recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Абляпі́ха** (*Hippophae*) — род кустовых і дрэвавых раслін сямейства лохавых.

Апісанне
--------

Калючыя кусты або разгалінаваныя дрэўцы, часта са скрыўленым ствалом, вышыня дасягае 7, зрэдку 15 м. Кветкі паяўляюцца разам з лісцем, дробныя, аднаполыя. Расліна двухдомная (мужчынская і жаночая), таму для плоданашэння патрэбна мець у суседстве разнаполыя асобіны.

Плады
Плод — несапраўдная касцянка шарападобна-авальнай формы, залаціста-жоўты або аранжавы ў жніўні—верасні. Размнажэнне насеннем або вегетатыўнае. У пладах шмат вітамінаў, алей.

Распаўсюджанне
--------------

Род абляпіхі аб'ядноўвае 3 віды — крушынападобную (*Hippophaë rhamnoides*), тыбецкую (*Hippophae tibetana*) і вербалістую (*Hippophae salicifolia*). Пашыраны ў Еўразіі. На Беларусі інтрадукавана абляпіха крушынападобная (*Hippophaë rhamnoides*).

Дэкаратыўныя расліны.

Выкарыстанне
------------

Сок, лікёр і жэле з абляпіхі (Германія)
Багатыя сокам плады абляпіхі выкарыстоўваюць у свежым і перапрацаваным выглядзе. Са свежых і замарожаных пладоў вараць варэнне, атрымліваюць сок, які можа быць выкарыстаны на прыгатаванне павідла, жэле, кісялю і напіткаў. Рэшткі пладоў пасля здабывання соку — добры кампанент лячэбнага полівітаміннага чаю. Усе прадукты з абляпіхі маюць далікатны і прыемны пах ананаса.

Як лекавы сродак выкарыстоўваюць абляпіхавы алей.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 65. — 160 с. — 2 350 экз.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993.

| ⛭Абляпіха |
| --- |
| Сарты | Спіс сартоў абляпіхі |
| Кулінарыя | Спіс страў з абляпіхі • Абляпіхавы алей • Абляпіхавая гарбата • Абляпіхавы джэм • Абляпіхавы лікёр • Абляпіхавае марозіва • Абляпіхавы пірог • Абляпіхавы сок |
| Шкоднікі і хваробы | Спіс захворванняў абляпіхі |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Новы |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Tropicos · WFO · WoRMS · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2781107724 · NKC: ph581693 |
**Марыенталь**  — горад у Намібіі. Знаходзіцца ў цэнтральнай частцы паўднёвай Намібіі, на рацэ Фіш, за 274 км на паўднёвы ўсход ад сталіцы краіны Віндхука, на традыцыйнай тэрыторыі народа нама. Адміністрацыйны цэнтр вобласці Хардап, а таксама аднайменнай з горадам акругі. Насельніцтва — 15.500 чалавек (на 2010 год). Марыенталь быў заснаваны 24 снежня 1894 года нямецкімі лютэранскімі місіянерамі. У 1912 годзе праз яго прайшла чыгунка, а ў 1920 годзе Марыенталь атрымаў статус горада.

Зноскі
------

1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
2. ↑
3. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11). — карта Намібія
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Аблігацыя (значэнні).
Аблігацыя
**Аблігацыя** (ад лац.: obligatio — абавязваюся) — від эмісійнай каштоўнай паперы (пазыковага абавязацельства), па якой яе эмітэнт абавязваецца выплаціць трымальніку фіксаваную суму капіталу ў пэўны момант у будучыні або выплачваць даход, памер якога загадзя ўсталяваны ў форме пэўнага чыншу — працэнту ад намінальнага кошту аблігацыі (у адрозненне ад акцыі, велічыня даходу па якой залежыць ад прыбытковасці прадпрыемства)

Калі аблігацыя прадаецца па цане, ніжэйшай за намінал, то даход па ёй складае згаданую розніцу і завецца дысконтам. Даход аблігацыі можа таксама выплачвацца ў форме выйгрышаў у спецыяльных накладах або аплатай купонаў.

Эмітэнты
--------

Эмітэнтамі аблігацый выступае дзяржава, муніцыпалітэты або прыватныя прадпрыемствы.

Тэрмін аплаты
-------------

Аблігацыі з тэрмінам аплаты не болей за 5 год лічацца *кароткатэрміновымі*,

ад 6 да 15 год — *сярэднетэрміновымі*,

больш за 15 гадоў — *доўгатэрміновымі*.

Класіфікацыя
------------

Класіфікацыя аблігацый адбываецца па некалькіх прынцыпах:

* **дзяржаўныя і прыватныя**

Дзяржаўныя аблігацыі выдаюцца дзяржавай ці муніцыпальнымі ўтварэннямі, прыватныя - прыватнымі банкамі, акцыянернымі таварыствамі і інш.

* **імянныя і на прад'яўніка**

Імянныя аблігацыі падлягаюць рэгістрацыі. Іхнім уладальнікам выдаецца сертыфікат, які сведчыць аб праве асобы на валоданне дадзенымі каштоўнымі паперамі. Аблігацыі на прад'яўніка адмыслова не ўлічваюцца, чынш па іх атрымоўваюць па купонным лісце, ад якога адразаюць адпаведны купон.

* **чыншавыя (працэнтныя) і бясчыншавыя (беспрацэнтныя)**

Па чыншавых аблігацыях даход выплачваецца ў форме пэўнага працэнту, уладальнік бясчыншавых мае права набыць адпаведныя тавары ці паслугі.

* **у свабодным абарачэнні і з абмежаваным колам абарачэння**

Гандаль
-------

Аблігацыямі гандлююць на біржах па курсе, які залежыць ад даходу, чыншу, попыту і прапановы.

Спасылкі
--------

* Аблігацыя
* Тыпы аблігацый
* *Лаврушин О. И. Кабалкин А. Ю.* Облигация Архівавана 24 снежня 2011. // вялікая савецкая энцыклапедыя  (руск.)

| ⛭**Рынак каштоўных папер** |
| --- |
| **Віды каштоўных папер** | Акцыя · Звычайная акцыя · Прывілеяваная акцыя · Казначэйская акцыя · Аблігацыя |
| **Тэрміны, звязаныя з гандлем акцыямі** | Маркетмейкер · Андэррайтар · Брокер · Дылер · Трэйдар |
| **Фондавая біржа** | Фондавая біржа · Лістынг · Дэлістынг · Крос-лістынг · Пазаспісачны каштоўныя паперы |
| **Спісы фондавых біржаў** | Агульны спіс фондавых біржаў · Спіс афрыканскіх фондавых біржаў · Спіс еўрапейскіх фондавых біржаў · Спіс амерыканскіх фондавых біржаў · Спіс паўднёваазіяцкіх фондавых біржаў |
| **Тэорыі гандлю** | Тэорыя Доу · Хвалевая тэорыя Эліата · Фундаментальны аналіз · Тэхнічны аналіз · Эфект Марка Твена · Эфект студзеня · Гіпотэза эфектыўнага рынка |
| **Коштаўтварэнне акцыі** | Дывідэндная прыбытковасць · Мадэль Гордана · Прыбытак на акцыю · Балансавы кошт кампаніі · Фінансавыя каэфіцыенты · Каэфіцыент кошт/прыбытак · PEG каэфіцыент · P/S каэфіцыент · P/B каэфіцыент · Бэта-каэфіцыент |
Альфа і Амега каля німба Хрыста. Фрагмент роспісаў рымскіх катакомбаў, 4 ст.
**Альфа і Амега** (Α і Ω, ΑΩ, Αω, αω) — першая і апошняя літары класічнага (іанічнага) грэчаскага алфавіта, сімвал пачатку і канца. Упершыню сустракаюцца як сімвал Ісуса Хрыста ў Адкрыцці Яна Багаслова (1, 8; 21, 6; 22, 13). На з'яўленне сімвала **Α і Ω**, магчыма, паўплывала іўдзейская і эліністычная літаратура, але найбольш верагоднай крыніцай стаў тэкст Кнігі прарока Ісаі (44, 6), дзе Бог названы «*Першым і Апошнім*». Сімволіка **Α і Ω** з'яўляецца ўжо ў раннесярэднявечных аўтараў: Прудэнцыя (Cathemerinon, IX, 2), Тэртуліяна (De Monogamia, 5) і Ісідора Севільскага (Etymologiae, I, 3) — і праходзіць праз усё Сярэднявечча. Яе выкарыстоўваў таксама Дантэ Аліг’еры ў «Боскай камедыі» (Рай, XXVI, 17).

Пачынаючы ад IV ст. сімволіка **Α і Ω** набывае шырокае распаўсюджанне, яе ўжываюць у эпітафіях на трунах, у надпісах на літургічных пасудзінах, а таксама ў мазаіках цэркваў, на медалёх, манетах і папскіх пячатках. У раманскім і гатычным мастацтве сімволіка **Α і Ω** знікае, але зноў адраджаецца ў ХІХ—ХХ стст. (яе можна ўбачыць на аўтары, даразахавальніцах, на літургічных уборах і г. д.).

*Эмет* (אמת), літаральна «праўда», адно з імёнаў Бога ў іўдаізме, складаецца з першай, сярэдняй і апошняй літар яўрэйскага алфавіта.

Гл. таксама
-----------

* Іхтыс

Літаратура
----------

* Католическая энциклопедия

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Альфа і Амега
4°23′15″ пд. ш. 152°10′13″ у. д.HGЯO


| Азіяцка-Ціхаакіянскі тэатр ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны |
| --- |
| Самоа • Біта Пака • Тома • Цындаа • Мікранезія • Гуам |

**Абло́га То́мы** (лац.: Siege of Toma) на востраве Новая Памеранія (сёння Новая Брытанія) 14—17 верасня 1914 года, з’яўляецца завяршальным эпізодам акупацыі Германскай Новай Гвінеі Аўстралійскім экспедыцыйным корпусам. Аўстралійскія войскі былі адпраўленыя для захопу і знішчэння нямецкіх бесправадных радыёстанцый у паўднёва-заходняй частцы Ціхага акіяна, так як яны выкарыстоўваліся Германскай Усходне-Азіяцкай крэйсерскай эскадрай віцэ-адмірала Максіміліяна фон Шпее, што пагражала гандлёваму суднаходству ў рэгіёне. У канчатковым выніку нямецкі каланіяльны ўрад быў вымушаны здацца, скончыўшы тым самым баявыя дзеянні на тэрыторыі Новай Брытаніі.

Ход падзей
----------

Пасля Бітвы пры Біце Пацы немцы адступілі на 31 км у Тому, у надзеі аднавіць сілы да прыходу аўстралійцаў. Пераследаваўшая іх перадавая група з 200 аўстралійцаў акружыла горад і абстрэльвала яго з 12-ці фунтавай гарматы на працягу ўсёй аблогі. Акрамя гэтага прыйшоўшы аўстралійскі крэйсэр "Энкаунтэр" зрабіў некалькі стрэлаў па хрыбце.

Нямецкі губернатар, Эдвард Хабер, ведаў, што гэтак малымі сіламі горад не ўтрымаць, аднак ён спадзяваўся на хуткае прыбыццё Германскай Усходне-Азіяцкай крэйсерскай эскадры, якая так і не прыйшла.

Але пасля таго, як аўстралійскія сілы паказалі сваю моц,17 верасня Хабер садзіцца за стол перамоваў.

Па выніках перамоваў калонія перайшла ў рукі аўстралійцаў, а гарнізон здаўся ў палон.

Хаберу было дазволена вярнуцца ў Германію, а нямецкім грамадзянскім асобам было дазволена застацца, але ў тым выпадку, калі яны пагадзіліся прытрымлівацца нейтралітэту, а тыя, хто адмовіўся, былі адпраўленыя ў Германію.
**Ашмянскія гарбарныя мануфактуры** — колішняя мануфактуры, якія дзейнічалі ў 1835—1914 гадах у Ашмянах.

Было 6 прадпрыемстваў, якімі валодалі купцы і мяшчане. Выкарыстоўваліся конныя рухавікі і вадзяное кола. Выраблялі скуры рознага гатунку: для простага абутку, шчыгрым (мяккая, шурпатая авечая ці казіная скура, аздобленыя адмысловым узорам), гамбургскі тавар з конскіх скур, а таксама шавецкія загатоўкі. На кожным прадпрыемстве працавала ад некалькіх да 95 чалавек. За год выраблялі 2-7 тысяч пудоў скур (1885 год).

Літаратура
----------

* Ашмянскія гарбарныя мануфактуры // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
**Альтруі́зм** (фр.: altruisme ад лац.: alter — іншы) — бескарыслівыя клопаты пра шчасце і дабрабыт іншых людзей, гатоўнасць ахвяраваць асабістымі інтарэсамі.

Тэрмін увёў у 1830-я гг. французскі філосаф А. Конт, які звязваў маральнае удасканаленне чалавека з выхаваннем у людзей пачуцця альтруізму, проціпастаўляючы яго эгаізму. Асобныя ідэі альтруізму, развіваліся ў раннім хрысціянстве, у Сярэднявеччы ў вучэнні Францыска Асізскага, у новы час — асветнікамі, напрыклад, І. Гердэрам, А. Шэфтсберы, Д. Юмам, А. Смітам, Ж. Ж. Русо, І. В. Гётэ і іншымі.

Канкрэтныя формы альтруізму — міласэрнасць, дабрачыннасць, філантропія і інш.

Літаратура
----------

* Альтруізм // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фаміна.
**Аліна Рыгораўна Фаміна** (нар. 28 сакавіка 1942 года, Шастакова, Смаленская вобласць) — мастак тэатра лялек, педагог. Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Скончыла Мінскае мастацкае вучылішча (1962), Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (1968). Прафесійную творчую дзейнасць пачала ў якасці мастака-пастаноўшчыка Дзяржаўнага тэатра лялек БССР (1962). У 1967—1998 гг. — галоўны мастак тэатра. Вяла педагагічную дзейнасць у якасці мастацкага кіраўніка курса мастакоў тэатра лялек у Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў‎ з 1965 года.

Творчасць
---------

Творчасць Фамінай азначае цэлы этап у развіцці сцэнаграфіі беларускага тэатра лялек 1960-х — 1980-х гг. Дзякуючы яе таленту беларускі тэатр лялек канчаткова адышоў ад прынцыпаў натуралізму. Фаміна вялікую ўвагу надае стылізацыі народных мастацкіх форм і пошуку новых выразных сродкаў тэатра лялек для дзяцей і дарослых. Сярод лепшых работ мастака «Цыгрэнак Петрык» (1966), «Залаты конь» (1972), «Боская камедыя» (1971), «Дзед і Жораў» (1973), «Дзякуй, вялікі дзякуй!» (1974), «Скажы сваё імя, салдат» (1975), «Зорны хлопчык» (1978), «Салавей» (1980), «Зорка і смерць Хаакіна Мур’еты» (1981), «Сымон-музыка» (1982, 1990)), «Жаваранак» (1984), «Прыгоды шавалье д’Артаньяна» (1985), «Чырвоная шапачка» (1986), «Майстар і Маргарыта» (1987), «Цар Ірад» (1993), «Гісторыя Снежнай каралевы, расказаная ёю самой» (1996), «Ганнеле» (1998) і інш. У Магілёўскім абласным тэатры лялек ёю былі створаны спектаклі «Трыстан і Ізольда» (1983), «Віні-Пух і ўсе, усе, усе…» (1982), у Люблянскім тэатр лялек — «Рыгорка — Ясная Зорачка» (1989).

Узнагароды
----------

Лаўрэат прэміі імя Л. Мазалеўскай (1992). Узнагароджана прызам «Крыштальны анёлак» Беларускага саюза тэатральных дзеячаў.

Зноскі
------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Тышкевіч.

**Альфо́нс Ільі́ч Тышке́віч** (нар. 5 ліпеня 1938 г. в. Ліпкі Смалявіцкага раёна Мінскай вобласці) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня Мінскага аблвыканкаму (1986—1994), дэпутат Вярхоўнага Савета БССР 9, 11 і 12-га скліканняў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 5 ліпеня 1938 года ў вёсцы Ліпкі Смалявіцкага раёна.

Скончыў Мінскі тэхнікум лёгкай прамысловасці. Працоўную дзейнасць пачаў у 1958 годзе механікам на швачнай фабрыцы імя Крупскай. У гэтым жа годзе паступіў у Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі (цяперашні Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўніверсітэт, скончыў яго ў 1963 годзе па спецыяльнасці інжынер-механік, завочна Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПСС.

З 1963 па 1967 гады працаваў інструктарам Мінскага сельскага абкама ЛКСМБ, 1-м сакратаром Вілейскага райкама ЛКСМБ, загадчыкам арганізацыйным аддзелам Мінскага абкама ЛКСМБ.

З 1967 па 1986 гады — інструктар, намеснік загадчыка сельскагаспадарчага аддзела Мінскага абкама КПБ, першы сакратар Стаўбцоўскага райкама КПБ, намеснік загадчыка аддзела сельскай гаспадаркі і харчовай прамысловасці ЦК КПБ. У 1975 абраны народным дэпутатам Вярхоўнага Савету БССР 9-га склікання.

З 1986 па 1994 гады працаваў старшынёй выканкама Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў.

Член ЦК КПБ, народны дэпутат БССР і абласнога Савета народных дэпутатаў.

14 студзеня 1997 года быў абраны ў Савет Рэспублікі, ад 22 студзеня 1997 году — старшыня пастаяннай камісіі па рэгіянальнай палітыцы, член прэзідыума Савета.

У студзені 1998 года А. І. Тышкевіч быў старшынёй Мінскага абласнога Савета дэпутатаў.

Зноскі
------

1. ↑  Тишкевич — Члены Совета Республики Архівавана 15 ліпеня 2015. Официальный сайт Совета Республики (руск.)
2. ↑  Тишкевич Альфонс // Кто есть кто в Беларуси. — Москва: Книжный дом «Университет», 1999. ISBN 5-8013-0068-6
3. ↑  Постановление Совета Республики Национального собрания Республики Беларусь от 22 января 1997 г. № 24-СР/I О Президиуме Совета Республики Национального собрания Республики Беларусь (руск.)

Спасылкі
--------

* Профіль (руск.)
* Слюньков Николай Никитович (руск.).  Псеўдалогія. Праверана 5 красавіка 2009.

| ⛭Старшыні Мінскага абласнога выканаўчага камітэта |
| --- |
| БССР | 
* Міхаіл Кулагін (1938)
* Апанас Кавалёў (1938—1939)
* Андрэй Цёмкін (1939—1941)
* Фёдар Сіляеў (1941—1944)
* Раман Мачульскі (1944—1948)
* Мікіта Парашчанка (1948—1952)
* Мікалай Абраменка (1952—1954)
* Фёдар Сурганаў (1954—1955)
* Уладзімір Міцкевіч (1955—1962)
* Дзмітрый Цябут (1962—1963)
* Андрэй Раханаў (1963—1964, сельск.)
* Анатоль Дзенісевіч (1963—1964, прам.)
* Дзмітрый Цябут (1964—1975)
* Мікалай Сухій (1975—1983)
* Сяргей Лінг (1983—1986)
* Альфонс Тышкевіч (1986—1994)

 |  |
| Рэспубліка Беларусь | 
* Альфонс Тышкевіч (1986—1994)
* Пётр Пётух (1994—1998)
* Мікалай Дамашкевіч (1998—2007)
* Леанід Крупец (2007—2010)
* Барыс Батура (2010—2013)
* Сямён Шапіра (2013—2017)
* Анатоль Ісачанка (2017—2019)
* Аляксандр Турчын (з 2019)

 |
**Нова-Канюшанны мост** — аўтадарожны рамны мост цераз канал Грыбаедава ў Цэнтральным раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Казанскі і Спаскі астравы. Размешчаны ў створы Царыцынскага праезда, ва ўсходняй частцы Канюшаннай плошчы. Побач з мостам знаходзяцца Храм Уваскрасення Хрыстова (Спас на Крыві), комплекс будынкаў Канюшаннага ведамства, Міхайлаўскі сад. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Трайны мост, ніжэй — Італьянскі мост. Бліжэйшая станцыя метрапалітэна (600 м) — «Гасціны двор», выхад на канал Грыбаедава.

| Масты цераз канал Грыбаедава |
| --- |
| 
* Трайны, Тэатральны
* Нова-Канюшанны
* Італьянскі пешаходны
* Казанскі
* Банкаўскі пешаходны
* Мучны пешаходны
* Каменны
* Дзямідаў
* Сянны пешаходны
* Какушкін
* Вазнясенскі
* Падзьячаскі
* Львіны пешаходны
* Харламаў
* Нова-Мікольскі
* Чырвонагвардзейскі пешаходны
* Пікалаў
* Магілёўскі
* Аларчын
* Каломенскі пешаходны
* Мала-Калінкін

 |
Раўнінны краявід у Паўднёвай Аўстраліі
**Адэлаідскія раўніны** (34°30′ пд. ш. 138°30′ у. д.HGЯO) — вобласць Паўднёвай Аўстраліі паміж хрыбтом Маўнт-Лофці на ўсходзе і залівам Святога Вінсента на захадзе. Галоўным чынам урадлівая глеба, сярэдняя колькасць ападкаў каля 460 мм у год.

Раўніны можна ўмоўна падзяліць на тры часткі. У паўднёвай частцы размешчаны горад Адэлаіда, сталіца Паўднёвай Аўстраліі. Вобласць у цэнтры лічыцца «жытніцай» Паўднёвай Аўстраліі з палямі і вінаграднікамі, размешчанымі вакол гарадоў Вірджынія і Энгл Уейл. У паўночнай частцы галоўным чынам вырошчваюць збожжавыя (пшаніца, авёс) і рапсавыя культуры. Таксама развіта авечкагадоўля.

Плямёны аўстралійскіх абарыгенаў Каўрны жылі на гэтых раўнінах да еўрапейскага засялення.

Адэлаідскія раўніны перасечаны вялікай колькасцю рэк і ручаёў, большасць з якіх перасыхае ў летнія месяцы. Да рэк адносяцца Анкапарынга, Торэнс, Літл Пара, рака Гоўлер, рака Лайт і рака Уэйкфілд.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Wine Australia — Adelaide Plains Архівавана 12 лістапада 2006. (ангел.)
* Wine Diva — Adelaide Plains Архівавана 3 мая 2005. (ангел.)
**Нэлі Багуслаўская** (сапр. **Нінэль Захараўна Багуслаўская**; 21 чэрвеня 1935, Крывы Рог — 28 студзеня 2018) — беларуская эстрадная спявачка (сапрана). Заслужаная артыстка БССР (1975).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 21 чэрвеня 1935 года ў Крывым Рогу.

У 1958 годзе скончыла музычнае вучылішча ў Душанбэ. У 1962—1987 гадах салістка Беларускай філармоніі. У 1966 годзе перамагла на Усесаюзным конкурсе савецкай песні ў Маскве. У наступным годзе Нэлі Багуслаўская стала салісткай ансамбля «Арбіта-67». Мастацкі кіраўнік калектыву Ізмаіл Капланаў неўзабаве стаў яе мужам.

У 1986 годзе перанесла інсульт і сышла са сцэны на дзевяць гадоў. Канчаткова спыніла выступаць у 2011 годзе, калі памёр Ізмаіл Капланаў.

Яе выканальніцкая манера вылучалася мяккасцю, шчырасцю, натуральнасцю. Сярод лепшых інтэрпрэтацый — песні «Белая Русь» Юрыя Семянякі, «Спадчына» Ігара Лучанка.

Памёрла 28 студзеня 2018 года. Пахавана ў Мінску на Усходніх могілках каля мужа Ізмаіла Капланава.

Зноскі
------

1. ↑  *Будкін, Сяргей*. 25 жанчын, без якіх не было б беларускай музыкі (+ аўдыё)  (бел.).  Будзьма беларусамі! (2 мая 2013). Архівавана з першакрыніцы 4 красавіка 2020. Праверана 4 красавіка 2020.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
**Нова-Калінкін мост** — аўтадарожны арачны мост цераз Абводны канал у Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Безыменны востраў і левы бераг канала. Мост уваходзіць у спіс аб’ектаў культурнай спадчыны Расіі рэгіянальнага значэння. Мост размяшчаецца па восі Стара-Пецяргофскага праспекта. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Барысаў мост, ніжэй — мост Сцяпана Разіна. Бліжэйшая станцыя метрапалітэна (0,9 км) — «Нарвская». З 1828 года мост называўся Нарвскім, бо быў пабудаваны ў Нарвскай частцы горада. У 1849 годзе ўзнікла назва Новы Калінкінскі або Новы Калінкаўскі мост, ад двух іншых Калінкіных мастоў: Вялікага Калінкіна цераз Фантанку і Мала-Калінкіна цераз Екацярынінскі канал. Сучасная назва з’явілася ў 1857 годзе.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

| Масты цераз Абводны канал |
| --- |
| 
* Шлісельбургскі
* Французскі
* Атаманскі
* Амерыканскі (чыг.)
* Карэтны
* Прадцечанскі
* Нова-Каменны
* Баравы
* Глазаўскі (разабраны)
* Іпадромны пешаходны
* Царскасельскі чыгуначны (чыг.)
* Рузаўскі
* Мажайскі пешаходны
* Газавы пешаходны
* Масляны пешаходны
* Нова-Маскоўскі
* Варшаўскі
* Мітрафаньеўскі
* Балтыйскі пешаходны
* Нова-Пецяргофскі
* Чырвонакастрычніцкі
* Тараканаўскі пешаходны
* Барысаў пешаходны
* Нова-Калінкін
* Сцяпана Разіна

 |
Трылінка на дарозе Столін — Пінск
Крупны план
**Трылінка** — дарожнае пакрыццё ў выглядзе пліткі шасціграннай формы. Вынайдзеная і запатэнтаваная польскім інжынерам Уладыславам Трылінскім. Выкарыстоўвалася ў 1935—1939 гадах у Брэсце, іншых гарадах Палескага і іншых ваяводстваў міжваеннай Польшчы. Плітка мела 6 граняў па 20 сантыметраў, таўшчыню 15—20 сантыметраў. Трылінка выраблялася ў металічных формах, у якія закладалі колаты базальтавы камень — спярша па кутах, пасля па перыметры і, урэшце, у сярэдзіне. Нарыхтоўка залівалася на палову вышыні росчынай высокай маркі і на палову — бедным бетонам. Клалі трылінку трывалай каменнай асновай угору. Для кромкі дарогі каля бардзюраў выкарыстоўвалася асаблівая пяцігранная форма пліткі.

У Брэсце плітку выраблялі побач з гарадскім паркам. Для вытворчасці выкарыстоўвалі чорную базальтавую пароду ў буйных кавалках, якую прывозілі з кар’ера Янава Даліна на тэрыторыі цяперашняй Ровенскай вобласці. Аддзел, створаны з беспрацоўных, калоў гэтыя кавалкі да патрэбнага памеру.

Трылінку ўжывалі таксама на будаўніцтве дарогі Кобрын — Пінск. Захаваліся пяць кіламетраў трылінкі пад Пінскам. Вытворчасць пліткі была арганізаваная таксама і ў Пінску, вёсках Снітава і Агдэмер. У гонар сканчэння будаўнітва дарогі на выездзе з Пінска быў усталяваны помнік з базальту, які прымяняўся ў вытворчасці трылінкі.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Чыгуначная вуліца.
**Чыгуначная вуліца** (руск.: Железнодорожная улица) — адна з цэнтральных вуліц Салігорска.

Арыентавана з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Пачынаецца на ўскраіне горада, ад скрыжавання з праездам Будаўнікоў, далей з поўначы прымыкае Камунальная вуліца, перасякае вуліцы Ленінскага Камсамола, Леніна, завяршаецца скрыжаваннем з праспектам Міру, пераходзячы ў вуліцу Багамолава.

Забудова
--------

* № 48 — універсам № 42[d] (архітэктары У. Сухарослаў, А. Палякоў, В. Батузава).

Зноскі
------

1. ↑  Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Тулькан** (ісп.: Tulcán) — горад у Эквадоры.

Геаграфія
---------

Горад Тулькан размешчаны на крайняй поўначы Эквадора, непасрэдна на яго мяжы з Калумбіяй. Тулькан з’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам і самым буйным горадам эквадорскай правінцыі Карчы. Горад ляжыць у горным ланцугу Анд на вышыні 2.960 метраў над узроўнем мора, на Панамерыканскай шашы, якая перасякае тут мяжу, насупраць калумбійскага горада Іпіялес.

Клімат
------

Клімат гэтага горада, які ляжыць высока ў гарах, незвычайна халаднаваты для трапічнага Эквадора.

Славутасці
----------

Галоўнай славутасцю Тулькана з’яўляюцца яго могілкі, упрыгожаныя майстэрска абрэзанымі зялёнымі кусцікамі і дрэвамі ў выглядзе садовых скульптур. Пачатак гэтай своеасаблівай творчасці быў пакладзены ў 1936 годзе жыхаром бліжэйшай вёскі Хасэ Франка і працягнуты яго сынамі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n82090445 · VIAF: 154792791 |
**Чыганак Бярсіеў** (каз.: Шығанақ Берсиев 1881—1944) — савецкі прасавод, наватар сельскагаспадарчай вытворчасці.

Біяграфія
---------

З 1938 года Чыганак Бярсіеў працаваў звеньявым калгаса «Курман» Уілскага раёна  (руск.) (бел. Акцюбінскай вобласці. Штогод дамагаўся высокіх ураджаяў: у 1939 годзе па 25,5 цэнтнера проса з гектара, у 1940 годзе — 155,8 ц/ га, у 1941 годзе — 166 ц/ га, у 1942 годзе — 175 ц/га, у 1943 годзе — 201 ц/га. пачынаючы з 1940 года, гэтыя вынікі рэгістраваліся як сусветныя рэкорды.

Узнагароджаны ордэнам Леніна (05.11.1940).

У гады Вялікай Айчыннай вайны Чыганак Бярсіеў, бацька трох воінаў, перадаў у фонд абароны грашовыя зберажэнні на пабудову самалёта.

Жыццё і працоўная дзейнасць Чыганака Бярсіева апісаны ў рамане Габідэна Мустафіна «Чыганак».

Бярсіеўскі рух
--------------

У пачатку 1940-х гадоў у Казахстане зарадзіўся бярсіеўскі рух, які стаў адной з формаў сацыялістычнага ўдарніцтва  (руск.) (бел. і атрымаў шырокае распаўсюджанне ў наступныя гады. Напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны звёны і брыгады бярсіеўцаў меліся ў кожнай гаспадарцы Акцюбінскай вобласці.

Першыя паслядоўнікі Бярсіева дамагліся высокіх ураджаяў на абмежаваных плошчах (звёны К. Сакырава і У. Атамбаева сабралі 200 ц проса з 1 га), наступныя сталі імкнуцца да павелічэння плошчаў высокіх ураджаяў (камсамольска-моладзевае звяно А. Адзіева з калгаса «Жана кадам» сабрала па 150 ц проса з кожнага з 3 га, камсамольска-моладзевае звяно Н. Ешмуханавай з калгаса «Салакуль» — па 80 ц проса з кожнага з 25 га і іншыя). У Акцюбінскай вобласці было традыцыйным сацыялістычнае спаборніцтва  (руск.) (бел. на прыз імя Чыганака Бярсіева.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Казахская ССР / Гл. ред. Р. Н. Нургалиев. — Алма-Ата: Гл. ред. Казахской советской энциклопедии, 1988. — Т. 109. — С. 8. — ISBN 5-89800-002-X.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Цямнова.
**Нэлі Ігараўна Цямнова** (нар. 20 мая 1938, г. Гразавец, Валагодская вобласць, РСФСР)  — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1962 годзе архітэктурны факультэт БПІ.

З 1962 года архітэктар у інстытуце «Белдзяржпраект», у 1967—1974 гадах кіраўнік групы архітэктараў у «Белдзяржпраекце», у 1974—1985 гадах кіраўнік групы архітэктараў у інстытуце «Мінскпраект», у 1985—1987 гадах галоўны эксперт Упраўлення Дзяржэкспертызы праектаў і каштарысаў Дзяржбуда БССР, у 1988—1998 гадах начальнік аддзела перспектыўнага праектавання ў інстытуце «Мінскпраект», у 1998—1999 гадах галоўны архітэктар праектаў у інстытуце «Мінскпраект», з 2000 года галоўны архітэктар праектаў ва УП «ТМ архітэктара Цямнова У. І.».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1967 года (квіток № 10514).

Творчасць
---------

Кінатэатр «Аўрора»
Кінатэатр «Кіеў»
Асноўныя працы: падземны пераход на плошчы Я. Коласа (1968), пуцеправод цераз Партызанскі праспаспект (1972) у г. Мінску; пуцеправод у Наваполацку (1972), піянерлагер «Зубраня» на возеры Нарач — спальныя карпусы і сталовая на 300 месцаў (1967); паліклініка трактарнага завода ў г. Мінску (1968); кінатэатр «Кіеў» (1972); рэканструкцыя Рэспубліканскай клінічнай псіхіятрычнай бальніцы на 2000 коек — спальны і адміністрацыйны карпусы, харчаблок для 2000 хворых і 1800 персанала (1973—1974); забудова мікрараёна «Масюкоўшчына-2»; 9-ці павярховыя жылыя дамы ў г. Мінску (1979); аэрапорт «Мінск-2» (1974—1979, медаль ВДНГ СССР); энергарэсурсазберагальны жылы дом — выйграны конкурс (1995), кінатэатр «Аўрора» ў г. Мінску (1997); рэканструкцыя турбаз «Браслаўскія азёры» і «Золава» на Браслаўскіх азёрах) (1999); 9-10-павярховы жылы дом з кватэрамі ў 2-х узроўнях па вул. Чарнышэўскага ў г. Мінску.

З 2000 года праектуе прыватныя жылыя дамы рознага ўзроўню ў Беларусі і Расіі; дзіцячы сад на 280 месцаў у г. Святагорску (2007, Расія), 9-ці павярховы жылы дом з падземнай аўтастаянкай і ўбудаванымі офісамі на 1-м паверсе ў г. Сестрарэцку (Расія); цэх для зборкі трактароў і будынак АБК у г. Тамбове (рэканструкцыя завода, Расія); вальер-гасцініца для сабак пад Мінскам (2012); прыватны жылы дом у в. Пятрушына, г.п. Горкі Ленінскія Маскоўскай вобласці (Расія); склад з офісам «ЛІГА» і склад з лабараторыяй і вытворчым цэхам фарбаў фірмы «ЛІГА» ў Фразіне (2011—2013, Расія).

Акрамя таго, распрацоўвала генпланы да сваіх аб’ектаў, малыя формы, азеляненне, а таксама інтэр’еры з падборам аздобных матэрыялаў, распрацоўкай мэблі.

Сям’я
-----

У шлюбе з архітэктарам Уладзімірам Цямновым.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Темнова Нелли Игоревна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Темнова Нелли Игоревна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Амерыканскі мост** (да 31 снежня 2008 года — Мікалаеўскі чыгуначны мост) — група чыгуначных мастоў цераз Абводны канал на Маскоўскай лініі Кастрычніцкай чыгункі ў Санкт-Пецярбургу.

Масты размешчаны ў непасрэднай блізкасці ад Маскоўскага вакзала. З паўночнага боку размешчаны станцыя Санкт-Пецярбург-Галоўны і лакаматыўнае дэпо Санкт-Пецярбург-Пасажырскі-Маскоўскі, з паўднёвай — станцыя Санкт-Пецярбург-Таварны-Маскоўскі і пасажырскае вагоннае дэпо Санкт-Пецярбург-Маскоўскі.

Вышэй па цячэнні знаходзіцца Атаманскі мост, ніжэй — Карэтны мост.

Бліжэйшыя станцыі метрапалітэна (1,5 км) — «Лігаўскі праспект» і «Абводны канал».

| Масты цераз Абводны канал |
| --- |
| 
* Шлісельбургскі
* Французскі
* Атаманскі
* Амерыканскі (чыг.)
* Карэтны
* Прадцечанскі
* Нова-Каменны
* Баравы
* Глазаўскі (разабраны)
* Іпадромны пешаходны
* Царскасельскі чыгуначны (чыг.)
* Рузаўскі
* Мажайскі пешаходны
* Газавы пешаходны
* Масляны пешаходны
* Нова-Маскоўскі
* Варшаўскі
* Мітрафаньеўскі
* Балтыйскі пешаходны
* Нова-Пецяргофскі
* Чырвонакастрычніцкі
* Тараканаўскі пешаходны
* Барысаў пешаходны
* Нова-Калінкін
* Сцяпана Разіна

 |
Беларускі мост праз раку Масква
**Беларускі мост (Філёўскі мост)** — трохпралётны чыгуначны сталёвы бэлечны мост у Маскве праз раку Маскву. Мост выкарыстоўваецца для Беларускага кірунку Маскоўскай чыгункі. У аснове моста — пабудова 1895 года, рэканструяваная двойчы: ў 1938 і 1961 гадах.

Гісторыя будаўніцтва і рэканструкцыі
------------------------------------

Першы драўляны чыгуначны мост на аднапутнай лініі Масква — Брэст быў пабудаваны на гэтым месцы ў 1871 годзе.

У 1875 годзе драўляны мост быў заменены на металічны, таксама аднапутны, які меў двухпралётную неразрэзную ферму з яздой паверсе. Канструкцыя шырынёй ўсяго 100 метраў аказалася няўдалай: падчас паводкі нізкія фермы сыходзілі пад ваду і ператвараліся ў плаціну, а правабярэжная аснова моста амаль адразу прасела і дала расколіны.

У 1895 годзе быў пабудаваны новы, двухшляховы мост. Тры пралёты па 55,75 метраў мелі агульную адтуліну ў 160 метраў — у паўтары разы больш папярэдняй канструкцыі. Два пралёты былі пабудаваны з выкарыстаннем старой маставой фермы, разрэзанай напалам і узмоцненай па нормах 1884 года.

У такім выглядзе мост праслужыў да пачатку будаўніцтва канала імя Масквы. Пабудова канала запатрабавала павышэння габарыту моста для пропуску рачных судоў. Праект поўнай замены моста быў адхілены на карысць эканомнай перабудовы існуючага моста. У сярэднім пралёце моста ферма з яздой паверсе была заменена на ферму з яздой унізе.

Двухшляховая канструкцыя 1938 года апынулася цалкам жывучай і працуе па сённяшні дзень. Бакавыя пралёты XIX стагоддзя, якія мелі шмат вытворчых дэфектаў, у 1950-я гады запатрабавалі замены. У 1961 годзе іх замянілі на сталежалезабетонныя бэлькі. Галоўным крытэрыем пры выбары праекта і тэхналогіі рамонту быў час («акно»), на працягу якога спыняецца рух цягнікоў. На замену чатырох пралётных будынкаў метадам папярочнай перасоўкі спатрэбілася не больш за 16 гадзін «вокнаў».
Начное падсвятленне плошчы Капітолія з выкладзеным на маставой аксітанскім крыжом
**Тулузскі капітолій** (фр.: Capitole de Toulouse) — будынак муніцыпалітэта (гарадской адміністрацыі) у французскім горадзе Тулуза.

Ратуша знаходзіцца на месцы пабудаванага ў 1190 годзе будынка, у якім засядалі *капітулы*, якія кіравалі сярэднявечнай Тулузай. Сама назва *Капітоль* паказвае не столькі на сувязь з рымскім Капітоліем, колькі паходзіць ад назвы членаў магістрата (*капітулы*). У 1632 г. у двары Тулузскай ратушы быў пакараны смерцю апошні герцаг Манмарансі.

Сучасны будынак знаходзіцца ў цэнтры Тулузы, на *Капіталійскай плошчы*, якая займае два гектары. Фасад будынка даўжынёй у 135 метраў і вытрыманы ў ружовых танах, створаны ў стылі, пераходным ад барока да класіцызму, у 1750 годзе пад кіраўніцтвам французскага мастака і архітэктара Гільёма Кама. Восем калон у фасаднай частцы сімвалізуюць васьмярых капітулаў Сярэднявечча. Званіца і данжон прыбудаваны ў XIX стагоддзі па праекце архітэктара Эжэна Эмануэля Віяле-ле-Дзюка. Унутраныя памяшканні ратушы, дэкараваныя ў XIX стагоддзі, уяўляюць культурную і мастацкую каштоўнасць (напр. *Salle de Illustres* і інш.).

У наш час у Капітоль дэ Тулуз, апроч залы гарадскога сходу, размешчаны таксама опера і канцэртна-сімфанічная зала.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Тулузская ратуша**
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Амоній (значэнні).
Мадэль катыёну амонію
Утварэнне амонію
**Амоній (амонію катыён)** — дадатна зараджаны поліатамны іон з хімічнай формулай NH4+. Амоній (катыён) з супрацьіонам утвараюць солі амонію, амоніевыя злучэнні, апошнія ўваходзяць у вялікі клас оніевых злучэнняў.. Іон амонію NH4+ з'яўляецца правільным тэтраэдрам з азотам у цэнтры і атамамі вадароду ў вяршынях тэтраэдра. Памер іона — 1,43 Å.

Існуе таксама кароткажывучы свабодны радыкал амонію з формулай NH4 (гл. Свабодны амоній).

Зноскі
------

1. ↑   Onium compounds// IUPAC Gold Book
2. ↑  *Н. С. Ахметов.* Неорганическая химия. Учебное пособие для ВУЗов. — 2-е изд. перераб. и доп. — М.: Высшая школа, 1975. — С. 394. — 672 с.
3. ↑  Някрасаў, 1962, с. 339

Літаратура
----------

* *Некрасов Б. В.* Основы общей химии. — 14-е изд. — М.: Госхимиздат, 1962. — 976 с.
* Аммоний, аммониум // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
**Амерыканскі біяграфічны інстытут** (англ.: American Biographical Institute) — былая прыватная арганізацыя ў ЗША (Ролі, Паўночная Караліна), якая спецыялізавалася на прысваенні розных званняў і ўзнагарод марным людзям ад свайго імя, а таксама публікацыі іх біяграфій у сваіх спецыяльных выданнях з прэстыжнымі назвамі.

У іншых краінах таксама існуюць падобныя арганізацыі, такія як Міжнародны біяграфічны цэнтр (Вялікабрытанія), «Чалавек года» (Украіна).

Гісторыя
--------

Амерыканскі біяграфічны інстытут быў створаны ў 1967 годзе. Існаваў за кошт платы за прысваенне тытулаў і званняў ад асоб, якім яны прысвойваліся, а таксама за продаж розных публікацый з біяграфіямі гэтых людзей.

Узнагароды палітыкаў, журналістаў, і іншых часта асуджаліся як махлярства. Урад Заходняй Аўстраліі лічыць Амерыканскі біяграфічны інстытут выдаўцом-махляром, які «звяртаецца да людзей, якія жадаюць мець памятную дошку на сваёй сцяне альбо ўбачыць сваё імя ў кнізе, нават калі ўшанаванне не мае сапраўднага даверу — па сутнасці, яны набываюць ушанаванні».

Кампанія збанкрутавала ў 2012 годзе.

Біяграфічныя даведнікі
----------------------

* Leading Intellectuals of the World
* Great Minds of the 21st Century
* Contemporary Who’s Who of Professionals
* Great Women of the 21st Century
* World Book of Knowledge
* Two Thousand Notable American Men
* Two Thousand Notable American Women
* International Directory of Distinguished Leadership
* Five Thousand Personalities of the World
* Five Hundred Leaders of Influence
* International Who’s Who of Professional and Business Women

Зноскі
------

1. ↑  World Medal of Freedom
2. ↑  Related Raleigh companies file for bankruptcy
**Ту́лу** (саманазва ತುಳು) — дравідамоўны народ, што насяляе мясцовасць на поўдні індыйскага штата Карнатака і поўначы штата Керала. Агульная колькасць - каля 2 млн чал.

Тулу займаюцца трапічным земляробствам. Важную ролю адыгрывае вырошчванне какосавай пальмы, рысу, клубняплодаў. Для жыхароў узбярэжжа Аравійскага мора значным заняткам таксама з'яўляецца рыбалоўства. Земляробствам звычайна займаюцца жанчыны. Зямля перадаецца па спадчыне да дзяўчат. Мужчыны працуюць маракамі, рыбакамі, гандлююць уздоўж узбярэжжа. Ва ўнутраных раёнах - палююць, наймаюцца на працу на плантацыі і ў гарады.

Галоўная рэлігія - індуізм. Касты тулу падзяляюцца на групы *балі*, кожная з якіх мае татэмную назву. Невялікая група вернікаў спавядае джайнізм.

Мова тулу не мае сваёй пісьмовасці. Карыстаюцца знакамі моў канада або малаялам. Тым не менш, на ёй існуе літаратура, запісы фальклорных твораў.

Спасылкі
--------

* Tulu People
* Tulu Nadu: The Land and its People Архівавана 29 кастрычніка 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85138540 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царква ў гонар Раства Хрыстова.
**Царква Раства Хрыстова** — мураваны праваслаўны храм у в. Вялікае Сціклева Мінскага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1996 годзе. Архітэктар храма Мікалай Іосіфавіч Лук’янчык.

Архітэктура
-----------

Пабудавана з цэглы ў традыцыях рэтраспектыўна-рускага стылю. Вырашана кубападобным аб’ёмам, завершаным магутным цыліндрычным светлавым барабанам пад цыбулепадобным купалам. Над папярочным прытворам надбудавана цыліндрычная званіца, завершаная 3-ярусным арачным каскадам і макаўкай. Усходні фасад завершаны паўкруглай апсідай пад конхавым пакрыццём. Асноўная архітэктурная тэма — закамарна-арачнае вырашэння фасадаў і іх бочкавае перакрыцце. Сцены прарэзаны вузкімі вертыкальна цягнутымі аконнымі праёмамі. Уваход вырашаны арачным рундуком пад бочкавым перакрыццем. Перад храмам пастаўлена драўляная шатровая каплічка ў стылі Рускай Поўначы.

Зноскі
------

1. ↑  Царква ў гонар Раства Хрыстова Архівавана 19 верасня 2020.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Царква Раства Хрыстова (Вялікае Сціклева) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Калнцыемс** (лат.: Kalnciems) — сяло (з 1991 г.) у Латвіі, у Елгаўскам раёне, рэгіён Земгале. Сяло і прылеглыя палі размясціліся ўздоўж левага берага ракі Ліелупе на працягу 12 км. У 1991-2010 гадах мела статус горада.

Гісторыя
--------

Калнцыемс як населены пункт пачаў стварацца ў канцы XIX стагоддзя, з адначасовым развіццём цаглянай прамысловасці. Прыкладна ў 1880 годзе прадпрымальнік Несцераў заснаваў завод, пазней атрымалы назву «Purmali». З 1934 па 1940 гг. побач з пасёлкам знаходзілася Калнцыемская катарга. Катаржнікі працавалі ў кар'ерах мясцовай каменяломні. У горадзе працуе Калнцыемскі камбінат будаўнічых матэрыялаў.

У 1949 годзе Калнцыемсу прысвоілі правы пасёлка гарадскога тыпу. Бягучы статут горада быў вызначаны Прэзідыўмам ЛР 14 лістапада 1991 г. Праз Калнцыемс праходзіць маршрут міжгароднага аўтобуса Рыга-Ліепая.

* Эрнст Іаган Бірон — Курляндскі герцаг, граф (1730), нарадзіўся 23 лістапада (3 снежня) 1690 у **Калнцыемсe**, памёр 17 (28 снежня) 1772 у Елгаве.

Насельніцтва
------------

У 2005 годзе налічалася 2548 жыхароў. На 2000 год рускія складалі 46,8 % жыхароў, латышы — 39,8 %, беларусы — 5,8 %, палякі — 2,9 %, украінцы — 2,3 %, літоўцы — 1,1 %.

Спасылкі
--------

Сайт гарадскога самакіравання
**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм у в. Руднікі Пружанскага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

У цэнтры вёскі. Пабудавана ў другой палавіне XIX стагоддзя з цэглы на месцы драўлянага храма 1724 г.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Чатырохчасткавую кампазіцыю фарміруюць трох'ярусная (2 васьмерыкі на чацверыку) шатровая званіца з макаўкай, працяглая трапезная, кубападобная малітоўная зала, шатровы дах якой завершаны цыбулепадобнай галоўкай, пяцігранная апсіда. Фасады прарэзаны арачнымі аконнымі праёмамі з броўкамі, апяразаны тонкапрафіляванымі карнізнымі паясамі, крапаваны пілястрамі. Тры арачныя ўваходныя праёмы аформлены кілепадобнымі парталамі.

Зноскі
------

1. ↑  НГАБ у г. Гродна, ф. 23, воп. 1, спр. 21; ф. 97, воп. 1, спр 55, арк. 4А; ф. 849, воп. 1, спр. 22.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Руднікі) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Руднікі) на сайце «Архіварта»
**Грэбень** — курган каля вёскі Зарэчча Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

Апісанне
--------

Мясцовая назва — Капцы. За 1,5-2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Курганне, на ўскраіне лесу, каля балота. Насып прадаўгаваты, памерам 12 х 4 м, вышыня 1,6 м, здзірванелы. Па звестках мясцовых жыхароў, раней уздоўж балота было 7 курганоў.

Даследаванні
------------

Абследавала ў 1985 годзе Т. С. Бубенька.

Літаратура
----------

* Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь: [Даведнік] / Склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — ISBN 978-985-6828-35-8.
* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9
**Тулон** (фр.: Toulon, акс.: Tolon, лац.: Telo Martius) — горад у Францыі. Насельніцтва — 160 639 жыхароў (1999).

Гісторыя
--------

Тулон быў заснаваны фінікійцамі, якія здабывалі тут пурпуровую фарбу; ў V або VI стагоддзях Тулон быў месцазнаходжаннем біскупа; у 889 годзе Тулон быў разбураны сарацынамі; граф Вільгельм I Арльскі адбудаваў яго зноў. З 1032 года Тулонам кіравалі Тулонскія графы, у 1178, 1196 і 1211 гадах ён быў абложаны і разбураны сарацынамі.

У 1524 годзе быў узяты канетаблем Бурбонаў, у 1536 г. — імператарам Карлам V. Умацаваны пры Людовіку XIV Тулон у 1707 годзе вытрымаў аблогу прынца Яўгена Савойскага.

У 1793 годзе з падаўлення паўстання раялістаў у Тулоне пачалася кар’ера Напалеона Банапарта.

Вядомыя асобы
-------------

* Жак Ле Гоф
* Мішэль Рэнеры
**Ка́мінг-а́ўт** (іншыя варыянты напісання — *ка́мін-а́ўт*, *ка́мінг а́ўт* і *каміна́ўт*, ад англ.: coming out — «*раскрыццё*», «*выхад*») — працэс адкрытага і добраахвотнага прызнання чалавекам сваёй прыналежнасці да сексуальнай ці гендарнай меншасці ці вынік такога працэсу. Тэрмін «камінг-аўт» ужываецца пераважна ў адносінах да лесбіянак, геяў, бісексуалаў і транссексуалаў (скар. ЛГБТ), якія перасталі хаваць сваю сексуальную арыентацыю ці неадпаведнасць псіхічнага полу біялагічнаму. Выраз «камінг-аўт» з'яўляецца прамым запазычаннем устоянага англамоўнага выразу *coming out* (скар. ад coming out of the closet — літар. «выйсці з каморы», па сэнсе «выйсці з поцемак, адкрыцца»).

Аўтынг (outing), г. з. гвалтоўнае раскрыццё адпаведных акалічнасцей асабістага жыцця чалавека, не з'яўляецца добраахвотным камінг-аўтам. Аўтынг складаецца ў публічным разгалашэнні асабістай інфармацыі пра арыентацыю ці гендарную ідэнтычнасць чалавека супраць яго жадання і згоды, што можа быць расцэнена як парушэнне закона. У выніку падобных дзеянняў магчымы перанос стаўлення людзей да нетрадыцыйнай арыентацыі чалавека ў сацыяльную і прафесійную сферу. Такі эфект можа быць выкарыстаны для таго, каб скампраметаваць чалавека, сапсаваўшы яго асабістую ці грамадскую рэпутацыю, а таксама паставіўшы пад сумнеў яго прафесійную кампетэнтнасць.

Некаторыя прадстаўнікі поп-культуры выкарыстоўваюць камінг-аўт ці імідж чалавека з нетрадыцыйнай сексуальнай арыентацыяй для павышэння цікавасці да ўласнай персоны, як, напрыклад, паступіў расійскі гурт «Тату».

Гл. таксама
-----------

* Сексуальная ідэнтычнасць
* Гамафобія
* Дыскрымінацыя
* Стыгма

Зноскі
------

1. ↑  Грамадзянскі кодэкс Рэспублікі Беларусь, Артыкул 151 «Жыццё і здароўе, годнасць асобы, асабістая недатыкальнасць, гонар і добрае імя, дзелавая рэпутацыя, недатыкальнасць прыватнага жыцця, асабістая і сямейная тайна, права свабоднага перамяшчэння, выбару месца знаходжання і жыхарства, права на імя, права аўтарства, іншыя асабістыя немаёмасныя правы і іншыя нематэрыяльныя выгоды, якія належаць грамадзяніну ад нараджэння ці ў сілу акту заканадаўства, неадчужальныя і неперадавальныя іншым спосабам.».
2. ↑  *«Тату» в лесбийских дебрях*. Московский комсомолец. № 46, 22 декабря 2000 года(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт «Нацыянальнага дня камінг-аўту» Архівавана 22 кастрычніка 2008. (англ.)
* Матэрыялы пра камінг-аўт на сайце «Кампаніі за правы чалавека» Архівавана 15 лістапада 2009. (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 16571995j · GND: 4300693-0 · LCCN: sh90005890 · LNB: 000306704 · NKC: ph1126907 |

|  |
| --- |
| 
П:  **ЛГБТ** 
 |
*Iris versicolor*
**Iris versicolor** — від шматгадовых карэнішчавых роду Касач родам з Паўночнай Амерыкі, дзе шырока распаўсюджаны на асаковых лугах, балотах, па водмелях і берагах.

*Iris versicolor* з'яўляецца кветкай правінцыі Квебек, змяніўшы *Lilium candidum*, якая не з'яўляецца роднай для правінцыі.

Апісанне
--------

*Iris versicolor* — квітнеючая шматгадовая расліна, якая вырастае да 10-80 см у вышыню. Гэты від мае тэндэнцыю да ўтварэння тоўстага мясістага карэнішча. Расліна мае добра развітую сінюю, часам фіялетавую, кветку. Красаванне з мая па ліпень.

Выкарыстанне
------------

Расліна шырока культывуецца і мае шмат гатункаў. Яна атрымала ад Каралеўскае садоўніцкае таварыства  (руск.) (бел. прэмію Award of Garden Merit  (руск.) (бел..

Небяспека
---------

Вядомыя выпадкі атручвання людзей і жывёл, якія спажывалі карэнішчы *Iris versicolor*, у якіх былі знойдзены гліказіды і ірыдзін  (англ.) (бел.. Сок можа выклікаць дэрматыт  (руск.) (бел. у адчувальных людзей.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».
3. ↑  Gouvernement du Québec Emblèmes du Québec — *Iris versicolor* Архівавана 21 ліпеня 2015.  (фр.)
4. ↑  Iris versicolor AGM(недаступная спасылка)  (англ.)
**Калеў** — эстонскі прафесійны баскетбольны клуб, які базуецца ў горадзе Талін, Эстонія.

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 1920-х гадах пры аднайменным эстонскім спартовым аб’яднанні. З’яўляецца пераможцам апошняга чэмпіянату СССР па баскетболе 1991 года.

У 2018 годзе ў Адзінай Лізе ВТБ «Калеў» упершыню ў гісторыі прабіўся ў плэй-оф, фінішаваўшы на 7-м месцы па выніках «рэгуляркі». У чвэрцьфінальнай серыі «Калеў» тройчы прайграў казанскаму УНІКСу.

Трэнеры
-------

* Дональдас Кайрыс (2017—2019)
* Робертс Штельмахерс (з 2019)

Зноскі
------

1. ↑  Сустракаемся ў Таліне. Прэв’ю да матчу Архівавана 16 ліпеня 2021.