recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Сцяг Данскога казацкага войска
**Данскія казакі** (*Данское казачае войска, Войска Данское*) — казацкая супольнасць, якая сфарміравалася на рацэ Дон ў XV — XVII стст. Гістарычная мясцовасць, дзе пражывалі данскія казакі, вядомая таксама як Усевялікае Войска Данское. Частка казакоў, а таксама некаторыя даследчыкі, вылучаюць данскіх казакоў у асобную ўсходнеславянскай народнасць.

Размяшчаліся на асобнай аўтаномнай тэрыторыі, якая звалася Вобласць Войска Данскога, займала малую частку сучасных Луганскай і Данецкай абласцей Украіны і асноўныя часткі Растоўскай, Валгаградскай, Варонежскай абласцей і рэспублікі Калмыкія ў Расійскай Федэрацыі. Гістарычная назва звязана з ракой Дон (вадазбор Азоўскага мора). Сталіца Войска Данскога з 1571 па 1610 год размяшчалася на востраве каля станіцы Раздорская, з 1610 па 1637 — у манастырскім мястэчку (у 6 км ад станіцы Старочеркасской уніз па плыні Дона), падчас Азоўскага сядзення з 1637 па 1642 год — у Азове, з 1644 па 1806 год — у Чаркаску (цяпер станіца Старачаркаская), тут збіралі вайсковы круг, прымалі царскіх паслоў і царскае жалаванне. З 1806 сталіцай Данскога казацтва з'яўляецца горад Новачаркаск.

Паводле апошняга перапісу насельніцтва, толькі на тэрыторыі Расійскай Федэрацыі жыве больш за 140 тысяч чалавек, што запісалі сваю нацыянальнасць, як «казак». Большасць з іх — у Растоўскай і Валгаградскай абласцях.

Літаратура
----------

* *Краснов П. Н.* История войска Донского. Картины былого Тихого Дона. — М.: Вече, 2007. — 448. — ISBN 5-9533-1614-3.  (руск.)
* *Алмазов Б. А.* Казаки. — СПб: Золотой век; Диамант, 1999. — 79 с.  (руск.)
* *Астапенко М. П.* Донские казаки 1550—1920. — Ростов н/Д: Логос, 1992.  (руск.)
* *Астапенко М. П.* Край донской казачий… — Ростов н/Д: 1994.  (руск.)
* *Винников Н.* Парадоксы донской истории — Ростов н/Д: 2005.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Данскія казакі на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4234818-3 |
Эўкаліптавы алей для фармакалагічнага выкарыстання
**Эўкалі́птавы але́й** — эфірны алей з лісця маладых парасткаў розных відаў эўкаліпта.

Бясколерная вадкасць з характэрным пахам. Шчыльнасць 0,905—0,926 г/см³. Не раствараецца ў вадзе, раствараецца ў спіртах. Асноўныя кампаненты — цынеол (70—75 %) і пінен.

Выкарыстоўваецца ў медыцыне і парфумерыі. З эфірных алееў *Eucalyptus dives*, утрымліваючых піперытон, атрымліваюць тымол і ментол.

Зноскі
------

1. ↑  *Эвкалиптовое масло (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 187. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18 Кн. 1).

Спасылкі
--------

* *Эвкалиптовое масло (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эўкаліптавы алей
**Полацкая брацкая школа** — праваслаўная навучальная ўстанова Полацка, якая існавала з 1633 да канца 1660-х гадоў.

Гісторыя
--------

Паводле фундаментальнага запісу полацкай Богаяўленскай царквы ад 6 чэрвеня 1633 года і пацвярджальнага прывілея караля Уладзіслава IV ад 12 ліпеня таго ж года пры царкве пачала дзейнічаць брацкая школа. Згаданы каралеўскі прывілей дазваляў *«збудованне школы для науки детям христианским»*.

Школа ўтрымлівалася на сродкі полацкага Богаяўленскага брацтва. У склад брацтва ўваходзілі полацкія купцы, мяшчане, дробныя шляхцічы, прадстаўнікі духавенства і інш.

Для арганізацыі работы школы брацтва выбірала 2-3 «братчыкаў», якія аказвалі дапамогу, ажыццяўлялі кантроль за дзейнасцю, інфармавалі аб справах у школе. Школа была бессаслоўная. Тут вучыліся дзеці рамеснікаў, сялян, гарадской беднаты, купцоў і нават дваран.

Вялікая ўвага ў школе ўдзялялася мовам. Як асобныя прадметы вывучаліся славянская, грэчаская, лацінская мовы, а з прыходам Сімяона Полацкага — і старабеларуская мова.

Вучні знаёміліся з прыродазнаўствам, вучылі філасофію, фізіку. Арыфметыка і геаметрыя выкладаліся разам.

Пры школе існаваў тэатр, якім кіраваў Сімяон Полацкі. Ён пісаў для яго п’есы, ажыццяўляў іх пастаноўкі на сцэне. У Полацку ён напісаў шэраг сваіх твораў, якія пазней былі апублікаваны ў Маскве.

Вядомыя выкладчыкі
------------------

* Ігнацій Іяўлевіч (з 1655 года).
* Сімяон Полацкі — выкладаў і вучыўся ў Полацкай брацкай школе.

Зноскі
------

1. ↑  Брацкая школа пры Богаяўленскай царкве.

Літаратура
----------

* *Лухверчык, В.* Настаўніцкая школа Полацкага Царкоўнага брацтва / В. Лухверчык // Полацкі веснік. — 1995. — 1 мая. — С. 3.
* *Малашэня, Л.* Кожны чацвер у Брацкай школе / Л. Малашэня // Віцебскі рабочы. — 1989. — 29 крас. — С. 4.
* *Самусік А.Ф.* Праваслаўная адукацыя на тэрыторыі Беларусі ў другой палове XVII ст. // Научные труды РИВШ. Минск, 2020. Ч. 2. С. 193-201.
* *Сяліцкі, С.* Полацкая брацкая школа / С. Сяліцкі // Віцебскі рабочы. — 1993. — 29 мая. — С. 5.
* *Сяліцкі, С.* Полацкая брацкая школа / С. Сяліцкі // Памяць: Полацк : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. С. С. Чарняўская; навук. рэд.: Г. В. Штыхаў, С. В. Тарасаў; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2002. — С. 219—220.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Бартуліс.
**Эўгеніюс Бартуліс** (літ.: Eugenijus Bartulis; нар. 7 снежня 1949 года, Каўнас, Літоўская ССР, СССР) — літоўскі каталіцкі біскуп. Ваенны ардынарый Літвы ў 2000—1010 гадах. Біскуп шаўляйскі з 28 мая 1997 года.

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння ў 1968 годзе сярэдняй школы ў Каўнасе вучыўся ў Каўнаскай семінарыі (1971—1976). Пасля паспяховага заканчэння семінарыі пасвечаны ў святары 30 мая 1976 года. Служыў у прыходах Кяльме, Радзвілішкіса і Каўнаса. У 1989 годзе стаў настаяцелем кафедральнага сабора Каўнаса. Выкладаў у Каўнаскай семінарыі, а ў 1996 годзе быў прызначаны яе рэктарам.

28 мая 1997 года быў прызначаны першым біскупам ізноў утворанай Шаўляйскія дыяцэзіі, кафедру якой ён займае па цяперашні час. Біскупская хіратонія адбылася 29 чэрвеня 1997 года, яе ўзначальваў архібіскуп Сігітас Тамкявічус. Пасля таго, як у 2000 годзе ў Літве быў створаны Ваенны ардынарыят, Бартуліс стаў яго першым главой. У 2010 годзе падаў у адстаўку з пасады ваеннага ардынарыя.

Зноскі
------

1. 1 2  Біяграфія на сайце Канферэнцыі каталіцкіх біскупаў Літвы

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эўгеніюс Бартуліс
* Біяграфія на сайце Канферэнцыі біскупаў Літвы (англ.)
* Профіль на сайце gcatholic.org
* Профіль на сайце catholic-hierarchy.org

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 824154260724924480000 |
**Мемарыяльны комплекс савецкім воінам і партызанам** — мемарыяльны комплекс у Клецку Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Гісторыя памятнага комплексу пачынаецца з вызвалення горада і раёна. Войскі 1-га Беларускага фронту 2 ліпеня 1944 года вызвалілі першыя населеныя пункты Клецкага раёна. 3 ліпеня 1944 года ў раёне вёсак Колкі і Морач з часткамі Чырвонай Арміі злучыліся партызаны 18-й брыгады імя М. В. Фрунзе. 4 ліпеня ад нямецкіх войск быў вызвалены горад Клецк. У баях за вызваленне горада загінула 546 воінаў і партызан.

Да 60-ай гадаўшчыны вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў комплекс быў істотна добраўпарадкаваны (пафарбаваныя і абтынкаваныя пілоны і бетонныя блокі, рэстаўраваны надпісы і інш.)

Помнік
------

У 1975 годзе на ўшанаванне памяці воінаў і партызан, якія загінулі пры вызваленні раёна, 7 250 землякоў, што загінулі на франтах і ў партызанскай барацьбе, а таксама мірных жыхароў, загубленых ад акупацыі, пастаўлены помнік. Архітэктары Я. Кавалеўскі, С. Карпаў, В. Рысакоў. Помнік зроблены з бетона, мармуровай крошкі, вышыня пілонаў 14,5 м.

Архітэктурна-скульптуны комплекс размешчаны на Г-падабнай пляцоўцы. Асноўны кампазіцыйны акцэнт мемарыяла — тры канеліраваныя пілоны, аб’яднаныя 3 блокамі, што сыходзяцца ў цэнтры. На знешніх тарцах блокаў выявы твараў воіна, партызана і жанчыны як сімвал адзінства народа ў барацьбе з фашызмам. Перад пілонамі — прамавугольны ўзгорак-магіла, у схіл якога ўрэзана мемарыяльная сцяна з прозвішчамі воінаў, што загінулі пры вызваленні Клецка. Перад сцяной у пяціканцовым рэльефным абрамленні — Вечны агонь. Ад плошчы да пілонаў вядзе алея. З левага яе боку размешчаны 5 бетонных блокаў з дошкамі, на якіх надпісы, што ўслаўляюць подзвіг вызваліцеляў. З правага боку перад алеяй — гарызантальны бетонны блок з надпісам, прысвечаным жыхарам Клецкага раёна, што загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Абапал алеі — шырокія газоны.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Мемарыяльны комплекс — месца памяці аб подзвігу воінаў і партызан Клецкага раёна
**УА «Полацкі дзяржаўны медыцынскі каледж імя Героя Савецкага Саюза З. М. Тусналобавай-Марчанка»** — установа сярэдняй спецыяльнай медыцынскай адукацыі сістэмы Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь, знаходзіцца ў г.Полацк.

Гісторыя
--------

У 1937 годзе па рашэнню Савета Народных Камісараў БССР на базе курсаў таварыства Чырвонага Крыжа была заснавана школа медсясцёр. У 1939 годзе адбыўся першы выпуск медыцынскіх работнікаў. 1 верасня 1945 года Полацкая школа медсясцёр аднавіла сваю працу. Да 1956 года школа не мела свайго будынка. У 1955 годзе школа медсясцёр была ператворана ў медыцынскае вучылішча. З 1958 па 1970 год працавала зубалячэбнае аддзяленне.

У 1963 годзе вучылішча становіцца базавым вучылішчам Віцебскай вобласці. У 1964-1968 гадах працавалі філіялы медвучылішча ў Паставах і Глыбокім. Філіялы падрыхтавалі 273 медсястры. З 1987-1988 навучальным годзе адкрывалася новая спецыяльнасць "фельчар-лабарант".

З 1979 года ў вучылішча пачалі функцыянаваць курсы павышэння кваліфікацыі сярэдніх медыцынскіх работнікаў, штогод праходзілі падрыхтоўку на курсах павышэння кваліфікацыі сярэдняга медперсаналу каля 500 чалавек.

Пастановай Савета Міністраў Беларускай ССР №195 ад 3 чэрвеня 1987 года медыцынскаму вучылішчу прысвоена імя Героя Савецкага Саюза Зінаіды Міхайлаўны Тусналобавай-Марчанка. З 2006 па 2011 год установа існавала як «Полацкі дзяржаўны навучальны цэнтр падрыхтоўкі, павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў з сярэдняй спецыяльнай медыцынскай адукацыяй імя Героя Савецкага Саюза З.М. Тусналобавай-Марчанка». З верасня 2011 года сучасная назва.
**Ісабела Лёвін** (швед. Isabella Lövin; нар. 3 лютага 1963) — шведскі палітык і журналіст. Член Партыі зялёных. Віцэ-прэм’ер і міністр аховы навакольнага асяроддзя з 21 студзеня 2019 года па 5 лютага 2021 года ў другім урадзе Лёвена, адначасова выконвала абавязкі міністра развіцця міжнароднага супрацоўніцтва з 17 снежня 2020 года, адзін з двух спікераў Партыі зялёных (2016—2021), дэпутат Еўрапейскага парламента пасля выбараў 2009 года да кастрычніка 2014 года. У Еўрапейскім парламенце займалася пытаннямі рыбнай здабычы. Ісабела Левін узнагароджана шведскай прэміяй для журналістаў Stora Journalistpriset за яе працу ў галіне журналістыкі, у прыватнасці, за артыкулы пра рыбалоўства.

Лёвін была рэпарцёрам і пазаштатным аўтарам для Damernas Värld, Veckorevyn, Elle і Vi Föräldrar, а таксама пісала пра навакольнае асяроддзе ў нядзельным дадатку Expressen «Зялёная нядзеля». З 1994 па 1997 гады працавала рэпарцёрам і прадзюсарам на Шведскім радыё ў такіх праграмах як Slussen і Tendens. Пазней была сакратаром рэдакцыі і рэдактарам Månadsjournalen (да 2002 года). Таксама працавала рэдактарам кулінарнага часопіса Allt om Mat, у 2003 годзе — часопіса Leva!. З 2004 года яна зноў стала пазаштатным аўтарам, а ў 2005 годзе вяла калонку ў Allt om Mat і адначасова была вэбрэдактарам Femina.

Лёвін абралі ў Еўрапейскі парламент падчас выбараў у Еўрапейскі парламент у Швецыі ў 2009 годзе ад Партыі зялёных. Яе пераабралі на выбарах у Еўрапейскі парламент у Швецыі 2014 года і прызначылі намеснікам старшыні камітэта па пытаннях рыбалоўства.

3 кастрычніка 2014 года Ісабела Лёвін была прызначаная міністрам па пытаннях міжнароднага супрацоўніцтва з мэтай развіцця прэм’ер-міністрам Швецыі Стэфанам Лёвенам.

9 мая 2016 года Ісабелу Лёвін намінавалі на пасаду аднаго з двух спікераў Партыі зялёных як пераемніцу Осы Ромсан.

З 2019 года займала пасаду міністра клімату і навакольнага асяроддзя. Пасля адстаўкі Петэра Эрыксана 17 снежня 2020 года адначасова выконвала абавязкі міністра па пытаннях міжнароднага супрацоўніцтва з мэтай развіцця.

У жніўні 2020 года аб’явіла аб сыходзе з палітыкі, каб надаваць больш часу сям’і і напісанню кніг. Пакінула ўрад 5 лютага 2021 года.

Зноскі
------

1. 1 2   Праверана 2 ліпеня 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Еўрапарламент · Рыксдаг |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 8041312 · CiNii: DA17182955 · ISNI: 0000 0000 5379 9507 · LCCN: no2019008715 · NDL: 01182474 · LIBRIS: 295345 · VIAF: 31980467 |

 |
**Полацкі дзяржаўны аграрна-эканамічны каледж** — дзяржаўная сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова Полацка. Заснавана ў 1956 годзе. Рыхтуе бухгалтараў, юрыстаў і тэхнікаў-праграмістаў.

Гісторыя
--------

У 1956 годзе сярэдняя сельскагаспадарчая школа па падрыхтоўцы старшыняў калгасаў была рэарганізавана ў Полацкі сельскагаспадарчы тэхнікум. У 1956—1976 гадах дырэктарам тэхнікума быў Ігар Мікалаевіч Жарыкаў. Віктар Сямёнавіч Шышоў узначальваў калектыў у 1976—1985 гадах. У 1985—1997 гадах дырэктарам з'яўляўся Мікалай Яўстаф'евіч Шкляр. З 1997 па 2005 год дырэктарам тэхнікума, а затым і каледжа з'яўляўся Уладзімір Іванавіч Дзюба. У 1971 годзе быў пабудаваны новы вучэбны корпус, а ў 1979 годзе быў уведзены ў эксплуатацыю новы корпус інтэрната. У 2002 годзе загадам Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь № 214 Полацкі сельскагаспадарчы тэхнікум быў рэарганізаваны ў Полацкі дзяржаўны аграрна-эканамічны каледж.

Матэрыяльная база
-----------------

Каледж валодае сучаснай вылічальнай тэхнікай і камунікацыйным абсталяваннем. Камп'ютары каледжа аб'яднаны ў высакахуткасную лакальную сетку. Для вывучэння спецыяльных і агульнапрафесійных дысцыплін працуюць 6 камп'ютарных класаў, кабінет курсавога і дыпломнага праектавання, лабараторыя арганізацыі і функцыянавання ЭВМ і мікрапрацэсарнай тэхнікі, лабараторыі сеткавых тэхналогій і перыферыйнага абсталявання, схематэхнікі і архітэктуры ПЭВМ. Ёсць бібліятэка і інтэрнат.
**Народны фронт вызвалення Тыграя** (тыгрынья: ḥizbāwī weyānē ḥārinet tigrāy; амх.: ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ) **НФВТ** — эфіопскі паўстанцкі рух 1970-1980-х, пасля 1991 — левая палітычная партыя. Актыўна ўдзельнічаў у грамадзянскай вайне супраць рэжыму ЧВАС—РПЭ. Выступаў за незалежнасць рэгіёну Тыграй. Адыграў вырашальную ролю ў звяржэнні Менгісту Хайле Марыяма. У 1991 прыйшоў да ўлады ў складзе РДФЭН на чале з Мелесам Зенаўі. У розных формах захоўваў становішча кіруючай структуры да 2018. З 2019 перайшоў у апазіцыю на агульнанацыянальным узроўні, але заставаўся кіруючай партыяй у Тыграі. У 2020 годзе НФВТ уступіў у ваенны канфлікт з дзеючым урадам. 1 мая 2021 года ўрад абвясціў НФВТ тэрарыстычнай групоўкай.

Гл. таксама
-----------

* Члены Народнага фронту вызвалення Тыграя

Зноскі
------

1. ↑  Ethiopia to designate TPLF, OLF-Shene as ‘terror’ groups (англ.). *www.aljazeera.com*. Праверана 17 мая 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
**Мемельскае паўстанне**, або **Клайпедскае паўстанне** адбылося ў студзені 1923 года ў Клайпедскім краі. Вобласць, размешчаная на поўнач ад Нёмана, была аддзелена ад Германіі паводле Версальскага дагавора і стала мандатам Лігі Нацый. Кіраваннем тэрыторыяй займалася часовая французская адміністрацыя да таго часу, пакуль не будзе выпрацавана рашэнне.
Літва жадала ўз’яднацца з рэгіёнам (частка Малой Літвы) з-за буйной літоўскамоўнай меншасці прускіх літоўцаў і партовага горада Клайпеда (Мемель) — адзінага прымальнага выхаду да Балтыйскага мора для Літвы.
Пасля таго, як Канферэнцыя савета паслоў Антанты ў наконт усходніх граніц Польшчы пакідае рэгіён з палітычным статусам, падобным на статус Вольнага горада Данцыг, літоўцы арганізавалі і ўстроілі мяцеж. Прадстаўленае як паўстанне мясцовага насельніцтва, паўстанне не сустрэла супраціўлення ні нямецкай паліцыі, ні французскай арміі.

Мяцежнікамі была створана пралітоўская адміністрацыя, якая звярнулася да Літвы з просьбай пра аб’яднанне, спасылаючыся на права на самавызначэнне. Ліга Нацый прыняла гэта і Клайпедскі край стаў аўтаномнай тэрыторыяй Літоўскай Рэспублікі з 17 лютага 1923 года. Пасля працяглых перамоў у маі 1924 года была падпісана Клайпедская канвенцыя. Канвенцыя афіцыйна прызнавала суверэнітэт Літвы над рэгіёнам і надзяляла Клайпедскі край шырокай заканадаўчай, судовай, адміністрацыйнай і фінансавай аўтаноміяй. Рэгіён быў часткай Літвы да сакавіка 1939 года, калі ён вярнуўся ў склад Германіі пасля ўльтыматуму.

Зноскі
------
**Мемарыяльны комплекс вызваліцелям** — мемарыял у Пінску, размешчаны ў цэнтральным парку культуры і адпачынку.

Гісторыя
--------

5 ліпеня 1944 г. часці Чырвонай Арміі выйшлі да Пінскіх балот. Нямецка-фашысцкія войскі выкарысталі цяжкапраходныя поймы Прыпяці, Піны, Ясельды і стварылі моцную лінію абароны. У ноч з 11 на 12 ліпеня 1944 г. на паўднёва-ўсходняй ускраіне Пінска з караблёў Дняпроўскай ваеннай флатыліі быў высаджаны дэсант 1323-і стралковы полк 415-й стралковай дывізіі[ru] 61-й арміі[ru] 1-га Беларускага фронту і атрад маракоў. Дэсантнікі выбілі ворага з прыбярэжных умацаванняў і пачалі рухацца да цэнтра горада. Завязаліся жорсткія баі. Асабліва цяжкае становішча склалася ў паласе 2-га батальёна, калі варожыя танкі, самаходныя ўстаноўкі і пяхота прарваліся да Піны. На дапамогу дэсантнікам прыйшлі маракі бранякатараў. Бранякатар № 92, які вёў агонь з адкрытай пазіцыі, адрэзаў пяхоту фашыстаў, хоць сам трапіў пад моцны абстрэл ворага. У гэты час часці 55-й гвардзейскай Іркуцкай стралковай дывізіі[ru] 28-й арміі[ru], якія прайшлі па Пінскіх балотах з поўначы на поўдзень, каля в. Вулька далучыліся да 61-й арміі і разам пачалі наступаць на Пінск. Пераадольваючы ўпартае супраціўленне ворага, часці Чырвонай Арміі паспяхова фарсіравалі рэкі Прыпяць, Ясельду, Піну і раніцай 14 ліпеня вызвалілі Пінск ад ворагаў.

Мемарыял з ракі Піны
У 1950—1967 гг. па месцы высадкі дэсанта, там, дзе знаходзіцца брацкая магіла 155 савецкіх воінаў, маракоў Чырванасцяжнай Дняпроўскай ваеннай флатыліі і партызан, якія загінулі пры вызваленні Пінска ў Вялікую Айчынную вайну, створаны мемарыяльны комплекс (архітэктар М. Заржэцкі, І. Кулік, скульптар А. Шмакаў).

Архітэктура
-----------

Бранякатар № 92
Планіроўка комплексу мае восевую кампазіцыю. У пачатку алеі на набярэжнай Піны ўстаноўлены па пастаменце з бетону бранякатар № 92 і стэла з памятным надпісам. Перспектыву алеі замыкае прамавугольная пляцоўка, якая падводзіць да двухмаршавай лесвіцы. Паміж маршамі зроблены парапет з прымацананымі да яго дошкамі з 155 імёнамі загінуўшых вызваліцеляў. Лесвіца вядзе да галоўнай кампазіцыйнай часткі комплексу — бетоннай стэлы з бронзавымі барэльефамі матроса, салдата і жанчыны. Каля падножжа стэлы Вечны агонь. 3 2 бакоў стэлы ўстаноўлены абеліскі на магілах Герояў Савецкага Саюза Ціхана Ігнатавіча Калініна і Аляксея Цімафеевіча Кулікова.

Зноскі
------

1. ↑  Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* *Г. I. Дулеба, Б. В. Міралюбаў.* 1224. Мемарыяльны комплекс вызваліцелям // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Брэсцкая вобласць. — 368 с. іл.
**Мемарыяльны парк герояў** — мемарыяльны комплекс, размешчаны ў раёне вуліц Леніна, Першамайскай і Шаўчэнкі горада Оршы Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

Закладзены ў 1966 годзе на ўшанаванне памяці савецкіх воінаў, партызан і падпольшчыкаў, жыхароў Оршы і Аршанскага раёна, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

У цэнтры парку насыпаны Курган Славы, каля падножжа якога гарыць Вечны агонь. Аршанскі курган — адзін з першых курганоў, які насыпаны пасля Вялікай Айчыннай вайны ў гонар воінаў-вызваліцеляў. У гонар закладкі Кургана 16 красавіка 1966 года адбыўся 10-тысячны мітынг гараджан. У аснове Кургана ў герметычнай скрынцы быў змешчаны ліст нашчадкам: «Мы, жыхары горада Оршы, у 21-ю гадавіну Перамогі над фашысцкай Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне ўзвялі гэты Курган Бессмяротнасці ў памяць пра тых, хто апынуўся мацней агню і сталі, хто аддаў сваё жыццё за нас усіх, за свабоду і незалежнасць Радзімы».

Аўтарам праекта помніка з’яўляўся галоўны архітэктар горада, ветэран Вялікай Айчыннай вайны Георгій Кірылавіч Гаранскі.

Да кургана вядзе шэсць алей. Пяць з іх названы імёнамі Герояў Савецкага Саюза: К. С. Заслонава, М. Лефеўра, С. М. Міты, Г. А. Нікандравай і Ю. В. Смірнова, шостая — алея невядомага салдата. У ёй увекавечана памяць тых, хто назаўсёды застаўся безназоўным салдатам. На схіле кургана — пяціканцовая зорка і мемарыяльная пліта.

9 мая 2014 года адбылося ўрачыстае адкрыццё помнікаў «Дывізіённая гармата Д-44» і «Танк Т-72» у Парку Герояў.

Літаратура
----------

* Лютынскі, В. Захаваць для нашчадкаў / В. Лютынскі // Звязда. — 2015. — 25 сак. — С. 4.
* Лютынскі, В. Курган Бессмяротнасці / В. Лютынскі // Телеком-экспресс (Орша). — 2014. — 15 мая. — С. 20, 29.
* Мемарыяльны парк герояў // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 92.
**Крын Антанеску** (рум.: Crin Antonescu; нар. 21 верасня 1959) — румынскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, старшыня Нацыянальнай ліберальнай партыі Румыніі, старшыня Сената Румыніі.

Біяграфія
---------

Скончыў гістарычны факультэт Бухарэсцкага ўніверсітэта ў 1985 годзе, пасля чаго працаваў настаўнікам гісторыі. З 1989 па 1990 год быў куратарам Тулчынскага музея гісторыі і археалогіі.

З 1996 па 2008 год з'яўляўся членам Палаты дэпутатаў Румыніі. На парламенцкіх выбарах 2008 года Крын Антанеску быў абраны сенатарам Румыніі ад Бухарэста. 16 снежня 2008 года стаў віцэ-старшынёй Сената Румыніі, сышоў з пасады 30 жніўня 2009 года. Крын Антанеску ўдзельнічаў у прэзідэнцкіх выбарах 2009 года, заняў трэцяе месца з вынікам у 20,02 %. У другім туры падтрымаў кандыдата ад Сацыял-дэмакратычнай партыі Мірчу Джаанэ.

5 лютага 2011 года, Нацыянал-ліберальная партыя Румыніі ўтварыла кааліцыю з сацыял-дэмакратамі і кансерватарамі, у маі 2012 года лідар сацыял-дэмакратаў Віктар Понта быў абраны прэм'ер-міністрам Румыніі.

3 ліпеня 2012 года Крын Антанеску быў абраны старшынёй Сената Румыніі. 6 ліпеня 2012 года парламент Румыніі вынес прэзідэнту Румыніі Траяну Бэсеску імпічмент. Тады ж Крын Антанеску стаў выконваючым абавязкі Прэзідэнта Румыніі. 21 жніўня Канстытуцыйны суд Румыніі прызнаў несапраўдным рэферэндум пра імпічмент Бэсеску, у сувязі з чым ён атрымаў права вярнуцца да выканання сваіх абавязкаў.

| Румынія Прэзідэнты Румыніі |
| --- |
| 
Канстанцін Пархон • Петру Гроза • Іон Георгэ Маўрэр • Георгэ Геаргіу-Дэж • Ківу Стойка • Нікалае Чаўшэску  Іон Іліеску (1 тэрмін) • Эміль Канстанцінеску • Іон Іліеску (2 тэрмін) • Траян Бэсеску • Нікалае Вэкэрою (в. а.) • Траян Бэсеску • Крын Антанеску (в. а.) • Траян Бэсеску • Клаус Яханіс
 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мемарыяльны знак падпольшчыкам.
**Мемарыяльны знак падпольшчыкам** — мемарыяльны знак у Мінску, размешчаны на рагу вуліц Кульман і Цнянскай, насупраць Дома быту.

На гэтым месцы знаходзіўся дом (былая вул. Выдавецкая, 10) Т. Якавенка. Тут, у пакоі, дзе жыў падпольшчык А. С. Грышын, размяшчалася падпольная друкарня Мінскага гаркама КП(б)Б, у якой надрукаваны другі і трэці нумары падпольнай газеты «Звязда». Другі нумар выйшаў у жніўні, трэці — у верасні 1942 г. На гэтай кватэры набіралі і чацвёрты нумар газеты, але ў сувязі з пагрозай правалу друкарні гранкі былі перанесены ў дом члена падполля П. К. Хадасевіча (вул. 3-я лінія, 26), дзе і быў надрукаваны чацвёрты нумар падпольнай «Звязды».

У 1983 г. на месцы былога дома, у якім надрукаваны 2-і і 3-і нумары газеты, устаноўлены мемарыяльны знак (архітэктар А. Лабачэўскі).

Літаратура
----------

* 122. Мемарыяльны знак падпольшчыкам // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кара.
**Кар́а** — знешняя частка сцябла і кораня раслін, аддзеленая ад цэнтральнай часткі утваральнай тканкай (камбіем). Па кары ад лісця да каранёў і пладоў перамяшчаюцца пластычныя рэчывы. Кара абараняе расліну ад шкодных уздзеянняў навакольнага асяроддзя, у ёй адкладваюцца розныя пажыўныя рэчывы. Кару многіх раслін выкарыстоўваюць як лекавую сыравіну.

Кара клёна японскага
Па фактуры і малюнку кару падзяляюць на:

* дрэвы з гладкай карой (бук, граб, айлант, вішня);
* дрэвы з пласціністай карой (каштан, платан, эўкаліпт);
* дрэвы з дробна-трашчыністай карой (груша, лірыядэндран, гінкга);
* дрэвы з глыбока- трашчыністай карой (дуб звычайны, вярба белая).

Будова
------

Паводле будовы адрозніваюць *першасную* і *другасную кару*. **Першасная кара** - складаецца з двух слаёў: каленхімы (слой пад перыдэрмай) - механічнай тканкі, парэнхімы першаснай кары (можа выконваць функцыю назапашвання). **Другасная кара** - (ці луб, флаэма). Тыповая будова лубу: сітападобныя трубкі, клеткі-спадарожнікі, лубяная парэнхіма і лубяныя валокны. Лубяныя валокны ўтвараюць слой, які завецца цвёрдым лубам; усе астатнія элементы ўтвараюць мяккі луб.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11964939k · GND: 4178161-2 · LCCN: sh85011862 · Microsoft: 45292766 · NDL: 00575085 · NKC: ph975864 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жук (значэнні).
**Анатоль Міхайлавіч Жук** (нар. 1938, в. Буда, Лагойскі раён, Беларусь) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Кандыдат сельскагаспадарчых навук.

Біяграфія
---------

У 1960 годзе скончыў Мар’інагорскі сельскагаспадарчы тэхнікум.

1961 па 1966 год вучыўся на завочным агранамічным аддзяленні Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі, з 1967 па 1972 год — без адрыву ад вытворчасці ў аспірантуры Беларускага інстытута земляробства.

У 1973—1977 гадах — старшыня Лагойскага райвыканкама. У 1977—1983 гадах першы сакратар Дзяржынскага райкама (гаркама) партыі.

З верасня 1983 да 1996 год — першы намеснік старшыні Мінскага аблвыканкама. У 1996—1999 гадах старшыня абласнога камітэта прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя.

Абіраўся дэпутатам раённых, абласнога і Вярхоўнага Савету БССР 11-га і 12-га скліканняў.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны двума ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, ордэнамі Кастрычніцкай Рэвалюцыі, «Знак Пашаны», Ганаровымі граматамі Вярхоўнай Савета БССР. Ганаровы грамадзянін Дзяржынскага раёну (2001).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Жук Анатолий Михайлович Архівавана 13 студзеня 2022.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сцебурака.
**Анатоль Мікалаевіч Сцебурака** (нар. 22 жніўня 1983, в. Амговічы, Слуцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі гісторык. Спецыяліст па гісторыі адукацыі другой паловы XVI — першай паловы XVII ст. і французскіх архіўных калекцыях Беларусі. Кандыдат гістарычных навук (2011), дацэнт (2015).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 22 жніўня 1983 года ў вёсцы Амговічы Слуцкага раёна. Мае старэйшага брата Усевалада, беларускага паэта і шоумена.

Скончыў у 2005 годзе гістарычны факультэт БДУ. У 2005—2010 гадах працаваў у Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі. У 2010 годзе выкладчык Інстытута бізнесу БДУ.

У 2011 годзе скончыў аспірантуру Рэспубліканскага інстытута вышэйшай школы БДУ. У 2011 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Развіццё адукацыі ў Беларусі ў другой палове XVI — першай палове XVII стагоддзяў: этнаканфесійны і сацыяльны аспекты».

З 2011 года дацэнт кафедры гісторыка-культурнай спадчыны Беларусі Рэспубліканскага інстытута вышэйшай школы.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Напрамкі даследаванняў: этнаканфесійны і сацыяльны аспекты адукацыі ў Беларусі ў XVI—XVII ст. Беларусь у часы напалеонаўскіх войнаў,
беларуска-французскія кніжныя і культурныя кантакты.

Бібліяграфія
------------

Удзел у калектыўных працах
* Sept ans d’absence, 1807—1814: témoignage d’un soldat de Napoléon (Joseph Quantin). Paris, 2020.
* Лісты да Жазефіны: ваенныя шляхі французскага афіцэра: 1805—1812. Мінск, 2018.
* Françoise Albertine Mas, Charles-P. Fitte de Soucy (1776—1813): Lettres d’un officier Napoléonien… Paris, 2015.
* Гісторыя Беларусі XIX ст. у мемуарах // ARCHE. 2014. № 1-2.
* Французские автографы в фонде Национальной библиотеки Беларуси [Электронный ресурс]. Минск, 2011.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4 5 6  Марозаў, 2022

Літаратура
----------

* СЦЕБУРАКА Анатоль Мікалаевіч // Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага : біябібліяграфічны даведнік / С. П. Марозаў. — Гродна-Каўнас: ЮрСаПрынт, 2022. — 290 с. — ISBN 978-985-7257-57-7, 978-609-96340-1-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гуль.
**Анатоль Міхайлавіч Гуль** (18 мая 1928, Кобрын, Брэсцкая вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Львоўскі політэхнічны інстытут у 1954 годзе. З 1954 г. — архітэктар, старэйшы архітэктар, галоўны архітэктар праектаў у Мінскпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1959 г. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Праект забудовы квартала па вул. Валгаградскай — Я. Коласа  (ВД) (бел.. Схема
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): праекты забудовы жылога масіва па бульвары Шаўчэнкі, вул. Варашылава (1960—1966), мікрараёнаў па вул. Я. Коласа—Валгаградскай, Апанскага (1961), Рэспубліканскай (1963), Ванеева (1964), Танкавай (1975), па праспекце Пушкіна (1980), мікрараёнаў Ракаўская шаша-1 і Усход-2 (1962), Серабранка-1—9 (1968-87), Захад-2 (1977), Уручча-1—3 (1982-87), Алтайская (1983), Шабаны-2 (1987), плошча адміністрацыйна-гандлёвага цэнтра Заводскага раёна і гасцініца «Турыст» (1973), ПДП рэканструкцыі Партызанскага праспекта (1976).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі, Граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1979).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гуль Анатолий Михайлович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Леніна.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гарадок (значэнні).

**Леніна** (мясцовая назва — **Гарадок**) — археалагічны помнік — гарадзішча мілаградскай культуры за 3,5 км на паўночны захад ад в. Леніна (Добрушскі раён, Гомельская вобласць), на левым беразе ручая Гараджанка (прыток р. Вуць), ва ўрочышчы Дубіно. Датуецца VII—I стст. да н.э.

Пляцоўка чатырохвугольная, плошчай 550 м2 абкружана 2 валамі (вышыня ўнутранага 2,5 м, знешняга — 1,5 м). У 1983 г. С. Я. Рассадзін даследаваў 100 м2 у паўночна-заходняй частцы пляцоўкі. Культурны пласт 0,4—1 м. Знойдзены рэшткі керамікі (рэканструяваны невялікі гаршчок з яйкападобным тулавам), гліняныя посудападобныя грузікі, біканічныя прасліцы (адно ўпрыгожана арнаментам у выглядзе заштрыхаваных трохвугольнікаў), гліняная форма для адліўкі бронзавага бранзалета латэнскага тыпу.

Літаратура
----------

* Рассадзін, С. Я. Леніна / С. Я. Рассадзін // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 12. — ISBN 978-985-11-0354-2.

Спасылкі
--------

* Леніна (археалагічны помнік, Добрушскі раён) на сайце «Архіварта»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Смірноў.
**Анатоль Міхайлавіч Смірноў** (руск.: Анатолий Михайлович Смирнов; нар. 5 верасня 1935) — расійскі вучоны. Доктар ветэрынарных навук (1980), прафесар (1987), акадэмік РАН (2013), акадэмік Расійскай акадэміі сельскагаспадарчых навук (1995), акадэмік Нацыянальнай акадэміі аграрных навук Украіны (1995), акадэмік Мангольскай акадэміі сельскагаспадарчых навук.
Заслужаны дзеяч навукі Расійскай Федэрацыі (1998). Лаўрэат прэміі Урада РФ (1996, 2011).

Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут (1959).

Спасылкі
--------

* Смирнов Анатолий Михайлович  (руск.)
**Шанта́рскія астравы** (руск.: Шантарские острова) — архіпелаг з 15 вялікіх і мноства малых астравоў і скал у Ахоцкім моры. Уваходзіць у склад Хабараўскага края Расіі. Агульная плошча — каля 2500 км².

Геаграфія
---------

Шантарскія астравы размешчаны на паўднёвым захадзе Ахоцкага мора прыкладна за 265 км ад паўночнай часткі вострава Сахалін, 287 км ад вусця ракі Амур, 707 км ад горада Хабараўск, 5712 км ад Масквы і 6306 км ад Мінска. Бліжэйшы да архіпелага населены пункт Чумікан знаходзіцца за 100 км на захад.

Вылучаюць 15 астравоў і мноства дробных астраўкоў і скал. Самы буйны востраў Вялікі Шантар займае плошчу каля 1766 км². Некаторыя малыя астравы сфарміраваны базальтамі 56 — 37 млн гадоў таму. Аднак большая частка сушы складаецца са значна маладзейшых геалагічных пластоў, у якіх пераважаюць вапнякі і крамянёвыя пароды. Мяркуюць, што ў апошнюю ледавіковую эпоху паверхня Шантарскіх астравоў не была пад ільдом.

Рэльеф узгорысты, шмат скал. Частку ўзбярэжжа атачаюць пясчаныя і галечныя пляжы. Найвышэйшая кропка — гара Вясёлая (701 м, па іншых дадзеных 720 м) на Вялікім Шантары. На астравах ёсць маляўнічыя рэкі, вадаспады і азёры.

Клімат субарктычны прахалодны, больш характэрны для паўночнай часткі Ахоцкага мора. Лёд растае каля ўзбярэжжа толькі ў пачатку ліпеня, а ў жніўні пачынаецца восеньскае пахаладанне.

Прырода
-------

Паверхня астравоў пакрыта лісцевымі і хваёвымі лясамі. Фаўна прадстаўлена 200 відамі птушак. Найбуйнейшы насельнік сушы — буры мядзведзь. Узбярэжжа астравоў і навакольныя воды наведваюць шматлікія ластаногія і кіты. У рэках нерастуюць ласосепадобныя.

Гісторыя
--------

Расійскія казакі маглі бачыць Шантарскія астравы з заходняга ўзбярэжжа Ахоцкага мора яшчэ ў канцы XVII ст. Аднак іх адкрыццё звычайна прыпісваецца казацкай экспедыцыі 1713 г.

У 1728 г. з’явіўся імператарскі ўказ Пятра II займацца на Шантарах паляваннем на пушных звяроў.

У 1828 г. было заснавана паселішча Руска-Амерыканскай кампаніі. Аднак яно не мела сталага характару. У XIX ст. на Шантарскіх астравах таксама будаваліся часовыя базы амерыканскіх кітабояў. З сярэдзіны XIX ст. на астравах вяліся навуковыя даследаванні.

У 1926 г. на Шантарскія астравы была арганізавана экспедыцыя прадпрыемства «Дальрыба», пасля якой на востраве Вялікі Шантар быў пабудаваны пасёлак і арганізаваны саўгас. Але пазней яны былі ліквідаваны з-за стратнасці.

У 1999 г. на Шантарскіх астравах быў арганізаваны дзяржаўны прыродны заказнік. Вядзецца абмеркаванне стварэння нацыянальнага парка.

У наш час на востраве Вялікі Шантар працуе метэаралагічная станцыя. Сезонна астравы наведваюць турысты, паляўнічыя, рыбакі і вучоныя. Сталага насельніцтва няма.

Спасылкі
--------

* Агульная інфармацыя: «Шантарские острова»
* Геалагічная карта
* Дакумент: «ОБ ОРГАНИЗАЦИИ ГОСУДАРСТВЕННОГО ПРИРОДНОГО ЗАКАЗНИКА ФЕДЕРАЛЬНОГО ЗНАЧЕНИЯ „ШАНТАРСКИЕ ОСТРОВА"»
* Артыкул у часопісе «Вокруг света»
* Шантарскія астравы на сайце «Водно-болотные угодия России»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзмітровіч.

**Анатоль Міхайлавіч Дзмітровіч** (1917, Гомель — 1998) — беларускі спецыяліст у галіне ліцейнай вытворчасці. Кандыдат тэхнічных навук (1950), дацэнт.

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскі электрамеханічны інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (1939; аспирантура, 0000).

Працаваў у Анежскім паравозабудаўнічым заводзе (1939—1946), Днепрапятроўскім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (з 1950, кафедра «Графіка і начартальная геаметрыя», асістэнт), Беларускім політэхнічным інстытуце (з 1951, механіка-тэхналагічны факультэт, кафедра «Машыны і тэхналогія ліцейнай вытворчасці», дацэнт, у 1955—1977 — загадчык кафедры, 1953—1964 — дэкан факультэта).

Навуковыя інтарэсы: металазнаўства і тэрмічная апрацоўка металаў; машынабудаўнічае матэрыялазнаўства; апрацоўка металаў рэзаннем.

Узнагароды
----------

Званне «Заслужаны работнік народнай адукацыі Беларускай ССР» і інш.

Бібліяграфія
------------

Книга для начинающего слесаря / А. М. Дмитрович. — 2-е изд. перераб. и доп. — Минск : Беларусь, 1991. — 270,[1] с. : ил.; 21 см; ISBN 5-338-00579-4 (В пер.) : 1 р. 30 к.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кафедра «Машины и технология литейного производства» / Д. М. Кукуй // Литье и металлургия. — 2010. ― № 4. ― С. 33―35.

Спасылкі
--------

* Дмитрович, Анатолий Михайлович — Книга для начинающего слесаря
**Анатоль Панцеляймонавіч Колесаў** (руск.: Анатолий Пантелеймонович Колесов; 6 ліпеня 1924, Верхнеудзінск — 17 чэрвеня 1987) — хірург, генерал-маёр медыцынскай службы, сапраўдны член Акадэміі медыцынскіх навук СССР, заслужаны дзеяч навукі.

Браў актыўны ўдзел у працы медыцынскіх навуковых таварыстваў, шмат разоў абіраўся старшынёй Ленінградскага хірургічнага таварыства Пірагова, кардыялагічнага таварыства імя Г. Ф. Ланга, быў членам праўлення усесаюзных таварыстваў хірургаў і кардыёлагаў, членам прэзідыума АМН СССР, членам Міжнароднай асацыяцыі хірургаў, Еўрапейскага таварыства сардэчна-сасудзiстых хірургаў, рэдакцыйных саветаў часопісаў: «Веснік хірургіі імя І. І. Грэкава», «Хірургія», «Пытанні анкалогіі», выдавецтва «Медыцына», Вялікай медыцынскай энцыклапедыі.

Аўтар больш за 250 навуковых прац, у тым ліку 7 манаграфій, 5 кіраўніцтваў.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1
**Юліян Шыбер** (ням.: Julian Schieber; нар. 13 лютага 1989, Бакнанг, Германія) — нямецкі футбаліст (нападнік) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам у клубе «Зоненгаф» з Гросапсаха.

Клубная кар’ера
---------------

### «Штутгарт»

Дэбютаваў у Бундэслізе матчам супраць «Энергі» 6 снежня 2008 года. 21 студзеня 2009 года Юліян падоўжыў свой кантракт са «Штутгартам» да лета 2011 года. У лютым 2009 года Шыбер адгуляў свой першы матч у еўракубках у рамках Кубка УЕФА супраць расійскага «Зеніта». 15 жніўня 2009 года забіў свой першы гол у Бундэслізе ў дэрбі Бадэн-Вюртэмберга супраць клуба «Фрайбург», матч скончыўся з лікам 4:2. У ліпені 2010 года быў аддадзены ў арэнду ў клуб «Нюрнберг» да канца сезона.

### «Барусія»

У сезоне 2012/13 стаў іграком клуба «Барусія» Дортмунд. 4 снежня 2012 года забіў свой першы гол у еўракубках клуба «Манчэстэр Сіці», матч скончыўся з лікам 1:0.

### «Герта»

3 ліпеня 2014 года ігрок падпісаў 4-гадовы кантракт з клубам «Герта».

### «Аўгсбург»

У маі 2018 года падпісаў кантракт з «Аўгсбургам», да якога далучыўся ў ліпені пасля заканчэння пагаднення з «Гертай». За клуб гуляў мала, шмат прапускаючы з-за траўм. У сезоне 2020/21 увогуле не выхадзіў не поле, пасля чаго завяршыў прафесійную кар’еру.

Трэнерская кар’ера
------------------

Летам 2021 года ўвайшоў у трэнерскі штаб клуба «Бакнанг», дзе сам гуляў на юнацкім узроўні. Летам 2022 года стаў трэнерам «Зоненгафа» з Гросапсаха, адначасова ўзначаліўшы юнацкую каманду клуба.

Зноскі
------

1. ↑  Julian Schieber // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Julian Schieber // As — Madrid: Grupo PRISA, 1967.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2807'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1466106'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q719880'></a>
3. ↑  Hertha BSC: Stürmer Julian Schieber kommt. Der Tagesspiegel

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Юліян Шыбер

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AS.com · BDFA · FootballDatabase.eu · Fussballdaten.de · Kooora · Soccerway · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Нямецкі футбольны саюз |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пятручык.
**Уладзіслаў (Уладзь) Анатолевіч Пятручык** (нар. 1989, Мінск) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Мінску ў 1989 годзе. У 2005—2009 гадах вучыўся на аддзяленні графічнага дызайна Мінскага мастацкага вучылішча імя А. К. Глебава, у 2009—2015 гадах у Беларускай акадэміі мастацтваў на аддзяленні манументальна-дэкаратыўнага мастацтва.

Творчасць
---------

Працуе пераважна ў жанры пейзажу. Працы знаходзяцца ў прыватных калекцыях Расіі, Кыргызстана, Аўстрыі, Галандыі, Германіі. Асноўныя выстаўкі і пленэры: пленэр «Грані рэалізму. Уладзімірскія пералівы» (2008,Расія), выстаўка мастакоў Беларусі «Суквецця зямлі нашай» у Новым манежы (2010, Масква), выстаўка выкладчыкаў і студэнтаў кафедры манументальна-дэкаратыўнага мастацтва Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (2011, Светлагорск), пленэр «Ісык-куль. Блакітныя вароты Кыргызстана» (2011, Кыргызстан), маладзёжныя выстаўкі ў Палацы мастацтваў (2012, 2013, Мінск), персанальная выстаўка ў галерэі «Вільнюс» (2014, Мінск), выстаўка, прысвечаная 70-годдзю заснавання Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (2015, Мінск), маладзёжная выстаўка «Сэлфі» (2015, Мінск), аленэр «Прастора Суціна» (2015, Беларусь), пленэры «Пачаткі» (2015, 2016, Беларусь), персанальная выстаўка ў галерэі «Арт-гасцёўня Высокае места» (2016, Мінск), выстаўка «Прастора Суціна» ў Яўрэйскім цэнтры культуры і інфармацыі (2016, Вільнюс), выстаўка «Прастора Суціна» (2016, Францыя, Ле Блан)

Аформіў вокладкі беларускіх выданняў цыклу кніг Анджэя Сапкоўскага «Вядзьмар».

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Петручик Владислав


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Лебядзінае.

**Лебядзінае** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Волта, за 14 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Мёры ў межах ландшафтнага заказніка «Ельня» на балоце Мох.

Плошча паверхні возера 0,04 км². Даўжыня 0,31 км, найбольшая шырыня 0,2 км. Даўжыня берагавой лініі 0,72 км. Катлавіна выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Берагі тарфяністыя, забалочаныя. На поўдні ў возера ўпадае канал з возера Белае, на поўначы злучана каналам з возерам Вялікае.

Спасылкі
--------

* Лебядзінае возера на сайце «Белорусский Посейдон» Архівавана 31 жніўня 2013.
* Ліст карты N-35-20. Стан мясцовасці на 1982 г. Выданне 1984 г. Архівавана 1 мая 2013.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рыжкоў.

**Уладзіслаў Рыжкоў** (нар. 28 лютага 1990, Варонеж, РСФСР) — расійскі футбаліст, паўабаронца.

Клубная кар’ера
---------------

У юнацкім узросце далучыўся да школы маскоўскага «Спартака». У 2006 і 2007 годзе з маскоўскай камандай выйграваў чэмпіянат Расіі сярод дублюючых складаў. 31 жніўня 2008 года дэбютаваў у Прэм’ер-лізе, выйшаўшы на замену ў канцы сустрэчы са «Спартаком» з Нальчыка, а ў наступнай гульні, 13 верасня супраць «Масквы», адзначыўся дэбютным голам.

У студзені 2010 года на правах арэнды далучыўся да яраслаўскага «Шынніка», а ў ліпені таго ж года падпісаў кантракт з сочынскай «Жамчужынай». У другой палове 2011 года гуляў за краснадарскую «Кубань», дзе пераважна выступаў за дубль, у Прэм’ер-лізе правёў 1 матч. У лютым 2012 года перайшоў у ніжагародскую «Волгу», аднак у сезоне 2012/13 перастаў выхадзіць на поле. У студзені 2013 года падпісаў кантракт з варонежскім «Факелам», аднак ужо ў лютым ён быў разарваны, і паўабаронца папоўніў склад «Сібіры».

У лютым 2014 года стаў іграком тульскага «Арсенала», якому двойчы дапамог выйсці ў Прэм’ер-лігу. Сезон 2017/18 правёў у арэндзе ў «Тамбове», а пасля зноў стаў іграком «Сібіры».

У студзені 2019 года адправіўся на прагляд у беларускі клуб «Віцебск» і ў лютым падпісаў з ім кантракт. У жніўні 2019 года пакінуў віцебскую каманду. Неўзабаве вярнуўся ў Расію і папоўніў склад краснадарскага «Ураджая», дзе гуляў да канца сезона 2019/20.

Міжнародная кар’ера
-------------------

У 2009 годзе выступаў за моладзевую зборную Расіі.

Зноскі
------

1. ↑  Vladislav Ryzhkov // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  "Витебск" объявил о подписании российского хавбека
3. ↑  Рыжков покинул "Витебск", Рамон и Соломатин не подошли команде

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballFacts.ru · Soccerway · Sportbox.ru · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол · РПЛ (ігрок) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Матузявічус.
**Эўгяніюс Матузявічус** (лац.: Eugenijus Matuzevičius; 24 снежня 1917, г. Урупінск, Вобласць Войска Данскога, РСФСР — 20 чэрвеня 1994) — літоўскі паэт, перакладчык, крытык. Заслужаны дзеяч мастацтваў Літвы (1977).

Вучыўся ў 1939—1943 гадах Каўнаскім і Вільнюскім універсітэтах.

Творчасць
---------

Аўтар паэтычных зборнікаў «Веснавой сцежкай» (1941), «Песня дружбы» (1953), «Не гасні, агонь маяка!» (1960), «Месячны бераг» (1965), «Млечны шлях» (1970), «Зялёныя астравы гадоў» (1975, Дзяржаўная прэмія Літвы 1977), «Варыяцыі і вяртанні» (1980) і інш. Для яго вершаў характэрна рамантычная прыўзнятасць, песенныя інтанацыі.

Для зборніка Янкі Купалы на літоўскай мове «Не жалейка стогне» (1957, укладальнік разам з А. Жукаўскасам), анталогій «З беларускай паэзіі» (1952) і «Па Нёмане песня плыве» (1958) пераклаў паэмы Я.Купалы «Курган», «Барысаў», п'есы «Паўлінка», «Раскіданае гняздо», яго вершы і іншых беларускіх паэтаў. Укладальнік зборніка твораў Я. Купалы «Мая доля» (Вільнюс, 1982). Аўтар артыкулаў пра Я. Купалу, беларускую літаратуру, культуру.

Пераклады
---------

На беларускую мову асобныя яго вершы пераклалі А. Астрэйка, Р. Барадулін, А. Бачыла, А. Вярцінскі, А. Грачанікаў, Л. Дайнека, М. Калачынскі, Я. Крупенька, П. Марціновіч, А. Разанаў, М. Танк.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Матузявічус Эўгеніюс. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

### Беларускія пераклады

* Просіцца ў песню мора. Мн. 1965.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 127808324 · GND: 129083291 · ISNI: 0000 0000 8477 5452 · LCCN: n82134426 · LNB: 000141206 · NTA: 13280641X · NUKAT: n2016261231 · VIAF: 116004987 |

 |
Лебес працы Афінскага вазапісца. Каля 360—350 гг. да н. э.
**Лебес** (лац.: Lebes) — старажытнагрэчаскі посуд у форме чары на ножцы або трыножцы, які выкарыстоўваўся як для падрыхтоўкі ежы, так і для мыцця і прання. Першапачаткова яны вырабляліся з бронзы, срэбра або гліны.

Асаблівай формай лебеса з’яўляецца лебес гамікас (*вясельны кацёл*) з двума ручкамі. Лебес гамікас ставіўся на вясельных святах у непасрэднай блізкасці ад нявесты і выкарыстоўваліся ў цырымоніях ачышчэння, а таксама як кветкавыя вазы.

Лебесы таксама ўручаліся пераможцам спартыўных спаборніцтваў у якасці прыза.

Спасылкі
--------

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Лебес**