|  |
| --- |
| **Анубіс  у іерогліфах** |
|  |

**Анубіс** (грэч.), **Інпу** (стар. егіп.) — бажаство Старажытнага Егіпта з галавой шакала і целам чалавека, правадыр памерлых у замагільны свет.

У часы Старога царства лічыўся заступнікам некропаляў і могілак, адзін з суддзяў царства мёртвых, захавальнік атрутаў і лекаў. У старажытнаегіпецкай міфалогіі сын Ра. Жонкай Анубіса ў кінопальскім номе лічылася багіня Баст. Цэнтрам культу Анубіса была сталіца сямнаццатага егіпецкага ному Кінопаль.

Анубіс у міфалогіі
------------------

Бог Асірыс кіраваў урадлівай далінай Нілу і меў жонку Ісіду, а змрочны бог Сет жыў са сваёй жонкай Нефтыдай у дзікай пустыні. Нефтыда закахалася ў Асірыса і праняла аблічча Ісіды, каб спакусіць яго. У іх нарадзілася дзіця — Анубіс. Нефтыда хавала яго ад свайго мужа Сета ў балотах дэльты Ніла. Яе сястра Ісіда знайшла маленькага бога і выхавала яго. Пазней, калі Сет забіў Асірыса, Анубіс арганізаваў пахаванне бога — ён вынайшаў спецыяльную субстанцыю і працэдуру, у выніку якой з'явілася першая мумія. Таму ён лічыўся заснавальнікам пахавальных абрадаў, ахоўнікам некропаляў, богам бальзамавання. Анубіс таксама дапамагаў ахоўваць цела Асірыса. Ён жа дапамагае судзіць памерлых і вядзе душы ў падземны свет, да стальца Асірыса. Дачкой Анубіса была Кербут, якая здзяйсняла ўзліванні ў гонар памерлых.

Іканаграфія
-----------

Анубіс выяўляўся ў выглядзе пустынных жывёл, таго рэгіёну сусвету, які межаваў (ва ўяўленні старажытных егіпцян) з краінай мёртвых — Дуатам. Часцей за ўсё яго выяўлялі чалавекам з галавою шакала, радзей — чорным сабакам Саб (егіпецкае «саб» азначала «суддзя» і пісалася са знакам шакала). У выявах Анубіса дамінуе чорны колер — колер смерці, ночы, замагільнага свету. У кнізе мёртвых Анубіс часцей за ўсё намаляваны ў час узважвання сэрца памерлага.

Паходжанне і эвалюцыя культу
----------------------------

Статуя Анубіса з грабніцы Тутанхамона, Каірскі музей.
На раннім прымітыўным этапе фарміравання егіпецкай рэлігіі Анубіс успрымаўся як шакал, які з'ядае памерлых і ахоўвае браму ў царства памерлых. Самы старажытны ўспамін Анубіса сустракаецца ў Тэкстах пірамід часоў Старажытнага царства, каля XXIII ст. да н.э. выключна ў сувязі з пахаваннем фараона. Лічыўся богам памерлых, меў асноўныя эпітэты — «Хентыаменты» — гэта значыць «той, хто наперадзе краіны Захаду» (царства памерлых), уладар Расетаў (краіны памерлых), «той, хто стаіць перад палацам багоў». Паводле Тэкстаў пірамід быў галоўным богам у краіне памерлых, ён падлічваў сэрцы нябожчыкаў (Асірыс у той час увасабляў памерлага фараона, які ажываў, як бог).

Анубіс муміфікуе памерлага.
Калі ўзрастае роля Асірыса (канец ІІІ тыс. да н.э), Анубіс паступова робіцца другарадным боствам. Ён уваходзіць у кола бостваў, звязаных з містэрыямі Асірыса. Аднак працягвае выконваць значную ролю ў пахаванні нябожчыкаў. Яго імя ўспамінаецца ў задушнай літаратуры, паводле якой адной з першасных функцый Анубіса была падрыхтоўка цела да бальзамавання і ператварэння з мумію. У гэты перыяд ён носіць эпітэты «ут», «іміут», якія азначаюць яго як бога бальзамавання. Ён жа дапамагае душы памерлага пераадолець Аменці — раён замагільнага свету Дуата, у канцы якога душа трапляла на суд Асірыса. У час пахавальнага абраду жрэц пераапранаецца ў бога Анубіса. Анубіс часта асацыіруецца з Упуаўтам, боствам ў выглядзе ваўка.

Анубіс узважвае сэрца на шалях. Справа ад яго — пачвара Амат.
Папірус Ані змяшчае тэкст з «Кнігі мёртвых» пра ўдзел Анубіса ў пасмяротным судзе над чалавекам. Гэты бог узважвае сэрца нябожчыка на шалях. На другой чашы знаходзіцца статуэтка багіні Маат або пяро страуса — сімвала Маат. Калі сэрца акажацца лягчэйшым — памерлага чакае вечнае жыццё ў замагільнай краіне, калі цяжэйшым — яго пажырала пачвара Амат.

На працягу ўсёй гісторыі Старажытнага Егіпту цэнтрам культу Анубіса быў горад 17-га ному Каса (грэч. Кінопаль — «сабачы горад»).

Элінізацыя культу
-----------------

У эліністычны перыяд культ Анубіса зліваецца ў культам грэчаскага бога Гермеса ў сінкрэтычны вобраз Германубіса. Ювенал успамінае ўшанаванне Анубіса ў Рыме. Як чарадзей Германубіс успамінаецца ў рымскай літаратуры. У герметычных і алхімічных тэкстах успамінаецца да самага Рэнесансу. Некаторыя вучоныя лічаць, што на фарміраванне вобразу святога Хрыстафора ўплылі рысы Анубіса (гэтага святога часта выяўлялі з сабачай галавою). Таксама спадкаемцам Анубіса (дакладней Германубіса) быў алхімічны персанаж Гермес Трысмегіст.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Анубіс**
* Анубіс (руск.)
* Бог Анубіс Архівавана 4 сакавіка 2016. (руск.)
* Анубіс — бог вайны і памерлых Архівавана 2 студзеня 2013. (руск.)

| ⛭Рэлігія Старажытнага Егіпта |
| --- |
| Міфалогія | 
* Паганства
* Пантэізм
* Політэізм
* Эманацыя
* Душа
* Дуат
* Нумералогія

 |  |
|  Багі | 
* Амат
* Амон
* Аманет
* Анубіс
* Анукет
* Апоп
* Апіс
* Атон
* Атум
* Бастэт
* Бата
* Бену
* Бэс
* Чатыры сыны Гора
* Геб
* Хапі
* Хатхор
* Хека
* Хекат
* Хор
* Ісіда
* Хепры
* Хнум
* Хонсу
* Кук
* Маахес
* Маат
* Мафдэт
* Менхіт
* Мерытсегер
* Месхенет
* Манту
* Мін
* Мневіс
* Мут
* Нейт
* Нехбет
* Нефертум
* Нефтыда
* Нун
* Нут
* Асірыс
* Пахет
* Птах
* Кебуй
* Ра
* Рэшэп
* Саціс
* Сехмет
* Сакар
* Себек
* Селкет
* Сапду
* Сет
* Сешат
* Шу
* Таўрт
* Тэфнут
* Татэнет
* Тот
* Уаджыт
* Вадж-вер
* Упуаўт
* Васрэт

 |
| Тэксты | 
* *Амдуат*
* *Кнігі дыхання*
* *Кніга пячор*
* *Кніга мёртвых*
* *Кніга Зямлі*
* *Кніга варот*
* *Кніга замагільнага свету*
* *Тэксты пірамід*

 |
| Вераванні | 
* Ахвярапрынашэнне
* Пахавальныя абрады
* Атэнізм
* Пракляцце фараонаў

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12264465p · GND: 118649752 · LCCN: no2018153911 · SUDOC: 031428800 · VIAF: 218159234, 24154257827024150845 |