recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Вылячэнне цешчы Пятра, Джон Брыдж, 19 ст.
**Вылячэнне цешчы Пятра** — адзін з цудаў Ісуса Хрыста ў Евангеллях, запісаны ў Марка 1:29-31, Лукі 4:38-41 і Матфея 8:14-15.

Біблейскае апавяданне
---------------------

У Евангеллях ад Марка і Лукі гэты эпізод адбываецца пасля выгнанне бесаў з мужчыны ў сінагозе Капернаума. Ісус пайшоў ў дом апостала Пятра. Там Ён убачыў цешчу Пятра, якая лежала ў ложку з высокай тэмпературай. Ісус дакрануўся яе рукі, і гарачка пакінула яе, яна ўстала і пачала Хрысту прыслужваць. Пасля гэтага, Евангеллі паведамляюць, што пасля заходу сонца і заканчэння суботы, людзі панеслі да Ісуса ўсіх, хто меў розныя хваробы ці быў апанаваны бесамі, а Хрыстос, паклаўшы рукі на кожнага з іх, вылечыў іх і выгнаў з іх дэманаў (Матфея 8:16-18).

Урывак з'яўлецца адзіным месцам у Евангеллях, дзе згадваецца цешча апостала, такім чынам можна зрабіць выснову, што апосталы былі жанатыя.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вылячэнне цешчы Пятра

| ⛭Цуды Ісуса Хрыста |
| --- |
| Вылячэнне | 
* Жанчына з крывацячэннем
* Сляпы ў Віфсаідзе
* Сляпы ад нараджэння
* Сляпы Вартымей
* Два сляпыя ў Галілеі
* Слуга цэнтурыёна
* Пракажоны
* Дзесяць пракажоных
* Глуханямы з Дзесяціграддзя
* Хворы на вадзянку
* Жыхары Генісарэта
* Згорбленая жанчына
* Цешча Пятра
* Паралізаваны ў Віфездзе
* Паралізаваны ў Капернауме
* Сын царадворца
* Служка з адсечаным вухам
* Мужчына з завялай рукой

 |  |
| Выгнанне бесаў | 
* Сляпы і нямы
* Хлопчык
* Дачка хананіянкі
* Мужчына ў сінагозе Капернаума
* Герасінскі беснаваты
* Нямы
* На заходзе сонца

 |
| Уваскрэсенне памерлых | 
* Сын удавы з Наіна
* Дачка Іяіра
* Лазар

 |
| Кантроль над прыродай | 
* Лоў рыбы
* Манета ў роце рыбы
* Насычэнне мноства людзей
* Праклён смакоўніцы
* Вяселле ў Кане
* Суцяшэнне шторму
* Праабражэнне Ісуса
* Хаджэнне па вадзе

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лонг-Айленд (значэнні).

**Лонг-Айленд** (англ.: Long Island Sound) — праліў паміж тэрыторыяй штата Канектыкут на поўначы і востравам Лонг-Айленд на поўдні.

Даўжыня праліва — каля 150 км, шырыня да 32 км. У заходняй частцы праліў пераходзіць у вузкую пратоку («раку») Іст-Рывер, на берагах якой размешчаны Нью-Ёрк. Берагавая лінія моцна зрэзана, з боку акіяна мноства пясчаных кос.

Праліў багаты рыбай, малюскамі і ракападобнымі.

Рэкі, якія ўпадаюць у праліў, апрасняюць яго да стану саланаватасці. Вусці рэк Канектыкута, якія ўпадаюць у заліў, багатыя на земнаводных, чарапах. На берагах распаўсюджаны калоніі птушак.

Не вырашаны пытанне пра тое, хто адкрыў праліў. Вядома, што востраў Лонг-Айленд адкрыў у 1609 годзе Генры Гудзон. Аднак першы зарэгістраваны праход па праліве здзейсніў галандзец Адрыен Блок, імем якога названы востраў ва ўсходняй частцы праліва.

Размяшчэнне на беразе Нью-Ёрка і буйных гарадоў Канектыкута спрыяе забруджванню вод, што адмоўна ўплывае на флору і фаўну тэрыторыі. Таксама з-за гэтага змяншаецца і папулярнасць у турыстаў.

Часам праліў Лонг-Айленд завецца *«залівам»*.

Зноскі
------

1. ↑  Даведкавая інфармацыя Архівавана 14 верасня 2008.
2. ↑  ВСЭ. Лонг-Айленд Архівавана 16 верасня 2008.
3. ↑  Long Island Sound Study
4. ↑  Слоўнік сучасных геаграфічных назваў. Лонг-Айленд(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* EPA: Long Island Sound  (англ.)
* Eastern Long Island Sound Crossing  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4566788-3 · LCCN: no2002019884, sh85078263 · SUDOC: 176609792 · VIAF: 240279110 |
Скульптура LOVE Роберта Індыяна
**Поп-арт** (англ.: pop art ад popular art — агульнадаступнае мастацтва) — кірунак, які напачатку склаўся ў мадэрнісцкім выяўленчым мастацтве, а потым стаў пашыраным у розных сферах масавай культуры 2-й паловы 20 ст.

Гісторыя
--------

Узнік у 1950-я г. ў ЗША і Вялікабрытаніі. Атрымаў перамогу над абстракцыянізмам на міжнароднай выстаўцы ў Венецыі (1964), дзе галоўная прэмія была прысуджана амерыканскаму мастаку Р.Раўшэнбергу за «прадметную кампіляцыю», складзеную са стракатых паштовак, абрыўкаў плакатаў, выразак з ілюстраваных часопісаў і фатаграфіі забітага прэзідэнта Дж. Кенэдзі. Прадстаўнікі поп-арта прапаноўвалі гледачу мастацтва, што аперыравала звыклымі прадметамі, вырванымі са звычайных іх сувязей з навакольнымі аб’ектамі і пададзенымі ў выпадковых, парадаксальных спалучэннях. «Новая прадметнасць», якую ў пачатку 20 ст. сцвярджаў кубізм, вярнулася ў прадметных кампіляцыях поп-арта. Звярнуўшыся да свету рэчаў, поп-арт хутка ўвайшоў у сферу сучаснай масавай культуры і злучыўся з рэкламай, дызайнам, афармленчым і сцэнічным мастацтвам.

Літаратура
----------

* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Менск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Поп-арт

| ⛭Напрамкі ў заходнім мастацтве |
| --- |
| Сярэднявечча | 
Раманскі стыль •
Готыка
(Інтэрнацыянальная готыка)
 |
| Новы час | 
Акадэмізм •
Ампір •
Барока •
Маньерызм •
Класіцызм •
Неакласіцызм •
Рэалізм •
Рэнесанс •
Ракако •
Рамантызм •
Сентыменталізм
 |
| Мадэрнізм | 
✰ Прэрафаэліты •
Імпрэсіянізм •
Постімпрэсіянізм •
Мадэрн (ар-нуво) •
Ар-дэко •
Экспрэсіянізм •
Кубізм •
Футурызм •
Абстракцыянізм •
Супрэматызм •
Канструктывізм •
Баўхаус •
Дадаізм •
Сюррэалізм •
Абстрактны экспрэсіянізм •
Лірычная абстракцыя •
Жывапіс каляровага поля
 |
| Сучаснае мастацтва | 
Артэ повера •
Ар брут •
Канцэптуалізм •
Лэнд-арт •
Мінімал арт •
Маладыя брытанскія мастакі •
Постмінімалізм •
Неа-геа •
Неапластыцызм •
Неаэкспрэсіянізм •
Оп-арт •
Поп-арт •
Сац-арт •
Трансавангард •
Стакізм
 |
**Дачыне́нне пара́дку** (**упарадкава́насць**) — бінарнае дачыненне на мностве, якое дазваляе ўпарадкаваць яго элементы, гэта значыць задаць правіла, згодна з якім адны элементы ідуць перад іншымі.

