recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Азяро́к, Азяркі́, Азёркі** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Аўсянка. Знаходзіцца за 40 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Гарадок, у 5 км на ўсход ад возера Цёста.

Плошча возера 0,28 км², даўжыня 1,5 км, найбольшая шырыня 0,32 км. Найбольшая глыбіня дасягае 8 метраў. Плошча вадазбору 4,1 км².  
Катлавіна возера лагчыннага тыпу, мае серпападобную форму і выцягнутая з поўначы на поўдзень. Паўднёвыя і паўднёва-ўсходнія схілы катлавіны маюць вышыню 8—10 метраў, астатнія невыразныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Даўжыня берагавой лініі складае 3,4 км. Берагі возера нізкія, пясчаныя і тарфяністыя. Літаральная зона вузкая, сублітаральны схіл стромкі, дно плоскае. Да глыбіні 2—2,5 м уздоўж берагоў дно возера пясчанае, глыбей выслана гліністым глеем. Дно паўднёва-заходняга плёсу выслана гумусавай апясчаненай глінай.  
Возера Азярок слабапраточнае. У возера ўпадаюць ручай і меліярацыйны канал і выцякае пратока ў раку Аўсянка. Паласа прыбярэжнай расліннасці мае шырыню 2—8 метраў. У возеры сустракаецца рэдкі ахоўны від раслін, занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі, — вадзяны арэх плывучы.

У возеры водзяцца лешч, акунь, шчупак, плотка, лінь, карась, джгір і іншыя віды рыб.

На паўднёвым беразе возера вёска Азёркі.

Зноскі
------

1. ↑  *Мыслівец І. А.* Азярок // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.1 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 1. — 575 с. — 10 000 экз.
2. ↑  Рэдкія і экзатычныя(недаступная спасылка) // Родная прырода Архівавана 8 мая 2012.

Літаратура
----------

* *Мыслівец І. А.* Азярок // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.1 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 1. — 575 с. — 10 000 экз.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0036-6 (т.1).
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 24. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Возера Азярок Архівавана 7 лютага 2013.
* Прыдзінскі край—Гарадоцкі раён—Прырода—Водныя рэсурсы(недаступная спасылка)
* Артыкул у Чырвонай кнізе Беларусі(недаступная спасылка)  (руск.)
**Бака́к** (англ.: Bokak, маршал.: *Pokak, Bokaak*) або **Таонгі** (англ.: Taongi) — атол у складзе Маршалавых Астравоў. Плошча сушы — 3,24 км². Незаселены.

Геаграфія
---------

Бакак — самы паўночны атол Маршалавых Астравоў. Знаходзіцца ва ўсходняй групе атолаў Ратак у 869 км на паўночны захад ад Маджура, сталіцы краіны. Уяўляе сабою замкнёны каралавы рыф з лагунай 78,04 км². На рыфе, пераважна ў яго паўднёва-ўсходняй частцы, месціцца 11 астравоў агульнай плошчай 3,24 км². Астравы нізкія. Найвышэйшы пункт не перавышае 5 м над узроўнем акіяна. На Бакаке знойдзены невялікія радовішчы фасфатаў.

Клімат субэкватарыяльны пасатны. Сярэднегадавая тэмпература вагаецца ў залежнасці ад сезона ад +27 °C да +31 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 1143 мм.

Прырода
-------

Асноўная частка вострава занята лясамі і мангравымі балотамі. Іх насяляюць шматлікія птушкі. На пясчаных пляжах размножваюцца чарапахі. У лагуне і каля каралавага рыфа назіраецца незвычайна высокая біялагічная разнастайнасць.

Гісторыя
--------

Да прыбыцця еўрапейцаў Бакак быў вядомы маршальцам, якія, аднак, не стваралі на ім сталых паселішчаў. Адкрыты 21 жніўня 1526 г. іспанскімі мараплаўцамі. У XVII — XVIII ст. наведваўся і даследаваўся іспанцамі і галандцамі. У XIX ст. увайшоў у склад тэрыторый, якія лічыліся маёмасцю вярхоўнага правадыра атолаў Ратак. Афіцыйна каля 20 га зямлі на атоле і ў наш час адносяцца да прыватнай маёмасці сям’і правадыра Маджура. З 1986 г. Бакак у складзе Рэспублікі Маршалавы Астравы.

Спасылкі
--------

* Bokak (Taongi) Atoll
* Government Statistics of The Taongi Atoll Архівавана 3 лістапада 2012.
* TAONGI ATOLL, Republic of the Marshall Islands
**Бітва на Уле (26 студзеня 1564)** — эпізод Лівонскай вайны (1558—1583), бітва паміж маскоўскімі і вялікалітоўскімі войскамі, адбылася на рацэ Уле на палях калі сяла Іванск пад Чашнікамі.

Вялікалітоўскае войска пад камандаваннем вялікага гетмана Мікалая Радзівіла Рудога, Рамана Сангушкі і Рыгора Хадкевіча, колькасцю ў 8—10 тысяч кавалерыі, перамагло маскоўскую армію пад камандаваннем ваяводы Пятра Шуйскага, колькасцю да 24 тысяч чалавек). Перамога, разам з наступнай перамогай літвінаў на Дуброўне пад Оршай у тым жа годзе, сарвала планы вялікага маскоўскага паходу 1564 года.

Вялікалітоўскае камандаванне ведала пра рух П. Шуйскага і выслала кавалерыю напярэймы праз лясы. Маскоўскае камандаванне даведалася пра падыход непрыяцеля і пастроіла свае войскі ў баявы парадак. Імклівая франтальная атака, спалучаная з нападам з тылу, павярнула маскоўскае войска наўцёкі. Вялікалітоўская кавалерыя гнала праціўніка «5 міляў» і здабыла вялікі палон.

Адзначаецца, што мясцовыя сяляне прыносілі важныя звесткі пра рух маскоўскага войска, і нават удзельнічалі ў бітве; маскоўскага ваяводу Пятра Шуйскага забіў сякерай адзін з мясцовых сялян.

Зноскі
------

1. ↑  Филюшкин А. И. Русско-литовская война 1561–1570 и датско-шведская война 1563–1570 гг. // История военного дела: исследования и источники. — 2015. — Специальный выпуск II. Лекции по военной истории XVI-XIX вв. — Ч. II. – C. 259—262
2. ↑  Янушкевіч…

Літаратура
----------

* Сагановіч Г. М. Войска Вялікага княства Літоўскага ў XVI—XVII стст. / Пад рэд. Г. В. Штыхава. — Мн.: Навука і тэхніка, 1994. — 79 с.: іл. ISBN 5-343-01244-3.
* *Янушкевіч, А.* Вайна і грамадства: адносіны насельніцтва паўночна-ўсходняга памежжа ВКЛ да палітыкі дзяржаўнай улады ў перыяд Інфлянцкай вайны 1558—1570 г. // Castrum, urbis et bellum: Зборнік навуковых прац, 2002 — 421 с.
Сцяг Аб'яднанай Кіпрскай Рэспублікі, утварэнне якой не адбылося.
**План Кофі Анана** быў ініцыятывай ААН па ўрэгуляванні кіпрскага канфлікту паміж двума раздзеленымі народамі Кіпра. Складаўся ў стварэнні новай дзяржавы **Аб'яднанай Кіпрскай Рэспублікі**. План быў названы ў гонар тагачаснага генеральнага сакратара ААН Кофі Анана, які ўнёс найбольш значны ўнёсак у яго складанне разам з Дзідзье Фіртэрам.

