Фіна-саамскія мовы
**Фі́на-саа́мскія мовы** — гіпотэза, што прадстаўляе з сябе магчымасць выяўлення падгрупы ўнутры фіна-ўгорскай галіны ўральскай моўнай сям’і. Паводле гэта гіпотэзы прыбалтыйска-фінскія мовы і саамскія мовы злучаюцца ў фіна-саамскую падгрупу фіна-ўгорскай галіны ўральскіх моў. Гіпатэтычная група ўключае ў сябе дваццаць дзве мовы.

Гіпотэза моўнай падгрупы фіна-саамскіх моў не ўсімі прызнаецца рэальна існай.

Прапанаваная гіпотэза ўключае «паўночна-заходнюю» групу фіна-ўгорскай моўнай галіны, ахопліваючы не толькі прыбалтыйска-фінскія і саамскія мовы, але і мёртвыя мовы поўначы еўрапейскай часткі Расіі, якія прасочваюцца перадусім у якасці субстрату, асабліва ў тапаніміцы.

Аргументы
---------

Пры працэсе аднаўлення гіпатэтычнай фіна-саамскай протамовы (прамовы; таксама вядомая як ранняя прота-фінская), паўстай бачнай меркаваная фаналагічная ідэнтычнасць з іншымі этапамі развіцця фіна-ўгорскіх моў, такімі як прота-фіна-волжская, прота-фіна-ўгорская і нават прота-ўральская мовы.

Існуе шэраг прыкметных рысаў, уласцівых для ўсіх фіна-саамскіх моў, аднак ніводная з іх не сведчыць на карысць бясспрэчнага адзінства гэтай моўнай групы.

Першай з іх з'яўляецца наяўнасць градацыі зычных, што знаходзіцца ва ўсіх мовах групы (апроч памежных моў групы, прыкладам ліўскай, вепскай, паўднёвасаамскай мовы). Дадзеная градацыя таксама адсочваецца ў мовах з далёкім сваяцтвам — напрыклад, нганасанскай (самадыйская моўная група). З'яўляецца спрэчным пытанне таго, ці ёсць гэтая з'ява самастойнай рысай у фіна-саамскіх і нганасанскай мовах, альбо незалежнай для прыбалтыйска-фінскіх, саамскіх і нганасанскай моў. Між тым, нават у выпадку, калі градацыя зычных для прыбалтыйска-фінскіх і саамскіх моў з'яўляецца звязанай з'явай, застаецца спрэчным, ці ёсць гэта агульнай спадчынай, ці познім кантактным уздзеяннем.

Кантрастыўная прысутнасць закругленых галосных пасля першага складу (нетыповае для ўральскіх моў увогуле) таксама адшукваецца ў прыбалтыйска-фінскіх і саамскіх (і зноў у самадыйскіх) мовах. Гэты факт таксама прадстаўляўся як пазнейшы кантактны ўплыў (грунтуючыся на параўнанні, напрыклад, прыбалтыйска-фінскага *\*enoj* і саамскага *\*eanoj* (*дзядзька па маці*), дзе выключна прыбалтыйска-фінскі пераход *\*aj* > *\*oj* быў, меркавана, запазычаны саамскімі мовамі). Існуе таксама значнае разыходжанне між мовамі (як паміж дзвюма сем'ямі, так і між імі самымі), у якіх пэўныя словы таксама змяшчаюць закругленыя галосныя.

Страта першапачатковага *\*w* перад кароткімі закругленымі галоснымі таксама была прапанавана як агульная рыса, але з контрпрыкладамі, напрыклад, эстонскім *võtta-* (з наяўнасцю *\*w*), што захавана як чарговы рэфлекс */ʋ/* у сувязі з развіццём *\*o* у */ɤ/* і што сведчыць аб расколе паміж прыбалтыйска-фінскімі і саамскімі мовамі, а таксама і паўночнымі і паўднёвымі прыбалтыйска-фінскімі мовамі (напрыклад, фінскае *otta-*).

Марфалагічныя асаблівасці, агульныя для прыбалтыйска-фінскіх і саамскіх моў, таксама разглядаліся як альбо агульная ўральская спадчына, альбо самастойная інавацыя.

Зноскі
------

1. ↑  Гіпатэтычна
2. ↑  Salminen, Tapani 2002: Problems in the taxonomy of the Uralic languages in the light of modern comparative studies.
3. ↑  *Helimski, Eugene.* The «Northwestern» group of Finno-Ugric languages and its heritage in the place names and substratum vocabulary of the Russian North. — 2006.
4. ↑  *Nuorluoto, Juhani.* The Slavicization of the Russian North (Slavica Helsingiensia 27). — Хельсінкі: Department of Slavonic and Baltic Languages and Literatures, 2006. — С. 109–127. — ISBN 978-952-10-2852-6.
5. ↑  *Itkonen, Terho.* Reflections on pre-Uralic and the "Saami-Finnic protolanguage. Finnisch-ugrische Forschungen 54. — 1997. — ISBN ISSN 0355-1253.
6. ↑  Там жа (Itkonen, Terho Reflections on pre-Uralic and the "Saami-Finnic protolanguage. Finnisch-ugrische Forschungen 54.).
7. ↑  Там жа (Itkonen, Terho Reflections on pre-Uralic and the "Saami-Finnic protolanguage. Finnisch-ugrische Forschungen 54.).
8. ↑  Там жа (Itkonen, Terho Reflections on pre-Uralic and the "Saami-Finnic protolanguage. Finnisch-ugrische Forschungen 54.).
9. ↑  Там жа (Itkonen, Terho Reflections on pre-Uralic and the "Saami-Finnic protolanguage. Finnisch-ugrische Forschungen 54.).

| ⛭Фіна-ўгорскія мовы |
| --- |
| Пермскія | 
* комі • комі-пярмяцкая (комі-язьвінская*) • удмурцкая*

 |
| Фіна-волжскія | 
* марыйскія: лугава-ўсходняя марыйская • горнамарыйская • паўночна-заходняя марыйская
* мардоўскія: макшанская • эрзянская
* вымерлі: мяранская † • мяшчэрская † • мурамская †

 |
| Прыбалтыйска-фінскія | 
* вепская • водская (*кравінскі †*) • іжорская • карэльская (*цвярскі карэльскі* • *лівікоўскі дыялект* • *людыкоўскі дыялект*) • ліўская † • фінская (*квенская • меянкіелі*) • эстонская (*паўднёваэстонскі* • *вырускі*)

 |
| Саамскія | 
* бабінская † • інары • яканьгская • кімі † • кільдзінская • колта • луле • пітэ • паўночнасаамская • умэ • паўднёвасаамская

 |
| Венгерскія | 
* венгерская

 |
| Обска-ўгорскія | 
* мансійская • хантыйская

 |
| **†** — мёртвыя мовы |