recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мікалай Фёдаравіч Чэпікаў** (19 жніўня 1949, в. Малы Хоцімск, Касцюковіцкі раён, Магілёўская вобласць, Беларуская ССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня Хоцімскага раённага выканаўчага камітэта (2001—2005).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію. Працаваў у сельскай гаспадарцы ў Касцюковіцкім раёне, быў начальнікам вытворчага ўчастка калгаса «Ленінскі шлях», старшынёй калгаса «1 Мая», інструктарам аргаддзела Касцюковіцкага раённага камітэта КПБ, намеснікам па механізацыі ўпраўляючага раённага аб'яднання Сельгастэхніка, інспектарам раённага аб'яднання Сельгасхімія, дырэктрам ПМК-90 меліярацыі.

Потым на розных пасадах у Віцебскай і Брэсцкай абласцях. З 1992 года намеснік старшыні Касцюковіцкага раённага выканаўчага камітэта па надзвычайных сітуацыях і жыллёва-камунальных пытаннях. З красавіка 2001 да чэрвеня 2005 гадоў старшыня Хоцімскага раённага выканаўчага камітэта.

У красавіку 2002 года паміж Мікалаем Чэпікавым і старшынёй калгаса «Чырвоны маяк» Мікалаем Какатковым, які быў аб'яднаны з калгасам імя Карла Маркса, адбыўся канфлікт, бо першы хацеў бачыць на пасадзе старшыні свайго чалавека. Але калгаснікі на аб'яднальным сходзе 26 сакавіка прагаласавалі за Мікалая Какаткова, і калгас амаль тыдзень не атрымліваў паліва і кармоў. У выніку, Мікалай Какаткоў быў вымушаны пайсці ў адпачынак, а Мікалай Чэпікаў пасадзіў на пасаду старшыні намесніка начальніка ўпраўлення райсельгасхарчу Сяргея Пагуляева.

У чэрвені 2005 года прызначан на пасаду генеральнага дырэктара ААТ «Аграмашсервіс».

Узнагароды
----------

* Знак Пашаны;
* Медаль «За працоўную адзнаку».

Зноскі
------

1. ↑  *Сердзюкоў, Аляксандар*. Кіраўнік Хоцімскага райвыканкаму Мікалай Чэпікаў прызначыў новым старшынёй калгасу «Чырвоны маяк» супрацоўніка райвыканкаму **(нявызн.)**. *Радыё Свабода* (3 красавіка 2002). Праверана 30 сакавіка 2021.
2. ↑  По ступенькам преобразований проходят предприятия Могилевского холдинга в форме ОАО «Агромашсервис» (руск.). *СБ. Беларусь сегодня* (21 лютага 2007). Праверана 30 сакавіка 2021.

Літаратура
----------

* Лапцеўскі, Д. Ад токара – да старшыні райвыканкама / Д. Лапцеўскі // Шлях Кастрычніка. — 2001. — №. — 21 красавіка. — С. 1.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хейфец.
**Уладзімір Хейфец** (англ.: Vladimir Heifetz; 28 сакавіка 1893, Чашнікі — 3 мая 1970, Нью-Ёрк) — руска-амерыканскі кампазітар, дырыжор, піяніст і аранжыроўшчык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў мястэчку Чашнікі ў музычна адоранай сям'і. Яго бацька, *Яўхім Хейфец*, малодшы брат, *Бэн-Ор*, і стрыечны брат, *Яша*, былі скрыпачамі.

Скончыў Санкт-Пецярбургскую кансерваторыю па класе фартэпіяна. Дэбютаваў у 1918 у Варшаве. Выступаў разам з віяланчэлістам Рыгорам Пяцігорскім  (руск.) (бел. працаваў акампаніятарам Фёдара Шаляпіна.

У 1921 эмігрыраваў ў ЗША. У 1923—1924 быў акампаніятарам *Іды Крэмер*. У далейшым працаваў музычным дырэктарам тэатра Рудольфа Шыльдкраўта  (англ.) (бел. пісаў музыку для «Ідыш арт тыэтр/Яўрэйскі мастацкі тэатр  (англ.) (бел.» і Фольксбіне  (англ.) (бел. дырыжыраваў хорам «Паалей Цыён/Працаўнікі Сіёна», хорам «Ідышер культур гезельшафт / Грамадства яўрэйскай культуры», стварыў уласны хор "Хейфец зингерс/Спевакі Хейфеца ", з якім выступаў на амерыканскім радыё і нават гастраляваў у Ізраілі (1952).

Таксама працаваў дырыжорам у амерыканскіх тэатрах, рабіў аранжыроўкі для хору Данскіх казакоў  (руск.) (бел. пісаў музыку для кінафільмаў. Самай вядомай яго працай была напісаная ім у арыгінальная музыка да фільма *Сяргея Эйзенштэйна* «Браняносец «Пацёмкін»  (руск.) (бел.». Хейфец таксама быў аўтарам музыкі да двух ідышскі кінафільмаў: «Гринэ Фелдэр/Зялёнае поле  (англ.) (бел.» Якаба Бэн-Амі  (англ.) (бел. (1937) і «Мірэле Эфрос  (англ.) (бел.» Іосіфа Берна  (англ.) (бел. (1939).

Быў аўтарам «Біблейскай сюіты для сімфанічнага аркестра», сімфоніі «Новая Эра», оперы «Фараон» і араторыі «Голема», а таксама больш чым 80 песень на мове ідыш.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Vladimir Heifetz (1893—1970)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міхно.

**Уладзімір Фёдаравіч Міхно** (6 сакавіка 1964, в. Чэрцы Лепельскага раёна — 26 лістапада 2019, Чэрцы) — беларускі журналіст і пісьменнік.

Біяграфія
---------

Скончыў Чэрскую васьмігодку, затым вучыўся ў Лепельскай СШ № 3. У 1986 годзе скончыў факультэт журналістыкі Белдзяржуніверсітэта. Працаваў на Чашніччыне ў раённай газеце «Чырвоны прамень». З 1990 года — у газеце «Чырвоная змена», з 1993 года ў «Настаўніцкай газеце». Уласны карэспандэнт па Віцебскай вобласці. Памёр 26 лістапада 2019 года ў в. Чэрцы Лепельскага раёна.

Творчасць
---------

Выступаў у галіне прозы. У 1993 выйшла кніжка «Горкі зефір» у серыі «Бібліятэчка часопіса „Маладосць"». У 1994 годзе друкаваўся ў калектыўным зборніку «Карані». У 2008 годзе ў выдавецтве  «Мастацкая літаратура» ў серыі «Першая кніга празаіка» выйшла аповесць «Азартныя гульні». З апавяданнямі выступаў у беларускім друку, на радыё.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Міхно Уладзімір // Пісьменнікі Віцебшчыны : даведнік / рэд. Ф. Сіўко. — Віцебск, 2001. — С. 51-52.
* Міхно Уладзімір Фёдаравіч // Памяць: Лепельскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: В. Я. Ланікіна [і інш]. — Мн. 1999. — С. 584.
* Саламаха, У. Хата Уладзіміра Міхно / У. Саламаха // Літаратура і мастацтва. — 2003. — 23 лют. — С. 4-5.
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Фёдараўка.
**Фёдараўка** (руск.: Фёдоровка) — вёска ў Гардзееўскім раёне Бранскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Тварышынскага сельскага паселішча.

Гісторыя
--------

Заснавана ў сярэдзіне XVIII стагоддзя.

Да Лютаўскай рэвалюцыі вёска ў складзе Суражскага павета Чарнігаўскай губерні. 20 лістапада 1917 года вёска абвяшчалася часткай Севершчыны Украінскай Народнай Рэспублікі. 25 снежня 1917 года вёска ўключана ў склад Украінскай рэспублікі Саветаў.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад Гомельскай губерні РСФСР, а пасля ліквідацыі губерні ў 1926 годзе ў Бранскую губерню.

З 1929 года ў складзе Клінцоўскай акругі, а з 1932 года ў Заходняй вобласці, у 1937 годзе перададзена ў склад Арлоўскай вобласці. У 1944 годзе ўвайшла ў склад Бранскай вобласці.

Пасля аварыі на ЧАЭС вёска аднесена да зоны радыеактыўнага забруджвання і мае статус зоны пражывання з ільготным сацыяльна-эканамічным статусам.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ГКНП 13-012-2011 «Тэхнічная інструкцыя па перадачы найменняў геаграфічных аб’ектаў з рускай мовы на беларускую мову»
2. ↑  Постановление Правительства РФ от 08.10.2015 № 1074 «Об утверждении перечня населенных пунктов, находящихся в границах зон радиоактивного загрязнения вследствие катастрофы на Чернобыльской АЭС».

| ⛭ Населеныя пункты Гардзееўскага раёна |
| --- |
| Сёлы | 
* Вялікі Бор
* **Гардзееўка**
* Гліннае
* Жоўнец
* Кажаны
* Казарычы
* Кузняцы
* Пярэцін
* Пятрова Буда
* Смяльч
* Стругава Буда
* Тварышына
* Унашава
* Шыраеўка

 |  |
| Вёскі | 
* Алісаўка
* Антонаўка
* Дзмітрыеўка
* Завод-Карэцкі
* Калыбелі
* Малаўдзёбнае
* Міхайлаўка
* Наваселле
* Нежча
* Нованавіцкая
* Паконь
* Папоўка
* Петракаўка
* Рудня-Вараб’ёўка
* Старанавіцкая
* Старая Палана
* Стругаўка
* Удзел
* Фёдараўка 1-я
* Фёдараўка 2-я
* Хармынка
* Чарнетаўка
* Чорны Ручай
* Ямнае

 |
| Пасёлкі | 
* Барэц
* Беліца
* Дуброўка
* Заліпоўе
* Зялёны Клін
* Іпуць
* Крашчэнскі
* Мірны
* Мядзведаўка
* Смелы
* Сугродаўка
* Уладзіміраўка
* Шамры

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Замасцяны.
**Замасця́ны** (трансліт.: *Zamasciany*, руск.: Замостяны) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Воўпаўскага сельсавета.

Насельніцтва
------------

На 01.01.2004 г. 6 двароў, 9 жыхароў.

Плошча 6,34 га, працягласць межаў — 1 158 метраў.

Памятныя мясціны
----------------

Помнік археалогіі — селішча, ранняе Сярэднявечча. На левым беразе р.Рось. Датуецца XI-XIV ст. Ваяыіла ў 1958 г. Ф.Д.Гурэвіч, абследаваў у 1984 г. Я.Г.Звяруга. У абрыве ракі прасочваецца культурны пласт цёмна-шэрага колеру 0,4-0,5 м. Знойдзена ганчарная кераміка, у т.л. абломкі посуду з дамешкамі жарствы ў гліне. Памеры селічша 200х250 м. Матэрыялы абследавання захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Воўпаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Воўпа |
| Вёскі | Аляксандраўка ·  Бабры ·  Гледнявічы ·  Длугапаль ·  Замасцяны ·  Кавалі ·  Палаўкі ·  Тупічаны |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Уса.

**Уса** — рака ў Чэрвеньскім і Бярэзінскім раёнах Беларусі, правы прыток Бярэзіны (басейн Дняпра). Даўжыня 55 км. Вадазбор 549 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 3,3 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 ‰.

Назва
-----

Назва Уса балцкага паходжання.

Корань *Us-* таксама ў іншых (двух) гідронімах Уса (два прытокі Нёмана), у назвах ракі Усія (прыток Угры), возера Усая.

У больш пашыраным выглядзе аснова *Us-ṷ-* (> *Усв*-) у назвах рэк Усвятка (у верхнім цячэнні Дняпра), Усвяж (прыток бярэзінскай Гайны), возера Усвят (на Задзвінні).

Корань *Us-* звязваюць з індаеўрапейскім \**aus- / \*us-* «блішчэць, ззяць», ад якога літоўскае *aušra* «зара», *apy-ūšris* «час перад світанкам», латышскае *\*Ūss* (балцкае боства зары).

Роднасны яму корань *Uš-* у назвах рэк Уша (прытокі Бярэзіны, Віліі, Нёмана), Ушача.

Назвы Уша і Уса канцэнтруюцца ў адным рэгіёне, паабапал лініі нёманска-дняпроўскага водападзелу. На ўсходзе — Уса і Уша выцякаюць і працякаюць адна побач з адной паміж Мінскам і Беразіном. На захадзе — дзве Усы і дзве Ушы сканцэнтраваныя паміж Маладзечнам і Нясвіжам.

Водныя назвы з коранем *Us- / Uš-* матываваныя блішчастасцю воднай паверхні.

Назва Уса значыць «Блішчастая (рака)».

Асноўныя прытокі
----------------

**Справа**: Ганутка, Дабрыца. **Злева**: Лешчынка, Карпілаўка, Бусль.

Агульнае
--------

Выцякае з Дзікае ў Чэрвеньскім раёне, вусце за 1,5 км на ўсход ад вёскі Якшыцы Бярэзінскага раёна. Цячэ па Цэнтральнабярэзінскай раўніне.

Даліна ў вярхоўі невыразная, у сярэдняй і ніжняй частцы — трапецападобная, шырынёй 1,5—2 км. Пойма двухбаковая, яе шырыня да 0,2 км, на асобных участках да 1 км. Рэчышча на працягу 9,2 км ад вытоку і 2 км перад вусцем каналізаванае, на астатнім працягу звілістае (шырыня каля 8 м). Берагі ўмерана стромкія, іх вышыня 0,3—1,2 м.

Заўвагі
-------

1. ↑  *Топоров В. Н.* Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 282—283.
2. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 86—87.

Літаратура
----------

* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1–2. – Л. 1971.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с. 40 л. ил. (руск.)
* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.

| ⛭Бярэзіна |
| --- |
| Левыя прытокі | 
* Ала
* Бобр
* Брусята
* Вір
* Вужніца
* Выдрыца
* Вялікая Рэчка
* Гуцянка
* Ельніца
* Жартайка
* Клява
* Крапівенка
* Манча
* Мужанка
* Нача
* Ольса
* Сха
* Чарніца

 |
| Правыя прытокі | 
* Бродня
* Брожа
* Ваўчанка
* Гайна
* Гулянка
* Дзяражына
* Жорнаўка
* Каменка
* Крапівінка
* Мажанка
* Мрай
* Недалька
* Палоза
* Пліса
* Пянтрыца
* Рова
* Рудзянка
* Сведзь
* Свіслач
* Студзёнка
* Уса
* Уша
* Чапа

 |
Мескаль «Монтэ Албан»
**Мескаль** (ісп.: mezcal) — традыцыйны для Мексікі алкагольны напой з закіслага соку блакітнай агавы. Найбольш распаўсюджаная разнавіднасць — тэкіла. Пад назвай «мескаль» у цяперашні час выпускаюцца ўсе дыстыляваныя алкагольныя напоі на аснове агавы, за выключэннем самой тэкілы.

Тэхналогія вырабу і сыравіну
----------------------------

Тэхналогія вырабу мескаля ў асноўным такая ж, як і ў тэкілы. Сэрцавіны агавы запякаюць у каменных рытвінах-печках канічнай формы, кладуць на драўняны вугаль, пакрываюць пластамі пальмавых валокнаў, зямлёй і вытрымліваюць там на працягу двух-трох дзён. Прыгатаваная такім чынам агава насычаецца водарам дыму. Віды агавы, якія выкарыстоўваюцца для вырабу мескаля: *Agava cupreata*, *Agava potatorum*, *Agava wislizeni*.

Затым даюць соку закіснуць на працягу 3 дзён. У адрозненне ад тэкілы, пры закісанні соку агавы цукар не дадаецца. З сярэдзіны XX стагоддзя мескаль вырабляецца двайной перагонкай (дыстыляцыяй). З тых часоў стандартны мацунак складае 38-43 %. Да гэтага перыяду выкарыстоўвалася адзінарная перагонка, што давала мацунак каля 25 %.

| ⛭Алкагольныя напоі |
| --- |
| Высокаалкагольныя (66—96 %) | Абсент • Спірт • Штро |
| Моцныя (31—65 %) | Акавіта • Арак • Арманьяк • Аруха • Бальзам • Баравічка • Бехераўка • Брэндзі • Бумба • Бурбон • Буха • Віскі • Гарэлка • Грапа • Джын • Егермайстар • Зуброўка • Кальвадос • Каньяк • Кіршвасэр • Крупнік • Крамбамбуля • Маотай • Мескаль • Метакса • Настойка • Палінка • Ракія • Ром • Самагон • Самбука • Сівуха • Слівавіца • Тутавая гарэлка • Тэкіла • Уза • Чача • Шнапс |
| Сярэднеалкагольныя (9—30 %) | Вермут • Віно • Глінтвейн • Грог • Кагор • Крушон • Лікёр • Мадэра • Марсала • Медавуха • Мёд • Наліўка • Пачаран • Партвейн • Пунш • Сакэ • Сангрыя • Херас • Шампанскае • Кава • Шэрыданс |
| Слабаалкагольныя (1,5—8 %) | Брага • Збіцень • Квас • Кумыс • Перы • Піва • Пульке • Сідр • Тэсгуіна • Тодзі • Чайны грыб |
**Месенскія войны** — войны ў Старажытнай Грэцыі за незалежнасць Месеніі ад Спарты.

І Месенская вайна (каля 735 да н.э. — 715 да н.э.) была распачата Спартай з мэтай заваявання Месеніі і скончылася паражэннем месенцаў. Большая частка тэрыторыі Месеніі была захоплена Спартай. Жорсткае спартанскае панаванне падштурхнула месенцаў да паўстання, вядомага як ІІ Месенская вайна (каля 660 да н.э.). Нягледзячы на мужную барацьбу месенцаў на чале з Арыстаменам, яны зноў былі разбітыя. Спарта захапіла рэшту Месеніі, а большасць месенцаў былі заняволеныя. Падчас новага паўстання, альбо ІІІ Месенскай вайны (каля 465 да н.э. — 455 да н.э.) месенцы на працягу 10 год ўпарта абараняліся на вяршыні гары Ітома. У выніку абаронцы здолелі на ганаровых умовах пакінуць Пелапанес і перасяліцца ў г. Наўпакт на беразе Карынфскай затокі.

Літаратура
----------

* Колобова К. М. Древняя Спарта (X—VI вв. до н. э.), Л. 1957;
* Павсаний Описание Эллады, СПб. 1996, т. 1 — 2;
* Фукидид История, М. 1993.
**Месца загубы ахвяр фашызму** на паўднёва-ўсходняй ускраіне вёскі Людзвіноў Петрыкаўскага раёна Гомельскай вобласці.

У сакавіку 1943 года ў час карнай аперацыі нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі жывымі ў калгасным хляве 125 мірных жыхароў — старых, жанчын, дзяцей. У 1972 годзе на месцы гібелі ахвяр фашызму пастаўлены помнік — скульптура старога і дзяўчыны, якая ўскладае кветкі.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Гомельская вобласць. — 383 с. іл.
**Цэнтральная дэпутацыя Вялікага Княства Літоўскага** — выканаўчы паўстанцкі ўрадавы орган у Літве і заходняй Беларусі ў час паўстання 1794 г.. Дэпутацыя лічылася паўнамоцным прадстаўніцтвам Найвышэйшай нацыянальнай рады ў Варшаве і была цалкам падпарадкавана Т. Касцюшку, а намеснікі — самой дэпутацыяй.

У маі — пачатку чэрвеня 1794 г. адносіны паміж кіраўнікамі паўстання абвастрыліся. Пад націскам кансерватыўных сіл Т. Касцюшка 4 чэрвеня адхіліў ад улады кіраўніка паўстання ў Літве і Беларусі Я. Ясінскага як радыкала ў палітычных поглядах і мясцовага сепаратыста. Галоўнакамандуючым літоўска-беларускай паўстанцкай арміяй прызначаны няздольны генерал-лейтэнант М. Вяльгорскі. Найвышэйшая літоўская рада загадам Касцюшкі 10 чэрвеня распушчана, а замест яе ўтворана Цэнтральная дэпутацыя ВКЛ з больш памяркоўных дзеячаў. Найвышэйшая нацыянальная рада ў Варшаве ўзяла пад свой кантроль кіраўніцтва паўстаннем у Літве і Беларусі.

Дэпутацыя знаходзілася ў Вільні, дзейнічала на тэрыторыі, занятай паўстанцамі. У пачатку жніўня 1794 г. перад заняццем Вільні расійскімі войскамі дэпутацыя падзялілася на 2 часткі: Марыконі, Мірскі і інш. выехалі з Вільні ў Гародню, другая частка — у Коўна. Там яны працягвалі ўрадавую дзейнасць. У пачатку верасня 1794 г. дзеячы дэпутацыі сабраліся ў Гародні, у пачатку кастрычніка 1794 г. пакінулі горад разам з войскамі, што адступілі ў Польшчу.

Склад
-----

У склад дэпутацыі ўваходзілі 7 дэпутатаў і 28 намеснікаў, якія кіравалі аддзеламі і па чарзе ўзначальвалі дэпутацыю.

* Аддзел скарбу — Ю. Несялоўскі;
* Аддзел парадку, прэзідэнт Вільні — А. Тызенгаўз;
* Вайсковы аддзел — Е. Белапятровіч;
* Аддзел бяспекі — В. Гарэцкі;
* Аддзел юстыцыі — С. Мірскі;
* Аддзел харчавання — Б. Марыконі;
* Аддзел адукацыі — Д. Пільхоўскі.

Зноскі
------

1. ↑  Грыцкевіч, А. Паўстанне 1794 г.: перадумовы, ход і вынікі / Анатоль Грыцкевіч // Беларускі гістарычны часопіс. — 1994. — № 1 (5). — С. 44. *Са спасылкай на:* Mościcki, H. Generał Jasiński i powstanie kościuszkowskie / Henryk Mościcki. — Warszawa—Poznań: Gebethner i Wolff — M. Niemierkiewicz, cenz. 1917. — [4], 435, [1] s. [4] k. tabl.: il. — S. 227—229.

Літаратура
----------

* Bartoszewicz, K. Dzieje insurekcji kościuszkowskiej / Kazimierz Bartoszewicz. — Wiedeń: F. Bondy, [1909]. — [2], 368 s. [25] k. tabl. (w tym złoż.): il. (w tym kolor.)
* Грыцкевіч, А. Цэнтральная дэпутацыя Вялікага Княства Літоўскага / Анатоль Грыцкевіч // Вялікае Княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2-х т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П.Броўкі, 2005. — 788 с.: іл. — С. 731. — ISBN 985-11-0378-0.
* Емяльянчык, У. Паланез для касінераў: (З падзей паўстання 1794г.пад кіраўніцтвам Т. Касцюшкі на Беларусі) / Уладзімір Емяльянчык. — Мінск: Беларусь, 1994. — 158,[2] с.: іл. — ISBN 5-338-00917-X.
* Юхо, І. А. Емяльянчык, У. П. «Нарадзіўся я ліцьвінам...»: Тадэвуш Касцюшка / І. А. Юхо, У. П. Емяльянчык. — Мінск: Навука і тэхніка, 1994. — 66,[2] с.: іл. — (Нашы славутыя землякі). — ISBN 5-343-01483-6
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Чырвоная Зорка.
**Папяро́вая фа́брыка «Чырвоная Зорка»** — прадпрыемства ў г. Чашнікі Віцебскай вобласці, філіял ААТ «Светлагорскі цэлюлозна-кардонны камбінат», уваходзіць у холдынг «Беларускія шпалеры».

Гісторыя
--------

У 1886 годзе памешчык Валатковіч адкрыў у Чашніках кардонную фабрыку «Скіна», якая мела дзве тэчкавыя машыны. Да развалу Расійскай імперыі былі ўсталяваны яшчэ тры папераробныя машыны. Пасля прыходу да ўлады бальшавікоў фабрыка была зруйнавана. У 1918 годзе рэшткі абсталявання перададзены дзяржаве і пачалося аднаўленне фабрыкі. У 1923 годзе прысвоенае званне «Чырвоная Зорка».

У час Вялікай Айчыннай вайны фабрыка зноў знішчана. У 1944 пачалося аднаўленне, і ў 1945 выйшла першая папяровая прадукцыя. У 1950 дзейнічалі 3 папераробныя машыны, магутнасць дасягнула 7000 тон прадукцыі ў год.

У 1959 годзе пачалася мадэрнізацыя фабрыкі. У 1970-я ўведзеныя ў лад дзве новыя папераробныя машыны.

30 снежня 1993 фабрыка пераўтвораная ў ААТ «Чырвоная Зорка» (з 20 жніўня 1999 — ААТ «Папяровая фабрыка „Чырвоная Зорка"»). У 1993 адкрыты цэх па вытворчасці водараспушчальных фарбаў. 27 снежня 2011 года фабрыка далучана да ААТ «Светлагорскі ЦКК».

Прадукцыя
---------

* Папера і кардон — 30 000 тон/год
* Гофракардон — 36 млк м²/год
* Гофраскрыня — 4 млн шт/год
* Фарба водна-дысперсійная на акрылавай аснове — 7 тыс. тон/год
* Папяровыя мяхі — 4 млн шт/год

Зноскі
------

1. ↑  *Елена Сыс.*. Бумажная фабрика «Красная звезда» в Чашниках вошла в холдинг «Белорусские обои» (руск.). *Экономика*.  Витебские вести (30 верасня 2016). Праверана 4 студзеня 2019.
2. ↑  Добро пожаловать на сайт Бумажная фабрика «Красная звезда» ОАО «Светлогорский ЦКК»! (руск.)(недаступная спасылка).  ААТ «Папяровая фабрыка „Чырвоная Зорка"». Архівавана з першакрыніцы 3 студзеня 2019. Праверана 4 студзеня 2019.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка  (руск.) (англ.)
* Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць
* Інфармацыя Архівавана 13 жніўня 2018.  (руск.) на старонцы Беллеспрама
Нарукаўныя знакі адрознення штаб-сяржанта ў арміі ЗША
**Штаб-сяржант** (англ.: Staff Sergeant) — воінскае званне малодшага камандзіра ў арміі ЗША і арміях некаторых краін. Згодна з сістэмай званняў і ўзнагарод НАТА званне *штаб-сяржант* належыць да катэгорый OR-6.

З 30 лістапада 2019 года воінскае званне штаб-сяржант было ўведзена новую шкалу вайсковых і флоцкіх воінскіх званняў Узброеных сіл Украіны.

Зноскі
------

1. ↑  Зяленскі адмяніў ва ўкраінскай арміі звання прапаршчыка і мічмана // РБК

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Штабін** (польск.: Sztabin) — вёска ў Польшчы, на рацэ Бебжы. Уваходзіць у склад Аўгустоўскага павета Падляскага ваяводства, сядзіба вясковай гміны Штабін. Насельніцтва 920 чалавек (2006).

Гісторыя
--------

Сядзіба, да 1915 г.
### Вялікае Княства Літоўскае

Гісторыя Штабіна пачалася ў XVI стагоддзі, калі Храптовічы заснавалі тут вёску *Асінкі*. У гэты час мясцовасць уваходзіла ў склад Гарадзенскага павета Троцкага ваяводства.

У 1513 годзе з фундацыі Фёдара Храптовіча ў Асінках была пабудавана капліца. У 1627 годзе Адам Храптовіч пабудаваў у вёсцы царкву. Каля 1656 года замест царквы пачаў дзейнічаць касцёл.

У 1760 годзе канцлер Яўхім Храптовіч надаў Асінкам новую назву — Штабін. У 1766 годзе мястэчка атрымала прывілей на таргі і кірмашы.

### Пад уладай Расійскай імперыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Штабін апынуўся ў складзе Прусіі, у 1807 годзе згодна з Тыльзіцкім мірным дагаворам — у складзе Расійскай імперыі, у Сейненскім павеце Аўгустоўскай губерні.

У XIX стагоддзі Штабін знаходзіўся ў валоданні Бжастоўскіх. На 1827 год у мястэчку было 63 будынкі.

### Найноўшы час

З 1915 года да 1918 года акупіраваны германскімі войскамі. Пасля польска-савецкай вайны, згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года, Штабін у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Беластоцкім ваяводстве.

З пачаткам Другой сусветнай вайны 15 верасня 1939 года Штабін акупавалі войскі Трэцяга Рэйха, але праз тыдзень вёску перадалі СССР згодна з пактам Молатава-Рыбентропа[*крыніца?*]. У лістападзе 1939 года Штабін увайшоў у склад БССР, у Беластоцкую вобласць. З чэрвеня 1941 да верасня 1944 года вёска зноў знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. 16 жніўня 1945 года ўлады СССР перадалі Штабін Польскай Народнай Рэспубліцы. У 1975—1998 гадах вёска ўваходзіла ў склад Сувальскага ваяводства.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: 1827 год — 447 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2006 год — 920 чал.

Славутасці
----------

Касцёл
* Касцёл Святога Якуба (1910)
* Каталіцкія могілкі

### Страчаная спадчына

* Сядзіба (XIX ст.)

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 236-2010 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Рэспублікі Польшча на беларускую мову». Гл. польска-беларускую практычную транскрыпцыю.
2. ↑  Sosna G. Troc-Sosna A. Zapomniane dziedzictwo. Nie istniejące już cerkwie w dorzeczu Biebrzy i Narwi. — Białystok: Wydawnictwo Orthdruk, 2002.
3. ↑  Chlebowski B. Sztabin // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom III: Haag — Kępy (польск.). — Warszawa, 1882. S. 556.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Штабін
* Штабін на сайце Radzima.org

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4305340-3 · LCCN: n2003055726 · VIAF: 143266072 |
**Цэнтральная рада беларускіх арганізацый**, **ЦРБА** — каардынацыйны орган беларускіх нацыянальных партый і грамадскіх арганізацый. Створана на З’ездзе беларускіх арганізацый і партый, дзейнічала ў ліпені — кастрычніку 1917.

ЦРБА імкнулася аб’яднаць усе нацыянальна-дэмакратычныя сілы на тэрыторыі Беларусі і за яе межамі. Друкаваны орган — газета «Вольная Беларусь».

У склад выканаўчага камітэту абраны правадзейныя члены: У. Галубок, Я. Лёсік, А. Лявіцкі (Ядвігін Ш.), А. Смоліч (фактычны кіраўнік), У. Фальскі. Дамінуючае становішча ў Радзе займалі прадстаўнікі Беларускай сацыялістычнай грамады.

Рада дзейнічала ва ўмовах, калі паглыбленне сістэмнага крызісу ў Расіі садзейнічала далейшаму разгортванню беларускага нацыянальнага руху. Насуперак масіраванаму ціску агульнарасійскіх партый і арганізацый, ідэі беларускага нацыянальнага самавызначэння і аўтаноміі Беларусі знаходзілі ўсё болей прыхільнікаў у беларускай вёсцы, абуджалася цікавасць да гэтых ідэй у гарадах і мястэчках.

На 1-й сесіі ЦРБА ў пачатку жніўня 1917 быў прыняты статут, у якім абвешчаны палітычны і сацыяльны прынцыпы дзейнасці: «поўны дэмакратызм, перадача ўсёй зямлі без выкупу працоўнаму народу і абарона інтарэсаў работнікаў». Цэнтральная рада была прызнана сесіяй як адзіны кіраўніцкі і прадстаўнічы орган «усея беларускае справы». Згодна са статутам Рада складалася з дэпутатаў, якіх дэлегіравалі палітычныя беларускія арганізацыі, гарады, мястэчкі, бежанскія арганізацыі і вайсковыя часці. Сесія абрала новы склад выканаўчага камітэту, правадзейныя члены: Я. Лёсік, Я. Дыла, Р. Астроўскі, П. Галавач, Ф. Шантыр, А. Смоліч, С. Курчыловіч-Сяўрук (сакратар), П. Бадунова, З. Жылуновіч.

ЦРБА патрабавала прызнаць патрэбу аўтаноміі Беларусі, роднай мовы і развіцця беларускай нацыянальнай культуры. Ва ўмовах нарастаючых супярэчнасцей у краіне кіраўніцтва Цэнтральнай рады беларускіх арганізацый актывізавала дзейнасць па стварэнню нацыянальнага беларускага фронту на аснове рэалізацыі ідэі нацыянальна-культурнай аўтаноміі ў межах дэмакратычнай Расіі.

Дзейснай формай выхавання беларускай нацыянальнай самасвядомасці сталі шматлікія грамадскія, культурна-асветніцкія, літаратурныя, тэатральна-мастацкія суполкі і арганізацыі, якія кантактавалі з ЦРБА. Агульная колькасць членаў розных беларускіх згуртаванняў, якія мелі прадстаўніцтва ў ЦРБА, у кастрычніку 1917 года складала за 27 тыс. чал.

Ва ўмовах татальнага эканамічнага крызісу, асабліва выяўленага пад восень 1917, беларускія нацыянальна-дэмакратычныя сілы правялі на 2-ой сесіі ЦРБА (праходзіла з 5 па 12 кастрычніка) яе рэарганізацыю. Новы кіруючы цэнтр беларускіх сіл з’явіўся пад назвай Вялікая беларуская рада.

Зноскі
------

1. ↑  С. С. Рудовіч, Час выбару: Праблема самавызначэння Беларусі ў 1917 годзе, Мн. 1994, с. 133.
**Бары́с Ві́ктаравіч Савінкаў** (руск.: Борис Викторович Савинков, літаратурны псеўданім: *В. Ропшин*) (31 студзеня 1879 — 7 мая 1925) — расійскі рэвалюцыянер, тэрарыст, пісьменнік, адзін з лідараў баявой арганізацыі эсэраў, адказны за забойствы буйных службоўцаў Расійскай імперыі ў 1904 і 1905 гадах.

Біяграфія
---------

Пад час польска-савецкай вайны ўзначальваў Расійскі палітычны камітэт, адзін з кіраўнікоў антысавецкага ўзброенага змагання.

У 1920-х гадах разам з С. Булак-Балаховічам ладзіў рэйды ваенных атрадаў у Савецкую Беларусь з тэрыторыі Польшчы.

Арыштаваны 5 жніўня 1924 года пры спробе перайсці дзяржаўную мяжу Савецкага Саюза на тэрыторыі Беларусі.

Паводле афіцыйнай версіі, 7 мая 1925 года ў будынку УНК на Лубянцы Савінкаў скончыў жыццё самагубствам. Скарыстаўшыся адсутнасцю аконнай рашоткі ў пакоі, дзе ён знаходзіўся па вяртанні з прагулкі, Барыс Савінкаў выкінуўся з акна пятага паверху на двор. Аднак існуе версія, згодна з якой Савінкаў быў забіты супрацоўнікамі ДПУ (гэтую версію, у прыватнасці, прыводзіць пісьменнік Аляксандр Салжаніцын у сваёй кнізе «Архіпелаг ГУЛАГ»).

Месца пахавання Б. Савінкава невядома.

Творчасць
---------

Свае ўражанні ад Беларусі, становішча сялян і іх настроі адлюстраваў у аповесці «Конь вараны», у якой імкнуўся апраўдаць свой удзел у тэроры.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Савинков Борис Викторович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑  Boris Viktorovitch Savinkov // Babelio — 2007. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2877812'></a>

Спасылкі
--------

* Біяграфія на старонцы «Русский переплёт» (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 98036878 · BNE: XX1110358 · BNF: 11962255d · CiNii: DA03294961 · GND: 118804855 · ISNI: 0000 0000 8098 2817, 0000 0003 6849 2737 · LCCN: n85048936 · NDL: 00455387 · NKC: jn20010316155, jo2011556013 · NTA: 070573638 · NUKAT: n94001581 · SUDOC: 027621472 · VIAF: 19686434 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ордэн «За заслугі».

**Pour le Mérite** (фр.: За заслугі) — ордэн, які з'яўляўся вышэйшай ваеннай узнагародай Прусіі да канца Першай сусветнай вайны. Неафіцыйна назваўся «Блакітны Макс» (ням.: Blauer Max).

Узнагарода была заснавана ў 1740 годзе прускім каралём Фрыдрыхам Вялікім, які даў яму французскую назву паколькі гэта была асноўная мова прускага двара таго часу. Першапачаткова «Pour le Mérite» узнагароджваліся як за ваенныя, так і грамадзянскія заслугі, але ў студзені 1810 года Фрыдрых Вільгельм III пастанавіў, што гэты ордэн можа ўручацца толькі ваенным.

У 1842 годзе Фрыдрых Вільгельм IV заснаваў грамадзянскую разнавіднасць ордэна: «За заслугі ў навуцы і мастацтве» (ням.: Pour le Mérite für Wissenschaften und Künste) у трох абласцях: гуманітарныя навукі, прыродазнаўчыя навукі і выяўленчае мастацтва. Адной з самых вядомых дзеячаў мастацтва, ганараваных гэтага ордэна, была Кетэ Кольвіц, у якой гэты ордэн быў пазней адабраны гітлераўцамі.

У 1915 годзе Эрвін Ромель, камандуючы падраздзяленнем горных егераў падчас першага наступу ў Шампані, захапіў важны ўмацаваны пункт праціўніка, вымусіўшы адступіць цэлую французскую брыгаду. Узнагародай за гэта стаў ваенны ордэн «Pour le Mérite».

У наш час ордэн уручаецца прэзідэнтам ФРГ толькі за грамадзянскія заслугі.

Гл. таксама
-----------

* Ордэны Прусіі

Спасылкі
--------

* Орден «Pour Le Mérite», *За заслуги…*
* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12349276r · GND: 4133445-0 · LCCN: n50002784, sh85095349 · SUDOC: 032468326 · VIAF: 155420044 |
**Pro дызайн** (руск.: PRO дизайн) — вытворча-практычнае ілюстраванае выданне Беларускага саюза дызайнераў, дзе асвятляліся падзеі са свету дызайну, публікаваліся аналітычныя артыкулы па прафесійных, адукацыйных і юрыдычных аспектах дзейнасці, звязанай з дызайнам.

Выходзіла як альманах да трох выпускаў у год. Было выдадзена 18 нумароў, ёмістасцю да 84 старонак, накладам 1000—1200 асобнікаў. Альманах меў рубрыкацыю, рэкламныя старонкі, змяшчаў актуальныя навіны. Кожны выпуск меў індывідуальную вокладку і арыгінальную вёрстку.

Аўтары-складальнікі
-------------------

* Дзмітрый Сурскі
* Аляксандр Рымкевіч
* Уладзімір Голубеў
* Ігар Духан
* Леніна Міронава
* Міхаіл Баразна
* Алег Чарнышоў
* Павел Семчанка
* Таццяна Бембель і іншыя.

Узнагароды
----------

* 2000 — Рэспубліканскі конкурс «Мастацтва кнігі» (Беларусь) — лепшае выданне.
* 2004 — Міжнародны конкурс дызайну перыядычных выданняў «Хімера» (Варшава) — лепшае выданне.

Зноскі
------

1. ↑  Chimera 2004: Grand Prix dla Przekroju, nagrody dla 2+3D

Спасылкі
--------

* 
* Chimera 2004: Grand Prix dla Przekroju, nagrody dla 2+3D
* 
*
Выява з *Promptuarii Iconum Insigniorum*
**Promptuarii Iconum Insigniorum** (цалкам — *Promptuarii iconum insigniorum à seculo hominum, subiectis eorum vitis, per compendium ex probatissimis autoribus desumptis*) — зборнік гравюр, выдадзены Гіёмам Руе ў Ліёне ў 1553 годзе.

Кніга ўтрымлівае каля 950 партрэтаў гістарычных асоб, выкананых метадам ксілаграфіі ў форме медаляў; сярод іх — персанажы Бібліі, антычнай і сярэднявечнай гісторыі, пачынаючы з Адама і Евы. У прадмове Руе з хвалой адклікаўся пра сваю кнігу і адзначыў, што ўпрыгожыў сваю латынь грэчаскімі выразамі, хай і не заўсёды граматычна дакладнымі. У 1581 годзе ён перавыдаў кнігу на французскай мове пад назвай «Promptuaire des médailles des plus renommées personnes qui ont esté depuis le commencement du monde: avec brieve description de leurs vies & faicts, recueillie des bons auteurs».

Джуліян Шарман піша ў кнізе «Бібліятэка Марыі, каралевы шатландскай», што Promptuarii «не ўяўляе вялікай нумізматычнай цікавасці», але прызнае, што зборнік лічыцца «адным з цудаў ранняй ксілаграфіі».

Зноскі
------

1. ↑  *Abhandlungen Der Königlich Preussischen Akademie Der Wissenschaften, Philosophisch-Historische Classe*. Verlag der Königlichen Akademie der Wissenschaften, 1908. S. 3
2. ↑  Sharman, Julian. *The library of Mary Queen of Scots.* E. Stock, 1889, p. 153
3. ↑  Sharman, p. 152

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Promptuarii Iconum Insigniorum на Вікісховішчы |

* *Prima pars Promptuarii iconum insigniorum* у Google Books[en]
* Фатаграфія развароту кнігі Архівавана 4 сакавіка 2016.
**Мікалай Фёдаравіч Капіч** (15 жніўня 1918, в. Шаенка, Шумілінскі раён, Віцебская вобласць — ?) — беларускі гісторык. Кандыдат філасофскіх навук (1962), доктар гістарычных навук (1979), прафесар (1981). Заслужаны работнік вышэйшай школы БССР (1987).

Біяграфія
---------

Скончыў Ульскую сярэднюю школу (1932), Полацкі педагагічны тэхнікум (1935), Аршанскі настаўніцкі інстытут (1937), Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПСС (1953), Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК КПСС (1957).

У 1937—1939 гадах — настаўнік Каханавіцкай сярэдняй школы Асвейскага раёна.

Удзельнік савецка-фінскай і Вялікай Айчыннай войнаў.

3 1945 года — на партыйнай рабоце, з 1958 года — загадчык аддзелам ЦК КПБ.

У 1969—1975 гадах — дырэктар Інстытута гісторыі партыі пры ЦК КПБ.

У 1975—1991 гадах — старшы выкладчык, загадчык кафедры, прафесар Мінскай вышэйшай партыйнай школы.

Член КПБ у 1960—1976 гадах. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1963—1971 гг.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Член рэдкалегіі «Нарысаў гісторыі Камуністычнай партыі Беларусі» (ч. 2, 1967). Аўтар прац па гісторыі КПБ: «Ідэалагічная работа — магутная сіла ў барацьбе за камунізм» (1962), «У творчай актыўнасці мас — залог урачыстасці камунізму» (1964), «Шляхі далейшага ўдасканалення сацыялістычнага ладу жыцця» (1983).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі (1943), Айчыннай вайны II ступені (1985), трыма ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга (1960, 1966, 1971), шматлікімі медалямі і ганаровымі граматамі Вярхоўнага Савета БССР.

Літаратура
----------

* Капіч Мікалай Фёдаравіч // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя : [у 12 т.] / рэдкал.: П. У. Броўка [і інш.]. — Мінск : БелЭн, 1972. — Т. 5 : Зуйкі-Кішы. — С. 412—413.
* Капіч Мікалай Фёдаравіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск : БелЭн, 1999. — Т. 8 : Канто-Кулі. — С. 27.
* Славутыя імёны Бацькаўшчыны // Гісторыка-краязнаўчы курс «Наша Шуміліншчына». Шуміліназнаўства / уклад.: В. А. Падляшчук [і інш.]. — Віцебск : Віцебская абласная друкарня, 2010. — С. 68-72.
* Фалей, Е. С. Капич Николай Федорович / Е. С. Фалей // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 477.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Палякоў.
**Мікалай Цярэнцьевіч Палякоў** (нар. 1 мая 1936; вёска Рабяткі, Чавускі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі скульптар, член Саюза мастакоў Беларусі.

Біяграфія
---------

Сконсыў Маскоўскі мастацкі інстытут імя В. Сурыкава ў 1962 годзе. Аўтар станковай і манументальнай скульптуры, партрэтаў: дзяржаўнага дзеяча Беларусі С. В. Прытыцкага (1965), Герояў Савецкага Саюза Т. М. Барамзіной (1964, 1975), Б. С. Акрэсціна (1965), В. І. Цемчука (1984), двойчы Героя Савецкага Саюза П. Я. Галавачова (1985), беларускіх паэтаў Я. Купалы (1959, 1969), П. Труса (1968), рускага паэта А. Блока (1967), кампазіцыі «Раніца» (1964) і інш.; помнікаў Герою Савецкага Саюза М. Ф. Сільніцкаму (1964, арх. В. Занковіч) у вёсцы Платы Віцебскага раёна, піянеру-герою М. Казею (1965) у горадзе Быхаў Магілёўскай вобласці.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Б. А. Крэпак.* Палякоў Мікалай Цярэнцьевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Цітовіч.
**Барыс Барысавіч Цітовіч** (28 чэрвеня 1948, Коркіна, Расія — 20 кастрычніка 2021) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 28 чэрвеня 1948 года ў Коркіне, Чалябінская вобласць Расіі.

У 1972 годзе скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Працаваў у станковай і кніжнай графіцы, манументальным жывапісе, іканапісе і скульптуры. Член Беларускага саюза мастакоў з 1979 года.

Быў галоўным мастаком музейнага комплексу «Дудуткі». З ліпеня 2005 года працаваў навуковым супрацоўнікам з Вілейскага краязнаўчага музея па стварэнні мемарыяльнага комплексу, прысвечанага падзеям Першай сусветнай вайны ў вёсцы Заброддзе Нарачанскага сельсавета Вілейскага раёна. Вёў адукацыйную работу з моладдзю ў Вілейскім краязнаўчым музеі

Жыў у вёсцы Заброддзе на Вілейшчыне. Памёр 20 кастрычніка 2021 года.

Творчасць
---------

Аўтар ілюстрацый да кніг «Людзі на балоце», «Подых навальніцы» (абедзве 1973), «Завеі, снежань» (1978) Івана Мележа, «Дзве аповесці» Віктара Казько (1977), «Пушча» Віктара Карамазава (1979), «Марат Казей» Петруся Броўкі (1980), зборнік вершаў і паэм «Песня свабоды» Янкі Купалы (1982) на малдаўскай мове, «Летуценнік», «Смутак белых начэй» абедзве (1985) Івана Навуменкі, «Ля крыніцы: Аповесці» Янкі Брыля (1986), «Зеніт» Івана Шамякіна (1987) і інш.; графічных серый «Памяці Брэста» (1975), «Поры года» (1978), «Салдацкім удовам прысвячаецца» (1981), «Мае аднавяскоўцы» (1982), «Сялянскі накцюрн» (1983), «Тыя, хто перанёс вайну» (1985), «Хроніка з нататкамі на палях» (1986), серыі помнікаў ахвяр 1-й і 2-й сусветных войнаў у Вілейскім раёне Мінскай вобласці, роспісу Свята-Ціханаўскай царквы ў Вілейцы, абразоў, мемарыяльнай капліцы ў вёсцы Заброддзе Вілейскага раёна.

Адзін са стваральнікаў (разам з жонкай Валянцінай) і мастак-пастаноўшчык (з 1975) Нарачанскага ўзорнага дзіцячага тэатра Ялінка ў вёсцы Нароча Вілейскага раёна.

Сям’я
-----

Бацька скульптара і калекцыянера Данілы Цітовіча.

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 14 ліпеня 2014. // Беларускі саюз мастакоў
2. 1 2   // Вілейскі краязнаўчы музей
3. 1 2   Архівавана 5 сакавіка 2016. Лекцыю аб іканаграфіі правядзе Барыс Цітовіч // «Рэгіянальная газета»
4. ↑  Памёр заснавальнік музея Першай сусветнай у Заброддзі, на Вілейшчыне, мастак Барыс Цітовіч Архівавана 20 кастрычніка 2021.
5. ↑   Архівавана 9 красавіка 2016. Цітовіч Даніла // «Рэгіянальная газета»

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
**Бары́с Бо́кша** (нар. 20 верасня 1960, Шарашова, БССР) — беларускі графік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў г.п. Шарашова Пружанскага раёна Брэсцкай вобласці. У дванаццацігадовым узросце пераехаў з сям'ёй у Пружаны. Скончыўшы Пружанскую сярэднюю школу № 2, паступіў у Гродзенскі медінстытут. З 1993 жыве і працуе ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўны матыў творчасці — беларускі пейзаж. Асаблівае месца займаюць творы з выявамі славутасцей Пружаншчыны: палацыка, Ружанскага палаца, капліцы Святога Казіміра, чахецкай сядзібы.

Першая персанальная выстаўка адбылася ў 2006 годзе ў мінскім Палацы мастацтваў. У 2008 годзе прайшла першая выстаўка на радзіме, у музеі-сядзібе «Пружанскі палацык». Таксама выстаўляўся за мяжой, у Браціславе, Будапешце і Берліне.

Зноскі
------

1. ↑  Графіка Барыса Бокшы **(нявызн.)**.  Пружанскі палацык. Праверана 21 ліпеня 2011.
2. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Падзеі*.  Пасольства Рэспублікі Беларусь у Венгерскай Рэспубліцы. Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016. Праверана 5 верасня 2012.
3. ↑  Архіўная копія (руск.)(недаступная спасылка). *Новости*.  Пасольства Рэспублікі Беларусь у Федэратыўнай Рэспубліцы Германія. Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016. Праверана 5 верасня 2012.

Спасылкі
--------

* Зялевіч А. Віртуальная выстаўка Барыса Бокшы Архівавана 24 сакавіка 2011. на TUT.BY
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Акімаў.

**Барыс Барысавіч Акімаў** (руск.: Бори́с Бори́сович Аки́мов; нар. 25 чэрвеня 1946, Вена, Аўстрыя) — савецкі і расійскі артыст балета, харэограф, балетны педагог, кінаакцёр, кампазітар. Народны артыст СССР (1989), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1977) і прэміі Ленінскага камсамола (1978).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 25 чэрвеня 1946 года ў Вене (Аўстрыя). У 1965 годзе скончыў Маскоўскае харэаграфічнае вучылішча (цяпер Маскоўская дзяржаўная акадэмія харэаграфіі; педагогі Сергіеўская, М. Э. Ліепа), у 1978 — аддзяленне педагогаў-балетмайстраў ГІТІСа імя А. Луначарскага (цяпер Расійскі ўніверсітэт тэатральнага мастацтва — ГІТІС) .

У 1965—1989 гадах — саліст балета Вялікага тэатра, удасканальваўся пад кіраўніцтвам А. М. Ермалаева.

З 1989 года — педагог-балетмайстар Вялікага тэатра.

Працаваў па кантрактах педагогам-балетмайстрам у тэатрах «Ковент Гардэн» (Лондан), «Ла Скала» (Мілан), трупе «Асамі Макі — балет» (Токіо), Венскай дзяржаўнай оперы, Гамбургскай дзяржаўнай оперы, Баварскай дзяржаўнай оперы (Мюнхен), Дацкім каралеўскім балеце (Капенгаген), Парыжскай нацыянальнай оперы, Марыінскім тэатры (Санкт-Пецярбург), балетаў Базеля (Швейцарыя), Нацыянальным балеце Нідэрландаў (Амстэрдам), Лонданскай каралеўскай балетнай школе.

У 2000—2003 гадах — мастацкі кіраўнік балетнай трупы Вялікага тэатра.

У 1980—1988 гадах выкладаў на кафедры харэаграфіі ГІТІСа. У 2001—2005 гадах — прафесар кафедры мужчынскага класічнага і дуэтна-класічнага танца Маскоўскай акадэміі харэаграфіі, у 2001—2002 гадах — выконваючы абавязкі рэктара акадэміі, у 2002—2005 гадах — мастацкі кіраўнік акадэміі.

У 2013 годзе — старшыня Мастацкага савета балетнай трупы Вялікага тэатра, у цяперашні час — намеснік старшыні.
**Шыпарэ́зны станок**, або **пальцарэзны станок** — дрэваапрацоўчы станок  (руск.) (бел. для ўтварэння шыпоў (пальцаў)  (укр.) (бел. і вушак сталярных злучэнняў. Найбольш пашыраныя віды шыпарэзнах станкоў — рамныя, якія выкарыстоўваюцца для утварэння тыповых элементаў (шчоткі і заплечыкі шыпоў, вушкі) у брусках, што злучаюцца ў рамкі; скрыначныя шыпарэзны станкі — для ўтварэння шыпоў прамых і тыпу «ластаўчын хвост» у дошчачках, якія злучаецца ў вушакі. Рэзальны інструмент шыпарэзнага станка — фрэзы і дыскавыя пілы.

Літаратура
----------

* Шыпарэзны станок // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Народ** — 1) усё насельніцтва пэўнай краіны (напрыклад, народ Беларусі, Францыі і г.д.). 2) Розныя формы гістарычных, этнічных супольнасцей (племя, народнасць, нацыя). 3) У марксізме — толькі працоўныя класы і сацыяльныя слаі грамадства (у процілегласць пануючай эліце). Узнікненне і паглыбленне сацыяльнай дыферэнцыяцыі людзей прывяло да з'яўлення ў грамадстве адносна ўстойлівых супольнасцей з уласнымі эканамічнымі, палітычнымі і іншымі інтарэсамі, аб'ектыўнай зацікаўленасцю фармуляваць і актыўна вырашаць задачы сацыяльнага прагрэсу ў інтарэсах асбсалютнай большасці людзей.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Новы · У. Даля · Britannica (11-th) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4063790-6 |
Сустрэча ў «нармандскага фармаце». Парыж, 9 снежня 2019 года
**Нармандская чацвёрка** — група кіраўнікоў чатырох краін (Германіі, Расіі, Украіны і Францыі) па ўрэгуляванні сітуацыі на ўсходзе Украіны.

Удзельнікі
----------

### Кіраўнікі дзяржаў і ўрадаў

  

* ГерманіяАнгела Меркель, Федэральны канцлер Германіі**Сцяг Германіі Германія**  
Ангела Меркель, Федэральны канцлер Германіі
* РасіяУладзімір Пуцін, Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі**Сцяг Расіі Расія**  
Уладзімір Пуцін, Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі
* ФранцыяЭмануэль Макрон, Прэзідэнт Францыі(з 14 траўня 2017 года)**Сцяг Францыі Францыя**  
Эмануэль Макрон, Прэзідэнт Францыі  
(з 14 траўня 2017 года)
* УкраінаУладзімір Зяленскі, Прэзідэнт Украіны(з 20 траўня 2019 года)**Сцяг Украіны Украіна**  
Уладзімір Зяленскі, Прэзідэнт Украіны  
(з 20 траўня 2019 года)
* ФранцыяФрансуа Аланд, Прэзідэнт Францыі (да 14 траўня 2017 года)**Сцяг Францыі Францыя**  
Франсуа Аланд, Прэзідэнт Францыі (да 14 траўня 2017 года)
* УкраінаПётр Парашэнка, Прэзідэнт Украіны (да 20 траўня 2019 года)**Сцяг Украіны Украіна**  
Пётр Парашэнка, Прэзідэнт Украіны (да 20 траўня 2019 года)

### Кіраўнікі МЗС

  

* Расія Сяргей ЛавроўСцяг Расіі Расія   
Сяргей Лавроў
* Германія Гайка Маас (з сакавіка 2018)Сцяг Германіі Германія   
Гайка Маас (з сакавіка 2018)
* Францыя Жан-Іў Ле Дрыян (з траўня 2017)Сцяг Францыі Францыя   
Жан-Іў Ле Дрыян   
(з траўня 2017)
* Германія Зігмар Габрыэль (студзень 2017 — сакавік 2018)Сцяг Германіі Германія   
Зігмар Габрыэль (студзень 2017 — сакавік 2018)
* Германія Франк-Вальтэр Штайнмаер (да студзеня 2017)Сцяг Германіі Германія   
Франк-Вальтэр Штайнмаер (да студзеня 2017)
* Францыя Ларан Фабіюс (да лютага2016)Сцяг Францыі Францыя   
Ларан Фабіюс   
(да лютага2016)
* Францыя Жан-Марк Эро (люты 2016 — травень 2017)Сцяг Францыі Францыя   
Жан-Марк Эро   
(люты 2016 — травень 2017)
* Украіна Павел КлімкінСцяг Украіны Украіна   
Павел Клімкін

Гісторыя
--------

Пачатак «Нармандскага фармату» быў пакладзены на сустрэчы кіраўнікоў Германіі, Францыі, Расіі і Украіны 6 чэрвеня 2014 года ў Шато-дэ-Бенуіль ў Нармандыі (Францыя) падчас святкавання 70-й гадавіны высадкі саюзнікаў у Нармандыі (1944).

Самая працяглая сустрэча лідараў чатырох дзяржаў адбылася 11 — 12 лютага 2015 года ў Мінску. На перамовах, якія працягнуліся 17 гадзін, быў прыняты Комплекс мер па выкананні Мінскіх пагадненняў і распрацаваны крокі па імплементацыі Мінскага пагаднення.

На фінальным адрэзку прэзідэнцкага тэрміну Пятра Парашэнкі праца «нармандскай чацвёркі» апынулася практычна паралізаванай. Апошняя сумесная сустрэча адбылася ў кастрычніку 2016 года ў Берліне, а у 2018 годзе перамовы ў Аахене прайшлі без Уладзіміра Пуціна. Пасля гэтага зносіны лідараў «нармандскай чацвёркі» абмяжоўвалася кантактамі па тэлефоне.

Сустрэчы ў «нармандскім фармаце» праводзяцца і на ўзроўні міністраў замежных спраў чатырох краін, і на экспертным узроўні.

Гл. таксама
-----------

* Мінскае пагадненне
* Другое мінскае пагадненне

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нармандская чацвёрка