recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Фрыда Сафія Халгрэн** (шведск.: Frida Hallgren; нар. 16 снежня 1974, Стакгольм) — шведская актрыса, якая атрымала сусветную вядомасць дзякуючы фільму «Як на нябёсах».

Пасля атрымання дыплома Фрыда паступіла ў тэатральны ўніверсітэт у Мальмё. У гарадскім тэатры Гётэбарга яна праходзіла практычны курс. Пасля гэтага Фрыда атрымала некалькі тэатральных роляў у Гётэбаргу, Стакгольме і Упсале. Атрымала міжнародную вядомасць дзякуючы вядучай ролі Лены ў намінаваным на прэмію «Оскар» фільме Кея Полака «Як на нябёсах». Знялася ў шведскім фільме «Агент Гамільтан: але не ў тым, што тычыцца тваёй дачкі» ў 2012 годзе. З 2013 года яна здымаецца ў шведскім драматычным серыяле «Fröken Frimans krig».

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 16 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Internet Movie Database · КиноПоиск · Rotten Tomatoes |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 5068173 · BNC: a12071651 · BNE: XX4697883 · BNF: 16713422j · CONOR: 222110819 · GND: 173830153 · ISNI: 0000 0001 1557 6158 · LCCN: no2010058945 · NUKAT: n2012043910 · SUDOC: 167291319 · VIAF: 120535001 |

 |
**Дэзерта-Гранды** (парт.: Deserta Grande) — найбуйнейшы востраў архіпелага Дэзерташ. Уваходзіць у склад Мадэйры (Партугалія). Агульная плошча - 10 км². Сталага насельніцтва няма.

Геаграфія
---------

Востраў Дэзерта-Гранды месціцца на ўсходзе Атлантычнага акіяна ў 35,6 км на паўднёвы ўсход ад Фуншала, адміністрацыйнага цэнтра Мадэйры. Выцягнуты на 5 км з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Найбольшая шырыня — 1,92 км. 

Мае вулканічнае паходжанне. Характэрны гарыстыя пейзажы. Найвышэйшы пункт — 488 м. На востраве ёсць некалькі сталых крыніц прэснай вады.

Клімат мяккі міжземнаморскі, улетку засушлівы.

Прырода
-------

Флора прадстаўлена пераважна зараснікамі травы і невялікіх хмызнякоў-ксерафітаў. Каля берага сустракаюцца лугі. На востраве шмат птушак. Пляжы наведваюць цюлені-манахі. У выніку дзейнасці чалавека на Дэзерта-Гранды апынуліся козы, трусы, пацукі. З 1990 г. з'яўляецца запаведным.

Гісторыя
--------

Адкрыты партугальцамі ў 1420 г. На востраве некалькі разоў ствараліся паселішчы, тут вырошчвалі пшаніцу і ячмень. Аднак недахоп прэснай вады вымушаў пасяленцаў пакідаць абжытыя месцы. З'яўляўся важным пунктам забеспячэння жыхароў Мадэйры і каманд марскіх суднаў мясам, паколькі на ім сезонна вялося паляванне на коз. З 1972 г. гаспадарчая дзейнасць адсутнічае, хаця перыядычна наведваецца групамі турыстаў.

Спасылкі
--------

* DESERTAS ISLANDS
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Старыя Дарогі (значэнні).

**Стары́я Даро́гі** (трансліт.: *Staryja Darohi*, руск.: Старые Дороги) — аграгарадок у Старадарожскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Старадарожскага сельсавета.

Гісторыя
--------

Першы пісьмовы ўспамін пра сяло *Дарогі* ў складзе Глускай воласці Слуцкага княства датуецца 1524 годам. У розныя часы мясцовасць знаходзілася ва ўладанні Гальшанскіх, Хадкевічаў, Алелькавічаў.

Пад 1582 годам Дарогі згадваюцца як мястэчка на Слуцка-Бабруйскім гасцінцы. У 1612 годзе мясцовасць перайшла да Радзівілаў. У сяр. XVII ст. Дарогі сталі цэнтрам воласці. Станам на 1647 у мястэчку было 95 дамоў. У Трынаццацігадовую вайну (1654—1667) Дарогі значна пацярпелі ад маскоўскіх захопнікаў. На 1668 тут засталося 34 двары, 3 вуліцы, сядзібы з жылымі і гаспадарчымі пабудовамі.

У канцы XVII стагоддзя за 6 км на ўсход з’явілася яшчэ адно паселішча *Дарогі* (суч. Новыя Дарогі) і мястэчка пачалі зваць *Старыя Дарогі*. У 1695—1744 гадах мясцовасць знаходзілася ў ліку Нойбургскіх маёнткаў. У 1791 мястэчка ўвайшо ў склад Случарэцкага павета.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Старыя Дарогі апынуліся ў складзе Расійскай імперыі. Статус паселішча панізілі да вёскі, якая з 1828 знаходзілася ва ўладанні Вітгенштэйнаў. У 1846 годзе Старыя Дарогі перайшлі ў дзяржаўны скарб. Па стане на 1886 год тут было 40 двароў, паштовая станцыя.

У 1896 годзе за 2 км на захад ад вёскі збудавалі станцыю на вузкакалейнай чыгунцы мясцовага значэння Асіповічы — Старыя Дарогі. Вакол новай станцыі паступова сфарміравалася новае паселішча, якое дала пачатак сучаснаму гораду Старыя Дарогі. У цяперашні час гораду Старыя Дарогі па памылцы прыпісваюць гісторыю аднайменнага мястэчка.

Вядомыя асобы
-------------

* Васіль Ануфрыевіч Праташчык (1921—1994) — вучоны-хімік, доктар хімічных навук.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU). Сустракаецца таксама варыянт **Даро́гі**
2. 1 2  *Насевіч В.* Старыя Дарогі // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 630. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
3. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 25. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Старыя Дарогі (аграгарадок) на сайце Глобус Беларусі (руск.)

| ⛭**Старадарожскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Старыя Дарогі |
| Аграгарадкі | Шапчыцы |
| Вёскі | Аляксандраўка ·  Дубное ·  Кармазы ·  Лагі ·  Макарычы ·  Новіны ·  Оршаль ·  Раз’езд Фалічы ·  Слабодка ·  Старыя Ісаевічы |
Ікар і Дэдал
**Дэдал** (грэч. Δαίδαλος) — персанаж старажытнагрэчаскай міфалоііі. 

Дэдал — выдатны вынаходнік, механік, будаўнік, скульптар. Паводле міфа, Дэдал па загадзе крыцкага цара Мінаса пабудаваў лабірынт для Мінатаўра і дапамог Арыядне вызваліць з лабірынта Тэсея, за што разам з сынам Ікарам быў зняволены. Дэдал і Iкар зрабілі з пер'я і воску крылы, бацька даляцеў да Сіцыліі, а сын занадта наблізіўся да сонца, воск на крылах растапіўся, Ікар зваліўся ў мора і загінуў.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Pauly-Wissowa · Treccani · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 123875251 · GND: 118678531 · LCCN: no2018031260 · SUDOC: 032947216 · VIAF: 77109870, 172713377, 3299151778213718130000 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Банан.
Плады банана, якія даспяваюць (В'етнам).
**Банан**— назва ядомых пладоў відаў роду Банан (**Musa**); звычайна пад такімі разумеюць *Musa acuminata* і *Musa × paradisiaca*, а таксама *Musa balbisiana*, *Musa fehi*, *Musa troglodytarum* і шэраг іншых. Таксама бананамі могуць называць плён *Ensete ventricosum* (строга кажучы, які з'яўляецца прадстаўніком іншага роду сямейства Бананавыя). З батанічнага пункту гледжання банан з'яўляецца ягадай, шматсеменнай і таўстаскурый. У культурных форм часта адсутнічаюць насенне, непатрэбнае пры вегетатыўным размнажэнні. Маюць памеры да 15 см у даўжыню і 3—4 см у дыяметры. Суплоддзі могуць складацца з 300 пладоў і мець масу да 50—60 кг.

Бананы — адна з самых старажытных харчовых культур, а для трапічных краін важнейшая харчовая расліна і галоўная стацця экспарту. Саспелыя бананы шырока ўжываюцца ў ежу па ўсім свеце, іх выкарыстоўваюць пры падрыхтоўцы вялікай колькасці страў. Акрамя ўжывання ў свежым выглядзе, у кухні некаторых народаў бананы могуць скварыцца, або варыцца як у вычышчаным, так і ў неабчышчаны выглядзе. Іх таксама сушаць, кансервуюць, выкарыстоўваюць для падрыхтоўкі бананавай мукі, мармеладу, сіропаў, вінаў. Бананы прымяняюцца таксама ў якасці корму для жывёлы. Пах бананаў вызначаюць ізавалерыянава-ізаамілавы і воцатна-ізаамілавы эфіры. Вырошчваецца ў трапічных і субтрапічных раёнах з гарачым вільготным кліматам. Існуе вялікая колькасць сартоў ядомых відаў банана.

У многіх краінах бананы з'яўляюцца адным з асноўных крыніц харчавання — напрыклад, толькі ў Эквадоры гадавое спажыванне гэтага прадукта складае 73,8 кг на душу насельніцтва. Істотную долю спажывання бананы таксама складаюць у Бурундзі (189,4 кг), Самоа (85,0 кг), Каморскіх астравах (77,8 кг) і на Філіпінах (40,6 кг).

Заўвагі
-------

1. 1 2 3  *Morton, Julia F.* Fruits of Warm Climates. — Florida Flair Books, 1987. — P. 29–46. — 505 p. — ISBN 978-0961018412.
2. ↑  *Grattan. F. J. H.* An Introduction to Samoan Custom. — Apia, Western Samoa: Samoa Printing & Publishing, 1948. — P. 69.
3. ↑  Fruit Identification Outline Архівавана 20 лістапада 2011.
4. 1 2 3  *Банан (плод)* — артыкул з БСЭ
5. ↑  дадзеныя FAO, 2005 год

Спасылкі
--------

* bananas.org wiki-сайт (англ.)
* Названия бананов на разных языках
* Перевод главы о бананах из книги Julia F. Morton «Fruits of Warm Climates» 1987 Архівавана 13 кастрычніка 2007.
* Выращивание бананов, описание сортов, уход

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4204383-9 · Microsoft: 2910796356, 2911145816 · NDL: 00560501 · NKC: ph118753 |
Карта Банацкай Краіны
**Банацкая Краіна** (сербск.: Банатска Крајина) — частка Ваеннай Краіны ў прыгранічнай з Асманскай імперыяй тэрыторыяй, якая размяшчаецца ў Банаце. У наш час Банацкая Краіна падзелена паміж Сербіяй і Румыніяй. Ваенная арганізацыя ў гэтым раёне была ўведзена аўстрыйскімі ўладамі ў 1718 годзе. У 1751 годзе Марыя Тэрэзія дэмілітарызавала паўночную частку Банацкай Краіны, у той час як яе паўднёвая частка ўваходзіла ў склад Ваеннай Краіны аж да яе скасавання. Банацкая Краіна была падзелена на тры палкі — нямецкі, сербскі і румынскі. У яе склад уваходзілі такія гарады як Панчэва, Бела-Црква, Тытэл, Жабаль, Алібунар, Ковін і г.д.

Гл. таксама
-----------

* Банат
* Ваенная Краіна
**Каранацыя брытанскіх манархаў** — цырымонія (абрад пасвячэння), пры якой манарх Вялікабрытаніі афіцыйна карануецца і надзяляецца рэгаліямі. Гэты абрад аналагічны каранацыі, якая раней мела месца і ў іншых еўрапейскіх манархіях, якія ў наш час адмовіліся ад каранацыі на карысць цырымоній інаўгурацыі ці інтранізацыі.

Каранацыя Лізаветы II
Каранацыя звычайна адбываецца праз некалькі месяцаў пасля смерці папярэдняга манарха, бо лічыцца радаснай падзеяй, з прычыны чаго недарэчна праводзіць яе, пакуль працягваецца жалоба. Такая паўза таксама дае планіроўшчыкам дастаткова часу для завяршэння складаных механізмаў, неабходных пры падрыхтоўцы каранацыі. Напрыклад, Лізавета II была каранавана 2 чэрвеня 1953 года, хоць узышла на прастол 6 лютага 1952 года.

Цырымонія праводзіцца архібіскупам Кентэрберыйскім, вышэйшым святаром Цэрквы Англіі ў Вэстмінстэрскім абацтве. Іншыя святары і прадстаўнікі знаці (пэры Англіі) таксама ўдзельнічаюць у каранацыі; большасць удзельнікаў цырымоніі абавязаны насіць падчас яе цырыманіяльную форму ці адзенне. Каранацыю наведваюць многія іншыя ўрадавыя чыноўнікі і госці, у тым ліку прадстаўнікі замежных дзяржаў.

Ключавыя элементы каранацыі амаль не змяніліся за апошнія тысячу гадоў. Манарх на ёй «упершыню» прадстаўляецца народу і прымаецца ім. Ён ці яна пасля гэтага дае клятву абараняць закон і царкву. Пасля гэтага адбываецца памазанне манарха ялеем, увянчанне яго каронай Святога Эдуарда, і надзяленне яго рэгаліямі, пасля чаго адбываецца працэдура яго ці яе амажу. Калі манарха ўвенчваюць каронай, усе прысутныя пэры таксама надзяваюць свае кароны. Падчас каранацыі манарх сядзіць у крэсле караля Эдуарда, у якое да 1996 г. быў умантаваны Скунскі камень.

Бібліяграфія
------------

* Hilliam, David (2001). *Crown, Orb & Sceptre: The true stories of English Coronations*. Stroud: Sutton. ISBN 0-7509-2538-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Coronation
* The Form and Order of Service that is to be performed and the Ceremonies that are to be observed in The Coronation of Her Majesty Queen Elizabeth II in the Abbey Church of St. Peter, Westminster, on Tuesday, the second day of June, 1953
**Ругаі** (лац.: Rugāji) — населены пункт у Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Ругайскага края і Ругайскай воласці. Размяшчаецца на рэгіянальнай аўтадарозе P47 (Балві — Капунэ). За 18 км ад горада Балві. Праз сяло працякае рака Варніенэ.

Па даных на 2015 год, у населеным пункце пражывала 585 чалавек. У вёсцы знаходзяцца самакіраванне, пошта, школа, бібліятэка, амбулаторыя, дом культуры, магазіны, кафэ, аўтасэрвіс, каталіцкі і праваслаўны храмы. На паўднёвай ускраіне вёскі знаходзяцца брацкія могілкі.

Зноскі
------

1. ↑  Vietvārdu datubāze: Informācija par Rugājiem — 2005.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16362112'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LNB: 000042484 |
**Ротавірусы** (*Rotavirus*) — род з сямейства рэавірусаў.

Вірыён ікасаэдрычнай формы, дыяметрам 65-75 нм. Геном прадстаўлены двухнітачнай РНК, якая складаецца з 11 фрагментаў. Капсід двухслойны, пабудаваны па кубаідальным тыпе. Вылучана чатыры серавары, дзве групы (A і не A) і дзве падгрупы (1 і 2).

Паразітуюць у малпаў, рагатай жывёлы, свіней, коней, сабак, птушак. Часты ўзбуджальнік гастраэнтэрытаў у дзяцей ва ўзросце 6-24 месяцаў. Дыягназ устанаўліваюць электроннай мікраскапіяй фільтратаў калу, заражэннем нованароджаных мышэй, выяўленнем нарастання антыцел у РН, РЗК, ІФА.

Зноскі
------

1. ↑  Таксанамія вірусаў на сайце Міжнароднага камітэта па таксанаміі вірусаў (ICTV).

Літаратура
----------

* Слоўнік па агульнай і медыцынскай вірусалогіі / Уклад.: А. Красільнікаў, Л. Цітоў, Н. Казак. — Мн.: Вышэйшая школа, 1995. ISBN 985-06-0048-9
Не блытаць з Разбіты агмень — по­мнікам ахвя­рам Мін­ска­га ге­та на ву­лі­цы Су­хой.
**«Ахвярам Мінскага гета»** — мемарыяльны знак у Мінску, размешчаны ў скверы на рагу вуліц Прытыцкага і Берута, каля Кальварыйскіх могілак. Устаноўлены ў 2009 годзе каля месца, дзе нацысты ў 1941—1943 гадах рассталялі звыш 14000 вязняў Мінскага гета, пра што сведчаць надпісы на чатырох мовах — беларускай і англійскай на левым блоку, рускай і іўрыце на правым.

Аўтары мемарыльянага знака — скульптары Алена Хараберуш і Леанард Пакульніцкі, пры ўдзеле ў эскізнай распрацоўцы і працоўнай мадэлі помніка Максіма Петруля, архітэктар Леанід Левін.

Складаецца з двух велізарных гранітных блокаў, паміж якімі нібыта заціснуты абагульненыя бронзавыя фігуры, пазбаўленыя індывідуальных рысаў, — моцная мастацкая метафара безнадзейнасці, сціснутасці і раздушанасці абставінамі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  «Мастацтва» № 5 (410). 2017 Архівавана 27 кастрычніка 2020.
2. ↑  «Мастацтва» № 7 (412). 2017 Архівавана 27 кастрычніка 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Афрыканскі бародавачнік** (*Phacochoerus africanus*) — від з сямейства свіней (*Suidae*) атрада парнакапытных, якія жывуць на большай частцы Афрыкі.

Апісанне
--------

На першы погляд, бародавачнік нагадвае дзіка з крыху прыплюснутай, вельмі буйной галавой. Перш за ўсё кідаюцца ў вочы поўсць бародавак, размешчаных сіметрычна па перыметры пысы, а таксама выгнутыя, што дасягаюць даўжыні да 60 см, іклы. Бародаўкі, што растуць з прагрэсуючы узростам бародавачніка, з’яўляюцца выключна скурным утварэннем, закладзеным у эмбрыёне на генетычным узроўні і не маюць ні касцяной, ні мускульной асновы.

Скура звычайна шэрага колеру і з-за цёплага клімату Афрыкі больш тонкая, чым у еўрапейскіх суродзічаў. На шыі і на спіне ў бародавачніка маецца грыва. Хвост на кончыку мае своеасаблівым патаўшчэнне і пры небяспецы або ўцёках бародавачнік мае звычай падымаць яго ўверх, за што прысвоілі яму жартоўную мянушку «Радыё Афрыка». Дарослыя саміцы бародавачніка дасягаюць вагі да 70 кг, самцы да 100 кг, вышыня ў карку дасягае 65 см.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
1919 год, Галандыя. Французы і англічане, якія вярнуліся з германскага палону, праходзяць дэзінфекцыю ў памяшканні фабрыкі ў Твенце.
**Дэзінфекцыя** — гэта комплекс мерапрыемстваў, накіраваных на знішчэнне ўзбуджальнікаў інфекцыйных захворванняў і разбурэнне таксінаў на аб’ектах навакольнага асяроддзя. Для яе правядзення звычайна выкарыстоўваюцца хімічныя рэчывы, напрыклад, фармальдэгід ці гіпахларыт натрыю, растворы арганічных рэчываў, якія з дэзінфікуючымі ўласцівасцямі: хлоргексідын, ЧАЗы, надвоцатная кіслата. Дэзінфекцыя памяншае колькасць мікраарганізмаў да прымальнага ўзроўню, але цалкам можа іх і не знішчыць.
З’яўляецца адным з відаў абеззаражання.
Адрозніваюць прафілактычную, бягучую і заключную дэзінфекцыю:

* *прафілактычная* — праводзіцца ўвесь час, незалежна ад эпідэмічнага становішча: мыццё рук, навакольных прадметаў з выкарыстаннем мыйных і мыючых сродкаў, якія ўтрымліваюць бактэрыцыдныя дадаткі.
* *бягучая* — праводзіцца ў пасцелі хворага, у ізалятарах медыцынскіх пунктаў, лячэбных установах з мэтай папярэджання распаўсюджвання інфекцыйных захворванняў за межы ачага.
* *заключная* — праводзіцца пасля ізаляцыі, шпіталізацыі, акрыяння ці смерці хворага з мэтай вызвалення эпідэмічнага ачага ад узбуджальнікаў, рассеяных хворым.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph134753 |
**Дэзірад** (фр.: La Désirade) — востраў у Атлантычным акіяне. Уваходзіць у склад французскага заморскага дэпартамента Гвадэлупа. Плошча вострава - 21,42 км². Насельніцтва - 1595 чал. (2006 г.)

Геаграфія
---------

Карта
Востраў Дэзірад знаходзіцца ў 9,3 км на захад ад вострава Гвадэлупа, у 6717 км на паўднёвы захад ад Парыжа і ў 8465 км на паўднёвы захад ад Мінска. Выцягнуты ў даўжыню на 11,75 км. Шырыня складае прыкладна 2,4 км. 

Дэзірад быў утвораны ў выніку некалькіх вулканічных вывяржэнняў, што прыкладна 145 млн гадоў таму сфарміравалі падводнае базальтавае плато. Пазней на ім склалася вапняковая структура, вяршыня якой з'яўляецца сучасным востравам з узгорыстым рэльефам. Вапняковая будова паверхні не садзейнічае ўзнікненню сталых вадацёкаў. Дажджавая вільгаць хутка прасочваецца пад зямлю. Па адной з версій, назва вострава паходзіць ад ісп.: desaparición "знікненне". Узбярэжжа атачаюць пясчаныя і галечныя пляжы, а таксама кола каралавага рыфа.

Прырода
-------

На ўзгорках, дзе прыток вільгаці пасля ападкаў даволі высокі, растуць дрэвы. Астатняя частка вострава пакрыта ксерафітнымі хмызнякамі і кактусамі. Фаўна прадстаўлена агуці, ігуанамі, шматлікімі птушкамі.

Гісторыя і сучаснасць
---------------------

Да прыходу еўрапейцаў востраў Дэзірад быў населены індзейцамі, аравакамі і карыбамі. Некаторыя сучасныя астравіцяне лічаць сябе іх нашчадкамі.

У 1493 годзе адрыты Хрыстафорам Калумбам. У XVIII стагоддзі французскія ўлады выкарыстоўвалі востраў для высылкі злачынцаў і хворых на лепру. Лепразорый існаваў з 1725 да 1950 года.

У нашы дні населена толькі паўднёвая частка вострава, дзе знаходзіцца паселішча Басежур. Значная частка яго жыхароў пакутуе на скураныя хваробы. Але з дапамогай грамадскіх аб’яднанняў развіваецца экалагічны турызм.

Спасылкі
--------

* La Désirade Infiniment Nature Архівавана 24 лютага 2014.
* La Désirade
* desirade-sante.com

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | SUDOC: 14579380X · VIAF: 247217673 |
**Афі́нная геаметрыя** (лац.*affinis* - роднасны) - раздзел геаметрыі, у якім вывучаюцца ўласцівасці фігур, інварыянтныя адносна афінных пераўтварэнняў. Напрыклад, адносіны накіраваных адрэзкаў, паралельнасць прамых і г.д. Група афінных пераўтварэнняў змяшчае розныя падгрупы, якім адпавядаюць геаметрыі, падпарадкаваныя афіннай, напрыклад, эквіафінная геаметрыя, цэнтраафінная геаметрыя і іншыя.

Гісторыя
--------

Уласцівасці геаметрычных фігур, якія пераходзяць адна ў адну пры афінных пераўтварэннях, вывучалісь Мёбіусам яшчэ ў першай палове XX ст. аднак паняцце "афінная геаметрыя" узнікла толькі пасля ўзнікнення ў 1872 эрлангенскай праграмы Клейна, згодна з якой кожнай групе пераўтварэнняў адпавядае свая геаметрыя, якая вывучае ўласцівасці фігур, інварыянтныя адносна пераўтварэнняў гэтай групы.
**Афшор** (англ.: Offshore — «па-за берагам», «па-за межамі») — гэта адзін з самых вядомых і эфектыўных метадаў «планавання» падаткаў або іх «аптымізацыі» (ухілення ад выплаты падаткаў). Асновай гэтага метаду з'яўляецца заканадаўства многіх краін (у асноўным астраўных), якія часткова ці цалкам вызваляюць ад падаткаабкладання даходы кампаній, атрыманыя за межамі граніц (берагоў) краіны рэгістрацыі. Часта адной з умоў для таго, каб лічыць кампанію афшорнай, з'яўляецца адсутнасць у ёй гаспадарчай дзейнасці ў межах (берагах) краіны рэгістрацыі.

Тэрмін «афшор» упершыню з'явіўся ў адной з газет на ўсходнім узбярэжжы ЗША ў канцы 50-х гадоў XX стагоддзя. Гаворка ішла аб фінансавай арганізацыі, што перамясціла сваю дзейнасць на тэрыторыю са спрыяльным падатковым кліматам. Такім чынам, паходжанне тэрміна «афшор» не юрыдычнае, а эканоміка-геаграфічнае.
**Армянскія могілкі** (афіцыйная назва **Пралетарскія могілкі**) — могілкі ў Растове-на-Доне. Знаходзяцца ў Пралетарскім раёне Растова-на-Доне.

Гісторыя
--------

Былі адкрыты ў 1749 годзе, спачатку зваліся Армянскімі, гэта назва пераважае дагэтуль.

Плошча могілак складае прыкладна 14 гектар. Яны маюць рэгулярнае планаванне; цэнтральныя алеі, пракладзеныя ад паўднёвых і заходніх яго варот, вядуць да царквы Святога Карапета (Сурб-Карапет). Пабудаваны ў 1875 годзе, на сёння з’яўляецца адзіным захаваным у Растове-на-Доне старажытнаармянскім храмам. Каля царквы пахавана Акуліна Пагосаўна Аладжалава — дабрачынніца, на яе сродкі быў пабудаваны гэты храм.

За многія гады існавання могілкі падвяргаліся нападам вандалаў, з-за неналежнага сыходу знаходзіліся ў запушчаным стане. У наш час вядзецца рэстаўрацыя захаваных помнікаў і прывядзенне ў парадак тэрыторыі.

На Армянскіх могілках знаходзяцца брацкія магілы ваяроў, загінулых у гады Вялікай Айчыннай вайны, і ўсталяваны помнік з надпісам *«Слава героям, павшим в боях за свободу и независимость нашей Родины 1941—1945»*..

Цікава, што многія помнікі на Армянскіх могілках выкананы знакамітым італьянскім скульптарам Сільвестрам Антоніа Таніта. Ён жыў у Растове-на-Доне на вуліцы Вялікай Садовай і быў уладальнікам майстэрні па вырабе надмагільных пліт і помнікаў.

Дзейнасць
---------

З 1998 года могілкі перайшлі ў статус дзейных. На іх здзяйсняюць як традыцыйныя пахаванні, так і робяць пахаванні ўрнаў з пылам у родныя магілы.

Час працы: штодня — з 09:00 да 19:00 з мая па верасень і з 09:00 да 18:00 з кастрычніка па красавік.

Зноскі
------

1. ↑  Армянское кладбище (Ростов-на-Дону)
2. ↑  На армянском кладбище в Ростове необходимо навести порядок Архівавана 3 студзеня 2017.
3. ↑  Братская могила воинов ВОВ — Ростов-на-Дону, Армянское кладбище

Спасылкі
--------

* Пролетарское кладбище, Ростов-на-Дону
* Армянское кладбище как памятник культуры
* Об объектах культурного наследия (памятниках истории и культуры) города Ростова-на-Дону
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Горскі.

**Станіслаў Батыс Горскі** (6 мая 1802, в. Дварэц, Кобрынскі павет, Гродзенская губерня, цяпер Камянецкі раён, Брэсцкая вобласць — 3 мая 1864, Сібір) — беларускі прыродазнавец, медык , педагог, папулярызатар навукі.

Біяграфія
---------

У 1820—1825 гадах вучыўся ў Віленскім універсітэце. У 1830 годзе — загадчык батанічнага сада Віленскага ўніверсітэта. Пасля закрыцця ўніверсітэта ў 1831 годзе ад'юнкт, прафесар Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі. У 1840 годзе, напярэдадні закрыцця акадэміі, выехаў у замежную камандзіроўку.

Пасля вяртання на Радзіму ў 1842—1847 жыў у Паставах, займаўся батанікай і энтамалогіяй. Потым жыў у Берліне, з 1851 — у маёнтку А. Кубліцкага ў Свянцянскім павеце.

У 1863 годзе па падазрэнні ў спачуванні нацыянальна-вызваленчаму руху высланы ў Сібір. У ссылцы скончыў жыццё самагубствам.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Быў адным з першых даследчыкаў Белавежскай пушчы. Аўтар прац па батаніцы і энтамалогіі. Публікаваў нататкі з падарожжаў па батанічных садах Еўропы. Арганізаваў шырокі абмен гербарыямі паміж вучонымі Еўропы. Многія адкрытыя ім віды раслін названы яго імем (напрыклад, Copaifera gorskiana).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Visuotinė lietuvių enciklopedija Праверана 22 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q76499581'></a>
2. 1 2 3 4   Праверана 30 жніўня 2022.

Спасылкі
--------

* ГОРСКІ Станіслаў Батыс

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1036243729 · ISNI: 0000 0001 1137 8170 · LNB: 000284242 · NTA: 163002738 · NUKAT: n2005025034 · SUDOC: 197016057 · VIAF: 161885576 · БАП: 135464 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Топі.
**Ба́мір Міртэза Топі** (алб.: Bamir Myrteza Topi [baˈmiɾ ˈtɔpi]; 24 красавіка 1957, Тырана, Албанія) — прэзідэнт Албаніі з 24 ліпеня 2007, змяніў на гэтай пасадзе Альфрэда Маісіу.

Біёлаг-ветэрынар па прафесіі. Член Дэмакратычнай партыі Албаніі, яе віцэ-старшыня, у парламенце з 1996, міністр сельскай гаспадаркі ў 1996—1997. Абраны кіраўніком дзяржавы з чацвёртага разу пасля палітычнага крызісу. Пасля абрання пакінуў партыю.

Ранняе жыццё і грамадская дзейнасць
-----------------------------------

Топі нарадзіўся ў Тыране 24 красавіка 1957, вучыўся ў Сельскагаспадарчым універсітэце Тыраны па спецыяльнасці ветэрынар. Таксама ён атрымаў навуковае званне доктара філасофіі. З 1984 па 1995 ён займаўся навуковай працай у Інстытуце ветэрынарных навуковых даследаванняў. У перыяд 1987—1990 гадоў ён праходзіў аспірантуру ў Італіі, у галіне малекулярнай біялогіі. Пасля свайго вяртання з Італіі, Топі быў прызначаны кіраўніком аддзела па бяспекі харчовых прадуктаў і ветэрынарыі ў Інстытуце ветэрынарных навуковых даследаванняў і прабыў у займаемай пасадзе да канца 1995.

Зноскі
------

1. ↑  Bamir Topi // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бамір Топі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Notable Names Database · OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1190330210 · LCCN: n2021006924 · VIAF: 989156317451302350001 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кілва.

**Кі́лва** (англ.: Kilwa) — найбуйнейшы востраў на возеры Мверу. Уваходзіць у склад Замбіі. Прыкладная плошча - 25 км². У 2012 г. на востраве знаходзілася болей за 800 чал. пераважна бежанцаў з Конга.

Востраў Кілва месціцца на паўднёвым захадзе возера Мверу ў 4,65 км ад заходняга берага, які ўваходзіць ужо ў склад Конга. У 6,2 км ад вострава Кілва знаходзіцца аднайменнае кангалезскае паселішча. Адлегласць да Лусакі, сталіцы Замбіі, — прыкладна 676 км. Найбольшая шырыня — 7,76 км. Даўжыня — 12,8 км.

У XIX ст. на востраве спыняліся гандляры-суахілі, якія, як мяркуюць, далі яму назву ў гонар аднайменнайга вострава ў Індыйскім акіяне. У наш час на востраве Кілва знаходзяцца памежны пост Замбіі і паселішча бежанцаў з Конга.

Спасылкі
--------

* Kilwa Island: Zambia
* DRC rebels kill Chienge headman Архівавана 14 ліпеня 2014.
* ZAMBIA: Housing the DRC refugees
* Starving Kilwa Island receives food Архівавана 14 ліпеня 2014.
**Паўночная Ютландыя** (Венсюсель-Цю; дацк.: Nørrejyske Ø [*Нёрайюске Э*], літар. «Паўночна-юцкі востраў», або дацк.: Vendsyssel-Thy) — востраў на поўначы Даніі.

Плошча — 4685 км², гэта другі (калі не ўлічваць Грэнландыю і Дыска) па тэрыторыі востраў краіны пасля Зеландыі. На востраве пражывае 306 373 чалавека (2003).

Да 1825 года востраў быў звязаны з паўвостравам Ютландыя пясчаным перашыйкам, але штормы і паводкі размылі яго, ператварыўшы Лім-фіёрд у сістэму праліваў. Традыцыйна ж ён разглядаецца як частка Ютландыі.

З поўначы востраў абмываецца водамі праліва Скагерак. На тэрыторыі камуны Фрэдэрыксхаўн размешчаны самы паўночны пункт Даніі.

Найбуйнейшыя населеныя пункты — гарады Тыстэд, Нёрэсунбю (Nørresundby), Бронерслеў (Brønderslev), Ёрынг, Фрэдэрыксхаўн. Адміністрацыйна востраў уваходзіць у вобласць Паўночная Ютландыя.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Паўночная Ютландыя (востраў)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4491483-0 · LCCN: n84119558 · VIAF: 127892800 |
Самарыя
**Самарыя** (іўр.: שומרון — *Шамрон*) — гістарычная вобласць Ізраіля. Назва вобласці паходзіць ад назвы горада Самарыя, які з'яўляўся сталіцай Ізраільскага царства ў 875 — 722 гады да н.э. Самарыя мяжуе на поўначы з Ізраільскай далінай, на ўсходзе — з Іарданскай далінай, на поўдні — з Іўдзейскімі гарамі і на захадзе — з вобласцю Шарон. Тэрыторыя Самарыі складаецца ў асноўным з гор і пагоркаў. Кліматычныя ўмовы ў Самарыі даволі спрыяльныя. З часоў Старажытнага Ізраіля тут квітнее культура аліў і вінаградарства.