Праграма
--------

* Стварыць на Кіпры адзіную дзяржаву **Аб'яднаную Кіпрскую Рэспубліку**, якая б складалася з дзвюх аўтаномных частак — грэчаскай і турэцкай, і аб'ядноўвала ўвесь востраў (за выключэннем брытанскіх ваенных баз).
* Стварэнне прэзідыума з шасці чалавек, якія па чарзе займаюць пасаду прэм'ер-міністра. Змена на пасадзе прэзідэнта і віцэ-прэзідэнта — кожныя 10 месяцаў. Суадносіны грэкаў і туркаў у прэзідыуме наступнае: 4 грэка і 2 турка.
* Памяншэнне тэрыторыі турэцкай часткі вострава да 28,5 % (супраць 37 %, якія займае ТРСК), а таксама вяртанне 85 тысяч грэчаскіх уцекачоў у ранейшыя месцы пражывання.

Рэферэндум
----------

24 красавіка 2004 на Кіпры быў праведзены рэферэндум аб аб'яднанні вострава. Каля 75 % грэкаў-кіпрыётаў і 35 % туркаў-кіпрыётаў выказаліся супраць плана Анана.

Грэкаў-кіпрыётаў не задаволіла ў плане Анана тое, што ў ім не было абавязацельстваў для турэцкага боку вывесці з Кіпра войскі, а таксама дазваляў пражыванне на востраве перасяленцам з Турцыі, што ставіла пад пытанне магчымасць вяртання грэчаскіх уцекачоў, бо ў многіх з іх дамоў даўно былі новыя гаспадары — перасяленцы з Турцыі (з.н. для вяртання ўцекачоў трэба было выселіць каля 100 тысяч туркаў).

Гл. таксама
-----------

* Кіпрскі канфлікт

Спасылкі
--------

* The Annan Plan — поўны тэкст плана Анана  (англ.)
**Замарстыніў** (укр.: Замарсти́нів, польск.: Zamarstynów) — мясцовасць у Шаўчэнкаўскім раёне Львова, якая абмежаваная Замарстыніўскім лесапаркам і вуліцамі Мыкалайчука, Лыпынскага і Замарстыніўскай. На поўдні мяжуе з раёнам Підзамчэ, на паўночным усходзе — са Збоішчамі, з захаду — з мясцовасцю Галоска.

Гісторыя
--------

У канцы XIV ст. гэтыя землі набыў мешчанін Андрэас Зомэрштайн. Пасля ён пабудаваў тут маёнтак Зомэрштайнгоф. Гэта нямецкае слова паступова трансфармавалася ў «Замарстыніў». У 1615 г. горад выкупіў Замарстыніў з прыватнай уласнасці. Яго жыхары традыцыйна вырошчвалі і прадавалі на львоўскіх рынках гародніну і садавіну, працавалі на шматлікіх тарфяніках.

Замарстыніў раней быў раёнам беднаты і люмпенаў. Тут адбываліся частыя выступленні супраць львоўскага магістрата. У 1804 г. магістрат патрабаваў ад жыхароў раёна выканання паншчыны, што апошнія адмовіліся рабіць. Гэта стала прычынай продажу Замарстынава зноў у прыватную ўласнасць, пасля чаго да жыхароў раёна усё ж было ўжыта прыгоннае права. Замарстыніў увайшоў у межы горада 11 красавіка 1930 г.

У пачатку ХХ ст. на Замарстынаве былі адкрытыя яўрэйскія могілкі, знішчаныя пасля Першай сусветнай вайны. Падчас Другой сусветнай вайны ў Замарстынаве было размешчана гета, трэцяе па велічыні ў Трэцім Рэйху. Гета было аддзелена ад горада калючым дротам і насыпам чыгункі. Тут змяшчалася больш за 130 тыс. чалавек, частку якіх знішчылі тут, а частку — вывезлі ў канцлагер Бэлжэц.

У другой палове ХХ ст. раён быў часткова забудаваны шматпавярховымі дамамі. Праз раён пралёг тралейбусны маршрут № 13, на крайнім паўднёвым захадзе раёна знаходзіцца канцавы прыпынак трамвайных маршрутаў № 4 і № 5, а на паўднёвым усходзе — маршрута № 6.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 177-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Украіны на беларускую мову»

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Замарстыніў

| ⛭Мясцовасці Львова |
| --- |
| Галіцкі раён | 
* Цэнтр
* Замкавая гара
* Цытадэль
* Кракаўскае прадмесце
* Сафііўка
* Снопкіў

 | Герб Львова |
| Лычакіўскі раён | 
* Лычакіў
* Вынныкы
* Вэлыкі Крыўчыці
* Знэсіння
* Кайзэрвальд
* Лысынычы
* Маёрыўка
* Пагулянка
* Підбірці
* Прафесарская калонія
* Фылыпіўка
* Цэтнэрыўка
* Шцілерыўка
* Ялівэць
* Пасікы

 |
| Франкіўскі раён | 
* Вулька
* Кастэліўка
* Кульпаркіў
* Новы Світ
* Багданіўка

 |
| Залізнычны раён | 
* Білагоршча
* Жаўтнэвэ
* Лэвандзіўка
* Рудна
* Скнылівак
* Сыгніўка
* Багданіўка
* Клэпарыў

 |
| Шаўчэнкаўскі раён | 
* Брухавычы
* Воля-Гамулэцка
* Вэлыкі Грыбовычы
* Галоска
* Града
* Дубляны
* Завадзіў
* Замарстыніў
* Зарудці
* Зашкіў
* Збоішчы
* Збыранка
* Кам’янка
* Малі Грыбовычы
* Малэхіў
* Підзамчэ
* Підраснэ
* Раснэ
* Раснэ-Рускэ
* Клэпарыў

 |
| Сыхіўскі раён | 
* Сыхіў
* Боднарыўка
* Казэльныкы
* Новы Львоў
* Пірагіўка
* Пэрсэнкіўка
* Пасікы
* Снопкіў

 |
**Леанард Іосіфавіч Пакульніцкі** (нар. 4 верасня 1952, в. Едаклані, Астравецкі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі скульптар.

Біяграфія
---------

У 1976 годзе скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (вучань А. Бембеля і А. Анікейчыка). З 1978 года ўдзельнічае ў мастацкіх выстаўках.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1989 года.

Творчасць
---------

Працуе ў станковай і манументальнай скульптуры. Матэрыял — бронза, граніт, метал, гіпс.

Сярод твораў: помнікі загінуўшым салдатам і аднавяскоўцам у г. Дрыбіне Магілёўскай вобласці, ахвярам Мінскага гета каля Кальварыйскіх могілак (у суаўтарстве з А. Хараберуш, пры ўдзеле ў эскізнай распрацоўцы і працоўнай мадэлі помніка Максіма Петруля, архітэктар Леанід Левін), кампазіцыі «Алімпійцы», «Буслы» на плошчы Незалежнасці (2009, у сааўтарстве з А. Хараберуш), «Пераемнасць беларускай навукі» каля ўваходу ў Нацыянальную акадэмію навук Беларусі (2018, у сааўтарстве з А. Хараберуш і архітэктарам А. Сардаравым) — усе у Мінску, мемарыяльныя дошкі. Вядомыя таксама кампазіцыі «Зорка Венера», «Мір», «Дзяўчынка з цялём», «Папараць-кветка», «Ранены», «Айчына», «Мастак» у Верхнім горадзе.

У 2000 годзе для адноўленага астравецкага касцёла Узнясення Святога Крыжа падараваў барэльеф Маці Божай Вастрабрамскай.

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі, Музеі Алімпійскай славы і інш.

Сям’я
-----

У шлюбе са скульптарам Аленай Хараберуш.

Зноскі
------

1. 1 2  Покульницкий Леонард Иосифович
2. ↑  «Мастацтва» № 7 (412). 2017 Архівавана 27 кастрычніка 2020.
3. 1 2  Пакульніцкі Леанард, беларускі скульптар Архівавана 27 чэрвеня 2019.

Літаратура
----------

* Валуевіч, І. Пакульніцкі Леанард / Іаланта Валуевіч // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Астравецкага раёна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мінск: БелЭн, 2004. — С. 457.
* Краско, Ф. Бясцэнны дар: падарунак скульптара Л. Пакульніцкага — гіпсавая карціна абраза Маці Божай Міласэрнай — касцёлу Узнясення Святога Крыжа / Францішка Краско // Астравецкая праўда. — 2000.- 2 лютага. — С. 4.
* Рыбік, Н. Убачыць вялікае зблізу / Ніна Рыбік // Астравецкая праўда. — 1999. — 14 жніўня. — С. 4.
* Тумаш, В. Леанард Пакульніцкі, беларускі скульптар / Вера Тумаш // Тумаш В. Культура зямлі Астравецкай: Асобы і творы: даведнік. — Мінск: Беларускі кнігазбор, 2000. — С. 21.
Планетарый Цэйса ў Іене — першы ў гісторыі оптыкі будынак і апаратура, прызначаныя для імітацыі начнога неба ў мэтах асветы

**Планетарый** — навукова-асветная ўстанова, у якой дэманструецца нябесная сфера з зоркамі, планетамі і спадарожнікамі, каметамі і метэорамі; таксама сонечныя і месяцавыя зацьменні, панарамы Месяца, Марса, Венеры і кліматычных паясоў зямнога шара.

Агульная інфармацыя
-------------------

Дэманстрацыя ў планетарыях выконваецца з дапамогай спецыяльнага прыбора «Планетарый». Звычайна дэманстрацыя суправаджаецца лекцыямі па астраноміі, касманаўтыцы і навуках пра Зямлю.

Першы ў свеце планетарый быў пабудаваны ў Мюнхене ў 1925 годзе, у Заходнім паўшар’і (*Adler Planetarium and Astronomy Museum*, Чыкага, ЗША) — у 1930 годзе.

У гэты момант у свеце існуе некалькі тысяч планетарыяў, з іх амаль палова — сінтэзаваныя сістэмы, якія складаюцца з оптыка-механічнага прыбора «планетарый» і лічбавай праекцыйнай сістэмы.

Гл. таксама
-----------

* Абсерваторыя

Зноскі
------

1. ↑  Greger, 2011

Літаратура
----------

* *Greger, Ursula.* Jena. — Verlag Janos Stekovics, 2011. — ISBN 978-3-89923-283-7.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Планетарый
* Сусветная база даных планетарыяў (WPD)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12194727d · GND: 4174793-8 · LCCN: sh85102646 · Microsoft: 2779264176 · NDL: 00577295 · NKC: ph124087 |

 |
**Сцяг Арызоны** (англ.: Flag of Arizona) - адзін з сімвалаў амерыканскага штата Арызона.

Сцяг штата Арызона ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча перасечанае на дзве роўныя часткі. Верхняя частка складаецца з 13 прамянёў чырвонага і залатога колеру (колеры канкістадораў і сцяга Іспаніі), прадстаўляючы 13 першапачатковых акругаў Арызоны (цяпер 15 акругаў), гэтак жа сімвалізуючы маляўнічыя заходы Арызоны. Ніжняя частка сцяга сіняга колеру сімвалізуе свабоду. У цэнтры сцяга змешчана зорка меднага колеру, якая сімвалізуе медную горназдабыўную прамысловасць Арызоны.

У 1910 годзе палкоўнік Чарлз В. Харыс, кіраўнік Арызонскай нацыянальнай гвардыі, распрацаваў сцяг для арызонскай каманды стралкоў, якія выступалі ў нацыянальных спаборніцтвах. Да гэтага моманту каманда з Арызоны была адзінай камандай, якая не мела свайго сцяга.

Гэты сцяг быў зацверджаны афіцыйным сцягам штата Арызона 27 лютага 1917 г. трэцім дзяржаўным сходам штата. Законапраект быў прыняты без подпісу губернатара Томаса Кампбэла. Сам губернатар афіцыйна не патлумачыў сваіх прычын бяздзейнасці ў гэтым пытанні.

У апытанні, праведзеным у 2001 годзе Паўночнаамерыканскай Вексілагічнай Асацыяцыяй, Арызонскі сцяг быў названы адным з «10 лепшых сцягоў на кантыненце», заняўшы шостае месца з 72-х Паўночнаамерыканскіх сцягоў.

Пабудова сцяга
--------------

Стаўленне вышыні да даўжыні - 2:3. Промні сонца наверсе падзеленыя на трынаццаць роўных доляў, якія, пачынаючы з чырвонага прамяня, напераменку чаргуюцца з залатым промнем. У цэнтры сцяга, медная зорка вышынёй у палову вышыні сцяга. Ніжняя частка сцяга - сіняга колеру, у палову вышыні ад вышыні сцяга. Чырвоны і сіні колер маюць тое жа самае адценне, якое выкарыстоўваецца на сцягу ЗША. Вызначэнне колеру медзі і золата ў законе не агаворваюцца. Прапанаваны памер сцяга - чатыры на шэсць футаў, зорка - два фута вышынёй.

