Законы Хамурапі на базальтавым слупе

**Звод законаў Хамурапі** або **Кодэкс Хамурапі** — адзін з найстаражытнейшых і найзахаванейшых заканадаўчых кодэксаў старажытнага Вавілона, створаны каля 1780 да н.э. на загад вавілонскага цара Хамурапі.

Кароткія звесткі
----------------

Законы Хамурапі былі знойдзены французскімі археолагамі падчас раскопак у 1901—1902 гадах у Сузах (тэрыторыя старажытнай Месапатаміі). Звод Хамурапі ўяўляў сабой чорны базальтавы слуп з выразанымі на ім 282 законамі.

Законы выбіты клінапісам на абодвух баках слупа на класічным вавілонскім дыялекце акадскай мовы. У верхняй частцы слупа выяўлены сам Хамурапі, які прымае законы з рук бога сонца Шамаша. Частка тэксту законаў была збіта і можа быць часткова адноўлена з іншых крыніц, напрыклад, цытат законаў на гліняных таблічках.

Законы Хамурапі непасрэдна выцякаюць з шумерскай прававой традыцыі і з'яўляюцца адной з найважнейшых крыніц для вывучэння права і сацыяльна-эканамічнага ладу Месапатаміі таго часу. У цэнтры ўвагі законаў гаспадарчыя, эканамічныя і сямейныя адносіны. Абмяжоўваюцца і рэгламентуюцца прыватнаўласніцкія адносіны, зацвярджаецца дзяржаўны кантроль над гаспадарчым жыццём.

Асноўная ўвага нададзена апісанню караў за розныя правапарушэнні. Законы прадугледжваюць строгую сістэму пакаранняў: практычна любы крадзеж караецца смерцю.

Структура Зводу законаў Хамурапі
--------------------------------

Зборнік законаў складаецца з пралогу, 282 артыкулаў і эпілогу. У законах Хамурапі рэгулююцца грамадзянскія, абавязацельныя, працоўныя, шлюбна-сямейныя, крымінальныя і крымінальна-працэсуальныя адносіны. Гэты зборнік не мае выразнай сістэмы выкладання матэрыялу, аднак пэўная ўнутраная сістэма ў кодэксе прасочваецца:

* *ст.1-5* — суд і судаводства; скіраваныя супраць самавольства і валакіты ў судах, устанаўліваецца адказнасць для нядобрасумленных суддзяў;
* *ст.6-126* — пытанні ўласнасці, яе абарона, усталёўваецца пакаранне за замах на яе;
* *ст.127-195* — шлюб, сям'я, атрыманне ў спадчыну. Разглядаюцца пытанні пра формы і ўмовы заключэння шлюбу, магчымыя ўмовы шматжонства, разводу, маёмасныя і асабістыя адносіны мужа і жонкі, прадугледжаны розныя злачынствы супраць сям'і, рэгулююцца пытанні атрымання ў спадчыну маёмасці памерлых;
* *ст.196-214* — злачынствы супраць асобы, яе жыцця, гонару і годнасці;
* *ст.215-282* — нормы працы.

Літаратура
----------

* Bryant, Tamera (2005). *The Life & Times of Hammurabi*. Bear: Mitchell Lane Publishers. ISBN 978-1-58415-338-2.
* Mieroop, Marc (2004). *King Hammurabi of Babylon: a Biography*. Cambridge: Blackwell Publishers. ISBN 978-1-4051-2660-1.
* Hammurabi, King; C. H. W. Johns (Translator) (2000). *The Oldest Code of Laws in the World*. City: Lawbook Exchange Ltd. ISBN 978-1-58477-061-9.
* Falkenstein, A. (1956–1957). *Die neusumerischen Gerichtsurkunden I–III*. München.
* Elsen-Novák, G. / Novák, M.: Der 'König der Gerechtigkeit'. Zur Ikonologie und Teleologie des 'Codex' Hammurapi. In: *Baghdader Mitteilungen 37* (2006), pp. 131–156.
* Julius Oppert and Joachim Menant (1877). *Documents juridiques de l'Assyrie et de la Chaldee*. París.
* Thomas, D. Winton, ed. (1958). *Documents from Old Testament Times*. London and New York.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Звод законаў Хамурапі
* Высакаякасныя выявы табліцы з законамі Хамурапі і каментары з Луўра (фр.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэксты твораў | Project Gutenberg |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 121714143 · GND: 4148195-1 · LCCN: n92032847 · NDL: 00562881 · NKC: unn2015858731 · SUDOC: 03026023X · VIAF: 222517998 |

 |