**Бадарыйская культура** (або культура Бадары) — археалагічная культура развітога неаліту, якая датуецца 4500-3250 г. да н. э. у паўдневым Егіпце. Атрымала назву па паселішчы Эль-Бадары ў правінцыі Асьют (Егіпет), каля якога яна была адкрыта ў пачатку XX стагоддзя.

Паселішчы і пахаванні
---------------------

Выяўлена каля 40 паселішчаў і 600 магіл. Сярод шматлікіх бадарыйскіх магіл няма ні адной, якая настолькі рэзка вылучалася б па свайму ладу і асартыменту пахавальных рэчаў, каб у ей можна было бачыць пахаванне правадыра або прадстаўніка шляхты. Звяртае на сябе ўвагу такі цікаўны факт: у адной частцы бадарыйскіх могілак ляжалі толькі мужчыны, тады як у іншых яго частках былі пахаваныя і мужчыны і жанчыны. Вельмі верагодна, што ў такім размеркаванні магіл знайшло свой выраз характэрнае для радавога ладу проціпастаўленне жанатых мужчын нежанатым, якія звычайна жылі сваім адасобленай жыццём. Жыллё будавалі з дубцоў, абмазаных цэглай, сырца, цыновак. Захаваліся муміі высокай ступені захаванасці (гл. гебелейнскія муміі).

Гаспадарка
----------

Эканоміка засноўвалася на матыкавым земляробстве, рыбалоўстве і жывелагадоўлі. Сярод прылад працы былі аднабаковыя скрабкі, прабойнікі, сякеры, двухбаковыя сярпы і наканечнікі стрэл. Шырока выкарыстоўвалася слановая костка (грабяні, лыжкі і інш.). У пахаваннях знойдзены астанкі буйной жывёлы, сабак і авечак. У ежу ўжываліся такія травы, як полба, ячмень, сачавіца і клубні.

Кераміка
--------

Кераміка Бадары. Лейпцыгскі музей 
Найбольш характэрнай прыкметай культуры з'яўляецца г. зв. бадарыйская кераміка — ярка-чырвоная, з чорнай акантоўкай зверху. Па стылі кераміка мае найбольшае падабенства з керамікай тасійскай культуры.

Паходжанне
----------

У бадарыйскай культуры мяркуецца некалькі крыніц, з якіх найбольш значнай лічацца прышэльцы з Заходняй Сахары. Відаць, бадарыйская культура існавала далёка за межамі наваколля Эль-Бадары, паколькі падобныя археалагічныя знаходкі, выяўленыя на поўдзень ад населеных пунктаў Махгар-Дэндэра, Армант, Элькаб і Нехен («Гіеракаполіс» у грэчаскіх крыніцах), а таксама на ўсход ад Вадзі-Хамамат.

Савецкія навукоўцы Інстытута гісторыі прыродазнаўства і тэхнікі АН СССР лічылі, што

а) бадарыйцы мігравалі з Азіі
б) менавіта бадарыйцы магчыма першымі прынеслі ў Егіпет першыя веды хіміка-практычнага характару (для металургіі), а таксама прадметы з медзі, паколькі ў іх пахаваннях знойдзены некалькі пацерак са згорнутай вузкай меднай палоскі і іголкі для замацавання пахавальных кілімкоў.

Антрапалогія
------------

Фігурка жанчыны Бадары. Разьба па косці бегемота, каля 4000 да н. э. Брытанскі музей. 
Антрапалагічныя даследаванні шматлікіх і добра захаваных бадарыйскіх чэрапаў паказалі, што ў расавым дачыненні бадарыйцы былі гібрыднай расай, аднак са значнай перавагай негроідных элементаў, характэрных для паўднева- або цэнтральнаафрыканскай подрасы (з падоўжанай формай чэрапаў). Шэраг прыкмет былі расцэненыя як прыкметы ведоіднай расы і нават быў вылучаны адмысловы бадарыйскі тып ведоіднай расы, але хутчэй можна выказаць здагадку, што бадарыйцы прадстаўлялі нубійскую групу.

Знікненне
---------

Папярэднічала Амрацкай культуры (або культура Негада I), якая існавала на поўнач ад сучаснага Луксора прыкладна да 3000 г. да н. э. прычым шэраг даследчыкаў аб'ядноўваюць культуры Бадары і Накада ў адну, з прычыны іх высокага падабенства адна з адной.

Мастацкая літаратура
--------------------

У гумарыстычнай фантастычнай аповесці П. Буля «Бясконцая ноч» Бадары паказваецца як надзвычай развітая культура, прадстаўнікі якой нібыта вынайшлі машыну часу, аднак пазней дэградавалі, змяшаўшыся з прышэльцамі з будучыні, і далі пачатак сучасным людзям.

Зноскі
------

1. 1 2  БСЭ.
2. ↑  Всеобщая история химии Архівавана 13 лютага 2013.
3. ↑
4. ↑  О расах Древнего Египта и Нубии

Спасылкі
--------

* Першыя земляробы ў даліне Ніла
* Badarian Ўрад Religious and Evolution Архівавана 4 сакавіка 2007.
* The Journal of History African



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |