recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Зала Гадзіннікаў, дзе была падпісана Метрычная канвенцыя
**Метрычная канвенцыя** — міжнародны дагавор, які служыць для забеспячэння адзінства метралагічных стандартаў у розных краінах. Дагавор быў падпісаны ў 1875 годзе ў Парыжы 17-ю краінамі, у тым ліку Расіяй. У 1921 г. у дагавор былі ўнесеныя невялікія змены. У цяперашні час да канвенцыі далучылася 51 дзяржава, у тым ліку ўсё прамыслова развітыя краіны. У адпаведнасці з метрычнай канвенцыяй заснаваны **Міжнароднае бюро мер і ваг** і **Міжнародны камітэт мер і ваг**, і склікаюцца **Генеральныя канферэнцыі па мерах і вагах**. Гэтыя міжнародныя арганізацыі закліканыя вырашаць пытанні стандартызацыі ў вобласці метралогіі.

Міжнароднае бюро мер і ваг
--------------------------

Міжнароднае бюро мер і ваг — дзеючая арганізацыя са штаб-кватэрай, размешчанай недалёка ад Парыжа (Францыя). Асноўная задача Бюро заключаецца ў забеспячэнні існавання адзінай сістэмы вымярэнняў ва ўсіх краінах-удзельніцах метрычнай канвенцыі. Для гэтага ажыццяўляецца параўнанне нацыянальных эталонаў адзінак вымярэння і праводзяцца даследаванні ў вобласці метралогіі, накіраваныя на павелічэнне дакладнасці вымярэнняў. Бюро фінансуецца краінамі-удзельніцамі метрычнай канвенцыі.

Міжнародны камітэт мер і ваг
----------------------------

Міжнародны камітэт мер і ваг складаецца з 18 чалавек, кожны з якіх прадстаўляе адну краіну-удзельніцу. Камітэт збіраецца штогод у штаб-кватэры Міжнароднага бюро мер і ваг. Камітэт назірае за працай Міжнароднага бюро мер і ваг, каардынуе метралагічныя даследаванні ў краінах-удзельніцах і выпрацоўвае рэкамендацыі для Генеральных канферэнцый па мерах і вагах.

Генеральныя канферэнцыі па мерах і вагах
----------------------------------------

Генеральныя канферэнцыі па мерах і вагах склікаюцца раз у чатыры гады. У іх удзельнічаюць прадстаўнікі ўсіх краін-удзельніц метрычнай канвенцыі і назіральнікі ад асацыяваных членаў.

Канферэнцыя слухае даклад Міжнароднага камітэта мер і ваг, прымае рашэнні накіраваныя на паляпшэнне і распаўсюджванне міжнароднай сістэмы адзінак (СІ), зацвярджае бюджэт Міжнароднага бюро мер і ваг на наступныя чатыры гады.

Спіс краін-удзельніц
--------------------

Аўстралія, Аўстрыя, Аргенціна, Бельгія, Балгарыя, Бразілія, Вялікабрытанія, Венгрыя, Венесуэла, Германія, Грэцыя, Данія, Дамініканская Рэспубліка, Егіпет, Ізраіль, Індыя, Інданезія, Ірландыя, Ісламская рэспубліка Іран, Іспанія, Італія, Камерун, Канада, Кітай, КНДР, Малайзія, Мексіка, Нідэрланды, Новая Зеландыя, Нарвегія, Пакістан, Польшча, Партугалія, Рэспубліка Карэя, Расійская Федэрацыя, Румынія, Сербія і Чарнагорыя, Сінгапур, Славакія, ЗША, Тайланд, Турцыя, Уругвай, Фінляндыя, Францыя, Чешская рэспубліка, Чылі, Швейцарыя, Швецыя, Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка, Японія.

Асацыяваныя краіны
------------------

Беларусь, В’етнам, Ганконг, Кенія, Коста-Рыка, Куба, Латвія, Літва, Мальта, Панама, Славенія, Тайвань, Украіна, Філіпіны, Харватыя, Эквадор, Эстонія, Ямайка.

Спасылкі
--------

* Спіс краін-удзельніц і асацыяваных краін
* Арганізацыйная структура
**Механіка** (дэфармаванага) **цвёрдага цела** — натуральная навука, частка механікі суцэльных асяроддзяў, якая вывучае змены формы цвёрдых цел пры знешніх і ўнутраных уздзеяннях і руху. Варта адрозніваць гэтую навуку ад фізікі цвёрдага цела, якая вывучае ўнутраную структуру цвёрдых цел і новыя матэрыялы, і ад кінематыкі абсалютна цвёрдага цела.

Адносная пазіцыя любых кропак дэфармаванага цвёрдага цела можа змяняцца. Такое цела валодае ўнутранымі ступенямі свабоды (у дадатак да паступальнай і вярчальнай), якія звычайна называюць вагальнымі ступенямі волі.

Ураўненні руху дэфармаванага цела нашмат больш складаныя, чым для абсалютна цвёрдага цела, так як неабходная дадатковыя каардынаты для ўліку дэфармацыі цела. Тэорыя малых зрушэнняў часта выкарыстоўваецца інжынерамі і фізікамі для вырашэння праблем тэорыі пругкасці, у якія ўцягнутая дэфармацыя. Гэта дазваляе спрасціць праблему і палегчыць яе рашэнне. Гэтыя апраксімацыі дазваляюць методыцы вельмі моцна наблізіцца да рэальнасці, аднак толькі да той пары, пакуль дэфармацыі нязначныя. Калі неабходна апісаць вялікія зрушэнні, часта выкарыстоўваюць метад канчатковых элементаў. Дэфармацыі звычайна характарызуюцца тэнзарам дэфармацыі.

Тэнзар дэфармацыі
-----------------

Асноўны артыкул: **Тэнзар дэфармацыі**
Тэнзар дэфармацыі характарызуе сціск (расцяжэнне) і змены формы ў кожнай кропцы цела пры дэфармацыі:

{\displaystyle \varepsilon \_{ij}={\frac {1}{2}}\left({\frac {\partial u\_{i}}{\partial x\_{j}}}+{\frac {\partial u\_{j}}{\partial x\_{i}}}+\sum \limits \_{l}{\frac {\partial u\_{l}}{\partial x\_{i}}}{\frac {\partial u\_{l}}{\partial x\_{j}}}\right)},
дзе {\displaystyle \mathbf {u} } — вектар, які апісвае зрушэнне кропкі цела: яго каардынаты — рознасць паміж каардынатамі блізкіх кропак пасля ({\displaystyle dx\_{i}^{\prime }}) і да ({\displaystyle dx\_{i}}) дэфармацыі. Дыферэнцыявання вырабляецца па каардынатах у адліковай канфігурацыі (да дэфармавання). Адлегласці да і пасля дэфармацыі звязаны праз  {\displaystyle \varepsilon \_{ij}}:

{\displaystyle dl^{\prime 2}=dl^{2}+2\varepsilon \_{ij}\,dx\_{i}\,dx\_{j}}
(Па паўтаральным індэксах вядзецца сумаванне).

Тэнзар дэфармацыі заўсёды сіметрычны, гэта значыць {\displaystyle \varepsilon \_{ij}=\varepsilon \_{ji}}.

Заўвагі
-------

1. ↑  *Г.Голдстейн*. Классическая механика.-М:Наука, 1975.-413с
**Антон Васілевіч Мірановіч** (польск.: Antoni Mironowicz; нар. 30 кастрычніка 1959, г. Беласток, Польшча) — беларускі гісторык у Польшчы, грамадска-культурны дзеяч. Доктар гуманітычных навук габілітаваны (1997), прафесар (1998).

Біяграфія
---------

Скончыў філіял Варшаўскага ўніверсітэта ў Беластоку (1982). З 1986 выкладаў у Інстытуце гісторыі Варшаўскага ўніверсітэта, потым у Інстытуце гісторыі ў Беластоку (філіял Варшаўскага ўніверсітэта). Старшыня Беларускага асветніцкага таварыства ў Польшчы (1999), першы старшыня Беларускага гістарычнага таварыства ў Польшчы (1993 — 96), намеснік старшыні Беларускага дэмакратычнага аб’яднання ў Рэспубліцы Польшча.

Навукова-даследчыцкая дзейнасць
-------------------------------

Даследуе гісторыю праваслаўнай царквы ў Польшчы і краінах Усходняй Еўропы, беларуска-польскія культурныя сувязі ў эпоху феадалізму, праблемы беларускай нацыянальнай меншасці ў Польшчы.

Аўтар кніг «Супрасль як культурна-рэлігійны цэнтр у XVI ст.» (1984), «Падляшскія праваслаўныя цэнтры і арганізацыі ў XVI і XVII ст.» (1991), «Праваслаўе і унія ў часы панавання Яна Казіміра» (2-е выд. 1997) і інш.

Літаратура
----------

* *С. А. Яцкевіч.* Мірановіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

1. ↑  Polish Science Праверана 7 снежня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q97032597'></a>
2. 1 2  Polish Science Праверана 17 снежня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q97032597'></a>
**Лузафоны** (ад лац.: Lusitania – рымская правінцыя Лузітанія, антычная назва Партугаліі + стар.-грэч.: φωνή – гук) — у шырокім сэнсе партугаламоўнае насельніцтва планеты: Бразіліі, Партугаліі, Анголы, Мазамбіка, Усходняга Тымора і інш. Лузафонія склалася ў рамках пяцісотгадовай Партугальскай імперыі. Пад лузафонамі разумеюць як носьбітаў партугальскай мовы як роднай, так і людзей, якія валодаюць і карыстаюцца ёй у той ці іншай ступені, напрыклад мясцовыя народы розных афрыканскіх краін, у якіх партугальская мова з'яўляецца дзяржаўнай, карэнныя жыхары Тымора, Макаа і іншых рэгіёнаў свету, а таксама імігранты з іншых краін у Бразіліі і Партугаліі. Агульная колькасць партугаламоўных — каля 220 мільёнаў чалавек (2000 год), з іх у Бразіліі каля 190 млн.

Гл. таксама
-----------

* Садружнасць партугаламоўных краін
* Франкафоны
* Англафоны
* Нямецкамоўныя краіны
Сан на карце Польшчы
**Надсанне** (польск.: Nadsanie), або **Надсянне** (укр.: Надсяння) — украінская этнічная тэрыторыя ў вярхоўях ракі Сан на захадзе Львоўскай вобласці і ў раёне польскага Пшэмысля і Бірчы.

Продкі украінцаў пражывалі ў вярхоўях ракі Сан з часоў Старажытнай Русі і ўтваралі Перамышльскага княства. З часам гэтая тэрыторыя ўвайшла ў склад Вялікага Княства Літоўскага, а потым — феадальнай Польшчы. У 1772 годзе ў выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай Надсанне аказалася ў складзе Аўстрыйскай манархіі, а з 1921 года ізноў вярнулася ў польскую дзяржаву. У 1939 годзе частка Надсання — Явароўшчына — уключана ў УССР. Перамышльскае Надсанне засталося ў складзе Польшчы.

У 1945—1946 гадах большасць украінцаў польскага Надсання была пераселена ў УССР. Потым, у 1947 годзе з прычыны аперацыі «Вісла» польскі ўрад прымусова пераселяць што застаўся ўкраінскае насельніцтва з Надсання і іншых зямель на поўнач і паўночны захад Польшчы. Украінскія сем’і асобна пасялілі ў разбураныя германскія зямлі Ольштынскага, Гданьскага, Кашалінскага, Шчэцінскага ваяводстваў. Некаторыя ўкраінцы ў 1957—1958 гадах змаглі вярнуцца назад.

Характэрна надсанская гаворка, якая належыць да паўднёва-заходняму прыслоўях украінскай мовы.

Літаратура
----------

* Україна в словах: Мовознав. слов.-довід.: Навч. посіб. для учнів загальноосвіт. шкіл, ліцеїв, гімназій, студентів, усіх, хто вивчає українську мову /Упоряд. і кер. авт. кол. Н.Данилюк. — К.: ВЦ «Просвіта», 2004. — 704 с. — Бібліогр.: с. 413—423. ISBN 966-8547-25-X.
* *Кривочуприн Е. Л.* Надсянская Русь — возрождённая и утерянная. — Харьков: Издательство "Сага", 2012. — 144 с. — 500 экз. — ISBN 978-617-575-060-5.
Крэйсер «Санкт Георг»
**Ко́тарскае паўстанне** — паўстанне матросаў аўстра-венгерскага флоту 1 — 3 лютага 1918 года ў порце горада Котар (узбярэжжа Адрыятычнага мора, Чарнагорыя).

Паўстанне пачалося 1 лютага 1918 года ў Котарскім заліве з бунту на крэйсеры «Санкт-Георг» і ўзняцця чырвонага сцяга. Пазней да паўстанцаў далучыліся экіпажы яшчэ 42 суднаў (каля 6 тысяч матросаў) і рабочых порта. Асноўная маса паўстанцаў належала да нацыянальных меншасцей імперыі — славенцы, сербы, харваты, чэхі, венгры. Кіравалі паўстаннем Францішак Раш  (харв.) (бел. Матэ Брнічавіч  (харв.) (бел. Антун Грабар  (харв.) (бел. і Е. Шышгорыч. На судах ствараліся рэўкамы. Паўстанцы патрабавалі неадкладнага заключэння міру на падставе прапаноў урада Савецкай Расіі, права на самавызначэнне народаў Аўстра-Венгерскай імперыі, стварэнне дэмакратычнага ўрада. 3 лютага са ваенна-марской базы Пула да бухты падышлі некалькі падводных лодак, па сушы да порта была перакінута пяхота. У той жа дзень паўстанне было задушана, каля 800 чалавек былі арыштаваны, кіраўнікі расстраляны.

Камандуючы задушэннем паўстання контр-адмірал Міклаш Хорці (венгр па нацыянальнасці, венг.: Miklós Horthy) быў прызначаны на пасаду камандуючага флотам Аўстра-Венгрыі, замест знятага адмірала флоту Максіміліяна Ньегавана (харвата па нацыянальнасці, харв.: Maximilian Njegovan).

Зноскі
------

1. ↑  Революция и распад Австро-Венгрии 1918 г. (рус.). ХРОНОС (04.12.2001).
**Княства-біскупства Айхштэт** (ням.: **Fürstbistum Eichstätt** або **Hochstift Eichstätt**) — духоўнае княства ў складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі, якое існавала з XIV стагоддзя да Германскай медыятызацыі 1803 года. Княства знаходзілася на тэрыторыі сучаснай зямлі Баварыя на захад ад Рэгенсбурга і поўнач ад Нойбурга-на-Дунаі і Інгальштата, на поўдзень ад Нюрнберга і паўднёвы-ўсход ад Ансбаха. Тэрыторыя княства складалася з некалькіх не звязаных паміж сабой частак.

Гісторыя
--------

У 740 годзе Вілібальд быў накіраваны Папам Рыгорам III у Германію. Цэнтрам яго місіі стаў горад Айхштэт. У 741 годзе ён быў пасвечаны ў біскупы. Так утварылася дыяцэзія Айхштэта.

У 1305 годзе сканаў, не маючы спадчынніка, апошні з графаў фон Хіршберг, які завяшчаў свае ўладанні Айхштэцкаму біскупству. Так біскуп Айхштэцкі стаў імперскім князем; на сходах князёў імперыі ён сядзеў паміж біскупамі Вормскім і Шпаерскім.

У 1525 годзе княства пацярпела ад сялянскай вайны.

Перад Трыццацігадовай вайной княства ў 1617 годзе далучылася да Каталіцкай лігі і стала адной з апор контррэфармацыі, тут разгарнулася паляванне на ведзьмаў.

У 1802 годзе ў рамках германскай медыятызацыі княства-біскупства было секулярызавана. У 1803 годзе разам з Зальцбургскім архібіскупствам яно ўвайшло ў склад Зальцбургскага курфюрства, а ў 1805 годзе ў адпаведнасці з умовамі Прэсбургскага міру яго тэрыторыя ўвайшла ў склад каралеўства Баварыя.

  


| ⛭Медыятызаваныя духоўныя князі Свяшчэннай Рымскай імперыі |
| --- |
| Архібіскупы | 
* Майнц
* Кёльн
* Трыр
* Зальцбург

 |  |
| Біскупы | 
* Айхштэт
* Аўгсбург
* Базель
* Бамберг
* Брэслау
* Брыксен
* Вормс
* Вюрцбург
* Канстанц
* Корвей
* Курэй
* Льеж
* Любек
* Мюнстэр
* Оснабрук
* Падэрборн
* Пасау
* Рэгенсбург
* Страсбург
* Трэнт
* Фрайзінг
* Фульда
* Гільдэсгайм
* Шпаер

 |
| Пробсты | 
* Берхтэсгадэн
* Эльванген

 |
| Медыятызаваныя свецкія князі Свяшчэннай Рымскай імперыі |
**Надымскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальная акруга, з 2005 па 2020 гады — муніцыпальны раён) у складзе Ямала-Ненецкай аўтаномнай акругі Расійскай Федэрацыі.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Надым. Раён утвораны ў 1930 годзе, да 1972 года яго цэнтрам было сяло Ныда. Надымскі раён быў утвораны 10 снежня 1930 года з цэнтрам у сяле Хэ ў Ямальскай (Ненецкай) нацыянальнай акрузе Уральскай вобласці.

Геаграфія
---------

Размешчаны ў цэнтральнай частцы ЯНАА, на поўдзень ад Обскай губы. Мяжуе на ўсходзе з Пураўскім, на паўночным усходзе — з Тазаўскім, на захадзе — з Прыуральскім, на паўночным захадзе і поўначы (праз Обскую губу) — з Ямальскім раёнам ЯНАА.

На поўдні праходзіць мяжа з Ханты-Мансійскай аўтаномнай акругай — Югра, у прыватнасці, з Белаярскім і Сургуцкім раёнамі ХМАА.

Паўночны ўсход раёна ахоплівае заходнюю і паўночна-заходнюю часткі Тазаўскага паўвострава, з выхадам на яго поўначы і паўднёвым усходзе на ўчасткі ўзбярэжжа Тазаўскай губы.

Зноскі
------

1. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>
2. ↑

| ⛭Ямала-Ненецкая аўтаномная акруга |
| --- |
| Раёны | 
* Краснасялькупскі
* Надымскі
* Прыуральскі
* Пураўскі
* Тазаўскі
* Шурышкарскі
* Ямальскі

 |  |
| Гарады | 
* Губкінскі
* Лабытнангі
* Мураўленка
* Надым
* Наябрск
* Новы Урэнгой
* **Салехард**
* Тарка-Сале

 |
| Пгт | 
* Запалярны
* Пангады
* Урэнгой
* Харп

 |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | 
* Аксарка
* Краснасялькуп
* Мужы
* Тазаўскі
* Яр-Сале

 |
Геаграфічнае размяшчэнне Лужыцы
**Лу́жыца** (ням.: Lausitz, в.-луж.: Łužica, н.-луж.: Łužyca, польск.: Łużyce, чэшск.: Lužice) — рэгіён, размешчаны на тэрыторыі нямецкіх земляў Саксонія і Брандэнбург і паўднёва-заходняй Польшчы (Ніжнесілезскае ваяводства).

На Лужыцы разам з немцамі жыве малая славянская народнасць - сорбы (лужычане). 20 тыс. лужычан пражываюць у Верхняй Лужыцы (зямля Саксонія) і 40 тыс. - У Ніжняй Лужыцы (зямля Брандэнбург). Размаўяюць сорбы на сорбскіх мовах, усе валодаюць нямецкай.

Літаратура
----------

* К. В. Шевченко Лужицкий вопрос и Чехословакия: 1945—1948. М. 2004 г.

Спасылкі
--------

* Projekat Rastko — Luzica Архівавана 29 чэрвеня 2008.  (серб.)

| ⛭**Славянскія краіны** |
| --- |
| Усходнія славяне | Сцяг Беларусі Беларусь · Сцяг Расіі Расія · Сцяг Украіны Украіна |
| Заходнія славяне | Сцяг Польшчы Польшча · ✰ Сцяг Славакіі Славакія · Сцяг Чэхіі Чэхія |
| Паўднёвыя славяне | Сцяг Балгарыі Балгарыя · Сцяг Босніі і Герцагавіны Боснія і Герцагавіна · Сцяг Паўночнай Македоніі Паўночная Македонія  · Сцяг Сербіі Сербія · Сцяг Славеніі Славенія · Сцяг Чарнагорыі Чарнагорыя  · Сцяг Харватыі Харватыя |
Надмагілле Альбрэхта Гаштольда
**Надмагілле Альбрэхта Гаштольда** — рэнесанснае скульптурнае надмагілле  (руск.) (бел. канцлера вялікага літоўскага Альбрэхта Гаштольда ў Віленскім кафедральным саборы, створанае Бернардзінам Занобіем дэ Джыяноцісам прыкладна паміж 1539 і 1541 гадамі.

Апісанне
--------

Надмагілле ўяўляе сабой пліту з чырвонага мармуру, на якой высечана выява нябожчыка ў поўны рост. Адной рукой канцлер трымае сцяг, другой прыціскае да сябе меч. Дэталей і падрабязнасцей у кампазіцыі мала. Ледзь бачны раслінны арнамент фону, герб, змешчаны ў невялікім картушы, «хвалі» палотнішча сцяга вырашаны надзвычай сціпла і лаканічна. Менавіта гэтая якасць і надае вобразу Альбрэхта Гаштольда адпаведную яго былой пасадзе веліч і нават суровасць.

Альбрэхт Гаштольд адлюстраваны як воін, рыцар, абаронца Айчыны. У мастацкім рашэнні гэтага помніка спалучаюцца розныя канцэпцыі. З аднаго боку, ён набліжаецца да італьянскіх надмагілляў з адлюстраваннем памерлага, які ляжыць на смяротным ложы, з другога — да паўднёвагерманскіх барэльефаў, дзе паказваюцца закаваныя ў латы памерлыя са сцягам у руках. Спалучэнне гэтых канцэпцый надае помніку стылявую супярэчнасць — застылая поза нябожчыка, безжыццёва апушчаная левая рука яўна не пасуюць да паставы ног, якія цвёрда абапіраюцца аб край пліты, упэўненага руху правай рукі, што трымае цяжкі сцяг.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Ю. Д. ЦАРЭВІЧ. ЭВАЛЮЦЫЯ АДЛЮСТРАВАННЯ «HOMO MILITANS» ЭПОХІ ВЯЛІКАГА КНЯСТВА ЛІТОЎСКАГА: АД СКУЛЬПТУРНАГА НАДМАГІЛЛЯ ДА САРМАЦКАГА ПАРТРЭТА
2. ↑  Лазука, Б. А. Гісторыя мастацтваў / Б. А. Лазука. — 2-е выд. дапрац. — Мінск :
Беларусь, 2003. — 399 с. : іл. с. 225
**Надцерачнае** (руск.: Надте́речное, чач.: Лаха Нёвре) — сяло ў Надцерачным раёне Чачэнскай рэспублікі. Адміністрацыйны цэнтр Надцерачанскага сельскага паселішча, у склад якога таксама ўваходзіць хутар Мінеральны як Цэнтральная сядзіба дзяржгаса «Мінеральны». Сяло размешчана на правым беразе ракі Церак, за 20 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтра сяла Знаменскае і за 28 км ад чыгуначнай станцыі Ішчэрскай. Таксама выкарыстоўваецца іншая назва — Ніжні Наур.

Бліжэйшыя населеныя пункты: на захадзе — сяло Верхні Наур (8 км), на паўночным усходзе — станіцы Мекенская і Савельеўская, на паўночным захадзе — станіца Наурская, на поўдні — пасёлак Сядзіба Дзяржгаса «Мінеральны», на ўсходзе — сяла Мекен-Юрт (8 км) і Падгорнае.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17). — карта Чачні
**Надмагіллі сабак Ф. І. Паскевіча** — два вялікія камяні з высечанымі мянушкамі сабак на правым верхнім беразе колішняй рэчкі Гамяюк у Гомелі. Знаходзяцца ў межах Гомельскага палацава-паркавага ансамбля. Усталяваныя ў 1890 г. з волі ўладальніка гомельскага маёнтка Ф. І. Паскевіча.

Грунтоўна ўкапаныя ў зямлю. Пляцоўка навокал забрукаваная. Надпісы знаходзяцца ў простакутных выемках, зробленых зверху кожнага каменя. Камяні арыентаваныя надпісамі на поўдзень. На левым — надпіс «Марко», на правым — «Лордъ». Першапачаткова камянёў было тры. На зніклым камені значылася «Плутонъ». Надпісы адпавядаюць мянушкам княжацкіх хартоў, якія, згодна з абыходкавай версіяй, загінулі праз неасцярожнасць служкі на псярні, за што апошні, нібыта, паплаціўся жыццём. За адсутнасцю дакладных звестак падобнага кшталту версіі варта лічыць легендарнымі.

Сярод іншых сюжэтаў гарадскога фальклору ў гэтай сувязі варта згадаць расказы пра:

* пышнае пахаванне, быццам бы зладжанае для сабак, што загінулі;
* тое, што пры жыцці сабакі ахоўвалі ад старонніх цікаўнікаў гомельскі парк як прыватную тэрыторыю;
* здані сабак, якія дагэтуль па начах сцерагуць палац і чакаюць свайго гаспадара.

Вобразы Лорда, Марка і іх гаспадара ўвасобіліся ў скульптурнай кампазіцыі В. К. Далгова «Шпацыр з хартамі», усталяванай у 2015 г. каля Ніжняга моста цераз Гамяюк.

Галерэя
-------

* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Литвинова, Т. Ф. На пути к былому очарованию // Гомельский дворцово-парковый ансамбль. — 3.09.2010.
2. ↑  Литвинова, Т. Ф. Ручки для кратеров, или Как в гомельском парке процветало дело Эйфеля // Гомельский дворцово-парковый ансамбль. — 11.09.2010.
3. 1 2  Рогалев, А. Ф. Псарня и охотничья база князя Фёдора Паскевича в окрестностях старого Гомеля // А. Ф. Рогалев. Гомельская история и ономастика. — 29.08.2022.
4. 1 2  Гомель. История парка // pharaom.livejournal.com. — 27.11.2013.
5. ↑  Могила собак Лорда и Марко в Гомеле // Необычные места и памятники. — 15.09.2019.
6. ↑  Галковский, С. В Гомеле открыли памятник Паскевичу и его знаменитым собакам // SB.BY. Беларусь сегодня. — 1.05.2015.
**Рака Святога Лаўрэнція** (фр.: fleuve Saint-Laurent, англ.: Saint Lawrence River) — рака ў Паўночнай Амерыцы, якая працякае па тэрыторыі ЗША і Канады і злучае Вялікія азёры з Атлантычным акіянам. Даўжыня 3350 км.

Вадазбор 1290 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 14 тыс. м³/сек.

Гісторыка-культурнае значэнне
-----------------------------

Рака носіць назву, дадзеную ёй Жакам Карцье. Акрамя ракі, гэтую ж назву атрымаў таксама заліў, у які яна ўпадае. Пасля падарожжаў Шамплена даліна ракі Св. Лаўрэнція стала цэнтрам французскай каланізацыі рэгіёна: тут сфарміравалася частка тэрыторыі Новай Францыі — правінцыя Квебек з гарадамі Манрэаль, Квебек, Леві і Труа-Рыўер. Пад час Сямігадовай вайны гэтыя землі былі захоплены брытанцамі. Нягледзячы на гэта, рэгіён працягвае быць цэнтрам французскай мовы і культуры ў Паўночнай Амерыцы. Рака стала першым прасторным шляхам для гандляроў пушнінай і каланістаў, а ў наш час для вялікіх акіянскіх грузавых судоў.

Флора і фаўна
-------------

На рацэ можна сустрэць бялух, фінвалаў і блакітных кітоў. Спалучэнне раслін, жывёл і птушак, якія жывуць па берагах ракі, адно з найбольш стракатых на зямлі. У рацэ водзяцца сотні відаў рыб, больш 20 відаў земнаводных і паўзуноў, а таксама 12 відаў водных сысуноў. На балотах і ўздоўж берагоў гняздуюцца каля 300 відаў птушак.

Гаспадарчае значэнне
--------------------

Мост праз раку Святога Лаўрэнція
Басейн ракі — адзін з самых густанаселеных і асвоеных у Канадзе. Тут развіты як сельская гаспадарка (мяса-малочная жывёлагадоўля, вырошчванне пшаніцы), так і прамысловасць. У басейне ракі пражывае каля 20 мільёнаў чалавек, у тым ліку каля 4 мільёнаў — у горадзе Манрэаль.

Прытокі
-------

* Злева: Рака Атава

Зноскі
------

1. ↑  З Вялікімі азёрамі

Літаратура
----------

* Святога Лаўрэнція рака // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 279. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Regional Geography of the St. Lawrence River  (англ.)
* Information about Juniper Island (Ontario) Архівавана 25 снежня 2009.  (англ.)
* Остров Святого Лаврентия  (руск.) // Праект «Планета Земля» Geosfera.Org

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Канадская · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 15336896h · GND: 4077008-4 · LCCN: sh85116587 · LNB: 000289808 · NKC: ge335499 · VIAF: 316432323 |

 |
**Айчызныя людзі**, **атчызныя людзі**, **отчычы**, **людзі непахожыя** — катэгорыя залежных сялян у маёнтках феадалаў у Вялікім княстве Літоўскім у 15-18 ст.

