У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Беліні.

**Джавані Беліні** (італ.: Giovanni Bellini; каля 1430—1433, Венецыя — 1516, Венецыя) — італьянскі мастак венецыянскай школы жывапісу.

Малодшы брат Джэнціле Беліні.

Біяграфія
---------

Джавані Беліні нарадзіўся ў 1430 годзе, верагодна, у Венецыі, (па іншых звестках — у 1426 годзе). Сын *Якапа Беліні* (1400—1471), у майстэрні якога разам з братам Джэнціле Беліні пачаў навучанне жывапіс у і ўласную кар’еру мастака.

Маляваў партрэты і розныя рэлігійныя кампазіцыі. Раннія працы Джавані Беліні створаны пад уплывам яго швагра Мантэньі.

Асабісты стыль Джавані выпрацаваўся ў 70-я гады XV стагоддзя («Мадонна пад дрэвам», 1487, «Мадонна са святымі», 1488).

З карціны «Мадонна са святымі» (1505) пачынаецца апошні перыяд творчасці мастака 1505. У канцы жыцця Беліні стаў лепшым жывапісцам пейзажаў. Альбрэхт Дзюрэр пісаў пра яго ў 1506 годзе: «Ён вельмі стары, але ён усё яшчэ найлепшы мастак».

Джавані Беліні быў настаўнікам Джарджонэ і Тыцыяна.

Памёр Дж. Беліні ў 1516 годзе ў Венецыі.

Творчасць
---------

«Мадонна», 1480—90 гг.
Джавані Беліні. Паліпціх Св. Вінцэнта Ферэрскага. 1465 г. Венецыя, ц. Санці Джавані э Паола.
Стыль Джавані Беліні вагаўся ад статычнага манеры венецыянскіх прац сярэдзіны XV стагоддзя да гармоніі і хараства прац эпохі *Высокага Адраджэння*, як, напрыклад, у алтары Царквы Святога Захарыя, Венецыя (1505). Мастак увёў мяккія тоны, гармонію ў кампазіцыю і выкарыстоўваў светлыя колеры, што значна паўплывала на наступнае пакаленне жывапісцаў. На самога ж мастака, як лічыцца, паўплывала *галандская школа* з яе сканцэнтраваннем на дэталях. Гэты ўплыў адначасова не прыводзіць мастака да эклектызму, яму ўдаецца вельмі гарманічна спалучаць лепшыя дасягненні сучасных яму выяўленчых школ.

У Джавані Беліні разнастайная тэматыка, нямала *Мадонна*. Выдатная навацыя — увядзенне ў карціну пейзажу, прычым не звязанага з асноўным сюжэтам мастацкага твора. Творы мастака — эмацыйныя, але вельмі мяккія, дораць адчуванне спакою і ласкі.

Мастак пісаў пераважна алейнымі фарбамі, а не тэмперай. Менавіта з сяр. 70-х гг. XV стст. Джавані авалодаў новай для Венецыі тэхнікай алейнага жывапісу. Каларыт майстра набыў насычанасць і цеплыню. Творы Джавані Беліні (Мадонны, алтарныя абразы, сцэны з Евангелля на фоне пейзажу, алегорыі і партрэты) адрозніваюцца спакойнай веліччу, глыбінёй пачуцця і паэтычнасцю.

Як афіцыйны мастак Венецыянскай рэспублікі, маляваў партрэты дожаў, якія ўзначальвалі ўрад. Пасля смерці Джавані Беліні гэту пасаду атрымаў Тыцыян Вечэліа.

Але драматычныя творы сустракаюцца і ў яго творчасці: «П'ета з двума анёламі» Берлін, «Сыны п'янага Ноя хаваюць ад Хама аголенае цела бацькі» Безансон, Францыя і г.д. Але ён больш майстар гармоніі, паэтычнага настрою, музычных акордаў, так звярталіся вучню  Джарджонэ з Кастэльфранка (каля 1478—1510).

Мадонна з грэчаскім надпісам
----------------------------

Мадонна з грэчаскім надпісам.
Для рэлігійнага жывапісу Беларусі цікава спроба Беліні выкарыстоўваць дасягненні Візантыі ў сваім творы «Мадонна з грэчаскім надпісам» Мілан, Брэра. Вядома, што візантыйскія грэкі пастаянна эмігрыравалі ў Італію і Венецыі. Прывозілі яны свае абразы, якія захоўвалі старажытныя, непрыгожыя італьянцам каноны (пляскатасць, суровасць вобразаў, знакавае адлюстраванне асяроддзя замест рэальнага, падпарадкаванне старажытным аўтарытэтам, адмова ад пошукаў новага). Майстры Венецыі пакінулі ўсё гэта ў мінулым і звярнуліся да прывабнай рэальнасці. Джавані жа ўспомніў старажытныя каноны (сумная Багародзіца, фон без пейзажаў, аднастайныя фарбы), але шмат і новага. Ні адзін сучасны майстру грэк не змог бы так намаляваць зморшчыны адзення Хрыста ці твар маленькага Хрыста. Прызначэнне вобраза праваслаўным пацвярджае і грэчаскі надпіс зверху, як на іконе, якія і даў пазней назву твору.

Мастак-гуманіст, Джавані Беліні выступае як смелы наватар, творчасць якога падводзіць венецыянскіх майстроў да росквіту Высокага Адраджэння, такім чынам Беліні зрабіў венецыянскую мастацкую школу лепшай у эпоху Рэнесансу і адной з галоўных у заходнім мастацтве.

Выбраныя творы
--------------

П’ета, рысунак, Уфіцы, Фларэнцыя
П’ета, Берлін
Хрыстос нясе крыж, Музей Гарднер, Бостан, ЗША
* Дабравешчанне. Галерэя Акадэміі, Венецыя
* Мадонна з немаўлём, Метраполітэн-музей
* Мадонна з немаўлём, Музей мастацтваў імя Багдана і Варвары Ханенкаў, Кіеў
* Мадонна з немаўлём, Бразілія
* Мадонна з немаўлём (Мадонна Кантарыні), Галерэя Акадэміі, Венецыя
* Мадонна з немаўлём (Мадонна дэльі Альберэці), Венецыя
* Стрэчанне, Мастацка-гістарычны музей, Вена
* Стрэчанне, Галерэя Кверыні Стампалья
* Хрыстос нясе крыж, Музей Гарднер, Бостан, ЗША
* Маленне аб чашы, Нацыянальная галерэя, Лондан
* Св. Іеранім, Уфіцы, Фларэнцыя
* Адсечаная галава Яна Хрысціцеля, Музей Цывіка, Пезара
* Кроў Хрыста Заступніка, Нац. галерэя, Лондан
* Мадонна з грэчаскім надпісам, Брэра, Мілан
* Праабражэнне Гасподняе, Кападзімонтэ, Неапаль
* П’ета (Аплакванне Хрыста), Галерэя Акадэміі, Венецыя
* П’ета (Аплакванне Хрыста), рысунак, Уфіцы, Фларэнцыя
* П’ета (Аплакванне Хрыста), Музей Польдзі Пецолі, Мілан
* П’ета (Аплакванне Хрыста), Акадэмія Карара, Бергама
* П'єта (Оплакування Христа), Берлін
* Пала дзі Сан Дзакарыя, Венецыя
* П’яны Ной і тры сыны, Безансон, музей мастацтваў, Францыя
* Паліпціх Сан Вінчэнца Ферэр
* Святая алегорыя. Уфіцы, Фларэнцыя
* Экстаз Францыска Асізскага, калекцыя Фрык, ЗША
* Святая гутарка, Галерэя Акадэміі, Венецыя
* Пала Барбарыга, Мурана
* Пала дзі Пезара, Музей Цывіка, Пезара
* Пала дзі Пезара, П’ета, Пінакатэка, Ватыкан
* Пала дзі Сан Джобэ
* Партрэт кандацьераў
* Партрэт невядомага
* Дож Леанарда Ларэдан

Абраная галерэя твораў
----------------------

* Увядзенне ў храм, каля 1459, (фрагмент)Увядзенне ў храм, каля 1459, (*фрагмент*)
* Аплакванне Хрыста (Жалоба), каля 1465, Галерэя Брэра, МіланАплакванне Хрыста (Жалоба), каля 1465, Галерэя Брэра, Мілан
* Праабражэнне Гасподняе, 1480 — 85 Кападзімонтэ, НеапальПраабражэнне Гасподняе, 1480 — 85 Кападзімонтэ, Неапаль
* Партрэт дожа Леанарда Ларэдана, 1501, Нацыянальная галерэя, ЛонданПартрэт дожа Леанарда Ларэдана, 1501, Нацыянальная галерэя, Лондан
* Мадонна на лузе, каля. 1500, Нацыянальная галерэя, ЛонданМадонна на лузе, каля. 1500, Нацыянальная галерэя, Лондан

Гл. таксама
-----------

* Мастацтва Італіі
* Адраджэнне
* Беліні
* Натхненне

Зноскі
------

1. ↑  Giovanni Bellini Праверана 15 мая 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107456632'></a>
2. 1 2
3. 1 2
4. ↑  Giovanni Bellini // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
5. ↑  Giovanni Bellini // Kunstindeks Danmark Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3362041'></a>
6. ↑  BeWeB Праверана 7 ліпеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q77541206'></a>
7. ↑

Літаратура
----------

* Українська радянська енциклопедія : у 12 томах / за ред. М. Бажана. — 2-ге вид. — К.: Головна редакція УРЕ, 1974–1985.
* Гращенков В. Н. Портреты Джованни Беллини // От эпохи Возрождения к двадцатому веку. М. 1963  (руск.)
* Лазарев В. Н. Джованни Беллини // Старые итальянские мастера. М. 1972  (руск.)
* Вазари Джорджо. Жизнеописания наиболее знаменитых живописцев, ваятелей и зодчих. М. 1994. Т. 2.  (руск.)
* Муратов П. П. Образы Италии. М. 1994  (руск.)
* Pallucchini R. Giovanni Bellini, 1959  (італ.)
* Heinemann F. Giovanni Bellini e Belliniani. 1962. V. 2  (італ.)
* Huse N. Studien zu Giovanni Bellini. Berlin; New York, 1972  (італ.)
* Haber, John. Nature, Artifice, and Intepretation  (англ.)
* Stokstad, Marilyn, Art History, Second Edition, 2002  (англ.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Джавані Беліні
* Карціны на вэб-галерэі на *www.kfki.hu*
* Карціны на вэб-галерэі на *www.malarze.walhalla.pl*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz · Internet Speculative Fiction Database · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Treccani |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV12493348 · BIBSYS: 90169757 · BNC: a11110879 · BNE: XX845091 · BNF: 12130512m · CiNii: DA04299188 · CONOR: 17267043 · GND: 118508679 · GTAA: 81051 · ICCU: RAVV009729 · ISNI: 0000 0001 1453 2217 · LCCN: n50007140 · LNB: 000201016 · NDL: 00511969 · NKC: ola2002152467 · NLA: 35017113 · NLG: 196547 · NLP: A17820376, A17872327 · NSK: 000042943 · NTA: 070261458 · NUKAT: n99025649 · PTBNP: 1556821 · LIBRIS: 262300 · SUDOC: 029747732 · VIAF: 100161245, 411159474204027661630, 5804159477669627990001 · ULAN: 500019244 |

 |