**Захар Кузьміч Магіле́ўчык** (18 лютага 1895 — 6 студзеня 1975) — вучоны ў галіне гігіены і санітарыі, доктар медыцынскіх навук (1945), прафесар (1934), член-карэспандэнт Акадэміі медыцынскіх навук СССР (1953). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1949).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Галоўчын Магілёўскага павета Магілёўская губерня (сучасны аграгарадок у Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі). Скончыў пачатковую школу ў 1907 годзе, двухкласнае вучылішча ў Бялынічах і ў 1914 годзе Магілёўскую фельчарскую школу. Працаваў у розных паветах Магілёўскай губерні, быў прызваны ў армію. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі працаваў намеснікам старшыні сельсавета, быў мабілізаваны працаваць у проціэпідэмічных атрадах Магілёўскага губернскага аддзела аховы здароўя. У 1919 годзе накіраваны на вучобу Маскоўскі ўніверсітэт, медыцынскі факультэт якога скончыў у 1923 годзе. Прайшоў спецыялізацыю па гігіене і санітарыі ў Санітарна-гігіенічным інстытуце Наркамата аховы здароўя РСФСР. З 1924 года працаваў павятовым санітарным ўрачом і намеснікам загадчыка аддзелам аховы здароўя ў Горацкім павеце, затым гарадскім санітарным урачом у Мінску. У 1925—1931 гадах у Наркамаце аховы здароўя БССР на пасадах намесніка загадчыка, пазней загадчыка санітарна-эпідэміялагічным аддзелам. Адначасова са снежня 1924 г. пачаў сваю працу ў Беларускім дзяржаўным універсітэце на пасадзе асістэнта, потым дацэнта кафедры гігіены медыцынскага факультэта. З 1931 года цалкам перайшоў працаваць у БДУ на пасадзе выконваючага абавязкі загадчыка кафедрай гігіены. У 1934 годзе З. К. Магілеўчык зацверджаны ў званні прафесара і абраны на пасаду загадчыка кафедрай гігіены Мінскага медыцынскага інстытута.

Член КПСС з 1942 года. У час Вялікай Айчыннай вайны ў 1941—1943 гадах З. К. Магілеўчык на пасадзе загадчыка кафедрай гігіены ў Іжэўскім медыцынскім інстытуце, кансультант па санітарным пытанням медсанчастак абаронных заводаў, ваенных шпіталяў і Наркамата аховы здароўя Удмурцкай АССР. З чэрвеня 1943 года на пасадзе рэктара адноўленага ў Яраслаўлі Беларускага медыцынскага інстытута, якую займаў да 1953 года. З 1955 года на працягу 13 гадоў з’яўляўся галоўным рэдактарам часопіса «Здравоохранение Белорусии».

Навуковая дзейнасць
-------------------

З. К. Магілеўчыку належаць навуковыя працы па пытаннях гігіены, планіроўкі добраўпарадкаванні населеных пунктаў, жыллёва-камунальнай гігіене, санітарнай ахове прыродных рэсурсаў. Быў кансультантам праектаў генеральных планаў Мінска, Магілёва, Віцебска, Бабруйска, Гомеля і іншых населеных пунктаў БССР (схемы размяшчэння ўстаноў медыцынскага абслугоўвання). З’яўляецца аўтарам больш за 120 навуковых прац. Пад яго кіраўніцтвам выканана 4 доктарскіх і 18 кандыдацкіх дысертацый.

Сярод апублікаванага:

* Практыкум па эксперыментальнай (агульнай) гігіене. — Мн. 1931.
* Актуальные вопросы гигены села. (разам з Д. П. Бяляцкім) // Вестник АМН СССР. 1964. № 7.

Грамадская дзейнасць
--------------------

Член Саюза архітэктараў СССР з 1934 года. З. К. Магілеўчык быў старшынёй Беларускага навуковага таварыства гігіеністаў, членам праўлення Усесаюзнага навуковага таварыства гігіеністаў, Усесаюзнага і Беларускага навукова-тэхнічных таварыстваў гарадской гаспадаркі. Уваходзіў у склад архітэктурнага савета Камітэта па справах будаўніцтва і архітэктуры Савета Міністраў СССР, прэзідыума Вучонага медыцынскага савета Міністэраства аховы здароўя БССР, Беларускага рэспубліканскага камітэта прафсаюзаў медыцынскіх работнікаў, рэдакцыйнай калегіі часопіса «Здравоохранение Белоруссии». Удзельнічаў у якасці сарэдактара раздзела «Гігіена» 2-а выдання «Большой медицинской энциклопедии».

Абіраўся дэпутатам Яраслаўскага і Мінскага гарадскіх Саветаў.

Узнагароды
----------

* Ордэн Леніна (1953)
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1944)
* Ордэн «Знак Пашаны» (1948)
* 2 медаля «За працоўную доблесць» (1961, 1967)
* Медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» (1945)
* Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» (1946)
* Юбілейны медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» (1965)
* чатыры Ганаровыя граматы Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
* Значок «Выдатнік аховы здароўя»

Памяць
------

Імем З. К. Магілеўчыка названыя вуліцы ў горадзе Бялынічы і аграгарадку Галоўчын. На будынку Галоўчынскай сельскай урачэбнай амбулаторыі ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн 1999.
2. ↑  Беларусь 1995.
3. 1 2 3  Магілёўская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна
4. 1 2 3 4 5 6 7 8  Могилевчик Захар Кузьмич // РУП «Научно-практический центр гигиены» (руск.)
5. 1 2  Могилевчик Захар Кузьмич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
6. 1 2  Кароткая краязнаўчая энцыклапедыя Галоўчынскай зямлі

Літаратура
----------

* Магілеўчык Захар Кузьміч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 445. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
* Магілеўчык Захар Кузьміч // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз. — С. 254.
* Могилевчик Захар Кузьмич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
* Магіле́ўчык Захар Кузьміч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 447. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Могилевчик Захар Кузьмич // РУП «Научно-практический центр гигиены» (руск.)
* Магілёўская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна
* Віртуальны музей Слонімскага дзяржаўнага медыцынскага каледжа Архівавана 29 красавіка 2019. (руск.)
* Кароткая краязнаўчая энцыклапедыя Галоўчынскай зямлі

| ⛭Рэктары Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта‎ |
| --- |
| 
* Міхаіл Барысавіч Кроль (1930—1932)
* Міхаіл Ануфрыевіч Багдановіч (1933—1934)
* Кандрат Кандратавіч Манахаў (1934—1937)
* Файфель Якаўлевіч Шульц (1937—1941)
* Захар Кузьміч Магілеўчык (1943—1953)
* Іван Майсеевіч Стальмашонак (1953—1961)
* Аляксандр Аляксандравіч Ключароў (1961—1986)
* Аляксей Іванавіч Кубарка (1986—1997)
* Павел Іванавіч Беспальчук (1997—2009)
* Анатоль Віктаравіч Сікорскі (2009—2020)
* Сяргей Пятровіч Рубніковіч (з 2020)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 133334 |