recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Семашкевіч.

**Янка Быліна**, сапр. **Ян Семашкевіч** (30 кастрычніка 1883, в. Лакцяны, Свянцянскі павет Віленскай губ. цяпер Астравецкі р-н Гродзенскай вобл.  — 18 лютага 1956, в. Бомбля, Падляскае ваяводства, Польшча; паводле інш. звестак мяст. Мар'янава, Польшча; Псеўданімы: *Ядловец*; "Я. Дамарослы"; Крыптанімы: *Я. Б.*; *J.B.*) — беларускі рымска-каталіцкі святар, паэт і драматург.

Біяграфія
---------

Скончыў Віленскую духоўную семінарыю (1907), у тым жа годзе пасвечаны ў святары. Служыў у касцёлах на Слонімшчыне, Вілейшчыне, Ашмяншчыне, Віленшчыне. З 1933 года служыў на Беласточчыне — у Янаве-Падляскім (1933—1937), Ялоўцы (1937—1939), Міхалове (1939—1946), Бомблі (1946—1956). За ўжыванне беларускай мовы ў казаннях праследаваўся польскімі ўладамі. Арыштоўваўся НКУС у канцы верасня 1939 года. Апошнія гады жыцця правёў на Беласточчыне. Пахаваны побач касцёла ў Бомблі.

Творчасць
---------

Друкаваўся з 1917 года ў газеце «Гоман», у перыядычных выданнях Заходняй Беларусі, у т.л. у рэлігійных («Krynica», «Chryścijanskaja Dumka»), сатырычных (часопісы «Авадзень» і «Маланка»), дзіцячым (часопіс «Пралескі», пад псеўд. *Ядловец*).

Аўтар зборнікаў паэзіі «На прызьбе» (*Na pryzbie*, Вільня, 1918; 2-е выд. 1924), «На покуці» (*Na pokuci: Bajki i roznyja wieršy*, Вільня, 1934), камедыі «Выбар старшыні» (*Wybar staršyni: Wiaskowaja trahikamedyja u 3-ch dziejach z časou carskich*, Вільня, 1926; 2-е выданне: Выбар старшыні. Вільня, 1938), рэлігійных твораў «Ружанец да Найсвяцейшае Дзевы Марыі» (Вільня, 1928), «Песні жальбы або набожныя разважанні аб муках і смерці Збаўцы Езуса Хрыста» (Вільня, 1929), «Дарога крыжа» (*Daroha kryža*, Вільня, 1930).

Патрыятычныя і гумарыстычныя творы Я. Быліны выкарыстоўваліся аматарскімі калектывамі ў Заходняй Беларусі.

Памяць
------

Грамадскае аб'яднанне «Вільняр» арганізавала ў Лакцянах, на бацькаўшчыне паэта, мастацкі пленэр і краязнаўча-літаратурныя чытанні (9-10.8.2003).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3);
* Быліна Янка // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995. — Т. 1;
* *Гарбінскі Ю.* Беларускія рэлігійныя дзеячы XX стагоддзя. — Мінск-Мюнхен, 1999.
* *Гарэцкі М.* Быліна Янка // Гісторыя беларускай літаратуры. — Мн. 1992;
* Календарыюм // «Czasopis» № 10/2003;
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.;

Спасылкі
--------

* *Чакур Г.* У Клюшчанах успаміналі паэта-святара Яна Семашкевіча // Астравецкая Праўда. 2.11.2013.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 54145304389178571010, 302539835 |
**Ксенія Сяргееўна Лябёдкіна** (нар. 18 лютага 2002, Мінск, Беларусь) — беларуская валейбалістка. Майстар спорту Беларусь. Выступала за зборныя Беларусі розных узроставых катэгорый.

Біяграфія
---------

Валейболам пачала займацца у ДЮСШАР валейбольнага клуба «Мінск». Першым трэнерм была І. І. Сідзельнікава. У 2018—2019 навучалася ў мінскай РДВАР і гуляла за каманду вучылішча ў чэмпіянаце Беларусі. З 2019 года на працягу двух сезонаў выступала за «Мінчанка-2» у чэмпіянаце Беларусі і Моладзевай лізе чэмпіянату Расіі. З 2020 гуляла за асноўны склад «Мінчанак», з якім у 2021 годзе стала чэмпіёнкай Беларусі.

У 2017—2021 гадах гуляла за зборныя Беларусі розных вякоў.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | VK · Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | ЕКВ |
**Нацыянальны акадэмічны тэатр оперы і балета «Астана Опера»** — тэатр у Астане, збудаваны ў 2010—2013 гадах. Галоўны акадэмічны музычны тэатр Казахстана, заснаваны па ініцыятыве прэзідэнта Нурсултана Назарбаева. З’яўляецца асноўнай сцэнічнай пляцоўкай казахстанскага класічнага балета.

Будынак тэатра прызнаны маладым помнікам архітэктуры нацыянальнага значэння.

Будынак
-------

Будынак быў завершаны за няпоўных тры гады. Будаванне вялося ў 2010—2013 гадах і абыйшлося ў 320 мільёнаў долараў. Над вонкавым абліччам і інтэр’ерамі тэатра працавала каманда архітэктараў, будаўнікоў і спецыялістаў з 33 краін. Прэзідэнт краіны Нурсултан Назарбаеў увесь час уносіў у праект свае карэктывы, у тым ліку, ужо на стадыі практычнага ажыццяўлення. Так, па яго прапанове, была павялічана вышыня галоўнага тэатральнага фае. Падлога, сцены, дэкаратыўныя панэлі і вітыя мармуровыя ўсходы гэтага фае аздоблены наборным сіцылійскім мармурам.

Трупа
-----

Трупа была сфармавана шляхам конкурснага адбору. Журы, у якое, сярод іншых, уваходзілі прадстаўнікі такіх найбуйных тэатраў, як «Ла Скала», Вялікі і Марыінскі, займалася падборам аркестрантаў, спевакоў і танцораў.

Першае прадстаўленне было дадзена 21 чэрвеня 2013 года выкананнем оперы Мукана Тулебаева «Біржан і Сара».

Спачатку тэатр функцыянаваў як акцыянернае таварыства.

Кіраўніцтва
-----------

У канцы 2014 года Нурсултан Назарбаеў памяняў кіраўніка тэатра з Т. Мухамеджанава на Т. Альпіева. У сакавіку 2015 года на пасаду мастацкага кіраўніка балета была запрошана прыма-балерына Марыінскага тэатра Алтынай Асылмуратава, а на пасаду галоўнага дырыжора — дырыжор Алан Бурыбаеў.

* Дырэктар — Талеўбек Альпіеў
* Мастацкі кіраўнік балета — Алтынай Асылмуратава
* Галоўны дырыжор — Алан Бурыбаеў
* Галоўны балетмайстар — Турсынбек Нураліеў
* Галоўны хормайстар — Ержан Даутаў

Зноскі
------

1. ↑  Театр оперы и балета «Астана Опера»
2. ↑  Астана Опера. Начало пути с высокого полета
3. ↑  Театр оперы и балета «Астана Опера» Архівавана 7 лютага 2016.
**Шашачніца Аўрынія** (*Euphydryas aurinia*) — дзённы матылёк з сямейства Nymphalidae.

Апісанне
--------

Даўжыня пярэдніх крылаў да 4,6 см.

Верхні бок крылаў карычневы з цёмнымі або чорнымі палосамі. Па краі задніх крылаў невялікія светлыя ці белыя плямы. Малюнак, які ўтвараецца спалучэннем цёмных і светлых участкаў, характэрны для віду.

Ніжні бок крылаў больш светлы, чым верхні са светлымі плямамі, размешчанымі характэрным для віду малюнкам.

Яйкі светла-карычневыя, авальнай формы, зверху некалькі пляскатыя. Самка размяшчае іх купкамі на лісце кармавой расліны.

* Шашачніца АўрыніяШашачніца Аўрынія
* △ Шашачніца Аўрынія△ Шашачніца Аўрынія

### Час лёту

Май — чэрвень. На поўначы і ў гарах па ліпень, рэдка па жнівень.

Стадыя вусеня
-------------

Ліпень — май. Вусені жывуць спачатку ў агульным гняздзе, акукляюцца ў маі пасля зімоўкі.

Месца пражывання
----------------

Від адрозніваецца таксама моцнай індывідуальнай зменлівасцю і ў межах свайго шырокага арэалу ўтварае мноства падвідаў. Намінатыўная форма вядомая з ваколіц Парыжа. У Ірландыі апісаны падвід *E. a. hibernica* Birch. у Шатландыі — *E. a. scotica* Robs. і г. д. Аднак найбольшую колькасць разнавіднасцяў вядома з усходніх раёнаў Палеарктыкі. На велізарнай тэрыторыі Сібіры і Далёкага Усходу жыве цэлы шэраг розных папуляцый. Да ліку найбольш распаўсюджаных падвідаў Усходняй Азіі ставяцца *E. a. davidi* Obth. *E. a. sibirica* Stdgr. і *E. a. lacta* Christ. Таксама, адзін і той жа падвід і на адных і тых жа участках у розныя гады можа ўтвараць ўзаемна адрозныя формы.

Месца лёту: Сырыя месцы — сырыя лугі, палі, узлескі, багны і т. п. У Еўропе характэрна лакальнае распаўсюджанне з вялікімі разрывамі.

### Распаўсюджанне

Арэал: Еўропа — цэнтральная і паўднёвая. Расія — Еўрапейская частка, Сібір, Прыамур’е, Прымор'е. Каўказ, Казахстан, Сярэдняя Азія, Паўночна-заходні Кітай, Манголія, Карэя, Марока, Алжыр.

У Маскоўскай вобласці за апошнія 30 гадоў від адзначаны ў Балашыхінскім, Мажайскім, Нара-Фамінскім, Мыцішчынскім, Нагінскім, Арэхава-Зуеўскім, Раменскім, Сергіева-Пасадскім і Серпухаўскім раёнах.
Частата лёту: Не часта.

Харчаванне
----------

Кармавыя расліны: каманішнік, скабіёза, наперстаўка, трыпутнік, крынічнік (Veronica chamaedrys і інш.), герань, бузіна, гарычка, валяр'ян, бружмель, спірэя, каліна і інш.

Ахова
-----

* Чырвоная кніга Маскоўскай вобласці — 2-я катэгорыя (від, які скарачаецца ў колькасці)
* Чырвоная кніга горада Масква — 0-я катэгорыя (зніклы від)

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2781464955 |
Баявая машына 9А52-2 РСЗА 9К58 Смерч.
**9К58 «Смерч»** — савецкая і расійская рэактыўная сістэма залпавага агню калібра 300 мм.

Са снежня 2016 года пачалася замена РСЗА «Смерч» і РСЗА «Град» на РСЗА сямейства «Тарнада», дзе баявыя машыны ў цэлым сканструяваныя аналагічна папярэднікам, але абсталяваны навігацыяй «ГЛОНАСС» і новай камп’ютэрызаванай сістэмай кіравання агнём. «ГЛОНАСС» таксама выкарыстоўваецца ў кіраваных ракет для РСЗА Тарнада-С, што пацверджана экспертамі Міжнароднага Інстытута Стратэгічных Даследаванняў і вытворцам.

Зноскі
------

1. ↑  "Чудовищный «Торнадо» после «Смерча»: российские РСЗО способны превратить 67 Га в пустыню". *Телеканал «Звезда»*. 2016-04-17. Праверана 2017-03-02.
2. 1 2  "Система «Торнадо-С» получит ракету с ГЛОНАСС-наведением". Праверана 2017-03-02.
3. ↑  Military Balance 2017 **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  IISS. Архівавана з першакрыніцы 3 сакавіка 2017. Праверана 9 сакавіка 2022.
**Нацыянальная кааліцыя** (**НК**; фінск.: Kansallinen Kokoomus; Kok; шведск.: Samlingspartiet; Saml) — правацэнтрысцкая[en] палітычная партыя ў Фінляндыі.

Заснаваная ў 1918 годзе Нацыянальная кааліцыя ўваходзіць у «вялікую тройку» партый, якія дамінавалі ў нацыянальнай палітыцы Фінляндыі на працягу дзесяцігоддзяў, разам з Сацыял-дэмакратычнай партыяй і Партыяй цэнтра. Цяперашні старшыня партыі Петэры Орпа абраны 11 чэрвеня 2016 года. Палітыка партыі, паводле яе прадстаўнікоў, грунтуецца на «свабодзе, адказнасці і дэмакратыі, роўных магчымасцях, адукацыі, падтрымцы, талерантнасці і клопаце», падтрымлівае мультыкультуралізм[en] і правы ЛГБТ[en]. У міжнароднай палітыцы займае пранатаўскую і праеўрапейскую пазіцыю, уваходзіць у Еўрапейскую народную партыю.

Доля галасоў Нацыянальнай кааліцыі на парламенцкіх выбарах з 1990-х гадоў складала каля 20 % і з таго часу партыя не ўваходзіла ў кааліцыйныя ўрады толькі восем гадоў. На выбарах 2011 года[en] яна атрымала 44 з 200 месцаў, упершыню ў сваёй гісторыі стаўшы найбуйнейшай партыяй у парламенце Фінляндыі. На мясцовым узроўні яна ўпершыню стала найбуйнейшай партыяй у 2008 годзе. НК стала самай буйной партыяй на парламенцкіх выбарах 2023 года[en] з 48 месцамі і стала вядучай партыяй ва ўрадзе Орпа з 20 чэрвеня 2023 года.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мілавідаў.
**Ігар Мікалаевіч Мілаві́даў** (5 (18) мая 1910, в. Падгароддзе Дрысенскага павета, цяпер Верхнядзвінскага раёна — 30 сакавіка 1984) — савецкі ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант артылерыі (1966).

Біяграфія
---------

Скончыў ваенную акадэміі імя Фрунзэ (1941) і Генштаба (1952). У Чырвонай Арміі з 1927 года. Удзельнік баёў каля возера Хасан (1938). У Вялікую Айчынную вайну на Заходнім, Волхаўскім, 1-м і 2-м Украінскіх франтах: начальнік штаба артылерыйскай дывізіі, камандзір артылерыйскага палка, камандуючы артылерыяй дывізіі. Удзельнік Корсунь-Шаўчэнкаўскай, Уманскай, Яска-Кішынёўскай, Будапешцкай і Венскай аперацый. Да 1969 года на камандных пасадах у Савецкай Арміі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
Чардаш
**Ча́рдаш** (венг.: csárdás) — традыцыйны венгерскі народны танец. Назва паходзіць ад венг.: csárda — постоялый двор, трактир.

З'явіўшыся ў Венгрыі, чардаш быў распаўсюджаны цыганскімі музычнымі ансамблямі па Венгрыі і суседнім краінам і рэгіёнам: Ваяводзіна, Славакія, Славенія, Харватыя, Трансільванія і Маравія.

Пра паходжанне танца існуюць розныя меркаванні. Па адным меркаванні, яго паходжанне можа быць звязана з венгерскім музычным стылем вербункашам (ад ням. *Werbung* — вербаванне), распаўсюджаным у венгерскай арміі ў XVIII стагоддзі. Паводле меркавання іншых, чардаш з'явіўся з танца гайдукоў.

Для чардаша характэрным з'яўляецца значная варыяцыя яго тэмпу. Танец, пачынаючыся з павольнага лірычнага ўступу танца па крузе (*лашу*), завяршаецца ў вельмі хуткім, імклівым рытме парнага танца (*фрыш*). Існуюць таксама і іншыя варыяцыі тэмпу: *csárdás*, *sűrű csárdás* і *szökős csárdás*. Музычны памер 2/4 ці 4/4.

Чардаш танчаць мужчыны і жанчыны. Жанчыны адзеты ў традыцыйныя шырокія спадніцы, звычайна ярка чырвонага колеру, якія падчас кружэння набываюць характэрную форму.

Да тэматыкі чардаша звярталіся ў сваёй творчасці такія класічныя кампазітары як Ферэнц Ліст, Віторыа Монці, Іаганес Брамс, Іаган Штраус, Пётр Ільіч Чайкоўскі і іншыя.

Спасылкі
--------

* StreetSwing’s Dance History Archives: Czardas or Csárdás  (англ.)

| ⛭Характарны танец |
| --- |
| Польскі | 
* Паланэз
* Мазурка
* Кракавяк

 | Фані Эльслер у качучы з балета «Кульгавы нячысцік» |
| Венгерскі | Чардаш |
| Іспанскі | 
* Балеро
* Качуча
* Панадэрас
* Сегідзілья
* Фанданга
* Цапатэада

 |
| Італьянскі | Тарантэла (Неапалітанскі) |
| Шатландскі | 
* Жыга
* Рыл

 |
| Аксэсуары | 
* Веер
* Кастаньеты
* Тамбурын

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4376009-0 · NKC: ph224325 |
**Ні́на Пятро́ўна Го́рык** (укр.: Ніна Петрівна Горик, у шлюбе **Горык-Літвінюк**; нарадзілася 7 верасня 1957 года, Забужжа Любамльскага раёна Валынскай вобласці, Украінская ССР) — валынская паэтэса, заслужаная настаўніца Украіны, грамадская дзяячка. Аўтар тэхнічных распрацовак урокаў па ўкраінскай літаратуры для 10-я класа, лаўрэатка прафесійнага Усеўкраінскага конкурсу «Настаўнік года», абласной асветніцкай прэміі імя Лесі Украінкі, «Мядовай прэміі — 2013».

Біяграфія
---------

Яшчэ ў школе пачала пісаць вершы, была членам літаратурнай студыі, карэспандэнтам у мясцовай газеце. Скончыла з адзнакаю філалагічны факультэт Валынскага дзяржаўнага ўніверсітэта (1974—1978).

Адзін год адпрацавала настаўніцай украінскай мовы і літаратуры ў Галаўненскай сярэдняй школе. Ажанілася з Фёдарам Літвінюком і пераехала ў Ковель. З 1979 выкладала ў мясцовых школах №№7, 11 і Ковельскім машынабудаўнічым тэхнікуме. З 1995 выкладае ў школе.

Член Саюза пісьменнікаў Украіны з 1995.

Муж, палкоўнік міліцыі, загінуў на службе ў 2002 годзе, абараняючы людзей ад рабавання. Засталіся дачка Вольга і сын Тарас.

Творчасць
---------

Аўтар зборнікаў вершаў «Волинь моя, воле» (1990), «Територія слова» (1993), «Погожою дниною над Україною» (1997), «Повернення Мавки» (2004), дапаможніка для настаўніка «Тэматычныя распрацоўкі ўрокаў па ўкраінскай літаратуры (10 класа)» (2002).

Лаўрэатка прэміі імя Л. Украінкі Валынскай аблдзяржадміністрацыі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Жыццяпіс (укр.)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1016510675 · ISNI: 0000000052836847 · LCCN: nr98036497 · NUKAT: n2008115614 · SUDOC: 165887168 · VIAF: 29449436 |

 |




| Лаўрэаты Мядовай прэміі |
| --- |
| 
* Алесь Каско (2001)
* Мікола Купрэеў (2002)
* Валерый Грышкавец (2004)
* Валянціна Кукса (2005)
* Іван Мельнічук і Аляксей Філатаў (2006)
* Леанід Галубовіч (2007)
* Лявон Валасюк і Кастусь Жмінько (2008)
* Алесь Корнеў (2009)
* Алесь Зайка (2011)
* Васіль Дэбіш (2012)
* Ніна Горык (2013)
* Павел Ляхновіч (2015)
* Мікалай Сянкевіч (2016)
* Валерый Гапееў (2017)
* Мікола Пракаповіч (2018)
* Мікола Аляхновіч (2019)

 |
**Мі́скіта** (саманазвы: *Mískitu*) —– індзейская мова Цэнтральнай Амерыкі. Распаўсюджана на карыбскім узбярэжжы Нікарагуа і Гандураса. Родная мова народа міскіта. Колькасць носьбітаў (2019 г.) — 231 000 чал.

Распаўсюджанне мовы міскіта
Мова міскіта адносіцца да сям'і моў місумальпан. Мае цэнтральнаамерыканскае паходжанне. Падчас існавання дзяржавы міскіта ў XVII — XIX стст. стала мовай межэтнічных камунікацый на заходнім карыбскім узбярэжжы, адначасова зведала моцны лексічны ўплыў англійскай мовы. У выніку падзелу Маскітавага берага паміж Нікарагуа і Гандурасам носьбіты міскіта сутыкнуліся з пашырэннем уплыву афіцыйнай іспанскай мовы. 

Першыя запісы на мове міскіта вядомы з XVII ст. У канцы XIX — пачатку XX ст. пратэстанцкія місіянеры распрацавалі алфавіт на аснове лацінкі, апублікавалі граматыку і слоўнік мовы міскіта. У нашы дні найчасцей выкарыстоўваецца гэта пісьмовая версія. У 1985 г. у Нікарагуа была складзена болей сучасная граматыка. 

У Гандурасе працуе каля 20 школ, дзе міскіта выкладаецца поруч з іспанскай мовай.

Зноскі
------

1. ↑  Language: Miskito
2. ↑  LANGUAGE RIGHTS ON THE NICARAGUAN ATLANTIC COAST

Спасылкі
--------

* Miskito language, pronunciation and alphabet
* Mískito Indian Language (Mískitu, Mísquito, Bahwika, Wanki)
* Miskito Dictionary Архівавана 28 мая 2023.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ляхновіч.
**Павел Аркадзевіч Ляхновіч** (нар. 25 кастрычніка 1954, в. Сярэдняя, Мінскі раён) — беларускі празаік, перакладчык, журналіст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 25 кастрычніка 1954 года ў в. Сярэдняя на поўначы Мінскага раёна. Ранняе дзяцінства прайшло ў частых пераездах, сваю хату бацькі агоралі толькі ў 1968 годзе ў в. Ракаў Валожынскага раёна.

У 1961-1965 гадах вучыўся ў Кіявецкай пачатковай школе, потым у 1965-19171 гадах у Ракаўскай сярэдняй школе, у 1965-1971 гадах у Каспійскім вышэйшым ваенна-марскім чырванасцяжным вучылішчы імя Кірава ў Баку, Азербайджан.

Пасля сканчэння КВВМЧВ імя Кірава праходзіў службу на падводных лодках і надводных караблях Паўночнага флоту (ракетны падводны крэйсер стратэгічнага прызначэння К-424, энергетычныя судны ЭНС-244 і ЭНС-254). Заканчваў службу выкладчыкам у 1-м вучэбным атрадзе ВМФ у Пінску. Звольніўся ў запас у 1991 годзе.

Працаваў аўтаслесарам, намеснікам дырэктара і дырэктарам малога прадпрыемства, "выбівалам" у рэстаране, трэнерам па кікбоксінгу і тайскаму боксу, целаахоўнікам, журналістам у пінскіх газетах, будаўніком у Варшаве, Маскве, Салехардзе і Сургуце.

Першыя публікацыі былі на старонках "Пінскага весніка" ў пачатку 1990-х.

Жыве ў Пінску.

Бібліяграфія
------------

* "Пачатак сезона"- зборнік апавяданьняў, 1998 г.
* "З Богам у Расеі" В. Цішэк, Даніэль Флягерты - пераклад з польскай, 2003 г.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Ляхновіч Павел Аркадзьевіч **(нявызн.)**. *lit-bel.org*. Праверана 20 сакавіка 2024.
**Наэль-Кемпфф-Меркада** — нацыянальны парк, які знаходзіцца ў паўночна-заходняй частцы дэпартамента Санта-Крус у Балівіі, у прымежнай зоне з Бразіліяй, аб’ект са спіса Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Парк быў заснаваны ў 1979 г. Гэты прыродны комплекс з’яўляецца найбольш вялікім натуральным запаведнікам на Зямлі: яго плошча складае болей за 1,5 млн га; з’яўляецца самым чыстым і цэласным рэзерватам у басейне Амазонкі.

Геалагічная гісторыя рэгіёна пачалася ў дакембрыйскую эпоху, г. зн. налічвае прыкладна мільярд гадоў. Мясцовасць, на якой знаходзіцца Парк, размешчана на вышынях ад 200 да 1000 м над узроўнем мора, таму экасістэма Наэль-Кемпфф-Меркада мае дзіўную прыродную разнастайнасць. Тут можна сустрэць вільготныя джунглі, галерэйны лес, хмызняковыя саванны і нізкія забалочаныя раўніны.

Парк насяляюць каля 4000 відаў раслін, звыш за 600 відаў экзатычных і рэдкіх птушак, а таксама мноства відаў рэдкіх жывёл, у тым ліку ягуары, чорныя кайманы, анаконды, якія знаходзяцца на мяжы знікнення. На тэрыторыі рэзервата пырхае каля мільёна матылёў.

Літаратура
----------

* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh00005394 · NKC: ge722581 · VIAF: 315528665 |
**Майнпуры** (хіндзі: हाथरस, mainapurī ***IAST***) — горад ў індыйскай акрузе  (руск.) (бел. Майнпуры штата Утар-Прадэш. З’яўляецца штаб-кватэрай акругі Майнпуры і размяшчаецца на паўночным усходзе Агры. Майнпуры знаходзіцца ў рэгіёне Брадж  (руск.) (бел. які мае асаблівае рэлігійнае значэнне для індусаў як радзіма Крышны.

Насельніцтва
------------

Па стане на 2011 год насельніцтва Майнпуры складала 136 557 чалавек, 52,2 % з якіх — мужчыны (71 274), а 47,8 % — жанчыны (65 283). 12,7 % ад агульнай колькасці насельніцтва, або 17 360 чалавек (9 276 мужчын і 8 084 жанчыны), складаюць дзеці ва ўзросце ад 0 да 6 гадоў. 22 540 жыхароў былі членамі кастаў, або 16,5 % ад агульнай колькасці. Узровень пісьменнасці ў горадзе складаў 83,4 % (улічваючы толькі людзей ва ўзросце ад 7 гадоў).:174-5

Крыніцы
-------

1. ↑  DELHI to MAINPURI, Train, Bus from Delhi to Mainpuri, fare, timings **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 30 January 2011.
2. ↑  Subodh Kapoor (2002). *The Indian Encyclopaedia: India (Central Provinces)-Indology*. Genesis Publishing Pvt Ltd. p. 3432. ISBN 9788177552683.
3. ↑  Census of India 2011: Uttar Pradesh District Census Handbook - Mainpuri, Part B (Village and Town Wise Primary Census Abstract) **(нявызн.)**. *Census of India*. Праверана 19 June 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n89203148 · VIAF: 153727515 |
**Вера Бартуль** (дзявочае прозвішча Касцюкевіч; 22 лістапада 1930, в. Губічы Рагачоўскага павета Гомельскай губерні, цяпер Буда-Кашалёўскі раён Гомельскай вобласці — 24 красавіка 2006, Нью-Ёрк) — дзяячка беларускай эміграцыі, мадэль, кансультантка-куцюр’е.

### Пачатак мадэльнай дзейнасці

У 1947 годзе ў дзяцінстве разам з сям’ёй пераехала ў Вялікабрытанію, дзе спачатку працавала ў шпіталі і вучылася ў медычнай школе. У 1949 годзе пабралася шлюбам з Францішкам Бартулем. Скончыла школу дэманстрацыі моды, каб працаваць мадэллю і кансультанткай-куцюр’е.

У 1956 годзе разам з мужам пераехала ў ЗША. Найбольшага поспеху як мадэль дасягнула, дэманструючы футровую вопратку. Пазней працавала менеджаркай у кампаніі мод. Яе працы дэманстраваліся ў найлепшых крамах у Нью-Ёрку, Сан-Францыска, Лос-Анджэлесе, Чыкага.

### Палітычная дзейнасць

Вера стварыла сцэнічныя ўборы для славутага на эміграцыі танцавальнага гурта «Васілёк», разам з якім упершыню пасля доўгага расстання наведала Беларусь, а потым шмат разоў прыязджала сюды як сяброўка арганізацыі «CitiHope», што дапамагала ахвярам Чарнобыля. Збірала сродкі на падтрымку вяртанцам з ГУЛАГу. Сярод тых, хто атрымліваў гэтую дапамогу, былі Ларыса і Янка Геніюшы, Юрка і Лявон Луцкевічы.

Была старшынёй Жаночага Згуртавання / Секцыі БАЗА, сяброўкай Управы Нью-Ёрскага аддзелу БАЗА. Як адна з кіраўнічак жаночае структуры БАЗА найбольш спрыяла дапамозе суродзічам у Еўропе, найперш на Беласточчыне.

Выкладала беларускую мову і гісторыю ў беларускай дапаўняльнай школе ў Брукліне. Спявала ў самадзейнасці, у тым ліку ў жаночым секстэце «Гоман». Скарыстоўваючы свой прафесійны досвед, была арганізатаркай шэрагу публічных паказаў беларускіх народных строяў, у тым ліку на святкаванні 50-х угодкаў БАЗА (1999). Таксама збірала сродкі на выданне кружэлак Данчыка, на Беларускі музей у Гайнаўцы.

У 1993 годзе брала ўдзел у І з’ездзе беларусаў свету ў Мінску.

Да апошніх дзён жыцця Вера Бартуль з’яўлялася кіраўніцай Нью-Ёркскай суполкі Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны, а таксама старшынёй Беларуска-Амерыканскай жаночай арганізацыі — BAWA (Belarusian American Women Association).

