Падборка чаўнакоў і нарыхтовак для чаўнакоў
**«Цалаванне чаўнака»** — тэрмін, якім называлі працэс, пры якім ткачы выкарыстоўвалі рот, каб працягнуць нітку праз вушка чаўнака  (укр.) (бел. пасля замены цэўкі  (англ.) (бел.. Аднымі чаўнакамі карысталіся многія ткачы, і гэтая практыка была непапулярнай. Ён быў забаронены ў амерыканскім штаце Масачусетс у 1911 годзе, але працягваў існаваць нават пасля таго, як быў абвешчаны па-за законам у Ланкашыры, Англія, у 1952 годзе. Баваўняная прамысловасць Ланкашыра  (англ.) (бел. не жадала інвеставаць у чаўнакі з ручной запраўкай ніткі або ў больш прадукцыйныя аўтаматычныя ткацкія станкі Нортрапа  (англ.) (бел. з самазапраўляльнымі чаўнакамі, якія былі прадстаўлены ў 1902 годзе.

Традыцыйнае ткацтва
-------------------

На працягу 100 гадоў ткацкія цэхі  (англ.) (бел. Ланкашыра былі абсталяваны ткацкімі станкамі  (англ.) (бел. з чыгуну, якія не адрозніваліся ад арыгінальнага ткацкага станка Робертса  (англ.) (бел. вынайдзенага Рычардам Робертсам  (англ.) (бел.. Яны прыводзіліся ў рух скуранымі рамянямі  (руск.) (бел. ад прамежкавых валаў  (руск.) (бел.. Яны размяшчаліся групамі блізка адзін ад аднаго, аддзеленымі вузкім праходам. Адна ткачыха (часцей за ўсё працавалі жанчыны і дзяўчаты) адказвала за чатыры ткацкія станкі; яе абавязкам было замяняць уток у чаўнаку, калі ён канчаўся. Уток намотваўся на здымны трымальнік, які называўся цэўкай  (англ.) (бел. што трымаўся ў сярэдзіне чаўнака. Ткачыха спыняла ткацкі станок, знаходзіла чаўнок, здымала яго і сгінала калок чаўнака, што трымаў цэўку, каб зняць яе і замяніць новай. На канцы чаўнака была адтуліна, вядомая як вушка, праз якую праходзіла ўточная нітка. Ткачыха клала пятлю ніткі побач з унутраным краем вушка і падчас аперацыі пад назвай «цалаванне чаўнака» прасмоктвала яе. Чаўнок збіраўся зноў і змяшчаўся ў батане. Усе свабодныя ніткі адразаліся і выдаляліся. Потым праводзілася апошняя праверка і ткацкі станок перазапускаўся. Тыповы ткацкі станок працаваў з хуткасцю 220 праходак у хвіліну, а ткачыха атрымлівала аплату па колькасці вытканага. Ткачыхі ўмелі збалансаваць сваю працу, падтрымліваючы ўсе ткацкія станкі ў працоўным стане, таму адначасова толькі адзін спыняўся для абслугоўвання. Затраты на аплату працы складалі значную долю ў сабекошце вырабу сукна.

### Віды чаўнакоў

Этапы вырабу чаўнака з ручной запраўкай
Чаўнакі будаваліся са шчыльнай цяжкой драўніны лісцяных парод з металічнымі наканечнікамі. Драўніна традыцыйна здабывалася з самшыту. Таксама шырока выкарыстоўваліся імпартныя пароды, такія як хурма і кізіл. Чаўнок фарбавалі і выдзёўбвалі з выкарыстаннем звычайных метадаў апрацоўкі драўніны, а металічныя наканечнікі прыціскалі да блока. Палоскі лісінага футра  (руск.) (бел. ці падобнага прыляплялі да ўнутранай часткі чаўнака, каб спыніць раздзіманне ніткі, калі яна пакідала цэўку. Існуе мноства канструкцый чаўнакоў. Ланкашырскаму ткацкаму станку  (англ.) (бел. патрэбен быў чаўнок з шарнірнай шпрынкай, каб утрымліваць цэўку; больш познія чаўнакі для ткацкіх станкоў вытворчасці Draper Company заціскалі металічныя кольцы на галоўцы цэўкі з дапамогай спружыннага сталёвага заціску. Draper Company заявіла, што распрацавала больш за 5000 розных тыпаў чаўнакоў, каб задаволіць «патрэбы фабрык і капрызы ткачоў».

Вушка чаўнака часта выраблялася з фарфору. Нітку з цэўкі трэба было правесці праз вушка, перш чым яе можна было выкарыстоўваць. Самы хуткі спосаб зрабіць гэта — прасмактаць яе наскрозь.

#### Чаўнок з ручной запраўкай ніткі

Вочка гэтага чаўнака не было замкнёным кольцам. Запатэнтаваныя метады былі выкарыстаны для таго, каб уток мог быць забэрзаны ў вушка, праблемы заключаліся ў сабекошце вытворчасці, захаванні хуткасці вытворчасці як у хуткасці, на якой ён будзе працаваць, так і ў часе, неабходным для таго, каб зацягнуць яго і зняць.

#### Самазапраўляльны чаўнок

Самазапраўляльны чаўнок Metcalfs заціскаўся за металічную цапфу з кольцамі з дапамогай спружыннага заціску, які ўваходзіў у зачапленне з кольцамі. Затым пустая цэўка аўтаматычна перамотвалася, у той час як новая цэўка ўціскалася ў заціскі, а задняя нітка заціскалася ў складанае вушка.

Цалаванне чаўнака
-----------------

Выгляд чаўнака зверху паказвае становішча цэўкі і шэраг керамічных вушак з кольцамі, якія вядуць да кароткіх трубак праз корпус чаўнака.
Відаць тры вушкі. Два вядуць уніз, адзін вядзе ўбок.
Ніжняя частка ўсмоктваючага чаўнака, вырабленая і датаваная Jowetts у 1973 годзе, можна ўбачыць вушкі
Цалаванню чаўнака шырока супраціўляліся ткачы, якія лічылі, што гэта прыводзіць да бісінозу  (англ.) (бел. хваробы лёгкіх, выкліканай затрымкай баваўняных валокнаў у дыхальных шляхах. Чаўнакі былі агульнымі, і іх «цалавалі» некалькі ткачоў і майстроў. Чаўнакі былі бруднымі, а выкарыстанне губной памады рабіла іх ліпкімі. Кавалак трусінага  (ням.) (бел. ці лісінага футра  (руск.) (бел. быў кампанентам чаўнака, утрымліваючы дадатковыя патагенныя мікраарганізмы.

У Злучаных Штатах лекары Савета аховы здароўя пагадзіліся з патэнцыйнай рызыкай распаўсюджання хваробы і, аб’яднаўшыся, пераканалі заканадаўчую ўладу штата Масачусетс правесці рэформу. У Ланкашыры медыцынскае меркаванне па-ранейшаму падзялялася, і ніякага заканадаўчага акту не было прынята.

У 1911 годзе Аб’яднаная асацыяцыя ткачоў  (англ.) (бел. запыталася ў сваіх членаў з Ланкашыра аб іх пярэчаннях супраць патрэбы ўсмоктваць нітку з чаўнака. Асноўнай праблемай была рызыка распаўсюджання хвароб, за якой ішлі траўмы зубоў і ўдыханне бруду і пылу ў лёгкія. Справаздача міністэрства ўнутраных спраў за 1912 год прыйшла да высновы, што цалаванне чаўнакоў не прадстаўляе небяспекі для здароўя, хаця гэта антысанітарна, і рэкамендавана выкарыстоўваць чаўнакі з сапазапраўленнем ніткі. Такія прылады сталі абавязковымі ў 1952 годзе, хоць цалаванне чаўнакоў усё яшчэ існавала ў 1970-я гады.

### Туберкулёз

Роберт Кох адкрыў туберкулёзную палачку ў 1882 годзе, і гэта прывяло да 40-гадовага перыяду, калі медыкі абмяркоўвалі шляхі перадачы і спрабавалі засвоіць гэтыя новыя веды ў існуючай практыцы. Гіпотэза Коха заключалася ў тым, што палачка перадаецца праз засохлую макроту на часціцах пылу, у той час як доктар Чарльз Чапін, медыцынскі работнік Род-Айленда, выказаў здагадку, што цесны фізічны кантакт паміж людзьмі неабходны, а пляўкі і пацалункі былі асноўнай прычынай заражэння. У 1899 годзе Герман Бігс  (руск.) (бел. галоўны ўрач Нью-Ёрка, вызначыў, што прычынай перадачы з’яўляецца пыл або цесны фізічны кантакт.

У 1906 годзе ў штаце Масачусетс было абвешчана, што цалаванне чаўнакоў з’яўляюцца шкоднай практыкай, таму што праз гэта ткачы «ўцягваюць у лёгкія баваўняныя варсінкі, што прымушае іх плявацца». Гэтая праблема разглядалася як праблема аховы працы, а таксама як праблема барацьбы з інфекцыйнымі захворваннямі, і гэта падштурхнула заканадаўчую ўладу да дзеянняў.

У Ланкашыры бактэрыялогія была менш развітай, і ў 1900 годзе ўсё яшчэ лічылася, што сухоты не з’яўляюцца інфекцыйнай хваробай і што заражэнне адбываецца з-за антысанітарыі або маральнай расслабленасці.

У справаздачы Міністэрства ўнутраных спраў  (руск.) (бел. 1912 года спадары Болхаўз Флетчар і Шэклтан разглядалі праблему, узяўшы паказанні ад 58 медыцынскіх работнікаў у Ланкашыры. Быў складзены спіс хвароб, якія, як казалі, узнікаюць у выніку цалавання чаўнакоў, але ўважлівае даследаванне змагло знайсці і задакументаваць толькі пяць фактычных выпадкаў. Гэта былі рак у Освальтвісле  (англ.) (бел. танзіліт у Раўтэстоле  (руск.) (бел. тры смерці ад туберкулёзу ў Бэйкапе  (англ.) (бел. туберкулёз у Тылдэслі  (англ.) (бел. і шкарлятына ў Бэрнлі  (бел. (тар.)) (бел.. Тры выпадкі смерці былі дэталёва разгледжаны, але не было ўстаноўлена сувязі з цалаваннем чаўнакоў, а іншыя формы блізкага кантакту былі аднолькава імавернымі. Такім чынам, медыцынскія работнікі Ланкашыра не лічылі гэтую праблему сваёй кампетэнцыяй і падзяліліся меркаваннямі аб прычыннасці.

У 1918 годзе містэр Мідлтан Х’юат, урач па туберкулёзе Прэстана і памочнік інспектара па ахове здароўя  (англ.) (бел. убачыў, што ў ткачоў самы высокі ўзровень туберкулёзу сярод усіх работнікаў баваўнянай галіны і рэкамендаваў увесці чаўнакі з самазапраўленнем. Затым у 1919 годзе гэтае пытанне абмяркоўвалася Парламенцкім камітэтам па цалаванню чаўнакоў, які рэкамендаваў спыніць цалаванне чаўнакоў, але перадаў рашэнне асобным гарадам.

Аб’яднаная асацыяцыя ткачоў  (англ.) (бел. заўсёды прымірэнчая, вітала рэкамендацыю, але прапанавала працадаўцам даць пяць гадоў на выкарыстанне старых чаўнакоў. Ланкашырская асацыяцыя прадзільшчыкаў і вытворцаў бавоўны  (англ.) (бел. адхіліла рэкамендацыю, паколькі гэта было права працадаўцаў весці свой бізнес так, як яны лічылі патрэбным, але пагадзілася рэкамендаваць выкарыстанне чаўнакоў з ручным запраўленнем ніткі там, дзе гэта не было эканамічна невыгодным.

Ткачам не ўдалося пераканаць дзяржаўнага сакратара выкарыстаць Фабрычны акт 1901 года  (руск.) (бел. каб спыніць гэтую практыку, у рэзкім кантрасце з альянсам медыкаў і працоўных актывістаў, якія прасоўвалі Закон аб прадухіленні сібірскай язвы 1919 года  (англ.) (бел. або дзеянні супраць рака прадзільшчыкаў бавоўны  (англ.) (бел..

Спад 1920-х гадоў і наступная Сусветная вайна спрычынілі, што ніякіх дзеянняў не прымалася да 1952 года, калі цалаванне чаўнакоў было забароненае на той падставе, што яно больш не мела эканамічнага сэнсу.

### Іншыя пытанні аховы працы

Яшчэ адной небяспекай была практыка адпарвання. Для ткацтва бавоўны паветра павінна было быць вільготным, таму будаваліся ткацкія падстрэшкі, каб канструкцыя заставалася вільготнай, а дадатковая вільготнасць узнікала за кошт таго, што падлогі заставаліся мокрымі. Каб кантралявана падтрымліваць вільготнасць паветра, паравыя трубы на вышыні даху пастаянна распылялі пару. Члены парламента графства Ланкашыр безвынікова спрабавалі спыніць параванне праз законапраекты прыватных членаў. У справаздачах Міністэрства ўнутраных спраў у 1928 і 1929 гадах параванне абмяркоўвалася і прызнавалася бяспечным.

Каментарыі
----------

1. ↑  Батан — адна з асноўных частак ткацкага станка, выкарыстоўваецца для накіравання руху чаўнака з утком і прыбівання ўведзенай чаўнаком ніткі да ўскрайку тканіны.
2. ↑  Праходка — колькасць праходжанняў чаўнака праз зеў асновы за хвіліну, што азначае колькасць радоў нітак, вытканых за хвіліну, або даўжыню тканіны.
3. ↑  Piece: a defined length of cloth, in 1920 for grey cloth, the piece would have been 100 yards (91 м).
4. ↑  B. P. P. 1912-13, [Cd. 6184] xxvi, Report to the Home Office and to the Local Government Board upon an
Inquiry into the Alleged Danger of the Transmission of Certain Diseases from Person to Person in Weaving
Sheds by means of ‘Shuttle-Kissing’
5. ↑  SHUTTLE-KISSING (COMMITTEE).HC Deb 27 March 1919 vol 114 cc630-1W 630W
§ Mr. THOMAS SHAW
asked the Home Secretary if he will instruct the superintending inspector of factories in Manchester to call together at an early date the Committee which was discussing the abolition of shuttle-kissing with him when the War broke out?
§ Mr. SHORTT
The superintending inspector has been instructed to call the Committee together again and resume the investigation.

Заўвагі
-------

1. ↑  Ashmore, 1982, p. 4
2. ↑  Graham, 2008, p. 55
3. ↑  Graham, 2008, p. 17
4. ↑  Fowler, 2003, p. 98
5. ↑  Melling, Greenlees, p. 3
6. ↑  Melling, Greenlees, p. 2
7. ↑  Melling, Greenlees, p. 6
8. ↑  Graham, 2008, p. 90
9. ↑  Hussey, 2013, p. 27
10. ↑  Graham, 2008, p. 55,90
11. ↑  Melling, Greenlees, p. 8
12. ↑  Graham, 2008, pp. 89,240
13. 1 2  Greenlees, 2005, p. 3
14. ↑  Greenlees, 2005, pp. 4,5
15. ↑  Blackburn Times, 18 May 1912
16. ↑  Written Answers(Commons) Shuttle Kissing Committee **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Hansard*.  HM Government (27 сакавіка 1919). Архівавана з першакрыніцы 24 снежня 2012. Праверана 15 May 2013.
17. ↑  Greenlees, 2005
18. ↑  Melling, Greenlees, pp. 10,11
19. ↑  Greenlees, 2005, p. 11
20. ↑  Greenlees, 2005, p. 12

Літаратура
----------

* Ashmore, Owen (1982). *The industrial archaeology of North-west England*. Manchester University Press. ISBN 0-7190-0820-4.. Retrieved on 2009-06-25.
* Graham, Stanley (2008). *Bancroft:The story of a Pennine weaving shed*. lulu.com. ISBN 9 781409-255789.
* Greenlees, Janet (2005). "Stop Kissing and Steaming!': Tuberculosis and the Occupational Health Movement in the Massachusetts and Lancashire Cotton Weaving Industries, 1870–1918". *Urban History* (Europe PMC Funders Group) **32** (2): 223–246. doi:10.1017/S0963926805002981. PMID 21552481. PMC: 3087970. .
* Fowler, Alan (2003). *Lancashire Cotton Operatives and Work, 1900-1950*. Ashgate Publishing (published May 2003). ISBN 9780754601166. .
* Hussey, Louise (2013). *Work-related ill-health as determined in General Practice* (PDF) (Thesis). School of Medicine, University of Manchester.
* Melling, Joseph; Greenlees, Janet; Dale, Pamela (2003). *Gender, Ill Health and the Suck-Shuttle in the UK and US, 1887-1937. Full Report on Research Activities and Results for ESRC Award R000223483*. Swindon: ESRC.. Retrieved on 25 June 2013. (недаступная спасылка)
* "Shuttle Kissing Report Evils Not So Serious". *Blackburn Times*. 18 May 1912.. Retrieved on 10 April 2019.
* Timmins, Geoffrey (1996). *Four Centuries of Lancashire Cotton*. Preston: Lancashire County Books. pp. 92. ISBN 1-871236-41-X. .

Спасылкі
--------

* Lancashire Museums website
* Photograph of a woman kissing a shuttle