recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Базі́ліка Святы́х Пятра́ і Па́ўла** (польск.: Bazylika św. Piotra i św. Pawła w Leśnej Podlaskiej) — гістарычны касцёл у барочным кляштары паўлінаў у Лясной Падляскай (Люблінскае ваяводства)
, санктуарый Маці Божай Ляснянскай. З 1984 года носіць тытул малой базілікі.

Гэта адзін з найважнейшых цэнтраў марыйнага культу на Падляшшы, які называецца «Падляска Чэнстахова».

Гісторыя
--------

У 1686 годзе ў Лясной Падляскай быў пабудаваны драўляны касцёл. Заснавальнікам быў тагачасны ўладальнік вёскі Павел Міхалоўскі. У алтары касцёлу была змешчана каменная выява Маці Божай з Дзіцяткам, якую ў 1700 г. біскуп Францішак Пражмоўскі прызнаў цудадзейнай.

У 1718 годзе пачалося будаўніцтва мураванага храма. У 1722 годзе было вырашана павялічыць касцёл, што будаваўся, з-за вялікай колькасці пілігрымаў, якія прыязджалі ў Лясную Падляску. Таксама было прызнана, што парафія не зможа фінансава даць рады запланаваным выдаткам. Таму ў 1727 годзе былі прыцягнуты манахі-паўліны, якія неўзабаве пачалі будаваць кляштар, а потым і новы вялікі касцёл.

Існуючы касцёл быў пабудаваны ў 1731—1752 гадах у стылі барока. Праект выкананы варшаўскім архітэктарам Вінцэнтам Рачэці.

У Расійскай Імперыі кляштар быў скасаваны ў 1864 годзе. Касцёл у Лясной Падляскай стаў парафіяльным, а ў 1875 годзе — праваслаўным храмам. У пачатку 1880-х гадоў інтэр’ер царквы быў перабудаваны, а дах увянчаны пяццю купаламі. У 1885—1915 гадах пры былой царкве дзейнічаў праваслаўны жаночы манастыр.

Падчас Першай сусветнай вайны касцёл быў разбураны. Манахі-паўліны вярнуліся ў кляштар у 1919 годзе. Рамонт, які пачаўся неўзабаве, часткова вярнуў храму яго першапачатковы выгляд. У 1923—1925 гадах з касцёла былі знесены купалы, а ў 1927 годзе перабудаваны фасад (паводле праекта архітэктара Адольфа Шышко). У 1927 годзе ў храм вярнуўся цудатворны вобраз Маці Божай, што быў перавезены ў Ломжу ў сярэдзіне XIX ст.

Галерэя
-------

* Верхняя частка фасада базілікіВерхняя частка фасада базілікі
* У сярэдзіне базілікіУ сярэдзіне базілікі
* Галоўны алтар з маці Божай ЛяснянскайГалоўны алтар з маці Божай Ляснянскай
* Медалік Маці Божай Ляснянскай, XIX ст.Медалік Маці Божай Ляснянскай, XIX ст.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  kościół parafialny pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny i św.św. Apostołów Piotra i Pawła, Zabytek.pl
2. ↑  Leśna Podlaska: sanktuarium dziedzictwo.ekai.pl

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Базіліка Святых Пятра і Паўла (Лесьна Падляска)
**«Гомельская праўда»** — абласная газета. Выходзіць з 30 кастрычніка (12 лістапада) 1917 у Гомелі. У 1917—1929 гг. выходзіла на рускай мове, пад рознымі назвамі.

Спачатку называлася *«Известия Гомельского Совета рабочих, солдатских и крестьянских депутатов»*. У час нямецкай акупацыі Гомеля (люты 1918 — студзень 1919 гг.) не выходзіла. У 1919—1920 гг. выдавалася як *«Известия Объединенного революционного комитета г. Гомеля и уезда»*, *«Известия революционного комитета г. Гомеля и уезда»*, *«Известия Гомельского Совета рабочих, крестьянских и красноармейских депутатов»*, з № 107 — *«Путь Советов»*. З мая 1920 г. *«Полесская правда»*, з 1930 г. *«Палеская праўда»*. У 1938 г. перайменавана ў «Гомельскую праўду». У гады нямецкай акупацыі 1941—1944 гг. — орган гомельскіх падпольных абкома і гаркома КП(б)Б (выходзіла з 1 мая да 20 лістапада 1943 г. рэдактар М. І. Пахомаў). Пасля вайны — орган гомельскіх абласнога і гарадскога камітэтаў КПБ, абласнога і гарадскога Саветаў народных дэпутатаў. З верасня 1991 г. — абласная газета. Інфармуе аб падзеях грамадска-палітычнага, эканамічнага, гісторыка-краязнаўчага і культурнага жыцця Гомельшчыны. Змяшчае матэрыялы па народнай гаспадарцы, медыцыне, спорце і інш.

Галоўныя рэдактары
------------------

* Мікалай Білецкі
* Ілля Кожар
* Мікалай Ільіч Пахомаў
* Аляксандра Паўлаўна Ус (1944-47)
* Сяргей Бяспалы (2001 — ц.ч.)

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* «Гомельская праўда» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — С. 72. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
**Людміла Васілеўна Разянкова** (руск.: Людмила Васильевна Розенкова; нар. 8 жніўня 1952, Брэст, Беларуская ССР) — беларуская і савецкая баскетбалістка, шматразовая чэмпіёнка БССР, выступала на пазіцыі гульнёвай абаронцы жаночай зборнай БССР. Трэнерка дзіцячых і падлеткавых камандаў па баскетболе, якія шматразова станавіліся чэмпіёнамі БССР. Доктарка лячэбнай фізкультуры і спартыўнай медыцыны.

Біяграфія
---------

Людміла Разянкова нарадзілася ў 1952 годзе ў г. Брэсце. Навучалася ў СШ № 3 г. Брэста, якую скончыла ў 1970 годзе. Схільнасць да баскетболу разглядзела школьная настаўніца фізічнай культуры Дзіна Іванаўна Ярмоленкава, якая накіравала таленавітую дзяўчынку да першага трэнера Сяргея Сяргеевіча Віторскага — заслужанага трэнера БССР.

З 1967 па 1970 гг. Людміла Разянкова гуляла за юнацкую зборную БССР; з 1970 па 1973 гг. — за жаночую зборную БССР па баскетболе пад кіраўніцтвам заслужанага трэнера СССР Сямёна Львовіча Халіпскага. За гады спартыўнай кар’еры шматкроць станавілася чэмпіёнкай БССР па баскетболе.

З 1974 года перайшла на трэнерскую работу. Працавала ў Мінску і Брэсце.

У сярэдзіне 80-х гадоў перайшла на адміністрацыйную работу і працавала завучам, а потым дырэктарам спартыўнай школы алімпійскага рэзерву Брэста. У пачатку 90-х гадоў па запрашэнні І. А. Мядзведзскага, кіраўніка Камітэту па фізічнай культуры, спорту і турызму Брэсцкага аблвыканкама перайшла на дзяржаўную службу і працавала ў кіраўніцтве Упраўлення па фізічнай культуры, спорту і турызму Брэсцкага абласнога выканаўчага камітэта да выхаду ў адстаўку з Ганаровай пашанай Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь за шматгадовую бездакорную службу ў галіне развіцця спорту краіны.

Сярод беларускіх жанчынаў-спартоўцаў лічыцца найбольш выбітнай гульнёвай абаронцай БССР і адной з найлепшых баскетбалістак-камбогардаў у Савецкім Саюзе.
**Заря над Бугом** — раённая газета Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці. Выдаецца з 15 кастрычніка 1944 года. Заснавальнікі: Брэсцкі раённы выканаўчы камітэт і Брэсцкі раённы Савет дэпутатаў.

Гісторыя
--------

У Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці з 15 кастрычніка 1944 года выходзіла газета «Сталинец». У 1954 годзе адбылася рэарганізацыя Брэсцкага і Дамачаўскага раёнаў у адзін Брэсцкі раён, у сувязі з гэтым была заснавана новая газета «Социалистический путь».

Першы нумар газеты «Социалистический путь» выйшаў 6 жніўня 1954 года. Гэта быў орган Брэсцкага райкама КПБ і раённага Савета дэпутатаў працоўных. Газета выходзіла на рускай мове тыражом 3000 экзэмпляраў па серадах, пятніцах і нядзелях, у 1960-я гады — па аўторках, чацвяргах і суботах, а тыраж быў каля 4800 экземпляраў.

Першым рэдактарам быў назначаны Віктар Гаўрылавіч Курэпін (1915—2000), удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Віктар Гаўрылавіч заставаўся на пасадзе галоўнага рэдактара па ліпень 1975 года. Намеснікам рэдактара стаў Міхаіл Квочкін, адказным сакратаром — Аркадзь Маісеевіч Бляхер, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, літаратурным супрацоўнікам — Аляксей Гурэцкі. Карэспандэнтамі ў розны час працавалі М. Квочкін, С. Гусеў, В. Чумакоў, Н. Пінчук, Н. Горба, П. Шпачэнка, В. Іваноў, В. Кулакоў, Н. Салавей. Л. Філатаў, В. Рассіхін і інш. Студэнтам філфака Брэсцкага педагагічнага інстытута прыйшоў працаваць у газету ў 1961 годзе Iван Міхайлавіч Мельнічук, у будучым — член Саюза беларускіх пісьменнікаў. У 1962—1971 гадах літаратурным супрацоўнікам быў Васіль Аляксеевіч Жуковіч, член Союза пісьменнікаў СССР з 1977 года.

У розны час фотакарэспандэнтамі працавалі Юрый Кілігін, Георгій Грыцук, Пётр Суліма, Уладзімір Абухаў, Юрый Макарчук.

У 1975—1989 гадах рэдакцыю ўзначальваў Рыгор Яўсеевіч Пятрушын, затым — на працягу 18-ці гадоў Сямён Рыгоравіч Іваненка.

Размяшчалася рэдакцыя ў Брэсце па вул. Дзяржынскага, 17, затым па вул. Камуністычнай, 23. У сакавiку 1983 года пераехала ў пабудаваны «Дом друку» на вул. Маскоўскай (цяпер праспект Машэрава), 75/1.

Пры рэдакцыі дзейнічала літаратурнае аб’яднанне, рэгулярна выходзіла літаратурная старонка, якая ў 1980-я гады называлася «Родник», потым — «Вытокі», цяпер — «Берасцейскае вогнішча».

З 27 жніўня 1991 года выданне атрымала статус: грамадска-палітычная газета Брэсцкага раёна.

Літаратура
----------

* Курэпін Віктар Гаўрылавіч // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Брэсцкага раёна. Мінск, 1998. С. 476.
* Раёнка паведамляла // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Брэсцкага раёна. Мінск, 1998. С. 479—485.
* У нас юбилей! : [материалы к 50-летию со дня выхода первого номера газеты] // Заря над Бугом (Брест). 2004. 6 авг.
* Гордеева, Г. «Сегодня газете полвека!» : [стих.] / Галина Гордеева //Заря над Бугом (Брест). 2004. 6 авг. С. 2.
**Магілёўская праўда** — грамадска-культурная газета, орган Магілёўскага аблвыканкама. Выдаецца ў Магілёве з 10 студзеня 1918 года на беларускай і рускай мовах. Разлічана на шырокае кола чытачоў. Асвятляе пытанні грамадскага, эканамічнага і культурнага жыцця вобласці.

Гісторыя газеты
---------------

Спачатку выходзіла як газета Магілёўскага Савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў пад назвай «Весткі Магілёўскага Савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў» (№ 1-10), з № 11 — пасля аб’яднання выканкамаў Савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў Магілёўскай губерні і Савета сялянскіх дэпутатаў Магілёўскай губерні — пад назвай «Весткі Магілёўскага губернскага выканаўчага камітэта Саветаў сялянскіх, салдацкіх і рабочых дэпутатаў».

«Магілёўскі селянін», № 2. 1924
З 1918 года выдавалася як орган Ваенна-рэвалюцыйнага камітэта Магілёўскай губерні пад назвай «Весткі Ваенна-рэвалюцыйнага камітэта Магілёўскай губерні». Падчас акупацыі Магілёва нямецкімі войскамі (красавік-кастрычнік 1918) не выходзіла. У снежні 1918 называлася «Весткі Магілёўскага губернскага рэвалюцыйнага камітэта», у лютым 1919 — маі 1925 — «Саха і молат», да 1929 — «Магілёўскі селянін», з лістапада 1929 г да 1941 — «Камунар Магілёўшчыны».

У час Вялікай Айчыннай вайны — орган Магілёўскага падпольнага абкама КП(б)Б. Назва падчас вайны і ў 1945—1956 гадах — «За Радзіму». З 12 жніўня 1956 выходзіць пад назвай «Магілёўская праўда».

Выдавалася на рускай, з 10 кастрычніка 1924 г на беларускай мове. Больш за 25 гадоў газету ўзначальваў Васіль Цітавец. У цяперашні час галоўны рэдактар з 1995 года — Аляксандр Тарпачоў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9.

Спасылкі
--------

* Сайт газеты «Магілёўская праўда» Архівавана 6 красавіка 2012.
**Нацыянальны савет абароны дэмакратыі – Сілы абароны дэмакратыі, НСАД—САД** (фр.: Conseil National Pour la Défense de la Démocratie – Forces pour la Défense de la Démocratie, CNDD–FDD) — палітычная партыя Бурундзі.

Гісторыя
--------

НСАД—САД заснаваны ў 1994 годзе. У палітычным крыле арганізацыі дамінавалі хуту на чале з Леанардам Ньянгомай. Рух прыняў удзел у грамадзянскай вайны ў Бурундзі, выступіўшы супраць урада. Групоўка стала галоўнай паўстанцкай арганізацыяй краіны. Станам на 2001 год у баявым крыле складаліся 25 000 баевікоў. 

Са студзеня 2005 года групоўка прыпыніла ўзброеную барацьбу і была зарэгістраваная як легальная палітычная партыя. Некалькі месяцаў праз, на парламенцкіх выбарах 4 ліпеня 2005 года, НСАД—САД набраў большасць галасоў. 19 жніўня член партыі П’ер Нкурунзіза абраны прэзідэнтам Бурундзі. Наступныя кіраўнікі краіны (Паскаль Ньябенда і Эварыст Ндаішыміе) таксама былі прадстаўнікамі НСАД—САД.

Заўвагі
-------

1. ↑   Архівавана 2 чэрвеня 2021 года. Falch & Becker, p.9
2. ↑  Burihabwa, Ntagahoraho Z.; Curtis, Devon E.A. (July 2019). "The Limits of Resistance Ideologies? The CNDD-FDD and the Legacies of Governance in Burundi". *Government and Opposition* [англійская]. **54** (3): 559–583. doi:10.1017/gov.2019.2. ISSN 0017-257X.
3. ↑  Burundi: The CNDD-FDD, a steamroller leaving little space for the opposition (англ.). *The Africa Report*. Праверана 27 ліпеня 2023.
4. ↑  Burundi : Les combats s'intensifient **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 2 чэрвеня 2021. Праверана 29 мая 2021.
5. ↑  Burundi president to run for third term despite protest **(нявызн.)**. *Al Jazeera*. Праверана 14 лістапада 2023.

Спасылкі
--------

* Ex-Hutu rebels win Burundi poll, BBC 5 July 2005

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no2003013424 · VIAF: 143408249 |
**«Міёрскія навіны»** — раённая газета Міёрскага раёна Віцебскай вобласці. Выдаецца з 1941 года. Заснавальнікі: Міёрскі раённы выканаўчы камітэт і Міёрскі раённы Савет дэпутатаў.

Гісторыя
--------

У маі 1941 года пачала выходзіць газета «Бальшавіцкая трыбуна» тыражом 1500 экзэмпляраў. У гады вайны яны выдавалася пад назвай «Кліч партызана» на базе партызанскай брыгады імя Калініна ў паходнай друкарні.

5 снежня 1944 года газета выйшла пад назвай «Бальшавіцкая трыбуна» і захоўвала яе да 25 снежня 1952 года, калі была перайменавана ў «Зару камунізму». З 1 мая 1962 года набыла імя «Сцяг працы». З 1 студзеня 2002 года газета называецца «Міёрскія навіны».

Рэдактары
---------

* Міхаіл Раманавіч Шляхценка (з 1941)
* Пётр Акімавіч Клінаў
* Наталія Леанідаўна Станкевіч

Зноскі
------

1. ↑  Гісторыя газеты «Міёрскія навіны»

Літаратура
----------

* Папар, С. Радовішчы неспазнанага / С. Папар // Культура. — 2001. — № 25-26 (30 чэрвеня — 6 ліпеня). — С. 19.
**Sarracenia** - род раслін-драпежнікаў сямейства {{bt-bellat||Sarraceniaceae}}.

{{bt-bellat||Sarracenia leucophylla}}

Батанічнае апісанне
-------------------

Драпежная расліна. Спачатку была дзікай, але паступова перайшла ў разрад пакаёвых раслін. Вядома каля 10 відаў гэтай расліны. Прадстаўляе сабой скручаны ліст, які выходзіць з каранёвай сістэмы, што ўтварае пастку. Да верхавіны расліны ліст пашыраецца, утвараючы своеасаблівы "навес". Колер расліны бывае разнастайным: афарбоўка залежыць ад сорта кветкі. У канцы вясны-пачатку лета цвітуць чырвонымі або фіялетавымі кветкамі.

Гісторыя
--------

Некаторых прадстаўнікоў гэтага роду раслін вырошчвалі як пакаёвыя яшчэ ў дарэвалюцыйнай Расіі, аднак пасля рэвалюцыі многія прыватныя калекцыі былі знішчаны. Некаторыя экзэмпляры захаваліся толькі ў батанічных садах. Да гэтага часу селекцыянерам атрымалася вывесці шмат прыгожых і цікавых відаў гэтай расліны, якіх можна вырошчваць у пакаёвых умовах, а калі забяспечыць належны догляд гэтай расліне, яна можа заквітнець.

Распаўсюджанне
--------------

Натуральны арэал вырастання
Паходзіць з паўднёвай часткі Паўночнай Амерыкі і паўднёва-ўсходняй частцы Паўднёвай Амерыкі.

Экалогія
--------

* **Тэмпература** - умераная, зімой не вышэй за 14 °С.
* **Асвятленне** - яркае, з некаторым колькасцю прамых сонечных прамянёў.
* **Вільготнасць паветра** - сярэдняя.
* **Размнажэнне** - насеннем, або падзелам карэнішча.

Спасылкі
--------

* Сараценія // Універсальний словник-енциклопедія. — 4-те вид. — К. : Тека, 2006.
* Сарраценія
**«Навіны Камянеччыны»** — раённая газета Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці, выдаецца з ліпеня 1945 года.

Гісторыя
--------

Заснавана ў 1945 годзе органам Камянецкага райкама КП(б)Б і выканкама райсавета дэпутатаў працоўных. Першапачатковая назва — «Искра».

Першы нумар выйшаў 3 ліпеня 1945 года на аднабаковым аркушы фармату А3. Слоган выдання: «Пралетарыі ўсіх краін, яднайцеся». Кошт выдання — 15 капеек. У нумары былі апублікаваны указы Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР «Аб узнагароджанні ордэнам „Перамогі" Маршала Савецкага Саюза Сталіна Іосіфа Вісарыёнавіча за выключныя заслугі ў арганізацыі ўсіх узброеных сіл Савецкага Саюза і ўмелае кіраўніцтва імі ў Вялікай Айчыннай вайне, якая скончылася поўнай перамогай над гітлераўскай Германіяй», «Аб прысваенні звання Героя Савецкага Саюза Сталіну Іосіфу Вісарыёнавічу», а таксама матэрыял «3 ліпеня — усенароднае беларускае свята».

У архіве рэдакцыі захаваліся толькі асобныя нумары 1945 года: № 4 (1 жніўня 1945 г.), № 5 (7 жніўня 1945 г.), № 10 (7 верасня 1945 г.), № 11 (14 верасня 1945 г.), № 12 (17 верасня 1945 г.), № 13 (24 верасня 1945 г.), № 14 (29 верасня 1945 г.), № 15 (6 кастрычніка 1945 г.).

У 1946 годзе першы нумар выйшаў 1 студзеня (адказны рэдактар — Гаронькін Г.). У № 4 ад 21 студзеня з’явіўся нумар тэлефона — 10, з № 5 ад 27 студзеня пачалі пісаць «М.Камянец» (мястэчка Камянец), а у № 7 ад 10 лютага ў газеце з’явіўся чырвоны колер у гонар выбараў.

У № 26 ад 11 ліпеня з’явілася першая інфаграфіка, словы з «ъ» пячаталіся праз апостраф, а нумар тэлефона змяніўся на 4. У № 35 ад 25 жніўня надрукавана рэклама «Кіна-тэатра» і фільма «Клятва».

З № 51 ад 20 ліпеня пачаў друкавацца тыраж выдання — 1000 асобнікаў.

У гэтым жа годзе ў № 66, 72, 78 былі апублікаваны матэрыялы пра адкрыццё ўнівермага ў Камянцы, будаўніцтва крухмалапаточнага завода, аднаўленне піларамы, будаўніцтва сушыльнага завода, будаўніцтва цаглянага завода і адкрыццё кніжнага кіёска. У № 89 з’яўляецца рэклама падпіскі на газету на 1948 год.

У 1948 годзе у № 18 ў выходных дадзеных з’явілася інфармацыя пра заказ і друкарню: заказ № 184 і «Друкарня райгазеты». У № 38 было пазначана, што рэдакцыя пераязжае на новы адрас — м. Камянец, вул. Ленінская, 12.

У № 25, 31 публікаваліся матэрыялы пра драматычны гурток у Камянецкай школе і адкрыццё гасцініцы.

Зноскі
------

1. ↑  Рэдакцыя газеты «Навіны Камянеччыны»
**Масарабы** (ісп.: mozarabes [мос арабэс]; парт.: mocarabes [мус`арабіш] ад арабскага *муста`рыб*
(مستعرب), «арабізіраванны», літар. «зроблены арабам», «пераўтвораны ў араба»). Масарабы — зборная назва для хрысціян раманскага паходжання, якія пражывалі на тэрыторыях Пірынейскага паўвострава, змешчаных пад кантролем мусульман (розных халіфатаў і султанатаў, існаваўшых на паўвостраве з 781 па 1492 г.). Шматлікія з іх, нягледзячы на прыхільнасць хрысціянству, перанялі ўсходнюю атрыбутыку, жыццёвы каларыт, валодалі арабскай мовай, хоць роднай для большасці з іх заставалася масарабская мова.

* Іспанская мова
* Масарабскі абрад

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Britannica (11-th) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4285738-7 · Microsoft: 8985132 · NDL: 00567861 · NKC: ph849408 |
**«Шлях перамогі»**— вілейская раённая газета, орган Вілейскага райвыканкама і раённага Савета дэпутатаў. Афіцыйная назва арганізацыйнай структуры — **Дзяржаўная ўстанова «Рэдакцыя газеты «Шлях перамогі» і праграма радыёвяшчання «Вілейскае раённае радыё»**. Рэгіён распаўсюджвання — Вілейскі раён Мінскай вобласці (па падпісцы і праз "Саюздрук").

Гісторыя
--------

Пачала выдавацца 8 сакавіка 1945 года. Выходзіла спачатку пад назвай «За Савецкую Радзіму», а з 1962 года носіць назву «Шлях перамогі».Першыя два выпускі газеты рэдакцыя падрыхтавала ў будынку Куранецкага РК КП(б)Б, а затым на вуліцы Савецкай, 7, тады яшчэ гарадскога пасёлка Куранец. Першым рэдактарам выдання быў былы партызан, камісар аднаго з атрадаў партызанскай брыгады імя Даватара Павел Якаўлевіч Мазуронак. 5 ліпеня 1946 года цэнтр Куранецкага раёна быў перанесены з Куранца ў Вілейку, раён перайменаваны ў Вілейскі .

Дзейнасць
---------

«Шлях перамогі» выдаецца два разы на тыдзень, па серадах (8 старонак) і суботах (16 старонак з праграмай тэлебачання).
Рэалізуецца па падпісцы і праз кіёскі «Мінаблсаюздруку».
Тыраж газеты складае 6 000 экзэмпляраў, каляровасць 4 + 1. Існуе інтэрнэт-версія выдання, а таксама маецца радыёаддзел «Вілейскае радыё». Аўдыторыя слухачоў складае каля 15 тысяч віляйчан. Выходзе ў эфір на частаце 107,4 МГц у сераду і пятніцу з 06.15 да 06.30, субота з 07.05 да 07.20. У выпусках - навіны, інфармацыя, інтэрв'ю.

Неаднаразова станавілася прызёрам у рэспубліканскіх і абласных спаборніцтвах сярод сродкаў масавай інфармацыі .

Зноскі
------

1. ↑  Юбилей любимой газеты(недаступная спасылка)//
2. ↑  "Шлях Перамогі" як індыкатар дэмакратыі Архівавана 22 мая 2017.
3. ↑  У мінулую пятніцу адбылося ўрачыстае мерапрыемства, прысвечанае 70-годдзю газеты "Шлях перамогі"
4. ↑  Віншуем "Шлях перамогі"!(недаступная спасылка)
5. ↑  Почётной грамотой Национального собрания Республики Беларусь награждена редактор газеты "Шлях перамогі" Мария Кузовкина(недаступная спасылка)
6. ↑  Поздравляем победителей, наших коллег из районной газеты Архівавана 21 ліпеня 2017.

Літаратура
----------

* Памяць. Вілейскі раён. // — Мн.: БелТА. 2003. — 704 с. — (Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі.). — 3000 экз. — ISBN 985-6302-56-0..

Спасылкі
--------

* «Шлях перамогі»
* Вілейскі раённы выканаўчы камітэт Архівавана 8 ліпеня 2014.  (руск.)
* СМІ Беларусі  (руск.)
| Іслам |
| --- |
| Іслам |
| Слупы Ісламу |
| * Шахада
* Намаз
* Пост
* Міласціна
* Паломніцтва
 |
| Веравучэнне |
| * Алах
* Анёлы
* Прарокі
* Пісанне
* Судны дзень
* Прадвызначэнне лёсу
 |
| Гісторыя і прадстаўнікі |
| * Мухамад
* Халіфы
* Паплечнікі
* 12 імамаў
 |
| Асноўныя цячэнні |
| * Сунізм
* Шыізм
* Ісмаілізм
* Ібадзізм
* Салафізм
* Суфізм
 |
| 
Кнігі і законы |
| * Каран
* Суна
* Сіра
* Шарыят
* Фікх
* Мазхабы
 |
| Культура і грамадства |
| * Дэмаграфія
* Шлюб
* Жанчыны
* Імёны
* Мастацтва
* Мячэці
* Каляндар
* Святы
* Філасофія
* Калам
 |
| 
Гл. таксама |
| * Гласарый
* Ісламазнаўства
* Адзінабожжа
* Эсхаталогія
* Крытыка
* Людзі Пісання
 |

**Ісламскае мастацтва** — мастацтва народаў, якія вызнаюць іслам (мусульманства). Вялікая частка асаблівасцяў ісламскага мастацтва прама або ўскосна звязана з ідэалагічнай асновай культуры або культур мусульманскіх народаў — рэлігіяй ісламу. Хоць карані гэтага мастацтва сыходзяць толькі ў VII стагоддзе, яно лічыцца адным з самых старажытных мастацтваў свету. Распаўсюджана не толькі на Аравійскім паўвостраве, дзе гістарычна ўзнік іслам, але і ў іншых рэгіёнах, дзе назіралася культурная або ваенна-палітычная прысутнасць буйных ісламскіх дзяржаў, — на шырокай тэрыторыі ад Іспаніі да Індыі. Шэдэўры мусульманскага мастацтва па праве займаюць адно з вядучых месцаў у мастацкай скарбніцы чалавецтва.

Гісторыя
--------

### Сярэднія вякі (IX—XV стст.)

#### Сірыя, Ірак, Анатолія

Медрэсэ з двума мінарэтамі ў Эрзуруме. Каля 1265 года
Роберт Хіленбранд мяркуе, што сярэднявечныя ісламскія тэксты пад назвай Макамат, скапіяваныя і праілюстраваныя Ях’я ібн Махмуд аль-Васіці, былі аднымі з самых ранніх «кніжных журнальных столікаў». Яны былі аднымі з першых тэкстаў, якія адлюстроўвалі паўсядзённае жыццё ў ісламскім мастацтве, адлюстроўваючы гумарыстычныя гісторыі і практычна не дэманструючы спадчыны выяўленчых традыцый.

Архітэктура
-----------

Асноўны артыкул: **Ісламская архітэктура**
* Альгамбра, (Гранада, Іспанія) (XIII - XIV ст.)Альгамбра, (Гранада, Іспанія) (XIII - XIV ст.)
* Альгамбра (унутраны двор)Альгамбра (унутраны двор)
* Тадж-Махал (XVII ст.) - тыповы прыклад мусульманскай архітэктуры ІндыіТадж-Махал (XVII ст.) - тыповы прыклад мусульманскай архітэктуры Індыі
* Зялёная мячэць (г. Ізнік, правінцыя Бурса, Турцыя). Пабудавана ў 1392 годзе Тыповы ўзор асманскай культавай архітэктурыЗялёная мячэць (г. Ізнік, правінцыя Бурса, Турцыя). Пабудавана ў 1392 годзе Тыповы ўзор асманскай культавай архітэктуры
* Вялікая сіянская мячэць (Кітай, XIV ст.)Вялікая сіянская мячэць (Кітай, XIV ст.)
* Вялікая мячэць у Самары (Ірак, IX ст.)Вялікая мячэць у Самары (Ірак, IX ст.)
* Мячэць Аль-Азхар (Каір, X ст.)Мячэць Аль-Азхар (Каір, X ст.)
* Вялікая мячэць, або Мячэць Амеядаў (Дамаск, Сірыя; пабудаваная ў 706–715 гадах)Вялікая мячэць, або Мячэць Амеядаў (Дамаск, Сірыя; пабудаваная ў 706–715 гадах)

Зноскі
------

1. ↑  Пиотровский Михаил. Архівавана 12 снежня 2007.
2. ↑  Hillenbrand, R. Islamic Art and Architecture. London, — 1999. — (Thames & Hudson World of Art series). — ISBN 978-0-500-20305-7.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Старыца.
**Ста́рыца** — ландшафтны заказнік рэспубліканскага значэння ў Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Заснаваны 27 лютага 1997 года для аховы спецыфічных поймавых ландшафтаў у даліне р. Дняпро. Плошча заказніка складае 2033 га. Прадстаўлены элементы значна пераўтворанай даліны — стромныя і пакатыя схілы, фрагменты тэрас, эолавых пагоркаў і град, старыцавых азёр, меандрыруючыя  (руск.) (бел. рэчышчы. Заказнік уключае 27 азёр серпападобнай формы і возера Старыца.

У флоры 308 відаў сасудзістых раслін, у т.л. ў Чырвонай кнізе вадзяны арэх плывучы. Растуць па-за межамі сваіх арэалаў вольха шэрая, вяз коркавы, уман звычайны. Шмат гаспадарна карысных відаў. У фаўне вялікая доля антрапаталерантных відаў, многа відаў птушак. У Чырвонай кнізе варакушка, з насякомых — жужалі рашэцісты і фіялетавы, пераліўніца вялікая.

Зноскі
------

1. ↑  Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 27 февраля 1997 г. № 143 Об образовании Республиканского ландшафтного заказника «Старица»(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* *Лабанок П. І.* Ста́рыца // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 165—166. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Постановление Совета Министров Республики Беларусь 3 ноября 2022 г. № 749 О преобразовании республиканских заказников «Старица» и «Подсады»  (бел.)
**Антандру́й** (малаг.: Antandroy, літаральна «людзі калючых зараснікаў») — этнічная група малагасійцаў. Насяляюць паўднёвы Мадагаскар. Агульная колькасць — 930 тыс. чал.

Гісторыя
--------

Упершыню ў еўрапейскай літаратуры звесткі аб антандруй з’явіліся ў 1729 г. Паводле вуснай традыцыі, яны прыйшлі на поўдзень Мадагаскара толькі ў XVIII ст. і знішчылі кіруючую тут дзяржаву дынастыі Андрыяманьярэ. Антандруй не мелі адзінай дзяржаўнасці, але аб’ядноўваліся разам пад час ваенных сутычак з суседзямі.

Назва групы паходзіць ад калючай расліны *Mimosa delicatula*, якой антандруй абсаджвалі свае паселішчы. Лісцем і парасткамі кармілі зебу, ялкавыя плады ўжывалі ў ежу самі. Акрамя таго, расліна *Mimosa delicatula* абараняла паселішчы ад уварвання ворагаў.

Антандруй з поспехам вытрымалі ваенны ўціск з боку бара і мерына, але да 1911 г. былі заваяваны французамі. Для забеспячэння кантролю над гэтым рэгіёнам французская адміністрацыя ўвезла з Мексікі паразітаў, якія амаль знішчылі расліну *Mimosa delicatula*, што ў выніку прывяло да значнага скарачэння пагалоўя зебу і голада сярод мясцовых насельнікаў. Пасля абвяшчэння незалежнасці Мадагаскара ў 1960 г. улады прымаюць захады для аднаўлення насаджэнняў гэтай расліны.

Асаблівасці культуры
--------------------

Традыцыйна антандруй займаліся жывёлагадоўляй, разводзілі зебу. Быў пашыраны крадзеж свойскай жывёлы. Земляробства адыгрывала дапаможную ролю. У ежу ўжываліся пераважна мяса і клубняплоды, а не рыс і рыба, як у астатніх малагасійцаў. У наш час мужчыны займаюцца адыходніцтвам, працуюць у іншых рэгіёнах Мадагаскара.

Размаўляюць на дыялекце *тандруй* малагасійскай мовы.

Большасць антандруй прытрымліваецца традыцыйных рэлігійных вераванняў. Асаблівую ролю маюць пахавальныя культы і культ продкаў. На пахаваннях старых людзей забараняецца плакаць. Пахавальныя абрады працягваюцца даволі доўга, прычым значную частку жывёлы нябожчыка забіваюць для сілкавання прысутных. Пахаванні суправаджаюцца песнямі і танцамі.

Таксама распаўсюджана хрысціянства (20 %).

Заўвагі
-------

1. ↑  Antandroy

Літаратура
----------

* James Stuart Olson, The Peoples of Africa: An Ethnohistorical Dictionary, Greenwood Press, 1996, p. 31. ISBN-10: 0313279187. ISBN-13: 978-0313279188

Спасылкі
--------

* Tribes: Antandroy
* Фотаздымкі Архівавана 24 верасня 2015.
***Utricularia sandersonii*** — від раслін сямейства {{bt-bellat|плывунцовыя|Lentibulariaceae}}.

Батанічнае апісанне
-------------------

Паўводная шматгадовая расліна, да 50 см вышынёй. Яна прывабная тым, што лёгка вырошчваецца, а таксама цвіце круглы год. Кветкі маленькія белыя з бледна-сінімі меткамі з доўгімі выгнутымі наперад шпорамі і падвойнымі долямі, якія нагадваюць трусіныя вушкі.

Арэал і экалогія
----------------

Эндэмік ПАР, ад Нудсберга да Лусікіска. Ён быў запісаны з Квазулу-Натала і Усходняга Кейпа.

Гэты шматгадовы від не з'яўляецца сапраўдным водна-балотным відам. Часта расце на вільготных вертыкальных скалах, паміж 20-1200 м над узроўнем мора, каля вадаспадаў.

Выкарыстанне
------------

Від шырока культывуецца.



1. ↑  *Utricularia sandersonii* **(нявызн.)**. *Plants of the World Online*.  Kew Science. Архівавана з першакрыніцы 25 лютого 2022. Праверана 25.02.2022.  (англ.)
2. ↑  *Utricularia sandersonii* **(нявызн.)**. *Catalogue of Life*. Архівавана з першакрыніцы 25 лютого 2022. Праверана 25.02.2022.  (англ.)
3. 1 2 3  *Utricularia sandersonii* **(нявызн.)**.  The IUCN (4 лютага 2010). Архівавана з першакрыніцы 29 липня 2020. Праверана 25.02.2022.  (англ.)
**Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва** — творчасць па стварэнні мастацкіх рэчаў, пераважна для побыту (посуд, мэбля, дробная пластыка, прылады працы, мастацкай тканіны, адзенне, ювелірныя вырабы і інш.); раздзел дэкаратыўнага мастацтва. Творы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва класіфікуюць паводле матэрыялу (метал, кераміка, шкло, косць, тэкстыль, драўніна) ці тэхнікі выканання (ліццё, чаканка, коўка, разьба, інкрустацыя, размалёўка, ткацтва, пляценне, вышыўка). Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва вырашае практычныя і мастацкія задачы, садзейнічае мастацкай арганізацыі прадметнага асяроддзя, якое адпавядае эстэтычным запатрабаванням чалавека. Творы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва неаддзельныя ад матэрыяльнай культуры сучаснай ім эпохі, звязаны з яе звычаямі, этнічнымі і нацыянальнымі асаблівасцямі, сацыяльна-групавымі адрозненнямі. Эстэтычная каштоўнасць вырабаў дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, мэтазгоднасць і выразнасць форм дасягаецца канструкцыйнымі і пластычнымі магчымасцямі матэрыялаў, разнастайнасцю прыёмаў яго апрацоўкі.

Гл. таксама
-----------

* Маляванка
* Набіванка

Зноскі
------

1. ↑  Лазука, Барыс Андрэевіч. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7593577-6 · Microsoft: 190177333 · NKC: ph116551 |
**Антанусі** (малагас. *Antanosy*) - этнічная група малагасійцаў. Насяляюць частку паўднёвага ўсходу Мадагаскара. Агульная колькасць - 633 тыс. чал.

Антанусі мігрыравалі на паўднёвы ўсход Мадагаскара ў XVIII ст. Падзяляюцца на 3 буйныя групы. Частка антанусі традыцыйна падтрымлівала саюзныя адносіны з антайсака і нават некаторы час уваходзіла ў склад іх дзяржавы. 

Асноўныя заняткі - сельская гаспадарка (вырошчванне рысу і клубняплодаў), лясная гаспадарка, лоў рыбы. Будуюць драўляныя жытлы каркаснага тыпу.

Размаўляюць на дыялекце малагасійскай мовы. 

Большасць вернікаў прытрымліваецца традыцыйных рэлігійных культаў. Распаўсюджаны таксама хрысціянства (53%) і іслам (9%).

Зноскі
------

1. ↑  Antanosy of Madagascar

Спасылкі
--------

* Antanosy(недаступная спасылка)
* Malagasy/Antanosy Phrasebook Архівавана 1 красавіка 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh98000143 |
Газаправод Сярэдняя Азія — Кітай
**Сярэдняя Азія — Кітай** — газаправод ад Туркменістана да Кітайскай Народнай Рэспублікі (Сіньцзян-Уйгурскі аўтаномны раён), адкрыты 21 снежня 2009 года. На час адкрыцця з’яўляўся найдаўжэйшым у свеце. Яго працягласць складае 7 тыс. кіламетраў, з якіх 1833 км пралягаюць праз Туркменістан, Узбекістан і Казахстан. Будаўніцтва першай часткі трубаправода гадавой магутнасцю 6 мільярдаў кубаметраў ажыццяўлялася за кошт кітайскага боку высілкамі 8 тыс. чалавек і цягнулася 2 гады і 3 месяцы. Прыродны газ пастаўляецца пераважна з туркменскага радовішча Паўднёвы Ёлатан, запасы якога сягаюць 14 трыльёнаў кубаметраў (5-е найбуйнейшае газарадовішча свету). У верасні 2011 г. гадавая прапускная здольнасць трубаправода ў выніку ўводу наступнай яго часткі ўжо сягала 30 млрд кубаметраў.

Зноскі
------

1. ↑  *Міхаіл Бацян.* Газаправод «Сярэдняя Азія — Кітай». Хто выйграў і хто прайграў // *Звязда* : Газета. — 23 снежня 2009. — № 243 (26601). — С. 11. — ISSN 1990-763x. Архівавана з першакрыніцы 6 сакавіка 2016.
2. ↑  У Банго наведаў аддзел кампаніі CNPC, які адказвае за газаправод паміж Кітаем і Узбекістанам **(нявызн.)**.  Міжнароднае радыё Кітая. Праверана 21 чэрвеня 2013.
**Вайсковыя могілкі** — вайсковае пахаванне ў Тропіне Шумілінскага раёна Віцебскай вобласці.

Апісанне
--------

Вайсковыя могілкі размешчаны за 0,6 км на поўнач ад вёскі, злева ад дарогі на Сіроціна. Тут пахаваны 1437 воінаў 179-й, 306-й, 357-й стралковых, 90-й знішчальнай авіяцыйнай і іншых дывізій, 10-й гвардзейскай танкавай і 31-й мінамётнай брыгад, 376-га і 480-га гаўбічных артылерыйскіх палкоў 43-й арміі, якія загінулі ў час Беларускай наступальнай аперацыі ў 1944 годзе.

Вядомыя людзі, пахаваныя тут
----------------------------

* Фёдар Трафімавіч Афанасьеў, Герой Савецкага Саюза
* Пракоп Міхайлавіч Герасіменка, Герой Савецкага Саюза
* Мікалай Нічыпаравіч Хаменкаў, Герой Савецкага Саюза
* Асман Якубаў, Герой Савецкага Саюза

Помнік
------

У 1976 годзе на могілках узведзены мемарыяльны комплекс (архітэктар В. Ягадніцкі, бетон, вышыня стэлы 7 м, надмагілля 2,5 м). Помнік размешчаны на невысокім пагорку і злучаны бетоннай лесвіцай з дарогай, што праходзіць побач. Уяўляе сабой архітэктурна-скульптурную кампазіцыю: стэла, якая нагадвае сваёй канфігурацыяй разгорнуты сцяг з зоркай у цэнтры, і масіўны надмагільны блок, што прымыкае да яе. На фасаднай грані блока рэльефная выява суровых твараў воінаў, на бакавой — словы: «Нам дорага кожнае імя, бессмяротны твой подзвіг, салдат 1941—1945». На схіле пагорка — пліты з імёнамі воінаў, якія загінулі пры прарыве абароны гітлераўцаў. Удала знойдзены маштаб, выразнасць і лаканізм кампазіцыі ўзмацняюць манументальнасць помніка, робяць яго дамінантай наваколля.

Зноскі
------

1. ↑  ВАЙСКОВЫЯ МОГІЛКІ Ў ТРОПІНА

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн. 1985. — С. 473—475.
* Міхайлаў, І. Веліч народнага подзвігу / І. Міхайлаў // Віцебскі рабочы. — 1976. — 21 верас. — С. 4.
**Дыпламатычныя адносіны паміж Рэспублікай Паўночная Македонія і Турэцкай Рэспублікай** былі ўсталяваны 26 жніўня 1992 года. 

Паўночная Македонія мае амбасаду ў Анкары і генеральнае консульства ў Стамбуле, а Турцыя мае амбасаду ў Скоп’е і генеральнае консульства ў Бітале.

Гісторыя
--------

Дзякуючы гістарычным, культурным і народным сувязям Паўночная Македонія і Турцыя наладзілі вельмі блізкія і сяброўскія адносіны. Турэцкая мова, нараўне з македонскай мовай, з'яўляецца адной з афіцыйных моў у двух абшчынах Паўночнай Македоніі: Цэнтар-Жупа і Пласніца.

У лютым 2018 года прэзідэнт Турцыі Рэджэп Таіп Эрдаган выказаў падтрымку пазіцыі Паўночнай Македоніі падчас перамоваў па спрэчцы аб назве краіны, заявіўшы, што пазіцыя Грэцыі памылковая. Турцыя падтрымлівае заяўку Паўночнай Македоніі на далучэнне да ЕС.

Ваеннае супрацоўніцтва
----------------------

У жніўні 2021 года ў Стамбуле было падпісана ваенна-эканамічнае пагадненне тэрмінам на 5 гадоў, якое прадугледжвае мадэрнізацыю Узброеных сіл Паўночнай Македоніі за кошт выдзеленых Турцыяй сродкаў, а таксама пастаўкі ўзбраення. У рамках яго, напрыклад, быў заключаны кантракт на пастаўку 3 батарэй з 18 гаўбіцамі BORAN.

Супрацоўніцтва ў сферы культуры
-------------------------------

Супрацоўніцтва ў галіне культуры паміж Паўночнай Македоніяй і Турцыяй было ўстаноўлена ў 1995 годзе, калі была падпісана адпаведная міжнароднае пагадненне.

22 красавіка 2009 года у Стамбуле міністры культуры дзвюх краін падпісалі праграму супрацоўніцтва ў галіне культуры на перыяд 2009—2011 гадоў. Згодна з праграмай, краіны павінны былі актывізаваць супрацоўніцтва ў розных сферах культуры і мастацтва.

Грамадзяне Паўночнай Македоніі турэцкага паходжання
---------------------------------------------------

Асноўны артыкул: **Туркі ў Паўночнай Македоніі**
У Паўночнай Македоніі 77,959 грамадзян маюць турэцкае паходжанне, што складае 3,85% насельніцтва краіны.

У грамадска-палітычным жыцці туркаў Паўночнай Македоніі прадстаўляе Дэмакратычная партыя туркаў у Македоніі.

Зноскі
------

1. ↑  Republic of Macedonia - Ministry of Foreign Affairs (англ.). *Republic of Macedonia - Ministry of Foreign Affairs*. Праверана 20 студзеня 2023.
2. ↑  Turkey's president claims Greece's stance over 'Macedonia' name dispute is wrong (англ.). *Neos Kosmos* (6 лютага 2018). Праверана 21 студзеня 2023.
3. ↑  Неабходна задаць ***title=*** і ***url=*** для шаблона {{cite web}}. 
 (англ.). *Republic of Macedonia - State Statistical Office*. Праверана 21 студзеня 2023.
4. ↑  *Мирослав Трінько*. Северная Македония покупает у Турции 105-мм гаубицы BORAN, они могут производить до шести выстрелов в минуту (руск.). *Gagadget.com* (18 студзеня 2023). Праверана 21 студзеня 2023.
5. ↑  Turkey says backing FYROM’s EU, NATO membership ambitions (англ.). *Ekathimerini.com* (3 кастрычніка 2018). Праверана 21 студзеня 2023.
**Рэгіна Мікалаеўна Саркісава** (руск.: Регина Николаевна Саркисова; нар. 1966, Варонеж) — беларуская скрыпачка, канцэртмайстар. Заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзілася ў Варонежы. Спрабавала паступіць Маскоўскую дзяржаўную кансерваторыю імя П. І. Чайкоўскага, але няўдала выступіла на экзамене і выправілася ў Мінск, дзе здала ўсе пяць экзаменаў у адзін дзень і была залічана ў кансерваторыю. Скончыла Беларускую дзяржаўную кансерваторыю і асістэнтуру-стажыроўку па класе А. Янпольскага. Артыст аркестра — вядучы майстар сцэны, першая скрыпка, канцэртмайстар аркестра Вялікага тэатра оперы і балета Беларусі. У 1993—1997 і 2005—2008 гадах старшы выкладчык кафедры скрыпкі Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі.

Падпісала ліст дзеячаў культуры з патрабаваннем свабодных выбараў у Беларусі і была звольнена з тэатра ў 2020 годзе. Разам з мужам пераехала ў Літву, дзе яны прайшлі конкурс у аркестр Музычнага тэатра  (літ.) (бел. Клайпеды.

Зноскі
------

1. ↑  Выдающиеся выпускники и педагоги Белорусской государственной академии музыки Архівавана 4 лістапада 2020.
2. ↑  nashaniva.by
3. ↑  nv-online.info Архівавана 22 снежня 2020.

Спасылкі
--------

* sb.by
**Centranthus calcitrapa** — від кветкавых раслін сямейства бружмелевых (*Caprifoliaceae*).

Назва
-----

Відавы эпітэт паходзіць ад лац.: calcitrapa — «з вузкімі лісцем».

Апісанне
--------

Гэта аднагадовая расліна, якая дасягае вышыні ад 10 да 40 см. Сцёблы простыя ці разгалінаваныя, лысыя, сінія або зялёныя. Лісце супраціўнае. Ніжнія лісты даўжынёй да 10 см. Кветкі размешчаны ў суквеццях. Вяночак 1,5-3 (-4,5) мм, бледна-ружовы. Плады (1,7-) 2-2,5 (-3,5) мм, яйкападобныя, голыя або валасатыя. Перыяд цвіцення доўжыцца з сакавіка па чэрвень.

Распаўсюджанне
--------------

Міжземнаморскі і Макаранезійскі рэгіёны (акрамя Каба-Вэрдэ). Расце на сухіх лугах і пустках.

Галерэя
-------

* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

Спасылкі
--------

* PlantList
* Flora Vascular

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos |
**Зоя Юхімаўна Ліхтман** (22 лютага 1919, Фасціў, Украіна — 11 студзеня 2002, Кіеў, Украіна) — украінская піяністка і педагог. Дыпламантка Усесаюзнага конкурсу музыкантаў-выканаўцаў (Масква, 1938).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 22 лютага 1919 года ў Фасціве. Вучылася ў Кіеўскай кансерваторыі (1935—1940; клас К.Міхайлава).

Падчас эвакуацыі Кіеўскай кансерваторыі ў 1941—1943 гадах была салісткай Саратаўскай філармоніі.

У 1941—1950 гадах — канцэртмайстар вакальнага факультэта.

У 1950—2001 гадах — выкладчыца камерных спеваў у Нацыянальнай музычнай акадэміі Украіны. Стварыла пры кафедры студэнцкае навуковае таварыства, разам з Г. Сухарукавай праводзіла лекцыі-канцэрты па творчасці сучасных кампазітараў.

Валодала інструментальным метадам падрыхтоўкі спевакоў. Аўтарка шматлікіх метадычных прац.

Мела запісы на Украінскім радыё і грампласцінках як канцэртмайстар вакалістаў.

Памерла 11 студзеня 2002 года ў Кіеве.
**Славянізацыя** — станаўленне славянінам па мове і звычаям, наданне славянскага выгляду, характару каму-небудзь ці чаму-небудзь. Іншымі словамі, працэс культурнай асіміляцыі неславянскіх народаў, якія паступова змяняюць этнічную самасвядомасць, пераймаюць славянскую культуру, ужыванне замежных слоў на славянскі манер. Працэс можа быць натуральны, так і з ужываннем сілы.

Славянізацыя адбываецца ў сітуацыі, калі славянскі элемент пачынае відавочна дамінаваць у грамадстве. Сёння яна адбываецца, напрыклад, сярод невялікіх па колькасці народаў Сібіры, якія прымаюць рускую мову за родную, пераймаюць таксама рускі лад жыцця, адмаўляючыся пры гэтым даволі часта ад уласных шматвяковых традыцый.

У IV—VII стагоддзях н. э. пачалося другое «Вялікае перасяленне народаў». Са сваёй прарадзімы ў гэты перыяд частка славян пачала масавы рух на поўдзень Еўропы і ў выніку асіміляцыі мясцовага насельніцтва ўзнікаюць паўднёвыя славяне. На аснове славян, якія засялілі тэрыторыю ад Эльбы да Карпат, сфармаваліся заходнія славяне. Трэцяя частка славян, якая рухалася са сваёй прарадзімы на поўнач праз Палескую нізіну і на паўночны ўсход у міжрэччы Волгі і Акі, сфармавана ўсходняя галіна славян, асімілюючы па ходзе руху балцкія і фіна-вугорскія народы.

Заўвагі
-------

1. ↑  [slovar.cc/rus/ushakov/452909.html Славянизировать] // Толковый словарь русского языка Ушакова
2. ↑  Начало расселения славян на территории Беларуси, славянизация балтов // История беларуси. Часть 1 — Могилёв, 2011
**Уладзімір Іванавіч Цярноў** (нар. 10 лютага 1937, г. Масква, Расія) — беларускі гігіеніст, радыебіёлаг, радыетаксіколаг. Доктар медыцынскіх навук (1986), прафесар (1988). Член Нацыянальнай камісіі Рэспублікі Беларусь па радыяцыйнай засцярозе пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь (з 2007), старшыня камісіі (1994—2001), намеснік старшыні (2001—2007).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1960), Усесаюзны навукова-даследчы інстытут гігіены працы і прафесійных захворванняў (Ленінград; 1964).

Працаваў Беларускім навукова-даследчым санітарна-гігіенічным інстытуце (1960—1961 і 1964—1979 — кіраўнік аддзела радыяцыйнай гігіены, пазней гігіены працы); Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі (з 1979; старшы выкладчык, з 1981 — дацэнт, з 1987 — прафесар, у 1991—2005 — загадчык кафедры агульнай гігіены, з 1997 — гігіены і медыцынскай экалогіі, з 2005 — прафесар, у 1984—1995 — прарэктар па навуковай рабоце).

Навуковыя інтарэсы: радыяцыйная гігіена і радыебіялогія; радыяцыйная таксікалогія; канцэптуальныя асновы радыяцыйнай засцярогі, гігіенічнай ацэнкі наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС.

Узнагароды
----------

Медаль «За доблесную працу» (1970), значок «Отличнику здравоохранения» (1975) і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гигиеническая значимость воздействия на организм ионизирующей радиации малой интенсивности : (натуральные и экспериментально-лабораторные исследования) : автореферат диссертации … доктора медицинских наук : 14.00.07 / Тернов Владимир Иванович. — Москва, 1986.
* Тернов Владимир Иванович // Заведующие кафедрами, профессора и доктора наук Белорусской медицинской академии последипломного образования, 1931—2011. — Минск, 2011. — С. 47—49.
* Тернов Владимир Иванович // Руководители, заведующие кафедрами, профессора и доктора наук Белорусской медицинской академии последипломного образования (1931—2006). — Минск, 2006. — С. 27—28.
Узроставы свердзел і цыліндрычныя ўзоры драўніны (керны)
Спіл ствала дрэва, паднятага з саляной гальштацкай шахты, датуецца 680 да н.э.
**Дэндрахраналогія** (ад грэч. dendron — *дрэва*, chronos — *час*, logos — *вучэнне*) — навуковая дысцыпліна пра метады датавання падзей, прыродных з’яў, археалагічных знаходак і старажытных прадметаў, заснаваная на даследаванні гадавых кольцаў драўніны. Выкарыстоўваецца для датавання драўляных прадметаў і фрагментаў ствалоў дрэў (напрыклад, у пабудовах), а таксама ў біялогіі — пры вывучэнні біялагічных змен за апошнія тысячагоддзі. Існуе кірунак у дэндрахраналогіі — дэндракліматалогія, які займаецца вывучэннем заканамернасцей складання гадавых слаёў драўняных парод для ўсталявання клімату ў мінулыя геалагічныя эпохі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11971123g · LCCN: sh85036709 · Microsoft: 18678713 · NKC: ph119380 |
**Фердынанд VI** (ісп.: Fernando VI; 23 верасня 1713 — 10 жніўня 1759) — кароль Іспаніі (1746—1759), сын Філіпа V і яго першай жонкі, Луізы Савойскай. Стрыечны брат Людовіка XV. Кароткае валадаранне Фердынанда апынулася ў цэлым паспяховым, паспрыяўшы выхаду Іспаніі з крызісу XVII стагоддзя.

Асоба
-----

Уступіў на прастол на 33-м годзе жыцця, не прымаючы датуль удзелу ў справах кіравання з-за варожых адносін да яго з боку яго мачахі Елізаветы Фарнезэ. Адрозніваючыся мяккім характарам і пакутуючы ад меланхоліі, ён падпарадкоўваўся ўплыву сваёй разумнай і энергічнай жонкі Барбары, дачкі караля Партугаліі Жуана V. Смерць жонкі ў 1758 годзе стала цяжкім ударам для караля, ён цяжка захварэў псіхічна і ненадоўга перажыў жонку.

Палітычны бок кіравання
-----------------------

Супрацоўнікамі Фердынанда ў справах кіравання былі маркіз дэ Энсенада, які кіраваў фінансамі, Хасэ дэ Карвахаль, які кіраваў замежнай палітыкай, Равага, спавяданнік караля, і спявак Фарынелі, былы саветнік Філіпа V. Карвахаль імкнуўся падтрымліваць дружалюбныя адносіны паміж Іспаніяй і Вялікабрытаніяй; пасля яго смерці (1754) Энсенада, вораг Англіі, настойваў на збліжэнні з Францыяй, што і стала прычынай яго адстаўкі.

Фердынанд жадаў заставацца нейтральным у міжнародных адносінах і засяроджваў свае клопаты на рэформах арміі, флоту, суда і адміністрацыі, на ажыўленні земляробства, прамысловасці і гандлю, на развіцці навуковай і мастацкай адукацыі. У гэтым стаўленні ён з'яўляецца папярэднікам Карла III і яго выбітных міністраў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

Акрамя агульных сачыненняў па гісторыі Іспаніі, якія ахопліваюць час Фердынанда, гл. Desdevises du Dezert, «L’Espagne de l’ancien régime» (П. 1897).

Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).

| ⛭Каралі і каралевы Сцяг Іспаніі Іспаніі |
| --- |
| Габсбургі (1516-1700) | 
* Хуана I і Карл I (1515—1555)
* Карл I (1555—1556)
* Філіп II (1556—1598)
* Філіп III (1598—1621)
* Філіп IV (1621—1665)
* Карл II (1665—1700)

 |  |
| Бурбоны (1700—1808) | 
* Філіп V (1700—1724)
* Луіс I (1724)
* Філіп V (1724—1746)
* Фердынанд VI (1746—1759)
* Карл III (1759—1788)
* Карл IV (1788—1808)
* Фердынанд VII (1808)
* Карл IV (1808)

 |
| Банапарты (1808—1813) | Хасэ I (1808—1813) |
| Бурбоны (1813—1868) | 
* Фердынанд VII (1813—1833)
* Ізабела II (1833—1868)

 |
| Савойская дынастыя (1871—1873) | Амадэй I (1871—1873) |
| Бурбоны (1874—1931, з 1975) | 
* Альфонса XII (1874—1885)
* Альфонса XIII (1886—1931)
* Хуан Карлас I (1975—2014)
* Філіп VI (з 2014)

 |