recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Дом Зільберман** — будынак у Шклоўскім пасадзе Магілёва, размешчаны па Ленінскай вуліцы, 28.

Гісторыя
--------

Дом Зільберман (справа) у пачатку XX ст.
Трохпавярховы будынак пабудаваны як жылы ў пачатку XX стагоддзя, належаў Сары Зальмаўне Зільберман (меў 74 пакоі). Да 1917 года на першым паверсе размяшчалася Лясное межавае бюро А. І. Залманава, аддзяленне Азова-Данскога банка, 6 крам, у тым ліку пісчапапяровая С. П. Левіна, Меерзона. У 1909 годзе будынак часткова займала таварыства ўзаемнага крэдыта. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі тут размясціліся савецкія ўстановы: другі паверх займалі аддзел губсаўнаргаса і жылыя кватэры; трэці паверх — канцэлярыя будаўнічага аддзела губсаўнаргаса. На першым паверсе размясціліся склады губсаўнаргаса, аддзел апрацоўкі металаў. У 1918 годзе ў час нямецкай акупацыі ў будынку была рэдакцыя газеты «Рэха», з лістапада, пасля вызвалення, — рэдакцыя «Известий» Магілёўскага губраўкама, затым Упраўленне савецкімі друкарнямі.

У двары дома калісьці размяшчаліся два флігеля на 46 пакояў, якія таксама пасля 1917 г. былі рэквізіраваны пад савецкія ўстановы. У двары побач з флігелямі стаяў яшчэ адзін драўляны дом на мураваным фундаменце (не захаваўся), дзе размяшчалася сінагога Зільберман.

Пасля вайны цалкам страціў багаты дэкор. Цяпер гэта жылы дом з кнігарняй «Асвета» на першым паверсе.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Некаторыя звесткі з гісторыі будынкаў па вуліцам Ленінская і Першамайская г. Магілёва

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом Зільберман
**Forum Marinum** — размешчаны ў Турку музей мараплаўства і караблебудавання.

Гісторыя
--------

Барк Sigyn
Музей быў заснаваны ў 1977 годзе на беразе ракі Аўра ў памяшканнях былых складоў і кааператыўнага таварыства, а ў 1999 годзе адбылося яго аб’яднанне з музеефікаванымі судамі, якія экспанаваліся з 1936 года і належалі кафедры марской гісторыі Акадэміі Аба.

У 2006 годзе музей наведала 55 864 наведвальнікаў, што зрабіла яго ў паўднёва-заходняй Фінляндыі восьмым па папулярнасці турыстычным аб’ектам.

Аб’екты Forum Marinum
---------------------

* Суамен Ёўтсен
* Sigyn

Зноскі
------

1. ↑  Kalpa, Harri Muuttuva kaupunki II. Turku eilen ja tänään. Turku 1971. s. 156-7

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Музей Forum Marinum**
* Афіцыйны сайт Forum Marinum  (фін.)  (шведск.)  (англ.)
**Чорныя рускія** (фр.: Russes noirs) — неафіцыйная назва групы праўрадавых апалчэнцаў у Цэнтральна-Афрыканскай Рэспубліцы, набранай у асноўным з былых байцоў паўстанцкіх груповак «Антыбалака» і «Саюз за мір». Фарміраванне стваралася пры падтрымцы расійскай ПВК «Вагнер».

Гісторыя апалчэння пачалася ў жніўні 2021 года, калі ўрадавыя сілавікі звярнуліся да былога камандзіра «Антыбалака» і папрасілі яго рэмабілізаваць сваіх байцоў для барацьбы супраць дзеючых паўстанцаў. У лістападзе каля 240 антыбалакаўцаў на шасці расійскіх ваенных машынах выехалі з Бамбары ў бок Тагбары. Адтуль яны пешу накіраваліся да вёскі Зумока і ў пачатку снежня разгарнулі атаку на Баё, які на той момант кантралявала апазіцыя. 

Паводле некаторых звестак, па меншай меры 100 «чорных рускіх» былі разгорнуты групай Вагнера ва Украіне, асабліва ў Бахмуце. Паведамляецца таксама, што яны былі накіраваны ў Малі.

Гл. таксама
-----------

* Дзейнасць ПВК «Вагнер» у ЦАР

Заўвагі
-------

1. 1 2  L’incroyable constellation des groupes armés en Centrafrique, 27 July 2023
2. ↑  RAPPORT D’ENQUETE SUR L’ATTAQUE DE BOYO, PREFECTURE DE LA OUAKA **(нявызн.)**.
3. ↑  Russia’s Secret Recruits Allegedly Abandoned, Starving, and Missing in Action, 27 November 2022
4. ↑  Putin’s Prison Recruiting Scheme Takes a Big, Desperate Turn, 29 November 2022
**Чэлбачэб** (палаўан.: *Chelbacheb*), або **Скалістыя астравы** (англ.: Rock Islands) — група ўзнятых каралавых астравоў у Палау. З 2012 г. уваходзяць у спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Агульная плошча сушы — каля 47 км². Ахоўваемая плошча — 164 км².

Геаграфія
---------

Астравы Чэлбачэб знаходзяцца на поўдзень ад астравоў Бабелдааб і Корар, уваходзяць у склад паўднёва-заходняй групы Палау Каралінскага архіпелага. У разнастайных крыніцах прыводзіцца розная колькасць астравоў. У спісе сусветнай спадчыны ЮНЕСКА іх налічваецца 445. Яны займаюць плошчу каля 47 км². Такім чынам, сярэдняя плошча кожнага вострава — каля 0,1 км². Найбольшая вышыня — 207 м над узроўнем акіяна. На некаторых астравах сустракаюцца ўнутраныя азёры і лагуны.

Астравы Чэлбачэб маюць каралавае паходжанне, месцяцца на вяршынях старажытнага вулканічнага падводнага хрыбта. Сфарміраваліся ў выніку працэсаў субдукцыі і вагання ўзроўню сусветнага акіяна. Астравы практычна цалкам складаюцца з вапнякоў. Дзякуючы эрозіі многія з іх набылі незвычайныя формы. Вільготны субэкватарыяльны клімат спрыяў развіццю мясцовай расліннасці. Упрыгожаныя шапкай густой зеляніны, з мноствам рыфаў, гротаў і пячор, Чэлбачэб выглядаюць надзвычай маляўніча і з’яўляюцца візітнай карткай краіны Палау.

Прырода
-------

Астравы Чэлбачэб пакрыты густымі хмызнякамі і ліянамі. У нізінах сустракаюцца какосавыя гаі, папараці і мангры. На астравах селяцца птушкі, сустракаюцца казуркі і яшчаркі. У навакольных водах выяўлена 385 відаў каралаў, багатая марская фаўна.

Гісторыя
--------

У нашы дні астравы Чэлбачэб фактычна з’яўляюцца незаселенымі, але ў мінулым тут жылі людзі. У 2006—2007 гг. археолагі знайшлі ў пячорах Учэліўнгс і Амедакел пахаванні 2890 г. да н. э. — 1420 г. да н. э. Яны належалі старажытным перасяленцам, якія адрозніваліся вельмі малым ростам.

У сярэдзіне 2 тысячагоддзя да н. э. на Чэлбачэб з’явіліся мікранезійцы, продкі сучасных палаўанцаў. Згодна іх легендам, большасць жыхароў буйных астравоў Палау перасяліліся на іх толькі ў XVII — XVIII стст. з Чэлбачэб. На Скалістых астравах захаваліся рэшткі каменных пабудоў і вёсак, пакінутых у тую пару. Прычыны масавага перасялення да канца не зразумелы. Тубыльцы Чэлбачэб займаліся пераважна рыбалоўствам. Знойдзены прылады рыбалоўства, якія адносяцца да канца 2 тысячагоддзя да н. э. Магчыма, што перасяленне было выклікана часовым вычарпаннем мясцовых рыбных рэсурсаў, кліматычнымі зменамі, што выклікалі частыя ўраганы, ростам важнасці земляробства, ваеннымі сутычкамі і г. д.

Ахова
-----

Частка астравоў Чэлбачэб уваходзіць у склад запаведніка Нгерукуід (0,9 км²). З 2012 г. астравы Чэлбачэб разам з Паўднёвай лагунай (усяго 164 км²) былі ўнесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Спасылкі
--------

* Rock Islands Southern Lagoon
* THE ROCK ISLANDS OF PALAU
* Prehistoric Fishing in Palau, Micronesia: Evidence from the Northern Rock Islands Архівавана 2 сакавіка 2014.
* Islands of Palau Архівавана 4 лютага 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 309652620 |
**Шклоўская ваенна-аператыўная група** (**Шклоўская ВАП**, **Ваенна-аператыўная група пры Шклоўскім падпольным райкоме КП(б)Б**) — партызанскае злучэнне, якое дзейнічала на акупаванай тэрыторыі Шклоўскага, Бялыніцкага, Круглянскага, Талачынскага, Аршанскага раёнаў; таксама назва органа кіраўніцтва гэтым злучэннем. Уваходзіла ў Магілёўскае партызанскае злучэнне.

Створана ў жніўні 1943 года на базе 1-га, 5-га, 10-га, 15-га, 20-га, 25-га, 40-га партызанскіх атрадаў партызанскай брыгады «Чэкіст». У верасні 1943 года быў створаны 60-ы партызанскі атрад, у кастрычніку — 31-ы. У снежні 1943 года 15-ы і 40-ы атрады былі перададзены 8-й партызанскай брыгадзе.

29 чэрвеня 1944 года ваенна-аператыўная група (2617 партызан) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Камандаванне
------------

Кіраўніцтва ваенна-аператыўнай групай ажыццяўлялі сакратары падпольнага РК КП(б)Б Фёдар Іванавіч Букштынаў, А. У. Бай.

### Камандзір

* Герасім Аляксеевіч Кірпіч.

### Начальнік штаба

* Р. М. Севасцьянаў.

Гл. таксама
-----------

* Прыганінскі бой

Літаратура
----------

* *П. С. Паўлавец.* Шклоўская ваенна-аператыўная група // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.:І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
Лінза змяняе хвалевы фронт: з плоскага фронт становіцца сферычным увагнутым
**Хвалевы фронт** — паверхня, да якой дайшоў хвалевы працэс на дадзены момант часу. У выпадку хвалевага працэсу з гарманічнай часавай залежнасцю хвалевы фронт — паверхня, на якой значэнні фазы хвалевага працэсу аднолькавыя (коратка: хвалевы фронт — гэта паверхня роўных фаз). Хвалевы фронт з'яўляецца прыватным выпадкам хвалевай паверхні.

Па форме хвалевага фронта вылучаюць самыя простыя хвалі: сферычную, плоскую, цыліндрычную. Нармаль да хвалевага фронта супадае з кірункам распаўсюджвання хвалі ў дадзеным пункце. Калі на хвалевым фронце значэнні амплітуды хвалі аднолькавыя, то хваля з'яўляецца аднастайнай.

Гл. таксама
-----------

* Фазавы фронт
**Хітроў** (англ.: London Heathrow Airport; ІКАО: EGLL, ІАТА: LHR) — найбуйнейшы міжнародны аэрапорт Лондана. Лічыцца трэцім па загружанасці пасажырскім аэрапортам у свеце (2011 год), і першым у Еўропе. Размешчаны за 24 км (15 міляў) на захад ад цэнтральнага Лондана. Уключае 5 пасажырскіх тэрміналаў і адзін грузавы. Апошні, 5-ы тэрмінал, адкрыты 14 сакавіка 2008 каралевай Лізаветай II, з 11 красавіка 2008 года закрываўся па тэхнічных прычынах да чэрвеня 2008 года.

Размяшчэнне
-----------

Размешчаны за 24 км (15 міль) на захад ад цэнтральнага Лондана каля паўднёвай мяжы Хілінгтана. З паўночнага боку аэрапорт мяжуе з Харлінгтанам, Хармандсворсам, Лонгфардам і Кранфардам, з усходняга - Хаўнслоў і Хатанам, з паўднёвага - з Іст Бедфантам і Стануэлам. На захад шаша M25 аддзяляе аэрапорт ад Колнбрука ў Беркшыра.

Аэрапорт размешчаны на захад ад Лондана, яго ўзлётна-пасадачныя поласы арыентаваныя з захаду на ўсход, што азначае, што самалёты павінны ўзлятаць прама над горадам. Іншыя буйныя еўрапейскія аэрапорты, напрыклад, аэрапорты Амстэрдама, Франкфурта і Парыжа, размешчаны ў паўднёвай або паўночнай частцы горада, што дазваляе пазбягаць падобных праблем.

Іншай асаблівасцю аэрапорта з'яўляецца яго нізкае размяшчэнне над узроўнем мора (25 метраў), а таксама частыя туманы.

Хітроў - адзін з двух міжнародных аэрапортаў, размешчаных у межах Вялікага Лондана, другі - Лонданскі гарадскі аэрапорт.

Гісторыя
--------

### 1930-я і 1940-я

Месца, на якім сёння знаходзіцца аэрапорт Хітроў, для патрэб авіяцыі пачалі выкарыстоўваць падчас Першай сусветнай вайны, у гэты час тут знаходзіўся ваенны аэрадром. У 1930-я гады аэрадром, які тады насіў назву Вялікі Заходні Аэрадром, выкарыстоўваўся кампаніяй Fairey Aviation для зборкі і выпрабаванняў авіяцыйнай тэхнікі. Камерцыйныя авіякампаніі выкарыстоўвалі аэрапорт Кройдан, які быў галоўным лонданскім аэрапортам у той час.

У 1943 Хітроў пачаў кантралявацца Міністэрствам Авіяцыі і пачаў развівацца як прамежкавая база Каралеўскіх ваенна-паветраных сіл Вялікабрытаніі. Будаўніцтва ўзлётна-пасадачных палос пачалося ў 1944 годзе на зямлі, якая належала да гэтага прыхадскому святару з Хармансворса. Новы аэрапорт быў названы па назве вёскі Heath Row, якая была разбурана падчас будаўніцтва аэрапорта, і знаходзілася прыблізна на месцы сённяшняга тэрмінал.

Каралеўскія Паветраныя сілы так і не выкарысталі аэрапорт, і пасля заканчэння Другой сусветнай вайны, кіраванне Хітроў было перададзена Міністэрству Грамадзянскай Авіяцыі. Першы грамадзянскі рэйс адбыўся 1 студзеня 1946 года, у Буэнас-Айрэс з дазапраўкай у Лісабоне. Аэрапорт пачаў працаваць цалкам як грамадзянскі на 31 мая 1946, і да 1947 года ў Хітроў былі тры ўзлётна-пасадачныя паласы, і яшчэ тры будаваліся. Першыя ўзлётна-пасадачныя паласы, пабудаваныя для поршневых самалётаў, былі кароткія і іх напрамкі ўлічвалі ўсе напрамкі ветру.

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 5 лістапада 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑
3. ↑
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Калоша.
**Аляксандр Калоша** (1905, в. Заямнае, Мінскі павет, цяпер Стаўбцоўскі раён — 1985, Чэхаславакія) — беларускі грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

Вучні Радашковіцкай беларускай гімназіі, 1927 г. Калоша стаіць сёмы злева, у цэнтры сядзіць Яўген Скурко (Максім Танк).
У 1926—1927 гадах вучыўся ў Радашковіцкай беларускай гімназіі, атрымаў атэстацыю. З канца 1920-х гадоў жыў у Чэхаславакіі. У 1940—1942 гадах намеснік старшыні Пражскага аддзела Беларускага камітэта самапомачы. У 1942 годзе ажаніўся з Вольгай Вяршынінай, дачкой Міколы Вяршыніна, консула БНР у Чэхаславакіі. У 1942—1945 гадах кіраваў беларускім аддзелам Арбайтсфронту («Рабочага фронту») у Берліне. У сакавіку 1944 годзе быў абраны старшынём Беларускага камітэта самапомачы ў Берліне.

У жніўні 1944 года быў уведзены ў склад Беларускай Цэнтральнай Рады. У 1945 годзе вярнуўся ў Прагу. Неўзабаве пасля вайны сям’я Калошаў перабралася ў вёску Худанін[cs], дзе вяла гаспадарку.

У 1947 годзе Калоша атрымаў чэхаславацкае грамадзянства. Арыштаваны адначасова з сям’ёй Геніюшаў. 20 студзеня 1949 года вывезены з Прагі ў СССР і асуджаны на 25 гадоў лагероў. 20 верасня 1955 года вызвалены па амністыі і перададзены чэхаславацкім уладам. Арышт Калошы прызналі беспадстаўным, 1 ліпеня 1956 года ён быў вызвалены. Пакуль Калоша сядзеў на Калыме, яго жонка Вольга трагічна сышла з жыцця ў 1952 годзе.

Ён стаў адзіным беларусам, каму ўдалося вярнуцца ў Чэхаславакію пасля савецкіх лагераў. Перадусім ён спасылаўся на ранейшае чэхаславацкае грамадзянства і на асірацелых дзяцей.

Пахаваны ў Празе, на Ольшанскіх могілках побач з жонкай і цесцем. Аднак імя Калошавага цесця Вяршыніна, праўдападобна, з перасцярогі знікла ўжо ў 1950-я гады, калі ўвабраліся ў моц камуністы.

Літаратура
----------

* *Юрэвіч, Л.* Шматгалосы эпісталярыум : гісторыя людзей і ідэй на эміграцыі ў ліставанні / Прадм. і рэд. Н. Гардзіенка. — Мінск: Кнігазбор, 2012. — 660 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны ; кн. 20). — ISBN 978-985-7007-43-1.

Спасылкі
--------

* Неверагодны лёс консула БНР: знайшлі магілу і нашчадкаў, Радыё Свабода, 14 сакавіка 2018 года
**Мерцвяеды** (*Silphidae*) — сямейства жукоў, якое складаецца прыкладна з 200 відаў. Распаўсюджаныя на ўсіх мацерыках, але ў асноўным у краінах Паўночнага паўшар'я, у зоне умеранага клімату.

Апісанне
--------

Мерцвяеды вельмі разнастайныя па абліччы, афарбоўцы і памерах. Даўжыня цела вагаецца ад 6 да 40 мм. Характэрныя 11-членікавыя вусікі, патаўшчаюцца на канцы ці з прыкметнай булавой. Крылы непярэстыя, пакрытыя надкрыллем. Надкрылле пакрывае усё брушка (падсямейства *Silphinae*) або злёгку скарочанае (падсямейства *Nicrophorinae*). Найбольш вядомыя прадстаўнікі сямейства — жукі-далакопы вылучаюцца чорна-аранжавым узорам на надкрылы. Некаторыя віды — цьмяна цёмныя і чорныя. Формула лапак 5-5-5.

Лічынкі ў мерцвяедаў плоскія і рухомыя, падобныя да макрыц.

Гл. таксама
-----------

* Магільшчыкі

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне сямейства **Мерцвяеды** ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.10. Мн. 2000, С.296.
**Гапак** (ад укр.: гоп — усклік, які вымаўляецца падчас танца) — нацыянальны украінскі танец. Музычны памер гапака — 2/4.

Танчаць гапак у украінскіх нацыянальных касцюмах. Танец скачацца энергічна, асноўнымі рухамі танца з’яўляюцца скокі ўпрысядкі, прабежкі, шырокія, высокія скачкі з узмахамі нагамі. Часам у танцы выкарыстоўваюцца баявыя шаблі украінскіх казакоў.

Гапак упершыню з’явіўся ў казачым селішчы Запарожская Сеч і ўяўляў сабою комплекс вайсковых практыкаванняў. Ён аб’ядноўваў у сабе ўсе неабходныя элементы рукапашнага бою.

Шырока выкарыстоўваецца ў операх і балетах.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гапак

* БСЭ. Гапак Архівавана 6 студзеня 2010.
* Пра гапак (укр.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Universalis |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рыжоў.

**Іва́н Па́ўлавіч Рыжо́ў** (24 красавіка 1890, в. Ілёў, Ніжагародская губерня — 28 чэрвеня 1938, Масква) — беларускі партыйны і дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 24 красавіка 1890 года ў в. Ілёў (цяпер — Вазнясенскі раён Ніжагародскай вобласці Расіі).

Член РСДРП(б) з 1913 года. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года на партыйнай рабоце. У 1920—1921 гадах — старшыня ніжагародскай губернскай надзвычайнай камісіі. У 1921—1923 гадах — загадчык арганізацыйным аддзелам Маскоўскага губкама РКП(б).

З мая 1923 года — сакратар Полацкага, з красавіка 1924 года — сакратар Віцебскага павятовых, са жніўня 1925 года — акруговага камітэта КП(б)Б. З 1927 года — загадчык аддзела ЦК КП(б)Б. З чэрвеня 1928 года да мая 1932 года — старшыня Цэнтральнага савета прафсаюзаў Беларусі.

У 1924—1932 гадах — член ЦК, у 1927—1932 гадах — член Бюро ЦК КП(б)Б. Член ЦВК БССР (1924—1925 гг. 1927—1932 гг.) і Прэзідыума ЦВК БССР (1929—1932 гг.).

З 1932 года — ва Усесаюзным цэнтральным савеце прафесійных саюзаў, з 1934 года па чэрвень 1937 года — старшыня савета прафсаюзаў Усходне-Сібірскага краю.

У жніўні 1937 года арыштаваны па абвінавачванні ў контррэвалюцыйнай тэратыстычнай дзейнасці і прыгавораны да вышэйшай меры пакарання. Расстраляны 28 чэрвеня 1938 года ў Маскве. Прах пахаваны на Данскіх могілках у Маскве.

Рэабілітаваны пасмяротна 4 лютага 1956 года.
**Уру** (саманазва: *Qhas Qut suñi*, літаральна «азёрны народ») — індзейскі народ у Балівіі і Перу. Жывуць на штучных астравах і берагах возера Тытыкака. Агульная колькасць (2013 г.) — 4 600 чалавек.

Мяркуецца, што уру — прамыя нашчадкі першых пасяленцаў Альтыплана, якія сяліліся вакол возера Тытыкака ўжо 3700 гадоў таму. Хаця уру Перу і Балівіі размаўляюць на аднолькавай мове, генетыкі выявілі, што яны паходзяць ад 2 розных ліній перасяленцаў. У той жа час уру генетычна адрозніваюцца ад суседдзяў кечуа і аймара. У II ст. да н. э. — X ст. н. э. землі вакол возера Тытыкака ўваходзілі ў межы развіцця цывілізацыі Тыўанака. Пазней сюды перасяляліся аймара і з XV ст. — кечуа. Мяркуюць, што да іх прыхода тэрыторыі, населеныя уру, былі шырэйшымі. Яшчэ ў XIX ст. асобныя паселішчы уру знаходзіліся ў аддаленні берагоў Тытыкакі.

Сучасныя уру — насельнікі штучных астравоў, які ствараюць з мясцовага трыснягу *татора*. З яго таксама вырабляюць лодкі. Уру ўжываюць у ежу карані *татора*, багатыя ёдам, займаюцца рыбалоўствам і паляваннем, трымаюць свінняў і качак. На берагах возера арганізуюць палеткі, дзе вырошчваюць бульбу і кукурузу. Могілкі для памерлых таксама знаходзяцца на беразе. У мінулым прыбярэжныя землі былі захоплены аймара і кечуа, якія выкарыстоўвалі зямельную маёмасць як фактар падначалення астраўнога народа. У нашы дні уру змагаюцца за перадачу зямлі іх абшчынам. Усё больш важную эканамічную роль адыгрывае турызм. Ён стымулюе захаванне традыцыйнага ладу жыцця і старажытных рамёстваў, у тым ліку пляцення, ткацтва, гафта.

Дзякуючы адноснай ізаляванасці культура уру амаль не была крэалізавана іспанцамі. У прыватнасці, захаваліся архаічныя формы здабычы рыбы з дапамогай свойскіх бакланаў. Галоўнай сацыяльнай адзінкай з’яўляецца вялікая пашыраная сям'я, што абумоўлена важнасцю ўзаемнай дапамогі і патрэбай стала рамантаваць штучныя астравы. Уру шырока вядомы каляровым гафтам на тканінах. У нашы дні ўсе дзеці наведваюць 2 школы, атрымоўваюць сучасную медыцынскую дапамогу.

Уру захоўваюць некаторыя анімістычныя ўяўленні. Лічыцца, што ў старажытнасці яны шанавалі бажаство Месяца. Большасць сучасных вернікаў — каталікі.

Зноскі
------

1. ↑  Uros people of Peru and Bolivia have distinctive genetic ancestries

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Уру (народ) на Вікісховішчы |

* The Uros People of Lake Titicaca
* Uru Indian Language (Uro)
* URU LIFE MORE THAN A TOURIST ATTRACTION
* Lineage of Andes’ Uros people traced back 3,700 years
* UROS PEOPLE OF PERU AND BOLIVIA FOUND TO HAVE DISTINCTIVE GENETIC ANCESTRIES

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Оракі** (саманазвы *ульта*, *ольча*, *ульча*) — карэнныя насельнікі Сахаліна. Жывуць пераважна ў Сахалінскай вобл. Расіі. Нязначныя па колькасці групы ёсць таксама ў Хабараўскім краі, Японіі. Агульная колькасць у Расіі — 295 чал. (2010 г.), у Японіі — 20 чал. (прыкладныя звесткі 1989 г.).

Асаблівасці
-----------

Оракі мігрыравалі на Сахалін у сярэднявеччы з папярэдніх раёнаў рассялення на р. Амур. Мелі сталыя кантакты з аўтахтонным насельніцтвам — ніўхамі і айнамі. Ад апошніх і атрымалі сённяшнюю назву.

Падзяляюцца на дзве асноўныя групы — паўночную і паўднёвую. Паўночная месціцца ў раёне пас. Вал. Паўднёвая — бліз г. Паранайска. Традыцыйнымі заняткамі абедзвюх груп з’яўляюцца лоў рыбы і паляванне. Аднак паўночныя оракі таксама трымаюць хатніх аленяў, якіх выкарыстоўваюць для перамяшчэння (ужываюць тып нарт, не характэрны для эвенкаў) або ў паляванні на лясных звяроў. Паўднёвыя оракі не займаюцца аленегадоўляй. Іх галоўныя гаспадарчыя заняткі — лоў рыбы і паляванне на марскіх звяроў, асабліва ластаногіх. У савецкі час паўночныя оракі былі аб’яднаны ў аленегадоўчы калгас, паўднёвыя засталіся рыбаловамі.

Ад суседніх народаў оракі адрозніваюцца сацыяльнай арганізацыяй. Яны падзяляюцца на 15 родаў, аднак галоўнай сацыяльнай адзінкай з’яўляецца сям'я. Сем’і складаюць тэрытарыяльныя аб’яднанні, у склад якіх раней маглі ўваходзіць прадстаўнікі іншых этнасаў.

У мінулым оракі не вылучаліся як самастойны народ. У перапісах іх часцяком адносілі да эвенкаў ці ульчаў. Толькі ў канцы XX ст. па патрабаванню вучоных быў наладжаны больш пільны ўлік. Негледзячы на фактычную згубу мовы, для оракаў характэрная моцная этнічная самасвядомасць.

Мова
----

Родная мова оракаў адносіцца да амурскай падгрупы тунгуса-маньчжурскіх моў. Відавочна, у мінулым падзялялася на паўночны і паўднёвы гутарковыя дыялекты. У выніку старонняга культурнага ўплыву і адукацыі на рускай мове, большасць оракаў ужо не размаўляе на ёй. Пісьмовасць на аснове кірыліцы распрацавана ў 2008 г.

Рэлігія
-------

Хрысціянізацыя амаль не закранула оракаў. Пэўная колькасць вернікаў належаць да праваслаўнай царквы. Захаваліся анімістычныя і пахавальныя культы. Раней існаваў шаманізм, былі распаўсюджаны шматлікія забабоны.

Зноскі
------

1. ↑  Смоляк А. В. Ороки. // Народы России: Энциклопедия. / Главный редактор В. А. Тишков. — М.: Большая Российская Энциклопедия, 1994. C. 259

Літаратура
----------

* *Миссонова Л. И.* Уйльта Сахалина: большие проблемы малочисленного народа / Л. И. Миссонова; [отв. ред. С. А. Арутюнов]; Ин-т этнологии и антропологии им. Н. Н. Миклухо-Маклая РАН. — М.: Наука, 2006. — 295 с.: ил. карты. ISBN 5-02-010329-2
* История и культура уйльта (ороков) Сахалина: историко-этнографические очерки (XIX—XXI вв.) / отв. ред. В. В. Подмаскин. — Владивосток: ООО «Дальнаука», 2021 ISBN 978-5-8044-1711-7
Пэндзлі
**Пэ́ндзаль** — асноўны інструмент у жывапісе, выкарыстоўваецца таксама ў графіцы і каліграфіі. Вырабляецца з абястлушчанага і загартаванага воласа або поўсці жывёл, часам сінтэтычных валокнаў.

Адрозніваюцца паводле матэрыялу — цвёрдыя (шчацінныя) і мяккія (каланковыя, вавёркавыя, барсуковыя, тхаровыя і інш.); формы — плоскія і круглыя, завостраныя і тупыя. У гравюры выкарыстоўваюцца шкляныя і драцяныя пэндзлі.

Пад словам «пэндзаль» разумеюць таксама характар або спосаб выканання жывапісных твораў, напрыклад, сухі пэндзаль — работа цвёрдымі пэндзлямі, слаба насычанымі алейнымі фарбамі на незагрунтаваным палатне.

Літаратура
----------

* Пэндзаль // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* «Сухі́ пэ́ндзаль» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 297. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пэндзаль

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4289278-8 · LCCN: sh99003398 · Microsoft: 2778827988 |
Honda ElementHonda ElementHonda Element на ВікісховішчыHonda Element на ВікісховішчыАгульныя даныя

|  |  |
| --- | --- |
| Вытворца: | Honda |

|  |  |
| --- | --- |
| Выпуск: | 2002—2011 |

|  |  |
| --- | --- |
| Зборка: | Злучаныя Штаты Амерыкі Іст Ліберці, Агая, ЗША |

**Honda Element** — кампактны красовер, які выпускаўся кампаніяй Honda з 2002 па 2011 год.

Апісанне
--------

Honda Element EX-P (2006)
Honda Element EX (2007–2008)
Honda Element SC (2007–2008)
Honda Element (2009–2011)
Кузаў — апорны, чатырохмесны, пяцідзверны. Бакавыя дзверы расчыняюцца ў розныя бакі, прычым пярэднія створкі даўжэй задніх. Цэнтральная стойка адсутнічае. Багажныя дзверы складаюцца з дзвюх частак — асноўнай, якая падымалася ўверх, і меншай, якая адкідвалася ўніз. Паасобныя сядзенні задняга шэрагу маглі раскладвацца назад або адкідвацца ўздоўж бартоў. Матэрыялы абіўкі падабраны з разлікам на шматразовае мыццё.

* 
* 

Маркетолагі "Хонды" вырашылі звярнуць на сваю мадэль ўвагу сабакагадоўцаў, у выніку чаго красовер атрымаў апцыянальны пакет для хатніх жывёл. Пакет дадатковага абсталявання ўключаў у сябе спецыяльнае ўстойлівае да кіпцюроў пакрыццё задняй канапы, падлогавыя дыванкі з выявай костак, а таксама спецыяльныя аксэсуары (у тым ліку міска для вады). У багажніку паставілі будку, а пад ёй размясціўся трап для сабак.

### Бяспека

| Вынікі тэста NHTSA: **Honda Element '2003** |
| --- |
| **Бяспека кіроўцы пры франтальным удары** |  |
| **Бяспека пасажыраў пры франтальным удары** |  |
| **Бяспека кіроўцы пры бакавым удары** |  |
| **Бяспека пасажыраў пры бакавым удары** |  |
| **Бяспека пры перавароце** |  |
|

Продажы ў ЗША
-------------

Статыстыка продажаў Honda Element у ЗША|  |
|

Зноскі
------

1. ↑  Верните мои деньги! Cамые странные автомобильные опции (руск.).  motor.ru (3 снежня 2013). Праверана 8 снежня 2019.
2. ↑  2003 HONDA ELEMENT 4 DR (англ.).  nhtsa.gov (6 мая 2003). Праверана 8 снежня 2019.
3. ↑  Honda Element US sales figures (англ.).  carsalesbase.com. Праверана 26 студзеня 2023.

Літаратура
----------

* В мире моторов. «Хонда-Элемент» // *За рулём* : часопіс. — 2002. — № 7. — С. 82. (руск.)

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Honda Element
**Уну́траная А́ўстрыя** (ням.: Innerösterreich) — тэрмін, які выкарыстоўваецца для абазначэння дзяржаўнага ўтварэння канца XIV—XVI стагоддзяў, якое было ўтворана з прычыны падзелу ўладанняў Габсбургаў і ўключала герцагствы Штырыя, Карынтыя і Крайна.

Паводле Нойбергскага дагавора 1379 г. тэрыторыі, якія належалі дынастыі Габсбургаў падлягалі падзелу паміж двума братамі Альбрэхтам III і Леапольдам III. Першы атрымаў уласна герцагства Аўстрыя і стаў родапачынальнікам *Альбертынскай лініі* Габсбургаў. Другі стаў кіраўніком Штырыі, Карынтыі, Крайны, Ціроля і Пярэдняй Аўстрыі і заснавальнікам *Леапальдзінскай лініі*. Неафіцыйна княства Альбрэхта III звалася **Ніжняя Аўстрыя** (не блытаць з сучаснай федэральнай зямлёй Ніжняя Аўстрыя), а дзяржава Леапольда III — **Верхняя Аўстрыя**.

У 1402 г. Леапальдзінская лінія зноў падзялілася на дзве галіны: герцаг Эрнст Жалезны атрымаў у валоданне Унутраную Аўстрыю, а герцаг Фрыдрых IV — Ціроль і Пярэднюю Аўстрыю. Да канца XV стагоддзя Альбертынская лінія вымерла і ўсе аўстрыйскія землі былі аб'яднаны пад уладай герцага Унутранай Аўстрыі Фрыдрыха V.

У 1564 г. імператар і аўстрыйскі эрцгерцаг Фердынанд I зноў падзяліў уладанні Габсбургаў паміж сваімі сынамі. Унутраная Аўстрыя адышла да малодшага сына імператара Карла II. Яго сын Фердынанд II у 1619 г. аб'яднаў аўстрыйскія ўладанні і стаў імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі. Цірольская лінія Габсбургаў праіснавала да 1665 г. пасля чаго яе ўладання былі ўключаны ў склад адзінай Аўстрыйскай манархіі.

Гл. таксама
-----------

* Спіс кіраўнікоў Аўстрыі
* Габсбургі
**Вя́да** — колішняя вёска на тэрыторыі Івацэвіцкага раёна. Знаходзілася на заходнім беразе Вядскага возера (цяпер Бабровіцкае возера).

Мясцовасць заселена са старажытнасці, паселішча каменнага веку выяўлена ў 1971 і даследавана ў 1989 годзе.

Вядома з 18 студзеня 1401 года як цэнтр воласці Вяда (*districtu dicto Woda*) сярод уладанняў князя Жыгімонта Кейстутавіча, гарантаваных яму прывілеем брата, вялікага князя Вітаўта, і пасля смерці таго. Як цэнтр Вядскай воласці згадваецца і ў 1433 годзе. Размяшчалася на адной пясчанай выспе з вёскай Тупічыцы (Тупіцы, Тупічы).

Да 1508 года Вяда разам з воласцю было часткай Слонімскага павета, у 1508 годзе воласць нададзена пінскаму князю Фёдару Іванавічу Яраславічу і ўвайшла ў склад Пінскага княства. У 1519—1520 годзе князь Фёдар Іванавіч у забеспячэнне пазыкі здаў Вядскую карчму і Вядскае возера ў арэнду Айзаку Езафовічу на 5 зім.

У 1522 годзе разам з Пінскім княствам Вяда перайшло каралеве Боне, княства стала паветам Троцкага, а з 1566 года Берасцейскага ваяводства.

З 1921 года ў складзе Польшчы. У міжваенны час Вяда і Тупічыцы належалі да ўніяцкай парафіі ў Бабровічах, дзе душпастырам быў а. Баляслаў Пачопка.

13 верасня 1942 года карнікі падчас аперацыі «Балотная ліхаманка» спалілі вёску і забілі ўсіх жыхароў — 86 двароў і 217 чалавек, таксама спалілі суседнія Тупічыцы — 43 двары і 143 жыхары. Пасля вайны вёскі не аднавілі.

У 1965 годзе пастаўлены абеліск — адзін на абедзве вёскі, у канцы 1990-х гадах грэка-каталікі паставілі крыж, у 2015 — новы абеліск.

Цяпер мясціны ў поўнай ізаляцыі, дабрацца сюды можна толькі праз Бабровіцкае возера, шлях праз балоты даступны толькі моцнай засухай. Месца вёскі на пясчаным пагорку і да цяперашняга часу амаль не зарасло.

У 2012—2013 гадах пра вёскі Вяда і Тупічыцы краязнаўцам Аляксеем Сліжом зняты 20-хвілінны відэанарыс «Вяда — 70 год забыцця» (апавядае бабровіцкі краязнавец Веніямін Бачкоўскі).

Зноскі
------

1. ↑  Akta unji Polski z Litwą. 1385—1791. — Kraków, 1932. — S. 34-36, № 38.
2. ↑  **Вядская воласць** уключала цэнтр і захад былога Целяханскага раёна. Суседзіла з **Ліпскай** (усход былога Целяханскага р-на і прылеглая частка Ганцавіцкага р-на (Раздзялавічы)), **Бобрыцкай** (усход Пінскага, поўдзень Ганцавіцкага, большая частка Лунінецкага (без паўночнай часткі), часткі Жыткавіцкага і Петрыкаўскага р-наў) і **Здзітаўскай** (значная частка Драгічынскага і Іванаўскага, паўднёвы ўсход Бярозаўскага, паўднёвы ўсход Івацэвіцкага (амаль да Івацэвіч) р-наў) валасцямі.
3. ↑  ЛМ-4 (1522—1530), № 16. — С. 53.

Спасылкі
--------

* ВЯДА - 70 лет забвения / ВЯДА - 70 год забыцця(нявызн.). Праверана 18 верасня 2023.
**Бузіна канадская** (*Sambucus canadensis*) — лістападны куст ці невялікае дрэва, від роду Бузіна (*Sambucus*) сямейства Адоксавыя (*Adoxaceae*) (раней гэты род уключалі ў сямейства Бружмелевыя або вылучалі ў асобнае сямейства Бузінавыя).

Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання
-------------------------------------

Родам з Паўночнай Амерыкі, сустракаецца таксама ў Мексіцы і Цэнтральнай Амерыцы аж да Панамы.

Батанічнае апісанне
-------------------

Батанічная ілюстрацыя з кнігі Н. Брытана  (руск.) (бел. і Э. Браўна  (руск.) (бел. «An illustrated flora of the northern United States, Canada and the British Possessions», 1913
Куст вышынёй да 3 м і больш.

Лісце супратыўнае, пёрыстае.

Улетку цвіце вялікімі (20-30 см у дыяметры) гронкападобнымі суквеццямі, кветкі дыяметрам 5-6 мм, з пяццю пялёсткамі.

Плады ад цёмна-фіялетавага да чорнага колеру, ад 3 да 5 мм у дыяметры.

Плады і кветкі ядомыя, але іншыя часткі расліны атрутныя, бо ўтрымліваюць таксін — аксалат кальцыю  (руск.) (бел..

Суквецці

Гаспадарчае значэнне і прымяненне
---------------------------------

Плады выкарыстоўваюць у медыцыне, а таксама для падрыхтоўкі віна, жэле і фарбавальнікаў.

Лісце і кара могуць быць выкарыстаны ў якасці інсектыцыду.

Лісце, сцёблы, карані і няспелыя плады атрутныя для чалавека.

Батанічная класіфікацыя
-----------------------

### Сінонімы

Па даных *The Plant List* на 2013 год, у сінаніміку віду ўваходзяць:

* Aralia sololensis Donn.Sm.
* Sambucus bipinnata Moench, nom. illeg.
* Sambucus bipinnata Schltdl. & Cham. nom. illeg.
* Sambucus mexicana C.Presl ex DC.
* Sambucus oreopola Donn.Sm.
* Sambucus simpsonii Rehder

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Sambucus canadensis* L. is an accepted name (англ.). *The Plant List (2013). Version 1.1. Published on the Internet;*.  Royal Botanic Gardens, Kew and Missouri Botanical Garden (19 верасня 2013). Архівавана з першакрыніцы 14 лютага 2019. Праверана 12 снежня 2014.

Спасылкі
--------

* Бузина канадская: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | APNI · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
**Палац Бжастоўскіх** (літ.: Bžostovskių rūmai) — палац у Старым горадзе Вільнюса на скрыжаванні вуліц Універсітэцкай (Universiteto g.) і Дамініканскай (Дамініканская № 18/2; Dominikonų g. 18/2). У цяперашні час у будынку размешчаны аптэка і прыватныя кватэры.

Гісторыя
--------

У 1667 годзе двухпавярховы палац набыў дыпламат Цыпрыян Павел Бжастоўскі. У 1760-я ўладальнікам палаца быў яго нашчадак пісар і рэферэндар Вялікага Княства Літоўскага Павел Ксаверый Бжастоўскі. Сучасны выгляд будынак набыў пасля пажару 1748 года, калі ў 1769 годзе ён быў пашыраны і перабудаваны ў стылі класіцызм паводле праекта славутага віленскага архітэктара Марціна Кнакфуса.

Герб Нагурскіх над уязной аркай
Неўзабаве палац быў прададзены Якубу Нагурскаму, а пазней належаў Агінскім. З 1802 года ўладальнікам палаца быў кампазітар Міхал Клеафас Агінскі, аўтар паланэза «Развітанне з радзімай», пасля яго смерці — мецэнат Ірыніўш Клеафас Агінскі.

У 1957 і 1982 гг. палац быў рэканструяваны, умацавана яго канструкцыя, другі паверх прыстасаваны пад кватэры. Частку першага паверху цяпер займае аптэка, частка будынка адведзена пад жылыя памяшканні.

Зноскі
------

1. 1 2  Antanas Rimvydas Čaplikas. Šv. Jono, Dominikonų, Trakų gatvės. Vilnius: Charibdė, 1998. ISBN 9986-745-13-6. P. 125—131. (літ.)
2. 1 2  «Страчаная сталіца». 10 палацаў Вільні, якія варта пабачыць беларусу Архівавана 5 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Палац Бжастоўскіх
* 16. Bžostovskių rūmai (Posesija 430, Domininkonų g. 18/2)(недаступная спасылка)
A B R A C A D A B R A

A B R A C A D A B R A  

A B R A C A D A B R  

A B R A C A D A B  

A B R A C A D A  

A B R A C A D  

A B R A C A  

A B R A C  

A B R A  

A B R  

A B  

A

**Абракадабра** — магічная формула, таямнічае слова, якому прыпісвалася знахарамі цудадзейная сіла; бяссэнсавы, незразумелы набор слоў.

Упершыню згадваецца ў канцы II ст. у медыцынскім трактаце «*De Medicina Praecepta*» Самоніка, урача імператара Септымія Севера для лячэння сеннай ліхаманкі. Слова належала выкарыстоўваць наступным чынам: яно выпісвалася слупком на дошцы 11 разоў, пры гэтым кожны раз адсякалася апошняя літара, у выніку чаго атрымоўваўся трохвугольнік. Такое паступовае скарачэнне гэтага слова мусіла бы знішчаць сілу злога духа, а хворы, апранаючы такі амулет, мусіў бы паступова ачуняць.

Літаратура
----------

* *Завальнюк У. М.* Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — Мінск, Изд-во Гревцова, 2013. — 808 с. ISBN 978-985-6954-73-6.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Гранат |
**Аклахомскі паўднёва-ўсходні дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Southeastern Oklahoma State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Дзюрант у штаце Аклахома.

Гісторыя
--------

6 сакавіка 1909 года заканадаўчы сход штата Аклахома зацвердзіў акт аб прызначэнні горада Дзюрант сядзібай для новай вучэльні. Яна адкрыла свае дзверы для студэнтаў 14 чэрвеня 1909 года як дзяржаўная нармальная школа. Першапачатковая праграма навучання складалася з чатырох гадоў сярэдняй школы і першага і другога курсаў каледжа. Першыя заняткі праводзіліся ў часовых памяшканнях да завяршэння будаўніцтва Морысан-хола ў студзені 1911 года, вядомага сёння як адміністрацыйны будынак.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Аклахома

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аклахомскі паўднёва-ўсходні дзяржаўны ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 2166 0647 · LCCN: n80083422 · Microsoft: 187651305 · VIAF: 137205401 |
**Мэры Мораа** (англ.: Mary Moraa; нар. 15 чэрвеня 2000 года, Кенія) — кенійская лёгкаатлетка, якая спецыялізуецца ў бегу на 800 і 400 метраў. Чэмпіёнка свету 2023 года ў бегу на 800 метраў, прызёр чэмпіянату свету 2022 года. Чэмпіёнка Гульняў Садружнасці 2022 года. Удзельніца летніх Алімпійскіх гульняў 2020 года ў Токіа.

Спартыўная кар'ера
------------------

У 2019 годзе на Афрыканскіх гульнях Мэры ў бегу на 400 метраў стала чацвёртай з вынікам 51,97 секунды. У складзе кенійскай эстафетнай каманды 4 па 400 метраў яна таксама заняла чацвёртае месца. На чэмпіянаце свету ў Катары, у бегу на 400 метраў стала 18-й - 52,11, а ў эстафеце 4 па 400 метраў - адзінаццатай.

У 2021 годзе прыняла ўдзел у летніх Алімпійскіх гульнях у Токіа. На дыстанцыі 800 метраў з вынікам 2:00,47 заняла выніковае пятнаццатае месца.

У 2022 годзе яна змагла ўварвацца ў эліту лёгкай атлетыкі. У ліпені на чэмпіянаце свету ў Юджыне яна заваявала бронзавы медаль у бегу на 800 м з вынікам 1:56.71. У Бірмінгеме на Гульнях Садружнасці заваявала залаты медаль на дыстанцыі 800 метраў — 1:57,07.

27 жніўня 2023 года выйграла залаты медаль на дыстанцыі 800 метраў на чэмпіянаце свету ў Будапешце з вынікам 1:56.03.

Зноскі
------

1. ↑  Mary Moraa // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · TheSports.org · Tilastopaja · World Athletics |
**Эйну́** (саманазва: *ئەينۇ*, кіт.: 艾努人) — субэтнічная група уйгураў. Жывуць у Кітаі, пераважна на тэрыторыі Сіньцзян-Уйгурскага аўтаномнага раёна. Агульная колькасць (2016 г.) - 7 400 чал.. Вернікі — мусульмане-шыіты.

Паходжанне
----------

Паходжанне эйну мала даследавана. Самі эйну лічаць сябе нашчадкамі выхадцаў з Ірана або дзяржавы эфталітаў. Уйгуры-суніты адносяць іх да цыганоў і зневажальна клічуць *абдал*, што на самой справе азначае родавую групу туркменаў. У навуковай літаратуры высоўваецца меркаванне, што эйну могуць быць прамымі нашчадкамі эфталітаў або іншай іранскай групы, якая мігрыравала на ўсход Цэнтральнай Азіі і пераняла многія звычаі суседніх цюркскіх народаў.

Асаблівасці культуры
--------------------

Эйну традыцыйна жылі ў асобных вёсках на паўднёвых схілах Цянь-Шань і пустынных аазісах Такла-Макан. Асноўнымі заняткамі былі адгонная жывёлагадоўля, хатняе рамяство, на рэках — рыбалоўства. У некаторых выпадках сем'і эйну афіцыйна прымалі сунізм і сяліліся каля буйных паселішчаў уйгураў, дзе займаліся дробным рамяством, гандлем і жабрацтвам.

Эйну захоўваюць некаторыя дамусульманскія звычаі, у тым ліку рытуал шанавання мядзведзя *ламантэ*.

Мова
----

Мова эйну блізкая да уйгурскай, аднак мае значную колькасць іранізмаў, так што некаторыя даследчыкі прапануюць адносіць яе да індаеўрапейскай. Большасць эйну з дзяцінства двухмоўныя і ў паўседзённым жыцці карыстаюцца ўйгурскай мовай. Родная мова звычайна распаўсюджана сярод мужчын.

Зноскі
------

1. ↑  Ainu, Aynu in China
2. ↑  Äynu language

Літаратура
----------

* *Minahan, J.B.*, Ethnic Groups of North, East, and Central Asia: An Encyclopedia / James B. Minahan. — ABC-CLIO, 2014. P. 14 - 15. ISBN 978-1-61069-017-1
Гэта артыкул пра герояў анімэ Code Geass

Галоўныя героі
--------------

**Лелуш Ламперуж** (англ. Lelouch Lamperouge, яп. ルルーシュ・ランペルージ, Rurūshu Ranperūji?) — Герой байранічнага тыпуі галоўны герой анімэ. Яго сапраўднае імя Лелуш ві Брытанія (англ. Lelouch vi Britannia, яп. ルルーシュ・ヴィ・ブリタニア, Rurūshu vi Buritania). Ён з'яўляецца сынам 98-га імператара Чарльза зі Брытанія і яго пятай жонкі Марыаны ві Брытанія. Пасля смерці Марыаны і канфлікта з бацькам-імператарам быў высланы ў Японію разам са сваёй роднай сястрой Наналі. Там ён змяняе сваю фамілію і жыве інкогніта. Наналі і Лелуш вучацца ў Ашфордскай акадэміі, якая належыць сям'і сяброў іх маці. 
Многія дзеянні Лелуша звязаны з яго перажываннямі аб смерці маці і калецтве сястры. Ён шматразова гаворыць, аб тым, што хоча стварыць свет, дзе яго сястра магла б жыць шчасліва. 
Лелуш геній у шахматнай гульні і часта гуляе ў шахматы на грошы. Пры гэтым Лелуш праводзіць аналогіі між шахматамі і сапраўднымі баямі і нават жыццём. Адзіны чалавек, якому Лелуш прайграваў у шахматы і якога ніколі не выігрываў, гэта яго брат Шнайзэль. Лелуш таксама геніяльны тактык і стратэг. 
У адрозненні ад інтэлектуальнага развіцця, фізічна Лелуш развіты слаба. Напрыклад, ён не можа бегаць хутка і доўга. Фактычна яго можа абагнаць любы яго аднакласнік. На гэтай асаблівасці пабудаваныя некаторыя камічныя элементы ў анімэ. Пры гэтым Лелуш мае добрую каардынацыю зроку і руху рук. Гэта дазваляе яму дасканала кіраваць камп'ютарамі і добра страляць.
Лелуш паказаны таксама тадленавітым у такіх дамашніх справах, як, напрыклад, гатаванне ежы. Гэта звязана з тым, што на працягу доўгага часу ён наглядаў за сястрой.
Па сваіх філасофскіх позірках Лелуш з'яўляецца праціўнікам сацыяльнага дарвінізму, якога прытрымліваецца яго бацька. З яго паводзінаў можна заключыць, што Лелуш лічыць мэту апраўданнем для любых сродкаў. 
Лелуш таксама неаднаразова кажа аб тым, што людзі, якія забіваюць, павінны быць самі гатовыя да смерці. Верагодна, гэтыя словы адносяцца і да яго самога.

**Судзаку Куруругі**

**C.C.**

**Наналі Ламперуж** 

**Каллен Кодзукі (Штадтфельд)**

**Роло Ламперуж**

Чорныя Рыцары
-------------

Святая Брытанская Імперыя
-------------------------

Кітайская Федэрацыя
-------------------

Вучні Ашфордскай акадэміі
-------------------------
**Ізяслаў Уладзіміравіч** (1077/1078—1096) — князь смаленскі (1095), курскі (да 1095) і мурамскі (1095—1096). Сын вялікага князя кіеўскага Уладзіміра Манамаха.

Біяграфія
---------

Пасля пачатку вайны за ўдзелы паміж сынамі Святаслава Яраславіча з аднаго боку, Святаполкам Ізяславічам і Уладзімірам Усеваладавічам з другога, захопу Алегам Святаславічам Чарнігава (1094), а Давыдам Святаславічам — Смаленска (1095) Ізяслаў па даручэнні бацькі выехаў з Курска і заняў Мурам, які належаў Алегу.

Пасля выгнання Алега з Чарнігава Святаполк і Уладзімір вымушаныя былі адбіваць напад полаўцаў на Кіеў і Переяслаўль, менавіта тады ім удалося нанесці вырашальнае паражэнне хану Тугаркану, часова спыніўшае палавецкія набегі на Русь. Тым часам Алег, сабраўшы войска ў Смаленску, рушыў на Мурам і запатрабаваў ад Ізяслава сысці з яго вотчыны ў вотчыну Уладзіміра Манамаха — ў Растоў ды Суздаль. Але Ізяслаў сабраў войска для абароны Мурама з растоўцаў, суздальцаў і белазерцаў. У бітве пад сценамі Мурама 6 верасня 1096 года Ізяслаў загінуў.

У выніку перамогі Алег заняў Мурам, Растоў і Суздаль. Толькі пасля паходу на яго наўгародскага, пераяслаўскага і палавецкага войскаў на чале з Мсціславам і Вячаславам Уладзіміравічамі адпаведна Алег вымушаны быў адступаць і ў рэшце рэшт пагадзіўся на заключэнне міру, якое адбылося на княжым з’ездзе ў Любечы ў 1097 годзе.

Цела князя адвезлі ў Ноўгарад і паклалі ў Сафійскім саборы. Паводле ліста Уладзіміра Манамаха да Алега Святаславіча Ізяслаў паспеў ажаніцца, мабыць ў 1096 годзе, незадоўга да гібелі, але дзяцей не пакінуў. У момант гібелі ён быў яшчэ падлеткам, калі ўлічыць, што яго старэйшаму брату Мсціславу было тады 20 гадоў.

Зноскі
------

1. 1 2  Изяслав Владимирович // *Русский биографический словарь* — СПб.: 1897. — Т. 8. — С. 72.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21175479'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1960551'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25872409'></a>

Спасылкі
--------

* Ипатьевская летопись.
* *Войтович Л.* КНЯЗІВСЬКІ ДИНАСТІЇ СХІДНОЇ ЄВРОПИ.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Rodovid |
**Maybach 57** (*шасі W240*) — аўтамабіль прэміум класа з кузавам седан. Выпускаўся кампаніяй Daimler AG пад маркай Maybach з 2002 па 2013 год. Вырабляўся на заводзе Maybach Manufaktur ў Зіндэльфінгене.

Назва мадэлі паходзіць ад яе даўжыні — 5,7 м.

Maybach 57
----------

Maybach 57
Прадстаўлены ў 1997 годзе на Такійскім аўтасалоне як канцэпт-кар Mercedes-Benz Maybach. Заснаваны на платформе Mercedes-Benz S-Class W140 з выкарыстаннем электронных сістэмаў ад W220.

Maybach 57S
-----------

Maybach 57S
На 75-м Міжнародным Жэнеўскім Аўтасалоне ў сакавіку 2005 года была прадстаўлена мадыфікацыя **Maybach 57S** — cпецыяльная версія лімузіна Maybach з больш мацным рухавіком, распрацаваным Mercedes-AMG.

На аўтамабіле выкарыстаны рухавік V12 аб'ёмам 6 замест 5,5 літраў з трыма клапанамі на цыліндр і сістэмай twin-spark (2 свечкі на цыліндр). Магутнасць павялічана да 450 кВт (612 к.с.), у сваю чаргу максімальная хуткасць — з 250 км / г да 275 км / г. Максімальны крутоўны момант, абмежаваны электронікай на адзнацы ў 1000 Нм, знаходзіцца ў дыяпазоне 2000 — 4000 аб / хв.

Злёгку змяніўся вонкавы дызайн, дадаючы элементы агрэсіўнасць сілуэту. Сярод іншага зменена форма рашоткі радыятара, ужыты выхлапная сістэма з двума выхадамі, акантоўка фараў у колер кузава, 20-цалёвыя колы.

Пастаўкі пачаліся восенню 2005 года.

Maybach Zeppelin 57
-------------------

Zeppelin 57 і 62 былі прадстаўлены на Міжнародным аўтасалоне ў Жэневе ў 2009 годзе. Гэта дадаковы пакет раскошы, даступны як на 57 так і 62.

Пакет складаецца з адмысловай бэжавай скуры з чорным радком, кампанентаў інтэр'еру, лакіраваных чорным раяльным лакам і срэбраных куфляў з шампанскім з надпісам «Zeppelin».

Што тычыцца знешняга выгляду, колы замененыя на эксклюзіўныя храмаваныя 20-цалёвыя. Заднія ліхтары — цёмна-чырвонага адцення. Акрамя таго, слова «Цэпелін» інтэгравана ў трохкутны знак брэнда (двайны М).

Рухавік застаўся 6,0 V12 цвін-турба, але з дадатковымі 28 к.с. агульнай магутнасцю 640 к.с.

Тэхнічныя характарыстыкі
------------------------

|
|  |
| Тэхнічныя характарыстыкі | Maybach 57 | Maybach 57 S |
| Даўжыня | 5728 мм |
| Шырыня | 1980 мм |
| Вышыня | 1557 мм |
| База | 3390 мм |
| Снараджаная маса | 2735 кг |
| макс. Карысная нагрузка | 525 кг |
| Аб'ём багажніка | 605 л |
| Рухавік | 5,5 L Mercedes-Benz V-12-Motor з двума турбакампрэсарамі | 6,0 L Mercedes-Benz V-12-Motor з двума турбакампрэсарамі |
| Крутоўны момант | 900 Нм пры 2200-3000 аб / хв | 1000 Нм пры 2000-4000 аб / хв |
| Працоўны аб'ём | 5513 см³ | 5980 см³ |
| Намінальная магутнасць | 405 кВт / 550 к.с. пры 5250 аб / хв | 450 кВт / 612 к.с. пры 4800-5100 аб / хв |
| Скрынка перадач | Пяціступеністая, аўтаматычная |
| Прывад | Задні |
| Паскарэнне 0-100 км/г | 5,2 с | 5,0 с |
| Максімальная хуткасць (абмежаваная электронікай) | 250 км / г | 275 км / г |
| Дыяметр развароту | 13,38 м |

Гл. таксама
-----------

* Maybach 62
* Mercedes-Benz S-Class

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Maybach 57 на Вікісховішчы |

* Афіцыйны сайт Архівавана 2 сакавіка 2009.  (англ.)
**Цэнтральны банк Расійскай Федэрацыі** (**Банк Расіі**) (руск.: Центральный банк Российской Федерации (Банк России)) — галоўны банк першага ўзроўню, галоўны эмісійны, грашова-крэдытны інстытут Расійскай Федэрацыі, які распрацоўвае і ажыццяўляе ў супрацоўніцтве з Урадам Расійскай Федэрацыі адзіную грашова-крэдытную палітыку і надзелены асаблівымі паўнамоцтвамі, у прыватнасці, правам эмісіі грашовых знакаў і рэгулявання дзейнасці банкаў.

Банк Расіі выконвае ролю галоўнага каардынацыйнага і рэгулюючага органа ўсёй крэдытнай сістэмы краіны, выступае органам эканамічнага кіравання. Банк Расіі кантралюе дзейнасць крэдытных арганізацый, выдае і адклікае ў іх ліцэнзіі на ажыццяўленне банкаўскіх аперацый, а ўжо крэдытныя арганізацыі працуюць з іншымі юрыдычнымі і фізічнымі асобамі, пры гэтым Банк Расіі таксама з’яўляецца юрыдычнай асобай.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Цэнтральны банк Расійскай Федэрацыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | VK · Одноклассники · Facebook · Telegram · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 2214 9357 · LCCN: no92023689 · NKC: ko2003198377 · VIAF: 122473886 |