Фармальна ўпарадкаванасць вызначаецца як дачыненне, якое з’яўляецца транзітыўным ({\displaystyle \forall x,y,z:R(x,y),R(y,z)=>R(x,z)}) і антысіметрычным ({\displaystyle \forall x,y:R(x,y)=>\lnot R(y,x)}). Любое дачыненне, якое валодае гэтымі ўласцівасцямі, ёсць дачыненнем парадку.

Калі дачыненне парадку R з’яўляецца рэфлексіўным (гэта значыць, што {\displaystyle \forall x:R(x,x)}), такую ўпарадкаванасць называюць нястрогай; антырэфлексіўнае дачыненне парадку (такое, што {\displaystyle \forall x:\lnot R(x,x)}) называюць строгай упарадкаванасцю.

Упарадкаванасць мноства з’яўляецца поўнай, або лінейнай, калі яна ўпарадкоўвае ўсе яго элементы, гэта значыць, для любых двух яго элементаў мае месца або R(x,y), або R(y,x). Калі ж існуе хаця б адна такая пара, для якой не мае месца ні R(x,y), ні R(y,x), то ўпарадкаванасць з'яўляецца частковай.

Цалкам упарадкаваныя мноствы называюцца ланцугамі.

Прыкладамі поўнай строгай упарадкаванасці з’яўляюцца дачыненні «больш» і «менш» між сапраўднымі лікамі.

Прыкладам частковай строгай упарадкаванасці з’яўляецца дачыненне «нашчадак» між людзьмі, бо яно транзітыўнае (нашчадак нашчадка ёсць нашчадкам), антысіметрычнае (два чалавекі не могуць быць начшадкамі адзін аднаго), антырэфлексіўнае (чалавек не ёсць нашчадкам самога сябе) і няпоўнае (бо, напрыклад, на падмностве братоў дачыненне «нашчадак» не вызначана – ніхто не ёсць нічыім нашчадкам).

У якасці прыкладу частковай нястрогай упарадкаванасці можна прывесці дачыненне дзялімасці між натуральнымі лікамі. Сапраўды, яно транзітыўнае (любы лік дзеліцца на дзельнік свайго дзельніка), антысіметрычнае (дзельнік не дзеліцца на сваё дзеліва), рэфлексіўнае (любы лік дзеліцца сам на сябе) і няпоўнае (напрыклад, на падмностве простых лікаў гэтае дачыненне не вызначана).
**Лонг-Кі** (англ.: Long Key) — востраў у Фларыдскім праліве. З'яўляецца часткай архіпелага Фларыда-Кіс. Уваходзіць у склад амерыканскага штата Фларыда. Плошча - 5,9 км². Насельніцтва - 184 чал. (2010 г.)

Карта
Востраў Лонг-Кі адносіцца да Сярэдняй (*Middle Keys*) або да ўскраіны Верхняй (*Upper Keys*) групы астравоў Фларыда-Кіс. Лічыцца, што на захад ад яго пачынаецца група Ніжніх астравоў (*Lower Keys*). Даўжыня з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад — 6,69 км. Мае каралавае паходжанне. Паўночна-ўсходняя частка ўяўляе сабою рэшткі старажытнага атола з адкрытым залівам і ўнутранай лагунай. Паўднёва-заходняя частка — выцягнутая пясчаная каса, шырынёй да 375 м. 

Клімат трапічны вільготны. Улетку частыя ўраганы. 

Востраў Лонг-Кі аб'яднаны з суседнімі астравамі мастамі, па яго тэрыторыі цягнецца шаша. Частку вострава займае гарадок Лэйтан. У 1969 г. пачаў дзейнічаць парк дзікай прыроды Лонг-Кі, падначалены дэпартаменту прыродааховы Фларыды. Ён займае плошчу 3,91 км², адметны зараснікамі манграў і мноствам пералётных птушак. На востраве развіваецца экалагічны турызм.

Спасылкі
--------

* Long Key Natural Area & Nature Center Архівавана 20 лютага 2015.
Понт
**Понт**, **Пантыйскае царства** (стар.-грэч.: Πόντος) — эліністычная дзяржава ў Малой Азіі. Існавала з 302/301 да 64/63 да н.э.

Дзяржава была заснавана Мітрыдатам II з персідскага роду Ахеменідаў. Этнічны склад насельніцтва неаднародны. Побач з развітымі грэчаскімі полісамі існавалі тэрыторыі з родаплемяннымі адносінамі. Асноўныя заняткі насельніцтва: земляробства, садоўніцтва, жывёлагадоўля, у грэчаскіх гарадах — рамёствы, гандаль. Дзяржава мела гандлёвыя сувязі з Паўночным Прычарнамор'ем (Баспор) і Грэцыяй.

З пачатку 2 ст. да н.э. пантыйскія цары актыўныя ў замежнай палітыцы, на пачатак 1 ст. да н.э. Понт — адна з самых моцных дзяржаў эліністычнага свету. Тэрытарыяльныя заваяванні цара Мітрыдата VI выклікалі канфлікт з Рымам (Мітрыдатавы войны), у якім Понт пацярпеў паражэнне і спыніў самастойнае існаванне. Землі Понта ўвайшлі ў склад Рымскай дзяржавы.

Літаратура
----------

* Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 8. Паддубнікі — Рабкі / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1975. — 676 с.: іл. карты.

| ⛭Цары пантыйскія |
| --- |
| IV стагоддзе да н.э. | 302 — 266: Мітрыдат I Кціст |
| III стагоддзе да н.э. | 266 — 250: Арыабарзан Пантыйскі • 250 — 220: Мітрыдат II • 220 — 190: Мітрыдат III |
| II стагоддзе да н.э. | 190 — 159: Фарнак I • 159 — 150: Мітрыдат IV Філапатр • 150 — 121: Мітрыдат V Эвергет • 121 — 63: Мітрыдат VI Еўпатар |
| I стагоддзе да н.э. | 63 — 47: Фарнак II • 47 — 37: Дарый • 38 — 8: Палемон I • 8 — 23: Піфадарыда |
| I стагоддзе | 23 — 64: Палемон II |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4103218-4 · LCCN: sh85104824 · LNB: 000305213 · VIAF: 304911126 |
**Ян Міхайла Поцій** (імя *Адам*, польск.: Jan Michał (Adam) Pociej *Ян Міхал (Адам) Пацей*; пам. 15 верасня 1666 г.) - базыльянин, епіскап Уладзімірскі і Берасцейскі Рускай уніяцкай царквы .

Біяграфія
---------

Унук кашталяна берасцейскага гарадскога Іпація Пацея, другога кіеўскага уніяцкага мітрапаліта і архітэктара Брэсцкай уніі. Быў адным з 12 сыноў берасцейскага земскага суддзі Пятра Поція і яго жонкі Зоф'і з Казаноўскіх.

Верагодна, гэта быў той самы Іван, пра нараджэнне якога 1 верасня 1613 года ў Рычыцы напісаў Пятро Поцій. Каспер Нясецкі ўжо сумняваўся ў ідэнтыфікацыі біскупа з ліку шматлікіх нашчадкаў Пятра, бо біскуп таксама карыстаўся імем Адам. Не выключана, што епіскап Пацій - гэта той жа ротмістр Іван з 1646 года .

У 1655 годзе ён атрымаў царскую намінацыю на Уладзіміра-Берасцейскую кафедру, а ў чэрвені таго ж года атрымаў епіскапскую хіратонію з рук мітрапаліта Антонія Сялявы. 15 ліпеня 1655 года ён урачыста ўвайшоў у сабор Успення Божай Маці ва Уладзіміры.

Княжанне Поція прыпадае на перыяд, калі уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай яшчэ не была дастаткова аформлена. Епіскап стараўся ўмацаваць унію ў сваёй епархіі дзякуючы арганізацыі частых епархіяльных сінодаў, візітацый і пропаведзяў, часткова за ўласныя сродкі аднавіў саборы ва Уладзіміры і Брэсце.

Памёр 15 верасня 1666 года.

Заўвагі
-------

1. ↑  Adamowicz, Adam; (Firm), S. Orgelbrand (1860-01-01) (in pl). *Encyklopedyja powszechna*. Nakład, druk i własność S. Orgelbranda. — S. 707.. .
2. ↑  *Ігор Скочиляс*. Релігія та культура Західної Волині на початку XVIII ст. За матеріялами Володимирського собору 1715 р. Архівавана 4 березня 2016... — С. 20.
3. ↑  Великий, о. Атанасій, ЧСВВ (1973). *З літопису християнської України. Церковно-історичні радіолекції з Ватикану*. Рим: Видавництво ОО. Василіян. pp. 115-116.
4. ↑  *Блажейовський Д.* Ієрархія Київської Церкви (861—1996)… — С. 296.

Літаратура
----------

* *Блажэёўскі Д.* Іерархія Кіеўскай царквы (861—1996). — Львоў : Каменяр, 1996. — 567 с. — ISBN 5-7745-0687-8 .
* *Скочылас І.* Рэлігія і культура Заходняй Валыні ў пачатку XVIII ст арт. Па матэрыялах Уладзімірскага сабора 1715 г. стар. — Львоў: Інстытут гісторыі царквы УКУ, 2008. — 80 с..— ISBN 978-966-02-4707-9.

Спасылка
--------

* Біскуп Ян Міхал Пацей, OSBM † [Архіў 8 красавіка 2016 г. на Wayback Machine .] // Іерархія Каталіцкага Касцёла.  (англ.)
* Ян Пацей ч. Waga (ID: dw.14351) [Архівавана 18 верасня 2016 г. на Wayback Machine .].  (польск.)
Шафа для адзення, 1900
**Шафа** (ад сярэднявечн. ням. *schaf* -- шафа) -- мэблевы выраб, пераважна з дзверцамі, для захоўвання прадметаў рознага функцыянальнага прызначэння, са скрынкамі (шуфлядамі) або без іх.

Гісторыя
--------

Гісторыя шафы ў звыклым для чалавека XXI стагоддзя сэнсе пачалася не так ужо даўно — у XVII-XVIII стагоддзі. Аднак узнікла шафа не раптам і не на пустым месцы, да адшукання яго простых і зручных формаў чалавека вёў доўгі шлях эвалюцыі прадметаў ужытку, які ён пачаў, калі яшчэ толькі навучыўся карыстацца найпростымі прыладамі для карыснай працы і палявання.

### Прататып

Куфар св. Беуно, з суцэльнага дрэва, VI—VII стст.
Самы просты і натуральны прататып шафы-гэта досыць аб'ёмнае паглыбленне ў адносна цвёрдых матэрыялах-сцяне або паддозе пячоры, у дрэве (дупло); месца, падрыхтаванае самой прыродай для захоўвання розных харчоў і карысных рэчаў. Навучыўшыся апрацоўваць драўніну, чалавек выкарыстаў полую частку ссечанага ствала як гатовае сховішча. Пазней ён навучыўся выдзёўбваць ў ствалах патрэбную яму для складавання нішу. Яшчэ пазней чалавек навучыўся рабіць скрыні. Калі чалавек навучыўся прыладжваць да скрыні вечка, па сутнасці, ён і атрымаў першую "шафу". Найбольш ранняе пасведчанне аб выкарыстанні ў побыце драўляных скрынь з вечкам знойдзена ў Егіпце і датуецца III-м стагоддзем да н. э.

Віды шафаў
----------

### Кухонная шафа

Стол-шафа
**Кухонная шафа** — шафа для захоўвання прадметаў кухоннага і гаспадарчага ўжытку.

Разнавіднасцямі яе з'яўляюцца **кухонная шафа-стол** — шафа з рабочай паверхняй для гатавання ежы, **навясная шафа** -- шафа над рабочай паверхняй для захоўвання спецый, **шафа пад мыйку** -- шафа для размяшчэння мыйкі і памыйнага вядра.

### Шафа для адзення і бялізны

Ёсць у двух форм-фактарах:

* Камод -- невысокая шафа са скрынямі і паверхняй, на якую можна ставіць розныя рэчы.
* Высокая шафа, якая звычайна мае трубу, каб вешаць касцюмы.

### Іншыя віды шафаў

* шафа для посуду
* шафа для кніг
* шафа пад мыйку
* шафа з вітрынай
* шафа-перагародка (ням.: Raumteiler, фр.: Armoire-pilier) — шафа для раздзялення памяшкання на асобныя зоны.
* насценная шафа
* камбінаваная шафа -- шафа з аддзяленнямі і шуфлядамі для захоўвання прадметаў рознага прызначэння.
* секрэтэр
* сервант
* тумба і г.д.

Гл. таксама
-----------

* Мэбля
* Куфар
* Гардэроб (Хронікі Нарніі)

Зноскі
------

1. ↑  ГОСТ 20400-80 Продукция мебельного производства. Термины и определения // М.: Стандартинформ. — 2008. — С. 5-6. — 23 с.
2. ↑  «Буравік, К. А. калода, выдзеўбаныя з дрэва — гэта самы старажытны прататып шафы / / "радавод рэчаў". — М.: Знание; Выданне 2-е, перараб. — 1991-232 с.
3. ↑  шафу. Гісторыя першая **(нявызн.)**, *ИАТВ праграма "Звычайная гісторыя", выпускі №№7-8, 2008*, *тэлеканал: 365 дзён ТБ*. Праверана 8 снежня 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Роднасная понтапарэя** (*Monoporeia affinis* ці *Pontoporeia affinis*) — ледавікова-марскі рэлікт чацвярцічнага перыяду. Атрад бакаплавы (*Amphipoda*), сямейства хаўстарыды (*Haustoriidae*).

Апісанне
--------

Цела даўжынёй 8-10 мм, складаецца з 18 сегментаў (4 галаўныя, 14 тулаўныя) і падзяляецца на 3 аддзелы: галаўны, грудны і брушны. Галава ўтворана злітымі разам сегментамі з першым грудным і мае ротавыя прыдаткі. На кожным грудным і брушным сегменце размешчаны па пары канечнасцей, якія служаць для ўтрымання корму, перамяшчэння па паверхні грунту і ў тоўшчы вады, а таксама для дыхання. На заднім краі апошняга брушнога сегмента знаходзіцца пласцінка — тэльсон. Глыбокая выемка на тэльсоне, якая раздзяляе яго на 2 лопасці з 1-3 шыпікамі на канцы — вызначальная прыкмета понтапарэі. На спінным баку ўсіх брушных сегментаў вельмі кароткія, тонкія валаскі.

Арэал
-----

Азёры паўночнай часткі Еўропы, Паўночнай Амерыкі, Канады. Па тэрыторыі Беларусі праходзіць паўднёвая мяжа арэала віду. Понтапарэя знойдзена ў азёрах Браслаўскай групы (Паўднёвы Воласа, Снуды).

Месцы пражывання
----------------

Глыбокія алігатрофныя і мезатрофныя азёры з вялікай колькасцю кіслароду ў вадзе. Аддае перавагу глеістым і глеіста-пясчаным донным адкладам, размяшчаецца на глыбіні больш за 10 м пры нізкай тэмпературы.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Жыве на дне вадаёмаў. Працягласць жыцця да 3 гадоў. Палаваспелая на 2-3 годзе. Размнажэнне прымеркавана да асенне-зімняга перыяду. Самкі выношваюць яйкі ў вывадковай сумцы на працягу 3,5 месяца да поўнага развіцця малявак. Сярэдняя пладавітасць 16 яек.

Ахова
-----

Занесена ў Чырвоныя кнігі Беларусі і Літвы.

Літаратура
----------

Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5

Спасылкі
--------

* Від *Понтапарэя роднасная* у Сусветным рэестры марскіх відаў (*World Register of Marine Species*) (англ.)
**Пузыраногія**, махрыстакрылыя, трыпсы (*Physopoda*, або *Thasanoptera*) — атрад насякомых.

Апісанне
--------

Даўжыня да 5 мм (у тропіках да 14 мм). Афарбоўка дарослых разнастайная, лічынак — ярка-чырвоная або ружаватая. Цела ўкрыта дробнымі шчацінкамі. Вусікі 6—10-членікавыя. Ротавы апарат асіметрычны, колюча-сысучы. Ногі з 1—2-членікавымі лапкамі, паміж кіпцюркамі лапак пузырападобныя прысоскі (адсюль назва). Большасць пузыраногіх маюць дзве пары крылаў з махрамі па краі з доўгіх раснічак (адсюль другая назва). Пярэднягрудзі рухома злучаны з галавой і сярэднегрудзямі. Брушка з 11 сегментаў.

Распаўсюджанне
--------------

Пашыраны ўсюды, пераважна ў тропіках і субтропіках. Жывуць на травяністых і дрэвавых раслінах, імхах, лішайніках, у глебе. На Беларусі найбольш часта трапляюцца трыпсы: трыпс аржаны (*Limothrips denticornis*), трыпс бабовы (*Odontothrips intermedius*), трыпс люцэрнавы (*Odontothrips phaleratus*), трыпс канюшынны (*Haplothrips niger*), трыпс лісцевы (*Haplothrips subtilissimus*), трыпс пшанічны (*Haplothrips tritici*), трыпс ільняны (*Thrips linarius*), трыпс тытунёвы (*Thrips tabaci*).

Падзяляецца на 2 падатрады: яйцакладныя і трубкахвостыя. Адрозніваецца каля 2 тыс. відаў.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Кормяцца сокамі раслін, ёсць драпежнікі. Развіццё з няпоўным ператварэннем. Лічынкі маюць 4—5 узростаў, не кормяцца, мала- або нерухомыя. За год змяняецца да 10 пакаленняў.

Значэнне для чалавека
---------------------

Большасць відаў шкодзяць сельскагаспадарчым, дэкаратыўным і лясным раслінам, пераносяць узбуджальнікаў вірусных хвароб раслін.

Літаратура
----------

* *Максімава С. Трухан М.* Пузыраногія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000317745 · NDL: 00560419 · NKC: ph137357 |
**Ян Мандэйн** (нідэрл.: Jan Mandyn, Jan Mandijn; 1500/1502, Харлем — 1559/1560, Антверпен) — нідэрландскі мастак эпохі Рэнесансу і паўночнага маньерызму.

Яна Мандэйна адносяць да групы антверпенскіх мастакоў — паслядоўнікаў Іераніма Босха (Пітэр Хейс, Херы мет дэ Блес, Ян Веленс дэ Кок), якія працягвалі традыцыі фантастычных малюнкаў і заклалі асновы так званага паўночнага маньерызму ў супрацьлегласць італьянскаму.

Аўтарства карцін, якія прыпісваюцца Мандэйну, акрамя «Спакусаў св. Антонія», дакладна не ўстаноўлена. Лічыцца, што Мандэйн быў непісьменным і таму не мог пакінуць на сваіх «Спакусах» подпісы гатычным шрыфтам. Мастацтвазнаўцы мяркуюць, што ён проста змаляваў подпіс з гатовага ўзору.

Зноскі
------

1. 1 2  Jan Mandijn , aka Jan Mandyn // Athenaeum Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q32061534'></a>
2. ↑  Union List of Artist Names — 2017. Праверана 25 кастрычніка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists · ECARTICO |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 155181066 · BPN: 93827877 · GND: 129744735 · ISNI: 0000 0001 1573 964X · LCCN: nr2006024884 · NTA: 297073222 · SUDOC: 111915368 · VIAF: 33085451 · ULAN: 500032277 |

 |
**Пузыр Алькуб’ерэ** — ідэя, заснаваная на дакладным рашэнні ўраўненняў Эйнштэйна, прапанаваная мексіканскім фізікам-тэарэтыкам Мігелем Алькуб’ерэ, у якой касмічны апарат можа дасягнуць звышсветлавой хуткасці. Рух вышэй хуткасці святла немагчымы для аб’ектаў у нармальным прасторы-часу. Аднак замест перамяшчэння вышэй хуткасці святла ў межах лакальнай сістэмы каардынатаў касмічны карабель можа рухацца, сціскаючы прастору перад сабой і пашыраючы яе ззаду, што дазваляе яму фактычна перамяшчацца з любой хуткасцю, у тым ліку хутчэй святла. Такім чынам, карабель рухаецца ў гіпер-рэлятывісцкай лакальна-дынамічнай прасторы.

Гісторыя
--------

У 1994 годзе Алькуб’ерэ запрапанаваў метад змены геаметрыі прасторы з дапамогай стварэння хвалі, якая сціскае прастору наперадзе і пашырае яе ззаду.

Эксперыментальная праверка
--------------------------

У 2012 годзе гурт Eagleworks пад кіраўніцтвам Гаральда Уайта (APPL JSC NASA) абвясціў аб стварэнні інтэрфераметрыі Уайта-Джудэя, якая, па іх заявах, можа выявіць прасторавыя абурэнні, якія ствараюцца моцнымі электрычнымі палямі. Эксперымент падрабязна апісаны ў працы Гаральда Уайта Warp «Field Mechanics 101».

Стварэнне інтэрфераметрыі фінансавалася касмічным цэнтрам імя Ліндана Джонсана, выдаткі склалі каля 50 тысяч долараў ЗША.

Цікавыя факты
-------------

Трылогія Сяргея Снегава «Людзі як багі» падрабязна ілюструе падобны спосаб руху.

Зноскі
------

1. ↑  Alcubierre, Miguel (1994). "The warp drive: hyper-fast travel within general relativity". *Classical and Quantum Gravity* **11** (5): L73–L77. doi:10.1088/0264-9381/11/5/001. Bibcode: 1994CQGra..11L..73A.
2. ↑  Roundup **(нявызн.)**.  Lyndon B. Johnson Space Center (1 ліпеня 2012). Праверана 1 кастрычніка 2013.
3. ↑  *Dr. Harold "Sonny" White*. Warp Field Mechanics 101 **(нявызн.)**.  NASA Johnson Space Center (30 верасня 2011). Праверана 28 студзеня 2013.
4. ↑  НАСА готовит эксперименты по сверхсветовому движению **(нявызн.)** (18 сентября 2012 года). Архівавана з першакрыніцы 10 кастрычніка 2012. Праверана 10 кастрычніка 2012.
5. ↑  *Clara Moskowitz*. Warp Drive May Be More Feasible Than Thought, Scientists Say **(нявызн.)**.  SPACE.com (17 верасня 2012). Праверана 25 ліпеня 2013.
6. ↑  *Keith Cowing*. Clarifying NASA's Warp Drive Program **(нявызн.)**.  Spaceref (12 красавіка 2013). Праверана 27 ліпеня 2013.(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 126102832 |
**Ян Ліцыній Намыслоўскі** (пач. 1560-х, Намыслаў, Сілезія — паміж 1633 і 1636) — вялікалітоўскі пратэстанцкі дзеяч, пісьменнік-палеміст і педагог.

Вучыўся ў Кракаўскай акадэміі. У 1585 годзе стаў рэктарам арыянскай школы ў Іўі, заснаванай Лаўрэнціем Крышкоўскім. Распрацаваў вучэбную праграму школы, увёў у адукацыйны працэс некалькі новых прадметаў. Пасля смерці мецэната-арыяніна Яна Кішкі перабраўся ў Наваградак, дзе ў 1593 годзе ўзначаліў мясцовую арыянскую суполку. Зблізіўся з лідарамі сацыніянскага руху Сымонам Будным і Фаўстам Соцынам, сам прапаведаваў сацыніянства. Вёў палеміку з езуітам Марцінам Сміглецкім і кальвіністам Андрэем Воланам, удзельнічаў у дыспутах.

У 1586 годзе ў Лоскай друкарні выйшаў яго падручнік логікі «Дапаможнік для авалодвання вучэннем Арыстоцеля», у якім ён не прымаў боскасць Ісуса Хрыста, у 1589 годзе — зборнік вершаваных выказванняў павучальнага характару ўласнага сачынення «Сентэнцыі, неабходныя ў грамадскім жыцці». У 1592 годзе на польскай мове выдаў працу «Анатомія і гарманічнасць хрысціянскага чалавека» (не захавалася, у 1636 годзе перакладзена на нямецкую мову). У 1597 годзе выйшла яго «Зварот да братоў-евангелістаў», у якім Намыслоўскі заклікаў кальвіністаў да саюзу з арыянамі ў процідзеянні каталіцкай рэакцыі. У 1598 годзе выдаў палемічную працу «Каталісіс», скіраваную супраць шляхцічаў-кальвіністаў.

Грамадска-палітычныя і рэлігійныя погляды Намыслоўскага на працягу яго жыцця зведалі значныя змены, дайшло да таго, што ў 1615 годзе ён быў выключаны з сацыянскай абшчыны за атэізм. Паводле поглядаў быў рацыяналістам, дэістам, выступаў за свецкае выхаванне, у якім асноўным лічыў гуманізм і вучэнне пра натуральную мараль. У 1596 годзе погляды Намыслоўскага падвергліся адмысловай крытыцы ў кнізе галандскага тэолага Юніюса.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Казуля С.* Намыслоўскі…
2. 1 2 3  Лициний Намысловский, Ян…

Літаратура
----------

* *Szczucki L.* Jan Licyniusz Namyslowski // Studia nad arianizmem. Praca zbiorowa. — Warszawa, 1959. — S. 131—157;
* *Казуля С.* Намыслоўскі Ян Ліцыній // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя у 3 т. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 344—345. — 788 с. — ISBN 985-11-0378-0;
* Лициний Намысловский, Ян // Новейший философский словарь / Под ред. А. А. Грицанова. — Мн. 2009;
* *Подокшин С. А.* Реформация и общественная мысль Белоруссии и Литвы: Вторая половина XVI—нач. XVII в. — Мн. 1970;
* *Парэцкі Я. І.* Іўеўскі педагог Ян Ліцыній Намыслоўскі // Беларуская літаратура. — 1983. — Вып. 11;
* *Парэцкі Я. І.* Сентэнцыі іўеўскага пе­дагога // Полымя. — 1988. — № 8;
* *Парэцкі Я. І.* Іўеўскі Ларошфуко // Культура. − 1992. — № 17, май.
**Пудако́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хойніцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Пудакоў.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Хойніцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Паселіцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гайка.

**Ян Гайка** (каля 1510 — 1579) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат.

З роду кобрынскіх баяр, сын берасцейскага зямяніна Мікалая Фёдаравіча Гайкі.

Пачаў кар'еру ў 1530-я гады службай пры двары віленскага кашталяна Юрыя Радзівіла. У 1536 годзе ездзіў паслом ад Радзівіла ў Маскву да князя Абаленскага. У 1546 годзе каралеўскі дваранін. Пазней пісар рускі пры двары вялікай княгіні літоўскай і каралевы польскай Барбары Радзівіл. З 1554 года канюшы гарадзенскі, адначасова ў 1554—1566 гадах вялікі пісар літоўскі (належаў да вузкага кола службоўцаў, што займаліся вядзеннем Метрыкі ВКЛ), ключнік віленскі з 1556, маршалак гаспадарскі ў 1564—1566, кашталян берасцейскі з 1566.

У 1552 годзе пасланы соймам ВКЛ з лістом да маскоўскіх баяраў. У 1556 годзе ўдзельнічаў у Вільні ў перамовах з царскімі пасламі, якія прыехалі да Жыгімонта Аўгуста. Член пасольства Васіля Тышкевіча 1558—1559 гадах, якое прывезла ў Маскву мірныя прапановы.

Гайка быў прыхільнікам Жыгімонта Аўгуста і яго палітыкі па заключэнні дзяржаўнай уніі паміж ВКЛ і Польшчай. У 1565 годзе член пасольства ВКЛ на чале з Астафіем Валовічам, якое было паслана на польскі сойм у Пётркаў, каб весці перамовы пра арганізацыю сумеснага сойма і польскую ваенную дапамогу ВКЛ. У 1566 годзе браў удзел у пасольстве ад сойма ВКЛ у Берасці да польскага сойма ў Любліне. Падпісаў акт Люблінскай уніі 1569 года.

