**А́нтэ Гато́віна** (харв.: Ante Gotovina, нарадзіўся 12 кастрычніка 1955) — былы генерал харвацкай арміі, удзельнік вайны 1991—1995 гадоў у Харватыі. Абвінавачваецца Міжнародным трыбуналам па былой Югаславіі ў ваенных злачынствах, якія, па сцверджанні трыбуналу, былі здзейснены пад яго кіраўніцтвам пад час аперацыі «Шторм» у канцы харвацкай вайны. Хаваўся чатыры гады, але 8 снежня 2005 года быў схоплены на іспанскім востраве Тэнэрыфэ.

Пачатак біяграфіі
-----------------

Гатовіна нарадзіўся на востраве Пашман у Адрыятычным моры, але яшчэ ў дзяцінстве пераехаў жыць у Пакаштанэ ля Задара, на Далмацкае ўзбярэжжа паўднёвай Харватыі. У 1973 годзе ўступіў у Французскі замежны легіён пад псеўданімам *Іван Грабовач*. Ён удзельнічаў у аперацыях Замежнага легіёну ў Джыбуці, Заіры і Кот-д’Івуары. Пасля пяці гадоў службы ён сыйшоў з легіёну, а ў 1979 годзе атрымаў французскае грамадзянства.

Вяртанне ў Харватыю
-------------------

У 1990 годзе Гатовіна вяртаецца на радзіму, у Харватыю. У наступным годзе Харватыя абвясціла незалежнасць, але адразу ж на яе тэрыторыі выбухнула паўстанне вялікай сербскай меншасці, якая ў асноўным была сканцэнтравана ў рэгіёне Краіна, што на мяжы з Босніяй і ва Усходняй Славоніі на мяжы з Сербіяй. Паўстанне падтрымлівалася Югаслаўскай нацыянальнай арміяй, якая фактычна кіравалася сэбскім прэзідэнтам Слабаданам Мілошавічам і іншымі ваеннымі, звязанымі з парламентам Сербіі. Харваты былі кепска падрыхтваныя і не мелі добрай зброі, таму ў наступныя паўгады страцілі амаль траціну сваёй тэрыторыі паўсталай Рэспубліцы Сербскай Краіны.

Гатовіна паступіў на службу ў Харвацкую нацыянальную ахову ў 1991 годзе. Ён быў добрым камандырам, бо меў тое, чаго не было ў большасці харвацкіх ваенных — вопыт баявых дзеянняў. Калі ў 1992 годзе была створана харвацкая армія, Гатовіна атрымаў званне брыгаднага генерала, а ў 1994 годзе ён стаў генерал-маёрам. Ён кіраваў ваеннымі часткамі ў раёне гораду Спліт паміж 1992 і 1996 гадамі, і ў гэты час ён прымаў удзел у супярэчлівай аперацыі «Шторм» у жніўні 1995 года.

У наступным годзе ён стаў галоўным інспектрам харвацкай арміі, але быў звольнены з актыўнай службы ў 2000 годзе, пасля таго, як харвацкая газета *Nacional* абвінаваціла яго ў падрыхтоўцы дзяржаўнага перавароту. Галоўны рэпартэр газеты Іва Пуканыч таксама абвінаваціў армейскіх інспектраў у пастаўках зброі тэрарыстычным групоўкам, такім як ІРА і ЭТА. Абвінавачванні засталіся бяздоказнымі, таму Гатовіну не пераследвалі ўлады Харватыі.

Супярэчлівасць ваенных злачынстваў
----------------------------------

У ліпені 2001 года, Міжнародны трыбунал па былой Югаславіі выдаў пастанову харвацкаму ўраду, што шукае Антэ Гатовіну і Рахіма Адэмі ў сувязі з абвінавачваннямі ў ваенных злачынствах. Згодна з пастановай Гатовіна нясе асабістую і камандную адказнасць за злачынствы супраць харвацкіх сербаў. Ён абвінавачваецца ў злачынствах супраць чалавечнасці і парушэнні законаў і прынцыпаў ваенных дзеянняў яго падраздзяленняў. Падчас аперацыі «Шторм» да 200 тысяч сербаў былі выгнаны з Краіны і найменш 150 сербаў былі забіты. Падраздзяленні Гатовіны абвінавачваюцца ў забойствах мірных сербскіх жыхароў, а таксама знішчэнні іх паселішчаў, што зрабіла немагчымым іх вяртанне ў Краіну.

Абвінавачванні былі імгненна прызнаныя супярэчлівымі — адразу чатыры харвацкія міністры сыйшлі ў адстаўку пасля таго, як харвацкі ўрад вырашыў супрацоўнічаць з Міжнародным трыбуналам. Гэтае рашэнне ўраду ўзняло хвалю незадаволенасці сярод грамадства. Да кампаніі супраць экстрадыцыі двух генералаў далучыліся вядомыя асобы Харватыі, напрыклад, тэнісіст Горан Іванішавіч. І хаця Адэмі вырашыў здацца Міжнароднаму трыбуналу, Гатовіна адмовіўся прызнаць яго легітымнасць і пусціўся ва ўцёкі.

Наступныя чатыры гады Гатовіна заставаўся на свабодзе, не гледзячы на ціск з боку ЗША і Еўрапейскага Саюза, якія патрабавалі яго выдачы. Пра яго месцазнаходжанне хадзілі самыя розныя чуткі. У верасні 2005 года, *BBC* паведаміла, што ён знаходзіцца ў Францысканскім манастыры недзе ў Харватыі ці на харвацкай тэрыторыі ў Босніі. Таксама хадзілі чуткі, што яму дапамагаюць людзі прыбліжаныя да харвацкага ўрада і войска, і нават Рымская каталіцкая царква. У тым самым месяцы, генеральны пракурор Міжнароднага трыбулана па былой Югаславіі Карла дэль Понтэ публічна абвінаваціла Ватыкан ва ўкрыванні Гатовіны, але гэтыя абвінавачванні царквой былі адкінуты.

Замежныя краіны прыкладалі высілкі, каб адсачыць Гатовіну, а Інтэрпол выдаў ордар на арышт Гатовіны. ЗША прапаноўвалі 2,8 мільёны долараў за захоп Гатовіны. Таксама спробамі высачыць генерала займалася і брытанская служба разведкі MI6, але яны праваліліся.

Вялікабрытанія, Нідэрланды і шэраг скандынаўскіх краін зрабілі злоў Гатовіны адной з умоў пачатку перамоў Харватыі аб уваходжанні ў Еўрапейскі Саюз. Такая пазіцыя была скрытыкавана ўрадам Харватыі, які сцвярджаў, што не ведае пра месцазнаходжанне Гатовіны, і што ён напэўна знаходзіцца за межамі краіны, а ўрад робіць усё магчымае для яго арышту. Але ў сувязі з гэтым, перамовы аб уваходжанні Харватыі ў склад Еўрасаюза, што былі запланаваны на 17 сакавіка 2005 года, былі перанесены. Аднак заяўка Харватыі была прынятая ў кастрычніку 2005, як адзін з пунктаў дагаворы з Аўстрыяй, якая была супраць пачатку перамоў з Турцыяй і падтрымлівала Харватыю.

Унутры Харватыі грамадская думка адносна Гатовіны застаецца падзеленай. З аднаго боку, шмат харватаў лічаць Гатовіну героем вайны і адвяргаюць усе абвінавачванні ў злачынствах падчас харвацкай вайны за незалежнасць. З іншага боку, перспектывы Харватыі залежаць ад уступлення ў Еўрасаюз і важаць болей, чым лёс аднаго чалавека, і генерал Адэмі, які здаўся трыбуналу ўзняў пытанне, чаму Гатовіна не скіраваўся яго прыкладам.

Арышт і экстрадыцыя
-------------------

8 снежня 2005 года Гатовіна быў схоплены іспанскай паліцыяй на курорце Плая дэ ляс Амерыкас на Тэнэрыфэ на Канарскіх астравах. Ён падарожнічаў з падробленым пашпартам на прыдуманае імя Крысціян Хорват. У яго пашпарце былі штампы памежных службаў Аргенціны, Чылі, Расіі, Кітая, Чэхіі і Таіці. Ён быў неадкладна дастаўлены ў Мадрыд, дзе суд прыняў рашэнне пра яго выдачу Міжнароднаму трыбуналу па былой Югаславіі ў Гаазе. іспанская паліцыя высочвала яго на працягу некалькіх дзён.

10 снежня 2005 года Гатовіна быў дастаўлены ў Гаагу.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Антэ Гатовіна
* AnteGotovina.com — старонка прыхільнікаў Антэ Гатовіны Архівавана 10 снежня 2005.

| Югаслаўскія войны |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Асноўныя падзеі** | **Сербскія і македонскія дзяржутварэнні** | **Дамагаліся незалежнасці** | **Наступствы** |
| Распад Югаславіі
Войны* Дзесяцідзённая вайна ў Славеніі (1991)
* ✯ Вайна ў Харватыі (1991—1995)
* Баснійская вайна (1992—1995)
	+ Харвацка-баснійскі канфлікт (1992—1994)
* Косаўская вайна (1998—1999)
* Вайна НАТА супраць Югаславіі (1999)
	+ сакавік, красавік, май, чэрвень
* Канфлікт у Прэшаўскай даліне (1999—2001)
* Канфлікт у Македоніі (2001)

Храналогія

1991

* Плітвіцкі Крывавы Вялікдзень
* Дзесяцідзённая вайна
* Брыёнскае пагадненне
* Разня ў Белавары
* Бітва за Вукавар
* Вукаварскі інцыдэнт
* Аблога Дуброўніка

1992

* ✰ Аблога Сараева
* Грацкае пагадненне
* Аперацыя «Калідор»

1993

* Бойня ў Кравіцы
* Аперацыя «Масленіца»
* Этнічныя чысткі ў даліне Лашвы
* Аперацыя «Лукавац 93»
* Аперацыя «Медакская кішэнь»

1994

* Першы выбух на рынку Маркале
* Паветраны бой над Баня-Лукай
* Вашынгтонскае пагадненне
* Аперацыя «Тыгр 94»
* Аперацыя «Павук»

1995

* Аперацыя «Маланка»
* Ракетны абстрэл Заграбу
* Разня ў Срэбраніцы
* Аперацыя «Бура»
* Другі выбух на рынку Маркале
* Аперацыя «Абдуманая сіла»
* Інцыдэнт каля Мрконьіча
* Дэйтанскае пагадненне

1999

* Інцыдэнт у Рачацы
* Знішчэнне сербскага пасажырскага цягніка
* Знішчэнне тэлецэнтра ў Бялградзе
* Знішчэнне пасольства Кітая ў Бялградзе
* Бамбардзіроўка вёскі Корыша
* Рэзалюцыя Савета Бяспекі ААН 1244
* Кідок на Прышціну

2001

* Аперацыя «Брава»
* Охрыдскае пагадненне

 | Удзельнікі* Югаславія (СФРЮ)
	+ Югаслаўская НА
* Саюзная Рэспубліка Югаславія Югаславія (СРЮ)
	+ УС Югаславіі
* Рэспубліка Сербская
	+ УС Рэспублікі Сербскай
* Рэспубліка Сербская Краіна
	+ УС Сербскай Краіны
* Рэспубліка Заходняя Боснія
* Паўночная Македонія
	+ УС Рэспублікі Македоніі
	+ МУС Рэспублікі Македоніі (англ.)
* *Сербскія добраахвотнікі:*
	+ Сербская гвардыя
	+ Сербская добраахвотніцкая гвардыя
	+ «Белыя арлы» (англ.)
	+ «Скарпіёны» (англ.)
	+ «Жоўтыя восы» (англ.)
	+ «Ваўкі з Вуч’яка» (англ.)
	+ Добраахвотнікі СРП
* *Ваенная дапамога:*
	+ УНА-УНСО

Ключавыя фігуры

* Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія Слабодан Мілошавіч
* Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія Драгалюб Ойданіч #
* Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія Мамчылі Пырышыч (англ.)
* Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія Велька Кадзіевіч
* Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія Міле Мркшыч #
* Мілан Мілуцінавіч
* Рэспубліка Сербская Радаван Караджыч (#)
* Рэспубліка Сербская Біляна Плаўшыч #
* Рэспубліка Сербская Ратка Младзіч (#)
* Рэспубліка Сербская Мамчыла Краішнік #
* Рэспубліка Сербская Краіна Мілан Марціч #
* Рэспубліка Сербская Краіна Мілан Бабіч #
* Рэспубліка Сербская Краіна Горан Хаджыч (#)
* Фікрет Абдыч #
* Паўночная Македонія Борыс Трайкаўскі
* Паўночная Македонія Влада Бучкаўскі
* Паўночная Македонія Любэ Башкоскі
* Вук Драшкавіч
* Жэлька Ражнатавіч
* Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія Міларад Лукавіч
* Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія Драган Васількавіч
* Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія Воіслаў Шэшэль (#)

 | Удзельнікі* Славенія
	+ ТА Славеніі (англ.)
* Харватыя
	+ УС Харватыі
	+ Харвацкія абарончыя сілы
* Рэспубліка Боснія і Герцагавіна
	+ ТА Босніі і Герцагавіны (англ.)
	+ «Зялёныя берэты» (англ.)
	+ УС Рэспублікі Боснія і Герцагавіна
* Харвацкая рэспубліка Герцаг-Босна
	+ Харвацкі савет абароны
* Федэрацыя Босніі і Герцагавіны
* Рэспубліка Косава Рэспубліка Косава
	+ Войска вызвалення Косава
	+ УС Рэспублікі Косава (англ.)
* *Албанскія сепаратысты:*
	+ Армія нацыянальнага вызвалення
	+ Армія вызвалення Прэшава, Медведжы і Буянаваца
	+ Албанская нацыянальная армія
* *Ваенная дапамога:*
	+ Албанія
	+ НАТА
	+ Арганізацыя Ісламская канферэнцыя
	+ Аль-Каіда
	+ Military Professional Resources

Ключавыя фігуры

* Славенія Мілан Кучан
* Славенія Янез Янша
* Харватыя Франья Туджман
* Харватыя Гойка Шушак
* Харватыя Антон Тус
* Харватыя Янка Бабетка
* Харватыя Званімір Чэрвенка
* Харватыя Антэ Гатовіна #
* Блаж Кралевіч
* Алія Ізетбегавіч
* Расім Дэліч
* Атыф Дудаковіч
* Сефер Халілавіч (англ.)
* Насер Орыч
* Мустафа Хайрулахавіч
* Матэ Бобан
* Дарыа Кордзіч (англ.) #
* Рэспубліка Косава Ібрагім Ругова
* Адэм Яшары
* Хашым Тачы
* Агім Чэку
* Рамуш Харадзінай (#)
* Алі Ахмеці
* НАТА Хаўер Салана
* НАТА Уэслі Кларк

 | Наступствы* МТБЮ
	+ Спіс абвінавачаных МТБЮ
* Бульдозерная рэвалюцыя
* Беспарадкі ў Косаве (2004 • 2011)
	+ Рэферэндум у Паўночным Косаве
* Абвяшчэнне незалежнасці Косава
	+ Міжнародная рэакцыя
	+ Акцыі пратэсту
* Спіс страт авіяцыі бакоў у ваенных дзеяннях на Балканах (1991—1995)
* Спіс страт авіяцыі бакоў падчас войны НАТА супраць Югаславіі (1999)

Міратворчыя місіі* Арганізацыя Аб’яднаных Нацый UNPROFOR
* Арганізацыя Аб’яднаных Нацый KFOR
* Арганізацыя Аб’яднаных Нацый UNMIK
* Еўрапейскі Саюз EULEX

Ірэдэнтызм* Албанія Вялікая Албанія
* Сербія Вялікая Сербія
* Харватыя Вялікая Харватыя

Іншае* Заходне-Сербская Федэрацыя
* Этнічныя чысткі
* Знікненне двух савецкіх журналістаў у Югаславіі 1 верасня 1991 года
* Беспарадкі ў Албаніі (1997)
* Армія вызвалення Чамерыі
 |

 |
| (#) *— знаходзяцца пад следствам*, # *— асуджаныя за ваенныя злачынствы* |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Notable Names Database · OpenSanctions |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 123463106 · GTAA: 102113 · ISNI: 0000 0000 7865 5497 · LCCN: n2003050523 · NLP: a0000003519273 · VIAF: 51062370 |

 |