**Шчодры вечар** (*Шчодрык, Шчодрая куцця, Багатая куцця, Куцця з каўбасой, Куготы, Каза, Конiкi, Сільвестр, Куцця святога козліка*) — народнае свята славян; вечар напярэдадні (Старога) Новага года 31 снежня (13 студзеня). Ва ўкраінцаў, беларусаў і на поўдні Расіі больш распаўсюджана назва Шчодры вечар, у цэнтральнай Расіі і на поўначы — Васілёў вечар.
Святкаванне яго паходзіць ад старажытнага, імаверна, дахрысціянскага звычаю. Паводле хрысціянскага календара — таксама дзень прападобнай Мелані (Меланкі, Маланкі, Міланкі).

Народныя звычаі
---------------

Прыкмячалі, якое надвор'е вечарам: калі неба яснае і шмат зорак, то будзе ўраджай на грыбы; калі ідзе снег і мяцеліца, то будуць раі (Магілёўская губерня).

Шчадравалі пад вокнамі і ў хатах, дзе славілі гаспадароў. Вадзілі «казу» («кабылку», «вала», «тура», «мядзведзя», «жорава») і спявалі песні, галоўнай з якіх была «Го-го-го, каза». Шчадроўныя песні адрозніваліся ад калядных у асноўным рэфрэнам. Хадзілі па хатах і са Шчодрай — прыгожа ўбранай дзяўчынай. Адзін з нешматлікіх дзён у народным календары, што амаль не зведаў хрысціянскага ўплыву, захаваў дамінуючы язычніцкі змест. Культ вады, ахвяраванне гусі, пераднавагодняя куцця, варажба, Шчодра, ваджэнне «казы» — складнікі язычніцкага святкавання.

У маскоўскім Стаглаве ўпамінаюцца як «бясоўскія ігрышчы» тры калядныя куцці (глава 92): «Еще же и пьянствомъ подобне же сему творятъ во дньхъ и въ навечерии Рождества Христова, и въ навечерии Василия Великаго, и въ навечерии Богоявления».

У краінах Еўропы таксама папулярныя вобразы свят, звязаных з Раством -- певень, каза, свіння і іншыя. Скандынаўскія народы выкарыстоўваюць ва ўпрыгожаннях ёлкі як падарункамі фігуркамі казла і свінні, а таксама пеўня, голуба і інш. Шырока распаўсюджана ў свеце маска каня.

У Польшчы таксама вадзілі «тураня», «бацяна», «мядзведзя», «ваўка», «арла», «пеўня», «вала», «барана». Ёсць розныя погляды на язычніцкую аснову гэтых персанажаў.

Калядныя святы ў Румыніі заканчваліся абрадам хаджэння дарослых з «казой», «аленем» і фантастычнай птушкай.

Супастаўленне ўкраінскіх і рускіх калядак, як сцвярджаюць даследчыкі У. Чычараў, А. Патабня, У. Проп, уплыў царквы на іх, хрысціянізацыя ў велікаросаў была слабейшай, у маларосаў — мацнейшай. Але па прызнанні таго ж Пропа, у рускіх вобраз казы, які, несумненна, больш архаічны, захаваўся слаба, а «быў больш распаўсюджаны ў беларусаў». X. Яшчуржынскі выказваў думку, што абрад уяўляе «сімвалічнае ганараванне жывёльнага бога Велеса». Я. Карскі выказваў думку, што абрад ідзе ад «сатурскіх вобразаў язычніцкіх Румалляў», запазычаны са Старажытнага Рыма.

Гл. таксама
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Шчодры вечар на Вікісховішчы |

* Ваджэнне казы
* Новы год
* Перша Каляда

Зноскі
------

1. ↑  Этнаграфiя Беларусi. Мінск, 1989. С. 491, 542
2. ↑  *Дембовецкий А. С.* Опыт описания Могилёвской губернии. — Могилёв-на-Днепре, 1882
3. ↑  *Лозка А.* Беларускі народны каляндар. — Мінск: Полымя, 2002. — С. 46.
4. ↑  Сказания русского народа, собранные Иваном Петровичем Сахаровым — СПб. 1895.
5. ↑  Календарные обычаи и обряды в странах зарубежной Европы: Зимние праздники. — Минск, 1973
6. ↑  *Пропп В. Я.* Русские аграрные праздники: Опыт историко-этнографического исследования. — Л. 1963

| ⛭Народныя святы славян |
| --- |
| 
**Каляды /**
**Першая Каляда** •
Васілёў вечар /
Шчодрык /
Аўсень •
Вадзяная куцця •
Грамніцы (Стрэчанне) •
Аўлас •
 **Масленіца** •
Саракі •
**Благавешчанне** •
Вербная нядзеля •
Страсны тыдзень (Вялікі тыдзень) •
Вялікдзень •
Вялікодны тыдзень •
Правадная нядзеля •
Ярылавіца •
*Радаўніца* •
Юр’еў дзень •
Мікола вясновы •
Ушэсце •
**Сёмуха** •
*Троіцкія Дзяды* •
Тройца •
Троіцкі тыдзень •
**Купалле** •
Пятрок •
 Ілля •
Мядовы Іспас •
Яблычны Іспас •
Трэці Іспас •
Першая Прачыстая (Дажынкі) •
Другая Прачыстая (Багач) •
Трэцяя Прачыстая (Пакровы) •
*Асеннія Дзяды* (Дзмітраўская субота) •
Дзмітроў дзень •
Кузьма і Дзямьян •
Мікола зімні
 |