recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Астралагічны знак рака
**Рак**  — чацвёрты знак задыяка, адпаведны сектару экліптыкі ад 90° да 120°, лічачы ад кропкі вясновага раўнадзенства.

Сонца праходзіць знак Рака прыблізна з 22 чэрвеня па 21 ліпеня. Гэта перыяд у прыродзе, калі бурная экспансія і засяленне ўсёй тэрыторыі скончыліся, наступіла самая гарачая і самая актыўная частка лета. Увесь свет аб’яднаўся ў агульную сістэму. Жывыя істоты ўжо адчуваюць ціск асяроддзя і стараюцца адгарадзіцца і зачыніцца ў сваім унутраным свеце. Таму ў астралогіі Рак асацыюецца з аб’яднаннем, інтэграцыяй, цэласцю, балансам, а таксама з утоенасцю, адчувальнасцю і містычнасцю.

У бізнесе Рак — перыяд, калі рынак запоўніўся і фірма ўжо не можа разлічваць на нястрымны рост, і трэба спадзявацца на ўнутраныя рэзервы. Гэта перыяд сакрэтных дагавораў, утварэння прамысловых сіндыкатаў, удасканалення ўнутранай структуры фірмы і ўвядзення сакрэтаў ад канкурэнтаў.

Псіхалагічныя характарыстыкі Рака адпавядаюць гэтаму перыяду. Рак, першым чынам, успрымае свет суцэльна, як адзіны арганізм. Таму Рак марудлівы і непрадказальны. Рак ніколі не адказвае прама, ён прыймае ўдары на сябе, а адказаць можа пазней і ў іншым месцы. Таму Ракаў лічаць утойлівымі, крыўдлівымі і нават мсцівымі. У Рака вельмі багаты і развіты ўнутраны свет, які незразумелы навакольным людзям; і шмат сваіх сакрэтаў. Ракі будуюць сабе складаныя норы з лабірынтам пакояў і праходаў, і ў сваім таемным сховішчы пачуваюцца вельмі камфортна. Рак акружаны панцырам, але ўсярэдзіне — вельмі далікатны і мяккі.

Ракі вельмі шануюць сваю сям’ю і блізкіх, Ракі — вельмі далікатныя, але гэтая пяшчота выяўляецца ў хатнім або даверным становішчы. У грамадскім жыцці Ракі пашыраюць сваё асяродздзе, імкнучыся стварыць «вялікую сям’ю». Ракі могуць быць завадарамі мафіі, а могуць быць рэлігійнымі лідарамі. У выпадку канфлікту Рак можа неўзаметку сыйсці — і будзьце ўпэўненыя, ён ужо даўно прадугледзеў запасны выхад.

Ракі марудлівыя, часам падаюцца недарэкамі, навучаюцца павольна, але вельмі старанныя і стараюцца не прапусціць веды. Ракі — ранімыя, тонкія натуры, яны часта становяцца акцёрамі або выканаўцамі класічнай музыкі.

Людзі, народжаныя пад знакам Рака, найбольш сумяшчальныя з Рыбамі і Скарпіёнамі,
а горшая за ўсё сумяшчальнасць — з Шалямі, Авенамі і Казярогамі.

| Знакі задыяка |
| --- |
| 
Авен · Цялец · Блізняты · Рак · Леў · Дзева · Шалі · Скарпіён · *Змеяносец* · Стралец · Казярог · Вадаліў · Рыбы
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph118042 |
**Гальвано́метр** (*гальвана* — ад прозвішча вучонага Луіджы Гальвані і стар.-грэч.: metréo — мераю) — высокаадчувальны прыбор для вымярэння малых электрычных токаў і напружанняў. У адрозненне ад звычайных мікраамперметраў шкала гальванаметра можа быць праградуіравана не толькі ў адзінках сілы току, але і ў адзінках напружання, іншых фізічных велічынь, або мець ўмоўную, безразмерную градуіроўкі, напрыклад, пры выкарыстанні ў якасці нуль-індыкатараў.

Літаратура
----------

* Гальванометр // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. С. 477.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12306061m · GND: 4155912-5 · LCCN: sh85052886 · Microsoft: 29420128 |
**Шэйх Мансу́р** (турэцк.: "пераможца", сапраўднае імя — Ушурма; 1765, паводле іншых звестак 1760, Алды, Чачня — 13 красавіка 1794) — ваенны, рэлігійны і палітычны лідар каўказскіх горцаў пад канец 18 стагоддзя. Адзін з выбітных дзеячаў Каўказскай вайны 1785—1791. Нацыянальны герой чачэнскага народа.

Дзяцінства і юнацтва
--------------------

Належыў да тайпа Элістанжхой. Бацька Шаабаз быў родам з сяла Элістанжы. Некаторы час сям’я жыла ў сяле Хатуні, затым — у сяле Алды. У дзяцінстве вывучаў Каран у дагестанскага мулы.

Паводле версіі Васіля Пота нарадзіўся ў 1743 ці 1732 у італьянскім П’емонце і насіў імя Джавані Батыста Баэці. Як дамініканскі манах быў пасланы прапаведваць хрысціянства ў Ірак у горад Масул, дзе, аднак прыняў іслам.

Правадыр антырасійскага паўстання
---------------------------------

Пад канец 18 стагоддзя пачаў прапаведаваць сваё рэлігійнае вучэнне сярод чачэнцаў і падбухторыў іх супраць Расіі. Аддзел колькасцю ў 2000 чалавек з 2 гарматамі на чале з палкоўнікам Дэ П'еры, пасланы для захопу Мансура і яго аднадумцаў, быў разбіты 6 ліпеня 1785 ля паселішча Алды. Сам П’еры загінуў. У ліку палонных апынуўся ад’ютант Пётр Баграціён.

Поспех у гэтай бітве заахвоціў Мансура распачаць шэраг наступальных дзеянняў супраць расійскіх умацаванняў і станіцаў Каўказскай лініі. Гарнізоны, што займалі ўмацаванні ад Маздоку да Уладзікаўказа, не былі ў стане засцерагчы дарогу ў Грузію ад нападаў з боку чачэнцаў. З прычыны гэтага ў 1786 годзе толькі што збудаваныя ўмацаванні (Пацёмкіна, Грыгарыпаль, Уладзікаўказ) былі пакінуты і гарнізоны выведзеныя на лінію.

Асноўнымі сваімі мэтамі Мансур ставіў змаганне з рабствам, феадаламі, кроўнай помстай, і ў цэлым, замену горскіх адатаў на мусульманскія законы шарыяту.

Рух Мансура, які распаўсюдзіўся сярод кабардзінцаў і закубанцаў, хутка ахапіў увесь Паўночны Каўказ. Змаганне з Мансурам і туркамі, якія з’явіліся да яго на дапамогу, падчас вайны 1787—1791 запатрабавала вялікіх высілкаў і каштавала Расіі шматлікіх ахвяр.

Пасля некалькіх удалых паходаў, а галоўнае — пасля перамогі 30 верасня 1790 генерала Германа над турэцка-горскім аддзелам турэцкага ары Батал-бея на беразе Кубані, сілы Мансура былі знясілены і ён з апошнімі аддзеламі адышоў у занятую туркамі Анапу. 22 чэрвеня 1791, падчас штурму і ўзяцця расійскімі войскамі Анапы, Мансур быў паранены і патрапіў у палон.

Памёр у ссылцы ў Шлісельбургскай крэпасці (паводле іншых дадзеных — у Салавецкім манастыры).

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 16714247k · GND: 133592472 · LCCN: no90017500 · NUKAT: n2017000896 · VIAF: 8580296 |
*Гэта артыкул пра гістарычную вобласць Польшчы. Пра ўсходнеславянскае аб’яднанне IX стагоддзі гл. артыкул Куябія*
Куявія ў складзе Польшчы
**Куявія** (польск.: Kujawy) — гістарычная вобласць на поўначы Польшчы, у двурэчча рэк Вісла і Нотаць, на захад ад Мазовіі і поўнач ад Вялікай Польшчы.

Гісторыя
--------

Куявія ўвайшла ў склад Польскай дзяржавы яшчэ ў 960-х гг. пры князі Мешка I. Пасля падзелу Польшчы паміж сынамі Баляслава III Крывавустага Куявія першапачаткова патрапіла ў склад Мазавецкага княства, а ў 1194 г. утварылася самастойнае **Куяўскае княства** на чале з князем Лешакам II Белым. У 1202—1234 г. Куявія зноў знаходзілася ў складзе Мазовіі, кіраўнік якой Конрад I у 1226 г. запрасіў у свае ўладанні Тэўтонскі ордэн. Рыцары ўмацаваліся на ўсходзе Куявіі, у Добжынскай зямлі. У другой палове XIII стагоддзя Куяўскае княства было падзелена на дзве дзяржавы — з цэнтрамі ў Інаўроцлаве і Брэсце Куяўскім адпаведна. Князю Уладзіславу Лакетку Куяўскаму атрымалася ў 1306 г. далучыць Малую Польшчу, а ў 1314 г. Вялікую Польшчу, адрадзіўшы такім чынам адзіную Польскую дзяржаву. У 1320 г. Уладзіслаў быў каранаваны як караль Польшчы.

У 1332 г. большая частка Куявіі была заваявана рыцарамі Тэўтонскага ордэна, аднак паступова польскія каралі выцеснілі адтуль немцаў і аднавілі ўладу над рэгіёнам. Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай у 1772—1793 Куявія ўвайшла ў склад Прусіі. У перыяд напалеонаўскіх войн тэрыторыя ўваходзіла ў герцагства Варшаўскае (1807—1815 гг.), а пасля Венскага кангрэса (1814—1815 гг.) большая частка Куявіі (Быдгашч, Інаўроцлаў) была далучана да Прусіі (пазней — Германіі), а вобласць Улацлаўка на ўсходзе — да Расійскай імперыі. З 1918 г. Куявія — у складзе Польскай рэспублікі.

**Князі Куявіі**:

* Лешак II Белы (1194—1202)
* Конрад I (1202—1233)
* Казімір I (польск.) (1233—1267)
* Лешак III Чорны (1267—1288)
* Уладзіслаў I Лакеток (1267—1333)

Геаграфія
---------

Куявія знаходзіцца на тэрыторыі прыбалтыйскіх нізін. Найбуйнейшыя рэкі — Вісла на ўсходзе і Ноцець на захадзе і поўдні.

Найбуйнейшыя гарады (даныя на 2004 г.):

* Быдгашч (370 тыс. чал.)
* Улацлавак (123 тыс. чал.)
* Інаўроцлаў (80 тыс. чал.)

У наш час Куявія ўваходзіць у склад тэрыторыі Куяўска-Паморскага ваяводства.
**Прыназоўнік** — службовая часціна мовы, якая выказвае сінтаксічную залежнасць назоўнікаў, займеннікаў, лічэбнікаў ад іншых слоў у словазлучэннях і сказах. Прыназоўнікі, як і ўсе службовыя словы, якія не могуць выкарыстоўвацца самастойна, заўсёды адносяцца да якога-небудзь назоўніка (ці слова, якое ўжыта ў функцыі назоўніка). З прычыны сваёй сінтаксічнай несамастойнасці прыназоўнікі ніколі не выступаюць у якасці членаў сказа. Яны абслугоўваюць кіраванне як від падпарадкавальнай сувязі, будучы звязаны з галоўным кампанентам словазлучэння.

| ⛭Часціны мовы |
| --- |
| 
Назоўнік •
Прыметнік •
Лічэбнік •
Займеннік •
Дзеяслоў
(дзеепрыметнік •
дзеепрыслоўе •
канверб) •
Прыслоўе •
Прэдыкатывы
(катэгорыя стану) •
Дапаможны дзеяслоў (звязка) •
Дэтэрмінатар
(артыкль •
указальны прыметнік •
прыналежны прыметнік) •
Прылог
(прыназоўнік •
паслялог •
circumposition) •
Злучнік •
Часціца •
Выклічнік
 |
Папярочны профіль куэстаў. Цямнейшым колерам пазначаны пласты ўстойлівых парод, святлейшым — менш устойлівых парод
Куэста ў Крымскіх гарах
**Куэ́сты** (ад ісп.: cuesta — адхон, схіл гары) — асіметрычныя грады і ўступы ў рэльефе, часам горныя хрыбты, утвораныя ў выніку размыву і дэнудацыі монаклінальна залягаючых горных парод, складзеных з пластоў рознай трываласці. Спусцісты схіл супадае з нахілам пластоў, стромкі абрываецца ў бок іх падзення.

Часам куэсты размяшчаюцца ў некалькі паралельных радоў, утвараюць куэставы тып рэльефу, які трапляецца на паўночных схілах Вялікага Каўказа (Скалісты хрыбет), у Сярэдняй Азіі, Крымскіх гарах і інш. месцах.

Літаратура
----------

* Куэсты. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Куэста
* *Куэста (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
Сярэбраныя прадметы з Куэрдэльскага скарбу ў калекцыі Брытанскага музея
**Куэрдэльскі скарб** (англ.  Cuerdale Hoard) — самы вялікі з калі-небудзь знойдзеных скарбаў на Брытанскіх астравах.

Складаецца з больш чым 8600 прадметаў, у тым ліку срэбных манет  (руск.) (бел. (каля 7000 шт.), англійскіх і часоў Каралінгаў, ювелірных вырабаў, зліткаў.

Быў знойдзены 15 мая 1840 года на паўднёвым беразе ў лукавіне ракі Рыбл  (руск.) (бел. недалёка ад горада Прэстан (Ланкашыр, Англія) групай рабочых, якія рамантавалі набярэжную ракі. Практычна цалкам быў канфіскаваны паліцыяй.

Лічыцца, што быў закапаны паміж 903 і 910 гадамі н.э. неўзабаве пасля таго, як вікінгі былі выгнаныя з Дубліна ў 902 годзе. На думку шэрагу навукоўцаў скарб належаў аднаму з іх.

Скарб быў адпраўлены ў Брытанскі музей у 1840 годзе. Цікавы геаграфіяй прадметаў, якія ўваходзяць у яго.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Куэрдэльская скарбніца, ulfdalir.ru
* The Cuerdale Hoard, BBC History(англ.)
* Cuerdale Hoard, British Archaeology at the Ashmolean Museum(англ.)
* Viking Life-Trade, anglosaxondiscovery.ashmolean.org(англ.)
* The Cuerdale Hoard, English Monarchs(англ.)
* Cuerdale Hoard Pictures and Images, gettyimages
**Ларыса Дзмітрыеўна Глазырына** (нар. 1 лютага 1942, Брэст) — беларускі педагог, доктар педагагічных навук (1993), прафесар (1995), сапраўдны член Міжнароднай акадэміі навук вышэйшай школы (2000).

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі інстытут фізічнай культуры ў 1963 годзе. Працавала настаўніцай у школе г. Мінска. З 1969 года ў Мінскім педагагічным інстытуце, з 1976 года ў Беларускім інстытуце фізічнай культуры, з 1992 года загадчык кафедры тэорыі методыкі фізічнага выхавання і спорту. З 1996 года галоўны спецыяліст аддзела гуманітарных навук ВАК Рэспублікі Беларусь.

Даследуе тэорыю і методыку фізічнага выхавання дзяцей дашкольнага і школьнага ўзросту.

Навуковыя працы
---------------

* Русско-белорусский словарь по физической культуре и спорту. Мн. 2013 (у суаўт.);
* Оценивание учебных достижений учащихся и студентов. Мн. 2009 (у суаўт.).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
**«Арыябхата»** — першы індыйскі штучны спадарожнік Зямлі. Названы ў гонар індыйскага астранома і матэматыка Арыябхата.

Спадарожнік выведзены на арбіту 19 красавіка 1975 г. савецкай ракетай-носьбітам «Космас-3М». Маса спадарожніка 358 кг. Апагей арбіты 619 км, перыгей 563 км, перыяд абарачэння 96,3 мін.

Спадарожнік запушчаны ў мэтах даследаванняў у галіне рэнтгенаўскай астраноміі, рэгістрацыі нейтроннага і гама-выпраменьвання Сонца, вымярэння патокаў часціц і радыяцыі іанасферы.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 9. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* A service of the Astrophysics Science Division at NASA/GSFC and the High Energy Astrophysics Division of the Smithsonian Astrophysical Observatory (SAO) (англ.)
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Арыябхата (штучны спадарожнік)
Этап кубка свету 2009 года
**Паклю́ка** (славенск.: Pokljuka) — горнае плато на паўночна-захадзе Славеніі. Размешчана ў нацыянальным парку Трыглаў у Юлійскіх Альпах на вышыні 1300 м. У акрузе пераважаюць густыя хваёвыя лясы. Плато прылягае да горным хрыбце, вяршыні якой дасягаюць вышыні 2000 м. Найбольш буйным населеным пунктам паблізу Паклюкі з’яўляецца горад Блед, размешчаны на адлегласці 7 км.

Паклюка вядомая перш за ўсё праводзячыміся тут спаборніцтвамі па біятлоне. Стадыён, на якім праходзяць этапы Кубка свету, знаходзіцца ў 20 км ад Бледа. З пачатку 1990-х тут рэгулярна праводзяцца гонкі сусветнай біятлоннай эліты, з 1999 года штогод. У 2001 годзе ў Паклюцы прайшоў Чэмпіянат свету па біятлоне.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Паклюка**
* Карты і інфармацыя для турыстаў
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фантана.

**Арыяна Фантана** (італ.: Arianna Fontana; нар. 14 красавіка 1990) — італьянская канькабежка, якая спецыялізуецца ў шорт-трэку. Двухразовая алімпійская чэмпіёнка, чэмпіёнка свету 2015 года на дыстанцыі 1500 м, шматразовы прызёр Алімпійскіх гульняў і чэмпіянатаў свету. Лідзіруе сярод усіх шорт-трэкістаў па колькасці алімпійскіх медалёў за кар’еру (10).

Зноскі
------

1. 1 2

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · ShorttrackOnLine.info · МАК · Алімпійскі камітэт Італіі |
Паўднёвы пунш з бурбона
**Пунш** (ад англ.: punch) — зборная назва кактэйляў, у першую чаргу алкагольных, якія звычайна ўтрымоўваюць садавіну ці фруктовы сок. Падаецца традыцыйна на вечарынках у вялікіх шырокіх чашах, з плаваючымі ў іх кавалачкамі садавіны. Напой быў завезены з Індыі ў Англію напачатку XVII стагоддзя і распаўсюдзіўся ў Еўропе.

Гісторыя
--------

Пунш упершыню з'явіўся ў Індыі, назва паходзіць ад хіндзі: panch («пяць») (і ўзыходзіць да санскрыцкага *panchan-s* ). Гэта быў гарачы напой з пяці кампанентаў: рому, цукру, лімоннага соку, гарачай вады і чаю. 

З Індыі маракамі Брытанскай Ост-Індскай кампаніі напачатку XVII стагоддзя пунш быў завезены ў Англію, і адсюль распаўсюдзіўся па Еўропе. Перш ён рабіўся на аснове брэндзі і віна, з прычыны таго, што ром стаў вядомы толькі ў канцы XVII стагоддзя.
Упершыню тэрмін «пунш» (англ.: punch) быў зарэгістраваны ў брытанскіх дакументах у 1632 годзе.

З часам варыянтаў прыгатавання пуншу стала вялікае мноства: агульным для іх з'яўляецца фруктовы сок у складзе напою. Пунш часам падаюць халодным, ці нават робяць безалкагольны кактэйль з розных фруктовых сокаў, свежых і кансерваваных ягад і садавіны, які таксама завецца пуншам.

Зноскі
------

1. ↑  Punch at dictionary.com
2. ↑  Edwards, Graham and Sue. *The Language of Drink*, Alan Sutton Publishing, 1988.
3. ↑  Punch at the Online Etymology Dictionary

| ⛭Алкагольныя напоі |
| --- |
| Высокаалкагольныя (66—96 %) | Абсент • Спірт • Штро |
| Моцныя (31—65 %) | Акавіта • Арак • Арманьяк • Аруха • Бальзам • Баравічка • Бехераўка • Брэндзі • Бумба • Бурбон • Буха • Віскі • Гарэлка • Грапа • Джын • Егермайстар • Зуброўка • Кальвадос • Каньяк • Кіршвасэр • Крупнік • Крамбамбуля • Маотай • Мескаль • Метакса • Настойка • Палінка • Ракія • Ром • Самагон • Самбука • Сівуха • Слівавіца • Тутавая гарэлка • Тэкіла • Уза • Чача • Шнапс |
| Сярэднеалкагольныя (9—30 %) | Вермут • Віно • Глінтвейн • Грог • Кагор • Крушон • Лікёр • Мадэра • Марсала • Медавуха • Мёд • Наліўка • Пачаран • Партвейн • Пунш • Сакэ • Сангрыя • Херас • Шампанскае • Кава • Шэрыданс |
| Слабаалкагольныя (1,5—8 %) | Брага • Збіцень • Квас • Кумыс • Перы • Піва • Пульке • Сідр • Тэсгуіна • Тодзі • Чайны грыб |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пакроў.
**Пакроў** — абраз, створаны ў 1751 годзе і выяўлены ў Маладзечне. Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь.

Сюжэт
-----

На ружова-блакітным воблаку намалявана Маці Божая з каронай на галаве ў блакітным хітоне, вохрыстым кароткім адзенні, ружовым на чырвонай падкладцы мафорыі з пакрывалам у руках. Па баках на воблаках апосталы Пётр, Павел, прарокі Майсей, Ілья, архангелы Міхаіл, Гаўрыіл, айцы царквы, пакутніцы і анёлы ў зялёным, сінім, ружовым адзенні. Німбы, фон — разныя, пазалочаныя. Знізу на шэрым амбоне з белым скруткам — Раман Сладкапевец  (руск.) (бел. у светлым сподзе, ружовай далматыцы, з блакітнай епітрахіллю і паказвае на Маці Божую. Вакол яго стаяць епіскапы, цары, шляхціцы ў рыцарскіх даспехах, манахі і Андрэй Юродзівы[ru] ў сінім гімаціі з кіем.

Асаблівую цікавасць выклікае размешчаная ў левым ніжнім вугле мужчынская фігура ў зялёным сподзе, чырвонай дэліі, з сіняй стужкай праз плячо і ордэнам Белага арла на грудзях, які быў устаноўлены Аўгустам II Моцным у 1705 годзе. У руках булава.

Паходжанне
----------

Абраз выяўлены 14-й экспедыцыяй Дзяржаўнага мастацкага музея БССР у 1970 годзе на званіцы Пакроўскай царквы ў Маладзечне.

Ікона раскрыта рэстаўратарам Інстытута «Расрэстаўрацыя» А. І. Навумавым пад кіраўніцтвам С. В. Філатава ў 1979 годзе ў Маскве.

Рэстаўрацыя
-----------

Рэстаўрыраваны брыгадай рэстаўратараў Дзяржаўнага Рускага музея ў складзе І. В. Ярыгінай, С. І. Голубева, М. Г. Малкіна, А. Т. Дзеднянкова ў 1972-75 (Ленінград).

Выстаўкі
--------

* Тэмперны жывапіс Беларусі XV—XVIII стст. Мінск. 1988
* Мастацтва барока ў Беларусі. Мінск. 1991
* Мастацтва Міншчыны XVI—XVIII стст. Мінск. 1997
* Мясцовашанаваныя на Беларусі абразы Божай Маці XIII—XVIII стст. Мінск. 1999—2000
* Датаваныя помнікі мастацтва Беларусі XVII—XVIII стст. Мінск. 2000
* Іканапіс і разьба Беларусі XV—XVIII стст. Мінск. 2000

Зноскі
------

1. ↑  Балыкина Е. Н. ШЕДЕВРЫ ИКОНОПИСИ БЕЛАРУСИ XII—XVIII ВВ. Архівавана 28 лютага 2021.  (руск.)
2. 1 2 3 4 5 6  Жывапіс барока Беларусі / Аўт.-склад. Н. Ф. Высоцкая. — Мн.: БелЭН; МФКД.2003. — 304 с.:іл. С. 136—137.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Залман.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шламо.
**Арыэль (Лейбовіч) Залман-Шламо** (1895, г. Жлобін, Рагачоўскі павет, Магілёўская губерня, Расійская імперыя (цяпер Гомельскай вобласці) — 1970, Ізраіль) — ізраільскі празаік
, рэдактар ізраільскіх энцыклапедый.

Сям’я
-----

Сястра Бэла Лейбовіч была жонкай дзіцячага паэта на іўрыце Іцхака Альтэрмана  (руск.) (бел.. Іх сынам быў ізраільскі паэт, драматург, журналіст і перакладчык Натан Альтэрман  (руск.) (бел..

Зноскі
------


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1023887266 · ISNI: 0000 0000 8308 7906 · LCCN: n82096130 · NLA: 36027664 · NTA: 180357948 · SUDOC: 241295548 · VIAF: 112293689 |

 |
**Фадзе́й Аляксе́евіч Браўко́віч** (1894, в. Слабодка Аршанскага павета Віцебскай губерні (цяпер Шклоўскі раён Магілёўскай вобласці) — 29 сакавіка 1940) — беларускі савецкі палітычны дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыў Аршанскае гарадское вучылішча. Удзельнік Кастрычніцкай рэвалюцыі і грамадзянскай вайны. Член КПСС з мая 1917 года. З сям’і рабочага. З 1908 года — у Копысі, рабочы кафельнага завода. З 1915 года ў царскай арміі, фельчар, удзельнік Першай сусветнай вайны. З лютага 1918 года ў Чырвонай Арміі: сакратар павятовага ваенкамата, ваенкам павета, З 1921 года — член Рагачоўскага павятовага камітэта партыі, з 1923 — старшыня Рагачоўскага павятовага выканкама. У 1925 годзе — народны камісар фінансаў БССР. У 1926 — 1932 — старшыня Полацкага акружнога выканкама, пастаянны прадстаўнік БССР пры СНК СССР у Маскве, саветнік паўпрэдства СССР у Варшаве. З 1933 года дырэктар Белдзяржвыдавецтва ў Менску, пасля — дырэктар рыбгаса «Волма» (Чэрвеньскі раён). Член ЦК КП(б)Б (1924—1935), член ЦВК БССР (1924—1936). 

Арыштаваны 16 жніўня 1936 года ў Менску. Абвінавачваўся ў «антысавецкай дзейнасці». 17 снежня 1936 года «тройкай» НКУС быў асуджаны да 10 гадоў лагераў і 3 гадоў пазбаўлення правоў з канфіскацыяй маёмасці. Этапаваны ва Ухта-Іжэмскі канцлагер НКВД Комі АССР. Загінуў у канцлагеры 29 сакавіка 1940 года. Пасмяротна рэабілітаваны 24 студзеня 1962 года пленумам Вярхоўнага Суда СССР. Групавая справа № 17387-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑  БРАЎКОВІЧ Фадзей Аляксеевіч // Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2005. Дадатак

Літаратура
----------

* БРАЎКОВІЧ Фадзей Аляксеевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
**Свяшчэнны саюз:**  

       Аўстрыйская імперыя
       Прусія
       Расійская імперыя

**Свяшчэ́нны саюз** (фр.: La Sainte-Alliance, ням.: Heilige Allianz) — кансерватыўны саюз Расіі, Прусіі і Аўстрыі, створаны з мэтай падтрымання ўсталяванага на Венскім кангрэсе (1815) міжнароднага парадку. Да заявы аб узаемадапамозе ўсіх хрысціянскіх цароў, падпісанай 14 (26) верасня 1815 года, пасля паступова далучыліся ўсе манархі кантынентальнай Еўропы, акрамя Англіі, Папы Рымскага і турэцкага султана. Не будучы ў поўным сэнсе гэтага слова аформленым пагадненнем дзяржаў, якое накладала б на іх вызначаныя абавязацельствы, *Свяшчэнны саюз*, тым не менш, увайшоў у гісторыю еўрапейскай дыпламатыі як «згуртаваная арганізацыя з рэзка акрэсленай клерыкальнай-манархічнай ідэалогіяй, створаная на аснове падаўлення рэвалюцыйных настрояў, дзе б яны нt выяўляліся».

Зноскі
------

1. ↑  Всеобщая история дипломатии. — М. Эксмо, 2009. Гл. 6. От создания Священного союза до Июльской революции (1815—1830) (проф. А. В. Ефимов и акад. Е. В. Тарле)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14). с. 284

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Universalis · Швейцарскі гістарычны · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4159380-7 · Microsoft: 2778687026 · NKC: ph1055285 · VIAF: 305069243 |
**Марка Фабрыцыа Кароза** (італ.: Marco Fabrizio (Fabritio) Caroso; паміж 1526 і 1531 гадамі, Серманета — не раней за 1605 год) — італьянскі пісьменнік, кампазітар, харэограф і майстар танца эпохі Адраджэння.

Біяграфія
---------

Правёў большую частку свайго жыцця ў Рыме, дзе выкладаў танцы. Аўтар танцавальнага кіраўніцтва «Танцоўшчык» (*Il ballarino*), апублікаванага ў 1581 годзе ў Венецыі. Выданне прысвячалася Вялікай герцагіне Тасканы Б’янцы Капэла з роду Медычы. Пашыранае выданне пад назвай «Высакародства дамы» (*Nobiltà di Dame*) было апублікавана ў 1605 годзе. Гэта адна з найважнейшых крыніц гісторыі танца ў XVI стагоддзі, дзе прыведзены правілы выканання танцаў з апісаннямі і малюнкамі крокаў, балетнымі аранжыроўкамі і табулатурамі для лютні.

У яго працы таксама апісваюцца асноўныя бальныя танцы таго часу, такія як гальярда, канарыа, каскарда, сальтарэла або турдыён.

Зноскі
------

1. ↑  OPAC SBN Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105086090'></a>
2. ↑  Fabritio Caroso // CONOR.SI Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16744133'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · International Music Score Library Project · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1639719 · BNF: 125591374 · CONOR: 75845987 · GND: 121664678 · ICCU: CNCV002674 · ISNI: 0000 0001 2360 944X · LCCN: n83196234 · NTA: 072542349 · NUKAT: n2011043964 · SUDOC: 034886427 · VIAF: 173508960 |

 |
Карта Антарктыкі (*павялічыць клікам*). Паўвостраў Эдуарда VII вызначаны левым краем шэльфавага ледніка Роса
**Паўво́страў Эдуа́рда VII**, або **Зямля́ Эдуа́рда VII**, або **Зямля́ Караля́ Эдуа́рда VII**, — буйны, пакрыты льдамі паўвостраў у Антарктыдзе, адкрыты ў 1902 годзе.

Геаграфічнае становішча
-----------------------

Месцазнаходжанне паўвострава Эдуарда VII: 77°40′ пд. ш. 155°00′ з. д.HGЯO

Уяўляе сабою крайні паўночна-заходні ўскраек Зямлі Мэры Бэрд і выдаецца ў мора Роса паміж залівам Зульцбергера і паўночна-ўсходнім вуглом шэльфавага ледніка Роса. Паўвостраў Эдуарда VII вызначаны шэльфавым ледніком Роса на паўднёвым захадзе, залівам Окума на захадзе, і на ўсходзе — залівам Зульцбергера і берагам Саўндэрса; усе з іх галоўным чынам знаходзяцца ў моры Роса і Паўднёвым акіяне ў Антарктыцы.

Заходні бераг паўвострава — гэта бераг Шыразэ (англ.: Shirase Coast). На поўначы і ўсходзе паўвострава знаходзіцца шэльфавы ляднік Суінберна.

Гісторыя адкрыцця
-----------------

Паўвостраў Эдуарда VII быў адкрыты 30 студзеня 1902 года Брытанскай нацыянальнай антарктычнай экспедыцыяй (*BrNAE*, 1901—1904), узначаленай Робертам Фалканам Скотам, які назваў яго Зямлёй Караля Эдуарда VII (*King Edward VII Land*) у гонар англійскага караля Эдуарда VII. Паўастраўны характар Землі Эдуарда VII быў устаноўлены падчас пошукавых прац, праведзеных антарктычнай экспедыцыяй Рычарда Бэрда (*Byrd Antarctic Expedition*) (1933—1935) і экспедыцыяй Антарктычнай службы ЗША (*USAS*, 1939—1941).

Спасылкі
--------

* Antarctica (англ.). *Stamp Atlas*.  Sandafayre Stamp Auctions. Архівавана з першакрыніцы 29 студзеня 2012. Праверана 13 красавіка 2009.
**Алкмар** (нідэрл.: Alkmaar) — горад у Нідэрландах, які знаходзіцца ў правінцыі Паўночная Галандыя.

Гісторыя
--------

Упершыню згадваецца ў дакуменце, які датуецца X стагоддзем. Статус горада Алкмар атрымаў у 1254 годзе. У той час Алкмар функцыянаваў як памежная крэпасць і база для аперацый у працяглай барацьбе супраць жыхароў Фрызскіх астравоў. Размешчаны на скрыжаванні водных шляхоў, Алкмар браў плату за транзыт грузаў. Дзякуючы развітым рынкам і камерцыі, Алкмар заваяваў пазіцыю цэнтра, а горад між тым разрастаўся. З 1525 года велізарныя сродкі ўкладваліся ў будаўніцтва каналаў і гарадскіх сценаў для абароны ад уварванняў.

У 1573 годзе горад вытрымаў аблогу, якая праводзіліся іспанскай арміяй пад кіраўніцтвам герцага Альбы. Алкмар быў першым горадам Нідэрландаў, які вызваліўся ад валадарства Іспаніі. Гэта стала паваротнай падзеяй у ходзе Нідэрландскай рэвалюцыі. З тых часоў пайшоў выраз «Перамога пачынаецца ў Алкмары».

Спорт
-----

У горадзе базуецца футбольны клуб «АЗ».

Гарады-пабрацімы
----------------

* Вялікабрытанія Бат, Вялікабрытанія
* Германія Дармштат, Германія
* Францыя Труа, Францыя
* Венгрыя Тата, Венгрыя
* Турцыя Бргама, Турцыя
* Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка Эйтэнхахе, ПАР

Зноскі
------

1. ↑  карта Нідэрландаў — Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Алкмар
* Афіцыйны сайт горада
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Саковіч.
**Фабіян Саковіч** (польск.: Sakowicz; 6 лістапада 1742 — 1787(?)) — польскамоўны паэт
, перакладчык, педагог і каталіцкі сьвятар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся на тэрыторыі сучаснай Беларусі. Вучыўся ў Віцебскім і Нясвіжскім езуіцкіх калегіумах, працаваў выкладчыкам у Нясвіжы. З 1766 года жыў у Варшаве, у 1772—1777 гг. супрацоўнічаў з часопісам «Прыемныя і карысныя забавы» (польск.: «Zabawy przyjemne i pożyteczne»), дзе публікаваў большасць сваіх вершаў.

З 1777 года жыў у маёнтку Адама Нарушэвіча Павець каля Пінска і дапамагаў яму перапісваць тэксты для «Гісторыі…». У 1778 годзе пераехаў у мястэчка Чарнаўчыцы Берасцейскага павета.

Пераклаў на польскую мову «Песні» Гарацыя.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Календарыюм // «Czasopis», № 11/2002;
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. Т. 4. Накцюрн — Скальскі / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Т. 4. — 742 с. — 9 500 экз.
* Саковіч Фабіян // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 88. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
**Алжырскі Статут 1947** — закон (20 верасня 1947 г.) пра «Арганічны статут Алжыра», выдадзены парламентам Францыі. Фармальна абвясціў Алжыр «групай французскіх дэпартаментаў» і гарантаваў насельніцтву ўсе правы французскіх грамадзян. Фактычна Алжырскі статут захоўваў каланіяльны рэжым Францыі ў Алжыры. Па Алжырскім статуце ўся ўлада ў Алжыры засяроджвалася ў руках генерал-губернатара, які прзначаўся французскім урадам. Пры генерал-губернатары стваралася урадавы савет з 6 чалавек. Алжырскі сход (120 чалавек) меў права толькі абмяркоўваць бюджэт, у выпадку адхілення якога яно падлягала роспуску. Выбары ў сход па Алжырскім статуце праводзіліся (у 1948, 1951, 1954 гг.) на антыдэмакратычнай аснове: еўрапейцы, якія складалі 1/9 частку насельніцтва краіны абіралі 60 дэлегатаў з 120.

Літаратура
----------

* Pellegrin, H.P. Le statut de l'Algerie. — Alger, 1948.
* Жансон, К. Жансон Ф. Алжир вне закона: Пер. с фр. — М. 1957.
* Ланда, Р. Г. Алжирский статут 1947 г. // Арабский сборник Ученых записок Института востоковедения. — 1959. — Т. 19. — С.
**Бразільская Антарктыка** (парт.: Antártida Brasileira) — сектар Антарктыкі ад 60° паўднёвай шыраты да Паўднёвага полюсу і паміж 28° і 53° заходняй даўгаты.

У красавіку 1958 года міністэрства замежных спраў Бразіліі намервалася заявіць пра свае правы на землі ў Антарктыцы ў сектары ад 34°40′ заходняй даўгаты да 53°20′ заходняй даўгаты, аднак гэта так і засталося ў планах.

Бразілія падпісала Дагавор аб Антарктыцы 16 мая 1975 года, зрабіўшы абмоўкі з нагоды сваіх падстаў для тэрытарыяльных прэтэнзій. Аднак у 1986 годзе сектар Бразільская Антарктыка быў абвешчаны *зонай бразільскіх інтарэсаў*, хоць афіцыйна ніякія тэрытарыяльныя прэтэнзіі пры гэтым не высоўваліся. Тэрыторыя Бразільскай Антарктыкі перасякаецца з Аргенцінскім і Брытанскім сектарамі.

Бразілія з кожным годам умацоўвае сваю прысутнасць у Антарктыцы. З 1984 года працавала круглагадоваяантарктычная станцыя «Камандантэ Ферас», якая размяшчалася, праўда, у афіцыйным сектары Бразіліі па-за межамі Бразільскай Антарктыкі. У 2008 годзе першым з глаў дзяржаў тэрыторыю наведаў Прэзідэнт Бразіліі Луіс Інасіу Лула да Сілва. Праўда, яшчэ раней, у лютым 2005 года, Зямлю каралевы Мод наведала нарвежская каралева Соня, але яна не з'яўляецца афіцыйным главой дзяржавы. За месяц да візіту прэзідэнта базу наведалі 13 бразільскіх парламентарыяў. У 2012 годзе станцыя была знішчана пажарам.

Зноскі
------

1. ↑  Планы Бразіліі ў Антарктыцы
2. ↑  Антарктыда (ісп.)(Праверана 6 сакавіка 2013)
3. ↑  Бразілія замацоўваецца ў Антарктыцы Архівавана 20 красавіка 2008. // MIGnews 18.02.2008
4. ↑  Паўночныя і палярныя рэгіёны. Абарона навакольнага асяроддзя ў Антарктыцы Архівавана 31 мая 2008.
5. ↑  Parlamentares que visitaram a Antártida já estão no Brasil
6. ↑  У Антарктыдзе згарэла станцыя Бразіліі: двое знікла

Спасылкі
--------

* Бразільскі Антарктычны камітэт
* Бразільская антарктычная праграма(недаступная спасылка)
**Фаградалсф’яль** (ісл.: Fagradalsfjall) — вулкан у Ісландыі, на паўвостраве Рэйк’янес.

Вывяржэнне
----------

Вывяржэнне вулкана 19 сакавіка 2021
Фаградалсф’яль бяздзейнічаў апошнія 6 тыс. гадоў. У 2021 годзе вулкан прачнуўся. Тры тыдні перад вывяржэннем паўвостраў штодня скалыналі землятрусы, таму спецыялісты чакалі абуджэнне вулкана. 19 сакавіка пачалося першае вулканічнае вывяржэнне ў рэгіёне за прыкладна 800 гадоў. Вывяржэнне ўяўляе сабой расколіну даўжынёй каля 500—700 м. Лава разлілася ў межах 1 км, яна расцяклася ў два бакі ад жарала вулкана. Паводле разлікаў метэаролагаў, вывяржэнне не пагражае населеным пунктам.

Зноскі
------

1. ↑  nn.by

| ⛭Вулканы Ісландыі |
| --- |
| 
Аск’я •
Баўрдарбунга •
Брэністэйнсф'ёдль •
Вестманаэяр •
Гекла •
Грымсвётн •
Катла •
Кедлінг •
Керыд •
Крабла •
Крысювік •
Лакі •
Лісюхаўдль •
Майліфедль •
Ок •
Прэстахнукур •
Рэйк'янес •
Снайфедльс •
Сулюр •
Сюртсей •
Тындф'ядлаёкюдль •
Торваёкюдль •
Тунгнафедльс'ёкюдль •
Фаградалсф’яль •
Хверф'ядль •
Хейнгідль •
Хофс'ёкюдль •
Эйяф’ядлаёкюдль •
Эльдфедль •
Эрайваёкюдль 
 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Эйр.

**Возера Эйр** (англ.: Lake Eyre) — у рэдкія выпадкі свайго напаўнення з'яўляецца найбуйнейшым возерам Аўстраліі і самой нізкай яе кропкай — 20 м ніжэй за ўзровень мора. Гэта цэнтральная кропка шырокага басейна возера Эйр. 

Возера названа ў гонар англічаніна, даследчыка Аўстраліі Эдварда Джона Эйра, які першым знайшоў яго ў 1840 годзе. У 2012 возеру была афіцыйна вернута абарыгенная назва Kati Thanda — так называе возера племя арабана.

Возера размешчана ў пустыні цэнтральнай Аўстраліі, у паўночнай частцы штата Паўднёвая Аўстралія. Басейн возера Эйр уяўляе сабой замкнёную сістэму, навакольнае ложа возера, ніжняя частка якога запаўняецца засоленым шчыльным пластом глебы з-за сезоннага выпарвання захопленых вод. Нават у сухі сезон у Эйры застаецца крыху вады, якая звычайна збіраецца ў невялікіх азёрах, утвораных на салёным высмаглым ложы возера. Падчас сезону дажджоў рэкі з паўночнага ўсходу Квінслэнду цякуць у бок возера. Колькасць вады, якая прыносіцца мусонамі, вызначае, ці дойдзе вада да возера, і калі так, то наколькі глыбокім будзе возера. На возеры таксама бываюць невялікія і сярэдняга памеру паводкі з-за ліўняў, што выпадаюць на навакольных тэрыторыях. 

На возеры ёсць яхт-клуб.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 52. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18 Кн. 1).

Спасылкі
--------

* Fluctuations of Lake Eyre, South Australia
* Lake Eyre, South Australia
* Lake Eyre Yacht Club website
* Google Maps
* Lake Eyre pelican mystery Архівавана 10 красавіка 2006.
* Floods of Lake Eyre — Dr Vincent Kotwicki’s site Архівавана 21 жніўня 2006.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4250553-7 · LCCN: sh87003370 |
Прыдняпроўскае ўзвышша пазначана колерам
**Прыдняпро́ўскае ўзвышша** — узвышша на паўднёвым ўсходзе Еўрапейскай раўніны. Займае міжрэчча сярэдняга цячэння Дняпра і Паўднёвага Буга, у межах Жытомірскай, Кіеўскай, Вінніцкай, Чаркаскай, Кіраваградскай, Мікалаеўскай і Днепрапятроўскай абласцей.

На поўначы ўзвышша невысокім уступам пераходзіць у Палескую нізіну, на захадзе мяжуе з Валынска-Падольскім узвышшам, на поўдні прылягае да Прычарнаморскай нізіны. Усходняя мяжа ўзвышша з Прыдняпроўскай нізінай праходзіць па стромкаму праваму схілу даліны Дняпра.

Прыдняпроўскае ўзвышша ляжыць у межах распаўсюджвання крышталічных парод Украінскага крышталічнага шчыта і распасціраецца з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход.

Сярэдняя вышыня на поўначы 220—240 м і 150—180 на поўдні. Найбольшая вышыня 323 м. Паўночная частка ўзвышша ўключана ў лесастэпавую зону, паўднёвая — у стэпавую. Вялікая частка стэпу выкарыстоўваецца пад раллю. У рэгіёне высока развіта сельская гаспадарка. Радовішчы жалезных (Крыўбас) і марганцавых руд (Нікапаль, Марганэць, Шэўчэнкіўскэ, Такмак).

Літаратура
----------

* Прыдняпроўскае ўзвышша // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 64. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Даманеўскі.
**Фабіян Даманеўскі (Даманоўскі)** — вялікалітоўскі мысліцель-гуманіст і паэт эпохі позняга Адраджэння і барока.

Ідэолаг нонадарантызму (рэлігійна-філасофскі рух на Беларусі ў 2-й палове XVI ст.). Крытыкаваў Біблію, лічыў Хрыста не Богам, а простым чалавекам, адмаўляў неўміручасць душы. У 1589 г. разам з С. Будным вёў дыспут з езуітамі ў Полацку, даказваў, што душа чалавека пасля смерці гіне разам з яго целам.

Аўтар верша на польскай мове «Эпіграма на герб Лясот», надрукаванага ў кнізе Буднага «Пра свецкую ўладу» (1583). У творы выказваў думку, што ўсякая ўлада павінна быць разумнай і маральнай.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Падокшын, С. Даманеўскі Фабіян / Сямён Падокшын // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 т. Т. 1: А — К / Рэдкал: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. З. Э. Герасімовіч. — 2-е выданне. — Мн.: БелЭн, 2007. — 688 с.: іл. — С. 574. — ISBN 978-985-11-0393-1.
* Падокшын, С. Даманеўскі Фабіян / Сямён Падокшын // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. — С. 201. — ISBN 985-11-0041-2.
* Подокшин, С. А. Скорина и Будный: Очерк философских взглядов. — Мн. 1974. — С. 121—122.
**Гульбедзін Хекмаціяр** (пушту: گلبدین حکمتیار; нар. 26 чэрвеня 1947 гады, па іншых дадзеных — у 1944 годзе) — афганскі палявы камандзір, прэм’ер-міністр Афганістана (у 1993—1994 гадах і 1996 годзе). Заснавальнік Ісламскай партыі Афганістана. У 2003 годзе аб’яўлены ЗША тэрарыстам, занесены ў чорны спіс ААН.

Біяграфія
---------

Паходзіць з пуштунскага племя Хароці, якое ўваходзіць у буйную групу плямёнаў Гільзаі. Нарадзіўся ў кішлаку Вартапур павета Імам-Сахіб правінцыі Кундуз. Паступіў у ваенную акадэмію, але ў 1968 г. перавёўся на інжынерны факультэт Кабульскага ўніверсітэта.

У 1972 годзе трапіў у турму па падазрэнні ў забойстве Сайдала Сахандана — лідара студэнцкага мааісцкага гуртка «Вечны Агонь» (па іншай версіі — за антыманархічныя выказванні). Пасля перавароту Дауда ў 1973 годзе (па іншай версіі — ратуючыся ад пакарання за забойства Сахандана) эміграваў у Пакістан і стаў у апазіцыю новага рэжыму.

У 1975 годзе заснаваў у Пешавары Ісламскую партыю Афганістана («Хезб е-Ісламі»), у тым жа годзе ўзначаліў выступ супраць дыктатуры Дауда ў Панджшэры.

У гады савецкага прысутнасці карыстаўся асаблівым заступніцтвам ЗША як лідар афганскіх маджахедаў. За дзесяць гадоў супрацьстаяння ўрад ЗША праз пакістанскую разведку выдаткаваў на падтрымку яго паўстанцкага руху больш за 600 мільёнаў долараў. Акрамя гэтага істотную дапамогу Хекмаціяру аказвала Сірыя.

Пасля падзення прасавецкага рэжыму ў 1992 годзе барацьба Хекмаціяра з канкуруючымі камандзірамі маджахедаў за кантроль над Кабулам прывяла да разбурэння большай часткі горада. Некаторы час быў прэм’ер-міністрам краіны.

Зноскі
------

1. ↑  Security Council ISIL (Da’esh) and Al-Qaida Sanctions Committee Removes One Entry from Its Sanctions List — *(untranslated)*, 2017. Праверана 24 жніўня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37470'></a>

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Ларуса · Notable Names Database · OpenSanctions |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 131528211 · GTAA: 106480 · ISNI: 0000 0003 8794 3396 · LCCN: n87936937 · NTA: 271408146 · SUDOC: 199108048 · VIAF: 280979378 |

 |
Залатая зала Музычнага таварыства, дзе праходзяць канцэрты
**Навагодні канцэрт Венскага філарманічнага аркестра** (ням.: Das Neujahrskonzert der Wiener Philharmoniker) — традыцыйны штогадовы канцэрт Венскага філарманічнага аркестра 1 студзеня ў сталіцы Аўстрыі Вене.

Рэпертуар канцэрту складае, за рэдкімі выключэннямі, аўстрыйская лёгкая музыка канца XVIII — канца XIX стагоддзяў: венскія вальсы, полькі, мазуркі, маршы сямейства Штраусаў (Іаган Штраус (бацька), Іаган Штраус (сын), Іозеф Штраус, Эдуард Штраус), а таксама Моцарта, Шуберта, Іозефа Ланера, Іозефа Хельмесбергера, Ота Мікалаі, Эміля фон Рэзнічэка, Франца фон Зупэ і інш.

У канцэрце выконваецца звычайна 12 твораў з перапынкам пасля шостага нумара.

За асноўнай часткай вынікаюць тры нумары на біс: хуткая полька, затым вальс Штрауса-сына «На цудоўным блакітным Дунаі» і, нарэшце, «Марш Радэцкага» Штрауса-бацькі, пры выкананні якога публіка па традыцыі апладысментамі адбівае такт, а дырыжор паварочваецца да яе тварам і дырыжуе гэтымі апладысментамі. Агульная працягласць канцэрту каля дзвюх з паловай гадзін.

Навагодні канцэрт быў упершыню праведзены на новы 1940 год (не 1 студзеня, як усе наступныя гады, а 31 снежня).

На працягу 40 гадоў канцэртамі кіравалі аўстрыйскія дырыжоры, у тым ліку ў 1955—1979 гг. — канцэртмайстар Венскага філарманічнага аркестра Вілі Боскаўскі.

З 1987 г. кожны год для правядзення канцэрту запрашаецца хтосьці з найбольш вядомых дырыжораў свету.

Аўдыторыя тэлегледачоў канцэрту па ўсім свеце склала, па ацэначных даных 2010 г. 50 мільёнаў чалавек з 72 краін. У гэту колькасць уваходзяць як еўрапейскія гледачы, якія атрымліваюць трансляцыю па каналах Еўрабачання, так і гледачы іншых кантынентаў.

Кветкі для ўпрыгожвання Вялікай канцэртнай залы Венскага музычнага таварыства (ням.: Wiener Musikverein) — штогадовы дарунак італьянскага горада Сан-Рэма.

Дырыжоры канцэрту
-----------------

* Клеменс Краус — 1939, 1941—1945, 1948—1954
* Іозеф Крыпс — 1946—1947
* Вілі Боскаўскі — 1955—1979
* Лорын Маазель — 1980—1986, 1994, 1996, 1999, 2005
* Герберт фон Караян — 1987
* Клаўдзіа Абада — 1988, 1991
* Карлас Клайбер — 1989, 1992
* Зубін Мета — 1990, 1995, 1998, 2007
* Рыкарда Муці — 1993, 1997, 2000, 2004
* Нікалаус Арнанкур — 2001, 2003
* Сэйдзі Адзава — 2002
* Марыс Янсанс — 2006, 2012
* Жорж Прэтр — 2008, 2010
* Даніэль Барэнбойм — 2009, плануецца ў 2014
* Франц Вельзер-Мёст — 2011, 2013

Зноскі
------

1. ↑  The Independent. Vienna New Year concert reaches record 72 countries

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Венскага філарманічнага аркестра
* Венскае музычнае таварыства
**Стары Лепель** — археалагічны помнік каля вёскі Стары Лепель Лепельскага раёна Віцебскай вобласці. Уключае гарадзішча і селішча.

Гарадзішча
----------

Насупраць вёскі, на востраве плошчай каля 25 га. Займае адзін з пагоркаў. Адкрыў у 1969 годзе Г. В. Штыхаў. Абследавалі ў 1969 і 1979 гадах М. А. Ткачоў, у 1972 годзе А. Р. Мітрафанаў, у 1981 годзе Ю. А. Заяц. Пашкоджана больш познім могільнікам. У абрыве пляцоўкі, падмытай возерам, знойдзена ляпная штрыхаваная кераміка, косці жывёл, абпаленыя камяні, вуголле, шлак. Адносіцца да культуры штрыхаванай керамікі, датуецца III—IV стагоддзямі.

Селішча
-------

Знаходзіцца насупраць вёскі, на востраве плошчай каля 25 га і займае яго сярэдняю і паўночныя часткі. Абследавалі ў 1969 і 1970 гадах М. А. Ткачоў, у 1972 годзе А. Р. Мітрафанаў. У час шурфоўкі і ачысткі абрывістых краёў селішча знойдзена шмат ганчарнай керамікі XIV—XVI стагоддзяў, медныя бранзалеты — «змеегаловікі», пярсцёнкі, шкляныя пацеркі, манеты XV—XVI стагоддзяў, жалезныя наканечнікі стрэл XIV—XVI стагоддзяў, шпора і іншыя рэчы. Культурны пласт 0,2-0,4 м. Атаясамліваюцца з паселішчам Лепель (Лепля).

Літаратура
----------

* Лепельскі раён // Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь / склад.: В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мінск : БЕЛТА, 2009. — С. 173—175.
* Лепельскі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 271—286.
* Гусева, Е. Земля курганов и капищ / Е. Гусева // Планета. — 2012. — № 11. — С. 64-71.

Спасылкі
--------

* Стары Лепель (археалагічны помнік) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Могилёвский голос.
**«Могилевский голос»** — грамадска-палітычная і літаратурная газета. Выдавалася з 13 сакавіка да 10 красавіка 1918 г. у Магілёве на рускай мове. Рэдактар-выдавец І. Міркін (Мірскі-Ісаеў). У праграмным і рэдакцыйным артыкуле абвясціла сябе беспартыйнай, ставіла задачу інфармаваць жыхароў горада пра падзеі мясцовага жыцця, асвятляць з’явы і факты, якія з’яўляюцца «каштоўным укладам у летапіс горада Магілёва». Выходзіла ва ўмовах акупацыі горада германскімі войскамі і польскім корпусам І. Р. Доўбар-Мусніцкага.

Артыкул «Беларуская Народная Рэспубліка» Дрэгавіча ў № 14
Друкавала справаздачы пра пасяджэнні Магілёўскай гарадской думы, Магілёўскай губернскай земскай управы, пра Усерасійскі з’езд Саветаў, даклад пра Брэсцкі дагавор. Апублікавала артыкул Дрыгавіча «Беларуская Народная Рэспубліка» (1 красавіка). Пісала пра падзеі ў Петраградзе, Мінску, Гомелі, Смаленску, Бабруйску. Апошні вядомы № 19 выйшаў 10 красавіка 1918 г.

Літаратура
----------

* Кныш, С. «Могилевский голос» / Святлана Кныш // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 5. — С. 220

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Могилёвский голос (1918)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Алексютовіч.
**Ларыса Канстанцінаўна Алексютовіч** (20 студзеня 1913, Мінск — 2003) — беларуская танцоўшчыца, балетмайстар. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1995). Дачка К. А. Алексютовіча.

Біяграфія
---------

Вучылася ў балетнай студыі пры БДТ-1 (1921—1928), адначасова працавала ў балетнай групе тэатра. З 1928 года артыстка Беларускага аб'яднання музычных эстрадных і цыркавых работнікаў, у 1938-41 — Ансамбля беларускай народнай песні і танца Беларускай філармоніі. У 1950-73 гг. балетмайстар ансамбля танца БДУ, выкладчык Беларускага харэаграфічнага вучылішча. Ставіла шэраг сцэнічных танцаў на традыцыйнай аснове («Ручнікі», «Вязанка», «Кола» і інш.). Аўтар вучэбнага дапаможніка «Беларускія народныя танцы, карагоды, гульні» (1978), кнігі пра бацьку «Балетмайстар Канстанцін Алексютовіч. Жыццё і творчы шлях» (1984).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0036-6 (т.1).