recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Трафіменка.

**Васіль Сяргеевіч Трафіменка** (1938, Бялынавічы, Віцебскі раён, Віцебская вобласць, Беларуская ССР) — беларускі палітычны і дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі ордэна «Знак Пашаны» ветэрынарны інстытут імя Кастрычніцкай рэвалюцыі. Пасля сканчэння інстытута працаваў загадчыкам ветэрынарнага ўчастка ў в. Курына. Старшыня калгаса «Беларусь» і намеснік начальніка Упраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Віцебскага раёна (райсельгасхарч).

1-ы сакратар Віцебскага райкома КПБ

Прымаў удзел у II Усесаюзным пленуме ЦК УЛКСМ у Маскве і XIX Усесаюзнай канферэнцыі КПСС.

У 1990 годзе быў абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета Беларускай ССР XII-га склікання ад Суражскай выбарчай акругі № 146. Працаваў намеснікам старшыні Віцебскага абласнога аб’яднання па вытворчасці свініны.

Зноскі
------

1. 1 2  *Диканова, Т.*. 30 лет трудовой деятельности связывают Василия Трофименко с Витебским районом (руск.)(недаступная спасылка). *Жыццё Прыдзвіння* (18 студзеня 2018). Архівавана з першакрыніцы 4 снежня 2020. Праверана 19 лістапада 2020.
2. ↑  Ушанаваныя Радзімай // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебскага раёна / Рэдкалегія: А. П. Красоўскі і інш.; Уклад. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Маст. літ. 2004. — 772 с.: іл. — С. 690. — ISBN
3. ↑  *Гілевіч, Н.*. Дзевяноста трэці год. Дзённік **(нявызн.)**. *Беларускі гістарычны агляд* (16 кастрычніка 2011). Праверана 19 лістапада 2020.
**Субрагацыя** (лац.: Subrogatio — замена) — пераход да страхоўшчыка, які выплаціў страхавое пакрыццё, права патрабаваць кампенсацыю з асобы, адказнай за шкоду, прычыненую страхавальніку ў межах кампенсаванага. Субрагацыяй завецца адзін з прыватных выпадкаў пазадамоўнай замены крэдытора ў абавязацельстве. З аднаго боку, субрагацыю варта адрозніваць ад замены крэдытора ў абавязацельстве паводле дамовы (цэсія, факторынг, індасамент), бо ў адрозненне ад дамоўных формаў замены крэдытора прававая падстава субрагацыя — не ў дамове, а ў законе. Інстытут субрагацыі здабыў шырокае ўвасабленне ў Кодэксе Напалеона.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX539836 · BNF: 11980237d · GND: 4058666-2 · LCCN: sh85129525 · Microsoft: 121062744 · NDL: 00576640 |

 |
**Ку́шлікаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Полацкага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Кушлікі.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Валынецкага раёна Полацкай акругі БССР. 9 сакавіка 1929 года раён быў перайменаваны ў Боркавіцкі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Боркавіцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Полацкага раёна БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Полацкай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Адамоўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
«Ураган-М» на выставе MILEX-2019.
**9П140МБ «Ураган-М»** — рэактыўная сістэма залпавага агню беларускай вытворчасці, створаная на базе БМ-27 «Ураган» і ўпершыню прадстаўленая ў Мінску ў 2019 годзе. Распрацоўкай выкарыстоўваюцца ракеты **9М27** калібра 220 мм.

Гісторыя
--------

Сістэма, верагодна, была створана ў 2010-х гадах дзяржаўным вытворцам зброі ААТ «ВОЛАТАВТО» для замены састарэлых БМ-27 савецкай вытворчасці. Распрацоўка не толькі паступіла на ўзбраенне беларускай арміі, але і пайшла на экспарт. Як мяркуецца, першымі пакупнікамі «Ураган-М» сталі краіны Афрыкі і Сірыя.

Апісанне
--------

16 пускавых труб (выгляд ззаду).
Сістэма «Ураган-М» створана на базе ўсюдыходнага трохвосевага паўнапрываднага грузавіка МАЗ-631705. У адрозненні ад састарэлага чатырохвосевага ЗІЛ-135 версіі «Ураган», з новай машынай ў мадэрнізацыі больш чым удвая павялічыўся запас ходу. Таксама значна павялічылася хуткасць на дарогах з цвёрдым пакрыццём.

На транспартным сродку знаходзіцца ўпакоўка з 16 пускавымі трубкамі для снарадаў калібра  220 мм. Трубкі размешчаны ў два пласта па шэсць. Трэці пласт змяшчае толькі чатыры. Як і ў папярэдняй версіі, пакет труб можа паварочвацца гарызантальна на 60° па кірунку руху (30° з кожнага боку). Па вертыкалі пакет труб можна рэгуляваць пад вуглом 0-55°. Адпаведна, тэхналогія пускавой устаноўкі была зменена мінімальна, бо ўсе ракеты БМ-27 павінны быць прыдатны да выкарыстання. Сістэма абсталёўваецца спадарожнікавай навігацыяй. Цэнтр кіравання агнём батарэі размешчаны на грузавым аўтамабілі МАЗ-6317, які замацаваны на сістэме кіравання батальёна і звязаны з РЛС артылерыйскай разведкі.

Для перазарадкі выкарыстоўваецца машына *9Т452МБ*. Гэты аўтамабіль таксама створаны на базе грузавіка *МАЗ-631705*. 9Т452МБ транспартуе 16 ракет і мае кран, з дапамогай якога снарады паасобку мацуюцца да пускавых труб ракеты-носьбіта «Ураган-М». Працэс перазарадкі для ўсіх пускавых труб займае ад 14 да 31 хвіліны.

Зноскі
------

1. 1 2 3  MILEX 2019: Belarus upgrades mid-range MRL inventory (englisch)
2. 1 2  Altair.com.pl: Białoruski Uragan-M już w linii (polnisch)
3. ↑  Modernized Launch Vehicle BM 9P140MB Архівавана 26 ліпеня 2021. (englisch)
4. 1 2  Volatavto.by: Modernized transport-and-loader vehicle TZM 9Т452MB Архівавана 26 ліпеня 2021. (englisch)

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | 9П140МБ «Ураган-М» на Вікісховішчы |

* 9П140МБ Ураган-М на афіцыйным сайце вытворцы Архівавана 26 ліпеня 2021. (англ. рус. бел.)
**Цясто́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дрысенскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Цясты.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Дрысенскі сельсавет** у складзе Дрысенскага раёна Полацкай акругі БССР. Цэнтр — мястэчка Дрыса. 21 жніўня 1925 года перайменаваны ў Цястоўскі сельсавет, цэнтр перанесены ў вёску Цясты. Пасля скасавання акруговай сістэмы з 26 ліпеня 1930 года ў Дрысенскім раёне БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Полацкай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Віцебскай вобласці. 20 мая 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Прудзінкаўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Аркадзь Маўзон**, сапр. **Арон Маўшэнзон** (23 верасня 1918, Віцебск — 19 жніўня 1977) — беларускі драматург.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і рабочага. Скончыў фабрычна-заводское вучылішча (1935). Працаваў токарам на заводзе «Камунар» (цяпер імя С. Кірава) у Мінску. Пасля заканчэння драматычнай студыі пры БДТ-1 (1936) быў акцёрам, асістэнтам рэжысёра БДТ-2 (Віцебск). З 1946 загадваў аддзелам культуры газеты «Віцебскі рабочы», з 1951 быў начальнікам сцэнарнага аддзела кінастудыі «Беларусьфільм». У 1965—1971 працаваў у Міністэрстве культуры БССР. Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1947).

Творчасць
---------

Дэбютаваў у друку ў 1945. Пісаў на беларускай і рускай мовах. Першая п'еса — «Канстанцін Заслонаў» (1946, пастаўлена ў 1947, у 1948 апублікавана, а спектакль атрымаў Дзяржаўную прэмію СССР). Аўтар п'ес «Наталля Крыўцова» (апублікавана і пастаўлена ў 1954), «У ціхім завулку» (апублікавана і пастаўлена ў 1955), «Калі разыходзяцца шляхі» (пастаўлена ў 1955), «Непрымірымасць» (пастаўлена ў 1956), «У бітве вялікай» (1958, пастаўлена ў 1957), «Калі ты чалавек» («Твой светлы шлях», апублікавана і пастаўлена ў 1960), «Пад адным небам» («Асцярожна, Мякішавы», апублікавана і пастаўлена ў 1962), «Куда идешь, Сергей?» (апублікавана і пастаўлена ў 1965), «У доме на Сонечнай» (пастаўлена ў 1966), «Жизнь всего одна» (апублікавана і пастаўлена ў 1968), «Дарога праз ноч» («Людзі, агонь, смерць», апублікавана і пастаўлена ў 1970), «Да апошняга дыхання» (апублікавана ў 1978), шэрагу аднаактовак. Выдадзены зборнікі драматургічных твораў «Выбраныя п'есы» (1964), «Людзі і час» (1972), «П'есы» (1974), «П'есы» (1978), «Да апошняга дыхання» (1985).

Па яго сцэнарыях пастаўлены кінафільмы «Канстанцін Заслонаў» (1949, у 1950 фільм атрымаў Дзяржаўную прэмію СССР), «Зялёныя агні» (1956), «Наперадзе — круты паварот» (1960).

Выступаў у перыядычным друку з артыкуламі аб драматургіі і сучасным тэатры.

Прызнанне
---------

Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» і медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Маўзон Аркадзь // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X.
* Маўзон Аркадзь // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 217. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
* Маўзо́н Аркадзь Іосіфавіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 471. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Маўзон (Маўшэнзон) Аркадзь (Арон) Іосіфавіч // Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n85008483 · NKC: js2011631479 · NUKAT: n2012143591 · VIAF: 3892069 · БАП: 128898 |
Карта рассялення славян і іх суседзяў на канец VIII стагоддзі.
**Баварскі географ** або **Усходнефранкская табліца плямёнаў** (лац.: Geographus Bavarus) — спіс народаў і плямёнаў, пераважна славянскага паходжання, якія насялялі ў IX стагоддзі вобласці на ўсход ад Франкскай дзяржавы.

Дакумент на двух лістах быў выяўлены ў 1722 годзе ў Баварскай дзяржаўнай бібліятэцы (Мюнхен), дзе і захоўваецца ў наш час. Гэта прыпіска ў канцы рукапісу, якая змяшчае трактат пра геаметрыю Баэцыя. Баварскі герцаг набыў яго ў 1571 годзе разам з архівам антыквара Германа Шэдэля (1410—1485). У навуковы абарот яго ўвёў французскі пасол у Мюнхене граф Луі Габрыэль дзю Бюа-Нансэ, які апублікаваў у сярэдзіне XVIII стагоддзя пераклад помніка на французскую мову. Назву «Баварскі Географ» даў дакументу польскі пісьменнік і вучоны Ян Патоцкі ў 1796. Гэта назва звязана з месцам знаходкі; паводле паходжання помнік, хутчэй за ўсё, звязаны не з Баварыяй, а са Швабіяй (гл. ніжэй).

Дата стварэння спісу
--------------------

Паводле палеаграфічных даных рукапіс «Баварскага географа» ўпэўнена адносяць да IX стагоддзя. Паводле гістарычных даных, звязаным з апісаннямі плямёнаў, згаданых у спісе, даследчыкі датуюць спіс часам ад 817 да 840-х гадоў.
Спіс каля 850 года быў улучаны ў склад больш шырокага рукапісу, які належала манастыру Рэйхенау на Бодэнскім возеры, што пацвярджае дату напісання рукапісу як 1-я палова IX стагоддзя.

Вядомы расійскі гісторык і лінгвіст А. В. Назарэнка схільны датаваць рукапіс 2-й паловай IX стагоддзя, галоўным чынам абапіраючыся на сваю версію паходжання этноніма *русь*. Назарэнка лічыць магчымым сувязь помніка з місіянерскімі планамі святога Мяфодзія, які, як зараз устаноўлена, у канцы 860-х гадоў пабываў у манастыры Рэйхенау.

Зноскі
------

1. ↑  J. Potocki. Fragments historiques et geographiques sur la Scythie, Sarmatie, et les Slaves. Brunsvic, 1796.
2. ↑  Статья Седов В. В. «Древнерусская народность Русы» Архівавана 8 снежня 2009.
3. ↑  И. Херрман, Анализ данных Баварского Географа с точки зрения немца Архівавана 4 сакавіка 2016.
4. ↑  Назаренко А. В. Русь и Германия в IX—XI вв. // Древнейшие государства Восточной Европы. 1991. М. 1994. с. 35-61.
**Рейкялейпя** (фінск.: reikäleipä — «хлеб з дзіркай»), або **Руйсрэйкялейпя** (фінск.: ruisreikäleipä — «аржаны хлеб з дзіркай») — традыцыйны фінскі аржаны хлеб.

Уяўляе сабой праснак дыяметрам каля 30 см і таўшчынёй 3-4 см, у цэнтры якой маецца адтуліна дыяметрам каля 5 см. Цеста для рэйкялейпя робяць з жытняй мукі, часам з невялікім даданнем пшанічнай мукі. Выпякаюць хлеб 20-30 хвілін пры тэмпературы 250 ° C.

Хлеб такой формы традыцыйна выпякалі некалькі раз у год, пасля чаго для прасушкі і захоўвання падвешвалі іх на спецыяльных жэрдзях пад столлю хаты (звычайна на кухні).

Першапачаткова такі хлеб гатавалі толькі ў Заходняй Фінляндыі, у іншых месцах ён атрымаў распаўсюджванне значна пазней. На ўсходзе Фінляндыі пяклі больш тоўсты жытні хлеб, вядомы пад назвай руйслімппу (фінск.: ruislimppu — «жытні каравай»), у Карэліі і Сава толькі такі хлеб называлі жытнім. Адрозненне ў выпечцы хлеба ва ўсходняй і заходняй частках Фінляндыі было звязана з асаблівасцямі будаўніцтва: на захадзе ў дамах было дзве печы — адна для абагрэву і адна, спецыяльная, для выпечкі хлеба — яе выкарыстоўвалі рэдка, таму рабілі адразу шмат хлеба. На ўсходзе для ацяплення і выпечкі хлеба служыла адна печ, таму хлеб пра запас не пяклі.

Елі рейкялейпя звычайна з маслам і малаком.

| ⛭Жыта |
| --- |
| Віды і тыпы жыта | *Secale africanum* • *Secale anatolicum* • Жыта пасяўное (*Secale cereale*) • *Secale ciliatiglume* • *Secale ×derzhavinii* • *Secale montanum* • *Secale segetale* • *Secale sylvestre* • *Secale vavilovii* |
| Кулінарыя | Жытні віскі  (англ.) (бел. • Жытні хлеб (Барадзінскі  (укр.) (бел. • Закусачныя сухарыкі  (руск.) (бел. • Камісняк  (укр.) (бел. • Лімпа  (руск.) (бел. • Нарачанскі • Пумпернікель  (руск.) (бел. • Рохгельхен  (руск.) (бел. • Рэйкялейпя • Рупьмайзэ  (руск.) (бел. • Хрумсткія хлябцы  (руск.) (бел.) • Жытняе піва  (руск.) (бел. • Жытняя водка • Калакука • Каліткі  (руск.) (бел. • Мямі • Олеброд  (руск.) (бел. • Скландраусіс  (руск.) (бел. • Смёрэброд • Шэры  (англ.) (бел. • Хлебны дэсерт  (руск.) (бел. |
| Шкоднікі і хваробы | Спіс захворванняў жыта |
| Часткі расліны і іх выкарыстанне | 
Сцябло
Жытняя салома  (ВД) (бел.
Насенне
Жытняе вотруб’е  (ВД) (бел.
Зародак  (англ.) (бел.
Мякіна  (руск.) (бел. (шалупінне)
Эндасперм  (руск.) (бел.
Алей зародкаў жыта
Глютэн
 |
| Базавая апрацоўка | 
НіякаяЖытняя крупа
СпецыяльнаяЖытнія шматкі  (англ.) (бел.
АбмалотМука (сеяная, абдзірная і абіўная)
 |
| Вырошчванне і экспарт | Спіс краін па вырошчванні жыта  (руск.) (бел. • Спіс краін па экспарту жыта |
| Іншае | Бяссменная сяўба азімага жыта  (укр.) (бел. |
**Балійская мова** (*Basa Bali*) — аўстранезійская мова, родная мова балійцаў. Распаўсюджана пераважна ў інданезійскай правінцыі Балі.

Асаблівасці
-----------

Балійская мова належыць да балі-сасакскіх моў малайска-палінезійскай групы аўстранезійскай моўнай сям’і. З перыяду сярэднявечча знаходзілася пад значным уплывам яванскай мовы, адкуль запазычвалася пераважна лексіка. Старажытнаяванская літаратурная мова каві выкарыстоўваецца ў рэлігійнай практыцы на Балі і ў наш час.

Для балійскай мовы характэрны вялікая колькасць выбухных зычных (8 з 17) і націск на апошні склад.

Вылучаецца шэраг дыялектаў, асабліва моцныя адрозненні ад стандартаў маюць дыялекты *дарма лаксана* жыхароў суседняга з Балі вострава Пеніда і *балі ага*, распаўсюджаны ў некаторых горных раёнах Балі. Апошні амаль не зведаў уплыву каві і часам вылучаецца ў асобную мову.

Балійская мова

Пагрозы
-------

У выніку пашырэння інданезійскай мовы колькасць балійцаў, якія стала размаўляюць на роднай мове ў паўсядзённым жыцці, у наш час паступова скарачаецца.

Пісьмо
------

Балійская пісьмовасць *каракан* на аснове старажытнаіндыйскага пісьма брахмі вядома з XI ст. і шырока ўжываецца і ў нашы дні. Прыклад запісу на *каракан*:

Запіс на каракан

У XX ст. таксама распаўсюдзіўся алфавіт *тулісан Балі* на аснове лацінкі. Ім карыстаюцца ў школьнай адукацыі і сродках масавай інфармацыі.

Спасылкі
--------

* omniglot.com
* User-Friendly Guide to Spoken Balinese
* Balinese language ‘will never die’

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4273140-9 · NDL: 00560526 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Мікалаеўская царква.
**Будынак бібліятэкі** — будынак у г. Горкі, размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы ансамбля Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі, па адрасе Паркавы праезд, 1.

Гісторыя
--------

### Свята-Мікалаеўская царква

Царква да перабудовы. Пачатак XX ст. С. Юркоўскі
Будаўніцтва Свята-Мікалаеўскай царквы Горы-Горацкага земляробчага інстытута пачалося 1 жніўня 1849 г. Падмурак закладваўся пад назіраннем архітэктара Маркава, цераз год яго змяніў архітэктар Бонч-Бруевіч, а затым за будаўніцтвам назіраў інжынер Іван Осіпаў з Віцебскай палаты дзяржаўнай маёмасці. Непасрэдна будаўніцтвам займаўся архітэктар А. Кампіёні. Пры мураванні сцен кожная цагліна змачвалася, а кожны рад мура залівалі вапнавым растворам, звонку вапнавыя швы заглыбляліся для лепшай звязкі тынку з цэглай. Цэглу спецыяльнага абпалу рабілі на цагляным заводзе ў фальварку Іванова. Было зроблена 6 драўляных крыжоў, якія абабілі жалезам і заказана 6 званоў ад 1 да 45 пудоў. Драўлянны іканастас, прастольнік і 2 клірасы паставіў маскоўскі купец І. Котаў. 17 ікон для іканастаса браўся напісаць вучань Санкт-Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў Васіль Феклістаў. Звонку царква была патынкавана растворам пяску з вапнай.

### Перабудова

Перабудаваны ў 1930-я гады з былой царквы ў стылі канструктывізму.

Архітэктура
-----------

План першага паверха
Бібліятэка
Цяпер бібліятэка ўяўляе сабой двухпавярховы мураваны будынак складанай у плане формы. Плоскія сцены фасадаў члянёны высокімі прамавугольнымі аконнымі праёмамі без ліштваў.

Зноскі
------

1. ↑  Грамадскія і прамысловыя будынкі.
2. 1 2  868.  // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Літаратура
----------

* 868.  // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Будынак бібліятэкі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
* Будынак бібліятэкі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі на сайце «Архіварта»
**Пя́ты Усебелару́скі з’езд саве́таў** *рабочых, сялянскіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў*. Адбыўся 9 — 15 студзеня 1924 года ў Мінску.

Прадстаўніцтва на з’ездзе
-------------------------

Прысутнічала 236 дэлегатаў з рашаючым і 90 з дарадчым голасам.

Парадак дня
-----------

* аб міжнародным і ўнутраным становішчы СССР (В. А. Багуцкі);
* справаздача ўрада БССР (А. Р. Чарвякоў);
* справаздача аб выкананні дзяржаўнага і мясцовага бюджэту за 1923 і зацвярджэнне на 1924 год (С. Я. Талунціс);
* аб раянаванні Беларусі і рэарганізацыі савецкага апарату;
* даклад Наркамата земляробства БССР аб плане землеўпарадкавальных работ на 1924 год і аб сельгаскрэдыце (А. С. Славінскі, Н. Л. Аксючыц);
* даклад Наркамата асветы БССР (У. М. Ігнатоўскі, А. В. Баліцкі);
* аб зацвярджэнні Канстытуцыі СССР (А. Х. Гетнер);
* выбары членаў Савета Нацыянальнасцей ЦВК СССР і дэлегатаў на II Усесаюзны і VI Надзвычайны Усебеларускі з’езды Саветаў;
* бягучыя справы.

Рашэнні з’езда
--------------

З’езд ухваліў дзейнасць СНК БССР, у тым ліку па ўтварэнні СССР, зацвердзіў пастановы ЦВК i СНК БССР аб уступленні Беларускай ССР у Саюз ССР; адобрыў праект Канстытуцыі СССР i даручыў ЦВК прывесці Канстытуцыю БССР у адпаведнасць з Канстытуцыяй СССР. Biтaў рашэнне працоўных Гомельскай, Віцебскай і Смаленскай губерняў уключыць у склад БССР раёны гэтых губерняў з большасцю беларускага насельніцтва, даручыў ураду БССР падрыхтаваць з адпаведнымі органамі ўлады РСФСР i СССР аб’яднанне i зацвердзіць яго на VI Надзвычайным Усебеларускім з’ездзе Саветаў. З’езд адзначыў, што эканоміка БССР развіваецца паспяхова i зацвердзіў бюджэт рэспублікі на 1923—1924 гады. 

З’езд прыняў рашэнне аб плане ўвядзення Усеагульнага навучання (на працягу 10 гадоу) і ліквідацыі непісменнасці насельніцтва Беларусі; прызнаў неабходным перагледзець сістэму народнай асветы (сувязь з вытворчасцю, развіццё прафесіянальнай адукацыі), звярнуў увагу на развіццё культурна-асветніцкай работы сярод працоўнага сялянства, умацаванне сеткі культурна-асветніцкіх устаноў.

З’езд паслаў прывітанні ЦК РКП(б) і У. І. Леніну.

З’езд прадоўжыў паўнамоцтвы ЦВК, выбранага на Чацвёртым Усебеларускім з’ездзе Саветаў, да склікання VI Надзвычайнага Усебеларускага з’езда Саветаў; выбраў 4 дэпутата ў Савет Нацыянальнасцей ЦВК СССР (адно месца пакінуў Віцебскай губерні), 19 дэлегатаў з рашаючым і 6 з дарадчым голасам на II Усесаюзны і 115 з рашаючым і 115 з дарадчым голасам на VI Надзвычайны Усебеларускі з’езды Саветаў.

Літаратура
----------

* Постановления Пятого Всебелорусского съезда Советов. Мн. 1924;
* Съезды Советов Союза ССР, союзных и автономных советских социалистических республик: С6. док. Т. 5. М. 1964.

| ⛭Усебеларускія з’езды Саветаў |
| --- |
| Усебеларускія з’езды Саветаў рабочых, салдацкіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў | I (1919) |
| Усебеларускія з’езды Саветаў рабочых, сялянскіх, батрацкіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў | II (1920) |
| Усебеларускія з’езды Саветаў рабочых, сялянскіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў | III (1921) ·  IV (1922) ·  V (1924) ·  VI (1924) ·  VII (1925) ·  VIII (1927) ·  IX (1929) ·  X (1931) ·  XI (1935) ·  XII (1936, 1937) |
Тытульная старонка трактату «Оптыка» сэра Ісаака Ньютана
**Трактат** (лац.: tractare, у перакладзе *разбіраць, разглядаць*) — гэта фармальнае і сістэматычнае выкладанне наконт якой-небудзь канкрэтнай тэмы, дзе прадстаўленая тэма разглядаецца больш шырока і глыбока, а таксама з большым ухілам у тлумачэнне механікі функцыянавання абранае тэмы, чым у эсэ. Манаграфіей завецца трактат па вузкай тэме.

Зноскі
------

1. ↑  "Treatise." Merriam-Webster Online Dictionary
2. ↑  "Monograph." Merriam-Webster Online Dictionary

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4203481-4 |
Неўласцівы інтэграл першага роду: інтэграл трэба вызначыць на неабмежаванай вобласці.
Неўласцівы інтэграл другога роду: падынтэгральная функцыя можа быць неабмежаваная на вобласці інтэгравання.

У матэматычным аналізе, **неўласці́вы інтэгра́л**, ці **няўла́сны інтэгра́л** — інтэграл ад неабмежаванай функцыі ці па неабмежаванаму мноству. З'яўляецца пашырэннем паняцця Рыманава інтэграла і абазначаецца як звычайны вызначаны інтэграл.

Неўласцівы інтэграл вызначаецца як граніца паслядоўнасці інтэгралаў Рымана пры імкненні іх меж інтэгравання (адной ці абедзвюх) да бесканечнасці ці асаблівых пунктаў падынтэгральнай функцыі. Такім чынам, напрыклад, калі правая мяжа інтэгравання — дадатная бесканечнасць:

{\displaystyle \int \limits \_{a}^{+\infty }f(x)\,dx=\lim \_{b\to +\infty }\int \limits \_{a}^{b}f(x)\,dx;}
ці ў выпадку, калі функцыя неабмежаваная ў наваколлі левай мяжы інтэгравання:

{\displaystyle \int \limits \_{a}^{b}f(x)\,dx=\lim \_{c\to a+0}\int \limits \_{c}^{b}f(x)\,dx.}
Неўласцівыя інтэгралы *па неабмежаваных абласцях* называюцца **неўласцівымі інтэграламі першага роду**. Напрыклад, такія інтэгралы:

{\displaystyle \int \limits \_{-\infty }^{+\infty }e^{-x^{2}}\,dx,\qquad \int \limits \_{1}^{+\infty }{\frac {dx}{x^{2}}}.}
Неўласцівыя інтэгралы *ад неабмежаваных функцый* называюцца **неўласцівымі інтэграламі другога роду**. Напрыклад,

{\displaystyle \int \limits \_{5}^{10}{\frac {dx}{\sqrt {x-5}}},\qquad \int \limits \_{0}^{1}\ln x\,dx.}

Гл. таксама
-----------

* Першаісная
* Вызначаны інтэграл
* Інтэграл Рымана

Літаратура
----------

* *Кудрявцев Л. Д.* Несобственный интеграл // Математическая энциклопедия / И. М. Виноградов (гл. ред.). — М.: Советская энциклопедия. — Т. 3.

| ⛭Інтэгралы |
| --- |
| Спосабы азначэння | 
Інтэграл Бохнера
 ·  Інтэграл Даніэля
 ·  Інтэграл Дарбу
 ·  Інтэграл Лебега
 ·  Інтэграл Лебега-Сцілцьеса
 ·  Інтэграл Рымана
 ·  Інтэграл Рымана-Сцілцьеса
 ·  Інтэграл Калмагорава
 ·  Інтэграл Курцвейля-Хэнстока
 ·  Інтэграл Хаара
 ·  Інтэграл Хінчына
 |
| Неўласцівыя інтэгралы | 
Неўласцівы інтэграл
 ·  Гаусаў інтэграл
 |
| Стахастычныя інтэгралы | 
Інтэграл Іто
 ·  Інтэграл Стратановіча
 ·  Інтэграл Скарахода
 |
**Порт-Матарын** (англ.: і фр.: Port Mathurin) — горад, адміністрацыйны цэнтр вострава Радрыгес у дзяржаве Маўрыкій. Насельніцтва (2008 г.) - 5 929 чал.

Порт-Матарын месціцца ў адзінай бухце на востраве Радрыгес, прыдатнай для заходу вялікіх суднаў. Быў заснаваны ў XVIII ст. французскімі каланістамі з вострава Маўрыкій. Атрымаў сваю назву ад імя аднаго з першых перасяленцаў Мацьюрэна Брэньі. 

З 2001 г. у Порт-Матарыне знаходзіцца Рэгіянальны Сход вострава Радрыгес.

Асноўныя галіны эканомікі — рыбалоўства, гандаль, абслугоўванне марскога транспарта і турыстаў. У Порт-Матарыне працуе марскі порт.

Спасылкі
--------

* Port Mathurin Архівавана 30 снежня 2007.
**Мяцежны Шлях**  — моладзевы аргенцінскі тэлесерыял, створаны ў 2002 годзе прадзюсарам Крысам Морэнай. Серыял складаецца з двух сезонаў: 2002—2003 гг. і 2003—2004 гг. Апошні эпізод якога быў паказаны ў ліпені 2004 года.

У цэнтры карціны паўстаюць 4 галоўных персанажа: Мія, Мануэль, Пабла і Марыса, якія вырашаюць стварыць музычную групу. У кожнага з іх розныя характары, погляды на жыццё, густы, і жаданне паставіць сябе ў грамадстве, але, нягледзячы на ўсё гэта, яны на працягу ўсяго серыяла спрабуюць знайсці кампраміс адзін з адным, і разам ісці да адной мэты, таго чаго хочуць — спяваць, выступаць, сябраваць і любіць…

Цікавыя факты
-------------

Калі здымаўся серыял у краіне была вельмі складаная эканамічная і палітычная сітуацыя, што, уласна, і адбылася на сюжэце серыяла: дзеці вучацца ў школе «Элітны шлях», школе для дзяцей заможных бацькоў, дзе нараўне з багатырамі таксама маюць магчымасць вучыцца, так званыя «стыпендыяты» — дзеці з бедных сем’яў, вось у гэтым і прасочваюцца рэзкія сацыяльныя размежавання, уласцівых аргенцінскаму грамадству і цяпер, асабліва — тады.

Спасылкі
--------

* Erreway.Org
**Мо́накан** (англ.: Monacan; магчымая саманазва: *Amai Amañuhkañ*) — індзейскі народ, карэнныя насельнікі Віргініі. У 2009 г. у ЗША жыло каля 2000 чалавек, якія вызначалі сваю тоеснасць як монакан.

Першая ўзгадка пра монакан з’явілася ў 1607 г. пасля заснавання калоніі Джэймстаўн. У адрозненне ад паўхатан, яны размаўлялі на сіўанскай мове. Меркавана, што назва монакан паходзіць ад саманазвы *Amai Amañuhkañ* (літаральна «краіна мясцовых жыхароў»). Паводле адной з сучасных гіпотэз, усход сучасных ЗША — старажытная прарадзіма ўсіх народаў сіў, адкуль яны пачалі рассяляцца на захад. Такім чынам, монакан былі рэшткамі старажытнага насельніцтва. Яны займаліся земляробствам і паляваннем, здабывалі медзь, хавалі памерлых у курганах.

Кантакты паміж монакан і англійскімі каланістамі мелі вельмі абмежаваны характар. У 1677 г. монаканскі правадыр Сірэнуф падпісаў мірнае пагадненне. Іх колькасць стала скарачалася з-за эпідэмічных захворванняў, завезеных еўрапейцамі. У канцы XVII ст. монакан далучыліся да каюга і мігрыравалі на поўнач. На працягу XVIII ст. яны ўзгадваліся сярод жыхароў Паўночнай Караліны, Пенсільваніі і Канады.

У 1831 г. нашчадак монакан, Вільям Джонс, адрадзіў супольнасць індзейцаў, якая атаясняла сябе са старажытнымі жыхарамі. У нашы дні яна вядома як «нацыя монакан», прызнаная ў 1988 г. Садружнасцю Віргінія.

Спасылкі
--------

* Monacan Indian Nation
* Monacan Tribe
* Virginia Indian Archive: The Monacan Nation(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85086669 |
**Антоніа Калебота** (італ.: Antonio Calebotta (Calebota), польск.: Antoni Calebotta (Callabotta), лац.: Antonius Calebota; 25 сакавіка, 1784, Італія) – ?) – святар, прафесар Полацкай езуіцкай акадэміі.

Біяграфія
---------

11 лютага 1814 г. будучы ўжо ксяндзом, уступіў у Таварыства Ісуса. У 1815 г. скончыў курс тэалогіі ў Полацкай езуіцкай акадэміі і да самага закрыцця гэтай навучальнай установы займаў у ёй пасаду прафесара кананічнага права і царкоўнай і ўсеагульнай гісторыі.

Пасля выгнанне езуітаў з Расійскай імперыі (1820) некаторы час знаходзіўся ў Аўстрыі і Германіі. У 1826 г. пераехаў на Галічыну, дзе паўторна ўступіў у Ордэн. Некаторы час займаў пасаду прафесара тэалогіі ў Старой Весі і Тынцы, але ў 1828 г. канчаткова пакінуў Таварыства Ісуса. (Згодна з дадзенымі Л. Гжэбня, А. Калебота выйшаў з Ордэна ў 1827 г.)

Зноскі
------

1. ↑  Catalogs SJ 1774-1829. Russiae. Архівавана 13 ліпеня 2020.
2. ↑  Catalogs SJ 1774-1829. Galicianae. p. 154, 174. Архівавана 13 ліпеня 2020.
3. ↑  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.

Літаратура
----------

* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564–1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. – Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. – 882 s.
* Giżycki, J.M.  (руск.) (бел. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. – Kraków : Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. – 288 s.
**Бенджамін Копман** (англ.: Benjamin Kopman; 25 снежня 1887, Віцебск — 4 снежня 1965, ЗША) — беларускі і амерыканскі жывапісец, графік, ілюстратар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Віцебску ў сям’і Давыда Копмана і Рыўкі Кісельгоф. Скончыў пачатковую школу ў Екацярынаславе. У 1900 годзе паступіў у Школу жывапісу і малюнка Ю. М. Пэна ў Віцебску. У 1903 годзе з сям’ёй эміграваў у ЗША. Нядоўга вучыўся ў Нацыянальнай акадэміі дызайну ў Нью-Ёрку (1905—1907). У 1913 годзе прыняў амерыканскае грамадзянства.

Ствараў карціны з элементамі фантастыкі і гратэску. Займаўся станкавай графікай, ілюстраваў дзіцячыя кнігі, маляваў карыкатуры. Ілюстраваў раманы «Злачынства і пакаранне» Ф. М. Дастаеўскага (1944) і «Франкенштэйн» М. Шэлі (1948).

Пісаў вершы і прозу на ідыш. Уваходзіў у габрэйскую літаратурную групу «Дзі Юнге». Як літаратар і мастак супрацоўнічаў ў габрэйскім альманаху «Shriften» (канец 1910-х — пач. 1920-х). У 1926 годзе разам з Джэнінгсам Тофэлем выдаваў габрэйскі часопіс «Plastik», прысвечаны мастацтву кнігі і паліграфіі.

З 1912 удзельнічаў у шматлікіх групавых выставах у ЗША і ўваходзіў у розныя мастацкія аб’яднанні. У 1929 правёў першую персанальную выставу ў нью-ёркскай галерэі New Art Circle. У далейшым штогод праводзіў выставы ў Нью-Ёрку — у галерэях Neumann (1931), New Art Circle (1931, 1936, 1937), Erich-New-house (1935), А. С. А. (штогод у 1941—1948), Milch (1950, 1953), Heller (1954, 1956), World House (1958, 1959, 1964) і інш.; выстаўляўся ў Пітсбургу (Музей Карнегі, 1947 — літаграфіі), у Вашынгтоне, Чыкага і іншых гарадах ЗША. Неаднаразова атрымліваў ўзнагароды па жывапісе і графіцы.

Зноскі
------

1. ↑  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Benjamin Kopman — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>

Спасылкі
--------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 174318804 · ISNI: 0000 0000 7891 7899 · LCCN: nr97034109 · NUKAT: n2018088909 · VIAF: 95832933 · ULAN: 500024563 |

 |
**Чачэнцы** (саманазва *Noxçi* (*Нохчы*)) — каўказскі народ усходне-горскай групы, які займаў да Каўказскай вайны тэрыторыю паміж рэкамі Сулак і Сунжа і Каўказскім хрыбтом.

Існуе некалькі версій паходжання саманазвы чачэнцаў, сярод іх: ад вёскі Нахш, рэшткі якой можна знайсці ў гарах; ад слова *nexça*, што значыць «авечы сыр»; ад слова *nox* — рала. Некаторыя выводзяць этнонім ад імя Біблейскага патрыярха Ноя (па-чачэнску Nox). Еўрапейская назва «чачэнцы» паходзіць ад аулу Чачэн, каля якога рускія ўпершыню сустрэліся з плямёнамі нохчый падчас Персідскага паходу 1722—1723 гадоў.

Краіны пражывання
-----------------

У цяперашні час пражываюць на тэрыторыі Расійскай Федэрацыі (у тым ліку ў Чачні 1,300,000 чал. у Дагестане — 97,000, у Інгушэтыі — 97,000, у Паўночнай Асеціі — 5,000, у Кабардзіна-Балкарыі — 5,000, Краснадарскім краі — 3,000 і інш. асабліва ў Маскве), Турцыі (больш за 100,000), Іарданіі (90,000), Казахстане (75,000), Саудаўская Аравія (60,000), Сірыі (больш за 50,000), Грузіі (40,000), Азербайджане (10,000), у краінах Еўропы. Ёсць самым шматлікім з паўночна-каўказскіх народаў.

66 % чачэнцаў пражываюць у сельскай мясцовасці і толькі 33 % у гарадах.

У 1944 амаль усе чачэнцы былі выселеныя ў Казахстан і Кыргызстан (гл. Дэпартацыя чачэнцаў і інгушаў).

Мова і рэлігія
--------------

Чачэнская мова адносіцца да нахскай групы моў ібера-каўказскай сям’і. Дадзеныя лінгвістыкі ўсталёўваюць сваяцтва нахскіх моў з старажытнымі хурыта-урарцкімі мовамі. Разам з інгушамі, кістынцамі і бацбійцамі чачэнцы складаюць нахскую этнічную групу (саманазва — вайнахі).

Вернікі чачэнцы — мусульмане-суніты, у асноўным належаць да суфійскіх тарыкатаў Накшбандыя і Кадырыя. Яшчэ ў XVI ст. было шырока распаўсюджана праваслаўе.

Традыцыйныя заняткі
-------------------

Традацыйным заняткам раўнінных чачэнцаў было земляробства. Збольшага сеялі пшаніцу, проса і ячмень. У гарах пераважала жывёлагадоўля. Асноўным транспартам у гарах была запрэжаная валамі арба з двума невялікімі драўлянымі коламі, па бездаражы выкарыстоўвалі санкі. Сярод рамёстваў былі распаўсюджаныя гарбарства, апрацоўка металаў, камню, дрэва, ганчарства.

Кухня
-----

Улюбёная народная страва — звараныя ў булёне галушкі з кукурузнай мукі — галнаш; да сталу іх падаюць з кавалкамі адварнога мяса і тоўчанага часнаку. З пшанічнай ці ячменнай мукі пякуць пірагі з начыннем з сыру, бульбы ці гарбузоў. Звычайныя стравы ўлетку — сыр, тварог, кіслае малако.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чачэнцы
**Акруга Бі** (англ.: Bee county) — акруга штата Тэхас Злучаных Штатаў Амерыкі. На 2000 год у ёй пражывала 32359 чалавек. Па ацэнцы бюро перапісу насельніцтва ЗША ў 2008 годзе насельніцтва акругі складала 32 661 чалавек. Акруговы цэнтр - горад Бівіл.

Гісторыя
--------

Акруга Бі была сфарміравана ў 1857 годзе з участкаў акруг Сан-Патрысіа, Галіяд, Рэфухіа, Лайв-Ок і Карнс. Названа ў гонар сэра Бернарда Бі, дзяржсакратара Рэспублікі Тэхас.

Зноскі
------

1. ↑  2020 United States Census / пад рэд. Бюро перапісу насельніцтва ЗША Праверана 1 студзеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q637413'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23766566'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лоўп’я.
**Францішак Лоўп’я** (польск.: Franciszek Loupia, лац.: Franciscus Loupia; 26 сакавіка 1717, Каралявец — 29 снежня 1791, Полацк) — дзеяч каталіцкага касцёла і Ордэна езуітаў, педагог.

Уступіў у Таварыства Ісуса 28 жніўня 1733 г. у Вільні. Высвечаны на ксяндза 21 снежня 1743 г. Выкладаў рыторыку ў Гродна (1746—1747) і Нясвіжы (1747—1748), філасофію ў Варшаве (1749—1751) і Навагрудку (1752—1755). У 1756—1760 гг. — пенітэнцыярый у базіліцы Св. Пятра ў Рыме. Пракуратар Польскай асістэнцыі Таварыства Ісуса ў Рыме (1763—1764). Сакратар правінцыяла (1766—1767), прафесар кананічнага права і віцэ-канцлер Віленскай акадэміі (1767—1773).

Пасля апублікавання ў Рэчы Паспалітай папскага брэвэ *Dominus ac Redemptor* (1773) Ф. Лоўп’я выехаў у Прусію, дзе Фрыдрых ІІ пэўны час не дазваляў агалошваць папскі дакумент, і езуіты мелі магчымасць працягваць сваю дзейнасць. Калі ж у 1780 г. рэшткі Таварыства Ісуса страцілі ласку прускага манарха, Лоўп’я пераехаў на Беларусь. Сакратар, асістэнт, дарадца генеральнага вікарыя Таварыства Ісуса (1782—1791). Браў удзел у першых Полацкіх генеральных кангрэгацыях (1782 і 1785).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.
2. ↑  Catalogs SJ 1774—1829. Russiae. Архівавана 13 ліпеня 2020.
3. ↑  Инглот, М. Общество Иисуса в Российской Империи (1772—1820 гг.) и его роль в повсеместном восстановлении Ордена во всем мире / М. Инглот; пер. А. Н. Коваля. — М. : Институт философии, теологии и истории св. Фомы, 2004. — С. 132.

Літаратура
----------

* Инглот, М. Общество Иисуса в Российской Империи (1772—1820 гг.) и его роль в повсеместном восстановлении Ордена во всем мире / М. Инглот; пер. А. Н. Коваля. — М. : Институт философии, теологии и истории св. Фомы, 2004. — 632 с.
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. — Kraków: Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
Сектар Газа
**Сектар Газа** (араб.  قطاع غزّة‎‎, іўр.: רצועת עזה) — тэрыторыя на беразе Міжземнага мора. На ўсходзе і поўначы мяжуе з Ізраілем, на паўднёвым захадзе з Егіптам. Паводле рашэння ААН з’яўляецца часткай тэрыторыі, выдзеленай для арабскай дзяржавы Палесціны. Даўжыня сектара Газа складае прыкладна 50 км, шырыня ад 6 да 12 км. Агульная плошча каля 360 квадратных кіламетраў.

У 1994 годзе Ізраіль гарантаваў права самакіравання рэгіёну Газы праз Палесцінскую аўтаномію. Да гэтага Сектар Газа быў месцам ваеннай акупацыі, у апошні час Ізраілем (1967—1994), ад гэтага Егіптам (1958—1967). У перыяд існавання Асманскай імперыі Газа ўваходзіла ў склад Сірыйскага вілаета. З 2007 года рэгіён дэ-факта кантралюецца групоўкай ХАМАС. У 2012 годзе Генеральная Асамблея Арганізацыі Аб’яднаных Нацый дала Палесціне статус дзяржавы-назіральніка ў сваёй арганізацыі. Сектар Газа разам з заходнім берагам ракі Іардан з’яўляюцца часткай палесцінскай тэрыторыі, вызначанай у нарвежскіх пагадненнях і рэзалюцыі СБ ААН 1860.

Мусульмане-суніты складаюць пераважную частку палесцінскага насельніцтва ў Сектары Газа. Рэгіён мае гадавы тэмп прыросту насельніцтва ў 2,91 % паводле даных 2014 года. Аднак існуе абмежаваная магчымасць да будаўніцтва новых дамоў і аб’ектаў для гэтага росту. Па стане на 2014 год насельніцтва Сектару Газы складала 1,8 млн чалавек.

У 2014 годзе пасля перамір’я ХАМАС і ФАТХ сфарміравалі адзіны палесцінскі ўрад у Палесціне. У ліпені 2014 года, пасля эскалацыі канфлікту паміж ХАМАС і Ізраілем, ізраільскае войска пачало аперацыю «Непарушная скала».

Зноскі
------

1. ↑  General Assembly Votes Overwhelmingly to Accord Palestine ‘Non-Member Observer State’ Status in United Nations. United Nations
2. ↑  EU Heads of Missions’ report on Gaza 2013. ECCPalestine.org
3. 1 2  Gaza Strip Архівавана 8 чэрвеня 2014.. CIA World Factbook

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сектар Газа
* Афіцыйны сайт кіраўніцтва Сектара Газа
* Сектар Газа Архівавана 8 чэрвеня 2014.. CIA World Factbook
* Сектар Газа Архівавана 22 лістапада 2012.. DMOZ
* Карты Сектара Газа і заходняга берага ракі Іардан

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Кароткая яўрэйская · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119495080 · GND: 4019325-1 · LNB: 000182113 · SUDOC: 027769321 · VIAF: 170148372, 10145243768874441938 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вашынгтон (значэнні).
 
**Акруга Вашынгтон** (англ.: Washington county) — акруга штата Тэхас Злучаных Штатаў Амерыкі. Насельніцтва - 30373 чалавек (2000). Па ацэнцы бюро перапісу насельніцтва ЗША ў 2008 годзе насельніцтва акругі складала 32 244 чалавек. Акруговы цэнтр - горад Брэнем.

Акруга Вашынгтон была адным з муніцыпалітэтаў Рэспублікі Тэхас, калі ў 1836 годзе яна стала штатам ЗША. Названа ў гонар Джорджа Вашынгтона, першага прэзідэнта ЗША.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  2020 United States Census / пад рэд. Бюро перапісу насельніцтва ЗША Праверана 1 студзеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q637413'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23766566'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бабінскі.
**Станіслаў Бабінскі** (польск.: Stanisław Bobiński; каля 1611, Мазовія — 23 красавіка 1664, Вільня) — езуіцкі святар і педагог.

Біяграфія
---------

Уступіў у Таварыства Ісуса 27 ліпеня 1627 г. у Вільні. Пасля выпрабаванняў у навіцыяце авалодваў педагагічным майстэрствам пад кіраўніцтвам прафесара Валенція Кёльнскага ў настаўніцкай семінарыі пры Полацкім езуіцкім калегіуме (1629—1631). У 1631—1634 гг. вывучаў філасофію ў Віленскай акадэміі. Выкладаў у шэрагу навучальных устаноў езуітаў, у тым ліку рыторыку ў Аршанскім калегіуме (1636—1637). Скончыў курс тэалогіі ў Віленскай акадэміі (1637—1641) і быў высвечаны ў сталіцы на ксяндза.

Прафесар рыторыкі для семінарыстаў-езуітаў у настаўніцкай семінарыі пры Віленскай акадэміі (1641—1643). Прэфект школ і прэфект музычнай бурсы (1643—1644), прафесар філасофіі (1644—1647), рэктар (1647—1650) у Нясвіжскім езуіцкім калегіуме. У 1652 г. атрымаў у Віленскай акадэміі ступень магістра філасофіі і вольных навук, роўны доктарскай ступені, і чытаў у сваёй альма-матэр лекцыі па маральнай тэалогіі.

Пад час шведскага патопу выконваў абавязкі вайсковага капелана віцебскага (1653—1654) і смаленскага (1655—1656) ваяводаў. У 1658—1661 гг. — рэктар навіцыяту ў Вільні.

Зноскі
------

1. ↑  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.
2. ↑  Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — s. 38-39.

Літаратура
----------

* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — 188 s.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шэйбак.
**Лідзія Мікалаеўна Шэйбак** (5 лістапада 1957, Гродна —) — беларускі вучоны ў галіне неанаталогіі. Доктар медыцынскіх навук (2005), дацэнт (2005).

Жонка Уладзіміра Міхайлавіча Шэйбака.

Біяграфія
---------

У 1980 годзе скончыла Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут па спецыяльнасці «Лячэбная справа». З 1980 год ўрач-інтэрн, у 1981-84 гадах урач-ардынатар 1-га аддзялення, у 1984-88 загадчык аддзялення паталогіі нованароджаных у Гродзенскай абласной дзіцячай клінічнай бальніцы.

У 1988—2005 асістэнт кафедры педыятрыі педыятрычнага факультэта, у 2005-10 дацэнт кафедры педыятрыі № 2, у 2010-13 прафесар кафедры педыятрыі Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта.

З лютага 2013 па чэрвень 2014 года ўрач-неанатолаг аддзялення інтэнсіўнай тэрапіі нованароджаных у Цэнтральным шпіталі імя Лукрэцыі Паім у г. Луанда ў Анголе.

З верасня 2014 года працягвае працаваць на 2-й кафедры дзіцячых хвароб.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя працы па вывучэнні адаптыўных працэсаў у нованароджаных. З'яўляецца аўтарам метадаў медыцынскай прафілактыкі метабалічных парушэнняў ў нованароджаных дзяцей. Распрацавала і прапанавала да ўкаранення спосаб павышэння адаптацыйных магчымасцяў ў нованароджаных дзяцей.

Аўтар 155 навуковых публікацый, 7 патэнтаў на вынаходства, 2 манаграфій, 5 вучэбна-метадычных дапаможнікаў і 12 рацпрапаноў. Пад яе кіраўніцтвам абаронена кандыдацкая дысертацыя па неанаталогіі. На працягу шэрагу гадоў з'яўлялася членам Савета па абароне дысертацый пры ГрДМУ.

### Асноўныя працы

* Клинико-метаболические особенности адаптации новорожденных детей в ранний неонатальный период : диссертация … доктора медицинских наук : 14.00.09 : защищена 00.00.2004 : утверждена 04.02.2005 / Шейбак Лидия Николаевна. — Гродно, 2004.
* Адаптация новорожденных детей: клинико-метаболические аспекты : учебно-методическое пособие / Л. Н. Шейбак. — Гродно, 2012.
* Неонатология : учебно-методическое пособие / [Л. Н. Шейбак и др.]. — Гродно, 2013.
* Неонатология с медицинской генетикой : курс лекций / [Л. Н. Шейбак и др.]. — Гродно, 2012.

Зноскі
------

1. ↑  Шэйбак, Лідзія Мікалаеўна (доктар медыцынскіх навук; педыятрыя; нар. 1957)
2. 1 2 3 4 5 6  Шейбак Лидия Николаевна  (руск.)

Літаратура
----------

* Шейбак Лидия Николаевна // 50 лет Гродненскому государственному медицинскому университету : события и биографии / П. В. Гарелик, Е. М. Тищенко. — Гродно, 2008. — С. 395.
**Мартадэла** — вараная каўбаса з Балонні (рэгіён Эмілія-Раманья). За межамі гэтага горада каўбасу часта называюць *балонскай*.

Мартадэлу робяць са свінога фаршу і свінога сала, з-за чаго ўтвараецца характэрная плямістая структура. Свіны фарш часта змешваюць з іншымі гатункамі мяса: ялавічынай, цяляцінай, канінай. Часам у каўбасу дадаюць трыбухі, скваркі. У якасці спецый пры вырабе мартадэлы выкарыстоўваюць часнок, перац гарошкам, віно, фісташкі. Абавязковым патрабаваннем да класічнай балонскай мартадэлы з’яўляецца наяўнасць сухіх ягад мірта ў якасці асноўнай прыправы. У кожнага вытворцы свой рэцэпт. Батон каўбасы мартадэла можа важыць ад паўкілаграма да двух цэнтнераў. Каўбасу звычайна наразаюць вельмі тонка.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мартадэла

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4758680-1 |
**Гро́дзенскі Барысагле́бскі (Кало́жскі) манасты́р** — колішні праваслаўны манастыр, які існаваў у Гродне у 15—20 ст.

Гісторыя
--------

Узнік пры Гродзенскай Барысаглебскай царкве. У 1480 пры першым вядомым ігумене Каліксце гродзенскі мешчанін І. Сергіевіч завяшчаў манастыру фальварак Панямонь, Г. Хадкевіч — штогадовую даніну ў 20 бочак мукі. Каля 1500 вялікі князь Аляксандр падараваў манастыру сад на беразе Нёмана, а кцітар (стараста з міран) каралеўскі пісар Б. Багавіцінавіч — фальварак Чашчаўляны (Чашчэвічы).

У сярэдзіне 16 ст. манастыр заняпаў і ў ім не было манахаў. У канцы 16 ст. адрадзіўся і стаў уніяцкім. Сярод уніяцкіх ігуменаў быў вядомы пісьменнік-палеміст Леў Крэўза.

З сярэдзіны 17 ст. тут вядомы цудатворны абраз Маці Божай Каложскай (эвакуіраваны ў 1915, месца яго знаходжання невядома).

У пачатку 18 ст. пры ігумене Воўку-Ланеўскім манастыр зноў заняпаў, а ігумен Яхімовіч аддаў усю зямельную маёмасць гродзенскім кармелітам. Пасля скасавання ў 1839 Берасцейскай уніі 1596 манастыр стаў зноў праваслаўным, у сярэдзіне 19 ст. ён пераведзены ў будынкі закрытага Гродзенскага кляштара бернардзінак. Спыніў існаванне ў 1-ю сусветную вайну.

Літаратура
----------

* Гродзенскі Барысаглебскі (Каложскі) манастыр // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. С. 430—431.
* Борисоглебские монастыри // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
**Граймс** (англ.: Grimes county) — акруга штата Тэхас Злучаных Штатаў Амерыкі. На 2000 год у ёй пражывалі 23552 чалавекі. Па ацэнцы бюро перапісу насельніцтва ЗША ў 2008 годзе насельніцтва акругі — 25 895 чалавек. Акруговы цэнтр — горад Андэрсан. Акруга Граймс была сфарміравана ў 1846 годзе з часткі акругі Мантгомеры. Названа ў гонар Джыса Граймса, выканаўцы дэкларацыі аб незалежнасці Тэхаса і аднаго з ранніх пасяленцаў.

Крыніцы
-------

1. ↑  2020 United States Census / пад рэд. Бюро перапісу насельніцтва ЗША Праверана 1 студзеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q637413'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23766566'></a>