recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рак.
**Рыгор Пракопавіч Рак** (8 (20) студзеня 1893, вёска Дукарка (цяпер вёска Дукора) Пухавіцкі раён, Мінская вобласць — 10 лістапада 1938, Мінск, турма НКВД) — беларускі эканаміст, краязнавец, педагог. Уваходзіў у Беларускую камуністычную арганізацыю (1920).

Біяграфія
---------

З беларускай сялянскай сям’і. Пасля заканчэння ў 1913 годзе Нясвіжскай настаўніцкай семінарыі працаваў у школе в. Крынкі Рэчыцкага павета Мінскай губ. У 1915—1917 годзе ў арміі. Вучыўся ў Мінскім настаўніцкім інстытуце (з 1918 год), скончыў БДУ (пач. 1930-х г.). Уваходзіў у Беларускую камуністычную арганізацыю (1920 год). У розны час працаваў у кааператыўных арганізацыях, Цэнтрабелсаюзе, школах Мінска. У 1926—1937 гг. — у Інстытуце эканомікі БелАН, вывучаў народныя рамяства і саматужныя промыслы, эканамічны стан рэгіёнаў БССР. Удзельнічаў у краязнаўчым руху, быў сакратаром камісіі па хатніх рамёствах пры Інбелкульце.

5 лютага 1938 года быў беспадстаўна арыштаваны як удзельнік «контррэвалюцыйнай арганізацыі» і 1.11.1938 г. прыгавораны да вышэйшай меры пакарання. Прыгавор прыведзены ў выкананне 10 лістапада 1938 г. Расстраляны ў Мінску. Рэабілітаваны ў 1956 г.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 86. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2005.

Спасылкі
--------

* РАК РЫГОР ПРАКОПАВІЧ
* Рак Рыгор Пракопавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 136851 |
**Бражуольскі дагавор** — дагавор між Ягайлам і Тэўтонскім Ордэнам, падпісаны 6 ліпеня 1382 года ў замку Бражуоле каля Трокаў.

Перадумовы
----------

12 чэрвеня 1382 года віленчукі на чале з гандляром Ганулам, скарыстаўшыся адсутнасцю Кейстута (ваяваў з Карыбутам) і Вітаўта (быў у Троках), адкрылі вароты горада войску Ягайлы. Вітаўт сабраў у Троках войска і паспрабаваў адваяваць Вільню, але беспаспяхова. Ягайла са Скіргайлам пачалі наступ на Трокі. Крыжакі, з якімі Ягайла меў пагадненне, рухаліся ад Коўна.

Падпісанне
----------

6 ліпеня ў замку Бражуоле (каля Трокаў) Ягайла і прадстаўнікі Тэўтонскага Ордэна заключылі кароткае перамір'е (да 8 жніўня), паводле якога крыжакі абя­цалі не ўступаць у пагадненні з Кейстутам. Апошняя ўмова сведчыць, што кіраўнікі Тэўтонскага Ордэна не лічылі сябе звязанымі ранейшымі дамоўленасцямі і маглі падтрымаць любы з бакоў у расколатай міжусобіцай Літве.

Наступствы
----------

Перад пагрозай супольнага ўдару з боку Ягайлы і крыжакоў Вітаўт быў змушаны адступаць у Гародню. Трокі здаліся 20 ліпеня. Між тым Кейстут сабраў сваіх прыхільнікаў у Жмудзі, Вітаўт у Гародні, а яго брат Любарт наняў войскі ў Галіцка-Валынскім княстве. 3 жніўня 1382 года войскі Кейстута і Ягайлы сустрэліся ля Трокаў, але бітва так і не пачалася. Абодва бакі пагадзіліся на перамовы. Аднак па прыбыцці ў Ягайлаў лагер Кейстут і Вітаўт былі арыштаваныя і кінутыя ў турму ў Крэве, а іх войска абяззброенае. Праз 5 дзён пасля ўвязнення, 15 жніўня, Кейстут быў знойдзены мёртвым. Вітаўту пазней удалося ўцячы.

Зноскі
------

1. ↑  *William Urban.* Жамойцкі крыжовы паход = Samogitian Crusade. — Chicago: Lithuanian Research and Studies Center, 2006. — С. 170–171. — ISBN 0-929700-56-2. (англ.)
2. ↑  *Полехов Сергей Владимирович*. Архіўная копія (руск.)(недаступная спасылка). *История Великого Княжества Литовского*.  Энциклопедия Wiki.ru. Архівавана з першакрыніцы 24 студзеня 2009. Праверана 27 снежня 2013.
3. ↑  *Antanas Kučinskas.* Кейстут = Kęstutis. — Vilnius: Mokslas, 1988. — С. 173. — ISBN 5-420-623-5. (літ.)
4. ↑  *Zenonas Ivinskis.*  = Lietuvos istorija iki Vytauto Didžiojo mirties. — Rome: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 1978. — С. 271–279. (літ.)
5. ↑  *Zigmantas Kiaupa, Jūratė Kiaupienė, Albinas Kunevičius.* Гісторыя Літвы да 1795 года = The History of Lithuania Before 1795. — English. — Vilnius: Lithuanian Institute of History, 2000. — С. 124–126. — ISBN 9986-810-13-2. (англ.)
6. ↑  *Joseph B. Koncius.* Вітаўт, Вялікі князь Літоўскі = Vytautas the Great, Grand Duke of Lithuania. — Miami: Franklin Press, 1964. — С. 21–23. (англ.)
7. ↑  *Juozas Jakštas.* Lithuania to World War I // Літва: 700 год = Lithuania: 700 Years / Ed. Albertas Gerutis, пераклад Algirdas Budreckis. — 6-е. — New York: Manyland Books, 1984. — С. 57–58. — ISBN 0-87141-028-1. (англ.)
**Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны музей тэатральнага і музычнага мастацтва** (руск.: Санкт-Петербургский государственный музей театрального и музыкального искусства) — першы ў Расіі музей, прысвечаны гісторыі рускага тэатра. У калекцыі музея 450000 экспанатаў, якія апавядаюць пра драматычнае  (руск.) (бел. опернае і балетнае мастацтва за час яго існавання ў Расіі. Музей размешчаны ў былым будынку Дырэкцыі імператарскіх тэатраў, які ўваходзіць у архітэктурны ансамбль плошчы Астроўскага, спраектаваны Карлам Іванавічам Росі ў XIX стагоддзі.

Гісторыя
--------

У аснову музея пакладзена калекцыя партрэтаў і матэрыялаў, якую збіраў артыст Александрынскага тэатра І. Ф. Гарбуноў  (руск.) (бел.. Значная частка гэтых матэрыялаў упершыню экспаніравалася на Першай рускай тэатральнай выстаўцы, арганізаванай Літаратурна-мастацкім таварыствам у сакавіку 1908 года. У 1920-х гадах музею перадалі матэрыялы пастановачнай часткі Дырэкцыі дзяржаўных тэатраў, а таксама прыватныя калекцыі М. Савінай  (руск.) (бел. А. Малчанава, С. Ф. Святлова і інш.

У 2009 годзе музей атрымаў прэмію «Музейны Алімп» у галоўнай катэгорыі, у 2011 года — за найлепшую экспазіцыю года..

