recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Май Сетэрлінг** (швед. Mai Zetterling; 24 мая 1925, Вестэрос — 17 сакавіка 1994, Лондан) — шведская акторка, сцэнарыст і рэжысёр.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў горадзе Вестэросе, у сям’і рабочых. Пачынала граць у дзіцячым тэатры. У 17 стала актрысай Каралеўскага Драматычнага тэатра Швецыі (Драматэн). Вядомасць ёй прынесла роля ў фільме Альфа Шоберга «Цкаванне» (1944) па сцэнарыі Інгмара Бергмана, яна знялася і ў наступным фільме Шоберга «Ірыс і лейтэнант» (1946). Яшчэ важнай акцёрскай працай Сетэрлінг з’яўляецца загалоўная роля ў фільме «Фрыда» (1947), дзе яна грае германскую медсястру, якая ўратавала брытанскага афіцэра падчас Другой сусветнай вайны і ў падзяку вывезены ім у Вялікабрытанію. У 1948 Сетэрлінг знялася ў фільме Бергмана «Музыка ў цемры».

Кар’ера Сетэрлінг працягвалася з 1940-х па 1990-я гады. З пачатку 1960-х яна спрабуе сябе ў рэжысуры, першыя працы — кароткаметражная «Вайнушка» (1962) і дакументальныя фільмы на палітычныя тэмы. Поўнаметражным дэбютам становяцца «Любоўныя пары» 1964 года (намінацыя на Залатую пальмавую галіну Канскага МКФ). Яе фільмы, у тым ліку і гэты, адрозніваюцца ярка выяўленай сексуальнасцю. Для канадскага тэлебачання зняла некалькі эпізодаў серыяла-анталогіі «Аўтастопшчыкі» (1985).

Перадапошняя роля Сетэрлінг — роля Бабулі у камедыйным трылеры «Ведзьмы» (1989) па кнізе Раальда Даля. У 1990 годзе знялася ў палітычным трылеры Кена Лоўча «За завесай сакрэтнасці».

Аўтар некалькіх кніг для дзяцей, рамана «Начныя забавы» (1966), па якім паставіла аднайменны фільм (намінацыя на Залатога льва Венецыянскага МКФ). Напісала аўтабіяграфію «All Those Tomorrows» (1985).

Зноскі
------

1. ↑  Mai Zetterling // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. 1 2  Mai Zetterling // filmportal.de — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>
3. ↑  *Brozović D. Ladan T.* Mai Zetterling // Hrvatska enciklopedija — LZMK, 1999. — 9272 с. — ISBN 978-953-6036-31-8<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1264934'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q429032'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18446'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1789619'></a>
**«Хрышчэнне Хрыста»** (італ.: Battesimo di Cristo) — карціна майстра італьянскага Адраджэння П’ера дэла Франчэска, скончыў каля 1448—1450 гадоў. Яна размешчана ў Лонданскай нацыянальнай галерэі.

Панэль была створана, як мяркуецца, каля 1448—1450 для манастыра  (італ.) (бел. манахаў-камедулаў у Сансеполькра, Таскана, першапачаткова як частка трыпціха. Яе адносяць да пачатку кар’еры П’ера дэла Франчэскі з-за цеснай сувязі з «лёгкім жывапісам» настаўніка мастака Даменіка Венецыяна.

Панэль адлюстроўвае Хрыста, які прымае хрышчэнне ад Іаана Хрысціцеля, яго галава ўвянчана голубам, які ўяўляе Святы Дух  (англ.) (бел.. Хрыстос, рука Іаана, птушка і чары ўтвараюць вось, якая дзеліць карціну на дзве сіметрычныя часткі. Другое сячэнне ствараецца дрэвам злева, якое дзеліць карціну ў адпаведнасці з залатым сячэннем.

Тры анёлы злева носяць розную вопратку і, у адрозненне ад традыцыйнай іканаграфіі, не трымаюць адзенне Хрыста, але трымаюць адзін аднаго за рукі як сімвал згоды. Гэта можа быць намёкам на Ферара-Фларэнційскі сабор (1431-45), мэтай якога было аб’яднанне заходняй і ўсходняй цэркваў. Камедульскі манах і багаслоў Амброджа Траверсары  (руск.) (бел. (1439), які быў прыёрам кангрэгацыі Камадалезэ  (руск.) (бел. быў перакананым прыхільнікам уніі. Сімвалізм таксама падтрымліваўся прысутнасцю за неафітам справа фігур, апранутых ва ўсходняе ўбранне.

П’ера дэла Франчэска быў вядомы ў свой ​​час у якасці аўтарытэта па перспектыве і геаметрыі: яго ўвага да гэтай тэмы паказана рукой і нагой Іаана, якія ўтвараюць два вугла аднаго і таго ж памеру.

Літаратура
----------

* Zuggi, Stefano (1991). *Piero della Francesca*. Milan: Elemond.

Спасылкі
--------

* Page at artonline.it Архівавана 30 верасня 2007.  (італ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Ларуса |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119676818 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Воранава.

**Аляксандра Іванаўна Воранава** (1 ліпеня 1908, г. Віцебск — 26 лістапада 1978) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1967), прафесар (1968). Заслужаны работнік вышэйшай школы БССР (1972).

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт ў 1930 годзе. Працавала ў вышэйшых навучальных установах Мінска, Оршы, Уральска. У 1944—1948 гадах загадчык кафедры, з 1962 года выкладчык Мінскага педагагічнага інстытута, у 1948—1962 гадах загадчык кафедры Рэспубліканскай партыйнай школы пры ЦК КП(б)Б.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар прац па гісторыі працоўнага класа і рэвалюцыйнага руху ў Беларусі ў XIX — пачатку XX стагоддзяў.

У працах А. І. Воранавай раскрыта дынаміка фарміравання і развіцця фабрычна-заводскага пралетарыяту, ахарактарызаваны сацыяльна-эканамічныя прычыны і ўмовы, этапы і рост рабочага руху, асабліва ў перыяд рэвалюцыі 1905—1907 гадоў, паказана дзейнасць першых сацыял-дэмакратычных груп на Беларусі ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў. Аднак у даследаваннях А. І. Воранавай ідэалізаваліся рабочы рух і ступень бальшавіцкага кіраўніцтва ім, што было ўласціва гістарычнай навуцы таго часу.

### Бібліяграфія

* Рабочы рух у Беларусі напярэдадні і ў перыяд рэвалюцыі 1905—1907 гг. — Мн. 1960

Зноскі
------

1. 1 2 3  Воронова Александра Ивановна // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 127. — 737 с.
2. 1 2  Воранава Аляксандра Іванаўна (недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Воранава Аляксандра Іванаўна // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. 2003. — Кн. 2. — С. 527.
* Воранава Аляксандра Іванаўна // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — С. 358. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 129956 |
**Хрысціянства** — самая распаўсюджаная рэлігія ў Беларусі.

Па дадзеных даследчага цэнтра Pew Research Center у 2010 годзе ў Беларусі пражывала 6,83 млн хрысціян, якія складалі 71,2 % насельніцтва краіны. Энцыклапедыя «Рэлігіі свету» ацэньвае долю хрысціян у 2010 годзе ў 73,7 % (7 млн ​​вернікаў).

Найбуйнейшым напрамкам хрысціянства ў краіне з’яўляецца праваслаўе, далей ідуць каталіцтва і пратэстанцтва. Да 2000 года ў Беларусі дзейнічала каля 2700 хрысціянскіх цэркваў і месцаў набажэнствы, якія належаць 26 розным хрысціянскім дэнамінацыям.

