У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Радзівіл.

**Ле́ан Уладзісла́ў Мікала́й Радзіві́л** (22 снежня 1888, Берлін, Германская імперыя — 8 красавіка 1959, Парыж, Францыя) — ваенны, грамадскі і палітычны дзеяч Польскай Рэспублікі, апошні ўладальнік нясвіжскага замка з роду Радзівілаў, 17-ы нясвіжскі і 14-ы клецкі ардынат, ахвяра рэпрэсій.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 22 снежня 1888 года ў Берліне (па іншых звестках — Патсдаме) ў сям’і Юрыя Фрыдэрыка Радзівіла (1860—1914), ардыната нясвіжскага і клецкага і Марыі Разаліі Радзівіл з Браніцкіх. Быў унукам Антонія Вільгельма Радзівіла, даводзіўся пляменнікам Станіславу Вільгельму Радзівілу. Меў старэйшых братоў Караля Мікалая, ардыната Давыд-Гарадоцкага, і Антонія Альбрэхта, шаснаццатага нясвіжскага ардыната.

У 1909 годзе скончыў з адзнакай Імператарскі Пажаскі корпус у Пецярбургу і паступіў на службу ў Праабражэнскі лейб-гвардыі полк. Падчас Першай сусветнай вайны служыў у аддзеле замежных спраў генеральнага штаба Расійскай імператарскай арміі і звольніўся адтуль пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі ў 1917 годзе.

У маі 1919 года Леан Радзівіл уступіў у Войска Польскае, дзе працаваў у палітычным аддзеле Галоўнага камандавання, а праз некалькі месяцаў перайшоў у выведвальны аддзел Генеральнага штаба. Удзельнічаў у польска-савецкай вайне, падчас службы вёў дзённік. Па заканчэнні вайны сышоў у адстаўку.

Згодна з завяшчаннем, складзеным ў 1928 годзе Антоніем Альбрэхтам, Леан Уладзіслаў з’яўляўся спадчыннікам радзівілаўскіх уладанняў. Пасля смерці старэйшага брата ў 1935 годзе Леан Радзівіл атрымаў вялікую спадчыну, з пачатку наступнага года стаў апошнім 17-ым нясвіжскім і 14-ым клецкім ардынатам. Тады ж стала пасяліўся ў Нясвіжы, займаўся пераважна гаспадарчымі справамі, паляваннем, жывапісам і мецэнацтвам, пры гэтым пазбягаючы ўдзелу ў палітыцы. Заснаваў агурочны завод у Радзівілімонтах.

З пачаткам 1 верасня 1939 года Другой сусветнай вайны Нясвіжскі замак стаў прытулкам для многіх уцекачоў з Варшавы. Пасля ўваходу ў Нясвіж Чырвонай Арміі 17 верасня 1939 года палац быў захоплены. За некалькі дзён да гэтага князь вынес і схаваў асабістыя каштоўнасці. Арышт Леана Уладзіслава Радзівіла праводзіў генерал-маёр Вячаслаў Грыднеў, які за гэта быў узнагароджаны Ордэнам Чырвонага Сцяга. Па ўспамінах відавочцаў, падчас арышту абураны князь павярнуўся да слуг і сказаў: *«Усё, што зараз адбываецца — гэта велізарная памылка»*.

Разам з сям’ёй арыстакрат быў вывезены спачатку ў Менскую турму, пасля — у Маскву. Дзякуючы сувязям маці Леана Радзівіла Марыі Разаліі з італьянскімі арыстакратамі апошняга нясвіжскага ардыната ўдалося абмяняць на вязняў рэжыму Мусаліні. Князь выехаў у Італію, а праз некаторы час пасяліўся ў Англіі, дзе цалкам адышоў ад актыўнага грамадскага жыцця. Пасля вайны Радзівіл пераехаў у Парыж, дзе і памёр увесну 1959 года.

Сям’я
-----

29 снежня 1911 года ў Санкт-Пецярбургу ажаніўся з баранэсай Вольгай дэ Сімолін-Ветберг (6 ліпеня 1886—22 жніўня 1948), дачкой барона Аляксандра Сімоліна-Ветберга і Адэлі Лабінскай. Ад гэтага шлюбу нарадзіліся:

* Антоній Ежы Мікалай Радзівіл (8 кастрычніка 1912, Санкт-Пецярбург — 7 сакавіка 1967, Лондан).
* Ежы Мікалай Радзівіл (20 чэрвеня 1921, Парыж — 10 чэрвеня 1952, Рым) — ажаніўся ў 1952 годзе з Элеанорай Шаландан (нар. 1919).

Дачка Ежы Мікалая Дзіяна Марыя Роза Караба-Тэтаманці наведвала Нясвіжскі палац у 2014 і 2017 гадах. Па яе словах, разглядаецца пытанне аб перапахаванні Леана Уладзіслава Радзівіла ў радавой спачывальні.

Узнагароды
----------

* 5 ліпеня 1917 года за службу быў узнагароджаны Ордэнам Святога Станіслава трэцяй ступені.

Зноскі
------

1. ↑  *Lundy D. R.* Prince Leon Radziwill // The Peerage Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
2. ↑  Радзівіл Леан Уладзіслаў // Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2005.
3. 1 2 3  *Ігар Мельнікаў.*. НКУС супраць Радзівілаў (руск.).  Будзьма беларусамі! (5 студзеня 2017). Праверана 19.09.2019.
4. ↑  Нясвіжскія ардынаты  (бел.).  Нясвіж — нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік. Праверана 19.09.2019.
5. ↑  *Вераніка Молакава.*. Як да сябе дадому  (бел.).  Культура (1 ліпеня 2017). Праверана 19.09.2019.

Літаратура
----------

* Шышыгіна-Патоцкая К. Я. Нясвіж і Радзівілы. — Мн.: «Полымя», 2002. ISBN 985-01-0250-0


| ?Леан Уладзіслаў Радзівіл — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Антоні Генрык Радзівіл |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Вільгельм Радзівіл |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Луіза Пруская[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Антоні Вільгельм Радзівіл |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Карл Іосіф Клары-Альдрынген[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Мацільда Крысціна Клары-Альдрынген[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Марыя Алозія Хотак[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Юрый Фрыдэрык Радзівіл[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Эспры Віктар Элізабет Баніфас дэ Кастэлян[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Анры дэ Кастэлян[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Луіза Кардэлія Эшэры Грэфюль[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Марыя дэ Кастэлян |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Эдмон дэ Талейран-Перыгор[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Жазэфіна-Паўліна дэ Талейран-Перыгор[d] |  |  | Шарль Марыс дэ Талейран-Перыгор |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Леан Уладзіслаў Мікалай Радзівіл |  |  |  |  | Даратэя Саган[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Францішак Ксаверый Браніцкі[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Уладзіслаў Гжэгаж Браніцкі[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Аляксандра Васілеўна Энгельгарт[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Уладзіслаў Міхал Браніцкі[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Станіслаў Шчэнсны Патоцкі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Ружа з Патоцкіх[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Юзафіна Амалія з Мнішкаў[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Марыя Разалія з Браніцкіх[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Францішак Сапега |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Яўстафій Каэтан Сапега |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Пелагея Роза з Патоцкіх |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Марыя Анеля з Сапегаў[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Тадэвуш Антоні Мастоўскі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Ружа з Мастоўскіх[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Марыяна Патоцкая[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

| ⛭ Ардынаты на Нясвіжы  |
| --- |
| 
* Мікалай Крыштаф Радзівіл «Сіротка» (1586—1616)
* Ян Ежы Радзівіл (1616—1625)
* Альбрэхт Уладзіслаў Радзівіл (1625—1636)
* Жыгімонт Караль Радзівіл (1636—1642)
* Аляксандр Людвік Радзівіл (1642—1654)
* Міхал Казімір Радзівіл (1654—1680)
* Ежы Юзаф Радзівіл (1680—1689)
* Караль Станіслаў Радзівіл (1689—1719)
* Міхал Казімір Радзівіл «Рыбанька» (1719—1762)
* Караль Станіслаў Радзівіл Пане Каханку (1762—1790)
* Дамінік Геранім Радзівіл (1790—1813)
* Антоні Генрык Радзівіл (1813—1833)
* Вільгельм Радзівіл (1833—1870)
* Антоні Вільгельм Радзівіл (1870—1904)
* Юрый Фрыдэрык Радзівіл (1905—1913)
* Антоні Альбрэхт Радзівіл (1914—1935)
* Леан Уладзіслаў Радзівіл (1936—1939)

 |