| Бітвы і аперацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі |
| --- |
| 
* **Путч**: Мелілья
* Тэтуан
* Севілья
* Барселона (1)
* Мантанья
* Хіхон
* Аўеда (1)
* Гранада
* Казармы Лаёла
* Мяцеж на флоце**1936 год**: Гвадарама
* Алькасар
* Эстрэмадура
* Паветраны мост
* Мерыда
* Сігуэнса
* Бадахос
* Балеарскія астравы
* Кордава
* Гіпускаа
* Сьера-Гуадалупе
* Монтэ-Пелада
* Талавера
* Ірун
* Іспанская Гвінея
* Мыс Спартэль
* Сесенья і Эсківіяс
* Мадрыд
* Вільярэаль
* Асейтуна
* Лапера
* Карунская дарога (1)
* Карунская дарога (2)**1937 год**: Карунская дарога (3)
* Малага
* Харама
* Аўеда (2)
* Гвадалахара
* Пасабланка
* Паўночная Іспанія
* Біская
* Більбаа
* Барселона (2)
* Сеговія
* Уэска
* Альбарасін
* Герніка
* Брунетэ
* Сантандэр
* Сарагоса
* Кінта
* Бельчытэ
* Астурыя
* Сабіньяніга
* Эль-Мазука
* Фуэнтэс-дэ-Эбра
* Мыс Шэршэль
* Тэруэль**1938 год:** Вальядалід
* Альфамбра
* Арагон
* Каспэ
* Барселона (3)
* Лерыда
* Гандэса
* Сегрэ
* Левант
* Балагер
* Лос-Бласкес
* «Мяшок Б’ельсы»
* «Мяшок Мерыда»
* Мыс Палас
* Лінія XYZ
* Эбра**1939 год:** Каталонія
* Вальсекілья
* Менорка
* Картахена
* Пераварот
* Апошняе наступленне

 |

**Бітва пры Эль-Мазука** (ісп.: Batalla de El Mazuco) — адна з апошніх бітваў паміж рэспубліканскімі і нацыяналістычнымі войскамі на паўночным фронце падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі. Доўжылася з 6 па 22 верасня 1937 года. Пасля некалькіх тыдняў інтэнсіўных баёў у горнай мясцовасці рэспубліканцы былі разбіты, і нацыяналісты змаглі злучыцца са сваімі сіламі, якія наступалі з Леона, што прывяло да падзення Хіхона і пакідання Астурыі, апошняй рэспубліканскай правінцыі на паўночным захадзе Іспаніі.

Планы і сілы бакоў
------------------

Пасля падзення Більбаа і паражэння рэспубліканцаў, якія абаранялі Сантандэр, іх апора — Астурыя — была ізалявана ад рэспубліканскіх войскаў на поўдні і ўсходзе Іспаніі. Камандуючы войскаў нацыяналістаў, што атачалі Астурыю, генерал Фідэль Давіла, атакаваў з поўдня і ўсходу, не чакаючы супраціву з боку дэмаралізаваных рэспубліканскіх салдат.

Неўзабаве была захоплена першая рэспубліканская лінія абароны ўздоўж ракі Дэва, і 5 верасня 1937 года паў горад Ліянес.

Далей нацыяналісты павінны былі наступаць на поўначы праз Сьера-дэ-Куэра і на поўдні — праз цясніну Дэва. Для гэтага патрабавалася ачысціць горы ад рэспубліканцаў, таму яны запланавалі абыходны рух на паўднёвы захад ад г. Ліянес і на захад, уздоўж ракі Карэс. Такім чынам, горы Сьера-дэ-Куэра сталі жыццёва важнымі для абароны Астурыі, а ключом да іх быў перавал Эль-Мазука.

У склад нацыяналістычных сіл уваходзілі чатыры наварскія брыгады (33 000 чалавек) пад камандаваннем генерала Хасэ Сальчага. Кантынгент падтрымлівалаўся 15 артылерыйскімі батарэямі і авіяцыяй, уключаючы нямецкі Легіён «Кондар». Перавал Эль-Мазука знаходзіцца ўсяго ў пяці кіламетрах ад мора, таму крэйсер «Альмірантэ Сервера» таксама змог аказаць дапамогу сваімі гарматамі.

Войскі рэспубліканцаў (астурыйскія, баскскія і сантандэрскія падраздзяленні) складаліся з трох аслабленых брыгад пад камандаваннем палкоўнікаў Хуана Ібаролы і Франсіска Галана. Прыхільнікі Рэспублікі мелі невялікую артылерыйскую падтрымку.

Ход баёў
--------

6 верасня 1-й Наварскай брыгадзе нацыяналістаў не ўдалося прарваць лінію абароны праціўніка, таму для інтэнсіўнай бамбардзіроўкі пазіцый рэспубліканцаў быў выкліканы легіён «Кондар». На наступны дзень яны працягвалі падвяргацца масіраваным атакам з ужываннем фугасных і запальных бомбаў. 8 верасня ў густым тумане праціўнікі схвоснуліся ў рукапашнай сутычцы. Нарэшце, на паўднёвым фронце нацыяналісты змаглі прасунуцца на два кіламетры.

9 верасня нацыяналісты акружылі пазіцыі наперадзе Эль-Мазука і занялі іх, але ў наступныя дні не змаглі прасунуцца далей, таму зноў звярнуліся да авіяцыі і артылерыі. Лётчыкі ўжылі так званыя «дывановыя бамбардзіроўкі». 10 верасня ў Тарнерыі салдаты 1-й Наварскай брыгады прасоўваюцца скрозь туман і пасля ўпартага бою захопліваюць Сьера-дэ-Біфарка, але не дасягаюць Сьера-Льябрэс (ніжэй перавала Эль-Мазука).

Не здолеўшы рушыць наперад у даліне, нацыяналісты вырашылі спачатку захапіць вышыні ніжэй піка Турбіна (1315 метраў над узроўнем мора). Надыходзячым наварцам прыйшлося падымаць па вузкіх сцежках горную артылерыю і боепрыпасы на спінах мулаў.

13 верасня рэспубліканскі фронт на паўночны захад ад Эль-Мазука пачаў слабець пад неаднаразовымі артылерыйскімі ўдарамі, што вымусіла ўрадавыя войскі 14 верасня адысці і саступіць Сьера-дэ-Льябрэс. На наступны дзень Эль-Мазука заняты франкістамі. Адначасова, 14 верасня, паў пік Турбіна. Да поўдня рэспубліканцы яшчэ ўтрымлівалі тры піка Пенья-Бланка.

Нацыяналісты паслалі на захоп апошніх варожых пазіцый не менш за шаснаццаць батальёнаў. Непагадзь з дажджом і нават снегам на час прыпыніла баявыя дзеянні. 18 верасня, з надыходам добрага надвор’я, аднавілася бамбардзіроўка нямецкімі і італьянскімі самалётамі. Чатыры дні паўтараўся адзін і той жа сцэнар: атака з паветра, штурм пяхоты, адлюстраванне яго рэспубліканцамі. Нарэшце, 22 верасня Пенья-Бланка апынуліся ў руках нацыяналістаў. На вяршыні, сярод акопаў, уручную высечаных у скале, пераможцы выявілі 100 трупаў рэспубліканскіх маракоў.

Вынікі
------

Агульныя страты (прыблізныя, паколькі афіцыйных даных аб гэтай бітве няма) ацэньваюцца ў 8000 нацыяналістаў (2500 забітых) і 3500 рэспубліканцаў (1500 забітых).

Рэспубліканцы не змаглі спыніць наступленне нацыяналістаў і пратрымацца да зімы. Апошнія, хоць і з затрымкай, змаглі працягнуць аперацыю і дайсці да Хіхона, апошняга апірышча рэспубліканцаў, які паў праз месяц пасля заканчэння бітвы пры Эль-Мазука.

Спасылкі
--------

* El Mazuco (La defensa imposible)