Мешчанін
Мяшчанка
**Мяшчане**, **мяшчанства**, **мешчанін** (польск.: mieszczanin) — гараджане, гараджанін. Саслоўе ў Вялікам Княстве Літоўскам Рэчы Паспалітай да 1772 г. і пасля 1772 г. — у Расійскай імперыі (зараз тэрыторыі Беларусі, Украіны, Польшчы, Літвы і Расійскай Федэрацыі). Тэрмін «сярэдняга класа», «дробнага бюргерства», «буржуазіі» ў сучаснай сацыялогіі.

Сацыяльнае становішча людзей вольных, які складаецца з грамадзян горада (лац.: cives), якія рэгулююцца муніцыпальным правам, сфарміраваныя ў сярэднявеччы.

Сярэдні клас статус якога быў сфарміраваны ў XIII ст. у сувязі з фарміраваннем сярэднявечных гарадоў у асобнае заканадаўства. Бюргераў ад атрымання феадальных кіраўнікоў урада і іншых прывілеяў. Як гарадскога жыцця супольнасці кіравацца выразна пэўнымі законамі. Для выканання ўмоў допуску да гэтага закона, павінны спачатку атрымаць грамадзянства муніцыпальнага права, што пры пэўных умовах рэгулюецца палажэннямі так званых «гарадскіх». Атрыманне допуску да муніцыпальнага права давала мешчанам шмат льгот — у тым ліку дапускаецца свабодная эканамічная дзейнасць, галасаваць і выстаўляць сваю кандыдатуру да муніцыпальных органаў улады, членаў брацтва і купецкіх гільдый рамеснікаў.

З канца XVI ст. у Польшчы, умовы для паступлення ў гарадской закон — вызнаць рэлігію Рымска-Каталіцкай Царквы. Сярэдні клас заняў прамежкавае становішча паміж больш высокі статус — рыцары і ніжняе сялянства. Асноўныя сферы заняткаў мяшчан былі рамёствы, промыслы, гандаль. Таму мяшчанства складалася ў асноўным з купцоў і рамеснікаў завязаныя на сваіх характарыстыках. У той жа час - схільны да моцнага сацыяльна-эканамічнага становішча (стратыфікацыі) багатых патрыцыяў і беднага насельніцтва. Выключаныя з кіруючай буржуазіі мае свае ўласны закон і не падлягаюць улады муніцыпальных саветаў яўрэяў і каталіцкага духавенства. Акрамя таго, не быў у ліку сярэдняга класа ў жыцці горада, але не малі права плебсу. У Польшчы, насельніцтва рускага паходжання падавалі заяву аб прыёме ў муніцыпальнае права толькі пасля 1724 года. Паступова сярод сярэдняга класа багатых слаёў былі звязаны ў гільдыі.

У Расійскай імперыі ў 1775—1917 падатнае саслоўе з былых "пасадскіх людзей" — рамеснікі, дробныя гандляры і домаўладальнікі. Аб'ядноўваліся па месцы жыхарства ў абшчыны з некаторымі правамі самакіравання. Да 1863 г. па закону маглі падвяргацца цялесным пакаранняў.

Мяшчанства вызначалася грамадска-палітычнай актыўнасцю, унеслі прыкметны ўклад у культуру і гісторыю сучасных Беларусі, Украіны, Польшчы, Літвы і Расійскай Федэрацыі. З мяшчанства адбываецца такі сацыяльны пласт як інтэлігенцыя. Пасля 1917 г. у часе панавання дыктатуры пралетарыяту і ідэалогіі бяскласавага грамадства гэтае слова ўжывалася з адмоўным падтэкстам. У пераносным сэнсе (алегорыя) — людзі з дробнымі інтарэсамі, абмежаваным кругаглядам.

Літаратура
----------

* «Современный толковый словарь русского языка», Ридерз Дайджест, г. Москва, 2004 г. ISBN 5-89355-108-7, с. 348;
* укл. Василь Яременко і Оксана Сліпушко, «Тлумачний словник української мови», вид. «Аконіт», м. Київ, 2000 р. ISBN 966-7173-02-X, том 2 (Ж-О), с. 658.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Новы · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4069722-8 |