Зноскі
------

1. ↑  «Санкт-Петербургский музей театрального и музыкального искусства» **(нявызн.)**.  Музеи России (10 лістапада 2014). Праверана 23 лютага 2015.
2. ↑  *Галина Артеменко*. «Музеем года назван "Петергоф"» **(нявызн.)**.  Вечерний Петербург (7 лістапада 2011). Праверана 23 лютага 2015.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | X |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 2181 2110 · VIAF: 300575720 |
**Фелікс Юльянавіч Галавач** (нар. 1886, в. Забор’е, Ашмянскі павет) — дзеяч нацыянальна-вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1886 г. у в. Забор’е Ашмянскага павета. У 1922 г. выбраны дэпутатам польскага сейма. У 1924—1927 гг. з’яўляўся членам партыі «Вызваленне» і Незалежнай сялянскай партыі. У ноч на 15 студзеня 1927 г. арыштаваны, нягледзячы на тое, што паводле канстытуцыі Польшчы ён карыстаўся як дэпутат сейма правам недатыкальнасці.

Арыштаваны НКУС БССР 22 верасня 1939 г. Асобай нарадай НКУС СССР асуджаны на 8 гадоў ППЛ. Вызвалены з Усольлага 21 лістапада 1941 г. у адпаведнасці з Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 12 жніўня 1941 г. Быў на высылцы ў Казахстане.

З 1946 г. у Польшчы, дзе і памёр у 1972 г.
**Саюз ваяводзінскіх венграў** (сербск.: Савез војвођанских Мађара/Savez vojvođanskih Mađara; венг.: Vajdasági Magyar Szövetség) — рэгіянальная палітычная партыя ў Сербіі, якія прадстаўляе інтарэсы венгерскай меншасці ў краіне.

Гісторыя
--------

Партыя паўстала ў 1994 годзе ў горадзе Сенце Ёжэфам Касам і былымі сябрамі Дэмакратычнай супольнасці ваяводзінскіх венграў спачатку як грамадзянская група. Партыяй жа аб’яднанне стала ў 1995 годзе. Саюз браў удзел у парламенцкіх выбарах 1997 года, на якіх партыя атрымала 1,23 % галасоў і 4 месцы ў Скупшчыну. У пачатку 2000 года партыя ўвайшла ў кааліцыю Дэмакратычнай апазіцыі Сербіі, дзеля барацьбы на выбарах супраць дзейнага прэзідэнта Слабадана Мілошавіча.

З пачатку 2000-х партыя патрабуе стварэнне Венгерскай рэгіянальнай аўтаноміі на поўначы Ваяводзіны. На дзяржаўным узроўні партыя часта не праходзіла ў парламент альбо атрымлівала там няшмат месцаў. На парламенцкіх выбарах у парламент Ваяводзіны 2004 года партыя здабыла 8,5 % галасоў, а таксама дамаглася перамог на выбарах у муніцыпальныя рады ў Субаціцы, Сенце, Бачка-Топалы, Малі-Іджашы, Каніжы, Чоцы. У 2008 годзе кіраўніком партыі быў абраны Іштван Пастар. Ад парламенцкіх выбараў 2014 года партыя падтрымлівае правячую Сербскую прагрэсіўную партыю.

Ідэалогія
---------

Акрамя падтрымкі інтарэсаў венгерскай меншасці, Саюз ваяводзінскіх венграў таксама кіруецца кансерватыўнай ідэалогіяй, а таксама падтрымлівае рэгіяналізм. У замежнай палітыцы аб’яднанне мае празаходні вектар і падтрымлівае далучэнне Сербіі да Еўрапейскага Саюза і НАТА. Партыя лічылася сацыяльна-дэмакратычнай да 2010 года, але пасля пачала супрацу з Сербскай прагрэсіўнай партыяй і венгерскім Фідэсам.

Зноскі
------

1. ↑  «Lik i delo: Jožef Kasa». Vreme.
2. ↑  «Izbori 1997: Bojkot dela opozicije, Šešelj i Vučić na vlasti sa socijalistima». N1.
3. ↑  Nordsieck, Wolfram (2020). «Vojvodina/Serbia» Архівавана 27 сакавіка 2023.. Parties and Elections in Europe.
4. ↑  Losoncz, Alpár (24.05.2015). «Nem a liberalizmus tizedeli a kisebbségi magyarokat». Napló.
5. ↑  Florian Bieber; Jenni Winterhagen (2006). «Ethnic Violence in Vojvodina: Glitch or Harbinger of Conflicts to Come?». European Centre for Minority Issues. — С. 29.
6. ↑  Kleibrink, Alexander (2015). «Political elites and decentralization reforms in the post-socialist Balkans: regional patronage networks in Serbia and Croatia». Houndmills, Basingstoke, Hampshire. — ISBN 978-1-137-49572-3.
7. ↑  Jansen, Thomas; Van Hecke, Steven (2011). «At Europe’s Service: The Origins and Evolution of the European People’s Party». Springer Science & Business Media. — С. 384. — ISBN 9783642194146.
8. ↑  Živanović, Maja (8.04.2019). «Fidesz’s Serbian Sister-Party to Campaign for Hungary’s Orban». Balkan Insight.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
**Шпіцбергенскі трактат 1920** — падпісаны 9 лютага 1920 года ў Парыжы і вызначыў міжнародна-прававы статус архіпелага Шпіцберген. У наш час падтрымліваюць сваю прысутнасць на архіпелагу Нарвегія і Расія, у меншай ступені — Польшча і КНР.

Утрыманне
---------

Паводле Шпіцбергенскага трактата над Шпіцбергенам, які лічыўся раней свабоднай тэрыторыяй, усталёўваўся суверэнітэт Нарвегіі, а дзяржавам-удзельнікам дагавора надавалася роўнае права на эксплуатацыю натуральных рэсурсаў Шпіцбергена і яго тэрытарыяльных вод. Нарвегія абавязалася ў артыкуле 9-м дагавора не будаваць і не дапускаць стварэння марскіх баз ці ўмацаванняў на тэрыторыі архіпелага і не выкарыстоўваць яе для ваенных мэтаў. У 1925 годзе Нарвегія афіцыйна абвясціла Шпіцберген часткай нарвежскага каралеўства. СССР далучыўся да Шпіцбергенскага трактата ў 1935 годзе.

Да цяперашняга часу ўдзельнікамі дагавора з’яўляюцца больш за 50 дзяржаў: Расія і іншыя дзяржавы, якія складалі СССР, ЗША, Вялікабрытанія, Германія, Францыя, Японія, Нідэрланды, Балгарыя, краіны былой Югаславіі, Венгрыя, Данія, Нарвегія, Польшча, Чэхія, Славакія, Румынія, Італія, Швецыя і іншыя. Нарвежскі стортынг у рэзалюцыі ад 15 лютага 1947 года прызнаў, што СССР з’яўляецца дзяржавай, якая мае нароўні з Нарвегіяй асаблівыя эканамічныя інтарэсы на Шпіцбергене. З 1991 года гэтыя правы перайшлі да Расіі.

Тэма Шпіцбергена ў расійска-нарвежскіх адносінах
------------------------------------------------

Асноўны артыкул: **Нарвежска-расійскія адносіны**
З прычыны таго, што СССР, а затым і РФ — адзіная краіна, якая падтрымлівае прыкметную прысутнасць у рэгіёне, за выключэннем самой Нарвегіі (да 1995 года колькасць савецкіх, а затым і расійскіх грамадзян на архіпелагу перавышала колькасць нарвежцаў), адносіны паміж дзвюма краінамі насілі даволі напружаны характар. Асцярогі нарвежскага боку шмат у чым прывялі да таго, што Нарвегія стала членам НАТА. Пасля некаторага спаду напружанасці, абумоўленага ў першую чаргу адтокам расійскага насельніцтва з архіпелага і закрыццём некалькіх расійскіх населеных пунктаў, пачаўся новы перыяд абвастрэння. У снежні 2011 года расійскі ўрад прыняў новую стратэгію развіцця расійскай прысутнасці на Шпіцбергене, якая ўключае ў сябе будаўніцтва некалькіх аб’ектаў у горадзе Баранцбург. Гэта выклікала пратэст нарвежскага боку, які не зацікаўлены ў павелічэнні расійскай прысутнасці.

Публікацыя
----------

* «Сборник действующих договоров, соглашений и конвенций, заключённых с иностранными государствами», в. 9, Москва, 1938.

Зноскі
------

1. ↑  Ультыматум у Арктыцы: Нарвегія патрабуе ад Расіі знесці сваю спадарожнікавую станцыю на Шпіцбергене — Навіны Расіі — ІА REGNUM
**Іосіф Рыгоравіч Гурэвіч** (нар. 26.3.1929, г. Курган, Расія) — беларускі вучоны ў галіне цепла- і масаабмену. Доктар тэхнічных навук (1978).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1951 годзе Маскоўскі інжынерна-фізічны інстытут. 3 1952 года ў Інстытуце цепла- і масаабмену Нацыянальнай АН Беларусі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя працы па даследаванні пераўтварэнняў хімічнай энергіі паліва ў электрычную (тэорыя сітаватых электродаў з вадкім палівам, прынцыпы і ўмовы самарэгулявання работы электрахімічных генератараў энергіі і інш.). 

Удзельнічаў у стварэнні першых у СССР паліўных элементаў для касмічных апаратаў.

Творы
-----

* Кристаллический триод и его применение. Мн. 1957 (разам з М. М. Сімкіным);
* Жидкостные пористые электроды. Мн. 1974 (разам з Ю. М. Вальфковічам, У. С. Багоцкім).

Літаратура
----------

* *А. І. Болсун.* Гурэвіч Іосіф Рыгоравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

Спасылкі
--------

* Іосіф Рыгоравіч Гурэвіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

1. 1 2 3 4  *А. І. Болсун.* Гурэвіч Іосіф Рыгоравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
**Брэсцкі мір** — мірнае пагадненне папаміж Украінскай Народнай Рэспублікай з аднаго боку і Германскай імперыяй, Аўстра-Венгерскай імперыяй, Асманскай імперыяй і Балгарскім царствам з другога, падпісанае 27 студзеня (9 лютага) 1918 года ў Брэсце. Першы мірны дагавор падчас Першай сусветнай вайны. Стаў вынікам аднаго з этапаў перамоў у Брэст-Літоўску, агульным вынікам якіх быў выхад бальшавіцкай Расіі з Першай сусветнай вайны.

Белы палац у Брэсце, дзе праходзілі перамовы
Цэнтральнымі дзяржавамі прызнаваўся суверэнітэт УНР. У абмен на гэта УНР абавязалася не ўступаць у саюзы, накіраваныя супраць Цэнтральных дзяржаў, і пастаўляць Цэнтральным дзяржавам харчаванне і сыравіну.

Гл. таксама
-----------

* Брэсцкі мір (паміж Савецкай Расіяй і Цэнтральнымі дзяржавамі)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Брэсцкі мір (9 лютага 1918)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n95001059 · VIAF: 184375178 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пражскі мір.

| Трыццацігадовая вайна |
| --- |
| 
* Пльзень
* Ломніца
* Саблат
* Вестэрніцэ
* Белая Гара
* Віслах
* Вімпфен
* Хёхст
* Флерус
* Штатлон
* Брэда
* Дэсау
* Лутэр
* Штральзунд
* Вольгаст
* Франкфурт
* Магдэбург
* Вербен
* Брэйтэнфельд
* Лех
* Фюрт
* Альтэ Вестэ
* Лютцэн
* Ольдэндорф
* Нёрдлінген
* Вітштак
* Райнфельдэн
* Брайзах
* Хемніц
* Даўнс
* Ля Марфі
* Анекур
* Брайтэнфельд
* Данія і Нарвегія
* Ракруа
* Тутлінген
* Фрайберг
* Ютэрбаг
* Янкаў
* Хюлст
* Мергентхайм
* Нёрдлінген 2
* Цусмаргаўзен
* Ланс
* Прага
* Вестфальскі мір

 |

**Пражскі мір** (ням.: Prager Frieden) — мірны дагавор, заключаны 30 мая 1635 года ў час Трыццацігадовай вайны ў Празе паміж імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі Фердынандам II Габсбургам і пратэстанцкімі князямі імперыі. Яго ўмовамі прадугледжвалася адмена Эдыкта аб рэстытуцыі і вяртанне да Аўгсбургскага міру. Акрамя таго, было ўзгоднена аб'яднанне арміі імператара і армій германскіх князёў у армію Свяшчэннай Рымскай імперыі. На стварэнне кааліцый паміж князямі была накладзена забарона, а кальвінізм быў легалізаваны. Прынцып cujus regio, ejus religio быў навечна ўсталяваны ў межах імперыі. У абмен на рэлігійныя саступкі Фердынанд атрымаў альянс лютэранскіх князёў у дапамогу ў сваёй барацьбе як са шведамі, так і з чаканым умяшаннем Францыі ў Трыццацігадовую вайну. Фактычна Пражскі мір завяршыў грамадзянскую і рэлігійную вайну паміж дзяржавамі, якія ўваходзяць у Свяшчэнную Рымскую імперыю, пасля чаго Трыццацігадовая вайна працягвалася ў якасці барацьбы супраць дамінавання Габсбургаў у Еўропе.

Спасылкі
--------

* *Тридцатилетняя война 1618-48 (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
| Івуарыйскі канфлікт |
| --- |
| ✰ **Першая вайна** • «Аднарог» • Беларускае найміцтва • Ліна-Маркусі • Банк BCEAO • Аперацыя ААН • Лістапад 2004 года • Прэторыя • Уагадуга • Беспарадкі 2008 года • Украінская місія • Выбары 2010 года • **Другая вайна** • Верталётны скандал • Дуэкуэ • Абіджан |

**Пагадненне ў Прэторыі** (фр.: Accord de Pretoria) — дамова, заключаная паміж урадам Кот-д’Івуара і ўзброенай апазіцыяй 6 красавіка 2005 года ў Прэторыі (ПАР). Дакумент стаў адной са спроб мірнага ўрэгулявання Першай Івуарыйскай вайны.

Пагадненне падпісалі тагачасны прэзідэнт краіны Ларан Гбагбо (лідар ІНФ), экс-прэзідэнт Анры Конан Бед’е (лідар ДПК), прэм’ер-міністр урада прымярэння Седу Дыара  (фр.) (бел. экс-прэм’ер Аласан Уатара (лідар АР), дзяржаўны сакратар Гіём Саро (лідар НС) і, як пасярэднік, прэзідэнт ПАР Таба Мбекі  (коса) (бел..

Дакумент прадугледжваў: неадкладнае і канчатковае спыненне ўсіх баявых дзеянняў; раззбраенне і роспуск апалчэнцаў; рэформу дзейнасці незалежнай выбарчай камісіі; запрашэнне ААН прыняць удзел у арганізацыі ўсеагульных выбараў. Аднак у ім нічога не прапісана аб праве ўсіх івуарыйскіх лідараў балатавацца на наступных прэзідэнцкіх выбарах. Гэтае пытанне было адной з прычын грамадзянскай вайны.

Спасылкі
--------

* L’accord de Pretoria du 6 avril 2005
**Анатоль Цімафеевіч Міхайлоўскі** (25 снежня 1898, вёска Бутрава, Руднянскі раён, Смаленская вобласць — 3 студзеня 1984) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага падполля і партызанскага руху на тэрыторыі Палескай вобласці.

Біяграфія
---------

З 1923 года на савецкай рабоце. Член КПСС з 1928 года. З пачатка вайны ў нямецкім тыле, адзін з арганізатараў Капаткевіцкага партызанскага атрада, у студзені 1942 года яго камандзір. У красавіку 1943 — чэрвені 1944 гадоў сакратар Капаткевіцкага падпольнага ЦК КП(б)Б, адначасова член Палескага падпольнага абкама КП(б)Б, намеснік камандзіра Палескага партызанскага злучэння. У 1944—54 гадах сакратар Васілевіцкага ЦК КП(б)Б, старшыня Петрыкаўскага райвыканкама.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Міхайлоўскі Анатоль Цімафеевіч // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 366. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
***Thymus aznavourii*** — від расліны сямейства ясноткавыя (*Lamiaceae*), распаўсюджаны толькі ў еўрапейскай частцы Турцыі.

Батанічнае апісанне
-------------------

Гэта невялікі куст, кветканосы якога ад 3 да 5 (радзей да 10) см даўжынёй. Лісце даўжынёй ад 9 да 10 мм і шырынёй ад 1.7 да 2.0 мм. Яно скурыстае, больш ці менш сядзячае, ланцэтнае і звужанае да асновы, тупаканечнае, цэлае і гладкае; аснова расніцавая; галоўная жылка добра бачная, бакавыя жылкі даволі непрыкметныя. Унутраныя прыкветкі маюць даўжыню ад 5 да 7 мм, шырыню ад 2 да 2.5 мм, яйцападобныя. Чашачка мае даўжыню ад 4 да 4.5 мм і рэдка жаўтлява залозіста крапчатая.

Распаўсюджанне
--------------

Эндэмік Турцыі.

1. ↑  Catalogue of Life **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 22 квітня 2019. Праверана 19.09.2018.  (англ.)
2. ↑  The Plant List **(нявызн.)**. Праверана 19.09.2018.  (англ.)
3. ↑  Euro+Med Plantbase **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 19 вересня 2018. Праверана 19.09.2018.  (англ.)
**Белспецзнештэхніка, БСЗТ** — беларускае дзяржаўнае знешнегандлёвае ўнітарнае прадпрыемства, заснаванае ў 1995 годзе. Спецыялізуецца на гандлі і вытворчасці ўзбраенняў і прадукцыі падвойнага прымянення. Уваходзіць у склад Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта. Лічыцца вядучым прадпрыемствам краіны ў вобласці экспарту ўзбраенняў.

У каталогу кампаніі маецца авіяцыйная тэхніка і абсталяванне да яе, сродкі СПА, узбраенне і тэхніка для сухапутных войск, прыцэльная тэхніка, прыборы падвойнага прызначэння, стралковае ўзбраенне, боепрыпасы, трэнажоры.

У структуру ДЗГУП «Белспецзнештэхніка» ўваходзіць ТАА «БСЗТ — Новыя тэхналогіі», што спецыялізуецца на распрацоўцы і вытворчасці поўнага спектру аптычнай прадукцыі — прыцэлах для бранятанкавай тэхнікі, сістэм кіравання агнём, комплексаў СПА, стралковага ўзбраення.

Кампанія кіруе сумесным суданска-беларускім прадпрыемствам «S&B Aviation company LTD». Яе тэхнічныя спецыялісты, якія базуюцца ў Хартум, абслугоўваюць увесь парк верталётаў і самалётаў ВПС Судана.

Акрамя таго, «Белспецзнештэхніка» ўзяла на сябе абавязацельствы па абслугоўванні ўдарных верталётаў Мі-35 ВПС Нігерыі. Беларусы адказваюць за верталёты 97-й групы спецназа ў г. Порт-Харкорт.

У 2022 годзе у сувязі з уварваннем Расіі на Украіну прадпрыемства трапіла ў Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША, у Чорны спіс Еўрасаюза, а таксама пад санкцыі Аўстраліі, Вялікабрытаніі, Канады, Новай Зеландыі, Швейцарыі, Японіі і самой Украіны.

Заўвагі
-------

1. ↑  О компании на официальном сайте
2. ↑  На сайте MILEX
3. ↑  Каталог компании
4. ↑  ГВТУП «Белспецвнештехника» исполнилось 20 лет со дня образования // *Еженедельный обзор военно-технической информации «Монитор»*. — 14-20 декабря 2015. — № 5.
5. ↑  Суданска-беларускае сумеснае прадпрыемства «S&B Aviation company LTD»
6. ↑  Африканская стратегия Лукашенко. Чему России стоит поучиться у союзника
7. ↑  Siarhei Bohdan.Belarusian Military Cooperation With Developing Nations: Dangerous Yet Legal Архівавана 24 верасня 2021. // Belarus Digest, 5 December 2013.
8. ↑  Державне зовнішньоторговельне унітарне підприємство "Бєлспецвнєштехніка"

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
**Мілагу́чнасць**, альбо **эўфанія** (ад грэч. εὐφωνόα — мілагучнасць) — гукавая арганізацыя мастацкай мовы (пераважна вершаванай), заснаваная на паўтаральнасці гукаў. У вузейшым сэнсе — артыкуляцыйная і акустычная мілагучнасць мовы.

У літаратуразнаўстве — раздзел паэтыкі, які вывучае ў вершы якасны бок маўленчых гукаў, што накладваюць вызначаную пачуццёвую афарбоўку на мастацкі твор. Да вобласці эўфаніі адносіцца вялікая колькасць стылістычных прыёмаў, яка-сь: рытм верша, анафара, эпіфара, алітэрацыя, асананс, дысананс і ўсе адмены гукавых паўтораў.

Паводле беларускага паэта і мовазнаўца Уладзіміра Дубоўкі, мілагучнасць — гэта прапорцыя паміж кансанантызмам і вакалізмам; каэфіцыент мілагучнасці — прапарцыйнасць чаргавання галосных і зычных гукаў у моўнай плыні. Да найбольш мілагучных моў Ул. Дубоўка адносіў італьянскую і ўкраінскую мовы, дзе, паводле яго словаў, спатыкаецца амаль роўная колькасць галосных і зычных (1:1). У сваю чаргу, беларуская мова, паводле яго даследванняў, мае каэфіцыент ад 1—1,2 да 1—1,3.

Зноскі
------

1. ↑  Эвфония // Большая Советская Энциклопедия
2. ↑  Эвфония // *Квятковский А. П.* Поэтический словарь. — М: Сов. Энцикл. 1966. — С. 348.
3. 1 2  *Дубоўка, Ул.* Некаторыя прыватныя выпадкі мілагучнасці нашае мовы // *Узвышша*. — 1927. — № 4.
Джунгарыя і Тарымскі басейн (Такламакан) падзяляюцца горамі Цянь-Шань
**Джунгарыя**, *Джунгарская ўпадзіна* або *Джунгарская раўніна* (ад манг.: Зүүнгар — «левая рука»; калм. Зүн Һар; каз.: Жоңғария; кірг.: Жуңгарстан; кіт.: 準噶爾 (*Джуньгаэр*); уйг. *Җуңғар ойманлиғи*/جۇڭغار ئويمانلىغى) — геаграфічны рэгіён на паўночным захадзе Кітайскай Народнай Рэспублікі, што адпавядае паўночнай палове Сіньцзяна. яго плошча складае прыблізна 777 000 км², а тэрыторыя рэгіёна ўваходзіць у склад Сіньцзяна і часткова ўключае Заходнюю Манголію і Усходні Казахстан. Раней тэрмін датычыўся шырэйшай тэрыторыі, абсяг якой залежаў ад палітычных межаў Джунгарскай дзяржавы.

Асноўныя гарады — Урумчы, Інін і Карамай.

Насельніцтва
------------

Насельніцтва складаецца з казахаў, кіргізаў, манголаў, уйгураў і кітайцаў-ханьцаў. Пасля 1953 года меў месца масавы прыток кітайцаў-ханьцаў для працы на водных аб’ектах і прамысловых праектах, асабліва на нафтавых радовішчах Карамай.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Джунгарыя

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ge138882 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гусак.
**Аляксей Адамавіч Гусак** (1 лістапада 1927, вёска Іванкаўшчына, Мазырскі раён, Гомельская вобласць — 9 ліпеня 2012) — беларускі матэматык, прафесар, кандыдат фізіка-матэматычных навук, педагог.

Біяграфія
---------

Скончыў фізіка-матэматычны факультэт Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, аспірантуру МДУ імя М. В. Ламаносава. З 1955 года працуе ў БДУ: асістэнт (1955—1957), старшы выкладчык (1957—1959), дацэнт (1959—1976), прафесар (з 1976 г.).

Навуковыя працы
---------------

Аўтар звыш 200 навуковых прац. Сярод іх 36 кніг (частка з іх перакладзена на венгерскую, іспанскую і французскую мову), у тым ліку манаграфія «Тэорыя набліжэння функцый. Гістарычны нарыс», падручнік «Вышэйшая матэматыка» ў 2-х тамах, «Даведнік па вышэйшай матэматыцы», «Аналітычная геаметрыя і лінейная алгебра: даведачны дапаможнік для рашэння задач», «Матэматычны аналіз і дыферэнцыяльныя ўраўненні: даведачны дапаможнік для рашэння задач», «Тэорыя імавернасцей: даведачны дапаможнік для рашэння задач», «Тэорыя функцый комплекснай зменнай і аперацыйнае злічэнне: даведачны дапаможнік для рашэння задач», «Даведнік па матэматыцы для школьнікаў», «Задачы і практыкаванні па вышэйшай матэматыцы», «Зборнік задач і практыкаванняў па дыферэнцыяльнай геаметрыі».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Гусак А. А. Гусак Г. М. Брычыкава А. А.* Даведнік па вышэйшай матэматыцы. — Мн.: «ТетраСистемс», 2007. — 576 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Вучоныя Беларусі: 168014 |
**Аханахт II** (егіп. ʿḥȝ-nḫt) — намарх XV верхнеегіпецкага нома (септа) Унут у канцы XXI — пачатку XX стст. да н.э.. Сын намарха Аханахта I.

Аханахт II стаў спадчыннікам свайго бацькі на пасадзе намарха XV нома Верхняга Егіпта ў канцы кіравання цара Ментухатэпа II ці ў пачатку кіравання Ментухатэпа III. Кіраванне Аханахта II было нядоўгім — паводле падлікаў даследчыкаў (напрыклад, Э. Браварскага), сумесны перыяд кіравання Аханахта і яго спадчынніка Джэхутыхатэпа IV складаў каля дзесяці гадоў.

У надпісах на сценах сваёй пахавальні Аханахт называе сябе наступнымі тытуламі і эпітэтамі: «намарх, аканом Абодвух Прастолаў, распарадчык жрацоў Тота, князь Хемену, вялікі правадыр нома Унут, улюбёны сваіх багоў, шанаваны ў прысутнасці Асірыса, шанаваны адзін, Аханахт правагалосны».

Грабніца Аханахта II, як і грабніцы яго бацькі і брата, знаходзіцца ў некропалі каля сучаснага паселішча Дэйр эль-Берша. Грабніца была ўпершыню падрабязна даследавана Персі Ньюберы ў 1891—1892 гадах, матэрыялы даследаванняў выдадзены ў 1895 годзе. Саркафаг Аханахта ў грабніцы выяўлены не быў.

Зноскі
------

1. ↑  Edward Brovarski. A Phantom Debate? 2011, p. 25.
2. ↑  Louise Gestermann 2008, p. 11.
3. 1 2  Edward Brovarski 2010, p. 36.
4. ↑  Percy E. Newberry 1895, p. 38—39.
5. ↑  Percy E. Newberry 1895, p. 38.

Літаратура
----------

* *Edward Brovarski* A Phantom Debate?(англ.) // *From Illahun to Djeme. Papers Presented in Honour of Ulrich Luft*. — Oxford: Archaeopress, 2011. — P. 25—30. — ISBN 978 1 4073 0894 4.
* *Edward Brovarski* The Hare and Oryx Nomes in the First Intermediate Period and Early Middle Kingdom(англ.) // *Egyptian Culture and Society (cahier № 38)*. — Conseil Suprême des Antiquités de l'Égypte, 2010. — Vol. 1. — P. 31—85. — ISBN 978-977-479-845-6.
* *Louise Gestermann* Die Datierung der Nomarchen von Hermopolis aus dem frühen Mittleren Reich — eine Phantomdebatte?(ням.) // *Zeitschrift für Ägyptische Sprache und Altertumskunde*. — 2008. — Vol. 135. — S. 1—15. — ISBN 0044-216X. — DOI:10.1524/zaes.2008.0003
* *Percy E. Newberry.* El Bersheh (Part II) // Archaeological Survey of Egypt / Edited by Francis L. Griffith. — London: Egypt Exploration Society, 1895. — P. 38—41. — 70 p.
**Наталка (Наталля Васільеўна) Бабіна** (у дзявоцтве **Дынько**; нар. 15 мая 1966 года, в. Заказанка, Брэсцкі раён) — беларуская пісьменніца, перакладчыца і журналістка ўкраінскага паходжання, фіналістка літаратурнай прэміі «Ангелус» (2011, Польшча), лаўрэат прэміі БАЖ імя Чаркасавай (2010).

Біяграфія
---------

Сястра беларускага журналіста Андрэя Дынько.

Пасля школы вучылася на інжынера ў Мінскім політэхнічным інстытуце. Працавала інжынерам на заводзе «Цветатрон» (Брэст), на заводзе імя Леніна (Мінск). Таксама працавала ў газеце «Збудзінне», потым інжынерна-тэхнічным супрацоўнікам у газеце «Звязда».

З 1994 года супрацоўнічае з газетай «Наша Ніва», з 2007 года — штатны журналіст газеты. Замужам, мае трох дзяцей.

Мастацкія творы пачала друкаваць у 1994 годзе. Піша па-беларуску і па-ўкраінску. Друкавалася ў часопісах «ARCHE», «Дзеяслоў», газетах «Звязда» і «Наша Ніва»; ва ўкраінскіх часопісах «Сучасність», «Кур’ер Крівбасу», «Над Бугом і Нарвою», газеце «Поступ». Творы перакладзеныя на польскую, чэшскую, украінскую і англійскую мовы.

Бібліяграфія
------------

* Зборнік апавяданняў «Крыві не павінна быць відна» (2007).
* Раман «Рыбін горад» (2008, 2011).

Пераклады
---------

* Данеўская Ірына «Багуслаў Радзівіл: Нямецкі прынц з Вялікага Княства Літоўскага», пераклад з украінскай Наталкі Бабінай (2018).
* Данеўская Ірына «Багуслаў Радзівіл. Генерал Караля», пераклад з украінскай Наталкі Бабінай (2020).

Зноскі
------

1. ↑
**Баркі́** — курганны могільнік крывічоў VIII—IX стст. гарадзішча жалезнага веку і селішча XI—XII стст. каля в. Баркі Полацкага раёна. На могільніку даследавана 9 курганоў, у т.л. доўгі. Пахавальны абрад — трупаспаленне пад насыпам на грунце. У шэрагу выпадкаў рэшткі крэмацыі змешчаны ў ямцы, накрытай гаршком. Знойдзены ўпрыгожанні — бронзавыя падвескі, грыўня, бранзалеты, шкляныя пацеркі і інш.; ляпныя гаршкі. Доўгі курган — пусты (кенатаф).

Літаратура
----------

* Баркі. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
Эліпс
**Эліпс** — геаметрычнае месца пунктаў на плоскасці, ад якіх сума адлегласцяў да 2 вызначаных пунктаў (фокусаў) застаецца нязменнай. Эліпс, як і парабалу ці гіпербалу, можна атрымаць праз сячэнне конуса плоскасцю.

Акружнасць з'яўляецца асобным выпадкам эліпса, калі яго фокусы супадаюць паміж сабой.

Ураўненні эліпса
----------------

### Кананічнае ўраўненне эліпса

Кананічным ураўненнем эліпса называецца ўраўненне:

{\displaystyle {\frac {x^{2}}{a^{2}}}+{\frac {y^{2}}{b^{2}}}=1}

Тут {\displaystyle a} — вялікая, а {\displaystyle b} — малая паўвось эліпса.

### Параметрычнае ўраўненне эліпса

Параметрычным ураўненнем эліпса называецца сістэма:

{\displaystyle \left\{{\begin{matrix}x=a\cos \alpha ~;\\y=b\sin \alpha ~;\end{matrix}}\right.}

| ⛭Канічныя сячэнні |
| --- |
| Галоўныя тыпы | Эліпс • Гіпербала • Парабала |
| Выраджаныя | Пункт • Прамая • Пары прамых |
| Асобны выпадак эліпса | Акружнасць |
| Геаметрычная пабудова | Канічнае сячэнне • Шары Дандэлена |
| Матэматыка • Геаметрыя |
**Брэсцкі бескурганны могільнік** — могільнік 170—270-х гг. н.э. на тэрыторыі Брэста (былая в. Трышын, цяпер вуліца Маскоўская), на правым беразе р. Мухавец. Выявіў у 1959 г. даследаваў у 1960—1963, 1965, 1977 гг. Ю. У. Кухарэнка. Выяўлена 75 пахаванняў на адлегласці 2—3 м адно ад аднаго ў прадаўгаватых і круглых ямах глыбінёй да 1 м, дыяметрам 0,3—0,7 м. Пахавальны абрад — трупаспаленне. Рэшткі крэмацыі, што праводзілася па-за межамі пахавання, ссыпалі на дно ямы, часам у спецыяльныя урны (гліняныя ляпныя гаршкі, збаны, міскі, вазы). Пахавальны інвентар (у 68 магілах па 3 рэчы ў кожнай) — гліняны посуд, прасліцы, жалезныя нажы і замкі, бронзавыя фібулы, дэталі паяснога набору, шкляныя пацеркі, металічныя бранзалеты і падвескі. Могільнік пакінуты плямёнамі вельбарскай культуры, што склалася ў Памор’і і нізоўях Віслы ў I ст. і носьбіты якой у сярэдзіне II ст. рухаліся на паўднёвы ўсход і дасягнулі Пабужжа, Валыні, Падоліі. Некаторыя даследчыкі звязваюць могільнік з адным з этапаў фарміравання славянскага этнасу.

Літаратура
----------

* Белевец, В. Могильник Брест-Тришин: 30 лет по окончании раскопок // Acta Archaeologica Albaruthenica. — 2007. — Вып. 1. — С. 49—85.
* Кухаренко, Ю. В. Могильник Брест-Тришин / Ю. В. Кухаренко; АН СССР, Ин-т археологии. — М.: Наука, 1980. — 28 с.
* Брэсцкі бескурганны могільнік // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
**Сі́ла то́ку** — скалярная велічыня, якая колькасна характарызуе інтэнсіўнасць электрычнага току.

Сіла току вызначаецца як адносіна сумарнага электрычнага зараду, які праходзіць праз некаторую паверхню за некаторы адрэзак часу, да працягласці гэтага адрэзка:

{\displaystyle I={\frac {\Delta Q}{\Delta t}}}

У дадзены момант часу сіла току вызначаецца як вытворная ад зарада па часе:

{\displaystyle I={\frac {dQ}{dt}}}

Адзінкай вымярэння сілы току з'яўляецца Ампер (A).

Сіла току можа быць вызначаная як паверхневы інтэграл ад шчыльнасці току:

{\displaystyle I=\int \limits \_{s}{\vec {j}}{\vec {d}}S}

У адрозненне ад шчыльнасці току, велічыня сілы току залежыць не толькі ад уласцівасцяў асяроддзя, што праводзіць ток, але і ад абранай паверхні. Найчасцей за такую паверхню выбіраюць папярочнае сячэнне правадніка.

Вымяраюць сілу току амперметрамі.

Гл. таксама
-----------

* Дзеючае значэнне пераменнага току
* Спіс параметраў напругі і сілы электрычнага току

Літаратура
----------

* Сіла току // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 375. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* *Наумчик В. Н.* Физика: словарь-справочник для школьников / В. Н. Наумчик, Э. М. Шпилевский. — Мн.: Новое знание, 2010. — С. 312. — 592 с. — 3 010 экз. — ISBN 978-985-475-397-3. (руск.)
* Сила тока // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4278564-9 |
**Магнітарухаючая сіла (МРС)** — фізічная велічыня, якая характарызуе здольнасць электрычных токаў ствараць магнітныя патокі. Выкарыстоўваецца пры разліках магнітных ланцугоў; аналаг ЭРС ў электрычных ланцугах.

Велічыня вымяраецца ў амперах (СІ) або ў гілбертах (СГС), прычым 1А = {\displaystyle {\frac {4\pi }{10}}} = 1.257 Гб.

Магнітарухаючая сіла {\displaystyle {\mathcal {F}}} у індуктары або электрамагніце вылічваецца па формуле:

{\displaystyle {\mathcal {F}}=\omega I}
дзе {\displaystyle \omega } — колькасць віткоў у абмотцы, {\displaystyle I} — ток ў правадніку.

Выраз для магнітнага патоку ў магнітнаму ланцугу, таксама вядомы як закон Хопкінса, мае наступны выгляд:

{\displaystyle {\mathcal {F}}=\Phi Rm}
дзе {\displaystyle \Phi } — велічыня магнітнага патоку,{\displaystyle Rm} — магнітнае супраціўленне правадніка. Дадзены запіс з’яўляецца аналагам закона Ома у магнітных ланцугах.

Літаратура
----------

* *The Penguin Dictionary of Physics*, 1977, ISBN 0-14-051071-0  (англ.)
**Гаршчо́к** — гліняная пасудзіна для гатавання гарачай стравы, захоўвання вадкіх і сыпкіх рэчываў і іншых.

Вядомы з эпохі неаліту. Напачатку гаршчкі ляпілі, у тым ліку з глінянай стужкі, з 10 ст. іх сталі вырабляць на ганчарным крузе. Рэгіянальныя асаблівасці гаршчкоў у іх выкарыстанні, формах, памерах у Беларусі замацаваліся ў мясцовых назвах: *абеднік*, *адынец*, *варэйка*, *гарлач*, *гладыш*, *збан*, *злівач*, *склепнік*, *слоік*, *спарыш* і інш. Форма гаршчка добра прыстасавана для хуткага і раўнамернага награвання ў напаленай печы: круглы з пукатымі бакамі, звужаным плоскім дном і вусцем, абкружаным венцам. Выраблялі з фармовачнай масы павышанай вогнетрываласці з дамешкам жарствы, пяску, а пасля абпальвання гартавалі ў абвары. Дэкор стрыманы альбо зусім адсутнічаў. Аздаблялі звычайна глянцаваным і прачэрчаным па сырой паверхні геаметрычным арнаментам. 2 ці 3 замацаваныя ручкай гаршчкі, у якіх бралі ежу на поле, называлі адпаведна *спарышамі* і *траячкамі*.

Спарышы з музея «Усадьба Ганшиных» (Пераслаўскі раён, Яраслаўская вобласць, Расія)
Гаршчок — найбольш семіятызавана рэч хатняга начыння. Антрапамарфізацыя гаршчка праяўляецца як на ўзроўні найменняў (носік, ручка), так і ў фальклорных тэкстах, перадусім у загадках: «Малады Ягор сеў на конь, паехаў у агонь»; «Радзіўся — не хрысціўся, памёр — не праводзіўся», У шматлікіх рытуальных практыках сімвалічна прадстаўляў сабой чалавека — яго галаву і ўлонне — і ў такіх кантэкстах уваходзіў у абрады жыццёвага цыклу: радзіны, вяселле, памінкі. У пахавальнай абраднасці гаршчок выступае як ёмішча душы памерлага, як посуд для вады, што служыць пасярэднікам паміж светамі. У Пінскім раёне за труной неслі ў гаршчку пасвечаную ваду, вадой крапілі магілу, рэшткі там жа вылівалі, а гаршчок, перавярнуўшы дагары дном, ставілі ў голаў магілы. Сувязь гаршчка з душамі продкаў, з печчу і прасторай каля яе, а таксама непасрэднае сутыкненне з агнём тлумачаць суаднясенне яго з дамавіком. Па ўсёй Беларусі вядома павер’е аб перасяленні дамавіка ў новую хату менавіта ў гаршчку з жарам. На ўсходнеславянскай тэрыторыі дзіравы гаршчок уваходзіць у шэраг рэчаў, што выконвалі ў народнай свядомасці ролю абярэга. У рытуальных дзеяннях абыгрываецца пустата посуду, яго патэнцыяльная магчымасць «змяшчаць» у сабе тыя ці іншыя якасці: у гаршчку лічылася магчымым пабачыць чараўніцу, у ім пасля пэўных аперацый можа быць сканцэнтравана персаніфікаваная хвароба, менавіта ў гаршчку знаходзілі прыстанак атмасферныя з'явы.

Літаратура
----------

* Гаршчок // Праект «Наша ежа»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дэкларацыя Бальфура.
Артур Бальфур
**Дэкларацыя Бальфура 1926 года** (англ.: Balfour Declaration of 1926) — заключная справаздача канферэнцыі краін Брытанскай імперыі, якая адбылася ў 1926 годзе. Дакумент атрымаў сваю назву па імі лорда Артура Бальфура, першага графа Бальфурскага.

Асноўнымі прынцыпамі, закладзенымі ў Дэкларацыю Бальфура 1926 года, сталі:

* прызнанне роўнага дзяржаўнага статусу Вялікабрытаніі і ўсіх яе дамініёнаў,
* прызнанне ўсімі краінамі манарха,
* добраахвотнасць і роўнасць для ўваходжання ў Садружнасць нацый.

Акрамя гэтага, упершыню быў прапанаваны прынцып, паводле якога генерал-губернатары перасталі выконваць ролі кіраўнікоў дзяржаў-дамініёнаў і дыпламатычных прадстаўнікоў Вялікабрытаніі. Таксама ўпершыню быў закладзены прынцып *сумеснага манарха*, пры якім усе краіны канстытуцыйнай манархіі ўнутры Садружнасці больш не прызнавалі манарха Вялікабрытаніі кіраўніком сваёй дзяржавы і атрымлівалі магчымасць мець уласнага манарха, але пры гэтым асоба манарха заставалася адзінай для ўсіх краін Садружнасці.

Дакумент увайшоў у аснову і атрымаў свой працяг у матэрыялах Вэстмінстэрскага статуту 1931 года.

Гл. таксама
-----------

* Дэкларацыя Бальфура 1917 года
Крэсла 1772 года з махагону[en], Метраполітэн-музей
**Крэсла** — прадмет мэблі для сядзення чалавека. Звычайна мае спінку, акрамя таго можа мець мяккую абіўку і ручкі-падлакотнікі. Мэбля для сядзення двух і болей людзей завецца лавай (лаўкай) або канапай. Каб камфортна выцягнуць ногі, часам ужываюць пуфы.

Слова *крэсла* праславянскага паходжання. Так раней зваліся тры брускі, звязаныя трохвугольнікам, прымацаваныя да задняй часткі воза або саней для перавозкі грувасткай паклажы (напрыклад, дроў).

Гісторыя
--------

Крэслы выкарыстоўваліся людзьмі са старажытнасці, хоць на працягу многіх стагоддзяў яны былі сімвалам стану і годнасці, а не прадметамі звычайнага выкарыстання. Толькі ў XVI стагоддзі крэслы сталі шырока распаўсюджанымі. Да таго часу людзі сядзелі на куфрах, лавах, услонах і табурэтках, якія былі звычайнымі сядзеннямі для паўсядзённага жыцця.

Віды крэслаў
------------

* Драўлянае крэсла без падлакотнікаўДраўлянае крэсла без падлакотнікаў
* Офіснае крэсла[en]Офіснае крэсла[en]
* Мяккае крэсла[en]Мяккае крэсла[en]
* Крэсла-качалка[en]Крэсла-качалка[en]
* ШэзлонгШэзлонг

Гл. таксама
-----------

* Канапа

Крыніцы
-------

1. ↑  крэсла, крэсла-ложак - Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.) **(нявызн.)**.
2. ↑  крэсла - Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (2002, правапіс да 2008 г.) **(нявызн.)**.
3. ↑  Cregan-Reid, Vybarr (26 October 2018). "Anthropocene: why the chair should be the symbol for our sedentary age". *The Conversation*. Праверана 9 November 2018.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Крэсла

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12467435t · GND: 4058247-4 · LCCN: sh85022351 · NDL: 00564273 · NKC: ph127984 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Назараў.

**Юрый Віктаравіч Назараў** (нар. 1962, Горкі, Магілёўская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч, намеснік прэм’ер-міністра Беларусі (2020—2022), кіраўнік справамі Прэзідэнта Беларусі (з 2022).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі тэхналагічны інстытут па спецыяльнасці «Лясная гаспадарка», Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Міжнародныя эканамічныя адносіны». З 1981 па 1982 гады працаваў лабарантам Беларускага тэхналагічнага інстытута імя С. М. Кірава. З 1983 па 1988 гады працаваў ляснічым Зуброўскага лясніцтва, інжынерам па ахове лесу і паляўнічай фауны, галоўным ляснічым Горацкага лясгаса. У 1988—2001 гадах з’яўляўся выконваючым абавязкі дырэктара, дырэктарам Горацкага лясгаса. З 2001 па 2004 гады займаў пасаду намесніка старшыні Камітэта лясной гаспадаркі пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь, з 2004 па 2010 гады — намесніка Міністра лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь.
У 2010—2013 гады з’яўляўся намеснікам Кіраўніка спраў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. 17 снежня 2013 года прызначаны старшынёй канцэрна «Беллеспаперапрам».

3 сакавіка 2020 года прызначаны Намеснікам Прэм’ер-міністра Беларусі.

У чэрвені 2022 года Назараў трапіў у санкцыйны спіс Канады.

16 жніўня 2022 года прызначаны кіраўніком справамі Прэзідэнта Беларусі.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑  Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 17 снежня 2013 года № 1090
3. ↑  Юрый Назараў назначаны Намеснікам Прэм'ер-міністра Беларусі (бел.)  **(нявызн.)**?.  Прэс-служба Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Праверана 05.03.2020.
4. ↑  Consolidated Canadian Autonomous Sanctions List (англ.). *Global Affairs Canada* (19 кастрычніка 2015). Архівавана з першакрыніцы 22 лістапада 2022. Праверана 22 лістапада 2022.
5. ↑  Лукашэнка замяніў кіраўніка Упраўлення справамі, які летась заняў месца Шэймана Архівавана 17 жніўня 2022.

| ⛭Кіраўнікі справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь |
| --- |
| Прэзідэнт | Аляксандр Лукашэнка (з 1994) |  |
| Кіраўнікі справамі | 
* Іван Ціцянкоў (1994—1999)
* Уладзімір Ганчарэнка (1999—2001)
* Галіна Жураўкова (2001—2004)
* Аляксандр Кулічкоў (2005—2008)
* Мікалай Дамашкевіч (2008—2009)
* Мікалай Корбут (2009—2013)
* Віктар Шэйман (2013—2021)
* Валерый Іваноў (2021—2022)
* Юрый Назараў (з 2022)

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Веласкес.
**Кансуэ́ла Вела́скес** (ісп.: Consuelo Velázquez Torres; 21 жніўня 1924, Сапалтан-эль-Грандэ, Халіска, Мексіка — 22 студзеня 2005, Мехіка) — мексіканская піяністка і кампазітар
, аўтар сусветна вядомага хіта *Besame mucho* (*Цалуй мяне моцна*).

Вядомасць Веласкес прынеслі таксама песні *Amar y vivir* (*Кахаць і жыць*), *Cachito* (*Качыта*), *Que seas feliz* (*Будзь шчаслівым*) і іншыя.

Біяграфія
---------

Музычны талент дзяўчынкі выявіўся вельмі рана. Бацькі Кансуэлы рана памерлі і яе выхаваннем займаліся дзядзька і цётка. Веласкес скончыла музычную школу ў Мехіка, ужо ў 15 гадоў яна давала ўрокі фартэпіяна.

Пазней Веласкес напісала велізарнае мноства песень, санат, араторый і сімфоній. Але ў гісторыю сусветнай музыкі яна назаўсёды ўвайшла як аўтар адной-адзінай песні пра першае каханне — Bésame mucho. Па прызнанні Веласкес, гэтая песня была напісана ёю пад уражаннем арыі з оперы «Гаеска» іспанскага кампазітара Энрыке Гранадоса. У 1944 годзе гэтая песня заняла першае месца хіт-парадзе песень ЗША пасля выканання яе Джымі Дорсі і яго аркестрам.

Сканала Веласкес 22 студзеня 2005 года з-за ўскладненняў на сэрцы, якія ўзніклі пасля таго, як у лістападзе 2004 года яна ўпала і зламала тры рэбры.

Зноскі
------

1. 1 2  Consuelo Velázquez // Internet Broadway Database — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q31964'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMusic · Česko-Slovenská filmová databáze · Discogs · Internet Broadway Database · Internet Movie Database · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 7063053 · BNE: XX895107 · BNF: 138144336 · CONOR: 315296099 · GND: 134923243 · GTAA: 263466 · ISNI: 0000 0000 8170 5301, 0000 0001 4039 4153 · LCCN: n96001989 · LNB: 000079002 · NDL: 001155426 · NKC: mzk2010593964 · NLA: 61163519 · NLP: a0000002616790 · NSK: 000564552 · NTA: 394363426 · NUKAT: n2015227282 · PTBNP: 1562800 · LIBRIS: 249522 · SUDOC: 086261681 · VIAF: 101373947 |

 |
Емен -1940
**Паўднёвы Емен** — геаграфічная вобласць на поўдні Аравійскага паўвострава.

У XIX стагоддзі — брытанскія пратэктарат і калонія, якая звалася Адэн па імі адміністрацыйнага цэнтра.

У 1958—1959 — Федэрацыя Паўднёвая Аравія пад брытанскім пратэктаратам.

З 30 лістапада 1967 — незалежная дзяржава — Народная Рэспубліка Паўднёвага Емена (НРПЕ), з 30 лістапада 1970 — Народная Дэмакратычная Рэспубліка Емен (НДРЕ).

22 мая 1990 Паўночны Емен (Еменская Арабская Рэспубліка) і Паўднёвы Емен (Народная Дэмакратычная Рэспубліка Емен) аб'ядналіся ў адзіную дзяржаву — Еменскую Рэспубліку.

21 мая 1994 былыя лідары НДРЕ абвясцілі на Поўдні незалежную дзяржаву — Дэмакратычную Рэспубліку Емен, да ліпеня 1994 паўстанне паўднёўцаў было падушана паўночнаеменскай арміяй.

Літаратура
----------

* Ismael, Tareq Y. (1986). *The People's Democratic Republic of Yemen: Politics, Economics, and Society; The Politics of Socialist Transformation*. Lynne Rienner Pub. 0931477964. `{{cite book}}`: Невядомы параметр `|coauthors=` ігнараваны (прапануецца `|author=`) (даведка); Невядомы параметр `|month=` ігнараваны (даведка)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Церахаў.**Аляксандр Іванавіч Церахаў** (нар. 27.9.1951, в. Галубоўка, Хоцімскі раён) - беларускі празаік.

Біяграфія
---------

Скончыў Магілёўскае ГПТВ будаўнікоў № 36, факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Працаваў у г. Цеміртаў (Казахстан) мулярам, слесарам, трубаўкладчыкам, шафёрам, маляром, мастаком-афарміцелем.

З 1981 ггода карэспандэнт Магілёўскай раённай газеты. З 1994 года спецыяльны карэспандэнт інфармацыйнага агенцтва "Магілёўскія ведамасці".

Член Магілёўскага абласнога аддзялення праўладнага Саюза пісьменнікаў Беларусі. Працаваў галоўным спецыялістам Магілёўскага абласнога аддзялення Саюза пісьменнікаў Беларусі, уваходзіў у савет абласнога аддзялення саюза, узначальваў літаратурнае аб'яднанне пры газеце "Магілёўскія ведамасці".

Жыве ў Магілёве.

Творчасць
---------

Яго апавяданні былі апублікаваны ў рэспубліканскім перыядычным друку. Аўтар літаратурных артыкулаў, зборніка апавяданняў "Святая памяць" (2007), вершаў.

Узнагароды
----------

Лаўрэат Літаратурнай прэміі імя Івана Чыгрынава Магілёўскага абласнога аддзялення Саюза пісьменнікаў Беларусі за зборнік "Святая памяць".

1. 1 2 3 4 5 6 7  item-card **(нявызн.)**. *libmogilev.by*. Праверана 8 студзеня 2024.
2. ↑  Могилевское областное отделение | Общественное объединение "Союз писателей Беларуси" (руск.). *old.oo-spb.by*. Праверана 3 студзеня 2024.