У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дэланэ.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Штэрн.

**Соня Дэланэ** (фр.: Sonia Delaunay, сапраўднае імя **Сара Эльеўна Штэрн**; 1 (13) лістапада 1885, Градзіжск, Крамянчугскі павет, Палтаўская губерня, Расійская імперыя — 5 снежня 1979, Парыж, Францыя) — французская мастачка-абстракцыяністка яўрэйскага паходжання.

Біяграфія
---------

Соня Дэланэ
Мемарыяльная дошка на доме № 16 на вуліцы Святога Сымона ў Парыжы, дзе жылі мастакі Рабер і Соня Дэланэ
Нарадзілася 1 (13) лістапада 1885 года ў мястэчку Градзіжск Крамянчугскага павета Палтаўскай губерні ў сям’і ўпраўляючага цвіковага завода ў Градзіжску Эліі (Ільі) Іосіфавіча Штэрна і адэсіткі Ханы Тэўеўны Тэрк.

Сям’я вярнулася з Градзіжска ў Адэсу не пазней за 1887 год і пасялілася ў доме Сцяпанава на Прохараўскай вуліцы, № 28, кватэра 9; бацька ўладкаваўся механікам пры фабрыцы па вытворчасці кручкоў да жаночых сукенак. Соня ж з 1890 ці 1892 года жыла ў Пецярбургу, выхоўвалася ў сям’і дзядзькі па мацярынскай лініі, квітнеючага адваката Генрыха Цімафеевіча (Гніха Тэўевіча) Тэрка і яго жонкі Ганны Сяргееўны (Ізраілеўны) Зак (1856—1911). Хацела быць удачаронай сям’ёй Тэрк, але не атрымаўшы дазволу маці, узяла псеўданім Соня Тэрк. Сямейства падарожнічала па Еўропе і яна ў дзяцінстве пабывала ў буйных еўрапейскіх музеях. Яе здольнасці ў жывапісе былі заўважаны школьным настаўнікам малявання, паводле яго парады яна ў васемнаццацігадовым узросце адправілася вучыцца ў Мастацкую акадэмію Карлсруэ. У 1905 годзе, прачытаўшы кнігу Юліюса Меера-Грэфе «Мане і яго круг», вырашыла пераехаць у Парыж як цэнтр мастацтваў.

У Парыжы яна засталася незадаволеная акадэмічнай манерай выкладання, затое шмат часу праводзіла ў мастацкіх галерэях. Знаходзілася пад уплывам Ван Гога, Поля Гагена, Анры Русо, фавістаў. У 1908 годзе выйшла замуж за нямецкага калекцыянера, галерыста і мастацкага крытыка Вільгельма Удэ. У 1909 годзе пазнаёмілася з мастаком Раберам Дэланэ, у 1910 годзе развялася з першым мужам і выйшла замуж за Дэланэ (яна ўжо была цяжарная ад яго).

Пад уплывам кубістаў Соня Дэланэ пасля 1911 сыходзіць у сваіх працах ад натуралізму і фігуратыўнасці ў бок геаметрыі і абстракцыі, эксперыментуе з рытмам і з раскладаннем колеру. У 1913 годзе Гіём Апалінер, які пазнаёміў мужа і жонку Дэланэ з Блезам Сандрарам, назваў версію кубізма, якую развілі ў сваіх працах Соня і Рабер, арфізмам.

У 1914—1920 гадах сужэнцы жылі ў Іспаніі і Партугаліі, пасябравалі з мясцовымі мастакамі. У Іспаніі Соня Дэланэ пазнаёмілася з Сяргеем Дзягілевым, аднаўляла згарэлыя дэкарацыі Льва Бакста да балета «Клеапатра» у пастаноўцы Міхаіла Фокіна для яго прадстаўлення ў Лонданскім Калізеуме (1918).

У 1920 годзе, па вяртанні ў Парыж, Соня Дэланэ адкрыла моднае атэлье. У 1925 яна ўдзельнічала ў Міжнароднай выставе дэкаратыўнага мастацтва разам з Аляксандрай Экстэр, Натанам Альтманам, Давідам Штэрэнбергам, Надзеяй Ламанавай. Неўзабаве стала найбуйным майстрам ар-дэко, яе знаходкі шырока выкарыстоўваліся ў дызайне, кераміцы, сцэнаграфіі, рэкламе.

У 1930-я гады была блізкая да абстракцыянісцкіх пошукаў Васіля Кандзінскага, Піта Мандрыяна, Барбары Хепуорт, Мішэля Сёфара.

Вядома таксама як ілюстратар кніг, распрацоўшчыца ўзораў для тканін «haute couture» і тэатральных касцюмаў. Працавала таксама над скульптурай, керамікай і ў тэхніцы акварэлі. Па яе эскізах у Германіі была выдадзена калода ігральных карт з малюнкамі стылю кубізм. Разам са сваім мужам удзельнічала ў афармленні Парыжскай Сусветнай выстаўкі 1937 года, для якой стварыла пано велічынёй у 235 кв. м. Таксама ўдваіх з Раберам Дэланэ арганізавала парыжскі салон мастацтваў Рэалітэ Нувель.

Памерла 5 снежня 1979 года ў Парыжы.

Сям’я
-----

Сын Соні і Рабера, Шарль Дэланэ (1911—1988), быў буйным музычным аглядальнікам, мэнэджэрам, фанатам і гісторыкам джаза.

Ушанаванне памяці
-----------------

* У Парыжы на доме № 16 на вуліцы Святога Сымона, дзе жылі мастакі Рабер і Соня Дэланэ, усталявана мемарыяльная дошка.

Зноскі
------

1. 1 2  Sonia Delaunay<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Sonia Delaunay — 2008.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18558540'></a>
3. ↑  Archives de Paris<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2860432'></a>
4. ↑  Institut français d'Ukraine — 1994.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12166157'></a>
5. ↑
6. 1 2 3 4  RKDartists<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
7. ↑   Праверана 14 жніўня 2015.
8. ↑   Праверана 14 жніўня 2015.

Літаратура
----------

* Делоне-Терк Соня // Григорьев — Динамика. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2007. — С. 476. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов; 2004—). — ISBN 978-5-85270-338-5.
* Damase J. Sonia Delaunay: fashion and fabrics. New York: H.N. Abrams, 1991
* Baron S. Damase J. Sonia Delaunay: the life of an artist. New York: H.N. Abrams, 1995
* Malochet A. Bianchi M. Sonia Delaunay, atelier simultané. Milan: Skira; Bellizona: Museo villa dei Cedri, 2006.
* Die Welt der Malerei, Köln 1990

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Соня Дэланэ
* Соня Делоне возвращается в Одессу

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · Internet Movie Database · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кароткая яўрэйская · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10235567 · BIBSYS: 14065997 · BNE: XX1164156 · BNF: 118992635 · CiNii: DA03262648 · CONOR: 16864611 · GND: 11852450X · GTAA: 92588 · ISNI: 0000 0000 8339 2986 · LCCN: n80010306 · LNB: 000212140 · NDL: 00437613 · NKC: jn20000700380 · NLA: 35034684 · NSK: 000121120 · NTA: 06888267X · NUKAT: n99052840 · PTBNP: 62158 · LIBRIS: 216618 · SUDOC: 026819716 · VIAF: 12307152 · ULAN: 500115510 |

 |