recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Плошча Леніна.

**Плошча Леніна** (руск.: площадь Ленина) — плошча ў цэнтры Магілёва, на скрыжаванні вул. Першамайскай і праспекта Міру. Размешчана ў Ленінскім раёне.

Архітэктура
-----------

Ансамбль сфарміраваны ў 1938—1940 гг. Адзін з першых ансамбляў савецкай архітэктуры даваеннага часу. Уключае Дом Саветаў, адміністрацыйны будынак, жылы дом на рагу вул. Першамайскай і праспекта Міру. Кампазіцыйны цэнтр — помнік У. І. Леніну перад будынкам Дома Саветаў. У 1950—1960 гг. пабудаваны 5-павярховыя жылыя дамы ў паўднёвай і ўсходняй частках плошчы. Значную ролю ў ансамблі адыгрывае азеляненне: кветнік і газоны перад помнікам У. І. Ленінку, партэрны сквер у цэнтры плошчы, 2 скверы па тарцах (плошча сквера па вул. Ленінскай складае 0,4 га).

Нулявы кіламетр Магілёўскай вобласці

Зноскі
------

1. ↑  Скверы // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Плошча Леніна (Магілёў)
Першая марка Рэспублікі Беларусь
**Першая марка Рэспублікі Беларусь** — паштовая марка з выявай старажытнага крыжа Еўфрасінні Полацкай, наміналам у 1 рубель. Марка выпушчана ў абарачэнне 20 сакавіка 1992 года.

Апісанне
--------

У цэнтры маркі, на чырвоным фоне, намаляваны крыж Еўфрасінні Полацкай, злева ад выявы крыжа надпіс «Крыж Ефрасiнii Полацкай. XII ст.». Над выявай крыжа на беларускім арнаменце, надпіс «1992». Пад выявай крыжа надпісы на беларускай мове «Беларусь» і лацінкай «Belarus'» і намінал «1.00».

У дзень выпуску маркі было выраблена спецгашэнне штэмпелем «Першы дзень» з фіксаванай датай і выпушчаны канверт першага дня.

Сюжэт
-----

Марка прысвечана старажытнаму мастацтву Беларусі. Крыж быў выраблены па благаславенні Еўфрасінні Полацкай майстрам Лазарам Богшам у 1161 годзе. Крыж быў згублены ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

У філатэліі
-----------

* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская паштовая марка: гісторыя і здабыткі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ізеа.

**Ізеа** (італ.: Lago d’Iseo), або **Себіна** (італ.: Sebino) — возера на поўначы Італіі, у Ламбардскіх Перадальпах. Плошча паверхні — 65 км². Аб’ём — 8 млн м³. Найбольшая глыбіня — 251 м, найбольшая шырыня — 5000 м, найбольшая даўжыня — 25 км, працягласць берагоў — 65 км. Сярэдняя вышыня над узроўнем мора роўная 186 м.

Ізеа запаўняе канцавы басейн старажытнага ледавіка, мае стромкія скалістыя берагі. Цераз возера Ізеа працякае рака Ольё, левы прыток ракі По. На паўднёвым беразе возера Ізеа размешчаны горад Ізеа. У сярэдзіне возера знаходзіцца найбуйнейшы натуральны азёрны востраў Монтэ-Ізола. На паўночным беразе ў камуны Пізонье бярэ пачатак даліна Камоніка.

У возеры водзіцца стронга і шчупак. Развіта суднаходства, рыбалоўства. Колькасць партоў суднаходных зносін — 16. На берагах возера вырабляюць аліўкавы алей.

Асноўнай індустрыяй з’яўляецца турызм, турыстычны сезон доўжыцца з мая па верасень. Праводзяцца шматлікія мерапрыемствы: парусныя рэгаты, канцэрты і выступленні. Культывуюцца розныя віды спорту: плаванне, віндсёрфінг, рыбалка, дайвінг і парусны спорт.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | SUDOC: 131618520 · VIAF: 316732315 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Ільінская царква.
**Свята-Ільінская царква** — мураваны праваслаўны храм у в. Бельск Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Праваслаўны прыход храма святога прарока Ільі быў утвораны ў 2004 годзе. У тым жа 2004 годзе 14 кастрычніка епіскап Брэсцкі і Кобрынскі Іаан асвяціў закладку храма. У 2005 годзе пачалося будаўніцтва, якое працягвалася 2 гады. 15 лістапада 2007 года адбылося асвячэнне храма ў гонар святога прарока Ільі.

Зноскі
------

1. ↑  Брэсцкая Вобласць | Кобрынскі Раён | Бельск | Храм прарока Іллі
2. ↑  Свято-Ильинская церковь
**Свята-Іаана-Багаслоўская царква** — праваслаўны храм у в. Стрыгінь Бярозаўскага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца на могілках.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1817 годзе з дрэва «тщанием крестьянина Д. Стригина Василия Крука». Да 1990-х гадоў не дзейнічала. Перад царквой пастаўлена архаічная званіца ў выглялзе шатровай навісі на 2 слупах.

Архітэктура
-----------

Прытвор
Архітэктура храма вырашана ў традыцыях народнага дойлідства: 1-зрубны з трохграннай апсідай і прамавугольным двух’ярусным прытворам будынак. Двухсхільны дах асноўнага аб’ёму завершаны чацверыковым шатровым барабанам, такім жа меншага маштабу — над франтонам фасада вежай з гранёным шлемападобным купалам. Галоўны фасад фарміруюць трохвугольныя франтоны прытвора і даху. Гарызантальна ашаляваныя сцены прарэзаны на бакавых фасадах 2 парамі прамавугольных аконных праёмаў, на галоўным — шырокім прамавугольным дзвярным праёмам.

Інтэр’ер
--------

У інтэр’еры апсіда вылучана драўляным іканастасам 1830 года з разнымі царскімі варотамі і абразамі-клеймамі 6 евангелістаў; пры ўваходзе хоры. Абразы 17 — 19 ст.: «Маці Божая», «Апостал з жэзлам» і «Евангеліст Іаан» (мастак Х. Бойка).

Зноскі
------

1. ↑  НГАБ у г. Гродна, ф. 1, воп. 19, спр. 1004, арк. 9 — 29.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Стрыгінь) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Стрыгінь) на сайце Radzima.org
*
**Плошча Працы** (у 1830—1880-х гадах Дабравешчанская вуліца, да 1918 года Дабравешчанская плошча) — плошча ў Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга.

Размешчана на 2-м Адміралцейскім востраве паміж Англійскай набярэжнай, Коннагвардзейскім бульварам, вуліцай Якубовіча і набярэжнай Крукава канала.
Першапачатковая назва Дабравешчанская плошча вядома з 1891 года, звязана з царквой Звеставання Найсвяцейшай Багародзіцы. У кастрычніку 1918 года атрымала сучаснае найменне плошча Працы, па Палацу Працы, які знаходзіцца на плошчы.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Іаана-Прадцечанская царква.
**Свята-Іаана-Прадцечанская царква** — мураваны праваслаўны храм у вёсцы Чаравачыцы Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца на могілках.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў канцы XX стагоддзя з цэглы на месцы драўлянага храма XIX стагоддзя, разабранага ў 1970-х гадах. Храм быў асвячоны ў 1995 годзе.

Архітэктура
-----------

Аб’ёмна-прасторавую сіметрычна-восевую кампазіцыю фарміруюць прытвор-званіца, прамавугольная малітоўная зала, 5-гранная апсіда. Шацёр званіцы (васьмярык на чацверыку) завершаны макаўкай, 4-схільны дах малітоўнай залы — цыбулепадобным купалам на цыліндрычным барабане. Бакавыя фасады расчлянёны на 3 праслы з акруглымі і трохвугольнымі франтонамі і арачнымі аконнымі праёмамі па цэнтры.

Зноскі
------

1. ↑  Іаана-Багаслоўская царква(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Чаравачыцы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Хараўско́е бало́та** — балота нізіннага тыпу ў Пружанскім і Бярозаўскім раёнах Брэсцкай вобласці, у вадазборы р. Ясельда. Плошча балота склдае 7,4 тыс. га, у межах прамысловага пакладу 6 тыс. га. Глыбіня торфу да 4,5 м, сярэдняя 1,7 м. Ёсць мергель і сапрапель. Здабываецца торф на ўгнаенне. Паўночная частка балота асушана, выкарыстоўваецца пад ворыва і сенажаць. Паўднёвая частка не асушана, занята пераважна хмызняком, часткова выкарыстоўваецца пад сенажаць.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
**Свята-Іаана-Багаслоўскі жаночы манастыр** ― жаночы манастыр у вёсцы Дамашаны Смалявіцкага раёна Мінскай вобласці. Знаходзіцца побач з могілкамі.

Гісторыя
--------

Могілкавая царква ў Дамашанах, 1772 года пабудовы
Заснаваны пастановай Сінода Беларускай праваслаўнай царквы ад 14 снежня 1997 года і па багаслаўленні мітрапаліта Філарэта. У 1997 годзе каля могілкавай царквы пачалося будаўніцтва манастыра.

Царква ў гонар Ціхвінскага абраза Божай Маці
--------------------------------------------

У 2000 годзе была пабудавана і асвячона драўляная царква ў гонар Ціхвінскага абраза Божай Маці.
З’яўляецца помнікам архітэктуры беларускага народнага дойлідства. Царква вырашана 3-зрубным аб’ёмам: прамавугольны прытвор, кубападобная малітоўная зала, 5-гранная апсіда. Двухсхільны дах па цэнтры пераходзіць у шатровы, над апсідай — у вальмавы; завершаны 3 цыбулепадобнымі галоўкамі. Брусчатыя сцены, складзены «ў ластаўчын хвост», прарэзаны арачнымі аконнымі праёмамі.

Зноскі
------

1. ↑  Иоанно-Богословский женский монастырь
2. ↑  ДОМОШАНСКИЙ ИОАННО-БОГОСЛОВСКИЙ МОНАСТЫРЬ
3. ↑  Іаана-Багаслоўскі манастыр і царква
4. ↑  церковь в честь Тихвинской иконы Богоматери

Спасылкі
--------

* Свята-Іаана-Багаслоўскі жаночы манастыр (Дамашаны) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Савасцюк.

**Вольга Уладзіміраўна Савасцюк** (нар. 10 ліпеня 1963, в. Пухавічы, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі літаратар, паэтэса, галоўны рэдактар пухавіцкай раённай газеты «Пухавіцкія навіны» (2010—2020). Член Саюза пісьменнікаў Беларусі, Выдатнік друку Беларусі. Лаўрэат рэспубліканскага літаратурнага конкурсу «Найлепшы твор 2009 года» ў галіне дзіцячай літаратуры, лаўрэат Мінскай абласной прэміі ў галіне літаратуры ў намінацыі «Дзіцячая і юнацкая літаратура».

Біяграфія
---------

Скончыла філалагічны факультэт і факультэт журналістыкі БДУ. Працавала карэспандэнтам, рэдактарам аддзела, галоўным рэдактарам раённай газеты «Пухавіцкія навіны», узначальвала літаратурнае аб’яднанне «Мар’інка».

Дэпутат Пухавіцкага раённага Савета дэпутатаў 28-га склікання.

Творчасць
---------

Яе творы надрукаваны ў зборніку паэзіі «Вусны» (1985), «Самавар у лесе» (1995). Аўтар кнігі «Сустрэча» (1996). Выдала кнігі для дзяцей «Арэлі на вясёлцы» (1996), «Палахлівы матылёк» (2009), «Юлін рэстаран» (2014). Вершы, апавяданні і казкі ўвайшлі ў калектыўныя зборнікі «Ад калыханкі да забаўлянкі» (2018), «Масты» (2019), «Няўжо забыцца можна пра вайну» (2020), «Карані» (2020), «Жаночыя мары» (2022), «Уласным лёсам спалучаць вякі» (2022).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Памяць: Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск: Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9
* Палахлівы матылёк: вершы, казкі, апавяданні / Вольга Савасцюк. ― Мінск, 2009. (1Н//193764К(039))
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Балтыйскі вакзал.
Выгляд вакзала
**Балтыйскі вакзал** — адзін з 5-ці дзеючых чыгуначных вакзалаў Санкт-Пецярбурга, абслугоўвае толькі прыгарадныя цягнікі і па аб'ёме прыгарадных перавозак уваходзіць у лік найбуйнейшых у Расіі. Размешчаны на набярэжнай Абводнага канала, 120.

Пабудаваны для чыгункі ад Пецярбурга да Пецяргофа (сама чыгунка пабудавана ў 1853 годзе). З 1853 па 1872 год вакзал называўся «Пецяргофскі». Сучасны будынак вакзалу пабудаваны ў 1855—1858 гадах архітэктарам А. І. Кракаў. Па баках будынка размяшчаліся двухпавярховыя флігелі, левы прызначаўся для імператарскай сям'і. Пероны маюць шкляное перакрыцце, у вітражы фасада ўсталяваны дзеючы дагэтуль гадзіннік «Павел Бурэ». Рух цягнікоў з вакзалу пачаўся 21 ліпеня 1857 года. Сучасную назву вакзал атрымаў у 1872 годзе пасля адкрыцця чыгуначных зносін з Рэвелем (цяпер Талін).

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
Прыкладнае месца выбуху на геаграфічнай карце
**Тунгускі метэарыт**, або **Тунгускі феномен** — гіпатэтычнае цела, імаверна, каметнага паходжання, якое, як думаюць, было прычынай паветранага выбуху ў раёне ракі Падкаменнай Тунгускі (прыкладна за 60 км на поўнач і 20 км на захад ад вёскі Ванавара) 17 (30) чэрвеня 1908 года а 07:14,5±0,8 мінут мясцовага часу (00:14,5 мін па Грынвічы). Магутнасць выбуху ацэньваюць у 40-50 мегатон, што адпавядае энергіі наймагутнейшай вадароднай бомбы.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тунгускі метэарыт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX803208 · BNF: 13557085c · GND: 4384592-7 · LCCN: sh85138635 · SUDOC: 050843133 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ізер.
**Ізер** (фр.: Isére) — рака на паўднёвым усходзе Францыі, левы прыток Роны. Даўжыня 290 км, плошча басейна 11,8 тыс. км². Ізер бярэ пачатак у Грайскіх Альпах, на мяжы з Італіяй, побач з вядомым гарналыжным курортам Валь д’Ізер. Рака перасякае Савойскія Альпы ў глыбокай даліне Тарантэз, у сярэднім цячэнні працякае ў даліне Грэзівадан. Упадае ў Рону ў мястэчку Пон-дэ-Ізер, у некалькіх кіламетрах на поўнач ад Валанса. Жыўленне ракі змяшанае снежна-дажджавое. На рацэ і яе прытоках — вадасховішча і ГЭС. Рака суднаходная на 155 км вышэй вусця.
Над возерам Балхаш
**Балхаш-Алакольская катлавіна** — плоская замкнёная ўпадзіна на ўсходзе Казахстана.

Даўжыня больш за 700 км, вышыня ад 342 (узровень возера Балхаш) да 600 м над узроўнем мора. Утварылася ў выніку прагіну, яхі запоўнены рачнымі пясчанымі адкладамі. Уключае на захадзе возера Балхаш, на ўсходзе азёры Сасыкколь і Алаколь, на поўдні пясчаныя масівы Таўкум, Муюнкум і інш. Ападкаў 135—200 мм за год. Пануюць пустынныя і паўпустынныя ландшафты. Перавеяныя пяскі ўтвараюць грады (вышыня да 30 м), паўзарослыя саксаулам, джузгунам, палыном, салянкамі.

Літаратура
----------

* Балхаш-Алакольская катлавіна // БЭ ў 18 т. Т. 2. Мн. 1996.
Тумба ў стылі ампір (XIX стагоддзе, Францыя)
**Тумба** (італ.: tumba, грэч. tymbos — земляное ўзвышэнне над магілай) — мэблевы выраб з корпусам, які мае ў плане прамавугольную, круглую, паўкруглую, авальную форму або форму шматвугольніка, з высоўнымі скрынямі або без іх, фасады якога поўнасцю або часткова зачыненыя асабовымі сценкамі гэтых скрынь і глухімі, зашклёнымі ці цалкам шклянымі дзвярыма, а таксама з корпусам з адкрытымі паліцамі, якія не маюць дзвярэй, прызначаны для захоўвання i (або) дэманстрацыі розных рэчаў і прадметаў, вышыня якога не перавышае ўзроўню сярэдзіны грудзей чалавека сярэдняга росту.

Разнавіднасцямі тумбы з’яўляюцца:

* **камод** (ням.: Kommode, фр.: Commode) — тумба з шуфлядамі для бялізны
* **туалетная тумба** — тумба з люстэркам і ёмістасцямі для туалетных прыналежнасцей
* **тумба для пасцельных прыналежнасцей** (ням.: Schrank für bettzeug).
* **сервант** — шафа для посуду i сталовай бялізны, верхняя плоскасць якой прызначана для сервіровачных работ.

Зноскі
------

1. ↑  ГОСТ 20400—2013 — Продукция мебельного производства. Термины и определения.
Жалезная руда
Марганцавая руда
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Руда, значэнні.
**Руда́** — від карысных выкапняў, прыроднае мінеральнае ўтварэнне, якое змяшчае злучэнні карысных кампанентаў (мінералаў, металаў) у канцэнтрацыях, якія робяць выманне гэтых мінералаў эканамічна мэтазгодным. Эканамічная мэтазгоднасць вызначаецца кандыцыямі ў рудзе. Нараўне з самароднымі металамі існуюць руды металаў (жалеза, волава, медзі, цынку, нікелю і г.д.). Адрозніваюць металічныя і неметалічныя рудныя карысныя выкапні; да апошніх адносяцца, напрыклад п'езакварц, флюарыт і інш.

Некаторыя з рудных мінералаў
----------------------------

* Аргентыт, Ag2S
* Барыт, BaSO4
* Берыл, Be3Al(SiO3)6
* Барніт, Cu5FeS4
* Касітэрыт, SnO2
* Прустыт, Ag3AsS3
* Хальказін, Cu2S
* Халькапірыт (медны калчадан), CuFeS2

Гл. таксама
-----------

* Жалезная руда
* Марганцавыя руды (Руды Mn)
* Нікелевыя руды
* Рудня  (руск.) (бел.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 425—426. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4152966-2 · NDL: 00566705 · NKC: ph116081 |
**Балхаш** (каз.: Балқаш) — бяссцёкавае паўпрэснаводнае возера ва ўсходняй частцы Казахстана, у Балхаш-Алакольскай катлавіне, на вышыні 342 м над узроўнем мора.

Другое па велічыні неперасыхаючае салёнае возера (пасля Каспійскага мора) і 13-е месца ў спісе найбуйнейшых азёр у свеце. Плошча возера зменьваецца ад 17 да 22 тыс. км². Даўжыня 605 км, найбольшая шырыня 74 км, найбольшая глыбіня да 26 м, сярэдняя каля 6 м. Плошча вадазбору каля 501 тыс. км². Заходні і паўночны берагі высокія, скалістыя, паўднёвае ўзбярэжжа — плоская раўніна з зараснікамі трыснягу.

Паўвостраў Сарыесік падзяляе Балхаш на дзве часткі, злучаныя пралівам Узун-Арал (шыр. 4 км): заходнюю — шырокую, з моцна парэзанай берагавой лініяй і ўсходнюю — вузкую, берагавая лінія менш звілістая. У заходнюю частку ўпадае рака Ілі, ва ўсходнюю — рэкі Каратал, Аксу, Лепсы і інш. Самыя вялікія астравы Басарал і Тасарал.

Клімат у раёне возера пустынны. Высокая летняя тэмпература паветра (каля 24 °C), нізкая адносная вільготнасць (55—60 %), моцныя вятры спрыяюць выпарэнню (ад 950 да 1200 мм за год). Тэмпература вады на паверхні ад 0 °C у снежні, да 28 °C у ліпені. Ледастаў з лістапада да красавіка. Унікальнасць возера ў тым, што яно падзелена вузкім пралівам на дзве часткі з рознымі хімічнымі характарыстыкамі вады. Вада ў заходняй частцы амаль прэсная (да 1 ‰), празрыстасць да 1 м, жоўта-шэрага колеру, ва ўсходняй частцы — саленаватая (5 ‰), празрыстая да 5,5 м, колер ад блакітнаватага да ізумрудна-зялёнага.

Водзяцца прамысловыя рыбы: сазан, судак, марынка, акунь. Шмат вадаплаўных птушак. Ажыццяўляецца суднаходства. На паўночным беразе знаходзіцца горад Балхаш.

Літаратура
----------

* Балхаш // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Савіч.

**Усевалад Паўлавіч Са́віч** (19 лютага 1885 — 25 мая 1972) — вучоны ў галіне ліхеналогіі, доктар біялагічных навук, прафесар, заслужаны дзеяч навукі РСФСР. Вучань У. Л. Камарова.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Бабруйску. Вучыўся у прагімназіі ў Мазыры, перайшоў у Мінскую гімназію, якую скончыў у 1904 годзе. Потым вучыўся ў біялагічнай групе фізіка-матэматычнага факультэта Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта. Адначасова працаваў статыстам у тэатры, адкуль быў звольнены ў 1906 годзе за ўдзел у вулічных дэманстрацыях. Па запрашэнню Х. Я. Гобі працаваў прэпаратарам і куратарам гербарыя Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта. Пачаў вывучаць ліхеналогію пад кіраўніцтвам А. А. Яленкіна. У 1907—1912 гадах працаваў асістэнтам у У. Л. Камарова. Быў абраны сакратаром батанічнага гуртка.

Універсітэт скончыў у 1912 годзе. У 1913—1917 гадах служыў у арміі, прымаў удзел у баях на тэрыторыі Аўстрыі. З 1920 года намеснік дырэктара, з 1925 года — вучоны сакратар Галоўнага батанічнага сада РСФСР. У 1932—1937 гадах намеснік дырэктара, у 1932—1960 — кіраўнік аддзела Батанічнага інстытута імя У. Л. Камарова Акадэміі навук СССР.

Навуковая і грамадская дзейнасць
--------------------------------

Аўтар каля 180 навуковых прац па марфалогіі, экалогіі, сістэматыцы споравых раслін і іх выкарыстанні ў медыцыне і гаспадарцы. Прымаў удзел у шэрагу навуковых экспедыцый, у тым ліку Камчацкай (1907—1910), Беларускай (1925—1930), Арктычнай (1930). У 1933—1937 гадах займаў пасаду галоўнага рэдактара часопіса «Советская ботаника». У 1936—1951 гадах рэдактар часопіса «Природа». Таксама пад рэдакцыяй У. П. Савіча выдаваўся часопіс «Новости сис-тематики низших растений».

Узнагароды
----------

* Ордэн Леніна
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга
* Медалі

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* *Галубкоў У. У.* Савіч Усевалад Паўлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 72. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* *Голуб В. Б.* Штрихи к биографии Л. Г. Раменского (дополнения и комментарии к письму В. П. Савича Т. А. Работнову)(недаступная спасылка)  (руск.)
* История ботаники в России. К 100-летнему юбилею РБО. Сборник статей Международной научной конференции. Тольятти, 14—17 сентября 2015 г. — Т. 1. Русское ботаническое общество. — Тольятти: Кассандра, 2015. — С. 35. — 249 с.  (руск.)
* International Lichenological Newsletter. — Vol. 6 No. 2: 9. Архівавана 16 кастрычніка 2021.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1055358536 · ISNI: 0000 0004 1820 1740 · LCCN: n83144115 · NUKAT: n2011217192 · VIAF: 15165213 |
**Ла́мбецкі палац** (англ.: Lambeth Palace) — лонданская рэзідэнцыя архібіскупа Кентэрберыйскага, размешчаная на паўднёвым беразе Тэмзы, у раёне Ламбет.

Участак на іншым беразе ад Вэстмінстэра належаў архібіскупам ужо ў XIII ст. а ў XIV ст. тут судзілі Джона Вікліфа. Ад пабудоў тых часоў захавалася толькі капліца ў гатычным стылі. Вежа лалардаў, якая ў час Англійскай рэвалюцыі служыла турмой для іншадумцаў, была пабудавана ў 1440 годзе. Цагляная брама, якая вядзе на тэрыторыю палаца, пабудаваная ў часы Цюдараў.

Сам палац быў адбудаваны наноў пасля рэвалюцыі ў архаічным духу з элементамі готыкі і абноўлены неагатычным стылі архітэктарам Эдвардам Блорам. У палацы можна ўбачыць партрэты архібіскупаў пэндзля Гольбейна, ван Дэйка, Хогарта і Рэйнальдса, а таксама афіцыйную бібліятэку архібіскупаў, заснаваную ў 1610 годзе.

Зноскі
------

1. ↑

Гл. таксама
-----------

* Стары палац (Кентэрберы)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ламбецкі палац

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 315685577 |
**Тры парасяты** (англ.: Three Little Pigs) — папулярныя дзіцячая казка.

Сюжэт «Трох парасят» узыходзіць да англійскага фальклору, літаратурныя версіі вядомы з XIX ст. і ўваходзяць, у прыватнасці, у кнігу «Дзіцячыя вершыкі і гісторыі» («Nursery Rhymes and Nursery Tales»), выдадзеную ў Лондане ў 1843 годзе Джэймсам Холівелам-Філісам.

Сюжэт
-----

У адрозненне ад бестурботных малодшых братоў, старэйшае парася (у рускай версіі Сяргея Міхалкова імёны парасят — Ніф-Ніф, Нуф-Нуф і Наф-Наф) зайздросна прадбачлівае. Яно не шкадуе сіл, будуе сабе каменны дом (тым часам як браты абмежаваліся саламянай і драўлянай хаткамі). Калі злы падступны Воўк, ахвочы да свежаніны, лёгка разбурае хаткі Ніф-Ніфа і Нуф-Нуфа, менавіта дом Наф-Нафа стаў надзейным месцам для ўсіх трох парасят.

Павучальная частка народнага апавядання — працавітасць і ўпартая, грунтоўная праца акупляюцца, а лянота і легкадумная бесклапотнасць ствараюць праблемы — захавана, але скажона. Парасятаў, якія жылі ў хатках з саломы і дрэва, Воўк не з’ядае, як у арыгінале, яны ратуюцца ў каменным доме трэцяга парася. Таксама і Воўк у літаратурным варыянце не гіне, а толькі апарыўся.

Пераклады
---------

Аўтар рускай версіі «Трох парасят» — Сяргей Міхалкоў.

Папулярным стаў прыпеў пра ваўка з гэтай казкі:

> 
> 
> Нам не страшны шэры воўк.  
> 
> Шэры воўк, шэры воўк!  
> 
> Дзе ты ходзіш, дурны воўк.  
> 
> Стары воўк, страшны воўк?
> 
> 
>

Экранізацыі
-----------

* «Тры парасяты» (ЗША, 1933 год)
* «Бім, Бам, Бом і воўк» (лялечны тэлеспектакль, СССР, 1974)
* «Трэцяе парася» (Байкі са склепа (тэлесерыял)) (сезон 7, выпуск 13-ы, 19 ліпеня 1996)
* «Тры парасяты» (3D-мультфільм, Расія, 2002)
* «Раскажы мне казку» (пераасэнсаваная сучасная версія пра «Трох парасят», серыял, 2018)

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  The nursery rhymes of England, ed. by J.O. Halliwell Праверана 14 лістапада 2021.
3. ↑  Сергей Владимирович Михалков. Три поросенка
4. ↑  Расійская анімацыя ў літарах і фігурах | Фільмы | «ТРЫ ПАРАСЁНКА»
5. ↑  Кароткаметражныя мультфільмы — Тры парася

Спасылкі
--------

* Уолт Дыснэй. Трое парасятак
* Аудиосказка «Три поросёнка»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
Артадаксальны яўрэй з доўгімі пэйсамі
**Пэ́йсы** (іўр.: פאות) — доўгія непадстрыжаныя пасмы валасоў на скронях, традыцыйны элемент прычоскі артадаксальных і ўльтраартадаксальных яўрэяў. Паводле звычаяў іўдаізму, веруючыя мужчыны носяць пэйсы, бараду і абавязкова галаўны ўбор.

У Торы ёсць запаведзь, якая забараняе згольваць валасы на скронях. Нягледзячы на тое, што існуе прынцып, паводле якога трэба імкнуцца выканаць запаведзь па магчымасці як мага лепш, гэта адносіцца толькі да прадпісвальных запаведзяў Торы, а не да забарон. У прынцыпе, любая даўжыня валасоў на скронях дастатковая, калі відавочна, што гэта месца не выгалена. Але ў многіх абшчынах з павагі да гэтай запаведзі і жадання адрознівацца ад неяўрэйскага асяроддзя было прынята пакідаць доўгія пасмы валасоў на скронях, так званыя пэйсы.

Даўжыня пэйсаў залежыць ад традыцыі абшчыны ці мясцовасці, паколькі «Мінѓаг Ісраэль — Тора ѓу» («звычай у Ізраілі прыраўноўваецца да запаведзі Торы»), і таму кожны яўрэй сам вырашае для сябе, насіць ці не насіць доўгія пэйсы ў адпаведнасці са звычаем сваёй абшчыны.

Гл. таксама
-----------

* Бакенбарды

Спасылкі
--------

* Артыкул «*Пеот*» у Электроннай яўрэйскай энцыклапедыі
Начны Ламбет
**Ламбет** (*Lambeth*) — бора Лондана, размешчаны на паўднёвым беразе Тэмзы, уверх па цячэнню ад Саўтварка, насупраць Вэстмінстэрскага палаца. З Мілбанкам яго злучае Ламбецкі мост, а з Вэстмінстэрам — мост Ватэрлоа, а на набярэжнай стаіць аднайменны вакзал, адкуль адыходзяць цягнікі ў Еўропу. Адсюль паходзіць нефармальная назва Ламбета — **Ватэрлоа** (*Waterloo*).

Гісторыя Ламбета цесна пераплецена з імёнамі архібіскупаў Кентэрберыйскіх — тут размешчана іх галоўная рэзідэнцыя, Ламбецкі палац. Да 1889 года Ламбет як вёска ў складзе графства Сурэй знаходзіўся па-за межамі горада. Тым не менш шырокую вядомасць атрымалі тутэйшыя паркі для гулянняў — у Кенінгтоне (з 1724 года тут праводзяцца крыкетныя матчы) і Воксхал (ад яго паходзіць беларускае слова «вакзал»).

Апроч пампезнага адміністрацыйнага комплексу Каўнці-хол і гістарычнай бальніцы Св. Фамы, у лік славутасцяў Ламбета ўваходзяць Каралеўская фестывальная зала 1951 года пабудовы, Каралеўскі нацыянальны тэатр спрэчнай бруталісцкай архітэктуры (прынц Чарлз заве яго «бясформавай грудай бетону» і «атамнай станцыяй у цэнтры Лондана») і гіганцкае кола агляду «Лонданскае вока».

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

| ⛭Бора Лондана |
| --- |
| Баркінг і Дагенхэм · Барнет · Бекслі · Брэнт · Бромлі · Вандсварт · Вэстмінстэр · Грынвіч · Іслінгтан · Ілінг · Кінгстан-на-Тэмзе · Кэмдэн · Кенсінгтон і Чэлсі · Кройдан · Ламбет · Луішэм · Мертан · Ньюхэм · Рэдбрыдж · Рычманд-на-Тэмзе · Сатан · Саўтварк · Таўэр-Хэмлетс · Уолтэм Форэст · Хамерсміт і Фулхэм · Хаўнслау · Хейверынг · Хакні · Харынгей · Харау · Хілінгдан · Энфілд ·  |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 2359 2633 |
**Усевалад Антонавіч Кадыгробаў** (23 красавіка 1877, мяст. Зембін, Барысаўскі павет — пасля 1915) — беларускі краязнавец, грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыў юрыдычны факультэт Казанскага ўніверсітэта (1899). Працаваў сакратаром 1-га крымінальнага дэпартамента Віленскай судовай палаты, выкладаў у гандлёвай школе. Адзін з заснавальнікаў Віленскага таварыства абароны жанчын. Супрацоўнічаў з газетай «Виленский вестник». У маі 1905 г. прызначаны таварышам пракурора Віцебскага акруговага суда. Адначасова выкладчык заканадаўства ў Віцебскіх мужчынскай і жаночай марыінскіх гімназіях. Разам з пракурорам Віцебскага акруговага суда В. Дземенцевым падрыхтаваў і выдаў падручнік для сярэдніх навучальных устаноў «Заканадаўства» (1909). Адзін з заснавальнікаў Віцебскай вучонай архіўнай камісіі (1909), яе старшыня ў 1910—1912 гг. Вывучаў помнікі архітэктуры і старадаўнасці ў наваколлях Віцебска. Ініцыятар і арганізатар узвядзення ў 1912 г. у Віцебску помніка ў гонар герояў вайны Вайны 1812 г. адкрыцця Віцебскага аддзялення Маскоўскага археалагічнага інстытута, яго ганаровы член (1911). Член арганізацыйнага камітэта па ўзвядзенні помніка героям вайны 1812 г. у Барысаве. Гласны Барысаўскага павета. З 1912 г. пракурор Гродзенскага акруговага суда, з 1913 г. старшыня Гродзенскага царкоўна-археалагічнага камітэта. Выбраны дэпутатам 4-й Дзяржаўнай думы ад Гродзенскай губерні, але ад дэпутацтва адмовіўся. Далейшы лёс невядомы.

Зноскі
------

1. ↑  Намеснік

Літаратура
----------

* *Падліпскі, А. М.* Кадыгробаў Усевалад Антонавіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. — С. 523. — ISBN 985-11-0041-2.

Спасылкі
--------

* Гісторыя помніка героям вайны 1812 года ў Віцебску.

| ⛭Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі ад Мінскай губерні |
| --- |
| I скліканне | 
* Вішнеўскі
* Гатоўчыц
* князь Друцкі-Любецкі
* Любанскі
* Лядніцкі
* Масоніус
* Разенбаўм
* Скірмунт
* Янчэўскі

 |  |
| II скліканне | 
* Гаўрыльчык
* Грудзінскі
* Івашчанка
* Краскоўскі
* Лашкароў
* Мельнік
* Раменчык
* Шыманскі
* Якубовіч

 |
| III скліканне | 
* Кучынскі
* Лашкароў\*
* Мезянцоў
* Налівайка
* Паўловіч
* Салаўевіч
* Шмід
* Юрашкевіч\*\*
* Юркевіч
* Якубовіч
* Ярмольчык

 |
| IV скліканне | 
* Акаловіч
* Вярбіла
* Кадыгробаў
* Лашкароў
* Малайчук
* Смяян
* Сорнеў
* Фацінскі
* Якубовіч
* Варанцоў-Вельямінаў\*\*\*
* Папа-Афанасопула\*\*\*\*

 |
| \* — абраны на чыё месца?; \*\* — абраны на месца выбылага Шміда; \*\*\* — абраны на месца выбылага Лашкарова; \*\*\*\* — абраны на месца выбылага Кадыгробава  |
Пэйджар
**Пэ́йджар** (ад англ. page — *выклікаць*, якое, у сваю чаргу, паходзіць ад слова page — *паж*, *слуга*, *хлопчык на пабягушках* — пар. «to send a page after») — прыёмнік персанальнага выкліку. Паведамленні на яго перадаюцца праз пэйджынгавую сетку. Для таго, каб адправіць пошту на пэйджар, трэба набраць тэлефон аператара, паведаміць нумар ці назву абанента і прадыктаваць паведамленне.

Кожнаму пэйджару ў сістэме прысвойваецца індывідуальны код, які служыць своеасаблівым адрасам, па якім інфармацыя трапляе да патрэбнага абанента. Паведамленне для перадачы паступае праз тэлефон ці электронную пошту да аператара сістэмы, які накіроўвае яго па радыёканалу ў пэйджынгавую сетку з указаннем індывідуальнага кода атрымальніка. Прыём паведамлення магчымы толькі пэйджарам — уладальнікам гэтага кода. Аб'ём інфармацыі, якая перадаецца, можа дасягаць некалькіх сотняў знакаў, працягласць перадачы — некалькі секунд. Пэйджар мае памяць, якая дазваляе запісваць прынятыя паведамленні і потым праглядаць іх у любы зручны для карыстальніка час. Ён істотна таннейшы за мабільны тэлефон і вельмі зручны ў выпадках, калі двухбаковая сувязь неабавязковая, напрыклад для выкліку аварыйных брыгад пры аварыях на лініях электраперадачы, на газа- і нафтаправодах, для сувязі з людзьмі, якія адпачываюць на дачы пры адсутнасці тэлефона, для апавяшчэння жыхароў прыбярэжных пасёлкаў пра тое, што насоўваецца шторм.

Першы ў свеце пэйджар выпусціла кампанія Motorola у 1956 годзе. Першыя пэйджары ўзялі на ўзбраенне супрацоўнікі бальніц і менеджары. Потым пэйджарамі абзавяліся ўсе, хто хацеў быць заўсёды даступным.

У краінах СНД пэйджары былі досыць папулярнымі ў 1990-х гадах. У 1993—1997 гг. яны былі модным аксэсуарам і прыкметай паспяховасці, а ў 1997-1999 гг. распаўсюдзіліся практычна паўсюдна і сталі штодзённымі. На пачатку 2000-х у сувязі з распаўсюджаннем мабільных тэлефонаў і зніжэннем кошту паслуг мабільнай сувязі і SMS пэйджары практычна зніклі.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік беларускай мовы / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; ўклад. Н. П. Еўсіевіч [і інш]; навук. рэд. А. А. Лукашанец, В. П. Русак. - Мінск : Беларус. навука, 2012. - 916 с. - ISBN 978-985-08-1365-7 : 53 334 р.
2. ↑  Online Etymology Dictionary

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пэйджар

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4429052-4 · LCCN: sh85110526 · Microsoft: 127611570 |
Вуліца Карла Маркса, Мінск
Вуліца ў вёсцы Олекшы[be-tarask] на Падляшшы.
**Вуліца** — элемент дарожнай інфраструктуры.

Звычайна два шэрагі дамоў і прастора паміж імі для перамяшчэння. Вуліца можа не мець спецыяльнага пакрыцця (прастора паміж будынкамі ўяўляе сабой просты ўчастак зямлі), а можа быць пакрыта якім-небудзь трывалым матэрыялам. У розныя часы для гэтага выкарыстоўвалі дрэва, цэглу, камень, друз. У сучасным свеце самым папулярным пакрыццём з’яўляецца асфальт.

Адным з фармальных адрозненняў вуліц ад дарог з’яўляецца наяўнасць тратуараў.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNE: XX525967 · BNF: 11975928c · LCCN: sh85128633 · NKC: ph126872 |
**Усевалад Дзмітрыевіч Шэбедзеў** (руск.: Всеволод Дмитриевич Шебедев; псеўданімы: Г. И. Христиан; Scebedev Vsevolod, Sсebedeff Giorgio, Schebedev Vsevolod detto Cristiano; 17 студзеня 1880, Сімферопаль, Таўрычаская губерня, Расійская імперыя — 2 студзеня 1931, Коўна, Літва) — руска-ўкраінскі грамадскі дзеяч, папулярызатар беларускай літаратуры.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Быў у партыі эсэраў. У маладосці быў прыхільнікам Карла Качароўскага ў сацыял-рэв. aкaдэміі для вывучэння рускай вёскі і сельскай гаспадаркі. З 1907 жыў у Італіі, спачатку ў Каві-ды-Лаванья, потым у Рыме.

У Рыме стаў супрацоўнікам Міжнароднага інстытута сельскай гаспадаркі (Istituto internazionale di agricoltura). Супрацоўнічаў з рускімі часопісамі, напрыклад, «Русское богатство» і «Киевская мысль». Разам з Рыгорам Шрэйдэрам і іншымі выдаў зборнік артыкулаў пракультуране жыццё Італіі «Современный Рим» (М.: Тип. торг. дома «Мысль», 1914).

Пасля Лютаўскай рэвалюцыі з М. Кетовым і Міхаілам Шэфтэлем стаў адказным прадстаўніком рымскага Камітэта дапамогі рускім палітычным уцекачам у Італіі і хутка з імі ж арганізаваў у Рыме Бюро рускага друку. Надалей заняў украінафільскую пазіцыю, друкаваўся ўва ўкраінскіх выданнях Італіі (напр. «La Voce dell’Ucraina»). У сакавіку 1919 разам з І. Грыненкам заснаваў Украінскі камітэт (Comitato ucraino), які падтырмліваў палітычнае і эканамічнае прызнанне Украіны.

У 1917 жонка Елізавета Паўлаўна Кучаран (руск.: Елизавета Павловна Кучерян) і сын Дзмітрый вярнуліся ў Расію.

З 1922 выкладаў у Генуі ў Каралеўскім найвышэйшым інстытуце камерцыйных навук (Regio Istituto Superiore di Studi Commerciali), быў супрацоўнікам часопіса «L’Europa Orientale», дзе пісаў пра беларускую літаратуру і аграрную рэформу ў Літве. Пасля прыходу фашыстаў да ўлады пакінуў Італію і пераехаў у Літву, у Коўна. Там адкрыў курсы італьянскай мовы, у 1924—1925 друкаваўся ў газеце «Эхо». Актыўна пісаў там перадавіцы, апублікаваў успаміны пра знаёмства з Мусаліні ў 1920.

Зноскі
------

Літаратура
----------

*Гардзонио, Ст.* ШЕБЕДЕВ Всеволод Дмитриевич // Русское присутствие в Италии в первой половине ХХ века: Энциклопедия (руск.). — Москва: Политическая энциклопедия, 2019. — С. 720-721. — 866 с. — ISBN 978-5-8243-2316-0.

Спасылкі
--------

* *Algimantas Kaciuska (Альгимантас Качюшка)* ПИСЬМО ИЗ ЛИТВЫ - ИМЕНА БРАТСКА(руск.). — 16 марта 2018 г..
**Юлія Спетсмарк** (шведск.: Julia Spetsmark; нар. 30 чэрвеня 1989, Швецыя) — шведская футбалістка, якая выступае за клуб «Бенфіка» ў чэмпіянаце Партугаліі сярод жанчын.

Клубная кар’ера
---------------

Юлія Спетсмарк дэбютавала ў шведскім Дамалсвенскане ў 2006 годзе за каманду «Мальбакенс» ва ўзросце 17 гадоў і правяла больш за 100 матчаў у чэмпіянаце Швецыі. У 2015 годзе яна выступала ў жаночай Лізе чэмпіёнаў УЕФА за «КІФ Эрэбру», за які ў агульнай складанасці правяла чатыры сезоны.

Юлія Спетсмарк падпісала кантракт з англійскім клубам «Манчэстэр Сіці» з Жаночай суперлігі Футбольнай асацыяцыі ў студзеня 2017 года.

Пасля сезона ў «Манчэстэр Сіці» Спетсмарк вярнулася ў Дамалсвенскан, падпісаўшы кантракт з клубам «Юргардэн» 23 ліпеня 2018 года, за які яна забіла 6 галоў і аддала 2 галявыя перадачы за 11 матчаў.

7 студзеня 2019 года амерыканская каманда «Норт Караліна Кураж» абвясціла аб тым, што падпісала Юлію Спетсмарк, якая дэбютавала ў Нацыянальнай жаночай футбольнай лізе і забіла свой першы гол у лізе ў пераможным (5:0) матчы над «Арланда Прайд» 17 красавіка 2019 года.

24 студзеня 2020 года перайшла ў партугальскую «Бенфіку». Праз тыдзень яна дэбютавала за каманду ў пераможным (3:1) матчы супраць «Брагі».

Зноскі
------

1. ↑  Julia Spetsmark // Soccerdonna — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
2. ↑  Julia Spetsmark // FBref.com<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56239490'></a>
3. ↑  Soccerdonna — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
4. ↑  Footoféminin.fr<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q40776453'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FBref.com · FootballDatabase.eu · footofeminin.fr · soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway · svenskfotboll.se · playmarkerstats.com (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · УЕФА |
**Чарлз А. Грэйнер-малодшы** (англ.: Charles A. Graner Jr.; нар. 10 лістапада 1968, Пітсбург, Пенсільванія) — былы член рэзерву арміі ЗША, ваенны злачынец. Ён быў прызнаны вінаватым у жорсткім абыходжанні са зняволенымі ў сувязі са скандалам з жорсткім абыходжаннем са зняволенымі ў Абу-Грэйбе ў 2003—2004 гадах. Грейнер разам з іншымі салдатамі ў сваім падраздзяленні, 372-й роце ваеннай паліцыі, быў абвінавачаны ў тым, што ён дапускаў і прычыняў сексуальны, фізічны і псіхалагічны гвалт іракскім ваеннапалонным у турме Абу-Грэйб.

Грэйнер быў прызнаны вінаватым у змове з мэтай дрэннага абыходжання з затрыманымі, не здолеў абараніць затрыманых ад жорсткага абыходжання, жорсткасці і дрэннага абыходжання, а таксама абвінавачванняў у агрэсіі, непрыстойнасці і халатнасці пры выкананні службовых абавязкаў. Ён быў прызнаны вінаватым па ўсіх пунктах абвінавачвання 14 студзеня 2005 года і прысуджаны да 10 гадоў турэмнага зняволення, знявазе да асабістай, ганебнай разрадкі, страты аплаты і дапамог. Абвінавачванні ў шлюбнай здрадзе і перашкодзе правасуддзю былі зняты да суда. 6 жніўня 2011 г. ён быў вызвалены

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Abu Ghraib Court Martial, Graner
3. ↑  Suspect in prisoner abuse has a history of troubles

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Notable Names Database |
**Латок Von Ahnska** — партовы склад, які размешчаны на вуліцы Старгатан ва Умеа, Швецыя. Склад быў першапачаткова драўляным, пабудаваны падпалкоўнікам Людвігам Аўгустам фон Хедэнбергам у 1887 годзе. Будынак перажыў вялікі пажар 1888 года. У тым жа годзе, купец Ёган Віктар фон Ан купіў будынак, які ён дабудаваў да ракі Умэ Эльв.

У цяперашні час будынак знаходзіцца ва ўласнасці Умеа Энергі, штаб-кватэра якой размешчана паміж латком Von Ahnska і Гамля банкхусетам. З 1980 года будынак уведзены ў спіс будынкаў пад аховай.

Зноскі
------

1. 1 2  <span style="" lang="(шведск.)" >Kultur(нявызн.)(недаступная спасылка). *umeaenergi.se*.  Umeå Energi AB. Архівавана з першакрыніцы 18 красавіка 2015. Праверана 4 May 2014.
2. ↑  <span style="" lang="(шведск.)" >von Ahnska magasinet(нявызн.)(недаступная спасылка). *vbm.se*.  Västerbottens museum. Архівавана з першакрыніцы 4 мая 2014. Праверана 4 May 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Латок Von Ahnska на Вікісховішчы |
**Асіповіцкая ваенна-аператыўная група**; **Асіповіцкая ВАГ**; **Ваенна-аператыўная група пры Асіповіцкім падпольным райкоме КП(б)Б** — партызанскае злучэнне, якое дзейнічала на акупаванай тэрыторыі Асіповіцкага, Бабруйскага раёнаў Магілёўскай, Чэрвеньскага, Пухавіцкага раёнаў Мінскай абласцей; таксама назва органа кіраўніцтва гэтым злучэннем. Уваходзіла ў Магілёўскае партызанскае злучэнне.

Гісторыя
--------

Створаная ў ліпені 1943 года ў адпаведнасці з пастановай Магілёўскага падпольнага абкома КП(б)Б і загадам Магілёўскай (абласной) ваенна-аператыўнай групы на базе 210-га, 211-га, 212-га, 213-га партызанскіх атрадаў расфарміраванай 1-й Асіповіцкай партызанскай брыгады. У ліпені 1943 створаныя 214-ы і 215-ы атрады, у жніўні — 216-ы атрад, у лістападзе 1943 уключаны асобны 309-ы атрад.

28 чэрвеня — 3 ліпеня 1944 ваенна-аператыўная група (1854 партызаны) злучылася з Чырвонай Арміяй. Камандзіру ваенна-аператыўнай групы Мікалаю Піліпавічу Каралёву прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Кіраванне ваенна-аператыўнай групы
----------------------------------

Сакратар падпольнага РК КП(б)Б Рыгор Максімавіч Вайцянкоў

### Камандзіры

* Мікалай Піліпавіч Каралёў (ліпень 1943 — сакавік 1944);
* І. Б. Гнядзько (сакавік — май 1944, выконваў абавязкі);
* Васіль Васілевіч Глотаў (май — ліпень 1944).

### Начальнікі штаба

* А. А. Няхай (ліпень 1943 — студень 1944);
* Ф. Дз. Лашкевіч (студзень — ліпень 1944).

Літаратура
----------

* *А. Л. Манаенкаў.* Асіповіцкая ваенна-аператыўная група // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.:І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Канстытуцыйны блок** (балг.: Конституционен блок) - палітычны саюз, які ажыццяўляў сваю дзейнасць у Балгарыі ў пачатку 1920-х гадоў. Быў сфарміраваны апазіцыйнымі палітычнымі аб'яднаннямі супраць кіруючай партыі Балгарскага земляробчага народнага саюза (скарочана - **БЗНС**).

Гісторыя
--------

Палітычнае аб'яднанне было сфарміравана 6 ліпеня 1922 года і складалася з прадстаўнікоў Аб'яднанай народнай прагрэсіўнай партыі, Дэмакратычнай партыі і Радыкальнай дэмакратычнай партыі. Апроч гэтага Канстытуцыйны блок лічыўся саюзным партыі Народнага саюза. Аб'яднанне таксама неўзабаве пачало друкаваць уласную газету пад назвай *«Слово»*.

Канстытуцыйны блок атрымаў 17 месцаў у парламенце Балгарыі па выніках красавіцкіх выбараў 1923 года (тады ж ён быў прадстаўлены сумесным спісам з Балгарскай рабочай сацыял-дэмакратычнай партыяй (шырокіх сацыялістаў), ніводны з членаў якой не змог заваяваць дэпутацкае крэсла).

Неўзабаве пасля гэтага найбольш паважаныя лідары партыі былі арыштаваны і пазбаўлены свабоды па абвінавачванні ў адказнасці за паражэнне краіны ва Другой Балканскай вайне і Першай сусветнай вайне. Пасля абедзвюх войнаў каралеўства было пазбаўлена шэрагу тэрыторый, у тым ліку і стратэгічнага выхаду да Эгейскага мора (паводле Нёіскага дагавора), а таксама абавязвалася скараціць колькасць арміі да 20 000 чалавек. У выніку члены Канстытуцыйнага блока, якія засталіся на свабодзе, 9 чэрвеня 1923 года здзейснілі дзяржаўны пераварот, які зрынуў урад БЗНС. У жніўні таго ж года большасць лідараў аб'яднання ўступілі ў нядаўна сфарміраваную партыю «Дэмакратычны саюз», пасля чаго Канстытуцыйны блок быў распушчаны.

Зноскі
------

1. ↑  Frederick B Chary (2011) *The History of Bulgaria*, ABC-CLIO, p188
2. ↑  Raymond Detrez (2006) *Historical Dictionary of Bulgaria* Scarecrow Press, p122
3. ↑  Velichko Georgiev People's Alliance 1921–1923
4. ↑  RJ Crampton (2007) *Bulgaria*, Oxford University Press, p231
5. ↑  Nohlen, D & Stöver, P (2010) *Elections in Europe: A data handbook*, p385 ISBN 978-3-8329-5609-7
6. ↑  Nohlen & Stöver, p379
7. ↑  Detrez, pxxx
**Дагмар Эбесен** (шведск.: Dagmar Wilhelmina Ebbesen, 1 кастрычніка 1891 — 5 снежня 1954) — шведская тэатральная актрыса і спявачка.

Біяграфія
---------

Дагмар Эбесен нарадзілася ў Стакгольме ў 1891 годзе. Была дачкой Торальда Эбесена і Ені Эштрэм, яна была сястрой актрысы Эльсы Эбесен.

Першую сваю ролю Дагмар сыграла ў 13 гадоў у п’есе Tummeliten ў тэатры Östermalmsteatern. З 1906 па 1909 год яна працавала з Альбертам Ранфтам і з рознымі перасоўнымі тэатральнымі групамі ездзіла па краіне. Затым яна працяглы час выступала ў тэатры Folkteatern Гётэбарга (1916—1919 гг.) і тэатры Folkan Стакгольма (1919—1928 гг.).

Поспех прыйшоў да Дагмар у 1921 годзе, калі яна сыграла служанку Крысцін ў камедыі Hemslavinnor — гэтую ролю яна пасля сыграла каля 500 разоў. Гэтая ж п’еса стала асновай для аднайменнага спектакля (1923 г.) і кінафільмаў Hemslavinnor 1993 г. і Vi hemslavinnor з Дагмар у галоўнай ролі.

У далейшым Дагмар ўсё менш грала ў тэатры, аддаючы ўсе сілы кінематографу. Яна грала пераважна пакаёвак і прыстойных жанчын, даводзілася ёй граць і жорсткіх і адмоўных персанажаў, але і яны атрымліваліся з цеплынёй і гумарам.

Найбольш ўдалымі кінафільмамі Дагмар былі Flickorna på Uppåkra (1946 г.), Kvinnan tar befälet (1942 г.), Hemsöborna (1944 г.), Kristin kommenderar (1946 г.).

Дагмар памерла ў 1954 годзе ў Стакгольме. Яе імем была названая вуліца ў Сольне.

Зноскі
------

1. ↑   — Svenskagravar.se. Праверана 28 лютага 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26699962'></a>
2. 1 2  Musikverkets auktoritetsdatabas — 2017. Праверана 6 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q42160060'></a>
3. 1 2  18911001-106 Abrahamsson f. Ebbesen, Dagmar Vilhelmina // Swedish death index Праверана 20 красавіка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10686079'></a>
4. ↑  Dagmar Wilhelmina Ebbesen 1891-10-01 — 1954-12-05 Skådespelare // *(unspecified title)* Праверана 27 студзеня 2021.
5. ↑  Abrahamsson, Dagmar Wilhelmina //  — Svenskagravar.se. Праверана 28 лютага 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26699962'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Spotify |
| Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1679951 · BNF: 14174383n · CONOR: 79551075 · GND: 143465031 · ISNI: 0000 0000 3153 6028 · LCCN: n87911875 · SUDOC: 060107332 · VIAF: 54356840 |

 |