**Балгарскі ваенны кантынгент у Іраку** — падраздзяленне Узброеных сіл Балгарыі, створанае ў 2003 годзе. Знаходзілася на тэрыторыі Рэспублікі Ірак у складзе шматнацыянальнай кааліцыі са жніўня 2003 года да снежня 2008 года. У агульнай складанасці, за весь перыяд Балгарыя накіравала ў Ірак 3367 вайскоўцаў, страты кантынгенту склалі 13 вайскоўцаў забітымі і звыш 30 параненымі, выдаткі на ўтрыманне кантынгенту склалі каля 170 млн леваў.

Перадгісторыя
-------------

14 сакавіка 2003 года ўрад Балгарыі (разам з урадамі Вялікабрытаніі і Іспаніі) падтрымаў ультыматум ЗША да Іраку і быў запрошаны да ўдзелу ў ваеннай аперацыі. Пасля таго, як узброеныя напады на падраздзяленні амерыканскіх і брытанскіх войскаў у акупаваным Іраку пачасціліся, зацікаўленасць ваенна-палітычнага кіраўніцтва ЗША ў прыцягненні да аперацыі войскаў іншых краін павялічылася.

Першапачаткова было заяўлена, што Балгарыя адправіць мотастралковы батальён з 500 вайскоўцаў для аховы аб’ектаў і патрулявання камунікацый у польскай зоне адказнасці. У жніўні 2003 года ў Ірак былі накіраваны першыя 485 балгарскіх вайскоўцаў (пяхотны батальён).

У адпаведнасці з пастановай Савета Міністраў № 260/2003 усім вайскоўцам, якія пагадзіліся на ўдзел у аперацыі ў Іраку, было ўстаноўлена павялічанае грашовае забеспячэнне — паўтарачны аклад і дадатковая выплата ў памеры 60 долараў ЗША ў дзень «за асаблівыя ўмовы службы» (у 2016 годзе ўрад прызнаў, што гэтая пастанова была прынята з парушэннямі заканадаўства краіны і яна была адменена).

Місія
-----

### Размяшчэнне

У канцы жніўня 2003 года 250 балгарскіх салдат былі размешчаны на ваеннай базе ў горадзе Кербела, іх камандзір падпалкоўнік П. Марынаў быў прызначаны ваенным камендантам горада (раней знаходзіўся пад кантролем марской пяхоты ЗША). У канцы снежня тут былі сканцэнтраваны 500 польскіх і 500 балгарскіх салдат. 30 чэрвеня 2004 года на амерыканскім авіялайнеры «Боінг-737» з аэрадрома Плоўдзіва ў Кувейт перакінуты першыя 160 вайскоўцаў 3-га балгарскага пяхотнага батальёна, адкуль яны прыбылі ў Кербелу і падчас ратацыі асабістага складу 3 ліпеня 2004 года замянілі сабой вайскоўцаў 2-га балгарскага пяхотнага батальёна.

### Узбраенне

Першапачаткова на ўзбраенні кантынгенту знаходзіліся бронемашыны (БМП-23, БТР-60ПБ і БРДМ-2), аўтамабільная тэхніка, стралковая зброя (у асноўным, 7,62-мм аўтаматы Калашнікава і снайперскія вінтоўкі), асабісты склад атрымаў палепшаную экіпіроўку: КВ-радыёстанцыі «Harris» і партатыўныя УКХ-радыёстанцыі «Motorola» бронекамізэлькі, кеўларавыя каскі, накаленнікі і іншы рыштунак. 

У снежні 2005 года вайскоўцы 5-га пяхотнага батальёна на базе ў горадзе Дзіванія атрымалі першыя 350 адз. з замоўленых для кантынгенту бронекамізэлек «Burgmann».

У маі 2006 года на ўзбраенне пяхотнай роты ў лагеры «Asraf» перадалі ўзоры новай несмяротнай зброі (светлашумавыя гранаты М84 і страляючыя ірытантам пнеўматычныя вінтоўкі FN 303).

### Боесутыкненні

29 жніўня 2003 балгарскіх салдат у Кербеле абстралялі з гранатамёта, пацярпелых не было. Гэта была першая атака, зробленая супраць вайскоўцаў балгарскага кантынгенту ў Іраку.

27 снежня ў гэтым горадзе былі адначасова атакаваны вайсковая база «Індыя» ў паўночнай частцы Кербелы (на якой знаходзіліся балгарскія байцы), вайсковая база кааліцыйных войскаў у паўднёвай частцы горада (на якой знаходзіліся байцы Польшчы, Тайланда і ЗША) і паліцэйскі ўчастак (у якім акрамя паліцэйскіх знаходзіліся інструктары ЗША), чацвёртая замінаваная машына выбухнула каля будынка гарадской адміністрацыі. Вароты ваеннай базы «Індыя» пратараніў замініраваны бензавоз, які затым выбухнуў каля галоўнага будынка базы. У выніку, былі забіты шэсць вайскоўцаў кааліцыі (чатыры салдата Балгарыі і два салдата Тайланда), 7 іракскіх паліцыянтаў і 5 грамадзянскіх асоб. Яшчэ некалькі балгар атрымалі раненні. На наступны дзень ад атрыманых падчас атакі раненняў памёр пяты балгарскі салдат. Пасля атакі абстаноўка ў горадзе пагоршылася, балгарскія салдаты ўзялі пад кантроль галоўныя вуліцы і абсталявалі на іх блок-пасты.

У красавіку 2004 года абстаноўка ў зоне адказнасці балгарскага кантынгенту значна абвастрылася:

* 6 красавіка ля горада Насірыя пры абстрэле транспартнай калоны быў забіты супрацоўнік кампаніі СОМАТ, кіроўца грузавіка — грамадзянін Балгарыі Марыа Дзімітраў Манчаў.
* 26 красавіка была абстраляна аўтакалона, у якой знаходзілася аўтамашына прыбылага ў Ірак з візітам прэзідэнта Балгарыі Г. Пырванава, пацярпелых не мелася, але пасля здарэння ён вярнуўся ў Балгарыю. Разам з ім у Балгарыю на самалёце былі адпраўлены восем параненых салдат балгарскага кантынгенту.

Акрамя таго, яшчэ адзін балгарскі вайсковец быў забіты ў баі з баевікамі шыіцкіх узброеных фарміраванняў, яшчэ 1 вайсковец здзейсніў дысцыплінарную правіну і быў адпраўлены на радзіму, каб паўстаць перад ваенным судом, і яшчэ 9 вайскоўцаў адправілі ў Балгарыю па стане здароўя. У выніку, да пачатку чэрвеня 2004 года фактычная колькасць балгарскага кантынгенту ў Іраку скарацілася больш чым на 10% ад штатнай колькасці батальёна (485 чалавек).

4 сакавіка 2005 года ў горадзе Эд-Дзіванія вайскоўцы ЗША памылкова адкрылі агонь па балгарскіх салдатах, у выніку быў забіты сяржант балгарскай арміі. 15 чэрвеня ў 55 кіламетрах на паўднёвы ўсход ад Дзіваніі падчас наступальнай аперацыі «Operation White Shield» звалілася ў канал бронемашына БРДМ-2 балгарскага кантынгенту, у выніку два салдаты загінулі і яшчэ адзін быў траўмаваны.

### Вывад кантынгенту

Пасля бою ў Кербеле 27 снежня 2003 47 ваенных, якія праходзілі падрыхтоўку для адпраўкі ў Ірак, адмовіліся адправіцца туды. У красавіку 2004 года яшчэ 44 вайскоўцы балгарскага кантынгенту ў Іраку падалі рапарт аб вяртанні ў Балгарыю.

3 мая 2007 года міністр абароны Балгарыі паведаміў пра намер спыніць удзел краіны ў аперацыі ў Іраку, але ў сакавіку 2008 года ўрад Балгарыі зацвердзіў рашэнне аб працягу тэрміну знаходжання кантынгенту да канца снежня 2008 года.

У снежні 2008 года балгарская кантынгент быў канчаткова выведзены з Іраку.

Наступныя падзеі
----------------

14 снежня 2005 года «з мэтай павышэння магчымасцяў узброеных сіл краіны ў замежных аперацыях» ЗША перадалі Міністэрству абароны Балгарыі па праграме ваеннай дапамогі абсталяванне агульным коштам 1 млн.долараў (камп’ютары з праграмным забеспячэннем).

У ліпені 2006 года Міністэрства абароны прыняло рашэнне аб стварэнні навучальнага цэнтра для навучання балгарскіх салдат з улікам вопыту, атрыманага ў Іраку (у прыватнасці, правілах праверкі будынкаў і памяшканняў, дзеянняў пры трапленні ў засаду, навыкам выяўлення замаскіраваных мінна-выбуховых прылад і супрацьдзеянні нечаканым нападам праціўніка з выкарыстаннем замініраваных аўтамашын пад кіраваннем смяротнікаў).

У верасні 2014 года Балгарыя па праграме ваеннай дапамогі перадала іракскай арміі 1800 адз. стралковай зброі і 6 млн. боепрыпасаў з рэзерваў УС (агульным коштам 6 млн. леваў).

Гл. таксама
-----------

* Балгарскі ваенны кантынгент у Афганістане

Зноскі
------

1. ↑  «*За целия период на участие в операцията в Ирак — от 22.08.2003 г. до края на 2008 г. страната ни участва с 11 контингента с обща численост 3367 души. За издръжката, транспорта и оборудването на българските контингенти за периода на операцията в Ирак са изразходвани около 170 млн лв.*»  
Диян Моркин. Мисия «Ирак» — пълен провал за България// «Труд» от 20 декабря 2011 Архівавана 4 лістапада 2013.
2. 1 2  майор Ф. Саидов. Развёртывание многонациональных сил в Ираке // "Зарубежное военное обозрение", № 8 (677), 2003. стр.19-21
3. ↑  В Ирак отправлен второй болгарский батальон // NEWSRU.COM от 14 января 2004 г.
4. ↑  Болгария // "Зарубежное военное обозрение", № 10 (679), 2003. стр.77
5. ↑  Възнагражденията на военнослужещите, участващи в мироподдържащи операции, се регламентират с решенията за разрешаване на участие в операциите(недаступная спасылка) // официальный сайт правительства Болгарии от 17 мая 2016
6. ↑  Bulgarian troops attacked in Iraq // CNN от 29 августа 2003
7. 1 2  Edward Wongdec. Karbala transformed after suicide attacks // "The New York Times" от 28 декабря 2003
8. ↑  Болгария // "Зарубежное военное обозрение", № 7 (688), 2004. стр.73
9. ↑  Въоръжението на българските задгранични контингенти // "Българска армия" № 16041 от 8 февраля 2005
10. ↑  Работи се по осигуряване на бронежилетки за 2006 г. // "Българска армия" № 16260 от 21 декабря 2005
11. ↑  Армията прие на въоръжение несмъртоносни оръжия // "Българска армия" № 16354 от 11 мая 2006
12. 1 2 3  Происшествия // "Зарубежное военное обозрение", № 1 (682), 2004. стр.51
13. ↑  Attacks in Iraq leave 18 dead police station and 2 bases hit in southern city // "The Boston Globe" от 28 декабря 2003
14. 1 2 3  Болгария // "Зарубежное военное обозрение", № 6 (687), 2004. стр.71
15. ↑  Българският шофьор от СОМАТ е убит до град Насирия в Ирак Архівавана 7 красавіка 2014.
16. ↑  Bulgarian President's convoy hit in Iraq // UPI от 26 апреля 2004
17. ↑  Bulgarian soldier killed by U.S. mistake // UPI от 4 апреля 2005
18. ↑  Two Bulgarian soldiers die in Iraq // UPI от 4 апреля 2005
19. ↑  Bulgaria withdrawing troops from Iraq // UPI от 4 мая 2007
20. ↑  Bulgaria extends Iraq military commitment // UPI от 9 марта 2008
21. ↑  Оборудване за $1 млн. предоставиха САЩ на армията // "Българска армия" № 16256 от 15 декабря 2005
22. ↑  Сухопътните войски обособяват Център за подготовка за мисии // "Българска армия" № 16410 от 31 июля 2006
23. ↑  България прати оръжие на иракската армия // NOVA.BG (30 септември 2014)

Літаратура
----------

* Дончо Дойчев. На мисия в Ирак през 2006–2007 година // "Военен журнал", № 2, 2012. стр.119-126  (балг.)

Спасылкі
--------

* Ирак Архівавана 17 студзеня 2021. / официальный сайт объединенного командования силами вооружённых сил Болгарии

| ⛭Іракская вайна |
| --- |
| Храналогія | 
* Уварванне
* Акупацыя
* Міжканфесійны канфлікт
* Вывад амерыканскіх войск

 |
| Сілы | 

|  |  |
| --- | --- |
| **Міжнародная кааліцыя** | 
* Узброеныя сілы ЗША
* Узброеныя сілы Вялікабрытаніі
* ПВК «Blackwater»
* Балгарскі кантынгент
* Брыгада Плюс-Ультра
* Венгерскі кантынгент
* Сальвадорскі кантынгент
* Галандскі кантынгент
* Грузінскі кантынгент
* Дацкі кантынгент
* Італьянскі кантынгент
* Польскі кантынгент
* Украінскі кантынгент
* Японскі кантынгент

 |
| **Іракскія паўстанцы** | 
* Аль-Аўда
* Аль-Каіда ў Іраку
* Ансар аль-Іслам
* Армія адзінабожжа і джыхаду
* Армія пераможнай абшчыны
* Армія людзей накшбандзійскага ордэна
* Армія Махдзі
* Асаіб Ахль аль-Хак
* Баас
* Найвышэйшае камандаванне джыхаду і вызвалення
* Ісламская армія ў Іраку
* Ісламская дзяржава Ірак
* Катаіб Хезбала
* Рэвалюцыйная брыгада 1920
* Іракскі ХАМАС
* Джамаат Ансар аль-Суна

 |
| Іншыя | 
* Узброеныя сілы Ірака
* Арганізацыя Бадра
* Сыны Ірака
* Савет выратавання Анбара

 |

 |
| Галоўныя асобы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Кааліцыя | 
* Джордж Буш
* Барак Абама
* Дональд Рамсфелд
* Томі Фрэнкс
* Джон Абізаід
* Рыкарда Санчэс
* Джордж Кейсі
* Дэвід Петрэус
* Рэйманд Адзіерна
* Джэймс Мэціс
* Томас Мец
* Джэймс Конвей
* Тоні Блэр
* Гордан Браўн
* Дэвід Кэмеран
* Андэрс Фог Расмусен
* Крыс Кайл
* Джэсіка Лінч

 |
| Урад Садама | 
* Садам Хусейн
* Удэй Хусейн
* Кусей Хусейн
* Алі Хасан аль-Маджыд
* Ізат ад-Дуры
* Таха Ясін Рамадан
* Барзан Ібрагім ат-Тыкрыці

 |
| Новы ўрад | 
* Масуд Барзані
* Нуры аль-Малікі
* Абдул Сатар Бузай Аль-Рышаві
* Ахмед Абу Рыша
* Хадзі аль-Амеры
* Фазаль Аль-Гаўд

 |
| Паўстанцы | 
* Муктада ас-Садр
* Абу Мусаб аз-Заркаві
* Каіс аль-Хазалі
* Абу Аюб аль-Масры
* Абу Умар аль-Багдадзі
* Абу Сулейман
* Фараж Ахмад Нажмудзін
* Абдула аль-Джанабі
* Абу Дуа
* Махамед Юніс аль-Ахмед
* Снайпер Джуба

 |

 |
| Інцыдэнты | 
* Абстрэл калоны расійскіх дыпламатаў
* Абстрэл журналістаў у Багдадзе
* Забойствы ў Фалуджы
* Катаванні зняволеных у турме Абу-Грэйб
* Засада ў Эль-Фалуджы
* Масавае забойства ў Мукарадзібе
* Масавае забойства ў Хадзіце
* Забойства ў Махмудзіі
* Выкраданне расійскіх дыпламатаў
* Багдадскі авіяўдар
* Інцыдэнт з «Блэкуотэрам» у Багдадзе

 |
| Іншыя аспекты | 
* Антываенныя пратэсты
* Людскія страты
* Тэрарыстычныя акты
* Іракскае дасье
* Даклад Тагубы
* Іракская калода
* Трыбунал над Садамам Хусейнам
* Пакаранне смерцю Садама Хусейна
* Пурпурная рэвалюцыя

 |