recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Замечак, крыж у гонар тысячагоддзя прыняцця хрысціянства на Беларусі, ззаду бачны абарончы вал
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Замэчак, значэнні.
**Замэчак** у Заслаўі — помнік археалогіі Х—ХІ стст. месца, дзе жыла Рагнеда з сынам Ізяславам.

Гісторыя
--------

Гарадзішча было ўзведзена ў адзін прыём у Х—ХІ стст. і з'яўляецца самым старажытным помнікам Заслаўя, і месцам першага пражывання яго насельнікаў.

Менавіта, тут у свой час пасялілася Рагнеда са сваім сынам Ізяславам. Магчыма, на самім гарадзішчы знаходзіўся манастыр, дзе пражыла апошнія гады Рагнеда ў якасці манахіні. Існуе легенда, што тут яна была і пахавана, аднак археалагічныя даследванне не пацвярджаюць гэтага факту.

Археалагічныя дадзеныя паказваюць, што ў ХII ст. гарадзішча ўжо пакінулі насельнікі.

У пачатку ў цэнтры Замэчка ў 1990-х быў пабудаваны помнік «Тысячагоддзе праваслаўнай царквы на Беларусі».

Апісанне
--------

Гарадзішча размяшчаецца на ўзгорку над абалонай ракі Чарніцы і з трох бакоў абмежавана далінаю рэчкі і дрыгвой. Пляцоўка Замэчка амаль круглая па форме з дыяметрам 70—74 метраў па перыметры абведзена валам і ровам. Вал не меў унутраных драўляных канструкцый, пры гэтым дасягае ў вышыні ад падножжа рова 6,5 метраў, на версе меў абарончую сцяну, а на схіле вала драўляны паркан у выглядзе нахіленых бярвенняў. Паводле археалагічных даследванняў выявілася, што вялікую частку жыхароў Замэчка складалі войны, што дало падставы лічыць гарадзішча збудаваннем з выразнымі мілітарнымі функцыямі.

Зноскі
------

1. ↑  Заяц, Ю. А. Заславль Х—XVIII веков. Минск, 1987. С.38

Літаратура
----------

* Заяц, Ю. А. Заславль Х-XVIII веков. Минск, 1987.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Замэчак
* www.radzima.org

| ⛭Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе» |
| --- |
| Помнікі і тэрыторыі | Заслаўскі замак (гарадзішча «Вал») з былым кальвінскім зборам ·  Гарадзішча «Замэчак» (летапісны Ізяслаў) ·  Курганныя могільнікі ·  Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі ·  Рэшткі сядзібы Заслаў |
| Музеі | Музейна-выставачны комплекс ·  Музей беларускай маляванкі  ·  Этнаграфічны комплекс «Млын» ·  Музей «ДАП» ·  Дзіцячы музей міфалогіі і лесу |
**Дуала** — найбуйнейшы горад Камеруна, яго эканамічная сталіца, цэнтр прыбярэжнага рэгіёна і дэпартамента Вуры. Насельніцтва - 1494,7 тыс. чалавек (дадзеныя 2001 года). Насельніцтва агламерацыі - звыш 2 мільёнаў чалавек.

Геаграфія
---------

Горад Дуала размешчаны ў заходняй частцы Камеруна, у 250 кіламетрах на захад ад Яўндэ, у 24 кіламетрах ад Атлантычнага акіяна, па берагах эстуарыя ракі Вуры. Паўднёвая, вялікая частка горада размешчана на левым беразе ракі. Паўночную, партовую частку звязвае з паўднёвай мост Банаберы. Горад Дуала злучаны чыгункамі з гарадамі Яўндэ, Эдэа, Нконгсамба, Нгаундэрэ і Кумба.

Гісторыя
--------

Першымі еўрапейцамі, якія з'явіліся ў раёне сучаснай Дуалы, былі партугальцы ў 1472 годзе. Каля 1650 года на тэрыторыі сучаснай Дуалы ўзнікла паселішча народа дуала. У XVIII стагоддзі паселішча зрабілася цэнтрам трансатлантычнага гандлю нявольнікамі. У сярэдзіне XIX стагоддзя сюды прыбываюць англійскія місіянеры.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Агадыр, Марока (2013)
* Акхісар, Турцыя
* Віндхук, Намібія (2000)
* Дакар, Сенегал (1994)
* Дурбан, ПАР (2015)
* Ньюарк, ЗША
* Рым, Італія
* Сфакс, Туніс (1997)
* Таюань, Кітай (1999)
* Трыест, Італія (1971)
* Уагадугу, Буркіна-Фасо (2012)
* Філадэльфія, ЗША (1986)

Выбітныя ўраджэнцы і жыхары
---------------------------

Асноўны артыкул: **Вядомыя асобы Дуалы**
* Вобга Цьянчэн, беларускі футбаліст

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4013157-9 · LCCN: n79091517 · NKC: ge631603 · SUDOC: 027550427 · VIAF: 134807356 |
Каравела партугальскага мараплаўца Лопа Саарэша.
**Каравела** — марское, ветразевае судна з 3-4 мачтамі, адной палубай, высокімі бартамі і надбудовамі на карме.

Агульныя дадзеныя
-----------------

Рэпліка каравела XV стагоддзя.
У XII стагоддзі каравеламі называлі невялікія партугальскія рыбалоўныя судны, а пазней гэта назва была перанесена на гандлёвыя судны сярэдняй велічыні - двухмачтавыя з лацінскімі ветразямі. З часам лацінскі ветразь на фок-мачце замянілі прамым. Відавочна, пры стромкім бейдэвіндзе больш падыходзілі лацінскія ветразі, а пры поўных курсах - прамыя. Каравеламі карысталіся таксама партугальскія канкістадоры.

Мараходныя якасці
-----------------

Мараходныя якасці каравелы, у параўнанні з суднамі, што былі ў той час, былі значна вышэйшымі. Хуткасць ходу дасягала 14-15 вузлоў. Па сведчанні аднаго марака XV стагоддзя «каравелы выдатна лавіравалі, паварочваючыся да ветру то адным, то іншым бортам, быццам у іх былі вёслы». Асаблівае значэнне мелі лёгкасць і манеўранасць каравелы ва ўмовах акіянскіх плаванняў ля невядомых і слаба абследаваных берагоў. Першапачаткова каравелы былі лёгкімі аднапалубнымі караблямі водазмяшчэннем у 50-70 тон, даўжынёй 15-25 метраў, з трыма або чатырма матчамі і лацінскімі ветразямі. Адносна высокія мачты і наяўнасць бушпрыта дазволілі павялічыць плошчу ветразяў ўдвая, што, натуральна, адбілася на павелічэнні хуткасці ходу. Лацінскія ветразі на касых рэях грот-і бізань-мачтах дазвалялі суднам хадзіць крута да ветру. Толькі фок-мачта несла чатырохвугольны прамы ветразь. Удала была вырашана і канструкцыя корпуса каравелы.

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.8. Мн. 1999, С.43

Спасылкі
--------

* Museu da Marinha Архівавана 7 снежня 2007.  (парт.), (Музей Мора), Лісабон
* Instituto Camões. Caravela Архівавана 15 лютага 2008.
* Durchbruch am Kap des Schreckens dir. Axel Engstfeld, Germany 2002, 52m. ZDF Архівавана 8 снежня 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4290712-3 · LCCN: sh92000806 |
**Глыбоцкі гісторыка-этнаграфічны музей** — музей горада Глыбокае, заснаваны 31 жніўня 1992 года, адкрыты ў 1997 годзе. Плошча экспазіцыі 117 м², 9,7 тыс. экспанатаў асноўнага фонду (2005).

Музей размешчаны па адрасе вул. Энгельса, 24, у будынку, узведзеным у 1931 годзе. 2 жніўня 2016 года Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь будынку нададзены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці Беларусі рэгіянальнага значэння.

Язэп Драздовіч «Далёкая краіна», 1933.
У музеі дзейнічаюць 7 залаў з пастаяннымі экспазіцыямі: зала гісторыі Глыбоцкага раёна, зала духоўнага і культурнага жыцця Глыбоччыны канца XIX — пачатку XX стагоддзяў, зала эканамічнага развіцця Глыбоччыны канца XIX — пачатку XX стагоддзяў, мяшчанскі пакой, кузня і развіццё кавальскага майстэрства, сялянская хатка.

У музеі прадстаўленыя матэрыялы па гісторыі краю, пра яго знакамітых землякоў (авіяканструктара Паўла Сухога, мастака Язэпа Драздовіча, заснавальніка беларускага тэатра Ігната Буйніцкага, палітыка і гісторыка Вацлава Ластоўскага і інш.).

Экспазіцыя, прысвечаная дзейнасці трупы Ігната Буйніцкага і мясцовай музычнай традыцыі
У музеі ладзяцца тэматычныя выстаўкі. У 2017 і 2018 гадах праходзілі выстаўкі, прысвечаныя польскім і славацкім дудам. У сталай экспазіцыі захоўваецца дакладная копія Глыбоцкай дуды (1849 года), зробленая Сяргеем Чубрыкам.

Музей вядзе старонку пра гісторыка-культурную спадчыну рэгіёна.

Зноскі
------

1. ↑  Дадатак 1 да пастановы Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь 02.08.2016 № 607. Пералік матэрыяльных аб’ектаў, якім надаюцца статус і катэгорыя гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь Архівавана 14 жніўня 2020.
2. ↑
3. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйны сайт
**Кіта́йскі калянда́р** — месяцава-сонечны каляндар, заснаваны адначасова на фазах Месяца і вярчэнні сонца і аб’ядноўвае ў сабе элементы як месячнага, так і сонечнага календароў. У Кітаі ў шырокі ўжытак увайшоў Грэгарыянскі каляндар, але месяцавы каляндар, як і раней, выкарыстоўваецца для вызначэння датаў традыцыйных святаў, як, напрыклад, «Свята вясны» («Аджэ»), «Свята сярэдзіны восені» і іншых.

Таксама месяцавы каляндар выкарыстоўваюць астролагі, напрыклад, для вызначэння найспрыяльнейшых дзён для вяселляў альбо для адчынення ўстаноў. Фазы Месяца вызначаюцца з дапамогай месяцавага календара, разбітага на месяцы згодна з месяцавым цыклам.

У Кітаі месяцавы каляндар атрымаў назву «сельскагаспадарчы» (農曆 nónglì), а грыгарыянскі каляндар называецца «звычайным» (公曆 gōnglì), «заходнім» (西曆 xīlì) альбо «сонечным» (日曆 rìlì). Пасля ўвядзення грэгарыянскага календара яго таксама называлі «новым», а месяцавы каляндар — адпаведна — старым.

Варыянты
--------

Іншыя падобныя календары альбо цалкам ідэнтычная кітайскаму (напрыклад, карэйскі), альбо падобныя да кітайскага, але маюць пэўныя адрозненні (у в'етнамскім календары — Трус у задыякальным цыкле заменены на Ката; у тыбетскім календары — змененыя некалькі задыякальных назваў жывёл; у японскім календары — зменены прынцып падзялення, з-за чаго з'яўляюцца адрозненні ў гадах з іншымі календарамі).

Элементы кітайскага (кітайска-уйгурскага) календара дзякуючы мангольскім захопам сталі таксама здабыткам ісламскіх народаў. Назвы жывёл, перакладзеныя з мангольскай мовы на турэцкую, выкарыстоўваліся для вядзення храналагічных запісаў, чыноўніцкіх і гістарычнах дакументаў на тэрыторыях, дзе былі пашыраныя персідская і турэцкая мовы ад Малой Азіі да Індыі, пачынаючы з сярэднявечча і на найноўшага часу. У Іране месяцавы каляндар заставаўся ў побыце сялян і збіральнікаў падаткаў да часу забароны на яго выкарыстанне ў 1925 годзе.

Спасылкі
--------

* The Mathematics of the Chinese Calendar  (англ.) — «Матэматыка кітайскага календара».
**Будынак Свіслацкай гімназіі** — архітэктурны помнік класіцызму ў горадзе Свіслач па вул. Дзяржынскага, 3. Будынак быў спраектаваны для Свіслацкай мужчынскай гімназіі, цяпер у ім змяшчаецца бальніца. Занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.

Архітэктура
-----------

Планіроўка будынкаў
Гімназічны пляц
Планіроўка будынкаў адпавядала класіцыстычным нормам (праект Я. Шантыра). Па-першае, гэта трохчасткавая кампазіцыя — на адной лініі з цэнтральным аднапавярховым галоўным корпусам знаходзіліся два сіметрычныя невялікія флігелі. У вырашэнні будынкаў прысутнічала нязменная каланада: у галоўнага корпуса — чатырнаццацікалонны порцік, у флігелях — шасцікалонныя. Характэрнае для класіцызму размяшчэнне парадных пакояў на першым плане і адвядзенне ўвагі ад жылых памяшканняў таксама прысутнічаюць у будынках гімназіі.

Дэкор падкрэсліваў строгасць установы. Выключэннем былі сандрыкі над вокнамі трох карпусоў.

Галоўны будынак гімназіі быў пабудаваны напярэдадні афіцыйнага адкрыцця таксама на сродкі Тышкевіча. Гэта прамавугольны ў плане аднапавярховы будынак, накрыты двухсхільным дахам. Заходні тарцовы фасад аформлены каланадай дарычнага ордара з атыкам. Два ўваходы на бакавым фасадзе завершаны ў выглядзе порцікаў з дзвюма парамі квадратных у сячэнні слупоў. Унутраная планіроўка і дэкор інтэр'ера не захаваліся. У галоўным корпусе было змешчана шэсць лекцыйных залаў, два кабінеты, капліца, якая выконвала ролю і актавай залы, бібліятэка, дзве кухні.

У флігелях знаходзіліся кватэры настаўнікаў і пакоі гімназістаў.

Вакол гімназіі быў разбіты сад з сажалкай.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  *Лазука Б. А.* Беларуская архітэктура XIX - пачатку XX стагоддзя // Гісторыя сусветнага мастацтва. Рускае і беларускае мастацтва XIX - пачатку XX стагоддзя. — Беларусь, 2011. — С. 335. — 431 с. — ISBN 978-985-01-0880-7.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Будынак Свіслацкай гімназіі на сайце Radzima.org
* Будынак Свіслацкай гімназіі на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Кобрынскія замалёўкі: па слядох Рамуальда Траўгута. Частка IX. // 11 лістапада 2021
* Будынак Свіслацкай гімназіі на сайце «Архіварта»
**Харвацкі гістарычны музей** (харв.: Hrvatski povijesni muzej) — дзяржаўны гістарычны музей у сталіцы Харватыі горадзе Заграбе; значны збор прадметаў і матэрыялаў па харвацкай гісторыі, навукова-даследчы і культурны цэнтр краіны.

Агульная інфармацыя
-------------------

Будынак музея - палац Войкавіч-Оршыч-Раўх (Vojković-Oršić-Rauch), адзін з самых каштоўных помнікаў архітэктуры барока ў Заграбе і ўсёй краіне, быў узведзены ў канцы XVIII стагоддзя. На працягу гісторыі палац быў сямейным гняздом некалькіх шляхетных харвацкіх сем'яў, не раз мяняў уладальнікаў, пакуль у 1930-х гадах горад не набыў будынак у апошняга прыватнага ўласніка. У далейшым у будынку знаходзілася рэзідэнцыя мэра Заграба, а з 1959 года - частка Харвацкага гістарычнага музея.

Рэжым працы музейнай установы:

з панядзелка па пятніцу - з 10.00 да 18.00;
па суботах і нядзелях - з 10.00 да 13.00;
зачынены на святы і ў святочныя дні.

Гісторыя
--------

Харвацкі гістарычны музей у Заграбе лічыцца правапераемнікам Нацыянальнага музея Харватыі, заснаванага ў 1846 годзе.

У 1959 годзе ў палацы Войкавіч-Оршыч-Раўх размясціўся Гістарычны музей Харватыі. Разам з незалежнасцю Харватыі ў 1991 годзе быў аб'яднаны з Музеем Рэвалюцыі (Muzej revolucije naroda Hrvatske), затым з'явілася новая музейная ўстанова - Харвацкі гістарычны музей, які з тых часоў з'яўляецца галоўным гістарычным музеем краіны. Акрамя барочнага палаца на вул. Матошава, частка экспазіцыі Харвацкага гістарычнага музея размешчана ў павільёне Мештравіча (харв. Meštrovićev paviljon); музей, акрамя таго, мае бібліятэку, ажыццяўляе навукова-даследчую і выдавецкую дзейнасць. Музейная ўстанова кіруе філіялам - мемарыяльным музеем Івана Горана Кавачыча ў сяле Лукаўдол (Lukovdol) у Горскім Котары (Прыморска-Гаранская жупанія).

Экспазіцыі
----------

Фонды Харвацкага гістарычнага музея налічваюць больш за 200 000 экспанатаў. Музейныя калекцыі ўключаюць 15 аддзелаў:

* збор дакументаў № 1;
* збор дакументаў № 2;
* калекцыя твораў мастацтва ХХ стагоддзя;
* сакральны збор;
* збор фатаграфій, плёнак і негатываў;
* Геральдычна-сфрагістычная калекцыя;
* калекцыя халоднай зброі;
* калекцыя каменных помнікаў, нумізматыкі і археалагічных артэфактаў;
* калекцыя узнагарод, медалёў, ганаровых знакаў і значкоў;
* збор прадметаў побыту;
* калекцыя твораў жывапісу, графікі і скульптуры;
* змяшаная калекцыя;
* калекцыя агнястрэльнай зброі;
* збор сцягоў;
* калекцыі форменнай вопраткі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Харвацкі гістарычны музей

1. ↑
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Усход.
Станцыя Усход
**Усход** (руск.: Восток) — расійская антарктычная станцыя ва Усходняй Антарктыдзе на Зямлі Прынцэсы Елізаветы. Знаходзіцца ў адным з самых суровых месцаў планеты на вышыні 3500 м над узроўнем мора, адначасова на Полюсе холаду і адным з Полюсаў недасяжнасці. Да асноўных лімітуючых фактараў адносяцца тэмпература і амаль нулявая вільготнасць паветра, недахоп кіслароду. Менавіта на станцыі Усход 21 ліпеня 1983 года была зафіксавана самая нізкая на Зямлі тэмпература — −89,2 °C. Назву атрымала ў гонар судна «Усход», якім камандаваў Ф. Ф. Белінсгаузен, — флагмана Расійскай Імператарскай Антарктычнай экспедыцыі. Асноўныя напрамкі навуковых даследаванняў — вывучэнне ледавіковага шчыта, падлёднага возера Усход пад ім, а таксама магнітасферы Зямлі.

Гісторыя
--------

Да сярэдзіны 1950-х у глыбіні Антарктыды не мелася сталых навуковых базаў. Станцыя Усход была ўзведзена савецкімі палярнікамі 16 снежня 1957 годзе падчас Міжнароднага геафізічнага года  (англ.) (бел.. З таго часу станцыя не спыняе сваёй працы больш за 60 гадоў, за выняткам лютага — лістапада 1994.

Геаграфічнае становішча
-----------------------

Адна з першых палярных станцый у глыбіні мацерыка і адна з самых ізаляваных палярных станцый. Самая паўднёвая круглагадовая станцыя пасля амерыканскай Амундсен-Скот. Станцыя знаходзіцца на высокім Антарктычным плато на вышыні 3489 м над узроўнем мора ў 1300 км ад Паўднёвага геаграфічнага полюса. Сувязь са знешнім светам ажыццяўляецца паветраным транспартам праз станцыю Мірны.

Прыродныя ўмовы
---------------

Савецкія і амерыканскія навукоўцы з лядовымі кернамі, 1 студзеня 1990
На станцыі палярны дзень і палярная ноч доўжацца па 4 месяцы. У плане пораў году палярны дзень тут супадае з «летам», у снежні-студзені сярэдняя тэмпература складае каля −27 °C (абсалютны максімум — −14 °C). Цягам 4 месяцаў палярнай ночы-зімы сярэднія тэмпературы складаюць −61 — −64 °C. Абсалютны мінімум −89,2 °C, зафіксаваны на станцыі 21 ліпеня 1983 года, дае ёй права звацца Полюсам холаду Зямлі. У 1974 годзе брытанскія навукоўцы праводзілі паветраную радарную здымку і выявілі пад ледавіковым шчытом вялізную вадкую масу, аднак існаванне падлёднага возера было даказана толькі ў 1991, а ў 1996 расійскія і брытанскія навукоўцы акрэслілі ягоныя межы.

Чалавек на станцыі
------------------

Насельніцтва станцыі, як правіла, складае 25 чалавек летам і 13 — зімой. Геаграфічнае становішча станцыі робіць яе найбольш зручным месцам для даследавання змяненняў стану магнітасферы. Іншыя напрамкі даследаванняў: актынаметрыя, кліматалогія, гляцыялогія, медыцына. Цяжкасці, з якімі прырода накідваецца на чалавека на Усходзе, апісаны палярнікам Уладзімірам Саніным у кнігах «72 °C ніжэй за нуль» і «Пачатковец у Антарктыдзе».

Побач са станцыяй размешчаны два гістарычныя манументы, што адлюстроўваюць мінулае палярных даследаванняў: гэта «ўдзельнік» экспедыцыі 1957 года трактар АТТ 11 і свідравальны комплекс прафесара Кудрашова.

Зноскі
------

1. ↑  Климат Востока
Касцёл Святога Георгія
**Архітэктурны ансамбль цэнтра Варнян** — помнік горадабудаўніцтва барока. Сфарміраваўся ў 1760—1770-я гады ў в. Варняны (Астравецкі раён).

Арганізаваны па рэгулярнай планіровачнай схеме вакол вялікай выцягнутай прамавугольнай у плане плошчы. Дамінанта ансамбля — Георгіеўскі касцёл, які замыкае плошчу з усходняга боку. Два фланкіруючыя дамы (дом аптэкара і плябанія) ствараюць перад касцёлам раскрыты на плошчу курданёр з акруглай па абрысу агароджай. На заходнім баку плошчы быў палацава-паркавы комплекс (не збярогся). Паўднёвы і паўночны бакі плошчы фарміруюць два рады тыпавой жылой забудовы, аб’яднанай у адзіны фронт каменнымі прасценкамі з арачнымі праездамі. У забудову ўваходзілі карчма і гандлёвыя рады.

Касцёл Святога Георгія пабудаваны ў 1767—1769 гг. у стылі позняга барока (дабудаваны ў 1880 г. 1909 г.). Фундатарка — уладальніца Варнян М. Абрамовіч, архітэктар — А. Казакоўскі. Двухвежавы аднанефны мураваны храм з трансептам. Архітэктарская пластыка (прафіляваныя цягі, ліштвы, вязкі пілястраў, раскрапоўкі, фігурныя завяршэнні вежаў і шчыта) сканцэнтраваная на галоўным фасадзе. Бакавыя фасады расчлянёныя арачнымі вокнамі і падвойнымі пілястрамі ў прасценках. Унутры неф перакрыты цыліндрычным скляпеннем з распалубкамі на папружных арках. Над уваходам хоры з крывалінейным парапетам. Касцёл не дзейнічае.

Мураваныя двухпавярховыя плябанія і дом аптэкара (1770 г.) — прамавугольныя ў плане будынкі з высокімі вальмавымі дахамі. Фасады рытмічна расчлянёныя шырокімі лапаткамі і прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Планіроўка анфіладная з вестыбюлем і лесвіцай у цэнтры. Памяшканні першых паверхаў перакрытыя крыжовымі скляпеннямі.

На двух падоўжаных баках плошчы размяшчаліся па восем аднатыпных драўляных аднапавярховых жылых дамоў, накрытых вальмавымі дахамі (зберагліся часткова). Мураваныя сцены іх фасадаў, злучаныя паміж сабой арачнымі праездамі, утваралі суцэльны фронт вулічнай забудовы.

У палацава-паркавы комплекс, створаны ў другой палове XVIII — 1-й палове XIX ст. уваходзілі двухпавярховы мураваны палац, два сіметрычныя драўляныя флігелі, якія ўтваралі паўадкрыты двор, і парк з вадаёмам. Тэрыторыя парку аддзялялася ад плошчы мураванай агароджай з брамай, ад яе да касцёла вяла ліпавая алея. У парку засталіся асобныя гаспадарчыя пабудовы (млын, свірны), неагатычная вежа (пачатак XX ст.) на востраве, які звязаны з паркам драўляным мастком.

Ансамбль — помнік рэспубліканскага значэння.

У 2019 годзе пракуратура Гродзенскай вобласці выявіла, што КСУП «Варняны», на балансе якога знаходзіцца гісторыка-культурная каштоўнасць, не выконвае ўмовы ахоўнага абавязацельства.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Зноскі
------

1. ↑  Сохранить память для потомков: прокуратура Гродненской области потребовала устранить нарушения в сфере охраны историко-культурного наследия. 06.12.2019 Архівавана 7 снежня 2019.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* 
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Пакроўская царква.
**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм у в. Пінкавічы Пінскага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Малюнак Язэпа Драздовіча
Знаходзіцца ў цэнтры вёскі. Афіцыйная дата пабудовы царквы ў Пінкавічах — 1830 год, але яшчэ ў 1806 годзе мясцовыя жыхары падарылі ў храм вялікі абраз «Уздзвіжанне Святога Крыжа». Святыня дагэтуль захоўваецца ў царкве з дакладнай датай і подпісам ад удзячных пінкаўцоў. Вынікае, што Свята-Пакроўская царква ў Пінкавічах пабудавана раней.

Архітэктура
-----------

Помнік народнага дойлідства. Арыгінальная маляўнічая аб'ёмна-прасторавая кампазіцыя складаецца з прамавугольнага бабінца з надбудаванай над ім чатырохграннай шатровай званіцай з макаўкай, васьміграннай малітоўнай залы, пяціграннай апсіды з бакавой рызніцай. Цэнтральны аб'ём накрыты гранёным шатровым дахам, завершаным цыбулепадобнай галоўкай на васьмігранным барабане. Тры ўваходы вылучаны двухслуповымі ганкамі пад двухсхільнымі пакрыццямі. Гарызантальна ашаляваныя фасады прарэзаны высока ўзнятымі прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў разных ліштвах з сандрыкамі, акаймаваны вуглавымі лапаткамі і карнізам простага профілю.

Інтэр'ер
--------

Прасторава развітую трактоўку атрымаў інтэр'ер храма, усе памяшканні якога перакрыты драўлянымі самкнутымі пірамідальнымі скляпеннямі. У стварэнні канструкцыйна складанага перакрыцця храма выявіліся талент і цяслярскае майстэрства мясцовых дойлідаў. Абразы: «Пакроў» (18 ст.), «Тайная вячэра» (19 ст.), «Уздвіжанне Святога Крыжа» (1806). У царкве былі царскія вароты ад былога іканастаса канца 17 ст. з 6 клеймамі (адлюстроўвалі сцэну Благавешчання і выявы евангелістаў).

Цікавы факт
-----------

Фотаздымак Пінкавіцкай Свята-Пакроўскай царквы кастрычніка 1934 года аўтарства Луізы Арнер Бойд, па прапанове Дзмітрыя Кіселя, ураджэнца Пінкавічаў і ўкладальніка выдання, размешчаны на вокладцы фотаальбома «Палессе Луізы Бойд» (2015).

Зноскі
------

1. ↑  Палескае сяло ў Рэчы Паспалітай
2. ↑  Палессе Луізы Бойд

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Пакроўская царква (Пінкавічы)
* Свята-Пакроўская царква (Пінкавічы) на сайце Radzima.org
* Свята-Пакроўская царква (Пінкавічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Пакроўская царква (Пінкавічы) на сайце «Архіварта»
**Святаслаў** (свецк. Вячаслаў Вячаслававіч Логін, нар. 26 лістапада 1964, Чарнігаў, УССР) — беларускі праваслаўны святар, архіепіскап Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 26 лістапада 1964 года ў Чарнігаве ў сям’і інжанераў Вячаслава і Людмілы (Сіз). Род паходзіць з Наваградчыны, дзед Андрэй Логін і яго брат Язэп Логін (растраляны ў 1930-я гады) былі беларускімі фалькларыстамі. Дзед па лініі маці — Даніла Сіз у 1930-я гады скончыў Гомельскі чыгуначны тэхнікум.

У 1986 годзе скончыў Кіеўскі політэхнічны інстытут, працаваў інжынерам. У 1994—1999 гадах навучаўся ў Кіеўскай духоўнай семінарыі, пасля сканчэння яе, у 1999—2000 гадах навучаўся на тэалагічным факультэце Манітобскага ўніверсітэта (Праваслаўны Калегіум св. Андрэя ў Вініпегу, Канада).

27 жніўня 2000 года рукапакладзены ў сан дыякана, а 17 снежня 2000 года — святара Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы ў Таронта і прызначаны на мясцовую парафію. У 2002-07 служыў настаяцелем парафіі ў Хайленд-Парку (штат Нью-Джэрсі, ЗША). У 2005-06 быў в/а настаяцеля кафедральнага сабора св. Кірылы Тураўскага ў Нью-Ёрку. З 2007 года — настаяцель парафіі ў Таронта.

Вячаслаў Логін вёў Царкоўны Сабор у жніўні 2003 года, калі было абвешчана аб спыненні спрэчак унутры царквы.

У лютым 2008 года прымае манашы пострыг з імем Святаслаў у манастыры св. Чатырох Евангелістаў (УАПЦ у ЗША) у Х’юстане. 24 лютага 2008 года ў Дэтройце архіепіскапам Аляксандрам (УАПЦ у ЗША) узведзены ў сан ігумена і архімандрыта. 11 мая 2008 года быў абраны епіскапам БАПЦ. Абрад хіратоніі быў выкананы архіепіскапам Уманскім і Дэтройцкім Аляксандрам, епіскапам Барыспальскім Пасіем ды епіскапам Х’юстанскім і Тэхаскім Макарыюсам пры дапамозе святарства і пры ўдзеле вялікай колькасці вернікаў з Нью-Ёрку, Нью-Джэрсі і Канады.

Спрабаваў наведаць Рэспубліку Беларусь 31 ліпеня 2015 года, але пры перасячэнні мяжы яму было аб’яўлена, што ўезд у краіну забаронены.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём 100 гадоў БНР Рады Беларускай Народнай Рэспублікі.

Зноскі
------

1. ↑  Хіратанізаваны новы епіскап БАПЦ// Наша Ніва. 12 мая 2008
2. ↑  Хіратонія архімандрыта Святаслава ў епіскапа БАПЦ // Беларуская Аўтакефальная Праваслаўная Царква. 11 мая 2008
3. ↑  Беларусы ў свеце. No9 (161), верасень 2015.
4. ↑  Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100

Спасылкі
--------

* belapc.org


| ⛭Прадстаяцелі Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы |
| --- |
| 
* Мелхіседэк (Паеўскі) (1922—1931)
* Філарэт (Раменскі) (1931—1937)
* Панцялеймон (Ражноўскі) (1942—1946)
* Аляксандр (Іназемцаў) (1946—1948)
* Сергій (Ахатэнка) (1948—1971)
* Андрэй (Крыт) (1972—1983)
* Ізяслаў (Бруцкі) (1984—2007)
* Святаслаў (Логін) (з 2008)

 | Герб Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы |
Букса, 1913 год
**Букса** (ад ням.: BüchseBüchse — скрынка, першапачаткова з самшыта) — сталёвая або чыгунная скрынка, усярэдзіне якой размешчаны падшыпнік слізгацення, ўкладыш, змазачных матэрыял і прылада для падачы змазачнага матэрыялу да шыйцы восі, альбо падшыпнік качэння і змазачны матэрыял.

Букс за’яўляецца сувязным звяном паміж колавай парай і рамай вагона, лакаматыва або іх каляскай. Для абмежавання перамяшчэння буксуе мае накіроўвалыя, ланцужкі, шпінтоны або жорстка злучаецца з рамай каляскі небудзь колавай парай. Для прадухілення забруджвання змазкі буксуе мае уплотняющее прылада.

* **Сківічная букса** — калі яна свабодна ўстаўляецца ў спецыяльны выраз у раме каляскі.
* **Бяссківічная букса** — калі сувязь паміж калыскай і буксай забяспечваюць спецыяльныя ланцужкі з шарнірамі.

Другі спосаб мацавання (бяссківічная букса) добры адсутнасцю дэталяў, схільных да трэння слізгацення, такія буксы надзейней сківічных.

Будова буксы
------------

### Букса з падшыпнікам слізгацення

Букса з падшыпнікам слізгацення
Шыйка восі колавай пары верхняй бокам абапіраецца на падшыпнік слізгацення з укладышам з антыфрыкцыйнага матэрыялу (як правіла, бабіт). У ніжнюю частку скрынкі буксы заліваецца змазачнае масла. Да ніжняй баку шыйкі восі колавай пары масла падаецца польстэрам. Корпус буксы зачынены вечкам.

Польстэр ўяўляе сабой падспружыненую паўкруглую металічную пласціну, на якую надзета польстэрная шчотка.

Польстэрная шчотка — тэкстыльны выраб, апранаецца на польстэрную пласціну, тканкавая паверхня яе змазвае шыйку восі. Тэкстыльныя ніткі, якія звісаюць з польстэрнай шчоткі, з’яўляюцца кнотам, па якім маслп паступае да шыйцы восі.

На чыгуначнай станцыі аглядчык вагонаў абыходзіць склад, адкрывае вечка кожнай буксы, правярае яе тэхнічны стан, пры неабходнасці далівае алей з палівачкі (масленкі).

*Аглядчык вагонаў носіць з сабой малаток з доўгай дзяржальняй, якім ён на слых правярае, ці няма на бандаже вагоннага колы расколіны (б’е малатком па бандажу). Гэтым жа малатком, дзейнічаючы як гакам, ён адкрывае вечка буксы.*
У XXI стагоддзі буксы з падшыпнікамі слізгацення можна ўбачыць, бадай, толькі ў музеях, іх выцеснілі буксы з падшыпнікамі качэння.

### Букса з падшыпнікам качэння

Каляска чыгуначнай цыстэрны, буксы з падшыпнікамі качэння
Шыйка восі колавай пары круціцца ў роликовом падшыпніку качэння, змазка — консистентная («ВРА» або «Буксол»). Тэхнічнае абслугоўванне і рэгуляванні вырабляюцца, як правіла, у вагонным дэпо.

Буксы з падшыпнікамі качэння аказваюць меншае супраціў руху, лакаматыву лягчэй везці цягнік.

Гл. таксама
-----------

* Кран-букса
* ПАНАБ, сістэма для дыягностыкі вагонных букс

Зноскі
------

1. ↑  Букса // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Літаратура
----------

* *Фрик Э. Л.* Букса // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
Павел Татарнікаў. «Замак у Мышы»
Валы замка Хадкевіча
Валы замка Хадкевіча
**Мышскі замак** — колішні замак, які існаваў у другой палове XVI — першай палове XVII ст. каля вёскі Старая Мыш (Баранавіцкі раён) на высокім правым беразе ракі Мышанка. Пабудаваны магнатам Янам Каралем Хадкевічам. Фартэцыя адзначана на карце Вялікага княства Літоўскага XVI ст. Замак знаходзіўся на важным стратэгічным шляху — Варшаўскім гасцінцы — і з'яўляўся асноўнай перашкодай на шляху ворага.

Квадратны ў плане (50х50 м) замак быў абнесены з усходу, поўдня і захаду земляным валам (шырынёй каля 15, вышынёй 3,5-4 м) і абарончым ровам (шырынёй 30, глыбінёй да 15 м, адхоны берагоў 45°), з поўначы ахаваны дрыгвяністым берагам ракі. На земляным вале і на паўночным краі замка былі драўляныя сцены з 4 вежамі ў вуглах.

У 1654 г. у вайну Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гг. пасля працяглай аблогі замак узяты рускімі войскамі і спалены. Маскоўскія ваяводы дакладвалі цару: «*В городе Мыши литовских людей всех побили, которых зостали, и языков взяли многих людей. И городок Мышь выжгли и со всем разорили без остатку…*» Новагародскі ваявода Пётр Вяжэвіч, які ўзначальваў абарону замка, уцёк з часткаў войска да Слоніма

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — С. 416. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка горада Баранавічы і Баранавіцкага раёна // Г. К. Кісялёў (галоўны рэдактар), Р. Б. Венцэль, М. К. Дзёмін і інш. (рэдкал.), М. І. Бернат (укладальнік). — Мн.: БЕЛТА, 2000. — 736 с.: іл. — ISBN 985-6302-28-5. — С. 635.

Спасылкі
--------

* Мышскі замак на сайце «Архіварта»

| ⛭Замкі Беларусі |
| --- |
| Дзяржаўныя | 

|  |  |
| --- | --- |
| Захаваныя | 
* ✯ Стары замак у Гродне
* Новы замак у Гродне
* Камянецкая вежа
* Лідскі

 |
| Рэшткі | 
* Крэўскі
* Навагрудскі

 |
| Разбураныя | 
* Аршанскі
* Глыбоцкі
* Гомельскі
* Дрысенскі
* Копыскі
* Ляхавіцкі
* Мышскі
* Мядзельскі
* Рагачоўскі
* Радунскі
* Стрэшынскі
* Чачэрскі

 |

 |  |
| Прыватныя | 

|  |  |
| --- | --- |
| Захаваныя | 
* Быхаўскі
* Любчанскі
* ✯✰ Мірскі
* ✯ Нясвіжскі

 |
| Рэшткі | 
* Гальшанскі
* Геранёнскі
* Смальянскі

 |
| Разбураныя | 
* Глускі
* Горвальскі
* Горскі
* Друцкі
* Жаберскі
* Жлобінскі
* Іказненскі
* Сенненскі

 |

 |
**Каліфарнійскі дзяржаўны ўніверсітэт у Лос-Анджэлесе** (англ.: California State University, Los Angeles) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Лос-Анджэлес у штаце Каліфорнія, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Вучэльня была заснавана ў 1947 годзе як Лос-Анджэлескі дзяржаўны каледж, які быў перайменаваны ў Каліфарнійскі дзяржаўны каледж у Лос-Анджэлесе ў 1964 годзе. Універсітэт атрымаў сваю цяперашнюю назву ў 1972 годзе, калі стаў часткай сістэмы Каліфарнійскага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Універсітэт прапануе 142 праграмы атрымання ступені бакалаўра, 122 праграмы магістратуры і 4 праграмы аспірантуры. Вучэльня мае афіцыйны статус іспанамоўнай установы адукацыі. Універсітэцкі кампус знаходзіцца прыкладна за 8 км на паўночны ўсход ад цэнтра Лос-Анджэлеса.

Структура
---------

* Каледж здароўя і сацыяльных паслуг
* Каледж прыродазнаўчых і грамадскіх навук
* Каледж інжынерыі, камп'ютарных навук і тэхналогій
* Каледж бізнесу і эканомікі
* Каледж адукацыі
* Каледж мастацтваў і літаратуры
* Каледж прафесійнай і глабальнай адукацыі
* Каледж этнічных студый
* Ганаровы каледж

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Каліфорнія

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мэн (значэнні).
**Мэн** (англ.: Gulf of Maine) — заліў у Паўночнай Амерыцы.

Заліў размешчаны паміж паўвостравамі Кейп-Код і Новая Шатландыя. Максімальная глыбіня — 329 м.

У паўночна-ўсходняй частцы заліва размешчаны заліў Фандзі, вядомы сваімі рэкорднымі прылівамі. У паўднёва-заходняй частцы размешчаны іншы буйны заліў — Масачусетс.

Найбуйнейшыя порты на берагах заліва — Бостан, Портленд (ЗША), Сент-Джон (Канада).

Найбуйнейшыя рэкі, якія ўпадаюць у заліў, — Анапаліс, Кенебанк, Кенебек, Сако, Сен-Круа, Мэрымек, Пенабскат, Сент-Джон. Плошча басейнаў рэк, якія ўпадаюць у заліў Мэн, складае 179008 км².

Маленькія астраўкі Мачыяс-Сіл і Норт-Рок з’яўляюцца прадметам тэрытарыяльнай спрэчкі паміж ЗША і Канадай.

Зноскі
------

1. ↑  *Мэн (залив) (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

Спасылкі
--------

* Gulf of Maine Research Institute  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4464117-5 · LCCN: sh85079923 · VIAF: 243849652 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пітэрс.

**Эдзіт Пітэрс** (англ.: Edith Peters; поўнае імя — Эдзіт Арлін Каталана-Пітэрс, Edith Arlene Catalano-Peters); 14 красавіка 1926, Лос-Анджэлес, Каліфорнія, ЗША — 28 кастрычніка 2000, Лос-анджэлес) — джазавая спявачка, удзельніца папулярнага трыа Peters Sisters. Вядомая шырокаму колу гледачоў па фільме «Утаймаванне свавольніка» у ролі Мамі.

Біяграфія
---------

Эдзіт Пітэрс у 40-60-я гады выступала ў трыа Peters Sisters у кабарэ-шоў. У 70-я з вялікім поспехам выступала сольна ў Італіі. Выступала на тэлебачанні Швейцарыі ў джазавым шоу-сэйшэне, прысвечаным Луі Армстрангу і Хогі Кармайклу. Упершыню з’явілася ў музычнай камедыі Alì Babà va in città 1937 разам з сёстрамі ў эпізодах. Здымалася ў ЗША, Італіі, Іспаніі, Францыі і ФРГ.
Мяса розных гатункаў
*Нацюрморт*, Клод Манэ (1864).
**Мя́са** — шкілетная папярэчна-паласатая мускулатура жывёлы з прылеглымі да яе тлушчавымі і злучальнымі тканкамі, а таксама прылеглай коснай тканкай (мяса на касцях) або без яе (бяскоснае мяса). Таксама, мясам часамі называюць некаторыя субпрадукты: языкі, печань, ныркі, мазгі, сэрца, дыяфрагмы, мяса галоў і стрававода і г. д.

Мяса выкарыстоўваецца пераважна як харчовы прадукт. Прадукт каштоўны, перш за ўсё таму, што мае ў сабе многа паўнацэннага жывёльнага бялку: у розных гатунках мяса жывёл і птушак яго ўдзельная вага дасягае 14-24 %. Акрамя бялку, у мясе значная колькасць тлушчаў, якія ўплываюць на яго каларыйную каштоўнасць і спрыяюць хуткаму насычэнню. Усе віды мяса таксама багатыя жалезам, вітамінамі А, В1, В6, В12. Акрамя таго, у мясе ёсць так званыя экстрактыўныя рэчывы, што ўзбуджаюць апетыт і стымулююць сакрэцыю стрававальных сокаў. Але празмернае спажыванне мяса можа прывесці да перагрузкі арганізма азоцістымі шлакамі.

Даросламу чалавеку, які займаецца лёгкай фізічнай працай, пры змешаным харчаванні зусім дастаткова 150—200 г мяса ці мясных прадуктаў на дзень. Тлустае мяса пераварваецца ў страўнікава-кішачным тракце больш павольна, чым поснае. Таму пры паніжанай сакрэцыі страўнікавага соку, асабліва ў спякотныя летнія дні, поснае мяса, бясспрэчна, больш карыснае, чым тлустае; і наогул, свініну больш спажываюць у халодны перыяд года.

Вызначэнне мяса ў розных культурах уключае розныя складнікі. Напрыклад, сукупнасць тканін рыб і іншых водных жывёл не заўсёды ўключаецца ў паняцце «мяса». Вялікая частка мяса, якое спажываецца людзьмі, вырабляецца пасродкам забою хатніх жывёл спецыяльных мясных парод у разніцы. У ежу выкарыстоўваецца мяса і іншых жывёл, як то дзікіх буйных і дробных сысуноў, рэптылій, амфібій і іншых. У розных кухнях свету выкарыстоўваецца мяса розных жывёл. У асноўным гэта залежыць ад даступнасці розных гатункаў і традыцый кухні. Разглядаецца магчымасць вырошчвання мяса «у прабірцы».

Слова «мяса» можа ўжывацца і ў пераносным значэнні, напрыклад, «гарматнае мяса».

Зноскі
------

1. ↑  Первое мясо из пробирки оценено в миллион долларов Архівавана 17 красавіка 2009.. membrana.ru

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мяса

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Новы · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4017469-4 · LCCN: sh85082715 · NKC: ph122657 |
**Брусельскі трамвай** — адзін з відаў грамадскага транспарту Бруселя. Эксплуатуецца гарадской арганізацыяй STIB / MIVB.

Конка (першая ў Бельгіі) з’явілася ў Бруселі ў 1869 годзе, у 1877 годзе ў горадзе сталі выкарыстоўвацца паравыя трамваі, а ў 1894 г. у Бруселі пачаў дзейнічаць электрычны трамвай (першы ў Бельгіі).

Брусель мае шырокую трамвайны сетку і па стане на канец 2007 года ў горадзе дзейнічае 18 маршрутаў. У 2007—2008 гадах праводзіцца праграма рэарганізацыі сеткі, падчас якой змяняюцца трасы некаторых маршрутаў, з’яўляюцца новыя маршруты і зачыняюцца некаторыя старыя.

Трамвайныя лініі Бруселя маюць розны характар: у горадзе ёсць сумешчаныя трасы, трасы на выдзеленых палосах, і падземныя трамвайныя трасы. Брусельскі трамвай — адзіная трамвайных сістэма Бельгіі, якая мае стандартную шырыню каляіны (1435 мм).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кавалёў.
**Уладзіслаў Пятровіч Кавалёў** (19.07.1941, в. Сялец, Магілеўскі раён, Магілёўская вобласць – 14.06.2020) - беларускі паэт, празаік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 19 ліпеня 1941 года ў вёсцы Сялец Магілёўскага раёна. 

Скончыў Магілёўскі будаўнічы тэхнікум, Маскоўскі інжынерна-будаўнічы інстытут імя В. У. Куйбышава, у 1983 годзе факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

У 1967-1987 гг. працаваў інжынерам упраўлення капітальнага будаўніцтва Магілёўскага аблвыканкама, потым у будаўнічых арганізацыях.

У 1975 г. апублікаваў першае апавяданне "В грозу" ў магілёўскай раённай газеце "За камуністычную працу".

Творчасць
---------

Аўтар кніг сатыры і гумару: "Стол находок" (2007), "Цветы для молодых" (2010); кнігі прозы "Заколдованный ток" (2009); аповесці "Найдик" (1998); зборнікаў вершаў: "Полюса" (2008), "И грусть, и радость…" (2011), "Инкин календарь" (2012), "Славянские мотивы" (2015) і інш. Многія яго вершы пакладзены на музыку і гучалі на розных рэспубліканскіх і абласных фестывалях і святах.

Курыраваў літаратурнае аб'яднанне "Волшебные звуки" пры бібліятэцы Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта харчавання. Пад яго кіраўніцтвам выдадзены калектыўныя зборнікі: "Спасибо Вам за День Победы!" (2010), "Мы книгу жизни пишем сами..." (2012), "Победное "Ура!" (2015), "В лучезарной дали" (2016), "С юбилеем, Могилёв!" (2017), "Притяжение родной земли" (2020).

Узнагароды
----------

Лаўрэат прэміі УУС Магілёўскага аблвыканкама (2005), Міжнароднага фестывалю літаратуры і культуры "Славянскія традыцыі – 2012". Фіналіст фестываляў "Славянскія традыцыі – 2015", "Славянскія традыцыі – 2016", "Славянскія традыцыі – 2017".

У 2016 годзе прысвоена званне Ганаровага члена Саюза пісьменнікаў Рэспублікі Беларусь.

Бібліяграфія
------------

* "Найдик" (Могилев, 1998)
* "Заколдованный ток" (Могилев, 2007)
* "Стол находок" (Могилев, 2007)
* "Полюса" (Могилев, 2008)
* "Цветы для молодых" (Могилев, 2010)
* "И грусть, и радость…" (Могилев, 2011)
* "Славянские мотивы" (Могилев, 2015)
* "Обманчивость тишины"
* "Стихия"

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  item-card **(нявызн.)**. *libmogilev.by*. Праверана 3 студзеня 2024.
2. ↑  Таленты ад роднай зямлi **(нявызн.)**. *catalog.library.mogilev.by*. Праверана 3 студзеня 2024.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Анцукевіч.
**Мікалай Пятровіч Анцукевіч** (15 (17) лютага 1892, мяст. Каралін, Мазырскі павет, цяпер г. Ельск — 21 снежня 1971) — беларускі педагог, філолаг-даследчык.

Біягрфія
--------

Нарадзіўся 15 (17) лютага 1892 года ў мястэчку Каралін Мазырскага павета.

У 1911 годзе скончыў Бабруйскую гімназію, у 1919 годзе — Нежынскі гісторыка-філалагічны інстытут. 3 1920 года працаваў выкладчыкам гісторыі ў рэальным вучылішчы ў Лунінцы, латыні — у польскай гімназіі ў Стоўбцах. Збіраў палескі фальклор, вёў культурна-асветніцкую работу сярод беларускага Насельніцтва. 3 1933 года выкладчык латыні ў Беларускай гімназіі ў Вільні, з 1936 дырэктар гэтай гімназіі.

У 1945—1950 працаваў выкладчыкам у Вільнюскіх педінстытуце і універсітэце.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследаваў «Слова аб палку Ігаравым». Прапанаваў сваё тлумачэнне «цёмных» месцаў «Слова» метадам супастаўлення з белрускімі гаворкамі. Пераклаў «Слова» на сучасную рускую мову.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Анцукевіч Мікалай Пятровіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2.

Літаратура
----------

* Анцукевіч Мікалай Пятровіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2.
**Хорхэ Бернарда Грыфа Манфероні** (ісп.: Jorge Bernardo Griffa Monferoni; 7 мая 1935, Касільда, Санта-Фэ — 15 студзеня 2024, Расарыа, Санта-Фэ) — аргенцінскі футбаліст, які гуляў на пазіцыі абаронцы.

Кар’ера
-------

Хорхэ Грыфа — выхаванец клуба «Ньюэлс Олд Бойз». Ён туды патрапіў выпадкова: абаронца спачатку мінуў няўдалыя прагляды спачатку ў «Платэнсе», а затым у «Расарыа Сентраль». Падчас прагляду ў «Сентраль», гульню Грыфа заўважыў журналіст, які дапамог эміу прайсці прагляд у «Ньюэлс». У асноўным складзе каманды ён дэбютаваў 16 кастрычніка 1954 г. і гуляў за каманду на працягу пяці сезонаў. У 1959 годзе Грыфа з’ехаў у Іспанію, у клуб «Атлетыка Мадрыд». 13 верасня ён згуляў першы матч за каманду, у якім «Атлетыка» перамог з лікам 3:0 «Лас-Пальмас». У тым жа сезоне ён выйграў Кубак Іспаніі, які стаў першым падобным трафеем у гісторыі «Матраснікаў». Праз год клуб паўтарыў поспех, а яшчэ праз год выйграў Кубак уладальнікаў кубкаў, першы міжнародны трафей у гісторыі «Атлетыка». За ўвесь дзесяцігадовы перыяд у камандзе Хорхэ правёў за клуб 204 матчы, рэкорд для замежных гульцоў мадрыдцаў, які пратрымаўся да 2011 года, калі яго пабіў Луіс Перэа. Ён складаў адну з самых знакамітых груп абароны ў гісторыі клуба: Грыфа—Кальеха—Рывілья, якія згулялі разам каля 200 матчаў. Завяршыў кар’еру Грыфа ў клубе «Эспаньёл» у 1971 годзе.

Завяршыўшы кар’еру гульца, Грыфа стаў трэнерам у футбольнай школе клубаў «Ньюэлс Олд Бойз» і «Бока Хуніярс». Таксама ён працаваў дарадцам па справах моладзі ў Федэрацыі футбола Мексікі, генеральным дырэктарам «Індэпендзьентэ Рывадавія» і «Некаксы». Затым вярнуўся ў «Боку Хуніярс» у якасці кіраўніка сектара моладзевых каманд клуба. З 2010 года Грыфа з’яўляецца ганаровым прэзідэнтам і дырэктарам «Асацыяцыі лёгкай атлетыкі Хорхэ Бернарда Грыф\ы», спартовага ведамства ў Расарыа, якое арганізоўвае футбольныя мерапрыемствы Лігі Расарына ніжэй першага дывізіёна. Таксама ён працуе генеральным каардынатарам моладзевых каманд клуба «Індэпендзьентэ».

Грыфа — аўтар кнігі «39 años en divisiones inferiores» (39 гадоў у ніжэйшых дывізіёнах).

Дасягненні
----------

* Чэмпіён Паўднёвай Амерыкі: 1959 (Аргенціна)
* Уладальнік Кубка Іспаніі: 1959/1960, 1960/1961, 1964/1965
* Уладальнік Кубка кубкаў УЕФА: 1961/1962
* Чэмпіён Іспаніі: 1965/1966
**Помнік Ансу Даўману** — помнік-бюст у гарадскім пасёлку Обаль, Шумілінскага раёна.

Гісторыя
--------

Помнік актыўнаму дзеячу рэвалюцыйнага руху ў Латвіі і герою грамадзянскай вайны Ансу Эрнеставічу Даўману знаходзіцца на вул. Піянерскай, каля школы. Пастаўлены ў 1969 г.

Апісанне
--------

Скульптар помніка В. Доўнар. Помнік выраблены з бетону, вышыня бюста 1,1 м. прафіляванага пастамента 2 м. Трактоўка вобраза абагульненая. 

Бюст быццам выразаны з суцэльнага каменю. Дэталі адзення (будзёнаўка, каўнер шчыльна зашпіленага шыняля) падкрэсліваюць характэрныя прыкметы часоў грамадзянскай вайны, нагадваюць гераічныя дні барацьбы за Савецкую ўладу. Галоўная ўвага канцэнтруецца на суровым твары, які ўдала перадае партрэтнае падабенства героя. Асіметрычна трактаваныя, наўмысна буйныя, рэзкія застылыя зрэзы з'яўляюцца кантрастным фонам спакойнай пластыкі твару. У скульптуры адчуваюцца стрыманая гармонія аб’ёмаў, выразнасць кампазіцыйнай задумы.

Зноскі
------

1. ↑  ПОМНІК ДАЎМАНУ АНСУ ЭРНЕСТАВІЧУ

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С.В. Марцэлеў [і інш.]. – Мн. 1985. – С. 471.
**«Джаан Луй»** (іт. Joan Lui) — мастацкі фільм 1985 года, галоўную ролю ў якім выканаў вядомы італьянскі акцёр і спявак Адрыяна Чэлентана. Чэлентана таксама з'яўляецца рэжысёрам гэтага фільма.

Фільм распавядае пра другое прышэсце Ісуса Хрыста на Зямлю. У фільме таксама гучаць песні, напісаныя і выкананыя Адрыяна Чэлентана. Прэм'ера ў Італіі - 25 снежня 1985 года.

Сюжэт
-----

Сюжэт фільма разгортваецца ў Італіі. Нейкі чалавек, якога зваць Джаан Луй (Адрыяна Чэлентана), з'явіўся ніадкуль, за вельмі кароткі тэрмін набывае вялікую папулярнасць дзякуючы сваім нестандартным паводзінам і музыцы. Да сярэдзіны фільма робіцца зразумела, што сюжэт гэтага фільма цесна пераплятаецца з Бібліяй, а Джаан Луй выступае ў ролі Збавіцеля, які ў другі раз прыйшоў на Зямлю напярэдадні канца свету.

У ролях
-------

* Адрыяна Чэлентана
* Клаўдзія Моры
* Марта Келер
* Федэрыка Мора
Падзор пад дахам (Магілёўская вобласць)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Падзор.
**Падзор** у драўляным дойлідстве — дошка з глухой, скразной або краявой разьбой, якая акаймоўвае навісь даху або страхі ці робіцца пад застрэшкам 2-схільнага даху; элемент дэкору. Выкарыстоўваецца пераважна ў жыллі, некаторых гаспадарчых пабудовах, брамах і варотах, культавых збудаваннях. Найбольш простыя падзоры — дошкі з краявой разьбой у выглядзе зубцоў або хвалі. Ажурная скразная разьба падзораў з выкарыстаннем арнаментальных геаметрычных ці раслінных матываў характэрна для жыллёвага будаўніцтва ўсходняй і паўднёва-ўсходняй Беларусі (жылыя дамы ў Быхаве, Бабруйску, Ветцы, Гомелі і інш.).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Падзор // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
* Сахута Я. М. Народная разьба па дрэву. Мн. 1978.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грыневіч.
**Епіскап Варсанофій** (свецкае імя *Канстанцін Грыневіч*; 28 мая 1875  — 13 сакавіка 1958, Цвер) — праваслаўны дзеяч, епіскап.

Біяграфія
---------

Скончыў Магілёўскую духоўную семінарыю, Казанскую духоўную акадэмію (1902). Служыў у цэрквах у Гомелі і Маскве. У 1945 годзе хіратанізаваны ў епіскапа Гродзенскага і Баранавіцкага (пазней тытул Баранавіцкі са знікненнем Баранавіцкай вобласці быў перайменаваны ў Лідскі). У 1948—1950 гадах — епіскап Сяміпалацінскі і Паўладарскі (Казахстан), у 1950—1953 гадах — Арэнбургскі і Бузулуцкі, 1954—1956 гадах — архіепіскап Калінінскі і Кашырскі.

Зноскі
------

1. ↑  Паваротная бальшавіцкая акупацыя Беларусі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Праваслаўная |