recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Пратаколы сіёнскіх мудрацоў»** — падроблены дакумент, створаны з антысеміцкімі мэтамі, у якім нібыта выкладзены планы яўрэяў па ўсталяванні сусветнага панавання і разбурэнні хрысціянскага свету. Упершыню апублікаваны на рускай мове ў 1903 годзе як справаздача пра таемныя сходы сіяністаў у Базелі пад назвай «Пратаколы сходаў сіёнскіх мудрацоў». Тэкст «Пратаколаў» стаў падставай для антысемітаў пачатку XX стагоддзя ў абвінавачванні яўрэяў і адыграў важную ролю ў абгрунтаванні тэорыі «жыдамасонскай змовы».

Падробленасць «пратаколаў» была адзначана ў друку і незалежных расследаваннях неўзабаве пасля публікацыі і ў сучаснай навуцы лічыцца даказанай. Разам з тым і ў цяперашні час ёсць шматлікія прыхільнікі думкі пра сапраўднасць тэксту «пратаколаў». За сваю гісторыю дакумент перавыдаваўся шматмільённымі тыражамі і быў перакладзены на многія мовы свету.

Заўвагі
-------

1. ↑  Protocols of the Learned Elders of Zion // Britannica
2. ↑  Лакер 1999, с. 68. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFЛакер1999 (даведка)
3. ↑  Расследование П. А. Столыпина, 1905 г. — см. Бурцев Доказанный подлог(недаступная спасылка)(недаступная спасылка)
4. ↑  Публікацыя артыкула The truth about «The Protocols» : a literary forgery ў Таймс, 1921 г.
5. ↑   (англ.) United States Congress, Senate. Committee on the Judiciary. *Protocols of the Elders of Zion*: a fabricated «historic» documen t. A report prepared by the Subcommittee to Investigate the Administration of the Internal Security Act and Other Internal Security Laws (Washington, U.S. Govt. Printing Office, 1964)
**Помнік Свабодзе** (балг.: Паметникът на Свободата) — балгарскі помнік у горадзе Русэ, спраектаваны ў пачатку 20 стагоддзя італьянцам Арнольда Дзокі і балгарынам Георгіям Кіселінчэвым. Помнік з'яўляецца сімвалам горада Русэ і намаляваны на яго гербе.

Апісанне
--------

Кампазіцыя пірамідальнай формы. Статуя наверсе прадстаўляе жаночую фігуру, якая трымае меч і паказвае рукой туды, адкуль прышлі рускія войскі ў 1877 годзе. Адзін з двух бронзавых львоў разрывае кайданы, што сімвалізуюць турэцкую няволю, а другі трымае меч і шчыт Свабоды. На п'едэстале паказаныя рэльефы са сцэнамі ўдзелу апалчэнцаў у баях. На пастаменце напісана: «Барацьбітам і апалчэнцам, што ўдзельнічалі ў Вызваленні Балгарыі ў 1876 — 1877 гадах». Ззаду ў аснавання ўсталяваны дзве гарматы.

Праектаванне і адкрыццё
-----------------------

Дата адкрыцця помніка дакладна невядома — называюць 1906, 1908 і 1909 гады на падставе розных крыніц (у тым ліку і Энцыклапедыі выяўленчых мастацтваў Балгарыі). Вядомы толькі дзень — 11 жніўня. Кніга «Помнік рэвалюцыянерам у Русэ» ўказвае на 1909 год. Дакладна вядома, што першы камень быў закладзены ў 1890 годзе ў Парке моладзі ў прысутнасці мітрапаліта Рыгора і князя Фердынанда I. Стойча Райчаў Кефсізаў, мясцовы прадпрымальнік і рэвалюцыянер, заключыў у 1895 годзе кантракт на ўсталяванне помніка за 65 тысяч леваў. Але неўзабавае кошт помніка ўзрос да 150 тысяч леваў, і пагэтаму яму прыйшлося прыцягваць ахвяраванні на розных дабрачынных балях. Браты Іван і Стэфан Сімяонавы далі яшчэ 50 000 леваў.

Згодна з першапачатковым праектам, помнік павінен быў мець на вяршыні выяву рускага цара Аляксандра II, а таксама дзве статуі балгарскіх рэвалюцыянераў са стрэльбамі каля аснавання. Але ў 1907 годзе ўлады Русэ вырашылі паказаць жанчыну як сімвал свабоды, паколькі помнік Аляксандру II ужо стаяў у Сафіі і быў адкрыты ў тым жа годзе (прычым яго аўтарам таксама быў Арнольда Дзокі). Дату адкрыцця павінен быў абраць Фердынанад I, які стаў царом пасля Аб'яднання Балгарыі але ён не даў ніякага адказа, і ўлады абралі для адкрыцця помніка 11 жніўня — гадавіну бітвы за Шыпку  (руск.) (бел.. Цырымонія пачалася трымя днямі раней, на ёй прысутнічала мноства ўдзельнікаў вайны супраць Турцыі (у тым ліку Райна Георгіева  (руск.) (бел.) і афіцыйных асоб (прэм'ер-міністр Аляксандр Малінаў  (руск.) (бел. міністры юстыціі і замежных спраў, военачальнікі, вышэйшыя саны Балгарскай праваслаўнай царквы і рускі консул). Фердынанд I адправіў толькі свайго прадстаўніка ў сувязі з цяжкімі адносінамі з Расіяй.

Неўзабаве гарадскія ўлады і ветэранская арганізацыя вырашылі перанесці помнік у гарадскі сад, які меў жалезную агароджу і закрываўся на ноч — а менавіта на плошчу князя Барыса, дзе раней былі турэцкія могілкі (цяпер яна носіць назву *Плошча Свабоды*).

Зноскі
------

1. ↑  Тзавелла, Христофор. «Дневник на костурския войвода Лазар Киселинчев», София, 2003, стр. 187

Літаратура
----------

* Лебикян, Хачик (2002). Archaik Bulgarian: О пълченския памятникъ въ Руссе. ISBN 978-954-9906-48-6.

Спасылкі
--------

* 360 градусова виртуална панорама от плошчад «Свобода»
* Страница на общината Архівавана 28 верасня 2007.
* Уеб каера от плошчад «Свобода»
**Язэп Язэпавіч Сайкоўскі** (псеўданім **Юзя Шчупак**; 1890, Радашковічы — 1936, там жа) — беларускі паэт, публіцыст, дзяяч прыкладнога мастацтва.

Паходзіў са збяднелай шляхты-аднадворцаў герба Гжымала. Бацька — муляр. Скончыў тры класы царкоўна-парафіяльнага вучылішча ў Радашковічах. Працаваў мулярам. Выконваў мазаічныя работы ў Радашковічах, Івянцы, Заслаўі, Мінску, Красным. Арганізатар і пастаноўшчык аматарскіх беларускіх спектакляў у родным горадзе, сам быў у іх акцёрам («Міхалка» Далецкіх, Купалава «Паўлінка» і інш.).

Упершыню выступіў у друку з вершам «Весела, смела…» у «Нашай ніве» ў 1908 годзе. Друкаваў вершы ў 1908-12 гадах. Аўтар нататак аб культурных падзеях.

Вершы перакладаў на ўкраінскую мову Мікіта Шапавал, яго сучаснік. Біяграфію даследаваў Генадзь Каханоўскі.

Літаратура
----------

* Беларускія пісьменнікі: слоўнік. Том 6. 1995. Ст. 415
* Каханоўскі Г. Артыст і паэт // ЛіМ. 1969. 21 лют.
* Каханоўскі Г. Адчыніся, таямніца часу. Мн. 1984.

Спасылкі
--------

* Бачив я пташку у клітці
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Орса.
**Аляксандр Язэпавіч Орса** (24 ліпеня 1896, в. Нягневічы, Навагрудскі павет, Мінская губерня (цяпер Навагрудскі раён Гродзенскай вобласці) — 2 лістапада 1959, Нью-Ёрк) — беларускі грамадска-палітычны і культурны дзеяч, педагог.

Біяграфія
---------

Скончыў гарадское вучылішча (1913) і настаўніцкія курсы (1915) у Навагрудку, сярэднюю школу пры Украінскім педагагічным інстытуце (1923) і прыродазнаўчы факультэт Карлава ўніверсітэта ў Празе.

У Першую сусветную вайну на Заходнім фронце, радавы 1-й кавалерыйскай дывізіі.

Пасля вяртання ў Заходнюю Беларусь выкладаў прыродазнаўства ў Навагрудскай беларускай гімназіі (1929—1934), працаваў у польскай пачатковай школе (1934—1939), сярэдняй школе (1939), педагагічным вучылішчы (1940—1941). У 1941 годзе, падчас Другой сусветнай вайны, быў выбраны настаўнікамі на пасаду акруговага школьнага інспектара Навагрудскай акругі. Прымаў удзел у Другім Усебеларускім кангрэсе. У 1944 г. выехаў у Германію, быў дырэктарам Беларускай гімназіі імя Янкі Купала ў Рэгенсбургу (Міхельсдорф).

З 1949 г. у Нью-Ёрку (ЗША). Адзін з заснавальнікаў і сяброў Беларуска-амерыканскага задзіночання, стваральнік у Нью-Ёрку першай парафіі Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы, ініцыятар стварэння і заснавальнік Беларускага інстытута навукі і мастацва ў Нью-Ёрку, арганізатар першых беларускіх школ у Нью-Ёрку. Уваходзіў ва ўрад БНР у эміграцыі (міністр асветы). Рэдагаваў падручнікі для сярэдніх эмігранцкіх беларускіх школ.

Пахаваны на Беларусіх могілках у Іст-Брансуіку, штат Нью-Джэрсі.

Сям’я
-----

У сям’і педагогаў Аляксандра і Наталлі Орсаў нарадзіліся дочкі Галіна і Ала. З лета 1944 года разам з бацькамі яны апынуліся на эміграцыі.

Галіна Орса (1930 — 1984) — беларуская грамадска-культурная дзяячка, педагог.

Ала Орса-Рамана (нар. 1936, Навагрудак) — грамадскі і культурны дзеяч беларускай дыяспары ў ЗША, амерыканскі вучоны-хімік. Доктар хімічных навук (1967).

Зноскі
------

1. ↑  .Картотека бюро учета потерь в Первой мировой войне. 2529-О, л. 1241.
2. ↑  Чэмер, Андрэй. Наваградзкая беларуская гімназія / Андрэй Чэмер. — Вільнюс : Savarenas, 1997. — 135 с : іл. ; 20 см — ISBN 9986-749-04-2. С. 30
3. ↑  РАДАЎНІЦА НА ЧУЖЫНЕ

Літаратура
----------

* Дзьве страты: Паўліна Івашкевіч (маці Антона Адамовіча), Аляксандар Орса // «Бацькаўшчына», № 42 (478), 15 ліст. 1959. — С. 4;
* Др. Аляксандар Орса. (На 25-я ўгодкі сьмерці) // «Беларус», № 323, ліст. 1984. — С. 4;
* На 10-ыя ўгодкі сьмерці Аляксандра Орсы // «Беларус», № 150, кастр. 1969. — С. 3;
* Ляднёва А. Орса // БЭ ў 18 т. Т. 11. Мн. 2000;
* Сумная гадавіна. (Др. Аляксандар Орса) // «Бацькаўшчына», № 46—47 (530—531), 27 ліст. 1960. — С. 3.
* Чэмер, Андрэй. Наваградзкая беларуская гімназія / Андрэй Чэмер. — Вільнюс : Savarenas, 1997. — 135 с : іл. ; 20 см — ISBN 9986-749-04-2. С. 30
Бэз звычайны (*Syringa vulgaris*)
Класіфікацыя жыццёвых формаў кустоў паводле І. Р. Серабракова
**Куст**, або **кустоўе**, або **хмыз**, або **хмызняк** — жыццёвая форма дрэвавых раслін, якая ў адрозненне ад дрэва разгаліноўваецца каля паверхні глебы.

Галоўны ствол маюць маладыя расліны, потым ён губляецца сярод новых стволікаў, якія ўтвараюцца са спячых пупышак каля асновы парасткаў. Вышыня кустоў 0,8—6 м, працягласць жыцця — да некалькіх соцень гадоў. Пашыраны ва ўсіх раслінных зонах. У лясах умеранага пояса звычайна ўтвараюць падлесак. Форму кустоў могуць набываць дрэвы ў неспрыяльных кліматычных і глебава-прыродных умовах.

Паводле класіфікацыі жыццёвых формаў К. Раункіера, кусты адносяцца да фанерафітаў. Часцей за ўсё кусты размяшчаюцца на мяжы лясоў (хмызняковы стэп, лесатундра). У лясах звычайна ўтварае падлесак.

Многія кусты лекавыя (напр. бузіна, каліна, шыпшына), харчовыя (напр. агрэст, барбарыс, ляшчына, парэчкі), дэкаратыўныя (напр. бружмель, брызгліна, жарновец) расліны.

Літаратура
----------

* Куст // БЭ ў 18 т. Т. 9. Мн. 1999.

Гл. таксама
-----------

* Дрэва
* Кусцік
* Паўкуст
* Паўкусцік
* Трава
* Ліяна

Літаратура
----------

* Лесная энциклопедия: В 2-х т./ Гл.ред. Воробьев Г. И.; Ред.кол.: Анучин Н. А. Атрохин В. Г. Виноградов В. Н. и др. — М.: Сов. энциклопедия, 1985.
* *Серебряков И. Г.* Экологическая морфология растений. Жизненные формы покрытосеменных и хвойных. — М.: Высшая школа, 1962.
* Энциклопедия лесного хозяйства: в 2 х томах. — М.: ВНИИЛМ, 2006.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · У. Даля · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4057974-8 · LCCN: sh85122148 · Microsoft: 2778091200 · NDL: 00564850 · NKC: ph114906 |
**Сядзібна-паркавы комплекс Ежы Іваноўскага** — помнік драўлянага дойлідства пачатку XX стагоддзя ў вёсцы Галавічполе (Шчучынскі раён Гродзенскай вобласці). Знаходзіцца на паўднёвай ускраіне вёскі.

Сядзібны дом па наступных уладальніках часта называюць «**домам Валеяк**» або **Валейкаў**, а таксама скажона «**домам Вадэйкаў**».

Гісторыя
--------

Сядзібны дом пабудаваны ў 1935 годзе

Пры тым, што гэтую пабудову называюць «домам Вадэйкаў», насамрэч дом пабудаваў Ежы Іваноўскі. Менавіта ён у 1930 годзе ўспадкаваў палову Галавічполя, а Валейкам тым часам належала другая палова. Пасля Ежы Іваноўскі на месцы згарэлага старога драўлянага, пабудаваў новы дом. А спраектаваў яго беларускі архітэктар Лявон Вітан-Дубейкаўскі. Адначасова з пабудовай дома Ежы Іваноўскі пасадзіў новы сад на 10 га, імаверна, з тых часоў недалёка ад дома захавалася і афіцына.

У савецкія часы дом стаў школьным інтэрнатам, а затым стаў уладаннем парафіі касцёла ў Старых Васілішках. Выкарыстоўваецца як каталіцкая капліца Святога Казіміра.

Архітэктура
-----------

Сядзібны дом у 1935 годзе
Помнік архітэктуры  закапанскага стылю. Яго складаную архітэктурна-пластычную кампазіцыю фарміруюць высокі мансардавы дах цэнтральнага прамавугольнага ў плане зруба, вальмавыя перакрыцці вуглавых алькежаў і мезанінаў. Вынасы пакрыццяў над фасадамі трымаюцца разнымі бэлькамі-кранштэйнамі. Элемент асіметрыі ў аб’ёмную кампазіцыю ўносяць 4-слуповы ганак з трохвугольным франтонам і вуглавая лоджыя. Неашаляваныя сцены прарублены прамавугольнымі аконнымі праёмамі розных памераў.

Але, вядома,што архітэктар будынка Лявон Іванавіч Дубейкаўскі ў той час распрацоўваў так званы "беларускі" стыль і магчыма трэба лічыць, што гэты будынак трэба пабудаваны ў гэтым архітэктурным стылі.

Гл. таксама
-----------

* Сядзібна-паркавы комплекс Іваноўскіх (Галавічполе)

Зноскі
------

1. ↑  Невядомая спадчына: дом Іваноўскіх у Галавічполі пабудаваны па праекце архітэктара Лявона Вітан-Дубейкаўскага  (бел.). *Наша Ніва*. Праверана 8 кастрычніка 2023.

Літаратура
----------

* Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5. — С. 81

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сядзібна-паркавы комплекс Ежы Іваноўскага (Галавічполе)
* Сядзібна-паркавы комплекс Ежы Іваноўскага (Галавічполе) на сайце Radzima.org
* Сядзібна-паркавы комплекс Ежы Іваноўскага (Галавічполе) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* *Леанід Лаўрэш*. Pawet: Дом Юрыя Іваноўскага ў Галавічполі, пабудаваны па праекце архітэктара Лявона Вітан-Дубейкаўскага **(нявызн.)**. *pawet.net*. Праверана 8 кастрычніка 2023.
* *Леанід Лаўрэш*. Pawet: Іваноўскія і Валейкі **(нявызн.)**. *pawet.net*. Праверана 8 кастрычніка 2023.
* *Леанід Лаўрэш*. Pawet: Лябёдка Іваноўскіх. Дакументальная аповесць **(нявызн.)**. *pawet.net*. Праверана 8 кастрычніка 2023.
*
**Эпані́м** (стар.-грэч.: ἐπώνῠμος — той, хто даў імя; лац.: heros eponimus) — бажаство, рэальны ці легендарны чалавек ці герой, у гонар якога атрымаў сваё імя які-небудзь геаграфічны аб’ект (горад, рака, гара, месяцавы кратар і г.д. напрыклад, Пелей, сын Эака — эпанім гары Пелія, ці Архамен — эпанім аднайменнага горада), народ, племя ці часавы прамежак (напрыклад, год).

Эпанім (у навуцы) — назва з’явы (напрыклад, хваробы), паняцця, структуры ці метаду паводле імя чалавека, які выявіў ці апісаў іх (ацёк Квінке, закон Вакернагеля  (руск.) (бел. сімвал Кронекера і да т.п.).

Эпанімамі таксама называюць любыя імёны ўласныя, якія сталі імёнамі намінальнымі.

Літаратура
----------

* Рязанцев В. Д. Имена и названия: Словарь эпонимов: имена собственные, перешедшие в названия; образование терминов и понятий; происхождение имен нарицательных; слова, употребляемые в переносном смысле — М.: Современник, 1998.
* Губин В. Н. Эпонимы в кардиологии, ангиологии и ревматологии: Справочник.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4152557-7 · LCCN: sh85044474 · Microsoft: 2777534962 · NKC: ph314802 |
Кафедральны сабор Трэнта
**Кафедральны сабор св. Вігілія** (Сattedrale di San Vigilio) – галоўны касцёл горада Трэнта, на поўначы Італіі.

Змешчаны на Кафедральнай плошчы (Piazza del Duomo), збудаванай у гонар святога заступніка Трэнта — св. Вігілія, на месцы яго магілы, дзе некалі быў паганскі храм.

Пачаткова сабор меў выгляд рымскай базілікі памерамі 14х45 метраў, збудаванай у антычным стылі, з апсідай, звернутай на ўсход.

Біскуп Ульрых II (Uldarico II) (1022-1055), вырашыў зрабіць рэканструкцыю гэтай старой рымскай базілікі. Пры ім будынак быў значна пашыраны, у ім з’явіліся тры нефы, апсіды якіх былі пабудаваны на падмурку рымскай пабудовы. На ўзроўні старой базілікі былі змешчаны магілы значных жыхароў горада.

Альтэман (Altemanno) (1124-1149), зрабіў рэканструкцыю магіл (у такім выглядзе яны знаходзяцца і сёння), дадаў да касцёла новыя памяшканні і разам са справай Ульрыха ІІ, выдалялі элементы класічнай забудовы. 
Біскуп Федэріко Ванга (Federico Vanga) (1207-1218) вырашыў рэканструяваць гэтую базіліку, пачынаючы з фундаменту, і дзеля гэтага запрасіў лепшых майстроў сваёй справы, на чале з Адамо д’Ароньё (Adamo d’Arogno). Рэканструкцыя пачалася ў 1212 г. але пасля смерці Федэрыка Вангі ў Святой зямлі, рэканструкцыя апынулася ў крызісе. Рэканструкцыя касцёла вялася на ўласныя сродкі і ахвяраванні грамадзян горада.
У 1236 г. памёр Адамо д’Ароньё і яго справу працягнуў сын – Энріка ді Фоно д’Ароньё (Enrico di Fono d’Arogno), але будаўніцтва значна запаволілася з-за недахопу сродкаў.
Пад канец ХIII ст. з’явілася вялікая ружа, які жыхары назвалі "кола фартуны" (ruota della fortuna). З 1305 па 1307 гг. Эджыліё ды Кампіёнэ (Egilio da Campione) кіраваў усімі працамі, і дабудаваў паўднёвую частку касцёла і ніжэйшую частку калакольні. З 1321 года, сын Эджыліё, Баніна да Кампіёнэ (Bonino da Campione), скончыў усі разоны і дадаў да касцёла элементы готыкі.

У 1628 г. пад кіраўніцтвам Джузэпэ Альберці (Giuseppe Alberti), была даданая капліца Распяцця на Крыжы, збудаваная ў стылі барока.
Касцёл святога Віджылія з’яўляецца выдатным помнікам мураванага дойлідства. У гэтым касцёле змешаныя чатыры стылі: антычным, рэнесанс, готыка і барока. Пасля правядзення археалагічных раскопак, падмурак касцёла быў пераўтвораны ў музей (Museo Diocesano Tridentino), у якім праводзіцца выстава рэшткаў старой рымскай базілікі (Basilica paleocristiana) і могілкаў значных жыхароў горада.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Сабор Святога Вігілія**
* La Cattedrale di San Vigilio Архівавана 28 кастрычніка 2007. - Архідыяцэзiя Трэнта
* Duomo di Trento - Аддзел па турызму ў Трэнта i Монтэ-Бадонэ
**Фёдар Іосіфавіч Вольфсан** (13 лістапада 1907 — 26 красавіка 1989) — савецкі навуковец, доктар геолага-мінералагічных навук, прафесар, першаадкрывальнік уранавых радовішчаў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 13 лістапада 1907 года ў в. Сідаравічы Магілёўскага павета Магілёўскай губерні ў яўрэйскай сялянскай сям’і.

Атрымаў сярэднюю адукацыю (1924). Працаваў у гаспадарцы бацькоў і адначасова вёў заняткі ў хаце-чытальні, складаўся ў камітэце сялянскай беднаты.

Па камсамольскім кірунку паступіў на геолагаразведачны факультэт Ленінградскага горнага інстытута. Пасля яго заканчэння (1930) пакінуты ў аспірантуру. Адразу выехаў ад Геалагічнага камітэта ў якасці начальніка стацыянарнай Такелійскай геолагавыведнай партыі. У 1931 годзе сумесна са штатам партыі пераведзены ў Сярэдазразведку, ў 1932 годзе перайшоў у штат Галоўгорхімпрама, працаваў на рудніку галоўным геолагам і тэхнічным кіраўніком.

У канцы 1932 года па запрашэнні акадэмікаў А. Я. Ферсмана і Дз. І. Шчарбакова паступіў у аспірантуру Ламаносаўскага інстытута Акадэміі навук СССР. У 1933—1938 гадах кіраўнік пошукавага атрада сярэднеазіяцкай экспедыцыі АН СССР і групы Мугаджарскай экспедыцыі. За гэты перыяд адкрыты радовішчы металаў: Наўгарзанскае флюарытавае, Лашкерэкскае і Гаўскае поліметалічныя, Кансайскія залатарудныя і некалькі іншых. У 1935 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Такелийское полиметаллическое месторождение».

У 1938—1944 гадах займаўся вывучэннем структур поліметалічных радовішчаў Цэнтральнага Казахстана, Алтая і Паўночнага Каўказа, у 1945—1950 гадах — геалагічных структур рэдкаметальных радовішчаў Сярэдняй Азіі. У 1946 годзе абараніў доктарскую дысертацыю. У 1948—1950 гадах дырэктар Геалагічнай станцыі АН СССР.

Адначасова з 1938 года выкладаў у Маскоўскім інстытуце каляровых металаў і золата імя М. І. Калініна (МІКМіЗ). У 1952—1955 гадах яго штатны прафесар кафедры карысных выкапняў, чытаў курс «Рудныя радовішча і структуры рудных радовішчаў». У гэты ж перыяд праводзіў навуковыя даследаванні на Каўказе і Усходнім Забайкаллі па дамове з прамысловымі арганізацыямі.

З 1955 года зноў працаваў у ІГЕМ АН СССР, у 1959 годзе прызначаны на пасаду начальніка Экспедыцыі № 1 СССР (Лабараторыя радыёгеалогіі), якой кіраваў да 1987 года.

Адначасова вёў педагагічную дзейнасць у МІКМіЗе (да 1963 года), у Маскоўскім геолагаразведачным інстытуце і Універсітэце дружбы народаў (да 1988).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Геологи Академии в годы Великой Отечественной войны. — Природа, 1974, No 5 °C, с. 48—57.

Спасылкі
--------

* АВТОБИОГРАФИЯ Вольфсон Файтель (Федор) Иосифович
* Книга нашей памяти. ВОЛЬФСОН Ф. И. (1907—1989)
* К 110-летию со дня рождения Ф. И. Вольфсона
* Ф. И. ВОЛЬФСОН  УЧЕНЫЙ, ПЕДАГОГ, ПАТРИОТ
***Orchis anthropophora*** - від кветкавых раслін сямейства архідныя (*Orchidaceae*).

Назва
-----

У англійскай мове называецца "мужчынская архідэя" (англ.: man orchid).

Батанічнае апісанне
-------------------

Жоўтыя кветкі расліны падобныя на чалавечыя фігуры, а верхняя частка кветкі ўтварае »шлем".

Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання
-------------------------------------

Расце ў Міжземнамор'і і Турцыі. У апошні час месцы росту значна скараціліся.

Галерэя
-------

* Знешні выгляд
* Кветкі
* Разетка

Літаратура
----------

* Mick Lavelle ``An Illustrated Identifier and Encyclopedia of Wild Flowers and Flora: An authoritative guide to more than 750 wild flowers of the world`` // Hermes House, 2006—256 p. — P. 116 ISBN 10: 1846810213 ISBN 13: 9781846810213
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сіняк.

**Сіняк** (укр.: Синяк) — горны масіў Вулканічнага хрыбта Усходніх Карпат у Закарпацкай вобласці Украіны.

Ляжыць на правабярэжжы ракі Латарыцы. Цягнецца на 18-20 км з захаду на ўсход, на 22 км з поўначы на поўдзень. Абсалютныя вышыні 900—1000 м, адносныя перавышэнні на далінамі рэк 300—850 м. Найвышэйшая вяршыня — Дунаўка (1018 м).

У геалагічнай будове масіва ўдзельнічаюць эфузіўныя (андэзіты, андэзіта-базальты, дацыты) і флішавыя (пескавікі, сланцы) пароды.

Грэбянёвыя паверхні хрыбтоў пераважна вострыя, лакальна купалападобныя, расчлянёныя далінамі рэчак і ярамі. Схілы крутыя, прамыя і пукатыя, з густой эразійнай сеткай. Здараюцца апоўзні, селі, паводкі.

Даліны рэк Вызныцы, Абавы, Матэковай, Пыні V-падобныя і каньёнападобныя.

Пераважаюць нізкагорныя мясцовасці з дубова-букавымі (да вышыні 600 м) і букавымі лясамі з невялікім дамешкам хвойных парод.

Развіта земляробства і агародніцтва. Прыродныя лячэбныя мінеральныя воды выкарыстоўваюцца на кліматычных бальнеалагічных курортах «Сыняк» і «Карпаты».

Літаратура
----------

* *Ковальчук І. П.* Синяк // Географічна енциклопедія України: [в 3 т.] / редкол.: О. М. Маринич (відповід. ред.) та ін. Т. 3. — К.: Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 1993.  (укр.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Луцэвіч.
**Алег Вікенцьевіч Луцэвіч** (16 красавіка 1924, в. Дубраўка, ў Пухавіцкім раёне — 18 ліпеня 2015, Мінск) — беларускі мастак-графік, педагог. Член Беларускага саюза мастакоў (1960). Брат Эмануіла Луцэвіча, беларускага вучонага, доктара медыцынскіх навук.

Біяграфія
---------

Перад пачаткам Вялікай Айчыннай вайны жыў у Пухавічах, дзе і застаўся ў акупацыі. Паўтара года наладжваў сувязі з падполлем і партызанамі. Вясной 1943 года пайшоў у партызанскі атрад імя Суворава 2-й Мінскай брыгады, які дзейнічаў у навакольных лясах.

З ліпеня 1944 года стаў адным з першых супрацоўнікаў Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны.

Выкладаў малюнак у Мінскам мастацкім вучылішчы.

Зноскі
------

1. ↑  *АРТХИВ*. Олег Викентьевич Луцевич  (руск.)

Спасылкі
--------

* *Мінскі кур'ер*. «Красавіцкія юбіляры»
* *ONT.by*. Олег Луцевич: «Меня оставили в Минске и направили в Союз художников. Потому что командир отряда знал, что, значит, я рисую портреты своих друзей».  (руск.)
**Небраскаўскі ўніверсітэт у Керні** (англ.: University of Nebraska at Kearney) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Керні ў штаце Небраска, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Ён быў заснаваны ў 1905 годзе як Небраскаўская дзяржаўная нармальная школа ў Керні. Першыя заняткі вучэльня правяла восенню 1905 года. У 1921 годзе назва ўстановы была зменена на Небраскаўскі дзяржаўны педагагічны каледж. У 1963 годзе ён стаў Кернійскім дзяржаўным каледжам. Каледж стаў Небраскаўскім ўніверсітэтам у Керні 1 ліпеня 1991 года.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнесу і тэхналогій
* Каледж адукацыі

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Небраска

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Устойлівая адзі́нка** — асноўны аб’ект вывучэння фразеалогіі, устойлівае спалучэнне словаў, якое мае пэўныя дадатковыя якасці.

Пры вызначэнні тэрміна *ўстойлівая адзінка* прапануюцца самыя розныя мовазнаўчыя крытэрыі, але большасць існуючых канцэпцый арыентуецца пры гэтым на пералічэнне катэгарыяльных якасцей гэтай адзінкі, якія зводзяцца да наступных: неаднаслоўнасць; ідыяматычнасць; наяўнасць комплексу экспрэсіўных характарыстык; устойлівасць; у сінтаксічнай структуры сказа фразеалагізмы могуць замяшчаць словы; прыказкі па пабудове нагадваюць сказ.

У вузкім сэнсе сінонімам *устойлівай адзінкі* стала найменне фразеалагізм. У шырэйшым сэнсе, да ўстойлівых адзінак адносяцца як фразеалагізмы, так i прыказкi.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776169825 |
**Арцырыя аголеная** (*Arcyria denudata*) — від міксаміцэтаў сямейства *Arcyriaceae*.

Апісанне
--------

Прадстаўляе сабой цыліндрычныя або амаль трубчастыя целы вышынёй каля 2 міліметраў і ўнутраным радыусам паўміліметра, хоць у момант максімальнай спеласці яны могуць дасягаць 6 міліметраў у вышыню. Мае чырванаваты колер, падобны на цагляны, з тэндэнцыямі да ружовых адценняў, сцябло такога ж колеру і дыяметр у спелым стане 1,5 міліметра.

Асяроддзе пражывання
--------------------

Яны растуць на кары і мёртвых ствалах дрэў у перыяд з вясны да восені, аддаючы перавагу лісцяным пародам, хоць яго таксама можна знайсці на іншых відах.

Ядомасць
--------

Від не класіфікуецца як ядомы, хоць яго прыём не выклікае захворвання.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Arcyria denudata (L.) Wettst. 1886

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Віславух.
**Мары́я Віславу́х** з дому **Боўфалаў** (польск.: Maria Wysłouch; 1858 — 20 сакавіка 1905, Львоў) — польская настаўніца, грамадская дзяячка, выдавец.

Біяграфія
---------

Паходзіла са збяднелай шляхецкай сям’і, пазбаўленай маёнтку за ўдзел бацькі ў паўстанне 1863—1864 гадоў. Па смерці бацькі сям’і пераехала ў Віцебск, а адтуль у Пскоў. Марыя навучалася ў Пецярбургу на вышэйшых курсаў для жанчын, па сканчэнні якіх працавала настаўніцай у Варшаве.

Выйшаўшы за Баляслава Віславуха, пераехала ў Львоў, дзе разам з мужам пасвяцілася стварэнню незалежніцкай сялянскай партыі. Ад 1889 разам выдавалі двухтыднёвік «Przyjaciel Ludu». 21 мая 1890 Віславухі стварылі Таварыства сяброў асветы, якое займалася арганізацыяй вясковых чытальняў, лекцый і гутарак. У 1882—1899 гадах стварылі ў вёсках каля 300 бібліятэка і 100 чытальняў.

Адначасна Марыя ўдзельнічала і ў эмансіпацыйным руху: адкрывала жаночыя чытальні, таварыствы асветы, змагалася за роўныя правы працы і заробкі для жанчын. Была адной з ініцыятарак жаночага з’езда 15 жніўня 1899 года ў Закапаным. Выдавала часопісы для сялянак.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Encyklopedia Popularna PWN, Warszawa 1987.
* Ś. p. Maria Wysłouchowa // *Nowości Illustrowane*. — Т. nr 14. — С. 8, 9.

Спасылкі
--------

* Публікацыі Марыі Віславух у бібліятэцы Polona
**Бёюк-Зіра**  (азерб.: Böyük Zirə) — адзін з астравоў Бакінскага архіпелага ў Каспійскім моры. Уваходзіць у склад Азербайджана. Плошча - 1,2 км².

Геаграфія
---------

Востраў Бёюк-Зіра месціцца ў Бакінскай бухце ў 8,9 км на поўдзень ад гарадской набярэжнай. Выцягнуты з захаду на ўсход на 3 км, з поўначы на поўдзень — на 140 м - 620 м. Узбярэжжа скалістае, часткова ў атачэнні камяністых і пясчаных пляжаў. Паўночна-заходні край вострава высокі. Найвышэйшы пункт — 37 м. Сталых крыніц пітной вады няма.

Прырода
-------

Зараснікі ксерафітных раслін маюцца на ўзвышанай частцы вострава Бёюк-Зіра. Жывёльны свет бедны, прадстаўлены рэдкімі паўзунамі, птушкамі і казуркамі.

Гісторыя
--------

Назва вострава Бёюк-Зіра складаецца з двух слоў — азерб.: Böyük ("вялікі") і перс.: جزیره ("востраў"). У 1719 г. Пётр I даў яму назву Нарген, паколькі Бёюк-Зіра нагадаў яму аднайменны востраў у Фінскім заліве. Старая назва была вернута ў 1991 г. з набыццём незалежнасці Азербайджана. 

11 снежня 1884 г. на паўночным узбярэжжы быў усталяваны маяк. У 1941 г. ён быў узарваны, каб прадухіліць магчымыя бамбёжкі Баку з боку нямецкай авіяцыі, якая магла арыентавацца на святло маяка. Узноўлены ў 1958 г. 

Падчас I Сусветнай вайны на востраве знаходзілася 10 тысяч турэцкіх ваеннапалонных, захопленых пры наступленні расійскіх войск ва Усходняй Анатоліі. Большасць з іх загінула. У гады сталінскіх рэпрэсій Бёюк-Зіра з'яўляўся месцам растрэлаў і катаванняў.

Пасля 1991 г. востраў Бёюк-Зіра знаходзіцца ў распараджэнні ваеннага ведамства Азербайджана. На поўдзень ад вострава створаны падводныя ўмацаванні для абароны Баку. У 2011 г. быў прэзентаваны праект стварэння на Бёюк-Зіра турыстычна-забаўляльнай зоны.

Спасылкі
--------

* Baku guide Архівавана 18 кастрычніка 2016.
* Zira Island (Nargin) Project (Baku Bay, Azerbaijan)- Zirə Adası layihəsi
* Остров Беюк Зиря – новая «Жемчужина Азербайджана»
1. Украінскі шчыт
     2. Ковельскі выступ
     3. Валына-Падольская пліта
     4. Карпацкая складкавая вобласць
     5. Заходне-Еўрапейская платформа
     6. Дняпроўска-Данецкая ўпадзіна
     7. Варонежскі масіў
     8. Данецкая складкавая вобласць
     9. Прычарнаморская ўпадзіна
     10. Скіфская пліта
     11. Крымская складкавая вобласць
**Прычарнаморская ўпадзіна** — структура ў паўднёвай частцы Усходне-Еўрапейскай платформы; на поўначы мяжуе з Украінскім шчытом, на поўдні мяжа яе ідзе пад узровень Чорнага і Азоўскага мораў.

Прычарнаморская ўпадзіна з'яўляецца платформавай структураю, крышталічны фундамент якой апушчаны на розную, як правіла значную, глыбіню. Паверхня яго нахілена з поўначы на поўдзень, ад Украінскага шчыта ў бок Чорнага мора. Дакембрыйскі асадкава-метамарфічны комплекс залягае каля Перекопскага перашыйку на глыбіні звыш 2000 м, каля Адэсы — 1600 м.

Гэта параўнальна маладая накладзеная структура. Асадкі, што напаўняюць упадзіну, ляжаць на дакембрыйскіх і эпігерцынскіх блоках, падзеленых шэрагам грабенападобных дэпрэсій, дзе фундамент апушчаны да глыбіні 10000 м. З асадкавых парод найбольшай магутнасці дасягаюць неагенавыя адклады. 

Паверхня тэрыторыі нізінная, з шырокімі рачнымі далінамі, ліманамі (гл. Прычарнаморская нізіна).

Літаратура
----------

* Мала гірнича енциклопедія. В 3-х т. / За ред. В. С. Білецького. — Донецьк: Донбас, 2004. — ISBN 966-7804-14-3.
**Сцягі зямель Аўстрыі** ўяўляюць сабой прамавугольныя палотнішча, раздзеленыя палосамі асноўных колераў адпаведнай зямлі.

Сцягі з выявай герба з'яўляюцца афіцыйнымі сімваламі зямель Аўстрыі і выкарыстоўваюцца толькі ўрадавымі органамі зямель (Маленькі чорна-белы вексілалагічны сімвал або піктаграма, якае паказвае розныя выкарыстанні сцяга ням.: Dienstflagge). У адрозненні ад гэтых сцягаў жыхары зямель могуць выкарыстоўваць грамадзянскія сцягі зямель (Маленькі чорна-белы вексілалагічны сімвал або піктаграма, якае паказвае розныя выкарыстанні сцяга ням.: Landesflagge), якія адрозніваюцца ад афіцыйных сцягаў адсутнасцю герба.

Некаорыя сцягі без выявы греба вельмі падобныя, як напрыклад сцягі Ціроля і Верхняй Аўстрыі. Сцягі часта выкарыстоўваюцца ў вертыкальных варыянтах.

Спіс
----

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Маленькі чорна-белы вексілалагічны сімвал або піктаграма, якае паказвае розныя выкарыстанні сцяга Сцяг Бургенланда |  Маленькі чорна-белы вексілалагічны сімвал або піктаграма, якае паказвае розныя выкарыстанні сцяга Сцяг Бургенланда |  Маленькі чорна-белы вексілалагічны сімвал або піктаграма, якае паказвае розныя выкарыстанні сцяга Сцяг Вены |  Маленькі чорна-белы вексілалагічны сімвал або піктаграма, якае паказвае розныя выкарыстанні сцяга Сцяг Вены |  Маленькі чорна-белы вексілалагічны сімвал або піктаграма, якае паказвае розныя выкарыстанні сцяга Сцяг Верхняй Аўстрыі |  Маленькі чорна-белы вексілалагічны сімвал або піктаграма, якае паказвае розныя выкарыстанні сцяга Сцяг Верхняй Аўстрыі |
|  Маленькі чорна-белы вексілалагічны сімвал або піктаграма, якае паказвае розныя выкарыстанні сцяга Сцяг Зальцбурга |  Маленькі чорна-белы вексілалагічны сімвал або піктаграма, якае паказвае розныя выкарыстанні сцяга Сцяг Зальцбурга |  Маленькі чорна-белы вексілалагічны сімвал або піктаграма, якае паказвае розныя выкарыстанні сцяга Сцяг Карынціі |  Маленькі чорна-белы вексілалагічны сімвал або піктаграма, якае паказвае розныя выкарыстанні сцяга Сцяг Карынціі |  Маленькі чорна-белы вексілалагічны сімвал або піктаграма, якае паказвае розныя выкарыстанні сцяга Сцяг Ніжняй Аўстрыі |  Маленькі чорна-белы вексілалагічны сімвал або піктаграма, якае паказвае розныя выкарыстанні сцяга Сцяг Ніжняй Аўстрыі |
|  Маленькі чорна-белы вексілалагічны сімвал або піктаграма, якае паказвае розныя выкарыстанні сцяга Сцяг Форарльберга |  Маленькі чорна-белы вексілалагічны сімвал або піктаграма, якае паказвае розныя выкарыстанні сцяга Сцяг Форарльберга |  Маленькі чорна-белы вексілалагічны сімвал або піктаграма, якае паказвае розныя выкарыстанні сцяга Сцяг Ціроля |  Маленькі чорна-белы вексілалагічны сімвал або піктаграма, якае паказвае розныя выкарыстанні сцяга Сцяг Ціроля |  Маленькі чорна-белы вексілалагічны сімвал або піктаграма, якае паказвае розныя выкарыстанні сцяга Сцяг Штырыі |  Маленькі чорна-белы вексілалагічны сімвал або піктаграма, якае паказвае розныя выкарыстанні сцяга Сцяг Штырыі |

Гл. таксама
-----------

* Сцяг Аўстрыі

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Сцягі зямель Аўстрыі на Вікісховішчы |

* Гербы зямель Аўстрыі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Палякі.
**Палякі** — этнаграфічная група рускіх, расселеная пасля 1763 на Алтаі па рацэ Уба і часткова ў Забайкаллі.

Палякі былі нашчадкамі рускіх старавераў з Калужскай, Тульскай, Разанскай, Арлоўскай губерняў, якія перасялілася спачатку ў Рэч Паспалітую (у раёнах Старадуба, Веткі, Дабранкі, Гомеля, Дарогабужа), а адтуль у канцы XVII стагоддзя пераселеных у адміністрацыйным парадку ў Сібір. Палякі на працягу двух стагоддзяў гадоў падтрымлівалі толькі ўнутрысямейныя шлюбныя сувязі, пазбягаючы ўступаць у шлюб з прадстаўнікамі іншых сібірскіх этнасаў.

Крыніцы
-------

1. ↑
Калона караля ЖыгімонтаКалонаСтатуя караляПаваленая статуя ў 1945 годзе
**Калона караля Жыгімонта** (польск.: Kolumna Zygmunta III Wazy, Kolumna Zygmuntowska) — помнік каралю Жыгімонту III на плошчы перад Каралеўскім палацам у Варшаве.

Гісторыя
--------

Калона была ўстаноўлена ў 1643—1644 гадах у якасці дара караля Уладзіслава IV у гонар яго бацькі, па праекце Аўгустына Лочы і Канстанціна Тэнкала. Статуя была створана Клементэ Молі і адлітая з бронзы каралеўскім ліцейнікам Даніілам Тымам.

Статуя адлюстроўвае караля ў рыцарскіх даспехах. У правай руцэ трымае крывую шаблю, левай рукой абапіраецца на крыж.

Ствол калоны, першапачаткова выраблены з мяккага кангламерату, быў у 1885—1887 гадах заменены ствалом з граніту.

Падчас Варшаўскага Паўстання калона была павалена. Яна была адноўленая ў 1949 годзе (адсутнічыя элементы узнавіў скульптар Юзаф Газы). Быў выраблены новы ствол з граніту, пастаўленага стшэгомскім кар’ерам у Сілезіі.

Надпіс на калоне:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Жыгімонт III, у сілу свабодных абранняў польскі кароль, у сілу спадчыны, пераемнасці і закона — кароль Швецыі, улюбёны мірам і славай, першы сярод каралёў, у вайне і перамогах, нікому не саступаючы, узяў у палон маскоўскіх начальнікаў, захапіў сталіцу і землі Маскву, разграміўшы войска, вярнуўшы Смаленск, разбіў уладу Турцыі пад Хотынам, кіраваў сорак чатыры гады | "|

Зноскі
------

1. ↑  H. Sygietyńska, *Kamień w architekturze i rzeźbie Warszawy*, с. 105.
2. ↑  J.Górski, *Warszawa w latach 1944—1949. Odbudowa*, с. 420.

Літаратура
----------

* Górski J. *Warszawa w latach 1944–1949. Odbudowa*, Warszawa 1988. ISBN 9788301033224.
* Sygietyńska H. *Kamień w architekturze i rzeźbie Warszawy*, Warszawa 1978.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Калона Жыгімонта III Вазы**
**Золтан Лаціновіч** (венг.: Latinovits Zoltán, 9 верасня 1931 — 4 чэрвеня 1976) — венгерскі акцёр тэатра і кіно.

Жыццё і творчасць
-----------------

Золтан Лаціновіч нарадзіўся ў заможнай сталічнай сям’і. Бацькі расталіся неўзабаве пасля нараджэння сына. Атрымаў архітэктурную адукацыю, займаўся жывапісам, увогуле быў шырока адораным і адукаваным чалавекам.

Дэбютаваў у кіно ў 1959 годзе. Здымаўся ў найбуйнейшых айчынных і еўрапейскіх кінарэжысёраў (Хуан Антоніа Бардэм, Міклаш Янча, Золтан Хусарык, Андраш Ковач[en], Зольтан Фабры). На мяжы 1960—1970-х гадоў быў адным з самых папулярных кінаакцёраў Венгрыі.

Вядомы таксама выкананнем вершаў Эндрэ Адзі і Атылы Ёжэфа.

Скончыў жыццё самагубствам, кінуўшыся пад цягнік.

Крыніцы
-------

Літаратура
----------

* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич — Москва, «Советская энциклопедия», 1987. — с. 228—229
* Якубович О. Золтан Латинович, в сборнике Актёры зарубежного кино. Выпуск 9. — М. 1975. — с. 125—143
* Hegyi B. Latinovits: legenda, valóság, emlékezet. Budapest: Gondolat, 1983
* Ablonczy L. Latinovits Zoltán tekintete: dokumentumok, tűnődések, beszélgetések. Budapest: Minerva, 1987
* Szigethy G. Latinovits: jelenetek egy színész életéből. Budapest: Gabo Kiadó, 1999

Спасылкі
--------

* Золтан Лаціновіч на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Less (значэнні).

**less** — кансольная праграма ў UNIX-падобных сістэмах, якая ўжываецца для прагляду (але не змянення) змесціва тэкставых файлаў на экране. Паказвае файл з магчымасцю пракруткі. Less — удасканаленне ўтыліты more. Магчыма і адваротная пракрутка. У адрозненні ад vi (які таксама можна ўжываць для прагляду файлаў), less не мае патрэбы ў чытанні ўсяго файла перад стартам і вынікова хутчэй працуе з буйнымі файламі. Сінтаксіс каманды:

```
less [параметры] <імя\_файла>
```

less можна выклікаць з параметрамі, якія змяняюць паводзіны, напрыклад, колькасць радкоў для адлюстравання аднаго экрана. Гэтыя параметры могуць вар'іравацца ў разных Unix сістэмах. У той час, калі less адлюстроўвае файл, можна выкарыстоўваць разнастайныя каманды навігацыі. Гэтыя каманды базуюцца на камандах з more і vi узятыя разам. Таксама магчымы пошук у файле.

Па змоўчванню, less адлюстроўвае змест стандартнага вываду. Калі вывад перанакіроўваецца на іншы тэрмінал, напрыклад pipe з іншай каманды, less паводзіць сябе як cat.

less быў напісаны *Mark Nudelman* (англ.) і зараз уключаны ў праект GNU. Гэта каманда уключана ў шматлікія Unix сістэмы.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная хатняя старонка (англ.)
* Дапаможная man-старонка (англ.)

Зноскі
------

1. ↑  Downloading less Праверана 31 снежня 2017.


| ⛭Стандартныя праграмы UNIX (усе праграмы) |
| --- |
| Файлавыя сістэмы | chroot · dd · df · fdisk · fsck · mkisofs · mkswap · mount · umount · rehash |
| Файлы і каталогі | cat · chattr · cd · chmod · chown · chgrp · cksum · cmp · cp · diff · du · file · fuser · ln · ls · lsof · mkdir · mv · od · pwd · rm · rmdir · split · touch |
| Працэсы | at · cron · exit · kill · killall · nice · nohup · pgrep · pidof · pkill · ps · renice · sleep · time · top · wait · watch |
| Карыстальнікі | env · finger · id · last · logname · mesg · passwd · su · sudo · uptime · w · wall · who · whoami · write |
| Сетка | ftp · host · ifconfig · netcat · netstat · nmap · nslookup · ping · rlogin · SSH · traceroute · wget |
| Тэксты | AWK · comm · cut · ed · ex · expand · unexpand · fmt · head · iconv · join · less · more · paste · pr · sed · sort · tac · tail · tr · uniq · wc · xargs |
| Камандны радок | alias · basename · bash · bind · dirname · echo · expr · false · printf · test · true · unset |
| Пошук | find · grep · strings · whereis · which |
| Рознае | banner · bc · cal · date · help · lp · man · Xhistory · size · tee · uname · yes · reboot |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фабры.

**Зо́льтан Фа́бры** (венг.: Zoltán Fábri; 15 кастрычніка 1917, Будапешт — 23 жніўня 1994, Будапешт) — венгерскі кінарэжысёр, сцэнарыст. Народны артыст Венгрыі (1965). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Венгрыі 1953, 1955, 1970.

Біяграфія
---------

Магіла Зольтана Фабры на могілкі Фаркашрэці ў Будапешце.
Рыхтаваўся стаць мастаком, вучыўся ў Інстытуце выяўленчых мастацтваў, затым у Будапешцкай тэатральнай акадэміі, якую скончыў у 1941 годзе. У 1941—1944 гадах акцёр і рэжысёр Нацыянальнага тэатра, у 1949 кіраўнік тэатра юнага гледача ў Будапешце. У 1952 годзе дэбютаваў як кінарэжысёр (фільм «Бура»).

Творчасць
---------

Ствараў разнастайныя па жанрах і стылях фільмы, у якіх разглядаў асобу ў сувязі з гістарычным і сацыяльным асяродкам: «Карусель» (1956), «Спадар настаўнік Ганібал» (1956, прыз Міжнароднага кінафестывалю ў Карлавых Варах), «Ганна Эйдэш» (1958), «Два таймы ў пекле» (1961), «Дваццаць гадзін» (1965, прызы міжнародных кінафестываляў у Маскве, Венецыі), «Пасля сезона» (1966, прыз Міжнароднага кінафестывалю ў Венецыі), «Пятая пячатка» (1976, галоўны прыз Міжнароднага кінафестывалю ў Маскве), «Венгры» (1978), «Рэквіем» (1982), «Прыходзьце на мае імяніны» (1984) і інш. Выступаў як сааўтар сцэнарыяў і мастак сваце фільмаў, тэатральны сцэнограф, кніжны графік. Яго творчасці прысвечаны фільм «Зольтан Фабры» (1980).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Фабры Зольтан. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Зольтан Фабры

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · gravsted.dk |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90848536 · BNF: 146785742 · CiNii: DA14133749 · GND: 119310198 · ISNI: 0000 0000 8187 210X · LCCN: n82107851 · LNB: 000297907 · NKC: jn20000700512 · NTA: 241640695 · NSZL: 000000001234 · NUKAT: n2011166415 · SUDOC: 113727372 · VIAF: 118138704 |

 |
**Уладзімір Рыгоравіч Ванееў** (6 жніўня 1896, в. Шчыпічоўшчына, Вяцкая губерня — 12 кастрычніка 1941, Вязьма) — савецкі функцыянер. Кіраваў арганізацыяй савецкага падполля і партызанскага руху ў Беларускай ССР за часамі Другой сусветнай вайны.

Біяграфія
---------

За часамі Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе патрапіў на вайну, ваяваў на Заходнім фронце. У войску далучыўся да камуністычнага руху. У лютым 1917 года пад Бабруйскам даведаўся аб перамозе Лютаўскай рэвалюцыі. Вёў сярод салдат актыўную прапаганду ідэй бальшавізму. У пачатку 1918 года ўступіў у РКП(б), удзельнічаў у грамадзянскай вайне.

У 1921 годзе вярнуўся ў родную вёску і арганізаваў там камуністычную ячэйку з парабкаў і беднаты. Быў абраны старшынёй Кацельніцкага гарсавета. Паступіў у Прамысловую акадэмію ў Маскве, але скончыць навучанне не паспеў, у 1933 годзе яго прызначылі начальнікам палітычнага аддзела саўгаса ў Заходне-Сібірскім краі. Член ЦВК СССР у 1927—1929 гадах.

У 1937 годзе паводле распараджэння ЦК ВКП(б) прызначаны на пасаду старшыні Менскага гарадскога савета. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР з 1937 года. Кіруе будаўніцтвам абарончых рубяжоў і ваенных прадпрыемстваў. 28 ліпеня 1938 года прызначаны на пасаду народнага камісара гандлю БССР, з сакавіка 1939 намеснік старшыні СНК БССР.

З сакавіка 1941 года — сакратар ЦК КП(б)Б. Займаўся мабілізацыяй ваеннаслужачых, арганізацыяй эвакуацыі насельніцтва, вывазам у тыл дакументаў, матэрыяльных каштоўнасцяў і абсталявання. Адступіў з Мінска перад прыходам нямецкіх войскаў, працягваў дзейнасць Магілёве, Віцебску, Гомелі.

Ванееў кіраваў арганізацыяй партызанскага руху на тэрыторыі Беларускай ССР. Паводле яго загаду ў тыл праціўніка былі адпраўленыя будучыя буйныя арганізатары і кіраўнікі партызанскага руху: Васіль Корж, Ціхан Бумажкоў, Фёдар Маркаў, Мінай Шмыроў, Аляксей Кляшчоў і многія іншыя.

23 ліпеня 1941 года быў прызначаны брыгадным камісарам, членам Ваеннага савета 19-й арміі  (руск.) (бел. Заходняга фронту, удзельнічаў у абарончых баях пад Віцебскам, Смаленскам, Вязьмай. Трапіў у акружэнне. Пры прарыве акружэння быў на чале адной з ударных груп. 12 кастрычніка 1941 года загінуў у баі.

Узнагароды
----------

16 верасня 1943 года за заслугі ў арганізацыі партызанскага руху ў Беларусі, гераізм і мужнасць, праяўленыя ў барацьбе з ворагам, Уладзімір Ванееў пасмяротна быў узнагароджаны ордэнам Леніна.

Памяць
------

Імем Уладзіміра Ванеева названы вуліца і плошча ў Мінску.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Ванеев Владимир Григорьевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 100. — 737 с.
2. ↑  Інфармацыйнае паведамленне аб пасяджэнні першай сэссіі Вярхоўнага Савета БССР 1-га склікання 28 ліпеня 1938 года // *Звязда*. — 1938. — № 174. — С. 1.
3. ↑  «Партией призванный», С.Родионов  (руск.)
4. ↑  Улица Ванеева на Официальный интернет-портале Минского горисполкома Архівавана 22 ліпеня 2015.  (руск.)

Спасылкі
--------

* Памятная старонка на сайце Беларускага Дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай Вайны Архівавана 22 красавіка 2012.  (руск.)
* Артыкул пра У. Р. Ванеева Архівавана 19 снежня 2017. ў газеце Минский Курьер  (руск.)
**Сектазнаўства** — міждысцыплінарнае вучэнне, якое займаецца вывучэннем сект, іх арганізацыйнай структуры, спосабаў вярбоўкі і ўтрыманні новых членаў. Першыя навукова-тэарэтычныя асновы сектазнаўства былі распрацаваны каталіцкімі багасловамі яшчэ ў Сярэднявеччы. У Расіі і іншых краінах былога СССР шырокае вывучэнне сект пачалося з пачатку 1990-х гадоў, калі шмат якія секты развярнулі сваю дзейнасць на тэрыторыі СНД.

Тэорыю сучаснага сектазнаўства ў Расіі распрацаваў вядомы багаслоў і гісторык А. Л. Дворкін.

Гл. таксама
-----------

* Парахрысціянскія секты
* Камерцыйныя культы

Спасылкі
--------

* *Дворкин А. Л.* Сектоведение. Тоталитарные секты. Опыт систематического исследования
Малюнак 1883 г.
**Ілавары**, або **ісуа** (малаял.: ഈഴവർ) — прадстаўнікі недатыкальнай касты ў Керале.

Паводле паданняў, ілавары паходзяць са Шры-Ланкі і з’яўляюцца першымі распаўсюджвальнікамі культуры какосавай пальмы на поўдні Індыі. Відавочна, у мінулым былі ваенізаванай супольнасцю, таму маюць некаторыя традыцыі, падобныя з наярскімі. Іх сацыяльна-рэлігійны ранг даволі нізкі. Ілавараў прылічаюць да «людзей без варны» або далітаў.

Лічыцца, што ў мінулым ілавары займаліся зборам какосаў, вытворчасцю алкагольных напояў, працавалі як наёмныя рабочыя або нават рабы. Але ў XIX ст. большасць з іх была дробнымі памешчыкамі і арандатарамі, займалася некаторымі рамёствамі, аказвала медыцынскія і ваенныя паслугі. Дзякуючы высокаму ўзроўню пісьменнасці некаторыя ілавары рабілі кар’еру пры дварах мясцовых манархаў або ў брытанскай адміністрацыі.

У адрозненне ад астатніх малаялі, ілавары трымаюцца адліку сваяцтва і перадачы спадчыны па мужчынскай лініі. Іх культура знакаміта маляўнічымі святамі, танцавальным і песенным мастацтвам, ваеннымі адзінаборствамі, лекаваннем.

Літаратура
----------

* *Sadasivan, S. N.* A Social History of India. — New Delhi, 2000. ISBN 81-7648-170-X
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лабзоў.
**Карл Васілевіч Лабзоў** (25 лістапада 1934, Менск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1959 годзе Мінскі архітэктурна-будаўнічы тэхнікум. Беларускі політэхнічны інстытут у 1968 г. Працаваў у Мінскпраекце, з 1977 года — галоўны архітэктар аддзела ДПІ-12 Мінлегпрама СССР.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1972 года. Пражываў у Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): аблваенкамат (1975), глядзельная зала рэспубліканскага ДК прафтэхадукацыі па вул. Фабрыцыуса, 5 (1977), 9-павярховыя жылыя дамы па вул. Каржанеўскага (1976), Кавальскай, у мікрараёне Аэрадромная-1 (1981) у Мінску, льнозавод у Панявежысе ЛітССР і ПТВ у Таліне (1983), Бабруйская трыкатажная (1985), Магілёўская даследча-эксперыментальная і швейная (1986) фабрыкі, рэканструкцыя Полацкай швейнай фабрыкі (1987).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Лобзов Карл Васильевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)