recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Асацыяцыя беларускіх студэнтаў ВНУ** *у Петраградзе* — грамадская культурна-асветная арганізацыя ў 1923 – 1925. 

Заснавана 25 сакавіка 1923 на гарадской нарадзе студэнтаў-беларусаў ВНУ Петраграда па ініцыятыве студэнтаў Петраградскага сельскагаспадарчага інстытута на ўзор нацыянальных зямляцтваў еўрапейскіх універсітэтаў. Аб’ядноўвала студэнтаў-беларусаў і навуковых супрацоўнікаў ВНУ Петраграда. Паводле статута Асацыяцыі, асноўнымі мэтамі зямляцтва з’яўляліся нацыянальна–культурная праца, навуковая дзейнасць, аказанне матэрыялльнай дапамогі сябрам. Кіруючы орган — управа. Старшыня Асацыяцыі В. Казловіч, сакратар Красоўскі. 

Культурна-асветныя мерапрыемствы адбываліся ў памяшканні студэнцкага клуба петраградскага сельскагаспадарчага інстытута. 1 красавіка 1923 адбылася сустрэча сяброў асацыяцыі з дзеячамі беларускага рэвалюцыйнага руху Я. Канчарам і З. Жылуновічам (апошні меў значны ідэйны ўплыў на актыў асацыяцыі). Падтрымлівала сувязі з беларускім вучоным А. К. Сержпутоўскім. 

Рэарганізавана ў Беларускае студэнцкае зямляцтва ў Ленінградзе (1927).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 22. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* *Васілеўскі Ю. Р.* Асацыяцыя беларускіх студэнтаў ВНУ у Петраградзе // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1993. — С. 203. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-074-2.
**Буяноўскі пагорак** — марэнны астанец у Перабродскім сельсавеце Мёрскага раёна. Размешчаны за 11,5 км на паўночны ўсход ад Пераброддзя і за 9 км на паўночны захад ад Мёраў, ля вёсак Буянова, Крычава, Ліпніцы, Дзедзінка, Храброва. Магчыма, раней тут існаваў замак.

Абсалютная вышыня над узроўнем мора 155,3 м, бачная вышыня 17 м, даўжыня 1,2 км, шырыня 800 м, арыентацыя захад-усход. Утварыўся 14-16 тыс. гадоў таму ў часы браслаўскай стадыі апошняга зледзянення. У наваколлях марэнныя супескі, суглінкі, грубыя пяскі і інш. Растуць імхі і лішайнікі.

Літаратура
----------

* Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Міёрскага раёна / рэдкал. Г. М. Маняк [і інш.]. — Мн. 1998. — С. 39-40.

Спасылкі
--------

* Буяноўскі пагорак, Міёрскі р-н(недаступная спасылка)
**Жыткавіцкі торфабрыкетны завод** — прадпрыемства, пабудаванае ў 1982 годзе ў пасёлку Чырвонае, Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці на базе торфапрадпрыемства «Чырвонае» (1971). Спецыялізуецца на выпуску торфабрыкету і грунту. З 1996 года разам з ВА «Беларусьнафта» вырабляла сарбенты для ўтылізацыі разліву нафты на вадзе і зямлі. Сыравінная база — радовішча торфу Булеў Мох у Салігорскім і Жыткавіцкім раёнах. Пачатковыя запасы торфу 46800 тыс.тон, на 1.1.1997 года — 2800 тыс.тон.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
**Усеагульная рацыянальная Граматыка Пор-Раяля** (поўная назва Усеагульная рацыянальная граматыка, якая ўтрымлівае асновы майстэрства маўлення, што выкладзены яснай і простай мовай; лагічныя асновы ўсяго таго, што ѐсць агульнага паміж усімі мовамі, і галоўныя адрозненні паміж імі, а таксама шматлікія новыя заўвагі па французскай мове) была выдадзена ў 1660 г. у мястэчку Пор-Раяль пад Парыжам граматыстам-паліглотам Клодам Лансло і філосафам, логікам і матэматыкам Антуанам Арно.

Тэарэтычнай базай стала філасофія Рэнэ Дэкарта. У аснове працы — параўнанне граматычных сістэм розных моў: лацінскай, грэчаскай, старажытнаяўрэйскай, французскай, італьянскай, іспанскай, ангельскай і нямецкай, а таксама вызначэнне адпаведнасцей паміж імі. Аўтары граматыкі лічылі недастатковым чыста апісальны падыход да мовы і таму імкнуліся стварыць тлумачальную граматыку. У цэлым у кнізе тлумачальны падыход пераважае над апісальным і нарматыўным. Граматычная тэорыя працы засноўвалася на двух прынцыпах: прызнанне ўсеагульнасці гэтых правіл і рацыянальнай (лагічнай) іх асновы.

Структура
---------

Граматыка Пор-Раяля складаецца з дзвюх частак: фанетычнай і граматычнай. У шасці раздзелах першай часткі разглядаюцца гукі і літары, націскі і складападзел. Апошні раздзел прысвечаны новаму метаду навучання чытанню на мове любога тыпу. У другой частцы (24 раздзелы) разглядаюцца марфалагічныя і сінтаксічныя пытанні. Аўтары граматыкі зыходзілі з існавання агульнай лагічнай асновы моў, ад якой пэўныя мовы адхіляюцца ў той або іншай ступені (працяг мадызму).

Асноўныя задачы Граматыкі
-------------------------

Даследаваць прыроду слоў, іх структуру і асноўныя ўласцівасці, адносіны паміж словамі, значэнні слоў; у выніку даследаванні выявіць агульныя, універсальныя моўныя прынцыпы; даць тлумачэнне з‟явам, якія ляжаць у аснове функцыянавання мовы; выявіць суадносіны паміж катэгорыямі і з‟явамі мовы і катэгорыямі мыслення.

Ацэнка і крытыка
----------------

Граматыка Пор-Раяля зрабіла вялікі ўплыў на развіццѐ агульнай тэорыі мовы. Ідэі сістэмнасці мовы, яго знакавай прыроды пазней былі развітыя Фердынандам дэ Сасюрам, а таксама структуралістамі і заснавальнікамі матэматычнай лінгвістыкі. Абмеркаванне ідэй, якія змяшчаюцца ў «Граматыцы Пор-Раяля» і «Лёгікі Пор-Раяля», можна знайсці ў кнізе Наама Хомскага «Картэзіянская лінгвістыка».

Літаратура і спасылкі
---------------------
**Зялёна-чырвоны высакародны папугай** або **Двухкаляровы папугай** (*Eclectus roratus*, раней — *Lorius roratus*) — птушка сямейства папугаевых. Арнітолагі звычайна адносяць гэтага папугая да падсямейства сапраўдных папугаяў (*Psittaculini*). Аднак апошнія даследаванні паказалі, што ў яго шмат агульнага з падсямействам лорыевых (*Loriinae*).

