recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Іаган Георг Бергмюлер** (ням.: Johann Georg Bergmüller; 15 красавіка 1688, Цюркхайм — 30 сакавіка 1762, Аўгсбург) — нямецкі мастак барока, адзін з найбуйнейшых фрэскавых майстроў XVIII стагоддзя.

Жыццё і творчасць
-----------------

Пачаў навучанне жывапісу ў 1702 годзе пры мастацкай майстэрні Андрэаса Вольфа ў Мюнхене, дзе вучыўся італьянскай манеры малявання. Скончыў сваю вучобу ў Нідэрландах, дзе ўзяў для сябе прыкладам палатна Рубенса. У 1713 вяртаецца ў Аўгсбург, дзе працуе ў Акадэміі, і ў 1730 становіцца яе дырэктарам.

У гады кіраўніцтва Бергмюлерам Акадэміі, Аўгсбург у Германіі ператвараецца, падобна Вене ў Аўстрыі, у цэнтр развіцця барока і ракако ў жывапісе. Мастак пачынае маляваць фрэскі, самыя раннія з якіх можна ўбачыць у Курфюрсцкай шпітальнай царкве Дзюсельдорфа (1709). 1736 фрэскі ў Аўгусцінскім манастыры ў Дысене (Амерзэе). Яго стыль носіць акадэмічны, класічны характар, асабліва адлюстраваны ў халодных і светлых танах. Працаваў таксама над алтарным мастацтвам («Рашэнне Збавіцеля» 1748 царква св. Урсулы, Ландсберг (Лех)). Многія працы Бергмюлера былі размножаны графічнымі серыямі, зробленымі з медных гравюр-як напрыклад сцэны з жыцця панны Марыі з капэлы Польх.

Бергмюлер займаўся таксама педагогікай і тэорыяй мастацтва, выдаў у 1753 годзе працу «Аб геаметрычных суадносінах пабудовы калон з квадрата дарыйскага стылю» з 22 яго гравюрамі ў якасці ілюстрацый.

Зноскі
------

1. ↑  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Johann Georg Bergmüller — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  *Krämer G.* Johann Georg Bergmüller [Bergmiller] // Bergmüller [Bergmiller], Johann Georg // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2017. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T008115<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56691875'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q103892740'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q810196'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21431157'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
4. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
5. ↑  *(unspecified title)* Праверана 6 красавіка 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Allgemeine Deutsche Biographie · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4952077 · BNF: 14969519g, 14634485n · CONOR: 17892963 · GND: 118844296 · ISNI: 0000 0001 0777 4090 · LCCN: nr90006283 · NKC: jo2010601932 · NUKAT: n2012218096 · SUDOC: 085882534 · VIAF: 12577533 · ULAN: 500006453 |

 |
**Крупе́йкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Крупейкі.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года **Крупейкаўскі (Крупейскі) сельсавет** у складзе Лоеўскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Каўпенскага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лоеўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Казярожскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
Герб «Гакі»
**Войны-Ясянецкія** — шляхецкі род герба «Гакі». Яго паходжанне звязана з віцебскімі баярамі Рамейкавічамі. Сын аднаго з іх, Война Богушавіч Рамейка, у сярэдзіне XVI стагоддзя служыў княгіні Астрожскай і яе другому мужу Альбрэхту Ласкаму, валодаў невялікім маёнткам Ясенец на р. Сэрвач у Новагародскім павеце. У 1567 годзе ён выстаўляў у войска 1 вершніка. Яго нашчадкі — павятовая шляхта ў Віцебскім, Новагародскім і Мазырскім паветах — ужывалі прозвішча Войны-Ясянецкія (зрэдку з дадаткам старога прозвішча *Рамейка*) і карысталіся ўласным гербам, які адрозніваўся ад герба астатніх Рамейкавічаў дадаткам паўмесяца з зоркай уверсе гербавай выявы.

Вядомыя прадстаўнікі
--------------------

* Іван (Ян) — намеснік віцебскі ў 1590-х гадах.
* Фёдар Мацвеевіч — у 1634 годзе валодаў маёнткам Ласосіна.
* Канстанцін — пісар земскі віцебскі (1633—1636).
* Рыгор — мечнік мазырскі, у 1636 годзе заснаваў царкву ў Ясенцы.
* Аляксандр (?—1698) — войскі віцебскі, кашталян новагародскі (1684—1698).

Літаратура
----------

* *Насевіч В.* Войны-Ясянецкія // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 461. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сірс.
**Уільям Пентан Сірс** (англ.: William Penton Sears, нар. 9 снежня 1939) — амерыканскі педыятр, аўтар і сааўтар больш чым 30 кніг для бацькоў, прысвечаных цяжарнасці, нараджэнню і развіццю дзяцей, часты госць тэлевізійных шоу, у якіх удзельнічае як «Доктар Біл». Са сваёй жонкай Мартай Сірс, дзіцячай медсястрой, з’яўляецца адным з вядучых прапагандыстаў філасофіі натуральнага бацькоўства.

Біяграфія
---------

Уільям Сірс нарадзіўся ў Алтане (штат Ілінойс) у сям’і інжынера Уіларда Сірса і яго жонкі Люсіль. Бацька пакінуў сям’ю і дзед стаў мужчынам, якія аказваў найбольшы ўплыў на Уільяма.

Сірс праходзіў рэзідэнтуру ў дзіцячых бальніцах Бостана і Таронта. Ён з’яўляецца ад’юнкт-прафесарам педыятрыі Медыцынскай школы Каліфарнійскага універсітэта ў Ірвайн.

Уільям Сірс — кансультант часопісаў *BabyTalk* і *Parenting*, педыятр на сайце Parenting.com. Акрамя таго, ён прыняў удзел больш чым у 100 тэлевізійных шоу, у тым ліку 20/20, Шоў Філа Донах’ю, Добрай раніцы, Амерыка, Шоу Опры Уінфры і інш.

Уільям і Марта Сірсы выхавалі восем дзяцей, адзін з якіх, Стэфан, з сіндромам Дауна. Трое дзяцей, Джым, Боб (старэйшыя) і Піцер таксама сталі ўрачамі. Чацвёрты сын, Мэцью, вывучае медыцыну ў Каліфарнійскім універсітэце ў Ірвайн.

Па стане на 2009 год Сірс жыве са сваёй сям’ёй у Сан-Клементэ, Каліфорнія, і займаецца прыватнай медыцынскай практыкай (англ.: Sears Family Pediatrics) у Капістрана-Біч (англ.: Capistrano Beach), Каліфорнія, з яго сынамі.

Некаторыя працы
---------------

* The Baby Book (1993)
* The Discipline Book (1995)
* SIDS: A Parent’s Guide to Understanding and Preventing Sudden Infant Death Syndrome (1996)
* The Attachment Parenting Book (2001)
* The Successful Child: What Parents Can Do to Help Kids Turn Out Well (2002)
* The Healthiest Kid In The Neighborhood (2006)
* The Pregnancy Book
* The Birth Book
* Parenting the Fussy Baby
* The A.D.D. Book
* The Breastfeeding Book
* The Family Nutrition Book

Зноскі
------

1. ↑  William Sears // Babelio — 2007.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2877812'></a>
2. ↑  Contemporary Authors: A Bio-Bibliographical Guide to Current Writers in … — Terrie M Rooney — Google Books
3. ↑  FOXNews.com — Asthma Out of Control in America’s Kids — Health News | Current Health News | Medical News

Спасылкі
--------

* 
* 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 165448314 · CONOR: 210345315 · GND: 106670936X · ISNI: 0000 0001 1052 1254 · LCCN: n82035549 · NKC: jo2012692397 · NLG: 75368 · NLP: A24095965 · NTA: 242075193 · NUKAT: n99010375 · SUDOC: 165317566 · VIAF: 33336860 |

 |
**Святлана Іракаўна Ішмуратава** (20 красавіка 1972, Златавуст, Чалябінская вобласць, СССР) — расійская біятланістка, двухразовая алімпійская чэмпіёнка 2006 года, заслужаны майстар спорту Расіі. Намеснік начальніка ЦСКА (па працы з асабістым складам) з 5 лютага 2016 года. Палкоўнік Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі.

Пяціразовая чэмпіёнка свету — у эстафеце (2001, 2003 і 2005), змяшанай эстафеце (2005) і ў каманднай гонцы (1998). Уладальніца двух срэбных медалёў (мас-старт, 2003 г. эстафета, 2004 г.) і адным бронзавым (гонка пераследу, 2003 г.). Двухразовая чэмпіёнка свету па летнім біятлоне (1999).

Лепшы вынік у Кубку свету — 6 месца ў 2000 і 2006 гадах.

У 1996 годзе аднойчы стартавала ў розыгрышы кубка свету па лыжных гонках.

2 снежня 2007 года абрана дэпутатам Дзяржаўнай Думы Расійскай Федэрацыі пятага склікання ад партыі «Адзіная Расія».

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Профіль IBU (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (лыжныя гонкі) · IBU · Olympedia · TheSports.org |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Даведка РІА · OpenSanctions |
**Аглікон** (ад стар.-грэч.: αα — *не* + γλυκός — *салодкі*), званы часам ***Генін*** — частка малекулы высокамалекулярных вугляводаўтрымальных злучэнняў, у якой вугляводы адсутнічаюць.

Агульныя звесткі
----------------

Агліконам называюць нявугляводную частку малекул вугляводаўтрымальных палімераў, такіх, напрыклад, як, глікапратэіны, гліказіды ці глікаліпіды.

Як правіла, менавіта аглікон вызначае характар біялагічнай актыўнасці ўсяго палімеру.

У прыродзе агліконы дастаткова распаўсюджаныя. У прыватнасці, яны ўваходзяць у склад такіх злучэнняў, як спірты, карбонавыя кіслоты, фенолы.

Зноскі
------

1. ↑  Агликон // Биологический энциклопедический словарь. Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Бабаев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — 2-е изд. исправл. — М.: Сов. Энциклопедия, 1986.
2. ↑  Агликон // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779396346 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Борман.
**Уладзімір Уладзіміравіч Борман** (23 лютага 1911, г. Благавешчанск-на-Амуры — 11 верасня 1965) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1936 годзе Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут. З 1936 па 1945 г. працаваў у праектных арганізацыях Омска, Свярдлоўска. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

З 1945 г. працаваў у Баранавічах, Белдзяржпраекце, Дзяржбудзе БССР, галоўным архітэктарам, кіраўніком майстэрні Мінскпраекта. Член Саюза архітэктараў СССР з 1961 года.

Творчасць
---------

Асноўныя праект: клуб «Праца» ў Новасібірску (1936), 45-кватэрныя жылыя дамы ў Кемераве (1937), два 48-кватэрныя дамы з крамамі па праспекце Леніна, дзіцячыя яслі (1937) у Свярдлоўску, праект забудовы цэнтра (1946—1948), планіроўка гарадскога парку (1947—1949), сквера ў цэнтры (1948), радзільня (1951) у Баранавічах, кінатэатр у Стоўбцах (1949), генплан і праект забудовы Цэнтральнай плошчы у Барысаве (1951—1955), 45-кватэрны жылы дом на Цэнтральнай плошчы Бабруйска (1953), 67-кватэрны жылы дом са стаматалагічнай паліклінікай у Мінску (1954).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі, Граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1949).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Борман Владимир Владимирович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Аглюцінаты́ўныя мо́вы** (ад лац.: agglutinare — прыклейваць) — мовы, у якіх словы і іх формы ўтвараюцца пераважна праз аглюцінацыю (спалучэнне граматычна адназначных афіксаў з нязменным коранем).

Напрыклад, у цюркскіх мовах -lar- суфікс множнага ліку: турэцк.: bulut «воблака», *bulutlar* «воблакі»; каз.: ара «піла», *аралар* «пілы».

Характэрныя рысы аглюцінатыўных моў — стандартная парадыгма словазмянення, адсутнасць унутранай флексіі, адназначнасць афіксаў, фіксаваны націск, строгі парадак слоў і інш.

Да аглюцінатыўных моў адносіцца вялікая колькасць моў Азіі і Еўропы (цюркскія, фіна-ўгорскія, мангольскія, тунгуса-маньчжурскія, японская, карэйская і інш.), Акіяніі (папуаскія, інданезійскія, мікранезійскія), Афрыкі (банту, мандэ, бантоідныя).

Літаратура
----------

* Аглюцінатыўныя мовы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. С. 77.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аглюцінатыўныя мовы
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Будкевіч.

**Уладзімір Уладзіміравіч Будкевіч** (нар. 13 сакавіка 1947, Магілёў) — беларускі музыкант (фагот), педагог. Прафесар (1993), Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь (1980).

Біяграфія
---------

Скончыў Магілёўскае музычнае вучылішча (клас Т. С. Варашэнь). У 1967 годзе па конкурсе быў залічаны ў аркестр ДАВТ оперы і балета ў групу фаготаў.

1978—1986 — канцэртмайстар групы фаготаў ДАВТ.

1973—1986 — па сумяшчальніцтве працаваў на кафедры духавых інструментаў Белдзяржкансерваторыі.

У 1986 годзе прыняты па конкурсе на пастаянную работу ў Белдзяржкансерваторыю выкладчыкам па класе фагота.

З’яўляўся дэканам аркестравага факультэта акадэміі музыкі РБ. За перыяд працы падрыхтаваў 35 выканаўцаў па спецыяльнасці «фагот», якія працуюць у творчых калектывах Рэспублікі Беларусь, а таксама ў краінах далёкага і блізкага замежжа. 18 выпускнікоў станавіліся лаўрэатамі розных конкурсаў. Найбольш яркія выхаванцы: А. Фромаў, А. Дамброўскі, А. Батальёнак, А. Мурзіч, А. Халомкін, П. Лук’янёнак, Л. Калеснеў, С. Рамановіч, А. Атрашкевіч.

Падрыхтаваў чатыры асістэнта-стажора, пяць магістрантаў.

Творчасць
---------

Супрацоўнічаў з ансамблем «Актэт драўляных духавых інструментаў» (мастацкі кіраўнік Б.Нічкоў). Гастраляваў па Расіі, Італіі, Францыі, Польшчы, Германіі, Украіне, ЗША, Літве.

Неаднаразова ўдзельнічаў у рабоце журы міжнародных і нацыянальных конкурсаў.

На працягу многіх гадоў супрацоўнічае з беларускімі кампазітарамі — В. Солтанам, К. Літвінам, Л. Мурашкай, В. Даўгалёвым. Падчас плённага супрацоўніцтва з’явілася шмат твораў для фагота.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны граматамі Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь, Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, медалём імя Францыска Скарыны (2007), Ганаровым знакам акадэміі музыкі (2022).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1996. — Т. 3. — С. 315.
* Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.]. — Мінск, 2011. — Т. 2. — С. 104.
* Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2020. — Т. 6, кн. 1 : Могилевская область. — С. 105.
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 546.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. — Мінск, 1984. — Т. 1. — С. 506.

Спасылкі
--------

* БУДКЕВІЧ УЛАДЗІМІР УЛАДЗІМІРАВІЧ
**Агнястрэльная рана** (лац.: vulnus sclopetarium) — рана, якая ўзнікае ў выніку ўздзеяння агнястрэльнай зброі (асколак, куля, шрот). Яна значна адрозніваецца ад усіх відаў ран па структуры, характары мясцовых і агульных змен, працяканні працэсаў зажыўлення. Асабліва небяспечныя раны ад разрыўных куль  (руск.) (бел. і куль са змешчаным цэнтрам цяжару. Пры навылётным агнястрэльным раненні ўтвараюцца ўваходная і выхадная адтуліны, прычым уваходная адтуліна заўсёды меншая за выхадную. 

Пры прамым уздзеянні асколка або кулі ўзнікае ранавы канал, у які (асабліва пры асколачных раненнях) трапляюць абрыўкі адзення, зямля, разбураныя тканкі, якія забруджваюць рану і пры значным размажджэранні, скопішчы крыві, пашкоджанні ўнутраных органаў спрыяюць развіццю цяжкіх форм гнойных і іншых ускладненняў.

Літаратура
----------

* *М. І. Федзюковіч.* Асновы медыцынскіх ведаў : вучэб. дапам. для 10—11-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання. — Мінск: Нац. ін-т адукацыі, 2011. — 256 с. — ISBN 978-985-465-799-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Агнястрэльная рана

| Раны |
| --- |
| 
* Рэзаная рана
* Колатая рана
* Колата-рэзаная рана
* Ірваная рана
* Сечаная рана
* Рвана-выцятая рана
* Укушаная рана
* Скальпаваная рана
* Агнястрэльная рана
* Размажджэраная рана
* Атручаная рана
* Аперацыйная рана
* Ранавая інфекцыя

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11979601g · GND: 4180252-4 · LCCN: sh85057943 · Microsoft: 2780913535 · NKC: ph139033 |
**Уладзімір Уладзіміравіч Гіль-Радыёнаў** (18 ліпеня 1906, Вілейка, Віленская губерня — 14 мая 1944, 
Глыбоцкі раён, Вілейская вобласць, БССР) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Беларусі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 18 ліпеня 1906 года ў Вілейцы.

Падчас Першай сусветнай вайны сям’я пераехала ў Бабруйск, а ў 1918 годзе — у в. Дараганава Бабруйскага павета Мінскай губерні (цяпер — Асіповіцкі раён Магілёўскай вобласці).

У 1939 годзе скончыў Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ, падпалкоўнік.

У 1941 годзе — начальнік штаба 229-й стралковай дывізіі, на фронце, быў паранены, трапіў у палон. З 1942 па 15 жніўня 1943 гадоў Гіль-Радыёнаў быў камандзірам «дружыны», палка, брыгады так званай «Рускай нацыянальнай народнай арміі» створанай з ліку ваеннапалонных. Гіль-Радыёнаў падрыхтаваў пераход 16 жніўня 1943 года гэтага фарміравання ў поўным складзе на бок партызан. фарміраванне атрымала назву 1-й антыфашысцкай партызанскай брыгады. 16 верасня 1943 года Гіль-Радыёнаў быў узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі, яму прысвоена воінскае званне палкоўніка.

У красавіку — маі 1944 года ў баях пры адбіцці карнай аперацыі «Вясновае свята» ў ходзе Полацка-Лепельскай бітвы брыгада панесла вялікія страты (1024 чалавек). Гіль-Радыёнаў быў смяротна паранены і 14 мая 1944 года памёр.

Узнагароды
----------

* Ордэн Чырвонай Зоркі

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Эдуар Глісан** (фр.: Édouard Glissant, 21 верасня 1928, Сент-Мары, Марцініка — 3 лютага 2011, Парыж) — марцінікскі пісьменнік, паэт і літаратурны крытык. Лічыцца адным з самых уплывовых карыбскіх пісьменнікаў. У сваіх працах ўздымаў пытанне посткаланіяльнай ідэнтычнасці і тэорыі культуры.

Вучыўся ў ліцэі Шэльшэра, выпускніком якога таксама былі Эме Сезэр і Франц Фанон. Там пазнаёміўся з Леонам Дама, разам з якім яны пазней далучыліся да Леапольда Сенгора, будучага прэзідэнта Сенегала, і сфармулявалі канцэпцыю негрыцюду.

У 1946 годзе атрымаў стыпендыю французскага ўрада і пераехаў у Парыж, дзе вывучаў філасофію, этналогію і літаратуру. Абараніў доктарскую дысертацыю ў Сарбоне. У пачатку 1950-х гадоў апублікаваў свае першыя паэтычныя творы. У 1958 годзе атрымаў прэмію Ренода за свой першы раман *La Lézarde*. Быў удзельнікам антыкаланіяльнага руху, з-за чаго з 1961 па 1965 яму быў забаронены выезд з Францыі. У 1965 годзе вярнуўся на Марцініку і заснаваў Інстытут марцінікскіх даследаванняў. З 1980 да 1988 года працаваў галоўным рэдактарам «Кур’ера ЮНЕСКА». З 1995 па 2007 год быў прафесарам французскай літаратуры ва Універсітэце Нью-Ёрка.

За сваё жыццё напісаў восем раманаў і адзінаццаць паэтычных зборнікаў.



1. 1 2  Edouard Glissant // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Édouard Glissant // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑
**Эма Лора Сноўсіл** (англ.: Emma Laura Snowsill; нар. 15 чэрвеня 1981, Голд-Кост, Аўстралія) — аўстралійская трыятланістка, алімпійская чэмпіёнка 2008 года, трохразовая пераможца сусветнай серыі.

У школьныя гады Эма Сноўсіл вельмі паспяхова займалася плаваннем, у 16 гадоў упершыню паспрабавала сябе ў трыятлоне. У 2000 годзе яна атрымала перамогу на чэмпіянаце свету Міжнароднага саюза трыятлона сярод юніёраў ва ўзросце 16-20 гадоў, у 2001 годзе — Сіднейскі юнацкі алімпійскі фестываль па трыятлоне. Сноўсіл была ўзнагароджана стыпендыяй Аўстралійскага інстытута спорту і названая аўстралійскай трыятлеткай года ва ўзроставай групе 16-19 гадоў.

У 2003 годзе ў новазеландскім Куінстаўне Сноўсіл упершыню стала пераможцай сусветнай серыі, а ў 2004 годзе выйграла Кубак свету па трыятлоне і скончыла сезон у статусе першага нумара сусветнага рэйтынгу. Нягледзячы на ​​гэта яна не ўвайшла ў заяўку каманды Аўстраліі для ўдзелу ў Алімпіядзе 2004.

У 2005 годзе ў японскім Гамагоры пры тэмпературы паветра 35 °C і 90%-най вільготнасці Сноўсіл у другі раз у сваёй кар’еры перамагла ў сусветнай серыі. Праз год яна заваявала золата на Гульнях Садружнасці, якія праходзілі ў Мельбурне.

Зноскі
------

1. ↑  Australian Honours Search Facility Праверана 12 красавіка 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q47088042'></a>
2. ↑  *(unspecified title)* Праверана 26 красавіка 2022.
3. ↑  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | IAT · ITU · Olympedia · TheSports.org · Гульні Садружнасці · Гульні Садружнасці 2006 · Алімпійскі камітэт Аўстраліі |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Самуэльсан.

**Эма Самуэльсан** (шведск.: Emma Samuelsson, нар. 17 кастрычніка 1988 г.) — шведская фехтавальшчыца-шпажыстка, прызёрка чэмпіянатаў свету і Еўропы.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1988 годзе ў паселішчы Оса камуны Кунгсбака лена Халанд. У 2007 годзе стала чэмпіёнкай свету сярод юніёраў.

У 2007 годзе заваявала сярэбраны медаль чэмпіяната Еўропы. У 2008 годзе прыняла ўдзел у Летніх Алімпійскіх гульнях у Пекіне, але заняла толькі 8-е месца ў асабістым першынстве.

У 2015 годзе заваявала сярэбраны медаль чэмпіяната свету.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эма Самуэльсан

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | EFC · FIE · Olympedia · Olympic Channel · МАК · Алімпійскі камітэт Швецыі |
Кастэль-дэль-Ова.
**Кастэль-дэль-Ова** (італ.: Castel dell’Ovo; літаральна «Замак яйка», «Яечны замак») — сярэднявечная крэпасць на востраве ў Тырэнскім моры, злучаным вузкай насыпам з Неапалем. Верагодна, што менавіта тут у VI ст. да н. э. і быў заснаваны грэчаскімі каланістамі гэты горад.

У рымскую эпоху палкаводзец Лукул першым упадабаў гэты востраў і пабудаваў тут сваю вілу. Пры імператары Валентыніяне III востраў быў замацаваны на выпадак нападу, і сюды ў 476 годзе быў высланы з Равены апошні яе імператар, Ромул Аўгустул. Затым на працягу некалькіх стагоддзяў на востраве жылі адны манахі. У IX стагоддзі неапалітанцы былі вымушаныя знесці ўмацаванні, каб не дапусціць іх захопу сарацынамі.

Сённяшні замак быў пабудаваны Ражэрам Сіцылійскім у 1139 годзе для абароны горада з боку мора і атрымаў назву за сваю незвычайную форму (па іншай версіі, з-за чароўнага яйка, прыхаваным пад замкам Вергіліем). Сто гадоў пазней каралеўскі двор перабраўся ў Кастэль-Нуова, а ў старым замку засталася казна караля і судовыя ўстановы.

У XV стагоддзі крэпасць была ўзмоцнена на выпадак гарматнага абстрэлу.

Гл. таксама
-----------

* Кастэль-дэль-Монтэ
* Кастэль-Нуова
* Сант-Эльма

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Кастэль-дэль-Ова**

| ⛭Славутасці Неапаля |
| --- |
| Сабор і цэрквы | 
Сабор Святога Януарыя **·** 
Сан-Ларэнца-Маджорэ **·** 
Сан-Даменіка-Маджорэ **·** 
Сан-Паола-Маджорэ **·** 
Санта-К’яра **·** 
Джэзу Нуова **·** 
Сан-Франчэска-Паола **·** 
Санта-Марыя-дэла-Саніта **·** 
Капэла Сан-Севера **·** 
Чэртоза Сан-Марціна
 |
| Замкі | 
Кастэль-Нуова **·** 
Кастэль-дэль-Ова **·** 
Сант-Эльма
 |
| Каралеўскія палацы | 
Палацца Рэале **·** 
Палацца Кападымонтэ
 |
| Падземны Неапаль | 
Катакомбы Сан-Гаўдыёза **·** 
Катакомбы Сан-Джэнара **·** 
Катакомбы Сан-Севера **·** 
Могілкі Фантанеле **·** 
 |

1. ↑  Atlante castellano d'Italia<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112278664'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Макі.

**Эма Макі** (англ.: Emma Mackey; нар. 4 студзеня 1996 года, Ле-Ман) — франка-брытанская актрыса. Атрымала вядомасць дзякуючы выкананню ролі Мэйв Уайлі ў тэлесерыяле «Палавое выхаванне».

Акцёрскі дэбют адбыўся ў 2016 годзе, калі яна атрымала ролю ў фільме жахаў «Барсучая паласа». У 2018 годзе яна сыграла ў фільме «На вышэйшым узроўні». З 2019 года выконвае адну з галоўных роляў у тэлесерыяле «Палавое выхаванне» у кампаніі такіх акцёраў, як Эйса Батэрфілд і Джыліян Андэрсан.

У 2020 годзе выйшаў фільм «Зімовае возера» з яе ўдзелам. У маі 2020 года стала вядома, што Эма адыграе галоўную ролю ў фільме «Эмілі» пра жыццё Эмілі Бронтэ. У 2021 годзе выйшла гістарычная меладрама «Эйфель», у якой Эма сыграла ўмілаваную знакамітага Гюстава Эйфеля ў выкананні Рамена Дзюрыса.

У лютым 2022 года выйшаў дэтэктыў з яе ўдзелам — «Смерць на Ніле», працяг фільма «Забойства ва „Усходнім экспрэсе"» пра бельгійскага дэтэктыва Эркюля Пуаро.

Зноскі
------

1. ↑  Emma Mackey //  Праверана 9 кастрычніка 2017.
**Фюрст** (ням.: Fürst, пар. з англ.: first = першы) — вышэйшы арыстакратычны тытул Свяшчэннай Рымскай імперыі, звычайна перакладаны на беларускую як «князь».

У часы Франкскай дзяржавы і Свяшчэннай Рымскай імперыі фюрсты стаялі ў іерархіі кіравання адразу пасля караля. Да саслоўя фюрстаў адносіліся герцагі, ландграфы, маркграфы, пфальцграфы, а таксама архібіскупы і біскупы як духоўныя фюрсты.

У Сярэднявеччы фюрсты ўдзельнічалі ў выбарах караля, пазней гэты прывілей перайшоў да курфюрстаў, а за фюрстамі захавалася месца ў Рэйхстагу і права індывідуальнага голасу пры прыняцці рашэнняў (гл. **імперскі князь**).

Уладанні фюрста завуцца княствам (ням.: Fürstentum). У кожным германскім княстве быў толькі адзін фюрст, яго дзеці насілі тытулы прынцаў (у незалежных княствах) ці графаў (у залежных княствах).

З увядзеннем Веймарскай канстытуцыі ў 1919 годзе тытулы ў Германіі страцілі сваё значэнне ў пытаннях улады і захаваліся толькі як частка прозвішча, якая перадаецца без змен па спадчыне.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Крынкаўскі сельсавет.
**Кры́нкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Крынкі.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Васілевіцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Рэчыцкага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Ліскаўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Эма Хердэлін** (швед. Emma Härdelin; нар. 26 верасня 1975, Швецыя) — шведская спявачка, музыкант. Вакалістка фолк-рок гуртоў Garmarna і Triakel.

Біяграфія
---------

Эма Хердэлін нарадзілася ў сям’і музыкантаў. Бацька — Тор Хердэлін — вядомы скрыпач, які грае традыцыйную шведскую музыку. Эма вырасла ў гарадах Клук (лен Емтланд) і Дэльсбу (лен Еўлебарг). Вучылася ў вальдорфской школе. Вучылася шведскім традыцыйным спевві пад кіраўніцтвам Марыі Роёс (Maria Röjås) у Malungs Folkhögskola. У 1993 годзе ўвайшла ў склад групы Garmarna.

З 1995 года ўдзельнічае ў фолк-гурце Triakel.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Härdelin, Emma Viktoria // Sveriges befolkning 2000 — Sveriges Släktforskarförbund, 2020. Праверана 7 чэрвеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q106527645'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10685961'></a>
**Шаленства** (іншыя назвы: **рабіес** (лац. rabies), састарэлае — **гідрафобія**, **вадабоязь**) — інфекцыйнае захворванне, выкліканае вірусам шаленства, па асаблівасцях марфалогіі уключанага ў сямейства *Rhabdoviridae*, род *Lyssavirus*.

Вірус шаленства выклікае спецыфічны энцэфаліт (запаленне галаўнога мозгу) у жывёл і чалавека. Перадаецца са слінай пры ўкусе хворым жывёлам. Затым, распаўсюджваючыся па нервовых шляхах, вірус дасягае слінных залоз і нервовых клетак кары галаўнога мозгу, амонавага рогу, бульбарных цэнтраў, і, пашкоджаючы іх, выклікае цяжкія незваротныя парушэнні.

Шаленства сустракаецца на ўсіх кантынентах, акрамя Аўстраліі і Антарктыды. Шаленства не рэгіструецца ў астраўных дзяржавах: у Японіі, у Новай Зеландыі, на Кіпры, на Мальце. Гэта захворванне да гэтага часу не рэгістравалася таксама ў Нарвегіі, Швецыі, Фінляндыі, Іспаніі і Партугаліі. У пачатку XXI стагоддзя эпідэмія хваробы, якая меркавана з’яўляецца разнавіднасцю шаленства, пагражае поўным знікненнем паўднёваамерыканскага народу вараа.

Адрозніваюць прыродны тып шаленства, агмені якога фарміруюцца дзікімі жывёламі (воўк, лісіца, янотападобны сабака, шакал, пясец, скунс, мангуст, кажаны) і гарадскі тып шаленства (сабакі, коткі, сельскагаспадарчыя жывёлы).

Натуральным рэзервуарам, магчыма, з’яўляюцца грызуны, якія здольныя доўга насіць інфекцыю, не гінучы на працягу некалькіх дзён пасля заражэння. У Індыі адным з асноўных пераносчыкаў шаленства з’яўляюцца кажаны (3/4 выпадкаў заражэння людзей ад агульнай статыстыкі захворвання шаленствам).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis · Даведка РІА |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11972175z · GND: 4185630-2 · LCCN: sh85110217 · Microsoft: 2779510664 · NDL: 00567222 · NKC: ph127316 |

 |
**Тэлу́гу** (тэлугу *తెలుగు ప్రజలు*) - народ дравідыйскага паходжання, карэнныя насельнікі Паўднёвай Індыі, галоўным чынам штата Андхра-Прадэш. У выніку эміграцыі буйныя абшчыны тэлугу склаліся таксама ў Вялікабрытаніі, ЗША, Канадзе, краінах Персідскага заліва і г. д. Агульная прыкладная колькасць - 75 млн. чал. (2004 г.).

Паходжанне
----------

Тэлугу вылучыліся з агулнадравідыйскага пласту насельніцтва ў перыяд сярэднявечча. Аднак з-за геаграфічных, каставых і гістарычных адрозненняў агульная свядомасць укаранілася толькі ў кан. XIX - сяр. XX ст. з развіццём культурнага адраджэння і гуртавання вакол мовы тэлугу.

Культура
--------

Асноўным заняткам доўгі час з'яўлялася сельская гаспадарка. Тэлугу вырошчваюць рыс, бабовыя і алейныя культуры, садавіну і гародніну. Разводзяць хатнюю птушку, кароў, свінняў і іншую жывёлу. Ужо ў 1 тысячагоддзі н. э. вылучыліся прафесійныя заняткі гандляроў, ганчароў, кавалёў, цясляроў, якія перадаваліся па спадчыне. 

Сем'і вялікія пашыраныя і малыя нуклеарныя. Да 1947 г. была пашырана палігінія. Шлюбы патрылакальныя, звычайна арганізуюцца бацькамі. Пашыраны шлюбныя адносіны паміж стрыечнымі братамі і сёстрамі. Жонка лічыцца адказнай за дабрабыт сям'і і працягласць жыцця мужа. У фальклоры тэлугу часцяком сустракаюцца матывы нялёгкай удовінай долі, паколькі згубіўшая мужа не можа разлічваць на дабразычлівасць сваякоў. Прадстаўнікі вышэйшых каст маюць абмежаваныя магчымасці разводаў.

Каставая сістэма глыбока ўкаранілася ў грамадстве тэлугу. Так, не прыватныя асобы і сем'і, а менавіта касты земляробаў кантралююць валоданне і размеркаванне зямлі. Шлюбы паміж прадстаўнікамі розных каст звычайна забаронены. 

Тэлугу будуюць паселішчы розных памераў. Некаторыя складаюцца ўсяго з некалькіх гаспадарак, а іншыя сельскія паселішчы больш нагадваюць гарады. Прадстаўнікі розных каст жывуць у розных частках паселішча. Будова жытлаў таксама паказвае паходжанне іх уладальнікаў. Найбольш прымітыўныя жытлы чатырохкутныя, каркасныя, са сценамі з саману і дахам з саломы. Хаты заможных тэлугу шматкамерныя, маюць каменны або цагляны фундамент. Жыхары адной або нават некалькіх вёсак складаюць суседскую абшчыну. 

Тэлугу славяцца песенным і танцавальным мастацтвам. Асаблівае развіццё набыла карнатакская музыка, жанр класічнай індыйскай музыкі, характэрны для ўсіх дравідыйскіх народаў Паўднёвай Індыі, але большасць вядомых прыкладаў паходзіць менавіта з Андхра-Прадэш. Найбольш вядомая творчасць Анамаі (1408 - 1503 гг.), які складаў песні на мове тэлугу пад карнатакскую музыку. 

Тэлугу таксама вылучаюцца сваёй кулінарыяй. Яна адрозніваецца вялікай колькасцю прыпраў і саленняў.

Мова
----

Мова тэлугу адносіцца да дравідыйскай сям'і моў.

Рэлігія
-------

Большасць вернікаў спавядае індуізм.

Зноскі
------

1. ↑  Top 30 Languages by Number of Native Speakers

Спасылкі
--------

* Тэлугу на everyculture.com
* Культурныя асацыяцыі тэлугу ў свеце Архівавана 3 снежня 2017.
* Тэлугу - касмапалітычная культура Архівавана 5 снежня 2017.
* Культура тэлугу
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Янсан.

**Эма Джэніфер Янсан** (швед. Emma Jennifer Jansson; нар. 9 мая 1996 г.) — шведская футбалістка, нападаючая жаночага футбольнага клуба «Хаммарбю».

Эма Янсан пачала граць у футбол у васьмігадовым узросце разам са сваім братам. З’яўляецца выхаванкай клуба «Салентуна» з аднайменнай камуны Швецыі. Летам 2012 года дзяўчына перайшла ў «Хамарбю» і 1 жніўня дэбютавала ў новай камандзе, у канцы першага тайма паядынку супраць «Васалундса» выйшла на замену і забіла свой першы гол за «бела-зялёных».

У лістападзе 2015 гады пасля вылету «Хамарбю» з вышэйшага дывізіёна чэмпіянату Швецыі Янсан перайшла ў «Эскільстуна Юнайтэд». У складзе новага клуба яна дэбютавала 17 красавіка 2016 года, правёўшы ўсе 90 хвілін паядынку супраць «Юргардэна». Гуляючы за «Эскільстуна», футбалістка прыняла ўдзел у 4 матчах Лігі чэмпіёнаў УЕФА сезона 2016/2017, аднак пасля паразы ў 1/8 фіналу турніру ад нямецкага «Вольфсбурга» пакінула каманду.

У лістападзе 2016 года Янсан перайшла ў «Эрэбру». Перад стартам сезона 2018 года футбалістка вярнулася ў «Хамарбю», падпісаўшы з клубам двухгадовы кантракт.

Янсан дэбютавала за юніёрскую зборную Швецыі (да 19 гадоў) на чэмпіянаце Еўропы 2015 года, які стаў пераможным для скандынавак.

Зноскі
------

1. ↑  Emma Jansson // Soccerdonna — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FBref.com · soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway · svenskfotboll.se · УЕФА |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міляноўскі.
**Эдмунд Сямёнавіч Міляноўскі** (руск.: Эдмунд Семенович Миляновский; нар. 1837) — архітэктар. Брат магілёўскага інжынера-архітэктара Уладзіслава Міляноўскага.

Біяграфія
---------

Выхоўваўся ў Будаўнічым вучылішчы (1850-1862). Выпусціўся з чынам губернскага сакратара і прызначаны на службу ў Пензенскую губернскую будаўнічую і дарожную камісію архітэктарскім памочнікам.

Да 1864 года стаў першым малодшым архітэктарам Пензенскай губерні. Калежскі асэсар. 31 сакавіка 1873 года малодшы архітэктар Міляноўскі Э. С. падаў прашэнне аб адстаўцы з прызначэннем пенсіі, яго прашэнне было здаволена. Міляноўскі таксама часова выконваў абавязкі малодшага архітэктара ў маі 1880 года, а ў 1879—1882 гадах ён згадваўся як прыватны архітэктар.

Творчасць
---------

Праект дому Меергольдаў, выкананы Э.С. Міляноўскім
Дом Меерхольда ў наш час
Самая вядомая яго праца — дом купца Эміля Фёдаравіча Меергольда[ru] на вул. Лекарскай у Пензе, дзе прайшлі дзіцячыя гады рэжысёра Усевалада Меерхольда і цяпер размешчаны яго музей. У музейнай экспазіцыі прадстаўлены і чарцёж Міляноўскага.

Зноскі
------

1. ↑  Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892 с. 221  (руск.)
2. 1 2  Е. Г. Лапшина. АРХИТЕКТУРНЫЙ ОБРАЗ ДЕРЕВЯННОГО ЖИЛОГО ДОМА XIX—XX ВВ. И ЕГО ЭВОЛЮЦИЯ В СВЯЗИ СО СМЕНОЙ ТВОРЧЕСКОГО МЕТОДА (НА ПРИМЕРЕ Г. ПЕНЗЫ) // Актуальные проблемы науки и практики в различных отраслях народного хозяйства: сб. докладов III Национальной научно-практической конференции. Пенза/ [ред кол.: А. Н. Сафьянов и др.]: ПГУАС, 2020. — 176 с. ISBN 978-5-9282-1677-1
**Тэлесфар Позняк** (28 лістапада 1932, Трапалава, цяпер Куранецкі сельсавет Вілейскага раёна — 3 красавіка 2019) — польскі літаратуразнавец, крытык, славіст, гісторык і даследчык усходне- і паўднёваславянскіх літаратур. Доктар філалагічных навук (1969). Прафесар Інстытута славянскай філалогіі Уроцлаўскага ўніверсітэта.

Біяграфія
---------

Аўтар успамінаў пра Вілейшчыну даваеннага і ваеннага часу. Выехаў у Польшчу разам з сям’ёй у 1945 годзе. Скончыў Уроцлаўскі ўніверсітэт у 1955 годзе, з 1983 яго прафесар, загадчык аддзела рускай і іншых славянскіх літаратур Інстытута славянскай філалогіі.

Член Аддзела філалагічных навук Уроцлаўскага навуковага таварыства.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследаваў усходне-славянскія літаратуры. Аўтар манаграфій «Дастаеўскі ў коле рускіх сімвалістаў» (1969), «Дастаеўскі і Усход» (1992), артыкулаў пра М. Гогаля, А. Астроўскага, А. Чэхава, М. Шолахава, Л. Лявонава і інш. Вывучаў творчасць К. Чорнага, беларускую савецкую паэзію ваеннага часу, польскія матывы ў творчасці Я. Купалы, польска-беларускія літаратурныя сувязі, рэцэнзаваў працы беларускіх літаратуразнаўцаў. Асабліва яго цікавілі параўнаўчае літаратуразнаўства, унутрылітаратурныя сувязі і аксіялогія культуры.

Аўтар «Анталогіі беларускай літаратуры XIX — пачатку XX ст.» (1993), «Анталогіі беларускай паэзіі XX ст.» (1997), гістарычнага нарыса «Беларуская літаратура» ў кнізе «Гісторыя еўрапейскіх літаратур» (т. 3, ч. 1, 1989).

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Дзяцінства пры трох уладах: прафесар Позняк расказвае пра жыццё ў Заходняй Беларусі пры Польшчы, Саветах і пад немцамі // «Наша ніва»

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Позняк Тэлесфар // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

Бібліяграфія
------------

* *Dostojewski w kręgu symbolistów rosyjskich* (Дастаеўскі ў коле расійскіх сімвалістаў), 1969.
* *Antologia poezji białoruskiej XX wieku* (Анталогія беларускай паэзіі ХХ стагоддзя), 1997.
* *Rola kultury polskiej w odrodzeniu literackim Białorusi na przełomie XIX i XX wieku* (Роля польскай культуры ў літаратурным адраджэнні Беларусі на мяжы ХІХ і ХХ стагоддзяў), 1992.
* *Bałkan niewzruszony. Obrazy przyrody u Iwana Wazowa* (Нерухомыя Балканы. Выявы прыроды ў Івана Вазава).
* *Dostojewski i Wschód* (Дастаеўскі і Усход), 1992.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12682379q · GND: 130069280 · ISNI: 0000 0000 7143 0228 · LCCN: n91091117 · NKC: jo2004213443 · NTA: 089815602 · NUKAT: n94000974 · SUDOC: 130626171 · VIAF: 39499964 |

 |
**Перамяшчэ́нне** — вектар, што злучае пачатковы і канцавы пункты, праз якія рушыла цела (матэрыяльны пункт) на працягу дадзенага часу. Любы адрэзак, што злучае якія-небудзь пункты траекторыі руху матэрыяльнага пункта, прадстаўляе яго перамяшчэнне на некаторым адрэзку часу.

Перамяшчэнне можна таксама вызначыць як змяненне радыус-вектара. Калі ў момант {\displaystyle t\_{1}} матэрыяльны пункт займаў пазіцыю, якая характарызуецца радыус-вектарам {\displaystyle \mathbf {r} \_{1}}, а ў момант {\displaystyle t\_{2}} – радыус-вектарам {\displaystyle \mathbf {r} \_{2}}, то рознасць {\displaystyle \Delta r=\mathbf {r} \_{2}-\mathbf {r} \_{1}} і складзе перамяшчэнне матэрыяльнага пункта на адрэзку часу {\displaystyle [t\_{1};t\_{2}]}.

Велічыня перамяшчэння заўсёды меншая ці, прынамсі, не большая, за шлях матэрыяльнага пункта на гэтым жа адрэзку часу. Роўнасць велічыні перамяшчэння і пуці дасягаецца пры руху па прамой у адным кірунку.

Перамяшчэнне характарызуе рух матэрыяльнай кропкі, не зважаючы на ягоную інтэнсіўнасць. Велічыня, якая характарызуе інтэнсіўнасць руху і ўяўляе сабой перамяшчэнне, аднесенае да адзінкі часу, называецца хуткасцю.

Пры вядомай хуткасці перамяшчэнне матэрыяльнай кропкі можна знайсці шляхам інтэгравання па часе:

{\displaystyle \Delta \mathbf {r} =\int \limits \_{t\_{1}}^{t\_{2}}\mathbf {v} dt}

Гл. таксама
-----------

* Паступальны рух
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лыцін.

**Анатоль Міхайлавіч Лыцін** (нар. 1955) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Намеснік Міністра транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь — дырэктар дэпартамента «Белаўтадар» (2006—2012).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут і Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь. Спецыяльнасці па адукацыі: аўтамабільныя дарогі, дзяржаўнае кіраванне нацыянальнай эканомікай.

Працоўную дзейнасць пачаў майстрам дарожна-будаўнічага трэста № 5 Міністэрства будаўніцтва і эксплуатацыі аўтамабільных дарог БССР у г. Мінску. У 1982—1988 гадах працаваў у вытворчым упраўленні «Аўтамагістраль» на пасадах галоўнага інжынера ДЭУ-745, галоўнага інжынера ДРБУ-50, начальніка вытворчага аддзела. З 1988 па 1994 год — намеснік начальніка, галоўны інжынер рэспубліканскага праектна-рамонтна-будаўнічага аб’яднання «Аўтамагістраль» Міністэрства будаўніцтва і эксплуатацыі аўтамабільных дарог Рэспублікі Беларусь. У 1994—1998 гадах працаваў генеральным дырэктарам дзяржаўнага прадпрыемства «Белаўтастрада», у 1998—2003 гадах — генеральны дырэктар дзяржаўнага прадпрыемства «Магістральаўтадар».

У 2003 годзе А. М. Лыцін назначаны намеснікам дырэктара дэпартамента «Белаўтадар» Міністэрства транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь, 20 студзеня 2006 года назначаны першым намеснікам Міністра транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь — дырэктарам дэпартамента «Белаўтадар». Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 30 кастрычніка 2006 г. № 1433 Лыцін А. М. назначаны намеснікам Міністра транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь — дырэктарам Дэпартамента «Белаўтадар». Вызвалены ад пасады 10 красавіка 2012 года.

Узнагароды
----------

З’яўляецца Заслужаным будаўніком Рэспублікі Беларусь, мае Падзяку Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Лытин, Анатолий Михайлович (р. 1955)  (руск.)
2. ↑  Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 20 января 2006 г. №65 "О назначении А.М.Лытина первым заместителем Министра транспорта и коммуникаций Республики Беларусь - директором департамента "Белавтодор"
3. ↑  Аб вызваленні А.М.Лыціна, назначэнні У.У.Вараксы і А.М.Купчыной
**Пералё́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Веткаўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Пералёўка.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Свяцілавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Веткаўскага раёна. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Вяліканямкоўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Анато́ль Міха́йлавіч Фо́міч** (1925, Беразіно — *невядома*) — беларускі савецкі гаспадарчы, дзяржаўны і палітычны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1925 годзе ў Бярэзіне. Член КПСС.

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. З 1948 года — на гаспадарчай, грамадскай і палітычнай працы. У 1948—1983 гг. — інструктар ЦК ЛКСМ Беларусі (1948—1951), інструктар ЦК УЛКСМ (1951), загадчык аддзела сельскай моладзі (1951—1954), другі(1954—1956), першы (1956—1959) сакратар Мінскага абласнога камітэта ЦК ЛКСМБ, першы сакратар Нясвіжскага райкама КПБ (студзень 1959 — красавік 1961), памочнік дырэктара па кадрах і побыце (красавік 1961 — верасень 1962), сакратар парткама Мінскага завода аўтаматычных ліній (верасень 1962 — снежань 1965), старшыня Савецкага райвыканкама (снежань 1965 — чэрвень 1967), першы сакратар Савецкага райкама КПБ горада Мінска (чэрвень 1967 — сакавік 1968), першы намеснік загадчыка аддзела арганізацыйна-партыйнай работы ЦК КПБ (сакавік 1968 — снежань 1972), другі сакратар Мінскага абласнога камітэта КПБ (снежань 1972 — 1983). З 1983 года быў прызначаны старшынёй Дзяржаўнага камітэта БССР па працы.

Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Беларускай ССР 9-га і 10-га скліканняў, членам ЦК КПБ. Дэлегат XXV і XXVI з’ездаў КПСС.

Памёр пасля 1985 года.

Спасылкі
--------

* ФОМИЧ АНАТОЛИЙ МИХАЙЛОВИЧ(руск.) // *Белорусский государственный экономический университет в биографиях преподавателей и выпускников. 75 лет (1933—2008)*. — Мн.: БГЭУ, 2008. — С. 313—314. — ISBN 978-985-484-515-9.
* *Михаил ПЛАКСА*. На службе несвижчине и родной Минщине (руск.).  Нясвіжскія навіны (6 кастрычніка 2017).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бранавец.
**Іван Нічыпаравіч Бранавец** (1 сакавіка 1932, вёска Камароўка, Слуцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі гастраэнтэролаг, доктар медыцынскіх навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў Дзюдзеўскую сярэднюю школу (1950) і Мінскі медыцынскі інстытут (1956).

Пасля інстытута на працягу трох гадоў працаваў галоўным урачом Ісернскай участковай бальніцы Слуцкага раёна. Выязджаў у працяглую камандзіроўку ў Казахстан для аказання медыцынскай дапамогі насельніцтву, якія прымалі ўдзел ва ўборцы ўраджаю.

У 1959 г. паступіў у аспірантуру пры кафедры тэрапіі (загадчык — прафесар А. Д. Адэнскі) БелДІУУ, якую скончыў і ў 1963 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Да ацэнкі функцыянальнага стану цягліц сэрца ў хворых гіпертанічнай хваробай».

Пасля аспірантуры працаваў асістэнтам, а з 1969 г. дацэнт кафедры тэрапіі і кардыялогіі БелДІУУ. У 1969—1973 гг. — Дэкан тэрапеўтычнага факультэта БелДІУУ. Неаднаразова абіраўся сябрам партыйнага і прафсаюзнага бюро інстытута, узначальваў групу партыйна-дзяржаўнага і народнага кантролю.

У 1980 г. абраны загадчыкам кафедры гастраэнтэралогіі і дыеталогіі. У 1984 г. абараніў доктарскую дысертацыю «Функцыянальны стан сардэчна-сасудзістай сістэмы ў хворых хранічнымі захворваннямі жоўцевых шляхоў і печані», у тым жа годзе прысвоена званне прафесара. За час працы загадчыкам кафедры (1980—2000) падрыхтавана 20 клінічных ардынатараў, больш за 3000 урачоў-гастраэнтэролагаў, тэрапеўтаў і дыетолагаў. Абаронена 5 кандыдацкіх дысертацый. Неаднаразова ўдзельнічаў у міжнародных кангрэсах, дэкадніках і канферэнцыях. Старшыня праўлення Мінскага абласнога навуковага таварыства тэрапеўтаў. На працягу 1989—2001 гг. быў галоўным дыетолагам Міністэрства аховы здароўя і кіраўніком рэспубліканскага цэнтра дыеталогіі, выконваў абавязкі галоўнага гастраэнтэролага. Быў членам Савета па абароне кандыдацкіх і доктарскіх дысертацый, членам навукова-курортнага Савета, старшынёй Мінскага абласнога і гарадскога фонду міласэрнасці і здароўя.

Па пытаннях кардыялогіі, гастраэнтэралогіі і дыеталогіі апублікаваў 192 навуковыя работы, у тым ліку 7 метадычных рэкамендацый і 3 манаграфіі («Гіпертанічная хвароба і яе прафілактыка», 1968; «Здароўе і харчаванне», 1989; «Даведнік па гастраэнтэралогіі», 1997). Асноўныя тэмы навуковых даследаванняў і распрацовак: захворванні біліярнай сістэмы і печані, язвавая хвароба, харчаванне здаровых і хворых і інш.

З кастрычніка 2000 г. — прафесар кафедры гастраэнтэралогіі і дыеталогіі.

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.3. Мн. 1996, С.240