recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ско́расць рэа́кцыі** ў хіміі — колькасная характарыстыка інтэнсіўнасці хімічнай рэакцыі; асноўнае паняцце хімічнай кінетыкі.

Вызначаецца змяненнем колькасці часціц (малекул, іонаў) кожнага рэчыва, што прымае ўдзел у хімічнай рэакцыі, за адзінку часу ў адзінцы аб'ёму (канцэнтрацыі рэчыва для гамагенных рэакцый) ці на адзінку плошчы паверхні падзелу фаз (для гетэрагенных і тапахімічных рэакцый).

У выпадку гамагенных рэакцый скорасць шукаецца паводле фурмулы {\displaystyle \upsilon ={\frac {C\_{2}-C\_{1}}{t\_{2}-t\_{1}}}}, дзе C1 ды C2 гэта малярная канцэнтрацыя пэўнага рэчыва (рэагента ці прадукта рэакцыі) у момант часу t1 ды t2 адпаведна. NB — вызначэнне *v* з дапамогай зыходнага рэчыва (яго канцэнтрацыя ўбывае падчас рэакцыі) патрабуе дамножыць выніковы лік на −1. (Скорасць хімічнай рэакцыі — заўжды станоўчая велічыня).

На скорасць рэакцыі ўплываюць:

* канцэнтрацыя (толькі гамагенныя рэакцыі)
* прырода рэагентаў
* каталізатар (паскаральнік) або інгібітар (адмоўны каталізатар)
* тэмпература (правіла Вант-Гофа)
* ціск
* плошча паверхі, якой судатыкаюцца рэчывы (толькі гетэрагенныя рэакцыі)

Некаторыя рэакцыі цягнуцца з дапамогай энергіі святла (фотасінтэз), электрамагнітнай энергіі.

Разгляд асобных фактараў
------------------------

### Канцэнтрацыя

У 1865 годзе Мікалай Бекетаў ды ў 1867 годзе Гульдберг і Ваагэ сфармулявалі закон дзейных мас: *скорасць хімічнай рэакцыі ў кожны момант часу прапарцыянальная канцэнтрацыям рэагентаў, што ўзведзены ў ступені, роўныя іх стэхіяметрычным каэфіцыентам*.

Для элементарных рэакцый  (серб.) (бел. (такіх, што праходзяць у адзін этап) паказчык ступені пры значэнні канцэнтрацыі кожнага рэчыва часта роўны ягонаму стэхіяметрычнаму каэфіцыенту  (руск.) (бел. для складаных (шматступеневых, палімерных) рэакцый гэтае правіла не дзейнічае.

Гл. таксама
-----------

* Парадак рэакцыі

Літаратура
----------

* Скорасць рэакцыі ў хіміі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. С. 468.
* Кубасов А. А. Химическая кинетика и катализ.
* Пригожин И. Дефей Р. Химическая термодинамика. Новосибирск: Наука, 1966. 510 с.
* Яблонский Г. С. Быков В. И. Горбань А. Н. Кинетические модели каталитических реакций, Новосибирск: Наука (Сиб. отделение), 1983.- 255 c.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4125095-3 · Microsoft: 175113610, 2909739278 · NDL: 00564412 |
Шведскі каляндар на люты 1712 года
**Шведскі каляндар** — каляндар, які выкарыстоўваўся ў Швецыі ў перыяд з 29 лютага (11 сакавіка) 1700 па 29 лютага (11 сакавіка) 1712 года (у самім шведскім календары гэтаму перыяду адпавядалі даты з 1 сакавіка 1700 года па 30 лютага 1712 года). Ён апераджаў на адзін дзень юліянскі каляндар і адставаў на 10 дзён ад грыгарыянскага.

Гісторыя
--------

Да 1700 года ў Швецыі прытрымліваліся юліянскага календара, які адрозніваўся ад грыгарыянскага ў той момант на 10 дзён. Але ў 1700 годзе паміж старым і новым лічэннем з'явілася 11 дзён розніцы. У снежні 1699 года ў Шведскім каралеўстве было прынята рашэнне перайсці з юліянскага календара на грыгарыянскі. Але шведы не сталі выкідаць 11 дзён, што набраліся да таго часу. Жадаючы захаваць ранейшую розніцу ў 10 дзён, шведскі кароль Карл XII загадаў лічыць 1700 год (высакосны) простым, гэта значыць выкінуць дзень 29 лютага. Потым было вырашана рабіць пераход паступова, прапускаючы высакосныя гады на працягу 40 гадоў, гэта значыць, усе гэтыя гады пасля 28 лютага павінна было ісці 1 сакавіка і кожныя 4 гады яны б на адзін дзень набліжаліся б да грыгарыянскага календара. Але нягледзячы на прыняты план 1704 і 1708 гады былі высакоснымі. З-за гэтага на працягу 11 гадоў шведскі каляндар апярэджваў на адзін дзень юліянскі каляндар, але адставаў на дзесяць дзён ад грыгарыянскага. Таму ў пачатковы перыяд Паўночнай вайны шведскі каляндар быў на адзін дзень наперадзе рускага лічэння па старому стылю і ў той жа час адставаў на 10 дзён ад еўрапейскага. Тым не менш, шведскія гісторыкі прытрымліваліся гэтага лічэння, што потым часта выклікала блытаніну ў гістарыяграфіі дадзенай вайны.

У 1711 годзе Карл XII вырашыў канчаткова адмовіцца ад рэформы календара і вярнуцца да юліянскага летазлічэння. Для гэтага ў 1712 годзе ў лютым былі даданы 2 дні і такім чынам у Швецыі ў 1712 годзе з'явілася незвычайная дата 30 лютага.

Канчаткова Швецыя перайшла на грыгарыянскі календар у 1753 годзе звычайным для ўсіх краін чынам — дзень, наступны за 17 лютага, аб'явілі 1 сакавіка.

Літаратура
----------

* Loscoe Lamont, The reforn of the Julian calendar (II), Popular Astronomy 28 (1920) 18-32, pages 24-25.  (шведск.)
**Шведскі чыгуначны музей** (шведск.: Sveriges Järnvägsmuseum) — нацыянальны тэхнічны музей у горадзе Еўле (Швецыя), прысвечаны гісторыі чыгункі Швецыі. Таксама ёсць філіял у Энгельхольме.

Задачай музея з'яўляецца вывучэнне, захаванне і перадача звестак пра гісторыю чыгуначнага транспарту Швецыі. Музей знаходзіцца пад кіраваннем Шведскай Нацыянальнай Чыгуначнай Адміністрацыі, якая атрымлівае фінансавыя сродкі для дзейнасці музея ад урада.

Гісторыя
--------

У 1915 годзе «Нацыянальны Чыгуначны Савет» адкрыў чыгуначны музей у Стакгольме. У 1942 годзе на чыгуначнай станцыі Тамтэбода ў Стакгольме адкрыта экспазіцыя лакаматываў і рухомага саставу. Шведская чыгуначны музей перанесены ў Еўле ў 1970-я гады. Пад музей былі адведзены дзве пляцоўкі пад адкрытым небам (з чыгуначнымі пуцямі), некалькі вялікіх будынкаў, у тым ліку два паваротныя колы і памяшканне лакаматыўнага дэпо. Комплекс музея займае плошчу амаль 16000 м².

Экспанаты
---------

Бягучая калекцыя, адна з лепшых у свеце, змяшчае больш за 100 лакаматываў, амаль 150 вагонаў і некалькі сотняў адзінак іншага рухомага саставу. Лепшыя ўзоры прадстаўлены ў асноўнай экспазіцыі. Асноўная частка калекцыі знаходзіцца ў запасніках, для экскурсійнага агляду патрэбна папярэдняя дамоўленасць.

