**Зімба́бвэ** (англ.: Zimbabwe, ньянджа: Zimbabwe, шона: Zimbabwe, сесота: Zimbabwe, тсвана: Zimbabwe, венда: Zimbagwe) — краіна ў Паўднёвай Афрыцы. Мяжуе з ПАР на поўдні, Батсванай і Намібіяй на захадзе, Замбіяй на поўначы і Мазамбікам на ўсходзе. Непасрэднага выхаду да акіяну не мае.

У мінулым брытанская калонія Паўднёвая Радэзія, фактычна незалежная ў 1965—1979 гадах пад назвамі Радэзія і Зімбабвэ-Радэзія. Сталіца — горад Харарэ (был. Солсберы).
Назва краіны паказвае на яе пераемнасць у адносінах да першай дзяржавы на гэтай тэрыторыі — імперыі Манаматапа, сталіцай якога быў Вялікі Зімбабвэ, а асноўным насельніцтвам — народ гакамерэ, продкі пераважных цяпер шона.

Прырода
-------

Большая частка тэрыторыі Зімбабвэ размешчана на вышыні 1000—1500 м у межах шырокіх дакембрыйскіх цокальных плато Машона і Матабеле, якія ступеніста паніжаюцца да высокіх пластовых пясчаных раўнін сярэдняга цячэння ракі Замбезі (на поўначы) і міжрэчча Лімпопа і Сабі (на поўдні). Найвышэйшы пункт краіны — гара Іньянгані (2592 м) у гарах Інбянга на ўсходзе Зімбабвэ.

Па радовішчах плаціноідаў і храмітаў Зімбабвэ займае III месца ў свеце. Таксама шмат радовішч жалезных руд, золата, рэдкіх металаў, медзі, нікеля, кобальту, баксітаў, каменнага вугалю і каштоўных камянёў (алмазы, рубіны, ізумруды).

Густая рачная сетка належыць басейну Індыйскага акіяна, за выключэннем невялікай вобласці ўнутранага сцёку на захадзе. Рака Замбезі, якая працякае па паўночна-заходняй мяжы краіны, збірае прытокі з паловы тэрыторыі Зімбабвэ (Гвай, Сенгва, Сан’яці).
У Лімпопа, якая цячэ па паўднёвай мяжы, ўпадаюць рэкі Шашэ, Умзінгвані, Буб’е, Мвенезі. На паўднёвым усходзе рака Савэ прымае прытокі Рунда і Сабі. На захадзе рака Ната з прытокамі высыхае па шляху да Калахары. Рэкі Зімбабвэ нешматводныя, перасыхаюць ў сухі сезон, з шматлікімі парогамі і вадаспадамі, самы знакаміты з якіх Вікторыя на рацэ Замбезі. На шматлікіх рэках пабудаваныя вадасховішчы, найбуйнейшае з якіх Карыба. Суднаходныя толькі асобныя ўчасткі Замбезі і Лімпопа.

З-за катастрафічных тэмпаў высечкі лясоў, драўняная расліннасць займае цяпер менш за палову тэрыторыі краіны. Рэліктавыя вільготныя вечназялёныя лясы захаваліся толькі на схілах гор Іньянга на ўсходзе краіны. На захадзе растуць сухія лістападныя цікавыя лясы. На плато Машона — сухія рэдкастойная лясы міёмба і мапанэ.

З буйных жывёл у Зімбабвэ да гэтага часу захаваліся сланы, антылопы, зебры, жырафы, львы, кракадзілы. Нешматлікія насарогі, гепарды, жырафы, пітоны. 10 % тэрыторыі краіны займаюць запаведнікі і нацыянальныя паркі.

Дзяржаўны лад і палітыка
------------------------

Рэспубліка Зімбабвэ — прэзідэнцкая рэспубліка. Прынятая 18 красавіка 1980 Канстытуцыя з папраўкамі 1987 і 1989 замацоўвала за главой дзяржавы — прэзідэнтам — неабмежаваную ўладу. Прэзідэнт узначальваў урад і з’яўляўся галоўнакамандуючым узброеннымі сіламі дзяржавы. Прэзідэнт абіраўся шляхам прамога ўсеагульнага галасавання на 6-гадовы тэрмін, аднак мог быць абраны на гэты пост неабмежаваную колькасць разоў. Заканадаўчую ўладу ажыццяўляе Нацыянальная асамблея, якая складаецца з 150 дэпутатаў (120 з іх абіраюцца прамым усеагульным галасаваннем, 12 — прызначаюцца прэзідэнтам, 10 дэпутацкіх месцаў займаюць традыцыйныя правадыры і 8 займаюць па пасадзе 8 губернатараў правінцый). Тэрмін паўнамоцтваў Нацыянальнай асамблеі — 5 гадоў.

У 2013 у Канстытуцыю былі ўнесены змены, у выніку якіх абмяжоўвалася прэзідэнцкая ўлада і пашыраліся паўнамоцтвы парламента. Аднак, прэзідэнт Р. Мугабэ зможа пераабірацца яшчэ двойчы.

Знешняя палітыка
----------------

Пасля атрымання незалежнасці ключавым напрамкам знешняй палітыкі Зімбабвэ становіцца Афрыка. Зімбабвэ гуляла актыўную ролю ў Руху недалучэння, Садружнасці нацый, у барацьбе супраць апартэіду, з’яўляючыся членам групы «прыфрантавых дзяржаў». Кіраўніцтва Зімбабвэ падтрымаў урад Мазамбіка ў яго барацьбе супраць РЕНАМО; з 1992 па 1995 Зімбабвэ ўдзельнічала ў міратворчых місіях ААН у Мазамбіку, Руандзе, Анголе, Самалі.

Адносіны ўрада Р. Мугабэ з Захадам сапсаваліся пасля пачатку ў краіне рэквізіцыі зямель белых фермераў, а таксама пасля таго, як назіральнікі з заходніх краін прызналі выбары ў 2000 несправядлівымі. МВФ і Сусветны Банк спынілі выдачу крэдытаў Зімбабвэ, спасылаючыся на злоўжыванне чыноўнікамі атрыманых сродкаў, а таксама на спыненне выплаты даўгоў. Іншай прычынай стаў прыняты ў ЗША закон аб «Дэмакратыі і Аднаўленні эканомікі Зімбабвэ» (снежань 2001), па якім Р. Мугабэ мог нармалізаваць адносіны з міжнароднымі фінансавымі інстытутамі толькі ў выпадку вывядзення войскаў з Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга (ДРК) і забеспячэння правядзення празрыстых і справядлівых выбараў. Дзеянні ўладаў Зімбабвэ ў дачыненні да апазіцыі перад прэзідэнцкімі выбарамі 2002 былі расцэненыя ЕС як пагроза дэмакратыі, што прывяло да ўвядзення ў дачыненні да Зімбабвэ абмежаваных санкцый. Садружнасць нацый часова прыпыніла сяброўства Зімбабвэ ў арганізацыі, пасля чаго краіна сама выйшла з яе.

Урад Р.Мугабэ карыстаўся досыць стабільнай падтрымкай рэгіянальнага лідара — Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі, хоць сітуацыя часова ўскладнілася пасля ўводу войскаў Зімбабвэ ў ДРК. ПАР прагаласавала за выключэнне Зімбабвэ з Садружнасці на адзін год, але выступіла супраць увядзення міжнародных санкцый. Кіраўніцтва ПАР прымае актыўны ўдзел ва ўрэгуляванні палітычнага крызісу ў Зімбабвэ.

У 2006 урад Зімбабвэ афіцыйна абвясціла праграму «Позірк на Усход» («Look East»), якая стала часткай дзяржаўнай палітыкі пераарыентацыі з заходніх рынкаў на рынкі Кітая, Індыі, Ірана, Інданезіі, Малайзіі, КНДР.

Зімбабвэ — член ААН (з 25 жніўня 1980), уваходзіць у склад Афрыканскага саюза, Супольнасці развіцця Поўдня Афрыкі, Эканамічнага супольнасці краін Усходняй і Паўднёвай Афрыкі і інш.

Эканоміка
---------

Пасля атрымання незалежнасці ў 1980 Зімбабвэ адносілася да ліку найбольш эканамічна развітых краін на афрыканскім кантыненце. У цяперашні час Зімбабвэ адносіцца да ліку найбольш бедных дзяржаў свету.

У прамысловасці занята 10 % працаздольнага насельніцтва, яно дае 21,6 % ВУП. Працуюць прадпрыемствы тэкстыльнай і тытунёвай прамысловасці, па вытворчасці аўтамабільных акумулятараў і перапрацоўцы сельскагаспадарчай сыравіны. Вядзецца прамысловая здабыча жалеза, золата, азбесту, каменнага вугалю, срэбра, нікелю, плаціны, пры гэтым найболей важную ролю адыгрывае здабыча золата. У 1996 годзе пачалася здабыча алмазаў.

У сельскай гаспадарцы занята 66 % працаздольнага насельніцтва, яно дае 16,7 % ВУП. Апрацоўваецца 8,3 % тэрыторыі, аброшваецца 174 тыс. га зямлі. Галоўнымі экспартнымі культурамі з’яўляюцца тытунь (3 месца ў свеце), бавоўна, чай (22 тыс. т) і цукровы трыснёг (3,3 млн т). Для ўнутранага спажывання вырошчваюцца пшаніца (140 тыс. т), кукуруза (900 тыс. т), гародніна (135 тыс. т). Частыя засухі наносяць вялікую шкоду сельскай гаспадарцы.

Даходы дзяржаўнага бюджэту ў 2017 годзе склалі 3,8 млрд. дол. ЗША, выдаткі — 5,5 млрд. дол. ЗША, дэфіцыт — −9,6 % ад ВУП.

Гл. таксама
-----------

* Зімбабвійская кухня

Зноскі
------

1. ↑  Zimbabwe — The World Factbook

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Зімбабвэ

| ⛭Зімбабвэ паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Зімбабвэ»**
 |

| Краіны Афрыкі |
| --- |
|  | 
* Алжыр
* Ангола
* Батсвана
* Бенін
* Буркіна-Фасо
* Бурундзі
* Габон
* Гамбія
* Гана
* Гвінея
* Гвінея-Бісау
* Джыбуці
* Дэмакратычная Рэспубліка Конга
* Егіпет
* Замбія
* Зімбабвэ
* Каба-Вердэ
* Камерун
* Каморы
* Кенія
* Кот-д’Івуар
* Лесота
* Ліберыя
* Лівія
* Мадагаскар
* Мазамбік
* Малаві
* Малі
* Марока
* Маўрыкій
* Маўрытанія
* Намібія
* Нігер
* Нігерыя
* Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка
* Паўднёвы Судан
* Руанда
* Рэспубліка Конга
* Самалі
* Сан-Тамэ і Прынсіпі
* Сейшэлы
* Сенегал
* Судан
* Сьера-Леонэ
* Танзанія
* Тога
* Туніс
* Уганда
* Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка
* Чад
* Экватарыяльная Гвінея
* Эрытрэя
* Эсваціні
* Эфіопія

---

Залежныя тэрыторыі
Азорскія астравы
Брытанская тэрыторыя ў Індыйскім акіяне
Канарскія астравы
Мадэйра
Маёта
Мелілья
Рэюньён
Астравы Святой Алены, Узнясення і Трыстан-да-Кунья
Астравы Эпарсэ
Сеута

---

Дзяржавы са спрэчным статусам
Сахарская Арабская Дэмакратычная Рэспубліка¹ (Заходняя Сахара)
дзяржаўныя ўтварэнні на тэрыторыі Самалі
Аўдаленд
Азанія
Галмудуг
Джубаленд
Пунтленд
Самаліленд
Сул, Санааг і Кайн
Хіман і Бэб

---

¹ З’яўляецца членам Афрыканскага Саюза, вялікая частка тэрыторый акупавана Марока.
 |

| Сцяг Афрыканскага саюза Афрыканскі Саюз |
| --- |
| 
* Алжыр
* Ангола
* Батсвана
* Бенін
* Буркіна-Фасо
* Бурундзі
* Габон
* Гамбія
* Гана
* Гвінея\*
* Гвінея-Бісау
* Джыбуці
* Дэмакратычная Рэспубліка Конга
* Егіпет
* Замбія
* Зімбабвэ
* Каба-Вердэ
* Камерун
* Каморскія Астравы
* Кенія
* Кот-д’Івуар
* Лесота
* Ліберыя
* Лівія
* Мадагаскар
* Мазамбік
* Малаві
* Малі\*
* Маўрыкій
* Маўрытанія
* Намібія
* Нігер
* Нігерыя
* Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка
* Паўднёвы Судан
* Руанда
* Рэспубліка Конга
* Самалі
* Сан-Тамэ і Прынсіпі
* САДР
* Сейшэльскія Астравы
* Сенегал
* Судан
* Сьера-Леонэ
* Танзанія
* Тога
* Туніс
* Уганда
* Цэнтральнаафрыканская Рэспубліка
* Чад
* Экватарыяльная Гвінея
* Эрытрэя
* Эсваціні
* Эфіопія

 |
| \* Членства прыпынена |

| ⛭Садружнасць нацый |
| --- |
| Члены | 
* Антыгуа і Барбуда
* Аўстралія
* Багамы
* Бангладэш
* Барбадас
* Батсвана
* Беліз
* Бруней
* Вануату
* Вялікабрытанія
* Гамбія
* Гана
* Гаяна
* Грэнада
* Дамініка
* Замбія
* Індыя
* Камерун
* Канада
* Кенія
* Кіпр
* Кірыбаці
* Лесота
* Мазамбік
* Малаві
* Малайзія
* Мальдывы
* Мальта
* Маўрыкій
* Намібія
* Науру
* Нігерыя
* Новая Зеландыя
* Пакістан
* Папуа — Новая Гвінея
* ПАР
* Руанда
* Саламонавы Астравы
* Самоа
* Сейшэльскія Астравы
* Сент-Вінсент і Грэнадзіны
* Сент-Кітс і Невіс
* Сент-Люсія
* Сінгапур
* Сьера-Леонэ
* Танзанія
* Тонга
* Трынідад і Табага
* Тувалу
* Уганда
* Фіджы1
* Шры-Ланка
* Эсваціні
* Ямайка

 |
| Былыя члены | 
* Зімбабвэ
* Ірландыя

 |
| 1 Членства прыпынена |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Праваслаўная · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Treccani · Universalis · Сучаснай Украіны · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11933830b · GND: 4049850-5 · ISNI: 0000 0001 2285 6828 · LCCN: n80089993 · NDL: 00569590 · NKC: ge131444 · NLG: 5459 · SUDOC: 029018455 · VIAF: 128940544 |

 |