| Гісторыя Арменіі |
| --- |
|  |
| Дагістарычны перыяд на тэрыторыі Арменіі
* Шулаверы-шамуцепінская культура
* Кура-аракская культура
* Трыялецкая культура
* Хаджалы-кедабекская культура
* Зарац-Карэр
* Пячора Арэні
* Петрогліфы
 |
| Дзяржавы і ўтварэнні
* **Перадгісторыя, фарміраванне армян (2 тысячагоддзе да н. э. — VI стагоддзе да н. э.)** Хаты
* Арманум
* Хецкае царства
* Хаяса
* Шубрыя
* Мялід
* Алзі
* Наіры
* Урарту
* Мідыя

* **Пасля завяршэння фарміравання армянскага народа. Антычнасць (VI стагоддзе да н. э. — V стагоддзе н. э.)** Ервандыдская Арменія
* Вялікая Арменія
* Малая Арменія
* Сафена
* Камагена

* **Сярэдневякоўе (V—XV стагоддзі)** Марзпанская Арменія
* Аран
* Армянскі эмірат
* Анійскае царства
* Сюнік
* Васпуракан
* Ташыр-Дзарагет
* Арцах
* Хачэн
* Карс
* Царства Варажнуні
* Ефратэс
* Эдеса
* Мелітэна
* Пір
* Кілікія
* Шах-Армен

* **Новы Час (XV—XX)** Хамс
* Кашатаг
* Чухур-Саад
* Карабах (беглербегства)
* Эрывань
* Карабах (ханства)
* Нахічэвань У складзе Расійскай імперыі: Армянская вобласць
* Карская вобласць
* Эрыванская губерня
* Елізаветпальская губерня

* **Найноўшы Час (XX стагоддзе — сучаснасць)** ЗДФР
* Першая Рэспубліка
* Рэспубліка Горная Арменія
* Вільсанаўская Арменія
* ЗСФСР
* Армянская ССР
* Рэспубліка Арменія
* НКР
 |
| Войны і бітвы
* **Серыя канфліктаў:** Парфія
* Рым
* Персія
* Халіфат
* Візантыя **Войны:** Турцыя
* Грузія
* Азербайджан (1)
* Азербайджан (2) **Бітвы:** Тыгранакерт
* Арташат
* Рандэя
* Аварайр
* Нерсехапат
* Варнакерт
* Севан
* Манцыкерт
* Гарні
* Ашакан
* Ван
* Бітліс
* Сардарапат
* Апаран
* Каракіліс
 |
| Царскія дынастыі
* Айкіды
* Ервандыды
* Арташэсіды
* Аршакуні
* Багратыды
* Арцруніды
* Сюні
* Кюрыкіды
* Рубеніды
* Хетуміды
* Лузіньяны
 |
| Нацыянальна-вызваленчы рух
* Армянскае пытанне
* Арменакан
* Гнчак
* Дашнакцуцюн
* Фідаі
* Цегакрон
* АСАЛА
* Міяцум
 |

**Бітва пры Варнакерце** (арм.: Վարդանակերտի ճակատամարտ; снежань 702) — адна з самых вялікіх бітваў у гісторыі супрацьстаяння Арменіі арабскаму валадарству. Армяне дасягнулі поўнага поспеху і стварылі ўсе ўмовы для наступнага разрастання Першага паўстання Арменіі (702—705 гады).

Пачатак вайны
-------------

Пасля канчатковага ўсталявання арабскай улады ў Арменіі і распачатых рэпрэсіі супраць армян патрык Арменіі Смбат Багратуні (693—726) у паселішчы Акары (на паўднёвых схілах Масіса) сабраў на савет армянскіх вяльможаў для ўзгаднення плана далейшых дзеянні. Некаторыя прапанавалі адразу пачаць паўстанне, але, падлічыўшы свае сілы, нахарары Арменіі пад канец прыйшлі да высновы, што лепшы варыянт, гэта проста перабрацца ў Візантыю і там чакаць развіцця падзеі. Пазнаўшы пра сход армян, сабраныя ў адзіна арабскія сілы Арменіі пачалі прасоўвацца ў іх бок. У сваю чаргу адведаўшы пра пасоўванне арабаў, армяне адступілі на поўнач і ўмацаваліся ў сяле Варданакерт. Арабскае войска пераправілася праз Аракс і пад вечар падышло да паселішча. Пачаліся перамовы, якія скончыліся безвынікова: арабы патрабавалі поўнай капітуляцыі армян і не пад якой падставай не хацелі выпускаць іх са сваіх валоданні. 

Пасля няўдалых перамоў арабскія ваяры размясціліся на чыстай падлозе, проста на снезе і, у такім стане правядучы асноўную частку ночы, праз некалькі гадзін цалкам пазбавіліся баяздольнасці. У сваю чаргу армяне, разумеючы, што ім усё роўна няма чаго губляць, падрыхтаваліся да начной атакі.

Бітва
-----

Проста перад світанкам армянскія вершнікі раптам атакавалі змерзлых да костак арабаў і ўшчэнт разграмілі іх. Некаторая частка варожых ваяроў паспрабаваў праз лёд перабрацца на іншы бераг Аракса, але лёд трэснуў і апошнія патанулі ў ледзяной вадзе. 

Выратаваліся ўсяго 300 чалавек, за якіх заступілася сваячка аднаго з армянскіх камандзіраў, Шушанна. Страты армян былі мізэрнымі.

Пасля бітвы
-----------

Пасля бітвы армянскія вяльможы падзяліліся: Смбат і Ашот перайшлі ў візантыйскія ўладанні і паспяховымі перамовамі змаглі пераканаць імперыі падаць руку дапамогі армян, у тым выпадку, як Смбат Арцруні, Вард Рштуні і іншыя вярнуліся ў свае ўладанні і пачалі вайну супраць захопнікаў. У пачатку і ў сярэдзіне студзеня 703 года арабы патрывалі паразы адпаведна ў бітвах у паселішчы Гуканк (правінцыя Васпуракан, гавар Рштунік) і ў гавары Вананд (у Карса). Да канца месяца адбылася яшчэ адна параза арабаў, на гэты раз ля Ерэвана. Улада арабскіх намеснікаў была практычна ліквідавана, асабліва ў святле таго, што Візантыя перайшла ў наступ з боку Кілікіі і ў 704 годзе дамаглася некалькіх сур'ёзных перамог супраць арабаў.
Сітуацыя памянялася не ў карысць армян толькі ў 705 годзе, калі перайшоўшыя ў наступ ужо ў Арменіі візантыйскія войскі і армянскае войска, якое далучылася да іх, па віне маладушнасці імперскіх салдат, якія проста падаліся ва ўцёкі ў самым пачатку бітвы, у бітве ля паселішча Драшпет (у Карса) пацярпела ад арабаў сур'ёзную паразу. 

Пасля гэтага арабы захапілі гарады Нахічэван і Джуха. У новых ўмовах армяне змушаны былі пайсці на перамовы, у выніку якіх I паўстанне Арменіі скончылася. І хоць дэ-юрэ статус армян не памяняўся, але дэ-факта пасля гэтых падзеі арабы істотна абмежавалі сваю рэпрэсіўную палітыку ў адносінах да армянскага насельніцтва.