recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Чорныя Браты** (руск.: Чёрные Братья) — астравы ў Вялікай градзе Курыльскіх астравоў. Адміністрацыйна ўваходзяць у склад Сахалінскай вобласці Расіі. Плошча — 33,8 км².

Геаграфія і прырода
-------------------

Архіпелаг мае вулканічнае паходжанне і складаецца з трох астравоў (Чырпой, Брат-Чырпоеў і Марская Выдра) і скал. На востраве Чырпой знаходзяцца актыўныя вулканы Чорнага (691 м) і Сноу (396 м). Вулкан Чорнага вывяргаўся ў 1712 і 1857 гг. а вулкан Сноу — у 1811, 1879, 1960, 1982 гг. Берагі скалістыя. Крыніц пітной вады няма.

Расліннасць прадстаўлена пераважна хмызнякамі і травамі.

Астравы насяляюць некалькі відаў птушак, грызуны, лісы, ластаногія.

Гісторыя
--------

Да прыходу японцаў і рускіх Чорныя Браты былі населены айнамі. На іх мове астравы называліся *Чылі-а-лі* па назве адной з марскіх птушак. У 1644 г. яны былі ўпершыню апісаны японцамі, а ў 1770 г. даследаваны рускімі казакамі на чале з сотнікам Чорным, імя якога пазней атрымалі.

У 1875—1945 гг. Чорныя Браты ўваходзілі ў склад Японіі. Айны былі пераселены японцамі на поўдзень Курыльскіх астравоў. На Чорных Братах праводзіліся вопыты па развядзенню ліс.

У 1946 г. афіцыйны далучаны да Расійскай федэрацыі.

Зараз астравы ненаселены.

Зноскі
------

1. ↑  Острова «Черные братья»

Спасылкі
--------

* Острова Чёрные Братья, Курильские острова (Сахалинская Область) Архівавана 26 чэрвеня 2014.
* 北の自然と野生

| ⛭Курыльскія астравы |
| --- |
| *Вялікая Курыльская града* | 

|  |  |
| --- | --- |
| *Паўночная група* | Атласава · Шумшу · Парамушыр · Анцыферава · Маканрушы · Анекатан · Харымкатан · Чырынкатан · Экарма · Шыяшкотан |
| *Сярэдняя група* | Райкоке · Матуа · Расшуа · *а-вы Ушышыр* (Рыпанкіча · Янкіча) · Кетой · Сімушыр · Броўтана · *а-вы Чорныя Браты* (Чырпой · Брат-Чырпоеў) |
| *Паўднёвая група* | Уруп · Ітуруп · Кунашыр |

 |
| *Малая Курыльская града* | Шыкатан · Палонскага\* · *а-вы Асколкі*\* · Зялёны\* · Танфільева\* · Юрый\* · *а-вы Дзёміна*\* · Анучына\* |
| **\***астравы, таксама вядомыя пад агульнай назвай Хабамаі |
**Востраў Зялёны** (руск.: Зелёный, яп.: 志発島) — востраў у Малой градзе Курыльскіх астравоў. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Сахалінскай вобласці Расіі. На востраў таксама прэтэндуе Японія. Плошча — 58,72 км².

Зялёны — другі па памерах востраў Малой Курыльскай грады пасля Шыкотана. Знаходзіцца ў 39 км на паўднёвы захад ад Шыкотана, 44 км на паўднёвы ўсход ад Кунашыра, 26 км на паўночны ўсход ад Хакайда, у 1029 км ад Токіа, у 7119 км ад Масквы, 7724 км ад Мінска. Даўжыня з поўначы на поўдзень — 9,95 км. Найбольшая шырыня з захаду на ўсход — 11,6 км.

Востраў мае вулканічнае паходжанне. Паверхня плоская, пакрытая травянымі лугамі, балотамі, ёсць некалькі азёр. Будова рэльефу больш блізкая да паўночна-заходняга ўзбярэжжа Хакайда, чым да астравоў Вялікай Курыльскай грады. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што ў мінулым ён мог быць працягам Хакайда. Ля ўзбярэжжа шмат пясчаных водмеляў, якія перашкаджаюць плаванню марскіх суднаў. На паўднёвым усходзе — доўгі пясчаны пляж.

Клімат марскі ўмераны. Лета прахалоднае, з частай смугой. Зіма з частымі снегападамі. У кастрычніку і лістападзе дзьмуць моцныя паўночныя вятры.

Востраў Зялёны з’яўляецца часткай прыроднага заказніка «Малыя Курылы».

Айны былі першымі насельнікамі Зялёнага. Яны называлі востраў *Лісбоа* або «месца нерасту ласося». У XVIII ст. даследаваны японскімі і расійскімі экспедыцыямі. У 1875—1945 гг. уваходзіў у склад Японіі, але большасць насельніцтва працягвалі складаць айны.

У 1945 г. заняты савецкімі войскамі і пазней уключаны ў склад РСФСР. Тубыльцы-айны перасяліліся ў Японію. Некаторы час на Зялёным знаходзілася паселішча савецкіх памежнікаў Зялёны. У нашы дні востраў ненаселены.

Увесну 1983 г. амерыканская авіяцыя правяла незапланаваныя вучэнні каля вострава Зялёны, якія згодна савецкім памежнікам, суправаджаліся бамбакіданнямі. Увосень 1983 г. савецкім ваенным лётчыкам над Зялёным быў збіты паўднёвакарэйскі пасажырскі самалёт.

Спасылкі
--------

* Навигационное описание
* Александр КОТЛОБОВСКИЙ, Горячее небо холодной войны
* 歯舞群島の志発島
* 志発島 Архівавана 10 лютага 2013.

| ⛭Курыльскія астравы |
| --- |
| *Вялікая Курыльская града* | 

|  |  |
| --- | --- |
| *Паўночная група* | Атласава · Шумшу · Парамушыр · Анцыферава · Маканрушы · Анекатан · Харымкатан · Чырынкатан · Экарма · Шыяшкотан |
| *Сярэдняя група* | Райкоке · Матуа · Расшуа · *а-вы Ушышыр* (Рыпанкіча · Янкіча) · Кетой · Сімушыр · Броўтана · *а-вы Чорныя Браты* (Чырпой · Брат-Чырпоеў) |
| *Паўднёвая група* | Уруп · Ітуруп · Кунашыр |

 |
| *Малая Курыльская града* | Шыкатан · Палонскага\* · *а-вы Асколкі*\* · Зялёны\* · Танфільева\* · Юрый\* · *а-вы Дзёміна*\* · Анучына\* |
| **\***астравы, таксама вядомыя пад агульнай назвай Хабамаі |
**Астраўны менталітэт** — уяўленне аб адасобленых супольнасцях, якія лічаць сябе выключнымі або праўзыходнымі астатні свет. Гэтае паняцце наўпрост адносіцца не да вострава ці іншага геаграфічна абмежаванага грамадства, а да культурнай, маральнай ці ідэалагічнай перавагі супольнасці або чалавека, якім бракуе сацыяльнага кантакту з навакольным светам. Астраўны менталітэт можа выдзяляцца абмежаванасцю мыслення, невуцтвам або адкрытай варожасцю ў адносінах да любога артэфакта (канцэпцыі, ідэалогіі, ладу жыцця, віду мастацтва і г. д.), што паходзіць з-за межаў геаграфічнай вобласці, населенай грамадствам.

Тэрмін таксама выкарыстоўваецца ў некаторых псіхалагічных даследаваннях, каб апісаць людзей, якія не любяць іншых ці маюць складанасці ў адносінах з імі, а затым жывуць як адзіночкі, нібы астравы ў моры. Такія людзі могуць пачувацца непаўнавартаснымі, напалоханымі і самотнымі.

Гл. таксама
-----------

* Абложны менталітэт[en]
* Вынайдзена не намі[en]
* Галапагоскі сіндром[en]
* Групавое мысленне[en]
* Нацыянальная выключнасць[en]
* Святло для народаў[en]
* Штэтл[en]
* Этнацэнтрызм[en]

Спасылкі
--------

на расейскай мове
* Островная психология и её влияние на англичан
* Лондону мешает островной менталитет

на ангельскай мове
* Israel and Pacific republics, united by an island mentality
* Desert the island mentality
* Ditch the island mentality
**Даўжа́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Віцебскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Вугалок.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Лосвідскага раёна Віцебскай акругі БССР. Цэнтр — маёнтак Доўжа. З 29 кастрычніка 1924 года ў Кузняцоўскім раёне, з 26 сакавіка 1927 года ў складзе Віцебскага раёна. У 1927 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Вугалок. Пасля скасавання акруговай сістэмы з 26 ліпеня 1930 года ў Віцебскім раёне БССР. 15 лютага 1931 года сельсавет уключаны ў гарадскую рысу Віцебска. З 27 ліпеня 1937 года ў складзе адноўленага Віцебскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Бараўлянскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Андрэй Нэстасэ** (малд.: Andrei Năstase; нар. 6 жніўня 1975, Мындрэшць, Целянешцкі раён, Малдаўская ССР, СССР) — малдаўскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Старшыня партыі Платформа «Годнасць і праўда».

Біяграфія
---------

З 1992 па 1993 гг. вучыўся на гісторыка-геаграфічным факультэце Універсітэта Штэфана Вялікага ў Сучаве (Румынія). У 1997 г. скончыў юрыдычны факультэт Яскага ўніверсітэта. З 1997 па 2000 гг. працаваў пракурорам, а з 15 лістапада 2002 г. мае ліцэнзію адваката.

У пачатку 2015 г. разам з іншымі грамадскімі дзеячамі заснаваў Платформу «Годнасць і праўда». Прымаў актыўны ўдзел у пратэстах 2015—2016 гг. У снежні 2015 г. разам з часткай членаў Платформы «Годнасць і праўда» далучыўся да Партыі «Народная сіла» (PFP), а на пазачарговым з’ездзе Партыі «Народная сіла» 13 снежня партыя была пераіменавана ў Партыю "Платформа «Годнасць і праўда», а Андрэй Нэстасе быў абраны старшынёй партыі.

У другім туры датэрміновых выбараў главы Кішынёва набраў 52,57 % галасоў выбаршчыкаў апярэдзіўшы прадстаўніка прапрэзідэнцкай Партыі сацыялістаў Івана Чэбана (47,43 %). Вынікі выбараў былі скасаваныя з-за парушэнняў.

Зноскі
------

1. ↑  Andrei NASTASE //
2. ↑  Cine organizază protestul din centrul Chişinăului? Liderii Platformei DA şi istoria organizaţiei Adevărul.md, 10 septembrie 2015
3. ↑  Figuri cunoscute ale protestelor de la Chişinău: Andrea Năstase Europa Liberă, 11.09.2015
4. ↑  Liderii de opinii au lansat Платформа Civică Demnitate şi Adevăr «DA» ZdG, 24.02.2015.
5. ↑  Платформа DA fuzionează cu Partidul Forţa Poporului Архівавана 17 ліпеня 2018. Unimedia.info, 11 decembrie 2015
6. ↑  Andrei Nastase, noul preşedinte al Partidului Politic Demnitate şi Adevărdin Republica Moldova, mediafax.ro

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no2021028697 · VIAF: 34161573518704521601 |
Супрацоўніцтва паміж Малдовай і НАТА пачалося яшчэ ў 1992 годзе, яна далучылася да Савета паўночнаатлантычнага супрацоўніцтва, перайменаванага ў Савет еўраатлантычнага партнёрства ў 1997 годзе. Савет аб’ядноўвае 50 краін у рамках шматбаковага форуму, які забяспечвае працэс дыялогу і кансультацый па пытаннях палітыкі і бяспекі сярод краін-членаў НАТА і краін-партнёраў. СЕАП з’яўляецца агульнай палітычнай структурай, у рамках якой развіваецца супрацоўніцтва паміж НАТА і краінамі-партнёрамі на Еўраатлантычным прасторы, а таксама двухбаковыя адносіны паміж НАТА і асобнымі краінамі-партнёрамі, якія ўдзельнічаюць у праграме «Партнёрства дзеля міру». І адразу ж у 1994 годзе Малдова далучаецца да Партнёрства дзеля міру.

 Члены і партнёры НАТА ў Еўропе
       Члены НАТО
      План дзеянняў членства
      Індывідуальны партнёрскі план
      Партнёрства дзеля міру
НАТА і Рэспубліка Малдова актыўна супрацоўнічаюць у розных сферах і ўвесь час паглыбляюць практычнае супрацоўніцтва. Індывідуальны план партнёрства Рэспубліка Малдова — НАТА падпісаны 19 мая 2006. Ключавой мэтай механізму з’яўляецца ўмацаванне палітычнага дыялогу і кансультацыі паміж НАТА і Рэспублікай Малдова з мэтай забеспячэння супрацоўніцтва для заахвочвання і падтрымкі ўнутраных і знешніх умоў для прасоўвання дэмакратычных рэформаў. У рамках гэтага пашыранага дыялогу Малдова атрымала магчымасць абмеркаваць і зацвердзіць жаданне і здольнасць ажыццяўляць асноўныя прынцыпы ўнутранай і знешняй палітыкі, выкладзеныя ў Рамачным дакуменце Партнёрства дзеля міру і ў дакуменце Савета еўраатлантычнага партнёрства. Індывідуальны план партнёрства Рэспубліка Малдова — НАТА складаецца з чатырох асноўных раздзелаў:

* Палітычныя праблемы і праблемы бяспекі;
* Ваенныя і абарончыя праблемы;
* Інфармаванне грамадскасці, навука і планаванне надзвычайных сітуацый;
* Адміністрацыйныя аспекты, абарона інфармацыі і рэсурсаў, якія змяшчаюцца ў дзвюх асобных частках: асноўныя палітычныя мэты рэфармавання Рэспублікі Малдова і вобласці рэфармавання, якія з’яўляюцца прадметам кансультацый.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Обальскі сельсавет.
 
**О́бальскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мехаўскага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Обаль.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Асіпоўскі сельсавет** у складзе Езярышчанскага раёна Віцебскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Асіпова. З 12 кастрычніка 1929 года ў Гарадоцкім раёне Віцебскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы з 26 ліпеня 1930 года ў Гарадоцкім раёне БССР. 5 снежня 1931 года сельсавет перайменаваны ў Обальскі, цэнтр перанесены ў вёску Обаль. З 12 лютага 1935 года ў складзе новаўтворанага Мехаўскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Віраўлянскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рабаў.
**Канстанцін Паўлавіч Рабаў** (24.04(07.05).1910 — ?) — беларускі ўрач, спецыяліст у галіне гісталогіі і цыталогіі. Доктар медыцынскіх навук, прафесар (1960).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Данецку ў сям’і рабочага. Скончыў школу 2-й ступені, 1927, агранамічны факультэт Сельскагаспадарчага інстытута ў Новачаркаску Растоўскай вобласці, 1931. Выкладчык біялогіі ў школе калгаснай моладзі ў Манычы Растоўскай вобласці, 1932—1933; выкладчык біялогіі гідрамеліярацыйнага тэхнікума ў Новачаркаску, 1933—1935. Асістэнт кафедры біялогіі Вышэйшай сельскагаспадарчай школы пры Наркамземе РСФСР у Новачаркаску, 1935—1937; аспірант кафедры гісталогіі і эмбрыялогіі Зоаветэрынарнага інстытута ў Новачаркаску, 1937—1939.

Асістэнт кафедры гісталогіі Самаркандскага медыцынскага інстытута, 1939—1941; прысуджана вучоная ступень кандыдата біялагічных навук, 1940; асістэнт кафедры гісталогіі медыцынскага інстытута ў Душанбэ, 1941—1943; асістэнт кафедры гісталогіі Іванаўскага медыцынскага інстытута, 1943—1947, адначасова студэнт Іванаўскага медыцынскага інстытута, 1943—1946; прысвоена вучонае званне дацэнта, 1945. Дацэнт кафедры гісталогіі Вінніцкага медыцынскага інстытута, 1947—1950; загадчык курса, кафедрай гісталогіі Ужгарадскага ўніверсітэта, 1950—1961; прысуджана вучоная ступень доктара медыцынскіх навук, 1960; зацверджаны ў вучоным званні прафесара, 1960.

Загадчык кафедры гісталогіі і эмбрыялогіі Івана-Франкоўскага медыцынскага інстытута, 1961—1963; кіраўнік ЦНДЛ Мінскага медыцынскага інстытута, 1963—1970.

Выконваў абавязкі загадчыка кафедры гісталогіі і эмбрыялогіі Мінскага медыцынскага інстытута, 1970—1971; прафесар кафедры біялогіі Мінскага медыцынскага інстытута, 1971—1972; прафесар кафедры анатоміі і фізіялогіі Мінскага педагагічнага інстытута, 1972—1985.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑  Рябов, Константин Павлович (доктор медицинских наук; род. 1910)  (руск.)
3. 1 2 3 4  Рябов Константин Павлович (24.04(07.05).1910—) Архівавана 3 снежня 2022.  (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 13. — Мінск, 2001.
* Заведующие кафедрами и профессора Минского медицинского института (1921—1996) : биографический справочник / Н. Ф. Змачинская, М. В. Мальковец, А. Н. Пересада. — Минск, 1999.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-177994 |
**Луганскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт** (укр.: Луганський державний медичний університет) — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова медыцынскага профілю, якая з 2014 года часова знаходзіцца ў горадзе Рубіжнэ.

Гісторыя
--------

Загад Урада УССР аб адкрыцці ў Луганску другога ў Данбасе медыцынскага інстытута быў падпісаны 6 мая 1956 года. Афіцыйнае адкрыццё інстытута адбылося 1 верасня 1956 года на плошчы перад вучэбна-адміністрацыйным корпусам на вул. Абароннай 1 у прысутнасці студэнтаў 1 і 2 курсаў і выкладчыкаў. Станам на 1 верасня 1956 года ў інстытуце было 40 выкладчыкаў. Дырэктарам інстытута стаў Вашчанка І. Д. ён жа — галоўны лекар Луганскай абласной бальніцы, заслужаны лекар Украіны. На пасаду намесніка дырэктара па вучэбнай і навуковай працы быў прызначаны загадчык дацэнта кафедры мікрабіялогіі Павяліца Ф. Д.

13 кастрычніка 2014 года ў сувязі з баявымі дзеяннямі Луганскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт быў часова эвакуяваны з Луганска ў Рубіжнэ.

Апісанне
--------

Да эвакуацыі ў 2014 годзе ўніверсітэта ў Рубіжнэ ён уяўляў сабой вучэбна-навукова-лячэбны комплекс, які ўключаў у сябе медыка-біялагічны ліцэй-інтэрнат, гімназію, навучальныя класы ў аддаленых раёнах вобласці, шэсць факультэтаў. Ва ўніверсітэце вучылася амаль 3000 студэнтаў, сярод якіх замежнікі больш чым з 30 краін свету. На факультэтах працавалі 40 кафедраў, з іх — 22 клінічныя і 18 тэарэтычныя. Паслядыпломная адукацыя ажыццяўлялася на факультэце паслядыпломнай адукацыі, дзе функцыянавалі 6 кафедр. Ва ўніверсітэце працавала 400 выкладчыкаў, сярод іх 76 дактароў навук, прафесараў, 288 кандыдатаў навук, дацэнтаў, 9 заслужаных дзеячаў навукі і тэхнікі і адзін заслужаны работнік народнай адукацыі Украіны, 5 лаўрэатаў Дзяржаўнай прэміі Украіны.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Луганський медуніверситет переїжджає до Рубіжного, - ОДА. (укр.)
3. ↑  Кафедры эвакуируемого Луганского медуниверситета распределили по 4 городам. (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйны сайт універсітэта (укр.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 62257733 |
**Цвярскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт** (руск.: Тверской государственный медицинский университет) — вышэйшая навучальная ўстанова ў г. Цвер. У 1920 годзе ў Петраградзе быў створаны інстытут грамадскага зубалячэння. У 1927 годзе ён быў ператвораны ў Ленінградскі навукова-практычны стаматалагічны інстытут, а ў 1935 годзе — у Ленінградскі стаматалагічны інстытут. У 1954 годзе ён быў пераведзены ў горад Калінін, і на яго базе ўзнікла Цвярская дзяржаўная медыцынская акадэмія.

У сакавіку 2015 года акадэмія была перайменаваная ва ўніверсітэт.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | VK |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 5988 0399 · LCCN: nr2005024710 · VIAF: 151742411 |
**Беларусь мае быць беларускай** — патрыятычны заклік-спокліч, скіраваны на абуджэнне нацыянальна-грамадзянскіх пачуццяў, кансалідацыю беларусаў ў абарону свабоды, незалежнасці сваёй краіны, роднай мовы, усёй нацыянальнай культуры.

Гісторыя
--------

Упершыню спокліч «*Беларусь мае быць беларускай*» стаў шырока вядомым ўлетку 2015 года, з-за крымінальнай справы, заведзенай на суполку анархістаў (Максім Пякарскі, Вадзім Жэромскі і Вячаслаў Касінераў) з ініцыятывы «Пошуга», якія намалявалі графіці з гэткім споклічам на сцяне закінутага будынка былой вайсковай часці. Таксама яны намалявалі на плоце той жа часткі спокліч «*Рэвалюцыя сьвядомасьці, яна ўжо ідзе...*» і расфарбавалі білборд з міліцыянтамі. Гэткія ўчынкі былі класіфікаваныя як:

> *Наўмысныя дзеянні, якія суправаджаліся пашкоджаннем чужой маёмасці, нявысветленымі асобамі, якія груба парушылі грамадскі парадак і выразілі відавочную непавагу да грамадства.*
> 
> 

11 жніўня 2015 года адбыліся ператрусы ў падозраных, а прысуд быў вынесены ў студзені 2016 года, удзельнікі суполкі мусілі агулам выплаціць штраф у 120 базавых велічынь.

У студзені 2019 года актывісты Руху «За Свабоду» з Гомеля праехаліся па шасці гарадах Беларусі з раздачай кубкаў з выявай пагоні з мэтаю, паказаць, што:

> *Беларусь мае быць беларускай, тут няма месца для „рускага свету".*
> 
>

У мастацтве
-----------

У 2014 годзе крама «LSTR Adziennie» выпусціла серыю цішотак са споклічам «*Беларусь мае быць беларускай*».

У 2015 годзе спокліч быў намаляваны анархістамі з «Пошуга» як частка графіці, што стала адной з прычын іхняга пакарання.

У 2017 годзе было апублікаванае відэа з песняй невядомага сябры «Пошуга», датаванае 2015 годам. Песня пачынаецца словамі «*Беларусь мае быць беларускай*».

Зноскі
------

1. ↑  Прававое абгрунтаванне пазіцыі «Вясны» па крымінальнай справе Мікіты Емяльянава і Івана Комара
2. ↑  «Беларусь мае быць беларускай» — графіці да 9 мая ў Мінску
3. ↑  За графіці «Беларусь мае быць беларускай» затрыманыя тры чалавекі, ім можа пагражаць да 6 гадоў зняволення
4. ↑  Актывісты з Гомеля зладзілі паездку па Беларусі з раздачай кружак з Пагонямі, а таксама адвезлі дапамогу хвораму актывісту з Салігорску. Галоўнай мэтай, кажа сябра Руху «За Свабоду» Барыс Анікееў, было паказаць, што ў Беларусі няма месца «рускаму свету».(недаступная спасылка)
5. ↑  Лангсліў «Беларусь мае быць беларускай» з Двупагоняй. Кошт 300.000 руб.
6. ↑  БЕЛАРУСЬ МАЕ БЫЦЬ БЕЛАРУСКАЙ. ПОШУГ. 2015

Спасылкі
--------

* Прысуд за надпіс «Беларусь мае быць беларускай» пакінуты ў сіле
**Музей цясніны Алдувай** (англ.: Olduvai Gorge Museum) адкрыты ў 1970 годзе археолагам Мэры Лікі для таго, каб прадставіць наведвальнікам магчымасць азнаёміцца з важнымі для антрапалогіі адкрыццямі, зробленымі ў цясніне Алдувай. Пазней дадаліся экспанаты і з размешчаных ў 25 кіламетрах на поўдзень раскопак у мясцовасці Лаэтолі.

Аб музеі
--------

Музей размешчаны на тэрыторыі запаведніка Нгорангора.

Экспазіцыі музея прысвечаны знойдзеным у наваколлях касцям продкаў сучаснага чалавека, а таксама фрагментам шкілетаў вымерлых жывёл. Цэлая зала адведзена для адбіткаў ног старажытных людзей.

У 1998 годзе інфраструктура музея была абноўлена.

Галерэя
-------

* Цясніна Алдувай 2011Цясніна Алдувай 2011
* Уваход у музейУваход у музей
* Інтэр'ер музеяІнтэр'ер музея
* Інтэр'ер музеяІнтэр'ер музея

Зноскі
------

1. 1 2  Olduvai Museum in Tanzania (англ.).  The Getty Conservation Institute. Праверана 15 сакавіка 2014. (англ.)
2. ↑  Oldupai Gorge & Laetoli (англ.)(недаступная спасылка).  Ngorongoro Conservation Area Authority. Архівавана з першакрыніцы 26 сакавіка 2014. Праверана 15 сакавіка 2014.  (англ.)
Іван Кулікоў. Пастушок. 1909
Пастух авечак у Патагоніі
**Пастух** — чалавек, які пасе жывёлу. Добры пастух не толькі добра ведае час і месца пасьбы, але і правілы догляду жывёлы, умее аказваць першую дапамогу пры захворваннях і г. д.

У залежнасці ад краіны пастухі маюць сваю культурна-моўную спецыфіку і назву, напрыклад каўбой у ЗША, чабан у на поўдні Расіі, ва Украіне і у краінах Сярэдняй Азіі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11931658p · GND: 4159960-3 · LCCN: sh00002484 · NKC: ph172867 |
**Оўэна** (англ. *Oeno*) — атол на поўдні Ціхага акіяна. Уваходзіць у склад брытанскай заморскай тэрыторыі астравы Піткэрн. Плошча сушы — 0,65 км². Незаселены.

Прырода і геаграфія
-------------------

Атол Оўэна знаходзіцца ў 143 км на паўночны захад ад вострава Піткэрн. Мае каралавае паходжанне. Складаецца з шырокага бар’ернага рыфа, унутранай лагуны, у якой заключаны воўстраў Оэна і выспа Сэндзі. Плошча сушы — 0,65 км². Плошча разам з лагунай і рыфам — 16,5 км².

Сталых вадацёкаў і крыніц пітной вады на паверхні астравоў няма.

Клімат трапічны пасатны, даволі вільготны. Сезонная розніца тэмператур не перавышае 7 °C. Дажджлівы сезон працягваецца з лістапада па сакавік.

Максімальная вышыня — каля 5 м.

Расліннасць бедная, прысутнічае толькі на востраве Оэна. Галоўным чынам, гэта зараснікі хмызняку, панданус, але таксама ёсць пальмавыя дрэвы.

Фаўна прадстаўлена рэдкімі птушкамі. Міжнародная арганізацыя *BirdLife International* вызначаэ атол як важнае птушынае месца (IBA).

У 1997 г. у мэтах захавання калоніі птушак Оўэна быў вычышчаны ад пацукоў.

Гісторыя
--------

Атол быў адкрыты і нанесены на карту брытанскай экспедыцыяй ў 1816 г. У 1824 г. ён атрымаў сваю назву па найменню амерыканскага кітабойнага судна, якое праходзіла каля яго.

10 ліпеня 1902 г. атол быў анэксаваны Вялікабрытаніяй. У 1938 г. далучаны да астравоў Піткэрн.

Спасылкі
--------

* Візіт на Оўэна Архівавана 1 красавіка 2013.
* Арніталогія Архівавана 23 верасня 2015.
* Фатаздымкі Архівавана 8 снежня 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2015002181 · VIAF: 269145857949023021219 |
**Пугачоўская** (руск.: Пугачёвская) - станіца ў Кацельнікаўскім раёне Валгаградскай вобласці Расіі, цэнтр Пугачоўскага сельскага паселішча. Былая казацкая станіца Войска Данскога **Зімавейская**.

Радзіма казацкага атамана Емяльяна Пугачова і, верагодна, Сцяпана Разіна. Першая згадка пра казацкае мястэчка Зімавейка сустракаецца ў 1672 годзе. З жніўня па снежань 1942 г. станіца, як і іншыя населеныя пункты раёна, была акупаваная нацыстамі. Рашэннем Валгаградскага аблвыканкама ад 16 жніўня 1973 г. № 20/861 за кошт разузбуйнення Генералаўскага сельскага Савета быў утвораны Пугачоўскі сельсавет, цэнтр — станіца Пугачоўская.

Зноскі
------
**Фонд салідарнасці BYSOL** ― некамерцыйная няўрадавая арганізацыя, створаная 14 жніўня 2020 года ў адказ на масавыя арышты пасля прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі. Фонд арганізуе збор сродкаў для падтрымкі пацярпелых ад рэпрэсій у Рэспубліцы Беларусь. Станам на канец 2023 года Фонд працуе ў кірунку падтрымкі палітычных зняволеных, дваровых ініцыятыў, перанавучання звольненых па палітычных матывах, экстраннай рэлакацыі людзей за межы Беларусі і персанальных збораў.

Гісторыя
--------

Фонд пачаў сваю працу 14 жніўня 2020 года ў Кіеве. Першапачаткова ідэя стварэння фонду належала Андрэю Стрыжаку, таксама ён выступіў заснавальнікам арганізацыі. Для запуску персанальнага збору сродкаў на Facebook фонду трэба было мець рэзідэнта ў адной з краін Паўночнай і Заходняй Еўропы або Паўночнай Амерыкі. Таму першы збор сродкаў запусціў сябра каманды BYSOL Аляксей Кузьмянкоў у Нідэрландах. Пасля ў Нідэрландах фонд зарэгістраваў юрыдычную асобу. 4 студзеня 2021 года Фонд салідарнасці атрымаў афіцыйны статус дабрачыннай арганізацыі на Facebook, што дазволіла арганізоўваць зборы без стандартнай камісіі.

Рашэннем МУС Беларусі 3 снежня 2021 года BYSOL прызнаны экстрэмісцкім фарміраваннем. Супраць заснавальніка фонду Андрэя Стрыжака ўзбуджана крымінальная справа. Прадстаўнік Следчага камітэту Беларусі заявіў, што BYSOL «*фінансуе страйкамы прадпрыемстваў, дэструктыўныя дваровыя супольніцтва, гэтак званыя фонды медыцынскай, спартыўнай і культурнай салідарнасці*». Паводле Андрэя Стрыжака, экстрэмісцкім быў прызнаны не сам фонд, а яго сайт, сацыяльныя сеткі, а таксама асабовыя старонкі Стрыжака, Марыі Забары і Аляксандры Зверавай. Таксама Стрыжак запэўніў, што рашэнне МУС ніяк не адаб’ецца на працы Фонду, ахвяры рэпрэсій па-ранейшаму змогуць атрымаць дапамогу, а донары здзяйсняць пералічэнні сродкаў.

Крыніцы
-------

1. ↑  Фонд беларускай Салідарнасці. Што за год зрабіў BYSOL  (бел.). *БелСат*. Архівавана з першакрыніцы 14 студзеня 2022.
2. ↑  Кому помогает белорусский Фонд солидарности BYSOL, и при чем здесь криптовалюты (руск.). *Deutsche Welle*. Архівавана з першакрыніцы 22 красавіка 2021.
3. ↑  BYSOL получил статус благотворительной организации в Facebook (руск.). *REFORM.by*. Архівавана з першакрыніцы 1 сакавіка 2021.
4. ↑  *Сергей Гуща*. Фонд BYSOL объявлен в Беларуси экстремистской организацией (руск.). *Deutsche Welle* (4 снежня 2021). Архівавана з першакрыніцы 4 снежня 2021.
5. ↑  Андрей Стрижак рассказал, как будет работать фонд BYSOL (руск.). *REFORM.by* (3 снежня 2021). Архівавана з першакрыніцы 3 снежня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · LinkedIn · Telegram |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · TikTok · YouTube |
**Імператарскі Санкт-Пецярбургскі гісторыка-філалагічны інстытут** — вышэйшая навучальная ўстанова Расійскай імперыі, якая рыхтавала выкладчыкаў рускай мовы, класічных моў, гісторыі і геаграфіі для гімназій і рэальных вучылішчаў.

Гісторыя
--------

Заснаваны 27.6.1867 указам Аляксандра II: «Звяртаючы ўвагу на недахоп у настаўніках і наогул сярэдніх навучальных устаноў, МЫ прызналі за дабрадзейства заснаваць у С.-Пецярбургу адмысловую для адукацыі настаўнікаў вышэйшую навучальную ўстанову пад назвай Імператарскага Гісторыка-Філалагічнага Інстытута». З 1875 года ў Расіі стаў дзейнічаць яшчэ адзін падобны інстытут: нежынскі Гісторыка-філалагічны інстытут князя А. А. Безбародка. У адрозненне ад гісторыка-філалагічных факультэтаў універсітэтаў, якія давалі сваім слухачам навуковую адукацыю, гэтыя інстытуты рыхтавалі выкладчыкаў сярэдніх навучальных устаноў.

Да 1904 года інстытут быў закрытай навучальнай установай з поўным казённым утрыманнем; з 1907 года было дазволена прымаць «своекаштоўных студэнтаў у ліку не больш за 10 і залічваць іх кандыдатамі на казённае ўтрыманне».

З 1914 па 1917 гады - Петраградскі гісторыка-філалагічны інстытут. У снежні 1919 года  рэарганізаваны ў Педагагічны інстытут пры Першым Петраградскім універсітэце і затым цалкам зліты з філалагічным і гістарычным факультэтамі ЛДУ.

Зараз у будынку інстытута месцяцца філалагічны і ўсходні факультэты СПбДУ.

Вядомыя выпускнікі
------------------

* Яўстафій Філарэтавіч Арлоўскі
* Іван Іванавіч Замоцін
* Фёдар Фёдаравіч Турук
* Уладзімір Гаўрылавіч Краснянскі
* Аляксандр Паўлавіч Смародскі

Зноскі
------

1. ↑  Энциклопедия Санкт-Петербурга **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 7 лістапада 2016. Праверана 24 кастрычніка 2012.
2. ↑  *Ендольцев Ю.* Императорский историко-филологический институт Архіўная копія ад 31 кастрычніка 2013 на Wayback Machine // «Нева». — 2003. — № 7.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Правінцыя (значэнні).
**Правінцыя** — тэрытарыяльная, часта адміністрацыйная, адзінка ў межах краіны (дзяржавы).

Паходжанне слова
----------------

Слова паходзіць ад лац.: provincia. У Старажытным Рыме так называліся падуладныя Рыму тэрыторыі, якія знаходзяцца па-за Апенінскага паўвострава і кіруецца рымскімі намеснікамі, гэта значыць замежныя тэрыторыі.

Слова «правінцыя», магчыма, паходзіць ад лацінскіх слоў pro- («ад імя») і vincere («браць кіраванне над»). Такім чынам, правінцыя з'яўлялася тэрыторыяй, якой Рымскі магістрат кіраваў ад імя Рыма. Рымская імперыя была падзелена на правінцыі.

У сучасных краінах
------------------

Словамі, блізкімі да лацінскага «provincia», пазначаюцца тэрытарыяльныя падраздзяленні ў Аргенціне, Канадзе, Бельгіі, Іспаніі, Інданезіі і некаторых іншых дзяржавах.

У многіх краінах правінцыя з'яўляецца параўнальна невялікім, не выбіраць сваіх прадстаўнікоў у заканадаўчыя органы дзяржавы тэрытарыяльным падраздзяленнем (падобна акрузе ў многіх англамоўных краінах). У іншых — ўнутрыдзяржаўная адзінка са значнай аўтаноміяй і досыць вялікі плошчай, якая мае прадстаўнікоў у заканадаўчых органах краіны. У Францыі гэта тэрытарыяльная адзінка без якой-небудзь аўтаноміі, што азначае, што яна можа быць створана або скасаваная цэнтральнай уладай.

Спасылкі
--------

* «Провинция»: опыт историографии.  (руск.)
* Исторический словарь. Провинция.  (руск.)
* Провинция(недаступная спасылка) // Гуманитарный словарь, 2002 (руск.)
**Мангун-Тайга**, *Мунгун-Тайга* (тув.: Мөңгүн-Тайга — Срэбраная гара) — горны масіў на тэрыторыі Мангун-Тайгінскага кажууна, у міжрэччы Мугура (з поўначы), Шара-харагай (з усходу і паўднёвага ўсходу) і Талайты (з захаду), на ўсходзе Алтая. Расійская частка Алтайскіх гор лічыцца часткай Заходняй Сібіры, але Мангун-Тайга ў 1932 годзе была перададзена (разам з поўначчу Убсунурскай катлавіны) са складу Манголіі ў склад Тувінскай Народнай Рэспублікі, а ў 1944 годзе (пасля ўваходжання Тувы ў Расію) стала разам з усёй Тувой лічыцца часткай Усходняй Сібіры.

Ля ўсходняга падножжа масіву ляжыць возера Хіндыктыг-Холь. Тут знаходзіцца найвышэйшы пункт Тывы і ўсёй Усходняй Сібіры — гара Мангун-Тайга (3970,5 м). Гісторыя ўзыходжанняў на гару пачалася ў 1946 годзе.

Масіў складзены крышталічнымі сланцамі і пясчанікамі, прарываецца ў цэнтры масіву інтрузіямі гранітаў. У высакагор’і — ледавікі агульнай плошчай каля 44 км².

Літаратура
----------

* Мангун-Тайга // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 75. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
Дыскавая барана
**Дыскаванне** — выкарыстанне дыскавых прылад (у прыватнасці, барон і лушчыльнікаў) для рыхлення глебы, верхняга пласта глебы. Дыскі могуць быць пастаўленыя па адносінах да лініі цягі пад розным вуглом, які называецца «вуглом атакі» — ад яго значэння залежыць глыбіня рыхлення і якасць мяшання і абарачальнасці глебы. Дыскаванне ўжываюць як для апрацоўкі глеб з моцнай дзярнінай перад іх ворывам з мэтай раскладання дзёрну, так і для апрацоўкі тарфянікаў пасля ўзворвання балотным плугам, а таксама ў іншых выпадках. Ужываецца дыскаванне і для знішчэння пустазелля, такога як *Avena fatua*, пырнік паўзучы (*Elytrigia repens*) і *Leymus ramosus*, для догляду пасеваў шматгадовых траў і люцэрнішчаў. Пры дыскаванні чыстых параў у засушлівы перыяд узнікае рызыка ветравой эрозіі глебы — у гэтых выпадках пераважней культывацыя пляскатарэзальнымі прыладамі.
Тыповы рэстаранны панадворак у гандлёвым цэнтры ў Манрэалі
 Рэстаранны панадворак у Каракасе
**Рэстаранны панадворак** або **фуд-корт** (англ.: food court) — зона харчавання ў гандлёвым цэнтры, гасцініцы, аэрапорце, на вакзале ці, у некаторых выпадках, асобным будынку, дзе наведвальнікам прапануюць паслугі адразу некалькі прадпрыемстваў харчавання, якія маюць агульную залу для харчавання. У некаторых універсітэтах і школах рэстаранныя панадворкі могуць дапоўніць або замяніць традыцыйныя кафэтэрыі.

Першы паспяховы рэстаранны панадворак адчыніўся ў сакавіку 1974 года ў гандлёвым цэнтры «Парамус Парк» у Нью-Джэрсі. Раней у 1971 годзе рэстаранны панадворак адчыніўся ў Плімутскім мітынг-цэнтры, але неўзабаве быў закрыты з-за недахопу гасцей і невялікага асартыменту.

Прынцып рэстаранных панадворкаў заключаецца ў тым, што наведвальнік заказвае ежу і напоі ў адной з установаў харчавання, размешчаных у памяшканнях, і самастойна прыносіць заказ у агульную залу. Некаторыя харчовыя прадпрыемствы могуць прапанаваць паслугі афіцыянта. Характэрныя паўночнаамерыканскія і еўрапейскія рэстаранныя панадворкі маюць сеткі хуткага харчавання, такія як McDonald’s і Sbarro, таксама магчыма наяўнасць некалькіх дробных прыватных прадпрымальнікаў. Выбар кухні розны: у вялікіх рэстаранных панадворках можна знайсці зусім розныя харчовыя кампаніі: ад вялікай сеткі да малога бізнесу, якія прапануюць традыцыйную ці нацыянальную кухню. У шматлікіх рэстаранных панадворках ёсць некалькі аддзелаў, якія прадаюць гатовыя стравы для пакупнікоў дома.

Існаванне рэстаранных панадворкаў звязана, перш за ўсё, з эканамічнасцю і здольнасцю наведвальніка выбіраць розныя стравы пры наведванні аднаго і таго ж месца, што забяспечвае вялікую колькасць пастаянных наведвальнікаў. Эфектыўнасць рэстаранных панадворкаў забяспечваецца таксама выкарыстаннем аднаразовага посуду, таннай і простай ў доглядзе мэблі для палягчэння ўборкі і зніжэння выдаткаў на эксплуатацыю залы.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рэстаранны панадворак
**Антыце́лы** — складаныя бялкі  (руск.) (бел. — імунаглабуліны, якія сінтэзуюцца клеткамі лімфатычнай тканкі чалавека і цеплакроўных жывёл пад уплывам антыгенаў.

Здольныя спецыфічна звязвацца з імі ў імунныя комплексы, што забяспечваецца прасторавай узаемадапаўняльнасцю (камплементарнасцю) паверхняў малекул антыцел і антыгена. Дзякуючы рэакцыям звязвання антыцел з антыгенамі адбываецца нейтралізацыя мікробных таксінаў, імабілізацыя  (руск.) (бел. і устараненне мікраарганізмаў, чужародных арганізму бялкоў і поліцукрыдаў, а таксама уласных клетак са змененай паверхневай мембранай.

Адначасова яна ляжыць у аснове патагенетычнага механізма анафілаксіі, сываратачнай хваробы і аўтаімунных захворванняў. У лабараторнай практыцы рэакцыя выкарыстоўваецца для дыягностыкі хвароб, ідэнтыфікацыі мікраарганізмаў і асобных рэчываў.

Гл. таксама
-----------

* Імунная сываратка

Літаратура
----------

* Антыце́лы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — С. 403. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Treccani · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11940273f · GND: 4002290-0 · Microsoft: 159654299, 2910550890, 2910744503 · NKC: ph134994 |
**Уладзімір Сагал-Сагаловіч** (фр.: Vladimir Sagal-Sagalowitz; 1898, Віцебск — 1969, Цюрых) — еўрапейскі графік.

Біяграфія
---------

З інтэлігентнай габрэйскай сям'і. У 1915 выехаў з сям'ёй у Цюрых, пачаў вывучаць медыцыну. У 1922 пераехаў у Берлін вучыцца мастацтву, у 1933 пасяліўся ў Францыі. З пачаткам Другой сусветнай вайны ўступіў у французскую армію. У 1940 быў арыштаваны і адпраўлены ў перасыльны лагер Сан-Сюльпіс блізу Тулузы. У лагеры ствараў партрэты зняволеных. У 1943 бег з лагера і схаваўся ў Швейцарыі. З 1956 жыў у Цюрыху. Маляваў для швейцарскіх газет. Выканаў партрэты яўрэйскіх грамадскіх дзеячаў: М. Усышкіна, Бэн-Гурыёна, У. Жабацінскага.

Зноскі
------

1. 1 2  Wladimir Sagal // SIKART — 2006. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q683543'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2256716'></a>

Спасылкі
--------

* Искусство и архитектура русского зарубежья


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 116743565 · ISNI: 0000 0000 4246 9748 · LCCN: no2006034019 · VIAF: 3230178 |
**Блакітнаватая мнагавочка** (*Lycaena helle*) — від матылёў сямейства блакітніц.

Апісанне
--------

Дробная блакітніца, даўжыня пярэдняга крыла 12-15 мм. Верхні бок крылаў памяранцава-буры з фіялетавым адлівам і дробнымі цёмнымі папярочнымі плямамі. Уздоўж вонкавага краю задняга крыла праходзіць памяранцавы тальмах. Пярэднія крылы знізу вохрыста-жоўтыя, заднія — шэрыя з памяранцавым тальмахам уздоўж вонкавага краю. Абедзве пары са шматлікімі чорнымі абрамленымі белым кропкамі, якія ўтвараюць дугападобна выгнутыя паралельныя рады. Махры белая. Пярэднія крылы самкі з больш светлым фонам, чым у самца, і з дадатковымі блакітнымі лункамі ўздоўж вонкавага краю крылаў.

Пашырэнне
---------

Пашырэнне: ад Цэнтральнай і Паўночнай Еўропы праз умераныя і халодныя абшары Азіі да ўзбярэжжа Ціхага акіяна. У Беларусі ёсць толькі 2 вядомых сучасныя месцы рассялення. Найбольшай колькасці дасягае на невялікіх, размешчаных сярод лесу вільготных сенажацях, у Бярэзінскім запаведніку жыве на пераходным балоце.

Біялогія
--------

Развіваецца ў адным пакаленні. Асноўны час лёту прыходзіцца на перыяд з другой дэкады траўня да сярэдзіны чэрвеня. Матылькі лётаюць толькі ў сонечнае надвор’е. Самцы з’яўляюцца на некалькі дзён раней за самак. Апошнія пасля спароўвання адкладаюць па 1—4 яйцы на кармавыя расліны вусеняў (драсён змяіны і іншыя віды сямейства драсёнавыя, радзей шчаўе). Вусені развіваюцца ў ліпені—жніўні. Зімуе ў фазе кукалкі.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776969838 |
**Ндо́нга** (парт.: Reino do Ndongo) — гістарычная дзяржава на паўднёвым захадзе Цэнтральнай Афрыкі. Тытул манархаў Ндонга *нгола* даў назву сучаснай краіне Ангола.

Гісторыя
--------

Дзяржава Ндонга вылучалася ў XVI ст. са складу Каралеўства Конга. Асноўнае насельніцтва тут складаў народ амбунду. У 1518 г. манархі Ндонга даслаў паслоў да партугальцаў з запытам арганізацыі каталіцкай місіі. Аднак партугальскія місіянеры сутыкнуліся з супраціўленнем караля Конга. Кароль Афонсу I вымусіў місіянераў пераехаць у Конга, і сам даслаў у Ндонга свайго святара.

У 1556 г. Ндонга зноў звярнулася да караля Партугаліі з запытам ваеннай падтрымкі і хрысціянскай місіі. У 1560 г. у вусці ракі Кванза спынілася экспедыцыя на чале Паўлу Дыяша ды Навайша, унука знакамітага мараплаўца Барталамеу Дыяша, у якой прысутнічалі езуіты. Але высветлілася, што *нгола*, які дасылаў пасольства, памёр, а новы манарх адмовіўся ад прамых перагавораў. У 1564 г. Паўлу Дыяш вярнуўся ў Партугалію. У 1571 г. ён атрымаў дазвол ад Себасцьяна I на заснаванне ў дзяржаве *нгола* калоніі. Лічыцца, што права на ўзбярэжжа Ндонга Партугаліі перадаў Алвару I, кароль Конга. 

У 1575 г. Паўлу Дыяш заснаваў крэпасць Сан-Паўлу-ды-Луанда, аднак да канца жыцця ня здолеў усталяваць поўнага кантролю над узбярэжжам. Ваенныя канфлікты паміж партугальцамі і амбунду ў 1590 - 1599 гг. 1602 - 1604 гг. 1617 г. прывялі да саслаблення Ндонга. У войнах супраць амбунду партугальцы выкарыстоўвалі качэўнікаў-канібалаў *яга*. У 1621 г. Ганна Нзінга ад імя *нгола* заключыла мір з губернатарам Луанды, даўшы абяцанне прызнаць залежнасць ад Партугаліі. У 1624 г. яна незаконна прыйшла да ўлады ў Ндонга, што выклікала паўстанне супраць яе з боку мясцовых правадыроў. Паўстанне хутка перарасло ў грамадзянскую вайну, у якую актыўна ўмешваліся партугальцы, галандцы і прадстаўнікі суседніх афрыканскіх народаў. Канчаткова Ганна Нзінга адраклася ад улады толькі ў 1655 г.

Канчаткова дзяржава Ндонга была заваявана партугальцамі ў 1671 г. пасля задушэння чарговага паўстання з боку *нгола*.

Кіраванне
---------

Дзяржава Ндонга падзялялася на 736 аўтаномных абшчын на чале мясцовых правадыроў *соба*. Абшчыны часам аб'ядноўваліся ў саюзы *канда*. Яны былі падпарадкаваны ўладзе адзінага манарха *нгола*. Манархічная ўлада перадавалася мужчынам па жаночай лініі. Хаця жанчыны адыгрывалі важную ролю ў цырымоніях і кіраванні, яны не мелі права займаць пасаду *нгола*. Спроба Ганны Нзінгі парушыць гэты закон прывяла да грамадзянскай вайны. 

Грамадства падзялялася на высакародных *макота*, свабодных абшчыннікаў *ана мурында*, прыгонных *іджыка* і рабоў *абіка*. У другой палове XVI - XVII стст. Ндонга адыгрывала выключна важную ролю ў забеспячэнні партугальскіх гандляроў рабамі. 

У XVII ст. галоўная рэзідэнцыя *нгола* знаходзілася ў Кабасе, горадзе, што налічваў каля 50 тысяч жыхароў. Пры двары *нгола* знаходзіліся ваенны правадыр *нгаламболе*, суддзя *тэндала* і чыноўнікі *куд'я*.

Спасылкі
--------

* Ndongo Kingdom - Afropedea Архівавана 12 кастрычніка 2022.
* Angola - Ndongo Kingdom - Country Studies
* Njinga Mbandi: Queen of Ndongo and Matamba
* Kingdom of Ndongo & Matamba
**Панджа́бцы**, пенджабцы (панджаб.: ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ) (پنجابی) — асноўнае насельніцтва геаграфічнай і гістарычнай вобласці Пенджаб (пакістанскім штаце Пенджабе і на тэрыторыі індыйскіх штатаў Пенджаб і Хар’яна). Таксама маюць вялікія дыяспары ў Еўропе, Амерыцы, Азіі, Блізкім Усходзе і Афрыцы. Колькасць — 110—120 млн чал.

Большая частка панджабцаў размаўляе на мове панджабі (індаіранская галіна індаеўрапейскай сям'і моў), меншая (сікхі) — на хіндзі (у Індыі), на дыялектах лендзі (лахнда) і мове ўрду (у Пакістане). У Пакістане панджабцы вызнаюць іслам, а ў Індыі вызнаюць галоўным чынам — сікхізм ці індуізм. 

Этнагенез народа разнастайны; з найстаражытных часоў у яго склад уліваліся прышлыя групы насельніцтва, якія асядалі тут у сувязі з арыйскімі, шакскімі (скіфскімі), арабскімі і іншымі нашэсцямі. Вялікі ўнёсак у фарміраванне панджабцаў унеслі джаты, раджпуты і гуджары. З 3 тысячагоддзя да н.э. пенджабцы праславіліся як заснавальнікі магутных дзяржаў (Таксіла і інш.). 

Галоўным чынам панджабцы — земляробы (галоўная сельскагаспадарчая культура — пшаніца на абрашаных землях); развіты ткацтва, ганчарны промысел, выраб дываноў і мастацкая разьба па дрэве. Характэрнае жыллё ў вёсках — сырцовай дом з плоскім дахам. Сярод панджабцаў адносна шмат кваліфікаваных рабочых і прадстаўнікоў тэхнічнай інтэлігенцыі, асабліва гэта характэрна для Індыі. Працэнт пісьменных сярод пенджабцаў у абедзвюх краінах іх рассялення значна вышэйшы, чым у суседніх народаў.

Бібліяграфія
------------

* *Гусева Н. Р.* Панджабцы // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. — М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999. — С. 408-409.
* *Кудрявцев М. К.* Панджабцы // Большая советская энциклопедия / Глав. ред. А. М. Прохоров. Т. 19. — М.: Советская Энциклопедия, 1975. — С. 143.
* Народы Южной Азии. — М. 1963.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзямідчык.

**Уладзімір Паўлавіч Дзямідчык** (1930, г. Барысаў, БССР — 3 верасня 1977) — таджыкскі вучоны-арабіст, доктар філалагічных навук.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Барысаве. Скончыў усходні факультэт Ленінградскага ўніверсітэта (1954). Патрапіў на працу ў Душанбэ. Працаваў выкладчыкам у Таджыкскім універсітэце. Паралельна працаваў у Інстытуце ўсходазнаўства Акадэміі навук Таджыкскай ССР. Чытаў лекцыі ва ўніверсітэтах Сірыі, Егіпта, Ірака, Палесціны, Іарданіі, Судана, Лівана. Вучоны рыхтаваў аспірантаў, дапамагаў у вывучэнні нацыянальных літаратурных помнікаў.

Стварыў «Падручнік арабскай мовы» (1958), «Нарыс сучаснай арабскай літаратуры» (1965). Выдаў кнігу па суданскай паэзіі XX стагоддзя: «Суданская паэзія XX ст.» (Душанбэ, 1972).

Займаўся рукапісамі арабскіх філосафаў, географаў і падарожнікаў, перакладаў іх тэксты на рускую мову. Пісаў вершы, апавяданні.

Спасылкі
--------

* Беларусы ў свеце. Арабіст Уладзімір Дзямідчык
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мартысевіч.
**Марыя Мартысевіч** (нар. 28 сакавіка 1982, Мінск) — беларуская перакладчыца, паэтка, эсэістка, літаратуразнавец.

Біяграфія
---------

Скончыла філалагічны факультэт БДУ (2004), літаратурна-філасофскае аддзяленне Беларускага калегіюму. Стыпендыятка Homines Urbani (Stowarzyszenie Villa Decius, Кракаў) у 2007 г. і International Writing Program (University of Iowa, Iowa City, USA) у 2010 г. Яе артыкулы на культурніцкую тэматыку, а таксама кніжныя рэцэнзіі друкаваліся ў часопісах «Студэнцкая думка», ARCHE, «Дзеяслоў», pARTisan, Timer, у газеце «Новы час». За сваю публіцыстыку атрымала прэміі «Вольнае слова» Беларускай асацыяцыі журналістаў (2011) і Belarus in Focus (2013). Таксама ўшанаваная перакладніцкімі прэміямі: часопіса «ПрайдзіСвет» (2011) за пераклады вершаў Веньяміна Блажэннага ды твораў з кнігі «Амбасада» (2011) і фундацыі «Za Wolność Waszą i Naszą» (2015) за пераклады вершаў Віславы Шымборскай. Атрымала прэміі «Кніга году» і Паэтычную прэмію імя Наталлі Арсенневай (2019) за кнігу «Сарматыя».

Аўтарка кніг: «Цмокі лятуць на нераст: эсэ ў вершах і прозе» (Мн: Логвінаў, 2008), у якую ўвайшлі вершы і публіцыстычныя творы, «Амбасада: вершы свае і чужыя» (Мн: Кнігазбор, 2011), у якую ўвайшлі вершы і вершаваныя пераклады з розных моваў, у тым ліку такіх аўтараў, як Сяргей Жадан, Багдан-Ігар Антоныч, Тэнэсі Уільямс,Том Уэйтс, Баляслаў Лесьмян, паэмы «Сарматыя» (Мн: Янушкевіч, 2018).

Яе ўласныя творы перакладаліся на англійскую, літоўскую, нямецкую, рускую, славацкую, украінскую, шведскую мовы.

Сярод значных перакладаў М. Мартысевіч з розных моваў на беларускую: вершы ў рамане Маргарэт Этвуд «Пенелапіяда» («Дзеяслоў» № 36, 2008), зборнік вершаў Хінэмааны Бэйкер «Выкапні» (Тэрнопаль: Крок, 2015), чатыры апавяданні з кнігі Артура Конана Дойла «Нататкі Шэрлака Холмса» (Мн: Кнігазбор, 2015) — з англійскай; вершаваная п’еса Аляксандра Фрэдры «Дзявочыя зарокі» (у кнізе А. Фрэдра «Помста: камедыі». Мн: Логвінаў, 2013), раман  Ігната Карповіча «Сонька» (Мн : Логвінаў, 2018) — з польскай; зборнік аповесцяў і апавяданняў Сяргея Лапцэвіча «Плошча Калумба» (Мн: Галіяфы, 2017) — з рускай; раман Любка Дэрэша «Культ» (ARCHE, № 4, 2008; ARCHE, № 6, 2008) — з украінскай; раман Антаніна Баяі «Зваўчэньне: раманэта пра ваўкоў, людзей і знакі» (Мн: Логвінаў, 2006), раман Яраслава Рудзіша «Неба пад Берлінам» (Мн: Логвінаў, 2008), аповесць Макса Шчура «Нататкі з творчага дому» (ARCHE, № 6, 2009), раман Багуміла Грабала «Я абслугоўваў ангельскага караля» (Мн: Логвінаў, 2013) — з чэшскай.

З 2017 года — рэдактарка кніжнай серыі «Амерыканка».

Жыве ў Мінску.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* livejournal.com — блог М. Мартысевіч у ЖЖ
* prajdzisvet.org

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | LiveJournal |
| Нарматыўны кантроль | NKC: js20070126004 · SUDOC: 241603927 · VIAF: 9954154260589124480007 |