recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Палескія школы дойлідства** сфармаваліся ў XVII—XVIII стагоддзях. у драўляным грамадзянскім і культавым дойлідстве Беларускага Палесся, традыцыі школ развіваліся да пачатку XX стагоддзя. Вылучаліся самабытнымі канструкцыйнымі і мастацкімі прыёмамі стварэння дойлідскіх формаў. Адрозніваюць **заходнепалескую**, якая склалася ў межах сучаснай Брэсцкай вобласці паміж Брэстам і Пінскам, і **ўсходнепалескую (прыпяцкую) школы**, якая склалася ў Прыпяцкім Палессі і верхнім Падняпроўі (у межах сучасных Гомельскай, усходу Брэсцкай і поўдні Мінскай абласцей).

Літаратура
----------

* *Якімовіч Ю. А.* Палескія школы дойлідства // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — С. 380. — ISBN 5-85700-078-5.
Сакас XVII ст.
**Са́кас** — верхняе богаслужэбнае аблачэнне праваслаўнага ці ўніяцкага архіерэя, доўгае да пят, шырокае, з шырокімі рукавамі, пашытае з дарагой тканіны. Пярэдняя і задняя палавіны сакаса злучаюцца петлямі і званцамі. На сакас ускладаецца амафор і панагія з крыжам. Спачатку сакас быў прадметам царскага адзення. У богаслужэбную практыку ўвайшоў у XI—XII стст. З-за вялікай павагі да гэтага аблачэння патрыярхі спачатку апраналіся ў яго толькі тры разы на год (на Пасху, у Дзень Пяцідзясятніцы, на Божае Нараджэнне). Затым сакас перайшоў да іншых усходніх патрыярхаў і да Мітрапаліта Маскоўскага. З XVIII ст. у Расіі стаў аблачэннем усіх архіерэяў, замяніўшы фелонь.

Літаратура
----------

* *Завальнюк У. М.* Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — Мінск, Изд-во Гревцова, 2013. — 808 с. ISBN 978-985-6954-73-6.

| Аблачэнне праваслаўнага і грэка-каталіцкага духавенства |
| --- |
|  | 
* Амафор
* Аналаў
* Арар
* Епітрахіль
* Камілаўка
* Клабук
* Крыж
* Куколь
* Мантыя
* Мітра
* Набедранік
* Нанедранік
* Падраснік
* Падрызнік
* Паліца
* Параман
* Поручы
* Пояс
* Раса
* Сакас
* Скуф’я
* Фелонь
* Хітон

 |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рыжоў.

**Уладзімір Рыгоравіч Рыжоў** (1914—1974) — падпалкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 20 мая 1914 года ў вёсцы Маісееўшчына (цяпер — Барысаўскі раён Мінскай вобласці Беларусі). З ранняга ўзросту пражываў у Свярдлоўскай вобласці, скончыў няпоўную сярэднюю школу і працаваў спачатку ў леспрамгасе, затым знаходзіўся на камсамольскай рабоце. У 1936—1938 гадах праходзіў службу ў Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі. У ліпені 1941 года Рыжоў паўторна быў прызваны ў армію. У 1942 годзе ён скончыў курсы камандзіраў батальёнаў і штабных работнікаў. З лютага таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. У баях тры разы быў паранены.

Да студзеня 1945 года гвардыі маёр Уладзімір Рыжоў камандаваў 3-м мотастралковым батальёнам 16-й гвардзейскай механізаванай брыгады 6-га гвардзейскага механізаванага корпуса  (руск.) (бел. 4-й танкавай арміі  (руск.) (бел. 1-га Украінскага фронту. Вызначыўся ў час вызвалення Польшчы. 13 студзеня 1945 года батальён Рыжова прарваў нямецкую абарону пад горадам Кельцы і перарэзаў шашу і чыгунку дарогі на Кракаў, знішчыўшы 13 танкаў, 8 БТР, 17 артылерыйскіх гармат, 36 аўтамашын і каля 200 салдат і афіцэраў ворага. 26 студзеня 1945 года батальён у ліку першых пераправіўся праз Одэр у раёне горада Кёбен і захапіў плацдарм на яго заходнім беразе, пасля чаго утрымліваў яго да пераправы асноўных сіл.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 10 красавіка 1945 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі маёр Уладзімір Рыжоў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» за нумарам 4798.

У 1947 годзе ў званні падпалкоўніка Рыжоў быў звольнены ў запас. Пражываў у Свярдлоўскай вобласці, працаваў першым сакратаром Белаярскага райкама КПСС. Памёр 24 лістапада 1974 года, пахаваны на Шырокарэчанскіх могілках Екацярынбурга.

Быў таксама ўзнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга, Багдана Хмяльніцкага 3-й ступені і Чырвонай Зоркі, шэрагам медалёў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Уладзімір Рыгоравіч Рыжоў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Рыжкоў Уладзімір Рыгоравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 493. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Золотые Звёзды свердловчан. — Свердловск: Средне-Уральское кн. изд. 1970.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
Разьбяр працуе над саборам Іаана Багаслова ў Нью-Ёрку, 1909 г.
Каменны абразок Мікола і Стэфан, знойдзены на Мінскім замчышчы
Калона Марка Аўрэлія ў Рыме (дэталь)
**Разьба па камені** — працэс надання каменю  (укр.) (бел.неабходнай формы і знешняй апрацоўкі.

Гісторыя
--------

Найбольш старажытныя творы рэпрэзентатыўнага мастацтва прадстаўленыя разьбой па камені. Сярод археалагічных знаходак, датаваных да н.э. былі знакі, высечаныя на камянях або петрогліфы. Таксама фігуркі Венеры, такія як Венера з Берэхат-Рама  (руск.) (бел.. Разьба па камені ўжывалася на ўсіх этапах гісторыі матэрыяльнай культуры  (укр.) (бел. краін і народаў свету.

Разьба па камені ажыццяўляецца пры дапамозе распілоўкі, такарнай апрацоўкі, свідравання, шліфоўкі, паліроўкі  (укр.) (бел. аперацый даводкі, гравіравання  (укр.) (бел..

Найвышэйшыя дасягненні разьбы па камені звязаныя з апрацоўкай халцэдону, оніксу, агату, геліятропу  (укр.) (бел. горнага крышталя  (укр.) (бел. аметысту, яшмы, нефрыту, раданіту, малахіту, лазурыту, ізумруду, бірузы, бурштыну, каралу, гіпсу і селеніту, абсідыяну, мармуру, мармуровага оніксу («алебастру») і іншых абліцавальных, вырабных, ювелірна-вырабных і ювелірных камянёў.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85128300 · Microsoft: 2778348996 · NKC: ph128293 |
**Хыналыг** (хінал.: Хыналыкъ, азерб.: Xınalıq) — сяло ў Кубінскім раёне Азербайджана, размешчанае на вышыні 2100—2200 метраў вышэй за ўзровень мора, над ракой Кудыялчай. Знакаміта дзякуючы сваёй мове, своеасаблівым звычаям і традыцыям. У нашы дні ў с. Хыналыг пражывае каля дзвюх тысяч жыхароў. Амаль усё насельніцтва з’яўляецца карэнным.

Хыналыгцы — нашчадкі насельніцтва старажытнай Каўказскай Албаніі. Першыя згадкі пра іх у пісьмовых крыніцах адносяцца да XVIII стагоддзя. Да XIX стагоддзя Хыналыг уваходзіў у склад Шырванскага, з другой паловы XVIII стагоддзя — Кубінскага ханства.

Турызм.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Яўсеенка.

**Уладзімір Раманавіч Яўсе́енка** (22 студзеня 1922, вёска Рынкоўка, Чэрыкаўскі раён Магілёўскай вобласці — 31 кастрычніка 1978, Томск) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. У 1928 г. разам з бацькамі пераехаў у Кемераўскую вобласць. Жыў у сяле Новабалахонка Кемераўскага раёна. Скончыў сярэднюю школу № 19.

У 1941 г. прызваны ў Чырвоную Армію. Вучыўся ў Іркуцкім авіятэхнічным вучылішчы, якое паспяхова скончыў у 1942 г. Падчас Вялікай Айчыннай вайны лютага 1943 г. на фронце. Удзельнік вызвалення Украіны, Малдовы, Венгрыі. Механік-вадзіцель танка, гвардыі старшы сяржант У. Яўсеенка вызначыўся ў жніўні 1944 г. пры вызваленні Румыніі і фарсіраванні ракі Серэт. Экіпаж танка ў баях за гарады Бырлад, Фокшані, Бузэў знішчыў 5 самаходных установак, 5 гармат і больш 400 гітлераўцаў, захапіў 8 мінамётаў, 400 вінтовак і 10 ручных кулямётаў. Першым прарваўся да моста цераз раку Серэт, знішчыў 3 артылерыйскія батарэі і трымаў мост да падыходу падмацавання.

24 сакавіка 1945 г. У. Р. Яўсеенка прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. У 1944 годзе вучыўся ў Кіеўскім танкава-тэхнічным вучылішчы.

Пасля вайны да жыў і працаваў намеснікам начальніка трэста «Сібэлектрамантаж» у Томску. У 1961 г. скончыў Томскі ўніверсітэт.

Памёр 31 кастрычніка 1978 г.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* Медалі

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Яўсеенка Уладзімір Раманавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1.: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 318. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18. Кн. 1.).
* Навечно в сердце народном: Справочник / Главный ред. И. П. Шамякин. — 3-е изд. испр. и доп. — Мн.: БелСЭ, 1984. — 607 с. — 65 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Уладзімір Раманавіч Яўсеенка на сайце «Героі краіны»
* Сайт Томскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта (руск.)
**Свята-Успенская царква** — праваслаўны храм, помнік архітэктуры стылю мадэрн, знаходзіцца ў г. п. Шаркаўшчына на паўднёвай ускраіне пасёлка, на беразе ракі.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1912 годзе з дрэва (праект 1907 губернскага епархіяльнага архітэктара А. Шпакоўскага) на месцы папярэдняй драўлянай царквы, пабудаванай у 1639 годзе па фундацыі Сапегаў. У ХХ стагоддзі зменены выгляд вежы.

Свята-Успенская царква. Фота пачатку ХХ стагоддзя.Свята-Успенская царква. Фота пачатку ХХ стагоддзя.

Архітэктура
-----------

Аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя 4-часткавая: прытвор са званіцай, бабінец, малітоўная зала, 5-гранная апсіда з бакавымі рызніцамі.

Асноўны аб’ём завершаны 8-гранным светлавым барабанам, накрытым шатром з галоўкай. Чатыры грані барабана завершаны невялікімі шатрамі на трапецападобных франтонах з дыяганальнымі сцяжкамі. Званіца выступае на франтальным фасадзе неглыбокім рызалітам, мае вертыкальна выцягнутыя прапорцыі і завершана макаўкай. Прамавугольны праём галоўнага ўвахода завершаны 2-схільнай навіссю на фігурных брусчатых кранштэйнах. У афармленні фасадаў выкарыстана разнастайная шалёўка: вертыкальная ва фрызавай і цокальнай частках, гарызантальная — на цэнтральнай плоскасці. Высокія праёмы аформлены фігурнымі разнымі ліштвамі.

Іконы
-----

Іконы XVIII—XIX ст.: «Маці Божая Адзігітрыя», «Маці Божая ўсіх Смуткуючых», «Збавіцель», «Уседзяржыцель на троне», «Апостал Павел», «Апостал Пётр», «Святы Мікола», «Узнясенне Гасподне», «Маці Божая з дзіцем», «Уваскрэсенне Хрыстова», «Праабражэнне», «Пакроў Прасвятой Багародзіцы», «Успенне Багародзіцы», «Віленскія мучанікі», «Раство Хрыстова», «Сашэсце Святога Духа на апосталаў».

Літаратура
----------

* Свята-Успенская царква // Кулагін, А. М. Праваслаўныя храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін. — Мн. 2001. — С. 208.
* Свята-Успенская царква // Памяць: Шаркаўшчынскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад. Л. М. Лабачэўская; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. 2004 — С. 444—445.
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4
**Хуэй**, *лаахуэйхуэй* (саманазва), *хуэй-цзу*, *хуэймінь* (усе 3 этнонімы кітайскія — «мусульмане») — народ у Кітаі. Жывуць пераважна ў Нінся-Хуэйскім аўтаномным раёне, а таксама па ўсёй краіне больш альбо менш кампактнымі групамі. Колькасць — 7,6 млн чалавек. Адносяцца да паўночнаазіяцкай расы вялікай мангалоіднай расы. Гавораць на розных дыялектах кітайскай мовы, карыстаюцца кітайскай іерагліфічнай пісьменнасцю, у багаслужэннях — таксама арабскай пісьменнасцю. Хуэй — мусульмане-суніты. Да сярэдзіны XX стагоддзя тэрмінам «хуэй» абазначалі звычайна ўсё мусульманскае насельніцтва Кітая, незалежна ад этнічнай прыналежнасці.

Тры асноўныя этнаграфічныя групы хуэй: паўночная, паўднёва-заходняя (юньнаньская-сычуанская) і паўднёва-ўсходняя (гуандунская). Самай старажытнай лічыцца паўднёва-ўсходняя, у яе фарміраванні ўдзельнічалі арабскія пасяленцы і мясцовае ханьска-тайскае насельніцтва. Паўднёва-заходняя група сфармавалася ў выніку пранікнення (магчыма, з Ірана, Бірмы і Індыі) ісламу, прынятага рознымі народамі паўднёва-заходняга Кітая. Найбольшыя спрэчкі выклікае этнагенез паўночнай групы, у якасці субстрату называюць уйгураў, тагонаў, маньчжурскія групы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Народы мира, «Советская энциклопедия», М. 1988

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12064892b · LCCN: sh2005004566 · NDL: 00577224 · NKC: ph847814 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Галубовіч.
**Хэлена Цэгак-Галубовіч** (польск.: Helena Cehak-Hołubowiczowa; 1902, г. Станіслаў (цяпер Івана-Франкоўск) — 1979) — польскі і беларускі археолаг.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1930 годзе факультэт філасофіі і права Львоўскага ўніверсітэта. У 1931—1939 гадах супарцоўнік кафедры археалогіі Віленскага ўніверсітэта, пазней — Літоўскага музея мастацтва.

