**Абдул Ахад Маманд** (нар. 1 студзеня 1959, правінцыя Газні) — касманаўт-даследчык касмічнага карабля «Саюз ТМ-6» («Саюз ТМ-5») і арбітальнай станцыі «Мір»; першы і пакуль адзіны касманаўт Рэспублікі Афганістан, капітан афганскіх ВПС. Герой Савецкага Саюза (1988).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў пасёлку Сарда, правінцыі Газні ў Афганістане. Па нацыянальнасці — пуштун.

У 1976 годзе скончыў школу і паступіў у Кабульскі політэхнічны інстытут. У 1978 годзе быў прызваны ў войска і накіраваны ў СССР для атрымання ваеннай адукацыі. Вучыўся ў Краснадарскім і Кіеўскім ваенна-авіяцыйных вучылішчах. Па вяртанні служыў у ВПС Афганістана.

У 1987 годзе скончыў Ваенна-паветраную акадэмію імя Ю. А. Гагарына. Пасля палёту ў космас скончыў таксама Акадэмію Генеральнага штаба Узброеных Сіл СССР імя К. Я. Варашылава. Падчас правядзення адбору ў 1988 годзе меў званне капітан ВПС Афганістана.

У лістападзе 1987 удзельнічаў у адборы кандыдатаў для ажыццяўлення сумеснага савецка-афганскага касмічнага палёту. 12 снежня 1987 года быў названы адным з 8 кандыдатаў на палёт. У студзені 1988 года ў Маскве быў адабраны ў якасці дублёра асноўнага кандыдата. 26 лютага 1988 года прыступіў да падрыхтоўкі ў Цэнтры падрыхтоўкі касманаўтаў імя Ю. А. Гагарына. У красавіку 1988 года быў пераведзены ў асноўны экіпаж.

З 29 жніўня па 7 верасня 1988 у рамках савецкай касмічнай праграмы «Интеркосмос» і афганскай праграмы «Шамшад» здзейсніў касмічны палёт на караблі «Саюз ТМ-6» на савецкую арбітальную станцыю «Мір» (пасадка на караблі «Саюз ТМ-5») у якасці касманаўта-даследчыка разам з камандзірам карабля Уладзімірам Ляхавым і лекарам-касманаўтам Валерыем Паляковым. На борт з сабой узяў нацыянальны сцяг і два экзэмпляры Карана.

31 жніўня была праведзена стыкоўка карабля «Саюз ТМ-6» са станцыяй «Мір», дзе ў гэты момант працаваў экіпаж ЭО-3 (Уладзімір Цітоў, Муса Манаров). Пасадка карабля «Саюз ТМ-5» з экіпажам у складзе Уладзіміра Ляхава і Маманда была запланаваная апоўначы з 5 на 6 верасня. Аднак з-за ўзніклых пасля аддзялення бытавога адсека праблем з датчыкамі арыентацыі і тармазным рухавіком касманаўтам прыйшлося праседзець у цесным спушчальным апараце больш за суткі. Дзякуючы Маманду была выпраўленая няштатная сітуацыя, звязаная з магчымасцю заўчаснага аддзялення агрэгатнага адсека карабля, якое зрабіла б немагчымым шчаснае вяртанне на зямлю спушчальнага апарата. У выніку пасадка была здзейсненая незадоўга да паўночы з 6 на 7 верасня. Працягласць палёту склала 8 сутак 20 гадзін 26 хвілін. Да палёту Хелен Шармен быў самым маладым (па даце нараджэння) з тых хто зляталі ў космас.

Падчас экспедыцыі ў космас Маманд зрабіў дзясяткі фотаздымкаў Афганістана, што дазволіла стварыць першы Афганскі картаграфічны атлас.

Пасля палёту Маманд атрымаў званне Героя Савецкага Саюза. Працаваў у Афганскім філіяле Інстытута касмічных даследаванняў РАН.

На працягу шасці месяцаў быў намеснікам міністра грамадзянскай авіяцыі Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан.

Да 1992 быў членам Народна-Дэмакратычнай партыі Афганістана.

У 1996 годзе ў момант захопу ўлады ў Афганістане маджахедамі Маманд знаходзіўся ў службовай камандзіроўцы ў Індыі, расследуючы скаргі адносна карупцыі сярод персаналу афганскай авіякампаніі «Ariana Afghan Airlines». Баючыся за сваё жыццё, ён больш не мог вярнуцца ў Кабул. Характэрна, што яго дублёр, этнічны таджык Мухамед Дауран, у гэты ж час быў генералам і камандуючым ВПС ва ўзброеных сілах маджахедаў (затым у войсках Паўночнага альянсу).

У Героя Савецкага Саюза Маманда ўзнікалі думкі пераехаць жыць у Расію, аднак у Расійскай візе яму было адмоўлена. Для аднаўлення па архівах згубленага дыплома выпускніка Акадэміі Генеральнага штаба Узброеных Сіл СССР імя К. Е. Варашылава Маманд звяртаўся ў расійскае пасольства, якое адмовіла яму ў гэтым.

У выніку, быў вымушаны бегчы ў Германію, дзе спачатку працаваў рабочым у друкарні. Пазней атрымаў грамадзянства ФРГ, жыве ў Штутгарце, дзе валодае маленькай фірмай. Упершыню наведаў Аўганістан толькі праз 25 гадоў, разам з журналістамі BBC.

Акрамя роднай мовы пушту, Абдул Ахад Маманд свабодна размаўляе на рускай і нямецкай мовах.

### Сям’я

Жанаты. Жонка Зульфара, дзве дачкі, адзін сын.

Узнагароды
----------

* Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 7 верасня 1988 за паспяховае ажыццяўленне міжнароднага касмічнага палёту і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм грамадзяніну Рэспублікі Афганістан Маманду Абдулу Ахаду прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» (№ 11584).
* Званне «Герой Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан» з уручэннем медалі «Залатая зорка» і ордэна «Сонца свабоды» (Афганістан, 1988).
* Медаль «За заслугі ў асваенні космасу» (12 красавіка 2011 года, Расія) — *за вялікі ўклад у развіццё міжнароднага супрацоўніцтва ў галіне пілатуемай касманаўтыкі*.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  В космос из соцлагеря: Украденная слава Архівавана 4 кастрычніка 2013.// Видео: Документальный фильм ВГТРК Россия-1.
2. ↑  «Афганский» полет
3. ↑  Первый афганский космонавт вернулся на родину
4. ↑  Указ Президента Российской Федерации от 12 апреля 2011 года № 437 «О награждении медалью „За заслуги в освоении космоса" иностранных граждан».

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GTAA: 133356 |