recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Паўднёвы ўніверсітэт у Новым Арлеане** (англ.: Southern University at New Orleans) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Новы Арлеан у штаце Луізіяна.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Вучэльня з'яўляецца часткай сісітэмы Паўднёвага ўніверсітэта.

Гэта гістарычна "чорны" ўніверсітэт, дзе традыцыйна пераважную большасць студэнтаў складаюць афраамерыканцы.

Паўднёвы універсітэт быў заснаваны ў Новым Арлеане яшчэ ў 1880 годзе і пераехаў з горада ў 1914 годзе з-за матэрыяльна-тэхнічных праблем, а таксама ціску з боку "белых". Затым вучэльня была зноў заснавана як філіял Паўднёвага ўніверсітэта пазачарговай сесіяй заканадаўчага сходу штата 4 верасня 1956 года. 21 верасня 1959 года вучэльня адчыніла свае дзверы на тэрыторыі кампуса плошчай 17 акраў, размешчанага ў Пончартрэйн-Парк — раёне горада, заселеным у асноўным афраамерыканцамі.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнесу і дзяржаўнага кіравання
* Каледж адукацыі і развіцця чалавека
* Каледж сацыяльнай работы
* Школа аспірантуры

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Луізіяна

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Паўднёвы ўніверсітэт у Новым Арлеане
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 8679 0293 · LCCN: no93000552 · Microsoft: 150438462 · VIAF: 125775728 |
**Блуфілдскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Bluefield State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Блуфілд у штаце Заходняя Вірджынія.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Гэта гістарычна «чорны» ўніверсітэт, дзе традыцыйна большасць студэнтаў раней складалі афраамерыканцы. Нягледзячы на ​​гэта сярод студэнтаў бакалаўрыяту цяпер больш за 80% — гэта "белыя". Блуфілдскі інстытут для каляровых людзей быў заснаваны ў 1895 годзе як вучэльня для афраамерыканцаў, бо ў той час Канстытуцыя Заходняй Вірджыніі забараняла інтэграваную расавую дзяржаўную адукацыю.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнесу
* Каледж інжынерыі і тэхналогій
* Каледж навук аб здароўі
* Школа крымінальнай юстыцыі
* Школа адукацыі

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Заходняя Вірджынія

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | X |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 9153 1448 · LCCN: no91023091 · Microsoft: 111759441 · VIAF: 133974961 |
На карце Еўропы
**Сярэднееўрапейская раўніна** — раўніна ў Еўропе, размешчана на тэрыторыі Польшчы, Германіі, Даніі, а таксама Бельгіі і Нідэрландаў. Абмежавана на поўначы ўзбярэжжамі Паўночнага і Балтыйскага мораў, на поўдні — гарамі і ўзвышшамі Герцынскай Еўропы.

Працягласць раўніны з захаду на ўсход складае каля 600 км, шырыня — ад 200 да 500 км. Пераважаюць вышыні — ад 50 да 100 м (у асобных марэнных градах звыш 300 м). Раўніна складзена пераважна вапнякамі і пясчанікамі, перакрытымі ледавіковымі адкладамі.

Клімат умераны, пераходны ад марскога да кантынентальнага. Гадавая сума ападкаў памяншаецца з захаду на ўсход з 800 да 500 мм. Снежнае покрыва на захадзе няўстойлівае, на ўсходзе захоўваецца 1,5-2 месяцы. Густая сетка рэк (басейн Одры, Эльбы, Везера, Рэйна). Шмат ледніковых азёр.

Пераважаюць бурыя лясныя і падзолістыя глебы.

Сярэднееўрапейская раўніна густа заселена. На яе тэрыторыі знаходзяцца гарады Познань, Берлін, Гамбург, Брэмен, Гановер, Амстэрдам, Ротэрдам.

Літаратура
----------

* *Сярэднееўрапейская раўніна (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
**Парафія Маці Божай Нястомнай Дапамогі** — парафія Беларускай Грэка-Каталіцкай Царквы ў Мінску.

Гісторыя
--------

Парафія Маці Божай Нястомнай Дапамогі была зарэгістравана 21 кастрычніка 1993 года. Арганізатарам і першым кіраўніком парафіі Маці Божай Нястомнай Дапамогі быў а. Казімір Ляховіч. Парафія першапачаткова была зарэгістравана на адрас на вуліцы Кіжаватава, г. Мінск. 6 жніўня 2004 года парафія была перарэгістравана на адрас зав. Снежны, 7.

Для першапачатковай рэгістрацыі была абрана царкоўная рада. У яе склад увайшлі Ян Антанюк (старшыня), Лідзія Баразнёнак (сакратар), Іна Фёдарава (скарбнік), Мікалай Смоляк, Алесь Цыркуноў, Зміцер Беразоўскі, Сяргей Лянко, Алена Сівакова, Валянціна Такушэвіч, Ганна Галоўчык, Святлана Шавякова, Іра Ляшэвіч.

Пасля рэгістрацыі паўстала пытанне пра месца правядзення богаслужэнняў. Кіраўніцтва Фрунзенскага раёна Мінска вызначыла пакой у будынку на вуліцы Прытыцкага, 34, на першым паверсе (былы «чырвоны куток»).

Рабіліся захады, каб пабудаваць парафіяльную царкву. Парафіі была вызначана пляцоўка для пабудовы царквы па вуліцы Матусевіча ў раёне, дзе планавалася будаваць ФАК (фабрычна-аздараўленчы комлекс) тонкасуконнага камбінату. Развярнуць гэтую пабудову парафія не змагла ў вызначаны тэрмін (3 гады), з-за адсутнасці фінансаў, таму ўлады скасавалі сваё рашэнне. З часам парафія перайшла ў капліцу ў Чырвоным касцёле.

23 траўня 1995 г. быў набыты дом на зав. Снежным. Было прынята рашэнне знесці дом і на яго месцы пабудаваць новы. З генеральным падрадчыкам ТАА «Будінвест» 11 траўня 1999 г. была заключана дамова на рэканструкцыю дома. 14 снежня 1999 г. дом быў перададзены на правах уласнасці парафіі Маці Божай Нястомнай Дапамогі. З 30 ліпеня 2009 г. тут пачаліся рэгулярныя богаслужэнні.

25 снежня 2012 г. у свята Нараджэння Хрыстова, на парафіі ўрачыста адкрылася супольнасць рэдэмптарыстаў, якія перайнялі душпастырства на парафіі.

Спасылкі
--------

* Гісторыя парафіі Маці Божай Нястомнай Дапамогі. .
**Тэнесійскі ўніверсітэт** (англ.: University of Tennessee) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Ноксвіл у штаце Тэнесі.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Заснаваны ў 1794 годзе, за два гады да таго, як Тэнесі стаў 16-м штатам ЗША. 

Гэта флагманскі кампус аднайменнай універсітэцкай сістэмы з дзесяццю каледжамі бакалаўрыяту і адзінаццаццю каледжамі магістратуры. Ён налічвае больш за 30 000 студэнтаў з усіх 50 штатаў ЗША і больш чым 100 замежных краін.

Тэнесійскі ўніверсітэт — адзіны ўніверсітэт у ЗША, які мае тры праекты па рэдагаванні прэзідэнцкіх дакументаў. Ва ўніверсітэце захоўваюцца калекцыі прац усіх трох прэзідэнтаў ЗША, звязаных з Тэнесі: Эндру Джэксана, Джэймса К. Полка і Эндру Джонсана. 

Дзевяць выпускнікоў універсітэта былі выбраны ў якасці стыпендыятаў Родса, а адзін выпускнік, Джэймс М. Бьюкенен, атрымаў Нобелеўскую прэмію па эканоміцы ў 1986 годзе. 

Універсітэт — адзін з найстарэйшых дзяржаўных універсітэтаў у Злучаных Штатах.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Тэнесі

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тэнесійскі ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | X |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12154289r · GND: 40340-4 · ISNI: 0000 0001 2315 1184 · LCCN: n80003889 · Microsoft: 75027704 · NKC: kn20071023007 · NLA: 35700527 · VIAF: 155263207, 121814783 · ULAN: 500312913 |

 |
**Гродзенская купецкая акцыянерная тытунёвая фабрыка**, прадпрыемства, якое было заснавана ў 1859 у Гродна.

Сярэбраны медаль на Усерасійскай выстаўцы ў Маскве (1882).

Спачатку фабрыка была дробнай мануфактурай, потым для збудавалі шматпавярховы будынак з паравымі машынамі, станкамі на вул. Маставой, 6.

Махорку куплялі ў расійскіх губернях, тытунь вышэйшага гатунку — у Амерыцы.

Працавалі 1400 рабочых (1913), кошт прадукцыі на 3500 тыс. руб. і 3000 тыс. руб. акцызу (1913). Рабочы дзень складаў 11 гадзін для дарослых і 10 гадзін для дзяцей. Склады прадукцыі фабрыка мела ў Варшаве, Вільні, Сімферопалі і інш.

На фабрыцы былі частымі стачкі: дзве ў 1899, у 1905, у 1906. У выніку былі задаволеныя патрабаванні рабочых аб павышэнні заплаты, паляпшэнні бытавых умоваў і скасаванні штрафаў.

Фабрыка працавала і пасля 1921. Была разбураная ў гады вайны, адноўленая ў 1945.

Літаратура
----------

* *М. Болбас*. Удастоены вышэйшых узнагарод // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. — № 3. — Мн.: Полымя, 1988. — ISSN 0131-2669. С.28,29.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кеўра.
**Міхаіл Канстанцінавіч Кеўра** (нар. 7 студзеня 1943, в. Галімшчына Баранавіцкай вобласці БССР) — беларускі вучоны, доктар медыцынскіх навук, прафесар, родапачынальнік клінічнай фармакалогіі ў Рэспубліцы Беларусь.

Біяграфія
---------

У 1966 годзе скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут і з 1967 года пачаў там працаваць.

У 1973 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю «Фармакологическая характеристика соединения 48/80», матэрыялы якой былі перададзены краінам Савета эканамічнай узаемадапамогі.

Навучаўся Правілам правядзення клінічных выпрабаванняў у Францыі (1992), Германіі (1995), ЗША (1997), Расіі (1995, 1998, 2000).

З’яўляецца членам праўлення Асацыяцыі клінічных фармаколагаў СНД, членам рэдкалегіі навуковых часопісаў: «Ахова здароўя», «Лекавыя сродкі», «Рэцэпт», «Медыцына», «Медыцынскія навіны», «Навіны фармацыі», «Лячэбная справа».

Навуковая дзейнасць
-------------------

Першым у Савецкім Саюзе атрымаў званне дацэнта па клінічнай фармакалогіі. Першым у Беларусі пачаў чытаць курс па гэтай дысцыпліне (у МДМІ) і стаў першым загадчыкам створанай ім кафедры

Упершыню ў свеце вызначыў ўдзел індуцыбельнага альфа-фактару некрозу пухлін у генэзе лекавай гастрапатыі, выкліканай нестэроіднымі супрацьзапаленчымі прэпаратамі, і даказаў магчымасць выкарыстання пентаксіфіліна для прафілактыкі гастраінтэстынальных ускладненняў.

Удзельнічаў у стварэнні ў Рэспубліцы Беларусь службы клінічнай фармакалогіі. На працягу 19 гадоў з’яўляўся галоўным пазаштатным клінічным фармаколагам Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь. Аўтар больш за 280 навуковых прац, 7 манаграфій.

Узнагароды
----------

Лаўрэат прэміі ЛКСМБ. Узнагароджаны Ганаровымі граматамі Міністэрства аховы здароўя БССР, ЦК ЛКСМБ, ЦК УЛКСМ, Ганаровым Знакам Чырвонага Крыжа і Чырвонага Паўмесяца СССР. Ганаровы донар СССР. У 2012 годзе ўзнагароджаны медалём СНД «За заслугі ў навуковай дзейнасці».

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Кевра Михаил Константинович **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 12 кастрычніка 2022. Праверана 24 ліпеня 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar |
| Нарматыўны кантроль | eLibrary.ru: 856494 |
Мадулюючы сігнал,   
апорнае ваганне  
і фазаманіпуляваны сігнал сістэмы спадарожнікавай навігацыі NAVSTAR GPS
**Фазавая мадуляцыя** — адзін з відаў мадуляцыі, пры якой фаза апорнага вагання кіруецца інфармацыйным сігналам. Фазамадуляваны сігнал {\displaystyle s(t)} мае наступны від:

{\displaystyle s(t)=g(t)\sin[2\pi f\_{c}t+\varphi (t)],}
дзе {\displaystyle g(t)} — агінальная сігналу; {\displaystyle \varphi (t)} з'яўляеццам мадулюючым сігналам; {\displaystyle f\_{c}} — частата апорнага сігналу; {\displaystyle t} — час.

Фазавая мадуляцыя, не злучаная з пачатковай фазай апорнага сігналу, завецца *адноснай фазавай мадуляцыяй* (АФМ).

У выпадку, калі інфармацыйны сігнал з'яўляецца дыскрэтным, то кажуць аб *фазавай маніпуляцыі*. Хоць, строга кажучы, у рэальных вырабах маніпуляцыі не бывае, бо для скарачэння займанай паласы частот маніпуляцыя адбываецца не прамавугольным імпульсам, а звонападобным (прыпаднятым косінусам і інш.). Нягледзячы на гэта, пры мадуляцыі дыскрэтным сігналам кажуць толькі пра маніпуляцыю.

Па характарыстыках фазавая мадуляцыя блізкая да частотнай мадуляцыі. У выпадку сінусоіднага мадулюючага (інфармацыйнага) сігналу, вынікі частотнай і фазавай мадуляцыі супадаюць.

Спосабы фазавай мадуляцыі (маніпуляцыі)
---------------------------------------

* Змена фазы апорнага сігналу шляхам змены ёмістасці вагальнага контуру.
* Змена фазы апорнага сігналу шляхам пераключэння генератараў апорнага сігналу.
* Змена фазы апорнага сігналу шляхам пераключэння каналаў апорнага сігналу. Пры гэтым у кожным канале сігнал бярэцца ад аднаго і таго ж генератара, але з зададзеным зрухам па фазе.
* Квадратурна-фазавая мадуляцыя апорнага сігналу.
* Фазавая мадуляцыя атрымоўваная зменай частаты апорнага сігналу.
* Лічбавы сінтэз фазаманіпуляванага сігналу без выкарыстання фазазрушвальных ланцугоў і змены рэактыўных параметраў вагальнага контуру.

Асцылаграмы сігналаў пры двайковай фазавай дэмадуляцыі

Гл. таксама
-----------

* Амплітудная мадуляцыя
* Мадуляцыя

Спасылкі
--------

* Сігналы з фазавай мадуляцыяй. Частотная (FM) і фазавая (PM) мадуляцыя
* Спектр сігналаў з фазавай мадуляцыяй

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4174163-8 · Microsoft: 96834759 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лам.

***Інгер-Лена* Крысціна Лам**, у дзявоцтве **Хультберг** (нар. 27 снежня 1942, Лунд, Швецыя) — шведскі матэматычны і медыцынскі фізік ва ўніверсітэцкай бальніцы Лунда. Стала вядомай у 1960-е гады як першая жанчына ў Швецыі, якая атрымала ваенную адукацыю для паступлення на службу ваенным лётчыкам.

Біяграфія
---------

Вокладка часопіса Folket i Bild №30, 1962 год.
Нарадзілася і вырасла ў Лундзе. Яе бацька быў настаўнікам, а маці — гісторыкам. Яна з дзяцінства праяўляла цікавасць да тэхналогій, цікавілася сямейным аўтамабілем і матацыкламі. У старшай школе спецыялізавалася на матэматыцы і працавала над спецыяльным праектам па аэрадынаміцы. Вывучая англійскую мову ў Вялікабрытаніі, яна праводзіла вольны час, назірая за самалётамі ў аэрапортах Кройдану і Біггін Хілл, якія вядомыя сваёй дзейнасцю ў ваенныя часы. Яе першы палёт адбыўся ў Швецыі на старым двухмесным Sk 16.

Інгер-Лена паступіла на факультэт фізікі ў Лундскім універсітэце. Летам 1962 года яна стала першай жанчынай , якая была прынята ў лётную школу ВПС Швецыі ў Вестэросе, дзе праводзіла многа часу ў цэнтральнай майстэрні ў якасці бортінжынера. Адзіная жанчына з групы 30 чалавек, якая вярнулася ў лётную школу летам 1963 года, а ў 1964 годзе атрымала спецыяльнасць бортінжынера.

Аднак неўзабаве стала відавочна, што яна ніколі не будзе дапушчана да службы ў ВПС. У выніку яна была вымушана адмовіцца ад кар'еры авіятрысы і вырашыла працягнуць сваё акадэмічныя даследаванні, у выніку атрымаўшы ступень доктара тэхнічных навук у Лундскім універсітэце. Пасля яна працавала фізікам ва ўніверсітэцкай бальніцы, займалася даследаваннямі ў вобласці лячэння ракавых захворванняў, была навуковай кансультанткай аж да выхаду на пенсію ў 2010 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Inger-Lena Hultberg. Sveriges första kvinnliga värnpliktiga. **(нявызн.)**, *Forsvarsmakten* .

Літаратура
----------

* *Mats Nygren* Inger-Lena - FÖRSTA TRULAN VID LTH (швед.). — LTH, 2010.
* *Börje Crona* Soldat Inger-Lena - flickan som vill flyga (швед.). — Folket i Bild, 1962.
* *Núria Jornet, Markus Buchgeister* Inger-Lena Lamm (Sweden): From jet-fighter to fighting cancer (англ.). — European Medical Physics News, 2009.

Спасылкі
--------

* Навуковыя даследаванні і публікацыі
* Артыкул на старонцы УС Швецыі
**Кілава́т-гадзіна** (**кВт·г**) — пазасістэмная адзінка вымярэння работы або энергіі. У асноўным выкарыстоўваецца для вымярэння колькасці электраэнергіі.

1 кВт·г роўны рабоце, што здзяйсняецца за 1 гадзіну пры магутнасці 1 кВт. Адсюль *1 кВт·г = 1000 Вт · 3600 с = 3,6 МДж*.

Трэба заўважыць, што правільна пісаць менавіта *кВт·г* (магутнасць *памножыць* на час), а не «кВт/г». Таксама часта слова «кілават-гадзіна» скарачаюць як «кілават», што не правільна.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
**Дзі́сенскае ма́сла** — гатунак сметанковага масла, які вырабляўся сялянскім арцелямі Дзісенскага павета Віленскай губерні на пачатку XX ст. і пастаўляўся ў буйныя прамысловыя цэнтры Расійскай імперыі, а таксама на экспарт.

Арцельнае масларобства ўзнікла ў Дзісенскім і суседнім Дрысенскім павеце Віцебскай губерні у канцы XIX ст. у сувязі з рэзкім падзеннем попыту на прадукцыю земляробства. Асабліва паспяхова развіваўся экспарт у Англію. У 1905 годзе з Дзісенскага павету было адпраўлена ў Англію масла на 10 тыс. руб. у 1908 — на 175 тыс. і ў 1910 — на 260 тыс. руб. Дзісенскае масла займала адно з першых месцаў на англійскім рынку і каштавала на 2—4 шылінгі даражэй, чым іншыя гатункі масла з Расійскай імперыі. Яно збывалася без пасярэднікаў цераз транспартную кантору «Гергард і Гей» у Лондан і Лідс. Па прыбыцці ў Англію па пошце высылаўся аванс ад 36 до 45 р. за бочку, рэшта — пасля поўнай рэалізацыі. На жаль, арцельныя пастаўшчыкі не паспрабавалі зарэгістраваць адмысловай гандлёвай маркі, і дзісенскае масла пастаўлялася пераважна пад маркай «галшцінскага». Пасля Першай сусветнай вайны замежны рынак і высокая рэпутацыя дзісенскага масла былі страчаныя назаўжды.

Літаратура
----------

* *Бейлькін Х. Белы А.* Дзісенскае масла // Праект «Наша ежа»
Касплеер, адзеты ў парадыйны касцюм стэрэатыпнага нерда
Нерд ( англ. nerd — зануда, «батанік») — стэрэатып чалавека, празмерна паглыбленага у разумовую дзейнасць, даследавання замест разумнага раздзяленні часу на работу і іншыя аспекты грамадскага і прыватнага жыцця. У 2000-е гады слова паступова стала ўваходзіць у беларуску мову.

Існуе стэрэатып аб выглядзе тыповага нерда: засцягваючыя кішэні, акуляры на тасёмцы, тоўстая клятчастая сарочка і прасторныя штаны.

Вобраз стэрэатыпнага нерда эксплуатуе вядомы аглядальнік відэагульняў Джэймс Рольф, ён ж Angry Video Game Nerd. У сваіх роліках ён адзяваецца у тыповы «нердаўскі» касцюм (у рэальных жыцці Джэймс — металіст і не носіць падобнае).

Заўвагі
-------

1. ↑  Nerd(недаступная спасылка) // Lingvo
2. ↑  «Нерд — создание программирующее, но непрограммируемое» **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 30 студзеня 2009. Праверана 2 красавіка 2021.
3. ↑  «Новые люди: „нерды" и „гики"» **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 30 студзеня 2009. Праверана 18 лістапада 2008.
4. ↑  «Вы „гик" или „нерд"? А может, кто-нибудь ещё?»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777683962 |
**Мітыле́на**, або **Мітылі́ні** (грэч. Μυτιλήνη) — горад, адміністрацыйны цэнтр грэчаскага вострава Лесбас. Насельніцтва (2011 г.) — 27 871 чалавек.

Гісторыя
--------

Старажытныя грэкі лічылі, што назва Мітылены паходзіць ад імя дачкі Макара, старажытнага валадара Лесбаса. У канцы 2 тысячагоддзя да н. э. або ў пачатку 1 тысячагоддзя да н. э. Лесбас быў каланізаваны эалійцамі, якія стварылі шэраг полісаў. У класічны перыяд Мітыленскі поліс займаў большую частку вострава. Яго росквіт абумовілі рэформы Пітака, аднаго з сямі мудрацоў Старажытнай Грэцыі. З Мітылены паходзілі вядомыя старажытнагрэчаскія пісьменнікі Лесх, Сапфо і Геланік.

У 427 г. да н. э. Мітылена была захоплена Афінскім флотам. Афіняне ліквідавалі самастойнасць поліса, а землі падзялілі паміж каланістамі з Атыкі. У 62 г. да н. э. статус свабоднага горада быў адноўлены Пампеям. У рымскі час Мітылена перажыла новы перыяд росквіту. З'яўлялася важным ваенным і адміністрацыйным цэнтрам у складзе Візантыі і Асманскай Порты. З 8 лістапада 1912 г. далучана да Грэцыі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мітылена
* Афіцыйны сайт
* Гісторыя і міфалогія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15550913k · GND: 4101042-5 · LCCN: n2015033407 · VIAF: 244569541 |
**Базіліка Божага Цела** (польск.: Bazylika Bożego Ciała) — каталіцкая царква гатычнага архітэктурнага стылю, якая знаходзіцца у Кракаве, Польшча.

Гісторыя
--------

Будаўніцтва сённяшняга храма было распачата ў 1385 годзе на месцы драўлянай царквы і было скончана ў 1405 годзе. У 1405 г. Уладзіслаў II Ягайла запрасіў манахаў з манаскага ордэна латэранскіх канонікаў служыць у гэтай царкве. Для іх пазней быў пабудаваны каля царквы манастыр. Прадстаўнікі гэтага манаскага ордэна служаць у базіліцы Божага Цела да цяперашняга часу. У сярэдзіне XV стагоддзя ў гэтым храме служыў вядомы кракаўскі прапаведнік Станіслаў Казімерчык, прылічаны да ліку блажэнных.

Шчыпец фасада быў дабудаваны ў 1500 годзе. Званіца была пабудавана ў 1566—1582 гг.

24 студзеня 2005 Рымскі Папа Ян Павел II выдаў дэкрэт, якія прылічыў царкву Божага Цела ў Кракаве да малой базілікі.

Літаратура
----------

* Przewodnik: Bazylika i Klasztor Bożego Ciała Kanoników Regularnych Laterańskich na Kazimierzu w Krakowie, Kazimierz Łatak CRL.
* Przewodnik po zabytkach Krakowa, Michał Rożek, Wydawnictowo WAM, 2006.

Спасылкі
--------

* Гісторыя храма і галерэя  (польск.)
**«Абарона Ольштына»** (польск.: Obrona Olsztyna) — вялікае сюжэтнае палатно Казіміра Альхімовіча, напісанае ў 1881 годзе. Створана паводле п'есы «Каспар Карпінскі», якая была напісана Уладзіславам Сыракомляй і пастаўлена ў Вільні ў 1858 гг. Арыгінальнае палатно захоўваецца ў Нацыянальным музеі ў Варшаве, а аўтарская копія 1912 года — з 1998 г. у калекцыі Чэнстахоўскага музея. Памер арыгінальнай карціны — 186 × 272 см. «Абарона Ольштына» з'яўляецца самай вядомай графічнай выявай Каспара Карлінскага  (польск.) (бел..

Арыгінал карціны напісаны Казімірам Альхімовічам у 1881 годзе. Карціна атрымала шмат спрэчных водгукаў у тагачаснай прэсе. У 1882 годзе «Абарона Ольштына» атрымала першую ўзнагароду ў конкурснай выстаўцы палотнаў на гістарычную тэму, арганізаваным Таварыствам заахвочвання мастацтваў  (польск.) (бел. у Варшаве.

Аўтарская копія «Абароны Ольштына», напісаная мастаком у 1912 годзе, была набыта Чэнстахоўскім музеем на аўкцыённым салоне «Rempex» у 1998 годзе.

Апісанне
--------

У палатно перадаўся моцны эмацыянальны тон п'есы У. Сыракомлі. Мастак узнаўляе гістарычныя падзеі XVI ст.: Карлінскі меў восем сыноў, сем з якіх памерлі або былі забітыя ў розных войнах. У 1587 годзе Каспар Карлінскі  (польск.) (бел. ўзначальвае абарону крэпасці ў Ольштыне, якую аблажылі войскі аўстрыйскага эрцгерцага Максіміліяна Габсбурга, які прэтэндаваў на польскую карону пасля смерці Стэфана Баторыя. Трагізм сітуацыі ў тым, што ворагі захапілі 6-гадовага сына галоўнага героя і, выставіўшы яго пад гарматныя стрэлы, патрабуюць здаць крэпасць без бою. Карлінскі стаіць перад страшным жыццёвым выбарам.

Мастак прытрымліваецца ў карціне рэалістычных у цэлым выразных сродкаў: заўважаецца дакладнасць у выявах пабудоў, старажытнай зброі, адзення. Але ў аснову жывапіснага сюжэта пакладзены рамантычны кантраст паміж знешне спакойнай, амаль манументальнай фігурай Карлінскага і дынамікай іншых персанажаў. Асабліва ярка-экспрэсіўна дадзены вобраз жонкі Карлінскага, якая на каленях моліць мужа.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Karol NABIAŁEK. Nowe spojrzenie na biografię Kaspra Karlińskiego herbu Ostoja  Архівавана 5 сакавіка 2016.
2. 1 2 3 4  Muzeum Haliny Poświatowskiej Архівавана 6 сакавіка 2016. ISBN 83-60128-10-3
3. 1 2 3 4 5 6  *Марына Загідуліна.* Казімір Альхімовіч як ілюстратар польскіх пісьменнікаў // *Гісторыя, культуралогія, мастацтвазнаўства: Матэрыялы ІІІ Міжнар. кангрэса беларусістаў «Беларуская культура ў дыялогу цывілізацый» (Мінск, 21-25 мая, 4-7 снеж. 2000 г.)*. — Мн.: Беларускі кнігазбор, 2001. — ISBN 985-6638-35-6. Архівавана з першакрыніцы 7 кастрычніка 2008.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ганскі.

**Захар Ганскі** (польск.: Zachariasz Hański; 1760-1812) — шляхціч гербу Корчак, ваенны і дзяржаўны службовец Вялікага княства Літоўскага.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Ганскіх. Прыдворны караля Станіслава Аўгуста. Каронны генерал-ад'ютант булавы польнай, лоўчы надворны літоўскі з 22 лютага 1790 года (апошні, хто займаў гэтую пасаду ў ВКЛ). Кавалер ордэна Святога Станіслава з 1790 года. Разам з усім патомствам і пляменнікамі быў зацверджаны ў дваранстве Расійскай імперыі ў 1798 годзе.

Літаратура
----------

* Urzędnicy centralni i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego XIV–XVIII wieku. Spisy opracowali Henryk Lulewicz i Andrzej Rachuba, Kórnik 1994
**Царква архангелаў Міхаіла і Гаўрыіла ў Рогазе** (рум.: Biserica „Sfinții Arhangheli Mihail și Gavril" din Rogoz) — драўляная царква ў сяле Рогаз жудзеца Марамурэш у Румыніі. Уключана ЮНЕСКА ў склад культурнага аб'екта Сусветнай спадчыны Драўляныя цэрквы гістарычнай вобласці Марамурэш. У 2004 годзе ўключана ў рэестр гістарычных помнікаў (код MM-II code-04 618 mA). Знаходзіцца ў даліне ракі Лапуш.

Царква пабудавана ў 1663 годзе, што ўскосна пацверджана надпісам на ўваходзе, што паведамляе пра татарскі набег 1661 года. Апроч таго, будынак царквы характэрны для гэтага перыяду.

У чэрвені 1785 года царква была распісана мастакамі Раду Мунцяну і Мікалае Манам. У 1834 годзе да заходняга нэфа была прыроблена галерэя, распісаная ў той жа год.

Царква незвычайная ў плане: шматкутная, з прамавугольным нефам і сямівугольнай алтарнай часткай. Усе сцены ўсярэдзіне распісаны, роспіс характэрны яркімі фарбамі. Дах асіметрычны, адзін схіл даўжэй іншага. Званіца, як і ва ўсіх драўляных цэрквах Марамурэша, размешчана з заходняга боку царквы, у плане квадратная.

Літаратура
----------

* Crețeanu, Radu (1976). *Bisericile de lemn din Rogoz*. **1976**. 83-85.
* Tarnavschi Schuster, Dana (1973). *Biserici de lemn din Țara Lăpușului*. **1973**. 41-57.
* Cincheza-Buculei, Ecaterina (1980). *Câteva date noi despre meșterii bisericilor de lemn din Maramureș, secolul al XVIII-lea (Țara Lăpușului)*. **27**. 23-40.
* Tarnavschi, Bogdana (1982). *Biserici de lemn din Țara Lăpușului și din Țara Chioarului*. 131-158, Cluj.
* Man, Grigore (2005). *Biserici de lemn din Maramureș*. Baia Mare.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Трэк.
**Трэк** — вобласць іанізацыі, якую пакідае за сабой хутка зараджаная часціца ў рэчыве.

Трэкі выкарыстоўваюцца для дэтэктавання ядзерных часціц. Звычайна для ідэнтыфікацыі часціц трэкі даследуюцца ў магнітным полі, у якім зараджаныя часціцы рухаюцца па спіралі. Радыус спіралі залежыць ад адносін зараду часціцы да яе масы (удзельнага электрычнага зараду).

Трэкі фіксуюцца ў фотапласцінках з тоўстым эмульсійным слоем, камерах Вільсана, пузырковых камерах.

Літаратура
----------

* Вакуленко М. О. Тлумачний словник із фізики : {6644 статті} / М. О. Вакуленко, О. В. Вакуленко. – К. : Видавничо-поліграфічний центр "Київський університет", 2008. – 767 с.(недаступная спасылка)
**Войны Траяна з дакамі** (101—102; 105—106) — серыя войнаў, якія вяліся напачатку II стагоддзі жыхарамі старажытнай Дакіі (Трансільванія, Валахія, Малдавія і Бесарабія) з рымлянамі. Заваяваныя Рымам дакі, паўстаўшы, выбралі правадыром Дэцэбала. У 100 годзе рымскі імператар Траян распачаў паход у Дакію, разбіў Дэцэбала пры горадзе Тапы (у Валахіі) і, прымусіўшы яго да міру, вярнуўся ў Рым. Але Дэцэбал пачаў дзейна рыхтавацца да працягу барацьбы, набываючы зброю і шукаючы саюзнікаў. З прычыны гэтага ў 101 годзе Траян распачаў другі паход у Дакію. Ваенныя дзеянні набылі зацяжны характар (102—104 гады). Падчас гэтай вайны Траян пабудаваў праз Дунай каменны мост, прыкрыты на абодвух берагах моцнымі перадмаставымі умацаваннямі; рэшткі гэтага «Траянава моста» дагэтуль яшчэ захаваліся ў рэчышчы Дуная ў Малой Валахіі. У 103 годзе рымляне перайшлі раку па гэтым мосце і авалодалі галоўным горадам Сармізегетузай, а ў 104 годзе занялі большую частку Дакіі; Дэцэбал скончыў жыццё самагубстам, а Дакія ў 105 годзе была ператворана ў рымскую правінцыю. У часы кіравання імператара Комада дакі зноў паўсталі, але легаты Албан і Нігер прымусілі іх скарыцца (182). У 271 годзе Дакію заваявалі готы, якім імператар Аўрэліян і саступіў гэту правінцыю.

Гл. таксама
-----------

* Дакі
* Першы дакійскі паход Траяна
* Другі дакійскі паход Траяна
* Калона Траяна
* Мост Траяна

Літаратура
----------

* Военная энциклопедия / Под ред. В. Ф. Новицкого и др.. — СПб.: т-во И. В. Сытина, 1911—1915. — Т. 8.
* Апошні вялікі заваёўнік: Траян і Дакійскія войны (Голдсуорці А.)
* Армія Дэцэбла і яго саюзнікаў (Рубцоў С. М.)
|  |
| --- |
| **Zündapp KS 750** |
|   |
| Выпуск
  | 1941–1948 |
| Вытворца
  | Zündapp |
|  |
| Тып
  | Матацыкл з калыскай |
| **Рухавік** |
| Тып рухавіка
  | апазітны 2-цыліндравы 4-такны |
| Аб'ём
  | 745 cm³ |
| Магутнасць
  | 19 кВт (26 к.с.) |
| Фотагалерэя на Wikimedia Commons Фотагалерэя на Wikimedia Commons |

**Zündapp KS 750** — цяжкі армейскі матацыкл, які вырабляўся ў Германіі ў 1941—1948 гг.

Матацыкл KS750 быў сканструяваны адмыслова для ваенных мэтаў. Выкарыстоўваўся германскай арміяй, звычайна, у складзе разведвальных або асобных матацыклетна-стралковых частак, маглі быць на ўзбраенні ўзводаў кіравання і сувязі штабных рот і батарэй розных воінскіх частак, разведкі, фельдсвязі, палявой жандармерыі. Нараўне з падобнай мадэллю BMW R75 быў адным з характэрных германскіх матацыклаў часоў Другой сусветнай вайны. Каля 70% частак матацыклаў Zündapp KS 750 і BMW R75 былі ўзаемазаменнымі, што вельмі спрашчала пастаўкі войскаў запаснымі часткамі да матацыклаў.

Сілавы агрэгат уяўляў сабой гарызантальны двухцыліндравы рухавік з паветраным астуджэннем і скрынку перадач з чатырма пярэднімі і заднімі перадачамі.

Матацыкл абсталёўваўся каляскай, кола якой мела прывад праз блакаваны дыферэнцыял, тарсіённую падвеску, і тормаз кола ад задняй восі матацыкла. Злева і справа на кузаве мацаваліся сумкі з баепрыпасамі, а ў пярэдняй часткі на спецыяльнай турэлі ўсталёўваліся кулямёты MG-34 або MG-42.

Да 1942 года вырабляўся грамадзянскай прамысловасцю, а ў 1942—1945 гг. — вайсковым ведамствам. Усяго было выпушчана 18.695 матацыклаў Zündapp KS 750 Wehrmachtsgespann.

Тэхнічныя характарыстыкі
------------------------

**Агульныя:**

* Даўжыня: 2385 мм
* Баявая маса (з каляскай): 0,4 т
* Вага каляскі: 130 кг
* Дапушчальная макс. нагрузка: 0,6 т
* Ёмістасць бака: 23 л
* Сярэдні расход паліва: 6,5 л/100 км
* Запас ходу: 300 км

**Рухавік:**

* Тып: 2-цыліндравы чатырохтактны з апазітным размяшчэннем цыліндраў
* Аб'ём: 745 куб. см
* Ход поршня: 85 мм
* Магутнасць: 26 к.с./19 кВт
* Сістэма запальвання: магнета

**Хадавыя якасці:**

* Трансмісія: Карданная галоўная перадача з прывадам на кола каляскі
* Скрынка перадач: 4 хуткасці, 1 паніжальная, 1 задняя
* Тормазы: Пярэдні — Seilzug, Задні і тормаз каляскі — барабанны з гідраўлічным прывадам
* Макс. хуткасць 95 км / г.
* Максімальны вугал пад'ёму: 45 °
* Максімальная глыбіня броду: 425 мм

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 14 снежня 2011. Цяжкі матацыкл «Цундапп» KS 750

Літаратура
----------

* c. 521, МАТАЦЫКЛЫ: Сусветная энцыклапедыя. - М: АСТ: АСТ М74 Масква, 2005, ISBN 5-17-035499-1.
**Пагада Дацынь** (кіт. 大秦塔) у раёне Чжоўчжы (кіт.: 周至县) кітайскай правінцыі Шэньсі каля горада Сіянь — найстаражытная хрысціянская царква на Далёкім Усходзе. Узведзена хрысціянамі-нестарыянамі (прадстаўнікі Асірыйскай царквы) прыблізна ў 640 годзе. Першапачаткова ўваходзіла ў склад манастыра.

У VIII стагоддзі атрымала назву «Дацынь» — так старажытныя кітайцы называлі Рымскую імперыю і Візантыю. Падчас пераследаў хрысціян у Кітаі (каля 845 г.) храм прыйшоў у запусценне. У XIV стагоддзі збудаванне аблюбавалі будысцкія манахі, якія пакінулі яго ўслед за землетрасеннем 1556 года, што заваліла падземныя пераходы і нанеслі вялікую шкоду будынку. У 1998 годзе кітайскі ўрад прызнаў пагаду адным з нешматлікіх захаваных помнікаў нестарыянскага хрысціянства ў Кітаі і ўзяло яе пад ахову, прысвоіўшы статус аб'екта нацыянальнага здабытку Кітая.

На сценах помніка дагэтуль можна разглядзець выявы Ражства Хрыстова і Іёны пад сценамі Ніневіі. Таксама захаваліся асобныя надпісы на сірыйскай мове. У наш час захаванасці пагады пагражаюць не столькі землетрасенні, колькі перыядычныя паводкі. У 1999 годзе была праведзена касметычная рэстаўрацыя; падчас новых прац мяркуецца расчысціць пахаваныя ў XVI стагоддзі падземныя залы.

Каля пагады ўсталявана на чарапасе-бісі копія так званай «Нестарыянскай стэлы», збудаванай у 781 годзе прадстаўнікамі той жа Асірыйскай царквы. Арыгінал стэлы знаходзіцца ў музеі «Лес стэл». У трох кіламетрах на ўсход ад пагады знаходзіцца знакаміты храмавы комплекс Лаўгуаньтай.

Літаратура
----------

* Thompson, Glen L. *Christ on the Silk Road*.
Ігнацы Ян Падэрэўскі
**Злучаныя Штаты Польшчы** (польск. *Stany Zjednoczone Polski*) — нерэалізаваная палітычная канцэпцыя адраджэння незалежнай польскай дзяржавы, створаная польскім палітыкам і культурным дзеячам Ігнацыям Янам Падэрэўскім. Упершыню яна была прадстаўленая ў Мемарандуме Падэрэўскага, які быў перададзены 11 студзеня 1917 года прэзідэнту ЗША Томасу Вудра Вільсану.

Падэрэўскі заклікаў да аднаўлення Польшчы як федэратыўнай дзяржавы, у якой канстытуцыя і закон павінны былі гарантаваць правы грамадзян, а таксама розных этнічных і рэлігійных груп. Тэрыторыя Злучаных Штатаў павінна была пакрыць большую частку Рэчы Паспалітай у межах 1772 года. Улічваючы насельніцтва гэтай тэрыторыі на той час, у новастворанай краіне жыло б каля 54 мільёнаў чалавек. На чале дзяржавы павінен быў стаяць прэзідэнт, які ў той жа час меў бы тытул караля Польскага, Літоўскага, Палескага і Галіцкага.

Адміністрацыйны падзел
----------------------

Злучаныя Штаты Польшчы павінны былі складацца з некалькіх адміністрацыйных адзінак, якія б мелі вялікую аўтаномію:

* Каралеўства Польскае
* Каралеўства Літоўскае
* Каралеўства Палескае
* Каралеўства Галіцка-Падольскае
* Каралеўства Валынскае

Пазней у той жа канцэпцыі Каралеўства Галіцка-Падольскае было замененае Каралеўствам Галіцкім, Каралеўства Валынскае ж было наогул выключана. Каралеўства Галіцкае павінна было ўключыць тэрыторыю Усходняй Галіцыі і размешчаную паміж Заходнім Бугам і Збручам частку Валыні. Паўночная Валынь адыходзіла да Каралеўства Палескага. Акрамя зямель уласна Рэчы Паспалітай, у склад ЗШП павінны былі ўвайсці землі Цешынскага княства, Апольская Сілезія, а таксама сыцуўскі і намыслуўскі паветы Ніжняй Сілезіі. У асобным мемарандуме ад таго ж 11 студзеня 1917 года змяшчаліся патрабаванні аб уключэнні ў склад ЗШП Усходняй Прусіі.

Украінская праблема
-------------------

Пастулат стварэння Каралеўства Галіцкага і Каралеўства Палескага на тэрыторыях, значную частку насельніцтва якіх складалі украінцы, не задаволіў украінскіх палітыкаў, якія імкнуліся да стварэння незалежнай украінскай дзяржавы. Падэрэўскі, аднак, пакінуў гэтае пытанне нявызначаным, таму што з-за вялікага працэнта ўкраінскага насельніцтва ў гэтым рэгіёне і па палітычных і дэмаграфічных прычынах, рэалізацыя іх намераў выклікала б распад Расійскай імперыі.

Крыніцы
-------

1. 1 2 3 4  Joanna Gierowskа-Каłłаur: *Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (19 lutego 1919 – 9 września 1920)*. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnistwo Neriton, Instytut Historii PAN, 2003, s. 19. ISBN 83-88973-60-6
**Эманацыя дзяржавы** — тэрмін, які выкарыстоўваецца ў еўрапейскім праве для апісання любога органа, які прадстаўляе дзяржаўную паслугу пад кантролем урада. Гэты тэрмін быў вызначаны Еўрапейскім судом у 1990 годзе ў справе ***Фостэр супраць British Gas plc***. У пастанове Еўрапейскага суда гэты тэрмін вызначаецца як:

> *Орган, незалежна ад яго прававой формы, які ў адпаведнасці з мерамі, прынятымі дзяржавай, быў прыцягнуты да адказнасці за адводу дзяржаўнай паслугі, якая знаходзіцца пад кантролем дзяржавы, і мае для гэтай мэты спецыяльныя паўнамоцтвы, якія выходзяць за рамкі тых, якія выцякаюць са звычайных правіл, якія ўжываюцца ў адносінах паміж фізічнымі асобамі.*
> 
> 

Гэты тэрмін найбольш відавочна выкарыстоўваецца для апісання працадаўцаў дзяржаўнага сектару, такіх як паліцыя, пажарная ахова, мясцовая адміністрацыя або школы.

Фостэр супраць British Gas plc
------------------------------

Гэтая справа была перададзеная ў Еўрапейскі суд Палатай лордаў у 1990 годзе. Пытанне, якое павінна было быць вырашана — ці могуць работнікі нацыяналізаванай галіны (у дадзеным выпадку British Gas plc) спадзявацца на дырэктыву 2006/54/EC пры падачы прэтэнзій у англійскія суды.

British Gas plc звольніла супрацоўніц, якія дасягнулі 60 гадоў — абавязковага пенсійнага ўзросту для жанчын у той час, але супрацоўнікі-мужчыны не павінны былі зыходзіць на пенсію да 65 гадоў. У той час акт аб палавой дыскрымінацыі (1975) не прадугледжваў гэтую праблему на ўзроўне пенсійнага ўзросту, таму работнікі маглі звяртацца толькі да дырэктывы 2006/54/EC.

Суд вынес рашэнне на карысць супрацоўнікаў. Сутнасць гэтай высновы заключалася ў тым, што, калі дзяржава не выконвала дырэктыву ў адпаведнасці з патрабаваннямі, гэтай дзяржаве было не варта дазваляць здабываць выгаду з гэтай няўдачы. Такім чынам, на выснове дырэктывы 2006'54ÉC (і любыя іншыя дырэктывы ЕС) можна карыстацца ў дачыненні да любой нацыяналізаванай арганізацыі.

Гл. таксама
-----------

* Эманацыя

Крыніцы
-------

1. ↑  Full text: Judgment of the European Court of Justice of 12 July 1990. A. Foster and others v British Gas plc. Reference for a preliminary ruling: House of Lords - United Kingdom. Social policy - Equal treatment for men and women workers - Direct effect of a directive with regard to a nationalized company. Case C-188/89. **(нявызн.)**. Праверана 28 кастрычніка 2010.
2. ↑  "Emanations of the state" at Eurofound **(нявызн.)**. Праверана 10 лістапада 2010.

Спасылкі
--------

* Explanation of the ECJ Архівавана 26 кастрычніка 2014.
* Explanation of the court case Архівавана 22 мая 2021.
**Электара́т** (лац.: elector — выбаршчык) — кола выбаршчыкаў, якія галасуюць за вызначаную партыю на парламенцкіх, прэзідэнцкіх або муніцыпальных выбарах. У шырэйшым значэнні ўжываецца як сінонім выбарчага корпуса краіны.

Выбары
------

Буйныя палітычныя партыі, якія даўно склаліся, як правіла, маюць значны сталы электарат, таму для вынікаў выбараў маюць вялікае значэнне **маргінальныя выбаршчыкі** — вагальныя, якія не прымыкаюць да сталага электарата выбаршчыкі.

Гл. таксама
-----------

* Выбары
* Галасаванне
* Палітыка

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 2 : М-Я. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0153-2, С.691

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах, Т.18, кн.1, Мн. 2004, С.83
Самалёт F-117
**Стэлс** (англ.: stealth - патаемнасць, скрытасць) — назва комплексу тэхналогій, прызначанага памяншаць радыялакацыйную, інфрачырвоную, візуальна-аптычную і акустычную заўважальнасць баявой тэхнікі і ўзбраення.

Такія тэхналогіі, у тым ці іншым аб'ёме, былі выкарыстаны на знішчальніках F-117, F-22 і F-35, бамбардзіроўшчыку B-2, ракетнай тэхніцы, баявых караблях, і іншых, у т.л. эксперыментальных, узорах тэхнікі і ўзбраення ЗША.

Працы над тэхналогіямі «стэлс» пачаліся ў канцы 1950-х гг. у аэракасмічнай кампаніі «Lockheed». Элементы тэхналогій дасягання нізкай заўважальнасці былі ўведзеныя ў канструкцыю звышхуткіх стратэгічных разведвальных самалётаў СР-71. З 1975 «Lockheed» пачаў распрацоўваць эксперыментальны самалёт «Have Blue», «нябачны» для радараў, і прызначаны для раптоўных удараў па цэлях асаблівай важнасці. У ліку комплексу выкарыстаных мер былі: «агранка» (*faceting*) — разбіццё вонкавай паверхні самалёту на плоскія трапецыявідныя і трыкутныя грані, размешчаныя такім чынам, каб бескарысна для праціўніка рассейваць большасць энергіі радыялакацыйнага імпульсу; пакрыццё самалёту цалкам радара-паглынальным матэрыялам; адмысловае фармаванне і размяшчэнне паветразабору і выхлапу рухавікоў і інш. Праграма завершылася поспехам, хоць у час яе і былі заўважаныя пэўныя адмоўныя рысы эксплуатацыі тэхнікі «стэлс», як непазбежнае пагаршэнне лётных якасцяў такой тэхнікі і яе высокая адчувальнасць да недасканаласцяў выканання, апрацоўкі і рамонту паверхні. Гэтаму давялося процідзейнічаць высокай аўтаматызацыяй палёту і ўдасканаленнем тэхналогій апрацоўкі і выпуску эксплуатацыйных матэрыялаў.

У складзе мер «стэлс» таксама ўваходзяць: пакрыццё аптычна-празрыстых паверхняў (ліхтар самалёта і пад.) адмысловымі плёнкамі на аснове золата, якія прапускаюць да 85% светлавой энергіі, але амаль цалкам паглынаюць радарны імпульс; пазбяганне просталінейных швоў і сутыкаў; пакрыццё канструкцыі чорнай матавай фарбай; удасканаленне рэжымаў работы рухавіка, што дазваляе выходзіць на такія самыя хуткасці без фарсажу і наогул на меншай магутнасці, і інш.

З улікам досведу праграмы «Have Blue» з 1982 серыйна выпускаўся першы баявы самалёт, цалкам спраектаваны дзеля выкарыстання карысцяў тэхналогій «стэлс» — F-117. Пазней тэхналогіі «стэлс» пачалі выкарыстоўвацца і ў іншых родах ваеннай тэхнікі і ўзбраення.

Зноскі
------

1. ↑  «Адна недакручаная шрубка рабіла з самалёту на экране радару цэлы свіран». Дж. Баўфер.
2. ↑  Значэнне параметру ў канструкцыях 3-га пакалення, напр. у самалёце F-22. Яшчэ ў пачатку выкарыстання F-117 стала вядома, што шлем пілота дае вялікі радарны блік, параўнальны з блікам усяго скрытнага самалёта.

Спасылкі
--------

* Joe Baugher. Lockheed F-117A // US Military Aircraft(недаступная спасылка)
* Адкрытыя матэрыялы ВПС ЗША  (англ.)
**Чэнла** (кхмер.: ចេនឡា, ад кіт.: 真臘) — ранняя кхмерская дзяржава ў Паўднёва-Усходняй Азіі (VI — IX стст.).

Гісторыя
--------

Чэнла вылучылася з тэрыторыі Фунані у VI ст. У 616 г. яе пасольства наведала імперыю Суй. Чэнла выплочвала даніну кітайскім імператарам, і большасць запісаў пра яе пакінуты ў кітайскіх крыніцах. Назва краіны таксама мае кітайскае паходжанне. Яе значэнне не вядома. Мяркуецца, што назва магла значыць воск, які з'яўляўся важным таварам з Паўднёва-Усходняй Азіі, або з'яўляецца кітайскім скажэннем слова «кхмеры». 

Французскія даследчыкі сярэдзіны XX ст. меркавалі, што Чэнла ўзнікла ўздоўж сярэдняга рэчышча Меконга. Амерыканскі гісторык Майкл Вікеры сцвярджаў, што яе заснавальнікамі былі правадыры кхмерскіх плямён з паўночнай Камбоджы. Першымі вядомымі кіраўнікамі Чэнлы сталі Бхававарман I і яго брат Махендраварман (другая палова VI — пачатак VII ст.). Саслабленне Фунані дазволіла Махендраварману значна пашырыць свае валоданні.

Запісы дынастыі Тан у VIII ст. узгадваюць прыморскія і ўнутраныя дзяржаўныя фарміраванні Чэнлы. Ускосныя дадзеныя кажуць, што прыморская Чэнла магла знаходзіцца ў залежнасці ад малайскай дзяржавы Шрывіджая. У IX ст. усе часткі Чэнлы былі падпарадкаваны Ангкорскай імперыяй.

Спадчына
--------

На ўсходзе ад возера Танлесап быў адкрыты археалагічны помнік Самбор-Прэй-Кук, які па меркаванню даследчыкаў уяўляе сабою рэшткі Ішанапуры, сталіцы Чэнлы. У 2017 г. ён быў унесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Спасылкі
--------

* Cultural Profile: Chenla, Age of the Pre-Angkorian Khmers
* FUNAN KINGDOM AND CHENLA — Facts and Details
* Reinaldo Albeiro Rodas Torres The Principalities of Chenla Kingdom
* "What and Where was Chenla?" — Michael Vickery's Publications

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n89255527 · VIAF: 156061749 |
Басіст Пол Макэмэйгам на Rockharz 2016 
**Primordial** — ірландскі гурт з горада Скерыс, акругі Дублін. Створаны ў 1987 годзе Полам Макэмлэйгам (бас) і Кіеранам Макуільямам (гітары). Іх музыка спалучае блэк-метал і дум-метал з кельцкай музыкай.

Гісторыя
--------

Гурт утвораны ў 1987 годзе, калі Пол і Кіеран упершыню пачалі граць разам з братам Пола, Дэрэкам. Гурт (якога на кароткі перыяд называлі Forsaken) першапачаткова граў грубую, гібрыдную сумесь ранняга, прымітыўнага трэша і дэтал-металу (граў кавер на Death, Sepultura і таму падобнае).

Вакаліст Nemtheanga далучыўся да гурта, убачыўшы ў 1991 годзе абвестку аб пошуку вакаліста ў дублінскай спецыялізаванай металічнай краме The Sound Cellar.

Дыскаграфія
-----------

### Студыйныя альбомы

* *Imrama* (1995)
* *A Journey’s End* (1998)
* *Spirit the Earth Aflame* (2000)
* *Storm Before Calm* (2002)
* *The Gathering Wilderness* (2005)
* *To the Nameless Dead* (2007)
* *Redemption at the Puritan’s Hand* (2011)
* *Where Greater Men Have Fallen* (2014)
* *Exile Amongst the Ruins* (2018)

Удзельнікі
----------

* Alan Averill «Nemtheanga» — вакал (1991 — сёння)
* Ciáran MacUiliam — Гітары (1987 — сёння)
* Micheál Ó Floinn — Гітары (2001 — сёння)
* Pól MacAmhlaigh — Бас (1987 — сёння)
* Simon Ó Laoghaire — Бубны (1997 — сёння)
**Герб Тыраны** — афіцыйны геральдычны сімвал горада Тыраны, сталіцы Албаніі.

Апісанне і сімвалізм
--------------------

Герб Тыраны ўяўляе сабой геральдычны шчыт нетрадыцыйнай французскай формы, вертыкальна падзелены на дзве роўныя часткі, правая з якіх афарбавана ў чырвоны, левая — блакітны колеры. На чырвоным полі змешчана выява срэбнай (белай) гадзіннікавай вежы  (ням.) (бел. — вядомай славутасці горада, пабудаванай у XIX стагоддзі. На блакітным полі намалявана стылізаваная фігура сярэбранага ваўка, які стаіць на задніх лапах і трымае ў пярэдняй лапе залатую лілею. Выяву ваўка перасякае чырвоная перавязь з двума сярэбранымі васьміканцовымі зоркамі.

Воўк у народных балканскіх легендах паўстае, як сімвал строгай, але мудрай і справядлівай улады, якая клапоціцца пра свой народ. Французская лілея служыць напамінам аб падпарадкаванні часткі албанскіх зямель да сярэдзіны XIV стагоддзя сіцылійскім каралям.
Герб увянчаны трохпрамянёвай каронай з вежамі сярэбранага колеру, што сімвалізуе сталічны статус горада.

Гарадскі герб быў афіцыйна зацверджаны 2001 года. Такім чынам Тырана з'яўляецца апошняй сярод еўрапейскіх сталіц, якая атрымала свой уласны герб.

Гл. таксама
-----------

* Сцяг Тыраны

Літаратура
----------

* Флаги и гербы мировых столиц. Укл. К. Я. Нежинський. Москва. «Эксмо»-2009. ISBN 978-5-699-33497-1

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Чэта I** — кароль Камбоджы ад 1576 да 1594 года.

Біяграфія
---------

Атрымаў у спадчыну ўладу ад свайго бацькі, караля Барома Рачэа I.

У пачатку свайго кіравання Чэта I заключыў саюз з Сіямам. Зрэшты, ужо ў 1591 годзе Камбоджа падвергнулася ўварванню сіямскага караля Нарэсуана  (укр.) (бел. што завяршылася разбурэннем Пнампеня. Чэта змог абараніць свае ўладанні толькі з дапамогай партугальцаў. У 1594 годзе ў выніку чарговага ўварвання тайцаў была захоплена і разрабавана сталіца Камбоджы, горад Лавек.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Chroniques Royales du Cambodge de 1417 à 1595*. École française d’Extrême Orient, Paris 1988 ISBN 2855395372 (фр.)
* Achille Dauphin-Meunier, *Histoire du Cambodge*, P.U.F 1968


| ?Чэта I — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Ponhea Yat[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Dhamma Reachea I[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Ang Chan I[d] |  |  |  |  | Siraniama[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Barom Reachea III |  |  |  |  | Q20823816? |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Satha I |  |  |  |  | Botum Bopha[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Devikshatri[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |