recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Пласцінажаберныя** (*Elasmobranchii*) — адзін з двух падкласаў храстковых рыб. Да пласцінажаберных адносяцца надатряды скатаў і акул.

Косная тканка цалкам адсутнічае. Шкілет храстковы, часта бывае абвапнаваны. Верхняя сківіца прадстаўлена масіўным нёбна-квадратным храстком, які не зліваецца з чарапной каробкай і злучаны з ёй толькі злучальнатканымі звязкамі ці сучляненнямі храсткоў.

Скура звычайна пакрыта плакоіднай луской, якая ўяўляе сабой найбольш старажытны тып лускавага покрыва. Кожная такая луска складаецца з асноўнай пласцінкі, на якой падымаецца канічны ці грыбападобны зубец, пакрыты слоем эмалі, з адным або некалькімі вастрыямі на канцы. Відазмененыя зубцы ўтвараюць плаўніковыя калючкі ў рагатых і калючых акул, хваставыя іголкі ў скатаў-хвастаколаў, пілападобныя зубы на рыле акул-піланосаў. Сківічныя зубы, складзеныя з дэнтына і пакрытыя звонку эмаллю, таксама ўяўляюць сабой мадыфікацыю плакоіднай лускі. 

Форма зубоў у пласцінажаберных можа быць вельмі разнастайнай. Яны бываюць плоскімі трохвугольнымі ці завостранымі канічнымі, бугра- ці шылападобнымі, гладкімі ці вышчэрбленымі, аднавяршыннымі ці з дадатковымі верхавінамі. Зубы размешчаны на сківіцах прамымі і касымі шэрагамі, прычым у кожным прамым шэрагу (ад краю сківіцы да яе ўнутранай часткі) маюцца зубы некалькіх генерацый. Функцыянуе звычайна толькі пярэдні рад (часам некалькі пярэдніх радоў), астатнія зубы загнуты ўнутр і замяняюць пярэднія па меры іх зношвання.

Жабернай накрыўкі не бывае, і з кожнага боку навонкі адкрываецца 5—7 жаберных шчылін. У многіх відаў маюцца таксама пырскальцы — невялікія адтуліны, размешчаныя за вокам, якія ўяўляюць сабой рудымент яшчэ адной шчыліны паміж сківічнай і пад'язычнай дугамі. Жаберныя пялёсткі маюць форму пласцін і прымацоўваюцца да дуг па ўсёй сваёй даўжыні (адгэтуль назва падкласа).

Наяўнасць спіральнага клапана ў кішачніку і артэрыяльнага конусу ў сэрцы — важныя анатамічныя асаблівасці пласцінажаберных. Спіральны клапан уяўляе сабою выраст слізістай абалонкі стрававальнага тракту. Ён утварае ад 4 да 50 абаротаў і моцна павялічвае ўсмоктвальную паверхню кішэчніка. Артэрыяльны конус — спецыяльны аддзел сэрца, размешчаны наперадзе жалудачка і забяспечаны некалькімі радамі паўмесяцовых клапанаў. Ён здольны да самастойных рытмічных скарачэнняў.

Гл. таксама
-----------

* Holocephali
* †Euchondrocephali

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779458340, 2909364696 · NKC: ph168777 |
**Прэзідэ́нт Перу́** (ісп.: Presidente del Perú) — кіраўнік дзяржавы ў Перу, вышэйшая дзяржаўна пасада краіны.

Паводле канстытуцыі Перу прэзідэнт вызначае ўнутраную і знешнюю палітыку дзяржавы, а таксама з’яўляецца галоўнакамандуючым арміі і паліцэйскіх сіл Перу. На працягу гісторыі Рэспублікі Перу роля прэзідэнта ў палітычным жыцці краіны змянялася, як і яго правы і абавязкі. Таксама ў розны час мяняўся і тытул кіраўніка Перу, але ў заходняй гістарыяграфіі ўсіх кіраўнікоў рэспубліканскага Перу прынята называць прэзідэнтамі.

Паводле Канстытуцыі Перу 1993 года прэзідэнт выбіраецца ўсеагульным тайным галасаваннем тэрмінам на 5 гадоў. Інаўгурацыя прэзідэнта праходзіць кожны раз 28 ліпеня, гэты дзень з’яўляецца нацыянальным святам і выхадным днём. З 7 снежня 2022 года прэзідэнт Перу — Дзіна Балуартэ.

Гл. таксама
-----------

* Спіс прэзідэнтаў Перу

| Краіны Паўднёвай Амерыкі: Прэзідэнты |
| --- |
| 
Аргенціна ·  Балівія ·  Бразілія ·  Венесуэла ·  Гаяна ·  Калумбія ·  Парагвай ·  Перу ·  Сурынам ·  Уругвай ·  Чылі ·  Эквадор
 |
**Прэзідэнт Эстонскай Рэспублікі** (эст.: Eesti Vabariigi President) — глава Эстонскай Рэспублікі.

Паколькі паводле Асноўнага закона 1992 года Эстонія з’яўляецца парламенцкай рэспублікай, паўнамоцтвы прэзідэнта ў значнай ступені абмежаваны, ён не ўваходзіць у сістэму выканаўчай улады і з’яўляецца, галоўным чынам, сімвалічнай фігурай, якая выконвае прадстаўніцкія і розныя фармальна-юрыдычныя функцыі. Прэзідэнт не можа быць членам якой-небудзь палітычнай партыі і не можа займаць ніякую іншую выбарную ці прызначальную пасаду. Гэтыя абмежаванні накіраваны на забеспячэнне незалежнасці і палітычнай непрадузятасці прэзідэнта пры выкананні імслужбовых абавязкаў.

Абранне прэзідэнта праходзіць шляхам галасавання ў парламенце ці ў спецыяльнай калегіі выбаршчыкаў (у тым выпадку, калі ніводнаму з кандыдатаў не ўдаецца падчас трох тураў набраць патрэюную большасць у дзве траціны ад канстытуцыйнага складу Рыйгікогу). Прэзідэнт абіраецца тэрмінам на пяць гадоў, адна і тая ж асоба не можа быць абрана прэзідэнтам больш чым на два тэрміны запар.

Спіс прэзідэнтаў Эстоніі
------------------------

1. 24 красавіка 1938 — 21 чэрвеня 1940 — Канстанцін Пятс
2. 6 кастрычніка 1992 — 8 кастрычніка 2001 — Ленарт Меры
3. 8 кастрычніка 2001 — 9 кастрычніка 2006 — Арнольд Руйтэль
4. 9 кастрычніка 2006 — 9 кастрычніка 2016 — Тоамас Хендрык Ільвес
5. 10 кастрычніка 2016 — 11 кастрычніка 2021 — Керсці Кальюлайд
6. З 11 кастрычніка 2021 — Алар Карыс

Рэзідэнцыя
----------

Рэзідэнцыя Прэзідэнта Рэспублікі
Рэзідэнцыя Прэзідэнта Рэспублікі размешчана ў Талінскім раёне Кадрыёрг недалёка ад Екацярынентальскага палаца з прылеглым паркавым комплексам і музея Куму. У гэтым жа будынку размяшчаецца канцылярыя Прэзідэнта Рэспублікі, якая ажыццяўляе матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне дзейнасці главы дзяржавы.

