recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хаменка.
**Ігнат Сцяпанавіч Хаменка** (28 сакавіка 1914, в. Сынява — 19 лістапада 1943, Чаркаскі раён, Кіеўская вобласць) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Мар’іна Горка. Мемарыял 8-ай танкавай дывізіі
Працаваў на будаўніцтве горада Камсамольск-на-Амуры.

У 1936 годзе і другі раз у 1941 годзе прызваны ў рады Чырвонай Арміі. У баях Вялікай Айчыннай вайны з ліпеня 1941 года. Ваяваў на Заходнім, Варонежскім, Стэпавым і 2-м Украінскім франтах.

Удзельнічаў у фарсіраванні Дняпра, пашырэнні плацдарма і вызваленні горада Чаркасы.

Вызначыўся пры вызваленні горада Чаркасы. У баі за чыгуначную станцыю і вуліцы горада застаўся сам, будучы цяжка параненым, узначаліў пакінутыя самаходкі. З баямі прабіваўся да сваіх і 19 лістапада 1943 года памёр ад ран. Пахаваны ў вёсцы Гэраныміўка Чаркаскай вобласці.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 лютага 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Узнагароджаны ордэнам Леніна і ордэнам Чырвонай Зоркі.

Імем Героя названа вуліца ў Чаркасах і школа № 4 у горадзе Камсамольск-на-Амуры Хабараўскага края.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

Спасылкі
--------

* Ігнат Сцяпанавіч Хаменка на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Водна-балотны заказнік «Жада»** — заказнік рэспубліканскага значэння, размешчаны на тэрыторыі Мёрскага і Шаркаўшчынскага раёнаў Віцебскай вобласці. Заснаваны пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 26 жніўня 2015 года № 717.

Апісанне
--------

Рэспубліканскі заказнік ствараецца ў мэтах захавання ў натуральным стане каштоўных леса-балотных сістэм, дзікарастучых раслін і дзікіх жывёл, якія адносяцца да відаў, што занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі, а таксама месцаў іх росту і жыцця.

Зноскі
------

1. ↑  «Жада» — заказнік
2. ↑  Новы водна-балотны заказнік «Жада» аб’яўлены ў Беларусі
**Жавенель Маіз** (гаіц. крэольск.: Jovenel Moïse; 26 чэрвеня 1968, Тру-дзю-Нор, Паўночна-Усходні дэпартамент — 7 ліпеня 2021) — гаіцянскі бізнесмен і палітык. Прэзідэнт Гаіці (2017—2021).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 26 чэрвеня 1968 года ў горадзе Тру-дзю-Нор ў Паўночна-Усходнім Дэпартаменце Гаіці. Яго бацька, Эцьен Маіз, быў гандляром і фермерам, а маці, Люсія Бруна — швачкай. У 1974 годзе сям’я пераехала ў Порт-о-Прэнс, дзе ён атрымаў адукацыю.

У 1996 годзе ажаніўся з Марцін Мары Эцьен Джазеф, сяброўкай са школьных часоў, меў з ёй траіх дзяцей. У тым жа годзе ён пакінуў сталіцу і пасяліўся ў Порт-дэ-Пэ, дзе заснаваў сваю першую кампанію JOMAR Auto Parts. Вёў таксама сельскагаспадарчую дзейнасць, з’яўляўся ўладальнікам плантацыі бананаў у Паўночна-Заходняй Дэпартаменце. У 2001 годзе ён быў уцягнуты ў дзейнасць у сферы воднай гаспадаркі, пабудаваў гідраэлектрастанцыю і вадаправодныя сеткі ў Паўночна-Усходнім і Паўночна-Заходняй дэпартамент Гаіці.

У 2004 годзе быў членам Палаты Гандлю і Прамысловасці Паўночна-Заходняга Дэпартамента (CCINO), а неўзабаве яе старшынёй і генеральным сакратаром Палаты гандлю і прамысловасці Гаіці (CCIH). У 2008 заснаваў энергетычную кампанію Compagnie Haïtienne d’Energie S.A. (COMPHENER S. A.), якая займалася пастаўкамі сонечнай і ветравой энергіі ў 10 муніцыпалітэтаў ў Паўночна-Заходняй Дэпартаменце. У 2012 стварыў кампанію Agritrans, якая дзейнічала ў сельскагаспадарчай галіне.

Кандыдат на прэзідэнцкіх выбарах у кастрычніку 2015 і ў паўторных выбарах у лістападзе 2016 года.

Пасля сыходу ў адстаўку Мішэля Мартэлі заняў пасаду Прэзідэнта Гаіці (з 7 лютага 2017 года). Атрымаў смяротнае раненне ў выніку нападу невядомых на яго рэзідэнцыю 7 ліпеня 2021 года.

Зноскі
------

1. ↑  Jovenel Moïse // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. ↑  Jovenel Moise // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>
3. ↑   Праверана 7 ліпеня 2021.
4. ↑  Забілі прэзідэнта Гаіці

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Brockhaus · Treccani · Даведка ТАСС · OpenSanctions |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1161853383 · LCCN: no2021063276 · SUDOC: 256784930 · VIAF: 1058153063236319320008 |
Краявід Хортабадзьскай пусты ў Венгрыі.
**А́льфёльд** (венг.: Alföld (Nagyalföld) — нізіна, харв.: Panonska nizina, рум.: Câmpia Tisei, славацк.: Veľká dunajská kotlina, сербск.: Панонски басен) — самая вялікая частка Сярэднедунайскай раўніны, на ўсход ад Дуная, галоўным чынам у Венгрыі (з каля 100 000 км² агульнай плошчы Венгрыі Альфёльд займае 52 000 км²), а таксама ва ўсходняй Славакіі (Усходнеславацкая нізіна ў Кошыцкім краі), паўднёва-заходняй Украіне (Закарпацкая нізіна), заходняй Румыніі, паўночнай Сербіі і ўсходняй Харватыі. Плоская раўніна, большая частка пакрыта лёсамі, з урадлівымі глебамі, разаранымі пад збожжавыя культуры. Па цэнтральнай частцы працякаюць рэкі Ціса і яе прыток Кёрэш, тут знаходзяцца буйныя гарады: у Венгрыі Сегед, Кечкемет і Дэбрэцэн, а ў Харватыі Осіек, Славанскі-Брод і Вукавар.

Альфёльд — адзін з трох буйных вінаробных зон Венгрыі, які падзяляецца на драбнейшыя рэгіёны (у тым ліку Куншаг, Чонград).

Зноскі
------

1. ↑  Свет віна. Агляд па Венгрыі Архівавана 15 лістапада 2009.

Гл. таксама
-----------

* Паўночны Альфёльд
* Паўднёвы Альфёльд
* Сярэднедунайская нізіна

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Universalis |
«**Масандра**» — вінаграда-вінаробны камбінат харчовай прамысловасці на Паўднёвым беразе Крыма ў пасёлку Масандра. Калекцыя вінаў Масандры (каля аднаго мільёна бутэлек) з’яўляецца найбуйнейшай у свеце.

Дэгустацыйны комплекс
---------------------

На прадпрыемстве ладзяцца дэгустацыі, падчас якіх госці і жыхары Крыма могуць атрымаць асалоду ад калекцыі Масандраўскіх марачных вінаў. Дэгустацыі праводзяцца на галаўным заводзе ў Масандры і ў дэгустацыйным комплексе ў Алупцы побач з Варанцоўскім паркам.

На тэрыторыі віннага завода «Масандра» знаходзіцца дэгустацыйны комплекс «Масандра». Комплекс размешчаны ў будынку галоўнага склепа «Масандра», пабудаванага ў 1894—1897 гадах пад кіраўніцтвам князя Льва Сяргеевіча Галіцына. Сваю працу комплекс пачаў у 2001 годзе. Галоўная мэта комплексу — правядзенне экскурсій і дэгустацыі для гасцей Крыма. Штогод комплекс наведвалі каля 50 000 турыстаў з розных краін.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Масандра (камбінат)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рэдль.

**Альфрэд Рэдль** (ням.: Alfred Redl; 14 сакавіка 1864, Лемберг, Аўстра-Венгрыя — 25 сакавіка 1913, Вена, Аўстра-Венгрыя) — аўстрыйскі афіцэр контрразведкі, начальнік агентурнага аддзялення выведальнага бюро генеральнага штаба, палкоўнік, начальнік штаба 8-га пражскага ваеннага корпуса, родам з Львова. Кіраваў ваеннай контрразведкай Аўстра-Венгрыі напярэдадні Першай сусветнай вайны, славіўся ўкараненнем у выведвальную практыку перадавых тэхнічных сродкаў, аднак у гісторыю шпіянажу ўвайшоў як адзін з самых цынічных падвойных агентаў.

У 1903 годзе Рэдль быў завербаваны варшаўскім аддзяленнем расійскай разведкі пад пагрозай агалоскі яго гомасексуальных сувязяў. На працягу дзесяці гадоў выдаваў расійскаму камандаванню аўстрыйскіх агентаў у Пецярбургу, а таксама перадаў план аўстрыйскага ўварвання ў Сербію. Гэтыя дзеянні дазволілі сербам з поспехам супрацьстаяць аўстрыйцам на пачатковым этапе сусветнай вайны (да паўмільёна забітых з аўстрыйскага боку).

Пасля сыходу з контрразведкі быў выпадкова выкрыты сваім былым падначаленым, які адсочваў размеркаванне ценявых фінансавых патокаў, якія накіроўваліся з Расіі ў Вену. Яго выдала дробязь — забыты ў таксі футляр ад складанага ножыка. Асцерагаючыся выкрыцця і быўшы цяжка хворым на сіфіліс, Рэдліх застрэліўся. Імператар Франц Іосіф быў шакаваны гэтай падзеяй, а ў венгерскай прэсе гэты інцыдэнт справакаваў буру абурэння адсутнасцю патрыятызму і распушчанасці нораваў венскіх ваенных.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Palmer, Alan. Twilight of the Habsburgs: The Life and Times of Emperor Francis Joseph. Atlantic Monthly Press, 1997.
Баржа заходзіць з лукавіны Шпрэе ў Гумбальцкую гавань, у канцы якой пачынаецца Берлінска-Шпандаўскі канал
**Берлінска-Шпандаўскі суднаходны канал** (ням.: Berlin-Spandauer Schifffahrtskanal, скар. **BSK**) — канал даўжынёй 12 км, які злучае рэкі Шпрэе і Хафель. З'яўляецца водным шляхам федэральнага значэння і цалкам праходзіць па тэрыторыі горада Берліна.

Канал адгаліноўваецца ад лукавіны Шпрэе ў цэнтры горада, затым адкрываецца ў Гумбальцкую гавань і далей ідзе ў паўночным кірунку праз Паўночную гавань, міма Маабіцкай ЦЭЦ да Заходняй гавані, пасля чаго ідзе ў заходнім кірунку праз парк Юнгфернхайдэ і ўпадае ў Хафель у паўночнага краю Шпандаўскага возера. Канал перасякаюць некалькі мастоў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Берлінска-Шпандаўскі суднаходны канал**
* Архівавана 19 сакавіка 2014.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Плавінскі.
**Аляксандр Мікалаевіч Плавінскі** (9 студзеня 1952, Мінск — ліпень 2019) — беларускі археолаг.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1976 годзе БДУ, у якім працаваў з 1975. З канца 1980-х гадоў актыўна выступаў за беларусізацыю, за навучанне на беларускай мове, падтрымліваў беларускія арганізацыі. У 1987—1993 дырэктар музея гісторыі ўніверсітэта, у 1993—2001 — загадчык вучэбнай лабараторыі музейнай справы гістарычнага факультэта БДУ.

Памёр у ліпені 2019 года ад спынення сэрца. Развітанне адбылося 9 ліпеня ў сямейным коле. Цела крэміравалі і пахавалі на Паўночных могілках побач з бацькамі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Прымаў удзел у раскопках Мінска, Рагачова, гарадзішча Вішчын, археалагічных помнікаў каля в. Кавальцы. Сумесна з В. Н. Рабцэвічам праводзіў раскопкі курганных могільнікаў Ветачка, Гадзілавічы, Каласы, Мадора, Цагельня, Юдзічы Гомельскай вобласці, Гаравец, Навасёлкі, Нагаўкі, Наўры, Мілты, Таўкачэвічы 1-я, Харчычы Мінскай вобласці, Ахрэмаўцы, Опса, Укля Віцебскай вобласці. Вывучаў пахавальныя помнікі IX—XIII стст. раннекругавую кераміку, займаўся кансервацыяй і рэстаўрацыяй археалагічных знаходак. Адзін з аўтараў навучальнага дапаможніка «Гістарычнае краязнаўства Беларусі».

Сям’я
-----

Мае двух сыноў, Мікалая і Уладзіміра, якія таксама з’яўляюцца археолагамі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Біяграфія на сайце БДУ
2. 1 2 3 4  Памёр археолаг Аляксандр Плавінскі

Спасылкі
--------

* Біяграфія на сайце БДУ
* Плавінскі Аляксандр Мікалаевіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* Плавінскі Аляксандр Мікалаевіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
**Кабвэ** (англ.: Kabwe) да 1965 **Брокен-Хіл** (*Broken Hill*) — горад у цэнтральнай Замбіі, адміністрацыйны цэнтр Цэнтральнай правінцыі.

Геаграфія
---------

Горад размешчаны да прыкладна за 140 км на поўнач ад сталіцы краіны Лусака, на вышыні 1182 м над узроўнем мора.

Гісторыя
--------

Пасля адкрыцця ў 1902 годзе ў раёне Брокен-Хіл радовішчаў цынку пачалося будаўніцтва інфраструктуры для здабычы і перапрацоўкі каляровых металаў (свінцу, цынку і ванадыю). У 1903 годзе была створаная кампанія «Rhodesian Broken Hill Development Company», якая абслугоўвала інтарэсы галіны. Да 1906 года ў горадзе была пабудавана чыгунка «Rhodesian Railways», у Брокен-Хіл было створана яе паўночнае аддзяленне — буйнейшае па колькасці рабочых прадпрыемства горада пасля руднікоў. У 1909 году чыгунка была пракладзеная да горада Ндола, які стаў у канцы 1920-х гадоў цэнтрам меднаноснага пояса ў Паўночнай Радэзіі.

У 1921 годзе ў адным з руднікоў у раёне Брокен-Хіл былі знойдзеныя рэшткі выкапнёвага чалавека, названага «Брокен-хілскі чалавек», або «радэзійскі чалавек».

У 1924 годзе для абслугоўвання руднікоў была пабудавана адна з першых у Афрыцы гідраэлектрастанцый на рацэ Мулунгушы, у 51 км на паўднёвы ўсход ад Кабвэ.

Эканоміка і транспарт
---------------------

Кабвэ — буйны транспартны вузел (аўтамабільны і чыгуначны транспарт). Праз Кабвэ праходзіць галоўны транспартны шлях краіны — «Вялікая паўночная аўтадарога». У горадзе знаходзіцца штаб-кватэра кампаніі «Zambia Railways». Пасля закрыцця ў 1990-х гадах рудніка па здабычы свінцу і цынку эканамічнае становішча ў горадзе пагоршылася. У 1980-х гадах была пабудавана тэкстыльная фабрыка з удзелам кітайскага капіталу, закрытая ў 2007 годзе. У бліжэйшых раёнах вырошчваюць кукурузу і тытунь.

Па дадзеных Інстытута Блэксміта Кабвэ ўваходзіць у дзясятку самых забруджаных месцаў на планеце (на 2007 год) з-за забруджвання цяжкімі металамі.

Горад злучаны чыгуначнай лініяй з гарадамі Ндола, Лусака, Лівінгстан, Капіры, Мпошы, Мпіка, Накодэ. Ёсць аэрапорт.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4342971-3 · LCCN: n85142016 · VIAF: 125554061 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пятроў.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аляксандр Пятроў.
**Аляксандр Мікалаевіч Пятроў** (нар. 1951) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1974 годзе БПІ, у 1995 годзе Акадэмію кіравання пры Кабінеце Міністраў Рэспублікі Беларусь. Працаваў у ДПІ «Мінскпраект», Пячорскім філіяле інстытута «Коміграмадзянпраект», Беларускім аддзяленні УНДПІэнергапрама, інстытуце «Белжылпраект». З 1990 года — галоўны ландшафтны архітэктар Камітэта архітэктуры і горадабудаўніцтва Мінгарвыканкама, з 1997 — начальнік аддзела Міністэрства архітэктуры і горадабудаўніцтва Рэспублікі Беларусь, з 2003 — галоўны саветнік па пытаннях архітэктуры і горадабудаўніцтва ў Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь. З 2007 — дырэктар ПДКУП «Мінскграда».

З лістапада 2011 года па снежань 2013 года Галоўны архітэктар Мінска. Высунуў ідэю спыніць у межах МКАД панэльнае будаўніцтва і перанесці яго ў будучыя гарады-спадарожнікі.

Член Беларускага саюза архітэктараў з 1982 года.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у т.л. у сааўтарстве): ПДП рэканструкцыі Прывакзальнай плошчы ў Мінску (1974), сілуэт г. Мінска (1975), схема выкарыстання падземнай прасторы цэнтральнай часткі Мінска (1975), праекты забудовы мікрараёнаў Паўднёвы Захад-2 і 3 (1977—1978), праект забудовы мікрараёна № 4 у г. Усінск Комі АССР (1980), ПДП пасёлкаў Усць-Цыльма, Шчальяюр[ru], Акунеў Нос[ru], Кіпіева[ru], Прыўральскае ў Комі АССР (1979-83), генеральныя планы рэканструкцыі і пашырэнні Мінскай ЦЭЦ-4, Клайпедскай ДРЭС, Астраханскай ДРЭС[ru], Вільнюскай ЦЭЦ-3 (1984-87), праект добраўпарадкавання тэрыторыі санаторыя «Беларусь» у г. Сочы (1988).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковы кіраўнік распрацовак «Класіфікатар відаў дзейнасці ў будаўніцтве», «Інструкцыя пра аказанне інжынерных паслуг у будаўніцтве», «Інструкцыя пра прафесійную атэстацыю спецыялістаў у вобласці будаўніцтва», «Становішча пра Рэспубліканскі цэнтр атэстацыі кіраўнікоў спецыялістаў у вобласці будаўніцтва» (2002-06).

Зноскі
------

1. ↑  Бывший главный архитектор Минска — о новом: «Я сам, уходя с должности, рекомендовал Павла Лучиновича»(недаступная спасылка)  (руск.)
2. 1 2  Четыре главных архитектора Минска за четыре года: во что превратились прежние планы развития столицы? Архівавана 16 верасня 2017.  (руск.)

Літаратура
----------

* Петров Александр Николаевич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
**Масалембу** (індан.: Kepulauan Mesalembu) — архіпелаг у Яванскім моры. Уваходзіць у склад інданезійскай правінцыі Усходняя Ява. Плошча — 40,7 км². Насельніцтва (2010 г.) — 21 705 чал.

Архіпелаг Масалембу месціцца ў 261 км на паўночны захад ад Сурабаі, адміністрацыйнага цэнтра Усходняй Явы. Складаецца з 3 нізкіх каралавых астравоў, што месцяцца на платформе вулканічнага паходжання: 

* Масалембу (27,73 км²)
* Масакамбінг (3,18 км²)
* Керамаян (9,79 км²)

Клімат экватарыяльны, вызначаны сезоннымі мусонамі. Сярэднегадавая тэмпература трымаецца каля +25°C. 

