recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Чайка трохпальцая**, або **мыеўка** (*Rissa tridactyla*) — від марскіх птушак з сямейства чайкавых (*Laridae*).

Апісанне
--------

Даўжыня цела 38-46 см, размах крылаў 90-120 см. Самка меншая за самца.

Апярэнне белае з шэрым, канцы крылаў з чорнымі заканчэннямі ў выглядзе трохвугольніка, ногі чорныя, дзюба жоўтая. Вока выразнае, цёмнае. У няшлюбным уборы галава і шыя шэрыя. Маладыя з чорна-шэрым рысункам зверху крылаў, але ад маладых іншых відаў з падобнай афарбоўкай адрозніваюцца выразным чорным і шырокім «сярпом» на шыі, а таксама лёгкай выразкай на канцы хваста, які мае чорнае заканчэнне.

Палёт лёгкі, з частымі ўзмахамі крылаў. Толькі ў месцах гнездавання падае розныя гукі.

Пашырэнне
---------

Арэал разарваны: узбярэжжы Паўночнай Галарктыкі, у Амерыцы на поўдзень да Ньюфаўндленда, у Еўропе — Ісландыя, Шпіцберген, Скандынавія, Кольскі п-аў, востраў Вайгач, Новая Зямля, Брытанскія астравы, Ірландыя, Данія, Германія, Францыя, Іспанія, Грэнландыя.

Насяляе скалістыя ўзбярэжжы паўночных мораў. У раёне Паўночнага мора гняздзіцца таксама на плоскіх скалістых або пясчаных паверхнях, вельмі нізкіх скалах і нават на будынках. Можа гняздзіцца да 20 км ад мора. У паслягнездавы час сустракаецца галоўным чынам над адкрытым морам, дзе трымаецца галоўным чынам на кантынентальным шэльфе.

Пералётная або качуючая. Месца зімовак: часткова ў межах гнездавога арэала, Паўночная і Цэнтральная Атлантыка паміж Еўропай і Амерыкай; заходняя частка Міжземнага мора і Ціхі акіян на поўнач ад Тропіка Рака. На Беларусі вельмі рэдкі, выпадкова залётны від.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Корміцца дробнай рыбай і беспазваночнымі, якіх падбірае з паверхні вады.

Гняздо ў калоніі; звычайна на скальных паліцах, часта з іншымі птушкамі. Гэта плоская кучка з вялікай колькасці водарасцей, травы, лішайнікаў, моху і невялікай колькасці пёраў, усё гэта перакладзена глеем і памётам.

Яйкі звычайна 2 (радзей 1-3), шэра-зялёныя, жаўтаватыя, пясочна-карычневыя, карычнева-аліўкавыя або карычняватыя; на іх глыбокія плямы — папялістыя, паверхневыя — карычневыя або чорныя. Памеры: 55 х 40 мм.

Падвіды
-------

* *R. t. tridactyla* — паўночная Атлантыка ад цэнтральна-паўднёвай Канады і паўночнага ўсходу ЗША на ўсход праз Грэнландыю, Заходнюю і Паўночную Еўропу да паўноннай часткі п-ва Таймыр і Паўночнай Зямлі;
* *R. t. pollicaris* — паўночная частка Ціхага акіяна ад паўночнага ўсходу Сібіры, Камчатки, Ахоцкага мора, Курыльскіх а-воў праз Берынгава мора да Аляскі.

Зноскі
------

1. ↑  ЭПБ. У 5-і т. Т. 5

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Новы · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · eBird · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Neotropical Birds · SeaLifeBase · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2005008742 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сан-Сальвадор.
**Сан-Сальвадо́р** (ісп.: San Salvador, мянушка: *San Sivar*) — сталіца Сальвадора, знаходзіцца ў цэнтральнай частцы краіны, каля вулкана Сан-Сальвадор, за 35 км ад узбярэжжа Ціхага акіяна, у даліне ракі Амакас. Колькасць насельніцтва складае каля 570 тысяч чалавек, а разам з прыгарадамі 2,1 мільёнаў чалавек.

Горад быў заснаваны ў 1525 годзе на месцы захопленай іспанцамі індзейскай сталіцы *Кускатлана*, але да нашых дзён не засталося нічога, што нагадвала б каланіяльныя часы. Горад некалькі разоў руйнаваўся вывяржэннямі вулкана і землетрасеннямі (апошні раз у 1986 годзе). Пасля моцнага вывяржэння 1854 года сталіца была часова перанесеная ў Нуэва Сан-Сальвадор. Значныя руйнаванні адбыліся і ў 1934 годзе, а ў 1980-х гадах горад значна пацярпеў ад ваенных дзеянняў грамадзянскай вайны.

Праз Сан-Сальвадор праходзіць Панамерыканская аўтастрада. Таксама горад злучаны аўтамабільнай дарогай з марскім портам Ла Лібертад на ўзбярэжжы Ціхага акіяна, а з іншым портам Акаджутла, Сан Сальвадор злучаецца чыгункай. За 50 км на поўдзень ад горада знаходзіцца міжнародны аэрапорт.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Сан-Сальвадор // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 159. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Catholic (1997—…) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4051527-8 · LCCN: n79066410 · LIBRIS: 164713 · SUDOC: 130034622 · VIAF: 127829532 |
Краіны, грамадзяне якіх фігуруюць у «Панамскіх дакументах»
**Панамскія дакументы**, панамагейт, «Панамскі архіў» або «Панамскае дасье» — нефармальная назва ўцечкі канфідэнцыйных дакументаў Панамскай юрыдычнай кампаніі Mossack Fonseca, якую СМІ ў 2012 годзе называлі лідарам галіны ў краіне.

Дакументы былі атрыманы нямецкай газетай Süddeutsche Zeitung у 2015 годзе ад ананімнай крыніцы. На працягу года група міжнародных журналістаў пад эгідай амерыканскай некамерцыйнай арганізацыі Міжнародны кансорцыум журналісцкіх расследаванняў (ICIJ) вывучала дакументы. Публікацыя вынікаў расследавання адбылася 3 красавіка 2016 года. ICIJ адмовілася публікаваць у адкрытым доступе як сам архіў, так і копіі дакументаў з яго. Вынікі даследаванняў дакументаў ахопліваюць перыяд з 1977 па 2015 гады. Асноўнай тэматыкай апублікаваных вынікаў стала выкрыццё наяўнасці схаванай уласнасці палітыкаў і звязаных з гэтым канфліктаў інтарэсаў.

Меркаваны архіў памерам у 2,6 тэрабайта змяшчае 11,5 мільёна файлаў, у якіх згадваецца мноства цяперашніх і былых сусветных лідараў, высокапастаўленых чыноўнікаў і вядомых людзей. У матэрыялах згадваецца, у прыватнасці, 12 дзеючых і былых кіраўнікоў дзяржаў.

Зноскі
------

1. ↑  «Панамскі фінансавы канал» — Панамскія дакументы
2. ↑  Панамагейт **(нявызн.)**.  interfax.ru.
3. ↑  Панамскі архіў: як СМІ выкрылі вялізную сетку афшораў па ўсім свеце
4. ↑  Андрей Колесников. Владимир Путин за другом в карман не полез // Газета «Коммерсантъ». — 2016-08-04. — Вып. 60. — С. 3.
5. ↑
6. ↑  Panama Papers: Putin associates linked to 'money laundering' // BBC
7. ↑  Глава ICIJ: публикация «Панамских документов» по офшорам не была направлена против России **(нявызн.)**.  ТАСС. Праверана 7 красавіка 2016.
8. ↑  Журналисты рассказали об офшорах 12 действующих и бывших мировых лидеров (руск.)
9. ↑  «Новая газета» опубликовала расследование об офшорах друга Путина (руск.).  Meduza. Праверана 3 красавіка 2016.
10. ↑  The Panama Papers: how the world’s rich and famous hide their money offshore // The Guardian

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n2016030935 · NKC: unn2017970743 · VIAF: 152146634453441932159 |
**Альхо́ўскае** — вадасховішча ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі на рацэ Страча каля вёскі Альхоўка.

Вадасховішча створана ў 1951 годзе з мэтай забеспячэння вадой кардоннай фабрыкі. Плошча паверхні 0,7 км². Даўжыня 3,7 км, найбольшая шырыня 0,28 км. Найбольшая глыбіня 5,2 м, сярэдняя 1,69 м. Аб'ём вады 2,1 млн м³. Плошча вадазбору 1140 км².  

Катлавіна вадасховішча выцягнутая ў даліне ракі Страча. Берагавая лінія звілістая. Берагі абрывістыя, вышынёй да 7 м. Дно ілістае. На вадасховішчы 3 астравы агульнай плошчай каля 0,1 га.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — С. 79. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
**Ігнацій Іздэбскі** (25 студзеня 1702, каля Пінска — 9 красавіка 1766) — дзеяч каталіцкай царквы.

Біяграфія
---------

У 1718 годзе ў Вільні ўступіў у ордэн езуітаў, з 1730 годзе — ксёндз. Вывучаў філасофію ў Полацку (1723—1726), тэалогію ў Варшаве (1728—1729) і Пінску (1729—1732). Прафесар рыторыкі ў Слоніме (1733—1734), філасофіі ў Слоніме (1736—1738) і Вільні (1739—1742), суперыёр у Бабруйску (1742—1747) і Ілукшце (1749—1760), міністр і прэфект будоўлі ў Вільні пры касцёле св. Ігнацыя (1747—1749). Захаваліся рукапісныя выклады Іздэбскага па логіцы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В.* Іздэбскі Ігнацій // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — С. 240. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2.
**Валюнтарызм** (ад лац.: voluntas - воля) — 1) ідэалістычны кірунак у філасофіі, які абвяшчае першаасновай быцця волю і тлумачыць яе як сляпую сілу. На гэтай аснове адмаўляюцца аб'ектыўныя законы развіцця прыроды, грамадства і прапаведуецца культ «выбітных асоб». 2) Сацыяльна-палітычная практыка, якая ігнаруе аб'ектыўныя заканамернасці гістарычнага працэсу і кіруецца суб'ектыўнымі жаданнямі і адвольнымі рашэннямі асоб, што яе ажыццяўляюць. Прыхільнікі валюнтарызму перабольшваюць ролю валявога, стыхійнага пачатку ў жыцці чалавека і грамадства. Палітычны працэс яны трактуюць як адвольны, перарывісты і недаступны розуму. Асноўную ўвагу акцэнтуюць не на праграмах, а на прамых дзеяннях, адвольных рашэннях, часта на бессэнсоўным палітычным ціску. У палітыцы вынікам валюнтарызму найчасцей бывае аўтарытарызм або таталітарызм, звышрэвалюцыйнасць або анархізм. Як філасофскі кірунак валюнтарызм узнік у 19 ст. Найбольш вядомыя яго прадстаўнікі - А.Шапенгаўэр (сцвярджаў, што ў аснове ўсіх з'яў ляжыць нічым не абумоўленая «сусветная воля»), Ф.Ніцшэ (надаў валюнтарызму агрэсіўны характар, рухальнай сілай гісторыі абвясціў «волю да ўлады» і «культ сілы»), Э.Гартман. Погляды гэтых філосафаў з'явіліся адной з галоўных ідэйных крыніц фашызму.

Літаратура
----------

* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7
**Сусветная федэрацыя катоў** (англ.: World Cat Federation, WCF) — міжнароднае аб’яднанне феліналагічных клубаў. У яе склад уваходзяць каля 370 арганізацый аматараў катоў з розных краін.

Гісторыя
--------

Сусветная федэрацыя катоў была заснавана ў 1988 годзе ў Рыа-дэ-Жанэйра. Яе стварылі тры клуба, якія былі незадаволены малой дэмакратычнасцю тых федэрацый, якія існавалі ў той час.

Мэты
----

Сусветная федэрацыя катоў аб’ядноўвае 93 асацыяваныя арганізацыі і 66 нацыянальных арганізацый з 18 краін.

Напрамкі іх дзейнасці наступныя:

* усталяванне міжнародных зносін паміж клубамі катоў;
* распрацоўка і зацвярджэнне стандартаў парод;
* прадстаўленне выставачных ліцэнзій;
* кантроль за выкананнем выставачных правіл;
* ліцэнзаванне суддзяў;
* рэгістрацыя гадавальнікаў.

Структура
---------

Федэрацыя з’яўляецца адкрытай і дэмакратычнай арганізацыяй. Яна прызнае многія феліналагічныя сістэмы свету і радаводныя дакументы розных заводчыкаў. Сярод партнёраў Федэрацыі ёсць TICA (ЗША), FIFe (Чэхія), GCCF (Вялікабрытанія) і CFA (ЗША); суддзі гэтых арганізацый часта ўдзельнічаюць у выстаўках Федэрацыі.

Прэзідэнт Федэрацыі Анеліз Хакман з’яўляецца дэпутатам Еўрапарламента. Федэрацыя прымае актыўны ўдзел у абмеркаванні еўрапейскага заканадаўства па пытаннях, якія датычацца жывёл.

Зноскі
------

1. ↑  kd-deuter. «WCF — World Cat Federation Архівавана 20 снежня 2017.». *www.wcf-online.de*
2. ↑  Statutes of the WCF World Cat Federation. Архівавана 29 красавіка 2021.
3. ↑  Welcome to the website of the World Cat Federation eV" Архівавана 9 сакавіка 2021.. *World Cat Federation*
**Вінгсьют** (англ.: wingsuit «касцюм-крыло» ад wing «крыло» + suit «касцюм») — спецыяльны касцюм-крыло, канструкцыя якога дазваляе набягаючым патокам паветра напаўняць крылы паміж нагамі, рукамі і целам пілота, ствараючы тым самым аэрадынамічны профіль. Гэта дае магчымасць выконваць плануючыя палёты. Сусветны рэкорд далёкасці палёту ў вінгсьюце, зафіксаваны ў кнізе Гінеса, складае 30,4 км. Сучасныя вінгсьюты таксама дазваляюць набіраць вышыню ў палёце (пры ўмове, што перад гэтым пілот разаўе дастатковую гарызантальную хуткасць).

Пры палётах у вінгсьюце для прызямлення выкарыстоўваецца парашут, таму яны лічацца разнавіднасцю парашутызму.
**Вінегрэ́т** (фр.: vinaigrette ад *vinaigre* — воцат) — у французскай і інтэрнацыянальнай кухні соус, які ўжываецца як запраўка салатаў; часам так называюць і халодныя закускі з такой запраўкай.

Класічны соус «вінегрэт», які атрымаў міжнароднае прызнанне на пачатку XIX ст. гатуецца з алею (3 часткі), віннага воцату (1 частка) з дадаткам солі і свежазмолатага перцу, якія старанна перамешваюць і збіваюць да згушчэння. Часта соус «вінегрэт» дадаткова араматызуецца эстрагонам, пятрушкай, часнаком і інш. Заміж воцату можна ўжываць лімонны сок.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
Схема ўтварэння брызу
**Брыз** (фр.: brise — лёгкі вецер) — мясцовы вецер невялікай хуткасці, які змяняе кірунак двойчы на суткі. Узнікае на берагах мораў, азёр, часам вялікіх рэк. Днём суша награваецца хутчэй за ваду, і над ёй усталёўваецца больш нізкі атмасферны ціск. Таму дзённы брыз дзьме з акваторыі на нагрэтае ўзбярэжжа. Начны (берагавы) брыз дзьме з астуджанага ўзбярэжжа на прагрэтую ваду. На большай вышыні назіраецца адваротнае цячэнне — антыбрыз.

Асабліва добра брызы выяўлены летам падчас устойлівага антыцыкланальнага надвор’я, калі розніца ў тэмпературы сушы і вады найбольш значная. Брызы на морах дзейнічаюць у межах некалькіх дзясяткаў кіламетраў і ахопліваюць тоўшчу паветра ў некалькі соцень метраў. Марскі брыз паніжае тэмпературу паветра ў дзённы час і робіць паветра больш вільготным. 

Утварэнне фронту марскога брызу
Дзённы марскі брыз часта ўтварае атмасферны фронт, таксама вядомы як зона канвергенцыі. Халоднае паветра з мора сустракаецца з паветрам, нагрэтым ад зямлі і ўзнікае мяжа ў выглядзе неглыбокага халоднага фронту. Калі розніца тэмпературы паветраных мас значная, гэты фронт стварае кучавыя аблокі, а калі паветра вільготнае і нестабільнае, фронт можа нарадзіць навальніцу.

У эпоху паруснага суднаходства брызамі карысталіся для пачатку плавання. У наш час ветравыя фермы будуюцца на ўзбярэжжах у тым ліку каб скарыстацца перавагамі, якія дае брызавая цыркуляцыя. Далёкія ж афшорныя ветракі будуюць без аглядкі на брызы, але ўлічваючы кірунак пануючага ветру.

Зноскі
------

1. ↑
Брыльянтавае кольца падчас поўнага сонечнага зацьмення ў Новасібірску 1 жніўня 2008 года
З'яўленне дыяментавага кольца падчас поўнага сонечнага зацьмення ў Астраханскай вобласці 29 сакавіка 2006 года
**Брыльянтавае кольца** - эфект, які назіраецца за імгненне да пачатку поўнай фазы сонечнага зацьмення або праз імгненне пасля яе заканчэння. Калі апошнія прамяні сонечнага святла праходзяць праз даліны краю месяцовага дыска, на небе як быццам успыхвае кольца з зіготкім дыяментам. З'ява працягваецца каля дзвюх секунд.

> Сонечны сярпок паступова сышоў на нішто, рэзка ўспыхнула дыяментавае кольца, якое трымалася працяглы час, затым вакол Сонца з'явілася мігатлівыя каралі. 
> 
> 

Самай ранняй рэалістычнай выявай брыльянтавага кольца лічыцца карціна нямецкага мастака Космаса Даміяна Азама, скончаная ў 1735 годзе  .

Нататкі
-------

1. ↑  *Пахомов А.*. Солнечное затмение в Пятигорске **(нявызн.)**.  «Наука и жизнь» (1 верасня 2008). Архівавана з першакрыніцы 12 мая 2014. Праверана 18 чэрвеня 2010.
2. ↑  A Solar Eclipse Painting from the 1700s (англ.) (28 студзеня 2008). Архівавана з першакрыніцы 9 красавіка 2012. Праверана 15 кастрычніка 2009.
**Брылёўскі скарб** — адзін з найбольш адметных манетна-рэчавых комплексаў эпохі вікінгаў на тэрыторыі Беларусі. Скарб адлюстроўвае падзеі, якія адбываліся на беларускіх землях у канцы IX стагоддзі: фарміраванне гандлёвых шляхоў, якія злучылі паміж сабой першыя гарады, — цэнтры дзяржаваўтваральных працэсаў, месцы сувязяў паміж прадстаўнікамі розных народаў. Прысутнасць у складзе скарбу арабскіх манет і франкскага мяча паказвае, наколькі шырокімі былі гандлёвыя зносіны нашых продкаў ужо ў тыя далёкія часы.

Гісторыя
--------

Быў знойдзены на Брылёўскім поле каля вёскі Брылі Барысаўскага раёна, вядомым як месца пераправы праз раку Бярэзіну войскаў Напалеона падчас вайны 1812 года. Вясной 2000 г. у пошуках дэталей вайсковага рыштунку і ўзбраення мастак-рэстаўратар Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны Сяргей Захараў у пойме ракі выявіў фрагменты мяча, моцна пашкоджанага карозіяй. Мяркуючы, што да яго ў рукі трапілі дрэнна захаваныя матэрыялы 1812 года, мячу не было нададзена першапачаткова асаблівай увагі, але, калі высветлілася, што знаходка мае значна большы ўзрост, прадоўжыў раскопкі. У 2002 годзе ўзровень вады ў Бярэзіне моцна ўпаў, і з'явілася магчымасць абледваць затопленыя ўчасткі. Знойдзены скарб быў рассыпаны авальнай плямай каля 2-3 м на глыбіні 30-35 см. Асобныя прадметы ў гэтай жа мясцовасці былі пазней выяўлены Валянцінам Рабцэвічам і Алегам Іовым. Паступіў у фонды Нацыянальнага гістарычнага музея Беларусі ў 2003 годзе.

Апісанне
--------

Брылёўскі скарб складаецца з 290 сярэбраных арабскіх манет дырхамаў і іх фрагментаў, фрагментаў шыйнай грыўні, франкскага мяча IX ст. і набору з дзесяці гірак для ўзважвання срэбра. На падставе аналізу манетнай часткі Валянцін Рабцэвіч прыйшоў да высновы, што найстарэйшая манета адчаканена ў 125 г. мусульманскага летазлічэння, што адпавядае 742 ці 743 году нашай эры, а найноўшая, адпаведна, - 890 ці 891 году. Такім чынам, гэта дазваляе датаваць скарб 890 - 892 гг.

Лічыцца, што Брылёўскі скарб быў г.зв. вотыўным дарам — тыповай скандынаўская старажытнагерманская традыцыяй ахвярапрынашэння багам у абмен на дапамогу. Меч пры гэтым звычайна ламаўся ў некалькіх месцах, што рабіла яго непрыдатным для будучага выкарыстання.

Зноскі
------

1. 1 2  Як манеты халіфаў і эміраў трапілі ў Беларусь? Архівавана 20 снежня 2016.

Спасылкі
--------

* Выйшаў альбом, прысвечаны Брылёўскаму скарбу Архівавана 13 студзеня 2017.
* Каталог «Брылёўскі скарб»(недаступная спасылка)
**Дэманстратыўнае** або **Паказное спажыванне** — набыццё тавараў і паслуг галоўным чынам з мэтай паказу даходаў і багацця. З пункту гледжання дэманстратыўнага спажыўца, такія паводзіны з'яўляецца сродкам дасягнення або падтрымання пэўнага сацыяльнага статусу.

Акрамя таго, існуе больш спецыялізаваны тэрмін «Invidious consumption», што азначае спажыванне з наўмыснай мэтай выклікаць пачуццё зайздрасці.

Тэрмін «дэманстратыўнае спажыванне» быў уведзены эканамістам і сацыёлягам Торстэйнам Вебленам у кнізе «Тэорыя незанятага класа». Веблен выкарыстоўваў гэты тэрмін для апісання асаблівасцяў паводзін нуварышаў - класа, які вылучыўся ў XIX стагоддзі ў выніку акумулявання капіталу падчас другой прамысловай рэвалюцыі. У гэтым кантэксце прымяненне тэрміна звужалася да членаў вышэйшага класа, якія выкарыстоўвалі сваё велізарнае багацце для дэкларацыі сваёй сацыяльнай улады, рэальнай ці ўяўнай.

Зноскі
------

1. ↑  Veblen, Thorstein. (1899) *Theory of the Leisure Class: An Economic Study in the Evolution of Institutions*. New York: Macmillan. 400 pp. also: 1994 Dover paperback edition, ISBN 0-486-28062-4, 1994 Penguin Classics edition, ISBN 0-14-018795-2.
***«Pastka»*** — чацвёрты студыйны альбом беларускага панк-рок-гурта AMAROKA, выпушчаны 26 мая 2013 агенцтвам Арт Сядзіба. Гэта першы альбом, запісаны пры ўдзеле бубнача Аляксандра «Санчэса» Кунскага, які далучыўся да гурта ў лютым 2013. У якасці эксперыменту ўпершыню былі запісаны песні на англійскай мове. Гэта пераклады трох беларускамоўных кампазіцый з альбому: «Hubliaju kachańnie» («Giving Up The Love»), «Pradajem» («We’re Selling») і «Štučny śviet» («Artificial World»).

Цікава ведаць, таксама ў перакладзе была запісаная чацьвертая песьня «Tvoj aŭtamat» - («Your gun») але музыкі вырашылі не ўключаць яе на дыск, праз кепскае вымаўленьне ангельскіх словаў на запісу.

Спіс кампазіцый
---------------

| № | Назва | Працягласць |
| --- | --- | --- |
| 1. | «Štučny śviet»  | 3:41 |
| 2. | «Pank-rok nazaŭždy»  | 3:53 |
| 3. | «Hubliaju kachańnie»  | 5:31 |
| 4. | «Pradajem»  | 4:20 |
| 5. | «Zamiataje zima»  | 4:39 |
| 6. | «Fliuhier»  | 4:48 |
| 7. | «Razryvaješ»  | 4:38 |
| 8. | «Liudzi»  | 4:56 |
| 9. | «Tvoj aŭtamat»  | 4:00 |
| 10. | «Artificial world»  | 3:42 |
| 11. | «Giving up the love»  | 5:31 |
| 12. | «We’re selling»  | 4:20 |
| **53:48** |

Удзельнікі запісу
-----------------

### AMAROKA

* Зміцер Афанасенка — вакал, рытм-гітара
* Міхаіл Шэстак — бас-гітара, бэк-вакал
* Аляксей Вінакураў — лідар-гітара
* Аляксандр «Санчэс» Кунскі - бубны

### Персанал

* Андрэй Шлык - звядзенне
* Ян Каламыцкі - мастэрынг

Спасылкі
--------

* Альбом на афіцыйным сайце Архівавана 16 чэрвеня 2013.
* Афіцыйны архіў з альбомам для спампоўваньня

Зноскі
------

1. ↑  «Pastka» ад гурта Amaroka
**Дом па вуліцы Карла Маркса, 42** — 120-кватэрны жылы дом у Мінску, так званы «цэкаўскі дом»[ru] для савецкай наменклатуры. Пабудаваны ў 1967 годзе па праекце архітэктара Ю. Шпіта. У народзе яго неадкладна ахрысцілі «Прыступкамі», таму што ён і сам, як лесвіца побач, скокамі спускаўся з вяршыні ўзгорка да ракі. Выразная архітэктура, сувязь з рэльефам мясцовасці ставяць будынак у рад лепшых у тагачасным жыллёвым будаўніцтве горада.

Архітэктура
-----------

Фасад і план 2-га паверха
Размешчаны на ўчастку са складаным рэльефам, што вызначыла яго ступеньчатую аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю. Будынак дзевяціпавярховы, складаецца з прамавугольных у плане 7 секцый, зблакіраваных уступамі на ½ вышыні паверха. Гэта дазволіла пазбегнуць манатоннасці плоскаснага фасада, надаць будынку рытмічнасць, выразнае і арыгінальнае аблічча. На фоне светлай тынкоўкі фасадаў вылучаны гарызантальныя лініі зашклення, вертыкалі пілонаў і праёмаў лесвічных клетак, абліцаваныя чорнай керамічнай пліткай нішы ўваходаў і невысокі цокаль. Кватэры групуюцца вакол лесвічных пляцовак з ліфтам. На першых паверхах прасторныя вестыбюлі з тамбурамі. Участак, што прылягае да дваровага фасада з дзіцячымі пляцоўкамі і месцамі для адпачынку вырашаны ў выглядзе тэрас.

Мемарыяльныя дошкі
------------------

Мемарыяльныя дошкі сведчаць аб тым, што ў ім у 1967—2001 гадах жыў вядомы беларускі пісьменнік, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі, заслужаны дзеяч культуры Беларусі Іван Рыгоравіч Новікаў, а таксама Іларыён Мяфодзьевіч Ігнаценка, які ўзначальваў Інстытут гісторыі Акадэміі навук БССР.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *А. М. Кулагін.* 214. Жылы дом // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.
2. ↑  По Потемкинской лестнице, или Историйка о потерянной любви. 5 Июня 2012
3. ↑  Фотаздымак дошкі І. Р. Новікаву(недаступная спасылка)
4. ↑  Память академика Игнатенко увековечили в столице Архівавана 5 сакавіка 2016.

Літаратура
----------

* *А. М. Кулагін.* 214. Жылы дом // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Хаткаўскі сельсавет.
**Ха́ткаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Хаткі.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Холмецкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Лоеўскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаваных Рудня-Бурыцкага і Удалёўскага сельсаветаў. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лоеўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Рэчыцкага раёна. 29 студзеня 1964 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Вышамірскага (3 населеныя пункты: Белы Калодзеж, Вышкаў-Бурыцкае, Рудня-Бурыцкае) і Новабаршчоўскага (7 населеных пунктаў: Вулкан, Карпаўка, Лесуны, Малінаўка, Рудня Удалёўская, Удалёўка і Хаткі) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 10 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 29 студзеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 6 (1046).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Ха́тангскі заліў** (заліў Ха́танга) — заліў у моры Лапцевых, утвараецца пры ўпадзенні ракі Хатангі.

Даўжыня заліва больш 200 кіламетраў, найбольшая шырыня — больш 50 кіламетраў. Востраў Вялікі Бегічаў падзяляе заліў на два пралівы: Паўночны (шырыня 13 км) і Усходні (шырыня 8 км). Найбольшая глыбіня 29 метраў. Берагі высокія, абрывістыя, зрэзаныя. Вышыня прыліваў каля 1,4 метра. У заходняй частцы заліва размешчана бухта Кажэўнікава. Большую частку года заліў пакрыты лёдам. Большая частка заліва адносіцца да Краснаярскага края, меншая да Якуціі.

Літаратура
----------

* Хатангскі заліў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 560—561. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
* Хатангский залив // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 5766151595780505470002 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Хаткаўскі сельсавет.
**Ха́ткаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Нараўлянскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Хаткі.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Нараўлянскага раёна Мазырскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговага падзелу з 26 ліпеня 1930 года ў складзе Нараўлянскага раёна БССР. 25 красавіка 1931 года рэарганізаваны ў **Хаткаўскі нацыянальны ўкраінскі сельсавет**. З 21 чэрвеня 1935 года ў Нараўлянскім раёне Мазырскай акругі. У 1937 годзе рэарганізаваны ў беларускі сельсавет. З 20 лютага 1938 года ў Нараўлянскім раёне Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Даўлядоўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дарошка.
**Сяргей Іванавіч Дарошка** — генерал-маёр міліцыі, начальнік Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь (2019—2021).

Біяграфія
---------

У 1989—1993 гадах навучаўся ў Саратаўскім вышэйшым ваенным камандным Чырванасцяжным вучылішчы імя Ф. Э. Дзяржынскага ўнутраных войскаў МУС Расіі, пасля заканчэння якога там жа камандаваў узводам курсантаў. З мая 1994 года служыў ва ўнутраных войсках МУС Беларусі. У в/ч 6713 (Магілёў) прайшоў шлях ад намесніка камандзіра роты да намесніка камандзіра часці — начальніка штаба. Быў на розных пасадах служыў у в/ч 7404 (Баранавічы), якой затым камандаваў з 2003 па 2006 год.

У 2000 годзе скончыў камандна-штабны факультэт, а ў 2010—2012 гадах з’яўляўся слухачом факультэта Генеральнага штаба Ваеннай акадэміі Беларусі.

У 2006—2008 гадах быў намеснік начальніка ўпраўлення баявой службы ГУКУВ МУС. Затым служыў на пасадах намесніка камандзіра па баявой падрыхтоўцы і першага намесніка камандзіра — начальніка штаба в/ч 3403 (Мінск).

У 2012 годзе ўзначаліў Дэпартамент выканання пакаранняў МУС. З лістапада 2017 года быў начальнікам ГУУС Мінгарвыканкама.

З 2019 па 29 ліпеня 2021 года з’яўляўся начальнікам Акадэміі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь.

Узнагароды
----------

* Ордэн «За службу Радзіме» III ступені,
* медаль «За бездакорную службу» ўсіх ступеняў.

Зноскі
------

1. ↑  Руководство Академии МВД Республики Беларусь
2. ↑  [ Указ Президента Республики Беларусь от 29 июля 2021 года № 293
«О С. И. Дорошко»]

| ⛭Начальнікі Акадэміі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь |
| --- |
| 
* Уладзімір Умнягін (1958—1966)
* Пётр Ляднёў (1966—1971)
* Дзям’ян Гаўрыленка (1971—1976)
* Міхаіл Зырын (1976—1987)
* Уладзімір Савічаў (1987—1995)
* Уладзімір Данько (1995—1999)
* Віталь Апанасевіч (1999—2002)
* Юрый Яфімчык (2002—2005)
* Юрый Мелехавец (2005—2007)
* Іван Сяргей (2008—2009)
* Уладзімір Бачыла
* Сяргей Дарошка (2019—2021)
* Аляксандр Васільеў (з 2021)

 |
**Дрыдзіс** (таксама **Дрэйдзс** — у адпаведнасці з патрабаваннямі латгальскай мовы) — самае глыбокае возера ў Латвіі. Размешчана ва ўсходняй частцы Латвіі — Латгаліі, якую называюць краем блакітных азёр, недалёка ад мяжы з Беларуссю.

Возера ўтворана ў падледавіковай разоры. Ложа пясчанае, галечнае, у залівах — мул. Берагі месцамі стромкія.

Максімальная глыбіня, як было ўстаноўлена ў 2007 годзе, дасягае 66,2 м. На возеры дзевяць астравоў агульнай плошчай 18,7 га, самы буйны з іх — Берната (13,9 га). Сістэмай маленькіх рэчак Дрыдзіс злучана з возерам Сівэрс. Дно возера пакрыта пяціметровым слоем глею.

Заўвагі
-------

1. ↑  Ліст карты N-35-7. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1982 год. (руск.)

Спасылкі
--------

* Drīdzis (лат.). Архівавана з першакрыніцы 29 верасня 2020. Праверана 9 чэрвеня 2023.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LNB: 000249381 |
**Дрысвя́цкі парк** — парк у в. Дрысвяты Браслаўскага раёна. Закладзены ў 19 ст. Плошча больш за 10 га. Пейзажны натуралістычны парк. Размешчаны на высокім беразе возера Дрысвяты. Аснова кампазіцыі — 2 сажалкі, злучаныя пратокамі з возерам, і тры алеі. Уязная вязавая алея вяла да сядзібнага дома (не збярогся) і гаспадарчых пабудоў; кляновая алея ішла праз вузкую пратоку ў пейзажную частку паміж сажалкай і возерам, дзе раслі шматлікія экзоты; з далёкай перспектывай на возера праходзіла піхтавая алея. У пасадках у выглядзе алей, груп, невялікіх масіваў 32 віды дрэвавых раслін. Ёсць каштоўныя экзоты: ліпа еўрапейская, хвоя чорная, піхта бальзамічная і сібірская, шаўкоўніца белая і інш. Парк збярогся часткова. Перспектыўны для аднаўлення.

Літаратура
----------

* Дрысвяцкі парк // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
**Кастэліўка** (укр.: Кастелі́вка) — мясцовасць у Франкіўскім раёне Львова, паміж сучаснымі вуліцамі Генерала Чупрынкі, Гарбачэўскага, Кастэліўка і Кольбэрга.

Раён запраектавалі ў 1886-1888 гг. на паўднёва-заходняй ускраіне горада архітэктары Ю. Захарэвіч і І. Лэвынскі. Жывапісныя вілы, раскіданыя сярод зялёных насаджэнняў, рэалізавалі ідэю новых урбаністычных ідэй горада-саду.

Гісторыя
--------

Назва Кастэліўка паходзіць ад сям'і архітэктараў і будаўнікоў італьянскага паходжання. Яшчэ ў гарадскіх актах XVI ст. згадваецца будаўнік Захарыяш Кастэла з Лугана па мянушцы Спраўны. У XVII ст. вядомы каралеўскія архітэктары Тамаш і Матэўш Кастэла. А ў дакументах другой паловы XVII ст. згадваецца ў Львове мяшчанскі род Кастэла, чый маёнтак Кастэліўка размяшчаўся ў раёне цяперашніх вуліц Сахарава і Нэчуя-Лэвыцкага. Гісторык мастацтва Ю. Бірулёў узгадвае архітэктара Антоніа Кастэлі, які мог там жыць у 1740-1750 гг. Назва Кастэліўка пазначаная таксама на кадастравай карце Львова 1849 г. Хоць на гэтай карце Кастэліўка змяшчалася некалькі ніжэй, каля Вулецкай дарогі (цяпер вул. Сахарава), Ю. Захарэвіч і І. Лэвынскі вырашылі прысвоіць гэту назву свайму урбаністычнаму праекту.

Назва "Кастэліўка" прысвоілі ў 1992 г. вуліцы, пракладзенай у 1930-х гг. пад схіламі ўзгор'і, на якім размяшчаўся ўчастак віл Кастэліўкі. Спачатку вуліцу назвалі ў гонар Леапольда Ліса-Кулі (1896-1919 гг.), польскага афіцэра, ад'ютанта Юзэфа Пілсудскага, які загінуў пад Торчынам у баі з войскам УНР. У 1946-1992 гг. яна насіла імя Героя Савецкага Саюза Аляксандра Матросава (1924-1943 гг.).

Сучасная забудова большай частцы вуліцы Катлярэўскага паходзіць з канца XIX — першых дзесяцігоддзяў XX ст. Да скрыжавання з вул. І. Лэвынскага левы бок з няцотнай нумарацыяй складаюць пераважна вілы старажытнай Кастэліўкі, а правую — шматкватэрныя дамы. Далей пераважаюць шматпавярховыя дамы. Нешматлікія свабодныя ўчасткі ў апошняе дзесяцігоддзе інтэнсіўна забудоўваюцца.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 177-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Украіны на беларускую мову»

| ⛭Мясцовасці Львова |
| --- |
| Галіцкі раён | 
* Цэнтр
* Замкавая гара
* Цытадэль
* Кракаўскае прадмесце
* Сафііўка
* Снопкіў

 | Герб Львова |
| Лычакіўскі раён | 
* Лычакіў
* Вынныкы
* Вэлыкі Крыўчыці
* Знэсіння
* Кайзэрвальд
* Лысынычы
* Маёрыўка
* Пагулянка
* Підбірці
* Прафесарская калонія
* Фылыпіўка
* Цэтнэрыўка
* Шцілерыўка
* Ялівэць
* Пасікы

 |
| Франкіўскі раён | 
* Вулька
* Кастэліўка
* Кульпаркіў
* Новы Світ
* Багданіўка

 |
| Залізнычны раён | 
* Білагоршча
* Жаўтнэвэ
* Лэвандзіўка
* Рудна
* Скнылівак
* Сыгніўка
* Багданіўка
* Клэпарыў

 |
| Шаўчэнкаўскі раён | 
* Брухавычы
* Воля-Гамулэцка
* Вэлыкі Грыбовычы
* Галоска
* Града
* Дубляны
* Завадзіў
* Замарстыніў
* Зарудці
* Зашкіў
* Збоішчы
* Збыранка
* Кам’янка
* Малі Грыбовычы
* Малэхіў
* Підзамчэ
* Підраснэ
* Раснэ
* Раснэ-Рускэ
* Клэпарыў

 |
| Сыхіўскі раён | 
* Сыхіў
* Боднарыўка
* Казэльныкы
* Новы Львоў
* Пірагіўка
* Пэрсэнкіўка
* Пасікы
* Снопкіў

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дакальская.
**Бірута Адольфаўна Дакальская** (11 чэрвеня 1916, Вільня — 21 красавіка 1996) — беларуская актрыса. Сястра Г. А. Дакальскай.

Біяграфія
---------

Вучылася ў Мінскім музычным тэхнікуме (1932-34). З 1935 года ў Беларускім тэатры рабочай моладзі, у 1937-38 гадах у Беларускім тэатры імя Янкі Купалы.

Асаблівае месца ў яе творчасці займала роля Паўлінкі ў аднайменнай п’есе Янкі Купалы (сыграла яе больш за 450 разоў). Выконвала ролі дзяўчынак і падлеткаў, маладых дзяўчат, пазней характарныя, у якіх выявіла сапраўдны драматызм і выразную пластыку: Таццяна («Салавей» Змітрака Бядулі), Марыля («Пінская шляхта» В.Дуніна-Марцінкевіча), Тэкля («Адкуль грэх?» А.Петрашкевіча), Сцепаніда Моўчан («Амністыя», М.Матукоўскага), Дар’я («Дзядзечкаў сон» Фёдара Дастаеўскага) і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Дакальская Бірута Адольфаўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ковыраў.
**Сяргей Іванавіч Ковыраў** (нар. 24 мая 1958, г. Чарапанава, Новасібірская вобласць, РСФСР) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1982 годзе архітэктурны факультэт Новасібірскага інжынерна-будаўнічага інстытута (выкладчыкі Валерый Пятровіч Арбацкі, Ангеліна Анатолеўна Праваторава).

У 1982—1988 гадах архітэктар, галоўны спецыяліст майстэрні генплана інстытута «Кемеравагарпраект»; у 1989—2003 гадах начальнік майстэрні, галоўны спецыяліст інстытута па горадабудаўніцтве, ГАП інстытута «Гомельпраект»; з 2003 года старэйшы выкладчык кафедры «АПГЗ» БелДУТ, пасля дацэнт кафедры «Архітэктура».

Член БСА з 2000 года. Саветнік Беларускай акадэміі архітэктуры з 2003 года.

Творчасць
---------

Асноўныя творчыя працы: ПДП цэнтра г. Анжэра-Суджанска Кемераўскай вобласці (1986, сааўтар А. І. Усольцаў); ПДП Усходняга раёна г. Кемерава (1987, у сааўтарстве); ПДП Цэнтра г. Кемерава (1988, у сааўтарстве); мікрараён № 94 у г. Гомелі (1989); генеральны план мікрараёна 1а ў тэхнаполісе «Паўночны» ў Маскве (1992, сааўтар А. І. Усольцаў); генеральны план тэрыторыі свабоднай эканамічнай зоны «Гомель-Ратон» (1998—2004, кіраўнік аўтарскага калектыва); аналіз фарміравання планіровачнай і функцыянальна-прасторавай структур г. Гомеля ў складзе праекта генеральнага плана горада; праект забудовы п. Навагорск Маскоўскай вобласці (1996—1999, сааўтар В. У. Бельцюкоў, А. І. Усольцаў, Н. М. Барабанава, Л. А. Верхалат); праекты рэканструкцыі і інтэр’ераў памяшканняў адміністрацыйна-бытавога корпуса УПСР на Галаўных збудаваннях у г. Рэчыца (сааўтар Н. М. Барабанава); магазін харчовых тавараў у 52-м мікрараёне Гомеля (2003, сааўтар Н. М. Барабанава), магазін кветак па вул. Леніна ў Гомелі (2008, сааўтар Н. М. Барабанава); рэканструкцыя адміністрацыйнага будынка з надбудовай 3-х паверхаў па вул. Скакавой[ru] ў Маскве (2005, сааўтар Н. М. Барабанава); гандлёвы цэнтр па Анадырскім праездзе[ru] ў Маскве (2005); горадабудаўнічае абгрунтаванне размяшчэнне гандлёва-забаўляльнага і дзелавога цэнтра ў Цюмені (2006, сааўтар Лукомскі); завод ліфтаў у Маскве (2008); праект жылой забудовы ў г. Бранску (сааўтары У. В. Свідуновіч, Н. М. Барабанава; Лепшы праект года фестывалю архітэктуры ў г. Брэсце (2001), Дыплом МАСА), добраўпарадкаванне сквера з размяшчэннем помніка І. І. Паскевіч у Гомелі (сааўтары Н. М. Барабанава, скульптар Д. Папоў; дыплом Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Беларусі фестывалю архітэктуры 2003 у г. Гомелі).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Граматай Гомельскага гарвыканкама за цыкл прац па распрацоўцы малых архітэктурных фот для г. Гомеля (2003).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ковырев Сергей Иванович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
Букентаўр
**Букентаўр** — міфічная істота са старажытнагрэчаскай міфалогіі, якая адносіцца да класа кентаўрыдаў. Уяўляе сабой чалавека з целам быка.  Букентаўр сімвалізуе дуалізм чалавечай прыроды, у якой прысутнічаюць як духоўны, так і жывёльны пачатак.  У параўнанні з выявай кентаўра жывёльны пачатак у ім пераважае. Блізкім да букентаўра з'яўляўся Мінатаўр, які нарадзіўся на свет ад ненатуральна сувязі жонкі Мінас а Пасіфаі і пасланага Пасейдонам белага ахвярнага быка. Пераможцамі букентаўров сталі Тэсей і Геракл.
«... Букентаўр (Sagittarius bucentaurus) валодае целам і сілай быка; ён хоць вельмі раздражняльны, але вельмі марудны.»

Зноскі
------

1. ↑  Энциклопедия символов, знаков, эмблем. М. 1999.
2. ↑  Хуан Эдуардо Керлот «Словарь символов» - М.: REFL-book, 1994 (26)
3. ↑   Энциклопедия монстров. Документы, факты, аргументы — М.: Олма-Пресс, 2003, стар 141

Спасылкі
--------

* Арыгінал артыкула на сайце «Bestiary.us» Архівавана 2 снежня 2009.
**Букакветныя** (*Fagales*) — парадак пакрытанасенных раслін, які ўключае некалькі добра вядомых сямействаў дрэваў, такіх як Бярозавыя, Букавыя, Арэхавыя і некаторыя іншыя.

Батанічная характарыстыка парадку
---------------------------------

Сямействы парадку Букакветныя (у адпаведнасці з сучаснай сістэмай класіфікацыі APG II) пераважна ветраапыляльныя кусты ці дрэвы з жалезістымі ці зорчатымі валаскамі. Часта аднаполыя, але звычайна аднадомна размеркаваныя кветкі маюць просты, як правіла, вельмі рэдукаваны калякветнік, і, як правіла, ніжнюю завязь з вельмі невялікай колькасцю семязавязяў у пладалісціку. Пылковая трубка пранікае ў (няспелую) семязавязь праз халазу, плод — звычайна аднанасенны арэх, насенне без эндасперма.

Класіфікацыя
------------

Старыя крыніцы, якія выкарыстоўваюць сістэму класіфікацыі Кронквіста, уключалі ў гэты парадак толькі чатыры сямействы: бярозавыя (*Betulaceae*), ляшчынавыя (*Corylaceae*), букавыя (*Fagaceae*) і *Ticodendraceae* (у сучасных сістэмах класіфікацыі ўсе *ляшчынавыя* уключаны ў сямейства *бярозавых*). Астатнія сямействы разбівалі ў тры розных парадку і размяшчалі іх у падкласе *Hamamelidae*. Casuarinales утрымлівалі ў сабе адно сямейства Casuarinaceae, Hamamelididae утрымлівалі сямействы арэхавых (*Juglandaceae*) і раіптэлейных (*Rhoipteleaceae*), а Myricales астатнія сямействы (а таксама *Belanops*).

Прычынай змяненняў сталі даследаванні, падчас якіх стала зразумела, што Myricales, вызначаныя такім чынам, з'яўляюцца парафілетычнымі ў адносінах да дзвюх іншых груп.

* Casuarina equisetifolia*Casuarina equisetifolia*
* Жалуды Quercus ilexЖалуды *Quercus ilex*
* Лісце і арэхі Corylus colurnaЛісце і арэхі *Corylus colurna*
* Nothofagus obliqua*Nothofagus obliqua*
* Вольха шэрая (Alnus incana)Вольха шэрая (*Alnus incana*)

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

Літаратура
----------

* Ботаника. Учебник для вузов: в 4 т = Lehrbuch der Botanik für Hochschulen Begründet von E. Strasburger, F.Noll / Под ред. А. К. Тимонина, И. И. Сидоровой. — М.: Изд. центр «Академия», 2007. — Т. 3. — С. 472. — 576 с. — ISBN 978-5-7695-2746-3.

Спасылкі
--------

* *Букакветныя*: інфармацыя на сайце *APWeb* (англ.)(Праверана 20 красавіка 2010)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | APNI · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Tropicos · WFO · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778711893 · NKC: ph203161 |
**Беларускі прафсаюз работнікаў аграпрамысловага комплексу** — беларускі прафесійны саюз, член Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі, аб’ядноўвае работнікаў сельскай гаспадаркі.

Гісторыя
--------

Прафсаюзны рух сялянства ў Беларусі пачаўся ў 1919 годзе ў Літоўска-Беларускай ССР з *Вытворчага саюза сельскагаспадарчых рабочых Літбела*, устаноўчы з’езд якога прайшоў у Вільні. У далейшым аграрны прафсаюз увайшоў у склад Беларускага рэспубліканскага савета прафесійных саюзаў.

У сакавіку 1986 года аб’яднаны пленум галіновых прафсаюзаў сістэмы аграпрамысловага комплексу БССР прыняў рашэнне стварыць прафсаюз работнікаў аграпрамысловага комплексу. У яго склад увайшлі работнікі сельскай гаспадаркі і садавінагароднінай гаспадаркі, мясной, малочнай, харчовай прамысловасці, хлебапрадуктаў, меліярацыі і воднай гаспадаркі, сельскія будаўнікі, работнікі іншых арганізацый, звязаных з абслугоўваннем сельскай гаспадаркі і перапрацоўкі яе прадукцыі.

У маі 1990 года Беларускі прафсаюз работнікаў аграпрамысловага комплексу выйшаў з савецкай сістэмы прафсаюзаў, а пасля ўвайшоў у склад Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі, у якую ўваходзіць да гэтага часу.

Зноскі
------

1. ↑  История Белорусского профсоюза АПК
**Беларускі прафсаюз работнікаў дзяржаўных і іншых устаноў** (скар. **Белпрафмаш**) — беларускі прафесійны саюз, член Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі. Аб’ядноўвае работнікаў машынабудавання і металаапрацоўкі.

Гісторыя
--------

Першыя афіцыйныя прафсаюзы работнікаў металаапрацоўкі з’явіліся ў 1918 годзе, калі быў створаны *Саюз рабочых-металістаў Беларусі*, які аб’ядноўваў аддзяленні ў Слуцку, Бабруйску, Барысаве, Ігумене і Мінску. У розных формах прафсаюзы работнікаў машынабудавання і металаапрацоўкі праіснавалі ў складзе савецкай прафсаюзнай сістэмы аж да распаду СССР.

Пасля распаду СССР усе галіновыя прафсаюзы выйшлі з Беларускага рэспубліканскага савета прафсаюзаў і ўвайшлі ў Федэрацыю прафсаюзаў Беларусі. Папярэднікамі цяперашнега прафсаюза Белпрафмаш можна лічыць *Беларускі прафсаюз металістаў*, *Беларускі прафсаюз работнікаў аўтамабільнага і сельскагаспадарчага машынабудавання (АСМ)* (абодва створаны ў 1990 годзе) і *Беларускі прафсаюз работнікаў прамысловасці* (створаны ў 2003 годзе).

У 2002-2003 гадах, з-за канфлікту паміж кіраўніцтвам ФПБ і кіраўніцтвам АСМ у асобе Аляксандра Бухвостава, ФПБ пачало працэс стварэння так званых жоўтых прафсаюзаў, падкантрольных дзяржаве і кіраўніцтву заводаў на такіх прадпрыемствах, напрыклад, як Мінскі аўтамабільны завод.

25 красавіка 2016 года ў Мінску адбыўся аб’яднальны з’езд Беларускага прафсаюза металістаў, Беларускага прафсаюза работнікаў аўтамабільнага і сельскагаспадарчага машынабудавання, Беларускага прафсаюза работнікаў прамысловасці, на якім было прынята рашэнне аб аб’яднанні трох прафсаюзаў у Беларускі прафсаюз работнікаў галін прамысловасці «Белпрафмаш».

Зноскі
------

1. ↑  Хадыка, Голубеў, 2003, с. 84-95

Літаратура
----------

* *Аляксей Хадыка, Валянцін Голубеў.* Профсоюзы Беларуси: трансформация и перспективы. — Мн.: Фонд імя Фрыдрыха Эберта, 2003. — 105 с.

Спасылкі
--------

* Белорусский профессиональный союз работников отраслей промышленности «БЕЛПРОФМАШ» - Сайт Федерации профсоюзов Беларуси
* История становления Белорусского профсоюза работников отраслей промышленности «БЕЛПРОФМАШ»
**Руская пліта** — буйнейшая тэктанічная структура Усходне-Еўрапейскай платформы, ахоплівае амаль усю тэрыторыю Беларусі, працягваецца ў сумежных краінах.

На захадзе Рускай пліты ў скляпенневых частках Беларускай антэклізы і Варонежскай антэклізы фундамент залягае каля паверхні Зямлі, часам утварае агаленні. На ўсходзе пліты найбольш буйная Волга-Уральская антэкліза. Цэнтральную частку Рускай пліты займае Маскоўская сінекліза, якая на паўночным усходзе пераходзіць у Мезенскую. На ўсходняй ускраіне пліты Камска-Бельскі перыкратонны прагін, на заходняй — Балтыйска-Прыднястроўская зона перыкратонных прагінаў, у складзе якой Балтыйская сінекліза, Падляска-Брэсцкая ўпадзіна. На паўднёвым усходзе платформы Прыкаспійская ўпадзіна (найбольш глыбокая). Паміж антэклізамі шэраг позніх (палеазойскіх) аўлакагенаў: Прыпяцка-Данецкі, Вяцкі, Дона-Мядзведзіцкі. У мезазоі і раннім кайназоі над Прыпяцка-Данецкім аўлакагенам утварылася Прыпяцка-Дняпроўская сінекліза. Перад горнымі збудаваннямі Урала і Карпат утварыліся Перадуральскі і Перадкарпацкі краявыя прагіны.

На тэрыторыі Беларусі пліта ўключае наступныя структурныя элементы:

* Беларуская антэкліза
* Варонежская антэкліза
* Жлобінская седлавіна
* Балтыйская сінекліза
* Аршанская ўпадзіна
* Падляска-Брэсцкая ўпадзіна
* Палеская седлавіна
* Прыпяцкі прагін
* Мікашэвіцка-Жыткавіцкі выступ
* Брагінска-Лоеўская седлавіна
* Дняпроўска-Данецкі прагін
* Латвійская седлавіна
* Маскоўская сінекліза

Зноскі
------

1. ↑  за выключэннем крайняга поўдня (дзе залягае Украінскі шчыт) і паўднёвага захаду (Валына-Падольская пліта)

Літаратура
----------

* *Гарэцкі Р.* Усходне-Еўрапейская платформа // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16). С. 274-275.