У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сатурналіі (значэнні).
Скульптура «Сатурналія», Эрнэста Бьондзі, 1899. Бронзавая копія 1909 года
**Сатурна́ліі** (лац.: Saturnalia) - у старажытных рымлян снежаньскае свята ў гонар Сатурна, з імем якога жыхары Лацыа звязвалі ўвядзенне земляробства і першыя поспехі культуры.

Апісанне
--------

Свята прыходзілася на другую палову снежня, калі падыходзілі да канца сельскагаспадарчыя работы і ўсе імкнуліся да адпачынку і весялосці ў сувязі з канцом жатвы. У час сатурналій грамадскія справы прыпыняліся, школьнікі вызваляліся ад заняткаў, злачынцаў забаранялася наказваць. Рабы атрымлівалі ў гэтыя дні асаблівыя льготы: яны вызваляліся ад звычайнай працы, мелі права насіць *pilleus* (сімвал вызвалення), атрымлівалі дазвол есці за агульным сталом у вопратцы гаспадароў і нават атрымлівалі ад іх паслугі.

Грамадская ўрачыстасць пачыналася ахвярапрынашэннем перад Храмам Сатурна на форуме; потым наладжвалася рэлігійнае банкетаванне, у якім прымалі ўдзел сенатары і коннікі, апранутыя ў асаблівыя касцюмы. У сем'ях дзень пачынаўся з ахвярапрынашэння (забівалі свінню) і праходзіў у весялосці, прычым сябры і родзічы абменьваліся падарункамі. Вуліцы былі поўныя народу; паўсюль гучалі воклічы *Jo Saturnalia*
(гэта называлася *clamare Saturnalia*).

Абрадавы бок урачыстасці меў спрадвечна рымскі характар, хаця з 217 года былі ўведзены лектыстэрніі і звычай стаяць з непакрытай галавой падчас ахвярапрынашэння. Згодна з меркаваннем Марквардта, свята рабоў, якія ў гэтыя дні як бы ўроўніваліся ў правах з гаспадарамі ў напамінанне аб усеагульнай роўнасці, што існавала пры Сатурне, было асвечана тым жа прадпісаннем Сівіліных кніг, што і заснаванне лектыстэрній.

Святочныя забавы працягваліся некалькі дзён (у позні перыяд Рэспублікі - да сямі). Сярод святочных падарункаў існавалі, паміж іншага, *cerei* (васковыя свечы) і *sigillaria* (зробленыя з тэракоты ці цеста фігуркі). Першыя служылі сімвалам таго, што свята сатурналій прыходзілася на час зімовага сонцастаяння (*bruma*); другія з'яўляліся перажыткам абрада ахвярапрынашэння Сатурну.

Літаратура
----------

* *Ельницкий Л. А.* О социальных идеях Сатурналий // Вестник древней истории. 1946. №4.

Спасылкі
--------

* Сатурналии, праздник // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

| ⛭Старажытнарымскія ўрачыстасці:святы (feriae) і гульні (ludi) |
| --- |
| 
Аўгусталіі · Аганаліі · Амбраваліі · Амбрубія · Апалінарыі · Апалія · Армілустрыюм · Вакханаліі · Венераліі · Вясталіі · Віналіі · Violaria · Вальтурналіі · Врумалія · Вулканаліі · Дзіваліі · Капіталійскія гульні · Капрацінія · Карменталія · Квінкватрыі · Квірыналіі · Кампіталіі · Кансуаліі · Ларэнталіі · Лемурыя · Лібертарыі · Лукарыі · Луперкаліі · Матраліі · Матраналіі · Мегалезіі · Медзітрыналіі · Меркураліі · Немаралія · Нептуналіі · Нероніі · Парэнталіі · Парыліі · Плябейскія гульні · Партуналія · Паганаліі · Папліфугія · Рэгіфугій · Рымскія (вялікія) гульні · Рабігаліі ·  · Разаліі · Сатурналіі · Тэрэнцінскія ці Секулярныя гульні · Тэрміналіі · Траянскія гульні · Тубілюстрыі · Цэрэаліі · Ферэалія · Флараліі · Фантыналія · Фардыцыдзіі · Фарнакаліі · Фурыналіі · Эквірыі
 |

| ⛭Старажытнарымская рэлігія і міфалогія |
| --- |
| Жрацы | 
Аўгуры •
Аўгусталы •
Арвальскія браты •
Вялікі пантыфік •
Вясталкі •
Гаруспік •
Калегія пантыфікаў •
Саліі •
Свяшчэнны цар •
Фецыялы •
Тыцыі •
Фламіны •
Эпулоны
 |  |
| Вераванніі рытуалы | 
Кнігі Сівіл •
Святы
(Квінкватрыі •
Кансуаліі •
Лемурыя •
Луперкаліі •
Матраналіі •
Нептуналіі •
Парэнталіі •
Сатурналіі •
Тэрэнцінскія гульні •
Цэрэаліі •
Ювеналіі) •
Храм •
Аўспіцыі
 |
| Галоўныя багі | 
Апалон •
Венера •
Веста •
Вулкан •
Дыяна •
Квірын •
Марс •
Меркурый •
Мінерва •
Нептун •
Плутон •
Цэрэра •
Юнона •
Юпітэр
 |
| Іншыя багі,бажаствы і духі | 
Анона •
Белона •
Добрая багіня •
Вагітан •
Дыяскуры •
Кібела •
Конс •
Купідон •
Лары •
Опс •
Оркус •
Рома •
Сатурн •
Сол •
Тэлус •
Фаўн •
Янус •
Прыяп •
Пенаты
 |
| Персаніфікацыя | 
Ангерона •
Віртус •
Канкордзія •
Хонас •
Фартуна
 |