У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ліма (значэнні).

**Ліма** (ісп.: Lima) — самы буйны горад, сталіца Перу, цэнтр дэпартамента Ліма. Плошча горада 804 км², разам з прыгарадамі 4310 км². Знаходзіцца на раўніне паміж падножжам Андаў і ўзбярэжжам Ціхага акіяна, на рацэ Рымак. Буйнейшы транспартны вузел краіны, праходзіць Панамерыканская шаша. Марскі порт — Кальяа, амаль зліўся з Лімай. Міжнародны аэрапорт Хорхэ Чавеса. Галоўны эканамічны і культурны цэнтр краіны. Патронка горада — Роза Лімская.

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 1535 годзе іспанскім канкістадорам Франсіска Пісара. У 16-пачатку 19 стагоддзя цэнтр іспанскіх каланіяльных уладанняў у Паўднёвай Амерыцы і сталіца і віцэ-каралеўства Перу. У 1551 годзе заснаваны Каталіцкі ўніверсітэт (старэйшы ў Паўднёвай Амерыцы). Пасля абвяшчэння незалежнасці ад Іспаніі ў 1821 годзе Ліма — сталіца рэспублікі Перу. У 1687 і 1746 гадах горад зруйнаваны землетрасеннямі. З 1839 года выдаецца газета «El Comercio». У Ціхаакіянскую вайну 1864-66 і Салетравую вайну горад акупіравалі войскі Чылі. Ліма доўгі час (з 1884 па 1929 год) знаходзілася ў стане глыбокага эканамічнага крызісу. Толькі к 1930-м гадам становішча горада пачало стабілізавацца. Аднак у перыяд палітычнай нестабільнасці, якая доўжылася з сярэдзіны 1940-х гадоў да пачатку 1990-х, у сталіцы зноў адзначаліся масавае беспрацоўе і высокі ўзровень інфляцыі.

З 1993 года ў эканоміцы Перу азначыўся некаторы прагрэс, на пачатку 1994 эканоміка сталіцы і краіны ў цэлым пачала стабільна развівацца. У цяперашні час эканоміка-палітычную абстаноўку ў Ліме можна ахарактарызаваць як стабільную.

Насельніцтва
------------

Дынаміка насельніцтва не ўлічвае прыгарадаў Лімы і горад-спадарожнік Кальяа.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|         Год         | Насельніцтва |
| --- | --- |
| 1614 | 26.400 |
| 1791 | 56.600 |
| 1812 | 63.900 |
| 1820 | 64.000 |
| 1827 | 60.000 |
| 1839 | 55.100 |
| 1850 | 80.000 |
| 1861 | 100.000 |
| 1877 | 101.500 |
| 1890 | 103.900 |
| 1896 | 113.000 |
| 1900 | 103.900 |
| 1908 | 140.900 |
| 1920 | 176.500 |
| 1925 | 260.000 |
|

 | 

|         Год         | Насельніцтва |
| --- | --- |
| 1927 | 200.000 |
| 1931 | 373.900 |
| 1940 | 533.600 |
| 1945 | 657.800 |
| 1951 | 835.000 |
| 1953 | 964.000 |
| 1961 | 1.262.100 |
| 1969 | 2.541.300 |
| 1972 | 2.821.607 |
| 1981 | 3.969.917 |
| 1993 | 5.358.077 |
| 1997 | 5.930.318 |
| 2000 | 6.271.430 |
| 2005 | 6.445.974 |
| 2007 | 6.960.943 |
|

 |
|

Архітэктура і памятныя мясціны
------------------------------

Горад захаваў прамавугольную сетку вуліц каланіяльнага часу. У цэнтры — Стары горад з архітэктурнымі помнікамі, на паўночным захадзе — прамысловы раён, на паўднёвым захадзе — дзелавыя кварталы, на поўдні і паўднёвым усходзе — раёны асабнякоў. Вакол галоўнай плошчы Пласа дэ Армас знаходзяцца Кафедральны сабор Лімы (1572—1797), Палац прэзідэнта (1937-38, неакаланіяльны стыль). У 16-18 стагоддзях у стылі барока пабудаваны комплексы кляштараў (Сан-Франсіска, 1556—1624; Санта-Дамінга, сярэдзіна 16 стагоддзя; Ла Мерсед, 1628-30) і цэрквы са складанай разьбой на парталах і ў інтэр’ерах, палацы (Торэ-Талье, 1735), жылыя дамы з унутранымі дварамі, драўлянымі балконамі, ляпнымі парталамі. У 19 стагоддзі будавалі ў духу эклектызму, у 1-й палове 20 стагоддзя — у «неаперуанскім стылі» (будынак Саюза архітэктараў, 1947), у 2-й палове 20 стагоддзя — у стылі тагачаснай амерыканскай і еўрапейскай архітэктуры (жылы раён Магутэ, 1952). Гістарычны цэнтр Лімы ўнесены ЮНЕСКА ў 1991 годзе спіс Сусветнай спадчыны.

Эканоміка
---------

Ліма і яе прыгарады вырабляюць 80 % прадукцыі апрацоўчай прамысловасці Перу. Тут сканцэнтраваны металаапрацоўчая, хімічная, тэкстыльная, абутковая, рыбаперапрацоўчая, электрабудаўнічая, аўтамабільная прамысловасці. Таксама ў сталіцы сканцэнтраваны ўсе фінансавыя і банкаўскія цэнтры дзяржавы. У горадзе вялікая колькасць прадстаўніцтваў офісаў замежных карпарацый і кампаній. Даволі інтэнсіўна развіваецца турыстычны бізнэс.

Навука і адукацыя
-----------------

Універсітэты, у тым ліку Сан-Маркас (з 1551), 3 акадэміі навук.

Транспарт
---------

* Метрапалітэн Лімы

Музеі
-----

* Музей золата ў Перу
* Музей Ларка
* Нацыянальны музей перуанскай культуры
* Нацыянальны музей антрапалогіі і археалогіі
* Музей натуральнай гісторыі «Хаўер Прада»

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Хавьер Перэс дэ Куэльяр, 5-ы Генеральны сакратар ААН
* Алан Гарсія, прэзідэнт Перу
* Ісабель Альендэ, чылійская пісьменніца
* Іма Сумак, перуанская оперная спявачка
* Барыс Вальеха, амерыканскі мастак

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 24 жніўня 2018.
2. ↑   Архівавана 14 лістапада 2012.
3. ↑  ЮНЕСКА: Запіс аб унясенні Старога горада Лімы ў Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 259. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9.
* Henry A. Dietz: *Urban poverty, political participation, and the state. Lima, 1970—1990*. University of Pittsburgh Oress, Pittsburgh 1998 (тэкст цалкам)
* Peter Faecke: *Lima, die Schöne, Lima, die Schreckliche.* Edition Köln, Köln 2005, ISBN 3-936791-16-3