Апісанне
--------

Даўжыня цела 35-40 см; вага да 450 г. Афарбоўка самцоў і самак моцна адрозніваецца. У самцоў асноўны колер зялёны з блакітным адбіваецца на верхавінах крылаў і пад крыламі, краі крылаў сіне-блакітныя, покрыўныя пёры хваста жаўтавата-зялёныя, падкрылкі і бакі чырвоныя. Дзюба рознакаляровая: верхняя сківіца чырвоная і бліскучая, кончык жоўты, ніжняя сківіца чорная. Радужка аранжавая. Ногі шэрыя. У апярэнні самкі пераважае чырвона-вішнёвы колер. Край крыла, ніжняя частка грудзей і жывот сіне-фіялетавыя. Хвост чырвоны, аблямаваны жоўтай паласой. Падхвосце і падкрылкі чырвоныя. Вакол вачэй сіняе кольца. Дзюба чорная. Радужка жаўтаватая. Ногі сіняватыя.
**Грамадскі дом** (чэшск.: Obecní dům) — будынак у Празе. Размешчаны на Плошчы Рэспублікі.

Пабудаваны на месцы старога каралеўскага палаца, які служыў рэзідэнцыяй чэшскіх каралёў у XIV—XV стст. Пачаты будаўніцтвам у 1905 годзе, скончаны ў 1912 годзе. Пасля двух няўдалых конкурсаў праектаванне было падана Освальду Поліўке і Антаніну Бальшанеку. У афармленні ўдзельнічалі выбітныя чэшскія мастакі: мазаічнае пано на фасадзе выканана Карэлам Шпіларам, іншыя элементы дэкору належаць Ладзіславу Шалаўну, Іозефу Маржатке, Карэлу Новаку і інш. Над роспісам інтэр’ераў працавалі Альфонс Муха, Ян Прэйслер, Макс Швабінскі. Усё афармленне будынка прасякнута тэматыкай нацыянальнага адраджэння.

28 кастрычніка 1918 года ў Грамадскім доме была абвешчана незалежнасць Чэхаславакіі. У лістападзе 1989 года тут адбыліся першыя перамовы камуністычнага ўрада Чэхаславакіі з прадстаўнікамі Грамадзянскага форума на чале з Вацлавам Гавелам.

У наш час Грамадскі дом выкарыстоўваецца, галоўным чынам, як месца правядзення канцэртаў. Яго галоўная зала носіць імя чэшскага кампазітара Бедржыха Сметаны і з’яўляецца адной з асноўных канцэртных пляцовак Міжнароднага музычнага фестываля «Пражская вясна».

Зноскі
------

1. 1 2  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>

Літаратура
----------

* Peter Cannon-Brookes *Czech Sculpture, 1800—1938*

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Грамадскі дом (Прага)
* Афіцыйны сайт
**Грамадскі свіран** пачатку XIX стагоддзя з Касарычаў (Глускі раён). Перанесены ў Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту ў аграгарадку Азярцо, дзе прадстаўлены ў экспазіцыі «Цэнтральная Беларусь».

Архітэктуры
-----------

Па планіроўцы свіран адносіцца да тыпу магазінаў са скразным праездам. Два ярусы бэлек злучаюць два працяглыя зрубныя блокі і служаць апорнай сістэмай для крокваў чатырохсхільнага даху з заломам у ніжняй частцы. Зруб пастаўлены на стужкавы падмурак, падоўжныя бакі якога загнуты ўверх. У пабудове наяўныя як архаічныя рысы народнага дойлідства (спосаб рубкі вугла са схаваным шыпам, «у ахрапку», гідраізаляцыя з бяросты), так і стылявыя элементы, запазычаныя з мураванай архітэктуры, як двухступеньчаты карніз, дробнапрафіляваныя накладкі, ашаляваныя вароты, залом даху.

Літаратура
----------

* Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь: [Даведнік] / склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-6828-35-8.

Спасылкі
--------
**Данбаскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт** (укр.: Донбаський державний педагогічний університет) — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, размешчаная ў Славянску.

Гісторыя
--------

ВНУ заснавана ў 1939 годзе на базе педагагічнага вучылішча як настаўніцкі інстытут з двухгадовым тэрмінам навучання. У склад інстытута ўваходзілі тады два факультэты: гістарычны і філалагічны, на якія ў першы год паступілі 210 студэнтаў. У 1954 годзе Славянскі настаўніцкі інстытут набывае статус вышэйшай навучальнай установы з пяці- і чатырохгадовым тэрмінам навучання і новую назву - Славянскі дзяржаўны педагагічны інстытут. У 2011 годзе адбылося аб'яднанне Славянскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта з Горліўскім дзяржаўным педагагічным інстытутам. Новая вышэйшая навучальная ўстанова атрымала назву "Данбаскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт".

Структура
---------

* Фізіка-матэматычны факультэт
* Філалагічны факультэт
* Факультэт пачатковай, тэхналагічнай і прафесійнай адукацыі
* Педагагічны факультэт
* Факультэт спецыяльнай адукацыі
* Факультэт фізічнага выхавання
* Факультэт гуманітарнай і эканамічнай адукацыі

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка ўніверсітэта
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Даная.
**«Даная»** (італ.: Danae; 1553—1554) — карціна Тыцыяна.

Сюжэт
-----

Паводле грэчаскай міфалогіі, Акрызій, цар Аргаса, даведаўся ад аракула, што яго чакае смерць ад рукі сына ўласнай дачкі Данаі. Каб пазбегнуць гэтага ён загадаў пасадзіць Данаю ў вязніцу. Бог Зеўс, убачыўшы Данаю, захапіўся яе прыгажосцю і пракраўся да яе ў выглядзе залатога дажджу праз адтуліну ў даху. Ад яго Даная нарадзіла сына Персея, якога па загадзе цара пасадзілі разам з маці ў скрыню і кінулі ў мора.

Гісторыя стварэння
------------------

Тыцыян напісаў для Філіпа II серыю палотнаў на сюжэты старажытнагрэчаскай міфалогіі. З 1554 па 1562 ён стварыў сем палотнаў прысвечаных гэтай тэме па «Метамарфозам» Авідзія: «Даная», «Венера і Адоніс», «Дыяна і Актэон», «Смерць Актэона» «Дыяна і Каліста», «Персей і Андрамеда» і «Выкраданне Еўропы».

«Венера і Адоніс». Тыцыян напісаў «Данаю» ў дадатак да гэтага палатна

Гл. таксама
-----------

* Спіс карцін Тыцыяна
* Даная, карціна Тыцыяна, 1545—1546

Спасылкі
--------

* «Даная» у базе даных Музея Прада (ісп.)

| Тыцыян |
| --- |
| 

* Каханне нябеснае і Каханне зямное (каля 1514)
* Жанчына перад люстэркам (1515)
* Флора (1515)
* Дынарый кесара (1516)
* Венера Анадыямена (1520)
* Партрэт Тамаза Мосці (1520)
* Вакх і Арыядна (1520—1523)
* Венера Урбінская (1538)
* Ускладанне цярновага вянка (1543)
* Гэта чалавек (1543)
* Даная (1545—1546)
* Конны партрэт Карла V (1548)
* Партрэт Карла V у крэсле (1549)
* Венера і Адоніс (1553)
* Даная (1553—1554)
* Венера перад люстэркам (1555)
* Дыяна і Актэон (1556—1559)
* Дыяна і Каліста (1556—1559)
* Дабравешчанне (1559—1564)
* Смерць Актэона (1559—1575)
* Нясенне крыжа (1565)
* П’ета (1575—1576)
* Укаранаванне цярновым вянком (1570–1576)

 |  |


1. ↑
**HSL**, **HLS** ці **HSI** (ад англ.: Hue, Saturation, Lightness (Intensity)) — колеравая мадэль, у якой колеравымі каардынатамі з’яўляюцца тон, насычанасць і светлата. Варта адзначыць, што HSV і HSL — дзве розныя колеравыя мадэлі (Lightness — светлата, што адрозніваецца ат яркасці).

Выява, раскладзеная на складнікі H, S і L

Суадносіны з іншымі мадэлямі
----------------------------

### Канвертаванне з RGB

{\displaystyle H={\begin{cases}{\mbox{undefined}}&{\mbox{if }}MAX=MIN\\60^{\circ }\times {\frac {G-B}{MAX-MIN}}+0^{\circ },&{\mbox{if }}MAX=R\\&{\mbox{and }}G\geq B\\60^{\circ }\times {\frac {G-B}{MAX-MIN}}+360^{\circ },&{\mbox{if }}MAX=R\\&{\mbox{and }}G<B\\60^{\circ }\times {\frac {B-R}{MAX-MIN}}+120^{\circ },&{\mbox{if }}MAX=G\\60^{\circ }\times {\frac {R-G}{MAX-MIN}}+240^{\circ },&{\mbox{if }}MAX=B\end{cases}}},
{\displaystyle S={\begin{cases}0&{\mbox{if }}L=0{\mbox{ or }}MAX=MIN\\{\frac {MAX-MIN}{MAX+MIN}}={\frac {MAX-MIN}{2L}},&{\mbox{if }}0<L\leq {\frac {1}{2}}\\{\frac {MAX-MIN}{2-(MAX+MIN)}}={\frac {MAX-MIN}{2-2L}},&{\mbox{if }}{\frac {1}{2}}<L<1\\\end{cases}}}, альбо, у агульным выпадку, 
{\displaystyle S={\frac {MAX-MIN}{1-|1-(MAX+MIN)|}}},

{\displaystyle L={\begin{matrix}{\frac {1}{2}}\end{matrix}}(MAX+MIN)}, дзе:

* R, G, B — значэнні колера ў колеравай мадэлі RGB, значэнні ў дыяпазоне [0; 1]   
(R — чырвоны, G — зялёны, B — сіні).
* *MAX* — максімум з трох значэнняў (R, G, B)
* *MIN* — мінімум з трох значэнняў (R, G, B)
* *H* — тон [0; 360]
* *S* — насычанасць [0; 1]
* *L* — светлата [0; 1]

### Канвертаванне ў RGB

{\displaystyle Q={\begin{cases}L\times (1.0+S),&{\mbox{if }}L<0.5\\L+S-(L\times S),&{\mbox{if }}L\geq 0.5\end{cases}}}

{\displaystyle P=2.0\times L-Q\,}

{\displaystyle H\_{k}={H \over 360}\,} (прыведзенне ў інтэрвал [0,1])

{\displaystyle T\_{R}=H\_{k}+{\frac {1}{3}}\,}

{\displaystyle T\_{G}=H\_{k}\,}

{\displaystyle T\_{B}=H\_{k}-{\frac {1}{3}}\,}

{\displaystyle {\mbox{if }}T\_{c}<0\rightarrow T\_{c}=T\_{c}+1.0\quad {\mbox{for each}}\,c=R,G,B\,}

{\displaystyle {\mbox{if }}T\_{c}>1\rightarrow T\_{c}=T\_{c}-1.0\quad {\mbox{for each}}\,c=R,G,B\,}

Для кожнага колера {\displaystyle c=R,G,B}:

{\displaystyle \qquad \mathrm {color} \_{c}={\begin{cases}P+\left((Q-P)\times 6.0\times T\_{c}\right),&{\mbox{if }}T\_{c}<{\frac {1}{6}}\\Q,&{\mbox{if }}{\frac {1}{6}}\leq T\_{c}<{\frac {1}{2}}\\P+\left((Q-P)\times ({\frac {2}{3}}-T\_{c})\times 6.0\right),&{\mbox{if }}{\frac {1}{2}}\leq T\_{c}<{\frac {2}{3}}\\P,&{\mbox{otherwise }}\end{cases}}}

| ⛭Колеравыя мадэлі |
| --- |
| 
RGB (sRGB, ProPhoto) •
CMYK •
XYZ •
HSV (HSB) •
HSL •
AHSL •
RYB •
LAB •
PMS (Panton) •
LMS •
Мансела •
NCS •
RAL •
YUV •
YCbCr •
YPbPr •
YDbDr •
YIQ
 |  |
**45-я асобная гвардзейская ордэнаў Кутузава і Аляксандра Неўскага брыгада спецыяльнага прызначэння** — вайсковая часць Паветрана-дэсантных войскаў РФ. Да 2015 года — полк. Падраздзяленне сфарміравана ў лютым 1994 года на базе 218-га і 901-га асобных батальёнаў спецыяльнага прызначэння. Байцы брыгада ўдзельнічалі ў баявых дзеяннях у Чачні, Паўднёвай Асеціі і Сірыі, былі задзейнічаныя ў аперацыі ў Казахстане. На 2020 год за час удзелу ў баявых дзеяннях полк страціў забітымі 44 чалавекі, больш за 80 вайскоўцаў было паранена. За мужнасць і гераізм пры выкананні тых ці іншых баявых задач многія вайскоўцы ўзнагароджаны ўрадавымі ўзнагародамі.

Спасылкі
--------

* 45-я отдельная гвардейская бригада специального назначения ВДВ на сайте Минобороны России
**Ярэмічы** — археалагічныя помнікі: стаянкі каменнага і бронзавага вякоў каля вёскі Ярэмічы (Карэліцкі раён, Гродзенская вобласць)

Стаянка—1
---------

Знаходзіцца за 0,5 км на ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Грудкі, на дзюне левабярэжжа р. Нёман. Выявіў у 1962 годзе і даследаваў у 1965 годзе М. М. Чарняўскі (ускрыта 18 м2). Памеры 140х80 м; пашкоджана землянымі выпрацоўкамі. Культурны пласт у цэнтры 0,7 м.

Знойдзены крамянёвыя трохвугольныя і кароткія тронкавыя наканечнікі стрэл, нажы, скрабкі, разцы і іншае, фрагменты керамікі (з расліннымі дамешкамі і грабеньчата-накольчатым арнаментам; з арганічнымі і мінеральнымі дамешкамі, аздобленыя шнуравым арнаментам і адбіткамі лінейнага штампа). Адносіцца да культуры нёманскай шнуравой керамікі і тшцінецкай культуры.

Стаянка—2
---------

Знаходзіцца за 0,3 км на поўнач ад вёскі, на дзюне пасярод левабярэжнага поплаву р. Нёман, ва ўрочышчы Быстрыца. Выявіў у 1973 годзе М. М. Чарняўскі. Культурны пласт да 0,5 м. Знойдзены матэрыялы нёманскай неалітычнай культуры.

Літаратура
----------

* Чарняўскі , М. М. Ярэмічы / М. М. Чарняўскі // Археалогія і нумізматыка Беларусі: энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 675. — ISBN 5-85700-077-7.
* Чарняўскі , М. М. Ярэмічы / М. М. Чарняўскі // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 452. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Чарняўскі, М. М. Неаліт Беларускага Панямоння / М. М. Чарняўскі; Акадэмія навук БССР, Ін-т гісторыі; Навук. рэд. Д. Я. Цялегін. – Мн.: Навука і тэхніка, 1979. – 140, [1] с.

Спасылкі
--------

* Ярэмічы (археалагічныя помнікі) на сайце «Архіварта»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Прыбытка.
**Генадзь Віктаравіч Прыбытка** (нар. 1963, г. Янаў) — беларускі гісторык, мовазнаўца. Спецыяліст па гісторыі барацьбы магнацкіх груповак у ВКЛ у XVII—XVIII ст. Кандыдат гістарычных навук (2000).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1963 годзе ў Янаве.

Скончыў у 1987 годзе філалагічны факультэт Маскоўскага абласнога педагагічнага інстытута імя Н. Крупскай.

У 2000 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Барацьба магнацкіх груповак у Вялікім Княстве Літоўскім у сярэдзіне XVII ст. (1655—1668 гг.)».

Выкладаў беларускую мову ў Брэсцкім дзяржаўным універсітэце. Незалежны даследчык у Маскве.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Напрамкі даследаванняў: унутрыпалітычная гісторыя ВКЛ XVII—XVIII ст. шляхецкія канфедэрацыі ў Беларусі, беларусы ў Маскве ў XVI—XVII ст.

Бібліяграфія
------------

Удзел у калектыўных працах
* Белорусский след в культуре и архитектуре Москвы. Мінск, 2017.
* Белорусы Москвы. XVII век. Мінск, 2013.

Заўвагі
-------

1. 1 2  Марозаў, 2022

Літаратура
----------

* ПРЫБЫТКА Генадзь Віктаравіч // Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага : біябібліяграфічны даведнік / С. П. Марозаў. — Гродна-Каўнас: ЮрСаПрынт, 2022. — 290 с. — ISBN 978-985-7257-57-7, 978-609-96340-1-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пацыенка.
**Генадзь Барысавіч Пацыенка** (нар. 25 жніўня 1937, в. Зубакі, Лёзненскі раён) — беларускі пісьменнік. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1972 года. Член Саюза пісьменнікаў Расіі. Член Саюза пісьменнікаў Беларусі з 2007 года.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў в. Зубакі Лёзненскага раёна, там жа скончыў 4 класы, а затым сямігодку ў Дабрамыслях. Сярэднюю адукацыю атрымаў у горадзе Гродна. У 1954—1956 гадах працаваў на цаліне, пасля чаго вярнуўся ў Гродна. Потым быў прызваны ў армію. Служыў танкістам на Дальнім Усходзе.

Дарога ў літаратуру пачалася з газеты «Гродзенская праўда», дзе ён, токар Гродзенскага завода «Аўтазапчастка», друкаваў свае першыя творы. У той час газету ўзначальваў Васіль Быкаў. Ён звярнуў увагу на творчасць маладога пісьменніка і ў 1961 годзе адправіў яго на з’езд маладых пісьменнікаў Беларусі ў Мінск. У гэтым жа годзе з рэкамендацыйным лістом ад Васіля Быкава і Івана Шамякіна ён адправіўся ў Маскву паступаць у літаратурны інстытут імя Горкага, які ў 1966 годзе скончыў.

Пасля літінстытута Генадзь Пацыенка скончыў аспірантуру. Працаваў загадчыкам аддзела рэдакцыі часопіса «Маладая гвардыя», выкладаў у інстытуце.

Творчасць
---------

З’яўляючыся саветнікам Міністэрства па справах нацыянальнасцяў Расійскай Федэрацыі, пісьменнік быў цесна звязаны з Паўночным Каўказам. Свае назіранні аб вайне ў Чачні ён выказаў у кнізе «Дни среди молний» (1994). За аповесць «Пока пуля летит» (2000) узнагароджаны сярэбраным медалём Міжнароднага Саюза славянскіх журналістаў. У 2007 годзе ў Віцебску быў выдадзены двухтомнік Генадзя Барысавіча «Выбранае», куды ўвайшлі лепшыя творы, якія былі створаны аўтарам за гады творчасці.

Узнагароды
----------

* Лаўрэат рэспубліканскага літаратурнага конкурсу «Лепшая кніга 2008 года»
* Лаўрэат абласной літаратурнай прэміі імя У. Караткевіча (2008)
* Ганаровы грамадзянін Лёзненскага раёна (2007)
* сярэбраны медаль Міжнароднага Саюза славянскіх журналістаў

Зноскі
------

1. ↑  Пацыенка Генадзь Барысавіч

Літаратура
----------

* Марціновіч, А. Родавае гняздо паблізу возера Шэлахава / А. Марціновіч // Літаратура і мастацтва. — 2007. — 14 снеж. — С. 12.
* Пациенко Геннадий Борисович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 2. — С. 289—290.
**Асвейская партызанская брыгада імя М. В. Фрунзэ** — партызанская брыгада, створаная ў ліпені 1942 года на базе асобнай групы партызанскіх атрадаў, якая ўваходзіла ў брыгаду «За Савецкую Беларусь» (пазней партызанская брыгада імя К. К. Ракасоўскага). Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Асвейскага, Расонскага і Дрысенскага раёнаў. У снежні 1943 года брыгада (1169 чалавек) пасля баёў з карнікамі выйшла ў савецкі тыл (без атрада імя Арджанікідзэ), дзе 2-гі атрад імя Фрунзэ і атрад імя Жданава былі расфарміраваны. У лютым 1944 года брыгада (206 чалавек) зноў прыбыла ў Асвейскі раён. 13 ліпеня 1944 года брыгада (345 партызан, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй. Камандзіру брыгады Захараву прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Склад
-----

* атрад імя Фрунзэ;
* атрад імя Сіманіцкага;
* атрад імя Арджанікідзэ;
* атрад імя Катоўскага.

Камандаванне
------------

### Камандзіры брыгады

* І. К. Захараў;
* М. М. Кузьмін.

### Камісары

* В. П. Уладзіміраў (загінуў);
* А. І. Сяргушка;
* А. А. Бохан.

### Начальнікі штаба

* А. Д. Мядзведзеў;
* А. І. Трафімаў;
* Ц. Ф. Радзіёнаў;
* Г. Ахмедзяраў.

Гісторыя
--------

Разам з партызанскімі брыгадамі Дрысенскай (пазней 1-я Дрысенская) і За Савецкую Беларусь партызаны правялі аперацыю па разгрому нямецкіх гарнізонаў на чыгуначных станцыях Боркавічы і Дрыса, разграмілі гарнізоны ў вёсках Вецслабада, Ксяверына Латвійскай ССР, Каханавічы, Кабылінцы Асвейскага раёна, Глямбочына Себежскага раёна Калінінскай вобласці, Саўчонкі і Балотнікі (красавік 1943 года) Дрысенскага раёна. Вялі баі з карнікамі ў лютым — сакавіку, лістападзе — снежні 1943 года, сакавіку — маі 1944 года. У аперацыі «рэйкавая вайна» на ўчастках Дрыса — Марцінава, Маразы — Паноры, Дрыса — Бігосава падарвалі больш за 2 тысячы рэек. У ноч на 8 ліпеня 1944 года з баямі захапілі бальшак Полацк — Асвея каля вёсак Маскалёнкі — Стралкі і не давалі магчымасці ворагу адступаць.

Памяць
------

У 1964 годзе ў вёсцы Марачкова Расонскага раёна ў гонар брыгады насыпаны курган, пастаўлены абеліск, у 1962 годе ў горадзе Верхнядзвінск і ў 1975 годзе ў гарадскім пасёлку Асвея ў гонар брыгады ўстаноўлены мемарыяльныя дошкі.

Гл. таксама
-----------

* Вецслабадскі бой

Зноскі
------

1. ↑  створаны ў красавіку 1942 года з удзельнікаў Асвейскага партыйна-патрыятычнага падполля і Прошкаўскага камсамольска-маладзёжнага падполля
2. ↑  створаны ў ліпені 1942 года, да кастрычніка імя Жданава; названы ў гонар камандзіра атрада У. У Сіманіцкага, які загінуў
3. ↑  створаны ў ліпені 1942 года
4. ↑  створаны ў верасні 1942 года

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**«Крык»** (нарв.: Skrik; 1893—1910) — група карцін, выкананых у жанры экспрэсіянізму нарвежскім мастаком Эдвардам Мункам, які намаляваў напоўненую адчаем фігуру на фоне крывава-чырвонага неба. Пейзаж на фоне — від Осла-фіёрда з пагорка Экеберг, у горадзе Осла, Нарвегія.

Мунк стварыў некалькі версій «Крыку», а менавіта 4, выкарыстоўваючы розныя тэхнікі. У музеі Мунка прадстаўлены адзін з двух варыянтаў, выкананых алеем, і адна пастэль. Нарвежскі Нацыянальны музей мастацтва, архітэктуры і дызайну змяшчае ў сваёй галерэі другую версію, выкананую алеем. Чацвёртая версія, выкананая пастэллю, належыць нарвежскаму мільярдэру Петэру Олсену. Мунк таксама стварыў літаграфіі (1895) гэтага твора.

Крык зрабіўся мішэнню некалькіх крадзяжоў. У 1994 годзе карціна была скрадзена з нацыянальнай галерэі. Некалькімі месяцамі пазней яна была вернутая на сваё месца. «Крык» і іншы вядомы твор мастака «Мадонна» былі скрадзеныя з музея Мунка. Абедзве карціны былі вернутыя ў 2006 годзе. Атрымаўшы некаторыя пашкоджанні, карціны зноў былі выстаўленыя на паказ у маі 2008, пасля рэстаўрацыі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7557241-2 · VIAF: 187427755 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Будай.

**Генадзь Васілевіч Будай** (26 чэрвеня 1918, г. Дзяржынск — 1988) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў камуністычнага падполля і партызанскага руху ў Мінскай і Баранавіцкай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны, журналіст. Заслужаны дзеяч культуры БССР (1968). Брат Георгія Будая.

Біяграфія
---------

Скончыў Камуністычны інстытут журналістыкі ў Мінску ў 1941, БДУ ў 1959.

У жніўні 1941 — кастрычніку 1942 удзельнік Мінскага камуністычнага падполля, адзін са стваральнікаў і кіраўнік Дзяржынскага камуністычнага падполля. З лістапада 1942 года камісар Івянецкага партызанскага злучэння, у красавіку 1943 — лютым 1944 намеснік упаўнаважанага ЦК КП(б)Б і БШПР па Івянецкай межрайпартцентру, адначасова з чэрвеня 1943 г. рэдактар ​​газеты «Народны мсцівец», з кастрычніка 1943 член Івянецкага падпольнага РК КП(б)Б, у лютым — чэрвені 1944 рэдактар ​​газеты «Чырвоная звязда» Баранавіцкага падпольнага абкама КП(б)Б.

Пасля вайны на адказнай журналісцкай працы. З 1959 намеснік галоўнага рэдактара, з 1972 галоўны рэдактар ​​часопіса «Камуніст Беларусі». Член ЦК КПБ з 1976. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР з 1975. Аўтар мемуараў «Свинцом и словом» (2-е выд. 1981). Памёр у 1988 годзе.

Узнагароды
----------

Заслужаны дзеяч культуры БССР (1968). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1984).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Будай Геннадий Васильевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 85. — 737 с.
2. 1 2  26 июня: этот день в истории(недаступная спасылка)  (руск.)
**Істрыя** (харв.: Istra, славенск.: Istra, італ.: Istria) — назва паўвострава ў Адрыятычным моры, у паўночнай частцы Харватыі. Невялікая частка паўвострава прыналежыць Славеніі.

Агульныя звесткі
----------------

Карта Істрыі
Істрыя — найбуйны паўвостраў Адрыятычнага мора, толькі з паўночнага і часткова з усходняга боку звязаны з мацерыком. З захаду ад паўвострава ляжыць Трыесцкі заліў, з усходу — заліў Кварнер.

Паўвостраў Істрыя — вельмі прывабны турыстычны кірунак. Адпачывальнікаў прыцягваюць як прыгожыя пейзажы, пышныя пляжы ва ўтульных бухтах, так і старадаўнія прыгожыя мястэчкі ў венецыянскім стылі.

Гл. таксама
-----------

* Горад Копер

Літаратура
----------

Истрия // Большой энциклопедический словарь: В 2-х т. / Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Сов. энциклопедия, 1991. — Т. 1. — 863 с. — 2 000 000 экз. — ISBN 5-85270-042-8 (т. 1.). (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Істрыя
* Турыстычны сайт пра Істрыю
* Афіцыйны сайт Істрыі
* Даведнік па славенскай частцы Істрыі Архівавана 31 снежня 2005.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Някрасаў.
**Генадзь Канстанцінавіч Някра́саў** (8 верасня 1918, г. Росаш, Варонежская вобласць, Расія — 5 жніўня 1987) — расійскі і беларускі акцёр. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1954).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1941 годзе Ленінградскі тэатральны інстытут імя Астроўскага. З 1937 года працаваў у Ленінградскім Новым тэатры юнага гледача, тэатрах Балтыйскага флоту, Паўночнай групы войскаў. З 1950 у Дзяржаўным рускім драматычным тэатры Беларусі імя Горкага. З 1960 года ў тэатры імя Массавета.

Творчасць
---------

Творчасць адметная псіхалагічнай верагоднасцю, тонкім адчуваннем стылю твора і рэжысёрскай ідэі. Сярод лепшых роляў на беларускай сцэне — Ермашоў і Бонч-Бруевіч («Брэсцкая крэпасць» і «Галоўная стаўка» К. Губарэвіча), Сакалоў («Песня нашых сэрцаў» В. Палескага), Васількоў («Шалёныя грошы» А. Астроўскага), Мікіта («Улада цемры[ru]» Л. Талстога), Астраў («Дзядзька Ваня» А. Чэхава), Эдгар («Кароль Лір» У. Шэкспіра), Хігінс («Пігмаліён[ru]» Б. Шоу), Алан Окапел («Шакалы» А. Якабсана[ru]); у тэатры імя Массавета — Лужнін («Злачынства і кара» Ф. Дастаеўскага), Генерал («Смерць Пазухіна» М. Салтыкова-Шчадрына), Вэл Ксаўе («Арфей спускаецца ў пекла[ru]» Т. Уільямса), Дэрвіш («У ноч зацьмення Месяца[ru]» М. Карыма[ru]). 

Зняўся ў беларускіх фільмах «Чалавек не здаецца», «Першыя выпрабаванні» і «Якаў Багамолаў» (тэлевізійны).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Сідараў Ю. У.* Някрасаў Генадзь Канстанцінавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

Спасылкі
--------

* Някрасаў Генадзь Канстанцінавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 137345 |
**Істанус** — у хецкай міфалогіі бог сонца. Імя Істанус запазычана ў эпоху Старажытнахецкага царства з міфалогіі хаці (Эстан) і выцесніла індаеўрапейскае імя Тыват ці Тыят. Істануса ўяўлялі ў выглядзе чалавека з блакітнай барадой, які на калясніцы, запрэжанай чацвёркай коней, аб'язджае неба.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

| Хецкая міфалогія |
| --- |
| 
* Апу
* Арыніці
* Арма
* Аруна
* Васіта
* Ілуянка
* Істанус
* Камрусепа
* Лельвані
* Пірва
* Тэлепіну
* Тэшуб

 |
**Ісык-Куль** (кірг.: Ысык-Көл, Гарачае возера) — бяссцёкавае возера ў Кыргызстане, у Паўночным Цянь-Шані, у межах Ісык-Кульскай катлавіны, на вышыні 1608 м.

Плошча паверхні 6236 км² (па іншых даных 6330 км²). Даўжыня 178 км, шырыня да 60 км, глыбіня да 668 м. Плошча вадазбору 21,9 тыс. км². Упадае больш за 50 рэк; найбольшыя з іх Джэргалан і Цюп.

Берагі возера расчлянёны слаба, глыбокія залівы толькі на ўсходзе і паўднёвым усходзе. Зімой не замярзае. Тэмпература вады на паверхні летам да 20, зімою каля 2,7 °C. Вада саленаватая (каля 6 ‰).

Вядзецца рыбалоўства (голы асман, чэбак, сазан, марынка, стронга). Ажыццяўляецца суднаходства. Асноўныя парты: Рыбачае і Прыстань-Пржавальск. На Iсык-Кулі размешчаны курорты Чалпон-Ата і Тамга. Возера знаходзіцца ў складзе Ісык-Кульскага запаведніка. На беразе — магіла М. Пржавальскага. Развіваецца турызм.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4406221-7 · LCCN: no2008088743 · VIAF: 244718159, 315149481 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Говар.
**Генадзь Васілевіч Говар** (нар. 23 сакавіка 1945, г. Жлобін) — беларускі паэт і мастак.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 23 сакавіка 1945 года ў г. Жлобіне. Сваю працоўную дзейнасць пачаў з 1961 года на Гомельскім «Лесахімкамбінаце» электраманцёрам, сумяшчаючы працу з вучобай у Гомельскай пасменнай сярэдняй школе працоўнай моладзі № 2, якую скончыў у 1961 годзе. У 1963 годзе паступіў на вучобу ў Мінскае мастацкае вучылішча, з якога ў 1964 годзе быў прызваны на вайсковую службу. Пасля дэмабілізацыі прадоўжыў вучобу ў Каўнаскім мастацкім вучылішчы і ў 1970 годзе атрымаў дыплом мастака. Размеркавальнай камісіяй быў накіраваны на працу ў Гомельскі камбінат «Мастацтва» Беларускага саюза мастакоў.

Першыя мастацкія выставы і літаратурныя публікацыі пачынаюць свой адлік з 1967 года.

Член Саюза пісьменнікаў Беларусі (2003). Член Саюза мастакоў Беларусі, Міжнароднага саюза пісьменнікаў і журналістаў (Лондан).

Жыве і працуе ў Гомелі.

Творчасць
---------

Паэт. Аўтар кніг: «Мае абпаленыя крылы…», «Незамглёная ўсмешка», «Мой нечаканы вершапад», «Князь-возера» (паэма), «Ты мяне пацалавала» (гумар), «Акунёўская бітва». Удзельнік многіх калектыўных зборнікаў, друкаваўся ў шматлікіх перыядычных выданнях.

Узнагароды
----------

Лаўрэат літаратурных прэмій М. Доўнар-Запольскага (Беларусь), Ежы Гедройца (Польшча), Баяна (Расія).

Спасылкі
--------

* Генадзь Васільевіч Говар


1. ↑  Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy — B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. — ISSN 2750-6088 — doi:10.1515/AKL<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q64'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41640909'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q496126'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19276262'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q324303'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98818'></a>
Карта перасялення алеманаў
**Алема́ны** або **алама́ны** (ад герм. *alle manner* — «усе людзі», алем.: Alemanne, ням.: Alamannen, Alemannen) — германскі саюз плямён, у які ўвайшлі плямёны з колішніх саюзаў свеваў і маркаманаў, а таксама ютунгаў, якія прыйшлі з поўначы. Пазней сталі вядомы пад імем швабаў, якія далі назву гістарычнай вобласці Швабія ў Германіі.

Мова алеманаў стала асновай для верхненямецкіх дыялектаў.

Этнонім
-------

Алеманскі дыялект
Першае згадванне пра алеманаў адносіцца да эпохі рымскага імператара Каракалы (кіраваў 211—217). Сярод яго тытулаў сучаснікі прыводзяць і тытул Аламанікус, гэта значыць «пераможца аламанаў». У рымскіх крыніцах назва гэтага народа часцей сустракаецца менавіта ў такой форме — Alamanni. Відаць, этымалагічна этнонім узыходзіць да германскага «alle Mannen» — «усе людзі (мужы)» і адлюстроўвае той факт, што племянны саюз алеманаў склаўся з шэрагу германскіх плямёнаў рознага паходжання.
Слова «алман» у шэрагу раманскіх моў (у прыватнасці, у французскай, італьянскай, партугальскай і іспанскай, а таксама ў персідскай, турэцкай, азербайджанскай і некаторых іншых цюркскіх мовах, якія запазычылі яго ў іх) захавалася як агульная назва немцаў.

Паходжанне
----------

Упершыню пра алеманаў згадаў у 213 годзе рымскі гісторык Дыян Касій, калі гэта племя знаходзілася ў вярхоўях Майна (адзін з найбуйнейшых прытокаў Рэйна). Сцвярджаць, што гэты раён быў першапачатковым месцам іх пражывання — нельга, з прычыны таго, што ядром племя алеманаў было больш ранняе племя «семноны», якое засяляла басейн ракі Эльба.

Напачатку першага тысячагоддзя засялялі паўднёвую частку басейна Эльбы, у III стагоддзі алеманы прарвалі мяжу Рымскай імперыі па Рэйну, першымі з германцаў захапілі частку рымскай тэрыторыі — так званыя Дзесяцінныя палі паміж вярхоўямі Рэйна і Дуная, пачалі ўрывацца ў Галію і Італію. У канцы V стагоддзі былі адціснуты франкамі на тэрыторыю цяперашняй паўднёвай Германіі і заходняй Аўстрыі.

Алеманы ўдзельнічалі ў паходах на Рымскую імперыю (як і большасць германскіх плямёнаў).

Спасылкі
--------

* Аламанны // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

| Германскія плямёны |
| --- |
| 
Алеманы · Ангрыварыі · Англы · Бавары · Батавы · Бургунды · Вандалы · Вестготы · Гепіды · Герулы · Готы · Гёты · Даны · Квады · *Кімвры*\* · Лангабарды · Лугіі · Маркаманы · Неметы · Остготы · Ругі · Саксы · Свевы · Свеі · Скіры · Таіфалы · Тэўтоны · Тэнктэры · Франкі · Хаты · Херускі · Юты
Племянныя саюзы: Інгевоны · Істэвоны · Герміноны
 |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Энцыклапедычны лексікон · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Pauly-Wissowa · Treccani · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4001111-2 · NKC: ph116922 |
Былы будынак універсітэта
**Істрапалітанскі ўніверсітэт** (лац.: Universitas Istropolitana), які з XVI ст. памылкова называецца **Істрапалітанская акадэмія** (лац.: Academia Istropolitana) — былая навучальная ўстанова, найстарэйшы ўніверсітэт, заснаваны на тэрыторыі Славакіі і трэці па ліку ўніверсітэт, заснаваны ў Каралеўстве Венгрыя.

Універсітэт быў заснаваны ў 1465 годзе рымскім папай Паўлам II па замове караля Мацвея Корвіна. З гэтага часу пачынаецца гісторыя вышэйшай адукацыі на тэрыторыі сучаснай Славакіі. На тыя часы гэта быў адзіны ўніверсітэт на тэрыторыі Каралеўства Венгрыя, але, з гістарычнага пункту гледзішча, не першы. Шмат знакамітых выкладчыкаў з Аўстрыі, Італіі і іншых краін выкладалі ў вышэйшай школе. Універсітэт спыніў сваё існаванне пасля смерці Мацвея Корвіна ў 1490 годзе. Рэнесансавы будынак былога ўніверсітэта дагэтуль стаіць у Браціславе, месцячы тэатральны факультэт універсітэта музычных мастацтваў.
**Дэмер** (нідэрл.: Demer, фр.: Démer) — бельгійская рака, што працякае праз правінцыі Фламандскі Брабант і Лімбург. Назва ракі паходзіць да кельцкага tam (цёмны) і ara (вада). Дэмер адносіцца да басейна Шэльды.

Дэмер быў упершыню згаданы ў 870 годзе. Згодна з Мерсенскім дагаворам па Дэмеры праходзіў профіль уладанняў памерлага бяздзетным Латарынгскага караля Лотара II, які памёр у 869 годзе. У той час, аднак, Дэмерам называлася Дэйле, сёння ж Дэмерам завецца адзін з прытокаў Дэйле.

Разлівы Дэмера ў перыяд моцных дажджоў наносяць істотную шкоду эканоміцы рэгіёна: так у 1998 годзе шкода склала больш 16 мільёнаў еўра.

Фатаграфіі
----------

* Выток Дэмера ў Кетсінгене.Выток Дэмера ў Кетсінгене.
* Упадзенне Дэмера (злева) у Дэйле (справа).Упадзенне Дэмера (злева) у Дэйле (справа).

Зноскі
------

1. ↑  T. Barjas Blanco, P. Willems, P.-K. Chiang, K. Cauwenbergs. B. De Moor, J. Berlamont. «Flood Regulation by Means of Model Predictive Control» в Hans Hellendoorn. «Intelligent Infrastructures»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Краско.
**Генадзь Генадзьевіч Краско** — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (2020), дацэнт. Намеснік начальніка Інстытута нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь па навуковай рабоце.

Біяграфія
---------

У 1999 годзе скончыў з залатым медалём Бачэйкаўскую школу Бешанковіцкага раёна і паступіў на факультэт беларускай філалогіі і гісторыі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава, які скончыў з адзнакай. Пачынаючы з трэцяга курса, паралельна атрымліваў юрыдычную адукацыю.

Працаваў выкладчыкам кафедры гісторыі Беларусі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава, настаўнікам гісторыі ў сярэдняй школе № 34 Віцебска. Вучыўся ў ад’юнктуры Інстытута нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь. У 2010 годзе абараніў дысертацыю на суісканне навуковай ступені кандыдата гістарычных навук.

Працаваў начальнікам аддзела вайсковай часці № 10091, цяпер працуе прафесарам спецыяльнай кафедры Інстытута нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь.

25 сакавіка 2020 года Г. Г. Краско прысуджана вучоная ступень доктара гістарычных навук.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Распрацаваў навуковую канцэпцыю арганізацыі і дзейнасці органаў дзяржаўнай бяспекі Беларускай ССР у 1943—1991 гадах.

Аўтар манаграфіі і больш за 100 навуковых артыкулаў.

Узнагароды
----------

* стыпендыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2021).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Выпускник Бочейковской школы Бешенковичского района Г. Г. Краско получил диплом доктора исторических наук
2. ↑  90 год Віцебскаму абласному краязнаўчаму музею: матэрыялы
навук. канф. Віцебск, 30-31 кастр. 2008 г. / рэдкал. Г. У. Савіцкі [і інш.]. — Мінск: Медысонт, 2009. — 424 с. — С. 416
3. ↑  Состоялось заседание Президиума ВАК Архівавана 27 ліпеня 2021.
4. ↑  Распоряжение Президента Республики Беларусь от 24 декабря 2020 года № 253рп «О поощрении талантливых молодых ученых»
**Дэмерара** (англ.: Demerara) — рака ва ўсходняй Гаяне. Даўжыня — каля 345 км.

Цячэ з узвышшаў на поўнач ад Гвіянскага нагор’я, вядомых як горы Макары. Упадае ў Атлантычны акіян. У вусці месціцца сталіца Гаяны, горад Джорджтаўн. Праз гавань у вусці пабудаваны мост, даўжынёй 1 851 м.

На працягу 40—48 км ад вусця рака Дэмерара суднаходная. Раён вакол ракі адыгрывае значную ролю ў эканоміцы Гаяны. Тут вядзецца здабыча баксітаў. У ніжняй плыні развіта сельская гаспадарка, вырошчваюцца рыс, цукровы трыснёг, какосавая пальма і інш. Найменне ракі ў Гаяне шырока асацыюецца з сапраўдным гаянскім, таму ўжываецца ў дачыненні лепшых прадуктаў — «цукар Дэмерара», «ром Дэмерара», «вокны Дэмерара» і г. д.

Спасылкі
--------

* GUYANA LAND OF MANY WATERS
* Demerara River Архівавана 30 кастрычніка 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 315165135 |
Жанчына ў міні-спадніцы, 2012 год
**Міні-спадніца** — кароткая спадніца, звычайна вышэй каленаў больш чым на 10 см.

Гістарычныя звесткі
-------------------

Гістарычна ў большасці культур старажытнасці і Сярэднявечча ў жанчын былі распаўсюджаныя доўгія, да шчыкалатак сукенкі ці спадніцы, а кароткія спадніцы маглі насіць танцоркі, цыркачкі ці жанчыны іншых «легкадумных» прафесій, але былі і выключэнні. Так, у міні-спадніцу была апранутая дзяўчына з Эгтведа, знойдзеная ў старажытнагерманскім пахаванні 14 ст. да н. э.

Паходжанне
----------

Лічыцца, што міні-спадніца створана англійскім мадэльерам-дызайнерам Мэры Куант у 1960-х гадах. Часам з’яўленне міні-спадніцы звязваюць з імем французскага мадэльера Андрэ Курэжа (André Courrèges). Вядома таксама, што ў 1956 годзе касцюмер фільма «Забароненая планета» зрабіла некалькі міні-спадніц для актрысы Эн Фрэнсіс.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7650625-3 |
**Мінім** (фр.: Lac des Minimes) — адно з трох штучных азёр Венсенскага лесу.

Плошча воднага люстэрка возера складае прыкладна 0,06 км². Знаходзіцца ў паўночна-ўсходняй частцы Венсенскага лесу. На возеры маецца тры вострава (Порт Жон, Паўночны і Паўднёвы). Як і тры іншых возера парка (Сен-Мандэ, Гравель і Даменіль), Мінім з’яўляецца часткай гідрасістэмы Венсенскага лесу, якая забяспечвае падсілкоўванне азёр водамі Сены. Возера было выкапана ў 1857 годзе, падчас пераўтварэння Венсенскага лесу ў парк, пад кіраўніцтвам інжынера Жана-Шарля Альфана. Сваю назву возера атрымала ад размешчанага непадалёк былога кляштара ордэна мінімаў.
Шары для боўлінга
**Боўлінг** (ад англ.: to bowl — каціць) — спартыўная гульня ў шары, якая паходзіць ад гульні ў кеглі. Мэта гульні - збіць з дапамогай як мага меншай колькасці шароў кеглі, устаноўленыя асаблівым чынам у канцы дарожкі без абмежаванняў. У свеце існуе шмат разнавіднасцяў боўлінга: 5-кегельны боўлінг адрозніваецца ад 10-кегельнага не толькі колькасцю кегляў, але і, напрыклад, колькасцю кідкоў у кожным фрэйме, а таксама рознай гульнявой каштоўнасцю кегляў, кэндлпін-боўлінг адрозніваецца, перш за ўсё формай кегляў, якія нагадваюць свечкі і іншыя. Самы распаўсюджаны ў свеце варыянт - гэта 10-кегельны боўлінг, у якім кеглі ўстаноўлены ў выглядзе трохвугольніка.

Літаратура
----------

* JOWDY, John. Technika bowlingu pro maximální skóre. Redakce Vlastimil Talaš a Ivana Milotová; překlad Kateřina Bělecká; ilustrace Roberto Sabas. 1. vyd. Praha : TALPRESS, spol. s r. o. 2005. 208 s. ISBN 80-7197-259-2. (чэш.)
**Міністэрства Імператарскага Двара** — дзяржаўны орган Расійскай імперыі, заснаваны 22 жніўня (3 верасня) 1826 года пад назвай «Міністэрства Імператарскага Двара і ўдзелаў».

Міністэрства аб'ядноўвала ўсе часткі прыдворнага ўпраўлення, па-за кантролем сената або якога бы то ні было іншай вышэйшай установы. Міністэрства ўзначальвалася міністрам Двара, які падпарадкаваўся непасрэдна імператару. Усі наказы міністр Імператарскага Двара атрымоўваў непасрэдна ад Гасудара і па справах, якія патрабуюць Высачайшага дазволу, таксама меў права ўваходзіць з дакладам прама да Государа. Такое становішча міністэрства Імператарскага Двара тлумачыцца тым, што прадметы яго дзейнасці не мелі агульнадзяржаўнага характару, а дакраналіся выключна Імператарскага Дома.

У 1858 г. да міністэрства Імператарскага Двара была далучана экспедыцыя цырыманіяльных спраў, а ў 1859 г. — Імператарская археалагічная камісія. Істотным ператварэнням ва ўсіх сваіх частках міністэрства Імператарскага Двара падвергнулася пры Аляксандры III, у сэнсе замены калегіяльнага пачатку, які панаваў датуль ва ўстановах міністэрства Імператарскага Двара, пачаткам аднаасобным. Гэтыя ператварэнні былі завершаныя выданнем новага палажэння аб міністэрстве 16 красавіка 1893 г. Па новым заканадаўстве, міністр Імператарскага Двара — галоўны начальнік над усімі часткамі прыдворнага ведамства і разам з тым міністр удзелаў і канцлер Імператарскіх і Царскіх ордэнаў. У яго галоўным вядзенні былі Імператарская акадэмія мастацтваў і Маскоўскае мастацкае таварыства. У 1893 г. была заснаваная пасада памочніка міністра Імператарскага Двара, з правамі і абавязкамі таварыша міністра.

Міністэрства ліквідавана ў пачатку 1918 года.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аліўе.

**Люсьен Аліўе** (фр.: Lucien Olivier, 1838, Масква — 14 лістапада 1883, Масква) — повар французскага паходжання (ураджэнец Масквы), які трымаў у Маскве ў пачатку 1860-х гадоў рэстаран «Эрмітаж»; вядомы як стваральнік рэцэпту вядомай салаты, неўзабаве названай у гонар свайго стваральніка — «аліўе». Яе рэцэпт быў таямніцай, якую ён так і не выдаў да самай смерці.

Па дадзеных Гіляроўскага, Аліўе трымаў рэцэпт ў таямніцы, хоць асноўныя інгрэдыенты былі вядомыя. І як ні стараліся гурманы таго часу ўзнавіць яе ў дакладнасці, падобнай салаты ў іх не атрымлівалася. Гэта стала падставай для рознага роду легенд.

Магіла Люсьена Аліўе на Увядзенскіх могілках у Маскве
У 2008 годзе магіла Аліўе была выяўлена на Увядзенскіх могілках і адноўлена (12 уч.).

Гл. таксама
-----------

* Салата Аліўе

Зноскі
------

1. ↑  Lucien Olivier // Find a Grave — 1996. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056'></a>
2. ↑  П. Б. Письма о Москве. // Вестник Европы, Т. II, март 1881 года. С. 404.
3. ↑  Вечерняя Москва - Вечерняя Москва - Москвичам расскажут всю правду об Оливье **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 16 сакавіка 2013. Праверана 13 сакавіка 2013.
4. ↑  Interesting facts, Trivia, Russian restaurants

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Люсьен Аліўе
Не блытаць з Мінойцы.

**Мінійцы** (стар.-грэч.: Μινύες) † — група аўтахтоннага насельніцтва ў Старажытнай Грэцыі. 

Згодна старажытнагрэчаскім крыніцам класічнага перыяда, мінійцы паходзілі ад легендарнага першапродка Мінія і ў старажытнасці насялялі частку балканскай Грэцыі, некаторыя астравы Эгейскага мора (Сантарын і Лемнас), перасяляліся на захад Малой Азіі. Яны не заўсёды адрозніваліся элінамі ад пеласгаў, аднак ў "Гісторыі" Герадота атычныя пеласгі выціснулі карэнных мінійцаў з Лемнаса. У міфах пра Геракла апавядаецца пра валадара мінійцаў у Беотыі, якому эліны выплочвалі даніну 100 быкамі. Мінійскае паходжанне мелі некаторыя арганаўты.

Генрых Шліман даў назву "мінійская кераміка" рэшткам посуду, які быццам бы адносіўся да эладскай культуры *MH*, што папярэднічала Мікенскай культуры. У міжваенны перыяд XX ст. гэты тэрмін укараніўся ў прафесійнай археалогіі. Таму ў сучаснай навуковай літаратуры носьбіты протагрэчаскай культуры балканскай Грэцыі таксама часцяком завуцца мінійцамі, хаця гэта найменне мае ўмоўны характар і не заўсёды атаесамляецца з легендарнымі мінійцамі.

Гл. таксама
-----------

* Эліны
* Мінойцы
* Карыйцы
* Лелегі
* Пеласгі
* Тырэны

Спасылкі
--------

* Herodotus, The History of Herodotus
* MINYAE ΜΙΝΥΑ Архівавана 9 сакавіка 2015.
* Middle Helladic Period-Arts and crafts

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона |