***Anthocharis cardamines*** — від дзённых матылькоў з сямейства {{bt-bellat|Бялянкі|Pieridae}}.

Відавы эпітэт лац.: cardamines звязаны c лац.: Cardamine — зубніца, адна з кармавых раслін вусеняў.

Апісанне
--------

Размах крылаў 38-48 мм, а даўжыня пярэдняга крыла 17-23 (20-24) мм. Вусікі галоўкавыя, шэрыя, са светлай булавой. Усамца галава і грудзі пакрытыя жаўтлява-шэрымі валасінкамі. Пярэдняе крыло зверху з шырокім ярка-аранжавым полем, які займае ўсю яго дыстальную палову і не абмежаваным знутры чорным; дыскальная пляма дробная, штрыхападобная, чорная, не цэнтраваная белым, ляжыць на аранжавым фоне. Вяршыня пярэдняга крыла зверху чорная, суцэльная, знізу — белаватая, з шаўкавістым адлівам. Махры пярэдняга крыла пярэстыя, складаюцца з перамежных аранжавых і чорных участкаў, па анальным краі белыя. Махры задняга крыла белыя, з цёмнымі рыскамі ля жылак. Задняе крыло зверху белае, ніжні бок з няправільнай формы шэра-зялёнымі палямі па белым фоне.

У самкі галава і грудзі пакрытыя цёмна-шэрымі валасінкамі. Малюнак крылаў, як у самца, пярэдняе крыло без аранжавага поля; чорнае поле ў вяршыні і дыскальная пляма шырэйшая, чым у самца.

* Anthocharis cardamines ♂*Anthocharis cardamines* ♂
* Anthocharis cardamines ♂  △*Anthocharis cardamines* ♂ △
* Anthocharis cardamines  ♀*Anthocharis cardamines* ♀
* Anthocharis cardamines ♀ △*Anthocharis cardamines* ♀ △

Арэал і месцапражыванні
-----------------------

Пазатрапічная Еўразія. Сустракаецца па ўсёй тэрыторыі Усходняй Еўропы. Звычайны від бялянак ў вясновы час. На поўнач распаўсюджваецца аж да ўзбярэжжа Баранцава мора на захадзе і Палярнага Урала на ўсходзе. Адсутнічае ў зоне пустынь на паўднёвым усходзе еўрапейскай часткі, а ў падзоне сухіх стэпаў прымеркаваны да поймаў рэк.

Матылі аддаюць перавагу адкрытым лясным або памежным з лесам злёгку сыраватым разнатраўным участкам: высечкам, узлескам, палянам, прасекам. Самцы актыўна лётаюць і могуць пранікаць даволі далёка на адкрытыя прасторы, такія як лугі ў поймах рэк, абочыны дарог; перасякаць гарадскія пусткі. Від прымеркаваны да мезафільных стацый з драўняна-хмызняковай расліннасцю. Падымаецца ў горы да 2000 м над узроўнем мора. На Кольскім паўвостраве звязаны з антрапагеннымі, лугавымі біятопамі. У Маскве сустракаецца ў гарадскіх лясах, адкуль пранікае на сумежныя тэрыторыі, у тым ліку і ў жылыя кварталы.

Біялогія
--------

Выгляд развіваецца ў адным пакаленні за год. З Чарнаморскага ўзбярэжжа Каўказа вядомыя знаходкі віду ў канцы сакавіка. У сярэдняй паласе час лёту доўжыцца з канца красавіка да канца чэрвеня. У зоне лесатундры і тундры свежыя самцы з'яўляюцца ў першай дэкадзе ліпеня. Матылі харчуюцца на квітнеючых {{bt-bellat|Вярба{{!}}вербах|*Salix*}} і кветках разнатраўя.

Пасля спарвання самка адкладае па 1, часам 2-3 яйка на суквецці, радзей на кветаножкі і маладыя струкі кармавых раслін. Вусень блакітна-зялёны, з дробнымі чарнаватымі кропкамі, цёмна-зялёнай галавой і бялёсай спінны лініяй на 1 і 5 сегментах цела. Развіваецца на некаторых крыжакветных травах з канца мая па сярэдзіну ліпеня, харчуецца пялёсткамі або маладым насеннем у струках. Акукленне ў ліпені. Зімуе кукалка. Кукалка гладкая, зялёная або светла-карычневая з белымі бакавымі палосамі.

Кармавыя расліны вусеняў: *Alliaria officinalis*, іншыя прадстаўнікі роду *Alliaria*, у тым ліку *Alliaria petiolata*, *Barbarea vulgaris*, *Capsella bursa-pastoris*, прадстаўнікі роду зубніца (*Cardamine*), у тым ліку *Cardamine pratensis*, *Isatis tinctoria*, *Lunaria annua*, *Rorippa islandica*, прадстаўнікі роду *Sisymbrium*, прадстаўнікі роду *Thlaspi*, у тым ліку *Thlaspi arvense*, *Turritis glabra*.

* ЯйцоЯйцо
* ВусеньВусень
* КукалкаКукалка
* ІмагаІмага

Заўвагі па сістэматыцы
----------------------

Ва Усходняй Еўропе прадстаўлены намінатыўным еўра-сібірскім падвідам. Для Каўказа ў шэрагу работ прыводзіцца заходне-азіяцкі падвід *Anthocharis cardamines phoenissa* Kalchberg, 1894, які адрозніваецца круглявымі і буйнымі белымі плямамі на споднім баку крылаў. Аднак гэта прыкмета характэрна і для многіх матылькоў з розных частак арэалу, асабліва ў паўднёвых раёнах распаўсюджання. Некаторыя асобіны, сабраныя ў найбольш арыдных частках Каўказа, валодаюць таксама іншай прыкметай: шэрай размытай ўнутранай мяжой аранжавага апікальнага поля, аналагічнай ў арыднага віду {{bt--bellat||Anthocharis gruneri}}. Аднак і гэта прыкмета не з'яўляецца ўстойлівай - не ўсе каўказскія асобіны віду валодаюць такім.

### Падвіды

* *A. c. alexandra* (Hemming, 1933) - распаўсюджанне падвіда — Алтай. Іншыя назвы (сінонімы) падвіда *A. c. orientalis* Röber, 1907
* *A. c. cardamines* (Linnaeus, 1758) - Намінатыўны падвід. Распаўсюджаны ў Еўропе, умеранай зоне Азіі, Кітаі і Японіі.
* *A. c. hayashii* Fujioka, 1970 - распаўсюджаны на тэрыторыі Японіі
* *A. c. isshikii* Matsumura, 1925 - распаўсюджаны ў Японіі
* \* *A. c. kobayashii* Matsumura, 1925 - распаўсюджаны на Сахаліне
* *A. c. koreana* Matsumura, 1937 - насяляе на Амуры і Усуры
* *A. c. meridionalis* Verity, 1908 - распаўсюджаны на Алтаі, у Саянах і Забайкаллі
* *A. c. phoenissa* Kalchberg, 1894 - распаўсюджаны на Капетдаге
* *A. c. progressa* (Sovinsky, 1905) - шырока распаўсюджаны на Цянь-Шані, Гісар-Дарвазе і на Далёкім Усходзе. Іншыя назвы падвіда *A. c. sajana* Röber, 1907 і *A. c. sibirica* Haanshus, 1920
* *A. c. septentrionalis* Wnukowsky, 1927 - распаўсюджаны на Далёкім Усходзе

Цікавыя факты
-------------

Былі выпушчаныя паштовыя маркі з выявай матылька: у Албаніі ў 1963 г.; у Балгарыі ў 1981 г.; у Венгрыі ў 1966 г.; у Джэрсі у 2006 г.; у Нарвегіі ў 1993 г.; у Румыніі ў 1969, 1991 гг.; у Фінляндыі ў 1986 г.; у Чэхаславакіі ў 1961 г.; у Швейцарыі ў 1951 г.

Заўвагі па ахове
----------------

Від занесены ў Чырвоную кнігу Масквы, хоць і адносіцца да 3 катэгорыі рэдкасці. Матылёк года ў Германіі у 2004 годзе.

Літаратура
----------

* Шаблон:Книга


1. ↑  Captain’s European Butterfly Guide Архіўная копія ад 13 ліпеня 2009 на Wayback Machine Orange Tip — Anthocharis cardamines