recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бутакоў.

**Рыгор Іванавіч Бутакоў** (27 верасня (9 кастрычніка) 1820, Рыга — 31 мая (12 чэрвеня) 1882, Пецярбург) — расійскі ваенна-марскі і дзяржаўны дзеяч, адмірал, даследчык Чорнага мора, заснавацель тактыкі паравога браненоснага флота.

Біяграфія
---------

Скончыў Марскі кадэцкі корпус (1836). З 1837 — на Чарнаморскім флоце. У 1847—1850 праводзіў шырокія гідраграфічныя працы, склаў першую сістэматызаваную лоцыю Чорнага мора. У Крымскай вайне 1853—1856 камандаваў параходафрэгатам «Уладзімір». Падчас абароны Севастопаля 1854—1855 здзяйсняў агульнае камандаванне некалькімі параходафрэгатамі, падтрымліваў карабельнай артылерыяй сухапутныя войскі.

Узнагароджаны ордэнам Св. Георгія 4-й ступені, шэрагам іншых ордэнаў. З 1856 — ваенны губернатар Мікалаева і Севастопаля. У 1863—1867 — ваенны аташэ ў Англіі, Францыі і Італіі.

Праводзіў даследаванні асноў тактыкі паравога браненоснага флота (працы «Новыя асновы параходнай тактыкі», «Правілы манеўру паравога карабля» і інш.). У 1867—1877 камандаваў эскадрай браненосных караблёў. У 1867 годзе на сваёй эскадры Р. І. Бутакоў заснаваў першую лабараторыю мінных вопытаў, якая займалася вопытамі і выпрабаваннем гальванічных мін і мін загароды. Пры лабараторыі вяліся тэарэтычныя заняткі, якія з 1874 года былі развітыя ў Мінны афіцэрскі клас і Мінную школу для ніжніх чыноў.

Распрацоўваў тактыку баявых дзеянняў малых суднаў у шхерах Фінскага заліва. У 1874 годзе па праекце Р. І. Бутакова браненосны фрэгат «Петрапаўлаўск» быў упершыню абсталяваны супрацьміннай артылерыяй. У 1877 годзе Р. І. Бутакоў выказаў думку аб тым, што Расія не мае ні браненоснага, ні крэйсерскага флота, мае мноства выдатных, але адзінкавых суднаў, і прапанаваў будаваць крэйсеры і браняносцы серыямі, спраектаванымі ў адпаведнасці з верагоднымі задачамі флатоў, і загадзя рыхтаваць для іх кадры. Падчас руска-турэцкай вайны 1877—1878 гадоў Р. І. Бутакоў распрацаваў правілы пастаноўкі мін на фарватарах, якія ўжыў на практыцы пры міннай абароне Кранштата.

Летам 1878 года Р. І. Бутакоў увёў першы ў свеце шлюпачны трал для выяўлення і знішчэння якарных мін.

У 1878—1881 — начальнік берагавой і марской абароны крэпасці Свеаборг. З 1882 — член Дзяржаўнага Савета.

* **Биография адмирала Г.И. Бутакова на сайте "Николаев литературный"**

Зноскі
------

1. 1 2  Бутаков Григорий Иванович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 4852 404X · LCCN: no2007051618 · NUKAT: n2019021724 · VIAF: 24376799 |
**Пенсільванскі ўніверсітэт у Лок-Хэйвене** (англ.: Lock Haven University of Pennsylvania), таксама **Лок-Хэйвенскі ўніверсітэт** (англ.: Lock Haven University) — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова (фактычна — універсітэт), якая месціцца ў горадзе Лок-Хэйвен, штат Пенсільванія, ЗША. З'яўляецца часткай Сістэмы вышэйшай адукацыі штата Пенсільванія.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт прапануе 69 праграм бакалаўрыяту і 4 праграмы магістратуры.

Вучэльня была заснавана ў 1870 годзе як Цэнтральная дзяржаўная нармальная школа. Да 1927 года ён быў вядомы як Лок-Хейвенскі дзяржаўны педагагічны каледж, а ў 1960 годзе назва была зменена на Лок-Хейвенскі дзяржаўны каледж. У 1983 годзе вучэльня далучылася да сістэмы вышэйшай адукацыі штата Пенсільванія і стала называцца Пенсільванскім ўніверсітэтам у Лок-Хэйвене.

У ліпені 2021 года чыноўнікі вышэйшай адукацыі штата абвясцілі, што Пенсільванскі ўніверсітэт у Лок-Хэйвене аб'яднаецца з Блумсбергскім ўніверсітэтам і Мэнсфілдскім універсітэтам у адказ на фінансавыя цяжкасці і скарачэнне колькасці студэнтаў, і кожная ўстанова будзе юрыдычна кампусам адзінага ўніверсітэта. У сакавіку 2022 года новая ўстанова была створана для кантролю за трыма кампусамі і атрымала назву "Універсітэт Садружнасці Пенсільванія" (фармальна — не ўніверсітэт, а ўсяго толькі кіруючае агентства), хаця яе ўстановы (кампусы) працягваюць выдаваць дыпломы ад свайго ўласнага імя як універсітэты.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Пенсільванія

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пенсільванскі ўніверсітэт у Лок-Хэйвене
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1151976172 · ISNI: 0000 0004 0592 3672 · LCCN: n87850602 · Microsoft: 63329203 · VIAF: 149019231 |
Поні пароды {{нп3|Хайленд (парода коней)|||Highland pony}} пасуцца ў {{нп3|Распадак|распадку|ru|Распадок}} {{нп3|Распадак Эціў|Эціў||Glen Etive}} у Шатландыі. Добра відаць разнайстайнасць паверхні травянога покрыва

  

**Выпасовыя жывёлы** - экалагічная група жывёл, часцей за ўсё маюцца на ўвазе траваедныя млекакормячыя, але могуць мецца на ўвазе і іншыя групы, якія харчуюцца травой. Гэты тэрмін супрацьпастаўляецца {{нп3|Браўзер|браўзерным|браўзерам|Browser}}браўзерам, якія ядуць галіны дрэў і кустоў.

Спосаб жыцця, {{нп3|форма і размяшчэнне зубоў|||Dentition}} і стрававальная сістэма выпасовых жывёл адрозніваюцца ад браўзераў такім чынам, каб справіцца з праблемамі паядання і пераварвання травы. Гэта добра відаць на эвалюцыі такой групы, як коні. {{нп3|Жвачныя жывёлы|||Ruminant}} з'яўляюцца самай вялікай групай выпасовых жывёл, але многія іншыя жывёлы, такія як гіганцкія панды, таксама {{нп3|Выпас|пасуцца||Grazing}}.

Калі выпасовыя жывёлы вымушаны есці траву на абмежаванай тэрыторыі, што не дае раслінам часу аднавіць зялёную масу, гэта называецца празмерным выпасам.

Значэнне выпасовых жывёл

  

Буйныя выпасовыя жывёлы звычайна з'яўляюцца асяроддзеўтваральнай групай жывёл і выконваюць найважнейшыя экасістэмныя функцыі. Яны не толькі дапамагаюць пажыўным рэчывам з траў хутка вяртацца ў глебу назад, але і падвышаюць разнастайнасць ландшафту, ствараючы роўныя ўчасткі нізкай, нібы скошанай, травы там, дзе пасвіліся, і курціны - там, дзе нешта прапусцілі. Акрамя гэтага, выпасовыя жывёлы паспяхова знішчаюць парасткі дрэў і кустоў, не даючы ланшафту змяніцца з лугавога на хмызняковы.

Тундрастэп эпохі апошняга абледзянення: (злева направа) дзікія коні, маманты, пячорныя львы над тушай паўночнага аленя, шарсцісты насарог

  

Некаторыя вучоныя лічаць, што іменна знікненне комплексу, утворанага буйнымі выпасовымі жывёламі, так званай {{нп3|Мамантавая фаўна|мамантавай фаўны|ru|Мамонтовая фауна}}, стала адным з галоўных фактараў пераўтварэння тундрастэпу (мамантавага стэпу) у прыпалярных рэгіёнах у тундру.

1. ↑  Степи, естественные и измененные человеком: принципиальное сходство, о котором нельзя забывать • Библиотека (руск.). *«Элементы»*. Праверана 22 лістапада 2023.
2. ↑  Особенности экологии животных мамонтового биома в Якутии: биоразнообразие и адаптированность к экстремальным условиям существования в плейстоценовой тундростепи - Поиск по проектам и заявкам - Конкурсы - Портал РФФИ **(нявызн.)**. *www.rfbr.ru*. Праверана 22 лістапада 2023.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Капа.
**Капа́** (аг.-усх.-слав.: копа; лац.: sexagena) — лікавая адзінка ў Вялікім княстве Літоўскім з XIV ст. роўная 60 штукам. Паняцце чэшскага паходжання (чэшск.: kopa — куча), з’явілася ў Вялікім княстве Літоўскім разам з распаўсюджваннем чэшскай манеты — пражскіх грошаў, таму што 60 пражскіх грошаў прыраўноўвалася да 1 пражскай грыўні срэбра (253,17 г). Таксама ўжывалася паняцце паўкапа. Пражскі грош на той час быў вельмі распаўсюджанай манетай у Еўропе, таму пражская грыўня сталася міжнароднай грашовай і вагавой уліковай адзінкай.

Спачатку капа была толькі грашова-вагавой лікавай адзінкай, тоеснай рублю, а паўкапа — палціне, бо па ўтрыманню срэбра 1 пражская грыўня была блізкая да наўгародскай грыўні-рубля, якая была ў той час распаўсюджанай уліковай адзінкай у ВКЛ. Пасля на копы пачалі лічыць розныя рэчы, напрыклад «капа снапоў» — 60 снапоў.

У сувязі з паступовым памяншэннем, з канца першай паловы XIV стагоддзя, утрымання срэбра ў пражскіх грошах ішло і паступовае павелічэнне іх колькасці ў рублі. У канцы XIV стагоддзя ў рублі лічылі 96 грошаў, а ў 1432 — 100 грошаў. У гэты час канчаткова склалаўся лічбавы змест уліковага рубля — 100 грошаў. Лічбавы змест капы заставаўся нязменным — 60 грошаў, таму, верагодна, капа і стала ўніверсальнай лікавай адзінкай. Выкарыстоўвалася да XIX стагоддзя.

Магчыма, ад капы паходзіць назва капейкі.

Зноскі
------

1. ↑  *Грузицкий Ю.* Развитие кредитных отношений в Великом княжестве литовском в XIII—XVII веках // Банковский вестник. — 2000. — № 28. — С. 38—40.
2. ↑  *Рябцевич В. Н.* Денежное обращение Беларуси в конце XV — вт. трети XVII вв. — Мн. 1995. — С. 272.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Абрамаў.
**Сямён Ціханавіч Абра́маў** (нар. 25 чэрвеня 1936, в. Слабада, Гжацкі раён, Смаленская вобласць, РСФСР) — беларускі мастак. Член Саюза мастакоў СССР з 1970 года. Працуе ў галіне станковага жывапісу, графікі і манументальнага мастацтва.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 25 чэрвеня 1936 года ў вёсцы Слабада Смаленскай вобласці. У 1957 годзе скончыў Горкаўскае мастацкае вучылішча, дзе праходзіў навучанне пад кіраўніцтвам М. Вядзенскага. Дыпломная праца — графічная кампазіцыя «На рэпетыцыі». З 1957 па 1958 год выкладаў маляванне і чарчэнне ў сярэдняй школе горадзе Кызыл, Тувінскай АССР.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1970 года.

Жыве ў горадзе Бабруйск.

Творчасць
---------

З 1961 года бярэ ўдзел у мастацкіх выставах рознага ўзроўню. Працуе ў станковым жывапісе ў жанрах карціны, пейзажа, нацюрморта, партрэта, акварэлі, манументальна-дэкаратыўным мастацтве.

Сярод яго твораў — «Восеньскі матыў» (1964), «Тут стаялі да смерці» (1965), «Горны паток. Саяны» (1966), «Заўсёды на варце» (1967), «На Бабруйскім суднарамзаводзе», «Судак. Генуэзская крэпасць» (1969), «Беларускі шынны» (1970).

Цыклы жывапісных карцін «Сталіцы» і акварэляў «Рэха вайны», «Новы Бабруйск», «На варце мірнага неба»; серыя, прысвечаная 200-годдзю А. С. Пушкіна; палотны «Раніца на Капры», «Свята працы на Енісеі», «Восень у гарах», вітражы для прафілакторыя завода «Фермаш» і шыннага завода ў Бабруйску, габелен «Сказ аб Бабруйску».

Работы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Магілёўскім абласным мастацкім музеі імя П. Масленікава, Чалябінскай карціннай галерэі, фондах Беларускага Саюза мастакоў, аб’яднанні «Цэнтральны Дом мастака» ў Маскве, Нацыянальным цэнтры сучасных мастацтваў Рэспублікі Беларусь у Мінску.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Абрамов Семён Тихонович // Художники Советской Белоруссии / редколлегия: В. И. Версоцкий [и др.]. — Минск: Беларусь, 1976. — 400 с. — 18 000 экз.
2. 1 2 3 4  Абрамаў Сямён Ціханавіч // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.
3. ↑

Літаратура
----------

* Абрамов Семён Тихонович // Художники Советской Белоруссии / редколлегия: В. И. Версоцкий [и др.]. — Минск: Беларусь, 1976. — 400 с. — 18 000 экз.
* Абрамаў Сямён Ціханавіч // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.

Спасылкі
--------

* Абрамаў Сямён Ціханавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* Абрамаў Сямён Ціханавіч // Праект «Выток Нёмана — выток духоўнасці»
* Музейная калекцыя. «Ліст з 45-га. Партрэт Шчамялёва»; 2009; папера; акварэль // Нацыянальны цэнтр сучасных мастацтваў Рэспублікі Беларусь

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 129151 |
**Дзмітрый Літвінскі** (нар. 6 чэрвеня 1970, у Глыбокім) — сучасны беларускі мастак, фотамайстар і відэааматар.

Біяграфія
---------

Скончыў Школу 3 у Глыбокім. Скончыў Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт.

Першая ўтарская выстава пад назвай «Погляд» прайшла ў 2003 годзе. Усяго ў Глыбокім прайшло сем асабістых выставак.

Мастак стварыў серыю партрэтаў вядомых глыбачан: заснавальніка дэндрасаду Віктара Ламаку, знакамітага каваля Аляксандра Дубіну, авіяканструктара Паўла Сухога, заснавальніка глыбоцкай школы барацьбы Аляксандра Кузняцова. Дзмітрый Літвінскі таксама аўтар рэпрадукцыі вялікага партрэту Корсака, які прадстаўлены ў сталай экспазіцыі Глыбоцкага гісторыка-этнаграфічнага музея.

Да найбольш выразных творчых серый належаць музычныя інструменты (дуда, скрыпка, лютня, арфа, бубен), гісторыя, міфалогія і прырода.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
Хель. Ксілаграфія з карціны Ёханеса Гертса, 1889
**Хель** (стар.-сканд.: Hel) — валадарка свету памерлых, Хельхейма, дачка каварнага Локі і волаткі Ангрбоды (*Шкоданосіца*), адна з трох хтанічных пачвар.

Знешнасць
---------

Паводле «Малодшай Эды» (якую склаў Сноры Стурлусан у ХІІІ ст), Хель — вяліканка, прычым вышэйшая за большасць гігантаў. Яе цела напалову ссінячы-чорнае, напалову — ссінячы-белай, з-за чаго яе называлі блакітна-белай Хель. Па іншых версіях, яе цела напалову блакітнае, як у мёртвага, напалову колера сырога мяса. Таксама згадвалася, што зверху яна выглядае як жывая жанчына, а ногі — як у трупа, які гніе.

Хельхейм
--------

Хельхейм, краіна Хель, знаходзіўся пад адным за каранёў Ігдрасіля — сусветнага дрэва. Ля брамы царства Хель цячэ рака Гьёль, мост праз якую ахоўвае дзева Моргуд. Адначасова (у гарызнантальнай праекцыі скандынаўскай мадэлі сусвету) царства Хель размяшчаецца на поўначы («Малодшая Эда»: «…а дарога ў Хель вядзе ўніз і на поўнач»). У «Старэйшай Эдзе» Хель згадваецца болей скупа, сустракаецца выраз «сыйсці да Хель» (значыць, памерці). Палац Хель завецца Мокрая Імжа. Найболей вядомы міф аб тым, як Хермад, сын Одзіна (вярхоўнага бога), накіраваўся да Хель — прасіць аб вызваленні памерлага Бальдра — бога вясны. І нават сам Одзін не меў улады, каб прымусіць гаспадыню смерці вярнуць памерлага ў жыццё.

Трон жахлівай Хель зваўся Одрам Хваробы, а яе падданымі рабіліся ўсе, хто памёр ад старасці ці бесслаўна загінуў у бітве. Тыя ж, хто сумленна аддаў жыццё ў баі, накіроўваліся ў нябесную Вальхалу. Лічылася, што, калі пачнецца Канец Свету (Рагнарок), мёртвае войска Хель рушыць на неба на караблі Нагльфар, зробленым з пазногцяў нябожчыкаў, і сутыкнецца там з эйнхерыямі — светлымі душамі воінаў, што загінулі ў баях і жывуць у нябеснай Вальхале.

Пазней імя Хель стала выкарыстоўвацца хрысціянамі дзеля азначэння Пекла.

Параўнанне з іншымі міфалогіямі
-------------------------------

У беларускай міфалогіі таксама існуе матыў моста (гл. Калінаў мост), якія вядзе ў сусвет мёртвых. Ён перакінуты праз раку Смуродзіна (ад «смурод» — значыць, трупны пах).

Спасылкі
--------

* Энцыклапедыя міфалогіі. Хель (русск)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
**«Шкода»** (англ.: Damage) — псіхалагічны трылер 1992 года рэжысёра Луі Маля.

Сюжэт
-----

Падзеі карціны адбываюцца ў Лондане. Доктар Стывен Флемінг — член брытанскага Парламента. Паспяховы ў сваёй кар’еры, ён жыве прыемным жыццём са сваёй сям’ёй — жонкай Інгрыд і юнай дачкой Салі. Старэйшы сын Марцін жыве асобна — ён шматабяцальны журналіст. Аднойчы на вечарыне Стывен сустракае маладую жанчыну Ганну Бартан, якая прадстаўляецца сяброўкай яго сына Марціна. За некалькі хвілін яна ўражвае яго. Праз некаторы час Марцін прыязджае да бацькоў разам з Ганнай і знаёміць іх са сваёй новай дзяўчынай. Неўзабаве пасля гэтага Ганна, нягледзячы на адносіны з Марцінам, тэлефануе Стывену на працу і запрашае да сябе на кватэру, дзе іх узаемнае прыцягненне пераходзіць у інтымную сувязь. Бурны раман пагражае разбурыць усё — і палітычную кар’еру Стывена, і яго сям’ю, і адносіны з сынам. Палітык гатовы кінуць жонку, каб застацца з каханай. Але тая аддае перавагу патаемным сустрэчам пад прыкрыццём шлюбу з сынам свайго палюбоўніка. Яна распавядае Стывену, што калі ёй было 15 гадоў, яе брат скончыў жыццё самагубствам з-за неўзаемнага кахання да яе, а маці Ганны прагаворваецца, што Марцін вельмі падобны на яе брата. Выпадкова Марцін раскрывае кватэру, дзе сустракаюцца палюбоўнікі, застае бацьку там з Ганнай і ў ашаламленні падае ў лесвічны пралёт, разбіваючыся да смерці. Любоўная сувязь становіцца вядомай грамадскасці і разбурае жыццё палітыка.

Акцёрскі склад
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|    Джэрэмі Айранс    | –   *Стывен Флемінг* |
|    Жульет Бінош    | –   *Ганна Бартан* |
|    Міранда Рычардсан    | –   *Інгрыд Флемінг* |
|    Руперт Грэйвс[en]    | –   *Марцін Флемінг* |
|    Петэр Стормарэ[en]    | –   *Пітэр Уэтцлер* |
|    Леслі Каран    | –   *Элізабет Прыда* |
|    Джуліян Фелоўз[en]    | –    *Дональд Ліндсей* |
|    Дэвід Т’юліс[en]    | –   *дэтэктыў* |
|    Бенджамін Уітроў[en]    | –   *дзяржаўны памочнік* |

Зноскі
------

1. 1 2  Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
2. ↑  Lexicon of international films — Zweitausendeins.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1822317'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q233161'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Box Office Mojo · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Корсак.
**Гіпаліт Корсак** (польск.: Hipolit Korsak; 1723—1787) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Корсакаў герба «Ліс зменены». Нарадзіўся ў сям’і Аляксандра Пятра Корсака, падваяводы новагародскага, і Элеаноры з Рдултоўскіх.

Староста велятыцкі, сурагатар земскі, 28 лютага 1765 года быў прызначаны на ўрад падстолія новагародскага, з 1766 г. стаў стольнікам.

2 снежня 1754 г. нейкі Г. Корсак атрымаў прывілей на вытворчасць лясных матэрыялаў (клёпка, балі, машты) і іх продаж. 3 кастрычніка 1761 г. яшчэ адзін прывілей Аўгуста ІІІ падстолію новагародскаму Корсаку, які мае ў старостве Велатычы в. Мёдча і Секшчы ў Аршанскім павеце: дазвалялася ўступіць іх Антонію і Марыяне з Галінскіх Багушэвічам, скарбнікам менскім, мужу і жонцы, з падданымі жыхарамі, забудовамі, палямі, грунтамі засаджанымі і незасаджанымі, з лугамі, лясамі, гаямі, рэчкамі, ставамі, азёрамі, прудамі, млынамі, карчмамі і інш. да гэтага маёнтка належачым.

Сям’я
-----

У трэцім шлюбе з Ядвігай з Гюнтэраў меў сына Раймунда (1768—1817), паэта.

Зноскі
------

1. ↑  Сяргей Рыбчонак. АКТ КАМПУТУ ШЛЯХТЫ НАВАГРАДСКАГА ВАЯВОДСТВА АД 4 КАСТРЫЧНІКА 1765 г.
2. ↑  *Швед, В. В.* Корсак Гіпаліт // Масоны і ложы на землях Беларусі (канец XVIII — першая чвэрць XIX ст.) : біябібліягр. слоўн.. — Гродна: ГрДУ, 2007. — 275 с. — ISBN 978-985-417-866-0.


| ?Гіпаліт Корсак (1723—1787) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Аляксандр Міхал Корсак[d] |  | Крыштаф Корсак[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Міхаіл Іванавіч Палубінскі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Аляксандр Пётр Корсак[d] |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Дзмітрый Самуэль Палубінскі |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Альжбета з Корсакаў[d] |  |
|  |  |  |  |  | Ефрасіння з Палубінскіх[d] |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Гіпаліт Корсак |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Петранэла з Тышкевічаў[d] |  | Пётр Тышкевіч[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Ян Багуслаў Рдултоўскі |  |  |
|  |  |  |  |  | Пётр Ваньковіч |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Элеанора з Рдултоўскіх[d] |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Тэадор Антоній Ваньковіч |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Алена з Ваньковічаў[d] |  |  |  |  | Ганна з Дунін-Глушынскіх[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Ганна з Войшнараў[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2019008717 |
**Горны масіў** — асобны ўчастак горнай краіны, размешчаны параўнальна ізалявана, і які мае прыкладна аднолькавыя шырыню і даўжыню.

Адрозніваецца адносна слабым расчляненнем, і аддзяляецца ад астатняй часткі горнай краіны шырокімі і глыбока ўрэзанымі далінамі. Можа быць тэктанічага (Манблан у Альпах) або вулканічнага (Татры ў Карпатах) паходжання.

Літаратура
----------

* Андрыеўская З. Я. Галай І. П. Руска-беларускі фізіка-геаграфічны слоўнік. — Мн.: Нар. асвета, 1994. — 367 с. ISBN 985-03-0054-X. С.73.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 160776313 |
Член групы Ананімы падчас пратэсту Захапі Уол-Стрыт у Нью-Ёрку 17 верасня 2011 года
Пратэсты на 14-ы дзень акцыі Occupy Wall Street 1 кастрычніка 2011 года
**Захапі Уол-Стрыт** (англ.: Occupy Wall Street) — акцыя грамадзянскага пратэсту ў амерыканскім горадзе Нью-Ёрк, якая праходзіла пачынаючы з 17 верасня 2011 года па цяперашні час. Мэта ўдзельнікаў акцыі — працяглы захоп вуліцы Уол-стрыт у фінансавым цэнтры Нью-Ёрка з мэтай прыцягнення грамадскай увагі да злачынстваў фінансавай эліты і заклік да структурных змен у эканоміцы. Некаторыя ўдзельнікі таксама пратэставалі супраць смяротнага пакарання смерцю Троя Дэвіса якое адбылася ў штаце Джорджыя 21 верасня 2011 года.

У акцыі да цяперашняга часу не існуе ярка выяўленага лідара, тым не менш думка пра падобны пратэст нарадзілася ў групе Adbusters, некамерцыйнай арганізацыі, вядомай сваёй анты-капіталістычнай і анты-кансумерыстычнай пазіцыяй. Актыўную падтрымку аказваюць хактывісты «Ананімы». 28 верасня 2011 года, дэманстранты атрымалі падтрымку некалькіх буйных прафсаюзаў, уключаючы Саюз транзітных працаўнікоў, які налічвае каля 40 000 членаў.
30 верасня 2011 года ўдзельнікі руху прайшлі маршам каля штаб-кватэры нью-ёркскай паліцыі. Каля 1000 чалавек неслі транспаранты з крытыкай дзеянняў праваахоўных органаў. Акцыя пратэсту адбылася пасля таго, як падчас адной з дэманстрацый паліцэйскія пырснулі слязістым газам у чатырох жанчын. Відэаролік з інцыдэнтам хутка разыйшоўся ў Інтэрнэце, і шматлікія ўдзельнікі акцыі паабяцалі «стаяць да канца». Чакаецца, што дэманстранты будуць заставацца ў намётавым гарадку ў Зукоці-парку ўсю зіму. 1 кастрычніка 2011 года паліцыя арыштавала больш 700 дэманстрантаў, удзельнікаў руху Захапі Уол-Стрыт, якія запоўнілі праезную частку ў спробе перасекчы Бруклінскі мост.

Апроч Нью-Ёрка, дэманстрацыі Occupy Wall Street праходзяць і ў іншых гарадах ЗША. Як сцвярджаюць арганізатары, яны падтрымліваюць сувязі і каардынуюць свае акцыі з аднадумцамі ў буйных гарадах ЗША і за мяжой — у Іспаніі, Канадзе, Ізраілі, Партугаліі, Грэцыі, Аўстраліі, Вялікабрытаніі і іншых краінах.

Зноскі
------

1. ↑  
*Ryan, Susan*. What are the Occupy Wall Street protests in New York?(нявызн.).  TheJournal.ie. Праверана 1 кастрычніка 2011.
2. ↑  
Occupy Wall Streets gets support from unions — RT(нявызн.). Праверана 1 кастрычніка 2011.
3. ↑  
Каля штаб-кватэры паліцыі Нью-Ёрка прайшоў марш пратэсту - Вініпег - Гарадскі Партал **(нявызн.)**. Праверана 1 кастрычніка 2011.
4. ↑  
*BAKER, AL*. Police Arrest More Than 700 Protesters on Brooklyn Bridge(нявызн.).  The New York Times. Праверана 2 кастрычніка 2011.
5. ↑  
Амаль 100 чалавек арыштаваны падчас пратэстаў у ЗША :: Новости :: InterRight **(нявызн.)**. Праверана 1 кастрычніка 2011.

Спасылкі
--------

* occupywallst.org — сайт, прысвечаны акцыі Архівавана 20 кастрычніка 2011.
* Global Revolution — відэа з Уолл-Стрыт у рэжыме рэальнага часу
* афіцыйная старонка акцыі на Facebook
* adbusters.org — сайт *Adbusters*

* occupytogether.org — акцыі Occupy у іншых гарадах ЗША
«**Злачы́нны чалаве́к**» (англ.: The Criminal Man) — грузінска-расійскі мастацкі фільм рэжысёра Дзмітрыя Мамуліі, які выйшаў на экраны ў 2019 годзе.

Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 26-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

Сюжэт
-----

Намеснік галоўнага інжынера прамысловага завода Георгій Месхі мімаволі становіцца сведкам забойства знакамітага варатара. Убачанае забойства становіцца яго насланнем, уваходзіць у яго як вірус. Ён пачынае цікавіцца ўсім, што звязана са злачынствам, вывучае твары злачынцаў, нібыта шукае ў іх разгадку нейкай таямніцы. Будучы нікім, ён здзяйсняе шэраг учынкаў і дзеянняў, якія павінны зрабіць з яго кагосьці. Але каго? Забойцу?

Акцёрскі склад
--------------

* Гіоргі Петрыашвілі
* Наталія Джугелі
* Мадона Чачхіані
* Святлана Юнэнка
* Уладзімір Кабахідзэ
* Гадэрдзі Ліпартэліані
* Васіліса Зямскова
* Петра Іаан

Зноскі
------

1. ↑  The Criminal Man — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 6 снежня 2019.
2. 1 2  Злачынны чалавек  (бел.)(недаступная спасылка).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Архівавана з першакрыніцы 11 снежня 2019. Праверана 6 снежня 2019.

Спасылкі
--------

* Злачынны чалавек на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)
**FTSE 100 Index** (Financial Times Stock Exchange Index, нефармальна Footsie) — вядучы індэкс Лонданскай фондавай біржы. Разлічваецца незалежнай кампаніяй FTSE Group, якой сумесна валодаюць газета Financial Times і Лонданская фондавая біржа.

Пачаў разлічвацца з 3 студзеня 1984 года з узроўня 1000 пунктаў. Дасягнуў свайго рэкорднага значэння ў 6950,6 пункта 30 снежня 1999 г.

Кампаненты індэкса
------------------

У верасні 2021 года сектар прамысловых тавараў і паслуг быў найбуйнейшым у індэксе з вагой 11,5 %, за ім ішоў фінансавы сектар з 11,3 % і сектар аховы здароўя на трэцім месцы з 9,9 %. 10 найбуйнейшых кампаній мелі сумарную вагу 41 % у агульнай рыначнай капіталізацыі ўсіх удзельнікаў індэкса.

Крытэрыі адбору
---------------

Кампаніі, акцыі якiх улічваюцца ў разліку індэкса FTSE 100, павінны задавальняць умовам, якія выстаўляюцца FTSE Group:

* уваходзіць у спіс Лонданскай фондавай біржы,
* кошт акцый індэкса FTSE 100 павінна выяўляцца ў фунтах ці еўра,
* прайсці тэст на прыналежнасць да пэўнай дзяржавы,
* акцыі павінны знаходзіцца ў свабодным абарачэнні і быць высокаліквіднымі.

Індэкс пераглядаецца штоквартальна, у першую пятніцу сакавіка, чэрвеня, верасня і снежня.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Financial Times Stock Exchange Group (FTSE) **(нявызн.)**. *investopedia.com*. Праверана 20 студзеня 2022.
3. ↑  Why the FTSE 100 has hit a record high **(нявызн.)**. *theguardian.com*. Праверана 20 студзеня 2022.
4. ↑  Brokers for Trading Indices Guide **(нявызн.)**. *comparebrokers.co*. Праверана 20 студзеня 2022.
5. ↑  FTSE Indices **(нявызн.)**. *corporatefinanceinstitute.com*. Праверана 20 студзеня 2022.
6. ↑  MiniFutures FTSE 100 **(нявызн.)**. *borsaitaliana.it*. Праверана 20 студзеня 2022.
**Нарангасет** (саманазва: *Nahahiganseck*) — алганкінскі народ, карэнныя насельнікі ЗША. У нашы дні жывуць пераважна ў Род-Айлендзе. Агульная колькасць — каля 2 400 чал.

Да пачатку XVII ст. нарангасет насялялі частку ўзбярэжжа Новай Англіі. Першы кантакт з еўрапейцамі быў усталяваны ў 1524 г. калі іх землі наведала экспедыцыя Джавані да Верацана. У 1636 г. правадыры нарангасет продалі частку сваіх зямель англійскім каланістам. У наступным годзе прынялі ўдзел у вайне з пеквот на баку англічан. У 1640-ыя гг. вялі вайну супраць моэган, саюзнікаў англічан, аднак пацярпелі паражэнне. 

Падчас вайны Караля Філіпа спярша захоўвалі нейтралітэт, але былі абвінавачаны каланістамі ва ўкрывальніцтве вампаноаг. 19 снежня 1675 г. англійскае апалчэнне першым зрабіла напад на ваенны лагер нарангасет у Род-Айлендзе, аднак большасць дарослых воінаў збегла, аставіўшы толькі старых і дзяцей. У лютым 1676 г. нарангасет прымалі ўдзел у вынішчэнні англійскіх паселішчаў, рабілі напады на прыгарады Бостана, але з-за хвароб і нястачы пораху былі вымушаны перайсці да абароны. У сакавіку загінуў іх правадыр Кананчэт, пасля чаго воіны нарангасет змяшаліся з іншымі індзейскімі плямёнамі. Большасць палонных была ператворана ў рабоў.

Адраджэнню нарангасет спрыяла місіянерская дзейнасць. У 1740-ых гг. пры дапамозе каланістаў быў пабудаваны пратэстанцкі касцёл нарангасет. 3 акры зямлі, вылучаныя для яго пабудовы, сталі галоўнай родавай маёмасцю племені. Нягледзячы на значную асіміляцыю, вольныя нарангасет і рабы захоўвалі сваю племянную тоеснасць. Канчаткова рабства было адменена толькі падчас Грамадзянскай вайны.

У 1983 г. нарангасет былі прызнаны як аўтаномная нацыя з боку ўрада ЗША. Іх рэзервацыя ўключае 7,3 км² тэрыторый. Акрамя таго, нацыя нарангасет валодае іншымі землямі і маёмасцю ў ЗША.

Спасылкі
--------

* Narragansett Indian Tribe
* Narragansett - Native American History
* Narragansett Tribe: Facts, Clothes, Food and History

| ⛭Сцяг Род-Айленда Род-Айленд |
| --- |
| Сталіца | Провідэнс | Род-Айленд на карце ЗША |
| Тэмы | Будынкі і збудаванні ·  Гісторыя ·  Каланіяльныя каледжы ·  Нарангасет  ·  Постаці ·  Сімвалы ·  Славутасці ·  Сувязь ·  Трынаццаць калоній ·  Урад |
| Грамадства | Адукацыя ·  Злачыннасць ·  Культура ·  Насельніцтва ·  Палітыка ·  Эканоміка |
| Рэгіёны | 
Акругі
Брысталь
Вашынгтон
Кент
Ньюпарт
Провідэнс
Геаграфія
Востраў Блок
Даліна Блэкстан
Востраў Род-Айленд
 |
| Гарады | Вунсокет ·  Іст-Провідэнс ·  Кранстан ·  Ньюпарт ·  Патакет ·  Провідэнс ·  Сентрал-Фолс ·  Уорык |
| Мястэчкі | Барылвіл ·  Брысталь ·  Бэрынгтан ·  Глостэр ·  Джонстан ·  Джэймстаўн ·  Іст-Грынвіч ·  Камберленд ·  Ковентры  ·  Лінкальн ·  Літл-Комптан ·  Мідлтаўн ·  Нарагансет ·  Норт-Кінгстаўн ·  Норт-Провідэнс ·  Норт-Смітфілд ·  Нью-Шорхем (востраў Блок) ·  Портсмут ·  Рычманд ·  Саўт-Кінгстаўн ·  Січуэйт ·  Смітфілд ·  Тывертан  ·  Уорэн ·  Уэст-Грынвіч ·  Уэст-Уорык ·  Уэстэрлі ·  Фостэр ·  Хопкінтан ·  Чарлзтаўн ·  Эксетэр |
**Канстанцін Тарасевіч** (нар. 6 ліпеня 1935 г. у Гурнаўшчыне, Навагрудскі раён) — беларускі інжынер і грамадскі дзеяч, польскага паходжання.

У 1963 г. скончыў факультэт цеплатэхнікі інжынерна-будаўнічага інстытута ў Маскве, пасля чаго працаваў у Міністэрстве мантажных і спецыяльных будаўнічых работ у БССР паслядоўна як інжынер, начальнік аддзела, галоўны выканаўчы дырэктар і віцэ-старшыня вытворча-мантажнага аб’яднання.

Грамадская дзейнасць
--------------------

З 1991 г. ён пачаў удзельнічаць у польскім нацыянальным руху Беларусі. У 1993—1995 гг. К. Тарасевіч разам з Э. Ахрэмам ўзначальваў партыю «Польскае дэмакратычнае аб’яднанне». У 1996—1998 гг. Канстанцін Тарасевіч стаяў на чале мінскага гарадскога аддзялення Саюза палякаў на Беларусі. У 2000 г. ён стаў намеснікам старшыні гэтага Саюза. У 2005 г. уваходзіў у кіраўніцтва Саюза палякаў, прызнанага беларускімі уладамі, але непрызнанага ўрадам Польшчы.

Спасылкі
--------

* Tadeusz Gawin Polskie odrodzenie na Białorusi 1988—2005 Wyższa Szkoła Administracji Publicznej im. Stanisława Staszica Białystok 2010
* «Polak w świecie. Leksykon Polonii i Polaków za granicą», Polska Agencja Informacyjna, Warszawa 2001, s. 318
* Leszek Ratajczyk, Z życia Polaków na Białorusi. Mamy własna partię, Magazyn Polski, nr 1/2 (7/8), 1994, s. 21

Зноскі
------

1. ↑  «Zwolennicy Borys usuwani z władz Związku», www.bialorus.pl, za: onet.pl, 30 listopada 2005(недаступная спасылка)
**Дом Берштэйна** — будынак у гістарычным цэнтры Магілёва. Размешчаны па Ленінскай вуліцы, 16.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў другой палове ХІХ стагоддзя на вул. Вялікай Садовай, як жылы, даходны дом. Належаў Берштэйну. Да Кастрычніцкай рэвалюцыі тут размяшчалася фотамайстэрня М. Фішмана. У 1920-х гг. будынак нацыяналізаваны. Доўгі час выкарыстоўваўся як жылы. Цяпер дом жылы з гандлёвымі кропкамі на 1-м паверсе.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры неакласіцызму.

Двухпавярховы, прамавугольны ў плане, цагляны, атынкаваны будынак, які з’яўляецца часткай комплекса забудовы, які галоўным фасадам выходзіць на чырвоную лінію забудовы вул. Ленінскай.

Мае дзве ўваходныя групы, аформленыя арачнымі праёмамі. Падаконная сценка другога паверха руставана. Вокны другога паверха лучковыя з складанапрафіляванымі ліштвамі, гзымс прафіляваны. Бакавы фасад мае трохвугольнае завяршэнне.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  kropki.by — інтэрактыўная мапа Магілёва

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом Берштэйна
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дом Лур’е.
**Дом Лур’е** — будынак у гістарычным цэнтры Магілёва. Размешчаны па Ленінскай вуліцы, 6.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў канцы XIX ст. на вул. Вялікай Садовай пабудаваны як жылы будынак. Належаў Лур’е. Да 1917 г. тут размяшчаўся шэраг гандлёвых крам.

У 1920-х гг. будынак нацыяналізаваны. Выкарыстоўваўся як жылы. На пачатку 1990-х гг. былі праведзены рэканструкцыя і капітальны рамонт МЖК. Цяпер дом жылы з мясной крамай ААТ «Усход» на першым паверсе

Архітэктура
-----------

Дамы № 6, 8, 10
Дамы № 6, 8, 10 з’яўляюцца адзіным комплексам забудовы, які галоўным фасадам выходзіць на чырвоную лінію забудовы вул. Ленінскай. Дом № 6 уяўляе сабой трохпавярховы, прамавугольны ў плане цагляны будынак. У афармленні фасадаў выкарыстаны рустоўка, карнізныя паяскі, прамавугольныя падаконныя нішы. На першым і другім паверхах аконныя праёмы прамавугольныя, на трэцім — арачныя з ліштвамі. Будынак завершаны тонкапрафіляванымі карнізамі з сухарыкамі. Унутраная планіроўка зменена.

Зноскі
------

1. 1 2  kropki.by — інтэрактыўная мапа Магілёва
2. ↑  Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом Лур’е (Магілёў, Ленінская вуліца)
**Гімн Саюза М'янма** — патрыятычная песня «Да сканчэння вякоў мы будзем любіць нашу М'янму», напісаная ў 1930 годзе кампазітарам Схая Тынам. Мелодыя будучага гімна была ўпершыню публічна выканана самім кампазітарам 20 ліпеня 1930 года, а 5 гадзіне вечара ў цэнтры Рангунам (тады рэзідэнцыі каланіяльных улад), каля падножжа будыйскай пагады Шведагон — нацыянальнага сімвала Бірмы.

Пасля падпісання англа-бірманскага пагаднення аб прадастаўленні Бірме незалежнасці ў 1947 годзе адмыслова сфармаваны камітэт па нацыянальных сімвалах зацвердзіў патрыятычную кампазіцыю, якая паўтары дзесяцігоддзі аб'ядноўвала змагароў за незалежнасць краіны, у якасці афіцыйнага гімна маладой бірманскай дзяржавы, а Схая Тын за яе стварэнне атрымаў ад ўрада прэмію ў 1000 к'ят.

Кампазіцыя «Да сканчэння вякоў мы будзем любіць нашу М'янму», у адрозненне ад нацыянальнага сцяга і герба, якія неаднаразова змяняліся кіруючымі рэжымамі на працягу найноўшай гісторыі краіны, перажыла два вайсковыя перавароты (1962 і 1988) і працягвае заставацца афіцыйным гімнам Саюза М'янма.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сомава.

**Сомава** (руск.: Сомово) — вёска ў Адоеўскім раёне Тульскай вобласці Расіі. Размешчана ў заходняй частцы вобласці, за 13 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра п. Адоеў, за 28 км на ўсход ад Бялёва на аўтадарозе Р139 Бялёў — Тула, на беразе ракі Мізгеі. За 17 км на поўдзень размешчана чыгуначная станцыя Арсеньева на лініі Казельск — Бялёў — Гарбачава.

У сяле школа ім. Д. М. Шарова, дзіцячы сад, магазін, паштовае аддзяленне.

Працуюць МТС, якая абслугоўвае сельскагаспадарчую тэхніку, пункт першаснай апрацоўкі збожжа і некалькі пунктаў збору малака. Элеватар на 54 тыс. тон збожжа.

Вырошчваюцца бульба, пшаніца, жыта, ячмень, авёс, грэчка, кармавыя і пладова-ягадныя культуры. Разводзяцца буйная рагатая жывёла, свінні, авечкі, коні, птушка, трусы. Развіта пчалярства.

Адлегласць да горада Тула — 89 км. Адлегласць да Мінска — 755 км.

Вядомыя ўраджэнцы
-----------------

* Дзмітрый Міхайлавіч Шароў (1918—1952) — лётчык, Герой Савецкага Саюза
* Яўлогій (Георгіеўскі) (1868—1946) — мітрапаліт, епіскап Рускай праваслаўнай царквы
* Пётр Іванавіч Мішын (1922—1990) — камандзір матацыклетнай роты 77-га асобнага матацыклетнага батальёна 10 ТДК

Галерэя
-------

Яр за вёскай
Знак саўгаса «Сомава» савецкага часу (не захаваўся)
**Дом Фрэйдсана** — будынак у гістарычным цэнтры Магілёва. Размешчаны па Ленінскай вуліцы, 27.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў канцы ХIХ — пачатку XX стагоддзя на Вялікай Садовай вуліцы пабудаваны як жылы, даходны дом. На пачатку ХХ стагоддзя належаў грамадзяніну Мендэлю Ельевічу Фрэйдсану, які быў дантыстам, таму, магчыма, у будынку быў адпаведны кабінет для прыёма пацыентаў.

Першы паверх здаваўся пад крамы: тры памяшканні займаў Швейпрам і адно — Дворкін. Таксама ў доме Фрэйдсана былі шавецкія майстэрні: мужчынскі кравец Сагаль, жаночы кравец Краўцоў. На верхніх паверхах былі кватэры.

У верасні 1921 года была заключана дамова паміж Магілёўскім камунальным аддзелам з аднаго боку і прадстаўнікамі Заходняга ўпраўлення шашэйных дарог, што Магілёўскі камунальны аддзел аддае ў бясплатнае карыстанне другі і трэці паверхі гэтага ўжо муніцыпальнага будынка, з умовай, што будзе зроблены рамонт згодна з тэхнічным актам.

У 1980—1990 гадах у комплексе будынкаў знаходзіліся фотамайстэрні, майстэрні магілёўскіх мастакоў Белрэстаўрацыі. Зараз знаходзіцца Магілёўскі дэканат Мінска-Магілёўскай Архідыяцэзіі і камерцыйныя ўстановы.

Архітэктура
-----------

Комплекс грамадзянскіх будынкаў, які ўтвораны з трох карпусоў, П-падобны ў плане, з унутраным прамавугольным дваром. Галоўны фасад — трохпавярховы, з двухсхільным дахам, вытрыманы ў класічных традыцыях дэкарыравання будынкаў. Тып дэкору распаўсюджваецца на адзін паверх, наступны паверх мае іншы дэкор у рамках класічнага стылю.

Класічныя каноны прасочваюцца ў кампазіцыі будынка, якім уласціва сіметрычнае ўраўнаважанне прапорцый. Паверхі падзелены цягамі. Міжпавярховыя перакрыцці драўляныя. Унутраная планіроўка памяшканняў неаднаразова змянялася. На галоўным фасадзе з боку вуліцы Ленінскай дзве скразныя аркі (левая пазней была закладзена, правая зараз зачынена металічнымі варотамі), якія адкрываюць доступ у двор.

Архітэктура будынкаў унутры двара мае простае ўбранне ў выглядзе нізкага атынкаванага цокаля, простага прыступкавага гзымса, аконныя і дзвярныя праёмы без абрамлення, некаторыя аконныя праёмы здвоеныя. Бакавыя карпусы маюць прыступкавую паверхню. Дахі бакавых карпусоў аднасхільныя, нахіл накіраваны ўнутр двара.

На першым паверсе галоўнага фасада атынкаваны цокаль, дэкараваныя арачныя праёмы. У цэнтры — шэсць прамавугольных праёмаў, чатыры з сандрыкамі. Другі паверх мае шэраг (шаснаццаць) аднолькавых аконных арачных праёмаў з прамавугольным завяршэннем і складаным прыступкавым сандрыкам. На трэцім паверсе — два тыпы вокнаў. Справа — восем арачных вокнаў, упрыгожанных сандрыкамі.

Злева — восем спараных арачных вакон са складаным прыступкавым апраўленнем і профільнай ліштвай, у якіх выкарыстаны матывы ранняга рэнесансу ў стылізаванай форме. Завяршае галоўны фасад прафіліраваны гзымс, які ўпрыгожаны сухарыкамі. На тарцавым фасадзе — прамавугольныя аконныя і дзвярныя праёмы, паўарачныя паддашкавыя вокны, адсутнічае цокаль, няма дэкору.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  kropki.by — інтэрактыўная мапа Магілёва

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом Фрэйдсана
**Міністэ́рства абаро́ны СССР** — саюзны орган дзяржаўнага кіравання ўзброенымі Сіламі СССР за выключэннем самастойных родаў войскаў (Пагранічныя войскі КДБ СССР, Унутраныя войскі МУС СССР). На чале міністэрства знаходзіўся Міністр абароны СССР, які мог уваходзіць у Палітбюро ЦК КПСС.

Гісторыя
--------

26 кастрычніка (8 лістапада) 1917 г. — у Савецкім Урадзе створаны Камітэт па ваенных і марскіх справах, ператвораны ў Савет Народных Камісараў (СНК) па ваенных і марскіх справах.

Лістапад (пачатак снежня) 1917 г. — замест СНК па ваенных і марскіх справах быў створаны Народны камісарыят па ваенных справах (Наркамваен) на чале з Калегіяй.

3 сакавіка 1918 года — утвораны Вышэйшы ваенны савет (ВВС).

31 сакавіка 1918 г. — выдадзены загад ВВС Рэспублікі, па якім заснаваны 6 ваенных акругаў: Яраслаўская, Маскоўская, Арлоўская, Беламорская, Прыуральская і Прыволжская.

2 верасня 1918 — УЦВК абвясціў Савецкую Рэспубліку ваенным лагерам, скасаваў Вышэйшы ваенны савет і заснаваў Рэвалюцыйны ваенны савет Рэспублікі (РВСР) пад старшынствам Наркама па ваенных і марскіх справах. У яго склад на правах члена з правам вырашальнага голасу ўваходзіў Галоўнакамандуючы усімі ўзброенымі Сіламі Рэспублікі (пасада ўведзена 2 верасня 1918), якi ажыццяўляў праз Палявы штаб РВСР аператыўна-стратэгічнае кіраўніцтва войскамі дзеючай арміі і флотам.

12 лістапада 1923 — зацверджана першае палажэнне аб агульнасаюзным Народным камісарыяце па ваенных і марскіх справах (Наркамваенмор), яго стварэнне замацавана ў Канстытуцыі СССР 1924 года.

1924—1925 гг. — у СССР праведзена ваенная рэформа, якая закранула ўсю ваенную сістэму дзяржавы, уключаючы і цэнтральны апарат.

30 снежня 1937 г. — утвораны Народны Камісарыят ВМФ СССР, са складу Наркамата абароны былі выведзеныя Упраўленне Ваенна-Марскіх Сіл РСЧА і падначаленыя яму флаты і флатыліі.

Чэрвень 1940 — Палітычнае ўпраўленне РСЧА перайменавана ў Галоўнае Палітычнае кіраванне РСЧА.

25 лютага 1946 г — зноў ствараецца адзіны Народны Камісарыят Узброеных Сіл СССР.

з сакавіка 1946 года — Міністэрства Узброеных Сіл СССР.

з 1950 года — Ваеннае міністэрства СССР, у лютым 1950 яно было падзелена на Ваеннае міністэрства і Ваенна-марское міністэрства СССР, якія ў сакавіку 1953 году былі аб’яднаны ў Міністэрства абароны СССР.

20 сакавіка 1992 г. рашэннем кіраўнікоў 7 дзяржаў СНД, на базе Міністэрства абароны СССР створана Галоўнае камандаванне Аб’яднаных Узброеных Сіл СНД.

Кіраўнікі
---------

1946 — 1947 — І. В. Сталін

1947 — 1949 — М. А. Булганін

1949—1953 — А. М. Васілеўскі

15 сакавіка 1953 — 9 лютага 1955 — М. А. Булганін

9 лютага 1955 — 26 кастрычніка 1957 — Г. К. Жукаў

26 кастрычніка 1957 — 31 сакавіка 1967 — Р. Я. Маліноўскі

12 красавіка 1967 — 26 красавіка 1976 — А. А. Грэчка

29 красавіка 1976 — 20 снежня 1984 — Д. Ф. Усцінаў

22 снежня 1984 — 30 мая 1987 — С. Л. Сакалоў

30 мая 1987 — 29 жніўня 1991 — Д. Ц. Язаў

29 жніўня 1991 — 20 сакавіка 1992 — Я. І. Шапашнікаў
**Дом па вуліцы Лазарэнкі, 13** — будынак у Магілёве, размешчаны ў гістарычным цэнтры горада.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў 1910 г. на Віленскай вуліцы пабудаваны як жылы, даходны дом. Магчыма, належаў прадпрымальніку Бруку. Выкарыстоўваўся як жылы з рознымі ўстановамі на першым паверсе. У 1924 г. нацыяналізаваны. У час Вялікай Айчыннай вайны моцна пашкоджаны, адбудаваны ў 1948 г. У савецкія часы выкарыстоўваўся як жылы з рознымі ўстановамі на першым паверсе.

У 2007 годзе, калі на адкрыццё новай транспартнай развязкі з мостам цераз Дубравенку прыязджаў прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка, занядбаныя будынкі па вуліцы Лазарэнкі хавалі за банернай сеткай.

У 2013 годзе Магілёўскі гарвыканкам сумесна з Магілёўскім аблвыканкамам падрыхтавалі навуковае абгрунтаванне на вывад будынкаў № 5, 7, 13 і 15 са Спісу гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь. Меркавалася, што гэта дазволіць інвестарам у разы скараціць тэрміны і выдаткі на рэканструкцыю будынкаў. 27 лістапада 2013 года Беларуская рэспубліканская навукова-метадычная рада па пытаннях гісторыка-культурнай спадчыны пры Міністэрстве культуры Рэспублікі Беларусь прыняла рашэнне пазбавіць гэтыя дамы статусу гісторыка-культурных каштоўнасцей.

Дамы № 13 і 15
У 2014 годзе «Цэнтр па рэстаўрацыі» распрацаваў канцэпцыю архітэктурнага рашэння комплекснага ўзнаўлення будынкаў № 13 і 15 з мэтай аб’яднання іх у адзіны архітэктурны комплекс.

Пазбаўленне статусу выклікала шырокі грамадскі рэзананс. Ад імя Беларускага добраахвотнага таварыства аховы помнікаў з мэтай не дапусціць разбурэння будынкаў была пададзена скарга ў Генеральную пракуратуру, якая заблакавала папярэдняе рашэнне.

У 2015 годзе будынак быў прададзены за 199 млн беларускіх рублёў пад адміністрацыйны з магчымым размяшчэннем аб’ектаў абслугоўвання і гандлю на першым паверсе.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры эклектыкі. Двухпавярховы прамавугольны ў плане будынак з чырвонай цэглы, неатынкаваны, які галоўным фасадам выходзіць на чырвоную лінію забудовы вул. Лазарэнкі. Мае скошаную плоскасць вуглавой часткі, у якой быў размешчаны ўваход. Паверхі падзелены прафіліраваным, шырокім, скаданараспрацаваным паяском, вуглы акцэнтаваны. Аконныя праёмы першага і другога паверха — прамавугольныя. Гзымс апрацаваны сухарыкамі. Усе дэкаратыўныя дэталі выкананы цаглянай муроўкай. Дах двухсхільны.

Зноскі
------

1. 1 2  kropki.by — інтэрактыўная мапа Магілёва
2. ↑  Магілёўскі квартал старых камяніц, які хавалі ад Лукашэнкі, разбураецца
3. ↑  Здания по улице Лазаренко в Могилеве лишили статуса историко-культурных ценностей Архівавана 27 красавіка 2016.
4. ↑  Одному из домов по улице Лазаренко вернут прежний облик Архівавана 28 верасня 2020.
5. 1 2  Снести нельзя реконструировать. Исторические здания в Могилеве продали за 1,1 млрд рублей Архівавана 6 лістапада 2019.
6. ↑  В Могилеве удалось отстоять дома, которые являются историко-культурной ценностью

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па вуліцы Лазарэнкі, 13
**Сямён Кузьміч Асадчы** (1904 — 13 лістапада 1936) — удзельнік грамадзянскай вайны ў Іспаніі 1936—1939 гадоў, камандзір танкавага ўзвода іспанскіх рэспубліканскіх войскаў, лейтэнант, Герой Савецкага Саюза.

29 кастрычніка 1936 года ўдзельнічаў у танкавым сутыкненні з удзелам савецкіх танкістаў і ў гэтым жа баі сутыкнуў сваім Т-26 у лагчыну італьянскую танкетку «Ансальда», здзейсніўшы першы ў свеце танкавы таран.

Біяграфія
---------

Сямён Асадчы нарадзіўся ў 1904-м у сяле Калфа Бесарабскай губерні ў сям’і рабочага. Украінец.

Пражываў у вёсцы Слав’янасэрбка (цяпер Вэлыкамыхайліўскі раён Адэскай вобласці Украіны). Пасля заканчэння пачатковай школы і чыгуначнага вучылішча працаваў слесарам дэпо станцыі Раздзільна.

У 1926 годзе Сямёна Асадчага прызвалі ў РСЧА, падчас службы ён скончыў бранятанкавую школу. У 1928-м уступіў у ВКП(б).

У 1936 годзе ўдзельнічаў у грамадзянскай вайне ў Іспаніі. 29 кастрычніка ўдзельнічаў у танкавай баі ў складзе роты Поля Армана каля населеных пунктаў Сесенья і Эсківіяс (30 км на поўдзень ад Мадрыда). У гэтым баі лейтэнант Асадчы, сутыкнуўшы сваім Т-26 у лагчыну італьянскую танкетку «Ансальда», здзейсніў першы ў свеце танкавы таран. У баі быў паранены, але застаўся ў страі.

3 лістапада экіпаж лейтэнанта Асадчага знішчыў у баі дзве артылерыйскія батарэі і шэсць кулямётных кропак, яго ўзводам было знішчана больш за 200 чалавек пяхоты. У гэтым баі прамым трапленнем снарада Сямёну Асадчаму адарвала абедзве нагі, 13 лістапада ён памёр у мадрыдскім шпіталі ад гангрэны.

Пастановай Цэнтральнага Выканаўчага камітэта СССР ад 31 снежня 1936 года «за ўзорнае выкананне спецыяльных заданняў Урада па ўмацаванні абароннай моцы Савецкага Саюза і выяўлены ў гэтай справе гераізм» лейтэнанту было пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Узнагарода
----------

* Званне Героя Савецкага Саюза
* Ордэн Леніна

Памяць
------

* У гонар Героя названа вуліца і школа ў вёсцы Слав’янасэрбка.
* У кастрычніку 2017 года мемарыяльная дошка С. К. Асадчага ўстаноўлена на сцяне гарнізоннага дома афіцэраў аператыўнай групы расійскіх войскаў у ПМР.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Осадчий Семён Кузьмич **(нявызн.)**.  // Герои страны. Архівавана з першакрыніцы 7 красавіка 2012. Праверана 13 верасня 2009.
2. ↑  Российские военнослужащие в Приднестровье открыли памятную доску в честь Героя Советского Союза Семёна Осадчего **(нявызн.)**.  // Министерство обороны Российской Федерации. Архівавана з першакрыніцы 7 лістапада 2017. Праверана 30 кастрычніка 2017.