recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Пахарпу́рская віха́ра** (бенг.: পাহাড়পুর বৌদ্ধ বিহার) — помнік сусветнай спадчыны ў Бангладэш. Уяўляе сабою рэшткі сярэднявечнага будысцкага цэнтра.

Гісторыя
--------

Пахарпурская віхара — будысцкі манастырскі комплекс Самапура Махавіхара, пабудаваны па загаду Дхармапалы Вікрамшылы (770—810 гг.) з бенгальскай дынастыі Пала. Згодна тыбецкім крыніцам, яна з’яўлялася часткай цэлай сеткі будысцкіх свяцілішчаў дзяржавы Пала, выконвала функцыі адукацыйнага цэнтра. Падчас раскопак былі выяўлены прысвячэнні не толькі Будам, але таксама Махавіры і індуісцкім бажаствам. Каля фундамента храма было знойдзена 60 індуісцкіх каменных скульптур. Мяркуецца, што месца, на якім узведзена віхара, было індуісцкай святыняй у папярэдні перыяд. Пра гэта кажа медная пласціна, датаваная 479 г. з запісам аб ахвярапрынашэнні.

У другой палове XII ст. у выніку паступовага заняпаду будызму віхара была пакінута манахамі. Археолагі не выявілі значных слядоў разбурэння, якія б маглі сведчыць пра напад ворагаў або аблогу.

Асаблівасці помніка
-------------------

Самапура Махавіхара ўяўляе сабою чатырохкутнік са знешнімі сценамі ў 280,4 м у даўжыню. Уваход знаходзіцца ў паўночнай сцяне. Ва ўнутраных частках сцен месцяцца 177 асобных манаскіх келляў. Унутраная частка — ступа ў форме крыжа з 3 ступеністымі платформамі. На верхняй платформе быў пабудаваны храм.

Пахарпурская віхара пабудавана ў стылі, які аказаў значны ўплыў на іншыя будысцкія комплексы, у тым ліку за межамі Бенгаліі.

Гісторыя вывучэння
------------------

Упершыню апісана брытанцам Б’юкенанам Гамільтонам у аглядзе ўсходняй Індыі паміж 1807 г. і 1812 г. У 1879 г. адбыліся першыя археалагічныя раскопкі, якія выявілі значнасць помніку, аднак мелі вельмі абмежаваны характар, паколькі мясцовы землеўладальнік адмовіў у іх працягу. Тым не меней, у 1919 г. улады абвясцілі віхару археалагічнай каштоўнасцю. Дзякуючы гэтаму ў 1923 г. былі арганізаваны комплексныя даследаванніі. Яны праходзілі ў 3 этапы:

* 1923 г.
* 1925—1926 гг.
* 1926 — 1927 гг.

У выніку, былі даследаваны асноўныя часткі віхары, усталявана храналогія яе пабудовы і далейшага існавання. Пасля II Сусветнай вайны пакістанскія археолагі вялі раскопкі ўсходняй часткі помніку, даследавалі ўнутраныя памяшканні келляў.

Ахова
-----

У 1985 г. Пахарпурская віхара была ўнесена ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Спасылкі
--------

* Сайт ЮНЕСКА
* Афіцыйны сайт Архівавана 12 красавіка 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 4254147312826837970004 |
**«З’ява твару і вазы з садавіной на беразе мора»** — карціна іспанскага мастака Сальвадора Далі, напісаная ў 1938 годзе. Знаходзіцца ў музеі Уодсварт Атэнеум[ru].

Апісанне
--------

Твор дэманструе метамарфозы, утоены сэнс і контуры прадметаў. У цэнтры размешчана ваза з садавіной. Ножка вазы грае ролю пераносся на твары, які выяўляецца ў гэтай метамарфозе. У верхняй частцы карціны відаць ці то мора, ці то валасы, а таксама горы, невялікі горад і неба. Тым часам як пярэдні план займае большую частку ўвагі гледача, на заднім плане можна ўбачыць дзеянні некалькіх людзей, а таксама яшчэ адну вазу з садавіной. Таксама ў метамарфозах карціны хаваюцца выявы двух сабак.

Зноскі
------

1. ↑  «З’ява твару і вазы з садавіной на беразе мора»
2. ↑  «З’ява твару і вазы з садавіной на беразе мора»
3. ↑  Апісанне карціны(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------




| ⛭Сальвадор Далі |
| --- |
| Карціны | Сталасць памяці (1931) • З’ява твару і вазы з садавіной на беразе мора (1938) • Адкрыццё Амерыкі Хрыстафорам Калумбам (1958—1959)  |
**Каро́мка** (трансліт.: *Karomka*, руск.: Коромка) — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Рагінскага сельсавета.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 18 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 45 км ад Гомеля.

### Гідраграфія

На ўсходзе меліярацыйныя каналы.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы Доўск — Гомель.

Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы з двума завулкамі, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Па пісьмовых крыніцах вядома з канца XVIII стагоддзя як паселішча ў Рагачоўскім павеце Магілёўскай губерні. З 1884 года працаваў хлебазапасны магазін. Па перапісу 1897 года знаходзіліся: школа граматы, вятрак. У 1909 годзе — 398 дзесяцін зямлі, у Кашалёўскай воласці Рагачоўскага павета.

У 1925 годзе ў Забалацкім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна Бабруйскай акругі. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Селянін». Падчас Вялікай Айчыннай вайны 28 лістапада 1943 года вызвалена ад фашысцкіх захопнікаў, 52 жыхары вёскі загінулі на фронце. У 1959 годзе ў складзе калгаса «Рагінь» (цэнтр — вёска Рагінь).

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2004 год — 59 гаспадарак, 96 жыхароў.

### Дынаміка

* 1816 год — 30 двароў, 144 жыхары.
* 1858 год — 159 жыхароў.
* 1897 год — 49 двароў, 342 жыхары (паводле перапісу).
* 1909 год — 50 двароў, 443 жыхары.
* 1925 год — 76 двароў.
* 1959 год — 421 жыхар (паводле перапісу).
* 2004 год — 59 гаспадарак, 96 жыхароў.

Вядомыя выхадцы
---------------

* І. І. Шальманаў — беларускі пісьменнік.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Рагінскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Рагінь |  |
| Вёскі | Аляксандраўка ·  Антонаўка ·  Дзербічы ·  Каромка ·  Курганне ·  Лозаў ·  Майсееўка ·  Рудня Лозаўская ·  Слабодка ·  Факел |
Статуя Буды ў стане дх’яна, Індыя
**Дх’я́на** (санскр.: ध्यान, літаральна «рух розуму») — медытатыўныя практыкі ў індуізме, будызме і джайнізме. 

Дх’яна як асобная рэлігійная форма шанавання ўзнікла ў старажытнай Індыі, узгадваецца ва Упанішадах і Махабхараце. 

У будызме дх’яна разглядаецца як вышэйшы стан розуму, калі той цалкам паглынуты канкрэтным аб'ектам засяроджвання і больш не заняты сферай пачуццяў. У дзэн-будызме (само слова «дзэн» паходзиць ад **дх’яна**) медытатыўны вопыт тлумачыцца як перажыванне абуджэння, а таму мае вызначальную ролю ў дасягненні нірваны.

У індуізме дх’яна лічыцца адным з вышэйшых станаў ёгі. Для яго дасягнення ёг першапачаткова абавязаны адчуць аднанакіраваную ўвагу *дхарана*. Пасля дх’яна можа быць дасягнуты найвышэйшы стан *самадхі* — пакіданне матэрыяльнага свету і далучэння да вечнага. 

Дх’яна вызначаецца наяўнасцю болей за 300 розных прыёмаў, якія да таго ж могуць сумяшчацца. У іх лік уваходзяць паўтарэнне мантраў, кіраванне дыханнем, канцэнтрацыя на «энергетычных цэнтрах» цела і г. д. У нашы дні практыкі дх’яна шырока распаўсюджаны ў розных краінах, прычым не абавязкова ў рэлігійных мэтах. Часцяком імі карыстаюцца для рэлаксацыі або аздараўлення.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дх’яна
* Srinivasan T. M. From meditation to dhyana. Int J Yoga. 2013 Jan-Jun; 6(1): 1–3
* Dhyāna in Buddhism
* Tayyaba Razzaq An Analytical Comparison of Meditation Between Hinduism & Buddhism Архівавана 12 снежня 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph864160 |
Не блытаць з ліванскай партыяй «Хезбала».

**Катаіб Хезбала** (з араб.  كتائب حزب الله‎‎ — **Брыгада партыі Алаха**) — шыіцкая ваенізаваная групоўка, якая дзейнічае на тэрыторыі Ірака і Сірыі. З’яўляецца часткай так званых спецыяльных груп — праіранскіх шыіцкіх фарміраванняў у Іраку. Актыўна ўдзельнічала ў баях супраць міжнароднай кааліцыі на чале з ЗША падчас Іракскай вайны (2003—2011). Групоўка адной з першых стала выкладваць свае атакі і іх відэазапіс у Інтэрнэт. Яна таксама актыўна ўдзельнічае ў грамадзянскай вайне ў Сірыі, дзе ваюе з суніцкімі паўстанцамі на баку ўрада Башара Асада. Па даных амерыканскіх назіральнікаў, групоўка атрымлівае фінансаванне ад Ірана, і канкрэтна, ад спецпадраздзялення КВІР Кодс, якое таксама і трэніруе яе байцоў.

31 снежня 2019 года, пасля авіяўдараў ВПС ЗША па пазіцыях групоўкі, яе прыхільнікі напалі на амерыканскае пасольства ў Багдадзе.

Спасылкі
--------

* Coalition forces capture Hezbollah Brigades operative in Baghdad
Снапы пшаніцы.
Абжынкі: апошні сноп. Расія, пачатак XX ст.
Украінскі дзідух, 2015 года.
**Сноп** — пучок зрэзаных сцёблаў збожжавых, лёну або іншых раслін, перавязаны перавяслам. Снапы збожжавых зручныя для абмалоту зерня. У славянскіх традыцыйных уяўленнях, сноп засяроджванне вегетатыўную сілу раслін і сімвалізуе ўрадлівасць і багацце гаспадаркі.

Этымалогія з праславянскага *\*snopъ*, якое, як лічаць, паходзіць з праіндаеўрапейскага кораня *\*(s)nē(u)* — «звязваць» (параўнай са стар.-в.-ням.: snuaba — «павязка»).

1. ↑  Етимологічний словник української мови : в 7 т. / редкол.: О. С. Мельничук (гол. ред.) та ін. — К. : Наукова думка, 2006. — Т. 5 : Р — Т / укл.: Р. В. Болдирєв та ін. — 704 с. — ISBN 966-00-0785-X.
**Даве́днік** — выданне практычнага прызначэння, з кароткім выкладам звестак у сістэматычнай форме, у разліку на выбарчае чытанне, на тое, каб можна было хутка і лёгка навесці па ім даведку.

Арганізацыя
-----------

Даведнікі разлічаны на выбарчае чытанне і прызначаны для хуткага знаходжання па іх даведкі.

Даведнікі звычайна маюць сістэматызаваную структуру, загалоўкі ў іх спарадкаваны па вызначаным прынцыпе.

Шматлікія даведнікі забяспечваюцца дапаможнымі паказальнікамі (алфавітным, прадметным, імянным і інш.).

Класіфікацыя
------------

Па мэтавым прызначэнні даведнікі дзеляць на: 

* навуковыя
* масава-палітычныя
* вытворча-практычныя
* навучальныя
* папулярныя
* бытавыя

Гл. таксама
-----------

* Даведнік — структура даных у інфарматыцы.
* Даведкавая сістэма
* Шпаргалка
* Слоўнік
* Гласарый
* Энцыклапедыя

Зноскі
------

1. 1 2  Большая советская энциклопедия
2. 1 2  *Мильчин А. Э.* Издательский словарь-справочник.— Изд. 3-е, испр. и доп. Электронное — М.: ОЛМА-Пресс, 2006.
3. 1 2  *Стефанов С. И.* Реклама и полиграфия: опыт словаря-справочника.— М.: Гелла-принт, 2004. — 320 с: ил. — (Рекламные технологии).
4. ↑  Список статей справочник Архівавана 24 верасня 2015. в Глоссарий.ру
**Альянс дзяржаў Сахеля** (фр.: Alliance des États du Sahel) — міждзяржаўны ваенны альянс, створаны 17 верасня 2023 года для забеспячэння калектыўнай абароны дзяржаў Нігер, Буркіна-Фасо і Малі.

Гісторыя
--------

У ліпені 2023 года ў Нігеры адбыўся ваенны пераварот. У сярэдзіне жніўня Эканамічная супольнасць краін Заходняй Афрыкі (ЭКАВАС) заявіла аб падрыхтоўцы міжнародных ваенных сіл для інтэрвенцыі з мэтай вяртання да ўлады былога рэжыму. Нігерскіх мяцежнікаў падтрымалі вайскоўцы хунт Малі і Буркіна-Фасо. У выпадку ўварвання новыя ўлады дазволілі гэтым краінам увесці войскі на сваю тэрыторыю.

Рашэнне аб стварэнні альянсу было прынята ў верасні 2023 года на фоне перамоў дэлегацыі Міністэрства абароны Расіі з прадстаўнікамі Малі, Буркіна-Фасо і Нігера.

У сваёй афіцыйнай заяве прэзідэнт пераходнага перыяду Малі палкоўнік Асімі Гаіта паведаміў, што Альянс дзяржаў Сахеля прызначаны для «стварэння архітэктуры калектыўнай абароны і ўзаемадапамогі на карысць насельніцтва» ў прыгранічных раёнах Буркіна-Фасо, Малі і Нігера. Як дадаў міністр абароны дзяржавы, кааліцыя будзе ўяўляць сабой «спалучэнне ваенных і эканамічных намаганняў трох краін».

Заўвагі
-------

1. ↑  Mali, Niger and Burkina Faso Sign Sahel Security Pact (англ.). *VOA* (16 верасня 2023). Праверана 16 верасня 2023.
2. ↑  Mali, Niger and Burkina Faso establish Sahel security alliance (англ.). *www.aljazeera.com*. Праверана 16 верасня 2023.
3. ↑  Мали, Буркина-Фасо и Нигер объединились в оборонный альянс (руск.). *Коммерсантъ* (16 верасня 2023). Праверана 16 верасня 2023.
4. 1 2  Juntas of Mali, Niger and Burkina Faso sign security pact – DW – 09/16/2023 (англ.). *dw.com*. Праверана 16 верасня 2023.
5. ↑  Мали, Буркина-Фасо и Нигер создали "Альянс государств Сахеля" (руск.). *Российская газета* (16 верасня 2023). Праверана 16 верасня 2023.
6. 1 2  Mali, Niger and Burkina Faso sign Sahel security pact(англ.), *Reuters* (16 верасня 2023). Праверана 16 верасня 2023.
7. ↑  *étrangères, Ministère de l'Europe et des Affaires*. The Sahel Alliance: taking daily action for the Sahel (англ.). *France Diplomacy - Ministry for Europe and Foreign Affairs*. Праверана 16 верасня 2023.
8. ↑  "Three Borders" project (англ.)  **(нявызн.)**?. *Alliance Sahel*. Праверана 16 верасня 2023.
**Герб Дзяржынска** — геральдычны знак горада Дзяржынска, Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці Беларусь.

Апісанне
--------

У блакітным полі перакрыжаваныя чорная дубовая галіна з залатымі жалудамі і лісцем і залатая аліўкавая галіна з сямю чорнымі пладамі.
Герб зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 21 ліпеня 2008 года № 398.

Гісторыя
--------

Паводле мясцовага падання, у згарэлай праваслаўнай царкве горада быў абраз з надпісам «Крутагор’е, 1146 год». З гэтага часу і вядзе сваё летазлічэнне населены пункт: паселішча Крутагор’е, пазней мястэчка Койданава, з 1932 г. — горад Дзяржынск.

Пры Жыгімонце I Старым з 1539 г. Койданава стала цэнтрам староства, а калі ўладальнікам мястэчка стаў Мікалай Радзівіл Руды, Койданаўскае староства было ператворана ў графства. Койданава лічылася адным з найбуйнейшых мястэчак. У 1564 г. тут быў узведзены мураваны Кальвінскі збор, меліся замак, касцёл, ратуша, рынак, было 6 вуліц і млыны. У мястэчку на скрыжаванні важных гандлёвых шляхоў развіваліся рамёствы, гандаль, а пазней дзейнічалі вінакурны-дражджавы і лесапільны заводы, фабрыка па перапрацоўцы лёну.

Пра тое, што ў Койданава існаваў гарадскі герб упершыню было напісана ў кнізе І. Ф. Шпілеўскага і Л. А. Бабровіча «Мястэчка Койданава». У нашы дні, падчас падрыхтоўкі да заснавання герба і флага горада і раёна была праведзена даследчая праца па ўдакладненню выявы і апісання герба. Раней ён быў рэканструяваны гісторыкам А. К. Цітовым і мастаком А. А. Шупляцовым. У 2008 г. у Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі быў накіраваны афіцыйны запыт з просьбай выявіць гістарычныя дакументы XVI–XVIII ст. з інфармацыяй аб даце надання герба Койданаўскаму графству ці гораду. У адказе былі пералічаны некаторыя дакументальныя факты, якія сведчаць аб існаванні ў Койданава ў XVII–XIX стст. асаблівага права на гарадское самакіраванне, калі ў якасці ўзору браліся пэўныя нормы магдэбургскага права. Аднак у архіўных фондах Беларусі і Польшчы не ўдалося знайсці дакументы XVI–XVIII стст. з выявай або апісаннем гарадской пячаткі г. Койданава або яго герба.

Менавіта таму, захоўваючы шырока вядомыя ўжо на працягу доўгага перыяду часу геральдычныя фігуры – перакрыжаваныя галіны дуба і алівы – заснаваны герб мае іспанскую форму шчыта, у адрозненне ад барочнай, якую маюць іншыя гістарычныя, дакументальна зафіксаваныя гербы.

Гл. таксама
-----------

* Сцяг Дзяржынска

Крыніцы
-------

1. ↑  г. Дзяржынск і Дзяржынскі раён – Афіцыйныя геральдычныя сімвалы Рэспублікі Беларусь  (бел.). Праверана 14 кастрычніка 2023.

Спасылкі
--------

* Герб города Дзержинск // «Геральдика Беларуси»  (руск.)

| ⛭Гербы адзінак Мінскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
* Барысаў
* Беразіно
* Валожын
* Вілейка
* Дзяржынск
* Жодзіна
* Заслаўе
* Капыль
* Клецк
* Крупкі
* Лагойск
* Любань
* Маладзечна
* Мар’іна Горка
* Мінск1
* Мядзел
* Нясвіж
* Салігорск
* Слуцк
* Смалявічы
* Старыя Дарогі
* Стоўбцы
* Узда
* Фаніпаль
* Чэрвень

 |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
* *Бобр*
* Гарадзея
* Івянец
* Радашковічы
* *Чырвоная Слабада*

 |
| Раёны | 
* Мінскі

 |
| 1 не ўваходзіць у склад вобласці*Курсівам* пазначаны гербы, якія не маюць афіцыйнага статуса ў сучаснай Беларусі |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шыловіч.

**Георгій Уладзіміравіч Шыловіч** (7 студзеня 1924, Мінск - 20 кастрычніка 2011, Мінск) — беларускі пісьменнік, сцэнарыст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 7 студзеня 1924 года ў Мінску ў сям'і служачага. Да вайны скончыў першы курс Мінскага будаўнічага тэхнікума. Са снежня 1941 г. удзельнік Мінскага падполля, а з сакавіка 1943 г. — партызан у брыгадзе імя Жалезняка на Бягомльшчыне, з 1944 па 1945 гг. служыў у Савецкай Арміі. Скончыў аддзяленне журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1951). Працаваў у рэдакцыях газет «Мінская праўда» (1951—1953), «Зорька» (1953—1964). З 1965 года — адказны сакратар, а ў 1978—1985 гг. — намеснік галоўнага рэдактара часопіса «Беларусь». Сябра Саюза пісьменнікаў СССР з 1961 года.

Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны II ступені, медалямі.

Творчасць
---------

Першыя апавяданні надрукаваў у 1948 годзе. Выйшлі кнігі нарысаў, апавяданняў і аповесцей для дзяцей «Твая дарога» (1957), «Запіска на шыбе» (1960), «Школа ля крэпасці» (1962), «Піянерская адвага» (1962), «Праз полымя вайны» (1963), «Сшытак у чорнай вокладцы» (1965), «Чарапаха без панцыра» (1966), «Святло далёкага Алькора» (1973). Напісаў аповесці «Туман ідзе па следу» (часопіс «Беларусь», 1963—1964), «Сустрэча з сонейкам, альбо Аповесць пра Пецьку-флібусцьера і некаторых яго сяброў» (1981), «Падарожжа сярод лета» (1983). У 1986 г. выдадзены аднатомнік выбраных твораў «Школа каля крэпасці».

Аўтар сцэнарыяў дакументальных фільмаў «Родныя бярозы не спяць» (1965), «Зялёны патруль» (1966), «Трэба марыць» (1967).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 11. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18 Кн. 1).
**Чэ́хскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Астравецкага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Чэхі.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Швяйлянскі сельсавет** у складзе Астравецкага раёна Вілейскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Швяйляны. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Чэхі, сельсавет перайменаваны ў Чэхскі. 27 сакавіка 1959 года да сельсавета далучана частка скасаванага Гозскага сельсавета (3 населеныя пункты: Бабраўнікі, Грэбалы і Карлаўшчызна). З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 25 снежня 1962 года Астравецкі раён скасаваны. 26 снежня 1962 года скасаваны Чэхскі сельсавет, яго тэрыторыя далучана да Варнянскага сельсавета Ашмянскага раёна (14 населеных пунктаў: Авены, Бабраўнікі, Валейкуны, Газа, Грэбалы, Загазь, Карлаўшчызна, Мацкелы, Мельнікі, Мясляны, Побалі, Рудзішкі, Сасанішкі і Шульнікі) і Гервяцкага сельсавета Смаргонскага раёна (13 населеных пунктаў: Вашкуны, Вялікія Яцыны, Гродзі, Зяленка, Кірэлі, Малыя Яцыны, Малюта, Палесціна, Польці, Сакалойці, Чэхі, Шацернікі і Швяйляны).

26 чэрвеня 1965 года ўтвораны зноў. 27 студзеня 1975 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Міхалішкаўскага і Гервяцкага сельсаветаў.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.
2. ↑  Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 сакавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 4.
3. ↑  Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 снежня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 9 (1009).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
Напад буканьераў, мал. 1678 г.
**Буканье́ры** (ад франц. *bûcher* "вогнішча") — піраты Карыбскага мора ў XVII - XVIII стст.

Гісторыя
--------

Назва буканьераў паходзіць ад назвы прыстасавання для самажання мяса (на мове таіна *buccan*) або французскага слова *bûcher* "вогнішча". Першапачаткова так называліся каланісты з Францыі, Англіі і Галандыі, якія ў XVII ст. сяліліся на астравах Тартуга і Гаіці і займаліся паляваннем. У 1630-ых гг. пачаліся сутыкненні паміж імі і іспанскімі ўладамі, што прывяло да распаўсюджання сярод буканьераў пірацтва. Само слова "буканьер" стала значыць "пірат".

Галоўнай базай буканьераў да 1680 г. з'яўляўся востраў Тартуга. Пасля забароны пірацтва частка буканьераў перанесла сваю дзейнасць у Індыйскі акіян, дзе былі створаны буйныя пірацкія паселішчы на астравах Мадагаскар і Сен-Мары.

Лад жыцця
---------

Буканьеры звычайна аб'ядноўваліся ў каманды. Прычым, у іх склад маглі ўваходзіць людзі рознага паходжання, у тым ліку збеглыя рабы. Паміж імі захоўвалася роўнасць. Каманда выбірала правадыра або капітана, які павінен быў абумаўляць з ёю найбольш важныя дзеянні. Некаторыя каманды ствараліся на час пэўных акцый. Было дазволена пераходзіць з адной каманды ў іншую. Трафеі падзяляліся на загадзя агавораныя паі. Значны пай належаў капітану.

На востраве Тартуга існавала сталае буйное пірацкае аб'яднанне - брацтва (*matelotage*). Яго чальцы захоўвалі роўнасць і дэмакратычныя парадкі кіравання. Акрамя паёў за трафеі, яны маглі атрымоўваць сацыяльныя выплаты за раненні ў баях і інваліднасць.

Першапачаткова буканьеры выкарыстоўвалі малыя судны для нападу на іспанскія галеоны, рабілі гэта патаемна, часта ўначы. Але ў друг. пал. XVII ст. многія каманды валодалі сваімі караблямі.

Для буканьераў была характэрна свая субкультура і нават жаргон (гл. Стыль, мова), які ўключаў мноства слоў з розных еўрапейскіх і індзейскіх моў.

Спасылкі
--------

* Сінды Валар, Буканьеры
* Вядомыя піраты
* Піраты, буканьеры і капёры Архівавана 26 сакавіка 2012.
**Культура Гросуатэр** (англ.: Groswater culture) — археалагічная культура палеаэскімосаў, якая ў сярэдзіне III тысячагоддзя да н. э. — пачатку II тысячагоддзя да н. э. ахоплівала ўзбярэжжа паўвострава Лабрадор і вострава Ньюфаўндленд.

Даследаванне
------------

Культура Гросуатэр у якасці самастойнай была вызначана амерыканскім археолагам Вільямам Фіц'ю на аснове знаходак на астравах заліва Гросуатэр на паўвостраве Лабрадор.

Паходжанне
----------

Першыя палеаэскімосы з'явіліся на поўначы Лабрадора ў першай палове 3 тысячагоддзя да н. э. і, відавочна, належалі да культуры Індэпэндэнс I. У другой палове 3 тысячагоддзя да н. э. пачалося распаўсюджванне носьбітаў культуры Гросуатэр, якія выціснулі з узбярэжжа індзейцаў, прадстаўнікоў Марской архаічнай культуры. Яе пачатак і фарміраванне пакуль застаюцца спрэчнымі. Археолагі мяркуюць, што з'яўленню гросуатэрцаў папярэднічаў перыяд змяньшэння колькасці насельніцтва ў выніку кліматычных зменаў. Яны ў роўнай ступені могуць быць нашчадкамі носьбітаў Індэпэндэнс I і мігрантамі з поўначы.

Матэрыяльная спадчына
---------------------

Асноўным заняткам палеаэскімосаў культуры Гросуатэр была здабыча марскіх сысуноў, у першую чаргу ластаногіх. Разам з гэтым, яны палявалі на марскіх птушак, наземных звяроў, займаліся рыбалоўствам і збіральніцтвам. На поўначы вострава Ньюфаўндленд былі знойдзены мікралітычныя прылады працы, у тым ліку скрэблы, лёзы гарпуноў, нажы, сякеры і г. д. Гросуатэрцы па-майстэрску апрацоўвалі крэмень і косць.

Для палеаэскімосаў Гросуатэр былі характэрны сезонныя перамяшчэнні. Так, раскопкі на поўначы Ньюфаўндленда арганізаваны на месцы летніх стаянак, дзе вялася здабыча цюленяў. Стаянкі ўяўлялі сабою часовыя паселішчы, што складаліся з некалькіх аднакамерных круглявых зямлянак дыяметрам 3 м — 3,25 м. Яны ўзводзіліся на прыморскіх тэрасах. Падлога ў іх была роўнай, крыху ніжэй за паверхню навакольнага грунту. Агменем знутры не карысталіся. Паглыбленні з тоўстым пластом попелу былі знойдзены непадалёк. Відавочна, насельнікі зямлянак на гэтым месцы рабілі першасную перапрацоўку здабычы. Сцены стаялі на вапняковым падмурку. Уваход рабіўся з боку акіяна. Знутры жытлы асвятляліся з дапамогай каменных свяцілень, якія запраўлялі тлушчом.

Знікненне
---------

Каля 1900 г. да н. э. паселішчы культуры Гросуатэр пачынаюць знікаць. Пазней на іх месцы з'явіліся прадстаўнікі палеаэскімоскай культуры Дорсет. Некаторыя даследчыкі звязваюць знікненне з новымі кліматычнымі зменамі і наступам індзейцаў Марской архаічнай культуры. Існуе таксама версія асіміляцыі з боку носьбітаў Дорсет. Раскопкі на Лабрадоры паказваюць, што дзве палеаэскімоскія культуры маглі суіснаваць у адзін час.

Спасылкі
--------

* Palaeo-Eskimo Peoples Архівавана 11 ліпеня 2021.
* Groswater Paleoeskimo Архівавана 20 лістапада 2021.
* Middle Palaeo-Eskimo Culture
* Brenda L. Kennett, B.A. PIDLLIP'S GARDEN EAST: AN EXAMINATION OF THE GROSWATER PALAEO-ESKIMO PHASE
* John C. Erwin, A Groswater Palaeoeskimo feature from Coachman's Cove, Newfoundland
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Трэска.

**Трэска** (англ.: Tresco, корнск.: Enys Skaw) — другі па велічыні востраў у архіпелагу Сілі. Агульная плошча — 2,97 км².

Прырода
-------

Трэска славіцца разнастайнымі пейзажамі. Паўночная частка пакрыта гранітнымі скаламі і ўзгоркамі. На поўдні вылучаецца раўніна, значную частку ўзбярэжжа займае пляж.

Мясцовыя насельнікі вырошчваюць субтрапічныя расліны. Фаўна прадстаўлена шматлікімі птушкамі і ластаногімі.

Гісторыя
--------

Трэска быў населены ў жалезным веке. У эпоху сярэднявечча яго аблюбавалі хрысціяне-пустэльнікі. У XII - XV стст. ён належаў Тавістокскаму абацтву.

У XVII ст. востраў выкарыстоўваўся як база для раялістаў і прыхільнікаў Олівера Кромвеля.

У XIX - XX стст. арандаваўся сям'ёю Смітаў, якія таксама распараджаліся іншымі астравамі Сілі. Нашчадкі арандатараў жывуць на Трэска і ў нашы дні.

Славутыя мясціны
----------------

* **Замак караля Карла** — умацаванне XVI ст. Быў пабудаваны для абароны Сілі ад піратаў. Меў 2 гарматы. У XVII ст. быў часткова адноўлены, але потым пакінуты. У нашы дні захаваліся толькі рэшткі пабудоў.

Замак караля Карла
* **Замак Кромвеля** — прыбярэжная вежа XVII ст.

Замак Кромвеля
* **Батанічны сад Эбі** быў заснаваны яшчэ ў перыяд панавання каталіцкіх манахаў. Дзякуючы гэтаму Трэска атрымаў сваю назву — *Trescau* або *Iniscaw* («старыя дрэвы»). У нашы дні у батанічным садзе вырошчваюць субтрапічныя культуры, дрэвы і кветкі з Амерыкі, Аўстраліі, Новай Зеландыі і г.д.

Батанічны сад
* Англіканскі **касцёл Святога Мікалая**, пабудаваны ў XIX ст. у неараманскім стылі на месцы старажытнага каталіцкага кляштара.

Касцёл

Эканоміка
---------

Галоўныя галіны эканомікі — вырошчванне кветак і турызм. На Трэска не выкарыстоўваецца аўтамабільны транспарт. Сувязь з іншымі астравамі падтрымліваецца з дапамогай верталётаў і лодак.

Спасылкі
--------

* Tresco
* Tresco Abbey Gardens
**Смокі-Хіл** (англ.: Smoky Hill River) — рака на поўначы цэнтральнай часткі штата Канзас і на крайнім усходзе штата Каларада, ЗША. Мае 925 км у даўжыню; плошча басейна — каля 49 883 км². Сярэдні расход вады ў раёне горада Энтэрпрайз складае 44 м³/с.

Бярэ пачатак на Высокіх раўнінах, на ўсходзе штата Каларада, на тэрыторыі акругі Шаен. 2 асноўныя вярхоўі ракі зліваюцца ў акрузе Логан штата Канзас, у 8 км на захад ад горада Расел-Спрынгс. Цячэ пераважна ва ўсходнім кірунку. Прымае 2 буйныя прытокі: рэкі Салін і Саламон. Зліваецца з ракой Рэпаблікан у раёне горада Джанкшэн-Сіці, фармуючы раку Канзас, якая ўпадае ў Місуры. На рацэ Смокі-Хіл — 2 вадасховішча: Седар-Блаф у акрузе Трэга і Канопаліс — у акрузе Элсворс. Найбуйнейшы горад на берагах ракі — Салайна.

Зноскі
------

1. ↑  U.S. Geological Survey Geographic Names Information System: Licking River

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 315529848 |
**Серы́фас** (грэч. Σέριφος) — адзін з Кікладскіх астравоў на поўдні Эгейскага мора. Уваходзіць у склад Грэцыі. Агульная плошча - 75,2 км². Насельніцтва (2011 г.) - 1420 чал.

Геаграфія
---------

Востраў Серыфас знаходзіцца на захадзе Кікладскага архіпелага ў 110 км на паўднёвы ўсход ад Афінаў, сталіцы Грэцыі. Даўжыня з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад — 12,96 км. Найбольшая шырыня — 10,5 км. Найвышэйшы пункт — 582 м.

Паўночная частка вострава складзена пераважна з граніту. Паўднёвая — асадкавымі горнымі пародамі. Тут сустракаюцца радовішчы гематыту, магнетыту, меднай руды, малахіту. У мінулым здабывалі золата, срэбра і іншыя мінералы. У нашы дні радовішчы спустошаны ў выніку доўгатэрміновай здабычы. На Серыфасе маецца 12 пляжаў.

Гісторыя
--------

Ужо ў антычнасці востраў Серыфас быў знакаміты радовішчамі гематыту, медзі і малахіту. Медныя і залатыя рудні на паўднёвым захадзе вострава былі вядомы мінойцам, фінікійцам і мікенцам. З 1 тысячагоддзі да н. э. важнай з'яўлялася здабыча жалеза і паўкаштоўных камянёў. На руднях ужывалі працу рабоў. Згодна старажытнагрэчаскім міфам, пасля выгнання з Аргаліды на Серыфасе жылі Даная і яе сын Персей.

У V ст. да н. э. востраў быў фактычна падпарадкаваны Афінамі. У 146 г. да н. э. Серыфас заваявалі рымляне. Аднак нават у складзе старажытнарымскай дзяржавы астравіцяне мелі пэўную аўтаномію. У сярэднявеччы ён належаў візантыйцам і венецыянцам. У 1537 г. быў далучаны да Асманскай імперыі. У 1830 г. — да Грэцыі.

У 1870 г. была ўзноўлена здабыча карысных выкапняў. Гэта выклікала эканамічны бум. Аднак цяжкія ўмовы працы прывялі да забастовак рабочых. У 1916 г. адбыліся сутычкі з паліцыяй, якія скончыліся чалавечымі ахвярамі. Забастоўшчыкі захапілі рудні і запыталі абароны з боку Францыі. У 1963 г. здабыча карысных выкапняў была спынена. Мясцовыя законы забараняюць вываз мінералаў з вострава.

Інфраструктура
--------------

Адміністрацыйна востраў Серыфас утварае адзіны муніцыпалітэт, у склад якога ўваходзяць 19 населеных пунктаў. Працуе порт са сталай паромнай пераправай. Аснова эканомікі — турызм. Наведвальнікаў прыцягваюць рэшткі антычнай спадчыны, пакінутыя рудні, адпачынак на моры. Мясцовыя жыхары славутыя сваёй адметнай кухняй — нутавым супам, сырам, салёнай ялавічынай і інш.

Спасылкі
--------

* e-serifos.com
* Travel guide of Serifos Архівавана 1 лістапада 2014.
* Serifos History
* Персей — герой Аргаліды

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4234302-1 · LCCN: n2016035747 · NLG: 10780 · VIAF: 315132295 |
**Су́дабле**, **Судабля**, **Судабль** — возера ў Беларуси, у Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці ў басейне ракі Пліса, за 20 км на ўсход ад горада Смалявічы, за 4 км на паўднёвы ўсход ад Жодзіна.

Плошча паверхні возера складае 1,52 км². Даўжыня 1,5 км. Найбольшая шырыня 1,08 км. Даўжыня берагавой лініі 4,35 км. Найбольшая глыбіня 0,6 м. Аб’ём вады 0,66 млн м³. Плошча вадазбору 22 км².  

Катлавіна возера рэшткавага тыпу, круглаватай формы.
Схілы катлавіны невыразныя, тарфяністыя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі сплавінныя (шырыня сплавіны 50—75 м), вышынёй да 0,5 м. Дно выслана возера сапрапелем. Поўнасцю зарастае. Слабапраточнае. Зімой возера прамярзае да дна.

Назва
-----

З балота вакол возера Судабле выцякала рэчка Судабоўка, ля яе ўтоку ў Плісу была адднайменная вёска Судабоўка.

Рачная назва балцкага паходжання, ад першапачатковага *\*Судаба*. Корань *Sud-* як у літоўскіх гідронімах *Sudarvė, Sudota, Sūduonia*, якія звязваюцца з літоўскім *sūduva* "твань у балоце". Пашыральнік *-b-* як у назве рэчкі Налібаўкі (< *\*Наліба*, *Nal-ib-*), які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (*kan-ėti* «бедаваць, мучыцца» — *kan-yb-a* «ссохлік, заморак»).

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Су́дабле, Судабля, Судабль // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 246. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Республика Беларусь. Минская область: Общегеографический атлас / Ред. Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2008. — С. 16. — 48 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-054-2. (руск.)

Спасылкі
--------

* Общая характеристика озёр Минской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» (руск.)
* Морфометрические параметры озёр Минской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» (руск.)

1. ↑  A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 318-319.
2. ↑  P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.
**Сінгуля́рнае размеркава́нне** ў тэорыі імавернасцей — размеркаванне імавернасцей у *n*-мернай вектарнай прасторы, якое засяроджана на мностве нулявой меры Лебега і прыпісвае кожнаму аднапунктаваму мноству нулявую імавернасць.

У больш шырокім сэнсе — кожнае размеркаванне імавернасцей з'яўляецца сінгулярным размеркаваннем у адносінах да меры *P* (гл. мера мноства), калі яно засяроджана на мностве *N* такім, што яго мера *P*{*N*}=0.
У гэтым выпадку любое дыскрэтнае размеркаванне імавернасцей з'яўляецца сінгулярным размеркаваннем у адносінах да меры Лебега.

Сінгулярнае размеркаванне (адносна меры Лебега), зададзенае на прамой, мае неперарыўную функцыю размеркавання, мноства пунктаў росту якой мае Лебегаву меру нуль.
Напрыклад, кантарава размеркаванне, якое мае выпадковая велічыня

{\displaystyle Y=2\left({\frac {1}{3}}X\_{1}+{\frac {1}{3^{2}}}X\_{2}+\dots +{\frac {1}{3^{j}}}X\_{j}+\dots \right),}
дзе *X*1, *X*2, ... — паслядоўнасць незалежных выпадковых велічынь, якія прымаюць значэнні 0 і 1 з імавернасцю 1/2.

Любое размеркаванне імавернасцей у эўклідавай *n*-мернай прасторы можна адназначна выразіць цераз камбінацыю дыскрэтнага, неперарыўнага і сінгулярнага размеркаванняў:

{\displaystyle P=aP\_{d}+bP\_{c}+cP\_{s},}
дзе *a*, *b*, *c* ≥ 0 і *a*+*b*+*c*=1 (раскладанне Лебега).

Літаратура
----------

* Сінгулярнае размеркаванне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. С. 397.
«**Маладосць**» (кіт.: 芳华) — мастацкі фільм 2017 года рэжысёра Фэна Сяагана[en].

Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 25-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

Сюжэт
-----

Кітай, 1970-я гады. Разгар «*культурнай рэвалюцыі*» і апошнія гады кіраваньня Маа Цзэдуна. З-за сямейных сварак Хэ Сяапін вымушаная пайсці з дому. Яна спадзяецца пачаць жыццё з чыстага ліста, паступіўшы ў армейскі ансамбль песні і танца ў Чэнду, але стаўленне яе новых калегаў аддае пагардай і непрыязнасцю. Лю Фэн — усеагульны любімчык, закаханы ў салістку ансамбля Лін Дзіндзін. Яго заляцанні да дзяўчыны і таемнае прызнанне ў каханні становіцца здабыткам грамадскасці і ператварае юнака ў ізгоя. І толькі Хэ Сяапін поўная спачування да «*спатыкнуўшагася*» героя.

Акцёрскі склад
--------------

* Хуан Сюань
* Мяа Мяа
* Чжун Чусі

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 22 кінаўзнагародамі і яшчэ 44 намінацыямі.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 19 снежня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. 1 2  Internet Movie Database — 1990. Праверана 19 снежня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
3. ↑  Fang hua (2017) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 22 кастрычніка 2021.
4. 1 2  Маладосць  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 22 кастрычніка 2021.
5. ↑  Fang hua — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 22 кастрычніка 2021.

Спасылкі
--------

* Маладосць на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Box Office Mojo · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |
**Сукалі** — курганны могільнік каля вёскі Сукалі Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці. Могільнік знаходзіцца за 0,5 км на поўнач ад вёскі, на паўночна-заходнім беразе возера Асвейскае.

Апісанне
--------

18 паўсферычных насыпаў, 5 з якіх знаходзяцца за 0,2 км на паўночны ўсход ад вёскі. Дыяметр курганоў 1,5-7 м, вышыня да 1,5 м. Даследавала ў 1974 годзе З. М. Сяргеева, раскапаны 3 курганы з пахавальным абрадам трупаспалення. Знойдзены кальцыніраваныя косці, рэшткі ганчарнага посуду, абломак скроневага бранзалетападобнага кальца з звязанымі канцамі. Могільнік датуецца VIII—X ст. належаў крывічам.

Літаратура
----------

* Будзько, У. Д. Курганны могільнік (в. Сукалі) / У. Д. Будзько // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 176.
* Памятники геологии // Верхнедвинский край / авт.-сост. О. В. Молодечкин; фото В. Л. Соловьева. — Верхнедвинск : О. В. Молодечкин, 2005. — С. 14.

Спасылкі
--------

* Сукалі (курганны могільнік) на сайце «Архіварта»
Міжнародная сям'я Радыё Марыя
У студыі «Радыё Марыя ў Беларусі» госць перадачы пісьменнік Алег Грушэцкі і вядучая праграмы «Культурная пятніца» на канале «Радыё Марыя» Таццяна Сапега
**Радыё Марыя** (ісп.: Radio María, парт.: Rádio Maria, харв.: Radio Marija, мальт.: Radju Marija, літ.: Marijos Radijas, венг.: Mária Rádió, руск.: Радио Мария, укр.: Радіо Марія) — міжнародная сям'я хрысціянскіх асветніцкіх радыёстанцый. Заснавана ў 1982 годзе ў Мілане.

«Радыё Марыя» выходзіць у 77 краінах свету, сярод якіх Італія, ЗША, Францыя, Германія, Аўстралія, Ліван, Аргенціна, Мазамбік і шэраг іншых дзяржаў у розных кутках свету, дзе эфір вядзецца на роднай мове кожнага народа.

28 у Еўропе

22 у Амерыцы

21 у Афрыцы

6 у Азіі і Акіяніі

З амаль 2000 рэтранслятараў па ўсім свеце, Радыё Марыя ахоплівае каля 500 мільёнаў слухачоў па ўсім свеце. Вяшчанне вядзецца на больш чым 65 мовах.

Радыё Марыя было заснавана як прыхадская радыёстанцыя ў 1982 годзе ў камуне Эрба правінцыі Кома - Міланская Епархія. Мэтай радыё была абвестка навін парафіянам і дапамога ім у малітве праз служэнне Літургіі і малітвы. Такую функцыю «Радыё Марыя» выконвала да студзеня 1987 года. Менавіта тады з мэтай незалежнасці радыёстанцыі ад прыходу, а таксама правядзення шырокамаштабнай евангелізацыі, было заснавана таварыства «Радыё Марыя», у якое ўвайшлі святары і свецкія асобы.

З 1990 года радыё пачало транслявацца ў іншых краінах.

Ад 1 лістапада 2016 года ў Беларусі  «Радыё Марыя» распачала трансляцыю ў інтэрнеце. Слухаць радыё можна на сайце, а таксама пра дадатак для мабільных прыладаў.

Праект Радыё Марыя грунтуецца на добраахвотных ахвяраваннях радыёслухачоў і ахвярадаўцаў. Таму дапамагчы сваёй ахвярай можна адразу на сайце Радыё Марыя.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Радыё Марыя — Беларусь
* Слухаць Радыё Марыя Беларусі онлайн
* Афіцыйны сайт Радыё Марыя — Італія
* Афіцыйны сайт Радыё Марыя — Расія
* Афіцыйны сайт Радыё Марыя — Украіна
* Слухаць Радыё Марыя Расія онлайн
* Слухаць Радыё Марыя Украіна онлайн
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бурштэйн.
**Рэвэка Хаймаўна Бурштэйн** (руск.: Бурштейн Ревекка Хаимовна; 23 красавіка 1904, Смаргонь — 1 кастрычніка 1992, Масква) — савецкі вучоны ў галіне электрахіміі. Доктар хімічных навук (1941), прафесар. Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР (1965).

Біяграфія
---------

Скончыла хімічнае аддзяленне ЛДУ (1926). З 1927 г. у Маскве, у Навукова-даследчым хімімічным (з 1931 г. — фізіка-хімічны) інстытуце імя Л. Я. Карпава. З 1947 г. і да канца жыцця — у аддзяленні электрахіміі Інстытута фізічнай хіміі АН (з 1957 — самастойны Інстытут электрахіміі АН); загадчык лабараторыі (з 1958). Лаўрэат Сталінскай прэміі (1943, 1952).
  
Ёй належыць звыш 260 навуковых прац. У 1939—1948 гг. была дэпутатам Кіраўскага райсавета Масквы.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* *Эльзон М. Д.* Бурштейн Ревекка Хаимовна (руск.) // Расійская нацыянальная бібліятэка
**Ліпа буйналістая**, **Ліпа шыракалістая**, **Ліпа** (*Tília platyphýllos*) — лістападнае дрэва роду Ліпа сямейства Мальвавыя. Расце амаль па ўсёй тэрыторыі Еўропы: ад Расіі на ўсходзе на Іспаніі на захадзе, ад Германіі да Грэцыі.

Батанічнае апісанне
-------------------

Ліпа буйналістая
Дрэва ліпы буйналістай дасягае да 40 м вышынёй, з густой, шырокапірамідальнай кронай, з чырванавата-карычневымі, пухнатымі, радзей голымі маладымі парасткамі. Галіны растуць ўверх пад шырокімі вугламі. Галінкі чырванавата-зялёныя і злёгку апушчаныя. Пупышкі чырванавата-карычневыя, голыя. Лісце памерам да 14 см (звычайна ад 6 да 9 см), круглява-яйкападобнае, зверху цёмна-зялёнае, голае, знізу бялейшае, з пучкамі светлых валасінак ў кутах жылак, на хвосціках 2-6 см даўжынёй. Лісце распускаюцца на два тыдні пазней, чым у ліпы дробналістай, і мае больш буйныя памеры (адгэтуль і назва). Кветкі жаўтлява-крэмавыя, больш буйныя, чым у ліпы драбналістай, але ў меншай колькасці ў суквецці (2-5 кв.), пачынае красаванне на два тыдні раней ліпы драбналістай, у пачатку чэрвеня. Плод — амаль шаровідны, войлачна-апушчаны арэшак з 5 падоўжнымі рубчыкамі і тоўстай шкарлупінай.

Выкарыстанне
------------

Шырока выкарыстоўваецца па ўсім свеце ва ўмераных шыротах як дэкаратыўнае дрэва ў парках і на вуліцах горадоў.

З’яўляецца моцным меданосам.

Выкарыстоўваецца ў медыцыне. Высушаныя кветкі і плады ўжываюцца ў якасці гарбаты, якая мае прыемны густ, пры ў прастудзе, кашалі, ліхаманцы, інфекцыі, высокім крывяным ціску, галаўной болі, у якасці мачагоннага сродку, а таксама як заспакайваючае. Кветкі ліпы буйналістай дадаюць ў ванны. Вугаль дрэва выкарыстоўваюць для лячэння кішачных расстройстваў.

Вядомыя дрэвы
-------------

Захавалася 300 гадовая ліпа ў замку Ліндерхоф у Баварыі вядомая ў нямецкай мове як старая «Koenigslinde» (каралеўская ліпа). Таксама 700-гадовая ліпа расце ў Бойніцкім замку ў Славакіі, вядомы Bojnická lipa (Бойніцкая ліпа) ці Lipa kráľa Mateja (ліпа караля Мацея).

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  Беларуская навуковая тэрміналогія: слоўнік лясных тэрмінаў. — Мінск: Інбелкульт, 1926. — Т. Вып. 8. — 80 с. — у крыніцы пад назвай Tilia grandifolia
4. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 131. — 160 с. — 2 350 экз.
5. ↑  Federowski M. Lud Bialoruski na Rusi litewskiej. Krakow, I, 1897
6. ↑  Ганчарык М. М. Беларускія назвы раслін. Праца навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі, т. II і IV. Горы-Горки, 1927

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | GND: 122182614X · Microsoft: 2777911615 · NKC: ph325861 |
**Сутыкненні ў Паўднёвым Дарфуры** — серыя з двух узброеных інцыдэнтаў у раёне горада Балбала суданскай правінцыі Паўднёвы Дарфур. Сутычкі адбыліся незадоўга да абвяшчэння вынікаў усеагульных выбараў у Судане, паводле якіх прэзідэнт краіны Амар аль-Башыр застаўся на новы тэрмін, а Народна-вызваленчы рух захаваў кантроль над паўаўтаномным поўднем краіны.

Сутыкненні
----------

Дакладна невядома, хто быў ініцыятарам сутыкненняў. Прадстаўнікі Народнай арміі вызвалення Судана (НАВС) сцвярджалі, што нападнікі былі вайскоўцамі ўрадавай арміі, якія выкарыстоўвалі пры нападзе чатыры пікапы з усталяванымі кулямётамі. Афіцыйны Хартум адмаўляе якое-небудзь дачыненне да гэтага інцыдэнту, абвінавачваючы ва ўсім качавое арабскае племя рызейгат, назваўшы гэта «відавочным парушэннем» мірнага пагаднення 2005 года. Прадстаўнік племя пацвердзіў агенцтву France Presse, што яго супляменнікі ўдзельнічалі ў баі з апазіцыянерамі за новыя пашы для жывёлы. НАВС абвергла гэта, заявіўшы, што рызейгаты не былі абсталяваны тэхнічкамі. Губернатар суседняй правінцыі Бахр-эль-Газаль толькі пацвердзіў сутыкненне паміж НАВС і «ўзброенымі людзьмі», якое прывяло да ахвяр з абодвух бакоў. Ён заявіў, што сустрэнецца з уладамі Дарфура, каб абмеркаваць гэтае пытанне.

Першы напад адбыўся ў Балбала, Паўднёвы Дарфур, і, па словах лідара племя рызейгат, прывёў да гібелі па меншай меры 58 членаў племя і ранення яшчэ 85 чалавек. Рызейгаты раней былі ўцягнуты ў канфлікт з іншымі качавымі плямёнамі ў 2009 годзе, сутыкненні з якімі панеслі жыцці 900 чалавек. Групоўка НАВС, якой яны супрацьстаялі, звязана з Народна-вызваленчым рухам Судана, які кіраваў паўаўтаномным рэгіёнам Паўднёвы Судан. Ёй было дазволена захаваць войскі пасля мірнага пагаднення, што завяршыла другую грамадзянскую вайну ў Судане ў 2005 годзе.

НАВС заявіла, што 25 красавіка быў здзейснены другі напад на яе сілы ў гэтым раёне. Здарэнне адбылося ў раёне Раджа і прымусіла войскі сепаратыстаў адступіць. З прыблізна 100 чалавек у гэтым раёне толькі 47 удалося сысці ад праціўніка.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Sudan clashes kill 'at least 50' **(нявызн.)**, *BBC News* (25 April 2010). Праверана 25 April 2010.
2. 1 2 3 4 5 6 7  McDoom, Opheera.  North–south Sudan clashes kill 58, injure 85 **(нявызн.)**, *Washington Post* (25 April 2010). Праверана 25 April 2010.(недаступная спасылка)
3. 1 2 3  Southern Sudan forces attacked near Darfur: SPLA **(нявызн.)**, *AFP*. Праверана 25 April 2010.
4. ↑  55 killed in Darfur clashes **(нявызн.)**, *News 24* (25 April 2010). Праверана 25 April 2010.
**Музей баявой славы металургаў** — невялікі музей у горадзе Ніжнім Тагіле, прысвечаны Вялікай Перамозе і ўдзелу тагільчан у Другой Сусветнай вайне. Размешчаны ў Ніжнім Тагіле, у Тагілстроеўскім раёне горада, на вуліцы Металургаў, 1/1, на Тагілстрое.
Музей разам з Музейна-выстаўным цэнтрам «НТМК» з'яўляецца часткай музейнага аб'яднання Музейна-выстаўны цэнтр "ААТ Еўраз НТМК".

Апісанне
--------

Музей знаходзіцца ўсярэдзіне вялікага манументальнага пілона «Мемарыяла памяці ваяроў-металургаў», які размешчаны на плошчы Баявой Славы Металургаў, якая знаходзіцца на тэрыторыі паранне культуры Металургаў з выйсцем да вуліцы Металургаў. Будынак музея выкананы ў стылі Савецкага Манументалізму і ўяўляе сабою вялікі масіўны прамавугольны пілон, сцены якога з усіх бакоў пакрыты чыгуннымі памятнымі дошкамі з выразанымі на іх імёнамі загінулых ваяроў-металургаў. На вуглах будынка з чыгуну высечаны барэльефы суровых абліччаў савецкіх салдатаў у касках. Кожны з вуглавых барэльефаў важыць 15 тон.

Каля музея размяшчаецца комплекс мемарыяльных збудаванняў, што залучае ў сябе, апроч самога будынка музея, абеліск, вечны агонь у гонар загінулых у вайне металургаў і помнік дзвюм гарматам часоў Другой Сусветнай вайны. Сам музей, разам з комплексам дадзеных збудаванняў, з'яўляецца часткай мемарыяльнага комплексу Баявой Славы металургаў.

Уваход у музей выходзіць да ніжняга яруса плошчы, куды з асноўнага яруса вядуць два вялікія шырокія ўсходы па абодва бакі ад будынка музея. Ад ніжняга і верхняга ярусаў плошчы па парку адыходзяць алеі і вядуць да Палацу культуры металургаў.

Гісторыя стварэння музея
------------------------

Ідэя стварэння музея ў гонар Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне над фашысцкай Германіяй прыйшла на сходзе ветэранаў Другой Сусветнай вайны ў гонар 20-годдзя Вялікай Перамогі (1965). Ідэю падтрымалі партыйныя, прафсаюзныя і камсамольскія члены камбіната.

Музей будаваўся працоўнымі завода НТМК. Характэрна, што ўсе будматэрыялы (ад мармуру да чыгуну), які пайшоў на будаванне музея, быў выраблены ў Ніжнім Тагіле.

У 1971 годзе музей дабудавалі і адкрылі.

Спасылкі
--------

* 
* 
* Архівавана 31 ліпеня 2017.