**Соф’я Андрэеўна Сапега** (нар. 10 лютага 1998, Уладзівасток, Прыморскі край, Расійская Федэрацыя) — грамадзянка Расіі, затрыманая беларускімі ўладамі падчас інцыдэнту з пасадкай Boeing 737 у Мінску 23 мая 2021 года разам з Раманам Пратасевічам, палітычная зняволеная.

Біяграфія
---------

Соф’я Сапега нарадзілася 10 лютага 1998 года ва Уладзівастоку. Яе бацькі — Андрэй Сапега і Ганна Дудзіч, сястра — спявачка Ева Стар. Ва ўзросце васьмі гадоў Соф’я пераехала разам з маці ў Беларусь, у горад Пінск, але засталася грамадзянкай Расіі. У 2015 годзе яна скончыла школу ў Мінску і паступіла ў Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт у Вільнюсе, дзе вучылася па спецыяльнасці «Еўрапейскае права і права Еўрапейскага саюза», пазней пачала праходзіць практыку на польскім спадарожнікавым тэлеканале «Белсат», які вяшчае ў асноўным на беларускай мове. Не пазней за канец 2020 года Сапега пачала сустракацца з беларускім журналістам і палітычным актывістам Раманам Пратасевічам, адным з заснавальнікаў тэлеграм-канала NEXTA. У маі 2021 года яна адпачывала з Раманам у Грэцыі. Самалёт, на якім Сапега і Пратасевіч вярталіся 23 мая ў Вільнюс, зрабіў вымушаную пасадку ў Мінску, і там іх абодвух затрымалі.

Першапачаткова Сапега была затрыманая, паводле афіцыйных даных, на 72 гадзіны як падазраваная «ў здзяйсненні ў перыяд са жніўня па верасень 2020 года злачынстваў, прадугледжаных некалькімі артыкуламі Крымінальнага кодэкса Беларусі». Яе змясцілі ў СІЗА на Акрэсціна, пазней перавезлі ў СІЗА КДБ. Знаходжанне пад вартай было падоўжанае да двух месяцаў.

26 мая 2021 года Аляксандр Лукашэнка назваў Сапегу «саўдзельніцай» Пратасевіча. 29 мая 2021 года кіраўнікі Расіі і Беларусі Уладзімір Пуцін і Аляксандр Лукашэнка абмеркавалі гэтую сітуацыю. Прэс-сакратар Пуціна Дзмітрый Пяскоў пазней распавёў, што за лёсам Сапегі ў Крамлі сочаць, але пры гэтым прымаюць да ўвагі наяўнасць у яе віду на жыхарства ў Беларусі.

Соф’ю Сапегу вінавацяць у адміністраванні Telegram-каналу «Чёрная книга Беларуси», дзе публікуюцца персанальныя звесткі сілавікоў. Ад 20 кастрычніка яна пад хатнім арыштам у кватэры бацькоў у Лідзе. 21 снежня 2021 года Следчы камітэт паведаміў, што яе справу перадалі ў пракуратуру.

Суд над Соф’яй Сапегай пачаўся 28 сакавіка 2022 года ў Гродне. Яе абвінавачваюць у парушэнні 7 артыкулаў Крымінальнага кодэксу. 6 мая яе прысудзілі да 6 гадоў зняволення і грашовай кампенсацыі.

7 чэрвеня 2023 года Лукашэнка памілаваў Соф’ю Сапегу. Яе перадалі з папраўчай калоніі ў Гомелі дэлегацыі Прыморскага краю на чале з губернатарам Алегам Кажамякам.

Рэакцыя на арышт
----------------

Блізкія Соф’і сцвярджаюць, што яна не займалася палітыкай і не ўдзельнічала ў беларускіх пратэстах. На іх думку, прызнанням, якія прагучалі пасля арышту, верыць не варта. Па дапамогу сваякі Сапегі звярнуліся да расійскіх улад, але тыя адрэагавалі стрымана: на думку Марыі Захаравай, усё адбываецца ў межах беларускага заканадаўства. Святлана Ціханоўская заявіла, што расійскі консул у Мінску адмовіўся сустрэцца з Сапегай, але МЗС РФ у адказ абвінаваціў Ціханоўскую ў хлусні. Лёс Соф’і стаў прадметам размовы міністраў замежных спраў дзвюх краін (Сяргея Лаўрова і Уладзіміра Макея), пасля чаго арыштаванай арганізавалі сустрэчу з расійскім консулам. Дзмітрый Пяскоў паабяцаў, што Уладзімір Пуцін распытае Аляксандра Лукашэнка пра Сапегу падчас асабістай сустрэчы.

Сітуацыю вакол пасадкі самалёта, затрымання Сапегі і паводзіны расійскіх улад раскрытыкавалі дзеячы расійскай апазіцыі і грамадзянскай супольнасці. Член Савета па правах чалавека Мікалай Сванідзэ заявіў, што арышт Сапегі і публікацыя яе прызнанняў выкананы «у стылістыцы крывавых 30-х гадоў». Член савета пры прэзідэнце Расіі па міжнацыянальных адносінах Багдан Бязпалька назваў Сапегу «закладніцай». Пракаментавала сітуацыю Ксенія Сабчак: па яе словах, расійскія дыпламаты «спасавалі перад беларускімі вертухаямі». У СМІ гучалі параўнанні з Марыяй Буцінай, якую расійскія ўлады ратавалі пасля арышту з большай энергіяй. Праваабаронца Марына Літвіновіч і блогер Максім Кац стварылі петыцыі да ўлад Расіі з патрабаваннем дамагчыся вызвалення Сапегі. Група незалежных дэпутатаў Санкт-Пецярбурга звярнулася да Сяргея Лаўрова з патрабаваннем аказаць Сапезе неабходную дапамогу; дэпутат Масгардумы Мітрохін запатрабаваў распачаць у дачыненні да Лукашэнкі «з-за дзеянняў у дачыненні да расіянкі Соф’і Сапегі і пасадкі самалёта Ryanair» крымінальную справу.

Пра тое, што трэба дамагацца выдачы Сапегі Расіі, пішуць у тым ліку і прадстаўнікі афіцыйнай расійскай прапаганды, якія прадугледжваюць, што дзяўчына сапраўды парушыла закон. Палітолаг Аляксей Макаркін лічыць, што такая выдача адбудзецца, але пазней, калі спатрэбіцца сумеснае расследаванне.

У Amnesty International мяркуюць, што Соф’я Сапега затрыманая выключна з мэтай аказаць далейшы ціск на Рамана Пратасевіча. 26 мая 2021 года сумеснай заявай васьмі арганізацый, у тым ліку Праваабарончага цэнтра «Вясна», Беларускага Хельсінкскага камітэта, прызнана палітычнай зняволенай. Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт запатрабаваў неадкладнага вызвалення Соф’і, назваўшы абвінавачванні ў яе адрас надуманымі і заявіўшы, што беларускія ўлады распаўсюджваюць не адпаведную рэчаіснасці інфармацыю пра Сапегу, выказаўшы надзею вызваліць Сафію ў самыя кароткія тэрміны менавіта як грамадзянку Расійскай Федэрацыі. Прэзідэнт студэнцкага прадстаўніцтва ВНУ назваў арышт Сапегі актам «дзяржаўнага тэрарызму». Неадкладнага вызвалення Соф’і запатрабавалі МЗС Літвы, канцлер Германіі Ангела Меркель. Інцыдэнт з пасадкай самалёта ў Мінску, арыштам Сапегі і Пратасевіча прывёў да абвастрэння крызісу ў адносінах паміж Еўрасаюзам і Расіяй.

2 чэрвеня 2021 года шэфства над палітычнай зняволенай узяла Элен Б’ёрклунд, дэпутатка Рыксдага.

14 чэрвеня 2021 года суд Партызанскага раёна Мінска ў закрытым рэжыме адхіліў скаргу Сапегі на яе затрыманне.

9 жніўня 2021 года ЗША пашырылі спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб, дадаўшы Следчы камітэт, у тым ліку за адкрыццё палітычна матываваных крымінальных спраў супраць Пратасевіча і Сапегі.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2
3. ↑  *Cunningham, Paul  (англ.) (бел.*. Irish politicians sponsor Belarus political prisoners (англ.).  RTÉ.ie  (англ.) (бел. (15 ліпеня 2021). — «A few political prisoners in Belarus have high-profiles — such as Roman Protasevich and Sofia Sapega who were pulled off a Ryanair flight in Minsk.»  Архівавана з першакрыніцы 16 ліпеня 2021. Праверана 16 ліпеня 2021.
4. ↑  Певица Ева Стар прервала молчание о задержании сестры — Софьи Сапеги **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 28 мая 2021. Праверана 28 студзеня 2022.
5. ↑  «Мы все в шоке». Кто такая Софья Сапега, девушка задержанного экс-главреда Nexta, и что говорят о её задержании её друзья
6. ↑  Софья Сапега: что известно о возлюбленной Романа Протасевича **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 26 мая 2021. Праверана 28 студзеня 2022.
7. ↑  Who is Sofia Sapega, girlfriend of Belarusian blogger Raman Pratasevich?
8. ↑  Who is Roman Protasevich’s girlfriend Sofia Sapega?
9. ↑  Protassewitschs Freundin befindet sich offenbar in berüchtigtem Gefängnis
10. ↑  МИД РФ: россиянка Софья Сапега, задержанная в Минске, проходит подозреваемой по нескольким статьям белорусского УК
11. ↑  Россиянку Софью Сапегу, задержанную при посадке самолёта Ryanair в Минске, поместили в изолятор на Окрестина
12. ↑  Россиянку Софию Сапегу оставили под стражей в Белоруссии на два месяца
13. ↑  «Не нравится летать через Беларусь — летайте там, где угробили 300 человек». Что сказал Лукашенко об инциденте с самолётом Ryanair. Кратчайший пересказ
14. ↑  Путин и Лукашенко обсудили задержание в Минске россиянки Сапеги
15. ↑  belsat.eu Архівавана 5 снежня 2021.
16. ↑  Лукашэнка ўсё ж памілаваў Соф’ю Сапега, яе перадалі расійскаму губернатару **(нявызн.)**. *Новы Час* (7 чэрвеня 2023).
17. ↑  «Сейчас её могут заставить что угодно сказать». «Ъ» поговорил с отцом арестованной в Белоруссии Софии Сапеги
18. ↑  Вместе с Романом Протасевичем в Минске задержали его девушку Софью Сапегу. Александр Лукашенко уже назвал гражданку России «сообщницей террориста» Хотя официально ей даже не предъявили обвинения
19. ↑  Россиянку Софию Сапегу арестовали в Белоруссии
20. ↑  МИД РФ: Тихановская врет, заявляя об отказе консула встречаться с россиянкой Сапегой
21. 1 2  Белорусские правозащитники признали Софью Сапегу политзаключенной
22. ↑  Песков: На встрече в Сочи Путин расспросит Лукашенко о Ryanair и задержании Софии Сапеги
23. ↑  «‎Она гражданка нашей страны, и она в беде». Что известно об арестованной в Белоруссии россиянке Софье Сапеге
24. ↑  Лукашенко, Байден, Google vs Роскомнадзор | Милов по вторникам
25. ↑  Сванидзе об аресте Софии Сапеги: «Выполнено в стилистике 30-х годов»
26. ↑  «Она стала заложницей»: в чём власти обвиняют задержанную в Минске россиянку Софию Сапегу
27. ↑  «Российские дипломаты спасовали перед белорусскими вертухаями». Собчак жестко высказалась о ситуации с Сапегой
28. ↑  Свои среди чужих: почему Россия не торопится спасать Софию Сапегу
29. ↑  Блогер Максим Кац передал в МИД России обращения в поддержку заключенной в Беларуси Софии Сапеги
30. ↑  Друзья Софии Сапеги назвали бредом информацию о редакторстве канала «Черная книга Беларуси»
31. ↑  Члены СПЧ попросили МИД добиться освобождения Софии Сапеги
32. ↑  Петербургские депутаты обратились к Лаврову с просьбой оказать помощь Софье Сапеге Архівавана 2 чэрвеня 2021.
33. ↑  Депутат Мосгордумы потребовал от главы СК возбудить уголовное дело против Лукашенко Архівавана 28 мая 2021.
34. ↑  «Личные счеты»: что ждет задержанных в Минске Протасевича и Сапегу, и поможет ли Путин
35. ↑  Amnesty International объявляет акцию срочной помощи Роману Протасевичу
36. ↑  Human rights organizations call to release five more political prisoners (англ.).  Праваабарончы цэнтр «Вясна» (26 мая 2021). Архівавана з першакрыніцы 27 мая 2021. Праверана 27 мая 2021.
37. ↑  Университет в Вильнюсе требует от Минска освобождения своей студентки
38. ↑  Представитель ЕГУ: София стала одной из заложниц режима Александра Лукашенко
39. ↑  Что известно о девушке Романа Протасевича, которую задержали вместе с ним в минском аэропорту
40. ↑  Литва объявила персонами нон грата двух белорусских дипломатов
41. ↑  Ангела Меркель: Роман Протасевич и София Сапега должны быть освобождены
42. ↑  *Мария Васильева, Татьяна Байкова*. Суд и там: почему обвинение Сапеге не спешат выдвигать (руск.) (31 мая 2021).
43. ↑  Members of Parliament from Sweden, Germany and Austria take over godparenthood for Sofia Sapega, Safiya Malashevich and Vital Prokharau (англ.).  Libereco – Partnership for Human Rights (2 чэрвеня 2021). Архівавана з першакрыніцы 3 жніўня 2021. Праверана 3 жніўня 2021.
44. ↑  *Nilsson, Anders*. Björklund engagerar sig för politisk fånge i Belarus (шведск.).  Sydöstran  (шведск.) (бел. (6 чэрвеня 2021). Архівавана з першакрыніцы 7 чэрвеня 2021. Праверана 3 жніўня 2021.
45. ↑  Суд в Минске отклонил жалобу Сапеги на задержание (руск.) (14 чэрвеня 2021).
46. ↑  Treasury Holds the Belarusian Regime to Account on Anniversary of Fraudulent Election (англ.).  Міністэрства фінансаў ЗША?! (9 жніўня 2021). Архівавана з першакрыніцы 9 жніўня 2021. Праверана 10 жніўня 2021.
47. ↑  США расширили санкции в отношении официального Минска. Полный список (руск.).  ZERKALO.IO (9 жніўня 2021). Архівавана з першакрыніцы 9 жніўня 2021. Праверана 10 жніўня 2021.

Спасылкі
--------

* Старонка Соф’і Сапегі на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 329162669402255500008 |