У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Іаан III.

**Ю́хан III**, **Ёхан**, **Іаан** (шведск.: Johan III; 20 снежня 1537, Стэгебаргскі замак — 17 лістапада 1592, Стакгольм) — шведскі кароль у 1568—1592. Сын шведскага караля Густава Васы і Маргарыты Леёнхувуд.

Біяграфія
---------

Атрымаўшы Фінляндыю ў якасці спадчыннага герцагства, Юхан супраць волі бацькі прыступіў да актыўнай самастойнай палітыкі. Набыццё Рэвеля і Эзэля — уладанняў былога Лівонскага ордэна — дазволіла б Юхану кантраляваць у значнай меры гандаль Захаду з Рускай дзяржавай. На глебе супярэчнасцей з бацькам Юхан на некаторы час зблізіўся са старэйшым братам Эрыкам, па даручэнні якога ездзіў у Англію весці перамовы пра шлюб Эрыка са спадчынніцай англійскага трона Елізаветай. Калі Эрык стаў каралём, адносіны паміж братамі сталі напружанымі, з прычыны таго, што Эрык сам выношваў планы па кантролі над «рускім гандлем».

Юхан, незадаволены палітыкай брата, уступіў у адносіны з Жыгімонтам Аўгустам, каралём варожай Рэчы Паспалітай, ажаніўся з яго сястрой Кацярынай Ягелонкай і пазычыў яму буйную суму грошай, у заклад якой атрымаў сем замкаў у Лівоніі. Шведскі рыксдаг абвінаваціў Юхана ў здрадзе і ў 1563 прысудзіў да смерці — герцаг быў схоплены войскамі Эрыка і пасаджаны ў замак Грыпсхальм. Зняволенне, даволі мяккае, добраахвотна падзяліла з ім Катарына. Значную частку свайго зняволення Юхан прысвячаў багаслоўскім заняткам, асабліва чытанню твораў Айцоў Царквы.

У 1567 у перыяд абвастрэння душэўнай хваробы Эрыка пасля забойства арыстакратаў з дому Стурэ і паслаблення каралеўскай улады, Юхан быў вызвалены. У 1568, калі Эрык акрыяў ад хваробы і стаў вяртацца да старой палітыкі, Юхан і малодшы брат Карл узначалілі паўстанне супраць яго. Эрык быў зрынуты, а Юхан у 1569 абвешчаны каралём. Пры гэтым дваранству і асабліва арыстакратыі былі прадстаўлены шырокія прывілеі.

На момант усшэсця на прастол Швецыя знаходзілася ў стане вайны з Даніяй, Рэччу Паспалітай і Любекам (Паўночная сямігадовая вайна). З Рэччу Паспалітай вайна скончылася натуральным чынам; у 1570 пры пасродніцтве германскага імператара і Францыі быў падпісаны мір з Любекам, Даніі Швецыя абавязвалася выплаціць 150 тыс. далераў, але адносіны з ёй заставаліся напружанымі, хоць вайны да канца кіравання Юхана ўдавалася пазбягаць.

На ўсходзе супернікам Швецыі была Расія, якая імкнулася выйсці да берагоў Балтыкі. Палітычныя супярэчнасці ўзмацняліся асабістай непрыязнасцю Юхана і Івана Грознага. Іван Грозны ў 1572 пачаў ваенныя дзеянні супраць шведаў, і да 1575 у іх руках заставаўся толькі Рэвель. Напачатку 1580-х пад камандаваннем Понтуса Дэлагардзі шведы захапілі ўсю Эстонію і частку Інгерманландыі (Іжорскай зямлі), якую аднак ім прыйшлося пакінуць. Такім чынам, шведы завалодалі Нарвай, аднак сваіх мэт не дамагліся, з прычыны таго, што таварныя патокі былі накіраваны праз Паўночную Дзвіну і гавані, якія кантраляваліся Рэччу Паспалітай. Таму на наступным этапе баявых дзеянняў (1590-я) шведы імкнуліся завалодаць узбярэжжам Белага мора. Гэтага аднак дамагчыся не ўдалося і заключаны ў 1595 Цяўзінскі мір з Расіяй быў безвыніковым.

Грабніца Юхана III у Упсальскім саборы
З узыходжаннем Юхана на прастол арыстакратыя злучала вялікія надзеі, аднак дамагчыся стабільнасці ва ўнутраных справах не ўдалося. Карл фактычна самастойна кіраваў у сваім герцагстве, што выклікала напружанне паміж братамі. Незадавальненне выклікалі цяжар вайны, няўдалая манетная палітыка, вялікія расходы Юхана на ўтрыманне двара і будаўніцтва і да т.п.

Юхан імкнуўся прыслабіць Рэфармацыю і ўзмацніць уплыў Рымска-каталіцкай царквы ў Швецыі. Рэлігійная апазіцыя падтрымлівалася герцагам Карлам, ва ўладаннях якога ўсё заставалася па-ранейшаму, апальныя іерархі і святары знаходзілі ў яго прытулак. Напружанне паміж братамі дасягнула кульмінацыі ў сярэдзіне 1580-х, аднак ім удалося пазбегнуць адкрытага канфлікту і адносіны былі ўрэгуляваны Вадстэнскімі «канстытуцыямі» 1587, палажэнні якіх былі не на карысць Карла.

На працягу ўсяго кіравання Юхан імкнуўся замацаваць саюз Рэчы Паспалітай і Швецыі супраць Расіі. У 1573 і 1574 ён прэтэндаваў на польска-літоўскі трон. Яго сын Жыгімонт, выгадаваны ў каталіцтве, у 1587 быў абраны польскім каралём і вялікім князем літоўскім (Жыгімонт III). Для ўмацавання манархіі на рыксдагу 1590 былі прыняты новыя правілы атрымання прастола ў спадчыну, паводле якіх карона магла перадавацца і па жаночай лініі, у выпадку непаўналецця спадчынніка рэгентам павінен быў стаць «найбліжэйшы сваяк», гэта значыць фактычна Карл.

Юхан праяўляў вялікую цікавасць да архітэктуры, вывучаў французскія і італьянскія працы, запрашаў італьянскіх, французскіх, нідэрландскіх майстроў, якія перабудавалі некаторыя замкі і Вадстэнскі кляштар у рэнесансным духу.

Да шлюбу з Катарынай Юхан у 1555—1561 гг. жыў з Карын Гансдотэр, у якой ад яго нарадзілася 4 дзяцей: Сафія (1556—1583), Аўгуст (1557—1560), Юлій (1559—1581) і Лукрэцыя (1560—1585).

Ад шлюбу з Кацярынай Ягелонкай у Юхана былі дзеці Жыгімонт, Ізабела (1564—1566) і Ганна (1568—1625); ад шлюбу з Гунілай Бельке (1585) — Юхан (1584—1618).

Юхан III памёр у 1592 г. Ён быў пахаваны ў той жа пахавальні, дзе ўжо была пахаваная яго жонка, Катарына Ягелонка, у кафедральным саборы Упсалы.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  *Lager-Kromnow B.* Johan III — С. 182. Праверана 18 сакавіка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28961279'></a>
2. 1 2  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.
3. ↑  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>

Літаратура
----------

* *Söderqvist O. E.* Johan III Och Hertig Karl 1568—1575. — Uppsala, 1898.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Юхан III


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Эрык XIV** | **Кароль Швецыі**1568—1592 | Пераемнік**Жыгімонт III** |

| ⛭Манархі Швецыі |
| --- |
| дынастыя Мунсё | 
* Б’ёрн Жалезнабокі
* Эрык Б’ёрнсан
* Эрык Рэфілсан
* Анунд Упсальскі
* Б’ёрн з Хогі
* Эрык Анундсан (да 882)
* Б’ёрн Эрыксан (882—932)
* Олаф Б’ёрнсан (970—975)
* Эрык VI Сегерсель (Пераможны) (970—995)
* Олаф Шатконунг (995—1022)
* Анунд Якаб (1022—1050)
* Эмунд Стары (1050—1060)

 |  |
| дынастыя Стэнкіляў | 
* Стэнкіль (1060—1066)
* Хальстэн (1066 — 1080-я)
* Інгэ I Старэйшы (1080-я — 1110-я)
* Блот-Свен (1084—1087)
* Філіп Хальстэнсан/Інгэ II Малодшы (1118 — 1120-я)
* Рагнвальд Дурны (1125—1126)
* Магнус I Моцны (1126—1130)
* Магнус II Хенрыксен (1160—1161)

 |
| Кіраванне Сверкераў і Эрыкаў | 
* Сверкер Старэйшы (1130—1156)
* Эрык Святы (1156—1160)
* Карл Сверкерсан (1160—1167)
* Кнут I Эрыксан (1167—1196)
* Сверкер Малодшы Карлсан (1196—1208)
* Эрык X Кнутсан (1208—1216)
* Юхан I Сверкерсан (1216—1222)
* Эрык Эрыксан Шапялявы (ці Кульгавы) (1222—1229)
* Кнут II Хольмгерсан Доўгі (1229—1234)
* Эрык Эрыксан Шапялявы (ці Кульгавы) (1234—1249)

