recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Барселона (значэнні).
**«Барселона»** (ісп.: Fútbol Club Barcelona (baloncesto), катал.: Secció de bàsquet del Futbol Club Barcelona) — іспанскі прафесійны баскетбольны клуб з горада Барселоны, Каталонія.

Гісторыя
--------

Клуб з каталонскай аўтаноміі быў утвораны ў 1926 годзе ў аднайменным горадзе, пад заступніцтвам футбольнага клуба «Барселона». За сваю доўгую гісторыю з’яўляецца адным з наймацнейшых і тытулаваных клубаў Іспаніі, не раз выйграўшы чэмпіянаты і кубкі Іспаніі і Каталоніі. Гэтак жа з’яўляецца ўладальнікам еўрапейскіх трафеяў (Кубак чэмпіёнаў, Кубак Корача, Кубак Сапорты). Самыя вялікія часы клуба прыйшліся на 1980-я гады, калі за каманду выступалі такія гульцы як: Эпіфаніа, Эдзі Норыс, Салазабаль, Сібіліа і інш. У тыя часы, сабраўшы ўсе трафеі якія можна і нельга было выйграць, «Барселона» так і не змагла выйграць Кубак чэмпіёнаў, згуляўшы пяць разоў у фінале і ўсе пяць разоў саступаючы сваім супернікам. Але і гэты трафей скарыўся камандзе ў 2003 годзе, на сваёй хатняй арэне ў «Фінале чатырох», з такімі зоркамі як Дзеян Бодзірага, Шарунас Ясікявічус, Хуан Карлас Навара, па кіраўніцтвам Свеціслава Пешыча, «Барселона» спачатку абыграла ЦСКА 76:71, а ў фінале выйграла ў «Бенетона» 76:65. У 2010 годзе «Барселона» ў другі раз выйграла Еўралігу.
**Хо́левая кіслата** *(3α, 7α, 12α-трыгідраксі-5β-халан-24-авая кіслата)* — монакарбонавая трыаксікіслата з групы жоўцевых кіслот.

Апісанне
--------

Холевая кіслата (C24H40O5), з’яўляецца прадуктам распаду глікахолевой і таўрахолевой кіслот; крышталізуецца са спірту, з адной часціцай крышталізацыйнага спірту, у выглядзе бясколерных бліскучых актаэдраў, якія лёгка ветрацца на паветры, амаль нерастваральных у вадзе і лёгка растваральных у спірце і эфіры.

Растворы холевой кіслаты і яе солей круцяць плоскасць палярызацыі направа. Холевая кіслата — аднаасноўная кіслата. Плавіцца пры 195 °C. Пры кіпячэнні з воцатным ангідрыдам утворыць двухвоцатны эфір.

Пры асцярожным акісленні хромавай кіслатой у воцатным растворы пераходзіць у дэгідрахолевую кіслату C24H34O5, якая плавіцца пры 231—232 °C. Пры акісленні азотнай кіслатой або хамелеонам утварае халанавую кіслату С24Н36О7 (плавіцца пры 285 °C), біліанавую кіслату С24Н34О8 (плавіцца пры 269 °C) і ізамерную з ёй ізабіліанавую. Пры акісленні хамелеонам у шчолачным растворы ўтварае цыліянавую кіслату С20Н30О10 (плавіцца пры 242 °C), а пры больш моцным акісленні пераходзіць у артафталевую кіслату С6Н4(СООН)2. З ёдам холевая кіслата ўтворыць, падобна крухмалу, сіняе злучэнне.

Холевая кіслата ў капсулах (Cholbam) была ўхвалена для лячэння захворванняў, абумоўленых парушэннем сінтэзу жоўцевай кіслаты з-за дэфекту аднаго фермента або пераксісамальных парушэнняў (уключаючы захворванні, якія адносяцца да спектру парушэнняў Цэльвегера).

Роля ў фізіялогіі стрававання
-----------------------------

Холевая кіслата — адна з двух найважнейшых для чалавечага арганізма жоўцевых кіслот (другая — хенадэзоксіхолевая), якія адносяцца да так званых першасных жоўцевых кіслот, якія ўтвараюцца ў гепатацытах печані пры акісленні халестэрыну. Хуткасць сінтэзу холевай кіслаты ў дарослага чалавека ў норме прыкладна 200—300 мг / суткі. У жоўцевым пузыры холевая кіслата прысутнічае галоўным чынам у выглядзе кан’югатаў — парных злучэнняў з гліцынам і таўрынам. Пры кан’югаванні з гліцынам ўтвараюцца глікахолевая, а з таўрынам (дакладней, з прадуктам дэградацыі цыстэіну — папярэдніка таўрыну) — таўрахолевая кіслоты.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне паводле БЭ, т.6
2. ↑  Медицинская энциклопедия. Жёлчные кислоты // 1. Малая медицинская энциклопедия. — М.: Медицинская энциклопедия. 1991—96 гг. 2. Первая медицинская помощь. — М.: Большая Российская Энциклопедия. 1994 г. 3. Энциклопедический словарь медицинских терминов. — М.: Советская энциклопедия. — 1982—1984 гг (руск.)..
3. ↑  Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. Статья «Холевая кислота».
4. ↑  New Molecular Entity and New Therapeutic Biological Product Approvals for 2015 (англ.).  FDA.
5. ↑  CHOLBAM- cholic acid capsule (англ.). DailyMed. U. S. National Library of Medicine.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Treccani · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4147874-5 · LCCN: sh85024655 · Microsoft: 2775900799, 2909695434 |
**Ляніўцы** (*Bradypodidae*) — монатыпнае сямейства непаўназубых млекакормячых.

Апісанне
--------

Ляніўцы кормяцца амаль выключна лісцем дрэў, хоць часам могуць з'есці насякомае ці дробную яшчарку. Лісце цяжка ператраўляецца, мае вельмі нізкую каларыйнасць і пажыўную каштоўнасць. Для яго ператраўлення ляніўцы выкарыстоўваюць бактэрыю-сімбіёнт, якая жыве ў іх стрававальным тракце. Ператраўленне займае каля месяца. У сытага ляніўца ⅔ вагі цела можа прыпадаць на ежу ў страўніку.

Цікава, што ўсе ляніўцы ў натуральным асяроддзі кормяцца ў асноўным лісцем і кветкамі тутавага дрэва цэкропіі, і таму трымаць іх у няволі даволі цяжка.

Праз нізкую каларыйнасць лісця фізіялогія і паводзіны ляніўца арыентаваны на жорсткую эканомію энергіі. Амаль увесь час ляніўцы праводзяць на галіне дрэва спінай ўніз. Ад падзення з дрэва іх ратуюць вялікія вострыя кіпцюры. 15 гадзін у суткі ляніўцы спяць, але і ў бадзёрым стане, яны перасоўваюцца вельмі павольна і толькі тады, калі гэта неабходна (адсюль назва). Ляніўцы маюць доўгую шыю, што дазваляе ім даставаць лісце з вялікай тэрыторыі, не перасоўваючыся. (Шыя ляніўца вельмі рухомая і дазваляе паварочваць галаву на 270 градусаў, а шыйных пазванкоў у ёй 8 або 9. Тэмпература цела актыўнага ляніўца складае 30-34 ° C, а ў сне яшчэ ніжэй. Ляніўцы вельмі не любяць злазіць з дрэў, бо на зямлі яны цалкам бездапаможныя. Акрамя таго, гэта патрабуе выдаткаў энергіі. Яны злазяць доле толькі для таго, каб справіць натуральную патрэбу, усяго раз на тыдзень (таму ў іх вялізны мачавы пузыр), і часам для пераходу на іншае дрэва. Роды часта праходзяць на дрэве. У выпадку неабходнасці ляніўцы нядрэнна плаваюць. Іх хуткасць у вадзе — каля 4 км/гадз. 

Зрок у ляніўца, як і ў двухпальцавых ляніўцаў, даволі слабы, затое яны нешматлікія з жывёл, якія бачаць наваколле ў колеры.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Ляніўцы** ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.9. Мн. 1999, С.425

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778330098 |
**Псаломшчык**, (*народн.* **дзячок**) — служыцель праваслаўнага храма, які адказвае за правільныя спевы і чытанне на клірасе і за ўзгодненасць устаноўленага Тыпіконам парадку набажэнства з дапушчальнымі пажаданнямі служачага святара.

Званне *«Псаломшчык»* зацверджана 16 (28) лютага 1885 года вызначэннем Свяцейшага Сінода усім *прычэтнікам* пры цэрквах — царкоўнаслужыцелям, у абавязкі якіх уваходзіць чытанне з богаслужбовых кніг, спевы на клірасе і наогул удзел ва ўсіх царкоўных набажэнствах. Круг абавязкаў псаломшчыкаў вызначаны зацверджаным расійскім імператарам 16 (28) красавіка 1869 года часопісам прысутнасці па справах праваслаўнага духавенства (пункт 4). Функцыі псаломшчыка часам выконваў дыякан, то бок святар.

На абавязак псаломшчыка, пад наглядам святара і па яго распараджэнні, ускладалася выкананне кліраснага чытання і спеваў, суправаджэнне святара пры наведванні вернікаў для выканання духоўных трэбаў і ўсё пісьмаводства па царкве і прыходу. Ён вёў метрычныя кнігі, кнігі для запісу павенчаных шлюбаў, іспаведныя роспісы, кліравыя ведамасці з падрабязным пазначэннем усіх даных адносна храма, сродкаў утрымання прычта, колькасці зямлі, бібліятэкі, а таксама сямействаў усіх членаў прычта. Такім чынам, гаспадарчая дзейнасць псаломшчыка перасякалася з абавязкамі старасты храма.

У цяперашні час (пачатак XXI стагоддзя) псаломшчыкамі, часцей за ўсё, называюцца рэгенты невялікіх прыхадскіх хораў. У адрозненне ад святароў і царкоўнаслужыцеляў, псаломшчыкамі могуць быць і жанчыны.

Заўвагі
-------

1. ↑  Царкоўнаславянскі слоўнік **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 14 красавіка 2016. Праверана 22 мая 2016.
2. ↑  Сведения о священно-церковнослужителях с 1660 до 1915 года (руск.). Архівавана з першакрыніцы 4 лютага 2020. Праверана 4 лютага 2020.

Літаратура
----------

* Д. Е. Леонов. Псаломщик Русской православной церкви начала ХХ в.: особенности правового статуса // Вестник\_ТвГУ. Серия История. 2015, №1. С. 157-167
* Псаломшчык // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

| ⛭Праваслаўны клір |
| --- |
| Святары | 

|  |  |
| --- | --- |
| Епіскапы | 
* Вікарый
* Епіскап (Архірэй)
* Архіепіскап
* Экзарх
* Мітрапаліт
* Патрыярх

 |
| Святары | 
* Іераманах
* Ігумен
* Архімандрыт
* Іерэй
* Прэсвітар
* Протаіерэй
* Протапрэсвітар

 |
| Дыяканы | 
* Дыякан
* Іерадыякан
* Протадыякан
* Архідыякан

 |

 |
| Царкоўныя служкі | 
* Алтарнік
* Іпадыякан
* Псаломшчык
* Дзяк
* Еклісіярх

 |
**Карканоскія таямніцы** — інтэрактыўная музейная ўстанова ў горадзе Карпач. У музеі можна пазнаёміцца з гісторыяй і легендамі, звязанымі з мясцовымі гарамі.

Гісторыя
--------

Будынак музейнай установы ўзведзены на месцы, дзе ў 2011 годзе падчас будаўнічых работ быў знойдзены артэфакт. Згаданы прадмет пазней быў названы Кульбай Духа гораў — легендарнага ўладальніка рэгіёну.

Знаходка выклікала вялікую зацікаўленасць мясцовых жыхароў і разбудзіла іх уяўленне. Артэфакт знаходзіцца ў Карканоскім музеі ў Яленяй Гуры. Даўжыня драўлянай кульбы складае больш за 2 метры, яна завершаная горным крышталём даўжынёй у 19 сантыметраў. Паводле адмыслоўцаў, артэфакт быў зроблены каля 100—200 гадоў таму.

Фонды
-----

У падвале музея наведвальнікі маюць магчымасць пазнаёміцца з гісторыямі шукальнікаў мінералаў, знахараў і самога ўладальніка Карканошаў — Духа гор, якога часта таксама называюць Жэпюрам, або Лічыжэпай.

Музей уяўляе сабой некалькі залаў, запоўненых экспанатамі, якія рухаюцца. Дызайн музейнай установы распрацавалі сусветна вядомыя мастакі, а сама выстаўка робіць стаўку на інтэрактыўнасць.

Зноскі
------

1. ↑  «Карканоскія таямніцы» — сядзіба Духа гораў(ФОТА)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Хокан.
**Хокан Гр’ётгардсан** (стар.-сканд.: Håkon Grjotgardsson; каля 838 — каля 900) — першы ярл Хладзіра, паплечнік і цесць першага нарвежскага караля Харальда Цудоўнавалосага, які аб’яднаў пад сваёй уладай Нарвегію.

Біяграфія
---------

Сын і пераемнік Гр’ётгарда Хёрлаўгсана. Хокан быў кіраўніком (ярлам) вобласці Ладэ на ўсходзе Тронхейма. Рэзідэнцыя Хокана знаходзілася ў Эрлане ў Тронхеймс-фіёрд.

Яго дачка Аса стала жонкай конунга Харальда Цудоўнавалосага і маці конунга Гутарма Харальдсана.

Хладзірскі ярл Хокан імкнуўся пашырыць свае ўладанні на поўдзень. Конунг Харальд Цудоўнавалосы пачаў працяглую барацьбу з іншымі абласнымі конунгамі і ярламі за аб’яднанне Нарвегіі пад уладай аднаго манарха. Хокан Гр’ётгардсан са сваёй дружынай далучыўся да Харальда і прыняў удзел у яго ваенных кампаніях. Спачатку Хокан атрымаў у кіраванне ад Харальда вобласць Стрында. У бітве ля Сольскеля загінулі Гр’ётгард і Хёрлаўг, сыны ярла Хокана.

Конунг Харальд Цудоўнавалосы, заваяваўшы вобласці Мёр і Фіёрды, прызначыў іх намеснікамі ярлаў Рэнгвальда Эйстэйнсана і Хокана Гр’ётгардсана. Неўзабаве Хокан вырашыў далучыць да сваіх уладанняў суседнюю вобласць Согн, дзе кіраваў ярл Атлі Худы, прызначаны каралём Харальдам. Калі конунг адправіўся далей на ўсход, Хокан адправіў ганца да Атлі з патрабаваннем пакінуць Согн і вярнуцца ў Гаўлар, дзе ён раней кіраваў. Аднак Атлі Худы адмовіўся і заявіў, што атрымаў у валоданне Согн ад конунга, і не пакінуў гэта ўладанне, пакуль не сустрэцца з конунгам Харальдам. Праціўнікі сабралі дружыны і ўступілі ў барацьбу. У бітве ля Ф’яліра ў Ставанесвагу ярл Хокан загінуў, а ярл Атлі быў смяротна паранены. Яго людзі адвезлі яго на востраў Атлей, дзе ён памёр.

Дзеці
-----

Ярл Хокан быў жанаты, але імя яго невядома. У яго было чацвёра дзяцей:

* Гр’ётгард Хокансан. Паводле «Сагі пра Харальда Цудоўнавалосага», Гр’ётгард загінуў разам з братам у бітве ля Сольскеля. Але «Сага пра Харальда Шэрая Шкура» паведамляе, што Гр’ётгард удзельнічаў у забойстве свайго старэйшага брата Сігурда і пазней быў забіты яго сынам Хоканам Магутным.
* Хёрлаўг Хокансан, таксама загінуў у бітве ля Сольскеля
* Сігурд Хокансан (каля 895—962), ярл Хладзіра
* Аса Хокансдотэр, жонка першага караля Нарвегіі Харальда Цудоўнавалосага

Зноскі
------

1. ↑  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>

Спасылкі
--------

* Сноры Стурлусан. «Круг Зямны» Сага пра Харальда Цудоўнавалосым
* Сноры Стурлусан. «Круг Зямны» Сага пра Харальда Шэрая Шкура


| ?Хокан Гр’ётгардсан — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Хокан Гр’ётгардсан |  | Гр’ётгард Хёрлаўгсан[d] |  | Herlaug Grjotgardsson[d] |  | Harald Trondsson[d] |  | Trond Haraldsson[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate · genealogics.org |
**Мэсэтурм** (ням.: Messeturm — кірмашовая вежа) — знакаміты небаскроб ў цэнтры Франкфурта-на-Майне. Пабудаваны ў 1990 годзе небаскроб вышынёй 256,5 м быў да 1997 года самым высокім будынкам Еўропы. Ў 1997 годзе ён аддаў свой тытул будынку Камерцбанк-Таўэр, а затым і іншым высотным будынкам. 

Назва будынка з'вязана з тым, што ён знаходзіцца непасрэдна побач з тэрыторыяй франкфурцкага кірмашy. 
У 1985 годзе франкфуртскі кірмаш арганізаваў архітэктурны конкурс з мэтай узвядзення будынку, які быў павінны стаць яго сімвалам. У выніку будаўніцтва было даручана чыкагскай архітэктурнай фірме Murphy/Jahn.
Праект архітэктара Гельмута Яна мае падабенства з амерыканскімі небаскробамі трыдцатых гадоў ХХ стагоддзя ў стыле Арт Дэка. Форма будынку нагадвае аловак напраўлены ў неба. 

Карысная плошча будынка складае 61.711 кв. метраў. Вышыня піраміды на дахе 36,6 метраў. Унутры будынка знаходзяцца 24 ліфта, якія перавоззяць каля 4.000 працуючых там людзей. 

У будынку месцяцца (паміж інш.) прадстаўніцтвы банка Голдмэн Сакс, медыякампаніі Томсон Ройтэрс, а таксама японскі генеральны кансулат.

Мэсэтурм — адзін з чатырох будынкаў Германіі, якія маюць свой уласны паштовы індэкс (*60308*).

Гл. таксама
-----------

* Небаскроб
* Спіс самых высокіх будынкаў Германіі

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка (ням.) (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4302128-1 · VIAF: 240475847 |
**Сельскае паселішча**, адзін або некалькі аб'яднаных агульнай тэрыторыяй сельскіх населеных пунктаў у Расіі (пасёлкаў, сёлаў, станіц, вёсак, хутароў, кішлакоў, аулаў і іншых сельскіх населеных пунктаў), у якіх мясцовае самакіраванне здзяйсняецца насельніцтвам непасрэдна і (ці) праз выбарныя і іншыя органы мясцовага самакіравання. Сельскае паселішча ўваходзіць у склад муніцыпальнага раёна. 

Сельскае паселішча — адзін з тыпаў муніцыпальных утварэнняў у Расіі, прадугледжаных муніцыпальнай рэформай. У склад тэрыторыі сельскага паселішча могуць уваходзіць, як правіла, адзін сельскі населены пункт або пасёлак з колькасцю насельніцтва больш за 1000 чалавек (для тэрыторыі з высокай шчыльнасцю насельніцтва — больш за 3000 чалавек) і (ці) аб'яднаныя агульнай тэрыторыяй некалькі сельскіх населеных пунктаў з колькасцю насельніцтва меней за 1000 чалавек кожны (для тэрыторыі з высокай шчыльнасцю насельніцтва — меней за 3000 чалавек кожны).

Сельскае паселішча мае адміністрацыйны цэнтр — населены пункт, які вызначаны з улікам мясцовых традыцый і склаўшайся сацыяльнай інфраструктурай і ў якім у адпаведнасці з законам суб'екта Расійскай Федэрацыі знаходзіцца прадстаўнічы орган дадзенага сельскага паселішча. 

Межы сельскага паселішча, у склад якога ўваходзяць два і больш населеных пункта, як правіла, усталёўваюцца з улікам пешаходнай даступнасці да яго адміністрацыйнага цэнтра і зваротна на працягу працоўнага дня для жыхароў усіх населеных пунктаў, якія ўваходзяць у яго склад. Выключэнне складаюць тэрыторыі з нізкай шчыльнасцю насельніцтва, а таксама падаленыя і цяжкадаступныя мясцовасці. 

Колькасць сельскіх селішчаў можа вар'іраваць ад некалькіх дзесяткаў чалавек да 15—20 тысяч жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Федеральный закон Российской Федерации от 6 октября 2003 г. № 131-ФЗ «Об общих принципах организации местного самоуправления в Российской Федерации» Архівавана 25 красавіка 2017.
Прыклад выкарыстоўвання напалму
**Напа́лм** (англ.: napalm — скарачэнне ад англ.: **na**phthenic acid — нафтэнавая кіслата і англ.: **palm**itic acid — пальмітынавая кіслата) — загушчаны бензін, ужываецца як запальная і агнямётная сумесь.

Напалм лёгка ўзгараецца, гарыць павольна (тэмпература полымя 900—1100 °C), добра прыліпае да аб'ектаў, у тым ліку вертыкальных паверхняў.

Гісторыя
--------

Падчас Другой сусветнай вайны ў агнямётах ужываўся бензін, які мае невялікую глейкасць і таму згарае хутка. Патрабавалася рэчыва з павольным гарэннем, але высокай яго тэмпературай. Даваенныя распрацоўкі такога рэчыва патрабавалі дэфіцытнага каўчуку. Але ў 1942 годзе даследчыкамі з Гарвардскага ўніверсітэта пад кіраўніцтвам доктара Луіса Фізэра была знойдзена сумесь, якая не патрабавала каўчуку — напалм.

Упершыню напалм быў ужыты 17 ліпеня 1944 года пры налёце знішчальнікаў-бамбардзіроўшчыкаў Lockheed P-38 Lightning ВПС ЗША на склад нямецкага паліва ў Кутансе, Францыя.

Забарона на выкарыстанне
------------------------

У 1980 годзе ААН была прынятая «Канвенцыя аб забароне ці абмежаванні выкарыстання пэўных відаў звычайнай зброі» і разам з ёй Пратакол III «Пратакол аб забароне ці абмежаванні выкарыстання запальнай зброі».

Станам на 2005 год Канвенцыю падпісалі 99 краін.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 10 чэрвеня 2009.
**Ра́жка** — у беларусаў пасудзіна для кармлення жывёлы; бандарны выраб. Падобна да цэбра, але меншых памераў (ёмістасць 15—20 л). Рабілі ражку з кароткіх клёпак, па форме — цыліндрычную ці крыху расшыраную ўверсе. Нярэдка мела ножкі, утвораныя трыма падоўжанымі клёпкамі. Яшчэ 2 больш доўгія клёпкі выступалі зверху і мелі адтуліны, утвараючы вушкі для пяньковай ці лыкавай почапкі. Звычайна ў ражцы таўклі параную бульбу і замешвалі паўвадкі корм для свіней. У наш час амаль выйшла з ужытку.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
**Мэры Куант** (англ.: Mary Quant; 11 лютага 1930, Блэкхіт — 13 красавіка 2023, Сурэй) — брытанскі дызайнер, мадэльер адзення. Стваральніца міні-спадніц.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 11 лютага 1930 года ў валійскай сям’і ў Лондане, скончыла мастацкі каледж Голдсміта (англ.: Goldsmith's College of Art).

У лістападзе 1955 года разам з будучым мужам, Аляксандрам Планкетам Грынам, і сябрам, Арчы Мак-Нэйрам, адкрыла ў Чэлсі буцік «Базар» (англ.: Bazaar), дзе прадставіла стыль адзення, які адпавядае моладзевай вулічнай модзе 1960-х. Тым часам робіцца папулярнай ідэя фемінізму: жаноцкасць у класічным разуменні выходзіць з моды (у тым ліку і так званыя «пышныя формы»). Узамен прыходзіць мода на доўгія худыя ногі, і на фоне гэтага Мэры Куант кароціць спадніцу. Прыдумляе вобразы «Лаліта» і «Школьніца». Непрактычныя маленькія сумачкі замяняе на заплечнікі з доўгімі рамянямі. Менавіта з яе падачы ў моду ўваходзяць топ, аблягаючыя рознакаляровыя штаны, замшавае адзенне, туфлі на платформах, простыя кароткія стрыжкі і яркая касметыка.

Акрамя таго, Мэры Куант прыпісваюць стварэнне хуліганскага іміджу The Rolling Stones, якія зрабіліся як бы антыподам чысценькіх і прычэсаных The Beatles. Адна з першых пачала выкарыстоўваць новыя сінтэтычныя матэрыялы.

У 1962 годзе Куант стварыла калекцыю з міні-спадніцамі, а да 1966 года працавала з шаснаццаццю рознымі фірмамі. У тым жа годзе атрымала Ордэн Брытанскай імперыі.

У 1970—1980-х Куант працавала над лініямі касметыкі і тавараў для дома.

У 1988 годзе распрацавала ўнутраны дызайн аўтамабіля «Міні».

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5
2. ↑  The Guardian — UK: GMG, 1821. — ed. size: 161152 — ISSN 0261-3077 Праверана 13 красавіка 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11148'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2665980'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q145'></a>
3. ↑  The New York Times / J. Kahn — Manhattan, NYC: The New York Times Company, A. G. Sulzberger, 1851. — ISSN 0362-4331; 1553-8095; 1542-667X Праверана 13 красавіка 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q9684'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6284490'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11299'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24743245'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2529982'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q60'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a>
4. 1 2
5. ↑
6. ↑  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · RKDartists · The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12058319n · CiNii: DA02034127 · GND: 1022956787, 115546871 · GTAA: 144071 · ISNI: 0000 0000 7830 1074 · LCCN: n84162241 · LNB: 000027728 · NDL: 00453501 · NKC: xx0037101 · NLA: 35437161 · NLP: A11331264 · NTA: 070976309 · NUKAT: n98095473 · PTBNP: 361894 · SUDOC: 233790365 · VIAF: 17244015 · ULAN: 500064258 |

 |
**Мэцью Джылкс** (англ.: Matthew Gilks; нар. 4 чэрвеня 1982, Рочдэйл, Англія) — шатландскі футбаліст, брамнік. У цяперашні час працуе трэнерам брамнікаў у англійскім клубе «Болтан Уондэрэрс»

Клубная кар’ера
---------------

Першай камандай Мэцью быў клуб з ягонага роднага горада «Рочдэйл», дзе ён правёў сем сезонаў. Пасля гэтага кар’ера працягнулася ў «Норвіч Сіці», але там Джылкс уладкаваўся толькі на лаўцы запасных. У «Блэкпуле» выступаў з 2008 года, за гэты клуб Джылкс дэбютаваў 12 жніўня 2008 года ў матчы на Кубак футбольнай лігі, дзе ягоная каманда атрымала паражэнне з лікам 2:0 ад клуба «Маклсфілд Таўн». Разам з клубам браў удзел у матчах Прэм’ер-лігі сезона 2010/11. Нягледзячы на вылет «Блэкпула» з найвышэйшага англійскага дывізіёна па выніках сезона, Джылкс падпісаў новы двухгадовы кантракт з клубам у ліпені 2011 года.

