recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Беларускі прафсаюз работнікаў сувязі** — беларускі прафесійны саюз, член Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі, аб’ядноўвае работнікаў у галіне сувязі і іншых сумежных галінах, навучэнцаў, студэнтаў і работнікаў устаноў адукацыі адпаведнага профілю.

Першыя арганізацыі работнікаў сферы сувязі пачалі з’яўляцца на тэрыторыі Беларусі напярэдадні першай рускай рэвалюцыі ў 1905 годзе. 15 лістапада 1905 года ў Маскве сабраўся *I Усерасійскі з’езд паштова-тэлеграфных служачых*, на якім прысутнічалі і дэлегаты ад беларускіх губерняў. З 15 лістапада па 27 лістапада 1905 года беларускія сувязісты з Нясвіжскай паштова-тэлеграфнай канторы правялі першую забастоўку сувязістаў на тэрыторыі Беларусі. Іх падтрымалі працоўныя чыгункі.

У савецкія часы работнікі сферы сувязі былі аб’яднаны ў Беларускі рэспубліканскі камітэт (БРК) работнікаў сувязі. На аснове БРК работнікаў сувязі ўжо пасля распаду СССР у незалежнай Беларусі Міністэрствам юстыцыі 14 лютага 1991 года быў зарэгістраваны Беларускі прафсаюз работнікаў сувязі.

Прафсаюз мае 248 першасных арганізацый і аб’ядноўвае 65 тысяч сяброў. Таксама прафсаюз мае калектыўныя дамовы ў такіх арганізацыях як «Белпошта», «Белтэлекам», «Белсувязьбуд», «Белрамбудсувязь» і Беларуская дзяржаўная акадэмія сувязі.

Зноскі
------

1. ↑  Председатель Белпрофсоюза работников связи — о прошлом и перспективах (руск.).  Звязда (30 красавіка 2019). Праверана 2022-1-17.
2. ↑  Историческая справка - Белорусский профсоюз работников связи (руск.). Праверана 2022-1-17.
3. ↑  Белорусский профсоюз работников связи УНП 100596568, проверка контрагента, сведения и данные об организации, база организаций
4. ↑  Белорусский профессиональный союз работников связи - Сайт Федерации профсоюзов Беларуси
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Захаркіна.
**Галіна Іванаўна Захаркіна** (нар. 28 ліпеня 1946, г. Варонеж, Расія) — беларускі архітэктар. Кандыдат архітэктуры (1983), дацэнт (1983).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 28 ліпеня 1946 года ў Варонежы. Руская па нацыянальнасці. Бацька — ваенны, калі Галіне было шэсць гадоў, яго перавялі ў Беларусь. Маці — ветэран працоўнага фронту, у час Вялікай Айчыннай вайны сямнаццацігадовай дзяўчынкай працавала вадзіцелем грузавой машыны. Галіна скончыла сярэднюю школу № 12 горада Бабруйска. Займалася ў кружцы малявання ў гарадскім Доме піянераў і школьнікаў.

З першага разу паступіць ў Беларускі політэхнічны інстытут на спецыяльнасць «Архітэктура» не ўдалося. Працавала на Бабруйскім заводзе РТВ. Ёй прапаноўвалі мэтавае навучанне па спецыяльнасці «Хімія», але яна адмовілася і з другога разу паспяхова паступіла на архітэктуру.

Скончыла ў 1970 годзе архітэктурны факультэт Беларускага політэхнічнага інстытута. У 1970—1972 гадах па размеркаванні працавала асістэнткай кафедры архітэктуры ў Брэсцкім інжынерна-будаўнічым інстытуце. Тут пазнаёмілася Юрыем Бакаліным, які працаваў на кафедры фізікі і займаўся тэхналогіямі шклаэмалевых пакрыццяў. Ён пісаў дысертацыю на сушуканне ступені доктара тэхнічных навук і звярнуўся да загадчыка кафедры з просьбай даць яму ў памочнікі архітэктара, бо для яго было важна ўлічыць архітэктурнае бачанне прымянення гэтага матэрыялу ў архітэктуры і будаўніцтве. У памочніцы была выбрана Захаркіна. Праз два гады працы ў інстытуце ёй вылучылі месца для паступлення ў мэтавую аспірантуру. Скончыла аспірантуру ў 1975 годзе, абараніўшы дысертацыю «Праектаванне і прымяненне архітэктурна-будаўнічых вырабаў з эмаляванага металу».

З 1975 года па размеркаванні ў Полацкім дзяржаўным універсітэце, дзе пазнаёмілася з будучым мужам Леанідам Фёдаравічам Калмыкавым. Дацэнт кафедры будаўнічых канструкцый, з 2003 года на кафедры архітэктуры, у 2003—2014 — загадчыца кафедры.

Навуковыя інтарэсы: архітэктурнае праектаванне; рэканструкцыя будынкаў і збудаванняў.

Рэпрэсіі
--------

У межах распачатага пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года тэрору супраць любой нелаяльнасці да рэжыму Лукашэнкі затрымана 25 мая 2023 года і аштрафавана на 2 960 рублёў (80 базавых велічыняў).

Сям’я
-----

У шлюбе з Леанідам Фёдаравічам Калмыкавым (пам. 1994), кандыдатам тэхнічных навук.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Г. И. Захаркина: «Главное помнить, что архитектор работает для людей!» 28 июля 2016
2. ↑  77-гадовую Галіну Захаркіну аштрафавалі на 2 960 рублёў // Вясна / Правы чалавека ў Беларусі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-218653 |
**Галіна Іванаўна Цэ́пава** (27 сакавіка 1910, Ніжні Ноўгарад, Расія — 7 лютага 1985) — беларуская спявачка (мецца-сапрана). Заслужаная артыстка Беларускай ССР (1955).

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1936 годзе Дзяржаўны інстытут тэатральнага мастацтва ў Маскве. У 1938—1962 гадах салістка Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі.

Творчасць
---------

Яе выкананне вызначалася тэмпераментам, псіхалагічнай дакладнасцю вобраза. У рэпертуары драматычныя і характарныя партыі: Часнікова («Страшны двор» С. Манюшкі), Ганка («Міхась Падгорны» Я. Цікоцкага), Хрысцінка («Кветка шчасця» А. Туранкова), Любаша («Царская нявеста» М. Рымскага-Корсакава), Канчакоўна («Князь Ігар» А. Барадзіна), Любоў, Салоха («Мазепа», «Чаравічкі» П. Чайкоўскага), Кармэн («Кармэн» Ж. Бізэ), Азучэна («Трубадур» Дж. Вердзі).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Цэпава Галіна Іванаўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
**«Дзеянні рымлян»** (лац.: Acta Romanorum) — зборнік навел на лацінскай мове, складзены ў XIV стагоддзі. Шматлікія з навел былі запазычаны з арабскіх крыніц. Кожная навела сканчалася мараллю, што дазваляла выкарыстоўваць іх у якасці прыкладаў падчас пропаведзяў. Назва зборніка з'яўляецца, верагодна, капрызам складальнікаў, паколькі шматлікія з навел нічога агульнага з рымлянамі не маюць. Гэтай кнігай як першакрыніцай карысталіся шматлікія англійскія паэты, у тым ліку Джэфры Чосер і Уільям Шэкспір, які ўзяў адтуль сюжэт «Перыкла» (1609), а таксама эпізод з трыма куфрамі ў «Венецыянскім купцы» (1596).

Літаратура
----------

* Li Fet des Romains compilé ensemble de Saluste et de Suetoine et de Lucan, texte du XIIIe siècle publié pour la première fois d’après les meilleurs manuscrits. — 2 vols. — Groningen, Paris, 1935; 1938.
* *Louis-Fernand Flutre.* Li fait des Romains dans les littératures française et italienne du XIIIe au XVIe siècle. — Paris: Hachette, 1932; Geneva: Slatkine, 1974 (reprint).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Савічы.

**Са́вічы** (трансліт.: *Savičy*, руск.: Савичи) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Вольнаўскага сельсавета. Размешчаны за 29 км на паўднёвы ўсход ад Баранавічаў, за 12 км ад чыгуначнай станцыі Пагарэльцы на лініі Баранавічы — Мінск, каля шашы Новая Мыш — Мінск, на рацэ Змейцы.

У 1972 годзе да Савічаў далучана сумежная вёска Фалесіна.

Гісторыя
--------

Паводле пісьмовых крыніц вядомы з XVI стагоддзя як сяленне Слонімскага павета Вялікага Княства Літоўскага. Пад 1567 годам упамінаюцца ў перапісе літоўскага войска.

Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі. У 1795 годзе ва ўладанні С. Солтана, побач размяшчаўся фальварак.

У 1897 годзе ў Чэрніхаўскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні, дзейнічалі царкоўна-прыходская школа, хлебазапасны магазін, кузня, карчма. У пачатку XX стагоддзя ў вёсцы 119 двароў, 491 жыхар. У маёнтку Савічы 3 двары, 35 жыхароў.

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Чэрніхаўскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года ў БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Гарадзішчанскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. З 14 красавіка 1960 года па 21 ліпеня 1986 года цэнтр Савіцкага сельсавета.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да 7 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 36 вяскоўцаў.

Інфраструктура
--------------

* Рамонтна-механічныя майстэрні
* Ветэрынарны ўчастак
* 2 магазіны
* Клуб
* Бібліятэка
* Сярэдняя школа
* Фельчарска-акушэрскі пункт
* Аддзяленне сувязі

Помнікі
-------

* Помнік землякам

Насельніцтва
------------

* 22 двары (1795)
* 50 двароў (1889)
* 111 двароў, 601 жыхар (1897)
* 125 дамоў, 660 жыхароў (1921)
* 873 жыхары (1970)
* 212 двароў, 413 жыхароў (1998)
* 169 гаспадарак, 340 жыхароў (2005)

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Вольнаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Вольна |  |
| Вёскі | Азярэц ·  Бартнікі ·  Верхняе Чэрніхава ·  Галынка ·  Задзвея ·  Залессе ·  Ліхасельцы ·  Нагорнае ·  Ніжняе Чэрніхава ·  Паланечка ·  Рабковічы ·  Рэпічы ·  Савічы ·  Цішкоўцы ·  Чэрніхава ·  Шчарбовічы |
| Хутары | Росаш |
**Гамбургская ратуша** — месца пасяджэнняў парламента Гамбурга і сената. Помнік архітэктуры, пабудаваны ў 1886—1897 гадах ў стылі неарэнесанс. Вежа вышынёй 112 метраў.

Гісторыя
--------

Пабудавана на месцы старой ратушы, знішчанай падчас вялікага пажару 1842 года. Цяперашні будынак спраектавала група з сямі архітэктараў на чале з Марцінам Халерам. Будаўніцтва пачалося ў 1886 годзе, а новая ратуша адкрылася ў 1897 годзе. Будаўніцтва каштавала 11 мільёнаў нямецкіх марак золатам (каля 80 мільёнаў еўра). 26 кастрычніка 1897 года, на афіцыйнай цырымоніі адкрыцця, першы мэр доктар Іаганес Ферсман атрымаў ключ ад гарадскога савета.



1. ↑  Hamburg monument list / пад рэд. DSH Agency Праверана 13 чэрвеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96314750'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1188483'></a>
**Добраахвотніцкі сектар,** ён жа **валанцёрскі сектар**, або **грамадскі сектар** (уключаючы некамерцыйны сектар) — сфера сацыяльнай актыўнасці, у якой задзейнічаны некамерцыйныя і няўрадавыя арганізацыі.

Гэты сектар называюць таксама «трэцім сектарам», нароўні з дзяржаўным і прыватным сектарамі. Яшчэ адзін сінонім — «грамадзянскі сектар», які падкрэслівае яго сувязь з грамадзянскай супольнасцю.

Наяўнасць вялікага развітога грамадскага сектара часам разглядаецца як паказчык здароўя эканомікі ў лакальным і нацыянальным маштабах. З ростам колькасці некамерцыйных арганізацый, арыентаваных на сацыяльныя паслугі, ахову навакольнага асяроддзя, адукацыю і іншыя нездаволеныя патрэбы грамадства, некамерцыйны сектар гуляе ўсё больш вырашальную ролю для здароўя і дабрабыту грамадства. На думку эканаміста Пітэра Друкера, некамерцыйны сектар забяспечвае цудоўную рэалізацыю розных навыкаў працы і грамадства.

Заўвагі
-------

1. ↑  M. Potůček. Not Only the Market: The Role of the Market, Government, and the Civic Sector, 1999.
2. ↑  D. Verdier. Moving Money: Banking and Finance in the Industrialized World. Cambridge University Press, 2002, p. 145.
3. ↑  «Laban: Volunteering Canterbury — 2007 Awards» Архівавана 2 лютага 2019..
4. ↑  (2007) «Drucker Wisdom: Leadership and the CEO.» Архівавана 25 жніўня 2019.
**Гамбургская абсерваторыя** (ням.: Hamburger Sternwarte) — астранамічная абсерваторыя, якая належыць універсітэту Гамбурга, Германія. Абсерваторыя размешчана ў гарадку Бергедорф. Код абсерваторыі «029» і «516».

Гісторыя абсерваторыі
---------------------

Першапачаткова абсерваторыя была размешчана ў Міленторы. Будаўніцтва было завершана ў 1802 году. У 1825 абсерваторыю перанеслі ў будынак на гарадской сцяне.
У 1830 годзе абсерваторыю ўзначаліў астраном Карл Румкер. З-за певелічэння лёгкага забруджвання і пагаршэння ўмоў назірання, у 1906 годзе было вырашана перамясціць абсерваторыю ў Бергедорф. У 1909 першыя прылады былі перамешчаны туды, і ў 1912 годзе новая абсерваторыя была афіцыйна адкрыта.

У гонар абсерваторыі названы астэроід (797) Мантана  (англ.) (бел. (ад лацінскага mons — гара), адкрыты ў 1914 годзе. Гэта быў першы астэроід, адкрыты ў Бергсдорфе. А астэроід (906) Рэпсольда, адкрыты ў 1918 годзе названы ў гонар заснавальніка абсерваторыі Іагана Георга Рэпсольда.

Гл. таксама
-----------

* Астранамічныя абсерваторыі

Спасылкі
--------

* Гамбургская абсерваторыя
**Асінара** (італ.: L'Asinara) — востраў на паўночным захадзе італьянскага аўтаномнага рэгіёна Сардзінія. Плошча — 51,9 км². У нашы дні востраў з'яўляецца нацыянальным паркам.

Геаграфія
---------

Востраў Асінара знаходзіцца ў 217 км на паўночны захад ад Кальяры, сталіцы аўтаномнага рэгіёна Сардзінія, і ў 356 км на паўднёвы захад ад Рыма, сталіцы Італіі. Даўжыня з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад — 16,59 км. Найбольшая шырыня — 6,52 км, аднак ў некаторых месцах яна не перавышае 207 м. Працягласць берагавой лініі — каля 110 км.

Востраў фактычна з'яўляецца працягам ланцуга невысокіх старажытных гор, складзеных метамарфічнымі пародамі, на паўночным захадзе Сардзініі. Заходняе ўзбярэжжа скалістае і абрывістае. На ўсходнім беразе ёсць шырокія плоскія месцы вышынёй да 50 м, вылучаюцца тры пляжы. Найвышэйшы пункт на поўначы вострава дасягае 408 м.

Клімат міжземнаморскі засушлівы. Сярэдняя гадавая колькасць ападкаў — 481 мм.

Прырода
-------

Асёл-альбінос
Флора вострава Асінара ўключае каля 800 відаў сасудзістых раслін. Пераважна гэта шматлікія травы, аднак сустракаюцца зараснікі ядлоўца і малачая, а на поўначы вылучаецца дубовы лес.

Фаўна даволі разнастайная. На востраве шмат птушак, зайцоў, муфлонаў і здзічэлых свойскіх жывёл. Найбольшую цікавасць для наведвальнікаў уяўляе статак аслоў-альбіносаў.

У 1997 г. Асінара і прыбярэжныя тэрыторыі былі абвешчаны нацыянальным паркам. Яго наведванне магчыма толькі ў складзе арганізаваных груп. Стала на востраве жыве толькі 1 метэаролаг, які абслугоўвае пабдаваную тут станцыю.

Гісторыя
--------

Асінара была населена ўжо ў неаліце. На поўначы вострава выяўлены магільня тыпу домус-дэ-янас, а таксама бронзавая нурагічная статуэтка. Старажытныя рымляне называлі яго востравам Геркулеса.

У перыяд ранняга сярэднявечча Асінара была пакінута жыхарамі з-за пірацтва. У XII ст. яго нанава каланізавалі генуэзцы. Тут былі пабудаваны ваенныя ўмацаванні, адкрыты кляштар камедулаў. У пачатку XV ст. Асінара з'яўлялася важным стратэгічным пунктам генуэзцаў у барацььбе з арагонцамі за Сардзінію. У 1409 г. арагонскія войскі захапілі востраў і далучылі яго да сваіх валоданняў.

У 1775 г. Савойскі дом перадаў востраў у валоданне сардзінскаму рыцару Антоніа Манка Амату, які прыняў тытул герцага Асінары і перасяліў сюды сялян з іншых рэгіёнаў Сардзініі. У 1836 г. валоданне было вернута дзяржаве.

У 1885 г. італьянскі ўрад перасяліў тубыльцаў на поўнач Сардзініі, а на месцы іх вёскі стварыў сельскагаспадарчую калонію для зняволенных. У 1937 г. сюды высылалі палонных эфіопаў. Калонія праіснавала да 1999 г. і была зачынена пасля пераўтварэння ў нацыянальны парк.

Спасылкі
--------

* Parco Nazionale dell'Asinara
* Sardinia's Asinara Island: A Former Prison Turned into National Park
**Мноства Кантара** — матэматычнае падмноства, прапанаванае нямецкім матэматыкам Георгам Кантарам. 

Мноства Кантара з'яўляецца прататыпам фрактала. Яно самападобна, таму што роўна дзвюм копіям сябе, калі кожная копія паменшана ў тры разы і перастаўлена. Кантарава мноства можна ўтварыць перасячэннем дывана Сярпінскага з любой прамой, якая праходзіць праз цэнтр сіметрыі (напрыклад, цэнтральную вось).

Зноскі
------

1. ↑  G. Cantor On the Power of Perfect Sets of Points (De la puissance des ensembles parfait de points) // Acta Mathematica. - 1884. - 4. - p. 381- 392.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4288370-2 · Microsoft: 36605576 |
Крылатая ракета Tomahawk у палёце
**Крылатая ракета** — беспілотны лятальны апарат аднакратнага запуску, траекторыя палёту якога вызначаецца аэрадынамічнай пад’ёмнай сілай крыла, цягай рухавіка і сілай цяжару. Пры гэтым існавалі канструкцыі, кіраваныя пілотамі-смяротнікамі. Састарэлая назва сканструяванай паводле самалётнай (класічнай) схемы крылатай ракеты — самалёт-снарад. Нярэдка тэрмін блытаюць з англамоўным тэрмінам *cruise missile*, аднак апошняя з’яўляецца кіраванай ракетай, у якой вялікая частка палёту да мэты праходзіць з сталай хуткасцю пад уздзеяннем пад’ёмнай сілы крыла і сілы цягі для кампенсавання супраціўлення паветра.

Параўнанне з іншымі відамі ракет
--------------------------------

**Вартасці:**

* Магчымасць задаваць адвольны курс ракеты, у тым ліку, звілістую траекторыю, што стварай цяжкасці для СПА праціўніка.
* Магчымасць руху на малой вышыні ўздоўж выгібаў рэльефу, што абцяжарвае выяўленне.
* Сучасныя крылатыя ракеты прызначаныя для паражэнні мэты з высокай дакладнасцю.

**Недахопы:**

* Часам адносна невялікія хуткасці (парадку хуткасці гуку).
* Высокі кошт па параўнанні з іншымі боепрыпасамі.

Галерэя
-------

* КР «Калібр» вытворчасці РасііКР «Калібр» вытворчасці Расіі
* КР «Exocet» вытворчасці ФранцыіКР «Exocet» вытворчасці Францыі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Крылатая ракета

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4331937-3 · LCCN: sh85034367 · Microsoft: 28849524 |
**Noctua pronuba** — начны матылёк з сямейства совак.

Апісанне
--------

Размах крылаў 50-60 мм. Афарбоўка пярэдніх крылаў можа вар'іраваць ад шэрай да цёмна-бурай. Пупышкападобная пляма на пярэдніх крылах заўсёды амаль чорная, колцападобная пляма ў светлай кайме, такога ж колеру, як і фон саміх крылаў, альбо святлей і без аблямоўкі. На пярэдніх крылах можа прысутнічаць малюнак, утвораны хвалістымі лініямі, цёмнымі рыскамі і плямамі. У вяршыні крыла знаходзяцца дзве чорныя плямы. Заднія крылы жоўта-рыжой афарбоўкі, з чорнай перавяззю, якая праходзіць ля вонкавага краю крыла.

Арэал і месцапражыванне
-----------------------

Арэал віду распасціраецца на тэрыторыі ад Заходняй Еўропы да Заходняй Сібіры, Цэнтральнай Азіі, паўночна-заходняй Індыі, Паўночнай Афрыкі. Від быў інтрадукаваны ў Паўночную Амерыку, дзе ён сустракаецца і амаль усюды па тэрыторыі кантынента за выключэннем Грэнландыі і Карыбскага рэгіёна. Матылі сустракаюцца ў лясах, на лугах, на палетках, астэпненых схілах, парках, садах, балотах, пашах, зрэдку ў стэпах.

Час лёту
--------

Перыяд лёту матылькоў з мая па ліпень і верасень—кастрычнік.

Вусені
------

Вусень характарызуецца афарбоўкай ад брудна-белай да цёмна-бурай з трыма светлымі лініямі на спіне і паяскамі, утворанымі цёмнымі плямамі. Сілкуецца многімі хмызнякамі і травяністымі раслінамі, уключаючы дзьмухавец, шчаўе, вінаград, капуста, лук, буракі, календула, хрызантэмы, вяргіні і многія іншыя.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Ключко З. Ф. — Совки України / Совки Украины, серия Природа України — Раєвського, Киев, 2006. — ISBN 966-7016-39-0

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Brockhaus |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Леўцева.
**Злата Мікалаеўна Леўцева** (18 студзеня 1923, Барнаул) — беларускі інжынер-канструктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1947 годзе Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут. Працавала ў Смаленскім аблпраекце, Сібірскім занальным НДІ эксперыментальнага праектавання, з 1970 па 1978 г. — кіраўніком групы архітэктараў, галоўным інжынерам праектаў у Белдзяржпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1947 года. Пражывае ў Мінску.

Дзейнасць
---------

У складзе аўтарскіх калектываў распрацоўвала праекты жылых і грамадскіх будынкаў у Смаленску (1948—1959), тыпавыя праекты жылых і грамадскіх будынкаў для раёнаў павышанай сейсмічнасці (1959—1967).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Леутева Злата Николаевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Ранкагуа** (ісп.: Rancagua) — горад у Чылі. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай камуны, правінцыі Качапааль і вобласці О'Хігінс. Насельніцтва — 206 971 человек (2002). 

Тэрыторыя камуны — 260,3 км². Колькасць насельніцтва — 234 757 жыхароў (2007). Шчыльнасць насельніцтва — 901,87 чал/км².

Размяшчэнне
-----------

Горад размешчаны ў 79 км на поўдзень ад сталіцы краіны Сант'яга.

Дэмаграфія
----------

Паводле дадзеных перапісу насельніцтва камуны складае 234 757 чалавек, з якіх 116 067 мужчын і 118 690 жанчын.
Насельніцтва камуны складае 27,65% ад агульнай колькасці насельніцтва вобласці О'Хігінс. 3,54% — сельскае, 96,46% — гарадское насельніцтва.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт камуны

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n82116561 · VIAF: 126693944 |
**Ра́на** (лац. vulnus, eris n.) — механічнае пашкоджанне тканак і органаў цела з парушэннем цэласці іх покрыва. Невялікія паверхневыя раны з частковым пашкоджаннем скуры ці слізістай абалонкі называюцца **ранкамі**. Зажывае рана з утварэннем рубца. Прыкметы раны: боль, мясцовае запаленне, крывацёк, кровазліццё і інш. Лячэнне: хірургічная апрацоўка, антыбіётыкі і інш.

Класіфікацыя ран
----------------

Паводле ўмоў узнікнення адрозніваюць раны аперацыйныя  (руск.) (бел. выпадковыя, баявыя; паводле механізма ранення і характару пашкоджання — рэзаныя, колатыя, рубленыя, ад укусаў, ірваныя, ударныя, размажджэраныя, скальпаваныя (пры адслойцы або адрыве значных участкаў скуры), агнястрэльныя і інш.

Адрозніваюць таксама датычныя, сляпыя (прадмет засеў у тканках) і навылётныя (прадмет, які выклікаў траўму, прайшоў навылёт), пранікальныя (пры раненнях жывата, чэрапа, суставаў) і непранікальныя  (англ.) (бел. з пашкоджаннем унутраных органаў або без; адзінкавыя, множныя, спалучаныя, камбінаваныя.

Паводле асаблівасцей мікробнай флоры раны бываюць стэрыльныя і інфіцыраваныя. Пасля ранення адбываецца першаснае ачышчэнне раны ў выніку траўматычнага ацёку, сціскання раны і выціскання наверх амярцвелых і прамочаных крывёй тканак; другаснае ачышчэнне — у выніку развіцця запалення і дзейнасці мікраарганізмаў.

Гл. таксама
-----------

* Язва

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
2. ↑  *М. І. Федзюковіч.* Асновы медыцынскіх ведаў : вучэб. дапам. для 10—11-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання. — Мінск: Нац. ін-т адукацыі, 2011. — 256 с. — ISBN 978-985-465-799-8.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рана

| Раны |
| --- |
| 
* Рэзаная рана
* Колатая рана
* Колата-рэзаная рана
* Ірваная рана
* Сечаная рана
* Рвана-выцятая рана
* Укушаная рана
* Скальпаваная рана
* Агнястрэльная рана
* Размажджэраная рана
* Атручаная рана
* Аперацыйная рана
* Ранавая інфекцыя

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4191910-5 · NDL: 00571467 · NKC: ph124360, ph183302 |
Афінская тэтрадрахма, каля 490 г. да н.э.
**Тэтрадрахма** (стар.-грэч.: τετράδραχμον) — старажытнагрэчаская сярэбраная манета ў 4 (чатыры) драхмы. Знаходзілася таксама ў грашовым абароце Старажытнага Рыма і Іўдзеі, была роўная тром рымскім дэнарыям. Вага ад 15,5 грам (родаская, або фінікійска-родаская манетная сістэма) да 17 грам (атычная манетная сістэма). Тэтрадрахмы пачалі чаканіць у Афінах каля 510 г. да н.э.

Згадванні ў літаратуры
----------------------

Тэтрадрахмамі разлічваецца з Іудай першасвятар Каіфа ў рамане Міхаіла Булгакава «Майстар і Маргарыта»

Гл. таксама
-----------

* Александрынер
* Кістафор
* Стэфанафор

Спасылкі
--------

* Карышковский, Пётр Осипович. Монеты Ольвии. Киев, 1988. ISBN 5-12-000-104-1.

| ⛭Валюты і манеты са словам «драхма» у назве |
| --- |
| У абароце | 
Таджыкскі дырам (1⁄100 самані) •
Армянскі драм •
Карабахскі драм
 |
| Выйшлі з абароту | 
Старажытнагрэчаская драхма (Тэтрадрахма) •
Грэчаская драхма
 |
| Гл. таксама | 
Аптэкарская драхма •
Дырхем •
Прытча аб страчанай драхме •
Сімвал драма •
Сімвал драхмы
 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Абарона Быхава.
**Абарона Быхава (1707)** у час Паўночнай вайны (1700—1721) супраць расійскіх войск.

Пасля ўзяцця Старога Быхава казакамі і войскамі ВКЛ у кастрычніку 1702 г. генерал артылерыі ВКЛ Крыштаф Сяніцкі практычна стаў адзіным правіцелем Быхаўшчыны і прыбраў да сваіх рук прыбыткі Магілёўскай эканоміі. Разам са сваімі прыхільнікамі збіраўся здрадзіць каралю Аўгусту Моцнаму і рыхтаваў выступленне супраць расійскіх войск. Спачатку ён загадаў узмацніць бастыённыя ўмацаванні Быхава, што было зроблена «*крывавай людской працай*». Пасля прыбыцця ў Быхаў войск пад камандаваннем яго брата — падстолія ВКЛ, палкоўнікаў Ліндорфа і Берлінкурта Сініцкі падняў мяцеж. Была абрабавана расійская армейская казна, якая дастаўляла салдацкія грошы да месца дыслакацыі палкоў. Сініцкія накіравалі паведамленне пра свой мяцеж прыхільнікам Сапегаў і шведскаму каралю Карлу XII з заклікам прыйсці на Беларускае Падняпроўе, абяцаючы ім усялякую падтрымку. У адказ Пётр I тэрмінова накіраваў некалькі дзесяткаў расійскіх палкоў пад камандаваннем генералаў Боўра, Чамберса, Фанвердэна і Валконскага.

Быхаў на той час уяўляў першакласна ўмацаваную цытадэль з вялікай колькасцю гармат, пешага і коннага войска. Насельніцтва адмоўна ставілася да мяцежнікаў, аднак пад пагрозай смерці было вымушана заняць баявыя пазіцыі па лініі абароны горада. Безупынная бамбардзіроўка Быхава і асабліва замка вялася кругласутачна некалькі дзён запар. Вялікія разбурэнні і пажары, адсутнасць дапамогі ад Сапегаў і караля Карла XII вымусілі Сініцкіх пайсці на перагаворы аб капітуляцыі. Было падпісана пагадненне з 13 пунктаў пра ўмовы здачы Быхава расійскім войскам. Паводле пагаднення, у замку павінны быць 2 каменданты і змешаны гарнізон з войск Расіі і ВКЛ, жыхары горада і воласці захоўвалі свае правы і прывілеі, старшыя афіцэры з мяцежнага войска прысягалі ніколі не ваяваць супраць «*найсветлейшего царя*», Сініцкія маглі свабодна пакінуць Быхаў, уся артылерыя горада і замка павінна была застацца на валах. Але расійскія генералы, што падпісвалі пагадненне, ужо мелі на руках царскі загад пра арышт Сініцкіх і высылцы іх у Сібір. Пасля здачы горада і замка закаваных у кайданы братоў Сініцкіх вывезлі ў ссылку. Пасля гэтага і «*ўсю армату быхаўскую, якой было некалькі дзесяткаў штук, а таксама армату замкавую замка Магілёўскага 15 штук... Масква, склаўшы ў байдары, адправіла ўніз Дняпром да Кіева*». Мяркуючы па інвентары «арматы цэйхгауза» за 1707, у Быхаве было 30 сваіх гармат калібрам ад 1 да 100 фунтаў, каля 50 бочак «пораху» крычаўскага, пяхотныя і артылерысцкія гранаты, шмат ваеннага рыштунку. Пасля Быхаўскай абароны расійскі гарнізон у некалькі тысяч салдат стаяў у Быхаве больш як 7 гадоў, потым разбурыў гарадскія брамы, узарваў умацаванні і пакінуў горад.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
**Бабруйская абарона 1649** — абарона Бабруйска казакамі і гараджанамі ад урадавых войскаў Вялікага Княства Літоўскага падчас казацкага паўстання 1648 – 1651 гг. на чале з Б. Хмяльніцкім. У кастрычніку 1648 г. паўстаўшыя жыхары Бабруйска разам з казацкім атрадам Паддубскага перабілі заможную шляхту, утапілі ў р. Бярэзіна гарадскога старасту і занялі горад. Каля сцен горада быў разбіты пасланы на задушэнне паўстання атрад харужага Паца. У пачатку студзеня 1649 да Бабруйска падышоў атрад колькасцю ў 1500 чалавек шляхты і наёмнікаў Януша Кішкі, якімі ў адсутнасць вялікага гетмана камандаваў польны пісар ВКЛ У. Валовічам. Чатыры тыдні паўстанцы адбівалі атакі. На дапамогу Валовічу 20 лютага падышоў атрад польнага гетмана ВКЛ Я. Радзівіла пасля 5-дзённага пераходу. Скарыстаўшы рознагалоссямі сярод паўстанцаў, Радзівіл схіліў на свой бок багатых мяшчан, гандляроў, рамеснікаў, духавенства. Застрашаныя лёсам Пінску і Мазыра, упэўніўшыся, што пад мурамі стаіць сам Радзівіл, ноччу 21 лютага 1649 г. яны адчынілі гарадскія вароты і горад быў узяты. *«Аднак казакі адступілі ва ўмацаваныя вежы, у якіх маглі абараняцца; некаторых там забілі, іншыя падпалілі вежы, у якіх знаходзіліся, яшчэ іншыя наставілі на сябе мушкеты і застрэліліся. Сам палкоўнік Паддубскі ня вытрамаў жару і, калі агонь падступіўся бліжэй, выскачыў з вежы і трапіў проста ў рукі князя»*. 

Падчас аблогі было забіта некалькі тысяч гараджан і казакоў. Войскі Радзівіла ўчынілі расправу над паўстанцамі, былі забіта некалькі тысяч гараджан і казакоў. Кіраўнік абаронай Паддубскі і яшчэ дзевяць чалавек былі пасаджаны на кол. Сорак пакаралі смерцю, а 270 казакам была адсечана правая рука, трымаўшую зброю, каб застрашыць іншых. За гэта Б. Хмяльніцкі ў адказ пакляўся пакараць смерцю 4000 палонных. Пасля капітуляцыі гетман стрымаў слова і не дазволіў рабаваць горад. *«Пахолка аднаго за адну хустку, якую быў узяў, ... загадаў на браме павесіць, хустку пры ім паклаўшы»*.

