recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Беатыфікацыя** (лац.: beatus — дабрашчасны і лац.: facio — раблю) - у каталіцтве - акт надання асобе за асабліва праведнае жыццё пасмяротнага тытула «блаславёны». Разглядаецца царквой як ніжэйшая ступень у падрыхтоўцы кананізацыі. Прызнана афіцыйнай катэгорыяй кананічнага права Папам Урбанам VIII ў 1653 годзе.

Беатыфікацыя разглядаецца Царквой як «нізкі ўзровень», пэўны этап у працэсе падрыхтоўкі кананізацыі.

З VIII стагоддзя права беатыфікацыі належыць выключна Папе Рымскаму.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн. 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны · Даведка РІА |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4596824 · BNF: 119812140 · GND: 4054458-8 · LCCN: sh85012700 · Microsoft: 2778500476 · NKC: ph114132 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сале (значэнні).

**Сале́** — адзін з найбуйнейшых гарадоў Марока, які ўтварае разам з Рабатам сталічную агламерацыю. Размешчаны на беразе Атлантыкі ў вусце ракі Бу-Рэгрэг, якая аддзяляе яго ад сталіцы дзяржавы. Насельніцтва 903 тыс. жых. (2007).

У Сярэднявечча Сале (заснаваны ў X стагоддзі на месцы старажытнарымскага горада Сала) служыў найбуйнейшым портам Марока. У 1627 годзе становіцца логавам берберыйскіх піратаў і цэнтрам своеасаблівай пірацкай рэспублікі. Нават Рабат у той час прызнаваў валадарства піратаў. «Горад карсараў» неаднаразова абстрэльваўся з гармат еўрапейскімі флатыліямі. Пра сваё паланенне салейскімі піратамі распавядае Рабінзон Круза. У XIX стагоддзі гавань Сале абмялела і порт быў закрыты.

* Краявід горада.Краявід горада.
* Крэпасць Шэла.Крэпасць Шэла.
* Мінарэт 1029 года пабудовы.Мінарэт 1029 года пабудовы.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Сале // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 106—107. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Кароткая яўрэйская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX454127 · GND: 4118282-0 · LCCN: n82000861 · VIAF: 127610980 |
**Сцяг Паўночнай Дакоты** (англ.: Flag of North Dakota) - адзін з афіцыйных знакаў амерыканскага штата Паўночная Дакота.

Гісторыя і апісанне
-------------------

21 студзеня 1911 года палкоўнік Джон Фрэйн унёс на разгляд законапраект аб зацвярджэнні сцяга Паўночнай Дакоты. Легіслатура штата пастанавіла, каб колер, форма і памер сцяга адпавядалі палкавому сцягу, які выкарыстоўваўся пяхотай Паўночнай Дакоты ў Іспана-амерыканскай і Філіпіна-амерыканскай вайне. Адзінае выключэнне было зроблена для надпісу «Паўночная Дакота» на стужцы пад арлом. 3 сакавіка таго ж года Заканадаўчы сход Паўночнай Дакоты афіцыйна зацвердзіў сцяг. 

На абодвух баках сцяга ў цэнтры намаляваны арол з адкрытай дзюбай і распасцёртымі крыламі. У левай лапе арла заціснуты пучок стрэл, у правай лапе - галіна алівы з трыма чырвонымі ягадамі. На грудзях арла намаляваны шчыт, у ганаровай частцы якога намалявана сіняе поле, а ў сярэдзіне - сем чырвоных і шэсць белых перамежных палос. У адкрытай дзюбе арла размяшчаецца стужка з дэвізам «З многіх адзінае» (лац.: E pluribus unum). Над стужкай намаляваныя ў два паўкола 13 пяціканцовых зорак, акружаных у сваю чаргу сонечнымі прамянямі. Пад арлом размешчана стужка з надпісам «Паўночная Дакота» (англ.: North Dakota).

Паводле апытання, праведзенага ў 2001 ў Вексілалагічнай Асацыяцыяй ЗША, сцяг Паўночнай Дакоты размясціўся на 56 месцы сярод 72 сцягоў штатаў ЗША, тэрыторый ЗША і канадскіх правінцый.

Зноскі
------

1. ↑  .gov / content.htm? parentCatID = 74 & id = State% 20Flag State Flag (англ.).  The State of North Dakota. Праверана 6 лютага 2011.(недаступная спасылка)

| ≛ Сцягі штатаў ЗША |
| --- |
| Штаты | 
Агая · 
Аёва · 
Айдаха · 
Аклахома · 
Алабама · 
Аляска · 
Арканзас · 
Арызона · 
Арэгон · 
Ваёмінг · 
Вашынгтон · 
Вермонт · 
Віргінія · 
Вісконсін · 
Гаваі · 
Джорджыя · 
Дэлавэр · 
Заходняя Віргінія · 
Ілінойс · 
Індыяна · 
Каларада · 
Каліфорнія · 
Канектыкут · 
Канзас · 
Кентукі · 
Луізіяна · 
Мантана · 
Масачусетс · 
Мінесота · 
Місісіпі · 
Місуры · 
Мічыган · 
Мэн · 
Мэрыленд · 
Небраска · 
Невада · 
Нью-Гэмпшыр · 
Нью-Джэрсі · 
Нью-Ёрк · 
Нью-Мексіка · 
Паўднёвая Дакота · 
Паўднёвая Караліна · 
Паўночная Дакота · 
Паўночная Караліна · 
Пенсільванія · 
Род-Айленд · 
Тэнесі · 
Тэхас · 
Фларыда · 
Юта
 |  |
| Федэральная акруга | Акруга Калумбія |
| Астраўныя тэрыторыі | Амерыканскае Самоа ·  Гуам ·  Паўночныя Марыянскія астравы ·  Пуэрта-Рыка ·  Амерыканскія Віргінскія астравы |
| Гл. таксама | Сцяг Канфедэратыўных Штатаў Амерыкі |
**Сцяг Ніжняй Саксоніі** - адзін з сімвалаў зямлі Ніжняя Саксонія. Заснаваны на аснове сцягу Германіі. У цэнтры чорна-чырвона-жоўтага трыкалора, які мае суадносіны бакоў 2:3, змешчаны герб Ніжняй Саксоніі. Ніжняя Саксонія выкарыстоўвае адзін і той жа сцяг і ў якасці службовага, і ў якасці грамадзянскага, аднак марскі службовы сцяг трохі адрозніваецца ад асноўнага варыянту і мае выраз у выглядзе ластаўчынага хваста ў свабоднай частцы палотнішча.

Гісторыя
--------

Сцяг Ніжняй Саксоніі быў прадстаўлены ў маі 1951, а афіцыйна зацверджаны ў 1952. Да другой сусветнай вайны на тэрыторыі цяперашняй Ніжняй Саксоніі існавала некалькі тэрытарыяльных адзінак, кожная з якіх выкарыстоўвала свае сімвалы: Гановер, Браўншвайг, Ольдэнбург і Шаўмбург-Ліпэ. Гістарычны сцяг каралеўства Гановер з дзвюх гарызантальных палос — жоўтай і белай — з гербам па цэнтры быў першапачаткова прапанаваны ў якасці ніжнесаксонскага, аднак жыхарамі гістарычна негановерскіх тэрыторый ідэя не была прынята, і быў распрацаваны і зацверджаны цяперашні варыянт. Тым не менш, герб Ніжняй Саксоніі, змешчаны і на яе сцяг, быў у свой час сімвалам і Гановерскага каралеўства, і свабоднай дзяржавы Браўншвайг.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сцяг Ніжняй Саксоніі
* Vorläufige Niedersächsische Verfassung vom 13. April 1951 Архівавана 25 мая 2011.
* Gesetz über Wappen, Flaggen und Siegel vom 13. Oktober 1952
* Die Flagge auf www.flaggenkunde.de

| Сцягі Германіі |
| --- |
| Сцягі зямель Германіі | 
* Баварыя
* Бадэн-Вюртэмберг
* Берлін
* Брандэнбург
* Брэмен
* Гамбург
* Гесэн
* Мекленбург-Пярэдняя Памеранія
* Ніжняя Саксонія
* Рэйнланд-Пфальц
* Саар
* Саксонія
* Саксонія-Ангальт
* Паўночны Рэйн-Вестфалія
* Цюрынгія
* Шлезвіг-Гольштэйн

 | Сцяг Германіі |
| Гістарычныя сцягі | 
* Германская імперыя
* Веймарская рэспубліка
* Трэці рэйх
* Германская Дэмакратычная Рэспубліка

 |
Артыкул пра сялян у Вялікім Княстве Літоўскім. Пра палітычнае клішэ ў сучаснай Беларусі гл. Беглыя (палітычнае клішэ).
**Бе́глыя**, **збе́гі** — групы, сялянскія сем’і ці асобныя сяляне ў Вялікім Княстве Літоўскім, якія без дазволу феадала кідалі гаспадарку і перасяляліся ў іншыя месцы (звычайна іншыя вёскі ці гарады). Уцёкі сталі часцейшымі па меры ўвядзення і ўзмацнення прыгону, асабліва ў час закладання фальваркаў. Яны былі адным з пасіўных відаў класавай барацьбы. Сяляне прыгранічных зямель Вялікага Княства Літоўскага часта ўцякалі за мяжу — у Масковію, Прусію, Украіну. За 2-ю палову XVI—XVII ст. сейм Рэчы Паспалітай прыняў каля 20 пастаноў аб уцёках сялян са шляхецкіх маёнткаў у Вялікім Княстве Літоўскім. Каб прадухіліць уцёкі, былі пашыраныя паліцэйскія функцыі сельскага войта, уведзеная кругавая парука і адпрацоўка паншчыны абшчынай за збеглага, уведзеныя штрафы за прыём беглага і іншае.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя, 1996, с. 371

Літаратура
----------

* Беглыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 371. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
**Будынак Тэхналагічнага парку Магілёў** — будынак у цэнтры Магілёва, размешчаны па Ленінскай вуліцы, 63.

Будынак пабудаваны ў 1985 годзе па праекце архітэктара В. Кільчыцкага як лабараторны корпус Магілёўскага навукова-вытворчага аб’яднання па распрацоўцы і вытворчасці прагрэсіўнай тэхналагічнай аснасткі, сродкаў механізацыі і аўтаматызацыі (ПКТІАМ).

Архітэктура
-----------

З’яўляецца вышыннай дамінантай забудовы вул. Ленінскай. Пляцоўка, на якой размешчаны 9-павярховы аб’ём, з поўначы абмежавана скверам, з захаду — вул. Ленінскай. Будынак калідорнага тыпу, абсталяваны 2 ліфтамі, размешчанымі ў цэнтры і аб’яднанымі ліфтавым холам. Лесвічная клетка прылягае да ліфтавага хола і вынесена па вертыкалі за плоскасць галоўнага фасада, што ўзбагачае яго пластычнае рашэнне. На 1-м паверсе размяшчаліся вестыбюль, эксперыментальны ўчастак, на 2-м — зала пасяджэнняў навукова-тэхнічнага савета, злучаная пераходам з актавай залай інстытута, на наступных паверхах — адміністрацыйныя памяшканні і праектна-канструктарскія аддзелы. У вонкавым аздабленні будынка выкарыстаны дэкаратыўная тынкоўка, абліцавальная плітка карычневага колеру і інш. аддзелачныя матэрыялы.

Над перакрыццем 2-га паверху быў устаноўлены электронны гадзіннік з дэкаратыўным цыферблатам.

Літаратура
----------

* Научно-производственное объединение по разработке и производству прогрессивной технологической оснастки, средств механизации и автоматизации // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9
**Канвенцыя краін Чарнаморскага рэгіёна аб супрацоўніцтве ў галінах культуры, адукацыі, навукі і інфармацыі** — канвенцыя, падпісаная 6 сакавіка 1993 года ў г. Стамбул (Турцыя) прадстаўнікамі Азербайджана, Албаніі, Арменіі, Беларусі, Грузіі, Малдовы, Расіі, Румыніі, Турцыі і Украіны. Канвенцыя ратыфікавана Вярхоўным Саветам Рэспублікі Беларусь XII-га склікання 26 лістапада 1993 года.

Асноўныя палажэнні Канвенцыі
----------------------------

У гэтым шматбаковых дакуменце адзначалася важнасць развіцця больш цеснага і шырокага супрацоўніцтва ў вызначаных сферах для найбольш эфектыўнага выкарыстання багацця векавых традыцый і культурнай спадчыны, плённасці кантактаў і ўзаемадзеяння паміж рознымі культурамі, якія маюць спецыфічныя рысы Чарнаморскай культурнай прасторы, на падставе ўзаемнай павагі, узаемадзеяння і цярпімасці.

Зноскі
------

1. ↑  Канвенцыя краін Чарнаморскага рэгіёна аб супрацоўніцтве ў галінах культуры, адукацыі, навукі і інфармацыі, Стамбул, 6 сакавіка 1993 г. // Ведамасці Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь. — 1993. — № 34. — Арт. 442.

Літаратура
----------

* Конвенция от 6 марта 1993 г. «Конвенция стран Черноморского региона о сотрудничестве в областях культуры, образования, науки и информации»  (руск.)
* Крывашэй, Д. А. Дзяржаўная культурная палітыка ў Беларусі (1991—2010 гг.) / Д. А. Крывашэй; Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут гісторыі. — Мінск: Беларуская навука, 2014. — 519, [2] с.: табл. — С. 428. — ISBN 978-985-08-1761-7.
**Альберт Андрэевіч Саланека** (нар. 28 красавіка 1937, Віцебск) — беларускі мікрабіёлаг. Доктар біялагічных навук (1984), прафесар (1992).

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскую сярэднюю школу № 11 (1955), Віцебскі ветэрынарны інстытут (1960), аспірантуру пры ім (1965). У 1960-63 гг. працаваў у Гродзенскай вобласці загадчыкам Воранаўскай раённай ветэрынарна-бактэрыялагічнай лабараторыі, потым выкладаў у Ваўкавыскім зоаветэрынарным тэхнікуме. Са студзеня 1966 г. і да сакавіка 1987 г. — у БелНДІ эксперыментальнай ветэрынарыі, малодшы, старшы (з 1972) навуковы супрацоўнік, загадчык сектара, загадчык лабараторыі па вывучэнні туберкулёза, у 1984 — 87 гг. працаваў у Афганістане. 3 1987 г. — у Віцебскай акадэміі ветэрынарнай медыцыны, быў загадчыкам кафедры мікрабіялогіі і вірусалогіі, з 1995 г. прафесар гэтай кафедры.

Апублікаваў больш за 160 навуковых прац, у тым ліку (у сааўтарстве) манаграфію «Мікрабактэрыёзы свіней» і «Практыкум па мікрабіялогіі». За навуковую працу па дыягностыцы туберкулёза і мікрабактэрыёзаў узнагароджаны медалём ВДНГ СССР (1989).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Саланека Альберт Андрэевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
**Ульва салатная** (*Ulva lactuca*) — від марскіх зялёных водарасцей.

Апісанне
--------

Слаявіна даволі мяккая, ярка- ці светла-зялёная, з лопасцевым складкаватым краем, часта разарваным. Пласціна шыроколінейнай, ланцэтападобнай або акруглай формы з адтулінамі, да 30 см вышынёй і больш. Подэшва вельмі маленькая, сцябло адсутнічае. Аднагадовая.

Пашырэнне
---------

Расце ў літаралі і сублітаралі ва ўмераных і субтрапічных шыротах па ўсім зямным шары. Сустракаецца на камянях, скалах, ракавінах.

Выкарыстанне
------------

Ульва ў страве
Спажываецца ў ежу. Водарасць багатыя жалезам, марганцам, ёдам, іншымі мікраэлементамі, а таксама вітамінамі В і С, амінакіслотамі.

Слаявіна выкарыстоўваюцца ў свежым выглядзе для прыгатавання салатаў ці ў вараным для супу, часам дадаюць у гарніры да рыбы або мяса. Часта ульву пасля адпаведнай апрацоўкі выкарыстоўваюць як дадатак да цеста пры выпечцы здобных вырабаў, дзякуючы чаму яны працяглы час не чарсцвеюць, набываюць своеасаблівы смак і ўзбагачаюцца вітамінамі. Ульву часта ўжываюць у комплексных праграмах па зніжэнні вагі з мэтай нармалізацыі абмену рэчываў у арганізме чалавека.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Brockhaus |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · SeaLifeBase · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779678208 |
**Вільха Ільмары Юлёнен** (фінск.: Vilho Ilmari Ylönen; 31 мая 1918 — 8 сакавіка 2000) — фінскі стралок, прызёр Алімпійскіх гульняў.

Нарадзіўся ў Ханкасалмі. У 1948 годзе на зімовых Алімпійскіх гульнях у Санкт-Морыцы ён прыняў удзел у паказальных спаборніцтвах ваенных патрулёў, дзе фінская каманда заняла другое месца. У 1952 годзе ён прыняў удзел у Алімпійскіх гульнях у Хельсінкі і заваяваў сярэбраны медаль у стральбе з малакалібернай вінтоўкі з трох палажэнняў на дыстанцыі 50 м. У 1956 годзе на Алімпійскіх гульнях у Мельбурне ён заваяваў бронзавы медаль у стральбе з вінтоўкі з трох палажэнняў на дыстанцыі 300 м. Вільха Юлёнен таксама прымаў удзел у Алімпійскіх гульнях 1960 і 1964 гадоў, але медалёў не заваяваў.

Зноскі
------



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
**Улу-Мухамед хан** (**Улуг Мухамед***,* тат. *Oluğ Möxämmät*, *Олуг Мөхәммәт*, اولوغ محمد‎ 1405—1445, Казань) — сярэднявечны дзяржаўны дзеяч, чынгізід, золатаардынскі (да 1436), крымскі (1437) і казанскі хан (1438—1445). Сын Ічкіле Хасан аглана, тукайцімурыд. Атрымаў мянушку «Улу» — старшы, у адрозненне ад іншага Мухамеда, якога клікалі «Кічы» — малодшы.

Заснавальнік Казанскага ханства (1438), заснавальнік Касімаўскага ханства.

Хан Улуса Джучы ў 1419—1423, 1426—1426, 1428. У 1428—1432 вёў зацятую барацьбу за валоданне Улусам Джучы з прадстаўнікамі малодшай галіны дынастыі Тукайцімурыдаў. Пацярпеў паражэнне, бег (1423) у Волжска-Камскую Булгарыю. З дапамогай вялікага князя літоўскага Вітаўта вярнуў золатаардынскі прастол (1426). Распаўсюдзіўшы сваю ўладу на Крым, усталяваў дружалюбныя адносіны з турэцкім султанам Мурадам II. Адправіў пасольства ў Егіпет (1428—1429). У 1431 годзе на суд да Улу-Мухамеда прыязджалі сын і ўнук Дзмітрыя Данскога, якія прэтэндавалі на велікакняжацкі сталец. Хан вырашыў справу на карысць унука, Васіля II Васільевіча.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Радавода *Улу-Мухамед* на «Радаводзе». Дрэва продкаў і нашчадкаў


| ?Улу-Мухамед — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Улу-Мухамед |  | Ічкіле Хасан[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com · Rodovid |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міхайлаў.
**Альбе́рт Аляксе́евіч Міха́йлаў** (16 чэрвеня 1947, г. Старыя Дарогі — 24 лютага 2010) — беларускі паэт.

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі дзяржаўны педагагічны інстытут і Кіеўскі інстытут паліталогіі і сацыяльнага кіравання (завочна, 1992). Спецыяльнасці па адукацыі — «Выкладчык чарчэння, малявання і працы; палітолаг», «Выкладчык палітычных навук у вышэйшых і сярэдніх спецыяльных навучальных установах». Працаваць пачынаў настаўнікам Старадарожскай СШ № 1. Служыў у танкавых войсках Савецкай арміі. Пасля службы ў арміі, 6 гадоў працаваў інжынерам райсельгастэхнікі, затым 6 гадоў загадчыкам агульнага аддзела РК КПБ і 22 гады намеснікам старшыні Старадарожскага райвыканкама па пытаннях сацыяльнай сферы і інфармаванні. Актыўна вырашаў пытанні будаўніцтва, рэканструкцыі, мастацкага аздаблення аб’ектаў сацыяльнай сферы, развіцця музейнай справы, народных рамёстваў, падтрымкі таленавітай моладзі. Член Саюза пісьменнікаў Беларусі і Беларускага саюза журналістаў. Жыў у Старых Дарогах.

Творчасць
---------

Друкаваўся ў газетах «Звязда», «Белорусская нива», «Літаратура і мастацтва», «Мінская праўда», «Навіны Старадарожчыны», часопісах «Беларуская думка», «Беларусь», «Вожык» і інш.

Аўтар зборнікаў паэзіі «Спявай, труба!» (2004), «Пакланюся сваёй Беларусі» (2007). Шэраг вершаў А. Міхайлава пакладзены на музыку, песні ўключаны ў рэпертуар ансамбляў «Песняры», «Сузор’е», «Бяседа», «Алюр». Аўтар слоў гімна Старадарожскага раёна.

Як мастак-графік афармляў кнігу паэта-земляка Алеся Усені «Я хачу на сваю планету», кнігі вершаў старадарожскіх паэтаў «Расінка», «Арэскія вытокі», «Росныя далі».

Творы
-----

* Ах, дзяўчына-беларуска: [верш] / Альберт Міхайлаў // Белорусская нива. — 2007. — №. — 3 марта. — С. 14.
* Беларусь — мая песня: [верш] / Альберт Міхайлаў // Белорусская нива. — 2011. — №. — 15 января. — С. 1.
* «Беларусь, ты шмат пакут спазнала…»: [верш] / Альберт Міхайлаў // Белорусская нива. — 2010. — №. — 11 ноября. — С. 1.
* Велічальная: [верш] / Альберт Міхайлаў // Белорусская нива. — 2006. — №. — 27 января. — С..
* Дарагі для Айчыны хлеб: [верш] / Альберт Міхайлаў // Белорусская нива. — 2006. — №. — 17 ноября. — С..

Зноскі
------

1. ↑  Сімволіка Старых Дарог і Старадарожскага раёна Архівавана 13 мая 2015.
**Вугрападобныя** (*Anguilliformes*) — атрад касцістых рыб.

Апісанне
--------

Даўжыня змеепадобнага цела 15—300 см, маса ад 10 грам да 65 кг. Плаўнікі без калючак. Брушны плаўнік і яго шкілет адсутнічае. Спінны і анальны плаўнікі доўгія, мяккія, ззаду звычайна злучаюцца з хваставым. Луска вельмі дробная або адсутнічае. Шчэлепныя адтуліны звычайна вузкія, шчэлепы падоўжаны і змешчаны назад. Верхнясківічная косць утварае край рота з зубамі. Ёсць плавальны пузыр.

Вугры здольны праходзіць скрозь невялікія адтуліны.

Пашырэнне
---------

Вядомы з верхняга мелу. Пашыраны пераважна ў трапічных водах акіянаў. Многія жывуць на мелкаводдзі, вядуць скрытны прыдонны спосаб жыцця, хаваюцца ў расколінах скал і каралавых рыфаў, зрэдку селяцца калоніямі ў норках, некаторыя закопваюцца ў мяккі субстрат. Асобныя марскія віды жывуць на глыбінях да 4000 м або ў тоўшчы вады (да 500 м). У прэсных водах трапляюцца толькі прадстаўнікі сямейства вугровых, або прэснаводных вугроў, да іх належыць вугор еўрапейскі.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Пераважна драпежнікі, некаторыя паразітуюць.

Развіццё з метамарфозам. Празрыстая высакацелая лістападобная лічынка (лептацэфал) істотна адрозніваецца ад дарослай асобіны. Назіраецца вялікая марфалагічная разнастайнасць лептацэфалаў.

У многіх вугрападобных у крыві ёсць ядавітыя рэчывы — іхтыятаксіны, якія, трапіўшы ў кроў цеплакроўных жывёл, разбураюць эрытрацыты.

Промысел
--------

Многія вугрападобныя — каштоўныя аб’екты промыслу.

Літаратура
----------

* Вугрападобныя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Канадская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119647616 · LCCN: sh85041181 · NKC: ph538437 |
**Дамбай-Ульген** — вяршыня заходняй часткі Галоўнага, або Водападзельнага, хрыбта Вялікага Каўказа (на мяжы Абхазіі і Карачаева-Чаркескай Рэспублікі), у вярхоўі ракі Тэберда. Вышыня — 4046 м, самы высокі пункт Абхазіі. Складзены гнейсамі, крышталічнымі сланцамі, гранітамі. Пакрыты вечнымі снягамі і ледавікамі.

Дамбай-Ульген — самая высокая вяршыня Дамбая, размешчаная на ўсход ад пасёлка Дамбай, мае тры вяршыні: заходнюю (4036 м), галоўную (4046 м) і ўсходнюю (3950 м).

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8). — карта Карачаева-Чаркесіі
Царква Св. Ірыны ў Канстанцінопалі. 532 год, перабудова пасля 740 года.
**Крыжова-купальны храм** — архітэктурны тып хрысціянскага храма. 

Сфармаваўся ў Візантыі і ў краінах хрысціянскага усходу ў V—VIII стст. Стаў пануючым ў архітэктуры Візантыі з IX стагоддзя і быў прыняты хрысціянскімі краінамі праваслаўнага вызнання ў якасці асноўнай формы храма.

У класічным варыянце мае 4 злучаныя аркамі вертыкальныя апоры, на якія з дапамогай ветразяў апіраецца барабан, перакрыты купалам. Прасторавыя ячэйкі паміж апорамі і сценамі размешчаны па ўзаемна перпендыкулярных восях, перакрываюцца паўцыркульнымі і кры-жападобнымі скляпеннямі. Вуглавыя ячэйкі перакрываюцца больш нізкімі скляпеннямі ці купаламі. Гэта ўстойлівая сістэма ўзаемазвязаных прасторавых ячэек абумоўлівае стройную кампазіцыю храма. Галоўную ролю ў ёй адыгрывае цэнтральны купал, высока падняты на барабане. Ярусам ніжэй размяшчаюцца скляпеністыя рукавы крыжа, яшчэ ніжэй — вутлавыя памяшканні. Архітэктурнае аблічча стварае пластычная выразнасць масіўных сцен і апор. У кампазіцыю інтэр'ера з вялікімі паверхнямі сцен і скляпенняў арганічна ўваходзіла храмавая размалёўка.

Літаратура
----------

* *Габрусь Т. В.* Крыжова-купальны храм // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 503. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

| ⛭Храмавая архітэктура |
| --- |
| Хрысціянскія | Крыжова-купальны храм • Шатровы храм • Базіліка • Ратонда • Васьмярык на чацверыку • Надбрамны храм • Жалезная царква • Зальны храм |  |
| Нехрысціянскія | Пранг • Пагада • Сала • Ступа • Кумбум • Тахато • Мітрэўм • Німфеўм • Наіск |
| План і аб'ёмы | Наас • Неф • Апсіда • Чацвярык • Васьмярык • Капэла • Хоры • Галерэя • Сяродкрыжжа • Прэзбітэрый |
| Памяшканні | Прытвор • Прыдзел • Крыпта • Падклет • Карыльён • Віма • Амбон • Алтар • Трансепт • Спавядальня • Эмпоры |
| Апорныя канструкцыі | Слуп • Калона • Аркада • Гатычная архітэктура • Контрфорс • Аркбутан • Нервюра |
| Скляпенні і перакрыцці | Арка • Скляпенне • Замковы камень • Конха • Парус • Тромп • Барабан • Галоўка • Купал • Шацёр • Закамара • Какошнік • Неба |
| Храмавыя збудаванні | Званіца • Карыльён • Кампаніла • Капэла • Прыдзел • Баптыстэрый • Ківор • Гульбішчы • Клуатр • Трапезная • Марцірыўм |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
Герб Пястаў
**Пя́сты** (польск.: Piastowie) — першая польская княжацкая і каралеўская дынастыя. Легендарным заснавальнікам дынастыі быў селянін Пяст.

Першы гістарычна пэўны князь дынастыі Пястаў — Мешка I (каля 960—992). Яго сын Баляслаў I Храбры незадоўга да смерці прыняў каралеўскі тытул (1025), аднак большасць яго пераемнікаў таксама насіла тытул князя. У канцы XI ст. старажытнапольская дзяржава распалася на некалькі ўдзелаў, якімі валодалі розныя галіны Пястаў. Старэйшая, якая валодала Кракавам, лінія Пястаў спынілася ў 1370 годзе са смерцю караля Казіміра III Вялікага, пасля чаго прастол перайшоў да прадстаўніка Анжуйскай дынастыі Людовіка I Вялікага. У Мазовіі Пясты кіравалі да 1526 года, у сілезскіх княствах — да 1675 года. Адзін з каралёў Русі, Юрый II Баляслаў, таксама належаў да дынастыі Пястаў.

У XVII—XVIII стагоддзях пры абранні каралёў у Польшчы «пястам» называўся кандыдат на прастол — паляк (хоць фактычна і не заўсёды быў ім, напрыклад, Міхал-Карыбут Вішнявецкі — Гедзімінавіч родам з літоўскай Валыні).

Пералік кіраўнікоў
------------------

* Земавіт (кіраваў у IX—X стст.) — гістарычнасць пастаўлена пад сумнеў
* Лешак (IX—X стагоддзя) — гістарычнасць пастаўлена пад сумнеў
* Земамысл (IX—X стагоддзя) — гістарычнасць пастаўлена пад сумнеў
* Мешка I (кіраваў у 960—992)
* Баляслаў I Храбры (992—1025)
* Мешка II Ламберт (1025-1031)
* Безпрым (1031)
* Казімір I Аднаўляльнік (1034—1058)
* Баляслаў II Смелы (1058—1079)
* Уладзіслаў I Герман (1079—1102)
* Збігнеў і Баляслаў III Крывавусты (1102—1107)
* Баляслаў III Крывавусты (1107—1138)
* Уладзіслаў II Выгнаннік (1138—1146)
* Баляслаў IV Кучаравы (1146—1173)
* Мешка III Стары (1173—1177)
* Казімір II Справядлівы (1177—1194)
* Лешак Белы і Уладзіслаў III Танканогі (1194—1202)
* Уладзіслаў III Танканогі (1202)
* Лешак Белы (1202—1210)
* Мешка I Крываногі (1210—1211)
* Лешак Белы (1211—1227)
* Уладзіслаў III Танканогі (1228)
* Конрад Мазавецкі (1229—1232)
* Генрых Барадаты (1232—1238)
* Генрых II Набожны (1238—1241)
* Конрад Мазавецкі (1241—1243)
* Баляслаў V Сарамлівы (1243—1279)
* Лешак Чорны (1279—1288)
* Генрых IV Пробус (1288—1290)
* Пшэмысл II (1290—1291)
* Уладзіслаў Лакеток (1306—1333)
* Казімір III Вялікі (1333—1370)

Гл. таксама
-----------

* Спіс каралёў Польшчы
* Сілезскія Пясты
**Сенбернар**, **Бернардзінскі сабака** — парода сабак. Адрозніваюць дзве разнавіднасці: кароткапоўсцевыя і даўгапоўсцевыя.

Гісторыя
--------

Назва **сенбернар** (фр. Chien du Saint-Bernard - сабака святога Бернара) - паходзіць ад кляштара святога Бернара ў швейцарскіх Альпах. У XI стагоддзі манах Бернар з Mентона заснаваў прытулак для падарожнікаў, які, як і сцежка, быў названы яго імем. Гэта ж імя было прысвоена мясцовай пародзе сабак. Участак быў размешчаны на перавале Вялікі Сен-Бернар на вышыні парадку 2472 м - у адным з самых высокіх у той час населеных месцах Еўропы. Ён быў цяжкім і небяспечным для падарожнікаў з-за лавін, моцных вятроў, стромкіх горных пераходаў і рабаўнікоў.

У XVII стагоддзі манахі вырашылі выкарыстаць сабак для выратавання людзей, якія пацярпелі ад лавінаў. Тоўстая скура надзейна абараняла сабак ад лёду і снегу, а іх незвычайны нюх дазваляў знаходзіць пацярпелых, пахаваных пад снежнымі лавінамі. Сабакі суправаджалі манахаў у даліну, і іх здольнасць адчуваць набліжэнне лавін часта ратавала падарожнікам жыццё.

Апісанне
--------

Сенбернар - буйныя сабакі. Узімку шукаюць зніклых альпіністаў. Сенбернар - вельмі моцны, буйны сабака, вышыня ў карку ў сабак заўсёды больш за 70 см, а сук - больш за 65. Вага па стандартах пароды не павінна быць ніжэй за 80 кг, але значна часцей сустракаюцца сабакі, у якіх рост у карку больш за 80 см, а вага - больш за 100 кг.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14).
**Грэчаская салата** (ж.р.), у арыгінале **салата Харыятыкі** (грэч. χωριάτικη σαλάτα -- сялянская салата) — грэчаская салата з таматаў, агуркоў, феты, шалоту і маслін, запраўленая аліўкавым алеем з соллю, чорным перцам, мацядрушкай. Ключавы кампанент салаты -- фета, традыцыйны грэчаскі сыр з авечага ці казінага малака. Падчас посту замест феты ужываюць соевы сыр тофу. Часта ў салату дадаюць салодкі перац, радзей — каперсы або анчоусы. У англамоўных краінах у рэцэпт заўсёды ўключаюць ліставую салату, звычайна — цыбулю ці салодкі перац; часам дадаюць і іншыя інгрэдыенты. У самой Грэцыі такія варыянты амаль не сустракаюцца. Салату гатуюць з буйна пасечанай, а не здробленай гародніны.

Грэчаская салата

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Грэчаская салата
* Рэцэпт грэчаскага салат(недаступная спасылка)
**Сенацкая плошча** (фін. Senaatintori, швед. Senatstorget) — плошча ў цэнтральнай частцы горада Хельсінкі ў раёне Круунунхака, «візітная картка» горада. Створана ў стылі позняга класіцызму пасля ўваходжання Фінляндыі ў склад Расійскай імперыі. На ёй у 1830-1852 гадах архітэктар Карл Людвіг Энгель пабудаваў манументальны кафедральны сабор. Перад саборам знаходзіцца помнік Аляксандру II. Яго ўсталявалі ў 1894 годзе ў памяць аб аднаўленні царом фінскага парламентарызму.

Сенацкая плошчаСенацкая плошча

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Сенацкая плошча Хельсінкі**
* Будынак сената (Дзяржаўнага савета) на сайце vHelsinki.ru Архівавана 1 снежня 2007. (Праверана 1 сакавіка 2011)
**Вузкалістасць лубіну** — хвароба лубіну, выкліканая вірусам жоўтай мазаікі фасолі.

Апісанне
--------

Гэта самае небяспечнае захворванне жоўтага лубіну (*Lupinus luteus*). У Польшчы першыя згадкі вузкалістасці прыходзяць з 1956 года. У пачатку 1960-х гадоў праводзілася даследаванне яго шкоднасці і этыялогіі. Распаўсюджанасць гэтага захворвання звязана з увядзеннем сартоў з нізкім утрыманнем алкалоідаў. Вірус, які выклікае гэта захворванне, таксама заражае іншыя бабовыя і не толькі.

У Гродзенскай і Брэсцкай абласцях Беларусі вузкалістасць — самае шкаданоснае для жоўтага лубіну захворванне.

Сімптомы
--------

Характэрным сімптомам гэтага захворвання з’яўляецца звужэнне і карабленне лісця лубіну і светла-зялёная мазаіка, акрамя таго, заражаныя кветкі дробныя, лягчэйшыя за здаровыя і ўсталёўваюцца пад вострым вуглом да восі суквецця. Моцна заражаныя расліны адстаюць у росце, дэфармуюцца, доўга застаюцца зялёнымі і не спеюць. На хворых раслінах утвараюцца шматлікія бакавыя парасткі, рэдукаванае звужанае лісце з цёмна-зялёнымі плямамі, няроўнымі краямі і невялікімі ўздуццямі. Кветкавая завязь амаль цалкам асыпаецца або дае 1-2 недаразвітыя струкі.

Развіццё хваробы
----------------

Крыніцай першаснай інфекцыі з’яўляюцца, напрыклад, гладыёлусы: як іх насенне, так і іншыя заражаныя ўстойлівыя расліны. На працягу вегетацыйнага перыяду вірус BYMV перадаецца насякомымі такіх відаў, як *Myzodes persicae*, *Aphis craceivora*, *Acyrthosiphon pisum*. Сонечнае надвор’е ў першай палове лета спрыяе развіццю хваробы .

Шкоднасць
---------

Ранняе заражэнне раслін лубіну выклікае каля 90 % (да 95 %) страт ураджайнасці насення, пры заражэнні ў фазе бутанізацыі — 56 %, а пазнейшае — 30-40 %. Нарыхтоўка затрымліваецца на заражаных плантацыях, атрыманае насенне можа утрымліваць вірус (прыблізна 5-30 %) і яго нельга выкарыстоўваць для сяўбы. Узнікненне хваробы перад цвіценнем часта памяншае ўраджайнасць насення, але павялічвае яго памер. Пры заражэнні да цвіцення альбо пасля яго, насенне становяцца больш дробнымі .

Меры аховы
----------

Абарона лубіну ад вірусу жоўтай мазаікі фасолі складаецца ў раннім пасеве здаровага насення і прасторавай ізаляцыі ад шматгадовых бабовых раслін, знішчэнне пустазелля — рэзерватараў віруса і яго пераносчыкаў, хімічная апрацоўка раслін (пры масавым размнажэнні тлей на лубіне).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Вірусныя хваробы раслін // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.. — С. 461
2. 1 2 3 4  Choroby roślin w uprawach rolniczych. Selim Kryczyński (red.). Wydawnictwo SGGW, 2010, s. 104, 105. ISBN 978-83-7583-248-8.
3. 1 2 3  Zbigniew Borecki: Nauka o chorobach roślin. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1987, s. 140. ISBN 83-09-00983-6.
4. 1 2 3  Zofia Fiedorow, Zbigniew Weber: Choroby Roślin Uprawnych. Medix Plus, 1996, s. 120, 121. ISBN 83-905672-4-5.

Літаратура
----------

* *Дорожкин Н. А.*, *Чекалинская Н. И.*, *Нитневская В. И.* Болезни бобовых культур в БССР. — Мн. 1978
**Сенацкія правінцыі** — правінцыі ў Рымскай імперыі, намеснікі якіх прызначаліся сенатам. Гэтыя правінцыі былі далёкія ад граніц імперыі, а небяспека паўстання ў іх была мінімальнай. Такім чынам, на тэрыторыі гэтых правінцый было вельмі мала войскаў, што памяншала верагоднасць, што сенат паспрабуе скарыстацца сілай супраць імператара. Падзел на імператарскія і сенацкія правінцыі быў прыняты неўзабаве пасля прыходу да ўлады Актавіяна Аўгуста.

У 14 годзе наступныя правінцыі мелі статус сенацкіх:

* Азія;
* Ахея;
* Афрыка;
* Бетыка;
* Віфінія;
* Кіпр;
* Крыт і Кірэнаіка;
* Македонія;
* Нарбонская Галія;
* Понт;
* Сіцылія

Літаратура
----------

* Werner Eck: Provinz. Ihre Definition unter politisch-administrativem Aspekt. In: Werner Eck: Die Verwaltung des römischen Reiches in der Hohen Kaiserzeit. Bd. 2. Reinhardt, Basel 1998, ISBN 3-7245-0962-6, S. 167—185.
**27-я Нараўлянская партызанская брыгада імя С. М. Кірава** — партызанская брыгада, створаная 20 кастычніка 1943 года на базе асобных атрадаў імя Кірава (арганізаваны ў снежні 1942 года), імя Суворава (арганізаваны ў чэрвені 1943 года) і імя Фрунзэ (арганізаваны ў кастрычніку 1943 года). Дзейнічала на тэрыторыі Нараўлянскага раёна. 28 лістапада 1943 года брыгада (655 партызан, чатыры атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* партызанскі атрад імя Кірава (арганізаваны ў канцы снежня 1942 г. і да 1 красавіка 1943 г. насіў імя партызанскі атрад «Чырвоная Украіна»)
* партызанскі атрад імя Суворава (арганізаваны 16 чэрвеня 1943 г.);
* партызанскі атрад імя Фрунзэ (арганізаваны 20 кастрычніка 1943 г.);
* партызанскі атрад імя Чапаева.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Уладзімір Пятровіч Яромаў

### Камісар

* Пётр Іванавіч Пятроўскі

### Начальнік штаба

* Уладзімір Мацвеевіч Клейнос

Гісторыя
--------

Партызаны вялі баі з немцамі, найбольш значныя з якіх былі 29 жніўня 1943 года ў Мухаедаўскім лесе і 19 верасня 1943 года пры нападзе на гарнізон у Нароўлі (Нараўлянска-Шчакатоўская аперацыя). 

18 верасня 1943 г. усе лекары, у тым ліку Казімір Францавіч Градзіцкі (1891—1959), яго два сыны Данііл і Юзаф і большасць сярэдняга персаналу, якія яшчэ працавалі ў Нараўлянскай раённай бальніцы, захапіўшы з сабой інструменты, медыкаменты, перавязачны матэрыял, таемна перайшлі ў Нараўлянскую партызанскую брыгаду імя С. М. Кірава. Яшчэ раней (праз студэнтку IV курса Мінскага медыцынскага інстытута Г.І. Кручок) Казімір Градзіцкі, працуючы ў Нароўлі на пасадзе другога лекара ў нараўлянскай раённай бальніцы, наладзіў сувязь з партызанскай брыгадай імя С.М. Кірава, якую забяспечваў медыкаментамі, інструментарыем і каштоўнай інфармацыяй, бо добра ведаў нямецкую мову і меў даверлівыя стасункі з нямецкімі акупацыйнымі ўладамі ў Нароўлі.

Учынялі дыверсіі на чыгунках, шашэйных і грунтовых дарогах. 11 лістапада 1943 года група аўтаматчыкаў на чале з І. І. Бельскім узарвала два масты на рацэ Славечне. 29—30 лістапада 1943 года разам з часцямі 1-га Украінскага фронту ўдзельнічалі ў вызваленні Нароўлі, вёсак Верхні і Ніжні Млынок (Нараўлянская аперацыя).

Памяць
------

У 1945 годзе ў вёсцы Хільчыха Нараўлянскага раёна ў гонар брыгады быў пастаўлены помнік.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

Спасылкі
--------

* 27-я Наровлянская бригада им. С. М. Кирова
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Берасцень.
**Берасцень**, або **берасцянік** — гліняная пасудзіна, абгорнутая бяростай y беларусаў. Берасцяная аплётка надавала трываласць і зніжала цеплаправоднасць глінянага посуду, прызначанага для захоўвання ці халоднага прыгатавання ежы. Рабілі таксама берасцяную аплётку пашкоджанага посуду, пасля чаго яго ўжо не ставілі ў печ. Даўнасць і масавасць бытавання такога прыёму выклікалі пашырэнне назвы берасцень нават на посуд, пазбаўлены берасцяной аплёткі (пераважна гладышы). Берасцені найбольш пашыраны былі на Паазер'і; y наш час выйшлі з ужытку.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
**Курултáй** — гістарычны сход усіх мангольскіх і цюркскіх народаў князёў і шляхты, орган народнага прадстаўніцтва ў некаторых цюркскіх народаў (нагайцаў, башкіраў, казахаў, кіргізаў, крымскіх татараў, татараў, тувінцаў, алтайцаў), усенародны сход магнацтва для развязання найбольш значных дзяржаўных пытанняў, у нейкім сэнсе — аналаг еўрапейскіх парламентаў (як, напрыклад, Курултай Рэспублікі Башкартастан).

Гл. таксама
-----------

* Йыйын

Спасылкі
--------

* Крымский А. Е. Курултай // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
* Сайт курултая цюркскіх народаў.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
**Віленскія беларускія настаўніцкія курсы** (першыя) дзейнічалі са снежня 1915 па 23 верасня 1916 ў Вільні. Створаны школьнай камісіяй Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны ва ўмовах германскай акупацыі для падрыхтоўкі настаўнікаў для віленскіх беларускіх школ. Выкладчыкі: А. Пашкевіч (Цётка), Б. Пачопка (загадчык курсаў), С. Іваноўская, В. Ластоўскі, І. Луцкевіч, А. Луцкевіч, У. Рымша, Ю. Менке і інш. Дадаткова выкладаліся краязнаўства, польская і нямецкая мовы, асновы рэлігіі, гімнастыка, маляванне, школьная гігіена, садоўніцтва і агародніцтва. Курсы скончылі 10 чал.

Літаратура
----------

* *Ляхоўскі У.* Беларускія настаўніцкія курсы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — С. 339. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.
	+ Ляхоўскі У. Пачатак тварэння беларускае нацыянальнае школы // Спадчына. 2001. №1/2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Феертаг.
**Ісідар Самуілавіч Феертаг** (1843—1912) — беларускі медык, ваенны ўрач, стацкі надворны саветнік.

Біяграфія
---------

Пахаванне лекара І. С. Феертага
У 1886 годзе ў статусе ваеннага ўрача ў адстаўцы ўзначаліў яўрэйскую абшчынную бальніцу на 30 коек.

З таго ж 1886 года стаў першым старшынёй Бабруйскага таварыства ўрачоў.

Памёр у 1912 годзе. У апошні шлях яго праводзіў увесь горад і нават прыехаў генерал-губернатар з Мінска.

Абрам Рабкін у кнізе «Уніз па Шашэйнай» згадвае, што нібыта ў ваколіцах дома Феертага размяшчаўся артылерыйскі полк царскай арміі, і цяжкія гарматы і кованые коні па бруку грукаталі так, як быццам ішла вайна. Калі доктар Феертаг хварэў, людзі секлі пад Цітаўкай яловыя лапы і засцілалі імі ўсю вуліцу да самага пераезду.

Сям’я
-----

Пляменнікамі І. Феертага былі вядомыя латвійскія псіхіятры Макс і Леапольд  (польск.) (бел. Шонфельты. Макс абараніў дысертацыю «аб індукаваным вар’яцтве (folie communiquée)» (ням.: Ueber das inducirte Irresein), прысвяціўшы яе свайму дзядзьку; дысертацыя была апублікаваная асобным выданнем (1893) і ў часопісе *Archiv für Psychiatrie und Nervenkrankheiten*  (англ.) (бел. (Bd. 26, S. 202—266, 1894), і разглядаецца адной з асноўных работ у галіне індуцыраванных разладаў з трызненнем  (руск.) (бел..

Дом
---

Захаваўся драўляны дом Феертага, сучасны адрас вуліца Пушкіна, 109.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Фейертаг, Исидор Самуилович  (руск.)
2. ↑  Мазл тов, Бобруйск!  (руск.)
3. ↑  Ueber das inducirte Irresein (1893): Посвящение дяде — на титульном листе.
4. ↑  Max Schonfeldt «Ueber das inducirte Irresein (folie communiquée)»
5. ↑  Dinesh Bhugra, Gin S. Malhi. Troublesome Disguises: Managing Challenging Disorders in Psychiatry (2015)
6. ↑  В Бобруйске жили легендарные врачи, а первая уездная больница была недалеко от костела. Наш фоторепортаж с «Феста экскурсоводов» Архівавана 22 мая 2021.  (руск.)
**Астравы Окленд** (анг. *Auckland Islands*, маары *Maungahuka*) — архіпелаг на поўдні Ціхага акіяна ў 465 км на поўдзень ад Новай Зеландыі. Уваходзіць у склад гэтай краіны. Агульная плошча — 625 км². Сталага насельніцтва няма.

Гісторыя
--------

Першаадкрывальнікамі астравоў Окленд былі палінезійцы. Знойдзены рэшткі іх паселішча XIII ст. Аднак, калі ў 1806 г. адбылося новае адкрыццё кітабоем А. Брыстау, то астравы ўжо былі бязлюднымі. У 1807 г. іх анексіравала Вялікабрытанія. Пазней увайшлі ў склад Новай Зеландыі.

Доўгі час астравы Окленд прыцягвалі да сябе кітабояў, рыбакоў і паляўнічых на ластаногіх, якія стваралі сезонныя паселішчы. У 1839 г. мясцовыя землі даследаваў Ж. С. Дзюмон-Дзюрвіль.

У 1842 г. на астравы Окленд перабралася каля 150 маары і палонных імі марыоры з астравоў Чатэм. Яны займаліся кітабойным промыслам, паспяхова вырошчвалі лён. Улетку 1849 г. была заснавана брытанская калонія Хардвік, якая праіснавала да 1852 г. і была ліквідавана з-за адсутнасці прыбытковасці. У 1854 г. Окленд пакінулі і маары. У 1941—1945 гг. тут працавала новазеландская метэаралагічная станцыя.

У другой палове XX ст. астравы набылі запаведны статус. У 1998 г. трапілі ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Астравы Окленд часта наведваюцца вучонымі, але прыбыццё турыстаў абмежавана.

Геаграфія
---------

Архіпелаг складаецца з 7 астравоў і мноства скал вулканічнага паходжання. Паверхня ўзгорыстая, сфармаваная базальтамі. Найвышэйшая кропка — гара Дык на самым паўднёвым востраве Адамс (705 м). На ўсходнім узбярэжжы шмат фіёрдаў. З гор сцякае мноства ручаёў і рэк.

Клімат субантарктычны вільготны. У сярэднім 27 дзён у месяц дажджлівыя. Сярэднегадавая тэмпература каля 11 °C.

Прырода
-------

Астравы Окленд маюць некалькі прыродных зон. Бліжэй да мора знаходзяцца лугі. Вышэй за іх — лясы з вычварнымі ад сталых антарктычных вятроў стваламі паўднёвых міртавых дрэў (*Metrosideros umbellata*) і так званых «рамонкавых» хмызнякоў (*Olearia lyallii*). Іх кроны ствараюць амаль непрыступны спад. Яшчэ вышэй пачынаецца зона субальпійскіх лугоў з астраўкамі хмызнякоў і балот. Самую высокую альпійскую зону займае субантарктычная тундра з рэдкімі купінамі траў.

Астраўная фаўна адрозніваецца пэўнай разнастайнасцю. Налічваецца больш за 200 відаў мясцовых насякомых, 2 віды ластаногіх сынуноў, 1 від прэснаводных рыбін, але галоўнае прыроднае багацце складаюць мясцовыя птушкі — пінгвіны, буравеснікападобныя, сокалы і г. д.

У XIX ст. на астравы былі выпушчаны козы, свінні, трусы, самастойна трапілі каты, мышы і сабакі. Гэта прывяло да вымірання некалькіх мясцовых відаў. Аднак з 1990-ых гг. вядзецца ліквідацыя інтрадуцыраваных жывёл. Пакуль захоўваецца невялікае пагалоўе свінняў, катоў і мышэй.

Спасылкі
--------

* UNESCO: New Zealand Sub-Antarctic Islands
* The Auckland Islands:Marihuku Архівавана 5 снежня 2012.
* Auckland Island Pigs Rescue
* J. F. DE LISLE, THE CLIMATE OF THE AUCKLAND ISLANDS, CAMPBELL ISLAND AND MACQUARIE ISLAND
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чыстоўская.
**Вілора Леанідаўна Чыстоўская** (23 лютага 1940, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1963 годзе. Працавала ў Магілёўскім аблпраекце, Белпрампраекце, Белкамунпраекце, з 1976 года — кіраўнік групы архітэктараў, вядучы архітэктар у БелНДІПгорадабудаўніцтва.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1969 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): рэканструкцыя Чырвонага касцёла ў Мінску пад Дом кіно (1973), пансіянат на возеры Нарач (1974), інтэрнат Наваполацкага політэхнічнага інстытута (1980), піянерлагеры Бярозаўскага мясакамбіната Брэсцкай вобласці (1982) і завода «Аўтамагнітол» у Гродзенскай вобласці (1985), комплекс інтэрнатаў на 1650 месцаў з блокам абслугоўвання ў Бабруйску (1983).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Чистовская Вилора Леонидовна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Штурмавая вінтоўка M16A2 з замацаваным гранатамётам
**Падство́льны гранатамё́т** — гранатамёт, выкананы ў выглядзе дадатковага вузла, што ўсталёўваецца на ручную зброю, звычайна — на аўтамат.

Падствольны гранатамёт выкарыстоўваецца для знішчэння жывой сілы праціўніка і небраніраванай тэхнікі. У якасці зарадаў да яго выкарыстоўваюцца адмысловыя боепрыпасы (гранатамётныя стрэлы), якія аб'ядноўваюць у адным корпусе гранату і кідальны зарад, які размяшчаецца ў гільзе .
Для вядзення агню гранатамёт мацуецца на аўтамат пад ствалом апошняга (адсюль — назва *«падствольны»*). Спускавыя і прыцэльныя прыстасаванні разлічаны на выкананне стрэлу левай рукой (правая трымае аўтамат за асноўную дзяржальню кіравання агнём).

Зноскі
------

1. ↑  30-мм ружейный гранатомёт Gewehrgranatgerät / Schiessbecher (Германия) — Арсенал — Энциклопедия оружия. Огнестрельное стрелковое оружие. Оружие поддержки
2. ↑  Современное стрелковое оружие — гранатомёт M79 **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 23 сакавіка 2009. Праверана 13 ліпеня 2009.
3. ↑  Современное стрелковое оружие — Гранатомёты — винтовочные, подствольные, противотанковые Архівавана 12 сакавіка 2009 года.
4. ↑  Анализ и обобщение данных об особенностях использования гранатомётов в локальных войнах и региональных конфликтах(недаступная спасылка)
5. ↑  Из опыта современной малой войны — Army.lv Архівавана 23 мая 2009.
6. ↑  Infantry Squad Tactics
**Окселёсунд** (шведск.: Oxelösund) — горад у лене Сёдэрманланд у Швецыі, цэнтр аднайменнай камуны.
Размешчаны за 15 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад цэнтра лена Нючэпінга на невялікім паўвостраве, які ўдаецца ў Балтыйскае мора.
Здаўна вядомы як порт. Станам на 2011 год насельніцтва горада налічвала 10870 жыхароў.

Гісторыя
--------

Гавані Окселёсунда выкарыстоўваюцца больш 500 гадоў. Павелічэнне горнай вырабаткі ў XIX стагоддзі (напрыклад, *Бергслаген*), зрабіла Окселёсунд марскім транспартным вузлом. У 1873 годзе пачынае працаваць чыгунка.

У 1913 годзе ў Окселёсундзе пабудаваны металургічны завод, што паслужыла спрыяла росту населенага пункта.

Да 1950 годзе населены пункт стаў досыць развітым для таго, каб атрымаць статус горада. Такім чынам Окселёсунд стаў адным з апошніх населеных пунктаў, якія атрымалі статус горада ў Швецыі. Аднак у 1971 годзе Окселёсунд ізноў стаў толькі цэнтрам аднайменнай камуны без статусу горада, самай маленькай камуны ў краіне.

Спорт
-----

У Окселёсундзе знаходзіцца стадыён Рамдален.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Окселёсунд** у адпаведнасці з картай да арт. Швецыя. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
2. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Окселёсунд
**Окска-Данская раўніна** — раўніна ў Еўрапейскай частцы Расіі. Размешчана ў межах Рускай раўніны паміж Сярэднярускім і Прыволжскім узвышшамі, ад ракі Акі на поўначы да Калацкага ўзвышша на поўдні.

Паўночная і цэнтральная частка Окска-Данской раўніны завецца Тамбоўскай раўнінай.

Плоска-хвалісты рэльеф водападзелаў з вышынёй 150—180 м чаргуецца з шырокімі тэрасаванымі далінамі, ярамі і ўпадзінамі. Складзена моцна размытай марэнай, перакрытай пяскамі па далінах, покрыўнымі і лёсападобнымі суглінкамі на водападзелах. Размешчана галоўным чынам у зоне лесастэпу. Ападкаў 450—500 мм на год. Глебы пераважна шэрыя лясныя і чарназёмныя.
**Game Rankings** — англамоўны вэб-сайт пра камп’ютарныя гульні. Асноўнай яго функцыяй з’яўляецца адсочванне рэцэнзій на камп’ютарныя гульні з іншых сайтаў, і, пры дапамозе іх камбінавання, публікацыя сярэдняга рэйтынгу для кожнай гульні. Падобную сістэму выкарыстоўваюць сайты Metacritic, GameStats і Rotten Tomatoes.

Рэйтынгі публікуюцца ў выглядзе працэнтных адносін, заснаваных на ўсіх прынятых да разгляду ацэнках. Ацэнкі бяруцца з розных гульнявых сайтаў і часопісаў. Пры гэтым улічваюцца не ўсе выданні, а толькі найбольш вядомыя і аўтарытэтныя.

Па стане на кастрычнік 2008 г. база даных сайта ўтрымлівае больш 27 тыс. гульняў.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 5 снежня 2019.
2. ↑  Alexa Internet — 1996. Праверана 5 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q230051'></a>
3. ↑  Game Rankings home page **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Game Rankings. Архівавана з першакрыніцы 1 сакавіка 2012. Праверана - кастрычнік 2008.

Спасылкі
--------

* Game Rankings Архівавана 1 сакавіка 2012.
* Vulkan Games Архівавана 10 кастрычніка 2014.