Быў прыхільнікам Радзівілаў (асабліва Мікалая Радзівіла Рудога) у час першых двух міжкаралеўяў, браў удзел у большасці шляхецкіх з'ездаў з удзелам Рудога.

Трымаў шматлікія дзяржаўныя маёнткі, быў дзяржаўцам ашмянскім з 1555, вількійскім, уцянскім, краснасельскім, трабскім.

Літаратура
----------

* Гайка Ян Мікалаевіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — С. 149. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2.
*Тыпы герм*
**Герма** (стар.-грэч.: ἔρμα) — чатырохгранны слуп, завершаны скульптурнай галавой, першапачаткова бога Гермеса (адсюль назва), затым іншых багоў (Вакха, Пана, фаўнаў), а з V стагоддзі да н.э. і партрэтнымі выявамі дзяржаўных дзеячаў, філосафаў і інш. Нярэдка да гермаў прыралялася з пярэдняга боку фал — эмблема ўрадлівасці.

Служылі межавымі знакамі, паказальнікамі на дарогах і г. д. З пэўнага моманту, галоўным чынам з XVI стагоддзя, такія гермы сталі распаўсюджаным відам дэкаратыўнай і паркавай скульптуры.

У парках і садах XVIII стагоддзя — скульптурная выява ў выглядзе галавы ці бюста на чатырохграннай апоры.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Герма
* *А. И. Сомов.* Герма // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гарнастай.
**Гермаген Іванавіч Гарнастай** (? — 1553) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Гарнастаяў герба «Гіпацэнтаўр». Сын Івана і Ганны з Саламя­рэцкіх.

Займаў пасады пісара вялікага літоўскага і слонімскага намесніка. Жыццё яго прадстаўлена нешматлікімі дакументамі. Ён валодаў маёнткам Сакалоў (Берасцейскі павет).

Маёнтак Такары (Берасцейскі павет) пасля смерці Гермагена перайшоў да братоў. Частка Такароў была застаўлена Гермагену ад бацькі Шчаснага Лукашэвіча Лычэвіча Такарэўскага. Заставу не змаглі выкупіць і прадалі Гаўрылу за 100 коп літоўскіх грошаў (1556). Ён жа выкупіў часткі маёнтка ў братоў Івана і Астафея (1556, 1570).

Гермаген памёр бяздзетным. Ён быў унесены ў памяннік Супрасльскага манастыра. Пасля яго смерці Іван Гарнастай прадаў Івану Крошынскаму маёнтак Сакалоў з дворцам Высокі за 716 коп літоўскіх грошаў (1553). З-за службы ў вялікага князя літоўскага сын нарабіў шмат пазыкаў. Бацька вымушаны быў прадаць уласнасць сына, каб выплаціць грошы крэдыторам пасля яго смерці.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Наталля Сліж (Грод­на). Лёс дзяцей Івана Гарнастая, падскарбія ВКЛ


| ?Гермаген Гарнастай — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Раман Івашкавіч |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  | Астафій Гарнастай |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Яўфімія Каленікаўна[d] |  | Каленік Каленікавіч[d] |  |
|  |  | Іван Гарнастай |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Гермаген Гарнастай |  |  |  |  | Марыя Скіпар[d] |  | Сямён Скіпар[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  | Ганна з Саламярэцкіх[d] |  | Багдан Васілевіч Саламярэцкі[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

 |
**Імплікацыя** (лац.: implico — шчыльна звязваю) — лагічная аперацыя, у выніку якой утвараецца складанае выказванне з двух выказванняў шляхам лагічнай звязкі. Працэс адпавядае злучніку «калі... тады (у такім выпадку)...». У імплікацыйным выказванні выдзяляюць антэцэдэнт (выказванне, да якога далучаецца частка «калі...») і кансеквент (выказванне, што адпавядае слову «тады (у такім выпадку)...»).

У класічнай матэматычнай логіцы зыходзяць з паняцця матэрыяльнай імплікацыі, якая вызначаецца з дапамогай функцыі імавернасці (ісціннасці): імплікацыя ілжывая ў выпадку вернасці антэцэдэнта і ілжывасці кансеквента і верная ва ўсіх іншых выпадках.

Гл. таксама
-----------

* Лагічны элемент
* Лагічная аперацыя
* Дыз'юнкцыя
* Кан'юнкцыя
* Адмаўленне
* Modus ponens
* Умоўная імавернасць
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Малі (значэнні).

**Малі́** — дзяржаўнае ўтварэнне ў Заходнім Судане ў 8—17 ст. на тэрыторыі сучасных Малі і Гвінеі, у раёне верхняга цячэння ракі Нігер. Этнічная аснова Малі — плямёны мандынга[ru].

Да пачатку 13 ст. знаходзілася ў залежнасці ад Ганы.
З 11 ст. дзяржаўная рэлігія Малі — іслам.
У 2-й палавіне 13 ст. пры мансе (правіцелі) Сундзьяце[ru] пачаўся хуткі ўздым Малі (сталіца — г. Ніяні).
Дасягнула росквіту пры Мусе І[ru] (1312—1337) і Сулеймане[en] (1341—1360), калі Малі займала тэрыторыю ад Атлантычнага акіяна да г. Гао[en] ў сярэднім цячэнні Нігера.
Асновай багацця быў гандаль рабамі і золатам.
З 1370-х гадоў пачаўся заняпад, з 2-й палавіны 15 ст. Малі ў залежнасці ад дзяржавы Сангаі.
У 17 ст. Малі існавала як невялікая вобласць вакол паселішча Кангаба, дзе захавалася улада царскага клана Кейта[ru].

Літаратура
----------

* Малі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. С. 29.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Імперыя Малі на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n97082307 · SUDOC: 027317528 · VIAF: 154943962 |
**Дзень шведскай культуры** (фінск.: ruotsalaisuuden päivä шведск.: svenska dagen) — агульнадзяржаўнае свята ў Фінляндыі. яго адзначаюць 6 лістапада, як дзень культуры шведскамоўных фінаў і іх права выкарыстоўваць родную шведскую мову на тэрыторыі Фінляндыі. Свята супадае з адзначаемым у той жа час у Швецыі днём Густава Адольфа.

Гісторыя
--------

Свята было ўсталявана ў Вялікім Княстве Фінляндскім у 1908 годзеў сувязі з рашэннем Шведскай народнай партыі адзначаць дзень шведскай культуры. Зараз мерапрыемствы дня кардынуюцца Шведскай Асамблеяй Фінляндыі.

У двухмоўных муніцыпалітэтах Фінляндыі наппрацягу ўсяго тыдня адбываюцца разнастайныя мерапрыемствы, а ў якасці святочнага атрыбута прадпісана вывешваць нацыянальны Сцяг Фінляндыі

Шведская мова з’яўляецца адной з афіцыйных моў Фінляндыі. Шведсакмоўныя грамадзяне складаюць каля 6 % насельніцтва краіны.

Заўвагі
-------

1. ↑  Swedish People’s Party: History
2. ↑  Фінляндыя адзначае Дзень шведскай культуры // Сайт тэлерадыёкампаніі *Yleisradio Oy*. *Novosti po-russki*. — 6 лістапада 2013.(Праверана 26 лютага 2023)
3. ↑  Фінляндыя адзначае дзень шведскай культуры // Сайт тэлерадыёкампаніі *Yleisradio Oy*. *Novosti po-russki*. — 6 лістапада 2012.(Праверана 26 лютага 2023)

Спасылкі
--------

* Svenska YLE/Arkiet: Material om Svenska dagen(недаступная спасылка)  (шведск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Куранкоў.
**Уладзі́мір Іва́навіч Куранкоў** (1953, Баранавічы, Брэсцкая вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч, першы міністр прамысловасці Рэспублікі Беларусь (1994—1996).

Біяграфія
---------

У 1975 годзе скончыў Беларускі політэхнічны інстытут. Пасля гэтага працаваў на Мінскім аўтамабільным заводзе, прайшоў там шлях ад радавога інжынера да намесніка Генеральнага дырэктара.

У 1991 быў прызначаны кіраўніком Дзяржаўнага камітэта па прамысловасці і міжгаліновых вытворчасцях, які пасля быў ператвораны ў Міністэрства прамысловасці.

22 верасня 1994 года указам Прэзідэнта № 117 быў прызначаны Міністрам прамысловасці Рэспублікі Беларусь.

23 студзеня 1996 года указам Прэзідэнта «за неналежнае кіраўніцтва галіной, якое выказалася ў непрыняцці неабходных мер па пераадоленні спаду вытворчасці ў прамысловасці» вызвалены ад пасады міністра прамысловасці Беларусі.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Старонка на сайце Прэс-Дасье(недаступная спасылка)

| ⛭Міністры прамысловасці Рэспублікі Беларусь |
| --- |
| Міністры | 
* Уладзімір Куранкоў (1994—1996)
* Анатоль Харлап (1996—2003)
* Анатоль Русецкі (2003—2009)
* Аляксандр Радзевіч (2009—2011)
* Дзмітрый Кацярыніч (2011—2014)
* Віталь Воўк (2014—2018)
* Павел Уцюпін (2018—2020)
* Пётр Пархомчык (2020—2022)
* Аляксандр Рагожнік (з 2022)

 |
**Амброз Мандвула Дламіні** (англ.: Ambrose Mandvulo Dlamini, сваці Ambrose Mandvulo Dlamini; 5 сакавіка 1968 — 13 снежня 2020) — прэм’ер-міністр Эсваціні (2018—2020).

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся ў 1968 годзе ў вёсцы Мбекельвені ў цэнтральнай частцы Эсваціні, якая насіла ў той час назву Свазіленд. Доўгі час працаваў у банкаўскіх структурах, пасаду кіраўніка ўрада краіны займаў з кастрычніка 2018 года.

У сярэдзіне лістапада 2020 у 52-гадовага палітыка выявілі каранавірус, аднак тады заяўлялася, што ніякіх сімптомаў захворвання ў яго не назіраецца, і ён пачуваецца добра. У пачатку снежня стан Дламіні рэзка пагоршыўся, яго былі вымушаныя даставіць у бальніцу ў суседняй ПАР. Там прэм’ер правёў каля двух тыдняў, пасля чаго памёр.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2   Праверана 14 снежня 2020.
4. ↑   Праверана 10 лютага 2021.
5. ↑  nn.by
**Уладзімір Іванавіч Друцкі-Пуцяціч-Горскі-Дудакоўскі**, **Валодка Іванавіч Горскі** (не пазней за 1485 — 1545—1546) — намеснік ашмянскі (да 1515-да 1521).

З роду князёў Друцкіх, сын князя Івана «Дуды» Друцкага-Горскага і Настассі невядомага паходжання.

Упершыню згадваецца ў 8-й кнізе запісаў Метрыкі 15 мая, 12 індыкта (1509) у спісе «баяр», якія вярнуліся з маскоўскага палону як *князь Валодка Іванавіч*. З чаго вынікае, што кн. Валодка разам з іншымі князямі Друцкімі, у т.л. родным дзядзькам кн. Дзмітрыем Васілевічам, браў удзел у маскоўска-літоўскай вайне 1500—1503 гадоў і трапіў у палон у бітве на Вядрошы (1500). Да 1515 года атрымаў урад намесніка ашмянскага, напэўна, па сваім цесцю кн. Андрэю Прыхабскім, але ў 1521 годзе гэтага ўраду ўжо не меў. На Попіс 1528 года ставіў трох «коней». Выступае сведкам актаў у 1533 і 1544 гадах.

Жанаты з кн. Данімітрай Андрэўнай з Прыхабскіх, таксама вядомай як Марыя і Марына, дзяцей у іх не было.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Wolff, 1895, с. 137
2. ↑  Рыбчонак, 2018, с. 36
3. ↑  Рыбчонак, 2018, с. 37

Літаратура
----------

* *Wolff J.* Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku. — Warszawa: Drukiem J. Filipowicza, 1895.
* *Рыбчонак С.* Бітва на Вядрошы 1500 г.: рэальныя і міфічныя удзельнікі // *Ваенныя трыумфы Вялікага Княства Літоўскага : зб. навук. арт.* / Уст. "Музей «Замкавы комплекс „Мір"»"; Польскі інст-т у Мінску; навук. рэд. М. Н. Гальпяровіч.. — Мір: Музей «Замкавы комплекс „Мір"», 2018. — С. 7-45.


| ?Уладзімір Іванавіч Друцкі-Горскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Уладзімір Іванавіч Друцкі-Горскі |  | Іван Дуда Друцкі-Горскі |  | Васіль Пуцяціч |  | Іван Сямёнавіч Пуцята |  | Сямён Дзмітрыевіч |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |
**Балама** (парт.: Ilha Bolama) — адзін з астравоў архіпелага Біжагош Гвінеі-Бісау, (9-ы па па плошчы, другі па колькасці насельніцтва). На востраве знаходзіцца аднайменны горад, цэнтр рэгіёна Балама. На востраве пражывае каля 10000 жыхароў.

Руіны адміністрацыйнага будынка на востраве Балама
Даўжыня вострава складае 22,3 км, шырыня не перавышае 9,2 км. Самы высокі пункт дасягае вышыні 29 м над узроўнем мора (у заходняй частцы вострава). На яго паверхні (65 км) пераважае ландшафт нізіна. Яго раздзеленае ўзбярэжжа (з некалькімі пляжамі) мае агульную даўжыню 70,7 км.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Балама
**«Я не вярнуся»** (руск.: Я не вернусь) — драма, знятая ў 2014 годзе кінастудыяй «Беларусьфільм», кінакампаніяй «СТБ» (Расія), «Хельсінкі-фільмі» (Фінляндыя), «Амрыён» (Эстонія).

Аўтар сцэнарыя — Яраслава Пуліновіч пры ўдзеле Алега Газэ. Рэжысёр-пастаноўшчык — Ільмар Рааг. Аператар-пастаноўшчык — Туома Хутры Мастак-пастаноўшчык — Анастасія Карымуліна, Павел Шапо. Кампазітар — Пану Аалці. У ролях — Паліна Пушкарук, Віка Лабачова, Андрэй Астраханцаў.

Сюжэт
-----

Маладая выкладчыца ўніверсітэта Ганна знаходзіцца на парозе сваёй прафесійнай кар'еры, супраць яе высунута фальшывае абвінавачванне ў захоўванні наркотыкаў. Усе яе ранейшыя прыхільнасці не вытрымліваюць гэтай праверкі на трываласць — сябры адварочваюцца ад яе, і ўсе планы на заваяванне свету раптоўна разбураюцца. Карыстаючыся сваёй дзіцячай знешнасцю, Ганна шукае прытулку ў дзіцячым прыёмніку-размеркавальніку. Там яна сустракае Крысціну, замкнёную 13-гадовую дзяўчынку, якая марыць збегчы да сваёй бабулі ў Казахстан. Ганна прымае рашэнне збегчы з размеркавальніка разам з Крысцінай.

Узнагароды
----------

* Гран-пры «Film Festival by the Sea» (Галандыя)
* Гран-пры «Lets Cee Film Festival» (Аўстрыя)
* Прыз Прэзідэнта Беларусі «За гуманізм і духоўнасць у кіно», Мінскі Міжнародны кінафестываль «Лістапад»
* Узнагарода Special Jury Mention (Спецыяльная згадка журы), XIII Міжнародны кінафестываль Tribeca, ЗША, Нью-Ёрк
* Прыз «За прафесійныя дасягненні», VIII Міжнародны кінафестываль імя Андрэя Таркоўскага «Зеркало» (Іванава, Расія)
* Прыз «За лепшую жаночую ролю другога плана» — Вікторыя Лабачова, Мінскі Міжнародны кінафестываль «Лістапад»

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 8 красавіка 2016.
2. 1 2 3 4 5  Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Памір.
**«Памір»**, **«Памір-630Д»** — мабільная атамная электрастанцыя, размешчаная на аўтамабільным шасі. Была распрацавана ў Інстытуце ядзернай энергетыкі АН БССР (Генеральны канструктар В. Б. Несцярэнка). Рэактарны і турбагенератарныя блокі былі размешчаны на шасі двух аўтамабільных седлавых цягачоў МАЗ-537. Пульт кіравання і памяшканні для персаналу былі размешчаны яшчэ на двух аўтамабілях. Усяго станцыю абслугоўвала 28 чалавек. Устаноўка была разлічана на перавозку чыгуначным, марскім і авіяцыйным транспартам — самым цяжкім кампанентам быў рэактарны аўтамабіль, які важыў 60 тон, што не перавышала грузападымальнасць стандартнага чыгуначнага вагона.

У 1986 годзе, пасля Чарнобыльскай катастрофы, бяспека выкарыстання дадзеных комплексаў была падвергнутая крытыцы. Па меркаваннях бяспекі абодва існавалых на той момант камплекта «Паміра» былі знішчаны.

Гл. таксама
-----------

* ТЭС-3
* Беларуская АЭС

Спасылкі
--------

* Першую беларускую АЭС разрэзалі аўтагенам Архівавана 23 лістапада 2007.
**Балансамер**, агульны выгляд
**Балансамер** (англ.: net radiometer) — тып актынометра, які выкарыстоўваецца для вымярэння рознасці паміж прыходам і расходам прамяністай энергіі (гэта значыць балансу радыяцыі).

Разнавіднасці
-------------

Найбольш распаўсюджаным тыпам прыбора з’яўляецца тэрмаэлектрычны балансамер Янішэўскага. Таксама існуюць абсалютны піргеометр Міхельсона, балансамер Лютэрштэйна-Скварцова і балансамер Альбрэхта.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* Метэаралагічны Слоўнік


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 47139338 |
**Амброджа Берганьёнэ** або *Барганьёнэ*, сапраўднае імя — *Амброджа да Фасана* (іт. Ambrogio Bergognone, Ambrogio da Fossano, 1453, Фасана, правінцыя Кунэа — 1523, Мілан) — італьянскі мастак ламбардскай школы.

Біяграфія і творчасць
---------------------

Мянушка кажа пра яго прыцягненне да бургундскай школы, па манеры яму блізкі Вінчэнца Фопа. Выпрабаваў уплыў Леанарда да Вінчы. Найбольш вядомы працамі 1486—1494 у манастырскай абіцелі картэзіянцаў Чэртоза-дзі-Павія. Пазней працаваў у Мілане ў базіліцы Сант-Эўсторджа і царквы Сан-Сатыра, пасля 1497 — у Лодзі, у 1512 — у Бергама, незадоўга да смерці — зноў у Мілане, у базіліцы Сан-Сімплічана.

Яго завяшчанне датавана 4 красавіка 1523 г. у тым жа годзе ён памёр. Адным з яго вучняў лічаць Бернардына Луіні.

Зноскі
------

1. ↑  RKDartists Праверана 22 ліпеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  *Swartz A.* Bergognone // Open Library — 2007. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q461'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1201876'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q302817'></a>
3. ↑  Ambrogio Borgognone // AGORHA — 2009. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21994367'></a>
**«Памі́ж не́бам і зямлё́й»** (руск.: Между небом и землёй) — беларускі дакументальны фільм рэжысёра Дзімы Дзядка, зняты на тэлеканале «Белсат».

Сюжэт
-----

Віталік — чэмпіён па вольнай барацьбе, алімпійская надзея і навальніца раёну. Аднойчы ён праводзіць сябровак пасля трэнавання, насустрач ідуць двое хлопцаў нападпітку… Пеця — чэмпіён сярод юніёраў па боксе, аматар дзяўчат. У дзень свайго вяселля ён вырашае пераплыць Дняпро, нягледзячы на моцнае цячэнне ракі…

Гэта было 40 гадоў таму. Сёння Пётр, правёўшы большую частку жыцця за кратамі судовай псіхіятрыі, дапамагае Віталю, які нядаўна выйшаў з турмы, уладкавацца ў каморцы на гарышчы ягонай «панэлькі» і справіцца з цяжкімі ўспамінамі аб Афганскай вайне. Аднак не ўсе цешацца такому суседу. За час ізаляцыі шмат што змянілася не толькі ў герояў, але і ў свеце. Грамадства, якое зрабіла ўсё, каб героі былі тымі, кім яны ёсць сёння, не прымае іх такімі. Гэта гісторыя сяброў па няшчасці, якія страцілі ў жыцці ўсё, акрамя спачування і чалавекалюбства.

Здымачная група
---------------

* ідэя фільма — Дзіма Дзядок, Саша Тагуноў
* рэжысура, камера — Дзіма Дзядок
* мантаж — Дзіма Дзядок, Андрэй Кульбіцкі, Саша Тагуноў
* праца з гукам — Юрый Купрэвіч
* аэраздымка — Віталік Ухванаў
* колеракарэкцыя — Дзіма Дзядок

Фестывальны лёс
---------------

* Фільм прымаў удзел у кінафестывалі ў Карлавых Варах (Чэхія)

Зноскі
------

1. ↑  Паміж небам і зямлёй **(нявызн.)**.  «Белсат». Праверана 24 чэрвеня 2020.

Спасылкі
--------



* «Паміж небам і зямлёй» на YouTube