recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Новасібірск-Галоўны
**Новасібірск-Галоўны** (руск.: Новосиби́рск-Гла́вный) — вузлавая чыгуначная станцыя Заходне-Сібірскай чыгункі, якая знаходзіцца ў Чыгуначным раёне горада Новасібірска. Вакзал станцыі Новасібірск-Галоўны займае плошчу каля 30 тыс. м² і можа ўмяшчаць адначасова да 3,9 тыс. пасажыраў.

Багажнае аддзяленне размешчана ў цокалі пад прывакзальнай плошчай насупраць фасада вакзальнага будынка.

Гісторыя
--------

Станцыя была адкрыта ў 1896 годзе і з’яўлялася крайняй заходняй стыкавай станцыяй пачыналася з правага берага Обі Сярэдне-Сібірскай чыгункі з Заходне-Сібірскай чыгункай тых часоў (Чалябінск — левы бераг Обі). Станцыя была заснавана за 8 вёрст (каля 9 км) ад станцыі Крывашчокава. Пры станцыі былі пабудаваны паравознае дэпо, зборачная, вагонная, кавальска-ліцейная, слясарна-такарная майстэрні. Будынак вакзала пабудавалі па V класе з двума станцыйнымі пуцямі. У 1897 годзе быў пабудаваны драўляны вакзал III класа з заламі чакання, поштай і буфетам, у 1906 годзе да яго дадалі каменную двухпавярховую прыбудову, у 1914 годзе — яшчэ адну.

У ліпені 1930 года гарадская планіровачная камісія ўнесла ў праект шэраг змен. Далейшая распрацоўка праекта была даручана кіеўскаму аддзяленню Гіпратранса. Па працоўным праекце з Кіева ў 1931 годзе былі закладзены падмуркі вакзала. Праект перапрацоўваўся яшчэ некалькі разоў, спачатку Б. А. Гардзеевым, затым Г. Б. Бархіным і А. 3. Грынбергам; па іх схеме ў Сібірскім аддзяленні «Стандартгарпраекта» быў складзены канчатковы праект. Унікальную арачную канструкцыю цэнтральнай залы распрацаваў інжынер Мікалай Нікіцін.

Пасля дырэктыўнай змены «стылістычнай накіраванасці савецкай архітэктуры» у Новасібірску правялі конкурс на знешнюю архітэктуру фасадаў вакзала. У выніковым праекце цэнтральная частка вакзала мае кампазіцыю трыўмфальнай аркі, апраўленай пілястрамі тасканскага ордэра і ўвянчанай вялікім атыкам, які хавае звонку жалезабетонную парабалу збору галоўнай касавай залы.

Вакзал быў прыняты Дзяржаўнай камісіяй у эксплуатацыю 25 студзеня 1939 года.

Прывакзальная плошча
--------------------

Прывакзальная плошча ў 1956 годзе была перайменавана ў гонар М. Гарына-Міхайлоўскага. Пад ёй знаходзіцца станцыя метро «Плошча Гарына-Міхайлаўскага». На паўночна-ўсходнім баку плошчы ў 1927 годзе па праекце І. А. Бурлакова быў пабудаваны будынак Транспартнага спажывецкага таварыства, у якім сёння размяшчаецца банк ВТБ 24 (раней «Транскрэдытбанк»). Справа ад яго ўзвышаецца 24-павярховая гасцініца «Новасібірск», пабудаваная ў 1970-х гадах.
**Грандзіцкая гляцыядыслакацыя** знаходзіцца на правым беразе ракі Нёман, каля паўночнай ускраіны г. Гродна, атрымала назву ад былой вёскі Грандзічы.

Складзена з мергельна-мелавых парод верхнега мелу, палеагенавых (кіеўскіх) глаўканітава-кварцавых пяскоў і мергеляў, антрапагенавых водна-ледавіковых і ўласна ледавіковых (марэнных) адкладаў. У мергельна-мелавых пародах трапляюцца прадстаўнікі верхнемелавой марской фаўны (белемніты, ігласкурыя, амонаідэі, малюскі і інш.) і палеагенавая фасфарытавая галька.

Арыентавана Грандзіцкая гляцыядыслакацыя з усходу на захад. Па распасціранню прасочана на 1,5 км. Па шырыні гляцыядыслакацыі выяўлены тры насунутыя адна на адну скібы (складкі і лускі) кожная шырынёй каля 250-300 м.

Узнікла гляцыядыслакацыя пад уздзеяннем сярэднеантрапагенавага (мяркуюць дняпроўскага) ледавіка, у познім антрапагене ўскладнена і ўчасткамі эрадзіравана.

На паверхні Грандзіцкая гляцыядыслакацыя выражана ў выглядзе спадзістахвалістага рэльефу, у цэлым нахілена ў бок Нёмана. Некаторыя даследчыкі лічаць яе паўночным краем развітай каля Гродна больш вялікай палосы гляцыядыслакацый шырынёй да 5 км (каля в. Пышкі, Пушкары, ур. Мелавая Гара і інш.).

Паклады мелу, пяску і жвіру выкарыстоўваюцца мясцовым камбінатам будаўнічых матэрыялаў.

Літаратура
----------

* *Э. А. Ляўкоў.* Грандзіцкая гляцыядыслакацыя // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
**Міхал Ісаевіч**, псеўданім «Miś» (нарадзіўся 18 жніўня 1921 у Баранавічах, памёр 4 сакавіка 2012 у Варшаве) — маёр Войска Польскага, салдат Арміі Краёвай, вязень канцлагера Stutthof у часы Другой сусветнай вайны.

Біяграфія
---------

Пасля пачатку Другой сусветнай вайны ўдзельнічаў у руху супраціву як салдат Саюза Узброеннай Барацьбы (польск. Związek Walki Zbrojnej), у червені 1940 года быў арыштаваны НКВД і ўтрымоўваўся ў турме ў Баранавічах.

У 1941 годзе пасля пачатку савецка-нямецкай вайны быў дэпартаваны на прымусовыя работы да Кёнігсберга. Пасля пабегу ў 1943 годзе жыў у Варшаве.

Са студзеня 1944 года — у аддзеле «Агат» (пазней — «Пегас») і ў батал’ёне «Парасон» Арміі Краёвай у Варшаве.

Удзельнічаў у замаху на кіраўніка паліцыі Варшавы Франца Кутчэрэ, выкананым 1 лютага 1944 г.

Быў арыштаваны немцамі і ўтрымліваўся ў варшаўскай цюрме Павіяк, але падчас допытаў ня быў вызначаны як удзельнік замаху.

24 мая 1944 года быў вывезены ў канцлагер Штутхоф. У канцлагеры працягваў канспірацыйную дзейнасць, браў удзел у падрыхтоўцы паўстання.

Пасля вайны жыў у Слупску, з 1947 — у Варшаве.

Браў удзел у рабоце Саюза барацьбітоў за свабоду і дэмакратыю (польск. Związek Bojowników o Wolność i Demokrację), у 1972—1974 быў віцэ-старшынёй Рады.

Сябра Агульнапольскага камітэта Фронта адзінства народа (польск. Front Jedności Narodu) у 1958 г.

Быў кансультантам фільмаў «Замах» рэжысёра Ежы Пасэндорфэра (1958) і «Кантрыбуцыя» рэжысёра Яна Ламніцкага (1966).

Памёр 12 сакавіка 2012 года, пахаваны на Вайсковых Повонзках (участак D18 a-3-5).

