**Ігуменскі павет** (руск.: Игуменский уезд; з 18 верасня 1923 года **Чэрвеньскі павет**) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Мінскай губерні ў 1793—1921 гадах, да 1924 года ў БССР. Адміністрацыйны цэнтр — Ігумен (у 1923 годзе перайменаваны ў Чэрвень).

Гісторыя
--------

Рынкавая плошча ў Ігумене, 1917 год.
Ігуменскі павет у складзе Мінскай губерні Расійскай імперыі быў утвораны ў 1793 годзе пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай. З 1795 па 1796 належаў да Мінскага намесніцтва. У 1860-я гады павет падзелены на воласці. У 1863—1864 гадах тэрыторыя павета ахоплена паўстаннем.

Жабрак з лірай. Ігуменскі павет Мінскай губерні. Пачатак XX стагоддзя.
З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У Ігумене была створана Беларуская рада. Жыхары Ігумена, Смілавічаў, Хазянікаў, Пярэжырскай і Уздзенскай валасцей атрымалі пасведчанні Народнага Сакратарыята Беларусі. Жыхары Амельнянскай, Дукорскай валасцей і Пухавічаў пісалі звароты ў Народны Сакратарыят Беларусі са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (Мінская акруга ГУУЗ). За польскай акупацыяй беларускія арганізацыі павета былі аб’яднаныя ў Беларускі нацыянальны камітэт.

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. Заходняя частка павета на кароткі час была акупавана Польшчай у кастрычніку 1920 года. У 1921 Менская губерня была скасаваная і павет перайшоў у прамое падпарадкаванне Беларускай ССР. У сувязі з перайменаваннем Ігумена ў Чэрвень, 18 верасня 1923 года павет перайменаваны ў Чэрвеньскі павет.

17 ліпеня 1924 года павет скасаваны. Брадзецкая, Даўжанская, Якшыцкая воласці перададзены Бабруйскай акрузе, Пагосцкая і часткі Белічанскай, Брадзецкай, Хутарскай, Якшыцкай валасцей — Барысаўскай акрузе, астатняя тэрыторыя павета — Менскай акрузе.

Воласці
-------

Карта валасцей Мінскай губерні, 1892 г.
У 1912 годзе ў павеце было 22 воласці:

* Амельнянская
* Белічанская
* Брадзецкая
* Верхменская
* Грабенская
* Даўжанская
* Дудзіцкая
* Дукорская
* Кліноцкая
* Магільнянская (з 29 ліпеня 1920 года ў Нясвіжскім павеце)
* Навасёлкаўская
* Пагарэльская
* Пагосцкая
* Пухавіцкая
* Пярэжырская
* Слабода-Пырашаўская (цэнтр — с. Пырашава)
* Смілавіцкая
* Уздзенская (з 1 жніўня 1923 года ў Менскім павеце)
* Хутарская (раней Юравіцкая)
* Цітвянская
* Шацкая
* Якшыцкая

З 6 кастрычніка 1919 года да 10 жніўня 1920 года Брадзецкая і Пагосцкая воласці ў складзе Магілёўскага павета, Даўжанская — у складзе Быхаўскага павета.

Ураднікі павета
---------------

* Ігуменскія павятовыя маршалкі

Насельніцтва
------------

### Дэмаграфія

* 1795 год — 54 195 чалавек, 27 630 мужчын і 26 565 жанчын (Ігуменская акруга, паводле матэрыялаў рэвізіі, або так званага падушнага перапісу)
* 1858 год — 105 183 чалавек
* 1897 год — 234 792 чалавек

### Рэлігія

| Канфесія | 1851 | 1891 | 1896 | 1897 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Праваслаўныя | 82902 | 134388 | 162510 | 178669 |
| Стараверы | - | 900 | 1103 | 1583 |
| Каталікі | 13658 | 28246 | 28693 | 24443 |
| Пратэстанты | 14 | 55 | 87 | 354 |
| Іўдзеі | 7721 | 30855 | 32333 | 28920 |
| Мусульмане | 482 | 1099 | 1082 | 818 |
| **Агулам** | **104777** | **195543** | **225808** | **234787** |

### Нацыянальны склад

Паводле перапісу 1897 года роднай мовай беларускую назвалі 82,55 % жыхароў павета, ці 91,9 % сялян, 67,7 % спадчынных дваран, 46,5 % духоўнікаў-хрысціян, 32,9 % мяшчан, 18,1 % замежных падданых, 2,2 % купцоў; яўрэйскую — 28905 чалавек, польскую — 6695 чалавек, рускую — 4113 чалавек, татарскую — 766 чалавек, нямецкую — 261 чалавек і г.д.

Паводле польскага перапісу ў снежні 1919 года у Ігуменскім павеце пражывала 221 758 чалавек, з якіх 65,7 % вызнавалі сябе беларусамі, 12,2 % — палякамі, 7,2 % — яўрэямі, 2,9 % — «тутэйшымі» 0,1 %. — літоўцы, 5,6 % — прадстаўнікі іншых нацыянальнасцей (у асноўным рускія). У павеце налічвалася 1613 населеных пунктаў, з іх 6 мелі 1-5 тысяч жыхароў. Найбольш буйным з іх быў Ігумен з 4669 жыхарамі.

Крыніцы
-------

1. 1 2 3  Вялікі гістарычны атлас Беларусі : у 4 т. / Дзяржаўны камітэт па маёмасці Рэспублікі Беларусь, Рэспубліканскае унітарнае прадпрыемства «Белкартаграфія»; рэдкалегія: В. Л. Насевіч (галоўны рэдактар) [і інш.]. — Т. 4 / [рэд. В.Л. Насевіч]. — Мінск: Белкартаграфія, 2018. — 270 с. іл. — ISBN 978-985-508-476-2. С. 19.
2. ↑  ЭГБ 2003, с. 182.
3. ↑  ЭГБ 1996, с. 472.
4. ↑  Памяць 2003, с. 54.
5. ↑  I. Tablice ogólne. W: *Zeszyt VII. Spis ludności na terenach administrowanych przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (grudzień 1919)*. Ss. 25, 31.

Літаратура
----------

* *Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта.* Ігуменскі павет // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — С. 472—473. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
* Чэрвеньскі павет // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — С. 182. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.
* Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.. — Мінск: Беларусь, 2003. — 749 с. — ISBN 985-01-0251-9.
* *Алесь Карлюкевіч*. Ігуменскі павет (Падарожжа па родным краі). — Мн. Беларусь, 2020. С. 199. ISBN 978-985-01-1337-5
* *Алесь Карлюкевіч*. Сцежкамі Ігуменшчыны. — Мн. Беларусь, 2008. С. 246
* *Алесь Карлюкевіч*. Ігуменскі блакнот. Краяўначыя замалёўкі. — Мн. 2005. С. 235
* *Алесь Карлюкевіч*. Вандроўкі па Ігуменшчыне // Полымя, № 10, 2011

Спасылкі
--------

* Ігуменскі павет. Адміністрацыйная карта

| ⛭Паветы Мінскай губерні (1793—1921) |
| --- |
| Бабруйскі (да 1919 і з 1920) ·  Баранавіцкі (з 1919) ·  Барысаўскі ·  Вілейскі (да 1843) ·  Дзісенскі (да 1843) ·  Ігуменскі ·  Мазырскі ·  Мінскі ·  Навагрудскі (з 1843) ·  Нясвіжскі (з 1920) ·  Пінскі ·  Рэчыцкі (1796—1919) ·  Слуцкі | Герб Мінскай губерні |
| У 1793—1796 гадах: | Давыд-Гарадоцкі ·  Докшыцкі ·  Нясвіжскі ·  Пастаўскі |