recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Гоцкая калона** (турэцк.: Gotlar Sütunu) — рымская трыўмфальная калона III—IV стагоддзяў. Знаходзіцца ў парку Гюльханэ ў Стамбуле (Турцыя).

Гісторыя
--------

Назва 18,5-мятровай калоны з праконескага мармуру, увянчанай капітэллю карынфскага ордара, паходзіць ад лацінскага надпісу на яе пастаменце, у якім ушанавана перамога рымлян над готамі: FORTUNAE REDUCI OB DEVICTUS GOTHOS («З перамогай над готамі фартуна вярнулася да нас»). Гэтым надпісам у свой час замянілі больш стары, таксама на латыні. Дата стварэння і першапачатковае прысвячэнне калоны дакладна не ўсталяваны.

Хутчэй за ўсё, калона была збудавана ў гонар перамог або Клаўдзія II Гоцкага (п. 268—270), або Канстанціна Вялікага (п. 306—337); абодва імператара адзначыліся перамогамі над гоцкімі плямёнамі. Паводле візантыйскага гісторыка Нікіфара Грыгара (1295—1360), калісьці калона была ўвянчана статуяй Візанта з Мегараў, паўлегендарнага заснавальніка Візантыя. Іншыя крыніцы гавораць пра статую багіні Цюхэ, цяпер страчаную.

Іншая версія сцвярджае, што калона значна старэйшая за меркаваную дату стварэння і была ўзведзена яшчэ грэкамі побач з алтаром Афіны ў гонар перамогі над фракійскімі плямёнамі, якія спрабавалі перашкаджаць заснаванню горада.

Ва ўсякім разе, Гоцкая калона ўяўляе сабой найстаражытны помнік рымскай эпохі ў горадзе, які захаваўся цэлым да нашых дзён.

Зноскі
------

1. 1 2  Mango. — C. 177
2. ↑  THE GOTHS COLUMN (англ.)

Літаратура
----------

* *Mango Cyril* The Triumphal Way of Constantinople and the Golden Gate Архівавана 13 чэрвеня 2010.. — Dumbarton Oaks Papers 54, 2000. — 173—188. doi:10.2307/1291838. JSTOR 1291838. Retrieved 2009-07-08.
**Марка Лукіч Крапіўніцкі** (укр.: Марко Лукич Кропивницький; 22 мая 1840, с. Крапіўніцкае, цяпер Новаўкраінскі раён Кіраваградскай вобл. Украіна — 21 красавіка 1910) — украінскі драматург, акцёр, рэжысёр; адзін з заснавальнікаў украінскага прафесійнага тэатра.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыў Бобрынецкае павятовае вучылішча (1856). Выступаў як акцёр-аматар, з 1871 акцёр-прафесіянал, валодаў вялікім акцёрскім тэмпераментам, вобразнай выразнасцю. Арганізатар першай прафесійнай украінскай тэатральнай трупы (1882, разам з М. Старыцкім), якая выступала ў гарадах Расійскай імперыі, у т.л. ў Мінску (1890, 1892, 1893, 1899), Гомелі, Бабруйску (1894).

Творчасць
---------

Аўтар больш як 40 драматычных твораў. Сярод іх: драмы «Дай сэрцу волю, завядзе ў няволю» (1863), «Памірыліся» (1869), «Пакуль сонца ўзыдзе, раса вочы выесць» (1882), «Алеся» (1891), вадэвілі «Пашыліся ў дурні» (1875), «Па рэвізіі» (1882), у якіх адлюстраваў побыт, норавы парэформеннай украінскай вёскі, беспрасветнасць правінцыяльнай рэчаіснасці. Пашырыў жанравыя межы ўкраінскай драматургіі, узбагаціў яе моўна-стылістычныя сродкі. Перапрацоўваў і інсцэніраваў творы Т. Шаўчэнкі, М. Гогаля, Я. Грабінкі і інш. Пісаў песні, рамансы, вакальныя дуэты, музыку для спектакляў. Аўтар мемуараў.

Повязь з беларускай культурай
-----------------------------

Творы М. Крапіўніцкага мелі вялікую папулярнасць на беларускай сцэне ў пач. ХХ ст. Яго п'есы «Пашыліся ў дурні» і «Па рэвізіі» ставілі Першая беларуская трупа І. Буйніцкага, у 1920-я г. беларускія аматарскія гурткі і прафесійныя тэатры: Беларускі музычна-драматычны гурток у Вільні, Беларускі драматычны гурток у Пецярбургу, трупа У. Галубка, БДТ.

Творы
-----

* Твори. Т. 1—6. Київ, 1958-60.
* Драматичні твори. Київ, 1990.

Ушанаванне памяці
-----------------

У 2016 годзе горад Кіраваград перайменаваны ў Крапіўніцкі.

Беларускія пераклады
--------------------

* Пашыліся ў дурні. СПб. 1910.
* Па рэвізіі. СПб. 1911.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ахрыменка П. Летапіс братэрства. Мн. 1973.
* Киричок П. Марко Кропивницький. Київ, 1985.

|  |  |
| --- | --- |
| s: | Марка Лукіч Крапіўніцкі ў Вікікрыніцах |
| commons: | Марка Лукіч Крапіўніцкі на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 121412709 · ISNI: 0000 0001 1646 4502 · LCCN: n81080637 · NKC: js20020812057 · NTA: 191582115 · NUKAT: n2005146517 · SUDOC: 168276437 · VIAF: 55003218 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Марка.
**Марка** — сялянская абшчына ў шэрагу краін Заходняй Еўропы ў Сярэднявеччы. Абшчына-марка, якой гістарычна папярэднічалі больш раннія тыпы абшчыны, пачала складвацца ў дзяржавах, заснаваных у 5-6 стагоддзях германцамі на тэрыторыі Заходняй Рымскай імперыі. Першапачаткова марка была свабоднай. Яна ўяўляла сабой аб'яднанне двароў свабодных сялян, у якіх ворная зямля з'яўлялася ўласнасцю індывідуальных сялянскіх сямействаў (алоды), а пашы, лясы і іншыя непадзеленыя зямельныя ўгоддзі (альменда) заставаліся агульнай уласнасцю членаў абшчыны. Аб'ядноўваючы сялян адной або некалькіх вёсак па суседскім (тэрытарыяльным) прынцыпе, марка выконвала перш за ўсё гаспадарчыя функцыі (прымусовы севазварот, кантроль над парадкам карыстання непадзеленымі ўгоддзямі і г. д.). Свабодная марка з'яўлялася таксама органам публічнай улады ў шырокім сэнсе слова: члены маркі ўдзельнічалі ў фарміраванні норм звычаёвага права, у кіраванні і судаводстве ў межах маркі.
МАЗ-5337A2
Пажарны УАЗ-452
ВІС-294601
Рарытэтны пажарны аўтамабіль ПМЗ-8 1948 г. Віцебск
Пажарная машына, ЗША**Пажарны аўтамабіль** — аператыўны транспартны сродак на базе аўтамабільнага шасі, абсталяваны пажарна-тэхнічным узбраеннем, абсталяваннем, якое выкарыстоўваецца пры пажарна-выратавальных працах.

Класіфікацыя пажарных аўтамабіляў
---------------------------------

Пажарныя аўтамабілі класіфікуюцца па наступных катэгорыях:

* асноўныя пажарныя аўтамабілі;
* асноўныя пажарныя аўтамабілі агульнага прымянення;
* асноўныя пажарныя аўтамабілі мэтавага прымянення;
* спецыяльныя пажарныя аўтамабілі;
* дапаможныя аўтамабілі.

Гл. таксама
-----------

* АЦ-130
* Брандспойт
* Вадамёт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4017016-0 · LCCN: sh85048481 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мельнік.
**Вольга Уладзіміраўна Мельнік** (нар. 10 чэрвеня 1999, Брэст) — беларуская спартыўная акрабатка. Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа.

Спартыўная кар’ера
------------------

На Сусветных гульнях 2017 года ва Уроцлаве ў пары з Артурам Беляковым заваявала сярэбраны медаль у мнагабор’і сярод змяшаных пар.

У 2019 годзе на II Еўрапейскіх гульнях у Мінску ў пары з Артурам Беляковым заваявала сярэбраны медаль у балансавых практыкаваннях і два бронзавыя медалі ў мнагабор’і і дынамічных практыкаваннях сярод змяшаных пар.

Палітычныя погляды
------------------

Падпісала адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля жорсткіх падаўленняў народных пратэстаў у 2020 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Стало известно, кто подписал открытое письмо спортсменов, выступающих за власть (руск.)(недаступная спасылка) (24 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 24 лістапада 2020. Праверана 24 лістапада 2020.
2. ↑  Подписи **(нявызн.)**. Праверана 8 снежня 2020.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гаўрыленя.

**Вольга Сцяпанаўна Гаўрыленя** (нар. 24 красавіка 1994, Бабруйск, Беларусь) — беларуская футбалістка, абаронца. Кандыдат у майстра спорту. Сястра беларускай футбалісткі Таццяны Гаўрылені.

Клубная кар’ера
---------------

На працягу двух гадоў займалася футболам у ДЮСШ № 1 г. Бабруйска ў трэнера-выкладчыка Віктара Вікенцьевіча Ганчарова. У 2009 годзе, у 9-м класе, ёй прапанавалі працягнуць навучанне ў Магілёўскім дзяржаўным вучылішчы алімпійскага рэзерву. Займалася ў вучылішча алімпійскага рэзерву да 11-га класа, потым паступіла ў Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэтім. А. Куляшова на спартовым аддзяленні.

Футбольную кар’еру пачынала ва ўзросце 16 гадоў у ЖФК «Надзея-ДЮСШАР № 7» у трэнераў Аляксандра Васілевіча Ластачкіна і Уладзіміра Пятровіча Шындзікава.

Пасля заканчэння ўніверсітэта паўгода працавала ў Магілёўскім клубе «Надзея-Дняпро», а потым вярнулася ў родны Бабруйск. У 2017 годзе працаўладкавалася ў ФСК Бабруйскага раёна. У тым жа году пачала гуляць за ЖФК «Бабруйчанка».

У 2016 годзе ўпершыню выступалі за «Бабруйчанку» на чэмпіянаце Беларусі па пляжным футболе. З 2022 года ўлучана ў склад зборнай Рэспублікі Беларусь па пляжным футболе.

Зноскі
------

1. ↑  Haurylenia Tatsiana — Беларуская федэрацыя футбола.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q473245'></a>
2. ↑  Soccerdonna — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
3. ↑  Спортсменки, комсомолки и просто красавицы

Спасылкі
--------

* Акцябраты сабраліся на "Зарнічку"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Абрадавіч.

**Марка Абрадавіч** (сербск.: Марко Обрадовић; нар. 30 чэрвеня 1991, Бялград, Югаславія) — сербскі і чарнагорскі футбаліст, нападнік сербскага клуба «Нові-Пазар».

Клубная кар’ера
---------------

Пачынаў займацца футболам у Бялградзе ў клубах «Земун» і «Партызан», а ў 2009 годзе перабраўся ў бельгійскі «Эйпен». Па выніках сезона 2009/10 «Эйпен» выйшаў у Про Лігу, аднак на наступны год зноў апынуўся ў другім дывізіёне, пасля чаго Абрадавіч перайшоў у іншы бельгійскі клуб «Бусу Дур».

У пачатку 2013 года стаў іграком баснійскага клуба «Раднік» з Біеліны. Стаў адным з асноўных ігракоў каманды, у сезоне 2015/16 выйграў Кубак Босніі і Герцагавіны. У другой палове 2017 года гуляў за казахстанскі клуб «Актабэ», а ў лютым 2018 года перайшоў у краснаярскі «Енісей», якому па выніках сезона 2017/18 дапамог упершыню ў гісторыі выйсці ў расійскую Прэм’ер-лігу. У снежні 2018 года пакінуў клуб.

У студзені 2019 года падпісаў кантракт з беларускім клубам «Тарпеда-БелАЗ» з Жодзіна. Стаў асноўным нападнікаў жодзінцаў, хоць часам выпадаў з-за траўм, у канцы сезона амаль не з’яўляўся на полі.

У лютым 2020 года перайшоў у казахстанскі «Акжэтпес», які па выніках сезона 2020 выбыў у Першую лігу. У лютым 2021 года далучыўся да ферганскага «Нефтчы», якому дапамог перамагчы ў другім узбекскім дывізіёне. Другую палову 2022 года перавёў у «Спартаку» з Субаціцы, а ў студзені 2023 года зноў апынуўся ва Узбекістане, стаўшы іграком бекабадскага «Металурга». У ліпені 2023 года далучыўся да клуба «Нові-Пазар».

Міжнародная кар’ера
-------------------

У 2008 годзе ў складзе юнацкай зборнай Сербіі прымаў удзел фінальнай частцы чэмпіянату Еўропы. У 2010 годзе згуляў у двух таварыскіх матчах за юніёрскую зборную Чарнагорыі.

Дасягненні
----------

* Боснія і Герцагавіна Уладальнік Кубка Босніі і Герцагавіны: 2016
* Узбекістан Пераможца Про-лігі Узбекістана: 2021
* Узбекістан Найбепшы бамбардзір Про-лігі Узбекістана: 2021 (12 галоў)

Заўвагі
-------

1. ↑  Marko Obradovic // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  "Торпедо-БелАЗ" подписал черногорского форварда из клуба российской Премьер-лиги
3. ↑  Нападающий "Торпедо-БелАЗ" Обрадович подписал контракт с "Окжетпесом"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballFacts.ru · Soccerway · Sportbox.ru · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол · УЕФА |
**Ельня, Ельна** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Яльнянка (прыток Дзісны) ў межах ландшафтнага заказніка «Ельня», за 16 км на паўднёвы ўсход ад горада Мёры.

Плошча паверхні возера 5,42 км². Даўжыня 4,85 км, найбольшая шырыня 1,52 км. Даўжыня берагавой лініі 14,9 км. Найбольшая глыбіня 3,5 м. Аб’ём вады 8,52 млн. м³. Плошча вадазбору 14,4 км².  

Катлавіна возера выцягнутая з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны невыразныя. Берагі на захадзе і поўначы вышынёй да 1,5 м, на ўсходзе і паўночным усходзе пясчана-жвіровыя, высланы валунамі. Дно плоскае, сапрапелістае, каля заходняга берага тарфяністае, каля ўсходняга — пясчана-жвіровае. Зарастае слаба, уздоўж берагоў рэдкі трыснёг і чарот. Сцёк у возера Чорнае.

Спасылкі
--------

* Возера Ельня Архівавана 7 лютага 2013.
**Балтыйскі мост** — пешаходны арачны мост-цеплаправод цераз Абводны канал у Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Безыменны востраў і левы бераг Абводнага канала.

Размешчаны ля плошчы Балтыйскага вакзала. Побач з мостам размешчаны Балтыйскі вакзал, ансамбль будынкаў правіянцкіх складоў Ізмайлаўскага палка. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Мітрафаньеўскі мост, ніжэй — Нова-Пецяргофскі мост. Бліжэйшая станцыя метрапалітэна — «Балтыйская».

Назва вядомая з 1957 года і дадзена ад Балтыйскага вакзала. У літаратуры таксама сустракаецца назва Нова-Балтыйскі.

| Масты цераз Абводны канал |
| --- |
| 
* Шлісельбургскі
* Французскі
* Атаманскі
* Амерыканскі (чыг.)
* Карэтны
* Прадцечанскі
* Нова-Каменны
* Баравы
* Глазаўскі (разабраны)
* Іпадромны пешаходны
* Царскасельскі чыгуначны (чыг.)
* Рузаўскі
* Мажайскі пешаходны
* Газавы пешаходны
* Масляны пешаходны
* Нова-Маскоўскі
* Варшаўскі
* Мітрафаньеўскі
* Балтыйскі пешаходны
* Нова-Пецяргофскі
* Чырвонакастрычніцкі
* Тараканаўскі пешаходны
* Барысаў пешаходны
* Нова-Калінкін
* Сцяпана Разіна

 |
**Лагапедыя** — галіна дэфекталогіі, якая вывучае парушэнні маўлення пры нармальным слыху, шляхі іх пераадолення. У 17 стагоддзі пытанні карэкцыі недахопаў маўлення пры нармальным слыху разглядаліся ў працах па сурдапедагогіцы. Як самастойнае адгалінаванне лагапедыя пачала фарміравацца ў 2-й палове 19 стагоддзі. Да канца 1930-х гадоў у лагапедыі пераважалі спрошчаныя ўяўленні пра маўленне як сукупнасць спецыяльных мускульных рухаў. Сучасная лагапедыя імкнецца пераадолець парушэнні маўлення педагагічнымі метадамі, пры неабходнасці кірунак спецыяльнага навучання і карэкцыйна-выхаваўчых мерапрыемстваў узгадняецца з медыцынскімі рэкамендацыямі. У Беларусі праблемы лагапедыі распрацоўваюцца ў Беларускім педагагічным універсітэце і Нацыянальным інстытуце адукацыі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9 (т.9)
**Культу́ра Украі́ны** — культура ўкраінскага народа, іншых народаў і народнасцей Украіны ды дзяржаў, якія існавалі да сучаснай Украіны і СССР.

Для ўкраінскай нацыянальнай культуры асновай і базісам з'яўляецца народная культура, на падставе якой паступова сфарміраваліся прафесійныя навука, літаратура, мастацтва. Своеасаблівасць украінскай культуры вызначылі таксама ўплывы геаграфічных умоў, асаблівасці гістарычнага шляху, а таксама ўзаемадзеянне з іншымі этнакультурамі. Важным гістарычным этапам развіцця культуры стала прыняцце хрысціянства ў X ст.

Гл. таксама
-----------

* Украінская вышыўка
**Лагер НКУС для нямецкіх ваеннапалонных № 183** — лагер НКУС/МУС СССР у Барысаве, у якім трымалі палонных салдат Вермахта, вайскоўцаў саюзных гітлераўскай Германіі армій і інтэрніраваных НКУС цывільных нямецкіх і венгерскіх грамадзян для выканання прымусовай працы. Дзейнічаў з лета 1944 г. па пач. 1950-х. Ёсць звесткі, што ён быў разлічаны на 1 тыс. чал, але па факту яго прайшло значна больш людзей. Як і ў іншых аналагічных лагерах на тэрыторыі БССР у першыя гады была высокая смяротнасць сярод зняволенных лагеру, аб чым сведчыць падрабязны мамарыяльны ліст венграў памерлых у савецкіх лагерах. З другога боку, некалькі немцаў, якія рэгулярна перавыконвалі план работы, у прыватнасці, Эрнст Дзістрагрэфт, Франц Бруна, Карл Шыфер і Макс Больдэ атрымалі ў якасці прэміі па 50 рублёў і дадатковы камплект бялізны.

Могілкі лагера лічыліся аднымі з найбуйнейшых з могілак для ваеннапалонных у Беларусі, параўнаць магчыма толькі з аналагічным некропалем у Масюкоўшчыне. Пасля расфарміравання лагера, яны былі ліквідаваны. У 1979 г. астанкі 3479 чал. перанеслі на спецыяльныя могілкі за 3 км ад Барысава на тэрыторыі мясцовага лясніцтва.

Гл. таксама
-----------

* Нямецкія вайсковыя могілкі 1941-1944 гг. пад Мінскам
* Выкарыстанне прымусовай працы нямецкага цывільнага насельніцтва ў СССР
* Інтэрніраванне немцаў у ЗША
* Нямецкія ваеннапалонныя ў СССР

Зноскі
------

1. ↑  В. Черкасова ЗАЛОЖНИКИ ВОЙНЫ. После окончания боев ими остаются военнопленные// Белгазета 17.09.2001, № 36 (302)
2. ↑  В. Федорович Пленные немцы в белорусских лагерях // Naviny.by
3. ↑  memorial list(недаступная спасылка)//Список венгерских граждан, умерших в советских лагерях для военнопленных
4. ↑  А. В. Шарков Содержание и трудовое использование немецких военнопленных на территории Беларуси (1944-51 гг)//Советские и немецкие военнопленные в годы Второй мировой войны, с. 391
5. ↑  В. Черкасова ЗАЛОЖНИКИ ВОЙНЫ. После окончания боев ими остаются военнопленные// Белгазета 17.09.2001, № 36 (302)
6. ↑  А. В. Шарков Содержание и трудовое использование немецких военнопленных на территории Беларуси (1944-51 гг)//Советские и немецкие военнопленные в годы Второй мировой войны, с. 405

| ⛭Лагеры НКУС для нямецкіх ваеннапалонных у Беларусі |
| --- |
| Нумары лагераў | 
* 56
* 168
* 183
* 189
* 271
* 281
* 284
* 311
* 410

 |
Культура Грузіі стваралася на працягу шматвяковай гісторыі і ўяўляе сёння багатую нацыянальную культуру і літаратуру, якая грунтуецца на нацыянальных мове і пісьме. Моцнае пачуццё нацыянальнай ідэнтычнасці дапамагло захаваць адметнасць грузінскай культуры, нягледзячы на неаднаразовыя перыяды замежнай акупацыі.

Культура старажытнай Грузіі
---------------------------

Традыцыйна лічыцца, што грузінскі алфавіт быў вынайдзены ў III стагоддзі да н. э. і рэфармаваны каралём Іберыі Парнавазам I у 284 да н. э. Некаторыя сучасныя навукоўцы лічаць, што алфавіт быў створаны пазней, у пачатку 5 стагоддзя нашай эры, таму што менавіта гэтым часам датуюцца самыя раннія прыклады грузінскага пісьма.

На сярэднявечную культура Грузіі моцна ўплывала праваслаўнае хрысціянства і Грузінская праваслаўная апостальскай царква, замаўлялі і спансавалі стварэнне рэлігійных твораў мастацтва. Акрамя таго, было напісана таксама шмат свецкіх прац нацыянальнай гісторыі, міфалогіі і агіяграфіі.

### Царкоўнае выяўленчае мастацтва

* Ікона Зарзмскага манастыра 886 г.
* Ікона Цылкані 9-а ст;
* Іверская ікона 10-а ст.;
* Ікона Божай Маці з Хакулі, 12-е. ст;

### Архітэктурныя помнікі

* Грузінская царква ў Віфлееме 4-га ст.;
* Манастыр у Ікальта 4-е ст.;
* Манастыр Некрэсі, 4-9-е ст.;
* Манастыр Шыомгвіме, 6-е ст.;
* Комплекс пячорных манастыроў Давід Гарэджа, 6-е ст.;
* Манастыр Джвары, 6-е ст.
* Царква Анчысхаці, 6-е ст.;
* Манастыр у Бачкава, 6-е ст.;
* Манастыр Атэнскі Сіон, 7-е ст.;
* Іверскі Манастыр на гары Афон, 10-е ст.;
* Манастыр Даліскана, 10-е ст.;
* Храм Светыцхавелі, 11-е ст.;
* Хірскі манастыр, 11-е ст.;
* Гелацкі манастыр, 12-е ст.;
* Комплекс пячорных манастыроў Вардзіа, 12-е ст.

### Літаратурныя творы

Сярод сярэднявечных перыядаў вядомыя грузінскія пісьмовыя працы:

* Пакутніцтва каралевы Шушанік — помнік літаратуры, датуецца паміж 476 і 483 гадамі б жыцці і смерці армянскай прынцэсы Шушанік;
* Шен хар венахі — гімн Дзеве Марыі, 12-е ст.;
* Віцязь у тыгравай шкуры — гераічны эпас 12-га ст.;
* Картліс Цхаўрэба — летапісы з 12 да 19-га стагоддзя;
**Лаганскі раён** (руск.: Лага́нский райо́н, калм. Лаганя район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэспублікі Калмыкія Расійскай Федэрацыі, у межах якой утвораны муніцыпальны раён Лаганскае раённае муніцыпальнае ўтварэнне. Адміністрацыйны цэнтр — горад Лагань.

Насельніцтва — 18 156 чал. (2019 г.).

Геаграфія
---------

Раён размешчаны на паўднёвым усходзе Рэспублікі Калмыкія на Прыкаспійскай нізіне ля ўзбярэжжа Каспійскага мора. Характэрнай асаблівасцю рэльефу раёна з’яўляюцца Бэраўскія бугры. На поўдні раён мяжуе з Рэспублікай Дагестан, на захадзе — з Чорназямельскім раёнам, на поўначы — з Астраханскай вобласцю, на ўсходзе абмываецца Каспійскім морам. Працягласць марскога ўзбярэжжа, прылеглага да тэрыторыі раёна, складае 130 км. Па мяжы з Чорназямельскім раёнам праходзіць чыгунка Астрахань — Кізляр. Плошча тэрыторыі раёна — 4685 км². Адлегласць ад раённага цэнтра да г. Эліста — 310 км.

### Клімат

Тэрыторыя Лаганскага раёна дзякуючы свайму геаграфічнаму становішчу атрымлівае шмат сонечнай радыяцыі. Колькасць сумарнай сонечнай энергіі вагаецца ад 115 ккал/см² да 120 ккал/см². Працягласць сонечнага ззяння тут складае 2180—2250 гадзін у год.

Тэмпература паветра мае рэзка выражаны гадавы ход. Амплітуда абсалютных тэмператур паветра на працягу года складае 80—90 °C. Максімальная тэмпература ліпеня — +42 °C, мінімальная тэмпература студзеня — мінус 34—36 °C, сярэдняя тэмпература студзеня — мінус 5—8 °C, сярэдняя тэмпература ліпеня — +23—26 °C. Вегетацыйны перыяд з тэмпературай вышэй за 10 °C працягваецца ад 180 да 213 дзён. Колькасць ападкаў вагаецца ад 300 да 400 мм. Адносная вільготнасць паветра мае ярка выражаны гадавы ход. Найменшыя значэнні адзначаюцца ў ліпені — 45—50 %, мінімальныя (у асобныя дні) могуць быць 20 % і ніжэй.

Заўвагі
-------

1. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>

| ⛭Калмыкія |
| --- |
| Раёны | 
* Акцябрскі
* Гарадавікоўскі
* Ікі-Бурульскі
* Кетчэнераўскі
* Лаганскі
* Маладэрбетаўскі
* Прыютненскі
* Сарпінскі
* Цалінны
* Чорназямельскі
* Юсцінскі
* Яшалцінскі
* Яшкульскі

 |  |
| Гарады | 
* Гарадавікоўск
* Лагань
* **Эліста**

 |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | 
* Вялікі Царын
* Ікі-Бурул
* Камсамольскі
* Кетчэнеры
* Малыя Дэрбеты
* Прыютнае
* Садовае
* Троіцкае
* Цаган Аман
* Яшалта
* Яшкуль

 |
**Пасу́давіцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Камарынскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Пасудава.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Камарынскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Чыкалавіцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
Гамашы (левая)
**Гамашы** (фр.: gamache) — вязаныя ці пашытыя з шчыльнага тоўстага матэрыялу чахлы без падэшваў, якія хаваюць шчыкалаткі, часам даходзяць да калена. Апранаюцца на чаравік. Зашпільваюць на гузікі збоку. Прызначаліся раней для абароны абутку, бо ён да пачатку масавай вытворчасці была досыць дарагі. У заходнееўрапейскіх войсках, затым і ў Амерыцы чаравікі з гамашамі замянілі боты.

Таксама гамашы выкарыстоўваюцца ў футболе і хакейным спорце для фіксацыі шчыткоў.

Гл.таксама
----------

* Гетры

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С.311

Спасылкі
--------

* Militære leggings, gamasjer og puttees fra tidlig på 1900-tallet Архівавана 11 мая 2008.
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Гамашы**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона |
Бананавы хлеб
**Бананавы хлеб** (англ.: banana bread), таксама **бананавы кекс** або **пірог** — салодкі кекс, галоўным інгрэдыентам якога з'яўляюцца спелыя бананы. Найбольш папулярны ў ЗША і Аўстраліі.

Для прыгатавання бананавага хлеба спатрэбяцца размятыя спелыя бананы, мука, цукар, сметанковае масла, малако, яйкі, разрыхляльнік, прычым для больш здаровага варыянту можна ўзяць карычневы цукар замест белага і размолатыя аўсяныя камякі або цэльназерневую муку замест мукі вышэйшага сорта. Для людзей з непераноснасцю лактозы малако можна замяніць на соевае малако ці мяккі тофу. Таксама ў цеста можна дадаць арэхі, цукаты, сухафрукты і спецыі (ванілін, карыцу). Лепш за ўсё выкарыстоўваць пераспелыя бананы з пацямнелай лупінай, калі бананы не зусім спелыя, варта павялічыць колькасць цукру. Бананавы хлеб часцей за ўсё выпякаюць у прамавугольнай форме для выпечкі.

Гатовы бананавы хлеб можна ёсць як пірог або намазваць на яго масла, канфіцюр або фруктовае пюрэ. Дзякуючы высокаму ўтрыманню вугляводаў кекс часам выкарыстоўваюць як крыніца энергіі падчас інтэнсіўных працяглых нагрузак, напрыклад, падчас марафона.

