**Луцк** (укр.: Луцьк) — горад ва Украіне, адміністрацыйны цэнтр Валынскай вобласці. Насельніцтва — 211 тыс. чал. (2010).

Гісторыя
--------

Першая пісьмовая згадка датуецца 1085 годам. Да сярэдзіны XII ст. ў складзе Кіеўскай Русі, пазней ва Уладзіміра-Валынскім (Галіцка-Валынскім) княстве. У 1240 разбураны мангола-татарамі. 3 сярэдзіны XIV ст. у складзе ВКЛ. У XIV — сярэдзіне XX ст. цэнтр Луцкай рымска-каталідкай епархіі, у якую ўваходзілі тэрыторыя Валыні і паўднёвай Беларусі (да канца XVIII ст.). У 1432 атрымаў магдэбургскае права. Паводле Люблінскай уніі (1569) у складзе Польшчы, цэнтр Валынскага ваяводства. Гараджане падтрымалі паўстанне Налівайкі (1594—1596). У 1706 разбураны шведамі. 3 1795 у складзе Расійскай Імперыі, з 1797 года — павятовы горад Валынскай губерні. У І сусветную вайну каля Луцка рускія войскі прарвалі аўстра-германскі фронт (1916). У 1918 годзе акупіраваны войскамі Германіі, у 1919 — Польшчы. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года — у Польшчы. У 1924—1937 гадах у горадзе дзейнічала Брыгада КАП «Валынь». 3 1939 года ў складзе УССР, цэнтр Валынскай вобласці.

У Луцку знаходзіцца помнік архітэктуры — Луцкі замак (замак Любарта).

Насельніцтва
------------

### Колькасць насельніцтва

* 1979 год — 141 тыс. чал.
* 1989 год — 198 тыс. чал.
* 2001 год — 207 тыс. чал.
* 2010 год — 214 тыс. чал.
* 2015 год — 217 тыс. чал.

* 2022 год — 215 тыс. чал

Станам на 2024 год, агулам на тэрыторыі Луцка стала жыве 97 042 мужчыны (44.7 %) і 120 055 жанчын (55.3 %).

### Моўны склад

**Насельніцтва па роднай мове** (2023)| **украінская мова** | **руская мова** | iншыя мовы |
| --- | --- | --- |
| 98 % | 1 % | 1 % |

Фізіка-геаграфічная характарыстыка
----------------------------------

Клімат Луцка ўмерана кантынентальны, з мяккай зімой і цёплым летам. Сярэднегадавая тэмпература паветра складае + 7,4 ° C, самая нізкая яна ў студзені (-4,9 °C), найбольшая — у ліпені (+18,0 °C).

У сярэднім за год у Луцку выпадае 560 мм атмасферных ападкаў, найменш — у сакавіку, найбольшая — у ліпені. У сярэднім за год у горадзе назіраецца 148 дзён з ападкамі; менш за ўсё іх (10) у жніўні, больш за ўсё (16) — у снежні. Штогод у Луцку ўтвараецца снежнае покрыва, аднак яго вышыня нязначная. Адносная вільготнасць паветра ў сярэднім за год складае 78 %, найменшая яна ў траўні (64 %), найбольшая — у снежні (89 %). Найменшая воблачнасць назіраецца ў жніўні, найбольшая — у снежні.

Эканоміка
---------

Луцк ёсць важным цэнтрам прамысловасці. У раёне размешчаны заводы па вытворчасці аўтамабіляў, абутку, падшыпнікаў, мэблі, станкоў і электронікі, а таксама ткацкія заводы, сталеліцейныя заводы і хімічны завод.

Сярод іх самымі вялікімі з’яўляюцца:

* АТ «ВГП» — вытворчасць санітарна-гігіенічных вырабаў.
* ЛуАЗ — аўтамабільны завод, які ўваходзіць у групу «Багдан».
* SKF — вытворчасць падшыпнікаў, ушчыльненняў, сістэм змазкі і змазачных сістэм, прадуктаў для тэхнічнага абслугоўвання, мехатроніка, сілавых трансмісій і спадарожных паслуг па ўсім свеце.
* Modern-Expo Group — адзін з найбуйнейшых вытворцаў і пастаўшчыкоў абсталявання (металічныя стэлажы, высокія стэлажныя сістэмы, касы, абсталяванне для грамадскага харчавання, халадзільнае абсталяванне, POS-абсталяванне і сістэмы навядзення) для рознічнага гандлю і складскога выкарыстання ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе.

Таксама Луцк з’яўляецца сталіцай вэб-распрацоўкі на Drupal.

Транспарт
---------

Чыгуначны вакзал у Луцку
Па горадзе курсуюць маршрутныя таксі і тралейбусы.

Праз Луцк праходзяць некаторыя нацыянальныя і міжнародныя аўтадарогі, ёсць міжгародняя сувязь з Масквой, Кіевам, Львовам і іншымі вялікімі гарадамі.

У горадзе размяшчаецца найбуйнейшая ў Валынскай вобласці пасля Ковеля чыгуначная станцыя.

Навука і адукацыя
-----------------

Валынскі нацыянальны ўніверсітэт імя Лесі Украінкі
Вышэйшыя навучальныя ўстановы Луцка:

* Валынскі нацыянальны ўніверсітэт імя Лесі Украінкі
* Луцкі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт
* Валынскі інстытут эканомікі і менеджменту
* Адкрыты міжнародны ўніверсітэт развіцця чалавека «Украіна» (луцкі інстытут)
* Міжрэгіянальная акадэмія кіравання персаналам (луцкі філіял)

Навучальныя ўстановы Луцка прафесійна-тэхнічнай адукацыі:

* Валынскі каледж Нацыянальнага ўніверсітэта харчовых тэхналогій
* Валынскі каледж культуры і мастацтваў імя Ігара Стравінскага
* Каледж тэхналогій, бізнесу і права Усходнееўрапейскага нацыянальнага ўніверсітэта імя Лесі Украінкі
* Луцкі педагагічны каледж
* Луцкі медыцынскі каледж

Культура
--------

Валынская абласная філармонія
Аптэка-музей
У Луцку дзейнічаюць наступныя тэатры:

* Валынскі акадэмічны абласны ўкраінскі музычна-драматычны тэатр імя Т. Г. Шаўчэнкі
* Валынскі акадэмічны абласны тэатр лялек
* Валынская абласная філармонія

Таксама ў горадзе працуюць:

* Валынскі краязнаўчы музей
* Музей Валынскай іконы
* Валынскі рэгіянальны музей украінскага войска і ваеннай тэхнікі
* Аптэка-музей
* Луцкі мастацкі музей
* Музей археалогіі Валынскага нацыянальнага ўніверсітэта імя Лесі Украінкі
* Музей сучаснага ўкраінскага мастацтва Корсакаў

З 1994 годзе ў Луцку праводзіцца Міжнародны фестываль «Палескае лета з фальклорам» (укр.: «Поліське літо з фольклором»). Фестываль закліканы спрыяць выхаванню эстэтычнага густу і павагі да народных традыцый у дзяцей і моладзі. За пятнаццаць гадоў існавання фестывалю ў ім прынялі ўдзел 7836 удзельнікаў, у тым ліку 99 замежных калектываў з 47 краін свету і 102 калектывы з Украіны.

Спорт
-----

Стадыён «Авангард»
Самым папулярным камандным відам спорту сярод гараджан з’яўляюцца футбол. Мясцовая каманда называецца ФК «Валынь» (укр.: ФК «Волинь»), які быў заснаваны ў 1960 годзе. У горадзе размешчана некалькі стадыёнаў («Авангард», «Верэсневе», «Падшыпнік» і інш.), функцыянуе вялікая колькасць клубаў і секцый, штогод праводзяцца розныя спаборніцтвы.

У чэрвені 2012 года ў Луцку прайшоў чэмпіянат Еўропы па сумо.

Славутасці
----------

Сабор Святых апосталаў Пятра і Паўла
Луцкі замак, XIII—XIV стст. абарончае збудаванне, сімвал горада. У адной з веж размешчаны музей званоў. На тэрыторыі замка музей старажытнай кнігі, карцінная галерэя, раскопкі Кафедральнай царквы Іаана Багаслова (вул. Кафедральная, 1).

Пакроўская царква, адзін з найбольш старажытных храмаў, пабудаваны ў XIII—XV ст. князем Вітаўтам. Царква рэканструявана ў 1873-76 гг. у царкве да 1962 г. знаходзілася старажытная ікона Валынскай Маці Божай (вул. Даніла Галіцкага, 12).

Дом архітэктара Галаваня
Свята-Траецкі кафедральны сабор, 1752—1755 гг. першапачаткова быў каталіцкім кляштарам бернардзінцаў. Перабудаваны ў сабор у 1877—1879 гг. праект архітэктара Паўла Гіжыцкага.(пл. Тэатральная).

Лютэранская кірха
Кляштар дамініканцаў, 1390 г. спачатку драўляны, у XVIII ст. перабудаваны ў камені. У 1847 г. зачынены расійскімі ўладамі. Цяпер тут працуе Валынская духоўная семінарыя УПЦ МП (вул. Драгаманава).

Крыжаўзвіжанская царква, 1619 г. — ранні ўзор перабудовы драўлянага збудавання ў каменнае. У 1702 г. у царкоўным падзямеллі пахаваны паэт Браткоўскі (вул. Данііла Галіцкага, 2).

Кафедральны сабор Святых апосталаў Пятра і Паўла, 1639 г. першапачаткова храм будаваўся як езуіцкі касцёл пры манастыры. Пасля пажару кафедральнага касцёла ў 1781 г.сюды пераносіцца кафедра каталіцкага біскупа. Цяпер гэта дзеючы рымска-каталіцкі кафедральны сабор Луцкай дыяцэзіі (вул. Кафедральная, 6).

Дом архітэктара Галаваня — архітэктурны помнік, які размешчаны на тэрыторыі гісторыка-культурнага запаведніка «Стары Луцк» на беразе Стыры (вул. Кафедральная).

Дом-музей памяці Лесі Украінкі — менавіта ў гэтым доме з 1890 па 1891 год жыла вядомая валынская і ўкраінская паэтка (вул. Драгаманава, 23).

Дом-вулей — самы доўгі ў свеце жылы дом, яго даўжыня складае каля 2775 метраў (33 мікрараён, праспект Саборнасці і вул. Моладзі).

Дом Пятра I — жылы дом у якім спыняўся маскоўскі цар Пётр I падчас візіту ў Луцк у 1709 годзе. Рэдкі ўзор каменнага жылога дома, які паўтарае планіроўку народнага жытла — «хаты на дзве паловы» (вул. Лесі Украінкі, 2).

Вядомыя асобы
-------------

Асноўны артыкул: **Вядомыя асобы Луцка**
* Любарт — валынскі князь
* Ларыса Аляксеева — беларуская оперная спявачка
* Анатоль Цімашчук — украінскі футбаліст
* Лявонцій Леанідавіч Бражэўскі (нар. 1963) — беларускі архітэктар.

Зноскі
------

1. ↑  *Дзяржаўная служба статыстыкі Украіны* Чисельність наявного населення України на 1 січня 2022 року — Кіеў: Дзяржаўная служба статыстыкі Украіны.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q115154676'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1899'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q7603543'></a>
2. ↑  Итоги переписи населения Украины 2001 года **(нявызн.)**. *www.demoscope.ru*. Праверана 22 сакавіка 2024.
3. ↑  Население Луцка (Украина), численность населения Луцка (Украина) 2024, 2023 | awdb.ru **(нявызн.)**. *awdb.ru*. Праверана 22 сакавіка 2024.
4. ↑  Wayback Machine **(нявызн.)**. *web.archive.org*. Архівавана з першакрыніцы 19 ліпеня 2023. Праверана 22 сакавіка 2024.
5. ↑  Climate Graph for Luck, Ukraine **(нявызн.)**. *www.climate.top*. Праверана 22 сакавіка 2024.
6. ↑  ДП «Автоскладальний завод №1» **(нявызн.)**. *busplant.bogdan.ua*. Праверана 22 сакавіка 2024.
7. ↑  Retail equipment, retail and business solutions | Modern Expo (англ.). *modern-expo.eu*. Праверана 22 сакавіка 2024.
8. ↑  Львівська залізниця :: Розклад руху приміських поїздів **(нявызн.)**. *web.archive.org* (18 студзеня 2022). Архівавана з першакрыніцы 18 студзеня 2022. Праверана 22 сакавіка 2024.
9. ↑  Головна - Волинський академічний обласний український музично-драматичний театр імені Т. Г. Шевченка **(нявызн.)**. *teatr.volyn.ua*. Праверана 22 сакавіка 2024.
10. ↑  «Волинський краєзнавчий музей» (укр.). *euroholding.net.ua*. Праверана 22 сакавіка 2024.
11. ↑  МУЗЕЙ ВОЛЫНСКОЙ ИКОНЫ. ЛУЦК. УКРАИНА (Museum of Volyn Icon. Lutsk. Ukraine)(нявызн.). Праверана 22 сакавіка 2024.
12. ↑  Музейний простір Волині - Аптека-музей, м. Луцьк **(нявызн.)**. *volyn-museum.com.ua*. Праверана 22 сакавіка 2024.
13. ↑  Поліське літо з фольклором(укр.) // *Вікіпедія*. — 2023-11-17.
14. ↑  Офіційний сайт ФК «Волинь» Луцьк **(нявызн.)**. *www.fcvolyn.net*. Праверана 22 сакавіка 2024.
15. ↑  *kolur85*. Чемпионат Европы по сумо, г. Луцк (Украина) (руск.)  **(нявызн.)**?. *BUFFEN-DO* (7 чэрвеня 2013). Праверана 22 сакавіка 2024.

Літаратура
----------

* Луцк // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
* *Терський С. В.* Лучеськ X—XV ст. — Львів, 2006.— 252 с.

Спасылкі
--------

* Турыстычны сайт Луцка Архівавана 4 жніўня 2012.
* Афіцыйны сайт Луцка

| ⛭Абласныя цэнтры Украіны |
| --- |
| Адэса · Вінніца · Данецк 3  (дэ-юрэ, дэ-факта Краматорск) · Дніпро · Жытомір · Запарожжа · Івана-Франкоўск · Кіеў · Крапыўныцкы · Луганск 3  (дэ-юрэ, дэ-факта Севераданецк) · Луцк · Львоў · Мікалаеў · Палтава · Роўна · Севастопаль1,4 · Сімферопаль2,4 · Сумы · Ужгарад · Харкаў · Херсон · Хмяльніцкі · Цярнопаль · Чаркасы · Чарнаўцы · Чарнігаў |  |
| 1 горад з асаблівым статусам, 2 сталіца АР Крым, 3 Фактычна кантраліруецца прыхільнікамі ДНР і ЛНР, 4 Фактычна кантраліруецца Расіяй. |

| Валынская вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Камінь-Кашырскі
* Ковэльскі
* Луцкі
* Уладзімірскі

 | Сцяг Валынскай вобласціСцяг Валынскай вобласціГерб Валынскай вобласціГерб Валынскай вобласці |
| Гарады | 
* Бэрэстэчка
* Гарохіў
* Камень-Кашырскі
* Ківэрці
* Ковель
* **Луцк**
* Любамль
* Новавалынск
* Ражышчэ
* Уладзімір
* Устылуг

 |
| Пгт | 
* Алыка
* Благадатнэ
* Галаўнэ
* Галобы
* Дубышчэ
* Забалоцця
* Іванычы
* Колкы
* Локачы
* Лукіў
* Люблынэць
* Любэшыў
* Манэвычы
* Мар’яніўка
* Ракыні
* Ратна
* Стара Выжыўка
* Сэнкэвычыўка
* Торчын
* Турыйск
* Цумань
* Шацк

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5153030 · BNF: 155601696 · GND: 4450918-2 · LCCN: n83205476 · NKC: ge258290 · SUDOC: 140111700 · VIAF: 134909633 |

 |