recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Глеб Жалезнікаў** (нар. 31 ліпеня 1997, Віцебск) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец аршанскай ДЮСШ-2, займаўся таксама ў пастаўскай акадэміі ПМЦ. З 2014 года пачаў прыцягвацца да дубля бабруйскай «Белшыны», дзе замацаваўся на наступны год. У 2016 годзе стаў з’яўляцца і асноўнай камандзе бабруйчан. Дэбютаваў у Вышэйшай лізе 15 чэрвеня 2016 года ў матчы з мінскім «Дынама» (1:2), калі выйшаў на замену ў другім тайме. У далейшым працягваў гуляць за дубль.

У пачатку 2017 года далучыўся да «Оршы», але не меў трывалага месца ў складзе. У жніўні 2017 года перайшоў у «Асіповічы», дзе адзначыўся 5 галамі, але не выратаваў каманду ад вылету ў Другую лігу. У сакавіку 2018 года падпісаў кантракт з пінскай «Хваляй». Гуляў у стартавым складзе каманды, аднак у ліпені 2018 года пакінуў клуб і неўзабаве вярнуўся ў «Оршу», дзе замацаваўся ў аснове.

Са студзеня 2022 года праходзіў прагляд у магілёўскім «Дняпры» і ў лютым падпісаў кантракт з клубам. Неўзабаве «Дняпро» атрымаў месца ў Вышэйшай лізе. У сезоне 2022 рэгулярна з’яўляўся на полі ў складзе магіляўчан. У студзені 2023 года падоўжыў кантракт з клубам, аднак праз праблемы са здароўем не выхадзіў на поле ў сезоне 2023. У верасні 2023 года пакінуў «Дняпро».

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Дывізіён | Клуб | Краіна | Матчы | Галы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2014 | дубль | Белшына | Беларусь | 1 | 0 |
| 2015 | дубль | Белшына | Беларусь | 26 | 6 |
| 2016 | Д1 | Белшына | Беларусь | 1 | 0 |
| 2017 (1) | Д2 | Орша | Беларусь | 6 | 0 |
| 2017 (2) | Д2 | Асіповічы | Беларусь | 12 | 5 |
| 2018 (1) | Д2 | Хваля | Беларусь | 14 | 0 |
| 2018 (2) | Д2 | Орша | Беларусь | 13 | 1 |
| 2019 | Д2 | Орша | Беларусь | 25 | 0 |
| 2020 | Д2 | Орша | Беларусь | 26 | 5 |
| 2021 | Д2 | Орша | Беларусь | 32 | 9 |
| 2022 | Д1 | Дняпро | Беларусь | 25 | 1 |
| 2023 | Д2 | Дняпро | Беларусь | 0 | 0 |
|

Крыніцы
-------

1. ↑  Gleb Zheleznikov // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑
3. ↑  Глеб Железников стал игроком "Волны"
4. ↑  Железников стал игроком "Днепра"
5. ↑  Два игрока продлили контракты с "Днепром" (руск.). *football.by* (12 студзеня 2023). Праверана 12 студзеня 2023.
6. ↑  Железников покинул "Днепр" (руск.). *football.by* (6 верасня 2023). Праверана 7 верасня 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
**Палеалі́т** (стар.-грэч.: παλαιός — старажытны + стар.-грэч.: λίθος — камень) — найстаражытнейшы перыяд у гісторыі чалавецтва. Палеаліт характарызуецца панаваннем каменных прылад працы, здабываннем ежы ў асноўным праз паляванне на буйных жывёл, а таксама з’яўленнем бліжэй да канца палеаліту homo sapiens — чалавека сучаснага выгляду.

Палеаліт пачаўся прыкладна 2,5 млн гадоў таму са з’яўленнем першых каменных прылад працы. Каля 200 тысяч гадоў таму праходзіць умоўная мяжа паміж ніжнім і сярэднім палеалітам, а каля 50—40 тысяч — паміж сярэднім і верхнім. Канец палеаліту і пераход да мезаліту адбыўся каля 10—12 тысяч гадоў таму.

Гл. таксама
-----------

* Каменны век на Беларусі

Зноскі
------

1. ↑  Беларусь 1995.

Літаратура
----------

* Палеаліт // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 552. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

| Перыяды першабытнай гісторыі |
| --- |
| 
Палеаліт • Мезаліт • Неаліт • Медны век • Бронзавы век • Жалезны век
 |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Ларуса · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX526058 · GND: 4140148-7 · LCCN: sh85097106 · NDL: 01116882 · NKC: ph123908 |
Удзельнікі канферэнцыі
**Беларуская канферэнцыя** адбылася 25—28 студзеня 1918 у Вільні. Склікана Арганізацыйным камітэтам, у які ўваходзілі прадстаўнікі розных сацыяльных колаў і беларускіх арганізацый з акупіраванай Германіяй тэрыторыі Беларусі. 

Правядзенне канферэнцыі было выклікана падзеямі ў Расіі (Кастрычніцкі пераварот 1917), ва ўсходняй частцы Беларусі (Усебеларускі з'езд, антыбеларуская палітыка бальшавікоў) і на тэрыторыі, акупіраванай германскімі войскамі (абвяшчэнне Літоўскай Рэспублікі ў снежні 1917). У сувязі з гэтьм узнікла неабходнасць узгадніць мэты розных беларускіх арганізацый, «апрацаваць асновы беларускага народнага прадстаўніцтва» і «палажыць першы камень пад будоўлю нашай гасударственнай будучыні». 3 прычыны таго, што германскія акупацыйныя ўлады і Літоўская Тарыба падазрона ставіліся да беларускага вызваленчага руху, Арганізацыйны камітэт у сваёй абвестцы прапанаваў склікаць падрыхтоўчую нараду, якая, «разгледзеўшы сучаснае палітычнае палажэнне і вырабіўшы сабе ясны погляд на яго, павінна апрацаваць асновы арганізацыі беларускага народнага прадстаўніцтва». 

Нарада сабралася 25 студзеня 1918 у Вільні і абвясціла сябе Беларускай канферэнцыяй. Дэлегатам належала разгледзець
2 канцэпцыі: выпрацаваную ў верасні 1917 канферэнцыяй Беларускага народнага камітэта, Беларускай сацыял-дэмакратычнай рабтніцкай групы і Віленскага камітэта Беларускай сацыялістычнай грамады і выпрацаваную арганізацыяй Сувязь незалежнасці і непадзельнасці Беларусі. Пасля ўзгаднення сваіх пазіцый беларускія арганізацыі не адмовіліся ад ідэі Беларуска-Літоўскай дзяржавы. На думку ўдзельнікаў канферэнцыі, гэта дзяржава павінна была стаць канфедэрацыяй 2 аўтаномных тэрыторый — беларускай і літоўскай; у склад канфедэрацыі, павінны былі ўвайсці ўсе беларускія і ўсе літоўскія землі. 

На канферэнцыі быў абраны каардынацыйны цэнтр беларускіх арганізацый і прадстаўнічы орган акупіраванай Германіяй тэрыторыі Беларусі — Віленскую беларускую раду.

Літаратура
----------

* Сідарэвіч, А. М. Беларуская канферэнцыя 1918 / А. М. Сідарэвіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2. — С. 374—375.
**Інта́рсія** (ад італ.: intarsio) — від дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, інкрустацыя, выкананая дрэвам па дрэве.

Сёння, як і шмат стагоддзяў таму, інтарсія ствараецца выключна ўручную і з’яўляецца атрыбутам дарагой мэблі. Для вырабу інтарсіі падбіраюць розную па колеры драўніну, якую наразаюць на найтонкія стужкі шпону, папярэдне выдаліўшы ўсе дэфекты. Атрыманыя стужкі-палоскі склейваюць да лістоў неабходнага памеру, з якіх выразаюць дэталі для мазаікі.

Дэталі, якія ўтвараюць узор, шчыльна падганяюцца адна да адной, склейваюцца і ўкладваюцца ў прадмет, які аздабляецца. Затым знешні бок набору старанна паліруецца.

Як і інкрустацыя, інтарсія зарадзілася на Старажытным Усходзе, у Егіпце, і дасягнула вельмі высокага ўзроўню ў Старажытнай Грэцыі, і ў Рыме, дзе арнаменты рабіліся з клёна, самшыта, падуба, жалезнага дрэва, кізіла.

Літаратура
----------

* *Я. М. Сахута.* Інтарсія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — С. 277. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Інтарсія на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX4425600 · GND: 4027224-2 · NKC: ph216787 |
**Марыя Іванаўна Сялюніна** (нар. 26 жніўня 1941) — беларускі баскетбольны трэнер. Заслужаны трэнер СССР, БССР (1980), майстар спорту СССР (1964).

Біяграфія
---------

Амаль паўстагоддзя прапрацавала трэнерам ДЮСШАР «Гарызонт» па баскетболе. У ліку яе выхаванцаў — заслужаны майстар спорту СССР, бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў, чэмпіёнка свету і Еўропы Галіна Савіцкая (Крысевіч), майстры спорту міжнароднага класа Таццяна Троіна і Вікторыя Гаспер. За гады сваёй працы падрыхтавала больш за 26 майстроў спорту СССР і Рэспубліку Беларусь. У іх ліку — чэмпіёнкі Еўропы сярод моладзі Алена Ламака, сёстры Дубойскія, Алена Мішына і інш. Юнацкія і моладзевыя каманды пад яе кіраўніцтвам неаднаразова была пераможцамі першасцяў СССР, а зборная каманда Рэспублікі Беларусь дзяўчын 1981 года нараджэння заняла чацвёртае месца ў фінале чэмпіянату Еўропы-1997.

Узнагароджана нагрудным знакам «За ўнёсак у развіццё баскетбола».

Клубная трэнерская кар’ера
--------------------------

* 1995—1996 — Гарызонт-2 (Мінск)
* 1996—1998 — РВАР-Гарызонт-2 (Мінск)
* 2002—2004 — РШВСМ-Гарызонт (Мінск)

Дасягненні
----------

* Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (1): 1997/1998.

Спасылкі
--------

* Мария Cелюнина
* БФБ ПОЗДРАВЛЯЕТ С ЮБИЛЕЕМ ЗАСЛУЖЕННОГО ТРЕНЕРА МАРИЮ СЕЛЮНИНУ
**Гемалімфа** — вадкасць, якая цыркулюе ў сасудах і ў міжклеткавых поласцях многіх бесхрыбетных (членістаногіх, малюскаў), якія маюць незамкнёную сістэму кровазвароту. Яна выконвае тыя ж функцыі, што кроў і лімфа у жывёл з замкнёнай крывяноснай сістэмай (некаторыя чарвякі, пазваночныя): ажыццяўляе транспарт кіслароду і вуглякіслага газу, пажыўных рэчываў і прадуктаў вылучэння. Гемалімфа багатая арганічнымі рэчывамі, у тым ліку бялкамі, часта ўтрымлівае дыхальныя пігменты (гемацыянін і гемаглабін). У склад гемалімфы ўваходзяць таксама клеткавыя элементы, якія адрозніваюцца па будове функцыі (фагацыты, экскрэторныя клеткі, у некаторых выпадках — эрытрацыты).

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Гемалімфа на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 100068826, 2910782133 · NKC: ph1209481 |
**Мікалай Архіпавіч Янкоўскі** (12 лютага 1934, в. Клетнае, Глускі раён — 4 сакавіка 1995) — беларускі фалькларыст, літаратуразнавец, педагог. Кандыдат філалагічных навук (1968), дацэнт (1972).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 12 лютага 1934 года ў вёсцы Клетнае Глускага раёна.

Скончыў Мінскі педагагічны інстытут у 1958 годзе, у 1964 годзе аспірантуру Гомельскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута.

У 1958–1959 гадах працаваў настаўнікам у Плюскай сярэдняй школе, у 1959–1960 гадах дырэктар Веснаўскай 7-гадовай школы, у 1960–1961 гадах Слаўкавіцкай сярэдняй школы, Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт

У 1964–1975 гадах выкладаў у Гомельскім універсітэце, з 1975 у Гродзенскім педагагічным інстытуце. 

Памёр 4 сакавіка 1995 года.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Вывучаў праблемы вуснай народнай творчасці, розныя фальклорныя жанры (прыказкі, прымаўкі, замовы, загадкі, прыпеўкі). Упершыню дэталёва даследаваў мастацкае майстэрства прыказак, карыстаючыся таксама матэрыялам для аналізу, запісаным ім самім у Глускім раёне. На шматлікіх прыкладах разгледзеў асацыятыўнасць прыказак, іх эстэтычна — вобразную прыроду, інтанацыйна — рытмічны і гукавы лад і інш. Даследаваў народную прозу на матэрыяле казак пра жывёл, чарадзейных, сацыяльна-бытавых казак і народных жартаў. Разглядаў вытокі народнай прозы, суадносіны слова і вобраза ў фальклорных творах, асацыятыўнасць мастацкага слова. 

Аўтар раздзелаў у навучальным дапаможніку для ВНУ "Беларуская народна-паэтычная творчасць" (1979).

Творы
-----

* Паэтыка беларускіх прыказак. Мн. 1971;
* Паэтыка беларускай народнай прозы. Мн. 1983;
* Вобразна — паэтычная структура казкавага слова // Беларуская літаратура і літаратуразнаўства. Мн. 1973. Вып. 1;
* Падвышанае з зямнога // Полымя. 1979. № 6;
* Жывое народнае слова // Полымя. 1984. № 5.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Шаблон:Крыніцы/Беларускі фальклор : энцыклапедыя
2. 1 2  Янкоўскі, Мікалай Архіпавіч (кандыдат філалагічных навук ; фалькларыстыка ; 1934—1995) **(нявызн.)**. *unicat.nlb.by*. Праверана 7 студзеня 2024.

Літаратура
----------

* Шаблон:Крыніцы/Беларускі фальклор : энцыклапедыя
* Янкоўскі Мікалай Архіпавіч // Памяць : Глускі раён. — Мінск, 1999. — С. 573.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Чаплыгін (значэнні).
**Чаплыгін** (руск.: Чаплыгин) — горад (з 1778 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Чаплыгінскага раёна Ліпецкай вобласці. Насельніцтва 13,2 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1638 годзе.

Размяшчэнне
-----------

Горад размешчаны ў паўночна-усходняй часцы Ліпецкай вобласці, недалёка ад мяжы з Разанскай вобласцю, пры зліцці рэк Станавая Раса і Ягадная Раса (басейн Дона), за 85 км ад Ліпецка.

Прамысловасць
-------------

Асноўную долю займае харчовая прамысловасць, яна прадстаўлена такімі прадпрыемствамі, як ААТ «Чаплыгінмалака», ТАА «Ліпецкі мукамольны завод», ААТ «Чаплыгінскі крухмальны завод» (уваходзіць у групу кампаній «Амілка»), ТАА «Хлебакамбінат». Іншыя буйныя прамысловыя прадпрыемствы размешчаны на тэрыторыі асаблівай эканамічнай зоны рэгіянальнага ўзроўню прамыслова-вытворчага тыпу «Чаплыгінская». На яе тэрыторыі размешчаны завод водозапорнай арматуры аўстрыйскай кампаніі Гаўлэ, завод нямецкага вытворцы машын Ропа, завод па вытворчасці крапежных вырабаў індывідуальнага прадпрымальніка Ігара Тарасава, завод па зборцы і рамонту нямецкай сельскагаспадарчай тэхнікі кампаніі Горш, завод па вытворчасці сістэм кропельнага арашэння ЗАТ «Новае стагоддзе агратэхналогій».

Транспарт
---------

Чаплыгін называюць «паўночнай брамай» Ліпецкай вобласці. Ад горада да трасы М6 «Каспій» - усяго 20 км. Чыгуначная станцыя Раненбург - чыгуначны вузел Паўднёва-Усходняй чыгункі; адсюль ідуць напрамкі на Маскву, на Мічурынск і Ялец. Гарадскі транспарт прадстаўлены аўтобусамі, легкавымі таксі, а з лета 2012 года таксама маршрутнымі таксі.

Славутасці
----------

Чаплыгінцы беражліва ставяцца да гісторыка-культурнай спадчыны. Захаванасць забудовы 18-19 стагоддзяў дасягае 60%. На тэрыторыі горада знаходзяцца 52 помніка архітэктуры, якія знаходзяцца на дзяржаўнай ахове. Да цікавых мясцінаў горада і раёна адносяцца: 

* Дзеючы Траецкі сабор (1818 г.)
* Царква Ушэсця (канец XVIII ст.)
* Мікольская царква (1858 г.)
* Успенская могілкавая царква (1.831 г.) у стылі позняга класіцызму
* Храм у гонар Свяціцеля Мікалая Цудатворцы (1848-1855 гг.)
* Палац Меншыкава.

Акрамя царкоўнай архітэктуры - будынка мужчынскай і жаночай гімназій, духоўнага вучылішча, жылыя купецкія дамы. Адноўлены дом А. Д. Меншыкава; цяпер у ім размешчаны раённы краязнаўчы музей. У рамках святкавання 375-годдзя горада ў Чаплыгіна завяршыліся работы па будаўніцтве адзінага на тэрыторыі Расіі коннага помніка Пятру I і А. Д. Меншыкаву.

Здымкі старога Чаплыгіна
------------------------

* ЧаплыгінЧаплыгін
* Чаплыгін. ПлошчаЧаплыгін. Плошча
* Чаплыгін. ПлошчаЧаплыгін. Плошча
* Чаплыгін. Разанская вуліцаЧаплыгін. Разанская вуліца

Вядомыя асобы
-------------

* Дзмітрый Міхайлавіч Дзьяканаў, расійскі акцёр

Зноскі
------

1. ↑  Колькасць насельніцтва Расійскай Федэрацыі па гарадах, пасёлках гарадскога тыпу і раёнах на 1 студзеня 2010 года (руск.)

| ⛭Гарады Ліпецкай вобласці |
| --- |
| text-align:[center]; | Адміністрацыйны цэнтр | Ліпецк |  |
| Іншыя гарады | Гразі | Данкоў | Задонск | Лебядзянь | Усмань | Чаплыгін | Ялец |
**Каратэ́** (яп.: 空手道 *каратэ́-до*: *«шлях пустой рукі»*) — японскае мастацтва самаабароны ад узброенага праціўніка без зброі, якое сфармавалася ў 1920-я гады, пачаткова пад назвай **тодэ**, Фунакосi Гіцінам (Тамінакосі) з вострава Акіна́ва. З 2020 года — алімпійскі від спорту.

На пачатковым этапе каратэ прадстаўляла сабой сістэму рукапашнага бою, якая прызначалася толькі для самаабароны. Сёння каратэ набыло вялікую вядомасць дзякуючы паказальным выступам, якія дэманструюць тамэсівары. Так, вельмі дасведчаныя майстры могуць раскалоць кулаком груду лёду, ударам нагі разнесці ў трэскі брус з хваёвай драўніны таўшчынёй 15 см, разбіць локцем або галавой стосы дахавай чарапіцы (аднак, разбіванне прадметаў дэманструе толькі фізічную сілу і не з’яўляецца паказчыкам майстэрства). У адрозненне ад іншых адзінаборстваў Японіі (джыу-джыцу, дзюдо), якія выкарыстоўваюць барацьбу, правядзенне рознага роду кідкоў, затрымальных захопаў і задушлівых прыёмаў, у каратэ ступень непасрэднага кантакту паміж удзельнікамі сутычкі мінімальная, а для знішчэння суперніка выкарыстоўваюцца дакладна нацэленыя магутныя ўдары рукамі і нагамі, якія наносяцца ў жыццёва важныя кропкі яго цела.

Спартыўныя спаборніцтвы праводзяцца па двух праграмах каратэ: кумітэ (вольны спарынг) і ката (фармалізаваная паслядоўнасць рухаў, звязаных прынцыпамі вядзення паядынку з уяўным праціўнікам).

Гл. таксама
-----------

* Сокэ Кубота Такаюкі
* Кёсі Куратомі
* Сіхан Вядзернікаў
* Сэнсэй Вядзернікава
* Gosoku Ryu
* INTERNATIONAL KARATE ASSOCIATION
* Куботан
* Black Belt
* Nisei Week
* Дзюкэндо
* Хацімакі

Зноскі
------

1. ↑  Культуралогія: Энцыкл. давед. / Э. С. Дубянецкі; Маст. А. А. Глекаў. — Мн.: БелЭн, 2003. — 384 с.: іл. ISBN 985-11-0277-6 — Старонка 158.
2. ↑  Мілкоўскі, С.110—114.
3. ↑  Карате включено в программу Олимпийских игр Советский Спорт, 4 августа 2016
4. 1 2  Каратэ **(нявызн.)**.  Кругосвет. Архівавана з першакрыніцы 24 мая 2013.
5. ↑  Encyclopædia Britannica Online, s. v. «karate», accessed May 17, 2013
6. ↑  Карате // Большая российская энциклопедия. — 2009. — Т. 13. — ISBN 978-5-85270-344-6.

Літаратура
----------

* Милковский Е. Искусство спортивной борьбы Японии [Jerzy Milkowski. Sztuki i sporty walki Dalekiego Wschodu. Warszawa : Sport i Turystyka, 1988] / Пер. с польск. И. И. Лучица-Федорца. — Мн. : Полымя, 1991. — 175 с.: ил. ISBN 5-345-00296-7

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Каратэ на Вікісховішчы |

* Архівавана 26 снежня 2008.
* Архівавана 7 снежня 2008.
* Аляксандр Ляцецкі як трэнер клуба «Керамін» (руск.)
* Книга — Каратэдо. Входные ворота — Такэнобу.  (руск.) Архівавана 8 сакавіка 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Ларуса · Спартыўная каталанская · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119468877 · GND: 4029630-1 · LCCN: sh85071611 · NDL: 00565037 · NKC: ph135646 |
**Начні́цы** (*Myotis*) — род млекакормячых жывёл сямнйства гладканосых (звычайных) лятучых мышэй атрада рукакрылых.

Больш за 80 відаў. Даўжыня 3,5 — 8,5 см. Поўсць густая, пушыстая, бурая з рознымі адценнямі, зверху больш цёмная. Вушы сярэдніх памераў. Крылы тупыя, шырокія. На нагах лятальная пералонка.

Пашыраны ўсюды, акрамя Арктыкі, Антарктыкі і некаторых акіянічных астравоў. Жывуць у розных ландшафтах, у сховішчах, адзіночнымі асобінамі, групамі, калоніямі. На Беларусі 5 відаў: начніца вялікая, начніца Натэрэра, або раснічастая, начніца сажалкавая — занесены ў Чырвоную кнігу; начніца вусатая і начніца вадзяная, або Даўбентона. Трапляюцца ў дуплах дрэў, пабудовах, часта непадалёку ад вады. Зімой упадаюць у спячку.

Кормяцца насякомымі (акрамя трох рыбаедных відаў). Нараджаюць 1 дзіцяня ў год.

Літаратура
----------

* Начніцы // БелЭн у 18 т. Т. 11. - Мн. 2000.
**Крынічнік шчытковы** (*Veronica scutellata*) — від кветкавых раслін роду Крынічнік (*Veronica*) сямейства Трыпутнікавыя (*Plantaginaceae*), распаўсюджаны ў Паўночным паўшар’і.

Назва
-----

Крынічнік шчытковы, утоўнік, ужоўнік.

Апісанне
--------

Шматгадовыя травяністыя расліны з паўзучымі карэнішчамі вышынёй 10—50 см. Сцёблы ад ўзыходзячых да прамых, голыя або часам валасатыя. Лісце супратыўнае; пласціны ад вузка эліптычных да лінейных, з цэлымі бакамі або дробназубчастыя, часта карычняватыя або чырванаватыя, асабліва ўнізе. Суквецці — слабыя гронкі. Кветкі: вяночкі ад бледна-сініх да фіялетавых, часам белыя, з прожылкамі, 5—6 мм шырынёй, 4-лопасцевыя, у форме колы, кароткатрубкавыя; чашачка 4-лопасцевае, лопасці могуць мець ці не мець залозістыя валасінкі; тычынак 2. Плады — сэрцападобныя капсулы, пляскатыя, даўжынёй 4 мм, даўжэй чашачкі, могуць мець або не мець залозістыя валасінкі.

Распаўсюджанне
--------------

Паўночная Афрыка (Алжыр); Азія (Арменія, Азербайджан, Расія, Казахстан, Турцыя); Еўропа (Беларусь, Эстонія, Латвія, Літва, Малдова, Украіна, Аўстрыя, Бельгія, Чэхія, Германія, Венгрыя, Нідэрланды, Польшча, Славакія, Швейцарыя, Данія, Фінляндыя, Ісландыя, Ірландыя, Нарвегія, Швецыя, Вялікабрытанія, Індыя, Балгарыя, Харватыя, Грэцыя, Румынія, Сербія, Славенія, Францыя, Партугалія, Іспанія); Паўночная Амерыка (Канада, ЗША). Насяляе гразевыя і гліняныя берагі, схільныя да затаплення гідратэхнічныя лугі, лужыны, сажалкі, канавы, вільготныя месцы раскопак, палі, паравыя палі.

У Украіне расце на сырых лугах, па краях балот і азёр, забалочаных берагах рэк — у большай часткі Украіны, але ў стэпе рэдкі; у горным Крыме (Караголь, возера на гары Кастэль пад Чатыр-Дагам) вельмі рэдкі.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
* Батанічная ілюстрацыя Якаба Штурма з кнігі «Deutschlands Flora in Abbildungen», 1796Батанічная ілюстрацыя Якаба Штурма з кнігі «*Deutschlands Flora in Abbildungen*», 1796

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 139. — 160 с. — 2 350 экз.
4. ↑  Довідник назв рослин України
5. ↑  *Анненков Н.  (руск.) (бел.* Ботанический словарь, Спб, 1878.
6. ↑  *Васількоў І. Г.* Матэрыялы да флоры Горацкага раёна. Праца навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі, т. III. — Горы-Горкі, 1927.
7. ↑  *Чоловский К.* Опыт описания Могилевской губернии. По программе и под редакцией А. С. Дембовецкого, кн. I. Могілев.

Спасылкі
--------

* Вероника щитковая: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)
* Germplasm Resources Information Network (GRIN)  (англ.)
* Euro+Med Plantbase  (англ.)
* NatureGate  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777307865 |
**Сідонскі саркафаг** — адзін з самых знакамітых саркафагаў антычнасці, выяўлены з трыма іншымі ў некропалі Сідона ў 1887 годзе і пасля перавезены ў археалагічны музей Стамбула.

Доўгі час лічылася, што саркафаг быў выраблены з пентэліконскага мармуру ў 311 годзе да н.э. для пахавання Абдаланіма — садоўніка, якога Аляксандр Македонскі зрабіў царом. Карл Шэфальд лічыць манеру рэльефаў далісіпаўскай, гэта значыць занадта архаічнай для гэтай даты.

На адным боку саркафага адлюстравана бітва пры Ісе (верагодна, па тым жа крыніцы, што і мазаіка Аляксандра), на іншай — паляўнічыя сцэны, магчыма, з удзелам Аляксандра і сідонскага цара.

Гл. таксама
-----------

* Мазаіка Аляксандра
* Знакамітыя саркафагі старажытнасці

Літаратура
----------

* Volkmar von Graeve: Der Alexandersarkophag und seine Werkstatt. Berlin 1970.
* Richard Neudecker: Alexandersarkophag. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 1, Metzler, Stuttgart 1996, ISBN 3-476-01471-1, Sp. 462.
* Alexander Demandt: Alexander der Große. Leben und Legende. C. H. Beck, München 2009, ISBN 978-3-406-59085-6, S. 152-153.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Сідонскі саркафаг**
**Бібліятэка Мінскага кляштара бернардзінцаў** — бібліятэка, якая існавала пры Мінскім кляштары бернардзінцаў з першай паловы 17 ст. да сярэдзіны 19 стагоддзя. 

Аснова бібліятэкі закладзена адначасова з самім кляштарам. Неабходныя для набажэнства кнігі збіраліся ў сакрысціі касцёла, а прызначаныя для чытання — у самім кляштары. Паводле акта візітацыі, на час трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе ў яе склад уваходзілі: «імшалы, рытуалы, градуалы, антыфанарыі, агенды, зборнікі чытанняў з евангелляў, брэвіярыі» (колькасць паасобнікаў не ўказана). Вопіс уласна кляштарнай бібліятэкі 1796 года змяшчае 450 пазіцый (больш за 800 тамоў). Кнігі ў вопісе размеркаваны паводле прадметных раздзелаў, унутры раздзелаў расстаўлены па алфавіце. У першым раздзеле «Аскетыка» змешчаны творы, прысвечаныя духоўнаму ўдасканаленню, у наступных раздзелах прадстаўлены выданні Бібліі, працы па катэхетыцы, крыніцы для падрыхтоўкі казанняў, зборнікі прапаведніцкіх твораў і інш. Названы творы Аўгусціна, Карнеля з Лапіды, Ліпсіуса, Бальсама, Дрэкселіуса, Тамаша Кемпійскага (на лацінскай мове і ў польскім перакладзе). Пераважалі творы ўласна бернардзінцаў і езуітаў, на польскай і лацінскай мовах. 

Нетэалагічная літаратура ўключала працы і падручнікі па граматыцы, рыторыцы, свецкай гісторыі, юрыспрудэнцыі, медыцыне, матэматыцы, паэтыцы, фізіцы, філасофіі і інш. (творы Цыцэрона, Тацыта, Светонія, Вергілія, Баэцыя, Лейбніца і інш.). Некаторыя падручнікі прысутнічалі ў вялікай колькасці, напрыклад, «Arithmetica et geomeria» Якуба Накцыяновіча (13 паасобнікаў). 

Фонд камплектаваўся шляхам закупкі, падарункаў, стварэннем манускрыптаў насельнікамі кляштара (у прыватнасці, запісаў лекцый у кляштарным «Studium philosophicum» — своеасаблівым універсітэце для законнікаў). Бібліятэка перастала існаваць разам з ліквідацыяй кляштара ў 1864 годзе. Кнігазбор разышоўся па іншых бернардзінскіх манастырах і сярод святароў. 

У фондах Нацыянальнага гістарычнага музея Беларусі захоўваюцца 2 манускрыпты з бібліятэкі мінскіх бернардзінцаў (КП 523, КП 13624). Гэта канвалюты «скрыптаў» — рукапісных канспектаў лекцый па філасофіі, што чыталіся бернардзінскімі генеральнымі лектарамі Дамінікам Эйдымонтам, Даміцыем Булгароўскім і, відаць, інш. членамі ордэна. 

  

Ю. М. Лаўрык.
«Размаўляючы ліст» або грампласцінка размоўнай сувязі (Voice-O-Graph).
**Грамафонная пласцінка**, таксама вядома як **грампласцінка** — аналагавы[en] носьбіт[en] гукавой інфармацыі — дыск[ru], на адной або на абодвух баках якога нанесена бесперапынная канаўка (гукавая дарожка) у выглядзе спіралі. Вертыкальны профіль гукавай дарожкі мадуляваны гукавы хваляй. Доўгі час (прыкладна з канца XIX і да канца XX стагоддзя) была самым папулярным носьбітам музычных запісаў, недарагім, прыдатным для масавага тыражавання[en], якія забяспечваюць высокую якасць[en] гуказапісу[en] і прыдатным для прайгравання на адносна простай і таннай апаратуры.

Для «прайгравання» (узнаўлення гуку) грампласцінак выкарыстоўваюцца спецыяльна прызначаныя для гэтай мэты апараты: грамафоны, патэфоны[ru], у далейшым — электрапрайгравальнікі[ru] і электрафоны[ru].

Пры руху па дарожцы грампласцінкі іголка[ru] прайгравальніка пачынае вібраваць[en] (паколькі форма дарожкі, якая залежыць ад запісанага сігналу, нераўнамерная ў плоскасці пласцінкі ўздоўж яе радыусу і перпендыкулярна кірунку руху іголкі). Вібрацыі іголкі перадаюцца альбо мембране[en], якая непасрэдна прайграе гук, альбо пераўтваральніку механічных ваганняў у электрычныя (гуказдымальніку[ru]), сігнал якога падаецца на ўзмацняльнік.

Галоўнай добрай якасцю грампласцінкі з’яўлялася выгода масавага тыражавання шляхам гарачай прасоўкі[en], акрамя таго, грампласцінкі не схільныя дзеянню электрычных і магнітных палёў. Недахопамі грампласцінак з’яўляюцца схільнасць уплыву змен тэмпературы і вільготнасці, механічным пашкоджанням (з’яўленне драпін), а таксама непазбежнаму пры сталым выкарыстанні зносу (зніжэнне і страта аўдыяхарактарыстык). Акрамя таго, грампласцінкі забяспечваюць меншы дынамічны дыяпазон[en], чым больш сучасныя фарматы захоўвання гуказапісаў.

Зноскі
------

1. ↑  *Vizard, Frank*. Road vibes Архівавана 27 верасня 2015.. // Popular Mechanics, сентябрь 1986 года, т. 163 вып. 9, с 80. (англ.)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Грамафонная пласцінка на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4052032-8 · NDL: 00569383 · NKC: fd186718, ph120602 |
Сельскі сход у Бугурусланскім павеце Самарскай губерні, 1900—1903 гады.
**Се́льскі схо́д** (руск.: сельский сход) — распарадчы орган саслоўнага сялянскага кіравання сельскай грамадой у Расійскай імперыі. З правядзеннем дзяржаўнай рэформы вёскі 1830—1850-х гадоў стаў састаўной часткай адміністрацыйна-гаспадарчага кіравання казённых сялян. Складаўся з выбарных сельскіх службовых асоб (сельскага старшыны, старастаў, зборшчыкаў падаткаў, наглядчыка сельскага хлебнага магазіна) і сялян (па 2 ад 10 двароў).

У дзяржаўных вёсках уласна Расіі, левабярэжжа і поўдня Украіны сельскі сход быў скасаваны ў выніку контррэформы М. М. Мураўёва канца 1850-х — пачатку 1860-х гадоў, калі яго функцыі перайшлі да валасных устаноў. На казённых землях Беларусі, Літвы і Правабярэжнай Украіны захаваліся ў ранейшым складзе. Паводле сялянскай рэформы 1861 года былі ўведзены для былых панскіх сялян, а з 2-й паловы 1860-х гадоў адноўлены для былых дзяржаўных сялян уласна Расіі, поўначы і поўдня Украіны. Права ўдзелу ў сельскім сходзе атрымалі ўсе гаспадары дамоў.

Галоўнай функцыяй сельскіх сходаў былі: выбар сельскіх службовых асоб, размеркаванне абшчынных зямель, раскладка і збор падаткаў, вырашэнне шэрагу гаспадарчых і бытавых пытанняў (выключэнне з грамады і прыём новых членаў, дазвол сямейных падзелаў, вызначэнне пазык з хлебных магазінаў, добраўпарадкаванне паселішчаў і іншае). У сходзе ўдзельнічалі ўсе сяляне-ўласнікі грамады, а пры вырашэнні спраў, якія не тычыліся сялянскага землеўладання, маглі быць запрошаны таксама беззямельныя сяляне, батракі, жанчыны. Права склікання сельскага схода мелі сельскі стараста, міравы пасрэднік, потым павятовыя па сялянскіх справах установы, пазней таксама земскі ўчастковы начальнік. Дзейнасць сельскіх сходаў была пад наглядам урадавых чыноўнікаў і мясцовай адміністрацыі. З увядзеннем інстытута земскіх участковых начальнікаў правы сельскіх сходаў былі значна абмежаваны.

Крыніцы
-------

1. ↑  *Маскевіч Г.* Да пытання аб вызначэнні тэрмінаў сельская «грамада» і «абшчына» ў беларусі ў другой палове ХІХ ст. (бел.) // *редкол. : Т. А. Новогродский (отв. ред.) [и др.]* Этнокультурное развитие Беларуси в XIX – начале ХXI в.: материалы междунар. науч.-практ. конф. : зборнік. — Минск: БГУ, 2011. — С. 197—200.
2. ↑  ЭГБ 2001, с. 282.

Літаратура
----------

* *Вячаслаў Панюціч.* Сельскі сход // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 282. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
**Анджэй Анцу́та** (польск.: Andrzej Ancuta, 10 лютага 1919, Мінск — 14 лютага 2009, Варшава, Польшча) — польскі аператар і фатограф.

Біяграфія
---------

Падчас Другой сусветнай вайны служыў у падпольных кінематаграфічнай і фатаграфічнай групах Арміі Краёвай (псеўданім «Coeur») у званні падхарунжага. Пасля капітуляцыі Варшаўскага паўстання знаходзіўся ў канцэнтрацыйным лагеры STALAG XVIII-C Markt Pongau (№ 103460).

Пасля вайны быў аператарам першых польскіх пасляваенных фільмаў — «Апошні этап» і «Рабінзон варшаўскі».

З 1950 па 1996 год выкладаў на аператарскім факультэце Дзяржаўнай Вышэйшай кінематаграфічнай, тэлевізійнай і тэатральнай школы ў Лодзі. З 1975 па 1978 год быў прарэктарам і з 1987 па 1990 год — кіраўніком класа аператарскага мастацтва.

Напісаў некалькі навучальных дапаможнікаў па аператарскім мастацтве.

Зноскі
------

1. 1 2  Andrzej Ancuta // e-teatr.pl — 2004.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q9249766'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000000114153081 · NUKAT: n2004091205 · VIAF: 167011060 |
**Індыгірка** (якуцк.: Индигиир, руск.: Индигирка) — рака ў Рэспубліцы Саха (Якуція) Расійскай Федэрацыі.

Даўжыня ракі 1726 км. Вадазбор 360 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,85 тыс. м³/сек. Пачынаецца з двух вытокаў — Хастах і Тарын-Юрах на паўночных схілах Халканскага хрыбта; упадае ва Усходне-Сібірскае мора. У вярхоўях цячэ па Аймяконскім нагор'і, далей у вузкай цясніне праразае хрыбет Чэрскага, утварае парогі. Ніжняе цячэнне на Яна-Індыгірскай нізіне, дзе характэрны прамыя доўгія плёсы шырынёй 350—500 м. Асноўныя прытокі: Селенях, Уяндына, Алаіха (злева), Мома, Бадзярыха (справа). За 130 ад вусця Індыгірка разбіваецца на рукавы, утварае дэльту плошчай 5,5 тыс.км². Жыўленне снегавое і дажджавое. Ледастаў з кастрычніка да канца мая—пачатку чэрвеня. Месцамі перамярзае, тыповыя вялікія наледзі (тарыны). Характэрны летнія паводкі. Сярэдні расход вады 1850 м³/с. Суднаходная ад упадзення ракі Мома (1154 км). У вусці промысел рыбы (рапушка, нельма, муксун). Галоўныя прыстані: Хануу, Дружына, Чакурдах, Табор.

Гл. таксама
-----------

* Возера Лабынкыр

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

Спасылкі
--------

* Река Индигирка // Государственный водный реестр РФ (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4453750-5 |
**Алар Ланеман** (эст. Alar Laneman, нар. 6 мая 1962 г. Вяндра, Пярнумаа) — эстонскі ваенны дзеяч, з 18 лістапада 2020 па 26 студзеня 2021 года — міністр унутраных спраў Эстонскай Рэспублікі. З’яўляецца чальцом Кансерватыўнай народнай партыі Эстоніі.

Біяграфія
---------

Алар Ланеман нарадзіўся 6 мая 1962 года ў Вяндра, жанаты, бацька трох дачок. У 2019 годзе ўступіў у Кансерватыўную народную партыю Эстоніі.

У 2005 годзе ўзнагароджаны Крыжом арла трэцяй ступені, у тым жа годзе яму было прысвоена званне брыгаднага генерала.

У 1980 годзе скончыў Пярнускую гімназію Койдула (былая 2-я сярэдняя школа г. Пярну) у 1985 годзе скончыў Талінскае вышэйшае ваенна-палітычнае будаўнічае вучылішча, у 2001 годзе — ваенную акадэмію ў Швецыі, а ў 2007 годзе — Каралеўскі каледж. Валодае эстонскай, англійскай, шведскай і рускай мовай.
**Каміла Лэкберг** (лац.: Camilla Läckberg, нар. 30 жніўня 1974) — шведская пісьменніца. Яе кнігі перакладзены больш, чым на 30 моў. Паводле твораў зняты шведскі тэлесерыял.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 30 жніўня 1974 года ў невялікім партовым гарадку Ф'ельбака, Швецыя. Рана пачала захапляцца літаратурай. У дзяцінстве спрабавала ствараць казкі, пераказваць іх. Вывучала ў Гётэбаргскім універсітэце эканоміку і маркетынг і прапрацавала некалькі гадоў у Стакгольме ў гэтай галіне. Пасля заканчэння курсаў па напісанні дэтэктываў, у свет выходзіць першы раман "Ледзяная прынцэса", выдадзены ў 2002 годзе. Праз тры гады - «Прапаведнік». З'явілася серыя трылераў пра маладую пісьменніцу Эрыку Фальк і паліцыянта Патрыка Хэдстрэма. Акрамя дэтэктываў, Каміла Лэкберг з'яўляецца аўтарам дзвюх кулінарных кніг, напісаных у суаўтарстве з вядомым кухарам Хрысціянам Хельбергам і серыі дзіцячых кніг «Супер-Чарлі».
**Прыбарская пераправа** — баі партызанскіх брыгад 14-й Цемналескай і часткі сіл 17-й з нямецка-фашысцкімі захопнікамі пры фарсіраванні партызанамі ракі Сож у вёсцы Прыбар Кармянскага раёна 28—29 верасня 1943 года.

Перадумовы
----------

Партызаны 14-й брыгады і 124-га атрада (камандзір У. С. Марчук) 17-й брыгады ў другой палове верасня 1943 года былі адцяснёны намнога большымі сіламі праціўніка ў амаль бязлесны раён на поўнач ад гарадскога пасёлка Карма паміж шашой Прапойск — Доўск і ракой Сож. Было вырашана пераправіцца на другі бераг Сажа. На шляху да пераправы ў вёсках Студзянец, Салабута, Касцюкоўка і Міхееўка Кармянскага раёна знаходзілася каля 1 000 гітлераўцаў, якія былі заняты будаўніцтвам умацаванняў на правым беразе ракі Сож супраць наступаючых савецкіх войск.

Бой
---

27 верасня 1943 года на нарадзе камандзіраў і камісараў атрадаў камандзір 14-й Цемналескай брыгады С. Р. Ялецкі аддаў загад разграміць гэтыя гарнізоны і пераправіцца на левы бераг Сажа ў вёску Прыбар, каб злучыцца з Чырвонай Арміяй. Былі абазначаны рубяжы для наступлення, сігналы для начнога бою, месца пераправы і яе прыкрыццё. Вечарам 28 верасня ў выніку 1,5-гадзіннага бою гарнізоны ворага былі разбіты і рассеяны. Праціўнік страціў забітымі больш за 280 чалавек, знішчана 5 аўтамашын, 89 павозак з ваеннай маёмасцю, склады з боепрыпасамі, харчаваннем, абмундзіраваннем і гаручым, разбіты штаб нямецкага аддзялення сапёрнай часці, радыёвузел. На досвітку 29 верасня 1943 года на падручных сродках партызаны атрадаў фарсіравалі Сож і выйшлі ў Краснапольскі раён. Спробы гітлераўцаў скінуць партызан у Сож праваліліся. 1 кастрычніка 1943 года партызанскія атрады злучыліся з часцямі Чырвонай Арміі. Партызаны страцілі забітымі і параненымі 22 чалавекі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *У. С. Пасэ.* Прыбарская пераправа // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 509. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Баявая разведвальная машына (БРМ)** — гусенічная або колавая, браніраваная або небраніраваная машына (аднак звычайна пад БРМ маюць на ўвазе ўсё ж браніраваныя машыны), асноўнай задачай/адной з асноўных задач якой з’яўляецца вядзенне блізкай і глыбокай тактычнай разведкі боем (сілавой разведкі). Акрамя таго, у задачы БРМ уваходзіць нясенне непасрэднай, баявой, паходнай і вартавой аховы войскаў, а таксама барацьба з разведвальнымі і разведвальна-дыверсійнымі групамі праціўніка.

Апісанне
--------

Цяжкаўзброенная (з гарматамі калібра 75 мм і больш) БРМ у дадатак да сваіх звычайных задач прыцягваюцца таксама для агнявой падтрымкі пяхоты, а пры спрыяльных абставінах (ці наадварот — у крытычнай сітуацыі) могуць быць выкарыстаны замест танкаў.

БРМ звычайна ўваходзяць у склад разведвальных падраздзяленняў батальёнаў, палкоў, брыгад, дывізій і армейскіх карпусоў сухапутных войскаў, берагавых войскаў/войскаў берагавой абароны і марской пяхоты. Вышэйшай тактычнай адзінкай, укамплектаванай толькі БРМ, звычайна з’яўляецца рота/эскадрон.

У якасці БРМ выкарыстоўваюцца як машыны спецыяльнай распрацоўкі (часта такія БРМ таксама класіфікуюць, як бронеаўтамабілі або БМТВ), так і распрацаваныя на базе стандартных БМП (напрыклад БРМ-3К «Рысь», якая ўяўляе сабой мадыфікацыю БМП-3).

Ва ўзброеных сілах дзяржаў на тэрыторыі былога СССР колавыя БРМ спецыяльнай распрацоўкі традыцыйна называюць БРДМ (напрыклад БРДМ-2).

Яшчэ адной разнавіднасцю БРМ з’яўляюцца браняваныя разведвальна-дыверсійныя машыны (зрэшты, пакуль адзінай машынай, класіфікаваны такім чынам, з’яўляецца беларуская БРДМ 2Т «Сталкер»).

Абсталяванне
------------

Сучасныя БРМ служаць у якасці шасі для разнастайнага абсталявання. БРМ абсталёўваюцца цеплавізарамі, сродкамі РЛС-разведкі і малымі беспілотнікамі. Таксама могуць прымяняцца відэакамеры высокага дазволу, акустычныя сродкі. Разам усё гэта абсталяванне звязвае бартавая інфармацыйна-кіруючая сістэма (БІКС).

Галерэя
-------

* БРМ-1КБРМ-1К
* КайманКайман
* 2Т «Сталкер»2Т «Сталкер»
* БРМ-3К «Рысь»БРМ-3К «Рысь»

Зноскі
------

1. ↑  Бронетанковое вооружение и техника. Москва, «Военный парад», 2005, с. 53 (Бронированная разведывательно-диверсионная машина БМ 2Т «Сталкер»)
2. ↑  «ОПК» разработала мобильный комплекс разведки и управления на базе «Тигра» (руск.). *ОПК* (14 марта 2016). Архівавана з першакрыніцы 12 красавіка 2016. Праверана 4 сакавіка 2017.
3. ↑  «Осмысление» служебно-боевая разведывательная машина (руск.)(недаступная спасылка). *огнестрельное оружие России*. Архівавана з першакрыніцы 9 сакавіка 2017. Праверана 4 сакавіка 2017.

Літаратура
----------

* Боевые машины разведки // Энциклопедия для детей / под ред. М. Д. Аксёновой. — 1-е изд. — М.: Аванта+, 1999. — Т. 14. Техника. — С. 539—540. — 688 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-5-98986-014-2.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Баявая разведвальная машына на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4044507-0 |
**Парбус**, **Parnaus**, **Parbusse de Nere** (літ.: \*Parnušis, *\*Parnužis*) — адзін з малодшых літоўскіх князёў, давераная асоба караля Міндоўга. У ліпені 1251 года ўзначальваў пасольства Міндоўга да Папы Рымскага Інакенція IV. 

Напэўна, Парбус згадваецца як *Parbusse de Nere* сярод сведак граматы караля Міндоўга (каля 1260), якую некаторыя даследчыкі лічаць падробленай, што не змяншае значнасці звестак, бо фальшуючы грамату сучаснікі не сталі б пазначаць у ёй несапраўдных сведак. 

> «*Myndowe dei gracia Rex Lettowie universis cristi fidelibus presentes litteras inspecturis.... Huius autem donacionis testes sunt. Venerabilis dominus Culmensis Episcopus et magister Andreas Fratrum predictorum ac Fratres sui. Langwinus sororius noster. Lygeyke Schabbe. Bixe. Bune. nostri Barones et consangwinei. **Parbusse de Nere**. Gerdine de Nailse. Vege. Veseyele. Ibid. et Parbusse junior. De Fratribus predicatoribus Frater Syndarinus. de Fratribus minoribus Frater Adolphus et sui socii. et alii quam plures fidedigni. qui omnes simul et semel dicte donacioni nostre a nobis provide facte Magistro et Fratribus. ac eorum successoribus supradictis fuerunt vocati ad hoc in testimonium premissoruni. Datum Lettowie in Curia nostra anno domini Millesimo Ducentesimo Sexagesimo. In medio Mensis Junii.*»
> 
> 

Праз гэтую згадку некаторыя даследчыкі лічаць Парбуса князем Нерыса, быццам тоеснага *Nere*, але звестак пра сам Нерыс вельмі мала, каб меркаванні былі пэўнымі.

Зноскі
------

1. ↑  Codex Diplomaticus Lithuaniae e Codicibus Manuscriptis, in Archivo Secreto Regiomontano Asservatis, edidit Eduardus Raczynski. Vratislaviae, sumptibus Sigismundi Schletter. 1845.
Хвойны лес зімой.
Цёмнахвойная тайга. Юганскі запаведнік
**Цёмнахвойны лес** — лес, у якім пераважаюць ценевынослівыя іглічныя дрэвы: елка, піхта і інш.

Пасля ляснога пажару гар звычайна спачатку зарастае больш святлалюбнымі дрэвамі: дробналісцвеннымі пародамі (асіна, бяроза), хвояй або лістоўніцай. Дрэвы цёмнахвойных парод спачатку ўтвараюць ярус падросту ў драбналістых лясах; падрастаючы, яны ўтвараюць досыць шчыльны другі ярус. Пасля адмірання асін і бяроз дрэвы ніжніх ярусаў становяцца асноўнымі пародамі лесу.

Пры адсутнасці пажараў сібірскі хваёвы лес таксама можа паступова замяніцца кедравым.

У Расіі цёмнахвойныя лясы з перавагай піхты і елі называюць урманамі.

Гл. таксама
-----------

* Хвойны лес
* Светлахвойны лес
* Тайга
* Цёмнахвойная тайга

Зноскі
------

1. ↑  Урман // Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. А. М. Прохоров. — 1-е изд. — М. : Большая российская энциклопедия, 1991. — ISBN 5-85270-160-2.

Літаратура
----------

* Темнохвойные леса. Лесная энциклопедия / Гл. редактор Г. И. Воробьёв. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — Т. 2. — 631 с. — 100 000 экз.
**«Канфарміст»** (італ.: Il Conformista) — кінафільм італьянскага рэжысёра Бернарда Берталучы, зняты ў 1970 годзе паводле аднайменнага рамана Альберта Маравія (1951). Кінуты 29-гадовым рэжысёрам бязрадасны погляд на матывацыю чалавечых учынкаў ускосна адлюстраваў яго расчараванне ў травеньскіх падзеях 1968 года.

Як вынікае са 100-працэнтнага рэйтынгу на сайце Rotten Tomatoes, фільм атрымаў найвышэйшую адзнаку прафесійных кінакрытыкаў. У 1971 годзе ён быў удастоены нацыянальнай італьянскай кінаўзнагароды «Давід дзі Данатэла» як лепшы фільм года.

Ускладненасць структуры апавядання і наватарская кінематаграфія «Канфарміста» аказалі значны ўплыў на развіццё сусветнага кінематографа, адкрыўшы шлях да стварэння псіхалагічных драм новага пакалення, такіх як «Хросны бацька» (1972) і «Апакаліпсіс сёння» (1979).
**«Акселі і Эліна»** (фінск.: Akseli ja Elina) — фінскі двухсерыйны мастацкі фільм, зняты рэжысёрам Эдвінам Лайнэ ў 1970 годзе на студыі «Fennada-Filmi» паводле другой часткі трылогіі Вяйнё Ліна «Тут, пад Палярнай зоркай».

Першая частка кінатрылогіі фільм "Тут, пад Палярнай зоркай", другая частка - "Акселі і Эліна" і працяг "Невядомы салдат".

Прэм'ера фільма адбылася 4 снежня 1970 гады.

Сюжэт
-----

Дзеянне фільма адбываецца пасля грамадзянскай вайны ў Фінляндыі 1918 года.

Былы камандзір чырвонагвардзейцаў вяртаецца дадому пасля турэмнага зняволення за ўдзел у грамадзянскай вайне, і адразу адчувае, што светапогляд ваеннага часу ўсё яшчэ захоўваецца ў галовах людзей. Галоўны герой спрабуе зноўку навучыцца жыць. Яму больш не дазваляюць удзельнічаць у палітыцы, але ён бачыць вакол сябе шмат несправядлівасці. Страціўшы юнацкія рамантычныя ілюзіі, у цяжкай барацьбе з самім сабой і сваімі сумневамі Акселі здабывае ўстойлівасць сапраўднага барацьбіта.

Зноскі
------
**Норчэпінг** (шведск.: Norrköping) — горад у Швецыі, прыкладна за 160 км на паўднёвы захад ад Стакгольма, у правінцыі Эстэргётланд і аднайменным лене, у якім паводле колькасці насельніцтва ён саступае толькі Лінчэпінгу, а таксама цэнтр камуны Норчэпінг. Насельніцтва — 87 247 чалавек (2010).

Гісторыя
--------

Норчэпінг. Будынак «Прас», у якім размешчаны Музей Працы.
Норчэпінг атрымаў гарадскія прывілеі ў 1384. Росквіт горада прыйшоўся на XVII стагоддзе, калі нідэрландскі (з сучаснай Бельгіі) прадпрымальнік Луіс дэ Геер заснаваў тут між іншым, папяровую фабрыку, некалькі фабрыкаў па вытворчасці зброі, вопраткі, а таксама майстэрню караблёў. У гэты час Норчэпінг быў другім паводле колькасці насельніцтва горадам Швецыі (цяпер толькі дзясяты). У 1719, у часе Вялікай Паўночнай вайны горад быў разбураны і разрабаваны расійскімі войскамі, аднак пасля вайны і да канца XIX стагоддзя, працягваў заставацца другім паводле значнасці горадам краіны. У тым самым 1719 годзе ў Норчэпінгу была заснавана найстарэйшая з існых дагэтуль у Швецыі газетаў Norrköpings tidningar. У XIX стагоддзі горад становіцца і значным цэнтрам вытворчасці тэкстылю, і толькі ў 1970-я гг. страчвае свае пазіцыі ў гэтым кірунку. У XXI стагоддзі Норчэпінг, разам з суседнім Лінчэпінгам утварае чацвёрты паводле колькасці насельніцтва і эканамічнай значнасці Рэгіён Вялікіх гарадоў Швецыі.

Транспарт
---------

Норчэпінг, разам са Стакгольмам і Гётэбаргам з'яўляецца адным з трох гарадоў Швецыі, якія маюць свой трамвай.

Славутасці
----------

Норчэпінг. Клумба кактусаў у парку Карла Юхана.
* Ратуша (1907—1910 гг.)
* Царква Ядвігі (Hedvigkyrka, 1673, пабудавана на месцы былога замка)
* Царква Олафа (1765—1767)
* Парк Карла Юхана з помнікам гэтаму каралю і сусветнавядомай клумбай кактусаў (высаджваецца штогод у летні час)
* Музей працы
* Музей мастацтваў
* Музей петрогліфаў у раёне Гімельсталюнд
* Руіны замка Юханісбарг (1614, разбураны рускімі ў 1719)

Гарады-пабрацімы
----------------

* Германія Эслінген-на-Некары, Германія
* Фарэрскія астравы Клаксвік, Фарэрскія астравы
* Ісландыя Коўпавагур, Ісландыя
* Аўстрыя Лінц, Аўстрыя
* Данія Одэнсэ, Данія
* Латвія Рыга, Латвія
* Фінляндыя Тамперэ, Фінляндыя
* Нарвегія Тронхейм, Нарвегія

Вядомыя асобы
-------------

* Беата Розенхейн (1638—1674) — шведская баранэса і пісьменніца.

Зноскі
------

1. ↑  Population in the country, counties and municipalities by sex and age 31/12/2009

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Норчэпінг
* Камуна Норчэпінг
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Злучаныя Штаты.

**Злучаныя штаты Калумбіі** (ісп.: Estados Unidos de Colombia) — дзяржава ў Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыцы, якая існавала ў другой палове XIX стагоддзя.

Гісторыя
--------

У 1860 годзе ў Канфедэрацыі Гранадзіна адбылася грамадзянская вайна, выкліканая незадаволенасцю ліберальных палітыкаў спробамі кансерватараў заразаць правы тэрыторый і ўмацаваць цэнтралізаваную ўладу. У 1862 годзе ліберал, экс-прэзідэнт Новай Гранады генерал Томас Сіпрыяна дэ Маскера арыштаваў прэзідэнта Гранадзіны, абвясціў прэзідэнтам сябе, перанёс сталіцу ў Багату і прызначыў часовы ўрад, а Канфедэрацыю Гранадзіна пераназваў у **Злучаныя штаты Новай Гранады** (ісп.: Estados Unidos de Nueva Granada). У 1863 годзе, каб даць легальны базіс завяршэнню грамадзянскай вайны, на канферэнцыі ў Рыанегра была прынята новая Канстытуцыя, у адпаведнасці з якой краіна ператваралася ў **Злучаныя штаты Калумбіі**.

Абмежаванні палітычнай і ваеннай улады цэнтральнага ўрада, накладзеныя новай Канстытуцыяй, прывялі да таго, што ў наступныя гады ў краіне адбылося парадку 40 грамадзянскіх войн мясцовага характару і адна агульнанацыянальная (у 1876—1877 гадах).

У 1886 годзе пад ціскам прэзідэнта Рафаэля Нуньеса ў краіне была прынята новая Канстытуцыя, якая ператварыла саюз штатаў у цэнтралізаваную Рэспубліку Калумбія.
**Памятнае** — у Вялікім Княстве Літоўскім плата суду за выйграную справу, працэс. Незалежна ад значнасці выйгрышу, яго грашовай сумы і колькасці ўдзельнікаў, на карысць якіх вырашана справа, паводле Статута Вялікага Княства Літоўскага 1588. Памятнае раўнялася 4 грошам ад кожнага. Неабходна было плаціць памятнае пры сведчанні судом здзелак аб набыцці нерухомай маёмасці. Напрыклад, асоба, якая атрымлівала маёнтак, павінна была плаціць суддзі 4 грошы, падсудку — 2 грошы. За выпіску з кнігі дакумента аб гэтай здзелцы і прыкладанне да яго пячаткі плата спаганялася асобна.