У ліпені 2014 года Джылкс падпісаў двухгадовы кантракт з клубам «Бернлі», які выйшаў у Прэм’ер-лігу, аднак у камандзе заставаўся на лаўцы запасных, з’яўляўся на полі толькі ў двух матчах Кубка лігі. У чэрвені 2016 года перайшоў у шатландскі «Рэйнджэрс», дзе таксама быў рэзервовым брамнікам, а ў студзені 2017 года далучыўся да «Уіган Атлетык», дзе гуляў да канца сезона 2016/17.

У сезоне 2017/18 быў асноўнам брамнікам клуба «Скантарп Юнайтэд» у англійскай Лізе 1, але ў наступным сезоне перастаў з’яўляцца на полі, а ў студзені 2019 года ў якасці свабоднага агента стаў іграком «Лінкальн Сіці», якому дапамог перамагчы ў Лізе 2.

Сезон 2019/20 правёў у «Флітвуд Таўн», а ў жніўні 2020 года далучыўся да «Болтан Уондэрэрс» у якасці гуляючага трэнера брамнікаў. У студзені 2022 года завяршыў кар’еру іграка і сканцэнтраваўся на трэнерскай дзейнасці ў клубе.

Міжнародная кар’ера
-------------------

Нягледзячы на тое, што Мэцью нарадзіўся ў Англіі, у жніўні 2010 года ён быў выкліканы ў нацыянальную зборную Шатландыі. Гэтае стала магчымым дзякуючы таму, што ягоная бабуля з’яўлялася шатландкай. 15 жніўня 2012 года Джылкс дэбютаваў у складзе зборнай Шатландыі, правёўшы тайм у таварыскім матчы супраць зборнай Аўстраліі.

Зноскі
------

1. ↑  Matt Gilks // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Matthew Gilks // As — Madrid: Grupo PRISA, 1967.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2807'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1466106'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q719880'></a>
3. ↑  Macclesfield 2–0 Blackpool. Soccerbase.
4. ↑  Crainey, Gilks, Evatt & Eastham pen new Blackpool deals. BBC Sport
5. ↑  Burnley snap up former Blackpool keeper Gilks. Burnley Express.
6. ↑  BBC Sport - Scotland 3-1 Australia. BBC Online.

Спасылкі
--------

* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкпула»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AS.com · BDFA · eu-football.info (ігрок) · FBref.com · FootballDatabase.eu · National Football Teams.com · Soccerbase (ігрок) · Soccerway · Transfermarkt (ігрок) · Transfermarkt (трэнер) · worldfootball.net (ігрок) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Навіцкі.
**Напалеон Навіцкі** (польск.: Napoleon Nowicki; 1800 — 22 студзеня 1870, Скрабіны[lt]) — філамат і філарэт, удзельнік паўстанняў 1831 года і 1863—1864 гадоў.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Навіцкіх. Нарадзіўся ў маёнтку ў Аванце[pl]. Сын Тыматэвуша Навіцкага, землямера Ігуменскага павета ў 1820 г. межавога суддзі Бабруйскага павета.

Філамат і філарэт, па просьбе бацькі быў вызвалены з-пад следства. Удзельнік паўстання 1831 года — сувязны паміж Літвой і Каралеўствам Польскім; у 1833 — эмісар Ю. Заліўскага на Жмудзі, затым — сябра тайнага таварыства ў Галіцыі, у 1835 стварыў базу Ш. Канарскага на Навагрудчыне; у 1838 г. арыштаваны і высланы ў Сібір на 20 гадоў.

У 1863 г. быў памочнікам начальніка паўстання ў Ковенскім павеце.

Памёр 22 студзеня 1870 года ў в. Скрабіны[lt]. Пахаваны ў Кульве.

Сям’я
-----

Быў у шлюбе з Феліцыяй з Міцэвічаў (1805-10.07.1883), удавой па Вілямовічы. Гэта было вялікае рамантычнае каханне, якому Адам Міцкевіч прысвяціў месца ў «Песні філарэтаў». Феліцыя пахавана на могілках Роса ў Вільні.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2 3  *Швед, В. В.* Навіцкі Тыматэвуш // Масоны і ложы на землях Беларусі (канец XVIII — першая чвэрць XIX ст.) : біябібліягр. слоўн.. — Гродна: ГрДУ, 2007. — 275 с. — ISBN 978-985-417-866-0.
3. ↑  Cmentarze - Litwa > Kulwa. Kulva Litwa. Napoleon Nowicki
4. ↑  Wilno — cmentarz na Rossie. Willamowicz Zygmunt > Micewicz Janusz > Willamowicz Maria > Nowicka
5. ↑  Rossa Stara **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 14 верасня 2021. Праверана 14 верасня 2021.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2015200440 · VIAF: 315209982 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рыбчанка.

**Рыбча́нка** — рака ў Беларусі, у Маладзечанскім і Вілейскім раёнах Мінскай вобласці, левы прыток ракі Ілія (басейн Віліі).

Даўжыня ракі 30 км, з іх 26 км у Маладзечанскім раёне. Плошча вадазбору 518 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 3,9 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,7 м/км.

Утвараецца ад зліцця рэк Вязынка і Гуйка ў гарадскім пасёлку Радашковічы, цячэ пераважна на паўночных схілах Мінскага ўзвышша, упадае ў Ілію за 1,4 км на паўночны захад ад вёскі Беражок.

Асноўныя прытокі: Удра, Канатопка (справа), Бервячанка (злева). Даліна ў верхнім і ніжнім цячэнні трапецападобная, яе шырыня 3—4 км, у сярэднім цячэнні не выражана. Пойма на вялікім працягу двухбаковая (шырыня 0,5—1 км), парасла хмызняком, забалочаная. Рэчышча звілістае, у межах Радашковічаў (1,5 км) каналізаванае, яго шырыня ў межань 15—17 м. У маляўнічай мясціне на рацэ зона адпачынку «Рыбчанка». Каля вёскі Раёўка сажалка плошчай 0,15 км².

Магчымы ператок вады з ракі Баравічанка па канале.

Каля вёскі Удранка на рацэ ў 1980 годзе быў пабудаваны санаторый «Сасновы бор» разам з прылеглым гідрапаркам: фантанамі, каскадамі, 7 выспамі, якія злучаны паміж сабой масткамі.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2001
2. ↑  Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» (руск.)

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Рыбчанка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 487. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с. 40 л. ил. (руск.)
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. Ч.
* Ліст карты N-36-67. Выданне 1981 г. (руск.)

Спасылкі
--------

* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» (руск.)
Вэнджаныя свіныя рабрынкі
**Свініна** — мяса свіней, карысны харчовы прадукт. У мясным балансе Беларусі займае 47,7 % (2000).

Ужываецца ў смажаным, вараным, параным, вэнджаным і салёным выглядзе для падрыхтоўкі шырокага спектру страў, уключаючы супы (напрыклад, боршч, расольнік), катлеты, рагу, халаднік, шашлык, шніцаль, эскалопы, яцерніцэ і іншыя стравы; свініну выкарыстоўваюць (напалову з ялавічынай) для гатавання пельменяў.

Вялікая колькасць свініны перапрацоўваецца ў розную вяндліну: кумпяк, лапатка, грудзінка, бекон і інш. і ў рознага роду каўбасы. У хатніх умовах можна прыгатаваць з свініны бужаніну.

Таксама ў ежу ўжываецца спецыяльна прыгатаваная цэлая свіння як асобная страва (звычайна парася).

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свініна

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4053849-7 · LCCN: sh85105003 · NDL: 00561112 · NKC: ph137713 |
**Даміна́нта** (ад лац.: dominans — які пануе) у тэорыі музыкі — пятая ступень мажорнага і мінорнага ладавых гукарадаў. Дамінантай таксама называюць трохгучанне, пабудаванае на пятай ступені.
Дамінанта — адна з трох асноўных (разам з тонікай і субдамінантай) танальных функцый. У аналітычнай разметцы пазначаецца рымскай лічбай V або лацінскай літарай D.

У мажорна-мінорнай танальнасці пятай ступені (дамінанце) традыцыйна адводзіцца роля функцыянальнага кантрасту да першай ступені (тоніцы). Сярод усіх роднасных танальнасцей дамінанта лічыцца панавальнай (адгэтуль назва), найбольш напружанай танальнасцю, якая патрабуе развязвання.

У натуральным мажоры дамінанта мажорная (напрыклад, C-dur — G-dur), у натуральным міноры — мінорная (напрыклад A-moll — e-moll). У гарманічным міноры дамінантавае трохгучанне мажорнае.

Гарманічны зварот, які змяшчае дамінанту і тоніку, называецца аўтэнтычным.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 41004117 |
**Даменікіна** (іт. Domenichino, сапраўднае імя **Даменіка Дзамп’еры** (іт. Domenico Zampieri); 21 кастрычніка 1581, Балоння — 6 красавіка 1641, Неапаль) — італьянскі мастак балонскай школы, настаўнік Пусэна і Ларэна, папярэднік класіцызму.

Біяграфія
---------

Сын чаравічніка. Вучыўся ў Дзяніса Калверта, працаваў у братоў Карачы, у 1601 годзе перабраўся ў Рым. Распісваў палацца Фарнезэ, пісаў фрэскі ў царкве Сант-Анофрыа. Працаваў разам з Гвіда Рэні ў царкве Святога Рыгора Вялікага. Убачыўшы там яго фрэску «Пічаванне Святога Андрэя», найуплывовы Анібале Карачы прызнаў, што вучыцца зараз у яго мастацтва.

Затым Даменікіна распісваў цэрквы Сан-Луіджы-дэі-Франчэзі (цыкл «Жыццё Святой Цэцыліі»), Санта-Марыя-ін-Трастэверэ і іншыя рымскія цэрквы, а таксама вілу Альдабрандзіні ў Фраскаці. З 1630 г. распісваў скарбніцу ў Саборы св. Януарыя (цыкл «Жыццё Святога Януарыя» і інш.).

Зноскі
------

1. ↑  Domenichino<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Domenichino — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  *Nicolaci M.* Caravaggio's Rome 1600-1630 (English edition) — Milan: 2012. — Vol. Essays. — P. 261. — ISBN 978-88-572-1387-3<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15633247'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q490'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бялянкіна.
**Маргарыта Іванаўна Бялянкіна** (10 ліпеня 1939, г. Яшкар-Ала) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1963 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. Працавала ў праектных арганізацыях Новасібірска, Мінска, з 1973 года — у ГалоўАПУ Мінгарвыканкама.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1974 года (Мінск).

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): Затулінскі мікрараён[ru] у Новасібірску, рэканструкцыя завода ў пас. Прыяміна (1963—1967), інтэр’еры прадпрыемстваў грамадскага харчавання ў Брэсце, Барысаве (1968—1970).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Белянкина Маргарита Ивановна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Нястанішскі лямус
**Лямус** — будынак, які існаваў у в. Нястанішкі (Смаргонскі раён) у XVIII — першай палове XX ст.

Архітэктура
-----------

Лямус у 1939 годзе
Драўляная сядзібная гаспадарчая пабудова для хавання харчовых прадуктаў, збожжа, каштоўнай маёмасці, прылад працы, а таксама жыцця ўлетку. Прамавугольны ў плане двухпавярховы будынак накрыты ламаным гонтавым дахам; меў рысы народнага дойлідства і стылю барока. Абодва паверхі афармлялі слупавыя галерэі. Слупы ў верхніх частках мелі ўкосіны (невялікія ў ніжнім і большыя ў верхнім ярусах), якія стваралі выгляд аркаднай кампазіцыі. Цэнтр галоўнага фасада ў другім ярусе вылучала двухпралётная арка з вісячай гіркай.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Псамафа** (стар.-грэч.: Ψαμάθη) — нерэгулярны спадарожнік планеты Нептун са зваротным арбітальным абарачэннем. Названая ад імя адной з нерэід з грэчаскай міфалогіі. Таксама пазначаецца як **Нептун X**.

Гісторыя адкрыцця
-----------------

Псамафа была адкрыта Скотам Шэпардам, Дэвідам Джуітам, Янам Клейнам у выніку назіранняў 29 і 30 жніўня 2003 года. Спадарожнік атрымаў часовае абазначэнне **S/2003 N 1**. Уласная назва была прысвоена 3 лютага 2007 года.

Характарыстыкі
--------------

Па арбітальных параметрах Псамафа мае блізкае падабенства з Несс. Гэтыя два спадарожнікі могуць быць фрагментамі ранейшага больш буйнога спадарожніка. Арбіта спадарожніка па памерах супастаўная з геліяцэнтрычнай арбітай: у апапасейдыі ён аддаляецца ад Нептуна на 67.700.000 км, а Меркурый у афеліі аддаляецца ад Сонца на 70 млн км. Затое перыяд звароту спадарожніка складае амаль роўна 25 гадоў.

| ⛭✯ Нептун |
| --- |
| Спадарожнікі | Галатэя · Галімеда · Гіпакамп · Дэспіна · Лаамедэя · Ларыса · Наяда · Нерэіда · Неса · Пратэй · Псамафа · Сао · Таласа · Трытон |  |
| Характарыстыкі | Вялікая цёмная пляма ·  Кольцы Нептуна |
| Адкрыццё | Джон Куч Адамс ·  Іаган Готфрыд Гале ·  Уільям Ласел ·  Урбэн Левер’е |
| Траянскія астэроіды | 2001 QR322 ·  2004 UP10 ·  2005 TN53 ·  2005 TO74 ·  2006 RJ103 ·  2007 RW10 |
| Даследванне | Касмічная праграма «Вояджэр» ·  Вояджэр-2 |
| Іншае | Спіс астэроідаў, якія перасякаюць арбіту Нептуна · Нептун у фантастыцы |
| **Category Катэгорыя:Нептун (планета) •  Вікісховішча:Нептун** |
**Псеўда-дамен верхняга ўзроўню** (англ.: {{{1}}} *pseudo-top-level domain*) - тэрмін, які выкарыстоўваецца для абазначэння імёнаў камп'ютарных сетак, якія не ўдзельнічаюць у сусветнай афіцыйнай сістэме даменных імёнаў, але могуць выкарыстоўваць падобную іерархію даменных імёнаў. Да ліку такіх даменаў ставяцца .bit, .bitnet, .csnet, .exit, .i2p, .local, .onion, .oz, Freenet і .uucp.

Гэтыя псеўда-дамены могуць выкарыстоўваць сінтаксіс як у афіцыйных даменах верхняга ўзроўню і вырашаюць тую ж задачу стварэння імёнаў для кропак сеткі. Яны выкарыстоўваюцца толькі для асаблівых мэтаў, звычайна для адрасавання хастоў, недаступных па пратаколе IP, для такіх службаў, як электронная пошта і Usenet па uucp.

Маючы неафіцыйны статус, яны не маюць рэальных шанцаў на атрыманне афіцыйнага статусу даменаў верхняга ўзроўню.

Літаратура
----------

* *Frey, Donnalyn; Adams, Richard L.* Pseudo Top-Level Domains // !%@:: a directory of electronic mail addressing & networks. — 4th edition. — 1994. — P. 10–11. — (In a Nutshell Series). — ISBN 978-1-56592-046-0.
**Дамінга Батэт Местрэс** (ісп.: Domingo Batet Mestres; 30 жніўня 1872 — 18 лютага 1937) — іспанскі ваенны дзеяч, генерал.

Біяграфія
---------

У 1887 годзе паступіў у Ваенную акадэмію. У 1895-м, будучы лейтэнантам, добраахвотна накіраваўся на іспана-кубінскую вайну (1895—98)  (ісп.) (бел.. У наступным годзе за доблесную службу выраблены ў капітаны. У 1897 годзе вярнуўся ў Іспанію, дзе працягнуў навучанне. У 1919 годзе выраблены ў палкоўнікі, а ў 1925 — у брыгадныя генералы .

Пазней некаторы час працаваў суддзёй.

У 1926 годзе быў арыштаваны і абвінавачаны ва ўдзеле ў змове з мэтай звяржэння дыктатара Мігеля Прыма дэ Рывера, аднак Вярхоўны ваенны савет зняў з ўсе абвінавачванні

У 1931 годзе, пасля стварэння Іспанскай Рэспублікі, узначаліў ваенны гарнізон Маёркі.

У кастрычніку 1934 года, на фоне рэвалюцыйных беспарадкаў і абвяшчэння незалежнасці Каталоніі, па загадзе прэм’ер-міністра ўвёў надзвычайнае становішча і здушыў паўстанне. Падаўленне хваляванняў было праведзена з мінімальнымі ахвярамі і гвалтам, за што генерала Батэта дзякавалі нават самі ўдзельнікі бунту.

Падчас ліпеньскага паўстання 1936 года падначаленыя Батэта, падпалкоўнік Хасэ Марцін-Пінілас Айзпуру і маёр Антоніа Кінта Альгар, арыштавалі яго. 18 лютага 1937 года генерал прыгавораны да смяротнага пакарання.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Domènec Batet i Mestres // Gran Enciclopèdia Catalana — Grup Enciclopèdia, 1968.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18696256'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2664168'></a>
3. ↑  Domingo Batet Mestres // Diccionario biográfico español — Real Academia de la Historia, 2011. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41705771'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2720582'></a>
4. 1 2   hemeroteca/1994/07/30/esfera/725907.html The Moroccan Franco sprees. The biography of a Republican General Franco reveals an opportunist and cruel newspaper article El Mundo, from July 30, 1994, the book *The General Batet: Franco against Batet, chronicle of revenge,*Hilario Raguer, ISBN 84-297-4135-6
5. ↑   Paul Preston, Franco*"Caudillo of Spain ',*pg 212, ISBN 84-397-0241-8

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Іспанскі біяграфічны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNC: a10731556 · BNE: XX849391 · BNF: 12569373r · GND: 119307049 · ISNI: 0000 0000 6677 4333 · LCCN: n94106743 · SUDOC: 073259667 · VIAF: 50032901 |

 |
**Псалтыр** («*Псалътырь лил песни с[вя]т[о]го пророка Божия Давида царя Ерусалимъскао о Христе*») — віленскае выданне Скарыны, якое выйшла ў свет каля 1522 года і якое ўваходзіць у склад «Малой падарожнай кніжкі»

Змест кнігі
-----------

На тытульным лісце чырвоным колерам змешчана назва кнігі. На 1 — 3-ім аркушах знаходзіцца «Предъъсловие во псалтырь», якое з'яўляецца скарочанай версіяй прадмовы Псалтыра 1517 года, у прадмове адсутнічае тэкст з прыёмамі выдання, сістэму спасылак і глосы на палях, якія тлумачаць чытачам незнаёмыя словы. На аркушах 4-128 даецца тэкст уласна кнігі Псалтыр, які амаль не адрозніваецца ад пражскага выдання. На апошнім аркушы — пасляслоўе: «*Доконана ес[ть] псалтырь сия з Божией помощию повелениемъ працею и великою пилностью в лекарстве доктора Франциска Скорины из славнаго града Полоцька*». Час і месца выдання ў кнізе не пазначаны.

Захавалася 10 экзэмпляраў кнігі Псалтыр выдання 1522 года.

Літаратура
----------

* Францыск Скарына і яго час: Энцыкл. давед./ Беларус. Сав. Энцыклапедыя; Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — 608 с.: іл. ISBN 5-85700-003-3

Спасылкі
--------

| ⛭Выданні ✯ ✰ Францыска Скарыны |
| --- |
| Прага | Псалтыр (1517) · Кніга Іова (1517) · Прытчы Саламонавы (1517) · Кніга Ісуса Сірахава (1517) · Еклезіяст (Саборнік) (1517) · Прамудрасць Божая (1517) · Песня Песням (1518) · Кніга Царстваў (1518) · Кніга Ісуса Навіна (1518) · Юдзіф (1519) · Кніга Суддзяў (1519) · Быццё (1519) · Выхад (1519) · Левіт (1519) · Лічбы (1519) · Другі закон (1519) · Руф (1519) · Эсфір (1519) · Плач Ераміі (1519) · Кніга прарока Даніла (1519) |
| Вільня | Малая падарожная кніжка (Псалтыр (1522)) · Апостал (1525) |
**Хае́ва** (польск.: Chojewo) — вёска ў Польшчы, уваходзіць у Падляскае ваяводства, Бельскі павет, гміна Браньск.

Гісторыя
--------

Хаева (Choiowo) згадваецца ў вопісе браньскага стараства 1558 года як каралеўская вёска заселеная праваслаўнымі русінамі, якія адносіліся да царквы ў Браньску. У канцы дзевятнаццатага стагоддзя тут дзейнічала царкоўная школа граматы. Згодна з парафіяльнымі спісамі канца 1930-х гадоў, 80% насельніцтва належала да прыходу Святых Пятра і Паўла ў Маляшах.

У 1975—1998 гадах вёска ўваходзіла ў Беластоцкае ваяводства.

Геаграфія
---------

Хаева знаходзіцца прыкладна за 18 км на паўднёвы захад ад Бельска, і 48 км на поўдзень ад Беластока.

Літаратура
----------

* Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XV, cz. 1: Abablewo — Januszowo (польск.). — Warszawa, 1900. — S. 315.

1. ↑   Праверана 5 кастрычніка 2022.
Узвядзенне каркасу
**Карка́с** - нясучая ўнутраная або знешняя канструкцыя збудавання.

Драўлянае дойлідства
--------------------

Першы варыянт каркаса, т. зв. слупавая або закідная тэхніка (або тэхніка *у шулы*) вядома на тэрыторыі Беларусі з каменнага веку. Узводзілася яна досыць проста: па вуглах ставіліся вертыкальныя слупы, а прастора між імі закідалася жэрдкамі ці тонкімі бярвеннямі. У далейшым, пачынаючы з ІІ-ІІІ стст. яе ў значнае ступені пачала выцясняць зрубная канструкцыя збудаванняў. Даволі шырока слупавая або закідная тэхніка да нашага часу ўжываецца пры ўзвядзенні гаспадарчых памяшканняў.

Мураваная архітэктура
---------------------

Новую хвалю развіцця каркас атрымаў з вынаходжаннем у ХІХ ст. будаўнічых канструкцый з металу, а ў далейшым і з бетону.

Гл. таксама
-----------

* Раскос
**Дамінік Дука** (чэшск.: Dominik Duka; 26 красавіка 1943, Градзец-Кралавэ, Пратэктарат Багеміі і Маравіі) — чэшскі кардынал. Біскуп Градзец-Кралавэ з 6 чэрвеня 1998 па 13 лютага 2010. Архібіскуп пражскі з 13 лютага 2010. Кардынал-святар з тытулам царквы *Ss. Marcellino e Pietro* з 18 лютага 2012.

Біяграфія
---------

Дамінік Дука нарадзіўся 26 красавіка 1943 года ў горадзе Градзец-Кралавэ ва Усходняй Багеміі. 6 студзеня 1969 года ён прынёс першыя зарокі ў ордэне Прапаведнікаў і 22 чэрвеня 1970 года быў пасвечаны ў святары.

На працягу пяці гадоў ён працаваў у розных прыходах пражскай архідыяцэзіі, а 7 студзеня 1972 года прынёс вечныя зарокі ў ордэне Прапаведнікаў. Вучыўся на багаслоўскім факультэце ў Літамержыцах, а ў 1979 годзе абараніў ліцэнцыят па багаслоўю ў Варшаве.

У 1975 годзе дзяржаўныя ўлады забаранілі яму працаваць святаром, і на працягу амаль пятнаццаці гадоў, да 1989 года, Дамінік Дука працаваў чарцёжнікам на заводзе «Шкода». Адначасова з гэтым ён быў падпольным магістрам навіцыяў і выкладчыкам багаслоўя. З 1986 па 1998 гады быў правінцыялам дамініканцаў Багеміі і Маравіі. З 1990 па 1999 год працаваў дацэнтам на багаслоўскім факультэце ў Оламаўцы, выкладаў уводзіны ў Свяшчэннае Пісанне і біблейскую антрапалогію. 6 чэрвеня 1998 года быў прызначаны біскупам у Градзец-Кралавэ і 26 верасня таго ж года прыняў біскупскае пасвячэнне.

13 лютага 2010 года змяніў кардынала Міласлава Влка на пасадзе Архібіскупа пражскага.

Кардынал
--------

6 студзеня 2012 года было абвешчана, што Папа Рымскі Бенедыкт XVI узвядзе Дамініка Дуку ў сан кардынала на кансісторыі 18 лютага 2012 года.

18 лютага 2012 года, у саборы Святога Пятра адбылася кансісторыя, на якой Дамінік Дука быў узведзены ў сан кардынала-святара з тытулам царквы *Ss. Marcellino e Pietro*. На новага Князя Царквы была ўскладзена кардынальская шапка і ўручаны кардынальскі пярсцёнак.

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. ↑  Dominik Duka // The Fine Art Archive — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
3. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
4. ↑  Annuncio di consistorio per la creazione di nuovi cardinali, 06.01.2012 (італ.)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**кардынал Міласлаў Влк** | **Архібіскуп пражскі**13 лютага 2010 — | Пераемнік**—** |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 135984033 · ISNI: 0000 0000 8005 0059 · LCCN: no2010093437 · NKC: jn20001103289 · NLP: A26348901 · NUKAT: n2012219556 · SUDOC: 248688103 · VIAF: 80406185 |

 |
Краявід Хайгейта
**Хайгейт** (*Highgate*) — вёска на поўначы Вялікага Лондана, аддзеленая ад цэнтра горада лесапаркавай паласой Хэмпстэд-Хіт. Мясцовасць тут пагорыстая, вышынёй да 131 метра. Адміністрацыйна падзелена паміж гарадскімі акругамі Камдэн (паўднёвы захад), Ізлінгтан (паўднёвы ўсход) і Харынгей (поўнач). У XIX стагоддзі сюды хадзіў першы ў Еўропе трамвай на ліннай цязе. Шырока вядомы Хайгейцкая школа (дзе выкладаў Томас Эліят) і Хайгейцкія могілкі (дзе пахаваны Карл Маркс і Майкл Фарадэй). Паэт Сэмюэл Колрыдж правёў у Хайгейце апошнія 17 гадоў свайго жыцця.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хайгейт
* Сайт Хайгейцкіх могілак Архівавана 16 чэрвеня 2006. (недаступная спасылка)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Мікалаеўская царква.
**Свята-Мікалаеўская царква** — мураваны праваслаўны храм у в. Люта Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

7 лістапада 2007 года было абрана месца для будаўніцтва храма, а 24 лістапада епіскап Іаан здзейсніў чын закладкі храма.

17 траўня 2011 года на храме былі ўсталяваны крыжы. У 2011 годзе былі скончаны ўнутраныя аздобы храма. У 2012 годзе быў усталяваны іканастас.

28 кастрычніка 2012 года Іаан здзейсніў урачыстае асвячэнне храма і правёў першую літургію. 20 красавіка 2014 года быў здзейснены чын асвятлення новых званоў.

Зноскі
------

1. ↑  8. Православный приход храма святителя Николая Чудотворца в дер. Люта Архівавана 2 снежня 2019.
2. ↑  ХРАМ СВЯТИТЕЛЯ НИКОЛАЯ ЧУДОТВОРЦА