recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Над Нёманам** (польск.: Nad Niemnem) — раман Элізы Ажэшкі.

Апісвае панараму беларуска-польскага жыцця ў ваколіцах Гродна і Вільні пасля паўстання 1863—1864 гадоў. Упершыню раман друкаваў часопіс «Tygodnik Ilustrowany» (*Ілюстраваны штотыднёвік*) у нумарах ад студзеня да снежня 1887 года. Асобнай кніжкай твор выдадзены ў 1888 годзе.

На беларускую мову раман упершыню перакладзены Анатолем Бутэвічам у 2003 годзе (выдавецтва «Мастацкая літаратура»).

Цікавыя факты
-------------

Паводле падання магілы герояў рамана Яна і Цэцыліі знаходзяцца на паверхні заходняга схілу рова Яна і Цэцыліі, размешчанага каля заходняй ускраіны в. Багатырэвічы Мастоўскага раёна.

Зноскі
------

1. ↑  Роў Яна і Цэцыліі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 214764767 |
**Зміцер Бартосік** (1969, Рыбінск, Расія) — беларускі бард, пісьменнік.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся ў Рыбінску (Расія). У школу пайшоў у казахстанскім Усць-Каменагорску. Працягнуў вучобу ў расійскім Горкім. У 1979­ годзе сям’я пераехала ў беларускі Гомель, калі ён быў трэцякласнікам. З 13 год авалодаў гітарай, вырас на песнях Высоцкага і Акуджавы. Бацькі Зміцера былі тэатраламі: бацька — рэжысёр, маці — актрыса.

Жыве ў Мінску, Беларусь.

Мае трох дзяцей.

Літаратурная творчасць
----------------------

У 2002 годзе выдаў кнігу апавяданняў з уласнага жыцця «Чорны пісталет».

У кнізе «Быў у пана верабейка гаварушчы» (2016) няма агульнавядомых фактаў і амаль няма вядомых сюжэтаў. Аўтар сабраў разам гісторыі, пра якія сведкі адважыліся расказаць толькі ў канцы жыцця. Тым не менш, факты і сюжэты складаюцца ў карціну Беларусі ХХ стагоддзя.

Аўтар кнігі «Клініка кітайскага дантыста» (2018) адпраўляецца ў падарожжа па «забытых адрасах» культуры. Ён знаходзіць сляды француза Гіёма Апалінэра ў Беларусі і беларуса Аляксандра Рыпінскага ў лонданскім Тотэнхэме, расказвае кур’ёзныя, страшныя, смешныя гісторыі пра Уладзіміра Караткевіча і іншых беларускіх пісьменнікаў, апавядае пра даўно зніклы Менск.

Дыскаграфія
-----------

* «*Да пабачэння, do widzenia, viso gero*» (1996)
* «*Гандураскі серыял*» (2007)
* «*Дарога на Вільню*» (2008)
* «*tut.ru*» (2009)
* «*Дзве гітары*» (2013)

Прэміі і ўзнагароды
-------------------

Атрымаў літаратурную прэмію Ежы Гедройца-2017 за кнігу «Быў у пана верабейка гаварушчы». Лаўрэат прэміі імя Алеся Адамовіча 2017 за кнігу «Быў у пана верабейка гаварушчы».

Зноскі
------

1. ↑  svaboda.org

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| q: | Зміцер Бартосік у Вікіцытатніку |
| commons: | Зміцер Бартосік на Вікісховішчы |

* Радыё Рацыя, Зміцер Бартосік выступіць у Оршы(недаступная спасылка)
* Зміцер Бартосік: «Не бабнік я, хоць ты трэсні!»
* Зміцер Бартосік стаў тройчы татам
* Беларускія аўтары на КАМУНІКАТ Архівавана 2 чэрвеня 2009.

| ⛭Лаўрэаты Літаратурнай прэміі імя Ежы Гедройца |
| --- |
| Павел Касцюкевіч (2012)  ·  Уладзімір Някляеў (2013)  ·  Ігар Бабкоў (2014)  ·  Віктар Казько (2015)  ·  Макс Шчур (2016)  ·  Зміцер Бартосік (2017)  ·  Уладзімір Арлоў (2018)  ·  Ілля Сін (2019)  ·  Сяргей Дубавец (2020)  ·  Ева Вежнавец (2021)  ·  Сяргей Абламейка (2022) |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: js20181014882 · NUKAT: n2015056088 · VIAF: 1308154381054330291878 |
**Па́ўль Ку́ўсберг** (эст.: Paul Kuusberg; 30 красавіка 1916, Рэвель — 21 студзеня 2003, Талін) — эстонскі пісьменнік. Народны пісьменнік Эстоніі (1972). Герой Сацыялістычнай Працы (1984). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Эстоніі (1965, 1975).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 30 красавіка 1916 года ў Рэвелі. Быў будаўнічым рабочым.

У гады Другой сусветнай вайны служыў палітруком у 8-м Эстонскім стралковым корпусе, быў франтавым журналістам.

Пасля вайны працаваў у рэдакцыі газеты «Рахва Хяэль» («Голас народа») і быў галоўным рэдактарам літаратурнага часопіса «Looming». З 1976 па 1983 год узначальваў кіраўніцтва Саюза пісьменнікаў Эстонскай ССР.

Выпускнік Вышэйшай партыйнай школы ў Маскве, член КПСС з 1940 года.

Сканаў 21 студзеня 2003 года на 86-м годзе жыцця.

Творчасць
---------

Дэбютаваў у 1948 як літатурны крытык. Першы раман «Каменныя сцены» (1956) пра жыццё рабочых Эстоніі напярэдадні падзей 1940 года. У раманах «Другое „я" Энна Кальма» (1960), «У разгары лета» (1966), «Адна ноч» (1972) асэнсаванне падзей Вялікай Айчыннай вайны, іх уплыву на духоўнае станаўленне асобы. Актуальныя сацыяльныя і маральна-этычныя праблемы сучаснасці — у раманах «Здарэнне з Андрэсам Лапетэусам» (1963), «Кроплі дажджу» (1976), аўтабіяграфічным рамане ў навелах «Бульвар свабоды» (1971), зборніках апавяданняў «Усмешка» (1971), «Хто яны былі?» (1986) і інш. Проза Куўсберга адметная публіцыстычнай завостранасцю, разнастайнасцю мастацкіх форм і прыёмаў апавядання, іроніяй, гратэскавасцю і гумарам. Аўтар кніг літаратурна-крытычных артыкулаў «Устаўляю слова» (1959), «Пра час, грамадзяніна свету і іншае» (1967).

Пераклады
---------

На беларускую мову асобныя яго творы пераклалі А. Клышка, А. Кулакоўскі, Б. Сачанка.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Куусберг Пауль // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Паўль Куўсберг
* Паўль Куўсберг на сайце «Героі краіны»


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12559538k · GND: 128878754 · ISNI: 0000 0000 8175 1551 · LCCN: n79106163 · NKC: ola2003175081 · NTA: 217591140 · NUKAT: n97091313 · SUDOC: 034890874 · VIAF: 109675117 |

 |
**Талуа́нскі бальзам** — густая араматычная вадкасць, вылучаецца з надсечак кары вечназялёнага дрэва міраксілон. Гэтыя дрэвы растуць у Цэнтральнай Амерыцы — Калумбія, Перу, Венесуэла, а таксама ў Паўднёвай Амерыцы — Аргенціна, Бразілія, Парагвай, Балівія.