| ≛ Сцягі штатаў ЗША |
| --- |
| Штаты | 
Агая · 
Аёва · 
Айдаха · 
Аклахома · 
Алабама · 
Аляска · 
Арканзас · 
Арызона · 
Арэгон · 
Ваёмінг · 
Вашынгтон · 
Вермонт · 
Віргінія · 
Вісконсін · 
Гаваі · 
Джорджыя · 
Дэлавэр · 
Заходняя Віргінія · 
Ілінойс · 
Індыяна · 
Каларада · 
Каліфорнія · 
Канектыкут · 
Канзас · 
Кентукі · 
Луізіяна · 
Мантана · 
Масачусетс · 
Мінесота · 
Місісіпі · 
Місуры · 
Мічыган · 
Мэн · 
Мэрыленд · 
Небраска · 
Невада · 
Нью-Гэмпшыр · 
Нью-Джэрсі · 
Нью-Ёрк · 
Нью-Мексіка · 
Паўднёвая Дакота · 
Паўднёвая Караліна · 
Паўночная Дакота · 
Паўночная Караліна · 
Пенсільванія · 
Род-Айленд · 
Тэнесі · 
Тэхас · 
Фларыда · 
Юта
 |  |
| Федэральная акруга | Акруга Калумбія |
| Астраўныя тэрыторыі | Амерыканскае Самоа ·  Гуам ·  Паўночныя Марыянскія астравы ·  Пуэрта-Рыка ·  Амерыканскія Віргінскія астравы |
| Гл. таксама | Сцяг Канфедэратыўных Штатаў Амерыкі |
**Ву́ліца Яўге́на Міцке́віча** — вуліца ў Рэчыцы. Названая ў гонар Яўгена Пятровіча Міцкевіча, савецкага рэвалюцыянера і выведніка.

Гісторыя
--------

Названая ў 1959 годзе ў гонар Яўгена Міцкевіча, насіла назву «вуліца Міцкевіча». 18 верасня 2015 года перайменаваная ў вуліцу Адама Міцкевіча, у гонар паэта. 26 сакавіка 2019 года рашэннем Рэчыцкага раённага савета дэпутатаў вуліца перайменаваная ў вуліцу Яўгена Міцкевіча. 

Рэчыцкі раённы савет дэпутатаў тлумачыць перайменаванні памылкай, бо ніхто ў Савеце не ведаў у гонар каго першапачаткова была названая вуліца, якая насіла назву «вуліца Міцкевіча». У 2015 годзе раённы савет дэпутатаў прыводзіў назвы горада ў адпаведнасць з новымі правіламі найменавання, паводле якіх вуліцы ў гонар людзей мусяць змяшчаць імя і прозвішча.

Памятныя дошкі
--------------

На адным з дамоў змешчаная памятная дошка ў гонар Яўгена Міцкевіча.

Зноскі
------

1. ↑  «Адбылася памылка». Тлумачым, чаму ў Рэчыцы перайменавалі вуліцу Адама Міцкевіча **(нявызн.)**.  euroradio.fm (5 красавіка 2019). Архівавана з першакрыніцы 8-4-2019. Праверана 8-4-2019.
**Часавыя паясы Расіі**:  

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| USZ1 |      Калінінградскі час | MSK-1 (UTC+2) |
| MSK |      Маскоўскі час | MSK (UTC+3) |
| YEKT |      Екацерынбургскі час | MSK+2 (UTC+5) |
| OMST |      Омскі час | MSK+3 (UTC+6) |
| KRAT |      Краснаярскі час | MSK+4 (UTC+7) |
| IRKT |      Іркуцкі час | MSK+5 (UTC+8) |
| YAKT |      Якуцкі час | MSK+6 (UTC+9) |
| VLAT |      Уладзівастоцкі час | MSK+7 (UTC+10) |
| MAGT |      Магаданскі час | MSK+8 (UTC+11) |

**Краснаярскі час** (KRAT; MSK+4) — часавы пояс, які адрозніваецца ад UTC на 7 гадзін (UTC+7) і на 4 гадзіны ад маскоўскага часу. Гэты афіцыйны час у Краснаярскам краі і ў большасці рэгіёнаў Усходняй Сібіры (Хакасія, Тува. Раней ён называўся «Новасібірскім», але ў 1993 годзе Новасібірская вобласць перайшла на Омскі час (MSK+3). 

Асноўныя гарады:

* Абакан
* Краснаярск
* Кызыл
* Навакузнецк
**Вуліца Ягаўкіна** — вуліца ў Чыгуначным раёне горада Гомеля. Адносіцца да жылога масіву Прудок. Праходзіць ад вуліцы Каменшчыкава да гарадской мяжы Гомеля з Пакалюбіцкім сельсаветам, збочвае на паўднёвы ўсход і, робячы кола міма Алімпійскай вуліцы, замыкаецца на сваім жа адрэзку ў раёне між дамамі №95 і №97. Таксама мае адгалінаванне, злучанае з Ніжняй вуліцай. Перасякаецца з вуліцай Свірыдава і сама з сабой. На яе выходзяць 1-ы завулак Ягаўкіна, Круты завулак, безыменны правулак ад вуліцы Крупскай, 2-і завулак Крупскай і Алімпійская вуліца. Складаецца з індывідуальнай забудовы пераважна сядзібнага тыпу.

З гісторыі
----------

Сфарміравалася, па ўсім відаць, у пасляваенны час. На нямецкіх авіяфотаздымках 1941 года на месцы будучай вуліцы зафіксаваныя прысядзібныя ўчасткі. Станам на 1961 год адна частка вуліцы называлася 2-й вуліцай Крупскай, а другая — 2-й Кальцавой вуліцай. Пазней дзве часткі былі аб’яднаныя пад цяперашняй назвай, нададзенай у гонар Я. П. Ягаўкіна — савецкага воіна-танкіста, які загінуў падчас Гомельска-Рэчыцкай аперацыі 1943 года.

Зноскі
------

1. ↑  Гомель. Атлас туриста. / Справоч. изд. Ред. Ю. М. Нестеровская. — Минск : РУП «Белкартография», 2019. — С. 11, 15.
2. ↑  Нямецкія аэрафотаздымкі Гомеля, 1941 год.
3. ↑  Схематический план. Гор. Гомель. [Карты] / Главное управление коммунального хозяйства при СМ БССР. Бюро технической инвентаризации — [Б. м. : б. и.], 1961.
4. ↑  Яговкин Евгений Петрович // Гомель. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Минск. : БелСЭ им. П. Бровки, 1991. — С. 509.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Новікі.

**Но́вікі** (трансліт.: *Noviki*, руск.: Новики) — вёска ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Валосавіцкага сельсавета.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 25 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Акцябрскі, 258 км ад Гомеля, 32 км ад чыгуначнай станцыі Рабкор, размешчанай на чыгунцы Бабруйск — Рабкор, адгалінаванні лініі Асіповічы — Жлобін.

### Гідраграфія

На рацэ Трэмля (прыток Прыпяці). На захадзе сетка меліярацыйных каналаў.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Акцябрскі — Азарычы.

Інфармацыя
----------

Планіроўка складаецца з кароткай, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі вуліцы. Жылыя хаты драўляныя, сядзібнага тыпу. Аўталаўка.

Гісторыя
--------

Па пісьмовых крыніцах вядомая з XVIII стагоддзя як паселішча ў Менскім ваяводстве Вялікага Княства Літоўскага. Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) у складзе Расійскай імперыі. На 1795 год у Бабруйскім павеце Мінскай губерні, уладанне земскага суддзі І. Л. Кялчэўскага. У XIX стагоддзі ў маёнтку Бірча, уладанні памешчыка Месцера. На 1870 год у складзе Бартнінскай воласці Бабруйскага павета.

У 1930 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года амаль цалкам спалілі вёску (29 двароў з 30) і забілі 55 жыхароў. У снежні 1943 года карнікі забілі яшчэ 147 жыхароў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму ў цэнтры вёскі; у 1964 годзе ўстаноўлена стэла). 19 жыхароў загінулі на фронце.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2011 год — 7 двароў, 11 жыхароў.

### Дынаміка

* 1795 год — 26 двароў, 184 жыхары.
* 1940 год — 30 двароў.
* 1959 год — 83 жыхары (паводле перапісу).
* 1997 год — 13 двароў, 27 жыхароў.
* 2004 год — 9 гаспадарак, 18 жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Дадзеныя сельсавета на 1 ліпеня 2011 года
2. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
* Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Валосавіцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Валосавічы |
| Вёскі | Воспін ·  Дзербін ·  Зарыжжа ·  Мушычы ·  Новікі ·  Нястанавічы ·  Радкоў ·  Рог ·  Юркі |
**Ізаэнтро́па**, **адыяба́та** (ст.-грэч. ἴσος [isos] - «роўны» + ἐντροπία [entropía] — «зварот, пераўтварэнне», ці ἀδιάβατος [adiabatos] — «непраходны») — крывая, графічна паказвае сувязь паміж тэрмадынамічнымі параметрамі ў сістэме, якая не абменьваецца цеплынёй з асяроддзем, г. зн. пры ізаэнтрапійным (адыябатным) працэсе. 
  
Назву «ізаэнтропа» ужываюць, каб паказаць, што працэс адбываецца пры нязменнай энтрапіі сістэмы.

Гл. таксама
-----------

* Ізаэнтрапійны працэс
* Ізабара
* Ізахора
* Ізатэрма

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С.32

Літаратура
----------

* Новиков И. И. Термодинамика — Москва: Наука, 1973. 56 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Соцкі.

**Аляксандр Барысавіч Соцкі** (нар. 25 чэрвеня 1953, Мінск) — беларускі фізік-оптык. Доктар фізіка-матэматычных навук (2003), прафесар (2011).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна (спецыяльнасць «Фізіка», 1975), Магілёўскі філіял Інстытута фізікі АН БССР (аспірантура, 1980).

Працаваў у Магілёўскім філіяле Інстытута фізікі АН БССР (1976—1989, старшы навуковы супрацоўнік), Інстытуце прыкладной оптыкі НАН Беларусі (1989—2005, вядучы навуковы супрацоўнік), Магілёўскім дзяржаўным універсітэце імя А. А. Куляшова (з 2008, факультэт матэматыкі і прыродазнаўства, кафедра агульнай фізікі, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: тэорыя элементаў і ўстройстваў інтэгральнай і валаконнай оптыкі; адваротныя аптычныя задачы.

Узнагароды
----------

Медаль «За працоўныя заслугі» (2021), Ганаровая грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2013), Грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2009).

Бібліяграфія
------------

* Теория элементов и устройств интегральной оптики : диссертация … доктора физико-математических наук : 01.04.05 : защищена 00.00.2002 : утверждена 12.03.2003 / Сотский Александр Борисович. — Могилев, 2001.
* Теория оптических волноводных элементов : монография / А. Б. Сотский. — Могилев, 2011.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Сотский Александр Борисович
**Лейгарватн** (ісл.: Laugarvatn) — возера ў паўднёвай частцы Ісландыі, размешчана на захад ад Тынгвеліра і паўночней за возера Апаватн. Плошча возера складае 2.14 км².

Возера знаходзіцца на папулярным турыстычным маршруце Залатое кола Ісландыі. Калі ехаць па Golden Circle з Тынгвеліра (ісл.: Þingvellir) ў Хаўкадалур, вядомы сваімі гейзерамі, то шлях будзе пралягаць праз маляўнічыя вулканічныя краявіды ўздоўж Легарватн.

Спасылкі
--------

* Інфармацыя пра Лейгаватн (англ.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 2 красавіка 2012. Праверана 23 чэрвеня 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 127852097 |
**Аляксандр Артуравіч Роу** (руск.: Александр Артурович Роу; 8.3.1906, Масква — 28.12.1973) — расійскі кінарэжысёр, буйнейшы майстар жанру кінаказкі. Народны артыст Расіі (1968).

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыў кінашколу Б. Чайкоўскага (1930) і драматычны тэхнікум імя Ярмолавай у Маскве (1934). У кіно з 1930 года.

Творчасць
---------

Паставіў прасякнутыя паэзіяй, гумарам, фантастычнай рамантыкай фільмы: «Па шчупаковаму загаду» (1938), «Васіліса Прыгожая» (1939), «Канёк-гарбунок» (паводле П. Яршова, 1941), «Кашчэй Бессмяротны» (1945), «Новыя прыгоды Ката ў ботах» (1958), «Мар’я-майстрыха» (1960), «Каралеўства крывых люстэркаў» (1963), «Марозка» (1965), «Агонь, вада і медныя трубы» (1968), «Варвара-краса, доўгая каса» (1970), «Залатыя рогі» (1973) і інш. Экранізаваў творы М. Гогаля: «Майская ноч, або Тапельніца» (1952, стэрэафільм), «Вечары на хутары каля Дзіканькі» (1961). Ставіў карціны, прысвечаныя сучаснасці.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Роу // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 9025692 · BNF: 146980027 · GND: 128887400 · ISNI: 0000 0001 1035 0344 · LCCN: n80021128 · NKC: xx0191681 · NLP: A27548983 · NTA: 307338738 · SUDOC: 243886128 · VIAF: 1076243 |

 |
**Талстой-Юрт** (руск.: Толсто́й-Юрт, чач.: Девкар-Эвла; да 1944 года — *Стары-Юрт*) — сяло ў Чачэнскай Рэспубліцы. Названа ў гонар рускага пісьменніка Льва Талстога.

Адміністрацыйны цэнтр Грозненскага муніцыпальнага раёна (з 21 чэрвеня 2021 г.), адпаведнага адміністрацыйнага раёна і Талстой-Юртаўскага сельскага паселішча.

Сяло размешчана ля паўночнага падножжа Церскага хрыбта, за 12 км на паўночны ўсход ад горада Грозны.

Найбліжэйшыя населеныя пункты: на поўначы — станіца Мікалаеўская і пасёлак Набярэжны, на паўночным усходзе — сяло Вінаграднае, на паўднёвым усходзе — сяло Петрапаўлаўская, на поўдні — сяло Гарачаісточненская, на паўднёвым захадзе — сяло Алхан-Чурт (цяпер у складзе горада Грозны)) і на паўночным захадзе — сяло Правабярэжнае.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Талстой-Юрт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
**Аляксандр Барысавіч Гудкоў** (нар. 5 чэрвеня 1957, Растоў-на-Доне РСФСР) — беларускі палітык. Палкоўнік запасу. Старшыня Віцебскай абласной арганізацыі грамадскага аб’яднання «Беларускі саюз ветэранаў вайны ў Афганістане».

Біяграфія
---------

Скончыў Разанскае вышэйшае ваеннае паветрана-дэсантнае каманднае вучылішча, афіцэр з вышэйшай спецыяльнай адукацыяй. Служыў у радах Узброеных Сіл у складзе абмежаванага кантынгенту савецкіх войскаў у Рэспубліцы Афганістан, іншых войнаў і лакальных канфліктаў. Працаваў старшынёй Віцебскай асацыяцыі ветэранаў вайны ў Афганістане, старшынёй Віцебскага абласнога саюза ветэранаў вайны ў Афганістане.

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь другога і трэцяга скліканняў.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі, медалём «За баявыя заслугі», васьмю іншымі медалямі, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Парламенцкага Сходу Саюза Беларусі і Расіі..

Зноскі
------

1. ↑  ГУДКОВ АЛЕКСАНДР БОРИСОВИЧ Архівавана 1 верасня 2019.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
**Пеэтэр Тульвістэ** (эст.: Peeter Tulviste; 28 кастрычніка 1945, Талін — 11 сакавіка 2017) — эстонскі псіхолаг і дзяржаўны дзеяч, член Эстонскай акадэміі навук. Ганаровы грамадзянін Тарту.

Вучань А. Лурыя. У 1969 годзе скончыў факультэт псіхалогіі МДУ імя Ламаносава, у 1975 годзе там жа абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Аб сацыяльна-гістарычным развіцці пазнавальных працэсаў: на матэрыяле замежных эксперыментальна-псіхалагічных даследаванняў». У 1987 годзе абараніў у МДУ імя Ламаносава доктарскую дысертацыю на тэму «Культурна-гістарычнае развіццё вербальнага мыслення».

У 1969—1971 гадах — інжынер у Тартускім універсітэце, у 1974—1975 гадах — выкладчык на кафедры логікі і псіхалогіі Тартускага ўніверсітэта. У 1975—1978 гадах — старшы выкладчык кафедры псіхалогіі Тартускага ўніверсітэта. У 1978—1988 гадах — дацэнт кафедры псіхалогіі Тартускага ўніверсітэта. У 1988—1992 гадах — прафесар кафедры псіхалогіі Тартускага ўніверсітэта, у 1990—1991 гадах выкладаў ва Універсітэце Кларка ў Вустэры (штат Масачусетс, ЗША). У 1991—1993 гадах — кіраўнічы дэкан факультэта філасофіі Тартускага ўніверсітэта, у 1992 годзе выкладаў у Інстытуце германістыкі Гамбургскага ўніверсітэта, у 1992—1993 гадах — навуковы прарэктар Тартускага ўніверсітэта, у 1993—1998 гадах — рэктар Тартускага ўніверсітэта, у 1994—2004 гадах — віцэ-прэзідэнт Эстонскай акадэміі навук, у 2002—2003 гадах — галоўны дарадца па навуцы і адукацыі Вышэйшай ваеннай школы Узброеных сіл Эстоніі.

Зноскі
------

1. 1 2  Estonian Research Portal Праверана 1 лютага 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11824870'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90592738 · BNF: 16290892w · GND: 1041734786 · ISNI: 0000 0000 8208 8843 · LCCN: n86092039 · LNB: 000056310 · NTA: 073774529 · NUKAT: n2014097199 · VIAF: 26086990 |

 |
Герб Замойскіх
Цёмна-чырвоным паказаныя ўладанні Замойскіх
**Замойскія** (польск.: Zamoyscy) — польскі шляхецкі род, які адыграў выключную ролю ў нацыянальнай гісторыі і культуры. Занесены ў радаводную кнігу шляхты Царства Польскага.

Гісторыя
--------

Род бярэ пачатак ад Лазінскіх. У XV стагоддзі Томаш Лазінскі набыў маёнтак у Старой Замасці. Яго сыны Фларыян і Мацей узялі прозвішча Замойскія.

Яго праўнук Станіслаў (1519—1572), кашталян холмскі, быў першым сенатарам у гэтай сям'е. Сын Станіслава — канцлер і гетман Ян Замойскі — застаўся ў гісторыі як адзін з архітэктараў польскай велічы. На землях сваёй ардынацыі ён пабудаваў ідэальны рэнесансны горад — Замасць.

Прамое нашчадства канцлера згасла ў XVII стагоддзі на ўнуку яго, Яне Малодшым, які не пакінуў дзяцей ад шлюбу з будучай каралевай Марысенькай. Адзіная яго сястра, Грызельда, была ў шлюбе з Ераміяй Вішнявецкім; іх сынам быў польскі кароль Міхаіл Карыбут Вішнявецкі.

Малодшая галіна
---------------

Астатнія графы Замойскія паходзяць ад чацвёртаюраднага брата гетмана Яна, кашталяна холмскага, якога звалі таксама Янам. Яго нашчадкі да самага падзелу Рэчы Паспалітай займалі найважнейшыя дзяржаўныя пасады. Сярод іх вядомы, у прыватнасці, канцлер вялікі каронны Анджэй Замойскі (1716-92), унукі яго Анджэй Артур (1800-74) і Уладзіслаў Замойскія (1803-68) — выдатныя дзеячы польскай эміграцыі, а таксама ўнук апошняга, Маўрыцы Замойскі (1871—1939), 15-ы ардынат на Замасці, міністр замежных спраў у 1924 годзе.

Выбітныя прадстаўнікі
---------------------

* Ян Замойскі (1542—1605) — канцлер вялікі каронны і гетман вялікі каронны
* Тамаш Замойскі (1594—1638) — канцлер вялікі каронны
* Грызельда Канстанцыя Замойская (1623—1672) — маці караля Міхала Карыбута Вішнявецкага
* Ян Сабепан Замойскі (1627—1662) — магнат, ваявода
* Анджэй Іеранім Замойскі (1716—1792) — канцлер вялікі каронны, гуманіст і рэфарматар
* Уладзіслаў Станіслаў Замойскі (1803—1868) — палітычны і ваенны дзеяч
* Андрэй Артур Замойскі (1800—1874) — палітычны і эканамічны дзеяч
* Маўрыцы Замойскі (1871—1939) — міністр замежных спраў Польшчы

Літаратура
----------

* *Jerzy Jan Lerski, Piotr Wróbel, Richard J. Kozicki.* Historical Dictionary of Poland, 966-1945. — Greenwood Publishing, 1996. — С. 677–678. — ISBN 978-0-313-26007-0.

Спасылкі
--------

* Поўны радавод Замойскіх Архівавана 10 сакавіка 2009.
Адлюстраванне ўспрымання  макракосму, Роберт Флад (1619)
**Успрыманне**, **перцэпцыя** (ад лац.: perceptio) — працэс прыёму і пераўтварэння інфармацыі, які забяспечвае адлюстраванне аб'ектыўнай рэальнасці і арыенціроўку ў навакольным свеце.

Калі ў адчуванні адлюстроўваюцца асобныя якасці і ўласцівасці прадметаў, то ў працэсе ўспрыняцця з асобных адчуванняў фарміруецца ўяўленне аб прадмеце як цэлым. Іншымі словамі, успрыняцце — гэта фарміраванне псіхічных вобразаў. У працэсе ўспрыняцця адбываецца не толькі аналіз новай інфармацыі, але і супастаўленне яе з той, якая ўжо маецца, захоўваецца ў памяці. Успрыняцце — гэта не ацэнка адчуванняў, а якасна новая ступень адчувальнага пазнання — абагульненне інфармацыі.