Крыніцы
-------

Спасылкі
--------

* Імёны Свабоды: Вера Бартуль
* *Беларуская цывілізацыя ў Амэрыцы : Пяцьдзясят гадоў Беларуска-Амэрыканскага Задзіночаньня (1949—1999). Падзеі. Дакумэнты. Успаміны. Персаналіі. = Źmicier Saŭka. Belarusan Civilization in America : Fifty years of Belarusan American Association (1949—1999)* / Зьміцер Саўка; рэдактар Наталля Гардзіенка; прадмова Лявон Юрэвіч. — Мінск : Кнігазбор, 2019. — 604 с. : [12] с. іл. (Бібліятэка Бацькаўшчыны; кніга 38). ISBN 978-985-7207-69-5.
**Глебазнаўства** — навука пра глебу, як самастойнае прыроднае цела. Уваходзіць у склад прыродазнаўства, адносіцца да навук аб Зямлі. Глебазнаўства вывучае паходжанне, развіццё, будову, склад, уласцівасці, урадлівасць і распаўсюджванне глебаў, а таксама распрацоўвае меры па іх ахове і рацыянальным выкарыстанні.

Заснавальнік навукі пра глебу — рускі вучоны В. В. Дакучаеў.

Глебазнаўства выкарыстоўвае вынікі геалагічных даследаванняў рэчыўнага складу і ўласцівасцяў горных парод, якія выходзяць на дзённую паверхню зямной кары. Паверхневыя гарызонты горных парод, якія пад уздзеяннем глебаўтваральных працэсаў ператвараюцца ў глебу, называюцца мацярынскімі, або глебаўтваральнымі, пародамі. Іх уласцівасці і склад залежаць ад горных парод, разнастайнасць якіх вельмі вялікая. Асаблівая роля ў глебаўтварэнні належыць жывым арганізмам. Ад іх уздзеяння горная парода ператвараецца ў глебу і фармуецца яе ўрадлівасць.

Разнастайнасць кліматычных умоў, расліннасці, горных парод, рэльефу, розны ўзрост асобных тэрыторый абумоўліваюць вялікую якасную разнастайнасць глебы ў прыродзе. Маючы ўласцівасць урадлівасці, у сельскай гаспадарцы глеба — гэта галоўны сродак вытворчасці.

Чалавек значна ўплывае як на глебаўтварэнне, уласцівасці, рэжымы, урадлівасць глебы, так і на прыродныя фактары, што вызначаюць глебаўтварэнне. Такім чынам, глебазнаўства вывучае глебу, яе асобнае прыроднае цела, як сродак вытворчасці, як прадмет прыкладання чалавечай працы, а таксама, у вядомай ступені, як прадукт гэтай працы.

Зноскі
------

1. ↑  *Забавин. М.В.* Почвоведение. — Саратов, 2004. — С. 04. — 54 с.
2. ↑  Асновы аграноміі / пад рэд. Л. А. Верамейчык. — Мн. 1999

Літаратура
----------

* *Марцуль І. М.* Глебазнаўства // Асновы аграноміі: Падручнік / Пад рэд. Л. А. Верамейчык. — Мн.: Ураджай, 1999. — 416 с.: іл. ISBN 985-04-0122-2
* *Ганжара Н. Ф.* Почвоведение.— М.: Агроконсалт, 2001. — 392 с. — ISBN 5-94325-003-4
* *Добровольский Г. В.  (руск.) (бел. Никитин Е. Д.* Сохранение почв как незаменимого компонента биосферы. — М.: Наука, 2000. — 185 с.
* *Крупеников И. А.  (руск.) (бел.* История почвоведения. — М.: Наука, 1981
* *Розанов Б. Г.* Генетическая морфология почв. — М.: Изд-во Московского университета, 1975

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Глебазнаўства на Вікісховішчы |

* Архіў часопіса Архівавана 6 лістапада 2014. «Почвоведение», заснаванага ў 1899 г.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Pauly-Wissowa · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4007379-8 · LCCN: sh85124376 · Microsoft: 67719675, 159390177, 2909107899 |
**Усць-Куломскі раён** (руск.: Усть-Куломский район, комі: Кулöмдін район) — муніцыпальнае ўтварэнне і адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў рэспубліцы Комі, Расія.

Геаграфія
---------

Раён размешчаны на поўдні Комі. Мяжуе з Корткераскім, Саснагорскім, Траецка-Пячорскім, а таксама з гарадской акругай Ухта рэспублікі Комі, Чардынскім і Гайнскім раёнамі Пермскага края. Плошча раёна складае 26 200 км². На тэрыторыі раёна працякаюць рэкі Вычагда, Нем, Вясляна, Лоп’я і Пільва.

Гісторыя
--------

Першыя згадкі аб населеных пунктах на месцы раёну адносяцца да XVII стагоддзя — узгадваюцца паселішчы Аныб, Усць-Кулом, Усць-Нем, Дзеравянск, Кужба і Мыелдзіна.

У XVIII стагоддзі ўладамі Расійскай імперыі была арганізавана праца па злучэнні Волжскага і Паўночнадзвінскага рачных басейнаў. Канал быў адкрыты ў 1813 годзе.

Раён утвораны 15 ліпеня 1929 года ў складзе тагачаснай Аўтаномнай вобласці Комі (Зыран).

Дэмаграфія
----------

Насельніцтва раёна складае 29 856 чалавек, прыкладна 80% з якога складаюць комі. Большасць вернікаў — праваслаўныя.

Адміністрацыйнае ўладкаванне
----------------------------

У склад раёна ўваходзяць 22 сельскія паселішчы.

| Назва | Адміністрацыйны цэнтр |
| --- | --- |
| Аныбскае с/п | с. Аныб |
| Вольдзінскае с/п | с. Вольдзіна |
| Усць-Куломскае с/п | п. Усць-Кулом |
| Усць-Немскае с/п | с. Усць-Нем |
| Дзіясёр’інскае с/п | п. Дзіясёр’я |
| Дзеравянскае с/п | с. Дзеравянск |
| Дзёльскае с/п | с. Дзёль |
| Донскае с/п | с. Дон |
| Зімстанскае с/п | п. Зімстан |
| Кебаньельскае с/п | п. Кебаньель |
| Керчам’інскае с/п | с. Керчам’я |
| Крутаборскае с/п | п. Крутаборка |
| Кужбінскае с/п | с. Кужба |
| Мыелдзінскае с/п | с. Мыелдзіна |
| Ніжневоцкае с/п | с. Ніжні Воч |
| Носімскае с/п | с. Носім |
| Парчаўскае с/п | с. Парч |
| Пажогскае с/п | с. Пажог |
| Памоздзінскае с/п | с. Памоздзіна |
| Ручаўскае с/п | с. Руч |
| Цімшэрскае с/п | п. Цімшэр |
| Югыд’яскае с/п | п. Югыд’яг |

Транспарт
---------

У раёне маюцца аўтадарогі мясцовага ўзроўню, якія звязваюць адміністрацыйны цэнтр Усць-Кулом з навакольнымі паселішчамі і суседнімі раёнамі Комі. Аўтамабільнае паведамлення з Пермскім краем адсутнічае.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* МР «Усть-Куломский» (руск.)

Шаблон:Рэспубліка Комі
**Батанічны сад у Гродне** — існаваў у 1775—1781 гадах пры Гродзенскай медыцынскай школе.

Закладзены на Гарадніцы французскім вучоным Ж. Э. Жыліберам — адным з першых даследчыкаў флоры ў Беларусі. Па разнастайнасці, рэдкасці і колькасці відаў не саступаў лепшым садам Еўропы. Калекцыя стваралася з раслін мясцовай флоры, а таксама атрыманых па абмену з Страсбургскага і Эдынбургскага садоў, падараваных вядомымі батанікамі. Так, акадэмік П. С. Палас даслаў шмат сібірскіх відаў раслін, якія ён сабраў падчас вадровак па Расіі. У 1777 годзе ў садзе было каля 1200 экзатычных відаў, а ў 1778 годзе разам з мясцовымі відамі было 2000 відаў. Пасля таго, як Жылыбер пакінуў Гродна, большасць відаў была вывезена ў Вільню. Цяпер на месцы сада знаходзіцца Парк Жылібера.

Літаратура
----------

* Гродно. Энциклопедический справочник / Белорус. Сов. Энцикл.; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1989. — 438 с. [12] л. ил.: ил.



| ⛭Батанічныя сады і дэндрапаркі Беларусі |
| --- |
| Батанічныя сады | Цэнтральны батанічны сад ·  БДСГА ·  БДУ ·  БрДТУ ·  БрДУ ·  ВДУ імя П. М. Машэрава ·  Вялікія Лётцы ·  *Гродна* |
| Зімовыя сады | Брэст ·  Гомель ·  Мінск ·  Смаргонь |
| Дэндралагічныя паркі | Верхнядзвінск ·  Глыбокае ·  Лужасна ·  Нарач ·  Порплішча ·  Руба (Віцебск) |
| Канфлікт у Судане (з 2023) |
| --- |
| Хартум (Аэрапорт • Амдурман) • Дарфур (Эль-Генейна • Ньяла • Эль-Фашыр • Кутум) • Мерове • Аль-Абейд • Кадуглі • Вад-Медані • Бабануса

---

Гуманітарны крызіс (Бежанцы) • Эвакуацыя («Сажытэр» • «Раус аус Хартум» • «Каверы») • Дэпартацыя эрытрэйцаў • Джыдская дэкларацыя • Ваенныя злачынствы (Забойствы масалітаў • Містэрэй • Ардамата) |

**Баі за Бабанусу** — эпізод канфлікту паміж прыхільнікамі суданскіх генералаў Абдэля аль-Бурхана і Махамеда Дагала, звязаны з барацьбой за горад Бабануса  (ар.) (бел. правінцыя Заходні Кардафан  (ар.) (бел..

Ход падзей
----------

13 студзеня 2024 года Узброеныя сілы Судага нанеслі авіяўдар па суседняму гораду Эль-Тыбун. У адказ САП мабілізавалі значныя сілы ў розных раёнах вакол Бабанусы, у тым ліку ў Эль-Тыбуне і Мугладзе. У зоне баёў прыбыў асабіста замкіраўніка САП Абдэльрахім Дагала, брат Махамеда Дагала.

22 студзеня мяцежнікі пачалі наступленне на горад. Іх мэтай быў штаб 22-й пяхотнай дывізіі. Атрады САП захапілі некалькі паліцэйскіх участкаў, а таксама апублікавалі відэа са штаба дывізіі. Пазней урадавыя войскі правялі контрнаступленне, выцесніўшы праціўніка з захопленых аб’ектаў.

28 студзеня мясцовая адміністрацыя ўвяла двухдзённае перамір’е, каб дазволіць мірным жыхарам пакінуць горад, але рэжым спынення агню не выконваўся бакамі.

У аўдыёзапісе 11 лютага генерал Махамед Дагала заявіў пра поўны захоп Бабанусы. Прадстаўнікі ўрадавай арміі праз некалькіх гадзін выступілі з абвяржэннем. Больш за тое, УСС прадставілі доказы, што менавіта яны кантраляюць горад.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4  *ACLED*. Sudan Situation Update: February 2024 | Sudan: The SAF Breaks the Siege (англ.)  **(нявызн.)**?. *ACLED* (16 лютага 2024). Праверана 6 сакавіка 2024.
2. ↑  *SudanTribune*. Brutal fighting continues in W. Kordofan's Babanusa for third day (англ.)  **(нявызн.)**?. *Sudan Tribune* (24 студзеня 2024). Праверана 27 студзеня 2024.
3. ↑  Heavy fighting erupts between Sudanese army, RFS in West Kordofan's Babanusa **(нявызн.)**. *Sudan Tribune* (23 студзеня 2024).
4. ↑  *Monitor*. Sudan army at risk of another disaster in Babanusa (англ.). *sudanwarmonitor.com*. Праверана 28 студзеня 2024.
5. ↑  Sudanese army denies RSF leader claims of fresh victories **(нявызн.)**. *Sudan Tribune* (12 лютага 2024).
Немаўля
Немаўля
**Немаўля́** — нованароджанае чалавечае дзіцё. Дзіцё ва ўзросце да году. Таксама, проста, вельмі малое дзіцё.

Асноўныя артыкулы
-----------------

* **Грудное выкормліванне**

Немаўляты, узгадаваныя жывёламі
-------------------------------

У навуцы зафіксавана некалькі выпадкаў, калі немаўляты, пазбавіўшыся бацькоў, былі ўскормленыя і выхаваныя жывёламі. У ліку «прыёмных бацькоў» згадваюцца такія жывёлы, як ваўкі, сабакі, чалавекападобныя малпы і нават хатнія коткі. Калі гэтае дзіця яшчэ ў дзіцячым або досыць раннім ўзросце трапляў назад у чалавечае грамадства, то ён, як правіла, мог развіцца ў нармальнага чалавека. Аднак калі ён жыў сярод жывёл занадта доўга, то, трапляючы назад да людзей, ён альбо адчуваў значныя цяжкасці, альбо наогул не мог стаць нармальным членам чалавечага грамадства.

Выпадкі гадавання немаўлят жывёламі таксама адлюстраваны ў міфалогіі (напрыклад, Ромул і Рэм) і мастацкай літаратуры (напрыклад, Маўглі).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Немаўля
* Беларускі сайт пра немаўлят і дзяцей Архівавана 19 чэрвеня 2010.
**Корткераскі раён** (руск.: Корткеросский район, комі: Кöрткерöс район) — муніцыпальнае ўтварэнне ў Рэспубліцы Комі. Адміністрацыйны цэнтр — сяло Корткерас.

Геаграфія
---------

Плошча раёна — 19,7 тыс. км² (каля 5 % тэрыторыі Рэспублікі Комі). На поўдні Корткераскі раён мяжуе з Пермскім краем, на поўначы — з Княжпагосцкім раёнам, заходняя мяжа — прыгарады г. Сыктыўкару, усходняя — Усць-Куломскі раён.

Асноўная рака — Вычагда. Рэкі належаць да басейна р. Вычагды: Вішэра, Локчым, Ніўшэра і інш.

Рэльеф уяўляе сабой слабахалмістую нізіну, рассечаную густой рачной сеткай. Карысныя выкапні: гаручыя сланцы, пясчана-жвіровыя сумесі, гліна, руда жалеза. Клімат умерана кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня –17 °C, ліпеня +16 °C, сярэднегадовая колькасць ападкаў 550 мм.

Гісторыя
--------

Раён утвораны 14 ліпеня 1939 года.

Дэмаграфія
----------

Насельніцтва раёна складае на 1 студзеня 2005 годзе — 23,2 тыс. чал. Пераважаюць комі — больш за 75 працэнтаў. Пражываюць рускія, украінцы, беларусы, немцы і інш.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Сайт адміністрацыі Карткераскага раёна
* Сайт Карткераскага раёна(недаступная спасылка)

Шаблон:Рэспубліка Комі
**Дубайская рама** (араб. برواز دبي‎‎) — абсерваторыя , музей і помнік у парку Забіль[en], Дубай. Ён трымае рэкорд самай вялікай рамы ў свеце. Будынак мае вышыню 150,24 метра і шырыню 95,53 метра. Будынак у асноўным служыць абсерваторыяй, адкрываючы від на стары Дубай на поўначы і больш новыя часткі на поўдні.

Ідэя праекта была першапачаткова задумана Фернанда Донісам[en] праз архітэктурны конкурс «ThyssenKrupp[en]» і муніцыпалітэта Дубая[en] і выбраны ў якасці пераможцы конкурсу дызайну[en] міжнародным журы. Доніс сцвярджаў, што яго інтэлектуальная ўласнасць была скрадзеная і яму было адмоўлена ў прызнанні дызайну. Канчатковы праект быў завершаны кампаніяй «Hyder Consulting[en]», часткай «Arcadis NV[en]». Адкрыўся ў студзені 2018 года.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4
2. 1 2  Dubai enthralls the world with its unique framework **(нявызн.)**.  Arab News (17 студзеня 2018).
3. ↑  Dubai Frame: A must see tourist destination in the great UAE **(нявызн.)**.  Gulf News (20 кастрычніка 2021).
4. ↑  Dubai Frame **(нявызн.)**. *DONIS*. Архівавана з першакрыніцы 20 жніўня 2016. Праверана 4 лютага 2016.
5. ↑  Welch, Adrian (29 Apr 2009). "ThyssenKrupp Elevator Architecture Award, 2009, Winners". e-architect. Архівавана з арыгінала 2 January 2018. Праверана 2 January 2018.
6. ↑
7. ↑  Architect in row over design of Dubai Frame **(нявызн.)**.  The National (3 чэрвеня 2014).
8. ↑  "'Dubai Frame' to open to the public in January 2018". Khaleej Times. Архівавана з арыгінала 15 December 2017. Праверана 23 November 2017.

Спасылкі
--------
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Манта (значэнні).
**Ма́нта**, поўная назва — **Сан-Пабла-дэ-Манта** (ісп.: San Pablo de Manta) — найбуйнейшы горад правінцыі Манабі, і пяты па насельніцтве горад Эквадора. У эканамічным плане, Манта з’яўляецца трэцім па значнасці горадам Эквадора.

Манта існавала з дакалумбаўскіх часоў. Гэта быў гандлёвы пост Мантэньяс і Інкаў. Менавіта з раёна Манты ў горы падняліся плямёны, якія заваявалі і пасля ўзначалілі даінкскую эквадорскую дзяржаву Кітусаў.

За апошнія 50 гадоў насельніцтва горада Манта павялічылася да 250 000 жыхароў. Яго галоўная эканамічная дзейнасць — лоўля тунца. Таксама эканоміка падтрымліваецца турызмам і перавальваннем грузаў у порце. Гэтак жа праз порт Манта вывозяць 2/3 усёй выраблянай у Эквадоры кавы.

Менавіта ў порт Манта прыбыў Шарль Мары дэ ла Кандамін, які ўзначальваў французскую місію па вымярэнню месцазнаходжання экватара ў 1735 годзе. З Манты Кандамін пачаў сваю паездку ўнутры краіны да Кіта.

Да ліпеня 2009 у Манце размяшчалася Ваенная База Перадавых Аперацый (FOL) Злучаных Штатаў Амерыкі. Яе афіцыйным прызначэннем была барацьба з наркатрафікам праз тэрыторыю Эквадора з суседніх Перу і Калумбіі.

Манта з’яўляецца пабрацімам Уладзівастока.

Зноскі
------

1. ↑  Военная американская база в Эквадоре закончит свои операции в июле | Эквадор — Русский Информационный Портал Архівавана 14 снежня 2018.

Спасылкі
--------

* Сайт горада Архівавана 15 чэрвеня 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 10203018-2 · LCCN: n82247660 · VIAF: 130217487 |
**Флора Досен** (харв.: Flora Dosen, сапраўднае імя **Цвіета Гроспіч** харв.: Cvijeta Grospić; нар. 26 лютага 1922, Госпіч — 21 красавіка 2015, Стрэза) — харвацкая пісьменніца, аўтар кніг на вострасацыяльныя і гістарычныя тэмы на французскай мове.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і артапеда Фердэ Гроспіча. Ва ўзросце пяці гадоў пераехала са свайго роднага горада Госпіч ў Заграб, дзе ў 1941 годзе паступіла на філасофскі факультэт Заграбскага ўніверсітэта. Атрымаўшы дыплом у 1946 годзе, яна на два гады адправілася ў Прагу, дзе вывучала чэшскую і французскую мовы. Затым пераехала ў Мілан, дзе выйшла замуж за італьянскага прамыслоўца нямецкага паходжання Стэфана Веселя і пачала пісаць раманы і вершы. Яе першы раман «*Le Maestro*», апублікаваны ў 1961 годзе парыжскім выдавецтвам Фламарыён, быў напісаны на харвацкай мове, у адрозненне ад наступных прац, якія выходзілі з пад яе пяра выключна на французскай. З часам яе кнігі сталі перакладацца на італьянскую мову Юрэ Каштэланам і атрымліваць высокія ацэнкі з боку французскіх літаратурных крытыкаў. У сваіх працах Флора Досен спрабавала простым для чытача мовай асвятліць драматычныя аспекты жыцця буржуазнай сям’і.

Прозвішча для свайго псеўданіма яна запазычыла ад дзявочага прозвішча сваёй маці — Дошэн (харв.: Došen).

Выбраныя працы
--------------

* *Le Maestro* (1961)
* *La messe du lundi* (1962)
* *La poussičre des jours preveo je za Forum* (1970)
* *Ja, svemir* (1976)
* *Život kao život* (1976)
* *Ilirka* (1988)

Зноскі
------

1. ↑  Milačić 1993.
2. ↑  Hrvatska enciklopedija 2021.

Літаратура
----------

* Dosen, Flora // Hrvatska enciklopedija (харв.). — mrežno izdanje. — Leksikografski zavod Miroslav Krleža, 2021. Архівавана 29 кастрычніка 2020 года.
* *Milačić, Karmen.* DOSEN, Flora // Hrvatski biografski leksikon (харв.). — Leksikografski zavod Miroslav Krleža, 1993. — Vol. 1. svezak: A - Bi. — ISBN 9536036169. Архівавана 12 жніўня 2020 года.
**П’ер Перыньё́н** (фр.: Pierre Pérignon; нар. 1638, Сент-Мену — 14 верасня 1715) — якога звычайна клічуць *дом Перыньён* (ад лац.: domus — «спадар», зварот да духоўнай асобы ў Францыі) — французскі манах-бенедыкцін, які зрабіў значны ўнёсак у развіццё вытворчасці шампанскага. Вядомая марка шампанскага «Дом Перыньён» названа ў яго гонар.

У 19-гадовым веку ўступіў у ордэн бенедыкцінаў, з 1668 г. працаваў у старым абацтве Авіле каля Эпернэ, што меў шырокія ўладанні, значную частку якіх займалі вінаграднікі. Выконваючы абавязкі келара, Перыньён надаваў вытворчасці віна асаблівую ўвагу, у выніку за час сваёй працы падвоіўшы яго аб’ём. У знак прызнання яго заслуг Перыньён быў пахаваны ў той частцы абацтва, якая традыцыйна прызначалася для вечнага спачыну пробашчаў.

Перыньён быў адным з першых прапагандыстаў пеністага віна, якое зусім не пераважала ў яго эпоху, і надаў шэраг удасканаленняў тэхналогіі яго вытворчасці. Ён, аднак, не быў вынаходнікам шампанскага, перабольшанне ролі Перыньёна ўзыходзіць да выдадзенай у 1821 годзе кнігі дома Грусара пра гісторыю абацтва Авіле, якая мае мноства перабольшанняў. Перыньён адкрыў сакрэты купажавання, злучэння соку розных гатункаў вінаграда, і пачаў разліваць віны ў бутэлькі, што дазваляла ўтрымліваць вуглякіслы газ, які раней рваў бочкі. Апроч таго, менавіта Перыньён здагадаўся рабіць затычкі з кары коркавага дуба.

Зноскі
------

1. 1 2  Find a Grave — 1996.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056'></a>
2. ↑  І ты, брут!. // The New Times, 27.12.2010
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кручкова.

**Ніна Міхайлаўна Кручкова** (31 сакавіка 1939, Бабруйск — 16 мая 2003, Мінск) — доктар біялагічных навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 31 сакавіка 1939 года ў г. Бабруйску Магілёўскай вобласці. У 1961 годзе скончыла біялагічны факультэт БДУ. З 1963 па 1966 гг. — аспірант кафедры заалогіі бесхрыбтовых і стажор Інстытута санітарыі і гігіены ЧССР (Прага). 

1968 г. — абараніла кандыдацкую дысертацыю «Роль зоопланктона в процессах самоочищения водоемов». З 1966 г. па 1985 г. — працавала малодшым, затым старшым навуковым супрацоўнікам НІЛ гідраэкалогіі біялагічнага факультэта БДУ. 1984 г. — абараніла доктарскую дысертацыю «Роль зоопланктона в трофодинамике водоемов». 

З 1985 г. па 1996 г. — Н.М. Кручкова загадвала кафедрай агульнай экалогіі і методыкі выкладання біялогіі БДУ. 

16 мая 2003 г. — Ніна Міхайлаўна Кручкова памерла.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Ніна Міхайлаўна Кручкова з'яўлялася вучаніцай прафесара Г. Г. Вінберга. Яе асноўныя навуковыя інтарэсы былі звязаны з вывучэннем трафічных узаемаадносін водных арганізмаў і механізмаў біялагічнага самаачышчэння вадаёмаў. Вынікі шматгадовых даследаванняў Н.М. Крючковой абагульнены ў манаграфіі «Трофические взаимоотношения зоо- и фитопланктона» (1989). Яна чытала студэнтам лекцыі па агульным курсе «Экалогія і рацыянальнае прыродакарыстанне», спецыяльныя курсы «Экалагічная фізіялогія», «Гидроэкология». Н.М. Кручкова апублікавала больш за 130 навуковых і вучэбна-метадычных работ.

Асноўныя працы
--------------

* Крючкова Н.М. Роль зоопланктона в процессах самоочищения водоемов. Автореф. Дис. канд. б. н. – Минск, 1968. – 25 с.
* Биологические процессы и самоочищение на загрязненном участке реки. Мн. 1972 (в соавт.);
* Крючкова Н.М. Рыбак В.К. Петрович П.Г. Сезонная и многолетняя динамика // Экологическая система Нарочанских озер. – Мн. 1985. – С. 127-134.
* Крючкова Н.М. Трофические взаимоотношения зоо- и фитопланктона / Н. М. Крючкова; Отв. ред. Г. Г. Винберг, Л. М. Сущеня; АН СССР, Всесоюз. гидробиол. о-во. - М. : Наука, 1989. - 124 с.
* Экалагічны слоўнік = Экологический словарь : кніга для вучняў / пад рэд.Н.М.Кручковай   .-  Мінск : Народная асвета, 1993 .- 225c .

Зноскі
------

1. ↑  История кафедры общей экологии и методики преподавания биологии Биологического факультета БГУ.. www.bio.bsu.by.

Спасылкі
--------

* Біяграфія на сайце біялагічнаа факультэта БДУ
* Біяграфія на сайце БДУ
* *В. В. Лысак, Т. И. Дитченко, В. В. Гричик, И. М. Попиначенко* Выпускники биологического факультета — Минск: БГУ, 2011. — 327 с. Архівавана 15 лютага 2017.
**Агульнавайсковы факультэт Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь‎** — адзін з факультэтаў Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь‎.

Гісторыя
--------

Факультэт быў створаны ў маі 1995 года на базе Мінскага вышэйшага ваеннага каманднага вучылішча (Мінскага вышэйшага ваенна-палітычнага агульнавайсковага вучылішча, створанага 10 мая 1980 года), стаўшы пераемнікам гэтай ВНУ. З 2005 года арганізацыйна ў склад агульнавайсковага факультэта ўвайшлі факультэты ракетных войскаў і артылерыі, інжынерных і аўтамабільных войскаў. Асноўнай задачай агульнавайсковага факультэта з’яўляецца падрыхтоўка афіцэрскіх кадраў для Узброеных Сіл і іншых сілавых ведамстваў Рэспублікі Беларусь.

Палявыя і практычныя заняткі з ужываннем узбраення і ваеннай тэхнікі праводзяцца на вучэбна-матэрыяльнай базе палігона «Белая Лужа», а таксама злучэнняў і воінскіх часцей Узброеных Сіл.

Склад
-----

У цяперашні час агульнавайсковы факультэт ўключае ў сябе камандаванне, батальён курсантаў і 6 кафедраў:

* тактыкі (агульнавайсковых падраздзяленняў),
* агнявой падрыхтоўкі,
* будовы і эксплуатацыі бранятанкавага ўзбраення,
* тылавога забеспячэння,
* баявога прымянення падраздзяленняў ракетных войскаў і артылерыі,
* будовы і эксплуатацыі ракетна-артылерыйскага ўзбраення.

Спецыяльнасці
-------------

Падрыхтоўка афіцэрскіх кадраў для Узброеных Сіл і іншых сілавых структур краіны на факультэце ажыццяўляецца па 7 спецыяльнасцях і 4 спецыялізацыях, тэрмін навучання па якіх складае: 4 гады — «Упраўленне мотастралковымі падраздзяленнямі», «Упраўленне танкавымі падраздзяленнямі», «Тылавое забеспячэнне войскаў» (спецыялізацыя «Забеспячэнне гаручым»), «Ідэалагічная праца ў падраздзяленнях (Узброеныя Сілы)»; 5 гадоў — «Упраўленне падраздзяленнямі ракетных войскаў і артылерыі», «Эксплуатацыя наземных сістэм узбраення» (спецыялізацыі «Эксплуатацыя і рамонт артылерыйскага ўзбраення»; «Эксплуатацыя і рамонт ракетнага ўзбраення і РСЗА»), «Эксплуатацыя радыётэхнічных сістэм» (спецыялізацыя «Эксплуатацыя і рамонт артылерыйскіх радыётэхнічных сістэм»).

Начальнікі
----------

* Сяргей Анатольевіч Мазоўка

Крыніцы
-------

1. ↑  Агульнавайсковы факультэт Архівавана 10 лістапада 2020.

| ⛭Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь |
| --- |
| Факультэты | Факультэт Генеральнага штаба ·  Агульнавайсковы факультэт ·  Факультэт сувязі і аўтаматызаваных сістэм кіравання ·  Факультэт супрацьпаветранай абароны ·  Факультэт ваеннай разведкі ·  Авіяцыйны факультэт ·  Факультэт унутраных войскаў ·  Факультэт ракетных войскаў і артылерыі |