Магіла Жана-Мішэля на Грынвудскіх могілках у Нью-Ёрку
«Dripping», 2007. Стрыт-арт  (руск.) (бел. трафарэт на тэму фатаграфіі Эндзі Уорхала
**Жан-Мішэль Баскія** (англ.: Jean-Michel Basquiat, 22 снежня 1960, Нью-Ёрк — 12 жніўня 1988, там жа) — амерыканскі мастак. Праславіўся спачатку як графіці-мастак у Нью-Ёрку, а затым, у 1980-х гадах, як вельмі паспяховы неаэкспрэсіяніст  (руск.) (бел..

Біяграфія
---------

Баскія нарадзіўся ў Нью-Ёрку, у Брукліне. Яго маці Матыльда была з Пуэрта-Рыка, а бацька Жэрар нарадзіўся ў Порт-о-Прэнс, сталіцы Гаіці. Дзякуючы гэтаму Жан-Мішэль з дзяцінства вольна гаварыў на французскай, іспанскай і англійскай мовах, чытаў кнігі, у тым ліку паэзію сімвалістаў, міфы і гісторыю. Ужо ў раннім узросце ён праявіў здольнасці да мастацтва, і яго маці пахвочвала гэтыя сынавы імкненні.

Ва ўзросце шасці гадоў стаў малодшым членам Бруклінскага музея. Увесну 2018 года ў музеі была арганізавана выстаўка «One Basquiat», прысвечаная выключна рэкорднаму твору мастака «Без назвы» (1982), які быў набыты на аўкцыёне Sotheby’s японскім калекцыянерам Юсаку Маэзава за 110,5 мільёна долараў — самая дарагая з усіх работ амерыканскага мастака на аўкцыёне.

У 1977 годзе, ва ўзросце 17 гадоў, Баскія і яго сябар Эл Дыяз пачалі маляваць графіці на сценах манхэтэнскіх будынкаў, падпісваючыся *SAMO* або *SAMO shit*. Малюнкі складаліся са змястоўных фраз, сэнс якіх складана перакласці, напрыклад, *Plush safe he think.. SAMO* («Ён думае, што плюш засцерагае [яго]. SAMO») або *SAMO as an escape clause* («SAMO як умова адмаўлення»). У снежні 1978 года ў Village Voice  (руск.) (бел. быў апублікаваны артыкул Архівавана 15 чэрвеня 2008. пра гэтыя надпісы. Праект скончыўся эпітафіяй *SAMO IS DEAD* («SAMO мёртвы»). У канцы сямідзясятых Баскія з таварышамі арганізуе музычны гурт «Gray», які выступае ў розных клубах Манхэтэна.

У чэрвені 1980 года Баскія бярэ ўдзел у «The Times Square Show», калектыўнай выстаўцы мастакоў, якая адкрылася ў закінутым масажным салоне на Сёмай авеню. Піянерская выстаўка таксама прадставіла працы Кіта Харынга, Кікі Сміт  (руск.) (бел. Джэні Хольцэр  (руск.) (бел. і Кені Шарфа  (англ.) (бел.. У 1981 годзе паэт і арт-крытык Рэне Рыкард  (англ.) (бел. апублікаваў артыкул «The Radiant Child» у часопісе «Artforum  (руск.) (бел.», які паспрыяў міжнароднай кар’еры Баскія. На працягу некалькіх наступных гадоў Баскія далей выстаўляе свае работы ў Нью-Ёрку. З 1982 Баскія рэгулярна выстаўляецца з Джуліяні Шнабелем  (руск.) (бел. Дэвідам Сале  (руск.) (бел. Франчэска Клементэ  (руск.) (бел. і Энца Кукі  (руск.) (бел. групай мастакоў, якіх арт-крытыкі, куратары і калекцыянеры неўзабаве назавуць неаэкспрэсіяністамі  (руск.) (бел..

У 1982 годзе Баскія пазнаёміўся з Эндзі Уорхалам і яны стварылі шмат сумесных работ. Ва ўзросце 22 гадоў у тым жа 1982 годзе, ён стаў самым маладым мастаком, які калі-небудзь выстаўляўся на выстаўцы «documenta  (руск.) (бел.» ў Каселі, Германія.

Ён сустрэў свайго даўняга сябра і настаўніка Эндзі Уорхала ў 1981 годзе. Швейцарскі дылер Бруна Бішафбергер  (англ.) (бел. пазней прапанаваў абодвум супрацоўнічаць у серыі карцін, і паміж 1983 і 1985 гадамі пара зрабіла работы, якія наклалі віртуозныя графіці Баскіі на яркія поп-вобразы Уорхала. Яны працавалі разам, уплывалі на творчасць адзін аднаго. Іх адносіны працягваліся да смерці Уорхала ў 1987 годзе.

### Апошнія гады і смерць

З 1984 года многія сябры Баскія пачынаюць заўважаць яго ўсё больш дзіўныя паводзіны, выкліканыя прыёмам наркотыкаў. Баскія прывык да гераіну ў гады жыцця сярод вулічных мастакоў Нью-Ёрка. Баскія памёр ад выпадковай перадазіроўкі наркотыкаў  (руск.) (бел. 12 жніўня 1988 года ў сваёй студыі на Грэйт-Джонс-стрыт. Яму было 27 гадоў. У апошнія месяцы неспакойны мастак сцвярджаў, што ўжываў сто пакетаў гераіну за дзень. Куратар і галерыст Джэфры Дэйч  (англ.) (бел. выступіў з прамовай у час пахавання на Грынвудскіх могілках у Брукліне.

Творчасць
---------

Разам з Джуліяні Шнабелем  (руск.) (бел. Кені Шарфам  (англ.) (бел. і Франчэска Клементэ  (руск.) (бел. Баскія лічыўся адной з вядучых фігур неаэкспрэсіянізму, мастацкага руху, які пацвердзіў першынство чалавечай фігуры ў сучасным мастацтве. У 1996 годзе Шнабель зняў біяграфічны фільм пра бурнае жыццё мастака з Джэфры Райтам  (руск.) (бел. у галоўных ролях у ролі Баскіі і Дэвідам Боўі ў ролі Уорхала. Творчасць Баскія можна ўмоўна падзяліць на тры перыяды. У ранні перыяд, з 1980 па 1982 год, ён часта адлюстроўвае шкілеты і маспападобныя твары, у чым выяўляецца яго незвычайная цікавасць да смерці. Іншыя найбольш частыя вобразы: аўтамабілі, будынкі, паліцыя, гульні дзяцей на тратуары і графіці, якія прыйшлі з яго вопыту малявання на вуліцах горада. Сярэдні перыяд, з канца 1982 па 1985 год, адзначаны цікавасцю Баскія да яго гаіцянскіх каранёў. Апошні перыяд, з 1986 года да смерці ў 1988 годзе, адзначаны новай манерай і новымі вобразамі.

Фільмы
------

* «Баскія  (руск.) (бел.», рэжысёра Джуліяні Шнабеля  (руск.) (бел. 1996 год.
* «Downtown 81  (англ.) (бел.»
* «Жан-Мішэль Баскія: Прамяністае дзіця  (англ.) (бел.»
* «Баскія: Выбухрэальнасці  (англ.) (бел.», 2017, рэжысёр Сара Драйвер  (руск.) (бел.

Кошт на работы
--------------

Да 2002 года найвышэйшай цаной, выплачанай за работу Баскія, было 3,5 млн долараў.

14 мая 2002 года «Profit I» Баскія была выстаўлена на аўкцыён і прададзеная за 5,5 млн долараў. У маі 2007 года работа Баскія «Без назвы» 1981 года прадалі на аўкцыёне за 14,6 млн долараў.

16 мая 2013 года карціна «Затуманеныя голавы» пайшла з малатка за 48,8 млн долараў на аўкцыёне ў Нью-Ёрку.

18 мая 2017 года безназоўная работа Баскія 1982 года была прададзена за 110,5 млн долараў на аўкцыёне ў Нью-Ёрку.

Цытаты
------

Знакамітай цытатай Жана-Мішэля з’яўляюцца яго крылатыя словы:

> 
> 
> Я не думаю пра мастацтва, калі я працую. Я стараюся думаць пра жыццё
> 
> 
> 
> *Арыгінальны тэкст* (англ.)  
> 
> *I don’t think about art when I’m working. I try to think about life.*
> 
> 
> 
>

Зноскі
------

1. 1 2  Jean Michel Basquiat<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Jean-Michel Basquiat // *Benezit Dictionary of Artists* — OUP, 2017. — ISBN 978-0-19-977378-7 — doi:10.1093/BENZ/9780199773787.ARTICLE.B00013173<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q103946867'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. 1 2 3 4 5  Artnet — 1998.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q874430'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q266566'></a>
4. 1 2  RKDartists<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
5. ↑  Encyclopædia Britannica<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
6. ↑  *(unspecified title)* Праверана 25 лістапада 2019.
7. ↑
8. ↑
9. ↑  Jean-Michel Basquiat Biography<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28025983'></a>

Спасылкі
--------

* Basquiatclub: рускамоўны паблік, прысвечаны жыццю і творчасці Жана-Мішэля
* Basquiat.net: Jean-Michel Basquiat
* Brooklyn Museum retrospective of Basquiat, including photographs of the artist and his work.
* Basquiat at Artfacts Архівавана 1 мая 2008.
* Basquiat at Artchive
* Аповяд аб двух карцінах мастака: «UNTITLED, 1984», «CASH CROP, 1984»
* «Рынкавая прыгажосць»
* Лекцыя Ірыны Кулік у Музеі «Гараж». Паўль Клее — Жан-Мішэль Баскія. Жывапіс у руху
* Карціну неаэкспрэсіяніста з Брукліна прадалі за 110,5 млн долараў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMusic · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Discogs · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz · Rate Your Music · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · American National Biography · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Universalis · 34/ Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 98001058 · BNC: a11763589 · BNE: XX1099284 · BNF: 12048473h · CiNii: DA06339749 · GND: 119081334 · GTAA: 238988 · ISNI: 0000 0001 2127 2943 · LCCN: n85819387 · LNB: 000220755 · NDL: 00656259 · NKC: jn20000700123 · NLA: 35515287 · NLP: A11823987 · NSK: 000471587 · NTA: 070955468 · NUKAT: n00015384 · SUDOC: 028702727 · VIAF: 34475421 · ULAN: 500093239 |

 |