recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Кладофара эгаграпільная** (*Aegagropila linnaei*) — від зялёных водарасцей сямейства *Pithophoraceae*.

Апісанне
--------

Каланіяльная цёмна-зялёная ніткаватая водарасць, свабодна плавае ці прымацаваная, мае выгляд дзярнінак, цвёрдых навобмацак. Плывучыя «дзярнінкі» пераважна шарападобныя, ад некалькіх да 21 см у дыяметры, больш шчыльныя звонку і рыхлыя ўнутры, складаюцца са шматлікіх радыяльна размешчаных таломаў. У прымацаваных форм «дзярнінкі» звычайна шчыльныя, падушкападобныя або ў выглядзе суцэльных «дываноў». Талом вельмі галінасты, кожная клетка можа даць да 4 галінак, рызоіды каралападобныя, ад якіх могуць узнікаць новыя парасткі. Абалонка ў клетак асноўнай восі тоўстая — да 20 мкм, у клетак канечных галінак — 2,5—8 мкм; гэта надае ўсёй расліне цвёрдасць.

Пашырэнне
---------

Пашырэнне: Еўразія, Паўночная Амерыка (ЗША). Расце ў прэсных або (вельмі рэдка) у саланаватых азёрах. У Беларусі вядомае месца росту — возера Нарач.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Рост клетак апікальны (верхавінкавы) і інтэркалярны (уставачны). Размнажэнне выключна вегетатыўнае фрагментацыяй талома, іншы раз апланаспорамі і зааспорамі.

Выкарыстанне
------------

Дэкаратыўная расліна для акварыумаў.

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · IRMNG · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85026521 · Microsoft: 2776178845 · NDL: 00575865 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гілеп.
**Уладзімір Аляксандравіч Гілеп** (11 сакавіка 1938, в. Вострава, Капыльскі раён, Мінская вобласць) — гісторык, краязнавец, дзяржаўны дзеяч Беларусі. Старшыня грамадскага аб’яднання «Беларускі фонд культуры» (1996—2018).

Адзін з ініцыятараў і непасрэдных удзельнікаў стварэння Беларускага дзяржаўнага музея народнай архітэктуры і побыту, Веткаўскага музея народнай творчасці, Заслаўскага і Раўбіцкага музеяў, гісторыка-культурных запаведнікаў у Полацку, Заслаўі, Нясвіжы, персанальных музеяў А. Міцкевіча, В. Ваньковіча, М. Шагала, М. Багдановіча і інш.

Лаўрэат прэміі Беларускага прафсаюза работнікаў культуры (2015).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2004085137 · ЗЭКББ: SEK-376347 · БАП: 153596 |
**Януш Багданавіч Сапега**, або **Янухна Сапега** (каля 1490 — паміж 1528—1531) — дваранін гаспадарскі (з 1515).

З чарэйска-ружанскай лініі Сапегаў, сын Багдана Сапегі і князёўны Фядоры Бабіч-Друцкай-Сакалінскай. Значнай кар’еры не зрабіў, у адрозненне ад старэйшага брата Івана, ваяводы віцебскага і падляшскага. Затое рознымі спосабамі — абменам, купляй, дарэннем — значна павялічыў свае ўладанні, якія знаходзіліся ў Віцебскім ваяводстве, Троках, Гарадзенскім і Мерацкім паветах.

8 ліпеня 1513 года Януш ажаніўся з князёўнай Ганнай Крошынскай, дачкой князя Канстанціна Крошынскага і Ганны (дачкі Івана Кошкі), у пасаг за жонкай атрымаў новазбудаваны на пусташах Дубенскіх «двор» Лунна-Чарлёная на рацэ Луннай з 60 службамі, 40 пустаўшчызнамі і землямі ў Чарлёне, межы якіх ахоплівалі абодва берагі Нёмана, перавоз на Нёмане каля Карповічаў (Карпаў перавоз), два ставы на рацэ Луннай і старыцу Нёмана каля Чарлёны. Пры гэтым жончыны бацькі пакінулі за сабой права «до живота» сумесна з зяцем і дачкой валодаць дваром Лунна-Чарлёная, але забаранілі іншым дачкам і будучым зяцям і іх нашчадкам хоць калі прэтэндаваць на гэты маёнтак. Наданне свайму двараніну, яго жонцы і дзецям пацвердзіў кароль Жыгімонт Стары 3 лютага 1515 года. У 1523 годзе кароль Жыгімонт Стары зноў пацвердзіў пану Янушу гэтыя ўладанні з прычыны страты ранейшага дакумента.

На Попіс 1528 года разам з цешчай княгіняй Крошынскай з маёнтка Дубна ставіў 26 «коней» і яшчэ 3 «коней» са свайго асобнага маёнтка ў Мерацкім павеце, што сведчыць пра значнае багацце.

Памёр да мая 1531 года.

У шлюбе з Ганнай Крошынскай меў чатырох сыноў — Глеба, Дзмітра, Сцяпана і Міхаіла; і дзвюх дачок — Таццяну (жонку Ждана Словіка) і Настассю (жонку Гаўрылы Тышковіча).

Зноскі
------

1. ↑  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847329'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847326'></a>
2. 1 2  Семянчук, 2014, с. 375
3. ↑  Семянчук, 2014, с. 374
4. 1 2 3  Семянчук, 2014, с. 376

Літаратура
----------

* *Семянчук Г. М.* Чарлёна — двор Сапегаў над Нёманам у XVI—XVII стст. // *Магнацкі двор і сацыяльнае ўзаемадзеянне (XV—XVIII стст.) : зборнік навуковых прац* / Установа "Музей «Замкавы комплекс „Мір"»"; пад рэд. А. М. Янушкевіча. — Мн.: Медысонт, 2014. — С. 372—394.


| ?Януш Багданавіч Сапега — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Сямён Сапега |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  | Багдан Сямёнавіч Сапега |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Настасся Паўшанка[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Януш Багданавіч Сапега |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Фёдар Фёдаравіч Друцкі-Канопля |  | Фёдар Фёдаравіч Канопля |  | Фёдар Іванавіч Бабіч |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Фядора Бабіч-Друцкая-Сакалінская[d] |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Марыя Мікітаўна з Чарэйскіх[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |
Гістарычны падзел Ісландыі
--------------------------

Гістарычны падзел Ісландыі на 4 часткі на карце 1761 года
Традыцыйна Ісландыя падзялялася на *landsfjórðungar* (адз.лік: *landsfjórðungur*) альбо чвэрці, якія арыентаваліся на бакі свету. 
Пазнейшы адміністрацыйны падзел абапіраецца на выбарчыя акругі - *сіслы* (*sýslur*) і абшчыны. Асабліва пасля 1874 года, калі ў канстытуцыі былі замацаваны новы падзел. Ранейшы падзел паступова скасаваўся.

Назвы былых чвэрцяў Ісландыі:

1. **Vestfirðingafjórðungur** (Breiðfirðingafjórðungur)
2. **Norðlendingafjórðungur** (Eyfirðingafjórðungur)
3. **Austfirðingafjórðungur**
4. **Sunnlendingafjórðungur** (Rangæingafjórðungur)

Цяперашні падзел Ісландыі
-------------------------

Адміністрацыйны падзел Ісландыі
Ісландыя падзяляецца на 8 рэгіёнаў (ісл.: landsvæði):

* 7. Ёйстурланд Austurland (адміністрацыйны цэнтр — г. Эгільсстадзір Egilsstaðir)
* 4. Вестфірдзір Vestfirðir (г. Ісаф'ёрдур Isafjörður)
* 3. Вестурланд Vesturland (г. Боргарнес Borgarnes)
* 5. Нордурланд Вестра Norðurland Vestra (г. Блёндуос Blönduós)
* 6. Нордурланд Эйстра Norðurland Eystra (г. Акюрэйры Akureyri)
* 8. Судурланд Suðurland (г. Сельфас Selfoss)
* 2. Судурнэс Suðurnes (г. Кефлавік Keflavík)
* 1. Хёвудборгаршвайдзід Höfuðborgarsvæðið (г. Рэйк’явік Reykjavík)
Цяляты ў агарожы
Нованароджанае цяля
Цяля **яка** ў гарах Заілійскага Алатау. Цясніна Кім-Асар. Наваколлі Медэу. Май 2014 года.
**Цяля** (*цёлка, цялок*) — маладая асобіна шэрагу відаў парнакапытных,.

Цялятамі называюць маладняк буйной рагатай жывёлы абодвух палоў ва ўзросце да аднаго года. Маладых жывёл (ва ўзросце да года) некаторых дзікіх відаў таксама часам называюць цялятамі.

Цяляты могуць быць атрыманы натуральным шляхам, альбо шляхам штучнага развядзення з выкарыстаннем штучнага апладнення або пераносу эмбрыёна.

Яны звычайна могуць стаяць на нагах праз некалькіх хвілін пасля нараджэння. Тым не менш, на працягу першых некалькіх дзён яны не ў стане лёгка ісці ў нагу з астатнімі членамі статка.

Гл. таксама
-----------

* Карова
* Вол
* Быкі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Галаваломка, значэнні.
Красворд
Даміно Рубіка
Два спосабы праходжання лабірынта (пазначаныя жоўтым колерам)
Артыкул пра задачы на кемлівасць. Пра жанр камп’ютарных гульняў гл. Гульня-ламаніна.
**Зага́дка** — няпростая задача або загадка, для развязання якой зазвычай патрэбная кемлівасць, а не адмысловыя веды высокага ўзроўню.

Найбольш шырокі распаўсюд галаваломкі атрымалі на пераломе XIX і XX стагоддзяў, праніклі ў шматлікія перыядычныя выданні і сталі папулярныя сярод шырокіх слаёў насельніцтва.

Гульні часта грунтуюцца на галаваломках. Існуе мноства камп’ютарных, слоўных, матэматычных гульняў, якія патрабуюць у гульнявым працэсе развязання галаваломак.

Вядомыя галаваломкі
-------------------

* Красворд
* Кубік Рубіка
* Пазл
* Пятнашкі
* Рэбус
* Тэтрыс
* Ханойская вежа
* Шахматная кампазіцыя

Гл. таксама
-----------

* Загадка

Зноскі
------

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Галаваломка на Вікісховішчы |

* Ламаніны Архівавана 1 жніўня 2013. (англ.) на Open Directory Project
**Высокі Таўэрн** (ням.: Hohe Tauern) — горны хрыбет у Аўстрыі, у сістэме Цэнтральных Усходніх Альпаў.

Хрыбет распасціраецца з захаду на ўсход больш чым на 100 км. Складаецца з некалькіх масіваў вышынёй да 3798 м (гара Гросглокнер) з альпійскімі формамі рэльефу. У заходняй частцы шматлікія каравыя і далінныя ледавікі. З паўночных схілаў хрыбта бяруць пачатак многія правыя прытокі ракі Зальцах, з паўднёвых — левыя прытокі Дравы. Восевую зону хрыбта складаюць старажытныя граніты і гнейсы. Да вышыні 1800—2000 м — хваёвыя лясы, вышэй — зараснікі кустоў і лугі. Праз Высокі Таўэрн на вышыні каля 1200 м пракладзены чыгуначны тунэль Зальцбург — Клагенфурт.

Паходжанне назвы
----------------

Нямецкае *Hohe Tauern* ад ням. hohe — *высокі* і даіндаеўрапейскага \*taur (гл. кельт. twr, tor — *скалістая гара*).

З'яўляецца антыподам *Niedere Tauern*, што перакладаецца як Нізкая гара.

Зноскі
------

1. ↑  Peakbagger.com
2. 1 2  Высокий Тауэрн // Географические названия мира: Топонимический словарь. — М: АСТ. Поспелов Е. М. 2001.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 462. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85061392 · NKC: ge138006 · VIAF: 248954708 |
**Алімпіяда школьнікаў па хіміі** — штогадовае спаборніцтва вучняў сярэдніх навучальных устаноў у тэарэтычным і практычным веданні хіміі. Хімічныя алімпіяды праводзяцца на нацыянальным, рэгіянальным і сусветным узроўнях.

У Беларусі **Рэспубліканская алімпіяда школьнікаў па хіміі** праходзіць у чатыры этапы: школьны, раённы, абласны (Мінскі гарадскі) і рэспубліканскі. У праграму заключнага этапу ўваходзіць рашэнне тэарэтычных задач і выкананне хімічнага эксперымента. З пераможцаў Рэспубліканскай алімпіяды фарміруецца каманда, якая выступае на Міжнароднай Мендзялееўскай алімпіядзе па хіміі.

**Міжнародная Мендзялееўская алімпіяда па хіміі** (да 1991 года — Усесаюзная алімпіяда школьнікаў па хіміі) — рэгіянальнае спаборніцтва краін СНД, Балтыі і нашых бліжэйшых суседзяў. Праграма спаборніцтваў складаецца з двух тэарэтычных і аднаго эксперыментальнага тураў.

Па выніках Рэспубліканскай і Мендзялееўскай алімпіяд фарміруецца нацыянальная зборная Беларусі для ўдзелу ў **Міжнароднай хімічнай алімпіядзе (IChO)**. Беларуская каманда спаборнічае ў IChO з 1996 года.

Спасылкі
--------

* Хімічныя алімпіяды Беларусі: ілюстраваная гісторыя Архівавана 27 лістапада 2015.
* 41-я Международная Менделеевская олимпиада школьников по химии, 3-10 мая 2007 г. Минск Архівавана 5 снежня 2007.
**Анто́н Сця́панавіч Карпе́шын** (17 студзеня 1893, станіца Канстанцінаўская, Данская вобласць — 1 красавіка 1938) — дзяржаўны дзеяч БССР.

Біяграфія
---------

З 1917 года член РКП(б).

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года на савецкай і гаспадарчай рабоце.

У 1920—1921 гадах старшыня Ігуменскага ВРК, затым старшыня павятовага выканкама. З лютага старшыня Лескомбела, а з красавіка 1921 года начальнік паліўнага ўпраўлення і член прэзідыума СНГ БССР. З лютага 1922 года быў прызначаны старшынёй СНГ БССР і членам ЦВК БССР. З сакавіка 1924 года старшыня трэста «Западлес». З 1 мая па 20 чэрвеня 1924 года старшыня Лесбела. 6 снежня 1924 года быў прызначаны кіраўніком Беларускай канторы Дзяржбанка СССР. Быў вызвалены ад абавязкаў кіраўніка Беларускай канторы Дзяржбанка СССР Пастановай СНК БССР ад 28 студзеня 1928 годзе за «бальшавіцкую няўстойлівасць, якія выявіліся ў нязгодзе з выключэннем з партыі лідараў апазіцыі». Свае ваганні памылкай не лічыў (пратакол № 10 пасяджэння прэзідыума ЦКК КП(б)Б).

У 1928—1930 гадах загадчык раённай групай і дырэктар крэдытнай групы праўлення Дзяржбанка СССР. У 1930—1931 гадах вучыўся на банкаўскіх курсах у Гандлёвай акадэміі СССР. З чэрвеня 1931 па май 1932 года кіраўнік Далёкаўсходняй краёвай канторы Дзяржбанка СССР.

З ліпеня 1932 года намеснік начальніка цэнтральнага аддзела лясной гаспадаркі наркамата шляхоў зносін СССР. У верасні 1933 года прызначаны кіраўніком трэсту «Горьковтранлес» НКПЗ СССР.

26 верасня 1937 года быў арыштаваны органамі НКУС СССР. Расстраляны 1 красавіка 1938 года. Рэабілітаваны пасмяротна ў студзені 1958 года.

Працы
-----

* Итоги работы банковских учреждений Белоруссии за 1924—1925 гг. // Советское строительство, 1926, № 4. — С. 126—137;
* Стэнаграфiчная справаздача па этапу бюджэтнай камiсii ЦВК БССР. Мн. 1928.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Карпешин Антон Степанович (1893)

Літаратура
----------

* Бусько В. Якимченко С. В начале перестройки//Белорусский банковский бюллетень. 2001, № 40. — С.51-54.

Спасылкі
--------

* Архівавана 12 ліпеня 2019. М. М. Ковалев, В. Д. Селемнев ИСТОРИЯ БЕЛОРУССКОГО ЦЕНТРОБАНКА В БИОГРАФИЯХ ЕГО РУКОВОДИТЕЛЕЙ
**Асельская града** (часам ўключаецца ў **Шумяцка-Рослаўльскія грады**) — узвышша, якое знаходзіцца на поўдні Еўрапейскай частцы Расіі. Найбольшая вышыня — гара Аселле — 292 м.

Складае заходнюю частку Якімавіцкага ўзвышша, якое цягнецца паралельна Рослаўльскай градзе (узвышшу). Іх падзяляе глыбокае паніжэнне — Сешчынская пратока. Над ім града узвышаецца ўступам вышынёй да 100 м. Яе шырыня змяняецца ад 2 да 6 км, а даўжыня дасягае 60 км. Абсалютныя вышыні часцей 240—250 м, а максімальная адзнака — 292 м (вёска Аселле). Магутнасць складаючай чацвярцічнай тоўшчы змяняецца — ад 30-50 да 80 і больш м. Напорная марэнная града паўстала пад уздзеяннем напору ледавіковага языка на яго левы борт.

Града характарызуецца буйна-ўзгорыста-грядовым моранага рэльефам з уключэннем адторжанцаў юрскіх парод. Іх пласты, змятыя ў зморшчыны ледніком, утвараюць на паверхні грэбніпадобныя павышэння вышынёй у 2-3 м. Паўночная, больш прыпаднятая частка грады, у адрозненне ад паўднёвай, пазбаўленая покрыўных суглінкаў. Амаль на ўсім працягу яна характарызуецца глыбокай і адносна густы эразійны сеткай.

Спасылкі
--------

* *Н.С. Коровина*. АСЕЛЬСКАЯ ГРЯДА **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Энциклопедия Смоленской области. Архівавана з першакрыніцы 14 чэрвеня 2011. Праверана 6 кастрычніка 2020.
**Рабен Рэнучы** (фр. Robin Renucci; нар. 11 ліпеня 1956, Ле-Крозо) — французскі акцёр і рэжысёр.

Біяграфія
---------

Сын жандара паліцыі Луі Рабена і швачкі Палет Рэнучы. Яго бацька бургундскага паходжання, а маці родам з Корсікі. Дзяцінства будучага акцёра прайшло ў Ёне.

Вучыўся ў Вышэйшай нацыянальнай кансерваторыі драматычнага мастацтва ў Парыжы.

У 1981 годзе дэбютаваў у драме Мішэля Дэвіля «Глыбокія воды». У першай палове 80-х ён таксама адзначыўся яркімі ролямі ў фільмах «Запрашэнне ў падарожжа», «Адрынутыя» і «Форт Саган». У 1985 годзе за ролю Фортсера, маладога крытыка мастацтва і мізантропа, у фільме Жана-Шарля Такела «Лесвіца С» Рэнучы быў удастоены намінацыі на прэмію «Сезар» за лепшую мужчынскую ролю, але саступіў узнагароду Крыстаферу Ламберту.

У 1998 годзе Робен Рэнучы ўпершыню паспрабаваў сябе ў рэжысуры. Яго дэбют — фільм «Жонка аднаго чалавека» паводле сцэнарыя Жакі Фрыжман.

Зноскі
------

1. ↑  Robin Renucci // filmportal.de — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>
2. ↑  Robin Renucci // Babelio — 2007.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2877812'></a>
3. ↑  Who's Who in France — Paris: 1953. — ISSN 0083-9531; 2275-0908<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5924723'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a>
**Лю Чэн’ю** (кіт. трад. 劉承祐, піньінь *Líu Chéngyòu*; 28 сакавіка 931 — 2 студзеня 951) — другі і апошні імператар дзяржавы Позняя Хань  (укр.) (бел. перыяду пяці дынастый і дзесяці дзяржаў  (руск.) (бел..

Біяграфія
---------

Лю Чэн’ю было ўсяго 16 гадоў, калі ён атрымаў у спадчыну трон пасля смерці свайго бацькі, імператара Лю Чжыюаня  (укр.) (бел.. Яго кіраванне было адзначана арыштамі і пакараннямі смерцю яго ўплывовых міністраў, што ў канчатковым выніку прывяло да падзення дынастыі. Калі ён знішчыў сям’ю генерала Го Вэя, той з уласным войскам атакаваў сталіцу і забіў імператара, абвясціўшы новую дынастыю — Познюю Чжоу  (руск.) (бел.

Дэвіз праўлення
---------------

* Цянью (乾祐) 948—951

Зноскі
------

1. ↑  China Biographical Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13407958'></a>

Літаратура
----------

* *Старая гісторыя пяці дынастый*, гл. 99, 101, 103, 105
* *Цзы чжы тун цзянь*, гл. 282, 287, 288, 289, 290


| ?Лю Чэн’ю — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Liu Ang[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Liu Zhuan[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Liu Dian[d] |  |  |  |  | Q8255918? |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Emperor Gaozu of Later Han[d] |  |  |  |  | Q8256008? |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Emperor Yin of Later Han |  |  |  |  | Empress Dowager An[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Empress Li[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | CBDB: 0019677 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з падобнымі імёнамі, гл. Іваноў і Уладзімір Іваноў.

**Уладзімір Уладзіміравіч Іваноў** (6 чэрвеня 1952, Мінск — 23 верасня 2022) — беларускі артыст балета, педагог. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1980). Народны артыст Беларусі (1992).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1952 годзе ў Мінску. Скончыў Беларускае харэаграфічнае вучылішча (1971).

У 1971—1992 гадах саліст Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі. Выканальніцкую манеру вызначаюць шчырасць, натуральнасць, сцэнічная абаяльнасць; яго танец пластычна выразны, драматычна асэнсаваны, псіхалагічна завостраны. Стварыў яркія вобразы ў нацыянальных спектаклях: Тыль і Філіп, Князь і Машэка («Тыль Уленшпігель», «Курган» Я. Глебава). Сярод іншых партый: Юнак («Ленінградская сімфонія» на музыку Дз. Шастаковіча), Хазэ («Кармэн-сюіта[ru]» Ж. Бізэ — Р. Шчадрына), Спартак, Крас («Спартак[ru]» А. Хачатурана), Бог («Стварэнне свету» А. Пятрова), Зігфрыд і Ротбарт, Драсельмеер («Лебядзінае возера», «Шчаўкунок» П. Чайкоўскага), Кавалер, Базіль (Вялікае класічнае па на музыку Л. Мінкуса з балета «Пахіта[ru]» Э. Дэльдэвеза, «Дон Кіхот» Мінкуса), Рамэа і Тыбальд («Рамэа і Джульета» С. Пракоф’ева), Юнак («Вясна свяшчэнная[ru]» І. Стравінскага).

З 1992 года выкладаў у Беларускай акадэміі мастацтваў, Дзяржаўным харэаграфічным каледжы.

У 2010 годзе ўзначаліў балетную трупу Беларускага дзяржаўнага акадэмічнага музычнага тэатра (2010—2012, галоўны балетмайстар; 2012—2015, галоўны балетмайстар класічнага балета). Паставіў спектаклі «Мефіста», «Шчаўкунок», «Асоль», «Сон Дон Кіхота». Ставіў балеты ў жанры фэнтэзі.

Памёр у 2022 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  belta.by

Літаратура
----------

* *А. І. Калядэнка.* Іваноў Уладзімір Уладзіміравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
**Апостальскі вікарыя́т** (лац.: Vicariatus apostolicus) — тэрытарыяльная адзінка ў Рымска-каталіцкай царквы, прыраўнаваная да дыяцэзіі. Апостальскі вікарыят усталёўваецца на тэрыторыях, дзе пакуль не можа быць сфарміравана паўнавартасная епархія (Кодэкс кананічнага права, глава 371 § 1) і з'яўляецца часавай структурай. Апостальскія вікарыяты ўтвараюцца на місіянерскіх тэрыторыях або з апостальскіх прэфектур.

Як правіла, развіццё тэрытарыяльнай адзінкі на місіянерскай тэрыторыі ідзе па схеме:

**Місія sui iuris** — **Апостальская прэфектура** — **Апостальскі вікарыят** — **Дыяцэзія**.

Апостальскі вікарый з'яўляецца біскупам, ён кіруе тэрыторыяй ад імя Папы Рымскага. Пры апостальскім вікарыі абавязкова ствараецца пастырскі савет, які складаецца прынамсі з трох святароў-місіянераў.

Паводле даных на пачатак 2010 года ў Каталіцкай царкве існуюць 85 апостальскіх вікарыятаў, з іх у Паўднёвай і Цэнтральнай Амерыцы — 42, у Азіі — 20, у Афрыцы — 21, па адным у Паўночнай Амерыцы і Еўропе.

Гл. таксама
-----------

* Вікарый
* Апостальскі вікарыят Сібіры
* Харэпіскап

Літаратура
----------

* Католическая энциклопедия. Т.1. Издательство францисканцев. М, 2002

Спасылкі
--------

* Спіс апостальскіх вікарыятаў

| ⛭Каталіцкія тэрытарыяльныя адзінкі |
| --- |
| Ардынарныя | Дыяцэзія ·  Архідыяцэзія ·  Мітраполія |
| Адмысловыя | Апостальская адміністратура ·  Ваенны ардынарыят ·  Тэрытарыяльная прэлатура ·  Тэрытарыяльнае абацтва |
| Місіянерскія | Місія Sui iuris ·  Апостальская прэфектура ·  Апостальскі вікарыят |
**Траецкая вежа** (раней — **Багаяўленская**, **Рызапалажэнская**, **Знаменская**, **Карэтная**) — вежа з варотамі пасярэдзіне паўночна-заходняй сцяны Маскоўскага Крамля, звернутая да Аляксандраўскага саду.

Апісанне
--------

Траецкая вежа — самая высокая вежа Крамля. Вышыня вежы ў цяперашні час разам з зоркай з боку Аляксандраўскага саду складае 80 м.

Да брамы Траецкай вежы вядзе Траецкі мост, абаронены Кутаф’ей вежай. Вароты вежы служаць галоўным уваходам для наведвальнікаў Крамля.

У Траецкай вежы базуецца Прэзідэнцкі аркестр Расіі.

Гісторыя
--------

Пабудаваная ў 1495—1499 гг. італьянскім архітэктарам Алевізам Фразіным Міланцам (італ. Aloisio da Milano). Вежа называлася па-рознаму: першапачатковая назва — Багаяўленская, затым Рызапалажэнская, Знаменская (у гонар размешчаных на тэрыторыі Крамля сабораў) і Карэтная (у гонар карэтнага двара). Сваю цяперашнюю назву атрымала У 1658 годзе ўказам цара Аляксея Міхайлавіча ад падворку Траецкага манастыра. У двухпавярховай аснове вежы ў XVI—XVII стагоддзях размяшчалася турма. З 1585 па 1812 на вежы знаходзіўся гадзіннік.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кузняцоў.
**Фёдар Спірыдонавіч Кузняцоў** (нар. 2 (15) верасня 1913, станіца Чарназём, Велікалуцкі павет, Пскоўская губерня, сучасная Цвярская вобласць) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага падполля і партызанскага руху ў Мінскай вобласці ў Вялікую Айчынную вайну.

Біяграфія
---------

З 1940 начальнік паравознага дэпо станцыі Мінск. З ліпеня 1941 арганізатар і кіраўнік падпольнай арганізацыі на Мінскім чыгуначным вузле. З красавіка 1942 у партызанах — намеснік камандзіра роты, камісар атрада «Мсцівец», у кастрычніку 1943 — лютым 1944 камісар брыгады «Народныя мсціўцы» імя В. Т. Варанянскага. Пасля вайны на адміністрацыйнай рабоце ў Мінскім аддзяленні Беларускай чыгункі. Аўтар успамінаў «Чыгуначнікі Мінска ў барацьбе супраць фашысцкіх акупантаў» у зборніку «З гісторыі партызанскага руху Ў Беларусі (1941—1944)» (1961).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
**Сярге́й Міха́йлавіч Шабашо́ў** (1 мая 1923, в. Драгуны Лёзненскага раёна, Віцебская вобласць, Беларуская ССР — 12 красавіка 2007) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч, першы сакратар Віцебскага абкама КП Беларусі (1971—1983).

Біяграфія
---------

У 1956 годзе выдатна скончыў гістарычны факультэт Магілёўскага педінстытута, а ў 1961 годзе — ВПШ пры ЦК КПСС.

У Вялікую Айчынную вайну партызан брыгады імя А.Ф. Данукалава ў Віцебскай вобласці.

З 1944 года першы сакратар Лёзненскага, Віцебскага РК ЛКСМБ. У верасні 1950 года быў накіраваны на 9-месячныя курсы пры Цэнтральнай камсамольскай школе ў Маскве.

З 1956 года займае адказныя пасады — сакратара Кастрычніцкага РК КПБ г. Віцебска, Езярышчанскага, Кобрынскага РК КПБ. З 1962 года — начальнік Кобрынскага калгасна-саўгаснага праўлення Брэсцкай вобласці, сакратар Брэсцкага сельскага, з 1965 года Брэсцкага абкама КПБ. Працаваў загадчыкам аддзела прапаганды і агітацыі ЦК КПБ.

З 1971 года — першы сакратар Віцебскага абкама КПБ.

Абіраўся членам ЦК КПБ, дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР (1971—1975) і Вярхоўнага Савета БССР ад рэспубліканскай арганізацыі ветэранаў вайны і працы.

Узнагароды
----------

За баявыя і працоўныя заслугі перад Радзімай узнагароджаны ордэнамі Леніна, Кастрычніцкай Рэвалюцыі, Айчыннай вайны 1 і 2 ступені, трыма ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, ордэнам «Знак Пашаны», шматлікімі медалямі.

Ганаровы грамадзянін г. Віцебска.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Государственные деятели

| ⛭ Першыя сакратары Віцебскага абласнога камітэта Камуністычнай партыі Беларусі |
| --- |
| Анатоль Андрэевіч Ананьеў (1938) • Іван Андрэевіч Стулаў (1938—1941; 1942—1944, падпольны) • Уладзімір Георгіевіч Кудраеў (1944—1950) • Мікалай Іванавіч Прохараў (1950—1954) • Мікіта Пятровіч Кароткін (1954—1956) • Уладзімір Елісеевіч Лабанок (1956—1962) • Станіслаў Антонавіч Пілатовіч (1962—1963; 1963—1964, сельскі; 1964—1965) • Уладзімір Барысавіч Труноў (1963—1964, прамысловы) • Аляксандр Нічыпаравіч Аксёнаў (1965—1971) • Сяргей Міхайлавіч Шабашоў (1971—1983) • Сяргей Цярэнцьевіч Кабяк (1983—1985) • Уладзімір Віктаравіч Грыгор’еў (1986—1991) • |
**Фёдар Фёдаравіч Друцкі** (**Канопля**; ?— ?) — князь, землеўласнік.

Біяграфія
---------

Паходзіў з княжацкага роду Друцкіх герба «Друцк». Сын Фёдара Іванавіча Бабіча. Заснавальнік роду Друцкіх-Канопляў.

Упамінаецца разам з братамі ў 1466 годзе. Праз шлюб з дачкой віцебскага баярына Сенькі Чарэйскага набыў частку маёнткаў Чарэя і Тухачоў, якія затым адышлі да яго дачкі Федкі, жонкі Б. Сапегі, і далі пачатак чарэйскай вотчыне Сапегаў. Валодаў таксама доляй у Друцку і бацькоўскім маёнтку Драчалукі (Віцебскі павет).

Літаратура
----------

* *Вячаслаў Насевіч.* Друцкія-Каноплі // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
Вуліца Ранганатхан у цэнтры Чэнаі**Чэнаі** (там.: சென்னை, англ.: Chennai, да 1996 — **Мадрас**) — горад на поўдні Індыі, адміністрацыйны цэнтр штата Тамілнад. Чацвёрты па велічыні горад краіны (пасля Колькаты, Нью-Дэлі, Мумбаі), 4,5 млн жыхароў (2009).

Старая назва горада паходзіць ад мястэчка Мадраспатнам, выбранага брытанскай Ост-Індскай кампаніяй пры заснаванні гандлёвай калоніі. Другі населены пункт, Чэнапатнам, размяшчаўся далей на поўдзень; пазней, калі пасяленні зліліся, брытанцы аддалі перавагу назве Мадрас. У 1996 па ініцыятыве кіруючай партыі Бхаратыя джаната парты горад быў перайменаваны ў Чэнаі, таму што слова «Мадрас» нібыта мае непатрыятычнае, партугальскае паходжанне.

Эканамічна развіты горад: аўтамабілебудаванне (40 % нацыянальнага выпуску), прыборабудаванне, выраб праграмнага забеспячэння, фінансавыя паслугі. Буйны марскі порт.

Адукацыя і культура
-------------------

* Мадраскі ўніверсітэт

Гарады-пабрацімы
----------------

* Валгаград, Расія (1966)
* Дэнвер, ЗША (1984)
* KL, Малайзія (2010)
* Сан-Антоніа, ЗША (19 сакавіка 2009)
* Ульсан, Паўднёвая Карэя (2016)
* Франкфурт-на-Майне, Германія
* Хемніц, Германія
* Чунцын, Кітай (2015)

Вядомыя асобы
-------------

* Аравінд Адыга (нар. 1974) — індыйскі пісьменнік і журналіст.
* Р. К. Нараян — індыйскі пісьменнік

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 5 ліпеня 2018.
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чэнаі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Ваенная Сыціна · Ларуса · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 5351481-6 · LCCN: n2012073827 · NDL: 00629280 · NKC: xx0030954 · VIAF: 19145424546186831446, 127838758 |
**СІЗА Лефортава** — следчы ізалятар у Маскве, падначалены Міністэрству юстыцыі Расіі. Знаходзіцца ў раёне Лефортава  (руск.) (бел. па адрасе Лефортаўскі вал, д. 5, уваход з боку Энергетычнай вуліцы (Энергетычная вуліца, д. 3а).

Гісторыя
--------

Турма была заснаваная ў 1881 як ваенная турма для ўтрымання ніжэйшых чыноў, асуджаных да невялікіх тэрмінаў. Лічыцца, што першасны будынак пабудаваны архітэктарам П. Казловым. Неаднаразова перабудоўвалася і дабудоўвалася.

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі турма перайшла да ВЧК  (бел. (тар.)) (бел..

У часы «вялікага тэрору»  (руск.) (бел. турма шырока выкарыстоўвалася НКВД як месца катаванняў падчас правядзення допытаў.

З 1954 да 1991 года турма была следчым ізалятарам КДБ. У ім утрымліваліся падчас следства многія вядомыя савецкія дысідэнты.

З 1995 года Лефортаўская турма — следчы ізалятар ФСБ РФ.

У 2005 годзе турма была пераведзена пад ўпраўленне Міністэрства юстыцыі. Закон, які забараняе ФСБ мець следчыя ізалятары, уступіў у сілу ў красавіку 2006 года.

Зноскі
------

1. ↑  Із щоденників та робочих зошитів Архівавана 24 красавіка 2008. Юрій Трифонов, «Дружба народів», № 1, 1999 р.
2. ↑  Спецоперации. Лубянка и Кремль 1930—1950 годы, Павел Судоплатов, М.: ОЛМА-ПРЕСС, 1997 р. ISBN 5-94849-202-8.
3. ↑  Федеральний закон № 50-ФЗ

Спасылкі
--------

* Старонка пра Лефортаўскую турму

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 157252350 |
**Атэнскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Athens State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Атэнс у штаце Алабама.

Гісторыя
--------

Гэта старэйшая вышэйшая навучальная ўстанова Алабамы. Яна пачалася як Афінская жаночая акадэмія ў 1822 годзе. Метадысцкая царква пачала нагляд за ўстановай у 1842 годзе, змяніўшы яе назву на Атэнскі жаночы інстытут. У 1889 годзе ён стаў Атэнскім жаночым каледжам. У 1931 годзе назва была скарочаная да Атэнскага каледжа, калі ён стаў сумесным для мужчын і жанчын. У 1974 годзе права ўласнасйці на ўстанову перайшло ад метадысцкай царквы да штата Алабама. У 1998 годзе каледж стаў Атэнскім дзяржаўным універсітэтам.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Алабама

Заўвагі
-------

1. ↑  National Center for Education Statistics — 1965. Праверана 7 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1966994'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Атэнскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 0371 1641 · Microsoft: 72702400 |
**Тэрцы́на** (італ.: terzina, ад terza — трэцяя) — від верша, напісанага трохрадкоўямі з ланцужковай кампазіцыяй. Звычайна памер тэрцыны — пяцістопны ямб. Усе трохрадкоўі ў такім вершы звязваюцца арыгінальнай рыфмоўкай: сярэдні радок кожнай папярэдняй страфы рыфмуецца з двума крайнімі наступнай (аба бвб вгв...). Тэрцына заканчваецца асобным радком, што рыфмуецца з сярэднім радком апошняга трохрадкоўя. Тэрцыну ўвёў у паэзію вялікі італьянскі паэт Дантэ, які напісаў імі сусветнавядомую «Боскую камедыю». У беларускай паэзіі першы ўзор тэрцыны належыць М. Багдановічу.

Літаратура
----------

* *Вячаслаў Рагойша.* Паэтычны слоўнік / Т. А. Гарбачэўская. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.(недаступная спасылка)
* *Вячаслаў Рагойша.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4. Архівавана 6 сакавіка 2016.
**Албанская мафія** ці **албанская арганізаваная злачыннасць** з’яўляюцца агульнымі тэрмінамі, якія выкарыстоўваюцца для разнастайных злачынных арганізацый, якія базуюцца ў Албаніі ці складаюцца з албанцаў. За межамі Албаніі распаўсюджана на тэрыторыіі ЗША і Еўрапейскім саюзе. У дадзеным выпадку тэрмін «мафія» не мае на ўвазе, што ўся албанская злачынная дзейнасць каардынуецца і рэгулюецца агульным кіруючым орагнам са штаб-кватэрай у Албаніі, Косаве, Паўночнай Македоніі ці інш.

Гісторыя
--------

Пасля падзення камуністычнага рэжыма ў Албаніі ў пачатку 1991 года албанская мафія атрымала сувязь з астатнім светам, што прывяло да яе пашырэння на міжнароднай арэне.

Вайна ў Косаве адыграла важную ролю ў павышэнні прысутнасці албанскай мафіі ў Еўропе. Традыцыйна гераін транспартаваўся ў Заходнюю Еўропу з Турцыі праз Сербію, Харватыю і Славенію. Гэты маршрут быў зачынены з-за вайны, і албанскія банды гарантавалі бяспечны маршрут праз зону баявых дзеянняў. Падчас вайны этнічныя албанцы масава атрымлівалі статус бежанцаў у Еўропе, чым скарысталіся бандыты якія стварылі злачынны сіндыкат, галоўным чынам у Германіі і Швейцарыі, спецыялізуючыся на гандлі гераінам.

Згодна з паведамленнем Упраўлення па барацьбе з наркотыкамі, ЗША албанская мафія з’яўляецца ключавым гандляром ў «балканскай сувязі», Стамбул-белградскага трафіка гераіну. У 1985 годзе праз «балканскі маршрут» прыпадала ад 25 % да 40 % гераінавага трафіка ў ЗША.

Сувязь з Войскам вызвалення Косава
----------------------------------

У 1999 годзе камітэт сената ЗША абвясціў, што асноўная часткак фінансавання «Войска вызвалення Косава» паступае ад крымінальных сувязяў.

У 2000 годзе паводле дадзеных Інтэрпала існавала сувязь паміж палітычнымі.ваеннымі утварэннямі Косава і албанскай арганізаванай злачыннасцю.

У папулярнай культуры
---------------------

* Албанскія бандыты «прысутнічаюць» у дацкім фільме en:Pusher III
* У 2008 годзе выйшаў фильм Люка Бесона, «Закладніца». Галоўны герой супрацьстаіць албанскай мафіі, якая з мэтай продажу выкрала яго дачку ў Парыжы.
* У гульне Grand Threft Auto IV прысутнічае албанская мафія.
* У серыяле «Law and Order: Criminal Intent» албанская мафія выкрадала дзяцей і жанчын.
* Падзеі французскага фільма «Асінае гняздо» фр.: Nid de guêpes разварочваецца вакол албанскага крымінальнага кіраўніка.
* Заснаваны на рэальным фоне албанскай мафіі ў Антверпене, фільм «Дасье „К"» (2009) Dossier K, рэжысёра Яна Верхейена.

Зноскі
------

1. ↑  Thompson, Tony. *Gangs: A Juyrney inti the heart of the British Underworld*, 2004 ISBN 0-340-83053-0
2. ↑  Albanian Mafia at work in New York Архівавана 16 студзеня 2009.
3. ↑  The Kosovo Liberation Army: Does clinton Policy Support Group with Terror, Drug Ties? From 'Terrorists' to 'Partners
4. ↑  the Threat Posed by the Convergence of Organized Crime, drugs Trafficking and Terrorism.(недаступная спасылка)
**Мікалай Сямёнавіч Арэхва** (11 (24) лістапада 1902, в. Баруны, Ашмянскі павет, Віленская губерня, цяпер Ашмянскі раён, Гродзенская вобласць — 16 ліпеня 1990, Мінск) — дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі, гісторык. Заслужаны работнік культуры БССР (1981).

Біяграфія
---------

Удзельнік грамадзянскай (ваяваў супраць войск Юдзеніча) і польска-савецкай войнаў. У пачатку 1920-х — сакратар Наўгародскага павятовага і губернскага камітэтаў РКСМ. З верасня 1923 года ў апараце ЦК РКСМ. У 1924 годзе — старшыня Часовага Беларускага Бюро ЦК РКСМ, абраны першым сакратаром ЦК КСМБ. Член ЦВК БССР (1924). Са студзеня 1925 года на падпольнай рабоце ў Заходняй Беларусі: сакратар Віленскага акруговага камітэта, член ЦК КПЗБ. У сакавіку 1926 года арыштаваны польскай дэфензівай. 5 гадоў знаходзіўся ў турмах Польшчы. У 1934—1935 гадах узначальваў Краявы сакратарыят ЦК КПЗБ. З мая 1935 года — член Бюро, з ліпеня 1936 года — прадстаўнік ЦК КПЗБ пры арганізацыйным апараце ЦК Кампартыі Польшчы ў Празе.

Са снежня 1939 года жыў у СССР. Падчас Другой сусветнай вайны ў Войску Польскім. З 1945 у апараце Міністэрства грамадскай бяспекі Польскай Народнай Рэспублікі. З 1956 года ў Мінску, у Інстытуце гісторыі партыі пры ЦК КПБ, у якім працаваў старшым навуковым супрацоўнікам да 1984.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар шматлікіх публікацый па гісторыі рэвалюцыйнага нацыянальна-вызваленчага руху, Камуністычнай партыі і камсамола. Адзін з аўтараў калектыўнай працы «Рэвалюцыйны шлях Кампартыі Заходняй Беларусі (1921—1939 гг.)» (Мн. 1966), складальнік і рэдактар зборнікаў дакументаў і матэрыялаў «Барацьба працоўных Заходняй Беларусі за сацыяльнае і нацыянальнае вызваленне і ўз’яднанне з БССР» (т. 1—2, Мн. 1962—1972), зборнікаў успамінаў «У суровыя гады падполля» (Мн. 1958), «Гады выпрабаванняў і мужнасці» (Мн. 1973) і інш.

Бібліяграфія
------------

* Рэвалюцыйны рух у Заходняй Беларусі ў гады белапольскай акупацыі. Мн. 1958;
* К вопросу об истории Коммунистической партии Западной Белоруссии // Коммунист Белоруссии. 1957. № 8;
* Пример служения народу // Коммунист Белоруссии. 1963. № 9 (разам з А. М. Мацко);
* Накануне II съезда КПЗБ // Годы испытаний и мужества. Мн. 1973;
* Дела и люди КПЗБ. Мн. 1983.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 1 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2004.
	+ Рапановіч. Слоўнік геаграфічных назваў;
	+ Мяснікоў А. Маладосць вяла наперад // Чырвоная змена. 1977. 26 ліст.;
	+ Тоўсцік А. Разам назаўсёды // Чырвоная змена. 1979. 16 вер.;
	+ Міско Я. Таварыш «Пётр» // Полымя. 1982. № 2. С. 162—172;
	+ Соколова И. Посеянное в людях отзовется… // Полит. собеседник. 1987. № 5. С. 21—23;
	+ Раманоўскі В. Праз усё жыццё // Вяч. Мінск. 1989. 9 ліст.;
	+ Бараноўскі Я. «Паколькі мая жонка ўжо сама апраўдвацца і абараняцца не можа…» // Звязда. 1996. 4 крас.;
	+ ЭГБ, т. 1;
	+ БЭ, т. 2.
	+ Савіч А. А. Эпісталярная спадчына М. С. Арэхвы як крыніца па гістарыяграфіі Заходняй Беларусі  // Весці НАН Беларусі. Сер. гуманітар. навук. 2014. № 1. С. 60-65
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вентура.

**Хасэп Марыя Вентура Касас** (Алькала-ла-Рэаль, 1817 — Фігерас, 1875), больш вядомы як Пэп Вентура — іспанскі музыкант і кампазітар, які аб'яднаў сардана і рэфармаваў коблу, дадаўшы інструменты, каб надаць ёй свой цяперашні выгляд.

Біяграфія
---------

Сям'я Вентура паходзіць з каталонскага рэгіёну Эмпорда. Ён нарадзіўся ў Андалусіі, дзе яго бацька, родам з Розасу, быў размешчаны з ваеннымі. Праз два гады сям'я вярнулася ў Эмпорду. Хлопчык неўзабаве застаўся сіратой і пайшоў жыць з яго дзедам па бацькавай лініі, які меў пасаду краўца. Каля 1848 г. Вентура атрымаў у спадчыну кіраўніцтва коблы Ланрыха.

Вентура, які лічыў форму сардана занадта абмежаванай, якая заўсёды мела 98 памераў і ледзьве дзве хвіліны ў даўжыню, становіцца важнай фігурай у перыяд інавацый у сардане з неабмежаваным колькасцю мер (доўгія сарданы) у адрозненне ад традыцыйнай кароткай сарданы.

Ён змяніў склад коблы, якую ён таксама лічыў занадта абмежаванай, ператвараючы архаічную *cobla De Tres quartans* (дуда, шалмей, флавіол і тамбуры) у ансамбль, які складаецца з пяці ці сямі музыкантаў, але якія паступова ўключалі духавыя інструменты. Ён арганізаваў драўляныя і медныя духавыя інструменты ў два рады на чале з басэтляй. Іншыя коблы прынялі гэтую мадэль, хаця і з невялікімі зменамі.

Вентура памёр у 1875 годзе ў горадзе Фігерас. Мелодыі Вентуры, аранжыраваныя такімі майстрамі, як Пуё, Нікаляу, і Люіс Альберт, зрабілі Вентуру бессмяротным. Ён пакінуў 312 доўгія сарданы, многія з якіх без назвы, шмат кароткіх сардан і харавыя творы. Яго опус з 550 частак захоўваецца ў архівах Каталонскага Арфея.

Зноскі
------

1. ↑  José María Ventura Casas //  Праверана 9 кастрычніка 2017.
2. ↑  Josep Maria Ventura i Casas // Gran Enciclopèdia Catalana — Grup Enciclopèdia, 1968.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18696256'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2664168'></a>
3. ↑  *Swartz A.* Josep Ventura // Open Library — 2007. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q461'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1201876'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q302817'></a>
4. ↑  Josep Ventura // Faceted Application of Subject Terminology Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3294867'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q846596'></a>
5. ↑  Holdings and collections at the Documentations Centre | Orfeó Català **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  orfeocatala.cat. Архівавана з першакрыніцы 23 сакавіка 2014. Праверана 23 сакавіка 2014.

Спасылкі
--------

* Sardana sobre motivos del Faust de Pep Ventura **(нявызн.)**.  palaumusica.cat. Праверана 23 сакавіка 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Іспанскі біяграфічны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNC: a10174527 · BNE: XX842640, XX4866234 · BNF: 13956493j · GND: 1056791365 · ISNI: 0000 0000 5951 1447 · LCCN: no98073649 · NTA: 374921849 · VIAF: 74043669 |

 |
**Нона Віктараўна Мардзюкова** (сапраўднае імя — **Наябрына**; 1925—2008) — савецкая і расійская кінаактрыса, лаўрэат Сталінскай прэміі (1949), Народная артыстка СССР (1974).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 25 лістапада 1925 года ў станіцы Канстанцінаўская Данецкай вобласці.

Яшчэ з дзіцячых гадоў яна марыла здымацца ў кіно, але вайна перашкодзіла спраўдзіцца яе планам. У акупацыі ў Краснадарскім краі ёй прыходзілася хавацца ад гітлераўцаў, каб пазбегнуць адпраўкі на прымусовыя працы ў Германію.

У 1945 годзе паступіла ва УДІК, у акцёрскую майстэрню Барыса Бібікава і Вольгі Пыжовай. Скончыла яго ў 1950 годзе. У 1950—1991 — актрыса Тэатра-студыі кінаакцёра.

У 1948 годзе дэбютавала ў ролі Ульяны Грымотнай у фільме кінарэжысёра С. А. Герасімава «Маладая гвардыя». Першапачаткова на гэту ролю рэжысёр планаваў узяць Клару Лучко, але яна захварэла і яму прыйшлося ўзяць на гэту ролю Нону Мардзюкову. Дэбют апынуўся ўдалым, за гэту ролю Мардзюкова атрымала Сталінскую прэмію.

Яшчэ ў перыяд навучання ва УДІКе Нона Мардзюкова выйшла замуж за Вячаслава Ціханава, з якім пражыла ў шлюбе 13 год. Іх сын, Уладзімір Ціханаў таксама стаў кінаакцёрам.

За ўвесь час сваёй творчай кар’еры Нона Мардзюкова знялася ў 62 фільмах.

Увечары 6 ліпеня 2008 года на 83-м годзе жыцця Нона Віктараўна сканала.

Пахаваная 9 ліпеня 2008 года на Кунцаўскіх могілках Масквы побач з сынам. Паводле апошняй волі Мардзюковай, грамадзянская паніхіда не праводзілася. Адпяванне прайшло ў храме Спаса Нерукатворнай Выявы на Сетуні. Развітацца з ёй прыйшлі шматлікія дзеячы культуры і мастацтва — Юрый Саломін, Мікіта Міхалкоў, Рыма Маркава, Яўген Міронаў, Аляксандр Панкратаў-Чорны, Сяргей Гармаш, Ларыса Лужына, Ірына Разанава, Наталля Варлей.

Зноскі
------

1. ↑  Мордюкова Нонна Викторовна // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑
3. ↑  Не стало Нонны Мордюковой  (руск.)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Нона Віктараўна Мардзюкова на Вікісховішчы |

* Профіль на IMDb  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Лентапедыя · Britannica (онлайн) · Universalis · Даведка РІА |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4952275 · BNF: 14053230z · GND: 121893243 · ISNI: 0000 0001 1609 381X · LCCN: no98080942 · NTA: 09143839X · NUKAT: n2019025389 · SUDOC: 143287281 · VIAF: 24804386 |

 |
**Мантэвалскі ўніверсітэт** (англ.: University of Montevallo) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Мантэвала ў штаце Алабама.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт з'яўляецца адзінай у Алабаме дзяржаўнай гуманітарнай ВНУ і сябрам Савета грамадскіх каледжаў гуманітарных навук. 

Гістарычны раён універсітэта быў створаны ў 1979 годзе і налічвае 16 будынкаў на тэрыторыі кампуса. У 1990 годзе ён быў пашыраны і ўключыў у сябе 75 будынкаў. Ён размешчаны ў сельскай мясцовасці ў цэнтральнай Алабаме. Цэнтральная частка кампуса — гэта гістарычны раён, унесены ў Нацыянальны рэестр гістарычных месцаў.

Універсітэт адкрыўся ў кастрычніку 1896 года як Алабамская жаночая прамысловая школа — тэхнічная вучэльня толькі для жанчын, якая таксама прапаноўвала курсы сярэдняй школы. Вучэльня стала Алабамскім жаночым тэхнічным інстытутам у 1911 годзе.

Мантэвалскі ўніверсітэт знаходзіцца ў геаграфічным цэнтры Алабамы ў раёне з багатай гісторыяй з часоў Грамадзянскай вайны. Многія будынкі кампуса былі пабудаваны яшчэ да заснавання вучэльні.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Алабама

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мантэвалскі ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 0423 8444 · LCCN: n80166752 · Microsoft: 6066122 · VIAF: 155943750 |
«Стакгольмская крывавая лазня», Антверпен, 1524 год.
**Разня**, **крывавая лазня**, **бойня** — тэрміны з ярка выяўленай негатыўнай (асуджальнай) канатацыяй  (руск.) (бел. якія выкарыстоўваюцца для абазначэння масавага забойства адносна безабароннага насельніцтва па палітычных матывах.

Масавыя кровапраліцці вядомыя з глыбокай старажытнасці (эфеская вячэрня  (руск.) (бел. забойства немаўлят) і Сярэдневякоўя (разня лацінаў  (руск.) (бел. сіцылійская вячэрня  (руск.) (бел.). Французскі тэрмін *massacre* (літаральна «забой жывёл  (руск.) (бел.») атрымаў шырокае распаўсюджанне ў англійскай і іншых еўрапейскіх мовах для абазначэння масавага выразання гугенотаў у Варфаламееўскую ноч 1572 года. Дадзены тэрмін з’яўляецца ацэначным і эмацыйна афарбаваным; яго ўжыванне падкрэслівае адсутнасць валіднага  (руск.) (бел. маральнага абгрунтавання для пакаранняў смерцю.

Прафесар Роберт Мелсан  (руск.) (бел. разглядаючы суадносіны разні і генацыду ў дачыненні да вынішчэння армян туркамі у канцы XIX стагоддзя, падкрэслівае, што тэрмін «разня» або «бойня» мае на ўвазе наўмыснае  (руск.) (бел. знішчэнне значнай колькасці адносна безабаронных людзей па палітычных матывах. Пры гэтым матывы кровапраліцця не абавязкова рацыянальныя: напрыклад, гэта можа быць спантанная рэакцыя на хлуслівыя чуткі і дэзінфармацыю.

У найноўшы час масавыя гвалтоўныя дзеянні, накіраваныя супраць пэўнай рэлігійнай або этнічнай групы, называюцца таксама пагромамі. Намер пагромшчыкаў, як правіла, не канкрэтызаваны і складаецца ў прычыненні ахвярам ўсялякай шкоды-шляхам калецтва, рабавання, знішчэння маёмасці, сексуальнага гвалту  (руск.) (бел. і гэтак далей.

Зноскі
------

1. ↑  Mark Levene, Penny Roberts. *The Massacre in History*. Berghahn Books, 1999. ISBN 9781571819345. P. 90.
2. 1 2  Melson, Robert. «Theoretical Inquiry into the Armenian Massacres of 1894—1896». Comparative Studies in Society and History. July 1982. 24 (3): 482-3.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 13318917f · GND: 4300999-2 · LCCN: sh85081954 · NKC: ph392784 |