 |
| дынастыя Фолькунгаў | 
* Біргер Ярль, рэгент (1248—1266)
* Вальдэмар I Біргерсан (1250—1275)
* Магнус I Ладулас (1275—1290)
* Біргер Магнусан (1290—1319)
* Магнус Эрыксан (1319—1363)
* Эрык XII (1356—1359)

 |
| дынастыя Мекленбургаў | Альбрэхт Мекленбургскі (1363—1389) |
| Каралі і намеснікі Кальмарскай уніі | 
* Маргарыта I Дацкая (1389—1412)
* Эрык Памеранскі (1412—1439)
* Энгельбрэкт Энгельбрэктсан, рэгент (1435—1436)
* Карл VIII Кнутсан, рэгент (1438—1440)
* Крыстафер III Баварскі (1440—1448)
* Карл VIII Кнутсан (1448—1457, 1464—1465, 1467—1470)
* Крысціян I Дацкі (1457—1464)
* Стэн Стурэ Старэйшы, рэгент (1470—1497)
* Ганс (Юхан II) (1497—1501)
* Стэн Стурэ Старэйшы, другі раз рэгент (1501—1503)
* Свантэ Нільсан, рэгент (1504—1511)
* Стэн Стурэ Малодшы, рэгент (1512—1520)
* Крысціян II (1520—1523)

 |
| дынастыя Васа | 
* Густаў I Ваза (1523—1560)
* Эрык XIV (1560—1568)
* Юхан III (1568—1592)
* Жыгімонт (1592—1599)
* Карл IX (1599—1611; рэгент да 1604)
* Густаў II Адольф (1611—1632)
* Крысціна (1632—1654; рэгенцтва, 1632—1644)

 |
| Пфальц-Цвейбрукенская дынастыя | 
* Карл X Густаў (1654—1660)
* Карл XI (1660—1697; рэгенцтва, 1660—1672)
* Карл XII (1697—1718)
* Ульрыка Элеанора (1719—1720)

 |
| Гесэнская дынастыя | Фрэдрык I (1720—1751) |
| Гольштэйн-Готарпская дынастыя | 
* Адольф Фрэдрык (1751—1771)
* Густаў III (1771—1792)
* Густаў IV Адольф (1792—1809; рэгенцтва, 1792—1796)
* Карл XIII (1809—1818)

 |
| дынастыя Бернадотаў | 
* Карл XIV Юхан (1818—1844)
* Оскар I (1844—1859)
* Карл XV (1859—1872)
* Оскар II (1872—1907)
* Густаў V (1907—1950)
* Густаў VI (1950—1973)
* Карл XVI Густаў (з 1973)

 |


| ?Юхан III — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Krister Nilsson[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Johan Kristiernsson[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Margareta Eriksdotter[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Эрык Юхансан Ваза[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Густаў Анундсан Стурэ[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Birgitta Gustavsdotter[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Біргіта Стэнсдотэр Бьельке[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Густаў I Ваза |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Karl Magnusson[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Måns Karlsson[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Birgitta Arentsdotter Pinnow[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Сесілія Мансдотэр[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Eskil Isaksson[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Sigrid Eskilsdotter[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Cecilia Haraldsdotter[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  | Юхан III |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Kristiern Gregersson [Leijonhufvud] pa Brunsberg[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Abraham Kristiernsson[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Marta Pedersdotter[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Эрык Абрахамсан[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Magnus Bengtsson[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Birgitta Månsdotter[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Marta Clausdotter af Plata[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Маргарыта Леёнхувуд |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Karl Kristiernsson[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Erik Karlsson[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Ebba Eriksdotter av Traneker, heiress of Koberg & Loholmen[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Эба Эрыксдотэр Ваза[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | squire Karl Bengtsson av Vinstorp, Lord of Vinsarp[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Anna Karlsdotter[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Karen Lavesdatter (Stjärna), Heiress of Rossared[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Нацыянальная біяграфія Фінляндыя · Праваслаўная · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis · Шведскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · III of Sweden (1) WeRelate · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90245454 · GND: 122841999 · ICCU: SBNV082072 · ISNI: 0000 0001 1021 7172 · LCCN: n86037801 · NLP: A16187313 · NTA: 070590621 · NUKAT: n2008134390 · LIBRIS: 191674 · SUDOC: 11103048X · VIAF: 15663342 |

 |