recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сарэпта**, **Царфат** (фінік. צרפת, іўр.: צרפת, стар.-грэч.: Σάρεπτα) — старажытны горад на ўсходнім узбярэжжы Міжземнага мора, руіны якога размешчаны на тэрыторыі сучаснага паселішча Сарафанд у паўднёвым Ліване.

Заснавана не пазней XV ст. да н.э. фінікійцамі, пра што сведчыць яго назва (з фінікійскі перакладаецца як «плавільня»). Упершыню была згадана ў егіпецкіх дакументах XIV ст. да н.э. пад назвай *'Цаарпуці'*. Ужо тады Сарэпта знаходзілася пад уплывам, а пасля — і пад уладай Сідон а. Пасля разгрому Сідона Салманасарам V (722 г. да н.э.), быў перададзены асірыйцамі цірскаму цару. У 701 г. да н.э. Сарэпту захапіў Сінахерыб, які вярнуў горад сіданянам.

У эліністычную і рымскую эпохі горад быў размешчаны крыху на поўдзень ад старажытнага цэнтра. Мясцовы порт ўспамінаюць Іосіф Флавій  і Пліній Старэйшы. Паколькі сярод яўрэяў захоўвалася памяць пра наведванне Сарэпты старазапаветным прарокам Ільёй , з распаўсюджваннем хрысціянства сярод мясцовай абшчыны замацаваўся культ гэтага святога. Прысвечаную яму святыню («Валі аль-Кадзір») ўшаноўвалі і мусульмане, якія авалодалі Сарэптай у VII ст.

У візантыйскія часы Сарэпта была пераўтворана ў крэпасць, ажыўленае гарадское жыццё ў якой працягвалася яшчэ ў 1185 годзе. Аднак ужо праз стагоддзе горад абязлюдзіў - падарожнікі казалі, што на месцы Сарэпты знайшлі не больш як восем жытлаў .

Зноскі
------

1. ↑  Іосіф Флавій. Іўдзейскія старажытнасці, VIII, 13, 2
2. ↑  Пліній Старэйшы. Натуральная гісторыя, V, 17
3. ↑  3 Кніга Царстваў. XVII, 9—24
4. ↑  Бурхард Сіёнскі. Апісанне Святой зямлі. II, с.9
**Беларусізм** — словы і фразеалагізмы, а таксама сінтаксічныя і граматычныя канструкцыі беларускай мовы, якія выкарыстоўваюцца ў іншай мове (літаратурнай або размоўнай).

У рускай мове
-------------

У рускай мове да беларусізмаў адносяцца:

* словы беларускай мовы, якія не маюць цалкам супадальных па форме і змесце адпаведнікаў у рускай мове;
* словы беларускай мовы, якія маюць адпаведныя па форме і змесце словы на рускай мове; словы рускай мовы маюць іншую стылістычную афарбоўку альбо належаць да абласной лексікі;
* словы беларускай мовы, якія маюць адпаведнасці па форме ў рускай мове пры несупадзенні аб'ёму значэнняў.

### Сінтаксічныя

* «Смеяться с (кого-л.)» замест «смеяться над (кем-л.)».
* «Богатый на урожай» замест «богатый урожаем».

### Лексічныя

* «Незалежность» (саркастычна, з адмоўнай афарбоўкай) замест «независимость» (пра Беларусь).
* «Мова» замест «белоруский язык».
* «Свядомый» (саркастычна, з палітычнай канатацыяй) замест «сознательный» (пра беларускіх патрыётаў).

У літоўскай мове
----------------

У літоўскую мову патрапіла каля 1000 беларускіх словаў. Пачатковае беларускае ***г*** у літоўскай мове адпадае або замяняецца гукам ***g***. Найбольш характэрнымі словамі, перанятымі з беларускай, з'яўляюцца: anykas — унук, baravikas — баравік, blinas — блін, botggas — батог, cesnykas — часнок, часнок, duda — дуда, grybas — грыб, gutaryti — гутарыці, kisilius — кісель, krupos — крупы, miestas — места (горад), norggas — нарог, slyvа — сліва, visniа — вішня, telyjа — цялё, цяля.

Некаторыя лацінскія і нямецкія словы патрапілі ў літоўскую праз беларускую. Напрыклад: kvarmas — хворма (форма), kvartugas — хвартух (фартух).

Беларускі ўплыў пашырыўся і на фанетыку літоўскай мовы. Нярэдка сустракаецца дзеканне, дзе ***д***, ***т*** перад ***е***, ***і*** замененыя беларускім спосабам гукамі ***дзь***, ***ць***: Dzievas (Бог) замест Dėvas, žalcis (змяя) замест žaltis, kaść (рыць) замест kasti.

Зноскі
------

1. ↑  Беларускія моўныя элементы ў перакладах аднолькавых мастацкіх тэкстаў  (руск.)
2. 1 2 3  *Ян Станкевіч.* Беларушчына ў чужых мовах // Язык і языкаведа / рэд. Валерый Булгакаў. — другое выданне. — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2007. — С. 311. — 1214 с. — ISBN 978-80-86961-23-1.
3. ↑  Наша Слова № 32, 975 **(нявызн.)**.  pawet.net. Праверана 6 жніўня 2014.
**Гёдзёлё** (венг.: Gödöllő)  — горад у Венгрыі. Насельніцтва 34 тыс. чалавек.

Геаграфія і транспарт
---------------------

Горад размешчаны за 30 кіламетраў на паўночны ўсход ад Будапешта, звязаны са сталіцай лініяй прыгараднай чыгункі. Час у шляху да станцыі «Örs vezér tere» на ўсходзе Будапешта, дзе можна здзейсніць перасадку на метро, займае каля 50 хвілін. Акрамя таго, паміж Будапештам і Гёдзёлё існуе аўтобусная камунікацыя. Таксама можна дабрацца да Гёдзёлё і цягніком з Усходняга вакзала Будапешта, час у дарозе да Гёдзёлё складае каля 30 хвілін.

Адукацыя і навука
-----------------

* Венгерскі аграрна-прыродазнаўчы ўніверсітэт

Гарады-пабрацімы
----------------

**Памылка Lua: not enough memory.**

Зноскі
------


**Памылка Lua: not enough memory.**
|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Гістарычны герб Мсціслава (злева) і сучасны афіцыйны з улікам расійскага герба (справа) |

**Герб Мсціслава** — геральдычны сімвал Мсціслава, нададзены гораду каралём польскім і вялікім князем літоўскім Уладзіславам Вазам 16 жніўня 1634: *«у залатым полі збройная рука з мячом — „Малая Пагоня"»*.

Герб Мсціслаўскага княства з Маскоўскага Тытулярніка (1672)
Падчас расійскага панавання імператрыца Кацярына II 16 жніўня 1781 даравала Мсціславу новы герб:

> 
> 
> У верхняй частцы шчыта частка герба Магілёўскага: у залатым полі палова Расійскага герба. У ніжняй, у срэбным полі, чырвоная лісіца, якая бяжыць, каторых звяроў ваколіцы гэтага горада маюць багата.
> 
> 
> 
> *Арыгінальны тэкст* (руск.)  
> 
> *В верхней части щита часть герба Могилевского: в золотом поле половина Российского герба. В нижней, в серебряном поле, бегущая красная лисица, каковыми зверьми окрестности сего города весьма изобилуют.*
> 
> 
> 
> 

Вылучэнне чырвонай лісіцы (пазней — воўка) як нейкай асаблівасці Мсціслава з’яўляецца штучным вынікам творчасці мастакоў і складальнікаў гербаў з Геральдмейсцерскай канторы Расійскай імперыі.

У сучаснай Беларусі з невядомых прычынаў 29 лістапада 2000 статус афіцыйнага геральдычнага сімвалу Мсціслава атрымаў гібрыд гістарычнага і расійскага гарадскіх гербаў. Аўтар гэтага герба — С. Рассадзін.

Афіцыйнае апісанне:

> 
> 
> У срэбным полі французскага шчыта з сіняга воблака выходзіць далонь Гасподняя, узброеная стальным мячом, а пад ёю гербавая эмблема Мсціслаўскага княства, чырвоны воўк, павернуты налева.
> 
> 
> 
> *Арыгінальны тэкст* (руск.)  
> 
> *В серебряном поле французского щита из синего облака выходит длань Господня, вооружённая стальным мечом, а под нею гербовая эмблема Мстиславского княжества, красный волк, повернутый влево.*
> 
> 
> 
> 

Тым часам, згодна з адзінай вядомай выявай герба Амсціслаўскага княства, што размяшчаецца ў Маскоўскім Тытулярніку (1672), яго геральдычным сімвалам была «Пагоня».

Зноскі
------

1. ↑  *Цітоў А.* Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5.
2. ↑  Шляхі развіцця беларускай геральдыкі Архівавана 9 сакавіка 2012. // *Цітоў А.* Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5.
3. ↑  Решение Мстиславского райисполкома от 29 ноября 2000 г. № 11/2.

Літаратура
----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Герб Мсціслава на Вікісховішчы |

* *Цітоў А.* Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5.

| ⛭Гербы адзінак Магілёўскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
* Асіповічы
* Бабруйск
* Быхаў
* Бялынічы
* Горкі
* Касцюковічы
* Кіраўск
* Клімавічы
* Клічаў
* Круглае
* Крычаў
* Магілёў
* Мсціслаў
* Слаўгарад
* Чавусы
* Чэрыкаў
* Шклоў

 |
| ПГТ | 
* Глуск
* Дрыбін
* Краснаполле
* Хоцімск

 |
| Раёны | 
* Асіповіцкі
* Бабруйскі
* Быхаўскі
* Бялыніцкі
* Глускі
* Горацкі
* Дрыбінскі
* Касцюковіцкі
* Кіраўскі
* Клімавіцкі
* Клічаўскі
* Краснапольскі
* Круглянскі
* Крычаўскі
* Круглянскі
* Магілёўскі
* Мсціслаўскі
* Слаўгарадскі
* Хоцімскі
* Чавускі
* Чэрыкаўскі
* Шклоўскі

 |
Тэктанічныя структуры Беларусі
**Клінцоўскі грабен** — тэктанічная адмоўная структура, якая ўскладняе заходнюю перыкліналь Варонежскай антэклізы. Назва ад горада Клінцы.

Размешчаны на захадзе Бранскай вобласці Расіі і часткова ў Гомельскай вобласці Беларусі (Веткаўскі, Добрушскі раёны). Раздзяляе Суражскі і Грамяцкі пахаваныя выступы. Выцятнуты ў паўночна-ўсходнім напрамку па лініі Ветка — Клінцы — Мглін больш чым на 150 км пры шырыні ад 30 да 50 км.

Паверхня крышталічнага фундамента на глыбіні ад 400 да 700 м. Барты структуры абмяжоўваюць Суражскі разлом з амплітудай каля 200 м і Навазыбкаўскі разлом з амплітудай каля 100 м на паўднёвым усходзе. Запоўнены грабен пераважна адкладамі беларускай серыі сярэдняга рыфею і вільчанскай серыі венду, перакрыты сярэдне- і верхнедэвонснімі, сярэднеюрскімі і антрапагенавымі адкладамі.

Узрост грабена сярэднерыфейскі, з пачатку венду страціў самастойнае развіццё.

Літаратура
----------

* *Шкуратаў У. І.* Клінцоўскі грабен // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз.
**«Sumarok»** — беларускі рок-гурт. Заснаваны ў 2009 г. Выконвае пераважна аўтарскія песні на беларускай мове.

Гісторыя
--------

Гурт быў створаны ў 2009 годзе ў Полацку музыкантамі Ігарам Палынскім і Антонам Івановым. Першапачаткова меў назву «Silence». Пасля першага выступлення, які адбыўся на вечары памяці Віктара Цоя 15 жніўня, памяняў назву на «Горад N», з якой існаваў да пачатку 2014 года. У 2012 годзе стаў пераможцам інтэрнэт-адбору на фестываль «Бардаўская восень» і выступіў у Польшчы. За час існавання гурт у электрычным і акустычным варыянтах выступаў у дзясятках беларускіх гарадоў, а таксама ў Пскове і Санкт-Пецярбургу (Расія) і Бельску-Падляшскім (Польшча).

У першыя гады існавання курсаў беларускай мовы «Мова нанова» гурт выступіў у большасці гарадоў, дзе ладзілі заняткі.

Дэбютны альбом пад назвай «Мінор» выйшаў у 2015 годзе.

Назва
-----

У 2013 годзе лідар гурта Ігар Палынскі прайшоў адбор і патрапіў у «Снайперскі хор» Дыяны Арбенінай, дзякуючы чаму выступіў на юбілейным канцэрце гурта «Начныя Снайперы», які адбыўся у Маскве (Расія). Пасля знаёмства з Арбенінай і з яе дазволу Ігар анансаваў новую назву гурта — Sumarok. Гэта назва адной з яе песень, якая спяваецца на прыдуманай мове.

Дыскаграфія
-----------

### Альбомы

* Мінор (2015)
* Як ёсць (2016)

### Сінглы

* Мяч (2015)
* Sumarok (2015)
* Мои двери рисуете вы (2015)
* Жніво (2019)

Удзельнікі
----------

* Ігар Палынскі: вакал, гітара
* Яўген Елісеенка: гітара
* Канстанцін Шалуткевіч: бас-гітара
* Сяргей Арлоўскі: ударныя

Былыя ўдзельнікі
----------------

* Арцём Вылягжанін: гітара
* Ціхан Зінкевіч: гітара
* Павел Малюжанец: гітара, бас-гітара
* Андрэй Абраменка: бас-гітара
* Алесь Гуркоў: ударныя
* Ігар Шыдлоўскі: ударныя
* Юлія Ільіна: клавішныя, вакал

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑   Архівавана 31 снежня 2019.
5. ↑   Архівавана 31 снежня 2019.
**Тоё Сэсю** (яп.: 雪舟, 1420, Місу — 8 жніўня 1506) — японскі мастак, адзін з найвялікшых жывапісцаў японскага Сярэднявечча, майстар манахромнага жывапісу. Дзэнскі манах. Вучань японскага мастака Сюбуна.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1420 годзе ў паселішчы Акахама, правінцыя Біцю (цяпер вёска Місу, акруга Цукуба, прэфектура Акаяма).

Тоё Ода паходзіў са збяднелай сялянскай сям'і, некалі вядомага роду святароў, жывапісцаў, паэтаў і садаводаў — Тоё. У сям'і хлопчыка называлі Ода — «таполя».

Быў будыйскім святаром. Жыў у храме Секакудзі ў Кіёта, затым у замку Атуі ў Ямагуты (1465).

Вывучаў дзэн ў г. Соя, затым у Кіёта, дзе яго настаўнікам у жывапісе быў Тэнсё Сюбун.

У 1467—1469 Сэсю жыў у Кітаі, куды адправіўся з гандлёвай місіяй. Дабраўся да Пекіна, рабіў там насценныя роспісы, замоўленыя яму Упраўленнем па рытуалах. Па вяртанні на радзіму пасяліўся ў храме Ункакудзі ў Ямагуты, адсюль назва яго мастацкай школы — Ункоку-ру.

У 1469 вярнуўся ў Японію, дзе жыў у правінцыі Бунго (цяпер прэфектура Оіта), затым у манастыры Ункакан ў правінцыі Суо (цяпер прэфектура Ямагуты).

Памёр у Атаёсі ў 1506 годзе.

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сэсю
* Біяграфія на answers.com (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 4053712 · BNF: 135567585 · CiNii: DA04606243 · GND: 119106485 · ISNI: 0000 0000 8083 2034 · LCCN: n81098132 · NDL: 00271713 · NKC: jx20140317005 · NLA: 35866289 · NTA: 074055763 · SUDOC: 050840401 · VIAF: 3273416 · ULAN: 500121053 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сэцэсія.
**Сэцэ́сія** (лац.: secessio, ад *secedo* — выходжу) — дэманстратыўны адыход плебеяў (лац.: secessio plebis) у Старажытным Рыме у 494, 449, 445, 342 і 287 гадах да н.э. на Авенцінскі ўзгорак або Свяшчэнную гару, якія ў той час знаходзіліся па-за межамі горада.

Сэцэсія была эфектыўнай формай барацьбы плебеяў супраць патрыцыяў за свае палітычныя і сацыяльныя правы, бо масавы адыход насельніцтва з Рыма (а асноўная маса гараджан складалася з плебсу) паралізаваў эканамічнае жыццё горада.

Верагодна ўжо пасля першай сэцэсіі 494 г. да н.э. у Старажытным Рыме для абароны правоў прышлага насельніцтва былі ўведзены пасады народных трыбунаў і эдылаў.

Літаратура
----------

* *Géza Alföldy*. Römische Sozialgeschichte. Franz Steiner Verlag, Wiesbaden 1975, ISBN 3-515-02045-4
* *Jochen Bleicken*. Das Volkstribunat der klassischen Republik. Studien zu seiner Entwicklung zwischen 287 und 133 v. Chr. Beck, München 1955
* *Dietmar Kienast*. Die politische Emanzipation der Plebs und die Entwicklung des Heerwesens im frühen Rom. In: *Bonner Jahrbücher.* 175, 1975, ISSN 0068-0060, S. 83-112.
* The Growth of Plebeian Privilege in Rome. The English Historical Review No. II (April 1886)
* *Forsythe. G.* A Critical History of Early Rome, Berkeley, 2005

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей |
**Венера Вілендорфская** (ням.: Venus von Willendorf) — невялікая статуэтка жаночай фігуры, знойдзеная ў адным са старажытных пахаванняў каля мястэчка Вілендорф у Вахау, пасёлку камуны Агсбах, у Аўстрыі археолагам *Ёзэфам Сцамбаці* (ням.: Josef Szombathy) у 1908 годзе. У цяперашні час захоўваецца ў венскім Музеі прыродазнаўства.

Статуэтка вышынёй 11 см выразаная з аалітавага вапняка, які не сустракаецца ў гэтай мясцовасці (што сведчыць аб перамяшчэннях старажытных) і падфарбавана чырвонай охрай. Паводле ацэнкі 1990 года, фігурка выраблена прыкладна за 22-24 тысячы гадоў да нашай эры. Амаль нічога не вядома ні пра месца, ні аб метадзе вырабу, ні аб культурным прызначэнні гэтай статуэткі.

Выгляд збоку
Першабытны скульптар ледзьве намячае канечнасці ў фігуры, абагульнена выяўляе галаву, але падкрэслівае, гіпертрафіруючы, жаночыя дзетародныя рысы — вялікія грудзі, масіўныя сцёгны. Выява вызначаецца цяжкаважкасцю, умоўнасцю форм і разам з тым своеасаблівай пластычнай выразнасцю.

Венера мае вельмі цікавую форму. Гэта выява аплыўшай тлушчам жанчыны з выразна выяўленымі лініямі, які падкрэсліваюць яе грудзі, пупок, палавыя органы і клубы, але якая не мае твару. На галаве добра бачны выразаныя валасы або галаўны ўбор. Падобны целасклад у каменным веку сведчыць аб доступе да вялікай колькасці ежы і, такім чынам, аб дастаткова высокім становішчы гэтай жанчыны. Магчыма, яна была кіраўніком роду або прамаці, бо не варта забываць, што пазіравалі скульптару рэальныя жанчыны.

Па меркаванні іншых даследчыкаў, фігурка, магчыма, была ідал ам урадлівасці і магчыма выкарыстоўвалася вагінальна, як знак, які закліканы павялічыць дзетараджэння. За гэта сведчыць адсутнасць ног (статуэтка не павінна была стаяць па задуме аўтара), выразна выяўленыя грудзі і палавыя органы.

Мянушка «Венера» нарадзілася як жарт і прыліплі да выкапнёвых статуэтак жанчын каменнага веку, для якіх было характэрна адлюстраванне надзвычай тлустых матронаў. З’яўленне выяў жаночых фігур было абумоўлена існаваннем матрыярхату. Спецыялісты атаясняюць яе з Маці-Зямлёй — хтанічнай багіняй урадлівасці, якая пачыталася у даіндаеўропейскай Еўропе.

Гл. таксама
-----------

* Венера Гальгенбергская

Літаратура
----------

* Лазука, Б. Гісторыя сусветнага мастацтва. Ад старажытных часоў па XVI стагоддзе / Б.А.Лазука. — Мн.: Беларусь, 2010. ISBN 978-985-01-0894-4

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Венера Вілендорфская на Вікісховішчы |

* «Venus of Willendorf» by Christopher L. C. E. Witcombe
* Афіцыйны сайт венскага Музея прыродазнаўства
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Леўчанка.

**Іван Ляцяга** (27 верасня 1945, г. Мінск — 24 жніўня 2022, Беларусь) — беларускі футбаліст і трэнер. Майстар спорту СССР (1967).

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец футбольнай школы ДСШ-5 г. Мінск

У 1964—1965 гадах выступаў у чэмпіянаце СССР сярод камандаў першай групы класа «А» за дубль мінскага «Дынама». Перайшоў у «Нёман» вясной 1966 года, які ўзначальваў у той час старшы трэнер Уладзіслаў Радзішэўскі. Выступаў за гродзенскі клуб на пазіцыі цэнтральнага нападніка. Нягледзячы на ​​неаднаразовыя запрашэнні ад іншых беларускіх і ўкраінскіх клубаў, форвард заставаўся верны гарадзенскай футбольнай камандзе на працягу ўсіх 8 гадоў — да канца сваёй гульнявой кар’еры. Усяго ў каляндарных гульнях першынства СССР ён правёў за «Нёман» 249 гульняў, у якіх вызначыўся 62 разы.

Зноскі
------

1. ↑  Памёр адзін з лепшых нападнікаў «Нёмана» Іван Ляцяга

Спасылкі
--------

Ляцяга Іван Ефімавіч

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FootballFacts.ru |
Тэктанічныя структуры Беларусі
**Прыпяцкі прагін** — адмоўная тэктанічная структура Усходне-Еўрапейскай платформы. Размяшчаецца на паўднёвым усходзе Беларусі ва ўсходняй частцы Палесся. На поўначы мяжуе (па глыбінных разломах з амплітуй 4—5 км) з Беларускай антэклізай і Жлобінскай седлавінаю, на поўдні — з Украінскім шчытом, на захадзе — з Палескай седлавінаю, на ўсходзе праз Брагінска-Лоеўскую седлавіну пераходзіць у Дняпроўска-Данецкі прагін. Даўжыня да 260 км, шырыня да 130 км. Складаецца з уласна Прыпяцкага грабена і яго паўночнага пляча — Гарадоцка-Хацецкай ступені.

Крышталічны фундамент на глыбіні ад 1 да 4—6 км. У платформавым чахле выяўлены адклады верхняга пратэразою, дэвонскай, каменнавугальнай, пермскай, трыясавай, юрскай, мелавой, палеагенавай, неагенавай і чацвярцічнай сістэм. Асноўнае месца ў разрэзе займаюць верхнедэвонскія адклады, ¾ якіх складаюць саляносныя (ніжняя франская і верхняя фаменская) і міжсалявая (ніжнефаменская) тоўшчы. Фарміраванне Прыпяцкага прагіну як інтракратоннага грабена адбылося ў герцынскі этап, якому адпавядаюць 3 асноўныя структурныя паверхі: ніжні (складзены эйфельска-жывецкімі і ніжнефранскімі ўтварэннямі), сярэдні (верхнефранскімі, фаменскімі, каменнавугальнымі, ніжнепермскімі адкладамі) і верхні (верхнепермскімі і ніжне-сярэднетрыясавымі). У ніжнім структурным паверсе і ніжняй частцы сярэдняга пераважаюць дыз’юнктыўныя дыслакацыі, а ў верхняй частцы сярэдняга і ў верхнім — выразныя плікатыўныя формы са значным уздзеяннем саляной тэктонікі.

Паверхня фундамента, ніжні структурны паверх і ніжняя частка сярэдняга падзелены сістэмай субшыротных разломаў на тэктанічныя ступені, горсты і грабены, якія аб’ядноўваюцца па марфалагічных прыкметах у 3 структурныя зоны: Паўночную, Цэнтральную і Паўднёвую. У Паўночнай структурнай зоне вылучаны: Бярэзінская, Рэчыцка-Шацілкаўская і Маладушынска-Чырвонаслабодская ступені; у Цэнтральнай — Капаткевіцка-Велікаборская, Шастовіцкая і Мазырская ступені, Петрыкаўскі і Хобненска-Хойніцкі пахаваныя выступы; у Паўднёвай — Нараўлянскі горст, Ельскі грабен і Выступовіцкая ступень. Тэктанічныя ступені, грабены і горсты ўскладнены зонамі прыразломных падняццяў і апусканняў, складзеных лакальнымі структурамі, якіх больш за 140. У сярэднім і верхнім структурных паверхах вылучаюцца валы, падняцці і сінклінальныя зоны. У этапы найбольш актыўнага развіцця Прыпяцкага прагіну праявілася глыбінная і саляная тэктоніка, вулканізм і фарміраваліся асноўныя структурныя элементы.

У Прыпяцкім прагіне выяўлены і эсплуатуюцца радовішчы нафты, калійных і каменнай солі, будаўнічых матэрыялаў; ёсць паклады каменнага і бурага вугалю, гаручых сланцаў, багатыя рэсурсы прэсных, мінеральных і тэрмальных вод.

Літаратура
----------

* Прыпяцкі прагін // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
* Журавков М.А. Губин В.Н. Конищев В.С. Кутырло В.Э. Геодинамика Старобинской центриклинали Припятского прогиба / М.А. Журавков и др. – Минск: БГУ, 2015. – 151 с.
**Герб Буркіна-Фасо** утрымлівае шчыт, у колерах нацыянальнага сцяга. Над шчытом, напісана назва краіны, а пад ім — нацыянальны дэвіз «*Адзінства, Прагрэс, Правасуддзе*» (фр.: «*Unité, Progrès, Justice*»). Дэвіз Верхняй Вольты да рэвалюцыі 1984 быў «*Адзінства, Праца, Правасуддзе*» (фр.: «*Unité, Travail, Justice*»). Два белых жарабца трымаюць шчыт. Гэты герб падобны да старога герба Верхняй Вольты толькі з сцягам Буркіна-Фасо на шчыце замест сцяга Верхняй Вольты. Сцяг і яго значэнне рэгулююцца законам № 020/97/II/AN.

Гісторыя
--------

### Першы герб рэспублікі (1984–1997)

На гербе, прынятым падчас рэвалюцыі 1984—1987 года былі намаляваныя матыкі і Аўтамат Калашнікава з дэвізам «*Радзіма або смерць, мы пераможам*» (фр.: «*La Patrie ou la Mort, nous vaincrons*»). Гэты герб існаваў да 1997 г.

* Emblem 1984–1997Emblem 1984–1997

### Герб Верхняй Вольты

Ён нагадвае сённяшні герб, за выключэннем знешняга шчыта, які мае сіні фон, шчытка, які быў заснаваны на сцягу Верхняй Вольты з накладзенымі літарамі «RHV» (абрэвіятура для назвы краіны: «*République de Haute-Volta*»), і дэвіз «*Адзінства, Праца, Правасуддзе*» (фр.: «*Unité, Travail, Justice*»).

* Coat of arms of Upper Volta from 1961-1984Coat of arms of Upper Volta from 1961-1984
* Unverified Coat of arms of Upper Volta possibly from 1967 (proposal only?)Unverified Coat of arms of Upper Volta possibly from 1967 (proposal only?)

Зноскі
------

1. ↑  Burkina Faso **(нявызн.)**. *fotw.info*. Праверана 20 ліпеня 2019.
2. ↑  Armoiries **(нявызн.)**. *Great Chancellery of Burkinabe Orders*. Архівавана з першакрыніцы 17 January 2021. Праверана 5 April 2021.
3. ↑  *Guide to the Flags of the World* by Mauro Talocci, revised and updated by Whitney Smith (1982, ISBN 0-688-01141-1), p. 125.

Літаратура
----------

* Все про світ. Країни. Прапори. Герби: енциклопедичний довідник (укр.) / М. Ілляш. — К.: Школа, 2001. — 622 с. — ISBN 966-7657-79-5.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Герб Буркіна-Фасо**

| ⛭Буркіна-Фасо паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Буркіна-Фасо»**
 |
**Бярэзінская ступень** — тэктанічная структура ў Светлагорскім, Буда-Кашалёўскім і Гомельскім раёнах, у паўночнай структурнай зоне Прыпяцкага прагіну.

Выдзяляецца па паверхні фундамента, падсалявых і міжсалявых адкладах. На поўначы і поўдні абмежавана адпаведана Паўночна-Прыпяцкім краявым і Бярэзінскім рэгіянальным разломамі. На поўначы мяжуе з Беларускай антэклізай і Гарадоцка-Хацецкай ступенню, на поўдні — з Рэчыцка-Шацілкаўскай ступенню. Распасціранне субшыротнае. Даўжыня больш за 100 км, шырыня 3-5 км. Фундамент у межах Бярэзінскай ступені на адзнаках ад -2400 да -5200 м.

У разрэзе платформавага чахла пароды верхняга пратэразою магутнасцю 230 м, дэвонскія падсалявыя тэрыгенныя 260 м, падсалявыя карбанатныя 300 м, ніжнесаляносныя да 800 м, міжсалявыя да 710 м, верхнесаляносныя да 2500 м і надсалявыя дэвонскія, каменнавугальныя і мезазойска-кайназойскія да 1500 м адклады. Падсалявыя і міжсалявыя адклады на большай частцы ступені апускаюцца на поўдзень. Разрыўнымі парушэннямі Бярэзінская ступень разбіта на блокі.

Адкрыта Бярэзінскае радовішча нафты.

Літаратура
----------

* *Кудравец І. Д.* Бярэзінская ступень // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
**Абраз Маці Божай Троцкай** (**Мадонна Тракайская**) — каталіцкая ікона. Знаходзіцца ў галоўным алтары касцёла Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Тракаі.

Гісторыя
--------

Абраз напісаны ў сярэдзіне XV стагоддзя і часткова перапісаны ў пачатку XVII ст. хоць паводле легенды, гэта дар ад візантыйскага імператара Мануіла II Вітаўту з нагоды яго хрышчэння.

4 верасня 1718, праз год пасля каранацыі Маці Божай Чанстахоўскай,
з дазволу Папы Клімента XI біскуп віленскі Канстанцін Казімір Бжастоўскі здзейсніў каранацыю абраза Маці Божай Троцкай. Гэта быў другі абраз Маці Божай каранаваны папскімі каронамі на тэрыторыі Рэчы Паспалітай.

Перад троцкім абразам Маці Божай маліліся Стэфан Чарнецкі, каралі Ян Казімір і Ян III Сабескі.

Апісанне
--------

Алтар з абразам Маці Божай Троцкай
На абразе намалявана Маці Божая, якая правай рукой падтрымлівае дзіцятка Ісуса, які сядзіць на яе каленах, а левай трымае галінку з трыма кветкамі.

У абразе прыкметныя гатычныя і рэнесансныя элементы. Ён спалучае старажытную іканаграфію з новымі для мясцовага іканапісу, навеянамі еўрапейскім мастацтвам формамі.

Абраз, які літоўскія даследчыкі лічаць беларускім, вызначаецца светлым лёгкім каларытам, мяккасцю форм і характэрнасцю тыпажу. Перадача індывідуальных рыс характару настолькі канкрэтная, а адчувальнасць фактуры жывога цела настолькі шчырая, што твор больш падобны на партрэт, чым на абраз.

Зноскі
------

1. 1 2  Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
2. ↑  Адомонис Т. Искусство Литвы. — У кн.: Искусство народов СССР XIV—XVII веков. М. 1977;

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
* Przewodnik po sanktuariach maryjnych. Z dawna Polski tyś Królową, Szymanów 1996.
* A. Dylewski, M. Masłowski, B. Piotrowski, J. Swajdo, P. Wójcik: Litwa, Łotwa, Estonia i obwód kaliningradzki. Praktyczny przewodnik. Bielsko-Biała: Pascal, 2008. ISBN 978-83-7513-148-2.
**Ілья** — абраз другой паловы XVII стагоддзя са Свята-Ільінскай царквы ў г. Крычаве. Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь.

Сюжэт
-----

Ілья паказаны амаль пакаленна ў светла-вохрыстым хітоне, падпяразаным карычнева-чырвоным поясам, і блакітным на аранжавай падкладцы гімаціі. У правай руцэ меч, на якім дата, у левай — белы скрутак. Фон пазалочаны з раслінным арнаментам. Палі блакітныя з белым раслінным арнаментам. Былі валікі, «камяні».

Іканаграфія
-----------

Іканаграфічная схема, распрацаваная ў візантыйскім мастацтве, была засвоена ў многіх цэрквах Малдавіі і Расіі. Атрыбутам гэтага святога з’яўляецца меч. Іканаграфічная аналогія — гравюра «Ілья» ў «Трэфалагіёне».

Паходжанне
----------

Абраз выяўлены да Вялікай Айчыннай вайны ў Ільінскай царкве Крычава.

Ікона раскрыта брыгадай рэстаўратараў Дзяржаўнага Рускага музея ў складзе І. В. Ярыгінай, С. І. Голубева, М. Г. Малкіна, А. Т. Дзеднянкова ў 1972—1975 гадах (Ленінград).

Выстаўкі
--------

* Тэмперны жывапіс Беларусі XV—XVIII стст. Мінск. 1988
* Мастацтва барока ў Беларусі. Мінск. 1991
* Мастацтва Магілёўшчыны XVII—XVIII стст. Мінск. 1998
* Датаваныя помнікі мастацтва Беларусі XVII—XVIII стст. Мінск. 2000.
* Іканапіс і разьба Беларусі XV—XVIII стст. Мінск. 2000

У культуры
----------

Паштовая марка Беларусі
У 1996 годзе выява іконы была выкарыстана на паштовай марцы «Белпошты».

Зноскі
------

1. ↑  Балыкина Е. Н. ШЕДЕВРЫ ИКОНОПИСИ БЕЛАРУСИ XII—XVIII ВВ. Архівавана 28 лютага 2021.  (руск.)
2. ↑  1668
3. ↑  Куцейнаўская тыпаграфія. 1647. С. 334
4. 1 2  Жывапіс барока Беларусі / Аўт.-склад. Н. Ф. Высоцкая. — Мн.: БелЭН; МФКД.2003. — 304 с.:іл. С. 41-42.
Арбарыст за працай.
Фрэнсіс Бартлет  (англ.) (бел.
**Арбарыст** (ад лац.: arbor — дрэва) — дрэвавод, спецыяліст па абслугоўванні і доглядзе дрэў як індывідуальных арганізмаў (лясныя супольнасці звычайна даглядаюць лесаводы). Арбарыст павінен мець або агульную адукацыю па спецыяльнасці, альбо прайсці курсы пры вышэйшай навучальнай установе.

Важную ролю ва ўзнікненні сучаснай галіны догляду дрэў ва ўрбанізаваным асяроддзі сыграў Джон Дэві  (англ.) (бел. — «бацька дрэвавай хірургіі». Вялікі ўклад у фарміраванне амерыканскай арбарыстычнай галіны ўнеслі Фрэнсіс Бартлет  (англ.) (бел. і Алекс Шыга  (англ.) (бел.. У Германіі значныя працы па арбарыстыцы выканаў Міхаэль Маурэр  (ням.) (бел..

Арбарысты актыўна выкарыстоўваюць альпінісцкі рыштунак, што дазваляе атрымаць доступ да вельмі высокіх дрэў ці тых, якія знаходзяцца ў недаступных месцах. Акрамя адукацыі па спецыяльнасці, арбарыст павінен валодаць навыкамі карыстання альпінісцкім рыштункам і мець мінімальную падрыхтоўку, для выканання работы на вышыні.

Арбарысты выдаляюць фаутныя ўчасткі дрэў (з пашкоджаннямі і дэфектамі ствалоў рознага паходжання), ліквідуюць іх небяспечныя часткі. Старыя ж дрэвы спілоўваюць проста пад корань па частках. Каб не пашкодзіць бліжэйшыя аб’екты, дрэва спілваецца па частках, кожная спілаваная частка спускаецца на зямлю з дапамогай вяроўкі і лябёдкі.

Сістэма ведаў і практычных мер, якія аб’ядноўваюцца мэтай распазнавання, лячэння і папярэджання хвароб, пашкоджанняў дрэў называецца арбарыстыка  (руск.) (бел..

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* АРБАРЫСТ
* Арбарыст
* Гісторыя арбарыстыкі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779543577 · NKC: ph969332, ph1022128 |
Тэракотавая армія
**Тэракота** (ад італ.: terra — зямля, гліна і *cotta* — абпаленая) — керамічныя не паліваныя вырабы з каляровай гліны з сітаватым будынкам. Ужываецца ў мастацкіх, побытавых і будаўнічых мэтах. З тэракоты вырабляецца посуд, вазы, скульптура, цацкі, кафлі, чарапіца, абліцавальныя пліткі і архітэктурныя дэталі.

Тэракота вырабляецца з адменных сартоў гліны, якая пасля абпалу набывае характэрную фактуру (ад грубазярністай да тонкай, з суцэльнай ці частковай паліроўкай) і колер (ад чорнага і чырвона-карычневага да светлага крэмавага).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119452651 · GND: 4184790-8 · LCCN: sh85134051 · Microsoft: 2779201679 · NDL: 00576292 · NKC: ph249428 |

 |
Баец Джанджавід
**Джанджавід** (араб. جنجوید‎‎ у перакладзе азначае «джын на кані») — прынятае ў заходніх СМІ назва арабскага праўрадавага апалчэння ў Судане, вядомага па канфлікту ў Дарфуры, які пачаўся ў 2003 годзе. Хоць канфлікт апісваецца як сутыкненні паміж качавымі светласкурымі «арабамі» (Амар аль-Башыр) і цемнаскурымі земляробамі, у рэчаіснасці ён носіць больш складаны характар, так як сутыкненні рэгулярна адбываюцца і паміж праціўнікамі цэнтральнай улады, і паміж «арабскімі» атрадамі, якія цэнтральныя ўлады ўзбройваюць. Акрамя таго, уласна ў Судане тэрмінам «джанджавід» абазначаюць не праўрадавых апалчэнцаў, а бандыцкія шайкі, што яшчэ больш ўскладняе разуменне сітуацыі.

Джанджавід быў створана ў знак падтрымкі рэгулярнай арміі Судана ў барацьбе з паўстанцамі з «Арміі Вызвалення Судана» і «Руху за Справядлівасць і Роўнасць». Аднак іх падтрымка ператварылася ў карныя акцыі супраць мірнага насельніцтва. Асноўны сродак перамяшчэння — коні, вярблюды і джыпы «Таёта-Лэндкрузер». Вядомыя лідары — Муса Хілаль і Махамед Хамдан Дагала.

У жніўні 2013 года апалчэнне было рэарганізавана ў Сілы аператыўнай падтрымкі.

Зноскі
------

1. ↑  [American Society of International Law ,  ASIL Insights: UN Resolution 1556]
2. ↑  NewsHour Extra: Sudan Genocide Declaration Stirs World - September 15, 2004 Архівавана 5 лістапада 2013.
3. ↑  Kessler, Glenn; Lynch, Colum (September 10, 2004). "U.S. Calls Killings In Sudan Genocide". *The Washington Post*.

Спасылкі
--------

* Janjaweed blamed for Chad attack
* Дарфур: хроника объявленной смерти
* Деятельность МККК в Судане
**Радон-222, 222Rn**, гістарычная назва **радон** (лац.: Radon, азначаецца сімвалам **Rn**), таксама вядомы, як эманацыя радыю (лац.: Radii Emanatio, азначаецца сімвалам **RaEm**) — радыеактыўны нуклід хімічнага элемента радону с зарадавым лікам 86 и масавым лікам 222. Мае перыяд паўраспаду 3,8235(3) сут. Адкрыт у 1900 годзе Фрыдрыхам Эрнстам Дорнам и Андрэ-Луі Дэбьернам.

Радон-222 — сябар радыеактыўнага рада урана-238 (так званы *рад урана-радыя*), таму радон-222 утвараецца ў прыродзе ва ўранавых радовішчах.

Утварэнне і распад
------------------

Радон-222 утвараецца ў рэзультаце α-распада нукліду 226Ra (перыяд паўраспаду складае 1 600(7) гадоў):

{\displaystyle {\mathsf {^{226}\_{88}Ra}}\rightarrow {\mathsf {^{222}\_{86}Rn}}+{\mathsf {^{4}\_{2}He}}.}
Сам радон-222 таксама α-радыеактыўны, у выніку распада ўтвараецца нуклід 218Po, вылучаемая энергія складае 5,5903(3) МэВ:

{\displaystyle {\mathsf {{}\_{86}^{222}Rn}}\rightarrow {\mathsf {{}\_{84}^{218}Po}}+{\mathsf {{}\_{2}^{4}He}}.}

Вымярэнне
---------

Для вымярэнь канцэнтрацыі радона-222 у паветры, вадзе, почве, будаўнічых матэрыялах) у Расіі выкарыстоўваюць радыяметры аб’ёмнай актыўнасці і эквівалентнай раўнаважкай аб’ёмнай актыўнасці радону-222, напрыклад, RTM1688-2/RTM-2200, RadonScout, Альфарад плюс, AlphaGUARD PQ2000, AlphaPM, УДА-1АБ, РАА-3-01 «АльфаАЭРО», РАМОН-02, КАМЕРА-01, RAMON-01M, РГА-04, РРА-01М-03, РРА-01М-01, ТРЕК-РЭИ-1, КСИРА-2010Z и т. д.

1. ↑   Архівавана 25 сакавіка 2013. Государственный реестр средств измерений

| ⛭Ізатопы радону |
| --- |
| 
* 195Rn
* 196Rn
* 197Rn
* 198Rn
* 199Rn
* 200Rn
* 201Rn
* 202Rn
* 203Rn
* 204Rn
* 205Rn
* 206Rn
* 207Rn
* 208Rn
* 209Rn
* 210Rn
* 211Rn
* 212Rn
* 213Rn
* 214Rn
* 215Rn
* 216Rn
* 217Rn
* 218Rn
* 219Rn
* 220Rn
* 221Rn
* 222Rn
* 223Rn
* 224Rn
* 225Rn
* 226Rn
* 227Rn
* 228Rn
* 229Rn

 |
**Каліфарнійскі дзяржаўны політэхнічны ўніверсітэт імя А. Гумбальта** (англ.: California State Polytechnic University, Humboldt) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова, якая месціцца ў горадзе Арката ў штаце Каліфорнія, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Гэта адзін з трох політэхнічных універсітэтаў у сістэме Каліфарнійскага дзяржаўнага ўніверсітэта і самая паўночная ўстанова гэтай універсітэцкай сістэмы. Галоўны кампус, размешчаны на схіле ўзгорка на ўскрайку прыбярэжнага лесу секвойі, мае цудоўны від на горад і акіян. Камус размешчаны на паўночным узбярэжжы Каліфорніі за 450 км на поўнач ад Сан-Францыска і за 1052 км на поўнач ад Лос-Анджэлеса, адрозніваецца сваёй прыроднай прыгажосцю. Гэта самы заходні ўніверсітэт у так званых сумежных Злучаных Штатах (гэта значыць за выключэннем Аляскі і Гаваяў). Універсітэт мае статус іспанамоўнай ўстановы. Ён прапануе 48 праграм атрымання ступені бакалаўра і 12 праграм атрымання ступені магістра і не прапануе праграм аспірантуры. Універсітэт, заснаваны як каледж у 1913 годзе, узяў назву акругі і прылеглага заліва, які першапачаткова быў названы ў гонар вядомага нямецкага вучонага Аляксандра фон Гумбальта.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў, гуманітарных і сацыяльных навук
* Каледж прыродных рэсурсаў і навук
* Каледж прафесійных студый

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Мічыган

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
Бангладэшскі міратворац раззбройвае баевікоў, Паўночная Катанга, 2006 год.
**Паўстанцкі рух у Катанзе** — дзейнасць узброеных груповак у Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга, якія імкнуцца да незалежнасці правінцыі Катанга.

Гісторыя
--------

Канфлікт паміж катангцамі і цэнтральнай уладай пачаўся ў 1960 годзе на фоне грамадзянскай вайны ў Конга. Сепаратысты захапілі ўладу на поўдні краіны і абвясцілі Дзяржаву Катанга.

Калі непрызнаная дзяржава была знішчана, прыхільнікі незалежнасці заснавалі Фронт нацыянальнага вызвалення Конга, дзейнічаючы з тэрыторыі Анголы. У 1977 і 1978 гадах баевікі арганізавалі ў Катанзе два буйных паўстання, аднак яны былі падушаны.

У 1990-я гады сепаратысцкі рух прыйшоў у заняпад, распаўшыся на дробныя групоўкі. У 2004 годзе мяцежнікі актывізаваліся. У прыватнасці, яны напалі на горад Кілву. Наступны ўсплёск паўстанцкіх аперацый адбыўся ў 2010 годзе.

У 2011 годзе пасля вызвалення з турмы Гедэона К’юнгу Мутанга, аднаго з лідара мяцежнікаў, групы баевікоў зноў актывізаваліся. Атрады К’юнгу знаходзіліся ў авангардзе паўстанцкага руху да кастрычніка 2016 года, калі іх камандзір правёў раззбраенне сваіх прыхільнікаў. Аднак частка паўстанцаў працягнула барацьбу. У 2019—2020 гадах яны правялі некалькі нападаў.

Заўвагі
-------

1. ↑  LA CONSTITUTION DU KATANGA **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 10 кастрычніка 2012. Праверана 13 сакавіка 2017.
2. ↑  Kennes & Larmer 2016, pp. 184–186.
3. ↑  Abbott 2014, pp. 22–23.
4. ↑  Abbott 2014, pp. 34–35.
5. ↑  DRC: Leader of Katanga insurgents captured **(нявызн.)**. *Irin News* (20 кастрычніка 2004). Архівавана з першакрыніцы 9 December 2014. Праверана 8 December 2014.
6. ↑  Troubles de Lubumbashi: 7 suspects arrêtés **(нявызн.)**. *Radio Okapi* (23 мая 2010). Архівавана з першакрыніцы 1 July 2014. Праверана 22 January 2015.
7. ↑  Calm returns to DR Congo's Katanga province after insurgency **(нявызн.)**. *Xinhua* (1 снежня 2010). Архівавана з першакрыніцы 5 February 2016. Праверана 8 December 2014.
8. ↑  Congo militia leader, 100 fighters surrender to authorities **(нявызн.)**.  Fox News (12 кастрычніка 2016). Архівавана з першакрыніцы 17 May 2017. Праверана 15 February 2021.
9. ↑  "RDC: trois soldats tués dans des affrontements avec une milice à Lubumbashi". Праверана 4 November 2019.
10. ↑  "RDC : après une nouvelle incursion armée sanglante à Lubumbashi, la population reste perplexe". Праверана 4 October 2020.

Літаратура
----------

* Abbott, Peter (2014). *Modern African Wars (4): The Congo 1960–2002*. Oxford; New York City: Osprey Publishing. ISBN 978-1-78200-076-1. Архівавана з арыгінала 2023-01-11. Праверана 2021-05-17.
* Kennes, Eric; Larmer, Miles (2016). *The Katangese Gendarmes and War in Central Africa: Fighting Their Way Home*. Bloomington: Indiana University Press. ISBN 9780253021304.
**Каліфарнійскі дзяржаўны ўніверсітэт Мантэрэйскага заліва** (англ.: California State University, Monterey Bay) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Марына ў акрузе Мантэрэй штата Каліфорнія, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Галоўны кампус універсітэта размешчаны на месцы былой ваеннай базы Форт-Орд, якая ахоплівае гарады Марына і Сісайд, прыкладна ў адной мілі ад Мантэрэйскага заліва ўздоўж цэнтральнага ўзбярэжжа Каліфорніі. Універсітэт таксама мае кампусы ў гарадах Мантэрэй і Салінас. Заснаваны ў 1994 годзе, ён з'яўляецца часткай сістэмы Каліфарнійскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Вучэльня мае афіцыйны статус іспанамоўнай установы.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў, гуманітарных і сацыяльных навук
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі
* Каледж дадатковай адукацыі і міжнародных праграм
* Каледж навук пра здароўе і сацыяльных службаў
* Каледж прыродазнаўчых навук
* Універсітэцкі каледж

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Каліфорнія

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Сан-Хасэйскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: San Jose State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Сан-Хасэ ў штаце Каліфорнія, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт заснаваны ў 1857 годзе і з'яўляецца старэйшым дзяржаўным універсітэтам на Ціхаакіянскім узбярэжжы ЗША і заснавальнікам кампуса Каліфарнійскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Размешчаны ў цэнтры горада Сан-Хасэ, галоўны кампус месціцца на плошчы ў 62 га. Універсітэт прапануе 150 праграм атрымання ступені бакалаўра, 95 ступеняў магістра, 5 доктарскіх ступеняў. Восенню 2022 года агульная колькасць студэнтаў складала 35 751, у тым ліку амаль 8 900 аспірантаў і магістрантаў. Студэнцкая супольнасць універсітэта з'яўляецца адной з самых этнічна разнастайных у ЗША. Па стане на восень 2022 года колькасць замежных студэнтаў была самай высокай сярод усіх устаноў у сістэме Каліфарнійскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Унверсітэт нязменна ўваходзіць у шэраг вядучых пастаўшчыкоў кадраў для тэхналагічных фірм Крамянёвай даліны.

Структура
---------

* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі
* Каледж вышэйшай адукацыі
* Каледж здароўя і гуманітарных навук
* Каледж гуманітарных навук і мастацтваў
* Каледж прафесійнай і глабальнай адукацыі
* Каледж прыродазнаўчых навук
* Каледж сацыяльных навук

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Каліфорнія

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
Эмбрыён чалавека, 1 месяц. Пазаматачная цяжарнасць **Эмбрыён** (стар.-грэч. Ἔμβρυον — вантробны плод, зародак) — стадыя развіцця арганізма, пачынаючы са стадыі зіготы да нараджэння або выхаду з яйкавых абалонак. Тэрмін «эмбрыён» у беларускай мове звычайна ўжываюць у адносінах да ранніх стадыях развіцця жывёл, у адносінах да раслін часцей выкарыстоўваюць тэрмін «зародак».

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 196843134 |
**Aspalathus linearis** — куст, які расце ў Афрыцы, від роду *Aspalathus* сямейства Бабовыя (*Fabaceae*). З лісця і парасткаў гэтай расліны атрымліваюць напой (гарбату), вядомы пад назвай ройбас (ройбуш).

Распаўсюджанне
--------------

Кветкі
Эндэмік Паўднёвай Афрыкі: натуральны арэал віду абмежаваны горным масівам Седэрберг (200 км на поўнач ад Кейптаўна).

Біялагічнае апісанне
--------------------

Куст вышынёй ад 1 да 1,5 м з гладкім цэнтральным ствалом і шматлікімі галінамі. Лісце даўжынёй да 10 мм, падобнае на ігліцу: тонкае, мяккае, з вастрыём на канцы. Кветкі — з венчыкам матыльковага тыпу.

Хімічны склад
-------------

Расліна змяшчае флаваноіды кверцэцін — біялагічна актыўнае рэчыва, якое валодае спазмалітычнай, супрацьзапаленчай, антыаксідантнай, дыурэтычнай і проціпухліннай уласцівасцямі.

Выкарыстанне
------------

Расліна здаўна выкарыстоўваецца для падрыхтоўкі гарбаты, вядомай пад назвай ройбас (ройбуш). З сярэдзіны XX стагоддзя для атрымання сыравіны для вытворчасці напою пачалося прамысловае культываванне расліны.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  Вульф, Малеева 1969. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFВульф,\_Малеева1969 (даведка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Brockhaus |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4553251-5 · LCCN: sh85115345 · NKC: ph196747 |
**Перфарацыя маткі** ці **Перфарацыя сценкі маткі** — разрыў сценкі маткі.

Перфарацыя маткі з'яўляецца патэнцыйным ускладненнем любой унутрыматачнай працэдуры. Гэта можа быць звязана з пашкоджаннем навакольных крывяносных сасудаў і ўнутраных органаў, такіх, як мачавая бурбалка і кішэчнік. Калі перфарацыю не дыягнаставаць своечасова, гэта можа прывесці да масіраванага крывацёку або сэпсісу, а пасля і да смерці.

Перфарацыя маткі з'яўляецца найбольш небяспечным ускладненнем штучнага аборту.

Фактары рызыкі
--------------

* Неаднаразовыя, асабліва частыя, аборты ў анамнезе
* Рубец на матцы пасля кесарава сячэння або вылучвання міёматознага вузла
* Анатамічныя асаблівасці будовы палавых органаў
* Запаленчыя захворванні маткі і прыдаткаў
* Нізкая кваліфікацыя лекара

Літаратура
----------

* Акушерство: под ред. академика РАМН Г. М. Савельевой. Москва «Медицина» 2000

Спасылкі
--------

* Илюстрацыя
Леўкафея. Скульптура французскага скульптара Жана-Жуля Аласёра (фр.)
**Леўкафея**, або **Леўкатэя** (грэч. Λευκοθέα) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі імя багіні, у якую па жаданні Дыяніса была пераўтворана Іно — другая дачка Кадма і Гармоніі, жонка Афаманта, маці Леарха і Мелікерта.

Выгадавала Дыяніса. Яна дала Адысею покрыва, якое выратавала яго. Ёй прысвечаны LXXIV арфічны гімн.

Паводле родаскага міфа, гэта эпітэт Галіі.

Гл. таксама
-----------

* Белая багіня
* Леўкафея (дачка Орхама) — улюбёная Геліяса

Зноскі
------

1. ↑  Мифы народов мира. М. 1991-92. В 2 т. Т.2. С.43
2. ↑  Нон. Дзеянні Дыяніса V 197
3. ↑  Гесіёд. Пералік жанчын, фр.70 М.-У.
4. ↑  Гамер. Адысея V 333—353; Гігін. Міфы 125
5. ↑  Дыядор Сіцылійскі. Гістарычная бібліятэка V 55, 7

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Леўкафея на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
**Асацыяцыя добраахвотных пажарных дружын Польскай Рэспублікі** (польск.: Związek Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej) — польская самакіруючая асацыяцыя, якая аб’ядноўвае Добраахвотныя пажарныя дружыны  (польск.) (бел. і іншых юрыдычных асоб, якія прадстаўляюць іх інтарэсы і прасоўваюць рэалізацыю статутных мэтаў. Злучэнне з’яўляецца працягам слаўных традыцый пажаратушэння, якія выказваюцца ў бескарыслівай дапамозе людзям і служэнню радзіме.

Асацыяцыя выконвае задачы грамадскай супрацьпажарнай абароны, падтрымлівае розныя формы культурна-асветнай працы, спрыяе папулярызацыі гісторыі руху, развівае мастацкія і спартыўныя мерапрыемствы ў Добраахвотных пажарных дружынах. Была створана 28 снежня 1956 года. Працуе на падставе закона «Аб грамадскіх аб’яднаннях» ад 7 красавіка 1989 года, закона «Пра супрацьпажарную абарону» ад 24 жніўня 1991 года і ўласнага статута.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 20 снежня 2023.
2. ↑  Сумежжа **(нявызн.)**.  Беларускае Радыё Рацыя. Праверана 5 студзеня 2019.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* zosprp.pl — афіцыйны сайт Асацыяцыі добраахвотных пажарных дружын