recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Генерацыя** у біялогіі — пакаленне, якое прадстаўлена больш ці менш аднаўзроставымі асобінамі, якое зменьваецца наступным пакаленнем і можа пры дыферэнцыяцыі жыццевага цыклу істотна адрознівацца ад папярэдняга. Да прыкладу: пры чаргаванні пакаленняў (гетераганіі, метагенезе) у тлей (*Aphidoidea*), галіц (*Cecidomyiidae*) і некаторых іншых насякомых.

**Генерацыя** ў мікрабіялогіі − перыяд, на працягу якога ажыццяўляецца дзяленне клеткі.

**Генерацыя** — назоўнік, утвораны ад дзеяслова «генераваць». Напрыклад, генерацыя электрамагнітных хваль.

Зноскі
------

1. ↑  Белошапкин С. П. Гончарова Н. Г. Гриценко В. В. Захваткин Ю. А. Исаичев В. В. Исаичев С. В. Кручина С. Н, Пономарева М. С, Попов С. Я, Соломатин В. М. Торянская Н. К. Третьяков Н. Н. Словарь-справочник энтомолога / Сост. Ю. А. Захваткин, В. В. Исаичев. — Москва: Нива России, 1992. — 334 с. — ISBN 5-260-00498-1.
**Брагінскае патрыятычнае падполле** — савецкае падполле для барацьбы з нямецкімі акупацыйнымі ўладамі ў пасёлку Брагін і в. Савічы. Дзейнічала з канца 1941 да верасня 1943 года. 

Групу ў Брагіне (15 чал.) стварыў і ўзначаліў П. Р. Зяновіч, з вясны 1942 года кіраўнік М. Л. Дубіна, з кастрычніка 1942 года — С. I. Рэпчанка. Групу ў в. Савічы (19 чал.) стварылі і ўзначалілі С. I. і Ф. I. Філіпенкі, з вясны 1941 года кіраўнік Ф. А. Загаранскі. Групы наладзілі сувязь з партызанскім атрадам імя Катоўскага. Падпольшчыкі прымалі па радыё і распаўсюджвалі сярод насельніцтва зводкі Саўінфармбюро, лістоўкі, здабывалі зброю і боепрыпасы, перашкаджалі акупацыйным уладам вывозіць моладзь на катаргу ў нацысцкую Германію. Вясной 1942 падпольная група в. Савічы разам з партызанамі разграміла мясцовы нямецкі гарнізон, маслазавод, знішчьла будынак і дакументы валасной управы. У жніўні 1942 года акупацыйныя ўлады арыштавалі каля 30 падпольшчыкаў і пасля жорсткіх катаванняў многіх з іх расстралялі. Тыя, што засталіся, а таксама новыя ўзмацнілі дапамогу партызанам, агітацыю ў славацкіх вайсковых падраздзяленнях праціўніка. У 1943 годзе спалілі друкарню, 2 аўтамашыны, вывелі са строю электрастанцыю, сумесна з партызанамі разграмілі ў Брагіне нямецкі гарнізон, пасля чаго пайшлі ў партызанскі атрад імя Катоўскага.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Брагінскае патрыятычнае падполле // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0. — С. 63.
**Брагінская СЭС** (Солар ІІ) — другая па магутнасці сонечная электрастанцыя ў Беларусі. Пабудаваная ў 2016 кампаніяй «А1» (18,5 МВт), кошт праекта — 24 млн еўра. На станцыі 85 000 панэляў. Першы ток дала ў жніўні 2016. Да красавіка 2017 выпрацавала 13,9 млн кВт\*гадз энергіі, што падаецца ў агульную энергетычную сетку. Атрыманай энергіі дастаткова для забеспячэння ўсіх патрэб Брагінскага, Лоеўскага і Хойніцкага раёнаў, лішак ідзе на Рэчыцу.

У пахмурныя дні ККДз электрастанцыі зніжаецца на 15—30 %. Працягвае сваю працу яна і ноччу пры месяцовым святле. Паводле існуючых нормаў, панэлі раз на год мусяць вымывацца. Абслугоўваюць станцыю ўсяго два чалавекі. Кіраванне кожнай сонечнай панэллю аўтаматызавана.

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 2 мая 2019.
2. ↑
Адам Казімір Чартарыйскі, маршалак Генеральнай Канфедэрацыі.
**Генеральная канфедэрацыя Каралеўства Польскага** — ваенна-палітычнае аб’яднанне магнатаў і шляхты Варшаўскага герцагства і Вялікага Княства Літоўскага.

Абвешчана ініцыятывай імператара Напалеона І надзвычайным сеймам герцагства 28 чэрвеня 1812 года. Маршал канфедэрацыі — Адам Казімір Чартарыйскі, галоўны орган — Генеральны савет (складаўся з 11 членаў).

Акт канфедэрацыі ад 28 чэрвеня абвяшчаў аднаўленне Каралеўства Польскага, заклікаў усіх палякаў далучацца да канфедэрацыі, а тых, хто знаходзіўся на расійскай службе, — пакінуць яе. На працягу ліпеня — кастрычніка 1812 года да канфедэрацыі далучыліся і амаль усе паветы Беластоцкай вобласці, Віленскай, Гродзенскай і Мінскай губерняў. Камісія часовага ўрада ў ВКЛ, пасля адмовы Напалеона ад заснавання асобнай літоўскай канфедэрацыі, 14 ліпеня 1812 года таксама далучылася да Генеральнай канфедэрацыі, але стварыла ўласную сістэму ведамаснага кіравання краем разам з французскай акупацыйнай адміністрацыяй. Пэўную ролю адыграла прамова Напалеона ў Вільні 11 ліпеня 1812 года перад дэлегацыяй генеральнай канфедэрацыі, дзе ён, па сутнасці, ухіліўся ад прызнання адзінай Польска-Літоўскай дзяржавы. Магчыма так сталася праз тое, што Напалеон дагэтуль разглядаў ВКЛ як прадмет палітычнага гандлю з імператарам Аляксандрам.

Наступныя акты тычыліся толькі Польшчы. Матэрыялы Генеральнай канфедэрацыі публікаваліся ў перыядычным выданні «Dziennik Konfederacyi Krolestwa Polskiego».

Французская адміністрацыя і асабіста імператар, граючы на патрыятычных пачуццях мясцовага набілітэту, выкарыстоўвала новаўтварэнне для мабілізацыі матэрыяльнай і рэкруцкай базы зямель былой Рэчы Паспалітай падчас вайны супраць Расіі, а таксама як інструмент кіравання. Польская і літоўская шляхта ж бачыла ў далучэнні да канфедэрацыі шанец на аднаўленне Рэчы Паспалітай. Аднак праз абставіны, што склаліся ў рэгіёне падчас яе стварэння, канфедэрацыя, нягледзячы на дастаткова вялікую падтрымку насельніцтвам, не мела рэальнай палітычнай і ваеннай моцы і мела хутчэй фармальны характар.

У студзені 1813 года Генеральны савет эвакуіраваўся з Варшавы ў Кракаў, а ў красавіку 1813 года самараспусціўся праз заняцце польскіх зямель расійскай арміяй.

Літаратура
----------

* *Антонаў В. В.* Генеральная канфедэрацыя // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 164875123 |
**Гродзенскія корчмы** — колішнія корчмы ў Гродне.

Гісторыя
--------

Корчмы «Галеча», «Выгода» і «Раскоша» пабудаваны ў 1770-я гады абапал галоўнай магістралі Гарадніцы (арх. Ю. Мёзер, Д. Сака). «Галеча» і «Выгода» знесеныя ў канцы XIX ст. «Раскоша» знішчаная пад час рэканструкцыі вул. Ажэшкі.

Архітэктура
-----------

### Галеча

Карчма «Галеча» складалася з кампактнага двухпавярховага мураванага будынка гатэля і выцягнутай прамавугольнай у плане драўлянай стайні з цагляным каркасам, якая прылягала да дваровага фасада гатэля. Будынкі былі накрытыя высокімі двухсхільнымі дахамі. Уваход у гатэль вылучаўся цэнтральным рызалітам з фігурным франтонам.

### Раскоша

Карчма «Раскоша» мела сіметрычную кампазіцыю, складалася з трох аднапавярховых квадратных у плане аб'ёмаў, якія прылягалі адзін да аднаго вугламі і ўтваралі паўадкрыты двор. У цэнтральным аб'ёме размяшчаўся гатэль, у бакавых — стайні. Фасад гатэля быў аздоблены плоскімі лапаткамі і завяршаўся лучковым атыкавым франтонам, які закрываў тарэц двухсхільнага даху з мансардай. Стайні былі накрытыя пакатымі чатырохсхільнымі дахамі, сцены аздоблены руставанымі лапаткамі.

### Выгода

Карчма «Выгода» складалася з кампактнага двухпавярховага накрытага дахоўкай мураванага будынка гатэля з балконамі на ўзроўні другога паверху і прамавугольнай у плане гаспадарчай прыбудовы, у якой размяшчаліся стайня, кладавыя і вялікая саладоўня.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**234 гвардзейскі Чарнаморскі ордэна Кутузава III ступені імя святога Аляксандра Неўскага дэсантна-штурмавы полк** — падраздзяленне Узброеных сіл Расійскай Федэрацыі. Уваходзіць у 76-ю гвардзейскую дэсантна-штурмавую дывізію.

Сфарміраваны ў 1926 годзе як 221-ы стралковы полк. Баявы шлях полк пачаў у Вялікай Айчыннай вайне. Байцы палка ваявалі пры абароне Адэсы, у частках Крымскага, Паўночна-Каўказскага, Паўднёва-усходняга і Сталінградскага франтоў. Пасля пераназвання ў 234-ы гвардзейскі полк ваяваў на Данскім, Заходнім і 2-м Беларускім франтах. За выхад да дзяржаўнай мяжы і вызваленне горада Брэста Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР полк быў узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга. Вялікую Айчынную вайну полк скончыў на Эльбе. 17 мая 1945 года за выдатныя баявыя дзеянні па вызваленні горада Данцыг полк быў узнагароджаны ордэнам Кутузава 3 ступені.

Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны полк рэгулярна браў удзел у ваенных вучэннях рознага ўзроўню. У канцы 1980-х гадоў асабовы склад палка прымаў удзел у міратворчых місіях у Ерэване, Кіравабадзе, Баку. Дапамагаў ліквідаваць наступствы землетрасення ў Арменіі. У якасці міратворчых сіл падраздзяленні палка прымалі ўдзел у міратворчых місіях у Югаславіі, Прыднястроўі, Паўднёвай Асеціі, Абхазіі.

З 1995 па 1996 гады полк прымаў удзел у Першай чачэнскай вайне. У 1999 і 2004 гадах полк удзельнічаў у Другой чачэнскай вайне.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Янка.

**Я́нка**, у верхнім цячэнні **Нішчанка** — рака ў Беларусі, левы прыток ракі Дзісна. Працякае ў Браслаўскім і Шаркаўшчынскім раёнах Віцебскай вобласці. 

Даўжыня ракі 48 км. Плошча вадазбору 564 км², азёрнасць 1 %. Выцякае з Багданаўскага возера на поўдзень, за 0,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Багданова Браслаўскага раёна, цячэ праз возера Янка, у межах паўднёва-заходняй часткі Полацкай нізіны па лясной забалочанай мясцовасці, вусце на ўсходняй ускраіне г. п. Шаркаўшчына. Асноўныя прытокі – Янка (справа), Кулажка (злева).  

Даліна трапецападобная (шырыня 100—350 м), у верхнім цячэнні невыразная. Пойма ў верхнім цячэнні вузкая, перарывістая, ніжэй пераважна двухбаковая (шырыня 50–100 м), у нізоўі амаль адсутнічае. Рэчышча ўверх ад вусця на працягу 39 км каналізаванае. У басейне ракі азёры Мілашкаўскае і Азярайцы.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Т. 5. — 583 с. — 10 000 экз.
* Блакітная кніга Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал. Н. А. Дзісько і інш. – Мн. 1994. – 222 с.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кастэльянас.

**Хуліа Кастэльянас** (3 кастрычніка 1905, Мехіка — 16 ліпеня 1947) — мексіканскі жывапісец і гравёр.

З 1918 года Кастэльянас наведваў Нацыянальную школу мастацтваў у Мехіка. Яго настаўнікамі там былі Сатурніна Эран і Леандра Ізагірэ, аднакласнікамі — Агусцін Лазо, Руфіна Тамаё і Леапольда Мендэс. Затым ён ненадоўга адправіўся ў ЗША, каб вывучыць графічнае мастацтва і сустрэў там Мануэля Радрыгеса Лазана, які моцна паўплываў на яго творчасць. Вярнуўшыся ў Мексіку, ён удзельнічаў у мясцовай *Escuelas de Pintura al Aire Libre* (школа жывапісу пад адкрытым небам) і навучыўся тэхнікам малявання ў Адольфа Беста Магарда. У 1925 годзе ён правёў сваю першую персанальную выставу ў Буэнас-Айрэсе, а ў 1925 годзе адправіўся ў Парыж, каб вывучаць еўрапейскае мастацтва. Вярнуўшыся ў Мексіку, ён далучыўся да групы паэтаў і драматургаў Тэатра Улісэс, заснаванага Антаніэтай Рывас Меркада, і выставіў шэсць сваіх карцін на выставе *Los Contemporáneos*, якія кардынальна адрозніваліся ад яго ранейшых карцін. У *Escuela Melchor Ocampo* ў Каёакане, пабудаваным Хуанам О’Горманам, ён стварыў свае першыя дзве фрэскі ў 1933 годзе, якія таксама з’яўляюцца адзінымі, якія былі завершаны. Праз год яму даручылі напісаць фрэску на школе ў Калоніі Перальвіла пад назвай *El ojo enfermo* (Пашкоджанае вока). У 1946 годзе разам з Фрыдай Кало быў узнагароджаны Дзяржаўным сакратарыятам адукацыі. У тым жа годзе яго жонка Зіта Басіч Лея нарадзіла яму сына Антоніа, які цяпер з’яўляецца скульптарам.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 21 жніўня 2017.
2. ↑  Julio Castellanos<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑  RKDartists Праверана 26 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑  *Gaitán J. O. Sales J.* Julio Castellanos // Castellanos, Julio // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2018. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T014677<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56691875'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q103896372'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q810196'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21431157'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
5. ↑  Union List of Artist Names — 2018. Праверана 25 кастрычніка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
6. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 6703 8397 · LCCN: n98093996 · VIAF: 11627366 · ULAN: 500059286 |
**Вірус некратычнай жаўтухі жылак буракоў** (англ.: Beet necrotic yellow vein virus, BNYVV) — від фітавірусаў з роду *Benyvirus*. Выклікае захворванне цукровых буракоў — рызаманію  (руск.) (бел. (ад стар.-грэч.: ῥίζα — корань і μανία — вар’яцтва).

