recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кіраўскі сельсавет.
 
**Кі́раўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Камарынскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Камарын.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года **Лукаедаўскі сельсавет** у складзе Камарынскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. Цэнтр — вёска Лукаеды. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года рэарганізаваны ў **Лукаедаўскі нацыянальны ўкраінскі сельсавет**. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў складзе Камарынскага раёна БССР. У 1937 годзе рэарганізаваны ў беларускі сельсавет. З 20 лютага 1938 года ў складзе Палескай вобласці. 20 красавіка 1939 года перайменаваны ў Кіраўскі сельсавет, а вёска Лукаеды — у вёску імя Кірава. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Камарынскага сельсавета, цэнтр перанесены ў вёску Камарын. 17 лістапада 1959 года скасаваны, тэрыторыя перададзена ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Камарынскага пассавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
*On Ne Passe Pas!*
**«Но пасара́н»** (ісп.: ¡No pasarán!, фр.: Ils ne passeront pas — **«Яны не пройдуць»**) — палітычны лозунг, які выказвае цвёрды намер абараняць сваю пазіцыю.

Упершыню факт ужывання гэтага лозунгу зафіксаваны падчас бітвы пры Вердэне ў 1916 годзе французскім генералам Раберам Нівелем (хоць часам ён прыпісваецца яго начальніку, тады камандуючаму Другой арміяй, Філіпу Петэну). Гэтыя словы ў форме '**On ne passe pas!'** з'яўляліся таксама на прапагандысцкіх плакатах пасля другой бітвы на Марне і пасля выяўляліся на эмблемах гарнізонаў лініі Мажыно.

У беларускую мову гэты лозунг патрапіў з іспанскай. Падчас Грамадзянскай вайны ў Іспаніі яго выкарыстоўвала Далорэс Ібаруры, зрабіўшы гэтыя словы адным з сімвалаў антыфашысцкага руху. Адказам паслужыла фраза Франсіска Франка «Hemos pasado» («Мы прайшлі»), сказаная ім пасля падзення Мадрыда.

Гл. таксама
-----------

* Рот Фронт, прывітанне
* Ні кроку назад
**Адэнавірусныя хваробы** — група інфекцыйных захворванняў чалавека і жывёлы, выкліканых адэнавірусамі.

Этыялогія
---------

Адэнавірус - ДНК-змяшчальны вірус роду *Mastadenovirus* сямейства *Adenoviridae*, упершыню быў вылучаны *Rowe Huebner* і *Gilmore* у 1953 годзе пры аперацыі на міндалінах і адэноідах дзяцей. У цяперашні час вядома 50-80 іх разнавіднасцяў.

Эпідэміялогія
-------------

Крыніцай заражэння з'яўляецца хворы чалавек і/або носьбіт. Пасля перанесенай хваробы чалавек можа вылучаць вірус да 25 дзён. Шлях перадачы - паветрана-кропельны. Успрымальнасць высокая, імунітэт тыпаспецыфічны. Захворванне можа быць і ў форме эпідэміі, і ў выглядзе спарадычных выпадкаў. Часта хварэюць арганізаваныя дзіцячыя калектывы - хвалепадобна, на працягу 10-12 дзён. Для ўсіх тыпаў адэнавірусаў характэрна наяўнасць агульнага камплімэнт звязвуючага антыгена.

Клінічныя прыкметы
------------------

Здольнасць адэнавірусаў размнажацца ў эпітэліяльных клетках дыхальных шляхоў, кан'юнктывы, кішэчніка і лімфоіднай тканкі абумоўлівае разнастайнасць клінічных прыкмет хваробы: востры катар верхніх дыхальных шляхоў, кан'юнктывіт, энтэракаліт.

Найбольш успрымальныя да інфекцыі дзеці.

Ліхаманка пры захворванні працягваецца 5-7 дзён, катаральны стан — да 10-12 дзён.

Ускладненні
-----------

Ускладненні (атыт, ангіна, пнеўманія) узнікаюць пры далучэнні бактэрыяльнай інфекцыі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А - Аршын / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 1996. - 552 с.: іл.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85000853 · Microsoft: 2781036101, 2910970641 |
**Ала Мікалаеўна Бодак** (нар. 30 жніўня 1967, Роўна, УССР) — беларускі палітык, суддзя Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь (з 2019). Кандыдат юрыдычных навук, дацэнт.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 30 жніўня 1967 года ў Роўна.

Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна, Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Працавала старшым кансультантам, кансультантам 2 катэгорыі ўпраўлення законапраектных работ Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь, кансультантам 1 катэгорыі, вядучым спецыялістам, галоўным спецыялістам аддзела заканадаўства аб сацыяльна-культурным будаўніцтве ўпраўлення заканадаўства аб дзяржаўным і сацыяльным будаўніцтве Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь, намеснікам начальніка ўпраўлення — начальнікам аддзела заканадаўства аб сацыяльна-культурным будаўніцтве ўпраўлення заканадаўства аб сацыяльна-культурным будаўніцтве, начальнікам упраўлення заканадаўства аб дзяржаўным і сацыяльным будаўніцтве Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь, начальнікам упраўлення заканадаўства аб дзяржаўным, сацыяльным будаўніцтве і забеспячэнні асноўных правоў і свабод грамадзян Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь, выконваючым абавязкі дырэктара, дырэктарам Дэпартамента нарматворчай дзейнасці Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь, начальнікам галоўнага ўпраўлення нарматворчай дзейнасці ў сферы дзяржаўнага будаўніцтва Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь.

З 9 студзеня 2009 года па 13 кастрычніка 2016 года працавала намеснікам Міністра юстыцыі Рэспублікі Беларусь.

Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

З сакавіка 2019 года — суддзя Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь.

Унесеная ў санкцыйныя спісы краін Балтыі.

Зноскі
------

1. ↑  Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 9 января 2009 г. № 12 «Об освобождении и назначении некоторых должностных лиц»
2. ↑  Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 13 кастрычніка 2016 года № 821 «Аб вызваленні А. М. Бодак і Л. І. Ніжэвіч»
3. ↑  Бодак Ала Мікалаеўна Архівавана 18 жніўня 2020.
4. ↑   Архівавана 8 кастрычніка 2020.
5. ↑  Latvia sanctions 101 more Belarus officials
6. ↑  The sanctions of the Government of the Republic in view of the situation in Belarus
Мыс Адэр на Зямлі Вікторыі.
**Адэр** (таксама Адар, Адарэ) — мыс і паўвостраў, размешчаныя на крайнім паўночным усходзе рэгіёна Зямля Вікторыі, Усходняя Антарктыда. Мыс умоўна адлучае мора Роса (на ўсходзе) ад Паўднёвага Акіяна (да захадзе). Пры руху ўглыб паўвострава над мысам узвышаюцца горы Адміралцейства. Брытанец Джэймс Рос знайшоў мыс Адэр у студзені 1841 і назваў яго ў гонар свайго сябра віконта Адэра, які быў родам з горада Адэр, цяпер рэспубліка Ірландыя. Пазней, у 1895 г. мыс Адэр сыграў важную ролю ў якасці месца высадкі і зімоўкі першых даследчыкаў Антарктыкі.

Зноскі
------



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Бітвы і аперацыі Іракскай вайны |
| --- |
| **Уварванне ў Ірак (2003)**: Ум-Каср • Фао • Басра (1) • Насірыя • Кербела (1) • Эн-Наджаф (1) • «Молат вікінга» • Эс-Самава • Эль-Хіла • Эль-Кут (1) • Багдад • Дэбека**Акупацыя Ірака (2003—2011)**: Анбар • «Удар па паўвостраве» • Рамадан (1) • Паўстанне Арміі Махдзі • Фалуджа (1) • Рамадзі (1) • Эль-Кут (2) • Эн-Наджаф (2) • Самара • Фалуджа (2) • Масул • Возера Тартар • Хіт • «Матадор» • Хадзіта • «Аднаўленне правоў» • «Сталёвы заслон» • Рамадзі (2) • Дыванія • «Сіндбад» • Дыяла • Вуліца Хайфа • Кербела (2) • Брытанскія базы • Эн-Наджаф (3) • «Чорны арол» • Кербела (3) • Турэцкае ўварванне • Найнава • Басра (3) • Наступленне Аль-Каіды • «Залог росквіту» • Абу-Кемаль • Пальмавы гай**Міжканфесійны канфлікт (2006—2009)**: Канфлікт паміж ІАІ і АК • «Разам наперад» • Рамадан (2) • «Фантомны гром» |

**Аперацыя «Удар па паўвостраве»** (англ.: Peninsula Strike) — назва першай буйной ваеннай аперацыі ЗША пасля звяржэння рэжыму Садама Хусейна ў Іраку ў перыяд Іракскай вайны.

У маі і пачатку чэрвеня 2003 года ў «суніцкім трохвугольніку» на поўнач ад Багдаду пачаўся фарміравацца партызанскі рух, накіраваны супраць амерыканскіх войск. Атрады складаліся пераважна з прыхільнікаў Хусейна і яго партыі Баас. У адказ на першыя акцыі партызан сілы ЗША правялі з 9 па 13 чэрвеня ў раёне горада Тулуя аперацыю «Peninsula Strike». Назва аперацыі адбывалася ад месца яе правядзення, паўвострава на рацэ Тыгр. Удзел у ёй бралі падраздзяленні 3-й і 4-й пяхотных дывізій, а таксама 173-й паветрана-дэсантнай брыгады ЗША.

У ходзе аперацыі былі затрыманы 397 іракцаў, якія падазраваліся ў датычнасьці да партызанскага руху, у тым ліку члены былога іракскага рэжыму — генерал-маёра Абуля Алі Джасміна і брыгаднага генерала Абдулу Алі Джасміна. Адзінае буйное сутыкненне з праціўнікам адбылося 13 чэрвеня, калі партызаны распачалі няўдалую спробу арганізаваць засаду на амерыканскі танкавы патруль. Падчас сутыкнення і наступнага пераследу нападнікаў было забіта 27 партызан.

Нягледзячы на дзеянні амерыканскіх войск у гэтай і шэрагу наступных аперацый, партызанскі рух у «суніцкім трохкутніку» працягваў умацоўвацца і ўжо восенню 2003 года перайшоў да актыўных баявых дзеянняў.

Зноскі
------

1. ↑  Nance, Malcolm W. 'The Terrorists of Iraq: Inside the Strategy and Tactics of the Iraq Insurgency 2003-2014*, CRC Press, 2014 ISBN 1498706894 ISBN 978-1498706896*
2. ↑  Nance, Malcolm W. *The Terrorists of Iraq|The Terrorists of Iraq: Inside the Strategy and Tactics of the Iraq Insurgency 2003-2014*, CRC Press, 2014 ISBN 1498706894 ISBN 978-1498706896

Спасылкі
--------

* Global Security: Operation Peninsula Strike
* Войска США нанесли «Удар по полуострову» в районе Багдада (Lenta.ru)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Літвінава.
**Ала Емяльянаўна Літвінава** (25 жніўня 1933, в. Зарэка, Шумілінскі раён[*удакладніць*], Віцебская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1958 годзе. З 1958 г. — галоўны архітэктар праектаў у Белпрампраекце. 

Член Саюза архітэктараў СССР з 1964 года. Пражывае ў г. Мінск.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): гарбарны камбінат у Бабруйску (1965), корпус № 12 Мінскага радыёзавода (1970), заводы цяжкіх штамповак у Жодзіне і лёгкіх металічных канструкцый у Маладзечне (1982).

Узнагароды
----------

Узнагароджана бронзавым медалём ВДНГ СССР (1965).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Литвинова Алла Емельяновна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Кіргі́зскі кагана́т** — старажытная дзяржава енісейскіх кіргізаў (840—924 гг.). Ахоплівала значныя тэрыторыі поўдню Сібіры, сучасных Манголіі, паўночнага і заходняга Кітая, усходу Казахстана і Кыргызстана. Меркаваная плошча — каля 8 млн км². Насельніцтва — да 5 млн чалавек.

Гісторыя
--------

Дзяржава енісейскіх кіргізаў пачала фарміравацца ў Мінусінскай катлавіне з VI ст. першапачаткова як частка Цюркскага каганата. У канцы VII — пачатку VIII ст. правадыр енісейскіх кіргізаў Барсбек дамогся незалежнасці і даравання тытула кагана. Аднак яго далейшая барацьба супраць Цюркскага каганата скончылася яго смерцю на полі бою ў 711 г. У 722 г. ад енісейскіх кіргізаў у імперыю Тан было накіравана пасольства, што сведчыць пра захаванне імі пэўнай самастойнасці нават пасля паражэння Барсбека.

У 745 г. адбылося падзенне Цюркскага каганата. Найбольш уплывовай дзяржавай стэпавых раёнаў Азіі стаў Уйгурскі каганат. У вайне 751—758 гг. уйгуры перамаглі енісейскіх кіргізаў і іх саюзнікаў. У 795 г. кіргізы ўзнялі паўстанне, але яно было задушана. Больш паспяховым было паўстанне ў 820-я гг. калі правадыр кіргізаў *ажо* абвясціў сябе самастойным. Войны з Тыбетам і ўнутраны разлад не дазволілі уйгурам арганізаваць паспяховую ваенную кампанію ў Мінусінскую катлавіну. У 840 г. на бок кіргізаў перайшоў адзін з найбольш выбітных уйгурскіх палкаводцаў Гуйлу Махэ, які аказаў *ажо* дапамогу ў перамозе над уйгурамі і забойстве іх валадара. У 843 г. калі пасланец кіргізаў наведаў імперыю Тан, то быў там узвялічаны вышэй за пасланца саюзнай дзяржавы Бахай.

Нягледзячы на паражэнне, уйгуры здолелі захаваць сваю дзяржаўнасць у Турфанскім аазісе. Барацьба супраць іх адымала значныя рэсурсы Кіргізскага каганата. У пачатку X ст. уйгуры звярнуліся за дапамогай да кіданьскага кагана Елюя Амбагая. У 916 г. і 924 г. кідані арганізавалі дзве ваенныя кампаніі на захад, дзе, аднак, не сустрэлі супраціўлення кіргізаў.

Экспансія кіданяў, відавочна, не разбурыла дзяржаву енісейскіх кіргізаў на поўдні Сібіры. Пазней кіргізы называліся заходнімі суседзямі кіданьскай імперыі Ляа. У 1207 г. землі енісейскіх кіргізаў былі ўключаны ў дзяржаву Чынгісхана. Частка кіргізаў, адарваная экспансіяй кіданяў, апынулася ў раёне Турана і трапіла ў залежнасць ад уйгураў. Пазней на Цянь-Шані яны сфарміравалі самастойны кіргізскі этнас.

Літаратура
----------

* *Ахматнуров, С.* Распад Тюркского каганата. VI—VIII вв. — Москва: Алгоритм, 2015. — ISBN 5-7810-0119-0
* *Бутанаев, В.* История енисейских кыргызов. / В. Бутанаев, Ю. Худяков. — Абакан: Из-во Хакасского государственного университета им. Н. Ф. Катанова, 2000. — ISBN 5-7810-0119-0

Спасылкі
--------

* Енисейские кыргызы. Кыргызский каганат
* *Азбелев П. П.* Древние кыргызы. Очерки истории и археологии
* *Николай Гусейнов*, Кыргызский каганат — тюркское государство на Енисее
* Енисейские кыргызы в древности и средневековье

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Міжсяленыя тэрыторыі** (руск.: Межселенные территории) — у сістэме мясцовага самакіравання Расіі — тэрыторыі, якія размешчаны па-за межамі паселішчаў (такія тэрыторыі непасрэдна ўваходзяць у склад муніцыпальнага раёна).

Паводле заканадаўства могуць утварацца на тэрыторыях суб'ектаў Расійскай Федэрацыі з нізкай шчыльнасцю насельніцтва. Плошча міжсяленых тэрыторый у розных суб'ектах Расійскай Федэрацыі можа быць рознай — у рэгіёнах з высокай і сярэдняй шчыльнасцю насельніцтва іх наогул няма, у асобных рэгіёнах Крайняй Поўначы і Далёкага Усходу міжсяленыя тэрыторыі ахопліваюць практычна ўсю тэрыторыю.

На міжсяленых тэрыторыях усе пытанні мясцовага значэння вырашаюцца муніцыпальным раёнам, а ўсе прыбыткі мясцовых бюджэтаў, усталяваныя законамі, паступаюць у бюджэт муніцыпальнага раёна.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мізія (значэнні).
Мізія на карце 1903 г.
**Мізія** (стар.-грэч.: Μυσία) — старажытная гістарычная вобласць на паўночным захадзе Малой Азіі.

Антычныя аўтары звычайна лічылі Мізіяй значныя тэрыторыі паўночнага захаду Малой Азіі. Акрамя так званых Малой і Вялікай Мізіі, у яе складзе вылучалі Трааду, Эолію і Тэўфранію, якія таксама разглядаліся як самастойныя рэгіёны. На захадзе і поўначы Мізія межавала з Эгейскім і Мармуровым морам, на поўдні — з Лідыяй, на ўсходзе — з Віфініяй, на паўднёвым усходзе — з Фрыгіяй.

Гамер апісваў мізійцаў як прымітыўных саюзнікаў траянцаў. Але ў пазнейшыя часы іх не ўзгадвалі. Археалагічныя знаходкі звычайна звязваюць з фрыгійскім або грэчаскім насельніцтвам. У розныя часы Мізія ўваходзіла ў склад Фрыгіі, Лідыі, дзяржавы Ахеменідаў, Македоніі, Старажытнага Рыма, Візантыі. Праз землі Мізіі вандраваў апостал Павел. 

Найбуйнейшы горад Мізіі — Пергам.

Спасылкі
--------

* britannica.com
* Rosa Valderrama, Pergamum Архівавана 18 сакавіка 2005.
**Царква Нараджэння Божай Маці** — храм у в. Пухавічы Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці. Уваходзіць у 1-ую Пухавіцкую благачынную акругу.

Гісторыя
--------

У 1834 тут была збудавана Багародзіцкая царква.

У 1879 г. цэнтр праваслаўнага прыхода, які налічываў 1698 прыхаджан; царква мела 120 дзесяцін зямлі, у тым ліку ворыва — 39, лесу — 60, сенажаці — 21 дзесяцін; пры царкве было папячыцельства.

У 1950 гадах царква была закрыта, часткова разбурана і пераабсталявана пад клуб.

Пад канец 90-х праваслаўная грамада змагла вярнуць будынак храма (клуба) у сваё веданне.

18 жніўня 2015 г. пасля завяршэння богаслужэння епіскап Веніямін заклаў у падмурак будучага храма камень і памятную грамату.

* Царква на здымках
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Гл. таксама
-----------

* Храмы Пухавіцкага раёна

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑   Архівавана 14 чэрвеня 2019.

Спасылкі
--------

* Царква Нараджэння Божай Маці ў Пухавічах —
**Мі́зерышкі** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Друйка, за 8 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Браслаў, за 0,9 км на захад ад вёскі Майшулі.

Плошча паверхні 0,12 (0,13) км². Даўжыня 0,55 (0,56) км, найбольшая шырыня 0,3 (0,33) км, даўжыня берагавой лініі 1,47 (1,6) км. Плошча вадазбору 1 км². Аб'ём вады ў возеры 0,24 млн м³.  

Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны вышынёй да 7 м, спадзістыя. Берагі пераважна нізкія і забалочаныя. Мелкаводдзе пясчанае, глыбей дно возера ілістае. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй 50—100 м. У паўночнай частцы выцякае ручай, злучаючы Мізерышкі з возерам Рака.

У возеры водзяцца акунь, шчупак звычайны, плотка, лінь і іншыя віды рыб.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2. (руск.)

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Т. 3. — С. 358. — 599 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Витебская область. Браславский район: карта. Браслав: план. Видзы: план / Ред. Н. М. Шевель. — Мн.: Белкартография, 2013. — 3 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2. (руск.)
**Віктар Жаўняровіч** (27 жніўня 1913, Чыта — 27 лютага 2005, Францыя) — беларускі мастак і спявак.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 27 жніўня 1913 года ў Чыце ў Расійскай імперыі у сям’і чыгуначнага служачага, выхадца з беларускай Друі. Бацька быў прызваны на Першую сусветную вайну, адкуль не вярнуўся. У 1922 годзе з маці вярнуўся ў Беларусь. Вучыўся ў гімназіі імя Л. Сапегі ў Друі, пазней у Кансерваторыі імя М. Карловіча ў Вільні па класе опернага вакалу.

Адначасова займаўся маляваннем, удзельнічаў у выстаўках Таварыства незалежных мастакоў. Быў знаёмы з Фердынандам Рушчыцам, Язэпам Драздовічам, Пётрам Сергіевічам.

Другая сусветная вайна перапыніла навучанне. У 1945 годзе апынуўся ў Францыі, працаваў на складзе паліва звычайным рабочым. Паступіў у Парыжскую кансерваторыю, дзе вучыўся пад кіраўніцтвам прафесара Бернаці, аднак немагчымасць атрымаць стыпендыю змусіла адмовіцца ад навучання. Спяваў і маляваў прыватна. З часам стаў удзельнікам найважнейшых мастацкіх выставак, што ладзіліся ў Парыжы, атрымоўваў узнагароды. Меў персанальную выстаўку, зладжаную БІНіМам у Нью-Ёрку. Тэмы твораў у яго былі ў асноўным беларускія.

Памёр 27 лютага 2005 года ў Францыі.

Зноскі
------

1. ↑  Fichier des personnes décédées<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q80900474'></a>
2. ↑  Інтэр’ю з Віктарам Жаўняровічам «Беларус» 1976 № 226—227

Літаратура
----------

* Барыс Сачанка «Беларуская эміграцыя», 1991
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фесак.
**Віктар Дзмітрыевіч Фесак** (25 ліпеня 1956, Срэбнае, Чарнігаўская вобласць, УССР) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 25 ліпеня 1956 года ў г.п. Срэбнае Чарнігаўскай вобласці (УССР).

Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Руская мова і літаратура»; універсітэт марксізму-ленінізму Гомельскага абласнога камітэта КПБ, філасофскі факультэт; Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Сацыяльная псіхалогія ў муніцыпальных службах».

Працаваў вызваленым сакратаром камітэта камсамола СГПТВ № 78 металістаў г. Гомеля; настаўнікам, намеснікам дырэктара СШ № 20 г. Гомеля; інспектарам аддзела адукацыі Савецкага раёна г. Гомеля; дырэктарам дзяржаўнай установы адукацыі «Сярэдняя школа № 5 Чыгуначнага раёна г. Гомеля».

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Член РГА «Белая Русь».

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Ганаровай граматай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, нагрудным знакам Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь «Выдатнік адукацыі».

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае дачку.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Царква Ружыца** (сербск.: Црква Ружица) — найстаражытная царква ў Бялградзе. Размешчана ў крэпасці Калемегдан. Прастол царквы асвечаны ў гонар Прасвятой Багародзіцы.

Гісторыя
--------

На тым жа месцы ў часы Стэфана Лазаравіча знаходзілася царква Успення Багародзіцы. Пасля захопу Бялграда ў 1521 годзе асманамі яна была пераабсталявана ў мячэць.

Сённяшняя царква ў XVIII стагоддзі была парахавым складам, паміж 1867 і 1869 гадамі перароблена ў гарнізонную царкву. Пасля значных разбурэнняў, атрыманых падчас Першай сусветнай вайны, царква была абноўлена і асвечана 11 кастрычніка 1925 года. З 31 мая 1965 года царква знаходзіцца пад абаронай дзяржавы .

У непасрэднай блізкасці ад царквы Ружыца знаходзіцца царква Параскевы Сербскай.

Інтэр’ер
--------

Пасля рэканструкцыі каля ўвахода былі пастаўлены дзве статуі: цара Стэфана Душана і пехацінца часоў Балканскіх войнаў. Іканастас абноўленага храма быў створаны Костам Тодаравічам, а іконы да яго напісаны іераманахам Рафаілам Мамчылавічам. Фрэскі былі напісаны Андрэем Біцэнкам.

Зноскі
------

1. ↑  Цэрквы Ружыца і Святой Петка. Архівавана 1 лістапада 2012.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква Ружыца
* Царква Ружыца (серб.)
* Царкоўная архітэктура ў Бялградзе (англ.)
**Свята-Пакроўская царква** - праваслаўны храм у в. в. Орля Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

Фотаздымак Яна Балзункевіча. 1 студзеня 1900 г. 
Пабудавана ў 1866 годзе з бутавага каменю і цэглы. Адкрыта ў 1988 — 1990 гг.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Прыземестая кампазіцыя храма складаецца з 3-яруснай васьмерыковай званіцы, кароткай і нізкай трапезнай, купаладобнай малітоўнай залы і апсіды. Шатры званіцы і асноўнага аб'ёму завершаны цыбулепадобнымі купалкамі. На фоне паліхромнай бутавай муроўкі сцен кантрастна вылучаюцца атынкаваныя элементы архітэктурнага дэкору: кілепадобныя ліштвы вокнаў-біфорыумаў, аркатурныя фрызы, вуглавыя руставаныя лапаткі. Унутры малітоўная зала накрыта шатровым скляпеннем на ветразях, апсіда вылучана 2-ярусным іканастасам.

Літаратура
----------

* Кулагін, А. М. Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэд. савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. — ISBN 978-985-11-0389-4.
* Парафіяне царквы ў Орлі, 1829 г. // на pawet.net

* Лаўрэш Леанід. Прыход у Орлі. // Лідскі Летапісец. 2017. № 4(80). С. 22–38.  // на pawet.net
Квадратная ў плане 2-ярусная званіца, звязаная са Свята-Успенскім саборам адзінай падоўжанай планіровачнай воссю, фарміруе перад ім плошчу. Па аналогіі з саборам завяршаецца паўсферычным купалам. Архітэктура заснавана на класічнай ордэрнай сістэме: калоны, антаблементы, 3-вугольныя франтоны, дарычны фрыз.

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Слонімскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 2004.— 752 с.

Спасылкі
--------

* hram.by

| ⛭Жыровіцкі манастыр |
| --- |
| Храмы | Успенскі сабор · Богаяўленская царква · Мікольская царква · Крыжаўзвіжанская царква · Георгіеўская царква |  |
| Будынкі | Надбрамная званіца · Семінарыя |
| Іншае | Абраз Маці Божай · Жыровіцкае Евангелле |
| Дзеячы | Іосіф Сямашка |
**Камі́ль Ло́так** (чэшск.: Kamil Lhoták; 25 ліпеня 1912, Прага, Чэхаславакія — 22 кастрычніка 1990, Прага, Чэхаславакія) — чэшскі мастак, кніжны ілюстратар і графік.

Біяграфія
---------

У 1923 годзе Каміль Лотак паступае гімназію імя Алаіса Ірасека ў Празе, пасля заканчэння якой, нягледзячы на жаданне працягнуць навучанне ў Акадэміі мастацтваў, па патрабаванні дзеда па бацьку ідзе на юрыдычны факультэт. Тым не менш, малады студэнт працягвае займацца маляваннем; вялікае значэнне на фармаванне Лотака як мастака аказала творчасць такіх майстроў, як Ханс Арп, Альберта Джакамеці, Макс Эрнст, Паўль Клее, Іозеф Шыма і іншых прадстаўнікоў авангарднага мастацтва.

У 1938 годзе Каміль спалучаецца шлюбам з дзяўчынай-яўрэйкай Герце Гутавай, і на наступны год арганізуецца першая персанальная выстава Каміля Лотака ў галерэі «Бофор». У 1940 годзе Лотак становіцца членам таварыства «Гутарка мастакоў». У гады вайны мастак стварае сотні работ, ён — адзін з заснавальнікаў «Групы 42», першая выстава якой адбылася ў 1943 годзе.

У 1954 годзе мастак пачынае працаваць разам з пісьменнікам Адольфам Бранальдам. Сумесна яны ствараюць кнігу-альбом «Dědeček automobil» (Дзядуля-аўтамабіль). Ілюстрацыі ў ёй былі Каміля Лотака. На наступны год яны працуюць над выпускам фільма па гэтай кнізе. У 1960-я гады Лотак ажаніўся з мадэллю Ганнай Эндрштовай. 1960—1970-я гады былі часам актыўнай мастацкай творчасці Лотака. Ён стварае карціны і ілюструе кнігі, удзельнічае ў розных выставах. У гэты перыяд у працах яго адчуваецца ўплыў мадэрнізму і оп-арта, у асаблівасці Роя Ліхтэнштэйна.

Каміль Лотак працягваў пісаць карціны аж да глыбокай старасці. Яго апошняе палатно, «Meteor padá do moře» (Метэор, які падае ў мора) датуецца 1990-м, годам смерці майстра.

Выбраныя выставы
----------------

* 1967 — *Дом чехословацкой культуры*, Берлін
* 1969 — *Галерэя Малерштрасэ*, Вена
* 1977 — *Галерэя Кніга*, Прага
* 1980 — *Дом мастака*, Злін
* 1986 — *Гарадская галерэя Прагі*, Прага
* 1987 — *Ратуша Старога горада*, Прага.

Галерэя
-------

* Графіка Каміля Лотака

Зноскі
------

1. ↑  Studenti pražských univerzit 1882–1945<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q102399391'></a>

Літаратура
----------

* Augustin, L. H. (2000) (in cs). *Kamil Lhoták*. Prague: Academia. ISBN 80-200-0818-7.

Спасылкі
--------

* Kamil Lhoták — Prague Art & Design
* Kamil Lhoták or Comfort in the Machine (Moravian Gallery in Brno) Архівавана 8 сакавіка 2012.
* Kamil Lhoták — Internetová Galerie Nova umění Архівавана 3 кастрычніка 2009.  (чэшск.)
* Kamil Lhoták — GalerieOnline.cz(недаступная спасылка)  (чэшск.)
* Můj otec Kamil Lhoták (My Father Kamil Lhoták) — a book by Lhoták's son. (Kosmas.cz)
* Pražská informační služba (Prague Information Service)  (чэшск.)
* Museum of Art Olomouc  (чэшск.)

  


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · RKDartists |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 4061517 · BNF: 161899234 · GND: 122529383 · ISNI: 0000 0001 0901 575X · LCCN: n83142057 · NKC: jk01072017 · NTA: 212955551 · NUKAT: n2008043148 · SUDOC: 113908083 · VIAF: 52573084 · ULAN: 500058993 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Савіцкі.
**Сцяпан Еўдакімавіч Савіцкі** (3 чэрвеня 1923, в. Вялікая Сліва, Слуцкі раён, Мінская вобласць — 11 сакавіка 1996) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі сілікатных і тугаплаўкіх неметалічных матэрыялаў, арганізатар адукацыі. Кандыдат тэхнічных навук (1955), прафесар (1971). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1951; аспірантура, 1954).

Працаваў у Беларускім політэхнічным інстытуце (1954—1960), Беларускім дзяржаўным інстытуце народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (1960—1965, загадчык кафедры агульнай хіміі), Віцебскім тэхналагічным інстытуце лёгкай прамысловасці (1965—1988, рэктар).

Навуковыя інтарэсы: агульная хімія; фізікахімія сілікатаў і тэхналогія шкла; педагогіка вышэйшай школы.

Узнагароды
----------

Ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга (1971), «Знак Пашаны» (1981), медалі «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «За ўзяцце Кёнігсберга», «За ўзяцце Берліна» і інш.

Зноскі
------

1. ↑  ВУЧОНЫЯ
2. ↑  Савіцкі, Сцяпан Еўдакімавіч (кандыдат тэхнічных навук; хімічная тэхналогія ; 1923—1996)

Літаратура
----------

* Савіцкі Сцяпан Еўдакімавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 71. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

| ⛭Рэктары Віцебскага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта‎ |
| --- |
| Сцяпан Еўдакімавіч Савіцкі (1965—1988) ·  Аляксандр Сяргеевіч Ключнікаў (1988—1993) ·  Валерый Сцяпанавіч Башметаў (1993—2016) ·  Андрэй Аляксандравіч Кузняцоў (з 2016) |
**Мужчы́нская ры́фма** — разнавіднасць рыфмы, пры якой націск падае на апошні склад зарыфмаваных словаў. Адрозніваюць адкрытую мужчынскую рыфму — з галосным на канцы (*дна́ — вайна́, зару́ — пару́*) і закрытую, што мае ў канцы зычны гук (*сто́л — вузё́л, прыва́л — права́л*). У беларускай паэзіі мужчынскія рыфмы сустракаюцца ва ўсе часы яе існавання, хоць у вуснай народнай паэзіі і ў сілабічнай паэзіі яны значна саступаюць жаночым рыфмам.

Наце ж вам, свашачкі, сыра кусо́к,
Штоб вам, свашачкі, язык усо́х.
(Народная песня)
Асаблівае распаўсюджанне набыла мужчынская рыфма ў новай беларускай літаратуры:

Той лясок невысо́к,
Дзе бярозавы со́к
Веснім сонечным днё́м.
Льецца ў звонкае дно́!..
(А. Лойка)
Рытміка-інтанацыйную і страфічную адметнасць надае вершаванаму твору чаргаванне мужчынскіх рыфмаў з жаночымі, дактылічнымі і гіпердактылічнымі.

Гл. таксама
-----------

* Жаночая рыфма
* Дактылічная рыфма
* Гіпердактылічная рыфма

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
Вежа Рыдархольмскай царквы
**Царква Рыдархольмена** (**Рыдархольмская царква**; шведск.: Riddarholmskyrkan) — царква, размешчаная на востраве Рыдархольмен, побач з Каралеўскім палацам у Стакгольме, Швецыя. Адзіная захаваная ў Стакгольме сярэднявечная манастырская царква. Пахавальня шведскіх манархаў. Традыцыя пахавання манархаў на Рыдархольмене захоўвалася да 1950 года.

Паводле францысканскіх харонік кляштар на Рыдархольмене быў заснаваны ў 1270 годзе, пачатак будаўніцтва самой царквы прыйшлося на 80-я гады XIII стагоддзя. Першапачаткова двухнефная царква не мела вежы, якія былі забаронены статутам ордэна. У сярэдзіне XV стагоддзя царква была перабудавана і атрымала трэці неф з паўднёвага боку, упрыгожаны роспісамі па вапнавай тынкоўцы, якія часткова захаваліся да нашага часу. Перыяд росквіту царквы прыйшоўся на час кіравання караля Юхана III (1568—1592 гады), калі яна была адрэстаўравана, здабыла раскошнае ўбранне і вежу.

У 1807 годзе кангрэгацыя была распушчана, і ў наш час царква выкарыстоўваецца толькі для пахаванняў і памінальных службаў. Тут пахаваны шведскія манархі ад Густава Адольфа да Густава V. Таксама тут знаходзяцца пахаванні Магнуса I і Карла VIII.

У цэрквы знаходзіцца збор гербаў кавалераў ордэна Серафімаў. Калі памірае кавалер ордэна, яго герб вывешваецца ў царкве, і падчас пахавальнай цырымоніі з 12:00 да 13:00 звіняць царкоўныя званы.

Царква — адзін з самых старых будынкаў у Стакгольме, асобныя часткі якога датуюцца канцом XIII стагоддзя, калі царква была пабудавана як галоўны будынак кляштара францысканцаў. Падчас Рэфармацыі кляштар быў зачынены, і будынак стаў выкарыстоўвацца для пратэстанцкіх набажэнстваў.

Царкоўны шпіль, спраектаваны Вілемам Боем, быў усталяваны падчас кіравання караля Ганса. Аднак гэты шпіль быў разбураны ўдарам маланкі 28 ліпеня 1835 года, пасля чаго быў усталяваны сучасны жалезны шпіль.

Адкрыта толькі ў цёплую пару года.

Літаратура
----------

* Информационная брошюра «Риддархольмская церковь» на русском языке. Production The Royal Collections, Department of Education, 2010
* *Carlén O.* Riddarholms-kyrkans historia och märkvärdigheter — Stockholm, 1876.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Рыдархольмская царква**
* Царква Рыдархольмена на сайце каралеўскага двара Архівавана 7 снежня 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BAV: ADV11611879 · GND: 4514210-5 · LCCN: n2003041058 · VIAF: 144446440 |
**Царква Оўра** (яп.: 大浦 天主堂) — рымска-каталіцкі храм у японскім горадзе Нагасакі, таксама вядомая як царква 26 японскіх мучанікаў.

Царква Оўра з'яўляецца адным з двух збудаванняў у заходнім стылі, якія ўнесены ў спіс Нацыянальных скарбаў Японіі. У той жа час яна з'яўляецца самай старой дзеючай хрысціянскай царквой у краіне.

Гісторыя
--------

Знешні выгляд і ўбранне царквы былі прапанаваны французскім святаром Луі Фурэ. Будавалася Оўра мясцовым архітэктарам па імі Каяма Хідэносін. У цэлым будаўніцтва было завершана ў снежні 1864 года. Цяперашні выгляд, які спалучае рысы гатычнага стылю і барока, храм набыў пасля рэканструкцыі ў 1879 годзе. Першапачаткова ён быў строга гатычным.

Пярэдняя частка царквы Оўра выходзіць на ўзгорак Нісідзака, дзе ў 1597 годзе былі раскрыжаваны 26 хрысціян-японцаў. Характэрнымі асаблівасцямі царквы з'яўляюцца яе драўляныя канструкцыі, вокны з каляровага шкла і насценны роспіс «*Пакутніцтва 26 святых*». Белая мармуровая статуя Маці Божай каля ўваходу ў храм пастаўлена ў памяць пра японскіх хрысціян, якія загінулі пры прыгнечанні паўстання ў Сімабары ў 1637—1638 гадах.

17 сакавіка 1865 года да французскага святара Бернара Пеціжана, які служыў у царкве Оўра, прыйшла група сялян з раёна Уракамі з весткай пра тое, што яны — хрысціяне, нашчадкі першых хрысціян Японіі, якія тайна захавалі сваю веру на працягу стагоддзяў нягледзячы на рэлігійныя праследаванні. У хуткім часе ў Нагасакі памкнуліся дзясяткі тысяч тайных хрысціян-японцаў. Даведаўшыся пра гэту дзіўную падзею, Папа Рымскі Пій IX назваў яго «цудам Усходу». У памяць пра гэта ў дворыку ніжэй царквы Оўра быў усталяваны бронзавы барэльеф.

Царква Оўра была прызнана нацыянальным скарбам Японіі ў 1933 годзе і зноў 31 сакавіка 1953 года паводле Закона аб абароне культурных каштоўнасцей 1951 года. Да 2009 года гэта быў адзіны будынак у еўрапейскім архітэктурным стылі ў спісе нацыянальных скарбаў. У 2009 годзе ў гэты спіс увайшоў палац Акасака  (англ.) (бел. пабудаваны ў на мяжы XIX-XX стагоддзяў у стылі неабарока.

Гл. таксама
-----------

* Спіс хрысціянскіх цэркваў і помнікаў у Нагасакі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква Оўра
* Oura Catholic Church Архівавана 10 мая 2013. (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 00640100 · VIAF: 255514751 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Арцёменка.

**Сцяпан Елізаравіч Арцёменка** (укр.: Степан Єлизарович Артеменко; 9 (22) студзеня 1913 — 5 мая 1977) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, двойчы Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

С. Е. Арцёменка нарадзіўся ў сяле Рацулава Адэскага павета Херсонскай губерні (зараз Малыніўка, Іваніўскі раён, Адэская вобласць, Украіна). У 1927 годзе скончыў школу. У 1935—1937 гадах праходзіў службу ў Чырвонай Арміі. З 1937 года ўчастковы ўпаўнаважаны ў раённым аддзеле НКУС. Са жніўня 1941 г. на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Удзельнік Сталінградскай бітвы, бітвы на Курскай дузе, баёў на тэрыторыі Украіны, Польшчы. Камандзір батальёна маёр Арцёменка вызначыўся ў 1944 годзе пры вызваленні Палесся і ў 1945 годзе ў час прарыву на заходні бераг Віслы і фарсіраванні ракі Одэр. Вайну скончыў у Берліне, дзе быў цяжка паранены.

Пасля вайны працягваў ваенную службу. У 1946 і 1948 гадах скончыў курсы ўдасканалення афіцэрскага складу. Да 1955 года на пасадзе раённага ваеннага камісара ў горадзе Адэса, палкоўнік.

Памёр С. Е. Арцёменка 5 мая 1977 года. Пахаваны ў Адэсе на цэнтральнай алеі Другіх хрысціянскіх могілак.

Узнагароды
----------

* 2 медаля «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* 2 ордэны Чырвонага Сцяга
* Ордэн Аляксандра Неўскага (СССР)
* Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені
* Медалі «За адвагу», «За баявыя заслугі» і інш.

Памяць
------

* Бюст на радзіме Героя.
* Мемарыяльная дошка на доме ў Адэсе, дзе жыў С. Е. Арцёменка.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — С. 535. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Залізний комбат із Роздільної // Одеські вісті Архівавана 21 ліпеня 2015. (укр.)
* Сцяпан Елізаравіч Арцёменка на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
**«Мужык»** — беларуская народная казка. Бытавая. Запісана Эмай Дмахоўскай у вёсцы Юравічы Рэчыцкага павета.

Сюжэт
-----

Багаты мужык быў вельмі сквапны і нікога не частаваў. Лішняе збожжа ён сыпаў у яму, каб яно там гніло — абы не даваць нікому дарма. Аднойчы стары падарожнік папрасіўся да яго пераначаваць. Гаспадар нават не пакарміў яго, а за начлег прымусіў змалаціць дзве копы жыта. Стары пагадзіўся, але малаціць стаў незвычайным чынам: падпаліў жыта ў гумне і стаў казаць чароўныя словы: «Гоц, гоц, гоц!». Як ні дзіўна, праз нейкі тэрмін аказалася, што жыта сапраўды змалочана, прычым вельмі добра. Адпусціўшы старога, мужык вырашыў праверыць дзіўны спосаб малацьбы і падпаліў у гумне ўсё сваё жыта. Але і жыта, і гумно згарэлі, і мужык разарыўся. Здагадаўся ён тады, што стары быў ніхто іншы, як сам Бог.

Літаратура
----------

Беларускі казачны эпас / Склад. і ўступ. артыкул У. В. Анічэнка. — Мінск : Выдавецтва БДУ, 1976. — 206 с.
**Сцяпан Гаўрылавіч Малыгін** (руск.: Степа́н Гаври́лович Малы́гин; ? — 1 жніўня (12 жніўня) 1764) — адзін з першых рускіх даследчыкаў Арктыкі, аўтар першага даведніка па навігацыі на рускай мове. Начальнік заходняга атрада Вялікай Паўночнай экспедыцыі.

Біяграфія
---------

З дваран Пераслаўль-Залескага павета. У 1711—1717 гадах вучыўся ў «Школе матэматычных і навігацкіх навук» ў Маскве. У 1717 годзе пачаў службу на Балтыйскім флоце ў званні гардэмарына, праз чатыры гады (у 1721 годзе) — лейтэнант. У 1731 годзе прадставіў у Акадэмію навук і ў 1733 годзе выдаў першы даведнік па навігацыі на рускай мове «скарочаны рух па карце дэ-Рэдукцыён». У пачатку 1736 года быў прызначаны начальнікам заходняга атрада Вялікай Паўночнай экспедыцыі. Улетку 1736 года на двух ботах «Першы» (пад камандаваннем Малыгіна) і «Другі» (пад камандаваннем лейтэнанта А. І. Скуратава) прайшоў ад Доўгага Вострава ў Баранцавым моры праз праліў Югорскі Шар да нізоўяў ракі Кара, дзе пакінуў караблі на зімоўку. Улетку 1737 года разам са Скуратавым правёў абодва боты ад ракі Кара ў вусце Обі праз праліў паміж паўвостравам Ямал і Белым востравам (цяпер — праліў Малыгіна).

У выніку плаванняў атрада Малыгіна былі ўпершыню складзеныя апісанне і карта ўзбярэжжа Паўночнага Ледавітага акіяна ад ракі Пячоры да Обі. У 1738 годзе здзяйсняў плаванні ў Балтыйскім і Паўночным морах. У 1739 годзе прызначаны капітанам фрэгата «Амстэрдам-Галей». У 1740 годзе «Амстэрдам-Галей» падчас шторму пацярпеў крушэнне ля вострава Борнхальм. C 1741 па 1748 год кіраваў Кранштацкай штурманскай ротай. У 1741—1743 гадах камандаваў 54-гарматным караблём «Горад Архангельск». У 1744 годзе камандаваў 54-гарматным караблём «Азоў». У 1746 годзе камандаваў 66-гарматным караблём «Паўночны арол». У 1748 годзе камандаваў 66-гарматным караблём «Святы Сергій». У 1750 годзе Малыгін прызначаны цэйхмайстрам, а ў 1751 годзе атрымаў камандаванне над лінейным караблём «Архангел Рафаіл».

З 1752 па 1762 год — капітан Рыжскага порта. На гэтай пасадзе з 1756 года ўдзельнічаў у Сямігадовай вайне.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Злотнікаў.

**Андрэй Анатолевіч Злотнікаў** (27 красавіка 1970, Ленінград — 7 сакавіка 2023) — беларускі навуковец і палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. Кандыдат сацыялагічных навук, дацэнт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 27 красавіка 1970 года ў Ленінградзе.

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (сацыёлаг).

Працаваў спецыялістам па маркетынгу КМП «Галактыка» (Гомель), галоўным эканамістам ТАА «Зеўс» (Гомель), вядучым спецыялістам Сакратарыята Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў, выконваючым абавязкі старшыні Прыбарскага сельскага выканаўчага камітэта Гомельскага раёна.

Быў выкладчыкам, старшым выкладчыкам, дацэнтам кафедры «Філасофія і сацыялогія» Гомельскага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта імя П. В. Сухога, дацэнтам кафедры паліталогіі і сацыялогіі, намеснікам дэкана юрыдычнага факультэта Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Францыска Скарыны.

17 лістапада 2019 года на парламенцкіх выбарах абраны дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь сёмага склікання па Гомельскай-Цэнтральнай акрузе № 33. З’яўляўся членам Пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў па адукацыі, культуры і навуцы.

Памёр 7 сакавіка 2023 года.

Сям’я
-----

Жанаты. Меў дзвюх дачок.

Зноскі
------

1. ↑  Злотнікаў Андрэй Анатольевіч
**Мужчынскі партрэт** (італ.: Ritratto d'uomo) — карціна італьянскага мастака эпохі Адраджэння Антанела да Месіна, у цяперашні час размешчана ў Нацыянальнай галерэі ў Лондане, Вялікабрытанія. Яна была надрукаваная на італьянскай купюры ў 5000 лір, якая друкавалася з 1979 па 1983 год.

Апісанне
--------

Праца адлюстроўвае невядомага мужчыну, чыё адзенне належала багатаму сярэдняму класу таго часу. Ён носіць скураную блузку, пад якой бачная белая кашуля, і галаўны ўбор з чырвонай тканіны.

Ён намаляваны ў павароце тры чвэрці, у адрозненне ад традыцыі таго часу. Цёмны фон і кампазіцыя зроблены ў традыцыях фламандскага жывапісу  (руск.) (бел. школы, у тым ліку Петрус Крыстус, якога Антанела асабіста ведаў у Італіі.

Рэнген-аналіз паказаў, што першапачаткова вочы глядзелі ў іншы бок. Магчыма, было поле з подпісам, якое было адрэзаная пазней. Была выказана здагадка, што гэта позняя праца можа быць аўтапартрэтам.

Зноскі
------

1. ↑  Page at museum’s official website
2. ↑  De Vecchi, Pierluigi; Elda Cerchiari (1999). *I tempi dell'arte*. Milan: Bompiani. ISBN 88-451-7212-0.

Літаратура
----------

* De Vecchi, Pierluigi; Elda Cerchiari (1999). *I tempi dell'arte*. Milan: Bompiani. ISBN 88-451-7212-0.

Спасылкі
--------

* Page at the museum’s official website
**Мудугар**, або **мудувар** (саманазва *മുഡുഗര്‍*) — малы народ на поўдні Індыі. Жывуць у горнай мясцовасці на тэрыторыі штатаў Керала, Тамілнад і Махараштра. Агульная колькасць (2011 г.) - 23 746 чал.

Мудугар размаўляюць на непісьменнай мове, блізкай да малаялам. Адрозніваюцца знешнасцю і заняткамі. Сярод мудугар часцяком сустракаюцца людзі высокага росту з доўгімі насамі і прамымі валасамі. Асноўныя заняткі — паляванне, збіральніцтва, падсечна-агнявое земляробства. 

Мудугар лічацца племянной супольнасцю. На чале народа стаіць правадыр і старшыні *тхулаяры* і *куларан*. Сем'і малыя нуклеарныя. Уласнасць сям'і належыць жонцы. Адлік сваяцтва матрылакальны. Рэдка сустракаецца паліандрыя.

Мудугар маюць асобныя жытлы для халасцякоў, у якіх жывуць хлопчыкі прыкладна з 10 гадоў, а таксама асобныя жытлы для дзяўчат.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* MUDUGAR
* A Case Study of Mudugar Kurumbar Research Centre(недаступная спасылка)
**Беларускі настаўніцкі саюз** — прафесіянальна-палітычная арганізацыя беларускіх настаўнікаў. Дзейнічаў у 1907 г. Заснаваны на ўстаноўчым з'ездзе ў Вільні 25 сакавіка 1907 г.

Мэты
----

Ставіў мэту рэарганізацыю сістэмы асветы на шырокіх дэмакратычных асновах для ўздыму грамадзянскай самасвядомасці і культуры народа. Выступаў за свецкі характар асветы; адмену саслоўных, нацыянальных і рэлігійных абмежаванняў у сферы адукацыі; перадачу школьнай справы ў распараджэнне дэмакратычна выбраных настаўніцкіх саветаў, якія б дзейнічалі пад кантролем органаў мясцовага самакіравання; перавод пачатковага навучання на беларускую мову (пры захаванні вывучэння рускай і іншых мясцовых моў); увядзенне беларускай і іншых мясцовых моў у праграмы настаўніцкіх семінарый; паляпшэнне матэрыяльнага і культурнага становішча настаўнікаў.

Дзейнасць
---------

У верасні 1907 г. была створана група саюза ў Віленскім павеце. Аднак ва ўмовах рэакцыі, што наступіла пасля паражэння рэвалюцыі 1905—1907, саюз не змог разгарнуць шырокую дзейнасць і фактычна спыніў існаванне.

Адноўлены намаганнямі І. Луцкевіча ў час 1-й сусветнай вайны, але забаронены германскімі акупацыйнымі ўладамі.

Літаратура
----------

* Дзве даты // Звязда. — № 95 (26959). — 25 мая 2011. — С. 6.
* Рудовіч, С. С. Беларускі настаўніцкі саюз / С. С. Рудовіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).. — С. 451.
* Рудовіч, С. С. Беларускія настаўніцкія саюзы / С. С. Рудовіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2. — С. 461.
* Устав Белорусского учительского союза. — [Б. м.], 1907.
**Муж** (сужэнец) — мужчына ў дачыненні да жанчыны, якая знаходзіцца з ім у шлюбе, г.зн. жонкі.

На побытавым узроўні адрозніваюць *грамадзянскі шлюб* і *афіцыйны шлюб*. Часам лічыцца, што калі мужчына супольна з жанчынай жывуць, вядуць гаспадарку і (альбо) маюць дзяцей, але не зарэгістравалі шлюб афіцыйна, то яны знаходзяцца ў *грамадзянскім шлюбе*. А калі зарэгістравалі — у *афіцыйным шлюбе*. Але гэта памылковае меркаванне. З пункту гледжання закону адрозніваюць *грамадзянскі шлюб* і *царкоўны шлюб* паводле месца рэгістрацыі ў дзяржаўных органах улады або ў царкве ці касцёле.


| Роднасныя і сваяцкія адносіны |
| --- |
| 
* Муж
* Жонка
* Бацька
* Маці
* Дзед
* Бабуля
* Брат
* Сястра
* Зводны брат
* Сын
* Дачка
* Пасынак
* Падчарка
* Дзядзька
* Цётка
* Сват
* Цешча
* Унучатая пляменніца
* Кум
* Кума

 |
**Марына Іванаўна Рэмша** (нар. 8 сакавіка 1965, Варкута, Комі АССР) — беларускі ўрач, член Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыла Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут па спецыяльнасці «лячэбная справа».

Працоўную дзейнасць пачала санітаркай Лідскай цэнтральнай раённай бальніцы. Працавала ўрачом-інтэрнам пульманалагічнага аддзялення Гродзенскай абласной клінічнай бальніцы, урачом хуткай медыцынскай дапамогі Гродзенскай цэнтральнай раённай бальніцы і Гродзенскага гарадскога клінічнага аб’яднання «Хуткая медыцынская дапамога», участковым урачом-тэрапеўтам, загадчыкам тэрапеўтычнага аддзялення 1-й гарадской паліклінікі горада Гродна. Займала пасады намесніка начальніка аддзела аховы здароўя Гродзенскага гарвыканкама, загадчыка Гродзенскай гарадской паліклінікі № 4 — філіяла ўстановы аховы здароўя «Гродзенская цэнтральная гарадская паліклініка».

З’яўлялася дэпутатам Гродзенскага гарадскога Савета дэпутатаў дваццаць пятага склікання. Выбіралася дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва
**Беларускі настаўніцкі саюз Мінскага павета** — прафесіянальна-палітычная арганізацыя беларускіх настаўнікаў у красавіку—ліпені 1920 г. у Мінску.

У кіраўніцтва саюза ўваходзілі Я. Бурвель (старшыня), С. Булат, Я. Шнаркевіч, П. Зарэмба і інш.

Мэты
----

Выспупаў за арганізацыю беларускага школьніцтва ў павеце, беларусізацыю народнай асветы, палітычную і сацыяльную абарону беларускіх настаўнікаў, матэрыяльную дапамогу бедным дзецям, за аб'яднанне беларускіх, польскіх, яўрэйскіх і т. зв. рускамоўных настаўніцкіх арганізацый Мінскага павета ў адзіны настаўніцкі саюз і інш.

Спыніў дзейнасць з прыходам Чырвонай Арміі.

Літаратура
----------

* Ляхоўскі, У. В. Беларускі настаўніцкі саюз Мінскага павета / У. В. Ляхоўскі Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).. — С. 451.