В. І. Дэмут-Маліноўскі. «Рускі Сцэвала», 1813. Музей-панарама «Барадзінская бітва»
**Ру́скі Сцэ́вала** (руск.: Русский Сцевола) — сюжэт, які ўзнік у рускім мастацтве ў час вайны 1812 года і быў вельмі папулярны ў той перыяд. Ён быў адлюстраваны ў літаратуры, графіцы і скульптуры, акрамя таго у Расіі сюжэт стаў упрыгожваць гранёныя шклянкі, малочныя кубкі і нават фарфоравы чайны сервіз.

Гісторыя назвы
--------------

Назва дае адсылку да гісторыі старажытнарымскага юнака Гая Муцыя Сцэвалы  (руск.) (бел. які згодна з легендай не пабаяўся сунуць руку ў вогнішча, каб паказаць, што яго не пужаюць магчымыя катаванні.

Гісторыя сюжэту
---------------

У канцы 1812 года ў часопісе «Сын Айчыны» з'явілася невялікая нататка, дзе распавядалася нашумелая ў той час гісторыя пра гераічны подзвіг рускага селяніна:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| У войску Напалеона (як у нас на конскіх заводах) таўруюць салдат, якія воляю ці няволяю ўступаюць у яго службу. Згодна гэтаму звычаю, французы паставілі таўро на руку аднаго селяніна, які трапіў да іх. Са здзіўленнем спытаў ён: для чаго яго закляймілі? Яму адказвалі: гэта знак уступлення ў службу Напалеона. — Селянін схапіў сабе з-за пояса сякеру і адсек ёю кляймёную руку. — Ці трэба расказваць, што гэты новы Сцэвала быў Рускім? Адна думка служыць прыладай Напалеону або належаць да ліку злачынных выканаўцаў волі тырана падштурхнула яго да гэтага геройскага ўчынку. Што б зрабіў гэты Рускі, калі б провід прадставіў яму выпадак быць Курцыям  (руск.) (бел. сваёй Айчыны? | "|

Аляксандр Ільін-Таміч у артыкуле «Кто придумал русского Сцеволу?» падрабязна разбірае магчымы выдуманы характар гэтага выпадка.

У літаратуры
------------

Малюнак І. А. Іванова
У тым жа нумары, дзе была надрукавана нататка пра подзвіг селяніна, размясціўся верш А. Х. Вастокава  (руск.) (бел.:

Я — русский; верности и веры не нарушу.  

‎Ты тело мне клейми,  

‎Не запятнаешь душу!  

А руку и с клеймом, изволь, — себе возьми!

Таксама вядома чатырохрадкоўе мастака І. П. Тупылева  (руск.) (бел. якое было надрукавана пад адной з гравюр:

Вотще Порсена Рим громами потрясает.  

Кай Муций твёрдостью один его спасает.  

Кто ж, кто поколебать возможет тот престол,  

Который держит тьмы Сцевол?

Выяўленчае мастацтва
--------------------

Малюнак І. І. Церабянёва
Гравюра па малюнку Д. Аткінсана
Нататка ў часопісе стала повадам для карыкатур І. А. Іванова, І. І. Церабянёва і І. П. Тупылева  (руск.) (бел.. Мастакі мелі намер выкарыстаць прыклад Рускага Сцэвалы, каб надаць мужнасці і запалу рускім войскам у бітвах з напалеонаўскай арміяй. Але па сканчэнні вайны агітацыйны матыў творчасці графікаў не спатрэбіўся.

Ліст І. Церабянёва быў скапіяваны ў Германіі. Сюжэт «Рускі Сцэвала» знайшоў адлюстраванне ў англійскай гравюры, выкананай у 1816 Д. Кларкам  (англ.) (бел. і Дзюбургам па малюнку Д. Аткінсана.

Значна пазней сюжэт быў паўтораны ў англійскім мастацтве.

Скульптура
----------

Міхаіл Церабянёў. Партрэт скульптара на фоне «Рускага Сцэвалы». Рускі музей, 1830-я
В. І. Дэмут-Маліноўскі стварыў у 1813 годзе гіпсавую статую «Рускі Сцэвала». Скульптурнае рашэнне адыйшло ад рэалістычнага паказвання селяніна. Статуя створана ў манументальных, патэтычных формах, у традыцыях узнёслай класічнай прыгажосці. У магутнай пластыцы напаўаголенага цела селяніна, які нагадвае знешне антычнага Геракла, выказаны стан высокага напружання духоўных і фізічных сіл.

У 1813 Дэмут-Маліноўскаму за гэтую працу было прысвоена званне прафесара скульптуры.

У 1961 годзе з гіпсавага арыгінала была адліта бронзавая статуя, якая таксама, як і арыгінал, захоўваецца ў Дзяржаўным Рускім музеі.

Нумізматыка
-----------

У 1999 годзе Банкам Расіі была выпушчана манета ў гонар 100-годдзя Рускага музея з выявай скульптуры «Рускі Сцэвала» В. І. Дэмута-Маліноўскага, якая знаходзіцца ў гэтым музеі.

Мастацкае афармленне манеты выканалі мастак А. В. Бакланаў і скульптар А. А. Далгаполава. Чаканілася гэтая манета 900 пробы (вагай у тройскую ўнцыю чыстага срэбра) на Санкт-Пецярбургскім манетным двары накладам 15.000 штук.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Александр Ильин-Томич. «Кто придумал русского Сцеволу?». Журнал Родина № 6-7, 1992 год  (руск.)
2. ↑  А. Х. Востоков. «К россиянам»
3. ↑  M. Dubourg, 1786—1838)
4. 1 2  Русский Сцевола. В. И. Демут-Малиновский. 1813(недаступная спасылка)  (руск.)
5. ↑  Рускі Сцэвала, 1813. Адліў 1961 з гіпсавага арыгінала (ГРМ). Статуя. Бронза. 268х131х92. Дзяржаўны Рускі музей

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Рускі Сцэвала на Вікісховішчы |

* Александр Ильин-Томич. «Кто придумал русского Сцеволу?». Журнал Родина № 6-7, 1992 год  (руск.)