recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Валадзько.
**Яўген Іванавіч Валадзько** (3 студзеня 1941, вёска Харэўшчына, Сенненскі раён, Віцебская вобласць — 26 верасня 1998, Мінск, пахаваны на Усходніх могілках) — беларускі дзяржаўны дзеяч, заслужаны работнік транспарту Рэспублікі Беларусь, двойчы ўзнагароджаны знакам «Ганаровы чыгуначнік», ганаровы прафесар БелДУТа.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 3 студзеня 1941 года ў вёсцы Харэўшчына Сенненскага раёна Віцебскай вобласці. Пасля заканчэння Аршанскага тэхнікума чыгуначнага транспарту да 1965 года працаваў на Паўночнай чыгунцы ў Валагодскай вобласці. Працаваў дзяжурным па станцыі і старэйшым памочнікам начальніка станцыі Шэксна. Затым вярнуўся ў Беларусь, дзе стаў манеўровым дыспетчарам на станцыі Маладзечна.

Працаваў у Мінскім аддзяленні цягніковым дыспетчарам і дзяжурным па аддзяленні. Затым — ва Упраўленні чыгункі намеснікам начальніка службы руху. У 1984 годзе ўзначаліў Мінскае аддзяленне. У 1989 годзе ён быў абраны старшынёй Беларускага прафесійнага саюза чыгуначнікаў і транспартных будаўнікоў.

У сакавіку 1993 года быў прызначаны на пасаду начальніка Беларускай чыгункі.

У 1994 годзе прызначаны намеснікам Міністра транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь. З 1994 па 1996 гады сумяшчаў пасады намесніка міністра транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь і начальніка Беларускай чыгункі.

Памёр 26 верасня 1998 года ў Мінску. Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.

Памяць
------

Электрацягнік ЭР9ТМ-801 названы імем Яўгена Валадзькі
Яго імем названы адна з вуліц Мінска, аршанскі галіновы тэхнікум, цеплавоз ТЭП70 Аршанскага лакаматыўнага дэпо і электрацягнік ЭР9ТМ маторвагоннага дэпо Мінск.
**Фіні́фць** (стар.-руск. *финиптъ, химипетъ*) — старажытнаруская назва эмалі, тэхніка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

Фініфць вядома з часоў Кіеўскай Русі, пашырылася ў 17 ст. у Сальвычагодску і Растове.

Вырабы (царкоўнае начынне, ювелірныя вырабы і інш.) з металу пакрывалі белай эмаллю і рабілі эмалевую размалёўку з наступным абпальваннем пры тэмпературы 700—850 °C. Пераважалі раслінныя сюжэтныя матывы — узоры з фантастычных траў, кветак. Пазней з'явілася партрэтная мініяцюра і інш.

Гл. таксама
-----------

* Сожская скань
* Філігрань

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 405. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6 (Т. 16).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фініфць
* Финифть Архівавана 28 кастрычніка 2012. // *Власов В. Г.* Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства: В 10 т. — Спб.: Азбука-классика, 2004—2009.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
Фінікі
**Фінікі** — ядомыя плады некаторых відаў фінікавай пальмы, асабліва аднайменнага віду (*Phoenix dactylifera*). З даўніх часоў выкарыстоўваецца чалавекам як высокакаштоўны прадукт харчавання. У продаж звычайна ідуць як сухафрукты. Спецыяльныя гатункі фінікавай пальмы культывуюцца ў прамысловых маштабах ў краінах з гарачым кліматам.

Ураджайнасць
------------

На чацвёрты год дрэвы прыносяць плады, але першы выхад таварнай прадукцыі дасягаецца пасля 5-6 гадоў, атрымліваюць па 8-10 кг з дрэва. У 13 гадоў ураджайнасць складае 60-80 кг з дрэва. На палепшаных гатунках і плантацыях з падвышанай шчыльнасцю пасадкі магчымыя ўраджаі 100-150 кг з дрэва пры валавым зборы 11-17 тон/га. Сярэдні сусветны валавы збор складае 5 тон/га. Фінікавая пальма прыносіць высокія ўраджаі на працягу 60-80 гадоў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фінікі
**«Не плач, Алёнка»** (іншая назва **Стрыжанёк**) — кінанавела, знятая на кінастудыі «Беларусьфільм» рэжысёрам Віталём Чацверыковым. Фільм выйшаў на экраны ў ліпені 1964 года.

Сюжэт
-----

Маладая дзяўчына Алёнка, узав ад каханага чалавека, што ён не любіць яе, не з'явілася на працу і ледзь не парушыла ўвесь складаны вытворчы працэс буйнога прадпрыемства. Ужо паўстала пытанне аб яе звальненні. Але таварышы чуйна паставіліся да перажыванняў дзяўчыны і дапамаглі ёй ўсвядоміць свой ​​учынак.

Літаратура
----------

* *Игорь Авдеев*, *Лариса Зайцева* Все белорусские фильмы : каталог-справочник. Игровое кино (1926-1970). — Минск: Беларуская навука, 2001. — Т. 1. — 240 с. — ISBN 985-08-0023-2
**Эрэшкігаль** (літаральна: «Вялікая гаспадыня Падзямелля») — багіня, гаспадыня падземнага свету нябожчыкаў у шумера-акадскай міфалогіі, старэйшая сястра багіні  Інаны, жонка бога Нергала. Валадарыць сям’ю багамі-анунакамі, судзямі нябожчыкаў.

Вобраз Эрэшкігаль у «Зыходжанні Інаны»
--------------------------------------

Галоўная крыніца міфічнага вобразу Эрышкігаль — шумерскі рэлігійны гімн «Зыходжанне  Інаны». Калі Інана трапляе ў падземны свет, Эрэшкігаль кідае на яе погляд смерці і такім чынам ператварае ў нябожчыцу. Цела Інаны вешаюць на крук. Але з-за гэтага на зямлі спыняецца ўзнаўленне жыцця, і Эрэшкігаль вымушана пакутваць у родах. Багі абяцаюць дапамагчы гаспадыне свету нябожчыкаў, калі тая верне ім цела Інаны. Эрэшкігаль пагаджаецца.

Гімн дазваляе меркаваць, што ў шумерскай міфалогіі, Эрэшкігаль першапачаткова ўвасабляла неўрадлівую зімовую пару і таму супрацьпастаўлялася Інане. Толькі пазней стала ўвасабляць падземны свет.

Эрэшкігаль і Нергал
-------------------

Эрэшкігаль часцяком малявалася як адзінаўладная гаспадыня падземнага свету. Ёй таксама прыпісваўся шлюб з некалькімі багамі. Але найбольш вядомым яе мужам быў бог спёкі Нергал. У пазнейшай версіі міфа, Нергал быў пасланы іншымі багамі, каб пакараць Эрэшкігаль за дзёрзкасць. Ён перамагае яе і збіраецца забіць, але багіня просіць літасці. Нергал захоўвае ёй жыццё і ператвараецца ў яе мужа і валадара свету мёртвых.

Шанаванне
---------

Галоўны цэнтр шанавання Эрэшкігаль знаходзіўся ў месапатамскім горадзе Куфе.