Астравы вядомы белымі пясчанымі пляжамі, зараснікамі манграў, какосавымі гаямі. На востраве Масалембу захаваўся рэдкі від какаду. 

Архіпелаг населены мадурцамі, бугамі, мандарцамі.

Спасылкі
--------

* Masalembu Islands – Madura
* Kepulauan Masalembu, Jawa Timur
* Mysteries of the ‘Abbott’s Cockatoo’
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Межна.

**Ме́жна** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзіцца ў басейне ракі Дрыса, за 18 км па паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, на поўнач ад вёскі Межна.

Плошча паверхні 1,34 км³. Даўжыня 3,55 км. Найбольшая шырыня 0,55 км. Даўжыня берагавой лініі 11,05 км. Найбольшая глыбіня 7,1 м, сярэдняя 3,4 м. Аб’ём вады 4,59 млн. м³. Плошча вадазбору 15 км².

Схілы катлавіны вышынёй 7—8 м, участкамі на паўночным усходзе і захадзе да 3 м, пясчаныя, параслі лесам. Берагі пясчаны, пад хмызняком, на ўсходзе зліваюцца са схіламі. Мелкаводдзе пясчанае, месцамі ілістае, глыбей дно выслана сапрапелем. Зарастае слаба. Упадаюць 4 ручаі (у тым ліку, з возера Сямёненкі), сцёк па пратоцы ў Дрысу зарэгуляваны шлюзам.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, плотка, гусцяра, карась, язь, карп, краснапёрка, акунь, лінь і іншыя рыбы.

Зноскі
------

1. ↑  Ліст карты N-35-11. Стан мясцовасці на 1986 г. Выданне 1987 г. Архівавана 2 мая 2013.

Літаратура
----------

* Блакітны скарб Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 2007.
* Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия / Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — 2-е изд. — Мн.: БелСЭ, 1989. — 599 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-85700-001-7. (руск.)
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Межна Архівавана 20 жніўня 2013.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міхальчанка.
**Аляксандр Мікалаевіч Міхальчанка** (нар. 19 жніўня 1947, г. Гомель — 11 лютага 2012) — беларускі дзяржаўны і грамадскі дзеяч, журналіст, архівіст, педагог. Кандыдат гістарычных навук (1994).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1974 годзе БДУ, у 1981 годзе Мінскую ВПШ. 3 1974 года працаваў у БелТА, з 1979 у Саўміне БССР, на дыпламатычнай рабоце ў В’етнаме. 3 1983 намеснік начальніка, з 1990 начальнік Галоўнага архіўнага ўпраўлення пры СМ БССР, з 1992 старшыня Дзяржаўнага камітэта па архівах і справаводстве Рэспублікі Беларусь. Член Нацыянальнай камісіі Рэспублікі Беларусь па справах ЮНЕСКА з 1997 года.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Адзін з аўтараў кнігі «Ордэны на сцягу рэспублікі» (1985, з Я. І. Бараноўскім), зборнікаў «Дакументы па гісторыі Беларусі, якія зберагаюцца ў цэнтральных дзяржаўных архівах СССР» (1990), «Дапаможнік па справаводству» (1993) і інш.

З імем якога звязаны знамянальныя вехі станаўлення і развіцця архіўнай справы і справаводства Беларусі, распрацаваны першы ў суверэннай гісторыі краіны Закон «Аб Нацыянальным архіўным фондзе і архівах у Рэспубліцы Беларусь»

Літаратура
----------

* Міхальчанка Аляксандр Мікалаевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

Спасылкі
--------

* Аляксандр Мікалаевіч Міхальчанка на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NUKAT: n96017394 · БАП: 135853 |
**Масано́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Камарынскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Масаны.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Камарынскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Баршчоўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Аляксандр Мікалаевіч Вітчанка** (руск.: Александр Николаевич Витченко; нар. 30 жніўня 1953, Мінск, БССР) — географ, загадчык кафедры геаграфічнай экалогіі, доктар геаграфічных навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Вітчанка А. М. нарадзіўся 30 жніўня 1953 года. У 1970 годзе скончыў СШ № 33 г. Мінска. У 1975 годзе скончыў геаграфічны факультэт БДУ, з 1976 па 1987 года працаваў у БДУ навуковым супрацоўнікам. З 1987 па 1999 г. старэйшым выкладчыкам, дацэнтам, прафесарам і загадчыкам кафедры фізічнай геаграфіі БДПУ. З 1999 года — прафесар, а з 2000 года загадчык кафедры геаграфічнай экалогіі БДУ.

З 1996 года — доктар геаграфічных навук, з 1999 года — прафесар.

Прафесар Вітчанка А. М. з’яўляецца вядучым спецыялістам у галіне геаэкалогіі, аграэкалогіі, біяметэаралогіі і фізічнай геаграфіі. Ім распрацаваны пытанні тэорыі, методыкі і практыкі ацэнкі аграэкалагічнага патэнцыялу ПТК Беларусі, прапанаваны новыя метадычныя падыходы да ацэнкі ўздзеяння ўмоў надвор’я на чалавека з выкарыстаннем ГІС-тэхналогій. З 90-х гадоў распрацоўвае тэарэтычныя асновы геаэкалогіі, у тым ліку ў галіне ацэнкі якасці навакольнага асяроддзя, фармуе геаэкалагічную навуковую школу Беларусі.

Пад яго кіраўніцтвам абаронена тры кандыдацкіх дысертацыі, працуе група дактарантаў, аспірантаў і магістраў.

Мае вопыт каардынацыі работ па выкананні фундаментальных і прыкладных навуковых даследаванняў у галіне рацыянальнага прыродакарыстання ў рамках дзяржаўных праграм.

Надае значную ўвагу інтэграцыі навукі і адукацыі. Пры яго актыўным удзеле распрацаваны і ўкаранёны ў навучальны працэс адукацыйныя стандарты і навучальныя планы па спецыяльнасці «Геаэкалогія» для шматузроўневай сістэмы адукацыі; падрыхтаваны аўтарскі курс лекцый «Геаэкалогія» і шэраг арыгінальных навучальных праграм па дысцыплінах геаэкалагічных цыклу («Геаэкалогія», «Гісторыя і метадалогія геаэкалогіі», «Ахова навакольнага асяроддзя», «Выкарыстанне прыродных рэсурсаў і ахова прыроды»); распрацаваны праграмы магістарскага і кандыдацкага экзамену па геаэкалогіі. Аляксандр Мікалаевіч распрацаваў і чытаў у розных ВНУ рэспублікі 18 агульных і спецыяльных курсаў.

Навуковыя публікацыі
--------------------

Вітчанка А. М. аўтар і сааўтар 258 апублікаваных навуковых і вучэбна-метадычных прац, у тым ліку 9 манаграфій, 11 вучэбных дапаможнікаў і 2 курсаў лекцый.

Літаратура
----------

1. Республика Беларусь: Энциклопедия: В 6 т. Т.2 / Редкол.: Р 13 Г. П. Пашков и др. — Мн.: БелЭн, 2006. — 912 с.: илл.
2. Прафесары і дактары навук Беларускага Дзяржаўнага Універсітэта / Склад. А. А. Яноўскі. — Мн.: БДУ, 2001. — 339 с.
3. Александр Николаевич Витченко // Вестник БГУ. Серия 2, Химия. Биология. География. — 2013. — № 3. — С. 105—107
Кабат
**Кабат**, *кабацік* (польск.: kabat, венг.: kabat — ад персідскага *käba* — кафтан, камзол) — верхняе мужчынскае і жаночае адзенне. Шылі з цёмнага валенага сукна або футра. У ВКЛ вядомы з XVI стагоддзя. Кароткі кабат кроілі з адразной або суцэльнай баскай, з рукавамі або без іх. Аздаблялі нашыўкамі тасьмы, шнура, аблямоўкай розных тканінаў. Вылучаліся цёмна-карычневыя і чорныя кабаты дамачаўскага строю, аздобленыя цёмна-сінім маляўніча выкладзеным шнурам, дэкаратыўным штапам, з баскай, у выглядзе клінкоў ці спаднічкі;

Часам кабатам звалася састаўная частка народнага касцюма беларускіх жанчынаў — апратка ў выглядзе безрукаўкі. Тое самае, што гарсэт.

Зноскі
------

1. ↑  Лазука, Барыс Андрэевіч. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.

Літаратура
----------

* Лазука, Барыс Андрэевіч. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.
Масаж
**Масаж** (фр.: masser — расціраць) — сукупнасць прыёмаў механічнага і рэфлекторнага ўздзеяння на тканкі і органы праз трэнне, ціск, вібрацыі, якія ажыццяўляюцца непасрэдна на паверхні цела як рукамі, так і спецыяльнымі апаратамі праз паветранае, воднае ці іншае асяроддзе. Мэтай масажу з’яўляецца, галоўным чынам, лячэбны эфект. Дадаткова да механічнага ўздзеяння, для ўзмацнення эфекту, прымяняюць розныя араматычныя алеі і лекавыя мазі, гелі і інш. а таксама ўздзеянне тэмпературай (напрыклад, крыямасаж).

Класічны масаж
--------------

Класічны масаж мае аздараўляльныя ўласцівасці, з’яўляецца адным з метадаў у барацьбе з гіпадынаміяй. Таксама можа спрыяць збавенню ад стрэсу або зняць напружанне.

Класічны масаж вяртае тонус цягліцам, наладжвае кровазварот. Пры добрым кровазвароце арганізм напітваецца кіслародам і карыснымі рэчывамі, якія спрыяюць расшчапленню тлушчавых адкладаў і ачышчэнню арганізма ад дзындраў.

Часцей за ўсё ў класічным масажы выкарыстоўваюць такія тэхнікі: пагладжванне і размінанне, расціранне, вібрацыі і выцісканне.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Масаж

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11938293s · GND: 4037859-7 · LCCN: sh85081957 · Microsoft: 175259745 · NDL: 00567507 · NKC: ph115237 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Іванаў.
**Аляксандр Андрэевіч Іванаў** (руск.: Алекса́ндр Андре́евич Ива́нов; 16(28).7.1806, Санкт-Пецярбург — 3(15).7.1858, Санкт-Пецярбург) — рускі жывапісец.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Пецярбургскай АМ (1817-28) у свайго бацькі А. І. Іванава і ў класе А. Я. Ягорава. З 1830 года пенсіянер таварыства заахвочвання мастакоў у Італіі, наведаў Аўстрыю і Германію. У 1831-58 гадах жыў у Рыме, наведаў гарады Сярэдняй і Паўночнай Італіі, Венецыю, Неапаль. У 1857 годзе ездзіў у Лондан для сустрэчы з А. І. Герцэнам. Творы ранняга (пецярбургскага) перыяду творчасці Іванава маюць усе тыповыя рысы жывапісу класіцызму: ураўнаважаная кампазіцыя, выразнае размеркаванне фігур і прадметаў па планах; мастак імкнуўся дамагчыся эмацыйнай выразнасці ў трактоўцы традыцыйных міфалагічных і евангельскіх тэм («Прыям, які просіць у Ахілеса цела Гектара», 1824, Траццякоўская галерэя; «Іосіф, які тлумачыць сны зняволеным з ім у вязніцы хлебадару і віначэрпію», 1829, «З’яўленне Хрыста Марыі Магдаліне», 1835, — усе ў Рускім музеі). Завяршае ранні перыяд творчасці адна з першых прац Іванава ў Рыме — карціна «Апалон, Гіяцынт і Кіпарыс» (1831-34, Траццякоўская галерэя), адрозная выключнай гарманічнасцю і паэтычным узвышанасцю трактоўкі выяў антычнага міфа. Як і іншыя прадстаўнікі перадавой рускай інтэлігенцыі 1830-40-х гг. Іванаў шукаў шляхі вырашэння глыбокіх сацыяльных супярэчнасцей, устаранення несправядлівасці і прыгнёту. На фармаванне светапогляду Іванава ў Рыме паўплывалі сяброўскія адносіны (у канцы 1830 — пачатку 1840-х гг.) з М. В. Гогалем і кіраўніком нямецкіх назарэйцаў мастаком Ф. Авербекам.

Зноскі
------

1. 1 2  Большая российская энциклопедия — М.: Большая российская энциклопедия, 2004.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1768199'></a>
2. 1 2 3 4  Большая российская энциклопедия — М.: Большая российская энциклопедия, 2004. Праверана 20 кастрычніка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1768199'></a>
3. 1 2  Иванов Александр Андреевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Рускі біяграфічны · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14533239h, 14969863s · GND: 119089661 · ISNI: 0000 0001 0856 4431 · LCCN: n81041796 · NKC: jx20050926009 · NLP: A17757010 · NTA: 217580130 · NUKAT: n2007075860 · SUDOC: 080603491 · VIAF: 32269662 · ULAN: 500018443 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гардон.
**Меер Барысавіч Гардон** (руск.: Меер Борисович Гордон; 18 мая 1917, Юравічы Рэчыцкага павета Мінскай губерні — 27 жніўня 1989, Чэбаксары) — савецкі інжынер. Доктар тэхнічных навук, прафесар (1977). Заслужаны дзеяч навукі Чувашскай АССР (1981). Стваральнік новай навуковай школы.

Біяграфія
---------

Скончыў механічны факультэт Іванаўскага тэкстыльнага інстытута (1942). Працаваў у п/я 524 (г. Іжэўск) інжынерам, старшым інжынерам, кіраўніком групы інструментальнага вытворчасці па спецыяльнасці «Тэхналогія збройна-пулямётнай вытворчасці» (1942—1949), асістэнтам, дацэнтам кафедры тэхналогіі металаў Іванаўскага тэкстыльнага інстытута (1949—1968). У 1968—1989 — загадчык кафедры тэхналогіі машынабудавання Чувашскага дзяржаўнага ўніверсітэта, адначасова з 1979 кіраўнік галіновай навукова-даследчай лабараторыі.

Спасылкі
--------

* ГОРДОН Меер Борисович  (руск.)
* История предприятия Архівавана 13 студзеня 2017.  (руск.)
* 100 лет со дня рождения видного ученого, профессора М. Б. Гордона (по воспоминаниям А. С. Янюшкина)  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Логінаў.

**Аляксандр Логінаў** (нар. 23 ліпеня 1991) — украінскі футбаліст, абаронца чарнавіцкай «Букавіны».

Клубная кар’ера
---------------

Пачынаў кар’еру ў розных спартыўных школах Днепрапятроўска. У 2008—2012 гадах выступаў за моладзевыя склады крыварожскага «Крыўбаса» і днепрапятроўскага «Дняпра». У 2012 годзе перайшоў у аматарскі клуб «Жамчужына» з Ялты, які ў тым жа годзе пачаў выступаць у Другой лізе. Пазней выступаў у Першай лізе за кіраваградскую «Зорку» і алчэўскую «Сталь».

У сярэдзіне сезона 2014/15 «Сталь» знялася з турніру, і Логінаў далучыўся да другалігавага «Крэміня». Па выніках сезона 2014/15 «Крэмінь» заняў трэцяе месца ў Другой лізе, аднак саступіў у стыкавых матчах за месца ў Першай лізе. У пачатку 2016 года перайшоў у ровенскі «Верас», які па выніках сезона 2015/16 выйшаў у Першую лігу, але абаронца пакінуў каманду ды далучыўся да іншага першалігавага клуба — «Нафтавіка-Укрнафты».

У ліпені 2017 года прыбыў на прагляд у беларускі клуб «Іслач» і неўзабаве падпісаў кантракт. Спачатку выступаў у аснове «Іслачы», але пазней страціў месца ў складзе, усяго правёў за каманду 5 матчаў. У лістападзе 2017 года, за тур да заканчэння чэмпіянату, разам з іншымі ўкраінскімі легіянерамі пакінуў «Іслач».

У сакавіку 2018 года вярнуўся ў «Нафтавік-Укрнафту», а ў пачатку жніўня таго ж года зноў далучыўся да ровенскага «Вераса». У красавіку 2019 года перайшоў у жытомірскае «Палессе», а ў ліпені стаў іграком клуба ВПК-Агра з Шэўчэнкіўкі. Дапамог камандзе перамагчы ў Другой лізе. Першую палову 2021 года правёў херсонскім «Крышталі», а пасля яго вылету ў Другую лігу перайшоў у чарнавіцкую «Букавіну».

Дасягненні
----------

* Украіна Пераможца Другой лігі Украіны: 2019/20 (група B)

Зноскі
------

1. 1 2  Transfermarkt — 2000.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Украинский защитник Александр Логинов подписал контракт с «Ислочью»
3. ↑  Шелихов, Логинов, Валеев, Балашов и Ивашко покинули «Ислочь»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · playmarkerstats.com (ігрок) · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Прэсбол · ПФЛУ · УАФ · УПЛ |
|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Кабальцін на Вікісховішчы |

**Кабальці́н, кобальтавы блішчак** — мінерал класа сульфідаў, сульфід кобальту і мыш’яку, CoAsS. Упершыню апісаны ў 1832 годзе.

Утрымлівае да 34 % кобальту, прымесі жалеза (да 16 %, феракабальцін). Крышталізуецца ў рамбічнай сінгоніі. Утварае крышталі кубічнай і актаэдрычнай формы, зярністыя агрэгаты, украпіны, пражылкі. Непразрысты. Колер серабрыста-белы з ружаватым адценнем. Бляск металічны. Колер рысы чорны. Цвёрдасць 5,5 па шкале Моаса. Шчыльнасць 6,1—6,2 (6,33) г/см³. Крохкі.

Сустракаецца ў гідратэрмальных жылах. Радовішчы ў Канадзе, Нарвегіі, Швецыі, Германіі, Аўстраліі, Марока, Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга, Інданезіі, Азербайджане, Расіі (Каўказ, Урал, Краснаярскі край), Замбіі, на востраве Куба.

Кабальцін — важная руда на кобальт.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Кобальтин // Каталог Минералов (руск.)
2. 1 2  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7). — С. 381.

Спасылкі
--------

* Кобальтин // Каталог Минералов (руск.)
* Cobaltite Mineral Data // Mineralogy Database (англ.)
**Аляксандр Анатолевіч Ха́рчыкаў** (руск.: Александр Анатольевич Харчиков; 21 снежня 1949, Кеньша, Нікольскі раён, Пензенская вобласць — 7 студзеня 2023) — рускі бард, паэт-спеўнік і выканавец аўтарскіх песень патрыятычнага характару, на думку прыхільнікаў, і фашысцкага, нацыянал-камуністычнага і антысеміцкага характару, на думку праціўнікаў.

Біяграфія
---------

У 1966—1969 служыў у Ваенна-марскім флоце СССР. У 1968—1969 удзельнічаў у баявых дзеяннях у Егіпце, быў паранены. У 1974 годзе скончыў Мардоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Агарова па спецыяльнасці «Прамысловая электроніка».

Стаў вядомым у 1990-х гадах пасля таго, як некаторыя з яго твораў прагучалі ў тэлевізійнай праграме «600 секунд», пачалі выпускацца на касетах і кампакт-дысках, якія разыйшліся па ўсім былым Савецкім Саюзе і за яго межы. У рэпертуары больш за тры сотні песень пераважна патрыятычнай і апазіцыйнай скіраванасці. Гэтыя песні — роздумы пра лёс Расіі, пра жыццё яе народа. Ёсць таксама лірычныя і сатырычныя песні. Большую частка тэкстаў напісаў сам, у адной з песень выкарыстоўваў вершы Ю. Мухіна, у адной — А. Шырапаева. Выпушчаны 31 альбом. З іх адзін складаецца з любоўнай лірыкі, адзін — з марской лірыкі, адзін — з прыроднай і рэлігійнай лірыкі, і 28 — з песень на тэмы камунізму, патрыяцізму, нацыяналізму і нацыянал-камунізму («Арыйскі марш» («Белая раса»), «Расіяй кіруюць жыды», «На сэрца нуда» («Жыдам»), «Забі амерыканца», «Дабі абрэка», «Думаеш, чорны, цябе пашкадуе?»). Большасць альбомаў запісаны пад гітару, некалькі — пад сінтэзатар.

Званні і ўзнагароды
-------------------

* Пераможца рэгіянальнага радыёконкурса «Памяць сэрца» (Санкт-Пецярбург, 1999).
* Пераможца конкурсу «Слаўся, Айчына!» (Масква, 1999).
* Лаўрэат 4-га, 5-га і 6-га Міжнародных фэстывалаў ваенна-патрыятычнай песні «22-га чэрвеня роўна ў чатыры гадзіны» (пас. Рах'я Ленінградскай вобласці) у 2001—2003 гадах.
* Пераможца конкурсаў «Песні супраціву» у 1997, 1998, 2000.
* Член Саюза пісьменнікаў Расіі.
* Прафесар Міжнароднай славянскай акадэміі адукацыі, навук і мастацтваў.
* Член-карэспандэнт Пятроўскай акадэміі навук і мастацтваў.
* Лаўрэат літаратурнай прэміі «Слова да народа» за 2006 год газеты «Савецкая Расія».
* Лаўрэат прэміі «За пэўнасць Расіі» імя кампазітара Георгія Свірыдава Пятроўскай акадэміі навук і мастацтваў (2007 год).

Зноскі
------

1. ↑  Умер бард Александр Харчиков Праверана 8 студзеня 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 130144648579776834090 |
**Межава** — археалагічны помнік каля вёскі Межава Расонскага раёна Віцебскай вобласці. Уключае пяць гарадзішчаў і курганны могільнік.

Гарадзішчы
----------

### Гарадзішча-1

Знаходзіцца на паўночна-ўсходняй ускраіне в. Межава. Складаецца з 2 пляцовак. Меншая памерам 70х60 м, вышынёй 30 м. З захаду прымыкае большая пляцоўка, памерам 180х120 м. З заходняга боку вялікай пляцоўкі ёсць вал вышынёй 6 м, даўжынёй 100 м, шырынёй 20 м і роў глыбінёй 2 м. У 1978 годзе даследаваў Г. В. Штыхаў. Культурны пласт 0,6-1 м. На большай пляцоўцы знойдзены ляпны посуд VI—IX стст. і ганчарная кераміка X—XIV стст. Гарадзішча належала полацкім крывічам. У X—XIII стст. на гэтым месцы размяшчаўся буйны населены пункт Полацкага княства. Датуецца VI—XIV стст.

### Гарадзішча-2

Знаходзіцца за 2 км на паўночны ўсход ад в. Межава. Знаходзіцца каля былой в. Бярозаўка. Вышыня пагорка 9 м. Пляцоўка круглая, дыяметрам 35 м. Абкружана валам вышынёй да 1,5 м і ровам глыбінёй да 1,5 м. Уваход на гарадзішча з поўдня. Культурны пласт 0,5-1 м. У 1977 годзе выявіў М. Г. Савіцкі. Датуецца VI—XIV стст.

### Гарадзішча-3

Знаходзіцца за 1 км на поўнач ад в. Межава. Знаходзіцца ва ўрочышчы Чорная Гара. Пляцоўка амаль круглая, дыяметр — 40 м, вышыня — 16 м. Культурны пласт 0,3-0,4 м. У 1977 годзе выявіў М. С. Савіцкі. Датуецца VI—XIV стст.

### Гарадзішча-4

Знаходзіцца за 2 км ад в. Межава каля былой в. Сопіна, на мысе правага берага ракі Змітраўка. Пляцоўка памерам 80х40 м, вышынёй 20 м. З боку поля ўмацавана 3 валамі вышынёй 2 м і 3 равамі глыбінёй 2 м. У 1977 годзе выявіў і даследаваў М. Г. Савіцкі. Культурны пласт адсутнічае. Ёсць меркаванне, што гэта было гарадзішча-сховішча. Датуецца VI—XIV стст.

### Гарадзішча-5

Знаходзіцца за 3 км на поўдзень ад в. Межава каля былой в. Міхалёншчына. Пляцоўка дыяметрам 35х40 м, вышынёй 15 м, абкружана валам вышынёй 1,5 м і ровам глыбінёй 1 м. У 1977 годзе выявіў М. Г. Савіцкі. Датуецца VI—XIV стст.

Курганны могільнік
------------------

6 насыпаў вышынёй да 1 м, дыяметрам да 12 м. У 1928 годзе выявіў І. Карандзей. У 1968 годзе даследаваў Г. В. Штыхаў, у 1981 годзе — Т. С. Скрыпчанка. Раскопкі не праводзіліся.

Літаратура
----------

* Расонскі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 378—395.
* Расонскі раён // Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь / склад.: В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мінск : БЕЛТА, 2009. — С. 201—203.
* Штыхаў, Г. В. Зямля нашых продкаў / Г. В. Штыхаў // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Расонскага раёна / рэдкал.: Б. І. Сачанка [і інш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1994. — С. 22-27.

Спасылкі
--------

* Межава (археалагічны помнік) на сайце «Архіварта»
**Берлінскія могілкі** раскіданы па ўсёй тэрыторыі сучаснага Берліна. Агульная колькасць могілак, якія знаходзяцца ва ўсёй Берлінскай гарадской рысе і прадстаўляюць з сябе размеркаваныя адкрытыя і закрытыя магілы, размешчаныя на простых могілках і могілках, якія знаходзяцца на тэрыторыі царкоўных двароў, складае каля 1147 Га. 79 могілак знаходзяцца ў спісе помнікаў Берліна, якія ўваходзяць у *Сад помнікаў* .

Пасля загада кабінета Міністраў у 1908, аб іх цэнтралізацыі вакол Берліна, пачалўся працэс пераноса могілак з ядра Берліна на яго акраіны, які аднак, пачаў сапраўды выканацца толькі пачынаючы з стварэння Вялікага Берліна ў 1920 годзе. Такім чынам, сёння існуе яшчэ мноства лакальных могільнікаў. Перанос могілак да чатырох цэнтральных могілак на ўскраіне вялікага горада ў пач. 20 ст. застаўся незавершаным, із-за разлічных палітычных падзей, такіх як сусветная вайна і гіперінфляцыя.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крамнік.

**Крамнік Аляксандр Мікалаевіч** (5 жніўня 1933, в. Лаўрыновічы, Гміна Зэльва, Ваўкавыскі павет, Беластоцкае ваяводства, Польская Рэспубліка) — кандыдат юрыдычных навук, прафесар .

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 5 жніўня 1933 года ў в. Лаўрыновічы Ваўкавыскага павета Беластоцкага ваяводзтва (цяпер — Зэльвенскі раён Гродзенскай вобласці). У 1958 г. скончыў юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1959 г. працаваў выкладчыкам, дацэнтам, загадчыкам кафедры канстытуцыйнага права, намеснікам дэкана юрыдычнага факультэта БДУ. З 1998 г. — дацэнт кафедры канстытуцыйнага права.

У 1968 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю ў Харкаўскім юрыдычным інстытуце на тэму: «Адміністрацыйна-прававая дзейнасць выканкомаў раённых Саветаў дэпутатаў працоўных БССР». Даследаваў пытанні прававога статуса мясцовых органаў кіравання, адміністрацыйнай адказнасці, сутнасць адміністрацыйнага права. Пад яго кіраўніцтвам падрыхтаваны 5 кандыдатаў навук.

Член савета юрыдычнага факультэта, член рабочай групы па падрыхтоўцы Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адіміністрацыйных правапарушэннях і Працэсуальна-выканаўчага кодэкса Рэспублікі Беларусь. Аўтар звыш 80 навуковых прац.

Бібліяграфія
------------

* Адміністрацыйныя паўнамоцтвы сельскага Савета дэпутатаў працоўных. Мн. 1974;
* Юридический справочник для населения. Мн. 1978 г.(у сааўт.);
* Юрыдычны дапаможнік для насельніцтва. Мн. 1978 (у сааўт.);
* Советское строительство: Учеб. пособие / Под ред. проф. А. А. Головко. Мн. 1979 (у сааўт.);
* Административное право и государственное управление в Республике Беларусь. Мн. 2001;
* Курс административного права в Республике Беларусь. Мн. 2002.

Зноскі
------

1. ↑   Юрыдычны факультэт. Гісторыя. Сучаснасць. Імёны / рэдсавет : С. А. Балашэнка (старш.) і інш. ; рэдкал. : С. А. Балашэнка (адк. рэд.), А. В. Шыдлоўскі (нам. адк. рэд.) [і інш.]. — Мінск : БДУ, 2015. — 263 с. : іл.
2. ↑   Юрыдычны факультэт. Гісторыя. Сучаснасць. Імёны / Адк. рэд. С. А. Балашэнка. — Мн.:БДУ, 2004. — 134 с.
**Нясвіжская балетная школа** — балетная школа, якая дзейнічала ў 1758—1790 гадах у г. Нясвіж пры Нясвіжскім тэатры Радзівілаў.

Гісторыя
--------

Школа была створана М. К. Радзівілам Рыбанькай. У ёй рыхтавалі для тэатра артыстаў балета з дзяцей прыгонных.

Кіраўнікамі школы былі:

* Л. М. Дзюпрэ (1758—1760);
* Я. Аліўе (з 1762);
* А. Лойка (з 1779);
* Г. Петынеці (з 1780).

У кантракце, заключаным 3 сакавіка 1758 года з Л. М. Дзюпрэ на 3 гады, было запісана, што «ён будзе таксама вучыць васьмярых дзяцей і маладых людзей для балета ў тэатры».

У «Дыярыушы» ад 9 снежня 1759 года адзначана: «упершыню хлопчыкі і дзяўчынкі выконвалі балет, добра ў іх атрымлівалася». Першы балет з удзелам навучэнцаў школы — «Балет з Арлекінам».

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* Нясвіжская балетная школа // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чайка (значэнні).
**Павел Пятровіч Чайка** (21 чэрвеня 1889, вёска Лютовічы, Капыльскі раён, Мінская вобласць — 9 студзеня 1921) — беларускі ваенны дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыў Іркуцкае ваеннае вучылішча (1912). Удзельнік Першай Сусветнай вайны. Штабс-капітан. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года член партыі эсэраў. У пачатку 1919 года мабілізаваны ў Чырвоную Армію, служыў у ваенным камісарыяце Слуцкага павета. З прыходам польскіх войск вярнуўся ў родную вёску, падтрымліваў сувязі з антыпольскім падполлем. Летам 1920 года зноў мабілізаваны ў Чырвоную Армію, хутка дэзірціраваў. У лістападзе 1920 года да Слуцкага паўстання 1920, па прапанове Беларускай рады Случчыны ўзначаліў Першы Слуцкі полк і адначасова ўсю Слуцкую брыгаду паўстанцаў.

Быў стаўленнікам беларускіх эсэраў, лічыў, што ў змаганні супраць савецкай улады паўстанцы асуджаны на паражэнне. За вызваленне з палону камісара Слуцкага павета Лебедзя па загадзе Беларускай рады Случчыны арыштаваны, уцёк з-пад варты. 3 снежня 1920 года здаўся Чырвонай Арміі. 7.1.1921 пастановай «тройкі» Асобага аддзела 16-й арміі «за антысавецкую дзейнасць» прыгавораны да расстрэлу. Рэабілітаваны ў 1992 годзе.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8 (т. 17)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Макарэвіч.
**Аляксандр (Алесь) Мікалаевіч Макарэвіч** (нар. 24 лютага 1963, в. Леніна, Добрушскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі літаратуразнавец, педагог. Доктар філалагічных навук (2001).

Біяграфія
---------

Скончыў Магілёўскі педагагічны інстытут у 1984 годзе, працуе ў ім (цяпер Магілёўскі ўніверсітэт); у 2001—2015 загадчык кафедры беларускай літаратуры, з 2015 — прафесар кафедры літаратуры і міжкультурных камунікацый гісторыка-філалагічнага факультэта.

Член Беларускага саюза літаратурна-мастацкіх крытыкаў з 1997 года.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследуе гісторыю жанравага і стылявога развіцця беларускай прозы XIX—XX стст. выкладанне беларускай літаратуры па сістэме перспектыўных ліній. Аўтар манаграфій «У розных стылявых плынях: Праблема жанру і стылю ў апавяданнях 20-х гадоў М. Гарэцкага і Ц. Гартнага» (1995), «Праблема жанравых мадыфікацый у беларускай прозе XIX — пачатку XX ст.» (1999), сааўтар падручніка «Гісторыя беларускай літаратуры XIX — пачатку XX ст.» (1998), аўтар метадычных дапаможнікаў і інш.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны граматай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2003), ганаровай граматай Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь (2010), граматай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2014).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Макарэвіч Аляксандр Мікалаевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2012053860 |