**Сан-Паўлу** (парт.: São Paulo) — горад у Бразіліі. Сан-Паўлу быў заснаваны ў 1554 годзе езуітамі. Да XIX стагоддзя быў невялікім правінцыйным горадам. У XX стагоддзі пасля Другой сусветнай вайны пачалося асноўнае развіццё горада. Мільёны мігрантаў з Японіі, Італіі і некаторых краін Міжземнамор’я пасяліліся менавіта там. Цяпер Сан-Паўлу па колькасці насельніцтва трэці горад у свеце пасля Токіа і Нью-Ёрка (19,4 мільёнаў жыхароў), у Сан-Паўлу прадукуецца 25 % ВУП краіны. Тут знаходзіцца амаль палова прамысловых прадпрыемстваў Бразіліі, ў тым ліку авіяцыйнае прадпрыемства «Эмбраер».

Метраполія аказвае значны ўплыў на нацыянальным і міжнародным узроўні, з пункту гледжання культуры, эканомікі і палітыкі. Сан-Паўлу з’яўляецца домам для некалькіх важных помнікаў, паркаў і музеяў, як Мемарыял Лацінскай Амерыкі, Музей партугальскай мовы, Мастацкі музей Сан-Паўлу, Ібірапуэра Парк і Паўліста Авеню, які з’яўляецца самым важным фінансавым цэнтрам Сан-Паўлу. Горад прымае шмат мерапрыемстваў высокага ўзроўню, як Фестываль мастацтва Сан-Паўлу, Гран-пры Бразіліі ў Формуле-1, Тыдзень моды Сан-Паўлу і Сан-Паўлу Інды 300.

У горадзе таксама размяшчаецца Сан-Паўлаўская Фондавая біржа, рынак ф’ючарсаў і біржа рынку збожжавых, якая з’яўляецца другой па велічыні фондавай біржай ў свеце паводле рыначнага кошту. Сан-Паўлу ёсць домам для некаторых з самых высокіх будынкаў у Бразіліі, як *Mirante do Vale*, *Italia*, *Altino Arantes*, *North Tower*, *UNSCOM* і многія іншыя. Горад таксама вядомы сваім ненадзейным надвор’ем, вялікім памерам верталётнага парка, архітэктурай і мноствам небаскробаў.

Гісторыя
--------

Цэнтральная плошча горада
Першае паселішча ў гэтым месцы было заснавана ў 1532 годзе і мела назва Сан-Вісентэ. Гэта была першая сталая партугальская калонія ў Новым свеце. Праз дваццаць два гады місіянеры-езуіты Мануэль да Нобрега і Жазэ дэ Аншыета заснавалі 25 студзеня 1554 года вёску Сан-Паўлу-дус-Кампус-дэ-Піратынінга ў 68 кіламетрах ад Сан-Вісентэ. Святары малі за мэту хрысціць мясцовыя плямёны тупі і гуарані ў каталіцкую веру і прыняць партугальскае падданства. Аднак езуіты былі пазней часцяком не ў ладах з партугальскімі ўладамі, галоўным чынам, Маркізам дэ Памбалам, які ў выніку выгнаў іх з Бразіліі.

Сан-Паўлу афіцыйна стаў горадам у 1711 годзе. У XIX стагоддзі горад перажываў эканамічны росквіт, дзякуючы экспарту кавы, якая пастаўлялася з суседняга горада Сантус. Пасля адмены рабства ў 1888 годзе, хвалі імігрантаў з Партугаліі, Італіі, Іспаніі і іншых еўрапейскіх краін накіраваліся ў Сан-Паўлу, каб «адбяліць расу», бо партугальска-бразільскія ўлады асцерагаліся, што колькасць чорнага насельніцтва Бразіліі будзе расці значна хутчэй, чым іншыя групы. У выніку еўрапейцам былі прадастаўлены зямельныя ўладанні ў якасці стымулаў для іміграцыі, а некаторыя працавалі на кантрактнай аснове на кававых плантацыях. Зноў прыбылія людзі і іх нашчадкі прыехалі, каб «зрабіць Амерыку», і ў наш час найвыбітнейшыя прадпрымальнікі краіны маюць італьянскія, партугальскія і нямецкія прозвішчы, як Матарацца, Дыніз і Мюлер.

Да пачатку XX стагоддзя збор кавы рэзка рэзка ўпаў, бо, сярод іншых фактараў, адбылася рэзкае зніжэнне сусветных коштаў на каву. З крахам Уол-стрыт у 1929 годзе, кававыя бароны сталі губляць свой ​​уплыў і статус. Эканоміка шукала іншыя альтэрнатывы, як вытворчасць цукровага трыснягу і алкаголю. З цяжкасцямі, выкліканымі Другой сусветнай вайной, калі прамыслова развітыя краіны не пастаўлялі імпартныя тавары ў краіну, і ў адпаведнасці з нацыянальнымі тэндэнцыямі да імпартазамяшчэння, Сан-Паўлу пачаў індустрыялізацыю накіраваную на павілічэння выпуску тавараў унутранага спажывання. Мясцовыя прадпрымальнікі пачалі ўкладваць грошы ў развіццё прамысловасці Сан-Паўлу, прыцягваючы новыя кантынгенты мігрантаў у горадзе, у асноўным італьянцаў. У дадатак да еўрапейцаў, японцы і сірыйскія і ліванскія імігранты прыбылі сюды ў вялікай колькасці ў першай палове XX стагоддзя. На працягу ўсяго стагоддзя хуткі рост эканомікі горада таксама прыцягнуў велізарныя хвалі мігрантаў з бедных раёнаў Бразіліі, асабліва з паўночна-ўсходняй частцы краіны. Сан-Паўлу падтрымліваў высокія тэмпы эканамічнага росту за кошт 1920-х гадоў, калі назіраліся вялізарныя патокі іміграцыі, хуткая індустрыялізацыя і прыход інвестыцый. У пачатку 1920-х будынак Сампаё Марэйра дасягнуў беспрэцэдэнтных 14 паверхаў, а ўжо да канца дзесяцігоддзя будынак Марцінелі перавысіў гэту колькасць паверхаў удвая. Таксама ўзрасла колькасць аўтамабіляў і дызельных аўтобусаў, што дазволіла працаўнікам сферы абслугоўвання ездзіць з прыгарадаў на працу ў цэнтр горада.

Будынак Марцінелі — сімвал Сан-Паўлу
Аднак з-за канкурэнцыі з многімі іншымі бразільскімі гарадамі, якія часам прапануюць падатковыя льготы для кампані, дзеля прываблівання месца для будаўніцтва прадпрыемстваў, Сан-Паўлу ў асноўных відах эканамічнай дзейнасці паступова выйшаў з прамысловага профілю на карысць сферы паслуг у канцы XX стагоддзя. Горад з’яўляецца домам для вялікай колькасці мясцовых і міжнародных банкаўскіх офісаў, юрыдычных фірмаў, транснацыянальных кампаній і бытавога абслугоўвання. Сучасны твар горада паўстаў у 1930-я гады, у асноўным застаючыся нязменным. Сан-Паўлу не хапала якой-небудзь планіроўцы гораду да 1889 года, а закон заніравання быў прыняты толькі ў 1972 годзе. Большая частка горада захавала каланіяльныя аспект, з вузкімі вуліцамі, пацёртымі будынкамі і старымі цэрквамі ў францысканскім стылі.

Небаскробы ў Берыні
Сучасныя небаскробы Сан-Паўлу
У 1924 годзе горад падвергнуўся бамбардзіроўцы падчас паўстання тэнентыстаў. Паміж 1920 і 1940 гадамі насельніцтва падвоілася, дасягнуўшы 1,3 мільёна чалавек. Нягледзячы на тое, што насельніцтва Рыа-дэ-Жанэйра таксама расло хуткімі тэмпамі ў гэты перыяд, праз некалькі дзесяцігоддзяў Сан-Паўлу пераўзышоў свайго канкурэнта ў колькасці насельніцтва. У 1939—1945 гадах інжынер Францыска Прэстэс Мая пабудаваў шматпалосны праспект *9 de Julho* (Праспект 9 ліпеня) і пашырыў многія іншыя вуліцы, нягледзячы на супраціўленне з боку перамешчанага насельніцтва. Да 1947 года ў Сан-Паўлу быў пабудаваны будынак Дзяржбанка, а некалькі пазней гарадская бібліятэка імя Марыа дэ Андрадэ. Да 1950 года метраполія Сан-Паўлу вырасла да 2,2 млн чалавек у параўнанні з 2,4 мільёнамі ў Рыа-дэ-Жанэйра, але праз дзесяць гадоў у Сан-Паўлу паказчык колькасці насельніцтва пераўзвышаў 3,7 млн чалавек, у параўнанні з Рыа 3,3 млн чалавек, такім чынам горад умацоўваў сваю рэпутацыю як аднаго з найбольш дынамічна квітнеючых гарадскіх цэнтраў свету. У 1960 годзе Сан-Паўлу ўключаў у сябе амаль палову насельніцтва штата Сан-Паўлу (самы населены штат у Бразіліі), а колькасць працуючага насельніцтва горада складала каля адной траціны ад агульнай колькасці занятых у прамысловасці краіны. З-за павілічэння колькасці аўтамабіляў горадзе была пабудавана хуткасная аўтамагістраль Бандэйрантыс, якая забяспечвае хуткі доступ да цэнтру горада. Будаўніцтва дарог працягваецца і на сённяшні дзень, але ніякае іх павілічэння не можа вырашыць праблему стварэння затораў на дарозе. Будаўніцтва метрапалітэна было пачата ў канцы 1960-х у надзеі на паляпшэнне сітуацыі, на сёння лініі метро працягваюць пашырацца і дапаўняцца.

Нягледзячы на свае шматлікія беды, Сан-Паўлу застаецца бізнес-цэнтрам Лацінскай Амерыкі. Квітнеючы спачатку дзякуючы кававай прамысловасці, а пазней індустрыялізацыі, на пачатку XXI стагоддзя горад у асноўным ёсць цэнтрам сферы паслуг. Яго велізарны рынак, каля 20 мільёнаў чалавек жывуць у метраполіі Сан-Паўлу, з’яўляецца магнітам для транснацыянальных карпарацый. Дзякуючы мастацкім выставам, як *Feira Bienal Internacional de Arte*, і рэпутацыі месца правядзення перадавых музычных канцэртаў, горад стаў чымсьці накшталт культурнага цэнтра. Эканамічны рост і экспарт тавараў падняў занятасць і заробную плату насельніцтва. Узровень забойстваў скараціўся амаль на чвэрць з моманту свайго піка.

Вяртанне гарадскога савета і прыход прыватных універсітэтаў пойшло на карысць гістарычнаму цэнтру, аднак бізнес працягвае рухацца да новых раёнаў, як Ітаім і Берыні. Сан-Паўлу таксама прыцягвае больш наведвальнікаў, чым Рыа-дэ-Жанэйра, што сведчыць пра інтэнсіўнае суперніцтва паміж дзвюма метраполіямі.

Геаграфія
---------

Сан-Паўлу размешчаны на паўднёвым усходзе Бразіліі, у паўднёва-ўсходнім штаце Сан-Паўлу, прыкладна на паўдарогі паміж Курытыба, сталіцы штата Парана, і Рыа-дэ-Жанэйра, былой сталіцы Бразіліі. Горад размешчаны на плато Сера-ду-Мар, якое з’яўляецца часткай вялізнага Бразільскага нагор’я, з сярэдняй вышынёй каля 799 метраў над узроўнем мора, нягледзячы на тое, што горад размяшчаецца на ​​адлегласці ўсяго каля 70 кіламетраў ад Атлантычнага акіяна. Узгорыстая мясцовасць пераважае ва ўрбанізаваных раёнах Сан-Паўлу, за выключэннем паўночнай частцы горада, дзе горная града Сера-да-Кантарэйра можа пахваліцца ўзвышшамі і наяўнасцю значных рэшткаў трапічных лясоў Атлантыкі. Увесь рэгіён вельмі стабільны тэктанічна, і ніякай сейсмічнай актыўнасці калі-небудзь тут не было зафіксавана.

Рэкі Тыэтэ і яе прыток Пінейрус, некалі былі важнымі крыніцамі прэснай вады і месцам правядзення свабоднага часу для Сан-Паўлу. Тым не менш, шматлікія прамысловыя сцёкавыя воды і скід сцёкавых вод у XX стагоддзі выклікала моцную забруджанасць рэк. Аднак зараз вядзецца праграма па істотнай ачыстцы для абедзвюх рэк, якая фінансуецца за кошт партнёрскага дагавора паміж мясцовымі органамі ўлады і міжнароднымі банкамі развіцця, як Японскі банк міжнароднага супрацоўніцтва.

У рэгіёне вакол Сан-Паўлу няма вялікіх натуральных азёр, аднак вадасховішчы Білінгс і Гварапіранга, якія месцяцца на паўднёвай ускраіне горада, выкарыстоўваюцца для вытворчасці электраэнергіі, для захоўвання вады, і як месца правядзення забаўляльныя мерапрыемстваў, як парусны спорт. Арыгінальная флора складаецца ў асноўным з самых разнастайных шыракалістых вечназялёных раслін. Сёння інтрадукцыя для Сан-Паўлу з’яўляецца агульнай, бо мяккі клімат і багатыя дажджы дазволі мноству трапічных, субтрапічных і ўмераных раслін расці тут, асабліва паўсюдным стаў эўкаліпт.

### Клімат

Горад мае вільготны субтрапічны клімат, у адпаведнасці з класіфікацыяй Кёпена. Улетку тэмпература складае ад 17 °C да 28 °C, але можа даходзіць да 32 °C у самыя гарачыя дні. Узімку тэмпература вагаецца паміж 11 °C-23 °C, але можа апускацца да 6 °C у самыя халодныя дні. Самая высокая тэмпература складала 35,3 °C, яна была зафіксіравана 15 лістапада 1985 года. Самая нізкая тэмпература за перыяд назірання складала −2 °C і была зафіксавана 2 жніўня 1955 года, у той жа дзень неафіцыйна была зафіксавана тэмпература −3,8 °C. Сярэдняя тэмпература на працягу ўсяго года з’яўляецца аналагічнай той, што назіраецца ў Сіднеі і Лос-Анджэлесе. Паўднёвы тропік, які праходзіць прыкладна на 23° 27' паўднёвай шырыні, праходзіць на поўначы ля самага Сан-Паўлу і прыкладна пазначае мяжу паміж трапічнай і ўмеранай абласцямі Паўднёвай Амерыкі. З-за сваёй вышыні над узроўнем мора, аднак, Сан-Паўлу карыстаецца выразна ўмераным кліматам.

| **Клімат Сан-Паўлу** |
| --- |
| Паказчык | Сту | Лют | Сак | Кра | Май | Чэр | Ліп | Жні | Вер | Кас | Ліс | Сне | Год |
| Абсалютны максімум, °C | 34,2 | 34,6 | 33,6 | 31,3 | 29,8 | 28,9 | 29,3 | 33,0 | 37,4 | 34,4 | 35,2 | 35,7 | 37,4 |
| Сярэдні максімум, °C | 27,4 | 28,0 | 27,3 | 25,1 | 23,0 | 21,7 | 21,8 | 23,3 | 23,9 | 24,7 | 25,9 | 26,3 | 24,5 |
| Сярэдняя тэмпература, °C | 22,2 | 22,4 | 21,7 | 19,8 | 17,6 | 16,4 | 15,8 | 17,1 | 17,8 | 19,0 | 20,3 | 21,2 | 18,5 |
| Сярэдні мінімум, °C | 18,7 | 18,8 | 18,2 | 16,3 | 13,9 | 12,3 | 11,7 | 12,8 | 13,9 | 15,3 | 16,5 | 17,8 | 14,5 |
| Абсалютны мінімум, °C | 10,2 | 11,2 | 10,9 | 6,0 | 5,2 | 0,9 | 0,2 | −2,2 | 2,1 | 4,2 | 6,9 | 7,3 | −2,2 |
| Норма ападкаў, мм | 240 | 250 | 160 | 80 | 70 | 60 | 40 | 30 | 70 | 130 | 140 | 190 | 1 460 |
| *Крыніца: INMET. Gráficos Climatológicos, Hong Kong Observatory* |

Насельніцтва
------------

Італьянскія імігранты
Сан-Паўлу з’яўляецца найбольш этнічна разнастайным горадам у Бразіліі. Са скарачэннем трафіка гандлю рабамі ў Бразіліі ў 1850 годзе афрыканцаў сталі замяняць імігрантамі з Еўропы на працы на кававых плантацыях. Піянерам у гэтым новым праекце стаў сенатар Нікалау Вергуэйру, які запрасіў працаўнікоў з Германіі, Швейцарыі і Партугаліі для працы на сваім уласным маёнтку. Наступная хваля імігрантаў, у асноўным італьянцаў і партугальцаў, пракацілася з сярэдзіны XIX стагоддзя і па канец стагоддзя. Яны былі значна больш прыстасаванымі да вырошчвання кавы і склалі з часам буйныя супольнасці імігрантаў у штаце Сан-Паўлу.

Пасля адмены рабства ў 1888 годзе, колькасць еўрапейскіх імірантаў у Сан-Паўлу значна павялічылася, большасць з іх прыбылі з Італіі, а затым Партугаліі і Іспаніі. У 1897 годзе італьянцы складалі больш за палову насельніцтва горада. Партугальцы, іспанцы, немцы, японцы, яўрэі і сірыйска-ліванскія хрысціяне таксама меліся ў горадзе ў значных колькасцях. З 1908 па 1941 гады ў горадзе значна павялічалася колькасць японскіх імігрантаў. У 1960-х гадах кітайцы і карэйцы пачалі таксама масава рухацца ў Сан-Паўлу. У сярэдзіне XX стагоддзя многія з пацярпелых ад засухі на паўночным усходзе краіны пачалі міграваць у Сан-Паўлу. У цяперашні час горад з’яўляецца сведкам вялікай хвалі міграцыі з Балівіі.

Славутасці
----------

* Понтэ Актавія Фрыяс дэ Алівейра
* Мастацкі музей Сан-Паўлу
* Сабор Сан-Паўлу

Гарады-пабрацімы
----------------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| * Сцяг Анголы Луанда, Ангола
* Сцяг Аргенціны Буэнас-Айрэс, Аргенціна
* Сцяг Аргенціны Мендоса, Аргенціна
* Сцяг Арменіі Ерэван, Арменія
* Сцяг Балівіі Ла-Пас, Балівія
* Сцяг Іспаніі Барселона, Іспанія
* Сцяг Іспаніі Кордава, Іспанія
* Сцяг Іспаніі Сант’яга-дэ-Кампастэла, Іспанія
* Сцяг ЗША  Чыкага, Ілінойс, ЗША
* Сцяг Індыі Нью-Дэлі, Індыя
* Сцяг Ізраіля Тэль-Авіў, Ізраіль
 |  | * Сцяг Італіі Мілан, Італія
* Сцяг Паўднёвай Карэі Сеул, Паўднёвая Карэя
* Сцяг Канады Таронта, Канада
* Сцяг Кітая Нінгбо, Кітай
* Сцяг Кітая Макаа, Кітай
* Сцяг Кітая Пекін, Кітай
* Сцяг Малі Бамако, Малі
* Сцяг Мексікі Мехіка, Мексіка
* Сцяг Германіі Гамбург, Германія
* Сцяг Парагвая Асунсьён, Парагвай
* Сцяг Партугаліі Каімбра, Партугалія
 |  | * Сцяг Партугаліі Лісабон, Партугалія
* Сцяг Партугаліі Порту, Партугалія
* Сцяг Партугаліі Фуншал, Партугалія
* Сцяг Перу Ліма, Перу
* Сцяг Румыніі Бухарэст, Румынія
* Сцяг Румыніі Клуж-Напока, Румынія
* Сцяг Сірыі Дамаск, Сірыя
* Сцяг Уругвая Мантэвідэа, Уругвай
* Сцяг Японіі Наха, Японія
* Сцяг Японіі Осака, Японія
* Сцяг Іарданіі Аман, Іарданія
 |

### Гарады-партнёры

* Сцяг Францыі Парыж, Францыя

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  São Paulo (Brazil): Federal State & Major Cities - Statistics & Maps on City Population
3. ↑  The Principal Agglomerations of the World - Population Statistics & Maps
4. ↑  Bovespa vira a segunda maior Bolsa do mundo(недаступная спасылка). Economia & Negócios
5. ↑  «São Paulo holds Gay Pride parade». BBC
6. ↑  Lawrence, Rachel (January 2010). Alyse Dar. ed. Brazil (Seventh ed.). Apa Publications GmbH & Co. / Discovery Channel. pp. 183—204.
7. ↑  «Subtropical climate in the city of São Paulo». Sao-paulo.world-guides.com.
8. ↑  «São Paulo 40 Graus» Архівавана 5 кастрычніка 2011.. Urbanistas.com.br. March 2, 2009.
9. ↑  «Britannica Online Encyclopedia — Climate of São Paulo». Britannica.com.
10. ↑  São Paulo has the most diversity of Brazil(недаступная спасылка) etni-cidade.net
11. ↑  «Nicolau Pereira De Campos Vergueiro» Архівавана 17 чэрвеня 2011.. Orbita.starmedia.com.
12. ↑  «Folha Online — Especial — 2005 — São Paulo 451».folha.uol.com.br. January 24, 2005.
13. ↑  «Latin American Immigration to São Paulo» Архівавана 4 снежня 2012.. Projetofabrica.com.br.
14. ↑  «Les pactes d’amitié et de coopération» Архівавана 6 жніўня 2011.. Paris.fr. March 17, 2010.

Літаратура
----------

* Сан-Паўлу // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 158. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сан-Паўлу
* Афіцыйны сайт горада Архівавана 11 ліпеня 2007.
* Турыстычны сайт горадА
* Вэб-сайт турчыстынага агенцтва Сан-Паўлу Архівавана 24 жніўня 2011.
* Афіцыйны сайт гарадскога савета
* Сайт метрапалітэна Сан-Паўлу Архівавана 17 мая 2008.
* São Paulo Stock Exchange Архівавана 24 красавіка 2010.

| ⛭Сцяг Бразіліі Найбуйнейшыя гарады Бразіліі |
| --- |
| Сталіца | Бразілія |  |
| Гарады | Азаску ·  Алінда ·  Ананіндэўа ·  Анапаліс ·  Апарэсіда-ды-Гаянія ·  Аракажу ·  Баруэры ·  Баўру ·  Белен ·  Белу-Арызонты ·  Белфорд-Рошу ·  Бетын ·  Блуменау ·  Боа-Віста ·  Бразілія ·  Варзеа-Гранды ·  Віла-Велья ·  Віторыя ·  Віторыя-да-Канкіста ·  Віяман ·  Волта-Рэдонда ·  Гавернадар-Валадарыс ·  Гаянія ·  Граватаі ·  Гуаружа ·  Гуарульюс ·  Дукі-ды-Кашыяс ·  Дыядэма ·  Жабаатан-дус-Гуарарапіс ·  Жайнвілі ·  Жуан-Песоа ·  Жуіс-ды-Фора ·  Жундыяі ·  Ітакуакесетуба ·  Кампіна-Гранды ·  Кампінас ·  Кампу-Гранды ·  Кампус-дус-Гайтаказіс ·  Каноас ·  Кантажэн ·  Карапікуіба ·  Каруару ·  Карыясіка ·  Каскавел ·  Каўкая ·  Кашыяс-ду-Сул ·  Курытыба ·  Куяба ·  Ландрына ·  Лімейра ·  Мажы-дас-Крузіс ·  Макапа ·  Манаус ·  Марынга ·  Масеё ·  Маўа ·  Монтыс-Кларус ·  Натал ·  Нітэрой ·  Нова-Ігуасу ·  Нову-Амбургу ·  Паўліста ·  Пелотас ·  Петраліна ·  Петропаліс ·  Пірасікаба ·  Понта-Гроса ·  Порту-Алегры ·  Порту-Велью ·  Рыбейран-дас-Невіс ·  Рыбейран-Прэту ·  Рыа-дэ-Жанэйра ·  Рыу-Бранку ·  Рэсіфі ·  Салвадор ·  Сан-Бернарду-ду-Кампу ·  Сан-Вісенты ·  Сан-Гансалу ·  Сан-Жазэ-ду-Рыу-Прэту ·  Сан-Жазэ-дус-Кампус ·  Сан-Жазэ-дус-Піньяйс ·  Сан-Жуан-ды-Мерыты ·  Сан-Луіс ·  Сан-Паўлу ·  Санта-Марыя ·  Сантарэн ·  Санту-Андрэ ·  Сантус ·  Сера ·  Соракаба ·  Сузану ·  Таўбатэ ·  Тэрэзіна ·  Убераба ·  Уберландыя ·  Фарталеза ·  Фейра-ды-Сантана ·  Фларыянопаліс ·  Фос-ду-Ігуасу ·  Франка |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 4051667-2 · ISNI: 0000 0001 2108 298X · LCCN: n79077404 · NDL: 00628541 · NKC: ge137429 · LIBRIS: 164750 · SUDOC: 02640026X · VIAF: 126223335 |

 |