Не блытаць з Дзмітрыем Альгердавічам — яго старэйшым адзінакроўным братам.

Аўтэнтычная пячатка Карыбутаса, датаваная 1386 годам
**Карыбу́т Альгердавіч**, у хрышчэнні **Дзмітрый** (? — пасля 1404) — князь з дынастыі Гедзімінавічаў.

Імя
---

Імя Карыбут — з шэрагу старабалцкіх (старалітоўскіх) двухасноўных імёнаў, што дайшлі з індаеўрапейскай старажытнасці.

Першая аснова імені — *Kar*-, ад літ. *karas* «вайна» (яе таксама бачым у імёнах Карыят, Карыгайла і інш.). Аснова бытавала і ў прусаў (імя *Karioth*), так жа сама вытлумачвалася (пруск. \**karias* «войска»). Далей ідзе напрамую да індаеўрапейскага \**koro-s* «вайна».

Аснова *But*- у літоўскім іменніку ўтварае больш за сто антрапонімаў, яна таксама была адна з самых прадуктыўных у старапрускім іменніку. Яе звязваюць з літ. *būti*, пруск. *būton* «быць; жыць», літ. *butas*, пруск. *buttan* «дом», далей з індаеўрапейскім *\*bhŏu-, \*bhū*- «быць, жыць».

Укладзеныя ў імя, гэтыя дзве асновы адлюстроўвалі каштоўнасці раннелітоўскага княска-ваярскага асяроддзя: «вайна» і «дом» як сям’я, найменшая сацыяльная адзінка (затым ішлі *Vaiš-* вёска і *Taut-* народ-племя).

Праз аснову *Kar*- імя Карыбута перагукалася з іменем іншага Альгердавага сына Карыгайлы. У сваю чаргу імя Карыгайлы праз аснову *Gail-* перагукалася з імёнамі яго братоў Ягайлы, Скіргайлы, Швітрыгайлы (Свідрыгайлы). Гэта магло б сведчыць на карысць таго, што ў вялікакняскім асяроддзі пры імянаданні свядома практыкавалі вар’іраванне асноў з мэтай падтрымання цэльнасці і стабільнасці роду.

Біяграфія
---------

Трэці сын вялікага князя літоўскага Альгерда і яго другой жонкі, цвярской княжны Ульяны Аляксандраўны.

Упершыню ўпамінаецца ў 1382 годзе, калі разам з братамі Ягайлам, Скіргайлам і іншымі падпісаў на рацэ Дубісе дагавор з крыжакамі. У 1386 годзе ў Луцку прысягнуў польскаму каралю Ягайлу, пры гэтым назваў сябе гаспадаром і спадкаемцам Новагародка. Ахвяраваў Лаўрышаўскаму манастыру вёску і возера Морына, у прыпісцы на 1-м аркушы Лаўрышаўскага евангелля названы вялікім князем. У 1390 годзе дапамог Ягайлу пры аблозе Гродна, за гэта атрымаў у дзяржанне Ліду. Адмовіўся прысягаць Вітаўту як вялікаму князю літоўскаму, у 1392 годзе разбіты яго войскам каля Дакудава (Лідскі павет), зачыніўся ў Новагародку, пасля штурму горада ўзяты ў палон з жонкай і дзецьмі. Адпушчаны дзякуючы заступніцтву цесця, разанскага князя Алега Іванавіча, але страціў Новагародскае княства. У хуткім часе памірыўся з Вітаўтам, удзельнічаў у яго паходах. Апошні раз упамінаецца ў 1404 годзе як удзельнік паходу на Смаленск. Быў жанаты з Настассяй, дачкой разанскага князя Алега Іванавіча, ад гэтага шлюбу меў сыноў Івана, Жыгімонта, Фёдара і дачок Настассю, Алену і Марыю.

У гістарыяграфіі часта блытаюць Карыбута і яго брата Дзмітрыя Альгердавіча. Некаторыя даследчыкі лічаць Карыбута князем Ноўгарада-Северскага (сучасная Украіна).

Гл. таксама
-----------

* Карыбутавічы
* Герб «Карыбут»

Зноскі
------

1. ↑  T. Milewski. Indoeuropejskie imiona osobowe. Wrocław-Warszawa-Kraków, 1969. С. 11-13.
2. ↑  Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 100—101.
3. ↑  В. Н. Топоров. Прусский язык. I-K. М. 1980. С. 216.
4. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 615.
5. ↑  Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 80-81.
6. ↑  R. Trautmann. Die altpreußischen Personennamen. Göttingen, 1974. С. 134.
7. ↑  В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. М. 1975. С. 270.
8. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 146.
9. ↑  С. Валянтас. Двусоставные антропонимы — реликты поэзии балтов // Балто-славянские исследования. XVI. Сборник научных трудов. М. 2004. С. 206, 217—218.
10. ↑  Литвина А. Ф. Успенский Ф. Б. Выбор имени у русских князей в X—XVI вв. Династическая история сквозь призму антропонимики. М. 2006. С. 40.

Літаратура
----------

* *Барэйша Юрый*. Княжанне Дзмітрыя-Карыбута ў Новагарадку (1382—1393 гг.) па сведчаннях прасапаграфіі і нумізматыкі. — Мінск: УП «Энцыклапедыкс», 2021. — 640 с. іл.