recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сяргей Вячаслававіч Чарановіч** (нар. 8 красавіка 1958, г.п. Шарашова, Брэсцкая вобласць) — беларускі графік.

Скончыў факультэт графічнага дызайну Беларускага дзяржаўнага тэатральна-мастацкага інстытута. Сябра Саюза мастакоў Беларусі, сябра Саюза дызайнераў Беларусі. Працуе ў галіне кніжнай графікі, жывапісу, фатаграфіі. Супрацоўнічаў з выдавецтвамі «Мастацкая літаратура», «Юнацтва», «Вышэйшая школа», «Мэт», і інш. Шэраг яго прац адзначаны дыпломамі Рэспубліканскага конкурсу мастацтва кнігі Міністэрства культуры РБ. Аўтар дызайну знака «Тысяча год праваслаўнай царквы на Беларусі». Аўтар (у суаўтарстве) герба г. Ляхавічы, 1992 год. Аўтар кнігі «Легенды і паданні Ляхавіцкага краю» (2004 год). Аўтар турыстычных буклетаў-даведнікаў «Грушаўка» (2005 год) і «Сцежкамі роднага краю. Ляхавіцкі раён» (2009 год). Жыве ў г. Ляхавічы, Брэсцкай вобласці, працуе ў г. Баранавічы.
**Дхалаві́ра** (гудж.: ધોળાવીરા) — археалагічны помнік на месцы старажытнага горада Харапскай (Індскай) цывілізацыі ў раёне Качскі Ран на захадзе індыйскага штата Гуджарат. У 2014 г. унесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Даследаванне
------------

Месцазнаходжанне Дхалавіры было адкрыта ў 1956 г. Археалагічныя даследаванні пачаліся ў 1990 г. навукоўцамі Археалагічнага ўпраўлення Індыі. Сучасная назва дадзена па найменню вёскі, што знаходзіцца непадалёку.

Гісторыя
--------

Дхалавіра знаходзіцца на сезонным востраве пасярод саланчака Вялікі Качскі Ран, які ў старажытнасці мог з'яўляцца часткай плыткаводнага заліва Аравійскага мора. Горад на яе месцы існаваў у 3000 г. да н. э. — 1800 г. да н. э. У ранні перыяд паселішча належала дахарапскай культуры. Прыкладна з сярэдзіны 3 тысячагоддзя да н. э. яго занялі харапцы. Пабудаваны імі горад месціўся на 47 га паміж 2 сезоннымі ручаямі Мансарам на поўначы і Манхарам на поўдні. Сучасныя даследчыкі вылучаюць у ім 3 зоны: 

* Умацаваная цытадэль з масіўнымі мурамі з сырцовай цэглы, апраўленымі апрацаванымі камянямі
* Сярэдні горад на поўнач ад цытадэлі, які ўтрымоўваў вялікі пляц (283 м у даўжыню і 47,5 м у шырыню) з 4 вузкімі тэрасамі
* Ніжні горад за межамі цытадэлі і Сярэдняга горада

Старажытныя дхалавірцы шырока выкарыстоўвалі пры ўзвядзенні пабудоў пясчанік, рабілі з яго сегментаваныя калоны арыгінальнай формы. Вуліцы старанна планаваліся. Звычайныя дамы складаліся з 4 пакояў, прасторнага двара, ваннай, а таксама кухні. Археолагамі была знойдзена шыльда даўжынёй 3 м са знакамі, якія могуць быць надпісам.

Ужо ў той час раён Дхалавіры быў засушлівы. Гараджане былі вымушаны стварыць складаную водную сістэму, што ўключала высечаныя ў скалах рэзервуары, свідравіны, каменныя сцёкі для дажджавых вод, дамбы для сажалак на месцы навакольных ручаёў. Такім чынам яны забяспечвалі сябе вадою для штодзённага спажывання і ірыгацыі палеткаў. Рэзервуар у цытадэлі перавышае па плошчы вялікую купальню ў Махенджа-Дара. Усяго налічвалася 16 рэзервуараў.

Заняпад старажытнай Дхалавіры звязваюць з рэзкімі кліматычнымі зменамі канца 3 тысячагоддзя да н. э. — сярэдзіны 2 тысячагоддзя да н. э. Яны закранулі не толькі Харапскую, але і іншыя цывілізацыі паўночнага паўшар'я. Горад паступова спусцеў і ператварыўся ў сельскае паселішча. Яно праіснавала прыкладна 50 гадоў, а потым было канчаткова пакінута жыхарамі.

Ахова
-----

У 2014 г. Дхалавіра была ўнесена ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Спасылкі
--------

* Сайт ЮНЕСКА
* Дхалавіра і гісторыя цывілізацыі Архівавана 11 красавіка 2021.
* Інфармацыя для наведвальнікаў
* Найбольш відовішчны помнік
**Ую́кская культура** — археалагічная культура ранняга жалезнага веку ў Тыве, памежных раёнах Алтая і Манголіі ў VII — III стагоддзях да н. э.

Раскопкі курганаў жалезнага веку на рацэ Уюк у Тыве пачаліся ў 1915 — 1916 гг. У 1958 г. была вылучана асобная Уюкская культура. Яе існаванне падзяляецца на ранні (VII — VI стагоддзі да н. э.) і позні (V — III стагоддзі да н. э.) этапы. Найбольш славутым помнікам стала курганная група Аржаан, даследаванне якой пачалося ў 1971 г. Яна ўтрымоўвала магільні высакародных носьбітаў культуры з багатым інвентаром.

Магільні ў форме бярвеністых зрубаў або калодаў, змешчаных у штучныя каменныя насыпы, і інгумацыя нябожчыкаў на баку сведчаць пра тое, што пахаванні Уюкскай культуры належалі прадстаўнікам скіфа-сакскіх плямён. Яны падтрымлівалі шчыльныя зносіны з носьбітамі суседніх Пазырыкскай і Тагарскай культур, займаліся пераважна адгонныай жывёлагадоўляй. Некаторыя рэчы магільнага інвентара (кераміка, упрыгожванні, конскія цуглі) збліжаюць уюкские плямёны з раннімі качэўнікамі ўсходняга Казахстана і Кыргызстана.

Знікненне Уюкскай культуры тлумачаць паступовай экспансіяй плямён хуну.

Літаратура
----------

* *Кызласов, Л. Р.* Древняя Тува. — Москва: МГУ, 1980.
* *Маннай-Оол, М. Х.* Тува в скифское время (уюкская культура). — Москва: Наука, 1970.
**Акдунь** (кіт. трад. 阿克敦, піньінь *Ākèdūn*, 1685—1756) — маньчжурскі чыноўнік і дыпламат імперыі Цын. Акдун належаў да «чыста блакітнага сцяга  (руск.) (бел.». Ён быў бацькам цынскага чыноўніка і генерала Агуя.

Біяграфія
---------

У 1717 годзе ён пасланы кіраўніком місіі ў Часон  (руск.) (бел. з паўторнымі назначэннямі ў 1722 і 1724 гадах. У 1734-1735 гады прызначаны памочнікам начальніка прыгранічнай камісій Фуная  (руск.) (бел. для перамоваў з джунгарамі. Але перамовы не далі выніку. У 1738 годзе прызначаны паслом для другіх перамоў з джунгарамі. У 1740 годзе падпісаў мірныя дагаворы.

Зноскі
------

1. ↑  China Biographical Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13407958'></a>

Спасылкі
--------

* Чанг, С. К. Ян, Дж. К. «А-ко-тун». под редакцией Хаммеля, Артур В. (1943). *Выдающиеся китайцы периода Цин*. Вашингтон, округ Колумбия: Типография правительства США. ISBN 978-1-906876-06-7

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | CBDB: 0057124, 0368703 · ISNI: 0000 0000 4810 9612 · LCCN: nr2004025966 · VIAF: 12258548 |
**Ота Фрыдрых Фердынанд фон Гёршэн** (ням.: Otto Friedrich Ferdinand von Görschen; 12 красавіка 1824, Найрупін — 8 чэрвеня 1875, Эберсвальдэ) — прускі ваенны дзеяч.

Біяграфія
---------

Прытрымліваючыся прыкладу свайго бацькі Аўгуста Фрыдрыха фон Гёршэна (1794—1866), Ота абраў прафесію вайскоўца, пачаўшы сваю кар’еру ў 24-м пяхотным палку 6-й дывізіі, і ўжо ў 1864 годзе атрымаў званне капітана, узначаліўшы 6-ю роту. 16 студзеня 1866 года Гёршэну прысвоена званне маёра, пасля чаго ён быў адпраўлены ў 8-ы Брандэнбургскі пяхотны полк.

У 1864 годзе Ота фон Гершэн прыняў удзел у Другой Шлезвігскай вайне, дзе вызначыўся ў бітве пры Дзюбёле.

Пасля двух раненняў у 1864 і 1870 гадах і наступнымі за гэтым захворванні ў 1872-м Гёршэн быў звольнены ў запас.

Узнагароды
----------

За ваенныя поспехі, дасягнутыя ў час вайны з Даніяй, Гёршэн узнагароджаны наступнымі ордэнамі:

* Ордэн Дома Гогенцолернаў з мячамі;
* Ордэн Чырвонага арла з мячамі;
* Прускі ордэн кароны з мячамі;
* Ордэн жалезнай кароны.

Паводле даных за 1868 год, Ота фон Гёршэн і Альфрэд фон Левінскі (1831—1906) былі адзінымі афіцэрамі ў прускай арміі з першымі трыма вышэйзгаданымі ўзнагародамі. Будучы камандзірам другога батальёна Брандэнбургскага пяхотнага палка, ён пазней стаў кавалерам Жалезнага крыжа.

Сям’я
-----

Быў жанаты з Эмай Кларай Элен Рыдэль (1845—1924), дачкой архіварыуса, гісторыка і палітыка Адольфа Фрыдрыха Ёгана Рыдэля (1809—1872). У гэтым шлюбе нарадзілася трое дзяцей. Пасля яго ранняй смерці Эма Рыдэль фон Гершэн выйшла замуж за Эдуарда Тэмпельтэя (1832—1919).

Літаратура
----------

* Otto von Görschen is the foremost figure in the painting "*transition to Alsen*" - Georg Bleibtreu (Berlin, N.-G.); Camphausen (Bremen, Kunsthalle).
* He is also portrayed in the painting "*Sturm auf die Düppeler Schanzen*" (assault to the rampel of Dybbol) by Fritz Schütz. His name and rank is engraved in the framework of the painting.
* Otto von Görschen is mentioned in the "*Poems by Theodor Fontane*" and in the novel "*Quitt*" and also in the "*Arch of Pictures from my Life*" by Hugo Bartsch.

Спасылкі
--------

* 
* 
*
**Уладзімір Фёдаравіч Храленка** (нар. 1963, в. Займішча, Бранская вобласць) — беларускі аграном, спецыяліст у галіне дзяржаўнага кіравання сельскай гаспадаркай і харчаваннем; член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання.

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння сярэдняй школы ў Клінцах паступіў у Белдзяржсельгасакадэмію, які скончыў у 1985 годзе.

Працаваў галоўным аграномам у пінскім калгасе імя Калініна, спецыялістам райсельгасхарча, аграномам-меліяратарам калгаса «Перамога» (1987—1993). З 2007 года — дырэктар адкрытага акцыянернага таварыства «Парахонскае».

Выбіраўся дэпутатам Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў 28 склікання, членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання.

Узнагароды
----------

Адзначаны медалямі «За працоўныя заслугі» і юбілейным «100 гадоў органам дзяржаўнага кіравання сельскай гаспадаркай і харчаваннем Беларусі», ганаровымі граматамі Мінсельгасхарча і Брэсцкага аблвыканкама.

Зноскі
------

1. ↑  Хроленко Владимир Фёдорович
2. ↑  Храленка Уладзімір Фёдаравіч

Спасылкі
--------

* Звесткі пра выбраных дэпутатаў Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў дваццаць восьмага склікання Архівавана 14 чэрвеня 2018.  (руск.)
* УЛАДЗІМІР ХРАЛЕНКА: «МАЦНЕЙ ЗА ЎСІХ ТОЙ, ХТО ВАЛОДАЕ САБОЙ»
**Джон Лі́таў** (па-англійску: *John Lettou*; XV стагоддзе) — адзін з англійскіх першадрукароў, заснавальнік друкарні ў Лондане.

Паходжанне
----------

Пра ранняе жыццё амаль нічога невядома. Мянушка *Літаў* паказвае на яго замежнае паходжанне. Пры ўмове, што Lettou — гэта старажытнаанглійская назва Літвы, ён быў ураджэнцам ВКЛ. У гэтым выпадку, па-беларуску яго імя гучыць як *Ян (Іван) Літвін*. Але англійскі даследчык Эдвард Говард Даф у сваёй кніжцы *"Першадрукі"* (Early Printed Books) сцвярджае, што кнігі Джона Літаў вельмі падобныя да тых, што ў свой час надрукаваў Мацей Мараўскі, які дзейнічаў у Неапалі. Аднак у іншай сваёй кніжцы *"Пачаткі кнігадрукавання ў Англіі"* (Early English printing), Даф адзначае аднолькавасць манеры друку (за выключэннем некаторых вялікіх літараў) Джона Літоў і Яганэса Брэмера "Булле", які ў 1478 і 1479 г. надрукаваў дзве кнігі ў Рыме.

Дзейнасць
---------

У 1480 г. распачаў сваю друкарскую дзейнасць у Лондане. Першай з яго друку выйшла індульгенцыя Джона Кейдала ўдзельнікам змагання з туркамі. Першай кнігай, якую ён надрукаваў, была *"Quaestiones Antonii Andreae super duodecim libros metaphysicae Aristotelis"* (1480), другой — *"Thomas Wallensis super Psalterum"* (1481). Абедзве кнігі былі выдадзены на сродкі Уільяма Уілкака, пра якога нічога невядома, акрамя таго, што ў 1487 г. ён жыў у Лондысэлі. Стыль, які ўжываў Джон Літаў, пасля быў запазычаны Уільямам Кэкстанам. Акрамя гэтага, Літаў першы ў Англіі пачаў выкарыстоўваць напісанне тэксту ў дзве калонкі.

Трохі пазней да Літаў далучыўся Уільям дэ Манчлія (верагодна, з гораду Мішлен у Бельгіі). У асноўным яны друкавалі зборнікі законаў, але невядома, ці быў гэта ўрадавы заказ. Толькі адна з вядомых пяці іх кніг (*Tenores Novelli*) мае выхадныя дадзеныя, але ніводная не мае даты выдання. Паводле калафона, друкарня размяшчалася ў Лондане, "juxta ecclesiam omnium sanctorum" (каля касцёла Усіх Святых), але, паколькі такіх касцёлаў было шмат, вызначыць дакладнае месца немагчыма. Пасля выдання гэтых пяці кніг імя Літаў больш не ўзгадваецца. У 1483 г. Уільям дэ Манчлія заснаваў уласную друкарню.

Спасылкі
--------

* A Short History of EnglishPrinting, 1476-1898 by Plomer, Henry R.
* Early English Printing By Edward Gordon Duff

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Dictionary of National Biography · Оксфардскі біяграфічны |
**Рыму́цеўцы** (трансліт.: *Rymucieŭcy*, руск.: Рымутевцы) — вёска ў Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Эйсмантаўскага сельсавета.

Назва
-----

Назва адыменнага паходжання, ад антрапоніма (даўнейшага імя) *Rimutis*, які звязаны з літоўскім *rimti* «спакайнець». Аснова *Rim-* выкарыстоўвалася і ў двухасноўных імёнах, што далі тапонімы Катрымаўшчына (< *Kantrimas*), Рыматаўшчына (< *Rimantas*).

*«Сучасныя бандыты. Польскі барон Ян Біспінг на сваім судовым працэсе ў Варшаве сам прызнаўся: што ў канцы 1918 году асабіста падпаліў вёску Рымуцеўцы (ў Горадзеншчыне), у якой было 27 хат і ўласнаручна застрэліў з рэвальвера аднаго селяніна, (а адзін селянін быў хворы на тыф і згарэў у падпаленай Біспінгам хаце)»*. «Маланка» № 6, 1926

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Эйсмантаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Вялікія Эйсманты |
| Вёскі | Барыскі ·  Валотынь ·  Вялікія Ёдкавічы ·  Жукевічы ·  Кавалі ·  Каенеўцы ·  Кулікі ·  Малыя Ёдкавічы ·  Мацеевічы ·  Місявічы ·  Міхаліно ·  Рымуцеўцы ·  Станявічы ·  Цыдзікі ·  Ярмолічы |
**Валянціна Кузьмаўна Яікава** (1 кастрычніка 1946, в. Стара-Забалота, Часцінскі раён  (руск.) (бел. Пермскі край —) — беларуская савецкая спартсменка. Заслужаны майстар спорта СССР па самалётнаму  (руск.) (бел. (1978), майстар спорта СССР па верталётнаму (1975) спорту. Абсалютная чэмпіёнка свету па вышэйшым пілатажы, 3-разовая абсалютная чэмпіёнка Еўропы, 17-разовая чэмпіёнка свету, 10-разовая чэмпіёнка Еўропы, 12-разовая чэмпіёнка СССР, 4-разовая чэмпіёнка Беларусі.

Біяграфія
---------

З 1969 года — лётчык-інструктар Мінскага аэраклуба ДТСААФ СССР. Абсалютная чэмпіёнка свету ў шматбор’і, чэмпіёнка свету ў камандным першынстве і ў асобных практыкаваннях (1978, Чэске-Будзеёвіцы, ЧССР). Сярэбраны прызёр чэмпіяната свету ў шматбор’і і чэмпіёнка свету ў асобных практыкаваннях (1976, Кіеў). Чэмпіёнка СССР у асобных практыкаваннях (1978).

Узнагароды
----------

Узнагароджана ордэнам «Знак Пашаны», медалём «За працоўную адзнаку», Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР, медалём А. І. Пакрышкіна, тройчы — ганаровым знакам ЦК УЛКСМ і ганаровым знакам ЦК ДТСААФ.

Зноскі
------

1. 1 2  Яикова Валентина Кузьмовна // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 715. — 737 с.
2. 1 2  Женщина, которая никогда не плачет: легендарная летчица Валентина Яикова Архівавана 1 лістапада 2016.  (руск.)

Спасылкі
--------

* Женщина, которая никогда не плачет: легендарная летчица Валентина Яикова Архівавана 1 лістапада 2016.  (руск.)
* Яикова Валентина Кузьмовна  (руск.)
**Батыкалоа** (сінгальск.: මඩකලපුව, там.: மட்டக்களப்பு) — горад ва Усходняй правінцыі Шры-Ланкі, цэнтр аднайменнай акругі. Насельніцтва — 92332 чал. (2011 г.).

Геаграфія
---------

Батыкалоа размешчаны на ўсходнім узбярэжжы Шры-Ланкі ля Індыйскага акіяна. Бераг нізкі, пясчаны. У рысе горада і ў прадмесцях шмат пляжаў. У бераг удаюцца тры шырокія лагуны. Самая вялікая лагуна Батыкалоа цягнецца далёка на поўдзень і мае плошчу 162 км². Ёсць некалькі астравоў.

Клімат трапічны мусонны, вельмі даджлівы з кастрычніка па люты (у снежні ў сярэднім 418,5 мм ападкаў) і гарачы і засушлівы з мая па жнівень (у чэрвені 23,9 мм ападкаў). Сярэдняя гадавая тэмпература 24,5 — 31° С.

Гісторыя
--------

Дакладны час заснавання горада не вядомы, але ўжо да пач. XVII ст. тут існавалі порт і цагляная крэпасць, якія належалі сінгальскім уладарам Шры-Ланкі, хаця большасць мясцовага насельніцтва складалі тамілы і гандляры-мусульмане. Праз Батыкалоа пачаліся першыя кантакты паміж сінгаламі і галандцамі.

У 1622 г. партугальцы захапілі Батыкалоа, зруйнавалі крэпасць, і на яе месцы стварылі сваё ўмацаванне. У 1639 г. яно было ўзята сумеснымі намаганнямі сінгалаў і галандцаў. Галадцы заставілі тут свой гарнізон і фактычна далучылі мясцовыя землі да сваёй калоніі. Імі была пабудавана каменная крэпасць, рэшткі якой дайшлі да нашага часу. У 1796 г. яна ўвайшла ў склад брытанскай калоніі, а ў 1948 г. — Шры-Ланкі.

Горад моцна пацярпеў пад час цунамі 26 снежня 2004 года.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

 Batticaloa даведнік на сайце *Wikivoyage*

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Батыкалоа на Вікісховішчы |

* Вatticaloa.com
* Batticaloa Municipal Council /Prepared by Eng. S.E.Jeyarajah, 2005 Архівавана 27 сакавіка 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
**Алег Керчу** (нар. 6 ліпеня 1984, Чарнаўцы) — украінскі футбаліст (абаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам у чарнавіцкай «Букавіне».

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец букавінскага футбола, прафесійную кар’еру пачаў у чарнавіцкай «Букавіне». За букавінскі клуб у 2001—2006 гадах згуляў 123 матчы (7 галоў). У 2006 годзе перайшоў у чарнігаўскую «Дзясну», у складзе якой стаў пераможцам Другой лігі Украіны 2005/06.

У 2007 годзе перабраўся ў склад івана-франкоўскага «Прыкарпацця». Правёў 15 матчаў, разам з клубам атрымаў срэбраныя медалі Другой лігі 2006/07.

У 2008 годзе вярнуўся ў родную «Букавіну», дзе стаў адным з лідараў каманды, а з часам і капітанам. У складзе «Букавіны» стаў пераможцам Другой лігі 2009/10, а таксама рэкардсменам чарнавіцкай каманды па колькасці згуляных паядынкаў у чэмпіянаце і Кубку Украіны.

У студзені 2014 года па запрашэнні свайго земляка Руслана Гунчака накіраваўся на прагляд у наваполацкі «Нафтан», і ў выніку ў лютым 2014 падпісаў кантракт з клубам. У «Нафтане» замацаваўся на пазіцыі асноўнага левага абаронцы, у канцы сезона часам стаў выкарыстоўвацца як апорны паўабаронца. У студзені 2015 года пакінуў наваполацкі клуб.

У сакавіку 2015 вярнуўся ва Украіну, стаўшы іграком цярнопальскай «Нівы». Сезон 2015/16 таксама пачынаў у «Ніве», але ў жніўні 2015 года пакінуў клуб. У пачатку 2016 года гуляў за «Букавіну», пасля чаго пераехаў у канадскі клуб «Юкрэйн Юнайтэд». У сакавіку 2017 года вярнуўся ў «Букавіну», аднак ужо ў маі зноў з’ехаў у Канаду, папоўніўшы склад клуба «Варкута».

У красавіку 2019 года чарговы раз стаў іграком «Букавіны». З лета 2019 года стаў выступаць на аматарскім узроўні. У 2020 года пачаў трэнерскую кар’еру, спачатку працаваў з юнацкімі камандамі «Букавіны», а летам 2023 года ўвайшоў у трэнерскі штаб асноўнай каманды.

Дасягненні
----------

* Украіна Пераможца Другой лігі Украіны (2): 2005/06, 2009/10

Крыніцы
-------

1. ↑  Oleg Kerchu // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Керчу, Огар и Рефаи покинули «Нафтан»
3. ↑  Первая лига. Нива подписала восемь новых футболистов Архівавана 4 сакавіка 2016.
4. ↑  Нива лишилась опытного универсала

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол · ПФЛУ · УАФ |
**Максіі**, **максітаны** (стар.-грэч.: Μάξυες, лац.: Maxitani) — берберскія плямёны, якія жылі на тэрыторыі сучаснага Туніса прынамсі з канца II тысячагоддзя да н. э. Магчыма ўдзельнічалі ў нападах лівійцаў на Егіпет падчас нашэсця «народаў мора» і згадваюцца ў надпісах з Медзінет-Абу пад назвай «мешвеш» (*M-s'w-s'(w)*). Пацвярджэннем гэтай гіпотэзы можна лічыць легенду, паводле якой максіі звязвалі сябе з траянцамі .

Герадот называе галоўным заняткам максіяў земляробства і тым самым супрацьпастаўляе іншым — качавым берберскім плямёнам, хоць прызнае, што максіі таксама разводзілі авечак і коз.

На тэрыторыі, якая належала максіям, фінікійцы заснавалі свае калоніі — Уціку, Гіпон Акру, Гадрумет, Карфаген. У 814 г. да н.э. правадыр максіяў Ярбас сватаўся да карфагенскай царыцы Элісы, верагодна, спадзяючыся атрымаць яе горад у «пасаг», але няўдала. Па некаторых даных, пасля гібелі Элісы карфагеняне вымушаны былі ваяваць з максіямі і вайна завяршылася не на карысць фінікійцаў — некалькі стагоддзяў Карфаген выплачваў максіям даніну.

У 50-х гг. VI ст. да н.э. ваенныя дзеянні аднавіліся і карфагенскі камандуючы Малх нанёс максіям паражэнне. Карфаген быў вызвалены ад выплаты даніны, а максіі ператварыліся ў саюзнікаў пунійцаў — ужо ў канцы VI ст. да н.э. яны разам змагаліся са спробамі грэкаў заснаваць свае калоніі на афрыканскім узбярэжжы.

У далейшым берберскіх саюзнікаў карфагенян у асноўным называлі нумідыйцамі, а пра назву «максіі» нагадвалі толькі этнонімы «масілы» (усходнія нумідыйцы) і «масесілы» (заходнія нумідыйцы).

Зноскі
------

1. ↑  Герадот. IV , 191
2. ↑  Юстын, XVIII , 6, 1
**На́ча**, **Начка**, **Паначка** (літ.: Nočia) — рака ў Воранаўскім раёне, правы прыток Дзітвы (басейн Нёмана).

Назва
-----

Назва балцкага паходжання. Форма назвы ў літоўскамоўных аўтахтонаў — *Nočia*.

Нача — досыць распаўсюджаная назва на тэрыторыі цяперашняй Беларусі (назва ў прытокаў Дзвіны, прыпяцкай Луніі, Бярэзіны, бярэзінскага Бабра). Таксама Нача — прыток дзвінскай ракі Обшы (у гэтую Начу ўцякаюць рэкі з балцкімі назвамі Рэкта, Вейна, Лебасціна, Вішанка — «Арэхавая», «Звілістая», «Павольная», «Плыткая»).

Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы *Nota, Notė, Notija, Notera*, пруская *\*Nātangā* (ад гэтага гідроніма назва прускага племя натангаў).

Гэтыя назвы ад захаванага ў гідраніміі балцкага *\*nātā* «цячэнне», якое з дапамогай пашыральніка *-t-* ад індаеўрапейскага *\*(s)na-* «цячы». Ад яго таксама рачныя назвы Сноўка, Сноў[ru].

Назва Нача значыць «Плыткая (рака)». Назва звязаная з хуткасцю рачной плыні.

Гідраграфія
-----------

Даўжыня 8 км. Пачынаецца каля в. Пацялюнцы, цячэ па Лідскай раўніне, упадае ў Дзітву за 1 км на паўночны ўсход ад в. Янавічы. Рэчышча каналізаванае.

Заўвагі
-------

1. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 231—232.
2. ↑  V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 649.
3. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 971—972.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
**Крупка сібірская** (*Draba sibirica*) — від кветкавых раслін сямейства Капуставыя (*Brassicaceae*), распаўсюджаны на поўначы Паўночнай Амерыкі і Еўразіі.

Батанічнае апісанне
-------------------

Шматгадовыя расліны (каудэкс разгалінаваны). Сцёблы неразгалінаваныя, 0,5—2.5 дм, ад рэдка да шчыльна шчаціністых. Базальнае лісце чарашковае: пласціны даўгавата-ланцэтныя або ланцэтныя, са звужаным аснаваннем, 0,4—2,2 см × 1—5(10) мм, палі цэлыя, паверхні часта апушаныя, часам голыя (акрамя палёў). Сцябловага лісця не мае

Гронкі 7-20-кветкавыя, значна выцягнутыя ў пладах, гладкія. Пладаносы 5—18(23) мм, прамыя або скрыўленыя, гладкія. Кветкі: чашалісцікі паднятыя, даўгаватыя або яйкападобныя, 2—2,7 мм, гладкія або рэдка валасістыя; пялёсткі жоўтыя, вузка зваротнаяйкападобныя, 4—6 × 2—3 мм; пылавікі яйкападобна-субсэрцападобныя, 0,4—0,5 мм. Плады ад даўгаватых да эліптычных, рэдка сублінейныя, пляскатыя, 4—8 × 1,5—2,2 мм. Насенне (карычневае), яйкападобнае, 0,9—1.2 × 0,5—0,6 мм. 2n = 16.

Распаўсюджанне
--------------

Паўночная Амерыка: Грэнландыя; Еўропа: Расія; Азія: Кітай, Казахстан, Кыргызстан, Манголія, Расія, Грузія. Натуралізаваны: Беларусь, Эстонія, Латвія, Літва, Украіна.

Насяляе горныя схілы, сонечныя або цяністыя вільготныя месцы.

Ва Украіне расце на насыпах чыгунак — у лесастэпе (у Хмяльніцкай, Харкаўскай і Палтаўскай абласцях).

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 46. — 160 с. — 2 350 экз.
4. 1 2  *Доброчаева Д. Н. Котов М. И. Прокудин Ю. Н. и др.* Определитель высших растений Украины. — Киев, 1987. — С. 125.  (руск.) (укр.)

Спасылкі
--------

* Panarctic Flora(недаступная спасылка)  (англ.)
* Euro+Med Plantbase  (англ.)
* Flora of North America  (англ.)
* Flora of China  (англ.)
* Germplasm Resources Information Network (GRIN)  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
**Стэван Алексіч** (сербск.: Stevan Aleksić/Стеван Алексић) — сербскі мастак, які нарадзіўся ў Аўстра-Венгрыі. Яго працы належаць да Мюнхенскай школы. Ён асабліва вядомы сваёй серыяй аўтапартрэтаў з 1895 па 1922 гады, якія адначасова ілюструюць эвалюцыю яго стылю і тэхнікі, а таксама змены ў яго целаскладзе і характары, і з’яўляецца найбуйнейшай падобнай калекцыяй сербскага жывапісу.

Біяграфія
---------

Алексіч нарадзіўся 23 снежня 1876 года ў горадзе Арад, які на сёння размяшчаецца ў Румыніі, у сям’і мастакоў. Яго бацька Душан і дзед Нікала таксама былі жывапісцамі. Пачатковую школу скончыў у Арадзе, дзе атрымаў першыя ўрокі жывапісу ад бацькі. У 1895 годзе пераехаў у Мюнхен, дзе навучаўся ў Акадэміі выяўленчых мастацтваў у класе Ніколааса Гізіса. Калі ў 1900 годзе яго бацька памёр, ён вырашыў кінуць навучанне і пераехаць у вёску ў Ваяводзіне. Там ён пабудаваў дом са студыяй і ажаніўся з мясцовай настаўніцай Стэфаніяй Лукіч у 1905 годзе. Астатняе жыццё правёў у Модашы і працаваў жывапісцам. Памёр 2 лістапада 1923 года.

Галерэя
-------

* Анёл смуткуеАнёл смуткуе
* Святы Георгій, які забівае змеяСвяты Георгій, які забівае змея
* Аголеная жанчынаАголеная жанчына
* Аўтапартрэт у кафэАўтапартрэт у кафэ
* ЖнецЖнец
* Вясёлыя баначаныВясёлыя баначаны
* Спаленне моста Святога СавыСпаленне моста Святога Савы

Зноскі
------

1. ↑  Stevan Aleksić // Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy — B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. — ISSN 2750-6088 — doi:10.1515/AKL<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q64'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41640909'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q496126'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19276262'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q324303'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98818'></a>
2. ↑  «Стеван Алексић (1876—1923)». Academia.

Спасылкі
--------

* Стэван Алексіч. Галерија Матице српске.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 155391610 · GND: 1064960588 · ISNI: 0000 0000 6406 9454 · LCCN: no2009103955 · NKC: js2009504522 · NUKAT: n2011161201 · VIAF: 90594447 |

 |
**Ірун** (ісп.: Irún, баскск.: Irun) — горад на поўначы Іспаніі, у Краіне Баскаў, у правінцыі Гіпускаа. Муніцыпалітэт знаходзіцца ў складзе раёна (камаркі) Баха-Бідасоа. Насельніцтва — 60 261 (2006). Размешчаны каля мяжы з Францыяй, на левым беразе ракі Бідасоа, праз якую злучаны мостам з французскім горадам Андай.

Гісторыя
--------

Гістарычна горад быў цесна звязаны з Наварай. У 1200 годзе быў далучаны да Кастыліі. Першае пісьмовае згадванне пра Ірун адносіцца да 1203 годзе. З-за свайго стратэгічнага становішча на мяжы трох каралеўстваў (Кастылія, Навара і Францыя) пастаянна падвяргаўся нападам непрыяцельскіх войскаў. Да 1766 года залежаў ад бліжэйшага горада Андарыбія, 27 лютага 1766 года кароль Карл III дараваў Іруну незалежнасць.

У 1913 годзе Ірун атрымаў статус горада. Падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі горад быў асаджаным нацыяналістамі і пасля зацятага супраціву капітуляваў у верасні 1936 года. Пры гэтым значная частка горада была знішчана адыходзячымі рэспубліканцамі.

Зноскі
------

1. ↑  Relación de Municipios y sus Códigos por Provincias — National Statistics Institute, 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q84054356'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q845937'></a>
2. ↑  *National Statistics Institute* Municipal Register of Spain of 2022 — 2022. — Т. 90. — С. 1,235.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q111983091'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q845937'></a>
**Хамяк звычайны** (*Cricetus cricetus*) — від грызуноў сямейства хамяковых.

Апісанне
--------

Параўнальна буйны грызун, велічынёй з пацука, але з кароткім хвастом. Целасклад шчыльны, галава і задняя частка тулава круглявых формаў. Даўжыня цела 180—300 мм, хваста 30-80 мм, ступня 30-45 мм. Маса 150—450 г, зрэдку больш. Вушы круглявыя, невялікія, з белым аблямоўваннем. Поўсць кароткая, густая і мяккая. Афарбоўка рудая, розных адценняў. Ніжняя частка цела заўсёды чорная. Па баках галавы, шыі, лап — белыя плямы.

Пашырэнне
---------

Лесастэпавы від грызуноў. У апошні перыяд замацаваўся на абязлесеных раўнінах, дзе з боку чалавека падтрымлівалася ўстойлівая збожжавая гаспадарка і жывёлагадоўля; жыве ў астраўных антрапагенных ландшафтах. Арэал цягнецца ад Францыі, Бельгіі, Нідэрландаў, Германіі (у гэтых краінах жывуць ізаляваныя групоўкі), па сярэдняй паласе Польшчы да Палескай нізіны. Агінаючы яе з поўдня, праходзіць на поўнач да сярэднярускіх раўнін, Паўднёвага Урала і да Алтая. Паўднёвая мяжа арэала праходзіць па альпійскіх далінах, Прычарнамор’ю, Паволжжу.

Біялогія
--------

Вядзе начны спосаб жыцця, увесну і ўвосень актыўны і днём. Зімоўку праводзіць у стане сну ў норах. Перыядычна прачынаецца і падкормліваецца насеннем культурнай і дзікай травы, назапашанымі ў канцы лета. Радзей зімуе ў капцах бульбы і карняплодаў. Норы глыбокія: зімовыя дасягаюць 2-х м; летнія сталыя, каля 60 см; часавыя — каля 30 см.

Жывуць да 10 гадоў. Спарванне ў красавіку — жніўні. Цяжарнасць 12-20 дзён. Самка нараджае ад 3 да 12 дзіцянятаў. Сталыя асобіны і халастыя самкі вядуць адзінкавы лад жыцця. Сілкуюцца вегетатыўнымі і пладовымі часткамі разнастайных культурных і дзікіх раслін. У нары ўладкоўвае вялікія запасы рознага насення, часам да 20 кг. У склад кормаў таксама ўваходзяць: насякомыя, яшчаркі, птушаняты, дробныя грызуны.

У апошнія дзесяцігоддзі колькасць хамяка значна зменшылася ў большасці месцаў еўрапейскай часткі арэала. Хамяк жыве таксама і ў Беларусі, дзе занесены ў Чырвоную кнігу.

У філатэліі
-----------

 * Канверт першага дня Беларусі, 2017 годКанверт першага дня Беларусі, 2017 год
* Паштовая марка Беларусі, 2017 годПаштовая марка Беларусі, 2017 год
* Малы аркуш Беларусі, 2017 годМалы аркуш Беларусі, 2017 год

Спасылкі
--------

* Артыкул у Чырвонай кнізе Беларусі(недаступная спасылка)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4153921-7 |
**Калацін** — былы пасёлак Шырокаўскам сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

У сувязі з радыяцыйным забруджваннем пасля Чарнобыльскай катастрофы жыхары (18 сем'яў) пераселены ў 1990 годзе ў чыстыя месцы.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 20 км на ўсход ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 27 км ад Гомеля.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы Доўск — Гомель.

Планіроўка складаецца з кароткай вуліцы амаль мерыдыянальнай арыентацыі, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1929 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ўваходзіў у склад саўгаса «Камінтэрн» (цэнтр — вёска Шырокае).

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2004 год — жыхароў няма.

### Дынаміка

* 1959 год — 63 жыхара (паводле перапісу).
* 1990 год — жыхары (18 сем'яў) пераселены.

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Погіры.
**Пагірай** (літ.: Pagiriai), **Пагіры, Погіры** — колішні хутар у Воранаўскім раёне, эксклаў Літвы на тэрыторыі Беларусі. Зараз на гэтым месцы поле з невялічкім ляском пасярэдзіне, фактычна тэрыторыя знаходзіцца ў межах пагранічнай паласы з беларускага боку.

Гісторыя
--------

Паводле падання, некалі тут была шляхецкая сядзіба. Пры савецкай уладзе гаспадарка была ператворана ў хутар. У 1955 годзе ўпершыню на паперах згадваецца факт існавання анклава: Пагіры вырашылі аднесці да Літоўскай ССР, паколькі на хутары жыла брыгада, якая працавала ў найбліжэйшым літоўскім калгасе. Межы саюзных рэспублік гэтаму не заміналі, бо ў тыя часы яны былі фармальнасцю. Як сцвярджаецца, да хутара была падведзена лінія электраперадач з тэрыторыі ЛітССР.

Колькасць жыхароў Пагіроў з гадамі змяншалася, і на момант, калі абедзве краіны атрымалі незалежнасць, у ім жыла толькі адна сям’я з трох чалавек — этнічных палякаў, іх прозвішча — Занегіны.

Спрэчкі паміж суверэннымі Літвой і Беларуссю наконт мяжы доўжыліся чатыры гады. Літоўскі бок прапаноўваў пакінуць Пагіры пад сваёй юрысдыкцыяй і зрабіць «калідор» шырынёй 200 м. Беларускі бок прапанаваў аднесці Пагіры да Беларусі і перадаць Літве землі ідэнтычнай плошчы, якія непасрэдна прымыкалі б да дзяржаўнай мяжы. На гэтым варыянце бакі нібыта і сышліся. Жыхары Пагіроў згодна з умовамі атрымалі літоўскія пашпарты, чым пазней скарысталіся, з’ехаўшы ў Літву.

6 лютага 1995 года быў падпісаны Дагавор аб літоўска-беларускай дзяржаўнай мяжы. Але там не згадваюцца Пагіры. Дагавор набыў моц у красавіку 1996 года. А ў 2001 Літоўская Рэспубліка праводзіла перапіс насельніцтва, афіцыйныя вынікі якога змяшчалі і статыстыку ў тым ліку па Пагірах: насельніцтва — 0 чалавек. У 2010 годзе літоўскі Цэнтр рэгістраў таксама пазначае Пагірай у адрасным рэестры, хоць і не дае дакладных геаграфічных каардынат. У 2016 годзе ўрад Літвы прымае пастанову, паводле якой хутар Пагірай афіцыйна ліквідуецца.

Зноскі
------

1. ↑  zviazda.by
2. ↑  NUTARIMAS DĖL ŠALČININKŲ RAJONO SAVIVALDYBĖS GYVENAMŲJŲ VIETOVIŲ PAVADINIMŲ PAKEITIMO, GYVENAMŲJŲ VIETOVIŲ NUSTATYMO, PANAIKINIMO, TERITORIJŲ RIBŲ NUSTATYMO IR PAKEITIMO
**Перасу́давічы** (трансліт.: *Pierasudavičy*, руск.: Пересудовичи) — вёска ў Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Стрыгінскага сельсавета. Размешчана за 18 км ад Бярозы, за 24 км ад чыгуначнай станцыі Бяроза-Картузская.

Назва
-----

Назва адыменная, ад двухасноўнага балцка-літоўскага імя *Per-sud'as.* У літоўскай антрапаніміі вядомыя адпаведныя іменныя асновы *Per-* i *Sud-.*

Гісторыя
--------

У сярэдзіне XIX ст. вёска ў Слонімскім павеце Гродзенскай губерні. Паводле перапісу 1897 года — у Пескаўскай воласці, дзейнічалі хлебазапасны магазін і кузня.

З 1915 года акупіравана германскімі войскамі, з 1919 года да ліпеня 1920 года і з жніўня 1920 года войскамі Польшчы. У ліпені 1920 устаноўлена савецкая ўлада.

З 1921 года ў складзе Польшчы, у 1924 годзе вёска ў Пескаўскай гміне Косаўскага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў БССР, з 1940 года вёска ў Высокаўскім сельсавеце.

У 1941—1944 гг. акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Ад рук акупантаў загінулі 3 жыхары вёскі. 22 верасня 1943 года пры выкананні баявога задання кінуўся з мінай пад варожы цягнік ураджэнец вёскі А. В. Васілеўскі, партызан атрада імя Калініна; яго імем названа вуліца.

16 ліпеня 1954 года сельсавет перайменаваны ў Перасудавіцкі (адначасова цэнтр перанесены ў Перасудавічы). Паводле перапісу 1959 года сяло. 21 лістапада 1977 года Перасудавіцкі с/с перайменаваны ў Высокаўскі, цэнтр перанесены ў в. Высокае. У 1980-я гады ў саўгасе «Белаазёрскі». З 26 лютага 2002 года вёска ў складзе Стрыгінскага сельсавета.

Планіроўка
----------

Планіровачна складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўночнага захаду на поўдзень, да яе ў паўднёвай частцы з усходняга боку прымыкае яшчэ адна вуліца, арыентаваная з захаду на паўночны ўсход, да якой прылягаюць некалькі адасобленых участкаў забудовы.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**:
	+ 1897 — 58 двароў, 299 жыхароў.
* **XX стагоддзе**:
	+ 1905 — 351 жыхар.
	+ 1924 — 70 будынкаў, 376 жыхароў.
	+ 1940 — 83 двары, 615 жыхароў.
	+ 1959 — 58 гаспадарак, 220 жыхароў.
	+ 1970 — 653 жыхары.
* **XXI стагоддзе**:
	+ 2005 — 105 двароў, 181 жыхар.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)
2. ↑  Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 21 лістапада 1977 г. // Зборнік законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1988, № 3.

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2006. — 528 с.: іл. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Стрыгінскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Стрыгінь |
| Вёскі | Высокае ·  Галавіцкія ·  Мастыкі ·  Навое ·  Перасудавічы ·  Пузі ·  Совіна |
**Дзяржаўны ўніверсітэт імя Ч. К. Хендэрсана** (англ.: Henderson State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Аркадэлфія ў штаце Арканзас.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Заснаваны ў 1890 годзе як Аркадэльфійскі метадысцкі каледж. Вучэльня была перайменавана 23 мая 1904 года ў гонар Чарльза Крыстафера Хендэрсана, папячыцеля і вядомага мясцовага бізнесмена. 

24 кастрычніка 2019 года апякунскі савет універсітэта аднагалосна прагаласаваў за далучэнне да сістэмы Арканзаскага дзяржаўнага універсітэта, якая базуецца ў Літл-Року.

У лютым 2022 года ўніверсітэт, заявіўшы аб дэфіцыце грашовых сродкаў у памеры больш за 12 мільёнаў долараў, абвясціў аб вострай фінансавай нястачы і планах пачаць скарачэнне колькасці выкладчыкаў і праграм навучання ў спробе прадухіліць закрыццё ўніверсітэта.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Арканзас

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дзяржаўны ўніверсітэт імя Ч. К. Хендэрсана
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 8869 7519 · LCCN: n86121114 · Microsoft: 130741802 · VIAF: 129092062 |
**Музей Бакара** ў XVI акрузе Парыжа размясціўся ў старадаўнім асабняку, які раней належаў Мары-Лор дэ Нуай (*Marie-Laure de Noailles*), і цалкам абноўленым у 2003 дызайнерам Філіпам Старкам. У музеі сабраны самыя найумелыя творы латарынгскай крыштальнай мануфактуры ў горадзе Бакара, якая заслужыла сусветную рэпутацыю. Музей заснаваны ў 1988 годзе.

Гісторыя
--------

Фотагалерэя
-----------

* Крыштальныя фужэрыКрыштальныя фужэры
* Люстра над параднай лесвіцайЛюстра над параднай лесвіцай

Турысцкая інфармацыя
--------------------

Адрас: 11 place des Etats-Unis, 75116 Paris

Гадзіннікі працы: 10:00-18:30 кожны дзень акрамя нядзелі, аўторку і святочных дзён

Праезд: Метро: лінія 9 — Ена (Iéna), лінія 6 — Буасьер (Boissière)

Уваходны квіток: 5 еўра, да 18 гадоў бясплатна.

Гл. таксама
-----------

* Музей Бакара пры фабрыцы (Бакара, Мёрт і Мозель)

Спасылкі
--------

Афіцыйная інтэрнэт-старонка музея Архівавана 4 снежня 2010.
**Віла Эдварда Хербста** («Музей-палац Хербста») — віла ў Лодзі ў стылі неарэнесанс, пабудаваная найверагодней паводле праекта Гіларыя Маеўскага ў 1875—1877 гадах. Тут жыла Мацільда Шэйблер (старэйшая дачка Эдуарда Шэйблера) са сваім мужам Эдвардам Хербстам.

Гісторыя
--------

Віла пабудаваная на скрыжаванні цяперашніх вуліц біскупа Тыменіцкага (Tymienieckiego) і Прадзільнай (Przędzalniana). У непасрэднай блізкасці знаходзіўся завод і фабрычнага маёнтка і рэзідэнцыя рабочых на Ксенжым млыне. Будынак двухпавярховы, у стылі неарэнесансу, па форме блізкі да квадрата; дах шатровы з бельведэрам. У 1877 годзе да вілы з усходняга боку была дададзеная бальная зала, а з паўночнага боку — гаспадарчыя пабудовы. Стайня і карэтны двор, якія былі пабудавана ў 1893 годзе, распацаваныя іншым лодзінскім архітэктарам Адольфам Зелігсанам.

палац Хербста, від з вуліцы 8 сакавіка, архіўны здымак Ігнацыя Плажэўскага, першая палова ХХ стагоддзя
Віла належала сям’і Хербста да канца 1941 года. Сам Эдвард Хербст і Мацільда пераехалі ў Сопат у 1919 годзе, пасля ў лодзінскай віле жыў іх сын Леон (1880—1942) з жонкай Аляксандрай (1889—1970), якія ў канцы 1941 пераехалі ў Вену. Усе прадметы інтэр’еру яны перавезлі с сабой. Леон не дажыў да канца вайны і памёр бяздзетным. Пасля яго смерці Аляксандра вярнулася ў Лодзь, а затым пераехала ў Берлін, інфармацыі пра яе далейшае жыццё няма. У кастрычніку 2013 года адбылося яе сімвалічнае «вяртанне» на вілу ў выглядзе партрэта нямецкага імпрэсіяніста Фрыца фон Кампта, які быў знойдзены ў адной з лодзінскіх прыватных калекцый.

### 1946—1989

Пасля Другой сусветнай вайны сядзібу выкарыстоўвалі па-рознаму: спачатку (у 1940-я і 1950-я гады) тут быў Цэнтр падрыхтоўкі кадраў для дзіцячых садкоў, дзіцячы сад, кааператыў па вырабе калядных шароў. Усе гэтыя арганізацыі, асабліва кааператыўная, давялі вілу амаль поўнага заняпаду. З мая 1950 года па май 1953 года ў віле арганізавалі склад абсталявання Секцыі па водных відах спорту марской лігі Лодзі і спартыўнага клуба «Унія».

У 1976 годзе Музей мастацтва ў Лодзі атрымаў вілу ў сваё карыстанне, у 1980-я гады адбывалася грунтоўная рэканструкцыя. Была адкрыта экспазіцыя палаца, дзе прадстаўленыя жылыя інтэр’еры лодзінскай індустрыяльнай эліты.

Віла Э. Хербста, сучасны выгляд
### Пасля 1990 года

У 1990 годзе Музей мастацтва ў Лодзі быў узнагароджаны медалём Europa Nostra за аднаўленне рэзідэнцыі сям’і Хербстаў. У красавіку 2012 года ў новай выставачнай прасторы, якую змясцілі ў былой стайні, адкрылася галерэя даўняга мастацтва. Тут можна палюбавацца творамі польскага і еўрапейскага жывапісу.

20 верасня 2013 года дзверы вілы былі зноў адкрытыя пасля грунтоўнага рамонту, які доўжыўся амаль два гады. Першапачатковы выгляд спрабавалі рэканструяваць на аснове шматлікіх архіўных матэрыялаў. Таксама аднавілі зімовы сад і сад побач з вілай. Пасля рэканструкцыі ў 2013 годзе была прынятая афіцыйная назва «Музей-палац Хербста».
#### Альфірын

Кветка, якая расце на зямлі Лебенін у Гондары.

#### Аркенстон

Вялікі каштоўны камень, знойдзены ў Эрэбары. Пазней ён стаў называцца «Сэрца гары». Менавіта з-за яго ў канцы «Хобіта» адбылася вялікая спрэчка паміж Більба і Торынам.

#### Ацэлас

Рэдкая расліна, якая валодае асаблівымі якасцямі хуткага залечвання ранаў. Ва «Уладары пярсцёнкаў» узгадваецца некалькі разоў. З яго робяць адвар, і прамываюць рану.

#### Белае дрэва

Сімвал каралеўства Гондар. Месца знаходжання — Мінас Анор (каля цытадэлі на сёмым узроўні).

#### Гламдрынг

Меч, які напачатку належаў эльфу Тургану, а потым перайшоў да Гэндальфа — ён яго знайшоў у пячоры троляў, аб чым апавядаецца ў «Хобіце».

#### Джала

Меч, які быў выкаваны эльфамі. Яго знайшоў Більба Бэгінс у пячоры троляў, і даў яму такую назву, пасля перамогі над павукамі ў Ліхалессі. Пазней ён перадаў яго Фрода. У яго была асаблівасць, як і ў іншых эльфійскіх мячоў, свяціцца пры набліжэнні оркаў, сінім святлом.

#### Лембас

Ляпёшкі, прыгатаваныя эльфамі Лорыэна. Галадрыэль іх дала Звязу пярсцёнка на дарогу. Яны валодаюць асаблівасцю хуткага насычэння.

#### Міфрыл

Метал, які здабываўся, у большасці, у падзямеллях Морыі. Валодае вялікай цвёрдасцю, але пры гэтым вельмі лёгкі. З яго гномы рабілі кальчугі. Так, адна дасталася Більба, а пасля перайшла да Фрода.

#### Нарсіль

Меч, выкаваны гномам Тэльхарам, належаў Элендзілу. Потым ён быў зломаны пад час Аблогі Барад-дура. Пасля, яго перакавалі ў Рывендэле, і далі яму назву Андрыл. Ён перайшоў да Арагорна.

#### Оркрыст

Меч, які Торын Дубовы Шчыт знайшоў у пячоры троляў, аб чым апавядаецца ў «Хобіце». Апошняе ўзгадванне мяча, смерць Торына пасля Бітвы Пяці Воінстваў.

#### Паланціры

Сем крышталічных каменняў, праз якія можна бачыць іншыя. Такім чынам, Саруман падтрымліваў сувязь з Саўранам у час Вайны Пярсцёнка.

#### Пярсцёнкі Улады

Дваццаць чароўных пярсцёнкаў, дзевятнаццаць з якіх выкавалі эльфы, а адзін у тайне выкаваў Саўран. Тры было аддадзена эльфам, сем — гномам, дзевяць — людзям.

#### Пярсцёнак Усяўладдзя

Пярсцёнак Улады, выкаваны Саўранам у тайне ад эльфаў, каб захапіць усё Міжзем’е. Менавіта, каб знішчыць яго, Фрода Бэгінс пайшоў у цёмную краіну Мордар.

#### Сільмарылы

Тры каштоўныя камні, створаныя Феанорам. З-за іх адбылася большасць падзей «Сільмарыліяна».

Літаратура
----------

* **Лісты**: Carpenter, Humphrey, ed. (1981), The Letters of J. R. R. Tolkien, Boston: Houghton Mifflin, ISBN 0-395-31555-7
* **Фостар**: Foster, Robert (1971), The Complete Guide to Middle-earth, New York: Del Rey, ISBN 0-345-32436-6
**Кангрэс рускіх суполак** (руск.: Конгресс русских общин) — палітычнае аб’яднанне ў Расіі рускай нацыянальнай арыентацыі.

Палітычная партыя «Кангрэс рускіх суполак» была заснаваная ў 1992 годзе Дзмітрыем Рагозіным. На ўстаноўчым з’ездзе прыярытэтнай задачай партыі была ўсталявана абарона рускіх грамадзян у краінах СНД. КРС прымаў удзел у выбарах у Дзяржаўную Думу ў 1995 годзе, але набраўшы 4,31 % галасоў не пераадолеў пяціпрацэнтны бар’ер і не прайшоў у Думу. Вядомымі лідарамі партыі былі Аляксандр Лебедзь, Юрый Скокаў і Сяргей Глаз’еў. Прымала ўдзел у выбарах у Дзярждуму ў 1995 і 1999 гадах. Пасля стварэння блока «Радзіма», Кангрэс спыніў сваю працу і быў адноўлены ў снежні 2006 года як грамадскі рух.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 3 лютага 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: no2017094167 · VIAF: 2910150085874915060002 |
**Мазырскае паўстанне** — выступленне гараджан Мазыра і сялян навакольных вёсак у 1649 годзе, у час антыфеадальнай вайны 1648—1651 гадоў на Беларусі. Пачалося ўлетку 1648 года. Выступленне ўзначаліў мазырскі рамеснік Іван Сталяр. Жыхары Мазыра склалі асобную харугву на чале з мясцовым седлавым майстрам Седляром. У жніўні да гараджан далучыўся пасланы Багданам Хмяльніцкім атрад Міхненкі. З мэтай закрыць казацкім загонам шлях на Беларусь, у пачатку студзеня 1649 года на Тураў і Мазыр рушыла 15-тысячнае войска Вялікага Княства Літоўскага на чале з гетманам польным Янушам Радзівілам. Радзівіл паслаў да гараджан ганца з лістом, у якім прапанаваў здаць горад без бою, за што абяцаў усім паўстанцам права на свабодны выхад. Гараджане не прынялі прапановы. 19 студзеня войска Радзівіла падышло да Мазыра. Драгуны, пад прыкрыццём саней з дрывамі, падышлі да варот, выбілі іх бярвёнамі і ўварваліся ў горад. К канцу дня горад і замак былі захоплены, рэшткі паўстанцаў адцеснены да Прыпяці і перабіты, горад разрабаваны, часткова спалены. Кіраўнік паўстання Сядляр прарваўся праз акружэнне і выратаваўся, Міхненка быў узяты ў палон і пакараны смерцю.

Літаратура
----------

* Мазырскае паўстанне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
**«Лукашэ́нка. Крыміна́льныя матэрыя́лы»** (руск.: Лукашенко. Уголовные материалы) — беларускі дакументальны фільм, зняты блогерам Nexta ў 2019 годзе і 21 лістапада 2019 года прызнаны ў Беларусі экстрэмісцкім матэрыялам. Праз суткі пасля публікацыі стужка трапіла ў трэнды беларускай лакалізацыі інтэрнэт-сэрвіса YouTube і станам на 2023 год мае 3,7 мільёна праглядаў.

Сюжэт
-----

У дакументальным фільме сабраны крымінальныя матэрыялы на прэзідэнта Аляксандра Лукашэнку паводле меркавання аўтара. Фільм апавядае пра таемныя сцежкі, якія прывялі да ўлады малавядомага дырэктара саўгаса, шматлікія злачынствы, палітычныя забойствы і сакрэтны псіхіятрычны дыягназ. Аўтар паказвае, чаму Беларусь 25 гадоў стагнуе і цярпіць на галечу, калі ўсе краіны-суседкі ідуць наперад і развіваюцца.

Здымачная група
---------------

* аўтар фільма — Сцяпан Святлоў

Зноскі
------

1. ↑  Суд прызнаў фільм Nexta пра Лукашэнку экстрэмісцкім **(нявызн.)**.  «Свабода» (6 снежня 2019). Праверана 13 жніўня 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* На мінчука завялі справу за размяшчэнне ў сацсетках фільма Nexta
* «Лукашенко. Уголовные материалы» на YouTube