**Марыя Казіміра Луіза дэ Ла Гранж д’Арк’ен** (фр.: Marie Casimire Louise de La Grange d'Arquien; 28 чэрвеня 1641, Невер, Францыя — 30 студзеня 1716, Блуа, Францыя) — каралева польская і вялікая княгіня літоўская, жонка Яна Сабескага.

Біяграфія
---------

Паходзіла са старажытнага, але збяднелага французскага роду маркізаў д’Арк’ен. Была дачкой маркіза Анрыя Альбера дэ ла Гранж д’Арк’ена і Франсуазы дэ ла Шатр, ахмістаркі Марыі Людвікі Ганзага, якая ў 1645 стала жонкай караля польскага і вялікага князя літоўскага Уладзіслава Вазы. Як і маці, Марыя Казіміра стала ахмістаркай Марыі Людвікі Ганзагі і ў веку 4-х гадоў прыбыла ў Рэч Паспалітую. Пазней праціўнікі Марыі Казіміры сцвярджалі, што яна была пазашлюбнай дачкой каралевы Марыі Людвікі, але прычынай такіх плётак, хутчэй за ўсё, была проста прысутнасць малой дзяўчынкі ў свіце каралевы. Марыя Казіміра вельмі хутка засвоіла польскую мову і культуру, за што атрымала пяшчотную мянушку *Марысенька*, пад якой яна ўвайшла ў гісторыю.

У 1648 у сувязі з складанай сітуацыяй у краіне і смерцю караля і вялікага князя Уладзіслава аўдавелая каралева адаслала Марысеньку ў родны Невер, дзе тая на працягу 4-х гадоў навучалася ў кляштарнай школе. Сама позна ў 1653 Марыя Казіміра вярнулася ў Рэч Паспалітую да двару Марыі Людвікі, якая ўжо была жонкай новага гаспадара — Яна Казіміра Вазы. У сакавіку 1655 падчас прыдворных урачыстасцей, прымеркаваных да правядзення варшаўскага сойму, Марысенька пазнаёмілася са сваім будучым мужам і каралём Янам Сабескім. Знаёмства паглыбілася дзякуючы прыбыццю Яна Сабескага да каралеўскага двара ў 1656. Паміж маладымі ўсталявалася ўзаемная прыязнь, але да шлюбу, тым не менш, справа не дайшла.

3 сакавіка 1658 Марыя Казіміра выйшла замуж за сандамерскага ваяводу Яна Сабепана Замойскага. На думку Марыі Людвікі, меркаванне якой найбольш паўплывала на выбар жаніха, Замойскі больш падыходзіў, бо, па-першае, быў больш заможным за Сабескага, а па-другое, падчас вайны са шведамі першы застаўся верным Яну Казіміру. У шлюбе з Замойскім Марысенька мела чатырох дзяцей, але ніводзін з іх не дажыў да паўнагоддзя.

Праз месяц пасля смерці Яна Замойскага 14 мая 1665 Марыя Казіміра таемна ажанілася з Янам Сабескім (афіцыйны шлюб адбыўся 5 ліпеня таго ж года). Як на думку сучаснікаў, гэтак і гісторыкаў, гэта быў адзін з нешматлікіх «шлюбаў па каханні» таго часу. У шлюбе з Янам Сабескім Марысенька мела 13 дзяцей, але толькі чацвёра дасягнулі паўнагоддзя.

2 лютага 1676 была каранавана на каралеву польскую і вялікую княгіню літоўскую. На гэтай пасадзе дамагалася заключэння саюзу Рэчы Паспалітай і Францыі, адначасова спрабавала атрымаць ад Людовіка XIV прывілеі для свайго роду.

Каралеўская пара пакінула пасля сябе вялікую карэспандэнцыю. Любоўныя лісты з’явіліся ў асноўным у 1665—1683 падчас шмалікіх растанняў, выкліканых, напрыклад, рокашамі, паездкай Марысенькі ў Парыж, вайной 1675—1676 і аблогай Вены ў 1683. З лістоў можна даведацца пра асобы Сабескага і Марысенькі, іх каханне, цяжкасці таго часу.

Пасля смерці мужа Марысенька ў 1699 годзе са шматлікай світай выехала ў Рым, дзе жыла ў палацы Кіджы-Адэскалькі. Часта гасцявала ў Рымскіх Пап, спачатку ў Інакенція ХII (ён, будучы нунцыем у Рэчы Паспалітай, шлюбаваў Марыю з Янам Сабескім), пасля ў Клімента ХІ. Пазней выехала ў Францыю, аднак Людовік XIV забараніў ёй з’яўляцца ў Парыжы і Версалі. У сваіх лістах яна пісала: «*Хачу лічыцца вашай васалкай, а не каралевай, бо, пакідаючы Рым, склала сваё каралеўства ля стопаў папскіх*».

Апошнія паўтара гады жыла ў Блуа, дзе і памерла пасля прызначанага ўрачом паласкання страўніка ў студзені 1716. 2 красавіка яе труна была перанесена ў капліцу Святога Яўстаха ў касцёле Святога Збавіцеля ў Блуа. Сэрца ж яе было пахавана ў вурне ў мясцовым езуіцкім касцёле (знікла падчас Французскай рэвалюцыі). У 1717 цела Марысенькі было перапахавана каля цела мужа ў касцёле капуцынаў у Варшаве. Адтуль у 1733 абодва целы былі перанесены на Вавель.

У гонар Марыі былі назаваныя гданскія караблі *Marie, Die Königin von Pohlen*, *Maria Casimira Königin von Pohlen*, а таксама мястэчкі Марывіль і Марымонт.

Дзеці
-----

Партрэт Марыі Казіміры з дзецьмі
У шлюбе з Янам Замойскім Марыя Казіміра мела чатырох дзяцей:

* Людвіка Марыя Замойская (красавік-май 1659);
* дзіцё нарадзілася мёртвым (студзень 1660);
* Катажына Барбара Замойская (4/5 снежня 1660 — снежань 1662);
* дачка (1664).

У шлюбе з Янам Сабескім Марыя Казіміра мела трынаццаць дзяцей:

* Якуб Людвік Сабескі (2 лістапада 1667—19 снежня 1737), князь алаўскі, прэтэндэнт на прастол Рэчы Паспалітай;
* блізняты (9 мая 1669);
* Тэрэза Тэафілія Сабеская (май 1670);
* Адэлаіда Людвіка Сабеская (15 кастрычніка 1672—1677);
* Марыя Тэрэза Сабеская (1674—1675);
* Тэрэза Кунегунда Сабеская (4 сакавіка 1676—10 сакавіка 1730), княгіня Баварская;
* Аляксандр Бенедыкт Сабескі (6/9 верасня 1677—16/19 лістапада 1714);
* Канстанцін Уладзіслаў Сабескі (1 мая 1680—28 лютага 1726);
* дзіцё.

«Партрэт каралевы Марыі Казіміры, жонкі Яна ІІІ Сабескага». Невядомы мастак, апошняя чвэрць XVII ст. НММ РБ

Зноскі
------

1. 1 2  Maria Kazimiera de la Grange d’Arquien (zwana Marysieńką) // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>
2. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 31 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
4. ↑  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Марыя Казіміра Луіза дэ Ла Гранж д’Арк’ен

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэдніца:**Элеанора Марыя Аўстрыйская** | **Каралева польская і вялікая княгіня літоўская****1676—1696** | Пераемніца:**Крысціяна Эбергардзіна Брандэнбург-Байрэйцкая** |
|


| ?Марыя Казіміра Луіза дэ Ла Гранж д’Арк’ен — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | François de La Grange, Seigneur de Montigny[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Charles de La Grange, Seigneur de Montigny[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Jeanne Anne de La Marche[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Antoine de La Grange d'Arquien[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Guillaume de Rochechouart, Seigneur de Jars[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Louise de Rochechouart, Dame de Boiteaux[d] |  |  |  |
|  |  | Анры Альберт дэ Лагранж д’Арк’ен[d] |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Louise d'Autry[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Louis d'Ancienville, Vicomte de Souille[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Anne d'Ancienville[d] |  |  |  | François de la Platiere, Seigneur de Bordes[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Françoise de la Platiere, Baronne d'Espeisse[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Anne de Jaucourt[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  | Марыя Казіміра Луіза дэ Ла Гранж д’Арк’ен |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Helion de la Chastre, Seigneur de Breuillebault[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Jean de la Chastre, Seigneur de Breuillebault[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Perrette Barton[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Baptiste de la Chastre, Seigneur de Breuillebaut[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Philippe de Cluys, Seigneur de Briante[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Madelene de Cluys[d] |  |  |  |
|  |  |  | Франсуаза дэ Ла Шатр[d] |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Charlotte de Poitiers[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Bonaventure Lamy, Seigneur de Loury[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Gabrielle Lamy[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Louise de la Marche[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · WeRelate · IPSB: maria-kazimiera-de-la-grange-d-arquien-zwana-marysienka-wiesz · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 2010948 · BNC: a11107509 · BNE: XX1016188 · BNF: 12038279t · GND: 118818449 · ICCU: UTOV496984 · ISNI: 0000 0001 0816 1050 · LCCN: n84020143 · NKC: mzk2011659890 · NLA: 35685540 · NLP: A11807489 · NTA: 070187002 · NUKAT: n95003778 · LIBRIS: 320225 · SUDOC: 028574311 · VIAF: 121739093 |

 |