recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шніп.

**Макар Аляксандравіч Шніп** (нар. 26 красавіка 1981) — беларускі гісторык. Спецыяліст па гісторыі палітычных падзей 1508 года ў Вялікім Княстве Літоўскім. Кандыдат гістарычных навук (2010).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 26 красавіка 1981 года.

У 1998 годзе скончыў Ліцэй БДУ, у 2003 годзе з адзнакай скончыў гістарычны факультэт БДУ. У 2003—2007 гадах навучаўся ў аспірантуры БДУ. У 2010 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Унутрыпалітычны канфлікт 1508 г. у Вялікім княстве Літоўскім у кантэксце міжнародных адносін ва Усходняй Еўропе».

У 2003—2005 і 2007—2008 гадах выкладаў на кафедры гісторыі Беларусі Старажытнага часу і Сярэдніх вякоў гістфака БДУ. З 2007 года намеснік дырэктара па выхаваўчай працы, у 2014—2019 гадах — дырэктар Ліцэя БДУ. З 2019 года ў Інавацыйнай кампаніі Promwad Парку высокіх тэхналогій.

У 2005—2006 гадах стажыраваўся ў Інстытуце гісторыі права Варшаўскага ўніверсітэта.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Напрамкі даследаванняў: унутры- і знешнепалітычная сітуацыя ў Вялікім Княстве Літоўскім у пачатку XVI стагоддзя.

Крыніцы
-------

1. 1 2 3 4 5 6  Марозаў 2022.

Літаратура
----------

* ШНІП Макар Аляксандравіч // Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага : біябібліяграфічны даведнік / С. П. Марозаў. — Гродна-Каўнас: ЮрСаПрынт, 2022. — 290 с. — ISBN 978-985-7257-57-7, 978-609-96340-1-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-130655 |
**Артыстона** (стар.-перс.: Artastūnā, па-эламску: *Ir-taš-du-na, Ir-da-iš-du-na*, стар.-грэч.: Aρгνσгωη; каля 535 да н.э. — пасля 506 да н.э.) — прадстаўніца дынастыі Ахеменідаў, дачка Кіра II і, верагодна, Касанданы; жонка караля Дарыя І.

Разам са сваёй сястрой Атосай і пляменніцай Парміс стала жонкай Дарыя I як задатак прызнання апошняга каралём Персіі. Паколькі была яшчэ цнатлівай, можна меркаваць, што нарадзілася каля 535 да н.э. Паводле Герадота, была ўлюбёнай жонкай. Узгадваецца таксама ў персепальскіх таблічках, адкуль вядома, што была дастаткова незалежнай ад свайго мужа: уласнаручна выдавала загады па забеспячэнні сваіх падначаленых у сваіх уласных мястэчках Міранду, Кукнака, Матанан.

Нарадзіла Дарыю прынамсі двух сыноў Арсама і Гобрыя і дачку Артазостру.

Была жыва яшчэ ў 506 да н.э. калі атрымала ад Фарнака сто авечак.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Brosius, M. (1998): *Woman in Ancient Persia*.
* «Artystone», in W. Smith (ed.), *A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology*.
* Lendering, J (2007 [1999]): «Artystone», in
* Schmitt, R (1987): «Artystone», in E. Yarshater (ed.), Encyclopaedia Iranica, vol. II.


| ?Артыстона — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Камбіз I |  | Кір I |  | Тэісп |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Кір II Вялікі |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Астыяг |  | Cyaxares[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Артыстона |  |  |  |  | Мандана Медыйская[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Арыеніс[d] |  | Аліят II |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Касандана[d] |  | Фарнасп[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid · genealogics.org |
Газавы ключ

**Газавы ключ** — прылада, які выкарыстоўваецца для кручэння або фіксацыі труб і іншых дэталяў. Разнавіднасць развадны ключ; ад звычайных ключоў адрозніваецца тым, што газавы ключ сціскае дэталь. Часта газавы ключ называюць *трубавым ключом*.

У залежнасці ад памераў падзяляюцца на нумары, найбольш хадавыя 1,2,3 нумар, нумар азначае даўжыню інструмента і пэўны дыяметр труб, з якімі гэты ключ можа працаваць. Газавы ключ нумар 1 можа заціскаць трубы дыяметрам 10-36 мм, даўжыня ключа складае 30 см. Газавы ключ нумар 2 можа заціскаць трубы дыяметрам 20-50 мм, даўжыня ключа - 40 см.

Бываюць розных тыпаў: з S-вобразнымі губкамі пад 45 ° (S-вобразныя губкі дазваляюць фіксаваць трубу ў трох кропках), што зніжае рызыку яе праслізгвання пры працы, з прамымі губкамі пад 45 ° і 90 ° (гэта класічныя варыянты).

Вырабляецца з хром ванадыевай або інструментальнай сталі.

Спасылкі
--------

* Апісанне гаечных ключоў і правілы карыстання імі Архівавана 21 лістапада 2011. (англ.)
Алганкіны Паўночнай Караліны. Малюнак 1585 г.
**Алганкіны** — група карэнных народаў Паўночнай Амерыкі, якія размаўляюць на алганкінскіх мовах. Назва паходзіць з мовы малісіт, на якой слова *elakómkwik* значыць блізкія сваяцкія адносіны. Алганкінамі таксама называюць народ амамівініні, што ў нашы дні насяляе Квебек.

Паходжанне
----------

Лічыцца, што група алганкінскіх народаў склалася 3000 — 2500 гадоў таму. У XX ст. была высунута гіпотэза аб існаванні ў мінулым протаалганкінскай мовы, носьбіты якой далі пачатак усім алганкінам. Яе прыхільнікі на аснове лінгвістычных дадзеных сцвярджаюць, што протаалганкіны першапачаткова насялялі тэрыторыі на захад і поўдзень ад Вялікіх азёр і пазней пачалі міграцыю на ўсход. Гэта часткова пацвярджаецца генетыкамі. Яны выявілі сувязь алганкінаў з сіў. Археолагі сцвярджаюць, што рух старажытных алганкінаў на ўсход разарваў раннюю Місісіпскую культуру на верхнюю і ніжнюю.

Культура
--------

Да прыходу еўрапейцаў алганкіны займаліся паляваннем, збіральніцтвам, рыбалоўствам і земляробствам. Нягледзячы на наяўнасць сталых паселішчаў, вялі вандроўны лад жыцця. Сезонна перамяшчаліся ўздоўж рэк, узбярэжжа акіяна і азёр. Галоўнай сацыяльнай адзінкай з’яўляўся род, які складаўся з нуклеарных сем’яў. Усходнія алганкіны былі аб’яднаны ў канфедэрацыі Вабанакі, паўхатан і магіканаў і інш. што процідзейнічалі пашырэнню канфедэрацыі іракезаў. На захадзе склаліся канфедэрацыі чарнаногіх, Ілінойс, Рада трох агнёў.

Алганкінскія народы аднымі з першых сярод індзейцаў увайшлі ў кантакт з еўрапейцамі, таму знаёмства з іх культурай моцна паўплывала на ўяўленні еўрапейцаў пра народы Паўночнай Амерыкі. Так, звычай беатук фарбаваць цела охрай прывёў да распаўсюджання абразлівага паняцця «чырванаскурыя». З алганкінскіх моў паходзяць словы «вігвам», «макасіны», «вампум», «тамагаўк», «апосум», многія тапонімы Паўночнай Амерыкі.

Спіс алганкінскіх народаў
-------------------------

Рассяленне алганкінскіх народаў да кантактаў з еўрапейцамі
* Абенакі
* Аджыбвэ
* Амамівініні (алганкіны)
* Арапаха
* Атава
* Атыкамек
* Беатук †
* Вампаноаг
* Вангунк †
* Вапінджэр †
* Гравантры
* Дэлавары
* Іну
* Кікапу
* Кры
* Магіканы
* Малісіт
* Мантаўкет
* Масачусет †
* Маскутэн †
* Матапоні
* Маямі
* Менаміні
* Мікмак
* Месквакі
* Моэган
* Нантыкок
* Нарагансет
* Наўсет
* Нехантукет
* Ніпмук
* Паменкэ
* Пасамакуоды
* Патаватомі
* Патавомек
* Паўхатан
* Пеквот
* Пенабскот
* Піскатава
* Секатан
* Салто
* Саўк
* Чаванок
* Чарнаногія (пеганы, каінава, сіксікава)
* Шаены
* Шаўні
* Шынекок

Зноскі
------

1. ↑  Algonquian Definition & Meaning — Merriam-Webster
2. ↑  Sergei L. Nikolaev, Toward the reconstruction of Proto-Algonquian-Wakashan
3. ↑  Distribution of mitochondrial DNA lineages among Native American tribes of Northeastern North America

Спасылкі
--------

* Ancestral Art: Information on Algonquian Culture Архівавана 26 верасня 2016.
* The Algonquians — United States American History
* Stephen R. Claggett, First Immigrants: Native American Settlement of North Carolina
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Джульярд.
**Агастас Джульярд** (англ.: Augustus D. Juilliard; 19 красавіка 1836 — 25 красавіка 1919) — амерыканскі бізнесмен і мецэнат.

Біяграфія
---------

Сын шаўца. Нарадзіўся ў Атлантычным акіяне на караблі, на якім яго бацькі-французы з’язджалі ў ЗША ў эміграцыю. Вырас у штаце Агаё, у 1866 годзе перабраўся ў Нью-Ёрк і ўладкаваўся на працу на камвольны камбінат. Калі фірма згалела, пачаў у 1874 годзе ўласную справу па гандлі мануфактурай (воўнай, шоўкам, бавоўнай) і даволі хутка атрымаў поспех. Разумна укладваючы сродкі ў жалезныя дарогі, банкаўскую і страхавую справу, набыў вялікую маёмасць.

Асноўнай сферай дабрачыннай дзейнасці Джульярда стала музыка. З 1892 года і да сваёй смерці ён займаў пасаду Прэзідэнта Метраполітэн-опера  (руск.) (бел.. Паводле завяшчання Джульярда, сума ў 5 мільёнаў даляраў павінна была быць прымененая на развіццё музыкі ў ЗША. Папячыцелі заснаванага для распараджэння гэтымі сродкамі фонду адкрылі ў 1924 годзе Джульярдскую вышэйшую школу (англ.: Juilliard Graduate School), пазней ператвораную ў Джульярдскую школу музыкі.

Зноскі
------

1. 1 2  Augustus D. Juilliard // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | American National Biography · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 2713 0172 · LCCN: n86800000 · VIAF: 53180786 |
Помнік Максіму Багдановічу.
**Сяргей Міхайлавіч Вакар** (27 верасня 1928, г. Орша — 1998) — беларускі скульптар

. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1978).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Працаваў у галіне станковай і манументальнай скульптуры.

Творчасць
---------

Вялікай Айчыннай вайне прысвечаны кампазіцыі: «Рэйкавая вайна» (1957), «Юныя Мсціўцы» (1958), «Подзвіг Пятра Купрыянава», «Стаяць насмерць» (1961). Стварыў шэраг скульптурных партрэтаў дзяржаўных дзеячаў (Леніна, Дзяржынскага), герояў грамадзянскай — Г. Д. Гая (1969) і Айчыннай войнаў — Героеў Савецкага Саюза М. А. Кедышкі М. П. Шмырова (Бацькі Міная) (1970), К. П. Арлоўскага (1972), К. С. Заслонава (1973), Я. Налепкі (1974), дзеячаў беларускай культуры (Ф. Скарыны, М. Багдановіча, М. Гусоўскага і інш.). Скульптурная кампазіцыя «Францыск Скарына» (1964; таніраваны гіпс, вышыня 46 см) паказвае асветніка і першадрукара седзячы, паглыбленым у роздум, у руках гравіравальная дошка — сімвал працы і майстэрства.

У 1960-70-я стварыў партрэты сваіх сучаснікаў: праходчыка Салігорскага калійнага камбіната І. Акалелава (1961), пісьменнікаў У. Караткевіча (1968), П. Панчанкі (1969), Я. Брыля (1976), графіка А. Кашкурэвіча (1975), касманаўта П. Клімука.

Скульптар часам адмаўляўся ад дакладнасці ў перадачы гістарычнага аблічча гістарычнай асобы на карысць абагульненага вобраза.

помнік Дзяржынскаму ў Дзяржынаве
Прастата і строгасць кампазіцыйнай пабудовы, яснасць і выразнасць пластычнага рашэння характарызуюць і манументальныя работы Вакара: помнікі віцэ-адміралу В. П. Дразду ў Буда-Кашалёве (1964, арх. В. Занковіч, Л. Левін), Ф. Э. Дзяржынскаму ў Дзяржынаве Стаўбцоўскага раёна (1977, арх. Ю. Казакоў), герою Грамадзянскай вайны У. М. Азіну ў Полацку (1979, арх. Ю. Казакоў), а таксама шэраг помнікаў-бюстаў і мемарыяльных дошак.

Аўтар помніка Тарасу Шаўчэнку на бульвары Шаўчэнкі (1976) ў Мінску.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4 5  Вакар Сергей Михайлович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 99. — 737 с.
2. ↑  Вакар Сяргей Міхайлавіч // Францыск Скарына і яго час: Энцыкл. давед. /Беларус. Сав. Энцыклапедыя / Рэдкал. I. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1988. — 608 с. — ISBN 5-85700-003-3.
3. ↑  *Л. Г. Лапцэвіч.* 357. Помнік Шаўчэнку Тарасу Рыгоравічу // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.