Сяляне, якія з розных прычын страцілі права пераходу з маёнтка аднаго феадала на зямлю другога, адсюль і назва «непахожыя людзі», у дакументах 15-16 ст. называліся таксама «отчычамі», бо пераходзілі ў спадчыну («отчыну») разам з маёнткам ад бацькі да сына. Першае ўнармаванне статусу гэтай катэгорыі сялян адбылося ў Прывілеі Казіміра (1447). Паводле павіннасцяў падзяляліся на цяглых, чыншавых і інш.

Літаратура
----------

* *Герасіменя В.* Айчызныя людзі // Малая краязнаўчая энцыклапедыя / Ганцавіцкі раённы краязнаўча-інфармацыйны партал — Эл.рэсурс gants-region.info
Надмагілле Альбрэхта Гаштольда. Фотаздымак пачатку XX стагоддзя
**Надмагілле Паўла Гальшанскага** — рэнесанснае скульптурнае надмагілле  (руск.) (бел. віленскага біскупа Паўла Гальшанскага (? — 1555) ў Віленскім кафедральным саборы, створанае ў майстэрні Падавана прыкладна каля 1550 г.

Апісанне
--------

Гальшанскі ляжыць у свабоднай позе. Левай рукой ён падпірае галаву, правай падтрымлівае кнігу. Масіўная фігура нябожчыка у багатым царкоўным адзенні, драпіраваным свабоднымі складкамі. Рэалістычна перададзена партрэтнае падабенства, падкрэслены рысы валявога, уладарнага характару. Старэчы твар, зрэзаны маршчынамі, пазбаўлены ідэалізацыі. Дэкаратыўная акаймоўка складаецца з тыповых рэнесансных элементаў — раслінных матываў, галовак пуці.

Зноскі
------

1. ↑  Матушакайте, М. Скульптурные надгробия Литвы XVI—XVII вв. : автореферат … кандидата искусствоведения / М. Матушакайте ; Академия наук Литовской ССР, Институт истории. Вильнюс : [Институт истории], 1970, с. 14
2. 1 2  Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.. стар. 227
Орша ў XVII стагоддзі. 1 — замак, 2 — Надняпроўе, 3 — Зааршынне, 4 — Васкрасенская царква, 5 — Мікольская царква, 6 — Задняпроўе, 7 — Ільінская царква, 8 — Куцеінскі манастыр.
**Надняпроўскі пасад**, або **Надняпроўе** — пасад у Оршы, які існаваў у XIV—XVIII стст. Знаходзіўся на тэрыторыі паміж штучным замкавым ровам на захадзе, сучаснай вул. Камсамольскай на ўсходзе, левым берагам р. Аршыцай на поўначы і правым берагам р. Дняпро на поўдні.

На гэтым пасадзе гандаль адбываўся каля сцен замка, куды сыходзілася лучавая сістэма вуліц. Ніжнія напластаванні ўчастка, набліжанага да замка, адносяцца да XII—XV стст. Інтэнсіўнасць жыцця ў гэты час тут невялікая, магутнасць культурнага слоя 0,6-1 м. У паўднёвай частцы выяўлены культурны пласт магутнасцю ад 0,4 да 1,5 м, які ўтрымліваў рэчавыя крыніцы XIV—XVIII стст. — бытавая кераміка, кафля, шкло, вырабы з жалеза. Дадзены ўчастак указвае на месца знаходжання сярэдневяковых сядзіб. На паўночна-заходнім участку пасада, за межамі езуіцкага калегіума, выяўлены рэшткі могілак, якія датуюцца XVIII—XIX стст.; на паўночна-ўсходняй знойдзены рэшткі сутарэнняў пабудоў былога комплексу калегіума. Культурны слой магутнасцю да 0,4-0,8 м з разнастайнымі матэрыяламі XVII—XVIII стст. Быў прасочаны гарадскі роў, выкапаны ў XVII ст.

Літаратура
----------

* *Аршанскія пасады і слабоды* // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя. У 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. Т. 1: А―К. — 496 с. — С. 61-62. — ISBN 978-985-11-0354-1.
Фасад касцёла дэ ла Мадэленэ ў Парыжы
**Франтон** (фр.: fronton, лац.: frons, frontis — лоб, пярэдняя частка сцяны) — трохкутнае або паўцыркулярнае (рэдка) завяршэнне будынка, або асобнага архітэктурнага элементу (партала, каланады) абмежаванаe з бакоў двухспадным дахам і знізу карнізам.

Поле франтона завецца тымпан. Невялікі скос у верхняй частцы франтона (ці шчыта двухсхільнага даху) называецца залобак.

Гл. таксама
-----------

* Шчыт, архітэктура
* Акратэрый

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 120009765 · LCCN: sh85099201 · LNB: 000298162 · Microsoft: 2778925858 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Казіміраўскі сельсавет.
**Казімі́раўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лоеўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Казіміраўка.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Холмецкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Лоеўскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Пярэдзелкаўскага (Пярэдзельскага) сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Царква ў імя святога праведнага Іаана Кранштацкага** — праваслаўны храм у в. Вулька Аброўская Івацэвіцкага раёна Брэсцкай воблаці.

Гісторыя
--------

У цэнтры вёскі. Пабудавана ў XIX ст. з сасновага брусу ў традыцыях народнага драўлянага дойлідства. У 1990-я гады абкладзена цэглай.

Архітэктура
-----------

Адназрубнае з трохграннай апсідай збудаванне, накрытае двухсхільным дахам з вальмамі над апсідай, з паўдневага боку да якой далучаецца прыруб рызніцы пад 1-схільным пакрыццём. Над галоўным фасадам узвышаецца ўрэзаны ў дах чатырохгранны барабан з цыбулепадобнай галоўкай (раней васьмігранны барабан з цыбулепадобным купалам). Франтон фасада зашыты «ў елку» і акаймаваны каля аснавання шырокім гонтавым адлівам. Фасады вертыкальна ашаляваны, прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў простых ліштвах. Аналагічныя праёмы на гранях апсіды чаргуюцца з ромбападобнымі. Уваход арганізаваны праз нізкі прытвор, трохвугольны франтон якога рытмічна паўтарае форму франтона асноўнага аб’ёму.

Званіца
Перад царквой пастаўлена двух’ярусная чацверыковая званіца, завершаная чатырохсхільным гонтавым дахам з макаўкай. Верхні ярус-звон з арачнымі прасветамі. Грані званіцы вертыкальна ашаляваны.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4
**Царскі курган** — помнік антычнай архітэктуры другой паловы IV стагоддзя да н. э. магільны склеп аднаго з кіраўнікоў дынастыі Спартакідаў, якія кіравалі Баспорскім царствам у 438-109 гг. да н. э. Размешчаны ў Керчы, ля пасёлка Аджы-Мушкай паблізу ад Аджымушкайскіх каменяломняў. Курган уваходзіць у склад Усходне-Крымскага гісторыка-культурнага музея-запаведніка. Аб'ект культурнай спадчыны федэральнага значэння.

Склеп быў цалкам разрабаваны яшчэ ў старажытнасці. 

Агульны выгляд

Апісанне помніка
----------------

Пад насыпам кургана вышынёй 17 метраў знаходзіцца 36-метровы калідор (дромас), пабудаваны з руставаных каменных блокаў і пахавальная камера з гладкіх блокаў. Падстава пахавальнай камеры з паўночнага боку высечана ў мацерыковай скале, у паўднёвым баку ўяўляе слаёвую субструкцыю. Пол вымашчаны плітамі. Сцены складзеныя са старанна прыгнаных адзін да аднаго квадраў вапняка-ракушачніка аджымушкайскага радовішча  (руск.) (бел.. У канструкцыі пахавальнай камеры для пераходу ад квадратнага ў плане склепа да яго купалу ужытыя ў кутах уступчастыя парусы. Купал складаецца з 12 паступова змяншальных у дыяметры канцэнтрычных кольцаў, перакрытых плітой, складнікаў фальшывага ўступчастага скляпення.

Дромас, які вядзе ў пахавальную камеру, у некаторых частках мае цокаль. Перакрыцце дромаса таксама складае несапраўднае ступеністае скляпенне. Мур сцен нерэгулярны і рознавысокі. Квадры ў муры падагнаныя толькі з асабовага боку, зваротныя бакі апрацаваны надзвычай груба. Такая тэхніка носіць назву анафірозіс  (англ.) (бел.. Падлога дромаса вымасткі не мела. У сценах дромаса і пахавальнай камеры захаваліся адтуліны, куды ўстаўляліся бэлькі лясоў, на якіх стаялі архітэктары. Будаўнікі падавалі камень на сцены звонку па насыпу. Камень здабываўся побач адкрытым спосабам. У сценах дромаса бачныя пазы для распорак, якія былі выдаленыя па завяршэнні будаўніцтва. Лічыцца, курган быў пабудаваны для баспорскага цара Перысада I  (руск.) (бел. (349/348 - 310/309 гг. да н.э. пры яго жыцці.
На сценах пахавальнай камеры, парусах і на сценах дромаса ў тэхніцы графіці выразаныя хрысціянскія рэлігійныя сімвалы, якія маюць больш позняе паходжанне. Курганам карысталіся хрысціяне як культавым збудаваннем у III-IV стст. н.э. На правай сцяне дромаса ўверсе маецца адзіны надпіс - Κοσμάε.

З кастрычніка 2015 года Царскі курган з'яўляецца аб'ектам культурнай спадчыны федэральнага значэння.

Дадаткова
---------

Царскі курган быў намаляваны на карціне швейцарскага мастака Карла Басолі  (руск.) (бел.  «Магіла Мітрыдата». Літаграфія з гэтай карціны пазней увайшла ў альбом «Пейзажы і славутасці Крыма», які выйшаў у Лондане ў 1856 годзе.

* Карла Басолі  (руск.) (бел. Магіла Мітрыдата, 1856Карла Басолі  (руск.) (бел. Магіла Мітрыдата, 1856
* ДромасДромас
* КупалКупал
* УваходУваход

Зноскі
------
**Франтальныя ападкі** — атмасферныя ападкі, выпадзенне якіх звязана з атмасфернымі франтамі і абумоўлена пад’ёмам цёплага паветра над франтальнай паверхняй. Часцей за ўсё гэта абложныя ападкі са слаіста-дажджавых воблакаў, асабліва на халодных франтах. Яны ахопліваюць вялікія плошчы і перамяшчаюцца разам з фронтам.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 576 с.: іл.
* Геаграфія ў тэрмінах і паняццях: Энцыклапедычны даведнік / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 352 с.: іл. — ISBN 985-11-0262-8.
**Міха́сь Гузо́ўскі** (1898 — пасля 1944) — беларускі нацыянальны дзеяч.

Біяграфія
---------

У 1918—1919 гадах — член Беларускай вучнёўскай грамады ў Варонежы. У 1921 — працаваў настаўнікам. У лістападзе 1921 года прымусова накіраваны польскай школьнай адміністрацыяй на настаўніцкія курсы ў Кракаў.

У 1922 годзе накіраваны з рэкамендацыі ТБШ на вучобу ў Чэхаславакію. Скончыў агранамічнае аддзяленне Пражскай вышэйшай палітэхнікі. Быў адным з кіраўнікоў Аб’яднання беларускіх студэнтаў за граніцай і Заходняй Беларусі (АБСА), сябрам Беларускай грамады, Беларускага сялянскага саюза ў Празе, скаўцкай арганізацыі Беларускі Сокал і іншых.

У 1925 годзе абраны ў рэвізійную камісію Рады БНР. У 1929 годзе вярнуўся ў Заходнюю Беларусь, быў сябрам Беларускага гаспадарчага саюза.

У часе Другой сусветнай вайны жыў на Віленшчыне. Летам 1944 года арыштаваны НКУС. Далейшы лёс невядомы.

Зноскі
------

1. ↑  У некаторых крыніцах — *Мікалай* Гузоўскі. Гл.: Супрацоўніцтва Беларускага студэнцкага саюза з маладзёжнымі арганізацыямі / У. П. Серпухаў
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  *Вашкевіч Андрэй, Пашкевіч Алесь, Чарнякевіч Андрэй.* Кароткі нарыс беларускага пытання. — 1-е выд. — Мінск: І. П. Логвінаў, 2008. — 396 с. — ISBN 978-985-6901-22-8.

Літаратура
----------

* Кароткі нарыс беларускага пытання, Мінск, 2009, с. 232 ISBN 978-985-6901-22-8
* Уладзімір Ляхоўскі «Школьная адукацыя ў Беларусі падчас нямецкай акупацыі (1915—1918)» Вільня Інстытут Беларусістыкі, 2010 ISBN 83-60456-25-9
**Паляксяне** ― заходнебалцкае племя ў басейне ракі Нараў і на правабярэжжы Заходняга Буга ў першых стагоддзях II тысячагоддзя н.э.

Першая згадка
-------------

Упершыню згадваюцца ў першай кнізе Хронікі Вінцэнція Кадлубка[pl].

Этымалогія назвы
----------------

Назва можа паходзіць ад назвы ракі *Lek* (*Elk*), згодна з Е. Налепам, або ад назвы Палесся (паляшане - *paleksiani*), згодна з К. Бугам.

Яшчэ версія - ад балцкіх гідронімаў узору *Pala, Palios, Pelesa, Pelysa* ― балоты, балоцісты лясок.

У польскіх крыніцах згадваюцца як *polexiani* («паляксяне» або «паляшане»). У сучаснай польскай гістарычнай літаратуры іх звычайна называюць *podlasianie*, радзей *podlaszanie*.

Гісторыя паляксян
-----------------

На думку некаторых гісторыкаў, паляксяне разам з яцвягамі, дайновай і судавай складалі яцвяжскі племянны саюз, іх суседзямі былі галінды і мазаўшане.

Баляслаў IV Кучаравы каля 1166 года і князь Казімір II[ru] у 1192 годзе хадзілі вайной на паляксянаў.

У XIII стагоддзі паляксяне неаднаразова падвяргаліся нападам польскіх, кіеўскіх, валынскіх князёў і нямецкіх рыцараў. У выніку, да канца XIII стагоддзя паляксян засталося мала, і жылі яны, у асноўным, у цяжкадаступных мясцінах Белавежскай пушчы і інш. У далейшым іх землі ўвайшлі ў Вялікае Княства Літоўскае. У другой палове XIX стагоддзя паляксяне (паляшане, палясяне) згадваюцца ў статыстычных дакументах Расійскай імперыі як жыхары некаторых паветаў Гродзенскай губерні, ― адзначалася, што яны былі праваслаўнымі, але адрозніваліся ад астатніх сялян абліччам і звычаямі.

