У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Жэлтаксан.
Фрагмент манумента незалежнасці Казахстана, прысвечаны снежаньскім падзеям
**Снежаньскія падзеі ў Алма-Аце**, вядомыя таксама як **Жэлтакса́н** (каз.: Желтоқсан көтерілісі) — выступленні казахскай моладзі, якія адбыліся 17—18 снежня 1986 года ў Алма-Аце, што была ў той час сталіцай Казахскай ССР. Прынялі форму масавых пратэстаў і народных паўстанняў супраць камуністычнай улады.

Ход падзей
----------

Паводле афіцыйнай версіі, хваляванні пачаліся з-за рашэння Генеральнага сакратара ЦК КПСС М. С. Гарбачова зняць з пасады першага сакратара кампартыі Казахстана Дынмухамеда Кунаева, і замяніць яго на Генадзя Колбіна, першага сакратара Ульянаўскага абкама партыі, які раней ніколі не працаваў у Казахстане. Удзельнікі мірнага мітынгу патрабавалі прызначыць на пасаду главы рэспублікі прадстаўніка карэннага насельніцтва. Пазней хваляванні казахскай моладзі прайшлі і ў іншых гарадах і рэгіёнах Казахстана. Снежаньскія падзеі ў Казахстане сталі адным з першых у СССР масавых мітынгаў супраць дыктату цэнтра, пазней аналагічныя падзеі адбыліся і ў іншых нацыянальных рэспубліках Савецкага Саюза.

Вынікі
------

Па апублікаваных у Казахстане дадзеных, было затрымана праваахоўнымі сіламі 8,5 тысяч чалавек, атрымалі цяжкія цялесныя пашкоджанні (пераважна чэрапна-мазгавая траўма) больш за 1700 чалавек, дапытана ў пракуратуры 5324, у КДБ — 850 чалавек. 900 чалавек былі адміністрацыйна пакараныя (арышты, штрафы), каля 1400 чалавек папярэджаны, звольненыя з працы 319, адлічаныя з навучальных устаноў (толькі па дадзеных Мінадукацыі) 309 студэнтаў. Па крымінальных артыкулах асудзілі 99 чалавек, сярод іх 20-гадовы Кайрат Рыскулбекаў, які пазней загінуў у турме. Камсамольскі і партыйныя спагнанні атрымалі каля 1400 людзей. Пачалася барацьба з нацыяналістычнымі настроямі сярод казахскай інтэлігенцыі.

У пачатку 1987 года была прынятая пастанова ЦК КПСС, у якой падзеі абвяшчаліся праявай казахскага нацыяналізму. У далейшым у сувязі з развіццём працэсаў перабудовы і зменамі палітычнай кан’юнктуры пазіцыя цэнтральнай улады змянілася. 9 студзеня 1989 года на пасаду другога сакратара быў пастаўлены этнічны казах, а 22 чэрвеня таго ж года Назарбаеў змяніў Колбіна на пасадзе кіраўніка рэспублікі. 14 лістапада 1989 года група дэпутатаў Вярхоўнага Савета Казахскай ССР на чале з пісьменнікам Мухтарам Шаханавым звярнулася ў ЦК КПСС з просьбай пра адмену фармуліроўкі «праява казахскага нацыяналізму», і фармуліроўка была адменена.

12 снежня 1991 года прэзідэнт Казахскай ССР Нурсултан Назарбаеў падпісаў указ аб рэабілітацыі рэпрэсаваных за снежаньскія падзеі. 16 снежня, праз роўна пяць гадоў пасля Жэлтаксана, Казахстан апошнім з савецкіх рэспублік абвясціў незалежнасць. Было афіцыйна прызнана, што Жэлтаксан паклаў пачатак здабыццю Казахстанам незалежнасці і суверэнітэту.

Ушанаванне памяці
-----------------

У дзясятках гарадоў Казахстана з’явіліся вуліцы «Жэлтаксан».

У 2006 годзе ў гонар паўстання быў створаны манумент «Зара незалежнасці».

Зноскі
------

1. 1 2  Так все начиналось (к 15-летию декабрьских событий в г. Алма-Ата) | Журнал «Право и безопасность» | http://www.dpr.ru
2. ↑  Дакументы партыйных і праваахоўных органаў, прынятыя ў сувязі са снежаньскімі паўстаннямі 1986 года, і сведчанні былых першых кіраўнікоў рэспублікі Архівавана 20 лютага 2011.
3. ↑  Резюме пресс-конференции по декабрьским событиям 1986 г. Архівавана 10 верасня 2009.
4. ↑  Ленинская Смена Архівавана 5 верасня 2009.

Спасылкі
--------

* Снежань 1986 Архівавана 1 мая 2010.: аналітычныя матэрыялы і ўспаміны сведак. Сайт «радио Азаттык» (казахскамоўны філіял «радыё Свабода») (руск.)

| ⛭Распад СССР |
| --- |
| Перадумовы і пачатак  дэзінтэграцыйных  працэсаў | 
* Падзенне прасавецкіх рэжымаў ва Усходняй Еўропе: Чэхаславакія
* Румынія
* Аб’яднанне ГерманііМасавыя беспарадкі ўнутры СССР: Пратэсты ў Алма-Аце
* Карабахскі канфлікт
* Пагром у Сумгаіце
* Прыднястроўскі канфлікт
* Беспарадкі ў Тбілісі
* Беспарадкі ў Новым Узене
* Беспарадкі ў Сухумі
* Паход на Цхінвалі
* Ферганскія падзеі
* Ошская разня
* Пагром у Баку
* Чорны студзень
* Беспарадкі ў Душанбэ
* Пагром у Андыжане
* Паход на Гагаузію
* Падзеі ў Вільнюсе
* Беспарадкі ў Рызе
* Напад на мытны пункт пад Мядзінінкаем

 |  |
| Парад суверэнітэтаў | 
* Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Эстоніі
* Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце РСФСР
* Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Украіны
* Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай ССР
* Апытанне аб незалежнасці Літвы
* Апытанне пра незалежнасць Латвіі
* Рэферэндум пра аднаўленне незалежнасці Эстоніі
* Рэферэндум пра захаванне СССР
* Увядзенне пасады Прэзідэнта РСФСР
* Рэферэндум пра аднаўленне незалежнасці Грузіі
* Новаагароўскі працэс
* Праект стварэння Саюза Суверэнных Дзяржаў
* Выбары Прэзідэнта РСФСР
* Акт абвяшчэння незалежнасці Украіны
* Рэферэндум аб незалежнасці Арменіі
* Рэферэндум аб незалежнасці Туркменістана
* Усеўкраінскі рэферэндум 1991 года

 |
| Жнівеньскі путч | 
* Дзяржаўны камітэт па надзвычайным становішчы

 |
| Стварэнне СНД | 
* Белавежскія пагадненні
* Алма-Ацінская дэкларацыя
* Садружнасць Незалежных Дзяржаў

 |
| Завяршэнне распаду | 
* Ліквідацыя ўладных структур СССР
* Распад рублёвай зоны
* Постсавецкая прастора

 |
| Постаці  эпохі распаду | 
* СССР: М. С. Гарбачоў
* Г. І. Янаеў
* А. І. Лук’янаў
* М. І. Рыжкоў РСФСР: Б. Н. Ельцын
* Р. І. Хасбулатаў
* А. У. Руцкой
* Г. Э. Бурбуліс Украінская ССР: Л. М. Краўчук
* В. П. Фокін Беларуская ССР: С. С. Шушкевіч
* В. Ф. Кебіч

 |
| Катэгорыя:Распад СССР   ·   Катэгорыя:СССР |