У 1935—1939 гадах Х. Цэгак-Галубовіч разам з мужам У. Галубовічам праводзіла раскопкі ў Заходняй Беларусі, на тэрыторыі Глыбоцкага, Міёрскага, Пастаўскага, Навагрудскага, Лідскага і іншых раёнаў.

У 1945 годзе Х. Цэгак-Галубовіч супрацоўнік Інстытута гісторыі АН БССР. У 1946—1950 гадах ад’юнкт (асістэнт) кафедры археалогіі Торуньскага ўніверсітэта імя М. Каперніка, у 1950—1956 — Уроцлаўскага ўніверсітэта. Прафесар (1968).

Зноскі
------

1. ↑  Helena Cehak-Hołubowiczowa //

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 128202289 · ISNI: 0000 0001 0986 7637 · NKC: mub2012697555 · NTA: 182868028 · NUKAT: n96403824 · VIAF: 72437687 |

 |
**Шаміль Саідавіч Рахматулін** (1920—1943) — капітан Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Шаміль Рахматулін нарадзіўся 7 верасня 1920 года ў Томску. Скончыў сярэднюю школу. У 1939 годзе быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1941 годзе скончыў Маскоўскае артылерыйскае вучылішча. З таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

З верасня 1943 года гвардыі капітан Шаміль Рахматулін камандаваў 146-м гвардзейскім артылерыйска-мінамётным палком 14-й гвардзейскай кавалерыйскай дывізіі 7-га гвардзейскага кавалерыйскага корпуса 61-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро. 30 верасня 1943 года полк Рахматуліна пераправіўся праз Дняпро у раёне пасёлка Лоеў Гомельскай вобласці Беларускай ССР і захапіў плацдарм на яго заходнім беразе, пасля чаго адбіў вялікую колькасць нямецкіх контратак. 1 кастрычніка 1943 года Рахматулин загінуў у баі. Пахаваны ў брацкай магіле ў чарнігаўскім парку на Вале.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 9 лютага 1944 года за «ўзорнае выкананне баявога задання камандавання ў барацьбе з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі капітан Шаміль Рахматулін пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнамі Леніна, Чырвонага Сцяга, Айчыннай вайны 1-й ступені і Чырвонай Зоркі.

У гонар Рахматуліна названы вуліца ў Казані, вуліца і завулак у Чарнігаве.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Шаміль Саідавіч Рахматулін на сайце «Героі краіны»
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза офицерскому и сержантскому составу артиллерии Красной Армии» от 9 февраля 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 24 февраля (№ 11 (271)). — С. 1

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* *Ахмадиев Т. Х.* Башкирская гвардейская кавалерийская. — Уфа, 1999.
* Герои Советского Союза — наши земляки. Книга 2. — Казань, 1984.
* Слава башкирских конников. — Уфа: Китап, 2005.
* *Ханин Л.* Герои Советского Союза — сыны Татарии. — Казань, 1969.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Свята-Успенская царква** — праваслаўны храм у в. Радзівонішкі Лідскага раёна Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі.

Гісторыя
--------

Радзівонішскую царкву прыхаджане пабудавалі ў 1869 годзе. Намоленае месца ў Радзівонішках існавала дагэтуль, але невялікая ўніяцкая каплічка ўжо не адпавядала інтарэсам праваслаўнай часткі хрысціян. Калі пабудавалі царкву, уніяцкую капліцу раскідалі.

Восенню 1960 года па ініцыятыве мясцовых прадстаўнікоў савецкай улады царкву разрабавалі. Іконы, святыя кнігі, іншыя царкоўныя рэчы мясцовыя людзі ў асноўным захавалі. Ікону «Маці Божая» захаваў і вярнуў у царкву артыст Іван Кірчук.

Адбудоўваць храм пачалі ў 1991 годзе. У верасні 1998 года прыхаджане праз доўгі час сабраліся на першую службу.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры сінадальнага напрамку рэтраспектыўна-рускага стылю. Падоўжна-восевую кампазіцыю складаюць трох’ярусная званіца (васьмярык на 2 чацверыках) шатровая званіца з макаўкай, кароткая і нізкая трапезная, кубападобная малітоўная зала пад шатровым дахам, завершаным цыбулепадобнай галоўкай, пяцігранная апсіда. Фасады прарэзаны арачнымі аконнымі праёмамі ў кілепадобных ліштвах, дэкарыраваны аркатурнымі фрызамі, вуглавымі руставанымі лапаткамі.

Зноскі
------

1. ↑  hram.by
2. ↑  zviazda.by

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4
* Лаўрэш Леанід. Прыход у Радзівонішках // Лідскі летапісец. 2019. №2(86). C. 41-53. // на pawet.net
* Парафіяне грэка-каталіцкай цэрквы у 1829 г. // на pawet.net

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Успенская царква (Радзівонішкі)
* Свята-Успенская царква (Радзівонішкі) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Успенская царква (Радзівонішкі) на сайце Radzima.org
* Свята-Успенская царква (Радзівонішкі) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
Квады на Сярэднім Дунаі
**Квады** (лац.: Quadi) — заходнегерманскае племя з групы свеваў, якое жыло ў I ст. да н.э. уздоўж Майна, а з пачатку н.э. да VI стагоддзя н.э. на поўнач ад сярэдняга цячэння Дуная, а таксама па вярхоўях Эльбы і Одэра — на тэрыторыі ніжняй Аўстрыі, Маравіі, Заходняй Славакіі і Паўночнай Венгрыі.

Квады былі саюзнікамі маркаманаў, уваходзілі ў склад царства Марабода, у 166—180 удзельнічалі ў Маркаманскай вайне з Рымам, былі разбіты і прызналі яго панаванне.

Напачатку V стагоддзя частка квадаў разам з вандаламі перасялілася ў Іспанію, заснаваўшы на паўночным захадзе Пірэнейскага паўвострава сваё каралеўства. У 585 яно было заваявана вестготамі. У Іспаніі квадаў часам завуць квада-свевамі, а іх каралеўства — свеўскім.

Гл. таксама
-----------

* Ваній
* Вялікае перасяленне народаў
* Германцы
* Маркаманская вайна
* Свевы

| Германскія плямёны |
| --- |
| 
Алеманы · Ангрыварыі · Англы · Бавары · Батавы · Бургунды · Вандалы · Вестготы · Гепіды · Герулы · Готы · Гёты · Даны · Квады · *Кімвры*\* · Лангабарды · Лугіі · Маркаманы · Неметы · Остготы · Ругі · Саксы · Свевы · Свеі · Скіры · Таіфалы · Тэўтоны · Тэнктэры · Франкі · Хаты · Херускі · Юты
Племянныя саюзы: Інгевоны · Істэвоны · Герміноны
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хаас.

**Вальдэмар Хаас** (эст.: Voldemar Haas; 2 чэрвеня 1898 — 4 лютага 1982) — эстонскі тэатральны мастак, жывапісец, педагог, прафесар. Народны мастак Эстонскай ССР (1957).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 2 чэрвеня 1898 года ў Пярнумаа (цяпер Эстонія). У 1919—1923 гадах вучыўся ў ВМШ «Палас» (Тарту) у А. Вабэ і К. Мягі. У час вучобы працаваў у Эстонскім нацыянальным музеі. У 1923—1937 гадах працаваў дэкаратарам-пастаноўшчыкам у тэатры «Ванемуйнэ». У 1936—1956 гадах працаваў у тэатры «Эстонія».

З 1940 года вёў педагагічную працу, выкладаў у Мастацкім інстытуце Эстонскай ССР.

Пасля заканчэння вайны сумесна з Н. Мей заснаваў факультэт тэатральнага мастацтва ў Талінскім дзяржаўным інстытуце прыкладнога мастацтва. З 1944 па 1967 гады — выкладчык Талінскага дзяржаўнага інстытута прыкладнога мастацтва, з 1947 года — прафесар. Сярод яго вучняў Э. Рэнтэр.

Развіваў прынцыпы жывапісна-аб’ёмнай дэкарацыі, першым на эстонскай сцэне ўвёў праекцыйныя дэкарацыі («Венецыянскі купец», 1926, «Сон у летнюю ноч», 1930).

Памёр 4 лютага 1982 года. Пахаваны ў Таліне на Лясных могілках.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 110417927X · LCCN: n2010053058 · VIAF: 151512021 |
**Свята-Успенская царква** — мураваны стараверскі праваслаўны храм у горадзе Полацку Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на вуліцы Гагарына, на правым беразе р. Заходняя Дзвіна.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1998 годзе з цэглы як стараабрадніцкая.

Архітэктура
-----------

Вырашана крыжовым у плане аб’ёмам. Сяродкрыжжа над чырвоным чарапічным дахам завершана 2-ярусным цыліндрычным светлавым барабанам з макаўкай. Над уваходам 2-ярусная шатровая званіца. У вуглах стыкавання прытвора і прыдзелаў прыбудаваны акруглыя рызніцы. Паўкруглая апсіда крапавана арачнымі блендамі і накрыта конусападобным бляшаным дахам. Бакавыя прыдзелы завершаны трохвугольнымі франтонамі. Галоўны ўваход вырашаны арачным 4-слуповым ганкам-паперцю, бакавыя — бляшанымі арачнымі навісямі. Унутры пануе прастора сяродкрыжжа са светлавым барабанам, у якую адкрываюцца шырокімі арачнымі прасветамі бакавыя прыдзелы, апсіда і прытвор з хорамі наверсе. Пад будынкам на цокальным паверсе створана трапезная з дапаможнымі памяшканнямі.

Зноскі
------

1. ↑  Царква ў гонар Успення Прасвятой Багародзіцы. Полацкі раён, г. Полацк

Літаратура
----------

* Полоцкие староверы — поморская ветвь // Витебский курьер. — 1998. — 15 мая. — С. 3.
* Свята-Успенская царква // Праваслаўныя храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; мастак І. І. Бокі. — Мінск : БелЭн, 2001. — С. 164.
* Царква ў гонар Успення прасвятой Багародзіцы // Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; маст.: З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мінск : БелЭн, 2007. — С. 336.
* Шуйская, О. С верой предков / О. Шуйская // Полацкі веснік. — 2010. — 5 кастр. — С. 5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Успенская царква (Полацк)
* Свята-Успенская царква (Полацк) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Кваква звычайная**, чапля-кваква (*Nycticorax nycticorax*) — птушка сямейства чаплевых.

Апісанне
--------

Невялікая чапля. Даўжыня цела да 60 см, маса 500—700 г, размах крылаў 1,05—1,12 м. Адзін з найбольш прыгожых прадстаўнікоў сямейства. Ад іншых чапляў адрозніваецца каржакаватым целаскладам і кароткай шыяй. Спіна і верх галавы чорныя, крылы шэрыя, надбрыўная палоса, лоб і брушка белыя. Дзюба чорная, вочы чырвоныя. Вясной на патыліцы ўтвараецца чубок з доўгіх пёраў.

Пашырэнне
---------

Пашырэнне: Еўразія, Афрыка, Паўночная і Паўднёвая Амерыка. Ва ўсходняй Галарктыцы праз Беларускае Палессе, Ніжняе Паволжа і Казахстан праходзіць паўночная мяжа пашырэння. Месцы пражывання: хмызнякі і зараснікі трыснягу ў поймах рэк. Зрэдку селіцца ў калоніях іншых відаў чапляў.

Кваквы, якія жывуць у Еўропе, — пералётныя. Зімуюць у экватарыяльнай Афрыцы.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Яйка
Тыпова начная птушка. Корміцца рыбай, жабамі, воднымі і наземнымі насякомымі, мышападобнымі грызунамі.

Гняздуецца пераважна на дрэвах, пры іх адсутнасці — на кустах вярбы або на заломах трыснягу і іншай прыбярэжнай расліннасці. У кладцы 3—5 яек памерамі 49,2 x 35,5 мм.

Зноскі
------

1. ↑  **Кваква звычайная** ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.8. Мн. 1999, С.206

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін — Мн.: БелЭн, 1993. — ISBN 5-85700-095-5
**Дзі-сінь** (кіт. спр. 帝辛, піньінь *Dì Xīn*) ці **Чжоу-сінь** (кіт. спр. 紂辛, піньінь *Zhòu Xīn*; 1105 —1046 г. да н. э.) — апошні валадар (ван) дынастыі Шан у 1075—1046 гадах да н. э.

Біяграфія
---------

Быў сынам вана Дзі І  (укр.) (бел. з дынастыі Шан. У 1075 годзе да н. э. пасля смерці бацькі атрымаў у спадчыну ўладу. Адносна першай часткі яго валадарства няма дакладных звестак: альбо ён правіў пад кіраўніцтвам рэгентаў, альбо прыслухоўваючыся да парад чыноўнікаў. Пра гэты перыяд нідзе не гаворыцца ў старажытных і сярэднявечных кітайскіх гісторыкаў з прычыны таго, што вобраз Чжоу-сіня, які страціў Мандат Неба павінен быць адмоўным, каб апраўдаць падзенне дынастыі Шан.

Імаверна за першыя гады ўлада і ўплыў дынастыі Шан на чале з Ванам Чжоу-сінем значна павялічылася. Гэта прывяло да самаўпэўненасці ўладара, ён стаў менш увагі надаваць дзяржаўным справам, больш займаўся забаўкамі, праводзіў час у гарэме, баляваў. Пры гэтым усё менш прыслухоўваўся да сваіх дарадцаў. Усё большы ўплыў на вана аказала яго наложніца Дацзі. Свайго дзядзьку Бі Ганя, які спрабаваў пераканаць вана змяніць лад жыцця, Чжоў-Сінь загадаў пакараць смерцю, вырваўшы сэрца.

Каб павысіць свой прэстыж сярод шляхты і народа Чжоу-сінь у 1052 і 1050 гадах да нашай эры здзейсніў некалькі ваенных паходаў супраць племені чжоу, аднак пацярпеў паразу. Гэта яшчэ больш наладзіла арыстакратаў супраць уладара. Імаверна ўсе гэтыя падзеі ў канчатковым выніку прывялі да невыканання часткай мясцовых кіраўнікоў абавязкаў васалаў. Гэтым скарыстаўся Вэнь-ван, правадыр племя чжоу, які атакаваў Шан. У 1046 годзе да н. э. у вырашальнай бітве пры Муе (тэрыторыя сучаснай правінцыі Хэнань) шанскае войска пацярпела разгромнае паражэнне ад войска Чжоу. Адступіўшы да сталіцы Інь Чжоу-сінь абараняўся ад ворагаў, загінуў у палаючым палацы. Іншы яго дзядзька Сюй-сюй перайшоў на бок пераможцы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Wu, K. C. (1982). The Chinese Heritage. New York: Crown Publishers. ISBN 0-517-54475-X.


| ?Шан Чжоу — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Шан Чжоу |  | Di Yi[d] |  | Wen Ding[d] |  | Wu Yi of Shang[d] |  | Geng Ding[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Валькірыі (значэнні).

**Валькі́рыі** — у скандынаўскай міфалогіі ваяўнічыя дзевы, яхія падпарадкоўваюцца Одзіну, па яго волі вырашаюць зыход бітвы і ўдзельнічаюць у размеркаванні перамог і смерцяў. Храбрых воінаў, якія загінулі ў баях, яны адносяць у Вальхалу і там прыслужваюць ім.

Вобраз валькірыі выкарыстаў Рыхард Вагнер (опера «Валькірыя»).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Валькірыі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Успенская царква.
**Свята-Успенская царква** — праваслаўны храм у в. Ласінцы Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Знаходзіцца каля могілак. Пабудавана ў 1862 г. з дрэва. Асобна пастаўлена двух'ярусная чацверыковая шатровая званіца, верхні ярус-звон якой адкрыты і апяразаны балюстрадай.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры класіцызму. Выцягнуты па падоўжнай восі зруб накрыты двухсхільным дахам з вальмамі над пяцісценнай апсідай. Дах завяршаюць цыбулепадобныя галоўкі над апсідай і галоўным фасадам. Элемент асіметрыі ў кампазіцыю храма ўносіць бакавая рызніца пад 1-схільным дахам. З архітэктурнага арсенала класіцызму выкарыстаны паўцыркульныя архівольты і разныя з замкавым каменем ліштвы аконных праёмаў, вылучаныя на фоне вертыкальнай шалёўкі сцен. Храм мае 3 уваходы. Пры ўваходзе ў малітоўную залу размешчаны хоры.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

* Свята-Успенская царква (Ласінцы) на сайце Radzima.org
* Свята-Успенская царква (Ласінцы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Успенская царква (Ласінцы) на сайце «Архіварта»
**Свята-Ушэсцеўская царква** — праваслаўны храм у аграгарадку Гарадзец Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі, на пагорку.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1799 годзе ў вёсцы Камень Шляхецкі з дрэва. У 1876 годзе перавезена ў мястэчка Гарадзец і пастаўлена на бутавы падмурак.

Архітэктура
-----------

Выгляд з боку апсіды.
Помнік народнага дойлідства з рысамі барока. Вырашана працяглым чатырохсценным зрубам пад двухсхільным гонтавым дахам, які над пяціграннай апсідай за кошт застрэшкаў пераходзіць у вальмавы. Па цэнтры даху ўзведзены фігурны васьмігранны купал. Плоскасны франтальны фасад завершаны трохвугольным вертыкальна ашаляваным франтонам з 2 маленькімі слыхавымі аконнымі праёмамі. Уваход вылучаны двухсхільным ганкам на 2 слупах. Вертыкальна ашаляваныя бакавыя фасады рытмічна расчлянёны высока ўзнятымі прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў разных ліштвах і бусамі-сцяжкамі ў прасценках.

### Інтэр’ер

Над прытворам у залу адкрываюцца хоры. Сцены ў інтэр’еры дэкарыраваны арнаментальным фрызам. Іканастас створаны ў 1867 годзе паводле праекта інжынера Кадрунцава. Два абразы XIX стагоддзя «Маці Божая Адзігітрыя».

Зноскі
------

1. ↑  Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі ў г. Гродна, ф. 1, воп. 19, спр. 1004, арк. 9 — 29.
2. ↑  Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі ў г. Гродна, ы. 97, спр. 154, арк. 17.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Брэсцкая вобласць. — 368 с. іл. — С. 255
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Свята-Ушэсцеўская царква (Гарадзец) на сайце «Архіварта»
**Вальдэтруда** (*Вальтруда*; фр. Waudru, нідэрл. Waldetrudis, Waltrudis; каля 612 — 9 красавіка 688, Монс) — святая Рымска-Каталіцкай царквы, абатыса, сястра святой Адэльгунды, з’яўляецца заступніцай горада Монса і правінцыі Эно, Бельгія.

Агіяграфія
----------

Нарадзілася ў сям’і прыдворнага караля франкаў Хлотара II. У замужжы нарадзіла чацвярых дзяцей, якія пасля таксама сталі святымі (святая Адэльтруда, святы Мадэльберт, святы Ландрык, святая Дэнтэліна). Пасля таго як яе муж сышоў у манастыр, Вальдэтруда таксама прыняла манаскі пострыг і па радзе святога Жыслена заснавала манастыр у горадзе Монс, у якім яна была настаяцельніцай да сваёй смерці.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Праваслаўная · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| Нарматыўны кантроль | GND: 135979889 · ISNI: 0000 0000 5605 3778 · LCCN: no95016331 · SUDOC: 167463098 · VIAF: 80402811 |
**Бруствер** (ням.: Brustwehr, ад Brust — грудзі і Wehr — абарона) — насып у фартыфікацыйны будынак, прызначаны для зручнай стральбы, абароны ад куль і снарадаў, а таксама для хованкі ад назірання суперніка. На ўнутраным яго боку размяшчаецца барбет.

Для прыставання бруствера да стральбы да яго прысыпаюць прыступку, на якую людзі становяцца падчас стральбы. Прыступка гэтая называецца банкетам, або стралковай прыступкай. Верхняя частка крэпаснога вала, прызначаная для размяшчэння гармат называецца валганг.

Літаратура
----------

* Otto Piper: *Burgenkunde*. Weltbild, Augsburg 1994, ISBN 3-89350-554-7, S. 333—334, 667.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля |
**Квадратны корань** з *a* (корань 2-й ступені, {\displaystyle {\sqrt {a}}}) — рашэнне ўраўнення:

{\displaystyle x^{2}=a.}
Аперацыя вылічэння значэння {\displaystyle {\sqrt {a}}} называецца «здабываннем квадратнага кораня» з ліку *a*. Найбольш часта пад *x* і *a* маюцца на ўвазе лікі, але ў некаторых прыкладаннях яны могуць быць і іншымі матэматычнымі аб'ектамі, напрыклад матрыцамі і аператарамі.

Прыклад для рэчаісных лікаў: {\displaystyle {\sqrt {9}}=\pm 3,} таму што {\displaystyle {(\pm 3)}^{2}=9.}

Як відаць з прыкладу, у рэчаіснага квадратнага кораня ёсць два значэнні (дадатнае і адмоўнае), і гэта стварае складанасці пры рабоце з каранямі. Каб забяспечыць адназначнасць, уводзіцца паняцце арыфметычнага кораня, значэнне якога заўсёды дадатнае.

Спасылкі
--------

* Алгарытмы вылічэння квадратнага кораня
**Ум-ан-Намль** (араб. جزيرة أم النمل‎‎) — востраў у Персідскім заліве каля горада Кувейт. Плошча — 0,63 км². 

Востраў знаходзіцца пры ўваходзе ў бухту Аль-Хішан за 550 м ад мацерыковай зямлі. Суша складзена з асадкавых парод. Найбольшая вышыня — 2,7 м над узроўнем мора. Паверхня пустынная з рэдкімі купкамі ксерафітаў. Увесну на ім спыняюцца пералётныя птушкі. У паўночна-ўсходняй частцы месціцца маяк.

Ум-ан-Намль знакаміты археалагічнымі знаходкамі рэчаў ад пачатку бронзавага веку да ранняй мусульманскай культуры. Мяркуецца, што на востраве ў старажытнасці знаходзілася гарадское паселішча.

Спасылкі
--------

* جزيرة (أم النمل) الكويتية.. غنى أثري وحضاري شاهد على تاريخ
* Topography Of Kuwait Архівавана 8 кастрычніка 2021.
**Галіна Яўгенаўна Буркацкая** (1916-2006) — дзеяч калгаснага руху, старшыня калгаса «Радянська Украина» Чаркаскага раёна Чаркаскай вобласці УССР. Двойчы Герой Сацыялістычнай Працы (1951, 1958). Член Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР 5-га склікання, член Цэнтральнай рэвізійнай камісіі КПСС (1961—1966).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 4 (17) лютага 1916 года ў сяле Геранімаўка, цяпер Чаркаскага раёна Чаркаскай вобласці УССР.

Скончыла Харкаўскі камуністычны ўніверсітэт імя Арцёма (1938), Украінскую сельскагаспадарчую акадэмію (1956). У 1941—1944 гадах — калгасніца калгаса «Серп і молат» Першамайскага раёна Саратаўскай вобласці. З 1944 года — калгасніца ў калгасе «Радянська Украина».

Буркацкая Г. Я. — кандыдат эканамічных навук (1967), з 1968 года — старшы выкладчык кафедры арганізацыі працы ў сельскагаспадарчай акадэміі (Кіеў).

Член КПСС з 1946 года. Дэлегат XIX—XXII з’ездаў КПСС. На XXII з’ездзе КПСС абрана членам Цэнтральнай рэвізійнай камісіі. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 3-6 скліканняў.

Была сябрам рэдкалегіі часопіса «Сялянка».

Памерла 13 сакавіка 2006 года.
**Вялікі уліт**, **Кулік-селянец** або **рачны кулік** (*Tringa nebularia*) — від птушак з сямейства бакасавых (*Scolopacidae*).

Апісанне
--------

Дарослы вялікі уліт дасягае велічыні да 35 см і трохі буйнейшы за свайго суродзіча траўніка. Яго размах крылаў складае да 70 см, а вага — да 280 г. У яго доўгія шэра-зялёныя лапы і доўгая, моцная і злёгку выгнутая ўніз дзюба. Верхні бок цела карычнева-шэры, а жывот пафарбаваны ў белы колер. Самцы і самкі палавога дымарфізма не выяўляюць. Натуральнымі ворагамі вялікага уліта з'яўляюцца драпежныя птушкі. У цэлым гэта пужлівая і асцярожная птушка, якая ўмее добра плаваць і ныраць. Яго спеў гучыць як «цю-цю-цю».

Распаўсюджанне
--------------

Вялікі уліт жыве галоўным чынам у дробных вадаёмах, напрыклад на балотах, у запрудах і рэк у Паўночнай Еўропе (за выключэннем Ісландыі) і Паўночнай Азіі. Зімой ён робіць пералёты ў Міжземнамор'е, Заходнюю і Паўднёвую Афрыку.
**Галіна Якаўлеўна Пе́рліна** (нар. 23 лістапада 1955, г. Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1977 годзе Беларускі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці архітэктура. У 1977—1980 гадах архітэктар у ААТ «Мінскграмадзянпраект», у 1980—1986 гадах старшы архітэктар у Інстытуце «Дзіпраград» у Кіеве. У 1986—2002 гадах старшы архітэктар, загадчыца групы архітэктараў у ААТ «Мінскграмадзянпраект», з 2002 года галоўны архітэктар праектаў УП «Мінскпраект».

Член Беларускага саюза архітэктараў з 2008 года.

Творчасць
---------

Асноўныя аб’екты ў Мінску: студэнцкі жылы комплекс па пр. Дзяржынскага, парк Пісьменнікаў у раёне Нацыянальнай бібліятэкі, жылы квартал «Магістр», забудова праспекта Дзяржынскага (ад канцэпцыі забудовы ўсяго праспекта да рэалізацыі асобных мікрараёнаў), мікрараёны Міхалова-1, 2, Лошыца-5, 6, 7, 9, 10.

Праект забудовы Верхняга горада ў гістарычным цэнтры Мінска; праект рэгенерацыі Ракаўскага прадмесця і тэрыторыі былога хлебазавода № 1, квартала № 2 горада-спадарожніка Смалявічы.

Узнагароды
----------

Лаўрэат прэміі Мінбудархітэктуры імя У. А. Караля (1997) за праект «Тэлепорт Рэспублікі Беларусь»; сярэбраны медаль і дыплом лаўрэата Сусветнага трыенале архітэктуры ў г. Сафіі (2006) за праект «Жылы комплекс у Вяснянцы»; медаль і дыплом 1 ступені на XV рэспубліканскім конкурсе лепшых архітэктурных твораў у намінацыі «Горадабудаўніцтва» за праект «Міжнародны раён „Глобус"» (2011); медаль і дыплом 1 ступені на XVI рэспубліканскім конкурсе лепшых архітэктурных твораў у намінацыі «Горадабудаўніцтва» за праект «Жылы раён „Зялёны бор"» (2013); медаль і дыплом 1 ступені за пабудову «Архітэктурнае і мастацка-дэкаратыўнае рашэнне транспартнай развязкі на скрыжаванні пр. Дзяржынскага — вул. Алібегава»; 2-е месца і дыплом у міжнародным закрытым архітэктурна-горадабудаўнічым конкурсе на распрацоўку канцэпцый новых жылых раёнаў у Санкт-Пецярбургу і Мінску «Сіметрычныя кварталы» за праект «Беларускі квартал у Санкт-Пецярбургу» (2017); Гран-пры, медаль і дыплом I ступені Лаўрэата XIX Рэспубліканскага конкурсу за рэалізацыю «Студэнцкага жылога комплекса ў г. Мінску» (2019), медаль і дыплом I ступені Лаўрэата XIX Рэспубліканскага конкурсу 2018—2019 гг. у раздзеле «Праект» у намінацыі «Рэканструкцыя будынкаў і збудаванняў» за праект «Рэгенерацыя забудовы гістарычнага цэнтра г. Мінска. Ракаўскае прадмесце. Тэрыторыя былога хлебазавода № 1».

Спасылкі
--------

* Перлина Галина Яковлевна // МИНСК ПРОЕКТ СТАБИЛЬНОСТЬ ТРАДИЦИИ 75 КАЧЕСТВО. Минск. 2020
**Марыя Назараўна Ярамчук**, таксама **Марычка Ярамчук** (2 сакавіка 1993, Чарнаўцы) — украінская спявачка, фіналістка тэле-праекта «Голас краіны». У 2012 годзе прадставіла Украіну на Міжнародным конкурсе маладых выканаўцаў «Новая хваля 2012», дзе заняла 3-е месца.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 2 сакавіка 1993 года ў Чарнаўцах. Дачка ўкраінскага спевака, Народнага артыста Украіны Назарыя Ярэмчука. Спявае з дзяцінства. У школе вучылася добра, валодае некалькімі замежнымі мовамі, у тым ліку рускай, на якой выконвае песні.

Вучыцца на 4 курсе Кіеўскай муніцыпальнай акадэміі эстраднага і цыркавога мастацтваў.

У 2012 годзе становіцца ўдзельніцай праекту «Голас краіны», дзе трапляе ў каманду Аляксандра Панамарова і займае 4-е месца. У кастрычніку 2012 года прадставіла рускамоўную кампазіцыю «Со мной опять», напісаную Канстанцінам Меладзе і Андрэем Французам. На гэтую ж песню быў зняты яе першы кліп (прэм'ера адбылася 26 лістапада 2012 года). Рэжысерам відэа стаў Сяргей Ткачэнка.

У пачатку кастрычніка ў СМІ пачалі актыўна распаўсюджвацца чуткі пра тое, што Марыя стала новай салісткай гурта ВІА Гра. Аднак Канстанцін Меладзэ абверг гэтыя чуткі.

23 снежня 2012 года прымала ўдзел у нацыянальным адборы на «Еўрабачанне-2013» з песняй «Imagine» і заняла 5 месца.

У 2013 годзе прадставіла другі кліп на песню «Я тебя найду» («Я цябе знайду»).

21 снежня 2013 года перамагла ва ўкраінскім нацыянальным адборы Конкурсу песні Еўрабачанне 2014 з песняй «Tick-Tock», чым заслужыла права прадстаўляць Украіну на Конкурс песні Еўрабачанне 2014 у Капенгагене ў маі 2014 года, дзе заняла 6-е месца.

Сінглы
------

* 2012 «Со мной опять»
* 2012 «Imagine»
* 2013 «Я тебе найду»
* 2014 «Tick-Tock»

Кліпы
-----

| Год | Назва | Альбом |
| --- | --- | --- |
| 2012 | «Со мной опять» | TBA |
| 2013 | «Я тебе найду» | TBA |
|

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Марія Яремчук. Офіційна група Укантакце


| ⛭Удзельнікі Еўрабачання 2014 |
| --- |
| ФіналУ парадку выступлення | 
* Украіна Марыя Ярамчук
* Беларусь TEO
* Азербайджан Дыляра Кязімава
* Ісландыя «Pollapönk»
* Нарвегія Карл Эспен
* Румынія Паўла Селінг і Аві
* Арменія Арам MP3
* Чарнагорыя Сяргей Чэткавіч
* Польшча Данатан і Клеа
* Грэцыя «Freaky Fortune» і Riskykidd
* Аўстрыя Канчыта Вурст
* Германія «Elaiza»
* Швецыя Сана Нільсен
* Францыя «Twin Twin»
* Расія «Сёстры Талмачовы»
* Італія Эма Маронэ
* Славенія Тынкара Ковач
* Фінляндыя «Softengine»
* Іспанія Рут Ларэнса
* Швейцарыя Sebalter
* Венгрыя Калаі-Сондэрс
* Мальта «Firelight»
* Данія Басім
* Нідэрланды «The Common Linnets»
* Сан-Марына Валянціна Манета
* Вялікабрытанія Молі Смітэн-Даўнс

 |
| Першы паўфіналУ парадку выступлення | 
* Латвія «Aarzemnieki»
* Эстонія Таццяна Міхайлава
* Албанія Херцыяна Матмуя
* Бельгія Аксель Ірсу
* Малдова Крысціна Скарлат
* Партугалія Сузана Гера

 |
| Другі паўфіналУ парадку выступлення | 
* Ізраіль Мей Файнгальд
* Грузія «The Shin» і Марыка Эбралідзэ
* Літва Вілія Матачунайтэ
* Ірландыя «Can-linn» і Кейсі Сміт
* Паўночная Македонія Тыяна Дапчэвіч

 |
**Казімір Крэйбіх** (польск.: Kazimierz Kreybich) — дзеяч мясцовага кіравання ў Гродне, масон.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і купца-чэха Францішка Крэйбіха, які меў пасэсію ў Горадні. Бацька таксама ўдзельнічаў у паўстанні 1794 года.

У 1810 г. быў абраны прэзідэнтам Гродна, але праз нейкі час звольнены па хваробе. Меў добрую рэпутацыю: працавіты, дабрадзейны, адукаваны (ад’юнкт), здольны чыноўнік. У 1812 г. спачатку стаў інтэндантам паліцыі пры губернатары А. Ражнецкім[ru], а потым па загаду Часовага ўрада ВКЛ ад 15 ліпеня прызначаны старшынёй паліцэйскага аддзела Гродзенскай адміністрацыйнай камісіі.

У 1817 г. — сябра Гродзенскага аддзялення Расійскага біблейскага таварыства. У 1819—1822 г. — прэзідэнт Гродзенскага гарадавога магістрата. У 1819 быў віцэ-прэзідэнтам Гродзенскага дабрачыннага таварыства.

Сябра масонскай ложы «Белага Арла» ў Пецярбургу, ложы «Сябры чалавецтва» ў Гродне, 2-і дазорца ў 1819—1821; масон 3-й ст. у 1819, 4-й ст. — у 1821. Яму гродзенскі губернатар М. Бутаўт-Андржэйкавіч даручыў у маі 1823 г. знайсці і спаліць масонскія дэкарацыі, якія не былі да гэтага часу знішчаны.

Пахаваны на фарных могілках у Гродне.

Літаратура
----------

* *Швед, В. В.* Крэйбіх (Крэбіх) Казімір Францішкавіч // Масоны і ложы на землях Беларусі (канец XVIII — першая чвэрць XIX ст.) : біябібліягр. слоўн.. — Гродна: ГрДУ, 2007. — 275 с. — ISBN 978-985-417-866-0.


| ?Казімір Крэйбіх — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Казімір Крэйбіх |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |

 |
**Валкалацкая сядзіба** — сядзіба ў аграгарадку Валкалата, Докшыцкі раён, Віцебская вобласць. Захаваліся фрагменты сядзібы канца XIX стагоддзя. Сам сядзібны дом не захаваўся, да нашых дзён дайшло толькі некалькі гаспадарчых пабудоў.

Гісторыя
--------

У пачатку ХХ стагоддзя прысядзібным паркам валодалі Васілеўскія. У той час у панскім памесці (фальварку) было 3 дамы. На тэрыторыі, якую займае сучасная бальніца, знаходзіўся панскі будынак. Ён быў абсаджаны ліпамі, што захаваліся да нашых дзён. Захаваліся і некаторыя іншыя пабудовы. Недалёка ад маёнтка знаходзіўся млын. Была кузня.

Парк займаў маляўнічы лагчынападобны схіл, з трох бакоў ахоплены алеямі, якім, верагодна, больш за 2 стагоддзі. Самая велічная (шырыня 8 м) паўночная алея, ліпы якой вышынёй да 26-28 м змыкаюцца кронамі і ўтвараюць зялёны калідор. У 1930-я гады ў парку пабудаваны два свірны. Адзін з іх выдзяляецца паўпаверхам з маленькімі ў выглядзе шчылін вокнамі, мае мансардны дах і галерэю.

Літаратура
----------

* Валкалатчына // Докшыцкі край / Ф. А. Палачанін. — Мінск : Беларусь, 2009. — С. 67-72.
* Волколата // Города, местечки и замки Великого княжества Литовского : энциклопедия / редсовет: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2009. — С. 105—106.
* Парк у в. Валкалата // Памяць: Докшыцкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2004. — С. 680.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каменскі.
**Казімір Каменскі** — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Мастацкую акадэмію ў Балонні  (укр.) (бел.. Жыў і працаваў у Пінску.

Творчасць
---------

Званіца пры Пінскім кафедральным касцёле
У 1817 годзе каля Кафедральнага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар францысканцаў у Пінску па праекце К. Каменскага ўзведзена асобна пастаўленая трох’ярусная мураваная званіца, да якой у пачатку XX стагоддзя быў дабудаваны чацвёрты ярус.

Зноскі
------

1. ↑  «Дедушка» полесских городов  (руск.)
2. ↑  Збор помнікаў гісторыі і культуры. Брестская область. Стр. 324

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Казімір Каменскі на Вікісховішчы |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кот (значэнні).

**Станіслаў Кот** (польск.: Stanisław Kot; 22 кастрычніка 1885, Руда, Падкарпацкае ваяводства, Польшча — 26 снежня 1975) — польскі гісторык культуры, палітычны дзеяч. Правадзейны член Польскай АН (1928).

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Львоўскім універсітэце. У 1912—1914 гадах даследаваў архівы і бібліятэкі ў Заходняй Еўропе. У 1920—1923 гадах прафесар Кракаўскага ўніверсітэта, пазбаўлены кафедры з-за пратэсту супраць арышту кіраўнікоў «Цэнтралева» (гл. Саюз абароны правоў і свабоды народа). Член партыі «Стронніцтво людовэ», з 1933 года ўваходзіў у склад яе кіраўніцтва. У 1939 годзе выехаў у Францыю, адзін з блізкіх супрацоўнікаў ген. У. Сікорскага. У верасні 1941 — ліпені 1942 гадоў пасол Польшчы ў СССР (удзельнічаў у перагаворах У. Сікорскага з І. Сталіным), у 1942—1943 гадах дзяржаўны міністр урада Польшчы на Блізкім Усходзе, у 1943 годзе міністр інфармацыі, у 1945—1949 гадах пасол у Італіі. Застаўся ў эміграцыі, жыў пераважна ў Парыжы. 3 1955 года старшыня партыі «Польске стронніцтво людовэ» (Польская народная партыя) у замежжы.

Даследаваў гісторыю палітычнай і грамадскай думкі Рэчы Паспалітай, яе культурныя сувязі з краінамі Еўропы. Заснавальнік выдання «Рэфармацыя ў Польшчы» (т. 1—8, 1921—1939). Аўтар мемуараў.

Выбраная бібліяграфія
---------------------

* Rzeczpospolita Polska w literaturze politycznej Zachodu. Kraków, 1919;
* Andrzej Frycz Modrzewski: Studium z dziejów kultury polskiej wieku XVI. 2 wyd. Kraków, 1922;
* Ideologia polityczna i społeczna Braci Polskich zwanych arianami. Warzawa, 1932;
* Historia wychowania. T. l—2. 2 wyd. Lwów, 1933;
* Listy z Rosji do gen. Sikorskiego. Londyn, 1955;
* Rozmowy z Kremlem. Londyn, 1959;
* Jerzy Niemirycz: W 300-lecie ugody hadziackiej. Paryż, 1960;
* Polska Złotego Wieku a Europa. Warszawa, 1987.

Зноскі
------

1. 1 2  Stanisław Kot // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>
2. ↑   — С. 5.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Задарноўскі.
**Станіслаў Задарноўскі** (польск.: Stanisław Zadarnowski) — службовец, адвакат.

Біяграфія
---------

Прадстаўнік шляхецкага роду Задарноўскіх.

Сябра Гродзенскай муніцыпальнай рады ў 1812 г. У 1819 г. — адвакат Гродзенскага галоўнага суда. У 1822 выдаткаваў жонцы губернатара Анджэйкавіча 13 злотых 10 грошаў на кракаўскі помнік Касцюшку.

Член масонскай ложы «Сябры чалавецтва» ў Гродне.

Сям’я
-----

У шлюбе з Яаннай з Грамыкаў (пам. да 24 студзеня 1840), дачкой Міхала Грамыкі, харунжага пяцігорскага, і Марыяны з Сэмп-Шажынскіх. У другім шлюбе з Міхалам Бухавецкім (каля 1778 — 2/14 кастрычніка 1842), сынам Віктарына і былым шамбялянам пры двары караля Станіслава Аўгуста, які ў першым шлюбе быў з яе сястрой Магдаленай (каля 1785 — 25 лютага 1823).

У шлюбе з Яаннай меў дзяцей:

* Калікст Задарноўскі, служыў у расійскім войску ў Тыфлісе;
* Эмілія, у шлюбе з Міхалам Бухавецкім-малодшым (пасербам);
* Саламея.

У другім шлюбе з Міхалам Бухавецкім Яанна таксама мела дзяцей:

* Юліян (нар. 3 ліпеня 1824);
* Ігнацы (нар. 12 лістапада 1825);
* Віктар Максімільян Ян (нар. 14 кастрычніка 1827).

Зноскі
------

1. 1 2 3
2. 1 2 3  Wojciech Batura. Dobre rady wychowawcze Joanny z Hromyków Buchowieckiej (1838 r.)

Літаратура
----------

* *Швед, В. В.* Задарноўскі Станіслаў // Масоны і ложы на землях Беларусі (канец XVIII — першая чвэрць XIX ст.) : біябібліягр. слоўн.. — Гродна: ГрДУ, 2007. — 275 с. — ISBN 978-985-417-866-0.


| ?Станіслаў Задарноўскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Станіслаў Задарноўскі |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |

 |