**Мардук** (акад.: 𒀭𒀫𒌓) — бог-заступнік Вавілона ў шумера-акадскай міфалогіі.

Паходжанне
----------

Паходжанне постаці Мардука ў шумера-акадскай міфалогіі цалкам не высветлена. Яго імя з’явілася ў пісьмовых помніках у перыяд Амарэйскай дынастыі Вавілона, у прыватнасці ў зводзе законаў Хамурапі. Аднак існуе меркаванне, што Мардук быў вядомы ўжо ў 3 тысячагоддзі да н. э. хаця і ў якасці другараднага бога. У калекцыі Ельскага ўніверсітэта знаходзіцца надпіс YBC 2305 стараакадскага перыяду, у якім некаторыя вучоныя выяўляюць назву Вавілона і імя Мардука, але такая форма прачытання не з’яўляецца агульнапрынятай.

У 1968 г. дацкі гісторык Торкільд Якабсен на аснове лінгвістычнага аналізу прыйшоў да высновы, быццам бы першасна Мардук з’яўляўся богам буры і маланак. Нягледзячы на тое, што яго сцверджанне ніколі не разглядалася сур'ёзна з боку спецыялістаў па акадскай мове, на яго думку часам спасылаюцца аўтары даведнікаў і падручнікаў.

Найчасцей імя Мардука тлумачыцца як вытворнае ад шумерскага *амар-Утук* (літаральна «цяля Уту»). Такім чынам постаць Мардука магла ўзнікнуць у Сіпары, дзе здаўна шанаваўся бог сонца Шамаш-Уту. Гэта супярэчыць пазнейшым літаратурным помнікам накшталт Энума Эліш, дзе Мардук называецца сынам бога Эа. Высоўваецца гіпотэза, што ранні вобраз Мардука мог быць звязаны з шумерскім богам Асалухі, паколькі іх сакральныя функцыі былі вельмі падобнымі.

Эпічны герой
------------

Мардук — вызначальны герой акадскай эпічнай паэмы Энума Эліш. Яе галоўная тэма — стварэнне свету. Мардук у ёй вызначаны як прадстаўнік трэцяга пакалення багоў, але ў самым пачатку твора падкрэсліваецца яго сувязь з першым пакаленнем, калі яго дзед Ану даруе яму 4 ураганныя вятры. Багам пагражае прамаці Тыямат. Яна стварае армію з першародных пачвар на чале свайго мужа Кінгу. Багі звяртаюцца за дапамогай да Мардука, які патрабуе наўзамен перадаць яму першынство. Тыя пагаджаюцца, і ён перамагае Тыямат і Кінгу. З частак іх цел ён стварае зямлю, неба, зоры, святло і, нарэшце, чалавека. Важным вынікам касмаганічнай бітвы становіцца тое, што Мардук авалодвае таблеткамі лёсу. У канцы Энума Эліш багі славяць Мардука і даюць яму 50 імён-эпітэтаў.

Мэта Энума Эліш — сцверджанне першынства Мардука. Ён атрымоўвае «карабель» Энліля — дагэтуль вярхоўнага бога Месапатаміі, яму дастаюцца сімвалы ўлады ранейшага валадара — вятры, распараджэнне лёсамі, 50 імёнаў. Але Энліль часам выглядаў як бог-разбуральнік, што наслаў сусветны патоп. У адрозненні ад яго Мардук — стваральнік. Нават пасля забойства Тыямат ён працягвае яе галоўную функцыю фарміравання навакольнага свету. Людзі становяцца абавязаны яму фактам свайго нараджэння.

Сімвалы
-------

Вавілонскія астролагі атаяснялі Мардука з планетай Юпітэр. Яго сакральнымі жывёламі лічыліся коні і сабакі. Яшчэ адной жывёлай Мардука быў вогнены цмок Мушушу, выявы якога памяшчалі на сцены архітэктурных помнікаў і пячаткі. На ранніх выявах Мардук меў трохкутную рыдлёўку або матыку. Пазней яго малявалі ў ваенным аблачэнні са зброяй, часам — на калясніцы. На вяршыні храмаў Мардука або ў месцах яго шанавання ўсталёўвалі конусападобныя шпілі. Вавілонская сакральная лічба Мардука — 10.

* Шанаванне МардукаШанаванне Мардука
* Выява Мушушу на браме ІштарВыява Мушушу на браме Іштар

Зноскі
------

1. ↑  The Code of Hammurabi
2. ↑  Marduk — Jewish Virtual Library
3. ↑  Бартош, В. Появление бога Мардука, его города Вавилона и храма Эсагил// Лістападаўскія сустрэчы-8: зб. арт. па матэрыялах Міжнар. навук. канф. у гонар акадэмікаў М. М. Нікольскага і У. М. Перцава / навук. рэд. В. А. Фядосік, І. А. Еўтухоў. — Мінск : БДУ, 2011 **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 30 чэрвеня 2022. Праверана 19 снежня 2021.
4. ↑  Jacobsen, T. The Battle between Marduk and Tiamat // Journal of the American Oriental Society, #88 (1), 1968. P. 104 - 108
5. ↑  Meaning, origin and history of the name Marduk
6. ↑  Takayoshi Oshima, Babylonian Prayers to Marduk
7. ↑  Enuma Elish - The Babylonian Epic of Creation - Full Text
8. ↑  Ancient Mesopotamian Gods and Goddesses — Marduk (god)
9. ↑  Enlil/Ellil (god) - List of deities - Oracc
10. ↑  Marduk — Babylonian god — Britannica
11. ↑  The amazing name Marduk: meaning and etymology

Літаратура
----------

* *Аўсейчык, У. Я.* Міфалогія: вучэб.-метад. комплекс — Наваполацк: ПДУ, 2013 ISBN 978-985-531-400-5
* Мардук // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 112. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
* *Шамякіна, Т.* Міфалогія і беларуская літаратура — Мінск: Мастацкая літаратура, 2008 ISBN 978-985-02-0925-2

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Мардук на Вікісховішчы |

* ENUMA ELISH THE EPIC OF CREATION
* Marduk: History And Mythology Of The Patron God Of Babylon Архівавана 16 снежня 2021.
* Ancient Mesopotamian Gods and Goddesses — Marduk (god)
* Marduk — World History Encyclopedia

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119611536 · GND: 118730940 · LCCN: sh85081029 · SUDOC: 078611792 · VIAF: 10640869, 203920404 |