recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Арабістыка** — сукупнасць навуковых дысцыплін, якія вывучаюць арабскую мову, літаратуру, гісторыю, эканоміку, культуру, рэлігію, этнаграфію арабскіх краін.

Першыя арабісты (асобы, што вывучаюць розныя аспекты арабскага свету, але не належаць да яго) з'явіліся ў сярэднявечнай Іспаніі, па якой праходзіла граніца паміж мусульманскім і хрысціянскім светам. Пераклады арабскіх тэкстаў на лацінскую мову з'яўляюцца ўжо ў 10 стагоддзі, галоўным цэнтрам з 12 стагоддзя становіцца таледская школа.

Пасля заняпаду ў часы Рэфармацыі арабістыка пачынае імкліва развівацца і распаўсюджваецца на іншыя еўрапейскія краіны: Англію, Італію, Францыю, Германію, Нідэрланды.

З 18 стагоддзя арабістыка развіваецца ў Расіі. У СССР праблемы арабістыкі распрацоўваліся ў Маскве, Ленінградзе, Баку, Ташкенце, Тбілісі, Душанбэ, Ерэване.

У цяперашні час беларускіх арабістаў рыхтуюць Ваенны універсітэт Міністэрства абароны РФ (былы Ваенны інстытут замежных моў), Школа замежных моў Інстытута ўзброеных сіл Катара, Беларускі дзяржаўны універсітэт, Мінскі дзяржаўны лінгвістычны універсітэт.

Постаці арабістыкі
------------------

* Уладзімір Фёдаравіч Гіргас
* Уладзімір Паўлавіч Дзямідчык
* Ігнацій Юльянавіч Крачкоўскі
* Антон Восіпавіч Мухлінскі

Зноскі
------

1. ↑  Михайлевский Е. Восходящее солнце арабского партнерства // Во славу Родины. — 2010. — № 89.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4142845-6 · NKC: ph118553 |
**Металападобніца залатая** (*Diachrysia chrysitis*) — начны матылёк з сямейства совак.

Апісанне
--------

Даўжыня пярэдняга крыла 16-18 мм Размах крылаў 28-35 мм. Вусікі шчацінкападобныя, у самцоў з кароткімі раснічкамі. Ніжнегубныя шчупікі ў 1,5 раза даўжэй за галаву, загнутыя ўверх і назад, з доўгім 3-м членікам. Пярэднія крылы карычневага колеру з палямі ў прыкаранёвай і постдыскальнай галінах, колер якіх з’яўляецца вельмі варыябельным. Гэтыя палі нярэдка злучаныя паміж сабой перамычкай. Сярэдняе поле і прыкаранёвая зона цёмна-карычневага колеру. Вонкавае прыкаранёвае поле і каёмкавае — зялёнага колеру з характэрным металічным бляскам залацістага або латуннага адценняў. Плямы мала выступаюць, абведзеныя светлымі абадкамі. Заднія крылы карычневага або карычнева-шэрага колеру.

Пашырэнне
---------

Від жыве на тэрыторыі Еўропы, на Каўказе і ў азіяцкай частцы Расіі. На Беларусі насяляе палі, лугі, лясы, паркі, сады.

Біялогія
--------

Развіваецца ў двух пакаленнях за год. Час лёту першага пакалення — з сярэдзіны мая па пачатак чэрвеня, другога пакалення — з канца чэрвеня па верасень.

Стадыя вусеня: першае пакаленне — з верасня па май, другое пакаленне — з чэрвеня па ліпень.
Вусені харчуюцца на розных травяністых раслінах — крапіва, крапіва двудомная, яснотка, чартапалох і мацярдушка звычайная, трыпутнік, шалфей, сіняк, зябер. Зімуе вусень.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Анфінагенава В. Г.* Соўкі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
**Вопыт Ламмерта** — фізічны эксперымент 1929 года, пастаўлены нямецкім фізікам-эксперыментатарам Бертольдам Ламмертам для пацверджання размеркавання Максвела.

Вопыт Ламмерта
У вопыце выкарыстоўваецца скрыня з газам, малекулы якога вылятаюць праз адтуліну вонкі. Дыяметр адтуліны шмат менш даўжыні вольнага прабегу малекул, малекул ў скрыні шмат, таму знікненне тых, якія вылятаюць не мяняе наяўнае размеркаванне па хуткасцях ўсярэдзіне скрыні. Колы селектара, на паверхні якіх знаходзяцца выступы, якія прапускаюць або спыняюць рухаючыеся малекулы, круцяцца з кутняй хуткасцю {\displaystyle \omega }. Так, пераадолеўшы першае кола, малекула ляціць адлегласць {\displaystyle l} да другога, якое за гэты час паварочваецца на кут {\displaystyle \alpha }. Выконваецца суадносіна:

{\displaystyle {\frac {l}{v}}={\frac {\alpha }{\omega }}}
Так, рэгулюючы {\displaystyle l}, {\displaystyle \alpha } и {\displaystyle \omega }, можна прапускаць толькі малекулы з пэўнай хуткасцю {\displaystyle v}. Праляцеўшыя праз другое кола малекулы пакідаюць след на пласціне. Правёўшы эксперымент для розных значэнняў {\displaystyle v}, можна атрымаць эксперыментальную карціну размеркавання хуткасцяў ў доследным газе.

У выніку эксперыменту было пацверджана размеркаванне Максвелла з значна большай дакладнасцю, чым у вопыце Штэрна 1920 года, давалага набліжаныя звесткі аб характары размеркавання. Схема эксперыменту падобная з вопытам, праведзеным у 1927 годзе амерыканскім фізікам-эксперыментатарам Джонам Элдрыджам, аднак менавіта вопыт Ламмерта прызнаецца як пацвердзіўшы размеркаванне Максвела эксперыментальна.

Гл. таксама
-----------

* Вопыт Штэрна
* Ота Штэрн

Зноскі
------

1. ↑  *Eldridge J. A.* Experimental Test Of Maxwell’s Distribution Law Physical Review. 931—936 c.
2. ↑  *Савельев И.В.*[Механика. Молекулярная физика и термодинамика.] 320—321 c.
Батарэйкі D у параўнанні з запалкай.
Батарэйка D (2-я злева) у параўнанні з іншымі тыпамі батарэй
Элементы 373 «Арыён-М» вытворчасці СССР
Элемент **D** (таксама **R20**, 373, BA-30, Mono, UM 1) — тыпаразмер гальванічных элементаў (батарэек) шырокага прымянення.

Станоўчы кантакт мае выступ або выпукласць.

Гісторыя
--------

Элементы такога тыпу прапанавала ў 1898 годзе кампанія Eveready Battery Company (пераназваная пасля ў Energizer). Гэтая батарэйка стала адной з першых у шэрагу 1,5-вольтавых элементаў, якія карыстаюцца папулярнасцю па сённяшні дзень.

**СССР**

У СССР такія элементы мелі абазначэння 1-КС-У3 (да пачатку 1960-х гг.), **373** (гандлёвая марка «Сатурн», «Марс», «Арыён М», «Прамень»), і ў вугальна-цынкавым выкананні каштавалі 17 капеек (у бляшаным кажусе — 30 капеек).

**ЗША**

У ЗША Да таго, як меншыя элементы сталі больш распаўсюджанымі, элементы D былі шырока вядомыя як ліхтарныя батарэйкі. Ваеннае абазначэнне гэтай батарэі ў ЗША было **BA-30** яшчэ да Другой сусветнай вайны.

У 2007 годзе на батарэі D прыходзілася 8% продажаў шчолачных першасных батарэй (у колькасным выражэнні) у ЗША.

