**Дэганава́йда**, **Дэканава́йда** (магаўк: *Deganawida*), або **Вялікі Міратворац** (магаўк: *Skennenrahawi*) — легендарны стваральнік і законатворац лігі іракезаў.

Нараджэнне і маладыя гады
-------------------------

У фальклоры іракезаў Дэганавайда з'яўляецца адначасова міфічнай і гістарычнай постацю. Дакладны час яго жыцця не вядомы. У паданнях узгадваецца, што падчас наведвання Дэганавайдам і Гаяватам племені сенека адбылося сонечнае зацьменне. Такім чынам вызначаецца 1451 г.

Згодна найбольш распаўсюджанай версіі, Дэганавайда нарадзіўся сярод гуронаў на тэрыторыі сучаснага горада Кінгстан у правінцыі Антарыа, Канада. У запісах гісторыі Дэганавайды на хрысціянскі манер сцвярджаецца, што яго маці была цнатлівай. Бабуля (або нават маці) убачыла ў сне, што ён будзе пагрозай для канфедэрацыі гуронаў, таму пасля нараджэння яго тройчы тапілі ў палонцы, аднак на наступны дзень ён зноў з'яўляўся на руках у маці. Іншыя дзеці і дарослыя цураліся яго. 

У маладосці Дэганавайда заяўляў пра тое, што мае асаблівую місію міру. У легендах магаўкаў кажацца, што ён пакінуў краіну гуронаў у каменнай лодцы.

Місія міру
----------

Пасля таго, як лодка Дэганавайды перасякла возера Антарыа, ён сустрэў на супрацьлеглым беразе Гаявату, правадыра магаўкаў, які ў самоце ладзіў вампум. Гаявата паведаміў, што мясцовыя плямёны даўно вядуць войны, але асабіста ён расчараваны ў гэтым. Дэганавайда сфармуляваў тры прынцыпы захавання міру:

* Справядлівасць і законнасць
* Фізічны моц павінен спалучацца з грамадзянскай уладай і ўнутранай духоўнасцю
* Здаровы розум, фізічнае здароўе, мір паміж асобамі і плямёнамі

Ён прапанаваў Гаяваце прадставіць гэтыя прынцыпы магаўкам, а потым разам вандраваць на ўсход, каб усе "узялі адзін аднога за рукі і сталі адзіным колам". Гаявата даў згоду. Дзякуючы іх супольным высілкам, ідэю міру і аб'яднання падтрымалі магаўкі, каюга, анейда, анандага і сенека. Найбольш рызыкоўным было далучэнне анандага, паколькі іх правадыр, чараўнік Тададаха быў прыхільнікам далейшых войн. Тададаха хаваўся ў пячоры і выглядаў нібы злы дух са змеямі, уплеценымі ў валасы. У Гаяваты і Дэганавайды атрымалася пераканаць правадыра-чараўніка. Як толькі ён даў згоду, яго твар стаў чалавечым. Гаявата расплёў яго валасы і вызваліў іх ад змеяў. Канец войн быў адзначаны далучэннем сенека і сонечным зацьменнем.

Вялікі закон міру
-----------------

У знак прымірэння пяці народаў Дэганавайда пасадзіў на зямлі анандага дрэва міру і абвясціў так званы Вялікі закон міру *Gayanashagowa*, які з'яўляўся своеасаблівай Канстытуцыяй лігі іракезаў:

* Усе спрэчныя пытанні павінны вырашацца правадырамі пад дрэвам міру.
* Да лігі іракезаў могуць далучацца іншыя народы, калі прызнаюць закон міру
* Правадыр анандага мае права склікаць супольную раду правадыроў, а правадыры пасылаць сваіх прадстаўнікоў
* Агульная колькасць чальцоў рады складае 13
* Рада магаўкаў падзяляецца на тры часткі, каб адна частка магла рэгуляваць спрэчкі паміж дзвюмя іншымі, пасля чаго перадаецца да зацвярджэння прадстаўнікамі сенека, каюга і анейда.
* Магаўкі абвяшчаюцца захавальнікамі *Gayanashagowa*, таму рада не павінна прымаць рашэнні без удзелу ўсіх правадыроў магаўкаў
* Анандага абвяшчаюцца захавальнікамі агменя і павінны адкрываць і закрываць раду
* Першымі пытанні разглядаюць магаўкі і сенека, пасля чаго яны перадаюцца на разгляд каюга і анейда. Канчаткова прынятае рашэнне абвяшчаюць анандага
* Анандага маюць права адхіліць рашэнне, але пасля яго паўторнага перагляду павінны абвясціць як прынятае
* Прадстаўнікі народаў, якія не з'яўляюцца чальцамі лігі іракезаў, не могуць прымаць удзел у радзе
* Рада сама вызначае таго, хто з правадыроў прадстаўляе пытанне, пры гэтым правадыр-аратар ня можа распытваць чальцоў рады

Зноскі
------

1. ↑  Гл. напісанне на магаўк. у GAYANEREKOWA
2. ↑  Donald Ricky, Encyclopedia of Rhode Island Indians
3. ↑  Dekanawida and the formation of the Great Peace: Part 2
4. ↑  Donald Ricky, Encyclopedia of Rhode Island Indians
5. ↑  Indians of North America The Iroquois Архівавана 7 чэрвеня 2017.
6. ↑  Hiawatha facts, information, pictures
7. ↑  Arthur Caswell Parker, Seneca Myths and Folk Tales
8. ↑  The Great Binding Law GAYANASHAGOWA

Спасылкі
--------

* Deganawidah facts, information, pictures
* The League of the Iroquois Архівавана 1 лістапада 2015.
* Bruce E. Johansen, Dating the Iroquois Confederacy
* WILLIAM A. STARNA, Retrospecting the Origins of the League of the Iroquois