Зноскі
------

1. ↑  *Щавелева Н. И.* Польские латиноязычные средневековые источники: Тексты. Перевод. Комментарии. — М.: Наука, 1990. — С. 79. — 209 с.
2. ↑  J. Nalepa. Jaćwięgowie: nazwa i lokalizacja. Białystok, 1964. С. 46-49.
3. ↑  K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 153.
4. ↑  *Tautavicius A.* Jotvingiai, dainaviai, suduviai, polekseniai ir... // *Lietuvos moksas*. — Vilnius: 1994. — Т. 2. — С. 4-14.
5. ↑  *Насевіч В.* Тэрыторыя // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя ў 3 т. — Мн.: БелЭн, 2005. — Т1: Абаленскі—Кадэнуыя. — С. 36. —684 с. —ISBN 985-11-0314-4.
6. ↑  *Nalepa J.* Polekszanie (Polexiani), plema jacwieskie u połnocno-wschodnich granic Polski // *Rochnik bialostocki*. — Bialystok: 1968. — Т. VII. — С. 3-74.
7. ↑  *Свежинский В.* Балты и балтские диалекты в древней Беларуси // Дзяды. — Мн. 2012. — № 9=. — С. 217―232.
8. ↑  Глава 43. Как Казимир подчинил своему господству полешан // Великая хроника о Польше, Руси и их соседях. / Под ред. В. Л. Янина. — М.: Изд-во Московского университета, 1987. — С. 226.
9. ↑  *Чаквін І. У.* Паляксяне // Этнаграфія Беларусі. Энцыклапедыя. Мн.: БелЭн, 1989. С. 382

Літаратура
----------

* *Łowmiański Н.* Studja nad początkami społeczeństwa i państwa litewskiego, tom I, s. 17—19; tom II, s. 105—109.
* Encyklopedia powszechna PWN. Wyd. III. T. 3. Warszawa: PWN, 1985, s. 576. ISBN 83-01-00003-1
Гэта артыкул пра горад у Рэспубліцы Карэя, магчыма, вы шукалі артыкул пра павет Пхёнчхан або іншыя значэнні.
**Пхёнчхан** (кар.: 평창읍, *Pyeongchang-eup*) — павятовы горад у правінцыі Канвандо, Паўднёвая Карэя. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнага павета Пхёнчхан.

Геаграфія
---------

Горад знаходзіцца ў паўднёвай частцы правінцыі Канвандо на беразе ракі Пхёнчханган. Знаходзіцца за 115 км на паўднёвы ўсход ад цэнтра правінцыі Чхунчхон і за 180 км на ўсход ад Сеула.

Эканоміка
---------

Мясцовыя віды дзейнасці ўключаюць у сябе вытворчасць тытуню, шоўку і мёду. Гэта таксама турыстычны курорт, дзе найбольш папулярны альпінізм і лыжныя віды спорту.

Спорт
-----

Алімпійскі стадыён (Пхёнчхан)
Павет Пхёнчхан з’яўляўся сталіцай зімовых Алімпійскіх гульняў 2018 года. Тым не менш, ні адна з падзей Алімпіяды не праходзіла ў самім горадзе.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гес.

**Франц Карл Гес** (ням.: Franz Karl Hess; ? — 30 студзеня 1946, Мінск) — нямецкі ваенны злачынец.

Сябар НСДАП ад 1939. Унтэр-афіцэр зондэркаманды № 8 пры паліцыі бяспекі СС і СД. Удзельнік карных акцый на тэрыторыі Беларусі, у т.л. расстрэлу 30 тыс. жыхароў Мінска і Мінскай вобласці. На Мінскім працэсе 1946 адмовіўся ад адвакату і сам абараняў сябе, быў асуджаны 29 студзеня 1946 да вышэйшае меры пакарання. Павешаны 30 студзеня 1946 на Мінскім іпадроме.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Виктор ЧИКИН. ВИСЕЛИЦЫ НА ИППОДРОМЕ(недаступная спасылка)
Сюды перасылаецца запыт «Чарнечына». На гэту тэму патрэбны асобны артыкул.
**Міхалі́нак** (трансліт.: *Michalinak*, руск.: Михалинок) — вёска ў Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Міжлескага сельсавета. Размешчана ў калгасе «Новы шлях», за 24 км ад Бярозы, за 25 км ад чыгуначнай станцыі Бяроза-Картузская.

Гісторыя
--------

У 1886 годзе — хутар у Мацвеевіцкай воласці Пружанскага павета Гродзенскай губерні, існаваў цагельны завод. У 1890 годзе — фальварк Міхалінок, адно з уладанняў Мар'і Казакевіч. У 1905 годзе ў Чарнякоўскай воласці фальварак Міхалін.

З 1915 года акупіраваны германскімі войскамі, з 1919 года да ліпеня 1920 года і з жніўня 1920 года — войскамі Польшчы. У ліпені 1920 устаноўлена савецкая ўлада. З 1921 года — ў складзе Польшчы, у 1924 годзе в. Міхалін у Мацвеевіцкай (з 1926 Міжлеская) гміне Пружанскага павета Палескага ваяводства.

У 1925 годзе партызаны спалілі Міхалінскі лесазавод фірмы «Агрумарыя». З 1932 года ў Сігневіцкай гміне.
З 1939 года ў БССР. З 1940 года вёска ў Міжлескім сельсавеце.

У 1941—1944 гг. акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На фронце ў Вялікую Айчынную вайну загінулі 5 воінаў-землякоў.

У кастрычніку 1940 года ў вёсках Міхалінок і Чарнечына быў арганізаваны калгас імя Калініна, які ў лютым 1950 года ўвайшоў у склад калгаса «Новы шлях», у сваю чаргу ў 1987 годзе далучанага да калгаса «Чырвоны сцяг». Паводле перапісу 1959 года сяло, вёска і хутар.

У 1972 годзе вёска Чарнечына (98 жыхароў у 1970) злілася з вёскай Міхалін і была знята з уліку.

Насельніцтва
------------

* **XX стагоддзе**:
	+ 1905 — 28 жыхароў.
	+ 1924 — 14 будынкаў, 90 жыхароў.
	+ 1940 — 35 двароў, 117 жыхароў.
	+ 1959 — у сяле — 15 гаспадарак, 64 жыхары, у вёсцы — 20 гаспадарак, 61 жыхар, на хутары — 18 гаспадарак, 63 жыхары.
	+ 1970 — 189 жыхароў.
* **XXI стагоддзе**:
	+ 2005 — 41 двор, 60 жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU). Сустракаецца таксама варыянт **Міхалі́нкі, мн.**
2. ↑  Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 27 (1365).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2006. — 528 с.: іл. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Міжлескі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Міжлессе |
| Вёскі | Батарэя ·  Елянова ·  Касцюкі ·  Мацвеевічы ·  Міхалінак ·  Стаўкі ·  Судзілавічы |
**Пцічанскае падняцце** (ад назвы вёскі Пціч у Петрыкаўскім раёне) — тэктанічная структура ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці, у межах Петрыкаўскага пахаванага выступу Прыпяцкага прагіну. Выяўлена ў 1959 годзе па паверхні верхнефаменскай саляноснай тоўшчы электраразведкай, а па падсалявых і міжсалявых дэвонскіх адкладах — у 1975 годзе сейсмічнымі даследаваннямі.

Па паверхні фундамента і падсалявых адкладах Пцічанскае падняцце — манаклінальны блок з уздыманнем гарызонтаў пад вуглом 10º на паўднёвы захад да разрыўнога парушэння амплітудай да 800 м. Мінімальныя адзнакі паверхні фундамента ў галаўной частцы блока -3400 м, падсалявых адкладаў -3100 м. Па паверхні міжсалявых адкладаў Пцічанскае падняцце — антыклінальная складка субшыротнага распасцірання памерам 4×1,5 км з мінімальнай адзнакай у скляпенні -2800 м і амплітудай 100 м. Па паверхні верхняй саляноснай тоўшчы падняцце ўяўляе сабою антыкліналь субшыротнага распасцірання памерам 14×3 км з мінімальнай адзнакай у скляпенні -400 м і амплітудай 200 м. Прасочваецца па надсалявых адкладах, затухае ўверх па разрэзе.

Літаратура
----------

* Пцічанскае падняцце // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каберац.
**Міхась Каберац** (1902, в. Сухоўчыцы, Слуцкі павет — 14 студзеня 1931) — беларускі грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся М. Каберяц у 1902 годзе ў вёсцы Сухоўчыцы Слуцкага павета. Свае дзіцячыя гады пражыў у вёсцы Кажушкі Слуцкага павета. Пачатковую асвету атрымаў у Раманаве, дзе скончыў чатыры класы сярэдняй школы. У 1918 годзе, з адкрыццём Слуцкай беларускай гімназіі, паступае ў лік яе вучняў. Ужо тут Міхась Каберац праяўляе цікавасць да беларушчыны, актыўна працуючы ў вядомай краязнаўчай арганізацыі «Папараць-Кветка».

Адным з першых запісаўся ў Беларускую вайсковую арганізацыю. Пасля здушэння Слуцкага паўстання часова працаваў у 1921 г. у Вільні, як беларускі настаўнік пачатковай школы ў Ліпоўцы. Не маючы польскага грамадзянства, у 1922 годзе выехаў у Чэхаславакію для заканчэння навучання. Здаў у Юзэфове іспыты і ў 1923 годзе запісаўся ў вышэйшую школу ў Праэе, дзе вучыўся на лясным аддзяленні. Займаўся грамадскай дзейнасцю, сябра Беларускай рады ў Празе, Беларускага культурнага таварыства імя Скарыны, АБСА і інш.

Памёр 14 студзеня 1931 года ад хваробы.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Міхась Каберац. Пасмертны ўспамін
**Пхангнга** (тайск. พังงา) — правінцыя на поўдні Тайланда, размешчана на ўзбярэжжы Андаманскага мора. Мяжуе з правінцыямі: Ранонг, Суратхані і Крабі; паўднёвей, праз вузкі праліў, размешчана правінцыя-востраў Пхукет.

Правінцыя размешчана на захадзе паўвострава Малака і ўключае ў сябе некалькі астравоў у заліве Пхангнга. Да правінцыі таксама адносяцца астравы Сімілан, размешчаныя за 70 км ад узбярэжжа.

Зноскі
------

1. ↑   — Department of Provincial Administration.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13012489'></a>
2. ↑  ทำเนียบท้องที่ พุทธศักราช 2546 เล่ม 2 — กระทรวงมหาดไทย, 2003. — С. 3.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23793856'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q640365'></a>
**Шона Мілер-Уйба** (англ.: Shaunae Miller-Uibo, нар. 15 красавіка 1994 г. Насау) — багамская лёгкаатлетка, спецыялізуецца ў бегу на 200 і 400 метраў, алімпійская чэмпіёнка 2016 года на дыстанцыі 400 метраў, чэмпіёнка Гульняў Садружнасці.

Выступала на Алімпійскіх гульнях 2012 года, але не змагла скончыць дыстанцыю ў сваім папярэднім забегу. Заняла 4-е месца на дыстанцыі 200 метраў на чэмпіянаце свету 2013 у Маскве. Выйграла бронзавы медаль на чэмпіянаце свету ў памяшканні 2014 года ў Сопаце.

На Алімпіядзе ў Рыа ў 2016 годзе выйграла залаты медаль у забегу на 400 метраў, адзначыўшыся тым, што ўпала ці, паводле слоў каментатараў, «нырнула» на фінішы, тым самым апярэдзіўшы саперніцу. Золата Мілер стала шостым для Багамскіх Астравоў у гісторыі Алімпійскіх гульняў і адзіным на Гульнях 2016 года.

У 2017 годзе Шона стала бронзавым прызёрам чэмпіянату свету на дыстанцыі 200 метраў.

На перадалімпійскім чэмпіянаце свету, які адбыўся ў 2019 годзе ў Катары, Шона на дыстанцыі 400 метраў заваявала сярэбраны медаль з вынікам 48,37.

Зноскі
------

1. ↑  Shaunae Miller // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>
**Алесь Сучок** (сапраўднае *Пётр Навумавіч Дабрыян*; іншы псеўданім *Вл. Вашык*; 7(20).10.1916, в. Ахматава, Алатырскі павет, Сімбірская губерня, цяпер Алатырскі раён, Чувашыя — 27 жніўня 1993, станцыя Азярніца, Слонімскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі паэт.

Біяграфія
---------

З сям'і бежанцаў 1-й сусветнай вайны, якія паходзілі з Слонімскага павета. У 1922 годзе вярнуўся на радзіму бацькоў. У 1932 годзе скончыўшы пяць класаў у польскай школе ў вёсцы Мяльканавічы, працаваў на гаспадарцы. 16.1.1934 года за арганізацыю дэманстрацыі мяльканавіцкіх вучняў, якія патрабавалі праводзіць заняткі на беларускай мове, арыштаваны. Уцёк з-пад арышту. Затым сакратар Азярніцкага падпольнага райкама камсамола Заходняй Беларусі. Зноў арыштаваны 30.7.1934 года і ў верасні 1935 года асуджаны да 4 гадоў пазбаўлення волі. Этапаваны ў Беластоцкую турму. Пазней Алесь Сучок сведчыў, што пісаць пачаў «яшчэ будучы ў Слонімскай турме. Паперы і алоўка мець у камеры не дазвалялася, але ўхітрыўся пісаць… алюмініевай лыжкай на сцяне». Вызвалены па амністыі ў 1937 годзе. У 1938 годзе ў часопісе «Шлях моладзі» з'явіўся першы верш Алеся Сучка — «Я бачыў». Зноў арыштаваны 27.4.1939 года і без суда адпраўлены ў лагер Картуз-Бяроза. Вызвалены ў верасні 1939 года. Працаваў у Слонімскай раённай газеце «Вольная праца».

У час 2-й сусветнай вайны сакратар падпольнага антынацысцкага камітэта, супрацоўнік падпольнай газеты «Вольная праца». З верасня 1944 2-гі сакратар Слонімскага РК ЛКСМБ. З кастр. 1944 да 1946 служыў у Савецкай арміі.

У 1948—50 загадчык Азярніцкага сельскага Дома культуры. У 1950—53 старшыня Азярніцкага сельсавета, у 1953—55 інструктар Слонімскага РК КПБ. Затым працаваў у калгасе, на чыгуначнай станцыі. З 1959 зноў пачаў выступаць з вершамі (газ. «Гродзенская праўда», час. «Сельская гаспадарка Беларусі»). З 1978 пенсіянер. Пахаваны ў вёсцы Азярніца.

Бібліяграфія
------------

* Алесь Сучок, «Захацелася шчасця», паэтычны зборнік, 2012

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Сучок Алесь // Беларускія пісьменнікі: Біябібліягр. слоўн. У 6 т. Т. 5. Пестрак — Сяўрук / Б 43 Ін-т літ. імя Я. Купалы АН Беларусі; Беларус. Энцыкл.; Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны. Пад рэд. А. В. Мальдзіса; Рэдкал.: І. Э. Багдановіч і інш. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 451—452. — 480 с ISBN 5-85700-168-4

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 134441 |