**Наталля Яўгенаўна Гарбанеўская** (руск.: Ната́лья Евге́ньевна Горбане́вская; 26 мая 1936, Масква — 29 лістапада 2013, Парыж) — руская паэтэса і перакладчыца, праваабаронца, удзельніца дысідэнцкага руху ў СССР.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 26 мая 1936 года ў Маскве. Бацькі ў шлюбе не знаходзіліся, маці — Яўгенія Сямёнаўна Гарбанеўская, бібліятэкар, руская; бацька — яўрэй, з якім яна не мела зносіны, загінуў у час Вялікай Айчыннай вайны на фронце.

Паступіла ў 1953 годзе на філалагічны факультэт Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя М. В. Ламаносава, займалася ў літаратурнай студыі. Першыя публікацыі вершаў Гарбанеўскай з’явіліся ў факультэцкай насценгазеце.

У снежні 1956 года была затрыманая КДБ у сувязі са знаёмствам з Андрэем Цярохіным і Уладзімірам Кузняцовым, арыштаванымі за распаўсюд улётак з пратэстам супраць савецкай інтэрвенцыі ў Венгрыі. Была вызвалена праз тры дні, выступала сведкай абвінавачання на працэсе Цярохіным і Кузняцовым. Па яе ўласным больш познім прызнанні, паказанні пачала даваць, бо ў ёй «разгулялася… камсамольская свядомасць»; «Вось гэта самы змрочны момант у маёй гісторыі жыцця, які я сама сабе не даравала». Увосень 1957 года была выключана з МДУ, нібыта за пропускі заняткаў.

У 1958 годзе паступіла на завочнае аддзяленне філалагічнага факультэта Ленінградскага ўніверсітэта, у 1964 годзе скончыла яго па спецыяльнасці «Філолаг, выкладчык рускай мовы і літаратуры сярэдняй школы». Працавала ў Маскве бібліятэкарам, бібліёграфам, тэхнічным і навуковым перакладчыкам. Была знаёмая з Аляксандрам Гінзбургам і Юрыем Галанскавым, перадрукоўвала самвыдатаўскія матэрыялы. У 1961 годзе нарадзіла першага сына, ў 1968 годзе — другога.

Удзельніца дэманстрацыі 25 жніўня 1968 года супраць увядзення савецкіх войскаў у Чэхаславакію, куды прыйшла разам з каляскай з грудным дзіцём. Гарбанеўская прынесла з сабой самаробны чэхаславацкі сцяг і два рукапісныя плакаты: «Няхай жыве свабодная і незалежная Чэхаславакія!» (на чэшскай мове) і «За вашу і нашу свабоду!» (на рускай мове). Была затрымана разам з іншымі дэманстрантамі, але ў той жа дзень вызвалена; ёй прад’явілі абвінавачанне ў «групавых дзеяннях, што груба парушаюць грамадскі парадак». Не была асуджана разам з астатнімі дэманстрантамі, бо карміла грудное дзіця.

Да наступнага арышту паспела скласці дакументальную кнігу пра дэманстрацыю «Поўдзень. Справа аб дэманстрацыі 25 жніўня 1968 года на Чырвонай плошчы» (апублікавана ў Франкфурце-на-Майне, 1970 г.). У кнізе ўзноўлена хроніка падзей таго дня і сабраны ўсе матэрыялы, якія адносяцца да хода следства і вынясення прысуду па гэтаму палітычнаму працэсу. Кніга-дакумент была перакладзена на асноўныя еўрапейскія мовы, у СССР выдавалася ў самвыдаце ў 1969 годзе. Была арыштавана 24 снежня 1969 года па абвінавачанні ў «распаўсюдзе заведама ілжывых выдумак, якія ганьбяць савецкі дзяржаўны і грамадскі лад».

17 снежня 1975 года эмігравала. Жыла ў Парыжы. Удзельнічала ў палітычных выступах па ўсёй Францыі — у асноўным па запрашэнні групы «Міжнароднай Амністыі».

У жніўні 1990 года сталіца Чэхаславакіі Прага прысвоіла Гарбанеўскай і іншым удзельнікам дэманстрацыі 1968 года званне ганаровых грамадзян горада.

У Расіі Гарбанеўская публікавалася з 1990 года, у постсавецкі час рэгулярна прыязджала на радзіму. У кастрычніку 1990 года падпісала «Рымскі зварот».

У красавіку 2005 года прыняла польскае грамадзянства.

Памерла 29 лістапада 2013 года ў Парыжы. Пахавана ў Парыжы на могілках Пер-Лашэз. У жалобнай цырымоніі прынялі ўдзел паслы Польшчы і Чэхіі.

Творы
-----

* Стихи. — Frankfurt/M. 1969
* Побережье. — Ann Arbor, 1973
* Три тетради стихотворений. — Bremen, 1975
* Перелетая снежную границу. — Paris, 1979
* Ангел деревянный. — Ann Arbor, 1982
* Чужие камни. — New York, 1983
* Переменная облачность. — Paris, 1985
* Где и когда. — Paris, 1985
* Цвет вереска. — Tenafly, 1993
* Не спи на закате. — СПб. 1996
* Набор. — М. 1996
* Кто о чём поет. — М. 1997
* 13 восьмистиший и ещё 67 стихотворений. — М. 2000
* Последние стихи того века. — М. 2001
* Русско-русский разговор: Избранные стихотворения. Поэма без поэмы: Новая книга стихов. — М. 2003
* Чайная роза. — М. 2006
* Развилки. — Самара, 2010
* Круги по воде. — М. 2010
* Прильпе земли душа моя. — М. 2011
* Штойто. — М. 2011
* Прозой о поэзии. — М. 2011
* Осовопросник. — М. 2013
* Города и дороги. — М. 2013

Узнагароды
----------

* Руская прэмія (2010) за кнігу «Прыльпе зямлі душа мая. Зборнік вершаў 1956—2010 гг.».

Зноскі
------

1. 1 2  Natalja Gorbanewskaja // FemBio database Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q61356138'></a>
2. ↑  Natalya Gorbanevskaya - obituary, Наталя Горбаневська - некролог
3. ↑
4. 1 2 3 4  Наталья Горбаневская: «Вот я дура была без страха»
5. ↑  Наталья Горбаневская: За мнения преследовать нельзя
6. ↑  Дмитрий Ермольцев. «За нашу и вашу свободу!»
7. ↑  Горбаневская Нат. Евг. // Российский гуманитарный энциклопедический словарь. — Москва: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС: Филол. фак. С.-Петерб. гос. ун-та, 2002. — Т. В 3 т.