recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Конанаў.

**Міхаіл Дзмітрыевіч Конанаў** (1906—1972) — падпалкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Міхаіл Конанаў нарадзіўся 21 студзеня 1906 года ў вёсцы Бобр (цяпер — пасёлак у Крупскім раёне Мінскай вобласці Беларусі). У 1930—1931 гадах праходзіў службу ў Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі. У 1937 годзе Конанаў скончыў Ленінградскі тэхналагічны інстытут. У 1939 годзе ён паўторна быў прызваны ў армію. Удзельнічаў у баях савецка-фінскай вайны. Скончыў курсы ўдасканалення каманднага саставу. З 1941 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Прымаў удзел у баях на Ленінградскім  (руск.) (бел. і 1-м Беларускім франтах. Да восені 1944 года маёр Міхаіл Конанаў камандаваў 51-м танкавым батальёнам 220-й асобнай танкавай брыгады  (руск.) (бел. 5-й ударнай арміі  (руск.) (бел. 1-га Беларускага фронту. Вызначыўся падчас вызвалення Польшчы.

Батальён Конанава паспяхова прарваў варожую абарону і першым у брыгадзе выйшаў да ракі Піліца, захапіў і ўтрымліваў пераправы праз яе. Падчас пераследу адступаючых нямецкіх войскаў батальён знішчыў каля 5 варожых апорных пунктаў і першым уварваўся ў горад Скернявіцы, разграміўшы ў вулічных баях прыблізна полк пяхоты.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 26 кастрычніка 1944 года за «ўзорнае выкананне заданняў камандавання, мужнасць і гераізм, праяўленыя ў Вісла-Одэрскай аперацыі» маёр Міхаіл Конанаў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка».

16 красавіка 1945 года ў час баёў на подступах да Берліну Конанаў атрымаў цяжкае раненне і быў адпраўлены ў шпіталь. Пасля вайны ён працягнуў службу ў Савецкай Арміі. У 1951 годзе ён скончыў Вышэйшую афіцэрскую бранятанкавую школу. У 1959 годзе ў званні падпалкоўніка Конанаў быў звольнены ў запас. Пражываў у Ленінградзе, працаваў інжынерам на Адміралцейскім заводзе. Памёр 9 мая 1972 года, пахаваны на Вялікаохцінскіх могілках Санкт-Пецярбурга.

Быў таксама ўзнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга і Аляксандра Неўскага, двума ордэнамі Чырвонай Зоркі, шэрагам медалёў.

У гонар Конанава названая вуліца ў яго родным пасёлку.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Міхаіл Дзмітрыевіч Конанаў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* *Буров А. В.* Кононов Михаил Дмитриевич. Ленинградский инжинер / Твои Герои, Ленингад, 2-е изд. доп. Л.: Лениздат, 1970.
* *Воробьёв В. П. Ефимов Н. В.* Герои Советского Союза. Справочник — СПб. 2010.
* *Голушко И. М.* Танки оживали вновь. — И.: Воениздат, 1977.
**Мінаміторы** (яп.: 南鳥島, "востраў паўднёвых птушак") або **Маркус** (англ.: Marcus) — каралавы атол на захадзе Ціхага акіяна. Умоўна ўключаецца ў групу астравоў Нампо. Уваходзіць у склад Японіі. Агульная плошча - 1,51 км².

Геаграфія
---------

Атол Мінаміторы знаходзіцца ў 1864 км на паўднёвы ўсход ад Токіа, у 1023 км на паўночны ўсход ад Паўночных Марыянскіх астравоў, у 9935 км на паўднёвы ўсход ад Мінска. Складаецца з вострава і кола каралавага рыфа. Даўжыня берагавой лініі вострава - каля 5,5 км.

Клімат трапічны пасатны. Сярэдняя тэмпература верасня +28,3 °C. Сярэдняя тэмпература лютага +21,6 °C. Сярэдняя гадавая колькасць ападкаў - 130,2 мм. Найбольш сухая пара году цягнецца з лютага да сакавіка.

Карысныя выкапні
----------------

У 2011 г. японскія вучоныя знайшлі пад каралавым фундаментам атола на глыбіні каля 6000 м дастаткова вялікія запасы рэдказямельных элементаў, якія перавышаюць звычайную для такіх радовішчаў канцэнтрацыю.

Гісторыя
--------

Атол быў адкрыты ў 1694 г. іспанскімі мараплаўцамі. У 1864 г. паўторна адкрыты амерыканскім караблём пад гавайскім сцягам і названы **Маркус**. У 1886 г. на востраве высадзілася група японскіх каланістаў. 24 ліпеня 1898 г. Японія афіцыйна абвясціла пра далучэнне атола пад назвай **Мінаміторы** да сваіх валоданняў. У першай чвэрці XX ст. ЗША спрабавалі аспрэчыць права Японіі на аддалены кавалак сушы, але не здолелі дасягнуць поспеху з-за прысутнасці на ім японскіх каланістаў, якія займаліся земляробствам і рыбалоўствам.

У 1933 г. мірнае насельніцтва Мінаміторы было эвакуявана. У 1935 г. японскія ваенна-марскія сілы пабудавалі на ім метэаралагічную станцыю і аэрадром. У гады II Сусветнай вайны тут знаходзіўся ваенны гарнізон з 742 салдат. У 1942 г. і 1943 г. атол падвяргаўся бамбардыроўкам з боку ЗША. У 1945 г. ён быў захоплены амерыканцамі. Вернуты пад кантроль Японіі толькі ў 1968 г.

У 1964 - 1993 гг. на Мінаміторы была размешчана амерыканская навігацыйная станцыя. У 1994 - 2009 гг. — японская навігацыйная станцыя. У наш час дзейнічаюць метэаралагічная і радыёлакацыйная станцыя. Сталага насельніцтва няма.

Зноскі
------

1. ↑  Japan Discovers Rare Earths Deposits at Minami Tori Shima Island 20 Times More Concentrated than China’s **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 27 сакавіка 2013. Праверана 27 кастрычніка 2013.

Спасылкі
--------

* Marcus Island (南鳥島, Minamitorishima)
* Japan’s Marcus Island Annexation & Dokdo
* The Raids on Wake and Marcus Islands
**Аршанская канферэнцыя сялян**. Адбылася ў снежні 1906 г. у адной з вёсак Аршанскага павета. Склікана Магілёўскім акружным камітэтам РСДРП сумесна з аршанскімі арганізацыямі РСДРП і эсэраў дзеля згуртавання сялян на антыўрадавай і антыпамешчыцкай платформе напярэдадні выбараў у ІІ Дзяржаўную думу. Канферэнцыя з рэвалюцыйна-дэмакратычных пазіцый ацаніла значэнне Дзяржаўнай думы як орган, які дапаможа народу згуртавацца на далейшую барацьбу, падтрымала план сумесных дзеянняў левых сіл на валасных, павятовых і губернскіх выбарчых сходах. Сведчыла пра свядомыя адносіны перадавога сялянства да палітычнага жыцця.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
**Аршанскі гідрагеалагічны басейн** — гідрагеалагічны басейн, размешчаны на паўночным усходзе Беларусі і прымеркаваны да Аршанскай упадзіны. Заходняя частка Маскоўскага гідрагеалагічнага мегабасейна.

Зона актыўнага водаабмену (150—300 м) ахоплівае ваданосныя комплексы ў адкладах антрапагену, мелу, юры і верхняга дэвону. Воды прэсныя, гідракарбанатныя, мінералізацыя 0,1—0,4 г/л, напорныя, за выключэннем верхніх гарызонтаў  (руск.) (бел.. Рэсурсы складаюць 16,6 млн м³/сут. Дэбіт свідравін 0,5—20,0 л/с, максімальны больш за 50 л/с. У зону запаволенага водаабмену ўваходзяць сярэднедэвонскі (пярнуска-нараўскі) і верхнепратэразойскі ваданосныя комплексы. Пярнуска-нараўскі мае мінеральныя воды (мінералізацыя 2—20 г/л) сульфатнага, сульфатна-хларыднага і хларыднага саставу. Глыбей у верхне-пратэразойскіх адкладах (верхнепратэразойскі ваданосны комплекс) воды расольныя і расолы хларыдна-натрыевага саставу з максімальнай канцэнтрацыяй соляў 100—175 г/л. У гэтых водах значная колькасць брому, ёду, фтору і інш. Дэбіт свідравін у межах 0,2—20 л/с. Прэсныя воды выкарыстоўваюцца на гаспадарчае водазабеспячэнне, мінеральныя і расолы — як бальнеалагічныя ў санаторыях («Лётцы», «Прыдняпроўскі»).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
Лаўрэнцеўскі летапіс.
**Лаўрэ́нцьеўскі ле́тапіс** — летапісны звод, помнік старажытнарускага летапісання. Захаваўся ў адзіным спісе, перапісаным на пергаменце ў 1377 манахам Лаўрэнціем, ад яго імя летапіс і атрымаў назву, ва ўладзімірскім Раждзественскім манастыры для суздальскага князя Дзмітрыя Канстанцінавіча.

У складзе ЛЛ — Аповесць мінулых гадоў (найбольш поўны тэкст) (даведзена да 1116) і летапісныя артыкулы, даведзеныя да 1305. Летапіс змяшчае спісы твораў Уладзіміра Манамаха, уключаныя ў артыкул 1096. Першапачаткова летапісам апісваліся падзеі Русі, затым, на працягу XII ст. асноўнай тэмай летапісных артыкулаў становіцца жыццё Уладзіміра на Клязьме. Некаторыя перыяды (898 - 922, 1263 - 1283, 1288 - 1294) не асветленыя летапісам. З пачатку XIII ст. вялікая ўвага нададзена Растоўскаму княству.

ЛЛ з'яўляецца адной з найкаштоўнейшых крыніц па гісторыі паўночна-ўсходняй Русі XII ст. ЛЛ паўплываў і на пазнейшыя летапісы — Троіцкі, Наўгародска-Сафійскі збор і інш. Да пачатку XVIII ст. захоўвалася ў Раждзественскім манастыры ва Уладзіміры на Клязьме. У 1792 куплены графам Мусіным-Пушкіным, які пазней падарыў яго Аляксандру I. Імператар перадаў летапіс у Публічную бібліятэку, якая зараз завецца Расійскай нацыянальнай бібліятэкай, дзе рукапіс захоўваецца па сённяшні дзень. Упершыню поўнасцю апублікаваны ў 1846 у Поўным зборы рускіх летапісаў (том 1).

Зноскі
------

1. ↑  Белазаровіч В. А. Гістарыяграфія гісторыі Беларусі: вучэб. дапаможнік; Установа Адукацыі «Гродзенскі Дзярж. Ун-т імя Я.Купалы». — Гродна : ГрДУ, 2006. С. 32.

Літаратура
----------

* Лаўрэнцьеўскі летапіс // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. С. 162.
* Лаўрэнцьеўскі летапіс // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1997. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2. С. 340--341.
**Міна** (хіндзі: मीणा) — племя індаіранскага паходжання у Індыі. Жывуць пераважна ў Раджастхане і Мадх’я-Прадэш. Агульная колькасць - 4 888 тыс. чал. (2015 г.).

Міна маюць розныя паданні аб сваім паходжанні. Некаторыя з іх лічаць, што паходзяць непасрэдна ад бога Вішну, іншыя злучаюць сваё з'яўленне з раджпутамі. Аднак большасць гэтых паданняў сфарміравалася толькі ў XIX ст. Відавочна, міна — народ, які паходзіць са старажытнай дзяржавы Матсья на паўночным захадзе сучаснай Індыі. У сярэднявеччы міна набылі статус асобнай высакароднай касты. Былі вядомы кіруючыя дынастыі, што паходзілі ад міна. Тэрыторыі рассялення міна стала змяняліся з-за ваенных сутычак з суседзямі і былі замацаваны толькі ў 1871 г. брытанскай адміністрацыяй. 

Асноўныя гаспадарчыя заняткі — земляробства, жывёлагадоўля і рамяство, у тым ліку ткацтва і вытворчасць ювелірных вырабаў. У мінулым важным заняткам мужчын таксама лічылася ваенная справа. Міна спавядаюць індуізм. Распаўсюджаны пашыраныя сем'і і практыка дзіцячых шлюбаў. Міна вядомы каляровай мужчынскай і жаночай вопраткай, упрыгожваннямі з каштоўных металаў, татуіроўкамі цела.

Зноскі
------

1. ↑  Mina in India

Спасылкі
--------

* ORIGION OF MINA (MEENA)
* Meena Tribe, Rajasthan
**Рабочая гвардыя** — узброеныя фарміраванні рабочых у гарадах Заходняй Беларусі.

Мэты і задачы
-------------

Ствараліся для навядзення рэвалюцыйнага парадку пасля прыходу Чырвонай Арміі ў верасні 1939 г. Арганізацыя атрадаў рабочай гвардыі прадугледжвалася дырэктывай № 1 Ваеннага савета Беларускага фронту ад 16 верасня 1939 г. Функцыі рабочай гвардыі канкрэтызаваны ў загадзе камандуючага Беларускім фронтам камандармам 2-га рангу М. П. Кавалёва ад 21 верасня 1939 г. Загад патрабаваў неадкладна «стварыць Рабочую гвардыю для барацьбы з бандыцкімі шайкамі і ачышчэння раёна ад бадзяжніцкіх афіцэрскіх груп, паліцэйска-жандарскіх і салдацкіх грабежніцкіх банд польскай арміі».

Гісторыя
--------

### Прынцыпы стварэння

Рабочая гвардыя стваралася на прынцыпах добраахвотнасці, хаця на практыцы мелі месца і выключэнні. У яе склад найперш залічвалі рабочых, якія са зброяй у руках выступілі супраць польскіх улад яшчэ да прыходу Чырвонай Арміі. На такіх жа прынцыпах у сельскай мясцовасці фарміраваліся атрады сялянскай міліцыі, якія падпарадкоўвапіся валасным і вясковым сялянскім камітэтам. У вялікіх гарадах атрады рабочай гвардыі арганізоўваліся на буйных прадпрыемствах, у меншых — на агульнагарадскіх сходах рабочых. Кожная кандыдатура абмяркоўвалася. Як правіла, атрады рабочай гвардыі ўзначальвалі былыя члены КПЗБ, прафсаюзныя актывісты. Так, у Баранавічах рабочую гвардыю ўзначаліў былы член КПЗБ А. Ф. Рубенчык, які перад гэтым каля 6 гадоў правёў у польскіх турмах. У Ашмянах намеснікам начальніка рабочай гвардыі быў прызначаны М. А. Міцкевіч, які да гэтага таксама быў зняволены ў турму польскімі ўладамі.

### Дзейнасць

Рабочая гвардыя і сялянская міліцыя карысталіся падтрымкай насельніцтва. У Беластоку за першы тыдзень існавання Рабочай гвардыі ў яе ўступіла 307 чал. у Кобрыне за некалькі дзён — 120 чал. На 1 кастрычніка 1939 г. у Пінску Рабочая гвардыя налічвала каля 400 байцоў. У атрады Рабочай гвардыі прымалі і жанчын. У Стоўбцах са 150 членаў Рабочай гвардыі 34 былі жанчыны, з іх быў сфарміраваны асобны ўзвод. Кіраўніцгва Рабочай гвардыі ажыццяўлялі штабы ў ваяводствах, паветах, гарадах. Яны падпарадкоўваліся непасрэдна Часовым упраўленням, ваенным камісарам і начальнікам аператыўных груп НКУС. Узбраенне і амуніцыю падраздзяленням Рабочай гвардыі прадастаўлялі часці Чырвонай Арміі. Байцы Рабочай гвардыі неслі каравульную службу, ахоўвалі масты, пераправы, фабрыкі і заводы, забяспечвалі ахову грамадскага парадку ў гарадах, разам з чырвонаармейцамі ўдзельнічалі ў аперацыях па ліквідацыі бандаў рабаўнікоў і інш. Рабочая гвардыя расфарміравана ў сувязі са стварэннем гарадскіх і раённых аддзелаў міліцыі.

Літаратура
----------

* Коўкель, І. Рабочая гвардыя / Іван Коўкель // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 27—28. — ISBN 985-11-0214-8.
Міндальная мука
**Міндальная мука**, таксама **молаты міндаль** — харчовы прадукт, які атрымліваецца шляхам якаснага драбнення салодкага міндаля. Кансістэнцыя больш падобная да кукурузнай мукі, чым да пшанічнай мукі. Міндальную муку яшчэ называюць міндальнай пудрай або міндальным парашком. Міндальная мука пераважна выкарыстоўваецца для прыгатавання розных кандытарскіх вырабаў і дэсертаў. Міндальная пудра захоўвае ўсе вітаміны і мінеральныя элементы, якія ўтрымліваюцца ў міндальных арэхах. Міндальныя парашок вельмі каларыйны і пажыўны.

Міндальная мука выкарыстоўваецца ў выпечцы і кандытарскіх вырабах — для прыгатавання міндальных пячэнняў макарон і макарун і іншай салодкай выпечкі, у начынках для пірожных і тортаў, напр. торт Захер, і з’яўляецца адным з двух асноўных інгрэдыентаў марцыпана і міндальнай пасты. У Францыі міндальная мука з’яўляецца важным інгрэдыентам франжыпана, а таксама начынкай для традыцыйнага «Пірага валхвоў».

Міндальная мука ў апошні час зрабілася важнай для выпечкі вырабаў для людзей, якія знаходзяцца на дыеце з нізкім утрыманнем вугляводаў. Яна дадае выпечцы вільготнасць і насычаны арэхавы смак.

У міндалі высокі ўзровень поліненасычаных тлушчаў. Як правіла, тлустыя кіслоты амега-6 у міндалі абаронены ад акіслення паверхневай лупінкай і вітамінам Е. Калі міндаль здрабняецца, гэтая ахоўная лупінка разбіваецца, а плошча адкрытай паверхні рэзка павялічваецца, што значна ўзмацняе схільнасць арэха да акіслення.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Фара Вітаўта.
**Фара Вітаўта**, або **Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі** (літ.: Vytauto Didžiojo bažnyčia) - каталіцкі храм у Старым горадзе Каўнаса, Літва, адзін з самых старых касцёлаў у горадзе.

Гісторыя
--------

Інтэр'ер касцёла
Краявід на касцёл і горад
Касцёл быў пабудаваны на паўночным беразе ракі Нёман каля 1400 года для францысканскіх манахаў і замежных купцоў. Будаўніцтва было фундавана Вітаўтам у якасці камендацыі Найсвяцейшай Дзеве Марыі за захаванне яго жыцця пасля галоўнай бітвы ў бітве на Ворскле.

Размяшчаючыся даволі блізка да ракі, касцёл шмат разоў пакутаваў ад вясновых паводак. У 1812 годзе ён быў спалены французскімі войскамі. Францысканскі кляштар быў зачынены расійскімі ўладамі пасля паўстання 1830 года. У 1845 годзе таксама быў зачынены касцёл, адкрыты пазней пасля перабудовы ў праваслаўную царкву. З 1903 года яна выконвала ролю ваенных казармаў. У 1915 годзе немцы арганізавалі тут склад. Будынак быў вернуты Каталіцкай царкве ў 1919 годзе, а ў 1931-1938 гадах і пазней у 1978-1982 былі праведзены рэстаўрацыйныя працы.

Архітэктура
-----------

Храм быў узведзены ў гатычным стылі і з'яўляецца прыкладам літоўскай цаглянай гатычнай архітэктуры. Форма царквы ў выглядзе крыжа з'яўляецца ўнікальнай для літоўскай готыкі. На працягу шматлікіх гадоў узровень грунта вакол царквы значна вырас, і фасады сталі ніжэй; каб кампенсаваць гэта, вокны былі паменшаны, а бакавыя парталы былі закладзены. Званіца была дададзена пазней і выкарыстоўвалася для кіравання навігацыяй караблёў па Нёмане.

Літоўскі пісьменнік Юозас Тумас (1869–1933) пахаваны ў крыпце касцёла.

Зноскі
------

1. ↑  Minkevičius, Jonas (1988) (in Lithuanian). *Lietuvos architektūros istorija. I dalis.*. Vilnius Mokslas. p. 126.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фара Вітаўта (Каўнас)
* Афіцыйны сайт Архівавана 3 сакавіка 2016.
**Лаўрэнцій** — мужчынскі асабістае імя лацінскага паходжання; ўзыходзіць да лац.: Laurens (родны склон — *Laurentis*)- «лаўрэнцкі», гэта значыць жыхар Лаўрэнція, старажытнага горада ў Лацыуме, у якім паводле падання размяшчалася рэзідэнцыя легендарнага цара Лаціна; ў пераносным значэнні — «лацінскі», «рымскі» наогул.

Магчыма, што Лаўрэнт атрымаў сваю назву ад лац.: laurus — «лаўр», але больш верагодным уяўляецца дарымскае паходжанне назвы горада.

Ва ўсходніх славян імя *Лаўрэнцій* было перанесена з святца/месяцслова (царк.-слав: **Лаѵре́нтїй**), у які яно трапіла пры перакладзе праваслаўных богаслужбовых кніг на стараславянскую мову з кайнэ (стар.-грэч.: Λαυρέντιος). 

У хрысціянскім анамастычным слоўніку імя *Лаўрэнцій* суадносіцца з некалькімі раннехрысціянскімі святымі, сярод якіх найбольш вядомы пакутнік архідыякан Лаўрэнцій Рымскі, пакараны смерцю ў 258 годзе у часы пераследу хрысціян, учыненых імператарам Валерыянам. Аб іншых ранніх святых з імем *Лаўрэнцій* у хрысціянскай традыцыі невядома нічога, акрамя даты памінання.

Старая каляндарная форма імя: **Лаѵрентїй**.

Кароткая форма імя: **Лаўрэн**.

Ад імя *Лаўрэнцій* і яго формаў ўтварыліся прозвішчы Лаўрэнцеў, Лаўрынец і іншыя.

Імяніны
-------

Праваслаўны імяніны (*даты прыводзяцца па грыгарыянскі каляндар*):

* 11 студзеня, 2 лютага, 11 лютага, 20 сакавіка, 23 траўня, 29 траўня, 23 жніўня, 29 жніўня, 10 верасня, 4 кастрычніка, 6 лістапада, 25 кастрычніка, 23 снежня.

Літаратура
----------

* *Суперанская А. В.* Словарь русских личных имён. — М.: Эксмо, 2006. — (Библиотека словарей). — ISBN 5-699-10971-4.
* *Patrick Hanks, Flavia Hodges, Kate Hardcastle.* Oxford Dictionary of First Names (англ.). — 2nd ed.. — Oxford: Oxford University Press, 2006. — ISBN 978-0-19-861060-1.

Гл. таксама
-----------

* Святы Лаўрэнцій
* Ларэнцэці
* Лорэнц
* Лоўрэнс
**Рабочае самакіраванне** — форма арганізацыі працоўнага працэсу, пры якім калектыў самастойна прымае ключавыя рашэнні па рабоце прадпрыемства.

Ідэя аб тым, што ўсе працоўныя на рабочым месцы павінны адказваць за кіраванне рабочым працэссам, з’яўлялася ў розных формах на працягу ўсёй гісторыі сацыялізму. Сярод сінонімаў, якія ўжываюцца да тэрміна «рабочае самакіраванне» можна вылучыць такія паняцці як «рабочы кантроль», «вытворчая дэмакратыя» і «вытворчая кааперацыя».

Прыклады
--------

Прыкладам рабочага самакіравання з’яўляецца рэжым Ціта ў сацыялістычнай Югаславіі. Рабочае самакіраванне на прадпрыемствах сацыялістычнай Югаславіі было ўведзена законам 1950 года «Аб кіраванні дзяржаўнымі гаспадарчымі прадпрыемствамі з боку працоўных калектываў». Аднак, нягледзячы на рэалізацыю ідэй рабочага самакіравання ў СФРЮ, на югаслаўскіх прадпрыемствах нярэдка здараліся забастоўкі.

У 1956 годзе ў Польскай Народнай Рэспубліцы быў прыняты закон аб рабочых саветах на прадпрыемствах.

Зноскі
------

1. ↑  Steele, David (1992). *From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation*. Open Court Publishing Company. p. 323.ISBN 978-0875484495.
2. ↑  Югославия в XX веке: очерки политической истории / К. В. Никифоров (отв. ред.), А. И. Филимонова, А. Л. Шемякин и др. — М.: Индрик, 2011. — С. 604. Архіўная копія ад 7 жніўня 2016 на Wayback Machine
3. ↑  Травин Д. Маргания О. «Европейская модернизация. Глава 7. ЮГОСЛАВИЯ: ПОРОХОВАЯ БОЧКА РЕФОРМ»
4. ↑  Польша в XX веке. Очерки политической истории/ Отв. ред. А. Ф. Носкова. — М.:Индрик, 2012. — С. 650. Архівавана 8 жніўня 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776304849 |
**Вялікі Фарасан** (араб. فرسان الكبير‎‎) — найбуйнейшы востраў архіпелага Фарасан у Чырвоным моры каля ўзбярэжжа Саудаўскай Аравіі. Плошча сушы - 398,59 км². Насельніцтва (2004 г.) - каля 1000 чал.

Востраў Фарасан знаходзіцца ў 1020 км на паўднёвы захад ад Эр-Рыяду, сталіцы Саудайскай Аравіі. Уяўляе сабою вапняковую паверхню з пясчанымі пляжамі і водмелямі на старажытным каралавым падводным узвышшы. Нягледзячы на сухі трапічны клімат, маюцца крыніцы пітной вады. Востраў насяляе статак аравійскіх газеляў — апошніх прадстаўнікоў свайго віда. Багатая фаўна навакольных вод. Тут налічваецца 231 від рыб, 49 відаў каралаў, 3 віды дэльфінаў.

У старажытнасці востраў быў важным транзітным пунктам у гандлі паміж Блізкім Усходам і Індыяй. У вёсцы Фарасан захавалася мячэць Неджда , пабудаваная ў паўднёваазіяцкім стылі ў 1927 г. арабскім гандляром Ібрагімам аль-Тамімі.

Асноўная эканамічная актыўнасць — здабыча нафты, рыбалоўства, турызм.

Зноскі
------

1. ↑  Discover Saudi’s Farasan Island Архівавана 21 лістапада 2015.
2. ↑  Al Najdi Mosque
**Танегасіма** — востраў на поўдні Японскага архіпелага. Размешчаны на поўдзень ад вострава Кюсю, на мяжы Ціхага акіяна і Усходне-Кітайскага мора. Адміністрацыйна адносіцца да японскай прэфектуры Кагосіма.

Геаграфія
---------

Танегасіма размешчана за 35 км на поўдзень ад паўвострава Осумі, які належыць востраву Кюсю. Яе працягласць з поўначы на ​​поўдзень складае 58 км, з захаду на ўсход — 7 км. Разам з суседнімі астравамі Яку, Куціноэрабудзіма і Магесіма ўваходзіць у склад астравоў Осумі.

Формай Танегасіма нагадвае выцягнутае рысавае зярнятка. Вышэйшы пункт — 282 м. Рэльеф Танегасімы пераважна нізінны. Плошча вострава — каля 445 км². Яго ўсходняя частка крутая і скалістая, а заходняя — спадзістая, пакрытая пясчанымі пляжамі.

Сярэднямесячная тэмпература на Танегасіме вышэй за 10 °C, а сярэднегадавая колькасць ападкаў — 2700 мм. Флора прадстаўлена субтрапічнымі раслінамі, а таксама сельскагаспадарчымі культурамі: батат, тытунь, арахіс, гарох, мандарыны і г. д. Прыбярэжныя воды багатыя на крэветкі і рыбу.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн — карта Японіі
Цэнтральны і два бакавых партала Сабора Парыжскай Божай Маці
партал Эрэхтэёна
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Партал, значэнні.
**Партал** — (ням.: Portal ад лац.: porta — вароты, дзверы) — архітэктурнае абрамленне дзвярнога праёма (пераважна ў манументальных грамадскіх, культавых і інш. будынках). 

Вядомы са старажытнасці. Для архітэктуры Старажытнага Егіпта і антычнасці характэрны простыя па аздабленні парталы з плоскімі перамычкамі, для старажытнай Месапатаміі — арачныя парталы, на Блізкім і Далёкім Усходзе былі пашыраны прамавугольныя парталы з нішамі — піштакі. З XI ст. ў раманскай, гатычнай і старажытна-рускай архітэктуры пашырыліся арачныя, т. зв. перспектыўныя, які ўтвараюцца некалькімі ўступамі ў глыбіню сцяны пры паступовым памяншенні памераў, а па вуглах размяшчаюцця калонкі, злучаныя архівольтамі. Рэнесансавыя і барочныя парталы звычайна аздабляліся пілястрамі, калонамі, якія неслі антаблемент або франтон. Часта парталы ўпрыгожвалі скульптурай, разьбой, лепкай, роспісам, кафляй.

Паняцце таксама ўжываецца для абазначэння «П»-падобнай рамы каміна.

У беларускай архітэктуры парталы выкарыстоўваюцца з XI — XII стст.

Гл. таксама
-----------

* Развор — праём ці адтуліна ў сцяне для вакна альбо дзвярэй.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Гісторыя мастацтваў : Вучэб. дапам. / Б. А. Лазука. — 2-ое выд. дапрац. — Мн. : Беларусь, 2003. — 400 с. — ISBN 985-01-0045-1
2. ↑  Пазняк, З. С. Рэха мінулых часоў. Мн.1985 — с.108

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Партал
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Андэрсан.

**Перніла Марыя Тэрэза Андэрсан Дрэген** (шведск.: Pernilla Maria Theresa Andersson Dregen; нар. 10 снежня 1974, Стакгольм) — шведская спявачка, прадзюсар, музыкант і аўтар песень.

Трэнер па вакале ў тэлевізійнай праграме «Сапраўдны талент».

Біяграфія
---------

Андэрсан скончыла Каралеўскую вышэйшую музычную школу ў Стакгольме са ступенню магістра. Пасля вучылася ў акадэміі балета ў Гётэбаргу.

З 1999 года выпусціла 10 сольных альбомаў. Пернілу намінавалі на прэмію Грэмі з яе англамоўным альбомам *«Ashbury, the Apple*».

Андэрсан займаецца пытаннем захавання навакольнага асяроддзя Балтыйскага мора, таму яна ахвяравала частку прыбытку ад выпуску альбома «Give a damn in the water» на дабрачыннасць па выратаванні рыбы.

У 2011 годзе спявачка ўдзельнічала ў конкурсе песні Melodifestivalen. У 2016 яна таксама ўдзельнічала ў гэтым конкурсе з песняй *«Нeart Of Gold»*.

Перніла таксама займаецца сацыяльнымі пытаннямі, якія звязаны з гендарнай роўнасцю і гендарнай справядлівасцю, і з'яўляецца настаўнікам для маладых дзяўчат, якія хочуць трапіць у музычную індустрыю.

Дыскаграфія
-----------

* 1999 — Маё Падарожжа
* 2000 — Усе Ўсміхаюцца
* 2004 — Cradlehouse
* 2007 — Baby Blue
* 2008 — Does you dog
* 2009 — Ashbury, the Apple
* 2010 — Z
* 2011 — E-Deluxe
* 2012 — Тры з паловай раяля, канцэрт
* 2012 — Ва ўсім ёсць расколіна, менавіта так святло пранікае ў свет
* 2016 — Tiggrinnan
* 2017 — Вінтэрсангер з Манро

Зноскі
------

1. 1 2  Афіцыйны сайт Пернілы Андэрсан.
2. ↑  Pernilla Andersson bojkottar Grammis. Dn.se.
3. ↑  Melodifestivalen 2011 — Hela startfältet klart. Svt.se.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Myspace · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Deezer · Instagram · Last.fm · SoundCloud · Spotify · YouTube |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rate Your Music · Rotten Tomatoes |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 3094 7578 |
Пярсцёнак рыбака — персцень Папы Рымскага.
**Пе́рсцень** — частка аблачэння вышэйшага рымска-каталіцкага духавенства, сімвал духоўнай улады. Яго носяць Папа Рымскі (глядзі артыкул «Пярсцёнак рыбака»), кардынал і біскуп. У персцені часта знаходзіцца часцінка мошчаў Святых. Біскуп, архібіскуп, кардынал, Папа Рымскі, бласлаўляючы людзей, бласлаўляюць іх і святымі мошчамі. Калі цалуюць руку Папы Рымскага, кардынала, епіскапа, небходна пацалаваць і персцень са святымі мошчамі.

Гл. таксама
-----------

* Пярсцёнак рыбака

Літаратура
----------

* *Завальнюк У.М.* Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — Мінск, Изд-во Гревцова, 2013. — 808 с. ISBN 978-985-6954-73-6.

| Аблачэнне рымска-каталіцкага духавенства |
| --- |
|  | 
* Альба
* Арнат
* Берэт
* Гумерал
* Далматыка
* Інфула
* Капа
* Кардынальскі капялюш
* Комжа
* Крыж
* Мітра
* Палій
* Палярынка
* Пастарал
* Персцень
* Піуска
* Фераёла
* Пояс
* Стула
* Сутана
* Тыяра

 |  |
**Пе́рнікавы до́мік** — калядны торт з пернікавага цеста і глазуры.

У якасці аздаблення дадаюць такія прысмакі, як: арэхі і зефір, мармелад і печыва, цукаты і шакалад, а таксама цукеркі манпасье і ў выглядзе марскіх каменьчыкаў.

Складнікі
---------

Для папярэдняга прыгатавання пернікавага цеста выкарыстоўваюць: 800 грам мукі і 280 грам цукровай пудры, 120 грам мяккага маргарыну і 5 сталовых лыжак топленага мёду, па 2 яйкі і жаўткі, па 2 чайныя лыжкі соды і прыправы для пернікаў. Такая прыправа ўключае молатыя гваздзік, імбір, кардамон і мускатны арэх. У прыгатаванні глазуры патрэбныя яйка, 150 грам цукровай пудры і дробка лімоннай кіслаты. У якасці ўпрыгожвання выкарыстоўваюць дробныя рознакаляровыя цукеркі.

Прыгатаванне
------------

Падрыхтоўку пернікавага цеста пачынаюць з замесу мукі, цукровай пудры і заправы для пернікаў. У атрыманай сумесі робяць ямку, куды дадаюць маргарын, яйкі і мёд. Іх вымешваюць да атрымання мяккага гладкага цеста. Гатовае цеста загортваюць у харчовую плёнку і пакідаюць на 2 гадзіны ў халадзільніку. Затым на кардоне або паперы накрэсліваюць 4 сцяны і 2 дэталі даху, а таксама вокны, дзверы і ніз пернікавага доміка. Накрэсленыя шаблоны выразаюць. Цеста раскачваюць пластом 5 міліметраў і прыкладаюць да яго шаблоны. Нажом з цеста выразаюць дэталі доміка, якія пераносяць на бляху. Іх запякаюць у духоўцы пры тэмпературы 160—180 °C да румянай скарынкі. Пасля дэталі доміка пакідаюць падсыхаць. 

У пернікавай майстэрні Львова (Украіна, 2018 год)
Тым часам, пачынаюць гатаваць айсінг, дзеля чаго бялок аддзяляюць ад жаўтка. Бялок узбіваюць у пену. Цукровую пудру прасяваюць і дадаюць да бялка паступова з пастаянным памешваннем. Затым дадаюць лімонную кіслату і ўсё вымешваюць да атрымання пругкай сумесі.

Пернікавы домік збіраюць на выпечаным з пернікавага цеста каржы, плоскай талерцы або шчыльным кардоне. Блюда вышароўваюць айсінгам і выкладаюць на яго аснову доміка. З дапамогай айсінгу прымацоўваюць сцены і злучаюць іх міжсобку. Дах дадаткова замацоўваюць зубачысткамі. Усе стыкі дэталяў доміка вышароўваюць айсінгам. Затым пернікавы домік пакідаюць на ноч у сухім памяшканні. На наступны дзень айсінгам малююць вокны і ледзяшы на даху, а таксама прымацоўваюць дзверы. На даху з дапамогай кандытарскага мяшка робяць айсінгам чарапічны ўзор і прымацоўваюць дробныя рознакаляровыя цукеркі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Пернікавы домік // *Звязда* : газета. — 4 студзеня 2014. — № 1 (27611). — С. 8. — ISSN 1990-763x.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пернікавы дамок
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гейгер.

**Вілі Гейгер** (ням.: Willi Geiger; 27 жніўня 1878, Ландсхут — 11 лютага 1971, Мюнхен) — нямецкі мастак і графік.

Жыццё і творчасць
-----------------

Вілі Гейгер нарадзіўся ў сям’і выкладчыка. У 1898—1899 гадах ён вучыцца ў мюнхенскай Каралеўскай школе прыкладнога мастацтва, дзе атрымаў спецыяльнасць настаўніка малявання. У 1903 годзе мастак паступае ў Акадэмію мастацтваў, у класы Франца фон Штука і Петэра Хальма, дзе займаецца сумесна з Альбертам Вайсгерберам і Гансам Пурманам. Творчыя поспехі В.Гейгера ў галіне графічнага майстэрства былі адзначаны ў 1910 годзе прэміяй Віла Рамана. Ён ствараў таксама ілюстрацыі да твораў Франка Ведэкінда, Рыхарда Дэмеля і інш. Да 1914 года мастак жыў і працаваў у Берліне, дзе выстаўляў свае палотны ў мясцовых галерэях. Пазней ён пераязджае ў Мюнхен і прымаецца прафесарам у Вышэйшую школу прыкладнога мастацтва. Выкладаў таксама ў Лейпцыгскай акадэміі. У 1920-я гады В.Гейгер захапляецца старымі іспанскімі майстрамі, піша копіі з твораў Эль Грэка, Веласкеса і Ф.Гоі, займаецца партрэтным жывапісам. У гэты перыяд яго майстэрства дасягае сваёй вяршыні.

Пасля прыходу да ўлады ў Германіі нацыянал-сацыялістаў В.Гейгер быў адхілены ад выкладання. Мастак у гэты перыяд жыў адасоблена на возеры Кімзэ ў Верхняй Баварыі і цалкам прысвяціў сябе жывапісу. У 1946 годзе ён ізноў на выкладчыцкай працы, у мюнхенскай Акадэміі мастацтваў. У 1948 годзн ён становіцца ганаровым гараджанінам роднага Лансхута. У 1951 годзн ён — лаўрэат прэміі горада Мюнхен у галіне культуры. У 1958 В.Гейгер узнагароджваецца ордэнам «За заслугі ФРГ» I класа, у 1969 годзе — баварскім ордэнам «За заслугі».

Сын В. Гейгера, Рупрэхт Гейгер, быў таксама вядомым мастаком і скульптарам.

Зноскі
------

1. 1 2  Willi Geiger<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Willi Geiger // Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy — B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. — ISSN 2750-6088 — doi:10.1515/AKL<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q64'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41640909'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q496126'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19276262'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q324303'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98818'></a>
3. ↑  RKDartists Праверана 4 лютага 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑
5. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
6. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 30 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX945657 · BNF: 14529088d, 14974589n · GND: 118538195 · ISNI: 0000 0000 7689 1779 · LCCN: n90648526 · NKC: xx0227482 · NLP: A22608813 · NUKAT: n2013076094 · SUDOC: 204731488 · VIAF: 17459432 · ULAN: 500103045 |

 |
**Партрэт Адама Ежы Чартарыйскага** — прыжыццёвы партрэт палітычнага і культурнага дзеяча, мецэната Адама Ежы Чартарыйскага аўтарства Язэпа Аляшкевіча. Цяпер захоўваецца ў Нацыянальным музеі Літвы.

Апісанне
--------

Гэты партрэт з'яўляецца адным з ранніх вядомых твораў мастака.

У карціне А. Чартарыйскі прадстае ў акружэнні і трактоўцы, якія не пакідаюць сумненняў аб значнасці паказанай асобы. Фонам служыць паўкружжа сцяны з нішамі і пілястрамі, уважліва ўпарадкаваныя складкі рассунутай заслоны. Як гэта і патрабавалася ў класіцыстычных партрэтах, прадметнае акружэнне зведзена да мінімуму. Паказаны толькі стол з кнігай і чарнільніцай, крэсла, на якім ляжаць шпага і бікорн  (руск.) (бел.. Але кожны прадмет выразна ўказвае на грамадскае становішча мадэлі. Не выпадкова і адпаведная поза партрэтуемага: А. Е. Чартарыйскі прадстае ў рост, адна рука яго ляжыць на стале, другая — на поясе.

Зноскі
------

1. ↑  Adomo Jurgio Čartoriskio portretas
2. 1 2 3 4  *Лазука Б.А.* Беларуская архітэктура XIX - пачатку XX стагоддзя // Гісторыя сусветнага мастацтва. Рускае і беларускае мастацтва XIX - пачатку XX стагоддзя. — Беларусь, 2011. — С. 358. — 430 с. — ISBN 978-985-01-0880-7.
3. ↑  Барыс Лазука відавочна апісвае гэту карціну, але называе яе партрэтам Адама Казіміра Чартарыйскага
**Фарамініферы** (*Foraminifera*) — тып (паводле іншых сістэм — клас) пратыстаў.

Налічваецца больш за 1 тыс. сучасных відаў (з выкапнёвымі каля 30 тыс. відаў). Марскія, пераважна бентасныя арганізмы. Вядомы з кембрыю (каля 570 млн г. назад). На Беларусі ў асадкавых адкладах дэвону, карбону, юры і мелу выяўлены рэшткі больш за 1 тыс. відаў. Выкарыстоўваюцца пры вызначэнні ўзросту геалагічных адкладаў.

Памеры звычайна 0,1—1 мм, зрэдку да 20 см. Маюць ракавінку, у большасці вапняковую, зрэдку хіціноідную або з аглюцініраваных часціц (пясчынак, спіхул, губак і інш.). Ракавінкі адна- і шматкамерныя, размешчаныя ў 1 або 2 рады, па спіралі, зрэдку галінастыя. Праз вусці і поры ў сценках ракавінкі выходзяць тонкія вырасты (псеўдаподыі) для захопу корму і руху. Размнажаюцца з чаргаваннем палавога і бясполага пакаленняў. Кормяцца дробнымі водарасцямі.

Выдзяляюцца класы:

* *Allogromioidia* (Chapman et Parr, 1936)
* *Athalamea* (Haeckel, 1862)
* *Fusulinidia* (Fursenko, 1958)
* *Miliolidia* (Lankester, 1885 = Korzenionóżki)
* *Rotalidia* (Lankester, 1885)
* *Textularidia* (Kuhn, 1926)

Зноскі
------

1. ↑  Systematics of modern foraminifera in Barun K. Sen Gupta (2002) Modern Foraminifera

Літаратура
----------

* Фарамініферы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI · WoRMS |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11931432f · GND: 4154975-2 · LCCN: sh85050443 · Microsoft: 2780368712 · NDL: 00574488 · NKC: ph138400 |

 |
**Тангароа** (маары Tangaroa) — палінезійскі бог мора і ўрадлівасці.

Міфалогія
---------

Тангароа - адзін з найстаражытнейшых багоў палінезійскага пантэону. Некаторыя даследчыкі лічаць, што ён быў прынесены продкамі палінезійцаў з Азіі і знаходзяць падобныя постаці ў міфалогіях малайцаў і інданезійцаў. 

У маарыйскай міфалогіі Тангароа - сын Рангінуі (бацькі-неба) і Папатуанаку (маці-зямлі), адзін з вышэйшых багоў мясцовага пантэону. Паводле паданняў, у маладосці ён аб'яднаўся с братамі і выступіў супраць улады бацькоў. Аднак пасля пераможнай бітвы пасварыўся з братамі. Асабліва непрыязныя адносіны склаліся з богам расліннасці Тане. Маары рэзка размяжоўвалі вобласці панавання Тангароа (акіян) і Тане (зямля). Паколькі людзі звычайна жывуць на зямлі, то Тане аказвае на іх значны ўплыў. Але, калі вандруюць па моры, то падпарадкоўваюцца воле Тангароа. Таму любой марской экспедыцыі папярэднічалі шчодрыя ахвярапрынашэнні і рытуалы ачышчэння.

Часам Тангароа выступаў як культурны герой, які супрацьстаяў сусветнаму гвалту, апісваўся як непераможны воін, які пратыкаў сваёй дзідай ворагаў. Заступаўся за маракоў, рыбакоў, рамеснікаў.

Сярод маары астравоў Кука Тангароа шанаваўся як бог мора і ўрадлівасці. У міфалагічным цыкле аб Маўі выступаў як бог агню.

Танганскія ўладары *Ту'і Тонга* называлі Тангароа сваім непасрэдным продкам.

Самоанцы лічылі Тангароа (або **Тагалоа**) уладаром сусвету, які нарадзіўся ў першай ракавіне і потым сам стварыў свет. У розных міфалагічных цыклах выступаў як бацька, дарадца і заступнік станоўчых герояў. 

Гавайскі **Каналоа** ўяўляўся ў вобразе кальмара. Падобна маары, гавайцы супрацьпастаўлялі яго богу Кане, але надавалі Каналоа рэзка адмоўныя рысы. Ён уладарыў падземным светам і быў стваральнікам чорнай магіі. 

Цікава, што еўрапейскія місіянеры, ступіўшы ў Палінезію, былі вымушаны тлумачыць мясцовых багоў з хрысціянскага пункту гледжання. На Самоа яны атаясамлялі постаць Тагалоа з хрысціянскім богам-творцам, а на Гаваях - з д'яблам.

Сімвалы
-------

Хваляпадобныя лініі, чырвоны колер.

Спасылкі
--------

* Тангароа на Encyclopedia Mythica Архівавана 3 мая 2012.
* Тангароа ў міфалогіі маары
* Каналоа і Кане
**«Партрэт Альберта ІІІ Уладзіслава Радзівіла»** — карціна са збораў Нясвіжскага замка, напісаная ў 1733—1737 гадах. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальным музеі ў Варшаве (інв. MP 4431. MNW). Памер карціны — 110 × 76 см.

Партрэт Альбрэхта Уладзіслава Радзівіла (на дальняй сцяне, другі справа) у Вялікай зале Нясвіжскага замка. 1927
Партрэт Альбрэхта Уладзіслава Радзівіла адносіцца да серыі партрэтаў ў лаўровым вянку. Да 1939 г. у калекцыі князёў Радзівілаў у Нясвіжы (№ 109 у інвентары 1834 г.; № 195 у інвентарах 1857 і 1883 гг.; № 96 у інвентары 1928 г.; № 160 у вопісе 1939 г.). Захоўваўся ў Вялікай сталовай зале (былой Гетманскай) у паўднёвай галерэі. Пасля 1939 г. трапіў у Мінск. У 1944 г. вывезены ў Германію. Вернуты ў Мінск з Берліна ў 1947 г. Перададзены ў Польшчу ў 1950 г.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 29 снежня 2020.
2. 1 2  Лёс фамільных скарбаў магнацкіх родаў Беларусі : зборнік матэрыялаў Міжнароднай навуковай канферэнцыі «Лёс фамільных скарбаў магнацкіх родаў Беларусі» (Нясвіж, 10 лістапада 2020 г.) і Міжнароднага навуковага семінара «Крыпта князёў Радзівілаў у Нясвіжы: гісторыя, сучасны стан, даследаванні, перспектывы выкарыстання» (Нясвіж, 4 кастрычніка 2019 г.)/ уклад. У. У. Караленак, С. М. Клімаў. — Нясвіж : Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж», 2020. 380 с. [16] л. іл.: іл. ISBN 978-985-904-826-5.
**Партрэт Іосіфа Солтана** - карціна невядомага мастака з Супрасльскага Дабравешчанскага манастыра, напісаная ў канцы XVI ст..

Апісанне
--------

Карціна адлюстроўвае фундатара Супрасльскага Дабравешчанскага манастыра Іосіфа Солтана. Фігура напісана на дошцы ў рост. У партрэце мітрапаліта Іосіфа Солтана мастак падкрэслівае знячнасць асобы. Сілуэт абагульнены, уся ўвага сканцэнтравапа на твары, які выпісаны дасканала. Мітрапаліт эпічна велічны, задуменны. Тут традыцыйная лінеарна-плоскасная форма сналучаецца з умоўнай святлаценню, застыласцю і нерухомасцю. Фон за спіной фігуры вырашаецца драпіроўкай — элементам, характэрным для рэнесанснага жывапісу.

Зноскі
------

1. Николай (Далматов), архим. Супрасльский Благовещенский мон-рь: История. СПб. 1892
2. ↑  Николай (Далматов), архим. Супрасльский Благовещенский мон-рь: История. СПб. 1892

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
**Паро́к** — агульная назва кідальнай машыны на землях Русі ў Сярэднявеччы (10—15 ст.). Канструкцыйна парокі маглі быць падобнымі на балісту (насцільная стральба) або на катапульту (навесная стральба). Адрозніваліся малыя і вялікія парокі. Вялікія парокі кідалі снарады масай да 200 кг (камяні, бярвенні, стрэлы, запальныя снарады і інш.) на адлегласць да 600—700 м.

Зноскі
------

1. ↑  Военный энциклопедический словарь, 1983. — 863 с. : 30 л. ил. С.578.

| ⛭Кідальныя машыны старажытнасці і сярэднявечча |
| --- |
| Антычнасць | Баліста  ·  Гастрафет  ·  Катапульта  ·  Аксібел  ·  Анагр  ·  Палібол  ·  Скарпіён |  |
| Сярэднявечча | Арбалет  ·  Манганель  ·  Сіфанафор  ·  Станковы арбалет  ·  Брыколь  ·  Парок  ·  Тарсіённы спрынгалд  ·  Трыбук  ·  Чо-ко-ну  ·  Эйнарм |
**Партрэт Альбрэхта Станіслава Радзівіла**, дзяржаўнага дзеяча Рэчы Паспалітай, аўтарства ананімнага мастака. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь.

Параўнанне з творамі Петэра Данкерца дэ Рыя  (англ.) (бел. дазваляе прыпісаць партрэт з мінскай калекцыі мастакам яго кола.

Гісторыя
--------

Паходзіць з калекцыі Радзівілаў у Нясвіжы (№ 74; да 1941). Захоўваўся ў Дзяржаўнай карціннай галерэі БССР да 1941 года, фондах Музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны (з 1948), у Дзяржаўным музеі БССР (з 1957 да 1968 года).

Рэстаўрыраваны ў Нясвіжы ў XIX стагоддзі, у Дзяржаўным Рускім музеі М. М. Маркавым у 1968—1975 гадах (Ленінград).

Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі (Мінск).

Апісанне
--------

Альбрэхт Станіслаў апрануты ў французскі палацавы касцюм па іспанскай модзе (фр.: costume d'espagnole). Ён складаецца з кароткага чорнага каптана, які аблягае стан і па засцежцы да таліі аздоблены вузкай паскай белага шоўку, і кароткіх да каленяў штаноў, калашыны якіх заканчваюцца фестонамі. На каптан апрануты кароткі шырокі плашч-накідка, паверх якога выпушчаны блакітны адкладны каўнер, абшыты белымі карункамі. Манжэтамі з блакітнага шоўку з карункамі аздоблены і рукавы каптана.

На нагах Альбрэхта Станіслава абуты чорныя тупаносыя боты з залатымі шпорамі і вялізнымі адваротамі, запоўненымі белымі карункамі.

Выстаўкі
--------

* Другое нараджэнне партрэтаў з Нясвіжа і Гродна. Мінск. 1982
* Партрэты з Нясвіжа і Гродна. Каўнас. Яраслаўль. 1983
* Рэстаўрацыя музейных каштоўнасцей у БССР. Мінск. 1985
* Партрэты знакамітых постацяў даўняй Рэчы Паспалітай у мінскіх зборах. Кракаў. 1991
* Мастацтва барока ў Беларусі. Мінск. 1991
* Дзе Усход сустракаецца з Захадам. Варшава. 1993
* Партрэты XVI—XVIII стст. з Нясвіжа. Мінск. 1994

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Жывапіс барока, 2003, с. 60-61
2. ↑  Опись портретов. К. 8. № 74.
3. 1 2 3 4  *Бялявіна, В. М.* Беларускі касцюм / В. М. Бялявіна, Л. В. Ракава. — Мінск : Беларусь, 2017. — 463 с. : іл. ISBN 978-985-01-1241-5

Літаратура
----------

* *Бялявіна, В. М.* Беларускі касцюм / В. М. Бялявіна, Л. В. Ракава. — Мінск : Беларусь, 2017. — 463 с. : іл. ISBN 978-985-01-1241-5
* *Высоцкая Н. Ф.* Жывапіс барока Беларусі. — 2003. — С. 69-70. — 304 с. — 3 000 экз. — ISBN 985-11-0253-9.
Вердаміцкі парк
**Вердамі́цкі парк** — помнік прыроды рэспубліканскага значэння, закладзены ў 2-й палове XIX стагоддзя ў аграгарадку Вердамічах Свіслацкага раёна Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

У Вердаміцкім парку
Выгляд парку перад набыццём маёнтка Талочкамі дакументальна не пацверджаны. Мясцовыя жыхары сведчаць, што складзеная з пляскатага каменю агароджа вакол парку вельмі старая, яшчэ з XVIII стагоддзя. У сувязі з гэтым можна меркаваць аб існаванні тут рэгулярнага парку ў XVIII ст. ад якога застаўся кавалак ліпавай алеі. Відаць, межы тэрыторыі панскай сядзібы заставаліся нязменнымі на працягу двух апошніх стагоддзяў.

Аўтарам планіроўкі парку канца XIX ст. з’яўляецца Іван Капітонавіч Плотнікаў, аб чым сведчаць яго подпісы на чарцяжах праекта і на каштарысе.

Апісанне
--------

Плошча каля 12 га. Парк пейзажны, на раўнінным рэльефе. Цэнтрам яго кампазіцыі быў палац (не захаваўся). Тэрыторыя парку абнесена мураванай сцяной. Ад уязной брамы ідуць цэнтральная і кальцавыя алеі, з якіх адкрываюцца найбольш прыгожыя пейзажы. Абапал цэнтральнай алеі размяшчаюцца дзве самыя вялікія і маляўпічыя паляны. У пабудове кампазіцыі парку выкарыстаны прыёмы паступовага раскрыцця пейзажу, кантрасту, улічаны асаблівасці дрэў — афарбоўка ў розную пару года, формы кроны, хуткасць росту і інш.

Помнік садова-паркавага мастацтва налічвае больш за 40 відаў дрэў і кустоў, у т.л. рэдкія экзоты. Растуць дуб шарлахаўскі, клёны чырвоны, серабрысты, ясенялісты, явар і яго пурпуровая форма, хвоя веймутава, лістоўніца еўрапейская, лістоўніца польская, туя заходняя і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Фрагменты былой сядзібы. // Гродзенская абласная навуковая бібліятэка імя Я. Ф. Карскага, 2018.  (бел.)

Літаратура
----------

* Вердаміцкі парк // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
* Вердаміцкі парк // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

Спасылкі
--------

* Вердаміцкі парк на сайце Radzima.org
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Брэнч.

**Пётр Міха́йлавіч Брэнч** (11 чэрвеня 1908, Віцебск, Расійская імперыя — 10 жніўня 1990) — савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч, міністр мясцовай прамысловасці БССР (1951—1953).

Біяграфія
---------

У 1927 годзе скончыў Віцебскую прафесійна-тэхнічную школу металістаў імя Калініна, у 1927—1928 слухач Аршанскага рабочага факультэта.

Працоўную дзейнасць пачаў на авіяцыйных заводах Масквы і Куйбышава.

З верасня 1944 па 1947 гады — інструктар Прамысловага аддзела ЦК КП(б) Беларусі, з 1947 па люты 1949 сакратар Мінскага абласнога камітэта КП(б)Б, 19 лютага 1949 года быў абраны сакратаром ЦК КП(б)Б. У 1950 — 1951 гадах намеснік, з 1951 і да скасавання Міністэрства ў 1953 годзе — міністр мясцовай прамысловасці БССР. Пасля працаваў на пасадзе 1-га намесніка міністра сельскай гаспадаркі БССР. У 1955 годзе быў абраны сакратаром Брэсцкага абласнога камітэта КП Беларусі. Са студзеня 1963 і да 1965 працаваў намеснікам начальніка ўпраўлення станкабудавання і агульнага машынабудавання Беларускага СНГ і начальнікам Тэхнічнага ўпраўлення Беларускага СНГ.

Член ЦК КПБ (1949—1960).

Спасылкі
--------

* Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991  (руск.)
**«Сёе-тое задарма»** (руск.: "Кое-что задаром") — расійскі мастацкі фільм.

Сюжэт
-----

Сюжэт карціны будуецца вакол фінансіста Макса — яму ў рукі трапляе прылада, якая можа матэрыялізаваць жаданні, у тым ліку грошы. «Падарунак» лёсу застае Макса ў цяжкі перыяд яго жыцця. Яго наўмысна падстаўляюць і звальняюць з працы, а адзіны блізкі і дарагі яму чалавек — малодшая сястра, змагаецца за жыццё з цяжкай хваробай, на лячэнне якой патрабуецца вялікая сума грошай. Здавалася б, падобная прылада можа толькі дапамагчы Максу. Але за ім пачынае паляваць нейкі Агент, пагражаючы яго жыццю.

У ролях
-------

* Валерый Кухарэшын
* Ігар Ліфанаў
* Ігар Грыгор'еў
* Максім Панамароў
* Аляксандр Удалаў

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Змрочны Лос-Анджэлес на Абводным канале Архівавана 30 жніўня 2016.
* Сёе-тое задарма - Рускі трэйлер
* Ігар Ліфанаў згуляе ў кіно амерыканскага дэтэктыва
* Сёе-тое задарма