**Ме́са-Ве́рдэ** (англ.: Mesa Verde) — нацыянальны парк на тэрыторыі штата Каларада (ЗША). У 1978 г. быў уключаны ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Агульная плошча — 21 043 га.

Геаграфія
---------

Меса-Вердэ — плато на паўднёвым захадзе Каларада, якое дасягае вышыні болей за 2600 м над узроўнем акіяну. Паверхня складаецца з некалькіх плоскіх вяршыняў, нахіленых на поўдзень. Паміж імі месцяцца паніжэнні, адзначаныя выразнымі абрывамі.

Ландшафт пачаў утварацца ў позні мелавы перыяд, калі навакольныя землі з'яўляліся часткай марскога дна. Плато сфарміравана вапняковымі адкладаннямі, глінай, лупнякамі і пясчанікам. Частка паверхні занята зараснікамі хвоі і ядлоўцу.

Клімат кантынентальны з сухім спякотным летам, калі тэмпература можа падвышацца да +29,4 °C, і адносна мяккай зімой. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 446 мм.

Гісторыка-культурная спадчына
-----------------------------

У 8 тысячагоддзі да н. э. на тэрыторыі Меса-Вердэ з'явіліся стаянкі палеаіндзейцаў. Доўгі час плато насялялі паляўнічыя і збіральнікі, ад якіх засталіся напамінкі ў форме петрогліфаў і каменных прылад. Да сярэдзіны 1 тысячагоддзя н. э. мясцовыя жыхары асвоілі земляробства, іх асноўнай ежай стала кукуруза.

Паміж 750 г. і 1300 г. Меса-Вердэ ператварылася ў адзін з галоўных вядомых цэнтраў культуры старажытных пуэбла. На тэрыторыі нацыянальнага парка знойдзена каля 600 іх скальных жытлаў, пабудаваных з пясчаніку і гліны, у тым ліку шматпавярховы «Скальны палац», «Дом з балконамі» і «Квадратная вежа». Калісьці населеныя скальныя будынкі маюць розныя памеры ад невялікіх складскіх памяшканняў да вялікіх паселішчаў ад 50 да 200 пакояў. Усяго захавалася 4300 помнікаў археалогіі. Сведчаннем складанай арганізацыі гаспадаркі з’яўляюцца тэрасаваныя палеткі, плаціны, адрыны, саджалкі і ровы. Акрамя таго, анасазі заставілі пасля сябе рытуальныя месцы, муры, кераміку, наскальныя малюнкі.

Адкрыццё і даследаванне
-----------------------

Меса-Вердэ быў адкрыты ў 1776 г. іспанскімі місіянерамі. Менавіта яны і далі яму сучасную назву, якая значыць на іспанскай мове «зялёнае плато». У XIX ст. мясцовыя землі належалі індзейцам-ютам. Яны паведамілі амерыканскім каўбоям пра жытлы «старажытных». Такім чынам у 1888 г. стала вядома пра «Скальны палац». Першыя аматарскія даследаванні пачаліся амаль адразу пасля знаходкі. Частка знойдзеных артэфактаў трапіла ў еўрапейскія і амерыканскія прыватныя калекцыі. Толькі невялікая колькасць ад знойдзенага ў канцы XIX ст. была захавана музеямі.

Сітуацыя змянілася толькі ў 1906 г. калі быў прыняты закон аб ахове старажытнай спадчыны. З гэтага часу ў Меса-Вердэ вяліся прафесійныя археалагічныя даследаванні, адбывалася кансервацыя старажытных будынкаў. У нашы дні гэта буйны навуковы цэнтр амерыканскай археалогіі і найбуйнейшы археалагічны парк у ЗША.

Ахова
-----

У 1889 г. было прынята рашэнне аб федэральнай ахове Гудмэн-Пойнт пуэбла, якое і ў нашы дні з'яўляецца адной з найбольш цікавых частак Меса-Вердэ. У 1906 г. Тэадор Рузвельт ухваліў стварэнне нацыянальнага парку. Яго межы ўсталёўваліся адпаведна з інтарэсамі ютаў, якія пацярпелі ад адчужэння часткі іх тэрыторый. У 1978 г. нацыянальны парк быў уключаны ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Галерэя
-------

* Скальны абрыў адной з вяршыняў платоСкальны абрыў адной з вяршыняў плато
* Скальнае паселішча «Дом многіх вокнаў»Скальнае паселішча «Дом многіх вокнаў»
* «Скальны палац»«Скальны палац»
* «Дом з балконамі»«Дом з балконамі»
* «Доўгі дом»«Доўгі дом»
* «Квадратная вежа»«Квадратная вежа»
* Каменныя таркі для кукурузыКаменныя таркі для кукурузы
* КіваКіва
* ПетрогліфыПетрогліфы
* КерамікаКераміка

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Меса-Вердэ на Вікісховішчы |

* Афіцыйны сайт
* Сайт ЮНЕСКА

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4814519 · GND: 4210599-7 · ISNI: 0000 0001 2166 7355 · LCCN: n00036123, sh2005004892 · NKC: ge805553 · SUDOC: 086200836 · VIAF: 137809249 |

 |