**Нурые Улвіе Меўлан Джывелек** (турэцк.: Nuriye Ulviye Mevlan Civelek; 1893 — 9 красавіка 1964, Кырыкхан, Турцыя) — турэцкая абаронца правоў жанчын, суфражыстка, журналістка і заснавальніца першага фемінісцкага жаночага часопіса і арганізацыі па абароне правоў мусульманскіх жанчын у Турцыі. Часопіс ўпершыню апублікаваў фатаграфію жанчыны-мусульманкі.

Ранняя Біяграфія
----------------

Нурые Улвіе Едзіч нарадзілася ў 1893 годзе ў сям’і Сафіе Ханым і Махмута Едзіча, хутчэй за ўсё ў мястэчку Хаджывеліоба (Гёнен, Асманская імперыя). Па іншых крыніцах месцам яе нараджэння была Сірыя, а трэція паказваюць на Гёреме ў цэнтральнай Турцыі. Яе бацька быў заняты ў сельскай гаспадарцы. Ён быў чаркескага паходжання, будучы вымушаным пакінуць Паўночны Каўказ пасля заваёвы яго Расійскай імперыяй. З-за фінансавых праблем сям’я стала жыць у галечы і была вымушана адправіць сваю дачку ў палац Йылдыз ва ўзросце шасці гадоў. Там яна расла і вучылася палацавым правілам і манерам, а таксама рэлігіі. Па тагачаснай традыцыі яна выйшла замуж у 13 гадоў, у 1906 годзе. Яе муж, Хулусі-бей, быў прыёмным братам султана і памёр неўзабаве пасля вяселля.

Дзейнасць
---------

Выкарыстоўваючы грошы, якія атрымала ў спадчыну ад свайго мужа, яна заснавала часопіс *Жаночы свет* (турэцк.: Kadınlar Dünyası), выкарыстоўваючы імя Нурые Улвіе, 4 красавіка 1913 года. 28 мая таго ж года яна стварыла Асманскае Таварыства па абароне правоў жанчын (турэцк.: Osmanlı Müdâfaa-i Hukuk-ı Nisvan Cemiyeti), з мэтай паляпшэння жаночай адукацыі і працаўладкавання, а таксама правядзення рэформы дрэс-кода. Хоць Асацыяцыя была ў першую чаргу арганізацыяй мусульманскі жанчын, у яе таксама ўваходзілі прадстаўнікі этнічных меншасцяў і еўрапейскія журналісты.

Першапачаткова часопіс выдаваўся штодня. Пасля сотага выпуску ён пачаў выходзіць на штотыднёвай аснове, а пасля 108-га выпуску (каля 7 верасня 1913 года) Нурые Улвіе стала падпісваць свае артыкулы як Улвіе Меўлан, узяўшы прозвішча свайго новага мужа, Рыфата Меўлана, журналіста і палітыка. Сярод персаналу выдання не было ніводнага аўтара-мужчыны, такім чынам Меўлан рэагавала на тое, што мужчыны не давалі жанчынам права ўдзелу ў грамадскай дзейнасці.

У сваіх артыкулах Меўлан дэкларавала выразныя патрабаванні, уключаючы права жанчын на вышэйшую адукацыю, роўную аплату працы для жанчын і мужчын, доступ жанчын да дзяржаўных пасадаў, а таксама сцвярджала, што паляпшэнне жыцця жанчын таксама прывядзе да паляпшэння жыцця грамадства ў цэлым. Яна таксама выступала за нашэнне хусткі замест хіджаба, за роўныя правы палоў у шлюбе і асуджала практыку ўладкавання шлюбаў. У выніку сваёй кампаніі турэцкія жанчыны дамагліся поспехаў: так у 1913 годзе сем жанчын былі наняты ў тэлефонную кампанію, а ў 1914 годзе Інас Дарульфюнуну адкрыў курсы для жанчын у галіне навукі і літаратуры ў Стамбуле. З 1913 па 1914 год таксама выходзіла французскае выданне *Жаночага свету*, што было накіравана на пашырэнне дыялогу паміж еўрапейскімі феміністкамі і членамі Асацыяцыі.

Меўлан кіравала *Жаночым светам* да 1921 года. Падчас Вайны за незалежнасць Турцыі яе муж, які быў прыхільнікам курдскай незалежнасці, увайшоў у лік 150 непажаданых персон у Турцыі і быў высланы з краіны па заканчэнні вайны ў 1923 годзе. У 1927 годзе Меўлан развялася з ім і пачала ўтрымліваць дом-інтэрнат для навучэнцаў. У 1931 годзе яна выйшла замуж за студэнта-медыка, Алі Мухарэама Джывелека з Антыёхіі, які жыў з ёй у час вучобы на факультэце медыцыны. Пасля завяршэння яго навучання пара пакінула Стамбул і пераехала ў Кырыкхан (правінцыя Хатай).

Джывелек памерла 9 красавіка 1964 года ў Кырыкхане, пахавана на могілках Асры ў Антак’е.

Спадчына
--------

Пасля яе смерці яе мужам была заснавана публічная бібліятэка ў 1967 годзе, якая носіць яе імя. Да 2004 годзе бібліятэка захоўвала больш за 9 000 кніг. У Кырыкхане адна з вуліц носіць яе імя, а на могілках, дзе яна пахаваная, яе муж усталяваў фантан у яе памяць. У 1967 годзе на гэтых жа могілках Турэцкі жаночы савет (турэцк.: Türkiye Kadınlar Konseyi) адкрыў мемарыяльную дошку, прысвечаную ёй.

Крыніцы
-------

1. ↑
2. 1 2 3 4 5  Çakır 2006, p. 336.
3. 1 2  Çakır 2016.
4. 1 2 3 4 5  Özden 2015.
5. 1 2 3  Canbek 2011.
6. 1 2 3 4 5 6 7  von Dewitz 2012.
7. 1 2  Çakır 2006.
8. ↑  Çakır 2006, p. 337.
9. ↑  Altınöz 2003.
10. ↑  100 Years of Women at the University 2014.
11. ↑  Ozoglu 2012.
12. ↑  Cihan News Agency 2004.

Літаратура
----------

* Altınöz, Vuslat Devrim (2003). *Women's Press, Journals, Magazines and Newspapers from 1875 to 1923* (Masters). Oxford, Ohio: Miami University. Архівавана з арыгінала 2017-10-26. Праверана 30 March 2016.
* Nuriye Ulviye Civelek Hayati (тур.). *Kitapsec*. Ankara, Turkey:  Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı (16 красавіка 2016). Праверана 30 March 2016.
* Çakır, Serpil (2006). "Mevlan Civelek, Ulviye (1893–1964)". In de Haan, Francisca; Daskalova, Krasimira; Loutfi, Anna (рэд-ры). *Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Eastern, and South Eastern Europe: 19th and 20th Centuries*. Budapest, Hungary: Central European University Press. pp. 336–339. ISBN 978-963-7326-39-4 – via Project MUSE.
* Canbek, Serap (August 2011). "İlk Çerkes feminist Ulviye Mevlan Civelek" [First Circassian feminist: Ulviye Mevlan Civelek] [турэцкая]. Istanbul, Turkey: Jineps Gazetesi. Архівавана з арыгінала 30 March 2016. Праверана 30 March 2016.
* Özden, Zuhal (9 March 2015). "Osmanlı'da İlk Kadın Feminist Ulviye Nuriye Mevlan Civelek" [The First Feminist in the Ottoman Empire: Ulviye Nuriye Mevlan Civelek] [турэцкая]. Istanbul, Turkey: Demokrat Haber. Архівавана з арыгінала 9 March 2015. Праверана 30 March 2016.
* Ozoglu, Hakan (2012). *Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities, Competing Loyalties, and Shifting Boundaries*. Albany, New York: SUNY Press. ISBN 978-0-7914-8556-9.
* Nuriye Ulviye Mevlan Civelek **(нявызн.)**. Istanbul, Turkey:  Istanbul Kadin Müzesi (16 красавіка 2012). Праверана 30 March 2016.
* "Kırıkhan'daki tarihi kütüphane ilgi bekliyor" [Kırıkhan historic library is waiting for attention] [турэцкая]. Istanbul, Turkey: Cihan News Agency. 24 July 2004. Архівавана з арыгінала 30 March 2016. Праверана 30 March 2016.
* "İnas Darülfünunu ve Kadınlar Dünyası Dergisi" [Women’s University and the magazine] (PDF). *Kadınların Üniversitede 100 Yılı İnas Darülfünunu / Kadın Üniversitesi 1914–1919* [турэцкая і англійская]. Istanbul, Turkey: İstanbul Kadın Müzesi, Bianet. 2014. Праверана 30 March 2016.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000000118991218 · LCCN: no2011054284 · VIAF: 170096679 |