recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Накіды птушак, насякомых і чарапах
**Хуан Цюань** (кіт. трад. 黃荃, спр. 黄荃, піньінь *Huáng Quán*, 900—981) — кітайскі мастак. Родам з Чэнду у Сычуані. Вучыўся ў танскага майстра Дзяа Гуан’іня, які быў паслядоўнікам Бянь Луаня. Займаў высокую прыдворную пасаду пры двары апошняга кіраўніка Позняй Шу  (руск.) (бел. (аднаго з так званых Дзесяці царстваў  (руск.) (бел.). Быў выдатным майстрам жанру кветкі і птушкі, чыя творчасць паслужыла асновай для зацвярджэння гэтага жанру.

У эпоху імперыі Тан ўжо былі створаны асноўныя каноны і традыцыі гэтага жанру. Ён фігуруе ў многіх літаратурных крыніцах, якія ўздымаюць яго вартасці, але канкрэтных апісанняў яго работ мала, а сапраўдных работ да нас амаль не дайшло. Яго лічылі заснавальнікам «маляўнічага стылю», гэта значыць для яго каларыстычнае рашэнне гуляла ролю не меншую, чым кампазіцыя. Хуан Цюань быў заснавальнікам метаду бясконтурнага жывапісу, гэта значыць такой тэхнікі, калі жывапісу не папярэднічае манахромны малюнак. Выкарыстоўваючы тонкія нюансы фарбы, ён умела мадэляваў форму. У кампазіцыю ён ўводзіў фон.

Захавалася ўказанне аб карцінах «Жураўлі» і «Фазаны», якіх паводле падання паляўнічыя сокалы прымалі за сапраўдных птушак. У 944 годзе Хуан Цюань стварыў сцянны роспіс палацавай залы, па якой і сам палац быў названы «Палац шасці жураўлёў». Імператар быў да такой ступені захоплены працай мастака, што загадаў выкладчыку Акадэміі Ауян Цзюю стварыць трактат аб дэкаратыўна-манументальным мастацтве на аснове жывапісу Хуан Цюаня.

Аб гэтых роспісах мы можам судзіць толькі па захаваных копіях Чжаа Цзі. Гэта самастойныя кампазіцыі з выявай толькі адной птушкі на гладкім фоне.

Скрутак «Птушкі на беразе, абсаджаным вербамі» вядомы па копіі XI стагоддзя. Гэта дэкаратыўная плоская кампазіцыя з выявай куста, кветак, птушак. Кампазіцыя пазбаўленая прасторавай глыбіні, а элементы яе статычныя.

У Пекінскі Гугуне захаваўся ліст сапраўдных эцюдаў майстра. Накіды птушак і насякомых выкананы з вялікай жвавасцю і майстэрствам.

Зноскі
------

1. ↑  *Zettl F.* Huang Quan // Huang Quan // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2018. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T039225<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56691875'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q810196'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q103934178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21431157'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
2. ↑  China Biographical Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13407958'></a>

Літаратура
----------

* *Т. А. Пострелова* «Академия живописи в Китае в X—XIII вв.» — Москва: «Наука», 1976.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Хуан Цюань на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CBDB: 0041489 · ISNI: 0000 0000 7896 2569 · LCCN: no00002124 · NLC: 000115815 · VIAF: 96608027 · ULAN: 500125644 |

 |
Многія рэальныя цела з'яўляюцца цвёрдымі, гэта значыць на працягу доўгага часу захоўваюць свае памеры і форму, дакладней кажучы, змены памераў і формы настолькі нязначныя, што імі можна занядбаць. Мадэллю такіх цел служыць абсалютна цвёрдае цела.

**Абсалютна цвёрдае цела** - гэта ідэальная мадэль цела, змяненнем памераў і формы якога ў гэтых умовах можна занядбаць.

**Абсалю́тна цвё́рдае це́ла** — механічная сістэма, якая не дэфармуецца, гэта значыць адлегласць між любымі дзвюма яе пунктамі застаецца нязменнай, незалежна ад таго, у якіх працэсах яна ўдзельнічае.

Абсалютна цвёрдае цела таксама захоўвае нязменным размеркаванне ўнутранай масы.

Зноскі
------

1. ↑  Слободянюк А.И. Физика для любознательных. Механика. с.36-37

Спасылкі
--------

* Абсолютно твёрдое тело // Энцыклапедыя Кругасвет  (руск.)
**Алена Аляксееўна Хараберуш** (нар. 28 ліпеня 1951, г. Вільнюс) — беларускі скульптар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1976 годзе Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. 3 1977 года ўдзельніца мастацкіх выставак.

Творчасць
---------

Працуе ў манументальнай, станковай, паркавай і мемарыяльнай скульптуры, матэрыял — бронза, граніт, шамот.

Сярод твораў: надмагільны помнік А. Кішчанкі (2008), Магілёўскай вобласці, ахвярам Мінскага гета каля Кальварыйскіх могілак (у суаўтарстве з Л. Пакульніцкім, пры ўдзеле ў эскізнай распрацоўцы і працоўнай мадэлі помніка Максіма Петруля, архітэктар Леанід Левін), кампазіцыі «Буслы» (2009, у сааўтарстве з Л. Пакульніцкім), «Маці і дзіця» — усе ў Мінску, скульптура «Бахус» (г. Новы Свет, Украіна), мемарыяльныя дошкі.

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі, Літаратурным музеі Я. Купалы і інш.

Сям’я
-----

У шлюбе са скульптарам Леанардам Пакульніцкім.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  «СОВРЕМЕННАЯ БЕЛОРУССКАЯ СКУЛЬПТУРА ХХI ВЕК» "Хараберюш Елена Алексеевна
2. ↑  «Мастацтва» № 7 (412). 2017 Архівавана 27 кастрычніка 2020.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Эбон.

**Эбон** (фр.: Ebon de Reims; 778—20 сакавіка 851, Гільдэсгайм) — франкскі царкоўны дзеяч і пісьменнік.

Біяграфія
---------

Малочны брат Людовіка I Набожнага, Эбон выхоўваўся разам з імператарам, які ў 816 годзе прызначыў яго архібіскупам Рэймскім (816—835 і 840—841). Зняволены Лотарам I у Фульдскім манастыры, ён у 845 годзе атрымаў ад Людовіка II Нямецкага біскупства Гільдэсгайм.

З твораў, напісаных Эбонам, вядомыя «Apologie» у «Specilegium» (дом Лукі д’Ашэры) і ў «Historiens de France» (дом Буке). Яму прыпісваюць таксама «Narratio clericorum remensium de depositione Ebbonis».

Па загадзе архібіскупа Эбона каля 825 года было створана рукапіснае Евангелле (так званае Евангелле Эбона) — выдатны помнік раннесярэдневяковага кніжнага мастацтва.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Эбон Рэймскі на Вікісховішчы |

* Эббон // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Ebbo (англ.)
* Ebbo (ням.)
* Eb(b)o (ням.)
* Ebo (Ebbo) (ням.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 100940269 · ISNI: 0000 0000 5526 6616 · LCCN: nr98025714 · NKC: kup19980000024186 · VIAF: 47118966 |
Шапка Манамаха
**Шапка Манамаха** — галоўная рэгалія рускіх вялікіх князёў і цароў. Сімвал-карона самадзяржаўя ў Расіі. Уяўляе сабой залаты філігранны востраканечны галаўны ўбор сярэднеазіяцкай працы канца XIII — пачатку XIV стагоддзя з сабалінай аблямоўкаю, упрыгожаны каштоўнымі камянямі: жэмчугам, рубінамі, ізумрудамі і крыжам.

«Шапка Манамаха» адносіцца да ліку самых старажытных рэгалій, якія захоўваюцца ў Аружэйнай палаце Маскоўскага Крамля. Пачынаючы з Івана Каліты, ва ўсіх духоўных граматах маскоўскіх князёў згадваецца «шапка залатая». Магчыма, што менавіта яна ўпершыню ў 1572 годзе ў завяшчанні Івана Грознага была названая «шапкай Манамаха».

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — С. 373. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Новы · Britannica (онлайн) |
**Марцін Эвальд Вольні** (20 сакавіка 1846, Берлін — 8 студзеня 1901, Мюнхен) — нямецкі аграном, глебазнавец, фізік, адзін з заснавальнікаў навуковай аграноміі.

Біяграфія
---------

Скончыў сельскагаспадарчую акадэмію ў Проскау (Сілезія). З 1870 г. выкладчык Лейпцыгскага ўніверсітэта. З 1872 года прафесар Мюнхенскай вышэйшай тэхнічнай школы, дзе загадваў вопытным полем і сельскагаспадарчай лабараторыяй. Надаючы вялікае значэнне ўплыву фізічных уласцівасцяў глебы на ўрадлівасць, Вольні зрабіў шматлікія даследаванні тэмпературы глебы, яе вільготнасці, агрэгатнага стану, капілярных з'яў у глебе. Вывучыў змены фізічнага стану глебаў пад уплывам апрацоўкі, палявых раслін, даследаваў арганічныя рэчывы глебы, яе механічны склад і структуру, уздзеянне клімату на глебу і ўраджайнасць сельскагаспадарчых раслін. Вольні даказаў сувязь паміж дынамікай фізічных уласцівасцяў глебы і яе урадлівасцю. У гэтым заключаецца асаблівая каштоўнасць работ Вольні, бо ў той час у навукова-агранамічных колах панавалі тэарэтычныя палажэнні Юстуса Лібіха, згодна з якімі урадлівасць глебы ставілася выключна ў залежнасць ад хімічных працэсаў, якія адбываюцца ў той ці іншай глебе. Вольні — адзін са стваральнікаў агранамічны фізікі. У 1878—1890 гг. выдаваў часопіс «Forschungen auf dem Gebiete der Agrikulturphysik».

Зноскі
------

1. 1 2  *Swartz A.* Ewald Wollny // Open Library — 2007. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q461'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1201876'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q302817'></a>
2. 1 2  Ewald Wollny // Biodiversity Heritage Library — 2006. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q172266'></a>

Літаратура
----------

* Wolfgang Böhm: Ewald Wollny. Bahnbrecher für eine neue Sicht des Pflanzenbaus. Auretim Verlag Göttingen 1996. ISBN 3-930354-05-5 (Mit Foto, Ewald Wollny-Bibliographie und Verzeichnis aller Veröffentlichungen über Wollny).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Стаянава.
**Алена Андрэеўна Стаянава** (нар. 17 лістапада 1964) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1988 годзе факультэт архітэктуры Ленінградскага інстытута жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Я. Рэпіна (выкладчыкі Ж. М. Вяржбіцкі[ru], І. І. Фамін[ru], А. В. Жук[ru]. Працавала ў 1988—1993 гадах у праектным інстытуце «Кішынёўгарпраект»; з 1995 года ў інстытуце «Гомельпраект».

Член Беларускага саюза архітэктараў з 2000 года.

Творчасць
---------

Асноўныя творчыя працы: планіроўка і забудова цэнтральнай часткі н.п. Ляскавічы Петрыкаўскага раёна (2006—2006; сааўтар С. Р. Маісеенка); офісны будынак па вул. Захарава ў г. Мінску (2009; сааўтар С. Р. Маісеенка); НГЗУ ў г. Рэчыца (2001; сааўтар С. Р. Маісеенка).

Узнагароды
----------

Узнагароджана Дыпломам Нацыянальнага фестывалю архітэктуры за офісны будынак тэлекампаніі «Тэлевід» у г. Рэчыца (Мінск, 2000); Дыпломам Рэспубліканскага штогадовага агляду лепшых архітэктурных аб’ектаў «Дойлідства года». Заняла 1 месца ў намінацыі «Выкарыстанне малых архітэктурных формаў і арыгінальнае рашэнне ў афармленні гарадскога дызайну» за праект добраўпарадкавання цэнтральнай плошчы ў г. Усінску (Рэспубліка Комі, 2003). Узнагароджана Дыпломам Рэспубліканскага штогадовага агляду лепшых архітэктурных аб’ектаў «Дойлідства года». 1 месца ў намінацыі «Лепшы праект года» за офіс кампаніі Лукойл у г. Ухта (Рэспубліка Комі, 2003); Дыпломам VI Нацыянальнага фестывалю архітэктуры за лепшы праект года ў намінацыі «Грамадскія комплексы, будынкі і збудаванні» «Рэканструкцыя будынка офіса ТПП „Лукойл-Ухтанафтагаз" у г. Ухта» (Мінск, 2005).

Літаратура
----------

* Стоянова Елена Андреевна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
**Хуан Баўтыста Альбердзі** (ісп.: Juan Bautista Alberdi; 29 жніўня 1810 — 19 чэрвеня 1884) — аргенцінскі палітык, дыпламат, юрыст, тэарэтык паліталогіі. Лічыцца адным з самых уплывовых ліберальных дзеячаў Аргенціны свайго часу, хоць вялікую частку жыцця правёў у выгнанні ва Уругваі і Чылі.

Удзельнічаў у руху «Пакаленне 37», гуртка маладых і ліберальных інтэлігентаў, якія знаходзіліся пад моцным уплывам Асветы і ліберальнай думкі, якія выступалі супраць рэжыму прэзідэнта Хуана Мануэля дэ Росаса, супраць якога Альбердзі напісаў некалькі памфлетаў. У 1838 годзе ён адправіўся ў добраахвотнае выгнанне і жыў спачатку ў Мантэвідэа, затым у Еўропе, а пазней у Чылі, дзе за кароткі тэрмін напісаў сваю знакамітую кнігу «Асновы і зыходныя палажэнні для палітычнай арганізацыі Аргенцінскай рэспублікі» (Bases para la organizacin politica de la confederacin Argentina, 1852), якая паслужыла асновай для аргенцінскай канстытуцыі 1852 года.

Ён вярнуўся ў Аргенціну толькі пасля таго, як рэжым Росаса быў скінуты Уркісай у 1852 годзе. Калі паўстала пытанне аб прыняцці новай канстытуцыі краіны, Альбердзі адправіў ўраду ўласны яе варыянт, і многія яго прапановы ў выніку былі рэалізаваны ў Канстытуцыі Аргенціны 1853 года.

Пры новым рэжыме Альбердзі стаў дыпламатам і служыў у шэрагу еўрапейскіх краін, але ў 1862 годзе зноў пакінуў радзіму з-за рэарганізацыі Аргенцінскай рэспублікі. Вярнуўся ў 1878 годзе, але з-за рознагалоссяў з Барталамэ Мітрэ амаль адразу ж эміграваў у Францыю, дзе і правёў апошнія гады жыцця.

Зноскі
------

1. 1 2  Juan Bautista Alberdi // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Juan Bautista Alberdi // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑  Juan Bautista Alberdi Праверана 10 снежня 2014.

Літаратура
----------

* Латинская Америка: Энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. В. В. Вольский. — М.: Советская энциклопедия, 1980. — С. 232. — 576 с. с илл. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | International Music Score Library Project · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNC: a11540989 · BNE: XX1648215 · BNF: 108798560, 120552007 · GND: 118644254 · ISNI: 0000 0001 0884 7466 · LCCN: n50043482 · NKC: jo2015889370 · NLA: 35909419 · NLG: 167787 · NTA: 073727121 · NUKAT: n2005072140 · PTBNP: 603165 · LIBRIS: 175066 · SUDOC: 028788893 · VIAF: 32016466 |

 |
**Вялікія Шчарбінічы** (руск.: Большие Щербиничи) — сяло ў Злынкаўскім раёне Бранскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Шчарбініцкага сельскага паселішча. Размешчана за 16 км на паўднёвы ўсход ад Злынкі, на правым беразе ракі Вагі. Насельніцтва — 356 чалавек (2010).

Дзейнічаюць аддзяленне паштовай сувязі, сельская бібліятэка.

Гісторыя
--------

Згадваецца з першай паловы XVII стагоддзя як «сяло» Шчарбінічы, у складзе Чолхаўскай воласці; казацкага насельніцтва не мела. Паводле адной з версій, на гэтым жа месцы да XVI стагоддзя знаходзілася летапіснае сяло *Супрунава*. У XVIII—XIX стагоддзях свайго храма не мела, аднак у 1920—30-х гг. тут меўся драўляны храм (не захаваўся).

З другой паловы XVII стагоддзя да 1781 года ўваходзіла ў Тапальскую сотню Старадубскага палка (таксама называлася *Старыя Шчарбінічы*); затым у Навамесцкім, Навазыбкаўскім (з 1809) павеце (з 1861 года — у складзе Малашчарбініцкай воласці, з 1923 у Злынкаўскай воласці).

У паведамляннях сярэдзіны 1920-х гадоў згадваецца, што *«ў хаце-чытальні [вёскі В. Шчарбінічы] была праведзена гутарка з сялянамі на беларускай мове, а таксама былі прачытаныя два апавяданні з жыцця сялян. …Сяляне былі зацікаўлены размовай і чытаннем і сцвердзілі, што ім усё зразумела і што гэта напісана панашаму»*.

У 1929—1932 гг. у складзе Чуравіцкага раёна, у 1932—1939 гг. — у Навазыбкаўскім раёне, затым у Злынкаўскім, пры часовым скасаванні якога (1959—1988) — ізноў у Навазыбкаўскім. Да 2005 года з’яўлялася цэнтрам Вялікашчарбініцкага сельсавета.

| Гады | 1859 | 1892 | 1901 | 1926 | 1979 | 1989 | 2002 | 2010 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Насельніцтва | 1339 | 1886 | 2029 | 1329 | 695 | 615 | 447 | 356 |
|

Зноскі
------

1. ↑  Алена Маркава. Пакараць нельга злітавацца: беларускі нацыяналізм у даследаванні Пэра Андэрса Рудлінга. // Беларускі Гістарычны Агляд. Том ХХIII

Літаратура
----------

* Населённые пункты Брянского края. Энциклопедический словарь. — Изд. 2-е, дополненное и исправленное. — Брянск: Десяточка, 2012. — С. 40. — 468 с. — 700 экз. — ISBN 978-5-91877-090-0.
* *А. М. Лазаревский.* Описание старой Малороссии. — Том 1. Полк Стародубский. — 2-е издание. — Белые Берега: Десяточка, 2008. — С. 493. — 560 с. — ISBN 978-5-903201-27-3.


| ⛭ Населеныя пункты Злынкаўскага раёна |
| --- |
| Горад | 
* **Злынка**

 |  |
| Пгт | Вышкаў |
| Сёлы | 
* Азарычы
* Вялікія Шчарбінічы
* Дабрадзееўка
* Дзяніскавічы
* Лысыя
* Малыя Шчарбінічы
* Пятрацінка
* Рогаў
* Спірыдонава Буда
* Сяроўка

 |
| Вёскі | 
* Баранаўка
* Баркі
* Гута
* Зялёная Рошча
* Кажанаўка
* Карпілаўка
* Муравінка
* Пятроўка
* Сеннае
* Фёдараўка
* Шурубаўка

 |
| Пасёлкі | 
* Азярышча
* Варонава Гута
* Вербаўка
* Вілы
* Вішанкі
* Дабрынь
* Дабрынька
* Красны Камень
* Любін
* Навабежкаў
* Няцеша
* Паўлаўка
* Савічка
* Сасновы Бор
* Сафіеўка
* Свідзеркі
* Свісток
* Чэхаў
* Ялоўка

 |
**Хуан Фернандэс дэ Наварэтэ** (ісп.: Juan Fernández de Navarrete; 1526, Лагронья — 28 сакавіка 1579, Таледа) — іспанскі мастак перыяду позняга Адраджэння і ранняга маньерызму, прадстаўнік таледскай школы жывапісу. Быў глуханямым і меў мянушку *эль-Муда* (нямы).

Ва ўзросце трох гадоў перанёс цяжкае захворванне, у выніку якога страціў слых; не змог навучыцца гаварыць і меў слабое здароўе. Адукацыю атрымаў у манастыры ў Эстрэле (ісп.: Santuario de Santa María de la Estrella), дзе асвоіў мову жэстаў, што выкарыстоўвалася манахамі, якія прынялі зарок маўчання, і вывучыў там асновы жывапісу пад кіраўніцтвам манаха-мастака Вісентэ дэ Санта-Дамінга (ісп.: Vicente de Santo Domingo). Затым падарожнічаў па Італіі, у тым ліку ў Мілане і Неапалі, і даволі доўга жыў у Венецыі, дзе ўдасканаліўся ў майстэрні Тыцыяна; звесткі аб тым, што ў 1550-х гадах ён жыў у Рыме, пацверджаны Пелегрына Тыбальдзі.

У 1565 годзе выкліканы ў Іспанію сваім настаўнікам, разам з ім працаваў пры двары караля Філіпа II над карцінамі для Эскарыяльскага палаца.

Зноскі
------

1. ↑  Juan Fernández de Navarrete // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  NAVARRETE JUAN FERNÁNDEZ DE // Encyclopædia Universalis — Encyclopædia Britannica. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2743906'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1340194'></a>
3. ↑  RKDartists Праверана 26 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑  Juan Fernandez de Navarrete // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Іспанскі біяграфічны · Новы · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1133582 · BNF: 13329845v · GND: 12055805X · ISNI: 0000 0000 8150 4921 · LCCN: n95098963 · NTA: 375809791 · SUDOC: 035688815 · VIAF: 70645009 · ULAN: 500002842 |

 |
**Алена Валяр’янаўна Панцюхова** (нар. 20 снежня 1972, Віцебск) — беларуская тэлежурналістка.

Біяграфія
---------

Скончыла Віцебскі дзяржаўны педагагічны інстытут.

Працавала рэдактарам Віцебскага абласнога тэлерадыёаб’яднання, спецыяльным карэспандэнтам па Віцебскай вобласці, загадчыкам карэспандэнцкага пункта па Віцебскай вобласці службы інфармацыі тэлебачання інфармацыйнага агенцтва Белтэлерадыёкампаніі.

Дырэктар рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства радыётэлецэнтр «Тэлерадыёкампанія „Віцебск"».

Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га і 7-га скліканняў.

Зноскі
------

1. ↑  Панцюхова Алена Валяр’янаўна Архівавана 18 жніўня 2020.
**Помнік чырвонаармейцам** — помнік у Лідзе, размешчаны на ўсходняй ускраіне горада, у парку.

У канцы верасня 1920 г. войскі буржуазнай Польшчы занялі Ліду[ru], адрэзалі шляхі адступлення часцям 3-й арміі[ru]. У сувязі з гэтым камандаванне арміі дало заданне 37-му стралковаму палку авалодаць Лідай і даць магчымасць выйсці з акружэння часцям Чырвонай Арміі. Полк па чале з У. В. Лупавым 28 верасня выбіў праціўніка з горада і ўтрымліваў яго да адыходу часцей 3-й арміі. Воіны палка мужна змагаліся з намнога большымі сіламі ворага. У няроўным баі смерцю герояў загінулі каля 180 чырвонаармейцаў. За гераізм і мужнасць, праяўленыя ў баях з ворагамі Савецкай дзяржавы, загадам Рэўваенсавета рэспублікі ад 17 лютага 1921 г. 37-ы стралковы полк узнагароджаны ганаровым Чырвоным Сцягам.

У 1967 годзе на ўшанаванне памяці воінаў 37-га стралковага палка пастаўлены помнік: стэла і кулямёт. Аўтар — архітэктар Юрый Кішык.

Літаратура
----------

* *Г. І. Дулеба.* 899. Помнік чырвонаармейцам // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Гродзенская вобласць. — 371 с. іл.
**Помнік у гонар з'яўлення абраза Маці Божай Мінскай** — помнік у гістарычным цэнтры Мінска, размешчаны ў пачатку вуліцы Зыбіцкай.

Гісторыя
--------

Помнік усталяваны з нагоды 500-годдзя з'яўлення на водах ракі Свіслач абраза Маці Божай. Акрыццё адбылося ў чэрвені 2015 года і было прымеркавана да візіту ў Беларусь Патрыярха Маскоўскага і ўсяе Русі Кірыла, які стаў кульмінацыяй мерапрыемстваў з нагоды 1000-годдзя спачыну святога роўнаапостальнага князя Уладзіміра.

Апісанне
--------

Аўтары помніка скульптары Дзмітрый Аганаў, Ігар Засімовіч і архітэктар Сяргей Багласаў. Паводле задумы скульптура створана ў выглядзе абеліска, які імітуе раку. Наверсе кампазіцыі размесціцца ладдзя ў выглядзе птушкі-вешчуна, а ў ёй — абраз.

Помнік сімвалізуе здабыццё Мінскага абраза Маці Божай. Паводле легенды абраз з выявай Узнясення Божай Маці прыплыў у Мінск уверх па цячэнні Свіслачы з Кіева, разбуранага татарамі.

У 1591 годзе, пасля надання Мінску 14 сакавіка 1499 года магдэбургскага права на самакіраванне, гораду быў прысвоены герб, на якім паказана знакамітая сцэна, як Дзева Марыя пасля сваёй смерці ўзнеслася на неба і трапіла ў рай. На гэтым шляху яе суправаджалі анёлы і херувімы.

Зноскі
------

1. 1 2  Фотофакт: в историческом центре Минска появилась новая скульптура
2. 1 2 3 4 5  Скульптура з нагоды 500-годдзя з'яўлення на водах Свіслачы абраза Божай Маці ўпрыгожыць цэнтр Мінска
**Помнік першаму трактару «Беларусь»** — помнік у Мінску, размешчаны перад цэнтральнай прахадной Мінскага тактарнага завода.

Гісторыя
--------

Увесну 1971 года, калі набліжалася 25-годдзе Мінскага тактарнага завода, быў адшуканы самы першы трактар «Беларусь» МТЗ-2, на якім 16 гадоў працаваў трактарыст Савелій Навуменка ў калгасе «Бальшавік» Капыльскага раёна.

Слесары-зборшчыкі цэха вопытнай вытворчасці Іван Кісялёў, Аляксандр Сарока адрэстаўравалі ветэрана, замянілі некаторыя часткі, абнавілі корпус. Пасля гэтага МТЗ-2 усталявалі на п'едэстале каля цэнтральнай прахадной як помнік, на чыгуннай пліце надпіс: «Першы трактар „Беларусь" МТЗ-2, выпушчаны 14 кастрычніка 1953 года».

Зноскі
------

1. 1 2  Второй, который был первым(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.
**Помнік настаўніцы** — бронзавы манумент, які быў усталяваны 1 верасня 2012 года па вуліцы Чырвонаармейскай у Растове-на Дону паблізу школы № 78. Адзін са скульптараў, які браў удзел у працы над праектам — Сяргей Алешня.

Гісторыя
--------

У Дзень Ведаў 1 верасня 2012 года ў непасрэднай блізкасці ад школы № 78 па вуліцы Чырвонаармейскай у Растове-на-Доне была ўсталявана бронзавая скульптура першай настаўніцы. Настаўніца па задуме скульптараў была намалявана не адна, а разам з першакласнікамі — хлопчыкам і дзяўчынкай — якія спяшаюцца на свой першы ўрок.

Над іх галовамі размяшчаецца арка, якая сімвалізуе важную ролю ў жыцці педагогаў — яны першымі сустракаюць дзяцей у школе, а потым на іх плячах ляжыць адказная місія — падрыхтаваць іх да сталага самастойнага жыцця па-за сценамі школы. Праца доўжылася паўгода, адным з аўтараў скульптуры стаў сапраўдны член Расійскай акадэміі майстэрстваў Сяргей Алешня. 

На яго рахунку стварэнне многіх сучасных скульптур, якія ўсталяваны ў Растове-на-Доне — ён стварыў помнік імператрыцы Лізавеце Пятроўне і помнік вадаводу.

Вышыня скульптуры складае 3,5 метра. На ўрачыстым адкрыцці помніка былі віцэ-губернатар Растоўскай вобласці Сяргей Горбань і мэр горада Міхаіл Чарнышоў.

Зноскі
------

1. ↑  Памятник первой учительнице
2. 1 2 3  В День Знаний в Ростове открыли памятник первой учительнице Архівавана 9 сакавіка 2017.
3. ↑  В Ростове-на-Дону установили памятник «Учительница первая моя», выполненный С. Олешней
Рэканструкцыя свяцілішча
**Ходасавіцкае свяцілішча** — язычніцкі культавы помнік канца X — пач. XI ст. каля в. Ходасавічы Рагачоўскага раёна, на беразе воз. Святое, на ўсходняй ускраіне старажытнага селішча-2.

Апісанне
--------

Належала радзімічам. Цэнтральная частка свяцілішча — круглая ў плане пляцоўка дыяметрам 7 м, абгароджаная частаколам. Ад яго захавалася канаўка шырыней 0,4 м, глыбінёй 0,4—0,5 м, запоўненая цьмяна-шэрым пяском. У цэнтры круга выяўлена яма дыяметрам 1 м, глыбінёй 0,15 м, у якой стаяў драўляны слуп-ідал. 3 4 бакоў пляцоўкі за 2 м ад агароджы знаходзіліся 4 серпападобныя ў плане паглыбленні даўжынёй да 6 м, шырынёй 1,8 м, глыбінёй да 1 м, арыентаваныя па баках свету. У час язычніцкіх рытуалаў у іх запальвалі вогнішчы. Паўзямлянка на селішчы, верагодна, была жытлом жраца. Даследчыкі лічаць, што Ходасавіцкае свяцілішча было прысвечана Перуну.

Зноскі
------

1. 1 2  Ходасавіцкае свяцілішча. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
2. ↑  Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Гомельская вобласць. — 383 с. іл.

Літаратура
----------

* Ходасавіцкае свяцілішча. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Гомельская вобласць. — 383 с. іл.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Прохарава.

**Віялета Ігараўна Прохарава** (нар. 17 лістапада 1941, г.п. Чэрлак, Омская вобласць, РСФСР) — беларускі вучоны ў галіне біяхіміі і анкалогіі. Доктар медыцынскіх навук (1997), прафесар (1999).

Навукова-даследчая дзейнасць
----------------------------

Навукова-даследчая дзейнасць прысвечана актуальным праблемам сучаснай анкалогіі як фундаментальнага, так і прыкладнога характару: біяхімія пухліннага росту, гарманальна-метабалічныя ўзаемаадносіны ў сістэме «пухліна-арганізм», пухлінныя маркеры, электронна-парамагнітныя рэзанансныя характарыстыкі біялагічных вадкасцяў анкалагічных хворых, прагноз лячэнне паранеапластычных сіндромаў, лабараторная дыягностыка злаякасных новаўтварэнняў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Елізараў.

**Алéг Елізáраў** (18 мая 1969, Салігорск Мінскай вобласці — 15 красавіка 2010, Салігорск) — беларускі мастак-авангардыст.

Біяграфія
---------

Скончыў 8 класаў Салігорскай сярэдняй школы і паступіў у ПТВ, дзе вучыўся на электрыка і адначасова наведваў мастацкую школу. Пасля сканчэння вучылішча працаваў у салігорскіх саляных шахтах.. 

Пасля няўдалай спробы паступіць у Мінскі тэатральна-мастацкі інстытут, Алег Елізараў прайшоў падрыхтоўчыя курсы і ў 1990 годзе паступіў на мастацка-графічны факультэт Віцебскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта.

Ужо на першых курсах Елізараў вылучаўся добрай падрыхтоўкай, усе класічныя мастацкія заданні рабіў з выдатным майстэрствам. Малады мастак пачаў выкарыстоўваць мінімум фарбы, эксперыментаваў з дадаваннем розных матэрыялаў: крэйды, цэменту, жэлаціну, прыйшоўшы такім чынам да свайго «белага стылю».

У час напісання дыплома мастак канчаткова вызначыўся з аўтарскім почыркам. У тым самым годзе ён становіцца лаўрэатам «Арт-сесіі» (1995) у Віцебску.

Пасля абароны дыплома маладога мастака запрасілі ў Полацк. Алег Елізараў трапіў па размеркаванні на працу ў Дзіцячую мастацкую школу, дзе цалкам раскрыўся з уласнымі аўтарскім стылем і тэхнікай.

Спачатку жыў у інтэрнаце, пабудаваным для рабочых мясцовага прадпрыемства, а пазней перасяліўся ў майстэрню.

Менавіта ў полацкі перыяд канчаткова сфарміраваўся своеасаблівы стыль аўтара, у большасці работ якога асноўным кампазіцыйным элементам з’яўлялася полацкая архітэктура, белы, святочны настрой горада — калыскі беларускай дзяржаўнасці. У Полацку Елізараў заснаваў і згуртаванне маладых мастакоў «Белы Круг».

Праз пяць гадоў працы Алегу Елізараву давялося пакінуць сваю майстэрню і з'ехаць на малую радзіму, дзе ён уладкаваўся на працу ў мясцовую Мастацкую школу.

Быў аўтарам і ўдзельнікам шматлікіх персанальных і калектыўных выстаў. Большасць карцін Елізарава не мае назваў і дакладнай даты напісання.

Па чутках, апошняя карціна Елізарава «Адзінокае неба» была набыта сузаснавальнікам карпарацыі «Майкрасофт» Стывам Бламерам.

Зноскі
------

1. ↑  У Салігорску памёр мастак-авангардыст Алег Елізараў — euroradio.fm, 16.4.2010, 10:24
2. ↑  *Тамашэвіч М.* Ты кажаш: «Белае лета…» // «Культура» № 33 (953), 14-20.08.2010.
3. ↑  Карціна дня: «Аптэка» Алега Елізарава — budzma.by, 08.12.2011
4. ↑  Трудный выбор белорусских художников: смерть в нищете или эмиграция? Архівавана 13 студзеня 2011. — tut.by, 9.11.2010, 9:03
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Іваноў.
**Алег Мікалаевіч Іваноў** (нар.11 жніўня 1961) — беларускі дыпламат.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1984), аспірантуру гэтага інстытута (1987), курсы Цэнтра палітычных і дыпламатычных даследаванняў пры МЗС Вялікабрытаніі (1994).

У 1987—1992 гг. — Асістэнт кафедры агульнай гігіены Мінскага медыцынскага інстытута. У 1992—1995 гг. — Другі, першы сакратар аддзела міжнароднага супрацоўніцтва па праблемах чарнобыльскай катастрофы Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь.

У 1995—1999 гг. — Саветнік Пасольства Рэспублікі Беларусь у Швейцарскай Канфедэрацыі / Пастаяннага прадстаўніцтва пры міжнародных арганізацыях у Жэневе.

У 1999—2001 гг. — Начальнік упраўлення экалагічнага і навукова-тэхнічнага супрацоўніцтва Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь.

У 2009—2014 гг. — саветнік-пасланнік Пасольства Рэспублікі Беларусь у Расійскай Федэрацыі.

У 2014—2016 гг. — намеснік начальніка ўпраўлення еўразійскай інтэграцыі Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь.

З сакавіка 2016 года — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Таджыкістан.

| ⛭Надзвычайныя i Паўнамоцныя Паслы Рэспублiкi Беларусь у Рэспубліцы Таджыкістан |
| --- |
| Пачатак дыпадносінаўАдкрыццё пасольства | 5 верасня 1996  30 сакавіка 2011 |
| Паслы | 
* Вольга Гаўрук (2011—2016)
* Алег Іваноў (2016—2021)
* Віктар Дзенісенка (з 2021)

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Марыніч.
**Леані́д Ада́мавіч Мары́ніч** (нар. 17 сакавіка 1960, Мяцявічы, Салігорскі раён, Мінская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч і дыпламат, Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Узбекістан (з 2018).

Біяграфія
---------

У 1982 годзе скончыў Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі, у 2007 годзе — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

У 1982—1984 гадах працаваў галоўным інжынерам калгаса «Памяць Ільіча» (Брэсцкі раён); у 1984—1985 гадах — страхар 2 разраду БУ-125 трэста № 16 «Нафтабуд» (Наваполацк); аўтаслесар 3 разраду ўпраўлення механізацыі № 1, фармоўшчык ПА «Мінскжалезабетон» (Мінск); у 1986—1990 гадах працаваў кіраўніком групы праектна-будаўнічага бюро, дырэктарам камбікормавага завода калгаса-камбіната «Памяць Ільіча» (Брэсцкі раён); у 1990—2002 гадах — галоўны інжынер, намеснік старшыні па механізацыі СКП «Астрамечава» (Брэсцкі раён); у 2002—2004 гадах — дырэктар ААТ «Брэстрайсельгасхімія» (г. Брэст); у 2004—2006 гадах — генеральны дырэктар ААТ «Брэсцкі райаграсэрвіс» (г. Брэст); у 2006—2008 гадах — намеснік старшыні, першы намеснік старшыні камітэта па сельскай гаспадарцы і харчаванні Брэсцкага аблвыканкама; у 2008—2009 гадах — начальнік Галоўнага ўпраўлення механізацыі і тэхнічнага прагрэсу з Галоўдзяржтэхнагляда Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь; у 2009—2012 гадах — намеснік Міністра сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь; у 2012—2018 гадах — першы намеснік Міністра сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь; з сакавіка 2018 года — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Узбекістан.

Удавец. Мае двух сыноў.

Узнагароды
----------

* медаль «За ўклад у стварэнне Еўразійскага эканамічнага саюза» II ступені (2015).

Зноскі
------

1. ↑  Решение Высшего Евразийского Экономического Совета от 8 мая 2015 года № 4 «О награждении медалью „За вклад в создание Евразийского экономического союза"» Архівавана 25 лютага 2021.

| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Беларусі ва Узбекістане |
| --- |
| Пачатак дыпадносін  Адкрыццё пасольства | 21 студзеня 1993  13 ліпеня 1994 |
| Паслы | Валянцін Агалец (1999—?) • Мікалай Дзямчук (2000—2008) • Ігар Сокал (2008—2013) • Мікалай Клакевіч (2013—2018) • Леанід Марыніч (з 2018) |
**Хуан Антоніа Сан-Эпіфаніа Руіс** (ісп.: Juan Antonio San Epifanio Ruiz; нар. 12 чэрвеня 1959, Сарагоса, Іспанія) — іспанскі баскетбаліст, лёгкі форвард, віцэ-чэмпіён Алімпійскіх гульняў 1984 года, двухразовы прызёр чэмпіянатаў Еўропы ў складзе зборнай Іспаніі. Шматразовы чэмпіён Іспаніі і ўладальнік Кубка Іспаніі ў складзе «Барселоны».

Спартовая мянушка — «Эпі» (ісп. Epi).

Біяграфія
---------

Кар’еру (1977—1995) правёў у «Барселоне», з’яўляўся рэкардсменам клуба па колькасці згуляных матчаў, хвілін і набраных ачкоў. Нумар 15, пад якім Сан-Эпіфаніа выступаў за «Барселону», навечна выведзены клубам са звароту. У складзе «Барселоны» стаў 7-разовым чэмпіёнам Іспаніі, 10-разовым уладальнікам Кубка Іспаніі, двухразовым уладальнікам Кубка Сапорты (1985 і 1986), уладальнікам Кубка Корача (1987). Тройчы «Барселона» з Сан-Эпіфаніа гуляла ў фінале Кубка чэмпіёнаў (1984, 1990 і 1991), але ні разу не выйграла.

За зборную Іспаніі правёў 239 матчаў, доўгі час быў рэкардсменам па гэтым паказчыку, але ў 2010-х гадах баскетбаліст «Барселоны» Хуан Карлас Навара абышоў Сан-Эпіфаніа.

У 1984 годзе Сан-Эпіфаніа першым з іспанцаў быў прызнаны «містарам Еўропа» — найлепшым баскетбалістам кантынента на думку аўтарытэтнага італьянскага часопіса Superbasket. Наступным іспанцам, які атрымаў гэтае званне, стаў праз 20 гадоў у 2004 годзе Пау Газоль.

У 1992 годзе на Алімпійскіх гульнях у Барселоне Сан-Эпіфаніа нёс алімпійскай агонь на апошнім этапе эстафеты на Алімпійскім стадыёне ў Барселоне, пасля чаго перадаў яго Лучніку-паралімпійцаў Антоніа Рэболья, які стрэлам і запаліў агонь над чашай стадыёна.

У 2008 годзе Сан-Эпіфаній быў уключаны ў лік 35 найлепшых баскетбалістаў у гісторыі Кубка чэмпіёнаў / Еўралігі. У 2016 годзе яго імя ўключана ў Залу славы ФІБА.




1. ↑  Juan Antonio San Epifanio //
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аляшкевіч.

**Леанід Аляксандравіч Аляшкевіч** (8 красавіка 1941, г. п. Любча, Навагрудскі раён, Гродзенская вобласць — 4 верасня 2017) — беларускі ўрач-гігіеніст. Доктар медыцынскіх навук (1986), прафесар (1995).

Біяграфія
---------

Скончыў Харкаўскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1965).

Працаваў у Сквірскай раённай санітарна-эпідэміялагічнай станцыі, Кіеўская вобласць (1965—1966, санітарны ўрач); Кіеўскай абласной санітарна-эпідэміялагічнай станцыі (1966—1968, санітарны ўрач); Кіеўскім навукова-даследчым інстытуце агульнай і камунальнай гігіены (1968—1988; у 1975—1988 — кіраўнік лабараторыі па гігіенічным вывучэнні механічных фактараў навакольнага асяроддзя); Беларускім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (1988—2013; прафесар, у 1988—2013 — загадчык кафедры гігіены працы з курсам камунальнай гігіены).

Памёр 4 верасня 2017 года, пахаваны на радзіме.

Навуковыя інтарэсы: ацэнка ўзроўню шуму ва ўмовах вытворчасці і побыту; гігіенічная ацэнка фактараў асяроддзя пражывання і распрацоўка асноўных напрамкаў прафілактыкі іх неспрыяльнага дзеяння на арганізм чалавека ў вытворчых умовах і ва ўмовах пражывання ў населеных месцах.

Узнагароды
----------

Знак «Выдатнік аховы здароўя» (1967).

Зноскі
------

1. 1 2

Літаратура
----------

* Гигиенические основы оценка реальной шумовой нагрузки : автореферат диссертации … доктора медицинских наук : 14.00.07 / Олешкевич Леонид Александрович. ― Киев, 1985.
* Гигиеническая оценка методов и сооружений по очистке хозяйственно-бытовых сточных вод почвенными методами (малая и местная канализации) : методические рекомендации / Л. А. Олешкевич, В. В. Дробеня, Д. Ю. Осмоловский. — Минск, 2005.
* Олешкевич Леонид Александрович // Руководители санитарно-эпидемиологической службы Республики Беларусь. — Минск, 2001. — С. 42.
* Олешкевич Леонид Александрович // Кто есть кто в Республике Беларусь, 2001. Т. 2. — Минск, 2001. — С. 217.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-179678 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мельнік.
**Леанід Іванавіч Мельнік** (12 снежня 1935, Краснаярск) — беларускі архітэктар, мастак.

Біяграфія
---------

Скончыў Львоўскі політэхнічны інстытут у 1959 годзе. З 1960 года — галоўны архітэктар праектаў, кіраўнік майстэрні ў Белдзіпрагандлі, з 1979 года — архітэктар Мінскага мастацка-вытворчага камбіната.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1963 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Універсам «Серабранка»
Асноўныя працы: універсамы «Фрунзенскі» (1973), «Серабранка» (1974), рэканструкцыя рэстарана «Мінск» (1971) у Мінску, сталовая ў крэпасці-герою Брэсце (1973), праекты раздзелаў БССР на міжнародных кірмашах у Лейпцыгу, Плоўдзіве, Заграбе, Багдадзе, Ліёне, на выстаўках у Дзюсельдорфе, Нью-Дэлі, Лондане, а таксама на выстаўках «Эфектыўнасць і якасць», «У сям’і адзінай» у Маскве (1967—1982).

Як мастак-графік працуе ў тэхніцы акварэлі.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1969).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мельник Леонид Иванович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Саляныя дыслакацыі Прыпяцкага прагіну
**Арэ́ска-Глускі вал** — тэктанічная структура ў Любанскім, Старадарожскім і Глускім раёнах Беларусі, у межах прыўзнятай прыразломнай часткі Рэчыцка-Шацілкаўскай ступені Прыпяцкага прагіну.

Выдзяляецца па паверхні саляноснай тоўшчы. Аб’ядноўвае Паўночна-Арэскі структурны нос, Драздоўскую, Усходне-Драздоўскую і Глускую брахіантыкліналі. Арыентаваны на паўночны захад, даўжыня 60 км, шырыня 5-7 км. Паверхня саляноснай тоўшчы ў скляпеннях падняццяў на глыбіні 300—400 м, перавышэнне над сумежнымі сінкліналямі 100—200 м.

Усе падняцці вала адлюстарваныя, прыразломныя, не ўскладняюцца саляным тэктагенезам. Арэска-Глускі вал фарміраваўся ў выніку блокавых пасоўванняў у працэсе намнажэння салявых адкладаў. Скляпенні ссунуты на 2-3 км на поўнач ад падняццяў прыразломнай зоны Рэчыцка-Шацілкаўскай ступені.

Літаратура
----------

* **Канішчаў В. С.*.* Арэска-Глускі вал // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — С. 132. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
Помнік, прысвечаны стварэнню ў 1912 годзе «Домавіны», Хоерсверда, Германія
**Е́ва Во́рша Ла́нзіна**, нямецкі варыянт — **Ева-Урсула Лангэ** (в.-луж.: Jěwa Wórša Lanzyna, ням.: Eva-Ursula Lange; нар. 11 верасня 1928, вёска Дзельня-Кіна, каля Баўтцэна, Германія) — лужыцкая мастачка і графік.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 11 верасня 1928 года ў лужыцкай вёсцы Дзельня-Кіна ў ваколіцах горада Будзішына. Пасля заканчэння сярэдняй школы з 1945 па 1948 год вучылася выяўленчаму мастацтву ў Гёрліцы. З 1950 года вучылася ў школе выяўленчых мастацтваў у Празе і з 1951 года па 1956 год — у Вышэйшай школе графікі і выяўленчых мастацтваў у Лейпцыгу. З 1956 па 1958 год працавала ілюстратарам. З 1958 па 1968 год працавала мастаком у выдавецтве «Домавіна». З 1962 года працавала вольным мастаком.

У 1974 годзе ўдзельнічала разам з лужыцкімі мастакамі Мерчынам Новакам-Нехарньскім і Янам Букам у VII з’ездзе Таварыства мастакоў ГДР у Карл-Маркс-Штаце.

У 2003 годзе ў гонар яе 75-годдзя Таварыства лужыцкіх мастакоў арганізавала ў палацы Нешвіца персанальную выстаўку і фестываль. У верасні 2008 года ў гонар 80-гадовага юбілею мастачкі ў Сербскім музеі ў Котбусе была арганізавана выстаўка, прысвечаная мастачцы пад назвай «Sonderausstellung Weltsprache Wendisch — Schrifttum, Kunst».

Творы
-----

* Скульптурная кампазіцыя Евы Ланзінай, прысвечаная стварэнню «Домавіны». Знаходзіцца ў скверы каля Сацыяльнага дома ў горадзе Хойерсверда.

Узнагароды
----------

* Лаўрэат прэміі імя Якуба Чышынскага (1984).

Зноскі
------

1. ↑  Eva-Ursula Lange // Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy — B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. — ISSN 2750-6088 — doi:10.1515/AKL<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q64'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41640909'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q496126'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19276262'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q324303'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98818'></a>
2. ↑   Праверана 26 снежня 2020.

Літаратура
----------

* Ursula und Steffen Lange: Alfred Krautz: Sorbische bildende Künstler. Domowina-Verlag, Bautzen 1974.

Спасылкі
--------

* Бібліяграфія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | CONOR: 65598307 · GND: 132371871 · VIAF: 316523922 |
**Метабалізм** (ад грэч. μεταβολή, «ператварэнне, змена»), **абмен рэчываў** — поўны працэс ператварэння хімічных рэчываў у арганізме, якія забяспечваюць яго рост, развіццё, дзейнасць і жыццё агулам.

У жывым арганізме ўвесь час расходуецца энергія, прычым не толькі падчас фізічнай і разумовай працы, але і пры поўным спакоі (сне).

Абмен рэчываў уяўляе сабою комплекс біяхімічных і энергетычных працэсаў, якія забяспечваюць выкарыстанне харчовых рэчываў для патрэб арганізма і задавальненне яго запатрабаванняў у пластычных і энергетычных рэчывах.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Новы · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis · Universalis · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119383963 · GND: 4057699-1 · LCCN: sh85084016 · LNB: 000139111 · Microsoft: 62231903 · NKC: ph115265 |

 |
**Свята-Троіцкая царква** — праваслаўны храм у в. Морына Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

Морынская царква ў 1925 годзе.
У цэнтры вёскі. Пабудавана ў 1865 годзе з дрэва. Адкрыта пасля рэстаўрацыі ў 1988—1990 гг.

Архітэктура
-----------

Помнік народнага дойлідства з рысамі стылю мадэрн. Вырашана двух’ярусным аб’ёмам — кубападобны асноўны пераходзіць у васьмігранны, накрыты пакатым шатровым бляшаным дахам з васьмігранным барабанам і макаўкай у завяршэнні. Па падоўжнай восі дабудаваны прамавугольны прытвор з 1-яруснай пад двухсхільным дахам званіцай і апсіда. Гарызантальна ашаляваныя сцены расчлянёны брусамі-сцяжкамі і адзінарнымі і здвоенымі прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў дашчатых ліштвах.

Інтэр’ер
--------

Апсіда вылучана 1-ярусным на 8 абразоў драўляным белым іканастасам з пазалотай. Меўся мясцовашанаваны абраз «Маці Божая».

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Свята-Троіцкая царква (Морына) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Троіцкая царква (Морына) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Троіцкая царква (Морына) на сайце Radzima.org
* Свята-Троіцкая царква (Морына) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Троіцкая царква.
**Свята-Троіцкая царква** — праваслаўны храм у в. Месткавічы Пінскага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

У цэнтры вёскі. Пабудавана ў 1897 г. з дрэва. Яе фундатарамі былі землеўладальнікі Пінскага павета Базыль Качаноўскі, Адам Зашчынскі, Пацей Даманоўскі і інш. якія выдзелілі сродкі на новую праваслаўную царкву замест забранай ва унію папярэдняй. У 1907 г. пабудавана драўляная царкоўнапрыходская школа.

Архітэктура
-----------

Царква з боку апсіды
Помнік народнага дойлідства з выкарыстаннем форм і прыёмаў архітэктуры класіцызму і рэтраспектыўна-рускага стылю. У аснове аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі крыжова-купальны аб'ём, які фарміруецца цэнтральным кубападобным зрубам, прамавугольнымі бакавымі прыдзеламі, бабінцам і апсідай. Да франтальнага фасада далучаны шырокі прытвор, над якім узвышаецца выцягнуты васьмярык званіцы, накрыты гранёным сферычным купалам з востраканечным шпілем у завяршэнні. Такі ж купал накрывае буйнамаштабны светлавы барабан цэнтральнага аб'ёму. Архітэктура гаразантальна ашаляваных фасадаў насычана драўляным разным дэкорам: аркатурнымі фрызамі, крыжамі, вуглавымі пілястрамі з разнымі капітэлямі, фігурнымі ліштвамі прамавугольных аконных праёмаў, карнізамі з сухарыкамі, фігурнымі кранштэйнамі.

Інтэр'ер
--------

У інтэр'еры пануе прастора сяродкрыжжа, у якую раскрываецца светлавы барабан, падтрыманы парусамі. Апсіда вылучана драўляным іканастасам.

Зноскі
------

1. ↑  Собрание древних грамот и актов городов Минской губернии, православных монастырей, церквей и по разным предметам. Мн. 1848. № 169. С. XXХV; ф. 799, воп. 33, спр. 798, арк. 68.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Троіцкая царква (Месткавічы)
* Свята-Троіцкая царква (Месткавічы) на сайце Radzima.org
* Свята-Троіцкая царква (Месткавічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Троіцкая царква (Месткавічы) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Троіцкая царква.
**Свята-Троіцкая царква** — помнік архітэктуры псеўдарускага стылю. Размешчаная ў цэнтры гарадскога пасёлка Рось (Ваўкавыскі раён, Гродзенская вобласць).

Гісторыя
--------

Закладзена ў 1908 годзе з цэглы на бутавым цокалі, неатынкаваная.

Царква дзейнічае.

Архітэктура
-----------

Уяўляе сабой квадратны ў плане асноўны аб'ём, да якога далучаюцца трохгранная апсіда з рызніцамі і двух'ярусная вежа-званіца, першы ярус якой — чацвярык, другі — васьмігранны, завершаны шатром з галоўкай. Асноўны аб'ём вылучаны васьмігранным светлавым барабанам з цыбулепадобным купалам. Над апсідай — невялікая галоўка. Галоўны ўваход у цэнтры фасаду вылучаны кілепадобным франтонам на паўкалонках. Па баках асноўнага аб'ёму — два бакавыя ўваходы з масіўнымі слупамі і кілепадобным казырком.

Інтэр'ер
--------

У інтэр'еры асноўны аб'ём мае драўлянае васьміграннае шатровае пакрыццё з адтулінай у цэнтры. Прытвор і апсіда маюць мураваныя цыліндрычныя скляпенні. Іканастас драўляны, дэкарыраваны паўкалонкамі, накладной разьбой.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1993.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 408. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4 (Т. 13).
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свята-Троіцкая царква (Рось) на Вікісховішчы |

* Свята-Троіцкая царква (Рось) на сайце Radzima.org
* Свята-Троіцкая царква (Рось) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*