recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Санг'ё**, таксама **Сангі́хе** (індан.: Kepulauan Sangihe), або **Сангір** (індан.: Kepulauan Sangir) — астравы на ўсходзе мора Сулавесі. Уваходзяць у склад інданезійскай правінцыі Паўночны Сулавесі. Плошча - 1056 км². Насельніцтва (2020 г.) — 139 262 чал.

Геаграфія і прырода
-------------------

Астравы Санг'ё месцяцца на паўднёвым усходзе мора Сулавесі. Узніклі ў выніку субдукцыі тэктанічных пліт і далейшай вулканічнай актыўнасці. На астравах да нашых дзён захоўваюцца актыўныя вулканы. Адзін з іх — вулкан Аву (1320 м) на востраве Сангір. Узбярэжжа часткі астравоў атачаюць каралавыя рыфы. Клімат субэкватарыяльны пасатны. Астравы Санг'ё знаходзяцца ў зоне ўздзеяння трапічных цыклонаў, якія звычайна прыпадаюць на сезон мусонаў (кастрычнік — красавік).

Схілы вулканаў пакрыты лясамі і горнымі лугамі. На астравах знойдзена 8 эндэмічных прадстаўнікоў фаўны.

Гісторыя
--------

Археалагічныя знаходкі сведчаць, што астравы былі населены каля 5 тысяч гадоў таму. Сучаснае карэннае насельніцтва складаюць сангірцы, аўстранезійскі народ, блізкі па мове і культуры да мінахасаў Паўночнага Сулавесі. Іх продкі прыбылі на астравы Санг’ё ў 1 тысячагоддзі да н. э. Згодна паданням, у XIV—XV стагоддзях на астравах склалася асобная дзяржава.

У 1677 годзе Санг’ё трапілі ў каланіяльную залежнасць ад Галандыі. У 1950 годзе далучаны да незалежнай Інданезіі.

Эканоміка
---------

Астравы звязаны паромнымі пераправамі з Манада. З-за дрэннай транспартнай сувязі турызм пакуль не з'яўляецца важнай галіной эканомікі, хаця мае добрыя перспектывы. Мясцовае насельніцтва займаецца сельскай гаспадаркай, рыбалоўствам і марскім гандлем.

Спасылкі
--------

* Sangihe Islands
* Sangihe & Talaud Архівавана 29 красавіка 2015.
* SANGIHE ISLANDS: STEPPING AWAY FROM THE BACKPACKER TRAIL
* Volcanoes of Sulawesi and the Sangihe Islands
* Geology and Geological History of the Sangihe-Talaud Region
* SEJARAH DAN KEBUDAYAAN SANGIHE
* The Sangihe Talaud Archipelago

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Джарма** — шматпластавое паселішча эпохі неаліту (каля 6,5-5 тыс.г. да н.э.) у Паўночным Іраку. Выяўлены глінабітныя жытлы, часам на каменных падмурках. Асноўныя заняткі насельніцтва — земляробства (пшаніца, ячмень) і жывёлагадоўля (козы). Знойдзены каменныя прылады працы, гліняныя статуэткі жывёлін і жанчын, керамічны посуд толькі ў верхніх культурных пластах. Джарма — адзін з найбольш старажытных у свеце поммнікаў вытворнай гаспадаркі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
Геаграфія пашырэння Кукутэнь-трыпольскай археалагічнай культуры.
Максімальнае пашырэнне.
Трыпольская кераміка.
**Трыпо́льская культу́ра** (укр.: Трипільська культура, альбо **культура Кукутэні** (рум.: Cultura Cucuteni), альбо **Кукутэнь-трыпольская культура** (англ.: Cucuteni-Trypillian culture)) — археалагічная культура часоў энеаліту, назва якой паходзіць ад назвы вёскі Трыполле на Кіеўшчыне (у пазначанай «пашыранай» назве культуры прысутнічае яшчэ і назва румынскай вёскі Кукутэнь). Культура дасягнула росквіту паміж 5500 і 2750 гадамі да н.э. размяшчалася паміж Карпатамі і Дняпром на тэрыторыях сучасных Украіны, Малдовы і Румыніі агульнай плошчай больш за 350 тыс.км². У часы росквіту культуры ёй належалі найбольшыя па памеры паселішчы ў Еўропе: колькасць жыхароў некаторых з іх перавышала 15 тыс. чалавек.

Трыпольская культура з'яўляецца адной з асноўных старажытназемляробчых культур Меднага веку. Трыпольскія плямёны займалі прасторы Усходняй Еўропы ад Дняпра да Карпатаў, ад Палесся да Чорнага мора і Балканскага паўвострава. Гэтая культура развівалася ў 5-4 тыс. да н.э. (на працягу 2000 гадоў) і прайшла ў сваім развіцці тры этапы — ранні, сярэдні і позні. Ва Украіне выяўлена (па стане на 2014 год) больш за дзве тысячы помнікаў Трыпольскай культуры. Яны згрупаваныя ў 15 галінах: больш у Сярэднім Прыднястроўі і Надпруцці і Надбужжы, менш у Прыдняпроўі. Імаверна, па гушчыні рассялення прысутнічала аб'яднанне плямёнаў.

Адной з асаблівасцей Трыпольскай культуры была велізарная тэрыторыя распаўсюджання (каля 190 тыс.км²). У час свайго росквіту (у канцы сярэдняга этапу) насельніцтва на ўсёй тэрыторыі Трыпольскай культуры па розных ацэнках складала да 410 тыс. чалавек.

Праблема паходжання трыпольцаў не да канца высветлена. Большасць археолагаў схіляецца да меркавання, што аснову раннетрыпольскай культуры складалі паўднёвыя земляробча-жывёлагадоўчыя плямёны культур балканскага паходжання, якія, аднак, у працэсе распаўсюджвання на новыя ўсходнія тэрыторыі ўключалі ў сябе на розных этапах элементы мясцовых неалітычных і энеалітычных культур.

Літаратура
----------

* Трыпольская культура // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. С. 6.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мара (значэнні).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мроя (гурт).
**Ма́ра**, таксама **Мроя** — запаветнае жаданне, ідэалізаваная мэта, якая абяцае шчасце.

Мара можа быць у кожнага чалавека, але таксама кажуць пра мару сацыяльных груп, грамадскіх класаў. Мара з’яўляецца адной з асноўных тэм рамантычнай літаратуры, кінафільмаў. Звычайна лічаць, што летуценнасць ўласцівая маладому пакаленню. Мара таксама з’яўляецца ідэалагічным клішэ, выкарыстоўваным у прапагандзе, напрыклад «мара аб свабодзе», «мара аб светлай будучыні», «мара аб бяспечных адносінах». У ЗША папулярна клішэ «амерыканская мара». Часам мары прыпісваюць колер — «блакітная мара», «ружовая мара». Гэтак жа мары бываюць не гэтак глабальнымі, як гэта прынята лічыць. У аднаго чалавека можа быць некалькі «мараў». Гэта могуць быць проста жаданні, па нейкіх прычынах не выкананыя ў момант іх узнікнення, але чалавек усё ж жадае, каб яны ўвасобіліся ў рэальнасць. Напрыклад, такой марай можа быць жаданне паехаць у нейкае месца — гэта не ашчасціць чалавека да канца яго дзён, затое ён будзе ўспамінаць аб гэтай падзеі досыць доўга, як аб адным з найбольш прыемных момантаў у якім-небудзь перыядзе яго жыцця.

Зноскі
------

1. ↑  Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы. — Мн.: БелЭн, 2002. — С. 350. Мроі — мары, летуценні

Літаратура
----------

* Ма́ра // Тлумачальны слоўнік беларускай мовы: У 5-ці т / АН БССР, Інстытут мовазнаўства імя Я. Коласа. — Мн.: Галоўная рэдакцыя Беларус. Сав. Энцыклапедыі, 1979. — Т. 3: Л — Паняты / [рэдактар П. М. Гапановіч]. — С. 106. — 672 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX533069 · BNF: 12568271j · GND: 4058915-8 · LCCN: sh85047157 · Microsoft: 2777104411 |
**Місурыйскі заходні дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Missouri Western State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Сент-Джозеф у штаце Місуры, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт быў заснаваны ў 1915 годзе як двухгадовая навучальная ўстанова пад назвай Малодшы каледж Святога Іосіфа. У 1969 годзе навучальная ўстанова была ператворана ў чатырохгадовы каледж, а ў 1977 годзе была перайменавана ў Місурыйскі заходні дзяржаўны каледж. 28 жніўня 2005 года назва была зменена на сучасную. Кампус плошчай 3 км2 на ўсходзе горада з'яўляецца сядзібай для 18 акадэмічных адзінак. У цэнтры ўвагі вучэльні ў асноўным гуманітарныя дысцыпліны, але прадстаўлены і прыродазнаўча-тэхнічныя кірункі навучання.

Структура
---------

* Каледж бізнесу і прафесійных студый
* Каледж вольных мастацтваў
* Каледж навук і здароўя
* Школа магістратуры
* Школа выяўленчага мастацтва
* Школа медсястрынства і прафесій у галіне здароўя
* Школа бізнесу

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Місуры

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Культура Кіўкайс** — культурная група эпохі неаліта, якая існавала ў асноўным на паўночным захадзе сучаснай Фінляндыі, а таксама на Готландзе, Аландскіх астравах і ў шведскай правінцыі Хельсінгланд. Ставіцца да перыяду каля 2400—1500 гг. да н. э. Разглядаецца як гібрыдная паміж культурай баявых сякер і культурай тыповай грабеньчата-ямкавай керамікі.

Эканоміка была заснавана на паляванні і рыбалоўстве. Кераміка характарызуецца пласкадонным посудам з арнаментам у выглядзе папярочнага насякання і грабеністым арнаментам у розных спалучэннях. Таксама часта сустракаецца «тэкстыльная кераміка».
**Луйтла-Дуймун** (фар.: Lítla Dímun «Малы Дуймун») — самы маленькі і адзіны незаселены з 18 Фарэрскіх астравоў, размешчаных паміж Шатландыяй і Ісландыяй. Плошча 0,8 км². Найвышэйшая кропка — гара Раван вышынёй 414 метраў. Востраў незаселены.

Назва «Дуймун» меркавана паходзіць з кельцкай мовы і азначае «два ўзгоркі». Маюцца на ўвазе дзве гары на суседніх астравах Вялікі і Малы Дуймун.

Малы Дуймун ніколі не быў населены. Яго адзіныя насельнікі — авечкі і тупікі. Авечак тут пасвяць са старажытных часоў.

На востраве — самая бедная флора Фарэрскіх астравоў, якая налічвае ўсяго восем відаў раслін.

У 1850 годзе востраў быў прададзены з таргоў за 5000 дацкіх талераў. У часе гандлю каралеўскія прадстаўнікі штучна завышалі цану, каб узбагаціць каралеўскую казну.

Спасылкі
--------

* Litladimun.com — Афіцыйны сайт уладальнікаў вострава Архівавана 11 снежня 2008.  (фарэр.)
* Остров Луйтла-Дуймун, место, где отдыхают облака, Фарерские острова  (руск.)

| Фарэрскія астравы |
| --- |
| Сцяг Фарэрскіх астравоў | 
Борай ·  Воар ·  Віяй ·  Кальсай ·  Кольтур ·  Кунай ·  Луйтла-Дуймун ·  Мічынес ·  Ноўльсай ·  Сандай ·  Свуйнай ·  Скувай ·  Стоўра-Дуймун ·  Стрэймай ·  Сувурай ·  Фуглай ·  Хестур ·  Эстурай
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2018002292 |
**Заходнія Альпы** — частка сістэмы хрыбтоў і горных масіваў Альпаў на захад ад умоўнай лініі, якая злучае возера Бодэнскае і возера Кома (у тым ліку праходзіць па верхнім цячэнні Рэйна).

Заходнія Альпы распасціраюцца ў форме выпуклай у паўночна-заходнім кірунку дугі даўжынёй каля 500 км і шырынёй да 130 км і падзяляюцца на Лігурыйскія, Прыморскія, Праванскія, Коцкія Альпы, Альпы Дафінэ, Грайскія, Бернскія, Пенінскія, Лепанцінскія і Гларнскія Альпы. У Заходніх Альпах таксама вылучаюць шэраг горных масіваў, уключаючы Веркор, Пельву і іншыя.

У Заходніх Альпах размешчаны самыя высокія масівы Альпаў і ўсёй Заходняй Еўропы, найвышэйшы пункт — гара Манблан (4807 м), сярод вяршыняў, вышэйшых за 4000 м, такія горы, як Монтэ-Роза, Матэрхорн, гара Юнгфрау.

Зноскі
------

1. ↑  Peakbagger.com

Літаратура
----------

* Заходнія Альпы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — С. 18. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

Спасылкі
--------

* Peakware.com Архівавана 12 мая 2013.
* Summitpost.org
**Telefônica Brasil**, гандлюе як **Vivo**, з'яўляецца Бразільскай тэлекамунікацыйнай групай, даччынай кампаніяй іспанскай Telefónica.

Першапачаткова ён быў створаны як частка Telebrás, дзяржаўнай тэлекамунікацыйнай манаполіі. У 1998 годзе Telebrás быў аддзелены і прыватызаваны. Telefónica купіла Telesp, падраздзяленне Сан-Паўлу, і перайменавала яго ў Telefónica. Група мае ўдзел у 15% даходаў у свеце, і ў цяперашні час кампанія мае больш чым 90 мільёнаў кліентаў.

У 2010 годзе Telefónica набыла акцыі Vivo, якія належалі Portugal Telecom, і перадала кантроль над кампаніяй Telefônica-Vivo, яго даччыная кампанія ў Бразіліі. У 2012 годзе паслугі кампаніі пачалі прадаваць пад брэндам Vivo, яго паслугі, такія як доступ у Інтэрнэт, кабельнае і спадарожнікавае тэлебачанне, стацыянарная і мабільная сувязь, сярод іншага, былі інтэграваныя ў гэты брэнд, запушчаны ў 2003 годзе для сумеснага прадпрыемства мабільнай сувязі Telefónica-Portugal Telecom.

Крыніцы
-------

1. ↑  Telefônica Commercial Brands (in portuguese) **(нявызн.)**.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
**Ларыса Аляксандраўна Жу́ніна** (25 ліпеня 1914 — 18 кастрычніка 1981) — вучоны ў галіне хімічнай тэхналогіі сілікатных і тугаплаўкіх неметалічных матэрыялаў (тэхналогіі шкла), доктар тэхнічных навук (1968), прафесар (1970).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў горадзе Мсціслаў Магілёўскай губерні (зараз у Магілёўскай вобласці Беларусі). У 1938 годзе скончыла Беларускі політэхнічны інстытут. Працавала на шклозаводзе ў пасёлку Вялікая Вішэра пад Ленінградам. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны пераехала разам з прадпрыемствам у горад Бор і працавала на Борскім шклозаводзе. З 1946 г. Л. А. Жуніна ў Мінску. Працавала інжынерам, асістэнтам на кафедры сілікатаў Беларускага політэхнічнага інстытута і вучылася ў аспірантуры. У 1950 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю, у 1967 годзе доктарскую. З 1970 года прафесар кафедры тэхналогіі сілікатаў політэхнічнага інстытута. З 1976 года ў Беларускім тэхналагічным інстытуце (сучасны Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт) на кафедры тэхналогіі сілікатаў.

Памерла 18 кастрычніка 1981 г.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Займалася даследаваннем механізмаў стварэння сілікатных матэрыялаў, распрацоўкай новых відаў шкла і сіталаў са спецыяльнымі ўласцівасцямі, у тым ліку з выкарыстаннем недыфіцытных матэрыялаў і шлакаў. З’яўляецца аўтарам больш за 250 друкаваных прац і каля 20 аўтарскіх пасведчанняў. Уваходзіла ў склад спецыялізаваных саветаў па прысуджэнні вучоных ступеней кандыдата і доктара навук.

Сярод апублікаванага:

* Изучение физико-химических процессов, происходящих в сульфатной известково-кремнеземной шихте при нагревании: автореферат диссертации … кандидата технических наук / Л. А. Жунина. — Минск, 1949.
* Пироксеновые ситаллы / Под ред. доктора технических наук профессора Н. М. Павлушкина — Минск: БГУ им. В. И. Ленина, 1974. — 221, [3] с.- ил.

Зноскі
------

1. 1 2  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6.
2. 1 2 3 4 5  Жуніна Ларыса Александраўна // Магілёўская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6). — С. 449.

Спасылкі
--------

* Жуніна Ларыса Александраўна // Магілёўская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна(недаступная спасылка)
* Жуніна, Ларыса Аляксандраўна (доктар тэхнічных навук; хімічная тэхналогія; 1914—1981) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
**Пазацэнзурны пэрыядычны друк Беларусі (1971—1990)** — каталог выданняў беларускага самвыдату з 1971 па 1990 год. Укладзены Юрасем Лаўрыкам і Ларысай Андросік. Кнігу таксама дапамагалі падрыхтоўваць Алег Дзярновіч, Вацлаў Арэшка, Уладзімір Арлоў, Валер Булгакаў, Міхаіл Баразна, Гальяш Патаповіч. Выдадзены ў Мінску ў 1998 годзе тыражом 500 экзэмпляраў.

Змест
-----

Асновай каталога паслужыў збор Юрася Лаўрыка. У ім захоўваецца шмат пазацэнзурных газетаў і часопісаў, якія сістэматызавала Ларыса Андросік. Каталог уключае ў сябе ўсе пазацэнзурныя беларускія выданні, якія былі выяўленыя на 1998 год. Выданні беларускага самвыдату класіфікаваны ў кнізе па загалоўку, звесткам пра рэдакцыю, году выдання, месцу выхаду, фармату, тыражу, інфармацыі пра спосаб выдання, характарыстыцы як самога выдання, так і яго асобных нумароў. Каталог характарызуе перыёдыкі як нацыянал-дэмакратычныя, рэлігійныя, правінцыйныя, літаратурныя выданні. Пэўная ўвага даецца і заходнепалескім перыёдыкам, а таксама сатырычным выданням і «жоўтай прэсе». У кнізе прадстаўлены і выданні, якія выйшлі па-за межамі Беларусі.

Водгукі
-------

У рэцэнзіі, апублікаванай у часопісе «Беларускі гістарычны агляд», адзначаецца, што кніга падзяляе выданні на тыя, якія выйшлі ў 1971—1987 гадах і тыя, якія выйшлі ў 1988—1990 гадах. Большая колькасць выданняў 1988—1990 гадоў у параўнанні з перыёдыкамі папярэдніх гадоў тлумачыцца лібералізацыяй грамадскага жыцця ў Савецкім Саюзе.

Сяргей Шыдлоўскі ў рэцэнзіі адзначае, што выданне разбурыла яшчэ адзін міф аб тым, што гісторыя беларускага друку, вольнага ад улады, нібыта скончылася ў 1917 годзе.

Зноскі
------

1. 1 2  *Сяргей Шыдлоўскі.* Самадзейная Беларусь // *Калосьсе*. — 1999. — № 7. Архівавана з першакрыніцы 8 ліпеня 2008.
2. 1 2  *Алег Гардзіенка.* Пазацэнзурны пэрыядычны друк Беларусі: 1971—1990 г. // *Беларускі гістарычны агляд*. — 1999. — Т. 6. — № 1—2 (10—11).

Літаратура
----------

* Пазацэнзурны пэрыядычны друк Беларусі (1971—1990). Каталёг / Укладальнікі Юрась Лаўрык, Ларыса Андросік. — Менск: БГАКЦ, 1998. — 172 с. — (Архіў Найноўшае Гісторыі). — ISBN 985-6012-58-9.
* *Алег Гардзіенка.* Пазацэнзурны пэрыядычны друк Беларусі: 1971—1990 г. // *Беларускі гістарычны агляд*. — 1999. — Т. 6. — № 1—2 (10—11). — С. 361—363.
* *Сяргей Шыдлоўскі.* Самадзейная Беларусь // *Калосьсе*. — 1999. — № 7. — С. 141—142.

Спасылкі
--------

* Пазацэнзурны пэрыядычны друк Беларусі (1971-1990) **(нявызн.)**.  Kamunikat.org. Праверана 23 лістапада 2021.
* Кніжныя навінкі // *Наша Ніва*. — 14 верасня 1998. — № 17 (114). Архівавана з першакрыніцы 24 красавіка 2020.
**Хенга́м** (перс.:  جزیره هنگام) — востраў у Армузскім праліве. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад іранскай правінцыі Хармазган. Плошча — 1491 км².

Хенгам знаходзіцца на поўдзень ад буйнога вострава Кешм. Аддзелены ад яго пралівам шырынёй 2,3 км. Складзены старажытнымі асадкавымі пародамі, у тым ліку караламі. Берагі месцамі высокія, скалістыя, аднак маюцца пясчаныя пляжы. Найвышэйшая кропка — гара Накас (106 м).

На востраве месціцца паселішча Бандар-Хенгам. Асноўны занятак мясцовага насельніцтва — рыбалоўства. Для турыстаў арганізаваны сафары-парк і кракадзілавая ферма. На поўдзень ад Хенгама вядзецца здабыча нафты з марскога дна.

Спасылкі
--------

* Старонка іранскіх студэнтаў пра Хенгам
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Помнік Пятру Мсціслаўцу (Мсціслаў).
**Помнік Пятру Мсціслаўцу** — першы помнік аднаму з беларускіх друкароў, паплечніку рускага першадрукара Івана Фёдарава, Пятру Цімафеевічу Мсціслаўцу ў горадзе Мсціславе, у якім ён нарадзіўся.

Устаноўлены ў 1986 годзе на Першамайскай вуліцы (цяпер Кармеліцкай) паміж будынкамі былых мужчынскай гімназіі і езуіцкага касцёла. Аўтарам помніка стаў скульптар Мікалай Маліноўскі, для якога гэта была таксама дыпломная праца. Кнігадрукар прадстаўлены ў манаскім адзенні яшчэ ў юнацкім узросце, мабыць, перад пераездам у Маскву. Ён сядзіць на грудзе камянёў і паказвае рукой у бок Расіі.

У 2001 годзе на Цэнтральнай плошчы горада падчас святкавання Дня беларускага пісьменства ўстаноўлены другі помнік друкару.

Зноскі
------

1. ↑  Край у часы Вялікага княства Літоўскага (1230 - 1569 гг.)
2. ↑  МСТИСЛАВЕЦ ПЕТР

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл. — С. 307

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Помнік Пятру Мсціслаўцу (Мсціслаў, каля езуіцкага касцёла)
* Помнік Пятру Мсціслаўцу (Мсціслаў, каля езуіцкага касцёла) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Майсе́й Гі́тлін** (англ.: Moses Gitlin; 1897, Аляксандрава, Кіеўская губерня, Расійская імперыя — 10 студзеня 1969, Кліўлэнд, Агаё, ЗША) — пратэстанцкі місіянер, рэлігійны і грамадскі дзеяч беларускага замежжа ў ЗША.

Біяграфічны нарыс
-----------------

Нарадзіўся 18 ліпеня 1896 года (паводле іншых звестак, у 1897 годзе). Паходзіў з беднай яўрэйскай сям’і, рана страціў бацьку. Пэўны час вучыўся ў хедары, пасля працаваў памочнікам майстра па пашыве галаўных убораў.

У 1912 пасля знаёмства з украінскім баптысцкім пастарам Кірычэнкам Майсей Гітлін прыняў хрысціянства. У 1913 эміграваў у ЗША да старэйшае сястры і пасяліўся ў Нью-Ёрку, дзе неўзабаве прыняў водны хрост. Працаваў па спецыяльнасці, у суботы займаўся місіянерскай працай сярод яўрэяў.

Пасля пераехаў у Філадэльфію, навучаўся ў агульнаадукацыйным універсітэце Тэмпл (1915—1920), потым у Біблейскім інстытуце Вільгельма Фэтлера (Філадэльфія), Біблейскім інстытуце Мудзі (Чыкага). Далучыўшыся да арганізаванага Фэтлерам Таварыства па евангелізацыі яўрэяў у ЗША і Канадзе, у 1921 заняўся місіянерскай дзейнасцю і пераехаў у Польшчу (Здалбунаў).

У 1922 узяў шлюб з Кларай, эмігранткай з СССР.

Да 1939 г. працаваў місіянерам у Польшчы, выкладаў на біблійных курсах, стварыў у мястэчку Радасьць (цяпер раён Варшавы) біблійную школу.

Перад пачаткам вайны вярнуўся з сям’ёй у Амерыку, дзе прапаведаваў у славянскіх цэрквах ЕХБ у ЗША і Канадзе, выкладаў у Біблейскім інстытуце ў Таронта. У 1944—1945 арганізоўваў біблейскія школы ў Аргентыне і Канадзе. На працягу трох год у 1950-я быў пачэсным пастарам царквы Бэрвін у Чыкага і выкладаў Слова Божае.

З пачатку 1960-х супрацоўнічаў з беларускім эмігранцкім перыядычным друкам («Бацькаўшчына», «Беларус»), удзельнічаў у працы па перакладзе Бібліі на беларускую мову, быў сябрам Беларускага біблійнага камітэту.

Пахаваны на могілках у Кліўлэндзе.

Сям’я
-----

Меў жонку Клару і прынамсі шэсць дзяцей.

Бібліяграфія
------------

* Нацыянальная свядамасць Апостала Паўлы. — [Toronto―Warszawa], 1983. — 12 с.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Moses Gitlin in the 1940 Census (англ.). *Ancestry*. Праверана 6 лістапада 2012.
2. ↑  Рэлігійныя дзеячы рускага замежжа (руск.)

Спасылкі
--------

* Гітлін Майсей на slounik.org
* Рэлігійныя дзеячы рускага замежжа  (руск.)
**Цюлька чарнаморска-каспійская** (*Clupeonella cultriventris*) — від рыб сямейства селядцовых.

Апісанне
--------

Дробная рыба. Максімальныя даўжыня цела да 15 см і маса да 22 г, хоць звычайна даўжыня цела да 9-10 гл, маса да 10 г.

Галава шырокая. Цела моцна сціснута з бакоў і параўнальна нізкае. Рот верхні, ніжняя сківіца даўжэйшая за верхнюю і некалькі выдаецца наперад. Луска буйная, лёгка ападае, на бруху ўтварае добра выяўлены кіль. Жаберных тычачак 58.

Афарбоўка тыпова пелагічная. Спіна і верхняя частка галавы больш цёмныя, светла-зялёнага ці блакітнаватага адценняў, бакі і брушка серебрыста-белыя.

Пашырэнне
---------

Жыве ў Азоўскім, Чорным і Каспійскім морах, заходзіць у многія рэкі. У канцы ХХ — пачатку ХХІ ст. назіраецца яе экспансія ўверх па Волзе. Рэгулярна з’яўяліся звесткі аб яе назіранні ў Прыпяці і Дняпры на тэрыторыі Беларусі. Адзіны апісаны экземпляр цюлькі быў вылаўлены ў 2014 годзе раёне в. Верхнія Жары Брагінскага раёна на ўчастку ракі Дняпро з заіленым пясчаным дном на выхадзе з ямы на водмель.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Жывіцца пераважна дробнымі ракападобнымі, а таксама калаўроткамі, лічынкамі малюскаў і рыб.

Палавой спеласці дасягае ва ўзросце 1-2 гады пры даўжыні цела каля 5 см. Працягласць жыцця да 4-6 гадоў.

Промысел
--------

Прамысловая рыба.

Літаратура
----------

* *Ризевский В. К. Лещенко А. В. Ермолаева И. А. Плюта М. В. Кудрицкая А. П.* Черноморско-азовская тюлька Clupeonella cultriventris (Nordmann, 1840) — новый понто-каспийский вид в фауне рыб Беларуси // Весці НАН Беларусі. Серыя біялагічных навук. 2015. № 4. — С.56-60.

Спасылкі
--------

* Тюлька черноморско-каспийская — Clupeonella cultriventris (Nordmann,1840) // Экологический центр «Экосистема»™, А. С. Боголюбов (руск.)(Праверана 25 чэрвеня 2023)
* ТЮЛЬКА (Clupeonella cultriventris) // Фаўна Беларусі (руск.)(Праверана 25 чэрвеня 2023)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
**Славо́мір Стані́слаў Скшы́пак** (польск.: Sławomir Stanisław Skrzypek; 10 мая 1963, Катавіцы — 10 красавіка 2010, пад Смаленскам) — польскі эканаміст, кіраўнік Нацыянальнага банка Польшчы (2007—2010).

Біяграфія
---------

За студэнцкім часам дзейнічаў у апазіцыі, ў 1982 годзе быў арыштаваны.

Скончыў Сілезскую палітэхніку ў Глівіцах (інжынер будаўніцтва), Універсітэт Вісконсін Ла Крос (магістр дзелавога адміністравання) і Універсітэт Джорджтаўн (бізнес-менеджмент, настрыфікацыя ў Вярхоўнай школе гандлёвай у Варшаве). Скончыў таксама дадатковыя курсы ў Эканамічнай акадэміі ў Кракаве, а таксама ў Сілезскім універсітэце.

У 1993—1997 гадах працаваў у Вярхоўнай кантрольнай палаце. У 1997—2000 гадах быў намеснікам кіраўнікам дзяржаўнай інстытуцыі па абароне прыроднага асяроддзя. У 2001—2002 гадах быў членам упраўлення Польскай дзяржаўнай чыгункі. У 2002—2005 гадах быў намеснікам мэра Варшавы Леха Качынскага. Быў таксама членам органаў кіравання розных прыватных кампаніі.

10 студзеня 2007 года абраны кіраўніком Нацыянальнага банка Польшчы, прыведзены да прысягі 11 студзеня.

Загінуў 10 красавіка 2010 года ў авіякатастрофе пад Смаленскам.

16 красавіка 2010 года пасмяротна ўзнагароджаны Крыжам камандорскім з зоркай ордэна Адраджэння Польшчы.

Пахаваны ў Варшаве.

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 14 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 31 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
3. 1 2 3  Sławomir Skrzypek kontra Leszek Balcerowicz // interia.pl, 29.01.2007  (польск.)
4. ↑  Komunikat Nr 163/VI kad.  (польск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Славомір Скшыпак
ПЗРК FIM-43 Redeye (ЗША).
**Пераносны зенітна-ракетны комплекс (ПЗРК)** — зенітная ракетная сістэма, прызначаная для транспарціроўкі і вядзення агню адным чалавекам. Дзякуючы невялікім памерах, ПЗРК лёгкамаскіраваная і мабільная.

Першыя ўзоры ПЗРК з кіраванымі ракетамі паступілі на ўзбраенне ў канцы 1960-х гадоў, атрымаўшы масавае прымяненне падчас баявых дзеянняў араба-ізраільскай «вайны на знясіленне» ў 1969 годзе, — першымі комплексамі, выпрабаванымі ў баявой абстаноўцы, былі савецкія ПЗРК «Страла-2». З 1970-х гадоў ПЗРК актыўна прымяняюцца ў войнах і ваенных канфліктах па ўсім свеце рознымі партызанскімі і паўстанцкімі фарміраваннямі як досыць танны і эфектыўны сродак барацьбы з авіяцыяй.

Гл. таксама
-----------

* Starstreak

Літаратура
----------

* Толин А. Переносные зенитные ракетные комплексы // Зарубежное военное обозрение. — М.: «Красная Звезда», 1982. — № 7. — С. 33—38. — ISSN 0134-921X.
Панамскі заліў з бухтамі.
**Панамскі заліў** (ісп.: Golfo De Panamá) — заліў Ціхага акіяна ля берагоў Панамы (Цэнтральная Амерыка). Уваходзіць у бераг Панамскага перашыйку на 140 км. Шырыня каля ўваходу 185 км, найбольшая шырыня каля 250 км. Глыбіня да 100 м, плошча 2400 кв. км. Буйныя бухты Парыта (на захадзе), Сан-Мігель (на ўсходзе) і Панамская бухта (на поўначы). Прылівы паўсуткавыя, вышыня да 6,4 м. У паўночна-ўсходняй частцы заліва размешчаны Жамчужныя астравы, архіпелаг якіх складаецца з больш чым 200 астравоў.

На паўночным беразе Панамскага заліва пачынаецца Панамскі канал, пры ўваходзе ў які размешчаны горад Панама і порт Бальбоа. Канал злучае Панамскі заліў з Карыбскім морам і Атлантычным акіянам.
**Усходне-Мічыганскі ўніверсітэт** (англ.: Eastern Michigan University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Іпсіланці ў штаце Мічыган, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Заснаваная ў 1849 годзе як Мічыганская дзярдаўная нармальная школа, гэта была чацвёртая звычайная школа (педагагічны каледж), створаная ў Злучаных Штатах, і першая амерыканская звычайная школа, заснаваная за межамі Новай Англіі. У 1899 годзе Мічыганская дзярдаўная нармальная школа стала першай нармальнай школай у краіне, якая запрапанавала чатырохгадовую праграму навучання і атрымала назву Мічыганскі дзяржаўны нармальны каледж. У 1959 годзе каледж стаў універсітэтам і атрымаў сваю цяперашнюю назву. Універсітэт складаецца з акадэмічнага і спартыўнага кампуса, які займае 3,2 км2 з больш чым 120 будынкамі.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж адукацыі
* Каледж бізнесу
* Каледж здароўя і сацыяльных паслуг
* Каледж інжынерыі і тэхналогій
* Ганаровы каледж
* Каледж магістратуры

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Мічыган

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**«Зямля»** (польск.: Ziemia) — карціна мастака Фердынанда Рушчыца, скончаная 1898 годзе і ўпершыню выстаўленая на персанальнай выстаўцы Рушчыца ў 1899 годзе. Адзін з лепшых і найбольш вядомых твораў мастака. Карціна перадвызначыла кірунак нацыянальнага пейзажнага жывапісу ў XX стагоддзі і стала сімвалам Беларусі. Знаходзіцца ў фондах Нацыянальнага музея Варшавы.

Гісторыя
--------

Карціна была створана Рушчыцам па вяртанні ў радавы маёнтак Багданава з доўгага падарожжа па Заходняй Еўропе з мэтай удасканалення свайго мастацтва. Была скончаная ўвосень 1898 года, а ў наступным годзе прадстаўлена на першай персанальнай выстаўцы ў Вільні. Увесну 1899 года «Зямля» ўпершыню выстаўлена ў Пецярбургскай акадэміі мастацтваў, дзе выклікала негатыўную рэакцыю, а ўзімку – у Варшаве, дзе яе адразу ж закупіла галерэя «Захэнта». Менавіта гэтая карціна прынесла мастаку шырокую вядомасць.

Апісанне
--------

Ніжнюю частку палатна запоўніў плаўна закруглены цёмна-карычневы пагорак, рассечаны барознамі толькі што зааранай зямлі. На вяршыні пагорка два валы, запрэжаных у хамуты, і араты-селянін, які, выбіваючыся з апошніх сіл, паганяе іх, бо імкнецца хутчэй узараць сваё поле. Зямля з’яўляецца сімвалам вечнасці, адраджэння і прыроды-маці. Яна сімвалізуе настойлівасць і стабільнасць, пануе над матэрыяльнымі рэчамі, ростам, смерцю, багаццем і ўрадлівасцю. На заднім плане агромністае неба з пераднавальнічнымі свінцовымі хмарамі, што навіслі над карычневым полем. 

Канфлікт і сімбіёз стыхій зямлі і паветра, зніжэнне дэталізацыі, мінімум формаў і фарбаў, выкарыстанне шырокіх мазкоў — усё гэта стварае характэрны меланхалічны настрой невыноснай катаржнай працы. Нягледзячы на гэта, упарты сейбіт застаецца непераможаным і, здаецца, здольны пераадолець сам час.

Гл. таксама
-----------

* Спіс карцін Фердынанда Рушчыца
* Ля касцёла

Зноскі
------

1. ↑  Сто твораў ХХ стагодзьдзя. Фэрдынанд Рушчыц. Зямля.
2. ↑  Gallery of Polish Painting Masterpieces...
3. ↑  Фердынанд Рушчыц Архівавана 18 снежня 2015. Спадчына Беларусі: гісторыя і мастацтва
4. 1 2  Александр Белый, Земля Фердинанда Рущица Архівавана 29 снежня 2010.
5. ↑  Бoгдaнoв П.С. Бoгдaнoвa Г.Б.Рущиц Фердинанд

Спасылкі
--------

* *Konrad Niciński*. Ferdynand Ruszczyc "Ziemia" (польск.).  Culture.pl (сакавік 2011). Праверана 23 снежня 2011.
**Typhlonectidae** — сямейства земнаводных атраду Бязногія земнаводныя. Мае 5 родаў і 13 відаў.

Апісанне
--------

Агульная даўжыня прадстаўнікоў сямейства вагаецца ад 14 да 75 см. Яны характарызуюцца адсутнасцю лускавінак у скуры, больш ці менш сціснутым з бакоў целам і дыскам-прысоскай вакол клаакі. Надзелены трахеямі і лёгкімі. Прысутнічаюць толькі першасныя кольцы, адсутнічаюць другасныя кольцы, на спіне зморшчыны скуры ўтвараюць нешта накшталт плаўніка. Афарбоўка аліўкава-карычневага або чорнага колеру.

Спосаб жыцця
------------

Вядуць водны ці паўводны спосаб жыцця. Капаюць норы ў глебе непадалёк ад вадаёмаў або на дне рэк ці азёр. Харчуюцца воднымі беспазваночнымі.

Жывародзячыя земнаводныя. У лічынак вонкавыя жабры прадстаўлены ў форме пласцінак.

Распаўсюджанне
--------------

Жывуць у басейнах паўднёваамерыканскіх рэк Магдалена, Ла Плата, Арынока, Амазонка, а таксама ў возеры Маракайба.

Роды
----

* *{{bt-latbel|Atretochoana|}}*
* *{{bt-latbel|Chthonerpeton|}}*
* *{{bt-latbel|Nectocaecilia|}}*
* *{{bt-latbel|Potamotyphlus|}}*
* *{{bt-latbel|Typhlonectes|}}*

Літаратура
----------

* Wilfried Westheide & Reinhard Rieger: Spezielle Zoologie Teil 2: Wirbel und Schädeltiere, 1. Auflage, Spektrum Akademischer Verlag Heidelberg • Berlin, 2004, ISBN 3-8274-0307-3
* San Mauro, Diego; Miguel Vences, Marina Alcobendas, Rafael Zardoya and Axel Meyer (May 2005). Initial diversification of living amphibians predated the breakup of Pangaea. American Naturalist 165 (5): 590–599.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пятроў.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мікалай Пятроў.
**Мікалай Сцяпанавіч Пятро́ў** (нар. 16 ліпеня 1937, вёска Адамаўка, Горацкі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі фізік-тэарэтык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1986), прафесар (1989).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт у 1959 годзе. У 1962—1975 гадах працаваў у Інстытуце фізікі Акадэміі навук БССР, у 1975—1987 гадах — у Інстытуце фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў. З 1987 года намеснік дырэктара Міжгаліновага інстытута павышэння кваліфікацыі пры Беларускім політэхнічным інстытуце (Інстытут павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў па новых накірунках развіцця тэхнікі, тэхналогіі і эканомікі Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта), потым — загадчык аддзела.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар больш за ста навуковых артыкулаў, сямі аўтарскіх пасведчанняў на вынаходствы Навуковыя працы па оптыцы і лазернай фізіцы (манаімпульсныя лазеры і лазеры хваляводнага тыпу. Выявіў (разам з Ф.І. Фёдаравым) новы від электрамагнітных хваль. Прадказаў эфект узмацнення святла пры поўным адбіцці ад інверсных асяроддзяў і з'яву гістэрэзіснага адбіцця святла (аптычнай бістабільнасці). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1990).

Асноўныя публікацыі
-------------------

* Новый вид плоских электромагнитных волн в поглощающих кристаллах (разам з Ф.І.Фёдаравым)// Оптика и спектроскопия. – 1963. – Т. 15. – Вып. 6.
* Отражение света от усиливающих и нелинейных сред. – Мн. 1988 (разам з Б.Бойка).

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн 2001.

Літаратура
----------

* Пятроў Мікалай Сцяпанавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 169. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Спасылкі
--------

* Пятроў Мікалай Сцяпанавіч Архівавана 4 лістапада 2018. // Сайт Магілёўскай абласной бібліятэкі імя У. І. Леніна
**Прылады вытворчасці**, **прылады працы** — частка сродкаў вытворчасці, з дапамогай якіх або праз якія (абсталяванне, машыны, станкі і г.д.) чалавек уздзейнічае на аб’екты, прадметы працы, ператвараючы іх у гатовую прадукцыю. Тэрмін «прылады працы» шырока выкарыстоўваўся ў марксісцкай палітычнай эканоміі, у сучаснай эканамічнай навуцы ўжываецца рэдка.

Літаратура
----------

* Прылады вытворчасці // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Драздоў.
**Віталь Драздоў** (нар. 28 ліпеня 1971, Бярозаўка, Гродзенская вобласць) — прадзюсар і музыка. Генеральны дырэктар «Хіт FM  (укр.) (бел.».

Біяграфія
---------

У 1993 годзе пачаў кар’еру на радыё ў Мінску, быў вядоўцам, музычным рэдактарам і праграмным дырэктарам радыёстанцый (Аўтарадыё, Радыё ВА, Альфа-Радыё). У 1995 годзе далучыўся да гурта «Ляпіс Трубяцкі» у якасці бэк-вакаліста і скрыпача. У 2003 годзе стаў дырэктарам гурта «Ляпіс Трубяцкі» і дачыннага прадзюсарскага цэнтра «Дзеці сонца».

З 2005 года жыве ва Украіне. 2005 годзе пачаў працаваць на радыёстанцыі Hit FM у якасці антыкрызіснага менеджара і дырэктара, за некалькі гадоў зрабіў радыё «Хіт FM  (укр.) (бел.» самай папулярнай радыёстанцыяй у Кіеве і Украіне.

Літаратура
----------

* *Д.П.* ДРАЗДОЎ ВІТАЛЬ (Дроздов Виталий, Drozdov Vitaly) // Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі (бел.) / уклад. Дз. Падбярэзскі і інш. — Мінск: Зміцер Колас, 2008. — С. 94. — 368 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-6783-42-8.

Зноскі
------

1. ↑  Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі 2008, pp. 94.
2. ↑  Віталь Драздоў пра беларускую музыку, «Еўрабачанне» і радыё
3. ↑  Беларусь нарадзіла, Украіна прыняла: знакамітыя ўкраінцы, якія пабачылі свет на радзіме Арастовіча
**Пётра Шыркоўскі** (10 кастрычніка 1925 — 23 снежня 2004) — грамадскі дзеяч беларускай дыяспары ў Вялікабрытаніі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 10 кастрычніка 1925 года ў вёсцы Новы Свержань Стаўбцоўскага павета Навагрудскага ваяводства ў Польскай Рэспубліцы.

Падчас Другой сусветнай вайны вучыўся ў Нясвіжскай настаўніцкай семінарыі. Разам з іншымі навучэнцамі гімназіі стаў курсантам Мінскай афіцэрскай школы БКА. Як і іншыя навучэнцы школы апынуўся ў 30-й грэнадзёрскай дывізіі пры СС (1-я беларуская), пасля чаго перайшоў на бок саюзнікаў, трапіў у Другі Польскі корпус.

Пасля вайны разам з корпусам у 1946 годзе прыбыў у Вялікабрытанію. Пасяліўся ў Манчэстэры. З 2 снежня 1946 года быў сябрам Згуртавання беларусаў у Вялікабрытаніі. Адзін з заснавальнікаў аддзела ў Манчэстэры, дзе ў розныя гады быў старшынёй і сакратаром арганізацыі. Як прадстаўнік Згуртавання ўваходзіў у манчэстэрскі Каардынацыйны камітэт дапамогавых арганізацый уцекачоў. У 1951 годзе стаў сябрам Згуртавання беларускіх камбатантаў. Доўгі час займаў пасаду адміністратара Беларускага дома ў Манчэстэры. На беларускія нацыянальныя святы (угодкі 25 Сакавіка і Слуцкае паўстанне) разам з іншымі выступоўцамі чытаў прысвечаныя адпаведнай падзеі рэфераты. Быў старшынёй царкоўнага камітэта БАПЦ у Манчэстэры.

Памёр 23 снежня 2005 года. Пахаваны ў Манчэстэры на Паўднёвых могілках.

Зноскі
------

1. ↑  Эміграцыйная гісторыя ў асобах. 10 кастрычніка. Пётра Шыркоўскі

Спасылкі
--------

* Наталля Гардзіенка. Беларусы ў Вялікабрытаніі
**Медаль Партызана** — узнагарода рады БНР для ўдзельнікаў беларускага пасляваеннага антысавецкага руху.

Гісторыя
--------

Медаль зацверджаны 1 верасня 1949 года дэкрэтам прэзідэнта Рады БНР Міколы Абрамчыка. Ім мусілі ўзнагароджваць «*беларусаў, якія змагаліся ў радох Беларускай Нацыянальнай Партызанкі за Незалежнасьць Беларусі супроць акупантаў: на прапанову партызанцкага штабу*». Статут зацверджаны і пачаў дзейнічаць з 6 жніўня 1951 года. У 1952 годзе права ўзнагароджання Медалём Партызана атрымаў «*начальнік штабу беларускіх партызанаў*».

Пакуль не вядома ці вырабілі медаль або ён застаўся толькі праектам. У беларускай газеце «Бацькаўшчына», якая выдавалася ў Мюнхене, у нумары за 24 лютага 1952 года пададзены толькі малюнак медаля, а таксама статут. У гэтай публікацыі былі таксама і іншыя ўзнагароды БНР.

Апісанне
--------

Мае дзве ступені, якія мусілі вырабляць адпаведна ў золаце (I-я ступень) і срэбры (II-я ступень). Стужка — чырвона-зямельна-зялёная. На стужцы I ступені дзве скрыжаваныя стрэльбы. На аверсе медаля стрэльбы, пад імі надпіс «*Б. Н. Р.*». На рэверсе парадкавы нумар. Таксама на рэверсе першай ступені мусіў быць выбіты покліч: «*За Бацькаўшчыну*».

Медаль першай ступені маглі атрымаць камандзіры і начальнікі штабоў партызанскіх атрадаў, а за «*выдатныя баявыя заслугі*» — кожны партызан.

Ступені
-------

* Медаль Партызана 1-й ступені
* Медаль Партызана 2-й ступені

Спасылкі
--------

* Значкі, жэтоны, мэдалі
* Мазырэц Ц. Узнагароды Беларусі
* Пра ўзнагароды

| ⛭Узнагароды Беларускай Народнай Рэспублікі |
| --- |
| Дзейныя | 
* Ордэн Пагоні (1949)
* Ордэн Зялезнага Рыцара (1949)
* Медаль Партызана (1949)
* Медаль да стагоддзя БНР (2018)
* Медаль ордэна Пагоні (2022)
* Медаль за баявыя заслугі (2023)

 |  |
| Колішнія | 
* Жалезны крыж «За Бацькаўшчыну» (1918)
* Крыж Храбрых (1918)
* Полацкі беларускі крыж (1920)

 |
| БЦР(Рада БНР не прызнае БЦР) | 
* Ордэн «Жалезны Крыж Заслугі» (1944)
* Медаль «Крыж Заслугі БКА» (1976)
* Ордэн «Пагоня — Жыве Беларусь!» (1976)
* Медаль «Беларускія Вэтэраны на Чужыне» (1976)

 |
| Гадавінныя медалі | 
Рада БНР
Да 60-й гадавіны абвяшчэння незалежнасці БНР (1978)
Да тысячагоддзя Беларусі (1980)
БЦР
Да 40-х угодкаў Другога Усебеларускага кангрэсу (1984)
 |
**Людміла Сяменаўна Пеціна** (10 мая 1950, Мінск) — беларуская грамадская і палітычная дзеячка. Старшыня грамадскага аб’яднання Жаночы незалежны дэмакратычны рух (з 1991), член Беларускага Хельсінкскага камітэта з 1996 года.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 10 мая 1950 года ў горадзе Мінску. Скончыла геаграфічны факультэт БДУ (1975). З 1978 года працавала інжынерам у ЦНДІ Зернапраект. З 1978 па 1989 года з’яўлялася кіроўцай секцыі экскурсаводаў у турыстычна-экскурсійным комплексу «Мінск-турыст». З 1989 года па 1991 год працавала дырэктарам турыстычнага агенцтва Камкон-тур. У 1991 годзе заснавала асабістае турыстычнае агенцтва «Сусвет-тур».

Асабістае жыццё
---------------

Мае дарослага сына.

Грамадская і палітычная дзейнасць
---------------------------------

З 1990 года член Беларускага народнага фронту. З 1993 па 1995 гг. з’яўлялася членам Сойма БНФ, з 1991 года — членам Савета Беларускай хрыстыанска-дэмакратычнай партыі. З 1995 — намеснік старшыні Беларускай хрысціянска-дэмакратычнай партыі.

Старшыня грамадскай арганізацыі «Жаночы хрысціянска-дэмакратычны рух» (у красавіку 1999 перайменавана ў Грамадскае аб’яднанне «Жаночы незалежны дэмакратычны рух»). Сустаршыня ЖНДД (1999). Член Беларускага Хельсінкскага Камітэта (1996). З 1998 з’яўляецца членам рабочай групы і каардынатарам жаночай праграмы Асамблеі дэмакратычных няўрадавых арганізацый Беларусі. Была адным з лідараў хрысціянскай дэмакратыі ў Беларусі. Падтрымлівала і развівала кантакты БХДП з Інтэрнацыяналам Хрысціянскай Дэмакратыі, хрысціянска-дэмакратычныя партыі Усходняй Еўропы, удзельнік пасяджэння Палітычнага Бюро ІХД (Брусель, 1996). У 1994-1995-віцэ-прэзідэнт Хрысціянска дэмакратычнага Саюза Усходняй Еўропы. Стваральнік Жаночага адукацыйна-кансультацыйнага цэнтра, які стаў інфармацыйна-рэсурснай базай жаночага руху ў Беларусі. Была арганізатарам Міжнароднага кангрэса «Жанчына — Сям’я — Грамадства» (Мінск, 1994), цыкла навучальных семінараў для жанчын-лідарак «Пекінскія стратэгіі — беларуская перспектыва» (1996—1997). Брала ўдзел у міжнародных праграмах па праблемах жаночага руху.

Аўтар глаў нацыянальнай справаздачы-97 «Жанчыны ў сферы прыняцця рашэнняў» і «Жаночы рух: знаходзячы голас», аўтар больш за 40 публікацый па праблемах жанчын у Беларусі.

Спасылкі
--------

* Русско-русский краткий автобиографический словарь-справочник общественных деятелей Беларуси. Петина Людмила (Семеновна)
**Анджэла Агілар Альварэс** (Лос-Анджэлес, Каліфорнія; 8 кастрычніка 2003), — амерыканская спявачка мексіканскай рэгіянальнай музыкі.

Яна атрымала значнае прызнанне пасля выканання «La Llorona» на 19-й штогадовай цырымоніі ўручэння прэміі Latin Grammy ў 2018 годзе. Яна з’яўляецца ўнучкай El Charro de México Антоніа Агілар.

Біяграфія
---------

У 2012 годзе, калі яму было ўсяго дзевяць гадоў, ён разам з братам Леанарда выпусціў сінгл «Новая традыцыя». У ім былі чатыры песні ў выкананні Леанарда і чатыры ў выкананні Анжэлы.

У 2016 годзе яна ўдзельнічала ў фестывалі BBC 100 жанчын у Мехіка. У 13 гадоў — яна была самай маладой артысткай — яна сказала BBC News, што ў музычнай індустрыі пераважаюць мужчыны, і яна спадзяецца, што гэта зменіцца.

20 верасня 2018 года яна была намінаваная на лепшую новую выканаўцу, а яе альбом Primero soy Mexicana быў намінаваны на лепшы альбом Ranchera / Mariachi на 19-й штогадовай прэміі Latin Grammy Awards. 7 снежня 2018 года альбом Primero «Soy Mexicana» («Я мексіканец») быў намінаваны на прэмію «Грэмі» за лепшы рэгіянальны мексіканскі музычны альбом. 24 верасня 2021 года яна выпусціла свой трэці альбом пад назвай «Mexicana Enamorada» (Закаханы мексіканец).

Зноскі
------

1. ↑  Ángela Aguilar: la cantante mexicana que debes tener en tu radar

06.01.2022
2. ↑  Hijos de Pepe Aguilar debutan con ‘Nueva tradición’06.01.2022
3. ↑  100 Women 2016: Mexico festival draws thousands"06.01.2022
4. ↑  Ángela Aguilar y Christian Nodal: la juventud del regional mexicano destaca rumbo al Latin Grammy".(недаступная спасылка)06.01.2022
5. ↑  Grammys 2019 Nominees: The Complete List". 06.01.2022
6. ↑  Ángela Aguilar, una ‘mexicana enamorada’ de su pasado y de un presente que está muy conectado a su futuro06.01.2022

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz |
**Уладзімір Уладзіміравіч Клубовіч** (нар. 6 сакавіка 1933, вёска Варонічы, Зэльвенскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі апрацоўкі металаў. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1996; член-карэспандэнт З 1977), доктар тэхнічных навук (1973), прафесар (1979). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (2010).

Біяграфія
---------

Скончыў БДУ (1956). У 1957—1975 гг. навуковы супрацоўнік, у 1975 г. загадчык лабараторыі Фізіка-тэхнічнага інстытута АН БССР, з 1975 г. дырэктар Віцебскага аддзялення Інстытута фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў АН БССР, у 1994—2002 гг. дырэктар Інстытута тэхнічнай акустыкі НАН Беларусі. З 2002 г. галоўны навуковы супрацоўнік гэтага інстытута.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследаванні па пластычнасці і апрацоўцы металаў пры ўздзеянні на іх ультрагукавых ваганняў. Распрацаваў замкнёныя вагальныя сістэмы для апрацоўкі металаў і сплаваў з накладаннем падоўжных ультрагукавых ваганняў, даследаваў заканамернасці і асаблівасці пластычнага цячэння металу ва ўмовах сумеснага статычнага і дынамічнага нагружэння. Распрацаваў працэс атрымання каразійна-ўстойлівага кампазіцыйнага дроту з накладаннем ультрагукавых ваганняў. Стварыў навуковыя асновы выкарыстання ультрагуку для кіравання працэсамі самараспаўсюднага высокатэмпературнага сінтэзу, іонна-плазменнага напылення, уздзеяння ультрагуку на сплавы з памяццю формы, прымянення ультрагуку ў медыцыне і біятэхналогіі.

Узнагароды
----------

Дзяржаўная прэмія БССР 1984 за цыкл работ «Распрацоўка навуковых асноў выкарыстання магутнага ультрагуку ў тэхналагічных працэсах апрацоўкі матэрыялаў».

Спасылкі
--------

* Уладзімір Уладзіміравіч Клубовіч у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
**«Аура»** (англ.: Aura, бел.: Аўра) — беларуская група, якая выконвае музыку ў стылі поп, поп-рок. Гэта творчы і сямейны саюз двух вядомых аўтараў і выканаўцаў — Юліі Быкавай і Яўгена Алейніка, у актыве якіх больш за 300 песень, напісаных для артыстаў Беларусі, Расіі, Малдовы.

Гісторыя
--------

Стварыць уласны праект «Аўра» Юлія Быкава і Яўген Алейнік вырашылі ў 2005 годзе. «Аўра» з'явілася на свет з песняй «Whisper of Silence», у напісанні якой выкарысталі неіснуючую мову з элементамі англійскай, італьянскай, латыні. У 2006 годзе песня заняла 3-е месца на фестывалі «Eurovision Forum Contest». Праз год «Аўра» разам з амерыканскім рэперам Doobie (Дубі) запісала песню «Ноччу на Купалле». У 2009 годзе група «Аўра» была адзначана радыёпрэміяй «Золотое ухо» у намінацыі «Творчы патэнцыял». 19 снежня 2010 года «Аўра» перамагла ў тэлепраекце АНТ «Музыкальный суд» з песняй «Затрымай мяне». 15 чэрвеня 2011 года ў Палацы прафсаюзаў адбыўся сольны канцэрт гурта, на якім быў прадстаўлены першы альбом калектыва. Дыск пад назвай «Aura» стаў зборкай лепшых песень, напісаных з 2005 па 2011 гады. Сёння гурт рыхтуецца да выхаду канцэртны DVD-дыск і яшчэ адзін сольны альбом.

Дыскаграфія
-----------

* «Aura» (2011, Вігма)

Клипография
-----------

* «Free», 2009
* «Я твоя земля», 2010

Зноскі
------

1. ↑  *Подберезский, Дмитрий*. Whisper of Silence (руск.).  ej.by. Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2020. Праверана 4 сакавіка 2020.
2. ↑  Белорусская группа Aura заняла 3-е место в интернет-Евровидении / Naviny.by
3. ↑  Петр Елфимов стал обладателем "Золотого уха" Архівавана 5 сакавіка 2021. / Tut.by
4. ↑  Замировская, Татьяна (2011-06-27). "Затрымай мяне!". *БелГазета* [руская] (25 (799)). Архівавана з арыгінала 2020-02-24. Праверана 2023-11-29.`{{cite journal}}`: Папярэджанні CS1: date і year (link)
5. 1 2  Aura "Aura.by" (+аудио) / Experty.by

Спасылкі
--------

* Канал Аура на *YouTube*
* Группа AURA: Мы подарили песню Надежде Бабкиной(недаступная спасылка)
* Юлия Быкова: «Чтобы стать популярным, надо быть странным» Архівавана 18 снежня 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | VK · LiveJournal · Myspace · X |
| Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
| Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz |