**Музей гісторыі і культуры яўрэяў Беларусі** — музей у Мінску, створаны для захавання і даследавання гісторыі і культуры беларускіх яўрэяў.

Музей быў заснаваны навукоўцамі-энтузіястамі ў красавіку 2002 года пры падтрымцы габрэяў Беларусі і Прадстаўніцтва Джойнта у Рэспубліцы Беларусь. Уключаны ў спіс музеяў Мінска. Тут сабрана больш за 10 тысяч экспанатаў, дакументаў, матэрыялаў і фатаграфій, якія ілюструюць шматвяковую гісторыю беларускіх габрэяў.

Дырэктар музея з моманту заснавання — да красавіка 2012 года — кандыдат гістарычных навук Іна Паўлаўна Герасімава. З траўня 2012 года да лютага 2019 года дырэктарам музея быў Вадзім Мікалаевіч Акапян, а з сакавіка 2019 года да сакавіка 2021 года — Юлія Міхайлаўна Мікалуцкая.

Выставы і экспазіцыі
--------------------

Толькі да 2012 года ў музеі было праведзена больш за 40 выставак, якія маюць навукова-даследчае значэнне. Многія з іх упершыню экспанаваліся не толькі ў Беларусі, але і ў свеце — такія як «Чалавек і лёс», «Я — з гета», «Яўрэйскі супраціў у Беларусі. 1941—1944 гг.», «Яўрэйскі тэатр у Беларусі ў XX ст.», «Сінагогі Беларусі ўчора і сёння» (якая ўключае больш за 30 карцін Наліваева А. А.), выставы, прысвечаныя гісторыі Мінскага гета. Многія з іх дэманстраваліся не толькі ў Мінску, але і ў многіх беларускіх гарадах.

Выставы «Яўрэйскі тэатр у Беларусі» і «Яўрэйскія пісьменнікі ў творчасці мастака Лазара Рана» былі паказаны ў Маскве ў 2007—2010 гады па просьбе Расійскай дзяржаўнай бібліятэкі па мастацтве.

Музей практыкуе перасоўныя выставы, якія праводзіліся ў Магілёве, Гомелі, Бабруйску, Пінске і іншых гарадах.

Праграмы музея
--------------

Выстава «Беларускія сінагогі і рабіны»
Музей ажыццяўляе больш за 15 праграм навукова-даследчага, асветніцкага і адукацыйнага характару, якія ахопліваюць розныя тэмы гісторыі і культуры беларускіх яўрэяў з XVIII стагоддзя па сённяшні дзень. У іх бяруць удзел члены яўрэйскай абшчыны рэспублікі, навучэнцы і настаўнікі агульнаадукацыйных школ і ВНУ, выхадцы з Беларусі, якія жывуць у краінах СНД, Ізраіль, Ізраілі, ЗША, Германія, Германіі.

Авігдор Ліберман (справа), дырэктар музея Іна Герасімава і пасол Дзяржавы Ізраіль Зееў бен Ар’е падчас наведвання музея.
Актрыса Ліза Кудрау падчас наведвання музея.
Найбольш важнымі з’яўляюцца праграмы, звязаныя з увекавечаннем памяці беларускіх яўрэяў, якія загінулі ў Халакост:

* «Захаваем у памяці твары…» — так называецца праграма, мэтай якой з’яўляецца збор фатаграфій і дакументаў тых, хто загінуў у гета, на франтах вайны, у партызанскіх атрадах.
* «Гісторыя гета гарадоў і мястэчак Беларусі».
* «Гісторыя сям’і — гісторыя народа». Гісторыя кожнай габрэйскай сям’і дазваляе ўзнавіць шматвяковую гісторыю беларускага габрэйства праз гісторыю канкрэтнай сям’і.
* «Праведнікі народаў свету» — праграма, якая дазваляе шукаць выратавальнікаў габрэяў і іх нашчадкаў для аднаўлення справядлівасці — прысваення звання «Праведнік сусвету Беларусі». Па ўяўленнях музея гэтае ганаровае званне атрымалі дзясяткі чалавек.
* «Гісторыя габрэйскіх абшчын гарадоў і мястэчак Беларусі». Гэтая праграма дазваляе захаваць для наступных пакаленняў гісторыю і сучаснае развіццё абшчыны беларускіх габрэяў.

Іншыя праграмы:

* «Вялікія імёны» — збор і вывучэнне біяграфій і творчай спадчыны вядомых грамадска-палітычных дзеячаў, прадстаўнікоў культуры і мастацтва — выхадцаў з асяроддзя беларускага габрэйства.
* «Яўрэйскія жанчыны на пераломе эпох» — збор і вывучэнне біяграфій вядомых жанчын-габрэек, якія ўнеслі значны ўклад у эканоміку, палітыку, навуку і культуру Беларусі.
* «Яўрэйская культура і мастацтва яўрэяў Беларусі». У рамках гэтай праграмы музей даследуе і збірае матэрыялы, якія характарызуюць гістарычнае развіццё культурнай спадчыны беларускага яўрэйства.
* «Беларускія сінагогі і рабіны».
* «Яўрэйскі тэатр на ідыш у Беларусі». Гэтая праграма дазволіла сабраць вялікі і ўнікальны матэрыял, на аснове якога была арганізавана выстава, якая з поспехам прайшла ў Мінску і ў Маскве (у Дзяржаўнай бібліятэцы па мастацтве).

Супрацоўніцтва з іншымі музеямі
-------------------------------

Музей актыўна супрацоўнічае з многімі найбуйнейшымі рэспубліканскімі і замежнымі музеямі. Асабліва актыўнае супрацоўніцтва вядзецца з інстытутам Яд ва-Шэм у Іерусаліме. Пры каардынацыі музея за 2008—2010 гады было сабрана каля 15 000 імёнаў габрэяў, забітых у гады Халакосту, для перадачы ў мемарыяла Яд ва-Шэм.

З «Музеем гісторыі яўрэяў Польшчы» (Варшава) вядзецца сумесная работа па вывучэнні культурнай спадчыны яўрэяў Беларусі.

Музей дапамагае іншым музеям Беларусі арганізоўваць экспазыцыі, прысьвечаныя гісторыі габрэяў Беларусі. Напрыклад, у музеі Мірскага замка пры актыўнай дапамозе музея была створана экспазіцыя, прысвечаная гета ў перыяд Другой сусветнай вайны, якое знаходзілася падчас Вялікай Айчыннай вайны на тэрыторыі гэтага замка.

Навуковыя даследаванні
----------------------

Музей рэгулярна публікуе матэрыялы навуковых даследванняў. За гады яго існавання сумесна з рознымі навуковымі ўстановамі рэспублікі былі выдадзены 8 кніг, некаторыя з якіх перакладзены на нямецкую і англійскую мовы.

У кнізе «Праведнікі народаў сусвету Беларусі» (2003 год) упершыню былі прадстаўлены ўсе дадзеныя аб тых, хто ратаваў габрэяў у гады Катастрофы еўрапейскага яўрэйства. Спісы яўрэяў-партызан апублікаваны ў кнізе «Усталі мы плячом да пляча. Яўрэі ў партызанскім руху Беларусі. 1941—1944 гг.» (2005).

Вялікі рэзананс у чытачоў выклікала кніга «Калі словы крычаць і плачуць…», дзе апублікаваныя дзённікі 1943—1946 гадоў былых вязняў Мінскага гета, партызан — маці і дачкі Брук. Да 65-годдзя з дня знішчэння Мінскага гета выйшла кніга «Выжыць — подзвіг» (2008 год), у якой апублікаваны ўспаміны былых вязняў Мінскага гета і дакументы аб Мінскім гета з Нацыянальнага архіва Рэспублікі Беларусь.

У 2010 годзе сумесна з Нацыянальным архівам Рэспублікі Беларусь была выдадзена кніга дакументаў і матэрыялаў «Сведчаць каты. Знішчэнне яўрэяў на акупаванай тэрыторыі Беларусі ў 1941—1944 гг.» У ёй прадстаўлены архіўныя дакументы аб знішчэнні яўрэяў і апублікаваны спіс месцаў масавых забойстваў яўрэяў на ўсёй тэрыторыі рэспублікі з указаннем колькасці забітых, даты расстрэлу і дакументальнай крыніцы, адкуль была ўзятая гэтая інфармацыя.

Узаемадзеянне з моладдзю
------------------------

Музэй праводзіць вялікую працу з настаўнікамі і навучэнцамі агульнаадукацыйных школ па тэме Халакосту і гісторыі габрэяў Беларусі. Сумесна з Грамадскім аб’яднаннем «Рэспубліканскі фонд „Халакост"» у 2003 і 2008 годзе былі праведзены рэспубліканскія конкурсы сярод настаўнікаў, навучэнцаў, студэнтаў і выкладчыкаў на тэму: «Халакост. Гісторыя і сучаснасць. Урокі талерантнасці», у якіх удзельнічала звыш 2000 чалавек з розных гарадоў і вёсак Беларусі.

Разам з моладдзю з розных яўрэйскіх арганізацый музей удзельнічае ў маладзёжных праграмах адукацыйна-асветніцкага характару.

Зноскі
------

1. ↑  Абшчыны — сябры Фонду
2. ↑  Музей гісторыі і культуры яўрэяў Беларусі(недаступная спасылка)
3. ↑  Габрэйскія абшчыны Беларусі Архівавана 10 чэрвеня 2015.
4. ↑  Минский еврейский общинный дом (МЕОД). Музей истории и культуры евреев Беларуси
5. ↑  *М. Кузьміч.* Нельга забыцца… Архівавана 23 чэрвеня 2012.
6. ↑  *В. Рубинчик.* Еврейское и рядом (2)
7. ↑  Союза белорусских еврейских общественных объединений и общин. Музей истории и культуры евреев Беларуси
8. ↑  Расстраляная літаратура(недаступная спасылка)
9. ↑  8 кастрычніка 2010 года ў Бабруйску
10. ↑  Музей истории и культуры евреев Беларуси просит общественность оказать содействие в поиске мест гибели жертв Холокоста и в увековечении их памяти
11. ↑  Музей истории и культуры евреев Белоруссии обращается за помощью
12. ↑  Сёння спаўняецца 65 гадоў з дня знішчэння апошніх вязняў Мінскага гета

Спасылкі
--------

* Музей истории и культуры евреев Беларуси. Виртуальный тур (руск.)
* A virtual tour of the Museum of the History and Culture of the Jews of Belarus (англ.)

| ⛭Яўрэйская абшчына Беларусі пасля Халакоста |
| --- |
| Арганізацыі | 
* Саюз беларускіх яўрэйскіх грамадскіх аб’яднанняў і абшчын
* Рэспубліканскі фонд «Халакост»
* Іудзейскае рэлігійнае аб’яднанне
* Музей гісторыі і культуры яўрэяў Беларусі
* Школа № 132

 |  |
| Асобы | 
* Якаў Басін
* Юрый Дорн
* Эмануіл Іофэ
* Леанід Левін

 |
| Дадаткова | 
* Вялікая харальная сінагога ў Гродна
* Мемарыял «Яма»
* Антысемітызм у Беларусі

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: no2014124640 · VIAF: 125331902 |