**Тайная вячэра** (італ.: Il Cenacolo або італ.: L'Ultima Cena) — роспіс Леанарда да Вінчы, зроблены ў канцы 15-га стагоддзя ў трапезнай манастыра Санта-Марыя дэла Грацыя ў Мілане. Гэта адзін з самых вядомых роспісаў у свеце, і адзін з найбольш вывучаных.

Праца, як мяркуецца, было пачата каля 1495 года ў рамках схемы рэканструкцыі царквы і яе манастырскіх будынкаў па замове патрона царквы Леанарда Людовіка Сфорца, герцага Міланскага. Карціна ўяўляе сабой сцэну Апошняй Вячэры Ісуса з вучнямі згодна Евангелля ад Яна 13:21. Леанарда адлюстраваў той момант падзеі, калі Ісус абвясціў, што адзін з іх аддасць Яго.

З-за спецыфікі роспісу і розных фактараў навакольнага асяроддзя на сённяшні дзень ад арыгінальнай карціны засталося вельмі мала, нягледзячы на шматлікія спробы аднаўлення, апошняя рэстаўрацыя завершана ў 1999 годзе.

Апісанне карціны
----------------

Выява «Укрыжаванне» з іншага боку памяшкання
Занатоўка *Апошняй вячэры* Леанарда, на якой наказаныя дзевяць апосталаў з імёнамі над іх галовамі
Тайная вячэра мае памеры 460 см х 880 см і займае тарцавую сценку сталовай у манастыры Санта-Марыя-дэла-Грацыя ў Мілане, Італія. Тэма была традыцыйнай для сталовых, хоць памяшканне не было трапезнай у той час, калі Леанарда намаляваў яго. Галоўнае царкоўнае збудаванне было неўзабаве завершана (у 1498 годзе), але было перабудавана Браманте, якога Людовіка Сфорца замовіў пабудаваць маўзалей сям'і Сфорца. Выява павінна была быць у цэнтральным маўзалеі. Люнеты над галоўным жывапісам, якія сфармаваліся з-за патройнай скляпеністай столлі трапезнай, распісаны гербамі Сфорца. Супрацьлеглая сцяна трапезнай пакрытая фрэскай Укрыжаванне Джавані Доната ды Монторфана, да якой Леанарда дадаў фігуры сям'і Сфорца. (Гэтыя фігуры пагоршыліся гэтак жа, як і *Тайная вячэра*). Леанарда пачаў працу над Апошняй Вячэрай у 1495 годзе і скончыў яе ў 1498 годзе, праца над карцінай не была пастаяннай. Дата пачатку — прыблізная, так як архівы манастыра за той перыяд былі знішчаны, і дакумент, датаваны 1497 годам, паказвае, што карціна ў той час была амаль завершана. Прыёр манастыра скардзіўся Леанарда аб затрымцы, што выклікала гнеў апошняга. Ён пісаў на кіраўніцтву манастыра, тлумачачы, што ён хоча знайсці ідэальны злачынны твар для Іуды, і што калі ў яго гэта не атрымаецца, то для твару Іуды ён выкарыстае твар прыёра, які скардзіўся.

Тайная вячэра засяроджана на адлюстраванні рэакцыі кожнага апостала, калі Ісус сказаў адзін з іх выдасць Яго. Усе дванаццаць апосталаў маюць розныя рэакцыі на заяву, з рознымі ступенямі гневу і шоку. Апосталы вызначаюцца па рукапісу (*Дзённік Леанарда да Вінчы*, стар. 232) з іх імёнамі, знойдзенага ў 19 стагоддзі. (Да гэтага, толькі Іуда, Пётр, Ян і Ісус былі ідэнтыфікаваныя). На карціне адлюстраваны (злева направа):

