**Золтан Хусарык** (венг.: Zoltán Huszárik, 14 мая 1931 — 15 кастрычніка 1981) — венгерскі кінарэжысёр.

Біяграфія
---------

Золтан Хусарык нарадзіўся 14 мая 1931 года ў вёсцы Дамань[en] у Венгрыі.

У 1949 годзе Хусарык паступіў на кінафакультэт будапешцкага Інстытута тэатра і кіно, адкуль яго ў 1952 годзе выключылі як сына заможнага селяніна. Перапыніўшы вучобу, Хусарык змяніў шмат заняткаў: працаваў пуцявым рабочым, маляром, нафтавіком, земляробам, сельскім культработнікам, страхавым агентам і мастаком-мультыплікатарам. У 1957 годзе Хусарык пачаў працаваць на кінастудыі «Гунія». У 1959 годзе працягнуў вучобу і праз два гады атрымаў рэжысёрскі дыплом, пасля чаго працаваў асістэнтам у шэрага вядучых венгерскіх майстроў. Займаўся кніжнай графікай, яго малюнкі публікаваліся ў шматлікіх часопісах, а ў 1969 годзе адбылася персанальная выстава.

Хусарык з’яўляецца адным з заснавальнікаў Студыі Белы Балаша, дзе ён зрабіў некалькі філасофска-паэтычных і дакументальных кароткаметражных фільмаў («Капрычыа[it]», 1970; «Амерыга Тот», 1970; і іншыя), у якіх шукаў новую мастацкую форму, новую кінамову. Найбольшую вядомасць атрымала «Элегія» (1965), удастоеная прэмій на нацыянальных і міжнародных кінафестывалях, — горкі аповед пра страту чалавекам сувязі з прыродай, з верным і вельмі даўнім сваім сябрам — канём. Пяшчотная і лірычная ў пачатку, карціна асобнымі кадрамі нагадвае Рэнуара і Дэга, аднак далей фільм становіцца жорсткім, калі чалавек, пусціўшы па горадзе трамвай і аўтамабіль, адводзіць каня на бойню. «Элегія» — гэта мастацкі вобраз нашага свету, адлюстраванне думак і пачуццяў мастака, які асэнсоўвае гісторыю XX стагоддзя і паказвае яго пакуты. Так жа віртуозна, як у гэтым кінавершы, выбудаваны гуказрокавыя кантрапункты ў яго іншых фільмах-эсэ («Гонар бабулькам», 1972; «П’ячэрэ», 1976; і іншыя), выяўленча-вытанчаных і напоўненых сур’ёзнымі роздумамі пра жыццё і смерць, пра творчасць.

Першы поўнаметражны ігравы фільм «Сіндбад», зняты Хусарыкам у 1971 годзе, стаў адначасова і вяршыняй яго творчасці. Сапраўдны шэдэўр, які не мае прыкладаў у гісторыі кіно, у якім на экран перанесены з абсалютным разуменнем і эмацыйным суперажываннем свет арыгінальнай, поўнай своеасаблівага сумнага лірызму прозы Дзюлы Крудзі, класіка венгерскай літаратуры XX стагоддзя. Карціна стала адначасова ўзорам кінематаграфічнага і выяўленчага мастацтва і была адзначана шэрагам міжнародных узнагарод. Вобразы мудрагелістай памяці, свабодныя асацыяцыі, якія складаюцца ў шматгалосае зачараванне быццём, чаргуюцца і перамяжоўваюцца ў апошнія хвіліны жыцця героя — у мінулым галантнага спадара, шукальніка любоўных прыгод, ашуканца, марнатраўцы і гурмана, вольнага ад прывязаннасцяў і растраціўшага ўсяго сябе на чароўныя мімалётнасці. Рэжысура Хусарыка, якая характарызуецца дбайнасцю аздаблення, адпаведная ёй выразная аператарская праца Шандара Шары, і выкананне галоўнай ролі выбітным венгерскім акцёрам Золтанам Лаціновічам забяспечылі карціне асаблівае месца ў гісторыі венгерскага кінамастацтва.

«Чонтвары[hu]» (1980), другі і апошні поўнаметражны ігравы фільм Хусарыка, стаў найбольш асабістым творам рэжысёра, у якім ён канцэнтруецца на праблеме творчасці. Гэта фільм-разважанне пра мастака, яго місію і лёс у пераменлівым свеце, фільм маньерысцкі, складаны па кампазіцыі, па сістэме вытанчана-метафарычных вобразаў, поўны выяўленчай фантазіі і па-постмадэрнісцку эклектычны. Немалое месца ў ім займаюць алегарычныя вобразы, за якімі ляжаць канкрэтныя старонкі і факты венгерскай гісторыі. Хусарык абапіраўся тут на біяграфію геніяльнага венгерскага жывапісца і рысавальшчыка Тывадары Косткі Чонтвары, які жыў і тварыў на пачатку стагоддзя, але адначасова трымаў у памяці асобу і лёс трагічна загінуўшага ў сярэдзіне 70-х гадоў Золтана Лаціновіча, пад якога першапачаткова быў напісаны сцэнарый (фільм адкрываецца прысвячэннем акцёру).

Золтан Хусарык скончыў жыццё самагубствам 15 кастрычніка 1981 года ў Будапешце. Пры жыцці Хусарык быў удастоены прэміі Белы Балаша (1971) і звання заслужанага дзеяча мастацтваў (1981). У 1990 годзе быў пасмяротна ўганараваны прэміяй Кошута.

Фільмаграфія
------------

| Год |  | Беларуская назва | Арыгінальная назва | Роля ў стварэнні фільма |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1959 | кар | «*Гульня*» | *венг.: Játék* | рэжысёр
 |
| 1963 | кар | «*Гратэск*» | *венг.: Groteszk* | рэжысёр, сцэнарыст
 |
| 1965 | кар | «*Элегія*» | *венг.: Elégia* | рэжысёр, сцэнарыст
 |
| 1967 | тф | «*Я хачу маску*» (дакументальны) | *венг.: Maszkot akarok* | рэжысёр, сцэнарыст, мантажор
 |
| 1967 | кар | «*Журнал участковага ўрача*» (дакументальны) | *венг.: Egy mentöorvos naplójából* | рэжысёр, сцэнарыст, мантажор
 |
| 1968 | тф | «*Кіра Георгіеўна*» | *венг.: Kira Georgievna* | сцэнарыст
 |
| 1968 | кар | «*Ты так хочаш?*» (дакументальны) | *венг.: Ugye te is akarod?* | рэжысёр, сцэнарыст
 |
| 1968 | кар | «*Сямёра супраць гары*» (дакументальны) | *венг.: Heten a hegy ellen* | рэжысёр, сцэнарыст, мантажор
 |
| 1968 | кар | «*Горная падрыхтоўка*» (дакументальны) | *венг.: Hegyi kiképzés* | рэжысёр, сцэнарыст, мантажор
 |
| 1968 | кар | «*Паходжанне рэчаў*» (дакументальны) | *венг.: A dolgok eredete* | рэжысёр
 |
| 1970 | кар | «*Амерыга Тот*» | *венг.: Amerigo Tot* | рэжысёр
 |
| 1970 | кар | «*Капрычыа[it]*» | *венг.: Capriccio* | рэжысёр, сцэнарыст
 |
| 1971 | ф | «*Сіндбад*» | *венг.: Szindbád* | рэжысёр, сцэнарыст, мантажор
 |
| 1971 | кар | «*Гонар бабулькам*» | *венг.: Tisztelet az öregasszonyoknak* | рэжысёр, сцэнарыст
 |
| 1974 | кар | «*Магістры права*» (дакументальны) | *венг.: Törvényt teremtö mesterek* | рэжысёр
 |
| 1977 | кар | «*П’ячэрэ*» (дакументальны) | *венг.: A piacere* | рэжысёр
 |
| 1980 | ф | «*Чонтвары[hu]*» | *венг.: Csontváry* | рэжысёр, сцэнарыст
 |

Зноскі
------

1. 1 2  Zoltán Huszárik // Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija — 2009.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3407324'></a>
2. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
3. ↑  Czech National Authority Database Праверана 28 верасня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

Спасылкі
--------

* Золтан Хусарык на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14684212x · ISNI: 0000 0000 7844 9538 · LCCN: n86090122 · NKC: xx0153279 · NLP: a0000001618481 · NTA: 355249553 · NSZL: 000000016537 · NUKAT: n2016152993 · SUDOC: 176776915 · VIAF: 76578489 |

 |