Зноскі
------

1. ↑  Wisner, H. Działalność wojskowa Janusza Radziwiłła, 1648 — 1655 // Rocznik Bialystocki. — 1976. — T. XIII. — S. 113.
2. ↑  Бярнацкі, В. Паўстаньне Хмяльніцкага: ваенныя дзеяньні ў Літве ў 1648 — 1649 гг. / Вітальд Бярнацкі; [пер. з пол. А. Кузьміча]. —Смаленск: Інбелкульт, 2015. — 183 с.: іл. — С. 89. — ISBN 978-5-00076-009-3. *Са спасылкай:* Theatrum Europaeum. T. VI. — Frankfurt am Main, 1652. — S. 812.
3. ↑  Гісторыя Беларусі: у 6 т. Т. 3 : Беларусь у часы Рэчы Паспалітай (XVII — XVIII ст.) /  Ю. Бохан [і інш.]; рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Экаперспектыва, 2004. — 343 с.: іл. — С. 75. — ISBN 985-469-066-0.
4. ↑  Pamiętniki Samuela i Bogusława Kazimierza Maskiewiczów / oprac. wstęp i przypisy A. Sajkowski; red. i słowo wstępne Wł. Czapliński.
 — Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1961. — 332, [1] s. — S. 265.

Літаратура
----------

* Бабруйска абарона 1649 // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с. [8] к.: іл. — С. 251. — ISBN 5-85700-074-2.
**Parnassius actius** — дзённы матылёк сямейства Паруснікі (*Papilionidae*).

Апісанне
--------

Паштовая марка Узбекістана, 2006
Даўжыня пярэдняга крыла 30-35 мм. Крылы белага колеру, злёгку апыленыя цёмнымі лускавінкамі. Знешнекраявая аблямоўка напаўпразрыстая, у самцоў яна вузкая, а ў самак звычайна бывае шырокай. Паміж ёй і сярэдняй ячэйкай размяшчаецца вузкая папярочная перавязь, утвораная набягаючымі адна на адну чарнаватымі невялікімі плямамі. Паміж ёй і канцом сярэдняга вочка размяшчаюцца дзве невялікіх чырвоных плямы з чорнай акальцоўкай. У цэнтры і на канцы сярэдняй ячэйкі знаходзіцца па буйной чорнай пляме, таксама авальная чорная пляма размяшчаецца ля ўнутранага краю, каля яго сярэдзіны. Задняе крыло мае цёмныя зацямненні на канцах жылак, якія ў самак могуць злівацца ў знешнекраявую паласу. На белым фоне далей паралельна вонкаваму краю знаходзіцца папярочны шэраг невялікіх, часам вельмі слаба выяўленых, чарнаватых плям. Таксама ля пярэдняга краю знаходзяцца даволі буйныя чырвоныя плямы.

Арэал
-----

Туркменістан, Узбекістан, Таджыкістан, Кыргызстан, паўночны ўсход Афганістана, даліна Інда (Пакістан), Індыя (штат Джаму і Кашмір) і Паўднёва-Заходні Кітай, у тым ліку Сіньцзян.

Сустракаецца на альпійскіх лугах, па далінах горных рэк, па суседстве з выхадамі скал і камяністымі схіламі. На Паміры сустракаецца выключна на скальных выхадах і камяністых асыпках.

Біялогія
--------

Развіваецца ў адным пакаленні. Час лёту — у ліпені — пачатку жніўня. Матылі больш актыўныя толькі ў сонечнае надвор’е. Самкі нярэдка сядзяць у траве, а будучы напалоханымі — рэзка ўзлятаюць і пералятаюць на адлегласці да 100 метраў. Матылькі лятаюць павольна, часта плануюць, прысаджваюцца на розныя квітнеючыя расліны. Наведваюць буйныя кветкі раслін. Вусені кормяцца на чубатках.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Красная книга СССР: Редкие и находящиеся под угрозой исчезновения виды животных и растений. Том 1 / Главная ред. коллегия: А. М. Бородин, А. Г. Банников, В. Е. Соколов и др. — 2-е изд. — М.: Лесная промышленность, 1984. — 392 с.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
**Вечерний Бобруйск** (бел.: Вячэрні Бабруйск) — бабруйская гарадская грамадска-палітычная газета. Заснаваная 22 снежня 2000. Выходзіць па-руску два разы на тыдзень: у сераду і пятніцу. Змяшчае матэрыялы пра грамадска-палітычнае і культурнае жыццё Бабруйска, крымінальную хроніку, спартыўныя навіны, абвесткі, праграму тэлевізіі, рэкламу, мае забаўляльныя рубрыкі і г.д. Рэдакцыя размяшчалася па адрасе Бабруйск, Зорны праезд, 5-104, цяперашні адрас вул. Маскоўская,42. Уваходзіць у склад «Асацыяцыі выдаўцоў рэгіянальнай прэсы „Аб’яднаныя Масмедыі"».

Галоўны рэдактар — Наталля Сысой.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт газеты Архівавана 21 ліпеня 2020.
Грот Кампана
**Веі** (лац.: Veji) — старажытны горад этрускаў (на поўначы ад Рыма). Існаваў з часу Віланаўскай культуры як важны цэнтр Сярэдняй Італіі; уваходзіў у этрускі саюз. З V стагоддзя да н.э. рымляне сістэматычна вялі войны супраць Веяў, якія скончыліся разбурэннем горада ў 396 да н.э.; пазней Веі былі адноўлены імператарам Аўгустам.

Раскопкі (з XIX ст.) выявілі акропаль з рэшткамі крапасных сцен і дамамі, храм VI ст. да н.э. вялікі басейн, выдатныя этрускія скульптуры Апалона і Гермеса, мноства пахаванняў, самае цікавае з якіх (у гроце Кампана) упрыгожана старажытнымі этрускімі фрэскі.

Літаратура
----------

* А. Плюшар. Энциклопедический лексикон, том 9. — Типография А. Плюшара; С.-П. 1837 — с. 236 (Веiй).
* Модестов Вейи И. Введение в римскую историю, т. 2, М. 1904;
* Poulsen F. Etruscan tomb paintings, Oxf. 1922;
* Hubaux J. Rome et Veies, P. 1958.

Спасылкі
--------

* Вейи // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
Замчышча. Востраў «Замак» на фотаздымку А. Віслоцкага 1920-х гг.
Шведскі план астраўной часткі Дрысвят (сяр. 17 ст.)
**Дрысвяцкі замак** — замак, які ў XIV—XVII стагоддзях размяшчаўся на востраве Замак на возеры Дрысвяты (цяпер у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці). Пабудаваны на гарадзішчы днепра-дзвінскай культуры і эпохі Кіеўскай Русі X—XIII ст.

