Тэрыторыі, якія СССР набыў пасля Савецка-фінскай вайны 1939—1940 гг. і Савецка-фінскай вайны 1941—1944 гг. (чырвоным колерам)
**Карэльскае пытанне** (фінск.: Karjala-kysymys, руск.: Карельский вопрос) — тэрмін, які аб’яднаў узаемныя тэрытарыяльныя прэтэнзіі СССР і Фінляндыі па кантролі над Заходняй Карэліяй (Карэльскі перашыек і Паўночнае Прыладажжа).

Гісторыя
--------

Тэрмін узнік у 1920 годзе пасля заключэння Тартускага мірнага дагавора паміж РСФСР і Фінляндыяй, паводле якога спрэчная тэрыторыя была замацавана за Фінляндыяй, затым, у выніку дзвюх войнаў 1939—1940 і 1941—1944 гадоў, гэтая тэрыторыя перайшла пад кантроль СССР. Карэла-фінскае насельніцтва гэтай тэрыторыі было эвакуіравана ў Фінляндыю (каля 422 тысяч чалавек).

Маскоўскі мірны дагавор (1940) і Парыжскі мірны дагавор паміж СССР і Фінляндыяй (1947) замацавалі тэрытарыяльныя набыцці СССР: Карэльскі перашыек, Петсама, Сала — Кусама і аддаленыя астравы Фінскага заліва (Гогланд, Вялікі Цютэрс, Мошчны і Сескар). Набытыя СССР зямлі Заходняй Карэліі ўвайшлі ў склад Карэла-Фінскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі. У 1944 годзе Карэльскі перашыек увайшоў у склад Ленінградскай вобласці, а ў 1956 годзе Карэла-Фінская ССР была ператворана ў аўтаномію ў складзе РСФСР, з назвы якой было выдалена слова «фінская».

Пасля распаду СССР у 1991 годзе дыскусія ў Фінляндыі вакол карэльскага пытання ўзмацнілася. Аднак ні Фінляндыя, ні Расія не ўздымалі пытанне аб пераглядзе граніцы на дзяржаўным узроўні. 30 снежня 1991 года Фінляндыя прызнала Расію ў якасці дзяржавы-пераемніцы СССР. У студзені 1992 года быў заключаны «Дагавор паміж Расійскай Федэрацыяй і Фінляндскай Рэспублікай аб асновах адносін».

Сучаснае становішча спраў
-------------------------

Тар’я Халанен, абраная ўвесну 2000 года прэзідэнтам Фінляндыі, у чэрвені таго ж года прыехала ў Маскву з афіцыйным візітам і ўпершыню сустрэлася з Уладзімірам Пуціным. У час візіту фінскі журналіст закрануў пытанне датычна лёсу тэрыторыі Карэліі. Пуцін на гэта адказаў: «Тэрытарыяльнае пытанне для нас вырашаны і закрыты канчаткова» — так ён упершыню азначыў сваю пазіцыю.

У верасні 2001 года адбыўся афіцыйны візіт у Фінляндыю Уладзіміра Пуціна. Расійскі прэзідэнт бачыў групу мітынгоўцаў, якія патрабавалі вяртання тэрыторый, і ў канцы візіту сказаў: «Мы гаварылі з прэзідэнтам Халанен пра тое, што такіх людзей нельга не заўважаць». Паводле меркавання Уладзіміра Пуціна, выказанага ім у час гэтага візіту, змяненне граніц — гэта не аптымальны спосаб вырашэння праблем. Найлепшым вырашэннем пытання з’яўляецца развіццё інтэграцыі і міждзяржаўнага супрацоўніцтва.

У Фінляндыі, паводле даных апошніх апытанняў грамадскай думкі, ад 26 да 38 % рэспандэнтаў выступаюць за вяртанне страчаных тэрыторый, ад 52 да 62 % — супраць. Прыхільнікі вяртання Карэліі лічаць, што Маскоўскі (1940) і Парыжскі (1947) дагаворы насілі вымушаны характар і толькі Тартускі мірны дагавор з’яўляецца легітымным, паколькі ніколі не быў адменены. Паводле звестак апытання, праведзенага газетай Helsingin Sanomat, 52 % праціўнікаў уз’яднання таксама мяркуюць, што кошт вяртання гэтых тэрыторый можа быць непрымальным. У час апытання, праведзенага асацыяцыяй карэльскіх перасяленцаў «Карэльскі Саюз», толькі 5 % рэспандэнтаў (2,1 % з іх — этнічныя фіны) выказалася за вяртанне страчаных тэрыторый нават коштам вайны, а 83 % супраць.

Летам 2006 года ў прамым эфіры радыёстанцыі «Рэха Масквы» міністр замежных спраў Фінляндыі Эркі Туаміая сказаў, што тэрытарыяльных спрэчак Фінляндыі з Расіяй не існуе. Ён дадаў, што «юрыдычных падстаў» для патрабаванняў дэпартантаў з Карэліі вярнуць ім страчаную ўласнасць не існуе. «Усе перамешчаныя асобы атрымалі ад фінскага ўрада кампенсацыі за страты», — растлумачыў міністр.

У 2010 годзе суд вынес прысуд жыхару Петразаводска паводле артыкула 280 ч. 1 КК РФ (публічны заклік да ажыццяўлення экстрэмісцкай дзейнасці) і прызначыў яму штраф у памеры 100 тыс. рас. руб. за распаўсюджванне ў г. Сортавала агітацыйных улётак з заклікамі аб перадачы Фінляндыі прыгранічных тэрыторый Карэліі, Мурманскай і Ленінградскай абласцей, якія належалі Фінляндыі да 1940 года.

У студзені 2011 года пасля сцвярджэння прэзідэнтам РФ Дзмітрыем Мядзведзевым пераліку прыгранічных тэрыторый РФ, дзе забаронены продаж зямлі замежнікам, Карэльскае пытанне зноў было закранутае ў Фінляндыі, паколькі ў прыгранічную зону РФ трапілі былыя тэрыторыі Фінляндыі (Выбаргскі раён Ленінградскай вобласці, некалькі раёнаў Рэспублікі Карэлія).

Афіцыйныя ўлады Фінляндыі прызнаюць, што тэрытарыяльнага пытання паміж Расіяй і Фінляндыяй не існуе.

Самі прымусова перамешчаныя жыхары Карэліі і іх нашчадкі разглядаюць вырашэнне праблемы, як вяртанне іх дадому, асобна ад «тэрытарыяльнага пытання паміж Расіяй і Фінляндыяй». У гэтым выпадку ўрад Фінляндыі абавязаны ажыццявіць вяртанне карэлаў за кошт казны, з дапамогай дзяржаўных сіл і сродкаў.

Зноскі
------

1. ↑  Российско-Финляндские отношения, сайт Председателя Правительства Российской Федерации
2. ↑  Финны напомнили России о своём поражении, «Время новостей», 4.09.2001
3. ↑  Sergei Prozorov: Border Regions and the Politics of EU-Russian Relations Студзень 2004,, (pdf, англ.)
4. 1 2  Karjala-lehti and MC-Info Oy 2005 (36 % vs. 52 %), Karjalan Liitto and Taloustutkimus 5.- 7.4. 2005 (26 % vs. 57 %)アーカイブされたコピー **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 23 чэрвеня 2007. Праверана 25 мая 2006. HS-Gallup: Selvä enemmistö ei halua Karjalaa takaisin 21.8.2005 (30 % vs. 62 %), STT / Suomen Gallup 2.7. 2004 (38 % vs. 57 %)
5. ↑  Глава МИД Финляндии: Открытых территориальных споров Финляндии с Россией нет, Ведомости, 20.06.2006
6. ↑  Россиянин оштрафован за призыв отдать Карелию финнам Архівавана 27 жніўня 2010. РБК Санкт-Петербург
7. ↑  Утверждён перечень приграничных территорий, на которых иностранные граждане, лица без гражданства и иностранные юридические лица не могут обладать на праве собственности земельными участками **(нявызн.)**.  Kremlin.ru (9 студзеня 2011). Архівавана з першакрыніцы 26 лютага 2013. Праверана 19 лютага 2013.
8. ↑  Депутат СДП Ристо Куйсма хочет вернуть Карелию
9. ↑  31 мина при плохой игре, газета «Коммерсантъ», № 99 (4154) от 04.06.2009

Гл. таксама
-----------

* Эвакуацыя насельніцтва Фінскай Карэліі
* Пан-фіна-ўгрызм

Спасылкі
--------

* Карэльскі Саюз  (фін.),  (англ.),  (руск.)
* ProKarelia Архівавана 9 ліпеня 2015.  (фін.),  (англ.),  (руск.)
* The debate in Finland over the return of Karelia // Virtual Finland 2001  (англ.)
* *Pertti Joenniemi.* Ways of Managing Border Disputes in Present-Day Europe: The Karelian Question (1996)  (англ.)