recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кірвель.
**Анатоль Мяфодзьевіч Кірвель** (23 ліпеня 1939, в. Вітунічы, Докшыцкі раён, Віцебская вобласць — 8 мая 2008) — беларускі пісьменнік, публіцыст, грамадска-культурны дзеяч. Член Саюза беларускіх пісьменнікаў (1995).

Біяграфія
---------

У 1968—1971 гадах вучыўся ў Мінскім дзяржаўным педінстытуце замежных моў.

Працаваў у Карэліі, Валагодскай вобласці (Расія). 3 1977 года жыў у Санкт-Пецярбургу. Быў слесарам, маляром, мастаком-афарміцелем, будаўніком. Рэдактар-выдавец незалежнай газеты пецярбургскіх беларусаў «Родзічы» (выходзіць са снежня 1991 года). Старшыня суполкі міжнароднага фонду Я. Купалы, член Рады Беларускага грамадска-культурнага таварыства ў Санкт-Пецярбургу, прэзідэнт Незалежнай асацыяцыі аматараў прыгожага пісьменства «Новая Беларусь» (Санкт-Пецярбург), якая займаецца наладжваннем літаратурных сувязей пецярбургскай дыяспары з Бацькаўшчынай. Удзельнічаў у Мінску ў рабоце I Міжнароднага кангрэса беларусістаў (1991), Сходу беларусаў блізкага замежжа (1992), трох з’ездаў беларусаў свету (1993, 1997, 2001).

Творчасць
---------

Першае апавяданне «Бульбіна» надрукаваў у 1967 годзе ў часопісе «Маладосць». Аўтар зборнікаў апавяданняў, вершаў і мініяцюр у прозе, афарызмаў і інш. («Човен Харона» (1993); «Урбанія» (1994); «Чалавеку ўласціва», «Формула замежжа», (абодва 1996); «Ласінае крэда» (1997); «Адзінка вымярэння» (2000); «Мармуровы воўк», «Вакансія» (абодва 2001); «Мёртвы горад» (2002); «Сумная кніга пра звяроў» (2003), укладальнік і выдавец зборніка паэзіі «Тры грацыі» (2002). У беларускай перыёдыцы апублікаваў шэраг літаратуразнаўчых і крытычных артыкулаў пра творчасць маладых беларускіх празаікаў і паэтаў пад назвай «Літаратурная палітра».

Літаратура
----------

* З Айчынай у сэрцы // Літаратура і мастацтва. — 2008. — 23 мая. — С. 12.
* Кірвель Анатоль Мяфодзьевіч // Памяць: Докшыцкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2004. — С. 625.
* Палачанін, Ф. А. Анатоль Кірвель // Докшыцкі край / Ф. А. Палачанін. — Мінск : Беларусь, 2009. — С. 125.



1. 1 2  Памёр Анатоль Кірвель // Naša Nìva — 1991. — ISSN 1819-1614; 1819-1630 Праверана 27 лістапада 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1272304'></a>
2. 1 2 3  Памёр пісьменнік Анатоль Кірвель // Саюз беларускіх пісьменнікаў — 2008. Праверана 27 лістапада 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2032666'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мурашкевіч.
**Анатоль Кірылавіч Мурашкевіч** (нар. 1 студзеня 1937, г. Прапойск, Магілёўская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1956 годзе Мінскае тэхнічнае вучылішча. У 1956—1959 гадах служыў у Савецкай Арміі. Скончыў у 1965 годзе Маскоўскі архітэктурны інстытут. У 1965—1976 гадах архітэктар, кіраўнік групы, галоўны архітэктар праектаў праектнага інстытута «Белпрампраект» Дзяржбуда БССР. Член Саюза архітэктараў СССР з 1967 года. Член КПСС з 1975 года. Пражывае ў г. Мінск.

У 1976—1996 гадах галоўны архітэктар Мінскага філіяла праектнага інстытута «Саюзмашпраект» Міністэрства абароннай прамысловасці СССР, кіраўнік творчых калектываў пры праектаванні і будаўніцтве аб’ектаў абароннай прамысловасці ў гарадах: Волагда, Новасібірск, Растоў, Жалезнагорск, Казань, Мінск, Рагачоў, Вілейка, Смаргонь інш.

У 1991—2000 гадах кіраўнік архітэктурнай творчай майстэрні.

Пражывае ў Мінску па вул. Някрасава, 3.

Творчасць
---------

Аўтар асноўных пабудаваных аб’ектаў: Магілёўскі завод прылад для падрыхтоўкі першаснай інфармацыі ў г. Магілёве (1974); завод «Аўтагідраўзмацняльнік» у г. Барысаве (1975); завод «Рампрыбор», аптычны корпус механічнага заводаў імя Вавілава (1981) у г. Мінску; адміністрацыйна-бытавы корпус Мінскага падшыпнікавага завода (1976); адміністрацыйна-лабараторны корпус завода «Газаапарат» у г. Брэсце (1975); завод газавай апаратуры ў г. Навагрудку; піянерскі лагер «Барок» Мінскага раёна; камбінат сянажных веж у г. Баранавічы; помнік загінулым у Вялікай Айчыннай вайне ў в. Барок Гомельскага раёна і інш.

Па праектах ягонай майстэрні пабудаваны сядзібы, дамы, банкі, крамы, рэстараны і інш.

Узнагароды
----------

За праектаванне грамадскіх цэнтраў прамысловых вузлоў узнагароджаны медалямі ВДНГ СССР.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мурашкевич Анатолий Кириллович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Мурашкевич Анатолий Кириллович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
«Лягчанне Урана Кронасам». Джорджа Вазары і Жэрардзі Хрыстафана, XVI стагоддзе, Палацца Век’ё, Фларэнцыя
**Кастрацыя** (**лягчанне**, **пакладанне**) — аперацыя (часцей за ўсё хірургічная), якая складаецца ў выдаленні палавых залоз у жывёл або чалавека з мэтай перадухілення натуральнага апладнення. У выніку кастрацыі (у выпадку жывёл) рэзка зніжаецца колькасць палавых гармонаў у крыві, што прыводзіць да падаўлення другасных палавых прыкмет, а таксама становіцца немагчымай выпрацоўка народкаў або яйкаклетак, што прыводзіць да немагчымасці мець патомства. Выдаленне яечкаў разам з пенісам называецца лягчаннем або пакладанне. 

Не варта блытаць кастрацыю з вазэктаміяй - перавязкай семявыводных пратокаў, у выніку якой губляецца здольнасць даваць патомства, але не змяняецца гарманальны фон, і пенэктаміяй - выдаленнем пеніса, якое прыводзіць толькі да немагчымасці здзейсніць палавы акт. 

У жаночых асобін таксама праводзяць аперацыю «трубавая аклюзія». Яна заключаецца ў перевязванні маткавых труб, з прычыны чаго зачацце становіцца немагчымым, але гарманальны фон не змяняецца. Гэтая аперацыя не з'яўляецца кастрацыяй.

