recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Журавіны ў цукры** — дэсерт, які робіцца з ягад журавін у цукровай глазуры.

Адметнасць дэсерту дасягаецца за конт кантрасту салодкага і кіслага смаку. У складзе класічнага рэцэпту толькі журавіны, цукар і крухмал. Працяглая захаванасць дасягаецца з-за кансервавальных уласцівасцяў журавін.

Таксама журавіны робяць у цукры з какава і з какосавай стружкай.

У культуры
----------

Журавіны ў цукры прапануецца зрабіць брэндам, які будзе прадстаўляць Беларусь за мяжой.

«Журавіны ў цукры  (руск.) (бел.» называецца фільм Аляксандра Палыннікава  (руск.) (бел. зняты кінакампаніяй «Мико-фильм» у 1995 годзе.

Назву «Журавіны ў цукры» атрымаў сорт гладыёлусаў, створаны ў 2006 годзе арыгінатарам Дыбавым, сорт глаксініі і сорт таматаў.

Зноскі
------

1. ↑  *Митюков А. Д. Налетько Н. Л. Шамрук С. Г.* Клюква болотная // Дикорастущие плоды, ягоды и их применение. — Мн: Ураджай, 1975. — С. 64-66. — 200 с. — 130 000 экз.
2. ↑  журавіны — культурніцкі маркер Беларусі (паводле М. Анемпадыстава) Архівавана 31 жніўня 2016.
3. ↑  Gladiolus x hybridus Kliukva v Sahare(недаступная спасылка)
4. ↑  Гладиолус Клюква в сахаре
5. ↑  Гладиолус Клюква в сахаре Архівавана 25 кастрычніка 2016.
6. ↑  Клоксиния Клюква в сахаре Архівавана 10 ліпеня 2017.
7. ↑  Характеристика и описание томата сорта Клюква в сахаре  (руск.)

Спасылкі
--------

* Как делают клюкву в сахаре — национальную гордость Беларуси  (руск.)
**Нарма́ндcкае заваява́нне А́нгліі** (англ.: Norman conquest of England) — уварванне нарманаў на Брытанскія астравы пад кіраўніцтвам Вільгельма, герцага Нармандыі, і наступнае падпарадкаванне англійскага каралеўства. Галоўнымі падзеямі заваявання сталі: бітва пры Гастынгсе і каранаванне Вільгельма як караля Англіі. Падпарадкаванне Англіі нармандcкім войскам скончылася ў 1070—1075 гадах. У выніку на тэрыторыю Англіі былі перанесеныя класічныя формы феадалізму і ваенна-ленай сістэмы, створана цэнтралізаваная дзяржава з моцнай каралеўскай уладай. Узмацнілася арыентацыя краіны на кантынентальную Еўропу і яе ўцягнутасць у еўрапейскую палітыку, а традыцыйныя сувязі са Скандынавіяй значна паслабелі. Захоп таксама паўплываў на развіццё англійскае мовы і культуры.

Падзеі
------

Пасля смерці ў 1066 годзе караля Англіі Эдуарда Спаведніка (1042—1066) свае прэтэнзіі на карону прад'явіў герцаг Нармандыі Вільгельм II. Ён спасылаўся на вуснае абяцанне Гаральда, якога выбралі новым англійскім каралём, перадаць яму ўладу. Гаральд не адмаўляўся ад гэтага, але выконваць абяцанне не хацеў, бо даў яго пад прымусам. Пасля каранацыі Гаральда, Вільгельм пачаў падрыхтоўку дэсанта ў Англію. Пад канец верасня 1066 года нармандская армія (5 тысяч чалавек на 700 барках) перасекла праліў Ла-Манш. 14 кастрычніка 1066 года каля порта Гастынгс англійская армія была знішчана ўшчэнт. Кароль Гаральд загінуў падчас бітвы. Карона Англіі спачатку перайшла да Эдгара Этэлінга (унук Эдмунда II Жалезнабокага), але неўзабаве пад ціскам большасці магнатаў, была перададзена герцагу Нармандыі, які стаў каралём — Вільгельмам I Заваёўнікам (1066—1087).

Літаратура
----------

* І. А. Еўтухоў. Слоўнік-даведнік «Страны и народы средневекового Запада». Мн. 2008

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нармандскае заваяванне Англіі
* Нарманскае заваяванне 1066—1072

| Гісторыя Англіі |
| --- |
| 
* Дагістарычны перыяд
* Рымская Брытанія
* Сярэднявечча
* Гептархія
* Англасаксонскі перыяд
* Каралеўства Англія
* Нармандскае заваяванне
* Вайна Пунсовай і Белай ружы
* Цюдары
* Рэфармацыя
* Лізавецінская эпоха
* Якавіянская эпоха
* Рэвалюцыя
* Эпоха Рэгенцтва
* Віктарыянская эпоха

 | Coat of Arms of England |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4302751-9 · LCCN: sh85056737 · VIAF: 1068154381057830292156 |
Каралеўства Сіцылія
**Нармандскае заваяванне Італіі** — шэраг заваёўніцкіх войнаў XI ст. вынікам якіх стала падпарадкаванне поўдню Апенінскага паўвострава выхадням з Нармандыі. Да пачатку XI ст. у гэтым рэгіёне існавала некалькі дзяржаўных утварэнняў і ўладанняў: візантыйскія ўладанні (Апулія і Калабрыя), герцагствы Неапалітанскае, Гаэта, Амальфі, намінальна залежныя ад Візантыі, лангабардскія дзяржавы Беневента, Спалета, Салерна, эмірат Сіцылія. Першыя атрады наймітаў з Нармандыі з'явіліся ў рэгіёне ў пачатку XI ст. У 1029 г. герцаг неапалітанскі Сергій IV перадаў нармандскаму графу Райнульфу I тэрыторыю паміж Неапалем і Капуяй, пасля чаго з'явіліся новыя атрады наймітаў з Нармандыі, якія пачалі вайну з дзяржавамі поўдню Італіі. Да 1047 г. нармандцы захапілі Апулію і Калабрыю. У 1053 г. знішчылі аб'яднаную армію італьянскіх і германскіх князёў, якая была сабрана папай рымскім Львом IX. У 1059 г. Папа Рымскі Мікалай II абвясціў Роберта Гвіскара герцагам Апуліі, Калабрыі і Сіцыліі. Сіцылія была адваявана ў арабаў Ражэрам Гвіскарам у 60-я гг. XI ст. нармандцы захапілі Капую, Салерна, Гаэта, Амальфі, Неапаль, Беневента. Нармандскае заваяванне Італіі скончылася. На захопленых землях узніклі шматлікія дробныя ўладанні нармандскіх баронаў.

Літаратура
----------

* І. А. Еўтухоў. Слоўнік-даведнік «Страны и народы средневекового Запада». Мн. 2008.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Павел Дзмітрыевіч Кузьмінскі** (руск.: Па́вел Дми́триевич Кузьминский; 20 чэрвеня (2 ліпеня) 1840, Усць-Лабінск — 7 (20) красавіка 1900, Санкт-Пецярбург) — рускі інжынер, вынаходнік газавай турбіны.

Біяграфія
---------

Скончыў ў 1864 годзе Марскі корпус у Санкт-Пецярбургу, служыў на флоце да 1884 года, быў карабельным інжынерам-механікам, старэйшым механікам Балгарскай флатыліі (Русэ, 1884—1885). Там жа ў Балгарыі выкладаў механіку ў земляробчым вучылішчы ў Руэ (1886—1888). Заснавальнік і першы распарадчык марской бібліятэкі і Ваенна-марскога музея ў Русэ (1884). Заснавальнік першага Балгарскага тэхнічнага таварыства (Русэ, травень 1885 года) і аўтар яго статута.

Працаваў на Балтыйскім суднабудаўнічым заводзе да 1894 года. Быў адным з арганізатараў стварэння паветраплавальнага аддзела Рускага тэхнічнага таварыства.

Цяпер, на доме, дзе жыў Павел Дзмітрыевіч ў 1893 годзе (6-я лінія Васільеўскга Вострава, 37), знаходзіцца мемарыяльная дошка з яго імем.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 5855154260527124480008 |
**Кхмерская Рэспубліка** (кхмер. សាធារណរដ្ឋខ្មែរ, фр.: République khmère. République khmère) — урад Камбоджы, які папярэднічаў стварэнню камуністычнага рэжыму, вядомага як Дэмакратычная Кампучыя.

Дзяржаўны пераварот 1970 года
-----------------------------

18 сакавіка 1970 года, скарыстаўшыся адсутнасцю Нарадома Сіанука ў краіне, правыя сілы пры падтрымцы ЗША здзейснілі дзяржаўны пераварот. Да ўлады прыйшоў генерал Лан Нол. У красавіку 1970 года амерыканскія і паўднёвав’етнамскія войскі ўступілі на тэрыторыю Камбоджы, што выклікала абурэнне сусветнай грамадскасцi і вымусіла іх адтуль сысці цераз месяц. У маі 1970 года апазіцыйныя сілы пры падтрымцы КНР стварылі ў Пекіне Нацыянальны адзіны фронт Кампучыі (НАФК), стварылі ўласныя ўзброеныя сілы і ўрад у выгнанні. У склад НАФК увайшлі прыхільнікі Нарадома Сіанука і іх нядаўнія «ворагі» камуністы. Сіанук не валодаў рэальнай уладай у НАФК, якая была ў руках мясцовых камуністаў, больш вядомых як рух «чырвоных кхмераў». Злучэнні рэгулярнай арміі ДРВ пад відам часцей НАФК уступілі на тэрыторыю Камбоджы. Яны захапілі некалькі ўсходніх правінцый краіны, перадаўшы іх пад кантроль «чырвоных кхмераў».

9 кастрычніка 1970 года Камбоджа была афіцыйна абвешчана Кхмерскай Рэспублікай.

Знешняя і ўнутраная палітыка
----------------------------

Рэжым кіраваўся нацыяналістычнай ідэалогіяй. В’етнамцы лічыліся варожым насяленнем: па загаду ўрада грамадзянскае насяленне в’етнамскага паходжання выганялі з населеных пунктаў і нярэдка знішчалі без суда. Лан Нол публічна заявіў: «Я разумею, што сярод тых в’етнамцаў, мажліва, меліся невінаватыя, але адрозніць было цяжка».

Вайна і паражэнне
-----------------

З канца 1970 года сталіца была адрэзана ад сельскагаспадарчых раёнаў. Спрабуючы пашырыць сацыяльную базу свайго рэжыму, Лан Нол хацеў стварыць бачнасць дэмакратызацыі, але ўпэўніць у гэтым сусветную супольнасць яму гэтак і не атрымалася. За пяць гадоў узброенай партызанскай барацьбы колькасць КПК значна ўзрасла і яна ператварылася ў вядучую палітычную сілу Камбоджы.

1973 год стаў рашаючым у вайне. Толькі падтрымка амерыканскай авіяцыі спасала на той момант ад краху рэжым Лан Нола. Да пачатку 1975 года ўзброеныя сілы «чырвоных кхмераў» і в’етнамскія часці кантралявалі да 90% тэрыторыі Камбоджы. У пачатку красавіка 1975 года Пнампень пакінулі Лан Нол і яго паплечнікі.

Гл. таксама
-----------

* Гімн Кхмерской Рэспублікі

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Фильм L’histoire de Cambodge, канал Ina.fr

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11882628v · ISNI: 0000 0001 2242 8567 · LCCN: n80014970 · LIBRIS: 149854 · SUDOC: 026612119 · VIAF: 134861112 |

 |
Галоўная ўдарная хваля каля паловы светлавога года ў папярочніку, якая ўтварылася пры сутыкненні зорнага ветру маладой зоркі LL Арыёна з патокам з туманнасці Арыёна. Источник: Хабл, 1995
**Галоўная ўдарная хваля** (англ.: Bow shock) — вобласць ўзаемадзеяння паміж магнітасферай зоркі або планеты і навакольным асяроддзем, у якой назіраецца падвышаная шчыльнасць рэчыва. Для зорак, як правіла, гэта мяжа паміж зорным ветрам і міжзоркавым асяроддзем. Для планет галоўнай ўдарнай хваляй з'яўляецца мяжа, на якой хуткасць сонечнага ветру рэзка падае, па меры яго набліжэння да магнітапаўзы. Найбольш вывучаным прыкладам галоўнай ударнай хвалі з'яўляецца месца, дзе сонечны вецер сустракаецца з магнітапаўзай Зямлі, ствараючы фронт хвалі характэрнай дугападобнай формы, як і вакол усіх планет, якія маюць магнітнае поле. Таўшчыня галоўнай ударнай хвалі вакол Зямлі складае каля 17 км і размешчана на адлегласці каля 90 000 км ад Зямлі.

На працягу некалькіх дзесяцігоддзяў лічылася, што сонечны вецер ўтварае галоўную ўдарную хвалю пры сутыкненні з навакольным міжзорным асяроддзем. У 2012 годзе дадзеная гіпотэза апынулася пад пытаннем, калі дадзеныя ад навукова-даследчага спадарожніка IBEX паказалі, што Сонечная сістэма рухаецца праз міжзорнае асяроддзе павольней, чым меркавалі папярэднія разлікі (84 000 км/г замест раней чаканых 95 000 км/г). Гэта новае адкрыццё дазваляе дапусціць, што няма ніякага ўдарнага сутыкнення зорнага ветру з геліяпаўзай навакол Сонечнай сістэмы, і, адпаведна, ніякай галоўнай ударнай хвалі на межах Сонечнай сістэмы не ўтворыцца.

Зноскі
------

1. ↑  Обсерватории "Чандра" и "Хаббл" наблюдают ударные волны в межгалактическом и межзвёздном газе. (руск.). *АКД*.  astronet.ru (18 сакавіка 2002). Архівавана з першакрыніцы 28 студзеня 2013.
2. ↑  Sparavigna A.C, Marazzato R (10 мая 2010). *Observing stellar bow shocks*. Bibcode: 2010arXiv1005.1527S. .  (англ.)
3. ↑  Cluster reveals Earth's bow shock is remarkably thin (англ.).  European Space Agency (16 ноября 2011). Архівавана з першакрыніцы 28 студзеня 2013.
4. ↑  Cluster reveals the reformation of the Earth's bow shock (англ.).  European Space Agency (11 мая 2011). Архівавана з першакрыніцы 28 студзеня 2013.
5. 1 2  *Karen C. Fox*. IBEX Reveals a Missing Boundary At the Edge Of the Solar System (англ.).  NASA (11 мая 2011). Архівавана з першакрыніцы 28 студзеня 2013.

| ⛭Сонца |
| --- |
| Структура | 
* Ядро
* Зона прамяністага пераносу
* Канвекцыйная зона

 | Picture of the Sun on June 7, 1992 (NASA) |
| Атмасфера | 
* Фотасфера
* Храмасфера
* Сонечная карона

 |
| Пашыраная структура | 
* Геліясфера
	+ Геліясферны токавы слой
	+ Мяжа ўдарнай хвалі
* Геліясферная мантыя
* Геліяпаўза
* Галоўная ўдарная хваля

 |
| З'явы на Сонцы | 
* Сонечнае зацьменне
* Сонечная актыўнасць
	+ Сонечныя плямы
	+ Сонечныя ўспышкі
	+ Каранальныя выкіды масы
* Сонечная радыяцыя
	+ Варыяцыі сонечнага выпраменьвання
* Каранальныя дзіркі
* Каранальныя петлі
* Факелы
* Гранулы
* Флокулы
* Пратуберанцы і валокны
* Спікулы
* Супергрануляцыя
* Сонечны вецер
* Хваля Мортана

 |
| Звязаныя тэмы | 
* Сонечная сістэма
* Сонечнае дынама

 |
| **Спектральны клас** G2 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Афанасьеў.
**Па́вел Васі́льевіч Афана́сьеў** (1 кастрычніка 1910, в. Сіста-Палкіна, Пецяргофскі павет, Санкт-Пецярбургская губерня — 13 верасня 1987) — беларускі савецкі дзяржаўны і палітычны дзеяч, міністр сувязі БССР (1955—1980).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 1 кастрычніка 1910 года ў в. Сіста-Палкіна Пецяргофскага павета Санкт-Пецярбургскай губерні (цяпер Ленінградская вобласць Расіі).

Працоўную дзейнасць пачаў у 1929 годзе манцёрам, станцыйным механікам Базавай тэлефоннай станцыі Галоўваенпорта ў г. Кранштаце.

У 1937 годзе скончыў Ленінградскі электратэхнічны інстытут сувязі. З 1937 года працаваў у Наркамаце сувязі СССР, з 1942 года — у Вялікабрытаніі, спачатку інжынер, пасля галоўны інжынер у гандлёвым прадстаўніцтве СССР па прыёмцы абсталявання сувязі. З лютага 1946 па кастрычнік 1948 года працаваў галоўным інжынерам Цэнтральнага упраўлення магістральных сувязей Мінсувязі СССР. З 1948 па 1955 год працаваў начальнікам Галоўнага упраўлення міжгародняй тэлефоннай сувязі Мінсувязі СССР.

З 11 лютага 1955 па 22 студзеня 1980 года — Міністр сувязі БССР.

Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР (1959—1975), член ЦК КПБ (1960—1966).

Памёр 13 верасня 1987 года. Пахаваны ў Мінску.

Узнагароды
----------

* ордэн «Знак Пашаны» (1943),
* ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР (1960),
* ордэн Леніна (1966),
* ганаровае званне «Заслужаны сувязіст БССР» (1966),
* значок «Ганаровы радыст» (1969),
* медаль «За доблесную працу» (1970),
* ордэн Кастрычніцкай рэвалюцыі (1971),
* званне «Майстар сувязі» (1978).

Спасылкі
--------

* Старонка на сайце Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Архівавана 8 лістапада 2021.
Галоўны корпус Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
**Галоўны корпус Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі** — будынак у г. Горкі, размешчаны па адрасе вул. Мічурына, 5. Пабудаваны ў 1965 г. з цэглы.

Архітэктура
-----------

Будынак прамавугольны ў плане. Уключае 2 пяціпавярховыя і трохпавярховы аб’ёмы. Вырашаны ў лаканічных архітэктурных формах без дэкаратыўнага афармлення. Галоўны фасад рытмічна члянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі, уваход вылучаны казырком. У пяціпавярховых аб’ёмах размешчаны адміністрацыйныя памяшканні, аўдыторыі, кабінеты, лабараторыі, у трохпавярховым — актавая зала на 1000 месцаў.

Літаратура
----------

* 868.  // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Баум.
**Уладзі́мір Алякса́ндравіч Баум** (6 жніўня 1922, в. Карыціскі, Беластоцкае ваяводства) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Скончыў Гродзенскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт. З 1950 па 1954 год — рабочы, механік, старшыня завкама Гродзенскага камбіната будматэрыялаў.

З 1954 года старшыня калгаса імя XXII з’езда КПСС (да 1961 года калгас «Стаханавец», на 2012 год — СПК імя Баума) Іўеўскага раёна.

З 1990 года на пенсіі.

Узнагароды
----------

За прадуманую, разлічаную на годнае жыццё людзей забудову цэнтральнай сядзібы калгаса імя XXII партз’езда (в. Геранёны) У. А. Баум быў узнагароджаны залатым медалём ВДНГ СССР.

Званне Героя прысвоена за поспехі ў развіцці жывёлагадоўлі, павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак сельскагаспадарчых прадуктаў. Член Рэвізійнай камісіі КПБ у 1961-66. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1963-67.

За час працы старшынёй калгаса быў узнагароджаны ордэнамі Леніна, Кастрычніцкай Рэвалюцыі, Працоўнага Чырвонага Сцяга, «Знак Пашаны».

Зноскі
------

1. 1 2  Баум Владимир Александрович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 46. — 737 с.
2. ↑  СПК им. Баума Архівавана 2 лютага 2014.  (руск.)
3. 1 2  Баум Владимир Александрович  (руск.)

Спасылкі
--------

* Уладзімір Аляксандравіч Баум на сайце «Героі краіны»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шышкін.

**Мікалай Паўлавіч Шышкін**, дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, міністр замежных спраў з 1896 па 1897 год.

Біяграфія
---------

З 1847 года служыў у канцылярыі яраслаўскага губернатара. У 1853 годзе перайшоў на службу ў азіяцкі дэпартамент МЗС. Сакратар генеральнага консульства ў Бухарэсце (1859), консул у Адрыянопалі (1861), генеральны консул у Бялградзе (1863), дыпламатычны агент і генеральны консул у Сербіі (1868). Пасланец у ЗША (1875), Грэцыі (1880), Швецыі і Нарвегіі (1884).

З 1891 года знаходзіўся на пасадзе таварыша міністра замежных спраў; з 14 студзеня 1895 года — часовы кіраўнік МЗС; міністр з 19 жніўня 1896 да 1 студзеня 1897 года.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Шышкін Мікалай Паўлавіч


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Аляксей Барысавіч Лабанаў-Растоўскі** | **Міністр замежных спраў Расійскай імперыі**1896 — 1897 | Пераемнік**Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў** |
**Тэціаро́а** (фр.: Tetiaroa, таіц.: Tetiʻaroa) — атол у Французскай Палінезіі. Уваходзіць у групу Наветраных астравоў Таварыства. Плошча — 5,8 км². Насельніцтва (2017 г.) — 240 чалавек.

Геаграфія
---------

Тэціароа месціцца за 40 км на паўнач ад Папеэтэ, сталіцы Французскай Палінезіі. Уяўляе сабою замкнёны каралавы рыф тна вяршыні старажытнага падводнага вулкана. На паверхні вылучаюцца 13 астраўкоў, што атачаюць лагуну глыбінёй да 30 м. Яна злучаецца з акіянам толькі падчас прыліваў.

Клімат трапічны мусонны. Сярэднядзённая тэмпература на працягу года вагаецца ад +24,9 °C да +27,3 °C. Найбольш вільготны месяц — снежань, калі ўзровень ападкаў дасягае 329,9 мм. Аднак у верасні ён не перавышае 66,5 мм.

Прырода
-------

Хаця вапняковыя глебы Тэціароа не адрозніваюцца ўрадлівасцю, большасць астраўкоў пакрыты густой расліннасцю. На іх сустракаюцца какосавая пальма, казуарына, панданус, фікус, папараці і інш. Фаўна прадстаўлена птушкамі і крабамі. На пляжах размножваюцца некалькі відаў марскіх чарапах. Лагуна Тэціароа цікава наяўнасцю маладых акул.

Гісторыя
--------

Тэціароа з’яўляўся месцам збораў *арыёры*, вышэйшых колаў таіцянскай супольнасці. Падчас археалагічных раскопак на 3 астраўках былі выяўлены рэшткі каменных платформ для стральбы з лука і танцаў. Відавочна, першым еўрапейцам, які наведаў атол, быў Вільям Блай падчас пошукаў мяцежнікаў з карабля «Баўнці» (1792 г.). Пазней Тэціароа перайшоў у валоданне таіцянскіх манархаў. У 1902 г. яго набыў канадзец Дж. Уолтэр Уільямс, які пабудаваў тут рэзідэнцыю і стварыў какосавую плантацыю.

У 1967 г. атол быў набыты акцёрам Марланам Бранда. У 1970 г. была пабудавана невялікая вёска з аэрадромам. У 1983 г. на Тэціароа здымаўся кінафільм «Le Bourreau des cœurs[fr]». Пасля смерці М. Бранда яго нашчадкі здалі 2 астраўкі ў арэнду на 99 гадоў для будаўніцтва атэля «Бранда». У нашы дні большасць сталых насельнікаў — супрацоўнікі гэтага прадпрыемства.

Спасылкі
--------

* Private Island Resort — Tetiaroa — The Brando
* Tetiaroa Society

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ягораў.
**Мікалай Паўлавіч Ягораў** (6 мая 1937, Менск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1963 г. Працаваў у Віцебскім аблміжкалгаспраекце, Мінскпраекце, з 1973 года — кіраўнік групы архітэктараў у Белжылпраекце. 

Член Саюза архітэктараў СССР з 1973 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): секцыі цаглянага жылога дома серыі МК-9 (1967), 12-павярховыя жылыя дамы ў мікрараёне Зялёны Луг-3 (1970), рэканструкцыя будынка Міндарбуда БССР па вул. Берсана (1979), вытворчы будынак Белжылпраекта і ІВЦ Мінфіна БССР па вул. Апанскага, 17 (1978) у Мінску.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Егоров Николай Павлович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Барычэўскі.
**Клеменс Барычэўскі** (1828, Вільня - ?) - беларускі скульптар

.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1851 годзе Пецярбургскую акадэмію мастацтваў. З 1861 годзе жыў у Парыжы.

Творчасць
---------

Працаваў у галіне партрэтнай скульптуры розных форм (бюсты, медалі), надмагільных помнікаў, максімальна выкарыстоўваючы пластыку розных матэрыялаў (гіпс, мармур, бронза). У творах пераважала рэлігійная тэматыка. Сярод твораў: бюсты генерала В. Замойскага (1867), Л. Нядзведскага (1869), французскага мастака Э. Дэлакруа (1873), рускага філосафа Р. Вырубава, публіцыста З. Кржыжаноўскага-Лакруа[fr] (абодва 188?), эпітафія А. Чартарыйскаму (1866-1868), партрэтныя мельёны і інш. Работы Барычэўскага з 1867 года дэманстраваліся ў парыжскіх салонах.

Літаратура
----------

* Клеменс Барычэўскі // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1. — 704 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0496-9.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шуманскі.
**Міхаіл Рыгоравіч Шуманскі** (20 кастрычніка 1920, в. Пераброддзе, Мёрскі раён, Віцебская вобласць — 4 лістапада 1982) — беларускі спявак (тэнар). Заслужаны артыст БССР (1955).

Біяграфія
---------

Валодаючы прыроджаным талентам спевака і музыканта, рана пачаў спяваць у мясцовым хоры, самастойна асвоіў скрыпку, спрабаваў пісаць песні («Трактарыст», 1940). У 1940 годзе прыняты разам з В. І. Юневіч у Дзяржаўную харавую капэлу БССР пад кіраўніцтвам Рыгора Шырмы. Выступаў у дуэце з В. І. Юневічам. У аснове рэпертуару ансамбля беларускія народныя песні і творы беларускіх кампазітараў (А. Багатырова, Р. Пукста, Ю. Семянякі, А. Туранкова і інш.).

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. У 5 т. Т. 5. — Мінск, 1987.
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 17. — Мінск, 2003.
* Шуманскі Міхаіл Рыгоравіч // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Міёрскага раёна / рэдкал. Г. М. Маняк [і інш.]. — Мн. 1988. — С. 549.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хмялёў.

**Мікалай Паўлавіч Хмялёў** (28 ліпеня [10 жніўня] 1901, Сормава — 1 лістапада 1945, Масква) — савецкі акцёр, тэатральны рэжысёр, педагог. Народны артыст СССР (1937). Лаўрэат трох Сталінскіх прэмій першай ступені (1941, 1942, 1946 — пасмяротна).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў пасёлку Сормава (цяпер раён Ніжняга Ноўгарада). Вучыўся ў прыватным рэальным вучылішчы Н. Н. Субоцінай ў Сормава, а пасля яго закрыцця — у 2-й гімназіі Ніжняга Ноўгарада ў Канавіне.

Пасля пераезду сям’і ў Маскву, з 1916 года вучыўся ў 6-й Маскоўскай гімназіі, з 1919 — адначасова на гісторыка-філалагічным факультэце Маскоўскага ўніверсітэта і ў 2-й Студыі МХТ. У 1924 годзе Студыя ў поўным складзе ўлілася ў трупу Маскоўскага Мастацкага тэатра (МХАТ).

Мікалай Хмялёў стаў адным з самых яскравых прадстаўнікоў так званага «другога пакалення» артыстаў МХАТа; сярод лепшых яго роляў — цар Фёдар у трагедыі А. К. Талстога «Цар Фёдар Іаанавіч», Карэнін ў «Ганне Карэнінай» Л. М. Талстога, Тузенбах ў «Трох сёстрах» А. П. Чэхава.

Вёў рэжысёрскую і педагагічную працу. У 1932 годзе стварыў тэатр-студыю, уліўшыся ў 1937 годзе ў Маскоўскі драматычны тэатр імя М. М. Ярмолавай, мастацкім кіраўніком якога ён быў у 1937—1945 гадах.

У 1943—1945 гадах — мастацкі кіраўнік МХАТа.

Зноскі
------

1. 1 2  Хмелёв Николай Павлович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com · Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX1703552 · GND: 1061837564 · LCCN: n99042661 · SUDOC: 243811896 · VIAF: 311661432 |
**Клевел** (**Клевей**) — возера ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца за 38 км на паўночны ўсход ад горада Астравец, на паўднёвы захад ад хутара Барова. Належыць да Сарачанскай групы азёр.

Возера знаходзіцца ў басейне ракі Сарачанка. Плошча Клевелу складае 0,12 км². Найбольшая глыбіня возера — 2,1 м. Даўжыня возера — 0,85 км, найбольшая шырыня — 0,23 км. Даўжыня берагавой лініі — 2,86 км. Аб'ём вады ў возеры складае 0,15 млн м³, плошча вадазбору возера — 114 км².

Схілы катлавіны возера маюць вышыню 10—15 м, парослыя лесам, на захадзе ў верхняй частцы — разараныя. Берагі Клевелу пераважна сплавінныя, забалочаныя. На пэўных участках берагі зліваюцца з схіламі, месцамі знаходзяцца па хмызняком.

Дно вадаёма плоскае, высланае сапрапелем. Праз возера цячэ рака Клевель, якая на паўднёвым усходзе злучае яго з возерам Белае.

Клевел мае востраў, плошча якога складае 0,0005 км².

Возера цалкам зарастае падводнай расліннасцю.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.

| Сарачанскія азёры |
| --- |
| 
* Баранскае
* Белае
* Вераб’і
* Галадзянка
* Галодна
* Гульбеза
* Ёдзі
* Залаўскае
* Каймін
* Клевел
* Тумскае
* Туравейскае

 |
**Везувіян** — мінерал, сілікат кальцыю і алюмінія складанага складу. Крышталі везувіяна часта маюць слупчастую, прызматычную ці пірамідальную форму. Буйныя крышталі звычайна знаходзяць у пустэчах вапнавых скарнаў. Калі глядзіш на досыць буйныя везувіяны, ствараецца ўражанне, што крышталі складзеныя са злучаных разам простых геаметрычных цел - кубікаў, нібы злітаваных, змешаных адзін з адным. Сустракаецца везувіян і ў выглядзе шчыльных або прамяністых агрэгатаў. Сваю назву мінерал атрымаў у 1795 г. ад імя вулкана Везувія, у застылай лаве якога аматары мінералогіі адшуквалі яго бураватыя ці зеленаватыя крышталі. Аўтарам назвы лічыцца геолаг А. Вернер.

Літаратура
----------

* Deere, W. A. et al. 1962, *Rock Forming Minerals:* Vol. 1 *Ortho- and Ring Silicates*, pp. 113–120

Спасылкі
--------

* Webmineral data
* Vesuvianite at Franklin -Sterling
* Mindat — Cyprine var. w/ location data

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777379742 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кунько.
**Міхаіл Пятровіч Кунько** (12 студзеня 1936, в. Дукора, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1960 годзе. Працаваў у Магілёўскім аблвыканкаме, Белдзяржпраекце, архітэктарам Кастрычніцкага раёна Мінска, намеснік начальніка Упраўлення па будаўніцтве і архітэктуры Мінскага аблвыканкама, начальнікам аддзела ў Белмясцпрампраекце, з 1977 года — галоўны архітэктар праектаў у Мінскім аддзяленні Дзіпрасувязі. 

Член Саюза архітэктараў СССР з 1965 года. Член КПСС з 1966 года. Пражывае ў г. Мінск.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): генплан Салігорска (1963), будынак Магілёўграмадзянпраекта (1963), Слуцкая фабрыка мастацкіх вырабаў (1975), раённыя вузлы сувязі, АТС у гарадах Беларусі (1977— 83).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кунько Михаил Петрович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Клейстагамія** — тып самаапылення, пры якім апыленне адбываецца ў нераскрываючыхся кветках. Клейстагамія ўласціва для арахісу, гароху і фасолі, шырока распаўсюджаная сярод травы, аднак самым буйным родам клейстагамных раслін з'яўляецца Фіялка (*Viola*).

У выпадку генетычна мадыфікаванага рапсу даследчыкі імкнуцца знізіць магчымасць пераносу генаў паміж генетычна мадыфікаванымі і немадыфікаванымі раслінамі, таму спрабуюць зрабіць генетычна мадыфікаваныя расліны клейстагамнымі. Аднак з-за некаторай нестабільнасці клейстагамных формаў генетычна мадыфікаваных раслін бываюць выпадкі, калі кветкі адкрываюцца і генетычна мадыфікаваны пылок вызваляецца.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 329. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* Co-Extra research on genetically modified, cleistogamous rapeseed Архівавана 20 ліпеня 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777540895 · NKC: ph121610 |
Камянецкая Вежа
**Вежа валынскага тыпу**, **валынская вежа**, **гатычная вежа** — тып абарончай вежы, распаўсюджаны ў абарончых комплексах на заходніх землях Русі (сучасная Беларусь і Валынь) з сярэдзіны 13 ст. да 15 ст. і нават да 17 ст.

Узнікненне такіх вежаў было выклікана тагачаснымі змяненнямі ў практыцы ваеннай справы на землях Русі — пераходам ад пасіўнай аблогі да актыўнай, з выкарыстаннем камнямётных машын (парокаў) вялікай магутнасці.

Такія вежы характарызаваліся высокай шмат'яруснай каменнай (ці каменна-цаглянай, рэдка драўлянай) будовай. Ставіліся ў складзе большых абарончых комплексаў (замкаў), або асобна, часам унутры дапаможных дрэва-земляных ўмацаванняў. Маглі мець жытло для абаронцаў, што *ў пэўнай ступені* прыпадабняла іх да вежаў-данжонаў і бергфрыдаў

На беларускіх землях вядомыя такія збудаванні ў Каменцы (Камянецкая вежа — адзіная ацалелая вежа такога тыпу), Берасці, Полацку, Горадне, Тураве, Наваградку і інш. З імі, у працах М. Ткачова, атаясамліваюцца драўляныя высокія вежы, якія ставіліся асобна ў некаторых замках 16 ст. і нават 17 ст. (Радашковіцкі замак, замак Сяняўскіх у Шклове, Мядзельскі замак, Мсціслаўскі замак і інш.).

Зноскі
------

1. ↑  Тэрмін уведзены П. А. Рапапортам пасля вывучэння вежаў на тэрыторыі Валынскай зямлі. Згодна з: Ткачоў М. А. Абарончыя збудаванні заходніх зямель Беларусі XIII—XVIII ст. Мн. 1978.
2. ↑  Тэрмін ужыты ў А. Краўцэвіча: Замкі Гедыміна пры заходняй мяжы Літвы // Castrum, urbis et bellum: Зборнік навуковых прац, 2002 — 421 с..
3. ↑  Паводле думкі М. Ткачова. Нават частковае падабенства да данжонаў аспрэчваецца М. Макаравым і Кушнярэвічам на падставе неіснавання сталага жытла ў такіх вежах. Кушнярэвіч прапануе класіфікаваць іх як бергфрыды: Кушнярэвіч А. М. Гісторыка-архітэктурная тыпалогія мураванага дынастычнага абарончага дойлідства ВКЛ //Беларускі гістарычны часопіс № 12, 2005. С. 36.
4. ↑  Ткачоў, Замкі…, 1-е выд. С.9.

Літаратура
----------

* Ткачоў М. Замкі Беларусі. 1-е і 2-е выд.
**Абрагам Кульвец** (каля 1510, в. Кульва каля Коўна — 6 чэрвеня 1545) — асветнiк, дзеяч Рэфармацыi ў Вялікім Княстве Літоўскім.

Паходзiў з літоўскага шляхецкага роду. Вучыўся ў Кракаўскай акадэмii (1528), дзе атрымаў ступень бакалаўра вольных мастацтваў, пасля ў Лювене. Да 1535 вярнуўся на радзіму і жыў у ваяводы віленскага і канцлера ВКЛ Альбрэхта Гаштольда. З 1536 вучыўся у Вiтэнбергу і Лейпцыгу (слухаў там лекцыi Марціна Лютэра), пасля ў Сіене, дзе атрымаў ступень доктара абодвух правоў (1539).

У 1539 дзякуючы падтрымцы каралевы польскай і вялікай княгіні літоўскай Боны заснаваў у Вiльнi прыватную школу з канвіктам (інтэрнатам), якая стала першым асяродкам лютэранства ў ВКЛ. У школе выкладаіся «сем вольных мастацтваў», вучылася да 60 юнакоў. Рэфармацыйныя погляды Кульвец выказваў і ў пропаведзях у касцёле Святой Ганны. Дзейнасць Кульвеца выклiкала занепакоенасць каталіцкага духавенства. Бiскуп вiленскi Павел Гальшанскі дамогся ад вялікага князя Жыгiмонта Старога выдання загаду з патрабаваннем да Кульвеца з'явiцца перад касцельным судом.

У 1542 Кульвец пакiнуў Вiльню i пераехаў у Каралявец (Кёнiгсберг), дзе герцаг Альбрэхт прызначыў яго сваім радцам і віцэ-рэктарам мясцовай школы. З 1544 Кульвец выкладаў грэчаскую і старажытна-яўрэйскую мовы ў новазаснаваным Каралявецкім універсітэце. Выдаў тэалагічную працу «Спавяданне веры Абрагама Кульвяца, напісанае да найяснейшай каралевы Польшчы» («Confessio fidei Abrahami Culvensis, scripta ad serenissimam reginam Poloniae», 1543). Паводле загаду герцага Альбрэхта пачаў працу па напісанні літоўскага катэхізіса, пераклаў на літоўскую мову некалькі гімнаў, якія ўвайшлі ў «Катэхізіс» Марцінаса Мажвідаса (1547). У пачатку 1545 атрымаў дазвол вярнуцца ў Вiльню, дзе неўзабаве памёр.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В.* Кульвец Абрагам // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 165. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Treccani |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1026945712 · ISNI: 0000 0000 4652 2534 · LCCN: no2007009233 · LNB: 000260605 · NLP: A3616897X · NUKAT: n2010157600 · VIAF: 44068487 |

 |
**Чантхабуры** (тайск.: จันทบุรี) — правінцыя ва ўсходняй частцы Тайланда, за 250 км ад Бангкока. Насельніцтва — 482 370 чалавек (2010). Адміністрацыйны цэнтр — горад Чантхабуры. Сімвалам правінцыі з’яўляецца Месяц, акружаны арэолам, а ў крузе Месяца намаляваны трус. Герб сімвалізуе мір і спакой жыцця ў правінцыі.

Паўднёвая частка правінцыі Чантхабуры, якая выходзіць да Сіямскага заліва, размяшчаецца на прыбярэжных раўнінах. Астатняя тэрыторыя даволі гарыстая, на поўначы ўзвышаецца горны масіў Чантхабуры. На ўсходзе праходзіць дзяржаўная мяжа з Камбоджай. Нараўне з суседняй правінцыяй Трат, гэты рэгіён з’яўляецца асноўным месцам здабычы каштоўных камянёў, у асноўным рубінаў і сапфіраў.

Зноскі
------

1. ↑   — Department of Provincial Administration.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13012489'></a>
2. ↑  ทำเนียบท้องที่ พุทธศักราช 2546 เล่ม 1 — กระทรวงมหาดไทย, 2003. — С. 57.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23793867'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q640365'></a>
**Клейтанскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Clayton State University) — вышэйшая навучальная ўстанова ў ЗША са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў горадзе Мораў, акруга Клейтан, штат Джорджыя.

Кампус
------

Галоўны кампус уключае ў сябе 192 акры (0,78 км²) лясістай мясцовасці, з пяццю азёрамі і паркавай атмасферай. Размешчана ВНУ ў паўночна-цэнтральнай частцы акругі Клейтан у паўднёвым прыгарадзе Атланты, галоўны кампус знаходзіцца ў пятнаццаці хвілінах язды ад міжнароднага аэрапорта Атланты і прыкладна ў дваццаці хвілінах ад цэнтра Атланты.

Структура
---------

Універсітэт складаецца з чатырох каледжаў і адной школы:

* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнесу
* Каледж здароўя
* Каледж інфармацыйна-матэматычных навук
* Школа паслядыпломнай адукацыі

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Джорджыя

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Клейтанскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўніверсітэта

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 9906 5541 · LCCN: no2007015151 · Microsoft: 185241533 · VIAF: 146953711 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Славатычы (значэнні).
**Славаты́чы** (польск.: Sławatycze) — вёска ў Польшчы, на рацэ Буг, за 50 км ад Бялы Падляскай, каля беларуска-польскай граніцы. Уваходзіць у склад Бяльскага павета Люблінскага ваяводства, сядзіба вясковай гміны Славатычы. Насельніцтва на 2006 год — 2738 чалавек.

Гісторыя
--------

Новая царква-мураўёўка, касцёл і старая царква, 1915—1918 гг.
### Вялікае Княства Літоўскае

Першы пісьмовы ўспамін пра Славатычы датуецца 1499 годам. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў яны ўвайшлі ў Берасцейскі павет Берасцейскага ваяводства.

У XVI стагоддзі Славатычы перайшлі ад Ляшчынскіх да Радзівілаў. У 1577 годзе горад атрымаў магдэбургскае права, а 15 лютага 1693 года — герб «*у залатым полі чорны арол пад княжацкай мітрай, на грудзях якога блакітны шыльд з гербам „Ражкі"*».

### Пад уладай Расійскай імперыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Славатычы апынуліся ў складзе Аўстрыі, з пачатку XIX стагоддзя — у складзе Расійскай імперыі, ва Уладаўскім павеце Сядлецкай губерні. Гэта адарвала мястэчка ад губерняў з пераважна беларускім насельніцтвам. На 1827 год у Славатычах было 249 будынкаў, на 1864 год — 207.

У часы Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе Славатычы занялі нямецкія войскі.

### Найноўшы час

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Славатычы апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі. З пачаткам Другой сусветнай вайны ў 1939 годзе Славатычы занялі войскі Трэцяга Рэйха.

У 1944 годзе Славатычы занялі савецкія войскі, пасля чаго іх зноў перадалі Польшчы.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: 1827 год — 1602 чал.; 1864 год — 1923 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2006 год — 2738 чал.

Славутасці
----------

* Касцёл Маці Божай Ружанцовай (1913—1919)
* Могілкі: каталіцкія, праваслаўныя, іўдзейскія
* Царква Покрыва Багародзіцы (1910—1912; мураўёўка)

### Страчная спадчына

* Царква Покрыва Багародзіцы (XVIII ст.)

Галерэя
-------

* Краявіды Славатычаў
* Касцёл Маці Божай РужанцовайКасцёл Маці Божай Ружанцовай
* Інтэр'ер касцёлаІнтэр'ер касцёла
* Пакроўская царкваПакроўская царква
* Інтэр’ер царквыІнтэр’ер царквы

Зноскі
------

1. ↑  *Цітоў А.* Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5. С. 232.
2. ↑  Chlebowski B. Sławatycze // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom X: Rukszenice — Sochaczew (польск.). — Warszawa, 1889. S. 773.

Літаратура
----------

* *Цітоў А.* Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5.
* Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom X: Rukszenice — Sochaczew (польск.). — Warszawa, 1889.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Славатычы (Польшча)
**Абол** (стар.-грэч.: ὀβολός obolós - прут) – 1) у старажытнай Грэцыі тавар-грошы ў выглядзе 4-граннага жалезнага прута, які складаў 1/6 драхмы; вагавая адзінка для серабра (0,73 г.); медная манета – 1/6 драхмы.

2) У Заходняй Еўропе 2-й паловы VIII—X стст. вагавая адзінка серабра (0,85 г.), сярэбраная манета ў ½ дэнарыя.

3) У Польшчы XIII ст. вагавая адзінка для золата (0,44 г.).

4) У Заходняй Еўропе XII—XV стст. сярэбраная манета, у XVI—XVIII стст. білонная ці медная ў ½ дэнарыя; у Германіі, Нідэрландах і Скандынавіі часта называлася «шэрф» ці «хэльбелінг».

5) У ВКЛ намінал у ½ дэнарыя (лотавая проба 1¾, лігатурная маса 0,365 г.), чаканены Віленскім манетным дваром у 1545 – 1547, 1554. У беларускіх пісьмовых крыніцах XVI ст. абол называўся *пенязем мееньшым* або *паўпенязем*.

6) Сінонім паняцця «дробныя грошы».

Літаратура
----------

* Gumowski, M. Podręcznik numizmatyki polskiej. – Kraków, 1914.
* Kiersnowski, R. Wstęp do numizmatyki polskiej wieków średnich. – Warszawa, 1964.
* Собрание древних грамот и актов городов: Вильны, Ковна. Трок, православных монастырей, церквей, и по разным предметам. Часть 2. – Вильно: Типография А.Марциновского, 1843.
* Зограф, А.Н. Античные монеты. – М. – Л. 1951. – (Материалы и исследования по археологии СССР, № 16).
* Масько, І. Ф. Абол / І. Ф. Масько // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 21—22. — ISBN 5-85700-077-7.
**Славечанска-Оўруцкі краж** (укр.: Словечансько-Овруцький кряж) — узвышша на поўначы Жытомірскай вобласці Украіны.

Цягнецца на 60 км у субшыротным напрамку, шырыня ад 5 км на ўсходзе да 14—20 км на захадзе. Максімальныя абсалютныя вышыні 300—316 м, перавышэнні над паверхняю прылеглай Палескай нізіны — 50—80 м.

Геалагічную аснову кража ўтварае Оўруцкі грабен, складзены метамарфізаванымі верхнепратэразойскімі вулканагенна-тэрыгеннымі пародамі, што запаўняюць лакальную грабен-сінкліналь уздоўж паўночнай мяжы Украінскага шчыта. Сярод парод пераважаюць кварцыты і пескавікі, маюцца пірафілітавыя сланцы (распрацоўваецца радовішча), дыябазы, трахіандэзіты. У заходняй частцы яны выходзяць на паверхню, а ў цэнтральнай і ўсходняй старажытныя пароды перакрытыя тоўшчай лёсу і дэлювіяльнымі адкладамі. Па краях кража залягаюць валунныя суглінкі і пяскі ледавіковага паходжання. Краж разбіты на асобныя блокі ў выніку нераўнамерных неатэктанічных рухаў, што адбілася на рэльефе. Добра выяўлены геамарфалагічныя адрозненні. Паўночна-заходняй частцы ўласцівы тыпова дэнудацыйны ўвалісты рэльеф, які развіваецца на паверхні асадкава-метамарфічных і элювіяльна-дэлювіяльных парод, паўночны схіл невысокі. У паўднёва-ўсходняй частцы рэльеф эразійны, з густою сеткай яроў і балак (максімальная даўжыня яроў да 5 км, глыбіня да 35—40 м), паўднёвы схіл круты і абрывісты.

Славечанска-Оўруцкі краж укрыты пераважна шыракалістымі і хвойнымі лясамі (пераважае хвоя звычайная), тут сустракаюцца рэліктавыя расліны: дуб скальны, рададэндран жоўты і інш.

* Краявід з найвышэйшага пункту кража (каля с. Гарадзец)Краявід з найвышэйшага пункту кража (каля с. Гарадзец)
* Краявід кражу ля с. СлавечнаКраявід кражу ля с. Славечна

Літаратура
----------

* *Кошик Ю.* Словечансько-Овруцький кряж // Географічна енциклопедія України: В 3-х т. / Редкол.: О. М. Маринич (відп. ред.) та ін. Т. 3: П—Я. — К.: «Українська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1993. — 480 с. ISBN 5-88500-020-4

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Славечанска-Оўруцкі краж на Вікісховішчы |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Касякоў.
**Аляксандр Іванавіч Касякоў** (нар. 12 мая 1914, г. Гомель) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1941 годзе Харкаўскі інжынерна-будаўнічы інстытут, у 1945—1956 працаваў у Гомельскім філіяле інстытута «Белдзяржпраект», з 1957 года галоўны архітэктар Гомеля, з 1965 года кіраўнік мастацка-канструктарскіх майстэрняў, з 1968 кіраўнік архітэктурна-мастацкай майстэрні Гомельскага аблспажыўсаюза, у 1971—1973 гадах кіраўнік мастацкай майстэрні Гомельскага камбіната добраўпарадкавання.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1963 года. Пражываў у Гомелі.

Творчасць
---------

Гомельскі дарожна-будаўнічы тэхнікум
Будынак Упраўлення КДБ Гомельскай вобласці
Асноўныя работы (усе ў Гомелі): будынкі ўпраўлення КДБ Гомельскай вобласці (1948), дарожна-будаўнічага тэхнікума (1952, у сааўтарстве), павільён на калгасным рынку (1949), праекты Гомельскага машынабудаўнічага (1950), політэхнічнага (1952) тэхнікумаў, генплан Гомеля (1963, у аўтарскім калектыве), жылыя дамы па вул. Савецкай (1950), Кірава (1956) і па праспекце Леніна (1963).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Касякоў Аляксандр Іванавіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
2. 1 2 3  Косяков Александр Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Касякоў Аляксандр Іванавіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Косяков Александр Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Пасёлак** — тып буйнога паселішча квартальнага тыпу ў сельскай мясцовасці. Таксама вылучаюць «пасёлкі гарадскога тыпу». Адпаведна, у статыстычных падліках насельніцтва пасёлкаў уключаецца ў склад сельскага насельніцтва, а пасёлкаў гарадскога тыпу — у склад гарадскога насельніцтва. Паводле Этымалагічнага слоўніка беларускай мовы НАН Беларусі слова «пасёлак» з’яўляецца нядаўнім запазычаннем з расійскага «посёлок».

Гісторыя
--------

Сфармаваўся ў сярэдзіне — другой палове XX ст. як вынік рэалізацыі праграмы па ўзбуйненні і рэканструкцыі «перспектыўных» паселішчаў. Забудова пасёлкаў вялася паводле тыповага, радзей індывідуальнага праекту (генеральнага плану). У паселішчы вылучаліся наступныя функцыянальныя зоны:

* адміністрацыйная (праўленне, пошта, ашчадная каса);
* гандлёвая (комплекс прадуктовых і прамтаварных крамаў);
* службаў побыту (пункты КБА, лазня, пральня);
* культурна-адукацыйная (школа, дзіцячы садок, клуб, бібліятэка);
* жылая (галоўны масіў забудовы);
* вытворчая (фермы, механічныя майстэрні, перапрацоўчыя прадпрыемствы і г.д.).

Прадугледжвалася добраўпарадкаванне вуліц, пракладка інжынерных сетак (электрычнасць, сувязь, водаправод, каналізацыя), камфартабельная жылая забудова. Жылы масіў забудоўваўся блочнымі двух- чатырохпавярховымі будынкамі з невялікімі прысядзібнымі дзялянкамі і мінімумам гаспадарчых пабудоў. У падобныя паселішча назіраўся прыток працаздольнага насельніцтва, што вяло да заняпаду навакольных (г.зв. «неперспектыўных») вёсак.

Да канца 1980-х у сістэме сельскага рассялення Беларусі акрэсліліся значныя зоны, структуру якіх утварала даволі шчыльная сетка пасёлкаў: Бабруйск — Магілёў — Доўск; Слуцк — Салігорск; наваколле Мінску, Віцебску, Гомелю. Найбольш развітая структура пасёлкаў склалася на лініі Бабруйск — Магілёў.

Гл. таксама
-----------

* Вёска
* Мястэчка
* Пасёлак гарадскога тыпу

Зноскі
------

1. ↑  Пасёлак // Этымалагічны слоўнік беларускай мовы / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мовазнаўства імя Я. Коласа. Т. 8: Немарач — Паяць. — Мн.: Навука і тэхніка, 1993. С. 181
2. ↑  Беларусы: у 13 т. Т. 2. Дойлідства / А. І. Лакотка; Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэдкал.: В. К. Бандарчык, М. Ф. Піліпенка, А. І. Лакотка. — Мн.: Тэхналогія, 1997. С. 33—35.

Літаратура
----------

* Беларусы: У 8 т. Т.2. Дойлідства / А. І. Лакотка; Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэдкал.: В. К. Бандарчык, М. Ф. Піліпенка, А. І. Лакотка. — Мн.: Тэхналогія, 1997. — 391 с.: іл. ISBN 985-6234-28-X.

| ⛭Населеныя пункты |
| --- |
| Тыпы населеных пунктаў | Аграгарадок ·  Мыза ·  Дворышча ·  Фальварак ·  Маёнтак ·  Хутар ·  Засценак ·  Ваколіца ·  Выселкі ·  Пагост ·  Кутан ·  Кішлак ·  Аул ·  Пасёлак ·  Пасёлак пры станцыі ·  Радок ·  Слабада ·  Камуна ·  Кібуц ·  Вёска ·  Сяльцо ·  Станіца ·  Сяло ·  Мястэчка ·  Прадмесце ·  Пасад ·  Пасёлак гарадскога тыпу (Гарадскі пасёлак, Рабочы пасёлак, Курортны пасёлак)  ·  Дачны пасёлак ·  Горад-спадарожнік ·  Горад |
| *Гл. таксама* | Прыгарад ·  Агламерацыя ·  Мегалаполіс |