Узнагароды
----------

* Ордэн Крыжа Грунвальда III класа
* Сярэбраны Крыж Ардэна Віртуці Мілітары
* Крыж Змагаючыхся (двойчы)
Тамбоўская губерня ў гады Першай сусветнай не была закранутая баявымі дзеяннямі, але пацярпела ад яе сацыяльна-эканамічных наступстваў.

Мерапрыемствы
-------------

1 жніўня 1914 года Расійская імперыя ўступіла ў Першую сусветную вайну. За ўвесь перыяд баявых дзеянняў, станам на 1917 год, з тэрыторыі губерні ў войска сышлі 387063 чал. (11,1 % ад агульнай колькасці насельніцтва). Большая частка ваеннаабавязаных (да 68 %) адправілася на фронт менавіта ў першы год ваенных дзеянняў. Прыкладна 95—96 % былі выхадцамі з сельскай мясцовасці.

2 і 3 жніўня 1914 года ў Тамбоўскай губерні прайшлі надзвычайныя пасяджэнні гарадскіх дум. Тамбоўскай гарадской думай сумесна з гарадской управай быў распрацаваны комплекс мер па аказанні дапамогі сем’ям мабілізаваных салдат (за кошт дабрачыннасці ўдалося сабраць 12 тыс. рублёў для сваякоў вайскоўцаў). На працягу першых месяцаў у рэгіёне праводзіліся маніфестацыі ў падтрымку ўрада і малебны аб дараванні перамогі. Адно з самых буйных выступленняў прайшло 5 кастрычніка 1914 года ў Тамбове. 

Ужо ў першы месяц вайны ў рэгіёне сталі размяшчаць ваеннапалонных. Спачатку на Тамбоўшчыну адправілі 64 чалавек. У наступным кантынгент ваеннапалонных дасягнуў некалькіх тысяч. Агульны недахоп працоўных рук вымушаў выкарыстоўваць палонных у якасці крыніцы працоўнай сілы. Маюцца звесткі аб выкарыстанні ваеннапалонных у якасці прыказчыкаў у крамах, прыёмшчыкаў, цырульнікаў, садоўнікаў, кветнікаў. 

У 1915 годзе ў краі пачалі стварацца лазарэты, лінуў вялікі паток параненых. У пачатку года пачалі прыбываць бежанцы. На 1 студзеня 1916-га ў губерні знаходзілася каля 130 тысяч перамешчаных асоб.

Сацыяльна-эканамічная сітуацыя
------------------------------

Да першай ваеннай зімы ў гарадах губерні гранічна абвастрылася харчовая сітуацыя. Цэны на прадукты выраслі ў агульным на 30 %. Іншай праблемай стаў недахоп працоўных рук з-за мабілізацыі мужчынскага насельніцтва.

Гл. таксама
-----------

* Тамбоўская вобласць у Вялікай Айчыннай вайне

Заўвагі
-------

1. ↑  Тамбовские краеведческие чтения 2014, с. 5.
2. ↑  Тамбовские краеведческие чтения 2014, с. 6-7.
3. 1 2  Тамбовские краеведческие чтения 2014, с. 10.
4. ↑  Тамбовские краеведческие чтения 2014, с. 8-9.
5. ↑  Тамбовские краеведческие чтения 2014, с. 14.

Літаратура
----------

* Российская провинция в годы Первой мировой войны] [Текст] : материалы Тамбовских краеведческих чтений (декабрь, 2014) / ТОГБУК «Тамбовская областная универсальная научная библиотека им. А. С. Пушкина»; отв. ред. Л. Н. Патрина. – Тамбов : [б.и.], 2014 – 52 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сцяпура.
**Васіль Ігнацьевіч Сцяпура** (нар. 6 лютага 1952, в. Раманавічы, Дзятлаўскі раён, Гродзенская вобласць) — Заслужаны работнік сельскай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 6 лютага 1952 года ў в. Раманавічы Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці.

Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут, ветэрынарны ўрач.

Працоўную дзейнасць пачаў ветэрынарным фельчарам Любчанскага ветэрынарнага ўчастка Навагрудскага раёна Гродзенскай вобласці. Служыў у радах Узброеных Сіл. Працаваў ветэрынарным фельчарам саўгаса «Парэчча», галоўным ветэрынарным урачом саўгаса «Горка», старшынёй калгаса «1 Мая» Дзятлаўскага раёна. Займаў пасады старшыні Воранаўскага райвыканкама, першага намесніка старшыні Гродзенскага аблвыканкама.

Выбіраўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны», ордэнам Пашаны, шасцю юбілейнымі медалямі, ордэнам Беларускай праваслаўнай царквы Свяціцеля Кірылы Тураўскага ІІ ступені. Мае падзяку Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Магілёў (значэнні).

**Аэрапорт Магілёў** — філіял РУП «Белаэранавігацыя», размешчаны недалёка ад горада Магілёў.
У 1998 аэрапорту прысвоены статус міжнароднага. У 2002 адбылася рэарганізацыя Дзяржаўнага прадпрыемства «Аэрапорт Магілёў» і ён быў далучаны да РУП «Белаэранавігацыя». З 2003 аднавіліся рэгулярныя палёты на Маскву, Мінск і Калінінград на самалёце Л-410.

Аэрапорт мае асфальтабетонную ўзлётна-пасадачную паласу даўжынёй 2566 м і шырынёй 42 м і грунтавую паласу даўжынёй 2000 м і шырынёй 85 м. Прымае паветраныя судны Ту-154, Іл-76 і класам ніжэй, максімальнай узлётнай масай да 171 т. Мае пагранічны, мытны і санiтарна-карантынны кантроль.

Да 1954 года быў ваенным аэрадромам. Размешчаны каля былога прадмесця Лупалава.

Зноскі
------

1. ↑  История аэропорта

| ⛭Аэрапорты Беларусі |
| --- |
| Пасажырскія | 
* Брэст
* Віцебск
* Гомель
* Гродна
* *Мінск-1*
* Мінск-2
* Магілёў

 |
| Ваенныя | 
* Баранавічы
* *Быхаў*
* Бяроза
* Бабруйск
* Зяброўка
* Крычаў
* *Куплінкі*
* Ліда
* Лунінец
* *Лупалава*
* Мачулішчы
* *Паставы*
* Пружаны
* *Рось*
* *Шчучын*

 |
| Іншыя | 
* Балбасава
* Клепачы
* Ліпкі
* Мазыр
* Шчучын

 |
| **Заўвагі:** *Курсівам* пазначаны недзеючыя.Аэрадром Шчучын перафарміраванны з ваеннага ў грамадзянскі. |
**Махамад Рэза Захедзі** (англ.: Mohammad Reza Zahedi; 2 лістапада 1960 - 1 красавіка 2024) — іранскі военачальнік, брыгадны генерал. 

Яго імя было ўключана ў так званы "чорны спіс" ААН з 15 высокапастаўленых ваенных і палітычных дзеячаў Іран, якія падазраюцца ў датычнасці да распрацоўкі ядзернай і ракетнай праграм Тэгерана, і якім забаронены выезд за межы Ірана.

Біяграфія
---------

У 1979 годзе ўступіў у Корпус вартавых ісламскай рэвалюцыі (КВІР) у 1979 годзе. У час ірана-іракскай вайныслужыў афіцэрам сярэдняга звяна. З 1983 па 1986 год узначальваў 44-ю дывізію "Камар Бені Хашым" , а затым з 1986 па 1991 год - 14-ю дывізію Імам Хусейн. З 2005 па 2008 год быў камандуючым сухапутнымі войскамі КВІР. Адначасова ён узначаліў базу Тар-Алах, якая адказвала за бяспеку іранскай сталіцы Тэгеран. З 2008 па 2017 год камандаваз атрадам Кудс у Сірыі і Ліване.

  

Быў забіты ў выніку ізраільскага авіяўдара па консульстве Ірана ў Дамаску. На момант сваёй смерці займаўся каардынацыяй дзеянняў падтрымоўваных Іранам ваенізаваных арганізацый, такіх як «Хезбала» і ХАМАС, супраць Ізраіля.

Заўвагі
-------

1. ↑  При ударе Израиля по консульству Ирана в Сирии погиб генерал КСИР (руск.). *РБК* (1 красавіка 2024). Праверана 1 красавіка 2024.
2. ↑  Резолюция 1747 (2007), принятая Советом Безопасности на его 5647-м заседании 24 марта 2007 года (руск.). *Международный Люксембургский форум по предотвращению ядерной катастрофы* (24 сакавіка 2007). Праверана 1 красавіка 2024.
3. ↑  سردار محمدرضا زاهدی که بود؟ (перс.). *خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency* (1 красавіка 2024). Праверана 1 красавіка 2024.
4. ↑  Iran says Israel bombs its embassy in Syria, kills commanders **(нявызн.)**. *Reuters*. Праверана 1 красавіка 2024.
5. ↑  "Israeli airstrike on Iran consulate in Syria kills six including IRGC commander". *The Guardian* [брытанская англійская]. 2024-04-01. 0261-3077. Праверана 2024-04-01.
6. ↑  "Mohammad Reza Zahedi: who was the Iranian commander killed in an Israeli strike in Syria?". *The Guardian* [брытанская англійская]. 2024-04-02. 0261-3077. Праверана 2024-04-06.
**Брыум Клінгрэфа** (*Bryum klinggraeffii*) — від лістасцябловых імхоў сямейства брыевых.

Апісанне
--------

Сцябло даўжынёй 2—5 см, простае або галінастае. Лісце чаргаванае, жорсткае, яйкападобна-ланцэтнае, з адхіленымі краямі. Жылка выходзіць з верхавінкі ліста кароткім зубчастым вастрыём. Клеткі ліста падоўжана-рамбаідальныя, са слабапатоўшчанымі сценкамі. Каробачка на чырвонай ножцы, адвіслая, маленькая, ад яйкападобнай да адваротна-яйкападобнай, спелая — чырвоная. Перыстом двайны. Вечка пукатае, з вострай верхавінкай.

Пашырэнне
---------

Пашырэнне: Еўропа, Усходняя Азія, Паўночная і Паўднёвая Амерыка, Цэнтральная Афрыка. Ва Усходняй Еўропе трапляецца рэдка ў паўночна-заходніх яе раёнах, У Беларусі дакладна вядома адно месца росту — Сапоцкінскі біялагічны заказнік, у XIX стагоддзі адзначаўся для Белавежскай пушчы. Месцы росту: бетонныя апоры шлюзаў, тарфяныя берагі рэк. Трапляецца невялікімі рыхлымі дзярнінкамі, часцей сярод іншых відаў імхоў.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Двухдомны. Размнажаецца вегетатыўна — рызоіднымі ярка-малінавымі акруглымі шматклетачнымі вывадковымі целамі. Спараносіць летам.

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · The Plant List · Tropicos · WFO |
Карта Азербайджанскай Рэспублікі з яе афіцыйнай дзяржаўнай мяжой.
 Пункт перасячэння мяжы паміж Азербайджанам і Грузіяй у Белоканском раёне ў лістападзе 2007 года.
Армянскія артылерыйскія ўстаноўкі блізу армяна-азербайджанскай мяжы ў сяла Норашен Тавушской вобласці Арменіі ў ліпені 2008 года.
**Дзяржаўная мяжа Азербайджанскай Рэспублікі** (азерб.: Azərbaycan Respublikasının Dövlət Sərhədi) — лінія і якая праходзіць па гэтай лініі вертыкальная паверхня, якая вызначае рубяжы дзяржаўнай тэрыторыі (сушы і воднай тэрыторыі , нетраў , марскога і паветранай прасторы) Азербайджанскай Рэспублікі. Дзяржаўная мяжа Азербайджанскай Рэспублікі з'яўляецца тэрытарыяльным мяжою дзяржаўнага суверэнітэту Азербайджанскай Рэспублікі.

Агульная працягласць дзяржаўнай мяжы Азербайджана складае 3370,4 кіламетраў. Аховай дзяржаўнай мяжы рэспублікі з Расеяй, Грузіяй, Турцыяй і Іранам, а таксама марской мяжы займаецца Дзяржаўная памежная служба. Аховай дзяржаўнай мяжы з Арменіяй — Сухапутныя войскі Нацыянальнай арміі Азербайджана.

Сухапутныя мяжы
---------------

Па сушы тэрыторыя Азербайджанскай Рэспублікі мяжуе з 5 дзяржавамі. Агульная працягласць сухапутна мяжы складае 2657,4 кіламетру: 390,3 км з Расійскай Федэрацыяй, 480 км з Грузіяй, 1007,1 км з Арменіяй, 15 км з Турцыяй, і 765 км з Іранам .

Варта адзначыць, што У 1988 годзе пачаўся армяна-азербайджанскі канфлікт, пасля распаду СССР перарос у Карабахскай вайну. У выніку баявых дзеянняў у 1992—1993 гадах узброеныя сілы непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі пры падтрымцы ўзброеных сіл Арменіі ўсталявалі кантроль над тэрыторыяй былой НКАО і прылеглымі раёнамі Азербайджана, што было кваліфікавана Саветам бяспекі ААН як акупацыя. Пасля гэтыя тэрыторыі былі ўключаны ў склад НКР.

| Мяжа Азербайджана |
| --- |
| Дзяржавы (парадак супраць гадзінны стрэлкі) | Даўжыня мяжы (км) |
| Сцяг Расіі Расія | 390,3 |
| Сцяг Грузіі Грузія | 480 |
| Сцяг Арменіі Арменія | 1007,1 |
| Сцяг Турцыі Турцыя | 15 |
| Сцяг Ірана Іран | 765 |

Гл. таксама
-----------

* Геаграфія Азербайджана

Зноскі
------

1. ↑  Закон Азербайджанскай Рэспублікі аб дзяржаўнай мяжы Азербайджанскай Рэспублікі. Кіраўнік I. Агульныя палажэнні. Артыкул 1.
2. ↑  Азербайджан (руск.)(недаступная спасылка).  АБСЕ (12 лістапада 1993). Архівавана з першакрыніцы 18 сакавіка 2012. Праверана 02.02.2012.
3. ↑  Резолюция СБ ООН № 822 от 30 красавіка 1993 года (руск.) (30 красавіка 1993 года). Архівавана з першакрыніцы 2 лютага 2012. Праверана 29 сакавіка 2014.
4. ↑  Резолюция СБ ООН № 853 от 29 ліпень 1993 года (руск.) (29 ліпень 1993 года). Архівавана з першакрыніцы 2 лютага 2012. Праверана 29 сакавіка 2014.
5. ↑  Резолюция СБ ООН № 874 14 кастрычніка 1993 года (руск.) (14 кастрычніка 1993 года). Архівавана з першакрыніцы 2 лютага 2012. Праверана 29 сакавіка 2014.
6. ↑  Резолюция СБ ООН № 884 от 12 лістапада 1993 года (руск.) (12 лістапада 1993 года). Архівавана з першакрыніцы 2 лютага 2012. Праверана 29 сакавіка 2014.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Граніцы Азербайджанскай Рэспублікі на Вікісховішчы |
**Таментгі́пнум бліскучы** (*Tomentypnum nitens*) — від брыевых імхоў сямейства брахітэцыевых, адзіны прадстаўнік рода *Tomenthypnum*.

Апісанне
--------

Двухдомная лістасцябловая расліна. Дзярнінкі шчыльныя, карычнева-зялёныя, у сухім стане бліскучыя. Сцябло прамастойнае, даўжынёй 5—15 см, перыста-разгалінаванае, з вострымі верхавінкамі, з аднаго боку ржава-карычнявата-лямцавае. Лісце шорсткае, прамаадыходнае, прадаўгавата-ланцэтнае, доўга- і тонказавостранае, з доўгай жылкай. Спарагоны на кароткіх бакавых галінках. Каробачка нахіленая або гарызантальная, прадаўгавата-цыліндрычная, сагнутая, на доўгай чырвонай ножцы. Перыстом двайны. Вечка востраканічнае, з дзюбкай. Каўпачок клабукападобны.

Пашырэнне
---------

Пашыраны ў Паўночным паўшар’і ад Арктыкі да паўднёвай мяжы лясоў. На Беларусі трапляецца ўсюды на балотах і забалочаных лугах, на глебе. Рэлікт ледавіковай эпохі.

Літаратура
----------

* *Рыкоўскі Г.* Таметгіпнум // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · The Plant List · Tropicos · WFO |
Еўропа ў апошні ледавіковы перыяд
**Паазерскае зледзяненне**, **валдайскае зледзяненне**, **вістуліянскае зледзяненне** — апошняе зледзяненне на тэрыторыі Еўропы ў плейстацэне, папярэднічала галацэну.

Доўжылася па розных ацэнках 105 ці 85 тыс. гадоў. Было самым халодным сярод плейстацэнавых зледзяненняў. Складалася з трох этапаў — анагляцыялу (раннеледавікоўя), пленігляцыялу (сярэдне- ці ўласна ледавікоўя) і катагляцыялу (позналедавікоўя).

На працягу анагляцыялу адбывалася паступовая (з «цёплымі» інтэрстадыяльнымі перапынкамі) змена міжледавіковага клімату на перыгляцыяльны. Пленігляцыял, у якім панавала шматгадовая мерзлата і іншыя крыягенныя з’явы, завяршыўся пашырэннем мацерыковага ледавіка.

Ледавік пакінуў пасля сябе свежы марэнны рэльеф і тоўшчу адкладаў сярэдняй магутнасцю каля 15 м. У катагляцыяле паскорана-рытмічнае пацяпленне прывяло да канчатковага знікнення пахаванага (мёртвага) лёду, шматгадовай мерзлаты і іншых прыкмет зледзянення. З адкладамі звязаны многія радовішчы жвіру, пяску, гліны.

На Беларусі зледзяненне ахоплівала тэрыторыю Паазер’я.

Літаратура
----------

* *Санько А. Ф.* Паазерскае зледзяненне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Паазерскае зледзяненне на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776040270 |
Гародніна
**Агародніна** — від харчовых прадуктаў, кулінарнае паняцце, якім пазначаюць ядомую частку расліны, што вырасла на глебе і не з’яўляецца садавіной, збожжам, арэхам, травой або затаўкай. Агароднінай у шэрагу з пладамі (агурок, тамат) можа быць лісце (салат), сцябло (спаржа), караняплод (морква), кветка (брокалі). Некаторыя прадукты з гародніны звычайна ўжываюцца ў ежу сырымі, тады як іншыя гатуюцца рознымі спосабамі.

Нягледзячы на тое, што большасць моў маюць тэрміны, у шырокім сэнсе аналагічныя адзін аднаму, аднясенне канкрэтных частак раслін у гэтыя катэгорыі залежыць ад мясцовых кулінарных традыцый. Напрыклад, у Бразіліі авакада традыцыйна ўжываецца ў ежу з цукрам як дэсерт або прыкладаецца да малочных кактэйляў, і такім чынам лічыцца фруктам, тады як у Мексіцы і ЗША авакада дадаецца ў салаты і соусы і лічыцца гароднінай.

Гародніна падпадзяляецца на наступныя групы:

* клубняплоды — тапінамбур (земляная груша), батат, бульба;
* караняплоды — морква, бурак, рэпа, бручка, рэдзька, радыска, пятрушка, пастарнак, сельдэрэй, хрэн;
* капуставыя — капуста белакачанная, чырвонакачанная, савойская, брусельская, квяцістая, кальрабі, брокалі;

* рэзкія — кроп, эстрагон, чабор, базілік, маяран;

* гарбузовыя — гарбуз, кабачкі, агуркі, патысоны;
* бабовыя — гарох, боб;
* збожжавыя — цукровая кукуруза;
* дэсертныя — артышок, спаржа, рэвень.

Гл. таксама
-----------

* Спіс гародніны
* Марынаваная гародніна
* Ежа
* Карняплоды
* Садавіна
* Вегетарыянства

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гародніна

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4020069-3 · LCCN: sh85142489 · NKC: ph116750 |
**Colloderma oculatum** — від міксаміцэтаў сямейства *Stemonitaceae*.

Апісанне
--------

Спарафоры — спарангіі, рассеяныя або скучаныя, сядзячыя, часам на ножках, аліўкавыя або пурпурна-карычневыя, бліскучыя, 0.3-1 мм у дыяметры, часам плазмодыякарпы, у вільготным стане пагружаныя ў слізевы чахол, нагадваюць ікру жабы, пры высыханні з металічным бляскам. Гіпаталус пурпурна-карычневы. Перыдый двухслойны: унутраны пласт тонкі, плёнкавы, бясколерны, вонкавы — у вільготным стане жэлацінападобны, пры высыханні рагападобны, часам інкруставаны аліўкавымі грануламі.. Калонка адсутнічае ці маецца ў выглядзе патаўшчэнні асновы спарафора. Капіліцый складаецца з празрыстых, карычневых або пурпурных нітак, якія выходзяць з асновы спарангія, 2-4 мкм таўшчынёй у аснове, моцна вытанчаных да канца, часта акружаных шклопадобным чахлом, а таксама з уключэннямі цёмных гранул.

Споры ў масе чорныя ці цёмна-карычневыя. Споры (10.5) 11-12.5 (13) мкм дыяметрам, светла-шэрыя, буйнашыпаватыя..

Плазмодый вадзяніста-белы.

Арэал
-----

Від шырока распаўсюджаны, звычайна рэдкі, у масавай колькасці знойдзены толькі ў раёнах з умераным і вільготным барэальным кліматам, часта ў горных раёнах у поясе іглічных і іглічна-шыракалістых лясоў; на раўніне ў зоне тайгі.

Экалогія
--------

Сустракаецца сумесна з *Lepidoderma tigrinum*, *Barbeyella minutissima*, *Colloderma oculatum*, відамі роду крыбрарыя (*Cribraria*); звычайна асацыіраваны з пячоначнікамі, пладовыя целы фармуюцца позняй восенню, часта пасля замаразкаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Colloderma oculatum (Lippert) G. Lister  (руск.)
Асноўныя артыкулы: **Актыўная разведка** і **Партызанскі рух у Заходняй Беларусі (1921—1925)**
**Напад на цягнік каля Лунінца** здарыўся 25 верасня 1924 года. Належаў да найбольш вядомых і громкіх актаў бальшавіцкіх дыверсантаў міжваеннага перыяду гісторыі Польшчы.

