**Чорная кніга камунізму: злачынствы, тэрор, рэпрэсіі** (фр.: Le Livre noir du communisme) — кніга пра палітычныя і грамадзянскія рэпрэсіі ў камуністычных дзяржавах, генацыд, пазасудовыя пераследы, дэпартацыі і штучный голад. Кніга была надрукаваная ў 1997 годзе ў Францыі, арыгінальнае назва фр.: Le Livre noir du communisme: Crimes, terreur, répression. Напісаная групай некалькіх еўрапейскіх акадэмікаў пад рэдакцыяй Стэфана Куртуа.

Змест
-----

Кніга складаецца з пяці частак, з увядзеннем і рэзюмэ Стэфана Куртуа:

* **Увядзенне** — Злачынства камунізму
* **Частка I** — Дзяржава супраць грамадства. Гвалт, рэпрэсіі і тэрор у Савецкім Саюзе
* **Частка II** — Сусветная рэвалюцыя, грамадзянская вайна і тэрор
	+ *Камінтэрн у дзеянні*
	+ *Цень НКУС над Іспаніяй*
	+ *Камунізм і тэрарызм*
* **Частка III** — Еўропа пры камунізме
	+ *Палякі пад чужым і сваім гвалтам*
	+ *Еўропа Цэнтральная і Паўднёва-Усходняя*
* **Частка IV** — Камунізм у Азіі: Паміж «перавыхаваннем» і разнёй
	+ *Кітай: Доўгі марш у цемры*
	+ *Паўночная Карэя. В’етнам, Лаос: насенне цмока*
		- *Злачынства, тэрор і таямніца ў Паўночнай Карэі*
		- *В'етнам: бездарожжа ваеннага камунізму*
		- *Лаос: уцякаючае насельніцтва*
	+ *Камбоджа: у краіне незразумелага злачынства*
* **Частка V** — Трэці свет
	+ *Лацінская Амерыка знаёміцца з камунізмам*
	+ *Афракамунізмы: Эфіопія, Ангола, Мазамбік*
	+ *Камунізм у Афганістане*
* **Чаму?**

Кніга арыентавана ў першую чаргу на прадстаўленні рэжымаў у Савецкім Саюзе і Кітаі. Частка пасвечаная СССР апісвае функцыянаванне рэпрэсіўнай сістэмы ад лістапада 1917 года, эру сталінскіх чыстак у Савецкім Саюзе, дэпартацыі насельніцтва і барацьбу з палітычнымі апанентамі, якія праводзіліся з 1917 года. Раздзелы, якія апісваюць гісторыю Кітая канцэнтруюцца на культурнай рэвалюцыі, сітуацыі ў Тыбеце, вялікім скачку, а таксама рэпрэсіях, якія ажыццяўляліся партыяй.

У меншай ступені, кніга апісвае падзеі, што адбываюцца ва Усходнім Блоку. Аўтары засяроджаны галоўным чынам на буйных публічных выступах супраць урада і на працэсе ўстанаўлення панавання камуністычных партый. Асобныя часткі прысвечаны Паўночнай Карэі, Камбоджы, Кубе і савецкая інтэрвенцыі ў Афганістане. Стэфан Кортуа прабуе ацаніць колькасць ахвяраў рэпрэсій, якая агулам састаўляе каля 100 мільёнаў смерцяў. Той жа аўтар напісаў уступную главу, дзе параўноўвае камунізм з нацыянал-сацыялізмам прыходзіць да высновы, што крывавыя рэпрэсіі закладзеныя ў саміх асновах камуністычнай ідэалогіі.

Савецкая рэпрэсіі
-----------------

Рэпрэсіі і голад, якія адбываліся ў Савецкім Саюзе пры рэжымах Уладзіміра Леніна і Іосіфа Сталіна, апісаныя ў кнізе:

* расстрэлы дзясяткаў тысяч закладнікаў і зняволеных;
* забойства сотняў тысяч паўстаўшых рабочых і сялян у перыяд 1918-1922;
* голад у 1922 годзе, які прывёў да гібелі 5 мільёнаў людзей;
* ліквідацыя і дэпартацыя данскіх казакоў ў 1920 годзе;
* дзясяткі тысяч памерлых у канцэнтрацыйных лагерах у перыяд 1918-1930;
* высылка 2 мільёнаў кулакоў (або меркаваных кулакоў) у перыяд 1930-1932;
* 6 мільёнаў украінцаў загіныўшых у выніку справакаванага голаду (Галадамор) у перыяд 1932-1933;
* дэпартацыя сотняў тысяч палякаў, украінцаў, прыбалтаў, малдаван і жыхароў Бесарабіі ў перыяд 1939-1941 і 1944-1945;
* дэпартацыя паволжскіх немцаў у 1941 годзе;
* амаль 690 000 забітых падчас Вялікага тэрору ў перыяд 1937-1938;
* дэпартацыя крымскіх татараў ў 1943 годзе;
* дэпартацыя чачэнцаў у 1944 годзе;
* дэпартацыя інгушаў у 1944 годзе.

Ацэнка агульнага ліку ахвяр камуністычных рэжымаў
-------------------------------------------------

У кнізе прыведзены наступныя дадзеныя аб колькасці ахвяр камуністычных рэжымаў у розных краінах свету:

* Савецкі Саюз — 20 мільёнаў жыццяў
* Кітай — 65 мільёнаў
* В’етнам — 1 мільён
* Карэя — 2 мільёны
* Камбоджа — 2 мільёны
* Усходняя Еўропа — 1 мільён
* Лацінская Амерыка — 150 000
* Афрыка — 1 700 000
* Афганістан — 1 500 000

Агульная колькасць забітых, згодна з прыведзенымі ў кнізе дадзенымі, набліжаецца да адзнакі ў сто мільёнаў.

Фота з кнігі
------------

* Трупы закладнікаў, знойдзеныя ў Херсонскай ЧК у падвале дома ЦюльпанавайТрупы закладнікаў, знойдзеныя ў Херсонскай ЧК у падвале дома Цюльпанавай
* Двор харкаўскай губчака (вуліца Садовая, 5) з трупамі пакараныхДвор харкаўскай губчака (вуліца Садовая, 5) з трупамі пакараных

Рэакцыя на кнігу
----------------

На працягу трох гадоў з моманту выпуску было прададзена каля. 700 тысяч копій кнігі на 16 мовах.
У 1998 годзе выдавецтва Le Temps Des Cerises выдала Чорную кнігу капіталізму як адказ на абвінавачванні Чорнай кнігу камунізму.
У 2002 годзе ў Францыі было выдадзена дапаўненне - другі том «Кнігі», які змяшчаў, сярод іншага, адказ аўтара на абвінавачання, зробленыя супраць першага тома.

Аналагічныя кнігі
-----------------

У 2009 годзе ў Швецыі выйшла кніга «Злачынствы супраць чалавечнасці пры камуністычных рэжымах». У выданні апісваюцца Чырвоны тэрор, раскулачванне, масавы голад, ГУЛАГ, Вялікі тэрор, барацьба з касмапалітызмам.

Гл. таксама
-----------

* Камунізм
* Тэрор
* Чырвоны тэрор
* Катынь
* Курапаты

Літаратура
----------

* Nicolas Werth, Karel Bartošek, Jean-Louis Panné, Jean-Louis Margolin, Andrzej Paczkowski, Stéphane Courtois, *The Black Book of Communism: Crimes, Terror, Repression*, Harvard University Press, 1999, hardcover, 858 pages, ISBN 0-674-07608-7