**Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Іспаніі** — кантынгент кадравых вайскоўцаў Чырвонай Арміі, якія ў перыяд грамадзянскай вайны ў Іспаніі змагаліся на баку рэспубліканцаў. Спецыялісты афармляліся як добраахвотнікі, так як савецкі ваенны ўдзел быў таемным.

Гісторыя
--------

У ліпені 1936 года ў Іспаніі ўспыхвае мяцеж супраць урада Народнага Фронту. Бунт узначаліў генерал Франсіска Франка. Большая частка арміі перайшла на бок мяцежнікаў, пакінуўшы ўрадавыя сілы практычна без узбраенняў і прафесійных вайскоўцаў. Афіцыйны Мадрыд, знаходзячыся ў цяжкім становішчы, запрасіў дапамогі ў Савецкага Саюза.

14 верасня Разведупраўленне Наркамата абароны і Замежны аддзел Наркамата ўнутраных спраў прынялі план аперацыі «X», якая прадугледжвала аказанне ваеннай дапамогі Рэспубліканскай Іспаніі, уключаючы падтрымку ў ваенна-тэхнічнай сферы і паслугі ваенных саветнікаў, ваенспецаў, інструктараў (распрацоўка аперацый і падрыхтоўка кадраў).

У Іспанію былі накіраваны кадравыя вайскоўцы Беларускай, Кіеўскай, Маскоўскай, Ленінградскай і Закаўказскай ваенных акругаў, ВПС Балтыйскага і Ціхаакіянскага флатоў.

Усяго ў канфлікце, па розных ацэнках, прынялі ўдзел ад 2 да 3 тысяч вайскоўцаў і яшчэ 1 тысяча грамадзянскіх спецыялістаў.

Першапачаткова меркавалася, што савецкія ваенспецы будуць займацца толькі пытаннямі падрыхтоўкі кадраў і кансультацыямі без удзелу ў баявых дзеяннях, але сітуацыя на фронце (восеньскае наступленне 1936-га франкістаў на Мадрыд) вымусіла камандаванне дапусціць іх і на перадавую. Замежнікі згулялі значную ролю ў фарміраванні і навучанні рэспубліканскай арміі, арганізацыі штабоў, палітычнага апарата, службы тылу, сістэмы ваеннай падрыхтоўцы. Саветнікі прымалі ўдзел у распрацоўцы і ажыццяўленні найбуйнейшых ваенных аперацый. Непасрэдна ў баях змагаліся лётчыкі, зенітчыкі, танкісты, маракі. У тыле інжынеры, тэхнікі і рабочыя дапамагалі наладжваць ваенную вытворчасць і рамонт тэхнікі.

У 1938 годзе СССР, не здолеўшы знайсці агульнай мовы са шматпартыйным кіраўніцтвам Іспаніі і расчараваўшыся ў канфлікце на фоне няўдач, скараціў аб’ёмы ваеннай дапамогі. Савецкія спецыялісты пакінулі краіну. Таксама пачалося расфармаванне і іншых замежных злучэнняў (гл. Інтэрнацыянальныя брыгады). Адсутнасць дастатковай падтрымкі прывяла ў сакавіку 1939 года да падзення ўрада рэспубліканцаў.

Страты
------

У баях загінулі 125—127 савецкіх саветнікаў і спецыялістаў, яшчэ 11 памерлі ад ран, 19 чалавек загінулі пры няшчасных выпадках. Таксама ад 19 да 32 былі прызнаны зніклымі без вестак. Расійская ваенна-гістарычная статыстыка называе лічбы ў 189 загінуўшых вайскоўцаў і 40 грамадзянскіх.

Узнагароды
----------

59 савецкіх саветнікаў і спецыялістаў былі ўдастоены звання Героя Савецкага Саюза.

* **Па профілю**: 35 лётчыкаў, 21 танкіст, 2 марака-падводніка і 2 ваенных саветніка.
* **Па нацыянальнасці:** 39 рускіх, 7 украінцаў, 5 беларусаў, 2 яўрэя, 2 латыша, 1 мардвін, у тым ліку балгарын, італьянец і швейцарац, якія эмігравалі ў Савецкі Саюз.

Мемарыялы
---------

У Іспаніі размешчаны 4 мемарыялы, прысвечаных савецкім вайскоўцам. Кожны з іх з’яўляецца кенатафам — помнікам над сімвалічнымі магіламі, у якіх няма цел, паколькі за часы праўлення Франка былі страчаны як звесткі аб пахаваннях чырвонаармейцаў, так і якія-небудзь даныя аб магчымых месцах іх пахаванняў.

Такія помнікі размешчаны ў гарадах Фуэнкараль (узведзены ў 1989 годзе архітэктарам Васкрасенскім і скульптарам Рукавішнікавым), Санта-Крус-дэ-ла-Сарса (адкрыты ў 2009-м пры падтрымцы Пасольства Расіі), Торэ-Пачэка (у сцяне для пахаванняў іспанскіх лётчыкаў ёсць асобная ніша, якая належыць савецкаму лётчыку Стралкову), Ла-Сенія (прысвечаны лётчыку Валашчанка, што загінуў 4 лістапада 1937 года).

Гл. таксама
-----------

* Савецкія спецыялісты за мяжой

Зноскі
------

1. ↑  Воронкова, стр. 82
2. 1 2 3 4  Воронкова, стр. 83
3. ↑  Воронкова, стр. 88—89
4. 1 2  Интернациональная военная помощь Испании (1936—1939) Архівавана 31 кастрычніка 2013. // «Память Земли Орловской»
5. ↑  В. И. Михайленко. Новые факты о советской военной помощи в Испании Архівавана 11 лістапада 2013. стр.18-46
6. ↑  *Толмачев В. А.* Советские военные моряки в Испании. 1936—1939 гг. // Военно-исторический журнал. — 2006. — № 7. — С.56-58.
7. ↑  Воронкова, стр. 89
8. ↑  Советские военные советники и специалисты в Испании (1936—1939 гг.) Архівавана 20 кастрычніка 2013. / интернет-сайт региональной общественной организации «Лига Военных Дипломатов»
9. 1 2  СОВЕТСКИЕ ВОИНСКИЕ МЕМОРИАЛЫ В ИСПАНИИ

Літаратура
----------

* *Ирина Воронкова.* Первая схватка с фашизмом // *Беларуская думка* : журнал. — 2016. — № 6. — С. 82—89.

Спасылкі
--------

* *Юрий Лобач.* Ровно 80 лет назад бобруйские танкисты отправились в сражающуюся Испанию Архівавана 31 ліпеня 2022. // Вечерний Бобруйск : газета. — 1 сентября 2016.

| ⛭Грамадзянская вайна ў Іспаніі |
| --- |
| гл. Інтэрбелум і Гісторыя Іспаніі |
| Вехі | 
* **Перадваенныя падзеі**
	+ Санхурхада
	+ Забастоўка шахцёраў у Астурыі
	+ Рэвалюцыя 1934 года
	+ Парламенцкія выбары
* **Перыяд канфлікту**
	+ Ліпеньскі путч
	+ Іспанская рэвалюцыя
	+ Бітвы і аперацыі
	+ Сакавіцкі пераварот
	+ Чырвоны тэрор
	+ Белы тэрор
	+ Эвакуацыя дзяцей
* **Пасляваенныя падзеі**
	+ Франкісцкая Іспанія
	+ Іспанія ў Другой сусветнай вайне

 |
| Бакі | 

|  |  |
| --- | --- |
| Рэспубліканцы | 
* **Узброеныя сілы Іспанскай Рэспублікі**
	+ Армія
	+ Флот
	+ Авіяцыя
* **Народны фронт**
	+ РЛ
	+ РС
	+ ІСРП
	+ КПІ
	+ ЛРПК
	+ НКП/ФАІ
* **Баявыя фарміраванні**
	+ Пяты полк
	+ Калона Дуруці
	+ Змешаныя брыгады
* **Іншыя**
	+ УСП
	+ БНП
	+ РМА

 |
| Нацыяналісты | 
* **Фалангісты**
	+ ІФ
	+ ФСНСН
	+ ТІФСНСН
* **ІКАП**
	+ МНД
* **Манархісты**
	+ Карлісты
	+ Альфансісты
	+ ІА
* **ІВС**
	+ Афрыканская армія
	+ Рэгуларэс
	+ Грамадзянская гвардыя
	+ Іспанскі легіён

 |

 |
| Замежнаяінтэрвенцыя | 
* **Інтэрбрыгады**
* **Савецкія ваенспецы**
* **Германія**
	+ Легіён «Кондар»
* **Італія**
	+ Італьянскі экспедыцыйны корпус
	+ Легіянерская авіяцыя
	+ Акупацыя Мальёркі
* **Іншыя**
	+ Беларусь
	+ Ірландыя
	+ Югаславія
	+ Легіён «Вірыятас»

 |