Склад
-----

Утрымоўвае бензойную і карычную кіслоты ў свабодным стане (12-15 %) і ў выглядзе эфіраў (да 86 %), а таксама нязначныя колькасці эфірных алеяў і ваніліну.

Уласцівасці
-----------

Вязкая маса бурага колеру са смалістым пахам. На паветры цвярдзее, утварае чырвона-бурую масу.

* Шчыльнасць 1,2 г/см³,
* Тэмпература плаўлення 60—65 °C;
* Раствараецца ў спірце, воцатнай кіслаце, ацэтоне, хлараформе.
* Не раствараецца ў вадзе.

Выкарыстоўваецца ў парфумерыі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

Спасылкі
--------

* *Толуанский бальзам (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
**Чжыжэнь** (кіт. спр. 智人洞, піньінь *zhìréndòng*) — карставая пячора ў гарах Мулан ў акрузе Чунцзо, Гуансі-Чжуанскі аўтаномны раён КНР. У гэтай пячоры, якая адносіцца да ранняга верхняга плейстацэну, былі выяўленыя выкапнёвыя парэшткі, якія належаць, верагодна, анатамічна сучасным людзям з некаторымі рысамі архаічных людзей.

Выкапнёвыя знаходкі
-------------------

Выкапнёвыя знаходкі былі выяўлены кітайскімі палеантолагамі ў 2007 годзе. Парэшткі былі пакрытыя суцэльным нацёкам  (англ.) (бел. і знаходзіліся ў пласце, які першапачаткова быў датаваны часам паміж 113 і 100 тысяч гадоў таму. Пазней больш дакладная датыроўка дала ацэнку каля ад 116 да 106 тысяч гадоў таму.

Сярод знаходак былі выяўленыя парэшткі буйных млекакормячых, у тым ліку, арангутанаў, сланоў, тапіры, насарогаў, казліных, аленяў, мядзведзяў, барсукоў і леапардаў. Каля 25 працэнтаў буйных млекакормячых, чые парэшткі знойдзены ў пячоры, да гэтага часу вымерлі.

Былі ідэнтыфікаваны тры адзінкі чалавечых парэшткаў: два верхнія маляры (*Чжыжэнь-1* і *Чжыжэнь-2*) і пярэдняя частка ніжняй сківіцы (*Чжыжэнь-3*). Усе тры фрагменты, верагодна, належалі як мінімум двум розным індывідам; прыналежнасць фрагментаў *Чжыжэнь-1* і *Чжыжэнь-3* аднаму індывіду малаверагодная.

У параўнанні з выкапнямі эпохі верхняга плейстацэну з заходняй Еўразіі, знаходкі *Чжыжэнь-1* і *Чжыжэнь-2* вылучаюцца меншымі памерамі і падобныя на больш позніх гамінідаў, аднак сярод выкапняў усходне-азіяцкага верхняга плейстацэну недастаткова матэрыялу для паўнавартаснага параўнання.

*Чжыжэнь-3* валодае камбінацыяй архаічных і прасунутых рысаў. Найбольш істотнай асаблівасцю дадзенай знаходкі з'яўляецца наяўнасць падбародачнага выступу. З улікам датыроўкі амерыканскі палеантолаг, спецыяліст па эвалюцыі чалавека, Эрык Трынкаусbeen, разглядае дадзеныя знаходкі як парэшткі «найстаражытнейшых сучасных людзей за межамі Афрыкі». Аднак іншыя даследчыкі скептычна ставяцца да гэтага меркавання, паколькі яно істотна разыходзіцца c агульнапрынятай раней датыроўкай выхаду чалавека з Афрыкі, згодна з якой *Homo sapiens* з'явіліся ў Паўднёвай Азіі не раней 60 тыс. гадоў таму.

Гл. таксама
-----------

* Дзянісава пячора

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Wu Liu; Chang-Zhu Jin; Ying-Qi Zhang; Yan-Jun Cai; Song Xing; Xiu-Jie Wu; Hai Cheng; R. Lawrence Edwardse;  *et al*. (Oct 25, 2010). "Human remains from Zhirendong, South China, and modern human emergence in East Asia". *PNAS* **107** (45): 19201–19206. doi:10.1073/pnas.1014386107. PMID 20974952. PMC: 2984215. .
2. 1 2 3  Oldest Modern Human Outside of Africa Found **(нявызн.)**.  National Geographic (25 кастрычніка 2010). Праверана 24 May 2016.
3. ↑  Cai, Yanjun (March 2016). "The age of human remains and associated fauna from Zhiren Cave in Guangxi, southern China". *Quaternary International*. doi:10.1016/j.quaint.2015.12.088.
4. 1 2 3  Dennell, Robin (November 2010). "Palaeoanthropology: Early Homo sapiens in China". *Nature* **468**: 512–513. doi:10.1038/468512a.
**Перароўская брахіантыкліналь** (ад назвы вёскі Перароў у Жыткавіцкім раёне) — тэктанічная структура ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці, у межах Тураўскай цэнтрыкліналі Прыпяцкага прагіну. Даследавана сейсмаразведкай па паверхні верхнефаменскай саляноснай тоўшчы. Распасціранне субшыротнае, памеры 5×3 км. Акантурана ізагіпсай -600 м. Сфарміравалася ў выніку блокавых рухаў і падземнага вышчалочвання солі ў карбоне і пазней.

Літаратура
----------

* Перароўская брахіантыкліналь // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Міцькі.

**Мі́цькі** — былая вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці, за 9 км на поўдзень ад Брэста, 6 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Паўднёвы, аўтадарогай злучана з Брэстам. З 21 снежня 2007 года ў складзе горада Брэста. Міцькі ўваходзілі ў склад Гершонскага сельсавета.

У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «За мір» (цэнтр — в. Страдзеч).

Гісторыя
--------

У 18 ст. вёска — цэнтр маёнтка ў Брэсцкім павеце.

Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай, з 1797 года — у Літоўскай, з 1801 года — у Гродзенскай губернях. Маёнтак складаўся з фальварка і аднайменнай вёскі. У 1858 годзе ўласнасць пана Куроўскага. Вёска з'яўлялася цэнтрам сялянскай грамады. У 1897 годзе вёска ў Камянец-Жыровіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Камянец-Жыровіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. Непадалёку ад вёскі знаходзіўся фальварак (1 двор, 16 жыхароў).

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну гітлераўцы спалілі 27 двароў, загубілі 6 жыхароў; 7 вяскоўцаў загінулі на фронце.

Насельніцтва
------------

* 72 сялянскія душы (1858)
* 15 двароў, 96 жыхароў (1897)
* 116 жыхароў (1905)
* 18 двароў, 96 жыхароў (1921)
* 37 двароў, 198 жыхароў (1940)
* 105 гаспадарак, 270 жыхароў (1997)
* 135 гаспадарак, 436 жыхароў (2005)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

| ⛭Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста |
| --- |
| да 1917 года | Валынка |
| 1929 | Граеўка ·  Кіеўка ·  Шпановічы |
| 1958 | Адамкова ·  Бярозаўка 1 ·  Бярозаўка 2 ·  Кавалёва ·  Лысая Гара ·  Пасёлак мясакамбіната ·  Пасёлак цэглавага завода №22 ·  Паўднёвы пасёлак |
| 1968 | Бярозаўка ·  Вулька Падгародская ·  Гузні ·  Кацельня Падгародская ·  Крушына ·  Рэчыца ·  Трышын |
| 1979 | Дуброўка ·  Кацінбор ·  Пугачова |
| 2007 | Аркадыя ·  Бярнады ·  Вычулкі ·  Гершоны ·  Казловічы ·  Кацельня Баярская ·  Машчонка ·  Міцькі ·  Новыя Задворцы ·  Плоска ·  Старыя Задворцы |
**Рыжская ратуша** — будынак у Рызе, якія служыў рэзідэнцыяй органа рыжскага гарадскога самакіравання. У першыя дні ваеннага захопу нацысцкай Германіяй была разбурана падчас першага арт-абстрэлу горада з тэрыторыі левабярэжжа Даўгавы 29 чэрвеня 1941 года (гл. Абарона Рыгі). У 2001 годзе пачаліся работы па аднаўленні будынка рыжскай ратушы для таго, каб размясціць у ёй сучасны орган муніцыпальнай улады (Рыжскую думу).

Гісторыя
--------

Па летапісных і археалагічных сведчаннях першы будынак ратушы размяшчаўся на скрыжаванні вуліц Ціргоню (Гандлёвай) і Шкюню (Дроўневай). Права гараджан мець орган гарадскога самакіравання было заваявана сілай пасля 1225 г. калі адбылося паўстанне незадаволеных уладай біскупа Альберта фон Буксгевдена. У наступным, 1226 г. Рыга, адваявала для сябе правы горада, атрымала магчымасць ажыццяўляць самастойную палітыку і незалежны суд, што пацягнула за сабой стварэнне гарадскога савета (рата) і будаўніцтва рэзідэнцыі для яго. Будынак першай у гісторыі горада ратушы размяшчалася у так званай Вялікай браме, якая ўпрыгожвала цэнтральны ўезд у горад.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рыжская ратуша
Калос Родаскі
**Калос Родаскі** (грэч. Κολοσσός της Ρόδου, лац.: Colossus Rhodi) — гіганцкая статуя старажытнагрэчаскага бога Сонца Геліяса, якая стаяла ў партовым горадзе Родасе, размешчаным на аднайменным востраве ў Эгейскім моры, Грэцыя. Адно з «Сямі цудаў свету».

Перадгісторыя
-------------

Пасля распаду дзяржавы Аляксандра Македонскага на Родасе замацаваўся Пталамей I Сотэра. Пасля яго зацвярджэння ў Егіпце ён заключыў з Родасам саюз, які кантралюе гандаль ва ўсходнім Міжземнамор’е. У 305 г. да н.э. сын іншага дыядохаў Антыгон I аднавокага Деметры I Македонскай высадзіўся на Родасе з 40 000-ным войскам. Пратрымаўшы галоўны горад вострава ў аблозе цэлы год, нягледзячы на збудаванне мноства аблогавых гармат, ён быў вымушаны адступіць з-за набліжаючагася да Родаса флоту Пталамея.
Вышыня статуі — 36 м.

Зноскі
------


| Сем цудаў свету |
| --- |
| 
* Піраміда Хеопса
* Вісячыя сады Семіраміды
* Храм Артэміды Эфескай
* Статуя Зеўса
* Александрыйскі маяк
* Калос Радоскі
* Галікарнаскі маўзалей

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 16116108v · GND: 4753734-6 · LCCN: n2005034572 · SUDOC: 136119271 · VIAF: 206871447, 176354902 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пелікан.

**Ружовы пелікан** (*Pelecanus onocrotalus*) — буйная вадаплаўная птушка сямейства пеліканавых.

Знешні выгляд
-------------

Вялікая, нязграбная птушка, з белым цялеснага адцення апярэннем і чорнымі канцамі крылаў.

* Даўжыня цела самцоў да 175 см.
* Размах крылаў — да 360 см.
* Даўжыня крыла ў самцоў 66,5-77 см, у самак 58,6-78 см.
* Вага самцоў — 5,5-15 кг, самак — 5,1-10 кг.
* Хвост амаль прамы, з 24 рулявых пёраў. Даўжыня хваста самцоў 15-23 см, самак 13-20,5 см.
* Апярэнне рэдкае, шчыльна прылягае да цела.
* Дзюба доўгая, сплошчаная, заканчваецца загнутым ўніз кручком. Даўжыня дзюбы самцоў 35-47,1 см, самак 28,9 — 46 см.
* Даўжыня цэўкі самцоў 12-18,5 см, самак 10-16,5 см.
* Шыя доўгая.
* Гарлавы мяшок вялікі, моцна расцягваецца.

Пашырэнне
---------

Арэал разарваны, уключае Балканы, Чорнае і Каспійскае моры, Аральскае возера (Казахстан), Блізкі Усход, некаторыя тэрыторыі Паўднёвай Азіі, Паўднёва-Усходняй Афрыкі. Насяляе кантынентальныя вадаёмы з берагамі, якія зараслі трыснягом і кустамі, асабліва імкнуцца да рачных дэльт.

Паўднёвыя папуляцыі аселыя, паўночныя — пералётныя. Нерэгулярна залятае ў розныя еўрапейскія краіны (Іспанію, Францыю, Германію, Вялікабрытанію, Бельгію, Галандыю, Данію, Нарвегію, Швецыю, Фінляндыю, Эстонію, Латвію, Літву, Польшчу, Чэхію, Славакію, Аўстрыю, Швейцарыю, Мальту, Беларусь, Венгрыю, Расію — наваколле Сант-Пецярбурга).

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гняздуе калоніямі. Гняздо — утаптаная куча з сухой надводнай расліннасці (галоўным чынам трыснягу), а таксама сухой травы, дыяметр — 1,5-3,0 м.

Яйцо *Pelecanus onocrotalus*
Яйкі (2-4) падоўжаныя, амаль эліптычныя; белыя з мазкамі вапны. Памеры: 89 х 57 мм.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X
**Перапончатакрылыя** (*Hymenoptera*) — атрад насякомых.

Класіфікацыя
------------

Падзяляюцца на 2 падатрады: сядзячабрухія і сцяблістабрухія. Сцяблістабрухіх падзяляюць на паразітычных і джалячых. Адрозніваецца больш за 300 тыс. відаў.

Апісанне
--------

Даўжыня 0,2—60 мм. На галаве пара фасетачных вачэй і тры простыя вочкі. Вусікі простыя, перыстыя, булава- або грэбенепадобныя. Пярэдняспінка злучана нерухома з сярэднегрудзямі, а пярэднягрудзі — рухома з пярэдняспінкай. Маюць дзве пары празрыстых перапончатых крылаў (адсюль назва), зрэдку другасна бяскрылыя (мурашкі, немкі). Ротавыя органы грызучыя ці грызуча-лізальныя або сысучыя. У самак на канцы брушка яйцаклад або джала. Ногі хадзільныя, бегальныя.

Распаўсюджанне
--------------

Вядомы з трыясу (каля 220 млн. г. назад). Пашыраны ўсюды, пераважна ў тропіках і субтропіках. На Беларусі каля 3 тысяч відаў, найбольш пашыраны арэхатворкі (*Cynipoidea*), восы, мурашкі (*Formicidae*), наезнікі (*Parasitica*), немкі (*Mutillidae*), пільшчыкі сапраўдныя (*Tenthredinidae*), пчолы, рагахвосты (*Siricidae*), трыхаграмы (*Trichogramma*), хальцыды (*Chalcidoidea*), іхнеўманіды (*Ichneumonidae*) і інш.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Перапончатакрылыя вызначаюцца складанымі паводзінамі (адзіночныя і грамадскія насякомыя), у многіх развіты інстынкт будовы гнязда і клопату пра патомства.

Дарослыя насякомыя пераважна расліннаедныя, некаторыя — драпежнікі, паразіты. Лічынкі кормяцца рознымі часткамі раслін. Самцы развіваюцца з неаплодненых (гаплоідных) яец, самкі — з дыплоідных (з двайным наборам храмасом), звычайна аплодненых, толькі ў некаторых відаў — з неаплодненых яец (гл. партэнагенез). Развіццё з поўным ператварэннем. Лічынкі бязногія або вусенепадобныя.

Значэнне для чалавека
---------------------

Многія перапончатакрылыя — апыляльнікі раслін. Наезнікаў выкарыстоўваюць у біялагічнай барацьбе са шкоднікамі сельскагаспадарчых раслін. Меданосныя пчолы даюць мёд, воск, пропаліс. Ёсць шкоднікі сельгаскультур і лясных парод.

Літаратура
----------

* *Максімава С.* Перапончатакрылыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
* Перапончатакры́лыя // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 576. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX529488 · BNF: 11976489f · GND: 4174075-0 · LCCN: sh85063592 · Microsoft: 2780653484, 2910600104 · NDL: 00567423 · NKC: ph137928 |

 |
**Ружовы кварц** — мінерал групы кварца, аксід крэмнію ружовага колеру. Назву атрымаў па колеры.

Уласцівасці
-----------

Крышталі з выразна акрэсленымі гранямі сустракаюцца рэдка, часта бываюць мутнымі, з расколінамі. На святле афарбоўка блакне, знікае пры награванні да 300 °C. На інтэнсіўнасць колеру ўплываюць прымешкі марганца, жалеза або тытана. Сустракаецца астэрызм (рутылавыя зоркі). Двупрэламленне 0,009. Дысперсія 0,013. Плеахраізм слабы ў адценнях ружовага колеру. Прысутнічае слабая цёмна-фіялетавая люмінесцэнцыя. Фізічныя ўласцівасці падобныя да ўласцівасцей аметысту.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Ружовы кварц на Вікісховішчы |

* Ружовы кварц у базе Mindat (англ.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гардэроб.
**Гардэробны пакой** (**гардэроб**, проста **гардэробная**) — пакой для захоўвання адзення, сукенкі. Наяўнасць такіх пакояў прыносіць у кватэру ўтульнасць, а таксама дазваляе істотна зэканоміць карысную плошчу на шафах, прыносіць парадак на захоўванне рэчаў. Размяшчэнне палічак, гаплікаў і скрынь пажадана павінна адпавядаць парадку рэчаў. Даследаванні паказалі, што тэрмін службы рэчаў, якія захоўваюцца ў гардэробнай пакоі, вышэй тых, што захоўваюцца ў звычайных шафах.[*крыніца?*]

Каб стварыць гардэробную ў кватэры, можна аддзяліць частку прасторы дзвярыма-купэ, выкарыстоўваць нішу або асобнае памяшканне.

Пры неабходнасці працяглага захоўвання асабістых рэчаў, хатняга начыння, старой спраўнай бытавой тэхнікі можна выкарыстоўваць альтэрнатыўныя месцы захоўвання: індывідуальныя каморкі або (Self storage). У расійскай рэчаіснасці гэта часта гаражы, летнія дачныя домікі, антрэсолі, балконы і лоджыі.

У вялікапралетных прамысловых будынках гардэробы могуць размяшчацца ў прыбудовах, пры наяўнасці штучнай вентыляцыі і ў падвальных памяшканнях.

На прадпрыемствах з «брудным» вытворчым працэсам або па вытворчасці атрутных рэчываў гардэробы варта падзяляць на брудную і чыстую палову. У выпадку з атрутнымі рэчывамі памяшканні абсталююцца ваннамі.

Зноскі
------

1. 1 2  Эрнст Нойферт, Будаўнічае праектаванне

Літаратура
----------

* Гардероб // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Энцыклапедыя Нойферта // Эрнст Нойферт
* БЫТАВЫЯ ПАМЯШКАННІ Ў ПРАМЫСЛОВЫХ БУДЫНКАХ (схема функцыянавання прыбіральнях і памеры) // Эрнст Нойферт Будаўнічае праектаванне

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · У. Даля |
**Перано́скі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Пераносы.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Брагінскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Крыўчанскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Тэорыя шасці рукапацісканняў** — тэорыя, згодна з якой 2 любыя чалавека на Зямлі раздзеляны ў сярэднем усяго 5 ўзроўнямі сумесных знаёмых, г.зн. 6 ўзрознямі сувязей.

Тэорыя была створана ў 1969 годзе амерыканскімі псіхолагамі Стэнлі Мілгрэмам і Джэфры Трэверсам (Jeffrey Travers). Прапанованая імі гіпотэза азначала, што кожны чалавек апасрэдавана знаёмы з любым іншым жыхаром планеты праз нядоўгую чараду сумесных знаёмых. У сярэднім гэтая чарада складаецца з шасці чалавек.

Мілгрэм апіраўся на дадзеныя эксперымента ў 2 амерыканскіх гарадах. Жыхарам аднаго горада было раздадзена 300 канвертаў, якія трэба было перадаць абазначанаму чалавеку-жыхару другога горада. Да бостанскага адрасата дайшло 60 канвертаў. Мілгрэм правёў разлікі і зрабіў выснову, што кожны канверт прайшоў праз 6 чалавек. Так і нарадзілася тэорыя шасці рукапацісканняў.

Тэорыя шасці рукапацісканняў лягла ў аснову расійскага фільма «Ёлкі».

Ешчэ адную спробу пацвердзіць Тэорыю шасці рукапацісканняў зрабілі карыстальнікі сацыяльнай сеткі ВКонтакте. Спецыяльны прыдатак («Цепочка друзей — теория шести рукопожатий») дазваляе шукаць знаёмствы паміж карыстальнікамі. З прычыны таго, што аудыторыя ВКонтакте абмежаваная Расіяй і краінамі СНД, нельга дамагчыся такіх самых вынікаў, бо сувязі звычайна кароткія (3 — 4 чалавекі).

Спасылкі
--------

* Facebook подтвердила «теорию шести рукопожатий» Архівавана 24 лістапада 2011.  (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Помнік Чапаеву.

**Помнік Васілю Іванавічу Чапаеву** — помнік у Гродне, прысвечаны герою Грамадзянскай вайны. Размешчаны на скрыжаванні вуліцы Міхася Васілька (у савецкі час вуліца Чапаева) і Карбышава, каля будынка Гродзенскага абласнога суда.

Бюст Чапаева ўсталявалі ў 1981 годзе. Паводле версіі гродзенскага краязнаўцы Віктара Саяпіна, помнік трапіў у Гродна выпадкова. Яго перадалі «ў нагрузку» з будаўнічымі матэрыяламі з украінскага камбіната.

У лютым 2019 года помнік Чапаеву дэмантавалі для рэканструкцыі, прымеркаванай да 75-годдзя Гродзенскай вобласці. Аднак пасля зваротаў грамадзян, Гродзенская абласная мастацка-экспертная рада раіла гарадскім уладам перанесці бюст у музей. Таксама былі прапановы на месцы бюста Чапаеву размясціць помнік паэту Міхасю Васільку, імя якога цяпер носіць вуліца дзе размяшчаўся помнік.

У жніўні 2020 года ўнучатая пляменніца Васіля Чапаева — Марына Чапаева звярталася да Аляксандра Лукашэнкі з просьбай перадаць помнік у Расію.

У траўні 2022 года бюст Чапаева вярнулі, але размясцілі ў скверы на вуліцы Шчорса, побач вайсковай часці 5522. Побач размяшчаецца помнік іншаму герою Грамадзянскай вайны ў Расіі — Мікалаю Шчорсу.

Помнік Васілю Чапаеву ў Гродне на вуліцы Шчорса
Знос помніка Васілю Чапаеву на вуліцы Васілька ў 2019 годзе

Зноскі
------

1. 1 2 3  Чапаеў вярнуўся ў Гродна. Дзе паставілі помнік, які знялі тры гады таму
2. ↑  Гродзенскія ўлады пагадзіліся прыбраць з цэнтра горада бюст Чапаева

Літаратура
----------

* 73.  // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Гродзенская вобласць. — 371 с. іл.
**Тэракт у Магадыша** — тэрарыстычны акт (выбух) каля будынку Міністэрства адукацыі Самалі ў цэнтры Магадыша 29 кастрычніка 2022 года. Былі падарваныя два аўтамабілі. Загінулі больш за 100 чалавек, пацярпелі больш за 300 чалавек.

Выбухі ў Магадыша адбыліся ў дзень, калі прэзідэнт Самалі, прэм'ер-міністр і іншыя высокапастаўленыя чыноўнікі абмяркоўвалі барацьбу з баевікамі «Аль-Шабаб».

Падзеі
------

У суботу, 29 кастрычніка 2022 года, каля будынка Міністэрства адукацыі Самалі ў цэнтры Магадыша адбыліся два падрывы аўтамабіля тэрарыстамі-смяротнікамі. Першы выбух прагрымеў у 14:00. Другі выбух прагрымеў праз некалькі хвілін, калі машыны хуткай дапамогі прыбылі на месца першага выбуху. Другі выбух адбыўся ў ажыўлены абедзенны час каля рэстарана. Ад абодвух выбухаў выбіла шкло ў найбліжэйшых будынках The Somali Journalists Syndicate said that a television reporter was among those killed by the second explosion..

Ахвяры
------

Загінулі больш за 100 чалавек, пацярпелі больш за 300 чалавек. Сярод пацярпелых рэпарцёр «Голасу Амерыкі» у Самалі і фотакарэспандэнт агенцтва «Рэйтэр».

Авіякампаніі Катара, Турцыі і Эфіопіі адмянілі авіярэйсы ў Магадыша, баючыся новых тэрактаў. Хаця ні адна з груповак не ўзяла на сябе адказнасць за тэракт, прэзідэнт Самалі Хасан Шэйх Махмуд абвінаваціў у яго арганізацыя ісламісцкую тэрарыстучную арганізацыю «Аль-Шабаб».

Зноскі
------

1. 1 2  Somalia president: at least 100 people killed in car bombs **(нявызн.)** (30 October 2022).
2. 1 2 3  ‘Scores of casualties’ after twin blasts in Somalia’s capital **(нявызн.)** (29 October 2022).
3. ↑  2 car bombs leave scores of casualties at an intersection in Somalia's capital **(нявызн.)**, *National Public Radio* (30 October 2022).
4. ↑  Death toll from Somalia twin bombings climbs to 100 (англ.). *France 24* (30 кастрычніка 2022). Праверана 30 кастрычніка 2022.
5. ↑  Car bombs at Somali education ministry leave scores of casualties **(нявызн.)** (29 October 2022).
6. ↑  At Least 100 Killed in Mogadishu Bombing, President Says **(нявызн.)** (30 October 2022).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карповіч.
**Сцяпан Фёдаравіч Карповіч** (нар. 1 кастрычніка 1955, в. Пасталова, Бярозаўскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1974 годзе Мінскі архітэктурны тэхнікум, у 1979 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут. З 1974 года працаваў тэхнікам-архітэктарам у інстытуце «Белпрампраект»; у 1976—1977 гадах у студэнцкім праектна-канструктарскім бюро БІБІ. Служыў у Савецкай Арміі. У 1980—1981 гадах архітэктар інстытута «Ваенпраект» у Мінску, у 1982—1991 гадах галоўны архітэктар Столінскага раёна; у 1991—2003 гадах вядучы архітэктар АПБ «Архбюро», у 2003—2007 гадах галоўны архітэктар раёна, з 2007 — галоўны архітэктар праектаў, галоўны інжынер праектаў.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1986 года, а пасля ў Саюзе архітэктараў Беларусі.

Жыве ў Століне.

Узнагароды
----------

Мае ганаровае званне «Ударнік працы» (1981).

Творчасць
---------

Браў удзел у праектаванні шэрагу розных жылых, грамадскіх, культавых і прамысловых, будынкаў, зон забудовы і добраўпарадкавання ў г. Мінску і іншых гарадах рэспублікі; удзельнік і прызёр прафесійных архітэктурных конкурсаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Карпович Степан Федорович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
**Сцяпан Сямёнавіч Дудышкін** (25 снежня 1820 (6 студзеня 1821), Віцебск — 16 (28) верасня 1866, Паўлаўск) — рускі журналіст, літаратурны крытык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў небагатай купецкай сям’і. Вучыўся ў гімназіі ў Віцебску, затым на юрыдычным аддзяленні Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта (1837—1841). Даваў урокі; з 1842 г. служыў у Дэпартаменце знешняга гандлю, затым у Камісарыяцкім дэпартаменце. У 1848 г. пакінуў службу ў чыне тытулярнага саветніка.

Быў членам Рускага геаграфічнага таварыства (з 1859 года). Член камітэта Літаратурнага фонду.

Памёр раптоўна ад сардэчнага прыступу. Пахаваны на Георгіеўскіх могілках (Вялікаохцінскіх могілках) на Вялікай Охце.

Творчая дзейнасць
-----------------

Дэбютаваў у друку ў 1845 годзе. Выступаў з перакладнымі артыкуламі і рэцэнзіямі ў «Часопісе Міністэрства народнай асветы» і «Айчынных запісках». Супрацоўнічаў у часопісе «Сучаснік». З 1852 года стаў вядучым крытыкам «Айчынных запісках». Пісаў водгукі аб творах І. А. Ганчарова, А. А. Фета, А. М. Астроўскага, А. Ф. Пісемскага, І. С. Тургенева, Яўгеніі Тур (Е. В. Саліяс-дэ-Турнемір). Першым адгукнуўся на літаратурны дэбют Л. М. Талстога (1852).

З 1860 года стаў сувыдаўцом і фактычна рэдактарам часопіса «Айчынных запісках». Сумесна з А. А. Краеўскім у 1858—1860 гг. выдаў серыю кніг «Гісторыкі і публіцысты найноўшага часу ў перакладзе на рускую мову». Падрыхтаваў 1-ы крытычны збор твораў М. Ю. Лермантава (1860).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Краткая литературная энциклопедия — М.: Советская энциклопедия, 1962.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4239850'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a>
2. ↑  Дудышкин, Степан Семенович // *Энциклопедический словарь* — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1893. — Т. XI. — С. 225.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19908137'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q602358'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23892913'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24413939'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сцяпан Сямёнавіч Дудышкін

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Кароткая літаратурная · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0003 5952 1831 · NUKAT: n2015178294 · SUDOC: 131298054 · VIAF: 219566603 |
**Эль-Фуджайра** (**Фуджэйра**; араб.  الفجيرة‎‎,*зара*) — эмірат у складзе Аб'яднаных Арабскіх Эміратаў.

* Сталіца — Эль-Фуджайра.
* Плошча —  1165 км ², насельніцтва —  152 000 чалавек (2009).

У адрозненне ад іншых эміратаў, размяшчаецца на беразе Аманскага заліва Індыйскага акіяна. Тэрыторыя Эль-Фуджайры працягнулася ўздоўж заліва больш чым на 90 кіламетраў. Значную частку тэрыторыі Фуджейра займаюць горы, якія падступаюць да ўзбярэжжа амаль ушчыльную. Гонарам эмірата з'яўляюцца пясчаныя пляжы і гарыстыя мысы, маляўнічыя цясніны, мноства мінеральных крыніц і зеляніны, дзякуючы чаму эмірат вельмі папулярны сярод турыстаў.

Эль-Фуджайра — самы малады эмірат. Да 1953 а быў у складзе эмірата Шарджа.

У эміраце няма галоўнай крыніцы багацця і працвітання ААЭ — нафты, затое ёсць вельмі зручна размешчаны і дынамічна развіваецца марскі порт. Рыбалоўства і сельская гаспадарка з'яўляюцца асноўнымі відамі дзейнасці ў Эль-Фуджайре.

У эміраце Эль-Фуджайра шмат славутасцяў. У гарах на аўтатрасе Шарджа - Эль-Фуджайра размешчаны традыцыйны пятніцкі рынак, які прапануе турыстам велізарны выбар дываноў, вырабленых у розных краінах, нацыянальныя ганчарныя вырабы і сувеніры. Тут жа знаходзіцца мініяцюрны будынак найстарэйшай у ААЭ мячэці, пабудаванай у XVII стагоддзі. На поўначы эмірата знаходзіцца рыбацкі гарадок Дзібба, які з'яўляецца адным з лепшых месцаў для падводнага плавання з трубкай і маскай або аквалангам. Былы палац эміра Эль-Фуджайры - крэпасць Эль-Хэйлі знаходзіцца ў 8 км на паўднёвы-захад ад сталіцы эмірата. Самы ўсходні форт краіны - Эль-бітная (1735 год). Разбураны форт з невялікім вадаёмам і пальмавай гаем ў Вадзі-Дафта.

| ⛭Эміраты Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў |
| --- |
| 
* Абу-Дабі
* Аджман
* Дубай
* Рас-эль-Хайма
* Ум-эль-Кайвайн
* Эль-Фуджайра
* Шарджа

 | Сцяг ААЭ |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4251863-5 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ракавец.
**Сцяпан Сямёнавіч Ракавец** (1930, в. Дразды , Старадарожскі раён, Мінская вобласць — 16 студзеня 2000) — Герой Сацыялістычнай Працы (1951).

Біяграфія
---------

Працоўную дзейнасць пачаў у калгасе «Дружба». Пасля службы ў Савецкай Арміі застаўся ў Алтайскім краі, дзе працаваў слесарам, трактарыстам, камбайнёрам.

Пазней працаваў трактарыстам у Кіргізіі, а з 1967 года ўзначальваў комплекснае звяно на машына-выпрабавальнай станцыі. У 1986 годзе пераязджае на Старадарожчыну, дзе да апошняга часу працаваў у саўгасе «Слабадскі».

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі і медалямі СССР, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Кіргізскай ССР. Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена ў 1971 годзе.

Занесены ў Кнігу Народнай Славы раёна.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Герои Стародорожчины

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Алена Аляксандраўна Лятучая** (руск.: Елена Александровна Летучая; нар. 5 снежня 1978, Яраслаўль, РСФСР, СССР) — расійская тэлежурналістка, тэлевядучая. Мастацкі кіраўнік Вышэйшай школы тэлебачання «Астанкіна».

З лютага 2014 па сакавік 2016 і з кастрычніка таго ж па май 2017 года — вядучая і прадзюсар праграмы «Ревизорро», а таксама вядучая праграмы «Школа Ревизорро» (2017). У 2015/16 адкрыла інтэрнэт-краму «Лятучая крама». З’яўляецца аўтарам дакументальных фільмаў для тэлеканалаў «ТВ3», «СТС» і «Пятніца!». Скончыла Школу тэле-і радыёвяшчання «Мітра», дзе ў цяперашні час узначальвае «майстэрню Алены Лятучай» факультэта журналістыкі Мітра.

Да 2017 года — прадзюсар тэлеканала «Пятніца!», дзе ў яе падпарадкаванні знаходзіліся ўсе праекты сямейства «Ревизорро», уключаючы «Ревизорро-Шоу».

З лістапада па снежань 2017 года — вядучая аўтарскай праграмы «Лятучы атрад» на «Першым канале» пра праверкі ў сацыяльных установах — школах і бальніцах, а таксама пра барацьбу з несправядлівасцю, непрафесіяналізмам і падманам. Восенню 2018 года на «Першым канале» выйшлі два аўтарскіх дакументальных фільма «Алена Лятучая. Без смецця ў галаве» і інш.

З кастрычніка 2018 года афіцыйна становіцца абліччам «СТС» і аб’яўляе пра старт здымак двух праектаў для тэлеканала. У канцы мая 2022 года са скандалам пакінула тэлеканал. З 6 лістапада 2018 года выходзіць новае шоу Алены Лятучай у інтэрнэце «Лятучы нагляд. Без цэнзуры». 5 сакавіка 2019 года выйшаў другі сезон аўтарскага праекта Алены Лятучай.

Са снежня 2019 года з’яўляецца паслом фонду «Падары жыццё». У лістападзе 2020 года стала настаўнікам усерасійскага конкурсу-праекта «ТопБЛОГ» АНО «Расія — краіна магчымасцей».

