**Патралогія** (ад грэч. патэр айцец + *логас* навука): навука, якая вывучае гісторыю хрысціянскай літаратуры старажытных аўтараў (асабліва Айцоў Царквы), якія займаліся тэалогіяй.

Прадмет і мэта
--------------

Тэрмін «патралогія» упершыню ўжыў лютэранскі тэолаг Ян Герхарда ў назве працы «Patrologia sive de primitivae Ecclesiae christianae Doctorum vita ac lucubrationibus», якая была выдадзена ў Іене ў 1653 годзе.
Патралогія вывучае ўсе творы літаратуры ранняга хрысціянства, якія былі напісаны аўтарамі, якія знаходзіліся ў лучнасці з маладой Царквой, а таксама адступнікамі (схізматыкамі) і ерэтыкамі. Найбольшая ўвага аддаецца так званым Айцам Царквы.
Храналагічна патралогія абмежавана сёмым стагоддзем для пісьменнікаў заходняга хрысціянства і восьмым — для ўсходняга.
Мэтай патралогіі з’яўляецца апісанне жыцця і дзейнасці пісьменнікаў, пацверджанне аўтэнтычнасць твораў і д.п. Некаторыя адносяць патралогію да ліку гістарычных навук або да класічнай філасофіі. Большасць навукоўцаў лічыць патралогію тэалагічнай навукай.

Айцы Царквы
-----------

У старажытным хрысціянстве айцамі (бацькамі) называлі духоўных кіраўнікоў. Настаўнікамі веры было перадусім духавенства: епіскапы, прасвітары і дыяканы. З цягам часу «айцамі» пачалі называць выдатных дзеячаў, якія адрозніваліся красамоўствам, пісалі творы пра навучанне веры.
Цяпер прынята казаць пра чатыры крытэрыі, паводле якіх адносяць аўтараў да «Айцоў Царквы»: прававернасць навукі, святасць жыцця, старажытнасць, прызнанне Царквой.
Да 3 ст. у творах раннехрысціянскай літаратуры пераважала грэчаская мова. З цягам часу на Захадзе пануючае месца заняла лацінская мова. Апрача таго творы такога кшаталту пісаліся па-сірыйску, па-копцку і па-армянску.
Навучанне Айцоў Царквы мае вялікае значэнне для каталіцкага і праваслаўнага кірункаў хрысціянства (пасярэдне і для пратэстанцкага), бо іх праца дапамагла выкрышталізавацца веравучэнню маладой (тады непадзеленай) Царквы і погляду Царквы на пытанні маралі. Дзейнасць Айцоў Царквы залічваецца ў вялікай да Святой Традыцыі — аднаго са слупоў хрысціянскай большасці (Святая Традыцыя не прызнаецца пратэстанцкімі дэнамінацыямі). Вялікая частка Айцоў Царквы ўшаноўваецца Каталіцкай і Праваслаўнай Цэрквамі як святыя.

Храналагічны спіс пісьменнікаў ранняга хрысціянства (курсівам пазначаны ананімныя творы, у дужках — варыянты імёнаў, насупраць імя — год смерці пісьменніка).

| Захад | Усход |
| --- | --- |
| * Клімент Рымскі — каля 101 г.
* Ірыней з Ліёна — каля 202 г.
* Мінуцый Фелікс — каля 215 г.
* *«Канон Мураторыя»* — 3 ст.
* Тэртуліян — пасля 220 г.
* Кіпрыян — 258 г.
* Навацыян — каля 260 г.
* Вікторый з П’ето — 304 г.
* Лактанцый — каля 330 г.
* Гілярый — каля 367 г.
* Зенон з Вероны — каля 372 г.
* Пац’ян з Барселоны — каля 390 г.
* Амвросій (Амброзій) — 397 г.
* Рыгор (Грыгорый) з Эльвіры — пасля 392 г.
* Прудэнцый — пасля 405 г.
* Руфін — 410 г.
* Нікета — пасля 414 г.
* Максім з Турына — 408/23г.
* Іеранім (Геранім) — каля 420 г.
* Аўгусцін — 430 г.
* Паўлін з Нолі — 431 г.
* Ян Кас’ян — 435 г.
* Вінцэнт з Лерына — перад 450 г.
* Пётр Хрызалог — каля 450 г.
* Праспер з Аквітаніі — пасля 450 г.
* Энод — 521 г.
* Баэцый — 524 г.
* Цэзар з Арл — 542 г.()г.
* Бенедыкт — каля 547 г.
* Касіадор — каля 583 г.
* Рыгор (Грыгорый) Вялікі — 604 г.
* Ісідар з Севіліі — 636 г.
 | * *«Дзідахе»* — каля 100 г.
* Ігнацый з Антыёхіі — каля 110 г.
* *«Ліст Варнавы»* — паміж 130 і 140 г.
* *«Пастыр»* Ермы — каля 150 г.
* Палікап са Смірны — каля 156 г.
* Юстын мучанік — каля 165 г.
* Тацыян — другая палова ІІст.
* Феафіл з Антыёхіі — каля 185 г.
* Мілітон з Сард — перад 190 г.
* *«Ліст да Дыягнета»* — канец ІІ ст
* Лукіян з Самасаты — 190 г.
* Клімент Александрыйскі — перад 215 г.
* Іпаліт — 235 г.
* Арыген — каля 253/4г.
* Дыянісій Вялікі — каля 264 г.
* Рыгор (Грыгорый) Цудатворца — каля 270 г.
* Павел з Самасаты — пасля 272 г.
* Луцыян з Антыёхіі — 312 г.
* Мяфодзій з Алімпа — 311 г.
* Арый — 336 г.
* Яўсевій з Кесарыі — 339 г.
* Пахомій — 346 г.
* Антоній Пустыннік — 356 г.
* Еўфрэм (Ефрэм) Сірыйскі — 373 г.
* Васіль Вялікі — 379 г.
* Кірыл Ерусалімскі — каля 387 г.
* Рыгор (Грыгорый) з Наз’янза — 390 г.
* Рыгор (Грыгорый) з Нісы — 394 г.
* Дыдым Сляпы — каля 398 г.
* Эвагрый з Понта — 399 г.
* Епіфаній з Саламіны — 403 г.
* Ян Хрызастом — 407 г.
* Тэадор з Мапсуэсціі — 428 г.
* Паладзій — 430 г.
* Месроп — 440 г.
* Кірыл Александрыйскі — 444 г.
* Проклій — 446 г.
* Несторый — пасля 451 г.
* Ібас — 457 г.
* Тэадор з Ціра — 466 г.
* Псеўда-Дыянісій — каля 500 г.
* Леонцій з Візантыі — каля 544 г.
* Максім Вызнаўца — 662 г.
* Герман з Канстанцыі — 733 г.
* Андрэй з Крыта — 740 г.
* Ян з Дамаска — каля 747 г.
 |