recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Вектар нармалі да паверхні ў пункце супадае з нармаллю да датычнай плоскасці ў гэтым пункце.
**Нарма́ль** (ад лац.: normalis «прамы») да крывой (паверхні) у зададзеным пункце — прамая, якая праходзіць праз зададзены пункт перпендыкулярна датычнай прамой ці датычнай плоскасці. Мае дастасаванні ў дыферэнцыяльнай геаметрыі, геаметрычнай оптыцы, механіцы і інш.

Плоская крывая мае ў кожным пункце (за выключэннем некаторых асаблівых пунктаў) адзіную нармаль. Прасторавая крывая ў кожным неасаблівым пункце мае бесканечнае мноства нармалей, сукупнасць якіх утварае *нармальную плоскасць*.
Нармаль, якая ляжыць у судатычнай плоскасці (лімітнае становішча плоскасці, якая праходзіць праз 3 пункты крывой пры імкненні адлегласці паміж імі да нуля), называецца *галоўнай*, а нармаль, якая праходзіць перпендыкулярна гэтай плоскасці — *бінармаллю*. Датычная, галоўная нармаль і бінармаль утвараюць рухомы трыэдр крывой.

Літаратура
----------

* Нармаль // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. С. 161.
* Погорелов А. И. Дифференциальная геометрия (6-е издание). М.: Наука, 1974 (djvu)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4699684-9 · Microsoft: 118732077 |
**Павел Васілевіч Суляндзіга** (20 лютага 1962, сяло Алон Пажарскага раёна Прыморскага края) — расійскі палітык.

Біяграфія
---------

Навучаўся ў Хабараўскім дзяржаўным педагагічным універсітэце. З 1984 да 1987 г. займаўся педагагічнай дзейнасцю, выкладаў матэматыку ў школе, таксама працаваў намеснікам дырэктара.

У 1987 годзе быў абраны старшынём выканаўчага камітэту Савета народных дэпутатаў, займаў гэтую пасаду да 1991 г. З гэтага года працаваў прэзідэнтам Асацыяцыі карэнных малалікіх народаў Прыморскага края і старшынём нацыянальнага савету народных дэпутатаў сяла Чырвоны Яр. У 1993—1994 гг. быў кіраўніком праектнага камітэту па захаванні біяразнастайнасці ў басейне ракі Бікін. Да 1995 кіраваў праектам «Традыцыйныя рамёствы карэнных малалікіх народаў і развіццё этналагічнага турызму». У 1995 годзе пакінуў пасаду старшыні нацыянальнага савету народных дэпутатаў і быў прызначаны дарадцам губернатара Прыморскага края, займаўся пытаннямі карэнных малалікіх народаў Поўначы, займаў гэтую пасаду да 1997 г. У 1997 годзе займаўся праектам «Рэгіянальнае заканадаўства па карэнных малалікіх народах на Далёкім Усходзе», займаў пасаду дырэктара праекта. У гэтым жа годзе стаў віцэ-прэзідэнтам, а ў 2001 г. — першым віцэ-прэзідэнтам Асацыяцыі карэнных малалікіх народаў Поўначы, Сібіры і Далёкага Усходу Расійскай Федэрацыі (пакінуў пасаду ў 2010). З 2000 да 2002 — таксама на пасадзе старшыні праўлення сакратарыяту карэнных народаў Арктычнай рады, з 2003 да 2006 — намеснік старшыні працоўнай групы Арктычнай рады па ўстойлівым развіцці. У 2004 годзе стаў прэзідэнтам міжнароднага фонду «Батані». У 2006—2009 гг. — член грамадскай палаты Расіі.

Намеснік старшыні сталага форуму ААН па пытаннях карэнных народаў.

З 1999 г. з'яўляецца сурэдактарам часопіса «Свет карэнных народаў — жывая Арктыка».

Узнагароды
----------

Узнагароджаны граматамі Міністэрства адукацыі РСФСР, ЦК УЛКСМ, Урада Расіі, Савета Федэрацыі Расіі.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · Facebook |
| Нарматыўны кантроль | SUDOC: 13495257X · VIAF: 192992988 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мажэйка.

**Мажэйка Павел Віктаравіч** (1911—1987) — падпалкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Павал Мажэйка нарадзіўся 28 снежня 1911 года ў вёсцы Сапажкі (цяпер — Кармянскі раён Гомельскай вобласці Беларусі). Пасля заканчэння пяці класаў школы і школы фабрычна-заводскага вучнёўства працаваў рольшчыкам на Нова-Барысаўскай папяровай фабрыцы, пазней загадваў школьным аддзелам Барысаўскага райкама ВЛКСМ. У снежні 1931 года Мажэйка быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1933 годзе ён скончыў Ленінградскую ваенна-тэарэтычную школу лётчыкаў, у 1935 годзе — Арэнбургскую ваенную авіяцыйную школу лётчыкаў і летнабаў, у 1939 годзе — курсы ваенкамаў-лётчыкаў. З пачатку Вялікай Айчыннай вайны — на яе франтах.

Да красавіка 1945 года маёр Павел Мажэйка камандаваў эскадрылляй 525-га штурмавога авіяпалка 227-й штурмавой авіядывізіі 8-га штурмавога авіяцыйнага корпуса  (руск.) (бел. 8-й паветранай арміі  (руск.) (бел. 4-га Украінскага фронту. Да таго часу ён здзейсніў 107 баявых вылетаў на бамбардзіроўку і штурмоўку вялікіх колькасцяў баявой тэхнікі і жывой сілы праціўніка, нанёсшы яму вялікія страты.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага савета СССР ад 29 чэрвеня 1945 года маёр Павел Мажэйка быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка».

Пасля заканчэння вайны Мажэйка працягнуў службу ў Савецкай Арміі. У 1950 годзе ў званні падпалкоўніка ён быў звольнены ў запас. Пражываў і працаваў у горадзе Добруш Гомельскай вобласці Беларускай ССР. Памёр 19 студзеня 1987 года.

Быў таксама узнагароджаны двума ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Аляксандра Неўскага, двума ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені, ордэнам Чырвонай Зоркі і шэраг медалёў.

У гонар Мажэйка названая вуліца ў Сапажках.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Павел Віктаравіч Мажэйка на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дубовік.
**Мікалай Мікалаевіч Дубовік** (нар. 28 жніўня 1955, Слабада Уздзенскага раёна Мінскай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Мазырскі дзяржаўны педагагічны інстытут (інжынер-педагог), Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (юрыст). Працоўную дзейнасць пачаў слесарам на вытворчым аб’яднанні «Інтэграл». Служыў у радах Узброеных Сіл. Працаваў майстрам вытворчага навучання Мінскага прафесійна-тэхнічнага вучылішча № 23 будаўнікоў, намеснікам дырэктара Мінскага прафесійна-тэхнічнага вучылішча № 55 будаўнікоў, намеснікам начальніка арганізацыйнага ўпраўлення Службы кантролю Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Кіраўнік беларускага грамадскага аб’яднання «Рэспубліка без наркотыкаў», старшыня грамадскага аб’яднання «Рэспубліканскі турысцка-спартыўны саюз».

Выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання, Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь другога і трэцяга скліканняў. Прызначаўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь першага склікання.

Узнагароды
----------

Мае Падзяку Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Узнагароджаны ордэнам Пашаны, медалём Пушкіна (Расійская Федэрацыя), пяццю юбілейнымі медалямі, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Парламенцкага Сходу Саюза Беларусі і Расіі, медалём Рускай праваслаўнай царквы Прападобнага Сергія Раданежскага ІІ ступені .

Зноскі
------

1. ↑  ДУБОВИК НИКОЛАЙ НИКОЛАЕВИЧ Архівавана 24 жніўня 2019.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
**Самалійская мова** (ці проста **самалі**) — мова, якая належыць да кушыцкай галіны афразійскай надсям'і моў. На гэтай мове размаўляюць у асноўным у Самалі, але таксама і ў такіх краінах як Джыбуці (большасць насельніцтва), Эфіопія і Кенія. З-за грамадзянскай вайны ў Самалі, носьбіты мовы распаўсюдзіліся па ўсім свеце. Сапраўдная колькасць носьбітаў самалі невядомая, але прыкладна ацэньваецца ў 15-25 млн. Блізкімі да самалі мовамі з'яўляюцца мовы арома і атара. У мове сустракаюцца запазычанні з арабскай, па большай частцы сярод рэлігійных тэрмінаў. Існуюць запазычанні з англійскай і італьянскай моў, якія засталіся ад каланіяльнага мінулага.

Зноскі
------

1. ↑  *Crystal D.* The Cambridge Encyclopedia of Language — Выдавецтва Кембрыджскага ўніверсітэта, 1987. — С. 195. — ISBN 978-0-521-42443-1<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q471550'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q912887'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23306977'></a>

Спасылкі
--------

* Самалійская мова на lingvisto.org Архівавана 6 снежня 2010.
* Старонка пра самалійскую пісьменнасць на omniglot.com (англ.)

Вікіпедыя

Вікіпедыя мае **раздзел**, напісаны  

***Bogga Hore*** 



Лагатып «Вікіслоўнікі»Лагатып «Вікіслоўнікі»
У Вікіслоўніку спіс слоў самалійскай мовы змяшчаецца ў катэгорыі ***«Самалійская мова»***
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Самара (значэнні).

**Сама́ра** (араб. سامراء‎‎) — горад у Іраку, на ўсходнім беразе ракі Тыгр, у 125 км на поўнач ад Багдада. Станам на 2002 год, яго насельніцтва складала 201 700 жыхароў. Горад працягнуўся на 41,5 км уздоўж берага Тыгра; з поўначы, усходу і поўдня замест сцен яго абараняюць старажытныя ірыгацыйныя каналы. Назва Самары паходзіць ад арабскай фразы, якая азначае «радасць таму, хто глядзіць».

Гісторыя
--------

Зямля Самары заселена людзьмі са старажытнасці: сярод руін знаходзяць такія, якія адносяцца да V тысячагоддзя да н.э. Самарская культура з’яўляецца продкам убайдскай культуры. Гарадское паселішча, аднак, узнікла тут значна пазней. Першым з манархаў аблюбаваў гэта месца Хасроў I Анушырван, які пабудаваў у наваколлях паляўнічы замак. У 833 годзе на месцы старажытнага даісламскага паселішча ўзнік новы горад. У 836 годзе пры халіфе аль-Му`тасіме ібн Харуне мамлюкі (цюркскія салдаты-рабы халіфата Абасідаў) справакавалі паўстанне ў Багдадзе, якое вымусіла халіфа перабрацца на поўнач. Пазней цюркскія салдаты сталі самі ўзводзіць на прастол новых халіфаў, што прывяло да «анархіі ў Самары». Самара заставалася сталіцай ісламскага свету да 892 года, калі халіф аль-Мутамід перанёс сталіцу халіфата назад у Багдад.

Самара лічыцца свяшчэнным горадам шыітаў у сувязі з тым, што ў залатаверхай мячэці Аскарыя пахаваны рэшткі дзвюх імамаў Аскары.

Помнікі
-------

Гл. таксама: Вялікая мячэць у Самары і Мячэць Аскарыя
Пераемнік аль-Му`тасіма, халіф аль-Васік узвёў у Самары Вялікую мячэць з яе знакамітым мінарэтам у відзе спіралі вышынёй 52 м і шырынёй 33 м. На той момант гэта было самае буйное збудаванне ісламскага свету. Ад сталіцы халіфата захавалася ў больш-менш пашкоджаным стане вялікая колькасць помнікаў, уключаючы два палацы, плошчай 125 і 211 гектара, — найбуйнейшыя палацавыя збудаванні ў гісторыі ісламскай архітэктуры.

Архітэктурныя помнікі эпохі Абасідаў (руіны сарака двух палацаў, чатыры саборныя мячэці, маўзалей трох халіфаў, рэшткі закінутага паўночнага горада ў форме васьмівугольніка) з’яўляюцца аб’ектамі Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Толькі нешматлікія з іх былі аб’ектамі раскопак, пачатак якім паклалі нямецкія археолагі ў 1911 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Самара // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 132. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Самара. Даныя кансультацыйнага цэнтра Архівавана 29 лютага 2012.
* В. В. Бартальд. Культура мусульманства. Багдад і далейшае культурнае жыццё арабаў

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Іраку |
| --- |
| Хатра | 
Хатра ·  Ашур ·  Самара
 | Сцяг Ірака |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14640580f · GND: 4105268-7 · LCCN: n86116843 · NKC: ge766279 · SUDOC: 068646305 · VIAF: 130270843 |

 |
**Згуляйце на сваіх кора, біце ў балафоны** (фр. Pincez Tous vos Koras, Frappez les Balafons, таксама завецца **Чырвоны леў**, фр. Le Lion rouge) - дзяржаўны гімн Сенегала, напісаны з атрыманнем незалежнасці ў 1960 кампазітарам Эрберам Пеперам (таксама напісаў гімн Цэнтральнаафрыканскай Рэспублікі) на словы першага прэзідэнта краіны Леапольда Седара Сенгора.

Французскі тэкст гімна
----------------------

Pincez tous vos koras, frappez les balafons.   

Le lion rouge a rugi.   

Le dompteur de la brousse   

D'un bond s'est élancé,   

Dissipant les ténèbres.   

Soleil sur nos terreurs, soleil sur notre espoir.   

Debout, frères, voici l'Afrique rassemblée   

**Прыпеў:**   

Fibres de mon cœur vert.  

Épaule contre épaule, mes plus que frères,  

O Sénégalais, debout !  

Unissons la mer et les sources, unissons la steppe et la forêt !  

Salut Afrique mère, salut Afrique mère.  

Sénégal toi le fils de l'écume du lion,  

Toi surgi de la nuit au galop des chevaux,  

Rend-nous, oh ! rends-nous l'honneur de nos ancêtres,  

Splendides comme ébène et forts comme le muscle  

Nous disons droits - l'épée n'a pas une bavure.  

*Прыпеў*
Sénégal, nous faisons nôtre ton grand dessein :  

Rassembler les poussins à l'abri des milans  

Pour en faire, de l'est à l'ouest, du nord au sud,  

Dressé, un même peuple, un peuple sans couture  

Mais un peuple tourné vers tous les vents du monde.  

*Прыпеў*
Sénégal, comme toi, comme tous nos héros,  

Nous serons durs sans haine et des deux bras ouverts.  

L'épée, nous la mettrons dans la paix du fourreau,  

Car le travail sera notre arme et la parole.  

Le Bantou est un frère, et l'Arabe et le Blanc.  

*Прыпеў*
Mais que si l'ennemi incendie nos frontières  

Nous serons tous dressés et les armes au poing :  

Un peuple dans sa foi défiant tous les malheurs,  

Les jeunes et les vieux, les hommes et les femmes.  

La mort, oui! Nous disons la mort, mais pas la honte.  

*Прыпеў*

| ⛭Сенегал паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Сенегал»**
 |
**Нацыянальны гімн Сальвадора** (ісп.: Himno Nacional de El Salvador) — дзяржаўны гімн Сальвадора. Быў напісаны ў 1856 годзе Хуанам Аберле на словы генерала Хуана Хасэ Каньяса і зацверджаны ў якасці «нацыянальнай песні» ў 1879 годзе. У 1953 годзе атрымаў афіцыйнае прызнанне ў якасці гімна краіны.

Тэкст гімна
-----------

**Прыпеў**:
Saludemos la patria orgullosos
De hijos suyos podernos llamar;
Y juremos la vida animosos,
Sin descanso a su bien consagrar.
**Першы куплет**
De la paz en la dicha suprema,
Siempre noble soñó El Salvador;
Fue obtenerla su eterno problema,
Conservarla es su gloria mayor.
Y con fe inquebrantable el camino
Del progreso se afana en seguir
Por llenar su grandioso destino,
Conquistarse un feliz porvenir.
Le protege una férrea barrera
Contra el choque de ruin deslealtad,
Desde el día que en su alta bandera
Con su sangre escribió: ¡LIBERTAD!
**Прыпеў**
**Другі куплет**
Libertad es su dogma, es su guía
Que mil veces logró defender;
Y otras tantas, de audaz tiranía
Rechazar el odioso poder.
Dolorosa y sangrienta es su historia,
Pero excelsa y brillante a la vez;
Manantial de legítima gloria,
Gran lección de espartana altivez.
No desmaya en su innata bravura,
En cada hombre hay un héroe inmortal
Que sabrá mantenerse a la altura
De su antiguo valor proverbial.
**Прыпеў**
**Трэці куплет**
Todos son abnegados, y fieles
Al prestigio del bélico ardor
Con que siempre segaron laureles
De la patria salvando el honor.
Respetar los derechos extraños
Y apoyarse en la recta razón
Es para ella, sin torpes amaños
Su invariable, más firme ambición.
Y en seguir esta línea se aferra
Dedicando su esfuerzo tenaz,
En hacer cruda guerra a la guerra:
Su ventura se encuentra en la paz.

Спасылкі
--------

* Гімн на сайце nationalanthems.info
* Mp3-версія запісу гімна духавым аркестрам

| Краіны Паўночнай Амерыкі: Гімны |
| --- |
| 
* Антыгуа і Барбуда
* Багамы
* Барбадас
* Беліз
* Гаіці
* Гватэмала
* Гандурас
* Грэнада
* Дамініка
* Дамініканская Рэспубліка
* Канада
* Коста-Рыка
* Куба
* Мексіка
* Нікарагуа
* Панама
* Сальвадор
* Сент-Люсія
* Сент-Вінсент і Грэнадзіны
* Сент-Кітс і Невіс
* ЗША
* Трынідад і Табага
* Ямайка

 |
| 
* Амерыканскія Віргінскія астравы
* Ангілья
* Аруба
* Бермуды
* Банайрэ
* Брытанскія Віргінскія астравы
* Гвадэлупа
* Грэнландыя
* Кайманавы астравы
* Кліпертан
* Кюрасаа
* Марцініка
* Мантсерат
* Наваса
* Пуэрта-Рыка
* Сен-Бартэльмі
* Сен-Мартэн
* Сен-П’ер і Мікелон
* Сінт-Мартэн
* Цёркс і Кайкас

 |
Дзяржавы з афіцыйнымі рэлігіямі
     Будызм
     Іслам
     Шыіцкі іслам
     Суніцкі іслам
     Праваслаўе
     Пратэстанцтва і Англіканства
     Каталіцтва

**Тэі́зм** (грэч. Τέος — Бог) — у шырокім значэнні — вера ў Бога ці багоў; у вузкім разуменні — рэлігійна-філасофскі светапогляд, які сцвярджае, што свет быў створаны Богам, і што тварэц працягвае сваю дзейнасць у свеце, які стварыў. Упершыню тэрмін «тэізм» ужыў Ральф Кедварт (1617–1688) у сваёй працы «Ісцінная інтэлектуальная сістэма ўніверсуму». Да тэізму традыцыйна адносяць такія веравучэнні, як хрысціянства, іўдаізм і іслам.

Тэізм і рэлігіі
---------------

Традыцыйнае хрысціянства пераважна манатэістычнае. Яно вучыць, што «Бог з намі» (як перакладаецца яўрэйскае імя Імануіл). Бог у асобе Ісуса Хрыста прыйшоў у свет і пасля свайго ўшэсця ў асобе Святога Духу пачаў жыць сярод людзей.

Не ўсе рэлігіі з'яўляюцца тэістычнымі. Рэлігіі, як даасізм, пастулаты якіх не зыходзяць з існавання бога ці багоў, не з'яўляюцца тэістычнымі. Прыкладамі таксама могуць стаць будызм і таксама некаторыя формы індуізму.

Большасць тэістаў вераць, што Бог з'яўляецца ўсёведным і ўсюдыісным, хаця гэтая вера параджае пытанні пра Бога, як адказнасць за зло і пакуты і інш. Некаторыя тэісты мяркуюць, што Бог усведамляе, што яго ўсемагутнасць абмежаваная.

Віды тэізму
-----------

Існуюць розныя напрамкі тэізму: 

* Монатэізм: адзінабожжа, вера ў аднаго Бога,
* Політэізм: шматбожжа, вера ў шмат багоў, якія, у асноўным, усведамляюцца ў якасці ўнутрана-светавых сіл,
* Генатэізм і маналатрыя: шматбожжа, вера ў шмат багоў, але пакланенне толькі аднаму з іх.

Гл. таксама
-----------

* Рэлігія
* Атэізм

Зноскі
------

1. ↑  Merriam-Webster Online (англ.)
2. ↑  Вызначэнне тэізму ў Энцыклапедычным слоўніку Бракгаўза і Эфрона
3. ↑  Вызначэнне тэізму ў Вялікай савецкай энцыклапедыі

Літаратура
----------

* *Ср. Schaden*, «Über den Gegenzatz des theistischen und pantheistischen Standpunkts» (Эрланген, 1848);
**Тэўтоны**, **тэўтонцы** (лац.: Teutoni, *Teutones*) — старажытнагерманскія плямёны, якія жылі на заходнім узбярэжжы Ютландыі і ў нізоўі р. Эльба.

У канцы II ст. да н.э. зрушыліся з Ютландскага паўвострава на поўдзень і ўварваліся ў Галію, злучыўшыся з кімврамі, затым разам з імі і іншымі плямёнамі накіраваліся ў Паўночную Італію. Гэтае ўварванне з'явілася «першай хваляй» нашэсця варвараў на Старажытны Рым.

У 102 да н.э. нягледзячы на лікавую перавагу, былі цалкам пабітыя 30-тысячным войскам рымскага вайскавода Гая Марыя пры Аквах Секстыевых (*Aquae Sextiae*, старажытнарымскае паселішча паўночней Масіліі (цяпер г. Экс у дэпартаменце Праванс блізу Марселю, Францыя). Пасля гэтага згадванне аб тэўтонцах як плямёнах знікае.

Слова «тэўтонцы» ужывалася часам і для пазначэння германцаў наогул.

Гл. таксама
-----------

* Тэўтонскі ордэн
* Германцы
* Кімвры
* Немцы

| Германскія плямёны |
| --- |
| 
Алеманы · Ангрыварыі · Англы · Бавары · Батавы · Бургунды · Вандалы · Вестготы · Гепіды · Герулы · Готы · Гёты · Даны · Квады · *Кімвры*\* · Лангабарды · Лугіі · Маркаманы · Неметы · Остготы · Ругі · Саксы · Свевы · Свеі · Скіры · Таіфалы · Тэўтоны · Тэнктэры · Франкі · Хаты · Херускі · Юты
Племянныя саюзы: Інгевоны · Істэвоны · Герміноны
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сіпа.

**Тээму Юркі Юхані Сіпа** (фінск.: Teemu Jyrki Juhani Sippo; 20 мая 1947, Лахты, Фінляндыя) — цяперашні каталіцкі біскуп Хельсінкі.

Біяграфія
---------

Тээму Сіпа нарадзіўся ў лютэранскай сям'і, у 1966 годзе перавярнуўся ў каталіцтва. Праз чатыры гады вырашыў стаць святаром. Пасля заканчэння навучання ў семінарыі пры Фрайбургскім універсітэце пасвечаны ў святары 28 мая 1977 года. Пад кіраўніцтвам Карла Лемана абараніў дыпломную працу па тэме «*Das Prinzip des Protestantismus bei Paul Tillich*».

Працаваў у Хельсінкі і Ювяскюля. 16 чэрвеня 2008 года Рымскі папа Бенедыкт XVI прызначыў Тээму Сіпа ардынарыем адзінай у краіне каталіцкай дыяцэзіі ў Хельсінкі, змяніўшы на гэтай пасадзе Юзафа Врубеля (польск.: Józef Wróbel), які стаў Люблянскім біскупам. 5 верасня 2008 года Тээму Сіпа быў пасвечаны ў біскупы.

Цікавыя факты
-------------

* Тээму Сіпа стаў першым каталіцкім біскупам — фінам па нацыянальнасці з часоў біскупа Аба Арві Куркі (фінск.: Arvi Kurki), які памёр у 1522 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Прынцып пратэстанцтва паводле Паўля Тыліха

Спасылкі
--------

* Інфармацыя на catholic-hierarchy.org  (англ.)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**біскуп Юзаф Врубель** | **дыяцэзія Хельсінкі**16 чэрвеня 2008 | Пераемнік |
**Заві́даўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Церахоўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Завідаўка.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Чырванабудскага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Церахоўскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Ленінскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Лобсанг Сангай** (1968, Дарджылінг) — тыбецкі палітычны дзеяч, кіраўнік тыбецкага ўрада ў выгнанні, абраны 27 красавіка 2011 г. у выніку галасавання тыбецкай дыяспары (55 % галасоў). Сангай атрымаў доктарскую ступень у галіне міжнароднага права ў Гарвардскім універсітэце.

Атрымаў школьную адукацыю ў Індыі ў школе для тыбецкіх бежанцаў. Затым атрымаў ступень бакалаўра права і бакалаўра мастацтваў у Дэлійскім універсітэце.

У 2004 годзе атрымаў Прэмію Янга К. Кіма з адзнакай па доктарскай дысертацыі, а таксама прэмію Фулбрайта для тыбецкіх эмігрантаў на навучанне ў Гарвардскім універсітэце, дзе атрымаў ступень магістра, а затым доктара права.

Сачыненні
---------

Правім Лобсанг Сангай, 2012.
* Tibet: Exiles' Journey, Journal of Democracy — Volume 14, Number 3, July 2003, pp. 119—130
* We Sing a Song of Sadness Tibetan Political Prisoners Speak Out, Billy Jackson, Publish America, 2004, ISBN 1413716776
* China in Tibet: Forty Years of Liberation or Occupation?, Harvard Asia Quarterly, Volume III, No. 3, 1999.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Лобсанг Сангай на Вікісховішчы |

* Юрыст з Гарварда заняў пасаду палітычнага лідара Тыбету, які вясной пакінуў далай-лама(недаступная спасылка)
* Беларусь — Тыбет. Чатыры Шляхетныя Праўды Лабсанга Сангая
**Старманія** (Starmania) — мюзікл у жанры рок-опера на французскай мове, 1979 года. Словы: Люк Пламандон. Музыка: Мішэль Бержэ. У першай пастаноўцы брала ўдзел Франс Галь. Упершыню пастаўлены 10 красавіка 1979, тады ж выйшлі пласцінкі з поўным запісам аўдыё (1979), а папярэдне выйшаў зборнік галоўных песень (1978). Потым былі спектаклі ў Квебеку і Францыі ў розных варыянтах гэтай версіі.

**Старманія 88** — другая, абноўленая версія з аранжыроўкай у стылі нью-вэіў (1988). Для яе таксама быў выпушчаны спачатку зборнік з асноўнымі песнямі, потым поўны аўдыёзапіс. Толькі для гэтай версіі запісалі разам аўдыё і відэа, выпусціўшы на DVD-дыску (1989).

Вакальныя партыі:

* Мары-Жанна / Marie-Jeanne — робат-дзяўчына, прыслугоўвае ў кавярні, апавядальнік твора
* Джоні Ракфор / Johnny Rockfort — важак разбойніцкай банды «Чорныя зоркі», пратаганіст
* Крысталь / Cristal — дзяўчына, вядучая праграмы «Старманія»
* Садзія / Sadia — багатая дзяўчына з разбойнікаў
* Зігі / Ziggy — прадавец у музычным магазіне
* Зэро Жанве / Zéro Janvier — палітык, буйны капіталіст, імкнецца ўстанавіць дыктатуру
* Стэла Спотлайт / Stella Spotlight — пастарэлая акцёрка
* Ражэ-Ражэ / Roger-Roger — тэлевізійны робат (у першай версіі: прапаведнік)
* удзельнікі хора

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 13989715x · GND: 30032362X · SUDOC: 052652424 · VIAF: 209868849 |
**Стараялча́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Камарынскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Старая Ёлча.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Камарынскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Ялчанскага (Новаялчанскага) сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Барысенка.
**Уладзімір Аляксандравіч Барысенка** (25 студзеня 1912, в. Пеніца, Калінкавіцкі раён — 14 красавіка 1993, Санкт-Пецярбург) — савецкі ваенны дзеяч, палкоўнік. Герой Савецкага Саюза.

Пачатковая біяграфія
--------------------

Уладзімір Аляксандравіч Барысенка нарадзіўся 25 студзеня 1912 года ў вёсцы Пеніца цяпер Калінкавіцкага раёна Гомельскай вобласці Беларусі ў сям'і рабочага.

Атрымаў няпоўную сярэднюю адукацыю. Працаваў у Мазыры на фабрыцы «Чырвоны Кастрычнік» прэсаўшчыком.

Ваенная служба
--------------

### Даваенных часоў

У 1931 г. быў прызваны ў шэрагі РСЧА.

У 1937 г. скончыў Сумскае вышэйшае артылерыйскае каманднае вучылішча.

У 1939 годзе ўступіў у шэрагі ВКП(б).

Браў удзел у Польскім паходзе РККА і савецка-фінскай вайне.

### Вялікая Айчынная вайна

З 1941 года прымаў удзел у баях на Ленінградскім і 2-м Беларускім франтах Вялікай Айчыннай вайны. Удзельнік прарыву блакады Ленінграда, вызвалення Прыбалтыкі і Беларусі.

Камандзір 1428-га лёгкага артылерыйскага палка (65-я лёгкая артылерыйская брыгада, 18-я артылерыйская дывізія, 3-і артылерыйскі корпус прарыву, 2-я ўдарная армія) маёр Уладзімір Аляксандравіч Барысенка 11 лютага 1944 года забяспечыў прарыў абароны праціўніка ў раёне вёскі Доўгая Ніва (Сланцаўскі раён, Ленінградская вобласць).

У ходзе фарсіравання Нарвы Барысенка адным з першых пераправіў полк, а таксама падтрымаў агнём пяхоту падчас утрымання і пашырэння плацдарма.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 1 ліпеня 1944 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм маёру Уладзіміру Аляксандравічу Барысенка прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» (№ 3738).

### Пасляваенная кар'ера

У 1950 годзе скончыў Вышэйшую афіцэрскую артылерыйскую школу.

У 1957 годзе палкоўнік Уладзімір Аляксандравіч Барысенка выйшаў у адстаўку, пасля чаго жыў і працаваў у Ленінградзе, дзе і памёр 14 красавіка 1993 года. Пахаваны на Волкаўскіх могілках Санкт-Пецярбурга.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка»;
* Два ордэна Леніна;
* Два ордэна Чырвонага Сцяга;
* Ордэн Айчыннай вайны 1 ступені;
* Ордэн Чырвонай Зоркі;
* Медалі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Борисенко Владимир Александрович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 74. — 737 с.
2. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 334. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 334. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

Уладзімір Аляксандравіч Барысенка на сайце «Героі краіны»
**Тэшык-Таш**(узб.: Teshik-Tosh — дзіравы камень) — пячора-грот у гарах Байсунтау (Сурхандар’інскі вілает, Узбекістан). У пячоры ў 1938—1939 гадах археолаг Аляксей Паўлавіч Акладнікаў адкрыў пахаванне з мусцьерскай культуры неандэртальскай дзяўчынкі..

У 1938—1939 гадах археолаг А. П. Акладнікаў выявіў стаянку мусцьерскай культуры і пахаванне з рэшткамі шкілета (чэрап і некаторыя косткі) дзіцяці-неандэртальца 8-9 гадоў. Пахаванне было акружана рагамі горных казлоў, укапанымі ў зямлю, што, магчыма, сведчыць пра існаванне рэлігійна-рытуальных культаў у неандэртальцаў. Чэрап з Тэшык-Таша даволі вялікі (1490 см³), характэрны для неандэртальцаў надвочны валік не надта развіты, значна выступае нос, а падбародак, як звычайна ў неандэртальцаў, адсутнічае. Згодна з больш познімі даследаваннямі, шкілет належыць дзяўчынцы.

У 2007 годзе Свантэ Пааба з групай даследчыкаў з Інстытута эвалюцыйнай антрапалогіі імя Макса Планка ў Лейпцыгу вывучылі мітахандрыяльную ДНК з левай сцегнавой косткі неандэртальца з Тэшык-Таш, а таксама костак з пячоры Акладнікава. Было праведзена параўнанне з раней расшыфраванымі геномамі 13 еўрапейскіх неандэртальцаў, якое паказала падабенства мітахандрыяльнай ДНК сібірскіх і еўрапейскіх неандэртальцаў. Радыёвуглеродны аналіз костак з Тешик-Таш правесці не ўдалося з-за занадта малой колькасці калагена, неабходнага для такога аналізу.

Прылады
-------

У культурных пластах пячоры (да 1,5 м) знойдзеныя косткі дзікага каня, горнага казла, аленя, мядзведзя і іншых жывёл, на якіх палявалі насельнікі стаянкі. Каштоўнымі знаходкамі сталі шматлікія каменныя вырабы (напрыклад, дыскападобныя нуклеусы, скрабкі).

Зноскі
------

1. ↑  Неандертальские погребения (руск.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 16 жніўня 2002. Праверана 2 мая 2010.
2. ↑  Александр Марков. Палеогенетические данные расширили ареал неандертальцев на 2000 км на восток
3. ↑  В. М. Харитонов. Находки ископаемых гоминид на территории Восточной Европы и сопредельных регионов Азии (Часть 1)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) |
**Чанталес** (ісп.: Chontales) — дэпартамент у Нікарагуа.

Дэпартамент Чанталес знаходзіцца ў цэнтральнай частцы краіны, ля ўсходняга ўзбярэжжа возера Нікарагуа. Плошча дэпартамента складае 6.378 км². Колькасць насельніцтва — 186 000 чалавек (па ацэнцы 2006 года). Шчыльнасць жыхароў дэпартамента - каля 29 чал./км². Галоўны горад Чанталеса - Хуігальпа.

Асновай эканомікі дэпартамента Чанталес з'яўляецца сельская гаспадарка. Тут вырошчваюцца ў першую чаргу каўчук, рыс, цытрусавыя; вырабляецца высечка каштоўных гатункаў драўніны.

У адміністрацыйным плане Чанталес падпадзяляецца на 10 муніцыпій:

* Акаяра
* Камалапа
* Эль-Карал
* Хуігальпа
* Ла-Лібертад
* Сан-Францыска-дэ-Куапа
* Сан-Педра-дэ-Лавага
* Санта-Дамінга
* Санта-Томас
* Віла-Сандына
**Ажурныя тканіны** (фр.: ajouré — празрысты, плецены) — лёгкія празрыстыя тканіны, для вырабу якіх ужываюць 3 віды нітак  (укр.) (бел.: адну ўтковую і дзве асноўныя (грунтавую і перавівачную, або ажурную). Пераплятаючыся з утком, грунтавая і перавівачная асновы перавіваюцца паміж сабой, утвараючы розныя празрыстыя ўзоры або на густой непразрыстай тканіне — сеткаватыя ўзоры ў выглядзе гафту (спортажур, газ да таго падобнае).

З ажурных тканін вырабляюць летняе адзенне, фіранкі, хустачкі, тэхнічныя сіты і гэтак далей.

Зноскі
------

1. ↑  Лазука, Барыс Андрэевіч. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.

Літаратура
----------

* Українська радянська енциклопедія : у 12 томах / за ред. М. Бажана. — 2-ге вид. — К.: Головна редакція УРЕ, 1974–1985.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Новы |
**«Андалузскі сабака»** (фр.: Un chien andalou) — 16-хвілінны сюррэалістычны нямы фільм іспанскага рэжысёра Луіса Буньюэля і іспанскага мастака Сальвадора Далі. Першапачаткова быў выпушчаны да абмежаванага паказу ў Парыжы ў 1929 годзе, але, зрабіўшыся папулярным, заставаўся ў пракаце восем месяцаў. З’яўляецца адным з найбольш вядомых сюррэалістычных фільмаў «авангарду» 1920-х.

У фільме адсутнічае сюжэт. Храналогія фільма разрозненая: пераход ад першай сцэны фр. Il etait une fois (бел. «Калісьці») да другой сцэны «Праз восем год» адбываецца без змены абстаноўкі і персанажаў. Па сутнасці, кінематаграфічнае апавяданне Буньюэля падпарадкоўваецца законам «логікі» сноў, у якіх глядзельныя выявы мяняюцца, не падпарадкоўваючыся рацыянальнай логіцы і храналагічнай паслядоўнасці, таму кінакрытыкі, што аналізуюць фільм, часта карыстаюцца тэрмінамі папулярнай у тыя гады тэорыі сноў Фрэйда.

Фактычна абвяргаючы розныя інтэрпрэтацыі фільма, Буньюэль у сваіх успамінах адзначаў, што адзіным правілам, якім яны з Далі карысталіся пры напісанні сцэнарыя, была забарона на «любыя ідэі або вобразы, якія маглі б мець рацыянальнае тлумачэнне». Акрамя таго, ён сцвярджаў, што «ў фільме няма нічога, каб нешта сімвалізавала. Адзіным метадам даследавання сімвалаў, магчыма, з’яўляецца псіхааналіз».

У ролях
-------

* Луіс Буньюэль — Мужчына ў пралогу
* Сальвадор Далі — Малады мужчына на пляжы (у канцы фільма)
* Сімона Марэйль — Дзяўчына
* П’ер Батчэф — Мужчына

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 6 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Un Chien Andalou **(нявызн.)**. Праверана 12 October 2010.
3. ↑  Luis Bunuel: Impossibility and Illusion (англ.)
4. ↑  Buñuel. Luis (1983). *My Last Sigh*. New York: Knopf. ISBN 0-394-52854-9. .  (англ.)
5. ↑  Sitney. P. Adams (1974). *Visionary Film: The American Avant-Garde*. New York: Oxford University Press. .  (англ.)

Спасылкі
--------

* «Андалузскі сабака» на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.) 8.0 з 10 зорак
* Андалузскі сабака на сайце «*AllMovie*» (англ.) 5 з 5 зорак

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Filmportal · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
Шаўроны на рухавіку GE GEnx (англ.) самалёта Air India Boeing 787.
Рухавікі з шаўронамі на гандолах і соплах
У аэракасмічнай індустрыі **шаўронамі** называюцца пілавобразныя заднія абзы гандол і соплаў некаторых рэактыўных рухавікоў, якія выкарыстоўваюцца для зніжэння ўзроўню шума. Прынцып іх працы складаецца ў тым, што пры змешванні гарачага паветра з турбіны высокага ціску с з халодным паветрам турбіны нізкага ціску шаўроны служаць для згладжвання мяшання, што спрыяе памяншэнню шума з-за ўзнікнення турбулентнасці. Прыкладамі такіх рухавікоў з'яўляюцца GE GEnx  (англ.), Rolls-Royce Trent 1000  (англ.), ПД-14 і Д-18Т серый 3, 4.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Шаўрон на Вікісховішчы |

Зноскі
------

1. 1 2  NASA Helps Create a More Silent Night **(нявызн.)**.  NASA (13 снежня 2012). Праверана January 12, 2013.
2. ↑  Zaman, K.B.M.Q.; Bridges, J. E.; Huff, D. L. (17–21 December 2010). "Evolution from 'Tabs' to 'Chevron Technology’–a Review" (PDF-1.34 Mb). *Proceedings of the 13th Asian Congress of Fluid Mechanics 17–21 December 2010, Dhaka, Bangladesh* (NASA Glenn Research Center. Cleveland, Ohio).. Retrieved on January 29, 2013.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Швабія, значэнні.
Швабія як этнакультурны рэгіён у цэнтры Еўропы і размеркаванне дыялектаў (жоўта-аранжавыя колеры)
**Швабія** (ням.: Schwaben) — мясцовасць на паўднёвым захадзе  Германіі, дзе жывуць швабы — немцы, якія гавораць на асаблівым швабскім дыялекце. Існуюць два паняцці, якія вызначаюць межы Швабіі.

Палітычны рэгіён — ахоплівае сучасную паўночную Баварыю і Бадэн-Вюртэмберг, уяўляе сабой ядро рассялення алеманаў, продкаў сучасных швабаў. Аднак арэал рассялення алеманаў быў значна шырэйшы, і з цягам часу швабскія тэрыторыі апынуліся ў структуры розных палітычных утварэнняў. Такім чынам, этна-культурны рэгіён «Швабія» значна шырэйшы, уключае ў сябе нямецкамоўныя кантоны Швейцарыі і тэрыторыю ў Францыі — Эльзас. Акрамя Швабіі, швабы сустракаюцца ў паўночнай Швейцарыі і паўночна-ўсходняй Францыі (вобласць Эльзас), і невялікімі групамі ўздоўж Дуная — у Сербіі, Славеніі, паўднёвай Венгрыі, Румыніі. У Францыі і Швейцарыі часцяком словам «швабы» пазначаюцца немцы наогул.

Нягледзячы на значнае гістарычнае значэнне, значны арэал рассялення, назва «Швабія» не сустракаецца ў назве сучасных рэгіёнаў і мясцовасцей, за выключэннем Баварыі, дзе пасля рэформы 1972 г. з'явіўся адміністрацыйная акруга Швабія з цэнтрам у Аўгсбурзе, які ўяўляе сабой самы ўсходні ўскраек арэалу пражывання швабаў.

Часопіс
-------

* *Suevica. Beiträge zur schwäbischen Literatur- und Geistesgeschichte*. Herausgegeben von Reinhard Breymayer. Stuttgart: Verlag Hans-Dieter Heinz, Akademischer Verlag Stuttgart, ISSN 0179-2482

Гл. таксама
-----------

* Швабскі саюз гарадоў
* Верхняя Швабія
* Новая Швабія
* Племянныя герцагствы
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Чырвоная Зара.
**Чырво́ная Зара́** (трансліт.: *Čyrvonaja Zara*, руск.: Чирвоная Заря) — былы пасёлак у Хойніцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіў у склад Паселіцкага сельсавета.

Гісторыя
--------

Фальварак Карнеліянаў на тапаграфічнай карце 1846 г. А. К. Фіцінгофа.Запіс аб смерці і пахаванні шляхетнага Ігнацыя, сына Адама, Стравінскага.Пасёлак Чырвоная Зара на карце генштаба РККА Беларусі і Літвы. 1935 г.На тапаграфічнай карце Мінскай губерні А. К. Фіцінгофа 1846 года на месцы будучага пасёлка савецкіх часоў Чырвоная Зара паказаны фальварак Карнеліянаў. Але, паводле Віктара Гілеўскага, у метрычных кнігах Мікуліцкай царквы гэты фальварак згаданы яшчэ ў 1839 годзе, калі там нарадзіўся Канстанцін, сын Ігнацыя Ігнацыевага і Аляксандры Іванавай з роду брагінскіх Скараходаў Стравінскіх. Ёсць звестка пра Карнеліянаў і ў метрычных кнігах Астраглядаўскага касцёла на кастрычнік 1849 года: тут ва ўзросце 68 гадоў памёр шляхетны Ігнацы, сын Адама, Стравінскі, пахаваны ксяндзом Францішкам Пазняком на парафіяльных могілках. Нябожчык быў дзедам Фёдара Ігнацыевіча Стравінскага, артыста Марыінскага тэатра ў Пецярбургу, і прадзедам кампазітара Ігара Фёдаравіча Стравінскага.

Пасёлак заснаваны ў 1920-я гады перасяленцамі з суседніх вёсак на былых фальваркавых землях. У 1930 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. Паводле перапісу 1959 г. — 52 жыхары. У складзе калгаса «Бальшавік» (цэнтральная сядзіба ў вёсцы Веляцін).

Ліквідаваны 2 лістапада 2009 года.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).
2. ↑  Віктар Гілеўскі. Стравінскія. Ад беларускіх каранёў. // Маладосць. 11/2019. С. 78
3. ↑  НГАБ у Мінску. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 82адв.
4. ↑
5. ↑  «Об упразднении сельских населенных пунктов на территории Хойникского района». Решение Хойникского районного Совета депутатов от 2 ноября 2009 г. № 41 Архівавана 2 жніўня 2021.  (руск.)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 2, кн. 2. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; рэдкал.: Г. П. Пашкоў (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2005. — 520 с.: іл. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0330-6.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
Адна з ілюстрацый да кнігі мастака Генры Дзюбушэ
«**Чырвонае і чорнае**» (фр.: Le Rouge et le Noir) — раман Стэндаля, апублікаваны ў 1830 годзе. Існуе мноства гіпотэзаў, чаму аўтар абраў менавіта такую назву, але адназначнага меркавання не існуе.

У рамане раскрываецца трагічная гісторыя Жульена Сарэля, «у душы якога ідзе барацьба паміж прыроднай шляхетнасцй і небяспечнымі марывамі славалюбства». Паказваючы жыццё героя, аўтар адначасова вымалёўвае тры сацыяльныя слупы французскага грамадства пасля рэвалюцыі 1793 года: буржуазію, духавенства, дваранства.

Раман «Чырвонае і чорнае» выйшаў пасля Ліпеньскай рэвалюцыі 1830 года, спрычынёнай палітыкай караля Карла Х, які спрабаваў вярнуць норавы і парадкі, што былі да Вялікай французскай рэвалюцыі. Менавіта да Карла Х г-ня дэ Рэналь памкнецца ехаць па памілаванне для каханага. Дзеянне рамана адбываецца ў 1820-я гады.

Зноскі
------

1. ↑  Л. И. Вольперт. Тайна названия «Красное и черное»

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чырвонае і чорнае
**Вуліца Чырвонасцяжная** (гістарычная назва: *Пугачоўская*) — вуліца ў цэнтральнай частцы г.Брэста. Узнікла ў 1929 годзе пасля далучэння ў гарадскую мяжу прадмесця Шпановічы. Працягласць — 680 м, ад праспекта Машэрава да вуліцы Шаўчэнкі. У даваенны перыяд мела працяг цераз разбураны ў Вялікую Айчынную вайну Сувораўскі мост за левы бераг ракі Мухавец. Старая 1-павярховая забудова захавалася толькі на паўднёвым участку. У канцы 1970-х-пачатку 1980-х гадоў рэканструяваная. Пажарная частка.

Літаратура
----------

* Брест : Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. – Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1987. – 408 с.
**Вейка Ёханес Хакулінен** (фінск.: Veikko Johannes Hakulinen; 4 студзеня 1925 — 24 кастрычніка 2003) — фінскі лыжнік, трохразовы алімпійскі чэмпіён і трохразовы чэмпіён свету. Акрамя таго, выступаў на спаборніцтвах нацыянальнага і міжнароднага ўзроўню ў такіх відах спорту, як біятлон, арыентаванне, лыжнае арыентаванне, крос, веславанне.

Хакулінен нарадзіўся ў карэльскім паселішчы Куркіёкі (цяпер у складзе Расіі).

Вайсковае званне — сяржант. Прафесія — спецыяліст лясной гаспадаркі.

Удзельнічаў у чатырох зімовых Алімпійскіх гульнях, на якіх заваяваў тры залатыя, тры сярэбраныя і адзін бронзавы медаль. На апошняй сваёй Алімпіядзе ў 1964 годзе ўдзельнічаў у якасці біятланіста, аднак у гонцы на 20 кіламетраў фінішаваў толькі 15-м.

Быў абраны спартыўнай персонай года ў Фінляндыі ў 1952, 1953, 1954 і 1960 гадах. За свае спартыўныя дасягненні ў 1955 годзе атрымаў медаль Хольменколена.

Хакулінен памёр у выніку дарожнай аварыі 24 кастрычніка 2003 года ў горадзе Валкеакаскі, дзе ён пражываў.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Veikko Hakulinen Праверана 31 студзеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18002875'></a>
2. ↑  BiographySampo Праверана 23 сакавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105657727'></a>
3. ↑  Veikko Hakulinen — SLS.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q769544'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10429758'></a>
4. ↑  Veikko Hakulinen // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (лыжныя гонкі) · Olympedia · Olympic Channel · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Нацыянальная біяграфія Фінляндыя · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 8458 4639 |
**Андай** (фр.: Hendaye, [ɑ̃daj]) — горад на паўднёвым захадзе Францыі ў рэгіёне Новая Аквітанія. 

Размешчаны ля Біскайскага заліва на этнічна баскскіх тэрыторыях дэпартамента Атлантычныя Пірэнеі, у гістарычнай вобласці Лабурдан. Аддзелены ракой Бідасоа і востравам Фазанаў ад іспанскага горада Ірун, з якім яго злучае мост. Цягнікі, якія праходзяць праз горад, тут мяняюць колы з-за рознай шырыні каляіны ў Іспаніі і Францыі. Папулярны курорт з насельніцтвам у 14,4 тыс. жыхароў (2008).

Муніцыпалітэт размешчаны на адлегласці  каля 690 км на паўднёвы захад ад Парыжа, 190 км на паўднёвы захад ад Бардо, 115 км на захад ад По.

Гісторыя
--------

Сваім бурным развіццём у XIX стагоддзі Андай, раней памежная крэпасць, абавязаны турыстам, «якія адкрылі» для сябе суседні Біярыц, і прыкладу такіх падарожнікаў, як Антуан д’Абадзі, які па праекце Віяле-ле-Дзюка пабудаваў на ўзмор’і вілу-замак і служыў мясцовым мэрам. Тут жа памёр знакаміты аўтар прыгодніцкіх раманаў П’ер Лоці.

У 1940 годзе ў Андаі адбылася гістарычная сустрэча Гітлера і Франка, на якой іспанскі лідар абвясціў аб намеры прытрымлівацца нейтралітэту падчас сусветнай вайны.

Транспарт
---------

Андай — апошняя станцыя лініі Ласартэ-Арыя — Сан-Себасцьян — Андай баскскай сеткі вузкакалейных чыгунак EuskoTren. Таксама горад звязаны з Мадрыдам хуткаснымі цягнікамі Alvia.

Зноскі
------

1. ↑  база даных аб французскіх камунах — Institut national de l'information géographique et forestière. Праверана 26 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1665102'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q20894925'></a>
2. ↑  Populations légales 2020 — Нацыянальны інстытут статыстыкі і эканамічных даследаванняў Францыі, 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q115923391'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q156616'></a>
3. ↑  Base officielle des codes postaux — La Poste, 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q66049091'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q373724'></a>
4. ↑  Jean-Marie Pierret, *Phonétique historique du français et notions de phonétique générale*, Peeters, Louvain-la-Neuve, 1994, P..
5. ↑  Фізічныя адлегласці разлічаны па каардынатах муніцыпалітэтаў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | INSEE |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15270082t · GND: 4552178-5 · LCCN: n98092336 · VIAF: 127486095 |
Узор рымскага капітальнага пісьма. Надпіс на калоне Траяна ў Рыме
**Шрыфт** (ням.: Schrift ← *schreiben* — пісаць) — графічны малюнак напісання літар і знакаў, якія складаюць адзіную стылістычную і кампазіцыйную сістэму, набор сімвалаў вызначанага памеру і малюнка.

У вузкім друкарскім сэнсе шрыфтам завецца камплект друкарскіх літар, прызначаных для набору тэксту. Шрыфты з’яўляюцца неад’емнай часткай графіці, а таксама тэгінгу і бомбінгу.

Група шрыфтоў розных відаў і кегляў, якія маюць аднолькавае напісанне, адзіны стыль і афармленне, завецца гарнітурай.

Пасля правядзення шэрагу даследаванняў у галіне псіхалогіі было высветлена, што шрыфт можа аказваць уплыў на настрой чалавека, які яго непасрэдна бачыць. Нават аднолькавыя словы нясуць розную эмацыйную афарбоўку, зыходзячы іх таго, якім шрыфтавым стылем выканана іх напісанне.

Зноскі
------

1. ↑  Псіхалогія шрыфтоў: ўспрыманне і значэнне

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Настольны |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777737414 |
**Шпіталь Сясцёр Міласэрнасці** — помнік архітэктуры XVIII стагоддзя. Пабудаваны ў 1759 годзе пры манастыры міласэрных сясцёр.

У будынку знаходзіцца бальніца. Ён занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.

Архітэктура
-----------

Скляпенні ў падвале
П-падобны ў плане аднапавярховы мураваны будынак накрыты двухсхільным дахам. Планіроўка ў сярэдняй частцы калідорная, у крылах галерэйная. Першапачатковая планіроўка змененая ў 1928—29 гг. часткова збераглася ў левым крыле, над якім знаходзіцца паўпадвальны паверх. Калідор перакрыты цыліндрычным скляпеннем на распалубках, паўпадвал — цыліндрычнымі скляпеннямі, у астатніх памяшканнях столь плоская.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* *Габрусь Т. В.* Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. — Мн.: Ураджай, 2001. — С. 265. — 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X

Спасылкі
--------

* Шпіталь Сясцёр Міласэрнасці (Асвея) на сайце Radzima.org
* Шпіталь Сясцёр Міласэрнасці (Асвея) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Шпіталь Сясцёр Міласэрнасці (Асвея) на сайце «Архіварта»