**Вэб-фрэймворк** (**WF**) або фрэймворк вэб-праграм (**WAF**) — праграмная аснова, прызначаная для падтрымкі распрацоўкі вэб-праграм, уключаючы вэб-сэрвісы, вэб-рэсурсы і вэб-інтэрфейсы. Вэб-фрэймворкі забяспечваюць стандартны спосаб стварэння і разгортвання вэб-праграм у Сусветнай павуціне. Вэб-фрэймворкі закліканы аўтаматызаваць працавыдаткі, звязаныя са звычайнымі дзеяннямі, якія выконваюцца пры распрацоўцы вэб-праграм. Напрыклад, шматлікія вэб-фрэймворкі прадастаўляюць бібліятэкі для доступу да баз даных, шабланізатары, кіраванне сеансамі і часта спрыяюць паўторнаму выкарыстанню кода. Хоць яны часта арыентаваны на распрацоўку дынамічных сайтаў, іх можна прымяняць і для статычных старонак.

Гісторыя
--------

Паколькі дызайн WWW не быў дынамічным па сваёй сутнасці, раннія гіпертэксты ўяўлялі сабой тэкставыя файлы HTML з ручным кадаваннем, якія публікаваліся на вэб-серверах. Любыя мадыфікацыі апублікаваных старонак мусілі выконвацца іх аўтарам. У 1993 годзе быў уведзены стандарт Common Gateway Interface (CGI) для ўзаемадзеяння знешніх праграм з вэб-серверамі, які дазволіў ствараць дынамічныя вэб-старонкі з карыстальніцкім ўводам.

Аднак першапачатковыя рэалізацыі інтэрфейсу CGI звычайна негатыўна ўплывалі на нагрузку сервера, паколькі кожны запыт запускаў асобны працэс. У больш сучасных рэалізацыях нараўне з іншымі прыёмамі выкарыстоўваюцца пастаянныя працэсы, што дазваляе паменшыць нагрузку на рэсурсы сервера і павысіць агульную прадукцыйнасць.

У 1995 годзе ўпершыню з’явіліся асяроддзі распрацоўкі вэб-праграм на існуючых мовах праграмавання, а таксама новыя мовы, арыентаваныя на працу ў Інтэрнэце, такія як ColdFusion, PHP і Active Server Pages.

У канцы 1990-х гадоў сталі з’яўляцца развітыя «full stack» фрэймворкі, якія часта аб’ядноўвалі мноства бібліятэк, карысных для вэб-распрацоўкі, у адзіны праграмны стэк. У якасці прыкладу можна прывесці ASP.NET, Java EE, WebObjects, web2py, OpenACS, Catalyst, Molicious, Ruby on Rails, Laravel, Grails, Django, Zend Framework, Sails.js, Yii, CakePHP, Symfony.

Зноскі
------

1. ↑  *Multiple (wiki)*. Web application framework **(нявызн.)**. *Docforge*. Архівавана з першакрыніцы 23 ліпеня 2015.
2. ↑  Top Open-Source Static Site Generators **(нявызн.)**. *StaticGen*.
3. ↑  CGI: Common Gateway Interface **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 9 красавіка 2009.
4. ↑  CGI(нявызн.). *www.ibm.com*. Праверана 7 мая 2021.
5. ↑  Yii PHP Framework **(нявызн.)**.
6. ↑  CakePHP **(нявызн.)**.

| ⛭Вэб-фрэймворкі |
| --- |
| ASP.NET | 
DotNetNuke •
ASP.NET MVC •
MonoRail
 |
| ColdFusion | 
ColdSpring •
Fusebox •
Mach-II •
Model-Glue
 |
| Java | 
Cocoon •
Struts •
Velocity •
WebWork 2) •
AppFuse •
Aranea •
Eclipse •
Facelets •
Flexive •
FreeMarker •
Google Web Toolkit •
Grails (Groovy) •
Hamlets •
ItsNat •
JavaServer Faces •
Jspx •
JBoss Seam •
jZeno •
Lift (Scala) •
Makumba •
OpenLaszlo •
OpenXava •
Play! (Scala, Java) •
Reasonable Server Faces (RSF) •
Restlet •
RichFaces •
RIFE •
Shale •
SmartClient •
Spring •
Stripes •
Tapestry •
ThinWire •
Vaadin •
WebMacro •
WebWork •
WebObjects •
Wicket •
ZK
 |
| JavaScript | 
Node.js •
Vue.js •
AJILE •
Clean AJAX •
Dojo Toolkit •
Echo •
Ext JS •
jQuery •
jMaki •
Microsoft AJAX Library •
MochiKit •
MooTools •
Prototype •
qooxdoo •
Rialto Toolkit •
Rico •
script.aculo.us •
SmartClient •
Spry •
SproutCore •
Yahoo! UI Library •
Underscore •
PhoneGap
 |
| Perl | 
Catalyst •
Interchange •
Titanium •
Maypole •
HTML:Mason •
Mojolicious
 |
| PHP | 
Acode •
Akelos •
BlueShoes •
CakePHP •
Canvas •
CodeIgniter •
Cotonti •
DIY •
Drupal •
Fuse •
Horde •
Kohana •
LiveStreet •
Laravel •
MODX •
Phalcon PHP •
PHP For Applications •
PHPOpenbiz •
PRADO •
Qcodo •
Seagull •
Solar •
Symfony •
W3Core •
Yii •
Zend •
Zoop •
Joomla
 |
| Python | 
CherryPy •
Django •
Flask •
FastAPI •
GAE framework •
Karrigell •
Nevow •
Porcupine •
Pylons •
Pyramid •
Spyce •
TurboGears •
Twisted •
Tornado •
Webware •
Zope
 |
| Ruby | 
Camping •
Nitro •
IOWA •
Ramaze •
Cerise •
Merb •
Ruby on Rails •
Sinatra •
Padrino
 |
| Іншыямовы | 
Alpha Five •
Fusebox (ColdFusion, PHP) •
Helma Object Publisher (Server-side) •
Magic (Scheme) •
OpenACS (Tcl) •
Seaside (Smalltalk) •
UnCommon Web (Common Lisp) •
Yaws (Erlang) •
Oracle Application Express (PL/SQL) •
 |