Літаратура
----------

* *Gods, Demons and Symbols of Ancient Mesopotamia* by Jeremy Black and Anthony Green (ISBN 0-292-70794-0)
* *The Gilgamesh Epic and Old Testament Parallels* by Alexander Heidel (ISBN 0-226-32398-6)
* *Inanna: Queen of Heaven and Earth" by Diane Wolkenstein and Samuel Noah Kramer (ISBN 0-06-090854-8)*

Спасылкі
--------

* Зыходжанне Інаны Архівавана 12 мая 2012.
* Нергал і Эрэшкігаль


| ?Эрэшкігаль — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  | Лахму[d] |  | Апсу |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Аншар |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Эрэшкігаль |  | Ан |  |  |  |  |  | Лахаму[d] |  |  |  | Тыамат |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Kishar[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2010014324 · SUDOC: 174963521 · VIAF: 313562556 |
Месцазнаходжанне заліва Карпентарыя
**Карпента́рыя** (англ.: Gulf of Carpentaria) — заліў Арафурскага мора на поўначы Аўстраліі. Абмежаваны паўастравамі Арнем-Ленд (на захадзе) і Кейп-Ёрк (на усходзе). Заходзіць у мацерык на 600 км.

Заліў адносна мелкаводны (максімальная глыбіня — 69 м). Сярэднямесячная тэмпература вады на паверхні ў большай частцы Карпентарыі ўзімку 23-25 °C, летам 29 °C. Салёнасць 34,8 праміле.

Велічыня прыліваў да 3,2 м. Прылівы няправільныя паўсутачныя. У берагоў моцныя прыліва-адліўныя цячэнні.

У заліве размешчаны астравы Уэлслі, Грут-Айленд і Бікертан. У заліў упадае рака Фліндэрс.

У заліве назіраецца рэдкая метэаралагічная з'ява Ранішняя глорыя.

Гісторыя
--------

Заліў на галандскай карце 1859 года
З заліва Карпентарыя пачалося даследаванне еўрапейцамі Аўстраліі. Першае пэўнае паведамленне пра назіранне еўрапейцамі аўстралійскай тэрыторыі адносіцца да 1606 года, калі экспедыцыя галандца Вілема Янсана на караблі «Дзёйфкен» даследавала заліў Карпентарыя і высадзілася на бераг на паўвостраве Кейп-Ёрк. Праз 17 гадоў у 1623 экспедыцыя Яна Карстэнса і Віля ван Колстэра на караблях «Пера» і «Арнем», ідучы ад Новай Гвінеі на поўдзень, зайшла ў вялікі заліў, бераг якога быў імі агледжаны пры пошуку прыдатнай для піцця вады. Па імі аднаго з гэтых караблёў атрымаў сваю назву паўвостраў Арнем-Лэнд, заліў тады ж атрымаў назву Карпентарыя ў гонар Пітэра дэ Карпенцье. Карстэнс ахарактарызаваў гэты плоскі і нізінны бераг як «самы бясплодны на Зямлі», а яго жахароў як «самых бедных і жаласных людзей». У 1802 годзе англійскі мараплавец Мэцью Фліндэрс абследаваў усходняе і паўночнае ўзбярэжжа Аўстраліі і зрабіў здымкі заліва.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
Варатар (Енс Леман, Германія)
**Варата́р**, **бра́мнік** (англ.: goalkeeper) — ігрок, які абараняе вароты сваёй каманды. Асноўная функцыя — не дазволіць ігракам каманды-саперніцы забіць гол. Часцей за ўсё гуляе недалёка ад сваіх варот.

Гульня рукой
------------

Варатар — адзіны ігрок з каманды, які можа наўмысна чапаць мяч рукамі (калі не ўлічваць укідвання мяча пасля аўта).

Сітуацыі, калі варатар не можа згуляць рукамі:

* Варатар знаходзіцца не ў межах штрафной плошчы сваёй каманды;
* Пры атрыманні пасу ад іграка сваёй каманды (выпадковыя адскокі ад сваіх ігракоў не ўлічваюцца).

Спасылкі
--------

* Пазіцыі ў футболе  (англ.)

| ⛭Пазіцыі ігракоў у футболе |
| --- |
| 
* Варатар
* Абаронца
* Паўабаронца
* Нападаючы

 |
**Біном Ньютана** — формула для раскладання на асобныя складнікі цэлай неадмоўнай ступені сумы двух зменных, якая мае выгляд

{\displaystyle (a+b)^{n}=\sum \_{k=0}^{n}{\binom {n}{k}}a^{n-k}b^{k}={n \choose 0}a^{n}+{n \choose 1}a^{n-1}b+\dots +{n \choose k}a^{n-k}b^{k}+\dots +{n \choose n}b^{n}}
дзе {\displaystyle {n \choose k}={\frac {n!}{k!(n-k)!}}} — бінаміальныя каэфіцыенты, {\displaystyle n} — неадмоўны цэлы лік.

У такім выглядзе гэтая формула была вядомая яшчэ індыйскім і ісламскім матэматыкам; Ньютан вывеў формулу бінома Ньютана для больш агульнага выпадку, калі паказчык ступені - адвольны сапраўдны (ці нават камплексны) лік. У гэтым выпадку біном ўяўляе сабой бесканечны рад.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Баброва.

**Бабро́ва, Бабро́вае** — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Шоша, за 24 км у напрамку на ўсход ад горада Глыбокае.

Плошча паверхні возера 0,28 км², даўжыня 1,18 км, найбольшая шырыня 0,2 км. Плошча вадазбору каля 1 км².  

Катлавіна возера значна выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 10 м. Берагі пясчаныя. Паўднёвыя берагі возера зліваюцца са схіламі катлавіны. Пратокай злучана з возерам Крывое.

На поўдзень ад возера вёска Бабруйшчына.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
Рэшткі сцен
**Варахша́** — гарадзішча ва Узбекістане, якое існавала з антычных часоў да XI ст. ў гістарычнай вобласці Согд (Сагдыяна). Размешчана за 40 км на захад ад г. Бухара.

Апісанне
--------

Фрагмент роспісу палаца
Захаваліся рэшткі гафрыраваных сцен цытадэлі, на захад ад іх — палац. Выяўлены размалёўкі VII ст. на сценах палаца (змаганне герояў з фантастычнымі жывёламі, сцэны бітваў коннікаў, палявання, урачыстасці прыёму цара); часткі палаца, пабудаваныя ў VIII ст. упрыгожаны раслінным арнаментам, фігуркамі людзей і жывёл, фантастычнымі пейзажамі і інш. выразанымі па алебастравай тынкоўцы. Знаходкі сведчаць пра сінкрэтычны характар мастацтва  (руск.) (бел. сагдыйцаў  (руск.) (бел. дзе мясцовыя элементы спалучаюцца са старажытнымі антычнымі традыцыямі і рысамі будыйскага мастацтва.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Варахша

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Бінарныя злучэнні** — злучэнні двух хімічных элементаў.

Наменклатура Б.з. простая: назва будуецца з міжнароднай назвы электраадмоўнейшага элемента з суфіксам «-ід», «-ыд» і назвы менш электраамоўнага элемента ў родным склоне. У выпадку элемента з пераменнай валентнасцю яна ўлучаецца ў назву ў выглядзе рымскіх лічбаў. Да назвы электраадмоўнейшага элемента можа далучацца прыстаўка з лічбавым значэннем, якая пазначае колькасць яго атамаў у Б.з. Ёсць свае асаблівасці ў наменклатуры аксідаў. Шматлікія бінарныя злучэнні маюць трывіяльныя назвы.