Канец вайны не прынёс супакою мірнаму насельніцтву памежжа. Рабаванні, кантрабанда, атакі бальшавіцкіх банд не былі рэдкімі. Толькі ў 1924 годзе паліцыя зафіксавала на польска-савецкім памежжы 189 рабункаў і дыверсійных нападаў і 28 актаў сабатажу, у якіх удзельнічала каля 1000 чалавек.. Мэтай усіх гэтых акцый было паказаць, што польская адміністрацыя некампетэнтная і не можа гарантаваць бяспеку сваіх грамадзян.

25 верасня 1924 года бальшавіцкая банда ў складзе каля 70 чалавек затрымала каля Лунінца цягнік кірунку Брэст — Сарны, на якім на сустрэчу з міністрам унутраных спраў ехала афіцыйная дэлегацыя Палескага ваяводства з ваяводам Станіславам Даўнаровічам, сенатарам Баляславам Выслоўхам, камендантам 14 палескай акругі Дзяржаўнай Паліцыі інспектарам Юзафам Менсавічам і біскупам мінскім Зыгмунтам Лазінскім. Пазнейшае следства не даказала, ці быў напад на гэтых знакамітых асоб выпадковым або ўсё ж адмысловым. Хаця абарону дэлегацыі даручылі больш за 10 паліцэйскім і салдатам, узброенае супраціўленне аказаў толькі адзін паліцэйскі — Уладзіслаў Дмоўскі, за што пазней ён быў павышаны і ўзнагароджаны Крыжам Заслуг.

Пасля затрымання і акружэння цягніка бандыты пачалі рабаванне пасажыраў. Некаторыя людзі, ў тым ліку ваявода і камендант, страцілі нават ніжнюю бялізну. У біскупа забралі залаты крыж. Тыя, хто спрабаваў супрацьстаяць, былі збіты; таксама быў забіты адзін яўрэйскі купец. Узамен за зрабаваныя прадметы бандыты далі «квітанцыю», якую падпісаў «атаман Трафім Каліненка».

Напад на цягнік пад Лунінцом быў не першым і не апошнім, але моцна абурыў грамадства, у асноўным з-за пасіўнасці старэйшых службовых асоб. Ваявода і камендант былі адразу зняты са сваіх пасад.

Зноскі
------

1. ↑  Jerzy Paciorkowski, *Płonąca granica*, Policja 997, nr 12 (57), grudzień 2009, ISSN 1734—1167, s. 36.  (польск.)
2. 1 2  Jerzy Paciorkowski, *Służba na wygnaniu*, Policja 997, nr 1 (58), styczeń 2010, ISSN 1734—1167, s. 14.  (польск.)
3. 1 2 3  Jerzy Paciorkowski, *Służba na wygnaniu*, Policja 997, nr 1 (58), styczeń 2010, ISSN 1734—1167, s. 15.  (польск.)
**Герб Вільнюса** — герб горада Вільнюса.

Гістарычна на гербе горада на пунсовым поле адлюстроўваўся Святы Хрыстафор, пераходзячы па вадзе і нясучы на плячы немаўля Ісуса. Герб быў уведзены ў 1330, праз 7 гадоў пасля заснавання горада. Па версіі, распаўсюджанай у папулярных выданнях і ўзыходзячай да містыфікацыі гісторыка Тэадора Нарбута, на гербе да XIV ст. адлюстроўваўся казачны герой Алціс, які пераносіў праз раку сваю жонку Янтэрытэ; затым нібы герб быў пераасэнсаваны ў хрысціянскім духу.

У перыяд уваходжання горада ў склад Расійскай Імперыі герб горада быў заменены мінулым гербам Вялікага Княства Літоўскага і ўяўляў сабой на чырвоным полі выяву вершніка ў латах, які скача на белым кані ў правы бок; у правай руцэ вершніка паднятая ўверх шабля, а левая трымае срэбны шчыт з залатым васьміканцовым крыжам. У якасці герба горада Вільнюса герб быў уведзены ў 1845.

Пасля 1990 гістарычны герб быў адноўлены.

* Герб Вільнюса (у складзе Расійскай імперыі)Герб Вільнюса (у складзе Расійскай імперыі)
* Герб Вільнюса (шчыт)Герб Вільнюса (шчыт)
* Вялікі герб ВільнюсаВялікі герб Вільнюса
***Spilosoma urticae*** — від матылькоў з падсямейства мядзведзіцы (*Arctiinae*).

Апісанне
--------

Памер складае 16-21 мм. Размах крыла — 38-46 мм. Крылы белыя ў абодвух палоў, з рэдкімі цёмнымі кропкамі, у самак звычайна больш шматлікімі і выбудаванымі ў шэраг ля вяршыні пярэдніх крылаў. Вельмі падобная на {{bt-bellat||Spilosoma lubricipeda}}, адрозненні заключаюцца ў наступным: gа-першае, звычайна ў {{bt-bellat||Spilosoma lubricipeda}} чорныя кропкі на пярэдніх крылах больш шматлікія, чым у *Spilosoma urticae*, па-другое, у {{bt-bellat||Spilosoma lubricipeda}} стрыжань dусіка чорнага колеру, тады як у *Spilosoma urticae* — белы. Хабаток рэдукаваны.

Распаўсюджанне
--------------

Распаўсюджаная ў Еўропе, на Каўказе, у Сярэдняй Азіі, Сібіры, на Далёкім Усходзе.

Аддае перавагу лугам і балоцістай мясцовасці.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Лёт імага з другой паловы чэрвеня да ліпеня.

Вусені цёмна-карычневыя, са светлай лініяй уздоўж спіны; жывуць на [[Крапіва|{{bt-bellat|Крапіва{{!}}крапіве|*Urtica*}}]], {{bt-bellat|Шчаўе{{!}}шчаўі|*Rumex*}} і іншых травах.

1. ↑  Spilosoma urticae - Медведица крапивная **(нявызн.)**. *lepidopterolog.ru*. Архівавана з першакрыніцы 4 березня 2022. Праверана 6 сакавіка 2022.
2. ↑  Медведица крапивная / Spilosoma urticae (Esper, 1789) | Бабочки Южного Урала **(нявызн.)**. *www.urral.ru*. Архівавана з першакрыніцы 6 березня 2022. Праверана 6 сакавіка 2022.
**Станіслаў Аляксандравіч Шчарбакоў**  (21 лютага 1940, станцыя Цэліна Растоўскай вобласці (Расія) — 24 красавіка 2022, Баранавічы) — беларускі гісторык, краязнаўца, мастак.

Біяграфія
---------

Станіслаў Аляксандравіч Шчарбакоў нарадзіўся на станцыі Цэліна Растоўскай вобласці (Расія) у сям’і вайсковага.

У 1946 годзе разам з бацькамі пераехаў у Калінкавіч, а ў 1954 — у Баранавічы.
Пасля заканчэння 42-ой Чыгуначнай школы (зараз — сярэдняя школа № 14 г. Баранавічы) два гады працаваў у паравозным дэпо г. Баранавічы, затым вучыўся на суднавадзіцельскім аддзяленні Рыжскага мараходнага вучылішча, якое скончыў у 1963 г.