Гл. таксама
-----------

* Рэлігія ў Беларусі
* Праваслаўе ў Беларусі
* Каталіцтва ў Беларусі
* Пратэстанцтва ў Беларусі

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  *J. Gordon Melton*. Belarus // Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices / J. Gordon Melton, Martin Baumann. — Oxford, England: ABC CLIO, 2010. — С. 314. — 3200 с. — ISBN 1-57607-223-1.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Хрысціянства ў Беларусі на Вікісховішчы |
**Дхі́мба**, або **зе́мба** (саманазвы *Ovadhimba*, *Ovazemba*) — афрыканскі народ на памежжы Намібіі і Анголы. Агульная колькасць (2022 г.) — 41 200 чалавек.

У даўнія часы дхімба ўваходзілі ў адзіную супольнасць з хімба і герэра. Самі дхімба лічаць сябе старажытнымі насельнікамі занятых імі тэрыторый. 

Асноўныя традыцыйныя заняткі — пастаральная жывёлагадоўля і ручное земляробства. Трымаюць кароў, коз, радзей авечак. Вырошчваюць проса, кукурузу, гародніну. Звычайная ежа — кукурузная каша з малаком. Ялавічыну амаль не ўжываюць, паколькі берагуць кароў як сваё асноўнае багацце. 

Традыцыйны тып паселішча — сядзіба *ангранда*, у якой жыве буйная пашыраная сям'я або род. Яна складаецца з загона для свойскай жывёлы ў цэнтры, вакол яго ўзводзяць невялікія хаціны з галля і скур, а за імі — тын. Каля хаціны родавага старасты распальваюць свяшчэннае вогнішча *акарува*. 

Дхімба вядуць адлік сваяцтва па лініі як бацькі, так і маці. Сыны пасля жаніцьбы часцей застаюцца ў родзе бацькі, пасуць яго статкі, але не атрымоўваюць іх у спадчыну. Затое, яны могуць разлічваць на спадчыну ад братоў маці. Распаўсюджаны раннія жаночыя шлюбы, хаця да паўналецця маладыя жонкі застаюцца з бацькамі. Паміж родамі захоўваюцца палітычныя і ваенныя саюзы, падмацаваныя супольнымі шлюбамі і сваяцтвам. У 2012 — 2013 гг. дхімба арганізаваліся для пратэстаў супраць урада Намібіі, які не прызнае іх правоў на занятыя землі. 

Традыцыйная рэлігія ўяўляе сабою культ продкаў. Многія вернікі спавядаюць хрысціянства.

Спасылкі
--------

* DECLARATION OF THE ZEMBA PEOPLE OF NAMIBIA – 12 February 2012
* Barbara Cameron, Janet Kunkel A SOCIOLINGUISTIC SURVEY OF THE DHIMBA LANGUAGE
* THE HIMBA AND ZEMBA PEOPLE
* Namibia: Growing frustration in Kaokoland: 1000 Himba and Zemba protest again against dam and human rights violations
**Дыв́ізія карабл́ёў** (лац.: Divisio — падзел) — асноўнае тактычнае злучэнне флоту.

У эпоху парусных караблёў галоўным баявым злучэннем флоту была эскадра. Эскадра складалася з трох дывізій: 1-я дывізія - *кордэбаталія* — знаходзілася ў цэнтры баявога парадку і ўзначальвалася адміралам (ён жа камандаваў ўсёй эскадрай); 2-я — *авангард* — размяшчалася ў галаве баявога парадку, яна ўзначальвалася віцэ-адміралам; 3. — *ар'ергард* — завяршала баявы парадак, яна ўзначальвалася контр-адміралам.

У сучасных флатах у склад эскадраў могуць уваходзіць некалькі дывізій або брыгад, асобныя дывізіёны мінна-тральных, супрацьлодачных і малых ракетных караблёў, падводных лодак розных класаў, а таксама дапаможныя суда.

У Рускім Імператарскім флоце дывізіі існавалі з пачатку XIX стагоддзя і да яго ліквідацыі пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі. У 1927-1929 гадах у складзе Марскіх сілах Балтыйскага флоту знаходзілася дывізія лінейных караблёў, пазней расфармаваная. З 1951 году ішло маштабнае фарміраванне дывізій ў складзе Ваенна-Марскога Флота СССР.

У складзе ВМС ЗША апошняя дывізія была расфармаваная ў 1974 годзе. У складзе сучасных флатоў свету, за выключэннем ВМФ Расіі, дывізій не існуе.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6). с.274

| ⛭Сучасная іерархія ваенных фарміраванняў |
| --- |
| Падраздзяленні | 
* пост
* звяно
* аддзяленне/экіпаж/разлік
* узвод
* рота/батарэя/эскадрылля
* батальён/дывізіён

 |
| Часці | 
* асобная рота/эскадрылля
* асобны батальён/дывізіён/дывізіён караблёў
* полк

 |
| Злучэнні | 
* брыгада/брыгада караблёў
* дывізія/дывізія караблёў
* корпус

 |
| Аб’яднанні | 
* эскадра
* аператыўная эскадра
* армія
* група армій
* аператыўны флот
* фронт/акруга (група)/флот
* тэатр ваенных дзеянняў
* войскі (сілы)
* узброеныя сілы

 |
**«Стумбрас»** (літ.: Futbolo klubas „Stumbras") — былы літоўскі футбольны клуб з Каўнасa. У 2015—2019 гадах выступаў у A Лізе.

Гісторыя
--------

Клуб быў заснаваны ў 2013 годзе на базе Нацыянальнай футбольнай акадэміі, якая была створана ў 2006 годзе пры падтрымцы УЕФА. За два гады «Стумбрас» здолеў падняцца ў А Лігу, дзе стаў займаць месцы ў сярэдзіне табліцы. У 2017 годзе клуб стаў уладальнікам Кубка Літвы.

У сезоне 2019 «Стумбрас» атрымаў хатнія перамогі над лідарамі чэмпіянату — «Жальгірысам» і «Судувай». Аднак, пазней у клуба пачаліся фінансавыя праблемы, з-за якіх у чэрвені ён не быў дапушчаны да ўдзелу ў Лізе Еўропы, а ў ліпені быў выключаны з А Лігі і спыніў існаванне. У застаўшыхся матчах «Стумбрасу» было прысуджана тэхнічнае паражэнне 0:3.

Дасягненні
----------

### Нацыянальныя

* **А Ліга**
	+ **4 месца (1):** 2018
* **Першая ліга**
	+ **Пераможца (1):** 2014
* **Кубак Літвы**
	+ **Пераможца (1):** 2017
	+ **Фіналіст (1):** 2018

* **Суперкубак Літвы**
	+ **Пераможца (0):**
	+ **Фіналіст (1):** 2018

Статыстыка выступленняў
-----------------------

### Чэмпіянат Літвы

| Сезон | Ліга | М | Г | В | Н | П | Галы | Ачкі | Заўвагі |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2013 | Другая — зона Поўдзень (Д3) | **2** | 24 | 17 | 4 | 3 | 79–32 | **55** |  Выхад у Першую лігу |
| 2014 | Першая (Д2) | **1** | 31 | 19 | 7 | 5 | 73–29 | **64** |  Выхад у A Лігу |
| 2015 | A Ліга (Д1) | **7** | 36 | 11 | 8 | 17 | 51–74 | **41** |  |
| 2016 | A Ліга (Д1) | **5** | 33 | 8 | 9 | 16 | 43–63 | **33** |  |
| 2017 | A Ліга (Д1) | **7** | 28 | 4 | 10 | 14 | 23–42 | **22** |  |
| Пераходныя матчы1 |  | 2 | 2 | 0 | 0 | 5–1 |  |  |
| 2018 | A Ліга (Д1) | **4** | 33 | 15 | 6 | 12 | 45–35 | **51** |  |
| 2019 | A Ліга (Д1) | **8** | 28 | 4 | 3 | 21 | 12–60 | **15** | **Расфарміраваны** |
|

* **1** Пераходныя матчы за месца ў A Лізе супраць «Бангі», другой каманды Першай лігі 2017 (2:1, 3:0).

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт  (літ.)
* Старонка на сайце *alyga.lt*  (літ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кэмпбел.

**Астравы Кэмпбел** (англ.: Campbell Islands) — архіпелаг на паўднёвым захадзе Ціхага акіяна. Уваходзіць у склад Новай Зеландыі. Агульная плошча — 113,31 км². Сталага насельніцтва няма.

Гісторыя
--------

Астравы адкрыты ў 1810 г. аўстралійскімі паляўнічымі на ластаногіх і названы ў гонар суднаўладальніка іх карабля. Да 1830-ых гг. на востраве Кэмпбел спыняліся зверабоі і кітабоі, якія пабудавалі лагер Кука, рэшткі якога можна ўбачыць і ў нашы дні.

Навуковыя даследаванні пачаліся з 1840 г. У 1874 г. Кэмпбел наведала французская навуковая экспедыцыя.

У 1895—1931 гг. на астравах вялася сельскагаспадарчая дзейнасць. Тут утрымлівалі вялікі статак авечак. Аднак эканамічная дэпрэсія прывяла да праблем з транспартам і зрабіла жывёлагадоўлю стратнай.

У 1954 г. астравы Кэмпбел былі абвешчаны запаведнікам, а ў 1998 г. разам з іншымі новазеландскімі субантарктычнымі тэрыторыямі трапілі ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Геаграфія
---------

Карта
Астравы Кэмпбел знаходзяцца прыкладна за 700 км на поўдзень ад Новай Зеландыі. Маюць вулканічнае паходжанне. Большую плошчу займае самы вялікі востраў Кэмпбел — 112,68 км². Астатнія астравы ўяўляюць сабою паднятыя з вады скалы і каменна-пясчаныя выспы. Рэльеф асноўнага вострава гарысты. Найвышэйшая кропка — гара Хоні (569 м). Шмат рэк і ручаёў.

Клімат субантарктычны вільготны. Сярэдняя тэмпература студзеня 7,1 — 12,1 °C, ліпеня 3 — 6,9 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў 1329 мм. З-за высокай вільготнасці захоўваецца сталае пахмурнае надвор'е. Горныя вяршыні зацягнуты смугой.

Прырода
-------

Кветкі
Астравы Кэмпбел славяцца багаццем флоры. Налічваецца прыкладна 128 сасудзістых раслін мясцовага паходжання і яшчэ каля 50 завезеных чалавекам. Асабліва вылучаюцца зараснікі гіганцкай травы.

Першародная фаўна прадстаўлена пераважна марскімі птушкамі. На скалах ахвотна селяцца буравеснікападобныя і пінгвіны. З-за нашэсця пацукоў практычна вымерлі мясцовыя качкі. Аднак некаторая колькасць гэтых птушак захавалася на іншых субантарктычных астравах. У 2004 г. яны былі інтрадуцыраваны зноў. Пляжы — месца размнажэння ластаногіх.

У выніку чалавечай дзейнасці на астравах з’явіліся пацукі, здзічэлыя каты, сабакі, авечкі, каровы, якія распладзіліся і наносілі незлічоныя страты карэнным відам. Аднак з 1970-ых гг. вялася праца па іх выдаленню. У 1987 г. былі канчаткова знішчаны каровы, у 1991 — авечкі, у 2001 г. — пацукі.

Спасылкі
--------

* Offshore islands and conservation Campbell Island Архівавана 4 студзеня 2014.
* 2001 RAT ERADICATION PROJECT
* Campbell Island — Past, Present and Future Архівавана 7 лютага 2013.
* Weather
**Цёбза** (руск.: Тёбза) — рака ў Кастрамской вобласці Расіі; левы прыток ракі Кастрама (упадае за 102 км ад яе вусця).

Даўжыня — 140 км, плошча вадазборнага басейна — 1160 км², сярэдні расход вады за 34 км ад вусця — 8,54 м³/с. Выцякае з невялікага возера Скамарохаўскае на поўначы Астроўскага раёна Кастрамской вобласці. Цячэ на ўсім працягу на паўночны захад, моцна пятляючы. Шырыня ракі ў вярхоўях не перавышае 10 метраў, затым рака пашыраецца да 20-30 метраў. Хуткасць цячэння невялікая.

У верхнім і сярэднім цячэнні лясныя ўчасткі па берагах чаргуюцца з лугамі і балотамі; у ніжнім за вялікім сялом Барок Цёбза ўваходзіць у зону суцэльнага лесу. На левым беразе Цёбзы ў сяле Барок размешчаны старадаўні Свята-Прадцечанскі Якава-Жалезнабароўскі манастыр.

Зноскі
------

1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
2. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8). — карта Кастрамской вобласці
**Кэгон** (яп.: 華厳滝) — вадаспад у раёне горада Ніко, прэфектура Татыгі, Японія. Размешчаны ў нацыянальным парку Ніко, на рацэ Даягава, якая выцякае з усходняй часткі горнага возера Цюдзэн-дзі. Калісьці рэчышча ракі было перагароджана лававымі патокамі вулкана, і цяпер яно спадае з вышыні 97 м. Па баках асноўнага цячэння знаходзяцца прыкладна дванаццаць невялікіх вадаспадаў, сцякаюць праз расколіны ў гарах і зацвярдзелых лававых патоках.

  

Назва вадаспаду ўзята з будысцкіх сутраў (Кэгонге (яп.: 华 厳 経), Аватамсака-сутра). У Ніко 48 вадаспадаў, але Кэгон — самы вядомы. Кэгон уваходзіць у лік трох найпрыгажэйшых вадаспадаў Японіі разам з вадаспадам Наты ў прэфектуры Вакаяма, вадаспадам Фукурода ў прэфектуры Ібаракі. Падысці да вадаспаду было складана, пакуль у 1900 годзе ля яго падножжа не быў пабудаваны чайны дамок. У 1930 годзе быў уведзены ў дзеянне пад'ёмнік. Улетку ля вадаспада можна назіраць ластавак.
Вымярэнне хуткасці адступлення вадаспаду, вырабленае ў 2003 годзе паказала, што вадаспад набліжаецца да возера на 1,8 см у год. Вадаспад Кэгон папулярны сярод турыстаў, дапаўняючы культурныя славутасці уключанага ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА горада Ніко.

Самагубствы
-----------

Развітальная запіска з Місаа Фудзімура
Вадаспад вядомы як месца частых самагубстваў сярод маладых японцаў (Эфект Вертэра), пачынаючы з мая 1903 года, калі з яго саскочыў 18-гадовы студэнт філасофіі Місаа Фудзімура. Перад самагубствам Фудзімура пакінуў вершаваную перадсмяротную запіску на камлі, пазней растыражаваную СМІ.

Зноскі
------

1. ↑  Kegon Waterfall (англ.)(недаступная спасылка).  Nikko Tourist Association. Архівавана з першакрыніцы 14 красавіка 2012. Праверана 9 студзеня 2010.
2. ↑  Recession Rates of Kegon Falls in Nikko, Tochigi Prefecture, Japan (англ.)(недаступная спасылка — *гісторыя* ).  Journal of Geography (26 ліпеня 2003).(недаступная спасылка)
3. ↑  Lake Chuzenji(недаступная спасылка)  (англ.) — артыкул з *Encyclopædia Britannica Online*. Праверана 9 студзень 2010.

Спасылкі
--------

* A trip to Kegon Falls with fall colours

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Кандукэто́р** (рум.: conducător — «правадыр») — тытул, які выкарыстоўвася шэрагам румынскіх палітыкаў.

Паходжанне тэрміна
------------------

Слова паходзіць ад румынскага дзеяслова *a conduce* (ад лац.: ducere — «весці»), і роднасна тытулам дучэ, дож, а таксама лац.: dux (правадыр) і англ.: duke (герцаг). Па сваім значэнні аналагічны, напрыклад, тытулам фюрара нацысцкай Германіі і каўдылья ў Іспаніі часоў Франка.

Выкарыстанне
------------

Упершыню быў выкарыстаны ў якасці дадатковага тытула каралём Каралем II у апошнія гады кіравання рэжыму Фронту нацыянальнага адраджэння, і неўзабаве быў прыняты маршалам Іонам Антанэску, які 14 верасня 1940 года атрымаў дыктатарскія паўнамоцтвы. Намінальна Антанэску займаў пасаду прэм'ер-міністра, а главой дзяржавы з'яўляўся кароль Міхай I, аднак рэальная ўлада была засяроджана ў руках Антанэску. Паводле меркавання гісторыка Адрыяна Чараяну, выкарыстоўваючы гэты тытул, Антанэску жадаў падкрэсліць сувязь з Германіяй, а з моманту выпадзення з урада Жалезнай гвардыі (гл. Нацыянал-легіянерская дзяржава) — таксама рэжым сваёй асабістай улады.

Тытул быў адроджаны прэзідэнтам Сацыялістычнай Рэспублікі Румыніі Нікалае Чаўшэску пачынаючы з 1968 года, калі роля Камуністычнай партыі Румыніі саслабла і ўзнік культ асобы Чаўшэску. Паралельна выкарыстоўваўся больш рэдкі тытул «кырмач» (рум.: carmaci — стырнік), запазычаны з лексікону КНДР і мааісцкай КНР. Тытул павінен быў падкрэсліваць асабістую ўладу Чаўшэску, а таксама яго сімвалічную сувязь з князямі Валахіі і Малдовы (іншыя параўнанні праводзіліся паміж Чаўшэску і старажытнымі правадырамі дакаў).

Гл. таксама
-----------

* Фюрар
* Правадырызм
* Дучэ
* Каўдылья
* Паглаўнік
Гусар у даламане
**Далама́н, Долман, Дольман** (ад венг.: dolmány < турэцк.: dolaman — «даўгакрылае адзенне», «халат») — венгерскае народнае адзенне, а таксама выгляд ваеннага мундзіра. У Турцыі гэта было доўгае мужчынскае адзенне з вузкімі рукавамі. У XVIII стагоддзі гэтую вопратку запазычылі венгры. Венгерскі даламан больш падобны на доўгую куртку ніжэй каленяў, пашытую з сукна або аксаміту. На грудзях, руках і знізу упрыгожаны нашытымі шнурочкамі, зашпількамі «брандэнбург», тасьмой. Паступова пашыў гэтай курткі змяняўся, яна станавілася карацей.

Султан Ахмед III  (руск.) (бел. (1703—1730) з двума слугамі ў даламанах
З часам даламан стаў традыцыйным адзеннем венгерскіх гусар  (укр.) (бел.. З XVIII ст. мода на ваенны даламан распаўсюджвалася ў розных еўрапейскіх краінах. У Польшчы даламан называлі «гусаркай» (*huzarka*), паколькі гэта было адзенне гусараў. Таксама даламан набыў зусім іншы выгляд. Цяпер гэта была кароткая куртка, але з такім жа спосабам аздаблення. Па-над даламанам на левае плячо накідалі менцік  (укр.) (бел. — падшытую мехам куртку. У 1849 годзе даламаны пачалі знікаць з венгерскіх падраздзяленняў аўстрыйскай арміі. Затое гусары пачалі насіць мундзір атылу  (укр.) (бел. — таксама на аснове традыцыйнага венгерскага адзення.

Зноскі
------

1. ↑  Лазука, Барыс Андрэевіч. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777890018 |
**Медзазол** — возера ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці.

Плошча 3,02 км². Найбольшая глыбіня 5,3 м. Даўжыня 2,96 км. Найбольшая шырыня 1,4 км. Даўжыня берагавой лініі 9,0 км. Аб'ём вады 8,1 млн м³. Плошча вадазбору 381 км².

Знаходзіцца ў басейне ракі Бярэзіна (прыток Дняпра, цячэ праз возера), за 18 км на паўночны ўсход ад горада Докшыцы, каля вёскі Бірулі. Схілы катлавіны нізкія, забалочаныя, тарфяністыя, параслі лесам, на поўнач вышынёй 4—8 м, разараныя. Бераг і нізкія, забалочаныя, тарфяністыя, на паўднёвым захадзе зліваюцца са схіламі катлавіны, пясчаныя. Дно сапрапелістае. Моцна зарастае, шырыня паласы расліннасці 80—100 м, пашырана да глыбіні 1,5—2 м.

Літаратура
----------

* Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 2007.

1. ↑  GeoNames — 2005. Праверана 9 ліпеня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Чорнае.

**Чорнае возера** (руск.: Чёрное озеро) — возера ў Невельскім раёне Пскоўскай вобласці Расіі ў басейне ракі Обаль.

Плошча воднай паверхні 1,736 км² (1,8 км разам з астравамі). Найбольшая глыбіня возера 6 м, сярэдняя каля 3 м. Плошча вадазбору 12,81 км².

Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Берагавая лінія звілістая. На возеры маюцца астравы. Возера праточнае. Упадае пратока з возера Белае і ручай з возера Вастрабусіцы. У паўночна-ўсходняй частцы выцякаюць пратокі, злучаючыя Чорнае з возерам Існа і ракой Чарнец.

У возеры водзяцца лешч, шчупак звычайны, акунь, плотка, гусцяра, краснапёрка, судак і іншыя віды рыб.

Зноскі
------

1. ↑  Ліст карты N-35-12. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 г. Архівавана 1 мая 2013.
2. 1 2 3  Фонд водоёмов Псковской области Архівавана 30 чэрвеня 2019.  (руск.)

Літаратура
----------

* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 13. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Озёра Невельского района  (руск.)
* Фонд водоёмов Псковской области Архівавана 30 чэрвеня 2019.  (руск.)
**Заляцанне** — паводзіны чалавека і жывёл, якія папярэднічаюць спараванню.

Ролі
----

Звычайна актыўным бокам пры заляцанні з’яўляецца самец, а пасіўнай — самка. Гэта звязана з тым, што самка ўяўляе вялікую каштоўнасць як адказная за развіццё нашчадкаў. У традыцыйных чалавечых грамадствах, як правіла, актыўны мужчына; праява занадта вялікай энергіі ў гэтым дачыненні жанчыны ці мужчына, які не жадае заляццання, асуджаюцца. Толькі ў некаторых сучасных грамадствах (еўрапейскім і паўночнаамерыканскім) жанчыне дазволена выступаць у якасці ініцыятара заляцання.

Пры полігамных адносінах, самец падчас заляцання зацікаўлены ў найхутчэйшым спараванні, каб перайсці да наступнай самкі, у той час як самка імкнецца павялічыць перыяд заляцання, каб выбраць вартага самца з многіх варыянтаў.

Функцыі
-------

Галоўная задача заляцання — дапамагчы самцы выбраць найбольш здаровага і моцнага самца яе віду. Акрамя гэтага, заляцанне прымушае самку і самца ўзгадняць свае дзеянні ў час спаравання і паскарае гарманальнае развіццё самкі.
**Міжнародны аэрапорт Найбай** (в’етн.: Sân bay Quốc tế Nội Bài), (IATA: **HAN**, ICAO: **VVNB**) — аэрапорт сумеснага базавання, размешчаны за 45 кіламетраў ад цэнтра в’етнамскай сталіцы Ханоя. Адкрыты ў 1965 годзе.

Першы ў паўночнай частцы краіны і трэці ва ўсім В’етнаме аэрапорт па пасажырапатоку ў год. Міжнародны аэрапорт Найбай эксплуатуе дзве узлётна-пасадачныя паласы: 11R / 29L даўжынёй 3800 метраў з бетонным пакрыццём, абсталяваную па катэгорыі CAT II (адкрыта ў жніўні 2006 года) і больш старую 11L / 29R даўжынёй 3200 метраў з бетонным пакрыццём, абсталяваную па катэгорыі CAT I.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Міжнародны аэрапорт Найбай
* Інфармацыя пра аэрапорт VVNB з сайта World Aero Data.
**Міжнародны аэрапорт Лонгтхань** (*Sân bay quốc tế Long Thànht*) — галоўны аэрапорт В’етнама. Знаходзіцца за 40 кіламетраў на ўсход ад Хашыміна.
Будаўніцтва пачнецца ў 2015 годзе і завершыцца ў 2020 годзе. У 2020 годзе яна будзе мець тэрмінал, узлётна-пасадачных палос 2 (4000 м), здольныя служыць 25000000 пасажыраў па гадах. Другі этап завершыцца ў 2030 годзе, з 2 тэрміналаў і ўзлётна-пасадачных палос 3, здольныя служыць 50000000 пасажыраў у год.
Кошт першага этапу складае 6,7 млрд. долараў ЗША. Гэта будзе адным з буйных аэрапортаў у Азіі і самым вялікім аэрапортам ў В'етнаме.

Спасылкі
--------

* Tổng công ty Cảng hàng không miền Nam (Southern Airports Corporation
**Міжнародны дзень валанцёра ў імя эканамічнага і сацыяльнага развіцця** (англ.: International Volunteer Day for Economic and Social Development, ісп.: Día Internacional de los Voluntarios para el Desarrollo Económico y Social, фр.: Journée internationale des volontaires pour le développement économique et social) — адзін з міжнародных дзён ААН. Прысвечаны асобам, якія займаюцца валанцёрствам.

Генеральная Асамблея ААН у 1985 годзе на сваёй 40-й сесіі ў спецыяльнай рэзалюцыі прапанавала ўрадам адзначыць 5 снежня як «Міжнародным днём валанцёра ў імя эканамічнага і сацыяльнага развіцця» (рэзалюцыя № A / RES / 47/3), заклікаючы іх ажыццявіць меры па абуджэнню людзей ва ўсіх сферах жыцця прапаноўваць свае паслугі ў якасці валанцёраў.

У сваіх штогадовых паведамленнях да Дня валанцёра Генеральны сакратар ААН высока ацэньвае ролю і значэнне валанцёраў, незалежна ад іх канкрэтнай дзейнасці. Ён адзначае выкарыстанне інфармацыйных тэхналогій у валанцёрстве: стварэнне баз даных і вэб-сайтаў, распрацоўцы навучальных праграм для школ і іншыя задачы, якія можна выканаць з дапамогай хатняга камп’ютара. Генеральны сакратар заклікае ўрады стварыць больш магчымасцяў для валанцёраў для развіцця.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка Дня валанцёраў  (англ.) (ар.) (ісп.) (кіт.) (руск.) (фр.)
* Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі № 40/212  (англ.) (ар.) (ісп.) (кіт.) (руск.) (фр.)
**Кандрацьеўскі праспект** — адна з цэнтральных магістралей Калінінскага раёна Санкт-Пецярбурга. Праходзіць ад Арсенальнай вуліцы да праспекта Мечнікава. Нумарацыя дамоў — ад Арсенальнай вуліцы.

Гісторыя назвы
--------------

У XIX стагоддзі ад прозвішча ўладальніка сядзібы «Палюстрава» графа А. Р. Кушалева-Безбародкі праспект атрымаў назву Безбародкінскі або Безбародкіна. 26 снежня 1918 года праспект быў перайменаваны ў гонар камісара часоў грамадзянскай вайны Аляксандра Кандрацьева (1900—1918, пахаваны на Багаслоўскіх могілках). На доме № 1 усталяваная мемарыяльная дошка, а ў скверы каля дома ў 1958 годзе быў усталяваны помнік. Да 1925 года назва праспекта існавала ў форме праспект Кандрацьева.

Гісторыя
--------

Праспект быў пракладзены ў другой палове XVIII стагоддзя, падчас добраўпарадкавання тэрыторыі сядзібы «Палюстрава».

У 1901—1902 гадах на рагу Безбародкінскага праспекта і Цімафееўскай вуліцы (цяпер вуліца Ватуціна) была пабудавана капліца св. Аляксандра Неўскага (архітэктар Ю. К. Рэйнер). Разбурана ў 1930-х гадах.

У 1928—1931 гадах на ўчастку, абмежаваным Кандрацьеўскім праспектам, вуліцай Жукава, Чычурынскім завулкам і Палюстраўскім праспектам, быў пабудаваны Кандрацьеўскі жыллёвы масіў.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
Кухар-кандытар з дапамогай кандытарскага мяшка ўпрыгожвае крэмам торт да Дня Святога Патрыка
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мяшок.
**Кандытарскі мяшок** — прадмет кухоннага начыння, прызначаны для дакладнага нанясення дэкаратыўных дэталяў з узбітых вяршкоў, кандытарскіх крэмаў, маянэзу ці надання формы цесту, напрыклад для печыва ў формачках ці на блясе. Выконваецца з непрамакальнай тканіны і мае конусападобную форму. Кандытарскі мяшок дапаўняюць некалькі насадак-наканечнікаў для прадуктаў рознай кансістэнцыі з рознага памеру адтулінамі, часам фігурнай формы.

Розныя насадкі

Літаратура
----------

* Посуда и приспособления // 500 видов домашнего печенья: Из венгерской кухни / К.А. Бибиков. — Ужгород: Карпати, 1987. — С. 5. — 213 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кандытарскі мяшок
* Fruit-sweet and sugar-free : prize-winning pies, cakes, pastries, muffins & breads from the Ranch Kitchen Bakery (англ.)
* Cake decorating for the first time (англ.)
Катабан (блакітны) са сталіцай у Тымне
Катабан. Хлопчык на льве.
**Катабан**(араб. **مملكة قتبان**‎‎) — дзяржава ў Паўднёвай Аравіі, якая існавала ў I тыс. да н.э. — II ст. н.э. Сталіцай Катабана была Тымна. Размяшчалася на захад ад Хадрамаўта і на ўсход ад Сабейскага царства.

У V—II стст. да н.э. Катабан становіцца наймацнейшай дзяржавай поўдня Аравіі, а яго кіраўнік бярэ тытул *мукарыб* — паказчык паўднёвааравійскай гегемоніі. Незадоўга да канца IV ці ў пачатку III стагоддзі да н.э. Катабану ў часы кіравання караля Яду'іба Йігала I  (ням.) (бел. верагодна, у саюзе з суседнімі дзяржавамі Маін і Хадрамаўт удалося пазбавіцца ад сабейскай гегемоніі.

У I ст. да н.э. у Катабане была прадпрынятая адна з першых у свеце спроб стварэння прадстаўнічай дэмакратыі ў форме своеасаблівай «канстытуцыйнай манархіі». У I ст. н.э. Катабан быў захоплены Хім'ярам.

Ва II ст. н.э. пасля распаду 1-й Хім'ярыцкай імперыі, Катабану на некалькі дзясяткаў гадоў удалося аднавіць сваю незалежнасць, аднак у канцы II ст. ён быў заваяваны Хадрамаўтам, а затым перайшоў пад кантроль Сабы. У канцы таго ж стагоддзя тэрыторыя Катабана перайшла пад кантроль Хім'яра.

Зноскі
------

1. ↑  Korotayev A. Socio-Political Conflict in the Qatabanian Kingdom? (A preliminary re-interpretation of the Qatabanic inscription R 3566). *Proceedings of the Seminar for Arabian Studies* 27 (1997): 141—158.
2. ↑  Bafaqīh, M. ‛A. *L'unification du Yémen antique. La lutte entre Saba’, Himyar et le Hadramawt de Ier au IIIème siècle de l'ère chrétienne*. Paris, 1990 (Bibliothèque de Raydan, 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Катабан
* ГІСТОРЫЯ СТАРАЖЫТНАГА ЎСХОДУ
* Socio-Political Conflict in the Qatabanian Kingdom? (A preliminary re-interpretation of the Qatabanic inscription R 3566). *Proceedings of the Seminar for Arabian Studies* 27 (1997): 141—158
**Сера-Хадсан** (ісп.: Cerro Hudson, ісп.: Volcán Hudson) — актыўны вулкан у Андах на тэрыторыі Чылі. Адносіцца да стратавулканаў.

Вывяржэнне 1991 года
--------------------

Буйное плініянскае вывяржэнне вулкана Сера-Хадсан адбылося ў жніўні — кастрычніку 1991 года (5 балаў па шкале вывяржэнняў VEI). Падчас вывяржэння ў атмасферу было выкінута 4,3 км³ попелу. Частка ледавіка на вяршыні растала і ў выглядзе гразевых патокаў абрынулася ўніз. Пры вывяржэнні ніхто не пацярпеў, але сотні людзей былі эвакуяваныя з ваколіц вулкана. Вулканічны попел выпаў не толькі на тэрыторыі Чылі і Аргенціны, але і ў паўднёвай частцы Атлантычнага акіяна і на Фалклендскіх астравах. Акрамя попелу ў атмасферу таксама было выкінута вялікая колькасць газападобнага дыяксіду серы і аэразоляў. Вывяржэнне вулкана Сера-Хадсан і і яшчэ больш магутнае вывяржэнне вулкана Пінатуба у тым жа годзе выклікала ўсеагульны астуджальны эфект на працягу наступных двух гадоў. Актыўнасць вулкана таксама назіралася ў 2011 годзе.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh97003870 · VIAF: 627145857985523021602 |
**Пхеньянскі міжнародны аэрапорт Сунан** (кар. 평양순안국제공항, 平壤順安國際空港) (IATA: **FNJ**, ICAO: **ZKPY**) — асноўны аэрапорт Паўночнай Карэі, галоўны транзітны вузел дзяржаўнай авіякампаніі Air Koryo. Размешчаны за 24 км ад цэнтра Пхеньяна.

Апісанне
--------

Станам на 2011 год рэжым працы аэрапорта летам — з 6:00 да 22:00, а зімой — з 7:00 да 21:00.

Сунан мае 2 узлётна-пасадачныя паласы (01/19 і 17/35), станам на 2022 год аэрапорт эксплуатуе адну ўзлётна-пасадачную паласу (17/35).

У аэрапорце базуецца нацыянальная дзяржаўная авіякампанія Air Koryo.

У 2011 годзе пачалася рэканструкцыя аэрапорта. Да ліпеня 2015 года быў пабудаваны новы тэрмінал.

Гісторыя
--------

Па заканчэнні савецка-японскай вайны у перыяд з верасня 1945 года па 1949 год на аэрадроме базіравалася 252-я штурмавая авіяцыйная Чырванасцяжная дывізія на самалётах Іл-2 і Іл-10, у лютым 1949 года пераназваная ў 109-ю штурмавую авіяцыйную Чырванасцяжную дывізію.

Пункты прызначэння і перавозчыкі
--------------------------------

### Унутраныя

* **Air Koryo**
	+ Чханджын
	+ Хэджу
	+ Хамхын
	+ Самджыён

### Абласныя

| Авіякампанія | Напрамак |
| --- | --- |
| Кітай Air China | Пекін-Сталічны |
| Карэйская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка Air Koryo | Пекін-Сталічны, Пудун (Шанхай), Шэньян, Уладзівасток **Чартарныя рэйсы**: Шэньчжоў, Харбін |

Зноскі
------

1. ↑  Air Koryo — The Official Webpage of the national airline of the DPRK Архівавана 16 кастрычніка 2009 года.
2. 1 2  timetable **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 21 мая 2016. Праверана 22 верасня 2022.
3. ↑  North Korea’s Air Koryo flying to Shanghai twice weekly — UPI.com
**Малака** (яванск.: بندر ملاک, кіт.: 马六甲 市, піньінь: ma liu jia shi, таміл.: மலாக்கா மாநகரம், раней вядомая як ***Ката Малака*** — сталіца малазійскага штата Малака. Насельніцтва горада складала 484,885 ў 2010 годзе. Гэта адзін з найстарэйшых малайзійскіх гарадоў у Малакскім праліве, які стаў паспяховым перавалачным пунктам у эпоху Малакскага султанату. Сучасны горад быў заснаваны суматрыйскім князем Парамешварай, які ўцёк з Малайскага паўвострава, калі Шрывіджая напала на Маджапахіт. Пасля стварэння Малакскага султаната, на яе была звернута ўвага трэйдараў з краін Блізкага Усходу, Паўднёвай і Усходняй Азіі, а таксама партугальцамі, якія прэтэндавалі на дамінаванне на гандлёвых шляхах у Азіі. Пасля заваявання Малакі партугальцамі, горад стаў месцам канфлікту, калі султанат Ачэх і Джахор паспрабавалі ўзяць горад пад кантроль ад партугальцаў.

Ачэх значна аслаб пасля шэрагу войнаў за гэтыя тэрыторыі, у той час як Джахор пашырыў свой уплыў на тэрыторыі, раней страчаную Ачэх на Суматры, таму яны ўступілі ў супрацоўніцтва з галандцамі, якія прыбылі, каб усталяваць панаванне над Явай і Малукскімі астравамі. Аднак з-за ўнутранай барацьбы імперыя аказалася падзеленай. У 1641 годзе Малакай авалодалі галандцы, а ў 1795 годзе ім на змену прыйшлі англічане. У складзе Брытанскай імперыі горад пачаў расці. Развіццё і росквіт былі, аднак, спынены з прыходам японцаў падчас Другой сусветнай вайны, многія з жыхароў горада былі вымушаны пабудаваць чыгунку смерці ў Бірме. Пасля вайны, горад быў вернуты Брытаніі і заставаўся сталіцай Малакі, што працягвалася да ўтварэння Малайзіі ў 1963 годзе, а ў 2008 годзе ён быў уключаны ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Малайзіі.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Інданезіі Палембанг, Інданезія

Зноскі
------

1. ↑  Total population by ethnic group, Local Authority area and state, Malaysia **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Statistics Department, Malaysia (2010). Архівавана з першакрыніцы 14 November 2013. Праверана 12 March 2012.
2. ↑  Eight new sites, from the Straits of Malacca, to Papua New Guinea and San Marino, added to UNESCO’s World Heritage List **(нявызн.)**.  UNESCO (World Heritage Site) (7 ліпеня 2008). Архівавана з першакрыніцы 6 September 2015. Праверана 8 July 2008..

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Малака (горад)
Насавая слізь **Насавая слізь** (муканазальны сакрэт, разм. соплі) — слізь, якая выдзяляецца ў носе. Пры прастудзе, алергіі або пры астуджэнні (замярзанні) носа выдзяленне слізі павялічваецца. Залішняе выдзяленне муканазальнага сакрэту называецца катарам (насмаркам). Пры багатым катары муканазальны сакрэт сцякае па задняй сценцы насаглоткі.

Насавая слізь прадуцыруецца залозамі слізістай абалонкі поласці носа, служыць для ўвільгатнення ўдыхаемага паветра і зліпання удыхаемага пылу; таксама слізь валодае антысептычнымі ўласцівасцямі.

Пры залішнім вылучэнні муканазальнага сакрэту патрабуецца ачыстка носа пасродкам фарсіраванага выдыху праз яго (высмарківання), часам — прымяненне лекавых сродкаў (антыкангестанты, антыгістамінныя прэпараты і інш).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 119659977 |
**Мекнес** (араб. مكناس) — адзін з чатырох імперскіх гарадоў Марока, помнік Сусветнай спадчыны. Заснаваны каля Х ст. Важны эканамічны цэнтр паўночна-заходняй часткі краіны. Размешчаны ў 130 км ад сталіцы Рабат і ў 60 км ад Феса. Хуткасная шаша A2 паміж гэтымі двума гарадамі праходзіць праз Мекнес. Аўтадарогай даўжынёй 300 км Мекнес злучаны з Касабланкай. Адміністрацыйны цэнтр рэгіёну Мекнес-Тафілалет.

Насельніцтва
------------

Колькасць насельніцтва 536 тыс. чал (2004). Доля насельніцтва маладзейшых за 25 гадоў складае каля 60%.

Гаспадарка
----------

Гандлёвы цэнтр сельскагаспадарчага раёна (аліўкі, вінаград, цытрусэвыя). Прадпрыемствы харчовай, тэкстыльнай, хімічнай, цэментнай, дрэваапрацоўчай прамысловасці. Саматужная вытворчасць ганчарных і скураных вырабаў.

Транспарт
---------

Вузел аўтадарог. Міжнародны аэрапорт.

Навука і культура
-----------------

Універсітэт. Музеі: мусульманскага мастацтва, народнага мастацтва.

Славутасці
----------

Асноўныя славутасці Мекнеса пабудаваны падчас праўлення Ісмаіла ібн Шэрыфа. Да іх ліку адносіцца масіўная гарадская сцяна з квадратнымі вежамі і дзевяццю багата арнаментаванымі варотамі. Царская стайня Руа — адна з самых вялікіх у свеце, разлічана на размяшчэнне 12000 жарабцоў. Таксама поспехам сярод турыстаў карыстаюцца сады, для арашэння якіх зроблена вадасховішча плошчай 4 га.

Непадалёк ад Мекнеса распасціраюцца руіны антычнага Валюбіліса і гарадок Мулай-Ідрыс — сталіца першага мараканскага кіраўніка, Ідрыса.

* Гарадскія варотыГарадскія вароты
* У царскіх стайняхУ царскіх стайнях
* Медрэсэ Боў ІнаніаМедрэсэ Боў Інаніа
* Медрэсэ Боў ІнаніаМедрэсэ Боў Інаніа

Гарады-пабрацімы
----------------

* Cenon[d], Францыя (19 красавіка 2017)
* Алматы, Казахстан
* Арлеан, Францыя (кастрычнік 2020)
* Балоння, Італія (2020)
* Бурк-ан-Брэс, Францыя (4 кастрычніка 2018)
* Нім, Францыя (2005)
* Рэймс, Францыя
* Сантарэн, Партугалія (31 кастрычніка 1989)
* Тулькарм[d], Дзяржава Палесціна (19 красавіка 2017)
* /  Усходні Іерусалім, Дзяржава Палесціна / Ізраіль (29 студзеня 1990)
* Штральзунд, Германія (7 кастрычніка 2019)

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. 1 2
9. ↑
10. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мекнес

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n80067218 · VIAF: 129002623 |
**Міжнародны аэрапорт Кабул** — найбуйнейшы міжнародны аэрапорт Афганістана, знаходзіцца за 16 км ад цэнтра Кабула. З’яўляецца базавым для нацыянальных авіякампаній: Ariana Afghan Airlines, Kam Air, Safi Airways.

Аэрапорт пабудаваны ў 1960-х гадах. У 1970-х гадах выконваліся прамыя рэйсы ў Лондан і Франкфурт-на-Майне. З прыходам савецкіх войскаў выкарыстоўваўся выключна як ваенны аэрадром, у 1990-х гадах кантраляваўся талібамі. У кастрычніку 2001 года аэрапорт разам з ваеннымі самалётамі разбураны ВПС ЗША. У 2002 годзе адноўлены цывільныя авіярэйсы. 7 лістапада 2008 года Хамід Карзай урачыста адкрыў адноўлены будынак аэрапорта.

Зноскі
------

1. ↑  FlugRevue November 2009, S. 64-67, Auferstanden aus Ruinen

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Міжнародны аэрапорт Кабул
**Міжнародны гандбольны турнір чэмпіёнаў Добая** (сербск.: Међународни рукометни турнир шампиона Добој) — клубны таварыскі міжнародны турнір па гандболе сярод мужчынскіх камандаў, які праходзілы штогод у горадзе Добай, Рэспубліка Сербская, Боснія і Герцагавіна.

Правілы спаборніцтваў
---------------------

У турніры штогод бяруць удзел восем клубаў, сталым удзельнікам з'яўляецца мясцовы гандбольны клуб «Слога», тады як сем іншых удзельнікаў прыязджаюць па адмысловым запрашэнні, што выдаецца арганізатарамі. Каманды падзяляюцца на дзве групы, дзе кожная па чарзе гуляе з кожнай: каманды, якія занялі першыя месцы ў групах каманды адразу выходзяць у фінальную стадыю, тым часам як каманды, што размясціліся на другіх пазіцыях, змагаюцца за трэцяе месца. На матчах працуюць суддзі міжнароднай і федэральнай катэгорый. Прызёры турніру атрымваюць грашовую ўзнагароду, у апошнія гады яно складала 15 тыс. еўра за першае месца, 10 тыс. еўра за другое месца і 5 тыс. еўра за трэцяе месца. Дадаткова агаданы прызы самаму каштоўнаму гульцу турніру, прыз лепшаму брамніку, прыз лепшаму бамбардзіру, прыз за чыстую гульню.

Спасылкі
--------

* Балкан хендбал  (серб.)
* Татран освојио турнир у Добоју 2013.  (серб.)
**«Украінскія навіны»** (укр.: Українські новини) — інфармацыйнае агенцтва Украіны, заснаванае ў другой палове 1997 года. На 2014 г. выпускала 27 зводак паведамленняў, у тым ліку 11 штотыднёвых і 7 штомесячных аглядаў, на ўкраінскай, англійскай і рускай мовах. Агулам штодня пастаўляла каля 300 навін звыш 10 тыс. пакупнікам. Мела рэпартэраў ва ўсіх абласцях Украіны.

Гісторыя
--------

У другой палове 1997 г. Міхаіл Каламіец заснаваў агенцтва на аснове эканамічнай рэдакцыі «Укрінфарм-бізнес-навін», якую стварыў у 1993 г. і дзе ад таго часу працаваў рэдактарам да сваёй гібелі ў 2002 годзе. У 2000 г. палову акцый набыла «Агенцтва гуманітарных тэхналогій», што належала дэпутату Вярхоўнай Рады Украіны ад Народна-дэмакратычнай партыі  (укр.) (бел. Валерыю Харашкоўскаму  (укр.) (бел.. У 2004 г. спадкаемцы заснавальніка прадалі «Агенцтву гуманітарных тэхналогій» другую палову акцый. У маі 2006 г. агенцтва займела прэс-цэнтр (плошча 95 кв.м. на 70 месцаў) для нарадаў, прэзентацыяў, круглых сталоў, семінараў і трэнінгаў. На пачатку 2009 г. — фотаслужбу «Украінскае фота». У лютым 2013 г. украінскі прадпрымальнік Зміцер Фірташ  (укр.) (бел. набыў «У. А. Інтэр Медыя» разам з агенцтвам за $2,5 мільярды.

Зноскі
------

1. ↑  Смерть Михаила Коломийца - самоубийство без мотива?(нявызн.)..  Телекритика (25 лістапада 2002). Праверана 13 студзеня 2017.

Спасылкі
--------

* RSS-паток навін Архівавана 6 снежня 2013. (укр.)
* Украінскае фота (укр.)
* RSS-паток фотанавін Архівавана 9 ліпеня 2014. (укр.)
* Украінскія навіны
**Міжнародны аэрапорт імя Імама Хамейні** — міжнародны аэрапорт у Тэгеране. Будаваўся з 1981 года для разгрузкі адзінага тэгеранскага аэрапорта «Мехрабад», які не спраўляўся з ростам аб’ёмаў перавозак. Названы ў гонар Рухалы Мусаві Хамейні.

Плошча міжнароднага авіятэрмінала — 13 тысяч гектараў, ён абсталяваны самым сучасным абсталяваннем, на пабудову затрачана каля 60 мільёнаў долараў. 1 лютага 2004 года адбылося адкрыццё першай чаргі міжнароднага аэрапорта.
Адкрыты 30 красавіка 2005 года. Першапачаткова аэрапорт прымаў рэйсы толькі з дзяржаў Персідскага заліва. З лістапада 2007 аэрапорту перададзеныя міжнародныя рэйсы з аэрапорта «Мехрабад».

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт аэрапорта
**Vario LF3** — чэшскі васьміосны шарнірна-сучленены трамвайны вагон з пераменным узроўнем падлогі. Распрацаваны заводам Прагаімекс. Доля нізкай падлогі — 50 %.

Технічныя характарыстыкі
------------------------

Трамвайны вагон прызначаны для эксплуатацыі на гарадскіх хуткасных трамвайных лініях. Ён складаецца з трох секцый, размешчаных на чатырох вагонныя возіках. Злучэнне секцый шарнірнае, шарніры размешчаны над сярэднім возікам. Вышыня падлогі камбінаванай 860/350 мм. Усе ўваходы паміж возік вагона маюць зніжаны ўзровень падлогі вышынёй 350 мм над узроўнем каляіны.

Для перамяшчэння вагона выкарыстоўваюцца чатыры прывадныя поўнапаваротныя цягавыя вагонныя возікі з падвойным падрэсараваннем тыпу «Камфорт». Аснову возіка складае падзеленая шарнірная рама. Кожны возік прыводзіцца ў рух ўласным падоўжна размешчаным несінхронным цягавым рухавіком. Круцячы момант пераносіцца пры дапамозе шарнірнага вала і восевай каробкі перадач з конуснай гіпоіднай перадачай.

Выкарыстоўваецца транзістарнае аснашчэнне тыпу TV EUROPULSE з несінхроннымі рухавікамі з агульнай цягавай магутнасцю 720 кВт. Адзін інвертар прызначаны для аднаго возіка. Для кіравання і дыягностыкі электрычнага абсталявання выкарыстоўваецца мікрапрацэсарная сістэма кіравання CECOMM. Абсталяванне размешчана на даху транспартнага сродку.

Завод можа прапанаваць заказчыку наступныя опцыі:

* Шырыня каляіны 1435 мм / 1000 мм / 1524 мм
* Аднабаковы / двухбаковы
* Прывад асінхронны / Калектарны
**Міжнародны аэрапорт Руасі-Шарль-дэ-Голь** (фр.: Aéroport Paris-Charles-de-Gaulle) — аэрапорт, размешчаны за 25 км на паўночны ўсход ад Парыжа, быў спраектаваны Полем Андро і адкрыты 8 сакавіка 1974 года.

З’яўляецца галоўным аэрапортам Францыі і адным з двух асноўных аэрапортаў Парыжа (другі размешчаны на поўдзень ад горада аэрапорт Арлі). Па пасажырапатоку ўваходзіць у дзесятку найбуйнейшых аэрапортаў свету. Названы ў гонар Шарля дэ Голя (1890—1970), генерала і прэзідэнта Францыі.

Аэрапорт мае чатыры ўзлётна-пасадачныя паласы (бетонную даўжынёй 2700 м і тры асфальтавыя — 2700 м, 4200 м, 4215 м) і дзевяць тэрміналаў: 1, 2A, 2B, 2C, 2D, 2Е, 2F, 2G, 3. Першы тэрмінал (у форме васьмінога) старэйшы. Другі тэрмінал пабудаваны пазней для авіякампаніі Air France, але на цяперашні момант прымае самалёты і іншых кампаній. Трэці тэрмінал выкарыстоўваецца галоўным чынам чартарнымі і бюджэтнымі авіякампаніямі, мае абмежаваны набор паслуг і не мае тэлетрапаў. Сувязь паміж тэрміналамі ажыццяўляецца бясплатнымі аўтобусамі-шатламі (Navettes Aeroport), якія курсіруюць кожныя сем хвілін. У аэрапорце знаходзіцца мноства бараў, рэстаранаў і крамаў.

Асноўны перасадачны вузел (хаб) нацыянальнай авіякампаніі Air France. Штодзень прымае і адпраўляе звыш 1400 рэйсаў больш чым 100 авіякампаній. Абслугоўвае каля 150 000 пасажыраў у дзень.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11957253q · ISNI: 0000 0001 0668 6021 · LCCN: n85137407 · SUDOC: 02755757X · VIAF: 143865552 |