Гл. таксама
-----------

* Еўнух

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.8. Мн. 1999, С.155

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кастрацыя
**Кастры́** — горад у Сент-Люсіі, сталіца краіны. З’яўляецца буйным портам Карыбскага мора. Насельніцтва налічвае каля 60 тыс. жыхароў. Горад знаходзіцца на паўночна-заходнім узбярэжжы вострава. Порт гораду прымае як буйныя круізныя караблі, так і невялікія яхты. У горадзе існуюць шматлікія кітайскія рэстараны, супермаркеты і іншыя разнастайныя гандлёвыя кропкі. Шырокае развіццё ў горадзе атрымала сістэма паслугаў таксі. У Кастры знаходзіцца адзіная на ўвесь востраў пошта, таму што ў астатняй частцы краіны звычайныя паштовыя адрасы не ўжываюцца. Уся пошта ідзе праз галоўны паштовы офіс Кастры.

Гісторыя
--------

Горад быў заснаваны французамі ў 1650 годзе пад назвай *Карэнадж*, назва была змененая ў 1756 годзе ў гонар маркіза дэ Кастрыза, камандуючага французскімі войскамі на Корсіцы.

Вядомыя асобы
-------------

* Уільям Артур Льюіс (1915—1991) — англійскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1979)
* Дэрэк Элтан Уолкат (1930—2017) — паэт і драматург, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1992)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кастры

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12072891q · GND: 7543968-2 · LCCN: n83227629 · VIAF: 123801175 |
Аптычны спектраскоп
**Спектраско́п** (ад спектр і стар.-грэч.: σκοπέω — гляджу) — аптычны прыбор для візуальнага назірання спектра выпраменьвання. Выкарыстоўваецца для хуткага якаснага спектральнага аналізу рэчываў у хіміі, металургіі (напрыклад, стыласкоп) і г.д. Раскладанне выпраменьвання ў спектр ажыццяўляецца, напрыклад, аптычнай прызмай. З дапамогай флюарэсцэнтнага акуляра візуальна назіраюць ультрафіялетавы спектр, з дапамогай электронна-аптычнага пераўтваральніка — блізкую інфрачырвоную вобласць спектру.

Часта пад тэрмінам спектрометр разумеюць спецыялізаваную прыладу, напрыклад, прызначаную для вызначэння інтэнсіўнасці зададзенай колькасці спектральных ліній, часта аўтаматызаваную, а пад тэрмінам спектраскоп — настольны прыбор, які дазваляе ўручную праглядаць розныя ўчасткі спектра.

Існуюць розныя разнавіднасці спектрометраў, такія як партатыўны спектрометр, рэнтгенафлуарэсцэнтны спектрометр, аптычны.

Гл. таксама
-----------

* Спектрометр
* Спектрограф

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002
2. ↑  Спектроскоп // БЭС Архівавана 11 лютага 2015.

Літаратура
----------

* Спектраско́п // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 107. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Спектроско́п // Краткий словарь физических терминов / Сост. А. И. Болсун. — Мн.: Вышэйшая школа, 1979. — С. 326. — 416 с. — 30 000 экз. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11981985f · LCCN: sh85126420 · LNB: 000321336 · Microsoft: 2778861254, 2781195684 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Спенсер.
**Спенсер** (англ.: Spencer Gulf) — заліў у паўднёвай частцы Аўстраліі, абмывае бераг штата Паўднёвая Аўстралія, аб’яднаны з водамі Вялікага Аўстралійскага заліва. Даўжыня заліва Спенсер складае 322 км, а шырыня пры ўваходзе ў заліў — 129 км. У заходняй частцы заліў абмывае паўвостраў Эйр, а ва ўсходняй — паўвостраў Ёрк, які аддзяляе яго ад невялікага заліва Св. Вінсента. На беразе заліва размешчаны гарады Уаяла, Порт-Піры і Порт-Агаста. Заліў атрымаў сваю назву ў 1802 годзе, названы падарожнікам Мэцью Фліндэрсам у гонар Джорджа Джона Спенсера.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
Спермацэтавы мяшок у галаве кашалота
**Спермацэ́т** (ад сперма і грэч. Κῆτος — кіт) — воскападобнае рэчыва, якое атрымліваецца пры астуджэнні вадкага жывёльнага тлушчу (спермацэтавага алею), які знаходзіцца ў фіброзным спермацэтавым мяшку ў галаве кашалота, а таксама некаторых іншых кітападобных (напрыклад, кітоў-бутэльканосаў. Раней спермацэт памылкова прымалі за сперму кашалота (адсюль назва).

Складаецца з сумесі складаных эфіраў тлустых кіслот. Белыя крышталі. Добра раствараюцца ацэтоне, эфіры, гарачым спірце. Не раствараецца ў вадзе. Тэмпература плаўлення 53—54 °C.

Спермацэт выкарыстоўваецца у складзе мазей, касметычных крэмаў. Раней з яго выраблялі свечкі.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Спермацэт // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 110. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Спермацет (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 72869437 |
**Маціяс Руст** (ням.: Mathias Rust, нар. 1 чэрвеня 1968 , горад Ведэль, каля Гамбурга) — нямецкі спартсмен-пілот, ва ўзросце 18 гадоў здзейсніў пералёт на лёгкім самалёце Cessna 172 з Гамбурга праз Хельсінкі ў Маскву і прызямліўся 28 мая 1987 на Чырвонай плошчы.

Палёт у Маскву
--------------

Маршрут пералёту
Самалёт Cessna 172 Skyhawk
Днём 28 мая 1987 года 18-гадовы Маціяс Руст вылецеў з Гамбурга на чатырохмесным лёгкім самалёце «Сессна-172Б Скайхоўк» (Cessna 172B Skyhawk). Ён здзейсніў прамежкавую пасадку ў аэрапорце Хельсінкі-Малмі для дазапраўкі. Дыспетчарскай службе аэрапорта Руст сказаў, што ляціць у Стакгольм. У нейкі момант Руст спыніў сувязь з фінскай дыспетчарскай службай, а затым накіраваўся да берагавой лініі Балтыйскага мора і знік з паветранай прасторы Фінляндыі каля Сіпаа. Ратавальнікі выявілі ў моры масляністую пляму і расцанілі гэта як доказ крушэння самалёта. Руст перасек савецкую мяжу каля горада Кохтла-Ярве і ўзяў курс на Маскву.

У адным выпадку (на аэрадроме Тапа, Эстонія) па трывозе паднялі два дзяжурныя знішчальнікі. Знішчальнікі знайшлі самалёт Руста, але не атрымалі інструкцый пра далейшыя дзеянні і, зрабіўшы некалькі пралётаў над самалётам «Сесна» (самалёт Руста рухаўся на малой вышыні і з малой хуткасцю палёту, што рабіла немагчымым пастаяннае суправаджэнне яго хуткаснымі знішчальнікамі), проста вярнуліся на аэрадром. Рухаючыся ў Маскву, Руст арыентаваўся па чыгунцы Ленінград-Масква. Па маршруце яго палёту ў паветра падымаліся дзяжурныя звёны з аэрадромаў Хацілава і Бежацка, але загаду збіць «Сесну» так і не паступіла.

Аўтаматызаваная сістэма СПА Маскоўскай ваеннай акругі была адключаная для прафілактычных работ, таму сачэнне за самалётам-парушальнікам давялося ажыццяўляць у ручным рэжыме і каардынаваць па тэлефоннай сувязі. Такім чынам самалёт Маціяса Руста не патрапіў у спіс самалётаў, збітых падчас халоднай вайны.

Руст прызямліўся на Вялікім Маскварэцкім мосце, накатам даехаў да Сабору Васіля Блажэннага, у 19:10 выйшаў з самалёта і пачаў раздаваць аўтографы. Праз некаторы час яго арыштавалі.

Адлюстраванне ў мастацтве
-------------------------

Рок-гурт «ULIS» прысвяціў Маціясу Русту песню «Пан Руст».





|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 120986048 · GND: 118969072 · GTAA: 148960 · ISNI: 0000 0003 8165 5203 · LCCN: no2005046307 · NKC: kv2014825237 · NLP: A3662021X · SUDOC: 029338646 · VIAF: 262313252 |

 |
**Царква Узвіжання Святога Крыжа** — праваслаўны храм у в. Бяроза (Кобрынскі раён), на паўднёвай ускраіне вёскі. Помнік народнага дойлідства з рысамі стылю класіцызму.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1864 г. з дрэва на месцы храма, які згарэў 2 чэрвеня 1863 г. верагодна, паводле праекта губернскага інжынера В. Дзяменцева. Складанне каштарыса і нагляд за будаўніцтвам ажыццявіў літоўскі епархіяльны архітэктар Т. Савіч. Будаўніцтва вёў майстар са слабоды Чырвоныя Злынкі Чарнігаўскай губерні Васіль Гарбузаў. Імператар ахвяраваў на будаўніцтва 3000 руб. М. М. Мураўёў — 500 руб.

Архітэктура
-----------

Пабудаваны паводле кананічнай чатырохчасткавай кампазіцыіі: званіца, выцягнутая трапезная, кубападобны асноўны аб'ём і пяцігранная апсіда з двума бакавымі рызніцамі. Двухсхільны дах завершаны васьмігранным барабанам з цыбулепадобным гранёным купалам. На галоўным фасадзе дамінуе двух'ярусная шатровая званіца з цыбулепадобнай макаўкай, уваход вылучаны шасцікалонным порцікам, чатрохкалонымі порцікамі дэкарыраваны бакавыя прыдзелы. Гарызантальна ашаляваныя сцены расчлянёны вуглавымі драўлянымі лапаткамі і прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў простых ліштвах.

У інтэр'еры іканастас з разнымі царскімі варотамі XIX ст. абразы XVII—XVIII стст. «Маці Божая», «Пакроў», «Успенне Прасвятой Багародзіцы», «Маці Божая з дзіцем Хрыстом і Іаанам» (1800), «Святыя Пётр і Павел», «Жыціе Хрыста», «Святы велікапакутнік Панцеляіман», «Узнясенне Хрыстова», «Афанасій Брэсцкі», «Віленскія мучанікі Антоній, Іван і Яўстахій», «Святы з дзідай», «Увядзенне ў храм Прасвятой Багародзіцы» (19 ст.), Евангелле (19 ст.).

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007.
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква Узвіжання Святога Крыжа (Бяроза)
* Царква Узвіжання Святога Крыжа (Бяроза) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Царква Узвіжання Святога Крыжа (Бяроза) на сайце Radzima.org
* Царква Узвіжання Святога Крыжа (Бяроза) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Царква Узвіжання Святога Крыжа (Бяроза) на сайце «Архіварта»
**Царква Святых Арханёлаў Міхаіла і Гаўрыіла** (рум.: Biserica de lemn din Vorniceni) — праваслаўны храм у с. Варнічэнь  (руск.) (бел. Стрэшэнскага раёна Малдовы. Помнік архітэктуры, рэгістрацыйны нумар 1440.

Гісторыя
--------

Драўляная царква Святых Арханёлаў Міхаіла і Гаўрыіла ўзведзена ў 1791 годзе, і на той момант з'яўлялася адзіным храмам ў сяле. У 1839 годзе цакрва была перабудавана. У 1970-х гадах была праведзена рэстаўрацыя, у наш час вядуцца працы па яе абнаўленні. З часу будаўніцтва вакол царквы ўтварыліся могілкі.

У 1995 годзе згарэла драўляная званіца. У Музеі сяла ў Кішынёве была ўзведзена яе копія па праекце архітэктара Эўджэна Бызгу (рум.: Eugen Bâzgu), які аднавіў аб'ект па накідах і замерах, зробленых яшчэ ў часы студэнцтва.

Зноскі
------

1. ↑  Ворничены. Церковь Михаила и Гавриила Архангелов.
2. ↑  Перечень памятников Республики Молдова, охраняемых государством (1993)
3. ↑  Гид «Монастырские дороги» (недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* В селе Ворничены может рухнуть церковь, возведенная 200 лет назад
**Царква Сурб Геворк** (Царква Св. Георгія Перамаганосца) — храм у Нахічэвані-на-Доне. Адносіўся да Армянскай апостальскай царквы. Храм згублены.

Гісторыя
--------

Пачатак будавання царквы Св. Георгія Перамаганосца (Царква Сурб Геворк) амаль супаў з будаваннем Феадораўскай царквы (Сурб Тэадорас) у 1783—1787 гады. Драўляная царква Сурб Геворк будавалася з 1783 года ў заходняй частцы горада на мяжы двух суседніх гарадоў — Растова і Нахічэвані. Па сканчэнні будаўніцтва 5 снежня 1787 года царква была асвячона Іосіфам Аргуцінскім.

Спачатку ў горадзе была драўляная царква. Пабудаваны каменны аднокупальны храм са званіцай у XIX стагоддзі двойчы рамантаваўся: у 1852 — 1853 гады рамонт праводзіўся на сродкі нахічэванскага купца 2-й гільдыі М. X. Ерэцпаханяна, другі рамонт рабіўся ў 1892 годзе.

Каменны храм стаяў каля Георгіеўскай вуліцы ўшчыльную да Растова-Нахічэванскай мяжы (блізу цяперашняга Тэатральнага праспекта).

Спачатку царкоўна-прыходскай школы пры царкве не было. У 1918 годзе Нова-Нахічэванскае епархіяльнае кіраванне інфармавала, што школа, адкрытая ў горадзе Новачаркаску, пераводзіцца ў кіраванне Духоўнага кіравання і робіцца царкоўна-прыходскай школай царквы Сурб Геворк.

У інтэр'еры каменнай царквы было шмат каменных хачкараў. У храм з Крыма былі прывезены рукапісныя кнігі і напрастольныя крыжы.

Падчас рамонту ў 1892 годзе абнавілі ўнутранае ўбранне храма, з паўднёвага боку зрабілі прыбудову для абароны ад непагадзі, бо паўднёвы ўваход стаў галоўным.

У канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў пры царкве Св. Георгія Перамаганосца функцыянаваў хор пад кіраўніцтвам Раманоса Мелікяна.

Георгіеўскі храм звалі таксама царквой Хадрэлеза, каля яе праходзілі армянскія кірмашы і святы.

У пачатку 1930-х гадоў храм быў зачынены і неўзабаве амаль цалкам разабраны. Рэшткі Георгіеўскага храма былі знесены яшчэ да пачатку Вялікай Айчыннай вайны.

Літаратура
----------

* Вартанян В. Г. Казаров С.С. Армянская-Апостольская Церковь на Дону // Ростов н/Д. 2001.
* Малаховский Е. И. Лаптев Г.Ф. Храмы и культовые сооружения Ростова-на-Дону, утраченные и существующие // Ростов-на-Дону, АКРА, 2003.
* Шахазиз Е. Новый Нахичеван и новонахичеванцы. Перевод с армянского Ш. М. Шагиняна // Ростов-на-Дону, 1999.
* Сидоров В. Энциклопедия старого Ростова и Нахичевани-на-Дону. Ростов-на-Дону, 1996, т. 4.
* Халпахчьян О. X. Архитектура Нахичевани-на-Дону // Ер. 1988.

Спасылкі
--------

* Церковь Сурб Геворк (Нахичевань-на-Дону)
* Нахичеванские храмы Архівавана 20 красавіка 2017.. Донской временник.
Малады чалавек народа валоф
**Валоф** — народ у Сенегале (пераважна на захадзе і паўночным захадзе). Жывуць таксама ў Гамбіі, Маўрытаніі і Малі. Адносяцца да негрскай расы вялікай негроіднай расы. Гавораць на мове валоф заходнеатлантычнай падгрупы нігера-кангалезскай групы когна-кардафанскай сям'і. Мае некалькі дыялектаў. Пісьменнасць на аснове арабскай графікі, з 1970-х гадоў — на аснове лацінкі. Большасць вернікаў — мусульмане-суніты, захоўваюць традыцыйныя вераванні, ёсць каталікі (у гарадах).

Развіты рамёствы — апрацоўка металаў, драўніны, скуры, ювелірнае, ткацтва (мужчыны), ганчарнае і прадзенне (жанчыны).

Літаратура
----------

* Народы мира, «Советская энциклопедия», М. 1988 // С.126
**Свята-Троіцкая царква** — праваслаўны храм у в. Старыя Пескі Бярозаўскага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1827 годзе з дрэва. У 1968 годзе адноўлена.

Архітэктура
-----------

Помнік народнага дойлідства. Адназрубны прамавугольны ў плане аб'ём пераходзіць у трохгранную апсіду, вальмавае пакрыццё якой з'яўляецца працягам двухсхільнага даху асноўнага аб'ёму. Над галоўным фасадам у дах урэзана 1-ярусная чацверыковая званіца з васьмігранным шатром, завершаным макаўкай. У цэнтры дах праразае двух'ярусны васьмярык з гранёным цыбулепадобным купалам. У 1968 г. перад уваходам у храм пабудаваны двухслуповы ганак пад двухсхільным пакрыццём, завершаным макаўкай. Пабеленыя вертыкальныя брусы-сцяжкі, простыя ліштвы прамавугольных і стральчатых аконных праёмаў надаюць будынку графічны геаметрызаваны характар, што падкрэслівае і вертыкальная шалёўка фасадаў. У агульны аб'ём царквы ўпісаны невялікі прытвор з бакавымі каморамі і галерэяй хораў над імі.

Інтэр'ер
--------

Прастора апсіды вылучана драўляным двух'ярусным іканастасам, які створаны ў 1878 г. ў рэтраспектыўных формах класіцызму і барока; мае разныя царскія вароты з абразамі-тонда 18 ст. перанесенымі з царквы ў в. Альшэва. Абразы 17 — 18 ст. «Каранаванне Маці Божай», «Мікалай Цудатворац», «Віленскіе мучанікі Антоній, Іаан, Яўстафій», «Маці Божая», «Святы архідыякан Сцефан», «Троіца новазапаветная», «Святы архістратыг Міхаіл», «Ражджаство Хрыстова», «Ісус з дзяржавай», «Уздвіжэнне Крыжа Гасподняга», «Маці Божая Адзігітрыя», трыпціх «Маленне аб чашы», «Прападобны Серафім Сароўскі» (пачатак 20 ст.).

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква Святой Тройцы (Старыя Пескі)
* Царква Святой Тройцы (Старыя Пескі) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Царква Святой Тройцы (Старыя Пескі) на сайце Radzima.org
* Царква Святой Тройцы (Старыя Пескі) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Царква Святой Тройцы (Старыя Пескі) на сайце «Архіварта»
**Помнік Міхаілу Васiльевічу Фрунзэ** — помнік у Мінску, размешчаны ў Кальварыйскім скверы, каля будынка Фрунзенскага райвыканкома. Прысвечаны рэвалюцыянеру, аднаму з кіраўнікоў барацьбы за Савецкую ўладу на Беларусі, савецкаму партыйнаму дзяржаўнаму і ваеннаму дзеячу М. В. Фрунзэ. Помнік пастаўлены ў 1975 г. яго аўтарамі сталі скульптар Г. Мурамцаў і архітэктар А. Жалдакоў.

Апісанне
--------

Помнік уяўляе сабой пагрудны бюст рэвалюцыянера вышынёй 1,25 м, устаноўлены па прамавугольным бетонным пастаменце вышынёй 2,25 м, абліцаваным шэрымі гранітнымі плітамі. Характарыстыка вобраза дасягаецца дакладным партрэтным падабенствам і дэталёвай прапрацоўкай рыс твару. На пастаменце факсіміле М. В. Фрунзэ. Уздоўж пляцоўкі, на якой устаноўлены помнік, дэкаратыўныя насаджэнні, газоны, акаймаваныя бардзюрам з бутавых камянёў.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].
**Помнік Марату Казею** — помнік у Мінску, размешчаны ў цэнтры парку Марата Казея (Піянерскім парку). Прысвечаны юнаму партызану-разведчыку Марату Казею, які ў час Вялікай Айчыннай вайны, ажыццяўляючы аперацыю ў варожым тылу, апынуўся ў коле нямецкіх салдатаў і падарваў сябе і іх гранатай. Помнік пастаўлены ў 1959 годзе на сродкі піянераў рэспублікі. Аўтары помніка: скульптар С. І. Селіханаў і архітэктар В. М. Волчак.

Апісанне
--------

Парк Марату Казею з боку ракі
Бронзавая трохметровая фігура юнака ўзвышаецца на шырокім пастаменце ў форме ўсечанай піраміды, абліцаванай гранітам. Герой паказаны ў час апошняга бою з паднятай перад кідком гранатай. Ва ўсёй постаці, у рысах твару — рашучасць і мужнасць, перакананасць у непазбежнай перамозе.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Помнік Мікалаю Каперніку.
**Помнік Мікалаю Каперніку** ў Торуні — помнік 1853 года, прысвечаны вялікаму выхадцу гэтага горада. Размешчаны на плошчы Стары Рынак у цэнтры Старога горада.

Помнік вучонаму планаваўся задаўга да яго ўзвядзення. У 1839 годзе некалькі жыхароў Торуні ініцыявалі яго ўстаноўку. Аднак, нягледзячы на падтрымку каралёў Прусіі Фрыдрыха Вільгельма III і яго сына Фрыдрыха Вільгельма IV, узведзены помнік быў толькі праз 14 гадоў, яго ўзвядзенне абыйшлося ў 10449 талераў. Аўтар праекта, Крысціян Фрыдрых Цік, не дажыў да ўстаноўкі два года.

Помнік уяўляе сабою статую вышынёй 2,6 м. Капернік стаіць, у левай руцэ ён трымае астралябію са знакамі задыяка, а ўказальны палец на правай руцэ накіраваны ў неба. На пастаменце надпіс па-латыні: *Nicolaus Copernicus Thorunensis. Terrae motor, Solis Caelique stator* («*Торунец Мікалай Капернік. Які зрушыў Зямлю, які спыніў Сонца і Нябёсы*»).

Зноскі
------

1. ↑  Pomnik Mikołaja Kopernika
2. ↑  Leopold Prowe, "Nicolaus Copernicus und die Aufstellung seiner Statue in Thorn, "Neue preußische Provinzial-Blätter, Band IV, Theile, 1853 p. 448
3. ↑  Visit Torun. Nicolaus Copernicus
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шадзько.
**Аляксей Адольфавіч Шадзько** — беларускі музыкант, акцёр тэатра і кіно.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 20 лютага 1962 года ў Мінску.

Скончыў у 1984 годзе Мінскі тэатральны інстытут. Пасля службы ў войску, працаваў у філармоніях у Тамбове, Гродна, у аркестры ў Мінску.

У 1989 годзе арганізаваў рок-гурт «Доктор Моро» ў Санкт-Пецярбургу. Група праіснавала два гады, выпусціла альбом і зняла некалькі відэакліпаў. Па вяртанні ў Мінск пачаў працу ў Рускім драматычным тэатры імя Горкага. У 1999 годзе стварае групу «Сестра». Усяго за музычную кар’еру з 1991 года запісаў 10 дыскаў.

У цяперашні час выступае з канцэртамі ў Мінску і іншых гарадах, удзельнічае ў некалькіх тэатральных пастаноўках. З 2009 года выступае ў маскоўскім МХАТ імя Горкага.

Дыскаграфія
-----------

У складзе гурта «Доктор Моро»:

* **«По колено в небесах»** (1991)

Сольныя альбомы:

* **«Бэмс»** (1996)
* **«Я буду ждать»** (1998)

У складзе гурта «Сестра»:

* **«Моё»** (1999);
* **«Несмотря ни на что»** (2000);
* **«Вход к себе»** (2001);
* **«Деликатесы № 1»** (2002);
* **«Диагноз»** (2003);
* **«Надеждин пароль»** (2005);
* **«Тайга»** (2007).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 25 верасня 2011.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs |
**Радзівон Сямук** (нар. 11 сакавіка 1989, Новавалынск) — украінскі футбаліст, брамнік казахстанскага клуба «Акжайык» з Уральска.

Клубная кар’ера
---------------

Нарадзіўся ва Украіне, але кар’еру пачаў у беларускім клубе «Дынама» (Брэст). У 2010 годзе гуляў на правах арэнды за пінскую «Хвалю». Не здолеўшы прабіцца ў асноўны склад брэстчан, у 2012 годзе папоўніў склад мазырскай «Славіі», дзе быў другім брамнікам пасля Уладзіміра Гаева.

У 2013—2014 гадах гуляў у беларускай Першай лізе за клубы «Граніт» і «Смаргонь», дзе трывала з’яўляўся ў аснове. У 2015 годзе ад’ехаў у Польшчу, дзе выступаў за клуб чацвёртага дывізіёна «Ролька». У ліпені 2016 года вярнуўся ў Беларусь, зноў папоўніўшы склад «Граніта», дзе стаў чаргавацца на полі з Уладзіславам Васілючкам.

Пасля вылету «Граніта» з Вышэйшай лігі ў студзені 2017 года прыбыў на прагляд у «Славію» і неўзабаве падпісаў кантракт. Перад пачаткам сезона разглядаўся як другі брамнік пасля Ісы Ндоя, але ў сувязі з траўмамі апошняга Сямук нярэдка з’яўляўся ў стартавым складзе, правёўшы 14 матчаў у чэмпіянаце ў сезоне 2017. Сезон 2018 у Першай лізе пачынаў як асноўны брамнік мазыран, з лета пачаў чаргавацца ў браме з Міхаілам Бараноўскім. У сезоне 2019 спачатку быў запасным брамнікам, але хутка замацаваўся ў якасці асноўнага брамніка, пазней зноў стаў чаргавацца з Бараноўскім. У лістападзе 2019 года атрымаў траўму і выбыў да канца сезона. У снежні 2019 года стала вядома, што Радзівон пакідае «Славію».

У студзені 2020 года пачаў трэніравацца з жодзінскім «Тарпеда-БелАЗ» і ў выніку падпісаў кантракт. Быў рэзервовым брамнікам каманды. У студзені 2021 года па заканчэнні кантракта пакінуў жодзінскі клуб, пасля чаго некаторы час трэніраваўся з брэсцкім «Дынама».

У лютым 2021 года стаў іграком расійскага «Тамбова». Дэбютаваў у расійскай Прэм’ер-лізе 19 сакавіка 2021 года ў матчы супраць «Сочы» (0:5). Гуляў за «Тамбоў» да лета 2021 года, калі каманда выбыла з Прэм’ер-лігі і спыніла існаванне.

Са студзеня 2022 года трэніраваўся з брэсцкім «Дынама» і ў лютым падпісаў кантракт з клубам. Спачатку быў асноўным брамнікам, з мая стаў заставацца на лаўцы запасных. У чэрвені 2022 года па пагадненні бакоў пакінуў брэсцкі клуб і неўзабаве перайшоў у казахстанскі «Акжайык».

Дасягненні
----------

* Беларусь 03Бронзавы прызёр Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2020
* Беларусь Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2018

Зноскі
------

1. ↑  Rodion Syamyuk // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  "Славия" заключила контракты с Сямуком и Ясковичем
3. ↑  Вратарь Сямук попрощался с болельщиками "Славии"
4. ↑  Сямук и Степанов стали игроками "Торпедо-БелАЗ"
5. ↑  Сямук покинул "Торпедо-БелАЗ"
6. ↑  Дмитрий Герман и Родион Сямук перешли в "Тамбов"
7. ↑  Сямук и Кривицкий подписали контракты с брестским "Динамо"
8. ↑  Три футболиста покинули брестское "Динамо". Орешкевич может оказаться в БАТЭ
9. ↑  Родион Сямук стал одноклубником Павла Назаренко в "Акжайыке"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царква Святой Тройцы.

**Царква Святой Тройцы** — колішняя царква ў Віцебску, помнік архітэктуры барока XVII ст.. Знаходзілася на правым беразе Дзвіны, на Маркаўшчыне. У 1920-я гады савецкія ўлады зруйнавалі царкву.

Царква ўваходзіла ў комплекс Маркава манастыра Святой Тройцы.

Гісторыя
--------

У сярэдзіне 1633 годзе князь Леў Самуэль Агінскі заснаваў пры Маркавым манастыры драўляную царкву Святой Тройцы. У 1690 годзе яна згарэла. У тым жа годзе па фундацыі сына Льва Самуэля Шымана Караля збудавалі новую драўляную царкву, асвечаную 31 мая 1691 года. Пра гэта паведамлялі два надпісы над уваходам з двух бакоў, зробленыя лацініцай і кірыліцай: «Дом гэты збудаваны ў гонар святой Тройцы. Года 1690, мая 8».

У 1839 годзе царкву асвяцілі наноў. У будынку правялі рамонт.

У 1920-я гады савецкія ўлады зруйнавалі помнік архітэктуры.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры драўлянага барока, у традыцыях Віцебскай школы дойлідства. 4-зрубная царква мела крыжова-цэнтрычную кампазіцыю. Зрубы і сяродкрыжжа завяршаліся высокімі шатрамі з купаламі-банямі. Да царквы далучалася вялікая шматгранная ў плане абходная галерэя.

Усярэдзіне царквы сцены і скляпенні цалкам пакрываў роспіс, зроблены алейнымі фарбамі па палатне, прымацаваным на гладка абчасаныя брусы. Увесь цыкл налічваў 158 кампазіцый на біблейскія, евангельскія і апакрыфічныя сюжэты і 10 выяў святых з бакоў клірасаў. Кожны сюжэт акантоўваўся прамавугольнай маляванай рамай з раслінным арнаментам і меў надпіс на стараславянскай мове.

Галерэя
-------

### Гістарычная графіка

* Старая графіка
* Д. Струкаў, 1864Д. Струкаў, 1864
* Д. Струкаў, 1864Д. Струкаў, 1864
* 18651865
* 18901890
* 18911891
* да 1900да 1900

### Гістарычныя здымкі

* Старыя здымкі
* 
* 
* 19091909
* 
* 
* 
* 
* 19121912
* 

### Роспісы

* Роспісы
* Ісус Хрыстос, заходні купалІсус Хрыстос, заходні купал
* Цэнтральны купалЦэнтральны купал
* Левы бакавы купалЛевы бакавы купал

Зноскі
------

1. ↑  Страчаная спадчына / Т. В. Габрусь, А. М. Кулагін, Ю. У. Чантурыя, М. А. Ткачоў: Уклад. Т. В. Габрусь.. — Мн.: Беларусь, 2003. — 351 с. — ISBN 985-01-0415-5.

Літаратура
----------

* Страчаная спадчына / Т. В. Габрусь, А. М. Кулагін, Ю. У. Чантурыя, М. А. Ткачоў: Уклад. Т. В. Габрусь.. — Мн.: Беларусь, 2003. — 351 с. — ISBN 985-01-0415-5.
**Царква Сен-Мартэн** (фр.: Eglise St.Martin) — гатычная царква, прысвечаная св. Марціну Турскаму, знаходзіцца ў горадзе Кальмар у Францыі на Саборнай плошчы. Была пабудавана ў XIII—XIV стагоддзях. Доўгі час у ёй захоўвалася вядомая алтарная кампазіцыя «Мадонна ў альтанцы з ружаў» Марціна Шангаўэра, створаная спецыяльна для гэтай царквы.

Гісторыя
--------

Царква Сен-Мартэн была пабудавана ў гатычным стылі ў XIII—XIV стагоддзях. Знаходзіцца на цэнтральнай Саборнай плошчы ў горадзе Кальмары. У 1473 годзе спецыяльна для царквы Сен-Мартэн была напісана алтарная кампазіцыя «Мадонна ў альтанцы з руж». Аўтарам працы стаў Марцін Шангаўэр. Карціна захавалася да нашага часу і з’яўляецца адзінай датаванай працай Шангаўэра, якая дайшла да нашага часу. На ёй намалявана закрытая альтанка, напоўненая ружамі, у якой знаходзяцца Мадона з немаўлём. Фон працы валодае залатым ззяннем. Галава Мадоны схілена ў бок. У канцы XVIII стагоддзя карціна знаходзілася не ў царкве Сен-Мартэн, а ў езуіцкім манастыры для захаванасці (у той час творы мастацтва, якія адлюстроўвалі святых і каралёў, падвяргаліся небяспецы). Цяпер яна знаходзіцца ў дамініканскай царкве Кальмара.

Царква Сен-Мартэн адрозніваецца ўнікальным шпілем, створаным у мангольскім стылі ў 1572 годзе і крытым меддзю. Дах царквы — двухсхільны, пакрыты дахоўкай. Званіца трох’ярусная, са спічастымі вокнамі, якія ўмацаваны контрфорсамі.

Зноскі
------

1. ↑  base Mérimée — ministère de la Culture, 1978.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q384602'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q68471231'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q809830'></a>
2. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
3. 1 2

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Mérimée: PA00085368 |
**Радзіма, мая дарагая** — песня Уладзіміра Алоўнікава на аднайменны верш Алеся Бачылы.

Пачатковы матыў песні шырока выкарыстоўваецца падчас урачыстых цырымоній з удзелам вышэйшага кіраўніцтва Беларусі. Мелодыя стала пазыўным «Слухайце ўсе» Беларускага радыё.

Гісторыя
--------

У першыя пасляваенныя годы, калі Мінск яшчэ ляжаў у руінах, Алесь Бачыла літаральна за адзін вечар напісаў верш «Радзіма, мая дарагая». На наступны дзень ён аднёс верш кампазітару Уладзіміру Алоўнікаву, які вельмі хутка напісаў музыку да песні.

Першапачаткова песня пачыналася словамі:

> 
> Люблю я глядзець, як блукае  
> 
> Над рэчкай уранні туман…
> 
> 
> 

.

У фанатэцы Беларускага радыёкамітэта захоўваўся запіс песні менавіта з такім пачаткам у цудоўным выкананні тэнаровай партыі Ісадарам Балоціным. Аднак некаму такі пачатак не спадабаўся — і кампазітару давялося апусціць першую страфу верша.

Песня двойчы намінавалася на Дзяржаўны гімн Беларусі.

Словы
-----

Радзіма мая дарагая,  

Ты ў шчасці жаданым жыві!  

Я сэрцам табе прысягаю  

Ў шчырай сыноўняй любві!  

   

На рэках шырокіх і нівах,  

Заводах, будоўлях — наўсцяж  

Народ наш працуе руплівы  

І край ўзвышаецца наш.  

  

Навокал жыццё расцвітае -  

І песня ўзлятае сама:  

Мне лепей ад роднага краю  

Нічога на свеце няма.  

  

Чужое зямлі нам не трэба,  

Пачуцці ў нас сёння адны:  

Мы хочам, каб мірнае неба  

Не знала пажару вайны.  

  

Мы дружбы народам жадаем  

І шчырай братэрскай любві.  

Радзіма мая дарагая,  

Красуйся і ў шчасці жыві!

Зноскі
------

1. ↑  9 Мая цэнтрам святочных урачыстасцяў стала плошча Перамогі ў Мінску
2. 1 2  16 студзеня — 100 гадоў з дня нараджэння беларускага кампазітара Уладзіміра Алоўнікава(недаступная спасылка)
3. 1 2 3  Як пісалася «Радзіма мая дарагая» — Алесь Бачыла
**Царква Сурб Тарос** (Царква Св. Феадора) — храм у Нахічэвані-на Доне. Адносіўся да Армянскай апостальскай царквы. Храм страчаны.

Гісторыя
--------

Будаванне царквы Сурб Тарос у Нахічэвані-на-Доне амаль супала з будаваннем храма Св. Георгія Перамаганосца (Царква Сурб Геворк) у 1783—1786 гады. Царква Сурб Тарос была закладзена ў 1783 годзе ў свята Св. Тароса. Яе будаванне меркавалася ў паўднёва-ўсходняй частцы горада. 22 лістапада 1786 года, пасля пабудовы царквы, яна была асвячона.

Царква будавалася ў візантыйскім стылі, невялікага памеру, выцягнутая па восі ўсход — захад. У царкве была алтарная апсіда са светлавым барабанам, каранаваным купалам і званіцай. У храме знаходзілася дзесяць хачкараў.

З 1863 года пры царкве дзейнічала царкоўна-прыходская школа. Каля царквы знаходзіліся могілкі. Могілкі таксама мела назва «Феадораўскія». Імя царквы перайшло і на назву вуліцы Феадораўскай. Пазней яна паслядоўна пераназывалася ў 2-ю Інжынерную, вуліцу М. Сар'яна.

Храм быў закрыты ў пачатку 1930-х гадоў, у гэтыя ж гады частка храма была разабрана. Захаваныя сцены падарвалі восенню 1941 года. З атрыманых будматэрыялаў будавалі барыкады, рыхтуючы перашкоды для наступаючых нямецкіх войскаў.

У наш час на месцы разбуранай Феадораўскай царквы пустка з металічнымі прыватнымі гаражнымі боксамі.

Святары
-------

Святарамі царквы Сурб Тарос з 1843 года з'яўляліся:

* Святар Татэос Тэр-Татаасьянц;
* Протаіерэй Геворг Балабаньянц (Петрасян);
* Святар Маўсес Зарыфьян;
* Протаіерэй Саркіс Максімаджыян;
* Святар Ананія Тыральен;
* Святар Хрыстафор Танкян.

Святыні
-------

* У свой час у царкве знаходзіўся чатырохгранны крыжовы камень у імя св. Феадора (Ай Тадор — Сурб Тарос), прывезены з г. Феадосія (Крым).
* У царкве захоўваліся рукапісныя рэлігійныя кнігі на пергаменце.
* У царкве захоўваліся мошчы Св. Феадора ў сярэбранай скрыначцы.

Літаратура
----------

* Вартанян В. Г. Казаров С. С. Армянская-Апостольская Церковь на Дону // Ростов н/Д. 2001.
* Малаховский Е. И. Лаптев Г. Ф. Храмы и культовые сооружения Ростова-на-Дону, утраченные и существующие // Ростов-на-Дону, АКРА, 2003.
* Шахазиз Е. Новый Нахичеван и новонахичеванцы. Перевод с армянского Ш. М. Шагиняна // Ростов-на-Дону, 1999.
* Халпахчьян О. X. Архитектура Нахичевани-на-Дону // Ер. 1988.
* Российская и Ново-Нахичеванская епархия Армянской Апостольской Церкви. Исторический путь. М. 2013.

Спасылкі
--------

* Церковь Сурб Торос (Нахичеван-на-Дону)
* Сурб Теодорос Нахичевани
**Геафізічная вайна** — намеранае ўдзеянне на прыроднае асяроддзе дзеля дасягнення ваенных мэтаў. У лік такіх уздзеянняў уваходзяць выкліканне землетрасенняў, стварэнне моцных прыліўных хваляў, магнітных бураў, моцнадзейных ультрафіялетавых выпрамяненняў і інш.

Існаванне
---------

У цяперашні час не існуе ні афіцыйных пацверджанняў, ні дакладных дакументальных ці іншых матэрыяльных доказаў існавання геафізічнай зброі ці яе распрацоўкі ў тых ці іншых дзяржавах. Паведамленні, якія перыядычна з’яўляюцца пра яго распрацоўку і нават прымяненне, у асноўным, зыходзяць ад бульварнай прэсы і не суправаджаюцца доказамі. Магчымасць выкарыстання ў якасці геафізічнай зброі дакладна вядомых тэхналогій уздзеяння на надвор’е сумнеўная.

Зноскі
------

1. ↑  Военный энциклопедический словарь, 1983. — 863 с. : 30 л. ил. С.187.
**Мікраліты** (грэч. mіkrоs малы, маленькі + *lіthos* камень) — дробныя дэталі складаных, састаўных прылад працы, якія вырабляліся з крэменю ў эпоху каменнага веку, пераважна ў мезаліце.

Матэрыялам для мікралітаў служылі невялікія (5—30 мм) крамянёвыя абломкі тонкіх вузкіх пласцін або адшчэпаў, што апрацоўваліся спосабам крутога рэтушавання іх краёў. Сярод мікралітаў вылучаюцца вастрыі некалькіх тыпаў і вырабы геаметрычна дакладных форм (сегменты, трохвугольнікі, прамавугольнікі, трапецыі), мікраразцы, рэжучыя ўстаўкі з прытупленым рэтушшу краем і інш. Мікраліты звычайна ўстаўлялі ў пазы касцяных ці рагавых апраў, у дрэўкі стрэл і наканечнікі дзідаў; з іх складалі лёзы кінжалаў, шыпы гарпуноў. Іх замацоўвалі ў прыладах з дапамогай смалы. Паводле наяўнасці на помніках некаторых тыпаў мікралітаў (трапецый) вызначаюць позні мезаліт (з 7-га тыс. да н.э.). Вытворчасць мікралітаў-характэрная рыса мікралітычных культур (тардэнуаза, каморніцкай, кудлаеўскай, рудавостраўскай, яніславіцкай і інш.).

Пры раскопках трапляюцца на ўсёй тэрыторыі Беларусі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мікраліты
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вайс.

**Гебхарт Вайс** (ням.: Gebhardt Weiss; 1946, Бон-Бойле) — нямецкі дыпламат. Пасол ФРГ у Рэспубліцы Беларусь (2007—2010).

Біяграфія
---------

Вывучаў гісторыю, славістыку, філасофію і параўнальнае літаратуразнаўства ў Боне, стыпендыят Германскага навукова-даследчага таварыства ў МДУ імя Ламаносава; доктар філасофскіх навук. З 1975 года ў Міністэрстве замежных спраў Германіі. У 1995—2000 гадах — начальнік аддзела па пытаннях раззбраення і кантролю над узбраеннямі ў МЗС і пасол па асаблівых даручэннях, адказны за перамовы па Дагаворы аб звычайных узброеных сілах у Еўропе. У 2000—2004 гадах працаваў паслом ФРГ у Харватыі. У 2004—2007 гадах — пасол у Казахстане.
**Га́та** (Каба-дэ-Гата, ісп.: Cabo de Gata) — мыс на паўднёва-ўсходнім узбярэжжы Пірэнейскага паўвострава, каля Альмерыйскага заліва. Адзін з найгалоўных мысаў Іспаніі ў Міжземным моры. Знаходзіцца ў камарцы Ніхар у правінцыі Альмерыя ў аўтаномнай супольнасці Андалусія, на паўднёвы ўсход ад горада Альмерыя і паўднёвы захад ад горада Картахена. Месца з найменшай колькасцю ападкаў у Еўропе.

Мыс размешчаны ля падножжа горнай сістэмы Кардыльера-Бетыка. Мыс з’яўляецца заканчэннем гор Сьера-дэ-Каба-дэ-Гата (ісп.: Sierra del Cabo de Gata). Уваходзіць у прыродны парк Каба-дэ-Гата-Ніхар. Клаўдзій Пталемей у «Геаграфіі» называе мыс Promontorium Charidemi. У антычнай геаграфіі мыс знаходзіўся ля заліва Урсі ў рымскай правінцыі Бетыка. Авіян называў мыс Promunturium Veneris — мыс Венеры. На гары Сера-дэ-ла-Тэста (ісп.: Cerro de la Testa) ля мыса знаходзіўся храм, у якой шанавалі багіню.

Падчас франка-іспанскай вайны 1635—1659 гадоў 3 верасня 1643 года ля мыса адбылася марская бітва ля Картахены. Французскі флот пад камандаваннем маркіза дэ Брэзэ пасля 12-гадзіннай кровапралітнай бітвы атрымаў перамогу. Перамога пры мысе Гата даставіла французам поўнае панаванне над заходнім басейнам Міжземнага мора.
Пекінскі батанічны сад
Камень вучонага  (руск.) (бел. з возера Тайху ў Пекінскім батанічным садзе

**Пекінскі батанічны сад** — батанічны сад, размешчаны на паўночна-заходняй ускраіне Пекіна, паміж паркам Сяншань і гарой Юйцюаньшань у гарах Сішань. Быў заснаваны ў 1955 годзе. Плошча батанічнага саду — 564 000 м².

У садзе знаходзяцца дзесяткі выставачных раёнаў і залаў, такіх як сад дрэў, участкі са шматгадовымі цыбульнымі, ружоўнік, клумбы з півонямі, традыцыйны кітайскі сад лекавых раслін, сад з дзікімі фруктовымі дрэвамі, раён ахоўных раслін, раёны водных раслін і вінаграднікаў, участкі з відамі на мяжы знікнення і выставачныя цяпліцы для трапічных і субтрапічных раслін. Таксама на тэрыторыі саду знаходзяцца некалькі будысцкіх храмаў.

У садзе расце 6000 відаў раслін, уключаючы 2000 відаў дрэў і кустоў, 1620 разнавіднасцяў трапічных і субтрапічных раслін, 500 відаў кветак і 1900 відаў фруктовых дрэў і водных раслін, традыцыйных для Кітая.

Самымі папулярнымі месцамі саду з’яўляюцца:

* Экспазіцыя з прадстаўнікамі вечназялёных відаў і пальмавых.
* Экспазіцыя трапічных водных раслін, уключаючы вадзяныя лілеі і квітнеючыя таро.
* Экспазіцыя культываваных раслін, іх размнажэння і распаўсюду. Тут ёсць прадстаўнікі какава- і кававых дрэў, хрызантэм з салодкім лісцем, якія былі прывезены з іншых краін і інтрадукаваны ў Кітаі.

У садзе ёсць экспазіцыі лекавых раслін, араматычных раслін і сукулентаў. Выстаўка дэкаратыўных раслін з’яўляецца ўражлівай, з незлічоным мноствам сартоў, кветкамі і травой. Толькі разнавіднасцяў архідэй больш, чым 300 відаў.

Акрамя таго, у садзе ёсць цяпліцы, выставачная зала нацыянальных відаў плошчай 11000 квадратных метраў. Будынкі, лабараторыі класіфікацыі раслін, Навукова-даследчыя памяшканні і лекцыйная зала размешчаны вакол унутранага двара і злучаныя аркамі і рашоткамі.

Сад півонь быў адкрыты для публікі ў 1981 годзе. Ён займае плошчу ў 100 000 квадратных метраў і складаецца з трох аддзелаў.

Калекцыя раслін уключае ў сябе мноства рэдкіх відаў. Існуе, напрыклад, Метасеквоя, упершыню выяўленая ў раёнах Хубэй і Сычуань кітайскімі навукоўцамі ў 1940 годзе. Паколькі яна першапачаткова лічылася вымерлай на працягу трацічнага перыяду (65 млн гадоў таму), то выяўленне жывых асобнікаў у Кітаі стала вялізным сюрпрызам для батанікаў.

Сярод іншых раслін саду прадстаўнікі пажадлівых раслін роду *Nepenthes*.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* — doi:10.17520/biods.2022213
2. ↑  ROR Data — v1.19 — 2023. — doi:10.5281/ZENODO.7644942<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q116976023'></a>

Спасылкі
--------

* Official website (Chinese) Архивная копия ад 23 лістапада 2005 на Wayback Machine
* Beijing Botanical Garden Архивная копия ад 7 верасня 2010 на Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2800525753 · SUDOC: 120233363 · VIAF: 202213414 |
Будова пекціна
**Пекцінавыя рэчывы** або **пекціны** (ад стар.-грэч.: πηκτός — зацвярдзелы, змерзлы) — поліцукрыды, утвораныя рэшткамі галоўным чынам галактуронавай кіслаты. Прысутнічаюць ва ўсіх вышэйшых раслінах, асабліва шмат у садавіне і ў некаторых водарасцях. Пекціны, з'яўляючыся структурным элементам раслінных тканак, спрыяюць падтрыманню ў іх тургора, павялічваюць засухаўстойлівасць раслін, ўстойлівасць гародніны і садавіны пры захоўванні. Выкарыстоўваюцца ў харчовай прамысловасці — у якасці структурастваральнікаў (гелестваральнікаў), загушчальнікаў, а таксама ў медыцынскай і фармацэўтычнай прамысловасці — у якасці фізіялагічна актыўных рэчываў з карыснымі для арганізма чалавека ўласцівасцямі. У прамысловых маштабах атрымліваюць пекцінавыя рэчывы ў асноўным з яблычных і / або цытрусавых выцісканак, жамерынаў цукровых буракоў, сланечніка. Іншыя віды расліннай сыравіны не маюць асаблівага прамысловага і прыкладнога значэння.

Пекціны амаль не ўжываюцца стрававальнай сістэмай чалавека.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 2 : М-Я. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0153-2, С.187

| ⛭Раслінныя клеткі |
| --- |
| Арганелы | 
* Пластыды
	+ Лейкапласты
	+ Храмапласты
	+ Хларапласты
	+ Элаяпласты
	+ Амілапласты
	+ Пратэінапласты
	+ Статаліты
* Вакуоля

 | Раслінная клетка |
| Клетачная сценка | 

|  |  |
| --- | --- |
| Арганічныя рэчывы | 
* Цэлюлоза
* Геміцэлюлоза
* Пекцін
* Лігнін
* Куцін
* Суберын

 |
| Структуры | 
* Першасная клетачная сценка
* Другасная клетачная сценка
* Поры
* Плазмадэсмы
* Дэсматубула

 |

 |
| Дзяленне расліннай клеткі | 

|  |  |
| --- | --- |
| Адмысловыя стадыі | Прэпрафаза |
| Структуры | 
* Прэпрафазная стужка
* Фрагмасома
* Клетачная пласцінка
* Фрагмапласт
* Фікапласт

 |

 |
**Мікрафільмаванне**, **мікрафотакапіраванне**, выраб паменшаных копій (мікрафільмаў) з рукапісных друкаваных, графічных і інш. матэрыялаў фатаграфічным шляхам. Асабліва пашырана ў архіўнай і бібліятэчнай справах. Як навуковая дысцыпліна ўваходзіць у рэпраграфію.

На сучасным этапе існуюць 2 віды носьбітаў мікравыяваў: мікрафільм **рулонны** на 16, 32 і 70-мм фатаплёнцы і **мікрафішны** на плоскай фатаплёнцы фармату 105x148мм на празрыстай аснове.

Мікрафільмаванне выкарыстоўваецца з сярэдзіны 19 ст.; вялікая роля ў яго развіцці належыць рускаму фатографу Я. Ф. Бурынскаму. У Беларусі работа па стварэнні страхавых фондаў (мікрафільмаў) на найбольш каштоўныя і ўнікальныя архіўныя дакументы праводзіцца лабараторыямі мікрафільмавання з 1956.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4123763-8 · NKC: ph122852 |