recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Красікаў.

**Аляксандр Васільевіч Красікаў** (1907—1943) — капітан Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Аляксандр Красікаў нарадзіўся 21 жніўня 1907 года ў вёсцы Красны Яр (цяпер — Ардынскі раён Новасібірскай вобласці). Пасля заканчэння сямі класаў школы працаваў у лесаўпарадкавальнай рабочай партыі. У 1929 годзе Красікаў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1937 годзе ён скончыў Харкаўскую пагранічную школу НКУС СССР. Са снежня 1941 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. У 1942 годзе Красікаў скончыў спецыяльны курс Ваеннай акадэміі імя Фрунзе. Да верасня 1943 года гвардыі капітан Аляксандр Красікаў быў начальнікам штаба 62-га гвардзейскага кавалерыйскага палка 16-й гвардзейскай кавалерыйскай дывізіі 7-га гвардзейскага кавалерыйскага корпуса 61-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас вызвалення Украінскай ССР.

19 верасня 1943 года галаўны атрад палка на чале з Красікавым паспяхова разведаў брод праз раку Сноў і, пераправіўшыся праз яе, без страт са свайго боку вызваліў сяло Клачкова Чарнігаўскага раёна Чарнігаўскай вобласці Украінскай ССР, нанесшы ворагу вялікія страты ў жывой сіле і баявой тэхніцы. У ноч з 27 на 28 верасня 1943 года полк Красікава паспяхова пераправіўся праз Днепр у раёне вёскі Ніўкі Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР і захапіў плацдарм на яго заходнім беразе. 8 снежня 1943 года Красікаў загінуў у баю. Пахаваны ў горадзе Рэчыца Гомельскай вобласці Беларусі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за «ўзорнае выкананне баявога задання камандавання ў барацьбе з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі капітан Аляксандр Красікаў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнамі Леніна і Чырвонага Сцяга.

У гонар Красікава названая вуліца ў Рэчыцы і усталяваны бюст у Ардынскім.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Аляксандр Васільевіч Красікаў на сайце «Героі краіны»
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* *Ахмадиев Т. Х.* Башкирская гвардейская кавалерийская. — Уфа, 1999.
* Звёзды доблести ратной. — Новосибирск: Новосибирское ен. изд. 1986.
* Навечно в сердце народном. — 3-е изд. доп. и испр. — Минск, 1984.
* Новосибирцы — Герои Отечества. — Новосибирск, 2010.
* Слава башкирских конников. — Уфа: Китап, 2005.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 153560 |
**«Саве́цкі энцыклапеды́чны сло́ўнік»** (*«СЭС»*) — першы аднатомны ўніверсальны даведнік у СССР. Выдадзены ў Маскве выдавецтвам «Савецкая Энцыклапедыя». Выйшлі 4 выданні слоўніка: у 1979 годзе — першае (у 1981—1982 гадах — дадатковыя тыражы), у 1983 годзе — другое, у 1984 годзе — трэцяе (у 1985 годзе — дадатковы тыраж), у 1987 годзе — чацвёртае (у 1989 годзе — дадатковы тыраж).

Змяшчае каля 80 тысяч артыкулаў па пытаннях грамадска-палітычнага жыцця, эканомікі, навукі, тэхнікі, літаратуры і мастацтва. Побач з артыкуламі пра саюзныя і аўтаномныя рэспублікі, краі, вобласці, гарады Савецкага Саюза ўключана вялікая колькасць артыкулаў пра розныя краіны свету, найбольшыя замежныя гарады, змешчаны біяграфіі дзяржаўных, палітычных, ваенных і культурных дзеячаў усіх часоў і народаў. У выданне ўключаны 550 малюнкаў, фатаграфій і схем, 350 карт. Слоўнік паслужыў асновай для выдання «Вялікага энцыклапедычнага слоўніка», «Расійскага энцыклапедычнага слоўніка», «Новага энцыклапедычнага слоўніка». Перавыдаваўся за мяжой на англійскай, кітайскай і іншых мовах.

Зноскі
------

1. 1 2  *В. К. Шчэрбін.* «Савецкі энцыклапедычны слоўнік» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 67.
2. ↑  *Чэнь Хао.* О китайской версии «Советского энциклопедического словаря» // *Вестник Московского государственного областного университета. Серия: Лингвистика*. — 2019. — № 3. — С. 103—112. — DOI:10.18384/2310-712X-2019-3-103-112

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
**Ірына Сямёнаўна Шыкунова** (15 сакавіка 1940, в. Камуна, Любанскі раён, Мінская вобласць, БССР — 6 сакавіка 2020) — беларуская оперная спявачка (лірычнае сапрана), педагог. Лаўрэат Міжрэспубліканскага конкурсу вакалістаў у Мінску (1962), Заслужаная артыстка (1972), Народная артыстка (1980), Акадэмік Міжнароднай Акадэміі навук Еўразіі (1998), узнагароджаная медалём Францыска Скарыны (2010).

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння ў 1956 годзе Дзяржынскай школы № 2 Мінскай вобласці Ірыну без іспытаў прынялі ў Беларускую кансерваторыю. Скончыўшы яе ў 1964 годзе, яна пачала працаваць у Беларускім дзяржаўным тэатры оперы і балета Беларусі, дзе з цягам часу спявала ўсе асноўныя партыі беларускага і ўсясветнага опернага рэпертуару. Праходзіла стажыроўку ў міланскім тэатры Ла Скала (1970—1971). Пабывала на гастролях у Фінляндыі, Германіі, Польшчы, спявала ў многіх тэатрах былога СССР. З 1989 года выкладала ў Беларускай акадэміі музыкі, класа жаночага вакалу, дацэнт кафедры спеваў.

Творчы набытак — звыш за 30 вядучых оперных партый, дзе стварыла шмат яркіх захапляючых вобразаў: Юзафа («Яснае світанне» А. Туранкова), Марфачка («Алеся» Я. Цікоцкага), Аксана, Святлана («Калі ападае лісце», «Калючая ружа» Ю. Семянякі), Ірына («Сівая легенда» Д. Смольскага), Галька («Галька» С. Манюшкі), Таццяна, Іяланта, Ліза («Яўген Анегін», «Іяланта», «Пікавая дама» П. Чайкоўскага), Віялета, Дэздэмана, Лізавета («Травіята», «Атэла», «Дон Карлас» Дж. Вердзі), Марфа, Купава («Царская нявеста», «Снягурка» М. Рымскага-Корсакава), Маргарыта («Фаўст» Ш. Гуно), Эльза («Лаэнгрын» Р. Вагнера), Донна Анна, Графіня («Дон Жуан», «Вяселле Фігара» В. Моцарта), Яраслаўна («Князь Ігар» А. Барадзіна).

Памерла 6 сакавіка 2020 года.

Зноскі
------

1. ↑  Памерла народная артыстка Беларусі Ірына Шыкунова

Літаратура
----------

* Творчы вечар салісткі Дзяржаўнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета БССР Ірыны Шыкуновай [Изоматериал]. 10 сакавіка 1975 г. [запрашэнне]. [Б. м. б. в.]. 1975. 1 арк. (складзены ўдвая)
* *Савік Л. С.* Артыстка з народа. // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Любанскага раёна. — Мінск, 1996.
* *Савік Л. С.* Шыкунова Ірына Сямёнаўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 9. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
* Шыкунова Ірына Сямёнаўна // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Дзяржынскага р-на. — Мн.: БелТА, 2004. — С. 609. — 704 c.: іл. — ISBN 985-6302-64-1.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 129439 |
**Раіса Сцяпанаўна Недашкоўская** (укр.: Раїса Степанівна Недашківська; нар. 17 лютага 1943 года, Малын, Жытомірская вобласць) — украінская актрыса тэатра і кіно. Народная артыстка Украіны (1993).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 17 лютага 1943 года ў горадзе Малын ва Украіне. З дзяцінства займалася танцамі, была салісткай харэаграфічнага ансамбля.

У 1960 годзе выканала ў фільме Віктара Іўчанкі «Лясная песня» ролю Маўкі. Скончыла ў 1965 г. Кіеўскі тэатральны інстытут і стала актрысай Кіеўскай кінастудыі імя А. Даўжэнкі.

Адной з лепшых яе работ стала выкананне галоўнай ролі ў фільме «Тэлефаністка».

У 1980—1993 гадах працавала ў Кіеўскім Маладым тэатры, на сцэне якога грала галоўныя ролі ў спектаклях «Сірано дэ Бержэрак», «За двума зайцамі» і іншых. Стваральнік некалькіх монаспектакляў.

З 1994 па 2001 гады Раіса Недашкоўская — мастацкі кіраўнік Тэатра «Пад зорным небам». Была віцэ-прэзідэнтам Славянскага форума мастацтваў «Залаты Віцязь». У цяперашні час — першы намеснік Старшыні праўлення Нацыянальнага Саюза тэатральных дзеячаў Украіны.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 10 студзеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
**Раіса Паўлаўна Сіплевіч** (нар. 24 мая 1949 г. Пабрэззе, Навагрудскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі мастак, член Саюза мастакоў Беларусі. Працуе пад псеўданімам *Patsinka*.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1949 г. у вёсцы Пабрэззе Гродзенскай вобласці. У 1970 г. скончыла Мінскае мастацкае вучылішча імя А. К. Глебава, у 1976 г. — Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут. Вучылася ў П. Любамудрава, А. Шэверава. З 1974 г. удзельнічае ў міжнародных і рэспубліканскіх персанальных выставах.

У 1977—1987 гг выкладала ў Мінскім мастацкім вучылішчы, з 1996 г. у Мінскай гімназіі-каледжа мастацтваў. Член Беларускага саюза мастакоў з 1987 года. Узнагароджана медалём Беларускага саюза мастакоў за заслугі ў выяўленчым мастацтве. Жыве ў Мінску.

Творчасць
---------

На творчасць мастачкі паўплывалі беларускія народныя казкі, легенды, гісторыя і прырода роднай краіны, а таксама вопыт мастакоў-мадэрністаў ХХ ст.

Асноўныя творы: графічныя лісты «У лесе нараджаюцца зоркі»; трыпціх «Варыяцыі адной тэмы», цыклы «Гульні», «Тры сонцы», «Каляровыя вятры»; палотны «Вербніца», «Вялікдзень», «Сёмуха», «Вяртанне да ранейшай сустрэчы», «Крок за небакрай», «Вячэрняя сустрэча».

Сёння працы мастачкі знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музее Рэспублікі Беларусь, Рэспубліканскай галерэі «Палац мастацтваў», фондах БСМ, Музеі сучаснага мастацтва г. Мінска, Гістарычным музеі г. Навагрудка, Брэсцкім мастацкім музеі і ў прыватных калекцыях Беларусі, Германіі, Англіі, ЗША, Канады, Аўстраліі, Польшы, Чэхіі, Партугаліі, Бельгіі і Расіі.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Аб творчасці Раісы Сіплевіч
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Маёраў.

**Уладзімір Сяргеевіч Маёраў** (нар. 6 лістапада 1952, Горкі Магілёўскай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга сельскагаспадарчую акадэмію, вучоны заатэхнік.

Служыў у радах Узброеных Сіл. Працоўную дзейнасць пачаў старшым заатэхнікам Гомельскага міжгаспадарчага аб’яднання па вытворчасці свініны. Працаваў інструктарам арганізацыйна-інструктарскага аддзела Гомельскага аблвыканкама, арганізацыйнага аддзела Гомельскага райкама КПБ, аддзела арганізацыйна-партыйнай работы Гомельскага абкама КПБ. Быў старшынёй калектыўна-долевай гаспадаркі «Бабовіцкая» Гомельскага раёна. Займаў пасады першага намесніка старшыні камітэта па сельскай гаспадарцы і харчаванню Гомельскага аблвыканкама, старшыні Гомельскага райвыканкама.

Выбіраўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі», Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва
**Нацыянальны гімн Малі** называецца «**Pour l'Afrique et pour toi, Mali**» (у перакладзе з французскай: "За Афрыку і за цябе, Малі"). Уяўляе сабой патрыятычную песню, у якой сцвярджаецца воля народа Малі пакласці сваё жыццё за сваю нацыю і за свабоду. Тэма, якая аб'ядноўвае ўсю песню, — жаданне змагацца за аб'яднанне Афрыкі.

Тэкст гімна па-французску
-------------------------

*À ton appel, Mali,*
*Pour ta prospérité*
*Fidèle à ton destin*
*Nous serons tous unis,*
*Un peuple, un but, une foi.*
*Pour une Afrique unie*
*Si l’ennemi découvre son front*
*Au dedans ou au dehors*
*Debout sur les remparts*
*Nous sommes résolus de mourir.*
Рэфрэн:
*Pour l’Afrique et pour toi, Mali,*
*Notre drapeau sera liberté.*
*Pour l’Afrique et pour toi Mali*
*Notre combat sera unité.*
*Ô Mali d’aujourd’hui*
*Ô Mali de demain*
*Les champs fleurissent d’espérance*
*Les cœurs vibrent de confiance*
*L’Afrique se lève enfin*
*Saluons ce jour nouveau*
*Saluons la liberté*
*Marchons vers l’unité*
*Dignité retrouvé*
*Soutient notre combat*
*Fidèle à notre serment*
*De faire l’Afrique unie*
*Ensemble debout mes frères*
*Tous au rendez-vous de l’honneur.*
Рэфрэн
*Debout villes et campagnes*
*Debout femmes, jeunes et vieux*
*Pour la patrie en marche*
*Vers l’avenir radieux*
*Pour notre dignité*
*Renforçons bien nos rangs*
*Pour le salut public*
*Forgeons le bien commun*
*Ensemble au coude à coude*
*Faisons le sentier du bonheur.*
Рэфрэн
*La voie est dure très dure*
*Qui mène au bonheur commun*
*Courage et devouement*
*Vigilence à tout moment*
*Vérité des temps anciens*
*Vérité de tous les jours*
*Le bonheur par le labeur*
*Fera le Mali de demain.*
Рэфрэн

| ⛭Малі паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Малі»**
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Маісееў.
**Іван Цімафеевіч Маісе́еў** (16 жніўня 1910, в. Вялюнь Брэсцкага раёна — 12 лютага 1976, г. Марыінск) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Скончыў курсы малодшых лейтэнантаў у 1938 годзе, у 1942 годзе — курсы «Выстрал».

У Чырвонай Арміі з 1928 года.

З 1943 года на 2-м Украінскім фронце. Удзельнік вызвалення Украіны, Румыніі, Чэхаславакіі.

Капітан Маісееў вызначыўся ў 1944 годзе пры фарсіраванні р. Ціса на тэрыторыі Венгрыі: 6 лістапада батальён на чале з Майсеевым пад варожым агнём пераправіўся цераз раку, выбіў праціўніка з траншэй, прайшоў з баямі 18 км, захапіў у палон 180 гітлераўцаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9 (т.9)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Раіса Мікалаеўна Кашэ́льнікава** (16 верасня 1904, вёска вёска Баршчоўка, Хойніцкі раён, Гомельская вобласць — 29 лістапада 1980) — беларуская савецкая актрыса

 тэатра і кіно. Народная артыстка БССР (1957).

Біяграфія
---------

У 1923 скончыла педагагічны тэхнікум у горадзе Чэрвень, у 1926 годзе Беларускую драматычную студыю ў Маскве. З 1939 года працавала ў Беларускім тэатры імя Янкі Купалы.

Творчасць
---------

Актрыса яркай творчай індывідуальнасці, выканаўца лірыка-драматычных і вострахарактарных роляў.
Адна з лепшых выканаўцаў ролі Паўлінкі ў аднайменнай п’есе Янкі Купалы. Першая пастаноўка «Паўлінкі» з Кашэльнікавай у галоўнай ролі адбылася ў БДТ-2 у 1936 годзе. Сярод іншых роляў: Ксенія («Разлом» Б. Лаўранёва), Аксана («Гібель эскадры» А. Карнейчука), Аўгіння («У пушчах Палесся» Я. Коласа), Клава («Мілы чалавек» К. Крапівы), Сюзанна («Жаніцьба Фігара» П. Бамаршэ), Ізабэла («Салавей» З. Бядулі).

Зноскі
------

1. ↑  Беларусь, 1995

Літаратура
----------

* Раіса Мікалаеўна Кашэльнікава // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 2002. — Т. 1.
* Кашэ́льнікава Раіса Мікалаеўна // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 381. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 128668 |
Нацыянальны гімн Рэспублікі Зімбабвэ.

Словы С.М. Мутсвайра (S.M. Mutswairo), музыка Ф.Л. Чангундэга (F. L. Changundega)

Арыгінальны тэкст

> 
> Simudzai mureza wedu weZimbabwe  
> 
> Yakazvarwa nomoto wechimurenga;  
> 
> Neropa zhinji ramagamba  
> 
> Tiidzivirire kumhandu dzose;  
> 
> Ngaikomborerwe nyika yeZimbabwe.  
> 
> Tarisai Zimbabwe nyika yakashongedzwa  
> 
> Namakomo, nehova, zvinoyevedza  
> 
> Mvura ngainaye, minda ipe mbesa  
> 
> Vashandi vatuswe, ruzhinji rugutswe;  
> 
> Ngaikomborerwe nyika yeZimbabwe.  
> 
> Mwari ropafadzai nyika yeZimbabwe  
> 
> Nyika yamadzitateguru edu tose;  
> 
> Kubva Zambezi kusvika Limpopo,  
> 
> Navatungamiri vave nenduramo;  
> 
> Ngaikomborerwe nyika yeZimbabwe.  
> 
> Ngaikomborerwe nyika yeZimbabwe.  
> 
> 
> 
> 

Англійскі варыянт

> 
> O lift high the banner, the flag of Zimbabwe  
> 
> The symbol of freedom proclaiming victory;  
> 
> We praise our heros' sacrifice,  
> 
> And vow to keep our land from foes;  
> 
> And may the Almighty protect and bless our land.  
> 
> O lovely Zimbabwe, so wondrously adorned  
> 
> With mountains, and rivers cascading, flowing free;  
> 
> May rain abound, and fertile fields;  
> 
> May we be fed, our labour blessed;  
> 
> And may the Almighty protect and bless our land.  
> 
> O God, we beseech Thee to bless our native land;  
> 
> The land of our fathers bestowed upon us all;  
> 
> From Zambezi to Limpopo  
> 
> May leaders be exemplary;  
> 
> And may the Almighty protect and bless our land.
> 
> 
>
**Лемяшэвічы** — археалагічны помнік — паселішча неаліту, бронзы і жалезнага веку за 3 км на поўнач ад в. Лемяшэвічы (Пінскі раён, Брэсцкая вобласць), на правым беразе р. Прыпяць, на пясчанным узвышшы (вышыня 2—3,5 м) сярод забалочанай поймы. 

Адкрыла і даследавала 700 м2 у 1980—1981 гг. В. С. Вяргей. У 1990 г. С. Я. Рассадзін даследаваў 108 м2. 

Культурны пласт 0,3—0,4 м. У рэчавым комплексе вылучаны матэрыялы нёманскай культуры (тронкавыя паканечнікі стрэл, скрабкі, ножападобныя пласціны, праколкі, іншыя вырабы і загатоўкі з крэменю, фрагменты ляпных пасудзін) кола культур шнуравой керамікі (крамянёвы трохвугольны наканечнік стралы з выемкай у аснове, сярпы валынскага тыпу, наканечнік дроціка, рэшткі ляпных пасудзін са шнуравым і пракрэсленым арнаментам). Выяўлены рэшткі заглыбленых у мацярык жытлаў плошчай каля 9 м2 з адкрытымі агнішчамі на падлозе, якія належалі насельніцтву мілаградскай культуры, і каля 100 гаспадарчых ям. Знойдзена каля 4 тыс. фрагментаў ляпной керамікі, а таксама прылады працы, зброя, прадметы побыту і ўпрыгажэнні з жалеза, бронзы, шкла. Найбольш поўна прадстаўлены рэчы мілаградскай культуры: плоскі жалезны 2-шыпавы наканечнік стралы (VII—VI ст. да н.э. аналагі ў ранніх пластах гарадзішчаў дзякоўскай культуры), маленькія шпількі са спіральным навершам (сустракаюцца на помніках позняга бронзавага веку), скіфская завушніца (VI—V стст. да н.э.), бронзавыя наканечнікі стрэл (IV—III стст. да н.э.), гліняныя крыжападобныя грузікі, таўстасценныя гаршкі, аздобленыя валікам, гаршкі з высокай адагнутай шыйкай і пукатым тулавам і інш. Знойдзены рэчы зарубінецкай культуры (II ст. да н.э.—I ст. н.э.), у т.л. грубаляпныя гаршкі з шурпатай або бугрыстай паверхняй, глянцаваныя міскі, кубкі з вушкам, накрыўкі, фрагмент сярпа, нажы. Да вельбарскай культуры II—IV стст. належаць 14-гранныя фіялетавыя, шарападобныя зеленаватыя шкляныя, чорныя, белыя і чырвоныя паставыя пацеркі, бронзавая падвязная фібула, вядзёркападобныя падвескі і інш. Магчыма, на гэтым узвышшы размяшчаўся могільнік насельніцтва вельбарскай культуры.

Літаратура
----------

* Вяргей, В. С. Западный ареал милоградской культуры // Гістарычна-археалагічны зборнік. — 1994. — № 5. — С.
* Вяргей, В. С. Лемяшэвічы / В. С. Вяргей // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 11—12. — ISBN 978-985-11-0354-2.
* Вяргей, В. С. Селище у дер. Лемешевичи на Припяти // Гістарычна-археалагічны зборнік. — 1994. — № 5. — С.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тамашэвіч.

**Уладзімір Тамашэвіч** (нар. 22 жніўня 1963, в. Палачаны, Маладзечанскі раён) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 22 жніўня 1963 г. ў в. Палачаны Маладзечанскага раёна.
Скончыў у 1982 годзе Мінскае мастацкае вучылішча імя А. Глебава. Вучыўся ў Васіля Васільева, Леаніда Лапчынскага, Алега Луцэвіча, Алега Маціевіча, Альгерда Малішэўскага. У мастацкіх выстаўках бярэ ўдзел з 1992 г.

Член Беларускага саюза мастакоў з 2000 г.

Творчасць
---------

Працуе ў галіне станкавага жывапісу ў жанры пейзажа і абстрактнай графікі.

Творы захоўваюцца ў фондах Мінскага абласнога краязнаўчага музея (Маладзечна) і ў прыватных зборах Беларусі і замежных краін. Жыве ў Маладзечне.

Персанальныя выстаўкі
---------------------

Творы экспанаваліся на шматлікіх нацыянальных і гарадскіх выстаўках.

Персанальныя выстаўкі жывапісу — Маладзечна (1994, 1998, 2000, 2003, 2007, 2010, 2012), Заслаўе (2007), Мінск (2013); графікі — Маладзечна (1996, 2010), Эслінген, Германія (2007), Ёнчопінг, Швецыя (2008).

Зноскі
------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кірсанаў.

**Аляксандр Васільевіч Кірсанаў** (23 снежня 1898, г. Казань — 18 лістапада 1994) — Герой Савецкага Саюза.

Даваенная біяграфія
-------------------

Нарадзіўся ў працоўнай сям’і. У Чырвонай Арміі з 1920 года. Удзельнік Грамадзянскай вайны. Скончыў артылерыйскае аддзяленне Аб’яднанай ваеннай школы (Кіеў, 1926), Ваенную акадэмію Генеральнага штаба (1949).

З верасня 1941 года ваяваў на Паўднёвым, Сталінградскім, Цэнтральным і Беларускім франтах. Вызначыўся пры фарсіраванні Дняпра ў Чарнігаўскай вобласці. У ноч на 28 верасня 1943 года стралковая дывізія пад камандаваннем А. В. Кірсанава пераправілася праз раку, захапіла плацдарм і паспяхова адбіла шматлікія контратакі пераўзыходзячых сіл праціўніка.

Званне Героя Савецкага Саюза Аляксандру Васільевічу Кірсанаву прысвоена 15 студзеня 1944 года.

За гады вайны яго імя 21 раз згадвалася ў зводках і загадах Вярхоўнага Галоўнакамандуючага. У 1949 годзе пасля заканчэння Ваеннай акадэміі Генштаба быў прызначаны намеснікам камандзіра паветрана-дэсантнага корпуса (Полацк), а потым — начальнікам Вышэйшых афіцэрскіх курсаў Паветрана-дэсантных войскаў.

Са жніўня 1955 па 17 верасня 1960 год служыў начальнікам спецкафедры БДУ, а ў 1960—1974 гадах працаваў на пасадзе прарэктара Белдзяржуніверсітэта.

Узнагароды
----------

Кавалер ордэнаў Леніна (двойчы), Чырвонага Сцяга (чатыры разы), Суворава II ступені, Кутузава II ступені, Айчыннай вайны I ступені.

Памяць
------

Ён з’яўляецца Ганаровым грамадзянінам гарадоў Чарнігаў, Брагін і Калінкавічы.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Кірсанаў Аляксандр Васільевіч
**Лембіт Ульфсак** (эст.: Lembit Ulfsak; 4 ліпеня 1947, с. Коэру, Эстонская ССР — 22 сакавіка 2017, Талін, Эстонія) — эстонскі акцёр

 тэатра і кіно, кінарэжысёр. Народны артыст Эстонскай ССР (1986).

Біяграфія
---------

У 1970 годзе скончыў акцёрскі факультэт Талінскай кансерваторыі. З 1971 года — акцёр Эстонскага маладзёжнага тэатра ў Таліне. У 1978 годзе перайшоў у трупу Талінскага тэатра драмы (імя Віктара Кінгісепа). З 1985 па 1994 гады быў акцёрам кінастудыі «Талінфільм».

У 1976 годзе выканаў ролю Ціля Уленшпігеля ў фільме Аляксандра Алава і Уладзіміра Навумава «Легенда пра Ціля». У 1978 годзе спрабаваўся на ролю Араміса ў фільме Георгія Юнгвальд-Хількевіча «д’Артаньян і тры мушкецёры», але яе не атрымаў.

За Ульфсакам замацавалася амплуа рамантыка і дзівака пасля выканання ролі Містэра Эй у фільме «Мэры Попінс, да пабачэння» рэжысёра Леаніда Квініхідзэ. У 1984 годзе акцёр сыграў ролю Ханса Крысціяна Андэрсена ў фільме Кшыштафа Градоўскага «Акадэмія пана Кляксы», у 1985 годзе — Жака Паганэля ў фільме «У пошуках капітана Гранта» Станіслава Гаварухіна.

У расійскім кіно часта выконваў ролі эстонцаў, з якіх найбольш прыкметныя — начальнік паліцыі Неўман у серыяле «Ісаеў» (2009) Сяргея Урсуляка і галоўны ўрач радзільнага дома Тэпэ ў фільме «Канец цудоўнай эпохі» (2015) Станіслава Гаварухіна.

У 2013 годзе зняўся ў фільме «Мандарыны» грузінскага рэжысёра Зазы Урушадзэ ў ролі старога Іва, які жыве ў эстонскім паселішчы ў Абхазіі, які хавае ў сваім доме двух параненых салдат з варагуючых лагераў. У 2015 годзе фільм быў намінаваны на прэміі «Оскар» і «Залаты глобус» у катэгорыі «Найлепшы фільм на замежнай мове».

Памёр ад анкалагічнага захворвання. Пахаваны на Лясных могілках побач з бацькамі.

Зноскі
------

1. 1 2  Lembit Ulfsak // filmportal.de — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>
2. 1 2  Suri armastatud näitleja Lembit Ulfsak

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 17103573m · GND: 105174962X · ISNI: 0000 0000 5107 326X · LCCN: no2007134104 · NTA: 403870178 · SUDOC: 197159443 · VIAF: 29324867 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Даманаў.
**Аляксандр Васільевіч Дама́наў** (10 сакавіка 1940, г. Клінцы, Бранская вобласць, РСФСР — 19 красавіка 2014, г. Віцебск) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1973 годзе мастацка-графічнае аддзяленне Златавустаўскага педагагічнага вучылішча. Удзельнік мастацкіх выставак з 1990 года. Жыў у Віцебску.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1996 года.

Пасля смерці жонкі, застаўся адзін і быў ўжо фізічна зусім хворым. Памёр 19 красавіка 2014 года. Пасля смерці мастака практычна ўсе працы, якія знаходзіліся ў яго кватэры, зніклі. Выкрадальнікі так і не былі выяўлены. Захавалася толькі 12 жывапісных твораў Аляксандра Доманова, якія мастак пры жыцці падарыў Віцебскаму абласному краязнаўчаму музею.

Творчасць
---------

Працаваў у станковым жывапісе ў жанрах пейзажа і нацюрморта. Творам уласцівыя моц і насычанасць, свежасць і каларыт. Асноўныя работы: палотны «Бярозы», «Вясна», «Сланечнік», «Вецер», «Восень», «Зіма. Рака Віцьба», «Сакавік», «Вясковы пейзаж».

Сям’я
-----

Дзяцей у сям’і не было.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Даманаў Аляксандр Васільевіч // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.
2. 1 2  Светлый реализм Александра Доманова. Народныя навіны Віцебска. Новости Витебска | 09-02-2015

Літаратура
----------

* Даманаў Аляксандр Васільевіч // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar246914 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лукашэвіч.
**Алякса́ндр Васі́льевіч Лукашэ́віч** (нар. 22 кастрычніка 1968, Віцебск) — беларускі дыпламат. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Балгарыі, Грэчаскай Рэспубліцы і Рэспубліцы Кіпр па сумяшчальніцтве.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі дзяржаўны лінгвістычны універсітэт, факультэт англійскай і нямецкай моў (1995), факультэт міжнародных адносін Інстытута грамадзянскай службы (2012).

3 1996 па 2002 гг. — вядучы спецыяліст упраўлення міжнароднага эканамічнага супрацоўніцтва Віцебскага абласнога выканаўчага камітэта.

З 2002 года на дыпламатычнай службе. Працаваў другім сакратаром Пасольства Рэспублікі Беларусь у ФРГ, у аддзяленні Пасольства ў Боне.

З 2007 па 2010 гг. — намеснік начальніка галоўнага консульскага ўпраўлення МЗС Рэспублікі Беларусь.

З 2010 па 2014 гг. — саветнік, кіраўнік консульскага аддзела Пасольства Рэспублікі Беларусь у Літоўскай Рэспубліцы.

З 2015 па 2018 гг. — намеснік начальніка галоўнага консульскага ўпраўлення МЗС Рэспублікі Беларусь.

З мая 2018 г. — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Балгарыі, Грэчаскай Рэспубліцы і Рэспубліцы Кіпр па сумяшчальніцтве. Вызвалены з пасады 21 сакавіка 2022 года

Зноскі
------

1. ↑  Александр Лукашевич освобожден от должности Чрезвычайного и Полномочного Посла Республики Беларусь в Республике Болгария

Спасылкі
--------

* *Посольство Республики Беларусь в Республике Болгария — Посол Беларуси в Болгарии* (па стане на 5 ліпеня 2018 года)  (руск.)

| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Балгарыя |
| --- |
| Пачатак дыпадносін  Адкрыццё пасольства | 26 сакавіка 1992  ? |
| Паслы | Аляксандр Герасіменка (1995—2000) • Аляксандр Пятроў (2001—2005) • Вячаслаў Качанаў (2006—2013) • Уладзімір Варанковіч (2013—2018) • Аляксандр Лукашэвіч (з 2018) |

| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Беларусі ў Грэчаскай Рэспубліцы |
| --- |
| Паслы | Аляксандр Герасіменка (1995—2000) • Вячаслаў Качанаў (2011—2013) • Уладзімір Варанковіч (2013—2018) • Аляксандр Лукашэвіч (2018-2022) |
**Йоцюс Віталь Альгімантавіч** (нар. 11 жніўня 1983) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук (2017). У 2019—2020 намеснік дэкана гістарычнага факультэта БДПУ па выхаваўчай працы.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 11 жніўня 1983 года ў Мінску ў сям’і службоўцаў. Бацька — літовец, маці — беларуска.

У 2008 годзе скончыў гістарычны факультэт БДПУ. У 2011 годзе магістратуру БДПУ па спецыяльнасці «Айчынная гісторыя»

З 2017 года выкладчык кафедры кафедры сацыяльна-гуманітарных дысцыплін. З 2018 на кафедры ўсеагульнай гісторыі і методыкі выкладання гісторыі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Сфера навуковых інтарэсаў: Сацыяльна-эканамічная гісторыя Беларусі 1920-1930-х гг.

Асноўныя публікацыі
* Фарміраванне адміністрацыйна-прававой асновы сельскагаспадарчага перасялення ў БССР
* Арганізацыя сельскагаспадарчага перасялення з БССР (1919—1941 г.г.)
* інш.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Асабісты профіль на сайце БДПУ
**Аляксандр Вялікі** — шпалера ў калекцыі Мірскага замка, створаная ў майстрамі Абюсона (Францыя) у XVII ст.

Шпалера выканана ў стрыманай каларыстычнай гаме з дамінуючымі сінімі, зялёнымі і вохрыстымі колерамі. Сюжэт шпалеры, хутчэй за ўсё, звязаны з Індыйскім паходам Аляксандра Македонскага. У цэнтральным полі намаляваны Аляксандр Вялікі ў парадным даспеху на ўзнятым на дыбкі жарабцу і з аголеным кідаем у руцэ. У левым вугле на другім плане — архітэктурныя збудаванні. Справа — тры фігуры: мужчына ва ўсходніх адзеннях і два хлопчыка-паслугача на фоне пейзажу. Цэнтральнае поле апраўлена шырокім бардзюрам, запоўненым гірляндай з буйных кветак і лісця, перавітай стужкай.

Зноскі
------

1. ↑  Шпалера «Александр Великий» пополнила коллекцию Мирского замка Архівавана 3 жніўня 2014.
**Муціжа́рскае падня́цце** (ад назвы вёскі Муціжар у Калінкавіцкім раёне) — тэктанічная структура ў Калінкавіцкім і Хойніцкім раёнах Гомельскай вобласці, у межах Хойніцкага пахаванага выступу Прыпяцкага прагіну. Выяўлена ў 1977 годзе сейсмаразведачнымі працамі.

Па падсалявых дэвонскіх адкладах Муціжарскае падняцце — найбольш высокая паўднёва-ўсходняя частка невялікага (12×6 км) блока, выцягнутага ў паўночна-заходнім напрамку і аддзеленага разломамі ад Малішаўскага, Ужынецкага, Вялікаборскага і Паўночна-Хойніцкага блокаў. Паверхня падсалявых адкладаў у межах блока апускаецца на паўночны захад ад адзнакі -3200 да -3700 м. Блок апушчаны па разломах адносна сумежных блокаў на 500—700 м. Структурны план па міжсалявых задонска-ялецкіх адкладах захоўваецца, іх паверхня апускаецца на паўночны захад ад адзнакі -2800 да -3200 м. Па паверхні верхнефаменскай саляноснай тоўшчы блоку адпавядае частка структурнага заліва. Сфарміравалася ў познефранскі і фаменскі час позняга дэвону ў выніку рухаў па разломах.

Літаратура
----------

* Муціжарскае падняцце // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Федарэнкаў.
**Аляксандр Васілевіч Федарэнкаў** (31 мая 1952, Масква) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1974 годзе. Працаваў архітэктарам, старшым архітэктарам у Мінскпраекце, з 1981 года — вядучы архітэктар НВА «Аўтатранстэхніка».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1979 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): комплексны план манументальнай прапаганды ў Мінску (1978), праект 300-кватэрнага жылога дома ў Барысаве (1981).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Федоренков Александр Васильевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Аляксандр Чартары́йскі** (? — пасля 1477) — дзяржаўны дзеяч ВКЛ.

Сын кн. Васіля, пачынальніка роду Чартарыйскіх. Вялікі канюшы літоўскі (зг. 1440) пры вял.князю Жыгімонце Кейстутавічы. Незадаволены антымагнацкай палітыкай вял.кн. Жыгімонта, які абапіраўся на дробнае баярства, разам з братамі Іванам і Міхаілам быў арганізатарам змовы і забойства вял. кн. Жыгімонта. Пасля вымушаны ўцячы ў Маскву. Намеснік вял.кн. маскоўскага ў Пскове (1443—1447, 1456—1460) і Ноўгарадзе (1447—1456). У 1461 годзе вярнуўся ў ВКЛ і атрымаў ад вял.кн. Казіміра Лагойск, Асташын, Камянец.

У 1452 годзе ажаніўся ў Ноўгарадзе з кн. Марыяй, дачкой князя Дзмітрыя Шамякі, якая раптоўна памерла ў 1456 годзе. У другім шлюбе, напэўна, пасля 1461 года быў з Марынай, дачкой свайго лагойскага баярына Солтана. Род Аляксандра Чартарыйскага — лагойская галіна Чартарыйскіх, па мячы згасла на яго сыне Сямёне ў XVI ст.

Літаратура
----------

* *Грыцкевіч А.* Чартарыйскія // ЭГБ у 6 т. Т. 6. Кн. II. Мн. 2003.


| ?Аляксандр Васілевіч Чартарыйскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Гедзімін |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Канстанцін Чартарыйскі[d] |  | Карыят[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Аляксандр Васілевіч Чартарыйскі |  | Васіль Канстанцінавіч Чартарыйскі |  |  |  |  |  | Еўна |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | NN[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl · Rodovid |
Абсталяванне для катаванняў
**Катаванні** — любая працэдура, якая прычыняе чалавеку мукі і боль, незалежна ад абставін і мэт, незалежна ад таго, заканчваецца пакаранне гэтай працэдурай або за ёй ідзе пазбаўленне чалавека жыцця.

Забарона катаванняў у міжнародным праве
---------------------------------------

Галоўным міжнародным актам у галіне барацьбы з катаваннямі з’яўляецца Канвенцыя супраць катаванняў і іншых жорсткіх, бесчалавечных ці прыніжаючых годнасць відаў здзекі і пакарання, прынятая Рэзалюцыяй 39/46 Генеральнай Асамблеі ААН 10 снежня 1984 года. Да канвенцыі далучылася ўжо 127 краін.

Канвенцыя 1984 года ўстанавіла адносна катаванняў так званую універсальную юрысдыкцыю. Гэта азначае, што вінаватыя ва ўжыванні катаванняў могуць крымінальна праследавацца ўладамі любой дзяржавы, незалежна ад грамадзянства вінаватых і месца здзяйснення імі дзеі.

Нормы аб забароне катаванняў таксама ўключаны ў Усеагульную дэкларацыю правоў чалавека (арт. 5), Міжнародны пакт аб грамадзянскіх і палітычных правах 1966 года (арт. 7), у канвенцыі аб абароне ахвяр вайны, аб барацьбе з генацыдам, апартэідам, рабствам і інш.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa · Treccani · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11934476s · GND: 4017801-8 · LCCN: sh85136190 · LNB: 000059134 · Microsoft: 544040105 · NDL: 00562542 · NKC: ph123064 |

 |
**Уладзімір Сямёнавіч Мурахвер** (нар. 5 снежня 1931, г. Ананьеў, Адэская вобласць, УССР) — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. Заслежаны дзеяч мастацтва Беларусі (1990). Муж Л. М. Мягковай.

Біяграфія
---------

Скончыў Ленінградскае вышэйшае мастацка-прамысловае вучылішча імя Мухінай у 1959 годзе. Творы захоўваюцца ў зборах Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі, Гродзенскага гісторыка-археалагічнага музея, гістарычнага музея ў Смаленску, музея прыкладнога мастацтва ў горадзе Санкт-Пецярбургу, у музеі-сядзібе Кускова, у музеі шкла ў Даніі, у прыватных калекцыях Украіны, Германіі, ЗША і Польшчы.

Узнагароды
----------

* Залаты медаль на выстаўцы шкла і фарфору ў г. Ябланец (Чэхія, 1979)
* Сярэбраны медаль АМ СССР (1990)

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
**Мучні́старася́ныя грыбы** (*Erysiphales*) — парадак сумчатых грыбоў з групы пірэнаміцэтаў.

Апісанне
--------

Міцэлій белы або шэры, прымацаваны да субстрату прысоскамі і гаўсторыямі, з дапамогай якіх пранікае ўнутр эпідэрмісу і паглынае пажыўныя рэчывы. У цыкле развіцця 2 стадыі: бясполая — канідыяльная (за вегетацыйны перыяд канідыі ўтвараюцца шматразова, распаўсюджваюцца ветрам, насякомымі і інш.) і палавая — сумчатая. Сумкі з аскаспорамі размяшчаюцца ў пладовых целах (клейстатэцыях), якія маюць шарападобны выгляд, ломкія, часта з прыдаткамі і без вусцейкаў. Сумкі па адной ці ў пучках з 2—3 аскаспорамі.

Роды і віды
-----------

Налічваецца больш за 250 відаў і форм, на Беларусі каля 100. Найбольш пашыраны віды з родаў: сфератэка (*Sphaerotheca*), эрызіфе (*Erysiphe*), левейлула (*Leveillula*), мікрасфера (*Microsphaera*), падасфера (*Podosphaera*), трыхакладыя (*Trichocladia*), філактынія (*Phyllactinia*).

Значэнне
--------

Аблігатныя паразіты раслін, многія прыстасаваны да пэўнага віду. Узбуджальнікі мучністай расы. Утвараюць на лісці, зялёных парастках, кветках, пладах грыбніцу з органамі споранашэння накшталт мучністага налёту (адсюль назва).

Зноскі
------

Літаратура
----------

*Бельская С.* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · Mycobank · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4634261-8 · LCCN: sh85044738 · Microsoft: 2779860120 · NKC: ph623390 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бяспалаў.
**Вячаслаў Мікалаевіч Бяспалаў** (нар. 26 чэрвеня 1943, г. Новасібірск, РСФСР) — беларускі архітэктар. Член-карэспандэнт Беларускай акадэміі архітэктуры (2010).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1967 годзе Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут (выкладчыкі Б. Ф. Кузьмін, Ашчэпкаў). У 1967—1970 гадах працаваў у праектным інстытуце «Новасібграмадзянпраект»; у 1970—2008 гадах галоўны архітэктар праектаў, галоўны архітэктар майстэрні ў інстытуце «Гомельграмадзянпраект».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1976 года. Пражывае ў Гомелі.

Творчасць
---------

Фізкультурна-аздараўленчы камбінат у Гомелі
Новы корпус Гомельскага аэрапорта
Асноўныя працы: інтэрнат трэста «Жылбуд-2» у Новасібірску (1974); жылы дом на рагу вуліц Кожара-Савецкай (1975); спартыўны комплекс «Дынама» (1973—1980); фізкультурна-аздараўленчы камбінат па вул. Артылерыйскай у г. Гомелі (I чарга будаўніцтва − 1982), інтэрнат абласных парткурсаў (1980—1982); інтэрнат гасцінічнага тыпу на 600 месцаў па вул. Багданава (2008); гасцініца «Кастрычніцкая» па вул. Ланге ў г. Гомелі (1980); жылыя дамы па вул. Пляханава (1981); аэравакзал (1985), гасцініца «Турыст» (1986), медгарадок у раёне «Асаўцы» г. Гомеля ў т.л. — Чыгуначная бальніца на 400 коек; анкалагічны дыспансер на 240 коек; кардыялагічны дыспансер на 240 коек; бальніца «Хімзавода» на 240 коек (1995); забудова бальнічнага комплексу ў Навабеліцы (Гомель) у складзе: 3-я гарадская бальніца на 800 коек; медінстытут на 2 500 студэнтаў; шпіталь інвалідаў ВАв; пасёлак для сірот-інвалідаў; (1973; 1993, у сааўтарстве з С.  Малышавым, В. І. Ціхавай); медыцынскі цэнтр (спецдыспансер) на 480 коек (2003, у сааўтарстве з Яназам Кобэ, В. Сухоцкай; 17-павярховыя вышынныя маналітныя дамы; добраўпарадкаванне і рэканструкцыя завода «Гомельбудматэрыялы» ў г. Гомелі (1990-95) аўтар; рэканструкцыя рэстарана «Анастасія» ў жылым раёне «Валатава» г. Гомеля (2001, сааўтар У. П. Талочка).

Узнагароды
----------

Перамогі ў рэспубліканскіх, усесаюзных конкурсах: «Лаўрэат прэміі савецкіх прафсаюзаў» — гасцініца «Турыст» у г. Гомелі (жнівень 1988); Гран-пры Нацыянальнага фестывалю архітэктуры. Праектаванне і рэалізацыя будынка «Медыцынскага цэнтра (спецдыспансер)» у г. Гомелі, 2003 (арх. Я. Кобэ, В. Бяспалаў, В. Сухоцкая).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беспалов Вячеслав Николаевич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Беспалов Вячеслав Николаевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Незалежны Курдыстан, які прапаноўваўся Сеўрскім мірным дагаворам 1920 года 
Населеныя курдамі тэрыторыі Турцыі і суседніх краін па стане на 1992 год
**Турэцкі Курдыстан** (Kurdistana Tirkiyê, Bakurê Kurdistanê) — умоўнае назва паўднёва-ўсходніх рэгіёнаў Турцыі, населеных пераважна этнічнымі курдамі, у тым ліку рэгіёнаў якія да Генацыду армян 1915—23 гг. былі населены армянамі. Сталіцай вобласці лічыцца Дыярбакыр. Галоўным чынам Турэцкі Курдыстан гэта нагор'і і засушлівыя плато з кантынентальным кліматам, большая частка якога размешчана на Армянскім нагор'і. Тэрыторыя Турэцкага Курдыстана служыць арэнай шматгадовага турэцка-курдскага канфлікту рознай інтэнсіўнасці, падчас якога сепаратысцкая Рабочая партыя Курдыстана вядзе партызанскую барацьбу супраць турэцкай арміі і жандармерыі пры падтрымцы сірыйскіх і іракскіх курдаў. З за гэтага канфлікту шматлікія курды былі вымушаны эміграваць у Еўропу.

Гл. таксама
-----------

* Курды ў Турцыі
* Іракскі Курдыстан
**Віталь Іванавіч Се́кун** (21 лістапада 1935 — 28 чэрвеня 2004) — вучоны, псіхолаг і сацыёлаг, доктар псіхалагічных навук (1989).

Біяграфія
---------

В. І. Секун нарадзіўся ў горадзе Чарнігаў. У 1957 годзе скончыў Чалябінскі педагагічны інстытут, у 1966 годзе — Ленінградскі ўніверсітэт. У 1968 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Исследование тренирующего действия представления у гимнастов». З 1971 года працаваў у Інстытуце тэхнічнай кібернетыкі, з 1981 года — у Інстытуце філасофіі і права Акадэміі навук БССР. У 1989 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Регуляция деятельности как фактор структурной организации личности». У 1991—2003 гадах В. І. Секун на пасадзе загадчыка аддзела сацыяльнай псіхалогіі асобы і калектыву Інстытута сацыялогіі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. З 2003 года выкладаў у Акадэміі паслядыпломнай адукацыі ў Мінску.

Памёр В. І. Секун 26 чэрвеня 2004 года.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар навуковых прац па псіхалогіі асобы, псіхічнай рэгуляцыі дзейнасці і паводзін чалавека, механізмах фарміравання свядомасці, па псіхалогіі кіравання, у галіне вывучэння сацыяльна-псіхалагічных праблем пераадолення наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС і інш. Распрацаваў тэорыю першасных і другасных рыс асобы і методыку іх ацэнкі.

Сярод апублікаваных прац:

* Индустриально-психологические особенности и взаимоотношения студентов. — Мн. 1976;
* Психология активности. — Мн. 1996;
* Особенности понимания демократии офицерским корпусом. (разам з с Л. Мальцавым) // Беларуская думка. — 2001. — № 10.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  БелЭн, 2002
3. 1 2  Секун Віталь Іванавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
4. 1 2 3  Персоналии белорусской социологии. Электронный справочник  (руск.)

Літаратура
----------

* Секун Віталь Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 303. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Секун Віталь Іванавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* Персоналии белорусской социологии. Электронный справочник  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-230120 · БАП: 139003 |
**Вячаслаў Мікалаевіч Шалкоўскі** (нар. 8 студзеня 1954, ст. Вайнёдэ, Ліепайскі раён, Латвійская ССР) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1976 годзе Беларускі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці «Архітэктура» (выкладчыкі І. А. Іода, Э. М. Кірыенка, В. І. Кожар). З 1976 года — архітэктар, старшы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў, галоўны архітэктар праектаў БелНДІПгорадабудаўніцтва.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года. Пражывае ў г. Мінск.

Творчасць
---------

Прыбудова да школы № 4
Асноўныя працы: гасцініца маладзёжнага турызму ў Брэсце (1980), прафілакторый у Гродне (1982), індывідуальныя жылыя дамы па вул. Ульянаўскай у Бабруйску (1984); у аўтарскім калектыве: будынак кінатэатра з кафэ і танцзалай у Наваполацку (1976), пансіянат «Крылова» ў Мінскім раёне (1983), аб’екты гандлю і сацкультбыту ў новых жылых раёнах АЦЭЦ і «Аэрапорт-2» у Мінску (1985), рэканструкцыя з прыбудовай СШ № 4 у г. Мінску (1976—1979; сааўтар В. І. Карака); вытворчы будынак «БелНДІПгорадабудаўніцтва» ў г. Мінску (1988—1994; сааўтар Ю. В. Шпіт); рэканструкцыя памежнага пераходу «Варшаўскі мост» у г. Брэсце (1999—2003; сааўтары В. П. Іўлічаў, А. І. Нічкасаў); жылы комплекс па вул. Вясёлкавай, Ціміразева ў г. Мінску (1999—2007; сааўтар А. Філімонаў).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Дыпломам лаўрэата Нацыянальнага фестывалю архітэктуры «Гомель 2003» за аб’ект «Рэканструкцыя памежнага пераходу „Варшаўскі мост" у г. Брэсце».

Зноскі
------

1. ↑  Шелковский Вячеслав Николаевич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
2. 1 2 3  Шелковский Вячеслав Николаевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Шелковский Вячеслав Николаевич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Шелковский Вячеслав Николаевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Януковіч.
**Ванда Фердзінантаўна Януковіч** (нар. 21 чэрвеня 1948, в. Пятровічы, Пастаўскі раён Віцебская вобласць) — беларускі палітык. Дэпутат Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 21 чэрвеня 1948 года ў в. Пятровічы Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці.

Скончыла Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава, эканаміст. Працавала намеснікам галоўнага бухгалтара, эканамістам, намеснікам старшыні калгаса «Чырвоны сцяг» Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці, старшынёй выканкама Воцкавіцкага сельскага Савета дэпутатаў Пастаўскага раёна. Была старшынёй раённай планавай камісіі выканкама Пастаўскага раённага Савета народных дэпутатаў. Займала пасады намесніка старшыні, першага намесніка старшыні, старшыні Пастаўскага райвыканкама.

Выбіралася дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання.

Узнагароды
----------

* падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь,
* ордэн Пашаны,
* ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  ЯНУКОВИЧ ВАНДА ФЕРДИНАНТОВНА Архівавана 2 верасня 2019.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ — Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.