**Ільновалакно** — прадукцыя для вытворчасці нітак і тканін на тэкстыльнай вытворчасці.

Доўгае льновалакно
------------------

Даўжыня доўгага валакна вагаецца ад 45 да 80 см.

### Выраб

Механічная апрацоўка лёну ў музеі пад адкрытым небам  (руск.) (бел. Рашэйдар-хоф  (руск.) (бел. у Концы  (укр.) (бел.: абмінанне на церніцы, трапанне, часанне
Сцёблы лёну выдзіраюць з каранямі з зямлі. Пасля гэтага іх замочваюць і апрацоўваюць на трапальных машынах для атрымання валакна. Да распаўсюджвання машын сцёблы лёну здрабнялі і трапалі  (укр.) (бел. ручным прыстасаваннем — церніцай  (укр.) (бел.. Атрыманае валакно апрацоўваецца часаннем  (укр.) (бел.: цяпер на часальных машынах, у былыя часы — з дапамогай часалак. Атрыманую сыравіну называюць кужалем  (укр.) (бел. адходы — кастрой і пакуллем  (укр.) (бел..

### Прымяненне

Ільновалакно выкарыстоўваецца для вытворчасці шляхам мокрага прадзення пражы высокіх нумароў, якая выкарыстоўваецца для вытворчасці тканін: сталова-бялізнавых, брызентавых, тэнтавых і гарнітурных.

Падрыхтаваны кужаль прадуць  (укр.) (бел. на прадзільных машынах, у даўніну — на ручных прасніцах і механічных калаўротах. Сучаснае безвераценнае пнеўматычнае прадзенне дазваляе вырабляць пражу на высокіх хуткасцях і на бабінах вялікай ёмістасці, якая не патрабуе перамоткі.

Для вытворчасці тканін выкарыстоўваюцца аўтаматычныя ткацкія станкі  (укр.) (бел. да распаўсюджвання іх ткалі ўручную, з дапамогай ручных станкоў — кросен.

### Параметры якасці

Доўгае ільняное валакно ў залежнасці ад якасці падзяляюць на нумары 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 18, 20, 22 і 24.

Якасць валакна вызначаецца тым, якой трываласці і лінейнай шчыльнасці можна вырабляць з яго пражу. А гэта ў сваю чаргу залежыць ад шэрагу уласцівасцяў валакна, якія вызначаюць яго прадзільную здольнасць. Асноўнымі з іх з’яўляюцца трываласць, тонкасць і гнуткасць (мяккасць).

#### Трываласць

Трываласць валакна — найважнейшы паказчык яго якасці.

#### Тонкасць

Чым танчэй валакно, тым больш тонкая пража можа быць з яго выраблена і тым трывалей яна будзе.

#### Гнуткасць

Гнуткасць валакна вызначае яго прадзільную здольнасць: гнуткае, мяккае валакно ў адрозненне ад жорсткага пры апрацоўцы лёгка паддаецца шматлікім выгібам і скрутам, не губляючы трываласці. Вырабы з гнуткага валакна больш даўгавечныя, чым з жорсткага.

Кароткае льновалакно
--------------------

Кароткае ільняновалакно ў залежнасці ад паказчыкаў якасці падпадзяляюць на пяць нумароў — 8, 6, 4, 3 і 2 у адпаведнасці з патрабаваннямі названымі ў табліцы. Даўжыня валакна вагаецца ад 10 да 50 см.

### Атрыманне

Атрыманне валакна для яго далейшага выкарыстання ў тэкстыльнай, машынабудаўнічай, будаўнічай або іншых галінах прамысловасці вырабляецца на прадпрыемствах першаснай апрацоўкі шляхам праміну на мялцы і трапанні на трапальнай машыне.

### Прымяненне

Кароткае льновалакно выкарыстоўваецца для вытворчасці пражы нізкіх нумароў метадам сухога прадзення. Выкарыстоўваецца для вытворчасці мяшковых  (укр.) (бел. тарных і брызентавых тканін. Нізкагатункавае кароткае валакно выкарыстоўваецца для вытворчасці нятканых матэрыялаў  (руск.) (бел. якія маюць вельмі шырокае прымяненне, а таксама для вытворчасці паперы і іншага.

Нятканыя матэрыялы
------------------

Нятканыя матэрыялы з ільновалакна выкарыстоўваюцца для цепла- і гукаізаляцыі ў будаўніцтве (цёплы лінолеум, уцяпленне вонкавых дзвярэй і дахаў, уцяпленне трубаправодаў); у сельскай гаспадарцы і дарожным будаўніцтве для ўмацавання схілаў, пакрыццяў у якасці геатэкстылю  (укр.) (бел. ёмістасцяў для каранёў саджанцаў дрэў і кустоў, для фарміравання травянога покрыва і інш.; як армавальны і гукаізаляцыйны кампанент кампазітных палімерных матэрыялаў, якія шырока выкарыстоўваюцца ў аўтамабілебудаванні, суднабудаванні і іншых галінах машынабудавання; у мэблевай прамысловасці: для абіўкі і адзежнай ваты, у тым ліку падкладкі для футра і інш.

Іншыя застасаванні
------------------

Сыравіна з ільновалакна таксама выкарыстоўваецца для вытворчасці паперы, у тым ліку банкнотнай і цыгарэтнай.

Частка валакна з ільносаломы можа быць выкарыстана для вытворчасці шпагату  (укр.) (бел. і грубых мяшковых тканін  (укр.) (бел. аднак у цяперашні час такое выкарыстанне становіцца эканамічна нявыгадным. Як і іншыя лубяныя валокны, ільновалакно выкарыстоўваецца ў кампазітных  (укр.) (бел. армаваных матэрыялах у машынабудаванні, а таксама для вытворчасці аконных рам (для прадухілення ўзгарання  (укр.) (бел. яны павінны мець пакрыццё з поліакрылавага пластыка і хуткасохлы фіксатар).

Таксама гэта валакно выкарыстоўваецца для вытворчасці катанізаванага валакна. Валакно можа ўжывацца для сантэхнічных мэтаў. Яго таксама выкарыстоўваюць для вырабу дэталяў з пластмасавых кампазіцый для кузаваў аўтамабіляў, самалётаў, судоў, вагонаў.

У культуры
----------

Вядомая казка чэшскага пісьменніка Эдуарда Пецішкі  (руск.) (бел. «Як краток атрымаў штаны» (*Jak krtek ke kalhotkám eklym*) (ілюстрацыі Здэнека Мілера). У ёй у папулярнай і цікавай форме распавядаецца пра працэс вырабу льнянога палатна: матэрыял для пашыву штаноў здабывае казачны персанаж — Краток. У апавяданні яму дапамагаюць розныя жывёлы, якія звязаны з этапамі вытворчасці бялізны: жаба дапамагае Кроціку мачыць лён, белы бусел — з церці сцёблы, вожык — часаць, павукі — з прасці, мурашкі — ткаць. У 1957 годзе па гэтым сюжэце быў зняты аднайменны мультфільм — ён стаў першым у серыі мультфільмаў пра прыгоды Кратка.

Зноскі
------

1. ↑  Лён, 2009, с. 85-86
2. 1 2  В. В. Живетин, Л. Н. Гинзбург, А. И. Рыжов Лен вчера, сегодня, завтра / Москва, ИПО «Полигран», 1995.- С.126
3. ↑  Миллер З. Герцикова И. Петишка Э. «Как кроту штанишки сшили и другие истории». — Прага: Артия, 1983

Літаратура
----------

* Лён (руск.) / сост. Л. В. Ловчая; под общ. ред. И. А. Голуба; худож. В. В. Котович. — Минск: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2009. — 168 с.: ил..

| ⛭Лён (*Linum*) |
| --- |
| Віды | 
* *L. austriacum*
* *L. catharticum*
* *L. flavum*
* *L. grandiflorum*
* *L. hirsutum*
* *L. hypericifolium*
* *L. nervosum*
* *L. perenne*
* *L. tenuifolium*
* *L. ucranicum*
* *L. usitatissimum*

 |
| Сарты лёну | Спіс сартоў лёну |
| Часткі расліны і іх выкарыстанне | 
Сцябло
Салома
Насенне
Ільняное вотруб’е
Ільняное насенне  (англ.) (бел.
Ільняны алей
Ільняны жмых
Ільняны шрот
 |
| Этапы апрацоўкі | 
* Ільновалакно
* Катанізаванае валакно  (чэшск.) (бел.
* Льняная тканіна
	+ палатно
	+ трыкатаж

 |
| Шкоднікі і хваробы | 
* Спіс матылёў, якія харчуюцца на лёне
* Спіс захворванняў лёну

 |
| Вырошчванне і экспарт | 
* Спіс краін па вырошчванні лёну
* Спіс краін па экспарту лёну
* Бельгійскі лён  (англ.) (бел.
* Ірландскі лён  (англ.) (бел.

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNE: XX555249 · GND: 4154515-1 · NKC: ph115105 |