**Асенні (зімні) Юрай**, ці **Юр'еў дзень** — дзень народнага календара ва ўсходніх славян, прымеркаваны да царкоўнага свята 26 лістапада (9 снежня) ў гонар асвячэння храмаberu Велікамучаніка Георгія ў Кіеве.

У іншых мясцовых традыцыях таксама ёсць асеннія святы ў гонар Георгія Перамаганосца, напрыклад, дзень абнаўлення (асвячэння) яго храма ў Лідзе 3 (16) лістапада ці грузінскі Гіяргоба  10 лістапада ( 23 лістапада) у памяць калесавання велікамучаніка.

Гістарычная аснова
------------------

У рускіх князёў, пачынаючы з князя Уладзіміра, існаваў звычай будаваць храмы ў гонар іх нябесных ахоўнікаў — святых, імёны якіх яны насілі. Вялікі князь Яраслаў Мудры (1019—1054), які пры хрышчэнні атрымаў імя Георгій, прытрымліваючыся гэтай традыцыі, заснаваў храм і манастыр ў імя святога велікамучаніка Георгія Пераможца.

Георгіеўскі храмberu знаходзіўся перад брамай Святой Сафіі Кіеўскай. На яго будаўніцтва князь Яраслаў адпусціў шмат сродкаў, а ў яго стварэнні ўдзельнічала вялікая колькасць будаўнікоў. Асвяціў узведзены храм свяціцель Іларыён, мітрапаліт Кіеўскі, 9 снежня 1054 года, пасля чаго было прызначана царкоўнае святкаванне гэтай падзеі. Свята прыжылося і глыбока ўкаранілася ў народзе, увабраўшы ў сябе народныя звычаі і вераванні.

Народная міфалогія і прыкметы
-----------------------------

Юрый лічыўся апекуном свойскай і лясной жывёлы, ваўкоў. У гэты дзень ён нібыта выпускаў ваўкоў аж да вясенняга Юр'я: «Асенні Юрай адмыкае раты ваўкам, такім чынам, з гэтага дня крыважэрныя ваўкі пачынаюць хадзіць табунамі і нападаць на скаціну».

### Юрый і надвор'е

На Юр'я зіма ўбіраецца ў поўную сілу:

* «Ёсць на свеце два Юр'і і абодва дурні: адзін халодны, другі галодны»,
* «Юрый (Ягорый) мосціць, а Мікола гвоздзіць»,
* «Колькі на асенняга Юр'я снегу, столькі на вясенняга — травы».

Пра Юр'я гаварылі, што ён «грудай гвоздзіць». Юрай і Мікола святкуюцца і вясною, і восенню з невялікім перапынкам адзін пасля другога. Гэтыя святыя разам пастаўлены і ў шматлікіх веснавых і восеньскіх прыказках:

* «Вясною Георгій, летам Мікалай — з кормам; увосень — з мостам, зімою — з гвоздам»
* або «Юрай масціць, а Мікола гваздзіць (грудзіць)».

Перагукваўся асенні Юр'я (халодны) са сваім вясеннім цёзкам (галодным) і ў народнай прыкмеце: «Колькі на асенняга Юр'я снегу, столькі на вясенняга — травы».

У побыце
--------

Пасля свята больш не выганялі на пашу кароў, даглядалі коней.
У дзень зімняга Юр'я падстрыгаюць грывы і хвасты коням, а таксама аднімаюць ад кабыл жарабят-смактуноў і ставяць іх у асобныя хлявы да вясны.

Феадальныя звычаі
-----------------

Да сярэдзіны XV ст. сяляне мелі права пераходзіць ад аднаго гаспадара да другога пасля заканчэння ўсіх палявых работ, перад пачаткам зімы.
Затым гэта права было абмежавана строга акрэсленым тэрмінам — за тыдзень да Юр'евага дня (26 лістапада па старым стылі) ці тыдзень пасля яго.
А ў канцы XVI ст. быў забаронены пераход сялян і ў Юр'еў дзень, яны былі канчаткова замацаваны за феадаламі.
У гэтай сувязі і ўзнік выраз «Вось табе, бабка, і Юр'еў дзень», які пасля, як вокліч расчаравання, стаў прымяняцца і ў іншых маўленчых сітуацыях.

Гл. таксама
-----------

* Юр'еў дзень, вясенні

Зноскі
------

1. ↑  Юр'еў // «skarnik.by».

Літаратура
----------

* Васілевіч Ул. Беларускі народны каляндар Архівавана 29 жніўня 2013. // Паэзія беларускага земляробчага календара / Склад. А. С. Ліс. Мн. 1992. С. 554—612.
* Лозка, А. Ю. Беларускі народны каляндар. — 2-е выд. перапрац. і дап. — Мн.: Полымя, 2002. — С. 215—216.
* Георгий святой, великомученик, победоносец // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Юр'еў дзень // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. С. 214.

Спасылкі
--------

* Протаіерэй Георгій Сакалоў. «У гонар святога Георгія»(недаступная спасылка) // «Прысожскі край».
* Зімовы Юрый (Юр'еў дзень) // «Наша ніва», 9.12.2008.

| ⛭Народныя святы славян |
| --- |
| 
**Каляды /**
**Першая Каляда** •
Васілёў вечар /
Шчодрык /
Аўсень •
Вадзяная куцця •
Грамніцы (Стрэчанне) •
Аўлас •
 **Масленіца** •
Саракі •
**Благавешчанне** •
Вербная нядзеля •
Страсны тыдзень (Вялікі тыдзень) •
Вялікдзень •
Вялікодны тыдзень •
Правадная нядзеля •
Ярылавіца •
*Радаўніца* •
Юр’еў дзень •
Мікола вясновы •
Ушэсце •
**Сёмуха** •
*Троіцкія Дзяды* •
Тройца •
Троіцкі тыдзень •
**Купалле** •
Пятрок •
 Ілля •
Мядовы Іспас •
Яблычны Іспас •
Трэці Іспас •
Першая Прачыстая (Дажынкі) •
Другая Прачыстая (Багач) •
Трэцяя Прачыстая (Пакровы) •
*Асеннія Дзяды* (Дзмітраўская субота) •
Дзмітроў дзень •
Кузьма і Дзямьян •
Мікола зімні
 |