Ландшафтны парк у Баце
**Пейза́жны парк** (фр.: paysage ад *pays* — краіна, мясцовасць), або **англі́йскі парк**  — тып парку, які склаўся ў XVIII стагоддзя ў Англіі на кантрасце з барочным, рэгулярным паркам у «французскім стылі» Ленотра. У развіцці пейзажных паркаў важную ролю адыгралі філасофскія ідэі Асветніцтва, а таксама мастацтва Кітая.

Характарыстыка
--------------

Для пейзажнага парку ўласціва свабодная планіроўка, маляўнічае размяшчэнне кампазіцыйных элементаў, што імітуе прыродны ландшафт. Пры стварэнні такіх паркаў творча перапрацоўваліся матывы натуральнай прыроды; партэры замяняліся лужкамі, геаметрычныя па форме басейны і каналы — азёрамі і рэчкамі, строгі рытм пасадак — асобнымі або свабодна згрупаванымі дрэвамі (курцінамі), прамыя алеі — сцяжынкамі. У кампазіцыю пейзажных паркаў часам уваходзілі несапраўдныя руінныя формы раманскай і гатычнай архітэктуры, бутафорскія пабудовы ў «псеўдакітайскім стылі», штучныя збудаванні ў выглядзе гротаў, каскады і інш. У стварэнні паркавых перспектыў выкарыстоўваліся кулісы-сценкі са стрыжаных дрэў і кустоў. У многіх парках пейзажныя прынцыпы кампазіцыі спалучалі з рэгулярнымі.

Гісторыя
--------

### Англійскія вытокі

Адзін з першых пейзажных паркаў у Стоўрхедзе, Англія.
Французскі і англійскі парк уяўляюць сабой розныя грані эстэтыкі класіцызму ў дачыненні да садова-паркавага мастацтва. Парк версальскага тыпу сваімі прамалінейнымі дарожкамі і фігурнымі формамі старанна абрэзаных кустоў падкрэсліваў абсалютны кантроль чалавека над прыродай. Англійскі сад ішоў далей, сцвярджаючы найвышэйшую каштоўнасць таго мастацтва, якое неадрозна ад прыроды.

Першыя майстры англійскага саду — паладыянец Уільям Кент і садоўнік Чарлз Брыджмен — чэрпалі натхненне ў пейзажах Пусэна і асабліва Ларэна, якія малявалі ідэалізаваныя карціны прыроднай гармоніі. Захапленне ларэнаўскімі пейзажамі прывяло да стварэння неназойлівых у сваёй разнастайнасці паркаў у Кларэмонце і Стоўрхедзе. Працамі Кента самы грандыёзны рэгулярны парк Англіі, Стоу у Бакінгемшыры, быў паступова вычышчаны ад геаметрычных формаў і пераасэнсаваны як натуральны працяг навакольнага пейзажу. Першапачаткова сістэма пейзажнага парку ўвасабляла русаісцкую ідэю пакланення перад прыродай, прыгажосцю яе натуральных пейзажаў. Стваральнікі такіх паркаў імкнуліся да зразумення раўнавагі і гармоніі, што існуюць у прыродзе.

Майстры англійскага парку надавалі вялікае значэнне элементу непрадказальнасці і сюрпрызу. Наведвальнік англійскага парку рэдка мог прадказаць, што чакае яго за чарговым паваротам алеі. Як правіла, пейзаж разнастаілі маляўнічыя масткі і садовыя павільёны ў паладыянскім стылі, навеяныя архітэктурнымі накідамі Паладыа і яго вучняў. У пейзажныя паркі ўводзіліся і элементы ўсходняй экзотыкі (як, напрыклад, шынуазры Уільяма Чэмберса ў садах К'ю) або гатычныя матывы (упершыню выкарыстаныя Г. Уолпалам у Строберы-хіле).

Найбольш запатрабаванымі прадаўжальнікамі школы англійскага парку ў другой палове XVIII стагоддзі сталі Ланселот Браўн і Хамфры Рэптан, якія «прывялі ў гармонію» тысячы гектараў угоддзяў па ўсёй Брытаніі. Для Браўна характэрна спрашчэнне структуры парку за кошт канчатковай адмовы ад геаметрычных ліній алей і партэраў. У яго садах адкрытыя прасторы (палянкі і лужкі) адкрываюць захапляльныя перспектывы і візуальна пашыраюць межы парку. У садах маецца хмат штучных каналаў, замаскіраваныз пад зарослыя трыснягом рачулкі. Рэптан гусцей засаджвае свае сады кустамі і дрэвамі, арганізаванымі ў групы рознай шчыльнасці.

|  |  |  |  |  |
| Парк у Кларэмонце |  | Парк у Стоўрхедзе |  | Сады Уілтан-хауса |

### Кантынентальныя паркі

У сярэдзіне XVIII стагоддзя разам з архітэктурай ракако і барока стаў выходзіць з моды і рэгулярны парк. Распаўсюджванню культу прыроднай натуральнасці больш за іншых мысляроў спрыяў Жан-Жак Русо, які адным з першых перапланаваў свой сад у Эрменанвілі на англійскі ўзор. Пры Людовіку XVI англійскі парк атрымаў ужо ўсеагульнае распаўсюджванне, а яго жонка Марыя-Антуанэта стварыла ў Версалі ферму з агародам, дзе пад сялянскі посуд быў стылізаваны каштоўны сеўрскі фарфор.

Найбольшае распаўсюджванне на кантыненце англійскі парк атрымаў у Германіі, дзе адным з першых яго ўзораў стала «паркавае каралеўства» каля Дэсау — фантазія на тэму Стоу, Стоўрхеда і Кларэмонта. Гэты вялізарны парк прызнаны помнікам Сусветнай спадчыны, роўна як і яшчэ больш доўгі парк князя Пюклера ў Бад-Мускау. Іншымі характэрнымі прыкладамі пейзажных паркаў у Цэнтральнай і Усходняй Еўропе з’яўляюцца Англійскі парк у Мюнхене, парк Браніц у Прусіі, Лазянкоўскі і Уяздоўскі паркі ў Варшаве, Царыцынскі парк у Маскве, Екацярынінскі і Паўлаўскі паркі пад Пецярбургам і парк Манрэпо ў Выбаргу, на дэндрапарк «Сафіеўка» ва Умані.

|  |  |  |  |  |
| Эрменанвіль |  | Англійскі парк у Мюнхене |  | Паўлаўскі парк |

На Беларусі пезажныя паркі з’явіліся на мяжы XVIII—XIX стст. ў сядзібных, палацавых комплексах, такіх як Гомельскі палацава-паркавы ансамбль, Жыліцкі палацава-паркавы ансамбль, Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс, Краскаўская сядзіба, Столінскі парк «Манькавічы», Вердаміцкі парк, Лагойскі палацава-паркавы ансамбль і інш.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Пейзажны парк. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
2. ↑  Слоўнік дойліда. Архітэктура Беларусі. — Мн.: БелЭн, 1993. — 75 с.

Літаратура
----------

* Слоўнік дойліда. Архітэктура Беларусі. — Мн.: БелЭн, 1993. — 75 с.
* Пейзажны парк. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
* *Гарнизоненко Т. С.* Справочник современного ландшафтного дизайнера. — Ростов-на-Дону: Феникс, 2005. — 313 с. — (Строительство и дизайн). — ISBN 5-222-06328-3. — УДК 71(035.3)
* *Доронина Н.* Ландшафтный дизайн. — Фитон+, 2006. — 144 с. — ISBN 5-93457-088-9.
* *Саваренская Т. Ф. Швидковский Д. О.* Градостроительство Англии XVII—XVIII веков: Город и природа / Труды РААСН / Российская академия архитектуры и строительных наук. Отделение градостроительства. — М.: Эдиториал УРСС, 2001. — 140 с. — (Теоретические основы градостроительства). — 1 000 экз. — ISBN 5-8360-0403-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пейзажны парк
* Сайт часопіса «The English Garden» (англ.)
* Англійскі ландшафтны парк (1600—1818) (англ.)

| ⛭Раслінаводства і садаводства |
| --- |
| Садаводства | 
* Гісторыя[en]
* Дызайн
	+ сістэма аўтаматызаванага праектавання[en]
* Садовыя прылады
* Вертыкальны сад
* Арбарэтум
* Адвод
* Сад матылькоў[en]
* Грамадскі[en]
* Лесасад
* Французскае інтэнсіўнае[en]
* Партызанскае
* Сад
* Захаванне і аднаўленне гістарычных садоў[en]
* Пейзажны парк
* Натуральнае азеляненне[en]
* Партэр
* Паднятыя градкі[en]
* Прынцып квадратнага фута
* Устойлівае[en]
* Без паліву[en]

 |
| Тыпы садоў[en] | 

|  |  |
| --- | --- |
| Гістарычныя | 
* Візантыйскія сады
* Магольскія[en]
* Старажытнарымскія

 |
| Рэлігійныя | 
* Біблейскія[en]
* Ісламскія[en]
* Марыі[en]
* Святыя[en]

 |
| Паводле краін | 
* Англійскі
* Галандскі[en]
* Грэчаскі[en]
* Іспанскі[en]
* Італьянскі[en]
* Кітайскі
* Карэйскі
* Персідскі
	+ бак[en]
	+ чарбак[en]
	+ парадыз[en]
* Рускі
* Французскі
	+ регулярны
	+ пейзажны сад[en]
	+ Адраджэння[en]
* Шатландскі[en]
* Японскі

 |
| Іншыя | 
* Матылькоў
* Батанічны
* Вінаграднік
* Вісячы
* Водны[en]
* Дзікі[en]
* Дажджавы[en]
* Зімні
* Заалагічны парк
* Кактусавы[en]
* Камянёў
* Кантэйнерны[en]
* Катэджны[en]
* Папарацевы[en]
* На даху
* На заднім двары[en]
* Агарод
* Агароджаны[en]
* Аранжарэя
* Палісаднік
* Пладовы
* Перамогі
* Пробны[en]
* Ружоўнік
* Рынкавы[en]
* Сэнсарны[en]
* Скульптурны[en]
* Ценевы[en]
* Цяпліца
* Тэрапеўтычны[en]
* Трапічны[en]
* Задавальненняў
* Вузлавы[en]
* Філасофскі[en]
* Кветнік
* Каляровы[en]
* Чаір
* Чынампы

 |

 |
| Раслінаводства | 
* Сельская гаспадарка
	+ без жывёл[en]
	+ Устойлівая
	+ гарадское
* Арбарыстыка
* Батаніка
* Змешаныя пасадкі[en]
* Сельскагаспадарчыя культуры
	+ Самыя каштоўныя[en]
	+ ГМ
* Флора[en]
* Кветкаводства
* Памалогія
* Генетычна мадыфікаванае дрэва
* Гідрапоніка
* Ушчыльненыя пасевы
* Ландшафтная архітэктура
* Эналогія
* Агародніцтва
* Расліны (селекцыя
* Сеянцы[en]
* ГМ-расліна)
* Трапічнае[en]
* Гарадское
	+ сельская гаспадарка
	+ садаводства[en]
	+ лясная гаспадарка
	+ лесааднаўленне[en]
* Вінаградарства
* Рэкультывацыя
* Арэхаводства

 |
| Арганічнае | 
* Біядынамічная сельскай гаспадаркі[en]
* Спіс тэм[en]
* Веганскае арганічнае садоўніцтва[en]

 |
| Сродкі аховы раслін | 
* Фунгіцыды
* Гербіцыды
* Пестыцыды

 |
| 
* **Вікісховішча**

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX550998 · BNF: 11953382m · GND: 4073981-8 · LCCN: sh85053128 · LNB: 000066942 · NKC: ph623118 |

 |