recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Клаэс Карпінен** (фінск.: Klaes Karppinen; 9 кастрычніка 1907, Ісалмі — 24 студзеня 1992, Ісалмі, Фінляндыя) — фінскі лыжнік, алімпійскі чэмпіён, пяціразовы чэмпіён свету.

Спартыўная кар’ера
------------------

На Алімпійскіх гульнях 1936 года ў Гарміш-Партэнкірхене заваяваў залаты медаль у эстафетнай гонцы, у якой бег другі этап. Пачаўшы свой этап на другой пазіцыі, Карпінен прапусціў наперад прадстаўніка зборнай Швецыі і скончыў этап на трэцім месцы, але на наступных этапах партнёры Карпінена змаглі вывесці зборную Фінляндыі на першае месца. У гонцы на 18 км быў 7-м.

За сваю кар’еру выступаў на пяці чэмпіянатах свету, і на кожным з іх заваёўваў хоць бы адзін медаль. Усяго Карпінен заваяваў 10 медалёў чэмпіянатаў свету, па пяць залатых і срэбных.

Пасля завяршэння спартыўнай кар’еры працаваў фермерам, памёр у студзені 1992 года.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (лыжныя гонкі) · Olympedia · Olympic Channel · МАК |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1213529565 · VIAF: 3044159478347427990009 |
**Глаўкома** — захворванне вачэй, асноўнай прыкметай якога з'яўляецца павышэнне ўнутрыглазного ціску і зніжэнне зроку. Унутрывочны ціск пры глаўкоме можа даходзіць часам да 80 мм рт. сл. ( 10,67 кн/м²) (нармальны ціск 18-27 мм рт. сл. (2,4-3,6 кн/м²).

Павышацца ціск у воку можа самаадвольна - першасная глаўкома, або ў выніку раней перанесенага або бягучага захворвання вока - другасная глаўкома. У аснове захворвання ляжыць парушэнне цыркуляцыі ўнутрывочнай вадкасці (пераважна цяжкасць яе адтоку ). Развіваецца глаўкома звычайна ў сталым узросце, часта пашкоджвае абодва вокі і працякае, як правіла, хранічна; пры адсутнасці сістэматычнага лячэння носіць прагрэсавальны характар. Адрозніваюць застойную глаўкому, для якой характэрныя перыядычныя затуманьванні зроку, бачанне вясёлкавых кольцаў вакол крыніцы святла, пачуццё ціску ў воку і вакол яго, і простую глаўкому, калі гэтыя суб'ектыўныя з'явы адсутнічаюць. Пры любой форме глаўкомы паступова зніжаецца вастрыня зроку, адбываецца абмежаванне поля зроку і атрафія глядзельнага нерва. У любой стадыі хваробы можа развіцца востры прыступ глаўкомы, які характарызуецца рэзкім павышэннем ўнутрывочнага ціску: з'яўляюцца моцныя болі ў воку і вакол яго, пачырваненне вока, ацёк і памутненне рагавой абалонкі, пашырэнне зрэнкаў, зніжэнне зроку, што даводзіць часам да слепаты; нярэдка далучаюцца млоснасць і ваніты.

Лячэнне
-------

Медыкаментозныя сродкі, лазер, часам - хірургічная аперацыя.

Зноскі
------

1. 1 2  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. 1 2 3  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 28 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX529246 · BNF: 11935553n · GND: 4021210-5 · LCCN: sh85055227 · Microsoft: 2779338046 · NDL: 00569850 · NSK: 000103201, 002653715 · SUDOC: 027278808 |

 |
**Клаўд Гейт** (англ.: Cloud Gate) — амерыканская скульптура брытанскага мастака і скульптара Аніша Капура, якая знаходзіцца на плошчы AT&T Плаза ў Міленіум-парку ў горадзе Чыкага. Працы па будаўніцтву канструкцыі цягнуліся з 2004 па 2006 год. Уся скульптура складаецца з каркасу і 168 лістоў нержавеючай сталі, звараных разам і добра адпаліраваных. Вышыня скульптуры Клаўд Гейт — 10 м, дліна — 20 м, шырыня — 13 м, агульная маса — 99,8 тон.

Літаратура
----------

* Baume, Nicholas (2008). *Anish Kapoor: Past Present Future*. The MIT Press. ISBN 978-0-262-02659-8. .
* Gilfoyle, Timothy J. (2006). *Millennium Park: Creating a Chicago Landmark*. University of Chicago Press. ISBN 978-0226293493. .
* Jodidio, Philip (2005). *Architecture: Art*. Prestel. ISBN 3-7913-3279-1. .
* Sharoff, Robert (2004). *Better than Perfect: The Making of Chicago's Millennium Park*. Walsh Construction Company.
**Меўлю́т Чавушаглу́** (турэцк.: Mevlüt Çavuşoğlu; нар. 5 лютага 1968, Аланья, Турцыя) — турэцкі палітычны дзеяч, кіраўнік Парламенцкай Асамблеі Рады Еўропы (2010—2012), міністр замежных спраў Турцыі (2014—2012—2012—05) .

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 5 лютага 1968 года. У 1988 годзе скончыў факультэт палітычных навук Анкарскага ўніверсітэта са ступенню бакалаўра па спецыяльнасці «міжнародныя адносіны». У 1991 годзе атрымаў ступень магістра эканомікі Універсітэта Лонг-Айленд (ЗША). Займаўся навуковай дзейнасцю ў Бількенцкім універсітэце (Турцыя). Абараніў кандыдацкую дысертацыю ў Лонданскай школе эканомікі.

Валодае англійскай, нямецкай і японскай мовамі.

Палітычная кар’ера
------------------

З 1995 года працаваў у Дэпартаменце міжнародных адносін Міністэрства па ахове навакольнага асяроддзя Турцыі. Затым займаўся бізнесам.

У 2001 годзе стаў адным з заснавальнікаў Партыі справядлівасці і развіцця Турцыі, да 2009 года быў віцэ-старшынёй партыйнага камітэта па міжнародных адносінах.

У 2002 і 2007 гадах абіраўся дэпутатам у Вялікі Нацыянальны Збор Турцыі ад правінцыі Анталія. У розны час узначальваў парламенцкую групу сяброўства з Японіяй, а затым з ЗША.

З 2003 года кіраваў турэцкай дэлегацыяй у ПАРЕ, быў сябрам Групы еўрапейскіх дэмакратаў (ЕДГ). З’яўляўся намеснікам Старшыні Парламенцкай асамблеі Рады Еўропы. З 2007 года быў старшынём турэцкай дэлегацыі ў ПАРЕ і адначасова намеснікам старшыні асамблеі. У 2009 годзе стаў другім віцэ-старшынём Групы еўрапейскіх дэмакратаў у ПАРЕ. Працаваў у камітэце па маніторынгу абавязацельстваў краін перад Саветам Еўропы і ў прававым камітэце. Быў дакладчыкам па праблеме голаду ва Украіне ў 1930-я гады.

У верасні 2009 года быў абраны кандыдатам ад АДГ для ўдзелу ў выбарах новага Старшыні ПАРЕ ў студзені 2010 года. У канцы студзені 2010 года быў абраны на пасаду Старшыні Парламенцкай асамблеі Рады Еўропы.

Быў міністрам Турэцкай Рэспублікі па справах Еўрапейскага саюза. Са жніўня 2014 г. па жнівень 2015 г. — міністр замежных спраў Турцыі.

З 17 лістапада 2015 г. зноў стаў міністрам замежных спраў Турцыі.

Зноскі
------

1. ↑  Mevlüt Cavusoglu // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>
2. ↑  Davos 2014 Participant List<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q114752493'></a>
**«Минская речь»** — штодзённая грамадска-палітычная і літаратурная газета праваакцябрысцкага кірунку, якая выдавалася з 3(16) студзеня 1906 да 2(15) лістапада 1906 у Мінску на рускай мове. Выдавец Мінскі губернскі камітэт апекі народнай цвярозасці, рэдактар І. Арскі.

Згодна з апублікаванай праграмай, газета абязвалася выступаць за свабоду і парадак на аснове прынцыпаў, вызначаных царскім  маніфестам ад 17 кастрычніка 1905 года, садзейнічаць ураду ў справе палітычнай стабілізацыі дзяржавы і абараняць інтарэсы Расіі. 

Друкавала пастановы ўрада і губернатара П. Курлова, рабіла нападкі на «еврейско–польский блок» і кадэтаў за палітычныя і культурна–нацянальныя патрабаванні, якія супярэчылі адзінству Расіскай імперыі. Апраўдвала Курлоўскі расстрэл 1905 года ў Мінску. Адмаўляла права народаў Расіі на самавызначэнне, атаясамлівала нацыю з дзяржавай, абгрунтоўвала эканамічную неэфектыўнасць аднанацыянальных дзяржаў (10.6.1906, артыкул «Национальность и ее значение»). Даказвала несумяшчальнасць гвалтоўнага адчужэння прыватнай уласнасці і ваяўнічага атэізма з дэмакратыяй, гуманізмам і правасвядомасцю (15.7.1906, артыкул «Социализм апостольский и социализм современный»). 

Выступала з нападкамі на рускіх літаратараў дэмакратычнага кірунку М. Горкага (24.1.1906 артыкул «Кривляния М. Горького»), Л. Андрэева (1.11.1906, артыкул «Кто он?»).

Спыніла існаванне з-за адсутнасці падтрымкі ў рускам грамадстве. Пераемнікам яе стала газета «Минское слово».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* «Минская речь» // *Конан, У. М.* // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9. — С. 180.
**Ямдэ́на** (індан.: Yamdena) — самы вялікі па плошчы востраў архіпелага Танімбар у Ціхім акіяне. Уваходзіць у склад Інданезіі. Плошча — 2 981 км. Насельніцтва — каля 30 000 чал.

Геаграфія
---------

Востраў Ямдэна месціцца ў заходняй частцы Ціхага акіяна ў 349 км ад Новай Гвінеі, у 356 км ад Аўстраліі, у 2 690 км ад Джакарты, сталіцы Інданезіі. Даўжыня з паўднёвага захаду на паўночны ўсход — 114 км. Найбольшая шырыня — 45 км. 

Падобна іншым астравам Танімбар, Ямдэна ўяўляе паверхню падводнага плато, сфарміраванага гразевымі вулканамі і арганічнымі адкладаннямі. Паверхня плоская, з невысокімі ўзвышэннямі каля ўзбярэжжаў і нізінамі ў цэнтральнай частцы. Найвышэйшы пункт — 240 м. На Ямдэне шмат рэк і азёр. 

Клімат трапічны мусонны. Сярэднегадавая тэмпература трымаецца каля +27,2°C. З мая да лістапада цягнецца сухі сезон. У жніўні сярэдняя колькасць ападкаў паніжаецца да 49 мм. У астатнія месяцы вельмі вільготна. У студзені сярэдняя колькасць ападкаў дасягае 354 мм. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 2344 мм.

Прырода
-------

Значную частку вострава пакрываюць трапічныя лясы. Флора характэрная для паўднёвага меланезійскага рэгіёна з перавагай аўстралійскіх відаў. На Ямдэне шмат птушак, сярод якіх сустракаюцца рэдкія аўтахтонныя віды. 

У 1971 г. урад Інданезіі стварыў на востраве запаведнік агульнай плошчай 72 000 га. Аднак з 1990-ых гг. вядзецца планавая здабыча драўніны, што выклікае незадаволенасць мясцовага насельніцтва.

Гісторыя
--------

Востраў быў населены аўстранезійцамі каля 2 - 3 тысяч гадоў таму. Тут сфарміравалася 5 асобных этнічных груп, кожная з якіх размаўляе на асобнай мове. Шырока распаўсюджаны мегалітычныя пабудовы ў форме марскіх суднаў. У XVII ст. востраў далучаны да галандскіх калоній. У першай палове XX ст. значная частка абарыгенаў прыняла хрысціянства. З 1950 г. у складзе Інданезіі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ямдэна
* Yamdena: The Center of the Tanimbars
* END LOGGING ON YAMDENA ISLAND, INDONESIA
* YB4IR/8 Yamdena Island Tanimbar Islands
* Stephen Joseph Kaye, THE STRUCTURE OF EASTERN INDONESIA: AN APPROACH VIA GRAVITY AND OTHER GEOPHYSICAL METHODS

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Бісэнто** (яп.: 眉尖刀 *бісэнто:*) — японская халодная зброя з доўгай дзяржальняй, рэдкі разнавід нагінаты.

Бісэнто адрозніваецца ад нагінаты вялікім памерам і іншым стылем абыходжання. Гэтай зброяй працуюць абавязкова з шырокім хватам, задзейнічаючы абодва канцы, пры тым, што вядучая рука павінна знаходзіцца ля гарды.

Ёсць і перавагі стылю барацьбы з бісэнта над стылем барацьбы з нагінатай. У баі спінка клінка бісэнта, у адрозненне ад нагінаты, можа не толькі адбіваць і адводзіць удар, але і націскаць, і кантраляваць. Бісэнта цяжэй за нагінату, таму ягоныя сякучыя ўдары ў вялікай ступені праносныя, чым фіксаваныя. Яны наносяцца са значна большым размахам. Бісэнта можа з лёгкасцю адсекчы галаву як чалавеку, так і каню, што з нагінатай зрабіць не так проста. Вага мяча мае ролю як у прабіўной, так і ў штуршковай ўласцівасці.

Ёсць меркаванне, што ідэю гэтай зброі японцы ўзялі ў кітайскіх мячоў.

Гл. таксама
-----------

* Яры
* Нагіната
* Сікамідзуэ

Зноскі
------

1. 1 2 3  К. В. Асмолаў. Гісторыя халоднай зброі: Усход і Захад (частка 2)
2. ↑  Для гэтага меч і выкарыстоўваўся.
3. ↑  Hatsumi, Masaaki. «Ніндзя: Гісторыя і Традыцыя»

| ⛭Тыпы японскіх мячоў |
| --- |
| Вялікія мячы | Нагамакі · Надаці · Одаці · Акатана |
| Доўгія мячы | Цёкуто · Дотанукі · Катана · Сін-гунто · Таці · Цуругі · Учыгатана |
| Кароткія мячы | Цідзакатана · Кадаці · Сікамідзуе · Вакідзасі · Ніндзято |
| Нажы/кінжалы | Айкуці · Хатывара · Танто · Кайкэн · Ёраі тосі · Кусунгобу |
| Трэніравальная зброя | Бокэн · Іяйто · Шынай · Субурыта · Танрэн бо |
| Выдуманыя мячы | Дайкатана · Дзамбата |
| Іншае | Нагамакі · Нагіната · Бісэнто |
**Младаграматыкі, младаграматызм** — адна з плыняў параўнальна-гістарычнага мовазнаўства. Склалася ў Еўропе ў 1870-я гады намаганнямі нямецкіх лінгвістаў — К. Бругмана  (руск.) (бел. Б. Дэльбрука  (руск.) (бел. А. Лескіна  (руск.) (бел. Г. Остгафа  (руск.) (бел. Г. Паўля  (руск.) (бел. Г. Гірта, В. Штрэйтберга, І. Шміта  (руск.) (бел. і іншых. Сярод прыхільнікаў у іншых краінах — М. Брэаль, А. Мее ў Францыі, Г. І. Аскалі  (руск.) (бел. ў Італіі, Я. Развадоўскі, Я. Лось  (руск.) (бел. у Польшчы, П. Ф. Фартанатаў, І. А. Бадуэн дэ Куртэнэ, А. А. Шахматаў у Расіі, С. Буге, К. Вернер у скандынаўскіх краінах, У. Уітні  (руск.) (бел. ў ЗША.

Тэрмін «младаграматыкі» (ням.: Junggrammatiker) уведзены Ф. Царнке  (руск.) (бел..

Асноўныя прынцыпы
-----------------

Младаграматыкі адмовіліся ад асноўных навуковых уяўленняў 1-й паловы 19 стагоддзя — ідэі трохэтапнасці глотагенічнага працэсу: аморфны стан прамовы — аглюцінацыя — флексійны лад; вучэння В. Гумбальта пра ўнутранную форму мовы, якая служыць адбіткам «духу» народа; а таксама падыходу А. Шляйхера  (руск.) (бел. да мовы як да прыроднага арганізма.

У аснове младаграматызму — індуктыўны падыход да жывых моўных з’яў і працэсаў і погляд на мову як на індывідуальна-псіхалагічную з’яву, якая павінна вывучацца параўнальна-гістарычным метадам. Гэты метад быў даведзены младаграматыкамі да высокай ступені навуковай дакладнасці. Яны сцвярджалі, што гукавыя законы, на якіх грунтуецца развіццё моў, дзейнічаюць стыхійна і паслядоўна. Адхіленне ад іх дзеяння — або праява дзеяння іншых, яшчэ не пазнаных гукавых законаў, або вынік змяненняў па аналогіі. Такое разуменне сутнасці і ролі гукавых законаў дало младаграматыкам магчымасць абгрунтаваць прынцып гістарызму ў мовазнаўстве як аснову навуковай метадалогіі і ў далейшым дазволіла вучоным усвядоміць і размежаваць паняцці дыяхраніі і сінхраніі  (руск.) (бел. ў моўнай дынаміцы і прывяло да ідэі сістэмнасці мовы.

Для саміх младаграматыкаў быў характэрны пазасістэмны, «атамарны», хоць і вельмі дэталёвы разгляд паасобных моўных з’яў. Пільная ўвага младаграматыкаў да моўных фактаў садзейнічала іх размежаванню як аб’ектаў даследавання і складанню паасобных мовазнаўчых дысцыплін — фанетыкі, этымалогіі, гістарычнай граматыкі, семасіялогіі, дыялекталогіі.

Зноскі
------

1. ↑  Паводле БЭ

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4226007-3 · Microsoft: 2779900252 · NKC: ph543366 |
**Дрыбінскі гісторыка-этнаграфічны музей** — музей, заснаваны ў г.п.Дрыбін 15 лютага 1995 г. рашэннем Дрыбінскага раённага Савета народных дэпутатаў. Музею выдзелілі спецыяльнае памяшканне. Кіраўнікамі музея былі Т.У.Лосева, В.У.Нямыкін, А.У.Патупчык. З 2004 г. дырэктар А.М.Рабкавец. Асноўны фонд (2008) налічвае 2089 адзінак захоўвання, навукова-дапаможны — 1445 адзінак. Экспазіцыйная плошча 253 м².

У музеі налічваецца 19 калекцый: археалогія, старадрукі, музычныя інструменты, народны касцюм, царкоўнае адзенне і прадметы культу, прадметы этнаграфіі і побыту, народная тканіна, дакументы і актавыя матэрыялы, фонадакументы, народныя майстры, зброя, дэкаратыўна-прыкладное мастацтва, прадметы, якія не ўвайшлі ў калекцыю, абразы, нумізматыка, значкі, фотаздымкі, друк, скульптура. У музеі 6 залаў: «Вялікая Айчынная вайна», «Промыслы і рамёствы», «Шапавальства», «Прырода Дрыбінскага краю», «Абразы», «Народнае адзенне».
**Младалатышы** (лат.: jaunlatvieši) — латышскі нацыянальны ліберальны рух, які з'явілася ў 1850-х гадах. Першапачаткова тэрмін выкарыстоўваўся ў зневажальным значэнні балтыйскімі немцамі, адклікаючыся на палітычна-літаратурны рух «Маладая Германія».

Младалатышы выступалі супраць спроб асіміляваць латышскае насельніцтва з немцамі, яны патрабавалі для латышоў роўных правоў з іншымі народамі, заклікалі латышоў развіваць сучасную сельскую гаспадарку і ўласную прамысловасць, імкнуцца да эканамічнай незалежнасці. Младалатышы былі супраць рэштак прыгону і засілля дваранства нямецка-балтыйскага паходжання. Рух спрыяў станаўленню нацыянальнай самасвядомасці латышскага народа, уклаў унёсак у развіццё латышскай літаратурнай мовы і культуры і ў стварэнне нацыянальнай літаратуры. Асноўнымі ідэолагамі руху былі публіцысты Крыш'яніс Валдэмарс, Каспарс Біезбардзіс, паэт Юрыс Алунанс і іншыя.

Рух праіснаваў да 1880-х гадоў. Лічыцца першым «латышскім нацыянальным абуджэннем».

Гл. таксама
-----------

* Германізацыя
* Расійская імперыя

Літаратура
----------

* *Валескалн П. И.*, Очерк развития прогрессивной философской и общественно-политической мысли в Латвии, Рига, 1967, с. 86—103.
* Кирчанов М. В. Zemnieki, latvieši, pilsoņi: идентичность, национализм и модернизация в Латвии / М. В. Кирчанов. — Воронеж: «Научная книга», 2009. — 204 с. ISBN 978-5-98222-461-3 //

Спасылкі
--------

* *Младалатышы (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* *младолатыши*(недаступная спасылка) — Энциклопедический словарь «История Отечества с древнейших времен до наших дней»
**Бітва** — форма ваенных дзеянняў — складавая частка аперацыі; сукупнасць найбольш важных і напружаных баёў і ўдараў, аб'яднаных адзінай задумай, якія праводзяцца пэўнымі групоўкамі войскаў (сіл) і скіраваныя на выкананне адной аператыўнай задачы.

У рамках адной аперацыі могуць адбывацца некалькі бітваў, якія ажыццяўляюцца адначасова ці паслядоўна, на ўсім фронце ці на асобным кірунку. Да з'яўлення ў ваенным майстэрстве паняцця «аперацыя» бітва была асноўнай формай дзеянняў армій.

Да пачатку 20 ст. бітвы падзяляліся на генеральныя (вальныя) і часткавыя (звычайныя), а само паняцце часта атаясамлялася з паняццем «бой». Таксама з 20 ст. «бітвай» сталі называць рад адначасовых і паслядоўных наступальных і абарончых аперацый буйных груповак войск на важнейшых кірунках або тэатрах ваенных дзеянняў у мэтах дасягнення стратэгічных вынікаў у вайне (ваеннай кампаніі) — напрыклад, Курская бітва і інш.

Адрозніваюць бітвы: агульнавайсковыя, паветраныя, проціпаветраныя і марскія. Паводле мэтаў і відаў ваенных дзеянняў бітвы бываюць наступальнымі і абарончымі.

Зноскі
------

1. ↑  ВЭС-83.

Літаратура
----------

* Военный энциклопедический словарь, 1983. — 863 с. : 30 л. ил.. — С. 81,701.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX525636 · BNF: 126485118 · GND: 4052531-4 · LCCN: sh85012434 · LNB: 000119009 · Microsoft: 2778627824 · NKC: ph118933 |

 |
**Клятвенная нявінніца** (алб.: virgjineshtëvirgjineshtë) — жанчына, якая добраахвотна прыняла клятву бясшлюбнасці  (руск.) (бел. (поўнай адмовы ад шлюбу і сэксуальнага жыцця) і пераймае мужчынскую ролю ў сям'і. Пасля прынясення клятвы перад старэйшынамі вёскі з «клятвеннай нявінніцай» абыходзяцца як з мужчынам. Яна носіць мужчынскую вопратку, вядзе мужчынскі лад жыцця і мае права голасу ў кіраванні абшчынай нароўні з мужчынамі.

Дадзены феномен мае месца ў Албаніі. Упершыню пра існаванне «клятвенных дзеў» заходнееўрапейскім даследчыкам і падарожнікам стала вядома на рубяжы XIX—XX стагоддзяў. З'ява да гэтага часу сустракаецца ў кансерватыўных паўночных правінцыйных рэгіёнах Албаніі, хоць і паступова знікае.

Адной з прычын, якая прымушае дзяўчыну прымаць клятву бясшлюбнасці, з'яўляецца нежаданне ўступаць у навязаны ёй абшчынай шлюб. Іншым найважнейшым матывам можа быць адсутнасць мужчын на чале сям'і. Пры такім становішчы жанчыны ў сям'і аказваюцца неабароненымі і не маюць прадстаўніка ў савеце абшчыны. І толькі ў выпадку, калі адна з жанчын пераймае ролю мужчыны, сям'я мае абаронцу сваіх інтарэсаў у савеце. Такая сітуацыя можа паўстаць, напрыклад, пасля смерці бацькі — галавы сям'і, калі ў нёй адсутнічаюць іншыя паўналетнія мужчыны. У гэтым выпадку «мужчынам» становіцца адна з незамужніх жанчын, прыняўшы клятву цноты.

Гл. таксама
-----------

* Трынге Смайлі  (руск.) (бел.

Літаратура
----------

* René Grémaux: *Woman Becomes Man in the Balkans.* In: *Third Sex Third Gender: Beyond Sexual Dimorphism in Culture and History* Gilbert Herdt (Editor), 1996 г. ISBN 0-942-29982-5
* Antonia Young: *Women Who Become Men: Albanian Sworn Virgins.* 2000, ISBN 1-859-73335-2
* Susan E. Pritchett Post: *The Myth of the Burrnesh*, paper, 1999, London: Center for South East European Studies
* Robert Elsie: Sworn Virgin. In: *Historical dictionary of Albania* (= European historical dictionaries 42) Lanham 2004. ISBN 0-8108-4872-4 S. 405-406.
* Alice Munro: *The Albanian Virgin.* In: *Open Secrets* 1994, ISBN 0-679-43575-1

Спасылкі
--------

* Joshua Zumbrun. *The of Sacrifices Albania's Sworn Virgins* // The Washington Post, 11.08.2007 (англ.)
* Dan Bilefsky. Albanian Custom Fades: Woman as Family Man // New York Times, 25.06.2008 (англ.)
* Dan Bilefsky. *Sworn to virginity and living as men in Albania* // New York Times, 23.06.2008 (англ.)
* Das Leben hat sie zu Männern gemacht // Stern, 03.04.2009 (ням.)
* Відэа: *«Sworn Virgins»* Архівавана 27 лютага 2014. // National Geographic (4 мін.)
**Рак малочнай залозы** — утварэнне ракавай пухліны ў тканках малочнай залозы.

Пры выяўленні пухліны выконваюць рэнтгеналягічнае абследаванне (мамаграфію). Для ўстанаўленьня дабра- або злаякаснасці пухліны робяць ультрагукавое даследаванне і праводзяць забор (біяпсію) яе кавалка іголкай для даследавання пад мікраскопам. Затым ажыццяўляюць хірургічнае выдаленне пашкоджанага пухлінай органа. Прынамсі выдаляюць частку малочнай залозы з пухлінай і лімфавузламі падпахавай вобласці з таго ж боку пры спадарожным правядзенні прамянёвай тэрапіі ў вобласці хірургічнага ўмяшання. Пры вялікім памеры пухліны выдаляюць малочную залозу, грудныя мускулы і ссудзіны. Пры меншым памеры выдаляюць малочную залозу з тлушчавай абаломінай і лімфавузламі падпахавай вобласці з таго ж боку.

Папярэджанне
------------

Прадухіленню хваробы спрыяюць роды і грудное выкормліванне працягласьцю звыш году, бо падчас цяжарнасці і пасля родаў, пакуль доўжыцца грудное выкормліванне, зніжаецца актыўнасць плоцевага гармона эстрагена.

Чыннікі
-------

Узнікненню хваробы спрыяе ранні пачатак і нерэгулярнасць плоцевага жыцця, аборт (асабліва ва ўзросце да 18 гадоў) і адсутнасць груднога кармлення. Адмоўнае ўздзеянне аказваюць стрэс, ультрафіялетавае выпраменьванне і траўма грудзі ў побыце, за стырном і пры занятках спортам. Таксама нядужасці спрыяюць мастыт і атлусценне. Вядучую ж ролю ў развіцці хваробы адыгрывае лішак плоцевага гармону — эстрагену, да перанасычанасці якім прыводзіць у прыватнасці аборт. Адпавядна шкодзіць працяглая адсутнасць родаў (да 30 гадоў) у дзетародным узросце і бяздзетнасць па дасягненні менапаўзы (каля 50 гадоў).

Праявы
------

Хвароба можа выяўляцца праз крывацёк са смочкі і ўшчыльненне ў грудзях.

Беларусь
--------

У 2012 годзе рак малочнай залозы быў найбольш распаўсюджаным відам раку сярод жанчынаў Беларусі. Пагатоў на рак малочнай залозы прыпала каля 18% смяротнасці ад злаякасных новаўтварэнняў у жанчынаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Святлана Барысенка.* Што там за вузельчык // *Звязда* : газета. — 24 кастрычніка 2017. — № 204 (28568). — С. 11. — ISSN 1990-763x.
2. 1 2  *Святлана Барысенка.* Даўно правяралі малочную залозу // *Краіна здароўя*. — 10 жніўня 2013. — № 7 (308). — С. 5.
3. 1 2  *Святлана Барысенка.* Скрынінг раку // *Звязда* : газета. — 23 красавіка 2009. — № 76 (26434). — С. 6. — ISSN 1990-763x.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Рак малочнай залозы на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4008528-4 · LCCN: sh85016679, sh2010009734 · NDL: 00568758 · NKC: ph135010 |
**Сербалужыцкі Сокал** (в.-луж.: Serbski Sokoł) — спартыўнае таварыства лужыцкіх сербаў.

Гісторыя
--------

Сербскі Сокал быў заснаваны ў 1920 годзе ў Баўтцжэне лужыцкімі грамадскімі дзеячамі Германам Шлецэм, Марка Смолерам і Янам Скалай. Асноўная ўвага надзялялась прасоўванню масавага спорту. Мэтай асацыяцыі было далучэнне сербскіх дзяцей, падлеткаў і дарослых да заняткаў спортам, каб унесці свой уклад ва ўмацаванне нацыянальнага самасазнання. Ужо ў 1920-х гадах актывісты Сербскага Сокала прымалі ўдзел у панславісцкіх Сокалскіх сустрэчах у Чэхаславакіі і Югаславіі.

У 1930 годзе Сербскі Сокал быў падзелены па рэлігійнай прыкмеце на дзве часткі — на каталіцкае і лютэранскае аддзяленні.

Арганізацыя дзейнічала да 1933 года, калі была распушчана нацыстамі. У 1949 годзе ўрад ГДР адмовіўся даць дазвол на адраджэнне Сербскага Сокала.

Дзейнасць Сербскага Сокала была адроджана ў 1993 годзе ў Горках па ініцыятыве Юрыя Фрэнцла, прэзідэнта каманды DJK Sokoł Ralbicy/Hórki. Юрый Фрэнцл быў членам даваеннай арганізацыі Сербскі Сокал да 1933 года.

Гл. таксама
-----------

* Украінскі Сокал
* Чэшскі Сокал
* Рускае Гімнастычнае Таварыства (РГТ «Сокал»)
* Сокал (польскае гімнастычнае таварыства)
* Сокалскі рух

Літаратура
----------

* Alfons Wićaz: Serbski Sokoł. Budyšin 1990.
* Josef Páta: Sokołstwo a Słowjanstwo, Budyšin 1924 *(deutsch: Die Sokoł-Bewegung und das Slawentum)*

Спасылкі
--------

* Strona Serbskiego Sokoła Архівавана 1 чэрвеня 2019.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мартынава.
**Наталля Пятроўна Мартынава** (нар. 3 мая 1956, г. Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1979 годзе архітэктурны факультэт БПІ. Працавала архітэктарам у «Дзіпрамясамалпраме», старэйшым архітэктарам у «Мантажспецбудзе»; вядучым архітэктарам у «Аўтарампрампраекце»; кіраўніком групы архітэктараў у «Белдзіпраздароўя»; начальнік архітэктурна-будаўнічага аддзела ў «Мінскрамбудзе»; дырэктар РУП «Белдзіпрагандаль»; з 2005 года заснавальніца і дырэктар «Творчай майстэрні архітэктара Мартынавай Н. П.», атэставаны ГІП і ГАП.

Член Беларускага саюза архітэктараў з 1985 года, член Саюза дызайнераў Беларусі з 2001 года.

Творчасць
---------

Пад яе кіраўніцтвам (ГІП) выпушчана больш 200 аб’ектаў будаўніцтва, з іх найбольш буйныя: вытворчыя карпусы і АБК Гармалзавода № 3; рэканструкцыя холадакамбіната № 1; шматузроўневая аўтастаянка па пр. Дзяржынскага; рэканструкцыя спорткомплекса «Дынама» па вул. Даўмана ў г. Мінску; навукова-адміністрацыйны комплекс па вул. Ф. Скарыны ў Мінску; шматкватэрны жылы дом № 2 у м-не «Лебядзіны»; жылы дом № 2 па вул. Гало—Тыражнай ў Мінску; рэканструкцыя прыватнай катэджнай забудовы ў г. Мінску; рэканструкцыя і капітальны рамонт жылых дамоў у Першамайскім і Маскоўскім раёнах; офісна-складскі комплекс па вул. Інжынернай, 22 — усе ў Мінску; шматпавярховы жылы дом з убудаванымі памяшканнямі ў в. В. Трасцянец; будынак грамадскага прызначэння ў в. Тарасава Мінскага раёна; жылы комплекс «Вівальдзі» у г. Мінску і інш.

Аб’екты вонкавай рэкламы: наддахавая ўстаноўка «CASINO ADMIRAL» у гандлёвым доме «На Нямізе», дынамічныя рэкламныя ўстаноўкі: каля будынка Дзяржаўнага цырка, на плошчы Бангалор — устаноўка «Фабрыка рэкламы»; магазіны: «Чараўніца», «Том Тэйлар», «Прадукты» (пл. Перамогі); гіпермаркет «PROSTOR» у г. Маладзечна.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мартынова Наталья Петровна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фандо.
**Цімафей Кірылавіч Фандо** (1932, Ліцвякі, Талачынскі раён —) — беларускі інжынер-будаўнік, гаспадарчы дзеяч. Заслужаны будаўнік Беларускай ССР (1970).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі будаўнічы тэхнікум (1964), Беларускі політэхнічны інстытут (1972), Універсітэт марксізму-ленінізму Мінскага абкама КПБ (1981).

У 1984—1990 гг. — кіраўнік Будаўнічага трэста № 7 г. Мінска, 1990—2002 гг. — намеснік генеральнага дырэктара Закрытага акцыянернага таварыства «Трэст Прамбуд».

Зноскі
------

1. 1 2 3  Фандо, Тимофей Кириллович (строительство; род. 1932)  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сакалова.
**Наталля Міхайлаўна Сакалова** (17 лютага 1945, г. Бернау, Германія) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1968 годзе. З 1968 г. — архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў у Белдзіпрагандлі. 

Член Саюза архітэктараў СССР з 1975 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Гандлёвы цэнтр у мікрараёне Зялёны Луг-6
Асноўныя працы: медыка-аднаўленчы цэнтр у Стайках (1980), універсам (1980) і блок бытавога абслугоўвання — ашчадкаса, паштовае аддзяленне, аптэка ў мікрараёне Зялёны Луг-6 па вуліцы Мірашнічэнкі, 3 (1982); у аўтарскім калектыве: рэстаран «На ростанях» (1980), сталовая завода «Інтэграл» (1981), камбінат «Белгандальтэхніка» (1983) у Мінску.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Соколова Наталья Михайловна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Сарыкамы́шская катлавіна**, **Сарыкамышская ўпадзіна** (туркм.: Sarygamyş çöketligi, узб.: Sariqamish botig`i) — упадзіна на поўначы Туркменістана, з’яўляецца паўночнай мяжой пустыні Каракумы.

Геаграфія
---------

Даўжыня ўпадзіны каля 150 км, шырыня каля 90 км. Абсалютная вышыня адносна ўзроўню сусветнага акіяна — мінус 38 метраў. Уяўляе сабой плоскую чару авальнай формы, пакрытую саланчакамі і перавеяннымі пяскамі. У цэнтральнай частцы размяшчаецца Сарыкамышскае возера. У напрамку на поўдзень ад катлавіны знаходзіцца самая глыбокая ў Туркменістане бяссцёкавая ўпадзіна Акчакая.

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Сарыкамышская катлавіна, Сарыкамышская ўпадзіна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 186. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
**Сарыкапа́** (каз.: Сарықопа) — бяссцёкавае салёнае возера на паўночным захадзе Казахстана, у Кастанайскай вобласці. Возера размешчана ў цэнтральнай частцы Тургайскай лагчыны, на вышыні 101,2 м над узроўнем мора.

Плошча возера складае 184 км² (пры высокім напаўненні — да 336 км²). Даўжыня 27,6 км, найбольшая шырыня 13,2 км. Плошча вадазбору 985 км², у Сарыкапу ўпадаюць рэкі Сарыазен і Тэкэ. Возера дробнае, складаецца з некалькіх плёсаў, якія адрозніваюцца па мінералізацыі: адны апрасняюцца, іншыя назапашваюць солі. Заходні бераг спадзісты, усходні — да 5—10 м вышыні. Сілкаванне снегавое.

Літаратура
----------

* Сарыкапа // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 188. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Сарыкопа // Словарь современных географических названий / Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006. (руск.)
* Сарыкопа // Портал География — Электронная Земля Архівавана 4 сакавіка 2016. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кузняцоў.

**Аляксандр Назаравіч Кузняцоў** (руск.: Александр Назарович Кузнецо́в; 1877 — 1946) — савецкі хімік, металург, металазнавец, адзін з арганізатараў алюмініевай прамысловасці ў СССР.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 18 (30 лістапада) 1877 года ў пасёлку Ніжнесалдзінскі завод (цяпер Ніжняя Салда, Свярдлоўская вобласць). Скончыў Пецярбургскі горны інстытут (1900); працаваў там жа на кафедры металургіі (з 1919 прафесар). Адначасова з 1902 года выкладаў у Політэхнічным інстытуце. Падчас Першай сусветнай вайны распрацаваў і выпрабаваў на сабе процівагаз, арганізаваў іх вытворчасць для расійскай арміі на «Першым рускім процівагазавым заводзе» ва Усць-Славянцы пад Пецярбургам.

У 1915—1916 гадах распрацаваў (сумесна з інжынерам Я. І. Жукоўскім) спосаб атрымання чыстага гліназёму з баксітаў. З 1926 года дырэктар Горна-металургічнай лабараторыі. Ініцыятар стварэння (1931) Ленінградскага НДІ лёгкіх металаў (НИИСАлюминий), у 1931—1934 гадах намеснік дырэктара НДІСА па навуковай частцы. У 1938—1941 гадах распрацаваў новае выбуховае рэчыва СІНАЛ-АК, якое шырока выкарыстоўвалася ў час Вялікай Айчыннай вайны.

У 1941—1944 гадах ва эвакуацыі на Урале. Доктар тэхнічных навук (1935), прафесар (1935). Памёр 2 сакавіка 1946 года. Пахаваны ў Ленінградзе на Волкаўскіх могілках. На прафесарскім корпусе Горнага інстытута ў яго гонар усталяваная мемарыяльная дошка.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1
Факелы — светлыя вобласці на паверхні Сонца
**Сонечнымі факеламі** называюць яркія палі навакол сонечных плям. Па сутнасці справы, факелы прадстаўляюць сабой больш яркія у параўнанні з агульным фонам утварэнні, якія могуць займаць большую частку бачнай паверхні Сонца.

Структура факелаў
-----------------

Структура факелаў досыць складаная. Яна складаецца з вялікай колькасці пражылак, яркіх вузельчыкаў, кропак, іншымі словамі факельных гранул, велічыня кожнай з якіх складае да 30000 км.

Утварэнне факелаў
-----------------

Сонечныя факелы ўтвараюцца ў актыўных абласцях магнітнага поля Сонца. Як і ўсё ў прыродзе, факелы не з'яўляюцца проста так. Іх узнікненне абумоўлена адной з уласцівасцей магнітнага поля, а іменна: магнітнае поле перашкаджае руху рэчыва ў тым выпадку, калі яно адбываецца папярок сілавых ліній. Калі энергія магнітнага поля вялікая, то, магчыма, рух рэчывы выключна ўздоўж сілавых ліній. У адваротным выпадку, слабае магнітнае поле ў факельнай вобласці не здольнае спыніць досыць магутных канвектыўныя рухі, хоць і можа надаць ім больш спарадкаваны характар​​. Варта адзначыць, што бязладныя рухі адбываюцца як у вертыкальнай плоскасці (у большай меры), так і ў гарызантальнай. Апошнія прыводзяць да з'яўлення трэння паміж асобнымі часткамі канвекцыі, а затым тармозяцца магнітным полем, напружанасць якога ў вобласці факелаў значна меншая, чым у іншых абласцях. Гэта дазваляе газам падымацца вышэй і пераносіць значна большы паток энергіі. Такім чынам, паходні з'яўляюцца пры ўзмацненні канвекцыі, якое выклікана слабым магнітным полем.

Асаблівасці факелаў
-------------------

Бліжэй да цэнтра факелы практычна не бачныя, затое на лімбах сонечнага дыска яны вельмі прыкметныя. Гэтая асаблівасць паказвае на тое, што на пэўным узроўні ў фотасферы тэмпература факелаў адрозніваецца ад тэмпературы суседніх факелаў, размешчаных у іншых аблясцях, на 200-300 К. У параўнанні ж з тэмпературай навакольнага асяроддзя, тэмпература факелаў большая прыкладна на 2000 К. Як правіла, паходні аб'ядноўваюцца ў факельныя палі. Нярэдка сустракаюцца факельныя палі, у якіх не з'яўляюцца плямы. Такім чынам можна зрабіць выснову, што ў факелах не абавязкова павінны быць сонечныя плямы. Працягласць жыцця сонечнага факела складае 3-4 месяцы. Таксама, як і колькасць плям, колькасць паходняў залежыць ад сонечнай актыўнасці.

Гл. таксама
-----------

* Флокулы

| ⛭Сонца |
| --- |
| Структура | 
* Ядро
* Зона прамяністага пераносу
* Канвекцыйная зона

 | Picture of the Sun on June 7, 1992 (NASA) |
| Атмасфера | 
* Фотасфера
* Храмасфера
* Сонечная карона

 |
| Пашыраная структура | 
* Геліясфера
	+ Геліясферны токавы слой
	+ Мяжа ўдарнай хвалі
* Геліясферная мантыя
* Геліяпаўза
* Галоўная ўдарная хваля

 |
| З'явы на Сонцы | 
* Сонечнае зацьменне
* Сонечная актыўнасць
	+ Сонечныя плямы
	+ Сонечныя ўспышкі
	+ Каранальныя выкіды масы
* Сонечная радыяцыя
	+ Варыяцыі сонечнага выпраменьвання
* Каранальныя дзіркі
* Каранальныя петлі
* Факелы
* Гранулы
* Флокулы
* Пратуберанцы і валокны
* Спікулы
* Супергрануляцыя
* Сонечны вецер
* Хваля Мортана

 |
| Звязаныя тэмы | 
* Сонечная сістэма
* Сонечнае дынама

 |
| **Спектральны клас** G2 |
Даяхатын
**Даяхатын** (туркм.: Daýahatyn) — сярэднявечны караван-сарай, разваліны якога знаходзяцца за 170 км ад горада Туркменабад у Туркменістане. Помнік архітэктуры XI—XII стагоддзяў.

Размяшчаўся на левым беразе ракі Амудар’і на старой дарозе, якая вядзе з Амуля (цяпер Туркменабад) у Харэзм. Крэпасць уяўляе сабой прамавугольны ў плане збудаванне з бакамі 112×125 м, па баках якога калісьці стаялі вежы. Уваход размешчаны з усходняга боку. Унутры збудавання знаходзіцца квадратнае будынак караван-сарая памерам 53×53 м з вялікім дваром, акружаным тэрасамі. Будынак складзены з сырцовай цэглы на гліняным растворы і абліцаваныя ўнутры і звонку абпаленай цэглай.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
**Друча́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бялыніцкага раёна БССР. Цэнтр — вёска Дручаны.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Брасневіцкі сельсавет** у складзе Бялыніцкага раёна Магілёўскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Брасневічы. 21 кастрычніка 1924 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Дручаны, сельсавет перайменаваны ў Дручанскі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Бялыніцкім раёне БССР. У 1931 годзе скасаваны.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рагалевіч.
**Міхаіл Вікенцьевіч Рагале́віч** (29 верасня 1932, пас. Глінішчы, Уздзенскі раён, Мінская вобласць — 2010) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Рана пазбавіўся бацькоў, якія былі рэпрэсаваны ў 1930-я гг. Выхоўваўся ў дзіцячым доме.

Скончыў у 1964 годзе Мінскае мастацкае вучылішча. Яго педагогамі былі Н. І. Галоўчанка, М. Я. Лісоўскі, А. В. Луцэвіч. Шмат гадоў быў мастаком-афарміцелем у Інстытуце фізікі Акадэміі навук БССР. Удзельнічаў у выстаўках з 1966 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1978 года.

Творчасць
---------

Працуе ў розных жанрах станковага жывапісу і графікі. Сярод жывапісных твораў: «Вечар» (1968), «Спі маленькі» (1971), «Беларусачка», «У памяці жывых» (абодва 1975), «Вясковая вуліца», «Які прыгожы гэты свет» (абодва 1977), «Антось і Ганна», «Фізік-тэарэтык» (абодва 1978), «У святочны вечар» (1979), «Восень» (1980), «Веснавая краса», «Збіраюць яблыкі» (абодва 1981), «Беларуская калыханка» (1982), «Дзяўчына і ружы», «Мір», «Журавіны» (усе 1983), «Свята», «Спрадвечнае», «Успаміны», «Светлы сум» (усе 1985), «Гонар беларускай навукі», трыпціх «Красуйся і ў шчасці жыві» (1987), «Маладая сям’я» (1988), «Сімфонія вясны» (1989), «Пра час і пра сябе», «Элегія» (абодва 1992), «Філасофія прыроды» (1999), «У садзе» (2000). Выканаў шэраг графічных партрэтаў. Творы адметныя самабытнасцю мастацкай мовы, маляўнічай дэкаратыўнасцю, чысцінёй колераў, выразнай контурнай лініяй.

Працы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі, фондзе Беларускага саюза мастакоў, Нацыянальным цэнтры сучасных мастацтваў, Уздзенскім раённым гісторыка-краязнаўчым музеі, калекцыі ААТ «Прыёрбанк», прыватных зборах.

Зноскі
------

1. 1 2
2. 1 2 3 4  Міхась Рагалевіч. Песня жыцця Архівавана 24 верасня 2020.
3. ↑  Рагалевіч Міхаіл Вікенцьевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Літаратура
----------

* Рагалевіч Міхаіл Вікенцьевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar146846 |
Сонечная карона падчас поўнага сонечнага зацьмення 11 жніўня 1999 года (блізка да максімуму 23-га цыклу).
**Со́нечная каро́на** — вонкавыя пласты атмасферы Сонца, якія пачынаюцца ўслед за фотасферай, хромасферай і пераходнай вобласцю. Межы кароны Сонца дагэтуль не ўсталяваныя, на сённяшні дзень ясна, што яна працягваецца, прынамсі, да межаў Сонечнай сістэмы. Зямля, гэтак жа як і іншыя планеты, знаходзяцца ўсярэдзіне кароны.  

Карона мае тэмпературу каля 1,5 млн. К. Прычына такой высокай каранальнай тэмпературы дагэтуль да канца не ясная, магчыма, карону награваюць струмені хваль, якія ўтварыліся ў падфотасферных пластах.  

Шчыльнасць кароны малая, таму яна не бачная на фоне яркага выпраменьвання шчыльных пластоў Сонца. Асноўная структура, што назіраецца ў кароне — каранальныя аркі. Каранальныя аркі ўяўляюць з сябе завесу або сістэму завес магнітнага поля з плазмай падвышанай шчыльнасці.
Падчас зацьменняў пры назіраннях у белым святле карона бачная як прамяністая структура, форма і структура якой залежыць ад фазы сонечнага цыклу. У эпоху максімуму сонечных плям яна мае параўнальна круглявую форму. Прамыя і накіраваныя ўздоўж радыуса Сонцы прамяні кароны назіраюцца як ля сонечнага экватара, так і ў палярных абласцях. Калі жа плям мала, каранальныя прамяні ўтвораюцца толькі ў экватарыяльных і сярэдніх шыротах. Форма кароны становіцца выцягнутай. У канцавоссяў з'яўляюцца характэрныя кароткія прамяні, так званыя палярныя шчотачкі. Пры гэтым агульная яркасць кароны памяншаецца.

Гл. таксама
-----------

* Кароній

Літаратура
----------

* *Шымбалёў А. А.* Со́нечная каро́на // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 83. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

| ⛭Сонца |
| --- |
| Структура | 
* Ядро
* Зона прамяністага пераносу
* Канвекцыйная зона

 | Picture of the Sun on June 7, 1992 (NASA) |
| Атмасфера | 
* Фотасфера
* Храмасфера
* Сонечная карона

 |
| Пашыраная структура | 
* Геліясфера
	+ Геліясферны токавы слой
	+ Мяжа ўдарнай хвалі
* Геліясферная мантыя
* Геліяпаўза
* Галоўная ўдарная хваля

 |
| З'явы на Сонцы | 
* Сонечнае зацьменне
* Сонечная актыўнасць
	+ Сонечныя плямы
	+ Сонечныя ўспышкі
	+ Каранальныя выкіды масы
* Сонечная радыяцыя
	+ Варыяцыі сонечнага выпраменьвання
* Каранальныя дзіркі
* Каранальныя петлі
* Факелы
* Гранулы
* Флокулы
* Пратуберанцы і валокны
* Спікулы
* Супергрануляцыя
* Сонечны вецер
* Хваля Мортана

 |
| Звязаныя тэмы | 
* Сонечная сістэма
* Сонечнае дынама

 |
| **Спектральны клас** G2 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11979695n · LCCN: sh85130465 · Microsoft: 186072955 · NDL: 00566641 · NKC: ph844502 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Стахоўскі.
**Леў Мікалаевіч Стахоўскі** (укр.: Лев Стаховський; 1911 — 1968, Каракас) — украінскі ўрач, пісьменнік, грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і Міколы Стахоўскага (1879—1948), грамадска-палітычнага дзеяча і ўрача. Пасля заканчэння ўніверсітэта ў Празе працаваў урачом у Чэхаславакіі, а з 1947 года — у Венесуэле. Член Навуковага таварыства імя Шаўчэнкі і заснавальнік украінскага таварыства ў Каракасе. Публікаваў працы на медыцынскія тэмы і падарожныя артыкулы ў часопісе «Авадзень» (Буэнас-Айрэс).

Спасылкі
--------

* Тагасветнае. Апавяданне
**Сонечны вазок** (дацк.: Solvognen) — мініяцюрная скульптурная выява вазка эпохі бронзавага веку, выяўленая селянінам у трундхольмскім балоце на паўночна-заходнім беразе вострава Зеландыя ў 1902 годзе, якая з тых часоў з'яўляецца жамчужынай збору Нацыянальнага музея Даніі ў Капенгагене (уваходзіць у дацкі культурны канон).

Акрамя чатырохколавай павозкі, у скульптурную групу ўваходзяць малюнак Соль (Сонца) у выглядзе 25-сантыметровага бронзавага дыска, пазалочанага з правага боку, і кабыла, якая яго вязе і таксама адлітая з бронзы. Пазалота нанесеная толькі на адзін бок сонечнага дыска: мабыць, старажытныя лічылі, што гэтым бокам Сонца звернута да Зямлі падчас руху вазка днём, а процілеглым, непазалочаным бокам — падчас яго зваротнага падарожжа ў начны час сутак.

Левы бок падводы
Сонечны вазок з Трундхольма можа быць датаваны XVIII—XVII стст. да н. э. (адзін час з нябесным дыскам з Небры). Характэрна тое, што ён уяўляе сабой калясніцу: у кожнага кола — па чатыры спіцы. Першыя сапраўдныя калясніцы з'яўляюцца ў Еўропе толькі ў эпоху Жалезнага веку (этруская калясніца з Монтэлеоне, VI ст. да н. э.).

Міф пра сонечнае бажаство, якое ездзіць па небе на калясніцы, з'яўляецца тыповым для індаеўрапейскіх народаў (пар. калясніца Геліяса, старажытнаіндыйская Вімана). У германскай традыцыі ён упершыню зафіксаваны ў эпоху сярэднявечча: багіня Соль аб'язджае нябесны звод на калясніцы, запрэжанай коньмі па імя Арфак і Алсвід, а бажаство дня Дагр — на конях Хрымфаксі («шэранегрывы») і Скінфаксі («светлагрывы»).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Солнечная повозка**
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гарэлік.
**Леў Давыдавіч Гарэлік** (16 лютага 1929, Бабруйск — 11 красавіка 1996, Мінск) — беларускі скрыпач   
 і педагог. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1963). Народны артыст Беларускай ССР (1980), дацэнт кафедры струнных смычковых інструментаў Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 16 лютага 1929 года ў Бабруйску. Бацька, Давыд Гарэлік, быў фурманам, маці Мар’яся (Марыя) — хатняй гаспадыняй. У сям’і было сямёра дзяцей. Лёва займаўся ў музычнай школе Бабруйска, але, заўважыўшы поспехі, бацькі паказалі сына загадчыку кафедры скрыпкі Маскоўскай кансерваторыі, прафесару А. І. Ямпольскаму  (руск.) (бел..

У 1945 годзе скончыў Цэнтральную музычную школу пры Маскоўскай кансерваторыі імя П. І. Чайкоўскага  (руск.) (бел. па прычыне хваробы вярнуўся ў Беларусь, дзе паступіў у Беларускую кансерваторыю і паралельна працаваў артыстам Дзяржаўнага акадэмічнага сімфанічнага аркестра БССР.

У 1952 годзе скончыў Беларускую кансерваторыю (вучань  А. Л. Бяссмертнага і А. Н. Амітона).

З 1956 года — канцэртмайстар аркестра Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР.

З 1952 года выкладаў у Сярэдняй спецыяльнай музычнай школе пры кансерваторыі, у 1960—1977 гадах — у Мінскім музычным вучылішчы, а з 1981 — у Беларускай кансерваторыі.

Выступаў у ГДР, ЧССР, Аўстрыі.

Памёр 11 красавіка 1996 года ў Мінску. Пахаваны на Паўночных могілках.

Творчасць
---------

Гады актыўнага канцэртавання Льва Гарэліка адзначаны сапраўдным узлётам беларускай скрыпічнай музыкі. Праявіў сябе як тонкі, удумлівы інтэрпрэтатар. Выконваў творы Анатоля Багатырова, Рыгора Пукста, Пятра Падкавырава, Генрыха Вагнера, Эдзі Тырманд, Яўгена Глебава, Дзмітрыя Смольскага, Рыгора Суруса, Кіма Цесакова, Андрэя Мдзівані, Галіны Гарэлавай, Валерыя Карэтнікава, Ніны Усцінавай і многіх іншых. Стаў першым з скрыпачоў, хто звярнуўся да твораў Міхала Ельскага.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Горелик Лев Давидович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 162. — 737 с.

Спасылкі
--------

* Горелик Лев Давыдович Архівавана 1 лістапада 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs |