recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Каралеўскае таварыства Канады** (англ.: Royal Society of Canada) — вядучая нацыянальная арганізацыя Канады па падтрымцы і папулярызацыі адукацыі і навуковых даследаванняў. Заснаванае ў 1882 годзе, першапачаткова ўключала 80 членаў. У цяперашні час складаецца з трох акадэмій: Акадэміі мастацтваў і гуманітарных навук (англ.: Academy of the Arts and Humanities), Акадэміі грамадскіх навук (англ.: Academy of Social Sciences) і Акадэміі навук (англ.: Academy of Science; пад эгідай апошняй знаходзяцца дакладныя, натуральныя і прыкладныя навукі і тэхналогіі). Да канца XX стагоддзя ў Каралеўскім таварыстве Канады было каля 1600 членаў, а ў другім дзесяцігоддзі XXI стагоддзя іх колькасць перавышала 2000 (уключаючы замежных членаў і ганаровых акадэмікаў).

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 18 кастрычніка 2022.
2. ↑   Праверана 22 снежня 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90675857 · BNF: 12079925w · CiNii: DA02326009 · GND: 37845-8 · ISNI: 0000 0001 1034 3590 · LCCN: n80036731 · Microsoft: 2802602770 · NKC: kn20080530015 · NLA: 35466730 · NSK: 000137389 · NUKAT: n2009031285 · SUDOC: 029103533 · VIAF: 159113084 |

 |
**Нойбергскі дагавор** (ням.: Neuberger Teilungsvertrag; 9 верасня 1379) — дагавор, які быў заключаны паміж аўстрыйскімі герцагамі Альбрэхтам III і Леапольдам III і прадугледжваў падзел паміж імі ўладанняў Габсбургаў. Пагадненне было падпісана 9 верасня 1379 г. у горадзе Нойберг-ан-дэр-Мюрц, у Штырыі.

У адпаведнасці з Нойбергскім дагаворам Альбрэхт III атрымліваў уласна герцагства Аўстрыю разам са штырыйскімі ленамі ў Верхняй Аўстрыі (даліна Энса, Штайр, Зальцкамергут), а Леапольд III станавіўся кіраўніком астатніх частак габсбургскай манархіі: Штырыі, Карынтыі, Крайны, Істрыі, Ціроля і Пярэдняй Аўстрыі. Дагавор супярэчыў пастановам папярэдніх аўстрыйскіх кіраўнікоў Альбрэхта II і Рудольфа IV, якія забаранялі падзел уладанняў Габсбургаў.

Нойбергскі дагавор падзяліў Аўстрыйскую манархію паміж Альбертынскай і Леапальдзінскай лініямі габсбургскага дому і адзначыў пачатак працяглага перыяду раздробненасці ў Аўстрыі. Адзінства дзяржавы была адноўлена толькі ў 1490 г.
**Бура (шторм)** — вельмі моцны працяглы вецер, які выклікае вялікае хваляванне на моры і разбурэнні на сушы. Узнікае пры інтэнсіўных цыклонах (асабліва трапічных), смерчах, навальніцах. Таксама ў ходзе шматлікіх назіранняў амерыканскімі навукоўцамі было ўстаноўлена, што для раёнаў, размешчаных у паўночных шыротах, снежнай бурай можна лічыць зімовы ўраган, падчас якога хуткасць ветру дасягае 56 кіламетраў у гадзіну. Пры гэтым тэмпература паветра апускаецца да −7 °C. Тэрыторыя распаўсюджвання снежнай буры можа быць вельмі шырокай.

Дзевяты вал (карціна Айвазоўскага)
Калі хуткасць ветру буры перавышае 60 кіламетраў у гадзіну, ёй прысвойваецца ўласнае імя.

Бура можа назірацца:

* пры праходжанні трапічнага ці пазатрапічнага цыклона;
* пры праходжанні смерчу (тромба, тарнада);
* пры мясцовай або франтальнай навальніцы.

Хуткасць ветру каля зямной паверхні перавышае 20 м / сек. У метэаралагічнай літаратуры таксама ужываецца тэрмін **шторм**, а пры хуткасці ветру больш за 30 м / сек — **ураган**. Кароткачасовыя ўзмацнення ветру да хуткасцяў 20-30 м / сек і больш называюцца шквал.

Да шторму адносяць вятры хуткасцю 20-50 м/с, асобныя парывы да 100 м/с (больш за 9 балаў па шкале Бофарта).

Адрозніваюць:

**Па інтэнсіўнасці**

* моцны шторм з хуткасцю 24,5-28,4 м / с (10 балаў);
* жорсткі шторм з хуткасцю 28,5-32,6 м / с (11 балаў).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Швейцарскі гістарычны · Настольны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119789492 · GND: 4058271-1 · LCCN: sh85128401 · Microsoft: 105306849 · NKC: ph173799 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Навіцкі.

**Яўген Гаўрылавіч Навіцкі** (2 (15) жніўня 1912 — 23 кастрычніка 1997) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Я. Г. Навіцкі нарадзіўся ў вёсцы Копцевічы (сучасны Чашніцкі раён Віцебскай вобласці). Скончыў 7 класаў, затым Маскоўскую лётна-тэхнічную школу. У 1933 годзе Мікалаеўскую школу марскіх лётчыкаў Асавіяхіма, атрымаўшы званнеі інструктара-парашутыста і інструктара-лётчыка. Працаваў пілотам авіяцыі Наркамлесу ў Ленінградзе.

З 1941 г. у Ваенна-Марскім Флоце. Прайшоў навучанне ў 3-м ваенна-марскім вучылішчы ва Уладзівастоку. Быў прызначаны лётчыкам 57-га пікіровачна-штурмавога авіяцыйнага палка(з 1943 года 7-ы пікіровачна-штурмавы авіяполк) 8-й бамбардзіровачнай авіяцыйнай брыгады Ваенна-Паветраных сіл Балтыйскага флоту. Удзельнічаў у баях пад Ленінградам, ў Прыбалтыцы, Усходняй Прусіі, Германіі. За час вайны выканаў 72 баявых вылеты на самалёце Іл-2 і 500 на самалёце У-2. Знішчыў і пашкодзіў карабель, 4 транспарты, 6 катараў, кананерскую лодку, 32 танкі і шмат іншай ваеннай тэхнікі і жывой сілы ворага.

Указам Прэзідыума ВС СССР ад 6 сакавіка 1945 г. гвардыі капітану Навіцкаму Яўгену Гаўрылавічу прысвоена званне Героя Савецкага Союза.

Дэмабілізаваны па стану здароўя ў 1946 г. Да 1973 года Я. Г. Навіцкі працаваў у грамадзянскай авіяцыі і на партыйнай рабоце.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка» № 5076
* Ордэн Леніна
* Тры ордэны Чырвонага Сцяга
* Ордэн Айчыннай вайны I ступені
* Медалі

Заўвагі
-------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 106. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

Спасылкі
--------

* Яўген Гаўрылавіч Навіцкі на сайце «Героі краіны»
* Твои герои, Ленинград (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Джузэпэ П’ера «Бэпэ» Грыла** (італ.: Giuseppe Piero "Beppe" Grillo; нар. 21 ліпеня 1948, Генуя) — італьянскі комік, акцёр, блогер і палітык. У 2009 годзе заснаваў пратэстны палітычны рух «Пяць зорак». Партыя хутка стала популярнай і дабілась сур’ёзных поспехаў у палітычнай барацьбе. Трэцяе месца з болей за 25 % падтрымкі на парламенцкіх выбарах ў лютым 2013 года сталі галоўнай сенсацыяй гэтых выбараў.

Біяграфія
---------

Ён нарадзіўся 21 ліпеня 1948 года ў Генуі. Заканчвае ўніверсітэт па спецыяльнасці бухгалтарскі ўлік, але з сярэдзіны 70-х гадоў пачынае працаваць як камедыйны акцёр у розных тэлевізійных шоў. Яго папулярнасць расце і ў сярэдзіне 80-х ужо вядзе ўласныя перадачы, якія пачынаюць спецыялізавацца ўсё больш на палітычнай сатыры. У 90-е гадах працуе больш у розных тэатрах. З 2009 годзе на чале партыі „Рух 5 зорак", якая займае сацыял-ліберальныя пазіцыі і пры ім атрымала поспех у некалькі выбараў на ўзроўні правінцый.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 14 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Beppe Grillo // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑  У Італіі атрымлівае перамогі партыя, створаная комікам
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ноймарк.
**Но́ймарк** (ням.: Neumark — **Новая марка, Новая мархія**) — гістарычная вобласць на тэрыторыі сучаснай Польшчы, правінцыя Брандэнбургскай маркі. Назва меркавана звязана з назвамі іншых правінцый Брандэнбургскай маркі Альтмарка (Старой маркай, Старой мархіяй, цяпер у федэральнай зямлі Саксонія-Анхальт) і Мітэльмарк (Сярэдняя марка, Старая мархія).

Тэрыторыя абмяжоўваецца на поўдні гарызантальнай лініяй рэк Варты і Ноцеча, на захадзе ракой Одэр да горада Відухова, Заходнепаморскае ваяводства  (польск.) (бел. на ўсходзе па берагах ракі Дравы, на поўначы клінам выдаецца ў сярэдняе Памор'е, ахопліваючы свідвінскія землі ў Заходнепаморскім ваяводстве.
**Кубак памяці Кей Сюзан** (англ.: Kay Suzanne Memorial Cup) або **Трафей памяці Кей Сюзан** (англ.: Kay Suzanne Memorial Trophy) — былы прафесійны нізкарэйтынгавы турнір па снукеры. Ён быў заснаваны ў 2011 годзе і заўсёды праходзіў у паўднёва-заходняй акадэміі снукера ў Глостэры, Англія.

У 2013 годзе турнір праходзіў на працягу чатырох дзён у пачатку лістапада (першы розыгрыш турніру праходзіў у пачатку кастрычніка), а ў апошнюю нядзелю былі згуляныя матчы 1/8 фіналу, чвэрцьфіналы, паўфіналы і фінальны двубой спаборніцтва.

Фармат кубку памяці Кей Сюзан уключаў у сябе тры кваліфікацыйныя раунды, якія праходзілі ў першы дзень турніру і ў якіх маглі прыняць удзел усе жадаючыя аматары за пэўную плату (у 2011 і 2012 гадах праходзіла толькі па два кваліфікацыйныя раунды). У асноўную стадыю трапляла 128 снукерыстаў, якія гулялі на выбыванне, пачынаючы з 1/64 фіналу.

Пераможцам першага розыгрышу турніру стаў Роні О’Саліван, а турнір 2012 года застаўся за Джонам Хігінсам. Пераможцам апошняга спаборніцтва ў 2013 годзе стаў Марк Ален з Паўночнай Ірландыі. На трафеі памяці Кей Сюзан 2012 года Курт Мэфлін выканаў серыю ў 145 балаў, якая стала найвышэйшай у гісторыі спаборніцтва.

| ⛭Players Tour Championship |
| --- |
| 2010/2011 | 
* PTC1
* PTC2
* PTC3
* PTC4
* ЕPTC1
* ЕPTC2
* PTC5
* PTC6
* ЕPTC3
* ЕPTC4
* ЕPTC5
* ЕPTC6
* Фінал

 |
| 2011/2012 | 
* PTC1
* PTC2
* PTC3
* PTC4
* PTC5
* PTC6
* PTC7
* PTC8
* PTC9
* PTC10
* PTC11
* PTC12
* Фінал

 |
| 2012/2013 | 
* АPTC1
* PTC1
* PTC2
* ЕТ1
* PTC3
* АPTC2
* ЕТ2
* ЕТ3
* АPTC3
* PTC4
* ЕТ4
* ЕТ5
* ЕТ6
* Фінал

 |
| 2013/2014 | 
* ЕТ1
* АТ1
* ЕТ2
* ЕТ3
* ЕТ4
* АТ2
* ЕТ5
* АТ3
* ЕТ6
* ЕТ7
* ЕТ8
* АТ4
* Фінал

 |
| 2014/2015 | 
* АТ1
* ЕТ1
* ЕТ2
* ЕТ3
* АТ2
* ЕТ4
* ЕТ5
* АТ3
* ЕТ6
* Фінал

 |
| 2015/2016 | 
* ЕТ1
* ЕТ2
* ЕТ3
* АТ1
* ЕТ4
* ЕТ5
* ЕТ6
* Фінал
* ***Рэйтынг***

 |
| Перыядычныя турніры | 
* Адкрыты чэмпіянат Рыгі
* Пол Хантэр Класік
* Адкрыты чэмпіянат Гібралтара
* Адкрыты чэмпіянат Рура
* Адкрыты чэмпіянат Хайніна
* Адкрыты чэмпіянат Балгарыі
* Адкрыты чэмпіянат Гдыні
* Адкрыты чэмпіянат Ісіна
* Адкрыты чэмпіянат Антверпена
* Адкрыты чэмпіянат Фюрстэнфельдбрука
* Кубак памяці Кей Сюзан
* Адкрыты чэмпіянат Шатландыі
* Гранд-фінал PTC

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Капусінскі.
**Рычард (Раман) Капусінскі** (англ.: Richard Kapuscinski; 1921 — 17 мая 1991) — амерыканскі віяланчэліст  і педагог.

Біяграфія
---------

Рычард (Раман) Капусінскі быў сынам польскага эмігранта Вінцэнты Рамана Капусінскага, які прыбыў на востраў Эліс у 1905 годзе. Хоць Рычард стаў адзіным прафесійным музыкантам у сям’і, многія яго сваякі добра гралі на розных музычных інструментах.

