Шаблон:Падобныя сімвалы
Шаблон:Друкарскі знак
**Ä**, **ä** (a з умла́ўтам / трэ́май) — літара пашыранага лацінскага алфавіта. Выкарыстоўваецца ў германскіх мовах: нямецкай і шведскай, і ў некаторых іншых мовах: фінскай, эстонскай, славацкай, казахскай.

Часцей за ўсё пазначае гукі [ɛ] або [æ], утвараецца з лацінскай літары **A a** і ўмлаўту альбо трэмы Шаблон:Сімвал.

Як самастойная літара
---------------------

Літара **Ä** сустракаецца як самастойная літара ў фінскім, шведскім, скольт-саамскім, карэльскім, эстонскім, люксембургскім, паўночнафрызскім, сатэрландскім, эміліяна-раманьёльскім, ротуманскім, славацкім, татарскім, казахскім, гагаузскім, нямецкім і туркменскім алфавітах, дзе яна ўяўляе галосны гук. У фінскай, казахскай, туркменскай і татарскай гэта заўсёды [æ]; у шведскай і эстонскай рэгіянальныя адрозненні, а таксама становішча літары ў слове дапускаюць альбо [æ], альбо [ɛ]. У нямецкай і славацкай мовах **Ä** расшыфроўваецца як [ɛ] (або архаічнае, але правільнае [æ]). У лацінізацыі нанкінскай мандарынскай мовы **Ä** расшыфроўваецца як [ɛ].

У скандынаўскіх краінах галосны гук [æ] першапачаткова запісваўся як «Æ», калі хрысціянізацыя прывяла да таго, што былыя вікінгі пачалі выкарыстоўваць лацінскі алфавіт прыкладна ў 1100 годзе нашай эры. Літара **Ä** ўзнікла ў нямецкай, а затым і ў шведскай мове ў выніку першапачатковага напісання літары E ў AE па-над літарай A, якая з часам спрасцілася да дзвюх кропак. У ісландскім, фарэрскім, дацкім і нарвежскім алфавітах «Æ» па-ранейшаму выкарыстоўваецца замест **Ä**.

Фінская мова выкарыстоўвала шведскі алфавіт на працягу 700 гадоў, пакуль Фінляндыя была часткай Швецыі. Хоць ідэі германскага ўмлаўта ў фінскай мове не існуе, фанема /æ/ існуе. Эстонская мова набыла гэту літару дзякуючы шырокаму знаёмству з нямецкай мовай, у тым ліку з ніжненямецкай на працягу стагоддзяў эфектыўнага кіравання прыбалтыйскіх немцаў, і са шведскай мовай на працягу 160 гадоў існавання Эстоніі ў складзе Шведскай імперыі да 1721 года.

Літара таксама выкарыстоўваецца ў некаторых алфавітах цыганскай мовы.

Казахская мова
--------------

У казахскай лацінцы ўзору 2021 года літара **Ä** выкарыстоўваецца для лацінізацыі літары шва Шаблон:Сімвал. Абазначае гук [æ].

Нямецкая мова
-------------

Асноўны артыкул: **Нямецкі алфавіт**
У нямецкай мове **Ä** уяўляе сабой умлаўт-форму [aː] ([a] у кароткім выглядзе), у выніку чаго атрымліваецца [ɛː] (або [eː] для многіх размаўлялых) у выпадку доўгага [aː] і [ɛː] у выпадку кароткага [a]. Па-нямецку літара называецца *Ä* (вымаўляецца як [ɛː]) альбо *Umlaut-A* (умлаўт-A).

У нямецкіх слоўніках літара адпавядае A, а ў нямецкіх тэлефонных даведніках літара адпавядае AE. Літара таксама сустракаецца ў некаторых мовах, якія прынялі нямецкія назвы або варыянты напісання, але не з’яўляецца часткай алфавітаў гэтых моў. Нядаўна яна была ўведзена ў ольстэрска-шатландскае пісьмо Адраджэння.

Эмільяна-раманьёльскія дыялекты
-------------------------------

У эмільяна-раманьёльскіх дыялектах **Ä** выкарыстоўваецца для абазначэння [æ], які сустракаецца ў некаторых эмільянскіх дыялектах, напрыклад, у балонскім *bän* [bæŋ]? «добры, шчасны» і *žänt* [zæŋt]? «людзі».

Зноскі
------

1. ↑  The German Alphabet (das deutsche Alphabet) (англ.).  German very easy. Праверана 9 сакавіка 2024.
2. ↑  Svenska alfabetet (шведск.). Праверана 9 сакавіка 2024.
3. ↑  Suomen kielioppi — Aakkoset — Jyväskylän yliopisto (фін.). Праверана 9 сакавіка 2024.
4. ↑  Eesti tähestik (эст.). Праверана 9 сакавіка 2024.
5. ↑  Slovak (slovenčina) (англ.). Праверана 9 сакавіка 2024.
6. 1 2  Казахстанцам представили новый алфавит на латинице (руск.).  Sputnik (22 красавіка 2021). Праверана 9 сакавіка 2024.

Спасылкі
--------

Шаблон:Scriptsource


| ⛭Лацінскі алфавіт |
| --- |
| 
* Aa
* Bb
* Cc
* Dd
* Ee
* Ff
* Gg
* Hh
* Ii
* Jj
* Kk
* Ll
* Mm
* Nn
* Oo
* Pp
* Qq
* Rr
* Ss
* Tt
* Uu
* Vv
* Ww
* Xx
* Yy
* Zz

 |
| 

| Дыякрытычныя літары |
| --- |
| 
* Áá
* Àà
* Ăă
* Ắắ
* Ằằ
* Ẵẵ
* Ẳẳ
* Ââ
* Ấấ
* Ầầ
* Ẫẫ
* Ẩẩ
* Ǎǎ
* Åå
* Ǻǻ
* Ää
* Ǟǟ
* Ãã
* Ȧȧ
* Ǡǡ
* Ąą
* Āā
* Ảả
* Ȁȁ
* Ȃȃ
* Ạạ
* Ặặ
* Ậậ
* Ḁḁ
* Ⱥⱥ
* ᶏ
* Ḃḃ
* Ḅḅ
* Ḇḇ
* Ƀƀ
* ᵬ
* ᶀ
* Ɓɓ
* Ƃƃ
* Ćć
* Ĉĉ
* Čč
* Ċċ
* Çç
* Ḉḉ
* Ȼȼ
* Ƈƈ
* ɕ
* Ďď
* Ḋḋ
* Ḑḑ
* Ḍḍ
* Ḓḓ
* Ḏḏ
* Đđ
* ᵭ
* ᶁ
* Ɖɖ
* Ɗɗ
* ᶑ
* Ƌƌ
* ȡ
* Éé
* Èè
* Ĕĕ
* Êê
* Ếế
* Ềề
* Ễễ
* Ểể
* Ěě
* Ëë
* Ẽẽ
* Ėė
* Ȩȩ
* Ḝḝ
* Ęę
* Ēē
* Ḗḗ
* Ḕḕ
* Ẻẻ
* Ȅȅ
* Ȇȇ
* Ẹẹ
* Ệệ
* Ḙḙ
* Ḛḛ
* Ɇɇ
* ᶒ
* Ḟḟ
* ᵮ
* ᶂ
* Ƒƒ
* Ǵǵ
* Ğğ
* Ĝĝ
* Ǧǧ
* Ġġ
* Ģģ
* Ḡḡ
* Ǥǥ
* ᶃ
* Ɠɠ
* Ĥĥ
* Ȟȟ
* Ḧḧ
* Ḣḣ
* Ḩḩ
* Ḥḥ
* Ḫḫ
* H̱ẖ
* Ħħ
* Ⱨⱨ
* Íí
* Ìì
* Ĭĭ
* Îî
* Ǐǐ
* Ïï
* Ḯḯ
* Ĩĩ
* İi
* Įį
* Īī
* Ỉỉ
* Ȉȉ
* Ȋȋ
* Ịị
* Ḭḭ
* Iı
* Ɨɨ
* ᵻ
* ᶖ
* Ĵĵ
* J̌ǰ
* ȷ
* Ɉɉ
* ʝ
* ɟ
* ʄ
* Ḱḱ
* Ǩǩ
* Ķķ
* Ḳḳ
* Ḵḵ
* ᶄ
* Ƙƙ
* Ⱪⱪ
* Ĺĺ
* Ľľ
* Ļļ
* Ḷḷ
* Ḹḹ
* Ḽḽ
* Ḻḻ
* Łł
* Ŀŀ
* Ƚƚ
* Ⱡⱡ
* Ɫɫ
* ɬ
* ᶅ
* ɭ
* ȴ
* Ḿḿ
* Ṁṁ
* Ṃṃ
* ᵯ
* ᶆ
* ɱ
* Ńń
* Ǹǹ
* Ňň
* Ññ
* Ṅṅ
* Ņņ
* Ṇṇ
* Ṋṋ
* Ṉṉ
* ᵰ
* Ɲɲ
* Ƞƞ
* ᶇ
* ɳ
* ȵ
* Óó
* Òò
* Ŏŏ
* Ôô
* Ốố
* Ồồ
* Ỗỗ
* Ổổ
* Ǒǒ
* Öö
* Ȫȫ
* Őő
* Õõ
* Ṍṍ
* Ṏṏ
* Ȭȭ
* Ȯȯ
* Ȱȱ
* Øø
* Ǿǿ
* Ǫǫ
* Ǭǭ
* Ōō
* Ṓṓ
* Ṑṑ
* Ỏỏ
* Ȍȍ
* Ȏȏ
* Ơơ
* Ớớ
* Ờờ
* Ỡỡ
* Ởở
* Ợợ
* Ọọ
* Ộộ
* ᶗ
* Ɵɵ
* Ṕṕ
* Ṗṗ
* Ᵽᵽ
* ᵱ
* ᶈ
* Ƥƥ
* ʠ
* Ɋɋ
* Ŕŕ
* Řř
* Ṙṙ
* Ŗŗ
* Ȑȑ
* Ȓȓ
* Ṛṛ
* Ṝṝ
* Ṟṟ
* Ɍɍ
* ᵲ
* ᶉ
* ɼ
* Ɽɽ
* ɾ
* ᵳ
* Śś
* Ṥṥ
* Ŝŝ
* Šš
* Ṧṧ
* Ṡṡẛ
* Şş
* Ṣṣ
* Ṩṩ
* Șș
* ᵴ
* ᶊ
* ʂ
* ȿ
* S̩s̩
* Ťť
* Tẗ
* Ṫṫ
* Ţţ
* Ṭṭ
* Țț
* Ṱṱ
* Ṯṯ
* Ŧŧ
* Ⱦⱦ
* ᵵ
* ƫ
* Ƭƭ
* Ʈʈ
* ȶ
* Úú
* Ùù
* Ŭŭ
* Ûû
* Ǔǔ
* Ůů
* Üü
* Ǘǘ
* Ǜǜ
* Ǚǚ
* Ǖǖ
* Űű
* Ũũ
* Ṹṹ
* Ųų
* Ūū
* Ṻṻ
* Ủủ
* Ȕȕ
* Ȗȗ
* Ưư
* Ứứ
* Ừừ
* Ữữ
* Ửử
* Ựự
* Ụụ
* Ṳṳ
* Ṷṷ
* Ṵṵ
* Ʉʉ
* ᵾ
* ᶙ
* Ṽṽ
* Ṿṿ
* ᶌ
* Ʋʋ
* ⱴ
* Ẃẃ
* Ẁẁ
* Ŵŵ
* Wẘ
* Ẅẅ
* Ẇẇ
* Ẉẉ
* Ẍẍ
* Ẋẋ
* ᶍ
* Ýý
* Ỳỳ
* Ŷŷ
* Yẙ
* Ÿÿ
* Ỹỹ
* Ẏẏ
* Ȳȳ
* Ỷỷ
* Ỵỵ
* ʏ
* Ɏɏ
* Ƴƴ
* Źź
* Ẑẑ
* Žž
* Żż
* Ẓẓ
* Ẕẕ
* Ƶƶ
* ᵶ
* ᶎ
* Ȥȥ
* ʐ
* ʑ
* ɀ
* Ⱬⱬ

 |

 |
| 

| Іншыя літары |
| --- |
| 
* ɐ
* Ɑɑ
* ᶐ
* ɒ
* ẚ
* Ææ
* Ǽǽ
* Ǣǣ
* ʙ
* Ↄↄ
* Ðð
* ȸ
* ʣ
* ʥ
* ʤ
* Ǝǝ
* Əə
* ᶕ
* Ɛɛ
* ᶓ
* ɘ
* ɚ
* ɜ
* ᶔ
* ɝ
* ɞ
* ʚ
* ɤ
* ʩ
* Ⅎⅎ
* ɡ
* ᵹ
* ɢ
* ʛ
* ᵷ
* Ɣɣ
* Ƣƣ
* ʜ
* Ƕƕ
* ɦ
* Ⱶⱶ
* ɧ
* ɪ
* Ɩɩ
* ᵼ
* ʞ
* ʪ
* ʫ
* ʟ
* ɮ
* ƛ
* ʎ
* ɴ
* Ŋŋ
* Œœ
* ɶ
* Ɔɔ
* ɷ
* Ȣȣ
* ɸ
* ⱷ
* ȹ
* Kʻĸ
* Ʀʀ
* ɹ
* ɺ
* ɻ
* ɿ
* ʁ
* ß
* Ʃʃ
* ᶋ
* ƪ
* ʅ
* ᶘ
* ʆ
* ʨ
* ᵺ
* ƾ
* ʦ
* ʧ
* ʇ
* ᵫ
* Ʉʉ
* ɥ
* ʮ
* ʯ
* Ɯɯ
* ɰ
* Ʊʊ
* ᵿ
* Ʌʌ
* ʍ
* ƍ
* Ʒʒ
* Ǯǯ
* Ƹƹ
* ᶚ
* ƺ
* ʓ
* Ȝȝ
* Þþ
* Ƿƿ
* ƻ
* Ƨƨ
* Ƽƽ
* Ƅƅ
* Ɂɂ
* ʔ
* ʕ
* ʡ
* ʢ
* ʖ
* ǀ
* ǁ
* ǂ
* ǃ
* ʗ
* ʘ
* ʬ
* ʭ
* Зз
* Чч

 |

 |
| 

| Дыграфы |
| --- |
| 
* Aa aa
* Ae ae
* Ai ai
* Ao ao
* Au au
* Aw aw
* Ay ay
* Bh bh
* Ch ch
* C̱h c̱h
* Ck ck
* CÖ cö
* Cs cs
* Cu cu
* Cx cx
* Cz cz
* Dd dd
* Dh dh
* Dj dj
* Dx dx
* Dz dz
* Dž dž
* Dź dź
* Dż dż
* Ea ea
* Ee ee
* Ei ei
* Eu eu
* Ew ew
* Ey ey
* Ff ff
* Fh fh
* Gb gb
* Gh gh
* Għ għ
* Gi gi
* Gj gj
* Gl gl
* Gn gn
* Gx gx
* Gy gy
* Hs hs
* Hu hu
* Hx hx
* Ie ie
* IJ ij
* Jö jö
* Jx jx
* Kh kh
* Kn kn
* Kp kp
* Ku ku
* Lh lh
* Lj lj
* Ll ll
* Ly ly
* Mb mb
* Mh mh
* Mp mp
* Nd nd
* Ng ng
* Nh nh
* Nj nj
* Nk nk
* Ns ns
* Nt nt
* Ny ny
* Nz nz
* Oa oa
* Oe oe
* Oi oi
* Oo oo
* Ou ou
* Ow ow
* Oy oy
* Ph ph
* Qu qu
* Rd rd
* Rh rh
* Rl rl
* Rn rn
* Rr rr
* Rt rt
* Rz rz
* Sh sh
* Sv sv
* Sx sx
* Sy sy
* Sz sz
* Th th
* Tj tj
* Tr tr
* Ts ts
* Tx tx
* Ty ty
* Tz tz
* Ue ue
* Ui ui
* Ux ux
* Wh wh
* Xh xh
* Xö xö
* Yh yh
* Yk yk
* Zh zh
* Zs zs
* Zv zv

 |

 |
| 

| Трыграфы |
| --- |
| 
* Dzs dzs
* Ngb ngb
* Ngh ngh
* Ngk ngk
* Nkp nkp
* Nth nth
* Nyk nyk
* Rnd rnd
* Sch sch
* Tsj tsj

 |

 |
| 

| Тэтраграфы |
| --- |
| 
* Dsch dsch
* Tsch tsch
* Zsch

 |

 |
| 

| Пентаграфы |
| --- |
| Tzsch tzsch |

 |
| 

| Гексаграфы |
| --- |
| 
* Eabhai eabhai
* Eadhai eadhai
* Eamhai eamhai
* Eidhea eidhea
* Eighea eighea
* Oidhea oidhea
* Oighea oighea

 |

 |

| ⛭Вытворныя лацінскай літары A, a |
| --- |
| Літары | Áá • Àà • Ăă • Ắắ • Ằằ • Ẵẵ • Ẳẳ • Ââ • Ấấ • Ầầ • Ẫẫ • Ẩẩ • Ǎǎ • Åå • Ǻǻ • Ää • Ǟǟ • Ãã • Ȧȧ • Ǡǡ • Ąą • Āā • Ảả • Ȁȁ • Ȃȃ • Ạạ • Ặặ • Ậậ • Ḁḁ • Ⱥⱥ • ᶏ • ɐ • Ɑɑ • ᶐ • ɒ • ẚ • Ææ • Ǽǽ • Ǣǣ |
| Сімвалы | @ • ₳ • ∀ • 𝔸 • Å • 🜇 • 🝛 • Ⓐⓐ • ⒜ |

| ⛭Літары з умлаўтам |
| --- |
| Лацініца | 

|  |  |
| --- | --- |
| Умлаўт зверху | Ää • Ǟǟ • Ëë • Ḧḧ • Ïï • Ḯḯ • Öö • Ȫȫ • Ṏṏ • Üü • Ǘǘ • Ǜǜ • Ǚǚ • Ǖǖ • Ṻṻ • Ẅẅ • Ẍẍ • Ÿÿ |
| Умлаўт знізу | Ṳṳ |

 |