recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Масумех «Масіх» Алінеджад** (перс. مسیح علی‌نژاد‎, нар. 11 верасня 1976, Кемікела, Баболь, Мазендэран, Іран) — іранская журналістка, пісьменніца і абаронца правоў жанчын, якая жыве ў выгнанні ў Нью-Ёрку (ЗША). Працуе ў агенцтве ЗША па глабальных медыя. Вядучая і прадзюсар персідскай службы «Голасы Амерыкі», карэспандэнт персідскай службы Радыё «Свабода», пазаштатны супрацоўнік тэлеканала на персідскай мове Manoto, рэдактар часопіса IranWire. Заснавальніца онлайн-рухаў «Мая прыхаваная свабода» (My Stealthy Freedoms), Men In Hijab і «Белыя асяроддзі» (White Wednesdays). Былая мусульманка і крытык ісламу. Вядома сваёй крытыкай іранскай улады, асабліва за палітыку ў адносінах да правоў жанчын у Іране. Узнагароджана прэміямі Women's Rights Award Жэнеўскага саміту па правах чалавека і дэмакратыі, Omid Journalism Award фонду Mehdi Semsar Foundation, "Highly Commended" AIB Media Excellence Award Асацыяцыі міжнароднага вяшчання.

Апублікавала чатыры кнігі на персідскай мове. У 2018 годзе апублікавала на англійскай мове кнігу The Wind in my Hair, у якой расказала пра свой вопыт сталення ў Іране. У 2019 годзе падала пазоў у федэральны суд ЗША супраць іранскага ўрада за пераслед яе і чальцоў яе сям'і.

Улетку 2009 года выехала ў ЗША, каб атрымаць інтэрв'ю ў прэзідэнта Барака Абамы. У інтэрвію было адмоўлена. Знаходзячыся ў ЗША ўдзельнічала ў пратэстах супраць іранскага ўрада і выступіла ў Сан-Францыска. Дала інтэрв'ю «Голасу Амерыкі».

Скончыла грамадскі Універсітэт Оксфард Брукс у Оксфардзе. Атрымала ступень па спецыяльнасці "Камунікацыйныя даследаванні".

У 2016 годзе амерыканская шахматыстка родам з Іркуцка, сярэбраны прызёр першынства ЗША Назі Паікідзэ, адмовілася ад удзелу ў чэмпіянаце свету па шахматах сярод жанчын, які прайшоў у 2017 годзе ў Тэгеране. Масіх Алінеджад падтрымала Назі Паікідзэ і пачала кампанію па байкоце чэмпіянату. Ад удзелу ў чэмпіянаце адмовіліся таксама экс-чэмпіёнка свету ўкраінка Марыя Музычук і чацвёрты нумар рэйтынгу Хампі Канеру з Індыі.

4 лютага 2019 года Масіх Алінеджад сустрэлася з дзяржаўным сакратаром Майкам Пампея. Сустрэча доўжылася 35 хвілін, Пампея падзякаваў Алінежад за яе адвагу і пастаяннае імкненне абараняць правы жанчын у Іране.

У сакавіку 2019 года крытыкавала прэм'ер-міністра Новай Зеландыі Джасінду Ардэрн, якая насіла хіджаб пасля стральбы ў мячэцях Крайстчэрча ў знак спагады мусульманам (Алінеджад спасылалася на тое, што гэта сімвал прыгнёту жанчын).

1. ↑
**Ксяндзо́ўскае** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, за 4 км на захад ад горада Паставы, у басейне ракі Мядзелка.

Плошча паверхні 0,18 км². Даўжыня 0,8 км, найбольшая шырыня 0,29 км. Найбольшая глыбіня 4,6 м, сярэдняя 2,7 м. Даўжыня берагавой лініі 2,07 км. Аб’ём вады 0,48 млн м³. Плошча вадазбору 3,8 км².

Схілы катлавіны вышынёй 2—4 м, разараныя, на поўдні і захадзе невыразныя. Берагі сплавінныя, месцамі пад хмызняком. На захадзе, поўдні і паўднёвым усходзе забалочаная пойма шырынёй ад 10 да 250 м, парослая хмызняком. Дно ілістае. Зарастае амаль трэць плошчы возера. Уздоўж берагоў паласа надводнай расліннасці шырынёй 6—35 м да глыбіні 1 м.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.

Спасылкі
--------

* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» Архівавана 17 мая 2017.
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» Архівавана 6 сакавіка 2016.
**Валеры́ Пекрэ́с** (фр.: Valérie Pécresse; нар. 14 ліпеня 1967 года) — французскі палітык, з 2015 года займае пасаду прэзідэнта рэгіянальнага савета Іль-дэ-Франс. Заснавальніца палітычнай партыі Будзем свабоднымі, якую яна стварыла пасля сыходу з партыі Рэспубліканцы ў 2017 годзе. Двойчы абіралася дэпутаткай Нацыянальнай асамблеі з 2002 па 2007 гады і зноў з 2012 па 2016 гады. Працавала міністрам вышэйшай адукацыі і даследаванняў з 2007 па 2011 гады і міністрам бюджэту і прэс-сакратаркай урада з 2011 па 2012 гады. У адказ на галасаванне па Брэксіту ў 2016 годзе Пекрэс разам з іншымі французскімі палітыкамі, такімі як Ан Ідальга, Жэрар Местрале і Крысціян Наер, заклікала прыцягнуць бізнес з Лондана.

У 2021 годзе Пекрэс выступіла за больш абмежавальны падыход у пытанні іміграцыі, разглядаючы гэта як «галоўную праблему грамадства». У прыватнасці, яна прапанавала ўсталяваць максімальна ўзмоцненую іміграцыйную мяжу і зрабіць больш жорсткія ўмовы выдачы віду на жыхарства, напрыклад, пры наяўнасці дастатковых рэсурсаў, наяўнасці павагі да секулярызму і каштоўнасцей рэспублікі, і пры ўмове валодання французскай мовы. Урэшце, палітык прапанавала выключыць са спісаў сацыяльнай дапамогі людзей, якія пражываюць у Францыі менш чым за пяць гадоў.

У ліпені 2021 года Пекрэс вылучыла сваю кандыдатуру ад рэспубліканцаў на прэзідэнцкіх выбарах 2022 года. 4 снежня 2021 года яна была абрана кангрэсам рэспубліканцаў сваім кандыдатам на выбарах 2022 года.

Зноскі
------

1. ↑  Valérie Pecresse // Sycomore / Assemblée nationale Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193582'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15271528'></a>
2. ↑  Répertoire national des élus — 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63762917'></a>
3. ↑  «France sets up team in Brexit push to lure business from London». Financial Times.
4. ↑  «France Sets Up One-Stop Shop for British Firms Fleeing Brexit». Bloomberg News.
5. ↑  «Paris rolls out ‘red-white-and-blue carpet’ for banks». Financial Times.
6. ↑  «Présidentielle 2022: Valérie Pécresse présente un projet de révision de la Constitution pour „stopper l’immigration incontrôlée"». Franceinfo.
7. ↑  «Head of Paris region announces presidential bid». Politico.
8. ↑  «Conservative Les Républicains forgo primary to choose candidate at party convention». France 24.
9. ↑  «Présidentielle: Valérie Pécresse investie candidate Les Républicains après sa victoire au congrès». BFM TV.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · LinkedIn · Telegram · Telegram · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · TikTok · YouTube |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 15066842p · GND: 140784942 · ISNI: 0000 0000 7731 9774 · LCCN: n2007030861 · SUDOC: 068738374 · VIAF: 51978507 |

 |
Ктулху
**Кту́лху** — міфічная пачвара, прыдуманая амерыканскім пісьменнікам Говардам Лаўкрафтам. Упершыню ўзгадваецца ў апавяданні *«Покліч Ктулху»* ў 1928.

Знешні выгляд і месца існавання
-------------------------------

Ктулху падобны адначасова на васьмінога (галава), цмока (крылы на спіне), чалавека (тулава). Дакладныя памеры невядомыя, але можна меркаваць, што Ктулху дастаткова вялікі, бо адзін з герояў твора назваў яго падобным да «хадзячае гары».

Належыць да роду «Старажытных». Ляжыць у сне, падобным да смерці (верагодна, коме) на вяршыні затопленага горада *Р'льех* пасярод Ціхага акіяна. Калі зоркі *«трапна сыходзяцца»*, горад паўстае з вады і Ктулху прачынаецца.

Культ Ктулху
------------

Таксама паводле твораў Лаўкрафта, па ўсёй Зямлі існуюць групы культыстаў, якія прыносяць Ктулху чалавечыя ахвяраванні, шалеюць, таньчаць і ўвесь час чытаюць закляцце: *«Пх'нглуі мглв'нафх Ктулху Р'льех вгах'нагл фхтагн»*, што прыкладна перакладаецца як *«Дома ў Р'льеху мёртвы Ктулху чакае і бачыць сны»*.

Ктулху здольны ўплываць на чалавечы розум, аднак з-за таго, што Р'льех амаль увесь час знаходзіцца пад вадою, Ктулху можа ўплываць толькі на сны. У *«Поклічы Ктулху»* сны, якія ён дасылае, даводзяць людзей да вар'яцтва.

Імя, яго вымаўленне і варыянты напісання
----------------------------------------

Говард Лаўкрафт казаў, што імя *Cthulhu* варта вымаўляць як *Kathooloo* ці *Khlûl'hloo*. Ні ў водным з арыгінальных англійскіх варыянтаў няма вымаўлення *Cthulhu* як *Цтулху*.
Іншыя варыянты напісання: *Tulu, Clulu, Clooloo, Cighulu, Cathulu, Kutulu, Q'thulu, Ktulu, Kthulhut, Kulhu, Thu Thu Hmong*

Творы Лаўкрафта, дзе ўзгадваецца Ктулху
---------------------------------------

* *«Покліч Ктулху»*
* *«Жах у Данвічы»*
* *«Горы вар'яцтва»*
* *«Шаптун у начы»*
* *«Цень па-над Інсмутам»*

Ктулху ў сучаснай культуры
--------------------------

### Сеціва

У сеціве Ктулху набыў даволі вялікую папулярнасць і для яго нават прыдумалі спецыяльны смайл: {:€ або :-Е або ©€. Стаў героям шматлікіх карыкатур, коміксаў, жартаў і пародыяў.

Папулярныя выказванні з удзелам Ктулху: *«Ктулху захавае твой моск»*, *«Ктулху фхтагн!»*, *«Ктулху захавае ўсіх»*.

### Музыка

Ктулху ўзгадваецца ў шэрагу кампазіцый (пераважна метал кірунку):

* Інструментоўка *«The Call of Ktulu»* гурта «Metallica» (альбом «Ride the Lightning», 1984)
* Песня *«The Thing That Should Not Be»* гурта «Metallica» (альбом «Master of Puppets», 1986)
* Песня *«Cthulhu»* гурта «Therion» (альбом «Beyond Sanctorum», 1992)
* Песня *«Cthulhu Rising»* гурта «Draconian» (альбом «Dark Oceans We Cry», 2002)
* Песні гурта «Cradle Of Filth» — *«Cthulhu Dawn»* (альбом «Midian», 2000) і *«Mother of abominations»* (альбом «Nymphetamine», 2004)
* Песня *«Shakled to the Trilithon of Ktulhu»* гурта «Bal-Sagoth»
* Інструментоўка *«Rite Of Cthulhu»* гурта «Samael»

Гл. таксама
-----------

* Bloop
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Альшанскі.

**Валерый Іосіфавіч Альшанскі** (нар. 19 верасня 1943, Іашкар-Ала, Марый Эл, Расія) — беларускі спецыяліст у галіне машын, агрэгатаў і працэсаў лёгкай прамысловасці. Кандыдат тэхнічных навук (1985), дацэнт (1988), прафесар (2001).

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі тэхналагічны інстытут лёгкай прамысловасці (спецыяльнасць «Машыны і апараты лёгкай прамысловасці», кваліфікацыя «Інжынер-механік», 1970), Рыжскі політэхнічны інстытут (аспірантура, 1981).

Працаваў на Будаўнічам упраўленне Віцебскай ТЭЦ (1961—1962, майстар), БУ-36 трэста № 9 (1962, майстар), Віцебскім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (з 1970, механіка-тэхналагічны факультэт, у 1999—2000 — дэкан факультэта; кафедра «Тэхналогія і абсталяванне машынабудаўнічай вытворчасці», прафесар, з 1992 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: энергазабеспячэнне; нетрадыцыйныя і аднаўляльныя крыніцы энергіі; распрацоўка вогнетэрмастойкіх матэрыялаў і баяевога адзення пажарных ратавальнікаў.

Узнагароды
----------

Граматы Міністэрства адукацыі і навукі Рэспублікі Беларусь (1995, 2003, 2010, 2013), канцерна «Беллегпрам» (2003), Віцебскага абласнога выканаўчага камітэта (2003, 2013), Віцебскага гарадскога выканаўчага камітэта (2005, 2008).

Бібліяграфія
------------

* Комплексный анализ взаимодействия петлеобразующих механизмов промышленных швейных машин и повышение качества выполнения рабочего процесса : автореферат диссертации … канидата технических наук : (05.02.13). ― Москва, 1984.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ольшанский Валерий Иосифович [Фото] // В народе тот не забудется, кто упорно и честно трудится // Віцьбічы = Витьбичи. — 2020. — 6 февр. — С. V. — (Прил.: «Вечерний Витебск»).

Спасылкі
--------

* Ольшанский Валерий Иосифович
**Но́вая Фра́нцыя** (фр.: Nouvelle-France) — агульная назва французскіх уладанняў у Паўночнай Амерыцы (1534—1763). У розны час у склад Новай Францыі ўваходзілі:

* **Канада** — сучасныя канадскія правінцыі Квебек, Антарыа і частка берагоў Вялікіх Азёр (у прыватнасці, заснаваны Кадылакам форт Дэтруа — сённяшні Дэтройт).
* **Луізіяна** (*Louisiane*) — даліна ракі Місісіпі з сучаснымі амерыканскімі штатамі Луізіяна, Місісіпі, Арканзас, Паўночная і Паўднёвая Дакота, Аёва, Канзас, Місуры, Мантана, Небраска і Аклахома.
* **Акадзія** (*Acadie*) — сучасныя канадскія правінцыі Нью-Брансуік, Новая Шатландыя і востраў Св. Іаана (*Saint-Jean*) — сённяшні Востраў Прынца Эдуарда.
* **Новая Зямля** (*Terre-Neuve*) — сучасны Ньюфаўндленд.

Гісторыя
--------

Тэрыторыі Новай Францыі да 1713 г.
Тэрыторыі Новай Францыі да 1750 г.
У 1534 годзе французскі мараплавец Жак Карцье абвясціў Канаду ўласнасцю караля Францыі. Але спробы заснаваць паселішчы скончыліся няўдачай. Сапраўдная каланізацыя была пачата толькі ў 1604 годзе з падачы Самюэля дэ Шамплена. У 1605 годзе ў Акадзіі быў заснаваны горад Порт Раяль (сёння горад Анапаліс у Новай Шатландыі). У 1608 годзе Шамплен заснаваў горад Квебек, які і стаў сталіцай Французскай Канады. 17 мая 1642 года Поль Шамедзі дэ Мезанёў заснаваў Манрэаль.

Найбольшае пашырэнне меж Новай Францыі звязана з дзейнасцю графа дэ Франтэнака (губернатар у 1672—1682 гадах) Пры яго фінансавай падтрымцы Ла Саль у 1681—1682 гадах праплыў па ўсёй даўжыні Місісіпі і абвясціў усю яе даліну ўладаннем французскага караля.

У 1718 годзе заснаваны Новы Арлеан (фр.: Nouvelle-Orléans), які стаў сталіцай новай калоніі — Луізіяны (назва, якую даў ла Саль у гонар французскага караля Людовіка (Луі) XIV).

Падчас Сямігадовай вайны (1756—1763) Новую Францыю захапілі англічане. Паводле Парыжскага дагавора 1763 года Францыя адмовілася ад сваіх амерыканскіх уладанняў на карысць Англіі і (часткова) Іспаніі.

Канадскі Квебек дагэтуль застаецца тэрыторыяй, дзе пераважае французская мова і культура; Манрэаль — адзін з найбуйнейшых франкамоўных гарадоў у свеце. Французскія культурныя і прававыя традыцыі захоўваюцца ў Луізіяне.

Гл. таксама
-----------

* Фільм «Новая Францыя»
* Новая Англія
* Новыя Нідэрланды

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Канадская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 124694192 · LCCN: n86853436 · NKC: ge130208 · SUDOC: 033882509 · VIAF: 134784274 |
|  |
| --- |
| **Кубінская рэвалюцыя** |
|  |
| **Храналогія** |
| Падзеі |
| Напад на казармы Манкада  Прамова «Гісторыя мяне апраўдае»Высадка з яхты «Гранма»  Аперацыя «Verano»  Бой пры Ла-Плаце Бітва за Лас-Мэрсэдэс Бітва за Ягуахай Бітва за Санта-Клару |
| Розныя артыкулы |
| Рух 26 ліпеня  Radio Rebelde |
| Людзі |
| Фульхенсіа Батыста Фідэль Кастра — Чэ Гевара Рауль Кастра — Каміла Сьенфуэгас  Франк Паіс — Убер Матас  Селія Санчэс — Уільям Морган  Карлас Франкі — Вільма Эспін  Нарберта Кальяда 
Мануэль Уруція |

**Франк Ісак Паіс Гарсія** (ісп.: Frank Isaac País García, 7 снежня 1934 — 30 ліпеня 1957) — кубінскі рэвалюцыянер, арганізатар гарадскога падполля руху 26 ліпеня, нацыянальны герой Кубы.

Біяграфія
---------

Франк Паіс нарадзіўся ў сям’і іспанскага эмігранта Франсіска Паіса, святара-пратэстанта. Пасля ранняй смерці бацькі, Франка і яго малодшыя браты ў адзіночку выхоўвала маці. Пачаў вывучаць архітэктуру, але кінуў гэта і паступіў у педагагічны каледж у Ар’ентэ.

Паіс карыстаўся аўтарытэтам сярод студэнтаў, быў адным з лідараў студэнцкай асацыяцыі. Пасля прыходу да ўлады Батысты актыўна выступаў супраць дыктатара, распаўсюджваў улёткі, якія асуджалі новую ўладу.

Пасля нападу на Казармы Манкада 26 ліпеня 1953 г. шукаў ацалелых, спрабуючы аказаць ім дапамогу. Неўзабаве стварыў арганізацыю «Нацыянальнае рэвалюцыйнае дзеянне», якая складалася са студэнтаў і працоўнай моладзі.

Падчас высадкі каманды Фідэля Кастра з яхты «Гранма» Франк арганізаваў паўстанне ў Сант’яга-дэ-Куба з мэтай адцягнуць на сябе ўвагу ўрадавых сіл. Потым ажыццяўляў падтрымку партызанам у гарах С’ера-Маэстра.

13 сакавіка 1957 года Франк Паіс быў арыштаваны па абвінавачванні ў бунту супраць законнай ўладу і змешчаны ў турму Баніата. Судовы працэс пачаўся 22 красавіка. Усяго па справе праходзіла 26 чалавек.

Адвакаты дамагліся вызвалення шасцярых абвінавачаных па справе ў гарадскім паўстанні, і 11 мая 1957 г. яны выйшлі на волю.

Смерць
------

30 ліпеня паліцыя высачыла дом, дзе хаваўся Франк Паіс. Ён і яго сябар Рауль Пухоль спрабавалі сысці незаўважанымі, але былі выдадзены даносчыкам з ліку студэнтаў. Абодва былі расстраляны.

Памяць
------

* 30 ліпеня лічыцца на Кубе Днём пакутнікаў рэвалюцыі.
* Партызанскі атрад на чале з Раулем Кастра быў названы ў гонар Франка Паіса.
* Дом № 226 на вуліцы Сан-Барталому, дзе прайшло дзяцінства Франка, быў ператвораны ў музей.
* Аэрапорт у горадзе Альгін носіць яго імя.

Спасылкі
--------

* Біяграфія Ф.Паіса на рускай  (руск.)
* Біяграфія Ф.Паіса на іспанскай  (ісп.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1393542 · BNF: 12173039t · GND: 141227486 · ISNI: 0000 0000 7889 5538 · LCCN: n80120235 · NUKAT: n2016083799 · SUDOC: 147019680 · VIAF: 11152922 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Світка (значэнні).
Ліцвін у свіце
«Ілюстрацыя да казкі Сіняя світа навыварат шыта» на паштовай марцы Беларусі
**Сві́тка, сві́та** — верхняе мужчынскае і жаночае адзенне з сукна ў беларусаў, літоўцаў, рускіх і ўкраінцаў. Бытавала да 1930-х гадоў.

Гісторыя
--------

Світа як верхняе мужчынскае і жаночае нераспашное адзенне розных слаёў насельніцтва была вядомая з XI стагоддзя. На падставе фрагмента мужчынскай світы XII-XIII стагоддзяў, знойдзенай беларускімі археолагамі ў Віцебску, была зроблена рэканструкцыя. Яна была нерасхінутай вопраткай, без каўняра, прамога крою з доўгімі прамымі рукавамі і зашпількай ад гарлавіны да лініі таліі на 6 гузікаў з гафткамі  (руск.) (бел. і падпяразвалася поясам з тканіны. Каля в. Перавоз Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці археолагі знайшлі мініяцюрны рукапіс, паводле якога стала магчыма вызначыць крой світы. Яна служыла таксама лёгкім відам вопраткі, накшталт сучаснага пінжака.

Мужчынскія світы таго часу былі шарсцянымі і зашпільваліся на ксцяныя, драўляныя, металічныя гузікі або фібулы.

Апісанне
--------

Звычайна світкі шылі з даматканага сукна колеру авечай поўсці, святочныя, напрыклад на Украіне, з сукна чырвонага колеру. На поўначы Беларусі шылі світкі прамога крою, у цэнтральных раёнах з адразной і неадразной спінкай, звужанай ў таліі. На Палессі насілі світкі «з вусамі» — клінамі, ушытымі ад таліі па баках да нізу, і ўпрыгожанымі вышыўкай, каляровымі шнурамі. Даўжыня — ніжэй калена.

Зноскі
------

1. ↑  *Дучыц Л. У.* Касцюм жыхароў Беларусі X—XIII стст. С. 11-12
2. ↑  *Дучыц Л. У.* Касцюм крывічоў у X—XII стст. (па археалагічных дадзеных)//Матэрыялы навукова-практычнай канферэнцыі Віцебск, 1992. С. 16-17
3. ↑  *Бялявіна, В. М.* Беларускі касцюм / В. М. Бялявіна, Л. В. Ракава. — Мінск : Беларусь, 2017. — 463 с. : іл. ISBN 978-985-01-1241-5

Літаратура
----------

* *Рагачэўская М. С.* Світка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 267—268. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Свита(недаступная спасылка) // Вялікая савецкая энцыклапедыя  (руск.)
**Юта Бандароўская** (Бандароўская Ія В.) (6 студзеня 1928, вёска Залазы, Ленінградская вобласць — 28 лютага 1944, хутар Раастоя, Эстонія) — піянер-герой, партызанка 6-й Ленінградскай партызанскай брыгады.

Біяграфія
---------

Улетку 1941 года Юта Бандароўская прыехала з Ленінграда ў вёску пад Псковам. Тут заспела яна пачатак Вялікай Айчыннай вайны. Юта пачала дапамагаць партызанам: была сувязной, затым разведчыцай. Пераапранаючыся хлапчуком, яна збірала па вёсках неабходныя партызанам звесткі.

Пасля зняцця блакады з Ленінграда яна засталася ў партызанскім атрадзе, далучылася да 1-й Эстонскай партызанскай брыгады, якая рушыла на захад на тэрыторыю Эстоніі. Пераправіўшыся праз Чудское возера, дзе знаходзілася лінія фронту, брыгада падвяргалася пастаянным нападам на адкрытай тэрыторыі. 15-гадовая Юта стойка перанесла ўсе гэтыя цяжкасці, без стомы дапамагаючы партызанам. 27 лютага 1944 года Юта падахвоцілася пайсці на разведку. Яна знайшла хутар Раастоя, вольны ад немцаў, куды і прывяла галодных і знясіленых партызан. На наступны дзень у вёску прыйшлі немцы, і Юта разам з іншымі партызанамі ўступіла ў бой са зброяй у руках. У гэтым баі яна загінула ад стрэлаў нямецкага кулямёта з аўтаматам у руках. Яе знайшлі пазней і пахавалі.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1
**Ютла́ндыя** (дацк.: Jylland, ням.: Jütland: «Краіна ютаў», лац.: Cimbria, Iutia, Iutlandia) — паўвостраў у Еўропе, падзяляе Балтыйскае і Паўночнае мора. Плошча каля 40 тысяч км². Уздоўж узбярэжжа звычайны дзюны, якія часам утвараюць пясчаныя астравы, аддзеленыя ад узбярэжжа мелкаводнымі лагунамі. Усходнія берагі Ютландыі моцна парэзаныя залівамі. Складзеная пераважна вапнякамі і глінамі, якія перакрыты ледавіковымі адкладамі. Вышыня да 173 м. Рэльеф роўны, месцамі невысокія груды марэннага паходжання. Клімат умераны, марскі. Сярэдняя тэмпература студзеня каля 0 °C, ліпеня — 15 °C. Выпадае 600—800 мм ападкаў. У падставе Ютландыі пабудаваны Кільскі канал. Лес займае каля 9 % паверхні. Інтэнсіўная сельская гаспадарка. Рыбалоўства.

Паўночны ўскраек паўвострава быў у выніку паводкі 1825 года аддзелены Лім-фіёрдам у асобны востраў, але традыцыйна працягвае разглядацца як яго частка.

Гл. таксама
-----------

* Рака Віда
* Возера Болінг
* Горад Скаген

Літаратура
----------

* Ютландыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 222. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ютландыя
* Ютландыя ў ВСЭ.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая Южакова · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis · Настольны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4028858-4 · LCCN: n85161153 · NKC: ge160061 · VIAF: 159513127 |
**Фракійская грабніца** — размешчана ў 2,5 км на паўднёвы захад ад села Свештары ў паўночна-усходняй частцы Балгарыі.

Адкрыта грабніца ў 1982 годзе пры раскопках гарадзішча. Датуецца III стагоддзем да нашай эры. Будавалася, меркавана, для фракійскага кіраўніка племені гетаў і яго жонкі.

Архітэктурны дэкор маўзалея лічыцца ўнікальным — на сценах шматколерныя раслінныя малюнкі і мудрагелістых форм карыятыды. Дзесяць жаночых фігур, выразаных на сценах цэнтральнай пахавальнай камеры, унікальныя і ніколі не сустракаліся ў фракійскіх землях. Яны з'яўляюцца сведчаннем кантактаў фракійцаў са старажытнымі элінамі.

Па касцях, раскіданых у маўзалеі, адноўлены шкілеты маладой жанчыны і двух мужчын — маладога і пажылога. Трэці, бакавы пакой грабніцы, прызначаны для захоўвання дароў аказаўся пустым. Лічыцца, што маўзалей быў разрабаваны. Аднак, невядома калі, і чаму рабаўнікі пасля таго, як выснеслі скарбы, зацэментавалі за сабой уваход у грабніцу.

У будаўніцтве грабніцы ўжыты характэрны для фракійцаў «сухі», без якіх-небудзь змацавальных раствораў, мур, прычым вапняковыя пліты падагнаны так шчыльна, што ў шчыліну не пралазіць лязо нажа.

У радыусе 2-х кіламетраў знойдзена яшчэ 26 курганоў розных памераў і ўвесь гэты раён абвешчаны археалагічным запаведнікам.

Спасылкі
--------

* Артыкул у часопісе «Вакол свету»
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Фракійская грабніца ў Свештарах**

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Балгарыі |
| --- |
|  | 
* Баянская царква
* Мадарскі коннік
* Пячорныя цэрквы ў Іванаве
* Фракійская грабніца ў Казанлыку
* Старажытны горад Нясебыр
* Нацыянальны парк Пірын
* Рыльскі манастыр
* Прыродны запаведнік Срэбырна
* Фракійская грабніца ў Свештарах

 |  |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Юта.

**Юта** (англ.: Utah Lake) — прэснаводнае возера на поўначы цэнтральнай частцы штата Юта, ЗША. Плошча люстэрка складае 380 км²; сярэдняя глыбіня — каля 3,2 м. Адзінай ракой, якая выцякае з возера, з'яўляецца Джордан, якая цячэ на поўнач і ўпадае ў Вялікае Салёнае возера.

Возера размешчана на заходнім ускрайку даліны Юта, якая атачаецца горнымі хрыбтамі Уосач (на ўсходзе), Траверс (на поўначы) і Лэйк-Маўнтынс (на захадзе). Найбольш высокія пікі ў ваколіцах возера — гара Неба (3616 м), гара Тымпанагас (3580 м) і гара Уэст-Маўнтын (2074 м). Само возера ляжыць на вышыні 1368 м над узроўнем мора і складае каля 39 км у даўжыню і 21 км у шырыню.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Світанак.
**«Світанак»** — суполка студэнтаў Беларускага тэхналагічнага інстытута, утвораная ў 1987 годзе.

Аб’ядноўвала каля 40 членаў, якія былі актыўнымі ўдзельнікамі КБС. Кіраўнік — Алесь Гуркоў. Асноўны кірунак дзейнасці — экалогія, нацыянальнае адраджэнне, праблемы беларускага студэнцтва. З 1988 года суполка наладзіла выпуск самвыдавецкай газеты «Студэнцкая думка». На базе суполкі ў канцы 1980-х узнікла новае грамадскае аб’яднанне — Задзіночанне беларускіх студэнтаў.

Літаратура
----------

* Дэмакратычная апазыцыя Беларусі (1956—1991). Даведнік, slounik.org
**Драўляная царква ва Урнесе, Нарвегія** — самая старажытная з захаваных стаўкірак, пабудаваная прыблізна ў 1130 годзе. Цяпер вядуцца спрэчкі аб тым, колькі яшчэ больш старажытных цэркваў было пабудавана на яе месцы да гэтага часу — адна або дзве. Помнік Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Урнескі стыль
-------------

Царква вядомая разьбянымі панэлямі, якія захаваліся з 1050 года, якія дэманструюць «урнескі», апошні росквіт разнавіднасці шырока распаўсюджанага ў Скандынавіі ў той час «звярынага стылю».

Характэрнымі асаблівасцямі гэтага стылю з’яўляюцца асіметрычнасць і хваляпадобнасць арнаменту. Існуе шмат тэорый адносна сюжэту, які аўтар хацеў адлюстраваць праз урнескую разьбу. Магчыма, як і на некаторых рунічных камянях, на панэлі паказана адна з бітваў «змяркання багоў» — Рагнарок, супрацьстаянне хтанічнага змея Ермунганда пераўвасабленнем богу грому і маланкі Тору. Іншая інтэрпрэтацыя гарэльефа таксама тлумачыць яго праз скандынаўскую міфалогію. Некаторыя бачаць у ім аленя, якая грызе карані Сусветнага Дрэва Ігдрасіль.

Не выключана, што «урнескі стыль» паўплываў на сярэднявечную еўрапейскую культуру.

* Выявы царквы
* Выява царквы ў XIX стагоддзіВыява царквы ў XIX стагоддзі
* Сучасны выглядСучасны выгляд
* Знакаміты паўночны партал XI стагоддзіЗнакаміты паўночны партал XI стагоддзі
* Драўляная разьбаДраўляная разьба
* Інтэр’ер храма ў XIX стагоддзіІнтэр’ер храма ў XIX стагоддзі


| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Нарвегіі |
| --- |
| 
Верф Бруген ·  Стаўкірка ва Урнесе ·  Шахцёрскі горад Рорус ·  Петрагліфы ў Альце ·  Архіпелаг Вега ·  Дуга Струвэ ·  фіёрды Гейрангер-фіёрд і Нерой-фіёрд
 |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4736630-8 · VIAF: 243204564 |
**Свіча** (укр.: Сві́ча) — рака на захадзе Украіны (Львоўская і Івана-Франкоўская вобласці), правы прыток Днястра. Даўжыня ракі — 107 км, плошча яго вадазборных басейна — 1493 км².

Бярэ пачатак на паўночных схілах цэнтральнага водападзела Усходніх Карпат і цягнецца праз цэнтральную і знешнюю зоны Усходніх Карпат, а таксама ўнутраную і знешнюю зоны Перадкарпацкага прагіну. Паводле рэжыму цячэння, форме і складу алювія, дзеліцца на дзве часткі — горную і раўнінную.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7). — карта Івана-Франкоўскай вобласці
**Цёмны рэтрыт** (тыб. *mun mtshams*) — метад прасунутай практыкі ў дзогчэн і бон.

Рэтрыт праходзіць у адзіноце і пры поўнай адсутнасці святла. Да яго дапускаюцца толькі вопытныя духоўныя практыкі пры кіраўніцтве кваліфікаванага настаўніка. У рэтрыце праводзяць ад некалькіх гадзін да дзесяцігоддзяў. Хоць гэтая практыка спрыяе здабыццю ўсвядомленасці ў стане бардо  (руск.) (бел. яе канчатковая мэта — здабыццё вясёлкавага цела  (руск.) (бел. падчас смерці ці яшчэ да яе наступу. Для практыкі цёмнага рэтрыту зусім неабходна мець стабільнасць у знаходжанні ў натуральным стане  (руск.) (бел. у адваротным выпадку ўяўленні, якія ўзнікаюць у свядомасці практыкуючага, будуць не спантаннай праявай прасветленай прыроды  (руск.) (бел. а толькі праекцыямі яго дуалістычнага  (руск.) (бел. розуму, абумоўленымі кармічнымі слядамі, што можа пацягнуць разнастайныя, у тым ліку вельмі цяжкія, парушэнні псіхічнага здароўя.

Сярод сучасных майстроў, якія значны час прысвяцілі практыцы цёмнага рэтрыту, можна назваць Аю Кхандра  (англ.) (бел. і Дзілга Кх'енцэ  (руск.) (бел.. У прыватнасці, Аю Кхандра практыкавала разнавіднасць цёмнага рэтрыту, які называецца янгці (тыб. *Yang-Ti*).

Зноскі
------

1. ↑  Allione, Tsultrim (2000). *Women of Wisdom*. (Includes transcribed interview with Namkhai Norbu) Крыніца: .
2. ↑  *Тензин Вангьял Ринпоче  (руск.) (бел..* Исцеление формой, энергией и светом. — СПб: Уддияна, 2003. — С. 137-138. — 232 с. — ISBN 5-94121-018-3.

Літаратура
----------

* Тензин Вангьял Ринпоче  (руск.) (бел.. Исцеление формой, энергией и светом — СПб, Уддияна — 2003.
**Death in June** ― брытанскі музычны гурт, які ўзначальвае музыка пад псеўданімам *Дуглас П.* (сапраўднае імя Дуглас Пірс). Першапачаткова калектыў уяўляў трыа, але пасля таго, як у 1984 і 1985 гадах іншыя члены сышлі для працы над іншымі праектамі, гурт стаў працай выключна Дугласа П. з перыядычным удзелам іншых музыкаў. За тры дзесяцігоддзі існавання калектыву ён неаднаразова змяняў стыль, у выніку чаго адбыўся агульны пераход ад першапачатковага ўплыву пост-панка і індастрыяла да больш акустычнай музыкі. Уплыў Дугласа П. адыграў важную ролю ў заснаванні музычнага стылю неафолк.
**Цёмная пушча** — лясны масіў у Сенненскім раёне Віцебскай вобласці, за 5 км на поўдзень ад г.п. Багушэўск. Плошча 1 тыс. га.

У мінулым на 90 % складалася з ельнікаў, якія надавалі масіву выгляд дрымучых цёмнахваёвых лясоў тайговага тыпу (захаваліся на 15 % тэрыторыі, астатнія змяніліся асіннікамі, часткова бярэзнікамі і шэраалешнікамі). Месцамі сустракаюцца чорнаалешнікі.

Зона адпачынку і турызму.

Літаратура
----------

* Тёмная пуща // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 648 с. ISBN 978-985-11-0384-9
**Магілёўскі мост** — аўтадарожны арачны мост цераз канал Грыбаедава ў Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Каломенскі і Пакроўскі астравы. Размешчаны па восі Лермантаўскага праспекта. Побач з мостам знаходзіцца праваслаўная Свята-Ісідараўская царква эстонскага праваслаўнага брацтва. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Пікалаў мост, ніжэй — Аларчын мост. Бліжэйшая станцыя метрапалітэна (1,6 км) — «Садовая».

Назва вядомая з 1906 года і дадзена па Магілёўскай вуліцы, як тады называўся ўчастак цяперашняга Лермантаўскага праспекта паміж Екацярынінскім каналам і Фантанкай. Першапачаткова выкарыстоўвалася форма Магілёўскі пешаходны мост, але пасля рэканструкцыі 1912 года мост стаў транспартным і ўдакладненне «пешаходны» адпала. У савецкі час мост не быў перайменаваны, бо назву Лермантаўскі атрымаў Нова-Пецяргофскі мост на скрыжаванні Лермантаўскага праспекта з Абводным каналам.

| Масты цераз канал Грыбаедава |
| --- |
| 
* Трайны, Тэатральны
* Нова-Канюшанны
* Італьянскі пешаходны
* Казанскі
* Банкаўскі пешаходны
* Мучны пешаходны
* Каменны
* Дзямідаў
* Сянны пешаходны
* Какушкін
* Вазнясенскі
* Падзьячаскі
* Львіны пешаходны
* Харламаў
* Нова-Мікольскі
* Чырвонагвардзейскі пешаходны
* Пікалаў
* Магілёўскі
* Аларчын
* Каломенскі пешаходны
* Мала-Калінкін

 |
**Бакінская тэлевежа** (азерб.: Azəri Televiziya Qülləsi) — збудаванне вышынёй 310 м у Баку, сталіцы Азербайджана.

Комплекс быў спраектаваны на падставе пастановы Савета Міністраў СССР і па заказу Міністэрства сувязі Азербайджанскай Рэспублікі Дзяржаўным праектным інстытутам Міністэрства сувязі СССР.

Будаўнічыя работы пачаліся ў 1979 годзе. Згодна з праектам будаўніцтва павінна было быць завершана ў 1985 годзе. Аднак па некаторых прычынах будаўнічыя работы на комплексе былі прыпыненыя. Пасля вяртання агульнанацыянальнага лідара Гейдара Аліева да ўлады ў 1993 годзе будаўніцтва тэлевежы было прадоўжана, і ў 1996 годзе пры яго ўдзеле адбылася цырымонія афіцыйнага адкрыцця комплексу.

У 2008 годзе на тэлевежы былі зроблены реканструкцыйныя работы, на вышыні 175 метраў (62 паверха) быў адкрыты рэстаран з відам на горад.
**Магілёўскі дзяржаўны абласны ліцэй № 1** — установа адукацыі Магілёўскай вобласці, уваходзіць у склад вучэбна-метадычнага комплекса на базе Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэту імя Аркадзя Куляшова.

Гісторыя
--------

У канцы 20-га стагоддзя ў сістэме народнай адукацыі Рэспублікі Беларусь з’явіліся навучальныя ўстановы новага тыпу: каледжы, ліцэі, гімназіі. Першай падобнай навучальнай установай у горадзе Магілёве стаў абласны ліцэй пры МДУ імя  А. А. Куляшова па вуліцы Вароўскага.

Ліцэй пры Магілёўскім дзяржаўным педагагічным інстытуце імя А. А. Куляшова створаны згодна з рашэннем Магілёўскага аблвыканкама № 5 ад 17 красавіка 1990 года і адкрыты 1 ліпеня 1990 года. Ліцэй існуе як самастойная юрыдычная адзінка і падпарадкоўваецца упраўленню адукацыі Магілёўскага аблвыканкама.

У 1997 годзе ў сувязі з атрыманнем Магілёўскім дзяржаўным педагагічным інстытутам статусу універсітэта ліцэй быў перайменаваны ў Магілёўскі абласны ліцэй пры МДУ імя А. А. Куляшова.

У 2001 годзе рашэннем Магілёўскага аблвыканкама № 14-18 ад 27 чэрвеня 2001 года ліцэй перайменаваны ва ўстанову адукацыі «Магілёўскі абласны ліцэй № 1».

### Гісторыя будынка ліцэя

Від на епархіяльнае вучылішча з Быхаўскай вуліцы, пачатак XX стагоддзя
1892 / 1893—1917 — Жаночае епархіяльнае вучылішча Духоўнага ведамства.

1918 — Школа чырвоных камандзіраў.

У гады ВАВ — Гестапа.

1947—1951 — Педагагічнае вучылішча.

1957—1990 — школа-інтэрнат № 1 горада Магілёва БССР.

З 1990 — Абласны ліцэй.

Дасягненні вучняў
-----------------

Вучнямі ліцэя атрыманы 21 дыплом на міжнародных алімпіядах, 313 дыпломаў на рэспубліканскіх.

Профільнае навучанне
--------------------

У ліцэі працуюць профільныя класы з фізіка-матэматычным, хіміка-біялагічным, грамадазнаўчым і філалагічным накірункамі.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑

Гл. таксама
-----------

* Сайт ліцэя
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Decca (значэнні).
**Decca Records** — брытанскі лэйбл гуказапісу, заснаваны ў 1929 годзе Эдвардам Льюісам. У 1934 годзе было адкрыта амерыканскае аддзяленне, аднак пасля Другой Сусветнай вайны сувязі з заакіянскай кампаніяй саслаблі на некалькі дзесяцігоддзяў. У наш час абедзве кампаніі належаць канцэрну Universal Music Group (які першапачаткова вырас з амерыканскай Decca), які, у сваю чаргу, уваходзіць у медыйны кангламерат Vivendi, размешчаны ў Францыі. Decca Records выпускае запісы розных жанраў, уключаючы джаз, рок, поп і класічную музыку.

Назва лэйбла ўзыходзіць да партатыўных грамафонаў «Decca Dulcephone», запатэнтаваных кампаніяй-вытворцам Barnett Samuel & Sons у 1914 годзе. Фірма пазней была пераназвана ў The Decca Gramophone Co. Ltd. і прададзена былому маклеру Эдварду Льюісу ў 1929 годзе. Само слова «Decca» было прыдумана Уілфрэдам Самюэлем, які злучыў слова «Мекка» з першай літарай свайго брэнда «Dulcet» / «Dulcephone». Па яго меркаванні, «Decca» было проста вымаўляць на большасці моў.

Зноскі
------

1. ↑  MusicBrainz — MetaBrainz Foundation, 2000. Праверана 13 мая 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q14005'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q952204'></a>
2. ↑  Decca Record Co. Ltd. // 20th Century Press Archives — 1908. Праверана 27 ліпеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36948990'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Тэматычныя сайты | Discogs |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4985845 · BNF: 13888061r · GND: 4064042-5 · ISNI: 0000 0001 2150 7167 · LCCN: n84066068 · NLA: 35821552 · NUKAT: n2013022919 · SUDOC: 13991465X · VIAF: 124382912 |

 |
**«DeFacto»** — турэцкая кампанія, якая працуе ў сферы рознічнага гандлю адзеннем. Створана ў 2003 годзе і адкрыла сваю першую краму ў 2005 годзе, працуе ў больш чым 50 краінах свету з больш чым 500 крамамі і больш чым 14 000 супрацоўнікамі. Колькасць крам у Турцыі — 300.

Станам на 2013 год Ozon Giyim з’яўляецца 36-м па велічыні брэндам Турцыі. Ozon Tekstil займае 15-е месца сярод другіх 500 найбуйнейшых прамысловых прадпрыемстваў Турцыі.

Сёння яна працягвае свой шлях як другая па велічыні кампанія ў сваім сектары ў Турцыі з 300 айчыннымі і 205 замежнымі крамамі. Акрамя Турцыі, у асноўным Таджыкістан, Казахстан, Паўночная Македонія, Ірак, Егіпет, Беларусь, Марока, Косава, Албанія, Туніс, Грузія, ТРПК, Азербайджан, Палесціна, Ліван, Іарданія, Румынія, Балгарыя, Малайзія, Пакістан, Катар, Узбекістан. Працуе таксама ў такіх краінах, як Дагестан, Боснія і Герцагавіна, Расія, Арменія, Афганістан і Украіна.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр  |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
**«Авангард»** — дзіцяча-юнацкі навучальна-спартыўны комплекс прафсаюзаў у Кіеве. Пабудаваны ў 1960-я і 1970-я гады на месцы мусульманскіх і караімскіх могілак, разбураных пасля Другой сусветнай вайны, якія ўваходзілі ў склад Лук’янаўскіх могілак.

Ён складаецца з некалькіх будынкаў, якія маюць манеж з арэнай з месцамі для гледачоў (тут трэніруюцца і гуляюць кіеўскі хакейны клуб «Сокал» і выхаванцы юнацкай школы), баскетбольныя, гімнастычныя, трэнажорныя залі і іншае. Побач са спартыўным комплексам ёсць адкрытае футбольнае поле. Штаб-кватэра Федырэцыі хакея Украіны таксама знаходзіцца ў спартыўным комплексе.

Размешчаны па адрасе: вуліца Юрыя Ільенкі, 44,46,48.

Спасылкі
--------

* Спорткомплекс «Авангард»
**Бала-Хісар** (перс.: بالاحصار کابل) — гістарычная крэпасць у сталіцы Афганістана — Кабуле. Першыя ўмацаванні на гэтым месцы адносяць да V стагоддзя нашай эры. Пасля крэпасць шмат разоў перабудоўвалася. На працягу многіх стагоддзяў крэпасць служыла абаронай для кіраўнікоў Афганістана. У 1880 годзе падчас другой англа-афганскай вайны крэпасць была часткова разбурана па загаду англійскага генерала Фрэдэрыка Робертса. У цяперашні час у крэпасці размяшчаюцца часткі 55-й дывізіі афганскай арміі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бала-Хісар
**Авалон** (фр.: Avallon) — старадаўні бургундскі горад у французскім дэпартаменце Ёна, за 34 км на паўднёвы ўсход ад Асера, на рацэ Кузен. Нас. 7,7 тыс. чал. (2006).

Гісторыя
--------

Узнік у антычнасці як паштовая станцыя Aballo. Некаторыя гісторыкі спрабавалі звязаць французскі Авалон з краінай нябожчыкаў з Артураўскага цыклу, а зніклага ў Бургундыі брэтонскага караля Рыотама — з каралём Артурам. У Сярэднія вякі тут стаяў замак феадала вобласці Авалонэ, які насіў тытул віконт і знаходзіўся ў васальнай залежнасці ад герцагаў Бургундскіх. У 1002 годзе замак на працягу трох месяцаў аблажыў Роберт I Стары. Пасля гібелі Карла Смелага (1477) гэтую частку Бургундыі анексавала французская карона.
Шумерскі надпіс (архаічны клінапіс, каля 26 ст. да н.э.)
**Асірыялогія** (ад грэч. Ἀσσυρίᾱ, Асірыя; і *-λογία*, -логія) — навука аб мовах, пісьменнасці, культуры і гісторыі старажытных цывілізацый Месапатаміі, якія карысталіся клінапісам: Шумера, Акада, Вавілона, Асірыі. Назва *асірыялогія* замацавалася за навукай на падставе таго факту, што найбольш раннія раскопкі адбываліся ў Паўночным Іраку, зямлі асірыйскага народа.

Асірыялогія бярэ пачатак у 19 стагоддзі, калі адбылася расшыфроўка акадскай і шумерскай моў і пачаліся сістэматычныя раскопкі старажытных гарадоў Месапатаміі.

Асірыялогія з'яўляецца часткай усходазнаўства і, у сваю чаргу, падраздзяляецца на шумералогію, акадыстыку і хеталогію.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX476535 · BNF: 11979957x · GND: 4142081-0 · LCCN: sh85008834 · Microsoft: 30581116 · NDL: 00560390 · NKC: ph1040599 |

 |
**Атамная спектраскапія** — падзел электроннай спектраскапіі, што вывучае энергетычныя пераходы паміж станаміэлектронаў на атамных арбіталях, то бок, у адрозненне ад малекульнай спектраскапіі, аб'ектам вывучэння з'яўляюцца атамы.

Атамная спектраскапія вывучае элементны склад рэчыва на падставе спектраў паглынання ці спектраў выпусканнявольных атамаў і іёнаў. Класіфікацыя інструментальных метадаў гэтага адменніка аптычнай спектраскапіі ўлучае мас-спектравы, атамна абсарбцыйны і атамна эмісійны аналіз. Атамная спектраскапія знаходзіць ужыванне практычна ўваўсіх ключавых галінах вытворчасці – хімічнай, харчовай, медычнай, фармацэўтычнай і іншых выглядах прамысловасці.

Атамна-абсарбцыйная спектраскапія
---------------------------------

Атамна-абсарбцыйная спектраскапія (А­АС) – пашыраны метад элементнага аналізу, што дазваляе колькасна вызначацьсклад рэчыва па спек­трам­погло­щени­яаб­сор­бции). Атамна абсарбцыйная спектраметрыя выкарыстоўваецца дляўсталявання адсоткавага ўтрымання металаў у солевых растворах, у тым ліку, біялагічнага паходжання, як то кроў цісыроватка крыві.

Атамна-эмісійны аналіз
----------------------

Атамна-эмісійны аналіз (АЭС) вызначае склад рэчыва па спектрах выпускання вольных атамаў і іёнаў аналізаванага ўзору, што ўзбуджаюцца ў светлавых крыніцах. Крыніцамі святла ў атамна эмісійным аналізе звычайна служаць полымя гарэлкі ціплазма. Працэс правядзення аналізу ўлучае такія працэдуры, як про­бопод­го­тов­ка, пераклад ана­лита ў газападобнуюфазу, атамізацыя, узрушанасць выпрамянення вольных атамаў і іёнаў і раскладанне яго ў спектр, запіс спектра, якасныаналіз пробы па спектравых лініях, вымярэнне інтэнсіўнасці сігналаў для колькаснага вызначэння.

Заўвагі
-------

* Атамная спектраскапія
1. Эпіцэнтр  
2. Гіпацэнтр  
3. Разлом**Эпіцэнтр землетрасення** (грэч. ἐπι- — на, лац.: centrum — цэнтр круга) — праекцыя гіпацэнтра (фокусу) землетрасення на паверхню планеты. Для вызначэння месцазнаходжання эпіцэнтра (эпіцэнтральнай вобласці) выкарыстоўваюць запісы сейсмічных станцый.

Карты эпіцэнтраў з указаннем магнітуды землетрасенняў выкарыстоўваюцца ў сейсмічным раянаванні.

У эпіцэнтры неабавязкова назіраюцца найбольшыя разбурэнні. Часцей за ўсё найбольшыя разбурэнні паходзяць на некаторай адлегласці ад эпіцэнтра, у пунктах (якія ўтваюць акружнасць вакол эпіцэнтра), куды сейсмічная хваля прыходзіць пад вуглом, найбольш выгодным для разбурэння шматпавярховых будынкаў.

У СМІ часта блытаюць паняцце *эпіцэнтра* з паняццем *гіпацэнтра*, у прыватнасці ў паведамленнях тыпу «эпіцэнтр землетрасення знаходзіўся на глыбіні 2 км» маецца на ўвазе менавіта гіпацэнтр.

Гл. таксама
-----------

* Землетрасенне
* Эпіцэнтр ядзернага выбуху

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Настольны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4152551-6 · Microsoft: 60859754 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Авангард (значэнні).
Казімір Малевіч «Супрэматызм»
**Аванга́рд** (фр.: Avant-garde, «перадавы атрад») — абагульняючая назва
плыняў у еўрапейскім мастацтве, што ўзніклі на рубяжы XIX і XX стагоддзяў, выяўлена ў палемічна-баявой форме (адсюль само імя, узятае з ваенна-палітычнай лексікі). Яго часовымі рамкамі прынята лічыць перыяд з 1870 па 1938 год. *Авангард* характарызуецца эксперыментальным падыходам да мастацкай творчасці, які выходзіць за рамкі класічнай эстэтыкі, з выкарыстаннем арыгінальных, наватарскіх сродкаў выражэння, падкрэсленым сімвалізмам мастацкіх вобразаў.

Паняцце *авангард* у вялікай ступені эклектычна па сваёй сутнасці. Гэтым тэрмінам пазначаюць цэлы шэраг школ і напрамкаў у мастацтве, часам маюць дыяметральна процілеглую ідэйную аснову.

Авангардысцкія плыні ў мастацтве
--------------------------------

### Авангард у выяўленчым мастацтве

У гісторыі выяўленчага мастацтва Авангард азначаны як мастацкі напрамак пачатку XX стагоддзя і таму звязаны з мадэрнам і мадэрнізмам, а таксама з іншымі плынямі, такімі як:

* Абстрактны экспрэсіянізм
* Арфізм
* Баўхаўс
* Дадаізм
* Канструктывізм
* Кубізм
* Прымітывізм
* Супрэматызм
* Сюррэалізм
* Футурызм
* Экспрэсіянізм
* Сістэматызм
* Стохатызм
* Унізм

### Авангард у літаратуры

Да яскравых прадстаўнікоў авангарднага мастацтва можна аднесці:

* экзістэнцыялізм — Альбер Камю, Жан-Поль Сартр;
* літаратура абсурда — Франц Кафка, Альбер Камю;
* экспрэсіянізм — Харукі Муракамі, ранні Леанід Андрэеў;
* футурызм — Аляксей Кручоных, Велімір Хлебнікаў, Уладзімір Маякоўскі.
* псіхалагізм — Герман Гессэ, Чак Паланік;

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Кругасвет · Treccani · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119357238 · GND: 4133965-4 · LCCN: sh85010494 · NKC: ph126877 |
Кабінет зверху. Сярод прысутных на паседжанні Джордж Уокер Буш і Кандаліза Райс
**Авальны кабінет** (англ.: Oval Office) — працоўны кабінет прэзідэнта ЗША ў Белым доме.

Знаходзіцца ў заходнім крыле будынка, мае тры вялікія вокны, якія выходзяць на поўдзень, і чатыры дзверы. Усходнія выходзяць у Ружовы сад, заходнія ў невялікі прыватны кабінет і сталовую, паўночна-заходнія у калідор Заходняга крыла, паўночна-ўсходнія ў кабінет сакратара прэзідэнта. Працоўны стол кіраўніка дзяржавы - перад паўднёвымі вокнамі. З паўночнага боку знаходзіцца камін.

Пабудаваны ў 1909, першы гаспадар - прэзідэнт Уільям Тафт.

Вялікі дыяметр роўны 10,9 м, малы дыяметр 8,8 м, вышыня столі 5,6 м.
**Атамная дыпламатыя** (англ.: Atomic diplomacy) — знешнепалітычны курс ЗША у канцы і пасля Другой сусветнай вайны, заснаваны на манапольным валоданні імі ядзернай зброяй у 1945—1949 гадах, што выкарыстоўвалася для палітычнага ціску ў першую чаргу на СССР з мэтай атрымання пераваг у справе ўстанаўлення ладу пасляваеннага свету. Звязана з імем трыццаць трэцяга Прэзідэнта ЗША Гары Трумэна.

Лічыцца пацярпелай правал пасля здабыцця СССР ўласнай ядзернай зброі, падмацаванага фактам правядзення яго першага выпрабавання 29 жніўня 1949 года.

> 
>  У «Белай кнізе пра наступствы атамнай бамбардзіроўкі» вядомыя японскія навукоўцы на чале з лаўрэатам Нобелеўскай прэміі фізікам Хідэкі Юкава робяць выснову, што доля Хірасімы і Нагасакі павінна была падмацаваць заяўку Вашынгтона на ператварэнне XX стагоддзя ў «стагоддзе Амерыкі». — Усевалад Аўчыннікаў, Завтра была Хиросима. К 60-летию атомной трагедии (руск.)
> 
> 

Тэрмін гэтак жа можа выкарыстоўвацца для абазначэння знешняй палітыкі заснаваны на валоданні ядзернай зброяй.

Гл. таксама
-----------

* Атамныя бамбардзіроўкі Хірасімы і Нагасакі

Зноскі
------

1. ↑  И. В. Сталин и «еврейский вопрос» в СССР (К истории борьбы с космополитизмом) Архівавана 13 мая 2008.  (руск.)

Літаратура
----------

* Алперовиц Г. Атомная дипломатия: Хиросима и Потсдам: О применении атомной бомбы и о том, как Америка очутилась лицом к лицу с Советским Союзом. Перевод с английского. М.: Международные отношения, 1968. (Atomic Diplomacy: Hiroshima and Potsdam. New York: Simon and Schuster, 1965.).

Спасылкі
--------

* «Атомная дипломатия»(недаступная спасылка)  (руск.)
* АТОМНАЯ ДИПЛОМАТИЯ  (руск.)
* Атомная дипломатия  (руск.)
* Арсеенко А. Г. «Атомная дипломатия» в борьбе США за мировое господство Архівавана 4 сакавіка 2016.  (руск.)