Прыклады: метан — тэтрагідрыд вугляроду; N2O5 — пентаксід азоту, азотны ангідрыд; FeCl3 — хларыд жалеза ІІІ, хлорнае жалеза.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776381363 |
**Барвенак травяністы** (*Vinca herbacea*) — расліна роду Барвенак (*Vinca*) сямейства Кутровыя (*Apocynaceae*).

Батанічнае апісанне
-------------------

Па марфалагічных прыкметах барвенак травяністы блізкі да барвенка малага (*Vinca minor*).

Аднак, у адрозненне ад апошняга, лісце ў яго ападае на зіму, долі чашачкі па краях раснічастыя, кветкі — дробныя (да 18 мм у дыяметры).

Пладаносныя парасткі барвенка травяністага — не прамастаячыя, а ўзыходзячыя; бясплодныя парасткі ўзыходзячыя або сцелюцца, не ўкараняюцца або ўкараняюцца верхавінамі.

Распаўсюджанне
--------------

Барвенак травяністы расце ў лісцяных, радзей у змешаных лясах, хмызняках (С1\_2, D1\_2). Расліна з’яўляецца ценялюбнай.

Цвіце барвенак травяністы ў маі — чэрвені.

Распаўсюджаная ў лесастэпе і стэпе.

Від патрабуе беражлівага выкарыстання і аховы. Уваходзіць у Афіцыйныя пералікі рэгіянальна рэдкіх раслін Вінніцкай і Харкаўскай абласцей.

Класіфікацыя
------------

### Таксанамія

Від **Барвенак травяністы** ўваходзіць у род Барвенак (*Vinca*) трыбы *Vinceae* падсямейства *Rauvolfioideae* сямейства Кутровыя (*Apocynaceae*) парадку Гарычкакветныя (*Gentianales*).

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|   | яшчэ 4 подсемейства (па Сістэме APG II) |   | яшчэ 7 родаў |   |
|   |   |   |   |   |
|   | сямейства **Кутровыя** |   |   | трыба ***Vinceae*** |   |   | від **Барвенак травяністы** |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|   | парадак **Гарычкакветныя** |   |   | падсямейства ***Rauvolfioideae*** |   |   | род **Барвенак** |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |
|   | яшчэ 4 сямействы (па Сістэме APG II) |   | яшчэ 8 трыб (па Сістэме APG II) |   | яшчэ 4 віды |
|   |   |   |

Выкарыстанне
------------

Лячэбныя ўласцівасці барвенка травяністага канчаткова не вывучаны. Устаноўлена, што ў надземнай частцы і ў каранях змяшчаецца значная колькасць алкалоідаў і руцін. Ёсць указанні на тое, што прэпараты барвенка травяністага маюць здольнасць зніжаць крывяны ціск і ўтрыманне цукру ў крыві.

У каранях барвенка травяністага ўтрымліваецца 0,2 % кумарыну, што адносіць гэту расліну да трэцяй групы з мінімальнай эфектыўнай канцэнтрацыяй кумарыну, якая выклікае гібель паловы пухлінных клетак.

Барвенак травяністы, як і астатнія віды барвенка, з’яўляецца важнай дэкаратыўнай раслінай для украінцаў, таму яго шырока культывуюць як у парках, лесапарках, скверах, так і прыватных садах і на прысядзібных участках, часта высаджваюць на могілках.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 141. — 160 с. — 2 350 экз.

Спасылкі
--------

* Барвинок травянистый: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777210708 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рыф.
**Рыф** (англ.: Riff) — прыём меладычнай тэхнікі рока, джаза, асабліва характэрны для суінга, адна з формаў асціната. Уяўляе сабой кароткую меладычную фразу. У біг-бэндзе могуць выконвацца адначасова некалькі розных рыфаў, часам іх серыя праводзіцца ў паслядоўным чаргаванні.

Некаторыя крыніцы сцвярджаюць, што слова «*riff*» з'яўляецца скарачэннем ад фразы «*rhythmic figure*» (рытмічная фігура), аднак большасць музыкантаў лічаць, што слова «*рыф*» адбылося ад аналагічнага тэрміна ў камедыі, дзе ён пазначае кароткую дакладную заўвагу па сутнасці справы.

| ⛭Джаз |
| --- |
| Тэмы | Джэм-сэйшн |
| Стылі | Цыганскі джаз ·  Панк-джаз ·  Свінг |
| Выканальніцкія тэхнікі | Рыф |
| Фестывалі | Капенгагенскі джазавы фестываль |
| Гісторыя | Блюз ·  Рэгтайм |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4178143-0 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Баяры, значэнні.
**Бая́ры** — аграгарадок у Мядзельскім сельсавеце Мядзельскага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

У 1868 г. вёска Мядзельскай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні, 11 двароў, 105 жыхароў. У 1904 г. вёска (241 жыхар) і 2 засценка Баяры і Верачаты (39 і 6 жыхароў), валоданні Асановіча і Махніста. У 1921 г. вёска Мядзельскай гміны Дунілавіцкага (з 1925 г. Пастаўскі) павета Віленскага ваяводства, 55 двароў, 255 жыхароў. У 1936 дзейнічала ячэйка КПЗБ (5 чалавек, сакратар Д. Ф. Багавец). З 12.10.1940 г. да 16.07.1954 г. — цэнтр Баярскага сельсавета Мядзельскага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 г. Маладзечанскай абласцей, з 16.07.1954 г. у Мядзельскім сельсавеце (з 17.11.1959 г. гарпассавет), з 20.01.1960 Мінскай вобласці.

На франтах Вялікай Айчыннай вайны і ў партызанскай барацьбе з нямецкімі захопнікамі загінулі 76 жыхароў вёсак калгаса «Ленінскі шлях» (18 вёсак). На ўшанаванне іх памяці ў 1972 г. ля Дома культуры ўстаноўлена стэла. У 1948 г. у вёсцы арганізаваны калгас імя Варашылава, у 1949 г. пабудаваны дом-чытальня, у 1952 г. — радыёвузел на 100 радыёкропак. З 11.02.1960 г. вёска — цэнтр калгаса «Ленінскі шлях» (да 20.11.1961 г. калгас «Сталінскі шлях»).

Насельніцтва
------------

* 137 двароў, 339 жыхароў (1997)

Інфраструктура
--------------

Працуюць Дом культуры, бібліятэка, аддзяленне сувязі, фельчарска-акушэрскі пункт, пачатковая школа, крама, лазня, 2 жывёлагадоўчыя фермы, майстэрня па рамонце сельскагаспадарчага інвентара, зернесушылка.

Спасылкі
--------

* Bojary, wieś, powiat wilejski, gmina Miadzioł // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XV, cz. 1: Abablewo — Januszowo (польск.). — Warszawa, 1900. — S. 188.

| ⛭**Мядзельскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Мядзел (не ўваходзіць у склад) |  |
| Аграгарадкі | Баяры ·  Лук'янавічы |
| Вёскі | Азаркі Старыя ·  Азаркі-Дворышча ·  Азаркі-Пудавінка ·  Баклаі ·  Беразнякі ·  Волачка ·  Воргі ·  Гатавічы ·  Гірыны ·  Кабайлы ·  Качаргі ·  Круці ·  Кулікі ·  Кямсы ·  Лапосі ·  Ліпава ·  Лотва ·  Маўчанкі ·  Маўчаны ·  Мікіткі ·  Мікольцы ·  Мінчакі ·  Міхалі ·  Палуяны ·  Пехуры ·  Пруднікі ·  Пярэградзь ·  Радзькі ·  Ражкі ·  Расохі ·  Селькава ·  Скарады ·  Сосны ·  Стомы ·  Трыданы ·  Цімошкаўшчына ·  Чалеі ·  Чарняты ·  Шалкоўшчына ·  Шыкавічы ·  Шымкі ·  Юшкавічы |
| Хутары | Мікольцы |
Графікі функцый *f*(*x*) = sin(*x*) і *g*(*x*) = cos(*x*) на дэкартавай плоскасці.
**Гармані́чныя вага́нні** — ваганні, пры якіх функцыя стану сістэмы змяняецца з часам наступным чынам:

{\displaystyle x=A\sin(\omega t+\phi \_{0}),}

дзе *A* — амплітуда ваганняў, {\displaystyle \omega } — вуглавая частата, {\displaystyle \phi \_{0}} — пачатковая фаза (гэта значыць фаза, у якой сістэма знаходзіцца у момант часу *t* = 0).

Скорасць і паскарэнне матэрыяльнага пункта, які здзяйсняе механічныя гарманічныя ваганні, роўныя

{\displaystyle v={\frac {dx}{dt}}=A\omega \cos(\omega t+\varphi \_{0}),}

{\displaystyle a={\frac {dv}{dt}}=-A\omega ^{2}\sin(\omega t+\varphi \_{0}).}

З апошняй роўнасці вынікае дыферэнцыяльнае ўраўненне гарманічнага вагання:

{\displaystyle a={\frac {d^{2}x}{dt^{2}}}=-A\omega ^{2}\sin(\omega t+\varphi \_{0})=-\omega ^{2}x}

або

{\displaystyle \omega ^{2}x+{\frac {d^{2}x}{dt^{2}}}=0.}

Такім чынам, пры механічным гарманічным ваганні паскарэнне матэрыяльнага пункта прапарцыянальна яго адхіленню ад пункта раўнавагі. Адпаведна другому закону Ньютана, гэта магчыма, калі на яго дзейнічае сіла, велічыня якой вызначаецца формулай:

{\displaystyle F=-kx,}

дзе *k* — каэфіцыент прапарцыянальнасці. Знак «мінус» адлюстроўвае той факт, што сіла дзейнічае ў напрамку, адваротным да адхілення.

Вуглавая частата ваганняў складае

{\displaystyle \omega ={\sqrt {\frac {k}{m}}}.}

Яна, такім чынам, цалкам вызначаецца параметрамі сістэмы, што вагаецца, і не залежыць ад амплітуды ваганняў.

Прыклады сістэм, у якіх адбываюцца механічныя гарманічныя ваганні:

* цела на пружыне
* матэматычны маятнік
* фізічны маятнік

Прыкладам сістэмы, у якой здзяйсняюцца электрычныя гарманічныя ваганні, з'яўляецца вагальны контур.

Гл. таксама
-----------

* Гарманічны асцылятар
* Гарманічны рад гукаў
* Матэматычны маятнік
* Фізічны маятнік
* Псеўдагарманічныя ваганні

Літаратура
----------

* Гарманічныя ваганні // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. С. 63.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лаваль.

**Шарль Лаваль** (франц. Charles Laval, 17 сакавіка 1862, Парыж — 27 красавіка 1894, там жа) — французскі жывапісец, звязаны з рухам сінтэтызму (постімпрэсіянізм) і «школай Понт-Авена».

Біяграфія
---------

Шарль Лаваль нарадзіўся ў Парыжы, маці — полька, бацька — француз, па прафесіі архітэктар. Вучань Леона Бана і Фернана Кармона, Лаваль пасылаў свой букалічны пейзаж «Сельскі двор у Барбізоне» (Cour de ferme à Barbizon) на салон 1880 года. Удзельнічаў у салоне 1883 гады. Сярод яго таварышаў па мастацкай студыі былі Тулуз-Латрэк, Эміль Бернар і Луі Анкетэн.

### Сустрэча з Гагенам

Поль Гаген і Лаваль сустрэліся ў пансіёне мадам Глаанек у Понт-Авене ў 1886 годзе і сталі сябрамі.

У пошуках экзотыкі, якая магла б ім даць ключ да «іншага» мастацтва, Гаген і Лаваль у 1887 годзе адправіліся ў Панаму. Каб падзарабіць, Лаваль напісаў некалькі акадэмічных партрэтаў, выкарыстоўваючы свой досвед, атрыманы ў атэлье Леона Бана (усе страчаны). Серыя няўдач вымусілі Лаваля і Гагена пакінуць мацярык і з’ехаць на Марцініку.

Зноскі
------

1. 1 2  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
2. ↑  RKDartists Праверана 7 ліпеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
Не блытаць з Ладдзя «рух» з Ваўкавыска.

**Ладдзя з Ваўкавыска** — шахматная фігурка ладдзі (тура) XIII стагоддзя, знойдзеная ў Ваўкавыску. Захоўваецца ў Гродзенскім дзяржаўным гісторыка-археалагічным музеі.

Апісанне
--------

Фігурка вышынёй 5,5 см выразана з касці у форме карабля на ножцы з прамавугольнай асновай. Ля бартоў пасярэдзіне стаяць два маладыя воіны. У іх грубаватыя рысы твараў, з-пад невялікіх круглых шапачак, якія нагадваюць сучасны берэт, на плечы звісаюць доўгія валасы. На бартах судна перад воінамі вісяць шчыты міндалепадобнай формы. Трэці воін прытуліўся на носе судна з двума шчытамі па баках і засяроджана глядзіць уперад. Частка вырабу пашкоджана, таму выява чацвёртага воіна не захавался, уцалеў толькі шчыт. Гэта шахматная фігурка памерамі і многімі дэталямі блізкая да каменнай ладдзі з Гродна.

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
**Бурдыкоўшчына** — колішні маёнтак у Баранавіцкім раёне. Размяшчаўся паміж вёскамі Застарынне і Пачапава ва ўрочышчы Бурдыкоўшчына.

Гісторыя
--------

Сядзіба вядома з 1826 года як уласнасць Ганны Валадкевіч з беларускага роду Абуховічаў. Муж наступнай уладальніцы маёнтка Рэгіны Абуховіч паходзіў з роду Эйсмонтаў, таму да пачатку XX ст. двор Бурдыкоўшчына належаў Эйсмонтам.

14 (26) верасня 1794 года ў фальварку Бурдыкоўшчына ў Вікторыі з Жукоўскіх і Вінцэнта Петрашкевіча нарадзіўся першанец — Юстын-Ануфрый Петрашкевіч, польскі і беларускі паэт, заснавальнік таварыства філаматаў.

Дакладная дата пабудовы палаца невядома, але, мяркуючы па архітэктурным абліччы і стылі, ён, верагодна, узведзены ў канцы XVIII ст.

Палац быў разбураны пасля Вялікай Айчыннай вайны. Цяпер на тэрыторыі колішняга палацава-паркавага ансамбля месціцца летні лагер па доглядзе цялят. На сённяшні час захаваліся толькі рэшткі раскошнага некалі англійскага парку.

Архітэктура
-----------

Паркавы фасад палаца ў 1915 годзе
Будынак быў цагляны, двухпавярховы, прамавугольны ў плане, меў два сіметрычна размешчаныя па баках крылы з парай комінаў на кожным.

На акварэлі Напалеона Орды з боку парку цэнтральны корпус палаца вылучаецца трохвосевым рызалітам з тэрасай на першым паверсе і балконам на другім. Выгляд фасада з цэнтральнага ўвахода і ўнутраная аздоба будынка невядомыя.

Зноскі
------

1. ↑  Ануфрый Петрашкевіч — руплівец нашай спадчыны 28 Кас 2022 **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 3 лістапада 2022. Праверана 3 лістапада 2022.

Літаратура
----------

* Бурдукаўшчына (Буйнявічы) // Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы) / Л. М. Несцярчук. — Мн.: БЕЛТА, 2002. — С. 62. — 336 с. — ISBN 985-6302-37-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бурдыкоўшчына
Санкюлоты ў фрыгійскіх каўпаках з трохкаляровымі кукардамі
**Кукарда** (ад фр.: cocardes — «пеўнікавыя пёры») — распазнавальны знак (з металу або тканіны) на галаўным уборы (часам мацуецца на плячо, сцягно, галёнку і іншыя часткі цела). Уяўляе сабой стужку (або разетку са стужак) аднаго або некалькіх колераў, круглую або авальную эмблему, штампаваную або вышытую, часта забяспечаную дадатковымі знакамі. Колеры і сімволіка кукарды абазначаюць прыналежнасць да той ці іншай краіны, роду войскаў або палітычнай фракцыі.

Гл. таксама
-----------

* Пілотка
* Вушанка
* Формавая адзежа
* Гузік

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн. 1999, С.567

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кукарда

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · У. Даля · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
**Епіскап Сергій** (свецкае імя: **Сяргей Іванавіч Ларын**; 24 сакавіка 1908, Санкт-Пецярбург — 12 верасня 1967, Пушкіна, Маскоўская вобласць) — праваслаўны дзеяч, архіепіскап.

Біяграфія
---------

З 1923 года па 1925 год служыў псаломшчыкам у петраградскіх абнаўленчых храмах. Рукапаложаны ў дыякана ў 1926 годзе. У 1930 годзе скончыў Ленінградскі абнаўленчы багаслоўскі інстытут. У тым жа годзе рукапаложаны ў сан іерэя (абнаўленчага). Пастрыжаны ў манаства ў 1933 годзе пасля разводу з жонкай, прыняты ў лік браціі Ціхвінскага абнаўленчага манастыра ў сане іераманаха.

Арыштаваны органамі АДПУ ў снежні 1933 года, асуджаны на 3 гады ППЛ умоўна. З 1934 года па 1935 год настаяцель Петрапаўлаўскай абнаўленчай царквы горада Волхаўстрой Ленінградскай вобласці, Панцеляймонаўскай царквы горада Ленінграда.

У 1935 годзе паўторна арыштаваны, асуджаны на 3 гады ППЛ. Датэрмінова вызвалены ў 1937 годзе. У 1938 годзе рукапаложаны ў сан архімандрыта. З 1937 года служыў у маскоўскіх абнаўленчых храмах. З 1941 года па 1943 год абнаўленчы епіскап Звянігарадскі, вікарый Маскоўскай епархіі. З мая па снежань 1943 года займаў Ташкенцкую абнаўленчую кафедру.

27 снежня 1943 года праз чын пакаяння прыняты ў РПЦ. У 1944 годзе рукапаложаны ў епіскапа Кіраваградскага, вікарыя Адэскай епархіі. Узнагароджаны медалём «За абарону Масквы». З 1947 года па 1949 год займаў Растоўскую кафедру, з 1949 года па 1950 год — Жытомірскую. З 1950 года па 1951 год епіскап Гродзенскі і Брэсцкі. З 1952 года па 1961 год займаў па чарзе Тульскую, Астраханскую, Омскую кафедры. У красавіку 1961 года рукапаложаны ў архіепіскапа. З 1962 года па 1964 год архіепіскап Берлінскі і Сярэднееўрапейскі, экзарх Сярэдняй Еўропы. У 1965 годзе часовы кіраўнік Валагодскай епархіі. Памёр 1967 годзе, пахаваны ў пасёлку Клязьма Маскоўскай вобласці.

Зноскі
------

1. ↑  Сінодзік пацярпелых за веру і Царкву Хрыстовую у Гродзенскай епархіі (ХХ стагоддзе)

Літаратура
----------

* Новомученики, исповедники, за Христа пострадавшие в годы гонений на Русскую Православную Церковь в XX в. База дадзеных [Электронны рэсурс], на
**Кукакі** (грэч. Κουκάκι) — раён Афін, размешчаны на паўднёва-ўсходнім схіле ўзгорка Філапапа  (руск.) (бел. мяжуе з раёнамі Пятраланай, Неас-Козмасам  (руск.) (бел. Акропаль  (руск.) (бел. а таксама абшчынай (дымам) Калітэяй  (руск.) (бел.. Раён перасякае праспект Сінгру  (грэч.) (бел.. Кукакі быў вельмі шчыльна забудаваны ў 1960-1970-х гадах, але дзякуючы блізкасці да цэнтру застаецца прэстыжным і дарагім раёнам. Праз Кукакі праходзіць Лінія 2 (чырвоная лінія) афінскага метрапалітэну са станцыяй Сінгру-Фікс  (грэч.) (бел..

Від на Кукакі і ўзгорак Філапапа  (руск.) (бел. з Парфенона

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Χάρτης Αθήνας (грэч.).  www.in2greece.com (26 ліпеня 2012). Праверана 13 мая 2018.
**Сергій** (**Гардун**; 4 сакавіка 1959, в. Дзівін, Кобрынскі раён, Брэсцкая вобласць — 21 чэрвеня 2022) — беларускі праваслаўны царкоўны дзеяч, прафесар.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут замежных моў, факультэт англійскай мовы (1981), затым Маскоўскую духоўную семінарыю (1984) і Маскоўскую духоўную акадэмію (1987). Кандыдат багаслоўя (1990), тэма кандыдацкай дысертацыі — «Пастырства іерасхіманаха Макарыя (Іванова)».

Жыў у Слоніме. У 1994 годзе пераехаў у Мінск, пачаў выкладаць на факультэце тэалогіі Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта, які ў 2004 годзе быў пераведзены ў склад БДУ. Дацэнт (2000), затым прафесар (2011) Мінскай духоўнай акадэміі і семінарыі. Адначасова загадчык кафедрай біблейскіх і царкоўна-гістарычных дысцыплін Інстытута тэалогіі БДУ (з 2005). Са студзеня 2018 года прызначаны першым прарэктарам Інстытута тэалогіі БДУ.

Валодаў дзевяццю мовамі: беларускай, рускай, украінскай, грэчаскай, лацінскай, царкоўна-славянскай, англійскай, французскай, польскай. Кіраваў рабочай групай, якая ажыццявіла пераклад Новага Запавету на беларускую мову.

Зноскі
------

1. ↑  Отошел ко Господу первый проректор Института теологии БГУ, профессор Минской духовной академии протоиерей Сергий Гордун
2. ↑  Звярнуцца да нябёсаў па-беларуску
**Эфект бутэлечнага рыльца**, **«генетычны корак»** (англ.: genetic bottleneck) — нефармальная, умоўная назва, якой азначаецца гвалтоўнае скарачэнне генафонду чалавецтва, выкліканае, найбольш імаверна, катастрафічным вывяржэннем вулкана Тоба каля 73 тыс. гадоў таму, а таксама спрычыненымі вывяржэннем глабальнымі кліматычнымі зменамі, якія трывалі да некалькіх тысяч гадоў.

З-за сваёй слабой здольнасці да прыстасавання, тагачасная папуляцыя *Homo sapiens* была вынішчана не толькі на плошчы масіўнага выпадання попелу, якая амаль супадала з тэрыторыяй ранняга рассялення чалавецтва (Усходняя Афрыка, даліна Нілу, Блізкі Усход, Пярэдняя Азія, магчыма, Індыя), але і ва ўсіх новаўтвораных палеа-арктычных кліматычных зонах; так, у міжземнаморскім рэгіёне ранняя папуляцыя *Homo sapiens* была замененая лепей адаптаванымі да холаду неандэртальцамі.

Ацэнкі зніжэння разнастайнасці папуляцыі чалавецтва вагаюцца ад 40—600 жанчын (разам, верагодна, меней за 3000 індывідаў), 500—3000 жанчын, 1000—4300 індывідаў да мін. 10000 жанчын рэпрадукцыйнага ўзросту. Месцам, дзе захавалася папуляцыя чалавецтва, відавочна, была Усходняя Афрыка, на поўдзень ад экватара.

Зноскі
------

1. ↑  Harpending H.C. et al. 1993.
2. ↑  Rogers A.R. 1993.
3. ↑  Ayala F.J. 1996; Takahata N. et al. 1995.
4. ↑  Ambrose S.H. 1998.

Літаратура
----------

* George Weber. Toba Volcano. У Сеціве Архівавана 29 студзеня 2007.

| ⛭Эвалюцыйная біялогія |
| --- |
| Працэсы біялагічнай эвалюцыі | 
* Адаптацыя
* Прэадаптацыя
* Экзаптацыя
* Абаптацыя
* Відаўтварэнне
* Мікраэвалюцыя
* Макраэвалюцыя

 |
| Механізмы папуляцыйнай генетыкі | 
* Дрэйф генаў
* Спадчынная зменлівасць
* Мадзіфікацыйная зменлівасць
* Мутагенез
* Спадчыннасць
* Адбор
	+ Натуральны
	+ Штучны
	+ Групавы
	+ Палавы
	+ Кін
* Паток генаў
* Эфект бутэлечнага рыльца
* Гарызантальны перанос генаў

 |
| Узнікненне жыцця | 
* Хімічная эвалюцыя
* Гіпотэза свету РНК

 |
| Гісторыя эвалюцыйнага вучэння | 
* Жафруізм
* Бракізм
* Дарвінізм
* Ламаркізм
* Пангенезіс
* Артагенез
* Аўтагенез
* Намагенез
* Сальтацыянізм
* Катастрафізм
* Неакатастрафізм

 |
| Сучасныя канцэпцыі | 
* Сінтэтычная тэорыя эвалюцыі
* Тэорыя перарывістай раўнавагі
* Нейтральная тэорыя малекулярнай эвалюцыі
* Доказы эвалюцыі

 |
| Эвалюцыя (Агульная храналогія) | 
* грыбоў
* земнаводных
* кітападобных
* каня
* млекакормячых
* птушак
* раслін
* рэптылій
* рыб
* чалавека
* членістаногіх

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 105076106 |
У агульнай тапалогіі **кампактыфіка́цыя** — аперацыя, якая пераўтворыць адвольныя тапалагічныя прасторы ў кампактныя.

Фармальна кампактыфікацыя прасторы {\displaystyle X} вызначаецца як пара {\displaystyle (Y,\;f)}, дзе {\displaystyle Y} кампактна, {\displaystyle f:X\to Y} гамеамарфізм на свой ​​вобраз {\displaystyle f(X)} і {\displaystyle f(X)} шчыльна ў **Не ўдалося разабраць (SVG (можна ўключыць з дапамогай дапаўнення браўзера): Няслушны адказ («Math extension cannot connect to Restbase.») ад сервера «http://localhost:6011/be.wikipedia.org/v1/»:): {\displaystyle Y}**
.

На кампактыфікацыях некаторай фіксаванай прасторы {\displaystyle X} можна ўвесці частковы парадак. Пакладзем {\displaystyle f\_{1}\leqslant f\_{2}} для двух кампактыфікацый {\displaystyle f\_{1}:X\to Y\_{1}}, {\displaystyle f\_{2}:X\to Y\_{2}}, калі існуе бесперапыннае адлюстраванне {\displaystyle g:Y\_{2}\to Y\_{1}} такое, што {\displaystyle gf\_{2}=f\_{1}}. Максімальны (з дакладнасцю да гамеамарфізма) элемент у гэтым парадку называецца **кампактыфікацыяй Стоўна — Чэха** і пазначаецца {\displaystyle \beta X}. Для таго, каб у прасторы {\displaystyle X} існавала кампактыфікацыя Стоўна — Чэха, якая задавальняе аксіёме аддзельнасці Хаусдорфа, неабходна і дастаткова, каб {\displaystyle X} задавальняла аксіоме аддзельнасці {\displaystyle T\_{3{\frac {1}{2}}}}, г.зн. была цалкам рэгулярным.

**Аднакропкавая кампактыфікацыя** (або кампактыфікацыя Аляксандрава) ўладкованая наступным чынам. Няхай {\displaystyle Y=X\cup \{\infty \}} і адкрытымі мноствамі ў {\displaystyle Y} лічацца ўсе адкрытыя мноства {\displaystyle X}, а таксама мноства выгляду {\displaystyle O\cup \{\infty \}}, дзе {\displaystyle O\subseteq X} мае кампактнае (у {\displaystyle X}) дапаўненне. {\displaystyle f} бярэцца як натуральнае ўкладанне {\displaystyle X} у {\displaystyle Y}. {\displaystyle (Y,\;f)} тады кампактыфікацыя, прычым {\displaystyle Y} хаусдарфавае тады і толькі тады, калі {\displaystyle X} хаусдарфавае і лакальна кампактнае.

Прыклады аднакропкавай кампактыфікацыі
--------------------------------------

{\displaystyle \mathbb {R} \cup \{\infty \}} з тапалогіяй, сканструяванай як паказана вышэй, з'яўляецца кампактнай прасторай. Няцяжка даказаць, што калі дзве прасторы гамеаморфныя, то і адпаведныя аднакропкавыя кампактыфікацыі гамеаморфныя. У прыватнасці, так як акружнасць на плоскасці без адной кропкі гамеаморфная з {\displaystyle \mathbb {R} } (прыклад гамеамарфізму — стэрэаграфічная праекцыя), цэлая акружнасць гамеаморфная з {\displaystyle \mathbb {R} \cup \{\infty \}}. Аналагічна, {\displaystyle \mathbb {R} ^{n}\cup \{\infty \}} гамеаморфна c n-мернай гіперсферай.

Зноскі
------

1. ↑  Таксама «стоўнчэхаўская кампактыфікацыя» і «чэхстоўнава кампактыфікацыя».
Межы дзяржаў пасля Кампа-Фармійскага міру
**Кампа-Фармійскі мір** — мірны дагавор паміж Францыяй і Аўстрыяй, які завяршыў першы этап Рэвалюцыйных войнаў. Мірны дагавор быў падпісаны 18 кастрычніка 1797 года у Пасерыяна, каля вёскі Кампа-Форміа (італ.: Campo Formio) (Італія), з боку Французскай рэспублікі — генералам Напалеонам Банапартам, з боку Аўстрыйскай манархіі — графам Кобенцлем. Дагавор завяршыў паспяховую для Французскай рэспублікі вайну супраць Аўстрыі і аформіў выхад Аўстрыі з 1-й антыфранцузскай кааліцыі.

Умовы міру
----------

Межамі Французскай рэспублікі прызнаваліся яе «натуральныя межы»: Рэйн, Альпы, Міжземнае мора, Пірэнеі, Атлантычны акіян. Па дагаворы, васальная Францыі Цызальпінская рэспубліка была ўтворана з Ламбардыі, герцагстваў Рэджыа, Мадэна, Мірандола, з трох легацтваў — Балонскага, Ферарскага і Раманскага, з Вальтэліны і часткі венецыянскіх уладанняў на правым беразе Адыджэ — Бергама, Брэшыя, Крэмона і Палезіна. Аўстрыя таксама прызнавала Лігурыйскую рэспубліку. Іанічныя астравы адыходзілі да Францыі.

Аўстрыя таксама саступала Францыі Аўстрыйскія Нідэрланды і іншыя тэрыторыі Свяшчэннай Рымскай імперыі на левым беразе Рэйна. Паводле тайнага артыкула дагавора, Аўстрыя абавязалася на Раштацкім кангрэсе (1797—1799) аказаць садзейнічанне Францыі ў замацаванні за ёй тэрыторый на левым беразе Рэйна. Было ўмоўлена, каб важны плацдарм Майнц перадаваўся французскім войскам па ваеннай канвенцыі, якая будзе падпісана ў Раштаце, дзе сустрэнуцца французскі ўпаўнаважаны і граф Кобенцль. Усе манархі, якія страцілі ўладанняў на левым беразе Рэйна, павінны былі атрымаць пакрыццё на правым беразе з зямель, што адбіраліся шляхам секулярызацыі ва ўладарных князёў царквы. Дагавор аб еўрапейскім міры павінен быў абмяркоўвацца ў Раштаце.

Аўстрыя ў якасці кампенсацыі атрымала горад Венецыю і венецыянскія вобласці на левым беразе Адыджэ, а таксама ўладанні Венецыянскай рэспублікі ў Істрыі і Далмацыі. Гэтым насельніцтва Габсбургскай манархіі павялічвалася больш чым на 2 млн чалавек.

Герцаг Мадэны Эрколе III, які страціў сваіх уладанняў у Італіі, атрымаў герцагства Брысгау ў паўднёвай Германіі.

Наступствы Кампа-Фармійскага міру
---------------------------------

7 снежня 1797 года Напалеон Банапарт прыбыў у Парыж, а 10 снежня быў трыўмфальна сустрэты Дырэкторыяй у поўным складзе ў Люксембургскім палацы. Незлічоны натоўп народа сабраўся каля палаца, самыя бурныя крыкі і воплескі віталі Напалеона, калі ён прыбыў да палаца.

Дагавор праклаў Францыі шлях да гегемоніі ў Італіі і забяспечыў стварэнне французскіх плацдармаў у Албаніі і на Іанічных астравах. Аўстрыі, якая пацярпела паражэнне, Дагавор даў перадышку для падрыхтоўкі да барацьбы супраць Французскай рэспублікі ў новай кааліцыі еўрапейскіх дзяржаў.

Зноскі
------

1. ↑  *Тюлар Ж.* Наполеон, или Миф о «спасителе». — М.: Молодая гвардия, 2010. — С. 72. — 362 с. — ISBN 978-5-235-03157-9.

Літаратура
----------

* *Тарле Е.В.* Наполеон. — М.: Госиздат, 1941. — С. 51—54.
* *Наполеон.* Итальянская кампания 1796–1797 гг. Глава XVII. Мир в Кампо-Формио // Избранные произведения. — М.: Воениздат, 1956. — С. 291—292.
**Кампанія ўнутранай місіі фіёрда Лангесун** (букмал: Langesundsfjordens indremisjonsselskap) — самая маленькая з трох місіянерскіх арганізацый па стану на 1 студзеня 2001 года, якая аб’ядналася з іншымі місіямі ў Нарвежскую місію.

Місія мела свае асноўныя дзелавыя раёны, звязаныя з гарадамі і вёскамі вакол Лангесуна і фіёрда Лангесун. Штаб-кватэра кампаніі знаходзілася ў місіянерскім доме «Хаўгес Міндэ» ў Шыене. Пасля зліцця працы па перакладзе знешніх грашовых сродкаў, гэтаму пытанню было нададзена больш увагі.

Місія была створана пасля зліцця Місія Сантала і Кампанія ўнутранай місіі выгаднабытчыкаў з фінансавымі рэсурсамі і асобнай рэгіянальнай адміністрацыяй, якая базуецца ў Шыене. Такім чынам, былая рэгіянальная адміністрацыя «TeVeBu» (Тэлемарк-Вестфолд-Бускеруд) была паднятая такім чынам, што Тэлемарк быў выдзелены як уласны адміністрацыйны рэгіён са сваім уласным урадам.

Крыніцы
-------

1. ↑  "Normisjon". *Store norske leksikon*. 14. februar 2009.. Retrieved on 1. januar 2016.
**Адэскі нацыянальны акадэмічны тэатр оперы і балета** — першы тэатр у Адэсе і Наваросіі па часе пабудовы, значэнні і вядомасці.

Першы будынак было адкрыты ў 1810 годзе і згарэў у 1873 годзе. Сучасны будынак пабудаваны ў 1887 годзе архітэктарамі Фельнерам і Гельмерам ў стылі новага венскага барока. Інтэр’ер глядзельнай залы стылізаваны пад архітэктуру позняга французскага ракако. Унікальная акустыка падковападобнай залы дазваляе даносіць нават шэпт са сцэны ў любы куток залы. Поўная рэстаўрацыя будынка тэатра была завершана ў 2007 годзе.

У тэатры дырыжыравалі П. І. Чайкоўскі, М. А. Рымскі-Корсакаў, С. В. Рахманінаў, А. Я. Лыніў, спявалі Фёдар Шаляпін, Саламея Крушальніцкая, Марыя Грэбінецкая, Леанід Собінаў, танцавалі Ганна Паўлава і Айседора Дункан. Аляксандр Пушкін згадвае Адэскі тэатр у рамане «Яўген Анегін». Часопіс «Forbes» уключыў адэскі тэатр у спіс самых незвычайных славутасцяў Усходняй Еўропы.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 157290363 |
**Ад'юнкт** (ад лац.: adiunctus «далучаны (да справы)» праз фр.: adjoint «асістэнт, памочнік», англ.: adjunct) – шматзначны тэрмін. Часцей за ўсё гэта пасада або званне памочніка або намесніка ў розных галінах.

У некаторых краінах так называюцца памочнікі мэраў (пераважна франкамоўныя краіны). Таксама гэтую назву носяць некаторыя ніжэйшыя ваенныя чыны (у сэнсе «памочнік камандзіра») ці служачыя паліцыі («памочнік камісара»).

У сферы адукацыі — гэта пасада і званне ў вышэйшых навучальных і навукова-даследчых ўстановах многіх краін свету для навуковых або навукова-педагагічных супрацоўнікаў, якія маюць навуковую ступень не ніжэй за доктара філасофіі (гэта значыць, з'яўляюцца «памочнікам прафесара»). Напрыклад, гэты тэрмін актыўна ўжываецца ў Польшчы для абазначэння навукова-педагагічнай пасады ў ВНУ, блізкай па сваім статусе да беларускага дацэнта.

У пратэстанцкай царкве ад'юнктам называецца памочнік пастара, які мае права здзяйсняць набажэнствы і трэбы (гэта значыць прыкладна адпавядае пазіцыі вікарыя). У прыватнасці, ад'юнкт прыстаўляецца да састарэлага царкоўнага іерарха ці клірыка, які ўжо не ў стане выконваць сваіх абавязкаў у поўным аб'ёме.

У некаторых выпадках ад'юнктам называюць асоб, якія праходзяць стажыроўку або практыку.

| ⛭Кваліфікацыі, ступені і званні ў навуцы і адукацыі |
| --- |
| Выпускнікі ВНУ | 
* Бакалаўр
* Ліцэнцыят
* Інжынер
* Спецыяліст
* Магістр

 |
| Навуковыя ступені | 
* Кандыдат навук
* Доктар філасофіі
* Доктар honoris causa
* Доктар навук
* Хабілітаваны доктар

 |
| Навуковыя званні і пасады | 
* Выкладчык-стажор
* Асістэнт
* Старшы выкладчык
* Дацэнт
* Прыват-дацэнт
* Ад’юнкт
* Ад’юнкт-прафесар
* Асістэнт-прафесар
* Асацыяваны прафесар
* Прафесар
* Ардынарны прафесар
* Экстраардынарны прафесар
* Запрошаны прафесар
* Ганаровы прафесар
* Заслужаны прафесар
* Прафесар-эмерыт
* Малодшы навуковы супрацоўнік
* Навуковы супрацоўнік
* Старшы навуковы супрацоўнік
* Вядучы навуковы супрацоўнік
* Галоўны навуковы супрацоўнік

 |
| Іншыя | 
* Член-карэспандэнт
* Дзейсны член акадэміі
* Акадэмік

 |
**Тобіяс Арльт** (ням.: Tobias Arlt; нар. 2 чэрвеня 1987, Берхтэсгадэн, Германія) — нямецкі саначнік, які выступае ў двойцы з Тобіясам Вендлем. Чатырохразовы алімпійскі чэмпіён, васьміразовы чэмпіён свету і чатырохразовы чэмпіён Еўропы.

З’яўляецца ўладальнікам сярэбранага медаля чэмпіянату свету 2008 года ў Обергофе, дзе заняў другое месца па выніках парных мужчынскіх заездаў. На чэмпіянаце Еўропы 2010 года ў Сегулдзе Арльт выйграў срэбра і бронзу, першая ўзнагарода дасталася яму за змаганні паміж двойкамі, а другая за ўдзел у змяшанай камандзе. На сусветным першынстве 2013 года ў канадскім Уістлеры выйграў адразу два залатыя медалі, у мужчынскім парным разрадзе і ў змяшанай эстафеце.

Двухразовы залаты прызёр (двухмесныя сані ў пары з Тобіясам Вендлем) Алімпійскіх гульняў у Сочы 2014 у мужчынскім парным разрадзе і ў эстафеце.

Зноскі
------

1. ↑  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>
2. ↑  *(unspecified title)* — International Luge Federation. Праверана 2 мая 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1150390'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Тэматычныя сайты | FIL · Olympedia · TheSports.org · Алімпійская спартыўная канфедэрацыя Германіі |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мірскі.
**Тамаш Мірскі** (польск.: Tomasz Mirski; 1738 — пасля 1793) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Мірскіх герба «Бялыня». Нарадзіўся ў сям’і Цыпрыяна.

Паручнік польнай булавы ВКЛ, пасол на сойм 1764, удзельнічаў у абранні караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага. У 1766 годзе генерал-ад'ютант польнай булавы ВКЛ. У 1769 далучыўся да Барскай канфедэрацыі, быў абраны маршалкам Браслаўскага павета. 11 чэрвеня 1770 года прысягнуў у Прэшаве Найвышэйшай радзе канфедэрацыі і ўключаны ў склад Ваеннай рады. Падтрымаў план вызвалення з расійскага палону сенатараў і вярнуўся ў ВКЛ, дзе 22 ліпеня 1771 зноў абраны браслаўскім маршалкам, удзельнічаў у партызанскім руху. Летам—восенню 1771 удзельнічаў у дыверсійным рэйдзе Ш. Касакоўскага па цэнтральнай і паўночнай Беларусі, зімой—вясной 1772 — з ім жа ў Польшчы. Пасол на Чатырохгадовы сойм 1789—1792 гадоў.

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* *Валерый Пазднякоў.* Мірскія // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх


| ?Тамаш Мірскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Цыпрыян Святаполк-Мірскі[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  | Тамаш Мірскі |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Марыя з Білевічаў[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: tomasz-mirski-ur-1738-marszalek-braslawski-konfederacji-barskiej · Sejm-Wielki.pl |
**Маршалкоўская вуліца** (польск.: ulica Marszałkowska) — адна з галоўных вуліц Варшавы, важная камунікацыйная артэрыя ў кірунку поўнач-поўдзень. Даўжыня 3580 м. Пралягае ад плошчы Люблінскай уніі да Банкаўскай плошчы.

Забудоўваецца з XVIII стагоддзя. У 1960—1969 гадах на ўсходнім боку вуліцы на ўчастку ад Ерусалімскіх алей да Свентакшыскай вуліцы пабудаваны комплекс будынкаў гандлёвага, офіснага і жыллёвага прызначэння, вядомы як Усходняя сцяна (польск.: Ściana Wschodnia).

Галерэя
-------

* 
* 
* 
*

Спасылкі
--------

* Architektura przedwojennej Warszawy
* Projekt przemiany ul. Marszałkowskiej autorstwa Forum Rozwoju Warszawy Архівавана 10 жніўня 2018.
* O Marszałkowskiej na Warszawikii
* Przewodnik po Warszawie (do 1944 roku)