У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Хакайда.

**Хакайда** (яп.: 北海道 *Хокайдо*, «губернатарства паўночнага мора») — прэфектура Японіі, размешчаная на аднайменным востраве Хакайда, другім па велічыні востраве Японіі, і бліжэйшых малых астравах. Самая паўночная з 47 прэфектур. Праліў Цугару аддзяляе Хакайда ад Хонсю, хоць гэтыя два вострава звязаны чыгуначным тунэлем Сэйкан. Адміністрацыйны цэнтр прэфектуры — горад Сапара.

Кароткія звесткі
----------------

Хакайда — найбуйнейшая і самая паўночная прэфектура Японіі. Плошча гэтай адміністрацыйнай адзінкі займае 22 % ад плошчы краіны. Гэта адзіная адміністрацыйная адзінка Японіі найвышэйшага ўзроўню, якая мае выхад да Ахоцкага мора. Яна размешчана ў стратэгічна важным рэгіёне. Праз Хакайда пралягае карацейшы шлях з Японіі ў Расію і ЗША. У адрозненне ад астатняй часткі Японскага архіпелага, клімат прэфектуры ўмерана халодны, падобны на клімат Цэнтральнай і Усходняй Еўропы. Кліматычныя асаблівасці Хакайда абумовілі адрозненні яе фаўны і флоры ад астатняй краіны. Дзякуючы таму, што працэс асваення тэрыторыі прэфектуры пачаўся адносна позна, яна захавала першародныя ландшафты. Некаторыя з іх, такія як Сірэтока, адносяцца да Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. У параўнанні з іншымі рэгіёнамі Японіі Хакайда слаба заселены. Каля 33 % усяго насельніцтва прэфектуры прыпадае на прэфектурны цэнтр Сапара.

Хакайда — радзіма народа айнаў. З часоў палеаліту яны вялі традыцыйны паляўніча-збіральніцкі лад жыцця. Японцы з’явіліся на востраве ў Сярэднявеччы. Яны звалі гэты туземны народ «эдзо», а іх краіну — «Зямлёй эдзо» (яп.: 蝦夷地, えぞち). На працягу перыяду Эда (1603—1868) японскія перасяленцы пражывалі толькі на поўдні Хакайда і наведвалі паўночныя раёны пераважна для гандлю з айнамі. Паселішча каланістаў кантралявала аўтаномнае княства Мацумаэ. З пачатку 19 стагоддзя востраў перайшоў пад прамую ўладу цэнтральнага японскага ўрада з-за небяспекі каланізацыі рэгіёна рускімі. Урад арганізаваў мноства экспедыцый для вывучэння Хакайда і прылеглых тэрыторый. У 1869 годзе, па прапанове Мацууры Такэсіра, востраў Мацумаэ пераназвалі ў «Шлях у паўночныя моры» — Хакайда. З другой паловы 19 стагоддзя пачалося актыўнае асваенне поўначы, і японскае насельніцтва перавысіла туземнае айнскае. На востраве было створана *Ведамства асваення*, якое пасля пераназвалі ў губернатарства.

Гісторыя
--------

Гісторыя прэфектуры Хакайда адрозніваецца ад гісторыі астатняй Японіі, гэтак жа як гісторыя прэфектуры Акінавы. У адрозненне ад Хонсю, Сікоку і Кюсю, на Хакайда і прылеглых астравах на працягу 6 тысячагоддзя да н.э. — 13 стагоддзя існавала пераемнасць культур. Аўтахтонная культура дзёмон знайшла сваё развіццё ў пост-дзёмонскай культуры. Напачатку нашай эры яна трансфармавалася ў культуру Сацумон, носьбітамі якой былі прота-айны. У 13 стагоддзі на аснове гэтай культуры ўзнікла культура айнаў.

Першыя японцы з’явіліся на Хакайда ў 12 стагоддзі. Яны прыбылі з паўднёвага вострава Хонсю. Падчас канфрантацыі з айнамі японцы ўсталявалі ўладу на поўдні вострава. У 17 стагоддзі яны аформілі свае ўладанні ў аўтаномнае княства Мацумаэ, якое залежала ад цэнтральнага японскага ўрада — сёгуната Такугава. Гэты хан вёў гандаль з айнамі.

Пасля рэстаўрацыі Мэйдзі 1869 года ўся тэрыторыя Хакайда і прылеглыя астравы сталі аб’ектамі каланізацыі японцаў. Раёны, размешчаныя бліжэй да асноўных японскіх астравоў, асвойваліся сялянамі, рамеснікамі і збяднелымі самураямі. Аддаленыя землі служылі месцам ссылкі па ўзоры расійскай Сібіры ці брытанскай Аўстраліі. Япанізацыя Хакайда была завершана ў сярэдзіне 20 стагоддзя.

Геаграфія
---------

Востраў Хакайда размешчаны ў паўночнай частцы Японіі, побач з Расіяй, абмываецца водамі Японскага мора, Ахоцкага мора і Ціхім акіянам. У цэнтры вострава шмат гор і вулканічных плато, з усіх бакоў вострава маюцца прыбярэжныя раўніны.

Урадавая юрысдыкцыя Хакайда складаецца з некалькі меншых астравоў, у тым ліку Рысіры, Акусіры і Рэбун.

### Сейсмічная актыўнасць

Як і астатняя частка Японіі, Хакайда з’яўляецца сейсмічна актыўным. Акрамя шматлікіх землетрасенняў, наступныя вулканы ўсё яшчэ лічаць актыўнымі (прынамсі адно вывяржэнне з 1850 года):

* Вулкан Кома
* Вулкан Усу і Севасіндзан
* Вулкан Тарумаэ
* Вулкан Токаты
* Вулкан Мэакан

### Нацыянальныя паркі

На востраве Хакайда захавалася яшчэ шмат некранутых лясоў, у тым ліку:

| Нацыянальныя паркі |
| --- |
| Нацыянальны парк Сірэтока | 知床 |
| Нацыянальны парк Акан | 阿寒 |
| Нацыянальны парк Кусіра Сіцугэн | 釧路湿原 |
| Нацыянальны парк Дайсэцузан | 大雪山 |
| Нацыянальны парк Сікоцу-Тоя | 支笏洞爺 |
| Нацыянальны парк Рысіры-Рэбун-Сарабэцу | 利尻礼文サロベツ |

Акруга
------

Асноўны артыкул: **Акругі Хакайда**
Прэфектура Хакайда падзелена на 14 акруг:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Абасіры;
* Ібуры;
* Ісікары;
* Камікава;
* Кусіра;
 | * Немура;
* Осіма;
* Румоі;
* Сірыбэсі;
* Сараты;
 | * Соя;
* Токаты;
* Хідака;
* Хіяма.
 |

Буйныя гарады
-------------

Самы вялікі горад Хакайда — сталіца, Сапара. Буйныя гарады Хакадатэ на поўдні і Асахікава ў цэнтральным рэгіёне. Іншыя буйныя населеныя пункты ўключаюць Кусіра, Абіхіра, Івамідзава, Кітамі, Абасіры і Немура.

Насельніцтва
------------

Даныя перапісаў насельніцтва Японіі на працягу 1920—2005 гг.

|  |  |
| --- | --- |
| 1920 | 2359183 |
| 1925 | 2498679 |
| 1930 | 2812335 |
| 1935 | 3068282 |
| 1940 | 3272718 |
| 1945 | 3518389 |
| 1947 | 3852821 |
| 1950 | 4295567 |
| 1955 | 4773087 |
| 1960 | 5039206 |
| 1965 | 5171800 |
| 1970 | 5184287 |
| 1975 | 5338206 |
| 1980 | 5575989 |
| 1985 | 5679439 |
| 1990 | 5643647 |
| 1995 | 5692321 |
| 2000 | 5683062 |
| 2005 | 5627737 |

Транспарт
---------

Адзіная сувязь Хакайда з астатняй часткай Японіі — тунэль Сэйкан. Большасць падарожнікаў на востраў прыбывае паветраным транспартам: галоўны аэрапорт — Новы Тытасэ ў Тытасэ, на поўдні ад Сапара. Да Хакайда можна дабрацца таксама і на пароме з Сэндая, Ніігаты і некаторых іншых гарадоў, паромы з Токіа перавозяць толькі грузы.

У Хакайда даволі развітая чыгуначная сетка (гл. Hokkaido Railway Company), але да шматлікіх гарадоў можна дабрацца толькі па аўтадарозе.

Адукацыя
--------

У Хакайда маецца 37 універсітэтаў (7 нацыянальных, 5 мясцовых і 25 прыватных), 34 каледжа і 5 тэхналагічных каледжаў (4 нацыянальных і 1 мясцовы).

Гл. таксама
-----------

* Сірэтока — адзіны помнік Сусветнай спадчыны на Хакайда

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Хакайда** паводле БЭ у 18 т. Т.18, кн.1. — С. 282.
2. ↑  Гісторыя народа айну і іх сучаснае становішча Архівавана 4 сакавіка 2016. — Сахалінская абласная ўніверсальная навуковая бібліятэка
3. ↑  Даныя Службы статыстыкі Японіі

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Хакайда**
* Афіцыйны сайт
* Прадстаўніцтва губернатарства Хакайда на Сахаліне
* ХОККАЙДО // Япония от А до Я. Популярная иллюстрированная энциклопедия. (CD-ROM). — М.: Directmedia Publishing, «Япония сегодня», 2008. — ISBN 978-5-94865-190-3.

| ⛭Рэгіёны і адміністрацыйны падзел Японія Японіі |
| --- |
| Рэгіёны | Хакайда ·  Тахоку ·  Канто ·  Цюбу (Хакурыкуда ·  Касін'эцу ·  Сін’эцу ·  Такай) ·  Кансай ·  Цюгоку (Сан’ін ·  Сан’ё) ·  Сікоку ·  Кюсю (Рукю ·  Кюсю) |  |
| Прэфектуры | 

|  |  |
| --- | --- |
| Хакайда | Хакайда |
| Тахоку | Акіта ·  Аомары ·  Фукусіма ·  Іватэ ·  Міягі ·  Ямагата |
| Канто | Тыба ·  Гуму ·  Ібаракі ·  Канагава ·  Сайтама ·  Татыгі ·  Токіа |
| Цюбу | Айты ·  Фукуі ·  Гіфу ·  Ісікава ·  Нагана ·  Ніігата ·  Сідзуока ·  Таяма ·  Яманасі |
| Кансай | Хіёга ·  Кіёта ·  Міэ ·  Нара ·  Осака ·  Сіга ·  Вакаяма |
| Цюгоку | Хірасіма ·  Акаяма ·  Сіманэ ·  Таторы ·  Ямагуты |
| Сікоку | Эхімэ ·  Кагава ·  Коты ·  Такусіма |
| Кюсю | **Кюсю:** Фукуока ·  Кагосіма ·  Кумамота ·  Міядзакі ·  Нагасакі ·  Оіта ·  Сага**Рукю:** Акінава |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11940409w · ISNI: 0000 0004 1762 0708 · NDL: 00258064 · SUDOC: 027340864 |