**Ёмбе** (конга: yombe) — этнонім, прынамсі, двух народнасцяў Цэнтральнай Афрыкі, што пражываюць у Замбіі, Рэспубліцы Конга, Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга і Анголе. У ёмбе распаўсюджаныя паганскія вераванні, сярод ідалаў распаўсюджаны так званыя *нкісі-нкондэ* і фігуры мацярынства *пхемба*.

Назва
-----

У залежнасці ад крыніц назіраюцца некалькі варыянтаў наймення: маёмбе (Mayombé/Mayombe/Majombe), баёмбе (Bayombe), іёмбе (Iombe), кіёмбе (Kiombe/Kiyombe), кіёмбі (Kiombi), маёмба (Mayomba), маюмба (Mayumba), ёмбес (Yombés), маюмбе (Mayumbe/Majumbe), юмбе (Yumbe).

Дэмаграфічныя звесткі
---------------------

У 1981 году ў Замбіі на тэрыторыі 1620 км² пражывала каля 15 000 чалавек, якія вызналі сябе як ёмбе. Гэтую групу прынята ўключаць да ліку народа тумбука. Самі ёмбе былі адной з шасці этнічных груп, якія ўварваліся да тумбука ў 1760-х гадах. Іншая група, таксама званая ёмбе, пражывае ў паўднёва-заходняй частцы Рэспублікі Конга, а таксама ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга і Анголе. Іх прылічаюць як падгрупа буйнейшага народа конга.

Ёмбе маюць уласную аднайменную мову, адну з моў банту. Агульная колькасць носьбітаў ацэньвалася ў пачатку 2000-х гадоў больш чым у мільён чалавек, у тым ліку 669 000 у Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга (2002 г.), 348 000 у Рэспубліцы Конга (2000 г.) і 39 400 у Анголе (2000 г.).

Гаспадарка
----------

Ёмбе ў асноўным займаюцца сельскай гаспадаркай, вырошчваючы такія культуры, як бананы, кукуруза, фасолю, маніёк, арахіс і ямс. Вырошчваючы ў першую чаргу дзеля ўласнага пражытка, яны таксама прадаюць свой ураджай на рынках. Уздоўж ракі Конга разводзяць коз, свіней і курэй, а таксама займаюцца рыбнай лоўляй. Мужчыны, якія валодаюць рамёствамі і мастацтвам, займаюцца ткацтвам, разьбой і выплаўленнем, а жанчыны вырабляюць гліняныя чыгуны.

Культурна-рэлігійныя звычаі
---------------------------

Ёмбе вядомыя разьбой статуэтак, што выяўляюць, напрыклад, каралёў і з’яўляюцца прадметамі раскошы або ж жанчынападобныя фігуркі мацярынства *пхемба* (*phemba*). Для абрадаў таксама вырабляюцца маскі, барабаны і фігуркі *нкісі-нкондэ* (*nkisi nkonde*). Іхнія пахавальныя фігуры вядомы сваёй рэалістычнасцю.

Вярхоўнае бажаство ёмбе — Нгома Бунзі (*Ngoma Bunzi*), родам з недасягальнага царства Юлу. З ім звязваюцца праз духаў зямлі *нзамбі-а-ці* (*Nzambi a Tsi*) і рачнымі духамі *сімбі* (*Simbi*). Ёмбе будуюць святыні выбітным продкам, напрыклад вясковым правадырам, якія, паводле павер’яў, валодалі асаблівымі сіламі. Паўночназамбійскія ёмбе вераць, што людзі маюць тры розныя ідэнтычнасці: біялагічную, сацыяльную і духоўную. Іхняе сацыяльнае становішча ўплывае на тып пахавання, якое іх чакае пасля скону.

* Фетышысцкі ідал (Ангола).Фетышысцкі ідал (Ангола).
* Драўляны звон таемнага таварыства khimba (ДРК).Драўляны звон таемнага таварыства *khimba* (ДРК).
* Вяршыня скіпетра.Вяршыня скіпетра.
* Фігурка пхемба (ДРК).Фігурка *пхемба* (ДРК).
* Ідал з люстэркам.(Маёмбе, ДРК).Ідал з люстэркам.  
(Маёмбе, ДРК).
* Маска варажбітоў.Маска варажбітоў.

Зноскі
------

1. ↑  Database for Indigenous Cultural Evolution (DICE):Yombe Factsheet **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  University of Missouri. Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2017. Праверана 16 кастрычніка 2016.
2. ↑   (англ.) Chondoka, Yizenge (16 снежня 2015). *A History of the Tumbuka from 1400 to 1900*. Xlibris Corporation. p. 238. ISBN 978-1-4990-9628-6.
3. ↑   (англ.) Appiah, Kwame Anthony; Gates, Henry Louis Jr. рэд-ры (1999). *Africana: The Encyclopedia of the African and African American Experience* (1st ed.). New York: Basic Books. p. 2035. ISBN 0-465-00071-1.
4. 1 2   (англ.) Tribal African Art: Yombe **(нявызн.)**.  Zyama.com. Праверана 16 кастрычніка 2016.
5. ↑  Гл. таксама  (фр.) Raoul Lehuard, *Les Phemba du Mayombe : les figures sculptées dites phemba du Mayombe*, Arts d'Afrique noire, 1977, p. 122
6. 1 2   (англ.) Yombe **(нявызн.)**.  Art & Life in Africa. Праверана 16 кастрычніка 2016.
7. ↑   (англ.) Vogel, Susan Mullin (1981). *For Spirits and Kings: African Art from the Paul and Ruth Tishman Collection*. Metropolitan Museum of Art. p. 214. ISBN 978-0-87099-267-4.
8. ↑   (англ.) Fukuyama, Mary A.; Sevig, Todd D. (28 July 1999). *Integrating Spirituality into Multicultural Counseling*. SAGE Publications. p. 99. ISBN 978-1-5063-2072-4.
9. ↑  Гл. таксама Léo Bittremieux, *La Société secrète des Bakhimba au Mayombe*, G. van Campenhout, Bruxelles, 1936, 327 p.

Літаратура
----------

на ангельскай мове
* George Clement Bond (1991). "Ideology, persons, and spirits: the Yombe of northern Zambia". In Kortright Davis, Elias Farajaje-Jones (рэд.). *African creative expressions of the divine*. Washington, DC: Howard University School of Divinity. p. 158-180.

на нямецкай мове
* Mabiala Matouba-Ngouma (1987). *Symbolik der Namensgebung bei den Yombe, Zaire*. Vol. 10. Köln: Afrikanistische Arbeitspapiere: Schriftenreihe des Kölner Instituts für Afrikanistik. p. 73-87.
* Mabiala Matouba-Ngouma (1989). *Frauen, Kunsthandwerk und Kultur bei den Yombe in Zaïre*. Göttingen: Édition Re. p. 356. ISBN 3927636029.

на французскай мове
* Alain Lecomte, Raoul Lehuard, Bertil Söderberg (2014). *Les sifflets bakongo: Lower Congo whistles*. Paris: Éditions Alain Lecomte. p. 200. ISBN 978-2-9544167-0-0.`{{cite book}}`: Папярэджанні CS1: розныя назвы: authors list (link) (BNF 978-2-9544167-0-0)
* Alain Lecomte, Raoul Lehuard, Kovo N'Sondé, Jean N'Sondé (2016). *Bakongo. Les fétiches mi-nkondi, mi-nkisi*. Paris: Éditions Alain Lecomte. p. 439. ISBN 978-2-9544167-2-4.`{{cite book}}`: Папярэджанні CS1: розныя назвы: authors list (link) (BNF 45350937j)
* Nzuzi Bibaki (1993). *Le Dieu-mère: l'inculturation de la foi chez les Yombe*. Kinshasa: Éditions Loyola. p. 207.
* Albert Doutreloux (1967). *L'ombre des fétiches: société et culture yombe*. Publications de l'Université Lovanium de Léopoldville: Éditions Nauwelaerts. p. 288.
* Raoul Lehuard (1 студзеня 1977). *Les Phemba du Mayombe: les figures sculptées dites phemba du Mayombe*. Arnouville: Arts d'Afrique noire. p. 122.
* Raoul Lehuard (Восень 1987). "Le Nkisi nyambi". *Arts d'Afrique noire*. Arnouville. **63**: 25–32.
* Mavinga Muila (1986). *Développement technique et société Yombe (Zaïre)*. Québec: Presses de l'Université Laval. ISBN 9780315254848.
* Marie-Josiane Antoinette Ngimbi Bamweneko (1994). *La dynamique de la famille Yombe face au travail salarié de la femme*. Kinshasa: Facultés catholiques de Kinshasa. p. 207.
* Cyrille van Overbergh, Édouard de Jonghe (1907). *Les Mayombe (État indépendant du Congo)*. Bruxelles: Librairie Albert Dewit.