recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Алена Ігараўна Лядава** (руск.: Еле́на И́горевна Ля́дова; нар. 25 снежня 1980, Маршанск, Тамбоўская вобласць, РСФСР) — расійская актрыса тэатра, кіно і дубляжу. Трохразовы лаўрэат прэмій «Ніка» і «Залаты арол», уладальніца прыза Маскоўскага кінафестывалю за лепшую жаночую ролю (2015) і прэміі «ТЭФІ» (2016).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 25 снежня 1980 года ў горадзе Маршанску Тамбоўскай вобласці. Потым сям’я пераехала ў Адзінцова Маскоўскай вобласці. Там Алена пайшла ў першы клас.

Скончыла Вышэйшае тэатральнае вучылішча імя М. С. Шчэпкіна ў 2002 годзе і была прынята ў трупу Маскоўскага тэатра юнага гледача, дзе прапрацавала дзесяць гадоў, згуляўшы галоўныя ролі ў спектаклях рэжысёра Г. Яноўскай «Трамвай „Жаданне"» (2005), за ролю якой была намінаваная на прэмію «Залатая маска» і рэжысёра К. Гінкаса «Раберта Зуко» (2007) і іншыя ролі. Дэбют Лядавай у кіно — фільм рэжысёра Аляксея Учыцеля «Космас як прадчуванне» ў 2005 годзе.

У 2012 годзе ўдастоена «Залатога арла» і «Нікі» ў намінацыі «Лепшая жаночая роля другога плана» за ролю дачкі галоўнага героя ў фільме Андрэя Звягінцава «Алена». Праз два гады зноў атрымала «Залатога арла» і «Ніку» ў намінацыі «Лепшая жаночая роля» за ролю жонкі галоўнага героя ў фільме рэжысёра Аляксандра Велядзінскага «Географ глобус прапіў». У 2015 годзе зноў была адзначана гэтымі прэміямі за ролю ў фільме «Левіяфан».

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Алена Ігараўна Лядава

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Расія-Культура |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5409298 · BNF: 16678037r · GND: 1027172628 · ISNI: 0000 0000 4901 3022 · LCCN: no2006087258 · NKC: xx0222890 · NUKAT: n2016151066 · SUDOC: 165289260 · VIAF: 39135065 |

 |
Пан навучае Дафніса. Рымская скульптура, копія грэчаскага арыгінала.
**Пан** (стар.-грэч.: Πάν) — старажытнагрэчаскі бог пастухоўства і жывёлагадоўлі, урадлівасці і дзікай прыроды, культ якога мае аркадыйскае паходжанне.

Радавод
-------

Паводле гамераўскіх гімнаў, Пан лічыцца сынам Гермеса і дачкі Дрыёпа.

Па іншай версіі, сын Гермеса і Арсіноі.
Паводле іншага падання, сын Зеўса і Гібрыс, навучыў Апалона мастацтву прадракання, або Зеўса ад Фімбрыды, ці ад Айнеіды. Паводле Эпіменіда, сын Зеўса ад Каліста і блізнюк Аркада.

Ёсць версія, што Пан - сын Гермеса і Пенелопы, які нарадзіўся ў Манцінее ў Аркадзіі.

Паводле Дурыда, ён нарадзіўся ў Пенелопы ад яе сужыцця з усімі жаніхамі. Паводле Еўфарыёна, сын Пенелопы і Апалона.

Паводле Арэфы з Тэгеі, сын Эфіра ад Эноі.

Паводле Дыдымарха, сын Геі. Паводле Апаладора Афінскага, наогул не меў бацькоў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пан (міфалогія)
Сцяг Арабскага паўстання
**Панарабскімі колерамі** з'яўляюцца: чырвоны, чорны, белы і зялёны, якія прысутнічаюць на сцягах краін арабскага Паўстання. Першыя тры колеры прадстаўлены на сцягах Егіпта і Емена; разам з зялёным яны прысутнічаюць таксама на сцягах Ірака, Іарданіі, Кувейта, палестынцаў, Самаліленд, Судана, Сірыі, Аб'яднаных Арабскіх Эміратаў і Заходняй Сахары.

Лічыцца, што кожны колер з 4-х пан-арабскіх колераў уяўляе вызначаную арабскую дынастыю ці эпоху: Чорны колер быў колерам сцяга ісламскага прарока Мухамада, у той час як белы колер быў узяты Амеядамі, каб быць іх сімвалам, паколькі нагадваў ім пра бітву пры Бардзе, Зялёны колер быў узяты Фацімідамі, як сімвал іх падтрымкі Алі ібн Абу Таліба, у той час як чырвоны колер быў сцягам Харыджытаў і затым стаў сімвалам кіраўнікоў у Паўночнай Афрыцы і Аль-Андалусіі.

Некаторыя арабскія краіны не выкарыстоўваюць усё пан-арабскія колеры ці выкарыстоўваюць некаторыя з іх у іншых камбінацыях: Алжыр і Ліван, напрыклад, выкарыстоўваюць толькі зялёны, белы і чырвоны без чорнага колеру.

Сучасныя сцягі, якія выкарыстоўваюць панарабскія колеры
-------------------------------------------------------

* Сцяг АлжыраСцяг Алжыра
* Сцяг Егіпта Сцяг Егіпта
* Сцяг ІарданііСцяг Іарданіі
* Сцяг ІракаСцяг Ірака
* Сцяг ЕменаСцяг Емена
* Сцяг КувейтаСцяг Кувейта
* Сцяг ААЭСцяг ААЭ
* Сцяг Палесцінскай аўтаномііСцяг Палесцінскай аўтаноміі
* Сцяг САДРСцяг САДР
* Сцяг СірыіСцяг Сірыі
* Сцяг СамалілендаСцяг Самаліленда
* Сцяг СуданаСцяг Судана

Гістарычныя сцягі з панарабскімі колерамі
-----------------------------------------

* Егіпет (1952–1958)Егіпет (1952–1958)
* Егіпет (1958–1972)Сірыя (1958–1961)Егіпет (1958–1972)  
Сірыя (1958–1961)
* Егіпет (1972–1984)Лівія (1972–1977)Сірыя (1972–1980)Егіпет (1972–1984)  
Лівія (1972–1977)  
Сірыя (1972–1980)
* Ірак (1921–1959)Ірак (1921–1959)
* Ірак (1959–1963) Ірак (1959–1963)
* Ірак (1963–1991)Сірыя (1963–1972) Ірак (1963–1991)  
Сірыя (1963–1972)
* Ірак (1991–2004) Ірак (1991–2004)
* Паўночны Емен (1962–1990)Паўночны Емен (1962–1990)
* Паўднёвы Емен (1945–1990)Паўднёвы Емен (1945–1990)
* Лівія (1951–1969, 2011 (паўстанцамі)Лівія (1951–1969, 2011 (паўстанцамі)
* Лівія (1969–1972)Лівія (1969–1972)
* Сірыя (1932–1958 і 1961–1963)Сірыя (1932–1958 і 1961–1963)

Гл. таксама
-----------

* Трыкалор
* Панафрыканскія колеры
* Паніранскія колеры
* Панславянскія колеры
* Сцягі свету

Спасылкі
--------

* the Flag of the Arab Revolt Архівавана 14 мая 2011.
**Ямал** — паўвостраў на поўначы Заходняй Сібіры, на тэрыторыі Ямала-Ненецкай аўтаномнай акругі Расіі. Даўжыня паўвострава 700 км, шырыня да 240 км. Абмываецца Карскім морам.

Ландшафты паўвострава прадстаўлены тундрай, на поўдні — лесатундравыя ўчасткі. Шмат азёр.

Паўвостраў слаба засвоены чалавекам. Вядзецца аленегадоўля, рыбалоўства. Спрадвечныя насельнікаі гэтай зямлі — ненцы і ханты. Многія з іх і сёння жывуць, як продкі — качуюць па тундры з аленямі.

На паўвостраве знаходзяцца найбуйнейшыя запасы прыроднага газу. У пасёлку Сабета, што на беразе Карскага мора, за семсот кіламетраў на поўнач ад Палярнага круга пабудавана буйное прадпрыемства па вырабе звадкаванага газу.

Спасылкі
--------

* Артыкул у ВСЭ Архівавана 21 снежня 2012.  (руск.)
* Цяпло не па Цэльсію — zviazda.by

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Настольны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4072996-5 · NKC: ge743827 · VIAF: 315129271 |
**Прынцып далёкадзеяння** — фізічны прынцып  класічнай механікі, згодна з якім дзеянне аднаго цела на іншае перадаецца непасрэдна, без затрат часу і без усялякага пасрэдніка.

Згодна з прынцыпам дальнадзеяння, напрыклад, сіла гравітацыйнага прыцягнення паміж целамі змяняецца адразу ж, як толькі змяняецца адлегласць паміж целамі.

Тэорыя адноснасці адмаўляе прынцып дальнадзеяння, устанаўліваючы максімальную хуткасць распаўсюджвання любога сігналу — хуткасць святла ў пустаце. Альтэрнатыўны прынцып — прынцып лакальнасці патрабуе існавання пэўнага пасрэдніка для перадачы дзеяння ад аднаго цела да іншага. У выпадку электрамагнітнага ўзаемадзеяння такімі пасрэднікамі з’яўляюцца фатоны, гравітацыйнага — гравітоны г.д.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 1235157 |
**«Прынц Дзяржплана»** (руск.: «Принц Госплана») — апавяданне рускага пісьменніка Віктара Пялевіна, апублікаванае ў 1991 годзе ў зборніку «Сіні ліхтар».

Сюжэт
-----

Аляксандр Лапін — праграміст адной з дзяржаўных устаноў познесавецкай эпохі, які захапляецца камп’ютарнай гульнёй Prince of Persia і атаясамлівае сябе з яе безназоўным персанажам. Свет гульні становіцца для яго другой рэальнасцю, напоўненай небяспекамі і ворагамі, мэта якой — дасягнуць выдатнай і таямнічай прынцэсы. Пры гэтым яго рэальнасць суіснуе з іншымі — калегі таксама гуляюць у камп’ютарныя гульні. Адначасова знаходзячыся ў рэальным свеце, ён датыкаецца да светаў F-16 Combat Pilot, M1 Tank Platoon, Starglider. Галоўнага героя мучыць пытанне — якая мэта яго жыцця, ці рэальная яна, ці ўсё, што ён бачыць — бачыць праз экран манітора?

Гульні
------

У аповесці прысутнічаюць згадкі пра камп’ютарныя гульні, якія ў канцы 1980-х — пачатку 1990-х гадоў былі папулярнымі сярод расійскіх карыстальнікаў IBM PC:

* Arkanoid
* Budokan: The Martial Spirit[en]
* Crazy Bird
* F-15 Strike Eagle[en]
* F-16 Combat Pilot[en]
* F-19 Stealth Fighter
* Abrams Battle Tank/M1 Tank Platoon
* LHX Attack Chopper[en]
* Pipes
* Populous
* Prince of Persia
* Starglider[en]
* Targhan
* Tower Toppler

Узнагароды
----------

* прэмія «Вялікае Кальцо» ў намінацыі «Буйная Форма» (1991),
* прэмія «ИНТЕРПРЕССКОН» ў намінацыі «Малая Форма» (1993)/

Зноскі
------

1. ↑  Всероссийский читательский приз за лучшее фантастическое произведение года «ВЕЛИКОЕ КОЛЬЦО»
2. ↑  Лауреаты премии «ИНТЕРПРЕССКОН»

Спасылкі
--------

* Виктор Пелевин. Принц Госплана
* Е. Пронина. Фрактальная логика Виктора Пелевина // Вопросы литературы. — 2003. — № 4.
* L. Olteanu. РОЛЬ АНГЛИЦИЗМОВ В ТВОРЧЕСТВЕ ВИКТОРА ПЕЛЕВИНА Творчество В. Пелевина в контексте языковых процессов постмодернизма // ROMANOSLAVICA. — 2004. — Т. 39. — С. 153—171. Архівавана 26 верасня 2021.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Верамейчык.

**Сяргей Іванавіч Верамейчык** (нар. 1953) — беларускі краязнавец, гісторык, мастак, архітэктар-рэстаўратар, музыкант. Спецыяліст у галіне нумізматыкі Вялікага Княства Літоўскага XIV — сярэдзіны XVI стагоддзяў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1953 годзе.

Скончыў у 1976 годзе аддзяленне «Інтэр’ер і абсталяванне» Беларускага тэатральна-мастацкага інстытута. Працаваў архітэктарам-рэстаўратарам. Аўтар і ўдзельнік праектаў рэстаўрацыі помнікаў архітэктуры. Выехаў з Мінска ў 1979 годзе, каб працаваць на рэстаўрацыі Мірскага замка.

З 1989 года ў в. Залессе Смаргонскага раёна. Працаваў настаўнікам выяўленчага мастацтва Залескай сярэдняй школе, стваральнік дзіцячай студыі малявання «Апалонік» і тэатральна-музычнай студыі «Альтранка». У 1997—2007 гадах навуковы супрацоўнік Залескага філіяла Дзяржаўнага музея гісторыі тэатральнай і музычнай культуры. Цяпер супрацоўнік фірмы «НЕФ».

Навуковая дзейнасць
-------------------

Першы беларускі «агінсказнавец», які аднаўляў духоўную і матэрыяльную спадчыну Міхала Клеафаса Агінскага. Знаўца гісторыі і захавальнік сядзібы «Паўночныя Афіны» ў Залессі (Смаргонскі раён), дзякуючы якому яна датрывала да маштабнай рэканструкцыі ў 2015 годзе.

Даследуе генеалагічнае дрэва роду Агінскіх, біяграфію Міхала Клеафаса Агінскага, праекты рэканструкцыі беларускіх замкаў.

Бібліяграфія
------------

* Mykolas Kleopas Oginskis (1765—1833). Vilnius, 2008.
* Міхал Клеафас Агінскі, 1765—1833: продкі, жыцце ў Залессі, нашчадкі (спроба храналогіі). Мінск, 2003; 2008.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4 5 6  Марозаў, 2022

Літаратура
----------

* ВЕРАМЕЙЧЫК Сяргей Іванавіч // Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага : біябібліяграфічны даведнік / С. П. Марозаў. — Гродна-Каўнас: ЮрСаПрынт, 2022. — 290 с. — ISBN 978-985-7257-57-7, 978-609-96340-1-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar2389797 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Луцэвіч.
**Анатоль Васілевіч Луцэ́віч** (16 мая 1938, в. Тоўсты Лес, Мінская вобласць — 19 лютага 2002) — беларускі акцёр. Заслужаны артыст Беларусі (2000).

Біяграфія
---------

Пасля сканчэння ў 1964 годзе Беларускага тэатральна-мастацкага інстытута артыст Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Я. Купалы.

Творчасць
---------

Талент Луцэвіча найбольш раскрыўся ў спектаклях па творах нацыянальнай драматургіі: Алёша Губаты («Людзі на балоце» паводле І. Мележа), Міліцыянер («Амністыя» М. Матукоўскага), Паляніца («Таблетку пад язык» А. Макаёнка), Сідаровіч («Брама неўміручасці» К. Крапівы), Парфён («Плач перапёлкі» І. Чыгрынава). Душэўнай цеплынёй, лірызмам, мяккім гумарам вызначаюцца ролі Мульціка («Вечар» А. Дударава), Мужыка з малатарняй («Страсці па Аўдзею» У. Бутрамеева), Крыніцкага, Лявона Гарошкі («Паўлінка», «Тутэйшыя» Я. Купалы), Шчырэцкага («Ідылія» В. Дуніна-Марцінкевіча). Сярод інш. роляў: Прохар («Жаніцьба Бялугіна» А. Астроўскага і М. Салаўёва[ru]), Іван («Без віны вінаватыя[ru]» М. Астроўскага), Сцяпан Ухавёртаў, Свістуноў («Рэвізор» М. Гогаля), Вася («Стары Новы год» М. Рошчына[ru]), Сент-Эстаў («Лесвіца славы» А. Скрыба[ru]), Томас («Валенсіянскія вар’яты[es]» Лопэ дэ Вэгі), Садоўнік («Гаральд і Мод» К. Хігінса[ru], Ж. К. Кар’ера[ru]а) і інш. Луцэвіч — майстар эпізода, у невялікіх ролях ён таленавіта выяўляў Найбольш значныя характарныя рысы сваіх герояў (Карп — «Лес[ru]» Астроўскага). Здымаўся ў кіна- і тэлефільмах.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *А. В. Усцінава.* Луцэ́віч Анатоль Васілевіч // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.

Спасылкі
--------

* Анатоль Васілевіч Луцэвіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 137739 |
**Прынц** (ням.: Prinz, англ. і франц. *prince*, ісп.: principe, ад лац. *princeps* — першы) — адзін з вышэйшых тытулаў прадстаўнікоў арыстакратыі.

Большасць асноўных сюжэтаў казак і народнага фальклору звязана з прынцамі і прынцэсамі.

Гісторыя
--------

У Старажытным Рыме яшчэ ў эпоху Рэспублікі — першы ў спісе сенатараў (princeps senatus), «першпрысутнічаючых», сенатар, першым які выказваў сваё меркаванне па запыце консула, што сабраў паседжанне сената. Актавіян Аўгуст узяў сабе гэты тытул, прыйшоўшы да ўлады, — пры ім форма кіравання ў Рыме стала звацца прынцыпат.

Іранічнае ўжыванне
------------------

У сучаснай беларускай мове слова *прынц* і *прынцэса* маюць таксама іранічнае значэнне. Ужываецца для апісання манернага і/або залішне фармальнага чалавека

Гл. таксама
-----------

* Дафін, прынц крыві, кронпрынц, курпрынц, эрбпрынц, каралевіч.

Зноскі
------

1. ↑  У. А. Курочкин. На войне как на войне:
**Анатоль Васільевіч Бажэнаў** (4 чэрвеня 1920 г. — 15 кастрычніка 1999 г.) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, памочнік камандзіра узвода пешай разведкі 270-га гвардзейскага стралковага палка 89-й гвардзейскай стралковай дывізіі 37-й арміі Стэпавага фронту, гвардыі сяржант.

Герой Савецкага Саюза (20.12.1943), гвардыі старшы сяржант запасу з 1945 года.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 4 чэрвеня 1920 года ў вёсцы Дурой цяпер Прыаргунскага раёна Чыцінскай вобласці ў сялянскай сям’і. Рускі. Скончыў пачатковую школу, працаваў камбайнерам.

У Чырвонай арміі з 1942 года. У баях Вялікай Айчыннай вайны з 1942 года. Член ВКП(б), з 1944 года.

Памочнік камандзіра узвода пешай разведкі 270-га гвардзейскага стралковага палка (89-я гвардзейская стралковая дывізія, 37-я армія, Стэпавы фронт) гвардыі сяржант Анатоль Бажэнаў 28 верасня 1943 года з групай пешых разведчыкаў пад моцным неприятельским агнём адным з першых фарсіраваў раку Дняпро у раёне вёскі Келеберда Крэменчуцкага раена Палтаўскай вобласці Украіны.

Заняўшы плацдарм на правым беразе Дняпра, разведвальная група на працягу двух сутак адбіла шэсць контратак пераўзыходзячых сіл праціўніка, і выйшла пераможцай.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 20 снежня 1943 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і геройства гвардыі сяржанта Баженову Анатолю Васільевічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» (№ 1455).

Пасля вайны гвардыі старэйшы сяржант А. В. Бажэнаў дэмабілізаваны. Жыў у вёсцы Пірэвічы Жлобінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Да сыходу на пенсію працаваў у саўгасе. Апошнія гады жыў у горадзе Гомелі. Памёр 15 кастрычніка 1999 года.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза (№ 1455)
* Ордэн Леніна
* Два ордэна Айчыннай вайны I ступені
* Ордэн Айчыннай вайны II ступені
* Медалі, у тым ліку:
	+ Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
	+ Юбілейны медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
	+ Юбілейны медаль «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
	+ Юбілейны медаль «Сорак гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
* Беларускі ордэн «За службу Радзіме» III ступені

Зноскі
------

1. ↑  Пасада і воінскае званне — на дату прадстаўлення к прысваенню звання Героя Савецкага Саюза.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.

Спасылкі
--------

Анатоль Васільевіч Бажэнаў на сайце «Героі краіны»


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Талкачоў.
**Анатоль Васільевіч Талкачоў** (нар. 1 жніўня 1949, Мінск) — беларускі ўрач, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут, урач-лячэбнік.

Працаваў урачом-інтэрнам па хірургіі, урачом-хірургам 9-й клінічнай бальніцы горада Мінска, клінічным ардынатарам кафедры хірургічных хвароб Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута. Быў старшынёй прафсаюзнага камітэта 9-й клінічнай бальніцы горада Мінска. Галоўны ўрач установы аховы здароўя «Мінскі кансультацыйна-дыягнастычны цэнтр».

Быў член прэзідыума Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў. Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі», юбілейнымі медалямі «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «65 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Толкачев Анатолий Васильевич Архівавана 23 кастрычніка 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь чацвёртага склікання
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бразгуноў.
**Аляксандр (Алесь) Уладзіміравіч Бразгуноў** (псеўданім *Алесь Дзітрых*; нар. 1972) — беларускі літаратуразнавец-медыявіст, паэт і перакладчык. Кандыдат філалагічных навук (2003).

Вядучы навуковы супрацоўнік сектара гісторыі беларускай літаратуры аддзела тэорыі і гісторыі літаратуры Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар навуковай манаграфіі «Перакладная белетрыстыка Беларусі XV—XVII стст.» (Мінск, 2007); укладальнік і перакладчык кнігазбораўскага тома «Беларускія Александрыя, Троя, Трышчан…» (Мінск, 2009); укладальнік і перакладчык тома «Славянамоўная паэзія Вялікага Княства Літоўскага XVI—XVIII стст.» (Мінск, 2011); адзін з аўтараў «Анталогіі даўняй беларускай літаратуры XI — першай паловы XVIII ст.» (Мінск, 2003; 2-е выд. — 2005), а таксама факсімільнага выдання рукапісу рыцарскага рамана XVI ст. «Białoruski Tristan. Беларускі Трышчан» (Уроцлаў, 2007).

У публікацыі «Генезіс імёнаў вялікіх князёў літоўскіх» (Мінск, 2010) паказаў навуковую непраўдападобнасць літоўскіх этымалогіі імёнаў літоўскіх князёў і баяраў.

Творчасць
---------

Аўтар паэтычнага зборніка «Ізмарагд» (Мінск, 2010).

Зноскі
------

1. ↑  Алесь Бразгуноў, ПрайдзіСвет
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Генрыцы.
**Аляксандр Тадэвушавіч (Фёдаравіч) Генрыцы (Генрыцкі)** (руск.: Александр Федорович Генрицкий (Генрици); каля 1787 г. — кастрычнік/лістапад 1861 г. Кунцаўшчына, Слуцкі павет, Мінская губерня) — ваенны ўрач.

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння Медыцынска-хірургічнай акадэміі ў Пецярбургу пачаў службу вайсковым лекарам. У 1821 — доктар мінскага гарадскога лазарэта. У 1822—1826 г. — палкавы штаб-лекар (старшы лекар) лейб-гвардыі Літоўскага палка 1-й коннай дывізіі. Пазней калежскі асэсар.

П. Раманоўскі пакінуў пра яго ўспаміны, надрукаваныя ў «Kurier Warszawski» (1862).

Член масонскай ложы «Паўночная паходня» ў Мінску.

Сям’я
-----

Імя жонкі невядомае. Дзеці:

* Соф’я;
* Ян;
* Аляксандр (1824—1895), ваенны ўрач.

Узнагароды
----------

* ордэн Св. Уладзіміра 4-й ступені;
* ордэн Св. Ганны 2-й ступені;
* ордэн Св. Станіслава 2-й ступені.

Літаратура
----------

* *Швед, В. В.* Генрыцы (Генрыцкі) Аляксандр Тадэвушавіч (Фёдаравіч) // Масоны і ложы на землях Беларусі (канец XVIII — першая чвэрць XIX ст.) : біябібліягр. слоўн.. — Гродна: ГрДУ, 2007. — 275 с. — ISBN 978-985-417-866-0.


| ?Аляксандр Тадэвушавіч Генрыцы — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Аляксандр Тадэвушавіч Генрыцы |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |

 |
**«Мінск»** ― беларускі музычны ансамбль, у якасці бас-гітарыста сваю музычную кар’еру ў якім пачынаў Аляксандр Ціхановіч.

Гісторыя
--------

Гурт з зорным складам, магутнай духавой секцыяй, але кароткай гісторыяй. Яго стварыў Валянцін Бадзьяраў пасля свайго сыходу з «Песняроў» у 1972 годзе. Спяваў у гурце Валерый Дайнэка, а на бас-гітары граў Аляксандр Ціхановіч, ужо вядомы па ўдзеле ў гурце «Факіры». Назваліся яны па аналогіі з гуртом «Chicago[en]» і гралі падобную музыку — джаз-рок[en], свае інтэрпрэтацыі «Blood, Sweat and Tears[en]» і нават Хендрыкса. Рок-гурт «Мінск» дзейнічаў пры філармоніі, але затым гэтую групу прыкрылі, як неадпаведную савецкай ідэалогіі.

Зноскі
------

1. ↑  *Будкін, Сяргей*. 60 год беларускага рок-н-рола. Лекцыя Сяргея Будкіна **(нявызн.)**.  Onliner.by (15 октября 2020 в 8:00). Архівавана з першакрыніцы 27 лютага 2021. Праверана 7 верасня 2021.
2. ↑  Александр Тиханович и Ядвига Поплавская: Музыкально-семейный союз, который выдержал испытания и славой, и злословием **(нявызн.)**.  Kulturologia.ru. Праверана 7 верасня 2021.

Спасылкі
--------



* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кузьмін.
**Алякса́ндр Тры́фанавіч Кузьмі́н** (24 ліпеня 1918, в. Даброціна, Бабруйскі павет (цяпер Кіраўскі раён) — 1 мая 2004, Мінск) — партыйны і дзяржаўны дзеяч БССР.

Біяграфія
---------

Скончыў БДУ (1949).

У Вялікую Айчынную вайну штурман звяна бамбардзіровачнага авіяпалка на Паўдневым і Закаўказскім франтах.

У 1944—1946 гадах загадчык ваеннага аддзела, у 1948—1950 гадах загадчык аддзела прапаганды і агітацыі Савецкага райкама партыі Мінска.

У 1950—1951 гадах намеснік загадчыка аддзела, у 1955—1958 гадах загадчык аддзела прапаганды і агітацыі Мінскага абкама КПБ.

З 1951 года загадчык аддзела прапаганды і агітацыі, у 1953—1955 гадах загадчык аддзела школ і ВНУ Мінскага гаркама КПБ.

У 1958—1962 гадах сакратар Мінскага абкама КПБ, з лютага 1971 па жнівень 1986 года сакратар ЦК КПБ па ідэалогіі.

Член ЦК КПБ з 1966 года, член Бюро ЦК КПБ з лютага 1971 года. Дэпутат ВС СССР у 1979—1984, ВС БССР у 1963—1980, 1985—1990, намеснік старшыні ВС БССР у 1967—1971 гадах.

Літаратура
----------

* Кузьмін Аляксандр Трыфанавіч // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 6. Кішынёў — Манцэвічы / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1972. — С. 177. — 624 с.: іл. карты.

Спасылкі
--------

* *Валентина ЖДАНОВИЧ*. Александр Кузьмин:"...Я один из тех, которых не стало!" (руск.).  СБ. Беларусь сегодня (13 верасня 2003).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 305154260722724480006 · БАП: 137395 |
**Мінога рачная** (*Lampetra fluviatilis*) — від жывёл класа кругларотых.

Апісанне
--------

Адзін з буйных прадстаўнікоў атрада — даўжыня цела дасягае 50 см, маса — 130 г. Цела падоўжанае, чэрвепадобнае, без лускі. Ззаду галовы паабапал цела размешчаныя па 7 жаберных адтулін. Маецца два спінных плаўнікі, другі з якіх пераходзіць у хваставы, грудныя і брушныя плаўнікі адсутнічаюць. Няпарная насавая адтуліна размешчана наперадзе вока. Адасобленыя сківіцы адсутнічаюць — рот у выглядзе присмоктвальнай круглявай варонкі. Па баках верхнясківічнай пласцінкі маецца па адным зубу, на ніжнясківічнай — 7 зубоў. Верхнія губныя зубы (ад 4 да 13) размешчаныя беспарадачна, маецца 3 унутраных бакавых зубы. Ад іншых відаў роду адрозніваецца адсутнасцю ніжніх губных і вонкавых бакавых зубоў. Лічынкі, якія вылупіліся з ікры, даўжынёй да 4 мм нагадваюць чарвякоў і маюць светла-жоўтую афарбоўку, а пасля лічынкі набываюць афарбоўку, маскіравалую іх у пяску і глеі. У дарослых міног спіна і бакі цёмна-шэрыя з металічным бляскам, бруха светла-жоўтае або матава-белае.

Распаўсюджанне
--------------

Шырока распаўсюджаны ў Еўропе від. Адзначаны ў рэках басейнаў Балтыйскага і Паўночнага мораў на захад да Францыі і на поўнач па заходняга ўзбярэжжа Нарвегіі, у басейне рэк Дунай, Рона і По, а таксама на заходнім узбярэжжы Італіі. На тэрыторыі Беларусі ў цяперашні час магчыма сустрэць толькі ў басейне р. Вілія.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Ікру адкладвае ўвесну, калі вада ўжо добра прагрэецца. Вылупіўшыся з ікры, лічынкі да аднаго тыдня праводзяць на ўчастках рэк з моцнай плынню ў паглыбленнях паміж камянямі або галькай, затым цячэннем зносяцца на заіленыя, з пясчаным грунтам участкі рэк, дзе закопваюцца ў глей або пясок (стадыя пескарыйкі). Па заканчэнні лічынкавага перыяду і завяршэнні метамарфоза міногі скочваюцца ў моры, дзе нагульваюцца на мелкаводдзях або ў прыбярэжнай зоне, а па завяршэнні нагульнага перыяду заходзяць у рэкі.

Ахова
-----

Від уключаны ў Чырвоныя кнігі Беларусі, Расійскай Федэрацыі, Польшчы.

Спасылкі
--------

* Артыкул у Чырвонай кнізе Беларусі(недаступная спасылка)  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4154908-9 · LNB: 000314680 · Microsoft: 2778565807 |
Некаторыя члены каманды ЗША
Чатырнаццаць спартсменаў з ЗША прымалі ўдзел у спаборніцтвах па трох відах спорту на летніх Алімпійскіх гульнях 1896 года ў Афінах. Паводле колькасці залатых медалёў ЗША сталі лідарамі гульняў з 11 медалямі, апярэдзіўшы Грэцыю, спартсмены якой набралі 10 залатых медалёў, нягледзячы на ўдзел толькі 14 атлетаў у параўнанні з 169 грэчаскімі спартсменамі. Тым не менш, грэкі выйгралі 46 медалёў увогуле супраць 20 медалёў амерыканцаў.

Каманда ЗША прымала ўдзел у 27 спаборніцтвах у 16 відах спорту і 20 разоў былі на п'едэстале.

Большасць удзельнікаў з ЗША былі студэнтамі Гарвардскага і Прынстангскага ўніверсітэтаў, а таксама членамі Спартыўнай асацыяцыі Бостана.
**«Кграматыка словеньска языка»**, таксама вядомая як **граматыка друкарні Мамонічаў** — трактат аб граматыцы стараславянскай мовы[*удакладніць*], выданы ў друкарні Мамонічаў у Вільні 8 кастрычніка 1586 года. Аўтарства трактату прыпісваецца Іаану Дамаскіну, пераклад на царкоўнаславянскую мову — Іаану Экзарху. Некаторыя даследчыкі-тэкстолагі (В. І. Лук'яненка) лічаць аўтарам гэтага выдання Івана Фёдарава, які, магчыма, і быў тым, хто апрацаваў і падрыхтаваў трактат Іаана Дамаскіна да друку паводле спіску, які меўся ў бібліятэцы Астрожскай акадэміі.

Кніга набраная маскоўскім шрыфтам, пасляслоўе набранае астрожскім шрыфтам Івана Фёдарава (як у «Азбуцы» 1578 года).

Літаратура
----------

* Яскевіч А. А. Старабеларускія граматыкі: да праблемы агульнафілалагічнай цэласнасці. – 2-е выд. – Мн. : Беларуская навука, 2001. ISBN 985-08-0451-3.
**Грамадзянства** — палітыка-прававая прыналежнасць асобы да пэўнай дзяржавы. На грамадзяніна пашыраецца суверэнітэт гэтай дзяржавы і ён карыстаецца дзяржаўнай аховай сваіх правоў і законных інтарэсаў як унутры краіны, так і па-за яе межамі. У манархічных дзяржавах паняццю «грамадзянства» адпавядае тэрмін «падданства». Парадак набыцця або страты грамадзянства рэгулюецца заканадаўствам кожнай дзяржавы. Заканадаўства пераважнай большасці дзяржаў адрознівае набыццё грамадзянства пры нараджэнні (філіяцыя), у парадку натуралізацыі або ўкаранення. Пры вырашэнні пытання аб набыцці грамадзянства пры нараджэнні выкарыстоўваецца два прынцыпы: нацыянальны (т.зв. «прынцып права крыві»), паводле якога грамадзянства дзіцяці залежыць ад грамадзянства бацькоў, і тэрытарыяльны (т.зв. «прынцып права глебы»), калі грамадзянства абумоўлена месцам нараджэння і не звязана з грамадзянствам бацькоў. У заканадаўстве большасці замежных краін спалучаюцца два гэтыя прынцыпы з выкананнем пэўных абавязковых умоў.

Грамадзянства Беларусі
----------------------

Паводле закона Беларусі «Аб грамадзянстве Рэспублікі Беларусь» ад 18.10.1991 яе грамадзянамі з'яўляюцца асобы, якія пастаянна жылі на тэрыторыі Беларусі на дзень уступлення ў сілу гэтага закона, і асобы, якія набылі беларускае грамадзянства ў адпаведнасці з гэтым законам. У Беларусі грамадзянства з'яўляецца роўным для ўсіх грамадзян дзяржавы, незалежна ад падстаў яго набыцця, ніхто з іх не можа быць пазбаўлены грамадзянства або адвольна пазбаўлены права змяніць грамадзянства. Падставы і парадак набыцця грамадзянства, яго спынення, змянення і іншае вызначаны заканадаўствам. Дакументам, які сведчыць аб беларускім грамадзянстве, з'яўляецца пашпарт грамадзяніна Беларусі.

Гл. таксама
-----------

* Канстытуцыйнае права
* Рымскае грамадзянства
* Біпатрыд
* Апатрыд

Літаратура
----------

* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7
* Грамадзянства і апатрыдства: кіраўніцтва для парламентарыяў (англ.) Міжпарламенцкі саюз, 2005 ISBN 92-9142-262-2
* Еўрапейская канвенцыя пра грамадзянства, СЁЕ, 1997

Спасылкі
--------

* Партал Савета Еўропы пра грамадзянства (англ.) (фр.)
* Абсерваторыя па дэмакратыі ў Еўрапейскім саюзе — грамадзянства Архівавана 21 снежня 2017. (англ.)
* Цэнтр вывучэння праблем грамадзянства і ідэнтычнасці Архівавана 2 лістапада 2014.. Праект Інстытута Філасофіі РАН, прысвечаны спецыфіцы грамадзянства і нацыянальнай ідэнтычнасці ва ўмовах глабалізацыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Іраніка · Кругасвет · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 120990114 · GND: 4056630-4 · LCCN: sh85026205 · Microsoft: 2780781376 · NKC: ph116310, ph257867 |
**«Hramadzianin»** («Грамадзянін») — газета левай фракцыі Беларускай сацыялістычнай грамады (БСГ). Выдавалася 14.1—25.3.1919 ў Вільні на беларускай мове, з № 5 друкавалася лацінкай.

Выходзіла 2 разы на тыдзень. Выступала ў абарону інтарэсаў сялян і рабочых Беларусі і Літвы, за самавызначэнне народаў, агітавала за стварэнне сялянскіх і работніцкіх радаў і іх каміттаў, рэальнага народаўладдзя.

Выйшла 20 нумароў, з і 14 і 15 здвоеныя. Закрыта ў сувязі з наступленнем польскіх легіёнаў і пераездам асноўнага аўтара Т. Грыба ў Гродна.

Літаратура
----------

* Ліс А. «Грамадзянін» // ЭГБ ў 6 т. Т. 3. Мн. 1996.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мароз (значэнні).
**Наталля Мікалаеўна Мароз** (10 сакавіка 1914, Мінск) — беларускі інжынер-канструктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1937 годзе. З 1938 па 1941 г. 1944 па 1976 г. працавала інжынерам, галоўным інжынерам праектаў у Белдзяржпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1960 года. Пражывала ў Мінску.

Дзейнасць
---------

Як канструктар удзельнічала ў распрацоўцы праектаў жылых дамоў галаўной часткі Ленінскага праспекта (1950, 1952), будынкаў Цэнтральнага тэлеграфа (1953), абкама КПБ (1954), аблвыканкама (1955), Дома палітасветы (1956), карпусоў — галоўнага (1958), радыёфізікі і электронікі (1962), лабараторнага (1965) Белдзяржуніверсітэта, кінатэатра «Кастрычнік» (1973) у Мінску.

Узнагароды
----------

Узнагароджана ордэнам «Знак Пашаны» (1966).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мороз Наталия Николаевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Русецкая.
**Наталля Леанідаўна Русецкая** (нар. 1 лютага 1974, г. Урэнь, Горкаўская вобласць, РСФСР) — беларуская паэтэса, перакладчыца.

Біяграфія
---------

У 1991—1996 гг. вучылася на беларускім аддзяленні філалагічнага факультэта БДУ. Пераклала асобныя лісты Барбары Радзівіл да караля Жыгімонта (пераклады лістоў надрукаваны ў часопісе «Спадчына» № 6, 1997). Вершы друкавала ў часопісах «Першацвет», «Крыніца», а таксама ў газетах «ЛіМ» і «Чырвоная змена». З 2005 года жыве ў Любліне (Польшча), працуе на Кафедры беларусістыкі Ўніверсітэта Марыі-Складоўскай Кюры.

Бібліяграфія
------------

У 2004 г. выйшаў зборнік «Два бяссонні», куды ўвайшлі арыгінальныя вершы і пераклады з польскай лірыкі: творы Е. Ліпскай, К. І. Галчыньскага, М. Паўлікоўскай-Яснажэўскай, В. Шымборскай.

Перакладала творы польскіх драматургаў: С. І. Віткевіча «Вар'ят і манашка», В. Гамбровіча «Івона, прынцэса Бургундская», абодва пераклады надрукаваны ў зборніку «Вар'ят і манашка. Польская драматургія ХХ ст.» (Мінск, 2005). Пераклад п'есы М. Вайтышкі, «Нязломны рыцар, альбо Няволя прынцэсы Парэксэлянцыі», змешчаны ў зборніку «Сучасная польская п'еса» (Мінск, 2002). У «Выбраныя творы» Францішкі Уршулі Радзівіл (Мінск, 2003) уключаны шэраг паэтычных і драматургічных перакладаў з творчай спадчыны княгіні-пісьменніцы. Падрыхтавала да друку арыгінальныя тэксты і зрабіла пераклады любоўных вершаў Ф. У. Радзівіл, выдадзеных у 2011 г. асобным зборнікам «Нясвіжскі альбом».

У 2007 г. выйшла ў свет манаграфія «Сямейная муза. Паэзія Францішкі Уршулі Радзівіл». Два гады пазней ва ўніверсітэце Марыі Складоўскай-Кюры ў Любліне (Польшча) абараніла кандыдацкую дысертацыю на тэму «Паэзія Францішкі Уршулі Радзівіл у кантэксце літаратуры Беларусі XVIII ст.»

Супрацоўнічала з Нацыянальным акадэмічным тэатрам імя Янкі Купалы, на сцэне якога былі пастаўлены пераклады такіх п'ес, як «Дзеці Ванюшына» С. А. Найдзёнава, «Івона, прынцэса Бургундская» В. Гамбровіча, «Лістапад. Андэрсен» А. Паповай. На падставе перакладаў п'есы «Распуснікі ў пастцы» і опернага лібрэта «Шчаслівае няшчасце» створаны спектакль «Выкраданне Еўропы, альбо Тэатр Уршулі Радзівіл (нясвіжская арлекінада)», пераклады тэкстаў песень Мар'яна Хемара выкарыстаны ў спектаклі «Местачковае кабарэ».

Зноскі
------

1. ↑  Czech National Authority Database Праверана 2 мая 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: js20221148629 · NUKAT: n2005129934 · VIAF: 164852853 |
**Данбурыт** — рэдкі калекцыйны мінерал падкласа борасілікатаў, сілікат кальцыю. Светлыя прызматычныя крышталі, зярністыя агрэгаты. Утвараецца ў скарнах. Сустракаецца сярод метамарфічных парод з мікраклінам, артаклазам і даталітам. Крышталі прызматычныя, часта - спарышовыя. Працэнтны склад: CaO — 22,8; B2О3 — 28,4; SiO2 — 48,8. Слабы плеахраізм у жоўтых танах, выразная люмінесцэнцыя ў белых, бела-зялёных, часам блакітных танах.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Данбурыт на Вікісховішчы |

* Данбурыт у каталогу мінералаў
* Архівавана 22 верасня 2008.
* Апісанне данбурыта  (англ.)
Георгіеўская царква ў Сінкевічах, па марцы РБ, прысвечанай Усходняму Палессю
**Усходнепалеская**, або **Прыпяцкая школа дойлідства** сфармавалася, як і заходнепалеская школа, у XVII—XVIII стагоддзях у драўляным грамадзянскім і культавым дойлідстве Беларускага Палесся, і развівалася да пачатку XX стагоддзя. Склалася ў Прыпяцкім Палессі і верхнім Падняпроўі (у межах сучасных Гомельскай, усходу Брэсцкай і поўдні Мінскай абласцей). На раннім этапе заўважалася сувязь школы з Бойкаўшчынай (Украінскія Карпаты), на познім пэўны ўплыў зрабіла дойлідства Левабярэжнай Украіны.

Народнае жыллё
--------------

Для асноўнай часткі гэтай тэрыторыі характэрныя вянковыя, пагонныя, Г-падобныя двары і дзвюх-, трохкамерныя хаты. Жыллё і гаспадарчыя пабудовы вылучаліся тэхнікай складання сцен з бярвён (рубка вуглоў з «астаткам»; часам выступы-канцы бярвён «астатку» счэсваліся на шэсць граней), выкарыстаннем двухсхільных дранічных дахаў на зволаках. У паўднёвай частцы зоны сустракаліся цэнтрычныя пабудовы жылога і гаспадарчага прызначэння з вянковым пірамідальным перакрыццём. На паўднёвым усходзе многія жылыя будынкі мелі квадратны план і вальмавы каркасны дах.

Культавае дойлідства
--------------------

Свята-Міхайлаўская царква ў Слуцку
Міхайлаўская царква са званіцай у Рубелі
У культавым дойлідстве, разам з храмамі падоўжна-восевай кампазіцыі, былі пашыраныя храмы глыбінна-прасторавай і крыжова-цэнтрычнай кампазіцыі з яруснымі вярхамі. На ранняй стадыі развіцця школы, у XVII — 1-й палове XVIII стагоддзяў, вярхі чацверыковыя пірамідальныя, як у Сінкевіцкай Георгіеўскай царкве, пад уплывам стылю барока расла колькасць заломаў, як у Слуцкай Міхайлаўскай царкве), вярхі станавіліся васьмерыковымі, як у Старабеліцкай Мікалаеўскай царкве.

Мікалаеўская царква ў Кажан-Гарадку
Стараверская Ільінская царква ў Гомелі
У другой палове XVIII — пачатку XIX стагоддяў усходнепалескай школай выпрацаваны арыгінальны прыём узмацнення кантрасту кампазіцыі цэнтральнага храмавага аб’ёму ў выніку пастаноўкі паміж двума васьмерыкамі чацверыка, падобны прыём выкарыстаны ў Рубельскай Міхайлаўскай царкве, царкве ў в. Ленін Жыткавіцкага раёна, Кажан-Гарадоцкай Мікалаеўскай царкве). Такі прыём характэрны і для званіц. Будавалі таксама ярусныя храмы глыбінна-прасторавай кампазіцыі са званіцамі на галоўным фасадзе (Гомельская Ільінская царква).

Літаратура
----------

* *Якімовіч Ю. А.* Палескія школы дойлідства // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — С. 380. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Усходнепалеская школа дойлідства
**Сляб** (англ.: slab - пліта, пласціна) — плоская нарыхтоўка прастакутнага перасеку, вырабляецца з вадкага металу на ўстаноўках бесперапыннай разліўкі сталі або пракатаная са сталёвага злітка на слябінгу (радзей блюмінгу, блюмінгу-слябінгу). Са слябаў вырабляюць ліставы пракат.

Літаратура
----------

* Сляб // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 36. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *В. П. Мовчан, М. М. Бережний.* Основи металургії. — Дніпропетровськ: Пороги, 2001. — 336 с.

Спасылкі
--------

* УРЕС — 2-е выданне.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Слі́вавая пладажэрка** (*Grapholita funebrana*) — матыль сямейства ліставёртак. Шкоднік слівы, абрыкоса, алычы, персіка, цёрну, рэдка вішні, чарэшні.

Апісанне
--------

У матылька размах крылаў 13—15 мм. Пярэднія крылы карычнева-шэрыя з фіялетавым адценнем, заднія больш светлыя. Вусень ружовы з карычневай галавой, кукалка светла-карычневая. Вусені, якія перазімавалі, вясной акукліваюцца.

Арэал
-----

Сустракаецца амаль усюды ў раёнах культывавання слівы. Жыве ў Еўропе, Малой Азіі, Паўночна-Заходняй Афрыцы, Кітаі, Японіі, Карэі, Украіне, Малдове, Закаўказзі, Казахстане, Сярэдняй Азіі, Заходняй Сібіры.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Вылет матылькоў пачынаецца ў канцы мая. Масавая кладка яец назіраецца ў чэрвені, і ў хуткім часе адраджаюцца вусені летняга пакалення, якія ўгрызаюцца ў плод. Вусень, які ўкараняецца ў плод, пракладвае ход у яго мякаці да хвосціка, перагрызае сасудзістую сістэму і перапыняе прыток пажыўных рэчываў. Пры гэтым рост пладоў спыняецца, яны становяцца фіялетавымі і ападаюць. У асобныя гады пашкоджваюць да 100 % пладоў. У адным плодзе можа развівацца да 5 вусеняў.

Меры барацьбы
-------------

Перакопка глебы прыствольных кругоў, а таксама збіранне і знішчэнне пашкоджаных ападкаў; у пачатку жніўня майстраванне на ствол лоўчых паясоў для лову і знішчэння вусеняў; апрацоўка бітаксібацылінам (40—80 г на 10 л вады), не болей як 2 разы, першая — у пачатку адраджэння вусеня, другая — праз 7—8 дзён; пры значным размнажэнні шкодніка апрацоўка бензафасфатам (60 г на 10 л вады), не болей як 2 разы, з тэрмінам чакання 40 дзён.

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн, 2002
2. ↑  Энцыклапедыя сельскага гаспадара. Мн. 1993.

Літаратура
----------

* Хваробы і шкоднікі пладовых і ягадных культур // Энцыклапедыя сельскага гаспадара — Мн.: БелЭн, 1993.
* Слівавая пладажэрка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 7. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Сливовая плодожорка (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

Спасылкі
--------

* Артыкул на сайце GardenWeb  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2018001846 · Microsoft: 2777748099 |
**Мова зу́ні** (Саманазва: *Shiwi'ma*) — мова індзейскага народа зуні на паўднёвым захадзе ЗША. З'яўляецца ізаляванай. Колькасць носьбітаў (2015 г.) — 9620 чал.

Мова зуні распаўсюджана галоўным чынам у рэзервацыі зуні на тэрыторыі штата Нью-Мексіка. У мінулым была шырока прадстаўлена на ўсходзе і поўначы штата Арызона. Па сцверджанню даследчыкаў, магла вылучыцца з палеаіндзейскіх моў 6000 — 7000 гадоў таму. Сучасныя алфавіт на аснове лацінкі і арфаграфія распрацаваны ў другой палове XX ст. 

У нашы дні мова зуні пераважае ў гутарковых зносінах паміж прадстаўнікамі гэтага народа, вывучаецца ў школе.

Спасылкі
--------

* Zuni Language
* Zuni language, alphabet and pronunciation
* Zuni Indian Language (Shiwi, Ashiwi)
* ENGLISH - CIBOLA LANGUAGE DICTIONARY


1. ↑  Атлас моў свету Праверана 24 чэрвеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q925553'></a>
**Анджэй Фрыч-Маджэўскі** (польск.: Andrzej Frycz Modrzewski, лац.: Andreas Fricius Modrevius; 20 верасня 1503, в. Вольбуж Лодзінскага ваяводства, Польшча — восень 1572) — польскі публіцыст, асветнік-гуманіст, грамадска-палітычны дзеяч.

Біяграфія
---------

У 1517—1522 гадах вучыўся ў Ягелонскім універсітэце (Кракаў).

Доўгі час жыў у Германіі, дзе сустракаўся з М. Лютэрам і Ф. Меланхтанам.

З 1547 года — сакратар караля Жыгімонта II Аўгуста, з 1553 года — войт у Вольбужы.

Творчасць
---------

Асноўная праца — грамадска-палітычны трактат на лацінскай мове «Аб удасканаленні Рэчы Паспалітай» (Кракаў, 1551; Базель, 1554), у якім абгрунтавана праграма антыфеадальнага, дэмакратычнага развіцця краіны. Фрыч-Маджэўскі выступаў супраць падпарадкавання дзяржавы інтарэсам прывілеяваных саслоўяў, у абарону чалавечай годнасці асобы, за цярпімасць і свабоду мыслення, развіццё навукі і секулярызацыю асветы, стварэнне нацыянальнай царквы і інш. На польскую мову ўпершыню перакладзены Ц. Базылікам і выдадзены Я. Карцанам у 1577 годзе ў Лоскай друкарні з прадмовай А. Волана.

У канцы жыцця Фрыч-Маджэшскі пісаў творы, прысвечаныя тэалагічнай тэматыцы, хрысціянскай этыцы і рэформе царквы. Яго погляды зрабілі ўплыў на развіццё польскай і еўрапейская грамадска-палітычнай і філасофскай думкі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: andrzej-piotr-modrzewski-frycz-modrzewski-fricius-modrevius-h-jastrzebiec-pisarz-wiesz · Sejm-Wielki.pl · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 97005488 · BNF: 12197347n · GND: 118734342 · ISNI: 0000 0001 0895 8027 · LCCN: n82044846 · NKC: jn20000720175 · NSK: 000229953 · NTA: 073592455 · NUKAT: n94000878 · LIBRIS: 77489 · SUDOC: 030588189 · VIAF: 46807645 |

 |
**Усходнееўрапейскі час** (англ.: Eastern European Time, EET) адна з назваў часавага поясу UTC+2. Гэты час выкарыстоўваецца ў некаторых еўрапейскія, паўночнаафрыканскія и бліжнеўсходнія краіны. Большасць з іх карыстаецца усходнеўрапейскім летнім часам UTC+3 у якасці летняга часу.

Геаграфія
---------

Увесь год па ўсходнееўрапейскім часе жыве толькі Лівія.

Наступныя краіны і тэрыторыі выкарыстоўваюць усходнееўрапейскі час узімку паміж 1:00 UTC апошняй нядзелі кастрычніка і 1:00 UTC апошняй нядзелі сакавіка:

* Беларусь (да 27 сакавіка 2011 года)
* Балгарыя
* Грэцыя
* Ізраіль
* Кіпр
* Латвія
* Літва
* Ліван
* Малдова
* Палесціна
* Прыднястроўе (да 27 сакавіка 2011 года)
* Расія (Калінінградская вобласць) (да 27 сакавіка 2011 года)
* Румынія
* Сірыя
* Турцыя
* Украіна
* Фінляндыя
* Егіпет
* Эстонія
* Іарданія

Зноскі
------
Богаслужэбныя просвіры
Афонская традыцыйная форма-пячатка для выпечкі памінальных просвір
**Про́свіра** (ад стар.-грэч.: προσφορά — «прынашэнне») — у праваслаўных цэрквах — невялічкая круглая булачка, выпечаная з пшанічнага цеста. На яе верхняй скарынцы выціснута выява чатырохканцовага крыжа і літары ΙС, ХС, НИ, КА (грэч. ΙΣ ΧΣ ΝΙΚΑ — «Ісус Хрыстос перамагае»). Выкарыстоўваецца для прычашчэння. Назва паходзіць ад звычаю, прынятага ў першыя стагоддзі існавання хрысціянства, прыносіць у храм хлеб і віно для еўхарыстыі і на «вячэры любові», якія адбываліся пасля набажэнства.

У каталіцкіх і лютэранскіх цэрквах для гэтых мэт выкарыстоўваюцца госціі — маленькія з пшанічнай мукі з выявай крыжа або ягняці.

Літаратура
----------

* Просвіра // Рэлігія і царква на Беларусі : Энцыкл. давед. / Рэдкал.: Пашкоў Г.П. (гал.рэд.) і інш.; Маст. Глекаў А.А. — Мн.: БелЭн, 2001. — 365 с. — ISBN 985-11-0220-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Просвіра

| ⛭Літургія ў Праваслаўнай царкве |
| --- |
| Чын літургіі | 
* Літургія Іаана Залатавуста
* Літургія Васіля Вялікага
* Літургія папярэднеасвячоных дароў
* Літургія апостала Якава

 |  |
| Часткі літургіі | 
* Праскамідыя
* Літургія агалошаных
* Літургія верных

 |
| Начынне | 
* Кап’ё
* Дзіскас
* Пацір
* Звяздзіца
* Антымінс
* Ілітон
* Лжыца
* Пакраўцы
* Губка грэцкая

 |
| Рэчывы для літургіі | 
* Просвіра
* Віно
* Вада

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Гранат |
**Васіль Данілавіч Махновіч** (20 кастрычніка 1924, Варажбіты, Бярозаўскі раён, Брэсцкая вобласць — 2007, Брэст) — Герой Сацыялістычнай Працы.

Біяграфія
---------

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1944 годзе ў баях пад Варшавай атрымаў цяжкае раненне. У 1950 годзе прыйшоў працаваць у будаўнічы трэст № 8 горада Брэста. Авалодаў прафесіямі муляра, цесляра, бетоншчыка, мантажніка. Праз тры гады ўзначаліў комплексную будаўнічую брыгаду.

Будаўнікі працавалі па метадзе брыгаднага падраду. Брыгада В. Д. Махновіча пабудавала каля ста аб’ектаў, у тым ліку — акушэрскі комплекс па вуліцы Халтурына, тэрапеўтычны корпус абласной бальніцы, процітуберкулёзны дыспансер, медыцынскае вучылішча, восем дзіцячых садкоў, шэсць сярэдніх школ. Брыгадай узведзены аб’екты на панчошным і дывановым камбінатах, пабудаваныя будынкі 2-х праектных інстытутаў, абласнога ўпраўлення Міністэрства ўнутраных спраў і больш за 100 тыс. квадратных метраў жылля.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 7 мая 1971 года за дасягненне высокіх вытворчых паказчыкаў Махновічу Васілю Данілавічу прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат».

В. Д. Махновіч узнагароджаны двума ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга, ордэнам Айчыннай вайны 1-й ступені, медалямі, у тым ліку — медалём «За адвагу». Заслужаны настаўнік працоўнай моладзі БССР (1981).

У 1985 годзе Васіль Данілавіч выйшаў на пенсію. Жыў у Брэсце.

Званне «Ганаровы грамадзянін горада Брэста» прысвоена ў 1978 годзе.

Літаратура
----------

* *Долготович Б. Д.* Почётные граждане белорусских городов: биограф. справочник / Б. Д. Долготович. — Мн.: Беларусь, 2008. — С. 11—12. — 368 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-01-0784-8. (руск.)

Спасылкі
--------

* Махнович Василий Данилович (руск.) на сайце «Героі краіны»
* Махнович Василий Данилович Архівавана 9 кастрычніка 2020. (руск.) // Брэсцкі абласны выканаўчы камітэт