У Рызе паралельна з заняткамі ў РМВ наведваў вячэрнюю рысавальную школу пры Латвійскай акадэміі мастацтваў.

У 1964 годзе пераязджае да бацькоў у Краснадар. З 1964 па 1966 гг. вучыўся ў Краснадарскім мастацкім вучылішчы.

У 1967—1972 г. вучыўся на гістарычным факультэце Кубанскага дзяржаўнага педадагічнага інстытута (пазней — Кубанскага дзяржаўнага ўніверсітэта), пасля заканчэння якога пераязжае ў Баранавічы і пачынае працаваць навуковым супрацоўнікам у Баранавіцкім краязнаўчым музеі.

Падчас работы ў музеі С. А. Шчарбакоў напісаў тэматыка-экспазіцыйныя планы некалькіх аддзялаў музея. Прымаў актыўны ўдзел у фарміраванні шэрагу музейных калекцый, удзельнічаў у стварэнні некалькіх грамадскіх музеяў у школах горада Баранавічы, пісаў артыкулы па краязнаўству, выступаў з лекцыямі перад працоўнымі калектывамі.

У 1981—1985 гадах працаваў экскурсаводам у Баранавіцкім бюро падарожжаў і экскурсій.

Станіслаў Шчарбакоў (крайні злева) з супрацоўнікамі музея на экскурсіі ў Навагрудак
Са снежня 1985 г. да жніўня 2006 г. займаў пасаду дырэктара Баранавіцкага краязнаўчага музея. У 1994—1995 гадах была адкрыта асноўная экспазіцыя музея.

На пенсіі працягваў кансультаваць супрацоўнікаў музея, піша артыкулы ў мясцлвую газету «Наш край».

За час працы ў краязнаўчым музеі С. А. Шчарбакоў падрыхтаваў і надрукаваў больш 100 артыкулаў па гісторыі краю у мясцовых і рэгіянальных газетах.

Аўтар краязнаўчых выданняў (5) і артыкулаў (96 артыкулаў у гарадскіх, абласных і рэспубліканскіх перыядычных выданнях, 26 артыкулаў у кнігах), прысвечаных гораду Баранавічы.

У канцы 1990-х гадоў прыняў актыўны ўдзел у падрыхтоўцы кнігі «Памяць. Баранавічы. Баранавіцкі раён» (выдвадзена ў 2000 годзе).

Актыўна працаваў як мастак. У 2018 годзе ў выставачнай зале Баранавіцкага краязнаўчага музея адбылася выстава работ сям’і Шчарбаковых: Станіслава Аляксандравіча, яго жонкі Алы Браніславаўны, сына Віктара.

«Чалавек года» у горадзе Баранавічы ў 2001 годзе. «Чалавек года Берасьцешчыны» у 2002 годзе.

Бібліяграфія
------------

* Шчарбакоў С. А. «Баранавічы» (з серыі «Города-побратимы»), Барановичи, 1989
* Щербаков, С. А. Барановичи на открытках и фотографиях : документально-исторический очерк / С. А. Щербаков. — Барановичи : Красная звезда, 2009. — 119 с.
* Щербаков, С. А. Мозаики барановичского Покровского собора / С. А. Щербаков. — Барановичи : Издатель Хохол Е. Г. 2019. — 64 с.
* Барановичи: улицы и переулки города в прошлом и настоящем, 1884—2019 годы", Барановичи, 2019.
**Марыя Круціфікса Казуліч** (харв.: Marija Krucifiksa Kozulić; нар. 20 верасня 1852, Рыека, Аўстрыйская імперыя — 29 верасня 1922, Рыека, Свабодны горад Фіуме) — харвацкая дабрачынца, асветніца, заснавальніца Таварыства сясцёр Найсвяцейшага Сэрца Ісуса.

Біяграфія
---------

Паходзіла з багатай сям’і суднаўладальнікаў з Лошыня, якая перасялілася ў Рыеку ў пачатку XIX стагоддзя. Ва ўзросце 14 гадоў яна скончыла гарадскую і музычную школу бенедыктыцінскі манастыр Святога Роха у сваім родным горадзе, дзе вывучыла італьянскую мову.

Пераехаўшы ў Трыест у 1879 годзе яна далучылася да культу Найсвяцейшага Сэрца Ісуса Хрыста і стала саўладальнікам і кіраўніком крамы царкоўных убораў. Пасля яна паступіла ў урсулінскае педагагічнае вучылішча ў Гарыцыі, якое скончыла ў 1895 годзе. У тым жа годзе, вярнуўшыся ў свой родны горад, Круцыфікса заснавала Інстытут Найсвяцейшага Сэрца Ісуса, які уключаў у сябе дзіцячы дом і дзіцячы сад, у якія прымалі бездаглядных дзяўчынак незалежна ад іх нацыянальнасці і веравызнання. Праз чатыры гады ёю было заснавана Таварыства сясцёр Найсвяцейшага Сэрца Ісуса, кіраўніком якога яна з’яўлялася аж да сваёй смерці.

Памяць
------

У 2007 годзе за асветніцкую і дабрачынную дзейнасць ёй было прысвоена званне Апостала Рыека, а пазней пачаты працэс па яе беатыфікацыі.

У 2008 годзе створанае ёю таварыства назвала ў яе гонар будынак жаночага студэнцкага дома ў Рыека.

У 2013 рэжысёрам Бернардзіна Модрычам быў зняты дакументальны фільм пра дзейнасць Круцыфіксы пад назвай «*Маці Рыека*» (харв.: Riječka Majka).

Зноскі
------

1. 1 2  DRUŽBA SESTARA PRESVETOG SRCA ISUSOVA - Biografia di Fondatrice **(нявызн.)**. *www.sestre-scj.hr*. Архівавана з першакрыніцы 30 студзеня 2023. Праверана 23 красавіка 2023.
2. ↑  Jurišić 2009.
3. 1 2  Hrvatska enciklopedija 2021.

Літаратура
----------

* *Jurišić, Šimun.* KOZULIĆ, Marija // Hrvatski biografski leksikon (харв.). — 2009. Архівавана 14 студзеня 2020 года.
* Kozulić, Marija Krucifiksa // Hrvatska enciklopedija. — mrežno izdanje. — Leksikografski zavod Miroslav Krleža, 2021. Архівавана 24 верасня 2020 года.
**Аніца Бошкавіч** (харв.: Anica Bošković; нар. 3 снежня 1714, Дуброўніцкая рэспубліка — 13 жніўня 1804, Дуброўнік, Дуброўніцкая рэспубліка) — харвацкая паэтэса і перакладчыца.

Біяграфія
---------

Аніца Бошкавіч была малодшым дзіцем у сям’і дуброўніцкага гандляра Ніколы Бошкавіча. Пасля нядоўгага навучання дома яна паступіла на вучобу ў манастыр Святой Катарыны, дзе яе старэйшая сястра Марыя была ігуменняй. Скончыўшы навучанне, яна захапілася стварэннем літаратурных твораў на харвацкай мове. Самай вядомай працай, якая выйшла з-пад яе пяра, стала, апублікаваная ў Венецыі ў 1758 годзе кніга «*Razgovor pastirski varhu porođenja Gospodinova jedne djevojčice Dubrovkinje*», якая перажыла тры выданні, выкананая ў форме актавы і арыентаваная ў першую чаргу на юных чытачак. Пазней гэты твор стаў вядомы пад назвай «*Ljubica*» і быў прызнаны адзінай надрукаванай кнігай у гісторыі Дуброўніцкай Рэспублікі, аднаасобна напісанай жанчынай. Кніга праз некаторы час была перакладзеная на італьянскую мову яе братам Руджэрам Іосіпам, з якім Аніца Бошкавіч вяла актыўную перапіску, якая цяпер захоўваецца ў архіве Каліфарнійскага універсітэта ў Берклі, у спецыяльным аддзеле пад назвай «Poesie Illyriche di Anna Boscovich». Акрамя напісання кніг, яна таксама займалася перакладамі рэлігійных тэкстаў і вершаў з італьянскай мовы.

Зноскі
------

1. ↑  Hrvatska enciklopedija 2021.
2. ↑  Foretić 1989.

Літаратура
----------

* Bošković, Anica // Hrvatska enciklopedija (харв.). — mrežno izdanje. — Leksikografski zavod Miroslav Krleža, 2021. Архівавана 15 кастрычніка 2021 года.
* *Шаблон:Автор.* BOŠKOVIĆ, Anica // Hrvatski biografski leksikon. — 1989. Архівавана 17 красавіка 2023 года.

Спасылкі
--------

* Anica Bošković (англ.).  Knjiženstvo — Women Writers Database.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Амельянюк.
**Аляксандр Паўлавіч Амельянюк** (нар. 6 сакавіка 1964, Кобрын Брэсцкай вобласці) — беларускі юрыст, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га і 8-га скліканняў.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (правазнаўства), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (міжнароднае права).

Працаваў памочнікам пракурора г. Пінска. Быў суддзёй, намеснікам старшыні суда, старшынёй суда г. Пінска. Пазней быў старшынёй суда Пінскага раёна і г. Пінска.

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання. З 2024 года дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання.

Міжнародныя санкцыі
-------------------

21 чэрвеня 2021 года Амельянюк быў унесены ў Чорны спіс Еўрасаюза. 6 ліпеня да чэрвеньскага пакета санкцый ЕС далучыліся Албанія, Ісландыя, Ліхтэнштэйн, Нарвегія, Паўночная Македонія, Чарнагорыя. 7 ліпеня ў свой санкцыйны спіс Амельянюка дадала Швейцарыя. 

У 2023 годзе Еўрапейскі суд адхіліў пазоў Амельянюка і старшыні пастаяннай камісіі па заканадаўстве Святланы Любецкай, якія патрабавалі зняць з іх санкцыі ЕС.

Зноскі
------

1. ↑  Амельянюк Аляксандр Паўлавіч
2. ↑  Хто ў чацьвёртым пакеце санкцыяў Эўразьвязу. Поўны сьпіс **(нявызн.)**.  Беларуская служба Радыё «Свабода» (10 чэрвеня 2021). Праверана 10 верасня 2021.
3. ↑  Declaration by the High Representative on behalf of the European Union on the alignment of certain third countries with the Council Decision (CFSP) 2021/1002 concerning restrictive measures in view of the situation in Belarus (англ.).  Савет Еўрапейскага саюза (6 ліпеня 2021). Праверана 10 верасня 2021.
4. ↑  Searching for subjects of sanctions
5. ↑  Гайдукевіч і Гусачэнка застануцца пад санкцыямі і заплацяць грошы Еўрасаюзу **(нявызн.)**. *Новы Час* (31 мая 2023).
**Сяргей Адамавіч Казачок** (нар. 1973, пас. Чырвоны Пільшчык, Ельскі раён, Гомельская вобласць) — работнік гарадскога кіравання Гомеля.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1973 годзе ў пасёлку Чырвоны Пільшчык Ельскага раёна. Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ф. Скарыны і Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

З 1995 па 2005 гады працаваў начальнікам аперацыйнага аддзела, галоўным інспектарам групы аналізу і кантролю, намеснікам дырэктара філіяла № 316 у г. п. Лоеў, а затым дырэктарам філіяла № 304 у г. Гомелі «ААБ Беларусбанк».

У 2005 годзе прызначаны намеснікам генеральнага дырэктара — дырэктарам ДАКа, у 2006 годзе — намеснікам генеральнага дырэктара па эканоміцы і маркетынгу ААТ «Гомельдрэў».

З 2007 па 2011 гады ўзначальваў Цэнтр банкаўскіх паслуг па Гомельскай вобласці ЗАТ «АКБ „Белрасбанк"», прадстаўніцтва ў г. Гомелі ЗАТ «Холдынгавая кампанія „Пінскдрэў"» і ТАА «Арнебія» (г. Гомель).

У 2011 годзе прызначаны намеснікам начальніка ўпраўлення жыллёва-камунальнай гаспадаркі Гомельскага аблвыканкама, у 2013 годзе — намеснікам генеральнага дырэктара жыллёва-камунальнай гаспадаркі Гомельскай вобласці.

27 студзеня 2016 года прызначаны кіраўніком адміністрацыі Навабеліцкага раёна г. Гомеля.

З 2024 года дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання.

Крыніцы
-------

1. 1 2 3 4 5 6  Кадровые решения Президента Беларуси: новые руководители на Гомельщине (руск.). *Информационный портал*. Праверана 15 кастрычніка 2023.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кулісевіч.
**Антон Станіслававіч Кулісевіч** (нар. 1967, в. Плябанаўцы, Бераставіцкі раён, Гродзенская вобласць) — работнік раённага кіравання ў Беларусі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1967 годзе ў вёсцы Плябанаўцы Бераставіцкага раёна. Паляк. Адукацыя вышэйшая. Скончыў Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут у 1990 годзе па спецыяльнасці «агранамія».

Пасля заканчэння інстытута з 1991 года працаваў у Бераставіцкім раёне ў калгасе імя 22 з’езда КПСС (калгас «Беларусь», СВК «Падгорны») на пасадах: старэйшага агранома, галоўнага агранома, намесніка старшыні.

У 2006 годзе быў назначаны першым намеснікам старшыні Бераставіцкага раённага выканаўчага камітэта — начальнікам упраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання.

Са жніўня 2010 года працаваў першым намеснікам старшыні камітэта па сельскай гаспадарцы і харчаванню Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта.

З верасня 2011 года і па цяперашні час з’яўляецца старшынёй Бераставіцкага раённага выканаўчага камітэта.

З 2024 года дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання.

Сям’я
-----

Жанаты, мае дзве дачкі.

Спасылкі
--------

* Старшыня | Біяграфія Архівавана 22 кастрычніка 2021.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Семяняка.
**Валянцін Міхайлавіч Семяняка** (нар. 10 ліпеня 1963, в. Лыскава Пружанскага раёна Брэсцкай вобласці) — работнік раённага кіравання ў Беларусі.

Біяграфія
---------

Скончыў Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Я.Купалы, Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Працаваў настаўнікам, дырэктарам школы, начальнікам аддзела адукацыі, намеснікам старшыні Зэльвенскага райвыканкама, старшынёй Зэльвенскага раённага Савета дэпутатаў.

Выбіраўся дэпутатам Зэльвенскага раённага Савета дэпутатаў дваццаць пятага, дваццаць шостага і дваццаць восьмага скліканняў, дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь сёмага склікання.

15 сакавіка 2021 года ўвайшоў у склад Канстытуцыйнай камісіі, якая ў мэтах ажыццяўлення рэзалюцыі шостага Усебеларускага народнага сходу распрацоўвае прапановы па змяненні Канстытуцыі Беларусі і забяспечвае іх усенароднае абмеркаванне.

З 2024 года дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання.

Зноскі
------

1. ↑  Семяняка Валянцін Міхайлавіч
2. ↑  Указ Президента Республики Беларусь 15 марта 2021 г. № 105 «О Конституционной комиссии» (руск.) (17 сакавіка 2021). Праверана 20 сакавіка 2021.
**Аляксандр Валер’евіч Шыпула** (нар. 15 жніўня 1972, в. Прыветак Сенненскага раёна Віцебскай вобласці) — беларускі ўрач.

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі медыцынскі інстытут (лячэбная справа), клінічную ардынатуру Віцебскага дзяржаўнага ордэна Дружбы народаў медыцынскага ўніверсітэта (акушэрства і гінекалогія).

Працаваў санітарам Полацкай гарадской станцыі хуткай дапамогі, урачом-акушэрам-гінеколагам жаночай кансультацыі аддзяленчай бальніцы на ст. Баранавічы, клінічным ардынатарам клінічнай ардынатуры Віцебскага дзяржаўнага ордэна Дружбы народаў медыцынскага ўніверсітэта, урачом-акушэрам-гінеколагам, намеснікам загадчыка радзільнага дома, загадчыкам радзільнага дома Барысаўскай цэнтральнай раённай бальніцы, галоўным урачом Барысаўскага радзільнага дома.

Выбіраўся дэпутатам Мінскага абласнога Савета дэпутатаў 28-га склікання, Барысаўскага раённага Савета дэпутатаў 27-га і 28-га скліканняў, дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання.

З 2024 года дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны нагрудным знакам Міністэрства аховы здароўя «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь».

Зноскі
------

1. ↑  Шыпула Аляксандр Валер'евіч
**Маці Божая Лагішынская — Каралева Палесся** — каталіцкая цудатворная ікона. Знаходзіцца ў галоўным алтары Петрапаўлаўскага касцёла ў г. п. Лагішын Пінскага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

У красавіку 1706 года, пакінуўшы Гродна, шведскі кароль Карл XII са сваім войскам праз Пружаны, Бярозу, Хомск ішоў да Пінска. Рускія праз Жалудок ішлі на Мінск. Адзін з вайсковых аддзелаў у Мерчыцы павярнуў на Лагішын, адпачыць і папоўніць правіянт. Афіцэр аддзела, Галабурда, які вёз с сабой абраз, затрымаўся на пастой у сакратара горада Малішэўскага. Ён загарнуў абраз у палатно і паставіў каля дзвярэй у сенях. Калі паступіў загад выступаць у паход, абраз застаўся за расчыненымі дзвярыма. Малішэўскія занеслі яго ў святыню, дзе абраз у хуткім часе праславіўся шматлікімі цудамі.

Вялікім цудам стала выратаванне драўлянага храма ад пажару, падчас якога згарэлі ўсе суседнія дамы. У 1866 годзе, пасля здушэння паўстання 1863—1864 гадоў, касцёл разам з абразам быў перададзены царскімі ўладамі праваслаўнай царкве.

У 1913 годзе быў пабудаваны новы мураваны касцёл, але абраз не быў вернуты каталікам. І толькі ў 1938 годзе некалькі юнакоў-каталікоў таемна вынеслі абраз Маці Божай з царквы і перанеслі яго ў касцёл. Тры разы праваслаўныя судзіліся з каталікамі, але суд застаўся на баку апошніх. Увосень 1939 года абраз адправілі ў Варшаву на рэстраўрацыю, пасля якой брэсцкі біскуп Казімір Букраба сам прывёз яго і ўласнаручна змясціў у галоўны алтар новага касцёла. У 1944 годзе, пасля вызвалення Чырвонай Арміяй мястэчка ад нацыстаў, праваслаўныя ізноў запатрабавалі вярнуць абраз у царкву, але не знайшлі падтрымкі ў ваеннага камісара.

### Каранацыя

Дзякуючы намаганням архібіскупа мінска-магілёўскага кардынала Казіміра Свёнтака, абраз быў адноўлены і 1 студзеня 1997 г. зноў урачыста перададзены Петрапаўлаўскаму касцёлу. А 10 мая, у дзень парафіяльнага свята, якое штогод адзначаецца ў Лагішыне, адбылася вялікая ўрачыстасць, прысвечаная яго каранацыі папскімі каронамі, у якой удзельнічала некалькі тысяч вернікаў. У ёй удзельнічаў кардынал Казімір Свёнтак, нунцый архібіскуп Дамінік Грушаўскі, біскуп  (руск.) (бел. Эдвард Самсэль  (польск.) (бел. з Элка (Польшча), генерал айцоў-хрыстусоўцаў, правінцыяльны дырэктар айцоў-арыяністаў кс. Тадэвуш Шэшка, прэфект клерыкаў Гродзенскай духоўнай семінарыі кс. Раман Катлімоўскі, шматлікія святары з усіх дыяцэзій Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑  Королева Полесья  (руск.)
2. ↑  КАРАЛЕВА ПАЛЕССЯ, МАЛІСЯ ЗА НАС!..

Спасылкі
--------

* Дыяцэзіяльны санктуарый Маці Божай у Лагішыне на сайце Catholic.by (бел.)
* Королева Полесья // «Краязнаўчая газета», 2008 год

| Цудатворныя абразы Беларусі |
| --- |
| абраз Маці Божай Будслаўскай | 
Маці Божая Мінская ·  Маці Божая Баркалабаўская ·  Маці Божая Браслаўская ·  Маці Божая Бялыніцкая ·  Маці Божая Фашчаўская ·  Маці Божая Гудагайская ·  Маці Божая Купяціцкая ·  Маці Божая Лагішынская ·  Маці Божая Жыровіцкая ·  Маці Божая Будслаўская ·  Маці Божая Барунская ·  Маці Божая Студэнцкая (Кангрэгацкая) ·  Маці Божая Тракельская ·  Маці Божая Юравіцкая
 |
**Таксаплазмоз** — паразітарнае захворванне чалавека і жывёл, выклікаецца таксаплазмамі *Toxoplasma gondii*. Крыніца інвазіі — розныя віды (звыш 180) хатніх і дзікіх млекакормячых (кошкі, сабакі, трусы; драпежнікі, траваедныя, грызуны).

Клінічная карціна
-----------------

Адрозніваюць прыроджаны і набыты (востры і хранічны) таксаплазмоз. Пры прыроджаным таксаплазмозе назіраюцца гібель плоду ў чэраве маці, смерць нованароджанага ў выніку агульнай інфекцыі або пашкоджанне нервовай сістэмы, вачэй і іншых органаў.

Вострая набытая форма працякае як тыфападобнае захворванне (з высокай тэмпературай, павелічэннем печані, селязёнкі) або з паразай нервовай сістэмы (галаўны боль, курчы, ваніты, паралюшы і інш.) Часцей таксаплазмоз працякае хранічна, з субфебрыльнай тэмпературай, галаўным болем, павелічэннем лімфавузлоў і печані, паніжэннем працаздольнасці; можа суправаджацца паразай вачэй, сэрца, нервовай і іншых сістэм і органаў. Таксаплазмоз можа працякаць і ў латэнтнай (схаванай) форме.

Зноскі
------

1. 1 2  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. 1 2 3  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29 — 2018-06-29 — 2018. Праверана 28 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>

Літаратура
----------

* Таксаплазмо́з // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 394. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* *Степанова Н. И. Токсоплазмоз (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі