**Аперацыя «Маштарак»** (*Moshtarak* з мовы дары — «разам») — найбуйнейшая з пачатку ваенных дзеянняў у Афганістане ў 2001 годзе наступальная аперацыя ISAF, якая пачалася ў ноч з 12 на 13 лютага 2010 года ў правінцыі Гільменд у паўднёвым Афганістане. Афганская армія і сілы ISAF былі ўзмоцнены марской пяхотай і вайсковымі злучэннямі ЗША. Мэта наступлення — горад Марджа, які 14 лютага здаўся амаль без бою. Паводле папярэдніх даных, прыблізна 2 500 або больш афганскіх салдат удзельнічала ў аперацыі, а агульная колькасць байцоў павялічылася да 15 000, калі падключыліся амерыканскія, брытанскія і іншыя войскі кааліцыі. Аперацыю назвалі «ключавой праверкай» стратэгіі кааліцыі супраць Талібану.

Стратэгічнае значэнне
---------------------

Аперацыю назвалі «ключавой праверкай» стратэгіі кааліцыі супраць мяцежнікаў Талібану. Камандуючы брытанскімі сіламі ў правінцыі Гільменд Джэймс Коўэн, лічыў што яна пакладзе «пачатак канца мяцежнікаў». Таксама аперацыя меркавалася, што кампанія пакажа ці ў стане афганскія ўзброеныя сілы падтрымліваць мір і парадак.

За некалькі гадзін да пачатку наступлення афганскія і кааліцыйныя сілы раскідвалі ўлёткі з заклікам «не дазваляць баевікам Талібану ўваходзіць у Ваш дом».

Сілы бакоў
----------

### Міжнародная кааліцыя

Колькасць аб’яднаных сілаў склала больш за 15000 салдат, у тым ліку:

* Прыблізна 5 брыгад афганскіх падраздзяленняў, уключаючы войскі Афганскай Нацыянальнай Арміі, супрацоўнікаў Афганскай Нацыянальнай Паліцыі, Афганскай памежнай службы і Афганскай паліцыі грамадзянскага правапарадку.
* Рэгіянальнае камандаванне «Поўдзень» ISAF, якое ўключае сілы ЗША, Вялікабрытаніі, Даніі, Канады і Эстоніі, у прыватнасці:
	+ Штаб, аператыўная група «Leatherneck» (Корпус марской пяхоты ЗША)
		- 7-ы полк марской пяхоты (ЗША)
		- 1-ы батальён 3-га палка марской пяхоты (ЗША)
		- 1-ы батальён 6-га палка марской пяхоты (ЗША)
		- 3-ці батальён 6-га палка марской пяхоты (ЗША)
		- 3-ці артылерыйскі батальён 10-га палка марской пяхоты (ЗША)
		- 4-ы батальён (Страйкер) 23-га пяхотнага палка (Армія ЗША)
		- 7-ы інжынерны батальён (ЗША)
		- 2-і баявы інжынерны батальён марской пяхоты (ЗША)
		- 1-ы ўзвод роты «Брава» 1-га баявога інжынернага батальёна марской пяхоты (ЗША)
		- 7-я баявая рота тылавога забеспячэння 7-га інжынерна-сапёрнай батальёна марской пяхоты (ЗША)
		- 2-і разведвальна-дазорны батальён марской пяхоты (ЗША)
		- 3-ці ўзвод роты «Брава» 2-га амфібійнага-штурмавога батальёна марской пяхоты (ЗША)
		- 1-ы баявы батальён тылавога забеспячэння марской пяхоты (ЗША)
	+ 3-ці батальён 4-й брыгады 205-га корпуса Афганскай Нацыянальнай Арміі
	+ 1-я рота Колдстрымскай гвардыі (Сухапутныя войскі Вялікабрытаніі)
	+ 1-я рота Грэнадэрскай гвардыі (Вялікабрытанія)
	+ 1-я рота Каралеўскіх валійцаў (Вялікабрытанія)
	+ Правінцыйная каманда рэканструкцыі (Provincial Reconstruction Team, PRT) Гільменд (Вялікабрытанія)
	+ група аператыўнага камандавання і сувязі (Вялікабрытанія)
	+ часці 3-га батальёна канадскага палка лёгкай пяхоты прынцэсы Патрыцыі (Канадскія ўзброеныя сілы), у злучэнні з 1-м батальёнам 4-й брыгады 205-га корпуса (Афганістан)
	+ група аператыўнага камандавання і сувязі (Узброеныя сілы Францыі), у злучэнні з 31-м батальёнам 4-й брыгады 205-га корпуса (Афганістан)
	+ аператыўная група «Pegasus» (ЗША)

аператыўная група «Кандагар» (Канада)

* + аб’яднаная аператыўная група «Афганістан» (Канада)
	+ часці дацкага кантынгенту ISAF (Узброеныя сілы Даніі)
	+ эстонскі кантынгент ISAF ESTCOY-9 (Узброеныя сілы Эстоніі)
	+ 451-е разведвальнае авiякрыло (ЗША)
	+ 904-е развкдвальнае авiякрыло (Вялікабрытанія)
	+ 7 верталётаў канадскага кантынгенту, у тым ліку тры Boeing CH-47 Chinook пад прыкрыццём чатырох CH-146 Griffon

Ход аперацыі
------------

### 13 лютага

12 лютага за некалькі гадзін да аперацыя паўночы афганскі прэзідэнт Хамід Карзай даў асабістае адабрэнне на аперацыю, якая адтэрміноўвана на працягу 24 гадзін, паколькі афганскія чыноўнікі вялі перамовы з паўстанцамі. Наступленне пачалося з прызямлення верталётаў у цэнтральнай частцы Гільменда. 13 лютага ў 4:00 па мясцовым часе першыя верталёты дэсантавалі сілы брытанскіх, афганскіх і французскіх войскаў. Прасоўванне ў Марджу замарудзілася раніцай у раёне макавых палёў, пакрытых самаробнымі выбуховымі прыладамі і мінамі.

Першы агонь быў адкрыты БПЛА MQ-1 Predator і верталётамі AH-64 Apache па паўстанцам. У 2:00 па мясцовым часе падраздзялення Марской пяхоты ЗША перасеклі шэраг каналаў на поўдні раёна Над Алі.

На працягу паўгадзіны падраздзяленні войскаў ЗША, Вялікабрытаніі і Афганістана арганізоўвалі абарону вялікай колькасці пасадачных пляцовак для верталётаў. Каля 4:00 верталёты з дэсантам пачалі высадку дэсанту паблізу горада Шавал — апірышча Талібану, у раёне Чах Анджыр. У той час як брытанцы займалі тэрыторыю больш за 1000 салдат Марской пяхоты ЗША і Афганскай Нацыянальнай Арміі высадзіліся ў раёне Марджа. На працягу наступных 90 хвілін падраздзяленні марской пяхоты дастаўляліся на верталётах CH-53 Super Stallion. На досвітку аб’яднаныя сілы пачалі рух у раён аперацыі.

Генерал-маёр Нік Паркер, камандуючы Рэгіянальнага камандавання «Поўдзень» ISAF, заявіў, што войскі кааліцыі «паспяхова пачалі аперацыю і не панеслі ніякіх страт». У той час як марскія пяхотнікі і афганскія салдаты штурмавалі Марджу, брытанскія, амерыканскія і канадскія падраздзяленні нанеслі ўдары па пазіцыях паўстанцаў у раёне Над Алі. Генерал Мухамад Зазаі, камандуючы войскамі Афганістана на поўдні краіны, паведаміў, што сілы афганцаў і кааліцыі ўзялі кантроль над 11 з 13 запланаваных раёнаў і працягваюць павольна прасоўвацца наперад.

### 14 лютага

У другі дзень аперацыі брытанскія войскі захапілі Шавал, горад, які на працягу мінулых двух гадоў быў пад кантролем паўстанцаў, які выкарыстоўваўся імі як вучэбна-баявы лагер, дзе вырабляліся выбуховыя прылады і навучалі падрыўной справе. У выніку было выяўлена вялікая колькасць самаробных бомбаў і мін. Таксама было канфіскавана шмат наркатычных сродкаў — 17 тон опію, 74 тоны опіумнага маку, 400 фунтаў гашышу, 443 фунта гераіну.

У гэты дзень дзве амерыканскія ракеты, запушчаныя з пускавых установак HIMARS, патрапілі ў дом побач з горадам Марджам, пры гэтым загінула 12 мірных жыхароў. Атака павінна была знішчыць склад зброі талібаў, але мэта апынулася памылковай, прызналі ў штабе аперацыі. Камандуючы сіламі НАТА ў Афганістане амерыканскі генерал Стэнлі Маккрыстал выказаў афганскаму прэзідэнту Хаміду Карзаю глыбокае шкадаванне ў сувязі з «трагічнай стратай жыццяў».

### 15 лютага

У той час як брытанскі сектар на поўначы раёна Над Алі быў заняты даволі лёгка, амерыканскія вайскоўцы сустрэлі супраціў у некалькіх кіламетрах ад Марджу, дзе тэрарысты «стаялі да канца». Па даных амерыканскіх і афганскіх вайскоўцаў, каля чвэрці з 400 талібаў у Марджу было знішчана ў пачатку аперацыі, яшчэ чвэрць адышла ў іншыя раёны правінцыі. У горадзе баявыя дзеянні працягваліся ў паўночнай часткі і ў цэнтры.

### 16 лютага

Найбольш інтэнсіўныя баявыя дзеянні 16 лютага праходзілі на поўдзень ад цэнтра горада ля базару Кару Чрэх, дзе вайскоўцы роты «А» 1-га батальёна 6-га палка марской пяхоты падвяргаліся агню праціўніка на працягу дня.

Прадстаўнікі афганскіх сіл паведамілі, што каля 35 баевікоў знішчана з пачатку аперацыі.

Пасля таго, як горад Шавал быў заняты асноўная пагроза сілам ISAF зыходзіла ад тэрарыстаў-смяротнікаў і выбуховых прылад.

### 17 лютага

Прагрэс кааліцыйных сілаў быў запаволены з-за шматлікіх прыдарожных мін і самаробных выбуховых прылад, і значнай прысутнасці грамадзянскіх асоб у гэтым раёне. Генерал афганскай арміі Мухiдын Горы абвінаваціў Талібан у выкарыстанні «жывога шчыта». Па яго словах, «нашы войскі бачылі як ставяць жанчын і дзяцей на дахах дамоў і страляюць з-за іх спін».

У гэты дзень у засаду трапіла рота «K» 3-га батальёна 6-га палка марской пяхоты з афганскімі ваеннымі, калі перасякала поле каля вёскі на поўнач ад Марджу. Баевікі схаваліся каля арашальных канала, абстрэльвалі роту і не давалі ім пакінуць поле. Рота выкарыстала супраць нападнікаў мінамёты M224, але гэта не спыніла іх. Тады амерыканцы запыталі паветраны ўдар па пазіцыі баявікоў, на якіх скінулі 250-фунтовых бомбу, разбурыліся пераправы праз канал. Таксама ваенным аказваў падтрымку з паветра верталёт AH-1 Cobra. Бой доўжыўся 4 гадзіны, 1 марскі пяхотнік быў забіты, 2 паранены.

### 18 лютага

Сілы ISAF і афганскія падраздзяленні працягвалі выціскаць баевікоў з горада і раёна. Войскі працягвалі сутыкацца з невялікімі агменямі супраціву паўстанцаў на поўначы і ўсходзе Марджы. У адносна спакойным брытанскім сектары раёна Над Алі праходзіла размініраванне самаробных выбуховых прылад і мінных палёў, збудаванне перапраў праз каналы Нахр-э-Бург і Шамлан, тым самым паляпшаючы сістэму перамяшчэння ў раёне. Былі пачаты аднаўленчыя работы, такія як рамонт ірыгацыйных сістэм і стварэнне мясцовых школ.

Пасля падаўлення адкрытага супраціву ў раёне Над Алі пачалася аперацыя па выяўленні схаваных сіл праціўніка. Увечары каля 130 салдат Шатландскай гвардыі высадзіліся на поўдні раёна з верталётаў «Чынук», для патрулявання мясцовасці, дзе яны неўзабаве былі абстраляны баевікамі. У баі брытанцы ўжылі супраць ворага СТРК FGM-148 Javelin. У амерыканскім сектары раёна на працягу ўсяго дня рота «А» 1-га батальёна 6-га палка марской пяхоты таксама вяла бітву з паўстанцамі, прымяняліся кулямёты, мінамёты, гранатамёты.

Па паведамленні Associated Press, брыгадны генерал Лоўрэнс Нікалсан, камандуючы 2-й экспедыцыйнай брыгадай марской пяхоты, заявіў, што кааліцыйныя сілы ўзялі пад кантроль дарогі і масты, асноўныя кірмашы і муніцыпальныя цэнтры ў Марджы.

У гэты дзень войскі ISAF страцілі 6 салдат, якія загінулі ў асобных выпадках, двое з іх былі англічанамі, астатнія чатыры былі амерыканцамі.

### 22 лютага

У выніку авіяналёта сіл НАТА 22 лютага загінула больш за 20 мірных афганцаў.

Вынікі
------

16 сакавіка 2010 года рух Чырвонага Паўмесяца ў Афганістане паведаміў, што аперацыя ў Марджы забрала жыцці 35 мірных жыхароў, 37 паранены, 55 дамоў разбурана, без указанні якім бокам і колькі забіта грамадзянскіх. За выключэннем некаторых малых ачагоў супраціву, талібы былі выгнаны з горада. Да і падчас ваеннай аперацыі мясцовым жыхарам была абяцана дапамога, але каля трох тыдняў пасля заканчэння інтэнсіўных баявых дзеянняў яны не атрымалі якую-небудзь значную падтрымку. На чэрвень 2010 года, нягледзячы на ​​звяржэнне ўлады талібаў, абстаноўка ў горадзе заставалася напружанай. Пастаянныя абстрэлы і ўстаноўка самаробных выбуховых прыладаў не давалі грамадзянскім асобам весці нармальнае жыццё.

Зноскі
------

1. ↑  Afghan Flag Raised Over Marja After 12 Days of Combat - ABC News
2. ↑  Battle over Taliban Stronghold Declared "Over" - CBS News
3. ↑  Operation Moshtarak **(нявызн.)**, *ISAF* (11 лютага 2010). Праверана 12 лютага 2010. Архівавана 7 студзеня 2011.
4. ↑  Harding, Thomas.  Helicopter armada heralds Afghan surge **(нявызн.)**, *Telegraph* (13 лютага 2010). Праверана 20 мая 2010.
5. ↑  Operation Moshtarak: first wave of offensive against Taliban strongholds begins
6. ↑  «Afghanistan offensive on Taliban in Helmand». BBC (2010-02-13). Retrieved 2010-02-13.
7. 1 2  Operation Moshtarak
8. ↑  "
Operation Moshtarak: Assault in Helmand province". BBC (2010-02-13). Retrieved 2010-02-13.
9. ↑  Assault on Taliban stronghold of Marja begins, The Long War Journal, 13 février 2010
10. ↑  icasualties count **(нявызн.)** (15 чэрвеня 2010).
11. ↑  icasualties count Архівавана 3 снежня 2011.
12. ↑  Over 120 Taliban militants killed in southern Afghanistan (англ.)
13. ↑  «Британцы готовятся к крупнейшему наступлению в Афганистане»
14. 1 2   «Afghans Try to Reassure Tribal Elders on Offensive» (англ.)
15. ↑   U.S. Plans Defense of Kandahar (англ.)
16. ↑   Military Officials Say Afghan Fight Is Coming (англ.)
17. ↑  КорреспонденТ.net: «НАТО развивает наступление на позиции талибов в Афганистане»
18. ↑  КорреспонденТ.net: «Вторые сутки боев в Афганистане: главный оплот талибов в Гильменде сдался»
19. ↑  Wyatt, Caroline.  UK Afghanistan forces 'soften up' Taliban targets **(нявызн.)**, *BBC News* (5 лютага 2010). Праверана 6 лютага 2010.
20. ↑  Whitlock, Craig.  NATO ministers, commanders advertise planned offensive in southern Afghanistan **(нявызн.)**, '**The Washington Post'** (6 лютага 2010). Праверана 6 лютага 2010.
21. ↑   «Marjah fight geared for Afghan civilians' safety» (англ.)
22. ↑  «Marjah fight geared for Afghan civilians' safety»
23. ↑  «Afghans Try to Reassure Tribal Elders on Offensive»
24. ↑  «Maybe this is the end of the beginning»
25. ↑  Tim Reid (2010-02-13). «Troops start 'make or break' assault on the Taleban». The Times.
26. ↑  Nationalpost.com(недаступная спасылка)
27. ↑  Consolidation and Stabilisation Begin on Operation MOSHTARAK Архівавана 29 верасня 2011.
28. ↑  The Joint Task Force Afghanistan (JTF-Afg) Air Wing(недаступная спасылка)
29. ↑  «Afghan interior minister calls on Taliban to give up militancy»
30. ↑  «Operation Moshtarak: first wave of offensive against Taliban strongholds begins- The long-awaited offensive to drive the Taliban from their strongholds in southern Afghanistan began in earnest last night»
31. ↑  «Helicopter armada heralds Afghanistan surge — An armada of helicopters lifted a vast force against Taliban strongholds today in the biggest operation mounted in Afghanistan since 2001»
32. ↑  «Taliban killed in Helmand during fighting in massive Operation Moshtarak»
33. ↑  «Coalition Forces Launch Afghan Taliban Offensive» Архівавана 15 лютага 2010.
34. ↑  Harding, Thomas (13 February 2010). *Flying into history with the British forces on the first day of Operation Moshtarak*. London. .
35. ↑  «Afghanistan: first stage of operation Moshtarak declared a success — The first stage of the biggest military offensive ever launched by Nato troops in Afghanistan has been declared a success as thousands of U.S. and British troops seized a string of Taliban strongholds across central Helmand»
36. ↑  «UK troops engaged in Operation Moshtarak»
37. ↑  «Afghanistan offensive on Taleban in Marjah starts 'without a hitch'»
38. ↑  «British troops destroy Taliban bomb making factories — British troops have destroyed a Taliban bomb-making ring after seizing three arms factories in an operation that is likely to have saved scores of soldiers’ lives»
39. ↑  «Commandos make record drug seizure in Afghanistan — Afghan commandos backed by US soldiers seized a record haul of more than 91 tons of drugs and killed 60 fighters in an attack on a key insurgent and heroin supply base»
40. ↑  КорреспонденТ.net: «Генерал НАТО извинился за гибель 12 мирных жителей в Афганистане»
41. ↑  Талибы бросили оружие
42. ↑  «Afghanistan: Operation Moshtarak continues amid rocket ban over 12 civilian deaths — British troops in Afghanistan taking part in Operation Moshtarak will press on with operations in Helmand province amid a ban on a rocket system that killed 12 civilians»
43. ↑  «Operation Moshtarak: Gen Stanley McChrystal visits subdued former Taliban capital — Three days earlier we had been crouching against walls and treading with trepidation down a road that carried the threat of hidden bombs with just our body armour for protection»
44. ↑  «Half of Town’s Taliban Flee or Are Killed, Allies Say»
45. ↑  «Afghanistan battle to remove the Taliban: Operation Moshtarak day-by-day»
46. ↑  U.S. Afghan forces work to secure key areas in Marja(недаступная спасылка)
47. ↑  US Marines face fierce resistance in Afghan assault Архівавана 3 кастрычніка 2015.
48. ↑  «Taliban to attack Nato’s trophy conquest town — British forces in the former Taliban stronghold of Showal have been warned of high profile retaliatory attacks in response to the publicity over the capture of the symbolic town»
49. ↑  Operation Moshtarak: Taliban using 'human shields' to slow US-led forces in Afghanistan
50. ↑  Snipers Imperil U.S.-Led Forces in Afghan Offensive
51. ↑  Feb. 18: Operation Moshtarak Update Архівавана 8 сакавіка 2013.
52. ↑  US marines report Taliban resistance in Operation Moshtarak
53. ↑  NATO holds key Marjah roads, but hard battle ahead
54. ↑  12 in Allied Forces Die in Afghanistan
55. ↑  «Около 20 мирных афганцев стали жертвами ошибочного авиаудара НАТО»
56. ↑  AFGHANISTAN: Marjah residents take stock after offensive
57. ↑  «Insurgents bully bakeries in Marjah, Afghanistan, targeting U.S. strategy»
58. ↑  «Test of counterinsurgency strategy in Afghanistan»
59. ↑  «Afghanistan: Marjah battle not yet won»