У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шчусеў.
**Аляксе́й Ві́ктаравіч Шчу́сеў** (руск.: Алексей Викторович Щусев) (26 верасня (8 кастрычніка) 1873, Кішынёў, Расійская імперыя — 24 мая 1949, Масква) — рускі і савецкі архітэктар, заслужаны архітэктар СССР (1930), акадэмік АН СССР (1943).

Біяграфія
---------

У 1891—1897 гады вучыўся ў пецярбургскай Акадэміі Майстэрстваў у Л. М. Бенуа і І. Я. Рэпіна. У 1895 годзе, пазнаўшы з газеты аб смерці генерала Д. П. Шубіна-Паздзеева без рэкамендацый прыйшоў да ўдавы з гатовым эскізам надмагілля і здолеў упэўніць аддаць заказ менавіта яму. На могілках Аляксандра-Неўскай лаўры была пабудаваная квадратная каплічка пад шатром.

У 1896 годзе Шчусеў выканаў дыпломны праект на тэму «Барская сядзіба» і атрымаў залаты медаль і права на замежную камандзіроўку. Шчусеў едзе ў Сярэднюю Азію, наведвае Самарканд, у складзе археалагічнай экспедыцыі даследуе магільню Тамерлана. Да 1899 года пабываў у Тунісе, шэрагу краін Заходняй Еўропы; у Парыжы займаўся ў акадэміі Жуліяна (1898). З 1901 года быў на службе ў Свяцейшым Сінодзе.

Шчусеў здолеў на працягу некалькіх гадоў зрабіцца ў Пецярбургу прыкметнай фігурай і зацікавіў графа Алсуф’ева, які ў 1902 годзе прапанаваў яму пераніцаваць і надбудаваць свой фамільны асабняк на Фантанцы. Алсуф’еў быў старшынёй камітэта па ўвекавечанні Кулікоўскай бітвы і, быўшы ў захапленні ад працы архітэктара, аддаў яму замову на храм-помнік, прысвечаны бітве.

У чэрвені 1904 года Шчусеў адправіўся ў Оўруч, дзе заняўся рэканструкцыяй царквы св. Васіля XII стагоддзя. У 1908—1912 гг. працаваў над Марфа-Марыінскаім манастыром.

У 1910 годзе стаў акадэмікам Акадэміі Майстэрстваў. З 1913 года жыл у Маскве, а ў 1914 годзе пачаткаў працу над комплексам Казанскага вакзалу, дзе выкарыстаў матывы рускага барока XVII стагоддзя. У 1914—1916 гг. Шчусеў праектуе і будуе чыгуначныя вакзалы у правінцыях. Некаторыя станцыі былі вырашаныя ў неакласічным стылі.

У 1913 году ў італьянскім горадзе Сан-Рэма па чарцяжах Шчусева і пад кіраўніцтвам архітэктара П'етра Агосці быў пабудаваны праваслаўны Храм Хрыста Выратавальніка. Храм вытрыманы ў стылю рускіх цэркваў XVII—XVIII стст. упрыгожаны каменным разбярствам і кафлямі, побач размашчана званіца з шатровай страхой.

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі кіраваў разам з І. У. Жалтоўскім праектам рэканструкцыі Масквы ў 1918—1925 гг. прадбачыўшы ў сваім плане сучасныя прынцыпы ўвязкі радыяльна-кальцавой сістэмы горада з транспартнымі камунікацыямі.

Пасля кароткага перыяду неакласіцызму Шчусеў звяртаецца да канструктывізму, пад уплывам якога стварае свае творы ў 1920-х гг.: НДІ курорталогіі і фізіятэрапіі ў Сочы (1927—1931), будынак Наркамзема ў Маскве (пазней Міністэрства сельскай гаспадаркі, 1928—1933).

Найвядомым творам Шчусева таго перыяду з’яўляецца Маўзалей Леніна на Чырвонай плошчы у Маскве. Маўзалей быў спраектаваны ў вельмі кароткія тэрміны. У 1924 завяршылася будаўніцтва драўлянага будынка, замененага ў 1930 гранітным манументальным будынкам. Пад кіраўніцтвам Шчусева працавалі архітэктары Ю. А. Дульгіер, Л. Б. Карлік, У. А. Міхайлаў, А. К. Расткоўскі, І. А. Француз, Г. К. Якаўлеў.

У 1926—1929 гг. Шчусеў працаваў дырэктарам Трэццякоўскай галерэі. Важным матывам творчасці 1930-х — 1940-х гг. з’яўляецца нацыянальна-гістарычная стылізацыя. У гэты час была спраектаваная гасцініца «Масква» (1932—1938), праект рэканструкцыі плошчы Цвярской заставы, падчас якога была разабраная Трыўмфальная арка (1936), Вялікі Маскварэцкі мост (1936—1938), будынак філіяла Інстытута марксізму-ленінізму пры ЦК КПСС у Тбілісі (1938), Вялікі тэатр оперы і балета імя А. Наваі ў Ташкенце (1940—1947), будынак НКУС на Лубянскай плошчы (1946) і іншыя будынкі. У 1941 годзе быў дабудаваны комплекс Казанскага вакзалу. Шчусеў быў членам мастацкага аб’яднання «Чатыры мастацтвы».

Быў кансультантам Навуковага савета па рэстаўрацыйных працах у Троіца-Сергіевай лаўры (1938—1950), навуковым кіраўніком і галоўным архітэктарам якіх быў прызначаны І. В. Трафімаў.

Адным са шматлікіх будынкаў, у праектаванні якіх Шчусеў прымаў удзел, было савецкае пасольства ў сталіцы Румыніі — Бухарэсце, размешчанае на шашы Кісялёва. Яго будаўніцтва пачалося яшчэ да войны.

У 1946 году Шчусеў засноўвае музей архітэктуры ў Маскве і да 1949 года займае пост яго дырэктара. Значнае месца ў дзейнасці Шчусева займаюць праекты аднаўлення гарадоў, разбураных у гады Вялікай Айчыннай вайны: Істры (1942—1943), Ноўгарада (1943—1945) і Кішынёва (1947).

Апошнім тварэннем Аляксея Шчусева стала маскоўская станцыя метро «Камсамольская-кальцавая», якая адлюстроўвае ўрачыстасць перамогі над фашызмам.

Шчусеў — аўтар больш за 200 навуковых прац і артыкулаў, лаўрэат чатырох Сталінскіх прэмій (1941, 1946, 1948 і 1952). Узнагароджаны ордэнам Леніна, дзвюма іншымі ордэнамі і медалямі.

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 28 красавіка 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. 1 2 3  Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Спасылкі
--------

* Музей архітэктуры імя Шчусева
* Шчусеў Аляксей Віктаравіч на партале «Культура Расіі» Архівавана 15 лістапада 2007.
* Будынак Наркомзема Архівавана 11 лютага 2017.
* Праекты Шчусева ў праекце Савецкая архітэктура Архівавана 18 лістапада 2009.
* Інстытуты РАН на Ленінскім праспекце
* Вялікая савецкая энцыклапедыя(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Аляксей Віктаравіч Шчусеў на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Structurae |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Кругасвет · Brockhaus · Гранат |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 131620843 · ISNI: 0000 0000 6685 7059 · LCCN: n87940561 · NKC: js2012728548 · NUKAT: n2008055769 · SUDOC: 133714586 · VIAF: 5674151778225418130007 · ULAN: 500120987 |

 |