Асноўны артыкул: **Грамадзянская вайна ў Анголе**

| Беларусь і ўзброеныя канфлікты |
| --- |
| Вайна 1812 года • Першая сусветная вайна • Грамадзянская вайна ў Расіі • Польска-савецкая вайна • Грамадзянская вайна ў Іспаніі • Вялікая Айчынная вайна • Халодная вайна • Грамадзянская вайна ў Анголе • Афганская вайна

---

Югаславія • Таджыкістан • Карабах • Кот-д’Івуар • Лівія • Сірыя • Данбас • Украіна |

Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка, будучы часткай Савецкага Саюза, была ўцягнута ў ангольский канфлікт. Немалая колькасць этнічных беларусаў, ураджэнцаў краіны розных нацыянальнасцяў і вайскоўцаў БВА прынялі ўдзел у гэтых падзеях у ролі ваенспецаў і ваенных саветнікаў на баку МПЛА.

Агляд
-----

Па даных навуковага супрацоўніка Інстытута гісторыі НАН Беларусі і кандыдата гістарычных навук *Аляксандры Кузняцовай-Ціманавай*, на 2020 год вядомы імёны 167 удзельнікаў ангольскіх падзей, якія маюць дачыненне да краіны: ураджэнцы, беларусы па нацыянальнасці, грамадзяне Рэспубліка Беларусь з 1991 года. Па звестках, атрыманых з абласных і раённых ваенных камісарыятаў і ўласна ветэранаў вайны, у самой дзяржаве іх пражывала 145 чалавек. Сярод загінулых савецкіх вайскоўцаў прадстаўнікоў Беларусі выяўлена 6; трое пахаваны на тэрыторыі краіны, адзін – у Падмаскоўе, адзін – у Ленінградская вобласць, адзін – у Крыме.

Катэгорыі і імёны
-----------------

У 1976–1977 гг. на пасадзе галоўнага ваеннага саветніка знаходзіўся генерал-лейтэнант *Ілля Панамарэнка* (Мінск). У 1977–1980 гг. гэту пасаду займаў генерал-лейтэнант, ветэран Вялікай Айчыннай вайны *Васіль Шахновіч* (Сярагі, Слуцкі раён). Характэрна, што да Анголы ён займаў аналагічную пасаду пры кантынгенце савецкіх ваенспецаў у Самалі. Як адзначалася на сайце арганізацыі «Саюз ветэранаў Анголы», менавіта Шахновічам была закладзена аснова ўрадавай арміі, сфармаваны структура і ўзбраенне, створаны паўнавартасны Генеральны штаб, ваенныя акругі і штабы акруг, сфарміраваны пяхотныя і механізаваныя брыгады, канчаткова аформіліся віды Узброеных Сіл. 

З Беларускай ваеннай акругі ў Анголу ў якасці саветнікаў у розныя гады накіроўваліся прадстаўнікі ад: арганізацыйна-мабілізацыйнага ўпраўлення (АМУ) *Міхаіл Нікалаеў* і *Васіль Цярэшчанка*; артылерыі *Пётр Бандарэнка*, *Валерый Барабаш*, *Анатоль Давыдоўскі*; супрацьпаветранай абароны *Валерый Сінянскі*; ваенна-паветраных сіл *Станіслаў Душанкоўскі*, *Іосіф Важнік* (загінуў у баі 27 жніўня 1981 г.), *Міхаіл Жарнасек* (загінуў у авіякатастрофе 25 лістапада 1985 г.), *Аляксандр Зайцаў* (старшы выкладчык Ваеннай акадэміі УС Анголы). Ураджэнцы краіны і будучыя грамадзяне незалежнай рэспублікі накіроўваліся таксама з іншых ваенных акруг, як, напрыклад, *Сяргей Бакун* (працаваў з кубінскім кантынгентам ад ВПС СССР) і *Уладзімір Альтшулер*.

Як ваенспецы з БВА ў Анголе служылі *Валянцін Авілаў* ад АМУ (апошнія месяцы камандзіроўкі выконваў абавязкі ваеннага саветніка); *Уладзімір Міхальчык* ад танкавых войск; *Віктар Бойка*, *Мікалай Аўчароў*, *Аляксандр Марозаў* ад СПА; *Віктар Магонаў* ад войск сувязі. З іншых ваенных акруг — *Аляксандр Развянкоў*, *Віктар Чарнянкоў*, *Валянцін Стасюкевіч* ад ВПС; *Міхаіл Паўлаў* ад ПДВ; *Юрый Марозаў*, *Генадзь Сергіенка* ад СПА. Апошні, гарадзенец, удзельнічаў у бітве пры Куіта-Кванавале.

У якасці авіяспецыялістаў у «гарачай кропцы» пабывалі *Сяргей Лук’янаў* (лётчык, камандзір экіпажа самалёта Ан-12 бартавы нумар 11747 Джанкойскага палка ВТА ВПС, які быў збіты 25 лістапада 1985 г.; загінуў), *Барыс Собалеў* (старшы інжынер самалётаў Ан-22 «Антэй»), *Ігар Харын* (борттэхнік па авіяцыйным і дэсантным абсталяванні самалётаў Ан-12). Ураджэнцы краіны таксама знаходзіліся сярод прадстаўнікоў ВМФ СССР, як, напрыклад, *Пётр Ракіцкі* (старшына 1 артыкула, эсмінец «Настойчывы»), *Уладзімір Лякін* (капітан 3 рангу на момант камандзіроўкі, служыў у пункце МТА), *Павел Астровік* (капітан 2 рангу на момант камандзіроўкі, таксама служыў у пункце МТА). Як мінімум адзін выхадзец Беларусі знаходзіўся ў Анголе падчас нясення тэрміновай службы. Ім быў *Віктар Раманюк* (Іванаўскі раён; служыў у правінцыі Уіла прыблізна ў 1985–1987 гг.).

Досыць шматлікай групай сталі перакладчыкі як грамадзянскіх, так і ваенных ВНУ. У ліку выпускнікоў паскораных курсаў партугальскай мовы Ваеннага інстытута замежных моў у зоне канфлікту апынуліся *Анатоль Аляксееўскі*, *Уладзімір Кастрачэнкаў*, *Ігар Ждаркін*, *Аляксандр Грыгаровіч*, *Пётр Іваноўскі*, *Міхаіл Маргелаў* і *Мікалай Захарчэня* (усе яны, акрамя Аляксееўскага, у будучым узялі грамадзянства Расіі). У сваю чаргу ад Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута замежных моў працавалі *Сяргей Баягін*, *Сяргей Дзямідчык*, *Аляксандр Хаванскі*, *Ігар Кавалевіч*, *Аляксандр Шлык*, *Сяргей Ерашоў*, *Алег Грыцук*, *Аляксандр Штукін* і *Андрэй Хаткевіч*.

Пасля 1992
----------

  

Адзін з беларусаў, І. Ждаркін, у 1996–1998 гг. паўторна прыбыў у Анголу як перакладчык міратворчых сіл ААН ад Расіі.

З 1993 года Рэспубліка Беларусь пачала пастаўкі ўзбраення ангольскай арміі. Першапачаткова ўрадавыя войскі купілі 21 БМП-1. У 1998-м дзяржава набыла 28 адзінак беларускіх БМП-2. У 1999 годзе Ангола атрымала 62 Т-55, 22 Т-72, 62 БМП-2, 24 РСЗА БМ-21, 12 буйнакаліберных артсістэм 2С7 «Піён», 12 гаўбіц Д-30, 15 самалётаў МіГ-23 і 2 Су-22, у 2000 годзе — 1 Су-24 МК.

У мастацтве
-----------

Грамадзянская вайна, а менавіта ўдзел савецкіх спецыялістаў у канфлікце, знайшла сваё адлюстраванне ў вершы беларуса С. Ерашова. Твор запісаны яго калегам І. Ждаркіным у 1988 годзе.

> 
> Добры дзень, радзімая, добры дзень, каханая!  
> Зноў паштоўку шлю табе, можа як дайдзе…  
> Толькі не хвалюйся там – нават не паранен я,  
> Мы ўсе тут вучымся на чужой бядзе!  
> Ой-ёй-ёй, ой, Божа ж мой!  
> Ой-ёй-ёй, што ж тэта са мной?  
> А ў Анголе ўсё не так… у марах Беларусь мая!  
> Веру, што ўсё скончыцца, я звярнусь дамоў.  
> Моцна абдыму цябе, пацалую горача…  
> I пасля на чарачку запрашу сяброў  
> Ой-ёй-ёй, ой, Божа ж мой!  
> Ой-ёй-ёй, што ж тэта са мной?  
> Вось і ўсё, каханая, выбачай, што коратка.  
> Чую вой – заходзяць зноў з поўдня «Міражы»…  
> Дасылаю нітачку з абгарэлай вопраткі,  
> Калі што і здарыцца – маме не кажы!  
> Ой-ёй-ёй, ой, Божа ж мой!  
> Ой-ёй-ёй, што ж тэта са мной?

Гл. таксама
-----------

* Беларуска-ангольскія адносіны
* Найміты ў Анголе

Зноскі
------

1. ↑  Кузнецова-Тимонова, статья 2020, стр. 86.
2. ↑  Кузнецова-Тимонова, книга 2017, Глава «Введение».
3. 1 2 3 4  Александра Кузнецова-Тимонова. ГРАЖДАНСКАЯ ВОЙНА В АНГОЛЕ (1975 – 2002 ГГ.) В ИСТОРИИ БЕЛАРУСИ. // Региональная общественная организация «Союз ветеранов Анголы» : официальный сайт.
4. ↑  *Евгений Лебедь.* «Направляем вас в одну из развивающихся стран…» Что гродненские офицеры делали на засекреченной войне в Африке // Вечерний Гродно : газета. — 16 ноября 2019.
5. ↑  «...Спустя одиннадцать лет он меня вспомнил!» Игорь Анатольевич Ждаркин
6. ↑  Белорусские поставки оружия в третьи страны — любопытные факты и цифры **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 6 снежня 2021.
7. ↑  Завоюет ли Беларусь позиции на глобальных рынках оружия? **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 17 красавіка 2019.
8. ↑   Кузнецова-Тимонова, книга 2017, Глава «Предисловие научного редактора».

Літаратура
----------

* Поваляев, М. Белорусский след в Анголе : [об участниках боевых действий времен гражд. войны] / М. Поваляев // Армия. – 2016. – № 4. – С. 40–43.
* Кузнецова-Тимонова, А. В. Воины-интернационалисты из Беларуси в гражданской войне в Анголе : 1975–1992 / А. В. Кузнецова-Тимонова ; науч. ред. А. М. Литвин. – Минск : Беларус. навука, 2017. – 354 с.
* Кузнецова-Тимонова А. В. Историческая память о "горячих точках холодной войны" в Беларуси: проблемы и перспективы (на примере войны в Анголе 1975–1992) / А. В. Кузнецова-Тимонова // Историческая память о Беларуси как фактор консолидации общества : материалы Междунар. науч.-практ. конф. г. Минск, 26‒27 сент. 2019 г. / Нац. акад. наук Беларуси, Ин-т социологии НАН Беларуси, Центр. науч. б-ка НАН Беларуси ; редкол: Г. П. Коршунов (гл. ред.), Н. В. Цыбульская (отв. ред.) [и др.]. ‒ Минск, 2019. ‒ С. 245‒247.
* Кузнецова-Тимонова, А. В. Белорусские воины-интернационалисты: на примере ветеранов войны в Анголе (1975 – 1992) / А. В. Кузнецова-Тимонова // Вестник Полоцкого государственного университета. Серия A, Гуманитарные науки. - 2020. - № 9. - С. 85-87.

Мемуары
-------

* Ждаркин И.А. «Такого не было даже в Афгане». Воспоминания участника войны в Анголе (1986–1988 гг.). – М.: «Memoris», 2008 – 516 с. : ил. ISBN 978-5-903116-57-7.

Спасылкі
--------

* Сайт рэгіянальнага грамадскага аб’яднання «Саюз ветэранаў Анголы»