Скончыў Джульярдскую школу, вучыўся ў Фелікса Салманда і Леанарда Роўза. Выступаў у першым складзе Ласаль-квартэта з яго заснавання ў 1948 годзе і да 1955 года. Затым многія гады іграў у Бостанскім сімфанічным аркестры.

Капусінскі быў таксама прызнаным педагогам, выкладаў у Аберлінскім каледжы; сярод яго вучняў, у прыватнасці, Стывен Ісерліс  (руск.) (бел.. Аглядаючы мемарыяльны канцэрт, дадзены вучнямі Капусінскі праз паўгода пасля яго смерці, газета Boston Globe адзначала:

> 
> Капусінскі павінен быў быць вельмі выдатным настаўнікам, каб выхаваць такіх вучняў і выклікаць такую вернасць.
> 
> 
>

Зноскі
------

1. ↑  From Paderewski to Penderecki: The Polish Musician In Philadelphia  (англ.)
2. ↑  Richard Dyer. Knockout concert for a heartwarming occasion // The Boston Globe, 1991, November 6.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Караткевіч.
**Вольга Караткевіч** (8 ліпеня 1972 — 29 чэрвеня 2016) — журналіст Радыё Свабода (1996—2009), вядучы навуковы супрацоўнік навуковага аддзела Нацыянальнага парку «Нарачанскі».

Біяграфія
---------

Скончыла філалагічны факультэт БДУ. У журналістыцы з 1994 года (тэлекампанія «ФІТ», праграма «Эканаміст»). Працавала на Радыё 101,2, дзе вяла праграму «Бізнес-актуаліі», у Беларускай службе Польскага Радыё, газеце «Наша Ніва», у 1996—2009 гадах на Радыё Свабода. Член Беларускай асацыяцыі журналістаў. Была каардынатарам аддзялення журналістыкі ў «Беларускім Калегіюме».

Пісала вершы і прозу на беларускай мове, перакладала з польскай і англійскай.

Вольга Караткевіч доўгі час пакутавала на рак. Да апошняга сачыла за беларускім жыццём і дапамагала грашыма праектам беларускага мастацтва.

Творы
-----

* Караткевіч В. Г. Жыве на свеце шчасце: казкі для дзяцей і дарослых. — Мн.: Адукацыя і выхаванне, 2010. — 140 с. : іл.
* Нічога новага, альбо Што забіла сабаку? (пераклад Рэя Брэдберы)

Зноскі
------

1. ↑  Вольга Караткевіч: успаміны калег і сяброў — Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода, 29.06.2016
2. ↑  Памерла журналістка Вольга Караткевіч, Наша Ніва

Спасылкі
--------

* Вольга Караткевіч на Беларускай Палічцы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 2374154260468124480007 |
**Хібініт** — магматычная шчолачная горная парода. Назва пароды паходзіць ад назвы горнага масіва Хібіны. З'яўляецца буйназярністай разнавіднасцю нефелінавага сіеніту. Парода ўтрымлівае эўдыяліт (сілікаты цырконія). Выкарыстоўваецца ў будаўніцтве як аднайменны абліцавальны матэрыял  (руск.) (бел.. У прыродзе сустракаецца ў выглядзе буйных масіваў у вобласці развіцця шчолачных парод. Напрыклад, гэтую пароду можна знайсці на Кольскім паўвостраве ў Хібінскіх тундрах.

Склад
-----

Асноўныя складнікі:

* Шчолачны палявы шпат  (руск.) (бел.
* Нефелін
* Эгірын
* Арфведсаніт  (руск.) (бел.

Уласцівасці
-----------

* Насычанасць (чысціня) зялёнага колеру — (9-10 %)
* Каляровы тон — 558 нм
* Святлыня  (бел. (тар.)) (бел. — 16-19 %
* Буйназярністыя структура, табліцава-трахітоідная тэкстура

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17). — С. 16.
* Хибинит // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
**Сальманелёз** — заражэнне страўнікава-кішачнага тракту энтэрабактэрыямі  (бел.) (бел. роду сальманела  (англ.) (бел.. Назву атрымала ад прозвішча адкрывальніка бактэрыі Дэніела Сальмона  (англ.) (бел.. Найчасцей распаўсюджваецца ў высокаразвітых гарадах з адзіным парадкам харчовага забеспячэння. Крыніцай ёсць свойскія жывёлы. Найбольш небяспечным бактэрыяносьбітам для немаўлят з'яўляюцца дарослыя людзі праз брудныя рукі і прадметы догляду.

Папярэджанне
------------

Найбольш дзейснымі спосабамі прадухілення заражэння ёсць мыццё рук перад ежай, захоўванне мяса і птушкі на асобнай паліцы халадзільніка ва ўпакаваным выглядзе, мыццё яек з мылам перад прыгатаваннем, дастатковая тэрмічная апрацоўка мяса, выкарыстанне асобных дошкі і нажа для апрацоўкі сырога мяса.

Прычыны
-------

Заражэнню спрыяюць прыём, прыгатаванне і падаванне ежы бруднымі рукамі, ужыванне недастаткова праваранага мяса, таксама недавараных і недасмажаных яек.

Праявы
------

Праходзіць з павышэннем тэмпературы, млоснасцю, ванітамі і шматразовым паносам.

Зноскі
------

1. ↑  Disease Ontology — 2016. Праверана 28 жніўня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 4 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>
3. ↑  *Барыс Пракопчык.* Хвароба, спароджаная цывілізацыяй // *Краіна здароўя*. — 23 ліпеня 2008. — № 36 (92). — С. 7.

Літаратура
----------

* *Астапаў А. А.* Сальманелёз // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 119. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12274639w · LCCN: sh2006006099 · NKC: ph125407 |
**Хі́зава-Га́рыстаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Веткаўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Хізы.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Свяцілавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Веткаўскага раёна. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Хізоўскага нацыянальнага рускага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Дзмітрый Далматавіч Ісайкоўскі** (? — паміж 1596 і 1599) — вялікалітоўскі арыстакрат.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Далматаў-Ісайкоўскіх герба «Прус I», сына Далмата, унук Каркушкі, заснавальніка роду.

Валодаў Чыгірамі і Ісайкамі ў Кіеўскім павеце, якія прадаў у 1593 годзе, Ялавічамі і іншымі маёнткамі ў Луцкім павеце, які атрымаў у пасаг ад жонкі княжны Марыі Крапоткі-Ялавіцкай[ru].

Сям’я
-----

Меў сына Яна Дзмітрыевіча (? — да 4 красавіка 1628), падключага віленскага, пісара скарбовага прыходавага ВКЛ, ключніка і драўнічага віленскага, падкаморага ашмянскага.

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В.* Ісайкоўскія // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.


| ?Дзмітрый Далматавіч Ісайкоўскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Дзмітрый Далматавіч Ісайкоўскі |  | Далмат[d] |  | Каркушка[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |
**Вольга Гронская** (1978; пас. Крывічы, Мядзельскі раён, Мінская вобласць) — беларуская паэтка, перакладчыца.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзілася ў 1978 годзе ў пасёлку Крывічы (Мядзельскі раён). Скончыла філалагічны факультэт БДУ, рамана-германскае аддзяленне, а затым аспірантуру пры ім. У 2004 абараніла кандыдацкую дысертацыю на тэму «Хранатоп прозы Інгеборг Бахман». Працуе на філфаку БДУ. Выдала зборнік паэзіі «АдВольная міфалогія» (2013). Перакладае з нямецкай і польскай моваў. Пераклады друкаваліся ў часопісах «Крыніца» і «Фрагмэнты». На беларускую мову пераклала раман нямецкага пісьменніка Даніэля Кельмана «Тыль» (2020).

Прэміі і ўзнагароды
-------------------

Лаўрэат прэміі «Залаты апостраф» (2019). Лаўрэат прэміі імя Карласа Шэрмана (2021) за пераклад з нямецкай кнігі «Тыль» Даніэля Кельмана.

Зноскі
------

1. ↑  nashaniva.by
2. ↑  svaboda.org
**Дзмітрый Георгіевіч Джангіраў** (22 верасня 1966, Кіеў, УССР, СССР) — украінскі журналіст, палітычны эксперт, палітолаг.

Адукацыя
--------

1989 — Кіеўскі політэхнічны інстытут, факультэт хіміка-тэхналагічны

Журналісцкая дзейнасць
----------------------

1989—1992 — інжынер, НДІ калоіднай хіміі і хіміі вады

1992 — адзін з заснавальнікаў грамадска-палітычнага аб'яднання «Новая Украіна», працаваў у сакратарыяце

1994—1995 — палітычны аглядальнік штотыднёвага аналітычнага зборніка «УНІАН-Палітыка»

1995—1998 — рэдактар аддзела «Дзяржава і эканоміка» штотыднёвіка «Бізнес»

1998—1999 — галоўны рэдактар штодзённай газеты «Вячэрнія весткі»

2000—2001 — галоўны рэдактар газеты «Слова Бацькаўшчына»

Працаваў аналітыкам на канале «1+1»

Быў дырэктарам ТРК «Кіеў»

Джангиров з'яўляецца пастаянным аўтарам шматлікай колькасці публікацый палітычнага характару на «LB.UA» (галоўны редактор — Соня Кошкіна). Таксама яго артыкулы можна знайсці на сайце інтэрнэт-выдання «Обозреватель»

Скандалы
--------

У красавіку 2015 года ў прыватнай перапісцы з карыстальнікам сацсеткі Facebook выказаў фразу, якая прывяла да пэўнага рэзанансу: «Ну, якая яны „Нябесная сотня", калі амаль усім складам цяпер у пекле серу смокчуць?! І , дарэчы, смактаць будуць — наперадзе ў іх вечнасць!» Калі гэтая прыватная перапіска была апублікаваная, Джангіраў патлумачыў, што апанент прыніжаў яго годнасць і фраза была адрасаваная толькі апаненту. Перад усім грамадствам, а таксама сваякамі Нябеснай сотні, Джангіраў папрасіў прабачэння.

Зноскі
------

1. ↑  Публікації на сайті інтернет-видання «Лівий берег» Архівавана 24 чэрвеня 2012.
2. ↑  Публікації на сайті інтернет-видання «Обозреватель» Архівавана 17 студзеня 2013.
3. ↑  Политолог Джангиров уйдет, как и Бузина - за оскорбление «Небесной сотни» Архівавана 1 снежня 2015. (руск.)
**Сальпугі**, **Біхоркі**, **Фалангі** (*Solifugae*) — атрад членістаногіх класа павукападобных.

Апісанне
--------

Даўжыня да 7 см. Афарбоўка бура-жоўтая, радзей стракатая або цёмная. На галавагрудзях 2 пары вачэй (бакавыя недаразвітыя). Галавагрудзі расчлянёныя на пярэдні аддзел і сегменты трох задніх пар канечнасцей. Канечнасцей 6 пар, у т.л. буйныя клюшнепадобныя хеліцэры. Масіўнае брушка мае 10 сегментаў. Цела і канечнасці густа ўкрыты валаскамі і шчацінкамі. Дыхаюць трахеямі.

Пашырэнне
---------

Каля 10 сямействаў, да 30 родаў, каля 800 відаў. 

Найбольш пашыраны ў тропіках і субтропіках (акрамя Аўстраліі і астравоў Ціхага акіяна). Жывуць у норах, пад камянямі. Большасць відаў актыўныя ўначы; вельмі рухавыя.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Драпежнікі.

Раздзельнаполыя, адкладваюць яйцы. Развіццё без метамарфозу.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14).
**Хі́вел ап Іеяў** (вал.: Hywel ap Ieuaf, памёр у 985) — кароль Гвінеда (974—985), сын Іеява ап Ідвала.

Біяграфія
---------

Нягледзячы на варожасць Іеява і Іяга, Хівел спачатку быў саюзнікам дзядзькі і нават суправаджаў яго падчас сустрэчы васьмі кельцкіх каралёў з Эдгарам Міралюбным у Чэстэры ў 973 годзе. Аднак у наступным годзе Хівел пайшоў на Іяга вайной і, перамогшы, вымусіў дзядзьку падзяліць уладу. У 978 годзе Хівел пачаў чарговую спробу цалкам прыбраць каралеўства да сваіх рук. Пры дапамозе англійскіх наймітаў ён захапіў манастыр Клінаг Ваўр. Яшчэ праз год Хівел спачатку перамог дзядзьку ў бітве, а затым прыцягнуў наймітаў-вікінгаў, каб тыя ўзялі Іяга ў палон. Так Хівел стаў аднаасобна кіраваць Гвінедам.

У 980 годзе Кістэнін ап Іяга кінуў выклік Хівелу. Разам з Годфрэдам Харальдсанам, кіраўніком вострава Мэн, ён напаў на Ініс Мон, але быў разбіты. Сам Кістэнін паў у баі, а вікінгі былі выгнаны з вострава. Замацаваўшы сваю ўладу, Хівел уступіў у саюз з Эльфхерам Мерсійскім і напаў на паўднёвыя каралеўствы, Брыхейніяг і Маргануг, але поспехі яго былі нязначныя. У 985 годзе англійскія саюзнікі, усхваляваныя павелічэннем магутнасці Хівела, накіравалі зброю супраць яго і забілі яго.

Зноскі
------

1. 1 2  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>

Літаратура
----------

* *John Edward Lloyd.* A history of Wales: from the earliest times to the Edwardian conquest. — Longmans, Green & Co, 1911.

Спасылкі
--------

* WALES, KINGS & PRINCES (англ.). *Foundation for Medieval Genealogy*. Архівавана з першакрыніцы 23 красавіка 2012. Праверана 14 лістапада 2011.


| ?Хівел ап Іеяў — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Родры ап Мервін |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Анараўд ап Родры |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Ідвал ап Анараўд |  |  |  |  | Ангарад верх Мейрыг[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Хівел ап Іеяў |  | Іеяў ап Ідвал |  |  |  |  | NN[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | unknown (?)[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Валійскі біяграфічны · Dictionary of National Biography · Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Rodovid |
Помнік у горадзе Уорык
**Гай з Уорыка** — персанаж сярэдневяковай легенды, вядомай у Англіі і Францыі ў XIII — XVI стагоддзях.

Сутнасць легенды складаецца ў тым, што юнак Гай улюбляецца ў лэдзі Феліцыю, жанчыну значна больш высокага сацыяльнага статусу, чым ён, і, каб мець магчымасць прэтэндаваць на яе руку, адпраўляецца вандраваць, здзяйсняючы шматлікія подзвігі і змагаючыся з рознымі фантастычнымі пачварамі (драконы, гіганты і так далей). У рэшце рэшт ён вяртаецца і жэніцца на Феліцыі, але неўзабаве расчароўваецца ў сваім мінулым, поўным гвалту, здзяйсняе паломніцтва ў Святую Зямлю, а затым прымае манаства і пасяляецца як пустэльнік ў адасобленай хаціне.

Вобраз Гая з Уорыка з вялікай ступенню верагоднасці быў навеяны раннехрысціянскімі легендамі пра «святых воінаў».

Бібліяграфія
------------

* Crane, Ronald S. "The Vogue of Guy of Warwick from the Close of the Middle Ages to the Romantic. Revival, "*PMLA* **30** (1915):125-194.
* Richmond, Velma Bourgeois *The Legend of Guy of Warwick.* (New York and London: Garland) 1996.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Dictionary of National Biography · Оксфардскі біяграфічны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 98070889 · BNF: 155968158 · LCCN: sh87006576 · NTA: 074486764 · SUDOC: 083757589 · VIAF: 15121718, 398149066571965601568, 214211981 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Новікаў.
**Валерый Мікалаевіч Новікаў** (нар. 23 кастрычніка 1949, в. Гарадзішча, Брагінскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1974 годзе Беларускі політэхнічны інстытут (выкладчыкі архітэктурных дысцыплін Елісееў, Воінаў, Філімонаў).

У 1975—1995 гадах старэйшы архітэктар, галоўны архітэктар у інстытуце «Белдзяржпраект» (пераназваны ў АП «Белпраект»); у 1994—1998 гадах галоўны архітэктар праектаў, начальнік праектнага аддзела ААТ «Забудова»; у 1998—2000 галоўны архітэктар праектаў АП «Белпраект»; у 2001—2002 галоўны архітэктар праектаў ТДА «Праектінжбуд»; з 2002 года дырэктар, галоўны архітэктар праектаў УП «Творчая майстэрня архітэктара Новікава В. М.».

Член Саюза архітэктараў з 1982 года.

Творчасць
---------

8-я гарадская клінічная стаматалагічная паліклініка па вуліцы Кісялёва
Асноўныя працы: бальніца з паліклінікай «Бабруйскшыны» (1987—1990, сааўтар  Буры); бальнічны комплекс у г. Баранавічы (1988—1993, сааўтары  Буры, Т. М. Царова); дзіцячы санаторый у п. Круглае Магілёўскай вобласці (1991—1992); дзіцячая паліклініка па вул. Нікіфарава ва Уруччы (1988—1989, сааўтар  Буры); шматсекцыйныя жылыя дамы ў пас. Чысць, пас. Ждановічы, у г. Клецку (1995—1998); прыборна-сэрвісны цэнтр па абслугоўванні сістэм супрацьпажарнай аўтаматыкі і ахоўнай сігналізацыі ў квартале па вул. К. Лібкнехта і зав. Дамашэўскім (2006—2008, сааўтар Э. В. Новікава); адміністрацыйны будынак па зав. Тучынскім у г. Мінску (2001); корпус з лячэбна-дыягнастычным блокам у г. Магілёве (1984—1985); індывідуальныя аднакватэрныя жылыя дамы ў г. Мінску і Мінскім раёне (1995—2008); адміністрацыйны будынак ЗАТ «Белмантажхімахова» па вул. Кабушкіна ў г. Мінску (2008—2009, сааўтар Э. В. Новікава); рэканструкцыя нежылых памяшканняў пад комплекс адміністрацыйна-гандлёвага прызначэння па вул. П. Броўкі ў г. Мінску (2004); магазін харчовых тавараў па вул. Малініна ў г. Мінску (2004).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Новиков Валерий Николаевич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юшкевіч.

**Васіль Аляксандравіч Юшкевіч** (28 лютага 1897, Вільня — 15 сакавіка 1951, Масква) — савецкі ваенаначальнік, генерал-палкоўнік (1945). Член КПСС з 1919.

Біяграфія
---------

Беларус. Нарадзіўся ў Вільні. У 1915 годзе скончыў 6 класаў камерцыйнага вучылішча і быў закліканы ў армію. Накіраваны ў Віленскае ваеннае вучылішча. У верасні 1915  года ў чыне прапаршчыка скончыў паскораны курс вучылішча, на той момант эвакуіраванага ў Палтаву.

Удзельнічаў у 1-й сусветнай вайне (камандзір узводу, роты). У Грамадзянскую вайну 1918—1920 камандаваў стралковай ротай, батальёнам, палком. Скончыў курсы ўдасканалення вышэйшага каманднага складу пры Ваеннай акадэміі ім. М. У. Фрунзэ (1926 і 1928), камандаваў стралковай дывізіяй і корпусам. У 1937 быў дарадчыкам у Іспаніі; удзельнічаў у грамадзянскай вайне на баку рэспубліканскага ўраду. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны 1941—1945 камандаваў 44-м стралковым корпусам, затым 28 жніўня-19 кастрычніка 1941 — 22-й арміяй, 19 кастрычніка 1941—19 сакавіка 1942 — 31-й арміяй, затым у красавіку 1942 — красавіку 1944 зноў 22-й арміяй, у красавіку — жніўні 1944 — 3-й ударнай арміяй. Удзельнічаў у баях на Заходнім, Калінінскім, Паўночна-Заходнім і 2-м Прыбалтыйскім франтах. Удзельнік абароны Мінска, бітвы пад Масквой. З кастрычніка 1944 года камандаваў войскамі Адэскай, у ліпені 1946 — лістападзе 1950 Прыволжскай ваеннай акругі. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 2-га і 3-га скліканняў (ад 1946).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны 2 ордэнамі Леніна, 4 ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнамі Суворава і Кутузава 1-й ступені, ордэнам Чырвонай Зоркі і медалямі.

