**Эльза Андрэа Элізабет Б’ёркман-Гольдшміт** (шведск.: Elsa Andrea Elisabeth Björkman-Goldschmidt; 16 красавіка 1888, Лінчэпінг — 6 красавіка 1982, Стакгольм) — шведская пісьменніца, журналістка і мастачка; змагар за правы дзяцей.

Біяграфія і творчасць
---------------------

Эльза Б’ёркман нарадзілася ў 1888 годзе ў Лінчэпінгу. Яе сябрамі дзяцінства былі Эльза Брэндстром, Ханарына Хермелін і Харыет Лёвенхельм. Эльза наведвала настаўніцкія курсы Ганны Сандстром ў Стакгольме, пасля чаго таксама вучылася ў школе гравюры Акселя Тальберга і ў Акадэміі мастацтваў. У пачатку 1910-х гадоў яна вучылася за мяжой, у тым ліку ў Бруге, Італіі і Германіі. Яна займалася пераважна дрэварытам і літаграфіяй, выстаўляючы свае працы як у Швецыі, так і за яе межамі: у Осла, Лейпцыгу, Вене, Парыжы, Рыме, Сан-Францыска. У цяперашні час яны ўваходзяць у зборы шэрагу шведскіх і замежных музеяў, у тым ліку Нацыянальнага музея Швецыі, Музея сучаснага мастацтва ў Стакгольме, Гётэбаргскага мастацкага музея, Мастацкага музея Мальмё і венскай галерэі Альберціна.

У пасляваенныя гады Эльза Б’ёркман спыніла заняткі мастацтвам дзеля міжнароднай валанцёрскай дзейнасці, між пісьменьніцтвам і журналістыкай. Шмат у чым на яе аказала ўплыў даўняе сяброўства з Эльзай Брэндстром. У 1916 годзе Б’ёркман адправілася ў Расію, каб працаваць медсястрой у сібірскіх вайсковых лагерах. Пра ўбачанае і перажытае яна затым не раз пісала ў сваіх кнігах. Пасля Эльза яшчэ некалькі разоў бывала ў Расіі ў якасці шведскага прадстаўніка Чырвонага крыжа. У маскоўскім шпіталі яна пазнаёмілася з Вальдэмарам Гольдшмітам, аўстрыйскім хірургам і ваеннапалонным. Пасля заканчэння вайны яны зноў сустрэліся і ў 1921 годзе пажаніліся ў Вене, дзе потым жылі да 1938 года. У гэтыя гады Эльза Б’ёркман-Гольдшміт пісала артыкулы для Dagens Nyheter пад псеўданімам «Mélange», а таксама займалася арганізацыяй дапамогі хворым і галодным дзецям Аўстрыі.

У 1938 годзе, пасля анексіі Аўстрыі нацысцкай Германіяй, Эльза з мужам вымушаны былі бегчы ў Стакгольм. Там Эльза стала сябрам шведскай арганізацыі «Rädda Barnen» («Уратуем дзяцей»), якая займалася аказаннем гуманітарнай дапамогі аўстрыйскімі дзецям. У 1940 годзе яна таксама ўступіла у антынацысцкі «Аўторкавы клуб» (*Tisdagsklubben*), узначалены Амеліяй Пасэ. Пазней яна вярнулася ў Вену, дзе працягвала гуманітарную дзейнасць у рамках «Rädda Barnen», а таксама удзельнічала ў стварэнні шэрагу дакументальных фільмаў. У 1940-х гадах яна таксама шмат пісала, у тым ліку часткова аўтабіяграфічныя кнігі (на прыклад, «Det var i Wien») і біяграфіі (Эльзы Брэндстром і Харыет Лёвенхельм).

З 1950 па 1978 год Эльза Б’ёркман-Гольдшміт была членам літаратурнага «Грамадства дзевяці» (*De Nio*). З 1957 па 1960 год яна была рэдактарам часопіса «Svensk litteraturtidskrift». У 1960-х гадах яна пачала пісаць мемуары, якія затым былі выдадзены ў чатырох тамах з 1962 па 1976 год.

Эльза Б’ёркман-Гольдшміт памерла ў 1982 годзе ў Стакгольме і была пахавана на Паўночных могілках у Сольне.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  18880416-0508 Björkman-Goldschmidt, Elsa Andrea E // Swedish death index Праверана 22 сакавіка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10686079'></a>
2. 1 2 3 4 5  lsa Andrea Elisabeth Björkman-Goldschmidt 1888-04-16 — 1982-04-06 Författare, journalist, hjälparbetare Праверана 2 чэрвеня 2019.
3. ↑   — Norra begravningsplatsen.se. Праверана 5 сакавіка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28003261'></a>
4. ↑  Björk, ELSA — Svenskagravar.se. Праверана 26 красавіка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26699962'></a>
5. ↑  *(unspecified title)* Праверана 23 красавіка 2022.
6. 1 2 3 4  Svenskt kvinnobiografiskt lexikon

Спасылкі
--------

* *Lina Sturfelt*. Elsa Andrea Elisabeth Björkman-Goldschmidt (англ.).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 1086292 · CiNii: DA09325718 · GND: 12707029X · ISNI: 0000 0000 8380 2826 · LCCN: n50017545 · NTA: 087930277 · NUKAT: n2010114115 · LIBRIS: 178592 · SUDOC: 151922942 · VIAF: 47773167 |

 |