**Э́дмунд Цю́дар, 1-ы граф Ры́чманд** (англ.: Edmund Tudor, 1st Earl of Richmond; таксама вядомы як **Э́дмунд з Хэ́дэма**, англ.: Edmund of Hadham; каля 1430 — 1 лістапада 1456) — незаконнанароджаны сын валійскага землеўладальніка Оўэна Цюдара і французскай прынцэсы Кацярыны Валуа; брат караля Англіі Генрыха VI ад адной маці, старэйшы брат валійскага военачальніка Джаспера Цюдара, бацька караля Англіі Генрыха VII.

Біяграфія
---------

Маці Эдмунда Цюдара — французская прынцэса Кацярына Валуа
Нарадзіўся ва палацы Мач Хэдэм у графстве Хартфардшыр або ў горадзе Хэдэм у графстве Бедфардшыр. У 1436 годзе маці Эдмунда сышла ў Бермандсейскае абацтва, дзе памерла праз год. Да сакавіка 1442 года Эдмунд і яго брат Джаспер выхоўваліся абатысай Баркінгскага абацтва Кацярынай дэ ла Поль (сястрой Уільяма дэ ла Поля, 1-га герцага Сафалка — фаварыта Генрыха VI), затым паступілі ў світу Генрыха. 15 снежня 1449 года Эдмунд быў узведзены ў рыцары. У 1452 годзе браты былі прызнаны Генрыхам членамі каралеўскай сям'і. 5 студзеня 1453 года Эдмунд і Джаспер, якія атрымалі тытулы графа Рычманда і графа Пембрука адпаведна, прынеслі ў Таўэры каралю інвестытуру за свае ўладанні. 20 студзеня абедзве былі прадстаўлены парламенту, дзякуючы чаму ўвайшлі ў склад англійскай знаці.

Жонка Эдмунда Цюдара — лэдзі Маргарэт (Маргарыта) Бофарт
У 1452 годзе лэдзі Маргарэт (Маргарыта) Бофарт, дзевяцігадовая дачка Джона Бофарта, 1-га герцага Сомерсета, была заклікана да двара Генрыха VI, які даводзіўся ёй траюрадным братам. 1 лістапада 1455 года дванаццацігадовая Маргарыта была выдадзена замуж за Эдмунда. На наступны год яна зацяжарыла будучым каралём Англіі Генрыхам VII.

Улетку 1456 года Эдмунд Цюдар, які ўдзельнічаў у вайне Пунсовай і Белай ружы на баку Ланкастэраў, быў захоплены ў палон прыхільнікам Ёркаў Уільямам Гербертам, 1-м графам Пембрукам, і пасаджаны ў замак Кармартэн у Паўднёвым Уэльсе. 3 лістапада 1456 года Эдмунд памёр ад бубоннай чумы і быў пахаваны пры францысканскім кляштары Кармартэна. Валійскі паэт Льюіс Глін Коты склаў элегію на яго смерць.

 Сын Эдмунда Цюдара і Маргарэт Бофарт — кароль Англіі Генрых VII
Адзіны сын Эдмунда, Генры — будучы Генрых VII, заснавальнік англійскай каралеўскай дынастыі Цюдараў, — нарадзіўся ў Пембрукскім замку амаль праз тры месяца пасля смерці бацькі.

Грабніца Эдмунда Цюдара ў саборы Святога Давіда (Сент-Дэйвідс, Уэльс)
У 1539 годзе рэшткі Эдмунда былі перапахаваны ў саборы Святога Давіда ў Сент-Дэйвідсе.

Зноскі
------

1. ↑  Oxford Dictionary of National Biography / C. Matthew — Oxford: OUP, 2004.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17565097'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5145336'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q34217'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a>
2. 1 2 3 4  Kindred Britain<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q75653886'></a>
3. ↑  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.
4. 1 2 3  Edmund TUDOR (E. Richmond) **(нявызн.)**.  Tudor Place. Архівавана з першакрыніцы 6 мая 2012. Праверана 5 лістапада 2011.
5. ↑  Edmund Tudor, Duke of Richmond, father of Henry VII, paternal grandfather of Arthur, Margaret, Henry, and Mary Tudor **(нявызн.)**.  Flickr. Архівавана з першакрыніцы 6 мая 2012. Праверана 5 лістапада 2011.

Літаратура
----------

* *Гриффитс, Ральф А.* Становление династии Тюдоров = The Making of the Tudor Dynasty / пер. с англ. Н. А. Константиновой. — Ростов-на-Дону: Феникс, 1997. — 320 с. — (Исторические силуэты). — ISBN 5-222-00062-1.

Спасылкі
--------

* Edmund Tudor, Earl of Richmond **(нявызн.)**.  TudorHistory.org. Архівавана з першакрыніцы 6 мая 2012. Праверана 5 лістапада 2011.
* Timeline **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  TimeRef. Архівавана з першакрыніцы 6 мая 2012. Праверана 5 лістапада 2011.

| ⛭≛ Дынастыі англійскіх каралёў |
| --- |
| Герб Анжуйскай дынастыіГерб Анжуйскай дынастыі | 
* Уэсекская
	+ Кнютлінгі
	+ Годвінсаны
* Нармандская
* Плантагенеты
	+ Ланкастэры
	+ Ёркі

* Цюдары
* Сцюарты
* Аранская

* Гановерская
* Віндзорская

 | Ружа ЦюдораўРужа Цюдораў |


| ?Эдмунд Цюдар (1-ы граф Рычманд) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Goronwy ap Tudur Hen[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Tudur ap Goronwy[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Gwerful ferch Madog ab Iorwerth ap Madog ap Gruffudd[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Maredudd ap Tudur[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Thomas ap Llewellyn[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Marged ferch Tomos[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | NN[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Оўэн Цюдар |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Dafydd Llwyd ap Cynwrig ap Gronwy ap Cynwrig[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | David Fychan[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Angharad ferch Hywel Fychan ap Maredudd ab Iorwerth[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Margaret Fychan[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Ieuan ap Gruffudd[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Nest (?)[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Efa ferch Gruffudd ap Dafydd Gôch ap Dafydd[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  | Эдмунд Цюдар |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Іаан II Добры |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Карл V Мудры |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Бона Люксембургская[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Карл VI Валуа |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | П’ер I дэ Бурбон[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Жанна дэ Бурбон |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Ізабела Валуа[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Кацярына Валуа[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Стэфан II |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Стэфан III[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Лізавета Сіцылійская[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Ізабела Баварская |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Бернабо Вісконці[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Тадэя Вісконці[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Беатрычэ дэла Скала[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Валійскі біяграфічны · Dictionary of National Biography · Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |