recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Аэрапорт Стамбул імя Атацю́рка** (турэцк.: İstanbul Atatürk Havalimanı; (IATA: **IST**, ICAO: **LTBA**)) — міжнародны аэрапорт у Стамбуле, найбуйнейшы аэрапорт Турцыі. Размешчаны ў еўрапейскай частцы горада за 24 кіламетры на захад ад гістарычнага цэнтра горада — плошчы Султанахмет, на беразе Мармуровага мора. З 1980 года аэрапорт носіць імя Мустафы Кемаля Атацюрка, першага прэзідэнта Турэцкай рэспублікі.

Аэрапорт з’яўляецца 4-м у Еўропе і 13-м у свеце паводле колькасці абслужаных пасажыраў. Так у 2014 годзе пасажыраабарот аэрапорта перавысіў 56 млн чалавек. З-за загружанасці аэрапорта ў будучым плануецца будаўніцтва трэцяга аэрапорта Стамбула, пасля чаго аэрапорт Атацюрка, меркавана, будзе закрыты.

Са студзеня 2000 года аэрапортам кіруе кампанія TAV Airports (Tepe-Akfen-Ventures), якая інвеставала 600 мільёнаў долараў з 1998 года ў развіццё аэрапорта. У 2005 годзе TAV выйграла тэндар на кіраванне аэрапортам на працягу 15.5 гадоў[*крыніца?*].

На тэрыторыі аэрапорта знаходзіцца штаб-кватэра турэцкай нацыянальнай авіякампаніі Turkish Airlines, для якой аэрапорт з’яўляецца і галоўным вузлавым аэрапортам. У аэрапорце таксама базуюцца мясцовыя турэцкія авіякампаніі Atlasglobal і Onur Air.

Апроч аэрапорта Атацюрка, Стамбул таксама абслугоўвае невялікі, размешчаны ў азіяцкай частцы горада, Міжнародны аэрапорт імя Сабіхі Гёкчэн.

Гл. таксама
-----------

* Тэракт у Аэрапорце імя Атацюрка

Зноскі
------

1. ↑  THY chairman: İstanbul Atatürk Airport to close down (англ.)(недаступная спасылка).  todayszaman.com (1 сакавіка 2015). Архівавана з першакрыніцы 2 красавіка 2015. Праверана 27 ліпеня 2015.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аэрапорт Стамбул імя Атацюрка
* Афіцыйны сайт аэрапорта Архівавана 10 студзеня 2017. (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Даведка ТАСС |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кавалёў.

**Піліп Іванавіч Кавалёў**  (14 (27) лістапада 1916 — 17 сакавіка 1944) — Герой Савецкага Саюза, падрыўнік. Удзельнічаў у партызанскім руху ў Беларусі. Быў у групе падрыўнікоў 255-га партызанскага палка 8-й Рагачоўскай партызанскай брыгады. Пасмяротна узнагароджаны ордэнам Леніна.

Біяграфія
---------

Філіп Іванавіч Кавалёў нарадзіўся 27 лістапада 1916 года ў вёсцы Гайкоў цяпер Чэрыкаўскага раёна Магілёўскай вобласці ў сям'і селяніна. Па нацыянальнасці з'яўляецца беларусам. Атрымаў 9-гадовую адукацыю. Да 1939 года працаваў у саўгасе, на заводзе ў Запарожжы, а потым у Чэрыкаўскай МТС.

У 1939 годзе Кавалёў паступіў на службу ў Чырвоную Армію. Удзельнічаў у савецка-фінскай вайне ў 1939—1940 гадах.

З чэрвеня 1941 года ён удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Трапіўшы ў акружэнне, з баямі прарываўся да савецкіх войскаў. У баях за Ленінград у верасні 1941 года быў паранены. Лячыўся ў шпіталі на Урале. Пасля лячэння ў шпіталі даведаўся, што больш не прыдатны да службы. Напісаўшы прашэнне ў штаб партызанскага руху аб адпраўке ў нямецкі тыл, туды быў адпраўлены. Адразу актыўна ўключыўся ў партызанскі рух на тэрыторыі Беларусі. З ліпеня 1942 года знаходзіцца ў 255-м партызанскім палку на пасадзе падрыўніка. Удзельнічаў у падрыхтоўцы 13 дыверсійных груп.

За час працы ў нямецкім тыле пусціў пад адхон 19 нямецкіх эшалонаў з тэхнікай і жывой сілай, падарваў 24 аўтамашыны, падарваў 9 шашэйных мастоў.

Загінуў у баі з нямецкімі часткамі каля вёскі Перунова Кіраўскага раёна Магілёўскай вобласці 17 сакавіка 1944 года. 15 жніўня 1944 года яму было пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. Таксама пасмяротна узнагароджаны ордэнам Леніна. Быў пахаваны ў вёсцы Боркі Кіраўскага раёна Магілёўскай вобласці. Імя Ф. І. Кавалёва носіць сярэдняя школа № 2 г. Клічава..

Памяць
------

* Імем Кавалёва названа вуліца ў горадзе Чэрыкаве.

Зноскі
------

1. ↑  Ковалёв Филипп Иванович (руск.). Архівавана з першакрыніцы 11 верасня 2012. Праверана 6 лютага 2012.
2. ↑  Последний бой (руск.). Архівавана з першакрыніцы 11 верасня 2012. Праверана 6 лютага 2012.(руск.) .  з першакрыніцы 11 верасня 2012. Праверана 6 лютага 2012.
3. ↑  Позднее в 8-й Рогачёвской бригаде.
4. ↑  Лучшие подрывники-партизаны ВОВ (руск.). Архівавана з першакрыніцы 11 верасня 2012. Праверана 6 лютага 2012.(руск.) .  з першакрыніцы 11 верасня 2012. Праверана 6 лютага 2012.
5. ↑  Ковалёв Филипп Иванович (руск.). Архівавана з першакрыніцы 2 жніўня 2013. Праверана 6 лютага 2012.(руск.) .  з першакрыніцы 2 жніўня 2013. Праверана 6 лютага 2012.

Спасылкі
--------

Піліп Іванавіч Кавалёў на сайце «Героі краіны»
**Электры́чныя праваднікі́** — рэчывы (целы, матэрыялы) з высокай электраправоднасцю. У адрозненне ад паўправаднікоў і дыэлектрыкаў маюць значную колькасць свабодных зараджаных часціц (носьбітаў зараду), якія ў электрычным полі набываюць упарадкаваны рух.

Асноўныя праваднікі — металы і іх сплавы, электраліты, плазма. У металах носьбітамі электрычнага току з'яўляюцца электроны, у электралітах — іоны, у плазме — электроны і іоны. Пры нізкіх тэмпературах многія металы і некаторыя паўправаднікі набываюць звышправоднасць і становяцца звышправаднікамі.

Металічныя праваднікі выкарыстоўваюцца ў электрычных кабелях і правадах, абмотках электрычных машын, трансфарматараў, прылад і апаратаў; электраліты — пераважна ў электрычных акумулятарах.

Адзін з найлепшых праваднікоў — серабро, выкарыстоўваецца для тонкіх правадоў вымяральных прылад, для электродаў, якія ўплаўляюць у кераміку, шкло і інш.
Найбольш пашыраны праваднік — медзь, спалучае электраправоднасць з трываласцю, гнуткасцю, каразійнай устойлівасцю. Больш лёгкі і танны праваднік — алюміній, аднак з меншай электраправоднасцю і трываласцю. Медныя, алюмініевыя і сталеалюмініевыя правады шырока выкарыстоўваюцца ў лініях электраперадачы.

Літаратура
----------

* Праваднікі электрычныя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. С. 526.

| ⛭Матэрыялы паводле электраправодных уласцівасцей |
| --- |
| 
* Дыэлектрык
* Паўправаднік
* Праваднік
* Звышправаднік

 |
Telharmonium, Thaddeus Cahill 1897
Trautonium, 1928
**Электронная музыка** (ад англ. Electronic music, у простамоўі таксама «электроніка») — шырокі музычны жанр, які абазначае музыку, створаную з выкарыстаннем электронных музычных інструментаў. Хоць першыя электронныя інструменты з'явіліся яшчэ напачатку XX ст. электронная музыка як жанр развілася ў другой палове XX ст. і на пачатак XXI ст. уключае дзясяткі разнавіднасцяў.

Электронная музыка аперуе гукамі, якія ўтвараюцца пры выкарыстанні электронных тэхналогій і электрамеханічных музычных інструментаў. Прыкладамі электрамеханічных музычных інструментаў могуць служыць тэлармоніум, арган Хаманда і электрагітара. Чысты электронны гук атрымліваюць, ужываючы такія інструменты як тэрменвокс, сінтэзатар і камп’ютар.

Электронная музыка першапачаткова асацыявалася толькі з заходняй акадэмічнай музыкай, але гэта змянілася са з'яўленнем даступных па кошце электронных сінтэзатараў у канцы 1960-х гадоў. Сінтэзатары, дзякуючы свайго ўмеранага кошту, сталі даступныя не толькі буйным студыям гуказапісу, але таксама і шырокай публіцы. Гэта змяніла вобраз папулярнай музыкі — сінтэзатары сталі выкарыстоўваць шматлікія рок- і поп-артысты. З гэтага моманту электронная музыка стала звыклай часткай папулярнай культуры. Сёння электронная музыка ўключае ў сябе вялікую колькасць розных стыляў ад эксперыментальнай акадэмічнай музыцы да папулярнай электроннай танцавальнай музыкі.

Постаці электроннай музыкі
--------------------------

* Жан-Мішэль Жар
* Жан Вен Роберт Хал
* Stromae

Спасылкі
--------

* Гісторыя электронных музычных інструментаў Архівавана 17 ліпеня 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Treccani · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX527960 · BNF: 121323832 · GND: 4014355-7 · GTAA: 262905 · LCCN: sh85042350 · Microsoft: 532620858 · NDL: 00561459 · NKC: fd993392 |

 |
**Пачапо́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Краснапольскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Пачапы.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Краснапольскага раёна Калінінскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Магілёўскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Краснапольскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці. 11 красавіка 1960 года скасаваны, населеныя пункты перададзены ў склад Мхініцкага сельсавета (8 населеных пунктаў: Буглаі, Глыбаў, Казелле, Новае Жыццё, Раманькі, Цівіцкае, Халмы і Ячная Буда) і ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Краснапольскага пассавета (6 населеных пунктаў: Князёўка, Курганне, Пачапы, Сасноўскі, Станіслаў, Усход).

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 14 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Партызанская брыгада «Граза»** — партызанская брыгада, створаная ў жніўні 1942 года на базе атрада «Граза», які ў ліпені прыбыў з савецкага тылу, і мясцовай партызанскай групы С. Т. Баранава (27 чалавек), якая дзейнічала з сакавіка 1942 у Талачынскім раёне. Да ліпеня 1943 года мела назву **партызанская брыгада «Дзядзькі Колі»**. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Талачынскага і Чашніцкага раёнаў. 29 чэрвеня 1944 года брыгада (673 партызаны, 9 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* атрад «Перамога»;
* атрад «Сцяг»;
* атрад імя Аляксандра Неўскага;
* атрад «За Радзіму»;
* атрад імя Катоўскага;
* атрад імя Суворава;
* атрад «За Савецкую Беларусь»;
* атрад імя Фрунзэ;
* атрад імя Гастэлы.

Камандаванне
------------

* М. А. Рашэтнікаў;
* С. М. Нарчук (загінуў);
* Дз. М. Катлярчук;
* А. Дз. Варашэнь (выконваў абавязкі).

### Камісар

* С. М. Нарчук.

### Начальнікі штаба

* Дз. М. Катлярчук;
* Л. К. Кіпрыянец;
* Р. М. Аўчыннікаў.

Гісторыя
--------

Партызаны праводзілі дыверсіі на чыгуначным участку Талачын — Орша і на грунтавых дарогах. У жніўні 1943 года на чыгуначным участку станцый Перавалачны — Коханава падарвалі больш за 500 рэек. У верасні 1943 года вялі баі каля вёскі Рыдамля Талачынскага раёна, у кастрычніку ўтрымлівалі абарону ў вёсках Чарэя — Стражавічы — Белая Царква, у сакавіку 1944 года вялі баі каля вёскі Слідчаны Чашніцкага раёна, каля вёсак Рафалова (снежань 1943), Усвейка, Мураўнічы (студзень 1944) Талачынскага раёна. У лютым 1944 года разбілі гарнізон у вёсцы Курчэўская Усвейка Талачынскага раёна. У маі 1944 года разам з партызанскай брыгадай М. П. Гудкова ўдзельнічалі ў баі каля вёскі Бароўка Лепельскага раёна.

Памяць
------

У 1977 годзе ў вёсцы Янава Талачынскага раёна ў гонар брыгады ўстаноўлена мемарыяльная дошка, у 1980 годзе каля вёскі пастаўлена стэла.

Гл. таксама
-----------

* Лепельская аперацыя

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
Сучасны электрычны чайнік з аўтаматычным адключэннем пасля закіпання
Папулярны ў СССР тыповы электрачайнік з трубчастым электранагравальнікам. Не мае аўтаматычнага адключэння і ад гэтага пажаранебяспечны. Сілкаванне ад сеткі ажыццяўляецца праз электрычны раздым, таму адключэнне нязручна з-за лішніх маніпуляцый
**Электрычный чайнік**, **электрачайнік** — прылада для кіпячэння вады з дапамогай электрычнасці.

Гісторыя
--------

Першыя электрычныя чайнікі з’явіліся ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзя. З цягам часу іх канструкцыя і зручнасць карыстання ўдасканальваліся. У 1992 годзе ў Японіі пачалася вытворчасць электрачайнікаў-тэрмасаў (тэрмапотаў). У 1994 годзе ў Ізраілі выпусцілі электрачайнікі з кантактнай падстаўкай і аўтаматычным адключэннем пасля закіпання.

У СССР былі распаўсюджаны электрачайнікі без аўтаматычнага адключэння пры закіпанні вады.

Апісанне сучаснага прыбору
--------------------------

Уяўляе сабой ёмістасць ад 0,7 да 2 літраў, з размешчаным унутры награвальным элементам магутнасцю каля 2 кВт. Зверху корпуса размешчаны датчык закіпання, які адключае чайнік пры закіпанні вады.


| ⛭Кухонная тэхніка |
| --- |
| Цеплавая апрацоўка ежы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Пліты і печы | Газавая пліта · Індукцыйная пліта · Мікрахвалевая печ · Хлебапечка · Электрычная пліта |
| Аэрагрыль · Барбекю · Вафельніца · Грыль · Кававарка · Рысаварка · Мультыварка · Параварка · Тостар · Фрыцюрніца |

 |
| Механічная апрацоўка ежы | Блэндар · Кавамолка · Кухонны камбайн · Міксер · Мясарубка · Сокавыціскалка |
| Нагрэў і астуджэнне вады | Кіпяцільнік · Кулер · Тэрмапот · Чайнік · Электрычны чайнік |
| Халадзільнае абсталяванне | Інтэрнэт-халадзільнік · Маразільнік · Сумка-халадзільнік · Халадзільнік |
| Дадатковае абсталяванне | Посудамыйная машына |
**Крывяная мука́** — угнаенне і корм для жывёл.

Крывяную муку атрымліваюць з адходаў мясной вытворчасці. Звычайна ўяўляе сабой высушаную кроў кароў, свіней, курэй.

Угнаенне
--------

Шырока выкарыстоўваецца ў якасці азотнага ўгнаення.

Корм
----

З'яўляецца бялкова-вітамінавым дадаткам да корму свіней, птушкі, пушнога звера, рыб.

Змяшчае вялікую колькасць бялку (каля 80 %), жалеза (900 мг/кг); з'яўляецца крыніцай амінакіслот трэаніну (0.05% у свабоднай форме), гістыдына (5%), лізіна, метыяніна.

У многіх краінах памяншаецца выкарыстанне крывяной мукі ў кармавых мэтах у сувязі з небяспекай перадачы з крывёй каровінага шаленства.

Літаратура
----------

* Крывяная мука // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 500. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777923404 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Савецкая Беларусь.

**Партызанская брыгада «Савецкая Беларусь»** — была створана ў жніўні 1943 года на базе трох атрадаў, вылучаных з партызанскай брыгады імя П. К. Панамарэнкі. Дзейнічала на акупаванай тэрыторыі Косаўскага, Ружанскага, Пружанскага, Камянецкага, Поразаўскага, Бярозаўскага, Драгічынскага раёнаў.

Склад
-----

* партызанскі атрад імя Чкалава;
* партызанскі атрад імя Суворава;
* партызанскі атрад імя Калупаева (да красавіка 1944 года - атрад імя Дз. Пажарскага, прысвоена імя камандзіра атрада А. І. Калупаева, загінуў у баі).

Камандаванне
------------

### Камандзір

* М. У. Бабкоў

### Камісар

* Пётр Іванавіч Масалоў

### Начальнік штаба

* Р. К. Дарафееў

Гісторыя
--------

Асноўныя ўдары партызаны наносілі на чыгуначных участках Брэст — Баранавічы, Ваўкавыск — Масты, Брэст — Пінск. У верасні — снежні 1943 года знішчылі і пашкодзілі больш за 60 аўтамашын, падарвалі 21 эшалон ворага, каля 750 рэек, 12 мастоў на чыгуначных і шашэйных дарогах. Атрад імя Суворава знішчыў 26 км. тэлефонна-тэлеграфнай лініі ўздоўж шашы Брэст — Мінск. 

У пачатку 1944 года на бок партызан брыгады перайшлі 30 венграў.

У чэрвені 1944 года брыгада зрабіла баявы рэйд з Бярозаўскага ў Кобрынскі раён, авалодала чыгуначным участкам Кобрын — Гарадзец і падарвала больш за 300 рэек. Паўгода блакіравала дарогу Драгічын — Бяроза. У красавіку 1944 года ўдзельнічала ў Здзітаўскай абароне.

12 — 17 ліпеня 1944 года брыгада (863 партызаны) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Памяць
------

У 1965 годзе ў Драгічыне ў гонар брыгады ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.


1. ↑  Память: историко-документальная хроника Березовского района / Белорусская Советская Энциклопедия; Редкол.: И. П. Шамякин (главный редактор) и др. — Минск: Издательство «Белорусская Советская Энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1987. — 438, [1] с.: ил. цв. ил. портр. карты. — С. 120.
**Смалячкова** (фінск.: Lautaranta — «Плытавы бераг») — пасёлак у Расіі, унутрыгарадское муніцыпальнае ўтварэнне ў складзе Курортнага раёна горада федэральнага значэння Санкт-Пецярбурга.

Названы ў 1948 годзе ў гонар Героя Савецкага Саюза снайпера Феадосія Смалячкова, які загінуў пад Пулкавым у 1942 годзе. Да гэтага — вёска Лаўтаранта (частка вёскі Іна), Інанкуля — назва перакладаецца як «Дошкавы бераг», магчыма тут, калісьці быў склад з дошкамі. Смалячкова з’яўляецца самай аддаленай ад цэнтра Санкт-Пецярбурга адміністрацыйна падпарадкаванай гораду тэрыторыяй, размяшчаючыся на 70-74 кіламетрах Прыморскай шашы.

У пасёлку знаходзіцца помнік культурна-гістарычнай спадчыны рэгіянальнага ўзроўню аховы Ціхі бераг.

Зноскі
------

1. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>
**Behemoth** (з англ. — «Бегемот») — польскі блэк-дэт-гурт, утвораны ў кастрычніку 1991 года ў Гданьску. На пачатку свайго музычнага шляху стыль гурта класіфікаваўся як блэк-метал, а потым, з 1994 года, з’явіўся паганскі складнік і шырока выкарыстоўвалася ў запісах акустычная гітара. З 1999 года гурт пачаў уносіць у сваю музыку значныя элементы дэт-метала, адмовіўшыся ад паганскай тэмы і прыўнёсшы ў сваю лірыку тэматыку сатанізму, акультызму, міфалогіі Блізкага Усходу, а таксама ідэалогіі Алістэра Кроўлі. Гурт адыграў важную ролю ў стварэнні польскага андэграўнду экстрэмальнага металу.

Зноскі
------

1. 1 2   Праверана 17 жніўня 2018.
2. ↑   Праверана 12 верасня 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Myspace · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Deezer · Instagram · Last.fm · SoundCloud · Spotify · Tidal · TikTok · Яндэкс Музыка · YouTube |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · Encyclopaedia Metallum · MusicBrainz · Rate Your Music |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 10018768 · BNF: 155852709 · GND: 10313704-X · ISNI: 0000 0001 1533 7384 · LCCN: no2006047298 · NKC: xx0076874 · SUDOC: 165996668 · VIAF: 145863162 |

 |
**Пачатак царкоўнага года**, які таксама называюць **пачаткам індыкта**, з'яўляецца 1 (14) верасня. Гэта значыць, што поўнае кола царкоўна-літургічнага года працягваецца ад 1 верасня да 31 жніўня.

Царкоўны год – гэта літургічны парадак Паўсюднай або пэўнай мясцовай Царквы, які складаецца з нядзеляў, дзён тыдня, святаў Гасподніх, Багародзічных, святых і перыядаў посту і часу абмежаванняў.

Гісторыя
--------

Індыктам (ад лац.: indicto лац. – абвяшчэнне, падатак) называўся эдыкт рымскіх імператараў, у якім з мэтай збору падаткаў змяшчаўся загад праз пэўны час праводзіць ацэнку зямельных ўладанняў грамадзян дзяржавы. Такія эдыкты пачалі з'яўляцца пры імператары Дыяклетыяне (284-305) з 297 года нашага часу спачатку кожныя пяць, а затым – пятнаццаць гадоў. 

З часам слова "індыкт" пачало абазначаць не толькі імператарскі загад, але і перыяд пятнаццацігадовага цыкла, а таксама яго першы дзень. Першапачаткова індыкт выкарыстоўвалі толькі для збору падаткаў, але з часам ён стаў адпраўным путнктам для пазначэння розных дат у грамадскім жыцці. Гэты фінансавы год не супадаў з астранамічным, які ад рэформы Юлія Цэзара ў 46 года да нашага часу пачынаўся 1 студзеня. Першым днём індыкта было 23 верасня – дзень народзінаў імператара Аўгуста, а пры імператары Канстанціне Вялікім (306-337) – 1 верасня.

Айцы Першага Сусветнага сабора ў Нікеі ў 325 годзе прынялі дату 1 верасня як пачатак Новага царкоўнага года. Так засталося ва Усходняй Царкве да нашых дзён. Лацінская Царква пачынае літургічны год з першай нядзелі Адвенту.

Дадзены індыкт (былі і іншыя індыкты) называецца візантыйскім, канстанцінопальскім або таксама Канстанцінавым. Ён дзейнічаў ва ўсёй Рымскай імперыі, акрамя Егіпта. Імператар Юстыніян I (527-565) загадаў датаваць усе юрыдычныя дакументы ў адпаведнасці з індыктам. Рымская Царква пры Папе Пелагіі II (579-590) прыняла індыкт для датавання дакументаў і толькі ў 1097 г. адмяніла яго.

Царкоўнае свята
---------------

Калі 1 верасня стала адначасова пачаткам царкоўнага года, яно таксама стала царкоўным святам, гэта значыць днём, які мае асобнае богаслужэнне. У гэты дзень Царква ўспамінае падзею з жыцця Ісуса Хрыста, калі ён прыйшоў у святыню ў Назарэце і прачытаў словы прарока Ісаі: «Дух Гасподні на Мне, бо Ён намасціў Мяне... каб абвясціць год ласкі Госпада»» (Лука 4, 18-19). Няма дакладных сведчанняў, калі пачатак індыкта стаў царкоўным святам, але ён існаваў ужо ў VIII стагоддзі.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Творча ўсяго стварэння і Госпадзе, які часы і поры ўстанавіў сілаю сваёю, блаславі пачатак году ласкі Тваёй, захавай у супакоі краіну нашую і ўсіх людзей малітвамі Багародзіцы і збаў нас.Трапар свята | "|

Літаратура
----------

*Катрій Юліян.* Пізнай свій обряд (укр.). — Львів: Свічадо, 2004. — ISBN 9665613278.

Гл. таксама
-----------

* Літургічны год у рымскім абрадзе
**Партызанская брыгада «Буравеснік»** — партызанская брыгада, створаная ў снежні 1943 года на базе атрада «Буравеснік» (арганізаваны ў снежні 1941 года на базе груп М. Х. Балана і М. Г. Мармулёва). Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Уздзенскага, Рудзенскага і Пухавіцкага раёнаў. 3 ліпеня 1944 года брыгада (537 партызан, 3 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй. Камандзіру брыгады М. Г. Мармулёву было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Склад
-----

* атрад «Буравеснік»;
* атрад імя Громава;
* атрад імя Кутузава.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* М. Г. Мармулёў.

### Камісар

* І. М. Рабуха.

### Начальнікі штаба

* П. П. Болдыраў;
* П. С. Лавецкі.

Гісторыя
--------

10 чэрвеня 1943 года партызаны разграмілі аўтакалону на дарозе Шацк — Валяр’яны, 5 лістапада 1943 на дарозе Валяр’яны — Узда знішчылі 34 аўтамашыны. У маі 1944 года разбілі гарнізон у вёсцы Загай Пухавіцкага раёна. У студзені, маі, чэрвені 1944 вялі баі з карнікамі. 28 чэрвеня 1944 занялі вёску Шацк і ўтрымлівалі яе да падыходу Чырвонай Арміі. 3 — 12 ліпеня 1944 года брыгада разам з Чырвонай Арміяй удзельнічала ў ліквідацыі нямецкай групоўкі.

Памяць
------

У 1960 годзе ў вёсцы Омельна Пухавіцкага раёна ў гонар брыгады быў пастаўлены помнік, у 1975 годзе ў вёсцы Каладзіно Уздзенскага раёна ўстаноўлены мемарыяльныя дошкі.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Пацір з Навагрудка** — срэбны з пазалотай пацір XVI стагоддзя з навагрудскай Барысаглебскай царквы. Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі.

Апісанне
--------

Пацір мае мае некаторае падабенства з пацірам са Слуцка. Агульная вышыня яго — 23,5 см, дыяметр асновы — 14,5 см, дыяметр чашы — 9 см. Блізкія аналагі яму можна знайсці сярод польскіх, балканскіх і нямецкіх вырабаў. Некаторымі мастацкімі рысамі ён пераклікаецца з работамі рускіх майстроў, хаця адрозніваецца ў трактоўцы дэкору і асобных частак сілуэта. Прыгожыя, крыху масіўныя прапорцыі, рацыянальнае выкарыстанне форм для надання ўстойлівасці гавораць пра добры густ і майстэрства аўтара. У гэтым творы ўжо бачны рысы новага стылю, які прыйшоў на змену готыцы. Нароўні з гатычным пандусам з шасцю выступаючымі «гузамі» і шасціпялёсткавай падстаўкай, упрыгожанай крыжацветамі, пацір мае чашу, характэрную для стылю рэнесансу. Ліццё, гравіраванне, чарненне, устаўкі з каштоўных камянёў, пазалота сведчаць пра высокую кваліфікацыю майстра.

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
**Партызанская брыгада «Звязда»** — партызанская брыгада, створаная ў жніўні 1942 года на базе Горацкага атрада, аформленага ў маі 1942 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Горацкага, Дрыбінскага, Шклоўскага, Аршанскага і Дубровенскага раёнаў. На жнівень 1942 года ў брыгадзе было 620 партызан. У канцы верасня ў сувязі з абмежаванымі магчымасцямі манёўраў ва ўмовах карных аперацый брыгада была разгрупавана на невялікія групы і атрад, агульнае кіраўніцтва якімі ажыццяўлялі камандзіры групы атрадаў Дз. Ф. Вайстроў, М. І. Кітаеў.

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* М. І. Іўлеў;
* Дз. Ф. Вайстроў (выконваў абавязкі).

### Камісар

* П. Н. Савінаў

### Начальнік штаба

* Д. І. Тамашэўскі

Гісторыя
--------

Партызаны праводзілі баявыя дзеянні на чыгуначным участку Орша — Крычаў. У жніўні — верасні 1942 года падарвалі 9 і абстралялі 3 эшалоны, разбурылі тэлефонна-тэлеграфную лінію Шклоў — Горкі — Дрыбін, знішчылі 17 аўтамашын. У кастрычніку 1942 — лютым 1943 года правялі 16 баёў з карнікамі. Вясной 1943 года некалькі груп улілося ў атрад, які ў красавіку 1943 перабазіраваўся ў Чавускі раён і ў чэрвені ўвайшоў у партызанскі полк «Трынаццаць» як 4-ы батальён, які ў жніўні 1943 года быў разгорнуты ў 17-ю партызанскую брыгаду.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Пацір са Слуцка** — царкоўная срэбная чаша (пацір) са Слуцкага Троіцкага манастыра.

