Аўцабыкі
**Аўцабык**, або **мускусны бык** (лац.: Ovibos moschatus) — жывёла сямейства пустарогія (лац.: Bovidae) атрада парнакапытныя (лац.: Artiodactyla).

Этымалогія назвы
----------------

Традыцыйная еўрапейская назва аўцабыкоў — «мускусны бык». Беларуская назва «аўцабык» з’яўляецца даслоўным перакладам лацінскай назвы «Ovibos».

Эвалюцыя і сістэматыка
----------------------

### Паходжанне

Некалькі тысячагоддзяў назад аўцабыкі, разам з шарсцістымі насарогамі, мамантамі і бізонамі, насялялі шырокія арктычныя тэрыторыі Еўразіі. Па Берынгаву мосту, які злучаў раней Чукотку і Аляску, аўцабыкі праніклі ў Паўночную Амерыку, а затым у Грэнландыю. Выкапнёвыя рэшткі сустракаюцца ў плейстацэне Сібіры да шыраты Кіева на поўдні, Германіі, Францыі і Вялікабрытаніі.

Галоўнай прычынай скарачэння арэала і колькасці аўцабыка і іншых буйных траваядных Еўразіі на мяжы плейстацэну і галацэну традыцыйна лічыцца глабальнае пацяпленне клімату, якое выклікала размарожванне Палярнага басейна, забалочванне тундрастэпаў, павышэнне ўзроўню і шчыльнасці снежнага покрыва. Але да поўнага знікнення шматлікіх відаў, якія рэзка скарацілі свае арэалы пры змене клімату, несумненна, датычны і чалавек.

### Гісторыя адкрыцця

Упершыню гэту жывёлу для еўрапейцаў адкрыў англічанін, служачы кампаніі Гудзонава заліва Генры Келсі ў 1689 годзе.

У 1917 годзе ўрад Канады ўзяў гэты від пад ахову, уводзіцца забарона на промысел аўцабыка, які дзейнічаў на працягу 52 гадоў. З 1950 году аўцабык стаў ахоўвацца і ў Грэнландыі. У Расіі вядома знаходка палеантолага М. К. Верашчагіна — чэрап аўцабыка з прастрэленай лобнай косткай з паўвострава Таймыр, што дазволіла вылучыць здагадку, што апошнія аўцабыкі, магчыма, вымерлі ў Паўночнай Азіі ўжо ў гістарычны час.

### Класіфікацыя

На падставе адрозненняў у афарбоўцы галавы і невялікай розніцы ў памерах цела жывёл, большасць даследчыкаў прызнаюць два падвіды аўцабакаў: намінатыўны *Ovibos moschatus moschatus* (Zimmermann, 1780) (тундравы), пашыраны ў мацерыковай арктычнай частцы Канады і *Ovibos moschatus wardi* Lydekker, 1900 (белагаловы), які жыве на астравах Канадскага архіпелага і Грэнландыі.

Апісанне
--------

Самкі аўцабыкаў з цялятамі ў Грэнландыі
Даўжыня цела да 2,5 м, вышыня ў карку да 1,45 м, маса да 300 кг. Поўсць цёмна-бурая, доўгая (да 0,9 м) і густая. Рогі ў самцоў і ў самак, даўжыня да 0,73 м.

Корміцца лішайнікамі, мохам, травой.

Цяжарнасць каля 9 месяцаў. Нараджае адно цяля раз у два гады.

Арэал
-----

Трапляецца ў Грэнландыі і на некаторых астравах Канадскага арктычнага архіпелага. Колькасць невялікая, ахоўваецца. У ледавіковы перыяд жыў на Беларусі.

Акліматызаваны ў Нарвегіі, распачата акліматызацыя на востраве Урангеля і на паўвостраве Таймыр. У шэрагу краін аўцабыкоў трымаюць на фермах.

Зноскі
------

1. ↑  Кочнев А. За проливом Лонга, на острове Врангеля // Вокруг Света. — М: Вокруг Света, 1999. — В. 2 (2701).
2. ↑  Кочнев А. За проливом Лонга, на острове Врангеля // Вокруг Света. — М: Вокруг Света, 1999. — В. 2 (2701).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 480 с. іл.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Канадская · Новы · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11946840k · GND: 4170573-7 · LCCN: sh85089052 · Microsoft: 2909645095 |