recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Мост у Андау сёння

**Андаускі мост** (ням.: Brücke von Andau), (венг.: Andaui-híd) — невялікі мост праз Айнзерканаль (ням.: Einserkanal), (венг.: Hansági-főcsatorna), маленькую раку, якая з'яўляецца часткай мяжы паміж Аўстрыяй і Венгрыяй. Мост знаходзіцца недалёка ад камуны Анда (Бургенланд, Аўстрыя).

Гісторыя
--------

Пачынаючы з падзей лета 1956 года, усё больш і больш венграў бегла на Захад праз мяжу Аўстрыі. Нават нягледзячы на ​​сціплыя памеры, драўляны мост праз маленькую раку апынуўся шляхам да выратаванні для звыш 70 000 венграў падчас Венгерскага паўстання.

Пасля перасячэння мяжы ўцекачы павінны былі прарабіць доўгі 9-кіламетровы шлях да свабоды да камуны Анда, дзе іх сустракалі з вялікай гасціннасцю жыхары Анда і навакольных камун.

21 лістапада 1956 года мост быў падарваны савецкімі войскамі.

### Аднаўленне

У 1996 годзе, у азнаменаванне 40-годдзя Венгерскага паўстання мост быў адноўлены як сімвал талерантнасці і падтрымкі. Арганізаваны як унікальны сумесны праект аўстрыйскай і венгерскай армій, ён замяніў часовую пераправу, пабудаваную сялянамі. Тады ж на «Дарозе Свабоды» правялі выставу на адкрытым паветры пад назвай «Дарога Гора», дзе прадставілі каля дзевяноста скульптур і іншых відаў мастацтваў розных венгерскіх і аўстрыйскіх стваральнікаў.

У літаратуры і кіно
-------------------

З'яўляючыся сапраўдным сімвалам свабоды, мост не толькі даў назву кнізе *Мост у Андо* Джэймса Мічанера (1957), але таксама стаў сусветна вядомым мемарыялам. У дапаўненне да Мічэнераўскай кнігі мост у Андзе таксама з'яўляецца тэмай у аўстрыйскім фільме *Der Bockerer III*, які падае Венгерскае паўстанне ў даволі гумарыстычнай манеры.

Гл. таксама
-----------

* Мост у Андау, кніга

Спасылкі
--------

* «Der Bockerer III» на IMDB англ.:
* Джэймс Мічанер на Кругасвеце Архівавана 15 сакавіка 2008.
* Выявы моста і навакольнага мясцовасці ням.:
**Біялагічны заказнік «Ловаць»**  — біялагічны заказнік абласнога значэнняў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Утвораны ў 1997 годзе.

Апісанне
--------

Агульная плошча 45 кm². Размешчаны на землях калгасаў «Руднянскі», «Запаветы Ільіча», імя Кутузава, саўгаса імя Казлова, лясгаса. Тэрыторыя знаходзіцца на Гарадоцкім узвышшы і мае складаны рэльеф з мноствам нізін і ўзгоркаў.

Прыярытэтнымі для аховы экалагічнымі сістэмамі з’яўляюцца ракі Ловаць ад яе вытоку на верхавым балоце паблізу в. Марчанкі і да возера Мяжа, ракі Сярвайка, азёры Завесна, Задрачанскае і Немцава, верхавое балота ў вытоку Ловаці, нізіннае балота і падтаёжныя ельнікі на поўдзень ад возера Завесна па цячэнні Ловаці і масіў лесу, абмежаваны гэтай ракой і дарогай Рудня — Баркі — Каверзы — Мяжа.

У гэтай рачной сістэме захаваліся папуляцыі многіх ахоўваемых відаў пазваночных жывёл. Значэнне заказніка заключаецца ў тым, што на р. Ловаць і яе прытоках сустракаецца адна з апошніх у Еўропе папуляцый еўрапейскай норкі, віда, які знаходзіцца пад пагрозай глабальнага знікнення і ўключаны ў міжнародную Чырвоную кнігу. Сістэма вадаёмаў у вярхоўі Ловаці — месца пражывання бабра, выдры. Жывуць тут і іншыя млекакормячыя, занесеныя ў Чырвоную кнігу Беларусі: мядзведзь, барсук, рысь, ляцяга. Зарэгістравана гнездаванне каля 30 відаў птушак з Чырвонай кнігі Рэспублікі Беларусь: скапа, змеяед, беркут, пугач, арлан-белахвост, вялікі бугай, журавель, вялікі краншнэп, чорны бусел, гогаль, махнатаногі сыч, даўгахвостая кугакаўка, жоўтагаловы дзяцел.

Тэрыторыя заказніка, дзякуючы вялікай колькасці нізінных балот, спрыяльных для пражывання лася і дзіка, з’яўляецца цэнтрам рэпрадукцыі і зімоўкі папуляцый гэтых відаў.

Літаратура
----------

* Вярхоўе ракі Ловаць // Скарбы прыроды Беларусі — Treasures of Belarusian Nature : Тэрыторыі, якія маюць міжнароднае значэнне для захавання біялагічнай разнастойнасці / аўт. тэксту і фота А. В. Казулін [і інш.] — 2-е выд. перапрац. дап. — Мн. 2005. — С. 124—129.
* Ловаць // Блакітная кніга Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал. Н. А. Дзісько [і інш.]. — Мн. 1994. — С. 222.
**Вежкі** — археалагічны помнік каля вёскі Вежкі Дубровенскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 0,5 км на поўнач ад вёскі, ніжэй моста, на пойме правага берага ракі Расасенка.

Апісанне
--------

Пляцоўка памерам 55×35 м, вышынёй 12-15 м над ўзроўнем ракі. Усходняя частка гарадзішча прыўзнята і каля падножжа ўзгорка злучана насыпам з карэнным правым берагам. З астатніх бакоў абкружана поймай ракі. Стромкасць схілаў 70°. Гарадзішча вядома з 1873 года. Абследавалі ў 1928 годзе І. А. Сербаў, у 1972 годзе У. Ф. Ісаенка. Раскопкі не праводзіліся.

Літаратура
----------

* Гарадзішча (в. Вежкі) // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 264.
**Зілоты** ці ***зелоты*** (грэч. ζηλωτής, «руплівец, прыхільнік», іўр.: קנאים, *канаім*) - удзельнікі палітычнага руху ў 1 стагоддзі часоў іўдазму Другога Храма, які імкнуўся падбухторваць людзей правінцыі Іудзея, каб паўстаць супраць Рымскай імперыі і выгнаць рымлян з Святой зямлі сілай зброі, асабліва падчас Першай Іудзейскай вайны (66-70). Зілоты згодна Іосіфу Флавію былі «чацвёртай сектай» у гэты перыяд.

Гісторыя
--------

Статуя Сымона Зілота на даху сабора ў Хельсінкі.
Асноўнай мэтай зілотаў было скасаванне эліністычнага ўплыву і звяржэнне рымскага валадарства, для дасягнення якой лічыліся прыдатнымі любыя сродкі. Да сярэдзіны I стагоддзя н. э. зілоты аформіліся ў палітычную партыю для барацьбы са спадчынай цара Іудзеі Ірада Вялікага. З фасада Іерусалімскага храма, адбудаванага Ірадам, яны збілі залатога арла, які, на іх думку, падахвочваў да ідалапаклонства і паказваў на рымскае валадарства ў краіне.

