**Е́льскі ўніверсітэ́т** (англ.: Yale University) — адзін з найбольш вядомых універсітэтаў ЗША, знаходзіцца ў г. Нью-Хэйвен, штат Канектыкут. Уваходзіць у групу самых элітных амерыканскіх універсітэтаў, т. зв. Лігу плюшчу.

Выпускнікамі ўніверсітэта стала мноства вядомых асоб, у т.л. 52 лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі, 5 прэзідэнтаў ЗША, 13 мільярдэраў і мноства кіраўнікоў краін.

Гісторыя
--------

Ельскі ўніверсітэт быў заснаваны як «Акадэмічная Школа» (Collegiate School) у 1701 годзе пурытанскай суполкай у тагачаснай калоніі Канектыкут, стаўшы трэцяй найстарэйшай установай вышэйшай адукацыі ў Злучаных Штатах. Першапачаткова школа дзейнічала ў горадзе Сэйбруку, але праз 15 год была перанесена ў Нью-Хэйвен, другі паводле велічыні горад Канектыкута. У 1718 годзе, у гонар шчодрага фінансавага ўкладу ад тагачаснага кіраўніка Брытанскай Ост-Індскай Кампаніі Элайху Еля, школа атрымала назву «Ельскі Каледж».

Першапачатковай мэтай установы была адукацыя пратэстанцкіх пастараў у тэалогіі і свяшчэнных мовах, але каля 1777 года навучальная праграма пачала надаваць увагу гуманітарным і навуковым дысцыплінам. Каледж таксама паступова пашыраўся, у 1810 годзе была заснавана Медыцынская школа, у 1822 — Школа багаслоўя, у 1843 — Юрыдычная школа. У 1847 годзе заснаванна першай у Злучаных Штатах аспірантуры (Yale Graduate School of Arts and Sciences), якая прапаноўвала бакалаўрам працягваць навучанне па вялікім шэрагу спецыяльнасцей — ад мастацтваў і гуманітарных дысцыплін да прыродазнаўчых і прыкладных навук. Так, на працягу XIX ст. Ельскі Каледж стаў надаваць прафесійныя і навуковыя ступені, у т.л. з першай у ЗША ступенню доктара навук у 1861 годзе, і ў 1887 годзе атрымаў статус універсітэта.

Структура
---------

Ельскі ўніверсітэт уключае дванаццаць падраздзяленняў — Ельскі каледж, чатырохгадовая адукацыя ў якім заканчваецца атрыманнем ступені бакалаўра; Гуманітарная і навуковая аспірантура (Graduate School of Arts and Sciences), а таксама 10 прафесійных факультэтаў, якія рыхтуюць спецыялістаў у галінах юрыспрудэнцыі, медыцыны, бізнесу, аховы навакольнага асяроддзя, а таксама тэолагаў, архітэктараў, музыкантаў, мастакоў і акцёраў. Праграмы Ельскага ўніверсітэта вылучаецца сваёй шырынёй і паглыбленасцю. Паводле даўняй традыцыі прафесарска-выкладчыцкі склад універсітэта надае выключную ўвагу навучанню студэнтаў. Шматлікія пачатковыя і ўводныя курсы вядуцца заслужанымі навукоўцамі і прафесарамі ўніверсітэта.

Кампус
------

Мемарыяльная бібліятэка СтэрлінгМемарыяльная бібліятэка Стэрлінга у цэнтры Ельскага кампуса.
Ельскі ўніверсітэт вядомы сваім гатычным кампусам у стылі, характэрным для найстарэйшых амерыканскіх універсітэтаў, што імкнуліся імітаваць слаўныя еўрапейскія ўстановы, як Оксфард і Кембрыдж. Выключэннем з агульнай стылістыкі сталі мастацкія галерэі, два найноўшыя каледжы, а таксама Школа мастацтва і архітэктуры.

Асобна выступае Бібліятэка рэдкіх манускрыптаў Байнэке, якая, апроч Бібліі Гутэнберга, таксама вядома сваёй архітэктурай. Яна пабудаваная з белага мармуру, настолькі тонкага, што часткова прапускае сонечнае святло. Байнэке таксама захоўвае багата старажытных славянскіх і ўсходнееўрапейскіх дакументаў.

Не менш знакамітая Мемарыяльная бібліятэка Стэрлінга, пабудаваная ў стылі кафедральнага сабора, дзе замест алтара знаходзіцца месца выдачы кніг. Будынак упрыгожаны мноствам скульптур і вітражоў, і захоўвае каля 4 мільёнаў кніг і дакументаў. Галоўная фрэска бібліятэкі, што адлюстроўвае Багародзіцу і апосталаў, вядомая схаванымі на ёй аўтарам сярпом і молатам. Мемарыяльная бібліятэка Стэрлінга злучана падземны ходам з Бібліятэкай Баса, якая захоўвае яшчэ 150 тысяч тамоў.

Ельскі ўніверсітэт таксама выкупіў і аднавіў вялікую колькасць прыватных дамоў на прылеглай да яго Хілхаўс авеню, які Чарлз Дыкенс, у час візіту ў ЗША ў 1840-х гадах, назваў прывабнейшай вуліцай Амерыкі. Ельскі кампус лічыцца адным з прыгажэйшых акадэмічных кампусаў у ЗША.

Вядомыя выпускнікі
------------------

Званіца Харкнэс — класічны сімвал Ельскага кампусуЗваніца Харкнэса — класічны сімвал Ельскага кампуса. Музыканты званіцы ажыўляюць будні студэнтаў разнастайнымі мелодыямі: ад Баха да Брытні Спірс.
* Біл Клінтан
* Джордж Буш
* Джэральд Форд
* Уільям Говард Тафт
* Джон Керы
* Хілары Клінтан
* Самуэль Морзэ
* Норман Фостэр
* Пол Кругман
* Пол Ньюман
* Мэрыл Стрып
* Эдвард Нортан
* Джодзі Фостэр

Зноскі
------

1. ↑  U.S. and Canadian 2022 NTSE Participating Institutions Listed by Fiscal Year 2022 Endowment Market Value, Change in Market Value from FY21 to FY22, and FY22 Endowment Market Values Per Full-time Equivalent Student (Excel) — National Association of College and University Business Officers, 2023. Праверана 22 мая 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q30268203'></a>
2. 1 2 3  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>
3. ↑  America's Most Beautiful College Campuses — Yale University

Літаратура
----------

* Іельскі ўніверсітэт // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. С. 170.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ельскі ўніверсітэт
* Афіцыйная старонка (англ.)

| Ліга плюшчу |
| --- |
| 
Браўнаўскі ўніверсітэт · Гарвардскі ўніверсітэт · Дартмуцкі каледж · Ельскі ўніверсітэт · Калумбійскі ўніверсітэт · Карнельскі ўніверсітэт · Пенсільванскі ўніверсітэт · Прынстанскі ўніверсітэт
 |

| ⛭Асацыяцыя амерыканскіх універсітэтаў |
| --- |
| Грамадскія | 
* Арызонскі ўніверсітэт
* Буфалаўскі ўніверсітэт
* Каліфарнійскі ўніверсітэт
	+ **Берклі**
	+ Дэйвіс
	+ Ірвайн
	+ Лос-Анджэлес
	+ Сан-Дыега
	+ Санта-Барбара
* Каларадскі ўніверсітэт у Боўлдэры
* Фларыдскі ўніверсітэт
* Тэхналагічны інстытут Джорджыі
* Ілінойскі ўніверсітэт ва Урбана-Шампейн
* Індыянскі ўніверсітэт у Блумінгтане
* Універсітэт Аявы
* Універсітэт штата Аява
* Канзаскі ўніверсітэт
* Мэрылендскі ўніверсітэт у Каледж-Парку
* **Мічыганскі ўніверсітэт**
* Універсітэт штата Мічыган
* Універсітэт Мінесоты
* Місурыйскі ўніверсітэт
* Ратгерскі ўніверсітэт
* Паўночна-Каралінскі ўніверсітэт у Чапел-Хіл
* Універсітэт штата Агая
* Арэгонскі ўніверсітэт
* Пенсільванскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Універсітэт Пітсбурга
* Універсітэт Перд’ю
* Стоні-Брукскі ўніверсітэт
* Тэхаскі ўніверсітэт у Остыне
* Тэхаскі аграрна-механічны ўніверсітэт
* Вірджынскі ўніверсітэт
* Вашынгтонскі ўніверсітэт
* **Вісконсінскі ўніверсітэт у Мадысане**

 |
| Прыватныя | 
* Універсітэт Брандэйса
* Браўнаўскі ўніверсітэт
* Каліфарнійскі тэхналагічны інстытут
* Універсітэт Карнегі — Мелан
* Заходні рэзервовы ўніверсітэт Кейза
* **Чыкагскі ўніверсітэт**
* **Калумбійскі ўніверсітэт**
* **Карнельскі ўніверсітэт**
* Універсітэт Дзюка
* Універсітэт Эмары
* **Гарвардскі ўніверсітэт**
* **Універсітэт Джонса Хопкінса**
* Масачусецкі тэхналагічны інстытут
* Нью-Ёркскі ўніверсітэт
* Паўночна-Заходні ўніверсітэт
* **Пенсільванскі ўніверсітэт**
* **Прынстанскі ўніверсітэт**
* Універсітэт Райса
* Рочэстэрскі ўніверсітэт
* Універсітэт Паўднёвай Каліфорніі
* **Стэнфардскі ўніверсітэт**
* Сіракузскі ўніверсітэт
* Тулейнскі ўніверсітэт
* Універсітэт Вандэрбільта
* Універсітэт Вашынгтона ў Сент-Луісе
* **Ельскі ўніверсітэт**

 |
| Канада | 
* Універсітэт Мак-Гіла
* Універсітэт Таронта

 |

| ⛭Міжнародны альянс даследчых універсітэтаў |
| --- |
| 
Сцяг Аўстраліі Аўстралійскі нацыянальны ўніверсітэт •
Сцяг Вялікабрытаніі Кембрыджскі ўніверсітэт •
Сцяг Вялікабрытаніі Оксфардскі ўніверсітэт •
Сцяг ЗША Каліфарнійскі ўніверсітэт у Берклі •
Сцяг ЗША Ельскі ўніверсітэт •
Сцяг Кітая Пекінскі ўніверсітэт •
Сцяг Сінгапура Нацыянальны ўніверсітэт Сінгапура •
Сцяг Японіі Такійскі ўніверсітэт •
Сцяг Даніі Капенгагенскі ўніверсітэт •
Сцяг Швейцарыі Швейцарская вышэйшая тэхнічная школа Цюрыха
 |