У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Нордэншэльд.

**Нільс Адо́льф Э́рык Но́рдэншэ́льд** (шведск.: Nils Adolf Erik Nordenskiöld, 18 лістапада 1832, Хельсінкі — 12 жніўня 1901, Дальбіэ) — народжаны ў Фінляндыі шведскі геолаг, мінералог і палярны даследчык. Пад яго кіраўніцтвам у 1878—1879 гг. упершыню ў гісторыі адбылася паспяховая экспедыцыя праз Паўночны марскі шлях — такім чынам праз поўнач былі злучаны Атлантычны і Ціхі акіяны. Нордэншэльд таксама вядомы і іншымі падарожжамі, асабліва экспедыцыяй на Шпіцберген і пошукам шляху на Паўночны полюс. Ён распрацаваў навуковую канцэпцыю часовага пражывання ў палярных зонах, апублікаваў вялікую колькасць геаграфічных і геалагічных даследаванняў, а таксама сабраў унікальную калекцыю гістарычных карт. У Фінляндыі і Швецыі Нордэншэльда вызнаюць за нацыянальнага героя і аднаго з самых вялікіх падарожнікаў у гісторыі.

Член Стакгольмскай АН (1858). Член-карэспандэнт Пецярбургскай АН (1879). Скончыў Хельсінкскі ўніверсітэт. У 1856 і 1861 удзельнічаў у экспедыцыях на Шпіцберген пад кіраўніцтвам О. М. Торэля. У 1864—1873 гадах кіраваў экспедыцыяй на гэты архіпелаг, у 1870—1883 гадах — у Грэнландыю, дзе даследаваў яе ледніковы шчыт. У 1878—1879 гадах на судне «Вега» першым праплыў паўночна-ўсходнім праходам з Атлантычнага ў Ціхі акіян з зімоўкай на Чукоцкім паўвостраве.

Імем Нордэншэльда названы архіпелаг у Карскім моры, заліў і мыс на Новай Зямлі, мыс і ледавік у Грэнландыі, рака ў Канадзе і інш.

Біяграфія
---------

### Першыя крокі

Дом, у якім нарадзіўся Нордэншэльд, у Хельсінках (1902 г.).
Алікартана — сядзіба, у якой прайшло дзяцінства Нордэншэльда.
Нільс Адольф Эрык Нордэншэльд паходзіў з арыстакратычнага шведскага роду Нордэншэльдаў. Яго бацька, Нільс Густаў Нордэншэльд (1792—1866) быў вядомым мінералогам, запрошаным працаваць у Фінляндыю, а маці, Маргарэта Сафія фон Хартман, паходзіла з уплывовага роду фон Хартманаў: у прыватнасці, яе брат, Ларс Габрыэль фон Хартман (вядомы ў Расійскай імперыі як Лаўрэнцій Гаўрылавіч фон Хартман), быў нават намеснікам старшыні эканамічнага аддзялення Сената Фінляндыі. Нільс Адольф Эрык быў народжаны трэцім з сямі дзяцей у сваёй сям'і. Ён пераняў бацькаву любоў да літалагічных даследаванняў і ўдзельнічаў разам са сваім татам у экспедыцыях, скіраваных на пашырэнне літалагічнай калекцыі, у розныя часткі Фінляндыі. Нільс Адольф Эрык Нордэншэльд таксама выязджаў з ім і за межы Вялікага Княства Фінляндскага: так, у прыватнасці, яны разам выправіліся ў экспедыцыю на Урал у 1853—1854 гг. Атрыманыя навыкі Адольф Эрык ужыў у сваіх уласных падарожжах па Сібіры і Паўночна-Усходняй Азіі. Дзяцінства вялікага падарожніка прайшло ў сямейнай сядзібе Алікартана ў абшчыне Мянтсяля.

Ва ўзросце 13 гадоў Нордэншэльд паступіў на вучобу ў гімназію Порва, з якой сышоў праз 3 гады, не вытрымаўшы, як і многія іншыя студэнты, суровых патрабаванняў дырэктара Юхана Людвіга Рунеберга. Нордэншэльд скончыў школу ў 1849 г. і паступіў у Хельсінкскі ўніверсітэт, дзе вывучаў мінералогію, матэматыку, хімію і фізіку і ў якім атрымаў ступень бакалаўра ў 1853 г. а ступень магістра — у 1854 г. Першую навуковую працу Нільс Адольф Эрык напісаў па малюсках. Ён далучыўся да студэнцкай нацыі WiO і ў 1854 г. стаў куратарам фізіка-матэматычнага факультэта ўніверсітэта. У пачатку 1855 г. Нордэншэльд абараніў сваю доктарскую дысертацыю па тэме «*Аб крышталёвых формах графіту і хандрадыту*». У студэнцкія гады падчас летніх геалагічна-разведвальных падарожжаў па Фінляндыі ён знайшоў вялікую колькасць рудных радовішчаў, справаздачу пра якія апублікаваў пасля сканчэння ўніверсітэта ў 1855 г. пад назвай «*Апісанне мінералаў, знойдзеных у Фінляндыі*». У тым жа годзе Нордэншэльд быў прызначаны дазорцам паштовага аддзялення ў гарах. Перад ім адкрываліся вялікія навуковыя перспектывы ў Фінляндыі, аднак праз хуткі час ён трапіў у няміласць у расійскіх улад, бо належаў да кола маладых арыстакратаў ліберальных поглядаў, ідэйным кіраўніком якіх быў Карл Густаў Ветэрхоф: яны выступалі за тое, каб Фінляндыя перайшла пад уплыў Швецыі, але без жорстага кантролю ў галінах вышэйшай адукацыі і дзяржаўнага кіравання.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  N Adolf Erik Nordenskiöld — 1917.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q379406'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1724971'></a>
2. 1 2  Nordenskiöld, Nils Adolf Erik, f. 1832 i Helsingfors, Finland, Professor // Swedish Census 1880 — Riksarkivet. Праверана 30 сакавіка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1724971'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q49213654'></a>
3. 1 2  Finska församlingens kyrkoarkiv, Död- och begravningsböcker, SE/SSA/0004/F I/4 (1895-1901), bildid: 00051716\_00019 Праверана 6 красавіка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q64166606'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10478639'></a>
4. 1 2  www.accademiadellescienze.it Праверана 1 снежня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107212659'></a>
5. ↑  Nils Adolf Erik Nordenskiöld //  — Gravar.se. Праверана 7 лютага 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28008113'></a>
6. ↑  NILS ADOLF ERIK NORDENSKIÖLD 1832 - 1901 // *(unspecified title)* Праверана 15 лютага 2020.
7. 1 2 3  Nordenskiöld i Stockholm // Two-Chamber Parliament 1867-1970. — Т. 1. — С. 149. Праверана 4 сакавіка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110346241'></a>
8. ↑  *(unspecified title)* Праверана 20 ліпеня 2020.
9. 1 2  *Cecilia af Forselles (suom. Aulikki Litzen).* Nordenskiöld, Adolf Erik (1832–1901) // Suomen kansallisbiografia, osa 7. — С. 135—140. — ISBN 951-746-448-7. (фін.)
10. ↑  *Tiitta Allan et al. (toim.).* Suuri henkilökirja. — 1. — WSOY, 2001. — 804 с. — ISBN 9510261408. (фін.)
11. ↑  Elämänvaiheet perhekirjeitten valossa: Osa I (vuoteen 1859) Архівавана 14 лютага 2016. (фін.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.11: Мугір - Паліклініка / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 2000. - 560 с.: іл.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Адольф Эрык Нордэншельд**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Project Gutenberg |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Нацыянальная біяграфія Фінляндыя · Новы · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis · Шведскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV11865481, ADV10997423 · BIBSYS: 90326751 · BNC: a10130949 · BNE: XX1263436 · BNF: 12112136k · CiNii: DA02375365 · CONOR: 204324451 · GND: 118588613 · ICCU: SBLV203906 · ISNI: 0000 0001 2142 9883 · LCCN: n80160192 · NDL: 00472354 · NKC: js20050606006 · NLA: 36230869 · NLG: 69135 · NLP: A21422126 · NSK: 000488030 · NTA: 068652844, 330171569 · NUKAT: n2008046250 · PTBNP: 66123 · LIBRIS: 80496 · SUDOC: 029508495 · VIAF: 89262581 |

 |