У 2015 годзе ўвайшла ў лік найбольш сексуальных жанчын Расіі па версіі часопіса «Maxim», заняўшы 91-е месца.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 27 студзеня 2016. Праверана 29 студзеня 2023.
3. ↑  Трансляцыя дадзеных праграм ажыццяўлялася на тэлеканале «*Пятніца!*»
4. ↑  Пакінула пасаду прадзюсара ў сувязі са скандалам з кіраўніцтвам тэлеканала, звязаным з нелегальным паказам прома-ролікаў з выкарыстаннем яе ўдзелу без аплаты
5. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · У Кантакце · Аднакласнікі · Facebook · Telegram · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube (рус.) |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Расія-Культура |
**Музей Чартарыйскіх** — мастацкі збор у складзе Нацыянальнага музея ў Кракаве. Заснаваны ў 1796 годзе княгіняй Ізабелай Чартарыйскай, жонкай Адама Казіміра Чартарыйскага. Яшчэ раней, у 1778 годзе, яна заснавала першы ў Польшчы мастацкі музей на плошчах палаца Чартарыйскіх у Пулавах.

Найбольш значныя прадметы збору былі прывезены з Італіі сынам Ізабелы, Адамам Ежы Чартарыйскім, у 1798 годзе. Да іх колькасці адносяцца, апроч рымскіх старажытнасцяў, «Дама з гарнастаем» Леанарда да Вінчы і «Партрэт маладога чалавека» пэндзля Рафаэля (страчаны ў часы Другой сусветнай вайны).

Пасля эміграцыі Чартарыйскага ў Парыж яго мастацкі збор знайшоў прыстанак у гатэлі Ламбер. Франка-пруская вайна вымусіла яго сына Уладзіслава пакінуць Парыж і шукаць сховішчы ў Аўстра-Венгрыі. Тады ж мастацкі збор і пасяліўся ў старадаўнім будынку кракаўскага арсенала.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Музей Чартарыйскіх
* Сайт музея Чартарыйскіх Архівавана 18 жніўня 2020.
**Музей Рахмі Коча** — індустрыяльны музей у Стамбуле, размешчаны на ўзбярэжжы заліва Залаты Рог.

Заснаваны турэцкім мільянерам і філантропам Рахмі Кочам[en]. Гэта першы і буйнейшы ў краіне музей, прысвечаны гісторыі развіцця транспарту, прамысловасці і сродкаў сувязі Турцыі. Музей размясціўся непадалёку ад Старога горада ў комплексе будынкаў былога ліцейнага
цэха канца ХІХ ст. якія сімвалізуюць эпоху індустрыялізацыі Асманскай імперыі. У 1991 г. яны былі набыты культурным фондам Р. Коча. Пасля рэстаўрацыі тут размясціўся музей, які адчыніў дзверы для наведвальнікаў у 1994 г. Яго стваральнікі імкнуліся зрабіць экспазіцыю максімальна інтэрактыўнай і цікавай. Прадстаўленыя экспанаты — гэта рэчы з паўсядзённага жыцця, створаныя таленавітымі інжынерамі і рамеснікамі. Калекцыя ўключае дзясяткі тысяч прадметаў: ад дробнай грамафоннай іголкі да караблёў і самалётаў.

Значную частку фондавага збору музея складаюць прадметы з прыватнай калекцыі Р. Коча. Астатняе было ахвяравана рознымі
арганізацыямі і прыватнымі асобамі. Структурна экспазіцыя музея складаецца з наступных аддзелаў: дарожнага, марскога, чыгуначнага, авіяцыйнага, інжынернага, сувязі, навуковага абсталявання, макетаў і цацак. Увагу наведвальнікаў прыцягваюць паравыя машыны, самалёты, караблі, цягнікі, трамваі, матацыклы, веласіпеды, абсталяванне манетнага двара. Для дзяцей арганізавана так званая «практычная галерэя», дзе дазволена «кіраваць» самалётам або цягніком і нават правесці сапраўдныя навуковыя эксперыменты.

Галерэя
-------

* Стары аўтамабільСтары аўтамабіль
* Арыгінальны трамвайАрыгінальны трамвай
* Стары паравозСтары паравоз

Літаратура
----------

* Музеі замежных краін : вучэб. дапам. для студэнтаў гіст. фак. спец. 1-23 01 12 «Музейная справа і ахова гісторыка-культурнай спадчыны (па напрамках)». У 2 ч. Ч. 2. Музеі Азіі, Амерыкі, Аўстраліі, Афрыкі / Л. У. Бярэйшык, А. А. Гужалоўскі. — Мінск : БДУ, 2008. — 247 с. : іл. ISBN 978-985-485-855-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Музей Рахмі Коча

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: no98111620 · SUDOC: 176146733 · VIAF: 132844987 |
**Музей Ла-Платы** (ісп.: Museo de La Plata) — музей прыродазнаўства Ла-Платы ў Аргенціне.

У будынку музея размешчана каля трох мільёнаў выкапняў (у тым ліку 44 000 — батанічнага паходжання), бібліятэка ў 58 000 тамоў. Штогод музей наведваюць каля 400 000 наведвальнікаў, уключаючы даследчыкаў.

Музей Ла-Платы быў адкрыты 19 лістапада 1888 года (у шостую гадавіну з дня заснавання горада). Францыска Марэна, калекцыя якога паслужыла асновай для калекцыі музея, быў прызначаны яго дырэктарам.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 13 сакавіка 2019.
2. ↑
3. ↑
4. ↑  *Moreno, Francisco*. Two Prehistoric Skulls Brought Back from the Rio Negro **(нявызн.)**.  Archive.org. Праверана 5 May 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | GND: 118946-3 · ISNI: 0000 0001 2097 3940 · LCCN: n82241437 · VIAF: 130217155 |
**Жан Шрам** (фр.: Jean Schramme; 25 сакавіка 1929 — 14 снежня 1988), таксама вядомы па мянушцы *«Чорны Джэк»* — камандзір бельгійскіх наймітаў у былым Бельгійскім Конга.

Біяграфія
---------

Ва ўзросце васемнаццаці гадоў пасяліўся ў Бельгійскім Конга, дзе кіраваў плантацыяй.

У 1960 годзе прымае ўдзел у грамадзянскай вайне ў цяпер незалежным Конга. З ліку работнікаў сваёй плантацыі стварае апалчэнне. Далучыўся да прыхільнікаў катангскіх сепаратыстаў Маіза Чомбэ. Удзельнічаў у падаўленні паўстання Сімба.

У 1967 годзе ў супрацоўніцтве з Бобам Дэнарам арганізуе дзяржаўны пераварот супраць Мабуту Сесе Секо. Путч праваліўся. Шрам бег у Стэнлівіль (цяпер Кісангані), затым у Букаву, на мяжы з Руандай. Тут яго армія, якая складалася са ста дваццаці трох наймітаў і шасцісот катангскіх байцоў, некаторы час паспяхова супрацьстаяла войскам Кангалезскай нацыянальнай арміі. У рэшце рэшт атрад адступіў у Руанду.

Пасля Шрам вяртаецца на радзіму ў Бельгію.

У 1986 годзе завочна прысуджаны да дваццаці гадоў пазбаўлення волі за забойства бізнесмена Морыса Квінтэна. Дачкам загінулага спатрэбілася амаль дваццаць гадоў, каб прыцягнуць наёмніка да суда.

У сувязі з судовым пераследам Шрам схаваўся ў Бразіліі, дзе набыў плантацыю, якой кіраваў да канца жыцця.

Мемуары
-------

* Jean Schramme, *Le bataillon Léopard (Souvenirs d'un Africain blanc)*, Robert Laffont, 1969 et J'ai lu L'Aventure aujourd'hui N°A255

Спасылкі
--------

* L'affaire Quintin
* vidéos
	+ BELGIUM SCHRAMME INTERVIEW, Tape Number UPI02478 sur  (accessible après enregistrement sur leur site)
	+

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NLA: 35482813 · SUDOC: 083620990 · VIAF: 188507175 |
**Сацыялізм XXI стагоддзя** — сучасная лацінаамерыканская мадыфікацыя сацыялістычнага вучэння. Узнік як лозунг прэзідэнта Венесуэлы Уга Чавеса, які абвясціў курс на «сацыялізм XXI стагоддзя». Лозунг узяты з аднайменнай кнігі 1996 года Х. Дытэрыха, заснаванай на ідэях камп’ютарна-планавай эканомікі А. Петэрса. Уяўляе з сябе сумесь дэмакратычнай, хрысціянскай і баліварыянісцкай плыняў сацыялізму. Сёння існуюць пяць дзяржаў, якія абвясцілі курс на «сацыялізм XXI стагоддзя»: Балівія, Венесуэла, Куба, Нікарагуа, Эквадор. Дадзеныя краіны практыкуюць альбо практыкавалі нацыянальную мадэль сацыялізму замест марксісцка-ленінскай.

Згодна з Дытэрыхам, сучаснае грамадства павінна быць заменена «якасна выдатную сістэму». Праграма сацыялізму XXI стагоддзя ўключае абавязковы рэвалюцыйны кампанент. Гэтая рэвалюцыя, аднак, павінна быць паступовым і безгвалтоўным працэсам.

Гл. таксама
-----------

* Чавізм

Заўвагі
-------

1. ↑  Entrevista a Heinz Dieterich // 2007
2. ↑  Heinz Dieterich: *«Der Sozialismus des 21. Jahrhunderts — Wirtschaft, Gesellschaft und Demokratie nach dem globalen Kapitalismus»*, Einleitung  
 Socialism of the 21st Century — Economy, Society, and Democracy in the era of global Capitalism, Introduction

Літаратура
----------

* Ramirez, C.V. (2005), «Venezuela’s Bolivarian revolution: Who are the Chavistas?», Latin American Perspectives, 32(3), pp79-97
Карта аўтамабільных і чыгуначных дарог Буркіна-Фасо
Транспартная сістэма Буркіна-Фасо прадстаўлена 3 тыпамі перавозак:

* Чыгуначныя
* Аўтамабільныя
* Паветраныя

Аўтамабільны транспарт
----------------------

У Буркіна-Фасо пракладзена 12506 км аўтамабільных дарог. Па інфармацыі ўрада краіны ў нацыянальную дарожную сетку, якая знаходзіцца ў падпарадкаванні Міністэрства транспарту і ЖКХ, уваходзіла 15000 км аўтадарог. У гэты лік уваходзяць асноўныя міжгароднія шашы і ключавыя дарогі гарадоў — цэнтраў дэпартаментаў. Толькі 10 з іх хаця б часткова маюць цвёрдае пакрыццё, іх стан нездавальняюча: на дарогах няма разметкі, раздзяляльных бар’ераў, паказальнікаў і знакаў, паласы сустрэчнага руху ніяк не маркіраваныя, само палатно дарог з’едзена выбоінамі.

Чыгуначны транспарт
-------------------

У Буркіна-Фасо пракладзена 622 км чыгунак. Чыгункамі злучаныя гарады Банфора, Боба-Дыуласа, Кудугу, Уагадугу і Кая.

Паветраны транспарт
-------------------

У краіне функцыянуюць міжнародныя аэрапорты ў гарадах Уагадугу і Боба-Дыуласа, а таксама вялікая колькасць дробных узлётна-пасадачных палос. У 2013 годзе ў краіне налічвалася 23 аэрапорта, але толькі 2 мелі паласы з цвёрдым пакрыццём.

Зноскі
------

1. ↑  CIA World Factbook: Burkina Faso **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 6 верасня 2019. Праверана 11 мая 2018.

Спасылкі
--------

* Транспорт в Буркино-Фасо Архівавана 7 кастрычніка 2018.  (руск.)
* UN Map of Burkina Faso  (англ.)
* OTAL  (англ.)


| ⛭Буркіна-Фасо паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Буркіна-Фасо»**
 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рабкор (значэнні).

**Рабко́р** (трансліт.: *Rabkor*, руск.: Рабкор) — тупіковая станцыя Магілёўскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці. Размешчана ў пасёлку Рабкор; на лініі Бабруйск - Рабкор.

Цягник ДРБ1м -01 на маршруце Асіповічы - Рабкор, на станцыі Рабкор

Гісторыя
--------

Заснавана ў 1932 годзе, на лініі Бабруйск — Старушкі. Напачатку будаўніцтва чыгункі станцыя мела назву Ударная, пазней у гонар доблесці моладзі Рудабельшчыны па прапанове М. А. Ляўкова, які прысутнічаў на адкрыцці чыгункі, яе перайменавалі ў Рабкор (руск.: рабочая особая бригада комсомольсомольских организаций района). Падчас Вялікай Айчыннай вайны, у чэрвені-жніўні 1941 года, разам з часткамі Чырвонай Арміі чыгуначную станцыю абараняў батальён добраахвотнікаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рабкор (станцыя) на сайце Дзяржаўнага цэнтра картографа-геадэзічных матэрыялаў і даных Рэспублікі Беларусь

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Рабкор (станцыя) на сайце Дзяржаўнага цэнтра картографа-геадэзічных матэрыялаў і даных Рэспублікі Беларусь
**Нарунды** (эламск. *𒀭𒈾𒊒𒋾*) — старажытная эламская багіня перамогі. 

Багіня Нарунды ўзгадваецца ў дагаворы Элама з акадскім валадаром Нарам-Суэнам, на пячатках, яе імя ўваходзіла ў склад жаночых імёнаў эламітаў. Найбольш вядомая выява — статуя Нарунды, знойдзеная падчас раскопак у Сузах, захоўваецца ў Луўры. Яна належыць перыяду кіравання эламскага валадара Пузур-Іншушынака з Аванскай дынастыі (канец 3 тысячагоддзя да н. э.). На ёй багіня выяўлена ў сідзячым стане на троне ў выглядзе львоў-ахоўнікаў. Яна апранута ў спадніцу з махрамі, у адной руцэ трымае кубак, у другой — пальмавую галіну. На статуі надпіс на акадскай мове, у якім валадар просіць багіню берагчы яго правы і абараняць іх. 

Сярод навукоўцаў няма аднадушша ў тлумачэнні паходжання вобразу Нарунды і яе функцыях. Падобна на тое, што яна лічылася сястрою 7 багоў вайны, увасабляла многія рысы багіні-маці.

Спасылкі
--------

* Statue of the goddess Narundi. Circa 2100 BC
* Elamite religion
* Mythical Motifs in the Furniture of Elamite Civilization