**Лыбедзь** (аг.-усх.-слав.: і царк.-слав: *Лыбѣдь*) — у усходнеславянскай міфалогіі генеалагічная гераіня, легендарная сястра трох братоў — заснавальнікаў Кіева і легендарных родапачынальнікаў племя палян Кія, Шчэка і Харыва.

Этымалогія
----------

Шэраг навукоўцаў лічыць легенду аб заснаванні Кіева этымалагічным міфам, які тлумачыць назвы кіеўскіх мясцовасцяў. Імёны гэтых персанажаў вытворныя ад кіеўскіх тапонімаў, а не наадварот. У прыватнасці, Лыбедь з’яўляецца персанажам, які тлумачыць назву ракі Лыбідзь, прыток Дняпра. Дадзеныя персанажы разглядаюцца як генеалагічныя героі, героі міфалагічнага эпасу, звязаныя з пачаткам міфалагізаванай гістарычнай традыцыі.

Прыкладна, *Лыбедзь* звязана з праслав. *\*Lub*, аг.-усх.-слав.: *лыб-*, «верх» (ср. *лыбань*, «верхняя частка галавы жывёлы»), ср. назва ўзгорка — Дзевыч-гара над ракой Лыбідзь пад Кіевам.

Крыніцы
-------

Самая ранняя вядомая крыніца аб гэтых персанажах — рускі летапіс пачатку XII стагоддзя «Аповесць мінулых гадоў», як мяркуецца адлюстраваў старажытнарускае паданне аб паходжанні палян.

Кіеўскі сінопсіс, складзены ў другой палове XVII стагоддзя, меркавана, Інакенціем Гізелем, архімандрытам Кіева-Пячэрскага манастыра, уключае спецыяльныя раздзелы «аб праслаўленым вярхоўным і ўсяго народа расійскага галоўным градзе Кіеве». Аўтар прывёў летапісную легенду аб паселішчы на гарах Кія, Шчэка, Харыва і сястры іх Лыбедзі, якія заснавалі там горад, і даў і дакладную дату заснавання Кіева — 431 год.

Матыў
-----

Паданне ў «Аповесці мінулых гадоў» роднасна міфалагічнаму сюжэту пра трох братоў і сястру: у рускай казцы прысутнічае богатырша Белая Лебедзь, якая валодае жывой вадой і маладзільнымі яблыкамі, за якімі былі пасланыя браты. Імя багатыршы, магчыма, ўтворана ад першапачатковага *Лыбедзь* пад уплывам міфалагічнага матыву ператварэння багатыршы ў птушку.

У тапаніміцы
------------

Імя Лыбедзі адлюстравана ў вялікай колькасці тапонімаў у Кіеве: рака Лыбідзь, станцыя метро «Лыбідская», вуліцы Лыбідская і Уладзіміра-Лыбідская. У старым Кіеве існавалі таксама вуліцы Набярэжна-Лыбідская (у цяперашні час частка вуліцы Антонавіча), Новалыбідская (цяпер вуліца Рамана Ратушнага на Саламянцы) і завулак Лыбідскі (цяпер Загарадная вуліца).

Крыніцы
-------

1. 1 2 3 4  Иванов, Топоров. Лыбедь 1988.
2. ↑  Петрухин 2014, с. 24—25, 70—71, 84.
3. ↑  Щавелёв 2007, с. 105—126.
4. ↑  Иванов, Топоров. Славянская мифология 1988.
5. ↑  Петрухин 2014, с. 20.

Літаратура
----------

* Ричка В. М. Либідь // Енциклопедія історії України : у 10 т. : [укр.] / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2009. — Т. 6 : Ла — Мі. — 784 с. : іл. — ISBN 978-966-00-1028-1.
* *В. В. Иванов, В. Н. Топоров.* Лыбедь // Мифы народов мира. Энциклопедия. — 1988. — Т. 2. — С. 82.
* *В. В. Иванов, В. Н. Топоров.* Славянская мифология // Мифы народов мира. Энциклопедия. — 1988. — Т. 2.
* *Мельникова Е. А.* Лыбедь // Древняя Русь в средневековом мире. — С. 469.
* *Иванов В. В. Топоров В. Н.* Мифологические географические названия как источник для реконструкции этногенеза и древнейшей истории славян // в кн.: Вопросы этногенеза и этнической истории славян и восточных романцев. — М. 1976.
* *Петрухин В. Я.* Русь в IX—X веках. От призвания варягов до выбора веры. — М.: Форум : Неолит, 2014. — 464 с.
* *Пономаренко Л. А. Різник О. О.* Київ. Короткий топонімічний довідник. Довідкове видання. — Київ: Видавництво «Павлім», 2003. — 124 с.: іл. — ISBN 966-686-050-3
* *Щавелёв А. С.* Славянские легенды о первых князьях. Сравнительно-историческое исследование моделей власти у славян. — М.: Северный паломник, 2007. Архівавана 16 сакавіка 2014.

Спасылкі
--------

* Помнік заснавальнікам Кіева