**Халодная сінагога** (*Ды калтэ шул*), або **Вялікая сінагога** — колішняя сінагога ў Мінску.

Называлася «халоднаю», бо калісьці маліліся там толькі на святы, а буднімі сінагога не ацяплялася.

Знаходзілася на сінагагальным двары на рагу Школьнай і Нямігі, дзе агулам было 16 бажніц. Пабудаваная, паводле розных даследчыкаў, не пазней XVI-XVII ст. — першая мураваная сінагога ў Менску. Некаторыя лічаць, што гэта будынак Петрапаўлаўскай царквы на тэрыторыі праваслаўнага жаночага манастыра, які пазней быў прададзены яўрэям і перароблены ў сінагогу. Да XIX ст. належала яўрэйскай абшчыне, у 1930-я гады закрыта, пасля 2-й сусветнай вайны вернута вернікам. Пэўны час у будынку размяшчалася адно са сховішчаў Цэнтральнага дзяржаўнага архіва Кастрычніцкай рэвалюцыі. Сінагога працяглы час была адной з найстарэйшых мураваных пабудоў у горадзе. У 1965—1966 гады падчас разбурэння гістарычнай забудовы Нямігі будынак сінагогі знішчаны.

Будынак у плане амаль квадрат, меў гатычныя скляпенні, контрфорсы паміж акон і ўсе марфалагічныя і канструкцыйныя прыкметы позняй готыкі з элементамі характэрнымі для пабудоў абароннага тыпу. Мікалай Шчакаціхін, які аглядаў і апісаў будынак, выказаў здагадку, што сінагога пабудавана ў пачатку XVII ст. як архаізм у менскай архітэктуры.

* Халодная сінагога (1924), малюнак М. М. ФіліповічаХалодная сінагога (1924), малюнак М. М. Філіповіча
* Халодная сінагога (1928)Халодная сінагога (1928)
* Халодная сінагога (1943)Халодная сінагога (1943)

У 2001 годзе, калі на месцы сінагогі пачалося будаўніцтва паркінгу, мінская яўрэйская абшчына прапанавала аднавіць яе, але галоўны архітэктар Мінску вырашыў паставіць толькі памятны знак. У 2018 годзе злева ад гандлёвага цэнтра па адрасе Няміга-3 павешана інфармацыйныя шыльда з кароткай гісторыяй Халоднай сінагогі на беларускай і англійскай мовах, з розначытаннямі ў версіях.

Зноскі
------

1. 1 2  Пазняк 3.С. Рэха даўняга…
2. ↑  Трусаў А. Беларускія сінагогі…
3. ↑  «Авив», № 1-2, 2002.
4. ↑

Літаратура
----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Мінская халодная сінагога на Вікісховішчы |

* Пазняк 3.С. Рэха даўняга часу: Кн. для вучняў. — Мн.: Нар. асвета, 1985. — 111 с.: іл.
* Трусаў А. Беларускія сінагогі // Беларуская мінуўшчына, № 3, 1996.

| ⛭Сінагогі Беларусі |
| --- |
| Дзеючыя сінагогі | 
* Бабруйская сінагога
* Сінагога «Рош-Піна» ў Гомелі
* Вялікая харальная сінагога ў Гродне
* Галоўная Сінагога ў Мінску
* Сінагога Хабад-Любавіч у Мінску
* Пінская сінагога

 |
| Гістарычныя сінагогі | 
* Астрынская сінагога
* Ашмянская сінагога
* Быхаўская сінагога
* Сінагога на Задзвінні ў Віцебску
* Івянецкая сінагога
* Індурская сінагога
* Харальная сінагога ў Мінску
* Кітаеўская сінагога ў Мінску
* Сінагога Зальцмана ў Мінску
* Поразаўская сінагога
* Ружанская сінагога
* Ражанкаўская сінагога
* Слонімская сінагога
* Кобрынская сінагога
* Галоўная сінагога ў Століне

 |
| Страчаныя сінагогі | 
* Харальная сінагога ў Віцебску
* Воўпаўская сінагога
* Цёплая сінагога ў Гродне
* Мінская халодная сінагога
* Нараўлянская сінагога
* Вялікая сінагога ў Нясвіжы
* Лідская сінагога (1893)
* Лідская вялікая сінагога
* Вялікая сінагога ў Клецку
* Харальная сінагога ў Брэсце
* Харальная сінагога ў Слуцку
* Слуцкая халодная сінагога
* Сінагога ва Узлянах

 |