Захворванне
-----------

Заражэнне расліны выклікае развіццё масы тонкіх карэньчыкаў, прыводзіць да памяншэння стрыжневага кораня і зніжэння ўтрымання цукру. Заражаныя расліны ў меншай ступені здольныя прымаць ваду і схільныя да заўчаснага завядання яшчэ ў спрыяльны для росту перыяд. Калі інфекцыя распаўсюджваецца на ўсю расліну, на лісці з’яўляюцца жоўтыя плямы, развіваецца некроз частак расліны, што паслужыла для выбару назвы віруса.

Пераносчык
----------

Вірус перадаецца пратыстамі з атраду *Plasmodiophorida* — *Polymyxa betae*, па адной з ранніх гіпотэз патагенезу ўзбуджальнікам рызаманіі разглядаліся менавіта яны.

*Polymyxa betae* валодаюць высокастойкімі спорамі, якія могуць захоўвацца ў глебе больш за двух дзесяцігоддзяў. Вірус можа доўгі час знаходзіцца ў спорах і трапляе ў расліну, толькі калі з’яўляюцца рухомыя зааспоры *Polymyxa betae*.

Зноскі
------

1. ↑  Таксанамія вірусаў на сайце Міжнароднага камітэта па таксанаміі вірусаў (ICTV).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777578945 |
Не блытаць з Вырумаа.
**Вірумаа**, **Віронія**, **Вірланд**, **Вірускі рэгіён** (эст.: Virumaa, эст.: Viru regioon, ням.: Wierland) — гістарычная вобласць Эстоніі на паўночным усходзе сучаснай тэрыторыі краіны.

Да Лівонскага крыжовага паходу XIII стагоддзя віронцы былі язычнікамі, мелі некалькі ўмацаваных пунктаў і падзяляліся на пяць кланаў. Падчас заваявання — адзін з шасці маакандаў кантынентальнай Эстоніі, віронцы ўдзельнічалі ў фатальнай для незалежнасці края бітве пры Вільяндзі ў 1217 годзе. Затым Вірумаа — арэна барацьбы паміж дацкімі і нямецкімі рыцарамі, з 1238 у складзе Дацкай Эстоніі. У 1268 годзе на тэрыторыі Вірумаа адбылася Ракаворская бітва паміж рускай і нямецка-дацкай кааліцыямі. У XIV—XVI стст. тэрыторыяй валодаў Лівонскі ордэн.

У наш час падзяляецца на два эстонскія паветы: Іда-Вірумаа (Усходняя Вірумаа) і Ляэнэ-Вірумаа (Заходняя Вірумаа). Найбуйнейшыя гарады: Нарва, Кохтла-Ярвэ, Ракверэ, Йыхві, Сіламяэ.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Езярышча (значэнні).

**Езярышча** (руск.: Езе́рище) — возера ў басейне ракі Вялікая (вялікага басейна Нарвы і, у прыватнасці, Пскоўскага возера) у Пустошкінскім раёне Пскоўскай вобласці Расіі.

Возера з’яўляецца праточным возерам: у яго ўпадае з паўночнага ўсходу і выцякае з паўночнага захаду рака Вялікая.

Плошча вадаёма — 3,2 км² (з астравамі — 3,3 км²), плошча вадазборнага басейна — 2670 км². Сярэдняя глыбіня возера — каля 2,5 метра, найбольшая — каля 5,5 метра.

Знаходзіцца ў Алольскай воласці Пустошкінскага раёна (на мяжы з Себежскім раёнам) Пскоўскай вобласці.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Езярышча, значэнні.
**Езяры́шча** — возера на поўначы Беларусі ў Гарадоцкім раёне на мяжы з Расіяй ў басейне ракі Обаль, каля гарадскога пасёлка Езярышча. Уваходзіць у склад арніталагічнага заказніка «Езярышчанскі».

Плошча паверхні 15,39 км², даўжыня 8,87 км, шырыня 3,2 км, даўжыня берагавой лініі — 32,8 км. Найбольшая глыбіня возера 11,5 м, сярэдняя каля 4,4 м. Плошча вадазбору 264 км².  

Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход і мае складаную форму. Вышыня схілаў катлавіны дасягае 25 м у паўночнай і паўночна-заходняй частцы, астатнія паніжаюцца да 5 м. Берагавая лінія звілістая. Берагі на большай частцы зліваюцца са схіламі катлавіны, на поўначы і паўночным захадзе высокія і абрывістыя. У паўднёвай частцы берагі нізкія, месцамі пераходзячыя ў пойму шырынёй да 50 м.  

Дно Езярышча няроўнае, чаргуюцца ўпадзіны і мелі. Да глыбіні 4—6 м дно пясчанае, глыбей — высланае крэменязёмістым сапрапелем. Упадаюць 8 ручаёў, рэкі Агнеш, Дубаўка і Трэзубка, выцякае рака Обаль.  

Надводная расліннасць распаўсюджваецца на адлегласці 10—120 м ад берага возера (пераважаюць трыснёг і чарот). Агульная плошча зарастання складае 10—12 %). Заліў, з якога выцякае рака Обаль зарастае рдзестамі.

На Езярышчы 20 астравоў агульнай плошчай 0,67 км². На адным з астравоў знаходзіўся Езярышчанскі замак.

На возеры гняздуецца больш за 60 відаў птушак. У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, акунь, мянтуз, судак, плотка, гусцяра, язь і іншыя віды рыб.

Літаратура
----------

* Белорусская ССР: Краткая энциклопедия. В 5-и т. / Ред. колл.: П. У. Бровка и др — Мн.: Гл. ред. Белорус. Сов. Энциклопедии, 1979. — Т. 2. Природа. Экономика. Народное благосостояние. — 768 с. — 50 000 экз. (руск.)
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 14,15. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
* Озеро Езерище. Карта рыбака / Ред. Г. Г. науменко, С. Н. Саратова. — Мн.: РУП «Белкартография», 2008. — 10 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Прыдзвінскі край — Возера Езярышча
* Наш край (сайт пра наваколлі Віцебска)
**Установа адукацыі «Аршанскі дзяржаўны механіка-эканамічны каледж»** — дзяржаўная сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова ў горадзе Орша.

Гісторыя
--------

Пастановай Савета Міністраў СССР № 437 15 сакавіка 1954 года быў створаны вячэрні тэкстыльны тэхнікум пры Аршанскім ільнокамбінаце як філіял Усесаюзнага завочнага тэхнікума.

4 жніўня 1958 года тэхнікум перададзены ў падпарадкаванне Міністэрства вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі СССР, рыхтуе спецыялістаў па дзённай, вячэрняй і завочнай формах навучання.

У 1968 годзе адкрыты новы навучальны корпус і з 30 красавіка ў ім вядуцца заняткі. У 1970 годзе ў эксплуатацыю здадзены будынак студэнцкага інтэрната.

На падставе загаду № 256 Міністэрства адукацыі СССР 13 чэрвеня 1973 года Аршанскі тэкстыльны тэхнікум перайменаваны ў Аршанскі механіка-тэхналагічны тэхнікум, які рыхтаваў спецыялістаў па 7 спецыяльнасцях на трох аддзяленнях: дзённым, вячэрнім і завочным.

Загадам Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь № 308 2 жніўня 2002 года тэхнікум быў перайменаваны ва ўстанову адукацыі «Аршанскі дзяржаўны механіка-эканамічны каледж».

1 ліпеня 2014 года Установа адукацыі «Аршанскі дзяржаўны прафесійны ліцэй машынабудавання» рэарганізавана шляхам далучэння да ўстановы адукацыі «Аршанскі дзяржаўны механіка-эканамічны каледж».

Зноскі
------

1. ↑  Каледж механіка-эканамічны Аршанскі дзяржаўны

Літаратура
----------

* Аршанскі механіка-эканамічны каледж // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. І : Дадатак : Шчытнікі-Яя. — С. 337.
* Оршанский механико-экономический колледж // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.] / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн, 2007. — Т. 5 : Минск-Педиатрия — С. 614—615.
**Аршанскае падполле** — патрыятычнае падполле ў Вялікую Айчынную вайну, якое дзейнічала з ліпеня 1941 да чэрвеня 1944 года ў г. Орша і Аршанскім раёне Віцебскай вобласці.

Аб'ядноўвала больш за 800 падпольшчыкаў. Мела каля 80 груп, у тым ліку на чыгуначным вузле (К. У. Грачыха, М. П. Кузьмін, Е. М. Шамшурава), ільнокамбінаце (І. К. Петрачэнка), у друкарні (А. П. Нікалаеў), лагеры ваеннапалонных (В. А. Марчак), вёсках Вялікае Сяло, Высокае, Дзевіна, Шыбекі, пасёлку Юрцава і інш. З лістапада 1941 года на чыгуначным вузле пачала дзейнічаць група К. С. Заслонава. Патрыёты груп Дз. М. Бохана, братоў А. Б. І. і К. І. Бяляўскіх, Ф. Я. Коўтуна, З. М. Шэвень узрывалі эшалоны ворага з жывой сілай, тэхнікай, боепрыпасамі і палівам; на ст. Самалюбаўка на 7 дзён спынілі рух паяздоў. Падпольшчыкі вялі растлумачальную работу сярод варожых фарміраванняў.

У час падрыхтоўкі Беларускай аперацыі 1944 года перадалі савецкаму камандаванню больш за 200 картаў, схем і інш. звестак аб умацаваннях праціўніка.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Алмейда.
**Лаўрэ́нсу ды Алме́йда** (парт.: Lourenço de Almeida; пам. 1508) — сын Франсішку ды Алмейды, першага партугальскага віцэ-караля Індыі.

Удзельнічаў у паходзе 7-ы Індыйскай армады Партугаліі пад кіраўніцтвам свайго бацькі. У 1505 годзе стаў, відаць, першым партугальцам, які прыплыў на Шры-Ланку. Заснаваў там гандлёвую факторыю ў раёне Каломба.

У 1506 годзе Лаўрэнсу ды Алмейда ўзначаліў сілы партугальцаў у бітве пры Канануры, якая завяршылася поўнай перамогай партугальцаў. Аднак праз два гады ў бітве пры Чаўле партугальцы пад яго камандаваннем пацярпелі паражэнне, карабель Лаўрэнсу ды Алмейда затануў, і сам ён загінуў.

Партугальцы на чале з Франсішку ды Алмейда ўзялі рэванш праз год у бітве пры Дыу, разграміўшы аб'яднаны флот Мамлюкскага султаната, Калікута і Гуджарата.

Лаўрэнсу ды Алмейда прысвечаны радкі ў эпічнай паэме «Лузіяды» вялікага партугальскага паэта Луіша ды Камоэнса.

Зноскі
------

1. ↑  Lourenco de Almeida (Portuguese explorer) (англ.). — артыкул з *Encyclopædia Britannica Online*.
**Сёмкаў-Гарадо́цкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мінскага раёна Мінскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Сёмкаў Гарадок.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Заслаўскага раёна Мінскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Заслаўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. З 8 жніўня 1959 года ў складзе Мінскага раёна. 20 студзеня 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Папярнянскага сельсавета (8 населеных пунктаў: Ашмянцы, Восава, пасёлак Восава, Змееўка, Кашары, Нялідавічы, Сёмкаў Гарадок і Скулаўка) і новаўтворанага Заслаўскага сельсавета (5 населеных пунктаў: Аронава Слабада, цагельны завод Коханаўшчына, Сёмкава, Сялюты і Чучаны).

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 13 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 студзеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 2.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
Сёрфінг на Гаваях
**Сёрфінг** (англ.: surfing — слізгаценне) — водны від спорту.

Гісторыя
--------

Сёрфінг узнік у Палінезіі. Упершыню быў апісаны ў канцы XVIII ст. пасля наведвання экспедыцыяй Дж. Кука Гавайскіх астравоў. Акрамя Гаваяў быў добра вядомы на Самоа і Тонга.

Папулярызацыя сёрфінгу ў ЗША адбылася дзякуючы выдатнаму плыўцу гавайскага паходжання Дзюку Каханамоку (1890—1968), які распачаў катанне на дошках па хвалях у Каліфорніі. Пасля II Сусветнай вайны гэты спорт развіваецца і ў іншых краінах свету.

Для прыхільнікаў сёрфінгу характэрна наяўнасць асаблівай субкультуры.

Разнавіднасці
-------------

Цяпер сёрфінг падзяляецца на шмат розных відаў: сёрфінг на доўгай і кароткай дошках, віндсёрфінг (з выкарыстаннем ветразя), бодысёрфінг (без дошкі) і г. д.

Літаратура
----------

* Сёрфінг // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 361. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сёрфінг

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Спартыўная каталанская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX536012 · BNF: 119459173 · GND: 4189553-8 · LCCN: sh85130757 · NDL: 01042390 · NKC: ph126282 |

 |
**Брадвейскі тэатр** (англ.: Broadway theatre) — асаблівы від камерцыйнага тэатральнага мастацтва. Паблізу аднайменнай вуліцы на востраве Манхэтэн у Нью-Ёрку ў так званым Тэатральным квартале знаходзяцца 39 вялікіх тэатраў. Брадвей з’яўляецца асновай амерыканскай тэатральнай культуры. Назва «Брадвей» стала намінальнай. Спектакль (ці шоў) завецца «пастаўленым на Брадвеі», калі ён адбыўся ў адным з яго тэатраў.

З прычыны, што ў ЗША у адрозненне ад іншых развітых краін адсутнічае дзяржаўная праграма падтрымкі тэатра, лічыцца што брадвейскія шоў робяць легкадумнымі, каб прыцягнуць больш гледачоў. Наведванне спектакля на Брадвеі — папулярнае баўленне часу турыстаў, якія наведваюць Нью-Ёрк.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
**Мімікрыя Вавілава** — форма мімікрыі раслін, пры якой дзікарослыя расліны набываюць адну ці некалькі характарыстык сельскагаспадарчых культур праз пакаленні штучнага адбору. З'ява названа ў гонар Мікалая Іванавіча Вавілава, выбітнага расійскага і савецкага вучонага-генетыка, батаніка, селекцыянера, які вызначыў цэнтры паходжання культурных раслін.

Мімікрыя Вавілава з'яўляецца прыкладам несвядомага штучнага адбору — чалавек несвядома адбірае (уручную або пры дапамозе сартавальных машын) формы пустазельных раслін, больш блізкія да культурных па памеры і форме насення, часу паспявання і распаўсюджвае іх. Дадзеная мімікрыя ўзнікае насуперак мэтам сельскай гаспадаркі. Падобным чынам развіваецца ўстойлівасць да антыбіётыкаў і гербіцыдаў. Існуе верагоднасць, што, пераняўшы некаторую колькасць карысных якасцяў культурных раслін, пустазельная расліна можа ў выніку стаць культурнай. Такія віды будуць *другаснымі сельскагаспадарчымі культурамі*. Верагодна, менавіта дзякуючы такому адборы ўвайшлі ў культуру жыта і авёс — пустазелле, якое засмечвала пасевы пшаніцы.

Зноскі
------

1. ↑  Pasteur, Georges (1982). «A classificatory review of mimicry systems». *Annual Review of Ecology and Systematics* **13**: 169—199.
2. ↑  Vavilov, N. I. (1951) The origin, variation, immunity and breeding of cultivated plants. (Translation by K. S. Chester) *Chronica Botanica* 13:1-366.
3. ↑  *Вавилов Н.И.* Закон гомологических рядов в наследственной изменчивости. — М.—Л. 1935.
**Янка Кудрук** (14 красавіка 1914 — 20 мая 1984, Мельбурн, Аўстралія) — беларускі грамадскі дзеяч, капітан БКА.

Дзейнасць
---------

У 1949 годзе пераехаў з Германіі ў Аўстралію. У Мельбурне стаў актыўным удзельнікам грамадскага жыцця беларусаў. Адзін з заснавальнікаў і першы кіраўнік Беларускага аб’яднання ў Вікторыі. Удзельнік стварэння ў Мельбурне Беларускага вызвольнага руху ў 1953 годзе.

З канца 1950-х гадоў адышоў ад актыўнага ўдзелу ў беларускім эмігранцкім жыцці, з-за непрымання міжсуполкавай барацьбы. Пахаваны ў Мельбурне на беларускай дзялянцы Фокнерскіх могілак (англ.: Fawkner Memorial Park).

Спасылкі
--------

* Кудрук Янка(бел. (тар.)) // *Запісы*. — Нью-Ёрк — Менск: БІНіМ, 2014. — № 37. — С. 122.
**Я́нка Ма́тушка** (славацк.: Janko Matúška) — славацкі паэт, дзеяч, драматург і пісар у судзе. Ён найбольш вядомы як аўтар славацкага гімна *«Маланка над Татрамі»* на мелодыю славацкай народнай песні.

Біяграфія
---------

Матушка нарадзіўся ў сям’і рамесніка ў мястэчку Долным-Кубіне. Ён пачаў наведваць там школу, потым, магчыма, навучаўся ў гімназіі ў Гемер, і, нарэшце, навучыўся ў прэстыжным лютэранскім ліцэі ў Браціславе, дзе праходзіў курсы ў Інстытуце чэхаславацкай мовы і літаратуры па спецыяльнасці тэалогіі. Людавіт Штур, адзіны на той момант прафесар інстытуту, быў звольнены ў снежні 1843 года пад ціскам уладаў каралеўства, якія выказаліся супраць яго праславацкай актыўнасці. 

23-гадовы Янка Матушка напісаў *«Маланку над Татрамі»*, калі ён і іншыя вучні ўзбуджаліся з нагоды наступных неаднаразовых адмоў у зваротах да школьнай рады аб адмене звальнення Штура. Каля двух дзясяткаў студэнтаў, у тым ліку Матушка, на знак пратэсту ў сакавіку 1844 года вырашылі пакінуць ліцэй. Матушка пайшоў здаваць выпускныя экзамены ў лютэранскую гімназію ў Тысаўцы. Большую частку свайго дарослага жыцця пражыў у Ораве. Пасля рэвалюцыі 1848 года перастаў пісаць. Пасля 1850 года працаваў ва ўрадавых установах, з 1870 па 1875 гады быў сакратаром павятовага суда ў Долным-Кубіне. Паэт памёр на наступны дзень пасля свайго 56-годдзя і быў пахаваны ў родным мястэчку.

Зноскі
------

1. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
2. ↑  Brtáň, Rudo (1971). Postavy slovenskej literatúry.
3. ↑  Sojková, Zdenka (2005). Knížka o životě Ľudovíta Štúra.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Янка Матушка
* Янка Матушка. Osobnosti.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · International Music Score Library Project |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5264341 · GND: 124097006 · ISNI: 0000 0000 5541 1545 · LCCN: no2017136457 · NKC: jn20010316023 · NUKAT: n2011210923 · VIAF: 30462091 |

 |
**Я́нелі** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Друйка, на поўдзень ад вёскі Войса, за 27 кіламетраў у напрамку на паўночны ўсход ад Браслава.

Плошча паверхні 0,2 км². Даўжыня 0,7 км, найбольшая шырыня 0,38 км. Найбольшая глыбіня 4,2 м, сярэдняя 2,7 м. Даўжыня берагавой лініі 1,91 км. Аб’ём вады ў возеры 0,54 млн м³. Плошча вадазбору 1,4 км².

Катлавіна тэрмакарставага тыпу, лопасцевай формы, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 15—17 метраў, стромкія, у ніжняй частцы задзернаваныя, у верхняй — разараныя. Берагі нізкія, пясчаныя або затарфаваныя, на паўднёвым усходзе і паўднёвым захадзе месцамі сплавінныя, на поўдні і захадзе ўкрыты хмызняком. На поўдні і паўднёвым захадзе забалочаная пойма шырынёй да 250 метраў. Дно да глыбіні 1—1,5 м выслана пяском і апясчаненым глеем, ніжэй — сапрапелем. Зарастае каля 15 % плошчы возера, шырыня паласы расліннасці 15—25 метраў. На паўночным усходзе упадае ручай, на паўднёвым захадзе выцякаюць 2 ручаі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 270. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18 Кн. 1).
* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Республика Беларусь. Витебская область. Браславский район: карта. Браслав: план. Видзы: план / Ред. Н. М. Шевель. — Мн.: Белкартография, 2013. — 3 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» Архівавана 17 мая 2017.
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» Архівавана 6 сакавіка 2016.
**Хусангар** — вёска ў камуне Астэрой у графстве Вестлан, Нарвегія. Вёска размешчана ўздоўж Остэрфіёрда на паўночным беразе вострава Астэрой. Вёска знаходзіцца за 6 км на поўнач ад муніцыпальнага цэнтра Ланэвога і прыкладна за 5 км на паўднёвы захад ад Фотлансвога.

Вёска была адміністрацыйным цэнтрам былой камуны Хусангар, якая існавала з 1838 па 1964 год.

Хусангарская царква
-------------------

Хусангарская царква
Гістарычная царква Хусангар была пабудавана ў 1796 годзе. Яна размешчаны ў вёсцы Хусангар і яна была галоўнай лютэранскай царквой муніцыпалітэта. Гэтая царква пабудавана ў раманскім стылі, з цэглы і каменя. На гэтым месцы калісьці была драўляная каталіцкая царква рымскага абраду, пабудаваная ў сярэднявеччы. Упершыню яна была згадана ў гістарычных запісах у 1329 годзе. Пазней была пабудавана драўляная царква. У часы з’яўлення пратэстанства царкву забралі ў каталікоў і перадалі дзяржаўнай лютэранскай царкоўнай абшчыне. Драўляная царква была знішчана маланкай і згарэла ў Раство ў 1795 годзе. З 1863 па 1865 год царква была пашырана на захад. Прыбудова да рызніцы з паўднёвага боку царквы была пабудавана ў 1962-1964 гадах.

Вядомыя асобы
-------------

* Нільс Лавік — нарвежскі палітык (Хрысціянская народная партыя), лютэранскі прапаведнік і фермер
Мінарэт у Мардзіне, Турцыя
**Мінарэ́т** (араб. منارة‎‎, *манара*, «маяк») — у архітэктуры ісламу вежа (круглая, квадратная або шматгранная ў сячэнні), з якой муэдзін заклікае вернікаў на малітву. Мінарэт ставіцца побач з мячэццю або ўключаецца ў яе кампазіцыю. Раннія мінарэты часта мелі вітую лесвіцу або пандус звонку (спіралепадобныя мінарэты), у позніх — унутры вежы.

Адрозніваюцца два асноўныя тыпы мінарэтаў: чатырохгранныя (Паўночная Афрыка) і кругластвольныя (Блізкі і Сярэдні Усход). Мінарэты ўпрыгожваліся ўзорным цагляным мурам, разьбой, паліванай керамікай, ажурнымі балконамі (шэрэфэ).

Малыя мячэці звычайна маюць адзін мінарэт (або не маюць наогул), сярэднія — два; у вялікіх султанскіх мячэцях у Стамбуле было ад чатырох да шасці мінарэтаў. Самая вялікая колькасць мінарэтаў, дзевяць, у мячэці Аль-Харам у Мецы.

У цяперашні час муэдзін ужо не паднімаецца на мінарэт, а яго голас транслюецца ўсталяванымі на мінарэты (звычайна чатырма) дынамікамі (глядзі фота). Часта мова перадаецца ў запісе.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11980610g · GND: 4239510-0 · LCCN: sh85085477 · Microsoft: 2776922824 · NKC: ph412782 · SUDOC: 027853330 |

 |
Пячатка епіскапа Міны
**Міна Полацкі** (? — 1116) — усходнеславянскі святы, епіскап полацкі, свяціцель. Памяць 20 чэрвеня (3 ліпеня) і ў трэцюю нядзелю пасля Тройцы ў Саборы Беларускіх святых. Доўгі час жыў у Кіеўскім Пячэрскім манастыры. 13 снежня 1105 ён быў хіратанісаны ў епіскапа Полацкага мітрапалітам Кіеўскім Нікіфарам.

Імя свяціцеля Міны ўвайшло ў службу Кіева-Пячэрскім святым айцам, згадка аб ім утрымліваецца ў Кіева-Пячэрскім Пацярыку. У час яго епіскапства прыняла пострыг Ефрасіння Полацкая.

Памяць
------

Час кананізацыі не вядомы. У 1984 г. свяціцель Міна быў уключаны ў Сабор Беларускіх святых Беларускай Праваслаўнай Царквы. У 2005 г. у Івянцы быў асвячоны ніжні храм у гонар свяціцеля Міны. Дзень напамінкаў — 3 ліпеня.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Свяціцель Міна, епіскап Полацкі
Югтун
**Уякук** (юпік: *Uyaquq*, літаральна «шыя»; каля 1860 — 1924 гг.) — пратэстанцкі місіянер-эскімос, стваральнік арыгінальнай пісьмовасці на мове юпік. 

Уякук паходзіў з сям'і шамана з ніжняй плыні ракі Кускаквім. Пад уздзеяннем амерыканскіх місіянераў прыняў хрысціянства і займаўся яго распаўсюджваннем сярод суродзічаў. Уражаны магчымасцю пісьмовасці адлюстроўваць Біблію без скажэнняў вырашыў стварыць пісьмо для юпік. Лічыцца, што першы варыянт пісьма ён убачыў у сне. 

У 1900 г. Уякук прадставіў складовае пісьмо *югтун*, у якім выкарыстоўваў традыцыйныя эскімоскія піктаграмы. Праз 5 гадоў ён адмовіўся ад піктаграм на карысць складовых знакаў. Паколькі Уякук не ведаў англійскай мовы, то з дапамогай амерыканскіх місіянераў займаўся перакладам святога пісання на родную мову. Яны чыталі яму перакладзеныя тэксты ўслых, а ён запісваў на *югтун*. 

У нашы дні юпік карыстаюцца лацінкай, аднак *югтун* застаецца важнай часткай іх пісьмовай спадчыны.

Літаратура
----------

* *Brooks, B.* Stories for Boys Who Dare to be Different. / Ben Brooks. — London: Hachette UK, 2018. ISBN 9781787471993
**Мімант (Мімас, стар.-грэч.: Μίμας)** — адзін са ста пяцідзесяці змеяногіх гігантаў. Сын Урана і Геі, брат гекатанхейраў, цыклопаў і тытанаў.

Браў удзел у гігантамахіі. Па адной з версій, быў паражаны маланкай Зеўса. Па іншым аповядзе, Гефест забіў яго, кідаючы распаленыя камяні 

Таксама існуюць версіі, што ён быў забіты кімсьці з трох: або Арэсам, які зняў з яго даспехі  або Пасейдонам ці Гераклам. 

Ад яго адбыліся змеі на Лемнасе. Пахаваны пад востравам Прахіта ў Сіцыліі .

Назва
-----

У гонар гіганта названы спадарожнік Сатурна - Мімас, які атрымаў сваю назву ў 1847 годзе.

Зноскі
------

1. ↑   Гарацый. Оды III 4, 53
2. ↑   Еўрыпід. Іён 216, названы Мімам
3. ↑   Псеўда-Апаладор. Міфалагічная бібліятэка I 6, 2
4. ↑   Апалоній Радоскі. Арганаўтыка III 1222
5. ↑   Клаўдзіян. Гігантамахія 85-90
6. ↑   Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. М. 2001. В 3 т. Т.2. С.397
**Аршанская арганізацыя РСДРП**. Знаёмства рабочых Оршы з марксізмам пачалося ў 189-я гады. У 1898—1900 гг. тут дзейнічала Аршанская рабочая арганізацыя. У красавіку — верасні 1900 г. існаваў сацыял-дэмакратычны гурток, які меў бібліятэку нелегальнай літаратуры, распаўсюджваў сярод чыгуначнікаў пракламацыю «Да ўсіх рабочых і работніц Расіі», выдадзеную ў друкарні сацыял-дэмакратычнай групы «Паўднёвы рабочы». Пасля выхаду газеты «Искра» на яе пазіцыі перайшла група рабочых. У пачатку 1904 г. гэта група ўтварыла Аршанскую арганізацыю РСДРП, што адразу ўвайшла ў склад Палескага камітэта РСДРП. Яе работай кіравалі Т. Чарняк, Д. Чарняк, С. Міндлін. Дзейнасць арганізацыі ў асноўным пашыралася на рабочых чыгуначнага вузла і прамысловых прадпрыемстваў горада. Вяла таксама рэвалюцыйную прапаганду сярод салдат, рабочых мястэчка Барань і Дуброўна, садзейнічала стварэнню тут мясцовай арганізацыі РСДРП.

У перыяд рэвалюцыі 1905—1907 гг. дзейнасць арганізацыі ўзмацнілася. У лютым 1905 г. яна правяла 3 сходкі рабочых. Пад сумесным кіраўніцтвам мясцовых арганізацый РСДРП, Бунда і эсэраў адбыліся Аршанскія выступленні рабочых 1905, Бараньскія выступленні працоўных 1905 і інш. Займалася друкаванай прапагандай, выпусціла лістоўкі «Патрабаванні ўсіх чыгуначных служачых і рабочых», «Да ўсіх рабочых Аршанскага цвіковага завода», «Да насельніцтва горада Оршы», у якіх ставіла эканамічныі і палітычныя патрабаванні. Актыўна вяла рэвалюцыйную дзейнасць у вёсцы. Разам з Аршанскай арганізацыяй эсэраў склікала Аршанскую павятовую канферэнцыю сялян 1906 г. на якой быў распрацаваны план дзеянняў на валасных, павятовым і губернскім выбарчых сходах па выбарах у думу.

У 1906 г. Аршанская арганізацыя РСДРП разгромлена паліцыяй. Восенню 1907 г. П. М. Лепяшынскі стварыў сацыял-дэмакратычную групу, у якую ўвайшлі Ф. Ф. Жукоўскі, браты Кліндуховы, Г. Н. Курцееў, В. Б. Лепяшынская, А. У. Фралкоў і інш. Група мела сувязь з Загранічным бюро ЦК РСДРП, атрымлівала ад яго літаратуру, вяла палітычную работу сярод працоўных Оршы. У 1910 г. пасля выезду кіраўніка групы Лепяшынскага і арышту іншых бальшавікоў, яна распалася. Вясною 1915 г. зноў аформілася Аршанская арганізацыя РСДРП, у якую разам з меншавікамі і прымірэнцамі бальшавікі ўвайшлі асобнай фракцыяй. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 г. у Оршы ўзнікла «аб'яднанка».

Літаратура
----------

* *Салашэнка, У. І.* Аршанская арганізацыя РСДРП / У. І. Салашэнка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М. В. Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с. [8] к.: іл. — С. 186. — ISBN 5-85700-074-2.
**Мінгечэвірскае вадасховішча**, раней **Мінгечаурскае** (азерб.: Mingəçevir su anbarı), — вадасховішча ў Азербайджане на рацэ Кура, утворанае пры будаўніцтве Мінгечэвірскай ГЭС блізу горада Мінгечэвір. Другі па памерах пасля возера Севан водны аб'ект Закаўказзя. 

Плаціна ГЭС будавалася ў 1945–1953 гг.. у месцы, дзе рака Кура цячэ паўз гару Боздаг (Bozdağ). Ва ўмовах засушлівага клімату штучнае возера аб'ёмам 15,73 км³ напаўнялася да максімальнага ўзроўню толькі ў 1959, 1963, 1968, 1973, 1975, 1976, 1978, 1988 і 2010. Даўжыня берагавой лініі — 247 км, максімальная глыбіня — 75 метраў. Берагі вадаёма месцамі скалістыя, дзе-нідзе — глініста-пясчаныя. Для апошніх характэрныя апоўзні.

Акрамя выпрацоўкі электраэнергіі (каля 1 млрд кВт\*гадз штогод), вадасховішча выкарыстоўваецца ў рыбнай гаспадарцы. Налічваецца 31 від рыб, з іх 12 відаў маюць прамысловае значэнне. Рыбагаспадарчае асваенне вадасховішча ўскладнена, паколькі зона затаплення не была ачышчана ад лесу і хмызняку. Воды Мінгечэвіра забіраюцца для камунальных патрэб і арашэння, дзеля чаго ад возера адыходзяць Верхнекарабахскі і Верхнешырванскі каналы.

Ваенныя эксперты мяркуюць, што Мінгечэвірскі гідравузел можа мець выключную ролю ў выпадку баявых дзеянняў паміж Азебайджанам і Арменіяй. Паводле некаторых ацэнак, знішчэнне дамбы прывядзе да затаплення значнай часткі Азербайджана.

Зноскі
------

1. ↑
**Аршанская жаночая гімназія** — навучальная ўстанова ў Оршы ў 1903—1918 гг.

Тэрмін навучання складаў 7 гадоў. Гімназія мела падрыхтоўчы клас. У 1911 г. было 439 выхаванак. Выкладаліся руская мова і літаратура, матэматыка, прыродазнаўства, маляванне, чыстапісанне, гісторыя, геаграфія, рукадзелле, нямецкая і французская мовы. У 1918 годзе гімназія рэарганізавана ў школы 1-й (1—3-і класы) і 2-й (4—7-ы класы) ступені з навучаннем асоб абодвух полаў.

Архітэктура
-----------

Будынак знаходзіцца на вул. Міру, 6. Пабудавана ў пачатку 20 ст. з цэглы. Пазней было дабудавана правае крыло. Цяпер у будынку размяшчаецца педагагічны каледж.

Двухпавярховы, прамавугольны ў плане аб'ём галоўным фасадам павернуты да вул. Міру (былой Афіцэрскай), накрыты вальмавым дахам. Цэнтральная частка фасада выдзелена рызалітам па вышыні двух паверхаў, уваход падкрэслены порцікам з 2 паўкалонамі і трохвугольным франтонам на ўзроўні перакрыцця 1-га паверха. Фасад прарэзаны 2 радамі прамавугольных аконных праёмаў. Плоскасці сцяны 1-га паверха над высокім цокалем апрацаваны прадольным рустам. На ўзроўні перакрыцця 1-га паверха — шырокая гарызантальная цяга, пад вокнамі 2-га паверха маюцца неглыбокія нішы. Міжаконныя плоскасці на 2-м паверсе дэкараваны пілястрамі. Вуглы будынка апрацаваны лапаткамі.

Будынак жаночай гімназіі — помнік грамадзянскай архітэктуры пачатку 20 ст. асаблівасцю якога з'яўляецца высакаякасная цагельная кладка.

Гл. таксама
-----------

* Аршанская жаночая настаўніцкая семінарыя

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 1. — С. 538. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0036-6 (т.1).
* Жаночая гімназія // Памяць. Орша і Аршанскі раён: гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.]. – Мн. 2000. – Кн. 2. – С. 463-464.

Спасылкі
--------

* Аршанская жаночая гімназія на сайце «Архіварта»
**Мін Юйчжэнь** (кіт. 明玉珍, піньінь *Míng Yùzhēn*, 2 кастрычніка 1329 — 17 сакавіка 1366) — лідар сялянскага паўстання, заснавальнік дзяржавы Вялікае Ся  (руск.) (бел..

Біяграфія
---------

Мін Юйчжэнь нарадзіўся на тэрыторыі Суйчжоу правінцыі Хубэй у сялянскай сям’і. У 1353 годзе далучыўся да паўстанцкіх "войскаў у чырвоных павязках"пад кіраўніцтвам Сюй Шоухуэя, якія стварылі дзяржаву Цяньвань. У 1357 годзе ён адправіўся з войскам на захад уверх па плыні Янцзы і адваяваў у мангольскіх уладаў правінцыю Сычуань, дзе стаў, фактычна, незалежным кіраўніком, працягваючы фармальна падпарадкоўвацца Сюй Шоухуэю. Калі пасля смерці Сюй Шоухуэя Чэнь Юлян у 1360 годзе абвясціў стварэнне дзяржавы Хань, Мін Юйчжэнь адмовіўся яго прызнаваць і ўзяў сабе тытул «князь Луншу» (隴蜀王). У 1362 Мін Юйчжэнь абвясціў сябе імператарам дзяржавы Ся. Мін Юйчжэнь паспрабаваў пашырыць сваю дзяржаву за кошт утрымання манголамі правінцыі Юньнань, але паколькі паход быў ажыццёўлены малымі сіламі і апынуўся дрэнна спланаваны, то пацярпеў няўдачу. Пасля гэтага ён адмовіўся ад ваенных прадпрыемстваў і засяродзіўся на ўмацаванні сваёй дзяржавы. У 1366 Мін Юйчжэнь памёр, і на трон узышоў яго сын Мін Шэн.

Зноскі
------



| ?Мін Юйчжэнь — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Мін Юйчжэнь |  | Q11087796? |  | Q11087784? |  | Q11087792? |  | Q11088221? |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | CBDB: 0066275, 0104192 · ISNI: 0000 0000 6372 5755 · LCCN: n87873041 · VIAF: 18748194 |
**Міхаіл Джавахішвілі** (груз. მიხეილ ჯავახიშვილი, 1880, Трыялеці — 30 верасня 1937) — грузінскі пісьменнік, перакладчык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і ў вёсцы Цэракві. Скончыў ў 1901 годзе вучылішча садоўніцтва і вінаградарства ў Ялце. Друкавацца пачаў у 1903 годзе. У 1906 годзе Джавахішвілі быў прыцягнуты да суда за артыкулы, накіраваныя супраць самадзяржаўя. Бег за мяжу, падарожнічаў па Еўропе і Амерыцы. У 1909 годзе Джавахішвілі з чужым пашпартам вярнуўся на радзіму. Выдаваў часопіс «Эры» («Нацыя»), за што быў судзімы і высланы за межы Каўказа.

Арыштаваны 14 жніўня 1937 года, яго катавалі ў прысутнасці Берыі пакуль ён не падпісаў «прызнанне». Расстраляны 30 верасня 1937 года. Яго маёмасць была канфіскавана, а яго архівы знішчаныя, яго брат расстраляны, а яго ўдава адпраўлена ў ссылку. Джавахішвілі заставаўся пад забаронай цэнзуры да канца 1950-х гадоў, калі ён быў рэабілітаваны, а яго творы перавыдадзеныя.

Раманы: «Квача Квачантырадзэ» (1924), «Джакос Хізнебі» (1925), «Белы каўнер» (1926), «Гіві Шадура» (1928), «Лёс жанчыны» (1936).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 119159457 · ISNI: 0000 0000 5539 6509 · LCCN: n83044859 · NKC: xx0003548 · NTA: 189171952 · NUKAT: n2010019267 · SUDOC: 192902032 · VIAF: 67269745 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мінкевіч.

**Міхаі́л Гаўры́лавіч Мінкевіч** (15 лютага 1919, в. Гулічы, Слуцкі павет, Мінская губерня — 28 сакавіка 1987, Мінск) — беларускі грамадскі і дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 15 лютага 1919 года ў сялянскай сям’і ў в. Гулічы Слуцкага павета Мінскай губерні (зараз — Ляхавіцкі раён Брэсцкай вобласці). Вучыўся ў Віленскім універсітэце (1937—38). За ўдзел у нацыянальна-вызваленчым руху Заходняй Беларусі ў 1938—39 гадах быў зняволены польскімі ўладамі. У 1939—41 гадах на педагагічнай рабоце ў Баранавіцкай вобласці. У 1941—45 гадах у Чырвонай Арміі.

3 1945 года на педагагічнай, савецкай і партыйнай рабоце. У 1952 годзе скончыў Белдзяржуніверсітэт. З 1958 года — старшыня райвыканкама і першы сакратар Свіслацкага РК КПБ, сакратар парткама Лідскага калгасна-саўгаснага ўпраўлення, першы сакратар Лідскага РК КПБ. У 1968—85 гадах — Міністр асветы БССР.

Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР 7 і 8-га скліканняў. Выбіраўся членам ЦК КПБ.

Мемарыяльная шыльда М. Г. Мінкевічу на будынку школы ў Жарабковічах

Ушанаванне памяці
-----------------

* У 1988 годзе імем М. Г. Мінкевіча названа сярэдняя школа ў в. Жарабковічы Ляхавіцкага раёна Брэсцкай вобласці.
* На будынку школы ў Жарабковічах усталявана мемарыяльная шыльда М. Г. Мінкевічу.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Памяць: Ліда. Лідскі р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. — Мн.: Беларусь, 2004.