| Бітвы і аперацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі |
| --- |
| 
* **Путч**: Мелілья
* Тэтуан
* Севілья
* Барселона (1)
* Мантанья
* Хіхон
* Аўеда (1)
* Гранада
* Казармы Лаёла
* Мяцеж на флоце**1936 год**: Гвадарама
* Алькасар
* Эстрэмадура
* Паветраны мост
* Мерыда
* Сігуэнса
* Бадахос
* Балеарскія астравы
* Кордава
* Гіпускаа
* Сьера-Гуадалупе
* Монтэ-Пелада
* Талавера
* Ірун
* Іспанская Гвінея
* Мыс Спартэль
* Сесенья і Эсківіяс
* Мадрыд
* Вільярэаль
* Асейтуна
* Лапера
* Карунская дарога (1)
* Карунская дарога (2)**1937 год**: Карунская дарога (3)
* Малага
* Харама
* Аўеда (2)
* Гвадалахара
* Пасабланка
* Паўночная Іспанія
* Біская
* Більбаа
* Барселона (2)
* Сеговія
* Уэска
* Альбарасін
* Герніка
* Брунетэ
* Сантандэр
* Сарагоса
* Кінта
* Бельчытэ
* Астурыя
* Сабіньяніга
* Эль-Мазука
* Фуэнтэс-дэ-Эбра
* Мыс Шэршэль
* Тэруэль**1938 год:** Вальядалід
* Альфамбра
* Арагон
* Каспэ
* Барселона (3)
* Лерыда
* Гандэса
* Сегрэ
* Левант
* Балагер
* Лос-Бласкес
* «Мяшок Б’ельсы»
* «Мяшок Мерыда»
* Мыс Палас
* Лінія XYZ
* Эбра**1939 год:** Каталонія
* Вальсекілья
* Менорка
* Картахена
* Пераварот
* Апошняе наступленне

 |

**Наступленне на Уэску** (ісп.: Ofensiva de Huesca) — няўдалае наступленне рэспубліканскай арміі на Уэску з 12 па 19 чэрвеня 1937 года падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі. Атакуючыя войскі не змаглі прарваць абарону нацыяналістаў і былі вымушаны адступіць на зыходныя пазіцыі.

Планы, сілы бакоў
-----------------

У красавіку 1937 года нацыяналісты пачалі наступленне на рэспубліканскую правінцыю Біская, і да канца мая іх войскі выйшлі на ўсходні бок абароны Більбаа. Рэспубліканскі ўрад вырашыў пачаць два наступленні на Арагонскім і Мадрыдскім франтах, каб адцягнуць войскі мяцежнікаў.

Пасля падаўлення апазіцыі ў Барселоне ў пачатку мая рэспубліканскія войскі на Арагонском фронце былі рэарганізаваны, і ўрад заснаваў новую Усходнюю армію. Гэтыя сілы, якімі быў прызначаны камандаваць генерал Себасцьян Посас, былі ўзмоцнены XII інтэрнацыянальнай брыгадай на чале з генералам Лукачам (ён жа пісьменнік Матэ Залка) і чатырма брыгадамі з Цэнтральнага фронту.

Рэспубліканскія атрады пераўзыходзілі колькасцю войскі нацыяналістаў (два палкі), абложаныя ва Уэске, але яе абаронцы выдатна ведалі мясцовасць, загадзя прыстраляліся на многіх участках і падрыхтавалі для абароны старанна выбудаваныя і замаскіраваныя палявыя ўмацаванні з сістэмай перакрыжаванага агню, у той час як рэспубліканцы мелі невялікую артылерыйскую і бранятанкавую падтрымку. Яны грэбавалі разведкай і таму мелі самыя бедныя звесткі. Франтавое камандаванне і яго савецкі ваенны саветнік Юшкевіч дрэнна спланавалі аперацыю і не лепшым чынам кіравалі ёю.

За дзень да наступлення прамым пападаннем снарада ў штабны аўтамабіль быў забіты генерал Лукач і цяжка паранены яго дывізіённы саветнік Фрыц (савецкі афіцэр П. І. Батаў). Дасланы з Валенсіі на замену Лукачу генерал Клебер (ён жа Манфрэд Штэрн) аб’яднаў пад сваім камандаваннем дзве інтэрбрыгады ў адну 45-ю дывізію, на якую ўскладалася галоўная надзея ў будучай аперацыі. Астатняя частка рэспубліканскага наступлення была даручана войскам 25-й, 27-й, 28-й, 29-й дывізій і 72-й змешанай брыгады, якая прыбыла з Мадрыда. Гэтай групай войскаў прызначаны камандаваць палкоўнік Гільерма дэ ла Пенья Кусі.

Наступленне
-----------

Наступленне на Уэску пачалося 12 чэрвеня пасля невялікага артабстрэлу пазіцый праціўніка. Пад агульным кіраўніцтвам франтавога камандуючага генерала Посаса наступалі дзве дывізіі і некалькі брыгад, не менш за 15 000 штыкоў. Асноўны ўдар быў накіраваны на саму Уэску, два іншых — на мястэчкі Чымільяс і Алерэ.

Рэспубліканскія войскі, якія наступалі больш за кіламетр па адкрытай мясцовасці, знішчаліся кулямётным і артылерыйскім агнём нацыяналістаў. Але Посас і Юшкевіч шаблонна гналі войскі ў наступленне менавіта там, дзе праваліліся ўсе папярэднія атакі. Іх адзіным аргументам было: *«Більбаа! Трэба выбавіць Більбаа!»*.

Пасля правалу першай атакі на працягу трох наступных дзён вяліся артылерыйскія паядынкі, каб пашкодзіць любую жыццёва важную кропку ў абароне праціўніка. З 14 па 16 чэрвеня над Уэскай разгарэліся паветраныя баі, у якіх з абодвух бакоў удзельнічала да сотні самалётаў.

На досвітку 16 чэрвеня рэспубліканскія войскі пачынаюць новую атаку на Алерэ і Чымільяс, каб заблакаваць калідор, які злучаў акружаную Уэску з «вялікай зямлёй». Размешчаныя вакол іх селішчы і хутара па некалькі разоў пераходзяць з рук у рукі. Моцны варожы агонь, велізарныя страты і блытаніна прымусілі армію Рэспублікі адступіць.

Беспаспяховыя спробы атакаваць працягваюцца да 19 чэрвеня, калі вестка пра падзенне Більбаа дэмаралізавала салдат, многія з якіх сталі пакідаць лінію фронту. У канцы дня мабільная калона нацыяналістаў пад камандаваннем падпалкоўніка Галеры выйшла з Уэскі і адваявала пазіцыі, страчаныя 16-га.

20 чэрвеня рэспубліканцы адступаюць на свае зыходныя пазіцыі.

Страты
------

Рэспубліканскія войскі страцілі амаль 6000 параненымі і забітымі (да 40% складу) і былі знясілены. Так як асноўныя страты прыйшліся на дывізіі, укамплектаваныя анархістамі і членамі POUM (трацкісты), то гэта выклікала рост недаверу гэтых левых груп да ўрада. Страты ж нацыяналістаў былі нікчэмна малымі — больш за дзвесце забітымі і параненымі.

Ваенны досвед
-------------

Нягледзячы на ўдалае выкарыстанне авіяцыі ў паветраных баях і для бамбардзіроўкі пазіцый праціўніка, рэспубліканскае наступленне правалілася. Генерал Посас, абцяжараны абавязкамі, не змог каардынаваць сувязь паміж рознымі наступаючымі калонамі, у выніку была страчана ўзгодненасць: калі адны брыгады кідаліся ў атаку, іншыя адседжваліся ў траншэях. Атакавалі па адкрытай мясцовасці і ў лоб. У рухах войскаў адсутнічала ўсякая раптоўнасць і абачлівасць: сярод белага дня на вачах у праціўніка мянялі кірунак руху пяхотных злучэнняў, не каардынаваўся загараджальны агонь артылерыі, у выніку чаго стральба вялася па непатрэбным сектарам або прыпынялася. Дзевяць танкаў, якія прыбылі сваім ходам з бліжэйшай чыгуначнай станцыі патрабавалі рамонту і не заўсёды маглі падтрымаць атакавалых.

Нацыяналісты даказалі, што ўмела абараняючыся на ўмацаваных пазіцыях, нават саступаючы ў колькасці ў тры—чатыры разы, можна паспяхова адбіваць атакі. Не запатрабаваўшы ў вярхоўнага камандавання ні адной роты рэзерваў, не маючы бранетанкавых сіл і размяшчаючы нешматлікай артылерыяй, яны цалкам выйгралі абарончую аперацыю.

Літаратура
----------

* Томас Х. Гражданская война в Испании. 1931—1939 гг. — М.: Центрполиграф, 2003. — 573 с. — ISBN 5-9524-0341-7.
* Данилов С. Ю. Гражданская война в Испании (1936—1939). — М.: Вече, 2004. — 352 с. — ISBN 5-9533-0225-8.

Спасылкі
--------

* Huesca 1937  Архівавана 31 кастрычніка 2021.