У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вожык (значэнні).
**Во́жыкавыя** (*Erinaceidae*) — сямейства ў атрадзе *Eulipotyphla*. Да нядаўніх часоў гэта сямейства адносілі да атрада *Erinaceomorpha*, які быў аб’яднаны з парафілетычным атрадам *Soricomorpha* у атрад *Eulipotyphla*. Атрад *Eulipotyphla* прызнаны навуковай супольнасцю монафілетычным; атрад *Soricomorpha* быў прызнаны парафілетычным, бо *Soricidae* маюць больш нядаўняга агульнага продка з *Erinaceidae*, чым іншыя прадстаўнікі *Soricomorpha*.

*Erinaceidae* уключаюць у сябе сапраўдных вожыкаў (падсямейства *Erinaceinae*) Еўразіі і Афрыкі і гімнур (падсямейства *Hylomyinae*) Паўднёва-Усходняй Азіі. Калісьці гэта сямейства адносілі да атрада *Insectivora*, але цяпер гэты атрад прызнаны навукова неактуальным з прычыны поліфіліі.

Характарыстыка
--------------

Вожыкавыя звычайна маюць форму землярыйкападобную форму цела з доўгімі мордамі і кароткімі хвастамі. Вожыкавыя, аднак, большыя па памеры за землярыек: напрыклад, даўжыня цела і вага малой гімнуры знаходзяцца ў дыяпазоне 10-15 см і 40-60 г адпаведна, а звычайнай гімнуры — 26-45 см і 1-1,4 кг адпаведна. Усе віды вожыкавых, акрамя аднаго, маюць вялікія вочы і вушы і па пяць пальцаў на кожнай назе, на якіх у некаторых прадстаўнікоў ёсць моцныя кіпцюры для капання. Валасы сапраўдных вожыкаў ператвораны ў вострыя калючкі, якія ажыццяўляюць абарончую функцыю і пакрываюць верхнюю і бакавыя паверхні цела — гімнуры жа маюць выключна звычайныя валасы. Большасць прадстаўнікоў вожыкавых мае анальныя пахучыя залозы, але яны значна лепей развітыя ў гімнур, чым у сапраўдных вожыкаў, што тлумачыць моцны пах першых.

Вожыкавыя з’яўляюцца ўсёеднымі з дамінаваннем у рацыёне насякомых, чарвякоў і іншых дробных беспазваночных. *Erinaceidae* могуць таксама харчавацца насеннем і садавіной і зрэдку ўжываць птушыныя яйкі ды здыхляціну. Зубы вожыкавых вострыя і прыстасаваныя для пранізання беспазваночных ахвяр. Зубная формула вожыкавых: 2-3.1.4.33.1.2-4.3.

Сапраўдныя вожыкі з’яўляюцца начнымі жывёламі, а для гімнур гэта рыса характэрна ў меншай ступені — яны могуць праяўляць актыўнасць і днём. Многія віды жывуць у простых норах, калі іншыя канструююць часовыя гнёзды на паверхні зямлі з лісця ды травы або сховішчы ў полых бярвеннях ці іншых месцах, дзе можна схавацца. Вожыкавыя — адзіночныя жывёлы, якія збіраюцца разам толькі на сезон размнажэння, прычым бацька не грае ніякай ролі ў гадаванні маладых жывёл.

Самкі сямейства вожыкавых нараджаюць пасля перыяду цяжарнасці, які знаходзіцца ў інтэрвале прыкладна ад 6 да 7 тыдняў. Маладыя жывёлы нараджаюцца сляпымі і безвалосымі. У сапраўдных вожыкаў калючкі адрастаюць на працягу 36 гадзін пасля нараджэння.

Эвалюцыя
--------

Вожыкавыя — адносна прымітыўная група плацэнтарных сысуноў, якая зусім нязначна змянілася з часоў яе з’яўлення ў эацэне. Так званы, «*гіганцкі вожык*» (насамрэч не сапраўдны вожык, а гімнура) *Deinogalerix*, які жыў у эпоху міяцэну на востраве Гаргана (уваходзіць у склад сучаснай Італіі), быў памерам з вялікага труса і харчаваўся болей пазваночнымі жывёламі і здыхляцінай, чым насякомымі.

Класіфікацыя
------------

На сённяшні дзень апісаныя 2 падсямействы і 13 родаў вожыкавых.

* **Сямейства *Erinaceidae*:**
	+ † Род *Silvacola*;
	+ Падсямейства *Erinaceinae* (Сапраўдныя вожыкі):
		- † Род *Amphechinus:*
			* † *Amphechinus akespensis;*
			* † *Amphechinus arverniensis;*
			* † *Amphechinus baudelotae;*
			* † *Amphechinus edwardsi;*
			* † *Amphechinus ginsburgi;*
			* † *Amphechinus golpeae;*
			* † *Amphechinus horncloudi;*
			* † *Amphechinus intermedius;*
			* † *Amphechinus kreuzae;*
			* † *Amphechinus major;*
			* † *Amphechinus microdus;*
			* † *Amphechinus minutissimus;*
			* † *Amphechinus robinsoni;*
			* † *Amphechinus taatsiingolensis;*
		- Род *Atelerix:*
			* Чатырохпальцы вожык, *Atelerix albiventris;*
			* Алжырскі вожык, *Atelerix algirus;*
			* Паўднёва-Афрыканскі вожык, *Atelerix frontalis;*
			* Самалійскі вожык, *Atelerix sclateri;*
		- Род *Erinaceus:*
			* Амурскі вожык, *Erinaceus amurensis;*
			* Паўднёвы белагруды вожык, *Erinaceus concolor;*
			* Еўрапейскі вожык, *Erinaceus europaeus;*
			* Паўночны белагруды вожык, *Erinaceus roumanicus;*
		- Род *Hemiechinus:*
			* Вушасты вожык, *Hemiechinus auritus;*
			* Нашыйнікавы вожык, *Hemiechinus collaris;*
		- Род *Mesechinus:*
			* Даурскі вожык, *Mesechinus dauuricus;*
			* Кітайскі вожык, *Mesechinus hughi;*
		- Род *Paraechinus:*
			* Эфіопскі вожык, *Paraechinus aethiopicus;*
			* Доўгаіглісты вожык, *Paraechinus hypomelas;*
			* Індыйскі вожык, *Paraechinus micropus;*
			* Галапузы вожык, *Paraechinus nudiventris;*
	+ Падсямейства *Hylomyinae* (Гімнуры):
		- † Род *Deinogalerix;*
			* † *Deinogalerix brevirostris;*
			* † *Deinogalerix freudenthali;*
			* † *Deinogalerix intermedius;*
			* † *Deinogalerix koenigswaldi;*
			* † *Deinogalerix minor;*
		- Род *Echinosorex:*
			* Звычайная гімнура, *Echinosorex gymnura;*
		- Род *Hylomys:*
			* Вушастая гімнура, *Hylomys megalotis;*
			* Карлікавая гімнура, *Hylomys parvus;*
			* Малая гімнура, *Hylomys suillus;*
		- Род *Neohylomys:*
			* Хайнаньская гімнура, *Neonylomys hainanensis;*
		- Род *Neotetracus:*
			* Землярыйкавая гімнура, *Neotetracus sinensis;*
		- Род *Podogymnura:*
			* Дынагацкая гімнура, *Podogymnura aureospinula;*
			* Гімнура Мінданаа, *Podogymnura truei.*

Зноскі
------

1. 1 2  Hutterer, R. (2005). "Family Erinaceidae". in Wilson, D.E.; Reeder, D.M.. *Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference* (3rd ed.). Johns Hopkins University Press. pp. 212–219. ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494. .
2. ↑  Robin MD Beck; Olaf RP Bininda-Emonds; Marcel Cardillo; Fu-Guo Robert Liu; Andy Purvis (2006). "A higher level MRP supertree of placental mammals". *BMC Evolutionary Biology* **6**: 93. doi:10.1186/1471-2148-6-93. PMID 17101039. PMC: 1654192. .
3. ↑  Roca, A.L. G.K. Bar-Gal, E. Eizirik, K.M. Helgen, R. Maria, M.S. Springer, S.J. O'Brien, and W.J. Murphy (2004). "Mesozoic origin for West Indian insectivores". *Nature* **429** (6992): 649–651. doi:10.1038/nature02597. PMID 15190349.
4. 1 2  Wroot, Andrew (1984). Macdonald, D.. ed. *The Encyclopedia of Mammals*. New York: Facts on File. pp. 750–757. ISBN 0-87196-871-1. .
5. ↑  Savage, RJG, & Long, MR (1986). *Mammal Evolution: an illustrated guide*. New York: Facts on File. pp. 48–49. ISBN 0-8160-1194-X. .

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 161765500 · GND: 4026509-2 · LCCN: sh85044628 · Microsoft: 2779790433, 2909794546 · NKC: ph318945 |