recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ілля Барысавіч Берхін** (руск.: Берхин Илья Борисович; 1908, Крычаў — 1992, Масква) — савецкі гісторык. Доктар гістарычных навук (1957), прафесар (1961). Заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1980).

Біяграфія
---------

Скончыў гістарычны факультэт МДПІ імя У. І. Леніна, у 1937—1940 вучыўся ў аспірантуры МДУ. У 1940—1942 гадах выкладаў у ВНУ Курска і Молатава. У 1946—1950 і 1956—1989 гадах працаваў у Інстытуце гісторыі (з 1968 Інстытут гісторыі СССР) АН СССР, у 1950—1956 выкладаў у МДІМС.
  
Аўвтотарр шэрагу падручнікаў і навуковых дапаможнікаў, а таксама работ па тэарытычных праблемах гістарычнай навукі, пытаннях гістарыяграфіі, гісторыі народнай гаспадаркі, дзяржаўнага будаўніцтва ў СССР, ваеннай гісторыі Расіі і СССР, класавай барацьбе ў Расіі ў XIX — пачатку 2XX стст.

Навуковыя працы
---------------

* «Разгром империалистичной интервенции и внутренней контрреволюции в годы гражданской войны (1918—1920)», М. 1958;
* «Военная реформа в СССР в 1924-25 гг.», М. 1958;
* «От государства диктатуры пролетариата к общенародному государству: (Ист. очерк)», М. 1963;
* «Основные этапы развития советского общества», М. 1967;
* «Экономическая политика Советской власти», М. 1970;
* «Историческая битва за мир: История Брестского мира в трудах В. И. Ленина», М. 1976;
* «Первая Советская конституция: (Основной закон РСФСР) 1918 г.», М. 1988.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* БЕРХИН Илья Борисович // Российская Еврейская Энциклопедия
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бехам.

**Бартэль Бехам** (ням.: Barthel Beham; 1502, Нюрнберг — 1540) — жывапісец і гравёр.

Біяграфія
---------

Бартэль Бехам нарадзіўся ў горадзе Нюрнбергу ў сям’і мастака. Разам са старэйшым братам Хансам Зебальдам (1500—1550) вучыўся ў майстэрні Альбрэхта Дзюрэра, стыль якога сур’ёзна адбіўся на ўсёй яго творчасці.

За атэістычныя погляды, прапаганду рэвалюцыйных для XV стагоддзя ідэй і «бязбожны жывапіс», вучні Дзюрэра былі адданыя суду, а затым высланы з Нюрнберга.

З 1527 года Б. Бехам працаваў для Вільгельма Баварскага, якому абавязаны паездкай у Італію для ўдасканалення мастацкага майстэрства. Пераважна мастак увасабляў сюжэты антычных часоў, асабліва цікавіўся аголеным целам, а таксама ствараў цудоўныя партрэты, малюючы фігуры ландскнехтаў.

Карціны мастака выстаўляліся ў Берлінскім музеі, Мюнхенскай пінакатэцы і інш.

Зноскі
------

1. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016. Праверана 27 лютага 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV11971379 · BNE: XX1307301 · BNF: 12391594m · GND: 118508318 · ISNI: 0000 0001 0327 7070 · LCCN: nr91026284 · NKC: jn20040218003 · NLP: A32580253 · NTA: 070260222 · NUKAT: n01094326 · SUDOC: 033004765 · VIAF: 59357156 · ULAN: 500010818 |

 |
**Анатоль Сямёнавіч Грачанікаў** (8 верасня 1938, в. Шарпілаўка, Гомельскі раён, Гомельская вобласць — 7 сакавіка 1991) — беларускі паэт
 і перакладчык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і служачага. Скончыў у 1960 годзе Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту, у 1960—1962 гадах працаваў на Гомельскім рамонтна-механічным заводзе, намеснікам загадчыка аддзела прапаганды і агітацыі Гомельскага абкама камсамола (1962—1965), першым сакратаром Гомельскага гаркама камсамола (1965—1967). Скончыў Вышэйшыя літаратурныя курсы ў Маскве (1969). У 1969—1971 гадах — загадчык аддзела літаратуры газеты «Літаратура і мастацтва», у 1971—1976 гадах — намеснік старшыні праўлення СП БССР. З 1976 года — галоўны рэдактар часопіса «Вясёлка», з 1978 года — часопіса «Бярозка», з 1982 года — часопіса «Маладосць». Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1965).

Загінуў пры нявысветленых абставінах у 1991 г. Пахаваны на Усходніх могілках у Мінску.

Творчасць
---------

Дэбютаваў у друку ў 1957 годзе. Аўтар зборнікаў вершаў «Магістраль» (1964), «Круглая плошча» (1971), «Грыбная пара» (1973), «Начная змена» (1975), «Дрэва на выспе» (1977), «Калі далёка ты…» (выбраная лірыка, 1979), «Палессе» (вершы і паэмы, 1983), «Верасень» (1984), «Я вас люблю» (1986), «Жнівень-45» (1990), зборніка паэзіі на рускай мове «Звезды и курганы» (Масква, 1976), кнігі сатыры і гумару «Школа танцаў» (1988), кніжак для дзяцей «Казка пра Івана-ганчара і пачвару цара» (1980), «Валерка і лятаючая талерка» (1983), «Жывая вада» (казкі, 1985), «Зорны палёт» (вершы, казкі, легенды, 1988). У 1988 г. выйшла «Выбранае».

Пераклаў на беларускую мову зборнік паэзіі Зульфіі «Такое сэрца ў мяне» (з Э. Агняцвет, 1985), кнігі вершаў для дзяцей сучасных афганскіх паэтаў «Ватан — значыць Радзіма» (1987), М. Пацхішвілі «Рагатун і рагатуха» (1989), а таксама асобныя творы рускіх, украінскіх, малдаўскіх, літоўскіх, сярэднеазіяцкіх паэтаў і паэтаў замежных славянскіх краін.

Узнагароды
----------

Лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола Беларусі (1974) за зборнік вершаў «Грыбная пара», прэміі на Усесаюзным літаратурным конкурсе імя М. Астроўскага (1978) за зборнік паэзіі «Звезды и курганы», Дзяржаўнай прэміі БССР (1984) за кнігі вершаў «Палессе», «Валерка і лятаючая талерка», «Казка пра Івана-ганчара і пачвару цара».

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Белорусская ССР. Краткая энциклопедия, 1982, с. 170

Літаратура
----------

* Анатоль Грачанікаў // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. — Т. 2. Верабей — Іваноў. — 541 с.; іл.. — ISBN 5-85700-075-0.
* Белорусская ССР: Краткая энциклопедия в 5 т. (руск.) / Ред. колл.: П. У. Бровка и др. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. Биографический справочник. — С. 170. — 737 с. — 50 000 экз.
* Грачанікаў Анатоль // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n80103818 · VIAF: 65309156 · ЗЭКББ: NLB-ar113751 |
**Агра** (англ.: Agra, хіндзі: आगरा, урду: آ گرہ) — горад на поўначы Індыі, у штаце Утар-Прадэш. З 1528 па 1658 быў сталіцай імперыі Маголаў. Зараз з’яўляецца адным з найбуйнейшых турыстычных цэнтраў Індыі — дзякуючы збудаванням эпохі імперыі Маголаў і, у прыватнасці, Тадж-Махала, Форта Агры і Фатэхпур-Сікры. Агра знаходзіцца на беразе ракі Джамны. З насельніцтвам 1,7 млн чалавек (2010) Агра займае 19-е месца ў краіне па колькасці жыхароў.

Гісторыя
--------

Агра ўпершыню ўпамінаецца ў старажытным эпасе «Махабхарата» пад назвай Агравана. Вядомае апісанне персідскім паэтам 11 стагоддзя Масудам Сад Сальманам асады Агры султанам Махмудам Газневі. Султан Сікандар Лодзі перанёс сваю сталіцу з Дэлі ў Агру ў 1506. У 1526 Агру захапіў Бабур; у яго кіраванне ў Агры з’явіліся першыя ўмацаванні. У другой палове 16 стагоддзя Агра стала сталіцай імперыі Вялікіх Маголаў; пачалася эпоха росквіту Агры; ў горадзе налічвалася больш за 500 тыс. жыхароў, была выбудаваная крэпасць на правым беразе Джамны. Аднак ў 1658 Аўрангзеб перанёс сталіцу ў Аўрангабад, і пачаўся перыяд заняпаду Агры.

Узвышэнне Агры пачалося у перыяд брытанскага панавання, але цяпер не як палітычнага і адміністрацыйнага, а як гандлёвага цэнтра рэгіёна. Пачала развівацца прамысловасць, горад быў звязаны чыгункай з Дэлі, Бенарэсам і Калькутай.

Сучасная Агра — буйны транспартны вузел, цэнтр лёгкай і харчовай прамысловасці, металаапрацоўкі. Развітыя кустарныя промыслы.

Універсітэт.

Зноскі
------

1. ↑  The Times, The Daily Universal Register / T. Gallagher — London: Times Newspapers, 1785. — ed. size: 440581 — ISSN 0140-0460; 0956-1382; 1363-7746<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q50008'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q84'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q7822407'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q102279854'></a>

Літаратура
----------

* Агра // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. С. 79—80.
* Агра // Малая советская энциклопедия / Гл. ред. Б. А. Введенский. 3-е изд. — М.: БСЭ, 1958. — 250 000 экз. — С. 128. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Ларуса · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4000745-5 · NKC: ge472079 · SUDOC: 028683714 · VIAF: 153574610 |
Крышана на карце сучаснай Румыніі.
**Крыша́на** (рум.: Crişana, венг.: Körösvidék, ням.: Kreischgebiet) — гістарычная вобласць у Румыніі (жудзецы Арад і Біхор), а таксама Венгрыі, якая знаходзіцца паміж ракой Цісай на захадзе, ракой Мурэш на поўдні, Заходнімі Румынскімі гарамі на ўсходзе і ракой Самеш на поўначы. Галоўны горад — Арадзя.

З XVIII стагоддзя Крышана падзяляла гістарычны лёс Трансільваніі і таму часцяком разглядаецца як яе складовая частка. У больш ранні час гэтыя паняцці падзялялі. У 1571 годзе трансільванскі князь Янаш II Жыгімонт Заполья адмовіўся ад правоў на венгерскі сталец у абмен на прызнанне яго кіраўніком Трансільваніі і Парцыума — вобласці, у склад якой, акрамя Крышаны, увайшлі Марамурэш і Банат.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Крышана

| Flag of Romania Гістарычныя вобласці Румыніі |
| --- |
| Гістарычныя вобласці РумынііГістарычныя вобласці Румыніі | 
Валахія  ·  Банат  ·  Паўднёвая Букавіна  ·  Дабруджа  ·  Крышана ·  Марамурэш  ·  Малдова  ·  Мунтэнія  ·  Алтэнія  ·  Трансільванія
 |
**Крышталяоптыка** — навука, якая вывучае праходжанне святла праз крышталі і інш. анізатропныя асяроддзі. Сфарміравалася на стыку дзвюх навук — оптыкі і крышталяфізікі. Даследуе заканамернасці такіх з'яў як: палярызацыя святла, плеахраізм, падвойнае прамяняпераламленне, кручэнне плоскасці палярызацыі і інш.

На Беларусі ў інстытуце фізікі НАН РБ пад кіраўніцтвам Ф. І. Фёдарава распрацавана агульная тэорыя распаўсюджвання святла ў крышталях, дадзена рашэнне многіх прынцыповых задач.

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн. 1999, С.529

| ⛭**Раздзелы оптыкі** |
| --- |
| Геаметрычная оптыка ·  Фізічная оптыка ·  Хвалевая оптыка ·  Квантавая оптыка ·  Нелінейная оптыка ·  Тэорыя выпускання святла ·  Тэорыя ўзаемадзеяння святла з рэчывам ·  Спектраскапія ·  Лазерная оптыка ·  Фотаметрыя ·  Фізіялагічная оптыка ·  Оптаэлектроніка ·  Аптычныя прылады |
| Сумежныя кірункі | Акустаоптыка ·  Крышталяоптыка |
**Герб Стакгольма** (шведск.: Stockholms stadsvapen) — афіцыйны сімвал муніцыпалітэта Стакгольма,  сталіцы  Швецыі ў выглядзе залатой галавы апекуна Швецыі караля  Эрыка Святога ў сінім полі. Як сімвал горада герб выкарыстоўваецца прыкладна з 1300-х гадоў. Сучасны дызайн набыў у 1900-х гадах.

Апісанне герба
--------------

У сінім полі залатая каранаваная галава  Святога Эрыка.

Гісторыя
--------

* Пячатка Стакгольма 1296 г.Пячатка Стакгольма 1296 г.
* Пячатка Стакгольма 1326 г.Пячатка Стакгольма 1326 г.
* Пячатка Стакгольма 1376 г.Пячатка Стакгольма 1376 г.

Гл. таксама
-----------

* Святы Эрык

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Герб Стакгольма
* Stockholm stads officiella logotyp, som innehåller den bild av vapnet som staden använder.
* S:t Eriks-sigillet genom tiderna
Пакроў Багародзіцы
**Мафорый** (стар.-грэч.: μαφόριον) — верхняя вопратка; доўгае жаночае покрыва, спускалася з галавы да пят. Мафорый маці Божай (Рыза Багародзіцы  (руск.) (бел.) — адна з найважнейшых рэліквій, звязаных з Яе памяццю; з 474 года ён знаходзіўся ва Улахернскім храме  (руск.) (бел. Багародзіцы ў Канстанцінопалі. У іканапісу малюецца, як правіла, малінавым, чырвоным.

Гл. таксама
-----------

* Пакроў Прасвятой Багародзіцы — праваслаўнае свята ў памяць легендарнага яўлення Багародзіцы, пры якім Яна пакрыла вернікаў сваім мафорыем.

Літаратура
----------

* Е. В. Гладышева, Л. В. Нерсесян  (руск.) (бел.. «Словарь-указатель имен и понятий по древнерусскому искусству»
**Крычаўская канатная мануфактура** — мануфактура, якая працавала ў Крычаве ў 1785—1798 гадах.

Гісторыя
--------

Размяшчалася ў двух будынках. Мелася печ для варкі смалы з попелам, які пастаўлялі сяляне ў залік аброку па чвэрці з душы, за што атрымлівалі дровы на паліва. Пражу скупалі ў навакольных вёсках. Працавала каля 300 прыгонных. У 1787 годзе выраблялася па 1 тысячы пудоў канатаў у тыдзень. У 1785 годзе для Херсонскага адміралцейства  (руск.) (бел. выраблена канатаў на 117,2 тысячы рублёў.

Зноскі
------

1. 1 2  Лён, 2009, с. 65-66

Літаратура
----------

* Лён (руск.) / сост. Л. В. Ловчая; под общ. ред. И. А. Голуба; худож. В. В. Котович. — Минск: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2009. — 168 с.: ил..
**Барунг** (індан.: Nusa Barung) — востраў архіпелага Вялікія Зондскія астравы. Уваходзіць у склад Інданезіі. Плошча — 61 км². З 1920 года з’яўляецца запаведнікам. У наш час незаселены.

Геаграфія
---------

Востраў Барунг месціцца на поўдні інданезійскай правінцыі Усходняя Ява за 140 км на паўднёвы ўсход ад Сурабаі. Мае вулканічнае паходжанне. Паверхня прадстаўлена абрывістымі скаламі, узвышшамі, прыбярэжнымі нізінамі.

Клімат трапічны, знаходзіцца пад уздзеяннем мусонаў.

Прырода
-------

Паверхня вострава Барунг пакрыта мангравымі і раўніннымі трапічнымі лясамі, на ўзвышшах — лугамі і зараснікамі хмызнякоў. Сустракаюцца гібіскус, тэрміналія, плакуновыя і мальпігіякветныя расліны.

Фаўна надзвычай разнастайная. Востраў насяляюць малпы, алені, пітоны, розныя птушкі, у тым ліку чаплі, арланы, птушкі-насарогі, ластаўкі. На берагах размножваюцца марскія чарапахі.

Гісторыя
--------

Барунг быў населены да XVIII ст. паляўнічымі на ластавак. У 1777 г. галандцы заваявалі востраў і выдалілі мясцовых жыхароў на Яву. У 1920 г. Барунг быў абвешчаны запаведнікам. У нашы дні сезонна наведваецца турыстамі.

Спасылкі
--------

* Турыстычная старонка
* Інфармацыя для наведвальнікаў
**Беларуская часовая рада** (*БЧР, Часовая беларуская рада*) — палітычнае аб’яднанне польскай арыентацыі ў Заходняй Беларусі.

Існавала ў 1924—1926 у Вільні. Заснавальнікі і ідэолагі В. Адамовіч, С. Валэйша, А. Паўлюкевіч, Я. Салавей. Друкаваны орган — газета «Грамадскі голас».

На думку арганізатараў, БЧР узнікла «як апазіцыя Беларускаму пасольскаму клубу, яго камунізуючай ідэалогіі і рэвалюцыйным метадам». Рада пракламавала непадзельнасць і суверэннасць Беларусі, хоць фактычна задавальнялася культурна-нацыянальнай аўтаноміяй у рамках Польшчы. Заклікала да еднасці, стварэння адзінага нацыянальнага фронту. Непрымірыма ставілася да эміграцыйнага ўрада Беларускай Народнай Рэспублікі і ўрада БССР. З узнікненнем Беларускай сялянска-работніцкай грамады і шырокім разгортваннем нацыянальна-вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі БЧР распалася, а дзейнасць асобных яе прадстаўнікоў, асабліва Паўлюкевіча, вырадзілася ў дагаджанне польскім уладам, жыраванне на беларускай ідэі.

Літаратура
----------

* *Ліс А. С.* Беларуская часовая рада / А. С. Ліс // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 1: А—Беліца. — Мн.: БелЭн, 1993. — 495 с. — С. 420. — ISBN 5-85700-074-2.
* *Горны А. С.* Беларускія паланафілы і майскі пераварот у Польшчы 1926 года // Беларусь у XIX—XXI стагоддзях: праблемы этнакультурнага і нацыянальна-дзяржаўнага развіцця. — Гомель, 2013. — С. 121—127.
**Герб Свіслачы** — герб горада Свіслач Свіслацкага раёна. Герб і сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 14 чэрвеня 2007 г. № 279. Мастак Віктар Ляхар.

Апісанне
--------

Герб уяўляе сабой перасечаны варажскі шчыт, у верхнім зялёным полі якога намаляваны залаты зубр з сярэбранымі рогамі і капытамі, у ніжнім чырвоным — фрагмент фасада будынка Свіслацкай гімназіі залатога колеру з сярэбранымі калонамі.

### Тлумачэнне сімволікі

Ідэя герба горада Свіслач зыходзіла ад мясцовых уладаў, але была істотна дапрацавана з улікам патрабаванняў геральдыкі. Залаты зубр з сярэбранымі капытамі i рагамі сімвалізуе прыроднае багацце. Будынак славутай Свіслацкай гімназіі, намаляваны ў ніжняй частцы герба, быў узведзены ў 1827 годзе, у ім размясцілася першая школа на тэрыторыі Беларусі, чаму садзейнічаў куратар Віленскай вучэбнай акругі Адам Чартарыйскі.

Гл. таксама
-----------

* Сцяг Свіслачы

Зноскі
------

1. ↑  Архівавана 23 жніўня 2020. Архівавана 23 жніўня 2020. Архівавана 23 жніўня 2020. Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 14 чэрвеня 2007 г. № 279.
2. ↑  Сяргей РАСОЛЬКА. «Гербы Гродзеншчыны — абсалютна еўрапейская, шматгаворачая геральдыка» Архівавана 1 кастрычніка 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Герб Свіслачы
* Архівавана 23 жніўня 2020.

| ⛭Гербы адзінак Гродзенскай вобласці |
| --- |
| Гарады | Астравец ·  Ашмяны ·  Бярозаўка ·  Ваўкавыск ·  Гродна ·  Дзятлава ·  Іўе ·  Ліда ·  Масты ·  Навагрудак ·  Свіслач ·  Скідзель ·  Слонім ·  Смаргонь ·  Шчучын |  |
| Гарадскія пасёлкі | Астрына ·  Воранава ·  Вялікая Бераставіца ·  Жалудок ·  Зэльва ·  Карэлічы ·  Краснасельскі ·  Любча ·  Мір ·  Поразава ·  Радунь |
| Вёскі/Аграгарадкі | Адэльск ·  Гальшаны ·  Ліпнішкі ·  Цырын |
| Раёны | Гродзенскі |
**Беларуская ўніверсальная таварная біржа** (*БУТБ*) — таварная біржа, заснаваная ў 2004 годзе ў Мінску. Ажыццяўляе гандаль драўнінай, металам, сельскагаспадарчай прадукцыяй, а таксама прамысловымі і спажывецкімі таварамі. З 2012 года працуе секцыя тэрміновага рынку. Біржа мае прадстаўніцтвы ў кожным абласным цэнтры, а таксама ў Вільнюсе (Літва), Рызе (Латвія) і Маскве (Расія). З панядзелка па чацвер працуе з 9-й да 18-й гадзіны. У пятніцу — да 16:45.

Гісторыя
--------

Першыя таргі драўнінай адбыліся 2 чэрвеня 2005 года. З чэрвеня таксама пачаліся таргі металам. У студзені 2006-га пачаліся таргі харчаваннем. У сакавіку адчынілася аддзяленне ў Брэсце. У 2008 годзе аддзяленні былі ў кожным абласным цэнтры. У маі 2009-га з'явілася магчымасць ажыццяўляць дамовы праз Сеціва. З сакавіка 2011 года біржа ўдзельнічае ў Аб'яднанні ф'ючарсных рынкаў (АФР). 1 ліпеня 2014 года колькасць улічаных удзельнікаў гандлю і кліентаў брокераў перавысіла 13,8 тыс. у тым ліку 2,9 тыс. (21 %) іншаземцаў з 56 краін.

Літаратура
----------

* *Зоя Варанцова*, *Алена Даўжанок*, *Яўген Пясецкі*. Торг — справа высакародная // Звязда : газета. — 29 чэрвеня 2010. — № 124 (26732). — С. 6. — ISSN 1990-763x;
* Дзяржаўныя закупкі на электронных аўкцыёнах Інфаграфіка(недаступная спасылка) // БЕЛТА, 15 лістапада 2011.
**Беларуская хрысціянска-дэмакратычная партыя (БХДП)** — беларуская партыя хрысціянска-дэмакратычнага кірунку.

Створана ў выніку расколу Беларускай хрысціянска-дэмакратычнай злучнасці. Канферэнцыя БХДП прайшла ў Мінску ў 1994 годзе, зарэгістраваная 21 сакавіка 1995 года. Старшынёй партыі быў выбраны гісторык, філосаф Мікалай Крукоўскі, ягонымі намеснікамі сталі намеснік старшыні БНФ Юрый Хадыка, пісьменнік Язэп Янушкевіч, актывістка жаночага руху Людміла Пеціна. БХДП стварыла рэгіянальныя аддзяленні ў большасці вялікіх гарадоў Беларусі, шэраг сябраў БХДП былі выбраныя дэпутатамі мясцовых саветаў (напрыклад, Хрыстафор Жэляпаў і Міхась Шлык у Віцебску).

Не прайшла перарэгістрацыю ў 1999 годзе і была ліквідаваная.

Зноскі
------

1. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 4 ліпеня 2020. Праверана 4 ліпеня 2020.
2. ↑  Беларуская Хрысціянска-Дэмакратычная Партыя, Хрысціянска-Дэмакратычны Выбар і Маладзёжны Хрысціянска-Сацыяльны Саюз
3. ↑  , с. 113
**Гадзі́чаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Церахоўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Гадзічава.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Насовіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Церахоўскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Маркавіцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Аго́н** (стар.-грэч. *ἀγών*) — барацьба альбо спаборніцтва ў грэкаў і рымлян; гульні падчас рэлігійных або палітычных святкаванняў, напрыклад Аганалій.

Аганальнасць з'яўляецца спецыфічнай рысай старажытнагрэчаскай культуры, якая выражалася ў імкненні грэкаў да спаборніцтваў у розных сферах жыццядзейнасці (эканоміцы, палітыцы, культуры). Грэкі любілі спартыўныя, музычныя, тэатральныя спаборніцтвы, на якіх галоўным лічылася атрымаць перамогу. Агоны праводзіліся часта, а пераможцы атрымлівалі разнастайныя ўзнагароды, карысталіся грамадскай павагай, мелі шырокую вядомасць. Найбольш вядомымі і буйнымі спаборніцтвамі былі Алімпійскія, Істмійскія, Піфійскія, Нямейскія гульні, а таксама Вялікія гарадскія Дыянісіі, на якіх спаборнічалі харавыя групы, трагічныя і камічныя паэты-драматургі. Былі папулярнымі таксама конкурсы прамоўцаў, выканаўцаў на музычных інструментах, скульптураў, жывапісцаў.

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыкл. давед./ Э. С. Дубянецкі; Маст. А. А. Глекаў. — Мн.: БелЭн, 2003. —384 с.:іл ISBN 985-11-0277-6

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
Наперстаўка пурпуровая (*Digitalis purpurea*)
**Ле́кавыя расліны** (лац.: plantae medicinalis), або **зёлкі** — шырокая група раслін, органы або часткі якіх з’яўляюцца сыравінай для атрымання сродкаў, якія выкарыстоўваюцца ў народнай, медыцынскай або ветэрынарнай практыцы з лячэбнымі або прафілактычнымі мэтамі.

Найбольш шырока лекавыя расліны прадстаўлены ў народнай медыцыне. Як лекавыя расліны у пачатку XXI стагоддзя шырока ўжываюць аер, алоэ, брусніцы, дзівасіл, святаяннік, календула, журавіны, маліна, падбел, мята, абляпіха, трыпутнік, рамонак, салодка, крываўнік, шыпшына і многія іншыя.

Станам на пачатак 2010 года па дадзеных Міжнароднага саюза аховы прыроды (IUCN), было апісана каля 320 тысяч відаў раслін, з іх толькі невялікая частка (21 тысяча відаў) актыўна выкарыстоўваецца ў медыцыне.

Літаратура
----------

* Heidi Grun: Geschichte der Kräuter und Heilpflanzenkunde. Verlag Monsenstein und Vannerdat, Münster 2005, ISBN 3-86582-174-X.
* Manfred Bocksch: Das praktische Buch der Heilpflanzen — Kennzeichen, Heilwirkung, Anwendung, Brauchtum. BLV, München 1996, ISBN 3-405-14937-1.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11933149t · GND: 4024076-9 · LCCN: sh85083063 · LNB: 000092177 · Microsoft: 2779158651 · NDL: 00574210 · NKC: ph115198 |

 |
**Ле́йтэ** (англ.: Leyte) — востраў у Філіпінскім архіпелагу.

Знаходзіцца ў напрамку на поўнач ад вострава Мінданаа і на паўднёвы ўсход ад вострава Самар, з якім злучаецца пабудаваным у 1973 годзе мостам даўжынёй 2162 м. З усходняга напрамку абмываецца водамі заліва Лейтэ.

Плошча вострава складае 7214 км². Даўжыня ў напрамку з поўначы на поўдзень 183 км. Рэльеф пераважна нізкагорны, з патухлымі вулканамі. Вышыні да 1349 м (гара Лобі). Востраў складзены пераважна з пясчанікаў, сланцаў і вапнякоў, ва ўсходняй чыстцы — алювіяльныя адклады. Клімат субэкватарыяльны, мусонны. Расліннасць вострава — вечназялёныя і лістападныя лясы.

Галоўны горад і порт — Таклобан. Нацыянальныя паркі Махгнао-Волькана і Куапніт-Балінсасаяо. Насельніцтва вострава займаецца вырошчваннем какосавай пальмы, цукровага трыснягу, кукурузы,.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2 3 4  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9.
3. 1 2 3  Leyte (англ.) // Encyclopaedia Britannica

Літаратура
----------

* Ле́йтэ // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9). — С. 175.

Спасылкі
--------

* Leyte (англ.) // Encyclopaedia Britannica

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4274263-8 · LCCN: sh85076372 · NDL: 00629434 · NKC: ge138838 · VIAF: 252386776 |
**Крышта́льная пячора** (Крыўчэнская пячора, укр.: Кришталева печера) — карставая пячора ў гіпсе на тэрыторыі Цярнопальскай вобласці Украіны. Адна з найбуйнейшых пячор у краіне.

Сумарная працягласць пячоры складае 22 км, амплітуда — 10 м. Уяўляе сабой складаную лабірынтавую сістэму хадоў, выпрацаваных пераважна па вертыкальных тэктанічных расколінах. Пячора сухая, пастаянная тэмпература паветра складае каля 10 °C. Дэкараваная карбанатнымі нацёкамі і гіпсавымі крышталямі (часам у выглядзе махроў).

Крыштальная пячора вядомая з 1721 года. Цяпер помнік прыроды; абсталяваная для экскурсій (працягласць маршруту — 3 км).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 529. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Алендскі.
**Крыштаф Алендскі** (? — пасля 1602) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Алендскіх герба «Равіч», сын Януша.

Згодна з падзелам бацькоўскай спадчыны атрымаў маёнтак Мачульна, Дварэц Гнезненскі, Хрустаў, пляцы з дамамі ў Ваўкавыску, па прывілеях Жыгімонта III Вазы 1593 і 1603 гадоў валодаў в. Дзякі і Жылічы ў Ваўкавыскім павеце.

22 кастрычніка 1602 года напісаў тэстамент, пасля чаго хутка памёр.

Сям’я
-----

Жанаты з Ганнай Есьман, пакінуў сыноў Яна (пам. 1649), Юрыя, Крыштафа, Мікалая і дачок — Хрысціну і Гальшку.

Герб
----

У гербе Крыштафа Алендскага звяртае на сябе ўвагу адмысловы кляйнот герба «Равіч»: мядзведзь згубіў ружу, зніклі рогі, затое з’явіліся два сцягі і ашыйнік. Магчыма, гэта мядзведзь з герба Жамойці. Характар кляйнота не пакідае сумненняў, што ён быў нададзены або непасрэдна Крыштафу Алендскаму, або каму іншаму з яго рода, як ганаровае адрозненне ў родавы герб за нейкія заслугі.

Зноскі
------

1. ↑  Сапраўдны гербоўнік шляхты Ваўкавыскага павета ВКЛ у другой палове ХУІ-ХУІІІ ст. (А).

Літаратура
----------

* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — С. 22. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2.


| ?Крыштаф Алендскі (сын Януша) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Януш Алендскі |  | Станіслаў Алендскі |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Крыштаф Алендскі |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Ганна з Трызнаў[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |
**Крычаўскі замак** — колішні замак у Крычаве, які існаваў y XIV—XVIII стст. на правым беразе р. Сож. Займаў пляцоўку берагавога плато, дзе ў канцы XI—XIII стст. быў дзядзінец старажытнага Крычава.

Апісанне
--------

Крычаўскі замак на плане Крычава 1788 года. РДВГА
Комплекс умацаванняў замка складаўся з 5 вежаў, y т.л. вежы-брамы. Сцены фартыфікацыі мелі выгляд «клетей замковых» тыпу 2-ярусных гародняў. На замкавым двары былі драўляная царква Святога Міколы, дом дзяржаўцы, свірны, стайні, паграбы, жылыя будынкі служак, цэйхгаўз-«скрабец» для захоўвання пораху, амуніцыі і рознай зброі.

Ваенная гісторыя
----------------

Рэшткі ўмацаванняў
Крычаўскі замак перажыў аблогі ў 1507, 1508, 1514, 1535, 1633 (тройчы), 1648, 1651, 1654, 1658, 1661 і 1744. У час вайны Масковіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў замак моцна разбураны. У час працяглай аблогі войск маскоўскіх ваявод Шарамецева і Шчарбатага знясілены гарнізон Крычаўскага замка быў вымушаны здацца К. Паклонскаму. У Паўночную вайну 1700—1721 гадоў замак канчаткова разбураны і адрадзіўся толькі перад 1744 годам, калі змог вытрымаць штурмы паўстанцаў Васіля Вашчылы ў час Крычаўскага паўстання 1743—1744 гадоў. У 1778 годзе рускія ваенныя тапографы зафіксавалі замак з палісадам на вяршыні вала і амаль засыпаны роў, пасля 1780-х гадоў ён страціў ваеннае значэнне.

Заўвагі
-------

Літаратура
----------

* Крычаўскі замак // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
**Нізі́нныя бало́ты** — травяныя або гіпнава-травяныя эўтрофныя балоты грунтавога сілкавання, найбольш багатыя мінеральнымі солямі.

Нізінныя балоты ўтвараюцца ў далінах рэк, па берагах азёр, у месцах выхаду крыніц.

Апісанне
--------

Сярэдняя частка гэтых балот ляжыць на адным узроўні з ускраінамі або ніжэй за іх, зрэдку паверхня нахіленая. Для нізінных балот характэрны эўтрофныя расліны, патрабавальныя да мінеральных элементаў.

### Флора

Ва ўмераным клімаце гэта лясныя балоты з вольхай, бярозай, вярбой, хвояй, елкай, лазой або травяныя ці мохавыя балоты з асокамі, трыснягом, чаротам, рагозамі, разнатраўем, гіпнавымі і сфагнавымі імхамі.

### Фаўна

Фаўна разнастайная: вадзяныя пацукі (*Arvicola amphibius*), палёўкі (*Arvicolinae*), выдры (*Lutra*), зрэдку бабры (*Castor*) і андатры (*Ondatra*), асабліва шмат птушак — кулікі (*Charadrii*), пагонічы (*Porzana*), драчы (*Crex crex*), гусі (*Anser*), качкі (*Anatidae*), вялікі вераценнік (*Limosa limosa*), лугавы конік (*Anthus pratensis*), бакас (*Gallinago gallinago*), балотная сава (*Asio flammeus*).

Беларусь
--------

На Беларусі пашыраны на поўдні і паўднёвым захадзе, асабліва на Палессі і Цэнтральнабярэзінскай раўніне. Складаюць 82,7 % плошчы ўсіх балотаў. Найбольшыя балоты — Аброўскае, Выганашчанскае балота, Вялікі Лес, Грычын, Паганянскае балота, Хольча, Старобінскае і інш.

Многія нізінныя балоты міліяруюцца і выкарыстоўваюцца пад сельскагаспадарчыя ўгоддзі.

Зноскі
------

1. 1 2  Беларусь, 1995

Літаратура
----------

* Балота // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* Нізі́нныя бало́ты // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 537. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Нізінныя балоты на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85047804 · NKC: ph323318 |
**Крышталяграфія** — навука пра крышталях і крышталічны стан матэрыі. Вывучае вонкавую форму, унутраную будову фізічныя ўласцівасці, рост, разбурэнне, сувязь паміж будовай і хімічным складам крышталёў. Даследуе прыродныя і сінтэтычныя крышталі. Падзяляецца на крышталяфізіку, крышталяхімію, геаметрычную крышталяграфію і крышталегенезіс. Геаметрычная крышталяграфія вывучае вонкавую і ўнутраную сіметрыю крышталёў, формы крышталінчых мнагагранікаў; крышталегенезіс — вывучэнне працэсаў зараджэння і росту крышталёў, іх фазавых пераходаў, структурных дэфектаў, зросткаў і інш. Звязана з мінералогіяй, петраграфіяй, геахіміяй і інш.

Як самастойная навука развіваецца з 2-й паловы 17 стагоддзя, з адкрыццём законаў пастаянства вуглоў у крышталях (Нільс Стэнсен, 1669), падвойнага праменепраламлення (Расмус Барталін, 1669), пастаянства пунктаў плаўлення крышталічных рэчываў (Роберт Гук, 1668), з’явы аднароднасці і анізатропнасці. Першы дапаможнік па крышталяграфіі апублікаваў Жан-Батыст Луі Рамэ дэ Ліль у 1772 годзе. У 2-й палове 18 стагоддзя Рэнэ Жуст Гаюі ў 1784 годзе выказаў меркаванне пра рашэцістую будову крышталёў. У 18-19 стагоддзях Рэнэ Жуст Гаюі, Г. В. Вульф, А. В. Гадалін распрацавалі вучэнне пра сіметрыю крышталёў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Крышталяграфія на Вікісховішчы |


| ⛭Раздзелы геалогіі |
| --- |
| Склад і будова | 
Астрамінералогія •
Геахімія •
Крышталяграфія •
Літалогія •
Мінералогія •
Петраграфія •
Петралогія •
Геалагічная фармацыя 
 |
| Гістарычная геалогія | 
Геахраналогія •
Стратыграфія •
Палеанталогія •
Палеагеаграфія •
Палеакліматалогія •
Чацвярцічная геалогія
 |
| Рух | 
Структурная геалогія •
Тэктоніка пліт •
Геадынаміка •
Геамарфалогія •
Дынамічная геалогія •
Найноўшая тэктоніка
 |
| Гідрагеалогія | 
Інжынерная геалогія •
Геаэкалогія •
Гляцыялогія •
Крыялогія
 |
| Геафізіка | 
Сейсмаразведка •
Гравіразведка-Гравіметрыя •
Магнітаразведка •
Электраразведка
 |
| Карысныя выкапні | 
Геалогія карысных выкапняў •
Металагенія •
Эканамічная геалогія
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX525386 · BNF: 11958726f · GND: 4033217-2 · LCCN: sh85034498 · Microsoft: 8010536 · NDL: 00565652 · NKC: ph117214 |

 |
**Нёман-52012** — прыгарадны аўтобус, які выпускаўся Лідскім заводам Нёман. Створаны на базе ЛіАЗ-5256, ліцэнзію на вытворчасць якога завод атрымаў у сярэдзіне 1990-х гадоў.

Апісаннне
---------

### Кузаў

Кузаў — аўтобуса цэльнаметалічны, вагоннага тыпу, апорны, выкананы з ацынкаванага ліста. Пярэдняя і задняя панэлі кузава выраблены са шклапластыка.

У салоне аўтобуса ўсталявана чатыры шэрагі сядзенняў (здвоеныя сядзенні ўздоўж абодвух бартоў), уздоўж задняга борта ўстаноўлена сядзенне на ўсю шырыню салона. Агульная колькасць месцаў — 86. Колькасць месцаў для сядзення — 45.

### Рухавік

Сілавы агрэгат усталяваны падоўжна ў заднім звесе, а радыятар сістэмы астуджэння — папярочна.

На аўтобусах ранніх выпускаў усталёўваўся васьміцыліндравы V-падобны дызельны рухавік КамАЗ. Яго аб'ём складаў 10,85 літраў, максімальная магутнасць — 237 к.с. (176 кВт) максімальны круцільны момант 833 Н \* м. Аднак такі рухавік з'яўляецца вельмі ненадзейным і складаным у абслугоўванні, таму ў цяперашні час на аўтобус устанаўліваецца шасціцыліндравы V-падобны дызельны рухавік ЯМЗ-236НЕ2.

### Хадавая частка

Пярэдні мост складаецца з двух рычагоў падвескі і замацаваных на іх праз шворан колава-ступічных вузлоў. Бэлька — неразразная. Падвеска — залежная, пнеўматычная на двух пнеўмабалонах з двума тэлескапічнымі амартызатарамі і адным рэгулятарам палажэння кузава.

Задні — падвойная разнесеная галоўная перадача з цэнтральным канічным рэдуктарам і планетарнымі колавымі перадачамі. Вырабляўся Мінскім заводам колавых цягачоў. Падвеска задняга моста — залежная пнеўматычная на чатырох пнеўмабалонах з чатырма тэлескапічнымі амартызатарамі і двума рэгулятарамі палажэння кузава.

Зноскі
------

1. ↑  Ингредиенты хита. Производственный репортаж из цехов завода "Неман" (руск.).  mpark.pro (15 лістапада 2019). Праверана 16 лістапада 2019.
2. ↑  Специализированные ведущие мосты для низкопольных городских автобусов (ч. 2) // *Основные средства* : часопіс. — 2010. — № 06.  (руск.)
3. ↑  Специализированные ведущие мосты для низкопольных городских автобусов (ч. 1) // *Основные средства* : часопіс. — 2010. — № 03.  (руск.)

Гл.таксама
----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Нёман-52012 на Вікісховішчы |

* МАЗ-103
* ЛіАЗ 5256
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кузьмін.

**Ілля Дзмітрыевіч Кузьмін** (1907—1944) — старшыня Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Ілля Кузьмін нарадзіўся ў 1907 годзе ў Царыцыне (цяпер — Валгаград). Пасля заканчэння пачатковай школы працаваў матросам, качагарам на рачным баркасе, пазней працаваў на сталінградскім заводзе «Чырвоны Кастрычнік». У лютым 1942 года Кузьмін быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію і накіраваны на фронт Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў курсы камсаставу. У баях два разы быў паранены. Да жніўня 1943 года старшыня Ілля Кузьмін быў старшынёй роты 705-га стралковага палка 121-й стралковай дывізіі 60-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас вызвалення Сумскай вобласці Украінскай ССР.

27 жніўня 1943 года ў жорсткім баі Кузьмін, нягледзячы на масіраваны варожы абстрэл, бесперабойна дастаўляў боепрыпасы на пазіцыі роты, часам праз водныя перашкоды. Калі часці яго батальёна трапілі ў паўакружэнне, Кузьмін на чале групы з дваццаці байцоў пераправіўся праз раку Сейм і прымусіў праціўніка адступіць. 5 верасня 1943 года падчас баёў за сяло Пяскі Бурыньскага раёна Кузьмін паспяхова правёў разведку. У баі ля дарогі на Бурынь ён атрымаў цяжкае раненне, але працягваў змагацца, пакуль яго не падабралі байцы яго батальёна.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 17 кастрычніка 1943 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» старшына Ілля Кузьмін быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Ордэн Леніна і Медаль «Залатая Зорка» ён атрымаць не паспеў, так як 26 чэрвеня 1944 года загінуў у баі на тэрыторыі Гомельскай вобласці Беларускай ССР. Пахаваны ў вёсцы Шчыбрын Рагачоўскага раёна.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Ілля Дзмітрыевіч Кузьмін на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* *Гриченко І. Т. Головин Н. М.* Подвиг. — Харьков: Прапор, 1983.
*Rosa* 'American Pillar'.  

Рэпрадукцыя карціны American Pillar rose, Hever Castle. Мастак Эрнест Артур Роў (1863-1922)
**Пляцістыя ружы** — некаторыя віды шыпшын і сартоў садовых руж, якія маюць адносна доўгія парасткі, што ўплывае на асаблівасці іх выкарыстання ў азеляненні.

Пляцістыя ружы па сучаснай класіфікацыі ставяцца да наступных класаў: Hybrid Multiflora, Hybrid Wichurana, Ayrshire, Boursalt, Large-Flowered Climber, некаторыя сарты да Hybrid Musk, Lambertiana і Hybrid Kordesii. Таксама пляцістымі з'яўляюцца так званыя «клаймеры» або «клаймбінгі» (анг.: Climbing) — сарты, атрыманыя ў выніку пупышкавых мутацый (анг.: Sport) руж іншых класаў (Hybrid Tea and Climbing Hybrid Tea, Grandiflora & Climbing Grandiflora, Floribunda & Climbing Floribunda, Tea & Climbing Tea, Moss & Climbing Moss, Hybrid China & Climbing Hybrid China, Bourbon & Climbing Bourbon.

Паколькі «пляцістасць» — гэта толькі асаблівасць росту парасткаў, афіцыйнай класіфікацыі пляцістых руж няма. Некаторыя аўтары ўмоўна іх дзеляць на дробнакветкавыя (сарты класаў Hybrid Multiflora, Hybrid Wichurana) і буйнакветкавыя (сарты Large-Flowered Climber і клаймеры іншых класаў).

Па характару росту іх звычайна дзеляць на тры групы: павойныя — вышынёй ад 5 да 15 м, пляцістыя — ад 3 да 5 м і паўпляцістыя — ад 1,5 да 3 м.

Выкарыстанне
------------

Пляцістыя ружы займаюць адно з вядучых месцаў пры вертыкальным азеляненні, добра спалучаюцца з малымі архітэктурнымі формамі, незаменныя пры стварэнні дэкаратыўных калон, пірамід, арак, шпалер, зялёнага афармлення сцен будынкаў, гаўбцоў, альтанак. Вырошчваюць гэтыя ружы ў раёнах з адносна мяккім, цёплым кліматам, дзе іх не патрабуецца хаваць на зіму. У сярэдняй паласе Расіі практычна ўсе сарты пляцістых руж патрабуюць зняцця з апор і ўкрыцця на зіму.

Зноскі
------

1. ↑  *Сурина Е. Сурина О.* Плетистые розы для средней полосы // *Цветоводство* : Журнал. — 2005. — № 3.

Літаратура
----------

* *Бумбеева Л. И.* Плетистые розы. — М.: Издательский Дом МСП, 2008. — С. 59. — 64 с. — ISBN 978-5-7578-0230-5.

Спасылкі
--------

* *Недялков С.Ф.*. Плетистые розы **(нявызн.)**.  Gardenia.ru. Праверана 6 мая 2014.
* Плетистые розы **(нявызн.)**.  Энциклопедия декоративных садовых растений. Праверана 6 мая 2014.
* Описание вьющихся роз предложенное Л.Улейской **(нявызн.)**.  Энциклопедия декоративных садовых растений. Праверана 6 мая 2014.
* Описание вьющихся роз предложенное Р.Филлипс и М. Рикс **(нявызн.)**.  Энциклопедия декоративных садовых растений. Праверана 6 мая 2014.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**«Крыштальны анёлак»** — прыз, вышэйшая ўзнагарода Беларускага саюза тэатральных дзеячаў. Заснаваны ў 2004 годзе і прысуджаецца толькі ў галіне лялечнага тэатральнага мастацтва.

Прызам узнагароджваюцца акцёры, рэжысёры, драматургі, мастакі, тэатразнаўцы, спонсары і мецэнаты, іншыя дзеячы тэатральнага мастацтва Беларусі, чыя шматгадовая арганізацыйная, творчая ці мецэнацкая дзейнасць значна паўплывала на станаўленне, развіццё і аўтарытэт беларускага тэатра лялек і чыё імя карыстаецца любоўю і павагай сярод дзеячаў лялечнага мастацтва і гледачоў.

Прыз «Крыштальны анёлак» уяўляе сабой выяву анёла, зробленную з крышталю па індывідуальным заказе. Прысуджаецца, як правіла, штогод у адным экземпляры. Разам з прызам уручаюцца дыплом і грашовая прэмія. Атрымаць прыз можна толькі адзін раз.

Прапановы па кандыдатурах на атрыманне прыза прымаюцца ад калектываў тэатраў лялек Беларусі, студый, асацыяцый, тэатральных клубаў, а таксама ад членаў Беларускага саюза тэатральных дзеячаў. Рашэнне аб узнагароджванні прызам прымае Рада Беларускага саюза тэатральных дзеячаў шляхам тайнага галасавання.

Уручаецца прыз, як правіла, на святкаванні Міжнароднага дня тэатра — 27 сакавіка.

Уладальнікі прыза
-----------------

* 2004 — Уладзіслаў Уласаў;
* 2005 — Юрась Франкоў;
* 2006 — Валянцін Пражэева;
* 2007 — Алег Жугжда;
* 2008 — Аляксандр Васько;
* 2009 — Мікалай Сцешыц;
* 2010 — Ларыса Мікуліч;
* 2011 — Уладзімір Грамовіч;
* 2012 — Аліна Фаміна;
* 2013 — Аляксандр Маханькоў;
* 2014 — Аляксандр Казакоў;
* 2015 — Святлана Баброўская;
* 2017 — Алег Рыхтар.

Спасылкі
--------

* Старонка на сайце Беларускага саюза тэатральных дзеячаў
Гарызантальны пляцень у польскім Музеі народнай архітэктуры ў горадзе Санак
Вертыкальны пляцень там жа
**Пляцень** — плеценая агароджа з дубцоў, галін і будаўнічых матэрыялаў аналагічнай канструкцыі.

Пляцень можна зрабіць як гарызантальны, так і вертыкальны. У першым выпадку галіны пераплятаюць праз убітыя ў зямлю слупы. У другім — да слупоў прымацоўваюць тры гарызантальныя жэрдкі, паміж якімі ў далейшым прапускаюць то спераду, то ззаду дубцы. Чым таўсцейшыя дубцы, тым большая адлегласць павінна быць паміж апорнымі слупамі або жэрдкамі. Платы служаць 3-6 гадоў.

Для перапляцення бярэцца малады параснік любых кустоў таўшчынёй 2-5 см. Звычайна пляцень вырабляюць з вярбы; добра падыходзяць таксама, напрыклад, дубцы ляснога арэха або чарнаплоднай рабіны. Галіны павінны быць зрэзаныя ў дзень пляцення, паколькі калі яны высахнуць, то могуць пачаць ламацца пры перапляценні. Галіны могуць як ачышчацца ад кары, так і не. Для паляпшэння пляцення пажадана замачыць галіны ў вадзе на некалькі гадзін.

Дэкаратыўныя плятні могуць быць упрыгожаны падпорнымі сценкамі, вазонамі, кашпо і інш. малымі архітэктурнымі формамі. Таксама яны могуць візуальна гарманаваць з плеценай садовай мэбляй.

Платы, абмазаныя глінай і інш. выкарыстоўваліся як будаўнічы матэрыял пры будаўніцтве дамоў (напрыклад, мазанак), запруд і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Декоративные заборчики и плетни // Садовые постройки и конструкции. — М.: АСТ, 2013. — С. 36-41. — 48 с. — (Сделай сам). — ISBN 978-5-17-079213-9.
2. 1 2  Украшаем сад своими руками. Практичные советы для бережливых садоводов / Сост. С. П. Кашин. — М.: РИПОЛ классик, 2015. — С. 279—280. — 320 с. — (Антикризисная дача). — ISBN 978-5-386-08468-4.
3. ↑  *Звонарев Н.* Изгороди и заборы своими руками. — 2015. — 363 с. — (Советы от Михалыча). — ISBN 5457039862, ISBN 9785457039865.
4. ↑  *Шухман Ю.* Загородный участок с нуля. — 2016. — (Строим быстро и с умом). — ISBN 5457604209, ISBN 9785457604209.
5. ↑  *Воронова О. В.* Новые идеи для красивого сада. — М.: Эксмо, 2011. — С. 158. — 288 с. — ISBN 978-5-699-48367-9.
6. ↑  *Матусевич В. А.* Выправление рек. — Речной транспорт, 1949. — 254 с.
**Опера-серыя** (італ.: ореrа seriaорега seria — *сур'езная опера*) — жанр італьянскай оперы, узнік у канцы XVII стагоддзя ў творчасці кампазітараў неапалітанскай опернай школы. Оперу-серыя стваралі на аснове героіка-міфалагічнага або легендарна-гістарычнага сюжэту з выразным размеркаваннем сцэнічнага дзеяння і музыкі. У музыцы пераважалі рэчытатывы і вялікія віртуозныя арыі салістаў, якія нібы спаборнічалі ў майстэрстве вакалізацыі.

Да выдатных майстрощ оперы-серыя належалі Алесандра Скарлаці, Георг Фрыдрых Гендэль, Нікола Парпора, Бальдасарэ Галупі, Нікола Пічыні, Джан Франчэска дэ Маё, Джакома Меербер, Крыстаф Вілібальд Глюк, Антоніа Сальеры, ранні Моцарт, Гаспарэ Спанціні, Ігнаціа Фьярыла, Джэнара Мана і іншыя.

Літаратура
----------

* Материалы и документы по истории музыки, т. 2, под ред. М. В. Иванова-Борецкого, М. 1934.
* *Ливанова Т.*, История западноевропейской музыки до 1789 года, М.-Л. 1940.
* *Конен В. Д.*, Театр и симфония, М. 1968, 1975.
* *Kretzschmar H.* , Geschichte der Oper, Lpz. 1919 (русский перевод — Кречмар Г. История оперы, Л. 1925).
* *Abert H.*, Die Opera buffа, в его кн.: W. A. Mozart. Neubearbeitete und erweiterte Ausgabe von Otto Jahns Mozart, Bd 1, 'Lpz. 1955.
* *Соловьёва T. H.* Опера-сериа // Музыкальная энциклопедия в 6 томах, БСЭ, М. 1973—1982, Т. 4, сс. 50-51.

Зноскі
------

1. ↑  Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

Спасылкі
--------

* Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ліепа.

**Ілзэ Марысаўна Ліепа** (нар. 22 лістапада 1963, Масква) — савецкая і расійская балерына, актрыса; народная артыстка РФ (2002), народная артыстка Карэліі (2007), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі РФ (2003) і нацыянальнай тэатральнай прэміі «Залатая маска» (2003).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 22 лістапада 1963 года ў сям’і народнага артыста СССР Марыса Ліепы і актрысы Маскоўскага драматычнага тэатра імя А. Пушкіна Маргарыты Жыгуновай. Брат — Андрыс Ліепа, артыст балета, акцёр, народны артыст РФ (2009), адной крыві сястра — Марыя Ліепа.

У 1981 годзе скончыла Маскоўскае акадэмічныя харэаграфічнае вучылішча (клас Н. В. Золатавай), а ў 1991 годзе скончыла педагагічнае аддзяленне ГІТІСа.

У пачатку сваёй артыстычнай кар’еры ў Вялікім тэатры Ілзэ Ліепа выконвала характэрныя танцы ў операх «Кармэн», «Іван Сусанін», «Князь Ігар», «Хаваншчына», «Травіята».

У канцы 1990-х дэбютавала як драматычная актрыса ў Санкт-Пецярбургскай антрэпрызе, затым у красавіку 2000 у тэатры «Модернъ» п / р Святланы Урагавай адбылася прэм’ера спектакля «Сон імператрыцы», дзе Ілзэ выканала ролю імператрыцы Кацярыны.

У 2011 годзе была ў складзе журы на конкурсе «Еўрабачанне для маладых танцораў 2011». З 2011 года вядзе аўтарскую праграму «Балет FM» на радыё «Арфей».

Мае ўласную студыю пілатэс, дзе асабіста праводзіць заняткі. Сістэматычныя заняткі пілатэс ў спалучэнні з балетнымі методыкамі зрабіліся асновай для напісання кнігі «Метад Ліепа», якая апісвае комплекс практыкаванняў, распрацаваны балерынай для падтрымання сябе ў форме (выдадзена «Альпіна нон-фікшн»).

У студзені 2014 гады выйшла кніга яе казак для дзяцей «Тэатральныя казкі», калі Ілзэ Ліепа была цяжарнай.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 22 ліпеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