Патрабаванні імператара Калігулы паставіць па ўсёй Імперыі сваі ідалы, грубае стаўленне рымскіх салдат да Храму і веры жыхароў Іудзеі прывялі да істотнай радыкалізацыі яўрэйскага насельніцтва і, адпаведна, папаўненню прыхільнікаў зілотаў. Пасля незаконнай канфіскацыі (фактычна рабавання) рымскім пракуратарам вялікай часткі храмавага срэбра зілоты арганізавалі паўстанне, якое прывяло да вайны 66-73 гадоў. Падаспеўшыя на дапамогу рымскія войскі Цэсція Гала з Сірыі былі разбітыя паўстанцамі.

Зілоты, будучы непрымірымымі супернікамі рымлян, вырашылі змагацца да канца, абгрунтоўваючы гэта таксама тым, што Ізраілем мог кіраваць толькі Месія — нашчадак Давіда. Найбольш адважныя воіны вылучыліся ў асобную крыло і атрымалі ад рымлян мянушку «сікарыі» («забойцы», «кінжальшчыкі»). Іх радыкальныя ваяўнічыя дзеянні прывялі да вайны з рымлянамі. Так, адзін з сікарыяў Менахем, сын Іуды, захапіўшы крэпасць Масада, забіў увесь рымскі гарнізон.

Найбольш вядомыя зілоты — Сымон (Шымон) Бар-Гіора і Йоханан з Гіскалы. Часам зілотаў разглядаюць як заснаваную Іудай Галілеянінам і Садокам фарысеям «*чацвёртую секту*» (разам з фарысеямі, садукеямі і есеямі), пра якія згадваў удзельнік Іудзейскіх войнаў Іосіф Флавій.

Паводле Бібліі, сярод апосталаў Ісуса адзін вучань быў зілотам — Сымон.
**Санкт-Пецярбургская Рымска-каталіцкая семінарыя** ці **Вышэйшай духоўнай семінарыі «Марыя — Каралева апосталаў»** — вышэйшая каталіцкая спецыяльная навучальная ўстанова для падрыхтоўкі святароў у Санкт-Пецярбургу (Расія). З’яўляецца міждыяцэзіяльнай і адзінай каталіцкай семінарыяй ва ўсёй Расійскай Федэрацыі.

Гісторыя
--------

Пасля закрыцця царскімі ўладамі Мінскай духоўнай семінарыі ў 1869 годзе яна з Мінска была пераведзена ў Санкт-Пецярбург. Такім чынам, гістарычная Санкт-Пецярбурская семінарыя, якая з’яўляецца наступніцай Мінскай, аднавіла сваю дзейнасць.

Напачатку ў гэтай духоўнай навучальнай установе не было належных умоваў. Так, з-за адсутнасці сталовай на пачатку семінарысты харчаваліся ў Ваенна-механічным інстытуце, які знаходзіўся паблізу. З часам семінарыі быў перададзены ўвесь будынак і прылеглая да яго пракатэдра. Пад кіраўніцтвам кс. прэлата Андрэя Стэцкевіча быў адрамантаваны і будынак семінарыі, і касцёл. Семінарыя атрымала афіліяцыю пры Папскім Латэранскім універсітэце ў Рыме. З таго часу яе выпускнікі атрымліваюць дыплом бакалаўра гэтай прэстыжнай навучальнай установы. Санкт-Пецярбурская духоўная семінарыя стала цэнтрам жыцця Каталіцкага Касцёла ў Расіі.

У верасні 1917 года семінарысты ўжо не змаглі прыступіць да заняткаў, а ў 1918 годзе будынак семінарыі быў адабраны ўладай.

У 1991 годзе быў заснаваны Каледж каталіцкай тэалогіі, філасофіі і гісторыі імя св. Тамаша Аквінскага. Яго дзейнасць праклала шлях да практычнай рэалізацыі мець у Расіі духоўную семінарыю. У 1993 годзе арцыбіскуп Тадэвуш Кандрусевіч, Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі заснаваў семінарыю. На першы курс было прынята 17 семінарыстаў з Расіі і Казахстана.

Рэктары
-------

* кс. Канстацін Перыдэры

Вядомыя выпускнікі
------------------

* Эдуард Кава

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Санкт-Пецярбургу адзначылі срэбраны юбілей духоўнай семінарыі «Марыя — Каралева Апосталаў»
**Са́ндрык** (італ.: sandric, лац.: sanidis, з σανις — дошка) — архітэктурны элемент, невялікі прафіляваны карніз, гарызантальная «палічка» над ліштвай аконнага ці дзвярнога праёма. Утылітарная функцыя сандрыка складаецца ў адводзе дажджавой вады ад праёма; візуальная — у падкрэсленні гарызантальных чляненняў фасада. Чаргаванне прасценкі і праёмы з ліштвамі і сандрыкамі ствараюць пэўны рытм, які ўзмацняе тэктанічныя ўласцівасці кампазіцыі фасада будынка. Аналагічную ролі адыгрываюць гурты і вертыкальныя пілястры. У архітэктуры Старажытнай Грэцыі такі элемент называлі гіпертырам (ύπέρ — звыш, над і θύρα — дзвярны шчыт). У кампазіцыі контрліштвы сандрык можа размяшчацца як у верхняй, так і ў ніжняй частцы. Можа абапірацца на кранштэйны, а ўверсе быць дапоўненым франтонам, па баках — пілястрамі ці калонкамі.

У класічнай архітэктуры гарызантальныя перакрыцці праёмаў тлумачаць у якасці антаблемента, таму сандрык можа мець уласны архітраў, фрыз і карніз. Архітраў звычайна прафілююць, фрыз можа дапаўняцца арнаментам, як і валютападобныя кранштэйны, а карніз у форме сімы дапаўняцца лучковым ці трохвугольным франтонам.

Блізкія формы: брыз-солей (сонцаахоўны казырок), броўка, парасоль (у архітэктуры — парасонавы купал). Кананічную форму мае сандрык у кампазіцыі брамантава акна ў Палацца Канчэлерыя ў Рыме. Больш складаную ў варыяцыях паладыева акна і серліяне. У інтэр'ерах сандрыкі цесна звязаны з афармленнем прасторы ў тым ці іншым мастацкім стылі.

Галерея
-------

* Акно з трохвугольным франтонам на кранштэйнахАкно з трохвугольным франтонам на кранштэйнах
* Ордарны сандрык з дэнтыкуламі (зубчыкамі)Ордарны сандрык з дэнтыкуламі (зубчыкамі)
* Сандрык з лучковым франтонамСандрык з лучковым франтонам

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002
2. ↑  *Власов В. Г.* Сандрик // Власов В. Г. Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства. В 10 т. — СПб.: Азбука-Классика. — Т. VIII, 2008. — С. 522—523. (руск.)
3. ↑  *Михаловский И. Б.* Теория классических архитектурных форм. — М.: Изд-во Всесоюзной Академии архитектуры, 1937. — С. 207—208. (руск.)
4. ↑  The Elements of Style. An Encyclopedia of domestic architectural Detail. — London: Reed Books Limited, 1991. — Pp. 231—275. (англ.)
5. ↑  *Бартенев И. А. Батажкова В. Н.* Русский интерьер XVII—XIX веков. — Л.: Стройиздат, 1977/ (руск.)
6. ↑  *Бартенев И. А. Батажкова В. Н.* Русский интерьер XIX века. — Л.: Художник РСФСР, 1984. (руск.)

Літаратура
----------

* Сандрык // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 148. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сандрык

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Санкт-Гален (значэнні).
  

**Санкт-Гален**, таксама **Сен-Гален** (ням.: Sankt Gallen, *St. Gallen*, фр.: Saint-Gall) — кантон Швейцарыі. Санкт-Гален размешчаны на паўночным усходзе Швейцарыі. Займае плошчу ў 2026 км², мае насельніцтва (на 31 снежня 2008) 471 152 (5-е месца сярод кантонаў у 2003 годзе). Станам на 2007 год, насельніцтва ўключала 97 461 замежніка, або прыблізна 20,9 % агульнай колькасці насельніцтва. Сталіца — горад Санкт-Гален.