У Новым Запавеце Ісус Хрыстос распавядае Прытчу аб добрым Самараніне, жыхары Самарыі, які, убачыўшы яўрэя, абабранага бандытамі і кінутага паміраць на дарозе, выратаваў яго, нягледзячы на ​​традыцыйную міжэтнічную розніцу.

У цяперашні час буйнымі гарадамі Самарыі з'яўляюцца: Наблус, Джэнін, Калькілія, Туль-Карэмэ і Арыэль.

Гл. таксама
-----------

* Самаране

Літаратура
----------

* Самарыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 136. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Самарыя
* Гісторыя Самарыі Архівавана 12 жніўня 2011..

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Кароткая яўрэйская · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85116990 · NDL: 00628534 · NKC: ge880310 · VIAF: 315149392 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Брахоцкі.
**Станіслаў Брахоцкі** (1889 — 1942) — польскі ваенны.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Брахоцкіх герба «Праўдзіц». Нарадзіўся ў сям’і Уладзіслава Тамаша (1857—1932) і Зоф’і Моль.

У 1911 годзе ён скончыў класічную гімназію ў Вільні і паступіў на сельскагаспадарчы факультэт Ягелонскага ўніверсітэта ў Кракаве. У пачатку Першай сусветнай вайны быў прызваны на ваенную службу. У 1914 г. скончыў Цвярскую кавалерыйскую школу і быў прызначаны ў 13-ы Нарвскі полк, дзе праслужыў да рэвалюцыі 1917 года. Пасля вярнуўся на радзіму і прымкнуў да польскай самаабароны ў Шчучыне. Сфарміраваў конны атрад. У наступным паручнік Станіслаў Брахоцкі браў удзел ва ўсіх паходах і бітвах да канца вайны ў складзе 13-га палка Віленскай кавалерыі арміі генерала Жалігоўскага. У палку лічыўся адным з найвыдатнейшых афіцэраў і быў узнагароджаны ордэнам «Віртуці Мілітары» і Крыжам змагароў.

Пасля дэмабілізацыі з войска Станіслаў з жонкай Сафіяй Коньча жыў у маёнтку Вераскава. Займаецца аднаўленнем гаспадаркі разам з бацькам. Пасля смерці бацькі Уладзіслава Тамаша атрымаў у спадчыну Вераскава. Падчас Другой сусветнай вайны быў арыштаваны і змешчаны ў лагер ваеннапалонных польскіх салдат у Паланзе. Пасля вызвалення з лагера прыбыў у Варшаву, дзе памёр у 1942 годзе. Жонка Сафія с сынам Станіславам і дочкамі Ганнай і Ірэнай эмігрыравалі ў Англію, а пасля вайны — у Канаду.


| ?Станіслаў Брахоцкі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Аляксандр Брахоцкі[d] |  | Рох Брахоцкі[d] |  | Валенцій Брахоцкі[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Міхал Мінейка[d] |  |
|  |  | Уладзіслаў Тамаш Брахоцкі |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Тамаш Мінейка |  |  |  |
|  | Stanisław Brochocki |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | Брыгіда з Шабуневічаў[d] |  |
|  |  |  | Зоф’я Моль[d] |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Аліна з Мінейкаў[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Міхал Ваўжэцкі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Эмілія з Ваўжэцкіх[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Катажына з Лапацінскіх[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 301902875 |
**Міхаіл Фёдаравіч Рабчэўскі** (3 студзеня 1912, вёска Балешын, Клімавіцкі раён, Магілёўская вобласць — 31 сакавіка 1979) — Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Пасля заканчэння Клімавіцкай сямігодкі пacтyпіў у Магілёўскі медыцынскі тэхнікум. У 1933 г. паспяхова закончыў два курсы Магілёўскага вячэрняга педінстытута. Па спецнабору паступіў у Сталінградскую школу лётчыкаў, якую закончыў у 1938 г. Служыў камандзірам эскадрыллі штурмавікоў, штурманам палка, дывізіі, камандзірам штурмавога авіяпалка. Удзельнічаў у Савецка-фінляндскай вайне, здзейсніў 54 паспяховыя вылеты. Узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі.

З 22 чэрвеня 1941 г. ваяваў на Паўночна-Заходнім, Сталінградскім, Паўднёвым, Паўночна-Каўказскім, 4-м Украінскім, 1-м, 2-м i 3-м Прыбалтыйскім франтах. У самых складаных становішчах выходзіў пераможцам. Зpaбіў 192 баявых вылеты, з ix дзесяць — ноччу i трынаццаць — у складаных кліматычных умовах. Знішчыў 5 нямецкіх самалётаў у паветры i 20 на зямлі. Баявыя заслугі адзначаны ордэнамі Леніна, Суворава i Аляксандра Неўскага, двума ордэнамі Чырвонай Зоркі, трыма ордэнамі Чырвонага Сцяга, медалямі. 1 лістапада 1943 г. прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Пасля вайны працягваў службу ў Савецкай Арміі. У 1956 г. звольніўся ў запас у званні палкоўніка. Жыў у Магілёве, працаваў намеснікам дырэктара млынкамбіната, начальнікам штаба грамадзянскай абароны прадпрыемства.

31 сакавіка 1979 г. М. Ф. Рабчэўскі памёр, пахаваны на Польскіх могілках. У 1979 годзе на яго магіле пастаўлена стэла.

Яго імем названа вуліца ў Клімавічах.

Зноскі
------

1. ↑  35. Магіла Рабчэўскага // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Літаратура
----------

* Рябчевский Михаил Фёдорович // Энциклопедия Победы: Беларусь – Москва / составители: А. И. Докучаев, Б. Д. Долготович, Л. В. Языкович. – Минск, Москва, 2009. – С. 589.
* Рабчэўскі Міхаіл Фёдаравіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 37. — ISBN 985-11-0214-8.
**Усевалад Мікалаевіч Боеў** (? — 1954) — беларуска-расійскі грамадска-палітычны дзеяч, адвакат.

У канцы 1918 — вясной 1919 года з'яўляўся віцэ-старшынёй гродзенскай беларускай губернскай управы. Адзін з заснавальнікаў у Гродна таварыства «Бацькаўшчына». Летам 1919 года дэпартаваны палякамі разам з Іванам Карчынскім у Варшаву (паводле іншых звестак — у Кракаў). З 1920 года — у Літве, займаўся прыватнай адвакацкай дзейнасцю. Супрацоўнічаў з рускамоўнай газетай «Эхо Литвы». У пачатку 1921 года — загадчык аддзела расійскіх спраў пры літоўскім урадзе. Паводле Вячаслава Разумовіча, у 1921 — 1922 гадах быў сувязным паміж урадам БНР і 5-й групай беларускіх антыпольскіх партызанаў. Удзельнічаў у Беларускай нацыянальна-палітычнай нарадзе ў Празе. Старшыня «агульнага сходу грамадзян і палітычных дзеячаў беларускай калоніі ў Літве», які адбыўся 22 жніўня 1923 года ў Коўне і на якім была прынята пастанова аб абвяшчэнні «маральнага байкоту беларускага грамадства» Вацлаву Ластоўскаму і Клаўдзію Дуж-Душэўскаму. Тамаш Грыб выкарыстоўваў тэрмін «боеўшчына» ў якасці сіноніма супрацоўніцтва з літоўскім урадам. Пасля Другой сусветнай вайны жыў у ЗША, быў сакратаром Расійскага манархічнага клуба ў Чыкага.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бацька (значэнні).
**«Бацька»** — драма, чорна-белы-фільм рэжысёра Барыса Сцяпанава (1971). Зняты на кінастудыі «Беларусьфільм». Прэм’ера: 8 мая 1972 года.

Акцёры: Юрый Гарабец , Барыс Уладамірскі, Віктар Тарасаў, Любоў Румянцава, Аляксандр Леньке, Леры Гапрындашвілі, Генадзь Нікалаеў, Генадзь Аўсяннікаў, Аркадзь Трусаў, Людміла Чарапанава, Мікола Пракаповіч, Ягор Нікалаеў, Лена Альшэўская, Віця Добыш , Іра Байкоўскага, Лудвігс Барс і іншыя.

Сюжэт
-----

Партызанскі атрад бацькі Міная даўно наводзілі страх на нацыстаў, прызначылі за яго галаву 10 000 рэйхсмарак. Гітлераўцамі ўдалося схапіць чацвярых яго дзяцей, якіх ён не змог эвакуіраваць. У абмен на іх жыцці ад Міная Шмырова немцы запатрабаваў скласці зброю.

Узнагароды
----------

Дыплом і першая прэмія Ю.Гарабцу «за лепшае выкананне мужчынскай ролі» на V СКФ (Тбілісі, 1972)

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Internet Movie Database — 1990. Праверана 15 сакавіка 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>

Літаратура
----------

* *Игорь Авдеев*, *Лариса Зайцева* Все белорусские фильмы : каталог-справочник. Игровое кино (1971—1983). — Минск: Беларуская навука, 2000. — Т. 2. — 299 с. — ISBN 985-08-0023-2

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гантман.

**Міхаіл Фёдаравіч Гантман** (5 снежня 1922, в. Дукора, БССР — 9 жніўня 2010, Кіеў, Украіна) — мастак кіно, маляр.

Біяграфія
---------

У 1938—1941 гадах навучаўся ў Віцебскам мастацкай вучылішчы. Скончыў Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі (1949). У 1949—1963 гадах працаваў на Кіеўскай кінастудыі мастацкіх фільмаў імя Даўжэнка, у 1964—1986 гадах мастаком творчага аб’яднання «Мастак».

Асноўныя жанры — краявід, нацюрморт, тэматычныя карціны.

Удзельнік рэспубліканскіх (з 1954), усесаюзных (з 1955), замежных (з 1957) мастацкіх выставаў.

Зноскі
------

1. ↑  Гантман Мойсей Файбович

Спасылкі
--------

* Гантман Моисей Файбович, 1922—2010 Архівавана 24 верасня 2017.  (руск.)
**Эльжбета Барбара Вітэк** (польск.: Elżbieta Barbara Witek; нар. 17 снежня 1957, Явар) — польскі палітык, з 2019 года — маршалак (спікер) Сейма Польшчы.

Дэпутат Сейма з 2005 года. У 2015—2016 гадах — прэс-сакратар урада, у 2015—2017 гадах — міністр без партфеля і кіраўнік палітычнага кабінета прэм’ер-міністра ва ўрадах Беаты Шыдла і Матэвуша Маравецкага, у 2019 годзе — міністр унутраных спраў і адміністрацыі ў першым урадзе Матэвуша Маравецкага.

Біяграфія
---------

У 1980 годзе атрымала ступень магістра гісторыі на філасофска-гістарычным факультэце Уроцлаўскага ўніверсітэта, а ў 1996 годзе — аспірантуру ў галіне еўрапеістыкі. З 1980 па 2006 год працавала ў Явары настаўнікам; з 1991 года працавала дырэктарам школы. На працягу чатырох гадоў была прысяжным засядацелем у судзе. У 1980 годзе стала удзельнікам руху «Салідарнасці». У 1982 годзе за апазіцыйную дзейнасць была часова арыштаваная на тры месяцы. У пачатку 1990-х гадоў яна належала да грамадзянскага руху «Дэмакратычная акцыя». З 2002 па 2005 год уваходзіла ў склад Яварскага гарадскога савета. Па спісу партыі «Права і справядлівасць» на парламенцкіх выбарах 2001 года яна беспаспяхова балатавалася ў Сейм, а на выбарах 2005 года была абраная ў Сейм па акрузе ў Лягніцы. На парламенцкіх выбарах 2007 года атрымала месца дэпутата другі раз. На выбарах 2011 года паспяхова пераабралася. У лістападзе 2011 года была абраная палітычнай радай партыі «Права і справядлівасць» у склад палітычнага камітэта. У ліпені 2015 года стала прэс-сакратаром партыі «Права і справядлівасць». На выбарах у тым жа годзе была пераабраная ў Сейм. 16 лістапада 2015 года прызначаная міністрам без партфеля ва ўрадзе Беаты Шыдла. Яна таксама займала пасады кіраўніка палітычнага кабінэту прэм’ер-міністра і прэс-сакратара Рады Міністраў. 11-18 снежня 2017 года займала пасаду міністра без партфеля ва ўрадзе Матэвуша Маравецкага. 4 чэрвеня 2019 года вярнулася ва ўрад Матэвуша Маравецкага, у гэты дзень была прызначаная міністрам унутраных спраў і адміністрацыі. У тым жа месяцы прэзідэнт прызначыў яе членам савета па сацыяльным дыялогу. 9 жніўня была выключаная са складу Савета міністраў у сувязі з вылучэннем яе кандыдатуры на пасаду маршалка Сейма. У той жа дзень была абрана на гэтую пасаду. На кастрычніцкіх парламенцкіх выбарах яна пераабралася дэпутатам. 12 лістапада 2019 года на першым пасяджэнні новага Сейма яна зноў была абраная маршалкам Сейма.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рыбнікаў.
**Міхаіл Уладзіміравіч Рыбнікаў** (12 красавіка 1954, г. Ніжні Тагіл, Свярдлоўская вобласць, РСФСР — 6 студзеня 2021, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў архітэктурны факультэт Брэсцкага інжынерна-будаўнічага інстытута ў 1976 годзе. Размеркаваны ў ДПІ «Мінскпраект» у майстэрню Ю. М. Градава і Л. М.  Левіна, у 1976—1989 гадах працаваў на пасадах архітэктара, старэйшага архітэктара, вядучага архітэктара. У 1989—1992 гадах вядучы архітэктар АП «Белпраект». У 1993—2002 гадах галоўны архітэктар праектаў у ААТ «Інстытут „Мінскграмадзянпраект"». У 2002—2010 гадах начальнік АКМ-4 УП «Мінскпраект». У 2011—2018 гадах дырэктар УП «Творчая майстэрня архітэктара Рыбнікава М. В.».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1983 года.

Творчасць
---------

Асноўныя творчыя працы (аўтар, кіраўнік творчага калектыва): храм-помнік у гонар Усіх Святых, у памяць бязвінна забітых у Айчыне нашай; рэканструкцыя і рэстаўрацыя Беларускага дзяржаўнага цырка; тэлепорт Рэспублікі Беларусь; адміністрацыйны будынак па вул. К. Цэткін (вуліца Караля, 51); крытыя тэнісныя корты па вул. Жудро — усе ў г. Мінску.

Рыбнікаў М. В. кіраваў творчымі калектывамі па рэканструкцыі і рэстаўрацыі Мірскага замка, аб’ектаў Верхняга горада ў г. Мінску. З’яўляецца аўтарам рэканструкцыі будынка па вул. Старавіленскай, 4 пад Прэзідэнцкі спартыўны клуб, будынка па вул. Румянцава, 6 пад Сусветны банк, жылых дамоў па вул. Гая ў г. Мінску, рэканструкцыя адміністрацыйнага будынка па вул. Э. Пашкевіч у г. Мінску пад гасцініцу і інш. аб’ектаў.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Прэміяй Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва РБ імя Караля У. А. (1998; М. У. Рыбнікаў, Ю. А. Камісараў, Г. Я. Перліна), нагрудным знакам Беларускага саюза будаўнікоў «За заслугі ў будаўніцтве» (2010), дыпломамі Саюза архітэктараў Беларусі за лепшыя праекты і пабудовы (1995—2011).

Спасылкі
--------

* Рыбников Михаил Владимирович // МИНСК ПРОЕКТ СТАБИЛЬНОСТЬ ТРАДИЦИИ 75 КАЧЕСТВО. Минск. 2020
**Эльжбе́та Таварні́цка** (польск.: Elżbieta Towarnicka, нар. 29 ліпеня 1950, Уроцлаў) — польская оперная спявачка, сапрана.

Біяграфія
---------

Эльжбета Таварніцка нарадзілася 29 ліпеня 1950 года ва Уроцлаве. Першыя крокі ў вакале здзейсніла пад кіраўніцтвам Леакадыі Кукаўскай (польск.: Leokadia Kukawska). У 1978 годзе скончыла Кракаўскую музычную акадэмію, клас вакалу Барбары Валчынскай (польск.: Barbara Walczyńska).

У 1979—1981 гадах была салісткай Кракаўскай Оперы[pl], дзе выконвала галоўныя партыі сапрана ў такіх операх, як «*Багема[en]*» і «*Тоска[en]*» Джакама Пучыні, «*Шукальнікі жэмчугу[en]*» Жоржа Бізэ, «Травіята» і «Рыгалета» Джузэпэ Вердзі, «*Вольны стралок[en]*» Карла Марыі фон Вебера, «*Кароль Рогер[en]*» Караля Шыманоўскі, «*Дыдона і Эней[en]*» Генры Пёрсэла[en], «*Арфей і Эўрыдыка[en]*» Крыстафа Вілібальда Глюка.

Шырокую вядомасць Эльжбеце Таварніцкай прынесла музыка Збігнева Прайснера да фільмаў Кшыштафа Кеслёўскага «*Дэкалог*» (1989—1990), «*Падвойнае жыццё Веранікі*» (1991) і «*Тры колеры*» (1993—1994).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  *Małgorzata Kosińska.*. Elżbieta Towarnicka: Życie i twórczość (польск.).  «*Culture.pl*». Праверана 13 ліпеня 2018.
2. 1 2  *Tess James.* Review of Zbigniew Preisner, Requiem for my Friend(англ.) // *Society for Music Theory.* Music Theory Online. — September 1999. — Vol. 5. — № 4.

Літаратура
----------

* *Tess James.* Review of Zbigniew Preisner, Requiem for my Friend(англ.) // *Society for Music Theory.* Music Theory Online. — September 1999. — Vol. 5. — № 4.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | SoundCloud · YouTube |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · Discogs · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14005131g · GND: 135020891 · ISNI: 0000 0001 1934 7950 · LCCN: no00096401 · NUKAT: n2007091449 · VIAF: 56807016 |

 |
**Антаганізм** мікраарганізмаў — тып несімбіятычных узаемаадносін мікраарганізмаў, пры якім адзін штам цалкам душыць або запавольвае рост іншага. Можа назірацца як у натуральных умовах, так і ў штучных (лабараторных). Мікраарганізмы-антаганісты могуць ставіцца да любых таксанамічных груп. Як правіла антаганізм узнікае пры выдзяленні мікраарганізмамі хімічных рэчываў з антыбіятычнымі ўласцівасцямі, якія душаць рост і жыццядзейнасць іншых мікраарганізмаў. Пры гэтым мікраарганізм, які вылучае хімічнае рэчыва, атрымлівае канкурэнтную перавагу. Магчымыя і іншыя механізмы. Антаганізм мікраарганізмаў шырока распаўсюджаны ў глебе, дзе адбываецца пастаянная канкурэнцыя за месца і пажыўныя рэчывы. З'ява ўпершыню апісана Л. Пастэрам ў 1877 годзе.

Прыклады
--------

* падаўленне чумной палачкі сінегнойнай палачкай;
* прыгнёт росту дрожджаў актынаміцэтамі, якія ўтвараюць ністацін.

Выкарыстанне
------------

* у вытворчасці антыбіётыкаў;
* у сельскай гаспадарцы для павышэння ўрадлівасці глеб і барацьбы з патагеннымі арганізмамі;
* у харчовай прамысловасці.

Гл. таксама
-----------

* Антыбіёз

Зноскі
------

1. 1 2  Антагонизм // Биологический энциклопедический словарь / глав. ред. М. С. Гиляров. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 28.
2. 1 2 3  *Talaro, Kathleen P.* FOUNDATIONS IN MICROBIOLOGY. — 8 ed.. — McGraw-Hill, 2012. — С. 205-206. — ISBN 978-0-07-337529-8.
3. 1 2  Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия. 1969—1978..