recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ішора.
**Станіслаў Ішора** (12 красавіка 1838 — рэпрэсаваны 22 мая (3 чэрвеня) 1863, Вільня) — каталіцкі ксёндз, удзельнік Нацыянальна-вызваленчага паўстання 1863—1864 гадоў.

Біяграфія
---------

Станіслаў Ішора нарадзіўся 12 красавіка 1838 года ў вёсцы Цасарка (зараз Укмяргскага раёна Вільнюскага павета). Сын Станіслава Ішоры і Марыі Шантыр. Скончыў гімназію ў Вільні і паступіў у Пецярбургскую духоўную акадэмію. Гэта была адзіная ў Расійскай імперыі ўстанова для навучання каталіцкіх ксяндзоў. Пасля пасвячэння ў 1861 годзе быў вікарыем у парафіі Жалудок Лідскага павета.

Браў удзел у Нацыянальна-вызваленчым паўстанні 1863—1864 гадоў. 8 лютага 1863 года ксёндз з Жалудка Станіслаў Ішора зачытаў у касцёле маніфест паўстанцаў. Сам святар пайшоў у паўстанцкі аддзел Людвіка Нарбута. Але потым ён добраахвотна здаўся, каб вызваліць пробашча жалудоцкага касцёла. Пробашча арыштавалі якраз з нагоды зачытанага вернікам маніфеста, да чаго ён не меў дачынення. Станіслава Ішору спачатку пакаралі пяццю гадамі катаргі. Але асабіста Міхаіл Мураўёў замяніў пакаранне на расстрэл. Ксяндза пакаралі смерцю ў Лукішскай турме ў Вільні 3 чэрвеня 1863 года. Сведкі пакарання смерцю ўспаміналі, што святар звярнуўся да натоўпу з такімі словамі: «Трымацца і не падаць духам. Мы паміраем, а вам перадаём далейшыя лёсы Айчыны». Ксёндз Станіслаў Ішора стаў першай ахвярай Мураўёва.

Ушанаванне
----------

Мемарыяльная дошка ў касцёле Святых Якава і Піліпа ў Вільні
14 ліпеня 2003 года ў Лідзе адкрылася мемарыяльная шыльда, прысвечаная расстраляным у 1863 годзе ксяндзам. Асвячэнне шыльды адбылося з нагоды 140-х угодкаў паўстання пад кіраўніцтвам Кастуся Каліноўскага. Зрабіў шыльду мясцовы самадзейны скульптар Рычард Груша. На ёй — выява паўстанцкага герба — Арол, Пагоня і анёл з мячом.

Гл. таксама
-----------

* Раймунд Зямацкі
* Адам Фалькоўскі

Зноскі
------

1. 1 2  У ЛІДЗЕ АДКРЫТА МЕМАРЫЯЛЬНАЯ ШЫЛЬДА, ПРЫСВЕЧАНАЯ РАССТРАЛЯНЫМ У 1863 ГОДЗЕ КСЯНДЗАМ радыё «Свабода» 14 ліпеня 2003 Сяргей Астраўцоў, Гродна(недаступная спасылка)
2. ↑  Лідскія ксяндзы ў студзеньскім паўстанні 1863 г.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2016006270 · VIAF: 637154260416424480009 |
**Windows Me** (**Me** у значэнні займенніка *я* альбо абрэвіятуры **Millennium Edition** – *выданне тысячагоддзя*) — аперацыйная сістэма, апошняя з сямейства Windows 9x. Яна была выпушчана 19 чэрвеня 2000 для прадусталёўкі вытворцамі, а 14 верасня 2000 стала даступна для пакупкі ў крамах. Windows Me планавалася ў якасці асноўнай АС для дамашніх карыстальнікаў на замену Windows 98 і была пазней заменена Windows XP з сямейства NT, якая аб'яднала сістэмы для дамашняга (9x) і прафесійнага (NT) рынкаў. Пашыраная падтрымка была цалкам спынена 11 ліпеня 2006.

Windows Me даволі нязначна адрозніваецца ад сваіх папярэдніц - 95 і 98 - новымі версіямі MS-DOS 8.0 (якая стала апошняй), Internet Explorer 5.5 і Windows Media Player 7.0. Упершыню ў сістэму быў уключаны аматарскі відэарэдактар Windows Movie Maker, а інтэрфейс узбагаціўся за кошт некаторых магчымасцяў Windows 2000. Доступ да рэальнага рэжыму DOS быў абмежаваны, каб паскорыць загрузку сістэмы, што прывяло да немагчымасці запуску старых праграм, якія ім карысталіся.

Нягледзячы на станоўчыя ацэнкі крытыкаў пасля выпуску, сістэма здабыла рэпутацыю нестабільнай і пачала разглядацца як адзін з горшых прадуктаў Microsoft за ўсю гісторыю кампаніі. Рэліз у наступным 2001 годдзе папулярнай і стабільнай Windows XP, якая распрацоўвалася паралельна з Me і ўключала ў сябе большую частку яе новых функцый, таксама прывёў да згортвання падтрымкі сістэмы.

| ⛭Microsoft Windows |
| --- |
| Абалонкі для MS-DOS | 
1.0 •
2.x •
3.0 •
3.x
 |  |
| Windows 9x | 
95 •
98 •
Me
 |
| Windows NT | 
NT 3.1 •
NT 3.5 •
NT 3.51 •
NT 4.0 •
2000 •
XP •
Vista •
7 •
8 •
8.1 •
10 •
11
 |
| Windows Server | 
Server 2003 •
Home Server (2011) •
Server 2008 (HPC Server 2008 • R2) •
Essential Business Server •
MultiPoint Server •
Small Business Server
Server 2012 • (Server 2012 R2) •
Server 2016 •
Server 2019 •
 |
| Спецыялізаваныя | 
Embedded (Automotive • POSReady) •
PE •
FLP
 |
| Windows CE | 
CE 1.0 •
CE 2.0 •
CE 3.0 •
CE 4.0 •
CE 5.0 (Mobile) •
CE 6.0 (Phone 7) •
CE 7.0
 |
| У распрацоўцы | 
—
 |
| Зачыненыя | 
Neptune •
Nashville (Windows 96) •
Odyssey •
Cairo
 |
| Іншыя праекты | 
Xenix •
MS-DOS •
OS/2 •
Singularity •
Midori
 |
| Адкрытыя аналогі Windows | 
ReactOS
 |
| Альтэрнатыўныярэалізацыі Windows API | 
Wine
 |
**У́балаць** (трансліт.: *Ubalać*, руск.: Уболоть) — вёска ў Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Зеляноцкага сельсавета.

Гісторыя
--------

Па пісьмовых крыніцах вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў Мазырскім павеце Мінскай губерні. У 1850 годзе ў складзе маёнтка Даманавічы, валоданне памешчыка Міхайлава. У 1879 года пазначаная як паселішча ў Даманавіцкім царкоўным прыходзе. Паводле перапісу 1897 года дзейнічаў хлебазапасны магазін, вятрак. У 1908 годзе ў Даманавіцкай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні. У 1915 годзе з уводам у эксплуатацыю чыгункі Жлобін — Калінкавічы пачаў дзейнічаць чыгуначны раз’езд Убалаць (4 км ад вёскі).

У 1930 годзе арганізаваны калгас «Беларуская Акадэмія навук», працавалі вятрак, конная крупадзёрка, кузня, пачатковая школа (у 1935 годзе 56 вучняў). У час Вялікай Айчыннай вайны ў баях за вёску і наваколлі загінулі 129 савецкіх салдат (пахаваны ў брацкай магіле на могілках). Вызвалена 12 студзеня 1944 года. 53 жыхары загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе калгаса «Камунар» (цэнтр — вёска Зеляночы), размяшчаўся фельчарска-акушэрскі пункт.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Убалаць

| ⛭**Зеляноцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Насавічы |
| Вёскі | Блажкі ·  Зеляночы ·  Карма ·  Ляскі ·  Мікулінск ·  Саланік ·  Убалаць ·  Чапчын |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Александровіч.
**Стані́слаў Александро́віч** (польск.: Stanisław Aleksandrowicz; 5 красавіка 1931, Вільня — 2015) — польскі гісторык. Доктар гуманітарных навук (1976).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1955 годзе Пазнаньскі ўніверсітэт імя А. Міцкевіча, працаваў у ім выкладчыкам гісторыі СССР. Прафесар Торуньскага ўніверсітэта і Беластоцкага філіялу Варшаўскага ўніверсітэта.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар прац па гісторыі мястэчак, рамяства, гандлю на Беларусі і ў Літве XVI—XVII ст. Даследуе гісторыю картаграфіі Польшчы, Беларусі, Літвы і Маскоўскай дзяржавы XV—XVIII ст.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
* *Liedke M.* Profesor Stanisław Alexandrowicz (1931-2015). Historyk kartografii Wielkiego Księstwa Litewskiego, badacz dziejów Podlasia, nauczyciel akademicki // Białoruskie Zeszyty Historyczne. Nr 45. 2016.
**Выбаргскі замак** — замак у Выбаргу, адзін з самых старажытных помнікаў фартыфікацыйных збудаванняў горада. Адзіны замак на тэрыторыі Расіі Выбаргскі замак[*удакладніць*].

На невялікім востраве каля берага ў 13 стагоддзі была пабудавана вежа замка, якая атрымала назву ў гонар караля Нарвегіі і Хрысціцеля Скандынавіі Олафа Святога. Па памерах была самай вялікай вежай у Скандынавіі таго часу.

У 1293 і 1322 гадах замак штурмавала войска наўгародцаў, але беcпаспяхова. У сярэдзіне 15 стагоддзя намеснік караля Карл Кнутсан Бундэ выдаткаваў значныя сродкі на рэканструкцыю замка, пабудаваў палаты, новыя вежы і г.д. На паўвостраве насупраць замка паўстала паселішча, якое стала пасля горадам. Пры новым намесніку горад таксама абнеслі сценамі з дзясяткам вежаў. Адна з вежаў захавалася па сённяшні дзень.

У 1556 г. замак наведаў кароль Швецыі Густаў Ваза і гэта падштурхнула да перабудовы састарэлых умацаванняў. У 1564 годзе данжон надбудавалі да сямі паверхаў. Ніжнія яго часткі з гранітных блокаў, верхнія — з цэглы. У 2-й палове 17 ст. у паўночна-заходняй частцы замкавага двара пабудавалі каменныя казармы.

Зноскі
------

1. ↑  Выборг: памятники и поиск идентичности  (руск.)

Спасылкі
--------

* Дзяржаўны музей «Выбаргскі замак» Архівавана 16 мая 2010.
**Кокс-Базар** (бенг.: কক্সবাজার) — горад на паўднёвым усходзе Бангладэш, цэнтр муніцыпалітэту і аднайменнай акругі. Насельніцтва (2011 г.) — 223 522 чал.

Гісторыя
--------

Кокс-Базар атрымаў сваю назву ў гонар брытанскага каланіяльнага адміністратара і выдатнага шахматыста Хірама Кокса, які ў XVIII ст. арганізоўваў дапамогу ўцекачам з тэрыторыі сучаснай М'янмы. Сам горад быў заснаваны на месцы яго дзейнасці ў 1869 г. У 1874 г. стаў адміністрацыйным цэнтрам акругі. 

У 2012 г. у горадзе адбываліся сутычкі паміж мусульманамі і будыстамі.

Эканоміка і інфраструктура
--------------------------

Кокс-Базар з'яўляецца галоўным турыстычным цэнтрам Бангладэш. Ён славіцца самым доўгім у краіне пляжам, ляснымі і горнымі тэрыторыямі па суседству. Дадатковыя галіны эканомікі: рыбалоўства, здабыча солі, абслугоўванне ВМФ Бангладэш. У горадзе працуюць некалькі каледжаў з універітэцкім узроўнем адукацыі, марскі порт і аэрапорт.

Асаблівасці культуры
--------------------

У горадзе і акрузе пражывае значная частка будысцкай абшчыны Бангладэш.

Галерэя
-------

* ПляжПляж
* Гарадская вуліцаГарадская вуліца
* АэрапортАэрапорт

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
**Інга Альвідасаўна Бабакова** (у дзявоцтве — Буткус; нар. 27 чэрвеня 1967 года, Ашхабад) — украінская лёгкаатлетка, бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў у скачках у вышыню. Заслужаны майстар спорту Украіны.

Кар’ера
-------

На Алімпійскіх гульнях у Атланце заваявала бронзавы медаль у скачках у вышыню, саступіўшы Нікі Бакаяні і Стэфцы Кастадзінавай. На наступных Гульнях, у Сіднеі і Афінах, займала адпаведна 5-е і 9-е месцы.

Таксама перамагала на чэмпіянаце свету ў 1999 годзе, станавілася сярэбраным і бронзавым прызёрам першынства.

Асабістае жыццё
---------------

Нарадзілася ў сям’і вайскоўца. Пазней пераехала ў Краснадар, дзе вучылася ў школе.

Скончыла Мікалаеўскі дзяржаўны педагагічны інстытут, у які перавялася з Краснадарскага дзяржаўнага інстытута фізічнай культуры. Замужам за Сяргеем Бабаковым, сын Георгій нарадзіўся ў 1990 годзе, таксама ёсць дачка Ніколь. У наш час жыве ў Мікалаеве.

Зноскі
------

1. ↑  World Athletics Database Праверана 4 ліпеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>
**Сэнс** — сутнасць феномену ў шырэйшым кантэксце рэальнасці. Сэнс феномену апраўдвае існаванне феномену, бо вызначае яго месца ў некаторай цэласнасці, уводзіць адносіны «частка-цэлае», робіць яго неабходным у якасці часткі гэтай цэласнасці. Сэнсам таксама завуць уяўнае ці рэальнае прызначэнне якіх-небудзь рэчаў, словаў, паняццяў або дзеянняў, закладзенае канкрэтнай асобай або супольнасцю. Супрацьлегласцю сэнсу з'яўляецца бессэнсоўнасць, гэта значыць адсутнасць канкрэтнага прызначэння. Пад сэнсам можа мецца на ўвазе, напрыклад, мэтапакладанне, а таксама вынік якога-небудзь дзеяння.

Гл. таксама
-----------

* Сэнс жыцця
* Разуменне
* Паняцце
* Мэта
* Знак

Зноскі
------

1. ↑  *Ю. Шрейдер*. Смысл // Новая философская энциклопедия: Мысль, 2000. — Т. 1—4. — ISBN 5-244-00961-3.

Спасылкі
--------

* Пра сэнс і значэнне
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Еўдакімаў.
**Цярэнцій Еўдакімаў** (1927) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву, сябра глыбоцкай групы беларускай моладзевай падпольнай паваеннай арганізацыі Саюз беларускіх патрыётаў (СБП).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і ў 1927 г. у в. Вялікае Сяло Дзісенскага павета (Віленскае ваяводства, Польская Рэспубліка, цяпер Шаркаўшчынскі раён Віцебскай вобласці). У 1946 г. далучыўся да нелегальнай моладзевай беларускай арганізацыі Саюз беларускіх патрыётаў. Галоўнай ідэяй арганізацыі было гуртаванне аднадумцаў вакол беларускай справы, пашырэнне ўплыву сярод астатніх.

У лютым 1947 года савецкія спецслужбы пачалі арышты ўдзельнікаў арганізацыі, да гэтага спрычынілася тое, што да пастаўскай групы СБП увайшоў афіцэр МДБ Алег Стахоўскі, які выдаваўшы сябе за ўдзельніка антысавецкай арганізацыі падштурхоўваў да тэрарызму. Цярэнцій Еўдакімаў быў арыштаваны 10 лютага 1947 г. Падчас допытаў жорстка катаваны. У часе знаходжання ў турме ў Паставах зрабіў няўдалую спробу ўцёкаў, быў затрыманы.

Засуджаны на 25 год пазбаўлення волі паводле артыкулу 63-1, 76 КК БССР. Мяркуецца, што тэрмін адбываў у Дуброўлагу (Мардовія). Далейшы лёс невядомы.

Рэабілітаваны 20 лістапада 1992 г. Вярхоўным Судом РБ. Справа знаходзіцца ў УКГБ Віцебскай вобласці (23126-П).

Зноскі
------

1. ↑   Кароткая біяграфія Цярэнція Еўдакімава

Літаратура
----------

* Гарт. З успамінаў пра Саюз Беларускіх Патрыётаў. Мн. 1997. С. 71, 72, 340.
* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. ISBN 985-6374-07-3.

Спасылкі
--------

* Радыё Свабода. Картатэка Сталіна

Гл. таксама
-----------

* Саюз беларускіх патрыётаў
**Сцяпан Антонавіч Калінкоўскі** (1 чэрвеня 1918, вёска Даколь, Глускі раён, Магілёўская вобласць — 26 студзеня 1945) — Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

З першых дзён вайны на фронце, ваяваў на Паўночна-Заходнім, 1-м Украінскім, 1-м Беларускім франтах. Механік-вадзіцель танка старшы сяржант С. А. Калінкоўскі вызначыўся пры вызваленні Польшчы. Пры наступленні зімой 1945 года ў складзе экіпажа знішчыў 2 варожыя мінамётныя батарэі, 120 павозак і 11 аўтамашын з боепрыпасамі, многа жывой сілы праціўніка.

22 студзеня 1945 года ў час правядзення разведкі экіпаж яго танка ўварваўся ў населены пункт Кольмар, перарэзаў шлях варожаму чыгуначнаму эшалону і захапіў склады. 23 студзеня авалодаў пераправай цераз Нотаць і ўтрымліваў яе да падыходу падмацавання. 26 студзеня С. А. Каліноўскі загінуў. 24 сакавіка 1945 г. быў пасмяротна ўдастоены звання Героя Савецкага Саюза.

Памяць
------

Навечна занесены ў спісы вайсковай часці. Яго імем названа вуліца ў Глуску.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Калінкоўскі Сцяпан Антонавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7). — С. 469.
* Калінкоўскі Сцяпан Антонавіч // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 239. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

Спасылкі
--------

* Калиновский Степан Антонович (руск.) на сайце «Героі краіны»
Асадкавыя горныя пароды
**Горная парода**, прыродны мінеральны агрэгат больш ці менш пастаяннага складу і будовы. Горныя пароды ўтвараюць геалагічныя целы ў зямной кары. Складзены з пародаўтваральных і акцэсорных мінералаў.

Паводле паходжання вылучаюць:

* Магматычныя горныя пароды.
* Асадкавыя горныя пароды.
* Метамарфічныя горныя пароды.
* і інш.

Магматычныя і метамарфічныя **Г. п.** складаюць каля 90 % аб'ёму зямной кары, каля 10 % складаюць асадкавыя. Асадкавыя **Г. п.** займаюць каля 75 % плошчы зямной паверхні.

Групы горных парод
------------------

Паводле паходжання горныя пароды падзяляюцца на тры групы: магматычныя (эфузіўныя і інтрузіўныя), асадкавыя і метамарфічныя. Магматычныя і мэтамарфічныя горныя пароды складаюць каля 90% аб'ёма зямной кары, аднак, на сучаснай паверхні мацерыкоў вобласці іх распаўсюджвання параўнальна невялікія. Астатнія 10% прыпадаюць на долю асадкавых парод, якія займаюць 75% плошчы зямной паверхні.

Магматычныя горныя пароды па сваім паходжанні падзяляюцца на эфузіўныя і інтрузіўныя. Эфузіўныя (вулканічныя) горныя пароды ўтвараюцца пры зліцці магмы на паверхню зямлі. Інтрузіўныя горныя пароды, наадварот, узнікаюць пры зліцці магмы ў тоўшчы зямной кары.

Падзел парод на магматычныя, мэтамарфічныя і асадкавыя не заўсёды відавочны. У асадкавых горных пародах, у працэсе дыягенезу, ужо пры вельмі нізкіх, у геалагічным сэнсе, тэмпературах, пачынаюцца мінеральныя ператварэнні, аднак пароды лічацца мэтамарфічнымі пры з'яўленні ў іх новаўтворанага граніту. Пры ўмераных цісках пачатак мэтамарфізма адпавядае тэмпературы 300 °C.

Пры высокіх ступенях мэтамарфізма змазваецца мяжа паміж мэтамарфічнымі і магматычнымі горнымі пародамі. Пачынаецца плаўленне парод, змешванне новаўтвораных расплаваў з відавочна знешнімі. Часцяком назіраюцца паступовыя пераходы ад відавочна мэтамарфічных, палоскавых парод, да тыповых гранітаў. Такія працэсы ставяцца да ўльтраметамарфізму.

Тыпы залягання пластоў
----------------------

Манакліналь, тып залягання пластоў горных парод з аднолькавым нахілам у адзін бок.

Гл. таксама
-----------

* Геалагічная світа

Літаратура
----------

* Вызначальнік мінералаў і горных парод / Н. У. Ерашова, Т. С. Шырко. - Мінск: Народная асвета, 1975. - 61, [2] с. [2] л. каляр. іл.
* Мінералы, горныя пароды і глебы роднага краю: Кн. для настаўніка / У. Фядотаў, А. Цытленак. - Мн.: Нар. асвета, 1987. - 109, [2] c.
* Мінералы. Горныя пароды. Метэарыты: у свеце беларускага каменя: нарысы: [пераклад з рускай мовы] / Усевалад Бардон. - Мінск: Мастацкая літаратура, 2011. - 68, [3] с. – (Зямля мая).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Горная парода
* Усё пра горныя пароды і мінералы
* Слоўнік тэрмін горных парод

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119327106 · GND: 4020734-1 · LCCN: sh85114749 · NDL: 00562239 · NKC: ph114694 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кухараў.
**Сцяпан Іванавіч Кухараў** (31 ліпеня 1919, вёска Стайкі, Краснапольскі раён, Магілёўская вобласць — 2011) — беларускі пісьменнік. Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР (1980).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1939 годзе скончыў Гомельскае педагагічнае вучылішча. Да жніўня 1941 года працаваў выкладчыкам беларускай мовы і літаратуры Горскай сярэдняй школы Краснапольскага раёна. З 1942 года — партызанскі сувязны, з 1943 года — на фронце. Прайшоў баявы шлях ад Беларусі да Берліна. Дэмабілізаваны ў 1945 годзе. У 1946—1950 гг. быў літсупрацоўнікам, загадчыкам аддзела рэдакцыі газеты «Чырвоная змена». У 1950 г. скончыў завочнае аддзяленне Мінскага педагагічнага інстытута. Працаваў у рэдакцыях газет «Мінская праўда», «Рудзенская праўда», «Настаўніцкая газета». З 1955 г. — літсупрацоўнік, у 1957—1981 гг. — рэдактар аддзела нарыса і публіцыстыкі часопіса «Маладосць». Сябра Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1972 года.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі, Айчыннай вайны I ступені і медалямі.

Творчасць
---------

Першы артыкул апублікаваў у краснапольскай раённай газеце «Чырвоны сцяг» у 1934 г. Аўтар зборнікаў нарысаў «Незабыўныя сустрэчы» (1959), «Людзі крылатага ўзросту» (1961), «Ад вашага карэспанданта» (1966), «Жыццё-легенда» (1971), «Светлая пара» (1978), аповесці «Бацькавічы» (1974), зборнікаў аповесцей, апавяданняў і нарысаў «Бацькавічы» (1980), «Суніцы для сына» (1986), «Сцішанае поле» (1986).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кухараў Сцяпан Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2014051168 · VIAF: 301552086 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Караткевіч.

**Яўген Сяргеевіч Караткевіч** (1918, Рэчыца — 1 лютага 1994, Санкт-Пецярбург) — начальнік савецкіх антарктычных экспедыцый, доктар геаграфічных навук (1977), прафесар (1972).

Аўтар больш за 200 навуковых прац, кіраваў працамі па падрыхтоўцы і выданні серыі навуковых атласаў прыроды палярных краін. У 1970-я гады ўдзельнічаў у падрыхтоўцы двухтомнага Атласа Антарктыкі. Аўтар кнігі «Палярныя пустыні», Гідраметэаздат, 1972 год.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1918 годзе ў горадзе Рэчыца, у сям’і ўрачоў (бацька — хірург, маці — тэрапеўт).

У 1930 годзе разам з бацькамі, братам Барысам і сёстрамі пераехаў у г. Луганск, а ў 1934 годзе ў г. Чудава Ленінградскай вобласці.

У 1940 годзе скончыў Ленінградскі дзяржаўны ўніверсітэт, а ў 1949 годзе — аспірантуру Арктычнага інстытута. З чэрвеня 1940 г. служыў у Чырвонай Арміі. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1943 годзе ў званні чырвонаармейца быў камандзірам узвода 257-га асобнага сапёрнага батальёна 123-й стралковай дывізіі Ленінградскага фронту. Вайну скончыў у званні старшага сяржанта.

У 1947—1955 гадах Караткевіч працаваў за Палярным кругам — на Новасібірскіх астравах, Зямлі Франца-Іосіфа, Новай Зямлі, Паўночнай Зямлі, Шпіцбергене, астравах Карскага мора, паўвостраве Таймыр. З 1955 г. яго навуковая і арганізатарская дзейнасць была цесна звязана з вывучэннем прыроды Антарктыкі. Удзельнічаў у Першай комплекснай антарктычнай экспедыцыі, а затым (з 1962 па 1989 год) кіраваў дзейнасцю савецкіх антарктычных экспедыцый.
**Гаргоны** (грэч. Γοργώ, Γοργών) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі жанчыны-пачвары. Вызначаліся жахлівым выглядам: крылатыя, укрытыя луской. са змеямі замест валасоў, з ікламі, з позіркам, які ператварае ўсё жывое ў камень. Іх тры, старэйшыя бессмяротныя, малодшая Медуза Гаргона, смяротная. Персей адсек ёй галаву, з крыві забітай нарадзіўся крылаты конь Пегас.

Літаратура
----------

Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гаргоны
**Ала Адамаўна Літаш** (нар. 18 лістапада 1954, г. Сарны, Ровенская вобласць, Украіна) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1977 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут (выкладчыкі А. Д. Кудзіненка,  Храноўскі, М. М. Суцягін, В. М. Хромаў). У 1977—1980 годзе архітэктар гомельскага філіяла інстытута «Белжылпраект», у 1987 годзе вядучы архітэктар інстытута «Гомельжылпраект», у 1993 годзе — вядучы архітэктар інстытута «Гомельпраект», у 1997—1998 гадах выкладчык архітэктурных дысцыплін у Гомельскім дзяржаўным дарожна-будаўнічым каледжы, у 1997—2007 гадах працавала па сумяшчальніцтве ў праектных інстытутах. З 2006 года пазаштатны супрацоўнік «Белдзяржэкспертызы». З 2008 года галоўны архітэктар праектаў у «Гомель Праект-Інвест».

Член Беларускага Саюза архітэктараў з 1989 года.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: прыбудова да школы машыністаў у г. Гомелі (1979, сааўтар В. П. Карамышава); хімчыстка з пральні на 900 кг бялізны ў змену ў г. Гомелі (1980); рэканструкцыя дома піянераў з прыбудовай спорткомплекса ў г. Рэчыца (1987, сааўтар В. П. Карамышава); рэканструкцыя харчаблока 3-й гарбальніцы ў г. Гомелі (1987); харчаблок на 1000 коек для гарбальніцы ў г. Мазыры (1988); рэканструкцыя школы № 1 у г. Калінкавічы (800 месцаў) (1989, сааўтар Г. А. Тарчылеўская); навучальны корпус (пабудаваны ў сярэдзіне 90-х); рэканструкцыя гандлёвага комплексу «Калі Ласка» у г. Жлобіне (2008); сядзібны жылы дом у н.п. Касцюкоўка (2008); праект комплекснага дома быту для фарфоравага завода ў г. Добрушы (не рэалізаваны, 1984).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Литош Алла Адамовна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Агафонава.
**Ала Іванаўна Агафонава** (нар. 9 сакавіка 1937, г. Барнаул) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Уральскі політэхнічны інстытут у 1958 годзе. Працавала ў Свярдлаблпраекце, з 1962 года — старшы архітэктар у Белдзяржпраекце, з 1971 года — вядучы архітэктар у БелНДІПгорадабудаўніцтва.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1977 года (Мінск).

Творчасць
---------

Асноўныя працы: генпланы Нароўлі, Слоніма, Хойнікаў, ПДП Паўночнага жылога раёна ў Горках (1972—1982).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Агафонова Алла Ивановна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Ньюгрэйндж
**Бру-на-Бойн** — археалагічныя знаходкі ў даліне ракі Бойн, уяўляюць сабой найбольш каштоўную скупнасць дагістарычных мегалітаў у Еўропе. Помнік знаходзіцца ў 50 км на поўнач ад Дубліна, што ў Ірландыі. Збудаванні мелі сацыяльна-эканамічнае, рэлігійнае і пахавальнае прызначэнне.

Усяго налічваецца 40 курганаў, з якіх Ньюгрэйндж, Даўт і Наўт, вылучаюцца сваімі вялізнымі памерамі і ўнутрана-схематычнымі збудаваннямі.

Даліна Бойна ў 1993 г. уключана ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Спасылкі
--------

* UNESCO's World Heritage Site description
* Official website link
* International Institute of Astroarchaeology Архівавана 11 снежня 2006.
* Boyne Valley Portal Website
**Яўген Уладзіміравіч Мядзько** (30 красавіка 1950, Мінск — 1 снежня 2021) — беларускі архітэктар, мастак-аматар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1972 годзе. З 1972 года — аспірант, асістэнт, старшы выкладчык кафедры архітэктуры жылых і грамадскіх будынкаў Беларускага політэхнічнага інстытута.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1977 года. Жыў у Мінску. Памёр 1 снежня 2021 года праз наступствы хваробы на COVID-19.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: сельскія дамы (1986—1988), інтэр’еры Дома культуры ў Беразіно (1989), помнікі Францішку Багушэвічу ў Смаргоні (2009, скульптары Леў і Сяргей Гумілеўскія), М. Багдановічу у парку Жылібера ў Гродне (скульптары Леў і Сяргей Гумілеўскія; не рэалізаваны), помнік Вінцэнту Дуніну-Марцінкевічу і Станіславу Манюшку (2016, скульптары Леў і Сяргей Гумілеўскія). Аўтар артыкулаў па пытаннях аўтаматызацыі праектавання. Аўтар карцін у жанры рамантычнага сюррэалізму і гарадскога пейзажу.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Медзько Евгений Владимирович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
2. ↑
3. ↑  Багдановіч у парку Жылібера № 11 (1034) 17.03.2012
4. ↑  У Мінск вярнуліся скульптурнай кампазіцыяй кампазітар Станіслаў Манюшка і драматург Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч

Літаратура
----------

* Медзько Евгений Владимирович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar1835614 |
**Гардзіе́ўцаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ашмянскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Гардзіеўцы.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Анжадаўскі сельсавет** у складзе Ашмянскага раёна Вілейскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Анжадава. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Гардзіеўцы, сельсавет перайменаваны ў Гардзіеўцаўскі. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 11 лютага 1972 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Крайванцаўскага (23 населеныя пункты: Анжадава, Бікяны, Буянішкі, Гардзіеўцы, Гольманты, Жодаўка, Кадзі, Касацішкі, Крывая, Латвелі, Ліпнягі, Лукшаны, Марцінова, Мельніца, Нартуны, Новая Тарасаўшчына, Падталеі, Патрубішкі, Раўніны, Старая Тарасаўшчына, Талеі, Цішканы, Юсялішкі) і Мураванаашмянкоўскага (17 населеных пунктаў: Анцулі, Бена, Гальгінішкі, Гервішкі, Грыгі Гаравыя, Грыгі Далавыя, Куляшы, Марачанка, Масі, Насканцы, Пагулянка, Памерач, Побень, Рудзішкі, Сайлюкі, Слоцішкі і Стрэлы) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 40 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.
2. ↑  Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Паплаўскі.
**Яўген Уладзіміравіч Паплаўскі** (нар. 20 верасня 1959; Поразава, Гродзенская вобласць) — беларускі кампазітар, дацэнт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыў Беларускую кансерваторыю (Беларускую дзяржаўную акадэмію музыкі) па класу Ігара Лучанка і Дзмітрыя Смольскага ў 1986 годзе. Стажыраваўся пад кіраўніцтвам Сяргея Сланімскага ў Санкт-Пецярбургскай кансерваторыі і тамсама браў удзел у майстар-класах Тон дэ Леўва. 

У 1991 годзе па яго ініцыятыве быў арганізаваны ў Мінску Міжнародны фестываль сучаснай камернай музыкі, які праводзіўся кожныя два гады да 1995. Адзін з арганізатараў і дырэктар (1992—96) нацыянальнага тэатральна-канцэртнага аб'яднання «Беларуская капэла», з 1996 музычны рэдактар Беларускага інстытута праблем культуры. 

3 1997 па 1999 атрымліваў стыпендыю Польскага Урада, на падставе чаго працаваў у Гданьску ў Акадэміі музыкі імя Ст. Манюшкі над творам для сімфанічнага аркестра «Барбара Радзівіл» і Студыі электраакустычнай музыкі Акадэміі музыкі ў Кракаве над уласным творчым праектам. Удзельнічаў у летніх курсах Аcanthe 2000 / Ircam.

Творчасць
---------

У творчасці звяртаецца да сучасных тэхнік кампазіцыі, яго музыка вылучаецца вытанчанасцю гучання. Асноўныя творы: кантаты «Бацькаўшчына» на вершы Н. Гілевіча, Л. Геніюш (1985), «Званы маёй Русі» на вершы А. Фета, М. Рубцова (1986); сімфанічная паэма «Quo vadis?» (1985), сімфонія «Lux aetema» памяці Ф. Скарыны і эскізы «Поразава» (1991) для сімфанічнага аркестра; «Музыка для альта і камернага аркестра памяці Станіслава Глякоўскага» (1987), «Dea Luna» (1996), «Барбара Радзівіл» (1999), камерны балет «Людзі святла месяца» (1995); камерна-інструментальны — Саната для альта і фартэпіяна (1984), «Навела» для гітары і струннага квартэта з керамічнымі званочкамі (1991); канцэрт «Мой ціхі дом» на вершы Я. Купалы, Я. Коласа, Л. Геніюш (1987), цыклы «Пагода ўжо позняй восені» на вершы Л. Стафа (1998), «Супрасльскай мадонне» на тэксты з Супрасльскага ірмалагіёна (1999) для хору, вакальныя цыклы на вершы А. Гаруна, М. Багдановіча; электронныя творы «Карозія часу», «Лунаючы ў прасторы».

Прэміі і ўзнагароды
-------------------

На Нацыянальным конкурсе кампазітараў, прысвечаным 500-годдзю Францыска Скарыны (1991 год) атрымаў II прэмію за сімфонію «Lux aeterna» для тэнара, хору і сімфанічнага аркестра на словы Лявона Эміліта, прэм'ера якой адбылася 21 сакавіка 1997 года падчас святкавання 1000-годдзя Гданьска (Сімфанічны аркестр Балтыцкай філармоніі, хоры Акадэміі музыкі і Гданьскага ўніверсітэта, тэнар — Пётр Кусевіч, дырыжор — Зыгмунт Рыхарт).

Лаўрэат міжнароднага конкурсу «Йіглава — 2000» (Прага).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Аладава Р. Папалаўскі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12. — Мінск: БелЭн, 2001. — 560 с. ISBN 985-11-0198-2 (т.12)
**Бружмель Маака** (*Lonicera maackii*) — куст, від роду Бружмель сямейства Бружмелевыя (*Caprifoliaceae*). У дзікім выглядзе расце ў Сярэдняй Азіі ў паўночным і заходнім Кітаі, Манголіі, Японіі, Карэі і на паўднёвым усходзе Расіі, у Прыморскім краі.

Этымалогія
----------

Відавую назву расліна атрымала ў гонар Рычарда Карлавіча Маака  (руск.) (бел. рускага натураліста XIX стагоддзя.

Батанічнае апісанне
-------------------

Разгалісты лістападны куст вышынёй да 5 м.

Парасткі светла-шэрыя, маладыя з густым апушэннем з кароткіх валасінак.

Лісце даўжынёй 4,5-8,5 см, супратыўнае, яйкападобна-эліптычнай або шырокаланцэтнай формы, завостранае на канцы, цэльнакрайняе. Верхні бок ліставай пласцінкі цёмна-зялёны, ніжні святлей. Восенню становяцца ліловымі або пурпурно-жоўтымі. Хвосцікі лісця кароткія.

Кветкі белыя, даўжынёй да 2,5 см, са слабым прыемным водарам. Размешчаны парамі ў пазухах лісця. Час цвіцення — чэрвень.

Плады шарападобныя, цёмна-чырвоныя, дыяметрам каля 6 мм. Утрымліваюць шматлікае дробнае насенне. Спеюць у жніўні-верасні, доўга не ападае. Неядомыя.

### Экалогія

У некаторых абласцях ЗША бружмель Маака лічыцца непажаданым інвазіўным відам і вырошчванне яго там абмежавана або забаронена. Насенне хутка разносіцца птушкамі, якія ядуць плады, і бружмель ўтварае густыя зараснікі, якія перашкаджаюць росту мясцовых кустоў і іншых раслін. Колькасць бружмелю Маака кантралююць высечкай або выпальваннем зараснікаў да ўзроўню каранёў, а таксама апрацоўкай гербіцыдамі.

Прымяненне
----------

Бружмель Маака шырока ўжываецца ў якасці дэкаратыўнай расліны ў садова-паркавым дызайне. Хутка расце і ўтварае шчыльныя жывыя загарадзі. Створана некалькі культурных формаў, напрыклад, 'Erubescens' з ружовымі кветкамі, 'Rem Red' з прамымі парасткамі..

* Кветкі бружмелю Маака буйным планамКветкі бружмелю Маака буйным планам
* Лісце і плады позна восеннюЛісце і плады позна восенню
* Лісце і плады бружмелю МаакаЛісце і плады бружмелю Маака
* Жывая загарадзь з бружмелю МаакаЖывая загарадзь з бружмелю Маака

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 76. — 160 с. — 2 350 экз.
4. ↑  Germplasm Resources Information Network: *Lonicera maackii* Архіўная копія на Wayback Machine  (англ.)
5. ↑  Ohio State University Pocket Gardener: *L. maackii* Архівавана 14 ліпеня 2007 года.  (англ.)
6. ↑  USDA PLANTS DATABASE: *L. maackii*  (англ.)
7. ↑  Huxley, A. ed. (1992). *New RHS Dictionary of Gardening*. Macmillan ISBN 0-333-47494-5.  (англ.)

Літаратура
----------

* Декоративные растения СССР / Б. Н. Головкин, Л. А. Китаева,. — М.: Мысль, 1986. — С. 254, 255.
* Деревья и кустарники СССР / Под ред П. И. Лапина. — М.: Мысль, 1966. — С. 539.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
**Бружмель Максімовіча** (*Lonícera maximowíczii*) — куст, від роду Бружмель (*Lonicera*) сямейства Бружмелевыя (*Caprifoliaceae*). Расце на Далёкім Усходзе Расіі, у Кітаі і Карэі.

Від названы ў гонар Карла Іванавіча Максімовіча (1827—1891), расійскага батаніка, акадэміка Імператарскай Санкт-Пецярбургскай Акадэміі Навук, даследчыка флоры Далёкага Усходу і Японіі.

Батанічнае апісанне
-------------------

Лістападны разгалісты моцна галінаваны куст вышынёй да 2 метраў. Кара старых парасткаў светла-шэрая, маладых — зялёная ці фіялетавая, без апушэння.

Лісце эліптычнае або даўгавата-яйкападобнае, 3-7 см даўжынёй, цёмна-зялёнае, на кароткіх хвосціках, з раснічастым апушэннем па краях.

Кветкі фіялетава-чырвоныя, даўжынёй да 13 мм, размешчаны парамі ў пазухах лісця, прычым размешчаны вельмі цікава — кожная пара схаваная пад сваім лістом. Час цвіцення — чэрвень.

Плады яйкападобныя, ярка-чырвоныя, бліскучыя, парамі зрослыя аснаваннямі і разбежныя наверсе накшталт рожак, спеюць у канцы жніўня-верасні.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 77. — 160 с. — 2 350 экз.

Літаратура
----------

* Деревья и кустарники СССР / Под ред. П. И. Лапина. — М.: Мысль, 1966. — С. 536.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
**Аркадзій Гургенавіч Маўсесаў** (20 жніўня 1951, Кіравабад, Азербайджан — 3 красавіка 2015) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі, суддзі вышэйшай нацыйнай катэгорыі па гандболе. Кандыдат педагагічных навук (1994), дацэнт.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры (спецыяльнасць «Фізічная культура і спорт», 1976).

Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце фізічнай культуры (1976—2015, спартыўна-педагагічны факультэт спартыўных гульняў і адзінаборстваў, кафедра спартыўных гульняў, загадчык кафедры). У 2014—2015 гадах быў дэканам факультэта спартовых гульняў і адзінаборстваў .

Узнагароды
----------

Званне «Заслужаны трэнер Беларускай ССР» (1987).

Памяць
------

На кафедры спартыўных гульняў адкрыты навукова-метадычны кабінет яго імя. Пачынаючы з 2016 года, у Беларускім дзяржаўным універсітэце фізічнай культуры праводзіцца турнір па гандболе сярод мужчынскіх камандаў яго памяці.

Бібліяграфія
------------

* Эффективность игры в защите гандболистов высокой квалификации на основе оптимизации временной структуры противодействия нападению : автореферат диссертации … кандидата педагогических наук : 13.00.04 / Мовсесов Аркадий Гургенович. — Минск, 1994.
* Педагогический контроль за специальной физической и технической подготовленностью спортсменов в учебно-тренировочном процессе по баскетболу, волейболу, гандболу и теннису : пособие / [А. Г. Мовсесов и др.]. — Минск, 2007.

Зноскі
------

1. ↑  История факультета

Літаратура
----------

Мовсесов Аркадий Гургенович // Кто есть кто в Республике Беларусь. Спорт : энциклопедия. — Минск, 1999. — С. 153.

Спасылкі
--------

На кафедре спортивных игр состоялось торжественное открытие научно-методического кабинета имени Заслуженного тренера РБ по гандболу А. Г. Мовсесова
**Кізнер** (руск.: Кизне́р) — пасёлак ва Удмурціі, адміністрацыйны цэнтр Кізнерскага раёна. Да 2007 года меў статус пасёлка гарадскога тыпу. Кізнер размешчаны на паўднёвым захадзе Удмурціі, праз пасёлак працякаюць рэкі Тыжма і Люга. За 2 км на поўнач ад пасёлка Кізнер размяшчаецца аднайменнае сяло Кізнер, ад якога спачатку чыгуначная станцыя, а потым пасёлак пры ёй атрымалі сваю назву.

Гісторыя
--------

У 1914 годзе пачалося будаўніцтва чыгункі Казань — Екацярынбург, якая праходзіць непадалёк ад вёскі Кізнер, у 1915 годзе на чыгунцы завяршаецца будаўніцтва станцыі Кізнер і неўзабаве побач з ёй з’яўляюцца першыя дамы.

2 кастрычніка 1942 года станцыя Кізнер атрымлівае статус пасёлка гарадскога тыпу, і ў яго пераводзіцца адміністрацыйны цэнтр Кізнерскага раёна. Пастановай дзяржаўнага савета Удмурцкай Рэспублікі № 836-10 ад 29 мая 2007 г. Кізнер становіцца пасёлкам сельскага тыпу.

Зноскі
------

1. ↑
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пушкінская.

**«Пушкінская»** — станцыя Пецярбургскага метрапалітэна. Уваходзіць у склад Кіраўска-Выбаргскай лініі, размешчаная паміж станцыямі «Тэхналагічны інстытут» і «Уладзімірская».

Назва звязана з блізкасцю Віцебскага (былога Царскасельскага) вакзала, які злучае Санкт-Пецярбург з горадам Пушкін(Царскае Сяло), дзе ў Ліцэі 1811 па 1817 г. жыў і вучыўся паэт (пазней Пушкін жыў у Царскім Сяле ў 1831 г.). У праекце станцыя насіла назву «Віцебская».

Аднапавярховы драўляны будынак першага вакзалу быў узведзены ўжо пасля смерці Пушкіна (1837).

Асаблівасці праекта і станцыі
-----------------------------

Станцыя была намінальна здадзена ў эксплуатацыю 15 лістапада 1955 г. у складзе першай чаргі метрапалітэна «Аўтава» — «Плошча Паўстання», але пры гэтым была аформлена толькі падземная зала станцыі, а вестыбюль і нахільны ход не былі пабудаваныя. Яны павінны былі быць адкрыты тады ж, аднак з-за праблем пры будаўніцтве нахільнага ходу былі скончаныя толькі 30 красавіка 1956 г. (пасля намінальнага адкрыцця станцыя ізноў зачынілася для пабудовы нахільнага ходу з вестыбюлем).

Зноскі
------

1. ↑  Першая чарга метро, сакавік 1941 года

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Выбары народных дэпутатаў РСФСР** адбыліся 4 сакавіка 1990 г. 1068 дэпутатаў было абрана на З’ездзе народных дэпутатаў Расіі на 5 гадоў, 86 % з іх — члены КПСС, астатнія беспартыйныя. Нягледзячы на фармальную забарону на стварэнне іншых партый, рух у КПСС «Дэмакратычная Расія», вакол якой гуртаваліся шматлікія апазіцыйныя арганізацыі, удзельнічала ў выбарах і выйграла 148 месцаў.

Абраны З’езд пачаў працу 16 мая 1990 г. з абрання народнага дэпутата РСФСР Б. М. Ельцына Старшынёй Вярхоўнага Савета і прыняцці Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце.

Шматлікія члены КПСС, якія ўдзельнічалі ў выбарах, пасля пакінулі кампартыю. Дзейнасць КП РСФСР была прыпынена ў жніўні 1991 г. пасля паразы ДКНС, і забаронена разам з КПСС у лістападзе таго ж года. Роўна праз год Канстытуцыйны суд зняў забарону з дзейнасці першасных арганізацый КПРФ.

Пасля разгону З’езду народных дэпутатаў і Вярхоўнага Савета Расіі ў 1993 г. наступныя парламенцкія выбары былі праведзены ў новы парламент — Федэральны Сход. У далейшым (у наш час) выбары праводзіліся толькі ў адну з яго палат — Дзяржаўную думу.

Вынікі
------

Суадносіны палітычных сіл на З’ездзе народных дэпутатаў Расіі пасля выбараў 1990 г. і да адасаблення новых партый у 1991 г.

---

██ — КПСС (920)  
██ — беспартыйныя (148)

| Партыі і кааліцыі | % | Мандаты |
| --- | --- | --- |
| КПСС | 86 % | 920 |
| Беспартыйныя | 14 % | 148 |
| **Усяго (яўка 77 %)** | **100 %** | **1068** |

Зноскі
------

1. ↑  Статистика выборов 1990 года **(нявызн.)**. *Society.ru* (2008-03-03). Архівавана з першакрыніцы 27 студзеня 2004. Праверана 2 кастрычніка 2011.

| ⛭Выбары ў Расіі Сцяг Расіі |
| --- |
| Прэзідэнцкія | 1991 **·** 1996 **·** 2000 **·** 2004 **·** 2008 **·** 2012 **·** 2018 **·** *2024* |
| Парламенцкія | 1906 **·** студзень 1907 **·** кастрычнік 1907 **·** 1912 **·** 1917 **·** 1938 **·** 1947 **·** 1951 **·** 1955 **·** 1959 **·** 1963 **·** 1967 **·** 1971 **·** 1975 **·** 1980 **·** 1985 **·** 1990 **·** 1993 **·** 1995 **·** 1999 **·** 2003 **·** 2007 **·** 2011 **·** 2016 **·** 2021 |
| Рэферэндумы | 1991 **·** 1993 **·** 1993 |
**Пётр Сідаравіч Сінчукоў** (1920—1987) — маёр Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Пётр Сінчукоў нарадзіўся 11 ліпеня 1920 года ў Гомелі. Пасля заканчэння дзевяці класаў школы працаваў рахункаводам. У студзені 1940 года Сінчукоў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1943 годзе ён скончыў Тамбоўскую ваенную авіяцыйную школу лётчыкаў. З снежня таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

Да сакавіка 1945 года гвардыі старшы лейтэнант Пётр Сінчукоў камандаваў звяном 75-га гвардзейскага штурмавога авіяпалка 1-й гвардзейскай штурмавой авіядывізіі 1-й паветранай арміі 3-га Беларускага фронту. Да таго часу ён здзейсніў 119 баявых вылетаў на штурмоўку вялікіх колькасцей баявой тэхнікі і жывой сілы праціўніка, нанёсшы яму вялікія страты.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 19 красавіка 1945 года за «адвагу і мужнасць, паказаныя пры нанясенні бомбавых і штурмавых удараў па праціўніку» гвардыі старшы лейтэнант Пётр Сінчукоў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» за нумарам 6213.

Пасля заканчэння вайны Сінчукоў працягнуў службу ў Савецкай Арміі. У 1954 годзе ён скончыў Ваенна-паветраную акадэмію. У 1956 годзе ў званні маёра Сінчукоў быў звольнены ў запас. Вярнуўся ў Гомель. Памёр 10 кастрычніка 1987 года.

Быў таксама ўзнагароджаны трыма ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Аляксандра Неўскага, двума ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені і шэрагам медалёў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Пётр Сідаравіч Сінчукоў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Сінчукоў Пётр Сідаравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 407. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* *Дриго С. В.* За подвигом — подвиг. — Калининградское кн. изд. 1984. (руск.)
* *Королёв В. О.* Гвардейцы первой штурмовой. — М.: Воениздат, 1980. (руск.)
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. — Минск, 1984. (руск.)

Спасылкі
--------

* Сінчукоў Пётр Сідаравіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* Сінчукоў Пётр Сідаравіч Архівавана 23 студзеня 2022. // Сайт Гомельскага гарадскога выканаўчага камітэта
* Праект «Память народа»  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 132799 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Адзінец.
**Аркадзь Якаўлевіч Адзінец** (9 жніўня 1895, в. Парэчча Бабруйскага павета Мінскай губ. (цяпер Акцябрскі раён Магілёўскай вобласці) — пасля 1957, Башкірыя ?) — мовазнавец.

Біяграфія
---------

У 1915—1918 служыў у царскай арміі. У 1918—1919 вучыўся на педкурсах, працаваў загадчыкам Народнага дома ў в. Рудабелка. У 1920 мабілізаваны ў Чырвоную Армію, у якой служыў да канца 1921. У 1922—1923 настаўнічаў на вёсцы. У 1924 скончыў Бабруйскі педтэхнікум, працаваў настаўнікам у Мазыры. У 1928 скончыў БДУ, вучыўся ў аспірантуры БелАН. Арыштаваны ДПУ БССР 18.7.1930 па справе «Саюза вызвалення Беларусі». Па пастанове Калегіі АДПУ СССР ад 10.4.1931 высланы ў Чэбаксары Чувашскай АССР на 5 гадоў. 25.7.1935 пастановай Асобай нарады тэрмін высылкі падоўжаны на 3 гады. Працаваў настаўнікам рускай мовы і літаратуры, бухгалтарам Водаканалтрэста. З 1941 ва Уфе, працаваў бухгалтарам трэста «Стэрлітамакбуд». Рэабілітаваны па абодвух прыгаворах 15.11.1957. Пасля рэабілітацыі жыў у Стэрлітамаку Башкірскай АССР. Групавая справа А. і інш. № 20951-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі. Далейшы лёс невядомы.

Крыніца
-------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 1 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2004.;
	+ НАРБ, ІКР;
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2005..
**Аляксандр Андрэевіч Аўсянкін** (18 кастрычніка 1914, с. Булатнікава, Мурамскі раён, Уладзімірская вобласць, Расія — 2006) — беларускі спартсмен, трэнер (фехтаванне). Дацэнт (1981). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры (1954).

Працаваў у Беларускім дзяржаўным інстытуце фізічнай культуры (1954—1987, дацэнт кафедры фехтавання і боксу, у 1962—1974 і 1977—1983 — загадчык кафедры, 1958—1962 — дэкан спартыўнага факультэта), Рэспубліканскай школе вышэйшага спартыўнага майстэрства (у 1974—1977 — дырэктар, 1987—2002 — трэнер, інструктар).

Навуковыя інтарэсы: аптымізацыя вучэбна-трэніровачнага працэсу ў вну; спартыўная трэніроўка фехтавальшчыкаў.

Узнагароды
----------

Званні «Майстар спорту СССР» (1950), «Заслужаны трэнер Беларускай ССР» (1966).

Бібліяграфія
------------

* Основы спортивной тренировки фехтовальщиков : учебно-методическое пособие / А. А. Овсянкин. — Минск, 1980.

Зноскі
------

1. ↑  Sports-Reference.com Праверана 20 студзеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18002875'></a>

Літаратура
----------

* Овсянкин Александр Андреевич // Спортивная энциклопедия Беларуси. — Минск, 2005. — С. 307.
* Овсянкин Александр Андреевич // Кто есть кто в Республике Беларусь. Спорт. — Минск, 1999. — С. 163.
* Белорусский государственный университет физической культуры: о времени, о спорте, о себе. — Минск, 2007. — Информация на с. 50, 88, 190, 393.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia |