У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Варна (значэнні).
**Варна** (балг.: Варна) — трэці па велічыні горад Балгарыі, знаходзіцца на поўначы краіны, на чарнаморскім ўзбярэжжы, цэнтр аднайменнай абшчыны і вобласці. Насельніцтва — 351 809 жыхароў. Марскі порт. Буйны культурны цэнтр з развітым марскім турызмам, у горадзе праводзяцца шматлікія фестывалі.

Геаграфія і клімат
------------------

Размешчаны на паўночна-заходнім беразе заліва Варны і паўночна-усходнім узбярэжжы возера Варна. У ваколіцах горада клімат спрыяе вырошчванню садавіны: яблыкаў, ківі і інш. Варна размешчана на Франгенскім плато, самы высокі пункт горада над узроўнем мора 356 метраў, у зімовы час горад абдуваюць моцныя вятры з поўначы. Клімат марскі, параўнальна мяккі ў цёплую палову года. Сярэдняя тэмпература студзеня 1,7 °C, ліпеня ў сярэднім 22,8 °C, сярэднегадавая 12,2 °C, абсалютны мінімум тэмпературы — мінус 24,3 °, абсалютны максімум + 41,4 °. Сярэдняя колькасць ападкаў 498 мм, з максімумам у чэрвені і лістападзе і мінімумам ў лютым.

Гісторыя
--------

Бітва пад Варнай
На месцы сённяшняга горада 580 г. да н.э. з'явілася грэчаская калонія Адэсас. Горад быў часткай Рымскай імперыі і Візантыі. У сёмым стагоддзі горад разбураны славянамі або аварамі.

Славяне заснавалі новы горад вакол старога, назваўшы яго Варна. Ён увайшоў у склад балгарскай дзяржавы. У 971 г. Візантыя вярнула горад, але страціла яго на карысць балгарскай дзяржавы У XIII і XIV ст, Варна была важным портам другога балгарскага царства, з яго экспартаваўся тавар ў Венецыю і Геную. У 1389 адышоў да турак, у 1399 разрабаваны татарамі з Залатой Арды.

10 лістапада 1444 каля горада адбылася бітва паміж венгерска-польскім войскам, пад камандаваннем Уладзіслава III Варненчыка з турэцкім войскам пад камандаваннем султана Мурада II. Бітва скончылася паражэннем хрысціянскага войска. У наступным, на працягу амаль 5 ст. горад стаў уладаннем Асманскай імперыі. Ад 1878 у складзе Балгарыі.

Насельніцтва і адміністрацыйнае дзяленне
----------------------------------------

### Насельніцтва

Насельніцтва горада на студзень 2009 г. было 352 211 чалавек, па колькасці жыхароў горад займае трэцяе месца пасля Сафіі і Плоўдзіва. Па дадзеных муніцыпальнай адміністрацыі, міністэрства ўнутраных спраў і шматлікіх сродкаў масавай інфармацыі, жыхароў, якія фактычна пражываюць у горадзе значна больш, чым афіцыйна абвешчана.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Год** | 1852 | 1878 | 1887 | 1896 | 1910 | 1920 | 1926 | 1946 |
| **Насельніцтва** | 16 000 | 24 555 | 24 830 | 33 687 | 41 419 | 50 810 | 60 536 | 76 954 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Год** | 1956 | 1965 | 1975 | 1982 | 1990 | 2001 | 2007 | 2008 |
| **Несельніцтва** | 120 345 | 180 110 | 251 654 | 295 038 | 300 913 | 309 910 | 311 451 | 360 000 |

### Раёны і кварталы

Паводле *Закона аб тэрытарыяльным дзяленні сталіцы і буйных гарадоў*, тэрыторыя Варны дзеліцца на 5 раёнаў:

| Раён | Квартал |
| --- | --- |
| Аспарухава (24483 жыхароў) | кварталы «Аспарухава», «Галата» |
| «Уладыслаў Варненчык»  (56854 жыхароў) | кварталы «Уладыславова», «Абрыкосавы сад» |
| «Младасць»  (93949 жыхароў) | кварталы «Адраджэнне», «Младасць», «Міхаіл Іваноў», «Перамога», «Трошава» |
| «Адэскі»  (79344 жыхароў) | кварталы «Цэнтр», «Хрыста Боцеў» |
| «Прыморскі» (113478 жыхароў) | кварталs «Вінніца» «Ізграеў» «Леўскі» «Цвяточны квартал» «Марскі сад» «Чайкі» «Брыз» «Траката» «Еўксінаград»; |

Рэлігія
-------

Царква Святой Багародзіцы
У горадзе і раёне мноства храмаў - як балгарскіх праваслаўных, так і іншых рэлігій, шырока распаўсюджаных у Балгарыі - армянскія праваслаўныя, евангелістскія, адвентыскія, каталіцкія храмы, мусульманскія мячэці і будыскія цэнтры.

У Варне 14 праваслаўных храмаў. Сярод самых вядомых праваслаўных цэркваў у горадзе з'яўляюцца: кафедральны сабор Святой Багародзіцы, царква Святога Мікалая, а таксама царква Святой Параскве.

Адукацыя
--------

Варна з'яўляецца важным адукацыйным цэнтрам у краіне, у горадзе атрымліваюць адукацыю каля 30 тыс. студэнтаў.

У горадзе знаходзяцца наступныя ўніверсітэты:

* Вышэйшае ваенамарское вучылішча ў Варне
* Эканамічны ўніверсітэт у Варне
* Медыцынскі ўніверсітэт імя прафесара Параскева Стаянава
* Тэхнічны ўніверсітэт у Варне
* Варненскі вольны ўніверсітэт імя Чарнарызца Храбра
* Тэхнічны каледж у Варне
* Медыцынскі каледж у Варне
* Коледж турызму ў Варне

Сярэдняя адукацыя надаецца ў розных навучальных установах:натуральных школах, мастацкіх, прафесійных, спартыўных і агульнаадукацыйных школах.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Washington[d], Вялікабрытанія
* Адэса, Украіна (1992)
* Акаба, Іарданія
* Амстэрдам, Нідэрланды
* Байбурт[d], Турцыя
* Барселона, Іспанія
* Вельс, Аўстрыя
* Вісаке-Міта[d], Чэхія
* Гамбург, Германія
* Генуя, Італія
* Дордрэхт, Нідэрланды
* Кавала[d], Грэцыя
* Ліверпул, Вялікабрытанія
* Ліён, Францыя
* Мальмё, Швецыя (1987)
* Маямі, ЗША
* Медэльін, Калумбія
* Мемфіс, ЗША
* Новарасійск, Расія (18 чэрвеня 1997)
* Новасібірск, Расія
* Ольбарг, Данія (1976)
* Пірэй, Грэцыя
* Ростак, Германія (1966)
* Санкт-Пецярбург, Расія
* Саранда, Албанія
* Сегед, Венгрыя
* Ставангер, Нарвегія
* Сурабая, Інданезія (1 снежня 2010)
* Ташкент, Узбекістан
* Турку, Фінляндыя
* Харкаў, Украіна
* Шэнджын[d], Албанія

Гл. таксама
-----------

* Бітва пад Варнай
* Гарады Балгарыі

Хноскі
------

1. ↑
2. 1 2  ГРАО, Таблица на населението на населените места в България към 15.12.2008 г.
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка
* Тырыстычная старонка Архівавана 3 ліпеня 2008.



| ⛭Гарады Балгарыі |
| --- |
| Сталіца | 
* Сафія

 |  |
| Гарады 300 000+ | 
* Плоўдзіў
* Варна

 |
| Гарады 100 000+ | 
* Бургас
* Плевен
* Русэ
* Стара-Загора

 |
| Гарады 50 000+ | 
* Благоеўград
* Відзін
* Враца
* Вяліка-Тырнава
* Габрава
* Добрыч
* Кюстэндзіл
* Пазарджык
* Пернік
* Слівен
* Хаскава
* Шумен
* Ямбал

 |
| Гарады 30 000+ | 
* Асенаўград
* Горна-Арахавіца
* Дзімітраўград
* Дупніца
* Казанлык
* Кырджалі
* Ловеч
* Мантана
* Петрыч
* Разград
* Свіштоў
* Сілістра
* Смолян
* Тырговіштэ

 |
| Гарады 10 000+ | 
* Айтос
* Балчык
* Боцеўград
* Велінград
* Вялікі-Праслаў
* Гоцэ-Дэлчаў
* Каварна
* Карлава
* Карнабат
* Нова-Загора
* Нясебыр
* Паморые
* Панагюрыштэ
* Пяшцера
* Разлог
* Самакаў
* Санданскі
* Свіленград
* Стамбалійскі
* Траян

 |
| Гарады 10 000- | 
* Абзор
* Алфатар
* Антонава
* Апрылцы
* Ардзіна
* Ахелой
* Ахтопал
* Балгарава
* Банкя
* Банска
* Батак
* Белаградчык
* Беліца
* Бяла (Варненская вобласць)
* Бяла (Русенская вобласць)
* Выршац
* Дабрыніштэ
* Дзеўня
* Івайлаўград
* Каблешкава
* Камена
* Капрыўшціца
* Кітэн
* Крэсна
* Лом
* Малка-Тырнава
* Мелнік
* Пліска
* Прыморска
* Сазопал
* Свеці-Влас
* Сімітлі
* Сопат
* Срэдэц
* Сунгурларэ
* Траўна
* Тутракан
* Хаджыдзімава
* Харманлі
* Хісара
* Царава
* Шабла
* Шыпка
* Якаруда

 |