Акрамя лакаматываў і рухомага саставу, прадметаў, інструментаў і чыгуначных мадэляў у асобных залах дэманструецца посуд, тэкстыль і творы мастацтва. Некалькі сотняў тысяч фатаграфій, якія захоўваюцца ў музеі, адлюстроўваюць гістарычны шлях развіцця чыгункі.

Зноскі
------

1. ↑   — Swedish Agency for Cultural Policy Analysis, 2016. — ISBN 978-91-87046-31-5<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29908850'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10591749'></a>
2. ↑   — Swedish Agency for Cultural Policy Analysis, 2017. — ISBN 978-91-87046-42-1<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q58450721'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10591749'></a>
3. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28563569'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4580425'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шведскі чыгуначны музей
* Афіцыйны сайт Шведскай нацыянальнай чыгуначнай адміністрацыі
* Афіцыйны сайт музея

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
**Сэр Адрыян Картон дэ Віярт** (5 мая 1880, Брусель — 5 чэрвеня 1963) — брытанскі ваенны, генерал-лейтэнант, арыстакрат з багатай знатнай сям’і ірландска-бельгійскага паходжання.

Біяграфія
---------

Удзельнічаў у ваенных аперацыях, што праводзіліся брытанцамі ў 1898 годзе ў Самалі, дзе страціў вока, і ў Паўднёвай Афрыцы, дзе быў паранены ў лёгкае.

Прымаў удзел у бітвах Першай сусветнай вайны: на Соме (раненні ў галаву і ногі), у Пашэндэйле (раненне ў сцягно), Камбрэ (паранены ў нагу) і на Іпры, дзе страціў руку. У лютым 1919 года ўваходзіў у склад місіі саюзнікаў ва Усходняй Галіцыі, і неўзабаве стаў кіраўніком брытанскай ваеннай місіі ў Варшаве, дзе служыў падчас польска-бальшавіцкай вайны. Быў сувязным звяном паміж брытанскім ваенным міністэрствам і польскім кіраўніцтвам. Дапамагаў перавозцы зброі з Венгрыі ў Польшчу. Беспаспяхова спрабаваў пераканаць брытанскіх ваенных у неабходнасці дапамогі польскаму боку. Высока цаніў моц Чырвонай Арміі. Пасля вайны заставаўся ў Польшчы да 1924 года кіраўніком ваеннай місіі.

Пасля жыў у міжваеннай Польшчы на Палессі на рацэ Льве ў маёнтку Прастынь (цяпер в. Старына Столінскага р-на, Брэсцкая вобл.), які яму падарыў Караль Радзівіл. Быў рэзідэнтам брытанскай разведкі ў Польшчы.

Улетку 1939 года прызваны на дзейсную службу кіраўніком ваеннай місіі ў Польшчы. Па пачатку вайны з’ехаў у Румынію. Адтуль каб пазбегнуць інтэрнавання з’ехаў з фальшывым пашпартам. Прымаў удзел у ваенных кампаніях Другой сусветнай, у тым ліку ў Нарвегіі. У пустыннай кампаніі, быў узяты ў палон італьянцамі, адкуль збег. Пазней быў прадстаўніком Чэрчыля з генералісімусам Чан Кайшы.

Зноскі
------

1. 1 2  Adrian Carton De Wiart // GeneaStar<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98769076'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3100478'></a>
2. ↑  «Piszrz dla doroslych» Grzegorz Eberhardt,Wroslaw «Lena» ISBN 978-83-919164-3-8

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Адрыян Картон дэ Віярт


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12665272b · GND: 136690475 · ISNI: 0000 0001 0983 3859 · LCCN: n89650918 · NTA: 115709797 · NUKAT: n2004030150 · SUDOC: 261695215 · VIAF: 68078135 |

 |
**Шведскі тэатр** (швед. Svenska Teatern) — шведскамоўны тэатр у сталіцы Фінляндыі горадзе Хельсінкі. Размешчаны на плошчы Эраттая, у заходнім канцы парку Эспланада, першы нацыянальны тэатр Фінляндыі.

У Шведскім тэатры дзве сцэны: Stora scenen на 500 гледачоў і Miniscenen на 127. У тэатры працуе каля 80 чалавек.

Фасад тэатра які выходзіць на праспект Манергейма падсвятляецца рознымі колерамі ў залежнасці ад прадстаўлення, якое даюць у гэты вечар у тэатры.

Гісторыя
--------

Першы тэатр у Хельсінкі адкрыўся ў 1827 годзе і знаходзіўся ў драўляным будынку. З-за росту цікавасці гараджан да тэатра стары будынак не мог змясціць жадаючых, у 1860 годзе адкрыты новы, мураваны будынак па праекце Георга Тэадора Шэвіца на месцы існуючага цяпер Шведскага тэатра. Першай п’есай паказанай у тэатры была «Прынцэса Кіпра» Сакарыяса Тапеліуса і Фрэдрыка Пацыуса.

У 1863 годзе каменны будынак быў разбураны пажарам, новы быў узведзены ў 1866 годзе архітэктарам Мікалаем Бенуа. Першапачаткова тэатр насіў імя Nya Theatre («Новы тэатр»), аднак пасля заснавання фінскага нацыянальнага тэатра быў перайменаваны ў Шведскі тэатр у 1887 годзе.

Ян Сібеліус упершыню прадставіў сваю сімфонію «Фінляндыя» ў гэтым тэатры ў 1899 годзе.

Будынак тэатра рамнтаваўся ў 1935 годзе архітэктарамі Эра Саарыненам і Яарлам Эклундам.

Зноскі
------

1. 1 2 3
2. ↑  Buildings in Helsinki<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q60983962'></a>
3. ↑
4. ↑  Helsingin rakennukset (rakennukset karttakohteina, Paikkatietoydin) //  Праверана 28 красавіка 2020.
**Кантынентальны клімат** — тып клімату, які характарызуецца спёкай улетку, сцюжай узімку і малой колькасцю ападкаў. Кантынентальны клімат фарміруецца пераважна ў выніку ўздзеяння на атмасферу буйных масываў сушы. Гэты тып клімату характэрны для ўнутраных рэгіёнаў мацерыкоў. Кантынентальны клімат пануе на значнай частцы тэрыторыі Расіі, краін Сярэдняй Азіі (напрыклад, Казахстан, Узбекістан), у Манголіі і ўнутраных рэгіёнах ЗША і Канады. Часткай свету з найбольшым распаўсюджваннем кантынентальнага клімату з'яўляецца Азія. Кантынентальны клімат прыводзіць да ўтварэння стэпаў і пустыняў, бо большая частка вільгаці мораў і акіянаў не даходзіць да ўнутрыкантынентальных рэгіёнаў.

Кантынентальны клімат умераных шырот
------------------------------------

Стэп у Казахстане
Ва ўмераных шыротах для кантынентальнага клімату характэрныя вялікая гадавая амплітуда тэмпературы паветра (спякотнае лета і халодная зіма), а таксама значныя змены тэмпературы на працягу дня. Ад марскога клімату кантынентальны адрозніваецца паніжанай сярэдняй гадавой тэмпературай і вільготнасцю, у некаторых выпадках павялічанай запыленасцю паветра. Для кантынентальнага клімату характэрна досыць малая хмарнасць і малая гадавая колькасць ападкаў, максімум якіх прыходзіцца на лета. Сярэдняя хуткасць ветравею, як правіла, таксама невялікая. Надвор'е ў рэгіёнах з кантынентальным кліматам больш зменлівае, чым у рэгіёнах з марскім кліматам.

Кантынентальны клімат тропікаў
------------------------------

У тропіках гадавыя ваганні тэмпературы паветра не такія вялікія, як ва ўмераных шыротах, а ападкаў выпадае больш, чым пры марскім клімаце.

Кантынентальны клімат палярных шырот
------------------------------------

У палярных шыротах, для кантынентальнага клімату характэрныя вялікія гадавыя ваганні тэмпературы паветра і вельмі зімнае лета.

Сувязь з іншымі тыпамі клімату
------------------------------

Кантынентальны клімат можа ў саслабелым выглядзе распаўсюджвацца і на найбліжэйшыя да мацерыкоў часткі акіянаў, пры паступленні паветраных масаў з мацерыка на тэрыторыю над акіянам на працягу ўсяго года. Кантынентальны клімат адрозніваецца ад мусоннага клімату, які фарміруецца пераважна дзякуючы ўплыву кантынентальных паветраных масаў узімку і марскіх паветраных мас — улетку. Паміж марскім і кантынентальным кліматам існуюць паступовыя пераходы, напрыклад клімат Заходняй Еўропы пераважна марскі, Еўрапейскай часткі Расіі — умерана-кантынентальны, Усходняй Сібіры — рэзка кантынентальны, Далёкага Усходу — мусонны.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кантынентальны клімат
**Адсорбцыя** (лац.: ad — на, пры; sorbeo - паглынаю) — у шырокім сэнсе, працэс змены канцэнтрацыі ў паверхні падзелу двух фаз, а ў больш вузкім і ўжывальным — гэта павышэнне канцэнтрацыі аднаго рэчыва (газ, вадкасць) у паверхні іншага рэчывы (вадкасць, цвёрдае цела).

Асноўныя паняцці
----------------

Паглынутае рэчыва, якое яшчэ знаходзiцца ў аб'ёме фазы, завуць **адсарбтыў**, паглынутае - **адсарбат**. У больш вузкім сэнсе пад адсорбцыяй часта разумеюць паглынанне прымешкаў з газу або вадкасці цвёрдым рэчывам (у выпадку газу і вадкасці) або вадкасцю (у выпадку газу) — адсарбентам. Пры гэтым, як і ў агульным выпадку адсорбцыі, адбываецца канцэнтраванне прымешку на мяжы падзелу адсарбент-вадкасць або адсарбент-газ. Працэс, зваротны адсорбцыі, гэта значыць перанос рэчыва з паверхні падзелу фаз ў аб'ём фазы, заваецца **дэсорбцыяй**.

Літаратура
----------

* Хімічны слоўнік навучэнца. — Мн.: Народная асвета, 2004 — С. 7. // Адсорбцыя
Расія і Украіна на карце з пазначэннем Крыма.
**Расійска-ўкраінская граніца** — дзяржаўная граніца паміж Украінай і Расійскай Федэрацыяй. З’яўляецца часткай дзяржаўнай граніцы Украіны і дзяржаўнай граніцы Расіі.

Граніца ахоўваецца з абодвух бакоў. На большасці ўчасткаў устаноўлены пагранічныя слупы, на асобных участках штучныя загароды. Перасячэнне граніцы дазваляецца толькі ў пунктах пропуску.

Паміж краінамі існуе тэрытарыяльны канфлікт вакол статусу Крыма; акрамя таго, Расія не прызнае ўкраінскімі тэрыторыямі Данецкую і Луганскую вобласці, разглядаючы іх як незалежныя дзяржавы — ДНР і ЛНР (фактычна кантралююць толькі частку заяўленай тэрыторыі).

Літаратура
----------

* О. І. Лупандін. Демаркаційна лінія між Українською Державою та РСФРР 1918 // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2004. — Т. 2 : Г — Д. — С. 320. — 518 с. : іл. — ISBN 966-00-0405-2.
План раскопак
**Шартугай** — помнік археалогіі на месцы старажытнага паселішча Індскай цывілізацыі ў афганскай правінцыі Тахар каля мяжы з Таджыкістанам. Быў адкрыты і часткова даследаваны французскімі археолагамі ў 1975—1976 гадах. Паўторнае частковае даследаванне арганізоўвалася ў 1977—1979 гадах.

Шартугай складаецца з 6 асобных пагоркаў на левым беразе ракі Пяндж. Археалагічныя раскопкі праводзіліся толькі на 2 пагорках і ахоплівалі плошчу 150x50 м і 200x50 м. Было выяўлена, што паселішча ўзнікла на мяжы 3 і 2 тысячагоддзяў да н.э. Відавочна, прадстаўнікоў Індскай цывілізацыі прыцягваў лазурыт, што здабываўся непадалёк. Шартугай таксама мог з’яўляцца месцам кантактаў і гандлёвых зносін з прадстаўнікамі Бактрыйска-Маргіянскага археалагічнага комплексу.

На месцы раскопак археолагамі былі знойдзены пацеркі з лазурыту і сердаліку, тэракотавыя выявы, пячатка з выявай насарога і некалькімі піктаграмамі, бронзавыя прадметы, бранзалеты з ракавін і г. д.

Спасылкі
--------

* Louis Dupree, Notes on Shortugai: A Harappan Site in Northern Afghanistan
**Шархуны**, шаргунцы, шалестуны, шумёлы, бомы, бразготка бразготкі – самагучальны музычны інструмент. Набор бронзавых (у мінулым і медных)  шарыкаў розных памераў са шротам унутры, з проразямі па баках і вушкам у верхняй частцы. Пазвоньваюць пры патрэсванні. 
У старажытнасці выкарыстоўвалі як элемент жаночага ўпрыгожання. У вясельным поезде шархуны на скураным паску чаплялі на шыю коней. У 2-й палове 19 ст. пачалі выкарыстоўваць як састаўны канструкцыйны элемент  бубна (мацавалі на драцяных расцяжках пад скураной мембранай). Шархуны выраблялі звычайна мясцовыя каваль кавалі. Вядомы на ўсёй тэрыторыі Беларусі.

Літаратура
----------

* Назіна І. Дз. Шархуны // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. Том 5— Мн.: Выдавецтва "Беларуская Савецкая Энцыклапедыя" імя Петруся Броўкі, 1987.
**Віктар Іванавіч Яро́нька** (10 мая 1920 — 15 верасня 1991) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1944). Ганаровы грамадзянін Наваполацка.

Віктар Іванавіч Яронька нарадзіўся ў Полацку. Скончыў няпоўную сярэднюю школу і ФЗВ, працаваў слесарам. Падчас Вялікай Айчыннай вайны са жніўня 1942 г. на Бранскім, Беларускім, 1-м, 2-м і 3-м Беларускім франтах. Удзельнік вызвалення Польшчы, баёў за Берлін.

Наводчык гарматы 922-га стралковага палка (250-я стралковая дывізія, 3-я армія, 2-і Беларускі фронт) сяржант В. Яронька асабліва вызначыўся ў баях за вызваленне Беларусі. 4 лістапада 1943 г. каля вёскі Шарсцін (Веткаўскі раён) падбіў 4 танкі праціўніка. 24—25 чэрвеня 1944 г. каля вёскі Азяраны Рагачоўскага раёна ў час прарыву абароны ворага знішчыў 7 кулямётных кропак, падбіў 3 самаходныя гарматы. 30 чэрвеня на шашы Магілёў—Мінск каля вёскі Старая Маранаўка (Бярэзінскі раён) падбіў 3 танкі і 6 аўтамашын. 12 ліпеня 1944 г. каля вёскі Пескі (Мастоўскі раён) знішчыў гармату і 3 кулямёты.

Пасля вайны Віктар Іванавіч Яронька вярнуўся ў Полацк. Удзельнічаў у будаўніцтве Наваполацка, дзе і застаўся жыць. Працаваў слесарам-інструментальшчыкам, узначальваў брыгаду ва ўпраўленні вытворча-тэхнічнай камплектацыі трэста № 16 «Нафтабуд». Займаўся выхаваўчай работай сярод моладзі. Неаднаразова выбіраўся дэпутатам Наваполацкага гарадскога Савета. Заслужаны рацыяналізатар.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі
* Ордэн Чырвонага Сцяга
* Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені
* Ордэн Славы 2-й і 3-й ступені
* Медаль «За вызваленне Варшавы»
* Медаль «За ўзяцце Кёнігсберга»
* Медаль «За ўзяцце Берліна»

Памяць
------

* 8 мая 2007 года каля дома № 32 па вуліцы Я. Коласа ў Наваполацку адкрыта Мемарыяльная дошка ў памяць Героя Савецкага Саюза В. І. Яронькі.

Зноскі
------

1. ↑  Палацы, сядзібы, паркі, мемарыяльныя комплексы, манументы, помнікі

Літаратура
----------

* *Долготович Б. Д.* Почётные граждане белорусских городов: биограф. справочник (руск.) / Б. Д. Долготович. — Мн.: Беларусь, 2008. — С. 88. — 368 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-01-0784-8.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 304. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

Спасылкі
--------

* Віктар Іванавіч Яронька на сайце «Героі краіны»
* Герой из Новолоцка(недаступная спасылка) // «Новая газета», 29 июня 2012.  (руск.)
Калацкае ўзвышша ў Вараб’ёўскім раёне Варонежскай вобласці
**Калацкае ўзвышша** (руск.: Кала́чская возвы́шенность) — узвышша на поўдні Усходне-Еўрапейскай раўніны, на левабярэжжы Дона, паміж рэкамі Біцюг і Хапёр, у межах Варонежскай, Валгаградскай, Растоўскай абласцей Расіі.

Вышыня да 240 м. Уяўляе сабой паўднёвыя адгор’і Сярэднярускага ўзвышша. Калацкае ўзвышша складзена верхнемелавымі (крэйда, мергель) і палеагенавымі (гліны, пяскі, пясчанікі) адкладамі, перакрытымі ледніковымі адкладамі і лёсападобнымі покрыўнымі суглінкамі. Рэльеф далінна-ярава-балачны. Галоўныя рэкі — левыя прытокі Дона: Асярэдзь, Талучэеўка, Пескаватка. Глебы ўзвышша — чарназёмы звычайныя і паўднёвыя. Захаваліся дубравы (Шыпаў лес і інш.). Стэпы разараны пад пасевы пшаніцы, жыта, проса, сланечніка.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Калацкае ўзвышша
**Сцяг Скідзеля** — адзін з афіцыйных сімвалаў Гродзенскай вобласці. Сцяг і герб зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 14 чэрвеня 2007 г. № 279.

Распрацоўка галоўных знакаў вобласці вялася камісіяй, якую ўзначальвала намеснік старшыні аблвыканкама М. М. Бірукова. Пасля разгляду некалькіх праектаў аўтарам герба і сцяга Гродзенскай вобласці стала рэгіянальны прадстаўнік грамадскага аб'яднання «Беларускі саюз дызайнераў» І. У. Процка. Прапанаваны ёй праект быў ухвалены сябрамі камісіі, прайшоў абавязковую геральдычную экспертызу і быў рэкамендаваны да зацвярджэння.

Апісанне
--------

Сцяг Гродзенскай вобласці ўяўляе сабой прамавугольнае чырвонае палотнішча з прапорцыямі бакоў 1:2. У цэнтры асабовага боку палотнішча размешчана выява герба вобласці без дубовых галінак і стужкі.

Гл. таксама
-----------

* Герб Гродзенскай вобласці

Спасылкі
--------

* Архівавана 23 жніўня 2020.

| Гродзенская вобласць у тэмах |
| --- |
| герб Гродзенскай вобласці | 
* Аблвыканкам
* Старшыня аблвыканкама
* Абласны Савет
* Герб
* Гербы населеных пунктаў
* Сцяг
* Гімн
* Гарады
* Пасёлкі гарадскога тыпу
* Сельскія населеныя пункты
* Музеі
* Славутасці

 |

| ⛭Рэгіёны Беларусі: Сцяг |
| --- |
| 
* Брэсцкая вобласць
* Віцебская вобласць
* Гомельская вобласць
* Гродзенская вобласць
* Магілёўская вобласць
* Мінская вобласць
* Мінск

 |
Калацільная фабрыка ў Велбруку ў графстве Тайран, Паўночная Ірландыя
**Калачэнне** — таўчэнне ільняной або баваўнянай тканіны для атрымання роўнай бліскучай паверхні.

Працэс
------

Калачэнне было метадам апрэтуры тэкстылю для атрымання эстэтычнага аздаблення, г. зн. бляску на баваўняных або ільняных тканінах, чаго дабіваліся ўздзеяннем малаткоў. Малаткі хутка апускаліся і падымаліся на тканіны, ад чаго тыя набывалі бліскучы і ўпітвальны эфект, што было ідэальным для ільняных кухонных рушнікоў.

Гісторыя
--------

У Ірландыі калачэнне было ўпершыню прадстаўлена Гамільтанам Максвелам у 1725 годзе. Калачэнне з’яўляецца часткай аздаблення ільнянога палатна. Удар малатком уцягвае пляценне і надае тканіне гладкасць на дотык. Працэс быў паступова адменены, выціснуты каляндраваннем  (англ.) (бел.. Абодва гэтыя працэсы яднае сцісканне; аднак пры каляндраванні аздабленне не застаецца на ўвесь тэрмін службы тканіны. Гэта адрознівае яго ад калачэння.

### Калацільныя млыны

Кампанія «William Clark and Sons», якая базуецца ў Аперлендсе ў Паўночнай Ірландыі, з’яўляецца апошняй камерцыйнай фабрыкай па вытворчасці калацільных млыноў у свеце. Яна працуе на адным месцы з 1736 года.

Зноскі
------

1. ↑  Joseph, Marjory L. (1992). *Joseph's introductory textile science*. Internet Archive. Fort Worth : Harcourt Brace Jovanovich College Publishers. pp. 340. ISBN 978-0-03-050723-6. .
2. ↑  Robert Whan, The Presbyterians of Ulster, 1680—1730, (Woodbridge, The Boydell Press, 2013), 80.
3. ↑  William Clark finishes for cotton and linen material (англ.). *William Clark*.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Шастакова.
**Шастако́ва** — возера ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці, у басейне ракі Нарач. Знаходзіцца за 4,5 км на паўднёвы захад ад горада Мядзел, за 2 км на захад ад вёскі Шыкавічы, паміж азёрамі Мястра і Баторына. Адносіцца да Нарачанскай групы азёр.

Плошча паверхні возера — 0,02 км². Даўжыня — 0,20 км, найбольшая шырыня — 0,16 км, даўжыня берагавой лініі — 0,57 км.
Катлавіна возера рэшткавага тыпу. Вадазбор забалочаны, пад лесам і хмызняком. Берагі невысокія, травяністыя. На захадзе выцякае ручай у возера Мястра. Вада возера — гідракарбанатна-кальцыевая, маламінералізаваная. Трафічны статус вадаёма — мезатрофны, з прыкметамі дыстрафіі.

Зноскі
------

1. ↑  Возера Шастакова / Водныя рэсурсы Нацыянальнага парку «Нарачанскі»  (руск.)

| Нарачанскія азёры |
| --- |
| 
* Баторына
* Белае
* Блядка
* Выдранік
* Градскае
* Запартава
* Казінае
* Млынок
* Мястра
* Нарач
* Падшап’е
* Слоўта
* Скрыпава
* Шастакова

 |
**Ша́рышскі Град** (славацк.: Šarišský hrad) — адзін з найважнейшых у мінулым замкаў Славакіі, былы цэнтр Шарыша, цяпер у развалінах. Размешчаны на ўзгорку над Велькім Шарышам.

Гісторыя
--------

Замак пачаў будавацца ў XIII стагоддзі для абароны гандлёвага шляху ўздоўж Торысы, упершыню згадваецца ў летапісу ў 1245 годзе як «Шаруш». Быў афіцыйнай рэзідэнцыяй венгерскіх каралёў, калі тыя наведвалі Шарыш, а таксама рэзідэнцыяй камітата. Напачатку XIV стагоддзя замак патрапіў у рукі праціўнікаў караля Карла Роберта сем'і Омадэй. У 1312 годзе войска Карла Роберта паразіла мяцежнікаў і замак стаў ізноў каралеўскім. З 1405 кароль падарыў замак сям'і Перэньі. У 1526 годзе Перэньі паўсталі супраць караля, у 1536 яны акупавалі Кошыцэ, але каралеўскія войскі іх разбілі і ўзялі аблогай замак. Замак ізноў стаў каралеўскім. Габсбургі ўзмацнілі фартыфікацыю замка. У 1660 у замку падарваўся арсенал, а ў 1687 замак згарэў. З той пары замак быў закінуты. У наш час замак з'яўляецца аблюбаваным турыстычным маршрутам. З яго вежы адкрываецца від на наваколлі.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 

1. ↑  GeoNames — 2005. Праверана 6 красавіка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>
**Шаво Ададжан** (арм.: Շավո Օդադջյան; 22 красавіка 1974, Ерэван, Армянская ССР; поўнае імя **Шаварш Ададжан**) — амерыканскі музыкант армянскага паходжання, басіст амерыканскага рок-гурта System of a Down, а таксама хіп-хоп групы Achozen.

Раннія гады
-----------

У юнацкасці Шаво займаўся скейтбордынгам і слухаў панк-рок і хэві-метал; сярод яго любых выканаўцаў значацца Pink Angel, Dead Kennedys, Kiss і Black Sabbath.

Зусім маладым Ададжан пераехаў у Лос-Анджэлес, Каліфорнія, дзе асноўную ролю ў яго выхаванні гуляла яго бабуля, пасля смерці якой (паводле словаў самога Шаво) ён страціў веру, і перастаў маліцца перад сном, як раней. Ён наведваў пачатковую школу імя Алекса Пілібаса ў Лос-Анджэлесе, армянскую прыходскую школу, разам з будучымі калегамі па гурце Даронам Малакянам і Сержам Танкянам, хоць яны не былі знаёмыя падчас навучання з-за розніцы ва ўзросце.

Кар’ера
-------

Працуючы ў банку, Шаво пачаў кіраваць групай SOAD з Малакянам і Танкянам у 1994 годзе пасля таго, як сустрэў іх у гуказапіснай студыі. У 1995 годзе Шаво стаў сталым басістам групы. Пазней яны пераназвалі сябе ў «System of a Down», пасля таго як Дарон Малакян напісаў верш «Victims of The Down».

Ададжан — папулярны дыджэй у Лос-Анджэлесе, ён браў удзел у такіх падзеях, як «Rock/DJ Explosion» 2 сакавіка 2001 года ў The Roxy, Галівуд, і працаваў з Танкянам над SerArt, пабочным праектам спевака, запісаным разам з армянскім музыкантам Арто Тунджбаяджанам. Шаво вядомы пад імем «DJ Tactic». Ён таксама з’яўляецца выканаўчым прадзюсарам гурта Onesidezero.

Кіно
----

Вызначаючы сябе як «вельмі якая візуалізуе персону», ён быў рэжысёрам многіх кліпаў System of a Down («Aerials», «Toxicity», «Question!», і «Hypnotize») і Taproot, ствараючы сюррэалістычную атмасферу і выкарыстоўваючы інавацыйныя метады кіназдымкі. У 1993 годзе зняўся ў кліпе «Big Gun» групы AC/DC, дзе апынуўся ў натоўпе побач з Арнольдам Шварцэнэгерам.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка на Myspace
* Біяграфія Шаво на SoaDpage
* Афіцыйны сайт
**Осцей** — літоўскі князь, які ў 1382 узначаліў абарону Масквы ад войск хана Тахтамыша. Осцей з'явіўся ў Маскве пасля раптоўнага ад'езду з горада вялікага князя маскоўскага Дзмітрыя Іванавіча Данскога і фактычна ўзначаліў уладу ў горадзе. Здолеў спыніць мяцеж гараджан, што ўзнік пасля ад'езду Дзмітрыя, і арганізаваў абарону Масквы. Пасля безвыніковай 3-дзённай аблогі 26 жніўня Тахтамыш выманіў Осцея з горада і забіў яго; Масква была спалена. Дзейнасць Осцея апісана ў летапіснай «Аповесці пра нашэсце Тахтамыша», якая не паведамляе пра паходжанне Осцея, але называе яго ўнукам Альгерда. Магчыма, Осцей быў сынам Дзмітрыя Альгердавіча, які ў гэты час трымаў Пераяслаў недалёка ад Масквы, або Андрэя Альгердавіча.

Літаратура
----------

* Осцей // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 380. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* Салмина, М. А. Повесть о нашествии Тохтамыша // Труды Отдела древнерусской литературы / АН СССР, Ин-т русской литературы (Пушкинский дом); Редкол.: Д. С. Лихачев (отв. ред.) и др. Т. XXXIV: Куликовская битва и подъем национального самосознания. — Л.: Наука, Ленинградское отделение, 1979. — С. 134—151.
**Пісталет Макарава** (ПМ, індэкс ГРАУ — 56-А-125) — 9-мм самазарадны пісталет, распрацаваны савецкім канструктарам Мікалаем Фёдаравічам Макаравым у 1948 годзе. Пісталет Макарава з 1951 года да гэтага часу служыць асабістай зброяй у шматлікіх пост-савецкіх узброеных сілах і паліцыі.

Гісторыя
--------

У 1947—1948 гадах у СССР праводзіўся конкурс на новы кампактны пісталет для старшага каманднага складу Савецкай арміі. Пісталет ТТ і тым больш рэвальвер сістэмы Нагана лічыліся састарэлымі ўзорамі. Апроч таго, было вырашына ўвесці ў войскі два пісталеты: даўгаствольны аўтаматычны для лінейных афіцэраў (ім стаў аўтаматычны пісталет Стэчкіна) і малагабарытны — для старшых афіцэраў і як «зброя мірнага часу». Па ўмовах конкурсу патрабавалася стварыць пісталет з вольным замком і самаўзводным ударна-спускавым механізмам. У якасці адпраўной кропкі канструктарам прапанаваўся добра сябе зарэкамендавалы Walther PP, што выпускаўся з 1929 года. Спачатку патрабавалася прадставіць два ўзоры — у калібрах 7,65 мм і 9 мм, пазней спыніліся на зноў створаным 9-мм патроне 9×18 мм ПМ, магутнейшым (энергія кулі 300 Дж), чым патрон 9×17 мм, які выкарыстоўваўся ў «Walther PP». Куля такога патрона валодае лепшым спыняючым дзеяннем, чым куля патрона 7,62×25 мм ТТ, нягледзячы на меншую магутнасць. Умераная магутнасць патрона дазваляе скарыстаць канструкцыю з нерухомым ствалом і вольным замком.

Свае распрацоўкі на конкурс прадставілі Ф. В. Токараў, С. Г. Сіманаў, С. А. Каровін, І. Я. Сцечкін, К. А. Барышаў, П. В. Ваяводзін, І. І. Ракаў, А. А. Клімаў, Г. В. Сяўругін, А. І. Лабанаў, Н. Ф. Макараў. Усе канструкцыі па памерах, кампаноўцы і будове былі падобныя да нямецкага прататыпа. Разам з савецкімі распрацоўкамі таксама выпрабоўваліся па конкурснай праграме Walther PP, Mauser HSc, Sauer 38H, Beretta M1934 і FN model 1910/22. Па сукупнасці характарыстык пераможцам быў прызнаны пісталет Макарава, але было рэкамендавана ўнесці шэраг змен у канструкцыю.

У 1951 годзе пісталет Макарава пад пазначэннем ПМ быў прыняты на ўзбраенне для войска і праваахоўных органаў СССР.

У космасе
---------

Пісталет Макарава меўся ў кладцы маёмасці і абсталявання касманаўта на кожным касмічным караблі «Усход», гэта значыць менавіта ён стаў першай стралковай зброяй, якая пабывала ў космасе).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пісталет Макарава
**Сцяг Ельска** — афіцыйны геральдычны сімвал горада Ельск Гомельскай вобласці. Сцяг зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 26 студзеня 2001 года № 48.

Апісанне
--------

Прамавугольнае палотнішча чырвонага колеру з суадносінамі бакоў 1:2, у цэнтры правага боку якога гербавая эмблема — два мячы белага колеру рукаяццямі ўніз, пакладзеныя Андрэеўскім крыжам.

Сцяг зацверджаны рашэннямі Ельскага раённага выканаўчага камітэта ад 22 лістапада 2000 года № 472 і Ельскага раённага Савета дэпутатаў ад 27 снежня 2000 года № 29. Аўтар сцяга А. А. Шпунт.

Гл. таксама
-----------

* Герб Ельска

Зноскі
------

1. ↑  Сцяг Ельска

| ⛭Сцягі населеных пунктаў Гомельскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Буда-Кашалёва ·  Васілевічы ·  Ветка ·  Гомель ·  Добруш ·  Ельск ·  Жлобін ·  Жыткавічы ·  Калінкавічы ·  Мазыр ·  Петрыкаў ·  Рагачоў ·  Рэчыца ·  Светлагорск ·  Тураў ·  Хойнікі ·  Чачэрск |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Азарычы ·  Акцябрскі ·  Брагін ·  Камарын ·  Капаткевічы ·  Карма ·  Лельчыцы ·  Лоеў ·  Парычы ·  Сасновы Бор ·  Стрэшын ·  Уваравічы ·   |
**Шартрская школа** — навуковая супольнасць пры кафедральным саборы ў Шартры, найслынны цэнтр французскага адраджэння 12-га стагоддзя. Заснавана ў канцы X стагоддзя біскупам Фульберам. У школе выкладаліся матэматыка, права, логіка і медыцына. Філасофскай арыентацыяй быў неаплатанізм. Школа сінтэзавала вучэнне Платона, прадстаўленае ў яго «Тымеі», і логіку, фізіку і псіхалогію Арыстоцеля.

Да Шартрскай школы належалі Бернард Шартрскі, Гільберт Парэтанскі, Цьеры Шартрскі.

Літаратура
----------

* Жильсон, Этьен. Шартрская школа. — В кн. Жильсон, Этьен. Философия в Средние века: от истоков патристики до конца XIV века. М.: «Республика», 2004. — 678 с. — ISBN 5-250-01825-4. — с. 196—210.

Спасылкі
--------

«Шартрская школа» — артыкул у Новай філасофскай энцыклапедыі на сайце ІФ РАН.
Піта
**Пі́та** (грэч. πίτα) — круглы, плоскі, прэсны хлеб у кухнях краін Міжземнамор'я, Балкан і Блізкага Усходу. Распаўсюджана таксама ў Грэцыі, на Кіпры, у Паўночнай Афрыцы, Леванце, Іране, Арменіі, Турцыі.

Паходжанне
----------

Піта ўяўляе сабой слаба квасны хлябок, плоскі, круглы або авальны, памеры якога вагаюцца.

Слова *«піта»* паходзіць ад грэчаскага грэч. πίτα, якое, верагодна, паходзіць ад старажытнагрэчаскага *pēktos* (*πηκτός*), што азначае «цвёрды» ці «камкаваты». У арабскім свеце слова *«піта»* з'яўляецца запазычаннем, увесь хлеб называюць *khubz* (звычайны хлеб), а ўласна піта вядома як *khubz Арабі* (арабскі хлеб). Арабская павараная кніга 10 стагоддзя, *Kitab al-Tabikh*, напісаная Ібн аль-Саяры Варакам, утрымоўвае шэсць рэцэптаў для *khubz* для прыгатавання ў печцы тандыр.

Піта з фалафелем і салатам

Выкарыстанне
------------

Піта можа выкарыстоўвацца ў якасці асновы, на якую выкладываюць розныя соусы, а таксама хумус і тарамасалату. Пітой агортваюць кебабы, гірас або фалафель. Пераважна піту пякуць пры высокіх тэмпературах (232 ° C), у выніку чаго плоскія кругельчыкі цесту ў некалькі разоў павялічваюцца ў аб'ёме. Адметная асаблівасць традыцыйнай піты — вадзяны пар, які ўтвараецца ў цесце пры выпечцы, запашваецца ў пузыры ў цэнтры кругельчыка, адасабляючы пласты цеста. Такім чынам, у сярэдзіне кругельчыка утвараецца «кішэня», якую можна адкрыць, надрэзаўшы край піты вострым нажом, і ў якую можна пакласці салаты або мяса.

Зноскі
------

1. ↑  Babiniotis, Georgios (2005). *Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας (Lexicon of New Greek)*. Κέντρο Λεξικολογίας. p. 1412. ISBN 960-86190-1-7.
2. ↑  Nawal Nasrallah, *Annals of the Caliphs' Kitchens: Ibn Sayyar al-Warraq's Tenth Century Baghdadi Cookbook*, Brill: Leiden, the Netherlands, 2007. pp. 118—126.
*Хрыстос выганяе мянялаў з Храма*, Лондан, Эль Грэка
**Ачышчэнне храма** - падзея з жыцця Ісуса Хрыста, якая запісана ва ўсіх чатырох кананічных Евангелляў Новага Запавету.

У гэтым эпізодзе Ісус і Яго вучні ўязжаюць у Іерусалім напярэдадні свята Вялікадня, дзе Хрыстос выганяе мянялаў з храма, абвінаваціўшы іх у ператварэнні Храма ў пячору разбойнікаў з-за іх камерцыйнай дзейнасці. У Евангеллі ад Яна Ісус называе храм як "*Дом Айца Майго*", такім чынам прэтэндуючы на ролю Сына Божага, хоць у аўраамічных рэлігіях да Бога адносіліся як да Бога Айца.

Некаторыя хрысціяне лічаць, што гэта адзіны ў Евангеллях запіс пра Ісуса з ужываннем фізічнай сілы. Апавяданне адбываецца прыблізна ў канцы сінаптычных Евангелляў (Матф. 21:12-17, 21:23-27 і Лук. 19:45-48, 20:1-8) і пачатку ў Евангелля ад Яна (Ян 2:13-16). Некаторыя даследчыкі лічаць, што гэта ставіцца да двух асобных падзеяў.

Тэма шмат разоў адлюстроўвалася ў выяўленчым мастацтве.

Апісанне
--------

Мадэль Храма Ірада
Згодна Евангелляў, калі Ісус наведаў храм у Іерусаліме, двор Іерусалімскага храма апісваецца як запоўнены жывёлай і сталы мянялаў, якія мянялі стандартныя грэчаскія і рымскія грошы на яўрэйскія і Тырскія. Іерусалім быў напружаны яўрэямі, якія прыйшлі на свята Пасхі, і, магчыма, налічваў 300 000 ці нават 400 000 пілігрымаў.

*І ўвайшоў Ісус у храм Божы і выгнаў усіх тых, што прадавалі і куплялі ў храме, і сталы мянялаў перакуліў і ўслоны прадаўцоў галубоў, і сказаў ім: напісана: «дом Мой домам малітвы назавецца»; а вы зрабілі з яго логава разбойнікаў.* 
Матф. 21: 12-13

*Выгнанне мянялаў*, Джота дзі Бандонэ, 14ст.
*І зрабіўшы бізун з вяровак, выгнаў з храма ўсіх, і авечак і валоў таксама, і грошы ў мянялаў рассыпаў, а сталы іхнія абярнуў; І сказаў прадаўцам галубоў: вазьмеце гэта адсюль, і з дома Айца Майго не рабіце дома гандлёвага.* (Яна 2:15,16)

У Евангеллі ад Яна, гэта першы з трох разоў, калі Ісус ідзе ў Іерусалім на свята Пасхі, і Ян кажа, што ў час велікоднага свята было не паказана цудоўных знакаў, учыненых Ісусам, якія б прымусілі людзей паверыць "*у Яго імя*", але што Ён "не давяраў Сябе ім, таму што ён ведаў усіх".

У Евангеллі ад Марка 12:40 і Лукі 20:47 Ісус абвінаваціў улады храма ў крадзяжы і прысвойванніт маёмасці і ахвяр бедных ўдоваў і іх ахвяры. Прадаўцы прадавалі галубоў, якіх прыносілі ў ахвяру беднякі, якія не маглі дазволіць сабе больш грандыёзныя ахвяры. Паводле Марка 11:16, Ісус забараніў людзям праносіць які-небудзь тавар у храм. Сама ж падзея адбылася ў вонкавым двары язычнікаў. Язычніцкія грошы не маглі выкарыстоўвацца ў храме з-за выяваў ідалаў на іх.

У Матф. 21: 14-16 сказана, што лідары Храм спытаўся ў Ісуса, Ён забараніў дзецям крычаць "Асана Сыну Давідаваму". Ісус адказаў, што "*з вуснаў дзяцей і немаўлят Ты зрабіў хвалу*". Гэтая фраза ўключае ў сябе фразу з псальма. 8:2, "з вуснаў дзяцей і немаўлят", якія, на думку даследчыкаў, могуць быць прызнаннем Боскасці Ісуса, пацвярджаючы такім чынам Яго Боскасць праз цытаванне Старога Запавету.
**Шарэ́йкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Юравіцкага раёна Мазырскай акругі. Цэнтр — вёска Шарэйкі.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Юравіцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мазырскай акругі. 10 лістапада 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Юравіцкага местачковага Савета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**«Смурфікі: Загублены гарадок»** (англ.: Smurfs: The Lost Village) — анімацыйны камп’ютарны 3D-фільм ад студыі Sony Pictures Animation. Мультфільм базуецца на аснове папулярнай серыі коміксаў Смурфы бельгійскага мультыплікатара Пейа і перазапускае серыю фільмаў «Смурфікі» і «Смурфікі 2». Рэжысёрам стужкі выступіў Келлі Эсбері, сцэнарый напісалі Стэйсі Харман і Памела Рыбан.

Сюжэт
-----

Смурфетка перажывае, што ва ўсіх у іх пасёлку ёсць мэта, акрамя яе. Калі яна выпадкова сустракае таямнічую істоту, што знікае ў чароўным лесе, Смурфетка ідзе следам у нязведаныя і забароненыя часцей. Разам са сваімі братамі і злым чараўніком Гаргамелем, які пераследвае каманду смурфікаў, яны адпраўляюцца ў захапляльнае падарожжа, напоўненую небяспекай, прыгодамі і новымі адкрыццямі, якія прывядуць іх да найвялікшай таямніцы ў гісторыі смурфікаў.

Ролі агучвалі
-------------

* Дэмі Ловата — *Смурфетка*
* Джо Манганьелла — *Сілач*
* Джэк МакБраер — *Нязграбко*
* Джэйк Джонсан — *Буркатун*
* Дэнні Пудзі — *Разумнік*
* Рэйн Вілсан — *Гаргамель*
* Мендзі Патынкін — *Тата Смурфик*

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт  (англ.)
**Ільянскі дзяржаўны аграрны каледж**  — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова ветэрынарнага профілю.

Гісторыя
--------

У адпаведнасці з пастановай Савета Міністраў БССР ад 26 жніўня 1957г. № 543 у в. Ілья Вілейскага раёна Маладзечанскай вобласці быў арганізаваны Ільянскі сельскагаспадарчы ветэрынарны тэхнікум. Тэхнікум размяшчаўся ў адміністрацыйным будынку і гаспадарчых пабудовах скасаванага Ільянскага раёна.

У тэхнікуме меўся 1 навучальны корпус (былы будынак РК КП(б)Б) і інтэрнат на 200 чалавек, працавала 8 штатных выкладчыкаў і 3 сумяшчальнікі. Бібліятэка размяшчалася ў невялікім драўляным будынку, там жа размяшчалася і спартзала. 

Да 1965 года ў тэхнікуме была дапаможная гаспадарка ў Старой Гуце.

Са студзеня 1960 года ў сувязі са скасаваннем Маладзечанскай вобласці Ільянскі ветэрынарны тэхнікум увайшоў у склад Мінскай вобласці, Вілейскага раёна, Ільянскага сельскага савета.

З 1963 года тэхнікум непасрэдна падпарадкоўваецца Міністэрству сельскай гаспадаркі БССР.

У 1958-1959 навучальным годзе ў тэхнікуме ўжо працавала 16 выкладчыкаў, 3 з іх сумяшчальнікі.

У 1967 годзе было адкрыта другое аддзяленне тэхнікума - заатэхнічнае. Быў пабудаваны новы навучальны корпус на 760 чалавек, інтэрнат №1 і №2, студэнцкая сталовая, клінічны корпус, 16-ці кватэрны жылы дом для выкладчыкаў, воданапорная вежа.

З мэтай больш цеснай сувязі навучання з практыкай сельскагаспадарчай вытворчасці, паводле рашэння Савета Міністраў БССР, са студзеня 1970 года Ільянскі зааветэрынарны тэхнікум быў пераўтвораны ў Ільянскі саўгас-тэхнікум.

Дзейнасць
---------

Рыхтуе спецыялістаў па спецыяльнасцях: Ветэрынарная медыцына; Заатэхнія.

Зноскі
------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лапацін.
**Мікалай Уладзіміравіч Лапацін** (руск.: Николай Владимирович Лопатин) (нар. 23 жніўня 1961, Масква, СССР) — расійскі археолаг. Кандыдат гістарычных навук (2000).

Біяграфія
---------

У 1983 г. скончыў гістарычны факультэт Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя М. В. Ламаносава. У 1983—1985 гг. працаваў у аддзеле археалогіі Дзяржаўнага музея мастацтва народаў Усходу. 3 1989 г. у Інстытуце археалогіі Расійскай АН. З 2004 г. загадчык інфармацыйна-выдавецкай групы, а з 2018 г. — аддзела навуковай інфармацыі і падрыхтоўкі публікацый. Адначасова ў 1989—1993 гг. у часопісе «Советская (Российская) археология», з 1994 г. член рэдкалегіі штогодніка «Археологические открытия», а з 2005 г. — адказны рэдактар.

У 2000 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю «Культурные традиции населения Верхнего Поднепровья и Подвинья в III—V вв. н.э.» (навук. кіраўнік — В. В. Сядоў).

Навуковыя інтарэсы
------------------

Вывучае старажытнасці I-га тыс. ў Верхнім Падняпроўі і Падзвінні. Разам з А. Г. Фурасьевым распрацаваў канцэпцыю культурнай групы кола Заазер’е—Узмень (заходнядзвінскі варыянт кіеўскай культурна-гістарычнай супольнасці III—V стст.) як сувязнога звяна паміж раннеславянскімі старажытнасцямі Падняпроўя і паўночнымі культурамі.

Працы
-----

Аўтар больш за 150 навуковых прац.

### Кнігі

* Северные рубежи раннеславянского мира в III—V вв. н. э. / Н. В. Лопатин, А. Г. Фурасьев. — М.: ИА РАН, 2007. — 252 с. — (Раннеславянский мир; Вып. 8).

### Артыкулы

* About the Status of Pskov and Izborsk in the 10th — 11th Centuries: a Comparative Analysis // Strongholds and Power Centres East of the Baltic Sea in the 11th — 13th Centuries. A collection of articles in memory of Evald Tonnisson. Compiled and edited by Heiki Valk. — Tartu, 2014. — P. 173—187.
* Изборск и Варяжское сказание // Российская история. — 2016. — № 5. — С. 124—139.
* Методика исследования поселений в условиях вечной мерзлоты (по материалам древнеэскимосских памятников Чукотки Эквена и Пайпельгака) // Вехи на мысах. К 80-летию С. А. Арутюнова. — М. 2012. — С. 52—59.

Літаратура
----------

* Лапацін // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 7—8. — ISBN 978-985-11-0354-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0003 8597 7752 · NUKAT: n2003071859 · SUDOC: 14823948X · VIAF: 166409773 |
**Ачхой-Мартанаўскі раён** (руск.: Ачхо́й-Марта́новский райо́н, чач.: Тӏехьа-Мартанан кӀошт) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Чачэнскай Рэспублікі.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Ачхой-Мартан (да 2023 года — сяло).

Геаграфія
---------

Раён знаходзіцца на захадзе Чачэнскай Рэспублікі і выцягнуты ў мерыдыянальным напрамку. Мяжуе на захадзе з Сернаводскім раёнам, на поўначы — з Грозненскім раёнам, на ўсходзе — з Урус-Мартанаўскім раёнам, на паўднёвым усходзе — з Ітум-Калінскім раёнам Чачні, на паўднёвым захадзе — з Сунжанскім і Джэйрахскім раёнамі Рэспублікі Інгушэціі. Плошча раёна са студзеня 2020 года — 753,21 км² (паводле даных на канец 2018 года — 1152,83 км²), 1 студзеня 2020 года плошча скарацілася ў сувязі з перадачай Бамуцкага сельскага паселішча ў Сернаводскі раён і частка ненаселенай тэрыторыі Стара-Ачхойскага сельскага паселішча перадаецца ва Урус-Мартанаўскі і Шатойскі раёны.

Раён размешчаны ў перадгор’ях Вялікага Каўказскага хрыбта, праз тэрыторыю раёна працягнуліся два з трох асноўных хрыбтоў Прадкаўказзя — Лясісты і Скалісты; на поўнач раёна заходзіць невялікі Сунжанскі хрыбет, на поўдні — хрыбет Мордлам. Найбуйнейшыя горы — Ахчынкорт, Барзонці (2511), Базгенты (1540,0), Даргакорт, Мордлам, Балой-Лам (2029,9) Хайхі (2162,8), Ханц-Бала-Корт (790,2), Хахалгі (3031) Чал-Гамі-Корт (760,7). Асноўныя рэкі — Аса, Ачху, Валярык, Нетхой, Сунжа, Фартанга і Шалажа; ёсць азёры — Галанчож, Гехі-Ам.

Зноскі
------

1. 1 2 3   Праверана 13 кастрычніка 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26883285'></a>
2. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
3. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>
4. ↑

| ⛭Чачня |
| --- |
| Раёны | 
* Ачхой-Мартанаўскі
* Ведзенскі
* Грозненскі
* Гудэрмескі
* Ітум-Калінскі
* Курчалоеўскі
* Надцярэчны
* Нажай-Юртаўскі
* Наурскі
* Сернаводскі
* Урус-Мартанаўскі
* Шалінскі
* Шалкаўскі
* Шаройскі
* Шатойскі

 |  |
| Гарады | 
* Аргун
* Ачхой-Мартан
* **Грозны**
* Гудэрмес
* Курчалой
* Урус-Мартан
* Шалі

 |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | 
* Ведзено
* Знаменскае
* Ітум-Калі
* Нажай-Юрт
* Наурская
* Сернаводскае
* Хімой
* Шалкаўская
* Шатой

 |
**Смоўж іспанскі** (*Arion vulgaris* Moquin-Tandon, 1855 альбо памылкова *Arion lusitanicus* Mabille, 1868) — смоўж роду Arion сямейства Arionidae, атрада лёгачных, класа бруханогіх наземных малюскаў. Інвазійны від, які з сярэдзіны XX стагоддзя распаўсюдзіўся амаль па ўсёй Еўропе. Cур’ёзны шкоднік у сельскай гаспадарцы.

Арэал
-----

Да першай паловы XX стагоддзя смаўжы былі распаўсюджаны толькі ў межах Пірэнейскага паўвострава, аднак даволі хутка асвоілі Цэнтральную і Паўночную Еўропу, верагодна, за кошт ненаўмыснага пераносу чалавекам па гандлёвых шляхах.

Значэнне
--------

У прадстаўнікоў гэтага віду практычна няма натуральных ворагаў, таму яны часта дасягаюць вялікай колькасці і здольныя рабіяць катастрафічныя «набегі» на лугі дзікарослай травы, сады і агароды. Верагодна, вялікая хуткасць распаўсюджвання смаўжа іспанскага звязана з іх гермафрадытызмам. За адну кладку адна асобіна можа вырабіць да ста яек. Для кантролю колькасці смаўжоў прапануюць прымяняць хімічныя і біялагічныя агенты (метальдэгід, паразітычных круглых чарвей і кляшчоў).

Распаўсюджанне ў Беларусі
-------------------------

Ужо ў 2020 годзе навукоўцы Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі фіксавалі пранікненне іспанскага смаўжа на тэрыторыю Беларусі. У 2022 годзе беларускія СМІ сталі актыўна прыцягваць увагу да з’яўлення іспанскага смаўжа ў розных кутках Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑  Опасные чужеродные моллюски вытесняют сородичей с огородов
2. ↑  У Беларусі з’явіліся іспанскія смаўжы. Толькі не бярыце іх у рукі! Фота
3. ↑  Испанские слизни доползли до Барановичей. Фотофакт Архівавана 8 жніўня 2022.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Смоўж іспанскі
* Испанский слизень: все, что нужно знать о моллюске, разрушающем нашу экосистему (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | GBIF · iNaturalist · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4795865-0 · LNB: 000323029 · Microsoft: 2780420867 · NKC: ph301378 |