**Сад сціплага чыноўніка** (кіт. спр. 拙政园, піньінь *Zhuōzhèng yuán*) — кітайскі сад у Сучжоў, аб’ект Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА і адзін з самых вядомых садоў Сучжоў. Сад размешчаны па адрасе 178 Northeast Street 东北街178号), раён Гусу. Гэта самы вялікі сад у Сучжоў, і некаторыя лічаць яго лепшым садам ва ўсім Паўднёвым Кітаі.

Гісторыя
--------

Эскіз саду працы Вэн Чжэнміна
Упершыню быў разбіты сад у перыяд Шаасін (1131—1162) дынастыі Паўднёвая Сун. Пасля ён змяніў ўладальніка і пастаянна знішчаўся або мяняўся. Гэта была рэзідэнцыя і сад Лу Гуймена, навуковец дынастыі Тан. Пазней у часы дынастыі Юань ён стаў садам храма Дахон.

У 1513 Ван Сяньчэн, Імперскі пасланнік і паэт дынастыі Мін, стварыў сад на месцы паўразбуранага храма Дахун, які быў спалены падчас заваявання Мін. У 1510 годзе ён вярнуўся ў свой родны дом з нагоды смерці свайго бацькі. Ён перажыў бурнае службовую жыццё, якое перамяжоўвалася рознымі паніжэннямі на пасадзе і павышэннем па службе, пакінуў сваю апошнюю афіцыйную пасаду магістрата акругі Юнцзя правінцыі Чжэцзян і пачаў працаваць над садам. Назва мае дачыненне да твора вядомага вучонага чыноўніка дынастыі Цзінь, Пань Юэ, у яго прозе «Гультаяватае жыццё»: «Я атрымліваю асалоду ад бесклапотнага жыцця, саджаю дрэвы і будую ўласны дом.. . Я абрашаю свой сад і вырошчваю гародніну, каб есці яе… такое жыццё добра падыходзіць такому адстаўному чыноўніку, як я». Гэты верш сімвалізаваў жаданне Вана адысці ад палітыкі і прыняць жыццё пустэльніка на манер Таа Юаньміна.На яго завяршэнне сышло 16 гадоў да 1526 года. Вэнь Чжэнмін напісаў эсэ «Нататкі пра Сад сціплага адміністратара Вана» і намаляваў «Краявіды саду сціплага адміністратара» ў 1533 годзе, уключаючы 31 карціну і вершы ў памяць аб садзе. У 1551 годзе Вэнь выпусціў другі альбом з васьмі лістоў, якія паказваюць месцы ў садзе.

Усходні сад (*Жыллё пасля вяртання ў сельскую мясцовасць*)
Сын Ван страціў сад, каб выплаціць даўгі, і з тых часоў ён шмат разоў пераходзіў з рук у рукі. У 1631 годзе Усходні сад быў аддзелены ад іншых і набыты Ван Сіньі, віцэ-міністрам савета юстыцыі. Ён унёс шмат змен на працягу наступных чатырох гадоў, скончыўшы працу ў 1635 годзе. Пасля завяршэння ён быў перайменаваны ў "Жыллё пасля вяртання ў сельскую мясцовасць" (歸田園居). Цэнтральны сад быў набыты Цзян Ці, губернатарам Цзянсу ў 1738 годзе. Пасля маштабнай рэканструкцыі ён пераназваў яго ў перабудаваны Сад. у 1860 годзе ён стаў рэзідэнцыяй прынца Тайпін, Лі Сючэна  (англ.) (бел. і быў рэканструяваны. Лічыцца, што цяперашні выгляд саду атрымаў у спадчыну ад гэтага перыяду. Таксама ў 1738 годзе Заходні сад быў набыты галоўным гістарыграфам Е Шыкуанам і перайменаваны ў Кніжны Сад. Кніжны Сад быў набыты купцом з Сучжоу Чжан Люцянам у 1877 годзе і перайменаваны ў Дапаможны сад. У 1949 годзе ўсе тры часткі саду былі паўторна злучаныя кітайскім урадам і пасля адкрыты для публікі, а затым адноўлены ў 1952 годзе. У 1997 годзе сад атрымаў статус аб’екта Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Мяркуецца, што Цаа Сюэцын, аўтар «Сну ў Чырвоным цераме», жыў у садзе ў падлеткавым узросце — прыкладна ў 1735 годзе. Сярод кітайскіх навукоўцаў лічыцца, што большая частка саду ў яго рамане *«Сон у Чырвоным цераме*» была спісаная з гэтага саду.

Дызайн
------

У садзе ёсць шматлікія павільёны і масты, размешчаныя сярод лабірынта злучаных басейнаў і астравоў. Ён складаецца з трох асноўных частак, размешчаных ля вялікага возера: цэнтральнай часткі (Чжуачжэн Юань), усходняй частцы (калісьці звалася Гуіцяньюань, «Жыллё пасля вяртання ў сельскую мясцовасць») і заходняй часткі (Дадатковы сад). Дом размешчаны на поўдні саду. Усяго ў садзе 48 розных будынкаў. Лю Дуньчжэнь выказаў здагадку, што размяшчэнне камянёў і вады ў сажалках Цэнтральнай траціны можа браць пачатак у ранняй Цын. Заходняя траціна захавала план канца дзевятнаццатага стагоддзя, а ўсходняя траціна з тых часоў зведала некалькі рэканструкцый.

Сюэ Чжыцзянь, куратар саду і музея сада Сучжоў, патлумачыў вытанчаны дызайн і эстэтычную каштоўнасць Саду сціплага адміністратара, найбуйнейшага з садоў Сучжоў. «У гэтым старым стылі сада Сучжоў шмат слаёў», — кажа Сюэ. «Ёсць чатыры спецыяльныя кампаненты: камень, расліна, архітэктура і вада». І яны сплятаюцца разам у бясконцых камбінацыях. У адным куце ў Садзе сціплага адміністратара скалы прасякаюць сцяну, прымушаючы гледачоў адчуваць, што яны даследуюць гару, нягледзячы на тое, што знаходзяцца ў цэнтры горада. Расліны тут сімвалізуюць розны час года, півоні вясной, лотас для лета, асмантус зімой і цвіценне слівы зімой.

**Усходні сад**: складаецца з некалькіх будынкаў вакол вялікага цэнтральнага газона і сажалкі. Газон акружаны гаем міртавых дрэў (*Lagerstroemia*).

**Цэнтральны сад**: гэтая частка складаецца з мноства месцаў, размешчаных вакол сажалкі «Нарастальная хваля». Унутры сажалкі тры вострава аднаўляюць пейзажы казачных астравоў Усходняга мора.

**Заходні сад**: гэтая частка толькі ўдвая менш цэнтральнай часткі, і ў ёй пераважае вада. З поўначы на поўдзень цягнецца сажалка, а ў цэнтральнай частцы узвышаецца астравок. Хоць ён невялікі, ён спланаваны з пільнай дбайнасцю і дакладнасцю. Будынкі хоць і шматлікія, але не загрувашчваюцца; невялікія горы і сажалкі не вырабляюць цеснага ўражання.

Заўвагі
-------

1. ↑  (Clunas 1996) cites

Зноскі
------

1. ↑  Forsyth, 2010
2. 1 2  Qingxi, 2011
3. 1 2 3  Clunas, 1996
4. 1 2 3 4 5  Yuan, Gong
5. ↑  Suzhou China, 2009
6. ↑  Liu, 1936
7. ↑  Xinhua Headlines: Suzhou Classical Gardens: Embodiment of harmony between nature and man - Xinhua | English.news.cn **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 10 чэрвеня 2022. Праверана 10 чэрвеня 2022.

Літаратура
----------

* Clunas, Craig (1996). *Fruitful Sites: Garden Culture in Ming Dynasty China (Envisioning Asia)*. Reaktion. ISBN 978-0948462887.
* Forsyth, Holly Kerr (2010). *Gardens of Eden: Among the World's Most Beautiful Gardens*. Melbourne UP. ISBN 978-0522857764.
* Liu, Dunzhen (1936) (in zh). *Suzhou gu dian yuan lin*.
* Humble Administrator's Garden **(нявызн.)** (28 ліпеня 2003). Архівавана з першакрыніцы 3 March 2016.
* Qingxi, Lou (2011). *Chinese gardens*. CUP. ISBN 978-0521186612.
* Humble Administrator's Garden **(нявызн.)** (28 ліпеня 2009). Архівавана з першакрыніцы 3 March 2016.
* The Humble Administrator's Garden **(нявызн.)** (24 чэрвеня 2004). Праверана 20 February 2009.
* Yuan, Xuehan 袁学汉; Gong, Jianyi 龚建毅 (1999) (in zh). *苏州古典园林*. Jiangsu people's. ISBN 978-7214021748.

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Кітаі |
| --- |
| Культурная спадчына | Забаронены горад і Мукдэнскі палац ·  Тэракотавая армія ·  Пячоры Магаа ·  Гара Тайшань ·  Чжаўкаўдзянь ·  Вялікая Кітайская сцяна ·  Уданшань ·  Патала і Джаканг ·  Горны прытулак ад летняй спёкі і прылеглыя храмы ·  Канфуцыянскія святыні ў Цюйфу ·  Эмэйшань і Статуя Буды ў Лэшане ·  Пін'яа ·  Сады Сучжоў ·  Ліцзян ·  Летні палац ·  Храм Неба ·  Дацзу ·  Сідзі і Хунцунь ·  Грабніцы дынастый Мін і Цын ·  Лунмэнь ·  Цынчэншань і Дуцзян'янь ·  Юньган ·  Комплекс грабніц Кагуро ·  Стары Макаа ·  Іньсю ·  Дзяалоу ·  Тулоу ·  Утайшань ·  Суншань ·  Сіху ·  Шанду |  |
| Прыродная спадчына | Хуаншань ·  Хуанлун ·  Цзючжайгоу ·  Улін'юань ·  Лушань ·  Уішань ·  Тры паралельных рэкі ·  Рэзерваты гіганцкай панды ·  Паўднёва-Кітайскі карст ·  Гара Саньцыншань  ·  Палеанталагічны запаведнік Чэнцзян |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Universalis |