Памяць
------

У гонар Васіля Юшкевіча названая вуліца ў горадзе Паставы.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Юшкевич Василий Александрович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑  Рэпрэсіі ў Чырвонай Арміі

Спасылкі
--------

* Юшкевич
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т.. — Мн. : БелЭн

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 139634 |
**Антоніа Карнацана** (італ.: Antonio Cornazzano; каля 1430, П’ячэнца — 1484, Ферара) — італьянскі паэт, пісьменнік, біёграф і майстар танца эпохі Адраджэння. Як і Джавані Амброзіа, Антоніа Карнацана быў вучнем вядомага майстра танца, Даменіка з П’ячэнцы, якому даў пахвальную мянушку «караля мастацтваў». Належаў да рыцарскага ордэна Залатой Шпоры, або «Залатога воінства» (лац.: Ordo Militia Aurata).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1430 годзе ў горадзе П’ячэнца, які тады належаў герцагству Міланскаму. Яго бацька, Баніфацыа Карнацана, быў вядомым юрыстам. Маці, Канстанца Багароці, належала да мясцовай шляхты. У 1444—1447 гадах вучыўся ва ўніверсітэце горада Сіены. У 1450 годзе быў у Рыме, верагодна, на службе ў высокапастаўленага царкоўнага іерарха.

У 1455 годзе вярнуўся ў Мілан, дзе служыў герцагу Франчэска Сфорца і напісаў хвалебную паэму ў яго гонар — De gestis Francisci Sfortiae — або «Сфарцыяда» (Sforziade). Карнацана таксама напісаў невялікую працу па мастацтве танца, жыццяпіс Дзевы Марыі і збор аповесцей непрыстойнага зместу на латыні *De proverbiorum origine*.

У 1466 годзе пасля смерці герцага ён пакінуў Мілан і пераехаў на тэрыторыю Венецыянскай рэспублікі. Адзін час ён працаваў з кандацьерам Барталамеа Калеоні і напісаў яго біяграфію на латыні. У Венецыі ён супрацоўнічаў з друкарам Нікаля Жансанам і апублікаваў працу «Жыццё Хрыста».

У 1475 годзе ён паступіў на службу пры двары кіраўніка горада Ферары, дзе ім быў напісаў шэраг яго важных работ — кароткі трактат аб мастацтве праўлення і яшчэ адзін, аб воінскім мастацтве, першапачаткова (1476) прозай, а затым перапрацаваны ў паэму.

Памёр у 1484 годзе ў Ферары.

Зноскі
------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Britannica (онлайн) · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10288432 · BIBSYS: 14039473, 1035787 · BNC: a10811424 · BNE: XX893903 · BNF: 12092355w · GND: 119097648 · ICCU: CFIV015938 · ISNI: 0000 0001 2130 3359 · LCCN: n80145627 · NTA: 069884986 · NUKAT: n2013167326 · PTBNP: 532116 · LIBRIS: 240557 · SUDOC: 029258235 · VIAF: 44325667 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Котаў.
**Валерый Генадзевіч Котаў** (18 студзеня 1940, Рыбінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1965 годзе. Працаваў у Белдзяржпраекце, БелНДІдзіпрасельбудзе, з 1978 года — галоўны архітэктар праектаў у Белкааппраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1972 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Удзельнічаў у распрацоўцы тыпавых праектаў жылых і грамадскіх будынкаў, прывязак, рэканструкцый і індывідуальных праектаў грамадзянскіх будынкаў у гарадах і сёлах Беларусі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Котов Валерий Геннадьевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Васі́ль Алякса́ндравіч Бу́лкін** (9 ліпеня 1945, Санкт-Пецярбург) — расійскі археолаг, гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1973).

У 1970 скончыў Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт. 3 1982 дацэнт Кафедры археалогіі Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта. Вывучае пытанні развіцця Падзвіння і Верхняга Падняпроўя ў этна-культурных працэсах Усходняй Еўропы ў 1-м — пачатку 2-га тысячагоддзя н. э. Даследаваў уплыў прыродных фактараў на развіццё старажытнага Мінску.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. — 576 с.: іл. — ISBN 985-6302-33-1.
**Антоніа Кальдэрара** (28 кастрычніка 1903, Абіятэграса каля Мілана — 27 чэрвеня 1978, Вачага, Лага д’Арта) — італьянскі жывапісец, чарцёжнік і графік.

Кальдэрара вучыўся ў політэхнічным каледжы ў Мілане з 1923 па 1924 год, але з-за жывапісу спыніў вучобу. Затым ён жыў у Мілане і ў Вачага на Лага д’Арта, дзе была створана большасць яго пейзажных карцін. Як жывапісец быў самавукам. У гэты час ён атрымаў найважнейшае мастацкае натхненне ад карцін П’ера дэла Франчэска, а таксама мастакоў Казіміра Малевіча, Піта Мандрыяна і Джозефа Альберса.

Кальдэрара правёў сваю першую выставу ў 1934 годзе ў Galeria Bolaffi ў Мілане. У 1948 і 1956 прымаў удзел у Венецыянскай біенале. У 1959 г. ён стварыў сваю першую нефігуратычную карціну. У 1960 годзе адбылася знамянальная сустрэча з Альмірам Мавінье, якая дазволіла яму прыняць удзел у сваёй першай выставе ў Германіі ў студыі F ва Ульме. Антоніа Кальдэрара быў запрошаны на 4-ю дакументальную выставу ў Каселі ў 1968 годзе.

Зноскі
------

1. 1 2  Antonio Calderara<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Antonio Calderara // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
**Валерый Дзмітравіч Парошын** (нар. 22 жніўня 1952, в. Красны Пахар, Веткаўскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне геалогіі нафты і газу. Доктар геолага-мінералагічных навук (1998; настрыфікацыя — 2017), дацэнт (2017), прафесар.

Біяграфія
---------

Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Інжынерная геалогія і гідрагеалогія», кваліфікацыя «Інжынер-геолаг-гідрагеолаг», 1975; аспірантура, 1980).

Працаваў на Растоўскай комплекснай геалагічнай экспедыцыі (1975); Гомельскім комплексным аддзеле УкргіпраНДІнафты (1977—1990, у 1989—1990 — загадчык лабараторыі нафтапошукавай геалогіі); Алжырскай нафтавай кампаніі «СОНОТРАК» (1990—1992, галоўны інжынер); Беларускім навукова-даследчым і праектным інстытуце нафты, Гомель (1993—2008, загадчык сектара, загадчык лабараторыі нафтапрамысловай гідрагеалогіі); ТАА «ЛУКОЙЛ-инжиниринг», філіяле «ПечорНИПИнефть» (2008—2014, намеснік дырэктара); Гомельскім дзяржаўным тэхнічным універсітэце імя П. В. Сухога (з 2016, машынабудаўнічы факультэт, кафедра «Нафтагазараспрацоўка і гідрапнеўмааўтаматыка», прафесар).

Навуковыя інтарэсы: нафтапошукавая і нафтапрамысловая геалогія і гідрагеалогія; аналіз і кантроль распрацоўкі нафтавых радовішчаў па прамысловых гідрахімічных даных.

Узнагароды
----------

Знак «Первооткрыватель месторождения» (2013).

Бібліяграфія
------------

* Ионно-солевой состав вод эвапоритсодержащих осадочных бассейнов в связи с поисками, разведкой и разработкой нефтяных и газовых месторождений : диссертация … доктора геолого-минералогических наук : 04.00.17 : защищена 00.00.1998 : утверждена 11.06.1998 / Порошин Валерий Дмитриевич. — Москва, 1997.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Порошин Валерий Дмитриевич // Геологи и горные инженеры Беларуси : биографический справочник : [В 2 ч.]. — Минск, 2008. — Ч. 1. — С. 185—186.
**Пеканбару** (індан.: Pekanbaru) — горад у Інданезіі на востраве Суматра. Адміністрацыйны цэнтр правінцыі Рыау(індан.: Propinsi Riau).

Тэрыторыя горада выдзелена ў самастойную адміністрацыйную адзінку — муніцыпалітэт (кота). Насельніцтва, паводле вынікаў агульнанацыянальнага перапісу 2010 года, складае 897768 чалавек. Плошча станам на 2010 год — 632,26 км².

Размешчаны ў цэнтральнай частцы вострава Суматра на адлегласці каля 120 км ад узбярэжжа Малакскага праліва і каля 200 км ад узбярэжжа Індыйскага акіяна. Стаіць на абодвух берагах ракі Сіяк (індан.: Sungai Siak).

Нацыянальны склад насельніцтва вельмі разнастайны. Найбольш шматлікія прадстаўнікі народнасцей мінангкабау, малайцаў, яванцаў, батакаў. Пераважнае веравызнанне гараджан — іслам суніцкага толку.

Спасылкі
--------

* RPJMD Kota Pekanbaru Tahun 2012–2017 **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Bappeda Kota Pekanbaru. Архівавана з першакрыніцы 20 чэрвеня 2013. Праверана 19 чэрвеня 2013.

| Рыау |
| --- |
| Герб правінцыі | 
**Муніцыпалітэты:** Думай |
Пеканбару
**Акругі:** Бенкаліс |
Ніжняя Індрагіры |
Верхняя Індрагіры |
Кампар |
Куантансінгінгі |
Пелалаван |
Ніжні Рокан |
Верхні Рокан |
Сіяк |
Астравы Меранці
 |
**Пе́зінак** (славацк.: Pezinok, ням.: Bösing, венг.: Bazin) — горад у паўднёва-заходняй Славакіі каля падножжа Малых Карпат. Горад і навакольныя вёскі (асабліва Модра і Светы Юр) вядомыя сваім вінаграднікамі і віном вельмі высокай якасці. Насельніцтва каля 21 тыс. чалавек.

Гісторыя
--------

Тэрыторыя, на якой ляжыць Пезінак, упершыню згадваецца ў 1208 годзе як Тэра Бозін. З першапачатковага земляробчага паселішча Пезінак становіцца вінаградарскім горадам. У XVI стагоддзі ў горад перабіраюцца шматлікія нямецкія імігранты з Аўстрыі. У 1647 годзе Фердынанд III даў гораду права вольнага каралеўскага горада. У XVII—XVIII стст. Пезінак быў адным з найбагацейшых гарадоў Венгрыі. У XIX стагоддзі прыходзіць індустрыялізацыя, якая спынілася ў першай палове XX стагоддзя, тады ж пачынаецца масавая іміграцыя ў Амерыку. У другой палове XX стагоддзя сітуацыя паляпшаецца і цяпер Пезінак адзін з самых паспяховых гарадоў Славакіі.

Славутасці
----------

* Замак
* Касцёл Св. Марыі
* Касцёл Уваскрэсення
* Касцёл Св. Тройцы
* Касцёл Св. Крыжа
* Касцёл Св. Жыгімонта
* Барочныя і рэнесансныя будынкі
* Вінныя скляпы

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пезінак
* Афіцыйны сайт горада
* Інфармацыя пра замак Пезінак Архівавана 19 ліпеня 2006.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4280992-7 · LCCN: n98087982 · NKC: ge130411 · VIAF: 156119336 |
**Яўген Дамінікавіч Будзінас** (18 лютага 1944, Масква — 4 кастрычніка 2007, Мінск) — беларускі пісьменнік і журналіст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і служачых, у 1946 годзе сям'я пераехала ў Вільнюс. Вучыўся ў школе рабочай моладзі, з 9-га класа адначасова працаваў лабарантам Вільнюскага радыётэхнічнага вучылішча (1960—1961). Вучыўся завочна ў радыётэхнічным інстытуце (спачатку ў Разанскім, пасля ў Мінскім, які скончыў у 1972 г.). Працаваў слесарам у Разані (1961—1962), манцёрам Мінскага гарадскога аўтатрэста (1963—1965), цесляром, камісарам камсамольска-маладзёжнага будатрада ў Цюменскай вобласці, затым настаўнікам матэматыкі, рускай мовы і літаратуры вячэрняй школы ў пасёлку Светлы Цюменскай вобласці (1967—1968). З 1968 года на журналісцкай працы ў Мінску — літаратурны супрацоўнік, загадчыкам аддзела ў газеце «Знамя юности» (1968—1972), уласным карэспандэнтам АПН (цяпер РИА «Новости») у БССР (1972—1975), карэспандэнт часопіса «Рабочая смена» (1975—1976), спецыяльны карэспандэнт часопіса «Дружба народов» па БССР і Прыбалтыцы (з 1982). Член СП СССР (з 1986). Старшыня праўлення выдавецтва «Паліфакт. Ltd» (1991—1997). Член рэдсавета часопіса «Дружба народов».

Жыў у Мінску. Меў двух дачок і сына. Памёр 4.10.2007 каля 9:30 у бальніцы, дзе знахадзіўся апошні тыдзень жыцця. Пахаваны ў Дудутках.

Дзейнасць
---------

Дэбютаваў у 1966 годзе нарысам (часопіс «Нёман»). Пісаў на рускай мове. Аўтар кніг нарысаў і публіцыстыкі «Один практический шаг» (Масква, 1983), «Дом в сельской местности» (Масква, 1985), «Действующие лица» (1986), «Преждевременный конфликт» (Масква, 1988), рамана-даследавання «Промежуточный человек» (1990), аўтабіяграфічных раманаў «Дураки» (Масква, 2001), «Давайте, девочки» (Масква, 2007). Як публіцыст друкаваўся ў часопісах «Знамя» (1985, № 8), «Дружба народов».

Выдавец серыі «Итоги века». У 1994 г. стварыў музей «Дудуткі».

Лаўрэат прэміі Саюза журналістаў СССР (1985).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Пульша С.* Сегодня утром умер писатель Евгений Будинас // БелаПАН: Общество. 2007, кастр. 4, 14:58;
* Будзінас Яўген // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X.;
* Будзінас Яўген // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.;
* *Чупринин С.* Новая Россия: мир литературы: Энциклопедический словарь-справочник: В 2 т. — СПб.: Пропаганда, 2003.

Спасылкі
--------

* Выбраныя творы Я. Будзінаса Архівавана 11 мая 2008. — Эл.рэсурс knihi.com
**Суджу́х** (азерб.: sucuk, арм.: սուջուխ), **шужу́к** або**чужу́к** (каз.: шұжық), **чучу́к** (кірг.: чучук), **суджу́к** (турэцк.: sucuk) — адзін з традыцыйных відаў каўбасы у цюркскіх і блізкаўсходніх народаў. У перыяд Асманскай імперыі гэта страва атрымала шырокую вядомасць у арабаў (سجق‎), грэкаў (σουτζούκι), армян (арм.: սուջուխ), балгар (балг.: суджук), сербаў, харватаў, баснійцаў і македонцаў (сербахарв.: sudžuk, cyџук).

Спосаб прыгатавання
-------------------

Папярэдне пасоленыя філейныя кавалкі мяса і тлушчу ўкладаюць у кішкі, падсушваюць, вяляць, вэндзяць. У Казахстане і Кіргізіі пры гатаванні шужука (чучука) выкарыстоўваецца пераважна каніна. Лічыцца больш таннай каўбасой, чым казы, бо выкарыстоўваюцца больш танныя часткі тушы каня, чым у казы. У іншых народаў замест каніны можа выкарыстоўвацца і іншае мяса.

Балгарская разнавіднасць суджука «луканка» гатуецца пад прыгнётам, што надае ёй характэрную плоскую форму і калянасць.

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Суджук на Вікісховішчы |

1. *Алина Калинина.* Как делать колбасы в домашних условиях. — Litres, 2013. — С. 192. — 893 с. — ISBN 9785457169470.
2. *Е. Левашева.* Домашняя колбаса, буженина и другие копченые и соленые блюда. — Litres, 2013. — С. 164. — 277 с. — ISBN 9785457179974.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гаварухін.

**Яўген Дзмітрыевіч Гаварухін** (14 мая 1941 — 14 верасня 1998) — савецкі ваенны хірург. Палкоўнік медыцынскай службы. Заслужаны ўрач БССР (1987).

Біяграфія
---------

Выпускнік факультэта падрыхтоўкі ваенных урачоў для ракетных і сухапутных войскаў Ваенна-медыцынскай акадэміі імя С. М. Кірава г. Ленінграда (1964).

Праходзіў службу на пасадзе начальніка медыцынскіх пунктаў розных батальёнаў, камандзіра эвакуацыйнага ўзвода, прыёмна-сартавальнага ўзвода медыцынскай роты ў складзе розных батальёнаў (1964—1971). Начальнік хірургічнага аддзялення 859 Ваеннага шпіталя Беларускай ваеннай акругі (Паўлінава; 1973—1975); урач хірургічнага аддзялення, затым — начальнік аддзялення сасудзістай хірургіі 432 акруговага ваеннага шпіталя Чырванасцяжнай Беларускай ваеннай акругі (1975—1980); галоўны хірург Беларускай ваеннай акругі ВС СССР (1985—1992).

Удзельнік ліквідацыі наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС.

Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках (участак 14, рад 10, магіла № ​​15).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны шматлікімі медалямі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Говорухин Евгений Дмитриевич (14.05.1941 — 14.09.1998)  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Красоўскі.
**Яўген Калістратавіч Красоўскі** (7 мая 1937, г. Ярцава, Смаленская вобласць, РСФСР — 30 лістапада 2004, Віцебск) — беларускі жывапісец.

Біяграфія
---------

Скончыў Рыжскае мастацкае вучылішча імя Я. Разенталя (1958), Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (1964). Выкладаў жывапіс і кампазіцыю на мастацка-графічным факультэце ў Віцебскім дзяржаўным педагагічным інстытуце (1964—1973). Член Беларускага саюза мастакоў (1967). Жыў у Віцебску.

Творчасць
---------

Працаваў у розных жанрах станковага жывапісу. Творам уласцівыя лірычная ўзнёсласць, экспрэсіўная маляўнічая пластыка.

Сярод работ: кампазіцыя «Аб’яднанне беларускіх партызан з войскамі Чырвонай Арміі» (1981); партрэты «Наддзвінскі дудар Арцём Вярыга» (1979), кампазітараў П. Чайкоўскага, М. Мусаргскага (1983); пейзажы «Віцебская восень» (1969), «Лучоса» (1981), «Віцебск» (1981), «Браслаўскія азёры» (1990), «Браслаўскі матыў» (1990), «Царква Пятра і Паўла» (1999), «Траецкі сабор» (1999); нацюрморты «Нацюрморт з грыбамі» (1990), «Адзінокая ружа» (2001), «Кветкі» (2002) і інш.

Літаратура
----------

* Цыбульский, М. Л. Красовский Евгений Калистратович / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 1. — С. 531.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чарноўская.
**Марыя Чарноўская** — беларуская фалькларыстка і этнограф пачатку 19 ст. Жыла ў Вільні. Запісвала беларускія песні і абрады ў в. Губеншчына (цяпер Крычаўскі раён Магілёўскай вобласці).

Аўтар артыкула «Элементы славянскай міфалогіі, што захаваліся ў звычаях вясковага ладу на Белай Русі» ў часопісе «Dziennik Wileński» («Віленскі дзённік», 1817, т. 6); у перакладзе на рускую мову ён друкаваўся ў «Вестнике Европы»  (руск.) (бел. (1818, ч. 102) і «Северном архиве» (1822, ч. 4). Упершыню дала ў арыгінальным вымаўленні беларускія народныя песні з нотамі і навуковымі каментарыем, апісала Купалле, Радаўніцу і інш. святы, вобразы народный міфалогіі, стравы, адзенне, сялянскі побыт беларусаў. Звярнула ўвагу на самабытнасць духоўнай культуры беларускага народа, пры гэтым падкрэсліла, што яе галоўным носьбітам з’яўляецца сялянства — захавальнік старадаўніх традыцый. У цэнтр мясцова-краязнаўчай праблематыкі яна ставіла фальклорна-этнаграфічны аспект.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).