**Фрунзенская набярэжная** — набярэжная на левым беразе Масквы-ракі ў раёне Хамоўнікі Цэнтральнай адміністрацыйнай акругі гарады Масквы. Размешчана паміж Крымскім і Андрэеўскім мастамі. На набярэжную выходзяць вуліца Цімура Фрунзэ, 1-я, 2-я і 3-я Фрунзенскія вуліцы. Нумарацыя дамоў пачынаецца ад Крымскага моста.

Паходжанне назвы
----------------

Пераназвана, як і тры прылеглыя вуліцы, у гонар савецкага военачальніка М. В. Фрунзэ. Раней звалася *Хамоўніцкая набярэжная*. Дата пераназвання ў розных крыніцах паказваецца розная: 1925 год, 1926 год, 1936 год. Слушная найхутчэй апошняя дата, бо на карце Масквы 1934 года набярэжная яшчэ завецца «*Хамоўніцкая*».

Гісторыя
--------

Набярэжная як праезд уздоўж Масквы-ракі паўстала пасля збудавання ў 1872 годзе жалезнага Крымскага моста. У 1897 годзе быў зацверджаны праект Хамоўніцкай набярэжнай, як гарадскога праезду да Камер-Калежскага вала, але да 1914 года ён быў рэалізаваны толькі часткова. Забудова набярэжнай, з выняткам некалькіх будынкаў, да сярэдзіны 1930-х гадоў заставалася аднапавярховай. У 1923—1936 гадах па набярэжнай вынікаў трамвай.

У 1933 годзе на набярэжнай адкрыта Усесаюзная будаўнічая выстаўка. У другой палове 1930-х гадоў на набярэжнай пабудавалі некалькі шматпавярховых жылых дамоў, у тым ліку комплекс жылых будынкаў, што паўтарае пабудаваныя незадоўга да таго па праекце архітэктара А. Г. Мардвінава на Вялікай Калужскай вуліцы (цяпер у складзе Ленінскага праспекта). У 1936—1937 гадах берагі ракі абклалі гранітам.

«У 1950 годзе быў зацверджаны план рэканструкцыі набярэжнай, распрацаваны архітэктарамі Я. У. Белапольскім, Е. Н. Стамо і Н. Я. Улас. Па гэтым плане набярэжная пашыраецца да 50 метраў і разбіваецца на шэсць кварталаў, што залучаюць у забудову і будынкі, пабудаваныя ў 1935—1940 гг. Праектуецца пабудаваць на набярэжнай 40 буйных шматпавярховых будынкаў, сем школ, спортпляцоўкі, уладкаваць абзеляненне. Хаты павінны быць, галоўным чынам, у 10—14 паверхаў, бо набярэжная знаходзіцца паміж вышынным будынкам Універсітэта на Ленінскіх горах і новымі вышыннымі дамамі ў Садовым кольцы». У выніку гэтага плана набярэжную забудавалі сталінскімі дамамі. У 1956 годзе па набярэжнай правялі тралейбус. У 2000 годзе над набярэжнай збудаваны Пушкінскі пешаходны мост.

Транспарт
---------

* У 200 м ад пачатку набярэжнай — станцыя метро Парк культуры, у 300 м ад сярэдзіны набярэжнай — станцыя метро Фрунзенская
* Па набярэжнай праходзіць маршрут тралейбуса № 79.
* На набярэжнай размешчаныя дзве прыстані «рачнога трамвая».

Зноскі
------

1. ↑  *Сытин П. В.* Из истории московских улиц. — м, 1958. — Стр. 576—577
2. ↑  *Сытин П. В.* Откуда произошли названия улиц Москвы. — м, 1959. — С. 313.
3. ↑  Имена московских улиц. М. 1988. С. 391.
4. ↑  ОМК УМ
5. ↑  Новый схематический план г. Москвы. — м: Издание Моссовета, 1934.
6. ↑  История маршрута № 24 на сайте «Московский трамвай»
7. ↑  История Росстройэкспо
8. ↑  *Сытин П. В.* Из истории московских улиц. — м, 1958. — С. 562
9. ↑  История маршрута № 17 на сайте «Московский троллейбус»

Літаратура
----------

* *Сытин П. В.* Из истории московских улиц. — м, 1958. — С. 556—563.

Спасылкі
--------

* Фотографии Фрунзенской набережной на gorod-Moscow
* Фрунзенская набережная **(нявызн.)**.  Закоулок. Достопримечательности Москвы..