* Варфаламей, Якаў Алфееў і Андрэй ўтвараюць групу з трох чалавек, усе яны здзіўленыя.
* Іуда Іскарыёт, Пётр і Ян ўтвараюць іншую групу з трох чалавек. Іуда носіць зялёнае і сіняе і знаходзіцца ў цені, выглядае даволі замкнёным і дзіўленым ад нечаканага адкрыцця свайго плана. Ён сціскае маленькую сумку, што, магчыма, азначае срэбра, дадзенае ў якасці аплаты за здраду, або спасылка на яго ролі ў якасці скарбніка. Ён таксама перакульвае сальніцы. Гэта можа быць звязана з блізкаўсходняй выказваннем «*здрадзіць соль*», што азначае здрадзіць свайму Настаўніку. Іуда адзіны чалавек, у каго локаць знаходзіцца на столе, галава па гарызанталі ніжэй з усіх, змешчаных на жывапісу. Пётр выглядае злосным і трымае нож накіраваны ў бок ад Хрыста, магчыма такім чынам прадракаючы яго бурную рэакцыю ў Гефсіманскім садзе падчас арышту Ісуса. Малады апостал Ян відаць ледзь страціць прытомнасць.
* Ісус.
* Фама, Якаў Зевядзееў і Філіп — наступная група з трох чалавек. Фама відавочна засмучаны; яго падняты указальны палец прадвешчае яго недавер пасля Уваскрэсення. Якаў Зевядзееў выглядае ашаломлены, яго рукі ў паветры. Філіп відаць хоча спытаць нейкае тлумачэнне.
* Матфей, Іуда Фадзей і Сымон Кананіт — апошняя група з трох чалавек. Іуда Фадзей і Матфей звернутыя да Сымона, магчыма, каб высветліць ці ёсць у яго адказы на іх першапачатковыя пытанні.

«Тайная вячэра», каля 1520 года, Джавані П'етра Рыццолі, называецца Джампетрына (працаваў 1508—1549), палатно, алей, у цяперашні час у калекцыі Каралеўскай акадэміі мастацтваў, Лондан; дакладная поўная копія, якая на працягу дваццаць гадоў была асноўнай крыніцай аднаўлення арыгінала (1978—1998). Яна ўключае ў сябе некалькі страчаных дэталяў, такіх як ногі Хрыста і сальніцу, перакуленую Іудай. Лічыцца, што Джампетрына цесна супрацоўнічаў з Леанарда, калі той быў у Мілане.
Разам з іншымі малюнкамі Тайнай вячэры гэтага перыяду Леанарда змесціў абеднікаў на адным баку стала, так што ніхто з іх не павернуты спіной да гледача. Большасць папярэдніх малюнках выключалі Іуду, змяшчаючы яго асобна на супрацьлеглым баку стала ад іншых адзінаццаці вучняў і Ісуса, або размяшчалі арэолы вакол ўсіх вучняў, акрамя Іуды. Леанарда замест гэтага размесціў Іуду адкінутым назад у цень. Ісус прадказвае, што яго здраднікам будзе, хто возьме хлеб. Фама і Якаў злева ад Ісуса ў жаху, калі Ісус паказвае левай рукой на кавалак хлеба перад імі. Засмучаны размовай паміж Янам і Пятром, Іуда цягнецца за іншым кавалкам хлеба, не заўважаючы Ісуса таксама працягваючы правую руку да яго (Матф. 26: 23). Вуглы і асвятленне звяртаюць увагу на Ісуса, чыя галава знаходзіцца ў кропцы сходу ўсіх перспектыўных ліній.

Карціна змяшчае некалькі спасылак колькасці 3, што ўяўляе сабой хрысціянскую веру ў Тройцу. Апосталы сядзяць у групоўках па тры; за Ісусам тры вокны, форма фігуры Ісуса нагадвае трохкутнік. На выяве, магчыма, былі і іншыя спасылкі, якія былі страчаныя з-за пагаршэння жывапісу.

Важныя копіі
------------

Вядомыя дзве раннія копіі Апошняй Вячэры, як вядома, працы мяркуемых памочнікаў Леанарда. Копіі амаль такога ж памеру, як і арыгінал, і захаваліся з багаццем арыгінальных дэталяў. Адной з дакладных копій з'яўдяцца карціна Джампетрына, цяпер ў калекцыі Каралеўскай акадэміі мастацтваў у Лондане. Другая копія Чэзарэ да Сеста мае некаторыя змены ў фоне і усталявана ў царкве святога Амброджо ў Понтэ Капрыяска, Швейцарыя.