recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Вялі́кія Сцябле́вічы** (трансліт.: *Vialikija Sciablievičy*, руск.: Великие Стеблевичи) — вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ленінскага сельсавета.

Вакол лес.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 48 км на паўночны захад ад Жыткавіч, 20 км ад чыгуначнай станцыі Мікашэвічы (на лініі Лунінец — Калінкавічы), 281 км ад Гомелю.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Мікашэвічы — Слуцк. Планіроўка складаецца з просталінейнай мерыдыянальнай вуліцы, да цэнтра якой з усходу далучаецца кароткая выгнутая вуліца. Забудова драўляная, сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Паводле пісьмовых крыніц вядома з пачатку XIX стагоддзя як вёска Сцяблевічы ў Мазырскім павеце Мінскай губерні. Паводле інвентара 1820 года ў складзе фальварка Ленін, якім валодаў палкоўнік Бабанскі. Крыху пазней частка яе жыхароў заснавала новую вёску, старая атрымала назву Вялікія Сцяблевічы, а новая — Малыя Сцяблевічы. У 1834 годзе працавала карчма, ва ўладанні князя Л. П. Вітгенштэйна. У 1879 годзе згадваецца ў ліку паселішчаў Ленінскага царкоўнага прыходу. У 1908 годзе ў Ленінскай воласці Мазырскага павета Мінскай губерні.

Паводле Рыжскага дагавора ад 18 сакавіка 1921 года ў складзе Польшчы. З верасня 1939 года ў складзе БССР. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў лютым 1943 года нямецкія карнікі цалкам спалілі вёску і забілі 7 жыхароў. 21 жыхар загінуў на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Ленінскі» (цэнтр — вёска Ленін).

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2004 год — 77 гаспадарак, 154 жыхара.

### Дынаміка

* 1811 год — 11 двароў, 46 жыхароў мужчынскага полу.
* 1820 год — 12 двароў.
* 1834 год — 13 двароў.
* 1897 год — 156 жыхароў (паводле перапісу).
* 1908 год — 24 двары, 194 жыхара.
* 1940 год — 49 двароў, 205 жыхароў.
* 1959 год — 471 жыхар (паводле перапісу).
* 2004 год — 77 гаспадарак, 154 жыхара.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Ленінскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Ленін |
| Вёскі | Буды ·  Вялікія Сцяблевічы ·  Грычынавічы ·  Ельна ·  Карчаватка ·  Малыя Сцяблевічы ·  Наваленін ·  Палосцевічы ·  Сукачы ·  Цімашэвічы |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Саламонаў.
**Герман (Гершл) Саламонаў** (1875, Мінск — ?) — беларускі скрыпач   
  і педагог.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Мінску ў сям’і бедных музыкантаў. Ужо ў дзяцінстве яго называлі вундэркіндам за чароўную ігру на скрыпцы.

Па парадзе свайго настаўніка І. Жухавіцкага, з якім пазней ажаніліся на родных сёстрах, і пад яго кіраўніцтвам адправіўся ў Лейпцыг і пры дапамозе некалькіх мецэнатаў, якія падтрымалі вельмі таленавітага вучня, скончыў там Лейпцыгскую дзяржаўную кансерваторыю па класе скрыпкі.

Пасля заканчэння кансерваторыі некалькі гадоў працаваў канцэртмайстарам у адным з аркестраў Лейпцыга. У 1907 годзе рушыў у ЗША, дзе скрыпач заняў пост канцэртмайстара Нью-Ёркскай філармоніі, і пражыў там пяць гадоў. У гэты час ён многа і вельмі паспяхова гастраляваў, выступаючы з канцэртамі ў многіх краінах свету. Мінскія газеты стала перадрукоўвалі ўзнёслыя водгукі берлінскіх і лейпцыгскіх газет.

Па вяртанні ў 1913 годзе Г. Саламонаў у першым жа канцэрце выконвае складанейшыя творы для скрыпкі.

У Мінску выкладаў у Народнай кансерваторыі. Падчас польскай улады ў 1920 годзе быў запрошаны ў Віленскую кансерваторыю, дзе быў прафесарам і выкладаў скрыпку. Гастраляваў па вялікіх гарадах Польшчы.

У 1939 годзе вярнуўся ў Мінск і зноў выкладаў у Беларускай кансерваторыі. У Мінску ўдзельнічаў у радыёпраграмах і даваў канцэрты.

У 1943 годзе Г. Саламонаў загінуў у Мінскім гета разам са сваёй жонкай Маняй Слапян. Вызваленыя з гета апавядалі, што ён да самай смерці іграў на скрыпцы для вязняў.

Выжыў прынамсі адзін сын, Давыд Саламонаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4
2. 1 2 3  М. Зыкова. Становление и развитие профессионального скрипичного образования и исполнительского искусства Беларуси в начале XX века Архівавана 18 мая 2021.  (руск.)
3. 1 2 3 4 5 6 7  Musicians in Minsk by David Zakai, David Solomonov  (англ.)
4. ↑  Северо-Западный край. — 1904. — 11 апреля. № 428.
5. ↑  Минский голос. — 1913. — 8 марта. — № 1006.
6. ↑  Maria Ankudowicz-Bieńkowska  (польск.) (бел. Polskie zycie muzyczne w Wilnie, 119.
На схеме паказаны паднябенныя міндаліны — гланды
**Міндаліны**, **гланды** — скопішчы лімфадэноіднай тканкі ў слізістай абалонцы ў вобласці насаглоткі і ротавай поласці. Адрозніваюць язычныя міндаліны (на тыльнай паверхні языка), носаглотачныя (у глотцы), трубныя міндаліны ля адтулін слыхавых (еўстахіевых) труб і паднябенныя (называюцца часам гландамі), якія знаходзяцца паміж паднябеннымі дужкамі. У міндалінах адбываецца ўтварэнне лімфацытаў, якія адсюль часткова вылучаюцца ў ток лімфы. Міндаліны граюць значную ролю ў абароне арганізма ад хваробатворных мікраарганізмаў і ў выпрацоўцы імунітэту.

Літаратура
----------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Міндаліны

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11971010v · LCCN: sh85136024 · Microsoft: 2779419017, 2909907702 · NDL: 00563119 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Зорка.
**Зо́рка** (трансліт.: *Zorka*, руск.: Зорька; да 1930 года *Самуйлаў*) — вёска ў Мікалаеўскім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 22 км на поўнач ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель, 70 км ад Гомеля.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы Доўск — Гомель. Планіроўка складаецца з трох кароткіх прамалінейных вуліц рознай арыентацыі, забудаваных драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Па пісьмовых крыніцах вядомая з канца XIX стагоддзя як вёска ў Гарадзецкай воласці. Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні. У 1848 годзе вёска і фальварак — 3547 дзесяцін зямлі. Па рэвізскіх матэрыялах 1859 года цэнтр маёнтка, у якое ўваходзілі 6 вёсак. У 1875 годзе памешчык Супруненко меў тут 1816 дзесяцін зямлі. З 1909 гады дзейнічала школа.

У 1929 годзе да вёскі далучаны мястэчка Зборны. У 1930 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў вёсцы і наваколлях ў 1943 годзе працяглы час размяшчаліся партызаны 1-й Буда-Кашалёўскай брыгады. 62 жыхара вёскі загінулі на фронце. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Чачора» (цэнтр — вёска Саўгасная).

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2004 год — 39 гаспадарак, 77 жыхароў.

### Дынаміка

* 1858 год — 645 жыхароў.
* 1959 год — 361 жыхар (паводле перапісу).
* 2004 год — 39 гаспадарак, 77 жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

| ⛭**Мікалаеўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Мікалаеўка |
| Вёскі | Варварына ·  Выдрыца ·  Галавачы ·  Зорка ·  Любань ·  Надзеждзіна ·  Прыбар ·  Уладзіміраўка ·  Фундамінка ·  Царкоўе |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Грэйвс.
**Памылка Lua: not enough memory.****Памылка Lua: not enough memory.**
**Антоніа Грэйвз (Грэйвс)** (нар. 17 красавіка 1985, Штат Агая, ЗША) — амерыканскі баскетбаліст, абаронца.

Кар’ера
-------

З 2003 па 2007 гады выступаў за каманду ўніверсітэта Пітсбурга ў NCAA, у апошнім сезоне набіраючы ў сярэднім 9.2 ачка і 2.4 перадачы.

У Еўропу пераехаў у 2008 годзе: абаронцу на год падпісаў турэцкі «Галатасарай». Пасля гэтага на сезон з’ехаў у харвацкую «Цыбону», каб потым вярнуцца ў Турцыю: у паслугах абаронцы меў патрэбу «Банвіт». Атрымаўшы шанец у 2011 годзе пагуляць у ЗША, Грэйвз не выстаяў і сезон выступаў за каманду Д-Лігі «Кантон». Пасля Амерыкі на год затрымаўся ў Італіі, а з 2013 года гуляў у чэмпіянаце Германіі за «Артланд», «Крайльсхайм» і « Франкфурт Скайлайлнерс».

У складзе «Скайлайнерс» з’яўляецца першым чэмпіенам Кубка ФІБА і правеў усяго паўгады. Абаронца паспеў згуляць 16 матчаў у чэмпіянаце Германіі (9.3 ачка, 3.3 перадачы) і 11 у Лізе чэмпіенаў (7.7 ачка, 2.5 падбора, 2.4 перадачы).

Мае досвед гульні ў Еўралізе і Еўракубку. Таксама абаронца выходзіў у паўфіналы чэмпіянатаў турэцкай і нямецкай ліг, быў уключаны ў пяцерку лепшых абаронцаў чэмпіяната Турцыі ў сезоне-2008/09, атрымаў званне самага карыснага гульца фінальнай серыі ў Італіі, выступаючы ў 2013-м годзе за «Пістою».

У студзені 2017 года падпісаў кантракт з баскетбольным клубам «Цмокі-Мінск».

Зноскі
------

1. ↑  Баскетбол. Антоніа Грэйвз падпісаў кантракт з «Цмокі-Мінск» **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 24 ліпеня 2021. Праверана 24 ліпеня 2021.

**Памылка Lua: not enough memory.**
**Сусветная федэрацыя дэмакратычнай моладзі** (англ.: World Federation of Democratic Youth, WFDY) — міжнародная моладзевая арганізацыя левага кірунку.

Гісторыя
--------

Была заснавана 10 лістапада 1945 г у Лондане. Лічыцца прадаўжальніцай справы Камуністычнага інтэрнацыяналу моладзі. Ад СССР у СФДМ ўваходзілі прадстаўнікі УЛКСМ і Камітэта моладзевых арганізацый СССР. У перыяд росквіту аб'ядноўвала больш за 100 мільёнаў юнакоў і дзяўчат 250 моладзевых арганізацый з 115 краін (1985). Пасля распаду СССР перажыла перыяд крызісу, але па-ранейшаму аб'ядноўвае дзясяткі моладзевых арганізацый па ўсім свеце. СФДМ з'яўляецца арганізатарам Сусветнага фестывалю моладзі і студэнтаў. Штаб-кватэра СФДМ знаходзіцца ў Будапешце.

Літаратура
----------

* Сусве́тная федэра́цыя дэмакраты́чнай мо́ладзі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 288. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Сайт СФДМ Архівавана 14 верасня 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12883994v · CiNii: DA11695425 · GND: 4103934-8 · ISNI: 0000 0001 2173 6568 · LCCN: n50067850 · NKC: ko2002152587 · NLA: 35620088 · NUKAT: n2005050791 · SUDOC: 10884661X · VIAF: 143037890 |

 |
**Дэтэктыў** (англ.: detective, ад лац.: detego — раскрываю, выкрываю) — пераважна літаратурны і кінематаграфічны жанр, творы якога апісваюць працэс даследавання загадкавага здарэння з мэтай высвятлення яго акалічнасцяў і раскрыцця загадкі. Звычайна ў якасці такога здарэння выступае злачынства, і дэтэктыў апісвае яго расследаванне і вызначэнне вінаватых, у такім разе канфлікт будуецца на сутыкненні справядлівасці з беззаконнем, якія завяршаюцца перамогай справядлівасці.

Гісторыя
--------

Першымі творамі дэтэктыўнага жанру прынята лічыць апавяданні Эдгара По (напісаныя ў 1840-х гадах), які ў сваіх творах заклаў форму і асаблівасці гэтага жанру. По быў пачынальнікам інтэлектуальнага (паказ працэсу расследавання злачынства), а У. Колінз — прыгодніцкага (нанізванне драматычных эпізодаў) сюжэтных тыпаў дэтэктываў.

Значны ўклад у развіццё дэтэктыўнай літаратуры зрабілі А. К. Грын (ЗША), Э. Габарыо, Г. Леру (Францыя), асабліва А. К. Дойл (Вялікабрытанія), які стварыў вядомы вобраз прыватнага дэтэктыва Шэрлака Холмса.

З імем англійскага пісьменніка Г. К. Чэстэртана звязана паяўленне т. зв. «інтуітыўнага дэтэктыва», заснаванага на здагадцы і інтуітыўным пранікненні ў псіхіку злачынцы. Найбольшага поспеху ў развіцці такога роду дэтэктыва дасягнулі Агата Крысці і Ж. Сіменон.

Пасля другой сусветнай вайны на Захадзе пашырыўся т. зв. «чорны дэтэктыў», у аснове якога апісанне самога злачынства са сцэнамі забойстваў, насілля і інш.(М. Спілейн, ЗША).

Сярод рускіх пісьменнікаў у жанры дэтэктыва працавалі А. Р. Адамаў, Ю. С. Сямёнаў, браты А. А. і Г. А. Вайнеры і інш.

Гісторыя ж беларускага дэтэктыву бярэ свой пачатак значна пазней, але, нягледзячы на гэта, беларускі дэтэктыў дастаткова хутка прайшоў асноўныя эвалюцыйныя моманты дынамікі жанру — ад дэтэктыва класічнага тыпа да сучаснага і да дэтэктыва, які стаіць на сумежжы з іншымі літаратурнымі жанрамі.