Геаграфія
---------

Плошча 2026 км² (6-е месца сярод кантонаў).

Кантон размешчаны на паўночным усходзе Швейцарыі. На поўначы абмежаваны Канстанцкім возерам (Бодэнскае возера), на ўсходзе — Рэйнскай далінай. Па Рэйне мяжуе з Аўстрыяй і Ліхтэнштэйнам. На поўдні кантон Санкт-Гален абмежаваны кантонамі Граўбюндэн, Гларус і Швіц. На захадзе ляжаць кантоны Цюрых і Тургау.

Два паўкантоны Апенцэль — Інерродэн і Апенцэль — Аўсерродэн цалкам акружаны землямі кантона Санкт-Гален.

| Швейцарыя Кантоны Швейцарыі |
| --- |
| 
* Ааргау
* Апенцэль — Аўсерродэн
* Апенцэль — Інерродэн
* Базель-Ланд
* Базель-Штат
* Берн
* Вале
* Во
* Гларус
* Граўбюндэн
* Жэнева
* Золатурн
* Люцэрн
* Нёўшатэль
* Нідвальдэн
* Обвальдэн
* Санкт-Гален
* Тургау
* Тычына
* Уры
* Фрыбур
* Цуг
* Цюрых
* Шафгаўзен
* Швіц
* Юра

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11981215b · GND: 4051595-3 · ISNI: 0000 0001 0940 7446 · LCCN: n81042831 · NKC: ge361124 · VIAF: 124913894 |

 |
**Шашуо́лей** (літ.: Šešuoliai, традыцыйная беларуская назва — **Шашолі**) — мястэчка ва Укмяргскім раёне Вільнюскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Шашуолейскай сянюніі. Размешчана за 16 км на паўднёвы ўсход ад Укмярге. Насельніцтва на 2011 год — 138 чалавек.

Гісторыя
--------

### Вялікае Княства Літоўскае

Першы пісьмовы ўпамін пра Шашолі датуецца 1334 годам. У 1385 годзе яны ўвайшлі ў склад Віленскага павета Віленскага ваяводства. 

У 1567 годзе Шашолі сталі мястэчкам, тут збудавалі касцёл.

### Пад уладай Расійскай імперыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Шашолі апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Віленскім павеце Віленскай губерні.

Каля 1890 года ў Шашолях было 22 будынкі.

### Найноўшы час

Па польска-літоўскіх баях і падпісанні пагаднення паміж міжваеннай Польскай Рэспублікай і Літвой у 1919 годзе Шашолі апынуліся ў складзе Літвы. У часы Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 да 1944 года мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Рэйха.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: ~1890 год — 169 чал. з іх 140 каталікоў і 29 іўдзеяў
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 138 чал.

Славутасці
----------

* Касцёл Святога Іосіфа Рамесніка (1751)
* Сядзіба (XIX—XX стагоддзі)

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 187-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Літоўскай Рэспублікі на беларускую мову»
2. ↑  Krzywicki J. Szeszole // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XI: Sochaczew — Szlubowska Wola (польск.). — Warszawa, 1890. S. 909.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шашуолей
* Шашуолей на сайце Radzima.org
**Карабельны мост** — аўтадарожны бэлечны мост цераз раку Мойку ў Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Нова-Адміралцейскі і Мацісаў астравы. Знаходзіцца на тэрыторыі завода «Адміралцейскія верфі». Вышэй па цячэнні знаходзіцца Храпавіцкі мост. Мост названы ад карабельнай набярэжнай, якая існавала ў гэтым месцы. Назва была прысвоена 4 ліпеня 1977 года. Мост пабудаваны ў 1967 годзе.
Мост аднапралётны сталежалезабетонны бэлечны. Даўжыня моста — 29,0 м, шырыня — 9,3 м (з іх 6,2 м шырыня праезжай часткі і два тратуары — 1,6 м і 1,5 м).

| Масты цераз Мойку |
| --- |
| 
* 1-ы Інжынерны
* 1-ы Садовы
* 2-і Садовы
* Мала-Канюшанны пешаходны *(гл. таксама Трайны мост)*
* Вялікі Канюшанны
* Пеўчаскі
* Зялёны
* Чырвоны
* Сіні
* Ліхтарны
* Паштамцкі пешаходны
* Пацалуеў
* Чырванафлоцкі пешаходны
* Храпавіцкі
* Карабельны

 |
| Бітвы і аперацыі Іракскай вайны |
| --- |
| **Уварванне ў Ірак (2003)**: Ум-Каср • Фао • Басра (1) • Насірыя • Кербела (1) • Эн-Наджаф (1) • «Молат вікінга» • Эс-Самава • Эль-Хіла • Эль-Кут (1) • Багдад • Дэбека**Акупацыя Ірака (2003—2011)**: Анбар • «Удар па паўвостраве» • Рамадан (1) • Паўстанне Арміі Махдзі • Фалуджа (1) • Рамадзі (1) • Эль-Кут (2) • Эн-Наджаф (2) • Самара • Фалуджа (2) • Масул • Возера Тартар • Хіт • «Матадор» • Хадзіта • «Аднаўленне правоў» • «Сталёвы заслон» • Рамадзі (2) • Дыванія • «Сіндбад» • Дыяла • Вуліца Хайфа • Кербела (2) • Брытанскія базы • Эн-Наджаф (3) • «Чорны арол» • Кербела (3) • Турэцкае ўварванне • Найнава • Басра (3) • Наступленне Аль-Каіды • «Залог росквіту» • Абу-Кемаль • Пальмавы гай**Міжканфесійны канфлікт (2006—2009)**: Канфлікт паміж ІАІ і АК • «Разам наперад» • Рамадан (2) • «Фантомны гром» |

**Бой за перавал Дэбека** — боесутыкненне ў Паўночным Іраку, якое адбылося ў рамках амерыканскага ўварвання ў Ірак, падчас чаго ажыццёўлена выцясненне амерыканскім спецназам і курдскімі баевікамі іракскіх войск з перавала каля вёскі Дэбека, што паміж Масулам і Кіркукам. Вырашальную ролю ў перамозе кааліцыі адыграла прымяненне супраць іракскіх танкаў СТКР FGM-148 Javelin.

Бой пачаўся 6 красавіка 2003 года, калі 26 «зялёных берэтаў» сіл СпП арміі ЗША атрымалі загад захапіць стратэгічна важны перавал. Яго захоп дазваляў перарэзаць шашы 2 і спыніць перамяшчэнне іракскіх войск на поўначы, а таксама даць штуршок да захопу важных нафтавых радовішчаў Кіркука.

Спярша рушыла паветраная атака сіламі бамбардзіроўшчыкаў B-52. Спецназ пры падтрымцы курдскіх апалчэнцаў «Пешмерга» дасягнулі іракскіх пазіцый.

Курды прыступілі да зачысткі міннага поля на падыходзе да перавала. Іракскія войскі атакавалі і прымусілі кааліцыйныя сілы схавацца за пясчанымі ўступамі. Але ў выніку контратакі спецназ і курды прымусілі іракцаў адступіць да верхняй частцы хрыбта і заняць пазіцыі ў бункерах, адначасна паланіўшы каля 20 іракскіх салдат.

Узлезшы на невялікі пагорак, які затуляе перавал з поўдня, кааліцыйныя войскі сутыкнуліся з іракскім механізаваным корпусам, і чатыры з паловай гадзіны працягваўся бой. Два іракскіх бронетранспарцёра і два грузавікі былі знішчаны. Неўзабаве пасля гэтага тым жа спосабам былі знішчаны яшчэ два іракскіх БТР і грузавік. Іракцы спынілі наступленне і перайшлі да абароны.

Пазней тры іракскія грузавікі пад’ехалі да курдскай пазіцыі, міргаючы фарамі. Гэта была ілжывая спроба капітуляцыі, накіраваная на прыкрыццё апошняй атакі іракскіх войск. У гэты час да пазіцыях кааліцыйных сіл вылучыліся тры іракскіх бронетранспарцёра і тры грузавікі з салдатамі, пры падтрымцы чатырох танкаў Т-55. Кааліцыйныя войскі здзейснілі манеўр і схаваліся за грэбнем, каб контратакаваць. У выніку жорсткі адказ спецназа і курдаў спыніў іракскае прасоўванне і дапамог забяспечыць тактычную перамогу кааліцыі.

Зноскі
------

1. ↑  Lowery, Nathan (Winter 2005). *The Battle for Debecka Crossroads*. 79–85.
2. ↑  Shanker, Thom (Sep 22, 2003). *How Green Berets Beat the Odds at an Iraq Alamo*. A7.

Літаратура
----------

* Lowery, Nathan S. "The Battle for Debecka Crossroads", Tip of the Spear, Winter 2005
| Бітвы і аперацыі Іракскай вайны |
| --- |
| **Уварванне ў Ірак (2003)**: Ум-Каср • Фао • Басра (1) • Насірыя • Кербела (1) • Эн-Наджаф (1) • «Молат вікінга» • Эс-Самава • Эль-Хіла • Эль-Кут (1) • Багдад • Дэбека**Акупацыя Ірака (2003—2011)**: Анбар • «Удар па паўвостраве» • Рамадан (1) • Паўстанне Арміі Махдзі • Фалуджа (1) • Рамадзі (1) • Эль-Кут (2) • Эн-Наджаф (2) • Самара • Фалуджа (2) • Масул • Возера Тартар • Хіт • «Матадор» • Хадзіта • «Аднаўленне правоў» • «Сталёвы заслон» • Рамадзі (2) • Дыванія • «Сіндбад» • Дыяла • Вуліца Хайфа • Кербела (2) • Брытанскія базы • Эн-Наджаф (3) • «Чорны арол» • Кербела (3) • Турэцкае ўварванне • Найнава • Басра (3) • Наступленне Аль-Каіды • «Залог росквіту» • Абу-Кемаль • Пальмавы гай**Міжканфесійны канфлікт (2006—2009)**: Канфлікт паміж ІАІ і АК • «Разам наперад» • Рамадан (2) • «Фантомны гром» |

**Бой за Дыванію** — узброенае сутыкненне 28 жніўня 2006 года перыяду Іракскай вайны памiж новым урадам краіны, сфарміраванага міжнароднай кааліцыяй на чале з ЗША, і шыіцкімі баевікамі з Арміі Махдзі за кантроль над горадам Эд-Дыванія, што ў 180 кіламетрах на поўдзень ад Багдаду.

Баявыя дзеянні ўспыхнулі пасля таго, як кааліцыйныя войскі арыштавалі лідара паўстанцаў ас-Садра. Тады баевікамі ўступілі ў жорсткія вулічныя баі з іракскімі ваеннымі, якія працягваліся да позняй ночы. Байцы апалчэння падчас баёў акапаліся ў жылых кварталах. Іракская армія сцвярджала, што большасць яе страт была панесена, калі байцы Махдзі захапілі і пакаралі смерцю групу салдат, у якіх скончыліся боепрыпасы. На наступную раніцу было заключана перамір’е, але да гэтага ўжо загінулі 23 іракскіх салдата, 20 паўстанцаў і 7 грамадзянскіх асоб.

Прыкладна праз паўтара месяца, 9 кастрычніка 2006 года, у горадзе ўспыхнула новае супрацьстаянне, на гэты раз паміж партызанамі і арміяй ЗША. Падчас гэтага, трыццаць апалчэнцаў былі забіты. У амерыканцаў страт не было, аднак адзін танк атрымаў сур’езныя пашкоджанні.

Зноскі
------

1. 1 2  U.S. and Iraqi troops battle militants - International Herald Tribune
2. ↑  ,
**Гродзенскі паштамт** — цэнтральнае паштовае прадпрыемства ў Гродне, размешчанае ў будынку па вуліцы Карла Маркса, 29. Арганізуе паштовую сувязь на тэрыторыі Гродна і Гродзенскага раёна.

Гісторыя
--------

У пачатку XX ст. на гэтым месцы стаялі камяніцы Восінскага і Стрыйскага. Будынак паштамта («Дом сувязі») пабудаваны ў 1968 па паўторна выкарыстаным праекце з перабудовай інтэр’ераў і часткова фасадаў (архітэктары Г. Тарасевіч, Л. Вільчко). Амаль ідэнтычны будынак існуе ў Запарожжы. У 1988 годзе да будынка прыбудавана дадатковае крыло.

У 1989 годзе арганізоўваў электрасувязь на тэрыторыі раёна, кіраваў участкамі па перавозцы пошты, сартаванні пісьмовай карэспандэнцыі і друку, апрацоўцы страхавой пошты, цэхам электрасувязі, каардынаваў і кантраляваў працу 26 аддзяленняў сувязі гарадскіх і 49 сельскіх. Пры паштамце працавала службовая гарадская пошта.

Архітэктура
-----------

Асіметрычная аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя 5-павярховага складанага ў плане будынка заснавана на вылучэнні вуглавога аб’ёму, да якога перпендыкулярна прылягае выцягнутае крыло. Суцэльнае зашкленне на ўсю вышыню вуглавога аб’ёму і рытм вертыкальных лапатак крыла ствараюць кантраст у кампазіцыі галоўнага фасада. Канструктыўнае рашэнне будынка заснавана на спалучэнні жалезабетоннага каркаса з вонкавымі цаглянымі сценамі. Тарцовая сцяна аперацыйнай залы аформлена шматфігурным гіпсавым рэльефам на тэму працы (скульптар В. Даненкаў), лесвіца ўпрыгожана чаканкай (архітэктар А. Волкаў). У вуглавым аб’ёме вестыбюль, холы, вялікія 2-светлавыя аперацыйныя залы, у крыле — зала міжгародняй тэлефоннай сувязі, крама філатэліі, службовыя і дапаможныя памяшканні.

З дапамогай пергалы злучана з былым будынкам «Гроднасельбудпраекта», пабудаваным у 1973 годзе.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Почтамт // Гродно: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1989. — 440 с. ISBN 5-85700-015-7
2. ↑  *Калектыў аўтараў: А. Вашкевіч, А. Госцеў, В. Саяпін і інш.* Біяграфія гарадзенскіх вуліц. Ад Фартоў да Каложы.. — Гродна-Вроцлаў: Вроцлаўская навуковая друкарня, 2012. — С. 225. — 370 с. — ISBN 978-93-61617-77-8.
3. ↑  «Гродносельстройпроект» // Гродно: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1989. — 440 с. ISBN 5-85700-015-7

Літаратура
----------

* Почтамт // Гродно: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1989. — 440 с. ISBN 5-85700-015-7
«**Леўарт**» (польск.: Lewart, Leopardus, Walny, Waliu-szy) — шляхецкі і дваранскі герб, 
якім карысталіся 74 роды Беларусі, Літвы, Украіны, 
Польшчы і Расіі.

Апісанне
--------

У чырвоным (іншы варыянт — блакітным) поле звернуты направа стаячы на задніх лапах леапард, 
з высунутай языкам і паднятымі пярэднімі лапамі; на галаве ў яго карона. Тая ж постаць і на шлеме.

Эмблема гэта перайшла ў Польшчу з Нямеччыны ў палове XII стагоддзі пры Казіміру II Справядлівым .
Зацверджаны гэты герб у 1417 году. Герб Леўарт (ужываюць Бронеўскіе, Скварцы, Токарскіе) занесены ў Частку 3 Гербовніка дваранскіх родаў Царства Польскага (стар. 78).

Выкарыстоўваюць
---------------

Бакоўскі (Bakowski), Бескіфірлей (Beskifirlej), Беланскіфірлей (Bielanskifirlej), Бохотніцкі (Bochotnicki), Борышкоўскі (Boryszkowski), Бронеўскі (Broniewski), Бунскі (Bunski), Дуброўскі (Dubrowski), Эвертсы (Ewerts), Эвертскі (Ewertski), Фірлей (Firley), Голітэй (Golitej), Гослаўскі (Goslawski), Горскі ці Гурскі (Gorski albo Gurski), Гаупты (Haupt), Яхны (Jachna), Езерскі (Jezierski), Кіжэвічы (Kiżewicz), Кіжэўскі (Kiżewski), Княжышчы (Kniażyszcza albo Kniażyszcze), Конарскі (Konarski), Крупскі (Krupski), Крвацкі (Krwacki), Крватскі (Krwatski), Ламфрыды (Lamfryd), Лерканы (Lerkan), Левандоўскі (Lewandowski), Леўарты (Lewart), Леўартовічы (Lewartowicz), Леўартоўскі (Lewartowski), Леўінскі (Lewinski), Ліберы (Liber), Ліўскі (Liwski), Льуоўскі (Lwowski), Лашчы (Laszcz), Лакоцкі (Lakocki), Маеры (Majer), Марцушоўскі (Marcuszowski), 
Марчушоўскі (Marczuszowski), Маркушэўскі (Markuszewski), Маркушоўскі (Markuszowski), Меглеўскі ці Мелгеўскі (Meglewski albo Melgiewski), Меглоўскі (Meglowski), Мелгвінскі (Melgwinski), Мотыцкі (Motycki), Нейманоўскі (Nejmanowski), Опоцкі (Opocki), Пахньоўскі (Pachniowski), Петэй (Petej), Петы (Pety), Подоленскі (Podolenski), Подолінскі (Podolinski), Пухньоўскі (Puchniowski), Скварцы (Skwarc), Скварчы (Skwarcz), Шлапы (Szlapa), Токарскі (Thokarski albo Tokarski), Трэцыушы (Trecyusz), Тулоўскі (Tulowski), Тычыны (Tyczyna), Уездзкі (Ujezdzki), Вальтэры (Walter), Вежханоўскі (Wierzchanowski), Водополы (Wodopol), Водполы (Wodpol), Войткевічы (Wojtkiewicz), Вольскі (Wolski), Ушэлачынскі (Wszelaczynski), Закжэўскі (Zakrzewski).

Заўвагі
-------

1. ↑  *Encyklopedia powszechna Samuela Orgelbranda*, t. 9, Warszawa 1901, s. 276 *(польск.)*
2. ↑  Лакиер А.Б. "Русская геральдика", СПБ, 1855 г. часть § 91, № 138  (руск.)

Літаратура
----------

* Bartosz Paprocki. Herby rycerstwa polskiego. Krakow, 1584.  (польск.)
* Simon Okolski. Orbis Polonus. Krakow, 1642. T.1-3.  (польск.)
* Ks. Kacper Niesiecki. Herby i familie rycerskie tak w Koronie jako y w W.X.L. Lwow, 1728.  (польск.)

Спасылкі
--------

* Гербы беларускай шляхты Герб Леварт, адмены і карыстальнікі
* Tadeusz Gajl. "Polish Armorial Middle Ages to 20th Century", Gdansk, 2007 r. s. 406-536, ISBN 978-83-60597-10-1.  (польск.)
* Лакиер А.Б. "Русская геральдика", г. Санкт-Петербург, 1855 г. часть § 91, № 138 Архівавана 10 жніўня 2009.  (руск.)
**Старая ратуша** (ням.: Altes Rathaus) у Хемніцы — ратуша, пабудаваная ў 1496—1498 гадах на месцы драўляных будынкаў. Выкарыстоўваецца як рэзідэнцыя бургамістра.

Рашэнне пра будаўніцтва каменнай ратушы было прынята пасля пажараў 1379, 1389 і 1395 гадах. Новы будынак быў пабудаваны каля царквы Святога Якава. Побач з ратушай неўзабаве вырас гарадскі рынак. Будынак неаднаразова перабудоўваўся, найбольш значна — пасля пажару ў лістападзе 1617 года. Да 1620 года была завершана вежа ратушы.

Партал
Сучасны выгляд у стылі барока ратуша атрымала ў 1746 годзе па праекце архітэктара Іагана Готліба Ондарфа. У 1907—1911 гадах да ратушы быў прыбудаваны будынак Новай ратушы. Такім чынам, абедзве ратушы складаюць адзіны архітэктурны ансамбль. У 1921 годзе ў будынку зноў адбыўся пажар, а падчас бамбардзіровак Другой сусветнай вайны абедзве ратушы былі практычна разбураны. Канчаткова Старая ратуша была адноўлена толькі ў 1980-я гады, хоць асноўная частка была рэканструявана ў 1950-х гадах.

Сёння адна з веж выкарыстоўваецца як назіральная пляцоўка.

Зноскі
------

1. 1 2  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Старая ратуша (Хемніц)
* (ням.)Historisches Chemnitz. Der Markt Архівавана 26 сакавіка 2011.
* (ням.)Die Neef’schen Tuchmacher in Chemnitz
**Старая ратуша** (нідэрл.: Oude stadhuis) — будынак у цэнтры Гаагі, размешчаны за 600 м на захад ад комплексу Біненхоф на вуліцы Гротэ Халстраат, 1 (нідэрл.: Grote Halstraat 1).

Гісторыя
--------

Грошы, на якія была пабудавана ратуша, першапачаткова збіраліся на ўзвядзенне гарадскіх крапасных сцен, аднак ад гэтай ідэі бургамістры адмовіліся, вырашыўшы пабудаваць новую ратушу. Ратуша стылі рэнесансу была ўзведзена ў 1564 годзе. Першапачатковы праект не прадугледжваў вежы, яна з'явілася ў канцы XVI стагоддзя. Характэрна, што побач з ратушай няма традыцыйнай плошчы, таму што пабудавана яна была ў раёне са шчыльнай забудовай.

Падчас Васьмідзесяцігадовай вайны неабароненая Гаага неаднаразова падвяргалася нападамі і рабаванням, аднак цудоўным чынам ратуша засталася амаль непашкоджанай. Урад горада займаў гэты будынак на працягу амаль чатырох стагоддзяў.

У 1733 годзе яна была дапоўнена другім крылом, выкананым у стылі Людовіка XIV.

Цяпер будынак ратушы часам выкарыстоўваецца муніцыпалітэтам, а таксама тут праводзяцца цырымоніі шлюбу, а ў падвальных памяшканнях, якія яшчэ старэйшыя за будынак, знаходзіцца рэстаран «de Catacomben».

Архітэктура
-----------

Бакавы фасад ратушы
Старая ратуша з'яўляецца адзіным у Гаазе будынкам у стылі фламандска-галандскага рэнесансу. Звяртае на сябе ўвагу васьмігранная ў плане званіца са шпілем. Яе званы можна пачуць чатыры разы на дзень. Самую старую частку будынка на рагу плошчаў Керкплейн  (гал.) (бел. і Грунмаркт  (гал.) (бел. лёгка пазнаць па ступеньчатых франтонах і ганку. Фасад будынка ўпрыгожваюць скульптуры, якія сімвалізуюць веру, надзею, любоў, сілу і справядлівасць.

Інтэр'ер ратушы
Старая ратуша мае залу. Палата старэйшын, якая адносіцца 1967—1975 гадоў, выкарыстоўваецца ў якасці залы пасяджэння суда, яе ўпрыгожвае крэсла XVII стагоддзя з пазалотай і чыгунным аздабленнем. Столь у палаце бургамістраў захавала роспіс XVII стагоддзя з выявай Вока справядлівасці. Таксама некалькі зал выкананы ў стылі XVIII стагоддзя.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Старая ратуша (Гаага)
* Старая ратуша (Oude stadhuis)
**Народна-Дэмакратычная Рэспубліка Эфіопія** (амх.: የኢትዮጵያ ሕዝባዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ) — афіцыйная назва Эфіопіі з 1987 па 1991 год. НДРЭ была заснавана ўрадам, які ўзначальваў Менгісту Хайле Марыям. У новай дзяржаве ўсталявалася аднапартыйная сістэма на чале з Рабочай партыяй Эфіопіі, якая змяніла дыктатуру Дэрга. Дзяржава афіцыйна была абвешчана 22 лютага 1987 года, трыма тыднямі праз рэферэндуму, зацвердзіўшы новую Канстытуцыю, хоць рэальная ўлада заставалася ў Дэрга да верасня. Сваё існаванне НДРЭ спыніла ў канцы мая 1991 года, калі войскі Рэвалюцыйна-дэмакратычнага фронту ўвайшлі ў Адыс-Абебу, а Менгісту збег з краіны.

Зноскі
------

1. ↑  Ethiopia Parliamentary Chamber: Elections held in 1995, PARLINE database (accessed 20 October 2009)
**Народна-дэмакратычная партыя Афганістана** (НДПА; перс.: حزب دموکراتیک خلق افغانستان, пушту: د افغانستان د خلق دموکراټیک ګوند) — марксісцкая партыя, якая існавала ў Афганістане ў 1965—1992 гг.; у апошнія 2 гады свайго існавання яна называлася «Ватан» (перс.: وطن — «Айчына»).

Заснавана 1 студзеня 1965 года журналістам Нурам Мухамедам Таракі. У 1967 годзе ў партыі адбыўся раскол на радыкальную фракцыю «Хальк» (перс.: خلق — «Народ») і больш умераную «Парчам» (перс.: پرچم — «Сцяг»), якую ўзначаліў Б. Кармаль.

У 1978 годзе афіцэры — члены НДПА здзейснілі Красавіцкую рэвалюцыю і прывялі партыю да ўлады. На гэты момант партыя налічвала 18 тыс. членаў. Памылкі ў правядзенні НДПА сацыяльна-эканамічных рэформаў выклікалі масавую незадаволенасць у краіне і рост узброенага супраціўлення. У партыі абвастрылася фракцыйная барацьба, у выніку чаго 1 ліпеня 1978 лідар парчамістаў Б. Кармаль быў адхілены ад займанай пасады і быў адпраўлены паслом у ЧССР. Акрамя таго, у выніку нутрапартыйных інтрыг у верасні 1979 года Н. М. Таракі быў адхілены ад улады і неўзабаве забіты па распараджэнні новага лідара партыі Хафізулы Аміна. З-за палітычнай нестабільнасці ў дзяржаве НДПА заклікала савецкія войскі, што прывяло да Афганскай вайне 1979—1989 гадоў. Падчас аперацыі, праведзенай савецкім спецпрызнам 27 снежня 1979 года, Х. Амін быў забіты, а да кіраўніцтва партыяй прыведзены прамаскоўскі арыентаваны Б. Кармаль.

Пад уплывам Перабудовы ў СССР партыя адмовілася ад шэрагу базавых пунктаў ідэалогіі і пайшла на кампраміс з узброенай апазіцыяй. У 1990 годзе на Другім з'ездзе партыі (18-ы пленум) НДПА змяніла сваю тэарэтычную базу, прыняла новы маніфест і змяніла назву на «Ватан» («Айчына»). Партыя «Ватан» з'яўлялася кіруючай у Афганістане да 1992 г. Пасля распаду СССР і страты савецкай дапамогі, партыя страціла ўладу і самараспусцілася. Частка прыхільнікаў фракцыі «Парчам» (галоўным чынам непуштуны) далучыліся да атрадаў Ахмад Шах Масуда, а былыя халькісты і пранаджыбаўскія парчамісты пайшлі на саюз з Г. Хекмаціярам.

У 2002 годзе на базе партыі «Ватан» была створана Афганская дэмакратычная партыя Ватан.

Літаратура
----------

* *Булатов Ю. А.* Хальк и Парчам : основные этапы борьбы за завоевание политической власти в Афганистане. — Москва: Научная книга, 1997. — ISBN 5-7671-0036-5.

Спасылкі
--------

* Савецкі архіў Архівавана 24 красавіка 2010.

| ⛭Краіны Азіі: Камуністычныя партыі |
| --- |
| - ААЭ

- Азербайджан

- Аман

- Арменія

- Афганістан

- Бангладэш

- Бахрэйн

- Бруней

- Бутан

- В’етнам

- Грузія

- Егіпет¹

- Емен

- Ізраіль

- Індыя

- Інданезія

- Іарданія

- Ірак

- Іран

- Казахстан²

- Камбоджа

- Катар

- Кіпр

- Кыргызстан

- Кітай

- КНДР

- Кувейт

- Лаос

- Ліван

- Малайзія

- Мальдывы

- Манголія

- М’янма

- Непал

- Пакістан

- Рэспубліка Карэя

- Расія²

- Саудаўская Аравія

- Сінгапур

- Сірыя

- Таджыкістан

- Тайланд

- Туркменістан

- Турцыя²

- Узбекістан

- Усходні Тымор

- Філіпіны

- Шры-Ланка

- Японія
 |
| Непрызнаныя дзяржавы |
| - Абхазія

- Кітайская рэспубліка (Тайвань)

- Нагорны Карабах

- Палесцінская аўтаномія

- Паўднёвая Асеція

- Турэцкая Рэспубліка Паўночнага Кіпра
 |
| ¹  У асноўным у Афрыцы ² Часткова ў Еўропе |
Сцяг Нарніі
Герб Нарніі
**Нарнія** (англ.  Narnia) — каралеўства ў свеце Нарніі.

Гісторыя Нарніі
---------------

Свет Нарнія быў створаны львом Асланам. Да яго стварэння на тым месцы, дзе пазней з'явіўся гэты свет, была пустата. Аслан заспяваў першую песню, стварыўшы аснову свету. Пасля гэтага яго песня змянілася, з'явіліся расліны, дрэвы. Затым, калі Аслан заспяваў трэцюю песню, сталі з'яўляцца жывёлы і міфічныя істоты.
Аслан склікаў для савета па аднаму самцу і адной самкі ад кожнага народа. Ён распавёў ім аб гэтым свеце, аб тым, што можна рабіць, а чаго нельга.

Геаграфія Нарніі
----------------

Назва «Нарнія» звязана не толькі з Нарнійскім светам, але асабліва з краінай Нарніі ўнутры гэтага свету, якую стваральнік Аслан — Вялікі Леў — напоўніў гаваркімі жывёламі і міфічнымі істотамі. Нарніі — краіна гор і раўнін, у асноўным пакрыта лесам. На ўсходзе краіну абмяжоўвае Усходні Акіян, на захадзе — вялізныя горы, на поўначы — рака Шрыбл, і на поўдні — пустыня.

Эканамічнае сэрца краіны — Вялікая Рака Нарніі, якая ўваходзіць у краіну на паўночна-захадзе і на востоко-паўднёва-ўсходзе ўпадае ў Заходні Акіян. Рэзідэнцыя ўрада — Кэр-Паравель, у вусце Вялікай Ракі. Іншыя гарады на рацэ (з усходу на захад): Беруна, Плаціная Дамба і Чыпінгфорд. Часткай тэрыторыі Нарніі з'яўляюцца Адзінокія Выспы (са часу Гейла якія сталі васальным герцагствам) і хутчэй за ўсё Семд де Выспаў.

Насельніцтва Нарніі
-------------------

У Нарніі жывуць размаўлялыя жывёлы і міфічныя істоты. Першыя атрымалі ў дар ад Аслана здольнасць думаць і казаць, а другія былі ім пакліканы сюды. Таксама Нарнію засяляюць людзі, якія трапілі сюды з Зямлі праз парталы.

Кіраўнікі Нарніі
----------------

### Дынастыя Францішка

|  |  |
| --- | --- |
| **Імя кіраўніка** | **Гады праўлення** |
| Францыск I і Алена | 1 — ? гг. |
| Францыск II | ? |
| Францішак III | ? |
| Францішак IV | ? |
| Францішак V | каля 180 г. |
| Францішак VI | ? |
| Францішак VII | ? |
| Францішак VIII | ? |
| Ветр (Гейл) | каля 302 г. |
| Лебедзь | каля 302 г. (дакладна невядома. У Сёмай кнізе сказана, што яна правіла «яшчэ да Белай Вядзьмаркі» |

### Доўгая Зіма

|  |  |
| --- | --- |
| **Імя кіраўніка** | **Гады праўлення** |
| Джадзіс | 900 — 1000 гг. |

### Залаты Век Нарніі

|  |  |
| --- | --- |
| **Імя кіраўніка** | **Гады праўлення** |
| Пітэр, Сьюзен, Эдмунд і Люсі | 1000 — 1015 гг. |

### Тэльмарынская Дынастыя

|  |  |
| --- | --- |
| **Імя кіраўніка** | **Гады праўлення** |
| Лебедзь II |
| Каспіян І | каля 1998 г. |
| Каспіян II | ? |
| Каспіян III | ? |
| Каспіян IV | ? |
| Каспіян V | ? |
| Каспіян VI | ? |
| Каспіян VII | ? |
| Каспіян VIII | ? |
| Каспіян IX | ? — 2290 гг. |
| Міраз | 2290 — 2303 гг. |
| Каспіян X | 2303 — 2356 гг. |
| Рыліян | 2356 — ? гг. |
| Каспіян XI | ? |
| Эрліян | ? |
| Тырыян | ? — 2555 гг. |

Спасылкі
--------

Нарнія на Нарнія ФЭНДОМ
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аляксейчык.
**Павел Вікенцьевіч Аляксейчык** (1.04.1929 — 2001) — беларускі ўрач і арганізатар аховы здароўя. Заслужаны ўрач БССР (1968).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1953). Галоўны ўрач Курылавіцкай участковай бальніцы Мастоўскага раёна (1953—1954). Загадчык Іўеўскага раённага аддзела аховы здароўя (1954), галоўны ўрач Іўеўскай раённай бальніцы (1954—1960). Галоўны ўрач Лідскага раёна (1960—1994), загадчык Лідскага гарадскога аддзела аховы здароўя (1964—1967).

Зноскі
------

1. 1 2  80 лет со дня рождения Павла Викентьевича Алексейчика  (руск.)

Літаратура
----------

* Организаторы здравоохранения Республики Беларусь. — Минск, 2002. — С. 307.
Сусветная распаўсюджанасць камара роду Aedes, які пераносіць вірус Зіка. На карце паказана верагоднасць сустрэчы камароў (блакітны = няма, чырвоны = высокая колькасць выпадкаў).
**Вірус Зіка** (англ.: Zika virus, ZIKV) — від вірусаў роду Флавівірусаў[en] (лац.: Flavivirus), які пераносіцца камарамі роду Aedes. У людзей выклікае аднайменнае захворванне, характэрнымі сімптомамі якога з’яўляюцца сып, стомленасць, галаўны і сустаўны боль, ліхаманка, апуханне суставаў.

Вірус адкрыты ў 1947 годзе, пасля чаго на працягу 60 гадоў было апісана толькі 15 выпадкаў захворвання ў Чорнай Афрыцы і Паўднёва-Усходняй Азіі. У 2007 годзе з астравоў Яп пачалося распаўсюджванне віруса на ўсход праз Ціхі акіян. У 2014 годзе вірус дасягнуў Новай Каледоніі, астравоў Кука, Французскай Палінезіі, у 2015 годзе — вострава Вялікадня і Паўднёвай Амерыкі, Цэнтральнай Амерыкі, Вэст-Індыі. У цяперашні час мае статус пандэміі. Захворванне падобна на лёгкую форму ліхаманкі дэнге, таксама роднасна жоўтай ліхаманцы і ліхаманцы Заходняга Ніла. Спецыфічных лекаў або вакцын супраць віруса Зіка не існуе.

Галава немаўля з мікрацэфаліяй (злева) у параўнанні з нармальнай галавой немаўля (справа).
Еўрапейскі цэнтр па папярэджанні і кантролю захворванняў выпусціў у снежні 2015 года публікацыю на тэму магчымай сувязі віруса Зіка з прыроджанай мікрацэфаліяй і сіндромам Гіена — Барэ. Сувязь з мікрацэфаліяй ў нованароджаных ад інфіцыраваных маці ў цяперашні час лічыцца верагоднай. Сусветная арганізацыя аховы здароўя абвясціла ўспышку ліхаманкі Зіка глабальнай пагрозай і надзвычайнай сітуацыяй для краін Лацінскай Амерыкі і Карыбскага басейна.

Зноскі
------

1. ↑  Таксанамія вірусаў на сайце Міжнароднага камітэта па таксанаміі вірусаў (ICTV).
2. ↑  СААЗ прызнала вірус Зіка глабальнай пагрозай

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Brockhaus · Universalis |
| Таксанамія | EOL · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000300861 · Microsoft: 2777053367 · NKC: ph1089881 |
**Дзьёрдзь Габары** (венг.: György Gábori; 25 снежня 1924, Путнак − снежань 1997, Таронта) − венгерскі пісьменнік яўрэйскага паходжання. У маладым узросце быў высланы ў канцэнтрацыйны лагер Дахаў, пасля ў савецкі канцэнтрацыйны лагер у вёсцы Рэцк у Венгрыі. Пасля Венгерскага паўстання 1956 года спачатку пераехаў у Манрэаль, потым, у сувязі з прабуджэннем руху сепаратыстаў у Квебеку, перасяліўся ў Таронта, дзе памёр у 1997 годзе. Быў блізкім сябрам венгерскага паэта, празаіка і перакладчыка Дзьёрдзя Фалудзі.

Біяграфія
---------

Дзьёрдзь Габары нарадзіўся 25 снежня у 1923 годзе ў невялікім горадзе Путнак на паўночным усходзе Венгрыі ў яўрэйскай сям'і. Яго продкі насілі прозвішча Грос (венг.: Grosz). Ратуючыся ад казакаў, яны пераехалі ў Венгрыю ў пачатку 19 стагоддзя. Пра-прадзед Габары быў вінаробам і памёр у маладым узросце ад перапрацоўвання. Па прычыне, што паўночны ўсход Венгрыі быў пераважна антысеміцкі, жыхары горада з падазронасцю ставіліся да сям'і.

К таму часу, калі нарадзіўся Дзьёрдзь Габары, сям'я Грос была даволі багатая, якая прызнавала сябе венграмі, але не адмаўлялася ад свайго яўрэйскага паходжання. Гэтага было дастаткова, для ненавісці з боку сіяністаў, камуністаў і нацыстаў.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 8003 9685 · LCCN: n81122992 · NSZL: 000000027372 · VIAF: 77126441 |
**Ку́хнаўшчынскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Юравіцкага раёна Мазырскай акругі. Цэнтр — вёска Кухнаўшчына.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Юравіцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мазырскай акругі. 10 лістапада 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Кажушкаўскага (Кажушкінскага) сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Часавыя паясы Расіі**:  

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| USZ1 |      Калінінградскі час | MSK-1 (UTC+2) |
| MSK |      Маскоўскі час | MSK (UTC+3) |
| YEKT |      Екацярынбургскі час | MSK+2 (UTC+5) |
| OMST |      Омскі час | MSK+3 (UTC+6) |
| KRAT |      Краснаярскі час | MSK+4 (UTC+7) |
| IRKT |      Іркуцкі час | MSK+5 (UTC+8) |
| YAKT |      Якуцкі час | MSK+6 (UTC+9) |
| VLAT |      Уладзівастоцкі час | MSK+7 (UTC+10) |
| MAGT |      Магаданскі час | MSK+8 (UTC+11) |

**Екацярынбургскі час** (YEKT; MSK+2), часавы пояс, які адрозніваецца ад UTC на 5 гадзін (UTC+5) і на 2 гадзіны ад маскоўскага часу. Гэты афіцыйны час у Башкартастане, Пермскім краі, Курганскай, Арэнбургскай, Свярдлоўскай, Цюменскай, Чалябінскай абласцях, Ханты-Мансійскай і Ямала-Ненецкай аўтаномных акругах.

Асноўныя гарады:

* Екацярынбург
* Курган
* Перм
* Цюмень
* Уфа
* Чалябінск
Памеранскі пляж на Дарс (*Darß*)
Пляж на востраве Джэкіл у амерыканскім штаце Джорджыя
Пляж на востраве Элафонісі ў Грэцыі
**Пляж** — месца адпачынку на беразе мора, ракі, возера, сажалкі ці іншага вадаёма, прыдатнае альбо прыстасаванае для купання. Пляжы падзяляюць на пясчаныя і галечныя. Паверхневы слой пясчанага пляжа на сушы і часткова ў вадзе складаецца з пяску, галечнага — з галькі. Таксама пляж з'яўляецца найбольш спрыяльным месцам для атрымання загару.

Можа быць даўжынёй у дзясяткі і сотні кіламетраў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Пляж**
* Вэб-камера анлайн: Акіянскі пляж Бондзі-Біч, Сідней, Аўстралія
* UNESCO Beach erosion & formation (англ.)
* Beach habitats (англ.) Архівавана 28 верасня 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX526374 · BNF: 11944249j · GND: 4183549-9 · LCCN: sh85012606 |
Не блытаць з парафіяй (плябаніяй, прыходам) — базавай арганізацыйнай адзінкай у хрысціянскіх цэрквах..
Плябанія ў Янішаве.
**Пляба́нія** (праз польск.: plebania з сярэднелацінскага *plebania* ад лац.: plebs — народ) — двор святара каталіцкай, рэфарматарскай або ўніяцкай царквы ў Польшчы і Беларусі. У рымска-каталіцкай царкве ад назвы святарскага двара *плябаніяй* часта называюць агулам царкоўную парафію (прыход).

Вядомы з 16 ст. На Беларусі аснову двара, які звычайна размяшчаўся каля храма, складалі жылы дом і гаспадарчыя пабудовы (свіран, хлявы, стайня і інш.). Забудова часцей была драўляная (хата 3-камерная) і вырашалася ў традыцыях народнага дойлідства.

Каталіцкі цэнтр касцёла Св. Міхаіла ў Смаргоні
Некаторыя дамы мелі ганкі, галерэі, падчэні на галоўным фасадзе (Ішкалдзь Баранавіцкага, Касцяневічы Вілейскага раёнаў, 19 ст.). З канца 19 ст. будавалі плябаніі больш складанай планіровачнай структуры: 2-павярховыя, мураваныя (Мядзел, Глыбокае, Мінск і інш.). Выкарыстоўваліся плябаніі і як своеасаблівыя грамадскія цэнтры (друкарня ў нясвіжскай плябаніі, 18 ст.). Сучасныя плябаніі маюць шматфункцыянальныя залы для сходаў, бібліятэкі, вучэбныя і камп’ютарныя класы, канцылярыі і інш. (плябанія ў Смаргоні, 2000, архітэктар А. Базевіч).

Літаратура
----------

* Плябанія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Езуіцкія місіі рэгіёна Гуарані** — разгалінаваная сетка місій-рэдукцый, створаная езуітамі ў 17-18 стагоддзях на тэрыторыі сучасных Аргенціны, Бразіліі і Парагвая з мэтай звароту індзейцаў гуарані ў каталіцтва.

Індзейцы гуарані былі асноўнай народнасцю на поўдні Бразіліі, у Балівіі, Парагваі і на поўначы Аргенціны. У пачатку 16 ст. пачалося засваенне Бразіліі партугальцамі. Разам з генерал-губернатарам Томе дэ Суса ў краіну прыехалі Мануэль дэ Набрэга і іншыя езуіты, якія распачалі актыўную місіянерскую дзейнасць. Звернутыя ў хрысціянства індзейцы сяліліся ў спецыяльна арганізаваных езуітамі паселішчах. У Амазоніі, напрыклад, мноства місій заснаваў Антоніа Віейра.

Паміж езуітамі і каланістамі распачалася сапраўдная вайна за індзейцаў: каланісты ператваралі іх у рабоў і выкарыстоўвалі на работах. Толькі ў канцы 16 ст. спецыяльны каралеўскі дыкрэт спыніў гэтае суперніцтва. Езуіцкія місіі, з аднаго боку, ратавалі індзейцаў ад рабства і навучалі іх рамёствам, з іншага боку, місіі спрыялі распаўсюду смяротных для гуарані еўрапейскіх хвароб.

У 1983 годзе па большай частцы закінутыя комплексы пяці місій былі ўнесены ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА:

* Сан-Ігнасіа-Міні (ісп.: San Ignacio Mini, Аргенціна)
* Санта-Ана (ісп.: Santa Ana, Аргенціна)
* Нуэстра-Сеньёра-дэ-Ларэта (ісп.: Nuestra Señora de Loreto, Аргенціна)
* Санта-Марыя-ла-Маёр (ісп.: Santa Maria Mayor, Аргенціна)
* Сан-Мігел-дас-Місойнс (парт.: São Miguel das Missões, Бразілія; захаваліся рэшткі)

Літаратура
----------

* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Езуіцкія місіі рэгіёна Гуарані**
* Езуіты ў Парагваі Архівавана 1 ліпеня 2009.
* Езуіты ў Аргенціне

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Аргенціне |
| --- |
| 
* Езуіцкія місіі рэгіёна Гуарані: Сан-Ігнасіа-Міні, Санта-Ана, Нуэстра-Сеньёра-дэ-Ларэта і Санта-Марыя-ла-Маёр
* Нацыянальны парк Ігуасу
* Куэва-дэ-лас-Манас
* Паўвостраў Вальдэс
* Ісчыгуаласта і Талампая
* Езуіцкі квартал і місіі Кордавы
* Кебрада-дэ-Умаўака

 | Сцяг Аргенціны |