**Вяз гладкі** (*Úlmus laévis*) — лістападнаае дрэва, від роду Вяз (*Ulmus*) сямейства Вязавыя (*Ulmaceae*).

Назва
-----

Вяз гладкі, вяз звычайны, вяз, габіна, вяз разложысты.

Батанічнае апісанне
-------------------

Дрэвы растуць да вышыні ў 40 метраў, маюць шырокацыліндрычную, злёгку закругленую дагары крону. Працягласць жыцця дрэва можа дасягаць да 200—250 гадоў. У маладым узросце расце вельмі хутка, пасля 40-50 гадоў рост яго запавольваецца. Ствол старога вяза можа дасягаць метра ў дыяметры. Галлё тоўстае, накіраванае ўверх. Кара бура-карычневая, рэпалістая, адслойваецца тонкімі пласцінкамі. У падмурку ствала буйных дрэў часам утвараюцца плоскія дошкападобныя карані, якія выконваюць функцыю дадатковай апоры. Пабегі светла-бурыя, бліскучыя, часам з сівым налётам і чачавічкамі.

Лісце простае, яйкападобнае або авальнае, з завостранай верхавінай, у пачатку моцна нераўнабокее, цёмна-зялёнага колеру (знізу больш светлыя), на кароткіх хвосціках. Даўжыня ліста можа дасягаць 12 см, шырыня — да 8 см. Край ліставой пласцінкі двузубчаты, верхні бок ліста бліскучы, ніжняя частка голая або мяккаапушчанная.

Кветкі дробныя, абоеполыя, сабраныя ў пучкі на доўгіх кветаножках. Калякветнік пяці- ці восьмілопасны, нероўнобокі. Квітнее вяз гладкі у красавіку — траўні, да распускання лісця апыляецца ветрам. Плод мае круглявае або авальнае апушчанае крылца, у цэнтры якога знаходзіцца насенне. Плод вісяць пучкамі на доўгіх пладаножках.

Распаўсюджанне і экалогія
-------------------------

Паштовая марка Беларусі, 2004
Вяз гладкі расце практычна на ўсёй тэрыторыі Еўропы (за выключэннем Пірэнейскага паўвострава і Брытанскіх астравоў), на Каўказе, у Малой Азія і на Урале (Чалябінская і Свярдлоўская вобласць). На поўначы даходзіць да паўднёва-ўсходняй Швецыі (востраў Эланд), паўднёвай Фінляндыі, паўднёвых раёнаў Карэліі, Архангельскай вобласці (у Архангельскай вобласці ён пранікае за 63 ° з.ш. , дасягаючы самай паўночнай ускрайку свайго арэала), Рэспублікі Комі. Часта расце ў змешаных лясах. Часцей за ўсё вяз гладкі можна ўбачыць у дубовых лясах, дзе ён утварае другі ярус расліннасці з некаторымі іншымі дрэвамі.

Галандская хвароба вяза
-----------------------

Як і многія іншыя віды вяза, вяз гладкі схільны да небяспечнага грыбковага захворвання, вядомага як Галандская хвароба вяза. Споры грыба пераносяцца жукамі-караедамі і некаторымі насякомымі, а таксама праз паражаную драўніну і пілавінне. Барацьба з галандскай хваробай вядзецца шляхам санітарных высечак, уборкі рэшткаў дрэў на месцы вырубкі, знішчэння насякомых-пераносчыкаў хваробы. Дзейсным метадам таксама лічыцца ін’екцыя антыбіётыкаў у ствол дрэва.

Значэнне і прымяненне
---------------------

Драўніна вяза трывалая, цяжкая, устойлівая да ўздзеяння вады, абалона даволі шырокая, светла-жоўтая , ядро светла-бурае або шэра-бурые. Ужываецца для вырабу мэблі, прыклад ад стрэльбаў і іншых вырабаў. Кару раней ўжывалі для дублення скур, а з лубу плялі вяроўкі і цыноўкі. Выкарыстоўваюць у полеахоўных насаджэннях і азеляненні гарадоў. У спрыяльныя гады вясной вяз гладкі каштоўны як ранні меданос і пылканос.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 135. — 160 с. — 2 350 экз.
4. ↑  Ганчарык М. М. Беларускія назвы раслін. Праца навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі, т. II і IV. Горы-Горки, 1927
5. ↑  Анненков Н.  (руск.) (бел. Ботанический словарь, Спб, 1878
6. ↑  Васількоў І. Г. Матэрыялы да флоры Горацкага раёна. Праца навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі, т. III. Горы-Горкі, 1927

Спасылкі
--------

* Вяз гладкий: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777673111 · NKC: ph634671 |