*Распяцце, вачамі з крыжа*, Джеймс Цісо, 1890 г.
**Словы Ісуса на крыжы** (***Сем апошніх слоў з крыжа***) — сем выразаў, які традыцыйна адносяцца да Ісуса падчас Яго распяцця, сабраных з чатырох кананічных Евангелляў. Тры выказвання з'яўляюцца толькі ў Евангелле ад Лукі і тры толькі ў Евангеллі ад Яна. Астатнія выказванні з'яўляюцца як у Евангеллі ад Марка і Евангелля ад Матфея. У Евангеллі ад Марка і Матфея Ісус звяртаецца да Бога. У Евангеллі ад Лукі Ён даруе Сваім забойцам, супакойвае добрага злодзея, і аддае Свой дух у рукі Айцу. У Евангеллі ад Яна Ісус звяртаецца да Сваёй маці, кажа, што Ён прагне, і аб'яўляе аб завяршэнні Свайго зямнога жыцця.

Гэтыя сем словаў былі інтэрпрэтаваныя як маючыя асаблівае значэнне. Так як у 16-м стагоддзі яны сталі шырока выкарыстоўвацца ў багаслужэннях у Вялікую пятніцу, і былі напісаныя цэлыя кнігі для іх тэалагічнага аналізу. Сем апошніх слоў на крыжы, з'яўляюцца неад'емнай часткай літургіі ў англіканскай, каталіцкай, метадыстскай і іншых хрысціянскіх традыцый. Некалькі кампазітараў пераклалі семь словаў на музыку.

Сем словаў
----------

Сем выказванняў з'яўляюцца часткай хрысціянскай малітвы, яны часта выкарыстоўваецца падчас Вялікага посту, Страснога тыдня і ў Вялікую пятніцу. Традыцыйны парадак выказванняў з'яўляецца:

1. Лук. 23:34: *Ойча, прабач ім, бо не ведаюць, што яны робяць*.

2. Лук. 23:43: *Сапраўды кажу табе, будзеш са Мною ў раi*.

3. Ян. 19:26-27: *Жанчына, вось сын твой. Сын вось, Маці твая*.

4. Мф. 27:46 і Марк. 15:34: *Божа мой, Божа мой, нашто Ты пакінуў Мяне*?

5. Ян. 19:28: *Я прагну*.

6. Ян. 19: 29-30: *Адбылося*.

7. Лук. 23:46: *Ойча! У рукі Твае аддаю дух Мой*.

Традыцыйна, гэтыя сем прымаўкі называюць словы: 1. прабачэння, 2. выратавання, 3. адносін, 4. безнадзейнасці, 5. бедства, 6. трыумфу і 7. уз'яднання.

Сем словаў складзены з розных апавяданняў распяцця Ісуса і упарадкаваныя з усіх чатырох Евангелляў. У Евангеллях ад Матфея і Марка, Ісус цытуецца на арамейскай мове, вымаўляючы толькі чацвёртую фразу перад самай смерцю. У Евангеллі ад Лукі запісаныя першае, другое і сёмае выказванне. Трэцяе, пятае і шостае выказванне запісана толькі ў Евангеллі ад Яна.

Тлумачэнні
----------

Апошнія словы Ісуса былі прадметам шырокага дыяпазону хрысціянскага вучэння і пропаведзі, а таксама вялікай колькасці аўтараў кніг, спецыяльна прысвечаных апошнім выказванням Хрыста. Некаторыя даследчыкі сцвярджаюць, што ў Бібліі сем з'яўляецца лікам дасканаласці, таму сем апошніх слоў звязваюцца з Божым стварэннем свету.

Словы: «*Божа Мой, Божа Мой! Для чаго Ты Мяне пакінуў*» як правіла, даецца ў транслітарацыі арамейскай з наступным перакладам (першапачаткова на грэчаскую мову). Гэтая фраза з'яўляецца пачатковымі словамі псальма 22, псальма пра пакуты, ласку і выратаванне Божае. Гэта была звычайная практыка для людзей таго часу цытаваць першыя радкі псальмаў. У абодвух Евангеллях, сведкі распяцця, якія чуюць словы Ісуса, разумеюць іх як заклік на дапамогу Іллі. Невялікія адрозненні паміж двума Евангеллямі, хутчэй за ўсё, адбыліся з-за дыялекта. У Матфея мова была больш пад уплывам іўрыта, тады як у Марка, магчыма, была больш гутарковай.

| Арышт, суд і пакаранне смерцю Ісуса Хрыста → *Ісус Хрыстос з моманту смерці да Уваскрэсення* |
| --- |
| Падзеі | Мукі Хрыстовы: Маленне аб чашы • Арышт Ісуса Хрыста • Пацалунак Іуды • Адрачэнне апостала Пятра • Суд Ірада • Суд Пілата • Хвастанне Ісуса • Хросны шлях • Распяцце Хрыстова • Словы Ісуса на крыжы |  |
| Месцы | Сінедрыён • Гефсіманскі сад • *Via Dolorosa* • Галгофа |
| Ісус і вучні | ✯ Ісус Хрыстос • Дзева Марыя • Марыя Магдаліна • Марыя Клеопова • Іаан Багаслоў • Апостал Пётр • Апостал Марк • Іуда Іскарыёт • Жонкі-міраносіцы |
| Іўдзеі | Ірад Анціпа • Каяфа • Анна • Малх • Рабыня-брамніца • Варава • Сымон Кірынеянін • Агасфер • Разважны і безразважны разбойнікі |
| Рымляне | Понцій Пілат • Клаўдзія Пракула • Сотнік Лонгін |
| Рэчы | Прылады Пакутаў: Цярновы вянок • Рыза Гасподняя/Бясшвоўны хітон • Жыватворчы Крыж • INRI • Дзіда Лонгіна • Святы Грааль • 30 срэбранікаў |
| Іканаграфія | Ecce Homo • Форма крыжа Ісуса Хрыста • Распяцце |