**Грац** (ням.: Graz, славенск.: Gradec) — горад на паўднёвым усходзе Аўстрыі, цэнтр федэральнай зямлі Штырыя. Грац — другі па велічыні горад Аўстрыі, налічвае больш 290 тысяч жыхароў (2010 год).

Стары горад Граца належыць да найлепш захаваных цэнтраў гарадоў у Еўропе, у 1999 годзе ён быў уключаны ЮНЕСКА ў Спіс сусветнай спадчыны.

Гісторыя
--------

Graz, Georg Matthäus Vischer (1670)
Назва горада пайшла ад славенскага слова *Gradec*, якое азначае «малы замак». Гэта даказвае, што горад узнік на месцы старажытнага славянскага паселішча. Першыя згадкі аб Грацы адносяцца да 881 года, які ў гэты час быў уласнасцю ўладароў Штырыі. У 1281 годзе Грац атрымаў гарадскія правы ад Рудольфа I Габсбурга. З першай паловы ХV стагоддзя і да XVII стагоддзя Грац быў сталіцай штырыйскай веткі дынастыі Габсбургаў. Пад іх уладай горад атрымаў значнае развіццё, у XVI стагоддзі на гары *Шлосберг* быў пабудаваны замак для абароны ад туркаў. У 1586 годзе ў Грацы ўзнік першы універсітэт. У 1809 годзе горад быў абложаны, але не ўзяты напалеонаўскімі войскамі.

Дзякуючы свайму геаграфічнаму становішчу, горад Грац апынуўся на скрыжаванні адразу некалькіх культур: нямецкай, балканскай і міжземнаморскай. Шмат стагоддзяў архітэктары і мастакі з гэтых рэгіёнаў мянялі аблічча горада, які стаў своеасаблівым «плавільным катлом» для розных нацыянальных традыцый. У час знаходжання пад уладай Габсбургаў Грац прадстаўляе сабою адначасова тыповы і ўнікальны горад Цэнтральнай Еўропы. Кожная эпоха і кожная культура знайшла на яго вуліцах сваё архітэктурнае ўвасабленне, і часта гэта не шараговыя пабудовы, а шэдэўры. Тут готыка суседнічае з мадэрнам, а барока не супярэчыць ракако. У горадзе можна адчуць атмасферу Сярэдневякоўя, заплутаўшы ў яго вузкіх завулках ці трапіўшы ў арсенал, дзе захоўваецца адна з самых вялікіх у свеце калекцый зброі. Гадзіннікавая вежа, якая засталася ад замка Шлосберг, разбуранага напалеонаўскімі войскамі, як і раней адбівае гарадскі час, пры гэтым маленькая стрэлка паказвае хвіліны, а вялікая — гадзіны.

У нашы дні Грац з'яўляецца важным прамысловым, культурным і турыстычным цэнтрам. У горадзе знаходзяцца 4 універсітэты і 2 вышэйшыя школы, у якіх вучацца каля 40 тыс. студэнтаў. Грац быў культурнай сталіцай Еўропы ў 2003 годзе і горадам кулінарных задавальненняў у 2008 годзе. У горадзе атрымалі развіццё веласіпедная, машынабудаўнічая, хімічная, харчовая і тэкстыльная галіны прамысловасці. Міжнародны кірмаш Граца з'яўляецца важным камерцыйным і прамысловым мерапрыемствам паўднёва-ўсходняй Еўропы.

Адукацыя
--------

* Грацкі ўніверсітэт імя Карла і Франца
* Грацкі медыцынскі ўніверсітэт
* Грацкі ўніверсітэт музыкі і выканальніцкага мастацтва
* Грацкі тэхнічны ўніверсітэт

Памятныя мясціны
----------------

* Ландгаўс

Транспарт
---------

У горадзе працуе трамвайная сістэма — Грацкі трамвай.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Вялікабрытаніі Ковентры, Вялікабрытанія (1948)
* Сцяг ЗША  Монтклэр (англ.: Montclair,\_New\_Jersey), Нью-Джэрсі, ЗША (1950)
* Сцяг Нідэрландаў Гронінген, Нідэрланды (1965)
* Сцяг Германіі Дармштат, Германія (1968)
* Сцяг Нарвегіі Тронхейм, Нарвегія (1968)
* Сцяг Харватыі Пула, Харватыя (1972)
* Сцяг Італіі Трыест, Італія (1973)
* Сцяг Славеніі Марыбор, Славенія (1987)
* Сцяг Венгрыі Печ, Венгрыя (1989)
* Сцяг Харватыі Дуброўнік, Харватыя (1994)
* Сцяг Расіі Санкт-Пецярбург, Расія (2001)
* Сцяг Славеніі Любляна, Славенія (2001)

Вядомыя асобы
-------------

* Раман Фёдаравіч Унгерн фон Штэрнберг
* Іма фон Бадмерсхоф
* Арнольд Шварцэнэгер

Панарама *Граца*

Літаратура
----------

* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Аўстрыі |
| --- |
|  | 
Гістарычны цэнтр Зальцбурга ·  Палац і сады Шонбрун ·  Гальштат-Дахштайн у Зальцкамергуце ·  Чыгунка Земерынг ·  Гістарычны цэнтр Граца і замак Эгенберг ·  Вобласць Вахау ·  Возера Нойзідлер-Зэ ·  Гістарычны цэнтр Вены
 |  |

  



1. ↑  Elke Kahr ist neue Grazer Bürgermeisterin — Österreichischer Rundfunk, 2021. Праверана 19 лютага 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q262386'></a>