Апісанне
--------

Пляцоўка замка (75 х 50 м) авальнай формы ўзвышаецца на 6—7 м над паверхняй возера і абкружана кальцавым валам. 3 напольных паўночнага і ўсходняга бакоў вышыня яго каля 5 м, з боку возера — 1—1,5 м. Ядро вала насыпана на рубяжы новай эры. На працягу X—XVI ст. вал 4 разы падсыпаўся з выбрукоўкай унутранага схілу камянямі. У канцы XIV — пач. XV ст. на востраве стаяў «двор Дрысвяты» вялікага князя ВКЛ Вітаўта, пазней — караля Аляксандра. У пісьмовых крыніцах замак згадваецца ў 1514, з 1542 ім валодаў маршалак ВКЛ Ян Юр’евіч Глябовіч. Дакументы 1557, 1561, часоў Лівонскай вайны 1558—83 і тагачасныя сведкі адзначылі ў Дрысвяцкім замку значны гарнізон. Захавалася апісанне замка за 1662: «на гары над возерам Дрысвяцкім ёсць тры вежы без дахаў, апалыя, згнілыя, ёсць трошкі сцен з боку фальварка, але і тыя трухлявыя і разбураюцца». 3 агнястрэльнай зброі ўпамінаюцца 2 гакаўніцы і 1 штурмачок. Пад аховай замка на востраве стаялі двор і мястэчка Дрысвяты з рынкам, трыма вуліцамі, але без абарончых збудаванняў. 3 берагам замак злучалі 2 масты. У 2-й пал. XVII ст. Дрысвяцкі замак перастаў існаваць, а жыхары паселішча пасля пажару перабраліся з вострава на ўсходні бераг возера.

Сучаснасць
----------

Археалагічныя даследаванні Дрысвяцкага замка праводзілі ў 1955—56 Л. Аляксееў, у 1970, 1976 і 1980 М. Ткачоў.

Літаратура
----------

* Археалогія Беларусі: энцыклапедыя. У 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — Т. 1: А―К. — С. 323. — 496 с. — ISBN 978-985-11-0354-2.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — С. 146—147. — 496 с. іл.
* *Ткачоў М. А.* Дрысвяцкі замак // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
* Дрысвя́цкі за́мак // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 287—288. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дрысвяцкі замак
* Дрысвяцкі замак на сайце Radzima.org
* Дрысвяцкі замак на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Абарона Баранавічаў** — боесутыкненні пад Баранавічамі 26 чэрвеня 1941 года пад час Вялікай Айчыннай вайны паміж падраздзяленнямі вермахта і РСЧА.

Перадумовы
----------

Немцы двумя танкавымі дывізіямі 47-га мотакорпуса (17-ы і 18-ы) 26 чэрвеня працягвалі свой бліцкрыг углыб СССР. Штаб савецкай 4-й арміі ўжо не мог кіраваць сваімі часцямі ў раёне Баранавічаў. Аб'яднаць пад сваім камандаваннем 121-ю, 143-ю і 155-ю стралковыя дывізіі, а таксама 17-ы мехкорпус і некаторыя адыходзячыя на ўсход часці 13-га мехкорпуса павінен быць памочнік камандзіра фронту па ваенна-научальных установах генерал-маёр Іван Хабароў. Невядома, што ён здолеў зрабіць, бо камандзір 121-й стралковай дывізіі генерал-маёр Пётр Зыкаў загадаў:

«У сувязі з адсутнасцю цэнтралізаванага кіравання 155, 143 і 121 сд і гарнізон г. БАРАНАВІЧЫ для каардынацыі дзеянняў згаданых Стаўкаю, з сённяшняга чысла з 11:00 прыняў час<овае> камандванне на сябе з непрамядляльным данясеннем Ваеннаму Савету фронту…»

Ход бітвы
---------

Пра ўдзел 17-га мехкорпуса ў абароне Баранавічаў вядома няшмат. Мехкорпус знаходзіўся ў стане фарміравання, налічваў да 30 тысяч байцоў з 10 тысячамі вінтовак, меў гарматы без снарадаў. У аператыўнай зводцы штабу Заходняга фронту ад 27 чэрвеня згадваецца, што:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| 17-ы механізаваны корпус, стварыўшы супрацьтанкавую абарону Баранавічаў, знішчыў да 40 нямецкіх танкаў | "|

.

На лінію абароны ў 27-й танкавай дывізіі 17 мехкорпуса выйшла толькі 3000 чалавек, астатнія былі сканцэнтраваны ў лесе ў 18 км ад Баранавічаў, каля 6000 байцоў не мелі зброі. На Баранавічы наступаў нямецкі 47-ты мотакорпус, які не здолеў з ходу ўзяць горад, таму камандуючы 2-й танкавай групоўкай Гудэрыян прыцягнуў да наступу 4-ю танкавую дывізію 24-га мотакорпуса, якая звярнула на поўнач і на наступны дзень захапіла аэрадром. Савецкія войскі не вытрымалі нямецкага націску і пачалі адыход. У выніку большасць чырвонаармейцаў былі рассеяныя па лесе. Немцы ўвайшлі ў Баранавічы і працягнулі наступ на Слуцк.

Падчас абароны Баранавічаў загінуў камандзір 143-й стралковай дывізіі генерал-маёр Дзмітрый Сафонаў.

Вынікі
------

У Баранавічах немцы захапілі вялікія склады з паліва-змазачным матэрыялам. Па ўспамінам Леаніда Сандалава, на акружным палігоне на паўночным-захадзе Баранавічаў (раён Тартакоў) праціўнік захапіў большую частку з 480 гармат калібру 152-мм, якія знаходзіліся там.

Зноскі
------

1. ↑  Леў Лапухоўскі, Барыс Кавалерчык "Июнь. 1941 Запрограммированное поражение"
2. ↑   Оперативная сводка штаба Западного фронту № 8 к 20 часам 27 июня 1941 г. о боевых действиях войск фронту
3. ↑  В. Карпов. Маршал Жуков. М. 1994, с. 75.
4. ↑  Леанід Сандалаў «Боевые действия войск 4-й армии в начальный период Великой Отечественной войны», 1961

* Уладзімір Мартаў "БЕЛОРУССКИЕ ХРОНИКИ, 1941 ГОД"
**Бабруйска абарона 1812** — дзеянні рускіх войскаў па абароне і прыкрыццці Бабруйскай крэпасці ў час вайны 1812 г. Крэпасць была важным апорным пунктам рускай арміі на шляху паўднёвага фланга напалеонаўскага войска. Французская 17-я пяхотная дывізія Я. Г. Дамброўскага і іншыя часці (усяго каля 12 000 чалавек) 4 верасня блакіравалі Бабруйск, перакрыўшы дарогі ў крэпасць, гарнізон якой налічваў каля 5000 чалавек. Спроба рускіх атрадаў Баранава і Дрэева прарвацца ў крэпасць з боку Жлобіна не мела поспеху. Але галоўныя сілы рускага корпуса Ф. Ф. Эртэля (каля 5000 чалавек) выбілі 14 верасня з Глуска слабы польскі гарнізон і рушылі на Бабруйск. У баі каля вёскі Гарбацэвічы 15 верасня рускія часці перамаглі, але эртэль не развіваў наступлення а, знішчыў французскія склады ў Глуску і ваколіцах, вярнуўся ў Мазыр. Дамброўскі, які быў вымушаны прыкрываць мінскі напрамак, 12 кастрычніка фактычна зняў блакаду і адышоў на Ігумен (сучаны Чэрвень). За час блакады крэпасць выконвала функцыю ўмацаванага фарпоста рускай арміі.

Літаратура
----------

Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн. 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8
**Яўген Мікалаевіч Рубан** (19 чэрвеня 1941 — 17 лістапада 1997, Гродна) — беларускі шахматыст, майстар спорту СССР.

Біяграфія
---------

Выхаванец беларускай шахматнай школы. Дзіцячыя гады правёў у Гродне. Скончыў філасофскі факультэт ЛДУ. Быў удзельнікам некалькіх чэмпіянатаў Ленінграда і Беларусі. У паўфінале 39-га першынства Ленінграда 1966 года выканаў норму майстра, а затым у фінале заваяваў званне чэмпіёна. У наступным годзе на першынстве СССР сярод студэнтаў у Растове-на-Доне падзяліў 4—6-e месцы з Вадзімам Файбісовічам і Навумам Рашкоўскім. Саступіў паў-ачка Ісаку Баляслаўскаму і заняў другое месца ў чэмпіянаце Беларусі 1964 года. У 1975 годзе, выступаючы па-за конкурсам, быў першым у выніковай табліцы чэмпіянату БССР. Гуляў за зборную каманду Ленінграда ў матчах супраць Узбекістана, Масквы і Беларусі. Прадстаўляў беларускую каманду на сустрэчы з шахматыстамі ГДР. Двойчы судзімы ў сувязі са сваёй гомасексуальнасцю (у СССР мужчынскія аднаполыя стасункі падлягалі крымінальнаму пераследу).

У 1980-я і 1990-я гады жыў у Гродне. Уваходзіў у кола знаёмых Аляксандра Раманава.

Зноскі
------

1. ↑  Пазней быў пазбаўлены звання, але працягваў выступаць у спаборніцтвах.

Літаратура
----------

* Иванов С. Кентлер А. Файбисович В. Хропов Б. Шахматная летопись Петербурга. 1900—2005. Чемпионаты города. Изд. 2-е, испр. и доп. СПб.: Коста, 2005. 296 с.
* *Геллер А.* и *Дэуэль А.* Дебютант становится чемпионом. [О победителе XXXIX шахматного чемпионата Ленинграда Е. Рубане]. // Шахматы в СССР. — 1966. — № 9. — С. 20.
* *Геллер А.* Знакомьтесь: Евгений Рубан. // Шахматная Москва. — 1966. — № 13. — С. 3.

Спасылкі
--------

* Асабістая картка Яўгена Рубана на сайце 365chess.com
* *Генна Сосонко*: «Клейменый»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | 365chess · Chess Games · Chess Tempo |
**Яўген Васілевіч Міклашэўскі** (нар. 9 жніўня 1936, в. Лыскі, цяпер Беластоцкі павет, Падляскае ваяводства, Польшча; Псеўданімы: *Яўген Верабей*) — беларускі паэт і перакладчык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1946 г. пераехаў з бацькамі ў в. Кміты (цяпер Нясвіжскі раён). У 1953 г. паступіў у Нясвіжскае педагагічнае вучылішча імя Якуба Коласа, дзе правучыўся 3 гады. Апошні курс заканчваў у Пінскім педагагічным вучылішчы (1957). Працаваў загадчыкам Вяліка-Вулькаўскай і Чарнеевіцкай пачатковых школ Пінскага раёна. Вучыўся ў Мінскім педагагічным інстытуце замежных моў (1962—1965). Працаваў загадчыкам аддзела часопіса «Родная прырода» (1972—1978), старшым рэдактарам аддзела прозы часопіса «Маладосць» (1978—1981), літкансультантам СП БССР (1981—1988). Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1980). Жыве ў Мінску.

Творчасць
---------

Дэбютаваў у друку ў 1959 г. (часопіс «Полымя»). Аўтар зборнікаў паэзіі «Свежасць» (1968), «Ганна з Пухавіч» (гумар, 1976), «Світальны водбліск» (1981, усе тры пад псеўд. *Яўген Верабей*), «У спрадвечным руху» (1985), «Зара-заранка, зара-вячэрніца» (1989). У часопісе «Маладосць» апублікаваў аповесці «Чатыры дарогі» (1979) і «Мёртвая крыніца» (1989). У выдавецтве «Мастацкая літаратура» выдаў раман-даследаванне «Каханне і смерць або Лёс Максіма Багдановіча» (1994).

Перакладае паэзію і прозу з англійскай і славянскіх моў. Пераклаў творы Д. Уолеса, Э. Хемінгуэя, М. Пехаля, М. Лермантава, С. Ясеніна, А. Кальцова, Р. Кіплінга, Э. Колдуэла, Наваі, Машраба, лібрэта У. Вольскага оперы С. Манюшкі «Галька».

Прызнанне
---------

Лаўрэат Літаратурнай прэміі імя Івана Мележа.

Зноскі
------

1. ↑  Czech National Authority Database Праверана 2 студзеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

Літаратура
----------

* Міклашэўскі Яўген // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X.
* Яўген Міклашэўскі // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
* Чыгрын С. У спрадвечным руху літаратуры // Ніва № 37. 2006, 10 верасн. С. 8.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хамінскі.

**Ігнацы Хамінскі** (польск.: Ignacy Chomiński; пам. пасля 1812)  — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Біяграфія
---------

Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага шляхецкага роду Хамінскіх герба «Ліс». Нарадзіўся ў 1729 годзе ў сям’і Гілярыя Канстанцінавіча Хамінскага (каля 1690 — снежань 1758), харунжага ашмянскага, старосты пагервянскага, уладальніка маёнткаў Гаўе, Верхняе і Рускае Сяло, і Ганны з Копцяў (каля 1700—1800, Рускае Сяло Дзісненскага павета), дачкі Міхала Копаця, старосты ашмянскага і пісара вялікага літоўскага.

Дэпутат Галоўнага Трыбунала ВКЛ (1781), суддзя Ашмянскага земскага суда (1788), удзельнік Вялікага Сойма (1788—1792).

Уладальнік маёнткаў Гаўе, Рускае Сяло і Нарбутоўшчына.

Узнагароды
----------

Кавалер Ордэна Св. Станіслава.

Сям’я
-----

У шлюбе з Людвікай з Дамброўскай.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  ХОМИНСКИЙ Францишек-Ксаверий Гилярьевич // Минские губернаторы, вице-губернаторы и губернские предводители дворянства (1793-1917) : биографический справочник / сост. Ю.Н. Снапковский; редкол.: В.И. Адамушко [и др.]. — Минск: Беларусь, 2016. — 398 с. — ISBN 978-985-01-1200-2.


| ?Ігнацы Хамінскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Канстанцін Ян Хамінскі[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Гіляры Хамінскі[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Канстанцыя з Верашчакаў[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  | Ігнацы Хамінскі |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Міхал Антоні Копаць[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Ганна з Копцяў[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Ганна з Нарамоўскіх[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |