Паштовая марка Беларусі
**Цымбалы** (польск.: cymbały ад лац.: cymbalum, грэч. kýmbalon) — струнны ўдарны музычны інструмент, які ўяўляе сабой трапецападобную дэку з нацягнутымі струнамі. Гук здабываецца ўдарамі двух драўляных палачак або кухталёў з пашыранымі лопасцямі на канцах.

Распаўсюджанне
--------------

Распаўсюджаныя ва ўсходнееўрапейскіх краінах, такіх як Беларусь, Малдова, Украіна, Румынія, Венгрыя, Польшча, Чэхія, Славакія. Падобны інструмент сустракаецца ў Кітаі, Індыі і іншых краінах Азіі.

Гісторыя
--------

На думку навукоўцаў, віды цымбалаў існуюць ужо амаль тры тысячы гадоў. Гэты інструмент быў распаўсюджаны паўсюль — у Кітаі, Паўднёва-Усходняй і Сярэдняй Азіі, на Блізкім Усходзе. Гэта пацвярджаюць і старажытныя малюнкі, якія захаваліся да нашых дзён. У прыватнасці, на Асірыйскім каменным барэльефе ў Куюнджыку высечаны музыка, які грае на гуслепадобным інструменце, падобным цымбалам, начапіўшы іх на працяглым рамяні на шыю і б'ючы палачкамі па струнах. Жывым сведчаннем далёкага мінулага цымбалаў з'яўляецца старажытны арабскі прабацька інструмента — сантыр, які захаваўся ў Егіпце.

### Гісторыя на Беларусі

Ансамбль цымбалістаў «Музыкі» пры мінскай музычнай школы № 10 ім. Я. Глебава (кіраўнік Алена Дзегцярова)
Найбольш раннія ўпамінанні пра цымбалы сустракаюцца ў літаратурных помніках Беларусі XVI стагоддзя. Цымбалы апеты народам у песнях. А. Куляшоў склаў пра іх паэму «Прыгоды цымбал».

Разнавіднасці цымбалаў
----------------------

Адрозніваюцца народныя і канцэртна-акадэмічныя разнавіднасці цымбалаў. Памеры корпуса ў першых могуць вар'іравацца: 750—1150 мм для ніжняга аснавання, 510—940 мм для верхняга, 255—400 мм для бакоў, вышыня — 33-95 мм, шырыня — 235—380 мм. У прафесійных цымбалаў (мадэль «Прыма») у асноўным наступныя параметры: ніжняе аснаванне — 1000 мм, верхняе — 600 мм, бакавыя бок — 535 мм, вышыня — 65 мм, шырыня — 490 мм.

Ферэнц Легар адным з першых увёў у оперны аркестр цымбалы. У аперэце «Цыганскае каханне» (Інтрадукцыя і арыя Зорыкі, акт першы) скрыпічнаму сола акампануюць цымбалы.

Канструкцыя цымбал
------------------

Цымбалы маюць рэзанатарны корпус трапецападобнай формы, асновай якога служыць рама, якая складаецца з 2 бакавых калодак і 4 брусоў — 2 знешніх (аснова трапецыі) і 2 унутраных (перакладзін, рэек, бэлечак). Да верхняй рэзанансавай дэкі (верху, грудзей), знутры прыклейваюцца 2 душкі (2 душы для гуку, падстаўкі для ўпору, падкладкі для конікаў), а зверху яе ўстанаўліваюцца 2 або 3 падстаўкі для струн (басовы і галасавыя конікі, кабылкі, козлікі, падстаўкі для струн). У верхняй дэцы прарэзваюцца 2 рэзанансавыя адтуліны (галаснікі, дзіркі для гуку), часцей за ўсё у форме круга з упісаным у яго ромбам, кветкай, зорачкай. Колькасць радоў струн у цымбалах вагаецца ад 12 да 24, а колькасць струн у пасме (тальцы) ад 3 да 8 (часцей за ўсё 3-4).

Цымбалы ў краінах свету
-----------------------

На манеце 5 грывен 2006 года
У краінах ўсходняй і паўднёвай Еўропы цымбалы называюць прыкладна аднолькава:

* Арменія: **сантур**
* Беларусь: **цымбалы, цымбалкі, цынбалы, самбалошкі**
* Чэхія: **cimbál** [tsimbaːl]
* Грэцыя: σαντούρι **сантурі**
* Украіна: **цимбали**
* Венгрыя: **cimbalom**
* Польшча: **cymbały**, **cymbałki**
* Румынія: **ţambal** (вялікія цымбалы называюць **ţambal mare**)
* Сербія: **цимбал**
* Славенія: **čembale**
* Славакія: **cimbal**
* Ідыш: צימבל **цимбл**
* Латвія: **cimbāle**

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя / І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1989. — 575 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-014-9.
2. ↑  Цимбалы в онлайн-энциклопедии «Кругосвет».
3. ↑  *Р. В. Подойницын.* «О взаимообусловленности развития музыкального инструментария и исполнительского стиля».

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Цымбалы на Вікісховішчы |

* Цимбалы // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

| ⛭Струнныя музычныя інструменты |
| --- |
| Смычковыя | Скрыпка · Альт · Барытон · Віёла да гамба · Гудок · Сука · Крота · Віяланчэль · Кантрабас · Нікельхарпа · Рэбаб · Хардангерфеле · Эсрадж · Фідэль |
| Шчыпковыя | Арфа · Ангеліка · Балалайка · Банджа · Бандура · Бузукі · Вамбі · Гітара · Гуслі · Добра · Домбра · Домра · Думбыра · Дутар · Кантэле · Канклес · Каннель · Камуз · Мандаліна · Лютня · Кобза · Піпа · Сямісэн · Тарбан · Уд · Цытра |
| Ударныя | Цымбалы · Янцынь |
| Ударна-клавішныя | Клавікорд · Фартэпіяна · Піяніна · Раяль |
| Шчыпкова-клавішныя | Вёрджынел · Клавесін · Мюзелар · Спінет |
| Фрыкцыйна-клавішныя | Колавая ліра |
| Іншае | Смычок · Плектр · Струна · Струнатрымальнік · Лад · Парожак · Грыф · Мензура · Штрыхі |
| **Духавыя музычныя інструменты** · **Ударныя музычныя інструменты** · **Электронныя музычныя інструменты** |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4521194-2 · NKC: ph119072 |