recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Культура азбеставай керамікі** - археалагічная культура Фінляндыі і Карэліі, якая сфармавалася ў эпоху бронзы, у другой палове II тыс. да н.э. і ў той час існавала да сярэдзіны I тыс. н.э.. Носьбітамі гэтай культуры лічаць саамаў, якія ўвайшлі ў склад сучасных вепсаў і карэлаў. Сфармавалася на базе ямачна-грабеньчатай керамікі. Аснову гаспадаркі займала паляванне і збіральніцтва.

Самая ранняя, неалітычная яшчэ па выглядзе, азбеставая кераміка выяўленая на так званых паселішчах Піндушы I, Лахці II і Сандэрмоха IV.

Стаянкі сталі дзяліцца на летнія і зімовыя. На летніх стаянках насельніцтва запасацца харчаваннем, а ўвосень адкачоўвае ў уцепленыя паселішчы з паўземлянкамі. У сасудах культуры азбеставай керамікі з'явіліся плоскія донцы, тады як ва ўсіх ранейшых культурах Карэліі дно ў сасудах было выпуклым або нават завостраным. Пласкадонныя сасуды былі лепш прыстасаваныя для побыту, асабліва пры рухах на вялікія адлегласці. Такім чынам, носьбіты культуры азбеставай керамікі вялі паўкачавы лад жыцця.

Каля 1000 гадоў да н.э. культура азбеставай керамікі на тэрыторыі Карэльскага перашыйка ўступіла ва ўзаемадзеянне з культурай тэкстыльнай керамікі. Аднак магутныя патокі перасяленцаў з поўдня з'явіліся толькі ў раннім Сярэднявеччы.

Зноскі
------

1. ↑  Карелия в эпоху энеолита или медно-каменного века (середина III – II тысячелетие до н. э.) Архівавана 12 мая 2012.
2. ↑  Лахденпохский район от каменного века до наших дней

Спасылкі
--------

* Наскальныя малюнкі Карэліі П-ск 1983 Архівавана 19 кастрычніка 2012.
* Культура азбеставай керамікі
**Банак** (саманазвы: *Bana'kwut, Panaiti*, літаральна "людзі вады") — індзейскі народ, карэнныя жыхары ЗША. У наш час жывуць разам з паўночнымі шашонамі ў Айдаха. Агульная колькасць (2010 г.) - 89 чал.

Гісторыя
--------

Падобна да іншых паютэ, банак паходзяць з тэрыторыі Вялікага Басейна, які маглі пакінуць разам з паўночнымі шашонамі. Некаторыя лічаць, што першае апісанне банак было зроблена ў 1805 г. падчас экспедыцыі Льюіса і Кларка, у нататках якой узгаданы "індзейцы парваных макасінаў". Аднак першае канкрэтнае апісанне было зроблена толькі ў 1829 г. У 1833 г. яны насялялі раку Партнёф у Айдаха. У 1853 г. губернатар Вашынгтона паведамляў пра групу банак на ўсходзе Айдаха, якая нядаўна перасялілася з-за заходніх гор у пошуках выратавання ад воспы і іншых індзейцаў.

Да канца 1860-х гг. банак былі інтэграваны з паўночнымі шашонамі, хаця захоўвалі адрозную мову. У 1863 г. і 1869 г. разам з шашонамі падпісвалі мірныя пагадненні з ЗША і ў выніку былі пераселены ў рэзервацыю. Аднак большасць конных банак на чале з правадыром Бізонавым Рогам хутка пакінула вылучанае месца жыхарства і працягвала незалежны лад жыцця. Скарачэнне статкаў дзікіх жывёл ў 1870-х гг. выклікала голад сярод прадстаўнікоў гэтай групы, таму Бізонавы Рог аб'яднаўся з паўночнымі паютэ для нападаў на амерыканскіх перасяленцаў. У чэрвені — жніўні 1878 г. амерыканскія салдаты і добраахвотнікі вялі ваенныя дзеянні супраць банак на чале з Бізонавым Рогам. Яны скончыліся паражэннем індзейцаў. Рэшткі банак былі пераселены ў 2 рэзервацыі ў Айдаха і Вашынгтоне.

У 1901 г. агульная колькасць банак дасягала 513 чалавек, аднак яны ўжо былі значна асіміляваны шашонамі. Далейшай інтэграцыі з шашонамі садзейнічала стварэнне адзіных выбарных органаў кіравання.

Традыцыйная культура
--------------------

Хаця ў XIX ст. банак займаліся конегадоўляй і палявалі на бізонаў, важнымі заняткамі для іх заставаліся рыбалоўства і збор цыцаніі. Яны вандравалі невялікімі сямейнымі групамі ўздоўж рэк, аб'ядноўваліся для супольных святаў, паляванняў і войн. Да перасялення ў рэзервацыю жылі ў травяных буданах і скураных тыпі. Карысталіся лукам, стрэламі, дзідамі, каменнымі нажамі. 

Вопратка паходзіла на вопратку паўночных паютэ. Плялі з раслінных валокнаў фартухі, кашулі, понча, выраблялі з футра трусоў плашчы, са скур дзікіх жывёл — штаны. Для вырабу адзення таксама выкарыстоўвалі коўдры, што выменьвалі ў амерыканскіх гандляроў на футра. 

Фальклор уключае міфы і казкі пра стваральніка свету ваўка Эсу, трыкстэра каёта Эюпэ, карлікаў-людаедаў *нінумбі*, вадзяных духаў.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Банак (народ) на Вікісховішчы |

* Shoshone-Bannock Tribe
* Bannock Tribe: Facts, Clothes, Food and History
* Bannock Indian Tribe Facts
* The Bannock – Roaming the Great Basin
* Bannock Indian Culture and History
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Янчанка.

**Сцяпан Яфімавіч Янчанка** (17 лютага 1924, Анціпенкі, Дубровенскі раён — 2 кастрычніка 1999) — вучоны. Доктар эканамічных навук (1975), прафесар (1976).

Біяграфія
---------

У 1938 годзе закончыў Дабрыньскую сямігодку, у чэрвені 1941 года — Віцебскае педвучылішча. З 8 чэрвеня 1941 года працаваў выхавацелем Ляднянскага дзіцячага дома (Дубровенскі раён), а потым Інжавінскага дзіцячага дома ў Тамбоўскай вобласці.

З 1942 года — сакратар Горацкага, а пазней — Бялынічскага падпольных райкамаў камсамола і адначасова — памочнік камісара па камсамолу 35-га партызанскага атрада Магілёўскага падпольнага абкама камсамола.

З чэрвеня 1944 года па студзень 1945 года — сакратар Магілёўскага гаркама ЛКСМ Беларусі. З кастрычніка 1946 года — сакратар Гомельскага гаркама камсамола, са снежня 1947 года па сакавік 1950 года — сакратар Гомельскага абкама камсамола па прапагандзе.

З сакавіка 1950 года па жнівень 1951 года — памочнік начальніка Брэсцкага аблсельгаскіравання па камсамолу. Пасля Вялікай Айчыннай вайны закончыў Цэнтральную камсамольскую школу пры ЦК УЛКСМ (1945—1946), у 1950 годзе — гістарычны факультэт Гомельскага педагагічнага інстытута, а ў 1954 годзе — аспірантуру на кафедры палітычнай эканоміі ў Акадэміі грамадскіх навук у Маскве з абаронай кандыдацкай дысертацыі па спецыяльнасці «Палітычная эканомія». Са жніўня гэтага ж года знаходзіцца на навукова-педагагічнай працы. Дацэнт, загадчык кафедры палітычнай эканоміі Белдзяржуніверсітэта. З 1990 года — прафесар гэтай кафедры.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Апублікаваны каля 100 навуковых прац у розных выданнях Беларусі і СССР, у тым ліку 9 манаграфій агульным аб’ёмам больш 200 друкаваных лістоў. Працы прысвечаны фундаментальным праблемам палітычнай эканомікі, рэгуляванню кошту, пераважна росту сродкаў вытворчасці, пашырэнню ўзнаўлення, пераходных форм эканамічных адносін, перадумоў сацыялістычных пераўтварэнняў.

Узнагароды
----------

* Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР
* Заслужаны работнік вышэйшай школы Беларускай ССР
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Ордэн Айчыннай вайны
* Ордэн «Знак Пашаны»
* Медаль «Партызану Айчыннай вайны» 1 ступені
* Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»

Літаратура
----------

* Янчанка Сцяпан Яфімавіч //Памяць: Дубровенскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: А. Я. Гаўруцікаў [і інш.]; уклад.: А. Я. Гаўруцікаў, Р. П. Кахноўская; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Паліграфафармленне, 1997. — Кн. 1. — С. 516.
* Янченко Степан Ефимович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 2. — С. 633.
* Янченко Степан Ефимович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.] / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2008. — Т. 7 : Снегирь-Ящерицын — С. 726.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Наша ніва.

**«Наша ніва»** ― штотыднёвая грамадска-палітычная і літаратурная газета дэмакратычнага кірунку. *Другая* газета з такою назвай, спроба аднаўлення аднайменнага выдання перыяду 1906—1915 (гл. таксама Наша ніва (1906), Наша ніва (1991)). Выдавалася ў Вільні, на беларускай мове, у перыяд 1920-10-28 — 1920-12-20. Агулам выйшла 9 нумароў. Рэдактар — У. Знамяроўскі, з 3-га нумару.

Газета асвятляла падзеі, звязаныя з акупацыяй Беларусі польскімі войскамі і падрыхтоўкай яе падзелу між суседнімі дзяржавамі. Шмат увагі звяртала на палітычную будучыню Беларусі, на неад'емнасць права беларусаў на ўласную суверэнную дзяржаву. Пісала пра стварэнне Сярэдняй Літвы. Негатыўна выказвалася пра дзеянні Булак-Балаховіча.

Аўтары: М. Гарэцкі, К. Сваяк, Н. Арсеннева, І. Гумянок, С. Чараўнік, У. Знамяроўскі, Ярашэўскі, І. Мялешка.

Забаронена польскай вайсковай цэнзурай.

Літаратура
----------

* А. Ліс. «Наша ніва» [1920] // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 5. / Беларус. Энцыкл. ; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. ISBN 985-11-0141-9.
**Людміла Іванаўна Чалоўская** (25 верасня 1924, Магілёў — 7 лістапада 1943, Барысаў) — удзельніца партызанскага руху на Барысаўшчыне ў Вялікую Айчынную вайну.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 25 верасня 1924 года ў Магілёве ў сям’і ваеннаслужачага. Член УЛКСМ з 1940 года. 3 1935 года жыла ў Барысаве. Вясной 1941 года скончыла 8 класаў сярэдняй школы № 2.

3 ліпеня 1941 года — член камсамольска-маладзёжнай групы Барысаўскага камуністычнага падполля. Распаўсюджвала лістоўкі, збірала зброю і боепрыпасы, звесткі аб размяшчэнні нямецкіх войск. 3 лютага 1942 г. разведчыца і сувязная партызанскага атрада імя Ф. Э. Дзяржынскага брыгады «Дзядзькі Колі», з ліпеня 1943 г. — у партызанскай спецыяльнай групе НКДБ СССР «Артур». Падтрымлівала сувязь з падпольнымі групамі ў Барысаве, перадавала ім міны, узрыўчатку для дыверсій, збірала звесткі разведкі для партызан, здабывала бланкі пашпартоў, удзельнічала ў арганізацыі ўцёкаў ваеннапалонных. Дом, дзе жыла маці Люсі ў Барысаве, быў явачнай кватэрай[en] партызанскіх сувязных і падпольшчыкаў.

3 кастрычніка 1943 года пры выкананні чарговага задання схоплена гітлераўцамі і кінута ў Барысаўскую турму. Пасля катаванняў расстраляна ў ноч з 6 на 7 лістапада 1943 года.

Узнагароды
----------

Пасмяротна ўзнагароджана 2 ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені.

Памяць
------

Імем адважнай партызанкі названы вуліца і піянерская дружына сярэдняй школы № 13 у Барысаве. У 1958 годзе ў Барысаве пастаўлены помнік Люсі Чалоўскай (скульптар С. Селіханаў, архітэктар Г. Калюжны).

Літаратура
----------

* *У. У. Бянько, Л. Г. Лапцэвіч.* 44. Помнік Чалоўскай // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Мінская вобласць. Кніга 1. — 284 с.: іл.
* Мачульский Р. Н. Вечный огонь: Партизанские записки.— 3 изд.— Мн. 1978;
* Андрющенко Н. Дорогами подвигов. — 2 изд. — Мн. 1978.
**Уладзімір Рыгоравіч Вейсберг** (руск.: Влади́мир Григо́рьевич Ве́йсберг; 7 чэрвеня 1924, Масква — 1 студзеня 1985, Масква) — савецкі мастак і тэарэтык мастацтва, адзін з вядомых майстроў «неафіцыйнага мастацтва».

Біяграфія
---------

Сын педагога і псіхолага Р. П. Вейсберга (1884—1942). У 1920-я гады бацька, ведаючы нямецкую мову, зацікавіўся ідэямі З. Фрэйда, спрабаваў іх укараніць у савецкі лад. Пазней, з Наркамапраса, дзе ён працаваў пад заступніцтвам А. Шміта, яго перавялі на выкладчыцкую працу, дзе ён таксама змог праявіць сябе як рэдактар ​​педагагічнага часопіса «Советская педагогика». Маці, Марыя Якаўлеўна, з сібірскай сям’і Бурцавых, — бібліятэкар у Інстытуце працы і гігіены.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны У. Вейсберг хацеў патрапіць на фронт, але быў адпраўлены на выкопванне супрацьтанкавых акопаў. Падчас адной з бамбёжак Вейсберга моцна кантузіла, што стала прычынай далейшага звароту да неўрапатолага. Пазней мастак не аднойчы клаўся ў шпіталь. З 1943 па 1948 год вучыўся ў студыі УЦСПС у мастака С. М. Івашава-Мусатава, пазней хадзіў у майстэрню А. А. Асьмёркіна, дзе раней выкладаў жывапіс І. І. Машкоў. Наведваў «дамашнюю акадэмію» В. Я. Сітнікава.

У 1946 годзе Мастацкі інстытут імя В. І. Сурыкава аднавіў акадэмічныя заняткі. У першы пасляваенны набор У. Вейсберг не прайшоў па конкурсе. З 1959 па 1984 год выкладаў жывапіс у студыі Інстытута павышэння кваліфікацыі Саюза архітэктараў СССР, з 1964 па 1966 год выкладаў на Курсах тэлебачання Масквы. З 1961 года — член Саюза мастакоў СССР. Удзельнік групы «Восем». Першая персанальная выстава ў СССР адбылася ўжо пасля смерці мастака — у 1988 годзе. Большая частка работ Вейсберга знаходзіцца за мяжой у прыватных зборах.

Памёр 1 студзеня 1985 года ў Маскве. Пахаваны ў Маскве на Увядзенскіх могілках (участак № 11).

Зноскі
------

1. 1 2  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Яраш.
**Рама́н Я́раш** (нар. май 1978, Брагінскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі музыкант.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў маі 1978 г. у Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Пасля красавіка 1986 г. сям’я двойчы з’яджала з радзімы далей ад Чарнобыля і адзін раз вярталася. Скончыў Бярэзінскую школу-гімназію № 1. Атрымаў дыплом выкладчыка гісторыі і замежнае мовы ў БДПУ імя Максіма Танка. У магістратуры і аспірантуры займаўся археалогіяй. Навучаўся на аддзяленні найноўшай гісторыі Беларускага калегіуму. Сябра РМГА «Студэнцкае этнаграфічнае таварыства».

З гітарай пазнаёміўся ва ўніверсітэце. Спяваць вучыўся разам з сябрамі з гурту аўтэнтычнага спеву «Кудзьмень» у Ірыны Мазюк і ад вясковых непрафэсійных выканаўцаў падчас экспэдыцыяў. На губны гармонік натхніў Роберт Алан Цымерман.

Дыскаграфія
-----------

### Zināt. Raudāt. Dziedāt.

Выпушчаны ў 2011 годзе, выдавец FK 034. Альбом створаны на вершы латышскага паэта Яніса Яўнсудрабіньша. Аранжаванне, пераклады, партыі на ўсіх інструмэнтах выканаў сам Раман. Вокладка аформленая на латышскай мове і аздобленая жывапісам Я. Яўнсудрабіньша  (руск.) (бел..

Спіс кампазіцый:

1. Kam prieku sauc
2. Tik vēji
3. Kad zelta vējš pa ziediem iet
4. Jaunā gadā
5. Vēlies tu
6. Pavasars
7. Tu mana baltā ilgu pils
8. Cerība
9. Valsis
10. Lai tu kādus dubļus bristu
11. Klausies (Imanta Ziedoņa dzejolis)

Супольныя праекты
-----------------

* Праект Радыё Свабода — «Барды свабоды»
* Канцэртная праграма «Купала — Караткевіч» (у суаўтарстве з Андрэем Касьценем і Віктарам Сямашкам у межах кампаніі «Будзьма беларусамі!»)

Удзел у фэстах
--------------

* Бардаўская восень (2007)
* Эндарфін (2010)
* Купалаўскія вакацыі (2013)
* Tarptautinis folkloro festivalis «Parbėg laivelis» (Клайпеда, Літва) (2014)

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑   Архівавана 26 жніўня 2014.

Спасылкі
--------

* Старонка ва Ў Кантакце
* Старонка на Фэйсбуку
* Плэйліст на Youtube

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | VK · Facebook |
Панакота з чарнаслівам у патвейне
**Панакота**, **пана-кота** (італ.: Panna cotta — вараныя вяршкі) — папулярны паўночна-італьянскі дэсерт. Аснова панакоты — сметанковы крэм, выдатна спалучаецца з ягадамі, садавіной і цукатамі, таму гатункаў панакоты вельмі шмат.

Пры гатаванні вяршкі з цукрам і ваніллю награваюцца і варацца на ціхім агні 15 хв. Да атрыманай масы дадаецца жэлацін, і сумесь разліваюць у формы, пасля застывання выкладваюць з формы на талеркі. Панакота падаецца з садавіннымі соусамі і кавалачкамі садавіны ці ягадамі, а таксама шакаладным ці карамельным соусам.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Панакота на Вікісховішчы |

* Рэцэпт на выхадныя
**Сцяг Жыткавічаў** — афіцыйны геральдычны сімвал горада Жыткавічы Гомельскай вобласці. Заснаваны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 28 верасня 2011 года № 433 і зарэгістраваны ў Дзяржаўным геральдычным рэгістры Рэспублікі Беларусь 30 верасня 2011 года № Б-204.

Апісанне
--------

Прамавугольнае палотнішча чырвонага колеру з суадносінамі бакоў 1:2, у цэнтры правага боку якога — выява герба горада Жыткавічы і Жыткавіцкага раёна.

Рашэнне аб зацвярджэнні сцяга горада Жыткавічы і Жыткавіцкага раёна ад 9 жніўня 2010 года № 1003. Аўтар флага і мастак — В. А. Ляхор..

Гл. таксама
-----------

* Герб Жыткавічаў

Зноскі
------

1. ↑  Сцяг Жыткавічаў

| ⛭Сцягі населеных пунктаў Гомельскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Буда-Кашалёва ·  Васілевічы ·  Ветка ·  Гомель ·  Добруш ·  Ельск ·  Жлобін ·  Жыткавічы ·  Калінкавічы ·  Мазыр ·  Петрыкаў ·  Рагачоў ·  Рэчыца ·  Светлагорск ·  Тураў ·  Хойнікі ·  Чачэрск |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Азарычы ·  Акцябрскі ·  Брагін ·  Камарын ·  Капаткевічы ·  Карма ·  Лельчыцы ·  Лоеў ·  Парычы ·  Сасновы Бор ·  Стрэшын ·  Уваравічы ·   |
**Ордэн Чырвонага Сцяга** (**ордэн «Чырвоны сцяг»**) — адзін з вышэйшых ордэнаў СССР. Першы з усіх савецкіх ордэнаў. Быў заснаваны для ўзнагароды за асаблівую адвагу, самаадданасць і мужнасць, праяўленыя пры абароне сацыялістычнай Айчыны. Ордэнам Чырвонага Сцяга таксама узнагароджваліся вайсковыя часткі, ваенныя караблі, дзяржаўныя і грамадскія арганізацыі. Да заснавання ордэна Леніна ў 1930 годзе, Ордэн Чырвонага Сцяга быў вышэйшым ордэнам Савецкага саюза.

За аснову ордэна быў прыняты знак ордэна «Чырвоны Сцяг» РСФСР, заснаваны 16 верасня 1918 года падчас Грамадзянскай вайны дэкрэтам УЦВК. Першапачаткова ордэн меў назву «Чырвоны Сцяг». Падчас Грамадзянскай вайны аналагічныя ордэны былі заснаваны ў іншых савецкіх рэспубліках. 1 жніўня 1924 года быў заснаваны агульнасаюзны ордэн «Чырвоны Сцяг», які адрозніваўся надпісам «СССР» замест «РСФСР» на стужцы на ніжняй частцы лаўровага вянка. Усе ордэны савецкіх рэспублік, якімі узнагароджвалі ў 1918—1924 гадах былі прыроўненыя да агульнасаюзнага ордэну. Статут ордэна быў зацверджаны Пастановай Прэзідыума ЦВК СССР ад 11 студзеня 1932 года (19 чэрвеня 1943 года і 16 снежня 1947 года ў гэтую пастанову указамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР уносіліся змены і дапаўненні). Апошняя рэдакцыя статута ордэна была зацверджана Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 28 сакавіка 1980 года.

Ордэнам Чырвонага Сцяга былі ўзнагароджаны УЛКСМ, газета «Красная звезда», Двойчы Чырванасцяжны Балтыйскі флот, Ваенная акадэмія паветрана-касмічнай абароны імя Маршала Савецкага Саюза Г. К. Жукава, Ваенна-паветраная інжынерная акадэмія імя прафесара М. Я. Жукоўскага, Ваенная акадэмія хімічнай абароны імя Маршала Савецкага Саюза С. К. Цімашэнка, Санкт-Пецярбургскае вышэйшае агульнавайсковае каманднае вучылішча імя С. М. Кірава (двойчы), Кіеўскае вышэйшае агульнавайсковае каманднае вучылішча імя М. В. Фрунзе (двойчы), Разанскае вышэйшае паветрана-дэсантнае каманднае вучылішча (двойчы), Ваенны інстытут Міністэрства абароны (Ваенны універсітэт), Балтыйскі дзяржаўны тэхнічны універсітэт «Ваенмех», маскоўская міліцыя, гарады Ленінград (Петраград), Капейск, Грозны, Ташкент, Валгаград (Царыцын), Луганск, Севастопаль.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ордэн Чырвонага Сцяга

| Ордэны СССР |
| --- |
| за заслугі перад дзяржавай і таварыствам | 
ордэн Леніна  · 
ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі  · 
ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга  · 
ордэн Дружбы народаў  · 
«Знак Пашаны» (з 1988 ордэн Пашаны)  · 
ордэн Працоўнай Славы 3 ступеняў  ·  
«За асабістую мужнасць»
 |  |
| за ваенныя заслугі | 
«Перамога»  · 
ордэн Чырвонага Сцяга  · 
ордэн Суворава 3 ступеняў  · 
ордэн Ушакова 2 ступеняў  · 
ордэн Кутузава 3 ступеняў  · 
ордэн Нахімава 2 ступеняў  · 
ордэн Багдана Хмяльніцкага 3 ступеняў  · 
ордэн Аляксандра Неўскага  · 
ордэн Айчыннай вайны 2 ступеняў  · 
ордэн Чырвонай Зоркі  ·  
«За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР» 3 ступеняў  · 
ордэн Славы 3 ступеняў
 |
| за выхаванне дзяцей | 
«Маці-гераіня»  ·  
«Матчына слава» 3 ступеняў
 |
**«Амні́стыя»** (руск.: Амнистия) — беларускі савецкі мастацкі фільм ў жанры сатырычнай камедыі рэжысёра Валерыя Панамарова, зняты на кінастудыі «Беларусьфільм» (Творчае аб’яднанне тэлевізійных фільмаў) па заказе Дзяржаўнага камітэту БССР па тэлебачанню і радыёвяшчанню ў 1981 годзе.

Сюжэт
-----

Кіраўніцтва буйной фабрыкі дзіцячых цацак рыхтуецца да святкавання 50-годдзя свайго прадпрыемства. Напярэдадні афіцыйных урачыстасцяў адбываецца надзвычайнае здарэнне, вінаватым у якім аказваецца мясцовы слесар — п’яніца і дэбашыр Салавейчык. Начальства, каб не падмачыць рэпутацыю заводу і не трапаць сабе нервы напярэдадні юбілею, вырашае замяць скандал. Гора-слесар, воляю выпадку пазбегнуўшы пакарання, адчувае сваю сілу і пачынае шантажаваць калектыў фабрыкі. Кіраўніцтва гатова прадаставіць Салавейчыку бясплатную пуцёўку ў Сочы, толькі б не выносіць смецце з хаты…

У ролях
-------

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Георгій Буркоў[ru] |   |
| Ралан Быкаў |   |
| Алена Санаева[ru] |   |
| Іван Рыжоў |   |
| Алена Казліціна |   |

Здымачная група
---------------

* аўтар сцэнарыя — Мікалай Матукоўскі
* пастаноўска — Валерый Панамароў
* галоўны аператар — Анастасія Суханава
* мастак-пастаноўшчык — Алім Матвейчук
* кампазітар — Яўген Глебаў
* гукааператар — Уладзімір Сухадолаў

Зноскі
------

1. ↑  Амнистия (1981) (руск.).  kino-teatr.ru[ru]. Праверана 7 лістапада 2020.

Спасылкі
--------

* «Амністыя» на YouTube


| ⛭Валерый Панамароў |
| --- |
| Мастацкія | Дэбют (1978) • Суседзі (1979) • Амністыя (1980) • Тутэйшыя (1993) • На чорных лядах (1995)  |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Балаханаў.
**Віктар Яўстаф’евіч Балаханаў** (1942—2014) — беларускі хормайстар. Заслужаны работнік культуры БССР (1989).

Біяграфія
---------

У 1970 годзе скончыў Гродзенскае музычнае вучылішча па спецыяльнасці «Кіраўнік аркестра».

Працоўную дзейнасць пачаў у 1965 годзе мастацкім кіраўніком Слаўгарадскага раённага Дома культуры і хормайстрам харавага калектыву, які праз два гады атрымаў ганаровае званне «народны самадзейны калектыў».

У 1975 годзе па запрашэнні адміністрацыі Беларускага шыннага камбіната пераехаў у Бабруйск, дзе працаваў дырэктарам клуба вытворчага аб’яднання «Бабруйскшына».

Працаваў хормайстрам народнага хора работнікаў культуры Цэнтра культуры і дасуга. З 1994 года з’яўляўся членам Беларускага саюза музычных дзеячаў.

Створаныя калектывы
-------------------

За гады сваёй дзейнасці Віктар Балаханаў стварыў тры народных харавых калектыва. Акрамя гэтага ім было створана некалькі харавых калектываў ў Бабруйскім, Слаўгарадскім, Кіраўскім раёнах, хор медыцынскіх работнікаў медсанчасці «Бабруйскшына».

У 1978 годзе В. Я. Балаханавым на базе прадпрыемства «Белшына» быў створаны харавы калектыў, якому ў 1981 годзе прысвоена званне «народны самадзейны калектыў», а ў 2006 годзе — «Заслужаны аматарскі калектыў Рэспублікі Беларусь» народны хор Палаца мастацтваў г. Бабруйска.

У студзені 2004 года Віктар Балаханаў стварыў харавы калектыў работнікаў філіяла 703 АСБ «Беларусбанк», які з поспехам выступаў на пляцоўках горада і цэнтральнага апарата АСБ «Беларусбанк» (г. Мінск), як самастойны калектыў, так і сумесна з народным хорам народнай песні Палаца мастацтваў г. Бабруйска.

Пад яго кіраўніцтвам гэтыя творчыя калектывы неаднаразова з’яўляліся пераможцамі шматлікіх гарадскіх, абласных, рэспубліканскіх, міжнародных фестываляў і конкурсаў.

Грамадска-палітычная дзейнасць
------------------------------

У 2006 годзе быў абраны дэлегатам ІІІ Усебеларускага народнага сходу.

Узнагароды
----------

У 1998 годзе яму прысвоена ганаровае званне «Заслужаны работнік культуры БССР». Узнагароджаны таксама граматай Дзяржаўнага Савета БССР, знакам УЦСПС «За дасягненне ў самадзейным мастацтве», ганаровай граматай Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі, значком «Выдатнік культурнага шэфства над сялом».

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2 3 4 5 6 7  Пайшоў з жыцця Віктар Балаханаў
4. 1 2  Балаханаў Віктар Еўстаф’евіч//Вечерний Бобруйск.-2003. — 8 кастрычніка.

Літаратура
----------

* Человек рождается, чтобы оставить свой след на земле… : [В. Е. Балаханов : к 60-летию со дня рождения и 40-летию творческой деятельности] / В. Хороненко // Белорусский шинник. — Бобруйск, 2002. — 9 мая. — С. 4.

Спасылкі
--------

* Пайшоў з жыцця Віктар Балаханаў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar158466 |
**Якаў Ківавіч Яглом** (руск.: Яков Кивович Яглом; 1898, Брэст-Літоўск, Гродзенская губерня — 1939, Масква) — савецкі прафсаюзны і дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся у 1898 годзе ў Брэст-Літоўску.

З 1917 года — член Бунда, з 1918 года — член РКП(б). У 1917 года — сакратар прафсаюза мукамолаў у Яльцы Арлоўскай губерні, з верасня — загадчык біржай працы там жа. У 1919—1920 гадах — старшыня Варонежскага губернскага савета прафсаюзаў і член бюро губкама РКП(б). У 1921 годзе — інструктар Усесаюзнага цэнтральнага савета прафесійных саюзаў (УЦСПС) ў Маскве, з верасня — старшыня Сібірскага (Новамікалаеўск), з 1922 года — Уральскага (Екацярынбург) бюро УЦСПС і член Уральскага бюро ЦК РКП(б). З 1922 года — кандыдат у члены Прэзідыума УЦСПС. У 1923—1929 гадах — адказны рэдактар газеты «Труд». Дэлегат 12-15-га з’ездаў партыі. З 1929 года — член Заходне-Сібірскага крайкама УКП(б), намеснік старшыні крайвыканкама і старшыня Сібкрайплана (Новасібірск). У 1931 года — кіраўнік «Мясахладстроя», з 1932 года — намеснік наркама забеспячэння СССР, з 1934 года — начальнік Галоўнага ўпраўлення кансервавай прамысловасці Наркамата харчовай прамысловасці СССР, з 1936 года — член Савета пры Наркаме харчовай прамысловасці СССР. Член УЦВК і ЦВК СССР.

Арыштаваны 2 студзеня 1937 года, абвінавачаны за «удзел у антысавецкай тэрарыстычнай арганізацыі». Асуджаны 21 жніўня 1937 года Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР да вышэйшай меры пакарання і ў той жа дзень расстраляны на Данскіх могілках у Маскве.

Рэабілітаваны 6 чэрвеня 1956 года Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР.

Зноскі
------

1. ↑  Яглом Яков Кивович (1898)

Спасылкі
--------

* *Яглом Яков Кивович* — артыкул з Расійскай яўрэйскай энцыклапедыі
«**Ласкавая абыякавасць свету**» (каз.: Әлемнің мейірімді парықсыздығы) — мастацкі фільм 2018 года рэжысёра Адзільхана Ержанава[ru].

Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 25-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

Сюжэт
-----

Куандык і Салтанат прыязджаюць у сталіцу з далёкага аула. Сям’я Салтанат у велізарных даўгах, і дзяўчыне даводзіцца выбіраць паміж доляй палюбоўніцы багатых бізнесменаў і даўгавой турмой для маці. Куандык хоча выратаваць Салтанат і гатовы працаваць без стомы. Але хутка зарабіць у сталіцы немагчыма, калі ты ўмееш толькі паляваць у стэпе з дзедавай стрэльбай. Горад з яго жорсткімі законамі разбурае ўсё каштоўнае, што ёсць у маладых закаханых. Куандык і Салтанат спрабуюць гэтаму супрацьстаяць — прычым усімі магчымымі спосабамі.

Акцёрскі склад
--------------

* Дзінара Бактыбаева
* Куандык Дзюсембаеў

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 2 кінаўзнагародамі і яшчэ 10 намінацыямі.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Laskovoe bezrazlichie mira (2018) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 22 кастрычніка 2021.
3. 1 2  Ласкавая абыякавасць свету  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 22 кастрычніка 2021.
4. ↑  Laskovoe bezrazlichie mira — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 22 кастрычніка 2021.

Спасылкі
--------

* Ласкавая абыякавасць свету на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AlloCiné · Internet Movie Database |
**Уладзімір Іванавіч Тубеліс** (28 кастрычніка 1911, Віцебск — 1955) — дзяржаўны і грамадскі дзеяч, удзельнік партызанскага руху на тэрыторыі Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Член КПСС (з 1939).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 28 кастрычніка 1911 года ў Віцебску ў сям’і рабочага. У 1921 годзе сям’я пераехала ў Сенненскі раён Віцебскай вобласці. У дзесяцігадовым узросце пачаў батрачыць у кулака. У 1929 годзе сям’я ўступіла ў калгас. З 1928 года па 1930 год вучыўся ў цэнтральнай школе УЛКСМ г. Свярдлоўска. З 1931 года па 1939 год працаваў на кіруючых пасадах партыйных і савецкіх органаў.

У 1939 годзе пасля ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР камандзіраваны на работу ў Вілейскую вобласць начальнікам абласнога аддзела будматэрыялаў. З 1940 года да чэрвеня 1941 года — інструктар Вілейскага абкама КПБ. У маі 1942 годзе накіраваны ў тыл ворага камісарам партызанскай брыгады імя Гастэлы, якая кантралявала тэрыторыю Ашмянскага раёна. Адначасова з’яўляўся сакратаром падпольнага Ашмянскага РК КПБ.

Пасля вызвалення Ашмянскага раёна ад нямецкіх войск працаваў сакратаром Ашмянскага РК КПБ (1944—1949). Пасля вучыўся ў Мінскай рэспубліканскай партшколе пры ЦК КПБ, працаваў на кіруючых пасадах партыйных і дзяржаўных устаноў. Дэпутат Вярхоўнага Совета БССР (1947—1951).

Імем Тубеліса названа адна з вуліц г. Ашмяны.

Узнагароды
----------

Узнагароджны ордэнам Айчыннай вайны 1-й ступені, медалямі «Партызану Айчыннай вайны 1-й і 2-й ступені», «За перамогу над фашысцкай Германіяй», ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга.

Літаратура
----------

* Брыгада імя М. Ф. Гастэлы// Памяць: гіст.-дакум. хроніка Ашмянскага раёна/ рэдкал.: Г. К. Кісялёў [і інш.]. — Мн.: БЕЛТА, 2003. — С.320-321. (Партызанскія фарміраванні, якія дзейнічалі на тэрыторыі Ашмянскага раёна).
* Буслович, И. Посланец-коммунист, секретарь подпольного райкома: о Тубелисе Владимире Ивановиче/ Ирина Буслович // Ашмянскі веснік. — 2019. — 5 ліпеня. — (№ 51). — С. 4. (Их именами названы улицы города).
* Каранеўскі, А. Р. Ашмянскае падполле/ А. Р. Каранеўскі // Памяць: гіст.-дакум. хроніка Ашмянскага раёна/ рэдкал.: Г. К. Кісялёў [і інш.]. — Мн.: БЕЛТА, 2003. — С.313—315.
* Партызанскі рух // Памяць: гіст.-дакум. хроніка Ашмянскага раёна/ рэдкал.: Г. К. Кісялёў [і інш.]. — Мн.: БЕЛТА, 2003. — С.316—320.
* Тубеліс Уладзімір Іванавіч // Краязнаўчы каляндар Ашмяншчыны на 2016 год / склад. Г. У. Палубінская.-Ашмяны, 2016. — С. 32.
* Тубеліс Уладзімір Іванавіч // Памяць: гіст.-дакум. хроніка Ашмянскага раёна / рэдкал.: Г. К. Кісялёў [і інш.]. — Мн.: БЕЛТА, 2003. — С. 393. (Вярнуліся пераможцамі).
**Дэвілз-Таўэр** або **Вежа Д'ябла** (англ.: Devils Tower National Monument) — помнік прыроды на тэрыторыі штата Ваёмінг, ЗША. Уяўляе сабой маналіт вулканічнага паходжання вышынёй 1556 м над узроўнем мора і адноснай вышынёй 386 м. З'яўляецца найстарэйшым «нацыянальным манументам» ЗША, які атрымаў свой статус ад прэзідэнта Тэадора Рузвельта 24 верасня 1906 года.

Вежа Д'ябла ўтварылася з магматычнага расплаву, які падняўся з глыбінь Зямлі і застыў у выглядзе вытанчаных калон. Узрост Дэвілз-Таўэр ацэньваецца ад 225 да 195 мільёнаў гадоў. Пароды прадстаўлены цёмна-чырвонымі пясчанікамі, алеўрытамі са сланцавымі праслойкамі.

Гл. таксама
-----------

* Спіс нацыянальных паркаў ЗША
* Нек

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дэвілз-Таўэр
* Devils Tower National Monument

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85037385 |
**Альберт Ладэнбург** (ням.: Albert Ladenburg; 2 ліпеня 1842, Мангейм, Вялікае герцагства Бадэн — 15 жніўня 1911, Брэслаў, Германская імперыя) — нямецкі хімік-арганік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Мангейме яўрэйскай сям’і. Пачатковую адукацыю атрымаў у мангеймскай гімназіі, а затым да 15 год вучыўся ў тэхнічнай школе горада Карлсруэ, дзе вывучаў матэматыку і сучасныя мовы. Працягнуў навучанне ў Гайдэльбергскім універсітэце, у якім вывучаў хімію і фізіку ў Роберта Бунзена. Таксама вывучаў фізіку ў Берліне. Дысертацыю на доктарскую ступень (PhD) абараніў ў Гайдэльбергу.

Прапрацаваў 6 месяцаў у горадзе Гент у Фрыдрыха Кекуле, які азнаёміў яго са структурнай тэорыяй. Яны займаліся вывучэннем будовы бензолу. Тэорыя Ладэнбурга пра тое, што малекула бензолу мае прызматычную форму, аказалася памылковай.

Ладэнбург наведаў Англію, а затым адправіўся на працу ў Парыж, дзе 18 месяцаў прапрацаваў разам з Шарлем Адольфам Вюрцам і Шарлем Фрыдэлем над вывучэннем кремнійарганічных злучэнняў і злучэнняў волава. Пасля вярнуўся ў Гайдэльберг на пасаду выкладчыка.

У 1873 годзе Ладэнбург стаў прафесарам і загадчыкам лабараторыі ва Універсітэце Хрысціяна Альбрэхта ў Кілі. У 1889 годзе перайшоў на тую ж пасаду ва ўніверсітэт Брэслаў. У 1886 годзе быў абраны ганаровым членам Фармацэўтычнага таварыства Вялікабрытаніі. У 1889 г. атрымаў Медаль Хенбэры за арыгінальныя працы ў галіне хіміі.

У 1880 годзе Ладэнбург першым атрымаў гіясцын, таксама вядомы як скапаламін. У 1900 годзе заснаваў Хімічнае таварыства Брэслаў, якім кіраваў да 1910 года.

Зноскі
------

1. 1 2  Albert Ladenburg // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. 1 2  Albert LADENBURG // Académie nationale de médecine Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107213173'></a>
3. ↑  Ладенбург Альберт // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
4. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 2 красавіка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Піла (значэнні).
Круглая піла перасоўнай піларамы
Разводка (інструмент для разводкі зубоў пілы)
**Піла** — інструмент са мноствам разцоў (звычайна зубоў) для разразання (распілоўкі) розных матэрыялаў (драўніны, металу, пластыку, каменю і іншых).

Звычайна піла выконваецца ў выглядзе металічнай пласціны (ці набору элементаў, як ланцужная піла), на рабочым беражку якой размешчаны зубы. Аднак існуюць пілы, рэжучы беражок якіх выканана ў выглядзе абразіўнага напылення (напрыклад, алмазнага — для рэзання каменю).

Таксама піламі завуць інструменты, станкі і прылады, якія выкарыстоўваюць *пілу*. Напрыклад, «бензапіла».

Піла з'яўляецца адным з найстаражытнейшых прылад працы. Невялікія крэмніевыя прылады ўжываліся ўжо ў эпоху неаліту (7—3 тыс. гадоў да н.э.).

Тыпы піл
--------

* Ажурная піла
* Двухручная піла
* Круглая піла
* Істужачная піла
* Лучковая піла
* Ручная піла
* Рамная піла
* Нажоўка па дрэве
* Нажоўка па метале
* Шабельная піла
* Ланцужная піла
* Электрычная дыскавая піла
* Медыцынская піла

Літаратура
----------

* Инструменты для пиления // *Сахаров М. Д.* Инструменты сельского столяра и плотника — М.: Нива России, 1993. — С. 93—121. — 285 с.: ил. — 50 000 экз. — ISBN 5-260-00196-6. (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Піла

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4051230-7 · NDL: 00568665 · NKC: ph249486 |
Палтусы
**Палтусы** — агульная назва 3 родаў рыб сямейства камбалавых: палтусы стралазубыя — *Atheresthes* (2 віды), палтусы звычайныя, або белакорыя, — *Hippoglossus* (1 від) і палтусы чорныя або сінякорыя, — *Reinharditius* (1 від). Пашыраны ў паўночнай частцы Атлантычнага і Ціхага акіяна. Донныя рыбы.

Апісанне
--------

Даўжыня да 2,3 метраў, маса да 117 кг (зрэдку да 4,7 м і 340 кг). Цела асіметрычнае, сплошчанае, падоўжанае. Вочы на правым боку. Кормяцца малюскамі, ракападобнымі, рыбай. Аб'ект промыслу.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — С. 16. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779927807 |
**Чайка-рагатуха** (*Larus cachinnans*) — буйная чайка, гняздуе галоўным чынам у раёнах, якія прымыкаюць да Чорнага і Каспійскага мораў, а таксама ў меншай ступені ў Казахстане, Венгрыі, Беларусі і Польшчы. Засяляе марскія пясчаныя пляжы, марскія астравы, берагі стэпавых азёр і рэк. Да нядаўняга часу звычайна разглядалася ў якасці аднаго або некалькіх падвідаў больш распаўсюджанай серабрыстай чайкі, з якой, а таксама з усходняй клуняй, мае шмат агульнага ў вонкавым абліччы і паводзінах.

Апісанне
--------

Буйная светлая чайка вытанчанага целаскладу з невялікай галавой, моцна пакатым ілбом, які плаўна пераходзіць у доўгую і тонкую дзюбу, і адносна доўгімі нагамі. Агульнымі памерамі амаль не адрозніваецца ад серабрыстай і міжземнаморскай чаек, але выглядае больш лёгкай і стройнай, з больш плоскай, грушападобнай галавой і доўгай шыяй. Даўжыня 54-66 см, размах крылаў 130-158 см, вага 700-1200 г.

Гл.таксама
----------

* Спіс птушак Беларусі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона |
| Таксанамія | Avibase · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · SeaLifeBase · WoRMS |
**Станіслаў Міхал Ліпніцкі** (нарадзіўся прыкладна ў 1650-60-я гады — пам. 1719) — прадстаўнік роду Ліпніцкіх з Ліпніка[pl] герба «Галобак[pl]». Мазырскі стольнік. Сын мазырскага маршалка, старасты сейвейскага і віжанскага, палкоўніка Станіслава Яна Ліпніцкага (каля 1615—1681).

Біяграфія
---------

У 1685 годзе пазначаны першым уласнікам маёнтка Жэляжкоўшчызна, які ў XVII ст. меў назву Старая Ганча. У 1690 годзе пазначаны ўладальнікам маёнтка Заволек (20 дымоў) паводле застаўнага права. У 1694 атрымаў па ўступцы ў пажыццёвае валоданне маёнткі Палянцы, Пржыставанцэ і Святкаўшчызну ў Гарадзенскім павеце ад пані Цэцыліі з Ліпніка Ліпніцкай, жонкі харунжага Тарнаўскага Марціна Ліпніцкага. У 1697 годзе ўдзельнічаў у выбранні караля Аўгуста II Моцнага ад Мінскага ваяводства.

У 1698 годзе пасол на Гарадзенскі сейм. У 1709 годзе на грошы з пасагу сваёй жонкі Ганны купіў у Казіміра Паца маёнтак Даўспруды за 4000 злотых, частку якога пазней у сваім тастаменце адпісаў дамініканскаму касцёлу ў Сейнах (Hancza, Lanowicze, Wersele, Wojdzilki, Bocznele, Lanowszczyzna), праз што ў 1720-х яго сын Мікалай Францішак судзіўся з дамініканцамі (паводле некаторых крыніц, «бойкі і гвалты» з той нагоды адбываліся яшчэ і ў 1750-х гадах).

У 1713—1714 гадах у Галоўным Трыбунале ВКЛ разглядалася справа аб тым, што Станіслаў збіў арандатара ўласнага маёнтка Санград за тое, што той аддаваў не ўсе грошы за арэнду, бо, паводле яго, сам быў вымушаны рамантаваць некаторыя будынкі. Згодна са звесткамі М. Нагельскага, Станіслаў валодаў маёнткамі Жэляжкоўшчызна, Палянцы і Санград, забяспечанымі 30000 злотых, атрыманых яго бацькам ад Сейма. Вядома, што ў сваім тастаменце Станіслаў Міхал адпісаў маёнтак Палянцы сыну Антонію.

Памер не раней за 1719 год. Быў пахаваны ў дамініканскім касцёле ў Сейнах.

Нашчадкі
--------

Ад мазырскага стольніка Станіслава Ліпніцкага ў XIX ст. выводзілі свой род Ліпніцкія з Мінскай губерні. Гэтыя радаводы сумнеўныя.

Літаратура
----------

* G. Rąkowski. *Polska egzotyczna*: Przewodnik. Tom I. Pruszków, 1994.
* *Metryka litewska: rejestry podymnego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Województwo nowogródzkie 1690 r.* / pod red. A. Rachuby. Warszawa, 2002.
* НГАБ. Ф. 319. Воп. 1. Справа 1838.
* *Prawa, Konstytucye y Przywileie Królestwa Polskiego y Wielkiego Xięstwa Litewskiego…* Vol. 5. Warszawa, 1738.
* Ф. В. Чарняўскі. *Posłowie Ziemi Grodzieńskiej*.
* J. Złotkowski. *Figura łaskami słynąca Matki Boskiej i kościół sejneński*. Sejny, 1938.

Зноскі
------

1. ↑  M. Nagielski. *Pułkownik Stanisław Lipnicki. Przyczynek do problematyki awansu kadry zawodowej armii Wielkiego Księstwa Litewskiego* // Litwa w epoce Wazów / pod red. W. Kriegseisena i A. Rachuby. Warszawa, 2006. S. 327—340.
2. ↑  T. Wasilewski. *Lipnicki Stanisław Jan* // Polski Słownik Biograficzny. T. 17. 1972. S. 410—411.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Савачкін.
**Пётр Захаравіч Савачкін** (24 чэрвеня 1911, в. Родзіна, Лёзненскі раён, Віцебская вобласць — 11 лістапада 1975) — беларускі гісторык, дэкан гістарычнага факультэта БДУ (1955—1973 гг.).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 24 чэрвеня 1911 года ў в. Родзіна.

У 1931 годзе скончыў Віцебскае педагагічнае вучылішча, працаваў настаўнікам. У 1935 годзе паступіў на гістарычны факультэт БДУ, які скончыў у 1940 годзе з адзнакай. У 1940—1946 гг. служыў у Чырвонай Арміі, з 22.6.1941 па май 1945 гг. — у дзеючай арміі на розных франтах. Служыў у разведцы.

У 1946 годзе дэмабілізаваны, паступіў у аспірантуру БДУ па кафедры гісторыі СССР, дзе вучыўся да 1949 года. У 1949—1955 гг. працаваў старшым выкладчыкам кафедры гісторыі СССР, у 1953 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. У 1950—1955 гг. працаваў загадчыкам кафедры, намеснікам дырэктара па вучэбнай і навуковай рабоце Мінскай школы прафруху Усесаюзнага цэнтральнага савета прафесійных саюзаў, сумяшчаючы з выкладчыцкай працай у БДУ. У 1955 годзе быў прызначаны дэканам гістарычнага факультэта БДУ, неаднаразова перавыбіраўся на гэту пасаду. Адначасова з’яўляўся загадчыкам кафедры гісторыі СССР. Пакінуў пасаду дэкана 1 мая 1973 года.

Памёр 11 лістапада 1975 года.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Кірункі навуковай дзейнасці: устанаўленне савецкай улады ў заходнім абласцях Беларусі.

Сям’я
-----

Быў жанаты, меў трох дачок: Наталлю, Алену і Ірыну.

Узнагароды
----------

* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Ордэн Айчыннай вайны I ступені
* Ордэн Айчыннай вайны II ступені
* 5 медалёў
* Ганаровая грамата ВС БССР *«у сувязі з 60-годдзем за вялікую навукова-педагагічную і выхаваўчую працу»*

Зноскі
------

1. ↑  Арлоў У. Полацкі вецер…

Літаратура
----------

* Савачкін Пётр Захаравіч // Галерея «Деканы факультета» / Исторический факультет БГУ — Официальная страница. Эл.ресурс hist.bsu.by
* *Арлоў У.* Полацкі вецер. Спроба раньніх мемуараў // Дзеяслоў. № 1-2 (20-21).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 139939 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мінейка.

**Браніслаў Станіслаў Мінейка** (1 красавіка 1846 — 27 кастрычніка 1887) — удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў, землеўласнік.

Біяграфія
---------

З шляхецкага роду Мінейкаў герба «Газдава», сын Тамаша і Эміліі з Ваўжэцкіх.

Скончыў Шляхецкі інстытут у Вільні і Тэхналагічны інстытут у Санкт-Пецярбургу. Падчас паўстання належаў да «чырвоных» левай арыентацыі, у аддзеле Выслалуха змагаўся ў раёне Свянцянаў і Трокаў. Пасля задушэння паўстання займаўся сельскай гаспадаркай, гадоўляй коней.

Палац Мінейкаў у Дубніках. Пачатак XX ст.
У 1878 годзе Браніслаў Мінейка пабудаваў у эклектычных формах новы палац у маёнтку Дубнікі па праекце інжынера Вайніцкага з Пецярбурга.

Сям’я
-----

Быў жанаты з графіняй Ганнай Марыконі (1854—1937), дачкой Людвіка Марыконі і Людвікі з Ледахоўскіх. Меў дзяцей: Уладзіслава (1876—1952), Юзафа (1879—1970), Людвіка (1883—1920), Станіслава (1887—1889), Ганну, Ядвігу, Марыну, Тамаша.

Зноскі
------

1. ↑  Сядзібы ў вёсках Задворнікі і Дубнікі — маёмасць знакамітых і пародненых шляхецкіх радоў.
2. ↑  *Roman Aftanazy.* Dubniki // Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej[pl] (польск.). — drugie przejrzane i uzupełnione. — Wrocław: Ossolineum, 1993. — T. 4. Województwo wileńskie. — 552 s. — ISBN 83-04-04020-4 (т. 4), ISBN 83-04-03701-7.

Спасылкі
--------

* Genealogia Mineyków, szukanie swojej przeszłości


| ?Браніслаў Мінейка — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Міхал Мінейка[d] |  | Тамаш Мінейка |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Тамаш Мінейка |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Брыгіда з Шабуневічаў[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Браніслаў Мінейка |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Міхал Ваўжэцкі[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Эмілія з Ваўжэцкіх[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Катажына з Лапацінскіх[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
**Прынцэса Біргіта Інгеборга Аліса Шведская** (шведск.: Hennes Kungliga Höghet Birgitta, Prinsessa av Sverige och Hohenzollern, нар. 19 студзеня 1937) — шведская прынцэса, у шлюбе княгіня Гогенцолерн, сястра караля Карла XVI Густава.

Біяграфія
---------

Прынцэса стала другім дзіцем і дачкой прынца Густава Адольфа, герцага Вестэрботэнскага і яго жонкі прынцэсы Сібілы Саксен-Кобург-Гоцкай.

Бацька прынцэсы належаў да шведскай каралеўскай дынастыі Бернадотаў і быў сынам караля Швецыі Густава VI Адольфа і яго жонкі Маргарыты Канаўцкай, унучкі каралевы Вікторыі. Маці прынцэсы Сібіла - дачка прынца Карла Эдуарда, герцага Саксен-Кобург-Гоцкага і прынцэсы Вікторыі Адэлаіды Шлезвіг-Гольштэйн.

У сям'і пасля яе нарадзіліся яшчэ дзве дачкі: прынцэсы Дэзірэ і Крысціна, а таксама сын — будучы кароль Швецыі Карл XVI Густаў.

Падчас візіту да сваіх сваякоў у Германію ў 1959 годзе прынцэса сустрэла свайго будучага мужа — нямецкага князя Іагана Георга Гогенцолерна (1932—2016). 15 снежня 1960 года было абвешчана аб заручынах.

Вяселле адбылося 25 мая 1961 года ў Каралеўскім палацы ў Стакгольме, а рэлігійная цырымонія — ў Палацы Зігмарынген 30 мая таго ж года. У шлюбе ў іх нарадзілася трое дзяцей:

* *Карл Крысціян Гогенцолерн* (нар. 5 красавіка 1962);
* *Дэзірэ Гогенцолерн* (нар. 27 лістапада 1963);
* *Хубертус Гогенцолерн* (нар. 10 чэрвеня 1966);

У 1990 годзе муж і жонка сталі жыць асобна, але шлюб афіцыйна скасаваны не быў.

Каралеўскія абавязкі
--------------------

Прынцэса з'яўляецца ганаровым членам Каралеўскага таварыства гольфа. Гэты абавязак яна ўзяла на сябе пасля смерці дзядзькі прынца Бертыля ў 1997 годзе.

Біргіта кожны год прымае ўдзел у дні Святой Люсіі і лічыць гэтае свята нацыянальным у Швецыі.

Тытулы
------

* 19 студзеня 1937 — 25 мая 1961 — Яе Каралеўская Высокасць прынцэса Шведская.
* 25 мая 1961 — цяперашні час — Яе Каралеўская Высокасць прынцэса Шведская, прынцэса Гогенцолерн.

Зноскі
------

1. ↑  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
2. ↑  "Placering - Sveriges Kungahus". Royalcourt.se. Retrieved 17 August 2013. Архівавана 5 мая 2021.
3. ↑  Princess Birgitta - Sveriges Kungahus. Архівавана 28 красавіка 2021.
4. ↑  Wedding of Princess Birgitta of Sweden and Prince Johann Georg of Hohenzollern, 1961.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com · Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1051929229 · ISNI: 0000 0003 7798 6659 · LCCN: no2004035441 · LIBRIS: 355116 · VIAF: 255648356 |
**Татарскі дзяржаўны тэатр лялек «Экіят»** (тат. Татар дәүләт «Әкіят» курачак тэатры) — найбуйнейшы і адзін са старэйшых тэатраў лялек у Расіі. Знаходзіцца ў Казані на вуліцы Пецярбургскай у Вахітаўскім раёне горада. Назва тэатра ўтворана ад слова тат. әкіят - «казка». Пабудаваны ў 2012 годзе ў выглядзе казачнага замка-палаца будынак тэатра з'яўляецца важнай і папулярнай славутасцю горада.

Рэпертуар
---------

Рэпертуар тэатра ўключае ў сябе больш за 70 спектакляў рознага жанру і стылю, на рускай і татарскай мовах, сярод якіх — «Гусі-лебедзі», «Чырвоная шапачка», «Чароўныя сны Апуша», «Бураціна», «Муха-цакатуха», «Кветачка-сямікветка», «Прыгоды Чабурашкі», «Су анасы» (Вадзяная), «І, кызык Шурале!» (О, пацешны Шурале), «Камыр батыр», «Мактанчык Этэч» (Хвастлівы Певень). У тэатры ставіліся творы такіх пісьменнікаў і драматургаў, як Ніны Гернет, Самуіла Маршака, Льва Кажэўнікава, Шарля Перо, Лізаветы Тарахоўскай, Нурыхана Фатаха, Набі Даўлі, Туфана Мінуліна, Равіля Бухараева, Гурыса Вайнера, Рэната Харыса.
Салмакіда і Гермафрадыт
**Салмакі́да** (**Салма́ція**) — персанаж старажытнагрэцкай міфалогіі, німфа, якая жыла пры крыніцы, у якой ў свой час спыніўся адпачыць Гермафрадыт. Ўмілаваная Гермафрадыта у возеры ў Карыі злілася з ім у адно цэлае.

Міф пра яе выклаў Авідзій ў сваім творы «Метамарфозы». Дзяўчына валодала чароўнай знешнасцю, якая спалучалася ў ёй з невынішчальнай лянотай. Іншыя німфы, узброеныя дзідамі і лукамі, забаўлялі сябе паляваннем; Салмакіда вышэй за ўсё шанавала «непарушны спакой». Купацца ў крыніцы, расчэсваць раскошныя валасы, прыбіраць галаву кветкамі, любуючыся сабою ў люстэрку вод, — іншых заняткаў яна не жадала. «Навошта ў бяздзейнасці сваю ты маладосць губіш?» — наперабой дакаралі яе сяброўкі. Але поспеху не мелі.

Згодна з пазнейшай традыцыі, крыніца ў Галікарнасе, дзе гэта адбылося, спрыяла спешчанасці тых, хто п'е з яе..

Салмакіда ў позняй культуры
---------------------------

У 1992 годзе выйшаў расійскі кароткаметражны мультфільм «Німфа Салмака» рэжысёра А. А. Пятрова.

Міф пра Салмакіду і Гермафрадыта выкарыстаны ў кампазіцыі брытанскага гурта Genesis «Fountain Of Salmacis», якая выйшла ў альбоме 1971 года «Nursery Cryme».

Зноскі
------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Салмакіда на Вікісховішчы |


1. ↑  Страбон XIV 2, 16 (стр.656)