**Сіна́нтрап** (*лац.: Sinanthropus pekinensis* — «пекінскі чалавек», у сучаснай класіфікацыі *Homo erectus pekinensis*) — падвід роду Homo, блізкі да пітэкантрапа, але больш позні і развіты. Быў выяўлены ў Кітаі, адсюль і назва. Жыў каля 600—400 гадоў таму, у ледавіковую эпоху.

Анатомія
--------

Аб’ём яго мозгу дасягаў 950—1150 см³; левая доля мозгу, дзе размешчаны рухальныя цэнтры правага боку цела, была трохі большай у параўнанні з правай доляй. Такім чынам, правая рука была больш развітай, чым левая. Рост — 1,55—1,6 м.

Побыт
-----

Акрамя расліннай ежы, ужываў мяса жывёл. Верагодна ён умеў здабываць і падтрымліваць агонь. Выкарыстоўваў звярыныя шкуры ў якасці вопраткі. Былі знойдзены: тоўсты, каля 6—7 м, слой попелу, трубчастыя косткі і чэрапы буйных жывёл, прылады з каменя, костак, рагоў. Вучоныя мяркуюць, што сінантрапы былі канібаламі і палявалі на прадстаўнікоў свайго віду.

Археалагічная культура
----------------------

Па агульнаму ўзроўню развіцця тэхнікі большасць аўтараў адносяць сінантрапа да ранняшэльскага перыяду, іншыя бачаць у ім нават рысы, блізкія да больш позняга, мусцьерскага, перыяду. Больш правільна адносіць знаходкі ў Чжаўкаўдзяне да ашэльскага часу.

Гісторыя адкрыцця
-----------------

Першы чэрап сінантрапа быў знойдзены ў гротах Чжаўкаўдзяня каля Пекіна ў 1927 годзе кітайскім антраполагам Пэй Вень-Чжунам (1904—1982). На працягу доўгіх гадоў, тут працавала міжнародная каманда вучоных: Іаган Гунар Андэрсан, Біргер Болін (Швецыя), Дэвідсан Блэк (Канада), Пэй Вэньчжун (Кітай), Ота Станскі (Аўстрыя), Уолтэр Грэйнджэр (ЗША) і інш. У якасці саветніка ў раскопках удзельнічаў французскі геолаг і тэолаг П’ер Тэяр дэ Шардэн, які разам з Анры Брэйлем у 1931 годзе здзейсніў адкрыцці, якія сведчаць аб тым, што сінантрап выкарыстоўваў прымітыўныя прылады і агонь. У 1927 годзе Дэвідсан Блэк здолеў пераканаць фонд Ракфелера выдзяліць грошы на фінансаванне буйных раскопак ў Чжаўкаўдзяне.

У ходзе раскопак пад кіраўніцтвам кітайскіх археолагаў Ян Чжунцяня, Пэн Вэньчжуна і Цзя Ланьпо у 1930 годзе было знойдзена другая накрыўка чэрапа, а ў 1936 годзе — яшчэ тры. У асноўным былі знойдзены чэрапы і іх фрагменты, і асобныя посткраніяльныя абломкі. Усяго было абвешчана аб знаходцы рэшткаў сарака асобін і больш за 200 чалавечых акамянеласцяў (у тым ліку шэсць чэрапоў ці іх вечак, 19 буйных і мноства малых фрагментаў чэрапоў, адна ключыца, адна паўлунная і адна галёначная косткі). Раскопкі былі спынены ў 1937 годзе ў сувязі з уварваннем Японіі ў Кітай. Знойдзены матэрыял знік у час Другой сусветнай вайны падчас перасылкі ў ЗША.

Пасля перамогі камуністаў у грамадзянскай вайне ў Кітаі у 1949 годзе раскопкі былі на кароткі час адноўлены. Новыя раскопкі праводзіліся ў 1951, 1958—1960 і 1978—1980 гадах. У сезоне 1959 года была знойдзена яшчэ адна сківіца, якая належала старой жанчыне. У чэрвені 2009 года раскопкі былі адноўлены.

Шэраг заходніх вучоных скептычна аднёсся да кітайскіх знаходак выкапневых гамінідаў. але Чжаўкаўдзянь быў усё ж такі абвешчаны ЮНЕСКА адным з помнікаў Сусветнай спадчыны Даследаванне пяску з гроту, дзе былі знойдзены знаходкі, дазволіла вызначыць узрост сінантрапа з Чжаўкаўдзяня — 770 тыс. гадоў (± 80 тыс. гадоў).

У 1963 годзе ў Ланцяне была знойдзена сківіца, вызначаная даследчыкамі як костка больш старажытнага віду сінантрапа — ланьцяньскага чалавека (*лац.: Homo erectus lantianensis*).

Роля ў антрапагенезе
--------------------

Рэканструкцыя знешняга выгляду сінантрапа
У тэорыі мультырэгіянальнага антрапагенеза сінантрап разглядаецца як асноўны ўдзельнік фармавання мангалоіднай расы на этапе Чалавека прамаходзячага. Але многія з антраполагаў схіляюцца на карысць кропкі гледжання, што сінанрап быў тупіковай галіной развіцця людзей.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002
2. ↑  *Байер Б. Бирштайн У и др.* История человечества. — 2002. — ISBN 5-17-012785-5
3. ↑  *Йозеф Аугуста, Зденек Буриан.* Жизнь древнего человека. — Прага:Артия, 1960. — Комм. к карт. 5.
4. ↑  Загадки антропологии(недаступная спасылка)
5. ↑  Синантроп **(нявызн.)**.  www.bibliotekar.ru.
6. ↑  Сб. «За тяжкий труд великая награда. О находке черепа синантропа» (1929)
7. ↑  Археология зарубежной Азии. — М. 1986. — С. 260
8. ↑  *Смирнов, Пётр*. Песок состарил древнейшего китайца **(нявызн.)**. *Наука*.  Газета.RU (12 сакавіка 2009). Архівавана з першакрыніцы 12 лютага 2012. Праверана 17 лістапада 2017.
9. ↑  Синантроп // Т. 23. Сафлор — Соан. — М. : Советская энциклопедия, 1976. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров; 1969—1978). (руск.))
10. ↑  История Китая: Учебник / под ред. А. В. Меликсетова. — М. 2004.
 — С. 8.

Літаратура
----------

* Сінантрап // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 393. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* *Урысон М. И.* Начальные этапы становления человека // У истоков человечества. — М. 1964. — С. 148—151.

Спасылкі
--------

* Всё о Чжоукоудзян
* В Швеции обнаружен потерянный клык пекинского человека Архівавана 14 мая 2011.
* За тяжкий труд великая награда. О находке черепа синантропа (Перевод публикаций в Leader Reprints 1930 г.)

| ⛭Антрапагенез і палеаантрапалогія |
| --- |
| Вымерлыя родыHominini/Hominina | 
Sahelanthropus tchadensis •
Orrorin •
Ardipithecus •
Kenyanthropus •
Australopithecus
(anamensis ·
afarensis ·
bahrelghazali ·
africanus ·
garhi ·
sediba) •
Paranthropus
(aethiopicus ·
boisei ·
robustus)·
 |
| Homo (род Homo) | 
Homo gautengensis •
Homo habilis •
Homo rudolfensis •
Дманісійскі гамінід •
Homo ergaster •
Homo erectus
(Homo erectus erectus ·
Homo erectus pekinensis ·
Homo soloensis) •
Homo cepranensis •
Homo helmei •
Homo antecessor •
Homo heidelbergensis •
Homo neanderthalensis •
Дзянісаўскі чалавек •
Homo floresiensis •
Homo naledi •
Homo luzonensis •
Homo longi •
Homo sapiens
(Homo sapiens idaltu ·
Краманьёнец ·
Homo sapiens sapiens)
 |
| Знаходкі гамінід | 
Азыхантрап •
Радэзійскі чалавек •
Атлантрап •
Хлопчык з Турканы •
Алдувай •
Пячоры Стэркфантэйн •
Сен-Сезар •
Сходненскі чэрап •
Тэшык-Таш •
Трэйнцье •
Тумай •
Лаэтолі •
Коабі-Фора •
Люсі •
Штайнгаймскі чалавек •
Юаньмоўскі чалавек •
Мегантрап •
Дэні
 |
| Паходжанне | 
Асноўныя гіпотэзы:
Монацэнтрызм • Афрыканская • маргінальныя:
Па-затрапічная •
Дыцэнтрызм •
Мультырэгіянальная (поліцэнтрызм) •
Наяпітэк •
Homo pampeanus
 |
| Распаўсюджанне | 
Археагенетыка •
Калыска чалавецтва •
Палеаіндзейцы •
Тэорыі прыбярэжных міграцый
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | iNaturalist |