Гл. таксама
-----------

* Беларуская дэтэктыўная проза

Зноскі
------

1. 1 2  *Алег Грушэцкі* Беларускі дэтэктыў. Міфы і рэальнасць // *Літаратура і мастацтва* : газета. — Мн.: Саюз пісьменнікаў Беларусі, 18 ліпеня 2014. — В. 4777. — № 28. — С. 6. — ISSN 0024-4686. Архівавана з першакрыніцы 22 ліпеня 2014.
2. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
**Айк Мусаханян** (нар. 20 сакавіка 1998, Мінск, Беларусь) — французскі футбаліст армянскага паходжання, нападнік фінскага клуба «Хака» з Валкеакаскі.

Клубная кар’ера
---------------

Нарадзіўся ў Мінску ў армянскай сям’і, якая пераехала ў Беларусь у савецкія часы. Ва ўзросце 7 гадоў разам з бацькамі пераехаў у Францыю, у горад Кальмар, дзе і пачаў займацца футболам. Пазней выступаў таксама за юнацкія каманды «Вітэнгайма» і «Бельфора». Аднак, ва ўзросце 18 гадоў не падпісаў у Францыі прафесійнага кантракта ні з адным клубам, і ў 2017 годзе пераехаў у Беларусь, далучыўшыся да клуба Першай лігі «Энергетык-БДУ».

У складзе мінскага клуба стаў пераважна выхадзіць на замену. У сезоне 2018 забіў 4 галы і дапамог камандзе выйсці ў Вышэйшую лігу. Сезон 2019 пачаў у дубліруючым складзе «Энергетыка-БДУ». Дэбютаваў у Вышэйшай лізе 27 красавіка 2019 года, калі выйшаў на замену ў другім тайме ў матчы з салігорскім «Шахцёрам» і праз хвіліну адзначыўся голам, а ўжо ў дадатковы час забіў другі гол, чым прынёс сваёй камандзе перамогу з лікам 4:3. У далейшым трывала з’яўляўся ў асноўным складзе, выкарыстоўваўся на розных пазіцыях ад апорнага паўабаронцы да нападніка. Пасля сезона 2021 стаў з 75 гульнямі лідарам сярод усіх ігракоў па колькасці праведзеных матчаў за «Энергетык-БДУ» ў Вышэйшай лізе.

У студзені 2022 года пакінуў мінскі клуб і неўзабаве стаў іграком армянскага «Ноа», дзе гуляў да канца сезона 2022/23. У жніўні 2023 года далучыўся да фінскага клуба «Хака».

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Дывізіён | Клуб | Краіна | Матчы | Галы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2017 (2) | Д2 | Энергетык-БДУ | Беларусь | 9 | 2 |
| 2018 | Д2 | Энергетык-БДУ | Беларусь | 28 | 4 |
| 2019 | Д1 | Энергетык-БДУ | Беларусь | 24 | 3 |
| 2020 | Д1 | Энергетык-БДУ | Беларусь | 24 | 3 |
| 2021 | Д1 | Энергетык-БДУ | Беларусь | 27 | 1 |
| 2021/22 (2) | Д1 | Ноа | Арменія | 15 | 0 |
| 2022/23 | Д1 | Ноа | Арменія | 25 | 0 |
|

Крыніцы
-------

1. ↑  Тур 5. Будем знакомы: Айк Мусаханян. Иногда забываю побриться — и Юревич дает 250 отжиманий **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 1 ліпеня 2022. Праверана 3 мая 2019.
2. ↑  "Энергетик"-БГУ покинули еще четыре футболиста
3. ↑  Мусаханян перешел в армянский "Ноа"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Soccerway · Sportbox.ru · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
**Фудзівара** — старажытны японскі арыстакратычны род. Яго палітычнае ўзвышэнне пачалося ў VII стагоддзі, з VIII стагоддзя ўсталяваўся звычай выбіраць жонак імператарам Японіі выключна з роду Фудзівара. З IX стагоддзя прадстаўнікі роду Фудзівара сталі практычна правіцелямі Японіі з тытуламі рэгентаў (сэсё) або канцлераў (кампаку), амаль пазбавіўшы імператараў улады. З пачатку распаду дзяржавы на ўдзелы ў сярэдзіне XI стагоддзя Фудзівара фактычна страцілі рэальную ўладу, хоць фармальна кіравалі да 1184 года. З роду Фудзівара вядома шмат палітычных і дзяржаўных дзеячаў Японіі. Патрыярх роду — Фудзівара-но Каматары.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
**Герань круглалістая** (*Geranium rotundifolium* L.) — від раслін сямейства Гераніевыя (*Geraniaceae*). Этымалогія: лац.: rotundifolium — «круглалісты».

Апісанне
--------

Аднагадовая травяністая расліна, 10-40(-60) см вышынёй. Сцёблы прамыя, апушаныя. Валасістае лісце размешчана ў разетцы ля аснавання, а затым супратыўнае. Суквецці: парасонік на дзве кветкі. Пялёсткі (3,7) 4-8 мм, зваротнаяйкападобныя, цэлыя, ружовыя або фіялетавыя. Цвіце з лютага па ліпень (верасень), а часам і ў зімовы перыяд.

Распаўсюджанне
--------------

Паўночная Афрыка: Алжыр; [пн.] Лівія [пн.]; Марока; Туніс. Азія: Афганістан; Кіпр; Іран; Ірак; Ізраіль; Іарданія; Ліван; Сірыя; Турцыя; Казахстан; Кыргызстан; Таджыкістан; Туркменістан; Індыя [пн.зах.]; Пакістан [пн.]. Каўказ: Арменія, Азербайджан; Грузія; Расія — Перадкаўказзе, Дагестан. Еўропа: Ірландыя; Вялікабрытанія; Аўстрыя; Бельгія; Чэхія; Германія; Венгрыя; Славакія; Беларусь; Латвія; Літва; Малдова; Украіна [у тым ліку Крым]; Індыя; Балгарыя; Харватыя; Грэцыя [у тым ліку Крыт]; Італія [у тым ліку Сардзінія, Сіцылія]; Румынія, Сербія; Славенія; Партугалія [у тым ліку Мадэйра]; Гібралтар; Іспанія [у тым ліку Балеарскія астравы, Канарскія астравы]. Натуралізаваны ў некаторых іншых краінах.

Аддае перавагу цёплым, больш-менш сухім і багатым пажыўнымі рэчывамі камяністым супескам. Расце на палях, у вінаградніках, уздоўж сцен, платоў, дарожак і ў садках.

Таксанамія
----------

Від **Герань круглалістая** ўваходзіць у род Герань (*Geranium*) сямейства Гераніевыя (*Geraniaceae*) парадку Геранекветныя (*Geraniales*).

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|   | ещё 4 семейства (згодна з Сістэмай APG II) |   | яшчэ больш 300 відаў |
|   |   |   |   |
|   | парадак **Геранекветныя** |   |   | род **Герань** |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |
|   | аддзел **Кветкавыя, або Пакрытанасенныя** |   |   | сямейства **Гераніевыя** |   |   | від **Герань круглалістая** |
|   |   |   |   |   |   |
|   | яшчэ 44 парадкі кветкавых раслін (згодна з Сістэмай APG II) |   | яшчэ 4 рода |   |
|   |   |   |

Галерэя
-------

* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 59. — 160 с. — 2 350 экз.

Спасылкі
--------

* Vascular Flora (ісп.)
* United States Department of Agriculture(недаступная спасылка)  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
**Арыэль Дамбаль** (фр.: Arielle Dombasle, поўнае імя *Арыэль Лор Максім Санеры дэ Фраманталь*, нар. 27 красавіка 1953, Хартфард, Канектыкут) - амерыканская актрыса, спявачка, рэжысёр, мадэль.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям'і прамыслоўца Жана-Луі Санеры. Па матчынай лініі з'яўляецца ўнучкай былога амбасадара Францыі ў Мексіцы Марысу Гар'е-Дамбалю. Рана засталася без маці. Дзяцінства і юнацтва правяла ў сям'і дзеда ў Мексіцы. Доўгі час навучалася класічнаму танцу.

У 1976 годзе пераехала ў Парыж вучыцца музыцы і спеву. Тамака жа зрабіла першыя крокі ў кіно і на сцэне. У сваёй кар'еры супрацоўнічала з Раманам Паланскі, Патрыкам Джонам Малкавічам, Раулем Руісам, Аленам Роб-Грые і інш.

У 1982 годзе паспрабавала сябе ў рэжысуры і зняла фільм "Любоўная ліхаманка" ("Chasse Croise"). У 1988 годзе зняла свой другі фільм "Блакітныя піраміды" ("Les Pyramides Bleues"), а ў 2013 годзе - "Опіум".

У 1999 годзе Арыэль Домбаль знялася ў камедыі "Астэрыкс і Абелікс супраць Цэзара".

У 1993 годзе Арыэль выйшла замуж за французскага філосафа і пісьменніка Бернара-Анры Леві.
**Прылёпаўскі плацдарм** — аператыўны плацдарм на беразе р. Проня ў раёне вёсак Скварск, Прылёпаўка і Пуцькі, дзе нямецкая паласа абароны мела тры лініі ўмацавання, які ўтварыўся падчас фарсіравання Проні.

Ход падзей
----------

Аперацыя па фарсіраванню Проні пачалася ў пачатку кастрычніка 1943 года, калі да ўсходняга берага Проні выйшлі часткі 10-й і 49-й армій Заходняга фронту (у гэты час фронт стаяў на лініі рэк Невель, Проня, Прыпяць)..

Планавалася фарсіраваць раку ў самыя сціслыя тэрміны. 2 кастрычніка 1943 года часткі 385-й Крычаўскай стралковай дывізіі і 212-й дывізіі здзейснілі няўдалую спробу перайсці раку Проня.

Каля месяца ішлі жорсткія баі з нападамі і контратакамі, якія даходзілі да рукапашных сутычак.

З кастрычніка 1943 года па чэрвень 1944 г. па рубяжы ракі Проня ішлі пазіцыйныя баі. Тэрыторыя Чавускага раёна была ў паласе дзеянняў 49-й і 50-й армій Другога Беларускага фронту.

У чаканні зімы ў дывізіях ствараліся лыжныя батальёны, ударныя рухомыя атрады. У канцы снежня 1943 года была праведзена недоўгачасовая артпадрыхтоўка, пасля чаго 25 снежня 1943 часткі 385-й стралковай дывізіі, у складзе якой быў лыжны батальён 212-й Крычаўскай стралковай дывізіі, штурмам авалодалі першай лініяй нямецкіх траншэй і часткай другой лініі ў паўкіламетры ад в. Прылёпаўка. Але ўжо 27 снежня ў выніку бесперапынных контратак немцы выцеснілі савецкія часткі на зыходныя перад надыходам рубяжы. За час снежаньскіх баёў 1943 года на ўчастку Скварск—Прылёпаўка—Пуцькі 290-я і 385-я стралковыя дывізіі страцілі да 1500 салдат. Прыкладна столькі ж стратаў было з боку немцаў.

Пры гэтым 385-я стралковая дывізія за чатыры дні снежаньскіх «баёў мясцовага значэння» страціла забітымі і параненымі больш за 1000 чалавек і 30 снежня была выведзена ў другі эшалон на папаўненне. Удзельнікі сталінградскіх баёў апавядалі, што нават там не было такіх цяжкіх баёў, як тут восенню 1943 года.

290-я дывізія, страціўшы сотні байцоў на правым беразе Проні, ўтрымлівала плацдарм да 18 студзеня 1944 года, пасля чаго, здаўшы пазіцыі 330-й стралковай дывізіі  (руск.) (бел. выведзена ў рэзерв для папаўнення. На 6 студзеня ў дывізіі налічвалася 2981 чалавек афіцэрскага, сяржанцкага i радавога складу (па штаце ад 15.7.1943 г. дывізія павінна была мець 9380 чал.).

23 чэрвеня 1944, пасля фарсіравання ракі Проня, ля вёсак Будзіна, Прылёпаўка, Чырвоная Буда разгарнулася наступленне ў Магілёўскім кірунку. Гэта была частка вялікай наступальнай аперацыі «Баграціён».

Памяць
------

Да гэтага часу працягваецца праца пошукавых каманд на месцы баёў на берагах Проні. У в. Прылёпаўка ўстаноўлены памятны знак ля р. Проня ў гонар гэтых падзей.

Зноскі
------

1. ↑  Прони кровавые берега(недаступная спасылка)  (руск.)
2. ↑  Прони кровавые берега Архівавана 25 жніўня 2011.  (руск.)
3. 1 2 3  Девятимесячное стояние фронта на р. Проня в 1943—1944 гг, Борисенко Н. С. Архівавана 17 ліпеня 2012.  (руск.)
4. ↑  История города Чаусы  (руск.)

Спасылкі
--------

* Прилеповский плацдарм (с. 29) Архівавана 4 сакавіка 2016.  (руск.)
Тыповая схема аэрадынамічных сіл, дзеючых на лятальны апарат і вагі: 1 - цяга; 2 - лабавы супраціў; 3 - пад'ёмная сіла; 4 - вага  

**Аэрадынамічная сіла Rа**– гэта сіла, з якой сустрэчны рухомы паветраны паток дзейнічае на паверхню цвёрдага цела.

**Цэнтр ціску** – пункт прыкладання гэтай сілы.

Сіла ўздзеяння паветранага патоку на цвёрдае цела залежыць ад многіх параметраў, галоўнымі з якіх з'яўляюцца форма і арыентацыя цела ў патоку, лінейныя памеры цела і інтэнсіўнасць паветранага патоку, вызначальная яго шчыльнасцю і хуткасцю.

