Колавая ліра
**Колавая ліра** — струнны смычковы музычны інструмент, у якім ролю смычка выконвае кола. На трох (часам больш) струнах граюць мелодыю, прыціскаючы струны клавішамі, а дзве іншыя струны — бурдонныя.

Гісторыя
--------

Лірнік. Міхал Эльвіра Андрыёлі, 1890
Марка «Колавая ліра». Беларусь, 2011
У Еўропе вядомая пад рознымі назвамі, найстарэйшая з іх — «арганістр» (лац.: organistrum) — адносіцца да позняга Сярэднявечча (не раней за XIII ст). Найстарэйшыя выявы адносяцца да XII ст.: англійская кніжная мініяцюра (каля 1175 года) і барэльеф сабора св. Іакава (Санцьяга-дэ-Кампастэла, 1188 год).

У XII ст. колавая ліра прадстаўляла сабою грувасткі інструмент, які абслугоўвалі два чалавекі (музыкант і яго памочнік, які механічна круціў ручку). Пасля таго, як у XIII ст. з’явіліся палегчаныя (партатыўныя) інструменты, колавая ліра хутка распаўсюдзілася па ўсёй Еўропе і стала адным з найболей характэрных атрыбутаў менестрэльскай культуры Сярэднявечча. Да XV ст. колавая ліра страціла сваю папулярнасць і стала інструментам жабракоў і вандроўнікаў, часта сляпых, знявечаных, якія выконвалі песні, вершы, казкі пад нескладаны акампанемент. У часы барока прыйшоў новы росквіт інструмента. У XVIII ст. колавая ліра стала моднай цацкай французскіх арыстакратаў, якія захапляліся вясковым побытам. У цяперашні час ужываецца ў народных ансамблях многіх еўрапейскіх краін, найперш Францыі і Венгрыі.

### У Беларусі

Лірнік у Аляксандраўскім скверы. Менск, 1918 г.
У Беларусі упершыню згадваецца ў 1-й палове ХVІІ ст. у дзённіку наваградскага шляхціца С. Маскевіча, 1611 год. Але ўскосныя крыніцы дазваляюць думаць, што яна была вядомая ў Беларусі ўжо ў 2-й палове ХVІ ст.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Bröcker, Marianne*. Die Drehleier. 2. Auflage. Bonn — Bad Godesberg: Verlag für systematische Musikwissenschaft, 1977.
* *Банин А. А.* Русская инструментальная музыка фольклорной традиции. — Москва, 1997.

Спасылкі
--------

* КОЛАВАЯ ЛІРА
* Київський кобзарський цех (Україна) Архівавана 17 снежня 2021.

| ⛭Струнныя музычныя інструменты |
| --- |
| Смычковыя | Скрыпка · Альт · Барытон · Віёла да гамба · Гудок · Сука · Крота · Віяланчэль · Кантрабас · Нікельхарпа · Рэбаб · Хардангерфеле · Эсрадж · Фідэль |
| Шчыпковыя | Арфа · Ангеліка · Балалайка · Банджа · Бандура · Бузукі · Вамбі · Гітара · Гуслі · Добра · Домбра · Домра · Думбыра · Дутар · Кантэле · Канклес · Каннель · Камуз · Мандаліна · Лютня · Кобза · Піпа · Сямісэн · Тарбан · Уд · Цытра |
| Ударныя | Цымбалы · Янцынь |
| Ударна-клавішныя | Клавікорд · Фартэпіяна · Піяніна · Раяль |
| Шчыпкова-клавішныя | Вёрджынел · Клавесін · Мюзелар · Спінет |
| Фрыкцыйна-клавішныя | Колавая ліра |
| Іншае | Смычок · Плектр · Струна · Струнатрымальнік · Лад · Парожак · Грыф · Мензура · Штрыхі |
| **Духавыя музычныя інструменты** · **Ударныя музычныя інструменты** · **Электронныя музычныя інструменты** |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Музычны Рымана · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11950982j · GND: 4131197-8 · LCCN: sh85063168 · NDL: 00577199 · NKC: ph123295 |