацтва асманскай мініяцюры.

Дэрвішы танцуюць. Бехзад, ілюстрацыя да «Дывану» Хафіза, каля 1480 года. Метраполітэн-музей, Нью-Ёрк
Хасроў бачыць Шырын, якая купаецца (з імі Шэкюрэ ў рамане параўноўвае Кара і сябе). Мініяцюра школы Бехзада. Музей азербайджанскай літаратуры імя Нізамі Гянджэві, Баку

Прататыпы і гістарычныя алюзіі
------------------------------

У галоўнай гераіні, Шэкюрэ, ёсць два сыны — Архан (малодшы) і Шэўкет (старэйшы). Пры гэтым у Архана Памука ёсць старэйшы брат, эканаміст Шэўкет Памук, а іх маці клічуць Шэкюрэ. Па словах самога Памука, ён перанёс у раман імёны членаў іх сям’і, свае дзіцячыя сваркі са старэйшым братам і некаторыя рысы іх маці.

У рамане згадваюцца рукапісы многіх вядомых твораў («Хасроў і Шырын» Нізамі Гянджэві, «Шах-намэ» Фірдаўсі, «Кніга пра душу» Ібн Каіма аль-Джаузіі і іншыя) і ілюстрацыі да іх. Асаблівая ўвага нададзена мініяцюрам Бехзада.

У культуры
----------

Кніга «Мяне клічуць Чырвоны» была адаптаваная на BBC Radio 4 у 2008 годзе.

У 2014 годзе ў казанскім тэатры Камала паставілі спектакль паводле рамана.

Французская парфумерная марка Мажда Бекалі (Majda Bekkali) выпусціла аднайменныя духі — Mon Nom Est Rouge («Мяне клічуць Чырвоны»), натхнёныя раманам Архана Памука. «Нос» — Сесіль Заракян.

Пераклады
---------

Раман перакладаўся на шматлікія мовы.

Англійскі пераклад рамана, выкананы Эрдагам Гёкнарам, быў уганараваны Дублінскай літаратурнай прэміяй у 2003 годзе.

Прэміі
------

* Прэмія Грынцанэ Кавур (2002)
* Прэмія за найлепшую замежную кнігу (2002)
* Дублінская літаратурная прэмія (2003), сумесна з перакладчыкам Эрдагам Гёкнарам

Зноскі
------

1. ↑  *John Updike*. Murder in Miniature (англ.).  The New Yorker (3 верасня 2001). Праверана 27 лістапада 2018.
2. ↑  *Richard Eder*. Heresies of the Painbrush (англ.).  The New York Times (2 верасня 2001). Праверана 27 лістапада 2018.
3. ↑  Орхан Памук. Эфир от 27.02.2017 (руск.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 8 лістапада 2018. Праверана 27 лістапада 2018.
4. ↑  *Mario Biondi*. Orhan Pamuk I. Profilo II. «La nuova vita» — Recensione (італ.) (24 кастрычніка 2004). Архівавана з першакрыніцы 10 студзеня 2020. Праверана 27 лістапада 2018.
5. ↑  *John Mullan*. The name of the game (англ.).  The Guardian (24 кастрычніка 2004). Праверана 27 лістапада 2018.
6. ↑  Памук Архан. Іншыя колеры. Часткі 60—61.
7. ↑  My Name Is Red (англ.). *BBC*. Праверана 27 лістапада 2018.
8. ↑  МИНЕМ ИСЕМЕМ КЫЗЫЛ / МЕНЯ ЗОВУТ КРАСНЫЙ (руск.). *Театр Камала*. Праверана 27 лістапада 2018.
9. ↑  Mon Nom Est Rouge by Majda Bekkali. Art Books Events. Fragrantica (англ.). Праверана 27 лістапада 2018.
10. ↑  Orhan Pamuk’s novels translated into 60 languages (англ.). Архівавана з першакрыніцы 28 лістапада 2018. Праверана 27 лістапада 2018.
11. 1 2  2003 – My Name is Red (англ.). *Афіцыйны сайт Дублінскай літаратурнай прэміі*. Праверана 27 лістапада 2018.
12. 1 2  Awards & Honours (англ.). Архівавана з першакрыніцы 19 лютага 2020. Праверана 27 лістапада 2018.

Спасылкі
--------

* Старонка пра кнігу са спасылкамі на рэцэнзіі

### Рэцэнзіі

* *John Updike*. Murder in Miniature (англ.).  The New Yorker (3 верасня 2001). Праверана 27 лістапада 2018.
* *Richard Eder*. Heresies of the Painbrush (англ.).  The New York Times (2 верасня 2001). Праверана 27 лістапада 2018.
* Дзве рэцэнзіі на сайце The Guardian

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |