recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Марыінская жаночая гімназія.
Будынак Марыінскай жаночай гімназіі
**Марыінская жаночая гімназія** існавала ў Гродне з 1860 па 1915 гады. Да нашага часу захаваўся будынак гімназіі, які цяпер займае Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы. Будынак былой гімназіі знаходзіцца па адрасе: вуліца Ажэшка, 22.

Гісторыя
--------

Жаночая Марыінская гімназія адкрылася ў 1860 годзе на базе сямікласнага вучылішча, заснаванага двума гадамі раней. Марыінскія гімназіі знаходзіліся пад заступніцтвам імператрыцы Марыі Аляксандраўны і рыхтавалі педагогаў — хатніх настаўнікаў і выкладчыкаў. У іерархіі рангаў Расійскай імперыі ўстановы імператрыцы Марыі мелі больш высокі статус, чым гімназіі і вучылішчы Міністэрства народнай асветы.

Першапачаткова гімназія знаходзілася ў будынку флігеля дамініканскага манастыра. Аднак з ростам ліку вучаніц (к пачатку ХХ стагоддзя ў гімназіі навучалася больш за 500 выхаванак) наспела неабходнасць у новым будынку, які быў пабудаваны ў 1893 годзе. Дзяўчынкі вучыліся ў гімназіі 7 гадоў і за гэты час вывучалі Закон Божы, рускую мову і пісьменства, гісторыю, геаграфію, прыродазнаўства, арыфметыку, геаметрыю, фізіку і інш. Дадаткова гімназісткі маглі асвоіць замежную мову (французская або нямецкая), маляванне, танцы, музыку. Плата за навучанне была па тых мерках значная — 70 рублёў у год (што складала некалькі месячных заробкаў кваліфікаванага рабочага або настаўніка), аднак шэраг выхаванак вызваляўся ад аплаты. У жніўні 1915 года ў сувязі з надыходам кайзераўскай арміі гімназія была эвакуіравана ў Калугу.

Будынак гімназіі
----------------

Асноўны артыкул: **Будынак Марыінскай жаночай гімназіі (Гродна)**
Трохпавярховы будынак пабудаваны ў 1893 годзе, аўтар праекта — В. Ф. Нябольсін. Будынак Г-падобны ў плане, накрыты двухсхільным дахам. Галоўны фасад вылучаны і двумя бакавымі рызалітамі. Дом абліцаваны жоўтай цэглай. Строгі характар будынку надае выразны рытм аконных праёмаў. Планіроўка дома — аднабаковае размяшчэнне класных пакояў. Вакол двух лесвічных клетак знаходзіліся тэхнічныя памяшканні і лабараторыі. Будынак — помнік архітэктуры позняга класіцызму.
**Аляксандр Салагуб** (нар. Баранавічы, БССР) — беларускі рэлігійны дзеяч, еіскап Барысаўскі і Гайленд-Паркскі БАПЦ. Кандыдат багаслоўя.

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскую духоўную семінарыю і Акадэмію, а таксама аспірантуру гэтай акадэміі. Скончыў таксама Экуміэнічны інстытут Сусьветнай Рады цэркваў у Жэневе. Працаваў у аддзеле знешніх царкоўных зносінаў Маскоўскага патрыярхату: быў сакратаром прадстаўніцтва Маскоўскага патрыярхату пры патрыярху Антыяхійскім у Дамаску і сакратаром епіскапа РПЦ Гурыя ў Парыжы.

30 красавіка 2000 года ў Таронце (Канада) адбылося хіратонія ў епіскапы, у працэсе браў удзел сэрбскі епіскап Дамаскін Давідавіч..

Быў старшынёй БАПЦ.

Зноскі
------

1. ↑  Белорусская Автокефальная Православная Церковь в Америке
2. ↑  Новы епіскап БАПЦ Аляксандар Салагуб — пляны і мэты на новай пасадзе
Чэрвень, ілюстрацыя Аляксандра Тарасевіча з кнігі «Rosarium et Officium B. Mariae Virginis…»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Чэрвень (значэнні).
**Чэрвень** — шосты месяц Грыгарыянскага календара. Складаецца з 30 дзён.

Народная назва падаецца ў выданнях Ф. Скарыны — *чирвець*, у «Храналогіі» А. Рымшы (1581) згадваецца як *чырвецъ*. Назва, ужываная ў сучаснай беларускай літаратурнай мове, узнікла ў асяроддзі газеты «Наша ніва» і набыла больш-менш канчатковую форму ў 1912, калі ў календары «Нашай нівы» былі пададзеныя прапанаваныя назвы месяцаў з тлумачэннямі. Паслядоўна ў «Нашай ніве» ўжываліся варыянты назвы: у 1907 — *юнь*, у 1908 — *чэрвень*, у 1909 — *юнь*, у 1910—1912 — *чэрвень (юнь)*; у далейшым — *чэрвень*.

Зноскі
------

1. ↑  Скарына Ф. Творы:…
2. ↑  Андрей Рымша. [Хронология]…
3. ↑  Гісторыя беларускай літаратурнай мовы, Т.2.

Літаратура
----------

* Андрей Рымша. [Хронология] (1581) // Транслитерация О. Лицкевича по факсимиле в изд.: Запаско Я. П. Мистецька спадщина Iвана Федорова. Львів, 1974. С.33, 36. — Эл.рэсурс starbel.narod.ru
* Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. У 2 т. Т. 2. — Мн. 1967. С.138,139
* *Скарына Ф.* Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт. падрыхт. тэкстаў, камент. слоўнік А. Ф. Коршунава, паказальнікі А. Ф. Коршунава, В. А. Чамярыцкага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1990. — С. . — 207 с.: іл. ISBN 5-343-00151-3.

| Месяцы |
| --- |
| 
* Студзень
* Люты
* Сакавік
* Красавік
* Май
* Чэрвень
* Ліпень
* Жнівень
* Верасень
* Кастрычнік
* Лістапад
* Снежань

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шчука.
**Лявон Шчука** (польск.: Leon Szczuka; 11 красавіка 1696, Упіцкі павет — 17 красавіка 1733, Нясвіж) — езуіцкі святар і педагог.

Пасля заканчэння езуіцкіх школ 31 ліпеня 1712 г. уступіў у Вільні ў Таварыства Ісуса. Пад кіраўніцтвам прафесара Людвіка Сакульскага скончыў настаўніцкую семінарыю ў Крожах (1714—1715), а потым выкладаў у езуіцкіх школах, у тым ліку ў Пултуску (1715—1716). У 1718—1721 гг. вывучаў філасофію ў Віленскай акадэміі, а ў 1722—1726 гг. — тэалогію ў Варшаве, дзе і быў высвечаны на ксяндза.

Як здольны красамоўца і паэт быў прафесарам рыторыкі для экстэрнаў у Варшаўскім езуіцкім калегіуме (1726—1727) і для семінарыстаў-езуітаў у настаўніцкай семінарыі ў Слуцку (1727—1728). З 1728 па 1731 гг. — прафесар філасофіі ў Полацкім езуіцкім калегіуме і прэфект касцёла ў Экімані, а потым прафесар маральнай тэалогіі і прфект школ у Мінскім езуіцкім калегіуме (1731—1732) і прэфект школ у Нясвіжскім езуіцкім калегіуме (1732—1733).

Зноскі
------

1. ↑  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.
2. 1 2  Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny. / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — s. 152.

Літаратура
----------

* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. — Kraków: Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny. / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — 188 s.
**Людвіг VIII** (ням.: Ludwig VIII, 1 верасня 1403 — 13 красавіка 1445) — апошні герцаг Баварска-Інгальштацкі (1438—1445).

Людвіг VIII быў сынам баварска-інгальштацкага герцага Людвіга VII і Ганны дэ Бурбон. У 1416 годзе атрымаў тытул графа фон Грайсбах, у 1420-х гадах замяшчаў бацьку, калі той адсутнічаў у герцагстве, удзельнічаў у Баварскай вайне.

У канцы 1430-х адносіны паміж бацькам і сынам рэзка пагоршыліся, бо бацька пачаў выказваць відавочную перавагу свайму незаконнаму сыну — Віланду фон Фрайберг. У 1438 Людвіг VIII паўстаў супраць бацькі, і аб'яднаўся не толькі з баварска-мюнхенскім герцагам Альбрэхтам III, але нават з баварска-ландсхуцкім герцагам Генрыхам XVI, які спрабаваў забіць Людвіга VII падчас Канстанцкага сабору. У 1443 годзе яму атрымалася паланіць бацьку ў Нойбургу-на-Дунаі і змясціць яго пад варту да канца жыцця.

У 1441 годзе Людвіг VIII жаніўся на Маргарыце, дачцэ брадэнбургскага курфюрста Фрыдрыха I. Дзяцей у іх не было, і таму пасля смерці Людвіга Баварска-Інгальштацкае герцагства было далучана да Баварска-Ландсгуцкага.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Rodovid · genealogics.org |
| Нарматыўны кантроль | GND: 102507600 · VIAF: 24992636 |

1. ↑  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
2. ↑  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.
**Гізела Маўэрмаер** (ням.: Gisela Mauermayer; 24 лістапада 1913, Мюнхен — 9 студзеня 1995, там жа) — нямецкая лёгкаатлетка, чэмпіёнка летніх Алімпійскіх гульняў 1936 года ў Берліне па кіданні дыска.

Біяграфія
---------

У 1932 годзе ва ўзросце 18 гадоў стала членам НСДАП, каб атрымаць пасаду старшыні мюнхенскага таварыства за інтарэсы жанчын. З наступнага года пачала займацца лёгкай атлетыкай, выступаючы за мюнхенскі гімнастычны клуб «Німфенбург» і трэніруючыся ў Ёзэфа Цахмаера.

На Сусветных жаночых гульнях 1934 года перамагла ў штурханні ядра, устанавіўшы сусветны рэкорд 13,67 м, стала другой у кіданні дыска (40,65 м) і першынствавала ў спаборніцтвах па пяцібор’і, набраўшы рэкордныя 377 ачкоў (штурханне ядра: 13,44 м, скачкі ў даўжыню: 5,51 м, бег на 100 метраў: 13,0 с, скачкі ў вышыню: 1,52 м; кіданне дзіды: 32,90 м).

Гэтыя вынікі забяспечылі ёй месца ў складзе нямецкай зборнай на Алімпійскіх гульнях 1936 года. Але паколькі ні штурханне ядра, ні пяцібор’е не ўваходзілі ў праграму Гульняў, Маўэрмаер засяродзілася на трэніроўках у кіданні дыска і ў выніку стала алімпійскай чэмпіёнкай (47,63; 41,64; 40,70; 36,27; 43,54; 44, 26 м).

На чэмпіянаце Еўропы па лёгкай атлетыцы 1938 года яна перамагла ў кіданні дыска (43,20; 43,58; 42,94; 40,29; 40,11; 44,80 м) і стала другой у штурханні ядра з вынікам 13,27 м. У тым жа годзе паступіла ў мюнхенскую гімназію на пасаду настаўніцы фізкультуры. У 1942 годзе завяршыла спартовую кар’еру.

З-за свайго нацысцкага мінулага пасля вайны Маўэрмаер была звольнена з гімназіі і доўгі час заставалася без працы. Потым яна вывучала біялогію і ў 1954—1975 гадах узначальвала бібліятэку Заалагічнай дзяржаўнай калекцыі Мюнхена.

Зноскі
------

1. ↑  Virtual International Authority File — [Dublin, Ohio]: OCLC, 2003. Праверана 4 лістапада 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q988937'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54919'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q190593'></a>
2. 1 2 3   Праверана 5 мая 2019.
3. 1 2  Gisela Mauermayer // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
**Мастацкая галерэя Манчэстэра** (англ.: Manchester Art Gallery) — адкрытая для наведванняў мастацкая галерэя ў цэнтры горада Манчэстэра, у Паўночна-Заходняй Англіі. У 2002 годзе была пашыраная і зараз займае тры будынкі.

Акрамя карцін сусветнага значэння (напрыклад, Сезана, Расеці або Міле), тут знаходзяцца таксама творы, звязаныя з горадам Манчэстэрам. Значнае месца займае калекцыя работ П’ера Валета, французскага мастака-імпрэсіяніста, які выкладаў у Манчэстэры ў пачатку XX стагоддзя.

Гл. таксама
-----------

* Спіс музеяў Манчэстэра

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт галерэі Манчэстэр



1. ↑   Праверана 9 лютага 2023.
**Ільке Вілуда** (ням.: Ilke Wyludda; нар. 28 сакавіка 1969 года, Лейпцыг) — нямецкая лёгкаатлетка (кіданне дыска, штурханне ядра), чэмпіёнка Еўропы, прызёр чэмпіянатаў свету, чэмпіёнка летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года ў Атланце, удзельніца летніх Паралімпійскіх гульняў 2012 года ў Лондане.

У 1985 годзе на чэмпіянаце Еўропы сярод юніёраў у Котбусе Вілуда стала чэмпіёнкай Еўропы ў кіданні дыска і сярэбраным прызёрам у штурханні ядра. У 1987 годзе на наступным чэмпіянаце Еўропы сярод юніёраў у Бірмінгеме яна стала чэмпіёнкай у абедзвюх дысцыплінах. У 1986 годзе ў Афінах яна стала чэмпіёнкай свету сярод юніёраў у кіданні дыска, а праз два гады ў Грэйтэр-Садберы яна паўтарыла свой поспех.

На летняй Алімпіядзе 1992 года ў Барселоне Вілудда кінула дыск на 62,16 м і заняла 9-е месца. На наступнай Алімпіядзе ў Атланце яе вынік склаў 69,66 м і яна стала алімпійскай чэмпіёнкай, апярэдзіўшы расіянку Наталлю Садаву (66,48 м) і прадстаўніцу Беларусі Эліну Звераву. На летняй Алімпіядзе 2000 года ў Сіднэі Вілуда з вынікам 63,16 м стала 7-й.

Зноскі
------

1. ↑  Ilke Wyludda // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>
**Андрэй Казімір Пагажэльскі** (польск.: Andrzej Kazimierz Pogorzelski; каля 1616, Мазовія — 10 ліпеня 1684, Вільня) — езуіцкі святар і педагог.

Уступіў у Таварыства Ісуса 12 жніўня 1637 г. у Вільні. Пасля навіцыяту, верагодна, авалодваў педагагічным майстэрствам пад кіраўніцтвам Яна Вышковіча ў настаўніцкай семінарыі пры Полацкім езуіцкім калегіуме (1639—1640). Вывучаў філасофію (1641—1644), а потым выкладаў рыторыку (1644—1645) ў Нясвіжскім езуіцкім калегіуме. У Вільні вывучаў тэалогію (1645—1649) быў высвечаны на ксяндза.

Прэфект сярэдніх школ у Дынабургу (1649—1650), прафесар рыторыкі для семінарыстаў-езуітаў у настаўніцкай семінарыі пры Нясвіжскім езуіцкім калегіуме (1650—1653), прафесар філасофіі ў Полацкім езуіцкім калегіуме (1653—1655). У 1655—1658 гг. выконваў абавязкі прыдворнага прапаведніка люблінскага кашталяна, а потым узначальваў калегіум у Плоцку (1661—1664). У 1664 г. атрымаў у Віленскай акадэміі ступень магістра філасофіі і вольных навук, роўную доктарскай ступені. Прафесар палемічнай і пазітыўнай тэалогіі ў Браневе (1665—1666). З 1666 па 1670 гг. — рэгент Папскай семінарыі і прафесар палемічнай тэалогіі і Св. Пісання ў Віленскай акадэміі, дзе ў 1670 г. атрымаў ступень доктара тэалогіі.

Рэктар і магістр навіцыяту (пры касцёле Св. Ігнація) у Вільні (1671—1673), рэктар калегіума ў Рэшалі (1673—1676), прэфект школ духоўнай семінарыі ў Пултуску (1676—1677), рэгент Папскай семінарыі ў Вільні (1677—1680), рэктар калегіума ў Крожах (1680—1683). У рукапісах захаваліся яго лекцыі па філасофіі.

Зноскі
------

1. ↑  POGORZELSKI Andrzej Kazimierz //
2. ↑  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.
3. ↑  Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny. / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — s. 120.

Літаратура
----------

* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny. / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — 188 s.
**.org** (англ.: *organizations*) — агульны дамен верхняга ўзроўню. Адзін з першых даменаў верхняга ўзроўню, першапачаткова прызначаны для некамерцыйных арганізацый, якія не адпавядаюць крытэрам іншых даменаў. Цяпер выкарыстоўваецца без абмежаванняў, атрымаў шырокае распаўсюджванне ў сучасным Інтэрнэце. Вікіпедыя выкарыстоўвае гэты дамен.

Створаны 1 студзеня 1985 па рашэнні ICANN. Адміністратар дамена — Public Interest Registry (з 2003 года).

Спасылкі
--------

* Сайт Public Interest Registry.

| ⛭Агульныя дамены верхняга ўзроўню |
| --- |
| Неспансуемыя | .biz ·  .com ·  .edu ·  .gov ·  .info ·  .mil ·  .name ·  .net ·  .org |
| Спансуемыя | .aero ·  .asia ·  .cat ·  .coop ·  .int ·  .jobs ·  .mobi ·  .museum ·  .pro ·  .tel ·  .travel ·  .xxx |
| Інфраструктура | .arpa |
| Прапанаваныя | .eco |
| Выдаленыя | .nato ·  .root |
| Зарэзерваваныя | .example ·  .invalid ·  .localhost ·  .test |
| Псеўда-дамены | .bitnet ·  .csnet ·  .ip ·  .local ·  .onion ·  .exit ·  .uucp  ·  .i2p  ·  .zet |
| Гл. таксама: **Нацыянальныя дамены верхняга ўзроўню ·  Альтэрнатыўныя каранёвыя серверы DNS** |
**Мікалай Іванавіч Лапата** (2 красавіка 1921, Крэмінна, зараз Луганская вобласць, Украіна — 30 мая 1977, Масква) — Герой Савецкага Саюза (1944). Палкоўнік, кандыдат ваенных навук, дацэнт.

Біяграфія
---------

З чэрвеня 1941 года на Заходнім, Паўднёва-Заходнім, Сталінградскім, Данскім, Варонежскім, 2-м і 1-м Прыбалтыйскім, Ленінградскім франтах.

Пры прарыве абароны праціўніка каля в. Сіроціна артылерыйскі дывізіён пад камандаваннем гвардыі капітана М. І. Лапаты знішчыў 19 кулямётаў, 2 мінамётныя і зенітную батарэі, 2 БТР, 7 аўтамашын з ваенным грузам. Пераправіўшыся праз Заходнюю Дзвіну, карэкціраваў агонь дывізіёна, у выніку чаго было знішчана амаль 2 батальёны нямецкай пяхоты і створаны ўмовы для фарсіравання ракі.

Пасля вайны працаваў у Маскве.

Узнагароды
----------

* Героя Савецкага Саюза прысвоена (22.6.1944)
* Ордэн Чырвонага Сцяга (28.02.1943)
* Ордэн Аляксандра Неўскага (21.12.1944)
* Ордэн Айчыннай вайны 2-й ступені (01.02.1944)
* Ордэн Чырвонай Зоркі (18.07.1943, 30.04.1954)

Зноскі
------

1. ↑  Багі вайны

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
***Ophrys lutea*** — від кветкавых раслін сямейства архідныя (*Orchidaceae*).

Назва
-----

Відавы эпітэт паходзіць ад лац.: lutea — «жоўты».

Батанічнае апісанне
-------------------

Дасягае вышыні 25-30 см. Суквецці ўтрымліваюць ад 2 да 7 кветак. Мае шырокія асіметрычныя бакавыя чашалісцікі, спінныя чашалісцікі зменшаны. Разгорнутыя пялёсткі, жоўтыя з сіня-шэрым або карычневым цэнтрам. Апыляюцца самцамі пчол роду {{bt-bellat||Andrena}}. Цвіце з сакавіка па май.

Распаўсюджанне
--------------

Ураджэнец Паўднёвай Еўропы, Паўночнай Афрыкі і Блізкага Усходу: ад Партугаліі і Марока да Сірыі. Расце да 1400 м над узроўнем мора. Расце на поўным сонцы або ў цені на сухіх або вільготных вапнавых глебах, на пашах, у кустах і ў рэдкіх лясах.

Спасылкі
--------

* Encyclopedia of Life Архівавана 27 вересня 2015.
* Orchids of Italy Архівавана 28 вересня 2015.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
*
**Лу́палаўскі раё́н** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924 — 1931 гадах. Цэнтр — мястэчка (прыгарад Магілёва) Лупалава.

Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Магілёўскай акругі БССР. 20 жніўня 1924 года падзелены на 20 сельсаветаў: Амхаўскі, Амхініцкі (Вялікаамхініцкі), Антонаўскі, Грабянёўскі, Еганоўскі, Жданавіцкі, Зарэсценскі, Заходскі, Кароўчынскі, Мастоцкі, Махаўскі, Машанацкі, Нічыпаравіцкі, Сідаравіцкі, Слабодкаўскі (Слабадскі), Сухарэўскі, Таранаўскі, Хацкавіцкі, Чэрнеўскі, Шчэжарскі. 21 жніўня 1925 года скасаваны Сідаравіцкі сельсавет. З 1928 года цэнтр раёна — горад Магілёў. 5 жніўня 1929 года Антонаўскі сельсавет перайменаваны ў Хацетаўскі. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 2 сакавіка 1931 года раён скасаваны, Жданавіцкі, Кароўчынскі, Чэрнеўскі сельсаветы далучаны да Дрыбінскага раёна; Амхаўскі, Грабянёўскі, Мастоцкі, Махаўскі, Машанацкі, Слабодкаўскі (Слабадскі), Таранаўскі, Шчэжарскі — да Магілёўскага раёна; Амхініцкі (Вялікаамхініцкі), Зарэсценскі, Сухарэўскі, Хацетаўскі, Хацкавіцкі — да Чавускага раёна; Еганоўскі, Заходскі, Нічыпаравіцкі — да Шклоўскага раёна.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
* Лупалаўскі раён // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1997. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2. С. 401—402.

| ⛭Магілёўская акруга на 1930 год |
| --- |
| Цэнтр | **Магілёў** |
| Раёны | Быхаўскі · Бялыніцкі · Бялынкавіцкі (1927) · Журавіцкі · Кармянскі · Касцюковіцкі (з 1927) · Клімавіцкі (з 1927) · Краснапольскі (з 1927) · Крычаўскі (з 1927) · Лупалаўскі · Магілёўскі · Мілаславіцкі (1927) · Прапойскі · Хоцімскі (з 1927) · Чавускі · Чачэвіцкі · Чэрыкаўскі (з 1927) · Шклоўскі |
Гобліны ў прадстаўленні Ф. Гоі
**Гобліны** (фр.: gobelin) — звышнатуральныя чалавекападобныя стварэнні, якія жывуць, згодна з заходнееўрапейскай міфалогіі, у падземных пячорах і не пераносяць сонечнае святло. Гобліны з’яўляюцца адной з разнавіднасцяў фей, або духаў прыроды, такіх як піксі або гномы.

Этымалогія
----------

Слова паходзіць ад старанармандскай фр.: gobelin, якое ўзыходзіць да лац.: gobelinus ад стар.-грэч.: κόβαλος.

Зліццём слоў *гоблін* і *хоб* утварылася слова *хобгоблін*. У Англіі хобгоблін выконвае функцыі дамавіка.

Выгляд
------

Выгляд апісваецца па-рознаму, але пэўна адно, гобліны — адны з самых пачварных стварэнняў у еўрапейскай міфалогіі. Яны антрапаморфныя, але рост вар’іруецца ад фута да двух метраў. Зрэшты, гобліны ўмеюць ператварацца ў людзей, але тры элемента іх знешнасці застаюцца нязменнымі: доўгія вушы, страшныя, падобныя на каціныя, вочы, і доўгія кіпцюры на руках. Вушы гобліны хаваюць пад шапку, кіпцюры — у пальчаткі, а вось вочы ім ніяк не схаваць, таму, паводле падання, пазнаць іх можна па вачах.

У літаратуры
------------

Па версіі англійскага казачніка Джорджа Макдональда, калісьці гобліны жылі на паверхні і былі такімі ж, як і людзі. Але кароль, які кіраваў тады, за нешта іх не палюбіў і ім давялося хавацца. За доўгія стагоддзі, праведзеныя пад зямлёй, гэтыя людзі моцна змяніліся і іх сталі называць гоблінамі.

У творы «Хобіт, або Туды і назад» Джона Рональда Руэл Толкіна, гобліны выродлівыя істоты пад два метры вышынёй, якія перасоўваюцца на чатырох канечнасцях. Раса гоблінаў — другарадныя злыдні аповеду.

У творы «Уладар Пярсцёнкаў» (Толкін) гобліны — выродлівыя істоты чалавечага росту, якія з’яўляюцца ў захопленай сталіцы гномаў, у Морыі, якія перашкаджаюць семярым героям і ўмеюць лазіць па калонах і сценах.

Гл. таксама
-----------

* Хобгоблін
* Вэттэ
* Дуэнде
* Кобальд
* Шубін
* Оркі
* Запаведнік гоблінаў (фантастычная аповесць)
* Калікантзарос — гобліны з фальклору народаў поўдня Еўропы

Заўвагі
-------

1. ↑  Définition de GOBELIN (фр.). *Trésor de la langue française informatisé  (фр.) (бел. (TLFi)*.  Centre National de Ressources Textuelles et Lexicales. Праверана 23 чэрвеня 2016.

Спасылкі
--------

* Бестыярыюм: Гобліны
* «Зялёныя чалавечкі» Гобліны і іх родзічы — часопіс «Мир фантастики»
**Андскі кот** (*Leopardus jacobitus* альбо *Oreailurus jacobita*) — паўднёваамерыканскі від сямейства каціных (*Felidae*). З-за пражывання ў адносна цяжкадасяжных рэгіёнах Анд навуковыя звесткі пра яго даволі сціслыя, першыя відэакадры андскага ката з’явіліся толькі пасля 2000 года.

Знешнасць
---------

Андскі кот знешне моцна нагадвае пампаскага ката, які жыве ў тым жа рэгіёне. Адрозненні абодвух відаў да гэтага часу з’яўляюцца аб’ектам навуковых даследаванняў, у распараджэнні навукоўцаў ёсць толькі лічаныя асобнікі з музеяў. Даўжыня цела каля 70 см, даўжыня хваста — 45 см, вага — ад 4 да 7 кг. Поўсць даволі доўгая для абароны ад халадоў, афарбоўка шэра-карычневая з чорнымі плямамі. На хвасце чорны кольцападобны ўзор.

Арэал
-----

Андскі кот з’яўляецца самым рэдкім відам каціных у Паўднёвай Амерыцы. Часцей за ўсё ён сустракаецца ў Андах, дзе яго арэал распасціраецца ад паўднёвага Перу праз паўднёвы захад Балівіі да паўночнага захаду Аргенціны. Аддае перавагу жыццю на вялікай вышыні ад 3000 да 5000 м над узроўнем мора.

Сілкаванне
----------

Андскі кот, імаверна, сілкуецца дробнымі сысунамі.

Статус аховы
------------

Навукоўцы мяркуюць, што колькасць папуляцыі андскіх катоў вельмі невялікая. Па гэтай прычыне андскія каты пералічаныя ў Вашынгтонскай канвенцыі па абароне відаў. Канвенцыя забараняе ўсякі гандаль прадуктамі, вырабленымі з андскіх катоў. Забарона датычыцца продажу ўжо выкарыстаных прадуктаў.

Сістэматыка
-----------

У многіх навуковых працах андскі кот вылучаецца ў асобны род *Oreailurus*. Больш новыя сістэматыкі, напрыклад паводле Уілсана і Рыдара (2005), адносяць яго да тыгровых катоў (*Leopardus*), да якіх адносіцца і ацэлот.

Літаратура
----------

* D. E. Wilson und D. M. Reeder: *Mammal Species of the World*. Johns Hopkins University Press, 2005. ISBN 0-8018-8221-4

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI |
Закарпацкая нізіна ва Украіне
**Закарпацкая нізіна** (*Прыцісянская нізіна*; укр.: Закарпатська низовина, Притисяньска низовина) — нізіна на паўднёвым захадзе Украіны ў Закарпацкай вобласці, частка Сярэднедунайскай раўніны, абмежавана з паўночнага ўсходу Вулканічным хрыбтом. Даўжыня 80-90 км, шырыня 22-35 км. Вышыня 102—120 м. У межах Закарпацкай нізіны выдзяляюцца ўзвышаныя Берагаўскія нізкагор’і.

У геаструктурных адносінах тэрыторыя ляжыць у межах Закарпацкага прагіна, які характарызуецца развіццём саляна-дыяпіравых структур. З гэтым звязаны саляны пакрыты і голы карст. Маюцца крыніцы лекавых мінеральных вод.

Паверхня плоская, спадзістая, слаба нахіленая ад перадгор’яў Усходніх Карпат на паўднёвы захад. Складаецца галоўным чынам з вулканічных парод і маласаў, перакрытых глінамі, галечнікамі і лёсамі. Пераважаюць ландшафты нізкатэрасных слабадрэнаваных раўнін, шматлікія западзіны.

Клімат умераны, вільготны, атмасферных ападкаў 620—700 мм у год. Улетку здараюцца моцныя залевы. Зіма мяккая, устойлівае снегавое покрыва фарміруецца рэдка. Нізіна дрэнуецца ракой Цісай і яе прытокамі — Баржавай, Латарыцай, Ужам. Сярод глебаўтваральных парод найбольш пашыраны алювіяльна-дэлювіяльныя сугліністыя і жвірова-пясчаныя адклады. Глебы пераважна буразёмныя (ападзоленыя і аглееныя) і алювіяльныя, месцамі лугава-балотныя і балотныя. Пераўвільготненыя глебы штучна дрэнаваныя. Створаны вадасховішчы і сажалкі. Для барацьбы з паводкамі ўздоўж рэк узведзены дамбы.

Закарпацкая нізіна густа заселена. Значная частка тэрыторыі разарана і занята пасевамі збожжавых (пшаніца, кукуруза) і тэхнічных культур (сланечнік, тытунь), а таксама садамі і вінаграднікамі. Месцамі сустракаюцца невялікія гаі дубова-грабавых лясоў, чорнаалешнікі.

Спасылкі
--------

* *Закарпацкая нізіна (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
**Ту-16** (выраб "Н", па кадыфікацыі НАТА: **Badger** — *«Барсук»*) — савецкі цяжкі двухматорны рэактыўны шматмэтавы самалёт. Выпускаўся ў розных мадыфікацыях, уключаючы бамбардзіроўшчык, ракетаносны варыянт, самалёт-запраўшчык, самалёт РЭБ і іншыя. Серыйна выпускаўся з 1953 па 1963 год трыма авіяцыйнымі заводамі.

Складаўся на ўзбраенні СССР, Расіі і дзяржаў СНД на працягу каля 50 гадоў. Таксама эксплутаваўся Егіптам, Іракам, Сірыяй і Інданезіяй. Вырабляўся пад назвай Xian H-6 у КНР. За час вытворчасці было выраблена больш за паўтары тысячы самалётаў Ту-16.

Носьбіт ядзернай зброі.

1. ↑  Designations of Soviet and Russian Military Aircraft and Missiles **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 29 ліпеня 2017. Праверана 28 лютага 2011.
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Уборкі.

**Уборкі** або **Боркі** — былое паселішча на тэрыторыі Бярэзінскага раёна.

Шляхецкая ваколіца, адно з уладанняў Гараўскіх герба «Кораб». На пачатку XIX ст. у Ігуменскім павеце, разам з суседнімі ваколіцамі Астроўкі і Наборкі належала як спадчына Францішку Гараўскаму (пам. 1832). Затым уладанне сына Францішка — Гілярыя, бацькі мастакоў Апалінарыя, Іпаліта і Гілярыя Гараўскіх.

Станам на 1926 год у складзе Бярэзінскага раёна Барысаўскай акругі БССР.

Ліквідавана пасля 1926 года.

Цяпер урочышча Уборкі.

Вядомыя асобы
-------------

* Гілярый Гіляравіч Гараўскі (1847 — пасля 1875) — мастак-акварэліст.

Літаратура
----------

* Гербоўнік беларускай шляхты. Т. 4, 2016. — С. 136, 189, 192, 206—210.
Тапаграфічная карта Паўночнай Македоніі
Паўночная Македонія размешчана на Балканскім паўвостраве на паўднёвым усходзе Еўропы. Каардынаты: 41°50’ паўночнай шыраты, 22°00’ усходняй даўгаты.

Геаграфічная вобласць Македонія падзеленая цяпер паміж трыма краінамі — яе паўднёвая частка, амаль палова ўсёй тэрыторыі, Эгейская Македонія, уваходзіць у склад Грэцыі; усходнія землі — Пірынская Македонія — прыналежаць Балгарыі, а Паўночная Македонія раскінулася на поўначы і захадзе, у даліне ракі Вардар.

Паўночная Македонія займае парадку 35,8 % плошчы гістарычнай Македоніі (52,4 % знаходзіцца на тэрыторыі сучаснай Грэцыі). Яе агульная плошча — 25 333 км2.

Агульная працягласць мяжы — 748 км, працягласць межаў з Албаніяй — 151 км, Балгарыяй — 148 км, Грэцыяй — 228 км, Сербіяй — 221 км.

Рэльеф
------

На большай частцы тэрыторыі размяшчаюцца хрыбты сярэдневысокіх горных сістэм Скопска Чорная Гара, Пінд (вышэйшая кропка — г. Кораб (2753 м) і Пірын, падзеленых шырокімі межгорнымі катлаванамі. Адзін ад іншага горныя хрыбты адлучаюць даліны рэк Вардар і Струміца, якія працякаюць праз усю краіну. На паўднёвым захадзе размешчаныя часткова належныя Македоніі буйныя азёры Ахрыдскае і Прэспа, а на паўднёвым усходзе — буйнае Дойранскае возера.

Рэгіён сейсмічна актыўны, землетрасенні даволі моцныя. У выніку апошняга, якое адбылося ў 1963, быў моцна разбураны горад Скоп’е.

Гарады
------

Сталіцай рэспублікі і самым буйным яе горадам з'яўляецца Скоп’е (насельніцтва 600 тыс.). Іншыя буйныя гарады — Бітала, Куманава, Прылеп і Цетава (насельніцтва 50 — 100 тыс.).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Геаграфія Паўночнай Македоніі

| ⛭Паўночная Македонія паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Паўночная Македонія»**
 |

| ⛭Краіны Еўропы: Геаграфія |
| --- |
| * Азербайджан¹
* Албанія
* Андора
* Аўстрыя
* Балгарыя
* Беларусь
* Бельгія
* Боснія і Герцагавіна
* Ватыкан
* Венгрыя
* Вялікабрытанія
* Германія
* Грузія
* Грэцыя
* Данія
* Ірландыя
* Ісландыя
* Іспанія
* Італія
* Казахстан²
* Кіпр¹
* Латвія
* Літва
* Ліхтэнштэйн
* Люксембург
* Малдова
* Мальта
* Манака
* Нарвегія
* Нідэрланды
* Партугалія
* Паўночная Македонія
* Польшча
* Расія²
* Румынія
* Сан-Марына
* Сербія
* Славакія
* Славенія
* Турцыя²
* Украіна
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чарнагорыя
* Чэхія
* Швейцарыя
* Швецыя
* Эстонія
 |
| Залежныя тэрыторыі |
| * Азорскія астравы
* Аландскія астравы
* Гернсі
* Гібралтар
* Джэрсі
* Востраў Мэн
* Фарэрскія астравы
* Шпіцберген
* Ян-Маен
 |
| Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы |
| * Абхазія¹
* Косава
* Паўднёвая Асеція¹
* Прыднястроўе
 |
| ¹ Часткова або цалкам у Азіі, у залежнасці ад праведзенай мяжы (en)  ² У асноўным у Азіі |
**Дасле́даванне** ў шырокім сэнсе — пошук новых ведаў ці сістэматычнае расследаванне з мэтай устанаўлення фактаў. Больш дакладна **даследаванне** — навуковы метад (працэс) вывучэння чагосьці.

**Навуковае даследаванне**, якое заснавана на ўжыванні навуковага метаду, падае навуковую інфармацыю і тэорыі для тлумачэння прыроды і ўласцівасцяў навакольнага свету. Такое даследаванне можа мець практычнае ўжыванне. Навуковыя даследаванні могуць фінансавацца дзяржавай, некамерцыйнымі арганізацыямі, камерцыйнымі кампаніямі і прыватнымі асобамі. Навуковыя даследаванні могуць быць класіфікаваны згодна з іх акадэмічным і прыкладным характарам. Асноўная мэта прыкладных даследаванняў (у адрозненне ад фундаментальных даследаванняў) — выяўленне, інтэрпрэтацыя і развіццё метадаў і сістэм па паляпшэнню чалавечых ведаў у розных галінах чалавечых ведаў.

Гл. таксама
-----------

* Метадалогія
* Апісальны метад
* Філасофія навукі
**Атаба́скі Аля́скі** (саманазва: *Dena*, літаральна «народ») — групы паўночных атабаскаў, карэнных жыхароў унутраных раёнаў Аляскі. Агульная колькасць (2016 г.) — 16 000 чал.

Атабаскі Аляскі з’яўляюцца прадстаўнікамі 11 моўных груп, якія здаўна займаліся вандроўным паляваннем і рыбалоўствам уздоўж рачных далін унутранай Аляскі. Кожная група складаецца з 30 — 100 нуклеарных сем’яў. У мінулым моўныя групы не з’яўляліся асобнымі палітычнымі адзінкамі і складалі розныя, не заўсёды ўстойлівыя аб’яднанні. Знутры буйных груп назіраюцца дыялектныя адрозненні.

Здабывалі карыбу, зайцоў, ласосяў з дапамогай лука і стрэл, дзіды, булаў і пастак. Вопратку і прадметы ўжытку выраблялі са скур, косці, драўніны, камення, кары. У нашы дні многія атабаскі жывуць у гарадах на поўдні Аляскі, аднак улетку наведваюць свае паляўнічыя тэрыторыі.

Традыцыйная сацыяльная арганізацыя абапіралася на паляўнічыя кангламераты да 40 чалавек. Часцяком ядром паляўнічага кангламерату з’яўлялася жанчына і яе брат. Мелі матрылінейную сістэму сваяцтва. Браты клапаціліся пра дзяцей сваёй сястры. У групах *халікачук* і *дэг хіт'ан* сваяцтва вызначалася па бацьку. Значную грамадскую ролю адыгрывалі старэйшыны. Яны прымалі рашэнні, што тычыліся гандлю, шлюбаў, кіравалі паўсядзённым жыццём. Правадырамі станавіліся вопытныя паляўнічыя.

Пераважалі анімістычныя вераванні. Важным звычаем быў патлач.

Зноскі
------

1. ↑  Alaskan Athabascan in United States
2. ↑  Athabascans of Interior Alaska
3. ↑  ATHABASCAN CULTURES OF ALASKA Архівавана 25 жніўня 2016.
4. ↑  Alaska Athabascan Tribe
**Міжнародны музычны фестываль імя І. І. Салярцінскага** праводзіцца кожны год, пачынаючы з 1989 года ў Віцебску. Фестываль некалькі разоў мяняў сваю назву: «Фестываль камернай музыкі памяці І. І. Салярцінскага» (1989), «Віцебскі фестываль мастацтваў „Наша спадчына"» (1990), «Віцебскі музычны фестываль памяці І. І. Салярцінскага» (1991). З 1992 года ён набыў статус міжнароднага, з 2004 года — сучасная назва.

Ля вытокаў стварэння фестывалю стаяў Уладзімір Байдаў — адзін з заснавальнікаў і кіраўнік ансамбля салістаў «Класік-авангард» (Мінск). Заснавальнікам фестывалю з’яўляецца грамадскае аб’яднанне «Віцебскае музычнае таварыства». Арганізатарамі выступілі ўпраўленне культуры Віцебскага аблвыканкама, упраўленне культуры Віцебскага гарвыканкама, саюз музычных дзеячаў Рэспублікі Беларусь, Санкт-Пецярбургская дзяржаўная філармонія імя Д. Д. Шастаковіча. З 1997 года фестываль увайшоў у план Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь, а з 2005 года і да цяперашняга часу ў лік заснавальнікаў і арганізатараў увайшла Віцебская абласная філармонія.

Галоўныя задачы фестывалю — прапаганда класічнай музычнай спадчыны і сучаснага музычнага мастацтва, працяг асветніцкай дзейнасці выдатнага земляка, таленавітага музыказнаўцы і крытыка, заўзятага прапагандыста культуры І. І. Салярцінскага.

У рамках фестывалю праводзяцца музычныя канцэрты, выстаўкі, тэатральныя пастаноўкі, кінапаказы. У 1992—2001 гг. праводзіліся навуковыя чытанні «Віцебскі рэнесанс пачатку ХХ стагоддзя», з 2009 года — чытанні адноўлены і прысвечаны праблемам развіцця сучаснай культуры і мастацтва.

Літаратура
----------

* Міжнародны музычны фестываль імя І. І. Салярцінскага // Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.] / рэдкал.: В. В. Калістратава [і інш.]. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 2014. — Т. 5 : Л-М. — С. 481—482.
* Мацаберидзе, Н. В. Международный музыкальный фестиваль имени И. И. Соллертинского / Н. В. Мацаберидзе // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 2. — С. 116—117.

| ⛭Віцебск у тэмах |
| --- |
| Гісторыя | 
* Віцебскае княства
* Бітва пад Віцебскам
* Віцебскае ваяводства
* Аблога Віцебска (1654)
* Віцебскі павет
* Віцебская губерня
* Віцебскае генерал-губернатарства
* Віцебскі летапіс
* Віцебскі павет
* Віцебская акруга
* Віцебскае гета
* Віцебская бітва
* Віцебска-Аршанская аперацыя
* Віцебская наступальная аперацыя

 |  |
| Сімвалы | 
* Герб
* Гімн
* Сцяг

 |
| Улада і кіраванне | 
* Мэр
* Віцебскі гарвыканкам

 |
| Культура | 
* Славутасці
* «Славянскі Базар у Віцебску»
* IFMC
* Міжнародны музычны фестываль імя І. І. Салярцінскага
* Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа
* Музей сучаснага мастацтва
* УНОВИС

 |
| Адміністрацыйны падзел | 
* Кастрычніцкі раён
* Першамайскі раён
* Чыгуначны раён

 |
| Насельніцтва | 
* Вядомыя асобы Віцебска
* Ганаровыя грамадзяне

 |
| Адукацыя і навука | 
* ВДТУ
* ВДМУ
* ВДУ
* ВДАВМ
* Віцебская духоўная семінарыя

 |
| Транспартная сістэма | 
* Аўтобус
* Тралейбус
* Трамвай
* Аэрапорт
* Чыгуначны вакзал

 |
| Архітэктура | 
* Вуліцы

 |
Сельская гаспадарка складае 2,8 % ВУП Джыбуці. Аднак яе паўнавартаснаму развіццю перашкаджаюць частыя засухі. Так, з-за засухі 1982 г. да 1985 г. 85% джыбуційскіх качэўнікаў страцілі ад 50 да 60% галоў жывёлы.

У Джыбуці, станам на 1991 г. доля занятых у сельскай гаспадарцы складала каля 75 працэнтаў ад усёй працаўладкаванай часткі насельніцтва краіны.

Жывёлагадоўля
-------------

Наяўнасць пашы (11% тэрыторый) спрыяе развіццю жывёлагадоўлі. Па даных на 2014 г. пагалоўе коз складае 507 000, авечак — 470 000, вярблюдаў — 60 000, прыручаных птушак — каля 1 000.

Земляробства
------------

Земляробства практычна адсутнічае. Плошча апрацоўваных зямель — прыкладна 1%. Вялікую шкоду яму наносяць частыя засухі. Тым не менш у 2013 г. былі сабраны пяць тон апельсінаў, а ў 2014 — дваццаць тон цукровай кукурузы. Таксама вырошчваюць пшаніцу, алівы, сланечнік, ячмень, бананы, яблыкі, какава-бабы, бульбу і гарбату. Нязначна развіта сфера вінаробства.

Землекарыстанне і ірыгацыя
--------------------------

У краіне з 10 км², якія адводзяцца пад абрашанае земляробства, да 2% ворных зямель і каля 60% прыдатныя для выпасу жывёлы. Большая частка ворных зямель знаходзіцца ў рэгіёне Таджура і ў гарах Мабла каля Абока. Самыя высокія часткі гор Года атрымліваюць 300-500 мм ападкаў у год, а прылеглая тэрыторыя, паўночней гор Мабла, атрымлівае 200-300 мм. Сярэдняя і Паўднёвая горы Бура і Арта ў сярэднім атрымліваюць ад 150 да 250 мм.

Рыбалоўства
-----------

Джыбуці мае берагавую лінію ў 372 км і марскі раён у 6280 км² на скрыжаванні Чырвонага мора і Адэнскага заліва. Улоў рыбы ў Джыбуці ў 1981 г. склаў 503 тоны. Большасць рыбацкіх угоддзяў сканцэнтраваны на ўсходнім узбярэжжы недалёка ад сталіцы горада Джыбуці.

Заўвагі
-------

1. 1 2  Республика Джибути на сайте Министерства Иностранных Дел России **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 14 мая 2007. Праверана 28 ліпеня 2019.
2. 1 2  Джибути — Статистика Сельское хозяйство
3. ↑  Faster growing crops could improve food production **(нявызн.)** (7 ліпеня 2004). Архівавана з першакрыніцы 11 студзеня 2018. Праверана 28 ліпеня 2019.
4. ↑  FAO Fishery Country Profile - DJIBOUTI **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 28 ліпеня 2019. Праверана 28 ліпеня 2019.

Спасылкі
--------

* Family Farming Knowledge Platform
* Djibouti: Farming the barren wasteland
***Arcyria cinerea*** - від слізевікоў сямейства {{bt-bellat||*Trichiaceae*}}.

Апісанне
--------

Пладовыя целы маюць сцяблінкі і растуць асобна або шчыльна. Часам некалькі зрастаюцца ў аснове сцябла. Споравыя каробачкі ад канічнай да цыліндрычнай або яйцападобнай, радзей амаль сферычнай формы. У закрытым выглядзе яны маюць дыяметр ад 0,1 да 0,9 міліметраў і вышыню ад аднаго да чатырох міліметраў. Капіліцый, які змяшчаецца ў ім, пашыраецца толькі нязначна. Ён бялёсага, шэрага або бэжавага колеру. У радзейшы' выпадках - шаравата-ружовага, карычняватага або зеленаватага колеру. Да паспявання часам лілова-ружовы.

Перапончатая аснова (гіпаталалус) з'яўляецца агульнай для груп пладоў і мае форму дыска ў асобных пладовых целах. Ён напаўпразрысты, ад бескаляровага да светла-карычневага. Сцябло даўжынёй ад 0,2 да 1,5 міліметра мае маршчыністую паверхню. Яно афарбавана як споравая капсула або трохі цямнейшае да чорнага. У праходным святле ён выглядае светла-чырванавата-карычневым і запоўнены спорападобнымі цыстамі няправільнай формы ад круглявых да шырокаэліптычных. Яны маюць дыяметр у аснове 30 мікраметраў; на кончыку сцябла яны меншыя, нават менш за 10 мікраметраў у дыяметры.

Абалонка (перыдый) знікае, за выключэннем невялікай, плоскай або лейкападобнай чашачкі. Часам яна мае дробныя радыяльныя зморшчыны. У святле, якое праходзіць праз яе, яна выглядае жаўтлявай, амаль гладкай або мае тонкія кароткія лініі, некаторыя з якіх размешчаны ў выглядзе сеткі. Часам на капіліцыі маюцца невялікія рэшткі абалонкі.

Капіліцый не вельмі эластычны, мае дробную сетку і афарбаваны ад бясколернага да карычняватага. Ён амаль не мае свабодных канцоў і моцна прымацаваны да чашачкі. У месцах росту ён гладкі і дыяметрам ад чатырох да сямі мікраметраў. Да вяршыні становіцца танчэй (1,5-4 мкм) і звычайна пакрыты выключна тонкімі шыпікамі або бародаўкамі.

У масе споры афарбаваны ў бэжавы і светла-шэры колер. У праходным святле яны выглядаюць амаль бясколернымі. Яны вельмі дробна бародаўкавыя і маюць групы больш буйных бародавак. Споры маюць дыяметр ад шасці да васьмі мікраметраў.

Плазмодый белага, шэрага або жаўтлявага колеру.

Экалогія і распаўсюджанне
-------------------------

Асабліва часта на кары ў вільготных камерах з'яўляецца разам з *{{bt-bellat||Arcyria pomiformis}}*. Таксама назіралася плоданашэнне разам са шматлікімі іншымі відамі.

Шырока распаўсюджаны ва ўсім свеце. Гэта адзін з самых распаўсюджаных слізевікоў у Цэнтральнай Еўропе.

Літаратура
----------

* Hermann Neubert, Wolfgang Nowotny, Karlheinz Baumann: Die Myxomyceten Deutschlands und des angrenzenden Alpenraumes unter besonderer Berücksichtigung Österreichs. Band 1. Karlheinz Baumann Verlag, Gomaringen 1993, ISBN 3-929822-00-8.
**Гаранта́ла** (саманазва *Hulandalo*) — аўстранезійскі народ, карэнныя насельнікі поўначы вострава Сулавесі ў Інданезіі. Агульная колькасць (2014 г.) — 1 081 000 чал.

Гісторыя
--------

Паводле лінгвістычных даных, гарантала маюць супольнае паходжанне з аўстранезійскімі народамі Філіпінскіх астравоў і Паўночнага Сулавесі. Паводле легенд, першае дзяржаўнае ўтварэнне гарантала ўзнікла ў пачатку 2 тысячагоддзя н. э. Да 1525 г. калі на поўнач Сулавесі прыбылі партугальцы, сярод іх шырока распаўсюджваўся іслам, землі гарантала былі падзелены паміж мусульманскімі дзяржавамі Гарантала, Лімбота, Сувава, Баалема, Атынгола. Яны складалі ваенна-палітычны саюз, які да канца XIX ст. трапіў у поўную каланіяльную залежнасць ад Нідэрландаў. У 1950 г. землі гарантала былі далучаны да Інданезіі. У 2001 г. была сфарміравана асобная правінцыя Гарантала.

Асаблівасці культуры
--------------------

Асноўным традыцыйным заняткам гарантала здаўна з’яўлялася земляробства. Важную ролю адыгрывалі лясная гаспадарка і рыбалоўства. Рамяство і жывёлагадоўля мелі другасны характар.

Асноўны тып паселішча — вёска. Традыцыйныя хаціны-*дулахупа* мелі каркасную канструкцыю, будаваліся на па́лях. Хаціна падзялялася на некалькі памяшканняў. Да ўвахода вялі дзве лесвіцы. Традыцыйная вопратка рознакаляровая, прычым кожны колер мае свой сімвалічны аспект.

У мінулым былі распаўсюджаны вялікія пашыраныя сем’і, якія маглі весці супольную земляробчую гаспадарку ў горных раёнах з цяжкай для апрацоўкі глебай. Старэйшыя бацька і маці лічыліся галоўнымі гаспадарамі, што адлюстравана ў мове гарантала. У ёй не прыняты розныя інтымныя формы зваротаў да бацькоў і старэйшых блізкіх сваякоў.

Гарантала славяцца развітай музычнай культурай. Заканчэнне рамадана суправаджаецца *тамбілатохе* — святам агменяў, якія запальваюць вакол мячэцяў і ў паселішчах.

Мова
----

Родная мова гарантала мае аўстранезійскае паходжанне. У нашы дні ў пісьмовасці выкарыстоўваецца лацінка. Аднак выкарыстанне мовы звычайна адбываецца ў паўсядзённым жыцці. У школьнай адукацыі, сродках масавай інфармацыі, афіцыйных дакументах звычайна ўжываецца інданезійская мова.

Рэлігія
-------

Абсалютная большасць вернікаў — мусульмане-суніты.

Зноскі
------

1. ↑  Gorontalo in Indonesia
2. ↑  ethnologue.com
3. ↑  indonesia.travel
4. ↑  Moh. Karmin Baruadi, Appellation in Gorontalese: An Antropolinguistics Approach towards Language and Culture in Gorontalo, Indonesia
5. ↑  The culture of Gorontalo
6. ↑  Tombbilotohe culture (pairs of lights) in Gorontalo

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
**ПАТ «Святлана»** (да 1992 года — Ленінградскае аб’яднанне электроннага прыладабудавання «Святлана») — савецкі і расійскі холдынг, які займаецца распрацоўкай і выпускам магутных электравакуумных прылад і вырабаў мікраэлектронікі.

У ПАТ «Святлана» ўваходзіць пяць даччыных прадпрыемстваў, распрацоўка і вытворчасць прадукцыі ў якiх ажыццяўляецца па поўным цыкле «даследаванне — распрацоўка — вытворчасць — рэалізацыя». Прадукцыя прадпрыемства выкарыстоўваецца ў апаратуры радыёсувязі, радыёлакацыі, тэлебачання, надглядальнай тэхнікі, медыцыне, бытавой тэхніцы. Больш за 20 % прадукцыі ПАТ «Святлана» пастаўляецца на экспарт.

Раней асноўная пляцоўка прадпрыемствы займала шырокую тэрыторыю, абмежаваную праспектам Энгельса, Святланаўскай плошчай, Святланаўскім праспектам, праспектам Тарэза і Манчэстэрскай вуліцай.

Юрыдычны адрас — Расія, 194156, Санкт-Пецярбург, пр. Энгельса, д. 27.

У гонар прадпрыемствы атрымалі назвы Святланаўская плошча, Святланаўскі праспект, а ў 1990-я гады і муніцыпальнае ўтварэнне «Святланаўскае».

Гісторыя
--------

Фірма заснавана ў 1889 годзе і пачынала сваю дзейнасць з майстэрні па вырабе папяросных гільзаў.

Аддзяленне асвятляльных электралямпаў «Святлана» (руск.: «Светлана», па легендзе названа ад імя дачкі ўладальніка прадпрыемства, насамрэч гэта абрэвіятура **Свет**лавыя **ля**мпы **на**пальвання — руск.: **СВЕТ**овые **ЛА**мпы **НА**каливания) было створана ў машынабудаўнічым акцыянерным таварыстве «Я. М. Айваз», якое выпускала гільзанабівальныя машыны для папяросных фабрык, у 1913 годзе. У 1914 годзе ў акцыянерным таварыстве былі: завод зброевых прыцэлаў (600 рабочых), завод тытунёвых машын (400 рабочых) і аддзяленне «Святлана» (250 рабочых).

У верасні 1918 года прадпрыемства было нацыяналізавана; у 1920 годзе створаны самастойны завод «Святлана» па выпуску лямпаў напальвання; 22 мая 1928 года да яго быў далучаны электравакуумны завод, які выпускаў узмацняльныя і генератарныя лямпы і рэнтгенаўскія трубкі.

У час Вялікай Айчыннай вайны завод эвакуіравалі ў Новасібірск.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
Паліцэйскі ўчастак у Серэкундзе.
**Паліцыя Гамбіі** — асноўны орган бяспекі і правапарадку ў Гамбіі. Узначальвае генеральны інспектар. Агульная колькасць — 5000 супрацоўнікаў.

Гісторыя
--------

У 1855 годзе ў Гамбіі, якая тады была брытанскай калоніяй, створана рачная паліцыя (англ.: River Police). Да гэтага бяспека ў невялікіх каланіяльных анклавах забяспечвалася брытанскімі войскамі і мясцовай міліцыяй, якая складаецца з гандляроў, вызваленых рабоў і іншых пасяленцаў. Агульная колькасць — 10 чалавек. Роля рачной паліцыі заключалася ў кантролі над кантрабандай, забеспячэнні выплаты падаткаў і прадухіленні паўстанняў. У 1866 годзе атрад быў узмоцнены за кошт стварэння ваенізаванай паліцыі. Першапачаткова ў фарміраванні служылі 40 канстэбляў, а да 1870 годзе іх колькасць павялічылася да 100. У гэты перыяд усе імперскія войскі былі выведзены з калоніі, і ахова правапарадку была цалкам перададзена паліцыі і мясцовай міліцыі. У 1895 годзе сфарміравана пагранічная паліцыя (Frontier Police).

У 1909 годзе брытанцы выдалі пастанову, якая дазваляла правадырам прызначаць адказных за правапарадак на сваёй тэрыторыі. Гэтыя асобы мелі тыя ж паўнамоцтвы, што і каланіяльная паліцыя.

Пасля атрымання незалежнасці ў 1965 годзе ваенізаваная і памежная паліцыі аб’ядналіся ў адзіную структуру. Пасля расфармавання гамбійскай роты ў 1958 годзе яна ўзяла на сябе таксама абавязкі па ваеннай абароне. У складзе органаў бяспекі сфарміравана ваенізаванае фарміраванне — палявыя сілы (Field Force). Колькасць — 200 чалавек.

Міжнароднае супрацоўніцтва
--------------------------

Пад кіраўніцтвам гамбійскай паліцыі знаходзіцца Міратворчы цэнтр паліцэйскіх сіл Гамбіі (GPFPC), які супрацоўнічае з навучальным інстытутам міратворчых аперацый (POTI) у навучанні міратворцаў.

Паліцыя Гамбіі ўваходзіць у склад Інтэрпола з 6 кастрычніка 1986 года. Нацыянальнае Цэнтральнае бюро Інтэрпола ў Гамбіі размешчана ў Банжуле. Яго ўзначальвае камісар, якому дапамагае памочнік супэрінтэнданта паліцыі.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3   Andrade, John. World Police and Paramilitary Forces. — Basingstoke : Macmillan, 1985. — P. 75.
2. 1 2  Davidheiser, Mark. Policing in Africa / Mark Davidheiser, Niklas Hultin. — New York : Palgrave Macmillan, 2012. — P. 125–127.
3. ↑  Gambia Police Force Peacekeeping Center **(нявызн.)**. *Peace Operations Training Institute*. Праверана 15 November 2017.
4. ↑  The Gambia Police Force (GPF) **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Interpol*. Архівавана з першакрыніцы 7 верасня 2017. Праверана 15 November 2017.

Спасылкі
--------

* Знакі адрознення паліцыі Гамбіі Архівавана 14 студзеня 2023.