recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Стара-Мікольскі мост** — аўтадарожны бэлечны мост цераз Крукаў канал у Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Спаскі і Пакроўскі астравы. Аб’ект культурнай спадчыны Расіі рэгіянальнага значэння. Размешчаны па восі Садовай вуліцы, у месцы скрыжавання Крукава канала з каналам Грыбаедава. Утварае ансамбль з размешчанымі побач Пікалавым і Чырвонагвардзейскім мастамі цераз канал Грыбаедава. Побач з мостам размешчаны Мікольскі рынак і Мікольскі марскі сабор. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Кашын мост, ніжэй — Сумежны мост. Бліжэйшыя станцыі метрапалітэна — «Садовая», «Сянная плошча», «Спаская».

Назва вядомая з 1793 года і дадзена па размешчаным побач Мікольскім саборы. Першапачаткова мост называўся Мікольскім. З 1849 года, пасля таго як размешчаны побач мост цераз Екацярынінскі канал пачалі называць Нова-Мікольскім, мост цераз Крукаў канал атрымаў назву Стары Мікольскі або Стара-Мікольскі.

| Масты цераз Крукаў канал |
| --- |
| 
* Сумежны
* Стара-Мікольскі
* Кашын
* Гандлёвы
* Дзекабрыстаў
* Мацвееў

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Помнік Тарасу Шаўчэнку.
**Помнік Тарасу Шаўчэнку ў Мінску** — помнік украінскаму паэту, пісьменніку і мастаку, «*будзіцелю нацыі*» Тарасу Рыгоравічу Шаўчэнку ў сталіцы Беларусі горадзе Мінску.

Гэта адзіны паўнафігурны манумент Шаўчэнку ў Беларусі.

Агульная інфармацыя
-------------------

Помнік устаноўлены ў цэнтральнай частцы Мінска — у Сцяпанаўскім садзе на рагу вуліц Старавіленскай і Кісялёва, побач з будынкам Пасольства Украіны ў Рэспубліцы Беларусь з нагоды 185-годдзя з дня нараджэння Тараса Шаўчэнкі.

Аўтары помніка — украінскі скульптар Віктар Ліпаўка і беларускі архітэктар Віктар Крамарэнка, які выканаў архітэктурную прывязку манумента.

Апісанне
--------

Помнік уяўляе сабой бронзавую постаць Тараса Шаўчэнкі на невялікім падножжы (цэласная скульптура), якая ўсталяваная на цыліндрычным круглым пастаменце з ружовага граніту на круглым стылабаце з таго ж граніту, дапоўненым пакатымі кругавымі лесвіцамі.

Аўтар адлюстраваў ужо немаладога паэта ў задуменні. Статычнасці і шаблоннасці ва ўвасабленні вобраза Кабзара скульптару ўдалося пазбегнуць. Як у цэлым, так і ў дэталях, праглядаецца некаторае падабенства мінскага помніка Шаўчэнку з вобразам паэта ў маскоўскім помніку Тарасу Шаўчэнку.

Да крытычных заўваг адносна агульнага выгляду помніка Шаўчэнку ў Мінску варта аднесці нагрувашчванне прасторавых фігур ля падножжа манумента, а ва ўвасабленні вобраза паэта можна ўказаць на супярэчлівы, з пункту гледжання дасягнення выразнасці асобы, адвод ад гледачоў позірку і не да канца прапрацаваную позу фігуры (становішча рук).

Гісторыя
--------

Першы помнік Тарасу Шаўчэнку ў Мінску быў усталяваны ў 1976 годзе на аднайменным бульвары.

У сувязі з узвядзеннем будынка пасольства Украіны ў Мінску з’явілася ідэя ўсталявання непадалёку ад яго помніка Шаўчэнку ў поўны рост. Помнік Кабзару, добраўпарадкаванне тэрыторыі вакол яго, а таксама ўстаноўка бювета з артэзіянскай вадой па кіеўскай тэхналогіі былі падарункамі ўкраінскай сталіцы Мінску. Урачыстае адкрыццё помніка Тарасу Шаўчэнку адбылося 23 красавіка 2002 года пры ўдзеле кіеўскага мэра Аляксандра Амельчанкі і Старшыні Мінгарвыканкама Міхаіла Паўлава, стаўшы адным з ключавых мерапрыемстваў Дзён Кіева ў Мінску.

Зноскі
------

1. ↑  У центрі Мінська відкрито пам’ятник Тарасові Шевченку Архівавана 7 кастрычніка 2013. // стаття в газеті «Хрещатик» за 23 квітня 2002 року

Крыніцы і спасылкі
------------------

* Пам’ятник Тарасу Шевченку в Мінську Архівавана 26 лютага 2014. на *www.minsk-old-new.com* («Мінськ старий і новий. Мінськ у фотографіях.», + інфо) Архівавана 2 лютага 2013.  (руск.)
* *Афоніна Анжела* У центрі Мінська відкрито пам’ятник Тарасові Шевченку Архівавана 7 кастрычніка 2013. // стаття в газеті «Хрещатик» за 23 квітня 2002 року
**Жаба травяная** (*Rana temporaria*) — земнаводнае сямейства сапраўдных жаб.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 5-8 см, іншы раз да 9 см, маса 10-45 г. Морда круглаватая, тупая. Афарбоўка спіны вельмі зменлівая: светла-аліўкавая, светла-бурая або амаль чорная. Брушка заўсёды плямістае, з характэрным мармуровым малюнкам на жаўтаватым фоне. Характэрны полімарфізм малюнка спіны. Адрозніваецца светлай паласой уздоўж сярэдзіны спіны. Лічынка-апалонік мае цёмна-карычневую або амаль чорную афарбоўку.

Распаўсюджанне
--------------

Арэал травяной жабы ахоплівае амаль усю Еўропу (ад Пірэнеяў да Урала, акрамя паўднёвых раёнаў Апенін, Балкан, Крыма, Каўказа); на поўначы ён даходзіць да ўзбярэжжа Баранцава і Белага мораў, а таксама Палярнага Урала, на поўдні — да сярэдняга цячэння Днястра, Дняпра, Дона і Волгі. Даволі шырокі арэал гэтага віду тлумачыцца яго значнай экалагічнай пластычнасцю, аднак травяная жаба пазбягае адкрытых стэпавых прастораў.

Экалогія
--------

Травяная жаба аддае перавагу вільготным лясам і менш — адкрытым прасторам. Найбольшай актыўнасцю травяная жаба вызначаецца ў вячэрні час, хоць дастаткова актыўная і днём. Многае тут залежыць ад вільготнасці і тэмпературы прыземнага слоя паветра: травяныя жабы асабліва любяць «пагуляць» днём пасля цёплага дажджу, калі выпаўзае шмат дажджавых чарвякоў. Пры пахаладанні жабы хаваюцца ва ўкрыцці і сядзяць, высунуўшы галаву. Плошча індывідуальнага або паляўнічага ўчастка травяной жабы ад 450 да 5000 м². У пошуках корму і больш вільготных месцаў многія асобіны іншы раз мігрыруюць на значныя адлегласці.

Корміцца пераважна наземнымі жукамі, двухкрылымі, лічынкамі насякомых, малюскамі. Шмат травяных жаб паядаюць вужы і гадзюкі, за імі палююць птушкі, і звяры.

Травяная жаба належыць да тых земнаводных, якія зімуюць у вадзе. Травяныя жабы першымі з'яўляюцца вясной, перыяд зімоўкі залежыць ад умоў надвор'я і можа рэзка вагацца па гадах.

Праз 2-4 дні пасля выхаду з зімовак пачынаецца спароўванне, прычым не толькі ў вадаёмах размнажэння, але і па дарозе да іх (нават на сушы). Звычайна жаба часцей выбірае для размнажэння зарослыя вадаёмы глыбінёй 10-20 см.

Нераст пачынаецца пры тэмпературы вады ў дзённы час не ніжэй як 9-10 °C. Для травяной жабы характэрны скучаны нераст. Звычайна ў кожным асобным вадаёме ікра адкладваецца ўсімі самкамі ў адно месца.

Літаратура
----------

* Земнаводныя. Паўзуны: Энцыклапедычны даведнік. — Мн. Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1996. ISBN 985-11-0067-6
* *Пікулік М. М.* Навошта нам амфібіі? — Мн.: Навука і тэхніка, 1992. ISBN 5-343-00383-4

Спасылкі
--------

* Артыкул на Slounik.org

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Таксанамія | AmphibiaWeb · ASW · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4158082-5 · LCCN: sh85111314 · LNB: 000312457 |
**Якаб Лемер**, **Якаб Ле-Мер**, **Якаб ле Мер** (нідэрл. Jacob Le Maire; каля 1585 — 1616) — нідэрландскі мараплавец.

Разам з Вілемам Схаўтэнам і братам Даніэлем здзейсніў кругасветнае падарожжа ў 1615—1616 гадах. Экспедыцыю арганізаваў бацька Якаба і Даніэля, купец-авантурыст Ісак ле Мер, а прафінансавалі яе грамадзяне Хорна, якія спрабавалі адрадзіць эканоміку некалі квітнеючага, а ў XVII стагоддзі згаслага горада. Мэтай экспедыцыі на караблях «Эндрахт» (220 тн) і «Хорн» (110 тн) было знаходжанне новага шляху да Астравоў пранасцяў — Малукскіх астравоў — праз Ціхі акіян, у абыход манаполіі Галандскай Ост-Індскай кампаніі, якая кантралявала адзіны вядомы праход праз Магеланаў праліў.

У канцы траўня 1615 года Лемер і Схаўтэн адплылі з Хорна. 7 снежня 1615 года ля берагоў Патагоніі на «Хорне» ўзнік пажар, які цалкам яго знішчыў. 25 снежня 1615 года Лемер і Схаўтэн адкрылі востраў Эстадас, якую яны назвалі Зямлёй Штатаў, палічыўшы яго паўночным ускрайкам Невядомай Паўднёвай зямлі. Праліў паміж астравамі Эстадас і Вогненная Зямля зараз называецца пралівам Ле-Мер. 29 студзеня 1616 года яны падышлі да самага паўднёвага пункта Паўднёвай Амерыкі — мысу Горн (названы ў гонар роднага горада Схаўтэна — Хорн). У красавіку 1616 года Лемер і Схаўтэн адкрылі некалькі астравоў архіпелага Туамоту, у маі — паўночную частку астравоў Тонга, і 25 чэрвеня дасягнулі архіпелага Бісмарка, адкрыўшы астравы Новая Ірландыя і Новы Гановер. 17 верасня 1616 года экспедыцыя прыбыла да Малукскіх астравоў пасля шаснаццаці з паловай месяцаў плавання. Намеснік Галандскай Ост-Індскай кампаніі ў Батавіі арыштаваў маракоў і канфіскаваў «Эндрахт» за парушэнне манапольнага патэнта, але пасля непрацяглага арышту галандцам дазволілі вярнуцца на радзіму. Якаб Лемер памёр на зваротным шляху з Індыі ў Амстэрдам.

Зноскі
------

1. ↑  Jacques le Maire // Biografisch Portaal — 2009. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1868372'></a>
2. ↑  Jacob le Maire // Digital Library for Dutch Literature — 1999. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2451336'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Праскураў (значэнні).
**Васіль Фёдаравіч Праскураў** (25 жніўня 1926, в. Негаціна, Дубровенскі раён, Віцебская вобласць — 22 мая 1987, Ганцавічы, Брэсцкая вобласць) — беларускі пісьменнік, публіцыст. Заслужаны дзеяч культуры Беларусі (1968).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны скончыў Сваташыцкую няпоўную сярэднюю школу. У 1945 прызваны ў Савецкую Армію. Да 1950 служыў карэспандэнтам армейскай газеты «За честь Родины» ў Аўстрыі, Венгрыі і Германіі. У 1950—1958 — старшыня Ганцавіцкага райспажыўсаюза, экстэрнам скончыў Брэсцкую гандлёва-кааператыўную школу. У 1964 завочна скончыў факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта імя У. І. Леніна. У 1958—1962 — працаваў у ляхавіцкай раённай газеце «Будаўнік камунізму», з 1966 — рэдактар газеты «Савецкае Палессе». Член Саюза пісьменнікаў СССР (1987). Узнагароджаны медалямі. Заслужаны дзеяч культуры БССР (1968). Першы літаратурна-крытычны артыкул апублікаваў у 1950. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР імя П. М. Лепяшынскага (1986) за кнігу «Пакланіся зямлі-карміцельцы». У Ганцавічах на доме, дзе ён жыў, і на будынку рэдакцыі, у якой працаваў, у яго гонар устаноўлены мемарыяльныя дошкі. Яго імя носяць цэнтральная раённая бібліятэка і вуліца, на якой жыў пісьменнік.

Да святкавання 90-годдзя з дня нараджэння на сайце УК «Ганцавіцкі раённы краязнаўчы музей» створана віртуальная выстаўка Васіль Праскураў. «На зямлі сярод людзей».

Творы
-----

Аўтар кніг публіцыстыкі «Святая сівізна» (1966), «Трое з-за Лані» (1967), «Людзі-суседзі» (1974), «Пакажы чалавеку дарогу» (1979), «Пакланіся зямлі-карміцельцы» (1982), «Чорны хлеб» (1984).

Літарaтура
----------

* Праскураў Васіль Фёдаравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13). — С. 17—18.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну.
**Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну** — помнік у Магілёве, размешчаны на плошчы Леніна. Устаноўлены ў 1957 г. Прысвечаны заснавальніку савецкай дзяржавы У. І. Леніну. Аўтары помніка — скульптар П. Сабсай і архітэктар В. Волчак.

Апісанне
--------

Помнік перад Домам Саветаў
Агульная вышыня помніка складае 12 м, вышыня скульптуры 4,5 м. П’едэстал абліцаваны гранітам. Бронзавая скульптура вырашана строга і лаканічна. У. І. Ленін паказаны ў спакойнай паставе, галава крыху прыўзнята, позірк скіраваны ўдалячынь. Левая рука характэрным рухам сціскае штрыфель расшпіленага пінжака, у апушчанай правай — кніга. Сродкамі пластыкі імкнуліся адлюстраваць унутраную сілу і веліч правадыра. Помнік звязаны з планіроўкай плошчы і архітэктурай Дома Саветаў.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну.
**Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну** — былы помнік Уладзіміру Леніну ў горадзе Смаргонь Гродзенскай вобласці Беларусі. Быў размешчаны ў цэнтры горада на плошчы Леніна. Скульптура У. І. Леніна ўстаноўлена ў 1972 годзе.

У час падрыхтоўкі да абласнога фестывалю-кірмаша «Дажынкі-2019», улічваючы нездавальняльны стан помніка У. І. Леніну, 18 красавіка 2019 года скульптура была дэмантавана для рэстаўрацыі. Меркавалася, што пасля рэстаўрацыі скульптуру вернуць на месца, але неўзабаве быў знесены і пастамент. Новае месца для скульптуры Леніна пасля яе аднаўлення планавалася вызначыць праз грамадскае абмеркаванне.

Зноскі
------

1. ↑  В Сморгони демонтировали памятник Ленину. Монумент ждет реставрация (+ВИДЕО)
2. ↑  В Сморгони отреставрируют памятник Ленину
3. ↑  З цэнтральнай плошчы Смаргоні канчаткова прыбралі помнік Леніну

Літаратура
----------

* 1384. Помнік Леніну // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Гродзенская вобласць. — 371 с. іл.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бакер.

**Якаб Адрыянзан Бакер** (нідэрл. Jacob Adriaenszoon Backer; 1608, Харлінген — 27 жніўня 1651, Амстэрдам) — галандскі мастак эпохі барока.

Жыццё і творчасць
-----------------

Якаб А. Бакер нарадзіўся ў сям’і пекара. У 1611 годзе ўся яго сям’я пераязджае ў Амстэрдам. У 1627 годзе Якаб адпраўляецца ў Леўвардэн, у навучанне да мастака Ламберта Якабса, які пісаў палотны гістарычнага жанру. У 1633 ён, разам з іншым вучнем Якабса, Гавертам Флінкам, вяртаецца ў Амстэрдам. Знаходзіўся пад уплывам такіх жывапісцаў як Рубенс, Вібранд дэ Гіст і Абрахам Блумарт. У тым жа годзе ён піша па замове амстэрдамскага Дома сірот серыю партрэтаў. Пасля Я. Бакер становіцца аўтарытэтам у галіне партрэтнага жывапісу; працы яго заваявалі вялікую папулярнасць у сталіцы Галандыі. Яго працы таксама былі прызнаны ў Францыі; карціна Паядальнік вустрыц, якая рэалістычна адлюстроўвае «перапоўненага жыццём» едака вустрыц, прадстаўлена ў пастаяннай экспазіцыі музея Мандэ ў авернскім Рыёме.

Акрамя партрэтнага жывапісу, майстар пісаў таксама гістарычныя, а на канчатковым этапе сваёй творчасці — таксама рэлігійныя палотны і карціны на міфалагічную тэматыку. Адной з самых вядомых работ мастака з’яўляецца «Партрэт хлопчыка ў шэрым» (1632).

Зноскі
------

1. ↑  Jacob Adriaensz Backer — 1999.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2451336'></a>
2. ↑  Jacob Adriaensz. Backer<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3362041'></a>
3. ↑  RKDartists Праверана 26 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑  Jacob Adriaensz. Backer // *Benezit Dictionary of Artists* — OUP, 2017. — ISBN 978-0-19-977378-7 — doi:10.1093/BENZ/9780199773787.ARTICLE.B00009653<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q103931008'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists · ECARTICO |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Малы Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10099034 · BNF: 14968427k · BPN: 63698626, 07660605 · GND: 118829505 · ISNI: 0000 0000 6630 1798 · LCCN: nr92039082 · NTA: 143159755 · NUKAT: n2003070411 · PTBNP: 1765791 · SUDOC: 143280465 · VIAF: 66738300 · ULAN: 500031967 |

 |
**Васіль Уладзіміравіч Люцікаў** (нар. 22 чэрвеня 1957, Слуцк Мінскай вобласці) — беларускі ўрач і палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут па спецыяльнасці «лячэбная справа».

Працоўную дзейнасць пачаў вучнем токара на Слуцкім аўтарамонтным заводзе. Працаваў урачом-інтэрнам-хірургам Барысаўскай гарадской бальніцы, урачом-хірургам Жодзінскай гарадской бальніцы, намеснікам галоўнага ўрача па паліклінічнай рабоце Жодзінскага гарадскога тэрытарыяльна-медыцынскага аб’яднання. Быў галоўным урачом санаторыя-прафілакторыя «Дудзінка». Займаў пасаду намесніка начальніка па лячэбна-прафілактычнай рабоце — галоўнага ўрача ўпраўлення спартыўна-аздараўленчай
і лячэбна-прафілактычнай работы рэспубліканскага ўнітарнага вытворчага прадпрыемства «Беларускі аўтамабільны завод».

Выбіраўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва
**Помнік Уладзіміру Высоцкаму** — бронзавы манумент, які быў усталяваны і адкрыты ўлетку 2014 года ў Растове-на-Доне па вуліцы Пушкінскай.

Гісторыя
--------

У 2009 годзе быў арганізаваны і пачаты збор сродкаў на стварэнне помніка Уладзіміру Высоцкаму. Быў праведзены конкурс, у выніку якога скульптары ўявілі некалькі праектаў працы, сярод якіх пераможцам стаў праект Анатоля Скнарына. Зборам сродкаў займалася адмысловая група растоўцаў: кантэйнеры для ахвяраванняў былі ўсталяваны ў многіх месцах горада. Праводзіліся таксама дабрачынныя канцэрты. У выніку былі сабраны 500 тысяч рублёў з патрэбнай сумы ў 2,5 мільёна рублёў. Большую частку патрэбнай сумы на стварэнне манумента вылучыў дабрачынны Фонд вядомага растоўскага прадпрымальніка Івана Ссавідзі.

Адкрыццё мемарыяла адбылося 25 ліпеня 2014 года, у дзень 34-х угодкаў з дня смерці паэта, непадалёк ад Дома кіно на вуліцы Пушкінскай. Вышыня ўсёй кампазіцыі складае 3,4 метра, з іх 2,3 метра — скульптура акцёра. Манумент быў выраблены з бронзы: Высоцкі стаіць на сцэне ў швэдры і ў штанах, у руках — гітара. Справа ад акцёра размешчаны заслона. Згодна іншай інфармацыі, справа таксама знаходзіцца маланка — знак яркага і нядоўгага жыцця паэта.

На адкрыцці помніка Уладзіміру Высоцкаму было каля 200 гараджанаў.

У горадзе, апроч помніка Высоцкаму, дадаткова ўсталяваны мемарыяльныя дошкі ў тых месцах, якія артыст наведваў.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Памятник Владимиру Высоцкому открыли в Ростове-на-Дону
2. 1 2  В Ростове установлен памятник Владимиру Высоцкому Архівавана 12 сакавіка 2017.
3. 1 2  Памятник Владимиру Высоцкому открыли в Ростове-на-Дону//ОТР
**Якапа Кіменці**, таксама **Якапа да Эмполі** (іт. Jacopo Chimenti, 30 красавіка 1551, Фларэнцыя — 30 верасня 1640, там жа) — італьянскі мастак, прадстаўнік так званага контрманьерызму (іт. Contra-Maniera), плыні ў мастацтве Італіі, які запазычыў некаторыя прыёмы маньерызму, але зрабіў рашучае вяртанне да рэалізму і ўраўнаважанасці мастацтва Высокага Адраджэння.

Нарадзіўся ў Фларэнцыі. Дадатак да прозвішча «Эмполі» паходзіць ад горада нараджэння бацькі мастака. Мастацкую адукацыю атрымаў у майстэрні Маза да Сан Фрыяна. На мастацкую манеру паўплывалі творы жывапісцаў Понтарма і Санці дзі Ціта. Працаваў у Фларэнцыі і маленькіх гарадах Тасканы. Наведаў Геную. Маляваў рэлігійныя карціны, партрэты.

Цікавай асаблівасцю творчасці Кіменці было стварэнне нацюрмортаў, якія па ўласцівасцях абсалютна не падобныя з нацюрмортамі славутых майстроў Галандыі таго часу.

Пахаваны ў царкве Сан-Ларэнца ў Фларэнцыі.

Зноскі
------

1. ↑  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Jacopo Chimenti // *Benezit Dictionary of Artists* — OUP, 2017. — ISBN 978-0-19-977378-7 — doi:10.1093/BENZ/9780199773787.ARTICLE.B00037455<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q104021664'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
**Субстрат** (ад лац.: substratumsubstratum — аснова, падсцілка) — у біялогіі месца пражывання і развіцця арганізмаў. Субстраты служаць месцам прымацавання жывёлы, расліны ці іншага арганізма і могуць выконваць ролю пажыўнага асяроддзя.

Субстрат можа ўключаць у сябе як жывыя, так і нежывыя матэрыялы, а таксама жывёл. Арганізм, які жыве на субстраце, можа, у сваю чаргу, быць субстратам для іншага арганізма. Напрыклад, скала з'яўляецца субстратам для водарасці, а водарасць — субстратам для жывёл, якія жывуць на ёй.

Спасылкі
--------

* *Субстрат (біялогія) (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* *Субстрат* — В. Кемеров. Философская энциклопедия. — «Панпринт», 1998 г.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бельцюкоў.
**Віктар Уладзіміравіч Бельцюкоў** (нар. 3 студзеня 1962, с. Ізабільнэ  (укр.) (бел. Алушцінскі раён, Крымская воблсць, УССР) — беларускі архітэктар. Муж архітэктара Ірыны Бельцюковай.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1985 годзе Свярдлоўскі архітэктурны інстытут (выкладчыкі архітэктурных дысцыплін Б. Арлоў , А. М. Лікін, А. Вянгераў). Працаваў у 1985—1987 гадах у Гомельскім філіяле інстытута «Белкалгаспраект»; у 1987—1991 гадах ў Жлобінскай АКМ інстытута «Гомельграмадзянпраект»; у 1991—1993 гадах КП «Інстытут Гомельсельбудпраект»; у 1993—2001 гадах ААТ «Інстытут Гомельпраект»; з 2001 года ў ТККП «Інстытут Гомельграмадзянпраект».

Член Беларускага саюза архітэктараў з 2000 года.

Творчасць
---------

Асноўныя творчыя працы: праекты забудовы мікрараёнаў № 20 (1989), № 3 (1990), № 18 у г. Жлобіне (1991); квартал сядзібнай забудовы ў раёне вул. Паўночнай у г. Калінкавічы (1994, у сааўтарстве); жылы квартал у п. Навагорск Хімкінскага раёна Маскоўскай вобласці (1997, у сааўтарстве); жылы квартал «Рамонок» — карэктоўка праекта забудовы мікрараёна № 18 у г. Жлобіне (2000, у сааўтарстве).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Дыпломам I ступені Рэспубліканскага агляду-конкурсу на лепшы архітэктурны твор года «Брэст-99» у намінацыі «Горадабудаўніцтва» за «Забудову пасёлка Навагорск Хімкінскага р-на Маскоўскай вобл.». Лаўрэат прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «За духоўнае адраджэнне» (2020, у складзе аўтарскага калектыва) — за стварэнне мемарыяльнага комплексу на месцы спаленай в. Ала ў Светлагорскім раёне Гомельскай вобласці.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 29 снежня 2020 года № 498 «Аб прысуджэнні прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь»

Літаратура
----------

* Бельтюков Виктор Владимирович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Русак.

**Віктар Уладзіміравіч Русак** (4 мая 1955, Мінск, БССР) — беларускі ваенны і палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання. Палкоўнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 4 мая 1955 года ў г. Мінску.

Скончыў факультэт радыёфізікі і фізічнай электронікі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта; Вышэйшыя курсы КДБ СССР у г. Мінску і г. Ташкенце.

Праходзіў службу ў аператыўных падраздзяленнях Цэнтральнага апарату КДБ БССР на пасадах начальніка Асіповіцкага раённага аддзялення, Бабруйскага гарадскога аддзела ўпраўлення КДБ па Магілёўскай вобласці, начальніка аддзела, намесніка начальніка, начальніка галоўнага ўпраўлення эканамічнай бяспекі КДБ Рэспублікі Беларусь.

У 1998 годзе працаваў начальнікам 1-га аддзела ўпраўлення эканамічнай бяспекі, па барацьбе з карупцыяй і арганізаванай злачыннасцю Камітэта дзяржаўнай бяспекі.

У 2012—2016 гадах — дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Узнагароды
----------

* Заслужаны супрацоўнік органаў дзяржбяспекі Рэспублікі Беларусь,
* медаль «За бездакорную службу» III ступені,
* медаль «За бездакорную службу» II ступені (1998),
* медаль «За бездакорную службу» I ступені,
* знак «Ганаровы супрацоўнік КДБ Рэспублікі Беларусь»,
* юбілейныя медалі,
* ведамасныя ўзнагароды.

Санкцыі ЕС
----------

Пасля прэзідэнцкіх выбараў 2010 года, 2 лютага 2011 года быў унесены ў спіс беларускіх чыноўнікаў, якім забаронены ўезд на тэрыторыю ЕС. Рашэннем Еўрапейскага савета ад 15 кастрычніка 2012 года Русак як начальнік упраўлення эканамічнай бяспекі КДБ быў прызначаны адказным за пераслед КДБ грамадзянскай супольнасці і дэмакратычнай апазіцыі.

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае трох дзяцей.

Зноскі
------

1. 1 2  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 11 лютага 1998 года № 70 «Аб узнагароджанні групы ваеннаслужачых і асоб начальніцкага складу органаў унутраных спраў медалём „За бездакорную службу" I, II, III ступені»
2. ↑  Поўны спіс 208 беларускіх чыноўнікаў, якім забаронены ўезд у ЕС  (бел.).  Наша Ніва (11 кастрычніка 2011). Архівавана з першакрыніцы 22 кастрычніка 2017.
3. ↑  .Council Decision 2012/642/CFSP of 15 October 2012 concerning restrictive measures against Belarus, EUR-Lex  (англ.) (бел. 2012

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)
Сучасная мужчынская справавая кашуля
**Кашуля** — вопратка з лёгкай тканіны, якая пакрывае верхнюю частку цела і ўжываецца як частка бялізны ці як верхняя вопратка.

Гісторыя
--------

Кашуля ў сучасным выглядзе з’явілася ў канцы эпохі антычнасці. Яе «папярэднікамі» былі старажытнагрэчаскі хітон і рымская туніка. Як самая ніжняя (да з’яўлення сподняй бялізны) адзенне, непасрэдна прылеглая да цела чалавека, яна ва ўсіх народаў мела не толькі чыста практычнае, але і сімвалічнае значэнне. Чыстая (белая) кашуля асацыявалася з чыстай душой: чалавек, які прымаў хрост, апранаў асаблівую «хрысцільную (хрэсбіную)» кашулю. Адсюль жа, верагодна, пайшоў звычай апранаць чыстую кашулю перад боем. У той жа час пакаянцы-грэшнікі і асуджаныя злачынцы таксама павінны былі паўставаць перад публіках ў адных кашулях. Гатоўнасць аддаць іншаму «апошнюю кашулю» лічылася вершынёй дабрыні і бескарыслівасці.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
**Суб'ектыўны ідэалізм** — група напрамкаў у філасофіі, прадстаўнікі якіх адмаўляюць існаванне незалежнай ад волі і свядомасці суб'екта рэальнасці. Філосафы гэтых напрамкаў альбо лічаць, што свет, у якім жыве і дзейнічае суб'ект, ёсць сукупнасць адчуванняў, перажыванняў, настрояў, дзеянняў гэтага суб'екта, альбо, як мінімум, мяркуюць, што гэтая сукупнасць з'яўляецца неад'емнай часткай свету. Радыкальнай формай суб'ектыўнага ідэалізму з'яўляецца саліпсізм, у якім рэальным прызнаецца толькі думаючы суб'ект, а ўсё астатняе аб'яўляецца існуючых толькі ў яго свядомасці.

Родапачынальнікам суб'ектыўнага ідэалізму ў заходняй філасофіі з'яўляецца Джордж Берклі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779335328 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жаўняк.
**Віктар Сяргеевіч Жаўняк** (3 жніўня 1938, в. Руднае, Хойніцкі раён, Гомельская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1963 годзе. Працаваў у Белдзяржпраекце, з 1973 года — галоўны архітэктар праектаў у БелНДІПгорадабудаўніцтва.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1968 г. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): генпланы Бабруйска (1964), Смалявічаў (1965), Быхава (1967), Жодзіна, Смаргоні (1968), Браслава (1972), Віцебска (1973), Стоўбцаў (1978), Оршы (1979), Салігорска (1988), ПДП жылых раёнаў у Бабруйску (1964), Жодзіне (1965), Мазыры (1968), Гомелі (1969), Мінску (1970), Магілёве (1971), Браславе (1974), Барысаве (1975), Віцебску (1980), Оршы (1982), ПРП Віцебскага раёна (1985).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Жевняк Виктор Сергеевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Трохкаляровы ара** (*Ara tricolor*) — вымерлая птушка сямейства папугаевых.

Знешні выгляд
-------------

Даўжыня цела 45-50 см, крыла — 26-28 см. Быў ярка-чырвонага колеру, верх галавы жаўтлява-чырвоны, патыліца жоўтая.

Распаўсюджанне
--------------

Жыў на Кубе і востраве Хувентуд.

Прычыны знікнення
-----------------

Да 1800 г. гэты папугай быў даволі шырока распаўсюджаны. Аднак хуткае засяленне вострава, знішчэнне лясоў, якія замяняліся зернавымі, бананавымі і іншымі плантацыямі, а таксама пераслед дзеля яркага апярэння і мяса, прывяло да знікнення віду. Да 1849 заставалася ўсяго 19 асобін, якія жылі у аддаленых раёнах. Папуляцыі не ўдалося аднавіцца. Апошні папугай быў забіты прыблізна ў 1864 годзе ў ваколіцах балота Сьенага-дэ-Сапата. Па непацверджаных дадзеных гэтыя птушкі жылі да 1885 года.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Трохкаляровы ара** ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.1. Мн. 1996, С.442
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кардон.

**«Кардон»** — беларускі рок-гурт з Падляшша (Польшча). 

Пераможца на фэсце «Бардаўская восень-1995». На фестывалі «Басовішча-1996» прэзентаваў свой адзіны альбом «Радыяцыя». Аўтарам большасці песень быў Крыштаф Сяскевіч. Анатоль Мяльгуй характыразаваў музыку гурту як рытмічную, рок-н-рольную, па-панкаўску схематычную. Гурт быў вядомы песняй «Радыяцыя», якая стала гімнам беларускай моладзі Падляшша ў другую палову 1990-х.

Гурт спыніў існаванне ў 1999 годзе.

Дыскаграфія
-----------

* «Радыяцыя» (1998)

### Удзел у зборніках

* «Сэрца Эўропы in rock» (2001), трэк «Айчына»

Зноскі
------

1. ↑  Мартыненка В. Мяльгуй А. 222 альбомы беларускага року і ня толькі... — Мн.: БМАgroup, 2005. С. 353-355.
2. ↑  Антыядзерны тузін Архівавана 11 снежня 2017. / UDF.by

Спасылкі
--------

* Старонка гурта на Last.fm

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Last.fm |
**C/2019 Y4 (ATLAS)**  — доўгатэрміновая камета, адкрытая ў снежні 2019 года, якая магла стаць бачнай няўзброеным вокам паблізу перыгелія ў маі 2020, калі б яна не разбурылася ў сярэдзіне красавіка.

Камета была адкрыта пры дапамозе аўтаматычнай сістэмы выяўлення калязямных аб’ектаў ATLAS (скарач. ад англ.: Asteroid Terrestrial-Impact Last Alert System) на Гаваях (ЗША). Арбіта яе моцна выцягнута, у перыгеліі камета павінна была апынуцца на адлегласці 0,25 а.а ад Сонца і стаць, магчыма, адным з самых яркіх аб’ектаў на небасхіле. Аднак з пачатку 2020 года бляск каметы памяншаецца, а 11 красавіка было заўважана, што яна распадаецца на фрагменты.

Зноскі
------

1. ↑  astronomerstelegram.org
2. ↑  astronomerstelegram.org

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | C/2019 Y4 (ATLAS) на Вікісховішчы |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Млоснасць (значэнні).

**Млоснасць** — цяжкае адчуванне ў падуздушнай вобласці і глотцы, якое нярэдка папярэднічае рвоце. Узнікае пры дыетычных памылках, атручваннях, захворваннях органаў брушной поласці, цэнтральнай нервовай сістэмы, пры цяжарнасці, укалыхванні і да т.п. Пры некаторых захворваннях, якія суправаджаюцца стратай вагі (рак, СНІД), млоснасць можа быць пастаяннай і, такім чынам, пагражаць жыцці хворага.

Вобласць медыцыны, якая вывучае млоснасць і рвоту называецца эметалогія.

Апісанне сімптому
-----------------

Пры млоснасці тонус страўніка зніжаны, перыстальтыка або адсутнічае, або моцна запаволена. У той жа час тонус дванаццаціперснай кішкі і праксімальных аддзелаў худой кішкі павялічваецца, адбываюцца дуадэнагастральныя рэфлюксы.

Пры пазывах на рвоту падчас удыху пры закрытым роце адзначаецца сутаргавае скарачэнне дыхальных мышцаў і дыяфрагмы, а падчас выдыху — пярэдняй брушной сценкі. Пры гэтым тонус антральнага аддзела страўніка павялічваецца, а цела і кардыяльнага аддзела — памяншаецца.

Этыялогія
---------

Прычыны, які могуць прывесці да развіцця данага сімптому разнастайныя, да найбольш распаўсюджаных адносяцца захворванні страўнікава-кішачнага тракта, атручванні, розныя інтаксікацыі, марская хвароба.

Ранішняя млоснасць можа быць адной з першых прыкмет цяжарнасці. Развіццё млоснасці падчас цяжарнасці з'яўляецца адным з сімптомаў ранняга гестозу — таксікозу цяжарных. Звычайна млоснасць праходзіць да канца першага трыместра цяжарнасці.

Лячэнне
-------

Лячэнне захворвання праводзіцца як патагенетычнае, калі ліквідуецца прычына млоснасці, так і сімптаматычнае, калі ліквідуецца толькі сам сімптом.

Для сімптаматычнай тэрапіі ўжываюцца:

* Бензадыіязепіны (дыязепам, ларазепам)
* Фенатыязіны
* Блакатары М-халінарэцэптараў
* Селектыўныя антаганісты 5-гідраксітрыптамінавых (сератанінавых) рэцэптараў
* Блакатары Н1-рэцэптараў
* Пракінэтыкі (метаклапрамід)
* Дамперыдон

Прыкладам патагенетычнай тэрапіі з'яўляецца лячэнне млоснасці, выкліканай атручваннем, пры гэтым рэкамендуюць прыём унутр адсарбавальных рэчываў: актываваны вугаль.

Зноскі
------

1. ↑  *Яковенко Э. П. и др.* Рвота и тошнота: патогенез, этиология, диагностика, лечение // *Фарматека*. — 2005. — № 1.

Літаратура
----------

* *Полушкина Н. Н.* Диагностический справочник гастроэнтеролога. М.: — АСТ, 2007, ISBN 978-5-17-039782-2, c. 226—233.

Спасылкі
--------

* *Яковенко Э. П. и др.* Рвота и тошнота: патогенез, этиология, диагностика, лечение // *Фарматека*. — 2005. — № 1.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12493982c · GND: 4061361-6 · LCCN: sh85090324 · LNB: 000308880 · Microsoft: 2780580376, 2910330475 |
Кардон з сотавым напаўненнем
**Кардон** (фр.: carton ад італ.: cartone) — від плотнай паперы. Ліставы матэрыял, пераважна расліннага паходжання, маса якога складае больш за 200 грамаў на квадратны метр.

Кардон вырабляюць на кардонных машынах з выкарыстаннем кудзелістых матэрыялаў: бурай драўнянай масы, паўцэлюлозы, сульфатнай цэлюлозы, макулатуры і інш.

Кардон з макулатуры даволі трывалы, але яго паверхня не вельмі гладкая. Кардон з анучнай масы лепш макулатуры: ён больш гладкі і трывалы.

Па прызначэнні кардон падзяляецца на ўпаковачны, паліграфічны, будаўнічы, тэхнічны, шматслаёвы і інш.

Кардон бывае аднаслаёвым і шматслаёвым. Унутраныя пласты шматпластовага кардона звычайна адліваюць з таннейшых кампазіцый, вонкавыя пласты — з больш трывалага і дарагога валакна.

Асноўнымі характарыстыкамі кардона з’яўляюцца: грамаж (маса 1 м2), таўшчыня, вільготнасць. Да ліку спецыяльных тэхнічных паказчыкаў адносяцца: здольнасць абсарбаваць, электраізаляцыйныя ўласцівасці, дэфармацыя пры ўвільгатненні і высушванні і інш.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кардон (матэрыял)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4131382-3 · LCCN: sh85097653 · Microsoft: 187767449 · NKC: ph122237 |
Камета C/2022 E3 (ZTF) 27 студзеня 2023 года.
**C/2022 E3 (ZTF)** — доўгаперыядычная камета з воблака Оарта, набліжаецца да Сонца раз у 50 тыс. гадоў.

Была адкрыта з дапамогай агляду неба Zwicky Transient Facility  (англ.) (бел. 2 сакавіка 2022 года. Яна знаходзілася паміж арбітамі Юпітэра і Марса на адлегласці каля 640 млн км ад Зямлі. Гэтая вобласць вядомая як пояс астэроідаў, і спачатку даследнікі прынялі яе за астэроід. Але наступныя назіранні адкрылі шчыльную кому, характэрную для камет. Мае ярка-зялёнае свячэнне вакол яе ядра, якое звязана з уздзеяннем сонечнага святла на яе малекулы.

Перыгелія яна дасягнула 12 студзеня 2023 года, а перыгея (найбліжэйшага пункта ад Зямлі) — 2 лютага. У гэты момант C/2022 E3 (ZTF) знаходзіцца ад Зямлі за 40 млн км (больш як у тры разы бліжэй, чым Сонца), бачная няўзброеным вокам.

Зноскі
------

1. ↑  *Bolin, B.*. MPEC 2022-F13 : COMET C/2022 E3 (ZTF) **(нявызн.)**. *Minor Planet Electronic Circular*.  Minor Planet Center (21 сакавіка 2022). Праверана 24 жніўня 2022.
2. ↑  *Georgiou, Aristos*. What makes the green comet green? (англ.). *Newsweek* (10 студзеня 2023). Праверана 25 студзеня 2023.
**Крава́нь** або **Кардамонавы горы** — горны масіў на захадзе Камбоджы і паўднёвым усходзе Тайланда, якія працягнуліся з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход прыблізна на 350 км уздоўж узбярэжжа Сіямскага заліва. На паўднёвым усходзе прымыкае іншы горны масіў Дамрэй. На ўсход знаходзіцца Камбаджыйская раўніна.

Вышэйшы пункт — гара Пном-Араль (1813 м), якая з’яўляецца і вышэйшым пунктам Камбоджы.

На заходніх схілах выпадае 3800—5000 мм ападкаў у год, на ўсходніх — 1000—1500 мм.

Кардамонавы горы складзеныя крышталічнымі пародамі і пясчанікамі, дрэнна вывучаныя, пакрытыя ў асноўным цяжкапраходнымі трапічнымі дажджавымі лясамі. Ёсць радовішчы каштоўных камянёў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 65. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
**Выканаўчы аддзел Літвы** — цэнтр па кіраўніцтве паўстаннем 1863—1864 гадоў у Літве і на Беларусі. Створаны ў Вільні 14(26).6.1863 паводле дэкрэта варшаўскага Нацыянальнага ўрада ад 18.4.(10.5).1863 на базе Аддзела кіраўніцтва правінцыямі Літвы.

Старшынёй быў спачатку прадстаўнік «белых» Якуб Гейштар, уваходзілі ў аддзел і «чырвоныя» — Кастусь Каліноўскі, Уладзіслаў Малахоўскі, Зыгмунт Чаховіч. Фармальна залежаў ад варшаўскага паўстанцкага ўрада. Аднак «чырвоныя» неўзабаве ўзялі рэвалюцыйную ўладу ў свае рукі і вырашылі найважнейшыя пытанні паўстання незалежна ад Варшавы.

Пасля арышту Гейштара, галоўным кіраўніком паўстання стаў Кастусь Каліноўскі. Як сцвярджаў Юзаф Каліноўскі назва Выканаўчага аддзела Літвы, *«хаця ўтрымалася, не адпавядала першапачатковай праграме і была анахранізмам»*.

Аддзел імкнуўся ўмацаваць рэвалюцыйную арганізацыю, наладзіць сувязі з расійскімі рэвалюцыянерамі, далучыць да паўстання шырокія народныя масы. Спыніў сваё існаванне пасля задушэння паўстання.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
**Выклічнікі** англійскай мовы (English interjections) — гэта часціны мовы, якія выражаюць розныя пачуцці.

Сярод гамы пачуццяў, якія могуць перадавацца выклічнікамі англійскай мовы, ёсць радасць і захапленне (wow!/ого!), злосць і незадавальненне (tut!/ат!, ай!), збянтэжанасць (yikes!, oops!/вой!) і здзіўленне (oh!/вой!). Асаблівую цяжкасць для тых, хто вывучае англійскую мову як замежную, могуць уяўляць выклічнікі oi, які адпавядае беларускаму «гэй!», а не «вой!» і there, які можа быць рознымі часцінамі мовы ў розных кантэкстах, а як выклічнік выкарыстоўваецца пры суцяшэнні тых, хто плача, і перадаецца па-беларуску «ну-ну, хопіць». Калі выклічнік выкарыстоўваецца як лаянка (напр. gosh! «чорт!»), ён можа перадаваць і адмоўныя пачуцці. Выклічнік yahoo (давай!, разам!) стаў назвай інтэрнэт-партала. Выклічнікі ў сказе аддзяляюцца коскамі і іншымі знакамі прыпынку.

Трэба адрозніваць выклічнікі ад слоў, якімі перадаюць імітацыю гукаў жывёл (напр. іржанне коней «neigh»), гукаў якія робяць прадметы, з’явы прыроды (напр. грукат выбуху ці стрэлу «bang»).

Спасылкі
--------

* Спіс выклічнікаў англійскай мовы
* Выклічнікі англійскай мовы Архівавана 14 сакавіка 2021.

| ⛭Граматыка англійскай мовы |
| --- |
| 
* Амерыканскі варыянт англійскай мовы
* Артыклі
* Выклічнікі
* Даданы сказ часу і ўмовы
* Дзеясловы
* Займеннікі
* Злучнікі
* Назоўнікі
* Неасабовыя формы дзеясловаў
* Прыметнікі
* Прыназоўнікі
* Прыслоўі
* Сістэма форм выражэння часу
* Тыпы пытанняў
* Ускосная мова

 |
**Выканаўчы аддзел для Валыні, Падолля і Украіны** (польск.: Wydział Wykonawczy Rządu Narodowego dla Wołynia, Podola i Ukrainy), па-іншаму **Выканаўчы аддзел Русі** (польск.: Wydział Wykonawczy w Prowincjach Rusi) — рэгіянальны орган улады паўстанцаў у перыяд паўстання 1863—1864 гадоў, быў створаны 21 чэрвеня 1863 згодна з дэкрэтам Часовага Нацыянальнага Урада ад 22 мая 1863 «Аб стварэнні Выканаўчага аддзела Русі». Рэзідэнцыя — г. Жытомір.

Як орган улады паўстанцаў усталяваў сваю ўладу над адпаведнымі губернскімі праўленнямі, быў падзелены на секцыі. Кіраўніцтва аддзелу адпаведна прызначала кіраўнікоў паветаў, гарадоў і мястэчак. Пасля прызначэння 10 ліпеня 1863 галоўнакамандуючым войск Русі генерала Эдмунда Ружыцкага кампэтэнцыя выканаўчага аддзела была абмежавана функцыямі грамадзянскай адміністрацыі.

Склад аддзела
-------------

* Антоній Хамец (камісар Часовага Нацыянальнага ўрада)
* Эдмунд Ружыцкі (камандуючы Узброенымі сіламі Русі)
* Браніслаў Жукоўскі (ваенны камендант Жытоміра)
* Тэафіл Чапскі
* Косацкі (скарбнік)

Гл. таксама
-----------

* Выканаўчы аддзел Літвы

Літаратура
----------

* Franciszka Ramotowska, Tajemne państwo polskie, t. II, Warszawa 2000
* Andrzej Biernat, Ireneusz Ihnatowicz, Vademecum do badań nad historią XIX i XX wieku, Warszawa 2003
**Bullfrog Productions** (больш вядомая назва Bullfrog — жаба-бык) — англійская студыя, якая займалася распрацоўкай камп’ютарных гульняў. Была заснавана ў 1987 Пітэрам Малін і Ле Эдгарам. Кампанія стала вядомая пасля выхаду ў 1989 годзе гульні *Populous*.

*Electronic Arts*  купіла студыю ў студзені 1995 года. Пітэр Малін, які займаў пасаду віцэ-прэзідэнта і кансультанта Electronic Arts да 1994, пасля набыцця большасці актываў студыі канчаткова пакінуў Bullfrog, каб заснаваць у 1997 новую кампанію Lionhead Studios.

Апошнія гульні пад лагатыпам Bullfrog былі выпушчаныя ў 2001. А ў 2004 годзе студыя была аб’яднаная з EA UK.

Гульні
------

* *Fusion* (1988)
* *Populous* (1989)
	+ *Populous II* (1991)
	+ *Populous 3: The Beginning* (1998)
* *Flood* (1990)
* *Powermonger* (1990)
* *Syndicate* (1993)
	+ *Syndicate Wars* (1996)
* *Magic Carpet* (1994)
	+ *Magic Carpet 2* (1995)
* *Theme Park* (1994)
* *Theme Hospital* (1995)
* *Hi-Octane* (1995)
* *Genewars* (1996)
* *Dungeon Keeper* (1997)
	+ *Dungeon Keeper: The Deeper Dungeons* (1997)
	+ *Dungeon Keeper 2* (1999)
* *Sim Theme Park* (1999)
* *SimCoaster* (2001)
* *Aquarium* (2001)

Спасылкі
--------

* Гісторыя Bullfrog Production на GameSpy
**«Breakout»** — аркадная гульня[en], падобная да «Pong», створаная фірмай «Atari» ў 1976 годзе. У 1978 годзе[en] рушыў услед працяг «Super Breakout». З’яўляецца найбольш вядомым прадстаўніком гульняў жанру «Арканоід[en]».

Верхняя траціна гульнявога экрана занятая шэрагамі брускоў. Па экране, адскокваючы ад верхняй і бакавых меж экрана, рухаецца мяч. Трапляючы ў брусок, мяч адскоквае, а брусок знікае. Гулец губляе адно жыццё, калі мяч удараецца ў ніжнюю частку экрана; каб прадухіліць гэта, у гульца ёсць рухомая ракетка, з дапамогай якой мяч можна адкінуць назад у верхнюю частку экрана.

Аркадны аўтамат быў абсталяваны чорна-белым маніторам, аднак брускі выглядалі каляровымі, бо на верхняй частцы манітора былі размешчаны афарбаваныя кавалачкі празрыстай матэрыі.

Зноскі
------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · Gaming-History · Giant Bomb · KLOV · MobyGames |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 167064222 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Духаўская царква.
**Царква ў гонар Святога духа** — праваслаўны храм у в. Падлессе Ляхавіцкага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана на паўночнай ускраіне вёскі ў 2-й палове XVIII ст. з дрэва на месцы храма 1637 года, узведзенага па фундацыі мсціслаўскага ваяводы Георгія Сапегі[*крыніца?*].

Архітэктура
-----------

Апсідная частка царквы
Званіца
Царква — прыклад традыцыйнай драўлянай культавай пабудовы, у архітэктуры якой выкарыстаны элементы класіцызму.

Будынак складаецца з прамавугольнага ў плане асноўнага аб'ёму і выцягнутай пяціграннай апсіды, да якой з падоўжных бакоў прыбудаваны невялікія рызніцы. Усе аб'ёмы аб'яднаны двухсхільным гонтавым дахам. Галоўны заходні фасад вырашаны ў выглядзе шасцікалоннага порціка, завершанага трапецападобным франтонам. Порцік і апсіда завершаны гранёнымі фігурнымі вежачкамі. Сцены верцікальная ашаляваны дошкамі з нашчыльнікамі, умацаваны брусамі і прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Дзвярны праём на галоўным фасадзе мае паўцыркульнае завяршэнне.

Інтэр'ер
--------

Інтэр'ер зальны, перакрыцце бэлечнае з падшыўной столлю. Над уваходам размешчаны хоры, упрыгожаныя балюстрадай.

У царкве — абразы 17-19 стст. Асабліва шануецца і лічыцца цудадзейным абраз «Маці Божая Падлеская» (17 ст.).

Званіца
-------

Перад храмам пастаўлена мураваная 2-ярусная 4-гранная званіца, завершаная шатром з макаўкай. Архітэктура вырашана ў стылі позняга класіцызму. Грані дэкарыраваны гарызантальнай расшыўкай тынкоўкі, вуглавымі руставанымі лапаткамі, круглымі разеткамі.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Брэсцкая вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн. 1984, стар. 261.
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свята-Духаўская царква (Падлессе) на Вікісховішчы |

* Свята-Духаўская царква (Падлессе) на сайце Radzima.org
* Свята-Духаўская царква (Падлессе) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Духаўская царква (Падлессе) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Крыжаўзвіжанская царква.
**Свята-Крыжаўзвіжанская царква** — царква ў гонар Раства Найсвяцейшай Багародзіцы ў в. Ахова, Пінскага раёна Брэсцкай вобласці. Размешчана на могілках.

Гісторыя
--------

Царква пабудавана ў 1758 г. з дрэва як уніяцкая. У 1786 годзе пасля пажару перабудавана ў касцёл. У 1864 г. касцёл перабудаваны ў праваслаўны храм. У 1924 г. храм перайшоў да католікаў, а пасля вайны вярнуўся да праваслаўных.

Архітэктура
-----------

Інтэр'ер (да 1939)
Царква з боку апсіды
Вырашана ў традыцыях народнага дойлідства з рысамі стылю барока. Складаецца з працяглага прамавугольнага зруба, да якога далучаны 5-гранны апсідны прыруб з бакавымі рызніцамі, накрытыя агульным дахам. Над галоўным фасадам узвышаецца барабан, завершаны цыбулепадобным купалам. Ашаляваныя сцены расчлянёны аконнымі праёмамі ў ліштвах, з пілястрамі ў прасценках і апярэзаны прафіляваным карнізам з аркатурным фрызам. У інтэр'еры разны алтар 18 ст.

Літаратура
----------

Праваслаўныя храмы Беларусі / А.М. Кулагін, З.Э. Герасімовіч, У.П. Свентахоўскі. - Мн. БелЭн, 2007.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Ахова)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Ахова) на сайце Radzima.org
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Ахова) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Храм Раства Найсвяцейшай Багародзіцы Архівавана 15 студзеня 2016.
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Ахова) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква.
**Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква** — праваслаўны храм у аграгарадку Драчкава Смалявіцкага раёна Мінскай вобласці Беларусі.

Гісторыя
--------

У цэнтра аграгарадка, на могілках. Пабудавана ў 1875 годзе з дрэва, у 1989 годзе пашырана і абкладзена цэглай.

Архітэктура
-----------

Помнік народнага дойлідства. Кубападобны зруб малітоўнай залы аб’яднаны з больш нізкімі трохсценнымі прырубамі прытвора і апсіды. Асноўны аб’ём накрыты чатырохсхільным гонтавым дахам, завершаным васьмерыком з пакатым гранёным пакрыццём. Над двухсхільным дахам прытвора надбудавана чатырохгранная вежачка-званіца з крыжам над чатырохсхільным дашкам. Прамавугольны ўваходны праём накрыты кансольнай двухсхільнай навіссю. Неашаляваныя сцены, складзеныя з магутных брусоў, прарэзаны невялікімі прамавугольнымі аконнымі праёмамі.

Інтэр’ер
--------

Унутры малітоўная зала перакрыта плоскай столлю. Апсіда вылучана драўляным іканастасам.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква (Драчкава)
* Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква (Драчкава) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* [ Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква (Драчкава)] на сайце Radzima.org
* [ Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква (Драчкава)] на сайце Глобус Беларусі (руск.)