Аэрадынамічная сіла ўзнікае праз:

* сілу, якая дзейнічае па нармалі да цела і якая ствараецца з-за ціску паветра на паверхню цела,
* сілу трэння, звязаную з вязкасцю газавага асяроддзя.

Акрамя гэтых дзвюх сіл, існуе таксама паняцце **аэрадынамічнага моманту**, значэнне якога залежыць ад пункту, абранага для разліку.

Сіла, ствараемая вінтом і рэактыўным рухавіком, называецца цягай і яна таксама з'яўляецца аэрадынамічнай сілай (паколькі яна таксама ўплывае на навакольнае паветра). R лятальнага апарата з рухавіком звычайна складаецца з трох вектараў: цяга, пад'ёмная сіла і супраціў.

Чацвёртая сіла, якая дзейнічае на планёр або самалёт з маторам падчас палёту - гэта яго вага. Вага цела не ёсць аэрадынамічнай сілай.

Формула
-------

**Поўная аэрадынамічная сіла** прама прапарцыйная кінетычнай энергіі патоку, які абцякае цела і трансфармуецца ў энергію трэння ў памежным слою і ў патэнцыйную энергію ціску. У інжынерных аэрадынамічных разліках поўная аэрадынамічная сіла запісваецца формулай:

{\displaystyle R\_{a}=C\_{R}{\rho \ V^{2} \over 2}S}

дзе

{\displaystyle R\_{a}} - поўная аэрадынамічная сіла, Н.

{\displaystyle C\_{R}} - бязмерны каэфіцыент поўнай аэрадынамічнай сілы, вызначальны доследным шляхам у працэсе аэрадынамічных эксперыментаў або тэарэтычнымі разлікамі

{\displaystyle {\rho \ V^{2} \over 2}} - дынамічны напор, у Па.

{\displaystyle \rho } - шчыльнасць паветра.

{\displaystyle V} - хуткасць цела адносна паветра ("паветраная хуткасць" цела).

{\displaystyle S} - эфектыўная плошча паверхні цела.

Пры ўзаемадзеянні цвёрдага цела з паветраным патокам не важна, рухаецца цела ў нерухомым паветры або нерухомае цела абцякае рухомы паветраны паток. Сілы ўзаемадзеяння, якія пры гэтым узнікаюць, будуць аднолькавыя. Гэта сцвярджэнне абгрунтавана на прынцыпе адноснасці руху, сфармуляванаму Галілеа Галілеем (1564-1642).

Зноскі
------

1. ↑  Hurt, H.H.Jr. *Aerodynamics for Naval Aviators*. p.29
2. ↑  Clancy, L.J. *Aerodynamics*.
3. ↑  Massey, B.S. *Mechanics of Fluids*, section 10.8.2
4. ↑  Hurt, H.H.Jr. *Aerodynamics for Naval Aviators*.
5. ↑  Clancy, L.J. *Aerodynamics*.
6. ↑  Энциклопедия Кругосвет Аэродинамика

Спасылкі
--------

* Клуб "Первый шаг".Основы аэродинамики и теории полета. Архівавана 30 кастрычніка 2014.
* Формула аэродинамической силы Архівавана 29 кастрычніка 2014.
**Лахві́ца** — рака ў Бялыніцкім і Магілёўскім раёнах, правы прыток ракі Лахва (басейн Дняпра).

Даўжыня 19 км. Плошча вадазбору 75 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,1 м/км. Пачынаецца за 2,5 км на паўночны захад ад вёскі Ермалавічы Бялыніцкага раёна, вусце за 0,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Савасцянавічы Магілёўскага раёна. Рэчышча каналізаванае на працягу 5,5 км (выток — 0,6 км ніжэй моста каля паўднёвай ускраіны вёскі Ермалавічы). Вадазбор у межах Цэнтральнабярэзінскай раўніны. На рацэ каля вёсак Лубнішча і Нікіцінічы Магілёўскага раёна плаціна і сажалка плошчай 12 га.

Гісторыя
--------

У 1636 годзе згадваецца фальварак Лахвіца ў складзе маёнтка Княжыцы ўдавы вялікага пісара літоўскага Крыштафа Стэфана Сапегі Ганны Аляксандраўны (у дзявоцтве Галоўчынскай) у Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага. У 1663 годзе ў складзе таго ж маёнтка згадваецца сяло Лахвіца.

Зноскі
------

1. ↑  Ліст карты N-36-73.Выданне 1979 г.
2. ↑  НГАБ, ф. 1775, воп. 1, спр. 1, с. 32
3. ↑  НГАБ у Мінску, ф. 1817, воп. 1, спр. 52, с. 310

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — С. 140. — 588 с. іл. — 10 000 экз.
**Ара́цыі** (ад лац.: oratio) — празаічны жанр у літаратуры Беларусі XVII—XVIII стст.; своеасаблівыя тэатралізаваныя паказы-прамовы ў школьным тэатры. З арацыямі выступалі шкаляры ў час розных святаў — Каляды, Вялікдзень; на т. зв. школьных сейміках, дзе парадзіраваліся шляхецкія павятовыя сеймікі, і ў сувязі з заканчэннем навучальнага года, каб прадэманстраваць поспехі ў красамоўстве. Прамоўцы гаварылі на польскай і беларускай мовах. Тэатралізаваныя арацыі наладжваліся ў Жыровіцкай базыльянскай школе (цяпер Слонімскі раён Гродзенскай вобласці) і школьным тэатры пры ёй у 1751—1756 і 1761 гадах, Забельскім дамініканскім калегіуме (в. Валынцы, цяпер Верхнядзвінскі раён Віцебскай вобласці) у 1780-я гг. Лепшыя арацыі распаўсюджваліся ў рукапісных зборніках, садзейнічалі развіццю аратарскай прозы на Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С.128

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
* Мальдзіс А. І. Таямніцы старажытных сховішчаў. Мн. 1974.
**Аграха́нскі паўвостраў** (руск.: Аграханский полуостров) — паўвостраў на ўсходзе Дагестана (Расія). Абмываецца водамі Каспійскага мора. Тэрыторыя - каля 212 км².

Геаграфія
---------

Аграханскі паўвостраў месціцца на паўночным захадзе Каспійскага мора. Злучаны з кантынентам на поўдзень ад 43° паўночнай шыраты. Адсюль высоўваецца прыкладна на 12 км на ўсход, а потым у паўночна-усходнім кірунку — прыкладна на 60 км. У навершы паўвострава знаходзяцца некалькі астравоў, самы вялікі з якіх — Чэчэнь.

Аграханскі паўвостраў сфарміраваўся ў выніку ваганняў узроўню Каспія і назапашванню на водмелях наносаў каўказскіх рэк і марскіх плыняў. Яго абрысы вельмі зменлівы. На працягу XVII - XXI стст. калі адбывалася картаграфічная і пісьмовая фіксацыя, паўвостраў то губляў, то нарошчваў сваю плошчу. У пачатку XIX ст. паўночная частка фактычна ўяўляла сабой асобны востраў. У наш час адбываецца пашырэнне плошчы з заходняга боку ў сувязі з абмяленнем Аграханскага заліва.

Аграханскі паўвостраў пераважна раўнінны. Уздоўж берага на адлегласці 200 - 300 м цягнецца паласа высокіх пясчаных выдмаў (да 10 - 15 м). Найвышэйшы пункт — -16 м, што ніжэй за ўзровень акіяна, але вышэй за ўзровень Каспія. Заходняя частка балоцістая, зарослая трыснягом. Пераважаюць светла-каштанавыя глебы, у многіх месцах засоленыя. Грунтавыя воды вельмі мінералізаваны.

Клімат сухі ўмераны, самы заслушлівы ў еўрапейскай частцы Расіі. Сярэдняя колькасць гадавых ападкаў — 180 - 200 мм. Лета спякотнае. У жніўні сярэдняя тэмпература дасягае +24 °C. Зіма — найбольш сухая і ветраная пара года. Маразы звычайна здараюцца ў студзені і лютым, але рэдка перавышаюць –0,7 °C — -0,8°С.

Прырода
-------

Пустынны клімат і засоленыя глебы Аграханскага паўвострава вызначаюць асаблівасці мясцовай флоры. Сярод пяскоў сустракаюцца зараснікі палыну, хвойнікаў, пырніку, тамарыску, бярозкі, куравая, растуць васількі, дуброўнік, лох і інш. На поўначы паўвострава ёсць салянкавыя лугі і зараснікі эфемераў. Прыбярэжна-водная флора прадстаўлена трыснягом, урэчнікам, пухоўкай, раскай, балотнымі папарацямі і г. д.

Дзякуючы адносна слабаму ўплыву чалавека на Аграханскім паўвостраве захавалася разнастайная фаўна. Паўвостраў насяляюць дзікі, высакародныя алені, янотападобныя сабакі, чаротавыя каты, андатры, зайцы, тхары, вадзяныя пацукі, тушканчыкі, лісы, ваўкі, шакалы і інш. Многія наземныя жывёлы трымаюцца каля прыбярэжных зараснікаў, і іх затапленне выклікае міграцыі, у тым ліку за межы паўвострава. На Аграханскім паўвостраве спыняюцца пералётныя птушкі, у тым ліку фламінга, жураўлі, чаплі, качкі, бугаі. Некаторыя з іх застаюцца тут гнездавацца. На паўвостраве таксама сустракаюцца фазаны, курапаткі, дропы і бакасы.

Ахова
-----

Гаспадарчае выкарыстанне Аграханскага паўвострава абмежавана сезонным выпасам авечак. Для аховы мясцовай прыроды створаны Аграханскі федэральны заказнік.

Спасылкі
--------

* Аграханский полуостров Архівавана 30 сакавіка 2014.
* АГРАХАНСКИЙ федеральный заказник

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Энцыклапедычны лексікон |
**Недасканалыя грыбы**, **дэйтэраміцэты** (*Deuteromycota*) — група вышэйшых грыбоў.

Сістэматыка дэйтэраміцэтаў заснавана на знешнім падабенстве (напр. на будове канідыяльных споранашэнняў), таму група філагенетычна разнародная. Адрозніваецца 3 парадкі: гіфаміцэтальныя, меланканіяльныя, сферапсідальныя міцэліі. Налічваецца каля 15 тыс. відаў; на Беларусі вялікая колькасць відаў з родаў альтэрнарыя, аскахіта, аспергіл, гельмінтаспорый, калетатрыхум, манілія, мікасферэла, пеніцыл, септорыя, фома, ботрытыс, вентурыя, сферопсіс, цытаспора і інш. Трапляюцца ў глебе, вадзе, на драўніне.

Вегетатыўнае цела ў выглядзе септыраванага, моцна разгалінаванага міцэлію. Жыццёвы цыкл дэйтэраміцэтаў адбываецца ў гаплоіднай фазе. Пры парасексуальным працэсе зліваюцца гаплоідныя ядры, утворанае дыплоіднае ядро дзеліцца з новай камбінацыяй геномаў, што абумоўлівае шырокую ўнутрывідавую зменлівасць. Большасць відаў размнажаецца канідыямі, палавыя (дасканалыя) стадыі адсутнічаюць. Канідыі ўтвараюцца на канідыяносцах, якія з’яўляюцца спецыялізаванымі галінкамі міцэлію, адрозніваюцца формай, афарбоўкай, колькасцю клетак.

Многія віды жывуць як сапратрофы ў глебе (большая частка глебавых грыбоў), удзельнічаюць у раскладанні арганічных рэшткаў, глебаўтварэнні, засяляюць рызасферу вышэйшых раслін і знаходзяцца ў складаных сімбіятычных адносінах з імі, глебавымі бактэрыямі і актынаміцэтамі (напр. пеніцыл, трыхадэрма. фома, фузарыум). Сярод дэйтэраміцэтаў ёсць паразіты вышэйшых раслін, якія выклікаюць небяспечныя захворванні сельскагаспадарчых культур (напр. фыбы з родаў ботрытыс, кладаспора), паразіты насякомых-шкоднікаў і грыбоў, патагенных для раслін. Драпежныя грыбы, якія знішчаюць фітанематод, выкарыстоўваюцца пры біялагічных метадах аховы раслін ад шкоднікаў і хвароб. Некаторыя сапратрофныя дэйтэраміцэты ўтвараюць цвілі на харчовых прадуктах, прамысловых вырабах, карцінах. Пеніцылы і аспергілы з’яўляюцца прадуцэнтамі антыбіётыкаў, ферментаў, арганічных кіслот і выкарыстоўваюцца ў іх вытворчасці.

Літаратура
----------

* *Бельская С. І.* Недасканалыя грыбы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | ITIS TSN · Mycobank |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778394675 · NKC: ph171322 |
**«Слова пра Меркурыя Смаленскага»**, або **«Аповесць пра Меркурыя Смаленскага»** — помнік старажытнай літаратуры ўсходніх славян. Узнікла як народнае эпічнае паданне пасля мангола-татарскага нашэсця, верагодна, у другой палове XII—XIV стагоддзі, літаратурна апрацавана ў XV стагоддзі. Падставай узнікнення падання паслужыў той факт, што мангола-татары не змаглі заваяваць Смаленскую зямлю і не разрабавалі Смаленск, гэта было вытлумачана заступніцтвам Меркурыя — абаронцы хрысціян ад ворагаў (у яго асобе аб’ядналіся рысы народнага волата і блажэннага).

Аповесць блізкая да твораў гісторыка-агіяграфічнага жанру, напісана лірычна, усхвалявана, асабліва вылучаюцца маналогі-плачы Смаленскай зямлі па воінах, што загінулі. 

Твор мясцовага паходжання, мова царкоўна-славянская. Вядома каля 80 спісаў, найбольш раннія датуюцца XVI стагоддзем. Першая, самая старажытная паводле паходжання, рэдакцыя захавалася ў адзіным спісе XVII стагоддзя. «Слова…» адкрыў і даследаваў у XIX стагоддзі Ф. Буслаеў.

Публік Памятннкм лнтературы Древней Русн, XIII в. М" 1981.
Літ: Белецкнй Л. Т. Лнтературная нс-
торня повестн о Меркурнн Смоленском. Пг.
1922
Эліпсоід вярчэння
**Эліпсоід** — паверхня ў трохмернай прасторы, атрыманая дэфармацыяй сферы ўздоўж трох узаемна перпендыкулярных восяў. Кананічнае раўнанне эліпсоіда ў декартавых каардынатах, якія супадаюць з восямі дэфармацыі эліпсоіда:

{\displaystyle {\frac {x^{2}}{a^{2}}}+{\frac {y^{2}}{b^{2}}}+{\frac {z^{2}}{c^{2}}}=1.}, дзе {\displaystyle a,b,c} — адвольныя станоўчыя лікі.
Велічыні a, b, c называюць *паўвосямі* эліпсоіда. Таксама эліпсоід называюць цела, абмежаванае паверхняй эліпсоіда. Эліпсоід ўяўляе сабой адну з магчымых формаў паверхняў другога парадку.

У выпадку, калі пара паўвосяў мае аднолькавую даўжыню, эліпсоід можа быць атрыманы вярчэннем эліпса вакол адной з яго восяў. Такі эліпсоід называюць **эліпсоідам вярчэння**, альбо **сфероідам**.

Эліпсоід больш дакладна, чым сфера, адлюстроўвае ідэалізаваную паверхню Зямлі.

Аб'ём эліпсоіда:

{\displaystyle V={\frac {4}{3}}\pi abc.}
Плошча паверхні эліпсоіда вярчэння:

{\displaystyle S=4\pi b^{2}\left(1+{\frac {2}{3}}e^{2}+{\frac {3}{5}}e^{4}+{\frac {4}{7}}e^{6}+...+{\frac {k+1}{2k+1}}e^{2k}+...\right).}

Літаратура
----------

* *Киселёв В. Ю. Пяртли А. С. Калугина Т. Ф.* Высшая математика. Первый семестр / интерактивный компьютерный учебник.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 57489055 |
**Гункі** — літаратурны жанр, японскія ваенныя эпапеі, якія сталі асноўнай апавядальнай літаратурай перыяду Камакура (XII-XIV стст.). Аснова сюжэту гункі - гістарычныя падзеі. Паданням уласцівыя шматлікія рысы, характэрныя для эпасу, галоўная з якіх - маштабнасць падзей. Для гункі ўласціва гіпербалізацыя падзей. Лічыцца, што гункі запісваліся ў манастырах, з апавяданняў біва-хосі (манахаў-сляпцоў, якія вандравалі па краіне і апавядалі гісторыі пад акампанемент лютні біва), доказам гэтаму служыць тое, што твор хэйкэ-манагатары вядома больш, чым у сотні варыянтаў. Доўгія спісы тытулаў і званняў, апавяданні аб будаўніцтве храмаў збліжаюць гункі з хронікамі і гістарычнымі запісамі.

Літаратура
----------

* "Gunki Monogatari." Traditional Japanese Literature. Ed. Haruo Shirane. Columbia University Press, 2006.
Пляскаты сфероід
Выцягнуты сфероід
**Эліпсоід вярчэння** (сфероід) — гэта фігура вярчэння у трохмернай прасторы, атрыманая пры вярчэнні эліпсу вакол адной з яго галоўных восяў.

Тэрмін сфероід для абазначэння двух варыянтаў эліпсоіда вярчэння увёў Архімед:

"… мы мяркуем наступнае: калі эліпс пры захаванні нерухомай большай восі паварочваецца, вяртаючыся ў зыходнае становішча, то ахопленая ім фігура будзе называцца выцягнутым сфероідам (παραμακες σφαιροιδες). Калі эліпс паварочваецца пры захаванні ў нерухомасці малой восі і вяртаецца назад, ахопленая ім фігура будзе называцца пляскатым сфероідам (επιπλατυ σφαιροιδες) ".

Эліпсоід вярчэння з’яўляецца прыватным выпадкам эліпсоіду, дзве з трох паўвосяў якога маюць аднолькавую даўжыню ({\displaystyle a\_{x}=a\_{y}=a}):

{\displaystyle {\frac {x^{2}}{{a\_{x}}^{2}}}+{\frac {y^{2}}{{a\_{y}}^{2}}}+{\frac {z^{2}}{b^{2}}}={\frac {\rho ^{2}}{a^{2}}}+{\frac {z^{2}}{b^{2}}}=1.\,\!}
У прыватным выпадку, калі ўсе тры паўвосі роўныя, зыходны эліпс ўяўляе сабой акружнасць, а эліпсоід вярчэння выраджаецца ў сферу.

Зноскі
------

1. ↑  L. Russo (2004). *The forgotten revolution*. Springer, Berlin. pp. 180.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Настольны |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 175369904 |
**Лубенікі́** (трансліт.: *Lubieniki*, руск.: Лубеники) — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Вуглоўскага сельсавета.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 5 км на поўнач ад Брагіна, 38 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 124 км ад Гомеля.

### Гідраграфія

На ўсходзе канава Карбецкая.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе, якая злучае Брагін з дарагой Лоеў-Рэчыца.

Размяшчаліся сярэдняя школа, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт. Планіроўка складаецца з зігзагападобнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі. Забудавана драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў Брагінскай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні У 1850 годзе ўласнасць казны. Паводле перапісу 1897 года капліца, школа граматы, хлебазапасны магазін, вятрак.

З 8 снежня 1926 года па 10 ліпеня 1939 года цэнтр Лубеніцкага сельсавета Брагінскага раёна Рэчыцкай і з 9 чэрвеня 1927 года Гомельскай (да 26 ліпеня 1930 года) акруг, з 20 лютага 1938 года Палескай, з 8 студзеня 1954 года Гомельскай абласцей. Да 16 ліпеня 1954 года вёска ў складзе Лубеніцкага сельсавета, пасля — у складзе Вуглоўскага сельсавета.

У 1930 годзе пачатковая школа. У 1931 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны у красавіку 1943 года фашысты цалкам спалілі вёску і забілі 11 жыхароў. У баях за вызваленне вёскі і наваколлі ў кастрычніку 1943 года загінулі 11 салдат 89-га стралковага корпуса 61-й арміі (пахаваны ў брацкай магіле ў цэнтры вёскі). Для шанавання іх памяці і памяці 22-х жыхароў вёскі, загінулых на франтах і ў партызанскай барацьбе, у 1968 годзе збудаваны абеліск. У 1959 годзе ў складзе калгаса імя В. П. Чкалава (цэнтр — вёска Рудня Жураўлёва). Размяшчаліся сярэдняя школа, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2004 год — 74 гаспадаркі, 163 жыхара.

### Дынаміка

* 1850 год — 22 двары, 160 жыхароў.
* 1897 год — 49 двароў, 335 жыхароў (паводле перапісу).
* 1908 год — 53 двары, 403 жыхара.
* 1930 год — 71 двор.
* 1940 год — 120 двароў, 630 жыхароў.
* 1959 год — 402 жыхара (паводле перапісу).
* 2004 год — 74 гаспадаркі, 163 жыхара.
* 2006 год — 71 гаспадарка, 164 чалавекі, з якіх 22 ва ўзросце да 16 гадоў, 63 — у працаздольным і 79 — старэйшым за працаздольны.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

| ⛭**Вуглоўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Вуглы |
| Пасёлкі | Майскі ·  Новы Пуць |
| Вёскі | Кавака ·  Каманоў ·  Лубенікі ·  Міхнаўка ·  Пажаркі ·  Рудня Жураўлёва ·  Шкураты |
**Ірына Валер’еўна Ільянкова** (нар. 10 красавіка 1980, Мінск) — беларуская гімнастка, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 2000 года па мастацкай гімнастыцы ў групавым мнагаборстве, чэмпіёнка свету 1998 года ў групавым мнагаборстве. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (1998), заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь (2016).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 10 красавіка 1980 года ў Мінску.

Займалася на працягу 11 гадоў прафесійна спартыўнай гімнастыкай. Трэнер — Таццяна Нянашава. Першым поспехам Ірыны стала перамога на чэмпіянаце свету ў 1998 годзе ў групавым мнагаборстве. У 1999 годзе Ірына ў складзе каманды заваявала бронзавыя медалі на чэмпіянаце свету ў камандным мнагаборстве і групавых практыкаваннях з абручамі і стужкамі, а таксама сярэбраны медаль у практыкаваннях з 5 мячамі.

На Алімпійскіх гульнях 2000 года каманда Беларусі ў склад якой увайшлі Таццяна Ананька, Таццяна Бялан, Ганна Глазкова, Ірына Ільянкова, Марыя Лазук, Вольга Пужэвіч заваявала сярэбраны медаль у групавым практыкаванні.

Пасля заканчэння Алімпійскіх гульняў Ірына завяршыла кар’еру спартсменкі (была самай старэйшай у алімпійскім складзе) і аддала перавагу трэнерскай дзейнасці, а не выступленням у шоу.

Цяпер Ірына Ільянкова з’яўляецца трэнерам маладзёжнай зборнай Беларусі, выкладае ў Рэспубліканскім цэнтры алімпійскай падрыхтоўкі па мастацкай гімнастыцы і працуе суддзёй міжнароднай катэгорыі. Яе выхаванкамі з’яўляюцца Марыя Юр’еўна Трубач (сярэбраны прызёр Юнацкіх Алімпійскіх гульняў 2014 года), Стэфанія-Соф’я Манахава і Анастасія Рыбакова (усе трое — сярэбраныя прызёры чэмпіянату Еўропы 2014 года).

Палітычныя погляды
------------------

Падпісала адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля жорсткіх падаўленняў народных пратэстаў у 2020 годзе.

Узнагароды
----------

* Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (1998),
* заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь (2016).

Зноскі
------

1. ↑  Где вы теперь, кто вам целует пальцы?
2. ↑  Стало известно, кто подписал открытое письмо спортсменов, выступающих за власть (руск.)(недаступная спасылка) (24 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 24 лістапада 2020. Праверана 24 лістапада 2020.
3. ↑  Подписи **(нявызн.)**. Праверана 8 снежня 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIG · Olympedia |
**Фемарн** (ням.: Fehmarn) — востраў у Балтыйскім моры. Уваходзіць у склад Германіі. Плошча — 185,48 км². Насельніцтва (2017 г.) — 12 536 чалавек. З 1 студзеня 2003 г. тэрыторыя Фемарна складае адзіную аднайменную гарадскую абшчыну.

Геаграфія
---------

Фемарн — нізкі (да 27,2 м) востраў на паўднёвым захадзе Балтыйскага мора. Уваходзіць у склад зямлі Шлезвіг-Гольштэйн, дзе лічыцца другім па населенасці горадам. Трэці па плошчы востраў Германіі. На поўдні адлучаны ад мацерыка вузкім пралівам, праз які пракладзены мост (963 м). Фемарн славіцца пясчанымі пляжамі і берагавымі выдмамі.

Клімат мяккі вільготны. Сярэдняя гадавая тэмпература складае +8,3 °C. Сярэдняя гадавая колькасць ападкаў — 571 мм. Агульная колькасць сонечных гадзін — 2200.

Прырода
-------

На Фемарне вылучаюцца 3 асноўныя экалагічныя зоны: прыморская з раслінамі, звыклымі да засоленых глебаў, пашы і водна-балотныя ўгоддзі. Фаўна сысуноў бедная, прадстаўлена зайцамі, трусамі, аленямі, куніцамі. На востраве няма змей. Аднак Фемарн — важны цэнтр спынення і гнездавання пералётных птушак. Для іх аховы створаны 4 наземныя і 1 марскі запаведнікі.

Гісторыя
--------

Фемарн быў населены ў каменным веку. У пачатку сярэднявечча на ім жылі вагры. Лічыцца, што назва вострава паходзіць ад славянскага слова «памор'е». У пісьмовых крыніцах упершыню ўзгаданы каля 1075 г. Адамам з Брэмена.

У XIV ст. палітычная і судовая ўлады Фемарна належалі герцагам Шлезвіга, а царкоўная — біскупам Одэнсэ. У 1420 – 1424 гг. знаходзіўся пад кантролем датскага караля. Быў вызвалены з дапамогай Любека. У 1713 - 1864 гг. зноў знаходзіўся пад уладай Даніі. У 1848 г. мясцовае насельніцтва арганізавала няўдалае паўстанне за далучанне разам са Шлезвіг-Гольштэйнам да Германскага саюза. У выніку вайны 1864 г. паміж Даніяй з аднаго боку і Прусіяй і Аўстрыяй з другога боку трапіў пад сумеснае кіраванне Прусіі і Аўстрыі. У 1867 г. аўстрыйскае сукіраванне было адменена, пачало дзейнічаць прускае права.

Пасля II Сусветнай вайны быў акупаваны Вялікабрытаніяй. У 1946 г. перададзены зноў у склад Шлезвіг-Гольштэйна.

Кіраванне і эканоміка
---------------------

З 1 студзеня 2003 г. тэрыторыя Фемарна складае адзіную аднайменную гарадскую абшчыну. У гарадской радзе прысутнічаюць 23 прадстаўнікі.

Аснову эканомікі складаюць турызм і вытворчасць электраэнергіі. Востраў штогод наведваюць каля 300 000 турыстаў. Дзейнічаюць станцыі аднаўляльнай энергіі на аснове энергіі ветру і энергіі, атрыманай з біямасы.

* Герб ФемарнаГерб Фемарна
* Лагатып ФемарнаЛагатып Фемарна

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5). — карта Германіі
2. ↑  Fehmarn - Urlaub in der Natur

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Фемарн на Вікісховішчы |

* Афіцыйная старонка на нямецкай мове Архівавана 19 ліпеня 2011.
* Турыстычная інфармацыя
* Інфармацыя для наведвальнікаў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4016625-9 · LCCN: sh85047682 · NKC: ge549927 · VIAF: 4549153954873605680002 |