Часам успрынятыя чалавекам аб'екты атрымліваюць скажоную органамі пачуццяў ацэнку. Напрыклад, два абсалютна аднолькавыя па лінейных памерах слупкі чорнага і белага колеру ўспрымаюцца як розныя па велічыні. Здаецца, што белы большы за чорны. У такіх выпадках гавораць пра ілюзіі ўспрыняцця.
**Гідраты** — прадукты далучэння вады да неарганічных і арганічных рэчываў. Тэрмін «гідраты» ўжываецца пераважна ў адносінах да злучэнняў, якія змяшчаюць крышталізацыйную ваду (крыштальгідраты). Раней шырока ўжывалася назва «гідраты вокіслаў металаў», напрыклад NaOH — гідрат вокісу натрыю, і г.д.

Літаратура
----------

* Мала гірнича енциклопедія. В 3-х т. / За ред. В. С. Білецького. — Донецьк: Донбас, 2004. — ISBN 966-7804-14-3.

Спасылкі
--------

* Артыкул на сайце ХиМиК.ру

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12281076x · LCCN: sh85063293 · Microsoft: 124392266, 2781060337 · NKC: ph615527 |
**Гідрафізіка** — навука, раздзел гідралогіі і раздзел геафізікі якая вывучае фізічныя ўласцівасці і працэсы, якія адбываюцца ў воднай абалонцы Зямлі, гідрасферы.

Гідрафізіка падзяляецца на фізіку мора і фізіку вод сушы. Апошняя даследуе рэкі, возера, вадасховішча, падземныя воды і іншыя водныя аб’екты на мацерыках у дачыненні да задачам гідралогіі сушы, а таксама тэрмічныя і дынамічныя працэсы змены запасаў вільгаці ў рачных басейнах.

У фізіцы мора вывучаюцца працэсы, якія адбываюцца ў морах і акіянах: дынаміка марскіх плыняў, прыліўных, паверхневых і ўнутраных хваль, узаемадзеянне мора з атмасферай, тэрміка, акустыка, оптыка мора і інш.

У фізіцы вод сушы развіццё атрымалі пытанні турбулентнага руху вады, перанос турбулентным патокамі наносаў і ўзаемадзеяння патоку і рэчышча. Гэтая сукупнасць пытанняў вылучылася ў асобную дысцыпліну — дынаміку руславога патоку. Даволі шырока распрацавана тэрміка прэсных вадаёмаў — заканамернасці адукацыі і росту павярхоўнага і ўнутрывідавога лёду, цеплавой баланс вадаёмаў і снежнага покрыва і да т. д.

Зноскі
------

1. ↑  Н. И. Алексеевский «Гидрофизика», 2006. с.38 — 176 с. — ISBN 5-7695-2464-2
**Політэхнічны каледж** — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова ў Брэсце. Філіял Брэсцкага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта. Размяшчаецца па адрасе вуліца К. Маркса, 49.

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 1966 годзе як *Брэсцкі будаўнічы тэхнікум*, з 1987 года *Брэсцкі палітэхнікум*. З 2003 г. дзяржаўная ўстанова адукацыі *Брэсцкі дзяржаўны політэхнічны каледж*. Навучанне дзённае і завочнае, на бюджэтнай і камерцыйнай аснове. Прымаюцца асобы з базавай і сярэдняй адукацыяй. Спецыяльнасці на 2008/09 навучальны год: прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва; металарэжучыя станкі і інструменты; праектаванне і вытворчасць радыёэлектронных сродкаў; правазнаўства.

Дырэктары
---------

* 1966—1972 — Міхаіл Аляксеевіч Федарук;
* 1972—1989 — Уладзімір Іванавіч Радчанка;
* 1989—2006 — Уладзімір Сямёнавіч Пунін;
* з 2006 — Віктар Сцяпанавіч Басаў.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
Топальчанскі Град
**Топальчаны** (славацк.: Topoľčany, ням.: (Groß)topoltschan, венг.: Nagytapolcsány) — горад у заходняй Славакіі на рацэ Нітра. Насельніцтва каля 30 тыс. чалавек.

Гісторыя
--------

Топальчаны былі меркавана заснаваны ў IX стагоддзі. Першы ўспамін пра паселішча Топальчаны змяшчаецца ў грамаце венгерскага караля Белы III (1172—1196), які дараваў гэту вёску нейкаму Марціну. Калі Турда, сын Марціна, памёр, не пакінуўшы нашчадства, кароль Бела IV, унук Белы III, дараваў у 1235 годзе Топальчаны нейкаму Дзіянісію. У грамаце палаціна Мікулаша ад 1271 года Топальчаны ўпершыню названы горадам (Civitas). У 1291—1314 магутны феадал Матуш Чак будуе ў Топальчанах крэпасць для абароны сваёй Трэнчынскай рэзідэнцыі з поўдня. У 1431—1434 крэпасць была ў руках гусітаў. У 1599 і 1643 гадах горад спальваюць туркі, а ў 1703 — паўстанцы-куруцы. У 1743 г. Топальчанскую крэпасць фундаментальна рэканструяваў Карай Зічы Старэйшы.

У канцы XIX стагоддзя горад развіваецца — будуюцца заводы і фабрыкі.

У наш час Топальчаны — важны прамысловы цэнтр заходняй Славакіі. Сярод іншых прадпрыемстваў, у горадзе знаходзіцца бровар «Топвар».

Славутасці
----------

* Замак Товарнікі
* Касцёл Св. Андрэя

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Топальчаны
* Афіцыйны сайт горада
* Крэпасць Топальчаны Архівавана 19 ліпеня 2006.
**Гідраформінг** — выраб дэталей пры дапамозе высокага ціску вадкасці. У гідраформінгу ціск вадкасці заўсёды накіраваны пад прамым вуглом па адносінах да матэрыялу.

Гідраформінгавый працэс можа быць выкарыстаны для фармоўкі трубак і плоскіх лістоў. У абодвух выпадках, інструмент для фармоўкі, складаецца з верхняй і ніжняй Архівавана 5 сакавіка 2016. палавінках.

Прынцып працы заснаваны на тым факце, што ў закрытай камеры з дапамогай штампа сустрэчный ціск стварае сілу ўдару. Для вырабу труб гідраформінгам, выкарыстоўваюцца два аксіяльны цыліндры, для герметычнасці і падачы матэрыялу. Гэты метад прадугледжвае наступныя унікальныя перавагі ў параўнанні з традыцыйнымі тэхналогіямі:  
  

Высокая дакладнасць выканання элементаў  

Здольнасць вырабляць складаныя кампаненты ў адзінай прэс-форме  

Пашырэнне магчымасцяў для праектавання вырабаў  

Нізкая вага за кошт меншага аб'ёму матэрыялу  

Павелічэнне супраціву элемента выгібах і кручэння  

Менш тонкі матэрыял  

Меншае колькасць аперацый Архівавана 20 чэрвеня 2010.

Спасылкі
--------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779751499 · NKC: ph999115 |
**Гідроліз**— рэакцыя абменнага ўзаемадзеяння паміж рэчывам і вадой.

**Пры гідролізе солей**, утвораных слабай асновай і моцнай кіслатой (напрыклад, хларыд амонію NH4Cl) ці — моцнай асновай і слабай кіслатой (напрыклад, ацэтат натрыю CH3COONa), водныя растворы маюць кіслую (NH4+Cl-+HOH=NH4OH+Cl-+H+) ці шчолачную (CH3COO-+Na++HOH=CH3COOH+Na++OH-) рэакцыю, што абумоўлена ўтварэннем слабых электралітаў. Гідроліз солей, утвораных моцнымі асновай і кіслатой, не ідзе.

Гідролізам абумоўлена існаванне буферных раствораў, здольных падтрымліваць пастаянную кіслотнасць.

Гідроліз мінералаў выклікае змяненні ў саставе зямной кары.

**Пры гідролізе арганічных злучэнняў** пад уздзеяннем вады разрываюцца сувязі ў малекуле з утварэннем двух і больш злучэнняў. Гідроліз вугляводаў і бялкоў у жывым арганізме каталізуюць ферменты гідралазы. Гідроліз адыгрывае значную ролю ў працэсах засваення стравы і ўнутрыклетачнага абмену. З дапамогай гідролізу ў хімічнай прамысловасці атрымліваюць спірты, карбонавыя кіслоты з іх вытворных, мыла і гліцэрыны з тлушчаў.

**Гідроліз раслінных матэрыялаў** — аснова гідролізных вытворчасцей. У працэсе тэрмакаталітычнага гідролізу з поліцукрыдаў (цэлюлоза і геміцэлюлозы), якія складаюць каля 70 % расліннай біямасы, утвараюцца растваральныя ў вадзе монацукрыды і прадукты іх распаду, што пераходзяць у раствор — гідралізат. Гідралізат акрамя монацукрыдаў (2,5 — 3,5 %, пераважна пентозы і гексозы) мае фурфурол, оксіметафурфурол, воцатную і мурашыную кіслоты, гумінавыя рэчывы і інш. Пасля гідролізу застаецца цвёрды астатак — гідролізны лігнін (30-35 % ад масы сыравіны).

Хімічнай і біяхімічнай перапрацоўкай (ферментацыяй) гідралізату атрымліваюць харчовую глюкозу, тэхнічную ксілозу, шмататамныя спірты (ксіліт, сарбіт), гліцэрын, этыленгліколь, этылавы спірт, ацэтон, бялковыя кармавыя дрожджы, вітаміны і інш. З гідролізнага лігніну атрымліваюць адсарбенты, арганамінеральныя ўгнаенні, паліва і іншыя прадукты тэхнічнага прызначэння.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119814852 · GND: 4160918-9 · LCCN: sh85063464 · Microsoft: 94412978 · NDL: 00565138 · NKC: ph733803 |

 |
**Забор’е**  — курганны могільнік каля вёскі Залессе  Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца каля ўезду ў вёску з боку в. Зубкі, абапал дарогі, у хвойніку.

Апісанне
--------

5 насыпаў добрай захаванасці, вышынёю 1-1,5 м, дыяметрам 6-10 м. Выявіў у канцы XIX стагоддзя Ф. В. Пакроўскі, даследавалі ў 1938 годзе А. Цэгак-Галубовіч і У. Галубовіч, абследаваў у 1972 годзе М. А. Ткачоў, у 1981 годзе Л. У. Дучыц. Знойдзены бронзавыя кольцы, пярсцёнкі, бранзалеты, жалезныя нажы і інш. Належаў усходнім славянам.

Матэрыялы раскопак 1938 года захоўваюцца ў Гісторыка-этнаграфічным музеі Літоўскай Рэспублікі.

Літаратура
----------

* Археалагічныя помнікі // Гісторыя Залескага краю / Р. Шарыпкін. — Глыбокае : Вольнае Глыбокае, 2002. — С. 8-13.
* Глыбоцкі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 224—239.
**Ла-Грасьёса** (ісп.: La Graciosa) — невялікі востраў у складзе Канарскага архіпелага. Плошча — 29,05 км². Насельніцтва (2018) — 734 чал.

Геаграфія
---------

Ла-Грасьёса — востраў вулканічнага паходжання, які месціцца за 1,16 км ад паўночна-заходняга берага большага па плошчы вострава Лансаротэ, адміністрацыйна падпарадкаваны муніцыпалітэту Тэгізэ на Лансаротэ. Найвышэйшы пункт (266 м) — гара Агухас-Грандэс уяўляе сабою старажытны вулканічны конус з невялікай кальдэрай. Клімат субтрапічны засушлівы. З-за рэдкіх ападкаў на востраве адчуваецца недахоп пітной вады.

На Ла-Грасьёса няма дарог са штучным пакрыццём. Адзінае сталае паселішча Калета-дэль-Сэба знаходзіцца ў паўднёва-усходняй частцы. У мінулым тут здабывалі соль.

Прырода
-------

Суша пакрыта ксерафітнай расліннасцю. Шырока распаўсюджаны акацыя, алоэ, інтрадуцыраваная агава. Фаўна прадстаўлена шматлікімі марскімі птушкамі, казуркамі, яшчаркамі.

Гісторыя
--------

У 1402 годзе востраў быў захоплены нармандцам Жанам дэ Бетанкурам і пасля далучаны да Іспаніі. З-за неспрыяльных геаграфічных умоў на ім доўгі час не ствараліся сталыя паселішчы. Востраў прыцягваў піратаў. У 1730 годзе жыхары суседняга вострава Лансаротэ ратавалі на Ла-Грасьёса свойскую жывёлу, паколькі пашы на самім Лансаротэ аказаліся пакрыты попелам пасля вывяржэння вулкана.

У 1812 годзе востраў быў далучаны да муніцыпалітэта Тэгізэ. На ім пачалі сяліцца рыбакі і здабытчыкі солі. У нашы дні развіваецца турызм, абмежаваны як малой плошчай сушы, так і пагрозай рэдкім прыродным рэсурсам.

У 2018 годзе ўрад Канарскіх астравоў афіцыйна прызнаў Ла-Грасьёса восьмым населеным востравам архіпелага.

Спасылкі
--------

* Informe La Graciosa
* La Graciosa — Islas del Mundo
* La Graciosa — Lanzarote Information
* La Graciosa: Nine fascinating facts

| ⛭Канарскія астравы |
| --- |
| Асноўныя астравы | Фуэртэвентура ·  Гран-Канарыя ·  Гамера ·  Эль-Ера ·  Лансаротэ ·  Пальма ·  Тэнэрыфэ | Герб Канарскіх астравоў |
| Іншыя астравы | Алегранса ·  Ла-Грасьёса ·  Лобас ·  Мантанія-Клара ·  Роке-дэль-Эстэ ·  Роке-дэль-Аэстэ |
| Правінцыі | Лас-Пальмас ·  Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ |