**Санкт-Пецярбург** (руск.: Санкт-Петербург) — горад федэральнага значэння і другі па велічыні горад у Расіі, цэнтр Паўночна-Заходняй федэральнай акругі Расіі, месца знаходжання вышэйшых органаў улады Расіі і адміністрацыйны цэнтр Ленінградскай вобласці. Ляжыць на рацэ Няве на ўсходнім узбярэжжы Фінскага заліва Балтыйскага мора.

Насельніцтва горада складае 5 мільёнаў жыхароў, разам з агламерацыяй — 6 мільёнаў. Горад з’яўляецца самастойным суб’ектам Расійскай Федэрацыі, яго плошча складае 1439 км².

Санкт-Пецярбург быў заснаваны царом Пятром I 27 мая 1703 года, і на працягу больш за дзвесце гадоў (1712—1728, 1732—1918) быў сталіцай Расійскай імперыі. Падчас Першай сусветнай вайны горад быў перайменаваны ў *Петраград* (руск.: Петроград), а ў часы савецкай улады — у Ленінград (руск.: Ленинград).

Сёння Санкт-Пецярбург з’яўляецца важным культурным цэнтрам і расійскім портам на Балтыйскім моры.

Гісторыя
--------

Асноўны артыкул: **Гісторыя Санкт-Пецярбурга**
### Паўночная вайна і заснаванне горада

Датай заснавання Санкт-Пецярбурга лічыцца 16 мая (27 мая) 1703 года. Гэтым днём датуецца заклад царом-рэфарматарам Петрапаўлаўскай крэпасці — першага будынка горада — у вусці ракі Нявы на Заечым востраве, пасля таго як Рускае Царства ў ходзе Паўночнай вайны захапіла навакольныя тэрыторыі, што ў той час належалі Швецыі. Пётр I даў гораду імя, прысвечанае яго нябеснаму заступніку — Святому апосталу Пятру. Паводле легенды, у той дзень пасля літургіі цар з’явіўся з рыдлёўкай у руках для закладу горада, і калі ён схапіўся за яе, з вышыні спусціўся арол і пачаў круціцца над астравамі. Адышоўшы ў бок, Пётр I зрубіў дзве тонкія бярозкі і, з’яднаўшы і верхавіны, паставіў у выкапаныя працоўнымі ямы. Гэтыя дзве бярозкі мусілі азначаць будучую браму крэпасці. Арол, які круціўся ў небе, спусціўся і сеў на «браму», пасля чаго, перавязаўшы яму ногі, цар пасадзіў яго на плячо, усцешаны шчаслівай прыкметай. Новая крэпасць сваёй зброяй мусіла перакрываць фарватары па двух найбольш буйных рукавах дэльты ракі — Няве і Вялікай Неўцы. У 1704 годзе для абароны марскіх межаў Расіі на востраве Котлін была заснавана крэпасць Кранштат. Новаму гораду Пётр I надаваў вялікае стратэгічнае значэнне для забеспячэння марскога шляху з Расіі ў Заходнюю Еўропу. Тут, на стрэлцы Васільеўскага вострава, пад прыкрыццём Петрапаўлаўскай крэпасці, быў заснаваны першы гандлёвы порт Санкт-Пецярбурга.

### Першыя гады існавання горада

Пасля пачатку будаўніцтва Петрапаўлаўскай крэпасці працягвалася ўзвядзенне і іншых абарончых аб’ектаў. У снежні 1706 года Пётр I выдаў загад на будаўніцтва Кронверка з мэтай адгарадзіць Петрапаўлаўскую крэпасць ад артабстрэлу з супрацьлеглага берагу, а дзвюма гадамі раней было закладзена Адміралцейства.

У планах Пятра I была пабудова вялікага прыморскага цэнтру, таму будаўніцтва ішло з высокай інтэнсіўнасцю. Штогод на працы зганялі 30-40 тысяч сялян, таксама ў іх удзельнічалі ваеннапалонныя з Фінляндыі. Імі ў тым ліку быў пракладзены бульвар, які пазней стаў Неўскім праспектам:54-55.

Летні палац і Летні сад у 1716 годзе
У першыя дзесяць гадоў існавання галоўнай часткай горада быў Гарадскі востраў (цяпер Петраградскі востраў), тут знаходзіліся Гасціны двор, Траецкая царква, мноства службовых будынкаў, рамесныя слабоды і ваенныя часткі. Злучаўся востраў з Петрапаўлаўскай крэпасцю праз пад’ёмны мост. Пазней пачаў забудоўвацца Адміралцейскі бок (левы бераг Нявы), дзе знаходзіліся такія важныя збудовы, як Зімні палац і Летні палац Пятра I з Летнім садам. З 1712 года горад быў абвешчаны сталіцай Расіі, а ў 1713 годзе ўсе асобы, прыналежныя да царскага двара, мусілі былі сяліцца ў Пецярбургу, сюды ж пераехаў і Сенат. У 1712 годзе Пётр I выдаў указ аб стварэнні Генеральнага плана Санкт-Пецярбурга, згодна якому цэнтрам горада абіраецца Васільеўскі востраў. Менавіта тут будуюцца партавыя збудаванні, маякі, а таксама будынак Дванаццаці калегій, Кунсткамера і іншыя будынкі (да таго моманту на востраве быў толькі знакаміты Меншыкаўскі палац). У 1725 годзе заснаваная Пецярбургская Акадэмія навук, дзе 2 студзеня 1728 года была выдадзена першая расійская газета — «Санкт-Петербургские ведомости» (першы рэдактар — Герхард Фрыдрых Мілер).

У першай палове XVIII стагоддзя хутка расло насельніцтва горада. Каля 1710 году ў Санкт-Пецярбургу пражывала 8 тысяч жыхароў, праз 15 год іх колькасць узрасла да 40 тысяч, а ў 1750 годзе яго насельніцтва складала 95 тысяч. Большасць перасяленцаў былі з Расіі, але горад прыцягваў працоўную сілу таксама з Інгерманландыі і паўднёва-ўсходняй Фінляндыі. Найбуйнейшымі этнічнымі меншасцямі Санкт-Пецярбурга ў той час былі немцы і фіны:55.

### Пецярбург у сярэдзіне і другой палове XVIII стагоддзя

Медны коннік
У выніку пажараў і разводдзяў многія будынкі пятроўскага Пецярбурга да сярэдзіны XVIII стагоддзя апынуліся ў лядашчым стане ці былі знішчаныя. Так, улетку 1736 і 1737 гадоў у Пецярбургу адбыліся два пажары (выгарэла ўся драўляная Марская слабада і значная частка Адміралцейскага вострава). У 1737 годзе ўказам імператрыцы Ганны Іванаўны ствараецца Камісія аб Санкт-Пецярбургскім будаванні (якую ўзначальваў Пётр Яропкін), якая працавала над генеральным планам гораду. Па гэтым плане зацвярджалася ідэя трохпромневага развіцця Пецярбурга ад Адміралцейства, які мусіў стаць кампазіцыйным цэнтрам, а ролю галоўнай магістралі аддавалася Неўскаму праспекту. У 1762 годзе на змену гэтай камісіі прыйшла Камісія аб каменным будаўніцтве Санкт-Пецярбурга і Масквы, якая рэгулявала забудову малых узбярэжных малых рэк і каналаў, фарміраванне архітэктурных ансамбляў цэнтральных плошчаў. 29 ліпеня 1731 года адкрыўся Кадэцкі корпус, а ў 1759 — Пажаскі корпус. Ствараўся цэлы шэраг вучэльняў — Горнае вучылішча і гэтак далей. Санкт-Пецярбург становіцца адным з найбуйнейшых навуковых цэнтраў у Расіі. Развіваецца і культурнае жыццё ў Паўночнай сталіцы Расіі. 30 жніўня 1756 года выдаецца ўказ аб стварэнні першага ў краіне дзяржаўнага тэатра, 4 лістапада 1764 года лічыцца датай заснавання Імператарскай Акадэміі мастацтваў. Пад канец XVIII стагоддзя насельніцтва горада перавысіла 200 тысяч чалавек, у горадзе дзейнічалі больш за 60 праваслаўных цэркваў і 15 цэркваў іншых канфесій. На 1780 год налічвалася 1200 вуліц і завулкаў, 3,3 тысячы дамоў, уся цэнтральная частка гораду ўжо цалкам брукаваная і пакрытая папярочнымі дошкамі.

### Санкт-Пецярбург у XIX стагоддзі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Люблю цябе, Пятра тварэнне,Люблю твой строгі, стройны від,Нявы дзяржаўнае цячэнне, Берагавы яе граніт,Узор тваіх чыгунных кратаў,Начэй задумлівых тваіхПразрысты змрок, бліск цемнаваты.Калі ў пакоі сярод кнігПішу, чытаю без лямпады,Гляджу на сонныя грамадыПустынных вуліц, як блішчыцьАдміралцейскі ў высях шпіц… | "|

Да гэтага часу ўжо адбываецца бурнае развіццё прамысловасці — ужо да сярэдзіны 1830-х гадоў у Санкт-Пецярбургу дзейнічае каля 300 фабрык і заводаў. Адкрываюцца новыя водныя сістэмы — Марыінская і Ціхвінская, у 1828 годзе — Паўночна-Дзвінскі канал. Істотнай падзеяй становіцца адкрыццё першай чыгункі ў 1836 годзе паміж Пецярбургам і Царскім Сялом. Пецярбуржцы апрабавалі новы водны транспартны сродак: параход. Працягваецца развіццё Пецярбурга як палітычнага і навуковага цэнтра дзяржавы. У 1802 годзе заснаваныя міністэрствы і Дзяржаўны савет, узведзены будынак Сената і Сінода, абноўленая Акадэмія навук (у 1803 годзе быў прыняты новы статут), створаны Педагагічны інстытут, утвораныя некалькі гімназіяў і дазволеныя вольныя тыпаграфіі. Адкрываецца Пулкаўская абсерваторыя, у 1845 годзе — Рускае геаграфічнае таварыства. 18 жніўня 1851 года з Пецярбурга ў Маскву адправіўся першы цягнік, хутка зносіны паміж дзвюма гарадамі стане рэгулярным. Ужо ў 1850-х пабудаваныя Маскоўскі (Мікалаеўскі), Варшаўскі, Балтыйскі, а ў 1870 годзе — Фінляндскі вакзалы. Развіваецца і судаходства. У 1885 годзе скончылася збудаванне Марскога канала і Марскога порту.

### Горад трох рэвалюцый. Грамадзянская вайна

Крэйсер «Аўрора», які з’яўляецца сімвалам Кастрычніцкай рэвалюцыі
XX стагоддзе ўчыніла для Пецярбурга як шмат цяжкіх выпрабаванняў, так і грандыёзныя здзяйсненні. Па выніках перапісу 1897 года насельніцтва горада складала 1265 тыс. жыхароў, а на пачатак Першай сусветнай вайны перавысіла 2 мільёны (3-е месца ў Еўропе пасля Лондану і Парыжу). 29 верасня 1907 года пачаў курсаваць Санкт-Пецярбургскі трамвай.

Першым выпрабаваннем стала расійская рэвалюцыя 1905—1907 гадоў, пачаткам якой лічыцца Крывавая нядзеля, а вынікамі якой стала стварэнне першага ў гісторыі Расіі парламенту. Пачаўшаяся Першая сусветная вайна моцна паўплывала на лёс Санкт-Пецярбурга. Ужо ў жніўня 1914 года на хвалі антынямецкіх настрояў горад пераназваны ў *Петраград*, а да 1917 года пачаліся праблемы з аснадай — звычайнай з’явай становяцца чэргі. Хваляванні 23—27 лютага 1917 года ў горадзе зробяцца адной з галоўных прычын Лютаўскай рэвалюцыі. У гонар загінуўшых працоўных на Марсавым полі ў 1956 годзе быў запалены Вечны агонь. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі, падчас Грамадзянскай вайны з-за блізкасці антырэвалюцыйных армій урад Леніна з’яжджае ў Маскву. Петраград часова пазбаўлены статусу сталіцы (5 сакавіка 1918 года), які пераходзіць да Масквы. Увесну 1919 года, пры падтрымцы англійскага флоту, пачаўся першы наступ арміі Мікалая Юдзеніча з Эстляндыі на Петраград, а пасля паразы, ужо ў кастрычніку, другі, які таксама будзе спынены. 22 студзеня 1920 года Юдзеніч абвясціў пра роспуск Паўночна-Заходняй арміі. 26 студзеня 1924 года, пасля смерці Уладзіміра Леніна Петраград рашэннем ЦК УКП(б) пераназываецца ў *Ленінград*.

### Савецкі Петраград-Ленінград

Пасля катастрафічных падзей 1917—1919 гадоў насельніцтва горада скарачаецца, да 1920 года яно складае толькі 722 000 чалавек, але дзякуючы НЭП жыццё ў горадзе паступова паляпшаецца. Працягваецца актыўная жытловая забудова. Так у 1924 годзе ствараецца праект цэнтру Нарваўскага раёна, паводле якога мусілі быць створаныя дзве плошчы — Стачак, дзе была ўзведзеная трыумфальная арка ў гонар перамогі над Напалеонам і плошчу, якую яшчэ мелася стварыць (цяпер Кіраўская плошча). Па ўсім горадзе ствараюцца Палацы культуры — да сярэдзіны 1930 гадоў яны маюцца ўжо ва ўсіх прамысловых раёнах.

Гераізм і стойкасць ленінградцаў выявіліся ў часы Вялікай Айчыннай вайны. Амаль 900 дзён ва ўмовах поўнай блакады горада жыхары не толькі выжылі, але і дапамаглі фронту. Так у выніку сустрэчнага наступу Ленінградскага і Волхаўскага франтоў 18 студзеня 1943 года блакаднае акружэнне было прарвана, але толькі 27 студзеня 1944 года блакада горада была цалкам знятая.

Пачынаючы з 1947 года ў Ленінградзе развіваюцца як аднаўляльныя, гэтак і інтэнсіўныя будаўнічыя працы. 7 кастрычніка 1955 года ў метро быў запушчаны першы абкатачны электрацягнік, а ўжо 5 лістапада быў падпісана акт аб здачы ў эксплуатацыю першай чаргі ленінградскага метрапалітэна. У 1990 годзе гістарычны цэнтр горада ўнесены ў Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

### Постсавецкі перыяд

У 1991 годзе па выніках рэферэндуму 54 % ленінградцаў выказаліся за вяртанне спрадвечнай назвы горада Санкт-Пецярбург. 6 верасня 1991 года ўказам Прэзідыума Вярхоўнага Савета РСФСР яна была адноўлена, 21 красавіка 1992 года ўнесеная ў Канстытуцыю РФ. 26 чэрвеня 1991 быў абраны першы і апошні мэр Санкт-Пецярбурга, 13 сакавіка 1996 года выканаўчая ўлада была перададзена Адміністрацыі Санкт-Пецярбурга, якая ствараецца губернатарам Санкт-Пецярбурга, пасада мера была скасавана. Істотнай падзеяй для Пецярбурга сталі Гульні добрай волі 1994 года, якія праходзілі ў складаны для горада час. У 1991—2007 гадах было ўсталявана шмат помнікаў, сярод якіх — Фёдару Дастаеўскаму, маршалу Георгію Жукаву, Сяргею Ясеніну і іншыя. Адрэстаўраваныя і адноўленыя — Канстанцінаўскі палац, храм Спасу-на-Крыві і шмат якія іншыя. Упершыню 25 мая 1991 года, пасля вялікага перапынку, царкоўная служба адбылася ў Казанскім саборы. У 2001 годзе пачынаецца будаўніцтва Кальцавой дарогі вакол Пецярбурга, 15 снежня 2004 адкрываецца Вялікі Абухаўскі мост, вядомы як «Вантавы мост». Працягваецца развіццё метрапалітэну: у 1998 годзе ўведзены ў эксплуатацыю ўчастак Правабярэжнай лініі ад станцыі «Чкалаўская» да станцыі «Старая Дзярэўня», у 2005 годзе адкрытая станцыя «Каменданцкі праспект» і іншыя. У 2000 годзе быў пабудаваны Лядовы палац, у якім прайшоў чэмпіянат свету па хакеі 2000 года. У 2008 годзе пецярбургскі футбольны клуб «Зеніт» выйграў прэстыжны Кубак УЕФА і Суперкубак УЕФА.

### Узнагароды

* Званне Горад-герой (8 мая 1965 года) з уручэннем медалі «Залатая зорка» — «за выбітныя заслугі перад Айчынай, мужнасць і гераізм, праяўленыя працоўнымі Ленінграда ў барацьбе з нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў цяжкіх умовах працяглай варожай блакады, і ў азнаменаванне 20-годдзя перамогі савецкага народа ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
* Ордэн Леніна (26 студзеня 1945 года) — «за мужнасць і адвагу ва ўмовах блакады і барацьбы супраць фашысцкіх захопнікаў».
* Ордэн Леніна (21 чэрвеня 1957 года) — «у азнаменаванне 250-годдзя Ленінграда».
* Ордэн Кастрычніцкай рэвалюцыі (21 лістапада 1967 года) — «у азнаменаванне 50-годдзя Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі».
* Ордэн Чырвонага Сцяга РСФСР (5 снежня 1919 года) — «за гераізм і самадданасць петраградскага пралетарыята, за абарону Петраграда ў Грамадзянскую вайну».

Эканоміка
---------

Асноўны артыкул: **Эканоміка Санкт-Пецярбурга**
Санкт-Пецярбург — адзін з найважнейшых эканамічных цэнтраў Расійскай Федэрацыі. Эканоміка гораду базуецца ў асноўным на прамысловасці і турызме. Па выніках 2004 года горад заняў чацвертае месца ў Расіі (пасля Масквы, Цюменскай і Маскоўскай вобласці) па аб’ёму сукупнага рэгіянальнага прадукту (СРП). У 2007 годзе гэты паказчык склаў 1 109,3 млрд руб. (38 млрд долараў), ці 3,92 % ад агульнарасійскага СУП. У 2011 годзе, па прагнозах, СРП складзе 2 трыльёны 413 мільярдаў 6 мільёнаў рублёў. У 2006 годзе ў Санкт-Пецярбургу адбыўся саміт «Вялікай васьмёркі». Саміт праходзіў у Канстанцінаўскім палацы ў Стрэльне з 15 па 17 ліпеня 2006 года. З 1997 года ў Санкт-Пецярбургу праводзіцца штогадовы эканамічны самі Расіі і краін СНД — Пецярбургскі міжнародны эканамічны форум — найважнейшае міжнароднае эканамічнае і палітычнае мерапрыемства ва Усходняй Еўропе, якое атрымала неафіцыйную назву «Расійскі Давос».

Культура
--------

### Тэатры

Марыінскі тэатр, Міхайлаўскі тэатр, Вялікі драматычны тэатр імя Г. А. Таўстаногава, Тэатр на Васільеўскім, Тэатр на Ліцейным.

### Музеі

* Дзяржаўны Эрмітаж
* Кунсткамера
* Расійскі дзяржаўны музей Арктыкі і Антарктыкі
* Дзяржаўны Рускі музей
* Дзяржаўны Літаратурна-мемарыяльны музей Ф. М. Дастаеўскага

### Планіроўка і архітэктура

Пётр I задумваў горад паводле еўрапейскага ўзору: з прамымі перпендыкулярнымі вуліцамі, шырокімі «прашпектамі». Такая планіроўка бачна на прыкладзе Васільеўскага вострава і «трызубцы» Адміралцейства — Неўскі праспект, Гарохавая вуліца, Вазнясенскі праспект.
Самы шырокі мост — Сіні.

### Храмы і манастыры

* Троіца-Ізмайлаўскі сабор
* Казанскі сабор, Санкт-Пецярбург
* Ісакіеўскі сабор
* Смольны манастыр
* Уладзімірскі сабор
* Царква Прападобнай Ефрасінні Полацкай

### Вуліцы, праспекты, плошчы

* Сянная плошча
* Плошча Паўстання
* Плошча Перамогі
* Беларуская вуліца
* Віцебскі праспект
* Ліцейны праспект
* Уладзімірскі праспект

### Паркі, сады і скверы

* Аляксандрына
* Парк Авіятараў
* Занеўскі парк
* Нова-Арлоўскі лесапарк
* Парк імя 300-годдзя Санкт-Пецярбурга
* Паўднёва-Прыморскі парк
* Піскароўскі парк
* Піянерскі парк (Санкт-Пецярбург)

Транспарт
---------

* Санкт-Пецярбургскі метрапалітэн
* Санкт-пецярбургскі трамвай
* Санкт-Пецярбургскі тралейбус
* Санкт-Пецярбургскі аўтобус

### Чыгуначныя вакзалы

* Балтыйскі вакзал
* Віцебскі вакзал
* Ладажскі вакзал
* Маскоўскі вакзал
* Фінляндскі вакзал

Адукацыя
--------

* Санкт-Пецярбургская дзяржаўная мастацка-прамысловая акадэмія імя А. Л. Штыгліца
* Санкт-Пецярбургская дзяржаўная кансерваторыя імя М. А. Рымскага-Корсакава
* Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны політэхнічны ўніверсітэт
* Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт шляхоў зносін
* Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны тэхналагічны інстытут
* Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт прамысловых тэхналогій і дызайну

Беларусы ў Санкт-Пецярбургу. Гісторыя. Асобы
--------------------------------------------

Пецярбург стаў важным цэнтрам беларускай культуры яшчэ ў XIX ст. У 1844—1846 гг. Ян Баршчэўскі піша тут знакаміты твор Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях. У 1893 годзе тут Антон Неманцэвіч. Паводле расійскага перапісу 1897 г. у Пецярбургу пражывала 66,5 тыс. беларусаў. У пачатку XX ст. яны сталі другой па колькасці іншаэтнічнай супольнасцю ў горадзе. У 1906—1912 гг. тут вучылася выбітны альголаг Вольга Дзмітрыеўна Акімава. У 1906—1916 гг. працавала Загляне сонца і ў наша аконца, у 1914 г. — Акцыйная суполка друкарскай штукі, у 1914 годзе выйшаў нумар часопіса «Раніца». У 1918 дзейнічала Таварыства ахвотнікаў беларускага народнага штукарства. У 1930—1937 вучыўся беларускі мастак Яўген Аляксеевіч Зайцаў. У 1926—1936 гг. дзейнічала Беларускае студэнцкае зямляцтва. У 1938-39 рэктарам Ленінградскага ўніверсітэта быў беларускі вучоны Канстанцін Ігнатавіч Лукашоў. У 1938 у Ленінградзе нарадзіўся беларускі геахімік Валянцін Лукашоў. З першых дзён Вялікай Айчыннай вайны беларусы ўдзельнічалі ў абароне Ленінграда, сярод іх — Фядосій Арцёмавіч Смалячкоў. У 1973—1975 гг. у горадзе над Нявой працуе беларускі мастак Аляксандр Анатольевіч Ісачоў. Дзейнічае Беларускае грамадска-культурнае таварыства (Санкт-Пецярбург).

* Андрэй Іпалітавіч Вількіцкі
* Эдвард Вайніловіч
* Іосіф Антонавіч Гашкевіч
* Валянцін Грыцкевіч
* Вацлаў Леанардавіч Іваноўскі
* Барыс Кіт (1910—2018) — беларускі грамадскі дзеяч, педагог, матэматык, фізік, канструктар амерыканскай ракетнай тэхнікі
* Марыя Мікалаеўна Косіч
* Янка Купала
* Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч
* Пётр Міхайлавіч Стэфаноўскі
* Аляксандр Нічыпаравіч Шыманоўскі
* Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла
* Пятро Шалахонаў

Вядомыя асобы
-------------

Асноўны артыкул: **Вядомыя асобы Санкт-Пецярбурга**
* Oxxxymiron (\* 1985) — рэп-выканаўца.
* Андрэй Сяргеевіч Аршавін (\* 1981) — расійскі футбаліст.
* Барыс Уладзіміравіч Асаф’еў (1884—1949) — рускі музыказнавец, кампазітар, педагог.
* Восіп Іванавіч Бавэ (1784—1834) — расійскі архітэктар, знакаміты рэканструкцыяй Масквы пасля пажару 1812 года.
* Аляксандр Парфіравіч Барадзін (1833—1887) — рускі кампазітар і навуковец-хімік.
* Міхаіл Сяргеевіч Баярскі (\* 1949) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно, спявак, тэлевядучы.
* Іосіф Аляксандравіч Бродскі (1940—1996) — расійскі і амерыканскі паэт, эсэіст, драматург, перакладчык.
* Карл Паўлавіч Брулоў (1799—1852) — рускі мастак, жывапісец, манументаліст, акварэліст, малявальшчык, прадстаўнік акадэмізму.
* Яўген Якаўлевіч Веснік (1923—2009) — савецкі акцёр. Народны артыст СССР (1989).
* Якаў Якаўлевіч Гакель (1901—1965) — савецкі акіянограф.
* Барыс Барысавіч Галіцын (1862—1916) — рускі фізік і геафізік.
* Ілья Сяргеевіч Глазуноў (\* 1930) — савецкі і расійскі мастак-жывапісец, педагог.
* Георгій Міхайлавіч Грэчка (\* 1931) — савецкі касманаўт, двойчы Герой Савецкага Саюза.
* Мікалай Сцяпанавіч Гумілёў (1886—1921) — рускі паэт Срэбнага веку.
* Пятро Драчоў (1937—2005) — беларускі графік.
* Іван VI (1740—1764) — расійскі імператар (1740—1741) з дынастыі Раманавых.
* Сяргей Барысавіч Іваноў (\* 1953) — расійскі дзяржаўны дзеяч, міністр абароны Расіі (2001—2007).
* Мікалай Паўлавіч Ігнацьеў (1832—1908) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, дыпламат, граф, міністр унутраных спраў (1881—1882).
* Міхаіл Міхайлавіч Казакоў (1934—2011) — рускі артыст, савецкі, расійскі і ізраільскі рэжысёр, акцёр тэатра і кіно.
* Аляксандра Міхайлаўна Калантай (1872—1952) — дзеяч міжнароднага і расійскага рэвалюцыйнага сацыялістычнага руху.
* Аляксандр Васільевіч Калчак (1874—1920) — расійскі адмірал, камандуючы белым рухам падчас грамадзянскай вайны ў Расіі.
* Георг Кантар (1845—1918) — нямецкі матэматык.
* Леанід Кантаровіч (1912—1986) — савецкі матэматык і эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1975).
* Пётр Леанідавіч Капіца (1894—1984) — савецкі фізік, акадэмік АН СССР.
* Тамара Платонаўна Карсавіна (1885—1978) — вядомая руская балерына.
* Кірыл (1946) — Свяцейшы Патрыярх Маскоўскі ўсяе Русі — прадстаяцель РПЦ.
* Мікалай Васільевіч Клейгельс (1850—1916) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, губернатар Санкт-Пецярбурга (1895—1904).
* Габрыэль Корбут (1862—1936) — польскі гісторык літаратуры, бібліёграф, мовазнавец.
* Надзея Канстанцінаўна Крупская (1869—1939) — савецкая грамадская дзеячка, педагог. Жонка У. Леніна.
* Міхаіл Іларыёнавіч Кутузаў (1745—1813) — расійскі палкаводзец, генерал-фельдмаршал, святлейшы князь. Герой вайны 1812 года.
* Міхаіл Якаўлевіч Ленсу (\* 1924) — савецкі і беларускі філосаф.
* Рыгор Якаўлевіч Перэльман (\* 1966) — расійскі матэматык, першым даказаў гіпотэзу Пуанкарэ.
* Аляксандр Уладзіміравіч Рагожкін (\* 1949) — савецкі і расійскі рэжысёр і сцэнарыст.
* Ігар Севяранін (1887—1941) — рускі паэт «Срэбнага веку».
* Канстанцін Міхайлавіч Сіманаў (1915—1979) — савецкі пісьменнік, грамадскі дзеяч.
* Васіль Васілевіч Струвэ (1889—1965) — савецкі ўсходазнавец (егіптолаг і асірыёлаг).
* Аляксей Данілавіч Тацішчаў (1699—1760) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, генерал-аншэф, сапраўдны камергер, сенатар.
* Раман Львовіч Трахтэнберг (1968—2009) — расійскі шоумен, тэле- і радыёвядучы, акцёр, пісьменнік.
* Карл Фабержэ (1846—1920) — расійскі ювелір.
* Канстанцін Міхайлавіч Фафанаў (1862—1911), рускі паэт.
* Юлій Барысавіч Харытон (1904—1996), савецкі і расійскі фізік-тэарэтык і фізікахімік.
* Віктар Робертавіч Цой (1962—1990) — савецкі музыкант.
* Яўген Аляксандравіч Чычваркін (\* 1974) — расійскі бізнесмен.
* Дзмітрый Дзмітрыевіч Шастаковіч (1906—1975) — рускі савецкі кампазітар, піяніст, педагог і грамадскі дзеяч.
* Сяргей Іосіфавіч Юткевіч (1904—1985) — савецкі рэжысёр, тэарэтык кінамастацтва, народны артыст СССР.
* Аляксей Канстанцінавіч Ягудзін (\* 1980) — рускі фігурыст.
* Мікалай Іванавіч Яжоў (1895—1940) — савецкі дзяржаўны і палітычны дзеяч.

Гл. таксама
-----------

* Охта
* Лахта
* Аўтава
* Amatory

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Напісанне **Санкт-Пецярбург** у адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.14. Мн. 2002, С.151.
4. ↑  Конституционный Суд Российской Федерации  (руск.)
5. 1 2  *Авсеенко В. Н.* История города С.-Петербурга в лицах и картинках. 1703—1903 (руск.). — СПб: Сотис, 1993. — С. 20.
6. 1 2  *Мейнандэр Х.* Гісторыя Фінляндыі: Лініі, структуры, пераломныя моманты; пер. са шведскай Вольгі Рызмаковай. — Мінск: Мастацкая літаратура, 2017. — ISBN 978-985-02-1748-6.
7. 1 2  *А. В. Даринский, В. И. Старцев, Д. Н. Мурин, Т. Г. Браже, А. Г. Бітво.* Санкт-Петербург 1703—1719 / Под ред. А. В. Даринского. — СПб.: Фирма «ГЛАГОЛ», 2000. — С. 68—69. — 464 с.
8. ↑  История Санкт-Петербурга  (руск.)
9. ↑  *Галина Дрегуляс*. Февральская революция **(нявызн.)**.  opeterburge.ru.
10. ↑  *А. Ю. Чистяков*. Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Электронная энциклопедия Санкт-Петербурга. Архівавана з першакрыніцы 4 кастрычніка 2007. Праверана 22 лютага 2013.
11. ↑  *Анна Тирле*. Архитектура и благоустройство: массовое строительство. Эра ДК и ЦПКиО. Часть II **(нявызн.)**.  opeterburge.ru.
12. ↑  Указ Президиума ВС РСФСР от 06.09.91 № 1643-I О возвращении городу Ленинграду его исторического названия Санкт-Петербург **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 3 чэрвеня 2013. Праверана 22 лютага 2013.
13. ↑  Закон РФ от 21 апреля 1992 г. N 2708-I «Об изменениях и дополнениях Конституции (Основного Закона) Российской Советской Федеративной Социалистической Республики»
14. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  gks.ru. Архівавана з першакрыніцы 5 жніўня 2017. Праверана 22 лютага 2013.
15. ↑  *Маша Могилевская*. Гастарбайтеры поднимут Петербург **(нявызн.)**.  fontanka.ru. Праверана 6 сакавіка 2011.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Санкт-Пецярбург
* Карта Санкт-Пецярбурга Архівавана 15 верасня 2007.
* Надвор’е Санкт-Пецярбурга
* Беларусы ў Пецярбургу :  Архівавана 18 жніўня 2014. віртуальная выстаўка на сайце Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Я.Коласа НАН Беларусі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | VK · VK · Facebook · Telegram · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · TikTok · YouTube |
| Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1907—13) · Catholic (1997—…) · Treccani · Universalis · Гранат |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX452700 · BNF: 15289272f · GND: 4267026-3 · LCCN: n81039599 · NDL: 00628550 · NKC: ge128542, ge666505 · NUKAT: n2015031458 · SUDOC: 031917593 · VIAF: 139487820 |

 |

| ⛭Адміністрацыйны падзел Расіі   Сцяг Расіі |
| --- |
| Рэспублікі | 
* Адыгея
* Алтай
* Башкартастан
* Бурація
* Дагестан
* *ДНР*1
* Інгушэція
* Кабардзіна-Балкарыя
* Калмыкія
* Карачаева-Чаркесія
* Карэлія
* Комі
* *Крым*1
* *ЛНР*1
* Мардовія
* Марый Эл
* Паўночная Асеція
* Татарстан
* Тува
* Удмурція
* Хакасія
* Чачня
* Чувашыя
* Якуція

 | Герб Расіі |
| Краі | 
* Алтайскі
* Забайкальскі
* Камчацкі
* Краснадарскі
* Краснаярскі
* Пермскі
* Прыморскі
* Стаўрапольскі
* Хабараўскі

 |
| Вобласці | 
* Амурская
* Арлоўская
* Архангельская
* Арэнбургская
* Астраханская
* Белгародская
* Бранская
* Валагодская
* Валгаградская
* Варонежская
* *Запарожская*1
* Іванаўская
* Іркуцкая
* Калінінградская
* Калужская
* Кастрамская
* Кемераўская
* Кіраўская
* Курганская
* Курская
* Ленінградская
* Ліпецкая
* Магаданская
* Маскоўская
* Мурманская
* Наўгародская
* Ніжагародская
* Новасібірская
* Омская
* Пензенская
* Пскоўская
* Разанская
* Растоўская
* Самарская
* Саратаўская
* Сахалінская
* Смаленская
* Свярдлоўская
* Тамбоўская
* Томская
* Тульская
* Уладзімірская
* Ульянаўская
* *Херсонская*1
* Цвярская
* Цюменская
* Чалябінская
* Яраслаўская

 |
| Гарады федэральнага значэння | 
* Масква
* Санкт-Пецярбург
* *Севастопаль*1

 |
| Аўтаномная вобласць | 
* Яўрэйская

 |
| Аўтаномныя акругі | 
* Ненецкая
* Ханты-Мансійская
* Чукоцкая
* Ямала-Ненецкая

 |
| Скасаваныя | 
* Агінская Бурацкая аўтаномная акруга
* Камчацкая вобласць
* Карацкая аўтаномная акруга
* Комі-Пярмяцкая аўтаномная акруга
* Пермская вобласць
* Таймырская (Далгана-Ненецкая) аўтаномная акруга
* Усць-Ардынская Бурацкая аўтаномная акруга
* Чыцінская вобласць
* Эвенкійская аўтаномная акруга

 |
| **Федэральныя акругі** | 
* Далёкаўсходняя
* Паўднёвая
* Паўночна-Заходняя
* Прыволжская
* Сібірская
* Уральская
* Цэнтральная

 |
| 1 — на міжнародна прызнаных тэрыторыях Украіны, анексаваных Расіяй у 2014 і 2022 гадах. |

| Гарады-героі |
| --- |
|  | 
Адэса
 • 
Керч
 • 
Кіеў
 • 
Ленінград
 • 
Масква
 • 
Мінск
 • 
Мурманск
 • 
Новарасійск
 • 
Севастопаль
 • 
Смаленск
 • 
Сталінград
 • 
Тула
 • 
Брэсцкая крэпасць (крэпасць-герой)
 |

| ⛭Ленінградская вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Баксітагорскі
* Воласаўскі
* Волхаўскі
* Выбаргскі
* Гатчынскі
* Кінгісепскі
* Кіраўскі
* Кірышскі
* Ладзейнапольскі
* Ламаносаўскі
* Лужскі
* Падпарожскі
* Прыазерскі
* Сланцаўскі
* Тосненскі
* Усевалажскі
* Ціхвінскі

 |  |
| Гарады | 
* Атраднае
* Баксітагорск
* Воласава
* Волхаў
* Выбарг
* Высоцк
* Гатчына
* Івангорад
* Каменнагорск
* Камунар
* Кінгісеп
* Кіраўск
* Кірышы
* Ладзейнае Поле
* Луга
* Любань
* Мурына
* Нікольскае
* Новая Ладага
* Падпарожжа
* Пікалёва
* Прыазерск
* Прыморск
* Сасновы Бор
* Светагорск
* Серталава
* Сланцы
* Сясьстрой
* Тосна
* Усевалажск
* Ціхвін
* Шлісельбург

 |
| Пгт | 
* Будагашч
* Важыны
* Вазнясенне
* Вырыца
* Вялікая Іжора
* Дружная Горка
* Дуброўка
* Пасёлак імя Марозава
* Пасёлак імя Свярдлова
* Красны Бор
* Кузнечнае
* Кузьмалаўскі
* Лесагорскі
* Лябяжжа
* Мга
* Назія
* Нікольскі
* Паўлава
* Прыладажскі
* Рабава
* Рах’я
* Рошчына
* Савецкі
* Свірстрой
* Сіверскі
* Сінявіна
* Тайцы
* Талмачова
* Токсава
* Ульянаўка
* Фарносава
* Яфімаўскі

 |

| ⛭✰ Янка Купала |
| --- |
| Паэтычныя зборнікі | 
* Жалейка
* Гусляр
* Шляхам жыцця
* Спадчына
* Безназоўнае
* Адцвітанне
* Песня будаўніцтву
* Беларусі ардэнаноснай
* Ад сэрца
* Беларускім партызанам

 |  |
| Паэмы | 
* Зімою
* Нікому
* Калека
* Адплата кахання
* У Піліпаўку
* За што?
* Адвечная песня
* Курган
* Сон на кургане
* На куццю
* Бандароўна
* Магіла льва
* Яна і я
* На папасе
* Безназоўнае
* З угодкавых настрояў
* Над ракой Арэсай
* Барысаў
* Тарасова доля

 |
| Драматычныя творы | 
* Паўлінка
* Прымакі
* Раскіданае гняздо
* Тутэйшыя

 |
| Проза і навуковыя творы | 
* Практыка і тэорыя літаратурнага мастацтва («Расейска-беларускі слоўнік»)

 |
| Спектаклі паводле твораў Янкі Купалы | 
* Паўлінка
* Раскіданае гняздо
* Тутэйшыя

 |
| Фільмы паводле твораў Янкі Купалы | 
* Магіла льва
* Пасля кірмашу
* Паўлінка
* Раскіданае гняздо
* Тутэйшыя (Беларусьфільм)
* Тутэйшыя (Белсат)

 |
| Купалаўскія мясціны | 
* Акопы
* Бараўцы
* Бяларучы
* Вязынка
* Карпілаўка
* Ляўкі
* Мінск
* Санкт-Пецярбург
* Селішча
* Харужынцы
* Юзафова
* Яхімоўшчына

 |
| Помнікі | 
* Ашдод
* Манро
* Масква
* Пекін
* Пекін (Пекінскі міжнародны даследчы ўніверсітэт)
* Пліска
* Сіянь
* Акопы
* Надмагільны помнік
* Вязынка
* Гомель
* Гродна
* Ляўкі
* Мінск
* Радашковічы

 |
| Купалазнаўцы | 
* Пятро Васючэнка
* Ніл Гілевіч
* Уладзімір Гніламёдаў
* Жанна Дапкюнас
* Васіль Івашын
* Генадзь Кісялёў
* Уладзімір Конан
* Уладзіслава Луцэвіч
* Сцяпан Майхровіч
* Міхась Маскалік
* Іван Навуменка
* Вячаслаў Рагойша
* Ядвіга Раманоўская
* Леў Цвяткоў

 |
| Установы, падзеі і рэчы, звязаныя з імем Купалы | 
* Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы
* Міжнародны фонд Янкі Купалы
* Купалаўскія чытанні
* Літаратурная прэмія імя Янкі Купалы
* Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы
* Аўтамабіль Янкі Купалы
* Станцыя метро «Купалаўская»
* Мастацкі фільм
* Дакументальны фільм (Беларускі відэацэнтр)
* Дакументальны фільм (Беларусьфільм)
* Янка Купала …Я адплаціў народу…
* А хто там ідзе?

 |