Літаратура
----------

* Вакар Сяргей Міхайлавіч // Памяць. Орша і Аршанскі раён: гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 2000. — Кн. 2. — С. 420.
* *Петэрсон Э. А.*, С. М. Вакар. — Мн. 1980.
**Фізіяло́гія** (ад грэч. Φύσις — прырода і грэч. Λόγος — навука, веды) — навука аб заканамернасцях функцыянавання і рэгуляцыі біялагічных сістэм рознага ўзроўню арганізацыі, аб межах нормы жыццёвых працэсаў (нармальная фізіялогія) і хваравітых адхіленняў ад яе.

Фізіялогія — навука эксперыментальная. Падабенства ў будове і функцыях многіх органаў у жывёл і чалавека дае магчымасць папярэдне вывучаць іх на жывёлах і эксперыментаваць.

Многія адкрыцці ў галіне фізікі і хіміі дазволілі ўдасканаліць метады фізіялагічных даследаваыняў і ўзбагацілі фізіялогію новымі данымі.

Асаблівая роля ў фізіялагічных даследаваннях належыць сучаснай электроніцы, якая дае магчымасць з вялікай дакладнасцю фіксаваць розныя з'явы, што адбываюцца ў жывым арганізме. Гэта, напрыклад, рэгістрацыя электрыных з'яў у сэрцы — электракардыяграфія, у галаўным мозгу — электраэнцэфалаграфія, у мышцах — электраміяграфія і інш.

Сучасныя тэлеметрычныя метады дазваляюць вывучаць функцыі арганізма на адлегласці: работу сэрца, органаў дыхання і інш. Яны знайшлі шырокае прымяненне ў падрыхтоўцы касманаўтаў, спартсменаў, у клінічнай практыцы.

3 мэтай вывучэння фізіялагічных заканамернасцей шырока выкарыстоўваецца метад мадэліравання — штучнага ўзнаўлення працэсаў рознымі тэарэтычнымі мадэлямі і тэхнічнымі канструкцыямі. Так, створаны матэматычная мадэль умоўнага рэфлексу і матэматычнае апісанне механізма, які кіруе рытмам сардэчнай дзейнасці.

Гл. таксама
-----------

* Маторыка

Літаратура
----------

* *Салтанаў У. У.* Фізіялогія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 380. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

Спасылкі
--------

* *Судаков К. В.* Физиология Архівавана 19 ліпеня 2014. // Вялікая савецкая энцыклапедыя  (руск.)

| Раздзелы біялогіі |
| --- |
| 
Анатомія ·  Біяакустыка ·  Біяінфарматыка ·  Біялагічная сістэматыка ·  Біялагічная статыстыка ·  Біялогія акіяна ·  Біялогія развіцця ·  Біялогія чалавека ·  Біяфізіка ·  Біяхімія ·  Батаніка ·  Вірусалогія ·  Узнікненне жыцця ·  Генетыка ·  Геноміка ·  Гідрабіялогія ·  Гісталогія ·  Заалогія ·  Зоапсіхалогія ·  Імуналогія ·  Касмічная біялогія ·  Крыябіялогія ·  Матэматычная біялогія ·  Мікалогія ·  Мікрабіялогія ·  Малекулярная біялогія ·  Палеанталогія ·  Паразіталогія ·  Паталогія ·  Пратысталогія ·  Таксанамія ·  Фізіялогія ·  Хімічная біялогія ·  Цыталогія ·  Эвалюцыйная біялогія ·  Экалогія ·  Эталогія
 |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Гранат |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 120659591 · GND: 4045981-0 · LCCN: sh85101679 · LNB: 000071264 · Microsoft: 42407357 · NDL: 00570362 · NKC: ph114603 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Апрышчанка.
**Аляксей Антонавіч Апрышчанка** (11 лютага 1919, х. Ніжні Астахаў, Кашарскі раён, Растоўская вобласць — 2000) — Герой Сацыялістычнай Працы (1971). Ганаровы грамадзянін горада Свіслач.

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1946 года. Скончыў ВПШ пры ЦК КПСС у 1956 годзе. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

З 1944 на камсамольскай, савецкай і партыйнай паботе ў Карэліцкім, Жалудоцкім і Свіслацкім раёнах, з 1965 1-ы сакратар Свіслацкага РК КПБ. З 1975 галоўны дзяржаўны інспектар па закупкам і якасці сельскагаспадарчых прадуктаў па Гродзенскай вобласці. Званне Героя прысвоена за поспехі ў развіцці сельскагаспадарчай вытворчасці. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1971-75.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Априщенко Алексей Антонович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 29. — 737 с..
2. ↑  Априщенко Алексей Антонович Архівавана 20 студзеня 2019.  (руск.)
**Канстытуцыя Коста-Рыкі** (ісп.: Constitución Politica de Costa Rica) — асноўны закон Коста-Рыкі, складаецца з 18 частак (197 артыкулаў) і 20 часовых палажэнняў. Уступіла ў сілу 7 лістапада 1949 года.

Гісторыя
--------

Першая Канстытуцыя была прынятая ў 1825 годзе, калі Коста-Рыка ўваходзіла ў склад Федэрацыі Цэнтральнай Амерыкі. Пасля распаду Федэрацыі ў 1838 годзе Коста-Рыка стала незалежнай рэспублікай, а ў 1844 была прынятая новая Канстытуцыя, якая дзейнічала да 1871 года.

Наступная Канстытуцыя, прынятая ў 1871 годзе, дзейнічала да 1943 года (выключаючы 1917—1919, калі ў краіне была ўсталяваная ваенная дыктатура). У 1943 годзе ў яе былі ўнесены папраўкі, якія прадугледжваюць сацыяльную абарону грамадзян.

У 1948 годзе ў краіне пачалася грамадзянская вайна. У 1949 годзе да ўлады прыйшла Устаноўчая Хунта на чале з Хасэ Фігерэсам Ферэрам. Пры ім Канстытуцыя была перагледжана і прынятая зноўку, у яе дадаліся пункты па адмене ўзброеных сіл і прадастаўленні свабоды дзейнасці замежнаму капіталу.

| ⛭Коста-Рыка паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Коста-Рыка»**
 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Аграрная рэформа.
П. А. Сталыпін. Партрэт працы І. Рэпіна (1910)
**Сталыпінская аграрная рэформа** — буржуазная рэформа сялянскага надзельнага землеўладання ў Расійскай імперыі ў 1906 - 1907 г. Рэформа атрымала імя тагачаснага міністра ўнутраных спраў, старшыні Савета Міністраў Пятра Сталыпіна, аднаго з яе аўтараў, ініцыятараў і кіраўнікоў. Рэвалюцыя 1905 - 1907 гг. не вырашыла аграрнага пытання, не знішчыла памешчыцкага землеўладання і іншых перажыткаў прыгонніцтва. Тым самым захоўваліся падставы для новай рэвалюцыі.

Мэты рэформы
------------

Забяспечыць умовы шпаркага развіцця эканомікі краіны; разбіць агульнасялянскі фронт супраць памешчыкаў, раскалоць вёску, паскорыць стварэнне класа сельскай буржуазіі з ліку заможнага сялянства, прыцягнуць яго на бок царскага ўрада і такім чынам паставіць перашкоду на шляху рэвалюцыйнага руху.

Рэформа ў Беларусі
------------------

На Беларусі быў створаны спецыяльны фонд для рускіх перасяленцаў. Ім дазвалялася і дапамагалася купляць зямлю ў Беларусі. За 10 гадоў рэформы ў пяці заходніх губернях было створана 12,8 тыс.хутароў. Адначасова праводзілася перасяленчая палітыка. Так, за 1906 - 1914 гг. з пяці заходніх губерняў перасялілася 368 тыс. чалавек, каля 11 % з іх вярнулася назад. Рэформа дапамагла росту сельскагаспадарчай вытворчасці. К 1913 г. Беларусь стала буйнейшым раёнам вырошчвання бульбы. Узраслі пасевы лёну, збожжавых культур. Памешчыцкія і кулацкія гаспадаркі ўцягваліся ў гандлёва-рыначныя адносіны. У заходніх губернях Пётр Сталыпін імкнуўся ўзняць палітычную ролю заможнага сялянства ў сістэме мясцовых органаў кіравання, для чаго былі створаны земствы, адчынены майстэрні, сельскагаспадарчыя гурткі. Дзейнасць земстваў была накіравана ў першую чаргу на задавальненне ўласніцкіх інтарэсаў заможнага сялянства і памешчыкаў.

Літаратура
----------

* История России. XX век: в 2-х т. / отв.ред. А. Б. Зубов. — Москва : АСТ, 2009. — Т. I. — 1894—1939 гг. — 1024 с. (руск.)
* *Панюціч В. П.* Сталы́пінская агра́рная рэфо́рма // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 137. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
**Контаўты** — шляхецкі род, прадстаўнікі якога ў XV ст. займалі ў Жамойці ўплывовае становішча. Мікалай (Контаўт) упамінаецца як стараста жамойцкі ў 1436—1441 гадах. Меў вялікі аўтарытэт сярод жамойцкіх баяр у пачатку праўлення вялікага князя Казіміра (1440—1492). Пасля ўмацавання ўлады апошняга жамойцкім старастам прызначаны Кезгайла Валімунтавіч, але Мікалай (Контаўт) захаваў уплывовае становішча і быў памочнікам пры Кезгайле. Ян, сын Мікалая (Контаўта), пры заключэнні шлюбу з Ядвігай, дачкой віленскага ваяводы Алехны Судзімонтавіча, атрымаў ад вялікага князя Аляксандра Ягелончыка маёнткі Паюр’е, Крожы (Кельмы) і Цітавяны. У канцы XV ст. Ян памёр бяздзетным, яго ўдава Ядвіга выйшла замуж за Станіслава Барташавіча Мантоўтавіча, перадаўшы яму ў якасці вена (з дазволу вялікага князя) маёнткі мужа, пры ўмове, што іх частка пяройдзе да пляменніка Яна Контаўтавіча — Мікалая Шэмета. Маёнткі Контаўтаў з цягам часу перайшлі ў валоданне інш. родаў.

Літаратура
----------

* Grużewski В. Kościół Ewangelicko-Reformowany w Kielmach. Warszawa, 1912. S. 343—348.
* Контаўты // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Нацыянальны археалагічны музей** (парт.: Museu Nacional de Arqueologia) — размешчаны ў Лісабоне, Партугалія.

Музей заснаваны ў 1893 годзе па каралеўскаму дэкрэту. Установа стала працягам антрапалагічнага музея і была падзелена на два аддзела: археалогію да XVIII стагоддзя і сучасную частку. Дырэктарам стаў вядомы партугальскі этнограф Жазэ дэ Васканселас. У 1903 годзе музей заняў заходняе крыло манастыра Жэронімуш. У 1976 годзе музей быў зачынены для публікі аж да 1980 года, за выключэннем часавых выстаў. 2 жніўня 1980 года было прынята рашэнне пра памяншэнне плошчы музея да 14 тыс. кв. м. (замест 18 тыс. кв. м). Таксама ў 1980 годзе была прадпрынята поўная рэарганізацыя выставачных зал і дапаможных памяшканняў. У 1984 годзе музей пераехаў у новы будынак, і яго плошча склала 40 тыс. кв. м. тады ж яму быў прысвоены статус Нацыянальнага музея

У калекцыях і зборах музея прадстаўлены этнаграфічныя і археалагічныя знаходкі ў вобласці керамікі, скульптуры, мазаікі, вытворчасці шкла. Адмысловую цікавасць уяўляюць кельцкія залатыя і срэбныя ўпрыгожванні, а таксама егіпецкія старажытнасці.

Спасылкі
--------

* Official site of the Museu Nacional de Arqueologia (Portuguese and English)
* Database of the collections of Portuguese Museums (Matriznet) Архівавана 15 чэрвеня 2006.
* Article on the *Religions of Lusitania* exhibition (in Portuguese) Архівавана 9 снежня 2002.

1. ↑
**Сядзіба Свентаржэцкіх** — былая сядзіба ў в. Бярозаўка, Докшыцкі раён, Віцебская вобласць.

Апісанне
--------

Драўляная капліца
Алея
Сядзіба стваралася ў некалькі этапаў, таму вызначыць дакладна яе першапачатковую планіроўку цяжка. У апошні час прыняла эклектычныя рысы. З ХІХ ст. добра захаваліся 2 вадаёмы на мясцовым вадатоку, адзін з іх (заходні) асабліва вялікі (да 2 га).

Сядзіба не мае выразнай асноўнай восі. Вадаёмы і парк кампазіцыйна не звязаны з яе параднай часткай. Сядзібны дом размяшчаўся збоку адносна вадаёмаў і парку, да яго прымыкаў гаспадарчы двор (не захаваўся). Парк спланаваны па тыпу эканамічнага ў выглядзе аднаго вялікага баскета. Яго ўтвараюць лінейныя пасадкі ліпы рознага ўзросту. Усходняя алея мае ўзрост больш за 150 гадоў і з’яўляецца фрагментам былой сядзібнай кампазіцыі. Размешчана на адной восі з дамбай паміж вадаёмамі. Ліпы ўтвараюць суцэльную сцяну, месцамі ў ніжняй частцы ствалы зрасліся, вышынёй 25-27 м. Усходняя алея закладзена прыкладна ў канцы ХІХ — пачатку ХХ ст. Яна добра захавалася, праходзіць уздоўж вуліцы вёскі: шырыня 6 м, вышыня дрэў 22-25 м. Прастора баскета служыла садам (захавалася 12 радоў). У канцы яго была пабудавана Козел-Паклеўскімі капліца (захаваліся сцены). Ізаляванасць, утульнасць капліцы надавала абсадка з боку сада двума радамі бэзу і рабіннікам. Адпаведна ім пракладзены паўкруглы неглыбокі канал, цераз які на восі капліцы меўся масток. У садзе, бліжэй да палаца, ліпы, пасаджаныя шчыльна ў выглядзе авала (захавалася 18 дрэў), утвараюць альтанку. У ёй была падлога, стаяў стол.

Літаратура
----------

* Берёзовская усадьба // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 57-58.
* Бярозаўская сядзіба // Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.] / редкал.: Т. У. Бялова [і інш.]. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Б-Г. — С. 163—164.
* Сядзіба ў в. Бярозаўка // Памяць: Докшыцкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2004. — С. 674.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Жукоўшчынскі сельсавет.
 
**Жуко́ўшчынскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мёрскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Жукоўшчына.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Полаўскі сельсавет** у складзе Шаркаўшчынскага раёна Вілейскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Полава. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Жукоўшчына, сельсавет перайменаваны ў Жукоўшчынскі. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. 17 красавіка 1962 года падчас скасавання Шаркаўшчынскага раёна тэрыторыя сельсавета падзелена паміж Мёрскім (12 населеных пунктаў: Абалонь, Агальніца Вялікая, Алашкі Вялікія, Алашкі Малыя, Грыблы, Жукоўшчына, Зямцы, Мельніца, Слабада, Сямёнавічы, Цагельня, Халопаўшчына) i Глыбоцкім (8 населеных пунктаў: Агальніца Малая, Алашкаўшчына, Асіннікі, Вінаграды, Крашнева, Навасёлкі, Полава і Пятровічы) раёнамі. 28 мая 1962 года сельсавет скасаваны, яго населеныя пункты ўвайшлі ў склад Пяліцкага сельсавета Мёрскага раёна (12 населеных пунктаў: Абалонь, Агальніца Вялікая, Алашкі Вялікія, Алашкі Малыя, Грыблы, Жукоўшчына, Зямцы, Мельніца, Слабада, Сямёнавічы, Цагельня, Халопаўшчына) і Белькаўскага сельсавета Глыбоцкага раёна (8 населеных пунктаў: Агальніца Малая, Алашкаўшчына, Асіннікі, Вінаграды, Крашнева, Навасёлкі, Полава, Пятровічы).

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 20 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.
2. ↑  Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 17 красавіка 1962 г. Аб скасаванні некаторых раёнаў Беларускай ССР // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 13 (972).
3. ↑  Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 28 мая 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 25 (984).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Гудавіцкае свяцілішча** — этнаграфічны аб’ект, помнік язычніцкай культуры каля вёсак Гудавічы і Верхлес Чэрвеньскага раёна. Паводле будовы нагадвае аналагічныя помнікі смаленскіх крывічоў і Паўночнай Букавіны, што дазваляе датаваць помнік канцом 1-га тысячагоддзя н.э. Размешчана на невысокім узгорку, які называюць Святая, або Мар’іна, Горка.

Камень-следавік
Каменны крыж
Крыжы з ручнікамі
Уяўляе пляцоўку (52x53 м, вышыня 4—5 м), абкружаную невысокім валам і ровам; уваход з захаду. У цэнтры пляцоўкі раней ляжаў камень з выявай, якая нагадвала след чалавечай ступні, ад якога захавалася частка з паглыбленнем, што ўшаноўвалася насельніцтвам як «адбітак ступні Божай Маці». Побач стаяць архаічны каменны крыж, жалезныя і драўляныя крыжы, якія мясцовае насельніцтва да гэтага часу ўпрыгожвае вышытымі ручнікамі. Каля яго садзяць кветкі, робяць ахвярапрынашэнні.

Існуе паданне: ішлі калісьці тры Багародзіцы, адна звярнула ў Дудзічы, другая ў Навасёлкі (вёска каля ўскраіны г. Мар’іна Горка, дзе таксама ёсць культавы ўзгорак, на якім раней ляжаў камень-ахвярнік), а трэцяя, перад тым як пайсці ў Ляды (святое месца, у якім адноўлены манастыр), адпачывала на камені і пакінула на ім свае сляды.

Паводле больш позняга падання, нехта з мясцовых жыхароў паклаў камень у падмурак сваёй хаты, але хата згарэла, і тады запалоханыя людзі вярнулі на ўзгорак пашкоджаны камень-следавік.

Помнік упершыню апісаны А. Ельскім у канцы 19 ст. у 1985—1986 даследаваны Э. Зайкоўскім. Прыблізна за 1 км на поўнач ад Гудавіцкага свяцілішча раней стаяў каменны ідал у выглядзе слупа з выявай чалавечага твару, які быў вядомы сярод насельніцтва пад назвай «Цар Давід» (знішчаны ў 1930-я г. пры будаўніцтве шашы). Хоць здымкі і замалёўкі ідала не захаваліся, назва дазваляе ў некаторай меры меркаваць пра яго аблічча. У беларускім народным мастацтве, у прыватнасці скульптуры, цара Давіда было прынята паказваць з каронай на галаве, падпяразанага. Відаць, ідал нечым нагадваў такія выявы.

Святая Горка
Верагодна, Гудавіцкае свяцілішча функцыянавала яшчэ да хрысціянства, а потым засталося месцам пакланення каменю-следавіку, адаптаваным да патрэбаў новай рэлігіі.

Назва Мар’іна Горка ўказвае на сувязь з культам старажытнай багіні (магчыма, язычніцкай Ма́ры). У прыватнасці, пра ўзгорак каля в. Навасёлкі ў Пухавіцкім раёне паданне сведчыць, што ў язычніцкія часы на ім адбываліся трызны і гульні.

Камень-следавік VІ-X стагоддзі на могілках у в. Верхлес уключаны ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Шаблон:Крыніцы/Беларускі фальклор

Літаратура
----------

* Шаблон:Крыніцы/Беларускі фальклор
* Мялешка М. Камень у вераннях і паданнях беларусаў // Зап. аддз. гуманіт. навук БАН. Мн. 1928. Кн. 4, т. 1;
* Зайкоўскі Э. Камяні шмат аб чым нам гавораць: Новыя звесткі аб паганскіх культавых помніках Беларусі // Мастацтва Беларусь 1990. № 1.

Спасылкі
--------

* В поисках «Царя Давида»
* Гудавіцкае свяцілішча на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Архідныя**, **Ятрышнікавыя** (*Orchidaceae*) — самае вялікае сямейства аднадольных раслін.

Арэал
-----

Пашыраны ўсюды, акрамя палярных абласцей і пустынь. Найбольш разнастайныя і шматлікія ў тропіках і субтропіках Амерыкі і Паўднёвай Азіі; на Беларусі 36 відаў з родаў броўнік (*Herminium*), венерын чаравічак (*Cypripedium*), гайнік (*Epipactis*), гняздоўнік (*Neottia*), ладдзян (*Corallorhiza*), неатыянта (*Neottianthe*), пальчатакарэннік (*Dactylorhiza*), тайнік (*Listera*), чараўнік (*Platanthera*), ядрушка (*Gymnadenia*), ятрышнік (*Orchis*) і інш.

Апісанне
--------

Шматгадовыя травяністыя расліны, наземныя (з карэнішчамі або падземнымі клубнямі) і эпіфіты. Лісце суцэльнае, у эпіфітных форм і сапратрофаў рэдукаванае да лускавінак. Кветкі няправільныя, у коласападобных ці гронкападобных суквеццях часам даўжынёю да 2-3 м, радзей адзіночныя. Калякветнік яркі, пахучы, вычварнай формы, падвоены. Ніжнія пялёсткі (т.зв. губа) складанай будовы, звычайна выступаюць з кветкі і ўтвараюць «пасадачную пляцоўку» для насякомых-апыляльнікаў. У многіх архідных магчыма самаапыленне. Характэрная асаблівасць — зрастанне тычынкі са слупком з утварэннем калонкі. Плод — каробачка. Ад апылення да выспявання насення і пладоў праходзіць да двух і болей гадоў. У некаторых відаў насенне прарастае толькі пасля пападання ў іх грыбоў, што ўтвараюць эндатрофную мікарызу

Сістэматыка
-----------

Аб’ядноўвае 600—700 родаў, больш за 20 тыс. відаў (паводле інш. звестак, каля 800 родаў, 35 тыс. відаў).

Значэнне і выкарыстанне
-----------------------

Лекавыя, харчовыя, дэкаратыўныя расліны. Плады ванілі выкарыстоўваюць у харчовай прамысловасці, з высушаных карэнішчаў ятрышнікаў і некаторых іншых відаў атрымліваюць лекавы сродак — салеп  (англ.) (бел.. У культуру архідныя ўведзены больш за 1 тыс. гадоў назад у Кітаі. У Еўропе паявіліся на мяжы XVI—XVII ст. у пач. ХХ ст. распрацаваны спосаб іх вырошчвання ў аранжарэях з насення, заражанага грыбам-сімбіёнтам.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 146. — 160 с. — 2 350 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | APNI · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Plantarium · Tropicos · WFO · WoRMS · Флора Кітая |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11932898q · GND: 4043721-8 · LCCN: sh85095334 · Microsoft: 2781370656, 2910456831 · NDL: 00569277 · NKC: ph116637 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бараш.
**Эфраім Бараш** (1892, г. Ваўкавыск — 1943) — прадпрымальнік і сіянісцкі актывіст, старшыня юдэнрата (яўрэйскай рады) ў гета Беластока ў 1941—1943.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў яўрэйскай сям’і. Атрымаў адукацыю ў Германіі, працаваў там у якасці інжынера. У маладым узросце далучыўся да сіянісцкага руху. Падчас Першай сусветнай вайны жыў са сваёй сям’ёй у Расіі. Пасля вайны вярнуўся ў родны Ваўкавыск. Займаўся прадпрымальніцкай дзейнасцю, прымаў актыўны ўдзел у яўрэйскіх арганізацыях, затым стаў кіраўніком мясцовай сіянісцкай арганізацыі.

У 1934 годзе пераехаў у Беласток. Абраны кіраўніком Беластоцкай яўрэйскай абшчыны. У пачатку 1930 гадах наведаў Палесціну ў мэтах падрыхтоўкі сям’і да эміграцыі.

У канцы чэрвеня 1941 года, калі нямецкія войскі занялі Беласток, кіраўніком юдэнрата ў гета Беластока, створанага 31 ліпеня 1941 года па распараджэнні нацыстаў, быў прызначаны рабін Гэдалья Разэнман, яго намеснікам — Бараш. Праз 2 месяцы старшынёй стаў Бараш.

Барашу было вядома аб масавых забойствах яўрэяў нацыстамі. Каб выратаваць яўрэяў ад знішчэння, арганізаваў жыццё ў гета і назіраў за працай на прадпрыемствах — у надзеі на тое, што людзі могуць выратавацца, калі будуць занятыя на работах, істотных для эканомікі Германіі.

У 1943 годзе Бараш разам з жонкай і іншымі членамі юдэнрата трапіў у канцэнтрацыйны лагер, дзе загінуў у кастрычніку.

Зноскі
------

1. ↑  У 1892 годзе (канкрэтная дата невядомая) у Ваўкавыску нарадзіўся яўрэйскі прадпрымальнік і сіянісцкі актывіст, старшыня юдэнрата (яўрэйскай рады) ў гета Беластока ў 1941—1943 гг. Эфраім БАРАШ
**Дактыль** (ад стар.-грэч.: δάκτυλος — палец) — трохдольны памер антычнай метрыкі з аднаго доўга і двух наступных за ім кароткіх складоў. У сілаба-танічным вершаскладанні яму адпавядае стапа з аднаго націскнога склада і двух ненаціскных за ім.

Прыклады дактыля
----------------

*Трохстопны:*

> 
> К**о**лькі па| св**е**це сха|дз**і**лі,  
> 
> П**е**рата|пт**а**лі бя|д**ы**...  
> 
> (Яўгенія Янішчыц)
> 
> 
> 

*Чатырохстопны:*

> 
> Цв**ё**рда тры|м**а**ўся ю|н**а**к на да|пр**о**се,  
> 
> Т**о**ячы| сл**о**вы і| д**у**мкі сва|**е**...  
> 
> (Аркадзь Куляшоў)
> 
> 
>

Літаратура
----------

* Рагойша В.П. Паэтычны слоўнік. Мінск, "Беларуская навука", 2004. ISBN 985-08-0598-6.

| Сілаба-танічныя памеры |
| --- |
| 
* Харэй
* Ямб
* Дактыль
* Амфібрахій
* Анапест

 |
**Амфібра́хій** (грэч. ἀμφίβραχυς — кароткі з абодвух бакоў) — від трохскладовай стапы, у якой доўгі склад знаходзіцца паміж кароткіх (антычнае вершаскладанне) або націскны — паміж ненаціскных (сілаба-танічнае вершаскладанне).

Амфібрахій у беларускай літаратуры
----------------------------------

Амфібрахій — пашыраная стапа ў беларускай паэзіі, выкарыстоўваецца для выяўлення разнастайных думак і пачуццяў:

Як лёгка наперад глядзець —
Калі табе дваццаць.
Адзвоніць асенняя медзь —
Як цяжка назад аглядацца…
(В. Зуёнак)

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.

| Сілаба-танічныя памеры |
| --- |
| 
* Харэй
* Ямб
* Дактыль
* Амфібрахій
* Анапест

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Энцыклапедычны лексікон |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 33174543 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гадуноў.
**Валéрый Мікалáевіч Гадунóў** (нар. 5 лютага 1955, в. Садовая, Клецкага раёна, Мінскай вобласці) — прафесар, дырэктар Інстытута перападрыхтоўкі і павышэння кваліфікацыі суддзяў, супрацоўнікаў пракуратуры, судоў і ўстаноў юстыцыі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, загадчык кафедры грамадзянскага права юрыдычнага факультэта БДУ. Былы дэкан юрыдычнага факультэта БДУ.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 5 лютага 1954 года ў вёсцы Садовая Клецкага раёна Мінскай вобласці Беларускай ССР.

Скончыў юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта ў 1976 годзе па спецыяльнасці «Правазнаўства» і адразу паступіў у аспірантуру юрыдычнага факультэта па спецыяльнасці «Грамадзянскае і сямейнае права».

У 1980 годзе атрымаў званне кандыдата юрыдычных навук, абараніўшы дысертацыю на тэму «Прававыя пытанні арганізацыі пастаўкі прадукцыі па прамых працяглых гаспадарчых сувязях». Праз 24 года абараніў дысертацыю на саісканне вучонай ступені доктара юрыдычных навук па тэме «Прававыя сродкі забеспячэння дзяржаўных патрэб у таварах работах і паслугах».

Прымаў удзел у падрыхтоўцы праекта Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь 1994 года, а таксама праектаў Грамадзянскага кодэкса і іншых заканадаўчых актаў Рэспублікі Беларусь.

З яго актыўным удзелам у БДУ былі адкрыты Інстытут перападрыхтоўкі і павышэння кваліфікацыі суддзяў, супрацоўнікаў пракуратуры, судоў і ўстаноў юстыцыі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта і Юрыдычны каледж.

Член Навукова-кансультацыйных саветаў пры Канстытуцыйным судзе Рэспублікі Беларусь, Вярхоўным судзе Рэспублікі Беларусь і Генеральнай пракуратуры Рэспублікі Беларусь. Акрамя таго з’яўляецца арбітрам Міжнароднага арбітражнага суда пры Беларускай гандлёва-прамысловай палаце і Міжнароднага арбітражнага (трацейскага) суда «Палата арбітраў пры Саюзе юрыстаў». Так сама шмат займаецца навуковай дзейнасцю, у тым ліку ўваходзіць у Міжведамасны савет па праблемах дысертацыйных даследаванняў у галіне права. Аўтар звыш 150 навуковых прац.

Узнагароды
----------

* Медаль «За працоўныя заслугі» (2011).

Зноскі
------

1. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 13 верасня 2017. Праверана 8 жніўня 2017.
2. 1 2   Архівавана 6 верасня 2017.
3. 1 2  Юрыдычны факультэт. Гісторыя. Сучаснасць. Імёны / рэдсавет : С. А. Балашэнка (старш.) і інш. ; рэдкал. : С. А. Балашэнка (адк. рэд.), А. В. Шыдлоўскі (нам. адк. рэд.) [і інш.]. — Мінск : БДУ, 2015. — 263 с. : іл.
4. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 26 кастрычніка 2011 года № 491 «Аб узнагароджанні дзяржаўнымі ўзнагародамі Рэспублікі Беларусь» Архівавана 18 кастрычніка 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2002027654 · VIAF: 89146331997218692998 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рыначная плошча.
**Рыначная плошча** (фінск.: Kauppatori) — плошча ў старой частцы горада Выбарга, з якой пачынаецца галоўная вуліца горада — праспект Леніна. Да плошчы прылягае цэнтральны парк горада — парк імя Леніна (Эспланада).

Гісторыя
--------

Рыначная плошча ў 2006 годзе
Утворана ў канцы XIX стагоддзя на месцы разабраных умацаванняў Рагатай крэпасці. Напамінкам пра старадаўнюю гарадскую сцяну застаюцца Круглая вежа, якая апынулася на ўскайку новай плошчы, а таксама гадзіннікавая вежка на будынку крытага гарадскога рынку, пабудаванага ў 1904—1905 гадах па праекце архітэктара Карла Сегерштата  (фін.) (бел. (1873—1931) на месцы вежы Лакамунды ў стылі нацыянальнага рамантызму. Напачатку XX стагоддзя гэты рынак лічыўся самым буйным у Скандынавіі. Сама плошча была брукаванай і заўсёды выкарыстоўвалася для рыначнага гандлю (у наш час галоўным чынам сувенірамі). Апроч рынку, на ёй знаходзяцца два банкаўскія будынкі. У адным з іх (у стылі неарэнесансу, архітэктар Вальдэмар Аспелін  (фін.) (бел. (1854—1923)) і ў наш час размяшчаецца банк, а ў іншым (у стылі неаготыкі, архітэктар Карл Густаў Нюстрэм) — падраздзяленні гарадской адміністрацыі. Падчас савецка-фінскіх войнаў (1939—1940, 1941—1944) будынкі, якія атачалі плошчу, былі часткова разбураны, але ў пасляваенныя гады рэканструяваны. Да пачатку XXI стагоддзя на Рыначнай плошчы быў пабудаваны дзелавы цэнтр з гасцініцай і рэстаранамі.
На плошчы праводзяцца мерапрыемствы, прысвечаныя гарадскім святам і фестывалям.

Выявы
-----

* Гарадскі рынакГарадскі рынак
* Гарадская адміністрацыя, які быў банкГарадская адміністрацыя, які быў банк
* Круглая вежа на фоне будынка Выбарг-банкаКруглая вежа на фоне будынка Выбарг-банка
* Панарама Рыначнай плошчыПанарама Рыначнай плошчы

Зноскі
------

1. ↑  Прагулка па Выбаргу

Спасылкі
--------

* Рыначная плошча
* 3D панарама Архівавана 4 сакавіка 2016.
**Ма́льцаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мёрскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Мальцы.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Мёрскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Маладзечанскай вобласці, з 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. 14 красавіка 1962 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Лявонпальскага (17 населеных пунктаў: Амбросенкі, Гараўцы, Даўгінава, Дубавое, Зайцава, Званкі, Ільмовікі, Кавалькі, Костачына, Кульвока, Мальцы, Міхасенкі, Палякі, Погары, Пятрэлева, Рабечына і Ясева) і Павяцкага (8 населеных пунктаў: Варанькі, Дабравольшчына, Застарынцы, Панізнікі, Разаліна, Сочнева, Узгон і Чарняўцы) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 25 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 красавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Аран, значэнні.
**Аран** (шатл. гэл.: Eilean Arain («далёкі востраў»); англ.: Arran) — востраў і якая знаходзіцца на ім гістарычная вобласць у заліве Ферт-оф-Клайд на захадзе Шатландыі. У наш час тэрыторыя Арана ўваходзіць у склад вобласці Паўночны Эйршыр.

Найбуйнейшы населены пункт рэгіёна — Бродык на ўсходнім узбярэжжы, былая рэзідэнцыя герцагаў Гамільтан. Востраў Аран — найбуйнейшы востраў заліва Ферт-оф-Клайд. Цэнтральную частку вострава займаюць горы, вышынёй да 874 м над узроўнем мора, уздоўж узбярэжжа цягнецца досыць значная прыбярэжная нізіна. За спалучэнне горных і раўнінных рэгіёнаў Аран завуць «Шатландыяй у мініяцюры». Вакол Арана размяшчаецца некалькі невялікіх астраўкоў.

Востраў са космасу
Гістарычна тэрыторыю Арана насялялі брыцкія плямёны. Пачынаючы з VI стагоддзя сюды пранікаюць скоты-ірландцы, якія далучаюць Аран да сваёй дзяржавы Дал-Рыяда. У IX—X стагоддзях нарвежскія вікінгі падпарадкоўваюць усе астравы заходняга ўзбярэжжа Шатландыі Нарвегіі. У 1263 г. нарвежскі кароль Хокан IV пацярпеў паразу ад шатландцаў, і Аран перайшоў ва ўладанне лордаў Астравоў. Аднак, ужо з пачатку XIII стагоддзя на востраў пачынаюць прэтэндаваць Сцюарты, якія неўзабаве далучаюць яго да сваіх уладанняў. Пасля таго, як Роберт Сцюарт стаў у 1371 г. каралём Шатландыі, Аран увайшоў у склад каралеўскага дамена. У 1467 г. Томас Бойд, жанаты з сястрой караля Якава III, атрымаў ад яго востраў і тытул графа Арана. Неўзабаве, аднак, уладанні Бойдаў былі канфіскаваны, а ў 1503 г. Аран быў перададзены Джэймсу Гамільтану, які стаў новым графам Арана. Род Гамільтанаў іграў важныя ролі ў гісторыі Шатландыі XVI—XVII стагоддзяў (падрабязней гл. Гамільтаны), а ў 1643 г. Джэймс Гамільтан быў узведзены ў тытул герцага і стаў адным з самых паслядоўных прыхільнікаў караля Карла I у перыяд Англійскай рэвалюцыі. Герцагі Гамільтан дагэтуль валодаюць значнымі тэрыторыямі на востраве.

Спасылкі
--------

* Сайт *Visit Arran* Архівавана 6 кастрычніка 2008.  (англ.)
* Сайт Музея спадчыны Арана  (англ.)
* Востраў Аран і яго гісторыя на сайце Castlekirk  (англ.)

| Гістарычныя вобласці Шатландыі |
| --- |
| 
Ангус · 
Анандэйл · 
Аргайл · 
Арднамурхан · 
Аран · 
Атал · 
Бадэнах · 
Брэдалбейн · 
Б'юкен · 
Б'ют · 
Гарыях · 
Гармаран · 
Гебрыды Знешнія · 
Гебрыды Унутраныя · 
Голуэй · 
Гоўры · 
Кайл · 
Канінгем · 
Карык · 
Кейтнес · 
Кінтайл · 
Кінтайр · 
Клайдсайд · 
Клакмананшыр · 
Ковал · 
Ленакс · 
Лідэсдэйл · 
Лодэрдэйл · 
Лорн · 
Лотыян · 
Лохабер · 
Мар · 
Марч · 
Мернс · 
Ментэйт · 
Морверн · 
Морэй · 
Напдэйл · 
Нітсдэйл · 
Аркнейскія астравы · 
Пертшыр · 
Рос · 
Сазерленд · 
Скай · 
Стэрлінгшыр · 
Стормант · 
Стратэрн · 
Тэвіятдэйл · 
Файф · 
Шэтландскія астравы · 
Эскдэйл · 
Этрыксдэйл
 |
**Аб’яднаны рэвалюцыйны фронт** (АРФ, RUF — англ.: Revolutionary United Front) — паўстанцкая групоўка, якая брала ўдзел у грамадзянскай вайне ў Сьера-Леонэ.

Гісторыя
--------

У 1990 годзе прыхільнікам Чарльза Тэйлара ўдалося зрынуць урад Ліберыі. Натхнёныя яго поспехам, група сьералеонцаў, якія гулялі раней важныя ролі ў Нацыянальным патрыятычным фронце Ліберыі, пад кіраўніцтвам Фадзея Санка, Абу Кану і Рашыда Мансарэя пры значнай дапамозе самога Чарльза Тэйлара стварылі Аб’яднаны рэвалюцыйны фронт. Спачатку групоўка карысталася папулярнасцю. Людзі былі абураныя карумпаванасцю ўлады і спадзяваліся на абяцаны справядлівы падзел прыбытку ад здабычы алмазаў. 

Фадзей Санка не выканаў свае абяцанні аб справядлівасці ў размеркаванні даходаў ад здабычы алмазаў і выкарыстаў гэтыя грашовыя сродкі для ўзбраення сваёй арміі. У 1997 годзе Рэвалюцыйны савет узброеных сіл здзейсніў дзяржпераварот і разам з АРФ стварыў хунту. Але хутка мяцежнікі былі выгнаны са сталіцы арміяй Нігерыі. У 2002 годзе групоўка прыпыніла антыўрадавую дзейнасць і стала палітычнай партыяй, праіснаваўшы да 2007 года.

Заўвагі
-------

1. ↑  История Сьерра-Леоне **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016. Праверана 3 студзеня 2011.
2. ↑  *Света Блаус*. Кляйн(усь) – не виновен! **(нявызн.)**. *«Русская Германия»* (29 лістапада 2010). — Статья из № 47 за 2010 год. Архівавана з першакрыніцы 2 лютага 2017. Праверана 27 студзеня 2017.

Спасылкі
--------

* Гражданская война в Сьерра-ЛеонеАрхівавана 7 красавіка 2014. (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4998248-5 · LCCN: n98068545 · SUDOC: 09422563X · VIAF: 140900977 |
**Герб Рох III** (лілія на Корчаку) — польскі і літоўскі герб. Яго выкарыстоўвалі некаторыя шляхецкія сем'і ў Рэчы Паспалітай.

Апісанне
--------

У чырванёным полі лілея на трох срэбных прыступках, у нашлемніку такая ж самая лілея.

З'яўляецца разнавіднасцю герба Першхала (Рох, Калюмна)[pl].

Першая згадка
-------------

1238 год, нададзены пфальцграфу Расціславу Першхала з Геральтаў.

Гербам карысталіся
------------------

Бараўскія, Бралінскія, Бжазнецкія, Хотаўскія, Гералтоўскія, Камінскія, Карша, Карыцкія, Костро, Лопенскія, Надольскія, Вочко, Пашкоўскія, Пекуцкія, Пеляшоўскія, Петрашка, Пшаздзецкія, Рассудоўскія, Ржэзніцкія, Вольскія, Выпыскія, Вышенскія-Нагуркі, Жабокліцкія, Закржэўскія, Жаброўскія.

Знакамітыя асобы
----------------

* Андрэй Тадэвуш Банавентура Касцюшка
* Кароль Дамінік Пшаздзецкі

Літаратура
----------

* *Gajl T.* Polish Armorial Middle Ages to 20th Century. — Gdańsk: L&L, 2007. — ISBN 978-83-60597-10-1.
* Herby Roch II, Roch III i herbowni. (pol.)

* Marcin Michał Wiszowaty. *Słoń bojowy a sprawa polska*. „Verbum Nobile. Pismo środowiska szlacheckiego", listopad 1997.