**Алхімія** (лац.: alchimia, alchymia, ад араб. خيمياء‎‎ *al-kîmîa*) — старажытная галіна натурфіласофіі, у XVII—XVIII стагоддзях паступова выціснутая сучаснай хіміяй і фармакалогіяй. У больш вузкім сэнсе — квазіхімічнае вучэнне пра пераўтварэнне металаў у золата і срэбра шляхам фізіка-хімічных маніпуляцый з дапамогаю адмысловага сродку, званага філасофскім каменем. Часам алхіміяй называюць пэўныя містычныя, даоскія і псіхатэхнічныя практыкі (г.зв. унутраная алхімія), скіраваныя на дасягненне несмяротнасці.

Этымалогія
----------

Паводле адной з версій, арабскае слова *al-kîmîa* паходзіць ад копцкага слова *Kēme*, якое мае шмат значэнняў: «чорны», «чарназём», «свінец»; таксама *Kēme* — гэта уласна копцкая назва Егіпта.

Паводле іншай версіі, арабскае слова al-kîmîa паходзіць ад грэчаскага *χύμος* — «вадкасць», «сок».

Гісторыя алхіміі
----------------

Радзімай алхіміі лічыцца Старажытны Егіпет, а пачынальнікам, паводле традыцыі, — Гермес Трысмегіст. Алхімічныя практыкі актыўна развіваліся ў арабскіх краінах і сярэднявечнай Еўропе.

Алхімікі ў пошуках філасофскага каменя
Культура Егіпта, як вядома, валодала добра развітымі тэхналогіямі, што дэманструюць аб'екты і збудаванні, стварэнне якіх магчыма толькі пры наяўнасці тэарэтычнай і практычнай базы. Пацвярджэнне развіцця першасных тэарэтычных ведаў у Егіпце навука атрымлівала ў апошні час. Тым не менш, на такое паходжанне паказвае, у большай ступені традыцыйныя крыніцы алхіміі, мудрагелістага і квяцістага «сімбіёзу» мастацтва і, у пэўнай ступені, хіміі. Сярод такіх крыніц у першую чаргу варта адзначыць «Ізумрудную скрыжаль» (па-лацінску: Tabula smaragdina) Гермеса Трысмегіста, як і шэраг іншых трактатаў «Вялікага алхімічнага збору».

Меў месца яшчэ ў IV—III стагоддзях да н.э. на Усходзе, гэта значыць у Індыі, Кітаі, у арабскім свеце, ранні «прататып» алхіміі. У гэты і наступныя перыяды былі знойдзены новыя спосабы атрымання такіх элементаў, як то ртуць, сера, фосфар, ахарактарызаваны многія солі, ужо былі вядомыя і выкарыстоўваліся азотная кіслата (HNO3) і луг гідраксід натрыя (NaOH). З ранняга Сярэднявечча атрымлала развіццё тое, што зараз прынята разумець пад алхіміяй, у якой традыцыйна злучыліся, разам з вышэйназванымі навукападобнымі кампанентамі, у сэнсе сучаснага разумення метадалогіі навукі, філасофскія прадстаўленні эпохі і новыя для таго часу рамесныя навыкі, а таксама магічныя і містычныя прадстаўлення. Вядомымі алхімікамі таго часу былі Джабір ібн Хаян, Авіцэна і Абу-ар-Разі. Яшчэ ў антычнасці, дзякуючы інтэнсіўнаму развіццю гандлю, золата і серабро сталі ўсеагульным эквівалентам вырабляемых тавараў. Цяжкасці, з якімі звязана атрыманне гэтых параўнальна рэдкіх металаў, заахвоцілі да спробаў практычнага выкарыстання натурфіласофскіх поглядаў Арыстоцеля аб пераўтварэнні адных рэчываў у іншыя; узнікненне вучэння пра «трансмутацыі», разам з працамі Гермеса Трысмегіста, традыцыя алхімічнай школы звязвана з яго імем. Гэтыя ўяўленні зведалі мала змен аж да XIV стагоддзя.

У VII стагоддзі алхімія пракралася ў Еўропу. У той час, як і на працягу ўсёй гісторыі, у прадстаўнікоў пануючых пластоў грамадства асаблівай «папулярнасцю» карысталіся прадметы раскошы, у асаблівасці — золата, паколькі менавіта яно з'яўляліся эквівалентам гандлёвай ацэнкі. Алхімікаў, у ліку іншых пытанняў, працягвалі цікавіць спосабы атрымання золата з іншых металаў, а таксама праблемы іхняй апрацоўкі. Разам з тым, да таго часу арабская алхімія стала аддаляцца ад практыкі і страціла свой уплыў. З-за асаблівасцей тэхналогій, абумоўленых, у ліку іншага — сістэмай герметычных поглядаў, адрозненнем знакавых сістэм, тэрміналогіі і асабліва карпаратыўнага распаўсюджвання ведаў «алхімічныя дзействы» развіваліся вельмі марудна. Найбольш вядомымі еўрапейскімі алхімікамі лічацца Нікола Фламель, Альберт Вялікі, Джон Дзі, Роджэр Бэкан і Раймунд Лулій. Эпоха алхімікаў адзначыла атрыманне шматлікіх першасных рэчываў, распрацоўку спосабаў іх атрымання, выдзялення і ачысткі. Толькі ў XVI стагоддзі з развіццём розных вытворчасцей, у тым ліку металургіі, а таксама фармацэўтыкі, абумоўленым узрастаннем яе ролі ў медыцыне, пачалі з'яўляцца даследчыкі, чыя дзейнасць прывяла да істотных пераўтварэнняў у гэтай навуцы, якія наблізілі станаўленне добра асэнсаваных і актуальных практычных метадаў гэтай дысцыпліны. Сярод іх, перш за ўсё, варта адзначыць Георгія Агрыкалу і Парацэльса.

Зноскі
------

1. 1 2 3  «Возникновение и развитие химии с древнейших времён до XVIII века». Всеобщая история химии. М.: Наука. 1989.
2. 1 2 3  Рабинович В. Л. «Алхимия как феномен средневековой культуры». М.: Наука. 1979

Літаратура
----------

* Jörg Völlnagel: Alchemie. Die Königliche Kunst, München 2012, Hirmer Verlag, ISBN 978-3-7774-6071-0

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Алхімія

* The Alchemy Web Site (англ.)
* Chemsoc.org — Alchemical Symbols

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Энцыклапедычны лексікон · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Pauly-Wissowa · Treccani · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119308569 · GND: 4127921-9 · LCCN: sh85003265 · Microsoft: 174468945 · NDL: 00569397 · NKC: ph118340 |

 |

| ⛭Акультызм |
| --- |
| Акультызм | 
Алхімія •
Астралогія •
Герметызм •
Гнастыцызм •
Кабала •
Карты Таро •
Магія •
Містыцызм •
Неаплатанізм •
Піфагарэізм •
Розенкрэйцарства •
Тэасофія •
Тэургія •
Хрысціянская кабала •
Хрысціянскі містыцызм •
Фізіягноміка •
Эзатэрызм
 |
| Асноўныя канцэпцыі | 
Адам Кадмон •
Анёлы •
Астральная праекцыя •
Астральны план •
Бафамет •
Вялікае Рабенне •
Гнозіс •
Гномы •
Голем •
Гомункул •
Грэхападзенне •
Дэманы •
Дрэва Жыцця •
Духі •
Духі вады •
Духі агню •
Закон сінархіі •
Знакі задыяку •
Іерафант •
Кадуцый •
Крыж •
Мікракосм •
Сусветная душа •
Апантанасць •
Паўшыя анёлы •
Пентаграма •
Пентаграматон •
Пячатка цара Саламона •
Піфія •
Пасвячэнне •
Пяць метаэлементаў •
Саламандры •
Святы Грааль •
Сільфы •
Стыхіі •
Тэтраграматон •
Тонкі план •
Ундзіны •
Фенікс •
Філасофскі камень •
Флюід •
Элементалі •
Эліксір жыцця •
Эфір
 |
| **Метады і практыкі** | 
Варожбы •
Гематрыя •
Гаэція •
Дэманалогія •
Енахіянская магія •
Некрамантыя •
Натарыкон •
Нумералогія •
Сакральная геаметрыя •
Спірытызм •
Таро ў эзатэрычнай традыцыі •
Тэмура •
Футарк •
Цырыманіяльная магія •
Эзатэрычная астралогія •
Экзарцызм

 |