Гісторыя
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Бананавы хлеб на Вікісховішчы |

Бананавы хлеб з'яўляецца традыцыйнай выпечкай амерыканскай кухні. Дакладная дата з'яўлення рэцэпту невядомая. Магчыма, упершыню ён з'явіўся ў канцы XVIII стагоддзя, калі ў якасці разрыхляльніка сталі выкарыстоўваць паташ. Аднак у першай выдадзенай у Амерыцы кнізе рэцэптаў няма згадвання кекса, акрамя таго бананы сталі шырока даступныя толькі ў канцы XIX стагоддзя, калі былі створаны лепшыя ўмовы для транспартавання прадуктаў, якія хутка псуюцца. Можна з упэўненасцю сказаць, што рэцэпт з'явіўся не пазней 1933 года, паколькі ён быў апублікаваны ў адной з кулінарных кніг. Пазней з'явіліся разнастайныя варыяцыі, а таксама гатовыя сумесі-парашкі для выпечкі.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бан.
**Бан** (груз. ბანი, мрглавані: Ⴁ, нусхуры: ⴁ, мхедрулі: ბ, МФА: [b]) — другая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «2». У словах ан можа ўтвараць літараспалучэнні з любой з 33-х літар грузінскага алфавіту без выключэння. Беларускі адпаведнік — літара б. Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае b.

* Бан мхедруліБан мхедрулі
* Бан мрглаваніБан мрглавані
* Бан нусхурыБан нусхуры

Юнікод
------

У Юнікодзе:

* Ⴁ : U+10A1
* ბ : U+10D1

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бан (літара)

| ⛭Грузінскае пісьмо |
| --- |
| Графіка | ა · ბ · გ · დ · ე · ვ · ზ · თ · ი · კ · ლ · მ · ნ · ო · პ · ჟ · რ · ს · ტ · უ · ფ · ქ · ღ · ყ · შ · ჩ · ც · ძ · წ · ჭ · ხ · ჯ · ჰ |
| Дадатковыя літары | ჶ · ჷ · ჸ · ჹ · ჺ |
| Архаічныя літары | ჱ · ჲ · ჳ · ჴ · ჵ |
**Банаўцы-над-Бэбраваў** (славацк.: Bánovce nad Bebravou, ням.: Banowitz, венг.: Bán, часам бел.: Банаўцы-над-Бэбравай) — горад Трэнчынскага краю ў заходняй Славакіі на рацэ Бэбрава.

Назва
-----

Прынята лічыць, што назва горада паходзіць ад уласнага імя, альбо ад тытула Бан, якім у сярэднявеччы ў некаторых краінах называлі кіраўніка зямлі. Над Бэбраваў значыць, што горад ляжыць на рацэ Бэбрава. Іншыя назвы горада: як вёска Ben (1232), як вёска Ban (1318), Banowitz (1389), Banowcz (1439), Ban (1467), Banowcze (1471).

Гісторыя
--------

Першая пісьмовая згадка горада датуецца 1232 годам. Першапачаткова гэта вёска Ben. Ужо ў 1376 годзе атрымлівае статус Вольнага каралеўскага горада. Гісторыя Банаўцы-над-Бэбраваў звязана з падпаламі горада гусітамі ў 1431—1433 гадах, і разграбленнем яго турэцкімі войскамі, якія ўварваліся з поўдня ў 1633 годзе. У сярэднія вякі ён стаў важным цэнтрам рамеснай вытворчасці, дзе значнае месца займалі шаўцы, цесляры, кавалі, мяснікі, ткачы. Першая пачатковая школа была адкрыта ў XVII стагоддзі. Падчас Другой сусветнай вайны горад быў вызвалены румынскімі войскамі 1-й арміі 5 красавіка 1945 года.

Геаграфія
---------

Горад размешчаны ў самай паўночнай частцы Дунайскага ўзвышша, у перадгор’і Стражаўскіх гор, на зліцці рэк Бэбрава і Радзіша. За 20 км ад Пр’евідзы, 30 км Трэнчына і 50 км ад Нітры.

Прамысловасць
-------------

Восенню 2005 года была заснавана кампанія LKW Komponenten sro. Кампанія вырабляе дадатковыя дэталі для кабін грузавых аўтамабіляў. LKW Komponenten sro з’яўляецца асноўным пастаўшчыком дэталяў у MAN. На прадпрыемстве занята больш за 300 супрацоўнікаў. Акрамя таго ў горадзе ёсць вытворчыя ўчасткі па вырабе аўтамабільных дэталяў кампаній HELLA GmbH і Fritz Meier.
Лёгкая прамысловасць прадстаўлена нямецкімі вытворцамі Gabor і Eterna Mode GmbH, у апошняй працуе больш за 700 супрацоўнікаў.

Славутасці
----------

У горадзе налічваецца 15 помнікаў культуры, а яго раёны ўпісаны ў цэнтральны спіс помнікаў культуры ў Браціславе.

* Касцёл святога Мікалая[sk] (першапачаткова гатычная царква 15 стагоддзя)
* Касцёл Найсвяцейшай Тройцы[sk]
* Лютэранская царква (першапачаткова сінагога)
* Сядзібна-паркавы комплекс Horné Ozorovce
* Помнік Людавіту Штуру

Галерэя
-------

* Сядзібна-паркавы комплексСядзібна-паркавы комплекс
* Касцёл святога МікалаяКасцёл святога Мікалая
* Касцёл Найсвяцейшай ТройцыКасцёл Найсвяцейшай Тройцы
* Помнік Людавіту ШтуруПомнік Людавіту Штуру

Вядомыя асобы
-------------

* Раман Броніш (нар. 1976), веласіпедыст

Гл. таксама
-----------

* Трэнчынскі край
* Трэнчын
* Нітра

Зноскі
------

1. ↑  Спіс абраных мэраў муніцыпалітэтаў, гарадоў і гарадскіх раёнаў [анлайн]. Bratislava : ŠÚ SR, 2014-11-21. Даступна анлайн
2. ↑  Адноўленыя зямельныя рэгістры [анлайн]. Bratislava : ÚGKK SR, [cit. 2011-12-31]. Даступна анлайн
3. ↑  Насельніцтва 31.12.2017 [анлайн]. Bratislava : Štatistický úrad SR, 2018-03-27. Даступна анлайн
4. ↑  Martin Štefánik — Ján Lukačka et al. 2010, Lexikón stredovekých miest na Slovensku, Historický ústav SAV, Bratislava, 2010. forumhistoriae.sk Архівавана 26 сакавіка 2017.

Спасылкі
--------

Афіцыйны сайт
**Дом з кулямі** — даўнейшая двухпавярховая дом ў горадзе Таганрога. Пабудаваны ў 1810 годзе ў Таганрогу на вуліцы Шміта, 19 на сродкі двараніна Івана Андрэевіч Варвацы. Да цяперашняга часу быў знесены.

Гісторыя
--------

Дом, раней размешчаны ў Таганрогу на вуліцы Шміта, дом 19, быў пабудаваны ў 1810 годзе на сродкі расійскага двараніна грэчаскага паходжання Івана Андрэевіча Варвацы.

Дом у дарэвалюцыйных паштоўках Таганрога пазначаная як "Дом з кулямі". У 1855 годзе пры абстрэле Таганрога англа-французскай эскадрай у тоўстых сценах гэтага дома захраслі 32 ядры, кулі і аскепкі ад снарадаў, якія пры аднаўленні будынка засталіся некранутымі, як памяць пра гераічную абарону Таганрога.

Дом, што з'яўляўся сядзібай сям'і Варвацы, атачаў сад. Пасля смерці І. А. Варвацы сядзіба адышла да яго дачкі, у замужжы Камніна-Варваци. Пазней сядзібу падзялілі два яе сыны. З 1901 года будынак здаваўся ў арэнду, у ім месцілася Камерцыйнае вучылішча. У 1906 годзе з-за таго, што дом знаходзіўся далёка ад цэнтра горада, для вучылішча было вырашана пабудаваць новы будынак. Новы будынак быў пабудаваны і асвячоны ў 1910 годзе. У 1910-х годзе дом стаў прыналежаць саулу, камандзіру Данскога лейб-гвардыі 52-га казачага палка Барысу Расціслававічу Кращчатыцкаму. 

Падчас Першай сусветнай вайны ў будынку месцілася Ізяслаўская мужчынская гімназія, якую эвакуявалі з Украіны. 27 студзеня 1917 года ў доме адбыўся пажар.

Да цяперашняга часу дом разбураны для вызвалення ў 90-х гадах тэрыторыі пад будаванне новага 10-павярховага жылога дома.

Архітэктурныя асаблівасці
-------------------------

У 1913 годзе пры правядзенні земляных прац у двары гэтай дома быў выяўлены падземны ход, што ідзе ад Пятроўскай вуліцы да мора. Ход меў сцёкі для вады і быў выкладзены чырвонай цэглай. Дом з калонамі на фасадзе і праходзе ў двор да свайго разбурэння лічылася гарадской славутасцю.

Зноскі
------

1. ↑  О тебе, любимый город: не сохранившийся особняк Ивана Варваци

Літаратура
----------

* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0

Спасылкі
--------

* Шмидта улица‎, д. 19 Архівавана 5 лютага 2017..
* Тайна "Дома с пулями". Еженедельник "Аргументы и Факты" № 49 03.12.2008.
**Дом віцэ-губернатара** — знішчаны будынак, пабудаваны ў 1770-я гады на Губернатарскай плошчы (цяпер пл. Славы) у стылі класіцызму. З'яўляўся рэзідэнцыяй вышэйшых глужбовых асоб губерні — віцэ-губернатара і саветнікаў.

Гісторыя
--------

Губернатарская плошча на малюнку М. Львова, XVIII ст. Злева будынак акруговага суда (тарэц) і дом віцэ-губернатара
У савецкі час да Другой сусветнай вайны ў будынку размяшчаўся Дзяржаўны архіў Магілёўскай вобласці. У чэрвені 1944 года узарваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі пры адступленні з горада.

Архітэктура
-----------

Мураваны двухпавярховы прамавугольны ў плане будынак са скошанымі вугламі (з боку вул. Шклоўскай) на невялікім цокалі, быў завершаны вальмавым дахам. Галоўны фасад вылучалі тры рызаліты з нязначным выступам (у цэнтральным быў арачны праезд у двор), завершаныя невысокімі атыкамі з франтонамі. Вокны прамавугольныя. Карнізны нояс надзяляў фасады на два ярусы.

Унутры дом папярочнымі сценамі падзяляўся на тры часткі: у цэнтральнай былі апартаменты віцэ губернатара, у бакавых — саветнікаў. Планіроўка анфіладная. Меліся гаспадарчыя пабудовы. Адпаведна планіроўцы дома і двор каменнымі сценамі таксама падзяляўся на тры часткі.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом віцэ-губернатара (Магілёў)
* [ Дом віцэ-губернатара (Магілёў)] на сайце Radzima.org
**Парэміялогія** (стар.-грэч.: παροιμία paroimiaπαροιμία paroimia — прытча, прыказка і λόγος logos — слова, вучэнне) — падраздзел фразеалогіі, раздзел філалогіі, прысвечаны вывучэнню і класіфікацыі парэмій — прыказак, прыказачных выразаў, антыпрыказак, прымавак, велерызмаў, дэвізаў, слоганаў, афарызмаў, максім, загадак, прыкмет і іншых выслоўяў, асноўным прызначэннем якіх з'яўляецца кароткі вобразны вербальны выраз традыцыйных каштоўнасцяў і поглядаў, заснаваных на жыццёвым вопыце групы, народа і т. п.

Парэміі — асаблівыя адзінкі і знакі мовы, неабходныя элементы зносін людзей. Гэтыя знакі перадаюць спецыфічную інфармацыю, абазначаюць тыповыя жыццёвыя і ментальныя сітуацыі або адносіны паміж тымі ці іншымі аб'ектамі.

Парэміі ўсіх народаў свету перадаюць адны і тыя ж тыпавыя сітуацыі, маюць падобны лагічны змест, адрозніваючыся толькі вобразамі (дэталямі, рэаліямі), з дапамогай якіх перадаецца лагічны змест.

Нягледзячы на адзін старажытнагрэчаскі корань слова парэмія і парымія ў беларускай мове азначаюць розныя паняцці.

Парэміялогія цесна звязана з пареміяграфіяй — дысцыплінай, якая займаецца зборам, захоўваннем і апрацоўкай матэрыялаў для даследаванняў парэміёлагаў.

Параўнальная (кампаратыўная) парэміялогія займаецца вывучэннем парэмій ў розных мовах і культурах.

Літаратура
----------

*Пермяков Г. Л.* Основы структурной паремологии. — М.: Наука, 1988. — 236 с — (Исследования по литературе и фольклору Востока). — Формат: pdf, 26 Мб.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дро.
Герб дому дэ Дро
**Дом дэ Дро** (фр.: Maison de Dreux) — знатны род французскага паходжання, галіна французскага каралеўскага дому Капетынгаў.

Гісторыя
--------

Родапачынальнікам роду быў адзін з сыноў караля Францыі Людовіка VI Талстога — Роберт I (1123—1188), які атрымаў у якасці апанажа графства Дро. Яго сын і спадчыннік, Роберт II (1154—1218) атрымаў у спадчыну ад маці яшчэ і графства Брэн.

Ад сыноў Роберта II пайшлі 2 галіны роду.

Старэйшы сын, Роберт III, які атрымаў у спадчыну радавыя ўладанні, стаў родапачынальнікам старэйшай галіны роду, якая згасла ў 1345 годзе па мужчынскай лініі са смерцю графа П'ера I (1298—1345) і ў 1355 годзе па жаночай са смерцю графіні Жанны II (1345—1346), сястры П'ера I. Ад старэйшай галіны аддзяліліся таксама лінія сеньёраў Бё, родапачынальнікам якой стаў другі сын Роберта III дэ Дро, Роберт I дэ Бё (1217—1264), сеньёр дэ Бё і віконт дэ Шатадзён (загасла ў 1398 годзе са смерцю Роберта VI дэ Бё), і лінія сеньёраў Басар, родапачынальнікам якой быў другі сын Роберта II дэ Бё (1265—1306), Жан I, сеньёр дэ Басар (загасла ў 1590 годзе са смерцю Жана IV дэ Басар, сеньёра дэ Марэнвіль).

Найбольшую вядомасць атрымала малодшая галіна дому, родапачынальнікам якой стаў другі сын Роберта II дэ Дро — П'ер I Маклерк (1191—1250), які ажаніўся са спадчынніцай герцагства Брэтань. Яго нашчадкі кіравалі ў Брэтані да 1514 года. Апошняй прадстаўніцай галіны стала Ганна Брэтонская (1477—1514), якая паслядоўна была жонкай французскіх каралёў Карла VIII і Людовіка XII. Аднак працягвалася пабочная лінія д’Эвангур, родапачынальнікам якой стаў Франсуа I д’Эвангур (1462 — пасля 1494), незаконны сын герцага Франсуа II. Таксама існавала лінія сеньёраў дэ Машэкуль, родапачынальнікам якой стаў малодшы сын П'ера I, Аліўе I дэ Машэкуль (1231—1279). Лінія загасла ў 1464 годзе са смерцю Маргарыты дэ Машэкуль (1374—1464), дамы дэ В'еілевінь.

Літаратура
----------

* *Семёнов И. С.* Христианские династии Европы. Династии, сохранившие статус владетельных. Генеалогический справочник / Научный редактор Е. И. Куксина. Предисловие О. Н. Наумов. — М.: ОЛМА-ПРЕСС, 2002. — 494 с. — 3 000 экз. — ISBN 5-224-02516-8. (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом дэ Дро
* COMTES de DREUX 1152-1355 (англ.). *Foundation for Medieval Genealogy*. Архівавана з першакрыніцы 29 сакавіка 2012. Праверана 26 ліпеня 2009.
* DUKES of BRITTANY 1213-1514 (DREUX-CAPET) (англ.). *Foundation for Medieval Genealogy*. Архівавана з першакрыніцы 20 лютага 2012. Праверана 26 ліпеня 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Бана́льная ры́фма** — рыфма, якая ў выніку частага ўжывання рознымі паэтамі страціла сваю навізну і неспадзяванасць. Яшчэ А. Пушкін высьмейваў сваіх сучаснікаў-паэтаў за эксплуатацыю банальных рыфмаў тыпу *кровь — любовь, розы — морозы* і г. д. У кожнай нацыянальнай паэзіі ёсць свае банальныя рыфмы, супраць якіх змагаецца літаратурная грамадскасць. У беларускай паэзіі такія рыфмы, як *сонца — аконца — бясконца, снег — смех, век — чалавек, след — свет* і некаторыя іншыя, успрымаюцца сёння як банальныя рыфмы, сугуччы ніжэйшага гатунку.

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
Будынак гаванскага Капітолія
**Капітолій ў Гаване** (ісп.: Capitolio) — будынак парламента Кубы, быў пабудаваны ў 1926 годзе і выконваў свае функцыі да 1959 года. У цяперашні час выкарыстоўваецца ў якасці кангрэс-цэнтра і адкрыты для доступу наведвальнікаў.

Будынак Гаванскага Капітолія быў спраектаваны ў 1912 годзе як будынак урада. Урачыстая цырымонія адкрыцця новага ўрадавага будынка адбылася ў перыяд праўлення пятага прэзідэнта Рэспублікі Куба дыктатара Херарда Мачада 20 мая 1926 года. Па сваіх вонкавых абрысах будынак у стылі рэнесансу, як і будынак амерыканскага Капітолія ў Вашынгтоне, нагадвае сабор Святога Пятра ў Рыме.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Гаванскі Капітолій**
* Гаванскі Капітолій Архівавана 8 чэрвеня 2007.  (ісп.)
Асінаўскае балота — балота ў Беларусі, у Дубровенскім і часткова Аршанскім раёнах Віцебскай вобласці.

Пераважна вярховага (64 %) і нізіннага (34 %) тыпаў, на водападзеле рэк Дняпро і Заходняя Дзвіна. Пл. 5,4 тыс. га, у межах прамысловага пакладу 3,2 тыс. га. Глыбіня торфу да 6,8 м, сярэдняя 2,2 м. Першапачатковыя запасы 12,8 млн т. На 1,4 тыс. га выяўлены адклады сапрапелю. Асушаныя ўчасткі часткова пад сенажаццю і ворывам, месцамі пад лесам. 2 пясчаныя астравы, на адным — аграгарадок Асінторф.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн. 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
**Дагамейскі разрыў** - вобласць у Заходняй Афрыцы, якая з'яўляецца часткай Гвінейскую лесасавану, знаходзіцца на тэрыторыі Беніна, Тога і Ганы і падзяляе Зону лясоў  (англ.) (бел. якая ахоплівае большую частку паўднёвага рэгіёну, на дзве асобныя часткі. Вобласць на захад ад разрыву называецца Верхнегвінейскія лясы  (англ.) (бел. або Гвінейская лясная зона, а частка на ўсход ад разрыву называецца Ніжнегвінейскія лясы  (англ.) (бел. Нізінныя Гвінейска-Кангалезскія лесу або Кангалезская лясная зона.

Найбуйны горад на тэрыторыі разрыву - Акра. Некалькі іншых гарадоў, такіх як Кумасі, знаходзяцца на ўскраінах разрыву.

Прычыны сухога клімату
----------------------

Сухі клімат Дагамейскага разрыву з'яўляецца анамальным, паколькі ён з усіх бакоў акружаны поясам вільготных мусонных лясоў, а горы, якія маглі б перашкаджаць руху вільготных паветраных мас, адсутнічаюць. Пры гэтым Акра, якая знаходзіцца ў самым сэрцы разрыву, атрымлівае толькі 720 мм ападкаў у год, што складае менш за палову нормы для трапічных лясоў на дадзенай шыраце.

Сухі клімат разрыву тлумачыцца чатырма прычынамі:

* У час зімы ў паўночным паўшар'і высокі ціск у цэнтры Сахары фармуе сухія паўночна-ўсходнія паветраныя масы, якія накіроўваючыся ў Заходнюю Афрыку і ствараюць сухі сезон у цэлым у рэгіёне.
* У час лета ў паўночным паўшар'і, велізарная вобласць нізкага ціску (мусон) фармуецца над тэрыторыяй сушы ў Еўразіі і Афрыцы з цэнтрам прыкладна над Раджастханам. Гімалаі служаць натуральным бар'ерам для вільготных паветраных мас, не пускаючы іх на захад і прымушаючы іх канцэнтравацца над Заходняй Афрыкай, у выніку чаго там надыходзіць сезон дажджоў, пікі якога змяняюцца ад чэрвеня да жніўня па меры выдалення ад узбярэжжа ўглыб краіны.
* Берагавая лінія ў вобласці падвышанай вільготнасці (Гвінея, Сьера-Леонэ, Ліберыя) мае схілы з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, што прымушае вільготныя заходнія ветру губляць вільгаць.
* Пры гэтым на тэрыторыі Дагамейскага разрыву схілы арыентаваны з паўночна-усходу на паўднёва-захад, а вятры дзьмуць паралельна ўзбярэжжу, што не дае ім магчымасць страціць шмат вільгаці, таму сезон дажджоў вельмі кароткі і доўжыцца толькі з мая па чэрвень.

Геалагічная гісторыя
--------------------

Дагамейскі разрыў існуе ў цяперашнім выглядзе каля чатырох тысяч гадоў. Большую частку чацвярцічнага перыяду, сухія ўмовы ствараліся за кошт нізкай тэмпературы ў Атлантычным акіяне (яе забяспечвалі халодныя плыні ад ледніковых шчытоў ў Еўропе і Паўночнай Амерыцы). Лічыцца, што на тэрыторыі сучаснай Зоны Лясоў лясное покрыва практычна адсутнічала. У міжледніковым перыядзе, аднак, колькасць ападкаў у Заходняй Афрыцы часта павялічвалася так моцна, што разрыў часткова пакрываўся лесам, выцясняючы саваны.
**Ахей** (канец 3 ст. да н.э.) — цар Малой Азіі (220—214 да н.э.).

Быў дальнім сваяком Антыёха Вялікага, паспяхова ваяваў на яго карысць. Потым збунтаваўся і абвясціў сябе царом, робячы сваёй рэзідэнцыяй Сарды; выставіў свае прэтэнзіі на трон Сірыі. На думку Палібія, быў «самым моцным і страшным з цароў і валадароў Малой Азіі». Выданы Антыёху і пакараны смерцю. Яго партрэты былі знішчаны, манеты выняты з абароту. Да нашага часу дайшлі толькі 3 манеты яго выпуску, якія і з'яўляюцца адзінымі наогул вядомымі выявамі Ахея.

Зноскі
------

1. ↑  Хафнер Г. Выдающиеся портреты античности : 337 портретов в слове и образе / Пер. с нем. В. А. Сеферьянц. — М.: Прогресс, 1984. — 311 с. (руск.)

Спасылкі
--------

* Ахей (цар Малой Азіі) (англ.). — у Smith's Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa |
| Генеалогія і некрапалістыка | genealogics.org |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Возера Руген.

**Руген** (ням.: Rügen, руянск.: *Руян*, лац.: Rugia) — востраў у Балтыйскім моры, на ўсход ад Хідэнзэ. Буйнейшы востраў у межах Германіі (агульная плошча 926 км²). Уваходзіць у склад федэральнай зямлі Мекленбург-Пярэдняя Памеранія. Насельніцтва складае прыкладна 74 тыс. чалавек.

Агульная форма вострава досыць мудрагелістая, берагі моцна парэзаныя, іх выгібы ўтвараюць мноства заліваў, бухт, паўвастравоў і мысаў. Паўднёвае ўзбярэжжа Ругена распасціраецца ўздоўж берагоў Памераніі. Шырыня вострава на поўдні дасягае 41 км, максімальная працягласць з поўначы на поўдзень — 52 км.

На паўвостраве Ясмунд (Jasmund) на паўночным усходзе Ругена размешчаны аднайменны нацыянальны парк плошчай ў 3000 гектараў, заснаваны ў 1990 годзе. Шырока вядомым сімвалам Ясмунда з'яўляюцца крэйдавыя скалы, у прыватнасці, Каралеўскі трон (Königsstuhl — 118 метраў). Самая высокая кропка Ругена — Пікберг (Piekberg — 161 метр).

* BinzBinz
* Jasmund National ParkJasmund National Park

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт вострава (ням.) (англ.)
**Крыпталогія** (стар.-грэч.: Κρυπτός — схаваны і λόγος — слова) — навука, якая займаецца метадамі шыфравання і дэшыфравання. Крыпталогія складаецца з двух частак — крыптаграфіі і крыптааналізу. Крыптаграфія займаецца распрацоўкай метадаў шыфравання дадзеных, у той час як крыптааналіз займаецца ацэнкай моцных і слабых бакоў метадаў шыфравання, а таксама распрацоўкай метадаў, якія дазваляюць узломваць крыптасістэмы.

Слова «крыпталогія» (англ.: cryptology) сустракаецца ў англійскай мове з XVII стагоддзя, і першапачаткова азначала «скрытнасць у гаворцы», у сучасным значэнні было ўведзена амерыканскім вучоным Уільямам Фрыдманам  і папулярызавана пісьменнікам Дэвідам Канам.

Зноскі
------

1. ↑  Riverbank Laboratories (англ.)(недаступная спасылка). — «Friedman invented the words «cryptanalysis» and «cryptology», the first being code-breaking, and the latter being the overall term used to describe the science»  Архівавана з першакрыніцы 23 лютага 2012. Праверана 4 жніўня 2010.

Гл. таксама
-----------

* Шыфраванне
* Крыптаграфія
* Крыптааналіз
* Крыптасістэма

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Universalis · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4033329-2 · NKC: ph121976 |
**Дагавор пра аб'яднанне Германіі** (ням.: Einigungsvertrag) — дзяржаўны дагавор, заключаны паміж Федэратыўнай Рэспублікай Германія і Германскай Дэмакратычнай Рэспублікай 31 жніўня 1990 года аб ліквідацыі ГДР, яе далучэнні да Германіі і германскім адзінстве. Набыў моц 29 верасня 1990 года

Падпісанне Дагавора стала вынікам двухбаковых перамоў паміж дзвюма нямецкімі дзяржавамі, якія праходзілі на працягу 1990 года. Дэлегацыю ФРГ на перамовах узначальваў міністр унутраных спраў ФРГ Вольфганг Шойбле, а дэлегацыю ГДР — Гюнтэр Краўзэ.

Дагавор аб аб'яднанні Германіі ўсталяваў, што далучэнне Германскай Дэмакратычнай Рэспублікі да Федэратыўнай Рэспублікі Германія адбудзецца 3 кастрычніка 1990 года.

Асноўныя палажэнні
------------------

* Уваходжанне Германскай Дэмакратычнай Рэспублікі ў склад ФРГ ажыццяўляецца ў адпаведнасці з артыкулам 23 канстытуцыі ФРГ.
* Адноўленыя на тэрыторыі ГДР землі становяцца землямі ФРГ, на якіх неадкладна ўступае ў сілу канстытуцыя ФРГ.
* Горад Берлін, які ўключае 23 раёны, становіцца самастойнай зямлёй і сталіцай аб'яднанай Германіі.
* Маёмасць і даўгі ГДР пераходзяць да Германіі.
* Дзень 3 кастрычніка аб'яўляецца дзяржаўным святам.

Перадумовай для заключэння дагавора аб аб'яднанні Германіі стаў Дагавор аб канчатковым ўрэгуляванні ў адносінах да Германіі, які змяшчаў адмову чатырох дзяржаў-пераможцаў ад сваіх правоў у дачыненні да Германіі.

Дадаткі да Дагавора аб аб'яднанні рэгулявалі ўступленне прававых нормаў ФРГ на далучаных тэрыторыі. За некаторым выключэннем яны ўступалі ў сілу на тэрыторыі былой ГДР неадкладна з моманту далучэння. Права ГДР (напрыклад, Грамадзянскі кодэкс і Сямейны кодэкс ГДР), якое дзейнічала да гэтага, страчвала сваю юрыдычную сілу.

Гл. таксама
-----------

* Германскае пытанне

Спасылкі
--------

* Тэкст дагавора ў бягучай рэдакцыі  (ням.)
Эней і Ахат
**Ахат** (лац. Achates) — часта згадваны ў Энеідзе адважны траянец, салдат і збраяносец, вернасць якога яго ўладара Энею ўвайшла ў прымаўку. Ён суправаджаў Энея практычна ва ўсіх апісаных у гэтым эпічнай творы падарожжах, а часам быў адзіным яго спадарожнікам. Нягледзячы на ​​тое, што Эней ідзе на чале цэлага атрада траянскіх воінаў, на разведку або ў пасольства да цароў ён, як правіла, аддае перавагу хадзіць на пару менавіта з Ахатам. 

Асоба Ахата ва ўсіх істотных яе рысах ёсць арыгінальнае стварэнне Вергілія - ​​аўтара гэтага лацінскага тэксту.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Pauly-Wissowa |
| Нарматыўны кантроль | GND: 118840584 · VIAF: 35253600 |
**Давід Сямёнавіч Паташнікаў** (нар. 9 студзеня 1949, Кіеў) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1972 годзе. З 1972 года — архітэктар, старшы архітэктар БелНДІПгорадабудаўніцтва.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1977 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: генпланы Кобрына (1980), Івацэвічаў (1982), Давыд-Гарадка (1984), праект планіроўкі і забудовы раёна індывідуальнага будаўніцтва Лепеля (1985); у аўтарскім калектыве: праекты планіроўкі і забудовы Цэнтральнай плошчы Мінска (1976), забудовы цэнтра Жытоміра (1977), ПДП Паўднёва-Заходняга жылога раёна Брэста (1978).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Поташников Давид Семенович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)