recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ліўшыц.
**Мордух Насонавіч Лі́ўшыц** (17 красавіка 1918, г. Рэчыца — 7 сакавіка 1998, Мінск, Беларусь) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар БССР (1969).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1941 годзе Ленінградскі інжынерна-будаўнічы інстытут. 3 1946 года працаваў у праектных інстытутах Мінска: у «Белсельпраекце», «Ваенпраекце», з 1955 — галоўным архітэктарам інстытута «Белдзяржпраект», з 1969 года інстытута «Белкамунпраект», у 1974—1978 — інстытута «Белжылпраект», з 1979 па 1982 год — галоўным спецыялістам па архітэктуры ў Белдзіпрагандлі.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1951 года. Член КПСС з 1944 года.

Творчасць
---------

Дом пад шпілем на рагу Камуністычнай і Чырвонай вуліц
Дом па праспекце Незалежнасці 91, 93[d]
Асноўны кірунак творчасці — архітэктура жылых і грамадскіх будынкаў. Найбольш значныя работы: у Мінску — жылыя дамы па вуліцах Я. Коласа (1951), Чырвонай (1953) і Камуністычнай (1954, абодва ў сааўт.), Ленінскім праспекце (1956), 2-я чарга тэхналагічнага інстытута (1967), адміністрацыйныя карпусы Дзяржкамсельгастэхнікі і Мінпрамбуда (1973), Міністэрства мантажных і спецыяльных будаўнічых работ на пл. Мяснікова (1974), адміністрацыйныя будынкі на Ленінскім праспекце (1953) і шэраг міністэрстваў па вул. Савецкай (1976; усіх кіраўнік аўтарскага калектыву), інстытут «Белжылпраект» (1981), ІВЦ Мінфіна БССР па вул. Апанскага, 17 (1982), планіроўка жылых кварталаў на праспекце Ф. Скарыны, вуліцах Чырвонай, Я. Коласа (1950-я г.); праект рэканструкцыі гістарычнага цэнтра Гродна (1971, кіраўнік аўтарскага калектыву), удзельнічаў у стварэнні серый тыпавых праектаў жылых дамоў, гандлёвых збудаванняў і інш. грамадскіх будынкаў (усе 1957—1969); планіроўка цэнтральнай плошчы (1960) у Барысаве, помнік танкістам каля Дома афіцэраў у Мінску (1952) і інш.

Аўтар артыкулаў па пытаннях архітэктуры.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі, у т.л. сярэбраным ВДНГ СССР.

Літаратура
----------

* Ліўшыц Мордух Насонавіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Лившиц Мордух Носонович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Слуцкая брама
Брама ў Беларускім дзяржаўным музеі народнай архітэктуры і побыту
**Брама** (лац.: porta, англ.: gate, ням.: Tor) — шчыльныя, на дзве палавіны, крытыя зверху вароты, якія закрываюць галоўны ўваход на тэрыторыю двара, горада, завода або ў асобны будынак.

Абарончае дойлідства
--------------------

У абарончай архітэктуры брама разумеецца як найчасцей ярусная кампазіцыя ў выглядзе вежы з каменю ці цэглы, якая служыла галоўным уваходам у абарончы комплекс (замак, фартэцыя, крэпасць і інш.).

Звычайна брама ўключалася ў ланцуг абарончых сцен і мела выразна абрончы характар. З XVI стагоддзя брамы набываюць складаныя дэкаратыўныя формы і багатае вонкавае афармленне ў архітэктуры рэнесансу і барока, пераўтварыліся ў парадныя ўезды з пышнай дэкаратыўнай апрацоўкай.

Брама магла дасягаць вялікіх памераў і быць самастойным развітым абарончым збудаваннем. Сярод дадатковых абарончых умацаваньняў якімі абсталёўваліся брамы былі рознага кшталту байніцы, машыкулі, каваныя герсы, падымальныя масты або ўзводы, дадатковыя фланкіруючыя вежы й інш. Для больш якаснай абароны брамы перад ёй маглі ўзводзіць перадбрам’е, барбакан або на пэўнай адлегласці ставіць вынесеную фланкіруючую вежу.

Грамадзянскае дойлідства
------------------------

Своеасаблівым тыпам брамы з'яўляецца трыумфальная арка. У якасці асобнага віду выдзяляюцца таксама брамы-званіцы, якія будаваліся ў манастырах і пры цэрквах.

Беларусь
--------

На Беларусі ўзнікла ў жалезным веку. Пазней, асабліва з XVI стагоддзя, характар мяняўся – напрыклад, былі брамы гарадскія, праезныя брамы-вежы, сядзібныя, палацавыя, манастырскія, гасціных двароў і г.д. Арыгінальныя брамы былі ў Мінску, Нясвіжы, Слуцку, Міры, Кобрыне, Радашковічах і інш. У XVII – XVIII стст. усё больш станавіліся пышна дэкаратыўнымі. У шмат’ярусных брамах былі самыя розныя збудаванні – гаспадарчыя памяшканні, капліцы, галерэі, часамі сталоўкі, розныя залы і інш. У народнай архітэктуры сваё спецыфічнае значэнне ў выглядзе брам мелі вароты.

Гл. таксама
-----------

* Вароты
* Трыумфальная арка
* Перадбрам’е
* Барбакан

Літаратура
----------

* *Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік.* Мінск, 1993. ISBN 5-85700-078-5

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Брама

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4060437-8 · LCCN: sh85053505 · NDL: 00567821 · NKC: ph903422 |
**Кёсі Род Куратомі** - майстар баявых мастацтваў (Gosoku Ryu, Kubojutsu, Kendo, Hojutsu і інш.), дырэктар INTERNATIONAL KARATE ASSOCIATION, аўтар кнігі «Karate: The Mental Edge».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 12 лістапада 1962 года ў Лос-Анджэлесе. Пачаў вывучаць каратэ ва ўзросце 12 гадоў. З 1981 яго настаўнікам з'яўляецца Сокэ Кубота Такаюкі. Кёсі Куратомі працуе інструктарам додзё Сокэ больш за 25 гадоў.

Ступені
-------

Кёсі Куратомі дасягнуў 7 дана ў стылі каратэ Gosoku Ryu і атрымаў тытул Kyoshi, што дазваляе яму быць пераемнікам Сокэ Кубота Такаюкі і адказным за працяг развіцця, за навучанне тэхніцы Сокэ, а таксама філасофіі INTERNATIONAL KARATE ASSOCIATION у глабальным маштабе. Ён таксама мае вышэйшыя разрады - чорныя паясы у Kobudo (зброя), Hojutsu (агнястрэльная зброя) і Kubota Jujitsu.
Кёсі Куратомі быў адным з першых студэнтаў Сокэ, якія дасягнулі чорнага поясу ў раздзелах са зброяй.

Дасягненні
----------

Кёсі Куратомі з'яўляецца International Grand Champion у кумітэ (суперцяжкая вага) і ката (са зброяй) у 2000 MILLENNIUM INTERNATIONAL KARATE ASSOCIATION WORLD CUP KARATE CHAMPIONSHIP, які адбыўся 8-9 ліпеня 2000 года ў Лос-Анджэлесе, Каліфорнія, ЗША.

Шматразовы чэмпіён свету па каратэ Кёсі Куратомі заваяваў мноства тытулаў на працягу апошніх дзесяцігоддзяў і працягвае практыкаваць баявыя мастацтвы і навучаць у INTERNATIONAL KARATE ASSOCIATION у штаб-кватэры (Лос-Анджэлес, Глендэйл, Каліфорнія), ЗША.

Дзейнасць
---------

Кёсі Куратомі падарожнічае па ўсім свеце, навучае каратэ на семінарах, судзіць на турнірах. Ён таксама заядлы ўдзельнік марафонаў і за апошнія гады прыняў удзел у некалькіх марафонах. Па прафесіі Кёсі Куратомі спецыяліст па сістэмным аналізе і працуе ў California based hospital. Ён пражывае ў Лос-Анджэлесе (Глендэйл, Каліфорнія), ЗША.

Гл. таксама
-----------

* Сокэ Кубота Такаюкі

* Сіхан Вядзернікаў

* Сэнсэй Вядзернікава

* Gosoku Ryu

* INTERNATIONAL KARATE ASSOCIATION

* Куботан

* Black Belt

* Nisei Week

* Дзюкэндо

* Хацімакі

Зноскі
------

1. ↑  Kuratomi, Rod (2008). *Karate: The Mental Edge*. Rod Kuratomi.

Крыніцы
-------

 Архівавана 2 лютага 2010.

| ⛭International Karate Association |
| --- |
| Баявыя мастацтва | 
* Gosoku Ryu
* Kubojutsu
* Kubokido
* Kubotactical
* Shindo tsue jutsu
* Toshin Ryu

 |
| Асобы | 
* Сокэ Кубота Такаюкі
* Джэймс Каан
* Кёсі Куратомі
* Giorgio Bortolin
* Андрэй Сяргеевіч Вядзернікаў

 |
| Зброя | 
* Куботан
* Куботай
* PR24
* Тонфа
* Кама
* Дзё
* Bo
* Bokuto
* Боккэн
* Сінай (меч)
* Iaito
* Катана
* Tanto
* Цуэ

 |
**Бітва пад Адрыятам** або **бітва пад Бострай** (614) — бітва ў сумежным раёне Сірыі і Аравіі, паміж Адрыятам і Бострай, у якой персідскае войска генерала Шарбараза ўзяло вялікую перамогу над візантыйскім войскам.

Гэтая бітва малавядомая ў візантыністаў і арабістаў; паведамляецца, што менавіта пра яе кажа 30-я сура Карана. Аднак яе прынцыповае значэнне было надзвычай вялікім. Перамога адкрыла персам шлях у Палесціну і на Іерусалім (узяты імі пазней у 614 годзе  (англ.) (бел.), а сама бітва паказала як стратэгічную важнасць гэтага раёна для кантролю над Сірыяй, так і тактычныя прыёмы, прыдатныя для яго ўзяцця (гл. бітва пад Ярмукам, 636  (руск.) (бел.).

Зноскі
------

1. 1 2  Сучасныя Дэраа́ і Бусра.
2. ↑  Паведамленне Табары ў пераказе Кэйгі.

Літаратура
----------

* Walter Emil Kaegi, Jr. The Strategy of Heraclius // The IVth International Conference on Bilad al-Sham. pp. 104—115
Графік сярэднемесяцовых лікаў Вольфа з 1750 года
**Лік Вольфа** («**міжнародны лік сонечных плям**», «**адносная колькасць сонечных плям**», «**цюрыхскі лік**») - названы ў гонар швейцарскага астранома Рудольфа Вольфа лікавы паказчык колькасці сонечных плям. З'яўляецца адным з самых распаўсюджаных паказчыкаў сонечнай актыўнасці.

Лік Вольфа для дадзенага дня вылічаецца па формуле

{\displaystyle W=k(f+10g)\,\!},

дзе

W - лік Вольфа;
f - колькасць назіраных плям;
g - колькасць назіраных груп плям;
k - нарміровачны каэфіцыент.
Нарміровачныя каэфіцыенты *k* выводзяцца для кожнага назіральніка і тэлескопа, што дае магчымасць сумесна выкарыстоўваць колькасці Вольфа, знойдзеныя рознымі назіральнікамі. За міжнародную сістэму прынятыя колькасці Вольфа, якія ў 1849 годзе пачала публікаваць Цюрыхская абсерваторыя, і для якіх каэфіцыент *k* прыняты роўным 1. У цяперашні час зводка усіх назіранняў сонечных плям і вызначэнне сярэднемесяцовых і сярэднегадавых значэнняў лікаў Вольфа вырабляецца ў Цэнтры аналізу дадзеных па ўплыву Сонца (Бельгія). Існуюць таксама шэрагі лікаў Вольфа, адноўленыя паводле ўскосных звестак для эпохі, папярэдняй 1849.

Швейцарскім астраномам Максам Вальдмайерам  атрымана наступная эмпірычная залежнасць паміж сярэднегадавымі значэннямі колькасці Вольфа і сумарнай плошчай сонечных плям:

{\displaystyle F=16{,}7\;W\,\!},

дзе *F* - плошча плям у мільённых долях паўсферы. Аднак маецца шэраг указанняў  на змяненне характару гэтай сувязі з часам.

Гл. таксама
-----------

* Сонечная цыклічнасць

Зноскі
------

1. ↑  Waldmeier M. Ergebnisse und Probleme der Sonnenforschung. 2 Auflage, Leipzig, 1955.
2. ↑  См. *Витинский Ю. И. Копецкий М. Куклин Г. В.* Статистика пятнообразовательной деятельности Солнца. — М. 1986. — 201 с.

Спасылкі
--------

* Справка на Астронете
* Сярэднегадавыя лікі Вольфа з 1700 года Архівавана 25 мая 2012.
* Сярэднемесяцовыя лікі Вольфа з 1749 года Архівавана 2 красавіка 2012.
* The Sunspot Cycle

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 83397261 |
**Cryptococcus neoformans** — від дрожджападобных грыбоў, узбуджальнік крыптакакоза у чалавека.

Апісанне
--------

Для гэтага віду характэрны міцэліяльна-дражджавы дымарфізм. Тэлеаморфная стадыя грыба *Filobasidiella neoformans,* якая фармуе гіфы часта сустракаецца ў прыплодзе птушак. У арганізме чалавека развіваецца дражджавая стадыя (анаморфа) *Cryptococcus neoformans*. Падчас росту ў форме дрожджаў, *Cryptococcus neoformans* фармуе прыкметную капсулу, сфармаваную ў асноўным з поліцукрыдаў, якую можа быць лёгка візуалізаваць з дапамогай тушы. Часціцы пігмента не пранікаюць у капсулы, а атачаюць сферычныя дражджавыя клеткі, утвараючы арэол вакол клетак.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · Mycobank · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12484847m · GND: 4374348-1 · LCCN: sh88022039 · Microsoft: 2777893358 · NKC: ph117488 |
**ПВ-17** (**Пісталет Васільева**) — беларускі пісталет калібра 9х19 мм. Распрацаваны кампаніяй «Белспецзнештэхніка». Яго асаблівасць у нестандартнай схеме замыкання, дзякуючы якой у пісталета зніжаецца аддача.

Упершыню пісталет прадэманстраваны ў студзені 2018 года на выставе Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта MILEX-2018. Зброя прызначалася для супрацоўнікаў розных сілавых структур і ведамстваў. Па меры распрацоўкі характарыстыкі ПВ-17 мяняліся, пісталет атрымаў модульную канструкцыю. Многія дэталі вырабляліся з палімераў, што прывяло да істотнага зніжэння вагі зброі. Пісталет забяспечвае прыцэльную далёкасць стральбы да 50 метраў, магазін разлічаны на 16 (17) патронаў. Агульная даўжыня зброі ўсяго 220 мм, а шырыня — 30 мм.

У лістападзе 2020 года завяршыліся палявыя выпрабаванні стралковай зброі і боепрыпасаў. На працягу некалькіх тыдняў на базе 19-й асобнай механізаванай брыгады Паўночна-Заходняга аператыўна камандавання па спецыяльнай методыцы правяраліся аўтаматы VSK-100, VSK-100BP (бул-пап), патроны калібра 7,62х39, 9х19, а таксама пісталет ПВ-17. Для апошняга былі ўведзены дадатковыя задачы са стральбой на 50 і 100 метраў (такія далёкасці – не характэрныя для пісталетаў). Выпрабаванне паказала высокую эфектыўнасць і дакладнасць зброі. У прыватнасці, на 50 метраў дзесяць з 10 куль пабілі мішэнь, на 100 метраў з дзесяці выпушчаных куль патрапілі ў мэта восем.

Гл. таксама
-----------

* ПСН-В

Спасылкі
--------

* В Беларуси прошли испытания нового стрелкового оружия // СБ. Беларусь сегодня, 26 ноября 2020
* Когда "Стриж" не птица – новинки белорусской оборонки
**МЗКЦ-5002** - паўнапрываднае колавае 2-восевае шасі. Вырабляецца Мінскім заводам колавых цягачоў. На базе распрацоўкі створаны тактычны аўтамабіль **МЗКЦ-500200**.

Гісторыя
--------

Аўтамабіль быў створаны ў рамках праграмы»Застава-МЗКЦ". Двухвосевая мадэль распрацавана па замове Дзяржаўнага пагранічнага камітэта Рэспублікі Беларусь для замены ГАЗ-66 і ГАЗ-3308 і прадстаўлена на парадзе ў гонар Дня Незалежнасці Рэспублікі Беларусь 3 ліпеня 2013 года. 

  

Выпрабаванні МЗКЦ-5002 у пагранічных часцях пачаліся ў 2013 годзе. 

  

У лютым 2015 года першая партыя аўтамабіляў паступіла ў Дзяржпагранкамітэт з філіяла завода ў Лідзе.

У 2016 годзе шасі было дапрацавана, былі ўнесены невялікія змены ў канструкцыю.

Канструкцыя
-----------

Даўжыня машыны, па розных даных, складае 6000 мм або 7200 мм, вышыня - 2900 мм, шырыня-2550 мм (дарожны габарыт), кліранс-400 мм-420 мм. Маса падрыхтаванага аўтамабіля-6,4 т, грузападымальнасць — 3 т, поўная маса — 9,4 т (раўнамерна размеркавана па двух восях). Падвеска незалежная спружынная. Шыны абсталяваныя сістэмай цэнтральнай падпампоўкі.

На ўзбраенне Дзяржпагранкамітэта Рэспублікі Беларусь была прынятая мадыфікацыя з дызельным рухавіком Мінскага маторнага завода Д245. 30 магутнасцю 156 к. с.; завод таксама можа камплектаваць аўтамабіль рухавіком ЯМЗ-53452 (215 к. с.).

Кабіна двухмесная каркасна-панэльная, адкідальная, абсталявана сістэмай ацяплення і кранштэйнамі для мацавання асабістай зброі. Грузавая платформа бартавая тэнтаваная, маюцца назіральныя вокны, вентыляцыйныя клапаны, адкідныя лаўкі, святлодыёдным асвятленне. Аўтамабіль можа перавозіць 21 чалавека. Па жаданні заказчыка аўтамабіль можа камплектавацца электрычнай пераносны лябёдкай для самовытаскивания, камплектам ЗИП і камплектам светомаскировочного абсталявання.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4 5  Опытные образцы МЗКТ-5002 проходят государственные испытания в территориальных органах пограничной службы **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2019. Праверана 19 жніўня 2019.
2. ↑  Первая партия шасси МЗКТ-500200 была поставлена пограничникам Республики Беларусь **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2019. Праверана 19 жніўня 2019.
3. ↑  Шасси МЗКТ-500200 получило очередные улучшения **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2019. Праверана 19 жніўня 2019.
4. 1 2 3 4 5  МЗКТ-500200 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2019. Праверана 19 жніўня 2019.
Косці ахвяр генацыду ў Руандзе.
**Злачынствы супраць чалавецтва** і **Злачынствы супраць чалавечнасці** (англ.: crimes against humanity) — група злачынстваў супраць жыцця, якія носяць масавы характар і вылучаюцца ў сучасным міжнародным праве.

Вызначэнне злачынстваў супраць чалавечнасці дадзена ў Рымскім статуце Міжнароднага крымінальнага суда.

Узнікненне тэрміна
------------------

Часам з'яўлення тэрміна «*злачынствы супраць чалавечнасці*» прынята лічыць 24 мая 1915 года — дзень выдання сумеснай дэкларацыі краін Антанты, прысвечанай генацыду армянаў. У ёй дзеянні Асманскай імперыі характарызаваліся як «*злачынствы супраць чалавечнасці і цывілізацыі*».

Вызначэнне ў Статуце Міжнароднага ваеннага трыбунала
----------------------------------------------------

Статут Міжнароднага ваеннага трыбунала быў складзены прадстаўнікамі краін антыгітлераўскай кааліцыі 8 жніўня 1945 года ў Лондане. Артыкул 6 Статута вызначаў злачынствы, якія траплялі пад юрысдыкцыю трыбунала. Да іх адносіліся: злачынствы супраць міру (a), ваенныя злачынствы (b) і злачынствы супраць чалавецтва (c), а менавіта: 

> 
> забойствы, знішчэнне, занявольванне, ссылка і іншыя жорсткасці, якія здзейснілі ў дачыненні да грамадзянскага насельніцтва перад або падчас вайны, або ганенні па палітычных, расавых ці рэлігійных матывах у мэтах ажыццяўлення або ў сувязі з любым злачынствам, якое падлягае юрысдыкцыі Трыбунала, незалежна ад таго, ці з’яўляліся гэтыя дзеянні парушэннем унутранага права краіны, дзе яны былі здзейсненыя, або не.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX547194 · BNF: 119821755 · GND: 4124385-7 · LCCN: sh85034027, sh2013003534 · Microsoft: 2776429423 |
Жаночыя **вячэрнія пальчаткі** — гэта доўгія пальчаткі, якія жанчыны носяць як афіцыйнае адзенне, звычайна да афіцыйнага ўбору, напрыклад, вячэрняй сукенкі ці вясельнай сукенкі. Сярод іх самыя доўгія вячэрнія пальчаткі называюць «опернымі пальчаткамі». Частка «даўжынёй да локця» — гэта ключ; Пальчаткі, якія ахопліваюць значную частку перадплечча, да крыху ніжэй локця, цалкам законна можна назваць «доўгімі пальчаткамі» або «вячэрнімі пальчаткамі», але ніколі «опернымі пальчаткамі». У гэтым выпадку тэрмін «Опера», хутчэй за ўсё, звязаны з даўжынёй, чым з нагоды, як гэта бачна ў «Пальчаткі опернай даўжыні» і «Жамчужыны опернай даўжыні».

Шматлікія заходнія ўрачыстыя сукенкі паходзяць ад хрысціянскіх рытуальных касцюмаў, асабліва ў Каталіцкай Царкве, самай вялікай хрысціянскай канфесіі, дзе рытуалы строга дысцыплінаваны, і гэта было неабходна для памяншэння ўздзеяння скуры. У адказ на гэтую тэндэнцыю ў заходнім свеце сукенкі з кароткім рукавом і без рукавоў, такія як начны дрэс-код, трэба насіць з доўгімі пальчаткамі да локця нават на афіцыйных мерапрыемствах і ў грамадскіх колах вышэйшага класа. Такім чынам, яно мае моцнае значэнне як афіцыйная сукенка ў святым і строгім месцы, і, як кажуць, гэта складаная сукенка акуратнай і чыстай дамы.

Жаночыя пальчаткі для афіцыйнага і паўафіцыйнага адзення маюць тры даўжыні для жанчын: даўжыню да запясця, локця і оперы (праз локаць, звычайна дасягаюць біцэпсаў, але часам да ўсёй даўжыні рукі). Самыя высакародныя пальчаткі опернай даўжыні зроблены на заказ з белай дзіцячай скуры. Многія іншыя віды скуры, як правіла, мяккіх гатункаў каровінай скуры, выкарыстоўваюцца для вырабу пальчаткі опернай даўжыні; лакавая скура і замша асабліва папулярныя ў якасці альтэрнатывы дзіцячай скуры і часта больш даступныя, чым дзіцячыя. Атласныя і эластычныя атласныя матэрыялы надзвычай папулярныя, ёсць і серыйныя разнавіднасці. Больш незвычайныя матэрыялы для пальчатак ўключаюць скуру з ласося, пітона і ската.

Зноскі
------

1. ↑  Opera Gloves - All The Tropes **(нявызн.)**. *allthetropes.org*. Праверана Oct 18, 2020.
2. ↑  Dresssing for the Opera **(нявызн.)**. *janeausten.co.uk*. Праверана Jun 17, 2011.
3. ↑  Learn Wedding Etiquette **(нявызн.)**. *learnweddingetiquette.blogspot.com* (1 снежня 2013).
4. ↑  The Delicate Art of the Evening Glove **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *rearviewmirrorblog.com* (26 студзеня 2016). Архівавана з першакрыніцы 20 мая 2021. Праверана 5 чэрвеня 2021.
5. ↑  Blood, sweat and silk on the long road to Paris Fashion Week **(нявызн.)** (March 4, 2014). Праверана 9 August 2019.
**Кракаўскі мір** (польск.: Traktat krakowski) — мірны дагавор паміж Каралеўствам Польскім і вялікім магістрам Тэўтонскага ордэна Альбрэхтам Гогенцолернам, які быў падпісаны 8 красавіка 1525 года ў Кракаве і афіцыйна завяршыў польска-тэўтонскую вайну 1519—1521 гадоў. Сведкамі дагавора выступілі Фрэдэрык II Легніцкі і Георг Гогенцолерн, маркграф Ансбаха.

Па ўмовах дагавора, Альбрэхт атрымліваў карт-бланш на стварэнне васальнага да Польшчы Герцагства Прусія шляхам секулярызацыі дзяржавы Тэўтонскага ордэна. Сам Альбрэхт станавіўся свецкім кіраўніком Прусіі з тытулам герцага, які перадаваўся па спадчыне. Ідэю такога пераўтварэння ў асабістай гутарцы падаў Альбрэхту лідар Рэфармацыі Марцін Лютэр.

Тэўтонскі ордэн быў захаваны, аднак назаўжды страціў былую магутнасць.

Фармальным следствам дагавора стала правядзенне 10 красавіка цырымоніі амажу, на якой Альбрэхт прызнаваў сваім сюзерэнам караля польскага і вялікага князя літоўскага Жыгімонта I.

Спасылкі
--------

* (лац.) Тэкст дагавора Архівавана 30 верасня 2011. // Інстытут Еўрапейскай гісторыі.
* Фатаграфіі дагавора(недаступная спасылка) // Інстытут Еўрапейскай гісторыі.
Размяшчэнне Яварнікаў (пазначаныя шэрым)
Гара Велькі Яварнік
**Я́варнікі** (славацк.: Javorníky) — горны масіў у заходняй Славакіі і ўсходняй Маравіі, частка Славацка-Мараўскіх Карпат. Найвышэйшы пункт — гара Велькі Яварнік, 1071 м, размясцілася на мяжы дзвюх дзяржаваў. Расліннасць — у ніжніх ярусах у асноўным букавыя, у верхніх елкавыя лясы. На тэрыторыі Яварнікаў размешчаны запаведнік «Кісуцэ».

Славутасці
----------

* Разваліны замка Грычаў ля Жыліны
* Разваліны замка Лядніца ля Трэнчына
* Замак Бітчанскі Град ля Жыліны
* Галоўскія лугі з архідэямі
* Шматлікія гарналыжныя цэнтры
**Э́лсуэрт** — горы ў Заходняй Антарктыдзе, у паўднёвай частцы Зямлі Элсуэрта.

Найвышэйшая горная сістэма ў Антарктыдзе даўжынёй 360 км і шырынёй 48 км. Найбольш буйныя хрыбты — Сенцінел і Херытыдж. Гара Вінсан у гарах Сенцінел (5140 м) — найвышэйшы пункт Антарктыды.

Складзены з гліністых сланцаў, філітаў, пясчанікаў, кварцытаў і кангламератаў. Вядомы радовішчы каменнага вугалю.

Адкрыты з паветра ў 1935 годзе амерыканскім даследчыкам Лінкальнам Элсвартам, у гонар якога пазней атрымалі назву. У 1958—1966 гг. старанна даследаваны з паветра Геалагічнай службай ЗША, прычым былі складзеныя дэталёвыя аэракарты.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн 2004.

Літаратура
----------

* Элсуэрт // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 111. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4247053-5 · LCCN: sh89006754 · VIAF: 238454256 |
**Рабі** (фідж.: *Rabi*) — востраў у Ціхім акіяне. Належыць да дзяржавы Фіджы. Агульная плошча сушы — 66,3 км². Насельніцтва — каля 5 000 чал. 

Востраў мае вулканічнае паходжанне. Найвышэйшая кропка - 463 м над узроўнем мора. 

У мінулым ён быў населены фіджыйцамі, але ў XIX ст. куплены брытанскімі прадпрымальнікамі для арганізацыі плантацый какосавай пальмы. У 1879 г. Рабі стаў першым у Фіджы месцам, дзе пачалася выкарыстоўвацца праца наёмных рабочых з Індыі. 

У пачатку II Сусветнай вайны востраў быў набыты брытанскімі ўладамі для перасялення карэнных жыхароў мікранезійскага вострава Банаба. Аднак з-за акупацыі Банаба японцамі перасяленне адбылося толькі ў 1947 г.

Фармальна Рабі ўваходзіць у склад адной з правінцый Фіджы. У рэчаіснасці, востраў кантралюе аўтаномная рада кіраўнікоў і старэйшын Рабі, якая ў сваю чаргу прэтэндуе на вяртанне Банаба яго карэнным насельнікам.

Спасылкі
--------

* Developments on Rabi Island Aug 2009
* Banaban Settlement Архівавана 4 сакавіка 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7548148-0 |
**Даляньскі тэхналагічны ўніверсітэт** — універсітэт у горадзе Далянь, правінцыя Ляанін, КНР. Падпарадкаваны непасрэдна Міністэрству адукацыі КНР.

Да 1987 года называўся Даляньскі тэхналагічны інстытут. Дата заснавання — 1949 год. Пачаў развівацца з 1960-х гадоў як адзін з ключавых універсітэтаў КНР. Даляньскі тэхналагічны ўніверсітэт вядомы падрыхтоўкай спецыялістаў па машынабудаванні, а таксама навуковай школай. Універсітэт таксама прапануе праграмы па бізнесе, менеджменце, гуманітарных навуках. Ва ўніверсітэце 19 навуковых школ, 54 праграмы падрыхтоўкі бакалаўраў, 147 праграм падрыхтоўкі магістраў і 107 розных праграм доктарскіх ступеняў. Ва ўніверсітэце 21 накіраванне падрыхтоўкі на нацыянальным узроўні, якія падтрымліваюцца дзяржавай (Міністэрства адукацыі КНР) у якасці ключавых дысцыплін.

* Хімічнае машынабудаванне
* Механіка
* Грамадзянскае машынабудаванне
* Механічная інжынерыя
* Матэматыка
* Ахова навакольнага асяроддзя
* Мэнэджмент

З 1978 года ўніверсітэт выйграў амаль 1000 узнагарод за дасягненні ў галіне навукі і тэхнікі, 9 з якіх былі Нацыянальнымі прэміямі ў галіне прыродазнаўчых навук, сем — Нацыянальнымі прэміямі за вынаходніцтвы, а 20 — у галіне навукі і тэхнікі.
**Квадратура Сеціва** (*Квадрат Сеціва* па-французску) — гэта advocacy-група, якая прасоўвае лічбавыя правы і свабоды грамадзян. Яна абараняе ў заканатворчай дзейнасці Францыі і Еўропы павагу да базавых прынцыпаў Інтэрнэта, сярод якіх найбольш значны — кругазварот ведаў. *Квадратура Сеціва* ў публічнай палітыцы палемізуе на тэмы, напрыклад, свабоды слова, рэформы капірайта, рэгулявання тэлекамунікацыйнай і сеціўнай прыватнасці.

Гэта група была заснавана ў 2008 годзе актывістамі і прыхільнікамі свабоднага праграмнага забеспячэння. Яна стала агульнавядомай падчас змагання супраць закона HADOPI у Францыі, вельмі супярэчлівага праекту, які ўводзіў градуяванне адказнасці за паводзіны ў сеціве. Акцыі супраць інтэрнэт-цэнзуры і за сеціўны нейтралітэт узначаліла *Квадратура Сеціва*, працуючы таксама па такіх тэмах, як закон LOPPSI, Тэлекамунікацыйны Пакет, альбо ACTA. У 2012 годзе спікер *Квадратуры* і заснавальнік Джэрэмі Зымерман (Jérémie Zimmermann) атрымаў узнагароду Pioneer за яго дзейнасць супраць ACTA.

Дзейнасць *Квадратуры* падтрымліваецца іншымі advocacy-групамі, такімі як Фронт Электронных Межаў і Фонд Свабодных Праграм. Джэрэмі Зымерман часта запрашаецца на тэлевізійныя праграмы і інтэрв’ю для паведамлення калектыўнай пазіцыі супраць закона HADOPI і Тэлекамунікацыйнага Пакета.

Філіп Эйграйн (Philippe Aigrain), аўтар двух кніг па публічнай інфармацыі, — сузаснавальнік гэтага калектыву.

Паходжанне назвы
----------------

Назва паходзіць ад квадратуры круга, невырашанай матэматычнай праблемы.

Згодна з пазіцыяй групы, «немагчыма эфектыўна кантраляваць паток інфармацыі ў лічбавую эпоху законамі і тэхналогіямі без парушэння грамадзянскіх свабод і пагрозы эканамічнаму і сацыяльнаму развіццю». Гэты калектыў праводзіць аналогію з квадратам у сеціве як праблеме, што магла б забраць вечнасць у людзей для спазнання немагчымасці яе вырашэння..

Зноскі
------

1. 1 2  *(unspecified title)* Праверана 22 мая 2022.
2. ↑  *(unspecified title)* Праверана 25 чэрвеня 2018.
3. ↑
4. ↑  SIRENE<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3509449'></a>
5. ↑  Афіцыйная старонка
6. ↑   Архівавана 26 красавіка 2013.; http://www.clubic.com/actualite-130648-quadrature-net-acte-resistance.html
7. ↑
8. ↑
9. ↑   Архівавана 5 красавіка 2013.
10. ↑   Retrieved 2012-06-05.
11. ↑
12. ↑  «La Quadrature du Net — Why the name „Squaring the net"?». Laquadrature.net. Retrieved 2012-09-12

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка
* Вікі Квадратуры Сеціва Архівавана 18 лістапада 2013.
* Афіцыйны твітэр акаунт
**Дагавор аб забароне ядзернай зброі** — гэта міжнароднае пагадненне, якое забараняе распрацоўку, выпрабаванне, захоўванне, набыццё, транспартаванне і выкарыстанне ядзернай зброі. Дагавор быў прыняты 7 ліпеня 2017 года ў штаб-кватэры ААН у Нью-Ёрку. Дагавор набудзе законны моц пасля таго, як яго ратыфікуюць 50 дзяржаў.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Кожная дзяржава-ўдзельніца абавязваецца ніколі і ні пры якіх умовах не распрацоўваць, не выпрабоўваць, не вырабляць, не набываць іншым чынам, не мець у валоданні і не накопліваць ядзерную зброю ці іншыя ядзерныя выбуховыя прыстасаванні.Першы артыкул дагавора | "|

Генеральны сакратар ААН вітаў прыняцце новага дагавора, адзначыўшы, што гэты дакумент з'яўляецца першым за апошнія 20 гадоў юрыдычна абавязковым інструментам па пытаннях ядзернага раззбраення.

У снежні 2016 года Генеральная Асамблея пастанавіла склікаць Канферэнцыю ААН для ўзгаднення юрыдычна абавязковага дакумента аб забароне ядзернай зброі, які прывёў бы да поўнай ліквідацыі гэтай зброі.

Удзельнікі Канферэнцыі працавалі над тэкстам праекта з 27 па 31 сакавіка і з 15 чэрвеня па 7 ліпеня 2017 года. Усяго было праведзена 20 пленарных пасяджэнняў. На апошнім з іх 7 ліпеня тэкст распрацаванага юрыдычна абавязковага дакумента аб забароне ядзернай зброі быў вынесены на галасаванне. Яго падтрымалі 122 дзяржавы, Нідэрланды прагаласавалі супраць і Сінгапур устрымаўся. Многія дзяржавы не прымалі ніякага ўдзелу ў працы Канферэнцыі (у тым ліку ўсе 9 краін «Ядзернага клуба»: ЗША, Расія, КНР, Вялікабрытанія, Францыя, Індыя, Пакістан, КНДР, Ізраіль).

Генеральны сакратар ААН прызначаны дэпазітарыем новага дагавора.
У заключных палажэннях пагаднення гаворыцца, што ён будзе адкрыты для падпісання 20 верасня 2017 года. Дагавор набудзе моц пасля заканчэння 90 дзён пасля здачы на захоўванне пяцідзесятай ратыфікацыйнай граматы ці дакумента аб прыняцці, зацвярджэнні ці далучэнні.

Спасылкі
--------

* Тэкст на сайце ААН
* UN website of the conference
* ICAN website of the campaign for a nuclear ban treaty, with live blog of the conference
* Documents, opinions and daily summaries Women’s International League for Peace and Freedom

| ⛭Ядзернае раззбраенне |
| --- |
| Шматбаковыя дагаворы | Аб забароне выпрабаванняў у трох сферах ·  Аб нераспаўсюджванні ·  Аб усёабдымнай забароне выпрабаванняў ·  Аб забароне | Радыяцыйнае папярэджанне |
| Расійска-амерыканскія дагаворы | АСУ-I ·  ПРА ·  АСУ-II ·  РСМД ·  СНУ-I ·  СНУ-II ·  СНП ·  СНУ-III |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1191776115 · LCCN: n2019018047 · VIAF: 2951156497226117740006, 33155564058613001809 |
**Баграм** (таксама **Беграм**, раней **Капікі** або **Капіса**; дары: بگرام *Bagrām*) — старадаўні горад (магчыма, Александрыя Каўказская) і буйны аэрапорт за 60 кіламетраў на паўночны захад ад Кабула ў афганскай правінцыі Парван.

Гісторыя
--------

Баграм — горад са старажытнай гісторыяй. Вядомы ўжо з часоў Бактрыйскага царства.

### Авіябаза

Асноўны артыкул: **Баграм (авіябаза)**
У 1950-х гадах за некалькі кіламетраў ад горада быў пабудаваны аэрапорт. У 1976 годзе там была пабудавана ўзлётна-пасадачная паласа даўжынёй 3000 метраў, яна здольна прымаць цяжкія транспартныя самалёты і стратэгічныя бамбардзіроўшчыкі. На тэрыторыі авіябазы Баграм знаходзяцца тры вялікія ангары, кантрольная вежа і значная колькасць тэхнічных пабудоў. Да ўзлётна-пасадачнай паласы вядуць пяць рулежных дарожак, а агульная колькасць лятальных апаратаў, якія адначасова знаходзяцца на базе, можа дасягаць 110.

У гады Афганскай вайны (1979—1989) гэта быў найбуйнейшы аэрапорт у Афганістане і ваенна-паветраная база ВПС СССР. На аэрадроме грунтаваўся 378-ы асобны штурмавой авіяцыйны полк на самалётах Су-25.

З 2002 па 2021 гады выкарыстоўвалася ВПС ЗША падчас амерыканскіх ваенных дзеянняў. У Баграме грунтавалася 455-е экспедыцыйнае крыло ВПС ЗША. 1 ліпеня 2021 года амерыканскія вайскоўцы пакінулі авіябазу, а 15 жніўня 2021 года падчас наступлення 2021 года яна была ўзята пад кантроль ісламісцкім рухам «Талібан».

Гл. таксама
-----------

* Чорная турма (Баграм)

Зноскі
------

1. ↑  Андрей Коротков. Страницы истории 378-го штурмового авиационного полка. — В: В Баграме и Кандагаре : [рус.] = Авиация и космонавтика // Ежемесячное издание : Журнал. — 2018. — № 3 (март). — С. 22. — ISSN 1682-7759.

Спасылкі
--------

* Древний Афганистан
Нагрудны знак Катангскай арміі.
**Узброеныя сілы Катангі** (фр.: Armée katangaise) — ваенная арганізацыя непрызнанай Дзяржавы Катанга (1960—1963)

Сухапутная складнік афіцыйна называўся як *Катангская жандармерыя* (фр.: Gendarmerie katangaise). На лета 1960 года ў ёй налічвалася ўсяго каля 350 салдат. Было вырашана неадкладна набраць і навучыць новых салдат, каб павялічыць першапачатковую колькасць у дзесяць разоў. Ужо да канца жніўня штат арміі вырас да 500 чалавек.

У канцы жніўня 1960 года ў самаабвешчанай дзяржаве ўзніклі свае ваенна-паветраныя сілы. Першапачатковы іх склад уключаў восем лётчыкаў, дзесяць механікаў і радыстаў. У парку налічваліся адзін De Havilland Heron, сем De Havilland Dove, два Aérospatiale Alouette II, Sikorsky H-19, два Douglas C-47 Skytrain.

З восені ў жандармерыю пачаўся набор замежных наймітаў. З іх фармуецца асобнае падраздзяленне — Каманда 4.

Заўвагі
-------

1. ↑  Romain Pasteger, Le visage des affreux, Bruxelles, Éditions Labor, février 2005, 229 p. (ISBN 2-8040-2023-1), p. 17

Літаратура
----------

* "Mémorendum au sujet de la Gendarmerie katangaise" de F. Vandewalle, août 1961.
* "Livre blanc" du Gouvernement katangais sur les évènements de septembre et décembre 1961, Annexe VI.
* "Le Katanga de Moïse Tshombe" de Guy Weber, Éditions Louis Musin, 1983.
* "L'Aviation Katangaise" de Jean-Pierre Sonck et Daniel Despas, revue Avions n° 34, 35 & 36, 1996.
* "La Force Aérienne Congolaise" de Jean-Pierre Sonck, revue Contact (Belgian Aviation History Association) n° 39 & 40, 2005.
* "L'appui-feu de BAKA" de Daniel Brackx et Jean-Pierre Sonck, Éditions De Krijger, 2005.
* "Fredsflygarna FN-flyget i Kongo 1960-1964" de Leif Hellström, Éditions Freddy Stenboms Förlag, 2003.
* "Katangan T-6 Texans" de Leif Hellström, revue Small Air Forces Observer vol. 31 n°2 (122), 2007.
* "T-6 Texan im Katangakrieg" de Leif Hellström, Flieger Revue Extra n° 21, 2008.
* "Les Suédois au Congo" de Leif Hellström, revue Aéro Journal n° 12, 2000.
* Jerry Puren et Brian Pottinger, Mercenary commander, Alberton, RSA, Galago, 1986, 384 p. (ISBN 978-0-947020-21-7).

Спасылкі
--------

* "AVIKAT" **(нявызн.)**.
* "Les Fouga Magister du Katanga" **(нявызн.)**.
* "Timbres sur la Gendarmerie katangaise" **(нявызн.)**.
* "Les Canberras au Congo" **(нявызн.)**.
Скульптурная выява неандэртальца
Рэканструкцыя знешнасці крапінскіх неандэртальцаў
**Музей крапінскіх неандэртальцаў** (харв.: Muzej krapinskih neandertalaca), таксама **Палеанталагічны музей** — археалагічны музей, размешчаны ў харвацкім горадзе Крапіна, паблізу ад Заграба.

У музеі прадстаўлены экспанаты старажытнай гісторыі чалавека, перш за ўсё, рэчы з жыцця неандэртальцаў, якія жылі тут 130 000 гадоў назад. Крапінскія неандэртальцы практыкавалі канібалізм і хварэлі на рак.

У 2010 годзе, пасля 10-гадовага будаўніцтва, быў адкрыты новы музей на 1200 кв. м, які лічыцца самым сучасным у Еўропе. З дапамогай аўдыёсістэмы можна праслухаць экскурсію на англійскай, харвацкай, нямецкай, французскай і італьянскай мовах. Музею належыць таксама месца раскопак, размешчанае непадалёк, дзе ў 1899 годзе былі знойдзены косці неандэртальцаў.

Музей размешчаны ў парку, упрыгожаным скульптурнымі выявамі жывёл эпохі плейстацэну і першабытных людзей.

Гл. таксама
-----------

* Пячора Віндзія

Зноскі
------

1. ↑  *Einführung zu Krapina.* In: Hugo Obermaier-Gesellscgaft (Hrsg.): *51 Annual Meeting in Ljublana*.  *Erlangen (PrintCom oHG) 2009, S. 59-62 ISBN 978-3-937852-03-4 (PDF)(недаступная спасылка)*
2. ↑  Древнейшие больезни человечества(недаступная спасылка)
3. ↑  Неандертальцам стоило бы посещать онколога...

Літаратура
----------

* Jakov Radovčić, Fred H. Smith, Erik Trinkaus und Milford H. Wolpoff: The Krapina Hominids: An Illustrated Catalog of the Skeletal Collection. Mladost Press and the Croatian Natural History Museum, Zagreb 1988

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка музея Архівавана 17 ліпеня 2010.
* Фота з музея Архівавана 1 сакавіка 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n2015062944 · NKC: ko2013739770 · VIAF: 295181585 |
Гразевы вулкан у Габустане, Азербайджан
**Гразевыя вулканы** (**сальзы**) — геалагічныя ўтварэнні над трэшчынамі ў асадкавых пародах, з якімі звязаныя пастаянныя ці перыядычныя вывяржэнні гразевых мас (шламаў і дробных цвёрдых часціц, расчыненых ў вадзе — солі, кіслоты, гідракарбанаты), а таксама гарачай вады і гаручых газаў (пераважна метану). Падобныя да невялікіх конусападобных сапраўдных *вулканаў*, у адрозенні ад якіх яны не вывяргаюць лавы, сальзы маюць памеры ад некалькіх метраў у вышыню і шырыню, да дзясятка кіламетраў у папярочніку і 700 метраў у вышыню. Зусім маленькія ўтварэнні называюць гразевымі гаршкамі.

Пашыраны пераважна ў нафтаносных і вулканічных абласцях, а таксама ў дэльтах рэк, якія нясуць з вадой многа арганічнага матэрыялу. У зямных нетрах тэрмальныя воды змешваюцца з мінеральнымі адкладамі і ўтвораная такім чынам сумесь, дзякуючы нераўнамернасці ціску, праз шчыліны выштурхоўваецца на паверхню. Тэмпература ў гразевых вулканах значна меншая, чым у іх магматычных «суродзічаў», і складае ад 2 °C да 100 °C, прычым у кожнага вулкана маецца свая, адносна нязменная гарачыня.

Амаль палова гразевых вулканаў свету (каля 400) размешчана на Апшэронскім паўвостраве ў Азербайджане. Яны таксама маюцца на Таманскім і Керчанскім паўастравах, на востраве Сахалін. Сустракаюцца гразевыя вулканы ў Іспаніі, Італіі, Новай Зеландыі, у краінах Цэнтральнай Амерыкі. Сальзы выкарыстоўваюцца чалавекам як гразевыя ванны.

Літаратура
----------

* Геаграфічныя паняцці і тэрміны: Энцыклапедычны даведнік / Рэдкал.: М. М. Курловіч, Я. В. Малашэвіч і інш. — Мн.: БелЭн, 1993. — 333 с. ISBN 5-85700-085-8
**Мінесоцкі паўднёва-заходні дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Southwest Minnesota State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, які месціцца ў горадзе Маршал у штаце Мінесота, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

У 1963 годзе горад Маршал быў выбраны для размяшчэння Мінесоцкага паўднёва-заходняга дзяржаўнага каледжа. Навучанне пачалося восенню 1967 года. Першыя 509 студэнтаў скончылі вучэльню ў 1971 годзе. Каледж быў перайменаваны ў Паўднёва-заходні дзяржаўны ўніверсітэт у 1975 годзе і ў Мінесоцкі паўднёва-ўаходні дзяржаўны універсітэт у 2003 годзе.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў, літаратуры і навук
* Каледж бізнесу, адукацыі і прафесійных студый

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Мінесота

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
Аксалотль мексіканскай амбістомы (*Ambystoma mexicanum*)
**Аксалотль** (Axolotl - ацтэкскае літар. *вадзяная цацка*) — неатэнічая лічынка некаторых відаў амбістом, земнаводных з сямейства амбістомавых (*Ambystomidae*) атрада хвастатых (*Caudata*).

Асаблівасць аксалотля складаецца ў тым, што ён дасягае палаваспеласці і становіцца здольным да размнажэння, не ператварыўшыся ў дарослую форму, не зведаўшы метамарфоз. У гэтых лічынак добра развіта шчытападобная залоза, але яна звычайна не выпрацоўвае дастатковую колькасць гармона тыраксіну, які індукуе метамарфоз. Аднак, калі перасяліць аксалотля ў больш сухі і халаднаваты клімат ці панізіць узровень вады пры хатнім развядзенні, ён ператвараецца ў дарослую амбістому.

Зноскі
------

1. ↑  БЭ ў 18 тамах. Т.1, Мн. 1996, С.203.
BMW M3 DTMBMW M3 DTMBMW M3 DTM на ВікісховішчыBMW M3 DTM на ВікісховішчыАгульныя даныя

|  |  |
| --- | --- |
| Вытворца: | BMW |

На рынку

|  |  |
| --- | --- |
|   | Пераемнік**Пераемнік**BMW M4 DTM |

**BMW M3 DTM** — гоначныя аўтамабілі маркі BMW. Выкарыстоўваліся ў чэмпіянаце DTM у 2012—2013 гады.

Гісторыя
--------

У 2012 годзе BMW вярнулася ў чэмпіянат DTM  (ням.) (бел.. Машыны гэтай гоначнай серыі прадстаўляюць сабой прататыпы-«сілуэты»  (англ.) (бел. якія толькі вонкава падобныя на дарожныя аўтамабілі. Машыны сезонаў 2012—2013 гадоў мелі знешнасць купэ M3 *(E92)*.

Тэхнічныя характарыстыкі
------------------------

| Тэхнічныя характарыстыкі BMW M3 DTM |
| --- |
| Даўжыня, мм | 4775 *(без уліку задняга крыла)* |
| Шырыня, мм | 1950 |
| Вышыня, мм | ~1200 *(у залежнасці ад налад)* |
| Кузаў | вуглепластыкавы манакок на аснове сталёвага прасторавага каркаса |
| Рухавік | атмасферны, 8-цыліндравы, V-падобны |
| Аб'ём, см³ | 4000 |
| Магутнасць, к.с. | ~480 |
| Каробка перадач | 6-ступеньчатая, секвентальная |
| Макс. хуткасць, км/г | ~300 |
|

Удзел у гонках
--------------

Аўтамабілі **BMW M3 DTM (E92)** удзельнічалі ў сезонах 2012 і 2013 гадоў. У 2012 годзе Бруна Спэнглер  (англ.) (бел. заваяваў чэмпіёнскі тытул, а BMW атрымала перамогу ў заліку вытворцаў.

У 2014 годзе M3 былі замененыя на BMW M4 DTM.

Крыніцы
-------

1. ↑  BMW представила машину для серии DTM (руск.).  motor.ru (16 ліпеня 2011). Праверана 10 лістапада 2023.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме BMW M3 DTM
* So fährt BMW 2012 in der DTM (ням.).  autobild.de (15 ліпеня 2011). Праверана 10 лістапада 2023.
**Марджылін Дзідал** (філ.: Margielyn Arda Didal; 19 красавіка 1999) — філіпінская прафесійная вулічная скейтбардыстка, якая праславілася, калі ўдзельнічала ў «X Games Minneapolis 2018» і выйграла залаты медаль на Азіяцкіх гульнях 2018 года.

Ранняе жыццё і сям’я
--------------------

Марджылін Дзідал нарадзілася 19 красавіка 1999 года ў горадзе Себу, Філіпіны у сям’і Літа і Джулі Дзідал. Яе бацька — цесляр, а маці — гандлярка на тратуарах, якая прадае квэк-квэк. Яна з’яўляецца другім малодшым дзіцем сярод пяці братоў і сясцёр.

Кар’ера
-------

### Раннія гады

Марджылін Дзідал пачала катацца на скейтбордзе з сябрамі ў цяпер закрытым «Concave Park» у Себу. Калі парк зачыніўся, яна і яе сябры з усіх сіл шукалі новае месца для скейтборда. Яна распавяла, як яе і яе сяброў затрымалі паліцыянты і ахоўнікі, калі іх злавілі на трэніроўках на вуліцах і ў закінутых раёнах, а таксама пра тое, што ёй забаронены ўваход у гандлёвы цэнтр з-за таго, што ў яе быў скейтборд. Бацькі Дзідал спачатку скептычна ставіліся да таго, што яна зробіць кар’еру скейтбордынгу, але пазней падтрымалі яе рашэнне.

Зноскі
------

1. 1 2  2018 Asian Games — 18<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1209909'></a>
2. ↑
3. ↑  "Meet Margielyn Didal, the Philippines' lone bet in this year's X Games". ESPN5. July 20, 2018. Праверана August 30, 2018.
4. ↑  DIDAL Margielyn **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Asian Games 2018 Jakarta Palembang*. Архівавана з першакрыніцы 30 жніўня 2018. Праверана 30 August 2018.
5. ↑  "A full turn for Didal". *Sun Star Cebu*. 4 September 2018. Праверана 5 September 2018. Архівавана 2 чэрвеня 2021.
6. 1 2  Manglinong, Dan (30 August 2018). "Margielyn Didal's gold medal is a wakeup call to recognize skateboarding as a sport". *InterAksyon*. Праверана 30 August 2018.
7. 1 2  Knott, Kylie (28 January 2020). "Filipino 2020 Olympics skateboarding contender Margie Didal on the boarder vibe, growing up with nothing, and giving back". *South China Morning Post*. Праверана 3 February 2020.
8. ↑  Sarmenta, Yoyo. "Margie Didal's remarkable journey from streets of Cebu to centerstage in Palembang". *ESPN5*. Праверана 30 August 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Olympedia · Red Bull |
**Храм Боскага Адрыяна** — храм у гонар імператара Адрыяна Рыме, руіны якога сёння ўбудаваны ў будынак рымскай біржы.

Прыёмны сын Антанін Пій узвёў храм у гонар абагаўлёнага Адрыяна ў 145 годзе. Храм у карынфскім стылі ўпрыгожвалі 13 мармуровых калон па бакавіцах і па 8 калон вузкім бакавіцам. Храм знаходзіўся на чатырохмятровым падэсце, да храма вяла шырокая лесвіца, цэлу ўпрыгожвалі рэльефы.

Рэканструкцыя храма
Ад пабудовы да нашых дзён захаваліся толькі адзінаццаць карынфскіх калон вышынёй 15 метраў і адна са сцен цэлы.
У XVII стагоддзі рэшткі паганскага храма былі ўбудаваны ў будынак мытні, выкананы ў барочным стылі. У 1878 годзе будынак быў перабудаваны для рымскай біржы і гандлёва-прамысловай палаты, пры гэтым антычныя фрагменты былі вычышчаны ад надбудовы XVII стагоддзя.
**Міжнародны фестываль «Свет Мугама»** (азерб.: Beynəlxalq Muğam Festivalı) — міжнародны фестываль выканаўцаў мугама і блізкай яму па жанры музыкі (макам, мукам, рага і інш), які праводзіцца раз у два гады, у сакавіку, у Азербайджане. Арганізатарамі фестывалю з'яўляюцца Фонд Гейдара Аліева, Міністэрства культуры і турызму Азербайджана і Саюз кампазітараў Азербайджана. У рамках фестывалю ў Баку і рэгіёнах Азербайджана праходзяць навуковыя сімпозіумы , конкурс выканаўцаў мугама і выступленні сусветна вядомых выканаўцаў.
Першы фэст адбыўся ў Баку 18-25 сакавіка 2009 гады па ініцыятыве Фонду Гейдара Аліева. Афіцыйнае адкрыццё фестывалю адбылося 20 сакавіка ў бакінскім «Цэнтры мугама». У рамках фестывалю прайшлі: міжнародны навуковы сімпозіум, міжнародны конкурс выканаўцаў мугама, шматлікія мугамные оперы і канцэрты сімфанічных і класічных мугамов. Працу міжнароднага фестывалю завяршыў гала-канцэрт, які адбыўся 25 сакавіка 2009 г. ў «Палацы імя Гейдара Аліева» у Баку.

Цели фестиваля
--------------

Асноўнай мэтай Міжнароднага Фестывалю Мугама з'яўляецца папулярызацыя азербайджанскага мугама ў сучасным свеце, што дазволіць азербайджанскай традыцыйнай музыцы заняць больш прыкметнае месца ў сучаснай культурнай прасторы свету.

Зноскі
------

1. ↑  Праграма III фестывалю 2013 Архівавана 17 жніўня 2013.  (англ.)
2. ↑  У Лянкяране, Нахчыване і Шамаха прайшлі вечара ў рамках міжнароднага фестывалю «Свет мугама»  (руск.)
3. ↑  "Насыщенный год". zerkalo.az. Архівавана з арыгінала 8 красавіка 2014. `{{cite news}}`: Невядомы параметр `|deadurl=` ігнараваны (прапануецца `|url-status=`) (даведка) Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 8 красавіка 2014. Праверана 3 красавіка 2014.Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 8 красавіка 2014. Праверана 3 красавіка 2014.  (руск.)
4. ↑  "Mugam feast in prospect". news.az. Архівавана з арыгінала 8 красавіка 2014. `{{cite news}}`: Невядомы параметр `|deadurl=` ігнараваны (прапануецца `|url-status=`) (даведка) Архіўная копія **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 8 красавіка 2014. Праверана 3 красавіка 2014.Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 8 красавіка 2014. Праверана 3 красавіка 2014.  (англ.)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 10 красавіка 2009.  (азерб.)  (англ.)  (руск.)
**Канкурэ́нцыя** (ад лац.: concurrere «сутыкацца», «спаборнічаць») — барацьба, спаборніцтва ў якой-небудзь вобласці.

У біялогіі
----------

Канкурэнцыя, біялогія — узаемаадносіны арганізмаў аднаго і таго ж ці розных відаў, падчас якіх яны спаборнічаюць за адны і тыя ж сродкі існавання і ўмовы размнажэння.

* Нутравідавая канкурэнцыя
* Міжвідавая канкурэнцыя

У эканоміцы
-----------

Канкурэнцыя, эканоміка — суперніцтва суб'ектаў рыначных адносін за лепшыя ўмовы і вынікі камерцыйнай дзейнасці.

* Дасканалая канкурэнцыя
* Недасканалая канкурэнцыя
* Нядобрасумленная канкурэнцыя
* Нядобрасумленная падатковая канкурэнцыя
* Коштавая канкурэнцыя
* Някоштавая канкурэнцыя
* Канкурэнцыя пакупнікоў
* Канкурэнцыя прадаўцоў
* Манапалістычная канкурэнцыя
* Экалагічная мадэль канкурэнцыі
* Дзелавая канкурэнцыя
* Банкаўская канкурэнцыя

У праве
-------

Канкурэнцыя, права — суперніцтва гаспадарчых суб'ектаў пры якім самастойнымі дзеяннямі кожнага з іх выключаецца або абмяжоўваецца магчымасць кожнага з іх у аднабаковым парадку ўздзейнічаць на агульныя ўмовы абароту тавара на адпаведным таварным рынку.

Гл. таксама
-----------

* Канкурэнтаздольнасць тавара
* Ключавая кампетэнцыя

|  |  |
| --- | --- |
|  | Спіс значэнняў слова або словазлучэння са спасылкамі на адпаведныя артыкулы.Калі вы трапілі сюды з іншага артыкула Вікіпедыі, можаце вярнуцца і ўдакладніць спасылку, каб яна вяла да пэўнага артыкула. |