recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кіпель.
**Яўхім Яўсеевіч Кіпель** (25 снежня 1895, Байлюкі, Бабруйскі павет, Мінская губерня (цяпер Глускі раён Магілёўскай вобласці) — 27 ліпеня 1969, ЗША. Крыптанімы: *К-ль*; *Я.К-ль*) — беларускі грамадскі і палітычны дзеяч, педагог, публіцыст.

Біяграфія
---------

Яўхім Кіпель у 1921 годзе
З 1915 года — удзельнік 1-й сусветнай вайны, скончыў 2-ю Кіеўскую ваенную школу прапаршчыкаў. З 1918 года — у Чырвонай Арміі. З 1921 года — у Мінску, член Навукова-тэрміналагічнай камісіі пры Наркамасвеце БССР. Вучыўся ў БДУ (скончыў у 1926), у 1922—1927 гадах выкладаў беларускую мову і прыродазнаўства ў школах Мінска. З 1926 года — сакратар аддзела прыроды і народнай гаспадаркі Інбелкульта, адначасова лектар на педкурсах у Мінску. Са студзеня 1928 года — аспірант БДУ, у кастрычніку 1929 года выключаны па ідэалагічных матывах. З сакавіка 1930 года — выкладчык Мінскіх педкурсаў пры педтэхнікуме.

Арыштаваны ДПУ БССР 28 чэрвеня 1930 года па справе «Саюза вызвалення Беларусі»; паводле пастановы Калегіі АДПУ СССР ад 10 сакавіка 1931 года высланы ў Налінск Вяцкай вобласці на 5 гадоў. Паўторна арыштаваны ў Арле ў снежні 1935 года, асуджаны на 5 гадоў лагераў. Вызвалены ў снежні 1940 года. Пасля вызвалення настаўнічаў у Саратаве. У пачатку 1942 года мабілізаваны ў Чырвоную Армію. З чэрвеня 1942 года ў Мінску. Супрацоўнічаў з нямецкімі акупацыйнымі ўладамі. Працаваў у Інспекцыі беларускіх школ, Беларускай народнай самапомачы. Рэдагаваў газету «Голас вёскі». З 1944 года — кіраўнік навуковага аддзела БЦР. На 2-м Усебеларускім кангрэсе абраны яго старшынёй.

З сярэдзіны 1944 года — у Германіі. Падрыхтаваў да друку кнігу ўспамінаў пра савецкія лагеры «З іхняга раю».

З 1950 года — у ЗША, з 1951 года ўваходзіў у Беларускі кангрэсавы камітэт Амерыкі, стварыў Аб’яднанне беларускіх вязняў савецкіх лагераў. Публікаваўся ў беларускай эмігранцкай прэсе. Успаміны Яўхіма Кіпеля захоўваюцца ў архіве Беларускага інстытута навукі і мастацтва (БІНіМ) у Нью-Ёрку. Рэабілітаваны 10 чэрвеня 1988 года.

Творы
-----

* Шляхі да паляпшэння чалавечага роду // Полымя. 1927, № 2;
* Як нас вучылі // Запісы БІНІМ. 1977. Т. 15;
* Эпізоды. Нью Ёрк, 1998.

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

Літаратура
----------

* Ляхоўскі У. Пра Яўхіма Кіпеля // Спадчына. 1995, № 3;
* Возвращенные имена; ЭГБ, т. 4.
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Яўхім Яўсеевіч Кіпель

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| ISNI: 0000 0001 1789 8900 · LCCN: n99046078 · NKC: js2015891138 · NUKAT: n00099127 · SUDOC: 177628324 · VIAF: 167141849 |

 |
Класічныя кеды Converse All-Star
**Кеды** — спартыўны абутак. Створаныя спачатку толькі для заняткаў спортам, неўзабаве яны сталі паўсядзённым абуткам для многіх людзей. Слова «кеды» паходзіць ад амерыканскай абутковай фірмы "Keds", заснаванай у 1916 годзе.

У спорце
--------

Ні ў якім разе не варта блытаць кеды з красоўкамі. Дзякуючы сваёй удалай форме і матэрыялу, кеды выкарыстоўваюцца людзьмі, якія займаюцца прафесійным спортам. Звычайна пры вырабе гэтай абутку выкарыстоўваюцца эластычныя матэрыялы; падэшва робіцца з вулканізаванай гумы.

Знакамітыя маркі
----------------

* Converse

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С.642
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бекцінееў.
**Шаміль Іршатавіч Бекцінееў** (31 жніўня 1947, Патсдам) — беларускі гісторык, археолаг, нумізмат. Кандыдат гістарычных навук (1990).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і служачых. Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна (1977). У 1989 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю *«Торговые связи городов и денежное обращение на территории Белорусского Подвинья в X—XV вв. (по археологическим, нумизматическим и письменным данным)»* (Навуковы кіраўнік — Г. В. Штыхаў).

У 1970—1980 гадах працаваў мастаком-рэстаўратарам. У 1980—1989 гадах — малодшы навуковы супрацоўнік, у 1989—1994 — навуковы супрацоўнік аддзела спецыяльных гістарычных дысцыплін, з 1994 года — старшы навуковы супрацоўнік аддзела гісторыі Беларусі сярэдніх вякоў і пачатку Новага часу Інстытута гісторыі НАН Беларусі.

Навуковыя інтарэсы
------------------

Нумізматыка, гісторыя грашовага абарачэння і метралогію на тэрыторыі сучаснай Беларусі з X ст. да Люблінскай уніі (1569), гісторыя напалеонаўскіх войнаў (1796—1815), палкавыя гісторыі фарміраванняў расійскай арміі з беларускімі найменнямі з 1772 да 1 сакавіка 1918 года, гісторыю татараў і казацтва Расійскай імперыі.

Прапанаваў гіпотэзу паходжання грашовай сістэмы ВКЛ канца XIV — сярэдзіны XV ст. з рэгіянальнай грашова-вагавай сістэмы Полацка-Віцебскага Падзвіння 2-й паловы XIII — канца XIV ст. Складальнік каталогу гірак-разнаваг, знойдзеных на тэрыторыі сучаснай Беларусі, паказаў іх ролю ў вывучэнні грашовага абарачэння. Даследуе перыяд абарачэння пражскага гроша ў ВКЛ.

Працы
-----

* Периодизация Полоцко-Витебской денежно-весовой системы: (2-ая половина XIII—XIV в.) // Numizmatika, 2000, [t.] 1. P. 37-46;
* Нумизматические опусы графов Тышкевичей // Гістарычна-археалагічны зборнік. — Мінск, 2006. — Вып. 22. — С. 20−21;
* Период пражского гроша [Текст] // Наука и инновации. — 2009. — N 6. — С. 17-19.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Историки Беларуси в начале XXI столетия: биобиблиографический справочник / Г. В. Корзенко. ― Мн. 2007.
* Памяць: Гістар.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1. — Мн.: БЕЛТА, 2001. — 576 с.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 6. Кн. 2. — Мн. 2003.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: js20191030062 · VIAF: 3155464782002040505 |
**Іван Адамавіч Лапянкоў** (15 студзеня 1912, вёска Яськаўшчына — 15 снежня 1972) — Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Адукацыя няпоўная сярэдняя. Працавау ў розных галінах народнай гаспадаркі, удзельнічаў у Савецка-фінляндскай вайне. У 1941 г. прызваны ў Чырвоную Армію. Ваяваў на Заходнім, Калінінскім, Bapoнежскім, 1-м Украінскім, 1-м Беларускім франтах.

Намеснік камандзіра мотастралковага батальёна 20-й гвардзейскай механізаванай брыгады 8-га гвардзейскага механізаванага корпуса 1-й гвардзейскай танкавай арміі старшы лейтэнант І. А. Лапянкоў вызначыўся 18 ліпеня 1944 года пры фарсіраванні ракі Заходні Буг каля вёскі Дабрачын Сакальскага раёна Львоўскай вобласці. 30 ліпеня 1944 года з групай аўтаматчыкаў разведаў месца для фарсіравання Віслы ў раёне горада Баранаў-Сандамірскі ў Польшчы, знішчыў каля 40 гітлераўцаў, захапіў 2 лодкі, пераправіўся цераз раку і замацаваўся на левым беразе. 6 гадзін група адбівала контратакі, стварыўшы ўмовы батальёну i брыгадзе для фарсіравання ракі.

23 верасня 1944 г. гвардыі капітан удастоены ордэна Леніна і звання Героя Савецкага Саюза.

Сустрэў Дзень Перамогі ў Берліне. Пасля дэмабілізацыі працаваў у Ачынскім аддзяленні Дзяржбанка. Выбіраўся дэпутатам гарадскога Савета.

15 снежня 1972 года І. А. Лапянкоў памёр. Яго імем названа вуліца ў Ачынску; на доме, дзе ён жыў — мемарыяльная дошка.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Лапянкоў Іван Адамавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 136—137. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Андрушойць.
**Іван Аляксандравіч Андрушойць** (нар. 30 мая 1986) — беларускі палітвязень, абвінавачаны пад час пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.

Храналогія пераследу
--------------------

Іван Андрушойць быў затрыманы 5 лістапада 2020 года, дома ў яго правялі вобшук, вынялі тэхніку і дакументы.

Яму прад’яўлена абвінавачванне па двух артыкулах Крымінальнага кодэксу: 342 КК (Удзел у групавых дзеяннях, груба парушаючых грамадскі парадак) і 349 КК (доступ да кампутарнай інфармацыі, учынены групай асоб па папярэдняй змове).

Пад час знаходжання ў СІЗА пабраўся шлюбам з Сафiяй Лашкевіч.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
**Станіслаў Мікалаеўскі** (пачатак XVIII ст. — пасля 1792) — прыдворны мастак князёў Радзівілаў.

Месца нараджэння не вядома, магчыма, у Бяле на Падляшшы, на думку І. У. Ганецкай, зыходзячы з прозвішча, магчыма, у вёсцы Мікалаеўшчына.

У 1730-я гады, напэўна, вучыўся ў Бяле ў вядомых мастакоў. З 1745 года мастак Свержанскай фаянсавай мануфактуры, спецыялізаваўся на выявах гербаў. У 1745 годзе ўдзельнічаў у афармленні залы Вішнявецкіх у Нясвіжскім замку. У 1752 годзе накіраваны ў Гародню на будаўніцтва Казіміраўскага палаца, дзе, напэўна, працаваў як манументаліст-дэкаратар. Займаўся таксама планіроўкай парку, быў садоўнікам.

Зноскі
------

1. ↑  Ганецкая, 2004, с. 39

Літаратура
----------

* *Ганецкая І. У.* Свержанская фаянсавая мануфактура XVIII ст. // *Беларускі гістарычны часопіс*. — 2004. — № 12 (65).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Некрашэвіч.
**Іван Іосіфавіч Некрашэвіч** (6 чэрвеня 1937, в. Плотніца, Столінскі раён — 2009) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар Беларусі (1997).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1962 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. 3 1962 года ў Брэсцкім аблпраекце, з 1963 у інстытуце «Белпрампраект», з 1976 галоўны архітэктар інстытута «Белсельбудпраект», з 1987 года галоўны архітэктар, з 1998 г. — намеснік галоўнага архітэктара Мінскай вобласці.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1966 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя работы: Віцебскі ўсходні прамысловы вузел (1971, у сааўт.; прэмія СМ СССР 1971), Брэсцкі ўсходні прамысловы вузел (1970, у сааўтарстве), схемы генеральных планаў прамысловых вузлоў у Гродне, Магілёве, Бабруйску (1965—1973), комплекс заводаў Брэсцкага паўднёвага прамысловага вузла (1973), прамысловы комплекс БелАЗ у Жодзіне (1976), забудова в. Астрамечава Брэсцкага, в. Асавец Любанскага (1980) і пас. Жамчужны Баранавіцкага раёнаў (1982—1985; усе ў сааўт.), сяла Вольна Баранавіцкага, Гавяды Шклоўскага раёнаў (1985—1986).

З 1988 г. удзельнічаў у карэктоўцы генпланаў гарадоў Мінскай вобласці.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» (1986), медалямі ВДНГ СССР (1967, 1971, 1982), Прэмія Савета Міністраў СССР за праектаванне і будаўніцтва прамвузла ў Віцебску (1971), Прэмія СМ СССР (1987) за распрацоўку і ўкараненне тыпавых серый сельскіх дамоў сядзібнага тыпу з маналітнага бетону.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Некрашэвіч Іван Іосіфавіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Некрашевич Иван Иосифович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Некрашевич Иван Иосифович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Станіслаў Нарутовіч** (літ.: Stanislovas Narutavičius; 2 верасня 1862, Цяльшэй — 16 лютага 1927, Каўнас) — літоўскі дзяржаўны дзеяч, юрыст, палітык, буйны землеўласнік, сябар Літоўскай Тарыбы, падпісант Акта аб незалежнасці Літвы, брат прэзідэнта Польшчы Габрыэля Нарутовіча.

Паходзіў са шляхецкага роду, які здаўна жыў у Жамойці. Яго бацька Ян Нарутовіч быў удзельнікам паўстання 1863 года. Пасля заканчэння сярэдняй школы ў Лібаве вывучаў права ў Санкт-Пецярбургскім дзяржаўным універсітэце, дзе далучыўся да згуртавання польскіх студэнтаў. Займаўся таксама журналістыкай, выдаючы ў 1890 годзе газету «Агульны штотыднёвік» (польск.: «Tygodnik Powszechny»). Пасля вяртання ў Жамойць вёў культурна-асветніцкую дзейнасць сярод літоўскіх сялян. З верасня 1917 года — сябар Літоўскай Тарыбы, падпісант Акта аб незалежнасці Літвы (16 лютага 1918 года). Пакінуў Тарыбу на знак пратэсту супраць уступак Германіі.

У міжваенны перыяд быў прыхільнікам мірнага вырашэння польска-літоўскага канфлікту. З аднаго боку, быў прыхільнікам незалежнасці Літвы, а з другога — лічыўся прадстаўніком лаяльнай да Літвы часткі польскага грамадства. Да канца жыцця ён не адрокся ні ад польскай культуры, ні ад польскай мовы. Аднак яго пралітоўская арыентацыя была выкарыстана польскімі правымі палітычнымі сіламі супраць яго роднага брата Габрыэля Нарутовіча і паўплывала на настроі польскага грамадства, што ў выніку стала адным з фактараў атмасферы перад замахам на першага прэзідэнта Польшчы.

Скончыў жыццё самагубствам у Каўнасе 31 снежня 1932 года, расчараваны сварлівасцю і раз’яднанасцю палякаў, палітыкай літоўскага ўрада ў адносінах да палякаў у Літве. Літоўскія гісторыкі называюць стан здароўя і асабістае жыццё больш важнымі прычынамі яго самагубства, чым невыкананне сваіх палітычных намераў. Яго сын Казімерас Нарутавічус (1904—1987) спрабаваў працягваць справу бацькі да пачатку Другой сусветнай вайны.

Зноскі
------

1. ↑  Stanisław Narutowicz // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>

| Падпісанты Акта аб незалежнасці Літвы (16 лютага 1918 года) |
| --- |
|  | 
* Казімерас Сцяпонас Шаўліс
* Ёнас Басанавічус
* Салямонас Банайціс
* Данатас Малінаўскас
* Мікалас Біржышка
* Антанас Смятона
* Казімерас Бізаўскас
* Пранас Давідайціс
* Сцяпонас Кайрыс
* Пятрас Клімас
* Владас Міранас
* Станіслаў Нарутовіч
* Альфонсас Пятруліс
* Ёнас Смільгявічус
* Юсцінас Стаўгайціс
* Аляксандрас Стульгінскіс
* Юргіс Шаўліс
* Ёкубас Шэрнас
* Ёнас Вайлакайціс
* Ёнас Віляйшыс

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · IPSB: stanislaw-narutowicz · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | GND: 138674787 · ISNI: 0000 0000 6527 9971 · LCCN: n2014021688 · NUKAT: n2020063484 · VIAF: 90939147, 277344897 |
**Іван Адамавіч Тукеркес** (1882, Вільня — ?) — рэдактар і выдавец газеты «Наша доля» (выходзіла ў Вільні з 1(14).9 да 1(14).12.1906 кірыліцай і лацінкай).

Пасля выхаду першага нумару «Нашай долі» паліцыя абвінаваціла рэдактара паводле арт. 129 Крымінальнага ўлажэння, які пагражаў самым суровым пакараннем у выдавецкай сферы. Але тады Віленская судовая палата не зацвердзіла гэтай пастановы, адмовіла ў закрыцці газеты і адмяніла накладзены на тыраж арышт. Пасля 4-га нумара ў рэдакцыі адбыўся раскол, частка аўтараў перайшла ў новую газету «Наша ніва», што значна аслабіла літаратурны аддзел «Нашай долі». Затым (скарыстаўшыся знаходжаннем І. Тукеркеса за мяжою) «нашаніўцы» дачасна абвясцілі аб спыненні выхаду газеты «Наша доля». Пасля тэрміновага вяртання І. Тукеркес даў у газеце «Северо-западный голос» абвяржэнне і назваў папярэднюю інфармацыю «хлуслівымі чуткамі». Паміж І. Тукеркесам і «Нашай нівай» разгарнулася вострая палеміка. Адначасова на «Нашу долю» абрынуліся рэпрэсіі ўладаў. Паводле ацэнкі Віленскага ахоўнага аддзела, спачатку «Наша ніва» была больш памяркоўная, чым «Наша доля». Усяго выйшла 6 нумараў «Нашай долі», з якіх 4 былі канфіскаваны. 11.1.1907 паводле судовага рашэння газету закрылі, а рэдактара асудзілі да года турэмнага зняволення ў крэпасці, «з забаронай прымаць на сябе званне рэдактара ці выдаўца якога-небудзь перыядычнага выдання на працягу трох гадоў». І. Тукеркес падаў касацыйную скаргу ў Сенат, а яго маці ўнесла заклад у суме 100 руб. 4-ы аддзел крымінальнага касацыйнага дэпартамента ўрадавага Сената 23.3.1907 адхіліў скаргу, і тады падсудны ўцёк у Парыж, а заклад пайшоў «на ўладкаванне месцаў зняволення». У 1936 г. І. Тукеркес звяртаўся ў Віленскі архіў з просьбай выслаць яму копіі судовай справы і прысуду. Далейшы лёс І. Тукеркеса невядомы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2005.
	+ Шлюбскі А. Новыя матэрыялы да гісторыі «Нашай долі» // Полымя. 1927. № 3;
	+ Александровіч С. Расказваюць архівы // Александровіч С. Гісторыя і сучаснасць. Мн. 1968;
	+ Біч М. У змаганні за лепшую долю // Полымя. 1966. № 8.
**Карыфе́й** (грэч. κορυφαῖος) — у антычнай драме кіраўнік хору.

На ранняй стадыі трагедыя пачыналася з выхаду на архестру хору на чале з карыфеем — парода. Карыфею належаў уступны рэчытатыў ва ўрачыстых анапестах.

Карыфей ажыццяўляў кантакт паміж акцёрамі і хорам, ён дзвюма-трыма вершамі падводзіў вынік пачутаму маналогу, ці паведамляў пра прыход новага персанажа, ці наказваў таго, што пакідаў сцэну.

Пасля гэты тэрмін стаў выкарыстоўвацца для абазначэння людзей, якія дамагліся выдатных поспехаў у сваёй справе, часцей за ўсё ў мастацтве ці навуцы.

У балеце — танцуючы наперадзе кардэбалета, саліруючы танцор (танцоўшчыца).

Літаратура
----------

* В. Н. Ярхо «Семь дней в афинском театре Диониса». Москва, Лабиринт, 2004.-360 с.
Помнік Станіславу Нарбуту на Замкавай гары ў Браславе
**Станіслаў Нарбут** (4 мая 1853, б. маёнтак Шаўры Лідскага павета, цяпер Воранаўскі раён — 11 сакавіка 1926) — беларускі урач, вучоны-медык, мецэнат, сын Тэадора Нарбута.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 4 мая 1853 года ў б. маёнтку Шаўры Лідскага павета Віленскай губерні (цяпер Воранаўскі раён). Скончыў 1-ю віленскую класічную гімназію (1871), з 1872 года вучыўся ў Баварскім універсітэце ў Мюнхене, выключаўся за ўдзел у хваляваннях, заплаціў буйны штраф. Абараніў дысертацыю аб каўтуне на ступень доктара хірургіі і акушэрства (7.08.1879). У 1891 годзе скончыў Дэрпцкі ўніверсітэт, атрымаў дыплом лекара.

З 1904 года на пасадзе ўрача Нова-Аляксандраўскага павета. Жыў у Браславе, дзе на ўласныя сродкі збудаваў бальніцу. У Першую сусветную вайну ўзначальваў лазарэт на Паўночна-Заходнім фронце, цяжка паранены, часткова ампутаваная нага. У 1919 годзе вяртаецца да лячэбнай практыкі.

Памёр 11 сакавіка 1926 года. Пахаваны на Замкавай гары ў Браславе. У 1927 годзе на сродкі, сабраныя жыхарамі, яму пабудаваны помнік.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 17 чэрвеня 2020.
2. ↑   Праверана 17 чэрвеня 2020.
3. ↑
4. ↑  *(unspecified title)* Праверана 17 чэрвеня 2020.
5. ↑

Літаратура
----------

* Шэршань Г. Станіслаў Нарбут: 160 гадоў з дня нараджэння // Лідскі летапісец. № 2(62). 2013.


| ?Станіслаў Нарбут — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Іахім Нарбут[d] |  | Ігнацій Нарбут[d] |  | Казімір Нарбут[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Станіслаў Нарбут |  | Тэадор Нарбут |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Ізабела з Наневічаў[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |
Правабярэжная Украіна
**Правабярэжная Украіна** (укр.: Правобере́жна Украї́на) — гістарычнае найменне тэрыторыі на правым беразе па цячэнні Днепра, у 1660—1917 гадах.

Гісторыя
--------

Сфармавалася падчас Руіны, пасля таго як левабярэжныя палкі адмовіліся прызнаваць уладу Юрыя Хмяльніцкага і пачалі выбіраць уласнага гетмана. Гэта становішча было замацавана Андросаўскім перамір'ем 1667 года, у якім Правабярэжная Украіна была падпарадкавана Рэчы Паспалітай, тым часам з'явіўся і сам тэрмін «Правабярэжная Украіна». Плошча каля 115 тыс км кв.

Бучацкі мір 1672 падзяліў Правабярэжную Украіну на 3 часткі: Падоллем (вобласць па Бузе і Левабярэжжы Днястра) авалодала Турцыя; Брацлаўшчына (сучасная Вінніцкая вобласць) і паўднёвая Кіеўшчына трапілі пад уладу правабярэжнага казацкага гетмана-васала Турцыі — П. Д. Дарашэнка; астатняя тэрыторыя Правабярэжнай Украіны належала Рэчы Паспалітай.

У 1683 турэцкае панаванне на Правабярэжнай Украіне было ліквідавана. У выніку вайны супраць Турцыі Рэч Паспалітая па ўмовах Карлавіцкага міру 1698—1699 аднавіла сваё панаванне над часткай Правабярэжнай Украіны, дзе ўкараняўся цяжкі нацыянальны, рэлігійны і сацыяльны прыгнёт. Народ Правабярэжнай Украіны вёў барацьбу супраць польска-шляхецкага панавання (паўстанні 1702—1704, 1734, 1750, 1768 і інш.).

У 1793 у выніку другога падзелу Польшчы Правабярэжная Украіна ўвайшла ў склад Расійскай імперыі.

Паняцці «Правабярэжная Украіна», «Правабярэжжа» ўжываюцца ў сучаснай літаратуры ў дачыненні да тэрыторыі, якая ахоплівае сучасную Кіеўскую, Чаркаскую, Кіраваградскую, Жытомірскую і Вінніцкую вобласці, часам таксама Хмяльніцкую і Ровенскую вобласці.

Гл. таксама
-----------

* Левабярэжная Украіна
* Слабадская Украіна

Зноскі
------

1. ↑  *Правабярэжная Украіна (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

Літаратура
----------

* История Украинской ССР, т. 1, К. 1969.
* История Великой Отечественной войны Советского Союза. 1941—1945, т. 4, М. 1962.
* Василевский А. М. Дело всей жизни, М. 1973.
* Грылев А. Н. Днепр — Карпаты — Крым, М. 1970.
* Глава Правобережная Украина в конце XVII в. — XVIII в. на сайте История Восточных славян
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лясковіч.
**Станіслаў Андрэевіч Лясковіч** (польск.: Stanisław Laskowicz; каля 1787 — 7 лістапада 1837) — дзяржаўны службовец.

Біяграфія
---------

Быў старшынёй межавага суда ў Лідзе. У 1812 г. — люстратар Лідскага павета, паручнік кавалерыі войска Княства Варшаўскага ў часы напалеонаўскіх войнаў. У 1814—1815 г. — лідскі межавы суддзя. У 1820 г. разам з І.-Э. Ляхніцкім уваходзіў у Радзівілаўскую камісію, у 1826 г. быў яе кандыдатам.

Член масонскай ложы «Сябры чалавецтва» ў Гродне, пасведчаны каля 1817 года, масон 2-й ступені ў 1821 годзе. Калі ў 1826 збіралі падпіскі аб удзеле ў патаемных таварыствах, знаходзіўся ў Санкт-Пецярбургу.

Потым выехаў у Лідскі павет Гродзенскай губерні і прыблізна да 1829 г. быў старшынёй Лідскага межавага суда. У 1837 г. — старшыня межавага апеляцыйнага суда і кавалер, падаў 2 чэрвеня прашэнне дырэктару вучылішчаў Гродзенскай губерні І. М. Ястрабцову аб прызначэнні на пасаду ганаровага апекуна вучылішчаў Лідскага павета, але хутка памёр.

Памешчык Лідскага павета, валодаў Няцеччу.

Літаратура
----------

* *Швед, В. В.* Лясковіч Станіслаў Андрэевіч // Масоны і ложы на землях Беларусі (канец XVIII — першая чвэрць XIX ст.) : біябібліягр. слоўн.. — Гродна: ГрДУ, 2007. — 275 с. — ISBN 978-985-417-866-0.


| ?Станіслаў Лясковіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Станіслаў Лясковіч |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |

 |
**Трыбаэлектрычнасць** (ад грэч. tribē — трэнне) — узнікненне электрычных зарадаў пры трэнні.

Вядома з старажытнасці, напрыклад, электрызацыя бурштыну. Пры трэнні між сабой дыэлектрыкаў дадатна электрызуецца той з іх, у якога большая дыэлектрычная пранікальнасць. Металы пры трэнні аб дыэлектрык электрызуюцца адмоўна.

З'ява трыбаэлектрычнасці можа выклікаць непажаданае памнажэнне статычных зарадаў, якое ліквідуецца выкарыстаннем зазямлення або разраднікаў.

Літаратура
----------

* Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 10. Сошна — Фут / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1974. — С. 303. — 656 с.: іл. карты.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 80640880 |
Брыво
Роля броў у выразе эмоцый
**Брыво** — дугападобнымі ўзвышэнне  скуры над вачніцамі, пакрытае кароткім  валасамі і забяспечанае асобай цягліцай, зморшчваючай брыво, якая абараняе вочы ад моцнага святла, поту і іншых вадкасцяў. На твары ў чалавека размешчаныя дзве бровы. Бровы з'яўляецца сродкам камунікацыі, з іх дапамогай выражаюцца праз  міміку такія эмоцыі, як здзіўленне, спалох, незадаволенасць і інш. 

Брыво з'яўляецца адным з аб'ектаў увагі моды: існуе касметыка для падфарбоўвання броваў, сродкі для надання ім формы і пірсінг.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Брыво
* The role of eyebrows in face recognition Архівавана 12 кастрычніка 2011. (англ.)
**Малы баклан** (*Phalacrocorax pygmeus*) — птушка з сямейства бакланавых.

Апісанне
--------

Малы баклан мае даўжыню 45-55 см, размах крылаў 77-90 см, што амаль у два разы менш за вялікага баклана. Апярэнне яго чорнае з металічным зеленаватым бляскам, абсыпанае белымі меткамі. Галава чырванавата-карычневая. Дзюба адносна кароткая. У шлюбным уборы белыя пёры размешчаны па ўсім целе і маюць кропляпадобную форму.

Пашырэнне
---------

Паштовая марка Узбекістана
Арэал: Венгрыя, Балканы, Малая Азія, Блізкі Усход, сустракаецца на Чорным, Каспiйскім моры i Аральскім возеры, у верхнім цячэннi Сырдар’i i Амудар’i. Насяляе: берагi чыстых кантынентальных вадаёмаў або мораў, парослыя трыснягом, кустамi або дрэвамi.

Паўднёвыя папуляцыi аселыя, паўночныя — пералётныя. Месца зiмовак: усходнія раёны Мiжземнамор’я, паўднёвая часткi Чорнага i Каспiйскага мораў.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гняздуецца ў калонii. Гняздо робіць паблiзу вады (часам, аднак, 3-5 км ад берага), у трыснягу, на кустах або ў кронах дрэў, у выглядзе паўшара, часта амаль што ажурнае; аснова з трыснягу або галiнак, высцiлка пераважна з лiстоў трыснягу.

Яйкі
Яйкi 4-6, амаль авальныя, блакiтнаватыя з белым вапнавым налётам. Памеры: 46 х 30 мм.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X
Брушная поласць — **3**
**Брушная поласць** (лац.: cavitas abdominis) — прастора, размешчаная ў тулаве ніжэй дыяфрагмы і цалкам запоўненая брушным органамі. Падзяляецца на ўласна брушную поласць і поласць таза (лац.: cavitas pelvis). Поласць выслана серознай абалонкай — брушынай, якая адлучае поласць брушыны (брушную поласць у вузкім сэнсе) ад забрушынавай прасторы.

Сценкі брушнай поласці
----------------------

* *верхняя* — дыяфрагма
* пярэдняя — *пярэдняя* брушная сценка
* бакавыя (левая і правая) — мышачныя часткі трох шырокіх мышцаў жывата
* *задняя* — паяснічная частка пазваночніка, m. psoas major, m. quadratus lumborum
* *ніжняя* — падуздышныя косткі і дыяфрагма таза

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Тапаграфічная анатомія жывата Архівавана 23 лютага 2011.
* Брушная поласць
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дворнае.

**Дворнае** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Дзісна, за 3,5 км у напрамку на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Відзы, каля вёскі Відзы-Лаўчынскія.

Плошча паверхні возера 0,09 км². Даўжыня 0,6 км, найбольшая шырыня 0,23 км, даўжыня берагавой лініі 1,4 км.  

Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны стромкія, вышынёй 10—15 м. Берагавая лінія слабазвілістая. У заходняй частцы злучана ручаём з возерам без назвы.

Каля паўночнага берага возера знаходзіцца сядзібны парк (Відзалаўчынскі парк) Тамаша Ваўжэцкага.

Зноскі
------

1. ↑  Древние крепости и города Беларуси (руск.)

Літаратура
----------

* Дворнае // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — С. 169. — 522 с. — 10 000 экз.
Карта Бруція з асноўнымі гарадамі
Бруцій (лац.: Bruttium, грэч.: Βρεττίους) — гістарычная вобласць старажытнай Італіі на поўдзень ад Луканіі на тэрыторыі сучаснага адміністрацыйнага рэгіёна Калабрыя. Была населена італійскім племенем брутаў — адгалінаваннем луканцаў. 

На тэрыторіі вобласці месціліся грэчаскія калоніі (у тым ліку вядомыя Сібарыс і Кратон), якія былі заснаваны ў перыяд Вялікай Грэчаскай Каланізацыі ў VII ст. да н.э. Грэкаў цягнула сюды ўрадлівая зямля. Аднак грэкі ніколі не сяліліся ўглыб рэгіёна, а бруты не будавалі сваіх гарадоў на ўзбярэжжы, хаця часам і ваявалі з грэчаскімі гарадамі. Унутраная частка Бруція была гарыстай і маларазвітай, у той час як грэчаскія прыбярэжныя гарады вялі актыўны і прыбытковы гандаль і квітнелі.

Гарады на ўсходнім узбярэжжы: 

* Каўлонія
* Кратон
* Локры Эпізяфірскія
* Сібарыс
* Сцылацыум

Гарады на заходнім узбярэжжы:

* Гіпоніюм
* Медма
* Рэгій
* Тэмпса
* Цярына

Гарады ўнутры края:

* Кансенцыя
* Турый (на рацэ Краціс)

У 272 г. да н.э. Бруцій быў заваяваны рымлянамі. 

Падчас Другой Пунічнай вайны Бруцій стаў апошнім прытулкам карфагенскага войска Ганібала. У 204 да н.э. тут адбылося некалькі бітваў паміж рымлянамі і карфагенянамі.

З г. Кратон армія Ганібала пераправілася на караблях на афрыканскі кантынент.

Спасылкі
--------

* I Bruzi in Calabria
* Слоўнікі Яндэкс: Классические древности. — 2007(недаступная спасылка)

| Гістарычныя вобласці старажытнай Італіі |
| --- |
| 
Апулія ·  Бруцій ·  Вялікая Грэцыя ·  Калабрыя ·  Кампанія ·  Лацый ·  Луканія ·  Піцэн ·  Самній ·  Умбрыя ·  Этрурыя
 |
Тэлефонны апарат у корпусе з бакеліта. 1931 г.
**Бакеліт** (ад імя бельгійскага хіміка і вынаходніка Леа Бакеланда) — рэактапласт, прадукт полікандэнсацыі фенолу з фармальдэгідам ў прысутнасці шчолачнага каталізатара. Выкарыстоўваецца ў якасці злучальніка ў вытворчасці абразіўных вырабаў халоднага і гарачага прэсавання і вальцавання, а таксама для іншых тэхнічных мэтаў. Бакеліт раствараецца ў спірце, пры працяглым награванні пераходзіць у нерастваральную і неплаўкую форму. Гэтая ўласцівасць бакеліту выкарыстоўваецца пры вырабе пластычных мас. Спіртавыя растворы бакеліту ўжываюць як лакі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 229. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Спасылкі
--------

* Музей бакеліта  (англ.)  (ням.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12041162b · GND: 4332550-6 · LCCN: sh85011072 · Microsoft: 2778496964 · NDL: 00563109 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Калінін.

**Сярге́й Арту́равіч Калі́нін** (нар. 7 лістапада 1974,г. Гарадок, Віцебская вобласць) — кандыдат юрыдычных навук, дацэнт .

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 7 лістапада 1974 г. у г. Гарадку Віцебскай вобласці.   

У 1996 г. скончыў з адзнакай юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага універсітэта. З 1996 г. - выкладчык, старшы выкладчык, дацэнт кафедры тэорыі і гісторыі дзяржавы і права юрыдычнага факультэта БДУ. У 2001 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму: "Праблемы рэформы сістэмы права Рэспублікі Беларусь" у БДУ. Чытае курсы па агульнай тэорыі права і гісторыі палітычных і прававых вучэнняў.   

Неаднаразова супрацоўнічаў з Нацыянальным цэнтрм законапраектнай дзейнасці пры Прызідэнце Рэспублікі Беларусь па пытаннях распрацоўкі і падрыхтоўкі экспертных заключэнняў, заўваг і прапаноў да праектаў нарматыўных прававых актаў. Член рабочай групы па распрацоўцы Канцэпцыі ўдасканалення заканадаўства Рэспублікі Беларусь. Навуковыя інтэрэсы: праблемы крыніц права, сістэмнасць у праве, сістэматызацыя, удасканаленне і трансфармацыя права і заканадаўства, рэлігія і права, хрысціянская палітыка-прававая дактрына. Аўтар звыш 45 навуковых прац. .

Узнагароды
----------

* Падзяка Прэзідэнта Рэспблікі Беларусі (2015);
* Ганаровыя граматы БДУ (2006, 2011, 2014);
* Падзякі міністра юстыцыі Рэспублікі Беларусь (2004, 2006, 2010);
* Грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2010);
* Грамата Саюза юрыстаў Рэспублікі Беларусь (2008);
* Ганаровыя граматы Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь (2006, 2008);
* Ганаровая грамата Нацыянальнага цэнтра прававой інфармацыі Рэспублікі Беларусь (2010);
* Падзяка Нацыянальнага цэнтра заканадаўства і прававых даследаванняў Рэспублікі Беларусь (2013);
* Падзяка дырэктара Нацыянальнага цэнтра прававой інфармацыі Рэспублікі Беларусь (2014).

Бібліяграфія
------------

* Общая теория права: пособие. — Минск, 2013;
* Общая теория права: пособие. — Минск, 2014.

Зноскі
------

1. 1 2   Юрыдычны факультэт. Гісторыя. Сучаснасць. Імёны / рэдсавет : С. А. Балашэнка (старш.) і інш. ; рэдкал. : С. А. Балашэнка (адк. рэд.), А. В. Шыдлоўскі (нам. адк. рэд.) [і інш.]. — Мінск : БДУ, 2015. — 263 с. : іл.
2. ↑   Юрыдычны факультэт. Гісторыя. Сучаснасць. Імёны / Адк. рэд. С. А. Балашэнка. — Мн.:БДУ, 2004. — 134 с.
**Rhytisma acerinum** — від паразітычных аскамікотавых грыбоў сямейства *Rhytismataceae*.

Апісанне
--------

Пладовае цела   — стромы дыяметрам 1-1,5 см і вышынёй каля 0,1 см. Па форме гэта выпуклыя чорныя плямы з няроўным краем і пакручаста-шурпатай або дробна-фіялетавай паверхняй, на зялёным лісці маюць светлую жаўтлява-зялёную аблямоўку, на жоўтым і апалым лісці   — чыста чорныя, часам з белай акантоўкай. Апатэцыі  (укр.) (бел. якія ўзнікаюць вясной на месцы росту грыба, шылінападобна раскрываюцца для выпуску спор.

Экалогія
--------

Расце з сярэдзіны ліпеня (конідыі  (укр.) (бел.) да позняй восені (стромы) у парках і лясах, паразітуе на лісці розных відаў клёну. Грыб выклікае захворванне, вядомае як «чорная плямістасць клёну  (чэшск.) (бел.», якое стымулюе ранняе ападзенне лісця. Захворванне даволі частае. Канідыяльная форма пачынае разрастацца ў выглядзе жаўтлявых плям (Melasmia acerina) на верхнім баку зялёнага лісця ў сярэдзіне лета, да восені развіваецца сумчатая стадыя ў выглядзе чорных плям (стромы з сумкамі), сумкі зімуюць на апалым лісці, веснавое споранашэнне заражае маладое лісце.

Зноскі
------

1. ↑  Roland W.S. Weber and John Webster (2002). Teaching techniques for mycology: 18. *Rhytisma acerinum*, cause of tar-spot disease of sycamore leaves. Mycologist, 16, pp 120—123
2. ↑  «Tar Spot of Maple Key Words: Plant Disease, Acer, '**Rhytisma acerinum*,* Melasmia acerina*,* Rhytisma punctatum'**,.» UNIVERSITY OF NEBRASKA — NU-Distance Classroom. Web. 22 Oct. 2011. < Архівавана 12 жовтень 2011.>.
3. ↑  Cornell University. Tar Spots of Maple. May 2011. Web. 22 Oct. 2011. <>.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · Mycobank · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777153201 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бака.

**Ба́ка** (саманазва: *Baaka*) — этнічная супольнасць пігмеяў. Жывуць пераважна ў Камеруне і Габоне. Агульная колькасць (2019 г.) — 60 200 чалавек.

Паходжанне
----------

Бака маюць агульнае паходжанне з пігмеямі ака, што насяляюць землі на ўсход ад іх. Абодва народа прынята аб'ядноўваць агульнай назвай *мбенга*. Аднак ака размаўляюць на мове банту, у той час як бака — на дыялектах убангійскіх моў (часам іх аб'ядноўваюць у адзіную мову бака). Мяркуецца, што моўны падзел бака і ака адбыўся каля 500 гадоў таму.

Культура
--------

У мінулым бака з'яўляліся ляснымі вандроўнікамі, якія займаліся збіральніцтвам, паляваннем і рыбалоўствам, спыняліся каля вёсак земляробаў-банту для абмену прадуктамі або часовай працы на палетках за натуральную плату. Былі шырока распаўсюджаны сваяцкія і рытуальныя сувязі з банту.

У другой палове XX ст. з-за скарачэння лясоў і дзяржаўнай палітыкі адносна бака іх становішча значна змянілася. У нашы дні яны звычайна жывуць у невялікіх паселішчах на ўскраіне вёсак і гарадоў, займаюцца сельскай гаспадаркай, сезонна наведваюць лес для збору дзікага манга і іншых ядомых раслін. У Камеруне ім дазваляецца займацца традыцыйным паляваннем, у тым ліку на тэрыторыі запаведніка Джа.

Нягледзячы на змены ў ладзе жыцця і сувязі з банту, бака захоўваюць многія традыцыйныя звычаі, у тым ліку сацыяльную адасобленасць ад іншых плямён. Асновай грамадства з'яўляецца малая нуклеарная сям'я. Пашыраны манагамія, хаця няма забароны на палігінію і разводы. Усе сем'і і сталыя чальцы абшчыны лічацца роўнымі. Заахвочваюцца ўзаемадапамога, сумесныя паляванне і збіральніцтва. Асобы, што імкнуцца вылучыцца, падвяргаюцца астракізму. 

Важную ролю ў яднанні бака адыгрываюць супольныя рытуалы. Бака вераць у духа леса *мбенга*, які быццам бы апякае саміх бака, духа *комба* — стваральніка сусвету і бацькоў ўсіх духаў. Арганізатарамі рытуалаў з'яўляюцца шаманы *бангі*. Яны маюць права на змены ў рытуальных дзеяннях, таксама лякуюць супляменнікаў, займаюцца магічнымі дзеяннямі. У перыяд сталення кожны хлопчык праходзіць праз абрад ініцыяцыі *джэнгі*. Папулярны абрад *лума* пасля паспяховага супольнага палявання. Ён суправаджаецца сумесным паяданнем дзічыны, песнямі і танцамі.

У другой палове XX ст. узнікла прафесійная культура бака, пераважна музычная. Існуюць прафесійныя музычныя калектывы, папулярныя ў тым ліку за межамі Цэнтральнай Афрыкі. Традыцыйны музычны інструмент — барабан.

Спасылкі
--------

* About the Baka Tribe
* Baka - Survival International
* BAKA (PYGMY) PEOPLE: THE RENOWNED PYGMY PEOPLE OF CAMEROON, GABON AND EAST AFRICA KNOWN FOR THEIR ENCYCLOPEDIC KNOWLEDGE ON MEDICINAL PLANTS AND PORTIONS
* Facts about the Baka Tribe
* Life for the Baka Pygmies of Central African Republic
* Baka people in Cameroon

Зноскі
------

1. ↑  Pygmy, Baka
**Бруханогія малюскі**, або **гастраподы**, або **слімак** (*Gastropoda* ад стар.-грэч.: γαστήρ —"бруха" і стар.-грэч.: Πούς — «нага») — самы шматлікі клас у складзе тыпу Mollusca.

Асноўнай прыкметай бруханогіх малюскаў з’яўляецца торс, гэта значыць паварот вантробнага мяшка на 180°. Акрамя таго, для большасці гастрапод характэрнай прыкметай з’яўляецца наяўнасць турбаспіральнай ракавіны. Адрозніваюцца задняшчэлепныя, пярэдняшчэлепныя і лёгачныя бруханогія.

Апісанне
--------

Цела асіметрычнае, укрыта ракавінай розных памераў (вышыня 0,5 мм — 70 см) і формаў (высокаканічныя, плоскаспіральныя, сподачкападобныя), складаецца з галавы, вантробнага мяшка са скурнай складкай-мантыяй, нагі. Галаву ўцягваюць у ракавіну. Нага з поўзальнай падэшвай; плаўнае слізганне па субстраце аблягчаецца сліззю. Органы дыхання — шчэлепы або лёгачныя мяшкі. Стрававальны тракт — рот з цёркай (радула), стрававод, страўнік са страўнікавай залозай, кішка з анальнай адтулінай. Сэрца мае жалудачак і 1—2 перадсэрдзі. Крывяносная сістэма незамкнёная, нервовая складаецца з 5 пар нервовых гангліяў (вузлоў). Ёсць органы зроку, раўнавагі, дотыку (шчупальцы), хімічнай адчувальнасці.

Пашырэнне
---------

Клас уключае каля 60 000-75 000 відаў; на Беларусі — 51 від, найбольш пашыраны балацянікі (*Lymnaeidae*), бітыніі (*Bithynia*), жывародкі (*Viviparidae*), вальваты, вінаградны слімак (*Helix pomatia*), катушкі (*Planorbidae*), смаўжы, хмызняковы смоўж (*Fruticicola fruticum*).

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Раздзельнаполыя або гермафрадыты; ганада адна, апладненне ўнутранае. Расліннаедныя, дэтрытаедныя, драпежнікі і паразіты.

Значэнне ў прыродзе
-------------------

Водныя бруханогія — корм для рыб; удзельнічаюць у біялагічным ачышчэнні вадаёмаў, прамежкавыя гаспадары паразітычных чарвей. Некаторыя — аб’ект промыслу, наземныя бруханогія — шкоднікі сельскагаспадарчых культур.

Галерэя
-------

* Слімак у гарадскім ландшафце. Цэнтр Мінска, чэрвень 2017Слімак у гарадскім ландшафце. Цэнтр Мінска, чэрвень 2017
* Слімак у гарадскім ландшафце. На прыступках дома, ліпень 2017Слімак у гарадскім ландшафце. На прыступках дома, ліпень 2017

Гл. таксама
-----------

* Букцынум
* Марскі анёл
* Марскія сподачкі
* Рапаны
* Ахаціна звычайная
* Jorunna

Зноскі
------

1. ↑  de Blainville M. *Gastropoda* in *Dictionnaire des sciences naturelles*, Tome XVIII, 1820, 179–178.

Літаратура
----------

* Бруханогія малюскі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — С. 271. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119403909 · GND: 4179833-8 · LCCN: sh85123719 · Microsoft: 2780252984 · NDL: 00563642 · NKC: ph115754 |

 |
**«Rendez-Vous»** — сінгл украінскага гурта «Океан Ельзи», які з'явіўся ў 2013 годзе. Відэакліп гэтай песні з'яўляецца перадгісторыяй падзей, якія адбываліся ў відэакліпе песні «Стріляй».

Кампазіцыя
----------

1. Rendez-Vous (4:11)

Лірыка
------

Музыка і словы — Святаслаў Вакарчук

Який навколо видався туман -   

Так, ніби небо бачить мій самообман.   

І не бере вино і кава моя не така, як треба.

А я - лечу і думаю про нас -   

Ти декілька годин, які були лиш раз,   

І поділили світ відтоді на "З тобою" і "Без тебе".

 *Прыпеў:* 

На тому ранде-ранде-рандеву...   

Змінила моє життя ти з ніг і на голову.   

Ранде-ранде-рандеву... Відтоді літаю я,   

В уяві і наяву живу тобою... Тобою я живу!

Все було, ніби плани у кіно -   

Ми і не знали, чим закінчиться воно.   

Я не відвів очей, ти "hi'ку" поглядом мені складала.

А далі, ми залишились одні...   

Ти там віддала більше ніж могла мені,   

А потім, у ві сні, ти в ванні з молоком мене купала.

 *Прыпеў:* 

На тому ранде-ранде-рандеву...   

Змінила моє життя ти з ніг і на голову.   

Ранде-ранде-рандеву... Відтоді літаю я,   

В уяві і наяву живу тобою... Тобою я живу!

На тому ранде-ранде-рандеву...   

Змінила моє життя ти з ніг і на голову.   

Ранде-ранде-рандеву...   

Відтоді літаю я, в уяві і наяву...   

Лише тобою, відтоді я живу тобою...   

Відтоді я лише тобою - тобою я живу!

Живу тобою, живу тобою...

Музыканты
---------

* Святаслаў Вакарчук
* Уладзімір Апсеніца
* Дзяніс Дудко
* Мілаш Еліч
* Дзяніс Глінін

| ⛭Океан Ельзи |
| --- |
| 
* **Святаслаў Вакарчук**
* **Дзяніс Глінін**
* **Дзяніс Дудко**
* **Мілаш Еліч**
* **Уладзімір Апсеніца**

* Павел Гудзімаў
* Пётр Чарняўскі
* Юрый Хустачка
* Дзмітрый Шураў

 |
| Студыйныя альбомы | 
* Там, де нас нема
* Янанебібув
* Модель
* Суперсиметрія
* Gloria
* Міра
* Dolce Vita
* Земля
* Без меж

 |
| Сінглы | 
* Будинок зі скла
* Холодно
* Дякую!
* Веселі, брате, часи настали…
* Я так хочу…
* Обійми
* Стріляй
* Rendez-Vous
* Не твоя війна
* Життя починається знов
* Мить
* Не йди

 |
| Іншыя альбомы, складанкі, рэміксы | 
* Tviй формат
* 1221
* Вибране…
* Океан Ельзи: The Best Of
* Dolce Vita /remastered
* Найкраще (2CD)

 |
**Брыг** — старажытнагрэчаскі ганчар, актыўны ў Афінах паміж 470 і 490 гадамі да нашай эры. Ён вядомы як вытворца выдатных пітных кубкаў. Вядомы каля 200 яго твораў. У майстэрні Брыга працаваў мастак чырвонафігурнага стылю  (англ.) (бел. які ўмоўна завецца Вазапісец Брыга.

Рытон у форме галавы мула, створаны Брыгам, Музей Жэрома Каркапіно  (англ.) (бел. Алерыя
Вазапісец Брыга з’яўляецца адным з самых вядомых вазапісцаў свайго часу. Яго праца характарызуецца высокай якасцю і рэалістычнымі малюнкамі. У майстэрні Брыга таксама працаваў сярод іншых Вазапісец Брысеіды.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ingeborg Scheibler  (англ.) (бел.. *Griechische Töpferkunst*, C. H. Beck. ISBN 3-406-39307-1


Тры віды рытона ў форме сабачай галавы, створанага Брыгам, пачатак V ст. да н.э. Музей Жэрома Каркапіно  (англ.) (бел. Алерыя

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Неўмывакін.
**Сяргей Барысавіч Неўмыва́кін** (17 красавіка 1930, с. Белаводскае, Калінінскі раён, Фрунзенская вобласць, цяпер Чуйская вобласць, Кыргызстан — 5 красавіка 2012) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар Беларусі (1991).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1961 годзе Ленінградскі інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя Рэпіна. У 1961—1967 працаваў у праектным інстытуце «Таджыкдзірпабуд» у Душанбэ. з 1967 года ў Мінску: галоўны архітэктар праектаў, начальнік аддзела праектнага інстытута «Белдзіпрагандаль», з 1990 па 1995 года кіраўнік творчай майстэрні пры Саюзе архітэктараў Беларусі.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1962 года. Пражываў у Мінску.

Творчасць
---------

Запраектаваў у Таджыкістане жылыя дамы, прадпрыемствы грамадскага харчавання, гразелячэбніцу са спальным корпусам. Быў удзельнікам археалагічных экспедыцый Інстытута гісторыі Акадэміі навук Таджыкскай ССР. Працаваў над рэканструкцыяй будысцкага манастыра «Аджына-Тэпэ»[ru]. 

Рэспубліканскі шахматна-шашачны клуб
Палац культуры Мінпрамбуда БССР на Партызанскім праспекце
Асноўныя работы: генеральны план і добраўпарадкаванне тэрыторыі ў Кургана Славы у г. Мінску (1969); гандлёвыя цэнтры па вул. Маскоўскай у Брэсце (1977), па вул. Ракасоўскага ў Пінску (1990, у сааўтарстве), па Ракаўскай шашы (1984, у сааўтарстве) і ў жылым раёне Паўдневы Захад 1 і 2 у Мінску (1982, 1984, у сааўтарстве), Рэспубліканскі спартыўны комплекс «Раўбічы» (1973—1986), Палац шахмат па вул. К. Маркса (1982) у Мінску, клуб-сталовая (1982, у сааўтарстве), медыцынскі блок і добраўпарадкаванне пляжа санаторыя «Беларусь»[ru] у Місхоры, рэканструкцыя будынкаў ГУМа (1984) і ЦУМа (1987—1990, абодва ў сааўт.) у Мінску; клуб аб’яднання «Мінскбуд» (1983); праект Палаца культуры Міністэрства гандлю Рэспублікі Беларусь (1989); праект ФАКа калгаса «Савецкая Беларусь» Камянецкага раёна (1990); серыя індывідуальных жылых дамоў катэджнага тыпу з маналітнага жалезабетону (сістэма 3D) і іншыя праекты і пабудовы жылога і грамадскага прызначэння на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны некалькімі дыпломамі Саюза архітэктараў СССР на аглядах творчых дасягненняў савецкай архітэктуры ў перыяд з 1961 па 1991, дыпломам I ступені ВДНГ БССР за праект гандлёвага цэнтра ў Брэсце.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Неўмывакін Сяргей Барысавіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Неумывакин Сергей Борисович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Неумывакин Сергей Борисович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Rhododéndron caucásicum** — від вечназялёных кустоў з роду Рададэндран сямейства Верасовыя (*Ericaceae*).

Батанічнае апісанне
-------------------

Квітнеючы *Rhododendron caucasicum*
Рададэндраны на склонах гары Ачышхо  (руск.) (бел. Сочы
*Rhododendron caucasicum* дасягае ў вышыню 1-1,5 м. Сцябло ляжачае, з цёмна-бурай карой.

Лісце даўгавата-авальнае, знізу пакрытае густым кароткім рудым лямцам.

Кветкі сабраны ў парасонападобнае суквецце, вяночак да 3 см даўжыні і ў дыяметры, жаўтлява-белы з зялёнымі або чырвонымі крапінкамі ў зеве. Афарбоўка вяночка моцна вар'іруе ад чыста белай (горы Чхо, Ачышхо  (руск.) (бел. ў Заходнім Каўказе) да бледна-крэмавай або бледна-ружовай (гара Гамзачыман у Паўночнай Арменіі, гара Цхра-Цхаро на Трыялецкім хрыбце). Ружовакветкавыя формы сустракаюцца таксама ў раёне Прыэльбрусся  (руск.) (бел. (гара Чэгет  (руск.) (бел. — Rhododendron caucasicum var. roseum).

Каробачка іржава-лямцавая, прадаўгаватая.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  Рододендрон кавказский

Спасылкі
--------

* *Рододендрон (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гадлеўскі.

**Леанард Эдуардавіч Гадлеўскі** (8 ліпеня 1935, г. Менск — 21 ліпеня 1982) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1965 годзе Мінскае мастацкае вучылішча. Вучыўся ў А. Луцэвіча, А. Малішэўскага. Удзельнік мастацкіх выставак з 1966 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1970 года, член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1972 года.

Творчасць
---------

Працаваў у галіне тэатральна-дэкарацыйнага мастацтва, пераважна на тэлебачанні. Асноўныя творы: афармленне тэлеспектакляў «Цягнік далёкага накірунку», «Жыта», «Перад сном», «Сляды на снезе», «Прыгоды Бураціна», «Гаворыць сёмы паверх», «Навагодняя казка», «Званочкі»; кінаканцэртная праграма «Піянерская турысцкая», а таксама графічныя лісты «Стары Тбілісі», «Батумскі порт», «Стары Мінск».

Літаратура
----------

* Гадлеўскі Леанард Эдуардавіч // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.

Спасылкі
--------

* Леанард Эдуардавіч Гадлеўскі на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 133282 |