recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чарняўскі.

**Георгій Раманавіч Чарняўскі** (8 снежня 1911, Чавусы — 13 чэрвеня 1974) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Мінскай вобласці.

Біяграфія
---------

З 1930 года знаходзіўся на прафсаюзнай, камасамольскай і партыйнай рабоце. Член КПСС з 1932 года. З 1940 года 1-ы сакратар Нараўлянскага РК КП(б)Б. Са жніўня 1941 года па заданню ЦК КП(б)Б застаўся ў нямецкім тыле: камісар Нараўлянскага партызанскага атрада, з лістапада знаходзіўся ў распараджэнні ЦК КП(б)Б. У партызанах са жніўня 1942 года: камісар атрада, у кастрычніку 1942 — скавіку 1943 гадоў камісар партызанскай брыгады імя А. К. Флегантава, у красавіку — верасні 1943 года сакратар Мінскага падпольнага РК КП(б)Б, потым знаходзіўся ў распараджэнні ЦК КП(б)б. У 1944—1969 гадах знаходзіўся на партыйнай, савецкай і гаспадарчай рабоце.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 142897 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Мікалаеўская царква.
**Свята-Мікалаеўская царква** — праваслаўны храм у в. Замшаны Маларыцкага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

У замшанскім прыходзе, які з 1924 года існаваў як пазаштатны філіял, у 1925 годзе пражывала амаль 750 чалавек. Тут у 1926 годзе пачаўся збор подпісаў аб пераходзе ва ўніяцтва. У 1946 годзе прыход стаў прыпісным да Свята-Мікалаеўскай царквы г. Маларыты. 13 верасня 1962 года царква была закрыта, а пазней спалена.

У 2003 годзе пачалося будаўніцтва новага храма. 12 жніўня 2006 года ён быў асвячоны. З 27 чэрвеня 2006 года настаяцелем назначаны іерэй Аляксій Ярэмка.

Зноскі
------

1. ↑  Свята-Мікалаеўская царква в. Замшаны

Спасылкі
--------

* Свята-Мікалаеўская царква (Замшаны) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жабінскі.

**Сцяпан Антонавіч Жабінскі** (1894, в. Рудаўка, Ваўкавыскі павет, Гродзенская губерня, цяпер Свіслацкі раён, Гродзенская вобласць — 1975) — рэдактар, грамадскі дзеяч.

Жыццяпіс
--------

 Фракцыя Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў Першай агульнанацыянальнай палітычнай канферэнцыі ў Празе. Другі справа сядзіць Сцяпан Жабінскі. Верасень 1921
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў Свіслацкую настаўніцкую семінарыю. У 1914—1917 гадах у дзеючай Рускай імператарскай арміі. У 1920 годзе старшыня Свіслацкага валаснога рэўкама.

З 1923 года член КПЗБ. Удзельнік партызанскага руху ў Заходняй Беларусі. Арыштоўваўся польскімі ўладамі. На «працэсе 45-ці» асуджаны да 4 гадоў зняволення, вывалены 1 студзеня 1927 года. Пасля вызвалення прыняў рашэнне аб выездзе разам з сям’ёй у БССР.
У канцы 1927 года быў прыняты на працу ў газету «Звязда», атрымаў пасаду загадчыка сектара замежнай
інфармацыі, часам выступаў з публікацыямі на старонках газеты. У першыя дні лютага 1933 года быў пераведзены на працу ў прадстаўніцтва ЦК КПЗБ пры ЦК КПБ.

Арыштаваны 20 лістапада 1933 года ў Мінску. Асуджаны паводле пастановы калегіі АДПУ СССР 9.1.1934 года як «член контррэвалюцыйнай арганізацыі БНЦ» да 3 гадоў папраўча-працоўных лагераў. Вызвалены 11.6.1936 года.

У пасляваенны час жыў у Віцебску. Напісаў успаміны. Рэабілітаваны трыбуналам БВА 18.4.1956 года. Асабовая справа С. Жабінскага № 10182-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Творы
-----

* Начало пути // Годы испытаний и мужества. Мн. 1973.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 1 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2004.

Спасылкі
--------

* Сцяпан Жабінскі паўтарыў лёс многіх «звяздоўцаў»
**Дзяржаўны музей мастацтваў** (дацк.: Statens Museum for Kunst) — дацкі музей мастацтваў, размешчаны ў Капенгагене.

Асноўны будынак музея быў пабудаваны паміж 1889 і 1896 гадамі па планах архітэктараў Вільгельма Далерупа і Г. Е. В. Мёлера ў стылі італьянскага адраджэння. Увосень 1998 года было адкрыта новае крыло, пабудаванае пад кіраўніцтвам Ганны Марыі Індрыё і Мэдса Мёлера. Яно размешчана ў парку за старым будынкам і злучана з ім крытай шкляной галерэяй, у якой знаходзіцца калекцыя скульптур. Там праводзяцца канцэрты і розныя прадстаўленні.

Музей утрымлівае калекцыі твораў мастацтва, пачынаючы з XII-га стагоддзя. Яны ўключаюць працы такіх майстроў, як Мантэнья, Тыцыян, Тынтарэта, Брэйгелі, Рубенс, Халс і Рэмбрант. Калекцыя сучаснага мастацтва ўключае творы Пікаса, Брака, Лежэ, Маціса, Мадыльяні і Нольдэ. Шырока прадстаўлены карціны, скульптуры, інсталяцыі і іншыя творы дацкіх аўтараў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Дзяржаўны музей мастацтваў**
* Афіцыйны сайт (дацк.) (англ.)

1. ↑
2. ↑
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Мікалаеўская царква.
**Свята-Мікалаеўская царква** — драўляны праваслаўны храм у горадзе Дуброўна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Садовая, 3. З’яўляецца адной з двух дзейных цэркваў у горадзе

Гісторыя
--------

Дуброўна. Карціна Лявэрнэ, 1840. Леваруч відаць мураваны касцёл, на заднім плане — драўляныя цэрквы, адна з якіх — Свята-Мікалаеўская
Барысаглебская капліца
У 1840 годзе ў горадзе існавала драўляная Свята-Мікалаеўская царква, якая не захавалася да нашых дзён.

22 лістапада 2001 года была зарэгістравана парафія храма. Храм размяшчаецца ў будынку былой лабараторыі. 2 верасня 2003 года пасля перабудовы была адслужана першая літургія.

Да прыходу прыпісана Барысаглебская капліца. Капліца пабудавана ў XIX стагоддзі, рэканструявана ў 2009 годзе і знаходзіцца на вул. Першамайскай. Пробашчам храму з’яўляецца іерэй Вячаслаў Казлоў.

Архітэктура
-----------

Прамавугольная ў плане адназрубная пабудова накрыта двухсхільным дахам з дабудаванай пяцісценнай апсідай. Над франтонам узвышаецца чатырох’ярусная званіца, каранаваная шатровым дахам.

Зноскі
------

1. ↑  Мікалаеўская царква Архівавана 31 кастрычніка 2020.
2. ↑  Дуброўна  (руск.)
3. ↑  Царква Святога Мікалая | Дуброўна
4. ↑  Дубровно. Церковь Николая Чудотворца
5. ↑  Храм Святителя Николая Чудотворца г. Дубровно
6. ↑  ЦЕРКОВЬ СВЯТОГО НИКОЛАЯ В ДУБРОВНО

Спасылкі
--------

* Свята-Мікалаеўская царква (Дуброўна) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**ААТ «Беларускабель»** (руск.: ОАО «Беларускабель») — беларуская кампанія па вытворчасці кабельнай прадукцыі. Знаходзіцца ў г. Мазыр Гомельскай вобласці.

Гісторыя
--------

Будаўніцтва Мазырскага кабельнага завода «Мазыркабель» пачалося ў 1958 годзе з выкарыстаннем карпусоў недабудаванай швейнай фабрыкі. Завод быў уведзены ў эксплуатацыю ў 1959 годзе, і першапачаткова вырабляў мантажныя, тэлефонныя, усталявальныя правады, кантрольныя кабелі. У 1967 годзе выйшаў на праектную магутнасць. Першапачаткова прадпрыемства падпарадкоўвалася Упраўленню электратэхнічнай і прыборабудаўнічай прамысловасці Савета народнай гаспадаркі БССР. У сувязі з ліквідацыяў саўнаргасаў завод у 1966 годзе перададзены Галоўнаму упраўленню кабельнай прамысловасці «*Главкабель*» Міністэрства электратэхнічнай прамысловасці СССР. У 1972 годзе ўведзены ў эксплуатацыю цэх серабрэння меднага дрота, у 1975 годзе пачаў працаваць цэх мантажных правадоў, у 1982 годзе быў створаны цэх тавараў народнага спажывання. У 1974 ці 1976 годзе завод стаў галаўным прадпрыемствам вытворчага аб’яднання «Беларускабель» Усесаюзнага ВА «*Союзэлектрокабель*»; у аб’яднанне ўвайшлі таксама іншыя прадпрыемствы гэтай галіны на тэрыторыі Беларускай ССР — гомельскі кабельны завод «Гомелькабель» і шчучынскі завод «Аўтапровад». У 1976 годзе завод быў названы ў гонар XXV з’езда КПСС (да 1990 года). У 1990 году завод пераўтвораны ў Мазырскі кабельны завод «Беларускабель». З 1991 года завод падпарадкоўваецца Дзяржкамітэту Рэспублікі Беларусь па прамысловасці і міжгаліновым вытворчасцям, з 1994 года — Міністэрству прамысловасці Рэспублікі Беларусь. З 1997 года форма ўласнасці зменена на адкрытае акцыянернае таварыства.

Сучаснае становішча
-------------------

На заводзе працуе прыкладна 1000 чалавек. Прадпрыемства з’яўляецца адным з валаўтваральных для Мазыра і Мазырскага раёна.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  ОАО «Беларускабель»: 60 лет соединяя миры  (руск.)
2. 1 2 3 4 5 6  Мазырскі кабельны завод // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 515.
3. 1 2 3 4 5  Мозырский кабельный завод «Беларускабель» Архівавана 13 верасня 2019. на сайце «Архівы Беларусі» (Фондавы каталог дзяржаўных архіваў Рэспублікі Беларусь)  (руск.)
4. ↑  Інфармацыя пра ААТ «Беларускабель» на сайце Міністэрства прамысловасці Рэспублікі Беларусь Архівавана 2 ліпеня 2021.  (руск.)
5. ↑  Прамысловасць Архівавана 12 чэрвеня 2021. на сайце Мазырскага райвыканкама  (руск.)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Захаркевіч.
**Сцяпан Артуравіч Захаркевіч** (нар. 1978, г. Старыя Дарогі) — беларускі гісторык, этнолаг. Кандыдат гістарычных навук.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1978 годзе ў Старых Дарогах. У 2000 годзе скончыў гістарычны факультэт БДУ. Дацэнт кафедры этналогіі, музеялогіі і гісторыя мастацтваў БДУ.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Займаецца псторыяй і культурай этнічных меншасцей Беларусі XIV—XVIII ст. этнічных груп беларусаў, гісторыяй транспарту і гіпічнай культуры Бапарусі, народная кухня маталян і інш. 3’яўляецца аўтарам каля 40 навуковых артыкулаў.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | academia.edu |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0003 7069 2017 · NUKAT: n2012141445 · VIAF: 315710667 · ЗЭКББ: SEK-468587 |
**Дзяржаўны пераварот у Латвіі, 1934** — антыканстытуцыйны захоп улады ў Латвіі прэм’ер-міністрам Карлісам Улманісам. Было прыпынена дзеянне канстытуцыі і распускаўся Сейм. У краіне былі ліквідаваныя ўсе палітычныя партыі і закрытыя многія газеты.

У ноч з 15 на 16 мая 1934 года ўсе ўрадавыя будынкі ў Рызе былі занятыя войскамі, паліцыяй і айзсаргамі. Апублікавана распараджэнне за подпісам прэм’ер-міністра Улманіса і ваеннага міністра генерала Балодзіса аб аб’яўленні ўсёй краіны на ваенным становішчы на ​​6 месяцаў (падоўжана да 1938 года). Адначасова прыпыненая дзейнасць Сейма надалей да правядзення «рэформы» канстытуцыі (Сейм так і не быў адноўлены). Прэзідэнту дзяржавы Алберту Квіесісу была дадзена магчымасць заставацца на сваёй пасадзе да заканчэння канстытуцыйных паўнамоцтваў, да красавіка 1936 года.

Пераварот прайшоў бяскроўна, грамадства не выступіла з пратэстамі.

Было арыштавана каля 2000 чалавек, уключаючы большасць лідараў ЛСДРП. Большая частка была неўзабаве вызвалена, самы працяглы тэрмін арышту не перавысіў года.

Спецыяліст па канстытуцыйным праве К. Дышлерс ў 1935 прапанаваў разуменне перавароту як прымянення ў публічным праве інстытута дзеяння ў чужой цікавасці без даручэння (лац. Negotiorum gestio).

У гістарыяграфіі СССР пераварот у Латвіі называўся фашысцкім. Англійскія гісторыкі П. Дэвіс і Д. Лінч апісваюць падзеі як атрыманне ўлады «фашыстоўскім Сялянскім саюзам і станаўленне Улманіса дыктатарам».

Зноскі
------

1. ↑  История Латвии: ХХ век, 2005
2. ↑  Dišlers K. Negotiorum gestio publisko tiesību novadā. Tieslietu ministrijas vēstnesis, Nr. 1/1935
3. ↑  Latvijas Padomju enciklopēdija. — Rīga: Galvenā enciklopēdiju redakcija, 1983. — Т. 3. — С. 258.
4. ↑  Peter Davies and Derek Lynch. The Routledge companion to fascism and far-right. 2002. p. 22

Літаратура
----------

* Жагарс Э. Фашистский переворот 15 мая 1934 года. В кн.: Латвия на грани эпох II — Рига: Авотс, 1988 — стр. 59—77. ISBN 5-401-00286-6
* Jēkabsons, Ēriks, Ščerbinskis, Valters (sastādītāji). Apvērsums. 1934. gada 15. maija notikumi pētījumos un avotos. Rīga: Latvijas Nacionālais arhīvs, Latvijas Arhīvistu biedrība, 2012.
* История Латвии: ХХ век. — Рига: Jumava, 2005. — С. 149—172. — 475 с. — ISBN 9984-05-866-2. (ссылки на главы)
Хайнбургер-Ау.
**Захо́п Ха́йнбургер-А́у** (ням.: Besetzung der Hainburger Au, англ.: Occupation of the Hainburger Au) — балотнай зоны — у снежні 1984 г. стаў паваротным пунктам, які прывёў да экалагічнай насцярожанасці нямецкамоўнага насельніцтва ў Цэнтральнай Еўропе і паспрыяў вялікім дасягненням у галіне развіцця дэмакратычных працэсаў у Аўстрыі.

Хайнбургер-Ау — вялікая прыродная забалочаная тэрыторыя, якая абмежаваная Дунаем і Хайнбургам-ан-дэр-Донау і знаходзіцца ў Ніжняй Аўстрыі. Гэта зона зусім недалёка на ўсход ад галоўнага аэрапорта Вены. З 1996 г. яна стала часткай нацыянальнага парку Донау-Аўэн.

У лютым 1983 г. аўстрыйскае аддзяленне Сусветнага фонду дзікай прыроды пачало кампанію пад слоганам «*Rettet die Auen*» з мэтай захавання балот Хайнбургер-Ау. З дапамогай розных медыя-каналаў Сусветны фонд дзікай прыроды пачаў распаўсюджваць інфармацыю пра экалагічную пагрозу, якая можа ўтварыцца ў выпадку знішчэння гэтай важнай зоны. Гэта распачалося з прычыны планаў пабудовы там гідраэлектрастанцыі, прычым планы актыўна падтрымліваліся ўрадам Аўстрыі. У выніку наступных падзей: пратэстаў і дэманстрацый экалагічных актывістаў, а таксама масавага захопу ўразлівай да пагрозы тэрыторыі звычайнымі грамадзянамі — у Цэнтральнай Еўропе значна ўдасканалілася экалагічная і дэмакратычная свядомасць насельніцтва, асабліва нямецкамоўнага.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  DER SPIEGEL 52/1984 - Tag der Schande **(нявызн.)**.  spiegel.de. Праверана 26 верасня 2014.
**Дзяржаўны музей ваеннай гісторыі Рэспублікі Беларусь** — музей, створаны ў Мінску 3 ліпеня 1993 г. пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь на базе Музея гісторыі войскаў Чырванасцяжнай Беларускай ваеннай акругі, які быў заснаваны ў 1974 г. загадам Міністэрства абароны СССР і адкрыты 21.02.1978 г. У верасні 1992 г. па распараджэнні Савета Міністраў будынак музея перададзены Беларускай праваслаўнай царкве. Экспазіцыя была разабрана. У 1996 г. музею было прадстаўлена памяшканне пры Уруцкім гарнізонным Доме афіцэраў. 6 мая 2002 г. адбылося афіцыйнае адкрыццё музея. З 1996 г. дырэктар М.Г.Печань.

Экспазіцыя
----------

Музей размешчаны ў 3 экспазіцыйных залах. Першая зала прысвечана засяленню славянамі тэрыторыі Беларусі, гісторыі Беларусі ў складзе Вялікага княства Літоўскага і Расійскай імперыі, падзеям 1-й сусветнай вайны. Экспануюцца сапраўдная зброя і муляжы (кальчугі, шлемы, шчыты і інш.), рыштунак воінаў сярэдневякоўя, узоры ваеннай вопраткі. Другая зала адлюстроўвае падзеі грамадзянскай вайны 1918-20 гг. міжваенны перыяд, перыяд Вялікай Айчыннай вайны. Сярод экспанатаў узоры ваеннай тэхнікі і ўзбраення, абмундзіраванне і рыштунак, дакументы, карты, схемы, фотаматэрыялы, асабістыя рэчы военачальнікаў С.М.Будзённага, І.Х.Баграмяна, А.М.Васілеўскага, Г.К.Жукава, І.С.Конева, К.К.Ракасоўскага, І.І.Якубоўскага і інш. Прадстаўлены матэрыялы пра буйныя ваенныя вучэнні, што адбываліся на тэрыторыі Беларусі («Днепр», «Бярэзіна», «Захад» і інш.). Маецца спіс выдатных военачальнікаў, якія прайшлі станаўленне ў Беларускай ваеннай акрузе. Трэцяя зала прысвечана пасляваеннаму перыяду, станаўленню Узброеных Сіл СССР у мірны час. Асабліва шырока адлюстравана гісторыя Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь. Прадстаўлены працэсы падрыхтоўкі ваенных кадраў, заканадаўчыя акты, матэрыялы па рэфармаванні беларускай арміі. У экспазіцыі асабістыя рэчы камандуючых Беларускай ваеннай акругай, матэрыялы пра першага Героя Беларусі У.М.Карвата, удзельнікаў ліквідацыі катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і інш.

Літаратура
----------

* Музеі Беларусі Музеи Беларуси / [рэдакцыйны савет: Г.П. Пашкоў, Л.В. Календа, М.Г. Нікіцін]. - Мінск : Беларуская Энцыклапедыя, 2008. - 559 с.
Туман, які ўзнік праз тэмпературную інверсію.
**Інверсія** ў метэаралогіі азначае анамальны характар змены якога-небудзь параметра ў атмасферы з павелічэннем вышыні. Найболей часта гэта адносіцца да тэмпературнай інверсіі, то бок да павелічэння тэмпературы з вышынёй у некоторым пласце атмасферы замест звычайнага паніжэння (гл. атмасфера Зямлі).

Адрозніваюць два тыпа інверсіі:

* прыземныя інверсіі тэмпературы, якія пачынаюцца непасрэдна ад зямной паверхні (таўшчыня пласту інверсіі — дзясяткі метраў)
* інверсіі тэмпературы ў свабоднай атмасферы (таўшчыня пласта інверсіі дасягае сотні метраў)

Інверсія тэмпературы перашкаджае вертыкальным перасоўванням паветра і спрыяе ўтварэнню імгі, туману, смогу, аблокаў, міражоў. Інверсія дужа залежыць ад мясцовых асаблівасцяў рэльефа. Павелічэнне тэмпературы ў інверсійным пласце вагаецца ад дзясятых доляй градусаў да 15—20 °C і болей. Найбольшую моцнасць маюць прыземным інверсіі тэмпературы ў Усходняй Сібіры і ў Антарктыдзе ў зімовы перыяд.

Спасылкі
--------

* *Інверсія тэмпературы (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* *Хргіан А. Х.* Фізіка атмасферы. — М. 1969.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 78586090 |
Proleg махаона (*Papilio machaon*)
**Вусень** — лічынка насякомых з атрада лускакрылых, або матылькоў.

Памеры ад некалькіх міліметраў (у шэрагу молей) да 12 сантыметраў. Цела складаецца з галавы, трох грудных і дзесяці брушных сегментаў. Галава з магутна склератызаванымі пакровамі, астатняе цела ў большасці мяккае, без буйных склерытаў. На целе ёсць развітыя шчацінкі, размешчаныя строга пэўным чынам, спецыфічным для асобных сямействаў, родаў і нават відаў. Акрамя гэтых першасных шчацінак ў старэйшых узростах ў шматлікіх адкрытажывых формаў развіваецца густое покрыва з другасных шчацінак (найбольш магутнае ў вусеняў з сямейства мядзведзіц).

Гл. таксама
-----------

* Земнаводныя вусені
* Метамарфоз насякомых
* Матылі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фота і Відэа
* Larva Locomotion: A Closer Look Архівавана 3 снежня 2013. — відэа кліп руху гусеніцы. Побач Архівавана 10 верасня 2013. — яе снеданне і нараджэнне матылька.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4052835-2 · Microsoft: 2776769236 · NKC: ph420382 |
**Бронзавы слімак** (руск.: Бронзовая улитка) — літаратурная прэмія за найлепшыя фантастычныя творы, апублікаваныя на працягу года на рускай мове. Уручалася штогод у Санкт-Пецярбургу з 1992 па 2012 год. Прэмія заснаваная Андрэем Мікалаевым і Аляксандрам Сідаровічам у 1992 годзе. Правобразам прэміі з’яўлялася прэмія Барыса Стругацкага, якая ўручалася ў 1991 годзе.

Прэмія ўручалася ў некалькіх намінацыях: за найлепшую фантастычную публікацыю буйной формы (раман), сярэдняй формы (аповесць), малой формы (апавяданне, навела), а таксама за найлепшы крытыка-публіцыстычны твор, прысвечаны праблемам фантастыкі.

Старшынёй і адзіным членам журы з’яўляўся Барыс Стругацкі, такім чынам дадзеная прэмія — «самая суб’ектыўная» з прэмій расійскай фантастыкі.

Сярод узнагароджаных — Віктар Пялевін, Дзмітрый Быкаў, Яна Дубінянская, Юлія Зоніс.

Зноскі
------

1. ↑  Овеществленная вечность. Отечественные фантастические премии
2. ↑  Список всех финалистов. Лауреаты премий «Бронзовая улитка»

Спасылкі
--------

* Бронзовая Улитка
**Бружмель залацісты** (*Lonicera chrysantha*) — куст, від роду Бружмель (*Lonicera*) сямейства Бружмелевыя (*Caprifoliaceae*). У дзікім выглядзе расце на Далёкім Усходзе, у лясах, далінах рэк і на горных схілах.

Батанічнае апісанне
-------------------

Бутоны
Лістападны куст вышынёй да 2 м. Парасткі тонкія, полыя ўнутры, з карой шэрага колеру, маладыя парасткі апушаны.

Лісце простае, яйкападобнае або рамбічна-ланцэтнае, завостранае, з шырокаклінападобным або закругленым аснаваннем, даўжынёй да 12 см, шырынёй 3-5 см. Знізу маюць жосткаваласістае, а па краі раснічастае апушэнне.

Кветкі жаўтлява-белыя, са слабым водарам, даўжынёй да 2,5 см, размешчаны парамі ў пазухах лісця. Час цвіцення — май-чэрвень.

Плады — парныя шарападобныя чырвоныя ягады дыяметрам да 8 мм. Спеюць у канцы жніўня — верасні, доўга не ападаюць.

Значэнне і выкарыстанне
-----------------------

Дэкаратыўная расліна, асабліва прыгожа выглядае ў перыяд паспявання пладоў.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

Літаратура
----------

* Деревья и кустарники СССР / Под ред. П. И. Лапина. — М.: «Мысль», 1966. — С. 538.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
Хімічны факультэт універсітэта Дакі
**Універсітэт Дакі** (бенг.: ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়) — найстарэйшая вышэйшая навучальная ўстанова Бангладэш, размешчана ў сталіцы краіны г. Дака. Заснаваны ў ліпені 1921 года, з'яўляецца найбуйнейшым універсітэтам краіны. Ва ўніверсітэт навучаюцца каля 33 000 студэнтаў і працуюць каля 1800 выкладчыкаў.

Мае 66 кафедраў на 13 факультэтах.

Факультэты
----------

* мастацкі
* бізнесу
* біялагічны
* тэхнічны
* педагагічны
* выяўленчага мастацтва
* права
* медыцынскі
* праграмісцкі
* фармакалагічны
* навуковы
* сацыяльных навук
* зямлі і аховы навакольнага асяроддзя

Вядомыя выпускнікі і выкладчыкі
-------------------------------

* Шахрыяр Алам, міністр замежных спраў Бангладэш
* Хабібур Рахман, бангладэшскі дзяржаўны дзеяч
* Фазлур Рахман Хан, амерыканскі інжынер-будаўнік
Універсітэт Дар-эс-Салама
**Універсітэт Дар-эс-Салама** (англ.: University of Dar es Salaam) — найбуйнейшы ўніверсітэт Танзаніі. Утвораны ў 1970 годзе шляхам падзелу Універсітэта Усходняй Афрыкі на Універсітэт Дар-эс-Салама, Універсітэт Макерэрэ і Універсітэт Найробі.

Гісторыя
--------

У 1961 годзе ў Дар-эс-Саламе быў адкрыты афіляваны з Лонданскім універсітэтам каледж, які ўжо ў 1963 годзе быў уключаны ў склад Універсітэта Усходняй Афрыкі. Калі ў 1970 годзе было прынята рашэнне аб падзеле Універсітэта Усходняй Афрыкі, 1 ліпені таго ж года рашэннем парламента Танзаніі № 12 з гэтага каледжа быў утвораны Універсітэт Дар-эс-Салама.

Вядомыя выпускнікі
------------------

* Джон Гаранг, 1-ы прэзідэнт Паўднёвага Судана.
* Ларан-Дэзірэ Кабіла, 3-і прэзідэнт Дэмакратычнай Рэспублікі Конга.
* Эрыя Катэгая, міністр замежных спраў Уганды (1996—2001).
* Джакая Кікветэ, 4-ы прэзідэнт Танзаніі.
* Ёверы Кагута Мусевені, 10-ы прэзідэнт Уганды

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12215927q · GND: 1030578-6 · ISNI: 0000 0004 0648 0244 · LCCN: n80017693 · Microsoft: 182078086 · NKC: ko2007248462, ko2007248463 · NLA: 36581126 · NUKAT: n2010064137 · LIBRIS: 142627 · SUDOC: 030820758 · VIAF: 146041435 |

 |
**Выбаргская набярэжная** — набярэжная ў Выбаргскім і Прыморскім адміністрацыйным раёнах Санкт-Пецярбурга, у гістарычным раёне Выбаргская старана. Праходзіць ад вуліцы Фокіна да набярэжнай Чорнай рэчкі па правым беразе Вялікай Неўкі. Працягвае на поўнач Пірагоўскую набярэжную, з якой мае агульную нумарацыю; на захад пераходзіць ва Ушакоўскую набярэжную. Раўналежная Аптэкарскай набярэжнай на левым беразе Вялікай Неўкі. Злучаецца з ім Грэнадзерскі і Кантэміраўскім мостам.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1
Бутэлечка з процівакашлевым сродкам
**Процівакашлевыя сродкі** — лекавыя сродкі, якія знімаюць кашаль шляхам прыгравання цэнтральнага і (або) перыферычных звёнаў кашлевага рэфлексу. Процівакашлевыя сродкі ўжываюць пры сухім кашлі, пры кашлі з макротай процівакашлевыя сродкі проціпаказаны.

Класіфікацыя
------------

Адрозніваюць процівакашлевыя сродкі цэнтральнага дзеяння, які прыгнечваюць функцыю кашлевага цэнтра, і перыферычнага, якія памяншаюць паток аферэнтных імпульсаў у цэнтральную нервовую сістэму з запалёных слізістых абалонак дыхальных шляхоў. Процівакашлевыя сродкі цэнтральнага дзеяння падзяляюць на апіоідныя (наркатычныя) і неапіоідныя (ненаркатычныя).

### Наркатычныя процівакашлевыя сродкі

Апіоідныя процівакашлевыя сродкі — алкалоіды опіуму ці сінтэтычныя аналагі марфіну (кадэін, этылмарфін) — валодаюць таксама актыўнасцю анальгетыкаў, зніжаюць адчувальнасць дыхальнага цэнтра, павышаюць тонус бронхаў і інш. Пры працяглым ужыванні наркатычныя процівакашлевыя сродкі выклікаюць лекавую залежнасць  (руск.) (бел..

### Ненаркатычныя процівакашлевыя сродкі

Да ненаркатычных процівакашлевых сродкаў цэнтральнага дзеяння адносяць глаўцын і акселадзін; да процівакашлевых сродкаў перыферычнага дзеяння — лібексін. Процікашлевай актыўнасцю валодаюць таксама рэчывы, якія аказваюць слабае анестэзійнае ўздзеянне на слізістыя абалонкі (ментол, фалімінт).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777081086, 2777339803, 2777580345 |
**«71»** — другі студыйны альбом беларускага рэп-гурта «PANaNieba», які быў выдадзены ў 2011 годзе.

Змест
-----

| № | Назва | Аўтар | Працягласць |
| --- | --- | --- | --- |
| 1. | «Галоўнае»  | SP Kava | 3:44 |
| 2. | «Трываю (feat. Neuro Dubel)»  | Аляксандр Кулінковіч | 3:13 |
| 3. | «Становімся мацней»  | SP Kava | 3:20 |
| 4. | «Шукаю выйсце»  | SP Kava | 3:09 |
| 5. | «Свой»  | SP Kava | 3:45 |
| 6. | «Мой раён»  | SP Kava | 3:39 |
| 7. | «На віражах»  | SP Kava | 3:26 |
| 8. | «не веру»  | SP Kava | 4:35 |
| 9. | «Буйкі (feat. Наталіка)»  | Тарас Апарык | 4:38 |
| 10. | «Гэта не ўсё»  | SP Kava | 4:30 |
| **31:58** |

Удзельнікі
----------

* SP Kava — музыка
* Sviedak — словы, музыка
* Тарас Апарык — сола на гітары

Крытыка
-------

Музычны крытык Сяргей Будкін адзначыў пра альбом, што *«у якасьці дэбюту яно б яшчэ пасавала, але пасьля даволі гучнай заяўкі ўсё ж выглядае як крок назад»*. Музычны журналіст Зміцер Падбярэзскі лічыць, *«што па-ранейшаму прываблівае, дык гэта непадробнасьць, натуральнасьць выказваньня»*, але *«калі б дадаць да гэтага матэрыялу прадуманыя аранжаваньні, ён бы напэўна прадстаў у значна больш выгадным сьвятле»*. Музычны крытык Дзмітрый Безкаравайны падкрэсліў, што альбом *«лепш па гуку, больш рэзкі па тэкстах, але заадно і значна больш сярэднестатыстычны па ўсіх параметрах»*. Музычны журналіст Алег Клімаў выказаў меркаванне, што *«вось і прыклад таго, як сіндром другога альбома[en] спрацаваў на ўсе сто з лішнім працэнтаў»*.

Зноскі
------

1. ↑  Pananieba «71» (+аўдыё) (руск.). *Experty.by* (9 лютага 2012). Праверана 18 ліпеня 2022.
2. ↑  *Колесникова, Маша*. Pananieba «71» (руск.). *Еўрапейскае радыё для Беларусі* (23 студзеня 2012). Праверана 18 ліпеня 2022.
3. ↑  Рэперы з PANaNieba выдалі альбом «71» (+ mp3 новай песні) (бел.), *Будзьма беларусамі!* (29 снежня 2011). Праверана 18 ліпеня 2022.

Спасылкі
--------

* CD Pananieba. 71 Архівавана 18 ліпеня 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | SoundCloud |
**Алібі** (лац.: alibi — *у іншым месцы* ці лац.: alius — «іншы») — акалічнасць, якая апраўдвае абвінавачанага (падазраванага), калі ён у момант здзяйснення злачынства знаходзіўся ў іншым месцы ці знаходзіўся ў іншым месцы раней моманту здзяйснення злачынства, але розніца ў часе недастатковая для перамяшчэння да месца злачынства. Алібі павінна быць даказана абвінавачаным. Пры прад'яўленні абвінавачання ў саўдзеле або неданясенні алібі, як правіла, не сведчыць аб невінаватасці абвінавачанага.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4
Дэманстрацыйныя наземныя выбухі. Авіяшоў на базе Мірамар, Сан-Дыега, ЗША
**Выбух** — фізічны ці/і хімічны хуткабежны працэс з вылучэннем значнай энергіі ў невялікім аб’ёме за кароткі прамежак часу, які прыводзіць да ўдарных, вібрацыйных і цеплавых уздзеянняў на навакольнае асяроддзе і да высакахуткаснага пашырэння газаў. Пры хімічным выбуху, акрамя газаў, могуць утварацца і цвёрдыя высокадысперсныя часціцы, завісь якіх завуць прадуктамі выбуху.

Выкарыстанне
------------

Тэхналогіі на аснове выбуховых працэсаў прымяняюцца ў ваеннай справе, на выбуху заснавана дзеянне боепрыпасаў.

Мірныя тэхналогіі ўключаюць у сябе разбурэнне канструкцый накіраваным выбухам, зварку выбухам, выбухны сінтэз матэрыялаў, здабычу карысных выкапняў і інш.

Гл. таксама
-----------

* Аб’ёмны выбух
* Дэтанацыя
* Тэмпература выбуху
* Хуткасць дэтанацыі
* Ціск дэтанацыі
* Халодны выбух
* Кумулятыўны эфект

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Выбух

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · У. Даля · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11970083t · GND: 4016009-9 · LCCN: sh85046465 · NDL: 00560492 · NKC: ph127406 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Алёхнавічы.

**Алёхнавічы** (трансліт.: *Aliochnavičy*, руск.: Олёхновичи) — вёска ў Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Малецкага сельсавета. Размешчана за 27 км ад Бярозы, за 19 км ад чыгуначнай станцыі Бяроза-Картузская.

Гісторыя
--------

Вядомы як Аляхновічы ў 1563 годзе ў Дабучынскай воласці Кобрынскай эканоміі, у абшары двара Блудзенскага і войтаўства Кабацкага. У 1716 годзе ў складзе войтаўства Блудзенскае Блудзенскага староства.

### Пад уладай Расійскай імперыі

Пасля Трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай з 1795 года ў складзе Расійскай імперыі, падаравана Кацярынай II нашчадкам генерала-фельдмаршала графа П. А. Румянцава-Задунайскага. У 1864 годзе ў Малецкай воласці Пружанскага павета Гродзенскай губерні, 105 сялян-уладальнікаў, 113 працоўных уваходзілі ў Аляхновіцкае сельскае таварыства і апрацоўвалі 512 дзес. зямлі зручнай; у 1890 годзе таварыству належалі 549 дзес. зямлі. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы дзейнічаў хлебазапасны магазін.

### Найноўшы час

З 1915 года акупіравана нямецкімі войскамі, з 1919 года да ліпеня 1920 года і з жніўня 1920 года — войскамі Польшчы. У ліпені—жніўні 1920 года на кароткі час устаноўлена савецкая ўлада.

З 1921 года ў складзе Польшчы, у 1924 годзе ў Малевіцкай гміне Пружанскага павета Палескага ваяводства, 31 будынак.

З 1939 года ў БССР. З 12 кастрычніка 1940 года вёска ў Малецкім сельсавеце Пружанскага раёна.

У 1941—1944 гг. акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Ад рук акупантаў загінулі 11 жыхароў вёскі, з фронту не вярнуліся 10 воінаў-землякоў.

З 14 красавіка 1960 года ў Бярозаўскім раёне. У 1970 годзе ў саўгасе «Малеч».

Планіроўка
----------

Планіровачна складаецца з двухбакова забудаванай вуліцы, арыентаванай з захаду на ўсход.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**:
	+ 1897 — 56 двароў, 336 жыхароў.
* **XX стагоддзе**:
	+ 1905 — 366 жыхароў.
	+ 1924 — 154 жыхары.
	+ 1970 — 167 жыхароў.
* **XXI стагоддзе**:
	+ 2005 — 23 жыхары, 17 двароў.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2006. — 528 с.: іл. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Малецкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Малеч |
| Аграгарадкі | Падкраічы |
| Вёскі | Алёхнавічы ·  Бухалі ·  Віснявічы ·  Горск ·  Грыцавічы ·  Давыдавічы ·  Залужжа ·  Лукомер ·  Пасталова ·  Паўлавічы ·  Рыгалі ·  Сасноўка ·  Хойнікі ·  Чарнічнае |
Запыт «жандар» перанакіроўваецца сюды; гл. таксама іншыя значэнні.
**Жандармерыя** (фр.: gendarmerie) — паліцыя, якая мае ваенную арганізацыю. Такога роду падраздзялення існавалі ў розны час і існуюць цяпер у шэрагу краін. Супрацоўнікі такіх падраздзяленняў завуцца жандарамі.

Французскія жандары
Італьянскія карабінеры
Байцы памежнай паліцыі Ізраіля

Этымалогія
----------

Асноўны артыкул: **Жандармерыя, кавалерыя**
Жандармерыя — першапачаткова фр.: gens d'armes — «людзі зброі» ці «ўзброеная світа», затым фр.: gent d'armes, якое з'яўляецца гульнёй словаў, у якой фр.: gent не толькі мае значэнне «людзі», але і скарачэннем ад фр.: gentil — «высакародны», з намёкам на высакароднасць саставу першапачатковай жандармерыі — першапачаткова «ўзброеная світа» французскага караля — гэта значыць каралеўская лейб-гвардыя, што складалася першапачаткова з цяжкаўзброеных рыцараў.

Гісторыя
--------

### Францыя

Асноўны артыкул: **Нацыянальная жандармерыя Францыі**
У 1791 годзе французскі рэвалюцыйны ўрад, знішчыўшы ранейшую земскую паліцыю (maréchaussée), сфарміравала корпус жандараў для назірання за захаваннем парадку ў арміях і ўнутры дзяржавы.

### Расія

Асноўны артыкул: **Жандармерыя, Расія**
У Расійскай імперыі жандармерыя была створана ў 1792 годзе ў Гатчыне ў складзе войскаў цэсарэвіча Паўла Пятровіча. У якасці паліцыі жандарскае падраздзяленне ў Расіі было створана ў 1815 годзе як Асобны корпус жандараў, існавала да 1917 года і скасавана Лютаўскай рэвалюцыяй.

У наш час
---------

Такія падраздзяленні могуць па традыцыі насіць назву жандармерыя ці звацца інакш, выконваючы падобныя функцыі. Напрыклад, у Італіі, Малдове і Чылі яны завуцца карабінерамі, у Ізраілі — памежнай паліцыяй, а ў Беларусі — унутранымі войскамі.

Літаратура
----------

* *Яновский А. Е..* Жандармы // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Значэнне слова «Жандармерыя» у Вялікай Савецкай Энцыклапедыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4130708-2 · NKC: ph128166 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Напалітана.


**Джанет Эн Напалітана** (англ.: Janet Ann Napolitano; нар. 29 лістапада 1957, Нью-Ёрк) — амерыканскі палітык, міністр унутранай бяспекі ЗША (2009—2013). У 2012 годзе заняла 9-е месца ў спісе 100 самых уплывовых жанчын свету па версіі часопіса Forbes. Губернатар Арызоны (2003—2009). З 2013 года прэзідэнт Каліфарнійскіх універсітэтаў. Член Амерыканскага філасофскага таварыства (2018).

Біяграфія
---------

У 1979 годзе скончыла Універсітэт Санта-Клары (Каліфорнія) са ступенню бакалаўра паліталогіі summa cum laude, была прынята ў Phi Beta Kappa. У 1983 годзе атрымала ступень доктара права (J.D.) у юрыдычнай школе Універсітэта Віргініі. Пасля вучобы занялася юрыдычнай дзейнасцю.

У 1993 годзе Біл Клінтан прызначыў яе на пасаду федэральнага пракурора ЗША ў Арызоне, а з 1999 па 2002 год яна з’яўлялася галоўным пракурорам штата. У 2002 годзе Напалітана перамагла на выбарах губернатара Арызоны; у 2006 годзе яна была пераабрана на гэтую пасаду. На гэтай пасадзе яна прытрымлівалася цэнтрысцкіх поглядаў. Напалітана ўдзяляла асаблівую ўвагу пытанням адукацыі, узроўню заработных плат выкладчыкаў, а таксама змагалася з нелегальнай іміграцыяй. Калі да пачатку яе губернатарскай дзейнасці дэфіцыт бюджэту штата складаў каля мільярда долараў, то да 2006 года ён стаў ужо прафіцытным і склаў каля 300 мільёнаў долараў. У 2005 годзе часопіс Time уключыў яе ў лік пяці лепшых губернатараў ЗША.

У канцы 2008 года Барак Абама аб’явіў аб прызначэнні Напалітана на пасаду міністра нацыянальнай бяспекі ЗША. 20 студзеня 2009 года Сенат зацвердзіў яе кандыдатуру; у той жа дзень яна зняла з сябе паўнамоцтвы губернатара Арызоны. У новую пасаду яна афіцыйна ўступіла на наступны дзень — 21 студзеня, займала гэтую пасаду па 6 верасня 2013 года.

З верасня 2013 года прэзідэнт Каліфарнійскіх універсітэтаў. Таксама з 2014 года на пастаянным кантракце ў штаце Goldman School of Public Policy Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Берклі. Член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (2015).

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 12 ліпеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Janet Napolitano // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
**Выбаргскі заліў** (фінск.: Viipurinlahti, шведск.: Viborgska viken) — заліў у паўночнай частцы Фінскага заліва Балтыйскага мора. Атрымаў сваю назву ад горада Выбарг, размешчанага ў самай паўночнай частцы заліва. Уваход перагароджаны на ¾ шырыні доўгім і вузкім паўвостравам Кіперорт. Па той бок паўвострава заліў моцна пашыраецца ў кірунку на паўднёвы ўсход і пакрыты мноствам астравоў; у праліве Тронзунд паміж астравамі Высоцкі і Крапыш спыняюцца на якары для нагрузкі і разгрузкі вялікія судны, а менш значныя праходзяць да самага Выбарга. У паўночнай частцы заліва знаходзіцца паўвостраў Лаханіемі.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
**Пру́гкія хва́лі** — механічныя ўзбурэнні, якія распаўсюджваюцца ў пругкім асяроддзі.
Узнікаюць пры землетрасеннях, выбухах, ударах.

Разнавіднасці пругкіх хваль — гукавыя хвалі і ультрагукавыя хвалі.

Віды пругкіх хваль
------------------

У вадкасцях і газах існуюць пераважна падоўжныя хвалі разрэджання-сціскання (часцінкі асяроддзя зрушваюцца ў напрамку распаўсюджання).

У ізатропных цвёрдых целах, якія маюць пругкасць зруху, існуюць падоўжныя і папярочныя хвалі (часцінкі асяроддзя зрушваюцца ў напрамках, перпендыкулярных да распаўсюджання).

У анізатропных асяроддзях (крышталях) пругкія хвалі падоўжна-папярочныя (часцінкі зрушваюцца ўздоўж трох узаемна перпендыкулярных напрамкаў, якія не супадаюць з напрамкам распаўсюджання).

Паблізу паверхні цвёрдага асяроддзя могуць існаваць паверхневыя акустычныя хвалі.

У абмежаваных цвёрдых целах (пласцінках, стрыжнях) узнікаюць т.зв. нармальныя пругкія хвалі — камбінацыя падоўжных і папярочных хваль.

Распаўсюджанне ў асяроддзі
--------------------------

На мяжы асяроддзяў пругкія хвалі адбіваюцца і пераламляюцца. Пры гэтым у цвёрдым асяроддзі ўзнікаюць і падоўжныя і папярочныя пругкія хвалі.

На перашкодах можа адбывацца дыфракцыя хваль і іх рассеянне.

З-за ўнутранага трэння (вязкасці) і цеплаправоднасці асяроддзя пругкія хвалі затухаюць з адлегласцю (гл. паглынанне хваль).

Пры вялікіх амплітудах хваль іх узаемадзеянне з асяроддзем становіцца нелінейным.

У тэхніцы
---------

Пругкія хвалі ўлічваюцца пры тэхнічных разліках падмуркаў, станкоў, турбін, самалётаў, караблёў, пры рашэнні геафізічных задач (распаўсюджанне пругкіх хваль ад землетрасенняў, зрухаў зямной кары), пры кантролі ядзерных выпрабаванняў.

Літаратура
----------

* Пругкія хвалі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 47. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* *Фёдоров Ф. П.* Теория упругих волн в кристаллах. — М. 1965. (руск.)
* *Красильников В. А. Крылов В. В.* Введение в физическую акустику. — М. 1984. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бокій.
**Іван Іванавіч Бокій** (22 кастрычніка 1946, вёска Продзвіна, Бабруйскі раён) — беларускі графік.

Біяграфія
---------

У 1968 г. скончыў Мінскае мастацкае вучылішча, ў 1977 г. Маскоўскі паліграфічны інстытут. Удзельнік мастацкіх выставак з 1980 г. Працуе ў кніжнай і станкавай графіцы. Асноўныя творы: мастацкае афармленне «Падарожнай кніжкі Скарыны», альбома «Беларуская кераміка», кніг «Як разгаралася полымя» і «Маніфест народнага шчасця» П. Ткачова; графічнай серыі «Хатынь», «Свабодай азорыцца свет». Узнагароджаны залатым медалём ВДНГ СССР (1985), шматлікімі дыпломамі конкурсаў «Мастацтва кнігі».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Бокій Іван Іванавіч//Беларускі Саюз мастакоў (1938—1998): Энцыклапед. даведнік.-Мн. 1998.-С. 65.
**Проціанемічныя сродкі** — лекавыя сродкі для лячэння анемій. Узмацняюць прадукцыю эрытрацытаў, ліквідуюць якасныя парушэнні утварэння эрытрацытаў у арганізме. Для лячэння анемій з паніжанай колькасцю гемаглабіну ўжываюць прэпараты, у якіх ёсць жалеза (напрыклад, жалеза закіснага лактат, гемастымулін, фераплекс і інш); пры анеміях з паменшанай колькасцю эрытрацытаў і павышаным насычэннем іх гемаглабінам — прэпараты вітаміну В12  (руск.) (бел. і фоліевай кіслаты; пры анеміях, што развіваюцца ў выніку прылічвання функцыі касцявога мозга, — сродкі, якія стымулююць функцыю касцявога мозга (эрытрапаэтын  (руск.) (бел. калоніястымулюючыя фактары).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
**Камень Мацея Бурачка** — валун у гонар беларускага паэта Ф. Багушэвіча (Мацей Бурачок — псеўданім) ва ўрочышчы Лысая гара, непадалёк ад сядзібы Багушэвічаў у в. Кушляны (Смаргонскі раён). Ля валуна Багушэвіч сустракаўся з сябрамі, хаваў пад ім рукапісы і забароненыя публікацыі. На бакавой грані каменя сябрамі класіка беларускай літаратуры быў высечаны надпіс «PAMIECI MACIEJA BURACZKA 1900 R» (Памяці Мацея Бурачка 1900 г.).

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мінск : Беларус. энцыкл. 1993.— 620 с.: іл. ISBN 5-85700-078-5.
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].

Спасылкі
--------

* Камень Мацея Бурачка на сайце Глобус Беларусі (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жыле.

**Ражэ-Эдгар Жыле** (фр.: Roger-Edgar Gillet; 10 ліпеня 1924, Парыж — 2 кастрычніка 2004) — французскі мастак.

Ражэ-Эдгар Жыле — адзін з найважнейшых прадстаўнікоў абстрактнага жывапісу пасля Другой сусветнай вайны. Вучыўся ў *École Boulle* ў Парыжы з 1939 па 1943 год. У 1944 годзе ён паступіў у *École Nationale Superieure des Arts Décoratifs*. Працаваў сцэнографам, тэатральным дэкаратарам і архітэктарам. З 1946 па 1948 год быў выкладчыкам Акадэміі Жуліяна. Узнагароджаны *Prix Fénéon* у 1954 годзе і прэміяй Кэтэрвуда ў ЗША ў 1955 годзе.

Аддаваў перавагу цёплым зямным тонам у сваіх карцінах, якія выкарыстоўваў у абстрактнай экспрэсіяністычнай манеры. У першы перыяд сваёй творчасці ствараў спантанныя, адначасова дастаткова структураваныя кампазіцыі, спалучаючы розныя формы.

Зноскі
------

1. 1 2   Праверана 22 жніўня 2017.
2. 1 2  Roger Edgard Gillet<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
4. ↑  RKDartists Праверана 1 ліпеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
**Кансервы** — харчовыя прадукты расліннага або жывёльнага паходжання, якія прайшлі адпаведную апрацоўку і змешчаны ў герметычную тару для працяглага захоўвання.

Бываюць мясныя (натуральныя, кулінарна апрацаваныя, у выглядзе паштэтаў, фаршаў, каўбас, субпрадуктаў), мяса-раслінныя (мяса з гарохам, фасоляй, капустай і інш.), рыбныя (у тым ліку прэсервы), малочныя, агароднінныя (закусачныя, для першых і другіх страў) і фруктовыя.

Па прызначэнні адрозніваюць:

* Агульнага прызначэння
* Спецыяльныя
* Для дзіцячага харчавання
* Для дыетычнага харчаваня

Працэс прыгатавання
-------------------

У працэсе вырабу з прадуктаў выдаляюць неядомыя часткі, дадаюць тлушч, цукар, прыправы, вітаміны, апрацоўваюць цяплом або хімічнымі рэчывамі (гл.кансерваванне). Кансервы расфасоўваюць і герметычна закрываюць у бляшаную, шкляную або палімерную тару. Захоўваюць у сухім месцы пры тэмпературы 0-20°С.

Гл. таксама
-----------

* Кансерваванне
* Марынаваныя таматы

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кансервы
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кукраш.
**Сяргей Патапавіч Ку́краш** (10 лютага 1942, в. Закальное, Любанскі раён, Мінская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне аграхіміі. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2002), доктар сельскагаспадарчых навук (2002), прафесар (2003).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (1965). З 1974 г. працаваў на Магілёўскай абласной станцыі па хімізацыі сельскай гаспадаркі (з 1977 г. дырэктар). З 1981 г. працуе ў БСГА асістэнтам (1981—1983), старшым выкладчыкам (1988), дацэнтам (1988—1999), прафесарам кафедры аграхіміі (1999). З’яўляецца адным з вядучых вучоных у галіне ільнаводства. Аўтар звыш за 180 навуковых і метадычных прац па вывучэнні новых форм угнаенняў, рэгулятараў росту і распрацоўцы спосабаў іх выкарыстання для павышэння ўраджайнасці ільну і якасці ільнопрадукцыі.

Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2002, у аўтарскім калектыве) — *за цыкл прац «Стварэнне комплекса вучэбнай літаратуры па аграхіміі для вышэйшых і сярэдніх спецыяльных сельскагаспадарчых навучальных устаноў»*.

Асноўныя публікацыі
-------------------

* Агрохимия. — Мн. 2000 (у сааўт.)
* Лён Беларуси: монография (в соавт.). — Мн. 2003.

Зноскі
------

1. 1 2  Лён, 2009, с. 66

Літаратура
----------

* Лён (руск.) / сост. Л. В. Ловчая; под общ. ред. И. А. Голуба; худож. В. В. Котович. — Минск: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2009. — 168 с.: ил..
* Кукраш Сяргей Патапавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 414. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
* Кукреш Сергей Потапович // Лён : энциклопедия / сост. Л. В. Ловчая; под общ. ред. И. А. Голуба. — Минск : БелЭн, 2009. — С. 66.
* Республика Беларусь : энциклопедия. Т. 4. — Минск, 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-225982 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пчалінцаў.
**Сяргей Міхайлавіч Пчалі́нцаў** (22 кастрычніка 1952, г. Броды, Львоўская вобласць, УССР) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1975 годзе Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут, у 1978—1985 гадах выкладаў у ім.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1988 года.

Творчасць
---------

Аўтар графічных твораў «Развянчаны час» (1984), «Раніца» (1987), «У рытме вадзяных кругоў» (1988), дыпціхаў «Кантрапункт» (1980), «Часовыя ўражанні» (1987), трыпціха «На краі» (1989), серыі «Загадкі вялікага лесу» (1988—1990); жывапісных кампазіцый «Удар кап’ём» (1993), «Паток» (1995), «Збіранне ракавін», «На каўчэгу» (1998), «У рытме вадзяных кругоў» (2000), серыі «Татэмы» (1991—1992), плакатаў, афармлення кніг. Творам уласцівы асацыятыўная і сімвалічная мова, спалучэнне выяўленчых матываў і абстрактнай кампазіцыі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Л. Ф. Салавей.* Пчалінцаў Сяргей Міхайлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-298879 |
**Грымсбі** (англ.: Grimsby) — горад і порт у цырыманіяльным графстве Лінкальншыр у Англіі, адміністрацыйны цэнтр унітарнай адзінкі Паўночна-Усходні Лінкальншыр. Горад размешчаны на паўночным усходзе Англіі, на ўзбярэжжы эстуарыя Хамбер Паўночнага мора, за 170 міль на поўнач ад Лондана. У горадзе базуецца прафесійны футбольны клуб «Грымсбі Таўн», які выступае ў сезоне 2010/2011 у Нацыянальнай Канферэнцыі. «Грымсбі Таўн» прымае супернікаў на стадыёне Блюндэл Парк (9 тыс. гледачоў).

Гарады-пабрацімы
----------------

* Банжул, Гамбія
* Брэмергафен, Германія (22 лютага 1963)
* Дзьеп, Францыя
* Тромсё, Нарвегія

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Артур Друры (1881—1961) — пяты прэзідэнт ФІФА.

Зноскі
------

1. ↑