Тэхнічныя характарыстыкі
------------------------

* Вышыня - 61,5 мм
* Дыяметр - 34,2 мм ці 33,2 мм
* Маса: 66-141 грам.
* ЭРС — 1,5 В.
* Магчымыя значэнні ёмістасці:
	+ Вугальна-цынкавы (солевы) элемент (**R20**): 4000 мАг.
	+ Палярнасць батарэі. Станоўчы кантакт мае характэрны выступШчолачны элемент (**LR20**): 5500-16000 мАг.

Вобласць прымянення
-------------------

Ужываецца ў найбольш энерганагружаных пераносных электрапрыборах, такіх, як пераносныя магнітолы, рацыя, лічыльнікі Гейгера ці магутныя ручныя ліхтары. Таксама гэтыя элементы ўжывалі ў электрычных прыладах, спажывальных малую магутнасць, але якія павінны ад аднаго элемента (або камплекта элементаў) працаваць доўги час: буйныя радыёпрыёмнікі, гадзіннікі.

Спасылкі
--------

1. ↑  Радиоприемнк «Спидола». Описание и инструкция по эксплуатации. — Государственный электротехнический завод ВЭФ, Рига, 1962 **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 14 сакавіка 2013. Праверана 25 сакавіка 2013.
2. ↑  Гальванические элементы «Орион М», «Юпитер М», «Уран М». — Журнал «Радио», № 8 — 1983 г, с.46-48
3. ↑  Элемент 373 Луч **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 5 лютага 2017. Праверана 4 лютага 2017.
4. ↑  ЭЛЕМЕНТ ВЦ 373 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 6 снежня 2011. Праверана 27 сакавіка 2011.
5. ↑  Варламов Р. Г. Современные источники питания. Справочник. М.: ДМК, 1998. — 192 с. ISBN 5-89818-010-9
6. ↑  Варламов Р. Г. Современные источники питания. Справочник. М.: ДМК, 1998. — 192 с. ISBN 5-89818-010-9 Стр.144-147
7. ↑  Указанные значения ёмкости солевых и щелочных элементов справедливы при разряде малыми токами, не превышающими десятки мА. При разряде токами в сотни мА, ёмкость снижается в несколько раз.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Садовы.

**Садовы** — пасёлак Чамярыскага сельсавета Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 12 км на паўднёвы ўсход ад Брагіна, 40 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 131 км ад Гомеля.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з амаль просталінейнай вуліцы, блізкай да шыротнай арыентацыі. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Заснавана ў канцы XIX стагоддзя, калі тут была сяліба З 1898 года працавала вятрак. Напачатку 1920-х гадоў сюды актыўна перасяляліся сяляне з суседніх вёсак. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Садовы», працавалі 2 вятракі і гамарня. У 159 годзе ў складзе калгасу «Расвет» (цэнтр — вёска Чамярысы).

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2004 год — 14 гаспадарак, 24 жыхара.

### Дынаміка

* 1930 год — 21 двор, 122 жыхара.
* 1959 год — 183 жыхара (паводле перапісу).
* 2004 год — 14 гаспадарак, 24 жыхара.
* 2006 год — 14 гаспадарак, 24 чалавек, з якіх 0 ва ўзросце да 16 гадоў, 4 — у працаздольным і 20 — старэйшым за працаздольны.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. — 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. — ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

| ⛭**Чамярыскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Чамярысы |
| Пасёлкі | Калінінскі ·  Ленінскі ·  Садовы |
| Вёскі | Грушнае ·  Двор-Савічы ·  Новая Грэбля ·  Просмычы ·  Савічы ·  Старыя Хракавічы |
**Манагамія** (ад грэч. μονος — адзіны і γάμος — шлюб) — гістарычная форма шлюбу і сям’і, пры якой у шлюбным саюзе знаходзяцца два прадстаўнікі процілеглых палоў. Супрацьпастаўляецца палігаміі, калі прадстаўнік аднаго полу мае больш 1 партнёра процілеглага полу.

Манагамія таксама існуе ў аднаполым шлюбе (у тых краінах, дзе такія шлюбы прызнаюцца законам).

Манагамія ў жывёл
-----------------

Лебедзі ствараюць пары на некалькі гадоў
Манагамія ў жывёл — адносіны паміж поламі, якія характарызуюцца тым, што самец на працягу больш-менш працяглага тэрміну спароўваецца з адной вызначанай самкай і звычайна бярэ ўдзел у доглядзе нашчадкаў. Манагамія назіраецца ў большасці птушак, прычым лебедзі, буслы, арлы, грыфы злучаюцца ў пары на некалькі гадоў, у асобных выпадках — на ўсё жыццё, іншыя — толькі на адзін сезон, растаючыся пасля вывядзення і выкормлівання птушанят (напрыклад, гусі) ці нават адразу пасля ўладкавання гнязда, яшчэ да адкладкі яек (шматлікія качкі). Усе дзікія гусі манагамныя. Сярод сысуноў малпы ўтвараюць пары на некалькі гадоў; ваўкі, пясцы, лісіцы, барсукі, гарнастаі, бабры — рэдка больш як на адзін сезон. Да манагаміі часам адносяць таксама адносіны насякомых і іншых беспазваночных, у якіх абодва полы (ці толькі самцы) паміраюць неўзабаве пасля аднакратнага спаравання (самкі — пасля адкладкі яек).

Гл. таксама
-----------

* Палігамія
* Агамія
* Шлюб

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Кароткая яўрэйская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2005004443 · NKC: ph685866 |
**Смоўж** — агульнаўжывальная назва бруханогіх малюскаў, якія на працягу эвалюцыйнага развіцця зведалі рэдукцыю ці поўную страту ракавіны. Смаўжы супрацьпастаўляюцца бруханогім з добра развітой ракавінай (слімакам). Форма смаўжа незалежна ўзнікла ў некалькіх групах водных і наземных бруханогіх малюскаў, таму сукупнасць усіх відаў разглядаюць не як таксон, а як *экалагічную форму.* Часам смаўжоў, якія захавалі рудыментарную ракавіну, называюць **паўсмаўжамі** (англ.: semislug).

Мяркуюць, што рэдукцыя і далейшая страта ракавіны мела экалагічныя прадпасылкі і адбывалася, напрыклад, пры пераходзе да пражывання ў густых зарасніках водных раслін ці лясным подсціле. Згодна з іншай гіпотэзай, прычынай стаў дэфіцыт неабходнага для пабудовы ракавіны кальцыю ў рэгіёнах, дзе фарміраваліся групы, у якіх узнікла форма смаўжа. Важным наступствам слабага развіцця ці адсутнасцi ракавіны аказваецца няздольнасць ізалявацца ад навакольнага асяроддзя пры нападзе драпежніка або наступленні неспрыяльных (напрыклад, засушлівых) умоў.

Некаторыя наземныя смаўжы — шкоднікі, здольныя зрабіць сур’ёзную псоту сельскай гаспадарцы.

Смаўжы ў працэсе спарвання
Nembrotha kubaryana (Nudibranch)**Nembrotha kubaryana (Nudibranch)**
Смоўж *Lehmannia nyctelia*, які паядаешапкавы грыб

Зноскі
------

1. ↑  Жывёльны свет: Тэматычны слоўнік. Менск: Беларуская навука, 1999. ISBN 985-08-0185-9

Літаратура
----------

* Вялікі энцыклапедычны слоўнік «Біялогія» / пад рэд. М. З. Гілярова. М.: Вялікая Расійская энцыклапедыя, 1998.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Смоўж

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Treccani · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4171079-4 · LCCN: sh85123550 · Microsoft: 2781381752 · NDL: 00568011 · NKC: ph297102 |
**Thymus argaeus** — від раслін сямейства ясноткавыя (*Lamiaceae*), пашыраны ў Турцыі.

Батанічнае апісанне
-------------------

Кусцік, ад паўзучага да прыўзнятага, з галінамі, якія ўтвараюць друзлы дыванок. Кветкавыя сцяблы да 8 см, шарсціста-апушаныя. Лісце 6,5-8,5 х 0,8-1,8 мм, ад ланцэтнага да эліптычнага, круглявае на верхавіне, шарсціста-апушанае; з багатымі жоўтымі або аранжавымі алейнымі крапінкамі, расніцавае ў ніжняй палове.

Суквецці галаўчатыя, свабодныя, часта выцягнутыя. Прыкветкі падобныя на лісце, але шырынёй 1,7-2,4 мм, звычайна не афарбаваныя, бакавыя жылкі толькі слаба бачныя. Чашачка званочкападобная, 4-4,5 мм, апушаная і з густымі жоўтымі алейнымі кропкамі. Вяночак бледна-бэзавы, ≈6 мм.

Распаўсюджанне
--------------

Шырока распаўсюджаны ў Турцыі.

Расце на адкрытых лясах і камяністых схілах, паміж шчэбенем на вышынях 1700-3000 м.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. 1 2 3 4  Plants of Turkey **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 11 вересня 2018. Праверана 11.09.2018.  (англ.)
4. ↑  Euro+Med Plantbase **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 11 верасня 2018. Праверана 11.09.2018.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IPNI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
Бірмінгемская бібліятэка, сакавік 2012
2013
**Бірмінгемская бібліятэка** — публічная бібліятэка Бірмінгема ў Англіі. Размешчана на захадзе цэнтральнай часткі горада. Пасля адкрыцця 3 верасня 2013 года замяніла Цэнтральную бібліятэку Бірмінгема. Па ацэнках, кошт бібліятэкі складае 188 800 000 фунтаў. Бібліятэка разглядаецца саветам горада ў якасці флагманскага праекта рэканструкцыі Бірмінгема. Бірмінгемскую бібліятэку завуць самай буйной публічнай бібліятэкай у Вялікабрытаніі, найбуйнейшай культурнай прасторай у Еўропе і найбуйнейшай з рэгіянальных бібліятэк Еўропы.

Зноскі
------

1. ↑  Booth, Robert (3 April 2009). "Library of Birmingham plans unveiled as recession opens a new chapter for civic buildings". *The Guardian*. London. Праверана 9 July 2010.
2. ↑  Брытанская бібліятэка ў Лондане буйнейшая, але для насельніцтва яна працуе толькі па папярэднім запісе.
3. ↑  "Library of Birmingham on BBC Radio 4". Mecanoo architecten. Архівавана з арыгінала 28 кастрычніка 2012. Праверана 8 May 2012.
4. ↑  Library of Birmingham: 'It's about more than just books' **(нявызн.)**. *BBC Online* (30 жніўня 2013). Праверана 2 September 2013.
**Чамярычына** — археалагічны помнік: гарадзішча каля в. Чамярычына (Ушацкі раён, Віцебская вобласць). Размешчана за 0,5 км на паўднёвы захад ад вёскі, на ўзгорку, які мае назву Замак.

Апісанне
--------

Належала плямёнам днепра-дзвінскай культуры і датуецца IV ст. да н. э. — III ст. н.э. Мае авальную пляцоўку памерам 35 х 55 м, якая абкружана валам вышынёй да 2,5 м і ровам глыбінёй 1,6 м. Помнік знойдзены К. П. Шутам у 1968 годзе. Знойдзена ляпная гладкасценная і штрыхаваная кераміка, каменныя свідраваныя сякеры, касцяное долата, жалезны серп, шыла, фрагмент тыгля і іншыя рэчы.

Зноскі
------

1. ↑  ГАРАДЗІШЧА КАЛЯ ВЁСКІ ЧАМЯРЫЧЫНА **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 28 кастрычніка 2017. Праверана 3 красавіка 2020.

Літаратура
----------

* Гарадзішча каля в. Чамярычына // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Ушацкага раёна / рэдкал. Г. К. Кісялёў [і інш.]. — Мн. 2003. — С. 27 — 28.
* Дучыц, Л. Аб чым расказваюць знаходкі / Л. Дучыц // Патрыёт (Ушачы). — 1990. — 28 жн.

Спасылкі
--------

* Чамярычына (археалагічны помнік) на сайце «Архіварта»
**«Modern Warfare 2: Ghost»** (бел. *Сучасная вайна 2: Прывід*) — серыя з шасці коміксаў па матывах камп’ютарнай гульні Call of Duty: Modern Warfare 2

Галоўны герой коміксу — брутальны агент спецпадраздзялення ОТГ-141 **Гоуст** (Прывід), які носіць маску ў выглядзе чалавечага чэрапа.

Гісторыя публікацыі
-------------------

Комікс быў анансаваны 17 жніўня 2009 года супрацоўнікам кампаніі Infinity Ward Робертам Боўлінгам. Над японскія коміксы працуе кампанія DC Comics, выдаўцом з'яўляецца WildStorm. Аўтар — Дэвід Лафам. Мастак — Кэвін Уэст; Фрэдэрыка Далочіо афармляе вокладкі выпускаў. Коміксы выйшлі 10 лістапада 2009 года.

Сюжэт
-----

Сюжэт коміксу пабудаваны ў прамой сувязі з гульнёй Call of Duty: Modern Warfare 2 і разгортваецца да пачатку яе падзей. Галоўным героем з'яўляецца лейтэнант Сайман Райлі па мянушцы *Гоуст* (Прывід). Ён носіць маску ў выглядзе чалавечага чэрапа. У коміксе ён выступае агентам спецпадраздзялення *ОТГ-141*; ранняе ён быў байцом Special Air Service. Ён наведвае розныя гарачыя кропкі планеты, у тым ліку Афганістан і Мексіку. Там яму даводзіцца змагацца з міжнароднай наркамафіяй.

*«Гоуст»* загінуў у гарах на мяжы РФ і Грузіі на выкананні задачы забіць Макарава ў яго доме. Так як у хаце не аказалася Макарава, то спецагенты вырашылі скапіяваць даныя з камп’ютара Макарава. У гэты час на групу спецагентаў нападае вялікая колькасць людзей Макарава. У ходзе перастрэлкі забіваюць двух спецагентаў. Калі даныя былі загружаныя, Роучу і Гоусту давялося прарывацца з боем праз людзей Макарава да кропкі эвакуацыі. Па дарозе Роўч кантузілі і паранілі. Тым часам падаспелі верталёты дружалюбных сіл. Шэпард аказаўся здраднікам і забіў спачатку Роўч, затым Гоуста. Цела Роўч і Гоуста спалілі для таго, каб не пакідаць доказы. На працягу місіі атраду спецагентаў дапамагалі два снайпера. Снайперы ў выніку былі знойдзеныя і таксама жорстка забітыя.

Заўвагі
-------

1. ↑  CALL OF DUTY: MODERN WARFARE 2 #1 (OF 6) (англ.).  Dccomics.com (14 сентября 2009 года). Архівавана з першакрыніцы 31 сакавіка 2012. Праверана 20 января 2010.
2. ↑  Комиксы по мотивам Modern Warfare 2 **(нявызн.)**.  ModernWarfare2.Ru (16 августа 2009 года). Архівавана з першакрыніцы 31 сакавіка 2012. Праверана 20 января 2010.

Спасылкі
--------

* афіцыйны сайт Modern Warfare 2
**УАЗ «Шумілінская цэнтральная раённая бальніца»** — комплекс лячэбна-прафілактычных устаноў Шумілінскага раёна. Будынак ЦРБ знаходзіцца ў Шуміліне.

Гісторыя
--------

Першае згадванне пра ўстановы аховы здароўя Шумілінскага раёна адносіцца да 1820-х гадоў. У 1929 годзе ў Шуміліна быў адкрыты шпіталь.

На працягу многіх гадоў эаслужаным аўтарытэтам у насельніцтва раёна карыстаюцца ўрачы С. І. Барадзін, Т. М. Цімошчанка, В. В. Улюценка, Г. В. Калініна, А. Г. Віеру, Л. Р. Завадская, Н. П. Кліменцьева, А. А. Воранава, сярод сярэдніх медработнікаў — Т. Л. Голубева, Н. М. Антоненка, В. У. Ляпнёва, А. В. Арлова, загадчыкі ФАПаў С. С. Марыскіна, А. М. Зайцава, Н. В. Арлова, медсёстры Т. У. Калеснікава, Н. Л. Шлупакова, А. І. Лазука, Т. А. Жукава, В. А. Дабравольская, С.I. Гарнак і многія іншыя.

Сёння працуе 4 аптэкі, 16 аптэчных пунктаў на вёсцы і 1 пры раённай паліклініцы. У медыцынскіх установах раёна адкрыты 14 медыка-сацыяльных ложкаў.

Медыцынскую дапамогу насельніцтву аказваюць 50 урачоў і 201 сярэдні медыцынскі работнік. У раёне працуе 5 урачоў агульнай практыкі. Штогод у стацыянарах лячэбна-прафілактычных устаноў лечыцца звыш 5 тысяч хворых. Стацыянарная медыцынская дапамога дзейнічае на 160 коек кругласутачнага прабывання, 40 коек дзённага стацыянара, 14 медыка-сацыяльных коек (Обальская і Мікалаеўская ўчастковыя бальніцы).

З 2001 года дзейнічае тэрытарыяльны цэнтр сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва.

Спіс лекава-прафілактычных устаноў
----------------------------------

* Цэнтральнай раённай бальніцай,
* дзве ўчастковыя бальніцы (Обальская, Мікалаеўская),
* Мішневіцкай бальніцай сястрынскага догляду,
* тры амбулаторыі (Лаўжанская, Мішневіцкая, Светласельская), семнаццаць ФАПаў,
* два аддзялення хуткай медыцынскай дапамогі.

Зноскі
------

1. ↑  МЕДЫЦЫНА

Спасылкі
--------

* Сайт Шумілінскай цэнтральнай раённай бальніцы
**Эла́мская мова** — старажытная ізаляваная мова на паўднёвым захадзе Ірана, родная мова эламітаў. У пісьмовым выглядзе сустракаецца з 2300 г. да н. э. да 330 г. да н. э. 

Першыя запісы ў форме піктаграм знаходзяцца на тэрыторыі Ірана з канца 4 тысячагоддзя да н. э. Усяго сустракаюцца 1000 сімвалаў у 5000 варыянтаў. У XXIV — XXIII стст. да н. э. узнікла складовае лінейнае пісьмо, адкрытае даследчыкамі ў 1901 г. і расшыфраванае ў 1961 г. У XXII ст. да н. э. з'явіўся клінапіс на акадскай мове. На яго аснове было распрацаваны ўласна эламскі клінапіс, які падобна лінейнаму пісьму меў складовы характар. Да перыяду Ахеменідаў ён быў спрошчаны да 132 знакаў, адлюстроўваў назальныя гукі і падвоенныя зычныя. Эламская пісьмовая мова мела афіцыйны характар у старажытнай Персідскай імперыі, ужывалася ў Бехістунскім надпісе, дзякуючы якому адбылася першасная расшыфроўка эламскага клінапіса. 

Большасць даследчыкаў лічаць эламскую мову ізаляванай, хаця існуе гіпотэза яе сувязі з дравідыйскімі мовамі.

Літаратура
----------

* The Ancient Languages of Mesopotamia, Egypt and Aksum / Ed. by Woodard, R. - Cambridge University Press, 2008 ISBN 9780521684972

Спасылкі
--------

* ELAM v. Elamite language
* Elamite scripts
**Фракцыянаваная кандэнсацыя** — працэс ступеністага астуджэння газавай (паравой) сумесі, які суправаджаецца паслядоўнай кандэнсацыяй асобных кампанентаў або іх фракцый. У прамысловасці фракцыянаваная кандэнсацыя ўжываецца пераважна для нізкатэмпературнага падзелу газавых сумесяў, для атрымання фракцый, абагачаных асобнымі кампанентамі. Канчатковая тэмпература астуджэння газавай сумесі ў кожнай ступені вызначаецца патрабаваннямі, што прад'яўляюцца да складу кандэнсату.

Прыватным выпадкам фракцыянаванай кандэнсацыі з'яўляецца дэфлегмацыя  (руск.) (бел..

Гл. таксама
-----------

* Рэктыфікацыя  (руск.) (бел.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11979557t · LCCN: sh85038519 · Microsoft: 204838308 |
Цыгара
**Цыга́ра** (ісп.: cigarro) — скрутак лісця цыліндрычнай формы.

Назва паходзіць ад *stitar*, што на мове майя значыць «курыць».

Асноўная мэта курэння цыгары, як лічаць курцы — задавальнення ад тытунёвага водару. Таксама цыгару часта лічаць прыкметай высокага сацыяльнага статусу чалавека, які курыць.

Цыгара складаецца з трох частак — покрыўны ліст (*capa*), абалонка; злучальны ліст (*capote*) і сярэдзіна цыгары — напаўняльнік (*tripa*). Напаўняльнік складаецца з тытунёвага лісця розных гатункаў. Звычайна іх тры: *ligero* (верхні ліст расліны, якія атрымлівае найбольш сонечнага святла, ён дадае цыгары моцнасць), *seco* (надае водар) і *volado* (ніжнія лісты тытунёвай расліны, забяспечвае гарэнне цыгары).

Цыгара з напоямі
----------------

Многія курцы цыгар звычайна сумяшчаць курэнне з піццём якіх-небудзь водарных напояў. Гэта могуць быць як моцныя алкагольныя напоі, як ром, каньяк або віскі, так і менш моцныя, як партвейн і віно, або безалкагольныя, напрыклад, кава. Строгіх правіл такіх спалучэнняў няма, большасць курцоў робіць гэта на ўласны густ і смак. **Фумелье** (ісп.: fumar — *курыць*) — прафесійны дэгустатар цыгар, які мусіць таксама разбірацца ў алкагольных напоях і іх спалучэнні з цыгарамі.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пуэбла (значэнні).
**Та́ас-Пуэ́бла** (англ.: Taos Pueblo) — старажытнае пуэбла ў штаце Нью-Мексіка (ЗША). У 1992 г. уключана ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Уяўляе сабою шмат’ярусны будынак з саману, які ўмяшчае жытлы і сакральныя памяшканні індзейцаў-тыва. Агульная плошча — 19,01 га.

Таас-Пуэбла было заснавана на мяжы XIII ст. і XIV ст. у даліне Рыа-Грандэ меркавана прадстаўнікамі старажытных пуэбла. З’яўлялася важным цэнтрам гандлю паміж тагачаснымі тубыльцамі і плямёнамі Вялікіх раўнін. У 1540 г. калі сюды трапіла іспанская экспедыцыя на чале з Франсіска Васкесам дэ Каранада, пуэбла ўжо належала тыва. У 1620 г. езуіты адчынілі ў Таасе сваю місію, але ў 1660 г. індзейцы забілі святара. У 1924 г. культуру жыхароў Таас-Пуэбла вывучаў Карл Густаў Юнг.

У нашы дні пуэбла з’яўляецца цэнтрам аднайменнай аўтаномнай індзейскай абшчыны накшталт рэзервацыі. Яе плошча складае 40,37 км².

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Тысячагадовая гісторыя
* Артыкул для вандроўнікаў
**Карабутаўскае вадасховішча** (*Вадасховішча Рамэн*) — рэчышчавае вадасховішча на рацэ Рамэн, у Канатопскім раёне Сумскай вобласці Украіны. Створана ў 1982 годзе. Адно з самых вялікіх вадасховішчаў Сумскай вобласці.

Геаграфія
---------

Плаціна вадасховішча знаходзіцца за 3 кіламетры на паўднёвы ўсход ад вёскі Карабутавэ. На берагах размешчаны населеныя пункты: справа — Капітаніўка, Шпоціўка, Базыліўка, злева — Нэхаіўка і Пэкары.

Апісанне
--------

Плошча воднага люстэрка складае 502 га. Даўжыня дамбы складае 340 метраў. Агульны аб'ём вадасховішча 13,0 млн м³.

Галерэя
-------

* Ліпень 2023Ліпень 2023
* Ліпень 2023Ліпень 2023
* Студзень 2024Студзень 2024

Крыніцы
-------

1. ↑  *Регіональний офіс водних ресурсів у Сумській області*. Информация о площадных водных объектах (укр.). *Державне агентство водних ресурсів України*. Праверана 25 кастрычніка 2023.
2. ↑  Водосховище Ромен **(нявызн.)**. .
**Армянскі акадэмічны тэатр оперы і балета імя А. Спендыярава** (арм.: Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոն) — тэатр оперы і балета ў сталіцы Арменіі — Ерэване. Тэатр створаны ў 1933 годзе, уласны будынак атрымаў у 1940 годзе.

Гісторыя
--------

Рашэнне пра арганізацыю ў Ерэване тэатра оперы і балета быў прыняты ў 1932 годзе. Саўнаркам Армянскай ССР прыняў рашэнне стварыць стацыянарны оперны тэатр на базе опернага класа Ерэванскай кансерваторыі 13 мая 1932 года. 20 студзеня 1933 года адбылася першая прэм’ера — опера «Алмаст» А. А. Спендыярава на лібрэта С. Я. Парнок. Свайго будынка ў тэатра не было, ён быў пабудаваны толькі ў 1940 годзе па праекце архітэктара А. А. Таманяна. Будынак мясціў 1120 чалавек.

У 1938 годзе тэатру было прысвоена імя А. А. Спендыярава.

У 1939 годзе тэатр узнагароджаны ордэнам Леніна.

У 1957 годзе тэатр атрымаў званне акадэмічнага.

Размяшчэнне
-----------

Марка прысвечаная Оперы, 1979 г.
Будынак Опернага тэатра знаходзіцца ў самым цэнтры Ерэвана, як гэта і задумвалася па генеральным плане горада па праекце Таманяна.

Насупраць паўднёвага тарца будынка знаходзіцца плошча Свабоды, вядомая як адна з найпрыгажэйшых плошчаў Ерэвана. На гэтай плошчы знаходзяцца помнікі Аванесу Туманяну і Аляксандру Спендыяраву, пад плошчай у 2010 годзе была адкрыта трохузроўневая паркоўка на 500 аўтамабіляў.

За плошчай размяшчаецца сквер, у якім дзеюць шматлікія кафэ на свежым паветры. На ўсходнім боку сквера на скрыжаванні вуліц Туманяна і Тэр’яна ёсць штучны вадаём — «Лебядзінае возера», які напамінае па форме возера Севан. На беразе сажалкі размешчаны помнік Арно Бабаджаняну.

Дакладна з поўдня ў архітэктурны комплекс упіраецца Паўночны праспект, такім чынам, што будынак тэатра робіцца дамінантай, завяршальнай выява праспекта.

Паўночны фасад скіраваны да Пляца Францыі, што з’яўляецца цэнтрам, дзе стульваюцца некалькі сквераў. Да поўдня ад плошчы, то бок непасрэдна на поўнач ад будынка размешчаны помнік Араму Хачатурану. Да ўсходу — сквер Марціроса Сар’яна з помнікам гэтаму мастаку. Гэты сквер з’яўляецца традыцыйным месцам сходу мастакоў. Да захаду — сквер Ерэванскай кансерваторыі з помнікамі Камітасу і Саят-Навы. Праз паўночны сквер праходзіць пешаходная дарога з некалькімі кафэ, што вядзе дакладна на поўнач — да Архітэктурнага комплекса «Каскад». У гэтым скверы знаходзіцца помнік Уільяму Сараяну.

Гл. таксама
-----------

* Анаіт Мхітаран

Зноскі
------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28563569'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4580425'></a>
2. 1 2 3 4  Музыкальная энциклопедия. Гл. ред. Ю. В. Келдыш. Т 1. А — Гонг. 1072 стб. с илл. М.: Советская энциклопедия, 1973 (стб. 220—222)
3. ↑  Открытие подземного паркинга у Оперного театра
4. ↑   Памятник Арно Бабаджаняну

Спасылкі
--------

* Армянский академический театр в железе — панно «7 чудес Армении» Архівавана 23 лістапада 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 16172247-7 · LCCN: n87801291 · VIAF: 130430381 |
**Хася Мендзелеўна Прусліна** (23 студзеня 1901, в. Гарбачова, цяпер Расонскі раён — 25 лістапада 1972, Мінск) — дзеячка мінскага падполля, узначальвала атрад супраціву нацыстам у яўрэйскім гета.

### Дзейнасць падчас Другой сусветнай вайны

У пачатку вайны Хася Прусліна працавала настаўніцай. Муж знаходзіўся ў Чырвонай Арміі. Неўзабаве з двума дзецьмі апынулася ў Мінскім гета. Маленькага сына Мая фашысты забілі падчас першага пагрому. Дачку Дзіну ўдалося запісаць беларускай і выратаваць, адправіўшы ў дзіцячы прытулак у «рускім» раёне горада.

Па даручэнні аднаго з кіраўнікоў падполля Міхаіла Гебелева Хая Мендзелеўна ўзначаліла так званую «дзясятку» ўдзельнікаў супраціву ў горадзе. Атрымаўшы фальшывы пашпарт на імя Пелагеі Фядзюк, уладкавалася прыбіральшчыцай у нямецкую вайсковую частку і здолела звязаць нелегальныя яўрэйскія групы з Мінскім падполлем. Арганізоўвала збор зброі, медыкаментаў, адзення для партызан, перапраўку вязняў гета ў лес, распаўсюджвала агітацыйныя матэрыялы. Па заданні Гебелева Хася з дапамогай іншых жанчын уладкоўвала габрэйскіх дзяцей у дзіцячыя дамы. Аднак далейшае знаходжанне ў горадзе зрабілася вельмі небяспечным: на вуліцах з’явіліся сотні нямецкіх улётак з яе фотаздымкам, таму Прусліна сышла ў партызанскі атрад. Там яна адразу трапіла пад падазрэнне Асобага аддзела, які абвясціў Прусліну шпіёнкай. Ад растрэлу яе выратаваў адзін з байцоў, які аказаўся яе колішнім студэнтам.

### Дзейнасць пасля вайны

Пасля вайны адмовілася ад прапановы пакінуць сабе падпольнае імя і змяніць нацыянальнасць.

Як былая былая падпольшчыца, шмат зрабіла для рэабілітацыі мінскага падполля і габрэйскага супраціву, якія доўгі час падазраваліся ў здразніцтве, бо не кантраляваліся ўладамі. Хася Прусліна складала спісы ўдзельнікаў супраціву і арганізавала кампанію зваротаў да Мікіты Хрушчова, у ЦК КПСС і цэнтральныя выданні. Былі напісаны дзясяткі лістоў з сотнямі подпісаў былых падпольшчыкаў.

Праз тры гады намаганні Пруслінай далі плён: часопіс «Коммунист» надрукаваў першы артыкул, дзе прызнаваўся ўнёсак і гераічная дзейнасць Мінскага падполля.

Таксама Хася Прусліна ўздымала пытанне вяртання дзецей, якія падчас вайны былі вывезеныя ў Германію.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Уладзімер Арлоў*. ІМЁНЫ СВАБОДЫ. (Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе.) — 3-е выд. дап. — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2015. — 668 с.: іл.
* *Барбара Эпштейн*. Женщины на краю Европы / Под ред. Е. Гаповой. — Мн.: ЕГУ, 2003, с. 188—207
* Архив Хаси Пруслиной: Минское гетто, антифашистское подполье, репатриация детей из Германии / Сост. З. А. Никодимова; под ред. К. И. Козака.  Минск: И. П. Логвинов,2010.  136 с.

Женщины на краю Европы / Под ред. Е. Гаповой. — Мн.: ЕГУ, 2003, с. 188—207

Спасылкі
--------

* Архив Хаси Пруслиной: Минское гетто, антифашистское подполье, репатриация детей из Германии Архівавана 17 мая 2017.
* 
* Архівавана 15 ліпеня 2017.
**Сакратарыят Цэнтральнага Камітэта Камуністычнай партыі Кітая** (кіт. трад. 中國共產黨中央委員會書記處, спр. 中国共产党中央委员会书记处, піньінь *Zhōngguó Gòngchǎndǎng Zhōngyāng Wěiyuánhuì Shūjìchù*; скар. кіт. спр. 中共中央书记处, піньінь *Zhōnggòng Zhōngyāng Shūjìchù*) — пастаянны апарат Камуністычнай партыі Кітая, які фарміруе паралельныя дзяржаўным органам Кітайскай Народнай Рэспублікі партыйныя структуры .

Галоўнай функцыяй Сакратарыята з'яўляецца рашэнне кадравых пытанняў усярэдзіне партыі і дзяржаўных структурах (акрамя арміі). Таксама, Сакратарыят арганізоўвае працу Палітбюро ЦК КПК і яго Пастаяннага камітэта.

Цяперашні склад
---------------

* Сі Цзіньпін — намеснік Старшыні КНР
* Лю Юньшань — кіраўнік аддзела прапаганды ЦК КПК
* Лі Юаньчаа — кіраўнік арганізацыйнага аддзела ЦК КПК
* Хэ Юн — намеснік кіраўніка Цэнтральнай камісіі КПК па праверцы дысцыпліны,
* Лін Цзіхуа — кіраўнік Канцылярыі ЦК КПК
* Ван Хунін — дырэктар Цэнтра палітычных даследаванняў
**Малая Азія**, **Анатолія** — паўвостраў на захадзе Азіі, складае большую частку тэрыторыі Турцыі.

Даўжыня з захаду на ўсход каля 1000 км, шырыня 400—600 км. Плошча каля 400 тыс. км².

Паўвостраў Малая Азія абмываецца Чорным, Мармуровым, Эгейскім і Міжземным морамі, пралівамі Басфор і Дарданелы. Паўночныя і паўднёвыя берагі стромкія, малапарэзаныя, заходнія — са шматлікімі бухтамі і залівамі.

Амаль увесь паўвостраў заняты Малаазіяцкім нагор’ем, у сярэдзіне якога знаходзіцца Анаталійскае пласкагор’е з вулканічнымі конусамі (гара Эрджыяс, 3770 м). Па ўскраінах паўночнай часткі Малой Азіі цягнуцца Пантыйскія горы, паўднёвай — горы Таўр. Па берагах мораў знаходзяцца ўчасткі нізін з міжземнаморскай расліннасцю. Характэрны частыя землятрасенні. Карысныя выкапні: вугаль, нафта, храміты, жалезныя руды, сера, каменная соль.

Клімат рэгіёна субтрапічны. Рэкі горныя, малаводныя. Найбольшае возера Туз. На прыморскіх схілах гор растуць шыракалістыя лясы вільготных субтропікаў і цвердалістыя міжземнаморскія лясы і хмызнякі. На ўнутраных схілах гор і пласкагор’ях распаўсюджаны паўпустыні і стэпы.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Фаворкі (значэнні).
**Фаво́ркі** (польск.: Faworki) — традыцыйны літоўскі, польскі і нямецкі (ням.: Raderkuchen, Liebesschleifen) кандытарскі выраб з бездражджавога цеста.

Апісанне
--------

Гатуюць фаворкі на вялікія святы, найчасцей у карнавал, тлусты чацвер, запусты ці на аўторак перад Папяльцовай серадой. Маюць выгляд складзенай кукарды, салодкі смак.

Прыгатаванне
------------

Цеста на фаворкі павінна змяшчаць пшанічную муку, багата жаўткоў ці яек, крыху масла ці маргарыну, цукар, спірт ці воцат для разрыхлення.

Цеста раскатваюць, складаюць і зноў раскатваюць некалькі разоў, пакуль не выйдуць паветраныя бурбалкі. Пазней ахалоджанае цеста наразаюць на прамавугольнікі з надрэзамі пасярэдзіне. Праз іх складзеныя напалам палоскі скручваюць у падабенства „кукарды" і смажаць у кіпячым шмальцы альбо алеі. Выніковае печыва павінна атрымацца далікатным і крохкім.

Гл. таксама
-----------

* Хрушчы

Спасылкі
--------

* Рэцэпт польскіх фаворкаў  (польск.)
**Уладзі́мір Фё́даравіч Іса́енка** (15 снежня 1928, г. Горкі, цяпер Магілёўская вобласць— 30 чэрвеня 2010) — беларускі археолаг. Кандыдат гістарычных навук (1974).

Біяграфія
---------

У 1932 годзе сям'я пераехала ў Менск. Увесну 1944 года быў вывезены разам з маці і бабуляй на прымусовыя працы ў паўднёвую Германію. Працаваў на ваенным заводзе. Пасля сканчэння Другой сусветнай вайны вярнуўся ў Беларусь.

Скончыў у Гомелі школу, а ў 1947 годзе паступіў у Гомельскі педагагічны інстытут на фізіка-матэматычны факультэт (скончыў у 1951). Працаваў настаўнікам матэматыкі ў Шыіцкай, пасля ў Юравіцкай школах Калінкавіцкага раёна. Пазней дырэктарам Юравіцкай школы, стварыў у ёй археалагічны музей.

У 1961 годзе паступіў у аспірантуру Інстытута гісторыі Акадэміі навук і пачаў працу над кандыдацкай дысертацыяй «Неаліт Прыпяцкага Палесся» (абараніў у 1973 годзе). 3 1964 года ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, з 1974 — старшы навуковы супрацоўнік.

У другой палове 1990‑х — пачатку 2000‑х працаваў на пасадзе археолага‑кансультанта ў спецыялізаваным пошукавым батальёне, падрыхтаваў для камандзіраў падраздзялення дапаможнік па методыцы правядзення палявых работ, закладаючы тым самым тэарытычную і практычную аснову беларускай ваеннай археалогіі.

Памёр 30 чэрвеня 2010 года пасля цяжкай хваробы. Пахаваны 1 ліпеня на могілках у Калодзішчах.

Даследчая дзейнасць
-------------------

Вывучаў дняпроўска-данецкую, нёманскую, свідэрскую і іншыя культуры, гісторыю першабытна-абшчыннага ладу. Адкрыў на тэрыторыі Палесся больш за 300 помнікаў каменнага і бронзавага вякоў. Даследаваў 14 стаянак.

Адзін з аўтараў «Нарысаў па археалогіі Беларусі» (ч. 1, 1970), «Гісторыі Беларускай ССР» (т. I, 1972), «Нарысаў гісторыі Беларусі» (ч. 1, 1994), кнігі «Беларуская археалогія» (1987), «Летапіс Юравічаў» (часткова надрукаваная ў 2000), складальнік двух выпускаў Археалагічнай карты Беларусі, аўтар больш за 400 артыкулаў для энцыклапедыяў.

Зноскі
------

1. ↑  *Галіна Абакунчык*. Вянок Памяці: Уладзімір Ісаенка **(нявызн.)**.  Радыё «Свабода». Праверана 11 ліпеня 2010.

Літаратура
----------

* Крывальцэвіч М. «Адкрывальнік старажытнага Палесся». «Наша Ніва» № 25 (670) 7 ліпеня 2010.
* Крывальцэвіч М. Уладзімір Ісаенка (15.12.1928 — 30.06.2010) // Беларускі гістарычны агляд. 2010, Т. 17, Сш. 1-2.
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. — 576 с.: іл. — ISBN 985-6302-33-1.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рышар.
**П'ер Рышар Морыс Шарль Леапольд Дэфе** (фр. Pierre Richard Maurice Charles Léopold Defays; 16 жніўня 1934, Валансьен, дэпартамент Нор) — французскі кінаакцёр-комік і рэжысёр.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 16 жніўня 1934 года ў сям'і тэкстыльнага прамыслоўца. Выхоўваўся ў сям'і свайго дзеда, нашчадка старадаўняга арыстакратычнага роду, які жыў на поўначы Францыі. Па дасягненні паўналецця П'ер Рышар з'ехаў у Парыж паступаць на драматычныя курсы, супраць чаго выступаў яго дзед. Гэта паслужыла падставай для разрыву будучага акцёра з сям'ёй.

Акцёр
-----

Паступіў на знакамітыя драматычныя курсы Шарля Дзюлена, а затым праходзіў стажыроўку ў Жана Вілара. Аднак у тэатры яму не шанцавала; яму заўсёды давалі ролі другога плану.

Яму даводзілася падзарабляць выступамі на падмостках кафэ-тэатраў, радавых кабарэ і прэстыжных мюзiк-холаў. Рышар добра танцаваў.

У 1967 годзе яго запрасіў рэжысёр Іў Рабер для здымак у фільме «Блажэнны Аляксандр». Пазней Рышар зняўся ў яго ў вядомых фільмах пра прыгоды высокага бландына.

У 1976 годзе П’ер Рышар зняўся ў фільме «Цацка» рэжысёра Франсіса Вебера.

Фільмаграфія
------------

* «Жанна Дзюбары» (2023) — герцаг Рышэльё

Зноскі
------

1. ↑  Pierre Richard // filmportal.de — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>
2. ↑  Pierre Richard // GeneaStar<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98769076'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3100478'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | X |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AllMusic · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск · КиноПоиск · MusicBrainz · Rotten Tomatoes |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Notable Names Database |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1175777 · BNF: 12120799v · GND: 118990551 · ISNI: 0000 0001 2103 0194 · LCCN: n92038281 · NKC: pna2007424624 · NLP: a0000002902218 · NTA: 073087467 · NUKAT: n2009701137 · SUDOC: 059613947 · VIAF: 90718289 |

 |
**Ленду** (*валенду, бале, балегу*) - народ у Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга колькасцю каля 700 тысяч чалавек. Традыцыйна жыве на паўночна-заходнім беразе возера Альберт.

Мова ленду выкарыстоўваецца на крайнім паўночным усходзе краіны і дзеліцца на дзве моўныя групы: паўночную (бале-да) і паўднёвую (дру). Як мяркуецца, этнас насяляў гэтыя тэрыторыі яшчэ ў XVIII стагоддзі, і тады існавала толькі адна група. Пазней плямёны біру, якія прыйшлі з паўднёвага ўсходу, аказалі ўплыў на паўднёвыя плямёны ленду, з прычыны чаго ўтварыўся паўднёвы дыялект. Паўночныя ж паселішчы ленду практычна не ўзаемадзейнічалі з біру.

З захаду возера Альберт акружана стромкімі схіламі, што робіць традыцыйнае месца пражывання гэтага народа вельмі цяжкадаступным. Ленду насяляюць у вулевобразных селішчах, паселішчы раскіданыя. Асноўная традыцыйная форма сацыяльнай арганізацыі - патрыярхальная вялікасямейная абшчына.

  

Ленду займаюцца падсечна-агнявым земляробствам, вырошчваюць кукурузу, бабовыя, проса, кунжут. Займаюцца развядзеннем дробнай рагатай жывёлы. Менавіта ленду і іншыя прадстаўнікі цэнтральнай суданскай моўнай групы прынеслі жывёлагадоўлю ў гэтую частку Афрыкі. Таксама этнас займаецца рыбалоўствам і збіральніцтвам.Што тычыцца рамяства, то ленду вырабляюць драўляны і гліняны посуд, плятуць цыноўкі і кошыкі з валокнаў пальмы традыцыйна з геаметрычным малюнкам.

  

У ежу ўжываецца рыба і раслінныя прадукты: кашы з проса, кукурузы і ямса. Традыцыйна мужчыны носяць насцегнавыя павязкі, а жанчыны — фартухі. Прытрымліваюцца традыцыйных вераванняў: культы продкаў, духаў прыроды, вераць у магію і вядзьмарства. Таксама маецца свой музычны фальклор.
**Прадпрымальніцтва, прадпрымальніцкая дзейнасць** — эканамічная дзейнасць, накіраваная на сістэматычнае атрыманне прыбытку ад вытворчасці і/або продажу тавараў, аказанне паслуг. Для гэтай мэты выкарыстоўваецца маёмасць, нематэрыяльныя актывы, працу як самога прадпрымальніка, так і прыцягнутыя з боку. Няма гарантый, што затрачаныя сродкі акупяцца, што вырабленае будзе прададзена з прыбыткам. З гэтым звязаны рызыка страт за ўсё або часткі маёмасці.

У большасці краін для пачатку прадпрымальніцтва патрабуецца афіцыйная рэгістрацыя, але крытэрыі і ўмовы могуць істотна адрознівацца. Згодна з заканадаўствам Расійскай Федэрацыі, прадпрымальніцтва можа ажыццяўляцца юрыдычнай асобай або непасрэдна фізічнай асобай (індывідуальным прадпрымальнікам) пасля іх рэгістрацыі ва ўстаноўленым законам парадку.

Прадпрымальніцтва — найважнейшая ўласцівасць рынкавай эканомікі, пранізлівае ўсе яе інстытуты.

**Бізнэс** (. aнгл. бізнес — «справа», «прадпрыемства») або промысел — дзейнасць, накіраваная на атрыманне прыбытку; любы від дзейнасці, які прыносіць даход ці іншыя асабістыя выгады.

У рускай мове слова прадпрымальніцтва і бізнэс выкарыстоўваюцца як сінонімы, але часам маюць рознае значэнне.

Эфектыўнасць прадпрымальніцкай дзейнасці можа ацэньвацца не толькі памерамі прыбытку, але і змяненнем кошту прадпрыемства (рынкавай кошту прадпрыемства, гудвилла).

Часам вылучаюць сацыяльнае прадпрымальніцтва ў асобную катэгорыю.

Паняцце «вядзенне дзейнасці індывідуальным прадпрымальнікам» ў заканадаўстве РФ да 2015 года так і не з’явілася. Ёсць Паняцце ІП, але няма ІП вядучы дзейнасць. У заканадаўстве аб выплаце абавязковых узносаў ад ІП у пенсійны фонд згадана, што ўнёскі ажыццяўляюцца ад ІП, якія вядуць дзейнасць, а не проста зарэгістраваных (артыкул 2 пункт 2).

Зноскі
------

1. ↑  *Haidar, J. I.*, 2012. «Impact of Business Regulatory Reforms on Economic Growth», Journal of the Japanese and International Economies, Elsevier, vol. 26(3), pages 285—307, September

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7588126-3 · Microsoft: 2776939166 · NDL: 01058089 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Беларусь.

**Кніжнае выдавецтва «Беларусь»** — найстарэйшае беларускае кніжнае выдавецтва. Заснавана ў студзені 1921 года ў Менску (Беларусь). Выпускае кнігі разнастайнай тэматыцы: па гісторыі, культуры, краіназнаўстве, этнаграфіі і іншым тэмам; у асноўным гэта поўнакаляровыя ілюстраваныя выданні, фотаальбомы; у праграме ёсць навукова-папулярныя, даведачныя, навуковыя, літаратурна-мастацкія, вучэбныя і іншыя выданні. Штогадовы выпуск складае каля 100 найменняў агульным накладам каля тысячы экзэмпляраў.

Агульныя звесткі
----------------

Выдавецтва «Беларусь» заснавана адпаведна пастанове ЦВК БССР ад 18 студзеня 1921 года («Аб утварэнні Дзяржаўнага выдавецтва Беларусіі і цэнтралізацыі друкарскай справы», якая была прынята ў студзені 1921 года ў адпаведнасці з пастановай ЦК КП(б)Б ад 29 студзеня 1920 года) як «Дзяржаўнае выдавецтва БССР» на базе заснаванага ў 1920 годзе «Беларускага аддзялення Дзяржаўнага выдавецтва РСФСР»; з 1963 года мае назву «Выдавецтва „Беларусь"», з 1980 — «Рэспубліканскае ордэна Дружбы народаў выдавецтва „Беларусь"», з 1997 па 2000 — Дзяржаўнае прадпрыемства «Выдавецтва „Беларусь"». На аснове яго структурных падраздзяленняў былі створаны выдавецтва «Народная асвета» — у 1951 годзе, «Ураджай» — у 1961 годе, «Мастацкая літаратура» — у 1972 годзе. У 1980 годзе выдавецтва было ўзнагароджана адной з вышэйшых узнагарод таго часу — Ордэнам Дружбы народаў. У 2002 годзе ў яго склад увайшлі выдавецтвы «Полымя» і «Ураджай».

Зноскі
------

1. ↑  Пастанова ЦВК БССР ад 18 студзеня 1921 года «Аб утварэнні Дзяржаўнага выдавецтва Беларусіі і цэнтралізацыі друкарскай справы»
2. ↑  Минск : энцикл. справочник / редкол. : П. У. Бровка (гл. ред.) и др. — Минск : Гл. ред. Белорус. Сов. Энциклопедиит, 1980. — 424 с. 1,25 л. ил. — с. 80
3. ↑  Новости ()
4. ↑  Указ Прэзідыума Вярхоўнага САвета СССС «Аб узнагароджванні выдавецтва „Беларусь" ордэнам Дружбы народаў»// Масква, Крэмль, 31 снежня 1980 г. № 3671-Х
5. ↑  *Сяргей Курыла*. Выдавецтву «Беларусь» - 90 гадоў **(нявызн.)**. *Культура*.  Белтэлерадыёкампанія (18 студзеня 2011). Праверана 26 красавіка 2012.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт выдавецтва «Беларусь»
* Афіцыйны сайт Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь Архівавана 27 лютага 2022.
* Афіцыйны сайт ОАО «Белкніга» Архівавана 8 мая 2022.
* Кнігі выдавецтва ў сеціўнай краме «Кнігі поштай» Архівавана 16 лістапада 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 6712154260399224480007 · БАП: 144723 |
**Саюз 90/Зялёныя** (ням.: Bundnis 90/Die Grunen) — партыя ў Германіі, заснаваная 16 чэрвеня 2007 года. «Зялёныя» звязаныя з еўрапейскімі экалагічнымі партыямі. Характэрнай рысай іх праграмы з’яўляецца спалучэнне рынкавай эканомікі з патрэбай аховы прыроды і навакольнага асяроддзя пад кантролем дзяржавы.

З партыяй «Саюзам 90/Зялёныя» звязаны няўрадавы Фонд Генрыха Бёля. Колькасць членаў партыі: 61 005 (па стане на 2013 год).

Гісторыя
--------

У 1979 годзе ў ФРГ на федэральным узроўні была створана Партыя зялёных. 24 лістапада 1989 года ў ГДР у выніку з’яднання трох некамуністычных палітычных груп быў заснаваны «Саюз 90». У 1993 г. яны аб’ядналіся. У 1998—2005 гг. партыя разам з сацыял-дэмакратамі фарміравала кааліцыйны ўрад Германіі.

Падчас выбараў у Бундэстаг 2017 года партыя набрала 8,9 % галасоў. Пасля апрацоўкі даных з усіх акруг ЦВК Германіі паведаміла, што альянс ХДС/ХСС набраў 33 % (ХДС — 26,8 %, ХСС — 6,2 %). Другое месца заняла Сацыял-дэмакратычная партыя Германіі (СдПГ) з вынікам 20,5 %. Трэцяй стала партыя «Альтэрнатыва для Германіі», якая набрала 12,6 %. Таксама пяціадсоткавы бар’ер пераадолелі Свабодная дэмакратычная партыя — 10,7 %, «Левыя» — 9,2 %, «Зялёныя» — 8,9 %. Усе яны былі прадстаўлены ў Бундэстагу таго склікання. Гэта дало магчымасць атрымаць лепшы вынік, чым на мінулых выбарах у 2013 годзе (было 63 чалавека ў парламенце). Партыя пасля выбараў 2017 года змагла накіраваць у парламент 67 чалавек.

Дзейнасць
---------

У сваёй дзейнасці выступае супраць удзелу Германіі ў ваенных дзеяннях. Выступае супраць вайны, як сродку міжнародных адносін. Галасавала за прававое прызнанне аднаполых шлюбаў у Германіі.

Зноскі
------

1. 1 2  У Германіі прайшлі выбары ў Бундэстаг, Радыё Рацыя
2. ↑  Ніжняя палата парламента Германіі (Бундэстаг) ухваліла аднаполыя шлюбы, Радыё Свабода

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Саюз 90/Зялёныя на Вікісховішчы |

* Афіцыйны сайт

| Палітычныя партыі Германіі |
| --- |
| Прадстаўленыя ў Бундэстагу | ХДС і ХСС (245) • СДПГ (152) • Альтэрнатыва для Германіі (86) • СвДП (80) • Левыя (69) • Саюз 90/Зялёныя (67) • Ліберальна-кансерватыўныя рэфарматары[de] (1) • ПАРТЫЯ[de] (1) |
| Прадстаўленыя ў ландтагах | НДПГ • Пірацкая партыя Германіі • Сямейная партыя Германіі • Саюз паўднёвашлезвігскіх выбаршчыкаў • Грамадзяне ў гневе |
| Іншыя арганізацыі | Aufstehen |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X (ням.) · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · OpenSanctions |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 155907982 · GND: 2124337-2 · ISNI: 0000 0001 2189 2325 · LCCN: no94032566 · NDL: 01111979 · NKC: ko2004253106 · SUDOC: 115059040 · VIAF: 154289370 |

 |