Гісторыя
--------

Прынесены ў якасці падарунка Слуцкаму Троіцкаму манастыру князем Юрыем III Алелькавічам у 1580 годзе, аб чым сведчыў падарункавы надпіс, выгравіраваны на адваротным баку ножкі: «Юрій Юріевич Олелко кніажа Слуцкое ЯФП [што азначае 1580 год ] До мон(ас)тира светое Троици Архіма(ндрыі) Слуцкое».

У 1860-я гады, пры перавозе манастырскіх каштоўнасцей у Мінск, гэты надпіс стаў падставай, з-за чаго пацір разам з архімандрытавым посахам і Евангеллем Юрыя Алелькі быў астаўлены ў Слуцку.

Разам з посахам і Евангеллем ён экспанаваўся на Маскоўскай археалагічнай выстаўцы 1889 года. У самім жа манастыры

Пацір з’яўляўся манастырскай маёмасцю да 1920-х гадоў, потым трапіў у збор Слуцкага краязнаўчага музея, адтуль у Беларускі дзяржаўны музей у Мінску, а падчас Вялікай Айчыннай вайны разам з многімі іншымі быў страчаны.

Апісанне
--------

Слуцкі пацір. Малюнак Д. Струкава
Вышыня чашы складала 22 сантыметры. Пацір вызначаецца кампазіцыйнай ураўнаважанасцю і дэкаратыўнай стрыманасцю. Ён зроблены са срэбра з наступным залачэннем. шасціляпёсткавай разеткі. Унутры чаша была пазалочаная, а звонку дэкарыраваная філіграннымі расліннымі і геаметрычнымі арнаментальнымі выявамі.

Мяркуючы па малюнку Д. Струкава, пацір гэты дэкор быў зроблены эмаллю. Чорныя, зялёныя і шэраватыя арнаментальныя матывы выдатна спалучаліся з яго залацістай паверхняй. У арнаменце побач з гатычнымі крыжападобнымі кветкамі сустракаліся кветкі на сцяблінках з невялікімі лісточкамі. Такога характару кветкі ёсць і на абкладах беларускіх абразоў. Гэты матыў асабліва характэрны для Беларускага Палесся.

Паходжанне
----------

Польская даследчыца Марыя Каламайска-Сайд адносіць пацір да вырабаў майстроў польскай Кракаўскай мастацкай школы, выказваючы згоду з аналагічным меркаваннем Юзафа Смалінскага, які вывучаў слуцкую старасвеччыну на пачатку XX стагоддзя. Слуцкі пацір, якому ўласцівы стылёвыя прыкметы позняй готыкі, у многім падобны на захаваўшыяся творы кракаўскіх ювеліраў XV—XVI стагоддзяў. У Слуцк ён мог трапіць разам з дачкой кракаўскага ваяводы Станіслава Танчынскага Кацярынай, якая ў 1558 годзе стала жонкай князя Юрыя II Алелькавіча. Таксама пацір мог быць спецыяльна замоўленым у Кракаве, з якім у Слуцка меліся дынастычныя і культурныя сувязі.

Аднак пацір са Слуцку ў адрозненне ад польскіх мае больш строгія формы, акрамя таго ў Слуцку ў XVI—XVIII стагоддзях майстроў апрацоўкі металаў, у тым ліку і каляровых, было дастаткова, таму пытанне аўтарства чашы дагэтуль застаецца адкрытым.

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.

Спасылкі
--------

* Гістарычныя каштоўнасці нашага краю: Срэбраная чаша
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Савецкая Беларусь.

**Партызанская брыгада «Савецкая Беларусь»** — партызанская брыгада, створаная ў жніўні 1943 года на базе атрадаў «Савецкая Беларусь» і імя Кутузава. У студзені 1943 года ў брыгадзе быў арганізаваны атрад імя Ракасоўскага. Дзейнічала ў Давыд-Гарадоцкім і Столінскім раёнаў. 16 лютага 1944 года брыгада ў складзе трох атрадаў агульнай колькасцю 903 партызаны злучылася з Чырвонай Арміяй. Пасля злучэння з часцямі Чырвонай Арміі на падставе загада аператыўнай група БШПР і рашэння Пінскага падпольнага абкома партыі з асабовага складу брыгады былі створаны знішчальныя атрады, якія былі павінны абараняць і кантраляваць партызанскую зону, весці дыверсійную дзейнасць і актыўную разведку для часцей Чырвонай Арміі на тэрыторыі Столінскага і Давыд-Гарадоцкага раёнаў. Паўторна злучылася з часцямі Чырвонай Арміі 8 чэрвеня 1944 года агульнай колькасцю 469 партызан.

Склад
-----

* Партызанскі атрад «Савецкая Беларусь»;
* Партызанскі атрад імя Кутузава;
* Партызанскі атрад імя Ракасоўскага;
* Партызанскі атрад імя Чкалава;
* Столінскі партызанскі атрад;
* Давыд-Гарадоцкі партызанскі атрад.

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* Павел Пятровіч Тамілаў (жнівень 1943 — люты 1944);
* Іван Андрэевіч Сматроў (люты — чэрвень 1944).

### Камісар

* Іван Андрэевіч Сматроў

### Начальнікі штаба

* Юрый Мікалаевіч Героеў (жнівень 1943 — люты 1944);
* Іван Самойлавіч Каяфюк (люты — чэрвень 1944).

Гісторыя
--------

Пртызаны праводзілі дыверсіі на чыгуначных участках Лунінец — Калінкавічы, Лунінец — Сарны і на шашэйных дарогах. З верасня па лістапад 1942 года на чыгунцы Лунінец — Сарны падарвалі больш за 120 рэек, пашкодзілі 1,5 км чыгуначнага палатна, спынілі рух на 22 сутак. У ліпені і кастрычніку 1943 года разам з партызанамі злучэння А. М. Сабурава вялі баі ў Давыд-Гарадку, у студзені 1944 года разам з партызанамі С. А. Каўпака ў Століне. Знішчылі сельскагаспадарчыя ўправы ў вёсках Харомск, Альпень, Альшаны, Семігосцічы Давыд-Гарадоцкага раёна, 126 аўтамашын, у маёнтках Луткі, Рамель, Беражное спалілі 7,5 тысяч пудоў збожжа, падрыхтаванага для адпраўкі ў Германію, сельскагаспадарчыя машыны. У студзені 1944 года разам з часцямі Чырвонай Арміі вялі баі каля вёсак Колбікі, Старына Давыд-Гарадоцкага раёна, у лютым удзельнічалі ў разгроме нямецкай групоўкі каля вёскі Іванава Слабада Тураўскага раёна.

Памяць
------

У 1965 годзе ў горадзе Століне ў гонар брыгады ўстаноўлена мемарыыяльная дошка.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

Спасылкі
--------

* Бригада «Советская Белоруссия»
**Партызанская брыгада «Перамога»** — партызанская брыгада, створаная ў снежні 1943 года на базе арганізаванага ў маі 1943 года атрада «Перамога», вылучанага Ленінскай партызанскай брыгадай. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Зэльвенскага, Слонімскага, Дзятлаўскага, Казлоўшчынскага раёнаў. 13 ліпеня 1944 год брыгада (901 партызан, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* атрад імя Суворава;
* атрад імя Молатава;
* атрад імя Будзённага;
* атрад «1 Мая».

Камандаванне
------------

### Камандзір

* П. І. Булак

### Камісары

* Р. Г. Іўліеў (загінуў);
* С. П. Смірноў

### Начальнікі штаба

* М. Н. Бурцаў;
* М. С. Крываў

Гісторыя
--------

Партызаны ў лютым — красавіку 1944 года на чыгуначным участку Слонім — Ваўкавыск падарвалі 13 эшалонаў, на шашэйных і грунтавых дарогах знішчылі 22 масты, каля 8 км тэлеграфна-тэлефоннай лініі. Правялі 17 баёў, у тым ліку на дарозе Слонім — Казлоўшчына, знішчылі 10 аўтамашын, захапілі 2 гарматы, 3 мінамёты, 13 кулямётаў, 55 вінтовак. У час карнай аперацыі супраць партызан Шчучынскай зоны (чэрвень 1944 года) утрымлівалі абарону на рацэ Шчара, у ноч на 11 чэрвеня 1944 года прарвалі блакаду на дарозе Слонім — Вільнюс, у ноч на 19 чэрвеня каля вёскі Дзераўная другі раз прарвалі акружэнне, у баі падбілі два танкі.

Гл. таксама
-----------

* Бой за Вострава

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Маёр Гром: Чумны Доктар** (руск.: Майор Гром: Чумной Доктор) — расійскі супергеройскі фільм рэжысёра Алега Трафіма, які заснаваны на першай сюжэтнай арцы аднайменных коміксаў расійскага выдавецтва Bubble Comics. Прэм’ерны паказ адбыўся ў Санкт-Пецярбургу 26 сакавіка 2021 года.

Сюжэт
-----

Фільм апавядае пра маёра МУС Ігара Грома, які вядомы ўсяму Санкт-Пецярбургу сваім непрымірымым стаўленнем да парушальнікаў закона. Вялікая сіла, аналітычны склад розуму і непадкупнасць робяць маёра Грома ідэальным паліцыянтам, які не ведае перашкод у барацьбе з крыміналам.

Усё рэзка мяняецца з з’яўленнем у Пецярбургу невядомага ў масцы «чумнага доктара». Ён заяўляе, што горад «хворы чумой беззаконня», і забівае злачынцаў, якія змаглі сысці ад пакарання пры дапамозе грошай і сувязяў. Грамадства шакаванае, а паліцыя бяссільная. Маёр Гром упершыню сутыкаецца з цяжкасцямі ў расследаванні, ад вынікаў якога залежыць мірнае існаванне цэлага горада.

Водгукі
-------

Фільм атрымаў змешаныя ацэнкі ў расійскай прэсе. Большасць рэцэнзентаў станоўча адзначыла тэхнічнае ўвасабленне «Маёра Грома», спецэфекты і акцёрскую гульню, у той жа час крытыку выклікаў галоўным чынам маральны падтэкст фільма.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑  Рецензии на фильм Майор Гром: Чумной Доктор (2021), отзывы
6. ↑  Отзывы о фильме Майор Гром: Чумной Доктор (2021)
7. ↑  Майор Гром: Чумной Доктор (2021) — критика

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |
**Бузачы** (каз.: Бозащы) — паўвостраў на паўночна-ўсходнім узбярэжжы Каспійскага мора. Уваходзіць у склад Менгістаускай вобласці Казахстана. Тэрыторыя - каля 16780 км².

Паўвостраў Бузачы ўяўляе сабою паўночны выступ паўвострава Мангышлак. Сфарміраваўся ў выніку адступлення Каспійскага мора. Абрысы вельмі зменлівы. Пейзажы прадстаўлены пераважна пустыннымі мелавымі раўнінамі. Клімат рэзка кантынентальны з кароткай, але прахалоднай зімой і доўгім спякотным летам. Сярэднегадавая тэмпература — 10,5 °C.

На Бузачы вядзецца здабыча нафты і газу.

Літаратура
----------

* Мангышлак // Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 10. Мінск, 2000. С. 75

Спасылкі
--------

* Синий цвет пустыни
* Актау-Бузачинский заказник Архівавана 5 сакавіка 2016.
**Смаргонскі завод аптычнага станкабудавання** — прадпрыемства, створана ў г.Смаргонь на базе філіяла Мінскага оптыка-механічнага завода імя. С. І. Вавілава ў красавіку 1975 года.

У 1993 годзе на базе Смаргонскага завода аптычнага станкабудавання загадам Дзяржаўнага камітэта Рэспублікі Беларусь па прамысловасці і міжгаліновых сувязях № 158 ад 06.07.1993 года створана Вытворчае аб'яднанне «Смаргонскі завод аптычнага станкабудавання».
У 2000 годзе на аснове загаду Міністэрства прамысловасці ад 20.06.2000 года № 174 Вытворчае аб'яднанне «Смаргонскі завод аптычнага станкабудавання» пераўтворана ў РУП «Смаргонскі завод аптычнага станкабудавання».
З 29 студзеня 2009 года РУП «Смаргонскі завод аптычнага станкабудавання» пераўтворана ў ААТ «Смаргонскі завод аптычнага станкабудавання» у адпаведнасці з заканадаўствам Рэспублікі Беларусь.
У верасні 2014 года ААТ «Смаргонскі завод аптычнага станкабудавання» увайшло ў склад холдынгу «МЭТЗ імя Казлова».

Выпускае тэхналагічнае абсталяванне для вырабу аптычных дэталяў.

Дырэктары
---------

* Аляксандр Міхайлавіч Радзевіч (1998—2002).

Літаратура
----------

* Смаргонскі завод аптычнага станкабудавання // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 50. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
Яўрэйская кішка з соусам
**Кішка** — старадаўняя традыцыйная беларуская страва.

Апісанне
--------

У адвараныя або сырыя крупы (як правіла грэчку, радзей ячныя або рысавыя) дадаюць тлушч, скваркі, прыправы і свежую свіную кроў, перамешваюць і кладуць (або наліваюць) у тоўстыя кішкі, пякуць на бляхах або абварваюць, а потым падпякаюць. Часам замест круп кладуць муку. Свежая кроў у хатніх умовах даступная толькі пад час забіцця свінні, таму гэта сезонная страва. Прамысловасць магла б рабіць яе цэлы год, але тая крывяная кілбаса, якая прадаецца ў крамах, мае мала агульнага са шматвекавой беларускай традыцыяй. Зусім не так у Польшчы, дзе традыцыйная крывяная кілбаса (там яе называюць кашанка) даступная ўсюды і заўсёды. Яна мае дыяметр каля 5 см і даўжыню з далонь, чорнафіялетавага колеру.

Гісторыя
--------

Паводле легенды, прозвішча даўняга магнацкага роду Кішак паходзіць ад таго, што заснавальнік, ці то Пётр, ці то Станіслаў (15 ст.), вельмі любіў такую кілбасу. Літоўцы называюць яе *vėdarai*, што азначае «кішкі» — зрэшты, множны лік як варыянт назвы нярэдкі і ў Беларусі. Вядомы варыянт кішкі з грэчаскай крупой, але без крыві — з варанай свінінай.

У 19 стагоддзі, калі шырокае распаўсюджанне бульбы выклікала рэвалюцыю ў харчаванні беларусаў, з’явіўся новы тып кішкі — кілбаса з таркаванай бульбы са свінымі скваркамі. Паступова словам кішка пачалі называць пераважна такі тып кілбасы, а традыцыйную з крыві і грэчкі — болей крывянка, хаця нельга сказаць, што такі падзел праводзіўся паслядоўна. Новы тып кішкі шырока распаўсюдзіўся ў Беларусі і Літве, а ад нас трапіў і ў Польшчу — як тыповая «крэсовая» страва. У старажытным Супраслі, калісьці цытадэлі беларускай культуры, штогод у маі—чэрвені праводзіцца Чэмпіянат свету ў прыгатаванні бульбяной кішкі і бульбяной бабкі.

Літаратура
----------

* *Белы А.* Кішка // Праект «Наша ежа»
**Класічная логіка** (або **стандартная логіка** або **логіка Фрэгэ-Расела**) — клас дэдукцыйнай логікі, які найбольш шырока выкарыстоўваецца і інтэнсіўна вывучаецца. Класічная логіка аказала вялікі ўплыў на аналітычную філасофію.

Характарыстыка
--------------

Кожная лагічная сістэма ў гэтым класе мае характэрныя ўласцівасці:

1. Закон выключанага сярэдняга і двайнога адмаўлення
2. Закон несупярэчнасці і прынцып выбуху
3. Манатоннасць уцягвання і ідэмпатытнасць уцягвання
4. Камутатыўнасць злучніка
5. Дваістасць Дэ Моргана: кожны лагічны аператар дваісты да іншага

Большасць семантык класічнай логікі двухвалентныя, што азначае, што ўсе магчымыя абазначэнні прапазіцый могуць быць класіфікаваны як ісцінныя або ілжывыя.

Абагульненая семантыка
----------------------

Са з’яўленнем алгебраічнай логікі стала відавочным, што класічнае злічэнне выказванняў дапускае іншую семантыку. У булевай семантыцы (для класічнай логікі выказванняў) ісцінныя значэнні з’яўляюцца элементамі адвольнай булевай алгебры; «true» адпавядае максімальнаму элементу алгебры, а «false» — мінімальнаму. Прамежкавыя элементы алгебры адпавядаюць значэнням праўдзівасці, акрамя «ісціна» і «хлусня». Прынцып бівалентнасці выконваецца толькі тады, калі булева алгебра лічыцца двухэлементнай алгебрай, якая не мае прамежкавых элементаў.

Заўвагі
-------

1. ↑  Nicholas Bunnin; Jiyuan Yu (2004). *The Blackwell dictionary of Western philosophy*. Wiley-Blackwell. p. 266. ISBN 978-1-4051-0679-5. .
2. ↑  L. T. F. Gamut (1991). *Logic, language, and meaning, Volume 1: Introduction to Logic*. University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-28085-1. .
3. ↑   (2000) "Introduction". Philosophy Documentation Center.
4. ↑  Shapiro, Stewart (2000). Classical Logic. In Stanford Encyclopedia of Philosophy [Web]. Stanford: The Metaphysics Research Lab. Retrieved October 28, 2006, from
5. ↑  Gabbay, Dov, (1994). 'Classical vs non-classical logic'. In D.M. Gabbay, C.J. Hogger, and J.A. Robinson, (Eds), *Handbook of Logic in Artificial Intelligence and Logic Programming*, volume 2, chapter 2.6. Oxford University Press.

Літаратура
----------

* Warren Goldfarb, «Deductive Logic», 1st edition, 2003, ISBN 0-87220-660-2

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4333219-5 · Microsoft: 32241873 |
**Рэзэкненская тэхналагічная акадэмія** (лат.: Rēzeknes Tehnoloģiju akadēmija) — латвійская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова, якая знаходзіцца ў горадзе Рэзэкнэ.

Гісторыя
--------

У 1925 годзе быў створаны Рэзекненскі дзяржаўны настаўніцкі інстытут, які дзейнічаў на базе педагагічнай школы, створанай у 1922 годзе. Рэзэкненскі дзяржаўны настаўніцкі інстытут меў пяцігадовы курс навучання, а з 1932 года - шасцігадовы. У студзені 1941 года Рэзэкненскі дзяржаўны настаўніцкі інстытут быў пераўтвораны ў Рэзэкненскі дзяржаўны педагагічны інстытут, атрымаўшы тры факультэты: фізіка-матэматычны, гістарычны, а таксама рускай мовы і літаратуры. Вучэльня была зачынена ў 1944 годзе пасля паўторнай акупацыі Рэзэкне Чырвонай Арміяй падчас Другой сусветнай вайны. У 1947 годзе пачала працаваць Рэзэкненская педагагічная школа, якая ў 1956 годзе была пераўтворана ў Рэзэкненскую школу-інтэрнат, а ў 1987 годзе - у Рэзэкненскую педагагічную школу.

1 верасня 1990 года ў памяшканні Рэзэкненскай педагагічнай школы першыя 100 студэнтаў Латгальскага філіяла Латвійскага ўніверсітэта пачалі навучанне ў галіне эканомікі і філалогіі. 28 жніўня 1992 года Першы сусветны латгальскі кангрэс прыняў рэзалюцыю аб стварэнні вышэйшай школы ў Рэзэкнэ. На падставе рашэння ўрада Латвійскай Рэспублікі 1 ліпеня 1993 года Рэзэкненская вышэйшая школа была створана на базе філіялаў Латвійскага ўніверсітэта і Рыжскага тэхнічнага ўніверсітэта. У 1995 годзе педагагічная школа была пераўтворана ў педагагічны факультэт Рэзэкненскай вышэйшай школы. У 2016 годзе Рэзекненская вышэйшая школа была перайменавана ў Рэзекненскую тэхналагічную акадэмію.

Струкура
--------

* Інжынерны факультэт
* Факультэт адукацыі, мовы і дызайну
* Факультэт эканомікі і кіравання

Спасылкі
--------

* Сайт універсітэта

| ⛭Вышэйшыя навучальныя ўстановы Латвіі |
| --- |
| Універсітэты | 
* Латвійскі ўніверсітэт
* Рыжскі тэхнічны ўніверсітэт
* Рыжскі ўніверсітэт Страдыня
* Латвійскі сельскагаспадарчы ўніверсітэт
* Даўгаўпілскі ўніверсітэт
* Ліепайскі ўніверсітэт

 | Герб Латвіі |
| Акадэміі | 
* Балтыйская міжнародная акадэмія
* Латвійская акадэмія культуры
* Латвійская акадэмія мастацтваў
* Латвійская музычная акадэмія імя Язэпа Вітола
* Латвійская спартыўна-педагагічная акадэмія
* Латвійская марская акадэмія
* Латвійская нацыянальная акадэмія абароны
* Латвійская хрысціянская акадэмія
* Лютэранская акадэмія
* Рэзэкненская тэхналагічная акадэмія

 |
| Інстытуты | 
* Інстытут транспарту і сувязі
* Рыжскі аэранавігацыйны інстытут
* Рыжскі вышэйшы інстытут рэлігійных навук
* Рыжскі тэалагічны інстытут

 |
| Семінарыі | 
* Рыжская каталіцкая духоўная семінарыя
* Рыжская праваслаўная духоўная семінарыя

 |
| Вышэйшыя школы | 
* Відзэмская вышэйшая школа
* Вэнтспілская вышэйшая школа
* Вышэйшая банкаўская школа
* Вышэйшая школа бізнесу «Турыба»
* Вышэйшая школа менеджменту інфармацыйных сістэм
* Вышэйшая школа эканомікі і культуры
* Рыжская вышэйшая юрыдычная школа
* Рыжская міжнародная вышэйшая школа эканомікі і бізнес-адміністравання
* Рыжская школа бізнесу
* Стакгольмская вышэйшая школа эканомікі ў Рызе

 |
**Буй Дзінь Дэм** (в’етн.: Bùi Đình Đạm; нар. 26 студзеня 1926 — 30 мая 2009) — паўднёвав’етнамскі ваенны дзеяч, удзельнік Індакітайскай і В’етнамскай войн, генерал-маёр.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 26 студзеня 1926 года. У 1946 годзе Буй Дзінь Дэм скончыў французскую праграму сярэдняй школы ў Ханоі з поўным дыпломам бакалаўра.

9 студзеня 1948 года ён запісаўся ў войска Французскага саюза. 5 студзеня 1954 года пераведзены ў поле ваеннай падрыхтоўкі.

У 1955 годзе Буй Дзінь Дэм перайшоў на службу ва Узброеныя сілы Рэспублікі В’етнам. 6 студзеня 1960 года прызначаны начальнікам 7-й пяхотнай дывізіі. 4 кастрычніка 1962 года павышаны да падпалкоўніка і прызначаны намеснікам галоўнакамандуючага 7-й дывізіяй. 12 красавіка таго ж года ён быў выраблены ў палкоўнікі і прызначаны камандзірам 7-й дывізіі. 2 студзеня 1965 года стаў начальнікам Галоўнага ўпраўлення. У маі 1968 года ён быў павышаны да брыгаднага генерала. 7 мая 1970 года яму было прысвоена званне генерал-маёра.

Пасля падзення паўднёвав’етнамскага рэжыму перабраўся ў ЗША.

Памёр 30 студзеня 2009 года ва ўзросце 83 гадоў.

Літаратура
----------

* Trần Ngọc Thống, Hồ Đắc Huân, Lê Đình Thụy (2011). Lược sử Quân lực Việt Nam Cộng hòa.
**Класічная або антычная археалогія** — прысвечаная Старажытным Грэцыі і Рыму. Родапачынальніца ўсёй археалогіі як навукі.
Узнікла ў эпоху Адраджэння. Частка антыказнаўства.

Класічная археалогія вывучае пісьмовы перыяд гісторыі Старажытных Грэцыі і Рыма. Геаграфічна ахоплівае грэка-рымскі свет ад Іспаніі да Сярэдняй Азіі і Індыі, ад Паўночнай Афрыкі да Скіфіі і Сарматыі.

На тэрыторыі Грэцыі маштабныя даследаванні пачаліся пасля атрымання ёю незалежнасці ад Асманскай імперыі ў 1830 годзе — туды накіраваліся англійскія, французскія і нямецкія археолагі.

Зноскі
------

1. ↑  Археология

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4164039-1 · Microsoft: 190137741 · NKC: ph121597 |
**Буза** (башк.: буҙа, карач.-балк. боза, каз. *боза,* балг.: боза, кирг. *бозо,* татар.: боза, узб.: бўза) — слабаалкагольны густы і салодкі напой башкіраў, казахаў, кіргізаў, татараў, крымскіх татараў. Робіцца са злёгку заброджанага проса або кукурузы. Вядомы быў таксама на Русі, дзе гатаваўся з аўсянай, прасяной або грачанай мукі гэтак жа, як піва, але без выкарыстання хмеля. Згадваецца ў кнізе турэцкага вандроўцы XVII стагоддзя Эўлія Чэлебі  (руск.) (бел..

Буза змяшчае 4-6 % спірту. Падаецца на дэсерт і з'яўляецца знакам асаблівай павагі да гасцей.

У татарскай мове слова «буза» мае і іншае значэнне: скандал, шумны беспарадак (буза куптару). Ад гэтага слова, напрыклад, паўстала рускае слова «бузіць». Няцяжка зразумець сэнс: хмельны напой → п'янка → скандал.
Распаўсюджана і іншае тлумачэнне слова «бузацёр»: у даўніну тых, хто праштрафіўся падчас папярэдняга застолля, перад новым прымушалі на спецыяльнай тарцы расціраць зерне для прыгатавання напою. Праца не столькі цяжкая, колькі наносіць шматлікія пацёртасці і ранкі на тыльным баку далоняў, што стрымлівала ў вінаватых жаданне зноў ладзіць бойку.

Сучасная геаграфія распаўсюджвання
----------------------------------

Распаўсюджаная ў Крыме, на Каўказе і ў Сярэдняй Азіі. Перанесена з Азіі разам з мангола-татарскім нашэсцем. Ва ўжытку так называлася любое сусла, маладое піва або брага.

Зноскі
------

1. ↑  Эвлия Челеби. Книга путешествия, с.47
2. ↑  Буза (напиток) // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
3. ↑  Буза // БСЭ, 3-е издание
4. ↑  Татарская кухня, Татарские блюда. Ю. А. Ахметзянов (1961 г.), с.82

Літаратура і спасылкі
---------------------

* Рэцэпт бузы (татарская кухня) Архівавана 27 жніўня 2014.
* Буза (татарская кухня)
* Буза (напиток) // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

| ⛭Проса |
| --- |
| Віды і тыпы проса | Віды роду Проса  (руск.) (бел. • Проса звычайнае (*Panicum miliaceum*) • *Panicum antidotale* |
| Кулінарыя | Брукіна  (англ.) (бел. • Буза • Бяссольнік • Жэнт • Лах  (фр.) (бел. • Куж  (укр.) (бел. • Нгомэ  (англ.) (бел. • Прасяная каша  (польск.) (бел. • Прасяное піва  (англ.) (бел. • Прасяны пірог • Раксі  (укр.) (бел. • Сёк  (каз.) (бел. • Тонгба  (укр.) (бел. • Фура  (англ.) (бел. • Ціякры  (англ.) (бел. • Цьерэ  (фр.) (бел. • Яглі |
| Шкоднікі і хваробы | Спіс захворванняў проса |
| Часткі расліны і іх выкарыстанне | 
Сцябло
Прасяная салома
Насенне
Мякіна  (руск.) (бел. (шалупінне)
 |
| Базавая апрацоўка | 
НіякаяПшано  (руск.) (бел.
СпецыяльнаяПрасяныя шматкі
АбмалотМука  (ВД) (бел. • Сунгуф  (фр.) (бел.
 |
| Вырошчванне і экспарт | Спіс краін па вырошчванні проса • Спіс краін па экспарту проса |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона |