**«Нёман»** — (польск. Niemen) марка ровараў, якія выраблялі ў Гродне ў 1930-х гадах на Крэсовай фабрыцы ровараў і матацыклаў «Нёман».

Гісторыя фабрыкі «Нёман»
------------------------

Асноўны артыкул: **Крэсовая фабрыка ровараў і матацыклаў «Нёман»**
Гісторыя гродзенскай фабрыкі ровараў «Нёман» пачалася ў 1894 годзе. Тады бацька і сын Нохум і Лазар Старавольскія з заможнай яўрэйскай сям’і заснавалі ў Гродне невялікую слесарскую майстэрню. Партнёрам у іх пачынанні быў купец Ісаак Піваварскі. Невялікае прадпрыемства перажыло Першую сусветную і Савецка-польскую вайну. У 1920-х гадах пры заводзе працавала крама Старавольскіх, дзе прадавалі ровары нямецкай фірмы Durkoop, а таксама швейныя машынкі Pfaff, Omega і іншыя.

У пачатку 1930-х гадоў Нохум Старавольскі заснаваў акцыянернае таварыства, выкупіў суседні будынак на вуліцы Брыгіцкай (сучасная Карла Маркса) і адкрыў там завод, на якім выраблялі ровары, а пазней мотавеласіпеды і матацыклы. Фабрыка называлася "Крэсовая фабрыка ровараў і матацыклаў «Нёман» (польск. Kresowa fabryka rowerów i motocykli «Niemen»).

Лагатып ровараў
---------------

Лагатып фабрыкі «Нёман» на ровары
На рамах ровараў была выява гродзенскага Новага замка ў Гродне і надпіс Niemen. Пасля Другой сусветнай вайны фірмовую эмблему фабрыкі «Нёман» замянілі на малюнак аленя з чырвонай зоркай над ім (савецкая інтэрпрэтацыя герба Гродна — аленя святога Губерта).

Гродзенцы на ровары фабрыкі "Нёман" у 1930-х гадах

Цана ровараў «Нёман»
--------------------

1930-х гадах цана за ровар фірмы «Нёман» складала 140 злотых. Для параўнання, у міжваенны перыяд больш папулярныя маркі ровараў каштавалі ад 200 злотых і даражэй.

Матацыкл фірмы «Нёман» каштаваў 975 злотых згодна з брашурай тых часоў.

976 злотых — прыкладны аклад генерала арміі ці прафесара ў той час, або чатыры аклады настаўніка, або два аклады лекара, ці пяць акладаў паштальёна, або 7−8 акладаў звычайнага некваліфікаванага рабочага.

Памяць пра ровары «Нёман»
-------------------------

У Гродзенскім гісторыка-археалагічным музеі сёння няма такіх экспанатаў, як ровар альбо матацыкл фабрыкі «Нёман». Адзінкавыя ровары захаваліся ў калекцыянераў. Некаторыя ровары ёсць у музеях на тэрыторыі Польшчы, між ішым у музеі «Muzeum na Węglowej» у Беластоку. Адзін даваенны ровар фабрыкі «Нёман» для Гродна набыла былая старшыня грамадскай арганізацыі «ВелаГродна» Юлія Каляда.

У верасні 2019 года ў гродзенскім Цэнтры гарадскога жыцця адбылася выстава «Ровары дзядзькі Андрэя». На ёй калекцыянер Андрэй Камоска прадставіў сваю калекцыю двухколавага транспарту. Некаторыя ровары з яго калекцыі былі выпушчаныя на гродзенскай фабрыцы «Нёман».

Паводле ацэнкі Андрэя Камоскі, у Беларусі захавалася 15 ровараў фабрыкі «Нёман». На хаду толькі чатыры, тры з іх у самога калекцыянера. Матацыклаў і мапедаў (мотавеласіпедаў) «Нёман» ён у Беларусі не бачыў.

Зноскі
------

1. 1 2  «Старавольскія злавілі момант». Як у Гродне рабілі ровары і матацыклы "Нёман"  (бел.). *Hrodna.life* (25 ліпеня 2020). Праверана 5 студзеня 2024.
2. ↑  Niemen **(нявызн.)**. *zabytkowemotocykleirowery.pl*. Праверана 10 студзеня 2024.
3. ↑  🏰 Hrodna 11:27 **(нявызн.)**. *Telegram*. Праверана 5 студзеня 2024.
4. ↑  В Польше продают знаменитый велосипед "Неман". Цена "кусается"(нявызн.). *Автомобили Гродно* (10 лютага 2023). Праверана 5 студзеня 2024.
5. ↑  *Кулевіч, Руслан*. В Польше продают легендарный «Неман» из Гродно. Продавец хочет почти 10 тысяч злотых  (бел.). *MOST Media* (20 мая 2022). Праверана 5 студзеня 2024.
6. ↑  «Фантастыка, гэта ж "Нёман"». У цэнтры Гродна гараджанам далі пратэставаць даваенныя ровары  (бел.). *Hrodna.life* (4 студзеня 2024). Праверана 5 студзеня 2024.