Будынак быў збудаваны ў 1938 годзе па праекце архітэктара Алара Котлі. У часы савецкай улады ў гэтым будынку размяшчаўся Прэзідыум Вярхоўнага Савета ЭССР.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт прэзідэнта Эстонскай Рэспублікі

| ⛭Краіны Еўропы: прэзідэнты |
| --- |
| * Азербайджан¹
* Албанія
* Аўстрыя
* Балгарыя
* Беларусь
* Боснія і Герцагавіна
* Венгрыя
* Германія
* Грузія
* Грэцыя
* Ірландыя
* Ісландыя
* Італія
* Казахстан²
* Кіпр¹
* Латвія
* Літва
* Малдова
* Мальта
* Партугалія
* Паўночная Македонія
* Польшча
* Расія²
* Румынія
* Сербія
* Славакія
* Славенія
* Турцыя²
* Украіна
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чарнагорыя
* Чэхія
* Швейцарыя
* Эстонія
 |
| Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы |
| * Абхазія¹
* Косава
* Паўднёвая Асеція¹
* Прыднястроўе
 |
| ¹ Часткова або цалкам у Азіі, у залежнасці ад праведзенай мяжы (en)  ² У асноўным у Азіі |

| Сцяг Эстоніі Прэзідэнты Эстоніі |
| --- |
| Сцяг Эстоніі | 
1938—1940 Канстанцін Пятс • 1992—2001 Ленарт-Георг Меры • 2001—2006 Арнальд Руйтэль • 2006—2016 Тоамас Хендрык Ільвес • 2016—2021 Керсці Кальюлайд • 2021— Алар Карыс
 |
**Кальмарскі замак** (шведск.: Kalmar slott) — адзін з найбольш значных твораў паўночнаеўрапейскага фартыфікацыйнага мастацтва эпохі Рэнесансу. Размешчаны ў шведскім горадзе Кальмар і аддзелены ад балтыйскага берага каналам.

Закладзены ў 90-я гады XIII стагоддзя па ўказу Магнуса I на месцы вартаўнічай вежы, замак складаўся з чатырох несіметрычных сцен, французскіх круглых па вуглах і двух умацаваных надбрамных вежаў, кожная з якіх уяўляла «замак у замку». Замак быў назаўжды ўпісаны ў еўрапейскую гісторыю ў 1397 г. калі ў ім была падпісана Кальмарская унія.

Пасля скасавання уніі датчане працягвалі ўтрымліваць паўднёвую частку цяперашняй Швецыі — Сконэ, таму Кальмар заставаўся важнай памежнай крэпасцю. Шведскі кароль Густаў Ваза, які лічыў яго «ключом да ўсёй краіны», загадаў у 1545 годзе цалкам перабудаваць замак па найноўшым слове фартыфікацыйнага мастацтва. Нягледзячы на гэтыя хітрасці, падчас Кальмарскай вайны 1611-13 гг. ён быў абложаны і ўзяты датчанамі.

Паколькі замак не прызначаўся для пражывання манархаў, унутранае ўбранне было мінімальным, а да канца XVII стагоддзя ў сувязі з пераносам мяжы далёка на поўдзень ён у значнай меры страціў сваё абарончае значэнне і стаў выкарыстоўвацца пад склад правіянту, а ў 1780 годзе ў ім зрабілі бровар. З гэтага часу аж да 1852 года частка замка выкарыстоўвалася як турма. У 1884 годзе рыксдаг вылучыў на рэстаўрацыю замка 80 тыс. крон. У наш час у замку знаходзіцца музей.

Зноскі
------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28563569'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4580425'></a>

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт замка Архівавана 28 сакавіка 2004.
* Палацы і замкі Швецыі
* Архітэктура Кальмарскага замка
* Віртуальная экскурсія па Кальмарскім замку Архівавана 23 жніўня 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LIBRIS: 335202 · VIAF: 128419292 |
**Кальвінскі збор** — пратэстанцкі храм у горадзе Кедайней (Кейданы) Кедайнейскага раёна Літвы. Помнік уяўляе сабой сінтэз рэнесансавай і барочнай архітэктуры.

Гісторыя
--------

Кейданы на малюнку Напалеона Орды. XIX стагоддзе
Заснаваны ў 1629 годзе Крыштафам Радзівілам, будаўніцтва завяршыў у 1652 годзе яго сын Януш Радзівіл.

Архітэктура
-----------

Званіца
Збор мае прамавугольны ў плане аб’ем без алтарных апсід, накрыты двухсхільным дахам. Усходні фасад фланкіраваны вежамі цыліндрычнай формы аднолькавага сячэння і вышыні, яшчэ 2 вежы ўкампанаваны ў вуглавыя часткі заходняй палавіны храма. Фасады расчлянёны пілястрамі, а ўсходні падзелены контрфорсамі на асобныя праслы, якія злучаны лучковымі перамычкамі і ўтвараюць на фасадах рытмічную рэнесансавую аркаду. У прасценках паміж пілястрамі на бакавых фасадах былі вокны. На тарцовых фасадах акрамя вокнаў маюцца нішы паўцыркульнай формы. Пластычнае вырашэнне фасадаў узбагачаюць сандрыкі, зробленыя над вокнамі і нішамі. Галоўны і ўсходні фасады завершаны трохвугольнымі франтонамі, у цэнтры іх для асвятлення паддашка зроблена акно круглай формы. У храм вядуць 3 дзвярныя праёмы на галодным фасадзе, яшчэ адзін уваход быў на ўсходнім фасадзе (цяпер замураваны).

Інтэр’ер храма
### Інтэр’ер

У зборы над уваходам зроблены хоры, якія абапіраюцца на 2 слупы крыжападобнай у плане формы. Неф перакрыты цыліндрычным скляпеннем з распалубкамі. У нартэксе ўжыты крыжовыя скляпенні. Апорныя слупы прыстаўлены да бакавых сцен і злучаны ў завяршэнні аркамі паўцыркульнай формы, аздоблены капітэлямі, упрыгожанымі раслінным арнаментам. Злева ва ўсходняй частцы знаходзіцца амвон рэнесансавай формы, упрыгожаны раслінным арнаментам. Насупраць галоўнага ўвахода каля тарцовай сцяны размешчаны невялікі алтар. Помнік уяўляе сабой сінтэз рэнесансавай і барочнай архітэктуры.

### Крыпта

У крыпце храма пахаваныя ваявода віленскі і вялікі гетман літоўскі Крыштаф Радзівіл (1585—1640) і ягоныя дзяці: ваявода віленскі і вялікі гетман літоўскі Януш (1612—1655), Лізавета (1622—1626), Юрый (1616—1617), Мікалай (1610—1611), Стэфан (1624—1624).
  

* Разьбяны амвонРазьбяны амвон
* Фрагмент амвонаФрагмент амвона
* Разьбяныя дубовыя панэліРазьбяныя дубовыя панэлі
* Саркафаг Крыштафа РадзівілаСаркафаг Крыштафа Радзівіла
* Саркафаг Януша РадзівілаСаркафаг Януша Радзівіла
* Алавяныя саркафагі малалетніх дзяцей Крыштафа РадзівілаАлавяныя саркафагі малалетніх дзяцей Крыштафа Радзівіла

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Кушнярэвіч А.* Кейданскі кальвінскі збор // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кальвінскі збор (Кедайней)
**Маўзалей Аршакідаў** (арм.: Արշակունիների դամբարան) — пахавальня IV стагоддзя, узведзеная ў в. Ахцк для пахавання армянскіх цароў з дынастыі Аршакідаў (Аршакуні).

Рэшткі армянскіх цароў былі адабраны ў персаў, якія спрабавалі вывезці іх у Персію, верачы, што гэта дадасць ім славы, і перапахаваны ў сяле Ахцк. Для гэтага ў 359—360 гг. была пабудавана пахавальня.

Уваход у грабніцу
Грабніца асвятляецца толькі святлом, якое пранікае праз дзвярны праём. На масіўных каменных слупах ўваходу захаваліся неразборлівыя барэльефы сцэн палявання. Унутры некропаля знаходзіцца невялікі паўкруглы алтар, каменныя саркафагі, размешчаныя справа і злева ад яго як бы ў крылах крыжа. Злева ад уваходу, паводле падання, былі пахаваныя астанкі цароў-язычнікаў з дынастыі Аршакідаў, а справа там, дзе праступае барэльеф з крыжам — цароў, які ўжо прынялі хрысціянства. Саркафагі пустыя, аднак час захаваў на іх барэльефы IV стагоддзя. На правым хрысціянскім саркафагу намаляваны воін, які забівае дзідай вепра. А на зацкаваным зверы павіслі сабакі — адзін учапіўся ў галаву, другі — у нагу. У цэнтральнай частцы саркафага вінаградная лаза, якая сплеценая кольцам, а ў ёй, як у гняздзе, спявае птушка. Унізе пасуцца жывёлы. Сцэна сутычкі чалавека з вепрам сімвалізуе вайну паміж Арменіяй і Персіяй, так як вепр намаляваны на пячатцы персідскага цара. У барэльефах пахавальні пераважае сімволіка, якая блізкая да зямлі, кветак]] і пладоў. Усё прасякнута антычным жыццялюбствам. Нават крыж заключаны ў кола, запоўнены лісцем, лозамі, птушкамі, якія дзюбаюць або вышукваюць сабе корм. І сам крыж нібы расквітнеў — завіваецца вінаградам, служыць галінамі для птушак, прарос гнуткімі лозамі з гронкамі спелых ягад.

Ушчыльную да пахавальні прымыкаў хрысціянскі храм, пабудаваны ў IV стагоддзі. Яго руіны захаваліся да нашых дзён. І храм, і пахавальня былі пабудаваныя на краю цясніны, на дне якой працякае рака Амберд. З абодвух бакоў цясніны знаходзяцца высокія, амаль стромыя, скалы. На ўсім працягу рэчышча ракі, на стромкіх схілах цяснін знаходзяцца шматлікія пячоры, размешчаныя ў непрыступных скалах.

Фотагалерэя
-----------

* Уваход знутрыУваход знутры
* Ніша направа ад уваходуНіша направа ад уваходу
* Ніша налева ад уваходуНіша налева ад уваходу
* Руіны храма (7 ст.)Руіны храма (7 ст.)

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Кальмары** (*Teuthida*) — атрад дзесяціногіх малюскаў. Звычайна маюць памеры 0,25-0,5 м, але гіганцкія кальмары роду *Architeuthis* могуць дасягаць 20 метраў (улічваючы шчупальцы) і з'яўляюцца самымі буйнымі беспазваночнымі.

Апісанне
--------

Даўжыня ад 2 см да 5 м, гіганцкіх кальмараў да 18 м; маса больш за 300 кг (зрэдку да 1 т). Цела падоўжанае, верацёнападобнае. На галаве 8 рук і 2 шчупальцы. Вочы вялікія. Шкілет — вузкая рагавая пласцінка. Ёсць радула і чарнільны мяшок. Мелкаводныя кальмары здольны мяняць афарбоўку, глыбакаводныя — амаль празрыстыя ці аднатонныя. Многія кальмары маюць органы свячэння. Кальмары маюць пяць пар щупальцаў. Чацвёртая пара падоўжылася ў працэсе эвалюцыі. Размяшчэнне прысмоскаў на шчупальцы вар'іруецца. Адкладваюць яйцы.

Пашырэнне
---------

Кальмары жывуць практычна ва ўсіх кліматычных паясах, уключаючы арктычны. Тыя, што насяляюць паўночныя моры маюць малы ў параўнанні з паўднёвымі суродзічамі памер і пераважна не маюць афарбоўкі.

Кормяцца рыбай і беспазваночнымі. Самі служаць кормам для кашалотаў і іншых кітападобных, рыб, птушах, ластаногіх.

Промысел
--------

Сушацца вылаўленыя кальмары, Японія
Многія віды кальмараў — аб'екты промыслу, сыравіна для фармацэўтычнай прамысловасці.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Таксанамія | Fossilworks · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 122889167 · GND: 4163119-5 · LCCN: sh85127108 · LNB: 000306151 · Microsoft: 2777743550, 2781404570 · NDL: 00564009 |

 |
Paasche F#1, аэрограф адзінарнага дзеяння з вонкавым змешваннем і ніжняй падачай фарбы
**Распыляльнік фарбы** ці **аэрограф** — невялікі пнеўматычны інструмент, пульверызатар, які распыляе фарбу ці чарніла.
Аэрограф (аirbrush) — у перакладзе з англійскага азначае «паветраны пэндзаль») — прыстасаванне для нанясення вадкага матэрыялу шляхам пнеўматычнага распылення. Вонкава аэрограф вельмі нагадвае аўтаручку, зверху, збоку ці знізу прымацавана невялікая ёмістасць для эмаляў, куды пад ціскам падаецца паветра.

Праца пнеўматычнага распыляльніка (аэрографа) складаецца ў наступным: струмень паветра пад ціскам вышэй атмасфернага, праходзячы праз вузкую адтуліну, утварае струмень, пры гэтым за кошт таго, што паветра рухаецца з вялікай хуткасцю, у каляструменевай зоне ўзнікае вобласць разрэджання — нізкі вакуум.

Гл. таксама
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Распыляльнік фарбы на Вікісховішчы |

* Аэразоль
* Аэраграфія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2018000177 · NDL: 00561759 |
Асноўны артыкул: **Пандэмія COVID-19**
Першы выпадак каранавіруснай інфекцыі COVID-19 у Харватыі быў зарэгістраваны 25 лютага 2020 года ў Заграбе. Захварэлым апынуўся пацыент, які напярэдадні прыехаў з Італіі. У той жа дзень быў зарэгістраваны другі выпадак, звязаны з першым. Станам на 29 лютага, былі пацверджаны сем выпадкаў. У сакавіку 2020 года выпадкі заражэння каранавірусам былі зафіксаваныя ў шэрагу харвацкіх гарадоў. 12 сакавіка адзін чалавек акрыяў ад каранавіруса.

Да пачатку пандэміі Харватыя з’яўлялася дзяржавай — старшынёй Савета Еўропы.

19 сакавіка колькасць зарэгістраваных выпадкаў перасягнула 100, ужо праз два дні — 200, яшчэ праз чатыры дні — 300.

22 сакавіка моцнае землетрасенне (5,4 бала па шкале Рыхтэра) адбылося ў сталіцы Харватыі Заграбе, што выклікала праблемы з прымяненнем мер па сацыяльным дыстанцыяванні, усталяванымі ўрадам. Гэта быў наймацнейшы землятрус у Заграбе пасля землетрасення 1880 года.

Для грамадзян урад стварыў вэб-сайт koronavirus.hr, дзе выкладвалася ўся неабходная інфармацыя аб пандэміі COVID-19, а таксама новую тэлефонную лінію 113, на якой спецыялісты адказвалі на іх пытанні.

Станам на 2023 год у краіне зафіксавана 1,2 млн выпадкаў заражэння, у тым ліку 18 тысяч смерцяў.

Заўвагі
-------

1. ↑  *N. C.*. Koronavirusom zaražena 81 osoba! Za građane otvorena linija 113, u kršenju izolacije uhvaćene 132 osobe (харв.)(недаступная спасылка). *rtl.hr* (18 сакавіка 2020). Архівавана з першакрыніцы 19 сакавіка 2020. Праверана 19 сакавіка 2020.
2. ↑  "Coronavirus Pandemic (COVID-19)".

| ⛭Пандэмія COVID-19 |
| --- |
| Інфекцыя | COVID-19 • SARS-CoV-2 |
| Распаўсюджванне | Абхазія • Азербайджан • Аргенціна • Арменія • Аўстралія • Балівія • Беларусь • Бельгія • Бразілія • Буркіна-Фасо • Бурундзі • Ватыкан • Венесуэла • В’етнам • Вялікабрытанія • Гаяна • Германія • Грузія • Егіпет • Емен • ЗША • Іарданія • Індыя • Іран • Іспанія • Італія • Казахстан • Канада • Калумбія • Кітай • Кыргызстан • КНДР • Латвія • Ліхтэнштэйн • ЛНР • Маўрытанія • Манака • Мексіка • Нагорны Карабах • Нідэрланды • Новая Зеландыя • Папуа — Новая Гвінея • Паўночная Македонія • Парагвай • Партугалія • Польшча • Перу • Расія • Рэспубліка Карэя • Рэспубліка Косава • Сан-Марына • Сербія • Славакія • Славенія • Сурынам • Тога • Турцыя • Украіна • Уругвай • Фінляндыя • Французская Гвіяна • Французская Палінезія • Францыя • Харватыя • Чарнагорыя • Чылі • Чэхія • Швейцарыя • Эстонія |
| Звязаныя падзеі | Дэзінфармацыя • Тэставанне • Сацыяльна-эканамічныя наступствы • Абвал фондавага рынку • Пратэсты ў Новых Санжарах • Расійска-саудаўская цэнавая вайна |
**Maytenus magellanica** — від роду *Maytenus* сямейства брызглінавыя (*Celastraceae*). Адзіны від роду, які расце ў халодным клімаце.

Арэал
-----

Арэал уключае вобласць Магеланавага праліва — поўдзень Патагоніі і Вогненную Зямлю. У Чылі можа расці на поўначы аж да Вальдыўскіх лясоў і вострава Чылаэ, на поўдні сустракаецца на мысе Горн. Разам з відам *Nothofagus antarctica* гэта самае паўднёвае дрэва на Зямлі. У гарах можа расці на вышыні да 800 м над узроўнем мора, радзей — вышэй.

Апісанне віду
-------------

Невысокае вечназялёнае дрэва вышынёй да 5 м. Лісце дробнае (да 5 см у даўжыню і да 3 см у шырыню), зубчастае, скурыстае, з хвосцікам 2-6 мм. Плод — каробачка са створкамі, якія змяшчаюць 1 або 2 насеніны. Кветкі дробныя, аднаполыя або двухполыя. Расліны марозаўстойлівыя, але не выносяць спякоту і засуху.

Выкарыстанне
------------

У месцах вырастання выкарыстоўваецца як дэкаратыўная расліна, жывая агароджа.

Від інтрадукаваны ў месцы з такім самым кліматам: у Шатландыю, на Фарэрскія астравы і ўзбярэжжа штата Вашынгтон.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  Hoffman , Adriana. 1982. Flora silvestre de Chile, Zona Araucana. Edición 4. Fundación Claudio Gay, Santiago. 258p.
4. ↑  Enciclopedia de la Flora Chilena, 2008
5. ↑  Højgaard, A. J. Jóhansen, and S. Ødum (eds) 1989. A century of tree planting in the Faroe Islands. Føroya Frodskaparfelag, Torshavn.
6. ↑  *Maytenus magellanica* in Washington Park Arboretum **(нявызн.)**.  Seattle Government. Архівавана з першакрыніцы 3 лютага 2012. Праверана 27 чэрвеня 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | APNI · GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780050261 |
«**Melody of Oshawa»** (бел.: Мелодыі з Ошавы) ― канадскі музычны ансамбль, створаны беларускім эмігрантам Баляславам Лішчонкам[be-tarask] на мяжы 1950-х—1960-х гадоў. Капэла выконвала беларускія полькі, вальсы і танга з выкарыстаннем электрамандаліны, сёрфавай гітары і саксафонаў.

Гісторыя
--------

Гурт утварыўся ў канадскім горадзе Ошава на мяжы 1950-х—1960-х гадоў. Пасля Другой сусветнай вайны сюды злілося шмат беларусаў, адным з актыўных беларускіх дзеячоў у Ошаве стаў Баляслаў Лішчонак. У вольны ад працы на «General Motors» час ён выкладаў музыку, а са сваіх вучняў сабраў ансамбль.

Склад у капэлы Баляслава Лішчонка адрозніваўся цякучасцю і быў шматнацыянальным: беларусы, украінцы, палякі. На мандаліне грала жонка Лішчонка, родам з Польшчы, меўся саксафаніст-славак. У ансамблі адначасова былі задзейнічаныя баян і акардэон альбо два тэнар-саксафоны, труба з сурдынай і без. Засталося некалькі запісаў з оперным спеваком Сяргеем Шульгам. Сам Лішчонак граў на электрыфікаванай мандаліне і скрыпцы, рабіў аранжыроўкі пад розныя камбінацыі музыкаў. Рэпертуар быў беларускі: народныя танцы, фольк-апрацоўкі кампазітара-эмігранта Міколы Куліковіча, творы Любана і Русака, песні на вершы Наталлі Арсенневай.

Баляслаў Лішчонк арганізоўваў танцы на тэрыторыі Беларускага рэлігійна-грамадскага цэнтру ў Таронта, дзе граў калектыў. Аркестр суправаджаў усе святы беларускага кам’юніці Ошавы і Таронта: ад хрэсбінаў і вяселляў да Дня волі і Дня Слуцкага збройнага чыну. Дзякуючы Барысу Кірку, які вёў у Таронта танцавальную студыю «Лявоніха», капэла Лішчонка патрапіла ў эфір канадскага тэлебачання.

У 1980-х гадах шэсць сезонаў запар капэла Лішчонка прыяжджала з Ошавы ў Таронта і выступала на ўсеканадскім этнічным фестывалі «Караван». Там дэманстраваліся народныя рамёствы, строі, стравы і музыка. Прадстаўнікі кожнай нацыі мелі ўласны павільён каля ратушы, павільён беларусаў называўся «Менск».

З падачы беларуска-канадскага выдавецтва і арт-клуба «Пагоня» «Melody of Oshawa» запісала тры ўласныя кружэлкі. Некаторыя запісы «Melody of Oshawa» напачатку 1990-х гадоў перавыдаваліся ў Беларусі на касетах. У нумары газеты «Чырвоная змена» за 1993 год змешчана рэцэнзія Вітаўта Мартыненкі на «*зялёны*» альбом «Melody of Oshawa», дзе крытык палічыў некаторыя інтэрпрэтацыі фальклору занадта смелымі і назваў гэта «*ўзорам інтуітыўна-наіўнага фальклёру, прыкладам сямейна-бытавога музычнага наіву*».

Баляслаў Лішчонак граў да апошніх дзён свайго жыцця. У 1990 годзе ён захварэў і памёр, пахаваны ў Ошаве.

Склад
-----

* Баляслаў Лішчонак — скрыпка
* Сяргей Шульга — вакал

Дыскаграфія
-----------

* 1960-я ― «Byelorussian dances by the Byelorussian orchestra» (тры не датаваныя кружэлкі маюць аднолькавую назву, паводле аздаблення іх умоўна можна назваць «*сіняй*», «*зялёнай*» і «*чырвонай*»).

Зноскі
------

1. ↑  *Сямашка, Віктар*. !OUT: Melody of Oshawa — беларуская капэля 1960-х з Канады (аўдыё)  (бел.).  Тузін Гітоў (13 красавіка 2014). Праверана 29 жніўня 2021.

Спасылкі
--------



* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | SoundCloud |
Рэканструкцыя
Уваход у маўзалей
Размяшчэнне маўзалея Аўгуста
**Маўзалей Аўгуста** (італ.: Mausoleo di Augusto) — маўзалей, пабудаваны Актавіянам Аўгустам на Марсавым полі ў Рыме.

Апісанне
--------

У 28 годзе да н.э. Аўгуст пачаў будаваць магільны склеп для сябе і сваіх блізкіх у цэнтры
Марсава палі. Будынак з траверціну паўтарала форму этрускіх магільнікаў — тумулусаў: у падножжы размяшчаўся цыліндрычны будынак (дыяметрам 87 м), над ім узвышаліся барабаны меншага дыяметра (агульная вышыня складала 44 м), апошні барабан быў увянчаны статуяй імператара, вакол маўзалея знаходзілася тэраса з калонамі. Тэраса выходзіла на дах большага барабана, на даху раслі вечназялёныя дрэвы.

Унутры захоўваліся ўрны з прахам членаў імператарскай сям'і: тут былі пахаваны сам імператар, яго жонка Лівія, сястра Актавія, пляменнік Марселій, а таксама імператары Тыберый, Клаўдзій і Нерва, іншыя прадстаўнікі роду Юліяў — Клаўдзіяў і вядомыя рымскія асобы.

Перад уваходам у маўзалей знаходзіліся два абеліска (магчыма, сімвалы перамогі Аўгуста над Антоніем і Клеапатрай) і бронзавыя пліты з жыццяпісам Аўгуста. Зараз адзін з іх упрыгожвае плошчу перад Квірыналам (*Piazza del Quirinale*), а другі стаіць на п'яцца дэль Эсквіліна (*Piazza Esquilino*), перад базілікай Санта Марыя Маджорэ.

«Архітэктура эпохі Аўгуста, якая адрознівалася класіцыстычным характарам, была адкрыта і для эліністычных уплываў. Не ігнаруе яна, як пацвярджае трактат Вітрувія, і этрускія традыцыі, уключаючы іх у ідэал *старажытнага мастацтва*. Калі Аўгуст загадае збудаваць сабе маўзалей, то ў ім зліваюцца разам усходняе ўяўленне пра манументальнасць царскага магільнага склепа і канцэпцыя этрускага тумулуса: на велізарным цыліндрычным падмурку ўзвышаецца земляны ўзгорак, абсаджаны кіпарысамі».

Гісторыя
--------

З падзеннем Рымскай імперыі маўзалей прыйшоў у заняпад, а ў VIII стагоддзі н.э. быў разрабаваны. У сярэднявеччы збудаванне было пераўтворана ў крэпасць, якая пазней падверглася разбурэнню. У 1926 годзе былі праведзены археалагічныя раскопкі, а рэшткі збудавання адрэстаўравалі.

Зноскі
------

1. ↑  Дж. К. Арган. История итальянского искусства. М. 2000. С. 66

Літаратура
----------

* Sovraintendenza Comunale ai Musei Gallerie Monumenti e Scavi, *Gli anni del Governatorato (1926-1944)*, Collana *Quaderni dei monumenti*, Roma, Edizioni Kappa, 1995. ISBN 88-7890-181-4:

Anna Cambedda, Maria Grazia Tolomeo Speranza, *La sistemazione di piazza Augusto Imperatore*, pp. 93-97.
Anna Cambedda, Maria Grazia Tolomeo Speranza, *L'apparato decorativo di Piazza Augusto Imperatore*, pp. 157-160.
Paola Virgili, *I lavori al Mausoleo di Augusto*, pp. 99-104.
Anna Lio, *L'Arciconfraternita di San Rocco e la sistemazione del piazzale di accesso all'Augusteo*, pp. 105-108.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Маўзалей Аўгуста**
**Канстанцін Усцінавіч Вільчук** (нар. 31 ліпеня 1955, в. Красіева Пінскага раёна Брэсцкай вобласці) — заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыў Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут.

Працаваў урачом-інтэрнам Гродзенскай абласной дзіцячай клінічнай бальніцы, участковым педыятрам Сапоцкінскай гарадской пасялковай бальніцы, асістэнтам, дацэнтам, загадчыкам кафедры педыятрыі, дэканам педыятрычнага факультэта Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта.

Дырэктар дзяржаўнай установы «Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтр „Маці і дзіця"».

Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Пашаны.

Зноскі
------

1. ↑  Вільчук Канстанцін Усцінавіч Архівавана 18 жніўня 2020.
**Melia azedarach** — драўняная расліна, якая расце ў краінах Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі, а таксама ў Аўстраліі; від роду Melia сямейства Мелиевые. Шырока культывуецца ў трапічных і субтрапічных краінах.

Від быў апісаны Карлам Лінеем па ўзорах, прывезеных яму, хутчэй за ўсё, з Сірыі. Тыпавы асобнік знаходзіцца ў Лондане.

Назва
-----

|  |
| --- |
|  |
| Батанічная ілюстрацыя з кнігі Франсіска Мануэля Бланка «*Flora de Filipinas*», 1880—1883 |

Карл Ліней у якасці відавага эпітэта для лацінскай назвы віду узяў арабскую назву гэтага дрэва, якое ў сваіх працах паказваў Ібн Сіна.

Біялагічнае апісанне
--------------------

Лістападнае дрэва 15-18 м вышынёй, з шырокай разгалістай кронай.

Лісце складанае тройчынепарнаперыстае, 25-80 см даўжынёй, складаецца з 3-12 ланцэтападобных дробназубчастых лісточкаў.

Кветкі ліловыя, сабраны ў мяцёлкі.

Плады — сакавітыя светла-жоўтыя шарападобныя касцянкі, якія застаюцца на дрэве ўсю зіму.

Хімічны склад
-------------

Расліна багата алалкоідамі; у кары змяшчаецца маргазін, у пладах — азадарын, у лісці — параізін. Насенне расліны ўтрымлівае 40-60 % тлустага алею. Яно горкае на смак, паколькі змяшчае 0,1 % горкага рэчывы — маргаспікрына.

Выкарыстанне
------------

Водны адвар кары ўжываецца як гарачкапаніжальны і супрацьгліставы сродак. Водны настой або адвар пладоў ужываецца ў выглядзе прымочкі пры праказе. Водны настой лісця валодае інсектыцыднымі ўласцівасцямі.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  Линчевский, 1949, с. 245
4. ↑  Линчевский, 1949, с. 244

Спасылкі
--------

* Мелия азедарах: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4147678-5 · Microsoft: 2780899423 |
**Царква Іаана Міласцівага на Мячыне** — каменны храм 15 ст. на возеры Мячыне[ru] ў Вялікім Ноўгарадзе. На сёння не дзейнічае.

Гісторыя
--------

Існуючая царква Іаана Міласцівага ўзведзена на месцы надбрамнай драўлянай царквы, пабудаванай у 1193 годзе. У 1421—1422 гг. яе змяняе каменная царква. Аўтар, будаўнік, заказчык — невядомыя. Царква ўваходзіла ў склад Васкрасенскага жаночага манастыра. У 1763 годзе храм зроблены прыходскім.

Царква Іаана Міласцівага невялікая, аднаапсідная, бясстоўпная, квадратная ў плане пабудова з двухпралётнай званіцай на заходняй сцяне. У старажытнасці з поўначы прымыкала прыбудова, якая была вырашана як аднастоўпная палата. Цэнтральнае памяшканне царквы перакрыты высокім самкнутым скляпеннем з распалубкамі, апсіда — паўкупалам. У старажытнасці з захаду царква мела мураваныя хоры. Паўночна-заходняе і паўднёва-заходняе памяшканні ўяўлялі сабой замкнёныя каморкі. Пад паўночна-заходнім памяшканнем на хоры вяла лесвіца. Уваход у царкву — праз заходні партал.

У XVIII стагоддзі васьміскатнае пакрыццё перароблена на вальмавае. З прыладай прыбудовы закладваецца паўночны партал, а замест паўднёвага партала зроблена прамавугольнае акно.

У 1848 годзе помнік быў уключаны ў лік цэркваў, якія падлягаюць разборцы. Перабудовы другой паловы XIX стагоддзя насілі рамонтны характар. Дашчаны дах замяняецца на жалезны.

У Вялікую Айчынную вайну царква вельмі моцна пацярпела. У паўднёва-заходнім і паўднёва-ўсходнім вуглах з’яўляюцца вялікія вертыкальныя расколіны, разбурана паўднёвая частка апсіды.

Аднаўленча-рестраўрацыйныя работы пачаты ў лютым 1962 года і закончаны ў 1963 годзе. Помніку вернута аблічча XVII стагоддзя, захаваны асобныя дэталі позняга часу і, магчыма, цалкам раскрыты і выяўлены формы 1422 года. Аўтар даследавання і рэстаўрацыі — Л. Е. Краснарэч’еў.

Гл. таксама
-----------

* Царква Уверавання Фамы ў Васкрэсенне Хрыстова — яшчэ адна царква таго ж манастыра.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Архив отдела государственной охраны культурного наследия Комитета культуры и туризма Новгородской области (Белевич М. С. Церковь Иоанна Милостивого на Мячино, 1779. — Н.: Исторический паспорт НСНРПМ, 1979).
* Каргер М. К. Новгород Великий. — Л-М.: ГИ «Искусство», 1961. — стр. 150.
* Красноречьева Н. М. Историческая справка по памятнику архитектуры церковь Воскресения и церковь Иоанна Милостивого на Мячино (Архив Новг. НСНРПМ, инв.№ р-421, 1960).

Спасылкі
--------

* Церковь Иоанна Милостивого на Мячине Архівавана 25 студзеня 2018. // Культура Новгородской области. Информационный портал.
**Царква Дабравешчання Прасвятой Багародзіцы** — праваслаўны храм у г.п. Друя Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці.

У цэнтры гарадскога пасёлка. Пабудавана на месцы ранейшай драўлянай царквы. Сілуэтна адлюстравана на малюнку Н. Орды 1875—1877 гг. Зараз аднаўляецца.

Гісторыя
--------

Царква мае доўгую гісторыю. Яна знаходзілася пры небагатым манастыры, вядомым з XVI ст. які ў канцы XVIII ст. заставаўся адзінай праваслаўнай святыняй Браслаўшчыны.

Храм быў заснаваны ў 1687 г. Паводле дакумента ад 14 сакавіка 1687 г. вялікага гетмана літоўскага Казіміра Сапегі, праваслаўным вернікам было дазволена на ўласныя сродкі збудаваць храм у м. Сапежын. Ужо 28 снежня 1702 г. Аляксандр Сапега дае дазвол на будаўніцтва новага храма на месцы згарэлага. Новы храм збудавалі з цэглы ў 1723 г. Паводле легенды, манахі ўласнаруч выраблялі цэглу на будоўлю.

Пэўную суму манастыру ахвяраваў Пётр І, які праяжджаў праз Друю падчас Паўночнай вайны ў 1701 г. У горадзе жылі і сваякі жонкі імператара — Кацярыны. Падтрымлівалі манастыр і праваслаўныя купцы, якія плавалі па Заходняй Дзвіне. Але манастыр прыйшоў у заняпад. У 1837 г. яго закрылі, а царква стала прыходскай. У 1837 г. перакрылі дах храма і перабудавалі званіцу. На малюнку Дз. Струкава 1864 г. бачны храм, размешчаны на беразе Дзвіны, з атынкаванымі сценамі, накрыты трохсхільным дахам, без апсіды, побач знаходзілася драўляная званіца з шатровым завяршэннем. У 1871 г. да царквы прыбудавалі вежу-званіцу і бабінец, памянялі дах, дабавілі вялізны прысадзісты купал. Інтэр’ер храма меў фрэскі, прыгожы алтар, вядомы па фотаздымку.

Царква са званіцай на малюнку Д. Струкава. 1864

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры барока і рэтраспекрыўна-рускага стылю. Да прамавугольнага ў плане будынка праз кароткую трапезную далучана трох’ярусная (васьмярык на 2 чацверыках) шатровая званіца. Бакавыя фасады рытмічна расчлянёны лучковымі аконнымі праёмамі і пілястрамі ў прасценках, званіца апяразана аркатурнымі паясамі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Царква Дабравешчання Прасвятой Багародзіцы (Друя) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* [ Царква Дабравешчання Прасвятой Багародзіцы (Друя)] на сайце Radzima.org
* [ Царква Дабравешчання Прасвятой Багародзіцы (Друя)] на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Царква́ Казанскай іконы Бо́жай Ма́ці** — праваслаўны храм у Мураве Брэсцкай епархіі, асвечаная 21 ліпеня 1996 года, у дзень памяці Казанскай іконы Божай Маці.

Гісторыя
--------

Прыкладна ў 1800 годзе ў Мураве айцец Антоній Клачкоўскі збудаваў царкву, якая неўзабаве згарэла. Другая царква, збудаваная ў 1855 годзе і асвечаная ў гонар Святой Тройцы, была зруйнавана Саветамі ў 1964, а на яе месцы пастаўлены вясковы клуб.

Сучасная царква паўстала на ахвяраванні вернікаў і пры фінансавай падтрымцы мясцовага калгаса імя Калініна. Будаўніцтва пачалося ў 1990 годзе пасля стварэння Свята-Траецкага прыходу і першых ахвяраванняў. Для пабудовы было абрана новае месца паміж вёскамі Мурава і Навасёлкі. 21 ліпеня 1996 царква была асвечана ў гонар Казанскай іконы Божай Маці

У 2013 праведзены капітальны рамонт.

Спасылкі
--------

* Царква Казанскай іконы Божай Маці  (руск.) на «Глобусе Беларусі»
* Праваслаўе.By Архівавана 4 красавіка 2013.  (руск.)
**Маўзалей Актайлак бія** — помнік архітэктуры XVIII стагоддзя ў Казахстане.

Размешчаны за 55 км на паўночны ўсход ад горада Аягуз, за 4 км на поўнач ад сяла Сарыярка. Узведзены на магіле вядомага бія Сярэдняга жуза, паэта Актайлака. Маўзалей абнесены агароджай, пабудаванай з сырцовай цэглы і камянёў. Мяркуючы па рэштках, маўзалей быў чатырохвугольнай формы памерам 9,6х9,7 м. Захавалася ўсходняя сцяна з трохвугольнай адтулінай. Побач знаходзіцца маўзалей Байгара бій Кутыбаюлы.

У 1990 годзе знадворку быў пабудаваны новы маўзалей.

Зноскі
------

1. 1 2  Ақтайлақ би, Байғара би | Шығыс айнасы Архівавана 5 сакавіка 2016.
2. ↑  ayagos.vko.gov.kz | Аягөз ауданының төлқұжаты Архівавана 4 сакавіка 2016.

Літаратура
----------

* Актайлак Бия мавзолей // Казахстан. Национальная энциклопедия (руск.). — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2004. — Т. I. — ISBN 9965-9389-9-7.
* Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8

Спасылкі
--------

* Фота маўзалея Архівавана 5 сакавіка 2016.
Слова **царква** ў беларускай мове, як агулам ў германскіх і славянскіх мовах, паходзіць ад грэчаскага прыметніка Κυριακόν; kyriakon — «Божае; належнае Богу». Паводле Фасмера, у славянскія мовы слова трапіла праз германскія, у сучаснай нямецкай і англійскай гэта *Church*. У самой грэчаскай мове *царкву* называюць словам *эклезія* Ἐκκλησία; ekklēsia — «сход», якое толькі пераклад яўрэйскага קהל — «*кагал*», з грэчаскай слова *царква* ў лаціне Ecclesia і большасці моў раманскай групы, а таксама ў валійскай, армянскай, грузінскай, турэцкай і арабскай мовах. Таксама ад грэчаскага *эклесія* Ἐκκλησία; ekklēsia паходзіць назва эклезіялогіі — раздзела хрысціянскага багаслоўя, які вывучае пытанні звязаныя з царквой.

* Царква — сусветная грамада хрысціян, канфесія (Каталіцкая Царква, Праваслаўная Царква, Лютэранская Царква, Англіканская Царква і інш.).
* Царква — рэлігійная грамада хрысціян пэўнай тэрыторыі, краіны.
* Царква — мясцовая грамада хрысціян, царкоўная грамада, парафія, прыход.
* Царква — будынак для хрысціянскага богаслужэння, бажніца, храм

|  |  |
| --- | --- |
|  | Спіс значэнняў слова або словазлучэння са спасылкамі на адпаведныя артыкулы.Калі вы трапілі сюды з іншага артыкула Вікіпедыі, можаце вярнуцца і ўдакладніць спасылку, каб яна вяла да пэўнага артыкула. |
Трыбуны перад Маўзалеем
**Маўзалей Ха Шы Міна** (в’етн.: Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh) — пахавальня першага прэзідэнта Паўночнага В’етнама Ха Шы Міна. Архітэктурны мемарыял знаходзіцца ў Ханоі, В’етнам, на плошчы Бадзінь, на месцы, дзе 2 верасня 1945 года Ха Шы Мін абвясціў незалежнасць В’етнама.

Маўзалей ўваходзіць у архітэктурны ансамбль маўзалея Прэзідэнта Ха Шы Міна, на тэрыторыі якога знаходзяцца таксама дом на палях Ха Шы Міна і музей Ха Шы Міна. Таксама на тэрыторыі ансамбля знаходзіцца тысячагадовая пагада на адным слупе (пагада Мот-Кот).

Хо Шы Мін памёр 2 верасня 1969 года і завяшчаў крэміраваць сябе, развеяўшы прах над В’етнамам, аднак яго пераемнік Ле Зуан прыняў іншае рашэнне. Першапачаткова забальзамаванае цела Ха Шы Міна знаходзілася ў сакрэтным месцы, каб захаваць яго ад амерыканскіх бамбаванняў ў ходзе В’етнамскай вайны, а пасля выхаду ЗША з вайны ў 1973 годзе пачалося будаўніцтва маўзалею. Галоўным архітэктарам маўзалея быў ​​савецкі архітэктар Гаральд Ісаковіч, вядомы як адзін з аўтараў праекта ленінскага мемарыяла, а пазней праекціроўшчык музея Ха Шы Міна ў Ханоі. 28 жніўня 1975 года маўзалей быў урачыста адкрыты.

Маўзалей квадратнай формы мае 21,6 м у вышыню і 41,2 м у шырыню. Перад ім размешчана ступеністая трыбуна. Вакол маўзалея разбіты сад, дзе расце каля 250 відаў флоры з розных раёнаў В’етнама. Цела Ха Шы Міна знаходзіцца ў цэнтральнай зале ў шкляным дамавіне. Доступ у маўзалей звычайна адбываецца штодня з 9 раніцы да поўдня. Унутры строга забаронена фатаграфаваць.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Duiker, William J. (2001). Ho Chi Minh: A Life. Hyperion. pp. 752 pages. ISBN 978-0786887019.
* Brocheux, Pierre (2007). Ho Chi Minh: A Biography. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 288 pages. ISBN 978-0521850629.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Маўзалей Ха Шы Міна
* Афіцыйны сайт
**Царква** — колішні праваслаўны храм у вёсцы Кухцічы Уздзенскага раёна Мінскай вобласці. Знаходзілася на могілках.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў канцы 19 ст. (да 1897) з дрэва. З 2012 г. не існуе.

Архітэктура
-----------

Помнік народнага дойлідства. Вырашана прамавугольным зрубам, да якога далучана двух’ярусная чацверыковая званіца-прытвор з галоўкай над шатром і прамавугольная апсіда пад самастойным двухсхільным дахам і бакавымі рызніцамі. Двухсхільны дах асноўнага аб’ёму над алтарнай часткай завершаны цыбулепадобным купалам з каваным крыжам. Прамавугольны ўваходны партал адзначаны двухслуповым пад двухсхільнай навіссю ганкам. Вертыкальна ашаляваныя фасады члянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў простых ліштвах (у апсідзе квадратнымі).

Інтэр’ер
--------

Унутры апсіда вылучана 1-ярусным блакітным іканастасам з фігурным франтонам у завяршэнні.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Царква ў Кухцічах на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Царква ў Кухцічах на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Царква ў Кухцічах на сайце Radzima.org
**Палац Нацыянальнага кангрэса Аргенціны** (ісп.: Palacio del Congreso de la Nación Argentina) — будынак, дзе праходзяць пасяджэнні Нацыянальнага кангрэса Аргенціны. Знаходзіцца ў сталіцы Аргенціны Буэнас-Айрэсе на Плошчы Кангрэса.

Гісторыя
--------

У 1862 прэзідэнт Аргенціны Барталамеа Мітрэ даручыў архітэктару Хонасу Ларга пабудаваць будынак для Нацыянальнага кангрэса. Будаўніцтва было завершана ў 1864 годзе. Будынак знаходзіўся на Майскай плошчы недалёка ад дома ўрада. З ўзвядзеннем будынка Нацыянальнага іпатэчнага банка (цяпер Федэральная адміністрацыя дзяржаўных даходаў) стары кангрэс быў часткова знесены.

У 1882 вырашана было пабудаваць новы, большы па памеры палац кангрэса. Для гэтага быў выдзелены цэлы квартал. 1 снежня 1889 зямля пад будаўніцтва была выкупленая у ранейшых уласнікаў.

Законам № 3.187 ад 20 лістапада 1894 года на будаўніцтва было выдзелена 6 млн. песа. 20 лютага 1895 года быў аб'яўлены міжнародны конкурс праектаў Палаца. Было пададзена 28 архітэктурных праектаў ад мастакоў з Францыі, Італіі, Аўстрыі, Уругвая, Аргенціны, Нарвегіі. 8 студзеня 1896 г. было абвешчана аб перамозе італьянца Віторыа Меана. 31 ліпеня 1897 г з дапамогай конкурсу быў вызначаны забудоўшчык - кампанія «Pablo Besana y Cía». Каштарыс работ склаў 5.776.745 песа.

Работы пачаліся ў 1897 годзе, у іх прынялі ўдзел каля тысячы рабочых. 1 ліпеня 1904 Меана забілі, таму працяг праекта даручылі бельгійскаму архітэктару Жулю Дармалю.

Палац Кангрэса быў адкрыты 12 мая 1906 года, хоць будаўнічыя і аздабленчыя работы працягваліся яшчэ шмат гадоў. У 1914 выдаткі на будаўніцтва склалі 31,4 мільёна песа. Ілюмінацыю купала ўсталявалі ў 1930 годзе. Канчаткова будаўніцтва было завершана ў 1946 года са сканчэннем абліцоўвання ратонды.

Будаўніцтва палаца (1898)

Гл. таксама
-----------

* Плошча Кангрэса
* Нацыянальны кангрэс Аргенціны

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Палац Нацыянальнага кангрэса Аргенціны на Вікісховішчы |

* Афіцыйны сайт Нацыянальнага кангрэса Аргенціны Архівавана 9 лютага 2014. (ісп.)
* Артыкул пра купал Палаца (ісп.)
* Сайт "Кангрэс учора і сёння" Архівавана 24 верасня 2010. (ісп.)
**Рама́нш** — глыбакаводны жолаб у экватарыяльнай частцы Атлантычнага акіяна.

Цягнецца ў напрамку з захаду на ўсход і дзеліць папалам Сярэдзінна-Атлантычны хрыбет у самай вузкай частцы акіяна паміж Бразіліяй і Заходняй Афрыкай. Даўжыня складае 270 (300) км, сярэдняя шырыня 9 (19) км. Найбольшая глыбіня 7856 (7758) м. Агульная плошча жолаба — 6000 км².

Уяўляе сабой упадзіну тыпу «акіянічны трог», буйны грабен, адзін з элементай аднайменнай зоны разломаў. У жолабе выяўлены выхады ультраасноўных горных парод.

Названы ў гонар французскага судна «Раманш», якое вымерала тут найбольшыя глыбіні ў 1883 годзе.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  БелЭн, 2001
2. 1 2 3 4  Encyclopaedia Britannica (англ.)
3. 1 2  Романш // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

Літаратура
----------

* Раманш // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 299. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* Романш // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778444472 |
**Палац Радзівілаў** — палац у горадзе Дзятлава, размешчаны на вуліцы Свярдлова, 2. Помнік архітэктуры ракако.

Гісторыя
--------

Абмерны чарцёж палаца. 1846 г.
Палац Радзівілаў на малюнку Напалеона Орды. 1861—1877
Пабудаваны ў 1751 годзе па фундацыі Мікалая Фаўстына Радзівіла на стромкім левым беразе ракі Дзятлаўкі. З канца XVIII стагоддзя належаў Солтанам. За ўдзел Солтанаў у паўстанні 1831 года сядзіба ў 1836 годзе секвестравана царскімі ўладамі. У другой палове XIX ст. выкарыстоўвалася як казармы для кавалерыйскіх часцей. У пачатку XX ст. у палацы была размешчана школа. У савецкія часы ў будынку размешчанаўся раённы шпіталь.

Архітэктура
-----------

Комплекс складаўся з мураванага палаца, пейзажнага парку (канец XVIII ст.) з круглым вадаёмам і творамі архітэктуры малых форм (масткі, павільёны), які з усходу паўкальцом агінаў палац. Гаспадарчыя пабудовы размяшчаліся пры ўездзе ў сядзібу з поўдня.

### Палац

Ад ансамбля збярогся мураваны палац. Першапачаткова гэта быў накрыты высокім вальмавым дахам двухпавярховы прамавугольны ў плане аб'ём з двума вуглавымі вежападобнымі алькежамі на высокім цокальным паверсе, накрытымі ўвагнутымі шатрамі з заломамі (не зберагліся). Цэнтр кампазіцыі падкрэслены на фасадах рызалітамі: на дваровым глыбокім чатырохвосевым, які, першапачаткова ўпрыгожаны фігурным атыкам, на галоўным плоскім трохвосевым, завершаны крапаваным лучковым франтонам. У тымпане франтона гербавы картуш князёў Радзівілаў. Рызаліт раскрапаваны чатырма пілястрамі, паміж якімі на другім паверсе размешчаны арачныя нішы з ракавінамі ў завяршэнні. Па перыметры будынка праходзяць прафіляваныя міжпаверхавы і завяршальны карнізы. Фасады рытмічна раскрапаваны плоскімі канеліраванымі пілястрамі. Прамавугольныя аконныя праёмы дэкарыраваны паўцыркульнымі аркамі, сандрыкамі хвалістых і ламаных абрысаў. У дэкаратыўным аздабленні фасадаў выкарыстаная лепка ў стылі ракако: раслінны арнамент, гірлянды, геральдычныя знакі, медальёны. Вуглы будынка ўмацаваны контрфорсамі.

Спачатку планіроўка будынка была анфіладная. Цэнтральнае месца займала двухмаршавая лесвіца і парадная двухсветлавая
зала. Інтэр'ер пры рэканструкцыі ў 1831 г. зменены.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5. — С. 198
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — С. 166. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
* Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь: [Даведнік] / склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-6828-35-8.
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Гродзенская вобласць. — 371 с. іл. — С. 170

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Палац Радзівілаў (Дзятлава)
* Палац Радзівілаў (Дзятлава) на сайце Radzima.org
* Палац Радзівілаў (Дзятлава) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Палац Радзівілаў (Дзятлава) на сайце «Архіварта»