recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Селязнёў.
**Уладзі́мір Сярге́евіч Селязнёў** (1878 — 1926, Масква) — бальшавіцкі дзеяч, удзельнік усталявання бальшавіцкай ўлады на Беларусі.

Біяграфія
---------

Рускі. Атрымаў юрыдычную адукацыю. 

Удзельнічаў у рэвалюцыйным руху. Член партый сацыялістаў-рэвалюцыянераў і РСДРП (меншавікоў). Бальшавік з 1917 года. Адзін з кіраўнікоў устанаўлення Савецкай улады ў Беларусі. Член Паўночна-Заходняга аблбюро РСДРП(б) з верасня 1917 г. З лістапада 1918 года — акруговы ваенны камісар Мінскай (пазней Заходняй) ваеннай акругі (сумесна з І. Я. Алібегавым). На I-м з’ездзе КП(б) Беларусі ў Смаленску абраны членам Цэнтральнага бюро. З 18 снежня 1918 да 15 ліпеня 1919 года — член Рэўваенсавета Заходняй (у сакавіку 1919 года перайменаваны ў Літоўска-Беларускую, у чэрвені таго ж года — у 16–ю) арміі, удзельнік вызваленчага паходу Чырвонай Арміі супраць германскіх інтэрвентаў (лістапад 1918 — люты 1919), падчас якога былі вызваленыя амаль уся Беларусь і частка Літвы. Улетку 1919 года ўдзельнічаў у баях з польскімі войскамі.

Потым працаваў загадчыкам аддзела агітацыі і прапаганды МК РКП(б). Памочнік начальніка ЗА УЧК—ДПУ.

Член Вярхоўнага Суда РСФСР з 1923 года.

Памёр у Маскве. Пахаваны на Навадзевічых могілках.

Літаратура
----------

* *Колпакиди А. Мзареулов В.* Селезнев Владимир Сергеевич // Советская внешняя разведка. 1920—1945 годы. История, структура и кадры. — Родина, 2001. — С. 791.
**Уладзімір Трафімавіч Кабуш** (нар. 15 чэрвеня 1941 г. Дуброўна Віцебскай вобласці) — беларускі вучоны ў галіне педагогікі. Доктар педагагічных навук (2002), прафесар (1991). Акадэмік Расійскай акадэміі педагагічных і сацыяльных навук (2004).

Скончыў Мінскі педагагічны інстытут у 1970 г. З 1972 працуе ў навукова-даследчым інстытуце педагогікі, з 1978 — у Рэспубліканскім універсітэце ўдасканалення настаўнікаў Міністэрства асветы Беларусі (1979-92 г. — загадчык кафедры). З 1992 — дэкан факультэта, загадчык кафедры Інстытута павышэння кваліфікацыі кіруючых кадраў і спецыялістаў адукацыі. З 1997 працуе ў Акадэміі паслядыпломнай адукацыі Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (у 1997-99 загадчык кафедры, у 1999—2003 — прарэктар). З 1995 г. — галоўны рэдактар часопіса «Праблемы выхавання».

Напісаў навуковыя працы па праблемах гуманізацыі і дэмакратызацыі выхаваўчага працэсу ў адукацыйных установах, тэарэтычных і метадычных асновах педагогікі ненасілля, развіцця дзіцячага руху ў сучаснай сацыякультурнай сітуацыі. Аўтар «Канцэпцыі перабудовы выхаваўчай работы ў сярэдняй агульнаадукацыйнай школе» (1991) і «Канцэпцыі гуманістычнага выхавання» (1998).

Бібліяграфія
------------

* Директор школы и ученическое самоуправление / В. Т. Кабуш. — Мн. 1984. — 96 с.
* Выхаванне ў сучаснай школе / У. Т. Кабуш. — Мн. 1995—187 с.
* Ученическое самоуправление : пособие для классных руководителей и педагогов-организаторов / В. Т. Кабуш. — Мн. 1998. — 184 с.
* Система гуманистического воспитания школьников : пособие для педагогов / В. Т. Кабуш. — Мн. 2000. — 208 с.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кабуш Уладзімір Трафімавіч // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. 2004. — Т. 18, Кн. 1. — С. 395—396.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-206600 |
**Лагойская партызанская брыгада «Бальшавік»** — партызанская брыгада, створаная ў лютым 1944 года на базе атрадаў ««Бальшавік» №1» (пазней *«Бальшавік»*), *«Бальшавік» №2* (пазней *імя Будзённага*), *«Бальшавік» №3* (пазней *«Спартак»*). Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Лагойскага раёна. 30 чэрвеня 1944 года брыгада (547 партызан, 3 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* атрад «Бальшавік»;
* атрад імя Будзённага;
* атрад «Спартак».

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Л. Л. Марозаў

### Камісар

* М. М. Андрэеў

### Начальнік штаба

* В. В. Мягчылаў

Гісторыя
--------

Баявыя дзеянні партызаны праводзілі на чыгунцы Мінск — Маладзечна, шашы Лагойск — Мінск. У «рэйкавай вайне» разбурылі каля 2 км чыгуначнага палатна. У маі 1943 года разграмілі нямецкі санаторый у Астрашыцкім Гарадку, у чэрвені, верасні 1943 года — гарнізоны ў вёсках Косіна, Лагаза. У час наступлення Чырвонай Арміі будавалі пераправы цераз рэкі Гайна і Усяжа.

Памяць
------

У 1971 годзе ў вёсцы Янушкавічы Лагойскага раёна ў гонар брыгады быў пастаўлены помнік.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Варанец.

**Варанец** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзіцца ў 11 км на поўдзень ад Паставаў, каля вёскі Пятроўшчына. Належыць да групы Пастаўскіх азёр.

Возера мае правільную форму, якая нагадвае варонку. Схілы аднолькавай вышыні. Паласа водмелі невялікая.

Возера нагадвае кратар згаслага вулкану. Схілы перарываюцца толькі ў адным месцы, дзе ў возера ў ракі Мядзелка ўпадае ручай.

Возера дастаткова глыбокае. Рыба ў возеры хаваецца на глыбіні 20—25 метраў.


| Пастаўскія азёры |
| --- |
| 
* Варанец
* Глодава
* Доўжа
* Светлае
* Світа
* Світка
* Споры
* Чэцверць

 |
**Лагойскае гарадзішча-замчышча** — археалагічны помнік, размешчаны на правым беразе ракі Гайна (цяпер — Парк культуры і адпачынку, горад Лагойск, Мінская вобласць, Беларусь).

Пляцоўка плошчай 1,5 га умацавана валам вышынёй 3 м і ровам. Даследаваў у 1966, 1968, 1971 гадах Г. В. Штыхаў, раскапана 420 м². Культурны пласт 0,8—1,2 м, у паўночна-ўсходняй частцы раскопу — да 1,7 м; мае 2 гарызонты з пясчанай праслойкай паміж імі. У ніжнім гарызонце знойдзены невялікі гаршчок з лінейным арнаментам 2-й паловы X стагоддзя, некалькі абломкаў ляпнога посуду, шмат фрагментаў кухонных гаршкоў, пашыраных у Полацкай зямлі ў XI—XIII стагоддзях, жалезныя наканечнікі стрэл, шпоры, стрэмя, дэталі замкоў, спружынныя нажніцы, фігурны разец (лыжкар), ключы ад навясных замкоў, гіра ад вагаў, шыферныя прасліцы, фрагменты шкляных каляровых бранзалетаў, касцяныя трапецападобныя грабяні, абломкі амфар, керамічныя пліткі для падлогі (адна з іх квадратная, памерамі 8x8 см, таўшчынёй 2 см, пакрытая жоўтай палівай, у гліне шмат жарствы), вырабы з каляровых металаў (бронзавыя падвеска-канёк з цыркульным арнаментам, падковападобная спражка). У верхнім гарызонце знойдзены абломкі пасудзін з зялёнай палівай і пячная кафля, непаліваныя гаршкі XIV—XVII стагоддзяў, будаўнічыя матэрыялы XVI—XVIII стагоддзяў — цэгла і зялёная паліваная кафля. Пры зачыстцы вала з унутранага боку на глыбіні 1 м знойдзены фрагменты паліванай кафлі і посуду XVI—XVIII стагоддзяў разам з абломкамі керамікі XII—XII стагоддзяў. 3 поўдня да замчышча прымыкаў пасад старажытнага горада, культурны пласт якога моцна пашкоджаны перакопамі. Славянскае паселішча на рацэ Гайна ўзнікла раней, чым звесткі пра Лагойск трапілі ў пісьмовыя крыніцы.

Літаратура
----------

* *Акуліч, С. Сасноўскі, Б.* Лагойск: гісторыка-эканамічны нарыс / С. Акуліч, Б. Сасноўскі. — Мн.: Беларусь, 1979. — 77, [1] с.: іл. партр. — (Гарады Беларусі).
* *Штыхаў, Г. В.* Лагойск / Г. В. Штыхаў // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 5—6. — ISBN 978-985-11-0354-2.
* *Штыхов, Г. В.* Археологические раскопки в Орше и Логойске / Г. В. Штыхов // Доклады к XI конференции молодых ученых Белорусской ССР (ноябрь 1967 г.) / АН БССР, Отделение общественных наук, Совет молодых ученых. — Мн.: [б. и.], 1967. — 444 с.: ил.
* *Штыхов, Г. В.* Города Полоцкой земли (IX—XIII вв.) / Г. В. Штыхов; АН БССР, Институт истории. — Мн.: Наука и техника, 1978. — 159 .

Спасылкі
--------

* Лагойскае замчышча на сайце «Архіварта»
**«Чорны Бор»** — каменны метэарыт, які ўпаў у 1965 (паводле некаторых крыніц у 1963 годзе) каля вёскі Чорны Бор Быхаўскага раёна Магілёўскай вобласці. Належыць да хандрытаў. Знойдзена два кавалкі — 3 і 1,5 кг (большая частка з іх страчана). Асколкі 331; 3,5 і 2 г зберагаюцца ў Камітэце па метэарытах Расійскай акадэміі навук, 13.2 г — у Магілёўскім абласным краязнаўчым музеі.

Літаратура
----------

* Метеориты // Республика Беларусь: Энциклопедия в 6 т. Т. 4.: Картография — Миноговые / редкол. Г. П. Пашков и др. — Минск: БелЭн, 2007. — 768 с. ISBN 978-985-11-0385-6
* «Чорны Бор» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
**Уладзімір Тарасавіч Чуракоў** (3 верасня 1927, в. Хутар, Гомельскі раён, Гомельская вобласць — 8 мая 2011, г. Гомель) — беларускі работнік прамысловасці, Герой Сацыялістычнай Працы (1971), заслужаны рацыяналізатар Беларусі.

Біяграфія
---------

Скончыў 7 класаў сельскай школы.

У час Вялікай Айчыннай вайны разам з бацькамі знаходзіўся на акупіраванай тэрыторыі. Летам 1944 года прыйшоў на Гомельскі дрэваапрацоўчы камбінат. Спачатку быў вучнем сталяра, потым стаў працаваць вытворцам шаблонаў. Скончыў профільную школу фабрычна-заводскага навучання. У час працы на камбінаце будаваў вытворчыя цэхі, жыллё. У 1947 годзе падаў першую рацыяналізатарскую прапанову, якая дала магчымасць павысіць якасць працы.

У 1956 годзе перайшоў на працу ў эксперыментальную майстэрню мэблевага цэха, дзе асвоіў выраб новых узораў мэблі і аснасткі да абсталявання. У 1963 годзе прыняў кіраўніцтва брыгадай эксперыментальнай майстэрні. Разам з падначаленымі выконваў і перавыконваў планавыя заданні пяцігодак пры выдатнай якасці прадукцыі і строгім захаванні тэхналагічных патрабаванняў. Зладжаная, творчая праца і прафесійнае майстэрства дазволілі сталярам брыгады Чуракова дасягаць высокіх вынікаў, распрацоўваць эксперыментальныя ўзоры мэблі для міжнародных выставак.

Узнагароды
----------

У 1968 годзе было прысвоена ганаровае званне «Заслужаны рацыяналізатар Беларускай ССР». Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 7 мая 1971 года за выдатныя вытворчыя поспехі ў выкананні заданняў пяцігадовага плана было прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат». Узнагароджаны двума ордэнамі Леніна, медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : у 5 т. — Мінск, 1981. — Т. 5. — С. 654.
* Белорусская ССР : краткая энциклопедия : в 5 т. — Минск, 1982. — Т. 5. — С. 678.
* Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2012. — Т. 3, кн. 2 : Гомельская область. — С. 476.
* Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биографический справочник. — Минск, 2014. — С. 234.
* Трудовая гвардия Гомельщины / [составители: А. М. Иванисов, А. А. Костюченко, А. М. Шныпарков]. — Минск, 1986. — С. 326—330.
**Лагойскі гісторыка-краязнаўчы музей імя Канстанціна і Яўстаха Тышкевічаў** — музей горада Лагойска. Рашэнне аб стварэнні Лагойскага гісторыка-краязнаўчага музея імя Канстанціна і Яўстаха Тышкевічаў было прынята раённым выканаўчым камітэтам у 2000 годзе. 

У музеі дзейнічае 3 залы, агульнай плошчай дэманстрацыйных залаў 259 м², з 7828 музейных прадметаў (5920 — асноўнага фонду, 1908 — навукова-дапаможнага на 2009 год). На 01.01.2012 музей наведалі 6726 чалавек. Штогод у Лагойскім музеі праводзяцца Тышкевіцкія чытанні і дзіцячыя Тышкевіцкія пленэры.

Спасылкі
--------

* logoysk.museum.by — афіцыйны сайт Лагойскага гісторыка-краязнаўчнага музея імя Канстанціна і Яўстаха Тышкевічаў
Рэклама Саліса для «Чорнага ката» **«Чорны кот»** (фр.: Le Chat Noir), **«Ша Нуар»** — знакамітае парыжскае кабарэ на Манмартры.

Гісторыя
--------

Было адкрыта мастаком Радольфа Салісам (Rodolphe Salis) 18 лістапада 1881 годзе і закрыта ў 1897 на вялікае расчараванне Пабла Пікаса і іншых гасцей горада, якія прыбылі ў Парыж на Сусветную выставу 1900 года. У іншых краінах былі адкрыты кабарэ, якія пераймалі «Чорнага ката», напрыклад, «Бадзяжны сабака» ў Санкт-Пецярбургу або «Чатыры ката» (Els Quatre Gats) у Барселоне. Таксама існуе кафэ «Чорны кот» у горадзе Корфу (Грэцыя) і нічым не характэрны рэстаран «У Чорнага Ката» (Au Chat Noir) у цэнтры Бруселя.

Літаратура
----------

* *Jean-Pierre Thiollet* Salis le Grand // 88 notes pour piano solo. — Neva Ed. 2015. — ISBN 978-2-3505-5192-0

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Чорны кот (кабарэ) на Вікісховішчы |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бычкоў.

**Уладзімір Сяргеевіч Бычкоў** (руск.: Владимир Сергеевич Бычко́в; 5 студзеня 1929 — 24 красавіка 2004) — савецкі і расійскі кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар.

Біяграфія
---------

У 1947—1949 гадах быў акцёрам дапаможнага складу Тэатра-студыі кінаакцёра. У 1949—1952 гадах вучыўся ў Маскоўскім фінансавым інстытуце. У 1958 годзе скончыў рэжысёрскі факультэт УДІКа (майстэрня С. І. Юткевіча).

У 1962—1967 гадах і з 1982 года працаваў на кінастудыі «Беларусьфільм», у 1968—1979 гадах — на кінастудыі імя М. Горкага. Аўтар некалькіх сюжэтаў у кіначасопісе «Фіціль».

У сваім першым ігравым фільме «Тамбу ламбу» выступіў у якасці рэжысёра і аўтара сцэнарыя. У 1966 годзе стаў лаўрэатам прэміі Усесаюзнага кінафестывалю ў намінацыі «мастацкі фільм для дзяцей і юнацтва» за фільм «Горад майстроў». Фільм пазней быў уключаны часопісам «Мастацтва кіно» ў лік найлепшых дзіцячых фільмаў за сто гадоў існавання кінематографа.

Фільм Бычкова «Жыціе і ўзнясенне Юрася Братчыка» («Хрыстос прызямліўся ў Гародні»), зняты ў 1968 годзе, быў пакладзены ў СССР на паліцу да 1989 года, але, паводле сайта «Кіна-Тэатр», копія фільма была закуплена Ватыканам.

Пахаваны ў Маскве на Ваганькаўскіх могілках.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 16023050p · GND: 1188772376 · ISNI: 0000 0000 6069 2492 · LCCN: nr2004006753 · VIAF: 88101428 |
**Віталь Іванавіч Еўмянькоў** (1976—2022) — беларускі літаратуразнаўца, пісьменнік, журналіст.

Жыццяпіс
--------

Нарадзіўся 5 чэрвеня 1976 года ў Магілёве. Скончыў МДУ. Служыў у арміі. Выкладчык МДУ (1999). Кандыдат філалагічных навук (2006). Абараніў дысертацыю па тэме «Адам Міцкевіч і духоўна-эстэтычныя пошукі ў літаратуры Беларусі XIX ст.» Парацаваў на кафедры кафедры літаратуры і міжкультурных камунікацый. Гаварыў па-беларуску. Даследаваў гісторыю беларускай літаратуры, асабліва часу Рэчы Паспалітай.

Выкладаў журналістыку. Рэдагаваў сайт City.mogilev.by і гарадскі партал MYCITY.BY (2009—2012).

Напісаў мастацкія апавяданні, аповесць «Пялёсткі белай ружы», гістарычныя паэмы «Хоцімская вайна», «Філаматы». Друкаваўся ў магілёўскім гадавіку «Брама» і часопісе «Маладосць». Перакладаў з польскай мовы. Сябра Саюза беларускіх пісьменнікаў.

Вясной 2021 звольнены з універсітэта па палітычных матывах (адначасова з Аляксандрам Агеевым і Ігарам Шарухам).

Памёр 25 снежня 2022 года.

Спасылкі
--------

* Спіс навуковых твораў
* Старонка СБП
* Памёр Віталь Еўмянькоў
* У Магілёве памёр Віталь Еўмянькоў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 171385 |
**Варажскі заліў** (нарв.: Varanger fjord, таксама **Варангер-фіёрд**) — заліў у Баранцавым моры, паміж расійскім паўвостравам Рыбацкі і нарвежскім паўвостравам Варангер. Самы ўсходні фіёрд Нарвегіі. Даўжыня 90 км, шырыня ля ўваходу ў заліў дасягае 50 км, глыбіня да 420 м. Утварае добрыя гавані; у паўднёвы бераг удаецца Бэк-фіёрд (рака Паз) і губа Вар'ема (рака Вар'ема).

Дзякуючы Гальфстрыму заліў замярзае толькі ў самыя суровыя зімы. Багаты рыбай. Па беразе знаходзяцца радовішчы свінцу і цынку. Прылівы паўсутачныя велічынёй да 2,2 м. На заліве размешчаны нарвежскія парты Вардзё і Вадсё.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Варажскі заліў
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Княжыцкі сельсавет.
**Кня́жыцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Юравіцкага раёна Мазырскай акругі. Цэнтр — вёска Княжыцы.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Юравіцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мазырскай акругі. 10 лістапада 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Алексіцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Любен Бажэн** (фр.: Lubin Baugin, 1610 ці 1612, Пітыўе, дэпартамент Луарэ — 11 ліпеня 1663, Парыж) — французскі жывапісец.

Біяграфія
---------

Любен Бажэн нарадзіўся ў Пітыўе, паходзіў з багатай сям'і. Вучыўся ў Фантэнбло. У 1629 годзе быў прыняты ў гільдыю майстроў Сен-Жэрмен-дэ-Прэ. У 1632—1641 гадах жыў у Рыме, дзе ажаніўся з рымлянкай; пасля, у асноўным, у Парыжы. Напісаў шэраг карцін для Сабора Парыжскай Маці Божай, працаваў як габеленавы майстар, мастак кнігі. У 1653 годзе быў прыняты ў Каралеўскую акадэмію жывапісу і разьбярства.

Пасля 1641 года працаваў у Парыжы, дзе памёр у 1663 годзе. Пахаваны ў парыжскай царкве Сен-Сюльпіс.

Зноскі
------

1. ↑  RKDartists Праверана 7 чэрвеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Таўкачоў.
**Віталь Антонавіч Таўкачоў** (28 чэрвеня 1934, в. Скірмантава, Дзяржынскі нацыянальны польскі раён, БССР) — фізік. Акадэмік НАН Беларусі (2000, член-карэспандэнт 1984). Доктар фізіка-матэматычных навук (1980), прафесар (1990).

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Закончыў БДУ (1957). З 1957 г. у Інстытуце фізікі, з 1984 загадчык лабараторыі. У 1992—2007 загадчык лабараторыі Інстытута малекулярнай і атамнай фізікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Адначасова ў 1992—1996 намеснік дырэктара Навукова-тэхнічнага цэнтра Дзяржзнака, з 2002 намеснік акадэміка-сакратара Аддзялення фізікі, матэматыкі і інфарматыкі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. З 2008 галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута фізікі імя Б. І. Сцяпанава Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Лаўрэат Ленінскай прэміі (1980) і Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь (1998, у сааўтарстве) — *за цыкл прац «Дынаміка вярчальнага руху электронна-узбуджаных шмататамных малекул у газавай фазе»*.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Распрацаваў тэорыю статыстычнага фарміравання фотафізічных характарыстык свабодных складаных малекул і прапанаваў метады іх эксперыментальнага вывучэння. Стварыў лазер на электронных пераходах свабодных складаных малекул. Выявіў і даследаваў палярызацыю стымуляванага выпрамянення і палярызаванай флюарэсцэнцыі арыентацыйна анізатропнай пары складаных малекул. Устанавіў механізм дынамікі малекулярнага вярчальнага рэха ў мнагаатамных малекул.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Таўкачоў Віталь Антонавіч // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Дзяржынскага р-на. — Мн.: БелТА, 2004. — С. 610. — 704 c.: іл. — ISBN 985-6302-64-1.

Спасылкі
--------

* Акадэмік ТАЛКАЧОЎ Віталій Антонавіч: Даведка на сайце НАН Беларусі
* Віталь Антонавіч Таўкачоў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
* Таўкачоў Віталь Антонавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | All-Russian Mathematical Portal |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 131497 |
**Касалянка**, **Касялянка**, **Перагонка** — рака ў Слаўгарадскім і Кармянскім раёнах Гомельскай вобласці, правы прыток ракі Сож (басейн Дняпра). Даўжыня 34 км. Плошча вадазбору 352 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці каля 1,8 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 ‰.

Пачынаецца каля паўднёва-заходняй ускраіны вёскі Малая Зімніца Слаўгарадскага раёна, вусце за 1 км на ў ад вёскі Ліцвінавічы Кармянскага раёна. Цячэ па паўднёва-заходняй ускраіне Аршанска-Магілёўскай раўніны.

Даліна ў высокай плыні невыразная, ніжэй трапецападобная, шырыня яе 0,9 — 1,5 км. Абалона ў вярхоўі забалочаная, ніжэй сухая, двухбаковая, яе шырыня 0,2 — 0,9 км. Рэчышча каналізаванае на працягу 17,5 км (выток — 0,5 км вышэй вусця ракі Бычанка), далей слаба меандруе. Шырыня ракі ў межань у сярэдняй плыні 8 — 10 м, у нізкай 3 — 5 м.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.

| ⛭Сож |
| --- |
| Левыя прытокі | Асцёр ·  Беседзь ·  Галуба ·  Гніва ·  Даражывель ·  Дзявіца ·  Ельня ·  Жавуніца ·  Іпуць ·  Лабжанка ·  Нямыльня ·  Покаць ·  Спонка ·  Сянна ·  Уць ·  Хмара ·  Церуха ·  Якушоўка |
| Правыя прытокі | Віхра ·  Вудага · Добрыч ·  Кармянка ·  Малатоўка ·  Чорная Натапа ·  Бялянка ·  Добрасць ·  Волчас ·  ✰ Проня ·  Касалянка ·  Горна ·  Пясчанка ·  Аўсовіна ·  Ліпа ·  Уза ·  Чачора |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
|  **Віталь Бубновіч** |
| Агульная інфармацыя |
| **Поўнае імя** | Віталь Іванавіч Бубновіч |
| **Дата нараджэння** | 12 лістапада 1974(1974-11-12) (48 гадоў) |
| **Месца нараджэння** | * Гродна, Гродзенская вобласць, БССР, СССР
 |
| **Від стралковага спорту** | кулявая стральба (вінтоўка) |
| **Рост/Вага** | 169 см/61кг |

 |
| 

| Медалі |
| --- |
| **Еўрапейскія гульні** |
| Золата | Баку 2015  | пнеўматычная вінтоўка, 10 м |
| Бронза | Баку 2015  | вінтоўка з 3 пазіцый, 50 м |
| **Чэмпіянаты Еўропы** |
| Срэбра | Осіек 2013  | вінтоўка лежачы, 50 м (каманды) |
| Бронза | Осіек 2013  | вінтоўка з 3 пазіцый, 50 м |
| Бронза | Осіек 2013  | вінтоўка з 3 пазіцый, 50 м (каманды) |

 |

**Віталь Іванавіч Бубновіч** (нар. 12 лістапада 1974, Гродна) — беларускі стралок, чэмпіён Еўрапейскіх гульняў, прызёр чэмпіянатаў Еўропы.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1974 годзе ў Гродне. У 2004 годзе прыняў удзел у Алімпійскіх гульнях у Афінах, дзе стаў 24-м у стральбе з пнеўматычнай вінтоўкі лежачы з 10 м, і 33-м у стральбе з малакалібернай вінтоўкі з трох палажэнняў з 50 м. У 2008 годзе прыняў удзел у Алімпійскіх гульнях у Пекіне, дзе стаў 18-м у стральбе з пнеўматычнай вінтоўкі лежачы з 10 м, і 29-м у стральбе з малакалібернай вінтоўкі з трох палажэнняў з 50 м. У 2012 годзе прыняў удзел у Алімпійскіх гульнях у Лондане, дзе стаў 11-м у стральбе з пнеўматычнай вінтоўкі лежачы з 10 м, і 17-м у стральбе з малакалібернай вінтоўкі з трох палажэнняў з 50 м. У 2013 годзе заваяваў сярэбраны і два бронзавыя медалі чэмпіянату Еўропы. У 2015 годзе стаў чэмпіёнам Еўрапейскіх гульняў.

Палітычныя погляды
------------------

Падпісаў адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля здушэння народных пратэстаў у 2020 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Стало известно, кто подписал открытое письмо спортсменов, выступающих за власть (руск.)(недаступная спасылка) (24 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 24 лістапада 2020. Праверана 24 лістапада 2020.
2. ↑  Подписи **(нявызн.)**. Праверана 8 снежня 2020.

Спасылкі
--------

* *Віталь Бубновіч — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | ISSF · Olympedia |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чыньяні.

**Карла Чыньяні** (іт. Carlo Cignani; 15 мая 1628, Балоння — 6 верасня 1719, Форлі) — італьянскі жывапісец, прадстаўнік балонскай школы; граф.

Біяграфія
---------

Чыньяні нарадзіўся ў багатай балонскай сям’і, вучыўся спачатку ў Батысты Каіра, а затым у Франчэска Альбані, вывучаў творы Агасціна Карачы, Рэні, Тыцыяна і Карэджа. Шмат працаваў для балонскіх цэркваў, для італьянскай арыстакратыі і для вышэйшых духоўных асоб. У Балонскім Палацца Фарнезэ ім напісаны дзве вялікія фрэскавыя карціны: «Кароль Францыск I, праездам праз Балонню, дбае пра хворых» і «Уезд папы Паўла III у Балонню». Атрымаўшы ад папы Клімента XI за свае талент і працы тытул графа, Чыньяні апошнія дваццаць гадоў жыцця правёў у Форлі, займаючыся фрэскавым роспісам купала ў капэле Мадоны-дэль-фуока, «Мадоны пажару» Сабора. гонар вобраза Мадоны з Дзіцяткам, якое перажыло пажар у храме). На яго працу ў Форлі аказаў значны ўплыў знакаміты роспіс Карэджа ў манастыры Сан-Паола ў Парме. Калі ён адправіўся ў Форлі, Балонская акадэмія, у якой ён быў у той час дырэктарам па папскім прызначэнні, добраахвотна рушыла ўслед туды за ім у поўным сваім складзе. Найважнейшыя яго працы — «Іосіф і жонка Паціфара», «Узнясенне Мадоны» (Асунта), «Нараджэнне Юпітэра» і «Бацькалюбства рымлянкі». Асабліва прывабнымі выходзілі ў мастака постаці маладых жанчын і дзяцей. Яго сын Фелічэ (1660—1724) і пляменнік Паала (1709—1764) таксама былі мастакамі.

Працуючы ў перыяд завяршэння бліскучай эпохі Балонскай школы жывапісу, якая ў другой палове XVII стагоддзя пачынае заняпадаць, Карла Чыньяні і Ларэнца Пазінелі марна імкнуліся ў канцы гэтага стагоддзя ўваскрасіць былую славу балонскіх мастакоў.

Зноскі
------

1. ↑  Carlo Cignani<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Carlo Cignani // *Benezit Dictionary of Artists* — OUP, 2017. — ISBN 978-0-19-977378-7 — doi:10.1093/BENZ/9780199773787.ARTICLE.B00038367<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q104022403'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
**Варагі** (ад познегрэч.: *Βάραγγοι* са стар.-паўн.: *vaeringi* — верныя) — найменне вікінгаў у Візантыйскай Імперыі і пазней на Русі. Спачатку азначыла звязаных клятвай таварышаў збройных супольнасцяў (напэўна, адтуль «*верныя [клятве]*»), якія ўтвараліся ў Скандынавіі дзеля сумеснага гандлю, вайны або рабаўніцтва.

У VIII—XII ст. частка гэтых гандлёва-ваенных супольнасцей актыўна дзейнічала ў Прыбалтыцы і агулам ва Усходняй Еўропе. Падчас гандлёвых і ваенных экспедыцый варагі дасягалі Чорнага і Каспійскага мораў і нават Багдада, у Канстанцінопалі наймаліся на службу да візантыйскіх імператараў.

Гл. таксама
-----------

* Вікінгі
* Варажская варта
* Бітва пад Манцыкертам (1071)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гасцінец.
**Княжы тракт**, да пачатку XX ст. таксама вядомы як **Гасцінец** — дарога часоў Кіеўскай Русі, якая злучала Кіеў з Малдавіяй. Частка тракта пралягала па тэрыторыі сучаснай Цярнопальшчыны — па схілах гор Мэдаборы (Тоўтры).

Сляды Княжага тракта часткова захаваліся ў Збаражскім (каля сёлаў Максыміўка і Раманавэ Сэло), Підвалачыскім (каля сёлаў Жэрэбкы, Каладзііўка, Полупаніўка, Стары Скалат, Навасілка), Гусятынскім (каля сёлаў Вікно і Краснэ) раёнах. У XV—XVII стст. частка Княжага тракта была вядомая як Чорны шлях.

Літаратура
----------

* Тернопільський енциклопедичний словник : у 4 т. / редкол.: Г. Яворський та ін. — Тернопіль : Видавничо-поліграфічний комбінат «Збруч», 2004. — Т. 1 : А — Й. — 696 с. — ISBN 966-528-197-6.
**Карлайлскі сабор** — кафедральны сабор Карлайлскай дыяцэзіі ў графстве Камберленд у Англіі.

Гісторыя
--------

Першапачаткова на месцы сабора стаяла царква манастыра аўгусцінскіх канонікаў. Храм быў закладзены ў 1102 годзе, а ў 1133 Генрых I зрабіў яго галоўнай царквой епархіі. У 1292 годзе царква пацярпела ад пажару, пры гэтым цалкам згарэлі хоры. Аднаўленчыя працы пачаліся толькі ў 1377 годзе. У 1392 годзе адбыўся другі пажар; пасля гэтага былі перабудаваны паўночны трансэпт і цэнтральная вежа, якая мела вышыню 34 метра. Падчас Грамадзянскай вайны 1642—1646 і 1648 гадоў сабор ізноў моцна разбураны; многія пралёты былі разабраны з мэтай аднавіць гарадскія ўмацаванні. Ад першапачатковай пабудовы засталося толькі толькі два арачных пралёты, выкананых у англа-нармандскім стылі.

Архітэктура
-----------

Карлайлскі сабор (паводле іншых даных — Сабор Усіх Святых у Дэрбі) з'яўляецца самым маленькім саборам у Англіі. Яго даўжыня складае 62 м, а шырыня ў трансэпце — 37 м. У хорах царквы да нашых дзён захавалася вялікае ўсходняе акно, якое мае вышыню 18 м і шырыню 9,7 м; у самай верхняй частцы акна захавалася старое шкло. Паўднёвы трансэпт характэрны наяўнасцю рунічных надпісаў.

Зноскі
------

1. ↑  КАРЛАЙЛСКИЙ СОБОР // Энциклопедия «Кругосвет».

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Карлайлскі сабор

| Сярэдневяковыя англійскія саборы |
| --- |
| 
Брысталь ·  Вінчэстэр ·  Вустэр ·  Глостэр ·  Дарэм ·  Ілі ·  Ёрк ·  Карлайл ·  Кентэрберы ·  Ковентры ·  Лінкальн ·  Лічфілд ·  Норыдж ·  Пітэрбора ·  Рыпон ·  Рочэстэр ·  Саўтварк ·  Саўтвел ·  Сент-Олбанс ·  Солсберы ·  Уэлс ·  Херэфард ·  Чэстэр ·  Чычэстэр ·  Эксетэр
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no2003107301 · VIAF: 156284968 |
**Дуя́наўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Дуянаўка.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Насовіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Гомельскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Прыбыткаўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
Карэта
**Карэта** — чатырохколы закрыты конны экіпаж на рысорах. На Беларусі была пашырана ў XVII — пачатку XX стагоддзяў (у дакументах эпізадычна ўпамінаецца з XVI стагоддзя). Спачатку бытавала пры дварах магнатаў. Мела раскошны і мудрагелісты аформлены паўзакрыты кузаў, падвешаны над колавай асновай на раменных пасах, завешаны з бакоў парцьерамі. У канцы XVIII стагоддзя ўдасканалена, стала больш зграбнай і лёгкай на хаду. Кузаў закрыты, больш просты і кампактны, з дзверцамі і зашклёнымі акенцамі на жалезных рысорах, знутры абабіты скурай і тканінамі; пляцоўка для вазніцы (козлы) адчлянялася ад кузава і ўзвышалася над пярэднім ходам. У дэкоры карэт адлюстроўваліся агульнаеўрапейскія мастацкія стылі — барока, класіцызм, ампір. Карэты фарбавалі ў цёмны, радзей папялісты, жоўты, белы колер, пакрывалі лакам, распісвалі, аздаблялі разьбой. Знешні выгляд у многім адлюстроўваў сацыяльнае і маёмаснае становішча іх уладальніка. Карэту везлі 2 — 6 коней, запрэжаных папарна цугам.

Літаратура
----------

* Карэта // Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя / Рэдкалегія: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. . — Мн.: БелСЭ, 1989. — 575 с. — ISBN 5-85700-014-9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Карэта

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 32762888 · NKC: ph138620 |
Чорная магіла — адна з самых вядомых старажытнарускіх курганоў-магіл. Украіна.
Насып на чыгунцы.
**На́сып** — выступае над мясцовасцю дадатная форма рэльефа, створана чалавекам, інжынернае збудаванне.   

У старажытнасці насыпы рабілі над пахаваннямі. Такія насыпы называюцца курганамі.  

Насыпы ў розныя часы ствараліся як элемент фартыфікацыйных збудаванняў.  

Большасць насыпаў маюць лінейную падоўжаную форму, будуюцца пры будаўніцтве аўтамабільных дарог і чыгунак.

Спасылкі
--------

* Great Serpent Mound Архівавана 30 верасня 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85087721 · NDL: 00576073 · NKC: ph270296 |
Дыван (квадрат) Сярпінскага
6 ітэрацый пабудовы дывана Сярпінскага.
**Дыван Сярпінскага** — плоскі фрактал, упершыню апісаны польскім матэматыкам Вацлавам Сярпінскім у 1916 годзе. Дыван з'яўляецца адным з прыкладаў мноства Кантара ў двух вымярэннях. Сярпінскі прадэманстраваў, што гэты фрактал з'яўляецца ўніверсальнай крывой, дзе любы магчымы аднавымерны графік, спраецыраваны на двухвымерную плоскасць, гамеаморфны падмноству дывана Сярпінскага. Для крывых, якія немагчыма пабудаваць на двухвымернай паверхні без самаперасячэнняў, адпаведнай універсальнай крывой з'яўляецца губка Менгера.

Дадаткова
---------

Фрактальныя антэны для мабільных тэлефонаў і Wi-Fi роўтараў маюць выгляд некалькіх ітэрацый дывана Серпіньскага. З-за іх самападабенства і інварыянтнасці маштабу яны лёгка прыстасоўваюцца да некалькіх частот радыёхваляў. Таксама такая форма антэны простая ў вырабе і меншая за звычайную антэну аналагічнай эфектыўнасці, што аптымальна для выкарыстання ў невялікіх прыладах кшталту смартфонаў.

Зноскі
------

1. ↑  W. Sierpinski. Sur une courbe cantorienne qui contient une image biunivoquet et continue detoute courbe donnée // Comptes rendus hebdomadaires des séances de l'Académie des sciences. - Paris. – Tome 162, Janvier - Juin 1916. - Pp. 629 – 632.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дыван Сярпінскага

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 116006050 |
Карлава плошча
Касцёл Святога Ігнація

**Карлава плошча** (чэшск.: Karlovo náměstí) — плошча ў Празе, самая буйная плошча Чэшскай рэспублікі, адна з самых буйных у Еўропе (80 550 м²), адміністрацыйна належыць да раёна Прагі 2.

Плошча названа ў гонар караля Карла IV, падчас кіравання якога ўласна і была заснавана і добраўпарадкавана.

Агульнае апісанне
-----------------

Карлава плошча размешчана на поўдзень ад гістарычнага цэнтра горада ў гістарычным Новым Горадзе (адначасова гэта сучасны кадастравы раён), адміністрацыйна ж належыць да раёна Прага-2.

Плошча ўяўляе сабой прамавугольнік з памерамі прыкладна 130 х 510 м, прычым большую частку прасторы займае сквер у цэнтральнай частцы плошчы.

Большасць будынкаў на поўдні і ўсходзе плошчы складаюць карпусы Агульнай бальніцы, у прыватнасці аддзяленне ўнутраных хвароб. Па цэнтры плошчу перасякае *Ячна вуліца* (чэшск.: Ječná ulicí, «Ячменная вуліца»). На захадзе і па Ячнай ходзіць трамвай.

Гісторыя
--------

Карлава плошча ўзнікла падчас кіравання караля Карла IV у сярэдзіне ХIV стагоддзя пры фарміраванні Нове Места і планавалася як адзін з гарадскіх грамадскіх асяродкаў.

Карлава плошча ў 1871 годзе
Доўгі час плошча называлася *Добітчы трг* (чэшск.: Dobytčí trh, «Скотны рынак»), бо тут гандлявалі скацінай.

Да 1789 года ў цэнтры Карлавай плошчы стаяў гатычны будынак капэлы Цела Хрыстова (чэшск.: Kaple božího těla).

Сучасную назву плошча атрымала падчас уздыму чэшскага нацыянальнага руху — у год «Вясны народаў» (1848).

У 1860-х гадах у цэнтры Карлавай плошчы разбіты вялікі сквер.

У канцы XIX стагоддзя на Карлавай плошчы быў запушчаны трамвай.

У 1985 годзе на плошчы адкрылі аднайменную станцыю Пражскага метрапалітэна — «Карлава намнесці» (чэшск.: Karlovo náměstí).

Пасля ліквідацыі трамвайных шляхоў на Вацлаўскай плошчы (1980) вузел трамвайнай лініі быў перанесены на Карлаву плошчу.

Славутасці
----------

Дом Фаўста
* Навамесцкая ратуша (чэшск.: Novoměstská radnice);
* Касцёл Святога Ігнація (чэшск.: Kostel svatého Ignáce);
* Навамесцкі езуіцкі каледж (чэшск.: Novoměstská jezuitská kolej);
* Дом Фаўста (чэшск.: Faustův dům);
* Палац Харытас (чэшск.: Palác Charitas);
* Чэшскі тэхнічны ўніверсітэт.

Гл. таксама
-----------

* Нове-Места (падрабязней апісана гісторыя і горадабудаўнічая структура рэгіёна)

Літаратура
----------

* KOŠNÁŘ, Julius. Staropražské pověsti a legendy. Praha : Vincentinum, 1933. — kapitola O kostele Božího těla na Karlově náměstí, s. 68-70.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Карлава плошча

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: ge129534 |
Дыванок з замкам над возерам, Я. Драздовіч, 1937. Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе»
**Дыван** (польск.: dywan ад тур. перс. арабск. divan) — шчыльны тканы выраб з пражы рознага роду (ці сінтэтычная яго імітацыя), які ўжываецца для пакрыцця падлог, сцен, часам іншых паверхняў у памяшканні (сталоў, канап і г.д.) у дэкаратыўных ці ўцяпляльных мэтах.

Дыван — адно з найстаражытных вынаходстваў для дэкаравання і ўцяплення любога жытла: ад юрты качавога племя да раскошнага палаца ў барочным стылі. На працягу шматлікіх стагоддзяў дыван быў не толькі сімвалам дастатку, але і прадметам мастацтва, паколькі для яго вырабу патрабавалася працяглая карпатлівая ручная праца.

Гл. таксама
-----------

* Дзень туркменскага дывана
* Дыван-самалёт
* Палас

Зноскі
------

1. ↑  Лазука, Барыс Андрэевіч. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дыван

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11936522m · GND: 4059482-8 · LCCN: sh85020445 · NDL: 00575157 · NKC: ph121690 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ды.

**Ды** (англ.: Dee, шатл. гэл.: Dè) — рака даўжынёй каля 154 км у паўночна-ўсходняй Шатландыі, у вобласці Абердзіншыр.

Выток ракі знаходзіцца на плато Карнгармс ва ўсходняй частцы Шатландскага высакагор'я. У верхнім цячэнні Ды працякае па гарыстай мясцовасці, а недалёка ад мястэчка Брэймар перапады вышынь стварылі на рацэ каскад невялікіх вадаспадаў, вядомы пад назвай **Лін-оф-Ды**. Далей Ды працякае практычна строга на ўсход па тэрыторыі гістарычнай вобласці Мар і абміне замак Балмарал, адну з рэзідэнцый англійскіх каралёў. У гэтым рэгіёне берагі ракі адрозніваюцца асаблівай маляўнічасцю, што спрыяла ператварэнню гэтай часткі даліны ракі ў папулярную зону летняга адпачынку. Ніжэй па цячэнні размешчаны горад Абайн, а ў вусці — Абердзін, найбуйнейшы горад паўночна-ўсходняй Шатландыі.

Рака Ды ўяўляе таксама цікавасць для рыбалоўства: у сярэднім цячэнні шмат ласося.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ды (басейн Паўночнага мора)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
Краіны Міжнароднага дэмакратычнага саюза
**Міжнародны дэмакратычны саюз** (англ.: International Democrat Union) — міжнароднае аб'яднанне палітычных партый, якія прытрымліваюцца кансерватыўнай, ліберальна-кансерватыўнай і хрысціянска-дэмакратычнай ідэалогій.

Быў створаны ў 1983 групай важных палітычных дзеячаў кансерватыўнага толку, сярод якіх былі прэм'ер-міністр Вялікабрытаніі Маргарэт Тэтчэр, віцэ-прэзідэнт ЗША Джордж Буш-старэйшы, канцлер ФРГ Гельмут Коль і мэр Парыжа Жак Шырак, для каардынацыі палітыкі, абмену вопытам і выпрацоўкі адзінай пазіцыі па міжнародных пытаннях.

Штаб-кватэра арганізацыі размешчана ў Осла. Міжнародны дэмакратычны саюз падпадзяляецца на некалькі рэгіянальных аддзяленняў, сярод якіх Еўрапейская народная партыя, а таксама Міжнародныя Моладзевы і Жаночы дэмакратычныя саюзы.

Сярод членаў партыі — большасць кансерватыўных і хрысціянска-дэмакратычных партый Еўропы, у тым ліку Саюз за народны рух, Хрысціянска-дэмакратычны саюз, Хрысціянска-сацыяльны саюз, Кансерватыўная партыя Вялікабрытаніі, іспанская Народная партыя, Новая дэмакратыя, а таксама некалькі буйных пазаеўрапейскіх кансерватыўных сіл, сярод якіх Рэспубліканская партыя ЗША, Кансерватыўная партыя Канады, Ліберальная партыя Аўстраліі, Нацыянальная партыя Новай Зеландыі, Гаміньдан.

Шэраг партый, галоўным чынам з нееўрапейскіх краін, мае ў арганізацыі статус асацыяваных членаў (у тым ліку беларускія Аб’яднаная грамадзянская партыя і Партыя БНФ), а таксама статус назіральнікаў (у тым ліку УМРА-ДПМНА, Г17+).

Гл. таксама
-----------

* Цэнтрысцкі дэмакратычны інтэрнацыянал
* Ліберальны Інтэрнацыянал
* Сацыялістычны Інтэрнацыянал

Зноскі
------

1. ↑  Сайт МДС: Заснавальнікі Міжнароднага дэмакратычнага саюза Архівавана 1 ліпеня 2012.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Афіцыйны сайт моладзевай арганізацыі саюза
* Спіс членаў саюза Архівавана 1 ліпеня 2014.
* Спіс членаў саюза па рэгіянальных арганізацыях Архівавана 6 кастрычніка 2009.
**Кэмп-Нама** (англ.: Camp Nama) — былая амерыканская ваенная база ў Багдадзе (Ірак).

Аб’ект заснаваны яшчэ пры Садаме Хусейне, але пасля замежнага ўварвання тут размясціліся амерыканскія войскі. Падчас Іракскай вайны (2003—2011) лагер выкарыстоўвалі сілы спецыяльных аперацый. Так, напрыклад, спецатрад Task Force 6-26  (англ.) (бел. праводзіў на аб’екце допыты зняволеных для атрымання інфармацыі аб іарданскім тэрарысце Абу Мусабе аз-Заркаві. У сувязі з гэтым з 2005 года ў СМІ паступалі паведамленні аб жорсткім абыходжанні з палоннымі баевікамі (збіцці, уздзеянні моцным холадам, пагрозы смерцю). Брытанскія вайскоўцы, што служылі ў Іраку, заяўлялі, што ў Кэмп-Нама зняволеныя на працягу доўгага часу ўтрымліваліся ў камерах памерам з вялікую сабачую будку. Іх катавалі электрычным токам і змяшчалі ў гуканепранікальны транспартны кантэйнер для допыту, дзе тыя аказваліся ў стане фізічнага стрэсу. Як адзначаў старшы навуковы супрацоўнік Human Rights Watch па тэрарызме і барацьбе з тэрарызмам, гэтыя парушэнні былі санкцыянаваны ўладамі і выкарыстоўваліся паўсюдна.

«Каштоўных» вязняў дапытвалі ў так званым «чорным пакоі» — цёмным, амаль пустым памяшканні з вялікімі металічнымі гакамі, якія звісалі са столі. Ахоўнікі часта выкарыстоўвалі гучны рок, каб мучыць зняволеных падчас допытаў. Часопіс The New York Times згадваў іншыя часткі базы Кэмп-Нама з мудрагелістымі назвамі, у тым ліку «Матэль 6» — групу драўляных камер, пабудаваных байцамі ваенна-марскімі сіламі ЗША.

Гл. таксама
-----------

* Абу-Грэйб (турма)
* Кэмп-Эгерс

Зноскі
------

1. 1 2  Schmitt, Eric; Carolyn Marshall (19 March 2006). "Task Force 6-26: In Secret Unit's 'Black Room,' a Grim Portrait of U.S. Abuse". *New York Times*. .
2. ↑  Human Rights Watch, *"No Blood, No Foul": Soldiers' Accounts of Detainee Abuse in Iraq* 18:3 (July 2006).
3. ↑  Camp Nama: British personnel reveal horrors of secret US base in Baghdad **(нявызн.)**. *The Guardian* (1 красавіка 2013). Праверана July 22, 2016.
4. ↑  "U.S.: Soldiers Tell of Detainee Abuse in Iraq." *Human Rights Watch* press release (23 July 2006).
**Ромё** (дацк.: Rømø) — колішні востраў у Паўночным моры каля паўднёва-заходняга ўзбярэжжа паўвострава Ютландыя. Адзін з Фрызскіх астравоў (уваходзіць у групу Паўночна-Фрызскіх астравоў). Належыць Даніі, уваходзіць у склад муніцыпалітэта Цёнер (вобласць Паўднёвая Данія). Плошча 128,86 км², насельніцтва 715 жыхароў (1 студзеня 2009).

Геаграфія
---------

Касмічны здымак вострава
Ромё
Ромё ў наш час з'яўляецца самым паўднёвым дацкім востравам каля заходняга ўзбярэжжа Ютландыі (раней існаваў невялікі незаселены востраў Ёрсан (дацк.: Jordsand), затоплены ў 1999 годзе). Востраў звязаны з мацерыком дарогай, якая перасякае дамбу. Знаходзіцца за 3 км ад найбліжэйшага нямецкага вострава Зільт, з ім усталявана паромнае паведамленне. На востраве ёсць некалькі дробных населеных пунктаў: Конгсмарк (дацк.: Kongsmark), Эстэрбю (дацк.: Østerby), Лакальк (дацк.: Lakolk), Сёнерстран (дацк.: Sønderstrand) і інш.

Гісторыя
--------

У 1864 годзе паводле вынікаў Дацкай вайны перайшоў да Прусіі. Да 1920 года належаў Германіі, затым у выніку плебісцыту разам з іншымі тэрыторыямі перайшоў да Даніі. Цяпер Ромё — папулярны турыстычны цэнтр.

Гл. таксама
-----------

* Астравы Даніі
* Фрызскія астравы

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Ромё** ў адпаведнасці з картай да арт. Данія. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
2. ↑  У выніку будаўніцтва дамбы стаў паўвостравам.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ромё
* Афіцыйны сайт  (англ.)
**Рональд Раўэ** (ням.: Ronald Rauhe; нар. 3 кастрычніка 1981, Берлін) — нямецкі вясляр-байдарачнік, выступае за зборную Германіі з 1999 года. Двухразовы алімпійскі чэмпіён (2004 і 2020), уладальнік срэбнага і двух бронзавых алімпійскіх медалёў, 15-разовы чэмпіён свету, 15-разовы чэмпіён Еўропы, шматразовы пераможца і прызёр першынстваў нацыянальнага значэння.

Муж алімпійскай чэмпіёнкі па веславанні на байдарках Фані Фішэр, якая з’яўляецца пляменніцай вялікай Біргіт Фішэр.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | ICF · Olympedia · Olympic Channel · МАК · Алімпійская спартыўная канфедэрацыя Германіі |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
**Міжнародны паралімпійскі камітэт** (МПК, International Paralympic Committee) — міжнародная няўрадавая арганізацыя, якая кіруе паралімпійскім рухам. Камітэт прымае рашэнні па пытаннях правядзення Паралімпійскіх гульняў, а таксама з'яўляецца спартыўнай федэрацыяй для шэрагу паралімпійскіх відаў спорту. Штаб-кватэра камітэта знаходзіцца ў Боне. Прэзідэнтам МПК з'яўляецца сэр Філіп Кравен.

МПК вызначае, якія віды спорту будуць прадстаўлены на Паралімпійскіх гульнях, агульную схему арганізацыі гульняў, якія ўжываюцца стандарты і да т.п. Але непасрэдна арганізацыю Паралімпійскіх гульняў ажыццяўляе Арганізацыйны камітэт Алімпійскіх гульняў, які створаны ў адпаведнай краіне для правядзення Алімпійскіх і Паралімпійскіх гульняў.

МПК быў створаны ў 1989 годзе. Яго заснавальнікамі сталі спартыўныя федэрацыі для інвалідаў, а таксама 42 нацыянальных арганізацыі спорту інвалідаў у розных краінах. Сярод заснавальнікаў быў Міжнародны камітэт па спорце глухіх, які, аднак, ён выйшаў са складу МПК у 1994 г.

Цяпер членамі МПК з'яўляюцца 161 нацыянальны паралімпійскі камітэт, 5 рэгіянальных арганізацый (паводле частак свету), 10 міжнародных спартыўных федэрацый (паводле відаў спорту) і 4 міжнародныя арганізацыі спорту для інвалідаў (паводле тыпу інваліднасці). Да спартыўных арганізацый інвалідаў адносяцца Міжнародная спартыўная федэрацыя калясачнікаў і ампутантаў, Міжнародная асацыяцыя спорту і вольнага часу для людзей з цэрэбральным паралічам, Міжнародная федэрацыя спорту сляпых і Міжнародная спартыўная федэрацыя для асоб з парушэннем інтэлекту.

Штаб-кватэра МПК
Вышэйшым органам МПК з'яўляецца Генеральная асамблея яго членаў, якая збіраецца кожныя 2 гады.

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* Праверана 25 студзеня 2022.
2. ↑   Праверана 10 сакавіка 2022.
3. ↑

Спасылкі
--------

* Сайт МПК

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · TikTok · YouTube |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 5179802-5 · ISNI: 0000 0004 0455 8052 · LCCN: n2004010445 · VIAF: 141562762 |
**Астраханскі паход 1554**, паход на Астрахань вясной—летам 1554 года рускага войска пад камандаваннем ваяводы Ю.І. Пронскага-Шамякіна (30 тыс. чал.). Пасля ўзяцця Казані цар Іван Грозны вырашыў падпарадкаваць свайму ўплыву Астраханскае ханства, каб дамагчыся кантролю над усім басейнам Волгі і атрымаць прамы выхад у Каспійскае мора. Прычынай да пачатку вайсковых дзеянняў стала паланенне мясцовым ханам Ямгурчэям маскоўскіх паслоў у Астрахані. Вясной 1554 па Волзе ў бок Астрахані адправілася войска на чале з князем Пронскім. 29 чэрвеня 1554 рускі авангард пад камандаваннем князя А. Вяземскага нанёс паразу ля Чорнага вострава (раён Валгаграда) галаўному атраду астраханцаў. Пасля гэтага Ямгурчэй не стаў уступаць у новую бітву і пры набліжэнні рускіх да Астрахані збег з горада ў турэцкую крэпасць Азоў. Рускія без бою занялі Астрахань. У ёй пачаў царстваваць супернік Ямгурчэя і саюзнік маскоўскага цара — хан Дервіш-Алі.